·पामा सः।
५५
आन्दघाटीकरयललादः सौभाग्यलीलालिपिहेमपदः ।
जानामि यत्कर्णकुटी कुटीरः श्रीजानकीराघचकेलिसारः ॥२०॥
नारायणक्षोणिपतरजेयं मनो विजेतुं नु कटाक्षयाणैः ।
रनेरनगन्य च कार्मुके किं यासां नृवातुल्सतः सलीले ॥ २१ ॥
जानामि याः काञ्चनकल्पवल्लीः समाश्रितो लोचनलशनी तु।
याभ्यां मुग्वाम्भोगहमण्टलोऽपि मीनं गतभन्द्र इय व्यराजत्॥२२॥
पासां सरोजीवनसाधकुण्डे विलोचने कज्जलपकरेला ।
सरोजसौरभ्यनितान्तलुब्धद्विरेफमालेच समुल्ललास ॥ २३ ॥
यनासिकाकान्तितिरस्कृतानि तिलमसूनानि वनं श्रितानि ।
मुग्वेन यासां विजितःसुधांशुः कृतास्पदः श्यामिकयाऽधुनापि॥२४॥
आदाय यासां विजितात्सुधांशोः सुधाभिरापूरि मुखारविन्दम् ।
एकत्र यन्नीचकलः क्रशीयानालोक्यते प्रातिपदोऽयमिन्दुः ॥ २५ ॥
यदीयदन्तावलिनिर्जितानि मग्नानि सिन्धौ नवमौक्तिकानि ।
क पल्लवे पादपरागलेशे विम्वेऽधरच्छायलपोऽपि यासाम् ॥२६॥
यदीयविम्याधरकान्तिपूरैर्मुक्तामणिः पाटलदीप्तिरासीत्।
सोल्लासनासाशुकपोतचञ्चसमुल्लसदाडिमबीजकल्पः ॥ २७ ॥
यत्कण्ठशोभाविजितः स कम्युः श्रीवासुदेवं भजतेऽधुनापि ।
वीणापि यासां खरखर्वगर्वा वाग्देवताराधनमातनोति ॥ २८ ॥
भुजैर्मृणालैरिव कण्ठनालैः(?)करैः सरोजैरिच सानुरागैः।
नखैः प्रसनैरिव या महीभृद्भानोः सरोजिन्य इव व्यराजन् ॥२९॥
चित्तेऽवकाशं रमणाय दातुं यासां स्तनौ फि पहिरभ्युपेतौ ।
तारुण्यमायातमवेक्ष्य चाग्रे चिरं समुत्थानसमुन्नतो किम् ॥३०॥
यासां कुचौ चूचकपाचिचूटप्रासादभूतौ रतिकामयोः किम्
नाभीतलावालजरोमवल्लीप्रसूनगुच्छाविव भृगलीढौ ॥ ३१ ॥
वितानवेदीहरिणाधिराजदेवाङ्गनानामपि मध्यभागः ।
इति त्रयीयं विजितेति यासांमध्यो वलीभिस्तिसृभिः शशंस ॥३२॥
याः कामदेवस्य लसनितम्वविम्वैकचको रथ एव मन्ये ।
आरुह्य यत्रैप विचित्रसूर्यो हर्पण नतंदिवमभ्युदीते ॥३३॥

·८०
राष्ट्रोडबंगमहाकाव्ये
यदूरुशोभाविजिता नितान्तं विभर्ति रम्भाऽभिभवेन शैयम् ।
सनू पुरैर्यचरणैर्जितानि सहंसपद्मानि वनं श्रयन्ते ॥ ३४ ॥
याभिर्महीमण्डलभासिनीभिः प्रसाधिताभिर्निजकामिनीभिः।
प्रकाममाभासत भूमिपालस्तारावलीभिः सकल: शशीव ॥ ३५॥
कुसुमशरविलासजैत्रमूर्ति नरपतिमत्र कुरङ्गशावनेत्राः।
घनमदमदनोदयादुञ्चत्पुलककपोलमलोकयन्नपाङ्गैः ।। ३६ ॥
लीलावलम्बितपरस्परपाणिपद्माः
कामालसाः कमलकोमलकान्तयस्ताः।
आलीविनोदवचनोद्भवमन्दहासाः
कामप्यनगमधुरामलभन्त शोभाम् ॥ ३७॥
ततो नरेन्द्रोऽपि विनोदसुन्दरो दरोदितापाङ्गतरङ्गरिङ्गणैः ।
अनङ्गसंरगदपाङ्गमङ्गनाजनं घनानन्दमयं व्यलोकयत् ॥ ३८ ॥
ताः प्रिये मदनसुन्दरे रमामन्दिरे तरलमानसः स्थिताः ।
भूतले तु कलये कलेवरैः केवलं कमललोचनाः स्थिताः ॥ ३९ ॥
उत्तुङ्गे कुचतटयोरतीव निन्ने मध्ये तु स्फुटतरमुन्नते नितम्बे ।
भूभाः स्खलति मनः स्म वल्लभातें धीराः किं खलु विषमेघु न
स्खलन्ति ॥४०॥
भूरिभूपणविभूपिताः स्फुरत्पाणयो विलसदंशुकाञ्चलाः ।
तत्र राजवनिता विरेजिरे जङ्गमाः कुसुमिता लता इव ॥४१॥
अथमत्तचकोरचारुनेत्रा परिणेत्रा सहिताः स्फुरद्विहाराः।
कुसुमावचयाय ताश्चिराय प्रतिवल्लि प्रतिपादपं विचेरुः॥ ४२ ॥
मदमन्दमतङ्गाजमन्दचरः कुसुमाकुलकेशकलापभरः।
कलकङ्कणनूपुरनादकरः सविलासमियाय वधूनिकरः ॥ ४३ ॥
मन्दमन्दपरिधूतकदम्बः कम्पचापलकरो वनवायुः।
कामसायकविमोचनजन्मा सुन्दरीभिरविवादममानि ॥ ४४ ॥
पश्यति प्रियतमे रमणीनां प्रस्फुरत्तरलहारमणीनाम् ।
उत्तरोत्तरविचित्रचरित्रं तत्र चेष्टितमतीव दिदीपे ॥ ४५ ॥

·८१ चतुर्दशः सर्गः। गति विना स्थातुमशक्यमेव गतौ पुनः स्यादभिमानभङ्गः। सखीसमूहादिति काऽपि नारी नारायणं गन्तुमगन्तुमैच्छत् ॥४६।। कापि केलिकनकोत्पलकोशं निर्दयं करतलेन ममर्द । कापि चम्पकदलं चपलाक्षी लीलया नखमुखेन लिलेख ॥४७॥ विलासमन्दं वदनारविन्दं करारविन्दे विनिधाय काचित् । नारायणं रम्यमुखारविन्दं चित्तारविन्दे वनिता निदध्यौ ।। ४८ ॥ सुव्यक्तभाखत्कुचकुम्भभारा वल्लीव पुष्पस्तयकाभिरामा। वलदलीभगमलीकमन्या वाला तमालं द्रुतमाललम्बे ॥ ४९ ॥ काऽपि कुन्तलकलापवन्धनच्छमनोन्नमितपाणिपल्लया। किन्चिदेव कुचकुम्भमण्डलप्रान्तभागकलिकामभासयत् ॥ ५० ॥ किञ्चित्समालोकितसमिताली धर्माम्बुसङ्कीर्णकपोलपाली। काऽपित्रपानम्रमुखी नवोढा वोढारमालोक्य चिरं चकम्पे ॥११॥ अवोचत सखीमिदं चपललोचना काचन प्रमोदभरनिर्भरे किमपि पार्धिये शृण्पति। पुरा परमगौरवं मयि पभूप भूमीपते. न वेद्मि सखि विद्यते किमु न विद्यते साम्प्रतम् ।। ५२ ॥ मुग्धेऽपराद्धममुना किम ते यदेनं भ्रूचापविद्रुतकटाक्षशरैर्निहंसि । सख्येति वाक्यमुदिता परिदासपूर्व काचिनिशाकरमुखी विमुखीवस्य ॥ ५३ ।। नायक त्वमसि नैफनायिका सा त्वदेकशरणा शोदरी। तेन तद्विगणनां विधेहि मा साभितककरणा हि मरयः ॥ ५४॥ अन्तराललवशझ्या यया चन्दनं कुचलटे न चर्षितम् । कान्त किं नु मकरीप पारिणः सा तपातिपिरहं सदिप्यते ॥२५॥ किश्च पश्यविशिषोऽपि पचभिः सायंकारि तनूररोनि तान् । अभ्युपेत्य पतिमित्वमुच्यतां काचिदित्यनुपरी ननाशिन् ।२६ । यालामेवमदर्शयत्मियसपी तस्मै नपश्यतां यनिश्शेषकालापिलासिनि फलानापे समुन्नीलति । - ·८२ राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये। ध्वान्तं भूरि विजृम्भते विकसति खैरं सरोजावली पीनं माद्यति चक्रवाकयुगलं संवाधसंयोगतः ॥१७॥ नारायणक्षितिभृता स्वयमेव दत्तां मालां विलोक्य ललनाकुचकुम्भयुग्मे । भारो बभूव कनकाभरणं परस्याः स्त्रीणां प्रियप्रणय एव हि भूरिभूषा ॥५०॥ लसन्मालतीमालिकां कण्ठदेशे नवालतरागं च विम्बाधरोष्ठे। कुचेचन्दनं वीक्ष्य काचित्सपल्याः प्रियेसापराधेऽपियोषातुतोष||५९ आरामशोभामवलोकयन्त्या वसन्तलक्ष्म्याश्चरणाम्बुजोत्थान् । लाक्षानुरागानिव नीरजाक्ष्यो वालप्रवालान्ददृशुलतासु ॥ १० ॥ वधूजने चिन्वति पुष्पमालां भयाकुलाः षट्पदपायिकौघाः। आरामपाला इव कामराज कोलाहलैर्जागरयाम्बभूवुः॥ ६१॥ पुष्पाद्यावचयं मधुर्वनपतिश्चाम्पेयपुष्पच्छला- स्कन्दर्पक्षितिपाय किं कलयितुं तेने दिवादीपिकाः । कामोप्येनमुवाच कोकिलरवैः पश्याधुनैव प्रिया- धूचापास्तकटाक्षमार्गणगणैर्जेष्यामि नारायणम् ॥ १२ ॥ निर्विराममनुरागसम्पदामास्पदानि मृगशावलोचनाः । गन्धलेशरहितानि कर्णिकाः कर्णिकारकुसुमानि चक्रिरे ॥ ६३ ॥ नरपतिवनितास्ततोविरेमुश्चिरकुसुमावचयेन भिन्नगानाः। सहजमपि मदालसा युवत्यः किमुत वनान्तविहारखेदभाजः ॥६॥ आरादारामवापीविहरणकुतुकी केतकीगन्धवन्धु- मन्दव्याधूतनीलोत्पलदलमुकुलो मालतीधूलिमाली। तासामारोहपीनस्तनवहनधनखेदविच्छेदहेतु: फेलीमाकन्दवीधीविपणिमभिववौ दाक्षिणात्यः समीरः ॥३५॥ मदकलसहकारालम्बिरोलम्बगुञ्जा- रवपिककुलचश्चत्पश्चमैः संप्रकीर्य । कुसुमभरविकासरस्य भूपस्य कीर्ती- दिशि दिशि च विकीय द्राग्वसन्तः प्रतस्थे ।। ६६ ॥

·पथदशः सगः। ८३ -. श्रीमहागुलभूमिपालतिलकश्रीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्मधुपुष्परागरसिको मन्वंकसोऽगमत् ।। ६७ ।। ॥ इति श्रीमदसिलभूपालमौलिमुर लिमुकुटललाममालामरीचि चिचुम्बितचरणसरो- जमयूरगिरिकेसरिश्रीमहाराजनारायणशाहोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्र- कवीन्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये वसन्तमण्डितपन- विहारो नाम चतुर्दशः सर्गः॥ पञ्चदशः सर्गः। नारायणक्षितिपतेः प्रथितप्रभाव. प्रौढप्रतापकिरणैरिय तप्तमूर्तिः । व्यक्तोदयः प्रतिदिनोपचितातेज:- पुर्निदाघसमयोऽध समाजगाम ॥१॥ उद्यत्कटोरतरभास्करधामदग्ध- पादाम्बुजेप शनकैरगमदिनप्रीः । चपटांशुशोपितसुधस्य लपोः सुधांशोः सद्योगतेपु (चरणेषु) निशा कशाऽभूत् ।। २।। कणे वारिजमानने मृगमदं फरिपूरं ६ मौली पम्पकचारदामपलयं घालं मृणालं नुते । फण्ठे पालसरोजहारलतिफामालम्पमानालदा दृष्टाः कस्य सचेतसः स्म न मनः श्रीणन्ति चामरः ।। ३ फलयामि दिवाकरः करालातिरारध वृपं पनूव रजः। स परं कधमन्यथा पिपत्ते परितापं पुरसुन्दरीजनानाम् ॥ ५६ किं पिना शिशिरवारिणेति किं पापुराप रानां सनः भने। भास्करोऽपि सुतरांपाऽऽकुलोरिपारि सरितां समाई।

·८४ प्रचण्डमार्तण्डमरीचिदम्भान्निदाधकालोऽपि विनिर्जगाम ॥१६॥ राष्ट्रीडांगमहानाये। हरितो हुताशनमुचः परितः सरितोऽपि चीतपयमो विहिताः। जनता खरांशुमहसाऽऽकुलिना मदनो वकुचतटीमगमत् ॥३॥ अथ भैरवभूमिपालमृनुः सह शुद्धान्नकरालोचनाभिः । कमनीयविलासवासवापीजलपालीपु विलासकैलिमाधात् ॥ ७॥ वेल्लमुजावल्लिविलोलिताम्भोनिमजदुन्मजदुरोन्हाणाम् शरीरवल्या वरवर्णिनीनां सा दीपिका हेममयी बभूव ॥ ८ ॥ पूर्णीकृतानां जलयत्रिकाणां धाराजलैचामरचान्शोभैः। निमीलिताक्ष्यः सरसीमहाक्ष्यः परस्परं सस्मितमभ्यपिञ्चन ॥९॥ नारायणक्षोणिभुजा सलीलं सिक्त प्रियाया बदनारविन्दे । मुखेन्दुरासीत्यतिनीरजाक्ष्याः सिक्तो गलल्लोचनवारिपूरैः ॥१०॥ विलोक्य तासां मुखचन्द्रमाराद्वापीसरोजानि निमीलितानि । कोकाःसशोका दिवसेऽप्यभूवन्वभुः प्रसन्नानि च करवाणि ॥११॥ कस्तूरीमलयजकुङ्कुमावलेपे वीचीभिः सपदि हृते विलासवत्याः । उद्वीक्ष्य स्तनकलशे स्फुटं नखाकं सन्तेपे पयसि हिमेऽप्यहो सपल्या ॥ १२॥ सहैव नारायणपार्थिवेन निदाघसन्तापभरं निरस्य । उत्तीर्य तोयादवलासमूहो जग्राह वस्त्राभरणानि सद्यः ॥ १३॥ अकञ्चकमुरस्थलं स्फुटनखाङ्कशोभौ कुचौ विलोचनमनञ्जनं (गलोदलक्तरागोऽधरः । घनं जघनमण्डनं विगतशाटकं योषितां रतान्तसमयश्रियं सलिलकेलयस्तेनिरे ॥ १४ ॥ निदाघमपि निर्जित्य जलकेलिमिपादिति । नारायणधरापालः सुन्दरं मन्दिरं श्रितः॥१५॥ श्रीशाइनारायणपार्थिवस्य प्रौढप्रतापं परितः प्रसार्य । चञ्चत्पीनपयोधरा चलतडित्प्रेसत्कटाक्षच्छटा चित्रेन्द्रायुधमण्डना घनतमःकस्तूरिकालेपना ।

·पञ्चदशः सर्गः ।
.८९
श्रीनारायणशाहपार्थिवगुरोरालोकनायेव किं
प्रावृट्पङ्कजलोचनाऽथ शनकैराविर्वभूवाद्भुता ॥ १७ ॥
धनकुम्भिनि गर्जति घोरतरं हरिरम्बुधिमिन्दिरया सहितः।
वनिताकुचदुर्गतटं मदनस्तपनोऽपि भिया वत सिंहमगात् ॥१८॥
जलप्लुतां वीक्ष्य वनीं विलासैः पयोमुचामष्टमसिन्धुशङ्की ।
पहिः फणीन्द्रो वहति स्म मन्ये फणं शिलीन्ध्रोदयकतवेन ॥१९॥
पर्जन्यो मुदमुदपादयजनानां
दावाग्निज्वरमहरन्महावनानाम् ।
कल्याणं कलयति च म चातकानां
वाहुल्यं स्म वदति पान्धपातकानाम् ॥ २० ॥
रटद्धनघरटेन घृष्टस्य प्रावृपा हठात् ।
खण्डाइव मृगाङ्कस्य बलाका दिवि रेजिरे ॥ २१ ॥
साई सुधांशुद्युतिमुग्धदुग्धैः संभुज्य तारावलिकूरपूरम् ।
उच्छिष्टदोपापनयाय तोयैस्ततान गण्दूपमिवाम्वुवाहः ॥ २२ ॥
अत्युष्णमाखाद्य सहस्रभानुं निपीडितो नीरधरो नितान्तम् ।
मुहुर्मुहुर्हन्त मरीचिदग्धा तडिद्रसज्ञा तरलीचकार ॥ २३ ॥
केकिनि कणति कोमलकण्ठे वाति च स्फुटकदम्बसमीरे ।
मानिनीजनमनस्थितमानस्तत्क्षणेन शतशर्करितोऽभूत् ॥ २४ ॥
लाटीमण्डलपीवरस्तनतटीपाटीरपाटचरः
कार्णाटीगणकर्णपूरकलिकानि(द्रा)भरद्रावकः ।
आभीरीकुचकुम्भधर्मकणिकाभूयस्सुगन्धीभव-
कस्तूरीमकरीपुरस्सरचरः प्राप्तः कदम्यानिलः ॥ २५ ॥
लात्वा सलीलं वियदम्बुराशी प्राकृशाङ्गया भवनं ब्रजन्त्या।
निष्पीडितात्किनु पलात्पयोदलात्पयो निर्गलितं समग्रम् ।। २६ ।।
नारायणक्ष्मारमणाय जैनप्रयाणवाचालतुरजमाय ।
अमन्दमागल्यचिकीर्षयेव ततः समेता शरदम्बुजाक्षी ।। २७ ।।
प्राकृशाङ्गयाः सुतरां जरत्याः प्रापुः पयोदाः पलितानुकारन् ।
समुत्थितायाः शरदगनाया मरालमञ्जीररवो पनूव ॥ २८ ॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । शृङ्गारलक्ष्मीर्मदनस्य राज्ञो नीराजनां विश्वजयाय तेने। तारावलिस्तत्र किलाक्षतालिः सम्पूर्णचन्द्रः कलशो वभासे ॥२९॥ मदने कृतसन्धाने मित्रं प्राप्य निशाकरम् । भावालस इव श्रीमान् भानुः कन्यामशियत् ॥ ३० ॥ वल्लभस्य जलधेरयं रिपुः कुम्भजो मुनिरुदेति हा पुनः। चिन्तयेव शरदीति सिन्धवो लेभिरेऽति तनुतां दिनेदिने ॥३१॥ चण्डांशुशीतांशुविराजिनेत्रा काशैः प्रकाशैः कुमुदैः सहासा। शरद्वधूगौरपयोधरत्रीः सचेतसः कस्य मनो न जहे ॥ ३२ ॥ पराभूतनिश्शेपभूवल्लभाय प्रचण्डप्रतापाय नारायणाय । मरालीविरावैजयं कीर्तयित्वा सहर्ष शरत्प्रेयसी संप्रतस्थे ॥३३॥ अब नारायणक्रीडादैर्ध्यसम्पादनाय किम् । रजनी रचयन्दीर्घा हेमन्तऋतुराययौ ॥ ३४ ।। हेमन्तकालं समवाप्य मित्रं धनुः समाकर्पति पञ्चबाणे । संरक्षणाय दिननायकोऽपि समाललम्बे धनुरादरेण ॥ ३५ ॥ रविः बमहमां वोढुं परितापं क्रिमक्षमः । उत्तरां दिशमुन्सार्य दक्षिणां दिशमाययौ ॥ ३६ ।। नीहारमनारनितान्तशीतं द्विजातिभिर्दत्तमपि प्रसन्ध । हेमन्नमासे ताणिः प्रभाते सन्ध्यायतोयं यदु नव मेने ॥ ३७ ॥ हमलावमरे मरोजनिकरलीनं बने करव- निनुन नियनेयलाङ्गगवना मन्दागिनं भावता । उन्मीलन्ममाप्यनेन महमा चन्द्रमा दीनागिनं किने न्यादिनि चिन्नयंव कलय क्षीणोइनवासरः ॥ ३८ ॥ प्रधान्मुविनानममागन शीतन मन्दीकनकान्निपूरः । जानी चानामानीमा प्रातः कोमामामाला ॥ ३९ ॥ ল নালনৰ ৰ গানন নননা। इविशानिनवन नुटा दमनगनियटनुन्दिलानन ॥ ४० ॥ पगार योजनाध्य चरकालं नमाम्यामागंटन। पानिनादापकान्नामियां नमामनिगन्तुकामामः ॥

·पञ्चदशः सर्गः। ८७ मलिनीकृतयामिनीशविम्वामिह नारायणसार्वभौमकीर्तिम् । परितो मिहिकामिपाद्वितन्वन्नपि हेमन्तऋतुः कचिजगाम॥४२॥ नारायणमहाराजभजने मदनेरितः। समाजगाम शिशिरः प्रियालिङ्गनकौतुकी ॥ ४३ ।। नलिनीविरहेषु पीडयन्मां भवताऽसौ मकरध्वजो निवार्यः । इति किं मकरं सरोजवन्धुः सपदि प्रार्थयितुं समाजगाम॥४४॥ कर्णे कुन्दं वदनकमले पूगताम्बूलपूरं मुक्ताहारं कुचपरिसरे चारुचैलं नितम्वे । सान्द्रानन्दे शिशिरसमये विभ्रती पङ्कजाक्षी यस्य कोडं भजति जनता तस्य भाग्यं ववन्दे ॥ ४५ ॥ अरुणस्य तुपारकम्प्रपाणिप्रचलत्तीक्ष्णकशाभिघातयोगात् । त्वरया परया हरेस्तुरङ्गाः प्रययुर्यत्तदभूद्दिनं लघीयः ॥ ४६ ।। आलिङ्गय स्तनभारमादरभरादाचुम्ब्य विम्याधरं वक्राम्भोरुहमाकलय्य निविदं निष्पीय कण्ठस्थलीम् । अन्योन्यं च निवध्य वाहुलतया निद्राणयोः कामिनो- रित्वं कौतुकमीक्षितुं किमु चिरं दीर्घायते स्म क्षपा ।। ४७ ॥ जग्राह नीहारमिपेण मन्ये नीलाम्बरं दिग्वनितासमूहः । ऊष्माऽपि पकेरुहलोचनानां वक्षोजसन्धिं भुवमध्युवास ॥४८॥ विरेजिरे वल्लिपु कुन्दकोरकाः कुक्षं श्रिताः शीतभियेव तारकाः। हिमानिलस्पर्शविमुक्तमुत्तमं स्मरोऽप्यनगत्वममन्यताऽऽत्मनः ॥४९॥ जरामिव वहन्नने पिशङ्गदलकैतवात् । निर्गलत्कुन्ददशनः शिशिरोऽभूजरत्तरः॥५०॥ चिरपरिचितकुन्दं हन्त हातुं न योग्यं कथमुदयपरं या चूतमहेंदुपेक्षाम् । इति तदुभयगाढप्रेमयद्धान्तरात्मा परिहरति न यातायातखेदं स्म भृतः ।। ५१ ॥ नरपतिरवलोक्य तान्तूनां घनतरकौसुमसम्पदं प्रससः । परमकृत रसालकीर्तिपूरैः सततपसन्तमहोत्सवं जगत्याः ॥१२॥ क

·No text on this page.

·No text on this page.

·पोटाः सर्गः। ८९ अालिकारुढचकोरनेत्रा समीरलोलाम्बरपल्ल्यश्रीः । विद्योततं यत्र सुवर्णरम्भास्तम्भावनडेव महापताका ॥९॥ कामोत्सवोत्कण्ठितमानसाभिर्मदालमाभिः मह बहभाभिः । सौधाग्रभागेपुविहारभाजां यस्यां विनानीयति यामिनीगः॥१०॥ परैरयोध्या मधुरा च मायानिधिः प्रकाशीकृतलोकहर्ण। उद्रतकाञ्चीरसिकानयन्ती मनोहरद्वारयती पुरी या ॥ ११ ॥ विचित्रवादिनरस्तुर पारयारणबृंहितश्च । नित्यं सहस्रद्विजवंदघोपो यरयां न शश्रुतिमार्गमति ॥१६॥ अग्नित्रयीसम्भयधूमरेग्या यग्यां समन्त्रानिपुण्यगन्धा । उत्फुल्हनीलोत्पलपनलीला कर्णावतंगीयनि विग्यानाम् ।।१।। विधाय घेणी चमराणि यग्यां मधोग बायराबान । दन्तांध मुताः परमंजयव फ्रीणन्ति बीधीषु पणिगाः॥१४॥ सीतामुमित्रातनयान्धितग्य समीरपुत्रंण निपनि । श्रीरामचन्द्रग्य मनोहरं या भागात मुरगामापानि ।। ३ ॥ भत्तिप्रकर्षाजतां जनानां विभामिशिलामणि-मान। श्रीवासुदेवादिकादेवतानांभामादगालापिटपपिया HESI अधुनैव पिलोकितघ से नगरी विग्यमानानमः। अवलोकितमप्यनेकपारं पारने प्रीतिरतो पुदीना ।। ३ : !! तपान्तरे यामि एल पयितालिपाकि मध्यारकालो परिपर्शि राय माप.. निश्शाम मिलितां जनानां निशीmart :: भावानसापरपरमायापुरदी क्षणं गतिलो ५५... पातुं पिरोसना फार Priran लहीताशा मनुजा लामी समामि भार !! मग जलतानमनित बीममा न पारिणितीकरधोजा निजामति पापा पानामपि पारामितिका ont .

·९० राष्पौडवंशमहाकाव्ये । धर्मान्भो नकुलस्य लेडि रसनामान्तेन चक्षुःश्रवाः और केसरिणोऽपि बालहरिणः श्वासानिलं जिघ्रति । किं मोऽम्बरमध्यचुम्मति (म्बिनि) परं भानौ तृपार्ता किम छायाप्युल्लसदालवालसलिले मूले तरोलीयते ॥ २२ ॥ कान्नानश्चललोचनालनमत्कारे विरामं गते लाने कोमलनम्पके परमिनो जैत्रा न मे मार्गणाः। मातमन्नु कथं भवेदिति धिया जेयम्य निद्रामय- मामांनाय जगतयरा मदनः प्रसापनारनं दधौ ॥ २३ ॥ मागसमलि पर यगमती ज्वालान्मसते हरि- गिमातनोति गगनं तापं विधत्ते पयः । पिपापितं कचिदहो साइम्बरे भास्करे For ननजीतले चलहगां लीनो मनोभरमत् ।। २४ ॥ मगिरि गायोजितवाचमिन्य तुम बिन विहितकमपटुः पुगेधाः । अनि हाल बिनमध्यममुं मुगणां पनि मादि वितपणाम्यय ॥२१॥ कटसमयमामंडन्द्रः गानन्दमयह विकिपमासीत! दलान र योन नगन्य गायम गणित ॥ २२ ॥ र पूर्व किसना मरण ना। ना नाम: ॥ २७ ॥ : प्रदाय for TETTERa.it F7..: शामि। - 11 alam + : H - ra.grt 571 --- :::::weet..' ! 2. Fin" -- Main ·पोउमः सर्गः। विधाय सम्यग्यलिवैश्वदेवी यज्ञं पितॄणामपि धर्मशीलः । पादारविन्दं धरणीसुराणां प्रक्षाल्य राजाऽदित नित्यदानम्॥३२॥ पढ़ेः पवित्रीकरणप्रवीणैर्मित्रैः सुहृद्भिः सह सचरित्रैः। हिरण्मये भोजनभाजनेऽसावभुङ्ग नानाविधमन्नमीषत् ॥ ३३ ।। भूपतेरथ सुखं निपीदतः पण्डितैः सह कलाविचक्षणः । हास्यगर्भमभवत्परस्परं नैककौतुककथामहोत्सवः ।। ३४ ।। अत्रान्तरे निलययायिवयोविरावैः शंसन्निव मरनरेन्द्रजयप्रयाणम् । चञ्चजपाकुसुमगुच्छसहोदरश्री- र्भानुर्वभूव चरमाचलचूलचुम्वी ॥ ३५ ॥ सायन्तनी कामपि वीक्ष्य शोभां प्रदत्तचित्तं गुरुविस्मयाय । नराधिपं कोऽपि जगाद विद्वान्नकालविज्ञोऽवसरं जहाति ॥३६॥ विधाय जाग्रत्कमलां त्रिलोकी राजन्निदानी जलधि प्रयाति । पश्यायमन्तश्शयशोरिनाभीसरोजयोधाय सरोजवन्धुः ॥ ३७॥ बयस्थतीते रविणा समस्तं सन्यस्तमेतेन किमु प्रतीमः । कापायवासोधरणात्तथाहि विलोक्यते लोहितमूर्तिरेपः ॥ ३८ ॥ प्राची विहाय प्रचुरानुरागो यद्वारुणी सङ्गतवान्पतङ्गः। असाविदानी परमानुतापात्करोति पातं चरमाद्रिमौलेः ॥ ३९ ॥ पतङ्गासिंहे पतिते पयोधौ कोपादिव खप्रतिविम्बजातात् । निरुन्धते दिग्वलयं समन्तान्नागेन्द्रनीलानि ततस्तमांसि ॥४०॥ नवनवधननीलं वासरे नूनमूर्द्ध रविकरनिकरणालम्वितं यहभूव । अपरजलधिमध्ये मग्नमेनं विना त- द्गगनमिव तमिस्र भूतले पातमेति ॥४१॥ वने तमस्तोमघनेऽपि भीमे न गण्यते भीरभिसारिकाभिः। अभीष्टकार्ये गणयन्ति सन्तः किंचाऽन्तरायं ननु नान्तरीयम्॥४२॥ मार्तण्डकान्तोपलमण्डलेभ्यो निर्गत्य यः पावकजालपूरः। हा चक्रवाकीहृदयानि भेजे तत्पूर्वधूमस्तिमिरं किमेतत् ॥ ४३ ॥ - ·९२ राष्ट्रौडबंगमहाकाव्ये । कालसर्पगरलाकुलीकृते नायके दिनकरे सरोजिनी । कुमालान्तरगतालिमण्डलीकैनवेन विपपानमाचरत् ॥ ४४ ॥ अस्तं गते त्विषां पत्यो विशन्ति ज्वलनं विपः। स एव पतिरग्रेऽपि लभ्येत कथमन्यथा ॥४५॥ श्रीनारायण ते प्रतापदहनज्वालाकलापारणं प्रत्यकपर्वतघर्पणोपलतटे सन्ध्यानचोल्लेखितम् । अम्भोभिः शमितं निर्दिनकरं सौवर्णपिण्डं स्फुर- त्तारारनचयं प्रदाय गगनागृह्णाति रत्नाकरः॥४६॥ बिन्त्रस्तं तिमिरं चकोरनिकरा निर्वाधमानन्दिताः मिन्धर्वन्धुरितो विकासिकुमुदैरामोदिता मेदिनी। इन्दोर्यद्यपि नाम रश्मिनिचयः सम्पादितं साम्प्रतं मर्य तावदिदं तथाऽपि जनता तं द्रष्टुमुत्कण्ठते ॥ ४७ ॥ मम्पादयन्मपदि करवकोशकारा. गार नियन्त्रितमधुबनवृन्दमुक्तिम् । निमांचयन्मियतमाकुचबन्धनानि श्रीमानमावृदयते रजनीनगेन्द्रः ॥४८॥ पदय प्राचीनहाल पवनवलयितो धातुजन्मा परागः दाकामापद जाध्याः कठिनकुचनटे कुकुमम्यागरागः । आरनं नेत्रपेयं मधु रजनिववृभालमिन्दरबिन्दुः बन्दबावन्धुर्विदमति जगदानन्दकन्दायमिन्दुः ॥ ४ ॥ वानादया नययावगगचिलमहिन्यायागादग- दे यि च येन देन परितः शीतयतः गोणिमा । कान्दाग्निचन्दन चालिग. सय भन नदिना दिम म गमुसम्मने ॥ ॥ काय मृगमदचिटनिहायां निंगी नगिनती कपि वान्द्रनीलग। पर गहे ग्यप्रतापपी. दा, दानापन: गनान्नदंगाति ॥ १ ॥ . N ·सप्तदशः सर्गः। ९३ श्रीमत्कैरविणीवनं कमलिनीवृन्दं विमुक्तं श्रिया सान्द्रानन्दधराश्चकोरनिकराः कोकाश्च शोकाकुलाः । शीतांशुप साम्प्रतं समुदितस्तिग्मांशुरस्तं गतः संपत्तिर्जगतो विपत्तिरपि वा नैषा चिरस्थायिनी ॥५२॥ दिमण्डलं तिमिरपसघनं मयूखैः प्रक्षालयन्निव तवोज्वलकीर्तिपूरैः। इन्दुर्विलोकय जगद्विजयप्रयाण- प्रारम्भकुम्भ इव भाति मनोभवस्य ॥५३॥ इत्थं तस्य गिरं निशम्य मुदितः काश्मीरकस्तृरिका- पाटीरादिसुगन्धवन्धुरतरं कर्पूरदीपोज्वलम् । आस्तीर्णप्रचुरप्रसूनविलसत्पर्यशामुर्वीपतिः सम्पूर्णीकृतपूगवीटिकमगादानन्दकेलीगृहम् ॥ ५४ ॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रीढयंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्नगरद्विकालकथकः सर्गोऽगमत्पोटशः ॥ ५५ ॥ ॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिगुगुटललाममालामरीचिवीचीग्नितचरणस- रोजमयूरगिरिकेसरिभीमहाराजनारायणशाहोलोजितदाक्षिणात्यरद्रकवी- न्द्रविरचिते राष्ट्रीटवंशे महाकाव्ये मीनारायणनगरीमा चाहना- यादवर्णनं नाग पोटराः सर्गः ॥ सप्तदशः सर्गः। अथ तत्र फेलिभपने मनोरेरिणीदशो नवविलासशालिनीः। नृपतिस्तृतीयपुरषापारिधः परपारतारणतरीररीरमत् ॥ १ ॥ मन्मधोऽपि निखिलायुधपिलक्ष्यलक्षणनिरीक्षणक्षः। मानलक्ष्यमनुलक्ष्य पधूनां सन्दधे धनुपि पाणनमोषम् ॥३॥ 94

·९४
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये ।
काञ्चीकङ्कणरत्ननूपुरभवज्झाङ्कारकोलाहलै-
रुन्निद्रीकृतचित्तयोनिरलसोन्मीलन्मिलल्लोचना ।
घण्टाडम्बरचुम्बिकुञ्जरगतिः काऽपि प्रियाधिष्ठितां
मल्लीवल्लिपलाशपल्लवमयीं शय्यामयासीद्वधूः ॥३॥
सखीजनवचाशतैरियमहो नवोढा वधू-
रिदंप्रथममागता परि(र)मितः समालोकय ।
इमामतुलकौतुकाकुलमुरीकुरु प्रेयसी-
मिति प्रियसखी सखीमुपनिनाय तं कामपि ॥४॥
विम्वोष्ठचुम्बनविधौ विमुखीवभूव
क्रोडीकृतौ च गमनाभिमुखी बभूव ।
पाणिद्वयं च कुचकोरकयोवुधाव
स्पर्श हठग्रहविधौ च सखीं जुहाव ॥५॥
निर्मोचने च न जगाम न वा जगाम
व्यालोकने च वदने नितरां ननाम।
शय्यानिवेशनविधौ न न नेत्युवाच
प्रेमप्रसादवचने न किमप्युवाच ॥६॥
नीचीविमोचनविधौ च करं रुरोध
क्रोधेन भर्त्सनविधौ च दरं रुरोद।
मुग्धाङ्गना यदपि काऽपि भयं वभार
प्राणेश्वरस्य च तथाऽपि मनो जहार ।। ७ ।।
कामोन्मत्तसपनापद्मनयनासुलिग्धभास्वन्नव-
व्यक्तालक्तकरक्तपादकमलन्यासावक्षास्थलम् ।
निर्यत्कजलनीललोचनजला लोलकपोलद्युतिः
सेा काचन चञ्चरीकनयना भूपालमालोकन ॥ ८ ॥
लल्लयापि सुतरामधोमुखी नननोढरमणी नराधिपम् ।
सौधरवायदयानुविम्बितं रम्यवेपमनिमेपमैक्षत ॥९॥
घाले रम्यम्नारहारस्तयायं व्याजादेवं वक्षसि न्यस्तहस्ते ।
कान्ले किचिन्वृश्चिताही नवोदा हारंदरं लायोज्झाञ्चकार ॥१०॥

·सप्तदशः सर्गः।
९५
आः प्राणेश मुहुर्विलोकयसि किं साश्चर्यमङ्गानि ते
किंवाऽपूर्वमिह मियेऽखिलजगल्लावण्यलक्ष्मीरिह ।
नेत्रे नाथ मुहुर्निमीलयसि किं दृग्दोपविच्छित्तये
नारीनायकयोरिति स्मितगिरस्तेनुः सरोत्तेजनाम् ॥ ११ ॥
मन्दकम्पितकरद्वयखेलत्कङ्कणकणविबोधितकामम् ।
पर्यरम्भि रमणेन विगाढं तत्र कापि रमणी रमणीया ॥१२॥
कस्तूरिकाकुश्मनीललोहितौ खयम्भुवौ वामदृशामुरोरुहो ।
धरावलारातिरतीव शङ्करावपूजयच्चारु नखाङ्ककिंशुकैः॥१३॥
अधरोष्ठविम्बमवलोक्य भूपतेर्निजनेत्रचुम्बनविलग्नकज्जलम् ।
विनिवर्तिताननसरोरुहा मुहुर्हसितं नियन्तुमशकन्न सुन्दरी ॥१४॥
भजते तव सितसुधानिदानतां भृगशावकाक्षि किमिहेति पृच्छतः ।
हृदयेश्वरस्य करदर्पणं करे वरवर्णिनी चतुरमुत्तरं ददौ ॥ १५ ॥
किं हालाहलदाहशान्तिविधये वालामुखेन्दुश्रितः
किं नारायणपार्थिवाय समुपानीतस्तया भीतया।
कान्तानां कवरीभुजङ्गसदृशः सीमन्तवीथीफणा-
पर्यस्तो नु ललाटिकामणिरभात्केलीविमर्दश्लथम् ॥ १६ ॥
क्रीडाचक्रविहारवन्मुखविधोः कन्दर्पहिन्दोलवत्
प्रोदञ्चत्कुचकाञ्चनाचलविपर्यासे मुखेन्दु प्रति ।
धावत्कामिमुखेन्दुयुग्मघटनासंभ्रान्तनक्षत्रव-
कान्ताया विपरीतकेलिकरणे हारः स दोलायते ॥ १७ ॥
सुतनुरुरु विभोरुरो निरोढुं धनपरिरम्भणदायिनी न सेहे।
असहत न मृगीदृशोऽपि तुद्गस्तनभरदूरनिवारितं नरेन्द्रः ॥१८॥
वीर त्वदालोकनतो मृगाक्ष्याः पलायितुं वाञ्छति पाल्यमस्याः ।
तारुण्यमिच्छत्यधिवस्तुमेनां सखीति कस्याग्निदमुं जगाद ॥१९॥
यदपि कुटिलिता मृगीदृशा भ्र रतिपतिना तदनामि नाम चापम्
यदकृत दयिता तदातु हुंडं मनसिजमार्गणमुचिहुंकृतं तत् ॥२०॥
गौराङ्गि पुर्याः कुचहेमकुम्भे मा चन्दनं मण्डनसन्ध्रमेण ।
कान्ते सुवर्णे रजतावलेपो हानि परां प्रत्युत संविधत्तं ॥ २१ ॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । इत्थं निगद्य क्षितिपालमौलि सानन्दमाचुम्ब्य कपोलपालीम् । परिस्फुरच्चम्पककोरकाङ्गीममन्दमालिङ्गदनङ्गकल्पः ॥ २२ ॥ न माल्यं धम्मिल्ले न च नयनयोरञ्जनरुचि- ने पत्राली गण्डे किमपि न च रागोऽधरदले। न चालेपो गात्रे न च कुचतटे हारलतिका न च श्रोणी काञ्ची तदपि तरलाक्ष्यः शुशुभिरे ॥२३॥ अमन्दसीत्कारसमीरधाराविधूतदन्तक्षतवेदनानाम् । विलासिनीनां रतनिस्सहानां निद्राऽऽशु नेत्राभिमुखीवभूवा॥२४॥ ततो वतंसोत्पलमुत्पलाशं किञ्चित्समुन्मीलनकैतवेन । मनोविरामं रजनीविरामं शशंस कर्णे वरवर्णिनीनाम् ॥ २५ ॥ चललोचनानि चललोचना जनाः स्फुटकैरवाणि च कुमुदतीचयाः। वत तुल्यकालमुभयानि चोभये चिररात्रिजागरवशादमीलयन् ॥२६॥ समन्ततो मङ्गलतूर्यनादे दिकचक्रवालेपु विजृम्भमाणे। वैतालिकाः कोमलकान्तवाचः प्रबोधयामासुरथ क्षितीशम् ॥२७॥ जयजय क्षितिनायकमण्डलीमुकुटमण्डन भैरवनन्दन । दिनमुखश्रियमाशु विलोचनद्वयचमत्कृतिभिः सफलीकुरु ॥२८॥ ध्वान्तस्तोमजिगीपया जिगमिपोर्मार्तण्डपृथ्वीपतेः सन्ध्या ताम्रपटीकुटीव महती प्राभानिकी भासते । जानीमस्तिमिरस्य कीर्तय इव क्षीणाः क्षणात्तारका जानाचाम्बुजिनीः पराभवभयादस्ताद्रिमालम्यते ॥ २९ ॥ किश्चिन्किचिदुदन्त्रिते दिनकरे वामध्रुवां निष्प्रभाः शृङ्गारा व नेत्रहीनदयितस्याग्रे प्रदीपाकुराः। मृग्वाणामिव मानमं न किमपि व्यालोकते कौशिक- श्रेणी प्रोपितमकामुग्वकलामालम्यन करवम् ।। ३० ।। पद्मिनी दिनकरण बाधिता जृम्भते भ्रमरयापयर्षिणी । घश्याकवनिवापि वहभं दुर्लभं निशि मिगय चुम्पनि ॥३१॥ पूर्वाटिमाणिक्यविभषणाय दत्त्वार्यमम्मोहबान्धवाप । ममिनटीपामा नियुभमिवाः मोहविर्नुहनिमत्रपनम् ||२|| ·सप्तदशः सर्गः। लक्ष्मीकान्त मुकुन्द माधव हरे श्रीराम सीतापते गौरीवल्लभ भर्ग शङ्कर शिव श्रीकण्ठ मृत्युञ्जय । भो मातर्जगदम्ब पार्वति शिवे हेरम्ब लम्बोदर खामिन् भास्कर पाहि मामितिमुहुःप्रातः स्मरन्ति द्विजाः॥३॥ उत्तिष्ठ क्षितिपालभालतिलक श्रीसूर्यमालोकय श्रीमन्नाथ गजाननाय महसे संप्रार्थयाभीप्सितम् । गोविन्दं कमलाविलासनिलयं श्रीराममाराधय श्रीकण्ठं जगदीश्वरं पुरहरं चित्ते चिरं चिन्तय ॥ ३४ ॥ सायंप्रातरुदश्चदधिकमलप्रक्षालनालालसः लात्वा ताम्रतनुः परिक्षिपति यत्प्राच्यां प्रतीच्यां रविः। तन्निर्णेजनवारि यावकवतोयस्याः पदाम्भोजयोः सन्ध्यावुद्धिमिहातनोत्यनुदिनं तामम्बिकां पूजय ॥ ३५ ॥ इत्यनिन्द्यनुतिगीतिमगलैर्वन्दिनन्दनजनैः प्रबोधितः । सन्मतिः सपदि मेदिनीपतिर्मुञ्चति स्म कमनीयमञ्चकम् ॥ ३६ ॥ सवनादिकर्मणि कृते सकलं मुकुरादिमङ्गलमवेक्ष्य पुरः। अतिथिप्रियो विरचिताभरणः श्रवणातिथिं तिथिमसावकरोत् ॥३७॥ ततः समागत्य नयप्रधानाः प्रणेमुरेनं प्रकृतिप्रधानाः । धराधिपः सुन्दरदृङ्गिपातैः स्वखाधिकारेषु च तानयुत ॥ ३८ ।। नित्यं प्राच्यप्रतीच्यक्षितिधरकुचयोर्यद्गुणग्रामदाम- प्रोदञ्चत्कीर्तिमुक्ताफलपटललसत्तारहारं दधाना। वीरश्रीशाहनारायणधरणिपतिश्रेणिकोटीरहीरे धीरेऽस्मिन्सानुरागा समजनि सुतरां मेदिनी शामिनीव ॥३९॥ श्रीमद्वागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्नगमन्मुनीन्दुगणितः सगों विहारोत्सवः ॥ ४० ॥ ॥ इति श्रीमदसिलभूपालमौलिमुकुटललाममालामरीचिचुम्बितचरणसरोजम- यूरगिरिफेसरिश्रीमहाराजनारायणशारोघोजितदाक्षिणात्यरद्रकवीन्द्रदिर- चिते राष्ट्रीटवंशे मााकाव्ये काममीलाप्रातः फाल्वर्णन नाम सप्तदशः सर्गः॥ - 1

·९८
गोगम"TITI
अष्टादशः सर्गः ।
अथ नारायणः श्रीमानास्तिकीं नियमुनालन ।
धर्माननेकशः कर्तुमचीफमत मावरम ॥ १ ॥
भूपतिविधिलिग्रामे गगनोदरचुम्बिनम् ।
अकरोन्मुकुटोदारं प्रामाद चाममण्डपम् ॥ २॥
नत्र विश्वेश्वरं माक्षात्तथा विष्णु चतुर्भुजम् ।
पुरस्कृत्य महीदेवान्पार्थिवः प्रत्यतिष्ठिपत् ॥ 3 ॥
सम्पूज्य विधिवद्भूयो गिरीशपुरुषोत्तमौ ।
गोभूमिरत्नकनकैान्मणान्पर्यपूपुजत् ॥ ४॥
यथाविधि कृतोमः प्रीणयित्वा दिवौकसः।
नृपतिर्विविधै रत्नैर्भूसुरान्पर्यतर्पयत् ।। ५ ॥
इति सम्पूज्य भूदेवान्स दत्तसफलाशिपः ।
स्वकीयमगमत्सौधं निरन्तरमहोत्सवम् ॥ ६॥
अथ जैत्रपुरे रम्ये श्रीवावेश्वरसन्निधौ ।
अग्निष्टोमाभिधं यागमचिकीर्पन्महीपतिः॥७॥
इच्छामात्रसमानीतसामग्रीहृष्टमानसः।
ज्योतिष्टोमाख्ययागस्य स सम्भारानचीकरत् ॥ ८॥
अथ क्षितिपतिर्विभ्रवदनेन विधोः कलाम् ।
अष्टमूर्तेरभून्मूर्तिरष्टमी विजितेन्द्रियः ॥ ९ ॥
ब्रह्मादिषोडशविंग्भ्यः प्रादाद्दशविधं पदम् ।
वरणागतया यज्वा यज्ञविद्याविशारदः ॥१०॥
सहितः पोडशविग्भिश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
व्यराजत्पार्थिवः पर्वशर्वरीसार्वभौमवत् ॥११॥
वरणोचितसम्भारसम्भ्रमानन्दविस्मिताः ।
ऋत्विजो यज्ञविद्यैव किमायातेति मेनिरे ॥ १२॥
धृतैणचर्मशृङ्गोऽपि स विसर्जितकुन्तलः ।
केनापि तेजसा यज्ञमण्डपे मण्डितोऽभवत् ॥ १३ ॥

·INTRODUCTION. ix to the town of Jaitrapura, Niriyana Shah engaged tho cnemy with his archers, who killed the wau11s of the opposing army with showers of arrows. Tho chemy fled away, leaving on the field flags, horses, clephants and treasures which were looted by the Victorious ດກາ of Nariyana Shalı Nirîyana Shah only took the bunners of the enemy and the royal elephants Other things were allowed to remain with his warriors, who prero morcorer favoured with grants of villages, jewels, precious clothes and gold Nariyana Shalı now set out with his harem on a pilgrimage to Nasik. A Mahommedan officer came there to collect tho tar from pilgrims IIe was thrown into the river by the soldiers of Niriyana Shah, who liowever taking pity on lum dragged him out. After bathing in the rivei, he gave much wealth to the Balmanas and Worshipped the gods Sundai es'raia and Kapalı Mahes'vara. He also worslupped at Panchavatî the image of Rima with Lakshmana on the right, Siti on the left and Hanumản with folded hands in the front. From Derasthana, he sent his haiem with luis son-in-law NIangalajit and his Brahmana Sarngadhara to Mayuragiu. With a desire to take the kingdom of Javir, (Javar) he went with his arny to Pithapura (Peint). The king of Javira whose capital was looted by the advance force of Nirlyana Shalı came to him trembling with fear, with straw in lus mouth and are on his neck, and fell at his feet He requested Narayana Shah to take some villages and girc him back lus kuugdom Alaking thus the king of Javan luis feudatoiy, Nirayana icturned to Ramnagar, the capital of Rimadeva. Healing the fate of the king of Javari, Rimades a appeased lim by going him loises, elephants, and the foit of Pendavala, Gangadasa, father of Vangalajit, son-in-law of Nariyana Shalı, lequested Niziyann Sliali, who had encamped ncar Khimalpura on a hunting tom, to put Mangalajit on the throne of Visudcrapura w luch was wested from him by his elder son Tunadisi Making Jus way through dense forests by felling the trees with axes and lusks of clephants, hic reached Vasudevapura, ud filling the sursoundmg ditch with wood and stone, took the town, looted its 1 ·अष्टादशः सर्गः। दीक्षितो न ददातीति श्रुतिप्रामाण्यभङ्गभी। राजा मनोरथैरेव दानव्यसनमाश्रुत ॥ १४ ॥ यज्ञाधिकारपशुना समिज्य विधिमार्गतः। आग्नीषोमीयपशुना नारायणन्पोऽयजत् ॥ १५ ॥ न हिंस्यादिति वाक्येन लौकिक्येव निपिध्यते । हिंसा वैधी तु तद्भिन्ना न निषेधस्य गोचरः॥१६॥ घृताहुत्युज्वलस्फूर्जदग्निज्वालोष्णविग्रहः । दामांशुवद्धपशुको यूपः सूर्य इवावभौ ॥ १७ ।। दर्भसन्दर्भधम्मिल्ला तनुमध्या सुमेखला। पुरोडाशस्तना वेदिर्विरराज वधूरिव ॥ १८ ॥ औदुम्वरी महावेदिः स्थिता रेजे नवांशुका। प्राग्वंशमण्डपं रम्यं वरीतुमिव सद्भता ॥ १९ ॥ अग्रहीदथ विक्रेतुः सोमं राजा गवादिना । अम्बुधेरिव मन्याद्रिरज्ज्वाकर्षण माधवः ॥ २० ॥ आरब्धवानथातिथ्यं सर्वप्रकृतिधर्मवित् । प्रमाणादिप्रसान्तद्वादशाध्यायतत्त्ववित् ॥ २१ ।। ईजिरे ऋत्विजः प्रातःसवने वपया ततः । पुरोडाशेन मध्ये तु तृतीये हृदयादिभिः ॥ २२ ॥ अनडुन्नवचर्मात्तसोमाभिपवशन्दतः । आविरासीदथोत्साहः पुण्यस्य यज्वनः॥ २३॥ हवींषि यजमानस्य जायया वीक्षितानि ते। अग्नौ कृतप्रणयने जुहवामासुऋत्विजः ॥ २४ ॥ अभ्रंलिहैरिवाह्नता धूमैराहुतिगन्धिभिः । इन्द्रादिदेवता जक्षुर्मनपूर्व हुतं हविः ।। २५ ॥ ग्रहैर्दशभिरध्वर्युर्जुहाव हविरादतः । चमसाध्वर्यवः सोमं चमसैर्जुहर्मदा ॥ २६ ॥ सदो मण्डपमध्यस्थाः सोमपानं पितेनिरे । नारायणमहाराजप्रसादाहत्विजो मुदा ॥ २७ ॥ कोऽपि

·१००
गष्ट्रोदनमा नये।
नारायणमहाराजधिरं जीवतु न्तले ।
सोमपानभवानन्दगी इत्याशियं ददुः ।। २८ ।।
ग्रावस्तुत्सोमपानार्थी कात्यागनमुनेमंतन ।
उत्थाप्य दृपयामाम कुमारिलन अयन् ॥ २९॥
ऋविग्मण्डलकीणस्य मण्डपस्यावनीपतिः ।
श्रियं कामपि संवीक्ष्य बनानन्दमविन्दन ॥३०॥
यत्र सोममुधापानं कर्तुमिन्द्रः समागतः।
नातः परतरं तीर्थमित्यूचुः मदसि स्थिताः ॥३१॥
केवलं स्वर्गिणः स्त्रीयाः पूर्वजा नामुना कृताः।
ऋत्विजामपि सभ्यानामामुप्मिकफलालयाः ॥ ३२॥
अथाद्यर्खिक्चतुष्काय गवां द्वादशकं नृपः ।
प्रत्येकं व्यतरद्वैधं तृणीकृतसुरद्रुमः ॥ ३३ ॥
द्वितीयविक्चतुष्काय प्रत्येकं गोचतुष्टयम् ।
यच्छति स्म कलौ कर्णः शतक्रतुनिभो नृपः॥ ३४ ॥
तुरीयविंक्चतुष्काय प्रत्येकं गोत्रयीमदात्।
विध्युक्तां दक्षिणामेवं व्यभजद्दोशतं नृपः ॥ ३५ ॥
ततः स कनकं प्रादादात्रेयाय द्विजन्मने ।
असङ्ख्यातद्विजेभ्यस्तु व्यतरद्भूरिदक्षिणाम् ॥ ३६॥
ग्रहादियज्ञपात्राणि गृहीत्वा सपरिग्रहः ।
राजावभृथयज्ञाय रथारूढो नदीमगात् ॥ ३७॥
विजेतुमिव संसारविपक्षमभिषेणयन् ।
व्यरुचन्नृपतिस्तूर्यघोषं घुष्टजयारवः ।। ३८ ।।
विधायावभृष्टिं स व्यसृजत्सलिलाशये।
सोमावलिप्तपात्राणि ततः लानमुपाचरत् ॥ ३९ ॥
नाभूदवभृथस्नानात्पूतात्मा केवलं नृपः।
सह लानं प्रकुर्वन्तः सर्वेऽपि जगतीसुराः ॥ ४० ॥
दीक्षाविमोकमादाय नारायणमहीपतिः।
व्यधादुदवसानीयामिष्टिमृत्विक्समन्वितः॥४१॥

·१०१ जापानमा नर्गः। विधाय विधिमार्गण प्रापणीयेष्टिमप्यसौ। समकल्पयदानन्दसिन्धुमिणतर्पणम् ॥ ४२ ॥ नारायणमहीपालः कलिकालविजित्वरः । अनिवारितमन्नानि भूमिदेवानभोजयत् ॥ ४३ ॥ भूमिभिर्भूपणः खणर्वसनैरशनैहैः । सकलानपि भूदेवान्भूपालः पर्यपूजयत् ॥ ४४ ॥ अथ पनीयुतो राजा मयूरगिरिमण्डनम् । धर्ममूर्तिः समायातः सुन्दरं राजमन्दिरम् ॥ ४५ ॥ ततः कदाचिदानन्दभाजनीकृतभूजनः तुलापुरुपदानानि कर्तुमैहत पार्थिवः ॥ ४६॥ अस्योत्कटतुलादानविधिकर्मविभाविनः । अमुष्य वपुपः पुष्टिमाशासत महीसुराः॥४७॥ वेदवेदाङ्गपारीणानाहूय सकलद्विजान् । तुलापुरुषदानस्य सङ्कल्पमकरोन्नृपः ॥ ४८ ॥ सम्पूज्य सम्पूर्य धनसम्पदा। नारायणमहाराजस्तुलामध्यास्त निस्तुलः॥४९॥ कस्तूरीतिलकोद्भासिभालभागस्तुलागतः नृपः सर्वकलापूर्णः सुधाकर इव व्यभात् ॥५०॥ राजा तुलागतः सर्वद्विजानन्दकरोदयः । विपक्षध्वान्तविध्वंसी सहस्रांशुरिव व्यभात् ॥५१॥ हेम्नो यदभवद्दुःखं गुञ्जया सह तोलनात् । तदपास्तमभूदस्य नृपेण सह तोलनात् ॥५२॥ तुलागतमहाराजनारायणमुखश्रियम् । कामप्याकर्ण्य शीतांशुः शङ्कया मलिनाननः ॥५३॥ विष्णोरंशेन चानेन हेग्नः संतोलनोचिता। ख्यातं भगवतोक्तं नु धातूनामस्मि काञ्चनम् ॥ १४ ॥ सुवर्ण पीतमेवेति युक्तं मीमांसकोदितम् । अन्यथाऽनभिभूतस्याभिभूतेन कुतस्तुला ॥ ५५ ॥ विधिवत्पूतः

3No text on this page.

·- अष्टादशः सर्गः। १०३ ततः क्षितिपतिस्तस्मै दक्षिणामददत्तदा। सुवर्णभूपिता धेनूर्हेमटकांश्च भूरिशः॥ ७० ॥ अथ रुद्रप्रसादाप्तसम्पदारोग्यसन्मतिः । द्विजानाहूय रुद्रस्य प्रारम्भमकरोन्नृपः ॥ ७१ ॥ प्रसूनतारापतिशालिमौलिः पाटीरभूतिस्पृहणीयगावः। ज्वलत्मतापानलमादधानो महीपतिः शम्भुरिव व्यराजत् ॥७२॥ विष्णो(रंशा)त्मनानेन शिवोहमिति भाविते । माधवोमाधवाद्वैते विश्वासः कस्य नाभवत् ॥ ७३ ॥ मेखलागुणनियन्त्रितमध्या पूर्णभूपितपयोधरकुम्भा। सद्गता हुतहुताशनयूना कुण्डभूः प्रियतमेव विरेजे ॥७४ ॥ उदुम्बरादिद्रुमतोरणात्यः स्फुरत्पताकाकदलीसलीलः। शिवस्य सान्निध्यवशेन तुल्यः कैलासशैलेनस मण्डपोऽभूत्॥७॥ महीसुरा होमविधि वितेनिरे दिवौकसस्तत्र हविर्ववल्भिरे । धनश्रियो भूमिपतेर्जजृम्भिरे सुमेरुमुख्या धनिनश्चकम्पिरे ॥७६॥ नरपतिनितरां मुदितं रवेदनयोरपि युग्ममतर्पयत् । जपदशांशतया परमेकतो विगतसंख्यतया पुनरन्यतः ॥ ७७ ॥ एतेन क्षितिपालमौलिमणिना रत्नैर्धनैर्धेनुभिः सौवर्णाभरणैरनेकवसनैः सम्भाविता इत्यमी दारियं किमु नः प्रदग्धममुना राज्ञः प्रतापाग्निना किंचानागतरुद्रनेत्रशिखिना विप्राः स्म संशेरते ॥७८॥ अनेन धन्येन नितान्तमान्यैर्गजाश्वदानादिकभूमिदानैः । सर्वाणि दानप्रतिपादकानि शास्त्राणि सार्थानि चिरात्कृतानि ॥७९॥ आपूर्वाचलपश्चिमाचलयुगादाचन्दनक्ष्माधरा- दागौरीगुरुभूधरादपि महीं सम्पादयन्विमसात् । कुर्वन्वैरिनरेन्द्रवृन्दरुधिरापूरैः शतं सागरा- कीर्ति भार्गवतोऽधिकां समचिनोन्नारायणक्षमापतिः॥ ८० --

·No text on this page.

·नाममा गतः।
१०७
ययाचितं चीयधनुधरेन्यो व्रन्या निवासं शिखिशैलराजः ।
पटोपकार्या रचितोपचारा दत्तोपड़ारां मुग्पमध्यतिष्ठत् ॥ ३७॥
कवरदिग्भूभिपत: मारो दिन दिन प्रेषयति स्म तस्मै ।
लाधान्यनकानि तथा सुगन्धिद्रयाणि चान्यानि मनोहराणि ॥३८॥
तगोमटीमण्यनयोम्तदानीमभूददत्तान्यकथाप्रसझा ।
दिने दिने काचन वर्तमाना संवादसन्दोहकुतूहलश्रीः ॥ ३९ ॥
अप्रान्तरे शाहमुराद नूपमारच्च्य नारायणभूमिपालः।
रेवातटे माधयकृष्णभू(?पूत ससनिकः प्रास्थित शुरूतीर्थम् ॥४०॥
तत्तीर्घमासाद्य नृपः प्रभाते तुझं पटागारमथो वितत्य ।
समागतस्तपिकविमन्दराचेष्टितः नानसमुत्सुकोऽभूत् ।। ४१ ॥
कराम्बुजं शाधरद्विजस्य तथाऽन्यतो लक्ष्मणपण्डितस्य ।
मेम्णा समालम्ब्य करद्वयेन स नर्मदावारिणि महुमागात् ॥४२॥
यथाविधि नानविधा प्रणीते विधाय सन्ध्यापितृतर्पणादि ।
सद्यः समस्तेप्सितदानसिद्धं गोपालमनं जपति स्म राजा॥४३॥
महीपतिस्तत्र यधाविधानं महाप्टदानादिविधि विधाय ।
गवां शतं काचनमालिनीनां धनं धनं च व्यतरविजेभ्यः ॥ ४४ ॥
भूमीभुजा भूरिसुवर्णवृष्टया पीते कृतेऽस्मिन्सति शुक्लतीर्थे ।
न ज्ञातवानस्मि किमद्य मार्ग व्यासः समेतोऽपि मुहुर्मुमोह ॥४५॥
सुवर्णभारं ददतोऽस्य राज्ञो रताङ्गुलीयं सुतरां विरेजे ।
चिन्तामणिस्तत्करदानदीक्षाशिक्षार्थमायात इति प्रतीमः ॥४६॥
पूर्वं हि चाणाख्यपेण तीर्थ यत्रोद्धृतं तत्र नराधिपेन
द्विजन्मनां दत्त...."भाग्यं चिरस्य कालादुधारि भूयः ।।४७ ।।
हुङ्कारविश्वेश्वरमादिदेवं श्रीश्वेतवाराहमहेश्वरं च ।
रत्नः सुवर्णैर्विविधोपचारैरपूजयत्तत्र नृपो यथावत् ॥ १८ ॥
सानन्दमन्यानपि देववर्यान्सम्पूज्य नारायणसार्वभौमः ।
सहस्रशस्तत्र च भूमिदेवानभोजयन्नार्मदतीरदेशे ॥ ४९ ॥
आकर्ण्य नारायणभूमिभक्षुर्लोकोत्तरं दानकुतूहलं तत् ।
तरीरधिष्ठाय मुरादशाहो विलोकितुं सत्वरमाजगाम ॥५०॥

·१०८
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये
तदर्शनाद्विस्मयदत्तचित्ते तस्मिन्गते शाहमुरादभूपे ।
आचार्यगङ्गाधरमुख्यविप्रान्नृपः समाहूय बहुनवादीत् ॥५१॥
दिल्लीशसूनुप्रणयानुरोधात्तूर्णं भृगुक्षेत्रमहं ब्रजामि ।
युष्मान्वृणोमि प्रयतानिदानी गोपालमन्त्रस्य जपाय विप्राः ॥५२॥
एतस्य मन्त्रस्य जपं भवद्भिर्होमादि सर्वाङ्गयुतं विधाय ।
तस्मिन्भृगुक्षेत्रपुरे मदर्थ श्रेयः प्रदातुं क्रियतां प्रसादः ॥ ५३ ॥
तथेत्युरीकृत्य नरेन्द्रयाचं हर्षप्रकर्षाज्वलवक्रशोभाः।
आरेभिरे मन्त्रजपं यथावद्रेवातटे मनविभागविज्ञाः॥५४॥
ततो भृगुक्षेत्रमुपेत्य राजा सोमेश्वरं पूजयति स्म सम्यक् ।
स्वने वितीर्णप्रचुरप्रसादां सर्वोपचारैरथ सिन्धुदेवीम् ॥ ५५ ॥
परस्परालोकनजायमानलोकोत्तरानन्दकुतूहलश्रीः ।
भूमण्डलाखण्डलयोस्तदानीमखण्डिता काऽपि पुनर्वभूव ॥५६॥
क्रीडाप्रसझेन ततः कदाचिन्नारायणाय क्षितिनायकाय ।
प्रचण्डदन्तावलयूथयुद्धं सन्दर्शयामास मुरादशाहः ॥ ५७ ।।
तत्रान्तरे निर्मलशुलतीर्थादुपागतेभ्यो धरणीमुरेभ्यः ।
रेवातटे धानि पितामहस्य श्रेयोऽग्रहीद्वैरवभूपसूनुः ।। ५८ ॥
पदैः ममेतं दशनिमहीन्द्रः सुवर्णदकद्वितयं द्विजेभ्यः ।
मम्पाद्य पूजामय दक्षिणार्थ मानन्दमेकैकमदादुदारः ॥ ५९॥
ततः परं शाहमुरादवीरो मयूरशैलं प्रति गन्तुकामम् ।
विज्ञाय नारायणराजमिहं मंभावगामास सवीरवर्गम् ।। ६० ॥
वामांनि मानगुणितानि पोलिनानि
श्रीमति मल्यरदिनानि च भूगणानि ।
ঘাবননিধৰদানা
जावल्यमानमतुलं करवालमेकम् ॥ २१॥
दानान्बुगन्धनामुममिलिन्दन्द
प्राधाददादयधमगन्द्रनाम ।
हामपनियवहांध वाहा.
जन्मदापामगाः ॥ ३२॥

·१०५ एकोनपिताः सगः। यथोचितं भरयनन्दनस्य प्रचीरवर्गानपि भूरिहान् । वस्त्रः सुवर्णमणिभिस्तुरज सम्भावयामास मुरादशाहः ॥ ६३ ॥ अध तत्र कुवेरदिनियन्तुः सुतमामय पवित्रनम्रमूर्तिम् । शिषिभूधरपत्र्तिराजधानीमगमरैरवनन्दनः ससैन्यः ॥ १४ ॥ श्रीशाहनारायणविप्रयोगादकव्यरक्षोणिपतेः कुमारः। नितान्तचिन्ताकुलमानसोऽभूत्सतां वियोगाद्धि परो न खेदः ॥६५॥ तापीतटे पिप्पलवाटिकापुरीमासाद्य नारायणमेदिनीपतिः। लानादिकं तीर्थविधिं यधोदितंतत्रापि कृत्वा विघसंस्म सेवते॥६६॥ तत्रैकरानं प्रणयादुपित्वा सवारिसर पुनरभ्युपेतः । अत्रान्तरे दर्शनलोलचित्तः प्रतापशाहोऽपि पुरः समेतः॥६७॥ मतापशादो मुदिताननश्रीगुरोरवन्दिष्ट पदारविन्दम् । तत्रत्यवृत्तान्तममुं सुताय न्यवेदयत्सर्वमथ क्षितीशः ॥ ६८॥ नीराजितः पौरसुवासिनीजनैः सनन्दनो बन्दिजनाभिनन्दितः। गृहे गृहे बददुकूलतोरणांपुरी विशालामविशद्विशाम्पतिः॥१९॥ उन्मीलत्कीर्तिपूरं मलयजमधुरं दिग्वधूनां वितन्वन् जातीमल्लीमतल्लीविकसितकुसुमस्तोमकर्णावतंसन् । कुर्वन्नानन्दसान्द्रानपि निखिलजनान्नीतिभिर्मानवीभिः प्राज्यं साम्राज्यसौख्यं सततमभजत श्रीयमाम्यातनूजः ॥ ७० ॥ श्रीमद्वागुलभूमिपालतिलकश्रीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽकव्वरसूनुसगरसिकः सर्गोकभूमीमितः ॥७१॥ ॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिमुकुटललाममालामरीचिवीचिचुम्वितचरणसरो- जमयूरगिरिफेसरिप्रीमहाराजनारायणशाहोयोजितदाक्षिणात्यरुद्र- कवीन्द्रविरचिते राष्ट्रौडवंशे महाकाव्ये शाहमुरादसमागम- कौतुको नाम एफोनविशतितमः सर्गः ॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये
विंशः सर्गः।
ततः शरत्कालमवाप्य दिल्लीपतेः सुतो दक्षिणदिग्जयाय ।
जगाम सैन्यैः सह दूतमेकं प्रस्थाप्य नारायणपार्थिवाय ॥१॥
कुवेरदिङ्नाथतनूजदूतः समेत्य सद्यः शिखिराजधानीम् ।
कृतप्रणामो निहितोपहारः श्रीशाहनारायणमित्यमूचे ॥२॥
महीपतेः शाहमुरादभूपः प्रतीक्ष्य कालं भवतोपदिष्टम् ।
निजामशाहक्षितिपालदेशं सम्प्रस्थितः सम्प्रति सैन्ययुक्तः ॥३॥
तस्मिन्महाकर्मणि राजसूनुः सहायमाकानति जित्वरं त्वाम् ।
सा दक्षिणा दिक् क्षितिपालमौलेस्तव प्रतापेन विना न जेया॥४॥
मत्स्वामिनः कार्यमकर्तुमेतद्भवानहो नार्हति सर्वथैव ।
केषां न किं किं कृतमार्यवयः सहायकार्य भवदीयपूर्वैः ॥५॥
विजित्य दिल्लीपतिपार्थिवाय दत्ते त्वया दक्षिणदिक्प्रदेशे।
गास्यन्ति सर्वेऽपि यशस्तवोचैरतः परः को
ननु दीर्घलामः॥६॥
जयोदयो याम्यदिशः समन्तात्पीयूषपूरोपमकीर्तिलाभः ।
अकबरोमित्रमितित्वदीयां सौभाग्यशोभानसहोऽस्मि वक्तुम्॥७॥
अलं विलम्व्य क्षितिपालमौले तुरङ्गमङ्गीकुरु सांयुगीनम् ।
आलिङ्गितुं त्वां तरसा जयश्रीरुत्कण्ठते वासकसजिव ॥ ८॥
आदाय तां दूतवरस्य वाचं नम्र निषण्णं निकटे नृपस्य ।
प्रतापशाहं प्रभयाऽनुमेया समाययौ काचन वीरलक्ष्मीः ॥९॥
निरन्तरध्यातमुरारिमूर्तिीरप्रियाऽऽलिङ्गितचारुमूर्तिः।
प्रतापशाहः प्रथितप्रतापः प्रणम्य राजानमिदं न्यगादीत् ॥ १० ॥
आर्य त्वया दिग्वलयं विजित्य स्वयं यशोभिः समपूरि भूरि ।
इह प्रतापं विनियुज्य कार्य कीति तदेकांतरितां विधेहि ॥ ११ ॥
तव प्रभावादनुलेपिकार्य भृत्यो लघीयानपि नैति भङ्गम् ।
भूपालपञ्चानन तावकीने कुतः किशोरे विजयान्यशका ॥ १२ ॥
ममापि नायं जननाथ धर्मों यद्विद्यमाने मयि यूनसूनौ ।
सहस्रशो निर्जितवैरिहन्दः पुनः प्रयासि त्वमरीविजेतुम् ॥१३॥

·INTRODUCTION wealth and set it on fire. Tunadasa fled for his life from forcst to forest. The town of Vasudevapura was rcbult anrl Mangalajit was crowned as its ruler. Burhan Shah' sought the help of Nirlyana Shah for conquering the southern country. Nariyana marched with his army to Vatagrâma, near the Gilana fort Ho sent from there half of his forces to join Burhan Shah and he himself remained in the village, obstructing the path of the enemy's forces Narayana Shah's army defeated the enemy and crowned Bui han Shah as the king of the southern country. Burhan Shah sent many presents to Narayana Shah, who now looted the towns lying on the borders of Mt. Galana, Cantos 14 to 17 are taken up with conventional poetical descriptions of amorous sports in the spring, playing in water, seasons, the capital, the noon-time, the setting sun, sexual pleasures and the morning Narayana Shah erected in the village of Chinchili a magnificent temple and there he got installed the images of gods Vis'ves'vara and Vishnu. In the town of Jaitrapura before the god Babes'vara he preformed the Agnishtoma sacrifice and gave to the Brabmanas land, golden ornaments, clothes, dinners and houses On another occasion he got himself and his family weighed against gold and jewel and distributed it among the Brahmanas Once he went to the temple of Mangatunges'vara and there he made the gift of the hides of black antelopes and performed the Rudra sacrifice. In this canto the poet, while describing the sacrifices, has shown his knowledge of the Púrvamîmânsal and the sacrificial literature. Murad Shah, son of Akbar, encamped with his army in Bhrigupura (Broach ) for conquering tho kingdom of Nizam Shah Akbar had given him a letter to Narayana Shah ordering him to join Murad in his expedition in the south, with a present of a pair of valuable Kashmir cloths and a white house. Murad Shah sent one of his warriors with the letter to Narayana Shuh. 1 Burlun Sizam Shah of Alıncdn.nl! 2 Vidc Brigns' l'erishta 101 III pp. 291 301 .

·विशः सर्गः। पति नुवाणाय वृह जाय निवारितायापि कृताग्रहाय । प्रतापशाहाय महीमहेन्द्रस्तथेति सन्देशमदात्तदानीम् ॥ १४ ॥ श्रीशाहनारायणराजसिंहं गङ्गाभिधानां जननी च नत्वा । आपृच्च्य सर्वानपि बन्धुवर्गानसावगाच्छाधरस्य गेहम् ॥१५॥ तत्रैष नारायणराजसूनुः सम्प्राप्तमन्त्राक्षतमझालश्रीः। सलक्ष्मणं शाधिरद्विजेन्द्रं प्रणम्य चालिङ्गय चिरादनन्दत् ॥१६॥ राष्ट्रौढवंशे तिलकायमानः पितेव राजन्विजयीभवेति। भूदेवयोर्दागनयोरुदारां प्रसन्नयोराशिषमग्रहीत्सः ॥ १७ ॥ दिगन्तरालं रणतूर्यनादे विगाहमाने विजये मुहूर्ते । प्रतापशाहश्चतुरगसेनासमन्वितः श्वेतहयं व्यरोहत् ॥ १८ ॥ ताम्बूलसम्पूर्णमुखी प्रसन्नां लीलाम्बुजं पाणितले दधानाम् । तारुण्यपूर्णा स्तनहेमकुम्भामसावपश्यत्पुरतो मृगाक्षीम् ॥ १९ ।। कुर्वन्नभो भूतलवद्रजोभिर्भुवं नभोवद्गजमेघसधैः । प्रतापशाहस्य महारथस्य वरूथिनीनां स रराज भारः॥ २० ॥ दिल्लीशशालाचलसार्वभौमकुमारयोरश्विसमानभासोः । महापुरे धायिटनानि रम्ये तयोरभूद्दर्शनकौतुकश्रीः ॥ २१ ॥ गजैस्तुर वसनैरनेकैः सुवर्णरत्नाभरणैरुदारैः। तौ राजवीरौ मुदितौ नितान्तं मिधाम सम्भावयतस्तदानीम् ॥२२॥ ततः परं शाहमुरादभूपः प्रतापशाहं निजगाद वीरम् । आर्यः स नारायणसार्वभौमो विभर्ति कश्चित्कुशलीधरित्रीम् ॥२३॥ पुरा मयूराद्रिपतेरमुष्य गुरोः पुरस्तादवसं सशङ्कः । महारथं त्वामधुना वयस्यं सम्प्राप्य सम्पूर्णमनोरथोऽस्मि ॥२४॥ बलेन रूपेण च कामकल्पं सहायमासाद्य सखे भवन्तम् । मन्येऽधुना दक्षिणदिङमृगाक्षीमालिगितामेव करेऽवलम्ब्य ॥२५॥ निशम्य तां शाहमुरादवाचं प्रतापशाहः स्मितपूर्वमाह । त्वत्प्रेमपीयूषनिमग्नचित्ते ताते न वार्ताऽपि शिवेतरस्य ॥ २६ ॥ रणागणं याति तव प्रतापे के नाम सेनापतयो रिपूणाम् । नभोगणं भावति गाहमाने दिङ्मण्डले कोनु तमोऽवकाशः ॥२७ ।। RmM T

·No text on this page.

·विशः सर्गः। ११३ प्रतापशाहेन महीसुरेश्यो न केवलं निर्भयमेव तत्र । सुवर्णरत्नोत्करगोसहस्रद्विपेन्द्रवाहायपि दत्तमासीत् ॥ ४२ ॥ मुरादशाइक्षितिपेन तत्र ग्रामे समग्रा समहारि सम्पत् । प्रतापशाहेन तु दाननीरव्ययेन गरेच परं व्यलुण्ठि ॥ ४३ ॥ प्रतापशाहक्षितिपेन सार्द्ध ततः परं शाहमुरादवीरः । खेटानि मार्गे परिलुण्ठ्य पुण्यस्तम्भाभिधानं नगरं समेतः ॥४४॥ प्रतापशाहक्षितिपालसिंहस्तत्रापि गोदासलिले निमज्य। भूदेवतेभ्यो बहुदत्तवित्तो विश्वेश्वरं प्रीणयति स्म भक्त्या ॥४५॥ अथ प्रवृत्तेपु पुरस्य पुण्यस्तम्भस्य दाहाय महारथेषु । प्रतापशाहः करुणाचित्तो न्यवारयत्तान्विविधैरुपायैः॥४६॥ अनेकभूदेवनिकेतनानां संरक्षणं यत्कृतमादरेण । गगावतीसूनुरगादुदारं तेन ध्रुवं मन्दिरदानधर्मम् ॥ ४७ ॥ पलायिताशेपजनं पुरं तद्भटास्तदा हन्त हठादलण्ठन् । प्रतापशाहः प्रचुरप्रतापो न चाहरत्तैर्थिकमर्थलेशम् ॥ ४८ ।। ततः परं विल्वपुरं मनोज़ देवालयाली च पुरं प्रवीराः । राधापुरी प्राप्य ततस्तु नन्दिग्रामं विरामं समयाम्बभूवुः ॥४९॥ सर्वाण्यपि ग्रामपुराणि मार्गे समन्ततस्ते परिलुण्ठ्य शूराः। अथाहादाख्यं नगरं विशालं तत्रस्थभूपस्य जवादवापुः ॥ ५० ॥ तत्रौपधापूरितयुद्धयन्त्रः स्फुरद्धनुर्वाणकृपाणकुन्तैः। आगस्त्यदिनाथनिवासभूतं दुर्ग समन्तादध तैररोधि ॥ ५१ ।। शितशरैरुपलेरथनालिकाविनिहितज्वलदायसगोलकैः । मिलितयोरुभयोरथ सेनयोः प्रववृते समरस्तुमुलस्तयोः ॥५२॥ दैवं चेदनुकूलमेव हि तदा पाणी जयश्रीरियं नो चेत्केलिनिकेतनेऽपि सहसा भगो भवेनिश्चितम् । केऽमी नाम विपक्षवीरनिकराः सारं विचार्यादरा- दित्थं योद्धुमगात्प्रतापधरणीपाला करालः खयम् ।। ५३ ।। वेगप्रकर्षादनवेक्षणीयतूणीरवाणाहरणप्रवन्धः । आकर्णमाकृष्टशरासनोऽसौ सहस्रशस्तत्र शरानमुञ्चत् ॥ ५४ ॥ रा.१५

·११२
राष्ट्रौढवंगमहाकाव्ये
दिल्लीशकण्ठीरवसनुना तत्पुरः प्रयाणं क्रियतामिदानीम् । .
अलं समालम्व्य विलम्बमस्मिन्नरातिभूपालपदापहारे ॥ २८ ॥
प्रतापशाहस्य गिरं गभीरामित्थं समाकर्ण्य नितान्ततुष्टः ।
मुरादशाहः कृतवैरिदाहस्ततः प्रतस्थे नगरात्ससैन्यः ॥ २९ ॥
तौ राजवीरौ रणरङ्गधीरौ कुलैकहीरौ तरसा समीरौ ।
महापुरे नन्दुरवारसंज्ञे सानन्दमेकां वसतिं व्यधाताम् ॥ ३० ॥
ततः परं नेरपुरे मनोज्ञे नीत्वैकरानं धरणीमहेन्द्रौ ।
प्रत्यर्थिनां गालनशैलदेशं समेत्य सोल्लुण्ठमलुण्ठतां तौ ॥ ३१॥
अत्रान्तरे यो नृपखानखानो यः शावाजादिमखानकम्बुः ।
वीराविमौ द्वावपि खानदेशान्मीरान्वितौनिर्ययतुःससैन्यौ ॥३२॥
कोपाकुलं स्वीयविलम्बदोपात्प्रतापशाहं समवाप्य मित्रम् ।
अन्यानपेक्षं च मुरादशाहं निशम्य ते वेगभरं वितेनुः ॥ ३३ ॥
श्रान्तान्महेभान्कियतस्तुरङ्गानुपेक्ष्य वर्त्मन्यपि पत्तिसङ्घान् ।
अमी पुरे पारवदाभिधाने जवान्मिलन्ति स्म मुरादशाहम् ॥३४॥
मुरादशाहक्षितिपेन रोपादादित्सितं दर्शनमप्युदारम् ।
प्रतापशाहः प्रतियोध्य चैनान्बलात्पुरस्कारयति स्म वीरान्॥३५॥
श्रीखानखानोऽध नृपं ययाचे मीरस्य सेनामुखनायकत्वम् ।
प्रतापशाहाय पुरैव चैतहत्तं मयेति क्षितिपोऽप्यवोचत् ॥ ३६॥
श्रीग्वानग्वानस्य गुणप्रियस्य प्रतापशाहस्य गुणास्पदस्य।
दिने दिने चन्द्रकलेव रम्या संवर्द्धमानाऽथ वभूव मैत्री ॥३७ ।।
ततः पुरं पारबदाभिधानं निश्शेषविप्रोपितपौरवर्गम् ।
ने धीरवीराः परिलुण्ठ्य सर्व भम्मावशेष व्यदधुः क्षणेन ॥३८॥
नतः परार्दाधिकमन्यभारास्तं कृपरग्राममवापुरेते।
यम्मिन्नहो पश्चिमवाहिनी मा गोदावरी नाम नदी चकास्ति।।३।।
मगजनत्रांदरफेनहामां मगलमत्रीरविरावमञ्चम् ।
प्रतापदाहः समवश्य गोदा म्यमातरं सम्मरति म्म गद्गाम् ॥४०॥
मंत्रप नारायणाशाहम्नः ग्नानादिकार्य विधिवद्विधाय ।
र: गुवर्गवमनः ममन्नं शुक्नेश्वरं जयति म्म देयम् ॥ ४ ॥

·विनः सर्गः। ११३ प्रतापशाहेन मातीसरेभ्यो न केवलं निर्भयमेव तत्र । सुवर्णरत्नोत्करगोसहसहिपेन्द्रवाहायपि दत्तमासीत् ॥ ४२ ॥ मुरादनारक्षितिपेन तत्र ग्रामे समग्रा समहारि सम्पत् । प्रतापगाहेन तु दाननीरन्ययेन गझैव परं व्यलुण्ठि ॥ ४३ ॥ प्रतापशाहक्षितिपेन सार्द्ध ततः परं शाहमुरादवीरः । खेटानि मार्गे परिलुण्ठ्य पुण्यस्तम्भाभिधानं नगरं समेतः॥४४॥ प्रतापशाहक्षितिपालसिंहस्तत्रापि गोदासलिले निमज्य। भूदेवतेभ्यो बहुदत्तवित्तो विश्वेश्वरं प्रीणयति स्म भक्त्या ॥ ४५ ॥ अथ प्रवृत्तेपु पुरस्य पुण्यस्तम्भस्य दाहाय महारथेषु । प्रतापशाहः करणार्द्धचित्तो न्यवारयत्तान्विविधैरुपायैः ॥ ४६ ॥ अनेकभूदेवनिकेतनानां संरक्षणं यत्कृतमादरेण । गडावतीसूनुरगाबुदारं तेन ध्रुवं मन्दिरदानधर्मम् ॥ ४७ ॥ पलायिताशेपजनं पुरं तटास्तदा हन्त हठादलण्ठन् । प्रतापशाहः प्रचुरप्रतापो न चाहरत्तैर्थिकमर्थलेशम् ॥ ४८ ॥ ततः परं बिल्वपुरं मनोज़ देवालयाली च पुरं प्रवीराः। राधापुरी प्राप्य ततस्तु नन्दिग्रामं विरामं समयाम्बभूवुः ॥४९॥ सर्वाण्यपि ग्रामपुराणि मार्गे समन्ततस्ते परिलुण्ठ्य शूराः । अथाादाख्यं नगरं विशालं तत्रस्थभूपस्य जवादवापुः ॥ ५० ॥ तत्रौपधापूरितयुद्धयः स्फुरधनुर्याणकृपाणकुन्तैः । आगस्त्यदिङ्गायनिवासभूतं दुर्ग समन्तादथ तैररोधि ॥ ११ ॥ शितशरैरुपलेरथनालिकाविनिहितज्वलदायसगोलकैः । मिलितयोरुभयोरथ सेनयोः प्रववृते समरस्तुमुलस्तयोः ।। ५२ ॥ दैवं चेदनुकूलमेव हि तदा पाणी जयश्रीरियं नो चेत्केलिनिकेतनेऽपि सहसा भङ्गो भवेनिश्चितम् । केऽमी नाम विपक्षवीरनिकराः सारं विचार्यादरा- गात्प्रतापधरणीपालः कराल' स्वयम् ॥ ५३॥ वेगमकांदनवेक्षणीयतूणीरयाणाहरणप्रपन्धः। आकर्णमाकृष्टशरासनोऽसौ सहस्रशस्तत्र शरानमुञ्चत् ॥ ५४ ॥ द्वित्थं योद्धमगा रा.१५

·११२
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये
दिल्लीशकण्ठीरवसनुना तत्पुरः प्रयाणं क्रियतामिदानीम् ।
अलं समालम्व्य विलम्बमस्मिन्नरातिभूपालपदापहारे ॥ २८ ॥
प्रतापशाहस्य गिरं गभीरामित्थं समाकर्ण्य नितान्ततुष्टः ।
मुरादशाहः कृतवैरिदाहस्ततः प्रतस्थे नगरात्ससैन्यः ॥ २९॥
तौ राजवीरौ रणरङ्गधीरौ कुलैकहीरौ तरसा समीरौ ।
महापुरे नन्दुरवारसंज्ञे सानन्दमेकां वसतिं व्यधाताम् ॥३०॥
ततः परं नेरपुरे मनोज्ञे नीत्वैकरानं धरणीमहेन्द्रौ ।
प्रत्यर्थिनां गालनशैलदेशं समेत्य सोल्लुण्ठमलुण्ठतां तौ ॥ ३१॥
अत्रान्तरे यो नृपखानखानो यः शाहवाजादिमखानकम्बुः ।
वीराविमौ द्वावपि खानदेशान्मीरान्वितौ निर्ययतुः ससैन्यौ ॥३२॥
कोपाकुलं खीयविलम्बदोपात्प्रतापशाहं समवाप्य मित्रम् ।
अन्यानपेक्षं च मुरादशाहं निशम्य ते वेगभरं वितेनुः ॥ ३३ ॥
श्रान्तान्महेभान्कियतस्तुरङ्गानुपेक्ष्य वर्त्मन्यपि पत्तिसवान् ।
अमी पुरे पारवदाभिधाने जवान्मिलन्ति स्म मुरादशाहम् ॥३४॥
मुरादशाहक्षितिपेन रोपाददित्सितं दर्शनमप्युदारम् ।
प्रतापशाहः प्रतियोध्य चैनान्वलात्पुरस्कारयतिम वीरान्॥३५॥
श्रीग्वानग्वानोऽध नृपं ययाचे मीरस्य सेनामुखनायकत्वम् ।
प्रतापशादाय पुरैव चैतहत्तं मयेति क्षितिपोऽप्यवोचत् ॥ ३६ ॥
श्रीवानग्वानम्य गुणप्रियस्य प्रतापशाहस्य गुणास्पदस्य ।
दिने दिने चन्द्रकलंब रम्या संवर्द्धमानाऽथ वभूव मैत्री ॥ ३७ ।।
नतः पुरं पारवदाभिधानं निठोपविप्रोपितपारवर्गम् ।
ने धीरवीगः परिलुण्ठ्य सर्व भम्मावशेपं व्यदधुः क्षणेन ॥३८॥
ततः पगाधिकमन्यभागम्नं कृपरग्राममयापुरते ।
यन्भिनदा पश्चिमवाहिनी मा गोदावरी नाम नदी चकाम्नि।।३।।
नगंटनेत्रां दफनहामां मगलमश्रीरविरावमश्रुम ।
प्रतापवाद: गायथ्य गोदां समानरं मम्मरति म गदाम ॥४॥
नप नागपवाहमनः ग्नानादिकार्य विधिवद्विधाय ।
र माग समन्द्रं मयां जपनि मग दयम ॥ ४ ॥

·११५ वितः सर्गः। तत्कर,टे कोमलपापनाशीवत्वमापुर्हिषदायुधानि । देवेऽनुकूले सति सर्वमूले नूनं कृतान्तोऽपि न हन्तुमीष्टे ॥१४॥ तत्रान्तरे शामुरादभूपः प्रेमप्रकर्पाद्भयमीक्षमाणः । युध्यन्तमेकाकिनमेव दुर्ग प्रतापशाहं मुहुराजुहाव ॥ ६५ ॥ अध प्रतापशाहोऽपि किं जातमिति सम्भ्रमात् । निपगी कवची धन्वी तस्यान्तिकमुपागमत् ॥ ६६ ॥ अध शाहमुरादभूमिपालो मुदितः प्राह वचः प्रतापशाहम् । विजितव न केवलं त्वया भूरपि पीयूपसगोत्रकीर्तिधौता ॥६॥ लक्षशोऽपि च परीक्षितस्य यत्सन्मणेनिकषघर्पणं पुनः । कामचारकरणं जटात्मनां नाह किं मनसि गाढमूढताम् ॥ ६८॥ सत्यं त्वमसि गाड्यः क्षितावेकमहारधः । विगणय्य गणास्त्राणि यदेको हतवारिपून् ॥ ६९ ॥ नारायणकिशोरस्य न चित्रं विश्वतो जयः। चमत्कारि गणश्चैतजितो दुर्गाधिपोऽपि यत् ॥ ७० ॥ इति निगद्य मुराधराधिपः पुलकपालिकरञ्जितविग्रहः । उपजुग्रह नराधिपनन्दनं घनतरं नितरां जयतत्परम् ॥७१॥ ततः परं शाहमुरादवीरप्रतापभूमीपतिखानखानाः । प्रत्येकमातन्वत तत्र दुर्गप्राकारपाताय महासुरङ्गान् ॥ ७२ ॥ आपूर्य तानान्तरगर्तगर्भानतिप्रचण्डौषधधोरणीभिः । ज्वालाजटालीकृतवर्तिकाभिरुद्दीपयन्ति स्म नरेन्द्रसिंहाः ॥७३॥ अतिप्रतप्ताः प्रतिपन्धिदुर्गप्राकारपापाणचयाः करालाः । समं समुत्पेतुरमी जनानामुत्पातशहां हृदि धारयन्तः ।। ७४ ॥ विरेजिरे वर्त्मनि वारिदानाममी प्रचण्डोपलगण्डशैलाः । शक्रोऽपि यान्वीक्ष्य पुनगिरीणां पक्षभ्रमादाशु दधार वज्रम्॥७॥ विचित्रमासीद्वयमेव भूमौ विशालपापाणपरम्परा यत् । श्रीराघवेणाम्भसि तारिता प्रागुत्पातिता च त्रिभिरेभिरद्य॥७६॥ ततः परं रम्यमुपायनीयमानीय नानाविधवस्तुजातम् । अनन्यगत्यात्मविदो विपक्षा वीरत्रयीं तां शरणं ययुस्ते ॥७७॥ ,

·No text on this page.

·विशः सर्गः। ततो मयूराचलराजधानीमासाद्य नारायणसार्वभौमम् । प्रतापशाहः सुतरामकापीदानन्दपीयूपतरङ्गिणीशम् ॥१०॥ श्रीनारायणपतेर्जयन्ति पुत्राश्चत्वारः प्रथम इह प्रतापशाहः । तस्यान्वक स हरिहरश्चतुर्भुजाख्यस्तत्पश्चात्तदवर(जस्तु)राज- सिंहः॥ ९१॥ लोकलोचनचकोरसुधांशोः श्रीप्रतापनपतेरपि सूनुः। सार्वभौमभजनीयगुणानामास्पदं जयति भैरवसेनः ॥ ९२ ॥ नारायणमहाराजकीर्तिपान्धमृगीदृशोः। इति काऽपि गिरां भव्या भङ्गी विजयतेतराम् ॥ ९३ ॥ का त्वं कीर्तिः किमीया शिखिगिरिनृपतेः क प्रयास्यम्बुराशि किं कार्य श्रीनिदेशः कथय कथमये तात सिन्धो जडात्मन् । गाम्भीर्यौदार्यधार्यप्रमुखगुणगणं मत्पति मानुकार्षीः त्वत्क्रोधान्मत्सपत्नीसदनविवुधसान्मामसौ यत्करोति ॥ ९४ ॥ श्रीनारायणशाहपार्थिवकुलोत्तंसाय सर्वाशिषा- मावासाय सहर्पमाशिपमहो कां नूनमाशास्महे। अस्मै पण्डितवृन्दकामनिधये चेदायुराशास्महे तन्नामाशिप एव सन्ततनिजावासार्थमाशासते॥९५ ॥ यावल्लक्ष्मीकटाक्षो विलसति ललितः कैटभारेर्मुखेन्दौ यावह्माण्डदीपस्तपति दिनमणिः कौमुदी यावदिन्दौ । वीरश्रीशाहनारायणधरणिपतिश्रेणिहीरस्य ताव- द्वंशो विश्वावतंसो जगति विजयतां मेदिनीपालनाय॥१६॥ आसीत्कोऽपि महीमहेन्द्रमुकुटालङ्कारहीरावली- तेजःपुननितान्तरचितपदः श्रीकेशवाख्यो वुधः । विद्वन्मण्डलमण्डनं समभवत्तस्मादनन्ताभिध- स्तत्पुत्रो जगदम्बिकाभिकमलद्वन्द्वार्चनाप्राप्तधीः ॥ ९७ ।। राष्ट्रौदक्षितिपालवंशमुकुटालङ्कारचूडामणि- श्रीनारायणशाहजीवनविधेः सत्कीर्तिमुक्तावलीम् ·११८ राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । विद्वत्कुण्डलभूषणानि विशदश्लोकैरगुम्फद्गुण- स्फारैः पण्डितमण्डलाम्वुजरविः श्रीरुद्रनामा कविः ॥ १८ ॥ निस्सारीयति सारिका पिककुलं रकीयति व्याकुलं हंसाली परमाकुलीयति शुकीमालाऽपि मूकीयति । यामाकर्ण्य किलाधरीयतितरां सौधाधरी माधुरी सेयं कापि सरस्वती रसवती रुद्रस्य विद्योतते ॥९९॥ शाके भोगिशशीषुभू (१५१८) परिमिते संवत्सरे दुर्मुखे मासे चाश्वयुजे सितप्रतिपदि स्थाने मयूराचले। श्रीमल्लक्ष्मणपण्डितोदितकथामाकर्ण्य रुद्रः कविः श्रीनारायणशाहकीर्तिरसिकं काव्यं व्यधान्निर्मलम् ॥ १० ॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकश्रीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे। भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्कृतवैरिवीरविजयः सर्गस्तु विंशोऽगमत् ॥१०॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिमुकुटललाममालामरीचिवीचीचुम्बितचरणसरोज- मयूरगिरिकेसरिश्रीमहाराजाधिराजश्रीनारायणशाहोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्रक- वीन्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये प्रतिवीरविजयो नाम विंश- तितमः सर्गः ॥ समाप्तम् ।

·INTRODUCTIOX. Obering tho orders of tho Emperor, Miriyana Shah marched with his army to Broach. His sons Pratipo Shah and Harihara followed him up to Panchamuhly on the banks of tho Tapti. On his renching Ankleshvar, Murad sent Ius officers with presents to receive him. Crossing the Nurhndi in the boats sent by Mſuad, Nariyana Shalı came to Broach. Ho advised Alurad to know beforchand the depth of the chemy through secret messengers and to postpone the expedition till the beginning of autumn. Nirayana Shah then visited S'uklatirthın on a pilgrimage and thero worshipped the gods Humkira Vis'ı cs'vaia und Vivila Jaleshvara. His gifts to the Brahmanns on this occasion were so largo tint lurad Shalı came there to sco him making donations, Entrusting the work of chanting the Gopika Mantra to Brahmanas, ho ucturned at the request of Nuud to Broach. Here too ho vorslurped the gods Somes'rara and the goddess Saindhavi. Munu then presented him with valunble clothes ani ornaments, i sword with a golden sheath embedded with jowels, clephants and horses Niliyana then took lcare of mad and sct out for his capital. At the town of Pipprlavatika on the Tapti he bathed in the river and worshipped Brahmi. Narayana then reached his capital amidst thic joy of the people. At the end of the nonsoon, Murad sent a messenger to Nirvana Shah for joining him. At this time Pratipa Shul, his cldest son, wos sent on lus euincst request to help Nuad Pratipi Slal jomed Mund with his army at Dhayat (Daytr). The combined forces haltig at Nandu bir and Nerpus came to the cnemy's country of Galann, which they looted frocły. Khan Khanan and Birjahlıon with Mir of Khandesh joined them in the town of Birarat Vuad was enraged at their deluy but was appeased by Pratipa Shal. Klan Khanan then requested fuad to gho the generalship of the armies to Xır, but lurad refusent, as it was already given to Pratipi Shah. lfter plundering and burning the town of Piravat, they willied the Kapu village on the nici Godhi and looked at Pratipi Shah hiera performed ablution and gme to the Brihminas plenty of gold, euels, clepliants and I Rall Klnu lenishtine ·An alphabetical index to the geographical nanies in the Râshtraudhavansamahâkávya. २० 1 l'ago lina Pago 100 अलेवा चित्रकूट ३६ १५ जा ११ २० चिराट ४२ १३ अनन्तपुर २८ ६,५९. १२ चोल ९ अमहात १३ ४ जवारिराज्य ११ अरावी ६१ २४ जाम्बवटी ६२ ६ आघद ११३ १८ जैनपुर १७ २८,६२.२०,९८.१३ रहिरभूपर १४ २६ तलकुरुण १६ २४ उज्जयिनी तापी १०५ २ उत्कल २० ९ देवगिरि १६ २३,३५.२२७३६.१० कन्यकुब्ज ४ १६६ १९, ९.८७ देवस्थानपुर ६१ २७, ७१.८ ११.१२ देवालयाली ११३ १५ कर्णाट ११ २०; २०.९ धायिट(पुर) १११ १६ कलिन ११ २०, २०. १० नन्दिप्राम ११३ १६ काशी ३८ २ नन्दुरवार ११२ कुरुक्षेत्र १ १४ नर्मदा or रेवा १०५ १६६१८ कूपरग्राम ११२ २३ नवपुर ५९ १४ खानदेश ११२ निपालसेट सामल(पुर) ६ नेरपुर ११२ गालनशैल ३९ २२, ७६. ६ & | पयमुसी १०५ २ १८११२.८ पचवटी १२ गुरुदेवरमालशैल २७ २१ पारवद ११२ गुर्जर १७ २ पिप्पलग्राम १६ ११ गोदा ३९ २,६४, १३ पिप्पलवाटिका १०९ पिशोलशैल गोमुरा १९ ७५ १९ १२, २७, १७ गौर २० पीटपुर ७१ १२ घाट ६२ ३ पुण्यस्तम्भ(नगर) ११३ ६ चामराचल २७ १७ पेण्डवलगिरि चाम्पेयवाटी १६ चारदुली १७ २४ चिचिलिप्राम वालापुर ११६ १ ؟ ૨૮ ·( २ ) १५ Paco विल्वपुर वोपखल(ग्राम) भृगुक्षेत्र मण्डपादि मयूरगिरि lirio २१ १. 17 २०७२०.१ Page lino ११३ | लोहार तत १०४ ११ वादरी २,३५२ वटग्राम १९ १०, २७ १६, २९. वासुदेवपुर ११, ५९ १२,६०. निगटदेश ५, १०४. १६ रेट(नगर) १७ ११६ बालागिरि ८ & ९ ६ २ 1१६ २१ ६ | व्यागन्यदुर्ग ६२ १७ ६० १८ मालव मेघंकरपुर मोखघट्ट मोराचल यज्ञखेट यमुना राधापुरी रामगिरि राम(नगर) ललिज्ञाचल १९ २, २०.८, २६ २१,४६.२०१७ गुतीय २४ ११३ १६ ४२ १२ २० ११ गथालनेर मामाल गाट गोपाली मल ९ ७१ १४ लाशल २१ ३ १२ १२ लाट ३९ २८ ११ २०, २०, २१ १२ ·An alphabetical index to the proper names in the Rashtraudhavajsamahâkâvya l'ago lino Page lino ४२ २१, १०५, २१ जेना १२ जोपिदेव २२ २१ १८ ११ २५ टपालसान ४० ३ २९ दिण्टिम ओमरान २० २० ११ जफचर अम्बदेव अर्जुन बारावदीन एकदेव एकलारासान कमलक्षितीश कान्तिवीर कालसेन फाहर कृष्णदीक्षित रायसेन २१ १२ तानदार निपुरारि दुर्गावती २१ ६ ८ ११ १२ a १२ १३ २५ २३, २०, २६ नानदेव नारदेव(नामा) ११ नारायण ११२ नाराणा १११ ३ गाजल १८ निजागतार १०८ २ गाधर गजमालदेव १७ १ . २ ५vincial - २४ ८ १२ ५it C...) - गोपचन्द्र(पागुर) गोपपति १ M चाणार NिAसान . + " N U । । . जारीर देव जो पाव ३ - म - ·- ( ४ ) . Page line Page line १९ १ लक्ष्मणपण्डित लुमायिजि ४८ १५ १५, ५५.१ ३ १२ ११ १८ २० २२ २९ १२ ९ २८ मल्लिक मल्लिकार्जुन महाकलिङ्गदेव महादेव महेन्द्र मानवती मालुगि मीर मु(म)गलजित् मुरादशाह झाउदेव ४० वत्सराज विज्झलदेवराज विरावमहीपाल वीरसेन or वीरमशाह वीरसेन वीरसेन ३३ १३ ८; ८&९,५५.२ ४२ ७ ४२ ८, ११२ १० २१ १३ ९; ७५.४ १०४ ११ शतानन्द शाधर ४० ११ ४५ २७५३.२६ ५५.१,७१.९ यमाम्बा ५३ २७७ ५४.२४ ११२ ९ १२ २३ यशखान् ११ १२ राघव १२ १६ २१ १० ११ १२ शाहवाजखानकम्बु साहसीयार्जुन सिंहन सुरेश सुलेमशाह सोहड हरिहर १६ २२ राम रामदेव रामदेव ३५ १ २६ १२ २४ १७ रामराज २० १२ ६८ २; १०५. ३ ३६ २३ रामराज २१ ८ हुमाऊ हेमाद्रि १७ ९ १२ रामराज राष्ट्रगट लक्षधीर ११ ·Corrigenda. पृष्ठे. १३ अशुद्धम् अमहक २० १९ १६ ४२ १२ ५१ शुद्धम्. अनहाल शिवाची तद्दक्षिणा स थालनेरे शोभिच्छ अमुस्मिन् सती शिवार्पा तद्दक्षिणं सबालनेरे शोभि छन अमुग्मिन् सधी २३ ५६ २७ ७६ २२ ८९ २८ ९१ पतति छा १५ पतति च् रान्यस्त सन्यसं नचा जगाम १५ न पाऽऽजगाम सहश. मुहरा १०८ दलथ. २६ १०९ ८ मृगेन्द्र० पिपर देवतेभ्यो भनेन्द्र विधत देवतेन्यो ११३ ११३ ८ 10 अधापदास्य जवादमदार Index. १ ६ जमात -० चिराट १ मित ८ २ आपद सवार

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·WYTRODI CHIO, 1111 Tutipa Sh.ch, loneler, men to see his fither, acturned with the content of Prmou ud und Ni Khin to Jayuragiri with large julescuts from Juru i3 poromisu of a portion of the conquere country, to join them, howescr, at the cud of the monsoon for conjuring the langdom of Illakhun (Sularl). Niruna Shih had four sons, Pratipa Shul, Harihara, Chaturbliuzz and Rijusiula. Pratipa Shah had also a son named Baitulusnu. IIow much of this is corroborutal by Nalomcdan historiaus will bu suen from the footnotes, fent of the police's mentioned in this flock can be identified in the alth.sheets of the Vavui, Sulut, Klandesh and Nasik distilcis, The Bagulas . clan of the Rathods, The Bigulas of Vuugna, like thu R.:thods of Nouthern India, claim them- 1 Ozilly 1070 (1) slon > Bilan ns the territory of Dulo Iritap abil curling to the lo il story during Jughal 1 ulu the fort was ruled lug tuo rudepeulen: kishitriga chiess, Postap Shah ,nd Blairas Sauli 'l beso chefs held .bout 1300 ullies, the present district of Biglen ind tho They were very ruh uu la id juwels of great valuv ud i wluto titula int Thw.fuglsls Tejured the chiefs to do homigo at Delhi Tho chicis recused and tholull stuod ab illyu of twelve years, but had theu to surrender, lle country fell u thellughals ul the gems ad the whito cleplant wcao lo Dell Ön vur of ilu stuny pillars of the temple of G su puta ou Wulher l'ure there is a Jarillilauksfilion dated Shiku 1534 (1012 D.) Piridhayı Suitar It is su four lines of Der innri letters and scuord, the building vi Jaudap by Pratap Shale who was tho chci ot Biglin Thera is also ono print doed Builds ar Pausla Shuddha Sth, Slahu 1337 ( 1035 1. D) Ius at Blizirawdule coafers On Bralıman numcu Mir Joslı as much land, belonging to Kushi Kius of the Diglu Prisus, as we bu cultivated with ona pluugl ud a well situated chorem 2 The word Bigula iu dorithi mesus a fabulous animal of the cat-kiad. B sula Borady still used u Varath to frighten littlu chuldreu It is stated in the present poem that Gop acl aura was called Bigult is lus head was put wFy su ins to frighten people. Thu ummo Bogalan seems to wcan the country of the Bigulas. 3 Mayur giri is tho samo. Juller Accordwg to a local tradition li fort was held, in the times of the l'ind anis by two brothers Vayuradhtaja aud Tim.dlusya Mulher Hole in Satan, on all about two miles south oi Vuller iowa ud 2,000 feet aboro thu plus, lies at the head of the Uusim 3 *

·No text on this page.

·LITRODUCTION. IV BigHu sccus to laro licen ruled in carly times by local chicfs wlio had one of their head-quarters at Salur in the north-West. The mseriptions of the Nisk anves show that from B.C.200 to A. D. 200, Xanh 24 under the Andhrabhuityas or Satavahanas, who ruled at Paithan. Lurly in the fifth century ( 1 D. 416 ) the north Deccan seems to have been under tho Abhira tribe, whoso capital 18 believed to have been at Anjanırı, fire miles cast of Trimbak. Tho Abhirus, according to the Purinas, remained independent only for sixty suren years. The R.Ishtrakutas then seem to have CHemciod suzerainty over Biglin Under them Nayu akhand (the modan Vukhindi ) was a furt of great importance, as it was from here that the Rishtiakūta King Govinda III (785-810 A. D.) issued his two copperplate giants, both dlated 21. D. 808. It is not certain that Jayarakhand was the capital of the Rashtrakūtas. After the overthrow of the Rashtrakūtas by Tailapa Chllukya about 970 4. D., the suzcrainty of Vasık and the North Deccan seems to have been divided between the Chillukyas of Gujarat on tho North and the Chillukyas and Kalachu is of Kalyan till 1182 A, D. Tho Yadavas of Chandor and Devagii i then exercised lordslup over Biglin. It is mentioned in the Rashtraudhalivya that Yasasvin, Soluda and Harihara, brothers of Jikharaja of Kanouj, accepted service under king Jayasinhadeva of Analillapura ( Gujarat). IIarıhara got the kingdom of Idar, while the other two returned to Kanuaj, whence they again set out for conquest. Sohada came in the land of Ahiras and Bhills in the Nasik district and at Pippalgiam, ho lalled Abiras and five hundred Bhuls in battle and established himself at Pippalgaon. Yasasvin, on the other hand, married the daughter of Rimadeva of Devagiri and got from him the village of Talakunkana. His son Gajamalladeva seems to Iuve extended his possessions by taking some country under the sway of Allaudin. His son Milugi seems to have made still further exteusions, as it is mentioned that he conquered in battle the Yldava krog Rimarija, whom he released at the request of his famous mimster Hemadıı by making luw huis foudatory. At the end of the thirteenth century Baglin is mentioned as & district dependent on Gujarat, boidering on the domiuions of ·xvi LTRODUCTION. Ramdev, the Devgiri king. In 1297, Ray Karan, the last of the Anbilyada kings of Gujarat, on his defeat by Ulugh Khan, Ala-uddin's general, with the help of Ramdev of Devgiri, for several years maintained his independence in Baglan. In 1306, Ala-uddin's general J[alık Kafur encamped on the borders of the Deccan, and sent Ray Karan an order to deliver up his daughter Devaldevi, then a girl of thirteen years. Ray Karan refused to give up his daughter, and as a last resource, in spite of the objections to marrying her to a llaratha, agreed to the proposal of Ramdev of Devgiri that she should form an alliance with his son Shankalder Ulugh Khan, the Gujarat general, was ordered to force his way through the Baglan hills. For two months Ray Karan defeatel all his attempts, but at last the Ulusalmans prevailed. Ray Karan la difusted and forced to fly, leaving his elephants, tents and wipage on the field. Ulugh Khan persued him without success. Whi's lulting for two days within a march of Devgiri, some thrú hundred of his troops went without leave to see the cares of Ellora. On the way they fell in with a party of Hindu horsemen, and after 8 hp ngit, secured the lady whom they weru escorting, and loud that h: Vus the princesa Devaldevi. She was arried in triumph to Delhi and became the wife of Khizr Khin, Ala-ud-Duli's 3. Ia th. 2103 yiar, vlen Rainder of Divayed agreed to hold L-1.7.2014 må tributory vi Delhi, kila power wind estendud tu Vivi Gujr... This muu huve included the powxxion of Basso L. I ", iter th: Overthrow of the Hindu prince of Durgiri, wilaat in Daily Lutale subject to the Ju-lulusa ru!.rs of L-1.indd 3. Su-74, iko-vins to leave founded - E' Ingurumu. II w Sayir (Sur) Civit... Coba dully wur! .: L. wees (la :) Putu ward et lines Jw!--- (12.), llorer !!.. luli. + + 1 ·रुद्रकविविरचितं राष्ट्रौढवंशमहाकाव्यम् RASHTRAUDHAVANSAKAVYA OF RUDRAKAVI EDITED BY EMBAR KRISHNAMACHARYA, Adylaksha, Sanskrita Pathas'ala, Vadtal. WITH AN INTRODUCTION 31 C. D. DALAL, M. A. PUBLISICD UNDER THE AUTIONITY Or TIC GOVLNNHEYT OF HIS HIGHNESS THE MAHARAJA GAEKWAD OF BARODA. CENTRAL LIBRARY, BARODA.

·INTRODUCTION. Tii fort. The Tarıkhi-i-Forozshahi says that about 1940 A. D. the mouutains of Nullier and Sallior ac lield by a chief named Jandov which seems to be a mistako for Nanadeva, Tho establishment of a kingdom in Nasik by the Bagulas cin thus be fired in the beginning of the fortecnth century from their own record and thcir clnim to luso occupied tho Deccon from the fourth century does not thus seem to be councct In 1347 m the disturbances, winch ended in tho Deccan bccoming independent of Nortlcua India, tile Babamıını hings scom to have lost hold of Biglan. In 1366, m the reign of Maliamuad Shah Baliamani I, tha Baglan chuic is mentioned as making common cause withi, and sendmg troops to help the rolurl Banam Khan Mazindarani, who was causing disturbances near Daultalul The Baglan chief with many supporters accompuan Baram Khan to Paithann but on licuring of the Balmam king's appokli, descited the cause and flell. A few years later, in 1370, when Malik Rajn, tho founder of the l'aruhi vibranty, estallidocad lumii in Klundesli, ho marchel against Rajn Bahay, the Bulan clues, and forced lun to pay a yourly tubute to Bollii. Thus Bilans clus68 claimed to be of the stock of the amou knihuuds and to live furons cstablished in Biglan sinco 300 s. 1). They claimed to live 24 first been independent, coinng then own money, and stated that they afici wards lost their postal, and paid tribute to Gujarato: ton tho overlord of the north Dronn, wucher happened to be this stronger. Duch cluef on succession took the title of Blind! At the close of the fourteenth century, on le clublem :2: of the Musliman dynasty of Ilmuudabad, Bilmas tu doleras breçoino tributary to Gujarat. In 129, Ilmul Shu Bl"2:1 1., who was then at ur with Guiat, land the compra unsuccessfully attempted to the the fort of 7.31, 1990 2015 novel thmi, umele: the lile gorce of information Dahl Wings and walk bulusf, who Hert' in punct 2" ) the robbys, who infedex Berlin Wololorong'uni: 1231," : any levitli 2***** Milica if , โยง 11 13" } irure Wioscubrifiad nuthur 1.14 2 ·xviii ISTTODCCT10, the roads, for the first time, were safe enough for me chants and travellers to pga without guarda. In 1499 Ahmad Nizah"h, the founder of the Nizamshai rlynasty, complicel the Belgian chirf to pay him tribute. After the conquest of Alminugar by Baliadurshah in 1539, Biglan scems to have been uncler Gujrat control, as in 1548 the Baglan chick is mentioned as serving the Gujarat king with 3000 horse. In 1573, when Gujarat was conquered by the Emperor Akbar, Baharji of Baglan came with 3000 horse and paid his respects to the Emperor at Surat. He afterwards did good service by Landing over the Emperor's rebel brother-in-law Mirza Sharaf-ud-din Hussain whom he seized on his way through Biglan. Baglan is described in the Ain-i-Akbari ( 1590) as a mountainous well-peopled country between Surat and Nandurbar. The chief was of the Rathod tribe and commanded 8000 cavalry and 5000 infantry. Apricots, apples, grapes, pineapples, pomegranates and citrons grew in perfection. It had seven forts, two of which, Mulher and Saler, were places of unusual strength. When he conquered Khandesh in 1599, Akbar attempted to take Baglan. Pratapshah, the chief, was besieged for seven years, but as there was abundance of pasture, grain, and water, and as the passes were most strongly fortified and so narrow that not more than two men could march abreast, Akbar was in the end obliged to compound with the chief, giving him Nizampur, Data, and Badar with several other villages. In return Pratapshah agreed to take care of merchants passing through his territory, to send presents to the Emperor, and to leave one of his sons as a pledge at Burhanpur. The chief was said to hare always in readiness 4000 mares of excellent breed and one hundred elephants. He is also euid to have coined malimudis. Pratipa Shah seems to hare good relation tith Emperor Jahangii, as is evident from the Jahangir Charitra composed by the author of the present poem at the instance of Pratápa Shah.' 1 On Friday, the 24th, Raja Pharjır, Zamiadar of Laglíns, came and Taited on Dec His pame is Pratip, cierg Raja there has been of that place ·IXTRODUCTION. sis In 1629-30 Khaja Abul Hasail, who was sont with 5000 horse to recover Nusik, Trimbak, and Sangamner from Khan Jahan Lodi, marched through Biglan and the chief met him with 400 liorse. A grant, dated 1635 shows that Baglan was afterwards Tuled by Bhairara Shal, Pratap Shali's successor, In 1409 tho chief of S'alcr and Mulher furnished 3000 men towards the force that was posted at Ramnagar in Dharampur to guard Surat from attack by Mnlıkkambar of Almadnagar. In 1637 Baglan was attacked by Aurangzeb.' The chief submitted and was made commander of 3000 house. He received they call Blinruir Hlo lins about 1,500 horso in lus pas (narcajıblh ear), and in timo of need ho con bring into tho field 3,000 horse. Tho province of Bagluna licy between Gujarat, Khandesh and the Deccan It lins too strong forts, Silor and Maler (Juler), and as Juler is in tho pudst of a populous country he lives thero himself The country of Brglaan has plensant spriugs and running waters Tho miingocs of that region nro very succt and Inrgc, aro gathered for nino months from the beginning of immntunity until tho ond It lins pinny grapes, but not of tho liest kinds The aforesad Rajn docs not drop the thread of caution and prudenco in dealing with the rulers of Gujarnt, the Deccan nnd Klaudesh Io las norer gono lumself to seo auy of them, and if any of them has washed to stretch out luis hand to possess lus kingdom, hic lins rem med undisturbed through the support of tho others liter the province of Gujarat, the Deccan, and Khandesh como into tho possession of the inte hing ( Akbar), Bhurji came to Burhanpur nud lind thio lionour of Lissing luis fect, nud nfter being enrolled anong luis scrmnts vas raised to the mansab of 3,000 At this timo when Shnlı Jahon went to Burlinpur, ho brought cleicn clephants ns an offering lIo cuma to Court in attendruco on my son, and in accordance mith his friendship and servico uns dignified with royal favours, and hnd presented to lum 1 jewelled sword, an clephant, a horse, nud dress of honour. After some days I couferred on him threo rings of Jrointl (Jagút), dinmond, and rubs fenoirs of Johnagır p 396. irf Bet reen Klandesh and the Surnt const lies tho district of BAGL.IN.L. It is a small tract, stretching north and couth for about 160 mules from tho Tiptı river to the Glintu stn hills of the Vasık district, and 100 miles ence and west across tho Gilints It contimed only a thousrud villages aud nino forta, but no town of note Sunil ns was its nrer, its wellonatered rallegs nad lillslupes smile with corn-fields and gardens, all hiuds of fruits grei bere and many of them rero famous throughout India for their excellence. Tho clunte, except in the rainy sezon, is cool and bricius The Stato vas furtlicr enruhed by the fact that the main liac of traic botteen the Doccia and Guzerne lind run through it for ngros ·INTRODUCTION. the grant of Sultanpur and Ramnagar in Dharampur on paying a yearly tribute of £. 10,000 (Rs. 1,00000). Biglan was famous for its temperate climate, its streams, and the abundanco of its trees and fruits. It was 200 miles long and bioad, with thirty petty divisions and about 100 villages. It was bounded on the north by Sultanpur and Nandurbar, on the cast by Chandor, on the south by Trimbak and Nasik and on tho wout by Surat and the territory of the Portuguc-c. According to the irare". Tavernier (1640–1666), Baglan, under which ho incluir Vorth Konkan crccpt the Portuguese torritory, wai alialır famils, cluming descout from the royal house of anotn16 Put ruled this land in unlıroken sucoc9910n for fourteen contulla pompi tiro clingsbal and 1190d the distinotuo titlo of Einlarga in the oun nanes and enjoyorl grent power from the **.nl of their country and the impregnablo strength of theu ts, saving and Vulliri, woro renowned throughout Inedit # + 3 $ 1 1 a 2 1 5 + 9 1 stronglimlele leanno tlo 09150 of their rinn ripoll (aborent and mandlesli and wanted to lootels opiuteris forum and inn for of mountain bilatnog ietse Asif thin 112 111 route between there in un provinents I, domanded the sheerant, but after it 4011 lith olive linjale, Postigo shule boy U porin atjaunoti tall scorremologios III,' I dont: thura. 5 il pinirl talk it 1 ** + + 3 1 *** + 1 f $ € + w 2 1 1 7 $ 1 M 1 ·INTRODUCTION. xxi chuchied by thic passage of the great stream of traffic bottroen Surat and Goikand. The country was full of bimian, mango, mnlır, CSSH, khan7" or wild dute, and other trees. Thcre were tatt numbers of antelopes, linicy, and putridges, and towards the mountains were wld cows. Sugarcane was grown in many plac-?? tlicro ucie mills ind furnaces for makmg sugai. The wyf voru safely guarded. In 1670 Moro Tumal, one of Sluis ofliccia, inul Salci. In 1672 Sller was lesiogalloy Mulabal, Khin, but a fosc, xwe big Shivji to raise the soup, aflm ses me fighting, uplets in der offthe Moghak. In 1664, l'smce Muhammad Azam n] , fort by promises and presents In 1723, the Norint Werder? himself as an independent sulm in the Det:ill, 2011, umalo lum, there was a communeunt nt Mulher and a yo??!!!Of 1} , In 1751, Saler und Mullier le mentioned in the hard po? Biglan, where Baglamuc, half dorathu alulf ("?, V. spolcu. In 1791, after the battle of Kundi, anlar",", Baglan was coled by the Navim to the l'ex}u«, u kome Kamoli, former the curge of a Susuhuslil, tant Saham, who took : Monument pom the Blulinin in tuse The fort of Siler is to melangen till! for chest money in Rim (nhimbil, the wife of Gamers After the l'hua's definit. Biglan pencal to the Br! Mender of the fort of Muller, on the ind it alors 1869 Darlen formel point of Bandeid, wall of ".. Nini. in 1575, Raplan, with its 11. Vitamin a Ali????, 1,95 elvided into a business head-qoderit Sitini, and holds Nansi date of 11, 11th. Valinho! The Ms. Material. 1 $ > 1 ܂ܕ ܢ ,: ܂ ܐ ܢ ܙ| ܙ. ܕܬܐ ܬ ܙܐ ܐ ܙܐ 15?iܕ luthion Dol,111, in 1

·No text on this page.

·गुरेरा । सिंहन H जारराज ruled over Kanowy) (got the एरिएर ARTETE (vrent to the सोहट South and married (went to the Souti fort of Iddir) the daughter of Ril and got the title madora of of Sibimba for Deragm) his line) गजमहदेव मालगि । नानदेव ( took possession of the forts of Saler- Mlayuragiri, and Pisola and fixed his headquarters at Jaitapura) एकदेव राजसेन वीरसेन नामदेव जोपिदेव भैरव सोमराज महादेव भैरव जयदर्ण चीरतेन or वीरमशाह नेमदेव नारायणसार माज्देव रक्षधीर अम्मदेव प्रतापसार हरिएर चतुर्भुज राजसिर भैरवसेन

·No text on this page.

·प.
राष्ट्रौढवंशसहाकाव्यम्।
-
श्रीमान मनमा निर्मितिविधी या संस्मृतो वेधसा
गोपिन्दन परामरधिनिविधी यः सादरं वन्दितः ।
यः पान्मन्पचिलमपापिलये सम्भारितः शम्भुना
सोऽयं विश्वजनीनचारचरितो लम्बोदरः पातु नः ॥ १॥
दन्यं यानि पितामरे परिने देवेन देवेश्वरे
भूतानां नियोः निमजति महाकल्पान्तकालोदये।
निश्श, जगदीश्वरो चिरते यन्मण्डलस्याश्रया-
न्मार्तण्टाय जगच्छरण्यचरणाम्भोजाय तस्मै नमः ॥२॥
जायन्ते सकालानि मालतनोभूतानि पूतात्मनो
यस्माननममूनि येन विभुना जानानि जीवन्ति च ।
लीयन्नेऽपि च यत्र सैन्धवशिलाग्वण्टानि सिन्धाविव
श्रीनाथाय सनातनाय महसे कस्मैचिदस्मै नमः ॥ ३ ॥
यस्य द्वारि पुरारिवारिजभवन्वर्गभ्वरादित्रय-
त्रिंशत्कोटिदिवाफसः सुरलतापुप्पोपदापाणयः ।
श्रीमानस्तु पुरस्सरोऽस्तु भगवानेवेति सम्भावय-
त्यन्योन्यं तमनन्यमानसतया श्रीरामचन्द्रं भजे ॥ ४ ॥
हिमाचलतपःफलं कुचपराजितश्रीफलं
पलं मदनभूपतेर्भवविभूतिविस्फूर्जितम् ।
नमद्विवुधमण्डलीमुकुटहीरनीराजितं
महः कनककेतकीकुसुमकान्ति चन्दामहे ॥ ५ ॥

·मी
"
7
..
---
ता................!
" ~:::
ri
गानि
वि।
कान
नि-furti) ||
पाणि
द्वारा।
पा नवीनचना पन:-
घेतामत्कृतिक समवति ॥ ८ ॥
मन्नः ममम्ननिगमागमनबनिया:
श्रीमत्प्रणामविध करमाटानी।
पनां ममाभिनवनिर्मितिनगदग्ण
निर्मन्मरेण मनमा परिशीलवन्तु ॥ ९ ॥
काव्यं कर्तुमज्ञानताऽपि बदयं यनो मयारभ्यते
राष्ट्रौढक्षिनिपालवंशमहिमा मोऽयं ममुम्भने ।
यत्कृते सलिलं नितान्त विमलं चन्द्रोपल: शीतलं
सोऽयं सान्द्रसुधामयस्य महिमा गीतातेः केवलम् ॥१०॥
राष्ट्रौढवंशोड़वभृमिपाल-
ललाममालां गुणवर्णनीयाम् ।
श्रीशाहनारायणसनिदेशा-
च्छ्रीरुद्रनामा कविरातनोति ॥ ११ ॥
पुरा कदाचिन्नतये समेता-
न्देवाननुज्ञाप्य गृहाय सद्यः।
कात्यायनीमर्द्धमृगाङ्कमौलिः
कैलासशैले रमयाम्बभूव ॥ १२ ॥

·Putlibed te Jasardan Salharam Kudalkar, II, S., LL B, Curator cf State Librarics, Barola, for the Baroda Government, and Printed by Rancbandra Yesa Shedge, at the X995a-Sijana' Press, 23, Kolbhat Lase, Pombas Price Rs. 1-12-0.

·गरिमामलाकार।
चारदेवता वैणिकवायनादै-
मनोहरैरप्सरमध नृत्यः।
गीतामृतस्तुम्बकम्बलाद्याः
भिपविरे शैलसुतामहेशौ ।। १३ ।।
परस्परप्रमभरानुबन्धा-
दभित्रचित्ताविव शोभमानी।
अन्योन्यभूषापणवन्धरम्यं
तत्रान्तरे दातमदीच्यतां तौ ॥ १४ ॥
निरपा स्मितसजसा -
रनामूढे सति चान्द्रचूडे ।
मेनाकिशोरी गिरिशस्य सर्वा
चन्द्रादिभूपामचिरादजैपीत् ॥ १५ ॥
भूयो रिरंसामधिगत्य पत्युः
शुचिस्मिता हैमवती वभाण ।
इमानि मे वल्लभ भूपणानि
यदि स्युरन्यानि तदा रमस्ख ॥ १६ ॥
इति प्रियाया गिरमाकलय्य
ग्रीतिप्रकोपारुणलोचनधीः ।
जटाकलापादिवपुःपदेशा-
दादाय सर्वाभरणं दिदेश ॥ १७ ॥
रिहत्तरझावलिमौलिगङ्गा-
भङ्गप्रसझाकलितान्यसङ्गा ।
सखीपु विस्मेरमुखीपु वाला
कोपाकुला तानि मुमोच कान्ते ॥ १८ ॥
ततो महेशः स्तुतिभिः प्रणामैः
सन्तोपयामास नगेन्द्रकन्याम् ।
तुष्टा ददौ मन्मथराजधानी
तस्मै भवानी पणभूपणानि ॥ १९॥

·2
प्रथमः मगः
कात्यायनीपाणिसरोजकोश-
विलोलिताक्षक्षपितादयन्दोः ।
गर्भान्वितकादशवापिकोऽभू-
दभूतपूर्वप्रतिमः कुमारः ॥ २० ॥
वालो विशालोदयनूमिपालो
भावीति भाग्याक्षरभासिभाला।
गौरीगिरीशी पितरौ स नत्वा
तुष्टाव पुष्टाननचन्द्रशोभः ॥ २१ ॥
आद्यत्रिवेद्याद्यनवद्यविद्या-
विद्योतितब्रह्ममुग्वैकवेद्यो ।
त्रिलोकहेतृ भवसिन्धुसेतृ
युवां चिदानन्दधनो स्मरामि ॥ २२ ॥
इत्थं कुमारस्तुनिकौतुकेन
प्रमोदपीयूपनिमग्नचित्तः ।
तस्सै वरं साम्यशिवो दयालु:
श्रीकन्यकुब्जेश्वरतामरासीत् ॥ २३ ॥
अत्रान्तरे काचन लातनाख्या
समेत्य देवी गिरिजाहराभ्याम् ।
विलीनभूमीपनिकन्यकुब्ज-
राज्याधिपत्याय शिशुं ययाचे ।। २४ ॥
साम्यः शिवः प्रार्थिनयोगतुष्ट-
स्तस्याः करे यावदिमं विदेश ।
तावत्सभायां सहसाऽऽविरासी-
च्छीवीरभद्रो नरकेसरीव ॥ २५ ॥
सवीरभद्रः समरकजैत्रं
ग्वङ्गं कुमाराय किल प्रदाय ।
विधाय गौरीशिवयोः प्रणाम
सौवाय सौधाय तिरोबभूव ॥ २६॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये। एषा भवानीगिरिशौ तदानी- मामन्य चादाय करेण डिम्भम् । पश्यत्सु देवर्पिगणेपु सद्यो नभस्तलं विद्युदिवोजगाहे ॥ २७॥ नारायणो नाम नृपः सुतार्थी यत्रेश्वरं ध्यायति सूर्यवंश्यः । सा रुद्रदत्तेन सहामुनास्मि- नवातरत्काञ्चनमेखलेन ॥ २८ ॥ अलक्ष्यदेहा तमवोचदेपा राजन्नसावस्तु तवैकसूनुः। अनेन राष्ट्रं च कुलं तवोढं राष्ट्री(ष्ट्रो)ढनामा तदिह प्रतीतः ।। २९ ।। आकणेयन्नद्भुतभारती तां ददर्श राजा पुरतस्तनूजम् । धनुर्धरं काममनोभिरामं राजीवनेत्रं मुखनिर्जितेन्दुम् ॥ ३० ॥ प्रमोदवाष्पावृतलोचनोऽसौ सवेपथुः कण्टकिताङ्गयष्टिः। चिरादभून्नन्दनवनचन्द्र- विलोकनानन्दतरङ्गसिन्धुः ॥ ३१ ॥ उत्सझमारोप्य निपीय वक्र मुटुः परिस्टश्य करोदरेण । नृपस्तथा नन्दनमण्डनेन यधा मुकुन्देन ननन्द नन्दः ॥३२॥ लाभः सुतालिजनतो न कश्चि- दालिगने कण्टकटिम्भपीटा। सानन्दमालिशितुमेप राजा mont नालिडितुं चापि तमाचका ।। ३६ ॥

·६ प्रथमः सर्गः। अथ प्रजानेवचकोरचन्द्र कुमारमादाय पुरं प्रविश्य। चक्रे कृती गौतमदिष्टकाले स सौवसौराज्यपदाभिपिक्तम् ॥ ३४ ॥ विद्याश्चतस्रः किल गौतमः शस्त्रं पडास्यानिगमं गिरीशात् । सानन्दमध्यैष्ट कुशाग्रबुद्धि- व्यंजेष्ट वीरः समरेषु शत्रून् ॥ ३५ ॥ सर्वाभीष्टमवाप पण्डितजनो दण्डं च दुष्टो जनो भूमिद्यौरिव दीप्तिमाप परमां सर्वा ननन्दुः प्रजाः। मार्तण्डान्वयमौलिहीरमुकुटे राष्ट्रौढपृथ्वीपतौ सन्मार्गेण चतुःसमुद्रपरिखं भूमण्डलं शासति ॥ ३६॥ यत्कीर्तिस्त्रिजगत्सितीकृतिकृते कृत्वा प्रतिज्ञामिमां तत्कर्तु विशदीचकार सकलं भूभूधरादि क्षणात् । नो शक्ता मलिनारिवाविशदीकारे प्रतिज्ञाक्षते- बीडातैव विलय सागरगिरीन्नाद्यापि विश्राम्यति ॥ ३७॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्नयमादिमो निरगमत्सर्गो निसर्गाज्वलः ॥ ३८॥ ॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिशालिमाणिक्यमालामरीचिवीचिसमर्चितचरण- सरोजमयूरगिरिकेसरिश्रीनारायणशाहमहाराजोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्र- कवीन्द्रविरचिते रा शे महाकाव्ये प्रथमः सर्गः समाप्तः ॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये।
द्वितीयः सर्गः।
तदीयसूनुर्महनीयसेनः
पराक्रमन्यकृतभीमसेनः।
शशास भूमीमथ वीरसेनः
प्रतापसंशोपितवीरसेनः ॥१॥
नृपेण तेनाजनि कान्तिवीरः
प्रचण्डमार्तण्डकुलैकवीरः।
यात्रासु पङ्कीकृतसिन्धुनीरः
परावलीदीपशिखासमीरः ॥२॥
तस्मादभूदद्भुतभागधेयः
श्रीसाहसीयार्जुननामधेयः।
नारीचकोरीनयनैकपेयः
क्षीरोदधेरिन्दुरिवाप्रमेयः ॥ ३॥
तस्मान्महीपालकुलावतंसः
श्रीमलिफापूर्वपदोऽर्जुनोऽभूत् ।
तस्यात्मजोऽभूजयशीलनामा
प्रौढप्रतापेन सहस्रधामा ॥ ४ ॥
गङ्गाजलो नाम ततो नरेन्द्रा-
न्महीपतिधर्मरतिर्वभूव ।
असापतीतेऽपि विशालकाले
मनोभिरामं तनयं न लेभे ॥ ५॥
निधाय राज्यं सचिषेषु राजा
तपोवनं प्राप्य वभूसहायः ।
श्रीलातनायाः फुलदेवतायाः
प्रसत्तये भूरि तपचार ॥ ६ ॥

·No text on this page.

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । स लातनायाअपि गौतमपैः प्रसादमासाद्य वने तपोभिः। ततो महाकालपदारविन्द- योगादभूदुजयिनीनरेन्द्रः ॥ १४ ॥ चक्रेश्वरीदत्तकृपाणभिन्न- प्रतीपभूपालवलो बलीयान् । पुनः शतानन्दसखः खकीयां स कन्यकुब्जां नगरी जगाम ॥ १५ ॥ अवाप्य चैनां कुलराजधानी मनुप्रणीतं चरितं विवृण्वन् । दिक्चक्रवालं विजिगीपुराशा ययावुदीची सह सोदरेण ॥ १६ ॥ जित्वा धनं पार्थिवचक्रवर्ती दत्त्वा कुरुक्षेत्रमधि द्विजेभ्यः । निनाय गोविन्दपदारविन्द- कथासुधाभिः कुशलं स कालम् ॥ १७ ॥ काशीश्वरो भूरिवलैस्तदानीं द्राकन्यकुब्जां नगरीमरौत्सीत् । वियोगसन्तापभरः शरीधैः स्मारैरिव प्रोपितपकजाक्षीम् ॥ १८ ॥ ततस्तदाकर्ण्य च कालसेनो निरस्तसेनोऽवरजेन सार्द्धम् । तुरङ्गरूढस्तरसाभिधाव- सध्वन्यगाधां यमुनामपश्यत् ॥ १९ ॥ भयङ्करां नीलगभीरनीरा कलिन्दकन्यामयमाफलस्य । मुद्धर्मगर्हितापीर्यः परमात्मयातुं मतिमाततान ॥२०॥ रा.२ ·T आती TITT TT-it rart मिनिगाणा. मानापारामिता } नामनिलो निकालने जिला शिम: । कलिन्द मालती कपनमा बिता' :॥ २२ ॥ नएः पनन पवन्या. मुत्तीर्य पोरं मम विवाग। निहत्य काशीपतिमैन्यभार पुरी नृगाक्षीमिव निविवश ॥ २३ ॥ ततो नृपः मोदरजीवनाथ चक्रेश्वरी सेवितुमाससार। संपूज्य तां पूजयितुं समुन्नी पाणी कृपाणीमुररीचकार ।। २४ ॥ हस्ते तमालम्ब्य जगत्त्रयाम्बा वरं वृणीष्वेति गिरं जगाद । मातः परासोर्मम वान्धवस्य प्राणान्प्रयच्छेति वरं ययाचे ॥२५॥ आनाट्य चिल्लीचटकाशरीर- संधारिणीभ्यां वनदेवताभ्याम् । शिरकवन्धाववनीशयन्धोः सा सन्दधे प्राणसमूहधानी ॥ २६ ॥ : 9 may be मन्द.

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । ते सर्वभूपानवधार्य कूपा- न्कुलावतंसा नरराजहंसाः। गुणार्णवश्रीजयसिंहदेव- पुरीमविन्दन्नमहल्लसंज्ञाम् ॥ ४१॥ पुरस्कृतास्ते गुणिनोऽधिजग्मु- स्तस्याश्रयं प्राप्य गुणातिरेकम् । रथ्यागतो हार इवाम्बुजाक्षी- वक्षोरुहाम्भोजसमाश्रयेण ॥ ४२ ॥ वैदेशिकैस्तैर्जयसिंहदेव- भूपाश्रयात्मापि विशेपतः श्रीः । गोविन्दवक्षस्थललम्बनेन श्रीकौस्तुभेनेव समुद्रजेन ॥ ४३ ॥ प्रौढप्रतापैरखिलरमीभि- स्तदाश्रयादिग्वलयं विजिग्ये । विवेकसमाद्भवभीतिजालं धर्मार्थकामैरिव निर्विरामैः ॥४४॥ स्ववीर्यलब्धं हरिशब्दपूर्वी हरः स्वतन्त्रं पदमाप्तुकामः। श्रीसारणेशं तपसा सिपेये विना शिवार्धा नहि राज्यलाभः ॥ ४५ ॥ परमसारणशङ्करपूजनै- बहुतिथे दिवसेप्यतिवाहिते। अनवलोक्य फलं विधुरोऽकरो- द्धरिहरोऽरिहरो हरवर्णनम् ।। ४६ ।। कर्णोत्तंसितनागा नागाजिनपिरपितोत्तरासमा । सरनरदनुजा नाम्यामृतिरादिमा जपति ॥ ४७ ।।

·द्वितीयः सर्गः । एतत्तनूजोऽय जुगोप भूमि यल्लालदेवः कृतदेवसेवः। बल्लालदेवादय वत्सराजः श्रीवत्सराजादथ नागनाथः ॥ ३४॥ तस्यापि सनुनयनाभिरामः सम्पूर्ण कामोऽजनि पशुरामः । श्रीरामास्तम्य बभूव गनुः श्रीगमायानसमीरमानुः ॥ ३५ ॥ मान्महीपालथिरावपूर्वः पायपालिनविश्वलोकः। गुण मनुः गम गारेगो पगपाल नगरी जिगाय ॥ ३३॥ न: कानदानामको. शनिशामितावलोकः। ननादनपतिपकवानी श्रीनिहनः सिंहममानवीयः ॥ ३५ ॥ किसाताराबविचानला - गनमताः। माननीयताति: ifi..नि पानिः ।। ३८ ॥ नामा दाय ना। - Hit .... -"..... ..... - * है ।

·INTRODUCTION. The Rishtraudha Vans'a Milli Kilvya, wluch is presented to the public as the fifth number of the "Gackwad's Oriental Series", is a historical poem containing the history of the Bigulas of Mayůragiri, from the originator of their dynasty Rishtrauulu, kmg of Kanouj to the reign of Niriyana Shah, ruler of Mayuragiri, and the pation of the authoi. The Author of the poem and the date of composition. The author of the Rishtraudha Kivya is Rudiakavi, 2 southi. ciner. He was pationised by King Niàyuna Shah of Mayur.ynı and it was under the latter's order that he composed the present work in Saka 1518 (1596 A. D) Rudra composed another work, called Jahangir Shul Chariti., it piose work divuled into Ullasal, at the order of Piilupi Shah, the son of Viriyana Shullad fragment of this work discovered at Nauk shows that many vare's of the present poem ale zopcated in that work, cs. (1) Toimit4114- Titulset To VI. 8, što III, 1s. () er to Xl 36, 79 IV (3) naturfagyaruaga tto X1 39, Toll (1) 1114 Hifi 7. XX, 95, T. IV, 1% The name of the author's father was Ananta, while that of lus grandfather was kics'ava. IIo mis patronised by Niziyana Shushi and his son Pritapa Shah. The present work was composed by the author after hearmg the subject matter from Lakshman. Pinduta The summary of the Poem. Once Smvi was playing at dica with Pirvuti on lle pails of allt. Kulia, One of thw cheaza accidently struck the moon in Sna's (rst, wd a buy at closit sprang from the moun. Pleased with his pultel, Silit l: „17 the king-lup of Kinyuhuliz...i this timo laini who stuk the tutelary gouders of the kings of Kiusulas, Ilyticali che boy should be given to her for the mold of Kild) Simple ed hei raquest. Virubhuda a prende hun with wide Litani then took the boy ululum to the best!! Kinou of the solar lule, W. W pm Gidas ·. राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । ते सर्वभूपानवधार्य कूपा- न्कुलावतंसा नरराजहंसाः । गुणार्णवश्रीजयसिंहदेव- पुरीमविन्दन्नमहल्लसंज्ञाम् ॥ ४१॥ पुरस्कृतास्ते गुणिनोऽधिजग्मु- स्तस्याश्रयं प्राप्य गुणातिरेकम् । रथ्यागतो हार इवाम्बुजाक्षी- वक्षोरुहाम्भोजसमाश्रयेण ॥ ४२ ॥ वैदेशिकैस्तैर्जयसिंहदेव- भूपाश्रयात्मापि विशेषतः श्रीः। गोविन्दवक्षस्थललम्बनेन श्रीकौस्तुभेनेव समुद्रजेन ॥ ४३ ॥ प्रौढप्रतापरखिलेरमीभि- स्तदाश्रयादिग्वलयं विजिग्ये । विवेकसमाद्भवभीतिजालं धर्मार्थकामरिच निर्विरामः ॥ ४४ ॥ खचीर्यलब्धं हरिशब्दपूर्ण हरः खतनं पदमाप्तुकामः। श्रीसारणेशं तपसा सिपेचे चिना शिवार्धा नहि राज्यलाभः ॥ ४५ ॥ परमसारणहरपूजन- पहुतिधे दिपसेप्यतिपारिते। अनपलोरर फलं विधुरोऽकरो- परिट्रोऽरिरोरवर्णनम् ।। ४६ ।। फर्णोरांसितनागा नागाजिनपिररितोसरासहा । सुरनरदनुजालमा साम्यामनिरादिमा जपनि ॥१७॥ 1

·द्वितीयः सर्गः।
सादिनामुरकदम्बकीर्तये
देवदैत्यनरगीतकीर्तये।
कल्पितत्रिभुवनकपूर्तये
मामिका प्रणतिरष्टमूर्तये ॥४८॥
भवभयभननं जने भसितभुजङ्गमभोगभूपिताङ्गम् ।
सकलभुवनसंभवं भवानीविदितमहाविभवं भवं भजामि ॥४॥
पातु मां पार्वतीचेताकुमुद्रानन्दचन्द्रमाः।
शङ्करः कोटिमार्तण्डप्रचण्डद्युतिमण्डलः॥५० ।।
यत्रेयं भगवति जाग्रति त्रिलोकी
जागर्ति स्वपति विलीयते क्षणेन ।
एकस्मै गततमसे नमोऽस्तु तस्मै
कस्मैचित्रिभुवनभूपणाय पुंसे ॥ ५१ ॥
वैकुण्ठे सति कुण्ठे घातरि कातरीभवन्मनसि ।
शक्रे चक्रितदैवे कवलितगरलः शिवो जयति ।। ५२॥
यत्पौरन्दरमाधिपत्यमतुलं चक्रे स लङ्केश्वर-
स्तन्माहेश्वरलोचनाञ्चलचमत्कारैकलीलायितम् ।
यनिर्वाणमवाप राघवशरवातेन कालीपते-
स्तत्कैलासनिवासकम्पकुपितभ्रूक्षेपविक्षोभितम् ॥ ५३ ॥
मनसा वचसा च कर्मणा वा
भवतो नान्यदुपात्यदैवतं मे ।
इह विश्वमनस्सरोजहंसो
भगवानेव महेश्वरः प्रणम्यः।। ५४ ।।
इनि नुनिवचनप्रसन्नगौरी-
परिवृढपाइसरोम्हह्मणीनम् ।
हरिहरघरणीपतिः सुराज्यं
चिरतरमिहिरभूधरे चकार ॥ ५५ ॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । श्रीमहागुलभूमिपालतिलकश्रीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिपवित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्ये शम्भुवरप्रदानललितः सर्गो द्वितीयोऽगमत् ॥५६॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिशालिमाणिक्यमालामरीचिवीचिसमर्चितचरणसरोजमयूर- गिरिकेसरिश्रीनारायणशाहमहाराजोयोजितदाक्षिणात्यरुद्रकवीन्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये महेश्वरवरप्रदानो नाम द्वितीयः सर्गः ॥ तृतीयः सर्गः। ततो यशखी नृपसोहदय द्वी भ्रातरी जग्मतुरनजरय । श्रीकन्यकुब्जानगरेश्वरस्य पादारविन्दार्चनसाभिलापा ॥१॥ श्रीजाखराजक्षितिनायकस्य पादारविन्दं शिरसाभिवन्या । भूयोऽपि राष्ट्रीटकुलाद्रिसिटी दिकचक्रवालं ययतुर्पिजेतुम् ॥२॥ दस्यूनमुद्रान्पपिलंदभद्रा- नापीयनीतोरणमालवासान् । निहत्य तं चाऽध विजित्य देश द्विजाग्रहारं फुरानः स्म सारम् ॥ ३ ॥ जटीभरानुमायूदतेजाः सीसोरटो नाम महीमोन्हः । राष्ट्रप्रदामिष्टिमियाज पापा प्राविकप्रदेवीमतभूरिदित्तः ॥४॥ yamaya m PAN - my boor ·१६ तृतीयः सर्गः। तस्मादकस्मान्निरियाय धन्या- पुण्येति देवीद्वयमग्निकुण्डात् । राजानमाहेति भवानजव्यः सङ्ग्रामरङ्गे भविता रिपूणाम् ॥५॥ स्वदेवताभिः सह नूनमावां सिते त्वमम्चे परिपूजयख। अतः परं त्वत्कुलबागुलानां भविष्यतीदं विरुदं सिताम्यम् ॥६॥ ताश्यामिति प्राप्तवरो नरेन्द्रो जेतुं यया दक्षिणदिक्प्रदेशम् । स पिप्पलग्राममवाप्य तत्र व्यनीनानाहलमण्डलानि ॥ ७ ॥ ततः समुत्थाय विधाय माटी(?). माटीकमानः किल वारिसद्भयम् । लोकानोपानववाधमाना- नमारयत्पन डानं म भिल्हान् ॥ ८॥ म वाग्मिद्राममवेक्ष्य रम्य- मानन्दमाविन्दत भूमिपालः । नां गजधानीमद्धाचदानी- मनिष्टिपत्तत्र नृपामनं च ॥९॥ श्रीनहटाग्रप्रभवी पहावा- नर गमवम्य गुनां विवाहा। दृगनम देवगिग निपणी उगोर पार्टी नलगायाम ॥ १० ॥ -- ".

·राष्ट्रौढवंगमहाकाव्ये ।
तस्मादथासीद्गजमल्लदेवो
विजित्वरो गुर्जरमालवानाम् ।
अल्लावदीनं यवनाधिनाथं
निहत्य यस्तस्य महीं जहार ॥ ११ ॥
तस्मादभून्मालुगि नाम भूपः
सङ्ग्रामविद्राचितवैरिभूपः ।
रणेऽजयद्यो नवलक्षसङ्ख्य-
धनुर्द्धराधीश्वररामराजम् ॥ १२ ॥
हेमाद्रिनाम्नः सचिवोत्तमस्य
प्रणामपूर्वप्रचुरार्थनाभिः।
श्रीमालुगिर्देवगिरीशराम
सामन्तमाधाय पुनर्मुमोच ॥१६॥
पाणिग्रहं कीर्तिमगेक्षणायाः
सङ्क्रामकेलीभवने विधाय ।
विनिर्जितदादशराजचके
सहस्रधामेव रराज राजा ॥ १४ ॥
दिवं गते मालगिभूमिपाले
तदीयसनुः किल पेयिदेवः ।
दिक्सुन्दरीपणकीर्तिशाली
सिंहासनं पिन्यमलञ्चकार ॥१५॥
यो लविवंशप्रभ नवीन-
साहस्रदेशेवरमाहये।
विजित्य चीरेश्वरमारिदेव
महापुरी घारगुलीमधाक्षीत् ॥ १६ ॥
तरमादभूपनिनानदेयः
सुवर्णपूर्णीनभमिदेयः।
प्रतीपपीरानपजिल्प पुढे
गः परानं बरं पार ॥१७॥

·१८ राष्ट्रीढवंगमहाकाव्ये । विजित्य यो गोपपति महेशं जग्राह शालागिरिमुच्चशालम् । यन्मूर्ति दीपेन सुरा निशीथे तमिस्रपक्षेपि सुखेन यान्ति ॥ १८ ॥ कल्पद्रुमाणां नवपल्लवानि स्फुरत्पमूनानि च कौतुकार्थम् । रामा यमामय मनोभिरामाः करेण चिन्वन्त्यपरिश्रमेण ॥ १९॥ यस्यान्निके सश्चरदिन्दुविम्बं समुल्लसन्मन्दिरहंसबुध्या । पुनः पुनः म्मेरमुखाः कुमाराः करारविन्देन परिस्पृशन्ति ।। २० ॥ यन्मग्यलालम्बियलाहकौघे नडिलनाविभ्रममुहहन्तीम् । पन्युः ममीपेऽपि विराजमानां मपननारी न विवंद याला ।। २१ ।। यम्मिन्नग नयनाचलंयु निधाय कालाखनमहनाभिः। मुधाकरे यन्निगणजि पाणिः म कालिमाऽद्यापि मुधांगविम्ये ॥ २२ ॥ यम्पन्द्रनीलावलिशालिशृग- मुत्नुहमाचुम्बति नानुविम्य । गदपगगभ्रमतो द्विजेन्द्राः दानादिकम इनमाचरन्ति ॥१॥ परिसन्मृगाया मावमाम्यलक्ष्मी- नाय क्षीरमिन्दम । जो शिपति श्रयणावतंग. यत्र मान्दार, २४ ॥

·एतीयः सर्गः। तारामणीन्दर्शयतेऽपि दातुं प्रतिक्षपं प्राप्तवतेऽपि यत्र । नायों मृगाकाय मुखारविन्द- चिलासमद्यापि न शिक्षयन्ति ॥ २५ ॥ यो वेधसा कौतुकिना हिमाद्रि- विन्ध्याद्रिहमाचलमन्दरेभ्यः । साराणि वस्तृन्युपनीय चक्र लशशैलादपि दुर्विलक्ष्यः ॥ २६ ॥ आस्थाय शालागिरिमीदृशं तं चिरान्मयूराचलमनहीत्सः । ततो जगच्छायनपं क्रमेण विजित्य जग्राह पिशोलशैलम् ॥ २७ ॥ जित्वा नृपेभ्यो वसु नानदेवः श्रीयज्ञखेटे मखमाततान । अध्वर्यवे गौतमगोत्रजाय तद्दक्षिणं चादित यज्ञखेटम् ।। ." आभीरभूपालकुलैकसिंह पराक्रमोत्सारितवीरसिंहन । महीपतिर्मुक्तमुकुन्दसर्व जिगाय जन्ये जगरीकन ततः कदाचित्स सुन्दापनि जैत्राख्यया वल्लभया र द्विजाग्रहारादिचिकी सम्प्रार्थितो जैत्रांट जैत्रानिमन्त्र धरासुरेभ्यो विदा तुरङ्गमातहमुल- निकेतनक्षेत्राला" सातन्त्र - ·. राष्ट्रीडबंशमहाकाव्यं । पुराणि सा पोडश वेदवियो महीसुरेभ्यः प्रदौ यथावत् । परश्शतारामतडागवापी- कृपादि भूपालवधूस्ततान ॥ ३२ ॥ इत्थं नृपे धर्मवधूसहाये तस्मिंश्चिरात्कुर्वनि धर्मराज्यम् । अत्रान्तरे कोटितुरुकसैन्यै- दिल्लीश्वरः शालगिरिं करोध ।। ३३ ।। कर्णाटलाटोत्कलचोलगौड- कलिङ्गवङ्गादिसमस्तदेशान् । विजित्य यो रामगिरेरधीशं श्रीरामरामं(ज) समरे जघान ॥ ३४॥ भूपालदिल्लीश्वरयोस्तदानीं संवत्सरं घोरतरो रणोऽभूत् । दिल्लीपतेः सैन्यवलं विशालं श्रीनानदेवस्य तु दुर्गमेव ॥ ३५ ॥ ते नानदेवं शतसप्तवीराः सर्वैरुपायैः समरेपु जन्नुः। दिवं गते तत्र तदीयसनु- रध्यास्त सिंहासनमेकदेवः॥३६ ॥ रणेपु हत्वा यवनानोपान् भीमात्मजं विझलदेवराजम् । जित्वा च शालागिरिवर्तमानो निष्कण्टकं राज्यमसौ चकार ॥ ३७॥ ततस्तदीयस्तनयो युभोज भृपीठमावारिधि ग्वङ्गसेनः। गुमं पुरस्कृत्य मग्वैरनेक- याविष्णुमीजे पशुवन्धमुख्यः ।। ३८ ।।

·तृतीयः सर्गः । २१ स मल्लिकाख्यं यवनाधिनाथं जित्वाष्टसाहस्रमुगूलवीरान् । हत्वा ललिझाचलमस्य नाथं धृत्वा ददौ बन्दिकृते सभूपम् ॥ ३९ ॥ वेटाभिधाने नगरे कठोरै- रावेष्टितो यो यचनेन्द्रवीरैः। समेत्य सद्यः परिभृय सर्वा- नमूमुचहल्लयरामराजी ॥४०॥ तस्मादभूहागुलवंशहीरः श्रीरामनामा रणरङ्गधीरः। पयोधिमध्यस्थगिरी निगढ़ जघान योऽसौ कमलक्षितीशम् ॥ ४१ ॥ तदीयसूनुः किल वीरसेनः सिंहासनं पैतृकमासमाद। यो याचने लोहपुरे समन्ता- दकालहोलोत्सवमाततान ॥ ४२ ॥ दिवं गतेऽग्गिन्सति तस्लिामोरे सिंहासनाध्यासिनि जोपिये। तदाऽचिरादर्भकानागावा- तद्धर्मराज्यं शिपिलाजमासीत् ।। ४ ॥ राष्ट्र समन्तादभिवर्तमान- महीभतामामिपभापमाप । ওয়ণ নাৰ নাৰ বিৰ नानाम्यते किं परेव गः॥१४ दिनकर डालाीरवीरसेन- क्षिनिषकिशोरनरेन मेदिनी पारमदानमा सारभयारामतोरिन, 1 ·२२ राष्ट्रीदवंगमहामन्ये । नत्र कोऽपि कलहः प्रकृतीनां सारवस्तुहरणाय बभूव । वमनीव पतितामिषपेगी- भक्षणाय सरमाननयानाम् ॥ ४६ ।। केचित्तत्र गिरीन्द्रदुर्गमपरे कोशं तुरङ्गान्परे निन्युः केऽपि मदान्धकुत्ररकुलं वाराङ्गनाः केचन । इत्यं लुण्ठनधोरणी क्षिनिभुजामालोक्य पादचरै- मार्गोऽसौ दिवसेऽपि दुर्गमतरः कष्टं नहानीमभूत् ॥ ४७ ॥ इत्थं वीक्ष्य प्रकृतिपुरुषाः केऽपि निर्विणचित्ताः 'सैषा शालागिरिनरपतेस्त्तमा राज्यलक्ष्मीः । माभूद्वैरिक्षितिपनिकरालम्बिनीति प्रशस्तं ज्ञात्वा जग्मुः प्रथमनृपतेः सोदरं नानदेवम् ॥४८॥ तं मन्त्रिप्रकरमवेक्ष्य नानदेव: साम्राज्यं त्वविगतकल्पमेव मेने। तयुक्तं विधिरपि कोविदः क्रियाणां प्रारम्भं घटयति भाविकानुकूलम् ॥४९॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचिनिनपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण मृष्टे महा- काव्ये प्राकृतमण्डलोत्थकलहः सर्गस्तुतीयोऽगमत् ।। ५० ॥ ॥ इति श्रीनखिलभूपालमालिगालिमाणिक्यमालामरीचिवीचिसमर्चितचरण- सरोजमयूरगिरिकमरिश्रीनारायण शाहमहाराजोद्योजितदाक्षिणात्यस्त- कवीन्द्रविरचिते राष्ट्रीटवंो महाकाव्ये गालागिरिमयूरगिरिप्र- हणप्रकृतिकलदो नाम तृतीयः सर्गः ॥

·Published by Jagardan Salbaram Kudalkar, M. A., LL B , Curator of State Libraries, Baroda, for the Baroda Goserpment, and Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the Nirnaya Sagara' Pres3, 23, Kolbhat Lade, Bombay Price Rs. 1-12-0.

·चतुर्थः सर्गः। चतुर्थः सर्गः। सोदरस्थविरमन्त्रिसत्कियां संविधाय नयकोविदस्ततः । नानदेवनृपतिः सभागृह शिश्रिये सचिवबन्धुभिः समन् ॥ १॥ गम्यतामिह मया न चेति नान् पृच्छति क्षितिपतो विचक्षणे। एक आह् सचिवो जरत्तरः पश्यतां सकलमन्त्रिणां पुरः।। आर्य कार्यजलधौ मनीषिणो मनरूपतरणिं वितन्वते । सर्वकर्मणि विपद्विपश्चिना कार्यसिद्धिरिद पाक्षिसी : राज्यदानविधये महीने मोग एप पहनाय वार त्वां नयन्ति किनिदिन: मत्रिणां दुरवयोगनिदर मत्रिणः किमु नि त्वत्सहोदरनगेन्द्रनार प्रपितामह किं वयं नु ने भूयते कमिरिक म्ह उनपर शिलमीवर गन्न

·२४
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये ।
इत्युदीर्य वचनं मुनिव्रते
तत्र मन्त्रिणि शिरः प्रकम्पयन् ।
कोऽपि वृद्धसचिवो महीपति
वक्तुमित्यमुपचक्रमे वचः ॥७॥
देव पाक्षिकविपत्तिशङ्कया
न क्रियेत यदि काचन क्रिया।
लोक एप तदजीर्णशङ्कया
भोजनेऽपि न कदा प्रवर्त्तताम् ॥ ८॥
वंशजामुपगतामपि श्रियं
कामिनीमिव गुणैकलालसाम् ।
स्वामुपेक्ष्य कुरुतेऽन्यगामिनी
यस्तदीयमयशो विचारय ॥९॥
भूपते दलपतेरुपाश्रया-
त्सौवदुर्गनिचये वशीकृते।
म्लेच्छभूमिपतिभिस्तदा कथं
हन्त बागुलगति विचारय॥१०॥
भूतिभञ्जकमपास्य संशयं
गन्तुमत्र कुरु तूर्णमुद्यमम् ।
तनिहत्य कुलराज्यघातकान्
बन्धुसूनुमभिषिञ्च तत्पदे ॥ ११ ॥
वालनायकतया भिदां गतं
वीक्ष्य राष्ट्रमधिपस्य मन्त्रिणः ।
त्वां प्रगल्भपमन्वयोद्भवं
संविहाय शरणं वजन्तु कम् ॥ १२ ॥
इत्यमस्य वचनामृतं हिनं
नीतिरीतिचतुरं मनोहरम् ।
सर्वसभ्यजनताभिनंदितं
मंदिनीपतिरुरीचकार तत् ॥ १३ ॥

·चतुर्यः सर्गः। अन्यदुर्गविजयाय पार्थिवे प्रस्थिते द्रुतमदुद्रुवन्नृपाः। तावदेव वनचारिणो मृगा नैव यावदुपयाति केसरी ॥ २८ ॥ राज्यमेतदखिलं तवैव भो- स्तन्निमित्तमयमुद्यमो मुधा। रक्ष रक्ष शरणागतानिति प्रोचुरेनमिति केऽपि भूभृतः ॥ २९ ॥ कोशजातमखिलं चिरार्जितं संविधाय नृपतेरुपायनम् । अद्य नस्त्वमिह सौवसेषकान् स्थापयेति कतिचित्तमूचिरे ।। ३० ।। यावनक्षतजपूरवाहिनी सम्प्रतीर्य भुजवीयनौकया। अभ्रचुम्पिशिखरं नृपः क्षणा- दग्रहीदध मयूरभूधरम् ॥ ३१ ॥ चामराचलपिशोलपर्वता नानदेवनपतिर्गहीतवान् । कीर्तिदृतिवचसा वशीभव- न्मेदिनीप्रणयिनीकुचापिय ॥ ३२ ॥ स्तम्भाभिधानगुरुदेवरभालशैली दोर्दण्डसण्डितपिपक्षवलो गहीत्वा । अन्यानपि प्रधुरदुर्गमदुर्गशलान् जग्राह पिनापरिग्रहकालरहः ॥ ३६॥ गोदावरीतटमुरं समुल पीर पाणिग्रह मधुर गीतिसरोकायाः । प्यारुकररणीपतिवीरधार- सध्यसयंवरमह फालया-कार ।।४।।

·२६
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये ।
मातराहिनयथोचितक्रियः
प्राप्तभूषणविधिः सदो गतः।
भूपतिर्द्विजगणाय सादरं
रात्रिवृत्तमखिलं न्यवेदयत् ॥ २१ ॥
पार्थिवं निजगदुर्विपश्चित-
स्तन्निमित्तमवधार्य मङ्गलम् ।
मन्महेऽद्य भविता भवानहो
सर्वभूमिपतिमण्डलेश्वरः ।। २२ ॥
दैवविद्भिरबनीसुपर्वभिः
सन्निवेदितशुभग्रहोदये।
राज्ययोगिसमये प्रतापवा-
नारुरोह नृपतिस्तुरङ्गमम् ॥ २३ ॥
स वजन्प्रथमतः सुवासिनी
वीक्ष्य गामथ पुरः सतर्णकाम् ।
दक्षिणानव मृगानसाववै.
न्मेदिनीं करनलाग्रवर्तिनीम् ॥ २४ ॥
यावदेति स गिरेमपत्यका
तावदस्य नृपतेरपित्यकाम् ।
सैनिकः समधिरून्य वैरिण-
स्तानिगृह्य जगृहे महीधरः ॥ २५ ॥
शालशैलमधिगम्य दुर्गम
दुष्टनिग्रहविधानकोविदः।
प्राडिवाकमतमास्थिनोनि
नानदेवनृपतिः शशाम ताम् ।। २३ ॥
राज्यकारिणि चिराय सादर
नानदेवधरणीपुरन्दर।
यान्यपर्वतनिवामिनः पर
तःपि दाहिननयाचकम्पिरं ॥ २५ ॥

·No text on this page.

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये। साहाय्यमाधाय स मालवानां भतुर्जिगीपोः किल मण्डपाद्रिम् । जित्वा नतो दक्षिणभूमिपालं द्राक् वैदुरी नाम पुरीमलुण्ठत् ॥ ३९ ॥ अथ सपदि महेन्द्रराजधानी- ललितमनन्तपुरं समेत्य भूपः । सममदित समस्तदानजातं कनकतुलापुरुषादिकं द्विजेभ्यः ॥ ३६ ॥ राष्ट्रं ब्रह्ममयं चकार सकलानानीय यद्राह्मणा- न्शन्दब्रह्म यध्यजीगपदयो नैश्चिन्त्यमाधाय तान् । यन्नित्यं जनकेश्वरादपि परब्रह्मैकनिष्टो भव- नानब्रह्मतया प्रसिद्धिमगमब्रह्माण्डभाण्डे ततः ॥३७॥ अधिगतवति भूमीकामुके तत्र जैत्रा- नगरमधि पुराणं पित्र्यसिंहासनं तत् । अथ परमममन्दानन्दसन्दोहपूर्णाः कथितमनुवभूवुनांगरा रामराज्यम् ॥ ३८ ।। श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे। भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा. काव्येऽस्मिन्विजयाभिषेकरसिकः सर्गस्तुरीयो ययौ ॥ ३९ ॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिमाणिक्यमालामरीचिवीचिसमर्चितचरणसरोजश्रीमयूर- गिरिफेसरिश्रीनारायणशाहमहाराजोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्रकवीन्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंगे महाकाव्ये राज्याभिपेको नाम चतुर्थः सर्गः ।।

·पश्चमः सर्गः। २९ पञ्चमः सर्गः । । नानदेवनृपतेरथ सूनुः शोभया विजितमाधवसूनुः । तीर्थसार्थविनियोजितयूपः क्षमा जुगोप किल भैरवभूपः ॥१॥ तेन कल्पतरुरीप्सितदानः सम्पदा च सुरनायकलक्ष्मीः । विद्विपोऽपि सकला भुजसारैः सूर्यवंशतिलकेन विजिग्ये॥२॥ अर्थिचातकघनः कुलवाटीचन्दनो रिपुभुजङ्गसुपर्णः । यश्च वो००लकडिण्डिममुख्यानेकसत्कविपिकालिरसालः ॥३॥ कामिनीनयनपालिचकोरीचन्द्रमाश्चतुरवीरधुरीणः । यश्च गुर्जरमहीपुरुहूतप्रेषितोल्लसदुपायनशाली ॥ ४ ॥ मेदिनीवलयपालनशीलो डोमराज इति तत्तनयोऽभूत् । यः सपनजनकुञ्जरसिंहः शिश्रिये गिरिधुरीणमयूरम् ॥५॥ यत्प्रतापतपनो रिपुनारीनेननीरतटिनी विततान । यद्यशोहिमकरोऽखिलविद्वदुःखसागरहरोऽद्भुतमेतत् ॥ ६ ॥ स्फुरद्दपकन्दर्पदर्पनमूर्ति- महीमण्डलीमण्डनीभूतकीर्तिः । महादेवपादारविन्दानुरक्तो महादेवनामा तदीयः सुतोऽभूत् ॥७॥ यदीयं गुणग्राममानन्दकन्दं सहस्राननैरप्यशक्तः प्रवक्तुम् । धरालम्बदम्भेन पातालभूले भुजङ्गाधिपो लजया निर्ममज ॥ ८॥ धरित्री पवित्रीकृता यचरित्रै- दिशां वृन्दमाशोभितं यद्यशोभिः यदीयप्रतापप्रतप्तः पतयः पयोधिं यत प्रत्यहं मङ्तुमेति ॥ ९ ॥ ।

·जगन्दोलनमा
टाकारतासानातिनीनिः।
मानवासिनः तः नन्दगतिः
मदा गोमवामान विदामन गः ॥२०॥
नमन्मदिनीतालमाटीमादि-
स्फुरमामालीनीगजिनादि।
भगवदारिमाविहानणागः
प्रतीक्षितीशानशेपानीपीत् ॥ ११ ॥
महादेवपादारविन्दप्रसाद
तुराद्विपेन्द्रादिननामरूप।
परप्रेयमीवर्जने मत्यवाद
प्रजापालन ताहाः कोऽपि नानृत् ॥१२॥
पतस्य क्षितिपालघोरणिमणेरालोक्य मति पर
कैलासाचलसाम्यमय च गिरेः सम्पूर्णमापादितुम् ।
देवः शैलमुताविनायकगणैः साई मगचले
नित्यं वस्तुमुपाययो स नगवान्गोकर्णपट्टीवरः ।। १३॥
श्रीमान्मयूरगिरिमूर्द्धनि निविंगमं
कृत्वा शिवालयमनीच मनोभिरामम् ।
तसिन्विधाय विधिवच शिवप्रतिष्टां
तुष्टाव भक्तिभरकण्टकिताझ्यष्टिः ॥ १४ ॥
'निस्सोऽपि नगाधिराजतनयादेहाईधारी सदा
निश्चेष्टोऽपि चराचरं विरचयनिस्खोऽपि विश्वम्भरः।
निष्कामोऽपि समस्तकामनिलयः शान्तोऽपि विश्वान्तकः
सर्वशोऽपि दिगम्बरो विजयते चन्द्रा चुडामणिः ।। १५ ।।
कालान्तकाय कलिकल्मपनाशनाय
ब्रह्मादिदेवनुतपादसरोरुहाय ।
विश्वेश्वराय भवसागरतारकाय
भूघ्राण(?)मध्यनिलयाय नमः शिवाय ॥ १६ ॥

·दिभकरम्पकिरीट सुरतरक्षिणीमिलजटाजूटम् ।
पामाजीमयदवलं चन्दऽहं तं परं ब्राम ॥ १७ ॥
उन्मीलनवयौपनाः मुनगनाः सानन्दमालिशिताः
सर्व वादुफपायतिक्तमधुरमायाश्च भुक्ता रसाः।
नानागीतविनोदपायपिमः कालः कियान हापितः
चेतः कापि न हि प्रसनमधुना विश्राम्यति श्रीशिवे ॥ १८ ॥
भवसागरस्य परमं तरणं करणं सुखस्य विपदा हरणम् ।
वरणं विमुक्तिसुदृशः शरणं चरणं हरस्य करवाणिचिरम्॥१९॥
मानसे मुनिजनेन गोपितं द्वीपिचर्मपरिधानशोभितम् ।
योगिनीमधुरगीतिमोदितं सन्ततं नमत नीललोहितम् ॥२०॥
शम्भवाय च मयोभवाय ते शहराय च मयस्कराय ते।
श्रीशिवाय सकलार्थदाय ते सर्वदा शिवतराय ते नमः ॥२१॥
नमनीयपदाम्बुजं सुरैः कमनीयं हिमशैलकन्यया ।
भजनीयमनन्यचेतसा मननीयं मुनिभिः शिवं भजे ॥२२॥
अपि लानानानाविधतनुभृतां यत्रिपथगा
विधत्ते कैवल्यं करकमललीलामलकवत् ।
प्रवादस्तत्सबैत्रिभुवनमिदं पाचयति य-
प्रभावः सोऽयं श्रीशिव तप जटासंभयभवः ॥ २३ ॥
याले लीलाविलासैरलमलिकुल ते मझुगुजारवैः किं
किंवा कोलाहलैस्ते पिककुल चिकलैः केकिनः किं निनादैः ।
रे रे कन्दर्प दर्प परिहर भवतां सखेदादिदानी
सानन्दं मानसं मे पुरहरचरणाम्भोरुहध्यानमग्नम् ।। २४ ।।
कत्तिंसभुजङ्गमस्तकमणिस्फूर्जत्कपोलस्खलं
कल्याणकनिदानमाननजितप्रोत्फुल्लपकेरुदम् ।
खेलद्वालकबाहुलेयललितक्रीडाभिरानन्दितं
साम्यं धाम किशोरचन्द्रकलिकाचूटालमीडामहे ॥ २५ ॥

·राष्ट्रीढवंशमहाकाव्यं ।
श्रीमहागुलभूमिपालतिलकनीशाहनारायण-
स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रिनपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे ।
भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा-
काव्येऽस्मिन्नयमात्मजोत्सवविधिः सर्गाऽगमत्पञ्चमः ॥४१॥
॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिमाणिक्यमालामरीचिवीचिसमर्चितचरणसरोज-
मयूरगिरिकेसरिश्रीमहाराजनारायणशाहोद्योजितरुद्रकवीन्द्रविरचिते
राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये भैरवसेनोत्पत्तिर्नाम पञ्चमः सर्गः ॥
पष्टस्सर्गः।
जनमानसरञ्जनप्रवीणः पृथिवीनायकधोरणीधुरीणः।
वसुधामथ शास्त्रशस्त्रविद्याचतुरो भैरवभूपतिः शशास ॥१॥
यदसाववसन्मयूरशैले नयरीत्या न विपक्षभूपभीत्या।
न हि हिंस्रभिया मृगाधिराजोगिरिराजस्य दरी वरीभरीति ॥२॥
गुणिनं तमवाप्य भूमिपालं प्रकृतीनामथ मण्डलं विरेजे।
स्फुरदुज्वलधाम मध्यरत्नं परमोचैरिव हारमौक्तिकानि(नाम्) ।।३।।
दिननायकवंशमौलिरत्ने धरणी शासति भैरवेऽसपत्ने ।
निजधर्ममवर्णयन्त वर्णा नयविद्याविनयादिकोपपन्नाः ॥४॥
सकलानपहाय भूमिपालानिजमौलेरुपरि प्रतिष्ठमाने ।
स चकार परं सितातपत्रे क्षितिजम्भारिरखण्डहेमदण्डम् ॥५॥
अपि दैवलिपेः प्रतिश्रुतादप्यधिकं यच्छति सर्वयाचकेभ्यः ।
रमणीयसुवर्णशृङ्खलाभूत्परमं भैरवभूपपाणिपझे ॥६॥
कलधौतभरेण भूमिदेवप्रमुखाष्टादशजातयो विनम्राः।
विहिता इति तस्य दण्डनीतिःश्रवणायैव न तु प्रयोजनाय ॥७॥
जनताघनतापहारिणोऽस्य क्षितिपालस्य गुणौघकीर्त्तनेन ।
गुरुदर्षजुपां परं प्रजानां नयनालीपु वभूव वाष्पपाली ॥ ८॥

·No text on this page.

·सनः
--
रिपुकालसुलेमशाहभूमीपतिभीत्या चतुरासैन्ययुक्तः ।
अध मण्टपपर्वताधिनाधः शरणं भैरवभूपमाजगाम ॥९॥
स विजित्य सुलेमशाहचीरं रणधीरं निजदोघलप्रतापैः।
चिरमाश्रयमाश्रितानुरक्तः प्रददौ मण्डपपर्वतेश्वराय ॥१०॥
परिपालयति प्रजाः क्षितीशे निजवंशोचितधर्मसम्भ्रमेण ।
अथ गुर्जरदेशपात्रिशाह शमनीयां ककुभं ग्रहीतुमागात्॥११॥
मदगन्धिसहसवारणानामपि लक्षद्वयवाजिनामधीशः।
सुलतानबहादुरः सहायं विनया रवराजमाजुहाव ।। १२ ।।
सकलप्रकृतिप्रधानमुख्यान्गुरुमाय च भैरवक्षितीन्द्रः ।
किमु नाम विधीयतामिदानीमिति पप्रच्छविचार्य कार्यकारी॥१३॥
अधिगत्य सभासदां विचारं सचिवेन स्थविरेण सम्बभाषे।
सकलं भवता न बुध्यते किं तदपीयं गुरुगौरवाय पृच्छा ॥१४॥
असुभिर्वसुनिश्च पालनीया कमनीया नवकीर्तिरेव भूपैः।
भवताऽस्य सहायकर्म तस्मादिदमङ्गीक्रियतामिदं मतनः ॥१५॥
इति वाचमवाप्य तस्य राजा धुरमुाः सचिवेषु सन्निधाय ।
चतुरगयलान्वितस्तुरङ्गं सितमारुष बहादुरं प्रतस्थे ॥ १६ ॥
तमुपागतमादरान्नरेन्द्रं त्वरितो हर्षभरेण गुर्जरेशः।
अशनैर्वसनैर्गजैस्तुर मणिहेमाभरणैरुपाचचार ॥ १७ ॥
अथ भैरवभूपति रतीशगुतिमासाद्य यहादुरः सहायम् ।
अभिरामनिजामशाहलक्ष्मीकमलाक्षीकरपीडनोयतोऽभूत् ॥१८॥
अमुना विभुना विरोचमानं चलमादाय चतुर्विधं विशालम् ।
त्वरया परया स गुर्जराणामधिपो देवगिरिं जगाम जेतुम् ॥१९॥
विजयाय समागतं निशम्य प्रतिभूपालपलं निजामशाहः।
अथ देवगिरेः स्ववाहिनीभिः सममुत्तीर्य समाजगाम योजुम्॥२०॥
यवनाधिपतिर्विलोक्य सेनां परमेनां प्रतिभूपतेर्षिभाय ।
किमु वन्यगजा भवन्ति शूरा मृगराजे गहनं विगाहमाने ॥२१॥
समरस्तुमुलो भयङ्करोऽभूदुभयोः सङ्गतसेनयोस्तदानीम् ।
कलहो दिवि देवसुन्दरीणामपि वीरप्रवरान्वरीतुमासीत् ॥२२॥

·गौडबंगममा काग
सप्तमम्सर्गः।
अथ कोऽपि बुधोग्नवद्यविद्यारमणीयो गमटोपनामधारी ।
कलिकर्णममुं निशम्य काशीनगराडैरवराजमाजगाम ॥ १॥
तमुपागतमादरातिरेकादथ दीवारिकवेदितो विधिज्ञः ।
स्फुरदय॑सुवर्णपात्रपाणिः क्षितिपालोऽभिजगाम जातहर्षः ॥२॥
उचितोचतराभिरर्चनाभिः प्रमदोत्फुल्लविलोचनो नरेन्द्रः।
मणिकाञ्चनविष्ठरे निविष्टं परमानर्च मनीपिणां वरिष्ठम् ॥३॥
विहिताखिलसागसार्थवेदः परमातिथ्यविनीतमार्गखेदः।
विहिताञ्जलिना स भूमिदेवो जगदे भैरवभूभुजा नदेदम् ॥ ४॥
अपि पण्डितरत्नपावनी सा रजनीजानिकिरीटराजधानी।
कुशला वरिवर्ति यत्प्रसादात्पदवी नैव दवीयसी पुरारेः॥ ५ ॥
भवतश्चरणारविन्दपूजां कुरुतामेप मनोरथेन केन ।
अथवाऽन भवत्समागमोऽयं मम पूर्वार्जितपुण्यपाकहेतुः ॥६॥
इति तस्य निशम्य गामुदारामनुकूलां मुदितो जगाद विद्वान् ।
विनयार्णव भूपते तवास्मादवलोकादपरो मनोरथः कः ॥७॥
जगतीवलये नृपो भवाङ्गविशुद्धः कचिदीक्षितश्श्रुतो वा ।
भवतः प्रतिगृह्य हेम तस्मादिह सोमेन नृसोम यष्टमीहे ॥ ८॥
इतिवाचममुष्य पण्डितस्य स्फुटमाकर्ण्य महीपतिः प्रसन्नः ।
उपनीय सुवर्णटङ्कभारान्कनकरलानमचीकरद्विजस्य ॥ ९ ॥
गरुडाय सुवर्णदानमेतत्किमपूर्व भवतीति सम्प्रधार्य ।
पुनरखरसादनय॑रत्नप्रकरं चापि तुरङ्गमानदासीत् ॥ १० ॥
शिखिभूधरवासिनो जनस्य स्तवनीयौ नितरामुभावभूताम् ।
अधिकाधिगमे गतस्पृहोऽर्थी क्षितिपालोऽपि वलेन भूरिदायी॥११
गरुडोऽथ तथा चकार यागं सकला येन दिवौकसो हविर्भिः।
अनिवारितमन्नहेमदानैः क्षितिदेवा अपि भूरितृप्तिमीयुः ॥१२॥ .
तमथाऽवभृथे कृताभिपेकं द्विजमाकर्ण्य शरीरमावशेषम् ।
मुदितोनृपतिःप्रसह्य तस्मै किल लक्षालयखेटकं व्यतापात्॥१३॥

·सप्तमः सर्गः। ३९ स कदाचिदहर्निशं दानः कमनीयं मतिमास्तिकीं दधानः । सहितः पृतनाभिराशु गोदामतिमोदाकुलमानसः प्रतस्थे ॥१४॥ समहीमघवा विधाय गङ्गा(गोदा)पयसि लानविधि विधिप्रवीणः। अथ तन्निकटे ददर्श लिहूं किमपि त्र्यम्बकनामधेयमेकम् ॥ १५ ॥ मणिकाञ्चनमालिगोसहस्रद्विपजात्यश्वसुवर्णरत्नवः । जनजीवनदो महीमहेन्द्रः सकलानां परिपूरणं वितेने ॥ १६ ।। स समेत्य निफालखेटमस्मिन्भटमुत्पाट्य विपक्षभूमिभर्तुः । चिरसञ्चितसम्पदं तुरङ्गान्मदमत्तान्दा सिन्धुरानलुण्ठत्॥१७॥ अधिरुह्य च सप्तशृङ्गशैलं बहुजन्मार्जितपुण्यपूरपाकैः । अथ तत्र ददर्श दृष्टिसप्टेः फलमष्टादशबाहुमादिदेवीम् ।। १८ ।। अधिगत्य जगत्रयैकमातुश्चरणाम्भोजरजाकणप्रसादम् । अथ हस्तगिरि ग्रहीतुकामस्तरसा भैरवभूपतिः प्रतस्थे ॥ १९ ॥ रथतुगतुरङ्गनागपत्तिप्रकरैर्भूपतिराततज्यधन्वा । परितो निरुरोध हस्तशैलं किरणैमरमिव प्रचण्डधामा ॥ २० ॥ समरं तुमुलं वितन्वतोऽस्य क्षितिपालस्य निजामवीरवगैः । इह हस्तमहीधरावरोधे चत पण्मासमितो जगाम फालः ॥२१ ।। स कदाचिदतीव जातकोपः शिखरिकारि समं पलेन लमः। प्रसभं मदमत्तदन्तिदन्तस्फुटधातैरुदपाटयत्कपाटम् ॥ २२ ॥ विनिहत्य घली सपनभूमीरमणमाणसमानमेकचीरम् । उररीकुरुते स्म दस्तशैलं विजयी भैरवसिंत्सार्वभौमः ॥ २६ ॥ अध हस्तगिरी सवाहिनीकं निजमेकं विनिधाय वीरमुख्यम् । अपरं किल गालनाख्यौलं जयशीलः स पली नपाचाल ॥२४॥ पृथिवीपतिरद्भुतप्रतापः सह सैन्येन ललाग तत्र दुर्गे। अथ दुर्गपतिः समेतसेनः समरं कर्तुमुपाजगाम घोरम् ।। २५ ॥ अधिदुर्गकपाटमन्दमात्रं समरः सातसेनयोस्तवामीत् । इदमव्यभिचारि सर्वदा यत्परिरेभे नपभैरवं जयनीः ॥२६॥ स निहत्य पलेन दुर्गपालं परमालम्बिनपारूपो पहावी। रिपुदुर्गमलालाम्पर्ग धनलक्ष्मीपरिपूर्णमेव लेभे ॥२७॥ 1 है ·. राष्ट्रौढनंगमहाकाव्ये । विनियुज्य तदीयरक्षणार्थ निजमेनापनिमेकमेकवीरः। स्पृहणीययशाः खराजधानीमभिमानी धरणीपतिर्विवंश ।। २८॥ श्रीरामं परिपूजयन्ननुदिनं सम्भावयन्भूसुरा- न्दुर्गाण्याकलयन्नरीन्विदलयन्सम्यक प्रजाः पालयन् । सत्कीर्त्या भुवनत्रयं धवलयन्कुर्वन्प्रतापोदयं साई मन्त्रिजनेन भैरवनृपो राज्यं चिरं भुक्तवान् ॥ २९ ॥ श्रीभैरवक्षोणिपतेदाराः ससाभवन्कामसमाः कुमाराः । तेषां वरीयानथ जेयवर्णस्तस्यानुजोऽभून्नृपवीरसेनः ॥ ३०॥ तस्यानुजन्माऽजनि नेमदेवस्तस्मादनु आमापतिलक्ष्मधाम । नारायणो नाम गुणार्णवोऽभून्नारायणाराधनसावधानः ॥ ३१॥ तस्यानुजोऽजायत मांउदेवस्तस्यानुजन्माऽजनि लक्षधीरः। श्रीलक्षधीरस्य किलानुजन्मा सन्मानधामाऽभवदम्वदेवः ॥३२॥ ततः परं भैरवभूपसिंहे पुरन्दराख्सनशोभमाने । श्रीवीरसेनः शमितारिसेनो नरेन्द्रसिंहासनमाससाद ॥ ३३ ॥ आनन्दिताशेषजनो वदान्यो यशोभिराशोभितदिक्कदम्बः । प्रौढप्रतापः सह मन्त्रिवर्गः स नीतिरीत्यैव महीं शशास ॥३४॥ अत्रान्तरे गुर्जरदेशवल्लवव्याराख्यदुर्ग चतुरङ्गसङ्गिनी । प्रचण्डदोर्दण्डपठाणहापसीप्रतीपभूपालचमूः समाययौ ॥ ३५ ॥ इमां समाकर्ण्य विपक्षवाहिनीमुढेलकल्लोलपयोधिभीपणाम् । यशोधनो वीरमशाहभूपतिनितान्तचिन्ताकुलमानसोऽभवत्।।३६ महारथं मध्यमपाण्डवोपमं विमृश्य नारायणमात्मवान्धवम् । आकार्य सङ्ग्रामकृतां धुरन्धरं सगौरवं वाचमुवाच वीरमः ॥ ३७॥ समागताः सम्प्रतिभूरिवैरिणो व्याराख्यदुर्गे विजिगीपवः श्रुतम् । राज्यं तवैवेदमतस्त्वया सखे यदन युक्तं त्वरितं विधीयताम् ॥३८॥ इति ब्रुवाणे रमणीयमग्रजे तदैव नारायणमेदिनीपतेः । रणे जयश्रीकरपीडनोत्सुकः पुनः पुनर्दक्षिणवाहुरस्फुरत् ॥ ३९ ॥ ततः परं वीरमशाहभूपतिर्दिदेश सानामिकवस्तुसङ्ग्रहम् । वासांसि मातङ्गतुरङ्गमानपि प्रीताय नारायणवीरमौलये ।। ४० ॥

·४१
सप्तमः सर्गः।
--
.
-
तदा मुदा भैरवतुर्थनन्दने तुरगमुचैनवसः सहोदरम् ।
जवादलपुर्चति शत्रुविक्रमे महानभूत्सझरतयनिखनः॥४१॥
करालसानामिकवेपभृपितः प्रवीणवैतालिकगीतविक्रमः ।
प्रतीपभूपालकरीन्द्रकेसरी नारायणक्ष्मापतिरभ्यषेणयत् ॥ ४२ ॥
नृपेण ताम्बूलमुखी विभूपिता मनोहरा श्वेतदुकूलधारिणी
विलोकिता वारविलासिनी पुरःसाक्षाजयश्रीरिव वीरगामिनी ॥४॥
सर्वत्र नारायणशाहभूपतेः सति प्रतापे किमनेन साम्प्रतम् ।
इतीव धूलीपटलैः खुरोद्धतैस्तुरङ्गमास्तस्य दिवाकरं प्यधुः॥४४॥
अथ स्फुरत्केतनचञ्चलाञ्चलैर्गजोपरिस्थैः परितर्जयन्निव ।
स शाहनारायणसैन्यवारिधिय॑लोकि दूराद्रिभिर्भयाकुलै॥४५॥
ततः परं सङ्गतयोस्तयोर्द्वयोः कृपाणवाणप्रमुखाखिलायुधैः।
सविस्मयप्रेक्षकरोमहर्पणः प्रकाममासीत्तुमुलो महारणः ॥ ४६ ॥
अत्रान्तरे भैरवराजनन्दनो वीरश्रियालिङ्गितचारुविग्रहः ।
चण्टानादः करवालमावन्वीरः खयं योद्धमगादरातिभिः॥४७॥
महीपतिः संयति भूमिदेवतामांशुभास्वत्करवालखण्डितैः।
विजेतुकामः क्षितिपालमौलिभिः स नालिकेरैरिव पर्यपूजयत् ॥४८॥
श्रीशाहनारायणकीर्तिगङ्गया द्विपद्गुणाकीर्त्तिकलिन्दकन्यया ।
सा शोणितापूरसरस्वतीमती वभौ त्रिवेणीव तदा रणक्षितिः॥४९॥
शुण्डाः प्रचण्डा मदमत्तदन्तिनामत्रोटयज्ञैरवसिंहशावकः ।
प्रचण्डद्न्तावलदन्तघटनादथास्य खड्गः शतखण्डितोऽभवत् ॥५०॥
ततः समादाय करालमुद्गरं स सत्वरं सहारचत्वरं गतः ।
कठोरकण्ठीरवनादभीपणः श्रीभीमसेनस्य तुलामगाहत ॥५१॥
स मुद्गरेण प्रतिपन्थिदन्तिनां प्रचण्डशुण्डारदनानचूर्णयत् ।
तथा रिपूणामपि हन्त पातितः कलेवरैर्भूतगणानतीतपत् ॥५२॥
भूपालसिंहो रणकानने वलादास्फोटय भद्रद्विपकुम्भमण्डलम् ।
समन्ततः पर्यकिरत्स्फुरद्यशो विशोभिमुक्ताफलजालमुज्ज्वलम् ॥५३॥
द्विपां तुरगद्विरदादिसम्पदो न केवलं तेन भटेन लुण्ठिताः।
दिगगनाचन्दनलेपनायितं यशोऽपि तत्पूर्वपरंपरार्जिनम् ॥५४॥

·No text on this page.

·अष्टगः सर्गः।
श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण-
स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे ।
भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा-
काव्ये भैरवनन्दनोत्सवविधिस्सोंगमत्सप्तमः ॥ ६८ ॥
इति श्रीमदग्विलभूपालमौलिललाममालामरीचिचीचिचुम्बितचरणसरोज
महाराजश्रीनारायणगाहोयोजितदाक्षिणात्यरुद्रकवीन्द्रविरचिते
राष्ट्रीटवंशे महाकाव्ये पुत्रोत्पत्तिर्नाम सप्तमस्सर्गः ॥
अष्टमः सर्गः।
दुर्गावती नाम ततोऽग्रपत्नी
सयौवना मन्मथराजधानी ।
चिरं निरस्ताखिलकार्यजातं
श्रीवीरसेनस्य मनो जहार ॥१॥
दुर्गावती कामविमूढचेत:-
कान्ताय यद्यत्परमादिदेश ।
नृपोपि तस्मिन्गुणदोपचिन्ता-
मनाकलय्यैव चकार तत्तत् ॥ २॥
श्रीवीरसेनः प्रमदानिदेशं
विना प्रयातुं पदमप्यशक्तः।
अन्तःपुरे चारविलासिनीनां
सङ्गीतनृत्योत्सवमाततान ॥ ३॥
ममापि जेता तनुशोभयैवा-
सावित्यस्यन्निव पञ्चचाणः ।
वलं समालम्ब्य विलासिनीनां
श्रीवीरसेनं सुतरां जिगाय ॥४॥

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । श्रीवीरसेनक्षितिपस्य किं च राज्यस्य भोक्ता तनयोऽपि नास्ति । इतः परं राज्यमिदं ममैव व्यर्थ तनो लोल्यसिदं पुरस्तात् ॥ ३३ ॥ इत्थं निशम्य क्षितिपस्य वाचं दुर्गाधिकारिप्रकरो जगाद । रन्धैपिणो भूमिभुजः खराष्ट्र ग्रहीतुकामा इति किंवदन्ती ॥३४॥ अतःपरं किं विधुरं पुरस्तान्महारथे त्वादशि जागरूके। मनोरमा यत्कुलराज्यलक्ष्मी प्रत्यार्थिपृथ्वीपतिगामिनीस्यात्॥३५॥ विनापराधेन मयूरशैलाद्वधूनिदेशादवतारिनोऽसि । तजन्यखेदाभिभवो न कस्मादासीनमुत्थापयति द्रुतं त्वाम् ॥३६॥ तथापि चेदग्रजभूमिपालविपादसम्पादनतो विभेपि । तुरङ्गमग्रामहिरण्यभूपारत्नादिदानैः परितोपयैनम् ॥ ३७॥ इत्थं समाकर्ण्य गिरं तदीयां राजा समं पञ्चदशाश्ववारैः। कलत्रपुत्रानुगतो ग्रहीतुं शालागिरि प्रास्थित तूर्णमादौ ।। ३८ ॥ सुवासिनीमूर्द्धनि पूर्णकुम्भं मालाकरी माल्यकरामपश्यत् । गोपालवालां दधिपात्रहस्तां द्विजद्वयं वत्सवती च धेनुम् ॥ ३९ ॥ अथान्तिके बोपखलाभिधानग्रामे तुरङ्गांस्तनयोपनीतान् । नतः परं पायिकवाख्यवाटादानीयमानं लभते स्म चार्थम् ॥४०॥ इत्थं पुरस्तादवलोक्य राजा देवोपनीनां शकुनावली ताम् । आनन्दपीयूपनिमग्नचित्तो राज्यं तदाऽमन्यत लब्धकल्पम् ॥४१॥ उत्कण्ठिनो धीरसमीरलोलट्ठमावलीपल्लवपाणिकम्पः । शालागिरिस्तुङ्गनुरहरूढ़ समाजुहावेच नरेन्द्रमेनम् ॥ ४२ ॥ दिगन्तविधान्तविशालकीर्तिः प्रतापसन्नापितवरिमृतिः । हिमाचलं मिह इव क्षितीगःणन झालागिरिमध्यरोहत्।।४।। उपायनीकृन्य मनोरमाणि प्रभृतवस्तृनि च दुर्गपालाः । जनाश्च मर्ने जयदादपर्व नागयणं नाम नृपं प्रणमुः ॥ १४ ॥ परिस्त्रिया वहमानवमन्नाम्बलसम्पूर्ण नुवाः प्रसन्नाः । श्रीनाहनारायणपाधियाय नीराजनां मालिकी विनंनुः ॥१५॥ নবাণেশ্বনবৃঘাথ: সা সা নাম। লালনগণ রাগি না; বিয়ে নাস্তা |}

·अष्टमः सर्गः।
-
अदात्तदाऽसौ गिरिकोशजातं द्विजातिवर्गाधिपनिईनेभ्यः ।
घटेन समाय तथा दि मेघः सर्वत्रची न विशेषदगी ॥४७॥
महीधरो भूमिभुजा विरेजे महीधरेणापि महीमहेन्द्रः ।
पूर्वाचलो धर्ममरीचिनेव धर्मद्युतिः पूर्वमहीभृतेव ॥४८॥
पुरन्दरेणेव सुराः सरागाः सदाशिवेनेव गणाः सहर्पाः ।
श्रीशाहनारायणपार्थिवेन प्रजा ननन्दुः परिपूर्णकामाः ।। ४९ ॥
अत्रान्तरे घोपखलाभिधानग्रामानरः कश्चिदुपेत्य तृर्णम् ।
नारायणोहन्त यान्गृहीत्वा कापि प्रयातीति शशंस राजे॥५०॥
श्रीनारायणनृपतेरोपवृत्तं
विज्ञातुं निजमथ वीरमक्षितीशः ।
वीराग्यं चलयुतमेकलासखानं
साशः सपदि नियोजयाग्यभूव ।। ५१ ॥
गच्छन्नसी पथि ददर्श पुरः समेतं
श्रीनिम्बदीक्षित इति द्विजपर्यमेकम् ।
पप्रच्छ चेति भवता श्रुतमस्ति किशि-
नारायणः क परिवर्ति नरेन्द्र पन्धुः ।। ५२ ।।
अधाग्रजन्मा पदति स्म पाचं
नारायणः सम्भृतसैन्यभारः।
शालागिरी स्वामितयास्ति सई-
सामन्तचूडामणिचुम्पितातिः ॥५॥
तत्त्वया घलवतोऽरय मेदिनीयासवरय निकटे न गायनाम् ।
आगतस्य मृगराजसविधौ का गनिनु मास्व भाविनी ॥५४॥
इत्यं निशम्य पचनं द्विजपुरस्य
प्रोतभीतिभरकम्पितमानपष्टिः।
पीरो निवर्स समुपर मवरको
राशे समस्तमिदमायादगाकार ॥ ५५ ॥
না না যুমনা হন :
সিনা।
सचिरासिंासनगोभमानकामारपले मापनमवपिन ॥ २६ ॥

·No text on this page.

·ii ATRODUCTION. goddess, remaining invisible, told the king that the boy will be known as Rishtraudha, as he would support both his kingdom and the family. He learnt the four lores from Gautama Rishi, the military art from Kartikeya and the Vedas from Siva. No particulars of his reign are recorded After him Viraseda, Kantivira, Såbasifirjuna, llallikårjuna, Jayas'ıla and Gangajala successively came to the throne. Gangajala got through the favour of goddess Litani, two sons Kilasena and Gopachandra Kelasen3, his elder son, succeeded him, After a long reign, he went to forest for penance, placing his brother on the throne. There in the forest, he pleased Litani and Gautamu through his penance and through the worship of Jabikila got the kingdom of Vijayani. With the strord given by the goddess Chakras'rari, be vanquished his enemies and entered his capital Kanouj. With his younger brother, he then set forth towards the North. The victorious king gase over the Kurukshetra to the Brahmanas. Hearing that the King of Kisi sacked Kanouj with large forces, Kildens Sturted with his brother to rescue his capital. Seeing the waters of the Yumuni unfordable, Kilisena warerel in bis determination. His younger brother, seeing this, cut off his own head and offered it to his brother ior crossing the river Kilavna crossed the river and killing the army of the king of Kisi, entered victorious into the city. In order to bring his brother to life, he worshiped the godde:3 Chabres'tadi, vko by joining the head and body of his brothtr brought him to lie. As the head of Gopachandrs juined obliguely apparel dreadful, the coulder called lim Biguls. The docendants ci Goga hadis utre Lernforuud called Pigula. Kilubs tbelt purting Gupechandra cu th: ikone oi Kinyskub;s ruld cher La JLL Klar Lo uliaded Gupuchar.de, cu - tho!!.-> CÍ KO., Luis, alugu, kuling, .d 1.46, Air Tr2_, KL.1, 1rjuus, blocIss, P... 1 are , Pr., Paglasen, Vico, Sur'u, oss Weiweih...l'-ti K... .. --- 11:J ........:::::::, Ilks, Yeni il salmenta ia'.-.-.G+,): 1:12 - 1.FC Sion!!!.. 1163 1 I + ܕ ܝܐ ·नवमः सर्गः। ४९ श्रीमन्तं चतुरमुदारधीरवीरं जेतारं सकलदिशां जयन्तकल्पम् । श्रीनारायणनृपतिः प्रतापशाहं सानन्दं न्यदधि तदैव यौवराज्ये ॥६५॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्ये(ऽस्मिन्किल शालदुर्गविजयस्सर्गोऽगमच्चाप्टमः) ।। ६६ ॥ ॥ इति श्रीमदखिलभूपालमौलिललाममालामरीचिवीचिचुम्बितचरणसरोजमयू- रगिरिकेसरिमहाराजश्रीनारायणशाहोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्रकवीन्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये शालागिरिविजयो नाम अष्टमस्सर्गः ॥ - - नवमस्सर्गः। प्रतापशाहाभिधमनसूनुं निवेश्य शालागिरिगोपनार्थम् । श्रीशाहनारायणसार्वभौमो मयूरशैलं प्रति गत्वरोऽभूत् ॥ १॥ दिशः प्रसन्नाः सहसा बभूवुर्ववौ समीरोप्यनुकूल एव । मृगास्तदा दक्षिणतो विचेरुः फलं विपकं तरवो वितेरुः ॥२॥ मार्गे दधिक्षीरघृतादिपूर्णान्घटानतिखादुफलावलिं च । ताम्बूलपर्णक्रमुकप्रसन्नान्यादाय पौराः क्षितिपं प्रणेमुः ॥ ३ ॥ यान्तः सलीलं मदमुद्वहन्तः सम्प्राप्य नारायणशाहसेवाम् । घण्टारणत्काररवैमृगेन्द्रानाकारयामासुरिव द्विपेन्द्राः ॥४॥ अमन्दनियन्मदवारिसान्द्राः सेनागजेन्द्राः पुरतः प्रचेलुः । विशालशालाचलमौलिचुम्बिस्रवत्पयोदा इव सेवमानाः ॥ ५ ॥ अवाप्तवन्यद्विपगन्धवाहैद्धृताहुशैः कोपकपायभावः । मोघीकृताधोरणयनमीपे स्थातुं न वा गन्तुमपि द्विपेन्द्रः ।। ६॥ रा.

·गावागमनमा
भूमण्डलीलइनभूरिदादाक्षिपनाप्रपद नुरजाः ।
गजान्गुस्नध्वनिरोधहेतृनुल्ला नानीपुरिव प्रगातुम ।। ७ ।।
श्रीशाहनारायणवाजिराजिनातनुरावाननिपीडिनाही।
चमुन्धरा स्यन्दननमिधाराचीकारमीत्काररवं व्यधत्त ।। ८ ॥
नारायणक्षमापतिसैन्यभारमुग्नो भुजाभिपनि कथनिन् ।
स्फारीकृतोत्फालफणासहनस्तम्भेषु कम्पेन घरामनापीत् ॥ ॥
इतस्ततो वमनि सगतानां सङ्गेन सामन्तपताकिनीनाम् ।
नगापगानामिव देवगहा पुरस्मरी संघवृधेऽस्य सेना ॥ १० ॥
अनेकमातङ्गतुरङ्गसङ्गी पररलइयो निजकामचारी।
कपिद्रुतादेकहयेनयोनेवभौ समुद्रादधिक बलौघः ॥ ११ ॥
उत्तुङ्गमाताधुरीणगामी सामन्तभूमीपतिचक्रवत्ती।
मयूरशैलं रमणीयमारात्तमक्षिलक्षीकुन्ते म वीरः ।। १२ ।।
समीरलोलन्नगरीपताकाचेलाञ्चलव्याजकलापभारम् ।
यो वीक्ष्य नारायणमेघमारान्मदोदयात्ताण्डवयाञ्चकार ॥ १३ ।।
कृत्वा विहारं रजनीशशिभ्यां मुक्तानि मॉ जलधौ गताभ्याम् ।
तल्पादिव द्रानयति प्रभाते ताराप्रस्सनानि यतोऽभ्रदशः॥१४॥
धरापरागेण च यत्र नृत्यद्वाराङ्गनाचक्रमणोत्थितेन ।
मग्नेन पङ्कीभवता सुधांशौ कलङ्कशङ्कावतरो वितेने ॥ १५ ॥
यत्तुङ्गशृङ्गस्खलनप्रसङ्गमकामसम्भावितभङ्गभीया ।
दिनेश्वरः प्रार्थितविश्वकर्मा चक्रे निजस्यन्दनमेकचक्रम् ॥ १६॥
यदीयङ्गे स्खलति प्रतुङ्गे दिनेश्वरस्यन्दननेमिधारा ।
मयूरमोराचलमध्यभागे कुतोऽन्यथा खण्डितभूमिरेखा ॥ १७ ॥
यत्रैकवीरा शवरीशरीरा नीराजिता वीरकिरीटहारः।
खभक्तसर्वप्सितदानदक्षा साक्षाददो नन्दति विश्वमाता ॥१८॥
विदेहपुत्रीपरिपूजितो यश्चराचराधारपदारविन्दः ।
सिन्दुरपूरशुतिचुम्बिकुम्भो गजाननस्तिष्ठति यत्र साक्षात् ॥१९॥
उत्फुल्लमल्लीलवलीमतल्लीवल्लीसमुद्यत्कुसुमच्छलेन ।
कैलासहेमाचलशीतशैलानदर्शनीयान्हसतीव भूयः ॥ २० ॥

·नवमः सर्गः।
५१
दृष्टोऽपि भूयिष्टमसौ नृपस्य परं चमत्कारभरं चकार ।
प्रेमकपात्रं रमणीयवस्तु प्रतिक्षणं नूतनतां तनोति ॥ २१ ॥
दिगन्तविप्रान्तगभीरभेरीभाकारकोलाहलमाकलय्य ।
पर्याकुलः पौरजनस्तदानीं सौधाग्रमासाद्य ददर्श सैन्यम् ॥२२॥
स प्राप नारायणसैन्यभारो मयूरशैलं मुदितस्तदानीम् ।
सूर्योऽपि पूर्वाचलमौलिहवें नारायणं वीक्षितुमारुरोह ॥ २३ ॥
स नागरीभिनयनारविन्दैराचारलाजैश्च कृतोपचारः।
उत्तोरणं वारणराजदार्य(?)श्यतुष्पथं प्रापदुरुप्रतापः ॥ २४ ॥
उत्तुङ्गसौधाग्रलसत्पताकाचेलाञ्चलाकारणमादधानम् ।
समस्तसम्पत्तिभरण पूर्ण समासदराजगृहं महीपः॥ २५ ॥
अमात्यवर्गों विनयप्रधानो नयप्रधानो विलसद्गुणाय ।
श्रीशाहनारायणपार्थिवाय राज्याभिपेकोत्सवमित्यकात्॥ि२६॥
आनीय गङ्गायमुनादिनानासत्तीर्थसार्थादमलोदकानि ।
सुवर्णकुम्भानभिपेकहेतोरपूरयन्मन्निगणस्सहर्पः ॥ २७ ॥
तीर्थाहतः काञ्चनकुम्भतोयैर्गुरुं पुरस्कृत्य समन्त्रघोषम् ।
नारायणं भैरवभूपराज्ये समुल्लसन्मङ्गलमभ्यपिञ्चत् ॥ २८ ॥
सुवर्णकुम्भाहरणप्रवीणपाणिस्खलत्कणनादमिशः।
ससम्भ्रमं पौरविलासिनीनां मनीरमञ्जुध्वनिरूल्ललास ॥ २९ ॥
तूर्याणि नेदुर्नन्तु टोघाः समुजगुर्गीतकलाप्रवीणाः ।
पेटुः प्रवन्धान्विरुदावलीनां तत्रोत्सवे मागधयन्दिनोऽपि ॥३०॥
द्वात्रिंशता हेममयैरुदारैः सिंहैः समासादितभूरिशोभम् ।
सुमेरुशृङ्ग मृगराडिवासौ सौवर्णसिंहासनमध्यतिष्ठत् ॥ ३१ ॥
परिस्फुरत्काञ्चनदण्डशोभि छत्रं निरीक्ष्य क्षितिपालमौलो
मुखश्रिया निर्जितमिन्दुविम्बं किमागतं सेवितुमित्यमानि ॥३२॥
आन्दोलनावत्करकरणालीकोलाहलोनिद्रितमन्मथाभ्याम् ।
महीपतिलोहितचामराभ्यां विलासिनीभ्यां परिवीज्यते स्म ॥३३॥
गुणोत्करस्पर्शवशेन भूमि हिरण्मयीमेव विधाय चोढा ।
स मौलिना हैमकिरीटभाजा विचक्षणैरित्यनुमीयते स ॥ ३४॥

·५२
राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये।
मन्त्राक्षौरक्षतशक्तियुक्तैरहो हरिद्रारससङ्गपिङ्गैः।
तस्यार्चितः प्राह ललाटपट्टः सुवर्णवर्गरिव भाग्यशोभाम् ॥३५॥
भूमण्डलाखण्डलमण्डलानां स्यादेप नूनं तिलकायमानः ।
प्रसाधकैरित्यनुमाय हैमस्तदीयभाले तिलको न्यधायि ॥ ३६ ॥
सौवर्णपटं मुकुटे दधानः स्फुरदुकूले विमले वसानः ।
स राज्यलक्ष्मी रुचिरांवृणानस्तदा विवाहोत्सवभागिवाभूत् ॥ ३७॥
गवां गणं काञ्चनमालिनीनां प्रदाय राज्ञा जगतीसुरेभ्यः ।
अमोचि कारागृहवर्तिलोको न केवलं पञ्चरपत्रिणोऽपि ॥ ३८॥
अथ स्फुरचामरवीजितस्तां सभां विभान्तीमभिगम्य रम्याम् ।
श्रीशाहनारायणभूमिपालः सिंहासनं मण्डयति स्म हैमम् ॥३९॥
वुधैरनेकैगुरुभिः कवीनां गणैः कलानां निधिभिश्च याऽसौ।
अनेन गोत्रप्रतिपालकेन रेजेऽधिकं गोत्रभिदः सभायाः॥ ४०॥
मित्रदिजज्ञातिगुरुप्रधानविद्वत्सुहृद्वान्धवगायकाद्याः।
निरन्तरं दक्षिणपार्श्वभागे तिष्ठन्ति यत्र क्षितिवल्लभस्य ॥४१॥
अनेकनानास्त्रधराः प्रवीरा यत्र प्रभोः पश्चिमदिग्विभागे।
सामन्तसम्बन्धिवयस्यपौरचमूचराश्चोत्तरदिग्विभागे ॥ ४२ ॥
यस्यां पठन्मागधवन्दिसूतगन्धर्वनृत्यद्भरता नृपाये।
दूरेण तेभ्योऽधरभूमिभागे सदा निषादाधिपवृन्दमास्ते ॥४३॥
यस्यां महाराजनिदेशसारा दिगन्तविश्रान्तयशःप्रसाराः।
गुणैरुदाराः परिभूतमारास्तिष्ठन्ति वीरप्रवराः कुमाराः॥४४॥
यस्यां नमन्मौलिललामदीपैर्भूपालपादाम्बुजहेमपीठम् ।
समस्तसामन्तनृपालवीरा नीराजयन्ति स्फुटमादरेण ॥ ४५ ॥
यत्र स्फुरत्पण्डितमण्डलीनां चकास्ति षड्दर्शनसागरेषु ।
तत्वावयोधामृतसारदोहे (हो) विचारमन्याचलचारुघोषः ॥ ४६॥
साहित्यगर्भर्विशदप्रसादैः पीयूपधारामधुरैचोभिः ।
सभा कवीनामधिपावदानं यस्यामुपश्लोकयति प्रवीणा ॥ ४७ ॥
लोकत्रये भूतचरं भवन्तं तथाखिलं भाविनमर्थसार्थम् ।
करारविन्दामलकायमानं ज्योतिर्विदो यत्र निवेदयन्ति ॥ ४८ ॥

·नवमः सर्गः। सर्वेषु रोगेषु चिराय दूरे येभ्यो भयादेव पलायितेषु । नानारसोत्तारणजन्यखेदं भजन्ति यस्यां न कदापि वैद्याः॥४९॥ अनेकसङ्गीतविदामजस्रसान्निध्ययोगात्सुतरां प्रवीणाः । गायन्ति यस्यां क्षितिपालकीर्विलासशारीशुकराजहंसाः॥२०॥ यस्यां सदा वारसरोरुहाक्षीविलासलास्योत्सवकौतुकानि । सचेतसः कस्य न चित्तवृत्तिं कुर्वन्ति कन्दर्पसमुद्रमन्नाम् ।। ५१॥ समग्रभूपालचरित्रलक्षं विधाय यस्यां ननु पूर्वपक्षम् । श्रीशाहनारायणराजवृत्तं सिद्धान्तयत्युत्तमवन्दिवृन्दम् ॥ ५२ ।। गुणैरुद्वारे नृपतौ गुणिभ्यस्तद्याचितादप्यधिकं ददाने । यत्रोपविष्टो जितकल्पवृक्षो वदान्यवर्गाऽपि चमचकार ॥ ५३ ॥ मरीचिवीचीरमणीयरत्नस्तम्भाः स्फुरत्काञ्चनभित्तयश्च । सभाजनाङ्गप्रतिविम्बसगात्सजीवचित्रा इव यत्र रेजः ।। ५४ ॥ चतुःसमुद्रावलिराजमानवसुन्धरामण्डलमन्दिराणाम् । आनन्दसन्दोहजुपां जनानां सम्पद्यते यत्र समस्तकार्यम् ॥१५॥ नमस्कृतो यत्र जनैः स राजा दिने दिने लब्धकलाकलापः। तमो विलुम्पन् जगति प्रजानां नवोदितश्चन्द्र इच व्यराजत् ॥५३॥ यत्रोपविष्टः सुकृतैकनिष्टः सतां वरिष्टः प्रचुरप्रतिष्ठः। तदाऽवदद्वागुलवंशदीपः प्रतीतचित्तः परमाप्तवर्यान् ॥ ५७ ॥ सर्वे मयि सानुरागमनसः साम्राज्यमासादितं पूर्वेपां च यशः स्थिरं यदरयो जाताश्च पाताहताः । सोऽयं पर्वतनन्दिनीशमहिमा देव्या जनन्यास्तथा श्रीमडैरवपार्थिवस्य चरणाम्भोजप्रसादोदयः ।। ५८ ।। चिरंजीव महाराज सत्यमेव वचस्तव । सभाविभासिभिः सभ्यरिनि भूपोऽयनन्दितः । ५९ ।। निशम्य नारायणभूमिभर्तुवेतधमत्कारकरी गिरं नान् । आनन्दवल्गत्पलितोरुमालिस्तनोऽचदाईधरो गरीयान् ॥६०॥ राजंस्त्वदीया जननी यमान्या सा केन वपर्या जगतानिशाना। पतिव्रतान्दपवित्रचित्रचारित्रसम्पादनसिद्धनिः ॥ ६६ !! .

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । यस्याः समाकण्यं गुणानगण्यान् हरावुश्चत्पुलके सलज्जा। तपोविधानाय तदादि पद्मा पद्मासनं मुञ्चति नाधुनापि ॥ ३२॥ गोभूमिवासकलधौतमुक्तातुरङ्गमानङ्गनिकेतनानाम् । अकल्पितान्याश्रितकल्पवल्या दानान्यनेकानि यया कृतानि ॥३३॥ दत्तं विना विस्मरणं न यस्याः कदापि कस्यापि विवेकवत्याः। मुधागिरं माधवकीर्तिगङ्गालाता न पस्पर्श यदीयजिह्वा ॥ १४ ॥ या भैरवानन्दकरी विराजद्विशालनेत्रा मणिकर्णिकाख्या। कारागृहान्मोचितसर्वजन्तुाराणसीवातितरां विरेजे ॥ ३५ ॥ यस्याः शरचन्द्रमरीचिगौरीगुणस्तरङ्गैरिव राजमाना भागीरथीव स्पृहणीयकीर्तिः सर्वं बरीवत्ति जगत्पवित्रम् ॥६६॥ या श्रीमहादेववधूरपर्णा कापि स्फुरत्काञ्चनकल्पवल्ली। सदैव नारायणवन्द्यमाना गौरीव कल्याणकरी विरेजे ॥ १७ ॥ अरुन्धतीमुख्यसमस्तसाध्वीश्चिराय चित्तानितु(2)वाक्यरुद्धाः । आत्मानमावध्य किलात्मनैव या मोचयामास गुणैरुदारा॥१८॥ अस्मादृशानामिव मूर्तभाग्यं नारायणो नाम च वर्णितोऽभूत्। तस्याः प्रसादेन यमाम्बिकायाः किं किंन सम्भावितमिष्टजातम्॥६९॥ इमां समाकर्ण्य गिरं मनोज्ञां गरीयसी शार्ङ्गधरद्विजस्य । श्रीशाहनारायणसार्वभौमस्तदा मुदा निर्भरमभ्यनन्दत् ॥ ७० ॥ अथ शार्ङ्गधरात्मजेन राजा जगदे लक्ष्मणपण्डितेन तेन । अवणेन बृहस्पतिः कुमारः पितृभक्त्या विनयेन लक्ष्मणो यः॥७२॥ यस्याः कुक्षौ दिनकरकुलोदारकोटीरहीरः माक्षान्नारायणनरमणिविश्वसंरक्षणाय । कोमल्याया इव नृपवरो रामभद्रोऽवतीर्णः सेयं कपामिव गुणवती नाचनीया यमाम्या ।। ७२ ॥ अद्यापि दानोदकसिन्धविन्दुवातस्फुरन्मौक्तिकहारहृद्याम् । विप्राग्रहागः मुतरामुद्राराः सर्वत्र यस्याः प्रथयन्ति कीर्तिम्।।३।। इत्यं गिरं लामणपण्डितीयामाकण्यं नारायणभूमिपालः। आनन्दमन्दोदनुधामरम्पत्तरिहत्तरमानसोग्भूत् ॥ ७४ ।।

·दशमः सगः। लुमायिजि शार्ङ्गधराख्यपण्डितं ततस्तृतीयं किल भावपण्डितम् । दुर्गावतीवीरमसेनहतये स प्राहिणोन्मूर्ध्नि मयूरभूभृतः ॥ ७५ ॥ ते तत्र गत्वा विनयप्रधानरमुष्य वाक्यैः परितोप्य राज्ञः । तौ दम्पती वीतभयौ तदानीमानिन्युरुवाशतमन्युधाम ॥ ७६ ॥ आलिङ्गय गाढं सुभुजो भुजाभ्यां मूर्धानमानाय च सानुरागम् । श्रीवीरसेनः प्रणतं पुरस्तादुपस्थितं सोदरमित्यवादीत् ।। ७७ ।। आयुष्मान्भव वत्स सम्प्रति जराचलव्यविष्ठाविताः क्षोणीरक्षणसङ्कटाद्वयमितो निष्कास्य वीर त्वया। श्रीगोविन्दपदारविन्दभजने सानन्दमासादिताः सेयं कापि तवौचिती विजयते भक्ति गुरी तन्यतः ।। ७८ एवं श्रीवीरसेनक्षितिपकुलमणेाचमाकर्ण्य सारा- मेतस्मै शाहनारायणधरणिपतिधर्मपत्नीयुताय । दत्त्वा नानानुवर्णाभरणमणिगणग्रामवासोहगादी- स्तूर्ण संपत्तिपूर्ण सततवसतये सौधमक व्यतान् ॥ ७॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकनीशाह नारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रादयंशानिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन फपिना रुद्रण हटेमा- काव्येऽस्मिनयमोऽभिपेकरसिकस्सगी निसर्गो..तः॥ ८ ॥ ।। इति श्रीमदसिलभूपालगानिमुटाममा ५५ ५६ ५५५ ११.... मयूरगिरिफेसरिसीमहाराजाराणशी १६ ...! at .. ...१५. . राष्ट्रीय tail it दामरसगः। अधो भगालसानुमान प्रापानी सान। पुरन्दर श्री स सारं वि .. .. .. सनीतिरीति मना प्रणीत nिt मानवोदित अभूतमरारा : सा.....

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । सम्प्राप्य तं सर्वगुणाभिरामं राजानमाजानुविलम्बिवाहुम् । आनन्दसन्दोहनिमग्नचित्तास्तदा बभूवुः प्रकृतिप्रधानाः ॥ ३ ॥ वगैरसङ्कीर्णतया पवित्रैः स्फुरचरित्रर्विदधे स्वधर्मः । पट्टाम्बरेयु प्रचुरेषु वर्णसार्यमासीत्परमस्य राज्ये ॥ ४ ॥ तस्मिन्महीं शासति राजसिंहे सद्योमनोहारिणि कामुकानाम् । अभूत्परं पङ्कजलोचनानां नेत्राञ्चले तस्करशब्दवृत्तिः ॥५॥ सिंहासनाध्यासिनि तत्र वीरे मृगीदृशामेव विलोचनानाम् । वभूव कालाजनपङ्कसङ्गादकीर्तिपूरः श्रुतिलकनेन ॥ ६॥ तस्मिन्नृपे कुर्वति रामराज्ये बभूव दण्डः कुसुमोत्कराणाम् । धम्मिल्हमारे परमानानां नितान्तमासक्तिमुपागतानाम् ॥७॥ प्रकुर्वतोः कामुकदृष्टिरोध कठोरयोस्नतवृत्तयोश्च । वक्षोजयोरेव मृगेक्षणानां तस्मिन्नृपे काञ्चनशृङ्खलाऽभूत् ।। ८॥ तदीयराज्ये वनवासिनीनां मृगाङ्गनानां च पुराङ्गनानाम् । स्पी परं चञ्चलचेष्टितानां विलोचनानां विपये बभूव ॥९॥ मनस्विनां मानसमीनवन्ध जालायमानः स्मरधीवरस्य । विलासिनीनां मलिनोऽतिवको वेणीकलापः परमाप वन्धम्॥१०॥ तस्मिन्नही जाग्रति राजहीर कदापि नासीत्कलहः प्रजानाम् विदग्धयनोः परमं कदाचित्मप्रीतिपूर्वः क्षणमाविरासीत् ॥ ११ ॥ नत्योदये दातरि दक्षपाणी कुर्वनिषेधं परिवेपकस्य । पर न बामः मदत म्म पाणिः शौचककार्य विदिताधिकारः||१२|| नन्मिन्मही शामनि बीरहीरे परं नवोढाजनमानमेपु । नयावतारः प्रियमहमेऽनदन्यत्र कुत्रापि कदापि नामीत् ॥ १३॥ नन्मिन्नहीं रक्षति पादपानां नामफलान्येव पचलिमानि । नितान्तनानन्दजपा प्रजानां नाग्यान्यपि प्रारभवसबितानि ||१४॥ मात्र मत्रप्रकाप्रपाणां नई पुरग्रामपशान्तरम् । देन शिनाटोन मनि प्रणीत दीनापमहान कदाप्यमीदन!१५॥ दन्यवमिसालं मनानां यद देवः किल कामवी । मम्मा माना प्रासानिमारपुरूषायुपाणि ॥ १३ ॥ - ·दशमः सर्गः। । कोपाकुलान्सामभिरर्थलुब्धान्दानेन भेदेन तथा समर्थान् । दण्डेन नीचान्वशयन्नरेन्द्रः खाधीनमाधादिति सर्वराष्ट्रम्॥१७॥ समन्ततो जाग्रति तत्प्रतापे वातोऽपि पस्पर्श न पान्थलोकान् । कुतः कथा तत्र च तस्कराणां कुतस्तरां नाम धनापहारः ॥१८॥ तस्मिन्परं भूभुजि दाडिमानां भिदेलिमं नो हृदयं वभूव । भूमण्डलाखण्डलमण्डलानामपि प्रचण्डाशुगखण्डितानाम् ॥१९॥ विम्योष्ठनेत्रोत्पलकान्तिसङ्गाद्गुञ्जोपमं तचकितारिनार्याः । नीतानि मार्गेऽखिलभूषणानि चौरेण मुक्ताफलकं न नीतम्॥२०॥ दिने दिने निर्मलदाननीरैनारायणेनैप विवर्द्धितो यः। तस्य स्फुरत्कीर्तितरोःप्रतीमः पुष्पाणि ताराः फलमिन्दुविम्बम् ॥२१॥ आपूर्वशैलाचरमाचलाच पालेयशैलान्मलयाचलाच । आज्ञांयदीयां शिरसा समग्रा भूपामिवक्षोणिभुजो वहन्ति।।२२।। अस्ताचलः प्रागुदयाचलस्तु प्रत्यक्तुपाराद्रिरवाग्विभागे। उदक पटीराचल इत्युदारास्तदीयकीर्तेर्गतयो विचित्राः ॥ २३ ॥ सन्ति क्षितौ भूमिभुजः सहस्रं राजन्वती भूरमुनैव राज्ञा । दिवि ग्रहा जाग्रति वा न के के मार्तण्डशोभामुपयातुको वा ॥२४॥ त्रैलोक्यमुक्ताफलकर्णपूरैः स्वकीर्तिकर्पूरपरागपूरैः। दिकन्यकानां कुतुकेन धूलीकेलीविलासानकरोन्नरेन्द्रः ॥ २५ ॥ आश्चर्यमेतस्य विराजमाने प्रतापसूर्ये रिपुसुन्दरीणाम् । मुखारविन्दानि निमीलितानि प्रभूतपूरा नयनाम्बुनयः ॥ २६ ॥ मयूरभूमीधरसंस्थितोऽपि समस्तभूमीपतिमण्डलानि । सहस्रधामेव करैरुदारैश्चारैः समाजामति स स वीरः ॥ २७ ॥ भक्त्याऽधमणीकृतरामचन्द्रः कीर्त्या वराकीकृतपूर्णचन्द्रः। दानेन कर्णस्तरसा सुपर्णः सोऽभूदभीः पालितसर्ववर्णः ॥ २८ ॥ स प्रत्यजानादभिरूपमेव व्यधात्प्रतिज्ञातममोघमेव । स नूनमेकत्र मुधाप्रतिज्ञा प्रतिश्रुतादप्यधिकमदाने ॥ २९ ॥ * ·५८ राष्ट्रौढवंशमहाकालगे। आपातरम्यैर्विपयैरमीभिः कदाप्यनाकृष्टमना मनखी । धर्मकमूर्तिर्वयसा युवाऽपि जानेन वृद्धः ममनूनरेन्द्रः ॥ ३० ॥ लोकोत्तरां तस्य शरीरशोभामालोक्य ग्वीकृतरूपगर्वः। मन्ये महादेवगग्निकुण्डे स्वदेहपातं मदनश्चकार ।। ३१ ॥ पदातिमातङ्गतुरङ्गमाणां पुरा कृशानाममुना नृपेण । निदाघसन्तप्तसरोवराणां धाराधरेणापि कृताऽतिपुष्टिः ॥ ३२॥ महौजसो दत्तनितान्तवित्ताः सङ्ग्रामसम्प्राप्तयशःप्रतापाः । धनुर्भूतो भूमिपुरन्दरस्य प्राणैरपि प्रत्युपकर्तुमीपुः ॥ ३३ ॥ नारायणक्षोणिभुजा सनाथा सम्पूर्णसर्वाङ्गविराजमाना । आनन्दपीयूषपयोधिमग्ना सा राज्यलक्ष्मीः सुतरां विरेजे ॥३४॥ विद्वन्मण्डलकल्पपादपवनं विद्योतिवाग्देवता- सङ्केतायतनं नितान्तकमलालीलाविलासास्पदम् । लक्ष्मीवल्लभभक्तिभाण्डभवनं भूमण्डलीमण्डनं कीर्तेः केलिनिकेतनं विजयते श्रीशाहनारायणः ॥ ३५ ॥ यत्कीर्तिः प्रसरीसरीति परितो यत्पाणिपञ रमा सानन्दं विजरीहरीति वदने वाणी नरीनर्ति च । श्यामं धाम वरीभरीति हृदये यो रामनामास्पदं सोऽयं धर्मरतिः सदा विजयते नारायणक्षमापतिः ॥ ३६॥ यस्मादुत्पन्नशङ्काः प्रतिभटपृथिवीनायकाः सायकाङ्काः कौपीनाङ्काः कथञ्चिगिरिवरविवरे वासरान्वाहयन्ति । नम्रक्ष्मापालमालामुकुटमणिमहोराजिनीराजिताङ्ग्रे- स्तस्मान्नारायणमापतिकुलतिलकात्कः परः सार्वभौमः ॥३७॥ नित्यं नूतनहेमरकनिकरचाम्पेयपुष्पोत्कर- " चिश्वाशावनवीथिमुज्वलमहामुद्राभरैर्माधुरैः । यः श्रीमाननवेक्षणीयवपुपं कुर्वन्वसन्तोऽद्भुतः सानन्दं सकलं यशापरिमलैब्रह्माण्डमापुरयत् ॥ ३८ ॥ - ·I. TRODUCTIOX. Bhairavasena's reign was very glorious. The ruler of the Mandapa Parvata ( the fort of indu) sought protection from Bhairavasena through the fear of Sulem Shah Bhairavasena defeated Sulem Shah and gave shelter to the 1 uler of Hindu for a long time. Bahadur Shalı, the Sultan of Gujulat, came to conquer the South, and called Bhanav asena in luis aid. Bhairavasena set forth with the consent of his counsellors to join Balıdur Shah), who now attacked Devagiu. A battle ensued, in which Bhanavisena showed much bravery, but was wounded in the forehead Nizam Shah, the ruler of Devagni, was at last conquered, and lus long-collected wealth was looted, aud a general was placed on the fort by Bahadur Shah. Bhailavasena was now requested by Bahadur Shah to join him in an attack on Chittaure. The king of Clutture, sceing the hug of Gujarat with Blainavusena, made peace and give a luge amount as indemnity. lleurmg of tlus attack, Humayun cane with a luge force Bhuiravenu fought with him and defcatcd him Bahadur Shah embraced tho victorious lcio and gave a great honour and sent him to lis capital, offering many presents such as hores, eles plants, gold, clothes, loyal umbrellas, chouries and lus own bracelet." I ry Shows wil Khil, 2011n01 of Wow., On going up to thu furt one day, nu front of the ling, was itt hard by one Othman, a person whom he had depend ut lusikyl hund sone te bukute, «w what now (htility : 11.11% !! by the cand sudde, rusled out, iud enthused on changer wound on stundast kul av, who watluut further enquir, coming the act had been placune cilet als thu long, sled with precipitation lowels llwo with all bus topix. Thish pursurit hum ay tal vs Mando, lue head, that he had sied in brosu a!!, die returnul, lenu lant klonos, with twenty thousand lows me oledad, list Watch us motions, Iluscerents occur in the ser ut Busstati Vol II ? When the linbat of the sun of lab Jur Shalı tell me tho serta didice Baliarji Raja of Balon was alluitar to thu huwur wità 1ls suit 11 vioud littl ultill indu435, 11.4 แ tittal ในง น. Telji, by way of slowing dados de gode eksi mirrou to the Sultan, and the need of the Swiss wides, doilies of land sisters will be a hl. Ir. those \\ Jit's like sud tile ในเits 4 เF, เd 4 11 alha, de la villa luchar conti's then the fort of Chul will use ting stil et bo puselon la torudurdusun lla → 7 er in bu sana na 1 ** la seule dhe ambisilis Vol II }} Tunin ' Ull ·एकादशः सर्गः। ५९ राष्ट्रौढक्षितिपालभालतिलकनीगाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचिनितपढे राष्ट्रीट्वंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना गण मष्टं महा- काव्येऽसिन्दामः सुराज्यमुदितः सगांगमरमुन्दरः ॥१९॥ ॥ इति श्रीमदग्पिलभूपालगोलिगुरुन्टटलागमालागरीपिचीनी चुगिरणग. रोजमर्रगिरिकसरिशीगाागजनारायण नाटोगोनिविणारा. न्द्रविरचिते राष्ट्रीय महामार्ग गज्यमदोन्मयो नाग गटामारीः ।। एकादशः नगः । पतग्गिन्समयेऽध दक्षिणमातीपालय सेनाधिपाः श्रीनारायणशारदोर्चलमाया पाझार। मोन्मत्तद्विशतद्विपायुगयुगमेशागा मूढाः प्रापुर नन्तनायकापुर जेतुं मायपार ॥॥ अध विपक्षसपक्षपम्पराः रपुरा समरकामनया मिलितालका नरपरे पनि जयरमाचरणोत्सपायकार पीरिण सपदि भैरवरूपतिरामा परि गोnिfraritra ॥ । नवपुरोपगतारिगामिनीक्षिाका मानिक जप नियोजयति ५ सय र ? मिततुरागतो सपतिः तिरिमिर...। निरगमयमा मारियो । महीपतिःकरिसमीप ए. प्रामारमन. दिप मा: पारिभिः T: किन ? --- .. EFF वि. : .." दि ---

·,
अम्पाद्रः कलागतमा
प्रामाणु नानु नगरान।
वीगननालाननागनामा नाग
क्षोणीगः किनक्षिणशिविरमगामधिगोल ॥ ८ ॥
मोगनले हगिगिरी न मगरको
दुर्गाधिकारिनिागः ममग्ननीगः ।
नालीकमुगनिम्मिलनुग्मन
यसोदयविभः मममीपणानि ॥९॥
नानाविधागणितयनगणेषु वर्तीमंमगमात्रममयज्यलदीपधेषु ।
कोलाहला प्रलयकालभवन्कगलश्रीकाल भैरव विगवगुम्बभूव ॥१०॥
लोकानाकुलयनमः कवलयन्दिाम्मिनः कम्पयन
भूगोलं चलयन् गिरीन्विदलयन्नम्माधिमुद्रलयन् ।
दिग्वृन्दं भ्रमयन्मनो विकलयन्त्रमाण्डमास्फोटयन
तत्रातर्किनमेककालमभवद्यत्रालिकोलाहलः ॥ ११ ।।
दिग्व्यापी देवतानामनिमिपनयनश्रणिपु खरचारी
धूमस्तोमस्तदानीं समजनि रभमादम्बुदाडम्बरामः ।
जानीमः शाहनारायणविशिग्वमहावर्पशाम्यत्पतीप-
क्षोणीपालप्रतापप्रखरतरचिरागीर्णवैश्वानरस्य ।। १२॥
ततः प्रतप्तायसगोलमण्डलः खमण्डलं व्याप्य दिशः प्रकाशयन् ।
विपक्षकक्षं प्रति भैरवात्मजप्रतापदावाग्निरिवागवानगात् ॥ १३ ॥
जाज्वल्यमानायसगोलकाली स्वैरं चचारारिवरूथिनीषु ।
भक्तिप्रसन्नीकृतचक्रपाणेर्नानाभवन्तीव मुदर्शनाली ॥ १४ ॥
केनाप्यायसगोलकेन कतिचिट्यापादिनाः कुञ्जरा
धावन्तस्तुरगाश्च केनचिदहो दुग्धाः कति स्यन्दनाः ।
अन्येनापि पदातयः कतिपये केनापि सेनाधिपाः
शत्रूणामिति तुर्यभागरहिता सेना तदानीमभृत् ॥ १५ ॥

·एकादशः सर्गः। अत्रान्तरे शिखिमहीधरतोऽवतीर्णो नारायणक्षितिपतेः पृतनाधिनाथः । उच्चैनन्किल पलायनलालसानां पृष्ठे ललाग सहसा रिपुसैनिकानाम् ॥१६॥ केपि श्वाससमाकुलाः परिपतद्दन्तं निपेतुः क्षिती केचिन्निस्सहजानुभागविकलाः कम्पाकुलाश्वस्खलुः । अन्ये केचन तत्र कातरधियः प्राणान्जहुस्तत्क्षणं पुत्रानः परिपालयेति शरणं वीरा ययुश्चापरे ॥ १७॥ खड्गजुटद्गात्रविनिर्यदनप्रवाहविप्लावितदुर्गमार्गाः शेषाः परेऽनन्तपुरे कृतानि प्रापुः कथञ्चित्पटमन्दिराणि ॥१८॥ अथ ते रथकुञ्जरवंशभरैरपरैरपि भूमिरुहप्रकरैः । त्वरया परया कटकं परितो रिपुतो भयतो वलयं विदधुः ॥१९॥ केचित्तत्र विपन्नवान्धवसुहृन्मित्रादिशोकाकुलाः सन्तेपुर्वसनैर्ववन्धुरपरे घोरासिधाराबणान् । अन्ये कालमुखान्तरालपतिताः सा हेमकुम्भस्तनी हा भूयः परिरप्स्यते प्रियतमा सोद्वेगमित्यालपन् ॥ २० ॥ महीपतिस्तेषु तथाविधेषु पराक्रमं नोत्सहते स कर्तुम् । कदापि सूनुः किमु सिंहिकायाः प्रक्षीणमिन्दुं ग्रसते मनखी॥२१॥ श्रीनारायणशाहपार्थिवगुरुः प्रत्यर्थिपृथ्वीभृतां अस्मिन्नेव महोत्सवे हरिहराइतेः कुमारस्य च प्रोल्लासेन विवाहमङ्गलमहाकार्य व्यधादादरात् ॥ २२॥ तूर्ण प्रतीपनृपतेरथ कोऽपि वीरः प्राप स्ववर्गविजयाय पुरीमरावीम् । नारायणक्षितिपतेः सुभटेन तस्यां जित्वैनमस्य सकलापि चमूरलुण्ठि ॥ २३ ।। अत्रान्तरे रिपुचमूः कमनीयदेवस्थानाभिधानपुरमाशु समाजगाम । सेयं मयूरगिरिनायकसैन्यमध्याह्वीरैर्ग्रहरिव वपुर्नवभिनिरस्ता॥२४॥ * साटोपं परिणीय कीर्तितनयां कुन्दावदातां स्वयम् ।

·. ६२ राष्ट्रौढवंगमहाकाव्ये । विनीय तत्रैव दिनैः कियद्भिः प्रहारमा स पुनर्वलोधः। भुक्त्वाऽवशिष्टप्रवलस्त्रकर्मप्रभावनुन्नो रणमाचकाङ्क्ष ॥ २९ ।। वामे विधाय किल घाटशिलाख्यशैलं नाराचलं हरिणमालमहीधरं च । पूर्वानुभूतविविधास्त्रनिपानभीत्या वक्राध्वना सपदि जाम्बवटी ययुस्ते ॥ २६ ॥ ततो मयूराचलतीर्थभूमौ शरीरपानं किमु कर्नुकामम् । प्रचण्डमाटीकत मोखघटे वटोपकण्ठे कटकं भटानाम् ॥ २७ ॥ आकर्ण्य तान्मोखवटे समेतानारायणक्षोणिपतिस्तदानीम् । विहारसौधान्निजवीरवगैराशोभिनां भद्रसभामयासीत् ॥ २८ ॥ तं सूर्यपादान्वितमेघडम्बरच्छत्राधिकच्छायमुखेन्दुमण्डलम् । परिस्फुरचामरयुग्मवीजितं सामन्तभूमीपतयो ववन्दिरे ॥ २९ ॥ विपक्षपक्षक्षयसाधनानि प्रदाय तेभ्यः क्षितिपालमौलिः। तुरङ्गमुत्तुङ्गतरं सिताङ्गं सान्नाह्यमारोहृदुदारतेजाः ॥ ३० ॥ मयूरगिरिगह्वरप्रतिविरावतारीभव- द्रणत्समरडिण्डिमध्वनिगभीरभेरीरवैः जगाम सुरकामिनीकथिनमण्डनाडम्बरः स्फुरत्कटकसागरः समरजित्वरः सत्वरः ॥ ३१॥ अरिनीहारनाशाय नारायणनराधिपः । जंत्रापुरहारदेशप्राकारगिरमि स्थितः ॥ ३२ ॥ अधुनैव पराजिनरमीभिर्मशकन स्वयमादयः प्रशस्यः। इति चाम विचार्य राजसिंहः प्रतिवीरपु युयोज पत्तिसैन्यम् ॥ ३३ ॥ उमयोरथ मनयोम्नयोः ममरोऽभूत्तुमुलः समेनयोः । दिवि देवचकोरचक्षुपामपि(वीरान्पनि)विग्रहोऽभवत् ॥ ३४ ॥ नत्र सद्गरकृतृहलयं भग्वक्षितिपनन्दनमैन्ये । नध्यतं म्म परमं जयलक्ष्मीपक्षपानकमनीयकटाक्षः॥ ३५॥ श्रीनागयपटाहर्मन्यजलद चश्चत्कृपाणीतदि- शाग्नि छन्नरिमनापनपनं याणावनि वर्पनि। ॥

·एकादशः सर्गः। पूर्णा शोणितवाहिनी सुरवधूकन्दर्पदावानल: शान्तोऽभूद्विरराम वैरिवनितासीमन्तमार्गादयः ॥ ३६ ।। चक्रुर्द्रत्यकुतूहलानि परितो वल्गत्कवन्धालयो वीरोत्तालकपालतालरणितं तेनु: पिशाचाङ्गनाः । श्रीनारायणभूमिपालतिलकप्रौढप्रतापं जगुः सन्तृप्ताः पिशितेन राक्षसगणाः सङ्ग्रामरगागणे ।। ३७ ॥ तान्पलायनपरान्परानथ प्रेक्ष्य भैरवतनूजसैनिकः । वस्त्रवारणतुरङ्गमायुधद्रव्यसम्पदाखिलाऽपि लुण्ठिता ॥८॥ निर्यच्छोणितपूरताम्रपुपः खैरं रुदन्तो मुहु- न्य॑ञ्चन्मुद्रघातभग्नदशना दिग्याससो नित्रपाः । उद्गच्छजठरान्त्रनालसहितास्तेनूनमासन्पुन- जन्मानो रणभूमिमातुझदरात्तत्कालमेय च्युताः॥ ३९॥ विहाय कीत्ति धनसारगौरीमकीर्तिमादाय विधेयमूढाः । सर्वे प्रतीपक्षितिपालशराः शरीरमात्रेण ययुः वदेशम् ॥ १० ॥ अथ द्विषां केतुतुरङ्गनागान्यस्त्राणि शखाणि र बोटाजातम् । आनीय नारायणराजसिंहं प्रणेमुरत्पुलमुगाः प्रचीराः ॥ ४ ॥ विहाय लक्ष्मीपतिलक्ष्मकेतुं तथा उपकानयवारणेन्द्रान् । यल्लुण्ठितं येन तदेव तस्मै नृपः प्रमोदादददादारः ॥१६॥ चिरतरताभरणाम्बराणि सुवर्णरवानप भूपणानि । ग्रामाननेकानपि सैनिकेश्यस्तदाऽददामिपतिः गुलशः ॥१४॥ उहामदुन्दुभिनिनादगभीरभेरीभाटाररायमगरीकृतदिए। सेनाचरैः सममगादगराजमारो भकासनं सपदि भरपर'.! तन सानि सुवर्णमभावं मण्यन्दममनीगा। किकरीतसमस्तश्पति मिमेरनगरीमिक्षामना ।। १५ ।' अदापसरे गुरर्दिपिपला महिना दारियद्विसमान्य दलपि सिंह समयागरः । মীনাথন লাগান । दानापुष्पाइप सस्तिो गोजावरीमालितः : 1 ·६४ राष्ट्रीटवंशमहाकाव्ये । श्रीमहागुलभूमिपालतिलकनीशाहनारायण- स्कृर्जन्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंगाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना मद्रेण सृष्टे महा- काव्यन्मिन्नगमत्कृतारिविजयः सगोऽयमेकादशः ॥ ४ ॥ इदिनदविलभूपालमौलिमुहटललाममालागरी चिवीगिनुम्बितगरणमरोज. मगिरिमरिमीमहाराजनारायणगारो गोजिनदाक्षिणायगद्रकीन्द्र- जिनो गौशे महाकाव्ये परिवीरपरिभवो नाग एका- नगः गर्गः ॥ द्वादशः सर्गः। गंगाग्दारिपननपशिनाना- पादिनी परिवारनियमाणाम् । वादियमुनिन्द्रविराजिनीगं दादन र नृप विविधगमीत ॥१॥ और नावाजमुद्राची दायमा विनियाय मयादाद । माइनर मना दादा पद पर शान्धियः ॥ २ ॥ कानदारामार्थकामा- भी काम कियाः । M एमाल्या. - RET I. ३ । A. Mixitri '. - ra * Anmom Pr 7 .

·सदशः सर्गः। सानन्दजानपदवृन्दमहोपहारै- रुन्नम्रताम्रपटमण्डपमन्दिरैश्च । रम्याः पधि क्षितिपतेरभवन्निवासाः श्रीमत्पुरोपवनराजिविहारसाराः ॥५॥ नीत्वैकरानमध हस्तगिरौ पुरस्ता- गच्छन्नसौ दुरितकुन्नरसिंहनादम् । दिग्विश्रुतः श्रुतिपथाति धातिथिमातिधेयो गङ्गाप्रवाहरवमादरवानकापीत् ॥ ६ ॥ नेत्रारविन्दजनुषः फलमुत्पलाठ्यां गोदावरीमुभयतीरचरीमपश्यत् । उत्तीर्य चापि शिविकासनतस्तदानी- मष्टोत्तरं शतमसावकरोत्प्रणामान् ॥७॥ यद्धाञ्जलिः पुलकमण्डितगात्रयष्टि- नारायणक्षितिपतिस्तटिनीमनौषीत् । कल्याणि गौतमि विमुक्तिपदावरोह- निश्रेणि सप्तमुखि देवि सदा नमस्ते ॥ ८॥ संसारहारि सुखकारि सुधानुसारि श्रीमन्मुरारिपदवारि निवारितारि । गोदावरीविमलवारि विपन्निवारि श्रेयस्तनोतु मदनारिशिरोविहारि ॥९॥ नानाविधप्रचुरयोनिनिविष्टजन्तू- नालोक्य जन्ममरणादिकदुःखदग्धान् । संसारदुस्तरमहार्णवमुत्तरीतुं विश्वेश्वरेण कृतिना भुवि भावितासि ॥१०॥ इत्यादिकोमलपदावलिभिः स्तुवानः पद्भ्यां नजन्मणिसुवर्णमयापाणिः । श्रीभैरवक्षितिपुरन्दरनन्दनोऽसौ गोदावरीतटभुवं रभसादविन्दत् ॥ ११ ॥ T

·६६
মাৰি নানান
सफारीकृते पग्निः पटमपगए।
भृमीपतिः शुनिमति: मलिलावगाड-
मम्भारसम्भ्रममनीरदारोगा ॥ १२ ॥
अत्रान्तरे परममाजमिसावी.
भ्रपाधिकारियरुपः परतः समन्य।
निशेपदशजनमामवेक्ष्य तुष्टः
प्रत्येककाशन करग्रहणोन्मुको भत् ॥ १३ ॥
तं दामनन्दनिग्निलावयचं तुमकं
प्राक्षेपयत्पयमि पार्थचरेग्गाधे ।
नारायणः परमकामणिकस्तदानी-
मग्राहयत्करममुन्य जलाकुलस्य ॥ १४ ॥
नारायणक्षिनिपतेः सपदि प्रमादा-
दासाद्य मजनविधानविरोधमुक्तिम् ।
गोदावरीजलनिमजनतोऽपि सद्याः
संसारवन्धनविमुक्तिपडत्वमापुः ॥ १५ ॥
आचार्यमार्यमथ मन्त्रविदः समग्रा-
नाहय सर्वदिगुपागतभूमिदेवान् ।
राजा जितेन्द्रियचयः किल देशकालो
स्मृत्वा यथाविधि निमजनमन्वतिष्ठत् ॥ १६ ॥
लानं विधाय परिधाय च धौतवस्त्रे
विद्यान्विधाय विधिवजपतर्पणादि।
धन्यो वदान्यजनमौलिमणिर्हिरण्य-
श्राद्धं विधाय दशदानविधि व्यधत्त ।। १७ ॥
नारायणः कनकभूषितगोसहस्रं
मत्तेभवाजि(रथराजत)हेमभारान् ।
दासीः प्रभूतमहिपीरपि रत्नराजी
राजीवचारुनयनो व्यतरद्विजेभ्यः ॥१८॥

·गा
--
F0
पिनिगरारपरसातपशिगमी-
पो न पासमाादा तदानीम् ।
पिन् मतानमा रायमपी-
तपादिरा निजगणाग सागातीः ॥ १२ ॥
नारायणक्षितिपति प्रपदानि मन्दा
शिरपरमेण सरायो गुप।
पाल्पामः स प पारिपतमेष पता
श्रीमानफरिपतमपि क्षितिनागमोऽसौ ॥ २० ॥
गिध पदति मणि दानशरे
पाग्यापि कर्णपदवीन नगाम फर्णः ।
पातालमूलमगमा लिभूमिपाल
मिल्धु गुरारिरपिशामलां गादीत्या ॥ २१ ॥
पोन सर्पधरणीसुरमण्डलेयो
दानोद्दन पिनिपारितमादरेण ।
धारिसमापालगति ग नितान्त भीतं
नारायणक्षितिपतेरसमण्डलानि ।। २२ ।।
दाता समनपिपां न गारदाता
दाता गधष्टमिा नेप ममतदाता।
दाता यधष्ठमध पापि सगरदाता
नारायणो पसुमतीवलये स एकः ॥ २३ ॥
श्रीभैरवक्षितिपणेमरिनन्दनन
हारिपवनितानि त परणीसुराणाम् ।
तत्पुरममपालविवारणतणनिर्ग-
रमत्कासिमीतिमान दिशो विरणः ॥२४॥
गपागुपोषणमगदापि मक्षिकाणां
पंशापफाशपति धामनि भिक्षमाणाम् ।
नारायणक्षितिपवारामपर्ण-
तपां शहए पिठान्ति गुमंगाटाः ॥ २५ ॥

·No text on this page.

·t ort f Ozca 3 kárt: Biulete, tot barius :12 Wrzew": 1 ... Layuragiri from PJGT., 5.1 :. icrming a S.13 V... Bictorini, eod james. L'l . To prisl. Eri the Soma soc. Surs :: Brwi, ...! with kim, ile kity 3725:1 L.m ti: !ZEL Bhairarmen3 thn Decodili rayon Ghimb After lathing in the norer und .675.1.S Tre be prossedal to Sigull (Visi), 30 d. of the cremy, bo luced his lozunu annibors furious elephane. On ito pa's ci Superska, ki respects to the eglese-Imed goddess. H: ... baad He giri (Hargar) which, though ted cost be ici: ci Vizan Shah, 3 at LS -aken by Bhair 7.5212 by tres ren gates of the forts with the turks ci iuricus elements -d the chief warriors ci ile enemies. After sacang seci marriors with an army co the fcri, te visus hoga? the fort of Gilana (Gilan). Here woche ta o'zlaszd 17673 but eventually the fort surrendered whiin. Tra isra ci (Alangal), which contained much nezlon, Trots than 33 him by killing is commandant. Bhairitasan tad sara 53 Jagadarna, 2. Virasana, 3. Vemadera, 4. Vårájára, 5. szers, 6. Lakshadhira ardi. Ambadera. Virasana, the second son, s160eeded him. During his rega Pathan Hapasit vith a ponerin! army (are the inci Tji (in the Sarasari Distric). Frigireed a this pena, Tir sang is qusstal his brorher Sirasaņa to march against tirn Samana proceeded agains; the enemy and complesely rozrzd the icress cf ica Edemy. Changis Khan, the Gorert.cr ci Gajara:, banaked ic: tra telp cf Tirasen3 sgabi Vura. Firma ad Virrana boab joined with orgy id gara barra 29 Ialer bara sild EC: La conquered ca scicus cf the telp te resirad ircm Tapiana ci Virila. Clariga bad z 17 4737 : 331:. Tag !! bokud Lausage ca te fall. Virrana Shah also retreaded ! PIETE. cicio ·बादशः सर्गः ६९ जमभ्यां धनधान्यधारणमुखव्यापारभाजो विशः शद्राः सज्जनसचिनचरणतस्तं रामभद्रं भजे ॥३३॥ चित्ताचन्द्राक्षुपाण्डरश्मिा ओत्राल्लोको वायुरग्निस्तु वक्रात् । नाभेरनं शीर्पतो गौर्दिशोभूः पद्यांजाता यस्य तं नौमि रामम्॥३४॥ सकलभुवनपालं ताटकाशान्तिकालं कनकनिभदुकूलं सौवभक्तानुकूलम् । दशपदनकरालं योगितोमरालं हतकलिमलजालं राममालम्बयामः ।। ३५ ।। श्रेयाफल्मपजन्ममन्मधविपत्सम्पत्समाकर्पण- क्षोभोचाटनमोहमारणवशीकारप्रकारक्षमम् । यागत्यागसमाधिदीक्षणपुरश्चर्यादिचयाँ विना याचे त्वां रसना सदा जपतु मे रामेति मन्त्रेश्वरम् ॥ ३६ ॥ सन्तुष्टस्य तवाक्षिकोणकलया रकोऽपि शकायते रुष्टस्याध तयैव देव कलये शकोऽपि रङ्कायते । तेन त्वामिदमेव मैथिलसुताप्राणेश्वर प्रार्थये यन्मां दीनदयानिधान करुणादृष्ट्या समालोकय ॥ ३७॥ निशाविक्लवा चक्रवाकीव सूर्यं चकोरीव चन्द्रं मयूरीव मेघम् । समुद्दिश्य भोजानकीनायकत्वां मनोवृत्तिरानन्दमाविन्दतेमे ॥३८॥ खामी कोपसमाकुलोऽपि सुतरां दासाय सीतापते कृत्वा बन्धनमेकमेव कियता कालेन तं मुश्चति । खामिन्पुनकलत्रमित्रधरणीगेहादिचिन्ताशतै- ध्वा मामधुनाऽपि मोचनविधौ वार्ताऽपि नाधीयते ॥ ३९ ॥ श्रीरामनामपठनाय महान्तराये जिहे सदा मधुरवस्तु ददामि तुभ्यम् । युद्धे जयाय गुडमापघृतादिपिण्डैः किं सैन्धवं न कुशलाः परिपालयन्ति ॥ ४०॥ रसना मम रामनामसङ्गादिह गङ्गावदुपैतु पावनत्वम् । अविवादमयः सुवर्णभावं न किमु स्पर्शसमागमादुपैति ॥४१॥ AM AMA ·--- - राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । रुचिरं तव नाम निर्मलं जपतां राम किमत्र दुष्करम् । इति वेद्मि तथापि हन्त मे हृदयं धावति यत्र कुत्रचित् ॥ ४२ ॥ रघुनाथ विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति यन्मयि । अपराधपरम्परावृतं न हि माता समुपेक्षते सुतम् ॥४३॥ प्राचीनदोषोद्भवदुःखमन्तं भोगादुपैतीति यदुक्तमस्ति । तत्सावकाशं रघुवीर तत्र यत्र त्वदीयो न कृपाकटाक्षः ॥ ४४ ॥ नार्थजातमिदमादरणीयं चित्तमेतदमलीकरणीयम्। रामनाम शरणीकरणीयं लीलया भवजलं तरणीयम् ॥ ४५ ॥ नानाराक्षसपाटनैकचतुरं ब्रह्मादिभिर्वन्दितं नीलाम्भोजदलद्युतिं च विमलं पीताम्बरं सुन्दरम् । विश्वाधीश्वरमेकमादिपुरुषं राजीवनेत्रं मुदा श्रीरामं समुपास्महे रघुकुलालङ्कारचूडामणिम् ॥ ४६ ॥ राम चेन्मम ददासि न सङ्गं तं वियोगमपि राघव देहि। येन सा जनकराजकुमारी राम राम रमणेति वभाण ॥४७॥ तृष्णी स्थितासि किमु जानकि हन्त मात- जानासि किं न रघुवीरवियोगखेदम् । तत्त्वं कथं कथयसीति न राममेनं दीनं समानय विभो निजपादपद्मम् ॥ ४८ ॥ सौमित्रे त्रिभुवनसार्वभौमकर्ण विज्ञप्तिं कथय ममापराविनोऽपि । वालवाललितभवद्वचोविनोदैः सानन्दो रघुपतिराशु धास्यतीमाम् ॥ ४॥ ममीरमूनो वचनं मदीयं विज्ञाय विज्ञापय राघवाय । परोपकारकफलाय नृनं सतां महाराजगृह निवासः ॥ ५० ॥ मुग्रीवेण पुरा प्रमनमनसे रामाय मंप्रार्थिता किष्किन्धाऽथ विनीपणेन कृतिना लका महीमण्डनम् । दातुं किचन पृच्छपि भवता नाद्यापि नयाचितं तत्मप्राधय मान्ने मयि कृपापाहावलोकारम् ।। ५१ ।।

·७१ द्वादशः सर्गः। स्तुतिं त्वदीयां कियती विधाय खामिन्मया हन्त विरम्यते यत् । अमादशक्तेरथवा तदेतन्नेयत्तया राघव ते गुणानाम् ॥५२॥ समर्प्य रम्यस्तवपूर्वमेवं पुष्पाञ्जलिं रामपदारविन्दे । पुनर्यमाम्बातनयो मनखी गोदावरीतीरनिवासमागात् ॥ ५३॥ हैयङ्गवीनलपितानि तीर्थनाद्धाङ्गभूतानि रसोत्तराणि । अन्नानि लक्षावधि भूमिदेवानभोजयद्भूमिपतिस्तदानीम् ॥५४॥ गोदावरीरोधसि सप्तरात्रं विनीय संप्रस्थितसैन्यभारः । धरावलारातिरवाप्य देवस्थानाभिधग्राममतिष्ठदीपत् ॥ ५५ ॥ जामातरं मङ्गलजित्मवीरं दत्त्वा समं शार्ङ्गधरं द्विजं च । तत्रायमन्तःपुरपङ्कजाक्षीः प्रास्थापयत्केकिगिरिं ससैन्याः ॥५६॥ द्विषां विनेता हरितां विजेता जवारिराज्यग्रहणोत्सुकोऽसौ । समस्तसेनासहितस्तदानीं महीपतिः पीठपुरं समेतः ॥ ५७ ॥ महापटागारमख(?था)स्य तस्य व्यधात्तडागस्य तटोपकण्ठे । उत्फुल्लपङ्केरुहलोचनैर्यो चीक्षांवभूवेव नरेन्द्रमेनम् ॥ ५८ ॥ मनोरमं केवलधर्ममूर्ति राजानमाजानुभुजं निरीक्ष्य । यो विस्मयादम्बुजकोशदम्भान्नितान्तरोमाञ्चितमूर्तिरासीत् ॥५९।। स यावदभ्येति महीमहेन्द्रः सेनाचरैस्तावदहो पुरोगैः। सर्वा जवारिक्षितिनायकस्य सौराज्यलक्ष्मीरचिरादलुण्ठि ॥६॥ मुखे तृणं कण्ठतटे कुठारं कृत्वा जवारिक्षितिपः सकम्पः । दयासमुद्रं शरणं शरण्यं नारायणं भूपतिमाजगाम ॥ ६१ ॥ चिरार्जितं रत्नसुवर्णराशिमुत्तुजमात तुरजसदान् । राज्यादुपानीय जवारिराजो नरेन्द्रपादाम्युजयोः पपात ॥ ६२ ।। कियन्त्यपि ग्रामपुराणि तूर्ण प्रदाय नारायणपार्धिवाय । कृताञ्जलिः किकरतापलम्बी जवारिराज्यं स नपो ययाचे ॥६६॥ एवं जवारिक्षितिपं क्षणेन खसेवकीकृत्य विशालकीर्तिः । रामाभिधानं नगरं नरेन्द्रः श्रीरामदेवस्य पिजेतुमच्चत् ॥ ६४ ॥ स रामनपतिः समाजिगमिपाममुप्य प्रभो- जवारिधरणीपतेरपि निशम्य वार्तामिमान् ।

·७२ राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये । खराज्यहितहेतवे सपदि दण्डदानं शिवं भवेदिति विचारयन्वयमियाय नारायणम् ॥ १९॥ श्रीरामनामनृपतेर्गजवाजिराजी- मादाय पेण्डवलनामगिरिं स देशम् । सानन्दमागमदुदारयशास्तदानीं नारायणक्षितिपतिर्निजराजधानीम् ॥ ३६॥ अस्य क्षोणिपतेः प्रतापशिखिनो निश्शेषमेधायते शत्रूणां पटलं तदीयमयशो जानामि धूमायते । मार्तण्डांशुलसत्कृपाणलतिका ज्वालाकलापायते दारिद्यप्रसरः समस्तविदुषां सद्यः पतङ्गायते ॥ ३७॥ हस्ताग्रेण सुरदुमाग्रकुसुमस्तोमावचायेच्छया दिक्सारङ्गविलोचनास्तनधनश्रीखण्डलेपायिताम् । सोल्लासं दिवि यस्य कीर्तिमतुलां गायन्ति देवाङ्गनाः सोऽयं दातृशिरोमणिर्विजयते श्रीशाहनारायणः ॥ ६८ ॥ श्रीनारायणशाहकीर्तिमतुलां लोकत्रयव्यापिनी कैलासेन महीभृता तुलयितुं धाताऽभवत्सोद्यमः तत्पू गिरिशं ततः शशिकलां पश्चात्तु मन्दाकिनी- माधायाप्यतुलेति नाभिनलिनं विष्णोर्विवेश हिया ॥ ६९ ॥ धातः किं ननु तुल्यते हिमवता साई यशः कस्य वा श्रीनारायणभूपतेर्वत भवान्व्य व्यक्तोऽधुना वैदिकः। कस्माद्व्याप जगत्रयीमिदमसौ कुत्रेति न ज्ञायते धाता वालसरखतीवचनतो भग्नोद्यमोऽभूदतः ॥ ७० ॥ मार्ग पृच्छन्ति पान्धानिति पुलिनपतत्कूजितः सिन्धवोऽयं श्रीमन्नारायणक्षमापतिरिह कुशली शास्ति विश्वम्भरां किम् । यस्योद्यत्वगधाराहतरिपुतरुणीनेत्रपानीयपूर- सारीभ्तप्रवाहाश्चिरमिह जलधेः सङ्गसौख्यं भजामः ॥७॥ श्रीनारायणशादसैन्धवखुरचण्णां क्षिति मूर्छितां संवीक्ष्य प्रतिनूपतिप्रियतमाः सिञ्चन्ति नेत्राम्युभिः । * ·द्वादशः सर्गः। लीलाकम्पितकर्णतालपवनैः संवीजयन्ति द्विपा जानीमो दिवि धूलिधोरणिरियं छायार्थमुत्सर्पति ।। ७२ ।। वाटी विष्टपमण्डलीह विततो जागर्ति कीर्त्तिद्रुम- स्तबीज वलमालवालवलयं तस्यैप नारायणः । दानाम्भः स विभर्ति तस्य जलधिः कूपः पयोदा घटी- यत्रं तत्र चकास्ति तस्य घटनाकारी च वर्षाऋतुः ।।७३ ।। नाकारं शेषनागात्क्षितिभरसहनाद्वीरवीरत्वयोगा- द्राकारं रामचन्द्रादविनतदमनादेव याम्यं यकारम् । जाने कर्णापणकारं परमवितरणादेवमादाय वणों- विष्णोरङ्गानुरूपांपटुरदित विधिस्तस्य नारायणाख्याम् ॥ ७४ ॥ नवोढवनिताकुचैरिव सुदुर्द्धरैस्तत्क्षणं खिलीकृतमनोजवैः प्रणयिनीकटाक्षरिव । तदीयतुरगैः क्षणादियमकारि वाराङ्गना- धनागममनोरथैरिव वसुन्धरा गोष्पदम् ॥ ७५ ।। सोऽयं कार्तिकपर्वरात्रिरमणस्फारद्यशोमण्डलः स्पष्टज्येष्ठकठोरधर्मकिरणप्रौढप्रतापोदयः। श्रीमद्भरवभूपुरन्दरकुलालकारचूडामणिः कल्याणं कुरुते स्म भूमिवलये भूदेवचिन्तामणिः ॥ ७६ ॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपदे राष्ट्रौढवंशाभिधे । भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्ये(तीर्थनिपेवणादिविपयस्सर्गोऽगमद्वादशः) ।। ७७ ।। इति श्रीमदसिलभूपालमौलिमुकुटललाममालामरीचिवीचीचुम्पितचरणसरोज- मयूरगिरिफेसरिभीमहाराजनारायणशादोयोजितदाक्षिणात्यरुद्रपचीन्द्र- पिरचिते राष्ट्रौढपंशे महाकाव्ये गोदावरीपात्राप्रसतो नान डादशः सर्गः॥ रा.१० है

·गगनाममा
जयादशः मगः ।
अथ प्रजापालनलगकीतिमहारयो मन्मारम्भत्तिः।
राज्ञां बधर्मोऽयमिति क्षितीगः मन्वन्दमैन्छन्मृगगाविलामम् ? ||
मवागुराचित्रकमारमेयश्नावलीजालग्नकः ।
बलः परीतः परितः प्रतीतः पतिः प्रजानामगमगावी ॥२॥
म ग्वामलादानपुगेपकण्ठे दृष्ट्याणि दत्वा विनतव्यचन्वा ।
शार्दूलसारङ्गमहावराहमृगादिकीर्णान्यविशदनानि ॥ ३ ॥
वल्लीपु संवेशितकोमलाङ्गयो मधुबतारोपिननेत्रशोभाः।
मनोभिरामं तुरगाधिरूढं व्यलोकयन्काननदेवतास्तम् ॥ ४ ॥
उत्तस्थुपां पल्वलपकमध्यात्पर्यस्तमुस्ताकवलं नरेन्द्रः ।
प्रकाशमा: पदसनिवेशैरबोधि मार्ग बनमृकराणाम् ॥ ५॥
आकर्णमाकृष्टसवाणधन्वा विचक्षणश्चञ्चललक्ष्यपात ।
क्षणादविध्यन्नृपतिः प्रकोपात्सघुघुरं वन्यवरायूथम् ॥ ६॥
एभिः स्वदंष्ट्रादलिताः कियन्तो दुरात्मभिः पान्यजना निगीर्णाः ।
इतीव कोपेन नृपेण नीताः कृतान्तदंष्ट्राकुहरं वराहाः ॥७॥
अमीमदन्तःपुरसुन्दरीणां विलोचनस्पर्द्वनवृद्धगर्वाः ।
इतीच कोपाकलितः कुरङ्गानृपः सपत्राकुरुते स्म सद्यः ॥ ८॥
जपादिकाले जगतीसुराणामतीव चर्मासनमहमस्य ।
शार्दूलयूथं हृतवानतोऽसौ सतां तु हिंसा हि परोपकारे ॥ ९॥
अधिज्यधन्वा जगतो नियन्ता पापर्धिकौतूहलकैतवेन ।
अन्यानपिक्षोणिपतिः प्रचण्डानदण्डयत्काननदुष्टसत्त्वान् ॥ १०॥
मयूरभूमीधरनामगन्धानायं निहन्ति स्म मयूरयूनः।
कृपालयः प्रत्युत पालनाय स्म तानुदारानुररीकरोति ॥ ११ ॥
चमूरुशार्दूलमुखान्कुरङ्गाल्लीलाविहङ्गान् शुकसारिकादीन् ।
महीपतिजीवत एव धृत्वा पटीनिवासानगमत्ससैन्यः॥१२॥
ततो हठादग्रिमनन्दनेन श्रीतानदासेन गृहीतराज्यः ।
यस्मादन्मङ्गलजित्कुमारः स गाङ्गदेवः क्षितिपं जगाद ॥ १३ ॥

·त्रयोदशः सर्गः। उद्बुद्धमद्भाग्यभरमभावादुपागतस्त्वं मृगयामिपेण । श्रीराघवो गौतमदारदैवान्मखच्छलेनेव वनान्तभूमिम् ॥ १४ ॥ श्रीतानदासेन बलाद्गृहीतं श्रीवासुदेवाख्यपुरं विजित्य । तत्राभिपिञ्च क्षितिपालमौले जामातरं मुगलजित्मवीरम् ॥१५॥ तद्गाङ्गदेवस्य वचो निशम्य प्रफुल्लरक्तोत्पललोचनश्रीः । नारायणक्षोणिपतिस्तदानीं सवाहिनीको विजयोत्सुकोऽगात् ॥१६॥ घोरैः कुठारैः करिणां च दन्तैर्भग्नेषु नानाविधभूरुहेषु । असौ विहझैरपि दुर्गमाणि व्यधात्प्रकाशानि महावनानि ॥१७॥ तैरेवकाठैरुपलैश्च लोप्टैरापूर्य पुर्याः परिखां गभीराम् । सा वासुदेवाभिधराजधानीमनीकिनी तस्य मुदा विवेश ॥१८॥ पुरीमिमां पाटितभूरिवीरैः पशूपहारैरिव पूजयित्वा । सा तानदासेन चिरमणीतां सौराज्यलक्ष्मीमखिलामलुण्ठत् ॥१९॥ सम्बन्धिने दातुमिवाग्निसाक्षि नरेश्वरस्तां नगरीमधाक्षीत् । वभार या भगविलोचनाग्निजाज्वल्यमानत्रिपुरस्य शोभाम् ।।२०॥ विरोधिनः कीर्तिमिव क्षणात्तां भस्मावशेषां नगरी विधाय । नृपो निवासाय नितान्तमाराचाम्पेयवाटी नगरी समेतः ।। २१ ।। अत्रान्तरे भैरवभूपसूनुप्रतापसन्तापितचित्तवृत्तिः । जीवं समादाय स तानदासो वनाइनान्तेपु पलायते स्म ॥२२॥ श्रीगोमुखे तस्य विहारगेहं गत्वा मयूराचलमौलिसिंहः । नालीकशय्यासनडिण्डिमादिप्रभूतपस्तुप्रकरानहापीत् ॥ २३ ॥ श्रीवासुदेवाख्यपुरी विशालां पुनर्नवीनां पिरचय्य राजा । आनन्दिताऽशेपजनामकापीन्मनोरमांमुलजित्करस्थान् ॥२४॥ तस्मिन्पुरे जाग्रति राजसिंह वीरेश्वरे मुलजिन्मनस्वी। दिगन्तयातस्य निजाग्रजस्य स्थाने तदाऽभूल्लिटिभूरियास्तेः ॥२५॥ श्रीगादेवस्य पितुः समग्रस्त्वया निदेशः परिपालनीयः । नारायणक्षोणिपतेरितीमां गिरं स वीरः शिरसा पनार ॥२३ ! ।

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये श्रीवासुदेवाख्यपुराधिराज्ये नियुज्य जामानरमिन्युदारम् । तत्रैव नीत्वा कतिचिदिनानि प्रस्थातुमैच्छच्छिविभूधरेन्द्रः ।। २७।। ततो मयूराचलराजधानी मंप्राप्य नारायणसार्वभौमः। चिरस्य सिंहासनसन्निविष्टो नितान्नमानन्दयतिम लोकान्॥२८॥ ततः कदाचिदुरहानशाहक्षोणीभुजा दक्षिणदेशलब्ध्यै । सम्प्रार्थितो गालनपर्वतस्य बटाभिधग्राममगाददूरे ॥ २ ॥ सम्प्रेष्य तृणं बुरहानशाहसाहाय्यहेतोर्निजमर्द्धसैन्यम् । ग्रामं तमेव स्वयमध्यतिष्ठत्स रूद्धभूरिप्रतिवीरसैन्यः ॥ ३०॥ नारायणक्षोणिपतेरुदाराश्चमूचरास्तत्र नित्य वीरान् । अथ क्षणाद्दक्षिणदेशराज्ये बुर्हाणशाहं नृपमध्यपिञ्चत् ॥ ३१ ॥ तत्रास्य वीरैयदकारि सोऽयं नारायणक्षोणिपतेः प्रतापः । प्रातः समन्तादरुणस्तमित्रं निहन्ति भानोर्महिमा सनूनम् ॥३२॥ अनेकमातङ्गतुरङ्गरत्नसुवर्णवस्त्रादिकवस्तुजातम् । नारायणक्ष्मापतयेऽनुरागात्संप्रेपयामास वुहाणशाहः ॥ ३३ ॥ बुर्हाणशाहक्षितिनायकेन दत्तानि सानन्दमुपायनानि । समीपमानीय चमूचरास्ते नारायणक्ष्मारमणं प्रणेमुः ॥ ३४ ॥ नारायणक्षोणिपतिस्तदानीं जगत्रयख्यातभुजप्रतापः । अपेतभीलनशैलराजपर्यन्तनिश्शेषपुराण्यलुण्ठत् ॥ ३५ ॥ महीपतिः स्यन्दनहस्तिवामीमहोक्षदासेरकहारितार्थः । रिपोर्मयूराचलराजधानीमागत्य सिंहासनमध्यतिष्ठत् ॥ ३६ ।। दिङ्नारीकर्णपूरीकृतविमलयशोमण्डलीपुण्डरीका संधीभूतांशमाला मनुजपतिरयं राजते नः पृथिव्याम् । एवं सम्भाव्य नारायणधरणिपतिप्राज्यसाम्राज्यभूमी कल्याणं सानुरागाः प्रतिदिनमधिकं तेनिरे लोकपालाः ।। ३७ ॥ श्रीमहागुलभूमिपालतिलकधीशाहनारायण- स्फूर्जत्कीर्तिचरित्रचित्रितपढ़े राष्ट्रौढवंशाभिधे ।

·चतुर्दशः सर्गः। भव्ये दक्षिणदिग्भवेन कविना रुद्रेण सृष्टे महा- काव्येऽस्मिन्मृगयाविहाररसिको रामेन्दुसर्गोऽगमत् ॥ ३८ ॥ ।। इति श्रीमदसिलभूपालमौलिमुकुटललाममालामरीचिवीचीचुम्बितचरणसरो- जमयूरगिरिकेसरिश्रीमहाराजनारायणशाहोद्योजितदाक्षिणात्यरुद्रकवी- न्द्रविरचिते राष्ट्रौढवंशे महाकाव्ये मृगयाविहारवासुदेवाख्य- नगरविजयो नाम त्रयोदशः सर्गः ।। चतुर्दशः सर्गः। नारायणक्षितिपतेः कुसुमावलीभि- हप्रकर्पमिव कर्तुमनास्तदानीम् । चूताङ्गुरे करतले कलयन्प्रसून श्रीमान्वसन्तसमयः समुपाजगाम ॥१॥ लवङ्गीमालिङ्गन्सरसमभिचुम्बालजिनी मतल्लीमातन्वन्नवहसितलीलाविलसिताम् । चिरं कुर्वश्चञ्चत्पुलककु(क)लितां केतकलतां भजन्वल्लीमल्ली मलयपवनो मन्दमवहत् ॥ २ ॥ अथ मदनमहीपतिर्वसन्तं सहचरमेनमवाप्य जातहर्षः। मुखरितपिकडिण्टिमः समन्ता- त्सकलजगद्विजयाय संप्रतस्थे ॥३॥ कुसुमभरनमन्तः पल्लवैरहसन्तः कति कति न पसन्ते पादपाः सन्ति कान्ते । मधुरतरमरन्दे मशगुलन्मिलिन्दे तदपि गुणविशाले फापि शोभा रसाले ॥४॥ कति न सन्ति मा कुसुमद्रुमाः फिसलयानिनिर्जिनविदुमाः । कलयते स्म रसाललता परं नियमिनोऽपि ननो वनिनापरन् ।। ५ ।

·राष्ट्रौढवंशमहाकाव्ये जानीमहे नीरजलोचनानां मानं निहन्तुं मदनो जगाम । भृङ्गी यतो गायति वल्लियाला प्रसनजालान्परितः करोति ॥६॥ वनस्थली कैरवकोरकस्तनी मधुव्रताक्षीं सरसीमहाननाम् । परिस्फुरत्पल्लवपाणिशालिनी प्रसूनहासां मुरभियंभूपयत् ॥ ७ ॥ कन्दर्पमार्तण्डमरीचिजालज्वालाकलापेन करालिताङ्गः। मनस्विनीमानसविद्यमानं मधुः पपौ मानपयः प्रतीमः ॥ ८॥ किंशुकाग्निशकलादधि धूमस्तोम एव किमु भृङ्गशरीरः। अन्यथा किमिति पान्थवधूनामश्रुपाटलविलोचनलक्ष्मीः॥९॥ किंशुकीयकुसुमालिपावके माधवे खलु समागते सति । सोमयागमिव कर्तुमुद्यतः कोकिला प्रतिदिनं मुदाऽपठत् ॥१०॥ मदनस्य यशो भृङ्गा जगदुः कलकूजितैः । मल्लीवल्ली वितनुते कलिकापुलकाङ्कुरान् ॥ ११ ॥ शमनवाहनकासरकातरत्वरितसप्तिसमूह इवांशुमान् । अगमदुज्झितदक्षिणदिक्पथः समुचितामलकाधिपतर्दिशम्॥१२॥ मेषमाप सहस्रांशुर्गान्धारखरभङ्गिभिः । पञ्चवाणयशोगानसकौतुकमना इव ॥ १३ ॥ विभिदे स्मरसिंहेन कान्ताकोपगजः किमु । पाटलाकलिकाः शङ्के तस्य शोणितविग्रुषः ॥ १४ ॥ वसन्तकालो मदनस्य गेहं दत्तः प्रदीपोऽत्र नवं पलाशम् । शिखाञ्जनं तस्य मधुव्रताली पतङ्गमाला जनधैर्यपाली ॥ १५ ।। न जन्मकालो न च साधुसङ्गमः कुलं गुणानां परमं निदानम् । मल्हीसमीपे सुरभौ च जातं सौगन्ध्यमाधत्त न कर्णिकारम् ॥१६॥ अत्रान्तरे रम्यवसन्तलक्ष्मीमहोत्सवालोकनकौतुकी सः। सानन्दमन्तःपुरसुन्दरीभिस्ताभिः समं निष्कुटमभ्युपेतः ॥१७॥ मल्लीमतल्लीकुसुमालिशाली यासां विशालः कवरीकलापः । निगीर्णशीतांशुकलाकलापस्तमःपरीवार इव व्यराजत् ॥ १८ ॥ यासां प्रसूनाकुलकेशपाशे सिन्दररेखा परभागमागात् । भागीरथीभानुसुताप्रवाहसङ्गे समायातसरस्वतीय ॥ १९ ॥ । A