·UNIVERSITY OF TRAVANCORE.
TNIVANDRUM SANSKRIT SERIES
NO. CXLV.
Šri Citrodayamanjari
No. XXXIV.
UNIVERSITY SERIES No. III.
INNERSCTV
4
KUVALAYĀVALI
OR
RATNAPANCĀLIKA
BY
SINGABIIUPĀLA.
१९८६
EDITED BY
Vailyaśāstamipuñalı, L. A. Ravi Varma.
Honorary Director, The Oriental Manuscripts Library of
The University of Travancora,
TRIVANDRUS:
PRINTED BY THE SUPERINTENDEN, HYERNMENT PRE 18,
1941.
Reserved.]
[Price Re. 1-8-0.
0

·UNIVERSITY OF TRAVANCORE.
TRIVANDRUM SANSKRIT SERIES
NO. CXLV.
śri Citrodayamanjari
No. XXXIV.
UNIVERSITY SERIES No. III.
OFTR
UNIVERSITY
In
KUVALAYAVALI
OR
RATNAPANCALIKA
BY
SINGABHŪPĀLA.
EDITED BY
Vaidyasāsiranipun:!!, L. A. Rui V:uma,
Honorary Director, The Oriental dlanusoripts Library of
The 'Iniversity of Irrivancory,
TRIVANDRUM:
PRINTUN BY THS SUPERINI EXDI:?, FOVERNMENT PRE-E,
1941,
All Rights Reserved.]
[Price Re, 1-8-0.

·HER HIGHNESS SETU PARVATI BAYI D. Litt.. MAHARANI OF TRAVANCORE

·INVERKET
DEDICATED
BY
GRACIOUS PERMISSION
TO
HER HIGHNESS
MAHARANI SETU PARVATI BAYI
ON
TRAVANCORE
D. Litt.
PRO-CHANCELLOR
OF
THE UNIVERSITY OF TRAVANCORE

·INTRODUCTION. Kuvalayšvall, also known as Ratnapancalika, is a dramatic composition of the Natika type, in four. Acts, by Singabhtpala of Recallavamsa, the author of Rasārņavasudhakara, a work on dramaturgy and poetics (T.S. Series 10, 50). In his introduction to that book, Mahamahopadhyāya Dr. Ganupati Sastrſ, on the Authority of the late Professor Seşagiri Šāstrī of the Presidency College, equates Singabhapa with Singamanayaka and fixes his date as 1380 a. C. From the words "PUT #*a, reggutoagata , उत्फुल्लगण्डयुगम् , इत्यादौ" occurring on page 65 of Rasárnavasudhakara, it is certain that the author of that work and of Kuvalayāvali is the same, as we find that bloka in Kuvalayāvali (Act iii. 4). In this drama, the phrase "श्लाघायै यस्य सनद्धा विश्वेश्वरसरस्वती' (Act, i. 3) shows that a well-known scholar Viøvesvara held Singabhupa's works in high esteem. This Viểveśvara is the author of Camatkáracandrika, as we find mention of Singabhapa in the colophon of that work :- "इति सरससाहित्यचातुरीधुरीणश्रीविश्वेश्वरकविचन्द्रप्रणीतायां श्रीसिंह- भूपालकीर्तिसुधासारशीतलायां चमरकारचन्द्रिकायां वर्णविवेको नाम प्रथमो In the same work are also noted references to Rasārņavasudhakara, such as : "सिंहभूपालरचिते रसार्णवसुधाकरे । अस्य प्रपञ्चों विज्ञेयः... - Dr. N. Venkataramamayya in his introduction of Velugețivarivamlávali mentions that Singa II (Sarvajña) as the author of Rasárpavasudhakara. He also fixes the date of Singa II's father Anapota as about 1370 A. C. Accordingly, the period of poet Siagabhūpa may be placed abont the second half of the 14th century. According to Dr. Venkataramapayya, the Singabhapa mentioned by Bommakanthà Appala(ya)cārya is 'Singa IJI, who ascended the throne in 1425 A. D.

·ii In Rasărņayasudhakara à good genealogy is given which tallies well with the genealogy elaborated by Dr. Ven. kataramapayya except, in one small particular, viz., that Singa II is the younger son of Anapota, the elder being one Devagirībvara who perhaps died early, as may be inferred from the words of Rasārņavasudhakarai तयोरभूतां पुत्रौ द्वावायो देवगिरीश्वरः । द्वितीयस्त्वद्वितीयोऽसौ यशसा शिङ्गभूपतिः ॥ (I. 26) अथ श्रीशिभूपालो दीर्घायुर्वसुधामिमाम् । (I. 27) Being the direct words of the author and in respect of himself, this may be accepted as the true genealogy. The historical fact that Yerra Dāca Naidu (4) engaged himself in Pandyan wars successfully and the special mention against Dăcină ynka in Rasārņayasudhakara as "gro@TTIETETT- भीकाजमयलक्ष्मीरुपागता" make it ceriain that our author begins his genealogy from the 4th generation. The author in Rasárņa vasudhakara mentions that Recallavamba comes of the fourth Varņa: "अस्ति किश्चित् परं वस्तु परमानन्दकन्दलम् । कमलाकुचकाठिन्यकुतूहाल भुजान्तरम् ॥ Trengimarat apuit fan&#9:1" (Rasăr, I. 3 and 4) He ruled over a vast extent of territory between the Vindhya mountains and Srisaila in the Kurnool District. The Rajas of Venkatagiri trace their descent from Veta la Naidu, the founder of that dynasty. The pregent work appears to be an earlier production than Rasārņa vasudhakara since two at least of the blokas (Act, ii.-15 and Act, iii. 4) are found quoted The work. in that work. That the author had a high opinion of this drama is evident from the words "अखण्डपरमानन्दवस्तुचमत्कारिणीं कुवलयावली नाम नाटिका ...........' of Satradhåra as well as from the colophon : 'पूर्णेयं शिशभूपेन कथिता मधुजल्पितैः । रत्नपान्चालिका नाम नाटिका रसपेटिका ॥"

·This edition is prepared from two manuscripts, Nos. 2033 and 2399, belonging to the old Curator's library. Both are in Grantha script; 2399 is complete while the beginning and end leaves are badly damaged in 2033. Both the manuscripts hail from South Travancore, 2033 from Anantakroņa. Sastri, son of Bhagavatisubrahmaṇya Šāstrī of Abranam near SucIndram and the other from Sthāņusubrahmanya SastrI of Cape Comorin. Both are almost alike and differences in readings are few and inconsequential. Though some of the dramatis personae, such as Krşpa, Nárada and Rukmini are puranic and the story as a whole is given a puranic touch, it has no Story and plot. such basis and is imaginary. The drama is given two distinct names, Kuvalayavall and Ratnapăcălikā, by the author himself as is evidenced from Satradhara's words and the colophon already cited. The story is this. At the instance of Brahma, Bhami assumes the form of a maiden whom Nārada in the guise of a foster-father leaves under the protection of Rukmiņi as a Nyåsa, pretending that he is going about in search of a suitable groom for the girl. Nārada has given his foster-daughter a charm in the form of a ring which, when she wears, would make her appear to males as a statuette in precious stones instead of as a normal human maiden. This charm is meant to protect her from possible unwanted attentions of males. The name Ratnapăñcalika arises out of this peculiarity of appearing as a doll (Ratnapáñcálika a statuette or doll in precious stones). Wbile under Rukmi. pi's care, Kuvalayāvaly, in the company of her friend Candralokhā, one day happens to go to the palace gardens where she chances to meet Kuona who was enjoying a pleasant evening after his return from a campaign against Kalayavana. Krşņa first takes the girl for a wonderful statuette and fails to understand why Candralekha keeps talking to a doll as if mad. Then he begins to suspect. In the course of her playful acts and unknown to her, the charm ·iv ring chances to fall off from Kuvalayávali's fingers which exposeg her true nature to Krena and a mutual love ensues. By this time, on a summons, Candralekha and KuvalayĀ.. valt go away leaving Kripa alone in the gardens. While. Przņa is idling there thinking of the charming girl who had just then left the place, hu finds the lost ring of Kuva layāvalī; and the legend engraved on it enlightens him of the properties and purpose of that ring. By this time Kuvalayāvalt becomes aware of the loss of her ring and hastens back to the garden in search of it. Krşņa now restores the ring to her. These iwo chapchencounters pave the way for more secrét love-meetings. Satyabhama chances to come upon one such love-meuting and on her information Rukmini causes Kuvalayāvali to be kept in concealment in one of her own Prāsadas, A Dănava getting scent of this, forcibly abducts Kyvalayāvalſ which urges Rukmiọt to seek the help of Krepa to get her back. Krsna undertakes the mission and goes to fight the Dānava. During the absence of Kriņa, Nārada returns and in his conversation informs Rukmint about the real story of Kuvalayāyalī. When Krşņa returns after defeating the Dānava, Rukmiņt with the consent of Narada and athers gives away Kuvalayăvəlī as a present to Krşga for his acceptance as wife. The leading Rasa is Srngära, the l'ipralambha type dominating. Most of the Rasas are represented and Srivatsa makes a good court-fool. The make-up of Diction and plot. the plot, the nyāsa of a maiden and its subsequent developments strongly remind one of Svapnavåsavadatta. In literary merit, and particularly in the meticulous adherence to the rules of poetics and Alankāra, the work is of a very high order. In many places one meets with passages having striking reseroblances to passages in the Sakuntała of Kalidasa. Krşņa’s apostrophe to the ring of Kuvalayavalt, ·'- . - "तिरयसि यन्मधुरगिरी लावण्यं मदनराज्यमुद्रायाः । दुरितेन तेन मुझे स्वपदपरिवेशमुपगता भवती (Act ii. sl. 1) bears close kinship to Dusyanta's in Sakuntala "कथं नु तंबन्धुरकोमलाङ्गुलिं " and some resemblance to "श्रुति- सुखनिनदे कथं नु देख्या: ... in Svapnavasavadatta (vi. 51. 1.) There is much resemblance both in the situation created, and in sentiments, in the Srigarasallapa of Sakuntala (Act iii) And of Kuvalayavali (Act iii) The portions in Sakuntala "(शकुन्तलाभ्युत्थातुमिच्छति) सन्दाष्टकुसुमशयनान्याशु क्वान्तविसभङ्गसुरभीणि । गुरुपरितापानि न ते गात्राण्युपचारमर्हन्ति । भलमलमावेगेन ननयमाराधयिता जनस्तच समीपे बर्तते । (बलादेनो निवर्तयति) शकुन्तळा- पौरव, रक्ख भविणभं।" (Bombay Edition) ..." In Act ii, "कुवलयावली (सभासाध्वसमुस्थातुं प्रयतते) (बलादेन मिवारयन्) नहि वयमिदानीमुपवरणीयाः; किन्रवस्माभिरेक, भभिनयविसकाण्डपेल तदनु पयोधरभारभारम् । तदुपरि परितापनिस्सहं परिचरणीयमिदं तवाङ्गकम् । कुवलयावली- भो मुन्च भविष्यों रक्खेहि । and of Kúvalayävalt exhibit a close cousinship. the Nayaka's description to his court-fool of Kuvalayavali's mental attitude towards him "आभिलापो वामाक्ष्या: प्रदीप इव यवनि- काप्रकाशाम्याम । मन्दाक्षमम्मथाभ्यां न च प्रतीतो नचाप्रतीतच" closely resembles its :Counterpart in Sakuntala ‘धिनाचारिततिरतस्तया म विडवो महगो न च संवृतः" A number of such resemblances are encountered. That the author himself appreciated the high degree of scholarship exhibited in this drama Evidence of is evident from the Dhvani contained in Boholarship. his own words:

·1 अपूर्वसंविधानेन तरङ्गितचमत्कृतेः । पारितोषिकदानेऽहमधमों भवामि ते ॥ (Act i. 11.) and "रम्या वागिव सुप्रसादमधुरा देवीमणी रुक्मिणी समानार्थ इवायुदारगरिमा स त्वं परिचोतसे । कन्येयं करवल्लरीध विलसत्यन्योन्यमैत्रीक्रमो युष्माकं भुवि मादृशान् सहृदयानानन्दयन्नधताम् ॥" (Aet.iv.22) Besides this it is found that contained in this drama itself. a stanza from this drama: "उत्फुल्लगण्डयुगमुद्रतमन्दहास- मुद्वेलरागमुररीकृतकामतन्त्रम् । हस्तेन हस्तमवलम्ब्य कदा नु सेवे सल्लापरूपममृतं सरसीरुहाक्ष्याः॥" (Act. iii. 4). is quoted by the author himself in his work on dramaturgy and Rasa to exemplify not less than 9 factors :- 1. Mahapranavarnalpatvam, 2. Siesa, 3. Prasada, 4. Miéra bandhasamatā, 5. Madhurya, 6. Sukumarata, 7. Arthavyakti, 8. Udaratvam and 9. Ojas. This clcarly shows the amount of scholarship exhibited in this work. A high degree of scholarship in the field of grammar is also evident from this drama: 'उत्फुल्लगण्डमण्डलमुल्लसितरगन्ससूचिताकृतम् । नमयन्त्यापि मुखाम्बुजमुन्नमितानङ्गसाम्राज्यम् ॥" (Act ii. 15). In this the first verb उन्नमिता (ण्यन्तात् कर्मणि लुट् ) appears to be a luț in place of what ought to be a lit. This bold use is perhaps the result of a corollary deducible from the Bhasyu "लुङलटीर्लङ्लुटायपबादौ भवतः". So also the form "गमितुम्" (क्यजन्तात् तुमुन् ) in "गन्तुं पदादपि पदं गमितुं न चाकम् (Act iii. 1).

·vii Such usages are very uncommon if not unknown, and can be justified only with great difficulty. None but those for whom grammar is a servant and not master, will have the boldness to use such formas. On the whole, this drama appears to be one which can be included among the high class dramatic compositions in Sanskrit; fine in conception, chaste in language and diction and very rich in Rasa characteristics. And above all it appears to possess that composite quality which will enable the composition to be staged provided cultured actors, who can realise and bring out the Rasas in full, are avail. able. Notwithstanding every care bestowed, a few typographical errors have crept in necessitating a small erratum slip and crave the indulgence of readers in this matter. we Oriental Manuscripts Library, University of Travancore, Trivandrum, 21st April 1941. L. A. RAVI VARMĀ, Honorary Director.

·Genealogy according to Rasárnavasudhakara
Dacaya Nayaka of Recalla Vamsa.
(He defeated the Pāņdyas and had biruda name Khadganārāyaṇa.)
Married Vocamāmbā of Tämarasavamsa
Singaprabhu Vennania Nayaka Recamah Tpati
Nagaya Nayaka
Ananta Madhava
(Anapota)
(m=Annamām bā) Vēdagiri & others
Devagirīśvara SINGABHỮPATI
Annapota Dăcaya Vallabharaya Vēdagiriswāmi
(2 names not
clear)

·Genealogy according to Dr. Venkataramanayya
Yerra Dāca Näidu
(4)
Singama Naidu Vennama Naidu Yacama Naidu
Någa Nāido
Anapota Naidu
Mada Naidu
PEDA SINGAMA NAIDU Dharma Naidu Peda Vedagiri Naidu
(Sarvajñasiógama)
Timma Nájdu
Anapota
Naidu
Dāca
Naidu
Vallabha
Näidu
Vedag'ri
Naidu
Dama
Naidu
Mada
Năidu

·श्लोकानुक्रमणी। कोकः पृष्ठम्. अण्णस्सि वसइ २० ९ ... ... १२ १६ २२ ६० ६६ ... २ अतिमधुरकण्ठनाकैः अद्य श्वो भविता मन्ताहतो अपूर्वसंविधानेन अभिनवबिस अभिलाषो अम्भोजिनीमिव अयि त्वमेवं अयि दिग्धिए अहो साहित्यसौभाग्य भाकर्णितानि आकल्पैरतिसान्द्र आगो नास्तीति आचर्वणेन भाद्वापरोदयम् आस्ते पीठे इतो भृङ्गीगतिम् इयमनिल उत्फुल्लगण्डमण्डलम् उत्फुल्लगण्डयुगम् ऊरुभ्यां करभोरु कण्टककलिका ४३ १२ ६. ६२ ३९ ४१ ३३ ... २८ ५३ १७ कन्या करेण करभोरु कलकण्ठो ·श्लोकः. पृष्ठम् १३ ६५ १५ २८ कल्याणमस्तु कुसुमायुधलक्ष्मीर्वा कृतोपकारेषु स्वासौ दृशोरमृत क्षणविनयरोषपरिगतिः गादं मानमुपास्य चक्रं विलोक्य चोरस्यापि धनम् जयतितरां रति मानासि लक्ष्मि तामोदरेण तिरयसि यन्मधुरगिरो दत्तासि धर्म हष्टिप्रतिबन्धकृता नास्वादितम् नितम्बो बिम्बेन निर्विशेषरथाङ्ग निवार्यते ६४ ६७ १८ ... १३ १९ ६६ ६७ नूनमस्याः प्रभावेन १७ २ २८ २० ६५ नेता मन्मथकारणम् पद्भ्यां पद्मरुचिम् पध्र पकनिकेतनम् परस्परानुरागाय परिअरबलेण प्रत्यालोकनलालसैरपि बद्ध भ्रूयुगले बीजावापमुपेयिवान् भहस्सअस्स ... २२ ५२ २२ ...

·श्लोकः. पृष्ठम्. ८ मयि त्रातरि मिलितानां सुजातानां रडवणा रक्ताजसैकतावर्च रत्नपाञ्चालिकैवेयं ४० ... . रम्या वागिव ... ३ २३ ४९ .... राजत्कोरक रुक्मिणीसत्यभामादि रुन्धानया लक्ष्येषु पाणि ललितकविता बरतनुमनिरीक्ष्य विटपवती विलोलवीचेः ब्रतानि वर्णनीयानि शृङ्गारवीरसौहार्द सकृदपि पुनरक्ष्णोः सञ्चारिणी सलीले धम्मिल्ले सापराधे च सिद्धार्थखण्डन २१ . ३,७० .... १३ ५८ ... ... सुराः सप्ताब्धि ६१ १२ ११ सेयमालक्षितरूपा स्वस्ति श्रीवासुदेवाय हन्त! स्वयमेव ܝ ܝ ܙ -nana-

·शुद्धिपत्रिका।
पृष्ठम.
पङ्किः
अशुद्धम् .
शुद्धम्.
१५
१५
१७
भी विसर्जिता
स्तब्धचरणावितोमुखं.
वेत्यकुलास्मि
भीविसर्जिता
मम चरणावितोमुखं
वेत्याकुलामि
कुवलय(सु)शा
२०
५
कुवलयशा

·॥श्रीः॥ श्रीशिङ्गभूपालविरचिता कुवलयावली। शृङ्गारवीरसौहार्द मौग्ध्यवयात्यसौहृदम् । लास्यताण्डवसौजन्यं दाम्पत्यं तद् भजामहे ॥ १॥ अपिच, बीजावापमुपेयिवान् स्मृतिवशाद् रागोष्मणोद्भेदवा- नन्योन्यस्य कराङ्गुलीघटनया प्राप्तप्रवालोद्गमः । विसम्भेण विकासवान् सफलतामैक्येन सम्भावयन् कल्याणं भवतां करोतु शिवयोरानन्दकल्पद्रुमः॥२॥ [नान्धन्ते] सूत्रधारः- अद्याहं सकलसौभाग्यभामुरभवनाममरा- वतीविभवविलासरेखामणिमुकुरायमाणां धरणीदेवतानवरत- सन्तन्यमानसप्ततन्तुसन्तानधूमरेखाच्छलविलिख्यमानगगन- लक्ष्मीगण्डमण्डलाभोगमृगमदपत्रभङ्गाम् अभङ्गविहरमाण- वीरभटकनककेयूरकोटीसङ्घट्टसञ्जातजातरूपरजःपुञ्जपिञ्ज रितराजरथ्यागणाम् अनङ्गपुनरुज्जीवनप्रसङ्गमङ्गलायतना. रम्भविरचितनवकुवलयतोरणश्रीविडम्बितरलतरापाङ्गवारवि. लासिनीजनविराजमानां राजशैलाभिधानां राजधानीम् .. 'शृङ्गारवीरसौहार्दमौग्ध्यवैयात्यसौदृदम्।' ख. पाor. G.P.T.530. 500. 17-4.1116.

·२ कुवलयावल्या अधिवसतः प्रसन्नगोमलदेवस्य वसन्तयात्रामहोत्सवे समु- सुकचेतसा सकलदिगन्तसमागतेन नागरिकराजसभाजनेन सभाजनपुरस्सरमिदमादिष्टोऽस्मि--'अये रङ्गलक्ष्मीनिवास! ललितकविताविलासचतुराननेन चतुरुदधिवलयवेल्लितवतु- न्धरापरिणाहपरिगलतकीर्तिकर्पूरपूरापहासितान्यराजन्यगुण- गौरवेण प्रतिगण्डभैरवेण भरितलक्ष्मीसरस्वतीपरस्परविरोध- परिवादपरिहरणप्रवीणनिजगुणतरङ्गितान्तरणविद्वज्जनसभा- जनपरायणेन खड्गनारायणेन मान्यमहिलागुणविशेषलीला- सदनोमाम्बिकाविडूरविश्वम्भराविमलरत्नकन्दलेन श्रीमता श्रीशिङ्गभूपालेन प्रणीतामखण्डपरमानन्दवस्तुचमत्कारिणी कुवलयावली नाम नाटिका प्रयोगतो दर्शयेति । [सानुसन्धानगौरवम् ] अहो साहित्यसौभाग्यं श्रीशिधरणीपतेः । श्लाघायै यस्थ सन्नद्धा विश्वेश्वरसरस्वती ॥ ३ ॥ [सहर्षम् नेता मन्मथकारणं यदुपतिः *श्रीयन्नमातात्मजो नाट्यालङ्कृतिनिर्मितौ परिणतः श्रीशिङ्गभूपः कविः । एषा पण्डितमण्डली रसकलासाम्राज्यसञ्जीवनी पुण्येनाध पुराकृतेन फलितो मे नाट्यविद्याश्रमः॥४॥ [नेपथ्याभिमुखमवलोक्य] आयें ! किमिदानीमपि विलम्बसे । * देश्यमिदं प्रतिभाति.

·प्रथमोऽE: ३ [प्रविश्य नटी [सविनयम् ] (क) अय्यउत्त! सज्जीकिआ णेपच्छसामग्गी। ता दाणिं 'अत्त उत्तरकरणिज्ज आणवेहि। सूत्रधारः रुक्मिणीसत्यभामादिसमेतपुरुषोत्तमाम् । उत्कण्ठते सभा द्रष्टुं सेयं कुवलयावलीम् ॥ ५॥ तदनुसन्धीयतां भूमिकापरिग्रहः । नटी (ख) अय्यउत्त| तुह चित्ताणुसरणं विणा मह किं अण्णं अत्थि । सूत्रधारः साधु कल्याणशीले! साधु व्रतानि वर्णनीयानि सन्त्वन्यानि सहस्रशः। परं व्रतं पुरन्ध्रीणां पतिचित्तानुरञ्जनम् ॥ ६॥ [नेपथ्ये] (ग) हळा! सुदं एवं इत्थिआपुरुसत्थसारं व. भणम् । क. आर्यपुत्र! सज्जीकृता नेपथ्यसामग्री । तदिदानीमत्रोचर- करणीयमाज्ञापय । ख. आर्यपुत्र! तव चित्तानुसरणं विना मम किमन्यदस्ति । ग. हग! श्रुतमिदं स्त्रीपुरुषार्थसारं वचनम् । ----- १. 'अय्यउत्त करणिज्ज' क. पाठः, ·कुवलयावल्या सूत्रधारः (सहर्षम् ] अये अयं कालयवनविजयाय प्रयाते वासुदेवे तदभ्युदयकाङ्क्षी विलासोयाने सौभाग्य- लक्ष्मीचिरण्टिकाप्रसाधनाय मिश्रितो रुक्मिणीप्रमुखदेवी- परिजनो महानित एवाभिवर्तते । तदेहि दूरमपसरावः । [इति निष्क्रान्तौ] भामुखम् । ततः प्रविशति देवीजनो विभवतश्व परिजनः] रुक्मिणी-(क) हळा! तुझेहिं मुदं इथिआपुरुसत्थ- सारं वअणम्। इतराः-- (ख) महादेवि! सुदं विदिअं पुणो पुणो सोदव्यं । रुक्मिणी-स मरणहर्षम् ] (ग) हळा! एवं (वि?) णारअ महेसिणा विळ(न्छ ? च्छीए) उवदिटुं । जाम्बवती--(घ) महाभाए! तारिसं दारिअं (अं)ते उरण्णासं कदुअ वरं आहवप्पिओ अण्णेसिढुं गदो सो महेसी दाणिं णं पच्छागओ। क. हळा! युष्माभिः श्रुतं स्त्रीपुरुषार्थसारं वचनम् । ख. महादेवि! श्रुतं विदितं पुनः पुनः श्रोतव्यम् । ग. एतन्नारदमहर्षिणापि लक्ष्म्या उपदिष्टम् । घ. महाभागे! तादृशी दारिकामन्तःपुरन्यासं कृत्वा वरम् आई- वप्रियोज्ज्वेषितुं गतः स महर्षिरिदानी ननु प्रत्यागतः ।

·प्रथमोऽ। रुक्मिणी (क) अहइं। कालिन्दी-(ख) देवि! किं सा एसा दारिआ। जा इथिआदिट्ठीए इथिआ पडिहादि पुरुसदिट्ठीए वि रअण- पंचाळिए त्ति सुणीअदि । रुक्मिणी-(ग) आम भइणीए! आम । सत्यभामा -[भात्मगतम् ] (घ) अहो उप्पिजळिअसहावा रुक्मिणी किं वि ण माणादि । अय्यउत्तस्स चित्तरञ्जणे- कसीळो कपडणाडआणिव्वहणत्थुदिवादो खु सो सुरेसी । तेण कम्पइ विअ मे अप्पा । मित्रविन्दा--(क) देवि ! अय्यउत्तस्स वुत्तंतो ण को वि उवट्ठो तस्स मुहादो । सो किळ कळहप्पिओ तिभुवर्ण परिभमइ । क., अथकिम् । ख. देवि! किं सैषा दारिका, या स्त्रीच्या स्त्री प्रतिभाति पुरुष- रख्यापि रत्नपाञ्चालिकेति श्रूयते । माम भगिनिके! आम । घ, महो उत्पिजलितस्वभावा रुक्मिणी किमपि न जानाति । आर्यपुत्रस्य चित्तरञ्जनैकशीलः कपटनाटकनिर्वहणस्तुतिवादः खलु स सुरर्षिः । तेन कम्पत इव म मात्मा । ङ. देवि! आर्यपुत्रस्य वृत्तान्तो न कोऽप्युपलब्धस्तस्य मुखात् । स किल कलहप्रियस्त्रिभुवनं परिभ्रमति ।

·कुवलयावल्या.
रुक्मिणी--(क) हला! मुणुह सोहणं । अय्यउत्तेण
बावादिदो किळ सो महासुरो ।
इतरा:--(ख) पिअं णो पिअं णो ।
लक्ष्मणा-- (ग) देवि! तत्थ एव विळम्बन्तो कित्ति
चिट्ठा अय्यउत्तो।
रुक्मिणी--(प) हळा! दिव्यआणण णंदणं तं समा-
गदाओ विहिवासवप्पमुहाओ देवदाओ सह जअवुत्तंतेण
(त्ति) णो कहिदं ।
सत्यभामा ) ता अज्ज पच्चूसम्मि अय्यउत्तो
अह्माणं अरं भळंकरिस्सदि ।
रुक्मिणी--(च) तह एव्व ।
ततः प्रविशति दिव्येन रथेन नायको मातरिश्च ।]
नायकः-आर्य ! मातले! भगवतो महेन्द्रस्य सम्भा-
वनया कृतार्थमात्मानं मन्ये
क.
हला ! शृणुत शोभनम् । आर्यपुत्रेण व्यापावितः किल स
महासुरः।
प्रियं नः प्रियं नः ।
ग देवि! तत्रैव विलम्बमानः किमिति विष्ठत्यार्यपुत्रः ।
हळा! दिव्ययानेन नन्दनं तत् समागता विधिवासवप्रमुखा
देवताः सह जयवृत्तान्तेन (इति) नः कथितम् ।
तदद्य प्रत्यूष आर्यपुत्रोऽस्माकं नगरमलङ्करिष्यति ।
च. तथैव ।
ड.

·(ख) हळा! -- प्रथमोऽहः । मातलिः- देव ! किमुच्यते, भवदनुग्रहादविचलित- दिव्यसिंहासनः खलु भगवान् पाकशासनः । नायकः-नन्विदं विदर्भराजनन्दनाविलासोधानम् । तदत्रावतरितुमिच्छामि । तथाकृत्वा] सूत ! सुखेन गम्यताम् । मातलि तथा । [ीत सरथो निष्क्रान्तः । सुशीला (क) महाभाए ! कहिं दाणिं सा दारिआ। रुक्मिणी अज्ज मए एव्व अणु- मदा चन्दळेहाए समं उजाणसिरिं पेच्छिदं गदा । सत्यभामा- [सप्रणयोपालम्भम् ] (ग) हळा ! तुमं वि मुर- सहावा खु, जं अपरिचिदेसु णिउंजप्पदेसेसु परकिम दारि- अं संचारोसि । इतराः- (ष) एव्वं एव्व एवं । रुक्मिणी- [साङ्गीकारम् ] [साङ्गीकारम् ] (ङ) हळा! आअच्छह । । दारि आकारिऊण चिरंडिआपसाहणं करेन । [इति सदेवीजना निष्क्रान्ता] नायकः [किञ्चिदुच्चैः] कात्र भोः केलीवनपालिकासु। क. महाभागे ! कुत्रेदानी सा दारिका । ख. हला! अब मयैवानुमता चन्द्रलेखया सममुद्यानश्रियं प्रेक्षितुं गता । ग. हला! त्वमपि मुग्धस्वभावा खलु, यदपरिचितेषु निकुञ्ज- प्रदेशेषु परकीयां दारिका सञ्चारयसि । घ, एवमेवैतत् । हला! मागच्छत । तां दारिकामाकार्य चिराण्टिकाप्रसाधनं कुर्मः ।

·८ कुबरमावस्या - [प्रविश्य] वनपालिका [सप्रणामम् ] (क) आणवेदु देवो । नायकः सहकारिके! किमिदानीमपि नापचित- प्रसूनकिसलयं विलासोद्यानम् । वनपालिका- (ख) देव्वस्य विजभमंगळानुसंधाण- काळणादो देवीहिं एत्थ एव्व मिळिदाहिं चिरंटिआप्रसाहणं सहत्थावचिदमंजरीहिं कादव्वं त्ति । नायक: हन्त! परमस्मासु कल्याणपरम्परानुसन्धान- प्रयाससहिष्णुता देवीनाम् । तदहमतर्किनावलोकनप्रदानेन देवीनां प्रमोदविनयलज्जासम्भ्रमव्यतिकरदशामनुभवितु मिच्छामि । न तावदावेदयतु भवती मदागमनम् । कर्णे च विदितवृत्तान्तं विधाय तमितः श्रीवत्सं प्रेषय । सहकारिका- (ग) तह । [इति निष्क्रान्ता] नायक:- [सौत्सुक्यम् ] मिलितानां सुजातानां स्वच्छानां मम मानसम् । रत्नानामिव देवीनां वृन्दमानन्दयिष्यति ॥७॥ [पुरो निरूप्य] अहो विलासोद्यानस्य रामणीयकविलासः । इह हि। क. आशापयतु दवः । ख. देवस्य विजयमालानुसन्धानकारणाद् देवीभिरत्रैव मिलिताभि- श्विरण्डिकाप्रसाधनं स्वहस्तापचितमञ्जरीभिः कर्तव्यमिति । ग. तथा।

·प्रथमोऽका अतिमधुरकण्ठनालैरभिनवसहकारकिसलयास्वादात् । कलकण्ठस्तरुलतिकाः परस्परालापसुखमिवादधते॥८॥ [निर्वर्ण्य] हन्त ! नायं कोकिलालापः । किन्तु कयोरपि कन्य- कयोः सल्लापः। [प्रविश्य] चन्द्रलेखा- (क) हळा! इदो इदो। नायकः- [सविस्मयं] कथमियं विदग्धापि प्रमुग्धेव रत्नपाञ्चालिकामालपति चन्द्रलेखा। प्रविश्य] कुवलयावली- (ख) हळा! चंदळेहे ! अकित्तिमेण तुह सिणेहेण उळ्ळसिदो मे अप्पा। चन्द्रलेखा-(ग) हळा! सिळाहणिज्जो खु सहावसिद्धो कुवळयावळीचंदळेहाणं सिणेहाणुबन्धो। नायकः- रत्नपाञ्चालिकैवेयमिति गृहामि चक्षुषा । लीलयाप्यनुमानेन नेति प्रत्येमि किंन्विदम् ।।९।। चन्द्रलेखा- सखी निर्वर्ण्य] (घ) हळा! तुम अंतेउरं आणीदेण णारएण देवीणं सोभग्गगव्यो णिव्वासिदो त्ति तक्केमि । --- क. इला! इत इतः । ख. हला चन्द्रलेखे ! अकृत्रिमेण तव स्नेहेन उल्लसितो मे आत्मा। ग, हला! श्लाघनीयः खलु स्वभावसिद्धः कुवलयावलीचन्दले- सयोः स्नेहानुबन्धः । घ. हला! त्वामन्तःपुरमानीतेन नारदेन देवीनां सौभाग्यगर्यो निर्वासित इति तर्कयामि।

·१. कुवल्यावस्यां कुवलयावली [सप्रणयासूयम् ] (क) हळा! कहं विअ । कहेहि मुणामि दीव णम् । चन्द्रलेखा-(स) अण्णहा कण्णआरअणं तुमं तिहु- वणेक्कमळ्ळस्स खत्तिअकुमाळस्स भुअंतराळेकमंडणं कुणंदो माणिक विभ मंजूसाए णारअमहेसी अंतेउरंमि ढक्केइ । नायकः- हन्तेयं क्षत्रियाय प्रतिपादनीया। अन्यथा कथमस्मदन्तःपुरे स्थापयति भगवान् वैरिश्चिः । विचिन्त्य] कथं नु खल्विदं, यदियमस्मञ्चक्षुषोः प्रतीयते रत्नपाञ्चालि- कैवेति । कुवलयावली- (ग) हळा! तुमं जं किं वि आळ- वेहि । (से ?) अहं उण तुज्झ चउराळाविणीण अहिप्पाअंण आणामि । चन्द्रलेखा- (घ) हळा! णवजौन्वणस्स सहभारी भ- भवं वम्महो एव्ध सव्वं जाणाविस्सदि । क. ख. हला ! कथमिव । कथय शृणोमि तावदेनम् । भन्यथा कन्यकारत्नं त्वां त्रिभुवनैकमलस्य क्षत्रियकुमारस्य भुजान्तरालैकमण्डनं कुर्वन् माणिक्यमिव मम्जूषायां नारदमहर्षिरन्तःपुरे स्थापयति । हला! त्वं यत् किमप्यालप। भहं पुनस्तव चतुरालापिन्या भभिप्रायं न जानामि । हला! नवयौवनस्य सहकारी भगवान् मन्मथ एव सर्व शापयिष्यति । ग.

·प्रथमोऽ ११ नायकः- सेयमलक्षितरूपा सखीसहालापसूचितौदार्या । सौरभविदितविशेषा केतकलतिकेव हरति मे चेतः [॥ १०॥ चन्द्रलेखा- (क) हळा! इदो पेच्छ ममणरज्जसंजी- विणिं तुम पेच्छितुं व ओइण्णस्स विळासुज्जाणमाहवस्स सिरिं। कुवलयावली- (ख) [सलज्जाकौतुकम् ] हळा! एतस्मि णिउंजे ओसरिदाओ रुकिणीवळ्ळहं विजयजेत्तादो पडि- णिवुत्तं पेच्छामो अय्यउत्तम् । चन्द्रलेखा- (ग) [आत्मगतम् ] अंहो जह णामसरि- सेण वंचिदा । होदु दाव । णं अणुसरिअ विणोएमि । [प्रकाशम् ] जह पिअसहीए रोअदि । तथा कुरुतः] [सौत्सुक्यमवलोक्य] (घ) हळा ! कहि कुवलयावली सो महाणुभावो । ख. क. हला! इतः पश्य मदनराज्यसब्जीविनीं त्वां प्रेक्षितुमिवाव. तीर्णस्य विलासोद्यानमाधवस्य श्रियम् । हला! एतस्मिन् निकुब्जेऽपस्ते रुक्मिणीवल्लभं विजययात्रातः प्रतिनिवृत्तं पश्याव आर्यपुत्रम् । ग. बहो यथा नामसादृश्येन वश्चिता । भवतु तावत् । एनामनुसत्य विनोदगामि । पथा प्रियसख्यै रोचते । घ. हला! कुत्र स महानुभावः ।

·१२ कुवलयावस्या चन्द्रलेखा- (क) हळा! भणामि पुरदो वसन्तो एव्व माहवो त्ति । ता अण्णं चिंतिदं उज्झिम पेच्छ णं। नायकः- [संशकाविमर्शम्] न खलु किमिह निगूढस्थितो- ऽपि ज्ञातोऽहमनया विदग्धचेट्या । कुवलयावली-[पुनर्विलोक्य सविषाद] (ख) हळा! कहिं सो जउउळसेहरो माहवो जं पुरतो वसंतोत्ति तुम भणासि । चन्द्रलेखा- [सस्मितम् ] (ग) हळा! मए भणिदो ऋदु- उळसेहरो माहवो आरामम्मि सव्वदा दीसइ । तुए उण परि ण्णादो जउउळसेहरो माहवा कहिं वा ण आणामि । नायकः--साधु चन्द्रलेखे! साधु । अपूर्वसंविधानेन तरङ्गितचमत्कृतेः । पारितोषिकदानेऽहमधमों भवामि ते ॥ ११ ॥ कुवलयावली-(घ) हळा! तुए एव्वं वंचिदनि । चन्द्रलेखा--(छ) हळा! तुए एव्व तुमं वंचिदा ण उण मए । जं अत्यंतरे अहिणिविट्ठासि । क. हला! भणामि पुरतो वसन्त एव माधव इति । सन्मत् चिन्तितं त्यक्त्वा पश्यैनम् । ख. हला! कुत्र स यदुकुलशेखरो माधवः, यं पुरतो वसन्निति तवं भणसि । हला! मया भणितः ऋतुकुलशेखरो माधव भारामे सर्वदा दृश्यते । त्वया पुनः परिज्ञातो यदुकुलशेखरो माधवः कुत्र वा न जानामि । हला! त्वयैवं वञ्चितास्मि । हला! त्वयैव त्वं वन्चिता, न पुनर्मया । यदर्थान्तरेऽभि- निविष्टासि । ग. घ.

·प्रथमोऽ १३ कुवलयावली-(क) हळा! सिणिरजणवंचणसीळाए तुह सहित्तणं विसज्जेमि । [इति पदान्तरे तिष्ठति । चन्द्रलेखा-[कनिष्ठिकायां गृहीत्वा] (ख) हळा! मा कुप्प णम्मकेळीए। [कुवलयावली बलादङ्गुलीमाकृष्य पुनरपि पदान्तरे तिष्ठति । चन्द्रलेखा-(ग) बलिअंखु कुपिदा एसा जेण गळिमं वि मणिमुदिअंण आणादि । ता गं गह्निअ ढक्केमि । [ तथा करोति ] नायकः [सविस्मयम्] दृष्टिप्रतिबन्धकृता मुक्ता प्रतिभाति हेतुना सेयम् । झटिति (च) वनितावरणा शस्त्रैः शातेव शम्बरारातः ॥१२॥ हन्त फलितोऽयमस्माकमनुसरणव्यापारः । यतः, सञ्चारिणी तिपतेरिव वैजयन्ती साक्षात्कृता रतिपतेरधिदेवतेव । मूर्ता जगज्जनदृशामिव भाग्यरेखा शातोदरी नयनगोचरतामुपैति ॥ १३ ॥ [चिरं निर्वर्ण्य] न खल्वियं स्त्रीमात्रम् । किन्तु कुसुमायुधलक्ष्मीर्वा मोहनविद्याविलासरेखा वा । सौभाग्यकन्दली वा हला ! स्निग्धजनवञ्चनशीलायास्तव सखीत्वं विसर्जयामि । हला! मा कुप्य नर्मकेल्या । ग. बलीयः खलु कुपितैषा । येन गलितामपि मणिमुद्रिका न जानाति । तदेनां गृहीत्वा स्थापयामि । क.

·१४ कुबलयावस्या कि बहुना मम लोचनभाग्यदेवतैवेयम् ॥ १४ ॥ [विचिन्त्य] जातविस्रम्भयोरनयोरहमात्मानं दर्शयामि । [तथा करोति] [चन्द्रलेखा नायकं विलोक्य सहर्षसम्भ्रमं प्रणमति] नायकः-[सप्रसादम्] सखि! कुशलमन्तःपुरचारिणे जनाय। चन्द्रलेखा-(क) अज्ज देवस्स विजयळग्छीवळळहस्स पआरविंददसणेण। कुवलयावली-ख) (विलोक्य स्वगतम् ] अहो सुन्देरवि- सेसो जउदेवस्स । [सानुरागं निर्वर्ण्य] अतिमेत्तसंमोहणत्तणं भाकिदिविसेसस्स । (इत्यवलोकयति)। चन्द्रलेखा ---[भाकूतमस्याः परिज्ञायात्मगतम् ] (ग) अहो इअं भट्टारअंमि अणुरत्तळोभणा संवुत्ता । अहवा जुज्जइ खु चंदम्मि राओ चंदिआए कुवलयावली-(घ) हला! एहि देवीए समीपं ग. च्छामो । [इति सखीमाकर्षति] क. अद्य देवस्य विजयलक्ष्मीवल्लभस्य पदारविन्ददर्शनेन । ख. अहो सौन्दर्यविशेषो यदुदेवस्य । अतिमात्रसम्मोहनत्वमा. कृतिविशेषस्य । ग. अहो इयं भट्टारकेऽनुरक्तलोचना संवृत्ता । अथवा युज्यते खलु पन्द्रे रागश्चन्द्रिकायाः । हला! एहि देव्याः समीपं गच्छावः । प.

·प्रथमोऽहः । १५ चन्द्रलेखा-(क) हळा! भट्टिणा भविसज्जिदा कहं गच्छेमि । ता विण्णवेहि भट्टारअं । एसा विसज्जी- अदु त्ति । कुवलयावली [सकृत्रिमसंरम्भं सखी विसृज्य द्वित्राणि पदानि गत्वा पदस्खलितममिनीय, आत्मगतम् ] (ख) अंहो मज्झ चरणा इदोमुहं णप्पसरंति । [परिवत्य प्रकाशम् ] हळा ! ण विसुमरेहि एदं अविणअं । देवीए विण्णवेमि। चन्द्रलेखा -- (ग) हळा! ण विसुमरोमि । तुमं गच्छ दाव। कुवलयावली-(प) हळा! एहि त्ति । [सविनयं सखी- माकर्षति । नायकः [आत्मगतम्] क्षणविनयरोषपरिगतिरकथितकथनेन सूचिताकूता । कन्या विनम्भकथासुकृतबद्धं तत् सुखयति स्वान्तम् ॥ १५ ॥ क. हला! भर्ना विसर्जिता कथं गच्छामि । तद् विज्ञापय भट्टा- रकम् , एषा विसृज्यतामिति । ख. अहो स्तब्धचरणावितोमुखं न प्रसरतः । हला! न विस्मरैत मविनयम् । देव्यै विज्ञापयामि । ग. हला! न विस्मरामि । त्वं गच्छ तावत् । घ. हला। एहीति ।

·१६ कुवलयावस्या [प्रकाशम् ] चन्द्रलेखे! भवत्योर्माधव श्रीविलोकनान्त- रायो मा भूत् । यतो वयमपसरामः । चन्द्रलेखा [जनान्तिकम् ] (क) हळा! उज्जाणंतरि- देण भट्टिणा आअण्णिदपुव्वो एव्व अह्माणं वीसम्भ- संवादो । कुवलयावली- [सासूयम् ] (ख) हला! तुह सिलिट्ठ- वादप्पओएण अतिमत्तं लहूक हि । चन्द्रलेखा- (ग) हळा ! तुह परिक्खळिदवादप्पओ- एण अहं वि अतिमत्तं हूक मि । [कुवलयावली सनीडस्मितं नम्रमुखी तिथति] [नेपथ्ये ] (घ) हळा चंदळेहे! किअच्चिरं कुवळआवळिं वण- संचारेण आआसिदं करेसि त्ति देवी कुप्पइ । ता आणे- हि णं । [सवो भाकर्णयन्ति ।। चन्द्रलेखा (ङ) अणुजाणादु देव्वो अह्मे गमणस्स । क. हला! उद्यानान्तरितेन भाकर्णितपूर्व एवास्माकं विसम्भ- संवादः। हला ! तव श्लिष्टवादप्रयोगेणातिमात्रं लघुकृतास्मि । हला ! तव परिस्खलितवादप्रयोगेणाहमप्यतिमात्र लवकृतास्मि । हला चन्द्रग्से ! कियचिरं कुवलयावली वनसञ्चारेणायासितां करोषीति देवी कुप्यति । तदानयैनाम् । मनुनानातु देव भावयोर्गमनस्य । ग घ. रु.

·प्रथमोऽ १० नायकः भद्रे गम्यतां पुनरागमनाय । [उभे समयसम्भ्रम निष्क्रान्ते । नायकः - [विलोक्य) कथमशाड्वलेऽपि बालयवसाभि- लाषी लीलामृगः । [निरूप्य] हन्तेयं भरतकमणिमुद्रिका । [गृहीत्वा निर्वर्ण्य सविस्मयम्] कथमत्र मणेरन्तरा छायाच्छला- दक्षरपङ्क्तिः। कन्या करेण मणिमुद्रिकयाङ्कितेन पाश्चालिकाभ्रममियं विदधीत पुंसाम् । मुद्रापि यस्य भुवि गच्छति दृश्यभाव- मस्याः करग्रहणमङ्गलमेष यायात् ॥ १६ ॥ इति । [विचिन्त्य] नूनमस्याः प्रभावन सा तथा वामलोचना। रत्नपाश्चालिकाभ्रान्तिभकरोन्नम चक्षुषोः ॥ १७ ॥ नूनमेतदन्वेषणाय सखीसमेता कुवलयावली पुन- रिमं प्रदेशमायास्यति । तदिहै। मुहूर्तमलालक्षितस्तामनु- पालयामि। इति निष्क्रान्ताः सर्वे । ॥ प्रथमोऽङ्कः॥ D ·कुंवलयावल्या अथ द्वितीयोऽङ्कः। ततः प्रविशति विदूषकः] विदूषकः () अहो रहस्सो त्ति कहिदस्स पिअव- अस्सागमणस्स रक्खणादो मह जठरो नीसामरोहेणेव पूरिज्जइ । ता विअणम्मि इमरिंस विळासुजाणे हस्सपूर किं वि परिवाहइस्सम् । ही ही णिज्जिदं पिअवभस्सेण । परिणमिअं अह्माणं भाअहेएण । अज्ज दीसइ विळासु- जाणवासम्मि विअअळच्छीपिअसहो वयस्सो । [इति हर्षेण नृत्यन् सशकं विरम्य] अझे मंतरक्खणे बुद्धिप्पमादो अज्झ । जं अन्तेउरपरिचारिकासंचरणजोग्गे उज्जाणम्मि गोषणिज्ज आघोसेसि । [विलाक्य] एसो खु पिअवयस्सो णं उप- सप्पामि । [प्रविश्य] नायकः [मुद्रिका निवर्णयन् ] तिरयसि यन्मधुरगिरो लावण्यं मदनराज्यमुद्रायाः। दुरितेन तेन मुद्रे! स्वपदपरिभ्रंशमुपगता भवती ॥ १ ॥ महो! रहस्यमिति थितस्य प्रियवयस्यागमनस्य रक्षणान्मम जठरो निःश्वासरोधेनेव पूर्यते । तद् विजनऽस्मिन् विलासोद्याने इपंपूरं किमपि परिवाहयिष्यामि । ही ही निर्जितं प्रियवयम्येन । परिणतमस्माकं गधेयेन । अद्य दृश्यते विलासोद्यानवासे विजयलक्ष्मीप्रियसखो धयत्यः । अहो! मन्त्र- रक्षणे बुद्धिप्रमादो गम । यदन्तःपुर परिचारिकासश्चरणयोग्य उद्याने गोपनीय माघोषयामि । एष खलु प्रियवयस्यः ननूपसामि । - ·द्वितीयोऽरः। १९. विदूषकः [उपसृत्य] (क) विअअळच्छिपरिग्गहेण वड्इ पिअवअस्सो। नायकः [विलोक्य] सखे! सुखेन स्थीयते । विदूषकः (ख) अज्ज पिअवअस्सस्स मुहारविंद- संदसणेण । अज्ज मे सुदिणं जादं । नायकः सखे! श्रीवत्स! वरतनुमनिरीक्ष्य कन्यकां कुसुमशरासविकासदेवताम् । नयनयुगफलं न लब्धवान् यदिह विलम्ब्य समागतो भवान् ॥ २॥ श्रीवत्सः --- [सकौतुकम् ] (ग) किं (एत्य ?) एत्य तुए विळोइदा अज्ज । नायकः अथकिम् । सखे कदाचिदपि तां विलोक- यिता भवानिति यथानुभवमेव ते निवेदयामि । नितम्बो बिम्बेन प्रहसति रथाङ्गं रतिपतेः करप्राह्यो मध्यस्त्रिवलिपरिणद्धो वरतलोः । समाकान्तोपान्तं कुचयुगलमाकीलितमिव स्वभावादालोले प्रसूतिपरिमेये च नवने ॥३॥ क. विजयलक्ष्मीपरिग्रहेण वर्धते प्रियवयस्यः । ख. अद्य प्रियवयत्यस्य मुखारविन्दसन्दर्शने । । अद्य मे सुदिनं जातम् । ग. किमत्र त्वया विलोकिताय । .

·२० कुवलयावस्था श्रीवत्सः-(क) अहो णिब्भरत्तणं जौव्वणस्स । नायकः-सखे निवेद्यते खलु परस्मै यत्तु जातमस्पृष्ट- पूर्वमुपमानेन तत् खलु निरवयं दुर्लभम् । पद्मं पङ्कनिकेतनं करिकरावाबाल्यतः कर्कशौ रौक्ष्यं वायसशिक्षया परिगताः पुंस्कोकिलानां गिरः। मीनानां जडसङ्गतिः सितरुचेः सा पूर्णता पाक्षिकी तन्मन्ये तरलेक्षणा न लभते स्वाङ्गोपमानं मनाक् ॥४॥ श्रीवत्सः-लगतम् ] (ख) अहो बळिरं खु अहिणि- वेसो णवदंसणे जणे पिअवअस्सस्स । ता ओसरं णो दाइस्सं दाव । [प्रकाशम् ] भो राआणो णवप्पिआ होति त्ति वाणिं सच्चो कोअवादो। जं तुमं सअळगुणसिळाहणिज्जं देवीजणं अवमण्णिअ जं कं वि कण्णअं अहिणंदास । अहवा पसिद्ध खु एदम् । अण्णरिस वसइ गुणो पहूण चित्तं खु रमइ अण्णसि । कमळे खंडिअपम्मा चंदो कुमुदं पसाएदि ॥५॥ क. महो निर्भरत्वं यौवनस्य । ख. अहो बलवान् खल्वाभिनिवेशो नवदर्शने जने प्रियवयस्यस्य । तदवसरं न दास्यामि तावत् । भोः ! राजानो नवप्रिया भवन्तीतीदानी सत्यो लोकवादः । यत् त्वं सकलगुणश्लाघनीयं देवीजनमवमत्य यां कामपि कन्य- कामभिनन्दसि । अथवा प्रसिद्ध खल्वेतत् । अन्यस्मिन् वसति गुणः प्रभूणां चित्तं खलु रमतेऽन्यस्मिन् । कमले खण्डितप्रेमा चन्द्रः कुमुदं प्रसादयति ॥ ।

·द्वितीयोऽकः । नायकः-सखे! वस्तुगुणविशेषो विवेकिनां सौहार्द- मुत्पादयति । श्रीवत्सः--(क) तुज्झ कामं णीदो विवेओ पुराणमळ- सेमर्पिछिळचिउरबंधेसु घोसकुळपुरंधिअणेसु चोरिअरआ- हिळासेण जाणिदो एव्य । नायकः-सखे! तवायं किमाशयः, यदियमस्मन्मनो- रथभूराभिरूप्येण न देवीजनस्य तुल्येति । श्रीवत्सः-(ख) तह एन । जह पिअवअरसो वक्खाणं करेइ । नायकः सर्वातिशायि तस्या लावण्यमसाक्षात्कुर्वतो भवतो यदुचितं तदभिदधासि । किं बहुना, श्रूयताम् - 'विलोलभूवीचेविचलितकटाक्षोत्पलवनात् कनद्ग्रीवाकम्बोः कुचयुगलचक्रा मिथुनात् । लताङ्गया लावण्यादमृतसरसः कैरपि करें- विकीर्णैरन्यासां रुचिमकृत धातेति कलये ॥६॥ क. तव कामं नीतो विवेकः पुराणमलसेकापच्छिलचिकुरबन्धेषु घोषकुलपुरन्ध्रीजनेषु चौर्यरताभिलाषेण हात एव । ख. तथैव । यथा प्रियवयस्यो व्याख्यानं करोति । -- १. 'विलोलभ्रूवीचेविरचितकटाक्षोत्रलवनात्' क. पा.:.

·कुवलयावल्या श्रीवत्सः- सिप्रत्ययादरम् ] (क) भहस्सहस्सअंतेउरपइणो तुज्झ हरइ जा चित्तं । सा (इळ) ळळणारअणं अणग्धं खु (होदि) माणिकं ॥ अह से तुमं उद्दिसिअ कीरिसो दिद्विविसेसो। नायक:- अभिलाषो बामाक्ष्याः प्रदीप इव यवनिकाप्रकाशाभ्याम् । मन्दाक्षमन्मथाभ्यां न च प्रतीतो न चाप्रतीतश्च ॥ ८ ॥ तदानी खलु प्रत्यालोकनलालसैरवि सखे मन्दासमन्दीकनैः सव्या प्रविसारितैरांप पर कातर्यपयाँकुलः संवादे परिवर्तितैरनुपदं गाम्भीर्यसम्प्रेक्षितैः विक्रीतोऽस्मि विलोकितैर्वरतनोराकूतकर्गेजपैः ॥९॥ श्रीवत्सः----(ख) भो वअस्स! एआरितो अहिळासो । इदो १ परं सा तुए किं उपेक्खिव्वा । नायकः-सा किल भगवता नारदेन परिन्यासीकृता विदर्भराजनन्दनाया वशे वर्तते भद्रसहस्रान्तःपुरपतिस्तव हरति या चित्तम् । सा (किल) ललनारत्नमन खलु भवा माणिक्यम् ।। अथ तस्वास्त्वामुद्दिश्य कीदृशी दृष्टिविशेषः । मो वयस्य ! एतादृशोऽमिलापः । इतः परं सा त्वया किमु. पक्षितव्या । १. 'अपरं ति सा' क. पा. . wm- T- क. man ·द्वितीयोऽङ्कः । श्रीवत्सः-(क) ता तुझ एसम्मि अहिळासो पण्ण- गीए फणारअणाहिळासो व्व दुळ्ळहो त्ति तक्केमि । नायक:- - सनिःश्वासम्] सखे! श्रीवत्स! तावदास्तामन. बधेः सुकृतशेषधेः परिणामस्तावानभिलाषः । किन्तु सकृदपि पुनरक्ष्णोहोरि किं सन्निकर्षे प्रणयपिशुननानाभावसम्मेदरम्यम् । शिव शिव बढि तस्या क्रमालोकयेयं स हि मम सुकृतानां सञ्चितानां विपाकः ॥ १० ॥ ततः प्रविशति पटाक्षेपेण कुवलयावली चन्द्रलेखा च ।] चन्द्र लेखा--(ख) हळा मंदबुद्धीए भमिदा मणिमुहिमा आसण्णसंचारिणो मट्टिणो दसगपहे पडिस्सदि । अहवा अण्णस्स वेत्ति आउळमि । कुवलयावली-[आत्मगतम् ) (4) कुदो तारिसं भाअ- हेअं कुवळधावळीए । जे सो नहाणुभाओ मणिमुदिरं पुळा । [प्रकाश] हळा ता तुमरिदं गदुञ्ज अण्णेसानो । इति परिक्रामतः । तत् तवैतस्याममिलापः पन्नग्याः फणारत्नाभिलाष इव दुर्लभ इति तर्कयामि। हला मादबुद्धया प्राणमुद्रिकासनेचारिणो मत- दर्शनपरे पतिति । अथवा बयान कुता तादृशं काय कुबल या ल्या: । य स महानुभावो मणिमाद्रकां पश्यति : हलi! चरित त्यान्विधावः । मंसिदा इति स्यात् ।

·३. कुवलयावस्या श्रीवत्सः-(क) भो वअस्स ! तूही चिट्ठ । एसो खु विरसंभगोहीणिळअस्स दुह्रदोसीपुत्तळस्स सळ्ळावो विअ सुणीभदि । नायकः नूनमियं मणिमुद्रिकान्वेषणाय समागता सवयस्या कुवलयावली भविष्यति । सखे! निकुञ्जपुञ्जपि- हितावालोकयावः । तथा कुरुतः ।। श्रीवत्सः-(ख) का वा मणिमुद्दिआ। किं वा समण्णि संतित्ति ण भाणामि । नायकः-सखे ! कुवलयावल्या मणिमुद्रिका केनापि हेतुना परिभ्रष्टा मया दृष्टा [इति मणिमुद्रिका दर्शयति ।] श्रीवत्सः- निर्वर्ण्य] (ग) वभस्स ! कुदो एत्थ मणि- मुदिआ। नायकः- [स्वगतम् ] अहो सामर्थ्यमचिन्तनीयं तपो- विशेषस्य । येनायं मया दर्शितामपि मुद्रिकां न पश्यति । [प्रकाशम्] विदितमधुना तव ब्राह्मण्यमस्माभिः । यदिय- मनधीतसन्ध्याविधिना न लक्ष्यते मुद्रिकेति लिखित. . मत्रैव। क. भो वयस्य ! तूष्णीं तिष्ठ । एष खल विसम्भगोष्ठीनिलयस्य दुष्टदासीपुत्रकस्य सल्लाप इव श्रूयते । का वा मणिमुद्रिका, किं वा समन्विष्यन्तीति न जानामि । वयस्य कुतोऽत्र मणिमुद्रिका । ख. ग.

·द्वितीयो।
श्रीवत्सः- (क) कणेद आहिलिहिर्द।
नायका सखे। ब्रह्मर्षिणा मारदेन ।
श्रीवत्सः-(ख) भो! महाराज! तुम विणा को अण्णो
वीणागाअकस्स तस्स बमबंधुणो वअणं पमाणं करिअ
सिरिवस्सं भाहिक्खिवति।
नायक
अनयैव निवेद्यते तत्रभवतो भवतच
शक्तितारतम्यम्।
श्रीवत्सः-(ग) अहो तुनावमस्सस्ससत्तितारतम्मपरि-
ण्णाणं। जं तुह पसाएण पच्चूसम्मि साअं अ अमिअसक्क.
रखंडमोदअसद खादंतो सिरिवत्सो सत्तिहीणो । सो उण
कंदमूलपलासणो णारदो सत्तिमंतो चि आळविज्जइ ।
[ससंरम्भ वाममुष्टिमुद्यम्य] भो! महाराअ ! तंसत्तिमंतं इहाणेहि
सिग्धं । मह एक्कमुट्ठिणा महोस महिम्मि पाडइस्सं ।
अण्णहा इमं जण्णसुत्तं छिण्णं काऊण परिक्खिवामि ।
[इति यज्ञसूत्रस्थानं परामृशन् सविषादमात्मगतम् ] हरिसणच्छणावसरे
.
क. केनेदमभिलिखितम् ।
ख. भो महाराज! त्वां विना कोऽन्यों वीणागायकस्य तस्य ब्रह्म
बन्योर्वचनं प्रमाणं कृत्वा श्रीवत्समधिक्षिपति ।
ग. अहो । तव बयस्यस्य शक्तितारतम्यपरिज्ञानम् । यत् तव
प्रसादेन प्रत्यूषे सायं चामितशर्कराखण्डमोदकशतं खादन् श्रीवत्सः शक्ति-
हीनः । स पुनः कन्दमूलफलाशनो मारदः शक्तिमानित्यालप्यते । भो
महाराज | तं शक्तिमन्वमिहानय शीघ्रम् । ममैकमुष्टिना महर्षि मयां
पातयामि। अन्यथेदं यज्ञसूत्रं छिन्नं कृत्वा परिक्षपामि । हर्षनर्तनाक्सर
E

·कुवलयावल्या एव्य छिण्णं भिण्णं जण्णसुतं । ता अण्णदो पसंगं करेमि । [विलोक्य] भो! एसा खु चंदळेहा । का उणइमं अण्णतरा । [विचिन्त्य] भो । मए परिण्णादं । कुविदं मं अणुणेदं विळास- वणदेवदा सवं एइ। अहवा तुम जमळच्छसिहिदं अहिणं- दिदं एव्व एइ। नायक: [सस्मितम्] सखे ! सेयं मया कथिता कुव- लयावली नाम । न पुनर्वनदेवता। श्रीवत्सः- (क) अच्चरिअं अच्चरिअं। अपुव्वा ईरिसी सोभग्गळच्छी माणुसीसु । वक्षस्स ! ठाणे खुदे दिट्ठी सज्जइ। चन्द्रलेखा- [अभितो विचित्य सविषादम् ] (ख) हळा ण वीसइ मुदिया। किं करेमि । [अश्रुतिमभिनीय, आत्मगतम्] (ग) अइ चित्त! तुम सहीए आसंकिदमेत्तेणेव्व कित्ति अप्पाणं किदत्थं चिंतेसि । कुवलयावली एव छिन्नं भिन्नं यज्ञसूत्रम् । तदन्यतः प्रसङ्गं करोमि । भोः एषा खलु चन्द्रलेखा । का पुनरियमन्यतरा। भो मया परिज्ञातम् । कुपितं मामनुनेतुं विलासवनदेवता स्वयमेति । अथवा त्वां जयलक्ष्मीसहितमभिनन्दितुमेवैति । क. आश्चर्यमाश्चर्यम् । अपूर्वेदृशी सौभाग्यलक्ष्मीर्मानुषीषु । वयस्य ! स्थाने खलु ते दृष्टिः सज्जते । ख. हला न दृश्यते मुद्रिका । किं कुर्वः । ग. मयि चित्त! त्वं सख्या आशङ्कितमात्रेणैव किमित्यात्मानं हतार्थ चिन्तयसि ।

·द्वितीयोऽ चन्द्रलेखा- [मात्मगतम् ] (क) कहं एसा अण्णचित्ता ण में वअणं अहिमण्णेइ । [प्रकाशम्] हळा णं भणामि एत्थ रअणाळंकारो ण दीसइ त्ति । कुवलयावली- (ख) ण केवळं रअणालंकारो। चन्द्रलेखा- (ग) किं उण अण्णं । कुवलयावली- [आत्मगतम्] (घ) अंहो चित्तस्स मे अधीरत्तणं । जं रमणगब्भाळंकारो सो वि महाभाओ ण दीसइ त्ति (इ?)आढ(उ १)त्तम्मि । होदु एवं दाव । [प्रकाशम् ] हळा रअणालंकारहारिणो जणस्स चरणविण्णासो वि ण दीसइ। चन्द्रलेखा-(s) भट्टिणो एव्व चरणविण्णासो दीसइ ण उण अण्णस्स जणस्स । कुवलयावली- [सनर्मस्मितम् ] (च) हळा जुज्जइ इम- रिस तुह आसंका । जं सो किळ काळिंदीजळविहारिणी] वळ्ळवणिअंबिणीणं अंबरचोरो ति सुणीअदि । कथमेषान्यचित्ता न मे वचनमभिमन्यते । हला ननु भणाम्यत्र रत्नालङ्कारो न दृश्यत इति । न केवलं रत्नालकारः। ग. किं पुनरन्यत् । घ. अहो चित्तस्य मे अधीरत्वं, यद् रलगर्भालङ्कारः सोऽपि महाभागो म दृश्यत इत्यारब्धास्मि । भवतु एवं तावत् । हला रत्नालधारहारिणो ननस्य चरणविन्यासोऽपि न दृश्यते । 6. भर्तुरेव चरणविन्यासो दृश्यते न पुनरन्यस्य जनस्य । हला! युज्यतेऽस्मिन् तंत्राशा ! यत् स किल कालिन्दी- जलविहारिणीनां वल्लवनितम्बिनीनामम्बरचोर इति श्रूयते ।

·कुवळ्यावल्या नायक: सखे। लब्धावसरोऽस्मीति प्रकाशो भवितु. मिच्छामि। श्रीवत्सः-- (क) खंडमोदए इत्थगदे कि जीहाणि- अंतणेण । [उभावुपसर्पतः।] . नायकः पद्भ्यां पारुचिं निषङ्गसुषमा जङ्घाश्रिया धून्वती- मूरुभ्यां कदळीप्रभामुरसिजद्वन्द्वेन कुम्भश्रियम् । पूर्णेन्दुद्युतिमाननेन विदितं मुग्धे! स्वयं मुष्णी मामेवं विपरीतभाषिणि वृथा पाटचरं भाषसे ॥११॥ अथवा चोरो भवामि तावदहम् । चोरस्यापि धनं हस्ते हरन्ती कुटिलेक्षणे । चौर्य विद्याविशेषेण मामतिक्रम्य वर्तसे ॥ १२ ॥ पश्य, अरुभ्यां करभोरु! चोरयसि मे कौमोदकीविभ्रम नाभिस्ते नतनाभि ! चक्रसुषमामाक्रामतिच्छद्मना । कण्ठस्ते कळकण्ठि! वञ्चयति मे तां पाञ्चजन्यप्रभा चारुभूलतया चकोरनयने! मुष्णासि शाश्रियम्॥१३॥ क. खण्डमोदके हस्तगते कि जिहानियन्त्रणेन ।

·द्वितीयो
२९
कुवलयावली- [सलज्जासाध्वसं सखीमन्तर्धाय, धात्मगतम् ]
(क) अहो ! पुरुसोत्तमस्स समाळावचातुरी । [जनान्तिक]
हळा! णिवारेहि णं पसंगंतरेण ।
चन्द्रलेखा-- (ख) भट्टारअ! एसा इदं विण्णवेदि ।
तारिसीए मह अंतरंगं चोरेतो महाराओ एको सरिसो
चोरो ति।
कुवलयावली-- (ग) अवेहि दुळ्ळळिदे ! अवेहि ।
अए अकहिदं कहेसि । [इति सखीमधिक्षिप्य पराङ्मुखी तिष्ठति ।।
श्रीवत्सः- (घ) चंदळेहे! अंतरंगचोरत्तणं समाणं
एव्व दोणं एवाणं ।
चन्द्रलेखा-() अहिलं खु मुदिआहरणं तुझेसु ।
कुवलयावली- [सप्रसादस्मितं सखीमवलोकयति
नायकः
[नायिकायाः पुरो भूत्वा] यदीयं त्वदीया
स्वर्णविन्यासा मुद्रिका तदादीयताम् । [इति स्वकरस्थितां
मुद्रिकां दर्शयति ।]
*-
क. अहो! पुरुषोत्तमस्य समालापचातुरी । हला! निवारयैनं
प्रसङ्गान्तरेण ।
ख. भट्टारक! एषेदं विज्ञापयति ।, तादृश्या ममान्तरङ्ग चोरयन्
महारोज एकः सहशश्चोर इति ।
ग. अपेहि दुर्ललिते! अपेहि । भये भकथितं कथयसि ।
घ. चन्द्रलेखे! अन्तरगचोरस्वं समानमेव वयोरेतयोः ।
अधिकं खलु मुद्रिकाहरणं युष्मानु।
२.

·. कुवल्यावश्या नायिका-विलोक्य सहर्षमात्मगतम् ] (क) अहिलिहि- दक्खरा मुहिआ उवळखा महाभाएण । [हृदयमुद्दिश्य] अइ हिअ दाणिं मणोरहो तुह ईरिसो अंकुरिदो। (मुद्रिकामादातु- मिच्छति । कराप्रकम्पमभिनीय जनान्तिकम् ] हळा वेवइ मे भग्ग- हत्थो । ता तुमं गेह एवं। चन्द्रलेखा-(ख) हळा! भट्टिणा अ चोरिअंतरंगाए तुह कित्ति वेवंतो होइ अग्गहत्थो। कुवलयावली- (ग) हळा! किं ति मं लज्जिदं ळज्जसि । चन्द्रलेखा-(प) भट्टारअ! इतो मुदिलं पसादेइ । श्रीवत्सः (ड) भो! अहं भणामि । अण्णस्स धणं अण्णस्स हत्थे ण होदु । नायक:- [सस्मितम्] चन्द्रलेखे! न्याय्य एवायं पन्थाः यदाह विद्वानयं श्रीवत्सः । चन्द्रलेखा-(च) हळा! स एव गण । क. अभिलिखिताक्षरा मुद्रिकोपलब्धा महाभागेन । अयि हृदय ! इदानी मनोरथस्तवेदृशोऽङ्कुरितः । हला ! वेपते मेऽग्रहस्तः । तत् त्वं गृहा- गैनाम् । ख. हा! भी च चरितान्तरमायास्तव किमिति वेपमानो भवत्यग्रहस्तः । ग. हला! किमिति मां कज्जितां लज्जयसि । घ. भट्टारक! इतो मुद्रिका प्रसादय । १. भोः! भहं मणामि । अन्यस्य धनमन्यस्य हस्ते न भवतु । प. हला! स्वयमेव ग्रहाण ।

·द्वितीयोशः कुवलयावली [कयश्चित् करं प्रसारयति ।] नायकः भद्रे! कनीयसीमङ्गुली प्रसारय । स्वयमेव मुद्रिकामारोपयामि । कुवलयावली [आत्मगतम्] (क) अज्ज का गई। चन्द्रलेखा [सप्रणयकोपम् ] (ख) हळा! तत्य एव्य किअचिरं विळम्बेसि । कुवलयावली-[कथञ्चिदङ्गुली प्रसारयति ।] नायकः [कनीयसीमङ्गुलीमवलम्ब्य शनैरस्या मुखं साबूतम- घलोकयति।] कुवलयावली- [सरोमाञ्चस्मितं नतमुखी तिष्ठति । ] [नेपथ्ये] (ग) हळा चंदळेहे! किअञ्चिरं णववत्थुदंसणकुदूहळेण कुवळआवळि विणोदेसि । किअच्चिरं पिअपसाहणा देवी भन्भंतरं गंदा । अण्णेसंती वि तुझे अहं णो पेच्छामि । चन्द्रलेखा- [आकर्ण्य] (घ) अहो चओरि(आ) इदो आअच्छदि । [राजा कुवलयावली विसृज्य मुद्रिकां पातयन् सवयस्यस्तिरोहित- स्तिष्ठति ।] अद्य का गतिः। हला! तत्रैव कियचिरं विलम्बसे हला चन्द्रलेखे! कियचिरं नववस्तुदर्शनकुतूहलेन कुवलय- वली विनोदयसि । कियचिरं प्रियप्रसाधना देवी अभ्यन्तरं गता । अन्विष्य- त्यपि युवाम् अहं न पश्यामि । ध, अहो चकोरिका इत भागच्छति । . ग.

·कुवल्यक्रिया [प्रविश्य ] चकोरिका-हळा! चंदळेह! किअच्चिरं [इत्यादि पठति । चन्द्रलेखा (क) इदो इदो पिअसही । चकोरिका [उपसर्पति ।]] चन्द्रलेखा-(ख) हळा सहीए मणिमुरिआ परिभा । तं अण्णेसामो। [सर्वा मुद्रिकामन्विष्यन्ति । ] चन्द्रलेखा- [निर्वण्य सहर्षम् ] (ग) इथं मुहिआ [इति गृहीत्वा] हळा! एहि गच्छामो। [इति परिकामन्ति । ] नायकः कथं प्रयात्येव प्रियतमा । नायिका [नयने परागपातमभिनीय] (घ) हळा! कुसुम- रयसंपादेण आउळं मह णेत्तं । चन्द्रलेखा- [जनान्तिकम् ] (क) कुसुमसरसंपादेण तुह चित्रं वि । [इति परागमपनयति ।] कुवलयावली [सप्रियासूयमिब] (च) हळा! दाणिं वि मे ण होइ ळोअणं अवराअं। man-swaranav क. ख. इत इतः प्रियसखी। हला ! सख्या मणिमुद्रिका परिभ्रष्टा । तामन्विष्यावः । ग. इयं मुद्रिका । हला! एहि गच्छामः । हला! कुसुमरजःसम्पातेनाकुलं मम नेत्रम् । ७. कुसुमशरसम्पातेन तव चित्तमपि । च. हग! इदानीमपि मे न भवति गचनमपरागम् । घ.

·द्वितीयोऽ। ३३ TRAISE चन्द्रलेखा-(क) हळा | पराओ णिग्गदो णअणादो। रागो खु बळिरं संकेतों दाणि वि रमइ । ता किं विळम्बेण । एहि गच्छरो। [इति निष्कान्ताः । श्रीवत्सः - (ख) वनस्स! महुरा खु सकरेव्व परसा (ए)वि वाणिं सिव्हिसळ्ळावगोट्ठी । नायक: मधुरेति किमुच्यते। लळितकविताविलासाः श्रुतिमधुरालापरागसम्भेदाः । युवतिजनपक्षपाता नाकृतपुण्येषु समवेताः ॥ १४ ॥ सखे! किमतःपरं करणीयमस्माकम् । श्रीवत्सः - (ग) किं अण्णं सअळणाअरिअलोमणाण- दादो। नायकः यथाभिरुचितं प्रियवयस्याय । [इति परि• क्रामन् सस्मरणम्] उत्फुल्लगण्डमण्डलमुल्लसितद्दगन्तसूचिताकूतम् । नमयन्त्यापि मुखाम्बुज मुन्नमितानङ्गसाम्राज्यम् ॥१५॥ [इति निष्क्रान्ताः सर्वे ।] ॥ द्वितीयोहः ॥ हला ! परागो निर्गतो नयनात् । रागः खलु बलवान् मक्रान्त इदानीमपि रमते । तत् किं विलम्बने । एहि गच्छावः । वयस्य ! मधुरा खलं शर्करेव परुषापीदानीं श्लिष्टसल्लापगोष्ठी ग. किमन्यत् सकलनागरिकलोचनानन्दात् । * जन्ममितेति श्यन्तात् कर्मणि लट् । स.

·कुवल्यावल्या अथ तृतीयोऽङ्कः। [ततः प्रविश्य] करचुकी [आत्मनो दशामनुसन्धाय] रुन्धानया बहुमुखी गतिमिन्द्रियाणां वध्वेव गाढमनया जरयोपगूढः । अङ्गेन वेपथुमता च जडेन चाहं गन्तुं पदादपि पदं *गमितुं न चालम् ॥१॥ हन्त विश्वासो नु प्रभूणामाश्वासमुत्पादयति । लक्ष्येषु पाणिपरिवेषमवेक्ष्य तेषु श्वासावधि त्रिचतुरेषु पदेषु यानम् । मैत्री गिरी श्रवसि तारतरश्रुतीनां देवी तथापि हितकणि मा नियुङ्क्ते ॥२॥ अद्य खलु विदर्भराजनन्दनया सबहुमानमेवमाख्या- तोऽस्मि । 'आर्य बभ्रुमुख! पुरा किल कालयवनविजयाय गच्छता आर्यपुत्रेण सङ्कल्पितमासीद् भगवति ! भवानि , रैवतककन्दरकदम्बवनवासिनि । प्रतिनिवर्तनानन्तरमेव मया निखिलपुरन्ध्रिजनानुयातदेवीजनेन तव यात्रामहोत्सवः कारयितव्य इति । तदद्य वयमितो रैवतकमुपसरामः । कुवलयावली पुनरुद्यानविलोकनायासेन बलवदस्वस्थशरी- रेति गृह एव चन्द्रलेखया समं निवेशिता । सेयं यथा न १. रैवतककन्दरकदम्बवासिनि !' ख. पाठा. क्यजन्तात् तुमुनीदं रूपम् ।

·तृतीयोऽ बहिरङ्कणमासादयति तथा त्वया रक्षितव्येति । तदवहितो देवीनिदेशमनुतिष्ठामि। [ततः प्रविशति कुवलयावली चन्द्रलेखा च । ] चन्द्रलेखा-(क) हळा! मुदिआविरहेण अकअपंचा- ळिआममं तुम एसो ण आणादि । ता एहि णिकंपामो विळासुज्जाणं गच्छामो। कञ्चुकी-[सपाणिपरिवेषं विलोक्य] भोः कयोरयं पद- शब्दः। चन्द्रलेखा-(ख) अय्य! चंदळेहा खु अहं । इअं उण इंदीवराळीणामआ अण्णा संचारिआ किं वि रहस्सं कह- ऊण भट्टिणीए पेसिदा । ता एवं भट्टिणो संमुहं वाचेमि । तुमं कुवळआवळीए घरदुवारं ओहिदो रक्खहि । कञ्चुकी-भद्रे! गम्यतां सिद्धये शीघ्रमागम्यता च । अहमवहितो भवामि । [इति निष्कान्तः] चन्द्रलेखा-(ग) हळा! बंचिदो खु एसो ठविरसो- विदळ्ळो। ख. क. हला! मुद्रिकाविरहेणाकृतपाञ्चालिकाभ्रमा त्वामेष न जानाति । तदेहि निष्कम्पे विकासोद्यानं गच्छावः । आर्य । चन्द्रलेखा खल्वहम् । इयं पुनरिन्दीवरालीनामिकान्या सञ्चारिका किमपि रहस्यं कथयित्वा भट्टिन्या प्रेषिता । तदेतत् भर्तुः सम्मुखं वाचयामि । त्वं कुवलयावल्या गृहद्वारमवहितो रक्ष । हला ! वम्चितः खल्वेष स्थविरसौविदल्लः । ग.

·Hema कुबलयावल्या कुवलयांवली [आत्मगतम् ] (क) ण आणे कह एसो अणुसओ (अद्धिवो?) वंचिदन्वो ति। [प्रकाशम् । हळा किअदूरे कदाळिआघरं । चन्द्रलेखा-(ख) इदं खु । पविसदु पिसही । दिग्घिआए तरंगसीअरपरिब्भीअसीभळे चंदसिळामळे उप- विसामो। [उमे तथाकुरुतः । कुवलयावली--(ग) हळा! बळिसं खु संदाववंति मह अंगाई। चन्द्रलेखा- (१) सहि! 'मुहणिमित्तं । इह एव्व पन्छाअसीअळे तुज्झ संदावो समिस्सदि । [ततः प्रविशति नायकः । नायकः [मदनावस्था नाटयन्] कथमभिसन्धीयते पटु- धियापि मया धृतेरभिसन्धिपरिपन्थी मन्मथः । Pipar क. न जाने कथमेषोऽनुशयो वम्चयितम्य इति । हण कियद्- दूरे कदलिकागृहम् । ख. इदं खल । प्रविशतु प्रियसली । दीपिकायास्तराशीकरपरि- प्रमशीतले पन्द्रशिलातले उपविशावः । ग. हला बलबत् खल सन्तापवन्ति ममानानि । घ. ससि! शुभनिमित्तम् । इहैव प्रच्छायशीतले तब सन्तापः धामिष्यति। १. 'सुखणिमित्तं' ब. पाठः ·तृतीयोऽद्धः। जयतितरी रतिजानेरनुभावो निखिलधीरपरिभावी । 'यदसजितापि रणन्ती बाणानन्विष्य शिञ्जिनी भ्रमति ॥३॥ [साशंसनम्] उत्फुल्लगण्डयुगमुद्गतमन्दहास- मुद्देलरागमुररीकृतकामतन्त्रम् । हस्तेन हस्तमवलम्ब्य कदानु सेवे सल्लापरूपममृतं सरसीरहाक्ष्याः ॥ ४ ॥ कथं चिरायति श्रीवत्सः । [प्रविश्य विदूषकः ।। विदूषकः--[सहर्षम्] (क) अज्ज जोगमायामहूसवा- बदेसेण सअळो वि णअरीसीमंतिणीजणो देवीहिं समं पट्ठाविदो । ता मह मंतप्पहावं पिअसहं णिवेदेमि । [परिकम्य] वड्ढदु पिअवअस्सो। नायकः [साकूतस्मितम् ] अपि सखे! फलितस्तव नि- धानसाधने मन्त्रप्रयोगः। विदूषकः--(स) भो मंतबळेण णिकासिदे देवीपण्ण- ईळोए सो णिहि केण वि दूसंदेसेण पिआएण दाणि अद्य योगमायामहोत्सवापदेशेन सकलोऽपि नगरीसीमन्तिनी. बना देवीमिः समें प्रस्थापितः । तन्मम मन्त्रप्रभाव प्रियसलं निवेदयामि । वर्षतां प्रियवयस्वः । स. भोः! मन्त्रवलेन निष्कासिते देवीपनंगीलोके से निषिः 1. 'यदसनिधितापि'. पाठः ।

·कुवलयावल्या ३८ रक्खिज्जइ । उप्पिणी बहुमुहं कुवळआवळरिक्खणे णि- उज्जेइ। नायकः--सोऽयं सामदानाभ्यामभेदनीयो विश्वासी सौविदल्लः। श्रीवत्सः-(क) सो खु अहिआरी, तं वि सुणुअमुहेण सावराह काऊण काराघरंमि किं णिवेसेमि । नायकः शान्तं पापं शान्तं पापम् । घिङ् मूर्ख ! परमाप्तजने पापमाशङ्कसे। श्रीवत्सः- (ख) ता सो चिरं सुखी होदु । नायकः --इमामातपवेलां कदलिकागृहेऽतिवाह्य रज- नीमुखे समुचितमुपायमाचरामः । श्रीवत्सः (ग) भो इदं उज्जाणं । [प्रवेशं नाटयतः।] राजा राजत्कोरककण्टका मधुकरीझङ्कारहुंकारिणी- रालोलस्तबकस्तनीरविरलानुन्नप्रवालाधराः। क. केनापि दुस्सन्दर्शेन पिशाचेनेदानी रक्ष्यते । रुक्मिणी बभ्रुमुखं कुवलयावली. रक्षणे नियोजयति। स खल्वभिचारी, तमपि शून्यमुखेन सापरावं कृत्वा कारागृहे किनिवेशयामि । तत् स चिरं सुखी भवतु। ग, भोः! इदमुद्यानम् ।

·S प्रतीयो आलिङ्गन्ति लतावधूरतितरामानम्रशाखाकरे- रत्यारूढरसा रसालरसिकाः कान्ते वसन्तोत्सवे ॥५॥ श्रीवत्सः-(क) भो! किं फळं वसंतप्पसंसाए । सव्व- समअपट्टबंधो पाउरसमओ पसंसीअदु । नायकः- कथय कथमेतावानुत्कर्षों वर्षाणाम् । श्रीवत्सः-(ख) जं तत्थ कण्णरसाअणणिमंतक्खरो णासिभारसाअणपाकगंधो जीहारसाअणपदत्थवित्थरो बझ- णाणं कप्परुक्खसरूवो होइ अपरपक्खो । नायकः साधु कुक्षिम्भर! साधु । श्रीवत्सः- (ग) भो! पेच्छ सअळकरणग्गामहेअरं सो- भग्गं सिंगारवणस्स । नायक:- [सार्धाङ्गीकारम्] इतो भृङ्गीगीतं विहरणमितो मन्दमरुता- मितो वल्लीलास्यं परिचितिरितः पुष्परजसाम् । अतो भूतं तृप्तैरितरकरणैर्हन्त रसना पुनस्तस्या बिम्बाधरमधु विना शुष्यति मम ॥६॥ क. भोः किं फलं वसन्तप्रशंसया । सर्वसमयपट्टबन्धः प्रावृट- समयः प्रशस्यताम् । ख. यत् तत्र कर्णरसायननिमन्त्राक्षरो नासिकारसायनपाकगन्धो जिहारसायनपदार्थविस्तरो ब्राह्मणानां कल्पवृक्षसरूपो भवत्यपरपक्षः । ग. भोः पश्य सकलकरणग्रामहृद्यं सौभाग्यं शृङ्गारवनस्य ।

·कुवलयावल्या : श्रीवत्सः- (क) मोइयं खु विआसिदारविंदसंदरमअरं- दणीसंदपरिसे(स? अ)गरुअचववाअउळपक्वविक्तवकपंत- कुवळअवळआमोदमेदुरमंदमारआ विळासुज्जाणदिग्धिआ। नायक: अत्र खलु। रक्ताब्ज़सैकतावतरथाङ्गयुगलोत्पलैः । स्थितमेकन तद्गात्रतुलाभ्रष्टाधिकारिभिः ॥७॥ कुवलयावली- (ख) हळा दहइ मे अंगेसु जरठाद- वेण संदावो। चन्द्रलेखा-(ग) बहळदररसाळासप्पच्छाअसीअळे कुदो इमंमि पवेसो आदवस । श्रीवत्सः- [भकर्ण्य निरूप्य] (घ) भो इमं खु चन्द- हादुदीमा कुवळआवळी । नायक:- [सानुरागसम्मम्] सखे। श्रीवत्स। कासौ शोरमृतवत्तिरतर्कप्णीया कानन्दसिद्धिघुटिका निरुपाधिसिद्धा। क. भोः इयं खलु विकसितारविन्दसुन्दरमकरन्दनिष्यन्दपरिषेक- गुरुकचक्रवाककुलपक्षविक्षेपकम्पमानकुवलयवलयामोदमेदुरमन्दमारुता विला- सोधानदीर्घिका । ख. हला| दहति मेऽनेषु जरठातपेन सन्तापः । ग. बहलतररसालाशाप्रच्छायशीतले कुतोऽस्मिन् प्रवेश भात- 4 पस्या प. भोः! इयं खल चन्द्रलेखाद्वितीया कुवलयावली ।

·तृतीयोSE: 1 काकल्पनापरिणता नबकल्पवल्ली कानक्षरा वसति मोहनमूलविद्या |॥८॥. श्रीवत्सः- (क) इदं खु कदळिआधरम् । नायकः- विलोक्य] इयमनिलचलितकदलीदलेषु परिलक्षिता च पिहिता च। उत्कण्ठयति मनो मे रतिरिव विश्लेषसंश्लेषैः॥ ९॥ सखे! प्रसङ्गमुपगम्य यथावसरमुपसरावः । श्रीवत्सः-- (ख) भो! भो! जाणे संगमादो वि पेम्म. परिक्खणं सुहअरं ति। नायकः-- सखे ! परमानन्दसर्वस्वं सर्वमुदाहरसि । अन्तर्हितो निगदितानि मनोरमायाः शृण्वन् मुहूर्तमपि भावनिवेदनानि । प्रायेण नन्दति यथा न तथा कुतात्मा वर्षान् सहनमपि केवलमेलनेन ॥१०॥ [ उभौ लतान्तर्हितौ तिष्ठतः] श्रीवत्सः- (ग) भो! पेच्छ इमाए वेसेणेव्व संदावो सव्वक्खरं आचक्खीअदि । -.-.--.v+man इदं खलु कदलिकागृहम् । ख. भो भो! जाने सङ्गमादपि प्रेमपरीक्षणं सुखकरमिति । म; मो! पश्यास्या वेषेणैव सन्तापः सर्वाक्षरमाख्यायते ।

·१२
कुवलयावल्या
नायकः सखे! सम्यगुपलक्षितं भवता ।
आकल्पैरतिसान्द्रचन्द्रघुटिकाप्रायैस्तनोस्तर्पणं
श्रीगन्धद्रवलेपनेन कुचयोरत्यन्तमालेपनम् ।
लीलातामरसोदरेण करयोरक्ष्णोश्च संवाहनं
प्रेयस्याः प्रकटीकरोति विषमा हा हन्त तापव्यथाम् ॥
कुवलयावली- (क) संदावकारणं कदळिआघरं संदा-
वणिवारणं ति अळीअं मंतेसि
[चन्द्रलेखा नवकदलीदलैरेनां छादयन्ती वीजयंति ।
कुवलयावली- (ख) हळा! पुडमं कप्पूरेण धूविद
मअणाणळं दाणिं किंति कदळीदलाणिळेहिं पज्जळिअंकरेसि।
[इति तान्यपक्षिपति]
चन्द्रलेखा-[आत्मगतम्] (ग) हन्त मअणसंदावोसमु-
हीविदो एदाए । [प्रकाशम्] (घ) हळा! अहीरा खु तुमं ।
कुवलयावली- (ड) हळा! तस्स अह्माणं भट्टिणो
दसणादो पहुदि कुकूळग्गिमगं विअ समग्गवेअणं अप्पाणं
भारति विमं अहीरेत्ति कहं वाहरसि ।
क. सन्तापकारणं कदलिकागृहं सन्तापनिवारणमित्यलीक
मन्त्रयसि ।
ख. हला! प्रथमं कर्पूरेण धूपितं मदनानलमिदानी किमिति
कदलीदलानिः प्रज्वलितं करोषि ।
हन्त ! मदनसन्तापः समुद्दीपित एतस्याः। हला! अधीरा खल
ग.
खम् ।
घ.
हला! अधीरा खलु त्वम् ।
है. हला! तस्यास्माकं भर्तुर्दर्शनात् प्रभृति कुकूलामिमममिव
समप्रवेदनमात्मानं धारयन्तीमपि मामधीरेति कथं व्याहरसि ।

·तृतीयोऽ श्रीवत्सा- (क) भो वअस्स! किं सुदं एदं । नायक: सखे! शब्दग्राहिणा फलितमस्मत्करणेन । आकर्णितानि ननु कर्णरसायनानि सख्याः पुरो निगदितान्यतिवत्सलायाः। एतानि तानि वचनानि मनोरमाया भावानुबन्धपिशुनान्यपकैतवानि ॥ १२ ॥ चन्द्रलेखा-(ख) हळा! तुह अणुमदि विणा भट्टार आणेदुं आसंकेमि। कुवलयावली- [आत्मगतम् ] (ग) कळकंठो विसकंठो होद पवाळो वि दिग्धकरवाळो । चंदो वि विसणिसंदो जुळतदहणो पडीरगिरिपवणो [॥१३॥ रइवइणा कुविदेण वि मरणादो उवरि किं णु कादब्वं । पिअसहि ! सिलाहणिज्जं णहि णहि घमि कण्णआ. [समरं ॥ १४ ॥ श्रीवत्सः- (घ) साहु मणस्सिणि ! साहु । ख. क. भो वयस्य ! किं श्रुतमेतत् । हला ! तवानुमति विना भट्टारकमानेतुमाश के । ग, कलकण्ठो विषकण्ठो भवतु प्रवालोऽपि दीर्घकरवालः । चन्द्रोऽपि विषनिष्यन्दो ज्वलदहनः पाटीरगिरिपवनः ।। रतिपतिना कुपितेनापि मरणादुपरि किन्नु कर्तव्यम् । प्रियसखि ! श्लाघनीय नहि नहि लङ्घयामि कन्यकासमयम् ॥ साधु मनस्विनि ! साधु । . घ.

·कुवलयावरुषों चन्द्रलेखा-- [आलगतम् ] (क) आसासपसंगंतरेण-पूर्व विझरिदवेअणं दाव करेमि । [प्रकाशम्] हळा ! उहणं उङ्गण, संमइ ति भट्टिणो संदावण तुह सदावो. संमइ । कुवलयावली-(स) हळा! भट्टिणो संदावो चि भळी- अपिअजविदेण मं आसासेसि । चन्द्रलेखा-(ग) हळा ! सच्चं एदं । सवामि पिअस- हीए। कुवलयावली -(घ) [सहर्षगद्गदम् ] हळा! तुह केण आचक्खिदं चन्द्रलेखा-(8) णं देवीहिं समं काव्वस्स अबदी- महूसवगमणस्स अंतराएण तुइ णिरूढराअस्स भट्टिणो- अदक्खिण्णेण । श्रीवत्सः- [सहसोपसृत्य] (च) इमिणा अ पुडम तह व. णळुळाअमंसळेण दाणिं पिअवअस्सचिन्ताए एव्वं परि- क्खीणेण सिरिवच्छेण बंह्मणेण । ग. आश्वासप्रसङ्गान्तरेणैतां विस्मृतवेदनां तावत् करोमि । हला उष्णमुष्णेन शाम्यतीति भर्तुः सन्तापेन तव सन्तापः शाम्यति । ख. हला! भर्तुः सन्ताप इत्यलोकप्रियजस्पितेन मामाश्वासयसि । हला ! सत्यमेतत् । शपे प्रियसख्यै । घ. हला! तब केनाख्यातम् । ननु देवीभिः समं कर्तव्यस्य भगवतीमहोत्सवगमनस्यान्तरा. येण तव निरूढरागस्य भर्तुरदाक्षिण्येन । च. अनेन च प्रथम तथा वनलुलायमांसलेनेदानीं प्रियवयस्यचि- न्तयैवं परिक्षीणेन श्रीवत्सेन ब्रामणेन ।

·कुवलयावली तृतीयोऽः । १५ [ससाध्वसकम्पम् ] (क) अह्मो माणुसीए भणइ वाणरो वाआए। चन्द्रलेखा जनान्तिकम् ] (स) हळा! मा एव्वं भण। मट्टिणो खु पिअवअस्सो एसो । [आत्मगतम् ] भट्टा वि स- णिहिदो भवे । होदु, एव्वं दाव । [प्रकाशम् ] भो दुट्ठ- बंझण! ईरिसाइ अदक्षिणाइ उपदिसंदं तुमं देवीए स. णिहिं णइस्सं । [इति शिखायां गृहाति।] श्रीवत्स (ग) अविहा अविहा । नायकः - नूनं मदुपवरणायैव संविहितमेवं विद- ग्धया चन्द्रलेखया । तदुपसोमि । सखे ! न भेतव्यं न भेतव्यम् । चन्द्रलेखा [श्रीवत्सं विसृज्य] (घ) जेउ जेउ भट्टा। (कुवलयावली सशृङ्गारसाम्बसम् उत्थातुं प्रयतते ।) नायकः-[बलादेनां निवारयन्] नहि वयमिदानीमुपचर- णीयाः । किन्त्वस्माभिरेव, - क. अहो ! मानुष्या भणति वानरो वाचा । ख. हला! मैवं भण । भर्तुः खलु प्रियवयस्य एषः । भापि सनिहितो भवेत् । भवतु, एवं तावत् , भोः ! दुष्टब्राह्मण ! ईशान्यदक्षि- णान्युपदिशन्तं त्वां देव्याः सन्निधि नेष्यामि । ग. अविहा अविहा । जयतु जयतु भर्ता। घ. - १. 'सत्वरमुपसमि' क. पाठ..

·कुवलयावल्या अभिनवबिसकाण्डपलवं तदनु पयोधरभारभङ्गुरम् । तदुपरि परितापनिस्सहं परिचरणीयमिदं तवाङ्गकम् ॥ १५ ॥ चन्द्रलेखा (क) अकिदासणपरिग्गहे भट्टारअंमि कहं पिअसही उवविसदि । ता सिणिडसीअळसिळेवदेसं गंभळंकरेदु महाराओ। नायकः यदभिरुचितं प्रियवयस्यायै । इत्युपविशति] [कुवलयावली साझसङ्कोचा सखी सासूयमवलोकयन्ती पुनरुत्तिष्ठति ।। नायक:- [तामुत्तरीये निगृह्य ] करभोरु ! विपुलजवने! तनुमध्ये! निम्ननाभि ! निबिडकुचे!। कलकण्ठि! कमलवदने! चकितचकोराक्षि! किं प्रयासेन ॥ १६ ॥ [इति पुनरपि निवेशयति श्रीवत्सः [स्वगतम्) (ख) हन्त पक्खवाअउत्तिणो रणो सण्णिहाणे ठाउं ण जोग्गं । जेण सिट्ठबंह्मणेकवि- रेसिणी दुट्ठदासिआ पिअसहित्ति संभाविज्जइ । किंअ ताए एव्व उवदेसो अणुचिट्ठीअदि। [इति ससम्भ्रम(मु! म)पसरति ।। क. अकृतासनपरिग्रहे भट्टारके कथं प्रियसख्युपविशति । तद् स्निग्धशीतकशिलैकदेशं नन्वलाकरोतु महाराजः । ख. हन्त! पक्षपातवर्तिनो राज्ञः सन्निधाने स्थातुं न योग्यम् । अन शिष्टनाक्षणैकविद्वेषिणी दुष्ठदासिका प्रियसखीति सम्भाव्यते । किश्च वस्या एवोपदेश अनुष्ठीयते।

·तृतीयोऽ चन्द्रलेखा-(क) तदभिप्पआहि भो सिद्वषह्मण ! मे अक्खमेसु अविणअक्कमेसु । इत्यनुसरति] श्रीवत्सः (ख) हंडे! रच्छारदे! एहिएहि । देवीए सच्चभामाए एव संमु(हि ? हं) आळेच्छामि। [इति शिखा मुहुनि- वघ्नन् निष्क्रान्तः] चन्द्रलेखा (ग) अय्य ! सिरिवच्छ ! पसीदेत्ति । [त- मनु निर्गच्छति । कुवलयावली-(प) हळा! तुम वि किं मं परिश्चअसि । [इत्यनुयातुमुत्तिष्ठति । नायकः - प्रिये कुवलयावलि ! दत्तासि धर्मकणिकाजलधारया मे कामेन लोकगुरुणा करुणाकरेण । पश्यावयोरपि परस्पररागबन्धे रागाग्निरेव भगवानयमादिसाक्षी ॥ १७ ॥ इति चिबुके मुखमुन्नमयति । कुवलयावली [मुखमाकृष्य] (ङ) भो! मा तुमं ळघु- करेहि जणेसु । क. तदभिप्रयाहि भो शिष्टब्राह्मण! मेऽयमेष्वविनयक्रमेषु । ख. हण्डे ! रथ्यारते ! एोहि । देव्याः सत्यभामाया एव सम्मुख- मालक्षयामि । ग. बार्य! श्रीवत्स प्रसीदेति । हला! त्वमपि किं मां परित्यजसि । क. भो! मा स्वं लघुकुरुष्व जनेषु । घ.

·- कुमच्यावस्या [ततः प्रविशति सत्यभामा चतुरिका छ । सत्यभामा- [ससौभाग्यगर्वम् ] (क)हळा ! चउरिए! परिभरबळेण जं जं अळं जुजं तं (त)दण्णवेसादो। (णववेसा) सुरअंता होंति (हि) रुइअसुरआरंभा(?)॥१८॥ चतुरिका (ख) भट्टिणि! ण खु सव्वापि इत्थिा सञ्चभामा ण खु सव्वो वि पुरुसो पुरुसोत्तमो । सत्यभामा [सादरस्मितम् ] (ग) हळा ! कदळिमाघर- समीवम्मि अय्यउत्तो दिट्ठो त्ति कए आचरिखदं । चतुरिका-(प) भाट्टणि! विळासुजाणपाळिआए क- ळकंठिआए। सत्यभामा (ङ) हळा! अविण्णादा पसंगंतरण पविट्ठा भळीअरोसछळेण भट्टिणा केळिस्सं । चतुरिका - (च) इदं खु विळासुज्जाणं । [उभे प्रविशतः ।] सर्वोऽपि पुरुषः क. हला! चतुरिके! परिकरबछेन यद्यदलं युतं तत् तदन्यवेषात् । (नववेषाः) सुरतान्ता भवन्ति (हि) रुचितसुरतारम्भाः (१) ।। ख. भट्टिनि! न खलु सर्वापि स्त्री सत्यभामा, पुरुषोत्तमः। ग. हला! कदलिकागृहसमीपं आर्यपुत्रो दृष्ट इति कयाख्यातम् । घ. भट्टिनि ! विलासोद्यानपालिकया कलकण्ठिकया । हला! अविज्ञाता प्रसङ्गान्तरेण प्रविष्टालीकरोषच्छलेन भर्चा मीडिष्यामि । च. इदं खल विलासोद्यानम् ।

·१९ - तृतीयोऽ। चतुरिका (क) भाट्टणि! पेच्छसो अजस्स कए उ वळंमि तुह पदकमणे भट्टारावराहे केसळकण्णुप्पळेण रइदा सिक्खा । सत्यभामा [सस्मितम् ] (ख) ता अपुरुवं खु क- दळिआघरं । चतुरिका (ग) अअं खु भट्टिणो समाळावो सुणी- अदि । सत्यभामा (घ) ता अणाळक्खिदा आअण्णेमि पसंगं । [तथा कृत्वा, उभे कुवलयावली विलोकयतः । चतुरिका (ङ) भट्टिणि! किं वि एत्थ अण्णव्व वट्टदि । सत्यभामा- (च) हळा! अविस्ससणिज्जो खु नायकः [सानुनयम् ] विटपवती किसलयिनी मञ्जरिता तन्वि! तनुलता सेयम् । फलमिदमाकटाक्षं तत् (१) मामनुजानीहि किं विलम्बन [॥ १९॥ [इति मुखमुन्नमयति । Amr.. * क. भट्टिनि! प्रेयस भार्यस्य कृते तु बलात् तव पदक्रमणे भट्टारकापराधे केसरकर्णोत्पलेन रचिता शिक्षा । ख. तदपूर्व खलु कदलिकागृहम् । अयं खलु भर्तुः समालापः श्रूयते । घ. तदनालक्षिताकर्णयामि प्रसङ्गम् । रु. भट्टिनि! किमप्यत्रान्यदिव वर्तते । च. हला! अविश्वसनीयः खल्वेषः । ग. .

·५० कुवलयावस्या कुवलयावली- (क) भो! मुंच अविणअं रक्खेहि । सत्यभामा [सहसोपसृत्य ] (ख) भो दारिए। कण्ण- आकामुअस्स इमस्स महाराअस्स अणुणभं काऊण तुर्म विणअं रक्खेहि। नायकः [साशवं नायिकां विसृजति ।] कुवलयावली [सभयमपसरन्ती लतान्तरिता दिशोऽवलो- कयति । - [प्रविश्य] चन्द्रलेखा [सखीमालिङ्गय ] (ग) कित्ति तुह तणु- लदा वेवइ। कुवलयावली- [कथञ्चिद् प्रकृतिमुपगम्य] (घ) हळा! सच्चभामाए दिट्ठचावळह्मि । चन्द्रलेखा [सशङ्कम् ] (3) कुदो खु इअं भागदा अणब्भवज्जविट्ठी । ता एहि अब्भन्तरं गच्छामो। [इति सखी हस्ते गृहीत्वा निष्कान्ता । नायकः [साञ्जलिपुटम्] आगो नास्तीति वचो बाधितमस्तीति दासतानुचितम् । पापीति सिद्धसाधनमधुना देवी प्रमाणमौचित्ये ॥२०॥ भो! मुञ्चाविनयं रक्ष । ख. भो दारिके! कन्यकाकामुकस्यास्य महाराजस्यानुनयं कृत्वा त्वं विनयं रक्ष । ग. किमिति तव तनुलता वेपते । घ. हला! सत्यभामया दृष्टचापलास्मि । कुतः खस्वियमागतानप्रवज्रवृष्टिः । तदेवभ्यन्तरं गच्छावः । - 6 क. क.

·तृतीयोऽ। सत्यभामा (क) महाराअस्स ओसरं अजाणिअ विस्संभभंगकारिणी अहं अ उइदकम्मं ण जाणामि । नायकः [ आत्मगतम् ] हन्त श्रीवत्सोऽपि नात्र सन्निहितः । [प्रविश्य] श्रीवत्सः -[सनिर्वेदम् ] (ख) अह्मो मंदबुद्धिणो विह्म- रणसीळत्तणं मज्झ । ज णतक्कि(?)किसळअत्तिदहदएण देठ्ठ- ग्गुळिभवेअणा सच्चभामा जोगमाआमहूसवस्स ण गदे त्ति णो (णि)वेदिदं पिअसहस्स । सो वि मत्तो कण्णआ- विस्संभं करेह । अहं गदुअ अप्पमोदं उवदिसामि । [ परिक्रम्य, सत्यभामां विलोक्य सशहम् ] अझो विस्संभविग्घ- कारिणी सा पुडम एव्व एत्थ सण्णिहिदा । ता इदो एव्व शणै चिहामि । नायकः [सत्यभामा हस्ते गृहीत्वा] सापराधे च दण्ड्ये च पुरतो. मयि तिष्ठति । प्रभवन्त्यपि किं रोषं विधत्से धीरमानसे ! ॥ २१ ॥ क. महाराजस्थावसरमज्ञात्वा विसम्भभङ्गकारिण्यहं चोचितकर्म न जानामि । ख. महो मन्दबुद्धेविमरणशीलत्वं मम । यद् किसलय- स्थितहतकेन दष्टाङ्गुलिकवेदना सत्यभामा योगमायामहोत्सवस्य न गतेति नो निवेदितं प्रियसखस्य । सोऽपि मत्तः कन्यकाविसम्भं करोति । अहं गत्वाप्रमोदमुपदिशामि । अहो विस्रम्भविघ्नकारिणी सा प्रथममेवात्र सन्नि हिता । तदित एव शनैस्तिष्ठामि ।

·कुवलयावस्या -- अथवा श्रूयताम्। बढे भ्रूयुगले विमङ्गकुटिलं बद्धोऽस्मि वेगोत्थितै- निःश्वासैरभिताडितेऽधरपुटे सन्ताडितोऽस्मि प्रिये।। कल्हारेऽरुणया दृशा श्रुतिसखे रुहे निरुद्धोऽस्मि मां जानीथास्तव दण्डितं परुषया सख्येव कोपश्रिया ॥२२॥ [इति पादयोः पतितुमिच्छति ।] सत्यभामा [हस्तमाकृष्य सपरिजना निष्क्रान्ता।] नायकः [सदैन्यनिःश्वासम्] नियतौ प्रतिकूलायां किन्नु पौरुषेण । तथाहि- नास्वादितं तदधरामृतमन्तिकस्थं देव्याः कृतो मनसि विप्रियवज्रलेपः। सेयं सपत्नजनहस्तगता च मुग्धा कष्टं पुरः स्फुरति कल्मषकर्मपाकः ॥ २३ ॥ श्रीवत्सः [शनैः शनैरुत्ति न्नुपसृत्य ] (क) भो वअस्स! जम्मणक्खत्तोपसग्गादो विमुक्क म । नायकः सखे! महोत्सवप्रतिनिवृत्ता देवी प्रसङ्ग- मिममाकर्ण्य कियत् पीडयिष्यति तव प्रियसखीमिति पर्या- कुलोऽस्मि । 2. क. भो वयस्य ! जन्मनक्षत्रोपसर्गाद् विमुक्ताः स्मः । १. 'नि:श्वासैरपि ताडिते' क. पाठः,

·तृतीयोऽः।
श्रीवत्सः- (क) भो वअस्स! भवंतंभाविणं अ(णं?णु)
भवंतिण) एव्व परिहरणिज्जेत्ति णिवेदे(दि? मि) णो अण्णो
त्ति । ता एहि सच्चभामं अणुस (रामि परम)।
नायकः
एवमेव करणीयमिदानीम् ।
श्रीवत्सः - (ख) इदो इदो पिअवमस्सो ।
नायकः
सिस्मरणम् आकाशे लक्ष्यं बद्ध्वा) अयि! प्रिये!
कुवलयावलि! तथा खलु
कण्टककलिकान्वितया
तरलितया तव लताङ्गि! तनुलतया ।
निष्कण्टकमिव मन्ये
मम राज्यं भागधेयानाम् ॥ २४ ॥ .
[इति सवयस्यो निष्कान्तः ॥
तृतीयोऽङ्कः॥
--
क. भो वयस्य! भवन्तं भाविनमनुभवतैव परिहरणीयेति निवेदयामि
नान्यदिति । तदेहि सत्यभामामनुसरावः ।
इत इतः प्रियवयस्यः।

·कुवलयावस्या अथ चतुर्थोऽङ्कः। [ततः प्रविशति परिचारिकाद्वयम् ] एका-(क) हळा! कत्थूरिए! देवी जोगमाआमहूस- वादो जदो पडिणिवुत्ता तदो पहुदि अकारणं वि परिअणं(2) कुप्पइ, किं काळणम् । कस्तूरिका -- (ख) हळा घणसारिए ! णं चदुरिआमु- हादो देवीए पडिण्णाविदो कदळीघरंमि भट्टिणो वुत्तो। घनसारिका- (ग) जुज्जइ । अह कुवळआवळीए को वुत्तंतो। कस्तूरिका-(घ) सा खु महेसिणा पुणो वि तवोवणं णीदेत्ति पवादं कदुअ अझारिसजणस्स दुग्गमंमि सत्तच्छद- पासाअसुरंगाघरअमि ठाविदा कुळक्कमागदेण विस्सासिणा माहवठळपरिअणेण सहो रक्खिज्जइ । .. क. हला! कस्तूरिके! देवी योगमायामहोत्सवाद् यतः प्रति- निवृत्ता ततः प्रभृत्यकारणमपि परिजनाय कुप्यति, किं कारणम् । ख. हला! घनसारिके ! ननु चतुरिकामुखाद् देव्यै प्रतिज्ञापितः कदलीगृहे भर्तुर्वृत्तान्तः । ग. युज्यते । अथ कुवलयावल्याः को वृत्तान्तः । सा खलु महर्षिणा पुनरपि तपोवनं नीतेति प्रवादं कृत्वास्मा- शजनस्य दुर्गमे सप्तच्छदप्रासादसुरक्षागृहे स्थापिता कुलक्रमागतेन विश्वा- 'सेना माधवकुलपरिजनेन सद्यो रक्ष्यते । घ.

·५५ सु चतुओं घनसारिका-(क) पुरा एव्वंसीळा ण होइ देवी । दाणिं खु सच्चभामाए उवदेसेण दीहकोवणा भदिस्स- सीला अ सव्वुत्ता । तह गुणदोसा अ संसग्गदो संक- मंति ति । कस्तूरिका- (ख) हळा ! महादेवि रुक्खिणि ळोअम- हिळासामण्णं मण्णिअ किं एव्वं भणासि । घनसारिका-(ग) हळा! सअळमहिळासिळाहणिज्जस्स बंधुजणविसज्जिदस्स दाक्खिण्णणिहिणो तारिसस्स कण्ण. आरअणस्स ईरिसं णिरोहं करेइ ति उम्मणाअमाणा एवं भणामि। कस्तूरिका - (घ) किं तुम ण आणासि कुवळआवळीए उवरि देवी एव्व शिव्विसेसं सिणेहं करेइ । किंतु दाणिं सवत्तिआजणदक्खिणं दुवारिकरिअ तस्स पडिण्णासआ- क. पुरा खल्वेवंशीला न भवति देवी । इदानीं खलु सत्यभामाया उपदेशेन दीर्घकोपनादृश्यशीला च संवृत्ता । तथा गुणदोषाश्च संसर्गतः सामन्तीति । हला! महादेवीं रुक्मिणी लोकमहिलासामान्यं मत्वा किमेव ख. भणसि । हला! सफलमहिलालाघनीयस्य वन्धुजनविसर्जितस्य दाक्षि- ण्यनिधेस्तादशस्य कन्यकारत्नस्येदशं निरोधं करोतीत्युन्मनायमानैवं भणामि । किं वं न जानासि कुवलयावल्या उपरि देन्येव निर्विशेष स्नेहं करोति । किन्त्विदानी सपत्नीजनदाक्षिण्यं द्वारीकृत्य तस्य प्रतिन्यास- ·५६ कुवलयावल्या रिणो महेसिणो सा वि. सज्झसेण तं कण्णअं अदिप्पआसेण ढको। घनसारिका-(क) हळा! जइ महेसी अणुमण्णेइ ता कुवळआवळीए मणोरहो फळिस्सदि त्ति णं तुमं जाणासि । कस्तूरिका-(ख) को एस्थ संसओ। घनसारिका [सानुकम्पम् ] (ग) सा दक्खिण्णणिही दुक्खसीळा णिव्वुदा होदु । कस्तूरिका- (घ) तुए सुदं भट्टिणो को णु वुत्तंतो त्ति। घनसारिका-(ङ) हळा जहा बहुहुमुहादो आअण्णिदं तह णिवेदेमि । (संस्कृतमाश्रित्य] आस्ते पीठे क्षणमिव बहिर्मन्त्रिवृद्धानुरोधाद् धत्ते हेलां परिजनवचोविक्रियासु कियासु। नेच्छत्यन्तःपुरपरिचयं राजकार्यापदेशात् तस्याः प्रेम्णा तरळितधृतिश्चक्रवर्ती यदूनाम् ॥१॥ क. कारिणो महर्षेः सापि साध्वसेन तां कन्यकामतिप्रयासेन छादयति । हला! यदि महर्षिरनुमन्यते तर्हि कुवलयावल्या मनोरथः फलिष्यतीति ननु त्वं जानासि । ख. कोऽत्र संशयः । ग. सा दाक्षिण्यनिधिदुःखशीला निर्वृता भवतु । घ. त्वया श्रुतं भर्तुः को नु वृत्तान्त इति । 6. हला! यथा बभ्रमुखादाकार्णतं तथा निवेदयामि ।

·कस्तूरिका-हस्तमुरसि कृत्वा] (क) अहो बळिअं खु पेम्मबंधो भट्टारअस्स। * [विलोक्य ] (ख) हळा! एसो खु अंतेउरपरिअणो इदो तंदो णिळीअ णिकंपो होइ । ता देवि उवच्छंदेहूँ आअदो मद्वेचि आसंकेमि। कस्तूरिका -(ग) ता एहि देवीसमीवं गच्छामो । [इति निष्क्रान्ते । [प्रवेशकः।] तितः प्रविशति नायको विदूषकम् । नायकः [सानुरागनिर्वेदम् । अद्य श्वो भविता समागम इति प्रेमोत्तरं ताम्यतो- रत्यन्ते विजने कुतश्वन मुहुर्विश्लिष्यतोविनतः । वैक्लव्यं वहतोः सुहृज्जनसमाश्वासैकजीवाशयो- यंनोनूनमियं मनोरथमयी माया महायासिका ॥ २ ॥ श्रीवत्सः- (घ) भो वअस्स कत्थूरिआए णासे वि णाहिचम्म ण मुंचेसि । जं णारएण णीदाए कुवळआवळीए तुह चित्तस्य उकंठभरो तारिसो एव । क. अहो बलवान् खलु प्रेमबन्धो भट्टारकस्य । ख. हला! एष खल्वन्तःपुरपरिजन इतस्ततो निलीय निष्कम्पो भवति । तद् देवीमुपच्छन्दयितुमागतो भर्तेत्याशके । ग. तदेहि देवीसमीपं गच्छावः । घ. भो बयस्य! कस्तूरिकाया नाशेऽपि नाभिचर्म न मुञ्चसि । मद् नारदेन नीतायां कुवलयावल्यां तव चित्तस्योत्कण्ठाभरस्तादृश एव । र पनसारिकाया वचनं प्रतिभाति । ..

·५८ कुवलयावल्या नायका-अश्रुतिमभिनीय] सलीले धम्मिले दरदलितकल्हारकलिका कपोले सोत्कम्पं मृगमदमयी पत्रलतिकाम् । कुचाभोगे कुर्वन् ललितमकरी कुङ्कुममयीं कदा नु क्रीडेयं चकितहरिणीचञ्चलदृशा ॥३॥ श्रीवत्सः- (क) भो वअस्स! अज्ज एव्व खु सो ताव- सदुद्दुल्टो तं कण्णअं घेत्तूण तपोवणं पविठो । ता एहि सिग्घजवमहाजंघवाहेण रहेण तं अणुसरामो। नायकः-सनिःश्वासम् ] किमनुसृत्य करणीयमस्माभिः। श्रीवत्सः- [ससंरम्भम् ] (ख) अहं तेण दंडादंडि बाहा. बाहवि अ जुज्झस्सं । बह्मणभीरुओ तुमं तं कण्णसं जअसिरिं विअ संदणे ठाविऊण दुवारवदि आअच्छेहि । नायकः- सखे ! नूनमिहागतो भ(ग)वान् मामह- ष्ट्वाभिवर्तते इति तदिदं प्रवादमात्रमेवेति तर्कयामि । श्रीवत्सः- (ग) णणु देवीए वसं गदाणं सव्वं वि विदिदं होदि। [इत्युभौ परिकामतः । [नेपथ्ये कलकलः ।। क. भो वयस्य ! अद्यैव खलु स तापसदुर्दुरूटस्तां कन्यकां गृ- हीत्वा तपोवनं प्रविष्टः । तदेहि शीघ्रजवमहाजववाहेन रथेन तमनुसरावः । ख. अहं तेन दण्डादण्डि बाहूबाहवि च योत्स्ये । ब्रामणभीरुस्त्वं तां कन्यकां जयश्रियमिव स्यन्दने स्थापयित्वा द्वारवतीमागच्छ । ग, ननु देव्या वशं गतानां सर्वमपि विदितं भवति ।

·- "चतुर्थो: श्रीवत्सः--(क) भो तुवरेहि तुवरेहि । जं णारभसि. स्सवग्गो तुम अक्कंदइ, तदो तं ब्रह्मणं घाइऊण को वि रक्खसो कुवळआवळि अवहरिस्सदि ति तक्कमि । नायक: विह्वलो भयपरिभ्रान्तबुद्धिरालपस्यसम्ब- द्वम् । ननु सप्तच्छदप्रासादपरिसरे खल्वयं परिजनस्या- क्रन्दः । तदेहि किन्निमित्त इत्यवबोधयामः। [ततः प्रविशति परिभ्रान्तपरिजना विषण्णा रुक्मिणी] रुक्मिणी-सनिर्वेदम् ] (ख) हळा मुगंधिए ! अप्पणो उवेक्खादो साधुबंदीकआए कुवळआवळीए हंत रुक्किणी परि(णअ ? अण)घादिणी णिस्संसअत्ति कोअवादे णिम- गंमि । ता कळंकपंकिळेण किं अप्पणो जीविदेण। विण्ण- वेहि अप्पणो ववसाअं अय्यउत्तस्स । सुगन्धिका-(ग) भट्टिणि! अक्खत्तिएव्व किं अहीरा होसि । जं गरुआणुराआणिचळेहिं ळोअणेहिं पुळोअन्तं महारआइदो आअच्छंतं ण पेच्छसि। ख. भो त्वरस्व त्वरस्त्र । यनारदशिष्यवर्गस्त्वामाक्रन्दति, सतस्तं ब्रामणं हत्वा कोऽपि राक्षसः कुवलयावलीमपहरिष्यतीति तर्कयामि । हला सुगन्धिके ! आत्मन उपेक्षातः साधुबन्दीकृतया कुव- लयावल्या हन्त रुक्मिणी परिजनधातिनी निस्संशयमिति लोकवादे निम- मास्मि । तत् कलङ्कपकिलेन किमात्मनो जीवितेन । विज्ञापयास्मनो न्य- वसायमार्यपुत्रस्य । 'ग. भट्टिनि ! अक्षत्रियेव किमधीरा भवसि । यद् गुरुकानुरागनि. श्वलाभ्यां लोचनाभ्यां पश्यन्तं भट्टारकमित आगच्छन्तं न पश्यसि ।

·कुवल्यावस्या रुक्मिणी- [विलोक्य सगद्गदम् ] (क) अय्यउत्ता परि- ताएहि परिचाएहि। नायका-सादरमुपसत्य] अयि विदर्भराजनन्दमे महा- देवि। मयि त्रातरि पातालभूतलस्वर्गवासिनाम् । तवाज्ञाकरता प्राप्त कुतस्ते भीतिरागता ॥४॥ [रुक्मिणी व्याहतुमिच्छति । ब्रीडावलक्षण्यमभिनीय सखीमवलोकयति । सुगन्धिका-(ख) भट्टारअ! सत्तच्छदप्पासादअळिंदे कुवळआवळी केण वि अणाळेक्खिदेण गहिदेत्ति वाउळा देवी। नायका-भो प्रिये! किमेतावतापि परिभ्रान्तासि सेयं कन्यका तव समीप इति चेतसि समाधीयतामाश्वासः। [नेपथ्ये ] भो भो द्वारवतीवासिभिवीरम्मन्यैः पुरुषपलालैः श्रूयतामयं कालयवनसोदरस्य मे वीरस्यालापः - अम्भोजिनीमिव मदावलदन्तलमा मद्बाहुपञ्जरगतां मदिरायताक्षीम् । यस्त्रातुमिच्छति मदेन यदोः प्रसूतौ सोऽयं समेतु यदि वा सकलाः समेताः ॥५॥ नायकः- अहो गर्वग्रन्थिबन्धुरं वचनमनात्मवेदिनः कालपाशवशवर्तिनो दानवस्य । क. भार्यपुत्र! परित्रायस्व परित्रायस्व । ख. . भट्टारक! सप्तच्छदप्रासादालिन्दे कुवलयावली केनाप्यनाल- क्षितेन गृहीवेति व्याकुला देवी ।

·चतुर्थोडा श्रीवत्सः-(क) भो पिअवअस्सस्स देवीसंरक्खणे अहं सज्जिदो होमि। तुम माआविरक्खसं अप्पमत्तो वावा देहि । रुक्मिणी (ख) हळा! गच्छ तुम अय्यसञ्चव(माहा? म्मा)णं णिवेदे, अय्यउत्तस्य ववसाअं। नायकः अयि प्रिये! किं न वीरसमरसमयज्ञार्सि यदेकाकिनि विरोधिनि यदुवीरसन्नाहमादिशासि । पश्य सिद्धार्थखण्डनविधौ कति वज्रधारा योज्या भवन्ति परिकूटितशैलकूटाः । चण्डाः पतन्ति कति वा करिकुम्भकूट- पाटचरा हरिपतेर्मशके चपेटाः ॥ ६ ॥ [इति ससंरम्भं परिक्रामन् सुदर्शनानुध्यानपरिग्रहणप्रयोगानभिनीय साशमवलोकयन्] चक्र विलोक्य चटुलाशनिघोरधारं खड्गं दधाति सहखेटमसौ निशाटः । [सशङ्काविषादम्] अस्यांसतो विकटवल्लवने सिताङ्गी हा हन्त हन्त पततीयमराळकेशी ॥ ७ ॥ क. भो प्रियवयस्यस्य देवीसंरक्षणेऽहं सज्जो भवामि । त्वं मा- याविराक्षसमप्रमत्तो व्यापादय । ख. हला! गच्छ स्वमार्यसत्यवर्माणं निवेदयितुमार्यपुत्रस्य व्यव- सायम् ।

·.. कवल्यावल्या तदेनां गगनभाग एव समालम्ब्य विहला तरळ- तनुतरतरङ्गशीकरशिशिरगन्धवाहे विलासवनदीर्घिकातटे म- न्दमवतारयामि । [इति निष्कान्तः । रुक्मिणी (क) अय्य! सिरिवच्छ! माआविणो दाणवा । एआई गदो अय्यउत्तो । ण आणामि किण्णु सोदव्वं ति । श्रीवत्सः (ख) देवि! सोहणं एव्व सुणीअदि । [प्रविश्य नारदः] नारदः- [सहर्षम् ] आद्वापरोदयमुपोषितयोर्ममाक्ष्णो- रस्मिन् महीमवतरत्यधुना मुकुन्दे । आश्चर्यदायिरणदश्च न पारणानां प्राप्तरजीणिरजनिष्ट जनिष्यते च ॥ ८॥ [विलोक्य ] इमामेव पुरस्कृत्य शेषं सम्पादयामि । [उपसृत्य ] महादेवि! वर्धसे पत्युर्विजयेन । श्रूयताम् - सुराः सप्ताब्धिपूराभं य(दै भै)क्षन्त महोदरम् । चक्रधाराग्निना सर्पिर्बिन्दुशोषं स शोषितः ॥९॥ रुक्मिणी [ससम्भ्रमहर्षे नारदस्य पादयोः प्रणम्य ] (ग) भअवदो पसादेण उज्जीविदहि । क. आर्य! श्रीवत्स! मायाविनो दानवाः । एकाकी गत आर्य- पुत्रः । न जानामि किन्नु श्रोतव्यमिति । ख. देवि ! शोभनम् एव श्रूयते । ग. भगवतः प्रसादेनोज्जीवितास्मि ।

·चतुर्थोऽ:
श्रीवत्सः- स्वोत्तरीयं वीजयन् ] (क) ही ही णिज्जिदं
पिअवअस्सेण । फळिदं अह्माणं भाअहेएण [इति नर्तित्वा
सविनयम् ] भअवं! सिरिवच्छो सअण्णपंसं दुवे वारे तुम
सिरिचरणे अहिवादेइ ।
नारदः
[सस्मितम् ] एवमेव मुदितो भूयाः।
रुक्मिणी (ख) भअवं किं अक्खदसरीरा वा मे
वच्छा कुवळआवळी ।
नारदः
देवि! यस्यामेवं तवादरो निसर्गसिद्धस्तस्याः
किमुच्यते कुशलसम्पत्तिः ।
रुक्मिणी (ग) दाणि खु मे पुण्णं संपुण्णं ।
[ परिजनं विलोक्य ] तुझे गच्छह अय्यउत्तस्स मंगळणीराअण.
संपादणस्स ।
परिजनः- (घ) तहे त्ति। [निष्कान्तः ।
सुगन्धिका- (ङ) भअवं दाणिं कहिं भट्टा ।
नारदः-- अयं खलु विह्वलां कुवलयावलीमाश्वासयन्
दीर्घिकातटे तिष्ठति ।
क.
ही!! ही!! निर्जितं प्रियवयस्येन । फलितमस्माकं भागधेयेन
मगवन्! श्रीवत्सः सकर्णस्पर्श द्वे वारे तव श्रीचरणावभिवादयति ।
ख. भगवन् ! किमक्षतशरीरा वा मे वत्सा कुवलयावली ।
ग. इदानी खलु मे पुण्यं सम्पूर्णम् । यूयं गच्छतार्यपुत्रस्य महल.
नीराजनसम्पादनाय ।
घ. तथेति ।
क. भगवन् ! इदानी कुत्र भर्ता

·कुलल्यावस्या सुगन्धिका-(क) भअवं! किं एत्य गच्छामो । नारदः- यदभिरुचितं महादेव्यै । [परिक्रामति ।] [ आत्मगतम् ] अयमेवावसरो देव्यै दिव्य. स्यास्य निवेदनाय । [प्रकाशम् ] पुत्रि वैदर्भि! किमपि निवेदयितुमिच्छामि । रुक्मिणी (ख) भभवं आणवेहि। नारदः [जनान्तिकम् ] जानासि लक्ष्मि! भगवच्चरणारविन्द- सेवासी वसुमती भगिनी पुरा ते। सैवाधुना त्वमिव देवहिताय धात्रा सम्प्रार्थिता कुवलयावलिराविरासीत् ॥ १० ॥ रुक्मिणी- [मात्मगतम् ] (ग) किण्णु एत्थ भभवदो जुत्तं उत्तरं होदु । [प्रकाशम् ] हळा! तुमंणिवेदेहि सच्च- वादिणीणं भइणिआणं । जं महोवआरिणो अय्यउत्तस्स कंठे वि उवआरं पडिअरेमि । एत्थ तुझेहिं अणुमदी कादम्वेत्ति । सुगन्धिका (घ) जं देवी आणवेदि त्ति [निष्क्रान्ता । क. भगवन् ! किमत्र गच्छामः । ख. भगवन् ! आज्ञापय । ग. किन्वत्र भगवतो युक्तमुत्तरं भवतु । हला! त्वं निवेदय सत्य- कादिनीनां भगिनिकानाम् । यन्महोपकारिण आर्यपुत्रस्य कण्ठेऽपि उपहार प्रतिकरोमि । अत्र युष्माभिरनुमतिः कर्तव्येति । प. यद् देव्याज्ञापयतीति ।

·MARAN ६५ चतुर्थोऽहः। नारदः साधु कल्याणशीले! साधु । कृतोपकारेषु जनेषु देहिना- मकुर्वतां प्रत्युपकारमादरात् । किमिन्द्रसम्पत्तिविशेषया श्रिया किमायुषा कल्पशतानुवर्तिना ॥ ११ ॥ (ततः प्रविशति विह्वला कुवलयावली निषण्णो नायकश्च ।। नायकः-कथमिदानीमपि न समाश्वसिति मे प्राण- वल्लभा । तदेनां कमलदलानीतशिशिरजलसेचनेन समा- श्वासयामि । [इति किञ्चिदन्तरं परिकामति । समाकर्ण्य सहर्षम् । हन्तेयं स्वयमेव समाश्वस्ता किमपि मन्त्रयते । तदनालक्षि- तोऽहमाकर्णयामि । (तथा करोति ।। कुवलयावली-(क) (परितो विलोक्य] अह्मो इदं तं एव्व उज्जाणं । विचिन्त्य] जाव को वि अण्णो ण पेक्खइ ताव इमाए दिग्घिआए णिमज्जिऊण अप्पाणं वावादेमि । [इति शनैरुत्थाय दीर्घिकामुपसरति । नायक:- परस्परानुरागाय वासनास्थायिने नमः। यस्मिन् प्राणपरित्यागदशाप्युल्लासकारिणी ॥ १२ ॥ [इत्यनुपरिकामति ।] क. इदं तदेवोद्यानम् । यावत् कोऽप्यन्यो न पश्यति तावदस्यां वीषिकायां निमज्ज्यात्मानं व्यापादयामि । K ·६१ श्रीवत्सः कुवलयावश्यों (क) इदं खु उज्जाण । पक्सिन्तु भवंतो। कुवलयावली (सर्वे प्रवेश नाटयन्ति । [साञ्जलिबन्धम् ] (ख) भयि दिग्धिए णमो दे पसीद परिंगण जीविदं एदं । जह मज्झ आउसेसो सो राआ तेण णिव्वुदो होदु ॥ १३ ॥ (इति प्रवेष्टुमिच्छति ।) नायक [ता हस्ते गृहीत्वा] अयि! त्वमेवंव्यवसायिनी प्रिये! किमायुषा मे भवता चिरादपि । किमिन्दुना ध्वंसितचन्द्रिकाश्रिया किमिन्द्रनीलेन विसृष्टकान्तिना ॥ १४ ॥ किच, निर्विश्लेषरथाङ्गमम्बरगतावतं सरोजे सितं (१) निनिद्रं करुणामृतं सुरभिशैवालं त्वदङ्गं सरः । गाहित्वा पुटपाकमाकलयते पश्यैतदस्मन्मन- स्तद् दीर्घाक्षि! न दीर्घिकानिपतनं सन्तापनिर्वापणम्॥ क. इदं खलूद्यानम् । प्रविशन्तु भवन्तः। ख. अपि दीर्घिके! नमस्ते प्रसीद परिगृहाण जीवितमेतत् । यदि ममायुःशेषः स राजा तेन निवृतो भवतु ॥

·कुवलयावली चतुर्थोजः नायकं विलोक्य सहर्षलज्जासम्भ्रमम् । आत्म- गतम् ] (क) हन्त इमस्सि ओ(नवे ? सरे) महाभाओ एसो दिट्ठो। [प्रकाशम् ] भो मुंच मं । एव्वंकआविणआ देवीआ मुहं पेक्खिदुं ण सक्कुणोमि । नायकः यदि प्रिये तवायं निश्चयः निवार्यते ततस्तस्मिन् साहसं चारुहासिनि!। मार्गप्रदर्शकं मन्ये मामेनं मानशालिनि! ॥ १६ ॥ ततः खलु ताम्रोदरेण तरुणाङ्गुलिपल्लवेन वामेन ते करतलेन करं मदीयम् । आलम्ब्य वाथ पुनरुक्तिजितारविन्दौ मन्दं निधेहि चरणौ मणिकुट्टिमेषु ॥ १७ ॥ [इति दत्तहस्तः पुरस्तिष्ठति ।] कुवलयावली [हस्तमाकृष्य] (ख) संतं पापं संतं पापं । पडिहदं अमंगळं पडिहदं अमंगळं । [इति परिवृत्य तिष्ठति । नायक: [साकूतम्] प्रिये! दीपिकायामिदमेकमव. लोक्यताम् । आचर्वणेन विरळीकृतकाण्डबन्धं चञ्चूपुटे सहचरेण कृतं मृणाळम् । क. हन्त । अस्मिन्नवसरे महाभाग एष दृष्टः । भो मुञ्च माम एवंकृताविनया देच्या मुखं प्रेक्षितुं न शक्नोमि । ख. शान्तं पापं शान्तं पापम् । प्रतिहतममङ्गलं प्रतिहतममङ्गलम् ।

·६८ कुवलयावल्या हातुं ग्रहीतुमपि नेच्छति चक्रवाकी दत्तं मयाधरमिव त्वमधीरनेत्रे! ॥ १८ ॥ कुवलयावली- (क) सो वि एको धुत्तो। नायकः- प्रिये ! किमहमपरो धूर्तः । श्रीवत्सः- [सोचैःस्वरम् ] (ख) इदो इदो देवी । नायक:- [समाकर्ण्य आत्मगतम् ] कथं वयस्यो निवेद- यति संज्ञया देवीसमागमनम् । [प्रकाशम् ] कोत्र भोः निवे- द्यतां प्रत्याहृता कुवलयावलीति । देवी- [उपसृत्य सहर्षम् ] (ग) जेउ जेउ अय्यउत्तो । नायकः-[सादरम् ] महादेवि! त्वदादेशादियं मया प्रत्या- . हृता दारिका। रुक्मिणी-लज्जमानां कुवलयावलीमालिङ्गय] (ष) भइणिए! तुए दुईआ अक्खदसरीराए लोअवादादो विमुक्क मि । नायकः कथमत्रैव भगवान् नारदः । भगवन्! अ- भिवादये। नारद:- सहर्षातिरेकम् ] स्वस्ति श्रीवासुदेवाय स्वस्ति दानवघातिने । स्वस्ति मङ्गलमूलाय स्वस्ति कारुण्यशालिने ॥ १९ ॥ क. सोऽप्येको धूर्तः । ख. इत इतो देवी। ग. जयतु जयत्वार्यपुत्रः। घ. भगिनिके! त्वया द्वितीया अक्षतशरीरया लोकवावाद् विमु. कास्म । ....

·चतुर्थोंsei श्रीवत्सः- (क) वड्डदि पिअवअस्सो देवीए चित्त- समाराहणेण । नायक:- [सस्मितम् ] कथं प्रियवयस्यः । रुक्मिणी-(स) भइणिए! वंदेहि भअवंतं । कुवलयावली- [विलोक्य] (ग) हंत सो एसो भअवं तादणारदो। [प्रणम्याश्रु विमुञ्चति ।] नारदः-पुत्रि! जगत्कण्टकोडरणहेतुतया लोकोप- कारिणी त्वां विलोक्य कृतार्थोऽस्मि । [प्रविश्य] सुगन्धिका- (घ) देवि ! सळो वि भट्टिणीजणो वि- ण्णवेदि। अजाए कज्जसमाळोअणेण संतेसिद नि । जह महादेवीए रोमादि तह करीअदु ति । रुक्मिणी- [जनान्तिकम् ] (क) भभवं! समप्पेमि कुवळ- आवळिं अय्यउत्तस्स । नारदः- त्वमस्याः प्रभवसीति पुरैव निवेदितम- स्माभिः। Hamanandamdaan ग. क. वर्षते प्रियवयस्यो देव्याश्चित्तसमाराधनेन । ख. भगिनिके! वन्दस्व भगवन्तम् । हन्त! स एष भगवान् तातनारदः । घ. देवि! सकलोऽपि भट्टिनीजनो विज्ञापयति समालोचनेन संतोषितोऽस्मि । यथा महादेव्यै रोचते तथा क्रियतामिति । क. भगवन् ! समर्पयामि कुबलयावलीमार्यपुत्रस्य । आर्यायाः का. co- ·कुवलयावत्या रुक्मिणी (क) अज्जउत्त! जइ अहं तुज्झ माण- णिज्जा ता इअं तुए अह्मणिव्विसेसं ट्ठव्वा । [इति मायि- काहस्तं नायकस्य हस्ते समर्पयति ।। नायकः- हन्त सममेव निहिते कुवलयदृशा कराम्बुजे प्रिययोः । घनसारगन्धसारौ मिळिताविव तापमपनयतः ॥ २० ॥ नारदः- [सबहुमानम् ] देव! निखिलश्रेयोनिदानमविचा- रेण,करणीयो देव्या निदेशः । नायकः- यदादिशति भगवान् । [इति कुवलयावल्याः कर गृहाति] [सर्वे हर्ष नाटयन्ति ।] श्रीवत्सः-(ख) सुळग्गं होदु । नारदः-तदेतदेकयैव त्वया नियूंढे यदुपदिष्टम- स्माभिः। व्रतानि वर्णनीयानि सन्त्वन्यानि सहमशः। परं व्रतं पुरन्ध्रीणां पतिचित्तानुरञ्जनम् ॥ २१ ॥ इति । [आकाशे दुन्दुभिध्वनिः ।। नारदः-देव। भवतः कुवलयावलीकल्याणमभिन. न्दतां देवानामयमानन्दविलासः । क. आर्यपुत्र! यद्यहं तवं माननीया तहीय स्वमास्मनिविशेष ". द्रष्टव्या। ख... सुरुमं भवत।

·चतुर्थोऽः नायक:- [सप्रश्नयं नारदं प्रणम्य] भगवन! त्वत्प्रसादेन देवीप्रसादेन च कति कति वा श्रेयांसि न मामनुबध्नन्ति । [सहपोत्कर्षम् ] रम्या वागिव सुप्रसादमधुरा देवीमणी रुक्मिणी सन्नानार्थ इवात्युदारगरिमा स त्वं परिद्योतसे । कन्येयं करवल्लरीव विलसत्यन्योन्यमैत्रीकमो युष्माकं भुवि मादृशान् सहृदयानानन्दयन्नेधताम् ॥२२॥ नारदः-किं ते भूयः प्रियं करोमि। नायक:- गाढं मानमपास्य मे हितकरः सर्वोऽपि देवीगणः कन्यारत्नमिदं मनोहरगुणे देवीपदे स्थापितम् । कर्तव्येषु हिताहितेषु भगवान् प्रीत्या प्रशास्त्यन्वहं तत् पूर्णानि ममोप्सतानि हि भवद्भूते भविष्यन्ति च ॥२३॥ तथाचेदमस्तु भरतवाक्यम् कल्याणमस्तु जगतां सततं त्रयाणां संवर्धितो भवतु वैदिक एव मार्गः । सारस्वतानि सरसानि कवीश्वराणां मात्सर्यदिग्धहृदया न कलङ्कयन्तु ॥ २४ ॥ [इति निष्क्रान्ताः सर्वे ] चतुर्थोऽङ्कः ।। पूर्णेयं शिजभूपेन प्रथिता मधुजल्पितैः । रत्नपाञ्चालिका नाम नाटिका रसपेटिका ॥ शुभं भूयात् ॥

·LIST OF SANSKRIT PUBLICATIONS FOR SALE. R8. AS. ? Hau Bhaktimanjari (Stuti) by H. H. Svāti Sri lāma Varma Mahărāja. 10.0 स्यानन्दूरपुरवर्णनप्रबन्धः Syanandurapuravarnana. prabandha (Kavya) by H. H. Svati Sri Rama Varma Mahārāja, with the commentary Sundarf of Rājarā ja Varma Koil Tampuran. 2 0 0 Trivandrum Sanskrit Series. No. 1- Daiva (Vyakarana) by Deva with Puruşakára of Krşñal7lāśukamuni (out of stock). 1 0 0 No. 2-अभिनवकौस्तुभमाला-दक्षिणामूर्तिस्तवौ Abhinavakaustubhamala and Daksinamurtistava by Kroņalīlābukamuni (out of stock). O No. 3+ yea: Nalabhyudaya (Kavya) by Vāmana Bhatta Bäņa (second edition). O 4 0 No. 4-restorua: Sivalilarnava (Kavya) by Nilakanța DIkşita (out of stock). 2 0 0 No. 5- bufferera: Vyaktiviveka (Alankāra) by Mahima-Bhatta with commentary (out of stock). 2 12 0 No. 6-refer: Durghatavrtti (Vyakaraña) by Sarapadeva (out of stock). 2 0 0 No. 7-ब्रह्मतत्त्वप्रकाशिका Brahmatattvapraka. sika (Vedānta) by Sadasivendrasarasvati (out of stock). 2 40 No. 8-प्रद्युम्नाभ्युदयम् Pradyumnabhyudaya (Nätaka) by Ravi Varma Bhüpa (out of stock): 1.00 ·B6. AS. No. 9--विरूपाक्षपश्चाशिका Virupaksapancasika (Vedants) by Virupaksana tha with the commentary of Vidyacakravartin (out of stock), 0 8 0 No. 10--- AFT Matangalila (Gajalaksana) by Nilakantha (out of stock). O 80 No. 11- artacura Tapatisamvarana (Nätaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarama (out of stock). 2 4 0 No. 12-Tarfatch Paramarthasara (Vedānta) by Adisega with the commentary of Raghavananda (out of stock). 0 8 0 No. 13-T2raph Subhadradhananjaya (Nátaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Siyarăma (out of stock). 2 0 0 No. 14-aer: Nitisara (NIti) by Kāmandaka, with the commentary of Sankarārya (out of stock). . 3 8 0 No. 15-Fahraga Svapnavasavadatta (Nă ţaka) by Bhasa (second edition). 1 8 0 No. 16-afarimetroTA Pratijnayaugandharayana (Nataka) by Bhasa (out of stock). 18 No. 17- Panoaratra Nätaka) - by Bhāsa (out of stock). 1 0 0 No. 18---TTTTTera Narayaniya (Stuti) by Nåråyana Bhatta with the commentary of Desainangalavārya 4 0 0 (second edition). No. 19-Ara itaet: Manameyodaya (Mirnāmsā) by Nárāyaṇa Bhatta and Nārāyaṇa Papdita (out of stock). 1 4 C No. 20-TAK Avimaraka (Nataka) by Bhāsa (out of stock), 180 No. 21--Centah Balacarita (Nataka) by Bhása (out of stock) 1 0 0 # ·RS, AB. . No. 22-मध्यमव्यायांग-दूतवाक्य-दूतघटोत्कच-कर्णभारो- Fita Madhyamayyayoga-Duta - vakya-Dutaghatotkaca-Karnabhara and Urubhanga (Nätaka) by Bhāsa (out of stock). 180 No. 23-arritutufarcie: Nanartharnayasam - ksepa (Košu) by Kesavasvămin (Part I, 1st and 2nd Kändas). (out of stock). 1 12 0 No. 24-trafort: Janakiparinaya (Kavya) by Cakra Kavi (out of stock) 1 0 0 No. 25-era refez Kanadasiddhantacandrika (Nyäya) by Gangādharasūri (out of stock). 0 12 0 No. 26---ffs Abhisekanataka by Bhāsa (out of stock). 0 12 0 No. 27-MARATH: Kumarasambhava (Kavya) by Kaļidāsa with the two commentaries, Prakātikā of Aruņagirinatha and Vivarana of Narayana Pandita (Part I, 1st and 2nd Sargas) (out of stock). 1 12 0 No. 28-TATTATHAT: Vaikhanašadharmaprasna (Dharmasởtra) by Vikhanas (out of stock). 0 8 0 No. 29-amarefuleretana: Nanartharnavasam - ksepa (Kosa) by keśavasvanin (Part II, 3rd Kāņda) (out of stock). 2 40 No. 30--areglaren Vastuvidya (Silpa) (out of stock). 0 12 0 No. 31--arrestuarial: Nanartharnavasam ksepa (Koša) by Kesavasyamin (Part III, 4th, 5th and 6th Kandas). 1 0 0 No. 32-HREFHA: Kumarasambhava ( Kāvya) by Kalidasa with the two commentaries, Prakasikă of Aruņagirinatha and Vivarana of Nárayana l'apdite: (Part II, 3rd, 4th and 5th Sargas) (out of stock) 2 8 0 ·RS. As... No. 33-cering: Vararucasangraha (Vyákara na) with the commentury DIpaprabhă of Narayana (out of stock). 08 0 No. 34-fora for: Manidarpana (Nyāya) by Rājacuţámaņimakhin. 1 4 No. 35-AER: Manisara (Nyāya) by Gopipatha. 1 8 0 No. 36-SARAH: Kumarasambhava (Kavya) by Kalidasa with the two commentaries, Prakasikā of Aruņagirinatha and Vivarama of Nārāyana Pandita (Part III, 6th, 7th and 8th Sargas). 3 0 0 N :. 37 ---Tratteries Asaucastaka (Smrti) by Vararuci with commentary. 0 4 0 No. 38~ATARGU TH Namalinganusasana (Kosa) by Amarasimha with the commentary Tſkāsarvasva of VandyaghatIya Sarvånanda (Part I, 1st Kānda). 200 No. 39 TOH Carudatta (Națaka) by Bhasa (out of stock). 0 12 0 No. 40-TEETH Alankarasutra by Räjänaka Rnyyaka with the Alankärasarvasva of Mankhaka and its commentary by Samudrabardha (second edition). 2 80 No. 41-HUGH Adhyatmapatala (Vedānta) by Āpastamba with Vivarana of Sci Sankara-Bhagavat-Pada (out of stock). 0 4 0 No. 42-afaHrar Pratimanataka by Bhāsi (second edition). 1 8 0 No. 43--forgateaTH Namalinganusasana (Kosa) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakośodgha tana of Kşirasvåmin and Tikāsarvasva of Vandyaghatiya Sarvānanda (Part II, 2nd Kanda, 1-6 vargas). 28 () No. 44- yah Tantrasuddha.by Blattāraku Vedottama out of stock). 0 4 0 ·Bs. As. e. Vo. 45-49 Prapanoahrdaya. 1 0 0 No. 46-Tarra: Paribhasavrtti (Vyakaraņa) by Nilakanţa Díkşita. 08 No. 47-TALETSH Siddhantasiddhanjana (Vedānta) by Kroņānanda Sarasvati (Part I.) 1 12 No. 48-सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् Do. Do. (Part II). 200 No. 49-Troathan Goladipika (Jyotişa) by Paramešvara. 0 4 0 No. 50-Tatuag:45: Rasarnavasudhakara (Alankâra) by Singa Bhūpăla. 3 0 0 No. 51-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (koga) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakośodghatana of kişīrasvāmin and Tīkāsarvasva of Vandyaghatiya Sarvananda (Part III, 2nd Kanda, 7-10 vargas). 2 0 0 No. 52-SOUTH Namalinganusasana (Koša) by Amarasimha with the cominentary Tìkâsarvasva of Vandyaghatiya Sarvânanda (Part IV, 3rd Kåņda). 180 No. 53-rohurat: Sabdanirnaya (Vedânta) by Prakâsâtmayatîndra. 0 12 No. 54-Tefalera Art: Sphotasiddhinyayavicara (Vyakaraña). 04 0 No. 55--TRACTA TEETH Mattavilasaprahasana (Nâţika) by Mahendravikramavarman. (out of stock). O 8 0 No. 56-मनुष्यालयचन्द्रिका Manusyalayacandrika (Šilpu) (out of stock), 0 8 0 No. 57-yarcaftah Raghuviracarita (Kavya). 140 No. 58---festafasih Siddhantasiddhanjana (Vedánia) by kiroņånanda Sarasvati (Part III). 2 (0 5 ·RS. As.. 0 No. 59.- Fra Nagananda (Națuka) by Hargadeva with the commentary Vimarsinſ of Sivarâma (out of stock). :3 40 No. 60-gegfa: Laghustuti by Laghubhattaraka with the commentary of Raghavananda. 0 8 0 No. 61-सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् Siddhantasiddhanjana (Vedânta) by Kpopânanda Sarasvati (Part IV). 14 No. 62-FHTETE: Sarvamatasangraha. (out of stock). 080 No. 63m-facrarglatrert Kiratarjuniya (Kavya) by Bharavî with the commentary Sabdârthadſpika of Citrabhâni (1, 2 and 3 Sargas). 2 8 No. 64-HEET: Meghasandesa by Kâlidäsa with the commentary Pradipa of Dakşiņâvartanātha. 0 12 0 No. 65-Thay Mayamata (Šilpa) hy Mayamuni (out of stock). 3 4. O No. 66-HETSFAT Maharthamanjari (Daršana) with the commentary Parimala of Mahesvarânanila, 24 0 No. 67-gorant: Tantrasamuccaya (Tantra) by Nárâyaņa with the commentary Vimarsinſ of Sankara (Part I, 1-6 Patalàs) (out of stock).' 3 4 0 No. 68-79taT: Tattvaprakasa (Agama) by Sri Bhojadeva with the commentary Tâtparyadfpikā of Sri Kumāra 1 12 0 No. 69.-- Furafrayanafa: Isanasivagurudevapaddhati(Tautra)by Ísånabiyagurudevamiéra Part I, Sâmányapâda). No. 70. pastatą 9: Aryamanjusrimulakalpa (Part 1).

·R8. A8. P. . No. 71-Ther:Tantrasamuccaya(Tantra) by Narayana with the commentary Vimarsint of Sankara(Part II, 7-12 Patalas) (out of stock). 3 8 0 No. 72 arapragadayefa: Isanasiyagurudevapaddhati (Tantra) by Ibānasiragurudevamišra (Part II, Vantrapada). 4 0 0 No. 73-achatat: Isyarapratipattiprakasa (Vedānta) by Madhusudanasarasvatr. 0 4 0 No. 74.- Warrera: Yajnavalkyasmrti with the commentary Balakrida of Visvarâpâcârya (Part I - Acâra and Vyavahâra Adhyâyās). 3 4 0 No. 75mfaragrah Silparatna (Šilpa) by Srikumara (Part I). 2 12 0 No. 76-spfhaut 4: Aryamanjusrimulakalpa (Part II). 3 0 0 No. 77-aayaayefa: Isanasiyagurudevapaddhati (Tantra) by Itanasiyagurudevamiśra (Part III, Kriyā pāda 1--30 Patalas). 3 0 0 No. 78-aaraan Asvalayanagrhyasutra with the commentary Anăvila of Haradattäcārya. 6 0 No. 79.--- Sfatrah Arthasastra of Kautalya with commentary by Mahamahopädhyāya T. Gaņapati Sastri (Part I, 1 & 2 Adhikaraņās). 3 12 0 No. 80-faren Do. Do. (Part II, 3-7 Adhikaraņās). 0 0 No. 81-TIERipara:Yajnavalkyasmrti with the commentary Balakrida of Vibyarūpăcārya (Part II. Prayaścittadhyaya). 200 No. 82-afara Arthasastra of Kautalya with commentary by, Mahamahopādhyāya T. Gapapati Sastri (Part III, 8-15 Adhikarapās), 3 40 1 ·8 RS. AS. P. 2 No. 83--Trapragadarafa: Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Isanasivagurudevamisra (Part IV, Kriyapåda 31–64 Patalās and Yogapadu). 3 8 0 No. 84-TAST: Aryamanjusrimulakalpa (Part III). 0 0 No. 85-facerea Visnusamhita (Tantra). 2 8 0 No. 86--Traat Bharatacarita (Kâvya) by Kroņakavi. 1 8 0 No. 87-IG TART: Sangitasamayasara (Sangſta) of Sargſtakara Pâr&va« deva. 1 2 0 No. 88- TOURIT: Kavyaprakasa (Alankâra) of Maminatabhatta with the two commentaries, Sampradāyaprakāśinſ of Śrt Vidyācakravartin and Sahityacadâmaņi of Bhattagopala (Part I, 1-5 Ullâsas). 3 0 0 No. 89-Fihrefare: Sphotasiddhi (Vyakaraña) by Bharatamiśra. 0 8 0 No. 90-ATHIET auf Mimamsaslokayartika with the commentary Käsikä of Sucaritamiśra (Part I). 2 8 0 No. 91-tcrater Horasastra of Varähamihiracārya with the Vivarana of Rudra. 0 0 No. 92-gana Rasopanisat. 0 No. * वेदान्तपरिभाषा Vedantaparibhasa (Vedānta ) of Dharmarājādhvarindra with the commentary Prakasika of Peddadīksita. 1 8 0 No. 94-Taft Brihaddesi (Sangita) of Matangamuni, 1 8 0 No. 95-Corgift 1 Rapadipika (Jyotişa) of Kumäraganakan 04 0 3 2 ( ·Rs. 18. P. No. 96year Rksamhita with the Bhagya of Skandagvāmin and the commentary of Venkatamădhavärya (Part I, the 1st Adhyäya in the 1st Aptaka). 8 0 No. 97-नारदीयमनुसंहिता Naradiyamanusamhita (Smifti) with the Bhäşya of Bhavasva min. 2 No. 98-freecah Silparatna (Šilpa) by Srikumara. (Part II ) 2 8 0 No. 99--TATE Team Mimamsaslokavartika (Mīmāņsă ) with the commentary Kasikă of Sucaritamisra (Part II). : 0 No. 100.--TTTTT: Kavyaprakasa (Alunkára) of Mammaţabhatta with the two commentaries, Sampradayaprakasint of Srividyacakravartin and Sahityacadamaņi of Bhattagopila. (Part II, 6-10 Ullåsás). 500 No. 101-arretera Aryabhatīya (Jyotişa) of Aryabhațăcărya with the Bhagya of Nilakaộthasomasutyan (Part I. Gapitapäda). 28 0 No. 102mfer Dattila (Sangita) of Dattilamuni, 0 4 0 No. 103-NET: Hamsasandesa (Vedānta) with cominentary. 0 8 0 No. 104-Aparatlar Sambapanoasika (Stuti) with commentary. iro No, 105Afgreita: Nidhipradipa of Siddhabrikanthasambhu. 0 40 No. 106-rearry Prakriyasarvasva (Vyakarana) of Sri Nārāyaṇa Bhatta with commentary (Part 1.) 1 0 0 ·10 RS. AS. No. 107.--- Kavyaratna (Kavya) of Arbaddaaa 012 6 No. 108--Strausfasery Balamartandavijaya (Nataka) of Devarājakavi. 1 8 0 No. 109-PETTERT: Nyayasara with the commentary of Vasudevasäri. 1 8 0 No. 110-FHEITH Aryabhatiya (Jyotişa) of Aryabhatacarya with the Bhāşya of Nilakanthasomasutvan.(Part I). Kalakriyapada) 100 No. 111-ig: Hridayapriya (Vaidyaka) by Paramešvara, 3 0 0 No. 112-कुचेलोपाख्यानम् अजामिलोपाख्यानं च । Kucelopakhyana and Ajamilopakhyana (Sangſta) by H. H. Svati Sri Rama Varma Maharaja. 0 4 No. 113-treneu: Sangitakrtis (Gäna) of H. H. Svāti Sri Rāma Varma Mahāraja. 1 0 0 No. 114-FECTHATAT Sahityamimamsa (Alapkāra) 100) No. 115-HTETT Rksamhita (with the Bhāøya of Skandasvă min and the commentary of Venkatamadhavárya) (Pert II 2nd Adhyāya in the Ist Astaka.) 1 8 0 No. 116 arrivata Yakyapadiya (Vyakarana) with the commentary Prakiraakaprakā sa by Helarăja son of Bhatiraja. Part I). 1 8 0 No. 117-ATTRIMEVETATOTH Sarasvatikantabharana (Vyā karapa) by Bhojadeva with the commentary of Śrf Narayapa Dandanatha, (Part I). 8 0 ·11 $8. A$. P. No. 118--HCTH Balaramabharata (Natya) by Balarama Varma Vanci Maharaja. 8,0 No. 119.-Refrain: Vivekamartanda (Vedanta) of. Visvaru padeva 0 No. 120- 7 Saunakiya (Smfti) 0 8 0) No. 121-AETTA: Vaikhanasagama (Tantr:1) of Marici. 2 0 0 No. 122-glarer Prabodhacandrodaya (Naţaka) by Krşņamiárayati with the commentary Natakabharana of Sri Govindamrtabhagavän. No. 123-aarhlastica: Sangramavijayodaya(Jyotiga). 2 0 0 No. 124-HOT Haramekhala (l'aidyotku ) of Mahuka with commentary (Part I. chapters 2, 3 & 4) 1 80 No. 125-16 Errerat: Kokasandesa (Kávya) by Vişnuträta. No. 126currafa: Karanapaddhati (Jyotişa). 0 4 0 No. 127-ecrid AUSTHUTH Sarasvatikantabharana (Vyäkaruņa) by Bhojadeva with the commentary of Sri Nārāyang Dandanitha. (Part II). 1 8 0 No. 128-roat: Bhrngasandesa (Kavya) by Vásudeva, 0 6 0 No. 129-RET: Hamsasandesa (Kavya) 14 No. 130-T9 ry: Mahanayaprakasa (Vedānta) by Abhinavagupta cārya. 8 () No. 131--Tren Vrttavartika (Chandas) by Råmapāņivada 8 0 0 0 0 - ·0 0 0 08 19 RB. 48. No. 132-Tatyrer Tantropakhyana 06 6 0 (Kávya) No. 133-aara Udayavarmacarita. 4 No. 134-takta Yogayajnavalkya No. 135- Frozentgai Sarvadarsanakaumudi by Madhavasarı.svuti, 1 No. 136- Haramekhala of Mäluka with commentary (Part II Chapter 5) 8 0 No. 137-Ffra Skandasariraka with commentary. No. 138-371aURTHY TEJT Asvalayanagrhyamantravyakhya of Haradattanniára. 2 8 0 No. 139—4 PreSH Prakriyasarvasva Vyakarana) of Sri Narayapu bha çția with the commentary of K. Sambasiva Sastri (Part II). No. 140--Ecraft4 "STATUTH Sarasvatikanthabharana (Vyäkaraņis) by Bhojadeva with the commentary of Sri Närāyaṇa Dandanatha (Part III). 1 8 0 No. 141 - ofiar: Suktiratnahara. 0 0 No. 142 -erealaen (EATETT Vastuvidya (Silpa) with the commentary of ki, Mahådeva Šāstrī. 4 0 No. 143 - TEH Pasupatasutra with Pancharathabhashya of Kamdinya 2.0 0 0 No. 144 --- Bagr Agnivesyagrhyasutra 2 0 No .145-FUTA Kuvalayavali (Drama) by Singabh upala. 1 8 0 Apply to: The Superintendent, Government Press, Trivandrum ( 12 ) 2 0

·No text on this page.