·અ નું કે આ ૨માક વાય પાક ૧ R ૮ જીવદયા સત્ય-જુહુ ન બોલવું અસ્ત-વેરીને ત્યાગ બ્રહ્મચર્ય-શનિનું ખાન ન કરવું પરિગ્રહનું પ્રમાણ-લેજને ત્યાગ કોવ ત્યાગ કર ૪ ૫ ૧૯ ૨૩ ૬ અભિમાન ન કરવું ૩૧ ૩૪ ૧૩. YO ૪૧ ૪૩ માવા-મૂ૫ચનો ત્યાગ કર્યો ૯ -અશકપુર"ને જ ફલક (f) ન આપવું પૂરું ન ચિંતવડુ ૧૧ પનિંદા ન કરવી. ૧૨. સુખ–દુખમાં સન્તષરાબ વૈભવમાં પણ વિનયર્નમ્રતા રાખવી છેતરપીંડી ન કરવી-પ્રામાણિકપણ ન ચૂકવું ૧૫ વડીતની આજ્ઞા ન લોપવી કુળની મર્યાદા ને લેપવી ૧૭ વગર વિચાર્યું ન કરવુ ૧૮ ઉપર કદી ન ભૂલ ૧૯ સમક્તિ-પ્રાપ્તિના ત્રણ અગ ૨૦ ૨૧ પકને ભય રાખે ૨૨ માતુમારીપણુ યાને નીતિમય જીવન કેટલીક ઉપગી હકીકત ૪૪ ૫૦ મુ તા તજવી ૫૪ ૨૩ સ 0 ·अभव जैन प्रन्यालय पोका।

·No text on this page.

·શ્રી જેમ પ્રકાશ” ૧૯૨૬ ૧૧ નો ભેટ
માનવ જીવનનું પાથેય
4
પ્રકથાક
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રસારક સભા
ભા 4 ન ગ ૨
શ્રી મા કદ પટવાવ શાહ
મુ. આ બના
વટ મ ૨૪૮૯
વિ મ ૨૦૧૦

·પ્રકાશકનું નિવેદન
“શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ” માસિક બદલાયેલા સ જેમાં
બોટમ ચાલી રહ્યું છે કરકસરની કાતર તેના કદ પર પડવા છતા
આપી શકાય તેની તક રહેતી નથી ભેટ-પુસ્તક
માટે આર્થિક સહાયક ગેધવા જ પડે છે
સ ૨૦૦૯ તથા સ ૨૦૧૦ ના ભેદ-પુસ્તક માટે થાનગર
નિવામી શ્રીયુત માણેકચંદભાઈ પિપટલાલને આ હકીકત સહજ
ભાવે જણાવતા તેઓશ્રીએ તરતજ આ બાબતમાં પિતાની સમિતિ
જણાવી આ પુસ્તિકાને સંપૂર્ણ ખર્ચ તેઓશ્રીએ આખે છે,
જે માટે તેઓશ્રીને આભાર માનીએ છીએ
આધુનિક વિષમ વાતાવરણવાળા યુગમાં ધાર્મિક અને તિક
જીવન ધીમે ધીમે
સ
પામી રહ્યું છે, એટલે માનવજીવનને ઉપ
જોગી નીવડે તેવુ સક્ષિપ્ત સમજવાળું પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કરવામાં
આવે તે હિતકર થશે એમ માની આ“માનવજીવનનુ પાથેય
નામનું પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કરી ભેટ-પુસ્તકરૂપે આપવામાં આવ્યું છે
' “પાથેય નો અર્થ થાય છે ભાત ભાતુ સાથે હોય તે મુસાફરી
કિવિને કરી શકાય છે એટલે પરલોકના ભાતારૂપ આ પુસ્તકમાથી
લીં–નીર ન્યાયે સાર ગ્રેષણ કરવામાં આવશે તે સહાયક તેમજ
પ્રમશક ભયને શ્રમ સાર્થક લેખાશે.
એ મેક્રેટરીએ
સ ૨૦૧૦ શાખ
ભાવનગર
} શ્રી જૈન ધર્મ પ્રસારક સભા
સાધના મુદ્રણાલય દાણાપી-ન્માનગર

·.
ને માણેકચંદ પોપટલાલ
થાનગઢ ( સ ,

·No text on this page.

·શ્રીયુત્ માણેકચંદભાઈ પોપટલાલ 3 સામા ય જીવનમાંથી આપણે આગળ વધી જીવન સુવાસ ફેલાવનાર આપણા સમાજમાં જે સદગૃહ છે તેમાં શ્રીયુત મા દભાઈનું સ્થાન છે તેમના પિતાશ્રી પિપટવાવ કશી સાધારણુ ગ્રામ્ય જીવન જીવતા અને થાનગઢમાં વેપાર-વણજ કરતા શ્રીયુત માલેશ્વદભાઈ બળવયથી જ ચપળના અને કુશાગ્ર બુદ્ધિહની સામાન્ય વ્ય વહારિક અભ્યાસ કર્યા બાદ તેઓશ્રીએ વ્યાપારી જીવનમાં પલાવ્યું અને જાત-મહેનત વ્યવ હારુ બુદ્ધિ અને દીર્ધદષ્ટિપણને ગમે તેઓશ્રી આજે “પરશુરામ ગ્રુપ ના થાનગઢ, મોરબી, વાકાનેર તેમ જાગધના પાટરી-નર્કમના કસ તેમજ કાયિાવાડના મોલ એજ ટ છે અને તેને લગતે વહીવટ તીશ વર્ષથી એક એમ શાહના નામથી કરે છે આ ઉપરાન મહેન્દ્ર વાસ વર્કસ- મોરબી તથા ખેડીયાર પિટરી વસશહેરના પણ એજન્ટ છે કચ્છ-માંડવી, કચ્છ-અજાર, પિરબ દર અને ભાવનગર–એ ચાર સ્થળે તેઓ શ્રીની ઓફિસ કાર્ય કરી રહી છે માન પાર્જન એ જ શ્રી માણેકચર કાઇનું એક માત્ર ધ્યેય નથી પપધારના તેમ જ સામાજિક કાર્યોમા તેઓ ઉલટથી અગ્ર ભાગ લઈ રહ્યા છે તેઓશ્રીના નિવાસસ્થાન

·થાનગઢમાં એકસો પંદર વર્ષનું પ્રાચીન જિના
લય છે, તેની મને વ્યવસ્થા તેઓશ્રી સ ભાળી
રહ્યા છે. ગત વર્ષે જ દશ-બાર હજાર રૂપિયાને
વ્યય કરી આ જિનાલયને સુરમ્ય બનાવવામા
આવ્યું છે થાનગઢમાં ચાલતી મહારાગુ
સિંહજી પબ્લીક લાઈબ્રેરીનું તેઓશ્રી વર્ષોથી
પ્રમુખપદ શોભાવી રહ્યા છે તદુપરાંત સ્થાનિક
પાંજરાપોળ અને પાઠશાળા વિગેરે સ સ્થાઓમાં
સારો સહકાર આપી રહ્યા છે
તેઓશ્રીએ વિ સ ૨૦૦૩મા ગૃહ-જિનાલય
પણ કરાવ્યું છે અને છે તે વિશ વર્ષોથી પ્રતિ
દિન જિનપૂજા અને સામાયિક આવશ્યક નિયમ
તરીકે કરી રહ્યા છે શ્રી માણેશ્ચાદભાઈ તીર્થ
યાત્રાપ્રેમી છે શ્રી સમેતશિખરજી આદિ લગ
લાગ સવ પ્રાચીન તીર્થસ્થાની તેઓએ યાત્રા
કરી છે અને પ્રતિવર્ષે ગમે તે તીર્થભૂમિની
યાત્રા કરવાને “નિયમ” પ તેઓશ્રીએ
સ્વીકાર્યો છે
તેઓશ્રીના સુપુત્ર શી વીચ દભાઈ શ્રી
ધીરૂભાઈ, શ્રી ફતેચ દભાઈ, શ્રી જયકરભાઈ,
તેમજ શ્રી અન તરાય પણ લાયકપિતાના લાયક
પુત્ર છે
શ્રી માણેશ્ચદભાઈને હસમુખો અને મળ
તાવડે સ્વભાવ સોકેઈને પ્રથમ મિલને જ
આકળી લે તે છે જે શ્રદ્ધાળુ અને ધાર્મિક
જીવન તેઓશ્રી જીવી રહ્યા છે તે ખરેખર અનું
કરણીય અને અભિનદનીય છે
wયા

·॥ श्रीरत्नपुरीमडन-श्रीधर्मनाथाय नमोनम !!
માનવ જીવનનું પાથેય
૧ જીવદયા
અહિંસાનું પાલન કરવું, જીવદયા પાળવી એ જ માનવ
જીવનનું ઉત્કૃષ્ટ કત વ્ય છે જેવી રીતે આપણને આપણે જીવ
વાલે છે તેમ પશુ પંખી, કડી, કેડી મછર કે માકડ
વિગેરેને પણ પિતાને જીવ પ્રિય છે જે વસ્તુ આપણે આપી
શકીએ નહિ તે લઈ લેવાને આપણને અધિર નથી, તેથી
ગૃહપે નિરપરાધપણે પિતાની અસાવધાનીથી કોઈ પણ જીવની
હિંસા ન કવ્વાને પૂરેપૂરો ઉપગ રાખ જોઇએ
ધર્મનું મૂળ અહિંસા જ છે તે પાયાને દઢ કરવા માટે દરેક
પ્રકારના પ્રયાસ કરવો જોઈએ ભાન્તની સંસ્કૃતિ અહિસાપ્રધાન છે
જીવદયાને જેટલું મહત્ત્વ ભારતના ધર્મોએ આપ્યું છે તેટલું મહત્વ
અ ય કઈ પણ રાખે નથી આપ્યું એટલે જ આપણે વાર વાર
સાભળીએ અને વાડીએ છીએ કે અન્ય માસાહારી દેશે વારવાર
કુદરતી આક્તમાં સપડાય છે કયા તે તે દેશે વિગ્રહના
વમળમાં અટવાય છે, કયા તે જ્વાલામુખીની આપત્તિમાં સપડાય
છે કઈ વાર પાણીના જળબ બામમાં ઘેરાઈ જાય છે તે કે
વાર પ્રચડ વાયુના ઝઝાવાતને અને પારાવાર મુશ્કેલીઓ સહન

·માનવ જીવનનું
કરે છે કેઈ વાર અસાધ્ય અને આકમ્બિક રેગોથી ગ્રસ્ત બની
જાય છે અને અકાળે મૃત્યુના મુખમા હેમાઈ જાય છે માસાહાર
અને હિંસા એ છાને રેગેને સીધા આમ ત્રણ આપવા જેવા છે
પાશ્ચાત્ય વિચારકે આ વસ્તુસ્થિતિ સમજી શખ્યા છે અને તેથી
તે તે રાષ્ટ્રોમાં પ્રાણદિયા-મડળીઓ અને અહિંસા-પ્રચારક
સસ્થાઓ કાર્ય કરવા લાગી ગઈ છે પરંતુ જે પ્રજાની નસમા
માસાહાર પ્રસર્યો છે તે દૂર કરવા સારા સાહિત્યની, ઉચ્ચ પ્રકારના
પ્રચાની અને અનેક ઉપદેશકેની જરૂર રહેશે
પાયાના સસથી આપણી આર્યભૂમિ ભારતમાં પણ
ધીમે ધીમે માસાહારનું પ્રમાણુ વધતુ આવે છે, દયાની લાગણી
કુઠિત બનતી જાય છે, જે સમાજ-જીવનને માટે ભયપ્રદ છે
સુજ્ઞ વિચારકેએ આ અનિષ્ટ વિશેષ પ્રસરે તે પહેલા તેના
સામને કરવાના ઉપાયે વિચારીને અમલ કરવો જોઈએ પાણી
વધુ જા તે પહેલા જ તળાવની પાળ સારી લેવી-મજબૂત
કરી લેવી તે જ બુદ્ધિનું પ્રથમ લક્ષણ છે ભારતમાં પ્રસરતી
જતી હિંસાની ભાવનાને અગે કેઈએક કવિએ દુખદ દિલે ઠીક
अहिंसामधान भारत, दुनिया की दृष्टिम ही,
બાર દે , જૂ भूल गये हो येही।
हिंसा न होवे कीसोसरी, माणी पीडाय न को,
महात्मा की पे तमन्ना, भारतमें पूर्ण करदो।
જૈન ધર્મ અહિંસાનું ઘણું જ સૂક્ષમ રીતે પૃથકકરણ કરેલ
છે જેના દર્શન અહિ સાપ્રધાન ધર્મ છે જીવન-વ્યવsામા પણ
હિસાદિથી બચવા માટે ઘણી ઉપગી સૂચનાઓ દર્શાવવામા
આવી છે
*

·પાય
(૩)
સૂક્ષ્મ જ તુએ જેનાથી હાર થઈ જાય તેવી ખજુરીની
સાવરણીથી કદી પણ કચરે ન કાઢવો પાણી પણ ગળીને જ
વાપરવું અને ગળેલું પાણી પણ પીમિત પ્રમાણમા જ વાપરવું
ત્રિએ ભોજન ન કરવું તેમજ સની લાલસાથી અમખ્ય કે અન ત
છોને નાશ થાય તેવા અભ-અનાતકાથાદિ પાન વાપરવા
મહાહિ સાથી જગનમાં અનેક પ્રકારના ગેનો ઉદ્દભવ થાય છે
અને પરલોકમાં પણ નરકાદિ ભયકર દુખે ગવવા પડે છે
અહિસાનું માહામ્ય શાસ્ત્રોમાં અનેક પ્રકારે દશાવવામાં આવ્યું
છે અને અહિસાપાલનથી અનેક સપુએ સ્વભાણ સાગ્યાના
ઉત્તમ દાતે પણ વર્ણવવામાં આવ્યા છે
X
X
ચાલુ વીશીની બાવીસમા તીર્થકર ભગવત શ્રી નેમિનાઘ
શ્રી કૃષ્ણના પિત્રાઈ ભાઈ હતા જન્મથી ત્ર ઝાનના ધાક હતા
સમ્રાનું સ્વરૂપ હાથમાં રહેવા આમળાની માફક જાણતા હતા
શ્રી કૃષ્ણની પટ્ટાઓએ મહામહેનતે તેમના વિવાહનું કવ
કાવ્યું જાન જોડી તેઓ ઉગ્રસેન ગજની રાજધાની નજીક
આવી પહોચ્યા તેવામાં તેઓએ પશુઓને પિકાર સાભળે
પાજામા પુરાએલા અસખ્ય પશુઓને જોયા પિતાના સારથિને
આનું કારણ પૂછ્યું સારથિએ જણાવ્યું કે-આપના લગ્નમહોત્સવ
પ્રસગે મહેમાનોનું આતિથ્ય કવ્વા માટે આ પશુઓને વધ
કરવામાં આવશે ભગવત શ્રી નેમિનાથનું દુથ આ હકીકત
સાભળતા જ દયદ્ર બન્યું અને તે જ ક્ષણે પિતાને ના પાડે
વળાવી, ગિરનાર પર જઈ, સયમ સ્વીકારીશિવસુખની પ્રાપ્તિ કરી
x
પ્રાણીઓ પ્રત્યેની દયાને અને મેઘકુમારના પૂર્વ શવને
હાથીને દાખલા પણ પ્રશસનીય છે

·(૮)
માનવ જીવનનું
મેઘકુમાને જીવ પૂર્વભવમાં હનિ હો હનિ જે જગતમાં
રહે તે જ ગવમાં આવા નવાર દાવાનળ પ્રગટી નીકળતે
એટલે આ ગજે એક વિશાળ જગ્યા પસંદ કરી તે તૃણ
વિગેરેથી રહિત કરી જેથી દાવાનળ સમયે પિતે તેમાં સુખપૂર્વક
રહી શકે અને બીજા શિયાળ, સસલા, પણ વિગેરે અન્ય
પશુઓ પણ પિતાને સલામત રાખી શકે
એકદા અચાનક દાવાનળ પ્રાવ્યો એટલે ગજેન્દ્ર પણ તે સાફસૂફ
કરેલી જગ્યામાં જતો રહ્યો આસપાસના બીજા વનચર પશુઓ
પણ જીવ બચાવવા તે સ્થાનમાં એકત્ર થઈ ગયા દાવાની આ
સર્વને કાઈ પણ ઉપદ્રવ કરી શખે નહિ એવામાં ગાજે ને
શરીર ખજવાળ આવી એટલે તેણે પિતાને એક પગ ઊંચે કર્યો
તેનામાં દાવાનળથી પ્રાસ પામેલ એક સસલુ બીજે કયાય પણ
અવકાશ ન મળવાથી ગજે ઊંચા કરેલા પગવાળી જમીન ખાવી
જોઈ ત્યા બેમી ગયે ગજેન્દ્ર ખજવાળીને જે પગ નીચ
ધરતી પર મૂકે છે ત્યાં તે ત્યા સમવાને જે જે પિતાને પગ
નીચે મૂકે તો સસવુ દબાઈ જાય ને મૃત્યુ પામે સમતાને
નસાડી મુકવાનો પણ કોઈ માર્ગ નહેતે કારણ કે દાવાનળમાં તે
ભસ્મ થઈ જાય કશ્તીએ પિતાને પગ ઊંચે જ રાખે મણ
દિવસે દાવાનળ શમી જતા સો વનચર પશુઓ પિતપનાના સ્થાને
ચાલ્યા ગયા અસલ પણ ચાલુ ગયું, પણ ત્રણ દિવસ સુધી
પગ ઊંચે રાખવાથી ખૂકાય ગજેનું શરીર અકડાઈ ગયું
તે ધરતી પર ઢળી પડ્યો અને શુભ ભાવમાં મૃત્યુ પામી શ્રેણિક
મહારાજાને મેઘકુમાર નામે પુત્ર થયો તે ભાવમાં પણ સદ્દગુરુ
ગે સયમ સ્વીકારી, નિરતિચાર વ્રતનું પાલન કરી મેવમીને
પ્રાપ્ત કરી
X
x
L

·પાથેય
ઘાતકી પશુઓમાં પણ દયાના આ કુરે ઉથ છે એક રાજાને
એને નિયમ હતો કે-ગુ હેરાને પાચ દિવસના ભૂખ્યા સિંહને
નથી દે, જેથી તેનું ક્રૂર મૃત્યુ જ નીપજે એક ગુન્હેગાર રાજ
ગુન્હ કરી જ ગલમાં નામી ગયો જગમાં તેણે દૂરથી એક સ્થળે
બેઠેલા સિંહને જે બીજે દિવસે પણ તે જ સ્થળે બેઠેલો જોયો
ચાર પાંચ દિવસ થયા છતા સિહ તે સ્થળેથી ચાવી શ-તે નથી તેમ
જાણી તે તેની પાને ગયો જોયુ તે સિહના પગમાં કાટે તે
તે પૂબીથી તે કા કાઢી નાખ્યો સિંહ પિતાને માર્ગે ચાલ્યો ગયો
રાજાના સેવકે અમુક દિવસ પછી તે ગુન્હેગાને પકડી
લાવ્યા નિયમ મુજબ રાજાએ જ ગવમાથી તેજ સિંહને પકડી
મગાવી, પાચ દિવસ ભૂખ્યો રાખી, તેના પાનામાં તે ગુનહેગારને
ધકેલી દીધે સિંહે પોતાના ઉપકારીને તરત જ ઓળખી લીધે
અને તેના પર હુમલે કરવાને બદલે તેના પગમાં આળેટવા
લાગે ના વિગેરેને આશ્ચર્ય થયું અપરાધીએ સર્વ હકીકત
જણાવી એટલે રાજાએ તેને છોડી મૂકયો પશુઓમાં પણ અનુકપ
હોય છે તે માનવી તેને કેમ તોડી શકે ?
X
અહિંસાના સામાન્ય નિયમ-ગ્રણથી પણ માનવી કેટલે
પ્રભાવિત થાય છે તે શિવ માટીના દાત પરથી જાણી શકાય છે
કાચનપુર નગરમાં વસતસેન રાજાને વસતસેના નાણીથી
વસતશ્રી નામની પુત્રીની પ્રાપ્તિ થઈ છતી તે નગરમા હરિબવ
નામને માડી રહે તેને પ્રચડા નામની, નામથી ને ગુણથી
ઉચ, પત્ની હતી હરિબવ નદીકિનારેથી ભવ્ય પછી લાવી,
તેના પર ગુજા કરતે પ્રચડા એવી ક્રોધી સ્વભાવની હતી કે
દિવસ ઊગે હબિલને મત્સ્ય પકડવા જવું પડતુ તેના
સ્વભાવથી તે ઘણે જ કટાળી ગયેા હતા

·માનવ હવનનું
એક દિવસ નદીકિનારે હરિબલને એક શાન્ત તપખી
મુનિરાજને મેળાપ થઈ ગયે હરિબને તેઓશ્રીએ ધર્મનું સ્વરૂપ
ક હબિલે પ્રત્યુત્તરમાં જણાવ્યુ કે-કુવાચાર એ જ ધર્મ
અમારો કુલાચાર માછવા પકડવાને છે તે જ અમારો ધર્મ છે
મુનિવરે સાત વાણીથી હગિલને “જીવદયા” ધર્મનું સ્વરૂપ
સમજાયુ હબલે કહ્યું કે-જે હુ તે પ્રમાણે વતું તે મારી
આજીવિકા કઈ રીતે ચાલે? મુનિવરે તને નિયમ ગ્રહણ કરાવ્યું
કે–જાળમાં જે પહેલ માછલું આવે તેને તારે છેડી દેવુ હરિલે
હર્ષથી તે નિયમ કાર્યો
ભાગ્યાનુગે તે દિવસે જાળમાં માટે પુછ મભ્ય પકડા
નિશાની ખાતર તેની કે કોડી ગાધી હરિબલે તેને પાછે જળ
પ્રવાહમા છેડી મૂક બીજી વાર જાળમાં પણ તે જ સભ્ય
પુન પકડાય એટલે છોડી મુખ્ય બે-ચાર વખત તે પ્રમાણે જ
યુ એટલે હરિબલે શૈડે દૂર જઈ તે સ્થળે જાળ નાખી, તે
પણ
તે જ જ મત્સ્ય જાળમા આ યે સાંજ સુધી હરિબને માથાકુટ
કરી પણ તેને નસીબમાં તેનું તે જ માછવુ પકડાયુ હળવે
નિયમનુ દઢ રીતે પાવન કર્યું અને તે પાછે ફણ્યા લાગે
તેવામાં મધ્યે મનુ યવાણીથી હળવને કહ્યું કે હું દેવ છુ તારા
નિયમની પરીક્ષા કરવા માટે જ મે આ મળ ધ કર્યો હતે તુ
ખુશીથી વરદાન માગી લે હું તારા પર તુ થ છુ હરિબલે
માત્ર એટલું જ કહ્યું કે-આપત્તિ સમયે મારુ રક્ષણ કરે
માછવા લીધા સિવાય ઘરે જવાથી પ્રચડાને ઉગ્ર સ્વભાવ કઈ
ડીગ્રીએ પહોંચી જશે તેની હરિબલને ખાત્રી હેવાથી હરિબાવે તે
રાત્રિ દેવમદિરમા જ વિતાવવાનું નક્કી કર્યું
વસતશ્રી રાજપુત્રી હરિબવ નામના કેઈ છીપુત્ર સાથે
પ્રેમમાં પડી હતી એટલે તે દિવસે નાશી જવા માટે તે જ

·પાશેર
(૭)
દેવમંદિરમાં આવવાને તેણીએ સકેન કરેલ છિપુત્ર હરિબાવ
વણિક હેવાથી છેલ્લી ઘડીએ રાજયને કારણે ન ગ વસત
શ્રીએ દેવમદિરે આવી બિલના નામની બૂમ મારી બિલ
પણ ગુપચૂપ તેની સાથે ચાલી નીકળે પ્રાન કાળ થતા જ
વસ તશ્રી રમી હરિબવ શ્રેણિપુત્રને બદલે અજાણ્યા શખને
જેતા જ તેના આશ્ચર્ય પાર ન રહ્યો, પણ હવે તેને માટે
બીજે — જ ન બને
હબિલને પણ આગળ જતા દવેગે રાજ્યપ્રાપ્તિ થઈ
વસતશ્રી સાથે વિવાહ પણ થયા પછી સ્વનગર કાચનપુર આવ્યા
અને તે રાજ્યને પણ તેને પ્રાપ્તિ થઈ નિયમ-આપનાર મુનિવર
પાછા તે જ નગર આવી ચઢ્યા હરિબલે ભાવપૂર્વક વદન કરી
“શ્રાવકધર્મ સ્વીકાર્યો માટે સયમ ગ્રહણ કરી શાશ્વત સુખની
પ્રાપ્તિ કરી
“હરિમલ માછી”નુ વૃત્તાત તે ઘણું જ વિસ્તૃત છે અહીં તે
આપણે મહિમા જ તેનું આલેખન કર્યું છે સારાશ એ છે કે-
દઢ મનથી ઘડણ કરલે નિયમ અવશ્ય ફળદાયક થાય છે તેમાં
પણુધર્મનું મૂળ
સ ધી નિયમ-પાલન વિશિષ્ટ
ફળદાતા બને છે
“જીવદયાના પાવનમા જ સ , અસ્તેય, બ્રહાચ વિગેરે
ધર્મોનું પાલન થઈ શકે છે જે “જીવદયા ધર્મનું ખડન કર
વામાં આવે તે બીજા ધર્મો અસ્તિત્વમાં રહી શતા જ નથી
એટલે મહાન સંતપુએ સર્વ પ્રથમ “જીવદયા ધર્મ પર જ
અતિશય ભાર મૂક્યો છે અને તેને કારણે જ ધર્મના બીજ તરીકે
“અહિંસા –“જીવદયાને પ્રધાન પદ આપવામા આવેલ છે
મ
t
જીવદયા

·(૮) માનવ જીવનું ૨ મત્ય-જૂઠુ ન બોલવુ U થાય છે સત્યવાનને વચનસિદ્ધિની પ્રાપ્તિ થાય છે સ થવાની વા વાર પાતાના વચને તેને વાપરતે જ નથી સ યની મઝા ગાવી એ દિવસે સૂરને બતાવવા જેવું સચવાદી આકરી કમેટીએ પણું છેવટે તે અગ્નિપરીક્ષામાથી પસાર થઈ જાય છે અસત્યવાદી કે જૂગાવા તરીકે એક વાર છાપ પડી ગયા પછી તે અવિશ્વાસનુ પાત્ર બની જાય છે અને તેને પરિણામે કઈ કઈ વાર તે સાચી હકીક્ત પણ મારી જાય છે શામળા તે કહે છે કે-સત્ય અને તે પ. પબિન-જરૂર જેટલુજ બેલે કારણ વગર વિશેષ બોલ-બોવ કરવાથી પણ સામા માણસને અપ્રીતિ-ખેદ ઉત્પન થાય છે આપણામાં કહેવત છે કે-“બહુ બેલેતે બાંઠે” માટે હમેશા સત્ય,તિનેજિતરી જવચન વધુ આજકાલ માત્ર હારીની ખાતર પણ અસત્ય છેવાય છે મામા માણસને ખોટું ન લાગે તે માટે સળતું-ભળતુ પણ બેવાય છે બનશે વા ડું માન આટલુ અસ્પષ્ટ સ શયામક વાય બલવાથી ધર્મરાજ ગણાતા યુધિષ્ઠિની કેટની અવનતિ થઈ હતી તે આપણાથી અજાણ્યું નથી અસત્ય વવાથી ભવાતરમા મગાપણુ તતડાપણું, ગડા પણું વિગેરે ઇન્દ્રિયહીનતા પ્રાપ્ત થાય છે સત્યની ટેક ખાતર ઘણા મહાત્મા પુરુએ જીવન-સર્વસ્વ અર્પણુ કરેલ છે સન્ય વાગી રાજા હરિશ્ચદ્રની અદ્યાપિ પર્ય તની ખ્યાતિ માત્ર તેમની સત્યની ટેક ને જ આારી છે અસત્ય બોલવાથી વસુ જ સિંડાસન પરથી ભ્રષ્ટ થઈ મૃત્યુ પામ્યાનું સુવિખ્યાત છે

·ખુશ થઈ
થોડા વર્ષો પહેવાની સત્ય ઘટના છે. કરછના વાડી ગામમાં
પાવનશાહની પુત્રીને નદીકિનારેથી ઘેડી દાટેલી “ કેરીઓ
મળી આવી તેણે તે માતાને સેપી ઉમબાઈએ તે “કેરીઓ”
ઠાકને આપવા જણાવ્યું ઠાકર પાલનની પ્રમાણિકતા માટે
ગયા, પણ કારભારીથી આ પ્રશ સા બદન ન થઈ
પાવનના ગયા પછી તેણે ઠારને ભભર્યા વાણિયા ભાઈની
કરામતની આપને ખબર ન પડે ઘી કેરીઓ મળી હશે એટલે
ડી આપને આપી જેથી સચ્ચાઈ દેખાઈ આવે, અને બાકીને
માલ હજમ થઈ જાય તેમના ઘરે તપાસ કરવો તે બીજી ઘણી
કેરીઓ મળી આવશે ઠાકોર કાનના કાચા ઉમરબાઈને બેલાવી
ધમકી આપી ઉમરગાઈએ જેવી હતી તેવી હકત કહી, પણ
કારભારીના ચડાવવાથી ઠાકરે કહ્યું કે-જે તુ સાચી હઈશ તે
અગ્નિ તને કઈ ઈજા નહીં કરે રે લેકે એકઠા થયા ઉમર
બાઈએ પિતાની હથેળીમા બે પીપળાના પાન મૂકી તેના પર
ધગધગત અગ્નિ લીધે, છના કઈ પણ ઈજા ન થઈ એટલે
કારભારીએ પીપળાના પાન પબ લેવરાવી લઈ ધગધગતા લોઢાના
સળિયા હાથમાં આપ્યા, તા ઉમરબાઈની હવેળીને આ શમાત્ર
હરકત ન આવી ઠાકોર અને કારભારી ભોઠા પડી ગયા અને
“સત્યને જય જયકાર' થયે છેવટે ઉમ બાઈએ આવેશમાં
આવી શાપ આપે કે તારા વશનુ નિક દન નીકળી જશે
અને ખરેખર તે બનેના વશનો સંપૂર્ણ નાશ થઈ ગયે
આ તે ચાલુ કલિકાળની તાજેતરની વાત છે સત્યમાં કેટલી
સિદ્ધિ છે તેને આ હૂબહૂ દાખલ છે
નારદ અને વસુ રાજપુત્ર અભ્યાસાર્થ ક્ષીરક બક નામના ગુરુને
રયા રહ્યા. ગુરુપુત્ર પણ સરખી ઉમરને લેવાથી સાથે અભ્યાસ
કરવા લાગે ત્રણે મિત્ર બન્યા

·માનવ જીવનનું
(૧૦)
એક્ટા ગત્રિના ગુરુ સૂતા હતા અને વિશે વધી ગયા હતા
તેવામાં એ આકાશવાણી સાળી ડે-આ ત્રણ શિબે પૈકી
એક ક્ષગામી છે અને બે નરકગામી ગુનને આ સાભળતા
જ પરીક્ષા કરવાનું મન થયું તે ત્રણે જણને લાટને કૂકડે
બનાવીને આપી અને કહ્યું કે-જે સ્થળે કોઈ પણ ન જુએ તેવી
રીતે આ કુકડાને મારી નાખીને મારી પાસે આવે
ત્રણે શિષે જુદી જુની દિશામાં ચાલ્યા ગયા વમુ રાજપને
અને ગુરુપુત્રે જ ગવના એકાત ભાગમા જઈ પિતાનું કાર્ય કરી
લીધુ નારદે પણ ઘણે દૂર જઈ વિચાર્યું કે-ગુરુએ કહ્યું છે કે
કોઈ પણ ન જુએ તેવા સ્થળે ફૂાને મારવે, પણ હુ જ જોઉં
છું, તા ઓ અને પક્ષીઓ પણ જુએ છે, એટલે તે કૂકડાને લઈ
પાટે આવ્યો ગુરુએ મનથી નિર્ણય કર્યો કે-નાદ મુક્તિગામી
થશે પિતાને પુત્ર નકામી થશે તેવા વિચારથી તેમના હૃદયને
સ તાપ પણ
થ
ત્રણે શિને અભ્યાસ પૂર્ણ થતા નારદ અને વસુ રાજપુત્ર
સ્વસ્થાને ગયા કાળાતરે વસુ રાજવી બને ગુરુપુત્ર, પિતા
સ્વર્ગવાસી થના અધ્યાપક બ ો એક વખત નારદ ગુરુપુત્રને
મળવા છે, તે વખતે ગુપુત્ર “જન નો અર્થ બકરો કર્યો
વિષય યજ્ઞને લગતે હતે અભ્યાસકેને ગુરુપુત્રે જણાવ્યું કે-
યજ્ઞમાં બકરાને હામ કરે જોઈએ છાત્રોને ચાલ્યા જવા બાદ
નારદે ગુરુપુત્રને જણાયુ કે- સર ને અર્થ તે “ત્રણ વર્ષની
જુની ડાગર' એ પ્રમાણે આપણા ગુરુએ શિખવ્યું ગુરુપુત્રને
તે અર્થ સ્વીકારતા પિતાની માનહાનિ જણાઈ વાત તતે ચઢી
નારદ કહે-હું કહું છું તે જ અર્થ સાચે, ગુરુપૂત્રે જણાવ્યું કે-
હુ જ કડુ છે તે જ અર્થ સાચે વાત વધતા વિતાવાદ જામી
પડ્યો, અને એવી શરત થ5 કે-જે ખેટે ઠરે તેની જીભ

·પાસે જ ht પાયેય (૧૧) બીજાએ કાપી લેવી ગુરુપની આ વાત સાંભળી રહ્યા હતા, તે બહાર આવ્યા અને બંનેને વાન પાસે છેવટે એ નિર્ણય થયે કે-આપણા સહાધ્યાયી તરીકે વમુ રાજા છતા માટે તેમની ” શબ્દને અર્થ–નિર્ણય કરાવે વસુ રાજી થયા પછી હમેશા સત્ય બોલતે તેને ન્યાય વખતે “સત્યવાદી' તરીકે તેની કીર્તિ પ્રસરી હતી તેના એકનિકને કોઈ સ્થળેથી ફટિકની શિવા મળી આવી હતી તે શિવા પર સિંહાસન રાખી વસુરાજા કચેરીમા બેસ કેમ એવી ખ્યાતિ થઈ હતી કે ની સત્યપ્રિયતાને કારણે તેનુ સિંહાસન પૃથ્વીથી અદ્ધર રહે છે ગુરુપત્ની પણ બુદ્ધિશાળી હતા તે અજ્ઞ”ને અર્થ 'ત્રણ વર્ષની જૂની ડગર પિતાના પતિ મુખે વાર વાર સામાન્ય હને જે વસુરાજા પણ તે જ અર્થ કહે તે પિતાના પુત્રનુ જીવતા જ મૃત્યુ થાય એટલે તે ગુપચૂપ વસુગજા પામે આવી અને પિતાના પુત્ર માટે “વિનદાન' માગ્યુ વસુરાજાને બધી હકીકતથી વાકેક કર્યો પ્રથમ તે વસુરાજાએ અસત્ય બોલવાની આનાકાની કરી પરંતુ ગુરુપનીને કાલાવાલા અને ગુરુદક્ષિણા તરીકે પુત્રનુ જીવિતદાન માગવાથી તેણે ગુરુપત્નીની માગણી કબૂ રાખો રાજસભા ચિકાર ભગાઈને બેઠી હતી તેવા સમયે નારદ, ગુરુપુત્ર અને ગુરુપ ની ન્યાય માટે આવી પહોચ્યા નાદે સક હકીકત રજૂ કરી “ના” શબ્દનો અર્થ પૂછયે વસુ રાજાએ જે “ ને “ક” એ વિપરીત અર્થ કહ્યો કે તરત જ તે પિતાના આમન પરથી ઉથલી પડ્યો અને તે જ ક્ષણે મૃત્યુ પામી નરકગામી બ યે અસત્ય બલવાનુ ફળ સર્વ લોકોએ નજરોનજર નિહાળ્યું. કહેવાની જરૂર નથી કે-ગુરુપુત્રને ગરુપની શરમદા બનીને ચાલ્યા ગયા સત્ય નો (

·માનવ વનનું
એક રાવિન ગુમ સૂતા હતા અને શિગો Gધી ગયા હતા
તેવા ગુએ આશિવાત માની લે-આ રણ શિબે પગે
એક મોક્ષગામી છે અને બે નષ્ફગામી ગુને આ સાભળતા
જ પરીક્ષા કરવાનું મન થયું તે રણે જણને લેટને ફૂક
બનાવીને આપે અને કહ્યું કે-જે સ્થળે કઈ પણ ન જુએ તેવી
રીતે આ કુકડાને મારી નાખીને મારી પાસે આવે
ત્રણે શિષ્ય જુદી જુી દિશામાં ચાવા ગયા વસુ રાજપને
અને ગુરુપુત્રે જ ગવના એકાત વાગમાં જઈ પનાનુ કાર્ય કરી
લીધુ ના દે પા ઘડે દૂર જઈ વિચાર્યું કે-ગુરુએ કહ્યું છે કે
કઈ પણ ન જુએ તવા સ્થળે કૂકડાને મારે, પણ હુ જ જેલ
છું, તાગઓ અને પક્ષીઓ પણ જુએ છે, એટલે તે કુકરને લઈ
પાટે આજે ગુરુએ મનથી નિર્ણય કર્યો કે-નારદ મુક્તિગામી
થશે પિતાને પુત્ર નરકગામી થશે તેવા વિચારથી તેમના હૃદયને
સતાપ પણ થયે
નો શિષ્યને અભ્યાસ પૂર્ણ થતા નારદ અને વસુ રાજપુત્ર
સ્વસ્થાને ગયા કાળાતરે વસુ રાજવી બન્યું ગુરુપુત્ર, પિતા
સ્વર્ગવાસી થના અધ્યાપક બન્ય એક વખત નારદ ગુરુપુત્રને
મળવા આ છે, તે વખતે ગુરુપુત્ર સવ ને અર્થ બકરે કર્યો
વિષય યનને લગતે હતે અયાસકેને ગુરુપુને જણાવ્યું કે-
યજ્ઞમા બકરાને હામ કરવું જોઈએ છાત્રોના ચાલ્યા જવા બાદ
નારદે ગુરુપુત્રને જણા યુ કે- ગર'ને અર્થ તે “ત્રણ વર્ષની
જૂની વગર એ પ્રમાણે આપણા ગુરુએ શિખવ્યું કે ગુરુપુરને
તે અર્થ સ્વીકારતા પિતાની માનહાનિ જણાઈ વાત તને ચઢી
નારદ કહે હું કહું છું તે જ અર્થ સાચે, ગુરુપૂત્રે જણાવ્યું
હુ જ કહુ છું તે જ અર્થ સાચે વાત વધતા વિવાદ જામી
પશે, અને એવી શરત થઇ કે-જે પેટે ઠરે તેની જીભ
'

·પાથેય
(૧૧)
બીજાએ કાપી લેવી ગુ૫ ની આ વાત સાંભળી રહ્યા હતા, તે
બહાર આવ્યા અને બનને શાન પાડ્યા છેવટે એ નિર્ણય
થયે કે-આપણા સહાધ્યાયી તરીકે વસુ રાજા પ્રતા માટે તેમની
પાસે જ “a” શબ્દને અર્થનિર્ણય કવિ
વસુ રાજા થયા પછી હમેશા સત્ય બેલને તેને ન્યાય
વખણાતે “સત્યવાદી' તરીકે તેની કીર્તિ પ્રસરી હતી તેના
એક એનિકને કોઈ સ્થળેથી ટિકની શિલા મળી આવી હતી
તે શિવ પ સિંહાસન રાખી વસુરાજા ચેરીમાં બેસતે લેકમાં
એવી ખ્યાતિ થઈ હતી કે-ગજની સત્યપ્રિયતાને કારણે તેનું
સિમન પૃથ્વીથી અદ્ધર રહે છે
ગુરુપની પણ બુદ્ધિશાળી હતા તે “ક”ને અર્થ
ત્રણ વર્ષની જૂની કબર' પિતાના પતિ મુખે વારવાર
સામાન્ય હતે જે વસુરાજા પણ તે જ અર્થ કહે તે પિતાના
પુત્રનુ જીવતા જ મૃત્યુ થાય એટલે તે ગુપચુપ વસુરાજા પામે
આવી અને પિતાના પુત્ર માટે “જીવિતદાન માગ્યુ વસુરાજાને
બધી હકીકતથી વાકેફ કર્યો પ્રથમ તે વસુરાજાએ અસત્ય
લવાની આનાકાની કરી પરંતુ ગુરુપનીના કાલાવાલા અને
ગુરક્ષિણ તરીકે પુત્રનું જીવિતદાન માગવાથી તેણે ગુરુપત્નીની
માગણી કબૂલ રાખી
રાજસમા ચિકાર ભગાઈને બેઠી હતી તેવા સમયે નારદ,
ગુરુપુત્ર અને ગુરુપની ન્યાય માટે આવી પહોચ્યા ના સાડ
હકીક્ત રજૂ કરી “” શબ્દને અર્થ પળે વસુ ગજાએ
જે ને “કએ વિપરીત અર્થ કહ્યો કે તરત
જ તે પિતાના આસન પરથી ઊથવી પડ્યો અને તે જ ક્ષણે મૃત્યુ
પામી નરકગામી બને અસત્ય બોલવાનું ફળ સર્વ લેકે
નજરોનજરે નિહાળ્યું કહેવાની જરૂર નથી કે-ગુરુપુત્રને ગુરુપની
શરમીંદા બનીને ચાલ્યા ગયા “સત્ય”નો જયજયકાર વતી

·માનવ જીવન જય ૩. અસ્તેય-ચારીને ત્યાગ ચેિરી કરનાર કપિ સુખપૂર્વક રહી શકતો નથી, તેમ એને કોઈ પણ વિશ્વાસ પણુ તુ નથી ખરી રીતે જોઈએ તે માલમ પડશે કે-ચારીનુ ધન કદાપિ ટકતું જ નથી, પણ જ્યારે તે ચાય જાય છે ત્યારે ગાઠનું હોય તે પણ તાણતું જાય છે એટલે જ કેટનીક પ્રચલિત કહેવત છે કે-“લૂણી ધરેને તાત્ર * ચેરના હાડલા કદી સીકે ન ચઢે ” “દગે કે ઈ- સગો નહી ? ચેરીની સૂમ વ્યાખ્યા તપાસના વ્યાજબી કરતા વધારે નE લે કે વિશેષ પ્રમાણમાં કમીશન લેવુ બેટા જવાવા ન આડતીયા પાસેથી વધારે કઢાવી લેવું તે બધા ચેરીના પ્રકારે છે વેરીને પ્રાણઘાનક કહી કહેવત છે કે “પરધ. લેના પ્રાણ જ લીધા ૧ ચેર, ૨ ચેરી કરનાર, ૩ ચેરની વસ્તુ વેચી આપના ૪ ચોરને અન-જન આપનાર, ૫ એને સહાય કરનાર, ચારને વ્યવસ્થા કરી આપનાર અને ૭ રને ખાશય-. આપનાર-આસાતે પ્રકારને ચાર”માજ સમાવેશ કવ્વામાં આવ્યું ચારીની (ક વ્યાખ્યા કરતા કહેવામા આવ્યુ છે કે- દડ ઉપજે તે ચારી જેનાથી રાજ્ય શિક્ષા કરે, રાજદડ પર પડે તે ચેરી આજે બદરી જકાત, મ્યુનિસિપ ટેક્ષ, દાણચ= આવકવેર-વિગેરેમાથી બચવા માટે કેવા કેવા પ્રપ જવા આવે છે તે અજાણયુ નથી સાચી રીતે આ પણ ચેિરીના પ્રકરે છે સુન મનુયે પ્રમાણિકપણે વર્તન રાખવું જોઈ= ઓછું આપવું, વધતુ લેવું, બેટા તેવભાપ બનાવવા અન્યા રીતે દ્રપાર્જન કરવું તે સાચા અર્થમાં એક પ્રકારની ચેરી જ 4

·પાથેય
ચેરી એ રોપી રોગ જે છે જે તેને શરૂઆતથી જ
ને અટકાવવામાં આવે તે વખત જતા ભકર રૂપ લે છે
એક ચોરને કસીની સજા કરવામાં આવી કામી આપતી
વખતે જ ઈચ્છા હોય તે પરિપૂર્ણ કરવામાં આવે છે ને પણ
તેની ઈચ્છા જણાવવાનું કહેવામાં આવ્યું ચોરે પિતાની માને
મળવા બેવાવવાનું કહ્યું તેની મા એની સોએ માન્યું કે હમણા
ચાર તેની માના ગળે બાઝી પશે ને ગળગળે થઈ જશે, પરન્તુ
સૌને આશ્ચર્ય વચ્ચે, જેથી તેની મા તે ની નજીક ગઈ કે તરત જ
રે તેની માનુ નાક કરડી લીધુ
અમલદારે ચોરને તેમ કરવાનું કારણ પૂછ્યું
ચરે આપ
વીતી જણાવતા કહ્યું કે-મારી માએ મને નાનપણથી જ ચેરી
કરતા અટકાવ્ય હેત તે આજે હું ફાસીના માચડે ન ચઢત
ત્યારે મને હતું ત્યારે મારી મા મને નવરાવીને મારા ઘરની
સામે રહેલ તત્વની વખારમાં મોકવતી ત્યાં હું ભીના શરીરે
તવમાં આળોટતે હતું એટલે તવ મારા શરીર સાથે ચાટી જતા.
અને એમને એમ હું ઘમ ચલે આવતે મારા શરીર પરથી
તવ ઉખેડી લઈને મારી માં તેની મને તલસાકળી કરી આપતી,
જે
હુ હેશથી ખાને
નાનપણમા ચેરી કરવાની પહેલી આ આદત વખત જતા
વિકાસ પામી હુ મહાતષ્કર બની ગયો અને આજે મૃત્યુને
ભેટવા તયાર થયો તેનું સાચું કારણ મારી મા છે એટલે મેં
તેનું નાક કડી લીધુ છે
અમલદારવર્ગને ચોરની સત્ય હકીક્તથી દયા ઉપજી અને
તેને છેડી મુક્ય ચાર સદવર્તનથી સુખી થયે
x

·(૧૪)
માનવ જીવનનું
એક છોકરાએ તેના બાપના ખીસ્સામાથી ડાક પૈસા ચાવી
લીધા ચોરી કર્યા પછી વિચાર થયે કે-હવે આ પૈસાન કરવુ
જે ખીસ્સામાં રાખે તે ખખડે ને પકડાઈ જવાય એટલે
તે જાબુ લઈને ખાધા જાબુ તે ખાધા પણ ૫છી વિચાર
આ છે કે-જી તે બુડીયા ૨ગની થઈ ગઈ છે બાપાજી
જશે તે પકડાઈ જઈશુ એટલે તે ગુપચૂપ ઘરમાં આવી મેડામાં
સતાઈ ગયે જમવા વખતે બાપાએ બૂમ મારી પણ બેલે
તે જ છીજ આમતેમ તપાસ કરી છેવટે બાપાજી મેડામાં ૨ ચ
તે ભાઈને સતાલેવા જોયા પૂછયુ-તને શુ થયુ છે? પણ બેલે
તે પકડાઈ જાય નાબૂ ખાધા છે તેની ખાતરી થઈ જાય એટલે
મૂળે જ રા બાપાએ ફરીથી
પૂછયું-શુ
પેટમાં દુખે છે?
તેણે માથું ધુણાવ્યું પણ જીભ ન ખોલી બાપાએ તેને નીચે
ઉતારી, બીજા કેઈને ડાકટરને બોલાવવા મોકલે
હવે છેકાથી ન રહેવાયું તે રડી પડ્યો અને બાપાને કહ્યું
કે-એક ચારીને ગુને છુપાવવા મે ઘણા જૂઠાણું કર્યા મને માફ
કરે હવે હું કદી પણ નાની એવી પણ ચરી નહી કરુ
૪
X
ચારી એ ગમે તેટની નાની હોવા છતા એ ચરી જ કહેવાય
એટલા અશે એ પાપ જ છે હજાર માણસ બેસી શકે તેવા
મોટા વહાણમાં માત્ર એક જ છિદ્ર પડ્યું હોય તે વખત જતા
તે વહા, જળસમાધિ લે કે બીજુ કઈ? તેવી જ રીતે માને
પણ દેષ દૂર કરે જ જોઈએ
૪ બ્રહ્મચર્ય-શીવનું ખડન ન કરવું
ચારિત્ર એ જ સાચુ અને મહામૂલુ ધન છે પાશ્ચાત્ય પ્રજામાં
એક કહેવત ઘણી જ પ્રચલિત છે કે “જેણે લક્ષમી ગુમાવી તેણે

·ગુમાં શું
(૧૫)
કઈ જ નથી ગુમાવ્યું, જેને નાદુરસ્તી ગુમાવી તેણે “કઈક
ગુમાવ્યું પણ જે ચા -શીવ–સદાચાર ગુમાવ્યા તેણે સર્વસ્વ
જડવાની પશ્ચિમ જગત પણ આજે સ ાચાર–શીલની
આટલી કીમત આપ્તા શિખ્યું છે તે જેની નસેનસમાં બ્રહ્મચર્યના
ગુણગાન ભર્યા છે તે આર્યાવર્ત માટે તે પૂછવું જ શું?
પરંતુ આજે પશ્ચિમને કેટવોક આ ધ અનુકરણથી તેમ જ
નાટક, સિનેમાના વિશેષ પ્રચારથી તેમ જ આધુનિક કેળવણમાં
હેલા કેટલાક દેને કણે જનસમાજ ચારિહીન બની જાય
છે ધન, આબ, દેરી કે છોકરા કુટુબ કે કબી કઈકના નષ્ટ
થયા અને કઈદને મજ્યા, પરંતુ ખડિત થયેલ ચારિત્ર પુન
પ્રાપ્ત થતુ નથી ચાગ્નિ એ જ આત્માની સાચી સમૃદ્ધિ છે
એક સકુન કમ કર્યું છે કે-
धर्म सन्य तया वृत्त, रल चैव तथाऽप्यहम् ।
शीरमूठ महामाज्ञ!, सदा नास्त्यत्र सराय ॥
ધર્મ, સત્ય, વ્રત, બવ અને હુ (પરમાતમા) પણ ચારિત્રને
જ આધીન છીએ, માટે હે બુદ્ધિમાન ! આ વિષયમાં લેશ માત્ર
શકા ન કરીશ
ગમે તેવું કઈ કે આપત્તિ આવી પડે તે પણ બ્રહ્મચર્ય કે
સદાચારના નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન કરવુ પુરુષોએ સ્ત્રી કે
વેશ્યાગમન પ્રાણાતે પણ ન કરવું સ્ત્રી તેમ જ પુરુષે શુદ્ધ
શિયલવ્રતનું અવશ્ય પાલન કરવું
વ્યભિચાર વિરુદ્ધ હવાથી નિંદા થાય તેટલુ જ નહીં
પણ વકુળ કકિત અને કામલાલસા વધે તેવા ઉત્તેજક દો
જેવા નહિં કે ઇન્દ્રિયો ઉત્તેજિત થાય તેવા મિષ્ટ પદાર્થો પણ
વિશેષ પ્રમાણમાં ખાવા નહિ કહેવત છે કે-મળે છે અતિ

·(૧૪)
માનવ જીવનનું
એક છોકરીએ તેના બાપના ખીસ્સામાંથી પૈડાક પમા ચોરી
લીધા ચોરી કર્યા પછી વિચાર થયો કે-વે આ પૈસાનું
જે જે ખીસ્સામાં રાખે તે ખખડે ને પકડાઈ જવાય એટલે
તેણે જાબુ લઈને ખાધા જાબુ તે ખાધા પણ પછી વિચાર
આવ્યો કે- જીમ તે જાબુડીયા ૨ગની થઈ ગઈ છે બાપાજી
જશે તે પકડાઈ જઈશ એટલે તે ગુપચૂપ ઘરમા આવી મેડામા
સાઈ ગયે જમવા વખતે બાપાએ બૂમ મારી પણ બેલે
તે જ મજા આમતેમ તપાસ કરી દેવટે બાપાજી મે.ામ યા
તે ભાઈને સતાલેવા જોયા પૂછ્યું -તને શું થયું છે? પણ બેલે
તે પકડાઈ જાય જાબૂ ખાધા છે તેની ખાતરી થઈ જાય એટલે
મૂગો જ રહ્યો બાપાએ ફરીથી પૂછ્યું-શુ પેટમાં દુખે છે?
તેણે માથું ધુણાવ્યું પણ જીભ ન ખેલી બાપાએ તેને નીચે
ઉતારી, બીજા કોઈને કરને વાવવા એક કે
હવે છેકાથી ન રહેવાયું તે રડી પડ્યો અને બાપાને કહ્યું
કે-એક ચોરીને ગુને છૂપાવવા મે ઘણું જૂઠાણું
કરે હવે હું કદી પણ નાની એવી પણ ચેર નહીં કરુ
કર્યા મને માફ
X
*
ચારી એ ગમે તેટલી નાની હોવા છતા એ ચોરી જ કહેવાય
એટલા અશે એ પાપ જ છે હજાર માણસ બેસી શકે તેવા
મોટા વહાણમાં માત્ર એક જ છિદ્ર પડયું હોય તે વખત જતા
તે વહાણ જળસમાધિ લે કે બીજી કઈ? તેવી જ રીતે નાના
પણ દેષ દૂર કરવું જ જોઈએ
૪ બ્રહ્મચર્ય-શીલનું ખાન ન કરવું
ચારિત્ર એ જ સાચુ અને મહામૂલુ ધન છે પાશ્ચાત્ય પ્રજામ
એક કહેવત ઘી જ પ્રચલિત છે કે જેણે લમી ગુમાવી તે

·-
પાથેય
કઈ જ નથી ગુમાવ્યું, જે તે સ્ત્રી ગુમાવી તેણે “કઈક”
ગુમાવ્યું પy જેને ચાર-વ-માચાર ગુમાવ્યા તે સર્વસવા
ગુમા યું ” જડવા પશ્ચમ જગત પણ આજે સદાચાર-મીલની
આથી કીંમત આતા શિખ્યું છે તે જેની નસેનસમાં બ્રહ્મચર્યના
ગુણગાન થયા છે તે આર્યાવર્ત માટે તે પૂછવું જ શું?
પર તુ આજે પશ્ચિમના કેટવા આ ધ અનુકરથી તેમજ
નાટક, સિનેમાના વિશેષ પ્રચારથી તેમ જ આધુનિક કેળવણીમાં
હવા કેટલાક દેને કા છે જનસમાજ ચારિત્રહીન બની જાય
છે ધન, આગ, રા કે છોકરા કુટુબ કે કીલે કઈકતા નષ્ટ
થયા અને કઈકને મજ્યા, પરંતુ ખડિત થયેલ ચાત્રિ પુન
પ્રાપ્ત થતુ નથી ચારિત્ર એ જ આત્માની સાચી સમૃદ્ધિ છે
એક સસ્કૃત લેક કયુ છે કે-
धर्म मय तया वृत्त, वन चैव तयाऽष्यहम् ।
शीरमूठ महापान !, सदा नास्त्यत्र सराय ॥
ધર્મ, મય, ઘન, બવ અને મનમાં પણ સ્ત્રિને
જ આધીન છીએ, માટે હે બુદ્ધિમાન આ વિશ્વમાં લેશ માત્ર
શકા ન કરીશ
ગમે તેવું કઈ કે આપત્તિ આવી પડે તે પણ બ્રહ્મચર્ય કે
સાચારના નિયમોનું ઉલઘન ન કરવું પડે એ પરસ્ત્રી ક
વેશ્યાગમન પ્રાણાને પણ ન કરવું. સ્ત્રી તેમ જ પુરુષે શુદ્ધ
શિયવવ્રતનું અવશ્ય પાલન કરવું
વ્યવિચાર કવિરુદ્ધ હેવાથી નિંદા થાય તેહુ જ નહી
પણ સ્વમુળ કવતિ અને કમલાલસા વધે તેવા ઉત્તેજક દો
જેવા નહિં કે દિયો ઉત્તેજિત થાય તે મિષ્ટ પદાર્થો ઘr
વિશેષ પ્રમામાં ખાવા નહિ કહેવત છે કે જાણે છે અતિ
S

·માનવ જીવનને તે પથાથી શરીર વ્યાધિગ્રસ્ત બને છે અતિ વિષયાસનિ- ચાતી પ્ર જેવા જીવલેણ દઈ ઉદભવે છે શરીરને રાજા વીર છે તેનું પૂરતુ સર કરવા પર પ્રયાસ કરીને શાસ્ત્રકારત્ર તેના રક્ષણ માટે જે જે ઉપગે, યા છે તે સમજી-વિચારી તેને અa ક વે પણ આધુનિક જમાના માદક શમ, છપુ સિનેમા, નાટ કે કામતેજક કદિપન ને ચેન્નવલકથાઓ- વાચનથી મુક્ત રહેવુ, એ પણ સદાચાર–શીલસરને મ ઉપાય છે ખેતરનું રક્ષણ કરવા માટે વાડ કરવામાં કરે છે તેને શા શીલ-ખાચર્યનું રક્ષણ કરવા માટે મહાત્મા પુરુએ ના પ્રકારની વાડ દર્શાવી છે ૧ સ્ત્રી, પશુ કે નપુસકવાળી વસતી-રથાનમાં ન રહેવું ૨ જી પી વિષયાદિક કથા ન ક ની ૩ જે આસન પર સ્ત્રી બેતી હેય તે આસન પર પુર બે ઘડી સુધી ન ઘસવું ૪ સ્ત્રીના અપાગ નીરખવા નહિ ૫ સ્ત્રી-પુરુષ ભીંતને આતરે સુતા હેય ત્યા ન સૂવું ૬ પૂર્વે કરેલી કામક્રીડા ન સ લાવી ૭ અતિ સ્નિગ્ધ કાર ન કર ૮ પ્રમાણુથી વધારે પણ આકાર ન કરે ૯ શરીરની વિભૂષા-ભાન્ટાપટીપ ન કરવી વેઠ તેમજ પુરાણમાં કહુ છે કે માસમક્ષણ કે મદિરા" કરતા પણ પરસ્ત્રીસેવન કરનાર અતિ પાપી છે શીલ-સદાચ પુરુષની એટલી મહત્તા છે કે ઈંદ્રમહારાજા જયારે પિતાની ·પાથેય (૧૭) સિંહાસન પર બેસે છે ત્યારે પ્રથમ બ્રહ્મચારીને પ્રણામ કરે છે આટની હકીકત માત્રથી જ શીવ-સદાચાનુ મહત્વે સમજાશે. શીવની રક્ષાર્થે પ્રાણાન કો સહન કર્યાના અનેક દાખલાઓ મળી આવે છે સતી, સીતા, શીવવી, મયણાસુંદરી, શ્રેરી સુદન વિગેરે સ્વશીલની રક્ષા કરી પ્રાતઃ સ્મરણીય બન્યા છે રાવણે સીતા પરત્વેની કુદષ્ટિથી જ રાક્ષસકુવને વિનાશ વેર્યો હને મયાસુદી પરની વિષયવાસનાથી જ ધવશેઠ મૃત્યુન ભેટયા હતા. સુદર્શન બેબી યુવાન હતા, એટલુ જ નહીં પરંતુ રૂપવત પણ હતા એકદા મહેમવ પ્રસંગે અવકાર પહેરી નગરમાં ફવા નીકળ્યા તેવામાં રાણની નજરે ચઢયા ઘાટીલું શરીર, છટાદાર વે અને અવકાશને ઠરે, એટલે શી કચાશ શહેર પ્રથમ દષ્ટિએ જ રાણી કાપીત ની દાગીને પૂછીને શેઠનુ નામ- કામ જાણી લીધુ એકદા રાજા વિગેરે અત પુરને ઉઘાનમાં મનેર જનાર્થે જવાનું હતુ રાણી બછાનુ કાઢી ને ગઈ રાજા વિગેરે ઉઘાનમાં ગયા રાણું એકવી પડી એટલે તેણે આ પ્રસગને લાભ લેવાનો મનસૂબે કર્યો પિતાની માનીતી દામીને મોકલી સુદર્શન શ્રેણીને રાજમહેલે બે વાગ્યા વાતચીતમાં શશીએ પિતા ની કામેચ્છા દર્શાવે ચતુર બેઠી હક્તિ જાણી ગયા યુક્તિપૂર્વક તેમણે પિતાને બચાવ કરી લીધે રાણીને જણાવ્યું કે પોતે તે નપુસક છે રાણીએ પણ તેમની હકીકત સાચી માની આદર-સત્કાર કરી વિદાય કર્યો શેડએક સમય વીત્યા ના ચાર પાંચ પુત્રો સાથે રાજમાર્ગથી પસાર થતા સુદર્શન શ્રેણીને રાણીએ નિહાળ્યા એટલે પાસે રહેલી

·(૧૮)
માનવ જીવનનું
દાસીને ભણીએ તે બધી હકીકત પૂછતા તેણે ખુવાને કર્યો કે તે
સર્વ સુદર્શન શ્રેણીના જ સતાને છે આ હકીત સાભળતા જ રાણીને
કે પગ્નિ પ્રવળી વડ્યો એક તે તેની કામેચ્છા પૂર્ણ નહતી થઈ
એટવું જ નહિ પણ એક શ્રેણી પોતાને બનાવી ગયે તેનું ભાન
થતા જ ગણીને કે પાક્તિમાં ઘી રેડાયા જેવુ થયુ તેણે કોઈ પણ
પ્રકારે સુદર્શન ચેકીને પોતાની જાળમાં સપડાવવાનો નિર્ણય કર્યો
હવે સુશન છીને અગ્નિ-પરીક્ષાને સમય આવી પહે
શ્રેણીએ પોતાની પત્ની સિવાય પરસ્ત્રીને મા પ્લેન માની હતી
અને પિતાના વ્રતમાં તેઓ દઢ હતા પ્રસ ગવશાત રાજા અને
સવ નગ જનો મહોત્સવને અને નગર બાર ઉદ્યાનમાં મોજ
માણુ ધ્રા ના, તે સમયે સુર્શન શેઠને રાણીએ કપટથી
પિતાની પાસે બે યા મૃ૬ વાણી અને હાવભાવથી ગણુએ
શેને વિષયતૃપ્તિ માટે પ્રાર્થના કરી પણ પ્રચડ વાયુથી જે
મેરુ પર્વત ઉગે તે શ્રેષ્ઠી ડોવાયનાન થાય તેણે રાણીને ઘણી
સમજાવી પણ કહેવત છે કે કામાંધ પાડી કે દિવસ જોઈ શકતા
નથી તે પ્રમાણે રાણી આજે વિષયમાં અધ બની હતી જ્યારે
સુદર્શન શ્રેણીએ તે વિનતીને ઠેકરે મારી ત્યારે જાણીએ નાગણનું
સ્વરૂપ કાર્યુ પણ-ચડી જેવી ઉગ્ર બની તેણે સુદર્શન શ્રેણીને
અનેક પ્રકારે હેરાન કરવાનું સૂચન કર્યું છના શ્રેષ્ઠી પિતાના
વ્રત-પાલનમાં મફકમ રહ્યા
આખરે રાણના કાથ હેઠા પડ્યા
પિતાનું પાપ છુપાવવા
માટે તે સ્ત્રી-અગ્નિ આદર્યું અત પુરમાં કાહાકાર મચાયે
અને અણીએ પિતાની લાજ લૂટવા પ્રયાસ કર્યો છે તે શેરી-
કાર મચાવી મુકે તરત જ રાજા વિગેરે આવી પહોચ્યા રાજ
ગુનેગાર અને તેમાય પિતાની પટરાણનું શિયળ લૂટવા આવા
નારને શી શિક્ષા થાય? રાજાએ તરત જ શ્રેષ્ઠીને શૂળીએ ચડાવી
દેવાને આદેશ આપે

·પાય
(૧૯)
રાજાને શીત્ર અમલ થયે શૂળી તૈયાર થઈ ગઈ અને
જેવા શેઠને શૂળીએ લટકાવ્યા કે ત જ તે શૂળી સિહાસનના
રૂપમાં પવટ રાઈ સૌ કઈ આશા ને ખબ્ધ બની ગયા સુદ
શંન છીએ ગણીને અાથ આપવાનુ માગી લઈને સર્વ કીકત
કહી સંભળાવી શીવનુ માન્ય ગાતા ગાતા નગર જનો વિદાય
થઇ ગયા
૫ પરિગ્રહનું પ્રમાણ-લોભને ત્યાગ
સર્વ પાપનું મૂળ અથવા તે પિતા લે છે જેમ જરૂરિયાત
વધારે તેમ લેબ વધારે સાત-પુઓ હમેશા સાદાઈથી જ
રહેતા અને સા, ને મહાચરણી જીવન જીવવાને ઉપદેશકના ભગ
વત મહાવીર તથા મહાવ્રતમાં સમાવિષ્ટ થયેલા આ વ્રતને તેટલા
ખાતર જ અવગ ઉપદેશ્ય પરિગ્રહનું પ્રમાણુ કરવું એટલે
ભાગ્યવશ કે કર્મ સગે જરૂરિયાત કરતા વિશેષ ધનપ્રાપ્તિ થાય
તે તેને સદ્વ્યય કરે
આજ વિશ્વમા જે તગદિલી પ્રવર્તે છે, એકબીજા રાષ્ટ્ર
પર જે અવિશ્વાસ વધતે આવે છે, એક નબળા દેશને પાકેશી
બળવાન દેશ કેળિયે કરવા ચાહે છે, તે સર્વને સમાવેશ પરિ
થકમાં જ થાય છે માન જગત આ સિદ્ધાંત જીવનમાં ઉતારે
તે કેટલી ભયાનક લઈએ અને પ્રવર્તતી અનેક વિષમતાઓ દૂર
થઈ જાય ભગવત મહાવીરે ઉપદેશેલ આ અત્યુત્તમ સિદ્ધાનને
વિશેષ ને વિશેષ પ્રચાર કરવાથી જગતમાં શક્તિનું અનેરુ
વાતાવરણ પ્રસરશે
સમાજવાદ, સામ્યવાદ, અલગતાવાદ, મૂડીવાદ, નકરવાદ,
મજૂરવાદ કે બીજા જે કઈ “વાદ” હેય તે સર્વ “વાદ "ને
સમન્વય આ સિદ્ધાન્તને જીવનમાં ઉતારવાથી થઈ શકે તેમ છે
-

·(ર૦)
માનવ જીવનનું
• પિરિશ " ની મર્યાદા ન આકરી તેનું જ બીજુ નામ
લેભ લે ભી મનુષ્યને ત્યાકૃત્ય, કિતહિત, સારસાર કે ભઠ્યા
ભયને વિવેક કદાપિ હેતે નથી “ અનિ' જેમ કેઈને હોડ
નથી તેમ ભી માનવની ગણત્રી “ સર્વસિબુક તરીકે થાય છે
જેમ આકાશને અત નથી તેમ તૃપ્રામત માનવીની મહેચ્છાને
પાર નથી આવતું ઉદાહરણ તરીકે સુભમ ચક્રવર્તીને ગણાવી
શકાય ભતત્રના છ ખડે સાધ્યા, ગણી ન શકાય તેટલી દ્વિ-
સિદ્ધિ માપડી, દેવતાઈ સુખ ભોગવી શકાય તેવા સાધને મળ્યા,
છતા તૃષ્ણને અત ન આવ્યો અને મહાવિર શેત્રના વિજ
જીતવા જતા સાગ માં ડૂબી જઈ, મૃ યુ પામી નરકે સિધાવ્યા
લાભ મનુષ્યને પાગલગાટો બનાવે છે અને ઘેલછામ પતે
શુ અમર્ય કરે છે તેનું પણ તેને ભાન રહેતુ નથી લેભવશ
માનવી માતા પિતા, બહેન કે ભાઈ, પુત્ર કે પાની સર્વ સ બ છે
ભૂલી જાય છે
x
એક વણિકને ચાર પુત્રો હતા ત્યારે જ સન્વેષથી રહે,
ખાઈ-પીને લહેર કરે એક વખત તેમના ગામમાં દુષ્કાળ પડ્યો
એટલે ધન કમાવા પશ જવા નીકળ્યા રસ્તામાં જ ગલ
આવ્યું એટલે રાતવા રહ્યા ત્યા યાનું મંદિર હતુ બધાએ
ભક્તિપૂર્વક યક્ષની આરાધના કરી યક્ષ પ્રસન્ન થયે અને વરદાન
માગવા કહ્યું બધાએ ધનની માગણી કરી યથે જણાવ્યું કે-
બીજુ કઈક માગ ધન મળતા તમા માં જે સ ૫ છે તે
રહેશે નહીં ચારે જણાએ કહ્યું કે-આપવું હોય તે ધન આપે
ડીવારમા યક્ષ અને થયે
ચારે જણાએ જોયુ તે પિતાની નજીકમાં જ સેનાની એક
પાટ પડી હતી સુવર્ણને ચળકાટ જોતા જ તેઓની આખેમા

·(૨)
લેવા પ્રગટ્યો સવાર પડતા જ અતિ ભૂખ લાગવાથી તેમણે
મીઠાઈ ખાવાને નિર્ણય કર્યા બે જણ ગામમાં મીઠાઈ લેવા
ગયા, v
સોનાની પાટ સાચવવા બેઠા
અત્યારસુધી સલાહ–સ પથી રહેતા ભાઈઓમાં લેભની
દુર્વાસાએ પ્રવેશ કર્યો પાટ સાચવવા બેઠેલા બે ભાઈઓના
મનમાં વિચાર આવ્યો કે ચોથે ભાગે એનું એ આવશે, માટે
આપણે તે બનેને કૂવામાં હડસેલી દઈએ મીઠાઈ લેવા જનારને
વિચાર પૂર્યો કે-મીઠાઈમાં ઝેર ભેળવીએ, તે ખાતા જ તે બનેના
પ્રાણ ચાલ્યા જશે અને સુવર્ણ-પાટ આપણી થશે
ગામમાથી મીઠાઈ લઈને બે ભાઈઓ આ યા કે યુતિ-
પ્રયુક્તિથી તે બનને કૂવામાં હડનેવી મુદ્ર બે ભાઈઓ મીઠાઈ
ખાવા બેઠા મીઠાઈ ખાઈને તેઓ બને પણ ઝેરની અસરથી ત્યા
ને ત્યાં જ ઢળી પડ્યા
આમ લોભને વશ થઈ ચારે જણ મૃત્યુને શરણ થયા છતા
સેનાની પાટ કેઈને પણ મળી નહી
.
મળ્યું તે
પુરાણમાં એક કથા છે પરિક્ષિત રાજવી ઘણું ન્યાયી હતા
તેમના રાજ્યમાં કવિયુગને રહેવાનું એક પણ સ્થળ
રાજાને પિતાને રહેવા માટે સ્થાન આપવા કહ્યું પરિક્ષિતે કહ્યું કે-
તને રહેવાને કોઈ સ્થાન નથી કલિએ બહુ કાલાવાવા કર્યા
એટલે દયા લાવી એ કહ્યું કે-જુગાખા, દારૂનું પીઠું,
વેસ્થાનું ઘર અને પગને પાયે એ ચાર તારે રહેવાના સ્થળ
છે કવિ વિજ્ઞપ્તિ કરી કે “ચારે સ્થળે રહેવું મુશ્કેવ છે માટે
એવું સ્થાન બતાવે કે જ્યા ચારે પદાર્થો મળી આવે રાજાએ
સેનાને ગળે બનાવી કહ્યું કે આ વસ્તુમાં ચારેય પદાર્થો છે

·માને
(૨૨)
કલએ તેમા ખુથી પ્રવેશ કર્યો વાત પણ સત્ય છે.
ધન છે ત્યાં કજીયા, ક કામ અને અનેક દુર્ણનો વાર
લેબને અને ઘણી કહે પ્રચલિત છે અને તે
તય્યાશ હેલ છે “જર જમીન અને જો એ ત્રણે
છેરૂ” Wealth brings its vices alongs
“લે લક્ષણ જાય ” આ રીતે
લેમને ઘણું જ
આવ્યું છે તેનું કાળુ કે તે મુશ્કેલીથી વશ કરી
લોભને પાશમાર્થી છૂટવા માટે એક જ રસ્તે છે .
અને પરિગ્રહ ન કરતા વિશેષ વ્યય કરવાની ટેવ
પાનાચંદ શેઠ ઘણા સુખી હતા સમૃદ્ધિ આ પતિને
હેતે પુત્ર પુત્રી, કુટુંબ કબ પણ વિશાળ હe
સત માની હવેલી હતી પણ જીવ ક જુસ પ્રકૃતિને
દિવસ ધનને સદુપયોગ ન કર્યો
એક દિવસ છે. સખત માર પડ્યા ઓષધની કાર
મૃત્યુની ધી ગણાવા માડી, પણ જીવ કેમે કરી છૂટક
તે મા એ સતપુરુષ આવી ચઢ્યા તેમણે શેઠની
જાણે લીધી
શેઠની નજીક જઈને કહ્યું કે કેમ છે પાનાચંદ શેઠ
કે માત્ર અને દ્વારા જ જવાબ આપ્યો
મહાત્માએ કહ્યું–મારા એક
સિગ્નમાથી .
વરાવે છે કે કેઈ આવતાની સાથે સંય મકવ અ
જણાવ્યુય સાથે કઈ રીતે લઈ જવાય?
મહાત્મા કેમ લઈ ન જવાયશમી

·ન | પથે. (૩) શેઠે કહ્યુ-આ સપતિ કે પુત્ર કે પત્ની, આ હેવી કે બાગ- બગીચા કઈ પણ સાથે આવવાનું નથી મહાત્મા તે પછી તમારા મનને શેની મૂઝવણ થાય છે? આટલુ જે સારી રીતે સમજાઈ જાય તો તમારે છેડે પાર થઇ જાય શેઠ મહાત્માના કહેવા આશય સમજી ગયા આ તસમયે પણ તેમને પિતાની હાલતનું શાન થયું સારા પ્રમાણમાં દાન- પુગ્ય કરી જિ દગીનું સાર્થક કર્યું ૬ ક્રોધને ત્યાગ કરી 1 વ ા ોધ પ્રીતિ-સ્નેહને નાશ કરે છે મા દિg Bો ! માણસને પ્રથમ નબ જે કઈ પડ્યુ હોય તે તે ક્રોધ જ છે ક્રોધ અગ્નિની માફક ડુપર ઉભય સતાપકારક છે જે ઘર માં અગ્નિ પ્રજવળે તે તે બળી જ જાય અને જે જળને ધોગ ન મળે તે પાસેનુ -આસપાસનુ પણ દગ્ધ કરી નાખે તેમ જે વ્યક્તિના હૃદયમા ક્રોધ ઉપજે તે તે અવશ્ય સતાપ પામે છે પણ જે તેને ક્રોધ શમાવવામાં ન આવે તે અન્ય નેહી-સળ ધીઓને પણ પરિતાપ ઉપજાવે છે કોષનું પરિણામ ઘqજ જય કર આવે છે જેમાં રૂના વિશાળ ઢગલાને બાળવાને એક દીવાસળી જ જાય છે તેમ પુણયને વિશાળ હાલાને ક્રોધ ક્ષણ માત્રમાં બાળી ભસ્મ કરે છે તેથી જ કોધની સજઝાયમ કહ્યું છે કે “ફોધે ફોડ પરવત સયમ-ફળ જાય કોધ આત્મઘાતી શત્રુ છે જેમાં દારૂના નશામાં પ્રાણી શાન ભાન ગુમાવી દે છે તેમ ક્રોધાવસ્થામાં પ્રાણી સારાસારને વિવેક ગુમાવી દે છે ક્રોધને અગે ન કરવાનું કામ થઈ જાય છે પણ ·t એક તાપસ ઘણે તપસ્વી હા નગર બહ ઉદ્યાનમ (૨૪) માનવ જીવનનું પાછળથી પસ્તાવાને પાર રહેતો નથી, છતાં તે રાડ્યા પછીના ડહાપણ જેવું હોય છે ક્રોધીને વશ કરીને ઉત્તમ ઉપાય શમતા ગમ ખાના' એ અમૂ ય સૂત્રને જીવનમાં ઉતારનાર ક્રોધના માઠા ફળ-વિપાકથી બચી જાય છે કોઇ ઉપજે ત્યારે ગમ ખાવી” એવી શિખામણ એક રાજાએ એક વિદ્વાન પાસેથી મૂ ય આપીને ખરીદી તેને સારી રીતે મઢાવીને પિતાના શયનગારમા ગખ હમેશા તે વાચતે અને તેના પર વિચારણા કતે તે ગામમાં ન લેકેએ આપી રમત શરૂ કરી રાજ વિગેરે જેવા ગયા રાજકુમારીને પણ ભવાઈ જેવાની ઈચ્છા થઈ રાજકુમારીથી સ્ત્રીવેશે જવાય તેમ ન હોવાથી તેની માતાએ તેને રાજકુમારને વેષ પડેવી એકની એડી રાત્રી સુધી ભવાઈ ચાવી મિડું પડ્યું ધારું થઈ ગયું હતું તેથી રાજકુમાળ આવીને તે ને તેજ દેશમાં માતા સાથે સુઈ ગઈ રાજાએ આવી છે, તે શયનખંડમાં પિતાની રાણી સાથે કોઈ પુરુષ સૂતેલો જણાયે તરત જ તેણે મ્યાનમાથી તલવાર કાઢી, તે વખતે જ પતી શિખા મ પણ યાદ આવી અત્યાર સુધી વાચવામાં આવતી તે શિખામણ વર્તનમાં મૂકવાને મનસૂબે , ને તલવાર માના મૂકી આ વખતે ખખડાટ થવાથી રણ સફાળી જાગી ઉઠી રાજાને જોઈ સ્પષ્ટીકરણ કર્યું કે પુઅરે ભવાઈ જવા આવે આપણી પુત્રી જ છે રાજાને આ પ્રસંગે શિખામણની કિમી સમજણ રહે અને ઉગ્ર તપશ્ચર્યા કરતે તપશ્ચર્યાની સાથે ક્રોધ્ધ લા X

·(૨૫)
વાભાવિક સ બ ધ હોય છે તેવા સમયમાં કોઇને ને તે સમસ્ત
જગતને જીતી શકે તાપસને ૯ વાન પરત્વે અતિ પ્રેમ હતું કે
તે બગીચાને પાન કે ફળ-ફૂવ તેડે તે તેને પ્રાપ્ત ચા યા જાય
તેટલુ દુખ થતુ એક દિવસ રાજકુમારે તે હવનમા કીડા
માટે આવી ચડ્યા અને રમત રમતમાં જ્યા ત્યાથી ફળ-ફૂલ
તેડવા લાગ્યા તાપને તેમને વારવા જતા રાજકુમારે માન્યા
નહીં, એટલે તાપસને ખૂબ ક્રોધ ચઢ્યો તે કુહાડી લઈ ગજ
કુમારની પાછળ દોડ્યો કુમારે પણ તાપસના ભયને લીધે
નાસવા લાગ્યા, તેવામાં વચ્ચે ખાડે આવી જવાથી તાપસ ભાન
ભૂપે, ખાડામાં પડ્યો અને પિતાની કુહાડી પિતાને જ વધ
કરનારી નવી તાપસ મૃત્યુ પામી ઉગ્ર વિરવાળા સર્ષ થયે
પૂર્વના અભ્યાસને કારણે તેનું વિષ એટલુ ઉઝ હતું કે જેના
પર તેની દ્રષ્ટિ પડતી તે સર્વથા બળીને ભસ્મ થઈ જતે દ્રષ્ટિ
વિલ સર્પ તરીકે તેની ખ્યાતિ થઈ કોઈ પણ તેની નજીક જઈ
શતુ નહી, ધીમે ધીમે તે માર્ગ પણ નિર્જન થઈ ગયે ભગવત
શ્રી મહાવીરે તેને પૂર્વ ભવ જાણે અને તેના ઉપકાર ત્યા ગયા
અને કહ્યું કે ચડકોશિક! સુઝ બુઝપિતાનું નામ સાંભળીને
સર્પ ચમક તેણે માનવીને પિતાના દર પાસે ઊભા રહેલા
જેવા ઉગ્ર ક્રોધ વ્યાપે અને તેમના પ્રત્યે દ્રષ્ટિ કેદી પણ કાઈ ન
થયુ એટલે જ લાવી જમણા અ ગૂઠે ડખ દીધે તે રુધિરને બદલે
દૂધની ધાને વહેવા લાગી સર્ષ શાન્ત થઈ ગયે એટલે ભગવત
મહાવીરે પુન કધુ કે-ચડશિકા બૂઝબૂઝ ગવતના વચને
સાભળતા જ ચડકોશિકને ઊહાપોહ થવા લાગે. પરિણામે તિ
અણુ જ્ઞાન પણ થયું અને છેવટે આરાધના કરી, અતિશય
પરીષહ સહન કરી સ્વર્ગગામી બજે
X

·* માનવ જીવનનું ચાર કષાયની ચોકડીમાં ક્રોધ દુજ ય છે એટલે જ શાસ્ત્ર કાએ તેને સર્વપ્રથમ સ્થાન આપ્યું છે ફોધને વશ કરવા માટે હમેશા “ક્ષમાટેનું અવલબન લેવું જોઈએ ૭ અભિમાન ન કરવું જે મિશ્યાભિમાની હોય છે તેના લેકે વિશ્વાસ કરતા નથી અભિમાની હુમેશા લડે પડે છે અને પરિણામે પિતાનુ સર્વસ્વ એવે છે કહેવત છે કે “અભિમાનીનું ઘર ખાલી ” એટલે કે ક્યા અભિમાનને પ્રવેશ થયે ત્યાં બીજા સદગુણે વિદાય લે માણસે હમેશા લઘુના, વિનય, નમ્રતા જ રાખવી જોઈએ લઘુતામાં પ્રભુતા, એ કહેવતમાં ઘણું રમ્ય સમાયેલું છે જ્યાં સુધી આપણને જગતની અન્ય વસ્તુઓનું સ્વરૂપ સમજાતુ નથી ત્યાં સુધી જ અભિમાન રહે છે એક કવિએ કહ્યું છે કે-અભિમાન તે દરેકને હોય છે, પર મૂર્ખાઓને વિશેષ મિથ્યાવિમાન હોય છે x એક શેઠ નવી સ્ત્રી પર લા યા ઘરમાં કોઈ નહીં અને. ઢી કાચી ઉમરની એટલે પાડેશમાં રહેતી એક વૃધ્ધાને શેર ભવામણ કરી કે તેને ન આવડે તે શિખવને ડેમી શેઠાણીને સૂચન કરી ને શિખવતી, પણ શેઠાણી જન ગુમાની ને મિથ્યા ભિમાની હતી ડામી જે કાઈ શિખવતી ત્યારે કહેતી હતી કે- ઓહો એમાં શું? એ તે મને આવડતુ હતુ મારા પિયમ ‘આમ જ થનું વાર વાર શેઠાણ આમ જ કહેતી તેથી ડોમીને મિજાજ ગયે તે તેને બેધપાઠ દેવાનો નિર્ણય કર્યો તેવામા શેઠને ત્ય-

·(૨૭)
હેમાન આ યા શેકે શેઠને દૂધપાક બનાવવાનું બન્યુ છે.
સને પૂછવા ગયા ડેસીએ ઠીક લાગ આવે છે જાણે
ઉ-દૂધને મૂત્ર ઉબળવું અને ચાર શેર દૂધ છે ત્યાર
શેર મીઠું, ઘી હળદર, મરચુ અને ગઈનો વઘાર કરે
કંકાએ કહ્યું એટલુ જ ને એ તે હુ જાણતી હતી શેઠાણીએ
દૂધપાક તૈયાર કર્યો. મહેમાનને શેઠ જમવા બેમ પહેવા પૂરી ને
દૂધપાક પીરસાણે શેઠે શેઠાણીને ધુ “આ શું છે?
છે દૂધપાક છે'શેઠાણીએ જવાબ આપો શેઠે કહ્યું “આ
દૂધ હાથ?"શેઠાણીએ જણાયુ કે “ડાસમાએ કહ્યું તેમ
છું " શેઠ દાસી પાસે ગયા ને બધી હકન સમજી ગયા
૪
કેટલાક મનુષ્ય એવા મિથ્યાભિમાની હોય છે કે પિતાનામ
દરેક પ્રક ની આવડત છે તેમ માને છે. વિદ્યા શીખવા
માટે જા શ્રેણિકને પનું નીચે ઊભા થડી, ચાડાલને સિંહાસન
પર બેસાડી વિતા શીખવી પડી હતી અભિમાન હોય છે ત્ય
સદ્દગુણ આવી શકને નથી
X
એક ને ત્યા સત પધાર્યા. શેઠ સુખ હતા વેપાર-રોજગા-
સા . ચાવનો પુત્ર-પુત્રીઓને પરિવાર પણ વિશાળ હતું પત્ની
પણ પ્રેમાળ બની હમણા જ શેઠે પિતાને રહેવા માટે દરેક
પ્રાની સગવડ સાધનવાળે ૧ બગલે બનાયે કહે છે ને
થયુ કે દરને તને બગલે તે બતાવુ સતને શેઠ બોલે
થઇ ગયા ને ભાળ ફેરવ્યા બારી બારણાની ખૂબી બનાવી
છગgી મજબૂતીનું વર્ણન કર્યું લાખ રૂપિયા ખર્ચાને
દિયાન જણાવ્યું, પણ તે એક પણ શબ્દ પ્રસાને ન દો.
શેડ વિચારમાં પડી ગયું તે કામવાના ઈ પણ ખ

·(૨૮)
માનવ જીવનનું
ન કર્યા તેનાથી ન રહેવાયુ એ મતને પૂછયું આપશ્રી શુ
વિચાર કરે છે? કેમ કઈ બોલતા નથી ! આ બગલામાં કઈ
ખામી હોય તે બતાવે તે શાતથી જણાવ્યું કે તું મૃત્યુ
પામીશ ત્યારે તને કયા દરવાજેથી કહે છે તે બતા યુ નહિ,
એટલે તેને હું વિચાર કરું છું
શેઠ સમજુ હતા સતની આ ટકેથી તે વસ્તુસ્થિતિ જાણી
ગયા પછી તે શેઠને કહ્યું કે-આ વિશ્વમાં અભિમાન કરવા
જેવી એક પણ વસ્તુ નથી વિશાળ વિશ્વના કયા દેશમાં તુ
રહે છે તેને વિચાર ! તે દેશમાં પણ કયા પ્રાતમા, કયા
જી લામા, કયા તાલુકામાં, કયા નગરમાં રહે છે તેનો વિચાર કર!
તારા નગરમાં પણ કયા મહવામા, ક શેરીમાં અને તેમાં
પણ તારુ મકાન કેટલી જગ્યા રોકે છે તેને વિચાર કર! અને
તે પણ મૃત્યુ પછી તારુ સ ગાથી નથી, માટે આ મિથ્યાભિમાનના
પ્રમ ગો દૂર ક- શેઠે છેવટે પોતાની જિંદગી સુધારી લીધી
પદ મરી બહુ મહેનતુ હસે મહેનત કરીને તેણે પાચ
પૈસા બચાવ્યા હતા ધીમે ધીમે તેની પાસે પ" રૂપિયાની મૂડી
થઈ એટલે તે સમજવા લાગ્યું કે મારા જે બીજો કોઈ ધનિક
નથી પિતાની બેઠક નીચે જ તે રકમ રાખી મૂકે અને જે આવે
તેને તે બતાવી પિતાના ગુણ ગાય
એક દિવસ એક સત તેની દુકાને આવી ચઢ્યા હમેશની
ટેવ મુજબ પદમાએ તે મહાત્માને પણ વાત કરી મહાત્મા
સમજી ગયા કે, ૫ માને નહેતુ અને સાપડયું છે તેનું અજીર્ણ
થયુ છે તેણે પદમાને સાથે લીધા ને એક શેઠના પગલે લઇ
ગયા શેઠની તીજોરી ખેલી તે અદર રૂપીયાના તે થેલા જ

·કે બેટા, આભ જેવડી જેટલી થતી હER :” પાથેય થયા હતા તે ઉપગત હી , મેતી ને મને પાર નહાતે પદમાને ગર્વ ગળી ગયે રાજા-મહારાજા કે દેવતાઈ સુખના હિનાબે આપણા પાને પદમાં જેટલી પણ મડી ન હોવા છતા આપણે કેટલા રૂલતા ફરીએ છીએ! તે હકીકતને ધડો લઈ વિનય, નમ્રતા અને લઘુતા જ રાખવી ગ્ય છે ૮ માયા-અપચનો ત્યાગ ક કપટ, છળ-પ્રપચ, દગે, દઢ વિશ્વાસઘાત એ બધા માથાના જ પ્રકારે છે માયાવી-કપટી મનુષ્યનું એ લક્ષણ દેજ છે કે-ને મુખે હમેશા મીઠું-મધુરુ જ બોલે છે, પરન્તુ દેવ હૃદયમાં તે ઝેર જ વરેલુ ય છે માયાને “ડાકણ” દેર આવે છે ડાકણ, ભૂત, પ્રેત વળગેલ માનવી થાતા દર બડબડાટ કરે છે તેમ માયાવી માનવી પણ બેલ-બોલ કર છે શાસ્ત્રકારોએ તે ધર્મક્રિયામાં પણ “માથા” ક વન કરી છે માયાવક તપ કરવાથી શ્રી મલિની જર- “વેદ” પ્રાપ્ત થયું હતું એક મામાને દીકરો માદ પડ્યો ત્યારે શું ? પ્રાથના કરી કે મારે દીકરી સાજો થશે ત્યારે જે રોટલી ચડાવીશ દેવગે કરે સાજો થશે. ભૂલી ગયા, પણ છેકરાને ખબર કે મારી કેટ - લીધી હતી તેણે મને યાદ કરાવ્યું કે છુ બધા કયારે પૂરી કરવી છે જ . 1 ૪

·(૩૦)
માનવ હવનનું
લાવશે અને વળી પરમાત્માને ઘેર રોટલીને ક્યાં તો છે?
મિ આ રીતે પરમાત્માને છેતરવાનો પ્રયાસ કર્યો
છેક માટે થયે બદુ- ફેડના તે જ વાગી ને પ્રાણ
છૂટી ગયા લેકએ ડામીમાને કહ્યું મારી માત્રા તો વિ
જેવી ભાવના રાખીએ તેવુ ફળ મળે
૯ કલેશ-કુપ ન કરે
“સ ૫ ત્યા જ ૫” એ કહેવત તદ્દન સાચી છે જ્યારે
ઘરમાં કે કુટુંબમાં દૂર પડે છે ત્યારે તેને નાશ પામવાને સમય
આવે છે પત્થર ઘણું જ મજબૂત હોય છે, પણ જ્યારે ફાડ પડે
છે ત્યારે તેમાં પણ ઘાસ જેવી વસ્તુ ઉગી શકે છે એને અર્થ
એટલો જ કે બળવાન મનાતા ઘરમાં કે કુટુંબમાં કે રાષ્ટ્રમાં જારે
ફાટફૂટ પડે છે, ત્યારે ના વિરોધી વર્ગ ફાવી જાય છે
અગ્રેજીમાં પણ કહેવત છે Union is Strength 4.2
મેટમાં મેટુ બળ છે એક તાન સહેલાઈથી તૂટી શકશે,
પશુ તે જ તાતણુએથી વણાએલું કાપડ ફાડવા માટે તિર લેવા
પડે છે, તે જ મ પની કીમત સમજાવવા માટે પર્યાપ્ત છે. શાસ્ત્રમાં
પણ કહ્યુ છે કે જરા જ શ કલિયુગમાં સપસ ગઠ્ઠન એ જ
ખખન સામ છે અતિ વાચા સગઠ્ઠન જ કાર્ય સાધી
શશે ઝાઝી કીડીએ એકઠી થાય તે વિષધર સપને ફેલી ખાય
કલેશ-કુપ એ જ સર્વ દુ ખનું મૂળ છે કુસ ૫ના કારણે
ઉપસ્થિત થાય કે તરત જ તેને દૂર કરવા શકય પ્રયાસ કરે
જ્યા નિત્ય દતકલહુ કે કજીઓ થનો હેય ત્યા લક્ષ્મી રહી
શર્તી નથી “કુસ પે ગેળાના પાણી પણ સુકાઈ જાય એ
કહેવતમાં ઘણું જ રહસ્ય સમાયેલુ છે
t
*
૪

·.
(૩૧)
એક શ્રીમાનને પુષ્કળ ધન-સંપત્તિ હતી ઉત્તરાવસ્થામાં
એક દિવસ શેડને સ્વમ આવ્યુ લક્ષમીજીએ કહ્યું કે-હુ હવે
વિદાય થવાની છુ તમારે જોઈએ તે એક વરદાન માગી બે શેઠે
એક દિવસની મુદત માગી બીજે દિવસે શેઠે દીઓને એકઠા
કરી, સ્વમની હકીકત જણાવી કેઈએ ઘર, કેઈએ જમીન,
કેઈએ તદુની, સૌ સૌની ક પના મુજબ માગવા કહ્યું, પણ
શેઠને તેથી તે ન થ શેઠની નજર સૌથી નાના દીકરાની
વહુ પર પડી તેને જણાવ્યું કે બીજુ બધુ માગવા કરતા “ઘરમાથી
ન જાય તે માગો શેઠને વાત ગમી ગઈ ફરી વાર ગતિએ
લક્ષમી આવના શેઠને વરદાન માગવા કહ્યુ શેઠે કહ્યુમારે
બીજુ કઈ નથી જોઈતુ ફક્ત મા ઘરમાથી સપન જાય તેટલું
કરે લકમીએ કહ્યું તમે આ શું માગ્યું ? તમે તે મારા પગ જ
ભાગી નાખ્યા જે ઘરમાં સાપ હેય ત્યાથી હું કઈ રીતે જઈ
શકુ ? સુપ છે ત્યા જ લક્ષ્મીને વાસ છે
એ ૫
|
૧૦. કલ૦ (આળ) ન આપવુ, બૂરુ ન ચિતવવુ
સ્વાર્થ સાધવા માટે કઈ પણું ઉપર બેટુ દેવા પણ ન
કરવું આળ કે કલાક ચઢવાથી પ્રાણીને મૃત્યુ પામવા જેવુ
દુખ થાય છે બીજાનું ભૂરું કરવા કે ઇચ્છતા આપણુ જ બૂરું
થાય છે મહાપુરુષનું કહેવુ છે કે થાય તે બીજનું ભલું કરે,
નડતર મૌન રહે, પણ બીજાના પર છે આળ કે કલાક
શતાવી નિરર્થક સર્વનાશ ન વહોરી લે
શોમ અન્યને આળ આપ્યાના કારણે પછીના ક્ષેત્રમાં તેના
કડવા ફળ ભોગવ્યાના ઘણા બ્રાન્ત આવે છે સતી સીતાને
પૂર્વભવના કારણે જ કવ કે આવ્યુ
આળ આપવાને કા હશે જ
મતી શીલવતીના કાડા કપાયા સની સુભદ્રાને મુનિ-તિવક

·(૩૦)
માનવ જીવનને
લાવશે અને વળી પરમાત્માને ઘેર રોટલીને કયા તૂટે છે?
કિમીએ આ રીત પરમાત્માને છેતરવાના પ્રયાસ કર્યો
કરે મટે થયે બ દુક ફેડતા તેને જ વા ને
છૂટી ગયા લોકોએ ડેમીમાને કહ્યું પાણી માત્રના જાણી મા
જેવી ભાવના રાખીએ તેવુ ફળ મળે
પ્રાણ
૯ કલેશ-કુપ ન ક
સ ૫ ત્યા જપ” એ કહેવત તદ્દન સાચી છે જ્યારે
ઘરમાં કે કુટુંબમાં ફૂટ પડે છે ત્યારે તેને નાશ પામવાનો સમય
આવે છે પત્થર ઘણે જ મજબૂત હોય છે, પણ જ્યારે ફાડ પડે
છે ત્યારે તેમાં પણ ઘાસ જેવી વસ્તુ વગી શકે છે અર્થ
એટલે જ કે બળવાન મનાતા ઘરમાં કે કુટુંબમાં કે રાષ્ટ્રમાં જ્યાર
ફાટા પડે છે, ત્યારે નમાલે વિરોધી વર્ગ ફાવી જાય છે
અનેજીમાં પણ કહેવત છે કે Unin Is Strength ૫ એ
મોટામાં મેટુ બળ છે એક તાતણે સહેલાઈથી તૂટી શશે,
પણ તે જ તાતણુઓથી વણાએલુ કાપડ ફાડવા માટે કાતર લેવાં
પડે છે, તે જ સપની કી મત સમજાવવા માટે પર્યાપ્ત છે શાસ્ત્રમાં
પણ કહ્યુ છે કે મા | કલિયુગમાં સપ–સ ગન એ જ
ખરખરું સામર્થ્ય છે જાતિ પર સગઠ્ઠન જ કાર્ય સાધી
શશે ઝાઝી કીડીઓ એકઠી થાય તે વિષધર સપને હાલી ખાય
કવેશ-કુસ છે એ જ સર્વ દુઃખનું મૂળ છે કુસંપના કારણે
ઉપસ્થિત થાય કે તરત જ તેને દૂર કવા શકય પ્રયાસ કરે
જ્યા નિત્ય દતક કે કજીએ ને હેાય ત્યા લક્ષમી રહી
શકતી નથી કુસ પે ગેળાના પાણી પણ સુધ5 જાય એ
કહેવતમાં ઘણું જ રહસ્ય સમાયેતુ છે
X

·કરવું આળ કે કલાક ચઢવાથી B1 3 જેટ૬.
દેખ થાય છે બીજાનું બૂરું કરવા કે જે
થાય છે મહાપુનું કહેવું છે કે, હું ભલું કરે
નઠનર મૌન રહે, પણુ બીજના . જો કે મારે
શાસ્ત્રોમાં અન્યને આળ આ૮૬૮
' પૂર્વભવના કારણે જ કલક - મડ પાને.
કડવા ફી ભોગવ્યાના ઘણા ટેન્ડર
પાથેય
એક શ્રીમાનને પુષ્કળ ધન-સંપત્તિ ને દા
એક દિવસ શેઠને મ આવ્યું ફી કે-
વિદાય થવાની છુ તમારે જોઈએ તે એક
એક દિવસની મુદત માગી બીજે દિવસે છે ? _
પી, સ્વમની પકિન જણાવી કે ,
કઈ તરસ્તી, સો સોની કપના મુજન શ્વ
શેઠને તથી સતેજ ન થયે શેઠની નજર . - - -
વહુ પર પી તેને જણાવ્યું કે બીજુ બધુ ભગ્ન-“ઃ
સ ૫ ન જાય તે માગે શેઠને વાત
લક્ષ્મી આવતા શેઠને વરદાન મા --
બીજી કઈ નથી જોઈતુ ફક્ત મા જ
કરો લકિમીએ કહ્યું તમે આ શુ ત .. ૪
ભાગી નાખ્યા જે ઘરમાં સહાય - ૬ હ
શકુ? સાપ છે ત્યાં જ લક્ષ્મીને વસ છે
૧૦ કલાક (આળ) ન આપવું, ન
ચિવું
સ્વાર્થ સાધવા માટે કેઈ પણ વ. દેz
ચઢાવી નિ થક સર્વનાશ ન વહે છે
સતી શીવનીના કાર્ડ કપ,

·માં. (૩ર) માનવ વનનું સાધી જે કવાક ચઢયું તે “આળ” નું જ પરિણામ જગતમાં ટૂંકામાં ટૂંકી કહેવત છે કે- “ખાડે છે તે જ પડે ? ઉકિતમાં ઘણે પરમાર્થ સમાયેલું છે પિતાના લાભની ખાતર અન્યને આળ-લક ચઢાવતા આપણે જ તેને બેગ બનીએ છીએ બૂરુ ચિતવનારને ભૂ જ બદલે મળે છે x X એક ખેડૂતે ખેતરમાં શેઠ્ઠી વાવી હતી પાક ઘણું સાર હતું, પણ ચેર કે હમેશા ચોરી કરી જાય ઘણી ચકી રાખી પણ ચાર કે પાછલા રસ્તેથી પચી પિતાનુ કામ કરી લેતા ખેડૂતે એને ફસાવવાની યુક્તિ કરી પાછા ભાગમાં એક લાબી ખાઈ બેદી અને તેના પર ખડ ઢાકી માટી નાખી દીધી રાત પડી પણ ખેડૂત ઘરે ખાવા ન જઈ શકે એટલે પટલાણી ભાત લઈને નીકળ્યા વિચાર્યું કે પાછવા રસ્તેથી જ જવા દે, જદી પહોચી જવા પટેલ હુકકો ગગડાવતા ગગડાવતા ચાના આવવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા તે તરફ જ તેમની નજર હતી તેવામાં અચાનક ખાઈ પાસે ધબકે થ પટેલ તો એને પકડવાની હેશમાં લાકડી લઈને દોડ્યા, પણ જઈને જુએ છે તે પટલાણી ખાઈમાં પડ્યા હતા ભાત બધું વેરાઈ ગયે હ. પટવાણીને બહાર કાઢ્યા, પણ પગ ભાગી ગયા હતે પટેલ નિરાશ થઈ ગયા તેનાથી બેલાઈ જવાયુ કે-ખાડે દે તે જ પડે * તાજેતરની જ હકિત કે ડીસાકેમ્પ ત - C રડાની ૨ જાડ ખૂબ વધી ગયેની ઊમેવઉંદરડાખાજતા ઉદાને નાશ કવ્વા માટે મુખ્ય ખેડૂતે સેવ નાખીને ગબ તયાર કરી ગગ લઈને તે ખેતર ગયે ને શેટે શેઢે ગવેરતા ગયા ઉંદરડા રાબ પીવા આ યા અને રાબ પીધી કે તરત જ ત્યાને ત્યાજ ઢળી પડવા લાગ્યા

·(૩૩)
ખેડૂતને ઉચી એવાદના બળદની સારી જોડ હતી તે બાજુના
ખેત મા ચરતા હતા ખેડૂતને તેને કઈ ખ્યાલ ન હ તે તે
રામને કહે કે મૂળ કામ પ્રસગે વાડીએ ગમે તેવામાં બને
બોએ આવી કઢામા મે નાખ્યું અને રાબ પીવા માડી
પાચ-દશ મિનિટમાં તે બળદેને ઝેર ચડી ગયું ખેડૂત આવે
ત્યા તે બને બળદ જમીન પર ઢળી પડ્યા હતા
X
એક પુરોહિતની પનીએ અતકાળે પિતાના પતિને જણાવ્યુ
કે-મામ એકના એક પુત્રનું જીવની જેમ જતન કરજો પુત્ર માટે
થયે તેને પરણાયે પરહિતે બીજી વાર ન પરણવાને નિશ્ચય કર્યો
હત, પણ સગાવહાલાં અને એડીસ બ ધીઓએ ખૂગ આગ્રહ
કર્યો અને પુરેરિત ફરીવાર ૫ણયા, છતા પુત્ર પર જે ને
તે જ પ્રેમ હતે જમવા પણ સાથે જ બેસના
નની પત્નીને ઓરમાન પુત્ર પર પ્યાર ન આવે, અધૂરામાં પૂરું
તેને પણ પુત્ર અવતર્યો અને પિયરીયાની અવળી સલાહ મળવા
લાગી ઓરમાન પુત્ર એ માન માને પણ માતા જેટલું જ માન
ગાપના, પરંતુ નવી માની દષ્ટિ કરી ગઈ હતી તેણે તેને કઈ પણ
પ્રકારે મારી નાખવાને મનસૂબે કર્યો
એકદા પર્વ પ્રસગે દૂધપાક-પૂરીનુ જમણુ હતુ આગલા
દિવસથી જ નવીનુ મન બગડ્યુ હતુ અને તેયાર થઈ ગઈ
બાપ દીકરે અને જમવા બેઠા પુત્રને માટે વાટકે અને ધણીને
નાને વાટકે દૂધપાકને મૂળે તેવામાં તેને પુન રેવા લાગ્યા
એટલે છાનો રાખવા મેડી પર ગઈ
દરમિયાનમાં પુત્રે કહ્યું કે-ગઈકાવથી પેટમાં જરા-જરા દુખે
છે એટલે દૂધપાકને માટે વાટકે નહીં ખવાય તેના બાપાએ ક
કે-લાવ તારે મેટા વાટકે, મારા નાને વાટકે તુ

·(૩૪) માનવ જીવનનું વાટકા બદલી નાખી બનેએ ખાવું શરૂ કર્યું ને સમય હતે મહેજસાજ આ ધારુ પણ હતુ નવી ચે આવી અને ભાન પામ્યા, પશુ વાટકા બદલાઈ ગયા છે તેની તેને ખબર ન રહી છેડી વારમાં તે પીને વટી થવા લાગી રગે-ગે ઝેર વ્યાપી ગયું નવીની નજર હવે વાટકા પર પડી તેના દેશ- કેશ ઉડી ગયા અને આ બાજુ તેના પતિના પણ પ્રાણ ચાયા ગયા નવી ગબeી પાછળ વાડીમાં કૃ હવે તેમા ઝપલાવ્યું ધબકે સાળી પુત્ર દેશે, પણ ઓરમાન માના પ્રાણ ધણના પ્રાણની પાછળ ચાલ્યા ગયા હતા ૧૧ પરનિંદા ન કરવી નિંદકનું કામ સોનાના કળામાં પાકાના મેવ ભરવા જેવું છે અતુતિ કરનાર કે નિંદા કરનાર જેની સ્તુતિ કે નિંદા કરે છે તેને મૂળ સ્વરૂપમાં ભાગ્યે જ ઓળખે છે, માત્ર પિતાની મતિ- કપનથી જે ઠીક-ઠીક લાગ્યું તેની સ્તુતિ કે નિદા કરવા લાગી જાય છે જનપ્રવાહ જ એ છે કે તેને એક બાજુ ઢળી જતા વાર નથી લાગતી કહેવત છે કે- સુણી સ્તુતિ ન વાપુ નહિ નિદાથી ગભરાવું, ગણ ૫-ભાવ એ બેને, સા આનદમાં રહેવું આ જગતમા સવગુણી કઈ પણ વ્યક્તિ નથી, ફક્ત સર્વસ વીતરાગ પરમાતમાં સર્વગુણ ” ની કટિમાં આવી શકે કે ને કોઈ વ્યક્તિમા કઈ ને કઈ દેખ તે રહે હોય જ, પરંતુ તેની નિદા કરવાથી ઊલટો આપણને ગેરલાભ થાય છે પારકી નિદા કરવી એટલે પિતાના ઘરને સાબુ લઈ પાના મેલ જોવા જેવું કાર્ય છે નિદને “કર્મચડી ની ઉપમા આપવામાં આવી છે નિદા કે સ્તુતિ સમવૃતિ રહેવી ઘણું જ મુશ્કેલ કાર્ય

·૬
પાથેય
(૩૫)
છે શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવતે પિતાને ઉપસર્ગ કરનાર કમ પર
અને ઉપસર્ગ–નિવારણ કરનાર ધગદ્ર ઉપર સમવૃત્તિ જ રાખી
હતી ને તે કમ પર હેવ કર્યો, ન તે ધરણેન્દ્ર પર રાગ ધાર કર્યો
X
X
ગામમાં એક સ તપુરુષ હતા. નાના બચ્ચાઓને એકત્ર કરે,
કઈક હિતશિખામણ આપે, વાર્તા કહે અને પ્રસાદ વહેચી સહુને
એક વખત પર્વને પ્રસગે ગામના છીને પુત્ર સારા સારા
ઘરેણા પહેરી સતપુરુષની મહુનીમા આવ્યે જતી વખતે સતને
હૃદયમાં વિચાર આવ્યું કે- સ્નામા કઈક આ બાળકના ઘરેણા
તારી લેશે અને આબરુ મારી જશે એટલે બાળકને પાસે
વાવી તેના ઘરેણા લઈ લીધા
બાળકે ઘરે આવી તેની મને વાત કરી બસ, માજીએ વાત
વહેતી મૂકી મેટા સતપુરુષ થયા છે, મારા દીકરાના ઘરેણું
તારી લેને શરમ ન આવી તે જેમ તેમ બોલવા લાગી આખા
ગામમાં વાત પ્રસરી ગઈ લેડી વાર શેઠ ઘરે આવ્યા તેમણે પણ
જેમ તેમ વાલીપ્રદાન કરવા માંડ્યું અને માતા પાસે જવા
માગવા ઉપડ્યા
સતને કાને વાત આવી ગઈ તેણે શેઠ આવતા જ ઘરેણું
સેપી દીધા અને બધી કીકત કહી સંભળાવી છે. તે ખુશ-ખુશ
ગામ પણ સતની દીર્ધદષ્ટિની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા
માજી પણ હવે પ્રશસાના પુષ્પ વેરવા લાગ્યા સને રાખની બે
મૂઠી ભરીને કહ્યું “એક સ્તુતિ કરનારના શિર પર અને બીજી
નિદા કરનારના શિર પર નાખુ છુ મારે મન તે છાને સરખા છે
થઈ ગયા

·(૩)
માનવ વનનું
૧. મુખ–દુ ખમા મૉપ રાખવે
સુખ અને દુખ એ પૂર્વના પુણ્યનું જ કારણ સમજી દુખમાં
દીનતા ન ધારણ કરવી કે સુખમાં છકી ન જવું દુખ એ દુકૃત્યનું
જ પરિણામ છે એમ સમજી પાપથી પાછા ફરવુ અને ધીરજ
ધારણ કરી સુકૃત્યમાં મન પરોવવુ આપણા કરતા બીજા બધા
સુખી છે એવું નકામાં માનતા હોઈએ છીએ, એથી આપણે નિરતર
અસતેષની અનિમા શેકાયા જ કરીએ છીએ સુખી મનાતા
માણસને ગુપ્ત રીતે તેના સુખની વાત પૂછજો એટલે તેમના મનમાં
રહેવા અનેક ગુપ્ત દુખે તમારી પાસે પ્રકાશમાં મૂકશે તેમજ તે
તમારી જાત કરતા પણ પિતાને વિશેષ દુખી માન હશે.
સુખના અભિમાનથી કદી છવકાઈ ન જવુ, કારણ કે બધા
સુખ તે ક્ષણિક છે સિદ્ધિના શાશ્વત સુખની પાસે ચક્રવતીની
કૃદ્ધિ-સિદ્ધિનું અપૂર્વ સુખ પણ અન તમે ભાગે ગણત્રીમાં આવી
પાકતુ નથી ત્યારે આપણુબાગ બગલાકે વાડી વજીફા શહિસાબમા?
સુખ કે દુખની સ્થિતિમાં સાતેય ધારણ કરે, એ જ
શ્રેઇનની નિશાની છે સન્તા પુરસ્ય ધમ વિધાન સ તેષ એ જ
માનવ જાતનું ઉત્કૃષ્ટ નિધાન છે
૪
એક દામી હમેશા રાજની શય્યા તૈયાર કરતી એક દિવસ
તેને થોડી વાર રાજાની શય્યામાં સૂઈ જવાનું મન થયુ રાજને
આવવાની વાત હતી એટલે બે મિનિટ પથારીમાં આળોટવાનું શરૂ
કર્યું તેવામાં તેને ઊંઘ આવી ગઈ રાજા આવી પહેછે અને
પિતાની શય્યામાં દાબીને સૂતેલી જોઈ તેના ગુસ્સાને પાર ન રહ્યો
સેવકને વાવી, દાસીને ઉતાડી ત્યાં ને ત્યા જ દશ કેરડા
મારવાને હુકમ કર્યો

·(૩૭) એક એક કોરડો વાગતે જાય અને દામી રેતી જાય દશમે કેડે તે ખડખડાટ હસી પડી રાજાને આશ્ચર્ય થયું રેવાને બદલે દાસીને હસવુ કેમ આવ્યુ ? કારણ પૂછના દાસીએ કહ્યું કે- ફક્ત બે મિનિટ આ શય્યા પર સૂવાથી મને આટલી શિક્ષા મળી, તે જે આ શા પર હમેશા સૂતા હશે તેને કેટલી શિક્ષા ભોગ વવી પડશે ? આ વિચાર આવતા જ મને રેવાને બદલે હસવુ આવ્યું આ હકીકત સાભળતા જ નાજાના હૃદય-ચમુ ઊઘડી ગયા રાજાને ભાન થયું કે-ક્ષણિક સુખની પાછળ દુખના ડુગા હોય છે X X દુખના સમયમાં આપણુ કરતા વિશેષ દુખની સ્થિતિનો વિચાર કવ્વાથી અમેશા આપણા દુ ખ વાર ઓછો થાય છે એક તવ ગરશેઠ, ભાગ્ય પલટાતા સામાન્ય સ્થિતિમાં આવી ગયા પગે પહેરવા જોડા પણ નહોતા રહ્યા તેથી તેમને ઘણુ દુખ થયું હતું એ વખતે તેમને પિતાની સ્થિતિ માટે ઘણુ લગી આ યુ એટલે મદિરમા પરમાત્માને પ્રાર્થના કરવા ગયા મદિર પામે જ બને પગે લગડા ભિક્ષુને યાચના કરના જે એટલે મદિરમાં જઈ પરમાત્માને ધન્યવાદ આપવા લાગ્યા કે-હે પ્રજો ! તારા માં પર કેટલે જ ઉપકા- છે કે હરવા-ફરવા માટે તે મારગ બને અને તે સલામત રાખ્યા છે મુખ અને દુખ ઉભયમાં હમેશા સજોલ ધારણ ક, બ શુ કે પુરુષાર્થ કરવા છતા હાથમાં જ હોય તે પ્રમાણે ફલ- સિદ્ધિ થાય છે આ મન ધમાં નીચેના ઉદાહણે મનન કરવા ચેશ્ય છે એક પડિતે જા પાસે જઈ કથા કરવાની માગણી કરી ગજા ક જૂસ પ્રકૃતિને હતું, એટલે તેણે પ્રથમ તે ના પાડી

·*
(૩૮)
માનવ જીવનને
પતુ પંડિતે ઘરે આગ્રહ કર્યો ત્યારે રાજાએ પૂછયુ-કથા
કવાનું શું લેશે? પતિને કહ્યું-તેને આજથી શે વિચારે છે જે
ભાગ્યમા હશે તે પૂર્ણ નિમા મળશે
ભાવપૂર્વક પડિતે કથા વાચી સમાપ્તિનો દિવસ અને
નજાએ પોથી પર ફક્ત એક રૂપિયે જ મૂળે પડિત તે લઈ ચાલતું
થયે મહિના દિવસના કીધાના પાચ રૂપિયા વાણીયાના લેણ
થયા હતા તેને એક રૂપિયે આપી દીધું ને કહ્યું કે-આ પથી
ચાર રૂપિયામાં રાખો, જ્યારે ચાર રૂપિયા આપુ ત્યારે મને પાછી
આપને વાણીયે પિથી રાખી લીધી ને મીઠું મેકવી આપવા
ક પડિત તે પિતાના ઉનારે ચા ગયે
એક રૂપિયે આપ્યા પછી રાજાને પસ્તાવો થયે તેને થયું
કે-બ્રાણનું દિલ દુભ યુ તે ઠીક નહીં તેણે એક કેળામાં
સેનામહ ભરી, તે બંધ કરી એક શિક્ષુકને આપ્યું
વાણાએ કેકને સીધું આપ્યું અને શાક લેવા માટે છે
પિસા રોકડા આપ્યા નેકર મધુ લઈને ચાલે તેવામાં ગાવા
વિક્ષુક મળે શાક તરીકે તે કેળું લઈ લીધુ નેકર કે વિમુક
બનેમાથી કેઈને પણ ખબર નથી કે કેળામાં શુ ભર્યું છે ?
કરે સીધુ ને કેળું પડિતજીને આપી ચાલતી પકડી
પડિતજીએ સોઈ બનાવી કેળુ સુધારતા તેમાથી સોના
મહાર નીકળી પડી પડિતજીએ પરમાત્માને પાડ મા કે
સાજે ફરવા જતા રસ્તામાં રાજા મન્યા રાજાએ પડિતજીને
ઓળખી લીધા પડિતજીને ખુશખુશાલ જોઈ રાજાએ કીકત
પૂછી પડિતજીએ અથથી ઇતિ સુધી હકીકત જણાવી દીધી
ભાગ્યમાં હોય તે વિના પરિશ્રમે પણ લાભ થાય છે
*
*

·પાથેય
(૩૯)
એક કઠિ પાસે ઘણે જ ગરીબ હતો જગમા જઈ, લાકડા
કાપી લાવી વેચે ત્યારે માંડ એક ટક ખાવા પૂતુ મળે એક દિવસ
દેવ-દેવા જગ ૫ થી પસાર થઈ રહ્યા હતા તેવામાં ૨ક કરિ
થા ને જોઈ દયા આવી દેવીએ દેવને તેને સુખી કવા કહ્યું દેવે
કહુ-તેના નમીનમાં જ દુ ખ લખવુ છે દેવીએ ફરી આગ
કર્યો એટલે દેવે જે બાજુએ કઠિયારે પસાર થવાને હવે તે
બાજુ પિનાને હાર ફેક ભાગ્યવશ કઠિયાને તેની નજીક જતા
એ વિચાર આવ્યું કે-આધળા કેમ ચાવતા હશે તેની ખાત્રી
માટે તે પત્ર આખ મીંચી ચાવવા માડયું અને તે હાર તેની
નજરે ન ચડ્યો દેને દેવીને કધુ-જોયુ તેના નસીબની બલિહારી
છતા દેવીએ તેને સુખી ક વાને પિતાને આગ્રડ ચાલુ
રાખ્યો એટલે કે તેને ચિતામણિ આપ્યો ચિતામણિ મળે
એટલે તે પૂછવું જ શું? કઠિયારે જે વિચારે તે થઈ જાય
થોડી વારમાં એક સુંદર બગલે થઈ ગયે, હિડાળા ખાટે જઈને
સૂતે વળી વિચાર આવે કે-ખૂબ થાક લાગ્યો છે કે પગ
દાબે તે સારુ ત્યા તે અસર હાજર થઈ પગ દાબવા લાગી
દેવીએ કહ્યું હવે તમે એને ખરેખર સુખી કર્યો દેવે કહુ-
તેના નસીબની હકીકત તે જે
તેવામાં એક કાગડે ત્યાં આવી “કાકા કા કરવા લાગ્યો
કાગના કર્કશ અવાજથી કઠિયારાના આલમમાં ભાગ પડવા લાગ્યો
એટલે તેને ઉડાડવા વારવાર પ્રયાસ કર્યા, પણ કાગડાએ તેને
પજવવા માડયો એટલે છેવટે કંટાળીને તેને હાથમાં રહેલા
ચિતામખ્રિનો ઘા કર્યો
ચિંતામણિ જતા જ બધી લવા સકેલાઈ ગઈ કઠિયારાભાઈ
હતા તેવા ને એવા જ પિતાની નગરી પાસે આવી ઊભા
ભાગ્યમાં ન હોય તે કઠિયાગની માફક સાપડેલુ પણ એળે
ચાનું જય

·(૪૦) માનવ જીવનનું ૧૩ વૈભવમા પણ વિનય-નમ્રતા રાખવી સુખનું સાધન ધર્મ છે” એમ વિચારી સુખી અવસ્થામાં પણ વિશેષ પ્રકારે ધર્માચ| કવુ ભેગ-વિવારે અને અગ- રાગમાં અમૃ ય માનવજીવન વેડફી ન નાખ, પુણયાનુસાર સપત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે એટલે અભિમાનને વશ બની ઉદ્ધતાઈ કરી પણ ન કરવી જેમ જેમ વાવ-વિલાસ વધને જાય તેમ તેમ વિશેપ ને વિશેષ પ્રરે વિનયશીલ બનવું એ જ ખરેખર શેલારૂપ છે આ સબ ધમાં આમલી આબા)નું ઉદારણ યથાર્થ જ છે જેમ જેમ આગે કેરીથી વ્યાપ્ત છે ને હોય છે તેમ તેમ તે નીચે નમે છે તેમ મનુષ્ય પણ પિતાની સારી સ્થિતિમાં હમેશા લઘુ-વિનયી બનવું જોઈએ X * શ્રેણિક રાજાને સુદર ઉપવન હતુ. કક પ્રકારના ફળ ને ફો તેમા થતા વળી બારે માસ ફળે તેવા આળાઓ પણ હતા આ ઉપવન પર સખ્ત ચાકી-પહેરે પણ રહેને એક ગડી અમેશા આ વાડી સાસૂફ ક વા આવતી તે સગર્ભા હની એકર તેને કેરી ખાવાને દેદ ઉત્પન થયે મજાના બગીચા સિવાય કોઈ પણ મેળે કેરી મળે તેમ ન હતુ અને રાજાના આગાની કેરી લઈ શકાય તેમ ન તુ તે પોતાના પતિને આ હકીકત જણાવી ભગીએ કહ્યું કે રાજાને ખાર પડે તો મત જ આવે, છતા ભાટીએ ઘણે આગ્રહ કયો વાગીને “વતgિી” એટલે નીચે નમાવવાની અને “ઉત્પતિની” ઉચે ચટાવવાની એમ નને વિદ્યા આવડતી હની રાત્રિના સમયે બગીચા બહાર ઊભા ને વિવડે કેરીઓ જણ કરી પિતા ને પીને દેહદ પૂરો કરવા લાગ્યા. પાચસ તે દિવસ વ્યતીત થયા ત્યા રાજાને ખબર પીકે-કેરી વેરાય છે સખ્ત બંદેશ— એવાથી કે ઉપવનની

·(૪૧)
અંદર પ્રવેશી શકે તેમ નહોતુ ચરને પકડો કેવી રીતે મહા
બુદ્ધિનિધન મત્રીશ્વર અભયકુમાર ભાગીને યુક્તિથી પછી પાડ્યો
તેની પાસેથી સબકત જાણી લઈ નાજા પાસે હાજર કયો રાજાએ
દેવાતાઠની શિક્ષા કરી અભયકુમારે શ્રેણિક ગજવીને જણાવ્યું-
મત જ, પહેલા તેની પરે
વિવાઓ છે તે આપ શિખી
યે, પછી કસીની સજાને અમલ ક જે રાજાને તે વાત ઠીક
લાગી તે ભગી પામે વિગ શિખવી શરૂ કરી, પણ અશમાત્ર
યાદ ન રહે એટલે અકુમા- કg-રાજન! આપ સિહાસન
પર બે છે અને ભગી ઊજે છે તેવી સ્થિતિમાં વિદ્યા ન
આવડે આપે વિનય દર્શાવે જોઈએ તેને સિક્કાસને બેસાડે
અને આપ તેની પાસે ઊભા રહો તે જ વિ . સાધ્ય થશે તે
પ્રમાણે કરતા જ રાજાને બને વિતા આવડી ગઈ ત ત જ તેને
ફસીએ ચઢાવવાને હુક્ત કર્યો એવે વચ્ચે અભયકુમારે કહ્યું--
જન! ભગો તે આપને વિયાગુરુ થયું છે, તેને હવે શિક્ષા
ન હેય ગુદક્ષિણ આપિ કહેવાનો મતલબ એ છે કે-સત્તાના
સિહાસને ત્યાં સુધી શ્રેણિક રાજવી બેઠા હતા ત્યાં સુધી વિવાને
એક અહાર પન્ન ન આવડ્યો, પણ વિનય દર્શાવા પોતે નીચે ઉનયા
અને ભગી પ પૂજ્યબુદ્ધિ ર્શાવે કે શીઘા વિદ્યાપ્રાપ્તિ થઈ
વિનય એ જ ખરેખર વશીકરણ સમાન છે
૧૪ તપડી ન કરવી-પ્રામાણિકપણ ન ચૂકવું
સામાને છેતરવા માટે તેની પા વાર ખુશામત કરવી પડે છે
ખરેખર રીતે તે સામને છેતા જતા પિતે જ ઠગાય છે, પણ
આ કીકતનુ પરિણામે ભાન થાય છે ઠગબાજી ઊઘાડી પડી જતા
અળસ જાય છે અને કઈ પણ વિશ્વાસ કરતું નથી અપ્રમાણિક
માણસ કૂડકપટ કરી લાખે રૂપિયા ભેગા કરે છે છતા તેની

·માન- તૃ-ચા સતેવાની નથી જ્યારે પ્રામાણિક માણસ અપજે કરી તેમાં માને છે પહેલે ગૃહસ્થ કદાચ સોનાની જમ છે તો બીજાને પીત્તળના થાળમાં તે ભોજન બને જણા ખાય છે તે ખરા પણ પહેલાને જ જાળને પાર નથી, જ્યારે જે મસ્તી અનુભવે છે ખરખર રી: સાચું સુખ બીજો જ ભોગવી શકે છે પ્રામાણિકતા એ વહેતી નદી જેવી છેએક વખ આળસ બ ધાઈ ગઈ એટલે હમેશને માટે છે ચા યા જ કરે છે અ ગ્રેજીમાં કહેવત છે 4-Honesty best policy પ્રામાણિક્તાથી શરૂઆતમાં થોડુ સહ પ્રસંગ આવશે, પરતુ પરિણામે તેમાં સફળતા જ છે * એક ગરીબ માણસે પિતાના દિકરાને ધધા માટે વાણિયાની દુકાને મૂ વાણિયાને કાપડની મારી દુકાન છતી થોડા દિવસ બાદ એક સ્ત્રી તેની દુકાને આવી વાણિયાએ કાપડ બતાવ્યું અને છેવટે તે પસદ કરી, તેના પિસા પણ આપી દીધા તેવામા પે તે સ્ત્રીને ધુ બહેન, લાવે તે તમારી સાડી જઈ કાવ્યું છે તે બદલાવી દઉં અને તેણે એક સાદી છે, વિવુિં તે જોઈ જ રહ્યો તે વખતે તે કઈ પર પત્ર ઝરે સાજે ઘરે ગયે ત્યારે તેને એક ચીઠ્ઠી તે તેના બાપને આપવા કહ્યુ ચીઠ્ઠીમાં લખ્યું છે. ની લૉો છે, પ્રમાણિક ૫૭ છે, ભયે પણ છે, જતો નથી બાપ ગોઠ્ઠી વાળ છોકરાને તેનું કર બની હતી તે બધી હદો કદી સભળાવી.

·છે
પાથે
(૪૩)
ગરીબ પિતાની આખમા હર્ષના આસુ આવ્યા તેણે કહ્યું
બે સારું થયું આ પ્રામાણિકતા જ આપણી સાચી મૂડી છે
અને તે જ સાચુ વણતર છે
પછી તે છોકરાએ જુદી નાનકડી દુકાન કરી અને તેના
પ્રમાણિક્તાને કારણે તેને રોજગાર જામી પડ્યો
૧૫ વડીલની આજ્ઞા ન લેવી
આપણાથી વવૃદ્ધ, જ્ઞાનવૃદ્ધ કે ગુણવૃદ્ધ પુરુષની આજ્ઞાનું
દી પણ ઉ વઘન ન કરવું આજકાલ નૂતન શિક્ષિત વિદ્યાર્થીઓ
ખૂ. પિતાના માતા-પિતાની કે અધ્યાપકની આજ્ઞાનું છડેક
અપમાન કરે છે, પણ તેના રહસ્યાર્થીને વિચારતા નથી. જેથી
પરિણામે પસ્તાવાને પાર રહેતું નથી સુજ્ઞ જને પિતાને કહેવામાં
આવતી હકીકતમાં કઈક પણ ભાવ છુપાયે છે તેને જ વિચાર
કરે અને તે પ્રમાણે અમલ કરવા Cuત થવુ સકૃતમાં એક
કહેવત છે કે- ભજન | વિવાર .
X
X
એક શ્રીમંત શેઠને એકને એક પુત્ર હતા ખળ મેઢે ચઢાવે
દુર્જનની બનથી તે એક પણ બાબતમાં અધૂ ન હને
જુગારી, મિષ્ટાન્ન ભેગી અને વેશ્યાગામી પણ હતિ શેડને અત
કાળ નજીક આવ્યું એટલે પુત્રને બોલાવી વ્યસને તજી દેવા ઘણા
સમજાવ્યું, છતા પુત્રે તેના પિતાને સતાય ન આપે છેવટે
તેને ચાર પ્રતિજ્ઞા લેવડાવી કે (૧) જુગાર રમવાનું મન
થાય ત્યારે જુગારીના ઘરે જમવાના સમયે જવુ (૨)-ઠાઈ
ખાવાનું મન થાય ત્યારે એપેરે કોઈની દુકાને જવું
મન થાય ત્યારે સવારે જવું
વેશ્ય

·(૪૪)
માનવ જીવનનું
હલકા સિપાઈ વિગેની સાથે કામ પાડ્યા પછી જ સાત કરવી
બાદ શેઠ મૃત્યુ પામ્યા
શિડા દિવસ વીત્યા પછી પુન જુગાર રમવાની ઈચ્છાથી
જુગારીને ઘરે ગયે તેના ઘર જતા કઢગી સ્થિતિ જોઈ અન્ય
માટે ધણી-ધણીઆ કલહ-ક કામ કરતા હતા, છોક એ રડતા
હતાં અને ઘરમાં કઈ પણ ઠેકાણું ન હતુ
યાથી તે કઈની દુકાને ગયે મળતી ચૂત પાસે કોઈ
બેઠે તે પછીનાના ટીપા મીઠાઈમા પડતા હતા અને દેઈના
કપડા ઘા જેવા હતા આ દશ્ય જોતા જ તેને ઊલટી થવા
માડી કઈના વાસણે જોતા તેને સૂગ ઉપજી
બીજે દિવસે સવારે વેશ્યાને ત્યા ગયે તે વેશ્યા વાઘરણ
જેવી દેખાણ વેશનું ઠેકાણુ નહેતુ વાળ પણ લઘર-વઘર
હવામાં ચારેકોર વડતા હતા મોટુ જોયું તે તદન કરૂ૩ આ
દશ્ય જે તે ત્યાથી તરત જ નાશી છૂટ્યો
એક વખત પિતે ભજન કરતો હતું તેવામા ઓળખીતે
કપાઇ કોર્ટને સમન્મ લઈને આ યે તેણે કહ્યું કે-જન
કરીને આવુ છુ, પણ સીપાઈ હલકી જન તે તે તેને બાવડે
પકડીને અધવચ્ચેથી જ વશે કર્યો અને કેમ લઈ ગયે જૂની
ઓળખાણ નેવે મૂકે દીધી
પુત્રને હવે બાબર ખબર પડી કે પિતાએ મરતી વખત
આપેવ ચારે શિખામણમાં કેટલું રહસ્ય મયુ હતુ
આ.
૧૬. કુવની મર્યાદા ન લેવી
પિતાના ઉચ્ચ કુલને શોભે તેવી રીતે વ્યવહારમાં વતન
કરવુ શરમ-નમ્રતા-લજજાને કદી પણ ત્યાગ ન કરે આજકાલ

·' -
(૪૫)
| વહેવા, ઓઢવામાં, બોલવા-ચાવવામાં એટલી બધી ઉખવના
ને ઉદ્ધતાઈ વધી ગઈ છે કે પિતાનું કુળ કેવું છે? કઈ નાતિમાં
પિતે જ એ છે? તેનો વિચાર જ નથી રહે તેવી જ રીતે
દેખાદેખીથી ખાવામાં ભક્ષ્ય-અભક્ષ્યને પ વિવેક જળવાને
નથી કુળને કથક ન લાગે તેવી રીતે ડહાપણપૂર્વક બોલવું,
ચાલવુ ને વધુ
જરાક છૂટ લેવાનું મન થયું એટલે છિદ્ર પડયુ એક છિદ્ર
પતા પાગવાર ોિ પડવાને સંભવ આમાં શું છે એમ
વધતા વધતા ફજેત થવાના પ્રસંગો પ્રાપ્ત થાય છે, માટે મુત્ત
પુરો કે પીએ પિનાના મુવાચાર મુજબ વર્તવુ
X
એક ખાખી બાવને ધીમે ધીમે ધનને મોહ લાગ્યો બાવાને
ધન ત વાતને મેળ ન મળે, કારણ કે તેને કુવાચાર એ કે
* માગી-ભીખીને ખાવુ ને ઈશ્વનું ભજન કરવું માયાને મેહ
લાગતા તેણે પિતાના કુલાચારને ત્યાગ કર્યો અને ધીમે ધીમે
ને છીની બી કરી હવે તેને રાખવી કયા? પિટી-પટાગમા
ખ ય નહીં કે કેઈની દુકાને થાપણ તરીકે મુકાય નહીં, કારણ કે
તેથી તે તેની ફજેતી મેં નંદા ને થાય બાવાજીએ જટાને
ખૂબ લાબી કરી અને તેની વચ્ચે સચવાઈ રહે તેમ છે ગીની મૂળ
ખાન-પૂજન કરતી વખતે પણ તે એની સભાળ રાખો અને
વદન પણ એવી રીતે કરતા કે ગીનીએ જટામાથી સરકી ન
પડે એક ચતુર વાય આ રીતભાત જોઇ ગયો એક વાર
સતાઈને તેણે એ ગીનીએ જોઈ લીધી બીજે દિવને તે ખૂબ
આગ્રહ કરી, આમત્રણ આપી બાવાને પિતાના ઘરે જમવા તેડી
લાવ્યો સારુ મા જોજન કરાવી, બાવાજીને પલંગ પર સુવાક્યો
હવે વાણીયે પિતાનુ કપટ-નાક શરૂ કર્યું

·માનવ જીવનનું
સ્ત્રીને શિખવી રાખ્યા પ્રમાણે વાણિયાએ બહારથી આવી
બૂમ પાડી-પવી તે ગી ઓિ લાવ “લાવી આપુ છું” કહી સી
ઘરમાં જઈ આવી અને કહ્યું કે-અર્ડ ગીની નથી વાણીયાએ કહ્યું-
હમણા જ ગણીને ઘરમાં મૂકે છે, જાય ક્યા ?
વાણિયાએ ધમાધમ કરી મને માણુને ભેગા થઈ ગયા
વાણિયાએ કહ્યું-હમણા જ ગણીને મે ઘરમા મુળ છે, જાય કયા
અને તેણે તે દેખાવની ખાતર લેકોની દેખતા જ સ્ત્રીને મારવા
માડી લેકે વો પડ્યા અને સ્ત્રીને આખા ઘરમાં ફરી તપાસ
કરવા કહ્યું બધુ તપામ્યુ પણ ગીની મૂધ હોય તે નીકળે ને?
આ ધમાધમથી બાવાજી જાગી ગયા લેકેને ભેગા થયેલા
જોઈ આશ્ચર્ય પામ્યા વાત જણ વાણીયાને કહ્યું કે અમારુ
કમ ડવ તથા લગોટી હવે તેની સ્ત્રીએ બરાબર પાઠ ભજવ્યો
તેણે તાડૂકીને બાવાજીને કહ્યુ-કડવ ને લગેટી શું છે ?
તમારી જટ પણ જોવી પડશે તો તેની જાય કયા?
જટાની વાત આવતા બાવાજી ગભરાયા પિતાની પિલ
વી
થઈ જશે અને આટલા બધા માણસે વચ્ચે ફની થશે તેવા
વિચા થી તે કઈક પૂજવા પણ લાગ્યા તેણે કહ્યું કે-જુઓ અમારી,
જટા છ માસથી બાધેલી છે, તે કઈ પણ તીર્થના દર્શન કર્યા
પછી જ છેડી શ ાય
લેકેને હવે બાવાજી પર વહેમ આવ્યો તેમણે કહ્યું કે-
બાવાજી, વાણિયાની શકી નીકળી જાય જટા વાડીને બતાવી
ઘોને એટલે પત્યુ બાવાજી તે કાપીએ તે લેહી પણ ન નીકળે
તેવા કિકાફસ થઈ ગયા લેકેનો વહેમ હવે મજબૂત બની ગયે
અને ચાર-પાંચ મજબૂત માણસોએ જેથી બાવાજીની જટા છેડે
તે સો ગીનીને ઢગલે થઈ ગયો લેકેએ કહ્યું-વાહ સાધુ-તાવ
વાહ ! બાવાજી લાચાર થઈને ચા યા ગયા

·થય
(૪૭)
ખાખી બાવાની ફજેતી ફક્ત આચાર વિરુદ્ધ વર્તન કરવાથી
5 સે ગીની રાખવાથી પિતાની અમૂ ય આશરુ પણ ગુમાવી
X
એક સન્યાસી ખુબ તપશ્ચર્યા કરતા પવ તની ગુફામાં જ
ન ધરીને હેના એક વખત તે નજીકના શહેરમાં આવ્યા પણ
મ હનુ હોવાથી તેના પ્રગડ તાપથી ખૂબ અકળાઈ ગયા
તા પર કોઈ ઝાડ ન જેના એક ખેતરમાં વૃક્ષે જોઈ ત્યા
શ્રાન્તિ લેવા બેet
તે તેની બાજુમાં જ ચીભડાને વાડે હવે તેના નખે
મને થયુ કે–ખરે બપોરે બાજુના ખેતરમા ઝાડ નીચે કઈ
તુ છે તે તેની દાનત મારા ચીડ ચેરી જવાની જ હશે,
ન આવા સખ્ત તાપમાં ખેતરમાં કેણ આવે તેણે ધીમે
મિ આવી, કઈ પણ પૂજ્યા વિના જ સન્યાસીના માથા પર
વી લાકડી ફટકારી
સન્યાસીએ તે રખેવાળને કઈ પણ ન કધુ ફક્ત પિતાના
નને ઠપ આપ્યો કે- તુ સીધે રસ્તે ચા યો કે બેઠા હતા
માર ન ખાવો પડત પડત- જમીન કે કેઈ ઝાળા-ઝાખરા
એ વિસામે લીધા હતા તે રખેવાળ આવી ભૂલ ન કરત આડે
ને ચાવવાથી જ માનવીને નુકશાન થાય છે
ના વા વિના જવા માટે એક જ રાજમાર્ગ છે,
ને આપણા પૂજ્ય પુરુષે ગયા છે કે જવા માટે દિશા
ચન કરી ગયા છે તે જ રીતે જઈ કુલ-મર્યાદા ને આચરણનું

·(૫૦)
માનવ વતનું
નદી, પર્વત, વૃક્ષે જવી અવતન વસ્તુઓ પતા પિતાને ભેગ
આપી બીજાની વાર્થ પિતાનું નર્વવ કરે છે, અર્થાત
પ-પમર કરી કૃતકૃત્ય બને છે તે ચેતન ને જ્ઞાનવાન મનુષ્ય !
તે એ ફજ બને ઇ-નણે ઢિી પાગ ઉપર ન ભૂવવે જોઈએ
પિતાની ઉપર ઉપકાર ન કર્યો હોય છતા મામા માણસ ઉપર
ઉપકાર કરે તે Cણમ મનુ - જાણવે પિતાના પર કરેલા પકારને
બો પ્રત્યુપકારથી વાળે તે મધ્યમ માનવી જાણ પરન્તુ
પિતા પર કરેલા ઉપકારને બદલે અપકાથી વાળ તે તે
અગમ માણસની કોટીમાં ગsી શકય
૧૯ સમકિત-પ્રાપ્તિના ત્રણ અગ
(1) ગુદ્ધ દેવની સેવા ક વી-રાગ દેવ અને માદષથી રહિત
નિર્દોષ, નિક, મવરૂ, મદશી વીતરાગ પરમાત્માની જ
પયુ પામના–સેવા કરવી, અન ભાવે તેમનુ જ ગરણું કરવું
કાષ્ઠનુ નાવ પોતે તરે છે અને નાવમાં બેઠેલા બીજાને પણ
તારે છે, પણ પથરનુ નાવ પિતે બડે છે અને સાથેસાથ પિતાને
આશ્રય લીધેલ પ્રાણીઓને પણ બુડાડે છે તેની માફક જે રાગ
દ્વપ અને કામાભિલાષથી રહિત છે તેવા દે પિતે તરે છે અને
મેહ-માવાગત પ્રાણીને પણ તારી શકે છે પણ રાગ, દ્વેષ અને
સ્વભાવવાળા પથરના નાવ સરખા અ ય મિથ્યાત્વી દે અ યને
તારા કદી સમર્થ થતા નથી જેઓ પોતે લ પટી હોય, ભગ
વિકાસ માણતા હેય, રોદ્ર સ્વરૂપી હોય તેઓ સમ્યક્ તરણેપાય
કઈ રીતે દર્શાવી શકે ?
ઈશ્વર, પરમેશ્વર કે ગવાર ગમે તે નામથી દેવને ઓળખ
વામાં આવે તેમાં કોઈ મહત્વ નથી, કારણ કે નામ તે એક

·રે
પ્રકારની સત્તા છે પરંતુ મહરનની હકીકત તે એ જ છે કે–તેઓનું
વરૂપ યા ચારિત્ર આદર્શ અને યથાર્થ હોવું જોઈએ જે આદર્શ
દેવનુ મ ણ, પૂજન કે આધિન ન કરવામાં આવે તે તે
મરણ, પૂજન કે આધિન બકરીના ગળે લટકતા આચળની માફક
નિ થક છે
જ્યારે આપણે સુવર્ણ ખરીદીએ છીએ ત્યારે પૂરેપૂરે કમ
મૂકવી ખાત્રી કરીએ છીએ, ડી કે મોતી લઈએ છીએ ત્યાર
બારીકાઈથી પરીક્ષા કરીએ છીએ, ઉત્તમ વસ્ત્રો વેચાણ લઈએ
છીએ ત્યારે તેનું પિત, મુલાયમતા અને ટકાઉપણુ વિગેરેને વિચાર
કરીએ છીએ પરંતુ જે પરમાત્માના અવલ બનથી ભવને નિસ્તા
પામી શકાય છે તેવી અતિ મહત્વની બાબત તરફ આપણે તદ્દન
ઉપેક્ષા જ રાખીએ છીએ
તેથી જ બાળજીવોના બોધને માટે દીવાદાંડી સખા વિશ્ર થ
મહર્ષિઓએ અને શિષ્ટ પુરુએ ફરમાવ્યું છે કે –
सर्वज्ञो जितरागादि-दोपस्त्रैलोक्यपूजित ।
શશિરાર્થવાન , વર્જન પરમેશ્વર છે
સ, ગાદિ દેને જીતનાર, કલેકયપૂજિત, સત્ય તત્વના
જ પ્રકાશક-પ્રરૂપક એવા અરિહંત પરમાત્મા જ ખરેખર
પરમદેવ છે
(૨) સુગમ્ની સેવા-એક ઘટતા શિખવુ હોય, વ્યાપારમાં
નિષ્ણાત થવુ હેય, કટર કે વકીલની ડીગ્રી મેળવવી હોય પણ
અધ્યાપકના અવાવ બન વિના સમ્યફ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થઈ
શકતુ
નથી
ફક્ત પુસ્તક વાચી જવાથી બેધ પ્રાપ્ત થતું નથી કે તથા પ્રકારના
નિષ્ણાત બની શકાતું નથી તેવી જ રીતે ફક્ત ધાર્મિક પુસ્તકે
વાઈ જવાથી ધર્મનું સાચું સ્વરૂપ સમજી શકાતુ નથી

·માનવ જીવનનું
૨૦ મુદ્રતા તજવી
હલકી મનોવૃતિ કે નીચ બુદ્ધિના ત્યાગ વળ્યા, અતક |
નિમળ ખી ગભીર સ્વભાવવાળા બનવું પારકી નિંદા કરવા
નહિ તેમજ પરમ છિદ્રી જેવા નહીં પોતાનું તેમજ પાકનું
ક યાણ કેમ થાય તે જ પ્રયત્ન સાચા દિલથી કરવા
0
૨૧ પબ્લેડનો ભય રાખો
હીન કર્મ કે દુષ્કૃત્ય કરવાથી પશિવમ તિચકે નક
કામાં : છે સન કરવા પડશે, તે વિચાર કરી પ્રથમથી જ
એવું વર્તન આચરણ રાખવું કે જેથી આ ભવ ને પરવાવ બને
સુધરી શકે નાસ્તિક ગણાતી પ્રજા પણ હવે પરાક, પરભવ ને
કર્મની સત્તા સ્વીકારવા લાગી છે તે આપો આવત મા જજોવા
લિકાએ તે સમજી-વિચારીને જ કોઈ પણ પ્રકારનું દુષ્કર્મ કે
૬ ચાર ન જ કરે જોઈએ
૨૨ માર્ગનુમાળપણુ યાને
નીતિમય જીવન
આજકાલ કેટલાય લેકે બૂમ પાડે છે કે-લેકેમાથી નીતિન
તત્વ ઘટતુ જાય છે જ્યાં જોઈએ ત્યાં અન્યાય, અનીતિ, વિશ્વાસ
ઘાત લાચરુશ્વત, દગ, કપટ, ભેળસેળ વિગેરે નજરે પડે છે
કેટલાક લોક પિતાની છટકબારી માટે “સ જેગે અને દેષ કાઢી
બચી જવા માગે છે, પણ જેન ધર્મના બે કર્મનો સિદ્ધાંત
પ્રમાણે તે બગાવ વ્યાજબી ઠરતે નથી
જેન સિદ્ધાન્તરેએ “નીતિમય જીવન ઉપર ભાર આપે
છે સમસ્ત માનવ જીવન પર ઊંડા દષ્ટિપાત કરી માનવ જીવનનું
પૃથક પ કી જીવનને પૂણ નીતિમય બતાવવા માટે પામીર

·No text on this page.

·માનવ જીવનનું
(૧) ન્યાયથી રવ્ય મેળવકુમાલિકને દ્રોહ ક , મિત્રોને
ઝવા, વિશ્વાસુ ,સને નડ્યા, કેઈ ને કોઈ પણ પ્રકારે ચેરી
કરવી, લાચ લેવી, ભેળસેળ કરવી, એકને બદલે બીજી વસ્તુઓ
આપવી, ભાગી ગમા ગોટાળે કરે, ધર્મ નિમિતે પિસા કરાવી
પિતાના અ ગત ઉપયોગમાં લેવા, બેટી સાક્ષી પૂરવી, બેટી
સલાહ આપવી, દાણચોરી કવિ, વિગેરે અન્યાયના અનેક
પ્રકરાને યાગ કર વિશ્વાસઘાત દગે કે પ્રપચથી અવિશ્વાસ
C૫ન થાય છે અને એક વાર અવિશ્વાસ ઉત્પન થયે કે એક
વખતના જામી ગયેલા વેપાર-ધ ધા-રોજગાર પણ તૂટી જાય છે,
તે તે આપણે સર્વને અનુભવની હકીક્ત છે
અનીતિથી મળવા દ્રય માટે આપણામાં જુની જુની કહેવત
પ્રચલિત છે કે “ચારીનુ ચડાળે જાય, પાપી હાથ ઘમ થાય
દૂધના દૂધમાં અને પાણીના પાણીમાં “ દગો કાઈને સગે
“લૂણી ધરેને તાણી જાય” આને સ્વાર્થ એ છે ?
અનીતિ-અ યાયનુ દ્રવ્ય કદી ટકી શકતું નથી
ધર્મબિંદુ નામક ગ્રંથમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે-કુલ
પર પરથી ઉતરી આવે અને નિ દા વગરને વ્યાપાર કર
આને ફલિતાર્થ એ છે કે-તે બાપ દાના ધ ધામા ટેવાઈ ગયેલ
દેવાથી વિશેષ ફાફા મારવા પડતા નથી અને તે બધે જ
હાથ બેસી જાય છે, પઆધુનિક યુગમાં એ “મેનીયા
(માનસિક રોગ) લાગુ પડી ગયેલ છે કે-“બાપદાદાના કૂવામાં
કઈ ખૂટી મરાય? ' એ છે ભારના કાને આજે માસ્ત
થવું ગમે છે, ખેડૂતના દીકને અમલદાર થવુ પસંદ પડે છે
દરજીના દીકરાને પાકટર થવાની આકાંક્ષા રહે છે, લુગારના દીકર
ને વ્યાપા થવું ગમે છે અને તેનું પરિણામ એ આવું
પિતાના વારસાગત વેપારને બો કરી બીજા વેપારની શોધ
t
(6

·પ્રય
(૫૭)
ડિવાથી “ઘધાનું મિડલ ” તૂટી ગયું અને અવ્યવસ્થા ઉભી
છે, બેકારીને જન્મ થયો અને સમાજરચના હાલકડોલક થઈ
છે. પરિણામે લેકેને યેનકેન પ્રકારેણ પાર્જન માટે અનીતિ-
કન્યાને આશ્રય લે પડે છે, જેનું પરિણામ છેવટ તે
-
થાય કે અન્યાયનું દ્રવ્ય ઘરમાં આવતા જ મનવૃત્તિઓ
કલિક ફેરફાર થાય છે અન્યાયનુ દ્રવ્ય મેળા જ નાટક,
એનેમા જેવાની, ભેગ-વિલાસ માવા ની ઈચ્છા થાય છે અથવા
છે -2 ના બીલ ભરવાં પડે તેવી બીમારી આવી પડે છે
શાય અને અન્યાયના દ્રવ્યની અસર ઉપર એક નાની પણ રમૂજી
A નીચે પ્રમાણે છે
એક રાજા અને તેના ધર્મગુરુ વચ્ચે ન્યાયી અને શું થાયી
{થ સબધી ચર્ચા ચાલી રાજાને તે સબંધમાં પૂર્ણ ખાત્રી
,૦ની ઈચ્છા થઈ પિનાના બે સેવકને બોલાવી એકને ગજ
મઠની એક નામ હાર આપી અને બીજા નેવકને એક પતિ
પાન ગૃહસ્થના ઘરની સોનામહોર આપી તે બનેને સૂચના કરી
કાજલ હારવાળી નામહોર એક તપસ્વી બાવાને આપવી
બને પાથી ગૃહસ્થની સેનામહોર માછીમારને આપવી અને
નું શું પરિણામ આવે છે તે ગુપ્ત રીતે જોઈ ગજાને જાહેર કરવું
પવિત્ર નીના કિનારે ધૂણી ધખાવીને, તેમને ધ્યાનમાં
કલા કગીને ઈ પેવર સેવકે ધીમેથી તેની પાસે જઈ
'ભડા વાળી નેતામહેર વેગીની દૃષ્ટિ પડે તેવી રીતે
આપને વૃક્ષની એથે સંતાઈ ગયે થે સમય વ્યતીત થના
બામ Cઘડતા જ રોગીએ સૂર્યપ્રકાશમાં ઝગકારા મારતી સેના
મહેર જોઈ કોઈ દિવસ રૂપિયાનું પણ દર્શન નહીં કરે છે
અચાનક સુવ મહેર પ્રાપ્ત થતા મેગીએ વિચાર્યું કે-જરૂર

·(૫૮)
માનવ જીવનનું
મારી તપશ્ચર્યાથી શિવજી પ્રસન્ન થયા છે અને તેમણે આ સેના
મહેર મને બક્ષીસ કરી છે
સુવર્ણ મહેરને સ્પર્શ કરતા જ ગીના શરીરમાં એક હો
આચકે આવી ગયે, રોમા ખડા થઈ ગયા અને વે આ સુવર્ણ
મહેરનું શું કરવું તેને વિચાર કે વાલા ઘણા વિચા ને
અતે નકકી કર્યું કે-ઘણા દિવસ તપશ્ચર્યા કરી છે, ફુલ-ફળ ખાધા
છે તે આજ તે આ સુવર્ણ મહેરથી મિષ્ટાન ખાઉં અને વિલાસ
મા! યેગી તરત જ ઊભા થવા, પુન સ્નાન કરી લીધુ પહોંચ્યા
મીઠાઈવાળાને ત્યા સ્વાદિષ્ટ મીઠાઈ ખાધી અને નવા પિસા.
લઈને ગયા વસ્થાને ત્યા યથેચ્છ ભેગ-વિવાસ માણીયેગી પાઈ
નદી-કિનારે પહોચી ગયા રાજસેવકે ગુપ્ત રીતે આ બધા સમાચાર
જાણીને તે હકીકત રાજાને નિવેદન કરી
બીજા સેવકે નદીમાંથી માછવા પકડતા એક માછીમારને તે
સોનામહોર આપી દઈ ચાવ થયો અને ગુમરીતે તેની ચયાં
તપાસવા માડી પ્રાત કાળમાં જ અચાનક સુવર્ણ મહેર મળતા જ
માછીમાર અજાયબ થઈ ગયે ન્યાયી ગૃહસ્થની તે સોનામહોર
હોવાથી તરત જ તેનું વિચાર-મંથન ફરી ગયુ માછીમારને થયું
કે-દિવસ-ભર માછલા પડું છું ત્યારે માડ આજીવિકનું પૂરું થાય
છે ત્યારે આજે તે અચાનક જ ૫દર દિવસની આજીવિકા એક
સાથે મળી ગઈ ચાલ, આજે તે પાપને ધ બે છેડી જ દઉં
ઘરે આવી સ્ત્રીને વાત કરી સ્ત્રીએ કહ્યું કે, હવે ૫દર દિવસ
ચાલે તેટલી રોજી મળી ગઈ છે તે હવે આપણે માછવા માર
વાનું બંધ કરીએ અને બને પતિ-પની મજૂરી કરી આજીવિકા
ચલાવીએ અને તે દિવસથી તે માછીમારે જળને ઊંચે ચઢાવી
દીધી રાજસેવક તે હકીક્ત પણ રાજાને જણાવી રાજને નીતિના
દ્રયની ખાત્રી થઈ આવી જ બીજી હકીકત “લાક શ્રેષ્ઠીની

·ક
છે તેની સેનાની પાચોરી તળાવમાં નાખી દેવા છતા ફરી-ફરીને
છેવટે તેમના જ હાથમાં આવી, માટે પ્તિ સુખદેતા આ થાયી
વ્યને ન પણ હાથ ન લગાડ એ માર્ગાનુસારીનું પ્રથમ
પગથિયું છે
(૨) શિષ્ટાચાની પ્રશસા કરી-જ્ઞાની, ક્રિયાવાન અને ઉત્તમ
આચરણવાળા પુરુ શિષ્ટ કહેવાય છે તેમના આચણ-વર્તનની
હમેશા પ્રશસા કરવી કણ કે ગુણવાન પર પ્રેમ રાખનાર
ગુણનું અનુદન કરનાર અને ગુણ ગ્રહણ કરનાર છેવટે
ગુણવાન બને છે, માટે જ ગુણ–શિષ્ટ પુરુષની પ્રશંસા કરી
(૩) સરખા કુળ-શીવરાળા અ ય ગેની સાથે પણ વિવાહ
ક –સ્ત્રી ભર્તારને એક સરખા જ ધર્મ હેય તે કદી તકરાર
થવાને સ વ નથી તેમજ એકબીજાને સહાયભૂત નીવડે એક જ
એવા વિવાહને નિષેધ છે, કારણ કે તેથી સતતિ આ પછી
એને અશક્ત બને છે સરખા કુલ-શીવને અર્થ એવો છે કે,
શ્રી પિસાદારની પુત્રી હોય અને પતિ સામાન્ય સ્થિતિને હેય
તે ઝઘડો થવા સભવ રહે છે પતિને કદી માનહાનિ પણ
સહેવી પડે તેવી જ રીતે પતિ શ્રીમત હોય અને સ્ત્રી સામાન્ય
સ્થિતિની હેય તે પણ કલેશ થાય છે, અણબનાવ રહે છે અને
તેવા કેસમાં કઈ કઈ વાર સ્ટાછેડા ' જેવો અનિરછનીય
પ્રસ ગ પણ બને છે
વેશ અને ભાષાની બિ તા પણ વિવાહસ બ ધમાં ન લેવી
જોઈએ પતિ કછી હોય અને પત્ની બ ગાળી હોય, પતિ ગુજરાતી
હોય અને પત્ની તેલૂગ બેલતી હેય, પતિ મરાઠી હોય અને
પની અરજી હોય તેવા કેસમાં વિવાદ વધી પડે છે કે
કઈ વાર આતરજ્ઞાતિય અને આંતરપ્રાતીય લગ્ન થાય છે પણ
તેના લાભાલાભ તે સરવાળે જ જાણી શપથ

·માનવ જીવનનું
આપણા પૂર્વજોએ આ બધા પ્રીને દીર્ઘથિી વિચાર
કરીને જ વિવાહના પ્રખરો પાડ્યા છે. વિશેષમા એ પણ કહેવામાં
આવ્યું છે કે મૂર્ખ, નિર્ધન, દૂર દેશમાં રહેના, અને સાથે
વેરવિરોધ કરનાર તેમજ અનેક ભાષાવાળે, અતિ શુરવીર અને
કન્યા કરતા ત્રણગણી ઉમરવાળા પતિને કન્યા આપવી એગ્ય નથી
(૪) મ પ્રાના પાપથી ડરવુ-પાપના અનેક પ્રકારે પછી
માત વ્યસન મહાપાપ છે ૧ જુગાર રમો, ૨ માસક્ષમ
કરવુ, ૩ દારુ પીવે, ૪ વેશ્યાગમન કરવું, ૫ શિકાર કરે,
૬ વારી કરવી અને ૭ પરસ્ત્રીગમન કરવુ-આ સાત મહા
વ્યસન છે, દુખદાયી છે અને પરિણામે ૫ ભવમાં નારકના ઘેર
ખે સહન કરવા પડે છે
જુગારને અર્થ માત્ર પાના મવા એ જ નથી પરંતુ
આધુનિક યુગના આક ફરક, તેજી મદી, ઘેડદેડ, સ વિગેરેનો
તેમા રમાવેશ થાય છે, આવા ધધામ બે ટકા કમાવાન અને
અઠ્ઠાણુ ટકા ગુમાવવાને જ સ ભાવ રહે છે આવા વ્યસનવાળા
ઝડપથી કગાળ બની જાય છે અને તેમ બન્યા પછી મારી,
ગાઈ લૂટફાટ વિગેરે વ્યસને તેને લાગુ પડે છે, જેને પરિણામે
કઈ કઈ વાર “જેલને મહેમાન” પણ બનવું પડે છે સાથી
પૂરેપૂરા પાયમાલ થઈ ગયાના અનેક દાખલાઓ આપણું નજર
સામે જ બની રહ્યા છે તેમાં વિશેષ પૂરાવાની કોઈ જરૂર નથી
મામભક્ષણથી નિયતા અને ક્રૂરતા આવે છે લુપતા, પણ
વધે છે મદિરાપાનથી શરીરોગ્ય બગડી જાય છે પૈસાનું પાણી
થાય છે અને નશાના આવેશમાં મા કે બહેન, પિતા કે વડીલની
માનું પણ ભાન હેતુ નથી પરસ્ત્રીગમને કે વેશ્યાગમન,
શિબર કે ચોરી એ પણ પ્રતિષ્ઠાની હાનિ કરે છે, માટે ગૃહસ્થ
દરે “પાપને સાપ” ગણું તેનાથી સે ગાઉ દૂર જ રહેવું

·પાય
(૬૧)
(૫) પ્રસિદ્ધ ગાવાનું પાલન કરવુ-જે પ્રદેશમાં વસતા
હોઈએ તે દેશમાં નિપાત્ર ન થવાય તેવી રીતે વસ્ત્ર, આભૂષ
વિગેરે પહેગ્યા લોકિક રિવાજોને વાગ કરવાથી લોકોની ઈતરજી
વહોરવી પડે છે અને કઈ કઈ વખતે મહત્વના કાર્યો પણ
માય જાય છે
(૪) કોઈના પણ અપવાદ (નિ) ન બોલવા-વિકાસની
ઈચ્છાવાળાએ કદાપિ કેઈનું પણ વાકુ ન બોવવું, તેમા ય ખાસ
કરીને સાધુ, માખી, બાવક, શ્રાવિકા, રાજા, પ્રધાન કે ભડરીના
તે અવર્ણવાદ બેવવા જ નહીં કસ જેમ દૂધ પીવે છે અને
પણને ત્યજી દે છે તેમ સજજન પુરુષે હલકી વાત ત્યજી દઈ
ગુણ તરફ જ દષ્ટિ દેડાવવી કદાચ નિંદા કર્યા સિવાય રહી ન
શકાય તે આત્મનિરીક્ષણ કરી પોતાની ભૂલની નિંદા કરવી નિંદા એ
ભૂરી ચીજ છે અને તેથી જ શાસ્ત્રકારોએ તેને મળમુ પાપ
સ્થાનક કહ્યું છે
(૭) પોગ્ય સ્થાનમાં ઘર બાવડુ-જે સ્થાન અતિ ખુ લું
હાય, અનિ ગુપ્ત હોય કે અગ્ય પાશવાળું હોય તે સ્થાન
અયોગ્ય ગણાય છે જે સ્થાન ખુલુ હોય, ત્યા ચોરીને વિશેષ
ઉપદ્રવ રહે છે અત્યારના યુગ-બધાયેલા પ્લેટેમા અવા
નવાર ચોરી થતી સાભળીએ છીએ, કારણ કે તદ્દન નજીક
નજીક ઘરે ન હોવાને કારણે ચારને નાગી જવાની વિશેષ અનુ
કળા છે છે વળી કોઈ કઈ પ્રસ ગમે તે પડખેના પ્લેટમાં
ગુણ મહે છે તેની પણ બાજુના લોટવાળાને ખબર નથી હોતી,
તે આતના સમયે તે માટે પણ શું કરી શકે વળી અતિ
ખુ લા મકાનમાં રહેવાથી આપણા સ્ત્રીવર્ગની મર્યાદા પણ મચ
વાતી નથી અતિ ગુપ્ત સ્થાનમા એટલે ખીચખીચ ઘરેમા
અહેવાથી ઘ ની શે વધી શકતી નથી તેમજ આગ જેવા ઉપદ્રવ
પ્રમ ગે ઘણી જ મુશીબત પડે છે
ܚܕ

·માનવ જીવનનું
આપણા પૂર્વજોએ આ બધા પ્રશ્નોને દીદિથી વિચાર
કરીને જ વિવાના પ્રકારો પાડ્યા છેવિશેષમાં એ પણ કહેવામાં
આવ્યું છે કે મુખે, નિર્ધન, દૂર દેશમાં રહેનારે, અનેક સાથે
વેરવિરોધ કરનાર તેમજ અનેક ભાષાવાળ, અતિ શુરવીર અને
કન્યા કરતા ત્રણગણું મરવાળા પતિને ક યા આપવી યોગ્ય નથી
(૪) સર્વ પ્રબ ને પાપથી ડરવુ-પાપના અનેક પ્રકારો પકી
સાત વ્યસન મહાપાપ છે ૧ જુગાર રમ, ૨ માસક્ષણ
કરવુ, ૩ દારુ પીવે, ૪ વેશ્યાગમન કરવું, ૫ શિકાર કરે,
- ચેરી કરવી અને ૭ પરસ્ત્રીગમન કરવુ -આ સાત મહા
વ્યસન છે, દુખાવી છે અને પરિણામે પરભવમાં નારકીના ઘેર
દુખ સહન કરવા પડે છે
જુગારને અર્થ માત્ર પાના રમવા એટલે જ નથી, પરંતુ
આધુનિક યુગના આક ફરક, તેજી મદી, ઘોડદોડ, સો વિગેરે
તેમાં સમાવેશ થાય છેઆવા ધ ધામા બે ટકા કમાવાને અને
બઠ્ઠાણુ ટકા ગુમાવવાને જ મલાવ રહે છે આવા વ્યસનવાળો
ઝડપથી કગાળ બની જાય છે. અને તેમ બન્યા પછી ચેરી,
ઠગાઈ લૂટફાટ વિગેરે વ્યસને તેને લાગુ પડે છે, જેને પરિણામે
કઈ કોઈ વાર “જેલને મહેમાન” પણ બનવું પડે છે સહી
પૂરેપૂરા પાયમાલ થઈ ગયાના અનેક દાખવાઓ આપણું નજર
નામે જ બની રહ્યા છે તેમાં વિશેષ પૂરાવાની કોઈ જરૂર નથી
માસભક્ષણથી નિયતા અને ક્રૂરતા આવે છેલેલુપતા પણ
વધે છે મદિરાપાનથી શરીરોગ્ય બગડી જાય છે પૈસાનું પાણી
વાય છે અને નશાના આવેશમા મા કે બહેન, પિતા કે વડીલની
મથોદાનું પણ ભાન હેતુ નથી પરસ્ત્રીગમન કે વેશ્યાગમન,
શિકાર કે ચેરી એ પણ પ્રતિષ્ઠાની હાનિ કરે છે, માટે ગૃહસ્થ
દરેક “પાપને સાપ ગણી તેનાથી સો ગાઉ દૂર જ રહેવું

·(૬)
(૫) પ્રસિદ્ધ દેગાચારનુ પાલન કરવુ-જે પ્રદેશમાં વસતા
હોઈ તે દેશમાં નિંદાપાત્ર ન થવાય તેવી રીતે વસ્ત્ર, આભૂષણ
વિગેરે પહેવા લૌકિક રિવાજોને વાગ કરવાથી લોકેની ઇતરાજી
વહથ્વી પડે છે અને કોઈ કઈ વખતે મહત્વના કાર્યો પણ
માર્યા જાય છે
(૬) કોઈના પણ અપવાદ (નિ) ને બેવવા-વિકાસની
ઈચ્છાવાળાએ કદાપિ કેતુ પણ વાકુ ન બોલવું, તેમાં ય ખાસ
કરીને સાધુ, સાધ્વી, શ્રાવક, શ્રાવિક, રાજા, પ્રધાન કે ભડાકીના
તે અવર્ણવાદ બેવવા જ નહીં પણ જેમ દૂધ પીવે છે અને
પાણીને ત્યજી દે છે તેમ મન પુરુષે હલકી વાત ત્યજી દઈ
ગુણ તરફ જ દષ્ટિ દેડાવવી કદાચ નિંદા કર્યા સિવાય નહી ન
શકાય તે આત્મનિરીક્ષણ કરી પિતાની ભૂલની નિંદા કરવી નિંદા એ
ખરી ચીજ છે અને તેથી જ શાસ્ત્રએ તેને સળખું પાપ
વાનક ધુ છે.
(૭) પોગ્ય સ્થાનમાં ઘર બાવકુ-જે સ્થાન અતિ ખુ ,
હોય, અતિ ગુપ્ત હેય કે અયોગ્ય પાડોશવાળુ હોય તે સ્થાન
અન્ય ગણાય છે જે સ્થાન નું હું હોય, ત્યા ચીને વિશે
ઉપદ્રવ રહે છે અત્યાજ્ઞા યુગ-રણે બધાયેલા પ્લેટમાં અવા-
નવાર ચોરી થતી સાવાનીએ છીએ, કારણ કે તદ્દન નજીક
નજીક ઘર ન હોવાને કારણે ચોરને નાશી જવાની વિશેષ અનુ
"ના રહે છેવળી કઈ કઈ પ્રસગમાં તે પડખેના પ્લેટમાં
હા હે તેની પણ બાજુના પ્લેટવાળાને ખબર નથી હોતી,
તે આતના સમયે તે સાથે પણ શું કરી શકે? વળી અતિ
મકાનમાં રહેવાથી આપણ સ્ત્રીવર્ગની મર્યાદા પણ સચ
વાતી નથી અતિ ગુપ્ત ધ્યાનમા એટલે ખીખીચ ઘરમા
હેવાથી ઘની શાબ વધી શકતી નથી તેમજ આગ જેવા ઉપદ્રવ
પ્રસગે ઘણી જ મુશીબત પડે છે

·{
(૬૪),
માનવ જીવનનું
વાસિત કરવામાં આવે તે ઉપકારને બદલે વળી શકે કારણ
સદ્ધર્મની પ્રાપ્તિથી તેમના જ મ-મરણના ફે! ટળી જાય છે
લાગવત મહાવીર ગર્ભાવસ્થામાં માતાને કઈ ન પહોચે તેવાઈ
દાથી અચળ રહ્યા જેથી ત્રિશલા માતાને અતિશય દુખ થયું
આ દુ ખ જાણુ ભગવતે નિશ્ચય કર્યો કે-આવા અપ્રતિમ વાત્સ
દયવાળી માતા જીવે ત્યા સુધી દીક્ષા નહીં લઉં આ છે માતૃતિની
પરાઠા શ્રવણકુમારે પિતાના માતા-પિતાને કાવડમાં બેસારીને
તીર્થયાત્રા કરાવી હતી તે હકીક્ત તે આપણે જાણીએ જ છીએ
અન્ય દર્શનેમા પણ કહ્યું છે કે
માનવ મા દિવા મવા એટલે કે માતા-પિતાની દેવોની
માફક આજ્ઞા શિરોધાર્ય કરવી
આધુનિક યુગમાં માતા-પિતા
પ્રત્યેની ભક્તિમાં ઘણે ઝાસ
દેખાય છે કે કે ઈ વાર તો “તમારા કરતા અમને વધારે
ખબર પડે છે તેના આકાશયુક્ત વચને માબાપને સાળવા
પડે છે માત બિમાર હોય કે પિતા પથારીવશ વાય ત્યારે તેમને
કટ ને ભળાવી દેવામાં આવે છે પણ તેવી સ્થિતિમાં તેમની
સેવા કરવી, સા સા વચનો સભળાવવા કે ઉત્સાહથી ધર્મનું
વાચન કરવું એ જ તેમને સતેષ પમાડવાને સાચા માર્ગ છે
કેટલાક બહાદુર બેટા')એ માત-પિતા પાસેથી પણ કામ
લેવામાં હુશિયારી માને છે, ઈ ઈ બટાઉ પુરા માતા-પિતાને
આજીવિકાના અમુક પસા આપીન પાતાની ઇતિકર્તવ્યતા માને
છે ને કે કોઈ કારે ડમ-ડેસવા મૃત્યુને ભેટે તેની રાષ
જેતા હોય છે
માબાપ પ્રત્યે આવુ હીન ને અધમ આચ નું હેય ત્યા
cકતિ કે અસ્પૃયની આશા કયાથી રાખવી ?

·(૫)
(૧૦) ઉષાપાળા સ્થાનનો ત્યાગ કરવો-ઉપદ્રવવાળા સ્થાનમાં
રહેવાથી પૂર્વે ઉપાર્જન કરવા ધર્મ અને ધનને નાશ થાય છે
અને ચિત્તની અસ્વસ્થતાથી શરીરને પણ પાનિ પહોંચે છે નીચેના
સ્થાને ઉપદ્રવવાળા ગણી શકયા વાર વાર ચોરી થતી હોય,
પાના પ્રલયથી નુષ્માન થતુ હેય, અગ્નિને ઉપદ્રવ થતું હોય,
પરગજવીને ભય રહેતે હેય, વાર વાર દુષ્કાળ પડ હેય રાજા
અધી, અન્યાથી કે બાળક હય, જ્યા સ્ત્રીનું રાજ્ય હેય,
પરસ્ત્રવ પટ પુરુ વસતા હોય, પશ્ચિમ કવ્વા છતા પણ આજી
વિકા ન મળતી હોય ધર્મગુરુને એગ ન થતું હોય, ચાર-ધાડને
ભય રહેતું હોય
(૧૧) નિંતિ બિમા પ્રવૃત્તિ ન ક વી-શિદ સમાજમાં જે
કાર્ય અધમ-હલકુ મનાતુ હોય તે નિંદિત ગણાય નિંદિત કાર્ય
કરવાથી પતિ નાશ પામે છે, માન-માતાને નાશ થાય છે,
કેટલાક નિતિ કાર્યો નીચે પ્રમાણે ગણાવી શકાય-ખૂન કરવું,
વ્યભિચાર કરે, ફૂટણખાના ચલાવવા, ભેળી કરીને ફેસ
લાવી પરદેશમા વેચી નાખવી, વર કે કન્યાવિક્રયમાં સહાય કરવી,
માતા-પિતાને હું બી કગ્યા, જાસૂસી કરવી, છતી શક્તિએ હજુ
સાઈ કરવી વિગેરે
(૧૨) આવક પ્રમાણે ખર્ચ કરવો-પૂર્વ પુરુએ હમેશા
આવકના ચાર ભાગ પાડવાનું કહ્યું છે એક ભાગ અનામત રાખવે
કે જેથી મકટસમયે ઉપયોગમાં લઈ શકાય એક ભાગ સલામત
ધીરધારમા રેક, જેથી નિયમિત આવક થાય, એક ભાગ
સ્ત્રી, પુત્ર, માતા-પિતા, બહેન વિગેરેના પોષણ માટે વાપરે અને
એક ભાગ ધર્મકાર્યમાં વાપર કદાચ આવક અપ હેય તે
તેના પ્રમાણમાં ખર્ચ રાખવે, પણ આવક કરતા ખર્ચ વ
ઈ pખત દેવું થયું એટલે તે

·#
માનવ જીવનનું
થઈ જતા
tk
માફક વધતું જ જાય છે અને છેવટે ગળાબૂડ દેવુ
માનવી મૂઝાય છે
વધારે ખર્ચ ક વીધી પસાદાર ગણા, આપી પ્રતિષ્ઠા
વધશે” એ વિચાર ભૂલભરેલું છે કે દમના પડદાને આગના
વાર નથી લાગતી એક વખત જીવન-ધો વવાયું એટલે તે
વધતુ જ રહે છે, સરલતાથી તે ઘટતુ જ નથી સારી આમદાની
ના બે ચાર વર્ષે વ્યતીત થઈ જતા મદીના પવનમા તે વધારેલા
અર્શી આકર લાગે છે અને તેનું છેવટ શું પરિણામ આવે છે
તે આપણાથી અજાયું નથી માટે જ ગાકારોએ કહ્યુ છે કે-
સારા સમયમાં પણ ફેલાઈ ન જતા અવકના ચાર ભાગ પાડી
મર્યાદાસર જ વર્તવુ
(૧૩) ધનાદિ અનુસાર વેગ એવો-ધનવાન મનુષ્ય મુફલીશ
ને વેશ ધારણ કરીને નીકળે છે કે તેની ખામી કર અને
કઈ કઈ વાર તે એવું પણ અનુમાન કરી લે છે-ભાઈસાહેબને
જરૂર ધધામાં નુકસાની ગઈ જશે આથી આટ-આબરુને ધક્કો
પહોચે તેમજ અજાણ્યા માણસે આદરસત્કાર પણ ન કરે
ઊલટી રીતે કે ગ ગ તવગરને વેશ પહેનીકળે તે લોકો
તેને ઉદ્ધત કે નબટાઈ માને છે તે એવું અનુમાન કરે કે ભાઈ
સાહેબે કેઈની મી કત કાથ કી લીધી હશે વળી લેણુકારા પણ
તકાદે કરવા લાગે કે “ભાઈ સાહેબ હમણા તે ખૂબ કમાયા જણાવ
છે, પૈસા આપી દે ' આમ બંને પ્રકાર ત્યજવા લાયક છે
કોઈ વૃદ્ધ યુવાનને વેશ પહેરે છે કે યુવાન વૃદ્ધને લાયક
વેશ પહેરે તે પણ ઈછનીય નથી
૧૪) બુદ્ધિને વિનસ ઃ-જેની બુદ્ધિ વિકાસ પામે છે તે
દરેક કાર્ય સમ્લતાથી પાર પાડી શકે છે બુદ્ધિને વિકાસ કરવા

·પાથેય
માટે શાસ્ત્રકા બુદ્ધિના આઠ ગુણ બનાવ્યા છે (૧) શુક્રૂ–
સાભળવાની ઈચ્છા (૨) શ્રવણ-શાસ્ત્ર સાભળવુ, (૩) શહણ-તેને
અર્ધ સમજ (૪) ધારણતે યાદ જવુ, (૫) ઉહ-ગ્રહણ
કરેના અર્થને આધારે તર્ક ક વે ( અપહ-વિશેષ નાન
મેળવવુ, (૭) વિજ્ઞાન-ભ્રમ કે સદેહ નહિત યથાર્થ નાન અને
(૮) તત્ત્વજ્ઞાનઅમુક વસ્તુનુ આમ જ છે તે નિશ્ચય કર
આ પ્રમાણે શાશ્વ-શ્રવણ કરી ધર્મમાર્ગે ઉદ્યમવત થવુ
બુદ્ધિ બેધારી તલવાર જેવી છે તેને જે માગ કરતા
આવડી ગયા તે બેડ પાર થઈ જાય અને બુદ્ધિ વિભાગે જાય
તે બહાર આવી પડે એટમ શૈઓ કે હાઈડ્રોજન ... એ
બુદ્ધિને દુપગ નહીં તે બીજુ શુ છે ?
(૧૫ પ્રતિદિન વર્મા સાભળ-પ્રભાદરૂપી પિશાચ એટલો
જે વર છે કે તેને જરા પણ છિદ્ર મળતા તે પમી જાય છે
અને ગુણ-સમૃદ્ધિને લૂંટી લે છે નિત્ય ધર્મ સાભળવાથી મનના
પણામ કોમળ થાય છે અને આધ્યામિક અધિચિ વૃદ્ધિ પામે
છે આ સાધમાં સાપ અને નેળિયાનું દાત પ્રસિદ્ધ જ છે
સર્પના ડબથી જ્યારે નેળિયાને ઝેર ચડતુ કે ત ત જ તેને
વેલ સુધી લેને એ સર્ષના વિષની કોઈ પણ અસર ન થતી
તે પ્રમાણે આપણે મેશ ધર્મ-શ્રવણ કરીએ તે કામ-ક્રોધા
દિનું ઝેર આપને અમર કરી શકતું નથી
(૧૬) અછણ થના ભજન ત્યાગ-આયુર્વેદશા અને નિયમ
છે કે-પહેલાનુ અન્ન પડી ગયું ન હોય ત્યા સુધી ફરી ભજન
ન કરવું જે ભોજન કરવામાં આવે તે મેળ આવે, લવાર થાય,
કપ થાય, મૂછો કે ફેર આવે અને કંઈકોઈ વાર મૃત્યુ જેવા પ્રસંગ
પણ આવી જાય અજીર્ણ થયું છે તે તેના ચિહ્નોથી જાણી શક

·માનવ જીવનનું
(૧) ઝાડામાં વાસ આવે કે ઝાડે પાતળે કે બધાયા વિનાને
આવે, (૨) દુર્ગધી પવન-છૂટ થાય, (૩) ખરાબ ઓડકાર આવે
(૪) શરીર ભારે લાગે અને અન્ય પર અચિ થાય
K
(૧૭) પ્રકૃતિને માફક આવે તેનું ભજન અવસરે કરવુ-
ભેજન એ પ્રાણધારણ માટે આવશ્યક સાધન છે પિતાની પ્રકૃતિને
શુ માફક આવે છે તે મનુષ્ય પિતાના અનુભવથી જ જાણી
શકે છે અવસરે એટલે નિયત સમયે જ ભેજન કરવું આજે
અગિયાર વાગે અને કાલે બે વાગે તે પરમ દિમે વળી દશ
વાગે એમ અનિયમિત ભેજન ન કરવું, કારણ કે નિયત સમયે
જ્યારે સુધાને ઉદય થયે હોય ત્યારે જ જમવાથી અન્ન પર
રુચિ થાય છે અને અન્ન પચો પણ જાય છે
(૧૮) વર્મ, અર્થ અને બમ સાવવા-જેનાથી આત્માને
કર્ષ થાય તે ધર્મ, વ્યવહારના સર્વ કાર્યોની જેનાથી સિદ્ધિ
થાય તે અર્થ અને જેનાથી ઈદ્રિયોની તૃપ્તિ થાય તે કામ
ગૃહસ્થને માટે આ ત્રણે આવશ્યક છે એકને જ પ્રાધાન્ય આપી
બીજાને ગણ કરવાથી વવાર ચાલી શકે નહિ
ધારો કે કોઈ ધર્મસાધન જ કર્યા કરે પણ અર્થ કે કામની
દરકાર ન કરે તો તેને વ્યવહાર જ અટકી જાય કોઈ માત્ર
દ્રપાર્જન માટે જ મટ્યા રહે અને ધર્મ કે કામની દરકાર
ન કરે તે આ લેક ને પક બને બગડે કે ફક્ત કામની
જ સાધના કર્યા કરે તે દુખ અને દરિદ્રતાને ગીધ અનુભવ
થાય, માટે જ શાસ્ત્રકારે ફરમાવ્યું છે કે-ધર્મને પ્રધાનતા આપી
અર્થ ને કામની પણ સાધતે કરવી
(૧૯દોન, અતિથિ અને દેવની સેવા કરવી-તુલા, લગડ,
અશકત કે ભગત-ભિખારીને યથાશક્તિ દાન કરવું જે તેમના

·થિય
૪
રત્વે ઉપેક્ષા કરવામાં આવે તે દયાધર્મને જ લેપ થાય
ધુ-સતે અથવા તે મહેમાનોનું ભાવથી સ્વાગત પ્રવું અને
દવ અત-પ આપવા તેનાથી ગુણવૃદ્ધિ થાય છે ઇષ્ટદેવની
પાસનાથી આતકિ વલણ ધાસિંક બને છે
(૨૦) ગ્રાહી ન થતુ-પિતાની ભૂલ જણાઈ આવે છના તે
મૂવ ન કરવી ટી વાતને પણ પકડી રાખવી તેને કદાગ્રહ
કવામાં આવે છે કદાગ્રહી થવાથી સરલતાનો નાશ થાય છે, નવી
વી હિતશિક્ષા પ્રાપ્ત થતી નથી અને વિકાસ રુંધાઈ જાય છે
(ર૧) ગુણને વિષે પક્ષપાત ખો-ગુelી પુરુષના વય કે
શ જેવાના નથી ગુણ જ પૂજાવા લાયક છે ગુજને પ્રત્યે
મ નાખવાથી આપણુ ગુણે વૃદ્ધિ પામે છે, અન્ય મનુષ્યોને
| ગુગી બનવાની પ ણ થાય કે ક્ષમા, માનવતા, નમ્રતા,
તષ, સજજનતા, ઉના, દાક્ષિણ્યતા, વિનય, વિવેક, ધમ પણ
ગેરે અનેક પ્રકારને ગુલ છે.
(રર) દે ળ પ્રમાણે વર્તપુજે દેશમાં જવાની શાસ્ત્રકારની
નાજ્ઞા ન હોય કે રાજાના મનાઈ હોય તેવા દેશમાં ઉદ્ધતાઈ કરી
વુ નહીં જે કાળે જે કાર્ય કરવાનું ફરમાન હોય તે પ્રમાણે
કરવુ ઉજળામાં ખેતી કરે તે નિષ્ફળ જ જાય. ચોમાસામા
ડું ખાય તે પાચન ન થાય શિયાળામાં આછા-બારીક વસ્ત્રો
ડર તે શરદીના જ ભોગ બનવું પડે
(૨૩) ગતિ અનુસાર પ્રથભ કરા-પિતાનું બળને શક્તિ
પાસી કાર્ય શરૂ કવું, અધુરુ મૂકવાથી માનહાનિ તેમજ ધન
નિ ને થાય છે
સમય કેવું છે? મારા મિતે કેવા છે? આવક અને ખર્ચ
લે છે? મારી શક્તિ કેટલી છે? એ સર્વને વિચાર કી
તર્યામ કરવા પાછા પડવાનું થતું નથી

·(૭૦)
માનવ વનનું
(ર) ભ ા-પિપા યોગ્યનુ ભ પાપગ્ન કનુભાતા પત્ની
પુત્ર પુત્રી વિધવા બહેન કે આપત્તિમાં આવી પડેવા સજજનેનુ
અવશ્ય ભરણ-પોષણ કરવું તે બધાને ઉચિત કાર્ય નેપવું અને
અગ્ય અને ન ચડી જાય તેની પૂરતી ચીવટ રાખવો
(૨૫) રાચારી તથા જ્ઞાનવૃદ્ધની સેવા-સાધુ-સંતની સેવા
કરવાથી આચાર સુધરે છે અને ચારા વિકાસ પામે છે
(૨) દીધળી થનુ-આગ લાગે ત્યારે જે દવા બેસવુ
એ ટૂંકી બુદ્ધિ છે જે મનુષ્ય પાળી પહેલા પાળ બાધે તે દીર્ઘ
દર્શી કહેવાય જે દીર્ધદષ્ટિ રાખવામાં ન આવે તે અનેક જાતની
આફતમાં અવાઈ જવાય
(૨૭) વિશેષજ્ઞ બનવુ-મારુ કે ન સુ, સાચુ કે હુ તેને
તફાવત જાણે તે વિશેષજ્ઞનું લક્ષણ છે. વિશેષ કદી કોઈથી
છેત તો નથી
(૨૮) કૃતજ્ઞ થrઈએ પિતાના પર કોઈ પણ પ્રકારના
ઉપકાર કર્યો હોય તેને યાદ રાખી બરાબર સમય આ છે તેને
બદલે વાળી આપવાની ભાવના કૃતજ્ઞના કહેવાય તેથી શિષ્ટાચાર
જળવાઈ કહે છે અને સદભાવની વૃદ્ધિ થાય છે
(૯) પ્રિય થતુ-કોઈને દુભવ નહિ, લેને પ્રિય લાગે
તેવું કામ કરવું મિષ્ટ વાણી લાવી છની શક્તિએ કોઈનું
પણ કાર્ય કરી આપવું
(૩૦) લજવાન થયુનિજ કાર્યો કદાપિ ન કરવા એક
વખત શરમ મી પછી તેને અત જ નથી આવતે કહેવત છે
કે જેણે મૂકી શરમ તેનુ ફૂટયું કરમ, પણ તેને અર્થ બેટી
શરમ રાખવાને નથી જમવા બેસવુ અને શરમથી અર્ધા ભૂખ્યા
ઊભા થઈ જવું અથવા તે કેઈ કામ પ્રસગે કેઈની પાસે જવુ
અને શરમને અને બાયા વિના પાછા ફરવુ તે તે અનુચિત જ છે

·----- ધિ (૭૧) (૩૧) વાળુ વડુ-બીજા ગમે તેટલા ગુણો હોય પરંતુ તે દયા ગુણ ન હોય તો બધા ગુd નિવૃંક છે ધર્મનું મૂળ • દયા છે (૩૨) સોમ્ય આકૃતિ નાખવી-અ ય વ્યક્તિ પર સુદ છાપ ડે અને લોકપ્રિયતામાં વૃદ્ધિ થાય તેવી સોમ્ય-પ્રસન્ન આકૃતિ ખવી પડાયેલા, એડી પાધવ મેઢાવાળા તેમજ બાવરા સને કઈ બેલાવતુ પણ નથી (૩૩) પરોપરી બનવુ-પકા વગરનું જીવન પશુ ક તા મુ બહેતર છે પશુ પણ પાપકારના કાર્ય કરે છે તેના કષ્ના દ્ધિશાળી માનવ પર પાશ્ય કહે કેમ શોભે? પરોપથી * જીવન ધ થ બને છે () અતરના છ ગણુઓને જીતવા-અતરના શત્રુએ તે ઘણા પર તુ મુખ્ય ગણના છની કવામાં આવી છે (૧) કામ- રીસ ગ ૫ સ્ત્રીના ગર્વથા ત્યાગ કે વે ધાનની માફક નિરત- પર વાર વિષય સેવન ન કરવું, તેથી તે સ્ત્રીપુરુષ બને તબી ન બગડે છે અતિ કામોન્માદથી પોતાની સ્ત્રીના વિહેપ-સ્ત્રી મનની ઈચ્છા થાય છે માટે મને વશ કરવા પ્રયત્ન કરવો ) કોધ-સી પ્રાણી પર સમભાવ રાખવે કાઈથી ઘડીકમાં કરી માણી ધૂળ થઈ જાય છે છે તે એક જ વખત મારે છે પણ ધ તે અનેક વાર મૃત્યુ નીપજાવે છે માટે ક્ષમાં રાખવી (3) ભ-લેભી મનુષ્યનું ચિત્ત કદાપિ સ્થિર નહેતુ નથી તેને કઈ પણ પ્રકારે સતેજ ને નવી એટલે ન કરવાના કાર્યો પણ લોભ શ કરે છે (ક) માન અભિમાનને કારણે પ્રગતિ અટકી જાય છે અભિમાનના આવેશમાં વડીલ કે ગુરુ આદિનુ માન સચવાતું થી વિનયને નાશ થાય છે અને તેથી વિદ્યા-કલાની પ્રાપ્તિ tતી નથી અને ત્યાગ કરી ગલી તા રાખવી (૫)હને

·(૭૨)
માનવ જીવનનું
કોઈ પણ તેથી યા તે સિદ્ધિથી અયત હત ન બનવું
સસાના મુખે તે ક્ષવિક છે આજે સુખ દેખાય છે તે કાલે
દુખ આવના ઢીલ થતી નથી, માટે પૂવ પુથના વેગે પ્રાપ્ત થના
લાભને સગ કરવો (૬) મદ-આઠ પ્રકારના મદ કહ્યા છે
દરેક પ્રબ ને મદથી હાનિ જ થાય છે
(૩૫) ઇધિને વશ રાખવી-ઈદ્રિ ચપળ અશ્વ જેવી છે
તેને લગામમા રાખે ત્યા સુધી આ કુશમા રહે, છૂટ મૂકો તે તેને
ફરી વશમાં લાવતા મુશ્કેલીને પાર નવી પશે દ્રિયના વશથી
હાથી બ ધનમાં પડે છે, દ્રિયની લેતુપનાથી માછવા પ્રા
ગુમાવે છે, ઘઢિયના વળથી ભ્રમર કમલમ બિડાઈ મરણને
શર, થાય છે, અમુદ્રિયના વશવનપણથી પn ગયાઓ દીપ
કમાં પડી મૃત્યુને ભેટે છે અને શ્રોત્રેદ્રિયના વરાપણાથી ગયા
શિબરીના હાથમાં સપડાય છે આ પ્રમાણે ફક્ત એક એક ઈદ્રિય
ના સેવનથી પ્રાણીની અધોગતિ થાય છે તે પ ઇદ્રિવાળા
મનુષ્ય, જે ઈદ્રિયેની લગામ છૂટી મૂકે તે તેની શી દશા થાય ?
ઈદ્રિયોને વશ રાખવાથી સ યમ કેળવાય તે બરાગ્યની રક્ષા
થાય છે, નિરર્થક ધન થય તે અટકે છે અને ધર્મારાધનની
થતા આવે છે
ઉપર પ્રમાણે જણાવેલા પાટીશ ગુણોના કમમાં પણ કે
કોઈ સ્થળે ફેરફાર જણાય છે પણ કહેવાનો મતવળ તે એક
સરખી જ છે
આ પાનીશ ગુણના સેવનથી જીવનયાત્રાની એક મહત્વની
મજલ પૂરી થાય છે આદર્શ નીતિમય જીવન જીવવા માટે આ
માર્ગોનુસારપણાના પાનશે ગુણેનું પાલન આવશ્યક છે

·----- રે S ૨ ઇંદ્રિયામાં રસનેન્દ્રિયને જીતની, , ગ . ? . ' કરા, ૪ યોવન અવસ્થામાં બ્રહ્મચરનું કે તે કાયર મનુષ્યનું સાધુપણ પાળવું, ૫, કે જે દ્ર દયાને આવાર–ડ પિકને શરણ * * * આધાર, તરસ્યાને પાણીને આધાર છે … , સમુદ્રમાં ડૂબતાને પાટિયાને આધાર, મન ને રોગીને ઓષધને આધાર, થાસ્થાને વાદ ને . શિખામણના આઠ બેવ-દયા છે અને ત્ર- પાળે તે જ્ઞાની, પાપથી ડરે તે પતિ, અને જે તે શુથ્વીર, સત્ય વચન બોલે તે સિદ્ધ છે. તે ધનત, કુવAણને ત્યાગ કરે તે ચ, કવિ- 4 પણ માટે રાખવા જેવા સાત ધા! કામાગ્નિ ફમણુનું, ૨ પૂજા કરવાનું, ૩ ૬ કર્ક, પહેરી જવાનું, ૫ રાત્રે સૂતી વ4, * કેટલીક ઉપયોગી હકનો ગ ચોદવા માંટવાના સ્થાન પર સામાયિક, પ્રતિક્રમણદિ ઘર્મક્રિયા થતીય, દેત્ર - ચૂલા ઉપર, ૪ પાણયામા, ૫. સુવન - ર ઉપ૦, ૭ છાશ કરવાના સ્થળે, ૮ ખા ણીયા - ૮ અને એક દશમ ફાવતુ રાખો કે જેથી તે ' પાઠ હકીક્ત દુર્લભ-૧ કર્મમા હિરક ક- ૭ અભિમાની હોવા છતા ક્ષમા ધ = કરવી. * વસ્થામાં ઈદ્રિને સયમ કરે પ્રાણને દયા ધર્મને આધાર જા. સ્નેહ સાચવે તે મિત્ર ઝલ જન; ૮ પહેરીને સનાન કરવાનું અને ૭ ઝિમ'' જતા T ·માનવ વનનું ચા- વિકથા-બ્રખ્યા, ભેજનથા, દેશકથા અને ગજકથા મિથ્યાત્વનો ત્યાગ-કુદેવ કુગુ અને કુધર્મનું નેવન તેનું નામ મિથ્યાત્વ નાગી, પી કર, હિંસક તે કુટેવ ગણાય કચન ને મિનીને મળી, લપટી, ધનલાલસાવાળા, કદાગ્રહી કુગુરુ ગણાય અને હિંસા, વિષયેચ્છા, વિશ્વાસઘાત અસત્ય વિગે ન ઉત્તેજન આપે તે કુધર્મ હેિવાય તે સસરા અવય તો કેમકે મેન તેવી અસર ” તે કહેવત પ્રસિદ્ધ જ છ ગગાનું પાણી પવિત્ર છે પણ સમુદ્રમાં મળતા ખારુ બની જાય છે તેમજ હિળી, નવગર વિગેરે અજ્ઞાનમય મિથ્ય પર્વને પરિવાર કરે હનુમાન ભવ, કાલી, બહુચરાજી દુર્ગ વિગેર દેવ-દેવીઓની માનતા સાસારિક સુખ માટે ન કી, કારણ કે જે કઈ સુખ કે દુખ પ્રાપ્ત થાય્ છે તે સર્વ કમાધીન છે આપત્તિ વખતે શાસન દેવ-દેવીનુ જ ચિતવન કરવુ તમને ફળમા મ દેહ ન રાખો-ક પવૃક્ષનું સેવન કરીએ તે મનઈચ્છિત પદાર્થ પ્રાપ્ત થાય જ ચિતામણિ રનની પ્રાપ્તિથી દારિદ્રય દૂર થાય જ છે તેવી જ રીતે સર્વ કથિત ધર્મનું સેવન અવશ્ય શુભ ફળયક થાય જ જે ધર્મને તીર્થકર ભગવત જેવાએ ઉપદેશ કર્યો, ગધર ભગવતેએ જેને પ્રચાર કર્યો તેવા ધર્મના ફળમાં ક્યો સુન પ્રાણ દેહ લાવે ? શકે કે કક્ષા ન કવી–મર્વસ વીતરાગ પરમાત્માના પ્રમાણુ ભૂત વચનમાં કદી પણ શકા ન કરવી, કેમકે તે સર્વથા નાગ- છેષ રહિત હોવાથી તેમને કશે પણ સ્વાર્થ હોતે નથી, વળી અસત્ય બોલવાનુ કે મિથ્યા પ્રચાર કરવાનું કઈ પ્રજને નથી આટલી શ્રદ્ધાપૂર્વક જૈનધર્મની સાચી ધગશથી સેવના કરવી અને પ્રાણાતે પણ પાખડી કેની જાળમાં ફસાવું નહીં શાસનની પ્રભાવના વી-કેટલાક બાળજી આડરથી ધર્મ પાળે છે, માટે શાસ્ત્રકારેએ ધર્મની પ્રભાવના કરવા માટે

·કે
પાપ
(૭૫)
ખાસ ભાર મુક્યો છે પ્રભાવનાના ઘણું માર્ગ છે તેમાં સિદ્ધાને
અભ્યાસ, ધર્મોપદેશની કળા, વાડીને જીત, નિમિત્ત જ્ઞાન
મેળવવુ, વિશેષ તપશ્ચર્યા કરવી, અજનગ સિદ્ધ કરવો,
કા એ ચમત્કૃતિ દર્શાવવી તેમજ ગજાદિક મડાપુરુને પ્રતિબોધવા,
વિગેરે શાસન પ્રભાવનાના અનેક પ્રકાર છે
સીઝાતા સ્વામી ભાઇને ગાય કી-માતા, પિતા કે
કુટુંબી જન મન ધને શાસ્ત્રકારોએ ખ્યાથી સાધ ગણ
છે જ્યારે સ્વામી ધુના સગપjને ઉત્કૃષ્ટ બવ જણાવે છે,
ટે પિતાના સ્વમ બધુને કઈ પણ પ્રકારની ન્યૂનતા હોય
છે તે દૂર કરવા અવશ્ય પ્રયાસ કરે
આજકાલ આર્થિક વિષમતાને કારણે અનેક બધુઓ મૂઝવણ
બનાવે છે તેવા સમયે પિતાની સુકૃતની કમાઈને વ્યય કરી તેવા
પીઝાતા બધુઓને અવશ્ય સહાય કરવી એક પણ પ્રાણને સર્વસ
ધર્મમા સ્થિર કરનાર અનતગણે લાભ પ્રાપ્ત કરે છે માટે તેવા
મધુની કદાપિ ઉપેક્ષા ન કરવી
માત્રજનનુ વર્જન-માત્ર જૈન દર્શને જ રાત્રિભોજનને
નિષેધ કર્યો છે એટલુ જ નક્કી પણ અન્ય દર્શનાએ પણ રાત્રિ
સમયે અને માસ સમાન અને પાને ધિર સમાન કહે છે
વળી રાત્રિભોજનથી જીવ-જતુનો ઉપયોગ રહેતું નથી કઈ કઈ
વખત ત્રિભેજનમા વિપજ તુ આવી જવાથી અનેક પ્રકારના વ્યા
ધિએ થયેલાના દાખલાઓ પ્રસિદ્ધ થયા છે ગી આદિનું ઝેર પડી
જવાથી પ્રાણુનું જોખમ પણ થઈ જાય છે વળી અરેગ્યની દૃષ્ટિએ
પણ રાત્રે કરેલ ભજન જ ન પચતું નથી પરિણામે કબજીયાત,
વાયુ વિગેર વ્યાધિઓ ઉત્પન થાય છે કહ્યું છે કે-કબજીઆત
જ સર્વ ગને પિતા છે, માટે સુત્ર વિચારકે રાત્રિભોજનને
સર્વથા રાગ જ કર રાજિન કરવાથી ભવાતરમાં સપ
ળિયા, ઘુમે છે ,

·(૭૬)
માનવ જીવનને
અભક્ષ્ય ત્યાગ-બે ગત્રિ ઉપરાતનુ દ, બણ અત્રિ ઉપરાતની
છાશ, કાચા દૂધ, દહીં કે છાશ સાથે કઠોળ કાચુ મીઠું, ખસ
ખસ અજાગ્યા ફળ, તુછ કુળ (જેમાં ખાવાનું શેડુ અને કી
દેવાનું વિશેષ હોય તે) બાળ અથાકુ, વાશી ભજન, મધ, માખણ
રીંગણા વિગેરે વસ્તુઓને હમેશા પરિત્યાગ ક કારણ કે તે
સર્વ શી કા તે વિકારી છે અને કા તે તદુસ્તીને હાનિકારક છે
અને તમયને ત્યાગ-એક શરીરમાં અન તા જ હોય
અન તકાય કહેવાય તેવા આ મૂળા, ગાજર સૂરણ વિગેરે
ભૂમિક તેમજ અત્યતા કુણા ળ, પાડા ગળે નવા ઊગેલા
અકરા કુપળીયા વિગેરેમાં અનતા છની ઉત્પત્તિ જાણ તેના
ભક્ષણથી અમેશા દૂર જ હેવું
શ્રાવક વર્મનું પાલન કરવુપાચ અણુવ્રત, ત્રણ ગુણવ્રત
અને ચાર શિક્ષાવ્રત-એ પ્રમાણે શ્રાવક ધર્મના બારે વ્રતનું પાલન
કરવુ પાચ અણુવ્રત એટલે થી પાળવી, જૂઠું ન બેસવું, ચેરી
ન કરવી, મથુનને ત્યાગ કરે અને પરિવહનું પરિમાણ કરવુ
ત્રણ ગુણવતમાં મર્યાદા બહારની ભૂમિમાં ન જવું મહાપાપવાળા
પદર કર્માદાનને વ્યાપાર ન કરે તેમજ પાપ ન.
તેવા ઉપકરણે ન આપવા અને નાટકચેટક કે મિને
ચાર શિક્ષાબતમાં સામાયિક કરવું, ક
પરિમાણે
સક્ષેપ ક, પર્વ
સુપાત્રદાન આપીને
વર્ણન “શ્રાદ્ધગુણ
જાણી તે પ્રમાણે અવર
વ

·No text on this page.

·No text on this page.