·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·अथगागाभट्टकृत कायस्थपद्दति प्रारंसः
m
ROR
M

·गाका प.मः १ पत्र : हा ग्रंथ फार दुर्मिळ असून श्रीमंत राजश्री-सदाशिवरावदेवासीदादासाहेब दिघे मुक्काम बडोदें मंणी संपादन केला तो त्यांचा आ शेवरुन यथामत उतरून छापून प्रसिंहकेला आहे. यातील अनुक्रमणिका नयम प्रकरणम् हिताय प्रकरण पत्र हितीय प्रकरण पिन रितीय पकरणे २ मंगलाचरण: १/पुण्याहवाचन पद्धतिः । 2532 १६ जातकर्म परतिः १९/अन्नप्राशन परति ३ सर्वजारयुत्पत्ति नादीदपद्दतिः १६ पसीपूजन परनि १९ अब्दपूर्ति परति. चित्रगुसकायस्थोत्पत्ति ६ सर्वहोम साधारणविधिः. १६ दत्तक पुत्रविधिः चौलकर्मपति. चांद्रसेनीय कायस्थोयलि. ग्रहमख परतिः १७ सूतिकास्नानपति २१/उपनयनपइतिः ११)संकरजकायस्थोत्पति. १२/दुए रजोदर्शन शांतिः १७/नामकरणपन्दतिः २३/उत्सर्जनोपाकर्म पइतिः विशुभ नाइसनीययोधर्मक१५ गर्भाधानपद निः १७/दौलारोहणप. २५/समावर्तन परति यनेग्रंथांतर निरूपणं. १५/पुंसवन पदतिः पनिक्रमणपति २५/विवाहपरति १६/प-चांद्रसनीयानास्पष्टधर्माः १५/सीमतोलयन पद्धनिः १- उपवेशन २९/अंत्येषिपति- ·श्रीगणेशायनमः श्रीसरस्वत्यैनमः श्रीगुरुभ्यानमः श्रीसीतारामचंद्रात्यानमः अयगागाभट्टीलिख्यते हरिः Is 'नत्वामीरकिणेरंचौरंविद्युडदंबुदपरव्यं कायस्थधर्मदीपंगागासहस्तनोतिलीलातः १ गागायराव्यस्यविच्चे धरमनीषिणः 'समनोमानसेशर्ममम निर्मातुसन्मतिः २ तदुपोद्याततत्त्वनजातीनीर्णयः क्रियतेतचातुर्वर्युप्रयोजकमाह महायाज्ञवल्क्यः सर्वणेभ्यः सर्वणासजायतेहिंसजातयः अनियेषुविवाहेषुपुत्राःसंतानवर्धनाः ४ सवर्णस्योब्राह्मणा दिश्यः संवर्णोसब्राह्मण्या दिषु विवाहेषुसरसजाता:पुत्राःसनानवर्धना:सजातयः मातृपितृसमा जातीयाभवतीत्यर्थः अध वर्णलंब्राह्मणत्वादिजातिचतुष्कान्यत्मत्वं जातिचतुष्कव्यापकजात्यंतरवा चातुर्वण्फीदिभैक्यमाचरेदित्यादिप्रयोगात तेन विपर्याब्राह्मण्यांवतुर्बाह्मणांदुत्पन्नमवजाह्मणत्यप्रयोजकं एवेत्रिया वैपि एच विभायामसवर्णायामुत्पत्तेमूर्या वासितादौसवर्णयामविप्रायोमुत्पन्न कुंडगोलकेसनजादाअसवर्णायामविप्रायांचोत्पन्नेप्रतिलोमजादौब्राह्मणवाद्यभावः कतर्हिसम्यादिग्राह्मणेपियामिनेदेवरोत्पन्चबाह्मणत्वमितिचेवरचुः ब्राह्मणत्वजातिभेदचूतथ्यतिन्नाकचिदीचर मुखजन्यतावच्छेदिकामयादिब्राह्मणे कर्मजन्यनावविछेदिकाविश्वामित्र ऊटायोबाह्मण्यांवोदुरिणजन्यतावछेदिका सर्वेषुबाह्मणेषुदेवरोत्पनेतुशासंबोध्यमिति योगधरेनु देघरोत्पन्भेप्यूदायांवोद्रुत्पनत्यमेवमण्य तित्रापिदेवरःपुत्रका ·१ गा-का- स्ययावृताफ्यक्तऋतावदित्युत्का यस्यम्मीथैतकन्यायायाचासत्येवतेपतिः तासनेनमियामेनजिो विदेतदेवर इतिवाक्येनधि पानमा विदेतेतिपूर्ववाक्योक्तवृताश्यतत्वाविशिष्टनेनरूपविलक्षणविवाहस्योक्तत्वात् एवंचतत्राणि विलक्षणविवाहसले. नवोद्भूपन्नलमन्याहतं श्राध्यकुंडगोलकनिषेधोप्यन द्विषयएवसंगञ्छते नचतत्रकुंडत्वासंभवः नीयतैत स्यमहारोगाद्युप लक्षणत्वात् कुडत्वादिकंतुनजातिः येनब्राह्मणबादिनासंकरःस्यात् किंत्वमृतपनिकस्त्रीजारोत्पन्नवादिरूपउपाधिः अताहा शदेवरोत्पन्नतुन्यभिचारजननब्राह्मण्यंअतएचवाग्दानोत्तरविवाहस्ययुगांतरविषयतात् देवरोत्पन्नब्राह्मणोयुगांतरविष यूएवेति एतेनंबाहेकुंडगोलकनिषेधाश्चममयुक्तिविषयइतिवदन विज्ञाजेन्चरोविकृयनीयः एवंज्ञात्युत्कर्षतिकत्कि पवतिचब्राह्मणेब्राह्मणतोदोवोत्यः जात्यकोयुगेज्ञेयःपंचमेसप्तमेपिवा व्यत्ययेकर्मणांसाम्यपूर्ववचाधरोंत्तरमितिया ज्ञवल्यात् एवंक्षत्रियखा स्किमपियोध्यं नच रुबीनंतरजातासहिजैरुत्पादितान्सतान सहशानेवतानाहीतृदोष विवर्जितांजनितिषचनेन मातुः सहशानित्यर्थः तेनंमूर्धावसिक्तादीनांसातजातीयत्वबोधनात्कथंब्राह्मणत्वादिजात्यभा वः इतिवाच्यं मातृधर्ममाप्तिमात्रबोधनेवचसस्तात्पर्यातं नवेदपांडवेक्षत्रियत्वंनस्यात् नस्याञ्चयोनिजेषवसिष्ठादिषु- ब्राह्मण्य मितिवाच्यं इशंपत्तः षट्कर्म प्रयोजकी भूतादृष्टविशेषवचनब्राह्मणादिपंदप्रयोगसंभवान्नचवाच्यं ब्राह्ममान ·विजोणीतेपुत्रिकांपुत्रपरगोत्रजसहोडकानिनानुजावरहिमचरान्परिहार्यतिबोधायन निषेधानुपपत्त्याआत्ये कादिनिषेथानुपपत्ते रितितेषां नित्यानुनगदत्वात् नौतरिक्षेनदिवी तिवत्, एतश्वसवैमामिसंधायाहमनुः सर्ववर्णतुल्यास पलीष्वक्षतेयोनिषु आनुलोम्पेनसंभूताजात्याज्ञेशास्तएव इतिदेवलोपि ब्राह्मण्यांब्राह्मणाज्जातः संस्कृतोब्राह्मणोसवे न एवंक्षत्रियविशूदा शेयः वेश्यः स्वयोनिजाइति इदमपियाज्ञवल्क्यमनुझ्यामुपसंहारारिपरं अंतरवसंस्कृतप दमुञ्चार्य अतोमूर्धावसितादीकुंड्रगोलकादौचबाह्मण्यं वर्णवंचनास्तीतिनिधिं अतएवते. नवमधर्मप्राप्तिः किंवाश्रमा दिधर्मप्राप्तिः तयाचयमः असवर्णासमार द्विजैरुत्पादिताश्वये परपतीपुंसास कुंडालेगोलकाः स्मृताः विवायाःस ताश्चैषांचंधुभ्यःपितमातृतइति अतएवकलंयांतपनकुर्या दत्तासंकीर्णयोनिमा मितियमोक्तं पायश्रिताल्पत्वमप्युपप नमिति दिन असवर्णोत्पन्नाहादशमेदाः अनुलोमषदकप्रतिलोमषक भेदात् तथाचमनुः विमान्सूर्यावसिक्तत्तुक्षत्रिया यांविशास्त्रियां जातिबिष्टश्यंभूद्रायां निषादः पार्थयोपिचमाहियोगी प्रजोयेने विभूद्रांगनयोर्नपात श्रदायीकरणावैश्यादिन्ना स्वेषविधिःस्मृतइतिअनुलोमषट्कं ब्राह्मण्यांक्षत्रियात्सूतोवायादेदेहिकःस्मृतः शूदाजातस्त-चीडाल सर्वधर्मबहिष्क- तर क्षषियमांग/वैश्याद्राक्षत्तारमेवध शूद्रादायोगवैश्याजनयामाससते इतिप्रतिलोमक्ट्रक अथतेषांक ·মাস্ক ३ प्रीणि विश्वभरवारुतशास्त्रक्षात्रेय्यां विप्रसंगाज्जातोमूर्धासितकः राजन्यानधर्मेणाभ्यधिक संप्रकीर्तितः एतप.प्र. स्यचाग्निहोत्रस्यदर्शपौर्णमासज्योतिष्टोमादाक्यधिकारः उभीवर्णादृषिसंग्र: उपोषेतिलिंगात तएवलाह हिराधि करणेभीवलेब्रह्मसामेतिसामान्यवचसोमूर्धावसिक्तादिकर्तृकंप्रयोगविषयत्वं राणककारेणोक्तंभ्यस्त्रादिजसंभूनों बच्चःस्यादनुलोमतः अन्येभ्यो वैश्यजातिभ्यः षट्कर्मवधिकः स्मृतः षट्कर्मातःपातिकर्मत्रयइत्यर्थः नरवाजिगजान चविचिकित्सास्यजीविका हिजोत्रब्राह्मणः अयमंबटोगौडपसिस्थावधानिः शूद्रांशयनमारोप्यंब्राह्मणश्वकथंचन जनयेडामधर्मपत्तस्यां पाराशर्वसुतं महाझूदइतिख्यातः शूदेश्यः किचिदुत्तमः स्वर्णकारस्यतस्यहरूमानंधोत्रपबित्रको शौचशूद्रस्थधर्मेणवर्तनंनुस्यचस्मृतं 'शयनारोपणं विवाहः एतस्यैवसंज्ञानरं निषादः अस्यकम.स्वाधिकारः याज्ञेयासन पंचजनामहोत्रंजुषध्वमितिमंनंलिंगात् आदितिर्योरितिक्रयारल्याने पंचजनपदस्यचत्वारोवीनिषादःपंचमइत्योपम न्यवइनियास्केन निषादस्यगणनाद एवंचयरूशूद्रस्येतिब्रतद्रव्यनियमोपिसंगच्छते वैश्यायांक्षत्रिधाज्जातोमाहि व्यरूपनुलोमतः अष्टाधिकारनिरतश्वतुःषष्ट्यंगकोधिदः व्रतबंधादिकास्तस्यक्रियास्युः सकलाविशः ज्योतिषशाकुनै शास्त्रस्वरशस्विचजीविका अवाधिकाराः सगंधवनिताचरनंगीततोबूलभोजनं शय्याचकुसमचैवमोगापकमुदाँहत ·मिनि भोगाष्टकं चतुःषच्वंगानि बतुःषषिकलास्वाथ्य वेदांगागमशास्ववित्त्वकवितावक्तत्व तौर्यत्रिकयूतावाद्भुत वादस्परचनाचित्रंपणोवैद्यकं नांमारनपुरादिलेखपुरुषरूलाधातुभाषालिपि प्रज्ञानाटककेलिदंतितुरंगप्रेक्षाच सामु- द्रिक शव्याभोजनयुद्धमईनविभुषाबंधसेवेंगितज्ञानराजतरांसभारतकृति:सौख्येषुभोगषुधीः प्राण चारिविषाग्निना रिपुरयाख्यंगशीर्षेषुयदुर्गारामकृतिः पशुहिपचमत्कारः शिवार्चादयइति अधिकाराःहत्तयइत्यर्थः शूद्रायांक्षत्रियादुयः क्रूरकर्मामंजायने शत्रास्त्रापयासकुशलःसंयामकुशलोभवेत् तथास्त्यासजीवत्सच्छूद्रधर्माचजायते अयंचरजपूतड़ तिभाषाप्रसिद्धः वैश्यारधर्मेणशूद्रायांजानोवैनालिकाभिधः चारणोसायविभवेन्यूनोबषल धर्मतः राज्ञांच माह्मणालाच गुणवर्णनतत्पर संगीतंकामशास्वंचंजीपिकानस्यविश्रुता अयमेवकरण: जटेवाइनिभाषामंसिरः अनचिना स्वित्फ तरविनोत्पन्नामांनानुलोमलंकिंतु व्याभिचारोस्पनत्वेनडगोलकान्यतरच मिति इत्यनुलोमषट्कर्माणि अनेनैवप्रकारे णोत्पन्नानांस्त्रीणामनुलोमंज़ानाना मिमान्येषट्नामानिकर्माणि यथा मूर्धावसिका: अंबा: निषादः पारसवाः माहि. व्यायाः करणाइति अथप्रतिलोमषट्कर्माणिविश्वंभरवासाशास्ने ब्राह्मण्योक्षत्रियात्सूतःप्रतिलोमसजायने क्षपियाणा पसौधर्मकनुपर्हत्यशेषतः किंचि झत्रियजातिश्योन्यूननातस्यविद्यने गज़बधनमवानांवाहन कर्मसारथः वैश्यधर्मधुसू ·. ४ १ मा-को तश्यनाधिकार:क्वचिद्भवेत् क्षत्रियाणांधर्मपुद्धप्रजापालनास्तितिः नतुवेदाध्ययनादि-प्रनिलीमाधर्मधर्महीनाइतिस्मरप-प्र. णात् ब्राह्मण्यांजायनेवैश्यायोसीदेंहिकाभिध: शुध्यांतरक्षणकुर्याद्वाज्ञामनुपसंहितः सामान्यवरिपोष्यतासांचोर चजीविका तस्योक्तभूधर्माणांनाधिकारीस्तिकाहिचित पण्यांगनानाराज्ञांचकुर्थासंगंतदिच्छया रूपाजीवान्सतांस्तेषां निशियः संगतोविटः सएवतासांप्राणेशोनान्यू:कोनोपिनत्यतिः चतुःषष्टिकला कामशास्तदुपजीवनं ब्राह्मण्यांशूद्रवीर्यण- जातश्चांडालसंज्ञकः सर्वपामेक्त्तत्स्पर्शातसचैल स्नानमुच्यते सबसेवनाराहान्धसर्वधर्मबहिष्कृतः येवध्यारोनलेवध्याधि विधैर्यातनाशतैः तेषांवरुपयलंकाराजीषिकातस्यचस्मृता क्षत्रियामागंधवैश्याज्जनयामासवैसले सबंदीजनइत्युत्तोवत- बंधादिवर्जिनः शूद्रेश्योपयधिक किंचित्तस्यजीवनमुच्यते कथालंकारगद्यादिषट्माषांसविशारदः-गद्यपचादिचित्राणिपि रूढानिमहीभुजां भाटइतिभाषाप्रसिद्धः क्षत्रिणीशूद्रसंयोगाक्षातारंजनयेत्सतं निषाद इतिविख्यातः सर्ववर्णबहिष्का तः शूद्राचाराविहीनश्वपापधीनिरतःसदा वागुरापारापाणितमृगवंधनकोविदः आरण्यपभुजातीनामंतकश्ववनेचरःको धान्वितोमोसवत्या तयाजीवेत्सदैवहिः घंटापार्धिक्कुर्यादात्रौविस्मयकारिणिम्. हिधापापंधीरस्योक्ताव्योमचारिणी मिह विक्रयमधुनःकृबाधनमित्ववृत्तये पारधीइतिमहाराष्ट्रभाषया करवळइतिमध्यदेशभाषयाप्रसिदः वैश्क ac ·रवीशूद्रसंयोगादायोवाचकसंज्ञक , सशूद्राद्धीयतेधर्मपापायन्ट्कर्महत सत्कुर्यात्कुहिमाभूमिचूर्णेनास्येहजीवनं इति प्रतिलोमपटक कमीणिअनेनैवप्रकार: णात्पनानांप्रतिलोमजानास्पीणामिमान्यवनामानिकमाणिच पथों सूता वैदेही चांडाळी मागधी क्षेता अयोगवी विचारवास्तशास्त्र विप्रसंस्कारहीनश्चवात्यतामधिगच्छति ब्राह्मण्यांतस्ययः पु. धोजुकठः सहिस्मृतः ब्रामण्यांमुजुकंगचसतत्त्वावर्त्तकोसवेत् ब्राह्मण्यावर्तकाश्यायः पुत्रः सकट धानकः ब्राह्मण्यां कटधाननंसुतोसौपुष्पशेवरः जगदयःप्रोज़ाचलारः पूर्वनःक्रमात तेषांकमीणिवक्ष्येहजीवनायविशेषतः वाह. रिहरीतेश्वगीतगायाप्रबंधकः चारतेशभाषाभिर्गानसज्जीविकास्मृता. २० लोकाचारास्मृतासेषांशूद्रधर्मनाहिकर्षि द एनेचनानुलोमजातप्रतिलोममाः अपितुब्राह्मणाएव मद्यपी पवितब्राह्मणवतं दुर्भाह्मणव्यभिचारजाइतिसंप्रदा यः विप्रः सीकृत्यसंन्यासमारूढपतितोभवेत् ब्राह्मणीकारयेद्रडांयंतस्याननयेत्सतं संदौलःकर्मचांडाळातत्स्पर्शात पातकंमहतू. वापीकूपनहागानांप्रवाहानांचसबैशः रक्ननंजीविनाायतस्यमोक्तविशेषतः काडीइतिभाषामसि स्था तथा शहायाक्षत्रिणीसूतेव्रात्यक्षयिमैयुनातु पुषःसजलईत्यक्तःशूद्रधर्मविधायकः सकुरी द्राजपुत्रांवरूना काकुंशलान्धनं तेश्यालश्वासवृत्त्यर्थस्वधर्म मनुपालयेत् क्षत्रिणीमल्नु संयोगाज्जानीमहलाभिधापर लब्धासावरणसम्य ·प.प्र. गा का बलदर्पणरार्विता राज्ञांकौतुक मुत्साद्यनियुधेनधनार्जनं कुर्यात्स्वात्तिनिपुण धर्मामशेषतः क्षत्रिणीमस्तुसंयो गोचिलींध्रइतिजायते सहीनःशूद्रधर्मेन्योजीविकास्यांगमर्दैनं नापितभेदोमर्दनीतिभाषाप्रसिदः शिलीघ्रःक्षत्रि गींगछन्जनयेन्नटसंझकः हीनासौभूद्रधर्मभ्योनाटकानिसमायसेत् कोल्हारिक:सएवेक्तोबहरूपाणि विश्रुतः अ त्रापिदुष्क्षत्रियत्वमेवनवलोमजा इत्यादि भूदकर्मासमुत्पन्नोब्राह्मणेननसंस्कृतः अपरोनापितःप्रोक्त भूद्रघमीधिकोपि- सः अत्रापिदुरभूद्रत्वंअतएवाधिकतिचिशेषः इतिसंक्षेपः अथावातरमेदा, माहिष्यस्वीब्राह्मणेनसंगनाजनग्रेस तं अभीरपल्यामापीरमितिबिंधिरत्रचीत, तेषांसंघोवसेडोषबहशव्यजलाकुल अर्जितंगी महिष्यादिपोषयेत्तण वारिणा दुग्पंदितंतकविक्रीणीतेधनंजय शूद्रैश्योन्यूनताधर्मतस्यसर्वस्यविक्ता अत्रमाहिष्यायांवैश्यस्त्रियांक्षत्रि यजानत्वेनानुलोमत्वात् तस्थाब्राह्मणादुत्पन्नलेनोमीरोष्यनुलोमः शूद्राक्षत्रिययोर्जात्तावनितोयाभिधानिका ब्राह्मणो जनयेसुत्रमादृत्नकुंसकारकं समूदाहीयतेधर्मेघदयेन्मृन्मयान् पसान अयमप्यनुलोमः वैश्यस्लीहिंजसंभूताक न्यांवशभिधानिका सावंबहिनाश्लिष्टाजनयेत्तनयरहः सकांसारइतिरख्यातः सततकालिकायजेत् कांस्यपात्राणि चित्राणिरचयेज्जीवनायच भूद्रधर्मणसर्वत्रास्थिनिरस्यविधीयते हिजाश्लिाब्राह्मणाश्लिष्रेत्यर्थः अयंकासारोष्यनुलो ·मः हिजभूद्रासंमायोगाधिपादीवमिनाभवेन निषादी द्वितः सूतेतनयान्मौधिकाभिधान तेदालावाहकाराज्ञां विशेषा द्रुतगामिनि धारालावाहकानेस्युःकावडीवाहकामनाः विक्रयधनानांचतेषाधनियन अयमप्यनुलोमः बाह्मण्यां विश्यजनितावैदेहीतिनिगद्यते साँसंगताब्राह्मणेनछत्रपंजनयत्सतं सस्याच्छन्नधरोराज्ञालोकवाहीतिकथ्यते समतेषु चवर्णषुकुंर्यास्पानीय विकियां तस्यैवंजीविकामोक्ताशूद्रधर्मानहितचित् वैदेयाःप्रतिलोमत्वादयंप्रतिलोमजातिक चिन तस्या:प्रतिलोमखेम्पत्राह्मणूजन्यवादूनुलोमइत्यन्य वैश्यरुनीशूद्रसंयोगाज्जातायोगविभिधा अयोग्वीब्राम्हा णाश्यां धिवणस्यसमुदघः सचर्मणावपर्याणयद्यार्थीप्रकल्पयेत् अश्वानांपारखः सोपिक चित्तास्तथार्हति ने द्रव्यंजीविकातस्थविहितालोकविश्रुता अयूमोचीतिप्रसिदः शूद्राक्षत्रिययोः पारसवीसंझातुजायते सासूक्षत्रिया त्पुत्रं बिंद्यात्तं ताम्मकुहनै संसर्गसहकासारी कुत्सितुविशेषतः घटनंतापात्राणां तत्पयीवर्तजीधन योमागधीक्षत्रि वयोर्जातम्रो लूकसंज्ञक सलोहकर्मास्यावश्रुतं तेषांनुरणसंयोगराज्ञांशपविधायकः अयमनुलोमः वैश्यवीर्येण भूदायांजानासाकरणीस्पता करणीवैश्यसंयोगमज्जातोवरसांसंज्ञकः हीनःसभूद्रधर्मपयः शाडूलंगशवपालयेत् अय मामुलोमः माहियेणकरण्यांनुरथकारःप्रजायते नवोपनयनतस्यभूदयमारहि कचिवपर्सनशिलमवत्पाबंलोकेशिल्प ·गा-कार प.प्र. स्पशास्ववित् अयमनुलोमः एतस्यैवरथकाराधाने धिकारहनिमंत्रलिंगात् सामानाधिकरण्येनसौधन्वनारव्य- ऋतुविशेषस्येवाधिकार इत्याहुः माहिष्यवनितासमुंवैदेनेयं प्रसूयते सकायस्थ इतिमोक्तः तसंवकर्मविधीयते लि पानीदेशजातानालेखनससमाचरेत् गणकलंविचित्रचबीजपाठीविभेदनः कुत्यातयावर्तनस्यात्कारस्थस्य विशेषतः अधमभूद्रजातीभ्यः पंचसंस्कारवानसौ अयंग्रनिलोमः पंचसंस्काराजातकर्मतथानाम वपनं कर्णवेधनंउद्दाहाश्वव विज्ञ या: कायस्थपंचसरिया: इतिछागलेवोक्ता पयपुराणेरेणुकामहात्येनुकायस्थास्तित्रियाः चित्रगुप्तायाद्रसेनीया संकरजाश्च तश्चचित्रगुप्तः सागर मंथनकालेकालीशीरोत्पन्नः तस्य॑चदाक्षायिण्या विचित्रगुप्तः सतोज्ज्ञे तस्या- पिमनुकन्यायाधर्मगुत्तोनामपुत्रः सोपिगंधर्वकन्ययायसनामानं तस्यच पुत्रवृत्तुषयमासीत. तेचमाथुरगोडनागर नैमाः इतिप्रसिद्दाः जामदग्न्यकर्तकक्षत्रियवंधकाले चंद्रसेनस्यराज्ञोभायाःसगर्माया दालन्याश्रमंगतायाः गर्भवथार्य मामनस्यजामदग्न्यस्यदालण्यमुनिप्रार्थितस्यशापेनक्षत्रियत्वमुत्सृज्यकायस्थत्वंपासस्यसंततिःसाचद क्षिणदेशेषनामकलैन प्रसिधा संकरजातास्तूत्ताएवाविरिष्यतेचे दमुपरिष्शात् वैश्या क्षत्रिययोर्जानोमा हिष्यइति गोपती माहिष्योहि निषादत्रीसंगमाज्जनयेरसते मालाकारमसोलोके मालाकार प्रकीर्तितः कुसैमानिसशोकानि ·वर्धयेत्धनलब्धये सहीनःशूद्रधर्मेश्यः संस्कारेगुप्तकप्रमुःब्राह्मण्यांजायते वैश्यायोसौवै देहिकाभिधः सौबचानन येसुत्रवैदेहाहेनसंजितः सशूद्रधर्मरहितोभ्यसनायंसलाघवं जीविकातस्यकथिताहारिमेखळलेवनं अयप्रतिला मः वैश्याक्षत्रियसंयोगान्माहिष्याज्ञायतेसता क्षत्रिणीवैश्यसंयोगाज्जातोसीमागधासिधः माहिष्यामागधाश्चैवभुः मादकंसंज्ञिकं जनरोत्तमसोपिशूद्रधर्मविनाकृतः गीत्वतर्विधंचारमन्यसेज्जीवनायच अयंप्रतिलोमामृदंगवा यकारः शूद्रादयोगवीजस्तावश्यकन्या समुद्भवा. अयोगवीमा सैरभ्रंकायस्थाज्जनयेसतं सहीनःशूद्रजातीभ्यःसवां कुर्या हिजानिषु पादयोः क्षालनंनेषां धमिलानीप्रसाधनं अभ्यगंमर्दनचैवचंदनेनानुलेपनं मृगनाश्वद्रयोगशृंगार रचनं नवे जीविकातस्यसंमोक्तास्त्रीचंसैरंधिकास्मना प्रसाधनेपिचतुरासैरंध्रीतिप्रकीर्तिता अनुलामपुजन्यवादयम लामः विपाधूद्रां समुत्पन्नोनरः पारसवाभिधः सवस्यान्निषादोबलाकेव्यापार विश्रुतः उग्रायोसमुत्पन्नाक्षत्रियादेवला- भिधा सोय्मनिषादसंयोगाश्चाधिकंजनयेत्सतं सशूद्रधर्मरहितोडिजानाखलहारकः देशाद्देशांतरंगच्छेच्छीप्रंचरण विगतः अयमनुलोम एवइतिमध्ये देशभाषाप्रसिद्धः क्षत्रिणीभूद्रसयोगाक्षत्तारंजनयेसतं उग्रोभूयासमुत्पन्नःक्षा लियादेवकेवसात् सनुरुग्राचजनसमकंतनयं क्षिती सहीनःशूद्रधर्मेभ्यो ड्रारस्सास्यजीवनं अयप्रतिलोमीदवाण ·" प.प्र. १ गा- कार इतिभापाप्रेसिधः ब्राह्मण्यांवैश्यजनिताजतावैदेशिकामता र विपादेश्यांगनाजातविठइत्यभिधीयते सावैदेहीसचांबा एस्योजात कुशालक नृत्यक संगीतज्ञोदेशाद्देशोतरंब्रजेट सास्यवार्ताकथिताचारणस्य स्वयंावा अयमनुलोमः शैवापारापाता वैवयोगधर्मपरायणा: आरुटमतितालेस्युः शूद्राःपण्यांगनारताः तेश्यस्तास्यश्वसभूतोभस्माकरती रितः सजटाभस्मधारीच शिवलिंगं पूजयेत् तोबूलमानाद्रव्यंगावा क्षेत्राणिशाकिनी शिवाय पाणिभिर्दतमन्यकि मपिभक्तित: चंडीशंतदितिरन्यातंतेनतस्येहजीवन औरुटपतिताः शूद्राः भूयोपीयर्थः अयमनुलोमागुरवइतिमा हाराष्ट्रभाषामासिषः शूद्रादायोगीजाता वैश्यायामिति विक्रता ब्राह्मण्यांवश्यजनितःसन्वैदिहिकः स्मृतः आयोगवी सावैर्दैहान्मेत्रेयंजनयेत्सतं स्यादुषःसमये नियंधेटावादनतत्परः प्रबोधनागराणोचकुर्मान्मंगलगायक ललिताभैर- वींगायनधनसानस्यजीविका अयप्रतिलोमः टाकणकार इतिमहाराष्ट्रभाषाप्रसिद्धाः ब्राह्मण्यांक्षत्रियात्सूत:संजात, इनिकीर्तितः आसण्यामपिवैदेहावैश्याज्जातेतिकीर्तिता वैदेहीसनसंयोगात्सतं सूतेसतः सतः लेह्यादानाचतुर्णी चपाकंकर्य याविधि आतानामतुयोगेनमांसस्त्रावभेदतः रसः स्वारम्ललवणतितोषण्यकपायकैः वातपित्तकफा दीनांसपोपचयकारकैः शृंद्रधर्मानधिततःसूपशावविशारदः पार्वतीनलभीमानांमनेषुपरिनिषितः अयं प्रतिलोम ..

·सूपकारः क्षत्रिणीवैश्यसंयोगाज्जाना मागधिकानुसा वैश्यद्रासमायोगाद्भवेदायोगवा मिथः मागायोगवाभ्यांचा कुशाइनिजायते सवर्णबाटोधर्मपुसम्यक्संगीतकोविदः कांवानांनृत्यशालासनित्यलास्यंचशिक्षर्यंत अयमनुलोमः कायस्थजातेर्वनितांमालाकारोभिकामयेते तस्यायोग्राम्यधर्मेणजायनेंशिदिलीकरः शरांणांककपत्रैश्वरचनात्तस्यजीवि का अयंप्रतिलोमः शिकिलीकास्इतिम यदेशभाषाप्रसिद्धः क्षत्रिणीतनयावैश्याज्जनयामासनंदिनी सानंदिनीहिजा सूतेतनयं पंगुसंज्ञकं.संपगुःधकारस्य महिषीं यदिकामयेत् तस्यांचजनयेत्पुत्रंसमवेच्छाम्ललाभिधः सहीनःशूद्रधर्मी प्यापर्णवहींविधायकः तांबूलवल्लीसंभूतंद्रव्य तस्यैहजीवनं अयंमनुलोम स्तोबूलीइतिमध्यदेशभाषाप्रसिखः बाह्मा ग्यांपैश्यजनितोयोसौसौदेहकानिधः तस्यभूद्रांगनासूनजानिस्त्वंधासिधाभिः 'कुयीदना निचत्वारिवि ऋयार्थसस ततं अत्रविऋपतोलव्यतत्पनमस्यजीवन अयप्रतिलोमोटिहारइतिभाषाप्रसिधा कटवानः समेगुनाकामतोयदिग छनि तयोर्योजायतेपुत्रःसचछायलिसंज्ञिकः सहीनःशूद्रजातिय छागलोनामकञ्चसः छागलेश्योधनंजातंतस्यत ज्जीवनस्मन अयंप्रतिलोमोग्डरींयाइति मध्यदेशभाषायांप्रसिध: मंकुसैरंध्रयोर्जातः शय्यापालकुसंज्ञकः तंचापि सनराजा शस्याकमणियोजयेत् अयेपनिलेमः कर्मचाडालपनिता पुष्पशेरवर सक्षित जनमेसनसोपियानोमंडा ·नाका १ लाभिधः युगलशुनकानांसं धर्नुयोज्योमहीभुजा. आखेटकपणेभ्यश्व नांजीवनमुच्यते, अयंप्रतिलोमः बंदिनीभूदा प.प्र. संयोगाज्जात सदोलकाभिदः चतुर्मविहीनस्यमंजिष्ठारंगकारकः तेनरंगणवासांसिचित्राणिरचनेत्सदा सएचसूति- कारख्यान कतरीसूतिकार्जकः अपमनुलोम रंगारीसिंपाळइतिमध्यदेशभाषापसिधः निषादकन्यकाभूद्रसंगायंजनये सतं सक्रोधः ककूटइनिप्रोक्तोरिसशकः टंकशाळाससर्वासनाणकानां विधायकः जीवनायाटधातूंनामस्यजेसमता प्रजेत् अयंप्रतिलोमः उग्रवैदेहिकायोगाज्जातोमंडूषसंज्ञकः राजकोवर्णतोहीन: प्रथमाश्यास्यजेषुच वस्त्रनिर्णज-कुर्य दात्महत्यर्थमेवस: अयमनुलोमः उग्रंपारसवाश्यायोजानो मोष्कलिकोमिधः वहेदसोनेलयंत्रमुत्तमरुवन्यजातितः जोषि कास्यसमुदिशभुतिलस्थ विक्रयः तितहिंसापत्ररवाकर्णनासायसंभव: आतो मौधुलिको नित्य निर्वास्योनगरादहिः अयमनुलोमः रथकारस्ययनितासायोगवसमामता सूतेय तनयंसोपिसूत्रधारइनारितः जायाजीवश्वशैलूषोनाट्यशा त्रविशारदः जलमंडलकादीनिसूत्राणिरचयेत्सदा लोकविस्मयकारीणिवसेत्सनगराद्धहिः गारुडीइनिभाषाप्रसिधः कुकुटस्यहजनिताकुंभकारेणसंगतां तस्या:सूनुःसंविख्यातः कुरुविंद इतिस्फुटं कौशेयानिसवरूपाणिस्चयेदात्मवृत्त तुल्योसावंत्यजातीनांस्वधर्म मनुषालयेत् अयमंतिलोमोजोलहाँइतिभाषाप्रसिद्धः संगतायेनवनितावतफेनयदारहः .

·.. तस्याशांवरकाशिरूयः पुत्रो सोलकसंमत्तः सहीनत्वन्यजातिभ्यःशुचिवासाविधायक: अयंसालीइतिभाषाप्रसिदः अ भीरकुकुटापयायोजातः सौवीर संज्ञकाः सकुर्यात्तसरीणांचवसनान्यात्मवृत्तये तहेपरीत्याद्योजातानिकीकसिकथ्यते कोश- टाइतिगालदेशभाषामसिडः मार्गानापितयोर्जातीयोसीसा खिल्पसंज्ञकः हीनःसमुह्यकासानांकुर्याहपनमंजसा जलका सालश्रृंगाणिरक्तांकृष्टौप्रयोजयेत्. मार्गामार्दलिकतिरिवइतिभाषाप्रसिदः जातामैत्रेयशक्रेणजॉधिकायानुयासत: अ सौबंथुलसंशोत्राधम:सर्वासजातिषु सुवर्णकारविपणेधूल्यांहेमसपश्यति मैत्रेयोनद जांधिकामेवा अयंजार इतिभाषाप्र- सिन्धः निषदिनारसंयोगापौष्टिकोजनपेत्सतं सपोभुलकसंझोहिप्रसिद्धः औरछागलीसूतेमृजुकंठोहि तुसः कुर्यान्भव पाश्चित्रान्मेषायां चैवपोषणं अयेथणगरइतिभाषाप्रसिद्दःआवर्तवनितांभूतक्षेमकादनपुत्रके संमहागुरितिरन्यातउष्ट्या हनतत्सरः क्षेमकोहारपालकः आवर्तवनितमस्तेसमदोमिकसंज्ञकं सक्षारोदकमानीयबध्याकेदारखंड के तज्जातंलवणं तस्यजीवनभुविनिश्रुत कारावारिपदानारीवैदेहाजनयेसतं समैदसंज्ञाकथित स्तुल्यात्यैः फलजीविका वानंडवेष:सचरेदा रण्येवृक्षसंयने कारावारीकोलीअयोगपारसवयोर्जातः कैवर्जकाभिदंसहीनस्त्वंत्यजातिश्योजालं स्वीकृत्यसर्वतः मत्स्यांज लावरवान्यानिकानेयात्मवृत्तये नाच्यचर्मप्रवहणंनझवीसाहयेत् नदीमत्तारयेलोकांस्लेम्यश्चयनैतत: जामोविषा ·प.प्र. . गा- कादंपीर्येणधापुल्कलसंज्ञकः अंत्यजामांचसहशोधर्मेषुधिविधेषुच आरण्यपहुंघोणतिरस्यात्मपोषणं श्येनपापाईका नस्यकथिताकविसंमता कोलीइतिभाषाप्रसिद्ध निषाग्दिणीजात:प्राणीकारीचराभिधःसहीनस्वंत्यजातिश्योजी वि कानस्यचाच्यंते. उपानदंगाणानिकुर्यात्तेषांचावक्रय: माचर्मणामहिष्याश्वचूर्मणातस्यजीवन धिग्वणी मोचिका अयंचा भारइतिभाषाप्रसिद्धः आशीरीवेनसंयोगात्सोकुलंजनयत्सतं असावधर्मइत्यतः सर्वधर्मबहिष्कृत: सरास्तकृया विक्रीयकुर्यात्सधनवर्धनं कलचार इतिप्रसिदः केवःजाधिकाश्यातुआतोममुष्टसंजुकः सस्फोटयेञ्चरवटकान्कृत्वाचू विशेषतः तधनंजीवनायालंसोपिकुर्यान्निरंतरं नस्पर्शनंचकर्तव्यं कदाचिदपिमानवैः चूर्णकार: धिग्वणीधुंभकाराभ्यो जातोसौचित्रंकारकः संचित्राणिविचित्राणिलेरवेयेदात्मवृत्तये चित्रकारः कुरुविंदागंजासूतेधीपरोकिंशुकासिधः असा वस्यअइत्येवंवंशपााणिजीविका बुरडतिभाषाप्रसिधः वैदेहीतनयासूतेनिषादादाहिडिकं महाँसपानुकंडेषुक्षि स्वाविषवरानबहून वैः खेलनजीविकास्यसेवकस्येवभूभृतां गारुडीइतिप्रसिधः शौनिककर्मचांडालात्सूतेदारावधूसु तं सकुर्यादजमेषाणांवर्धनन्मांसविलंयी तद्दनंजीवनतस्यसहीनस्त्वंत्यजातितः रवाटिकंइतिप्रसिधः व्याधाहितुाडा काभ्यायोजातोधोधीकसंज्ञकः सकुर्यान्मूषकादीनांहननंभूमिवासिनां जनेश्योयाचयेद्वितंतेनतहलनंस्मृतं मेदस्यवंश- ·जनिता तथा संगता. सासूने यवनपुग्नंनुरुष्कःसंपकीर्तितः तस्माइरिष्ठश्चांडालोदयावानसोति निष्ठरः यवनः चां डॉलःपुल्कसीसंगाश्चणाकंजनसतं गोगर्दाशुनांकुर्यादामाचिःसरणंबहिः 'साजीधिकास्यकथितासर्वतोलोकाधिक ता महारइतिप्रसिघः निषादवनितासूतेचांडालाडोबसंज्ञिकं असावंत्यावसायीतिश्मशाननिलये वसेत् तत्ररक्षा- प्रकुर्वीत प्रेतानांवस्त्रजीवन: डोवइति महाराष्ट्रभाषामसिध: आंध्रस्यवनितासंगाच्चांडाळोजनयेसतं पूषसेशंसहाड़ी तिलोकेसर्वधविश्रुत; अंघोष्ट्रंगभानांच मृतानांकालयोगतः कुर्यान्निर्हरणसोपि.मांसभक्षणजीवनः मेदजायुवतीसंगा चांडालोजनयेत्सतसमागश्यपचोलोके स्पृश्य:साहसकारकः जीविकातस्यकथिताआगोचर्मरज्जुभिः एपंचौडालपर्यो ताब्राह्मणाद्याःप्रकीर्तिताः प्रातिलोम्येनचंतथास्फुटा:संकरजातयः उशनःस्मृनौतुनामांतराण्युक्ता नितत्र निषादपारसवत् नाममात्रुलतभेदोनजातीहृत्तिकतइत्यवधेयं गोरवा दिहनोक्तं मनुः रजकश्चर्मकश्चैवनटोबुरुडएंवच कैवर्तमेदाभि लश्वसप्लैनेअंत्यजाः स्मृता इति कायस्याचारदीपिकायांजांति विवेकनिरूपणं मागासडून विदुषानत्वाश्रीराममादहीत् जा तिर्विविव्यसंस्कारःकायस्थाननिरूप्यते तयाच पाने सृष्टिंखेडे सृष्ट्यादौ सदसत्कर्मज्ञप्तयप्राणिनां विधिः क्षणध्यायन स्थनस्तस्यशरीराभिर्गनीबहिः दिव्यरूप:पुमानहरलेमपीपात्रंचल्लेखनी. धानचित्ररूपेणरक्षितोदेवतैर्हदि चित्र ·गा.का १० १ गुप्तइनिस्यातीधर्मराजसमीपतः ब्रह्मणासहितैःक्षणथ्यात्वा नियोजिनः प्राणिनांसदसत्कर्मलेखनायसबुद्धिमान् जनादौवालिस्तस्यभागोपिपरिकासितः ब्रह्मकायोद्भवोयस्मालायस्थइतिगीयते दक्षप्रजापतेःकन्यादाक्षायण्यभिधानतः उपमततःपुत्रोजातस्तस्यमहात्मनः विचित्रगुप्तनामासोबुद्धिचातुर्यवीर्यवान् ततस्तेनमनो:कन्यायथाविधि विवाहिता स्वक्षाभिधानमनस्यांधर्मगुप्तोवभूवह धर्मगुप्ताअगोधारुिद्रामाभवत्सतः तस्मादुप्सरसोजातं पुत्राणांनुचतुष्टयम् माथुरोगौडसंज्ञश्वनागरोनैगमस्सया तेषानामानिचत्वारिचतुर्णाचयथाक्रम कायस्यश्चैवशाकश्वकौलिकश्वमहेन्धुरः एते षांकाश्यपंगोत्रंतषाधर्ममयण स्नानादिकालमेतेषांत्रिकालसंधिवंदनं अष्टम्यांच्दतुर्दश्यांचंडीवृत्तपरायमा: भौमवार व्रताश्चैवनकरात्रवतास्तथा तर्पणपंचयज्ञानांविधानंचयथाक्रमं एवंचित्रगुप्तकायस्थोत्पतिनधीथ्वीका चांद्रसेनीयकाय- स्थोत्पतिंभार्गवकथाप्रसंगेनंउच्यते यथास्कांदेरेणुका माहात्म्प एवंहवार्जुनरामः संधाय निशितान शराम् अन्वधावत्स तान्हसर्वानेवासरान्नृपान् केचिद्गमनमाभित्यकेचित्पातालमाविशन् जटाकृतात्मनः केचिदालवेपमधारयन् पारबाज कवषेणकेचित्पावहिनोनृपाः केचितमभयाक्रांतावमूर्ब्रह्मचारिण: कैचिसायरसंज्ञानु निजधर्मपराङ्मुखाः केचित्क्षप णका केचियोंगिनोब्रह्मवादिनः बंभूबुलेयसंन्यासाःसर्वेरामभयान्नृपाः भस्मोद्धूलि सर्वोगावल्कला जिनवासिनः १० ·बभूवस्तापसाः केचिहनमाश्रित्पतद्भयात् तेवैष्णवजना के विभूवुनटननकाः केषितालिका:धूरा राजानतद्भग्रार्दिता सगन्द्रिसेनस्यभार्यादाल्झ्याश्रमंग़ता ततोरामः समायानोदाश्याश्रममनुसम पूजितोमुनिनारामोद्यर्घपायासनादि भिः स्कंदउवाच अंथमाध्यान्ह समयेस्तस्मभोजनमादरात् ततोदालयामुनिःश्रेषभागवायमहात्मने भोजनावसरेतत्र गृहीलापोशनंकरे रामत याचयामासहदिस्य॑स्वमनोरथं तस्मैपादादृषि-कामंभागवायमहात्मने याचयामासरामाद्वैकाम दोलायोमहामुनि: नतोझैपरमप्रीतीभोजनंचकतर्मदा भोजनांते महाभागोआसनेप्रविश्यच तांबूलानंतरंदालयाप्रपा भार्गवति यत्तयापार्थिनंदवनलंशसिनुमईसि रोमउवाच नवाश्रममहाभामसगस्त्रिीसमागताः चंद्रसेनस्यराजनांदोहेलमहामुने नतोदालयःप्रत्युवा पददामिनवोच्छितं यन्मयापार्थितंदे वतन्मेदातुंखमर्हसि ततःस्त्रियसमाहृयचंद्रसैनस्यवैमुनः भीतासाचपलापांगी कंपमानासमाग़न रामायप्रददौतवनतःप्रीतमनाअभून रामउवाच यत्त्वयापार्थिनं.विप्रपोजनावसरेपरा तन्मेशंसमहा भागददामितवंगांच्छितं दालयउवाच पार्थिनंयन्मयापूर्वरामदेवजगद्गुरो रुलीगर्भस्थममुंबालं तन्मेदातुखमर्हसि त नोरामोवीद्दालयंययार्थमिहमागतः क्षत्रियांना करवाईतचेयाविनंवानसि. प्रार्थितंचखया विप्रकायस्थगर्भमुत्तमं त स्मांकायस्थक्त्यांस्या भविष्यतिशिशोःशभाजायमामोनदावाल: क्षात्रधर्माधिष्यवि. दुश क्षात्रधर्मात्तुंवारितुंचवमर्हसि ·म.का ततोदालयःप्रत्युवाचार्गप्रनिहर्षित: माकुरुषात्रसंदेहोदुर्बुदिनविष्यति रामोमहाबाहु हिलातंगर्भ मुत्तमं निप.प्र. जंगामाभ्रमात्तस्मादभियानकरःप्रभुः स्कंदउँवाच कायस्थर उत्पन्नःक्षत्रिण्यांक्षत्रियानतः रामाज्ञयासदालयेनक्षत्रधन माहितः दत्तःकायस्थथर्मोस्मैचित्रगुप्तस्ययास्मृनः प्राप्तकायस्थनामलालेखांहात्तिलभूनां तस्यभायीकताचित्र गुप्तकायस्थवंशजा नइंशजोश्चकायस्थादायगोत्रारततोभवन दालभ्योपदेशतरलेवैधर्मिसा:सत्यवादिनः सदाचाररता नित्यंरनाहरिहरार्चने देवविप्रपितॄणांवैअतिथीनांन पूजका यज्ञदानदपःशीलाबनतीर्थरता:सदाइलिस्कोदोक्तचांद्रसेनी यकायस्थोत्पत्तिः अथसंकरकायस्थानीजानिनिरूपणं माहिष्यवनितासूनुंवेदेहांचं प्रसूयंते सकायस्थ इतिप्रोक्ततस्यकमी विधीयते लिपीनांदेशजातानालेखनसममाचरेतु गणकले विचित्र वीजपाठीप्रोदनः अधर्मः शूद्रजातिभ्यःपंचसंस्का रवानसौ. चातुर्वर्ण्यस्यसेवाहि लिपिलेखनसाधन व्यवसाय शिल्पकर्मतज्जीवनमुदाहृतं शिखायज्ञोपवीतंचवस्त्रमारत मनसा सर्शनं देवतानांचकायस्थःपरिवर्जयेदिनि कायस्थाचारदीपिकायांनिधिधकायस्थजानिनिरूपणं अथतेषांवि शेषधर्मासंस्काराचनिर्णीयंते पराशरः कापलाक्षीरपानेनवालणीगम नेनच वेदाक्षरविचारेणकायस्थ पतितोसवेत् विचारविविधः पठनंश्रवणमर्थविभावनंच तत्रवेदश्रवणनिषेधेनश्रवणेपठनेचनाधिकारः सचपारिजाते अथास्यवे ११ ·दमुपशृण्वतःपुंजतुल्याकर्णपूरणमिति उदाहरणेजीवछेदोधारणेशरीरभेद इतिच उदाहरण उचारणे नन्निषेधादेवा विचारनिषेधःतस्यपदवास्यश्रवणमूलकलात् अतश्वमीमांसाध्ययनेनाधिकार तस्यवेदवाक्यार्थविचारात्मकत्वात् ए व्याकर्णाद्यंगाध्ययनेपि केचित्तुइतिहासपुरोणादिश्रवणेपिनाधिकारः इतिहासपुराणाभ्यावेदःसमुपद्धंहयेदितिस्म स्वातस्य वेदार्योपचहणार्थवानास्मादिदंवेदविचाराध्येतव्यंअलपत इनिवाक्यात् पुराणपंचमोदइतिवेदत्वस्मृतेश्येत्या दु: तेनएंवतस्यज्ञानाभावेनाधिकाानुपपत्ते अतः पुराणश्रवणमात्रजन्यार्थज्ञानेतस्य सर्वकर्मवधिकार स्त्री- विद्र हिजबंधूनांत्रयीनऋतिगोचरा तेनभारतमारख्यातं मुनिनांकृपया कृतमिनिभारतात. हिजबंधवोनुलोमाः येचा मपराराजन वेदहिजरायणाः तेषांमध्ये हररमेकथनीयं प्रयलतः इतिनारदीपेनानुलोमजादीनामपितच्छ्यण विधा नाञ्च यत्तुनाध्यतव्यमिदंशास्त्रदृपलस्यचसंविधावितिकोर्म नवेदविन्यःकथनीयमेतत्पुराणरलंपुरशासनस्येतिवा- यवीर्यचत प्रतिलोमपरं शूद्रप्राधान्येनश्रवणनिषेधपरंवाभावयेच पुराणानिकृत्वाब्राह्मणमग्रतइतिस्मृत्यनुरोधात् अतः स्मृतिपुराणश्रवणेतस्याधिकारः तज्जन्यज्ञानेनैवतस्यतरोधिकर्मत्वेधिकारइत्याहुः मदनपारिजातादयोप्येवं अन्येतु नतंस्यपुराणचोधितसर्वकर्मस्वधिकारः मानाभावात् किंतुस्वोद्देशेन विहितकर्मस्वैकाधिकारः तज्ञानंरक्षकाराध्यय ·T-का १२ प.पः १ मचत्तध्ययनाक्षेपकं अतसहिधायक्वेट्स्पनयश्वयेतेष्वेवाधिकारइत्याहुः नचधर्मेशवस्तधर्माज्ञाःसतिधर्ममनुस ता: मंत्रवर्जुनदुष्यतिप्रशंसांप्राप्नुवतिचेतिवचनादेतस्यसर्वश्रौतस्मातकर्मानुषानमंत्रवर्ण्यमधिकार इतिवाच्यं तस्यव सामंत्रवर्जनानुष्ठिताइतिनार्थः किंतु मंत्रपर्जेसप्ताधर्ममित्यमंत्र्कोत्पन्नकर्मसस्नातोपवास देवनार्चनगुरुबाह्मणनमू सारादिष्वधिकारविधायक बार नवंतुळापुरुषदानादौसमुत्पन्नेकथेतस्याधिकार इनिवाच्य अधिकारी मवेत्सर्वः पूर्वधर्मेणवैदिकइतिवचनेनप्रतिमेसवान् एवंपोष्टिकष्वपिमत्रमधिकारः मंत्रवर्जेनदुष्यंतिकुर्वाणा:पौष्टिकी क्रिया मितिमेधानीयौवचन मित्याहुः श्रीदनकसत्तरूपउरनेदाअप्येतदाहुः बालेनदर्भानुद्दरेश्चैवनापवेत्कापिलं पय: नो सरेत्प्रणवर्मत्रं पुरोडाशंनभक्षयेत् एतेनिषेधाजश्वप्रतिग्रहेटिनये विधिप्राप्तानामेवननदोरणस्यनिषेधः प्रोटप योविहिनस्यद त्धरणस्य हित्तीय प्रायश्चित्तादौविहिनपंचगव्योतर्गतकापिल पयसातृतीयः काम्यमणवंजप- स्यचतुर्थः पुरोडाशपदोपलक्षितसर्वप्रीतकर्मणाकाम्यनित्यविधिमाप्तानाते औषधार्थकापिलंपय प्राशने नदोषइति केविन अन्यधर्मविशेषेनोभयविषयत्वमाहुः जाबालि: पंचगव्यंचंकुतिस्नात्वापीवाशुचिर्भवेत् आरंमेसर्ववच्छा णांसमासीच विशेषतः आज्यनैववशालाग्रीजुहुयायाहती-पृथक् श्रॉईकुर्याहूनंकुर्यानातुगोहिरण्यादिदक्षिणी १२ ·अत्रयसवाक्ये 'बतचतुष्टयपरिसंख्यानादिवतदेशांतास्मानं विवाहति नचैवमुपनयनेसति हिजखापत्तिः नंदगी कारचाद्यास्त्रयोडिज़ाइति निर्देशानुपपत्तिशनवाच्य, सूर्धावसिक्तादौतवैवममाप्युत्तरसत्वात् नवतस्योपनयनंसत्येवा वेदाध्ययनापत्तिः अन्यथोपनयनाभावेन शूद्स्यवेदाध्ययनामावोक्तिनसंगमइतिवाच्यं अपवर्षादिवाक्येषित्यन्यस्यवस तादिवास्योत्पन्नस्युचोपनयमस्य तमध्यापयीनैतिवाक्येनवेदाध्ययनोगतयाब्राह्मणलादिविशिरोपनयनामांवेनाध्ययना भावोक्ती तपातात्पर्यत्वाचेदाध्ययनांगोपनयनाभाई पिशौचाचारशीक्षारूपस्मृत्यध्ययनानांगोपनयनसखेबाधकाभावाञ्च उपनीयगुरु:शिष्यमहाव्याहृतिपूर्वकं वेदमध्यापयेदेनंशीचाचारांश्चशीक्षति याज्ञवल्क्यो नोपनयनस्यस्मृत्यध्ययनांगता विधनस्यस्पष्टत्वात् तैनवेदाध्ययनांगोपनयमप्रसेगसिद्देः स्मृत्यध्ययनस्यनोपनयनयोजकत्वमिति निरसं उक्तवाक्ये सेयोगपृथक्वेनतुल्यबहुभयोगत्वावगतरुपायउक्तता याःसत्वात् त्याब्राह्मणायंगत्वेनावंगतस्योफ्नयनस्यत्त दूतहिजलसिध्यर्थत्वांवगतेपिउपनीयाध्यापये दुपनीयंशौचाचार शीक्षयेदिति स्मृतीभावमा विशिष्भावमाविध्यावग तेरुभयांगत्वबोधादवेटिवत्सर्वकामप्रयोग यहाप्रयोगंत्रयं निश्चयागामावेपिआचारोपदेशार्थोपनयनमावश्यक न याच शिष्टाचारोप्यनुरुध्यते एवंचोपनयनस्याईजवसिहिरूपाब्राह्मणादिसंस्कारीवेदाध्ययनंशोचाचार शिक्षाचेति- ·गा.का. १४ प.प १ M प्रयोजनयंसिध्यति तत्रहिजत्वोत्पत्तीब्राह्मणत्वादेरपिहेतुत्वामूर्धावसितादीपयोजनयं चांद्रसेनीयंकायस्थत्वाचा रवशादाचारशिक्षारुपमेकमेव प्रयोजनमुपनयनस्येति नचैवंशूद्रस्याप्याचारोपदेशार्थतत्स्यादितिवाच्यं नशूपातके किचिनसंस्कारमर्हति नास्याधिकारोधमसिनधीत्प्रतिषेधनमिति मनुचचसाविवाहमात्रसंस्कारंशूद्रोपिलभतांस देनिविवाहातिरिक्तंसंस्कारपरिसरव्यापकेनयमवचसांचोपनयनानिषेधात् तपचसमोपोनयनमात्रस्यमाधान्येनतद गभूतोपदेश्यत्वाभिव्यंजकवलाजिनयज्ञोपवीतदंडमेखलापरिधानादिधममंत्रवद्भवत्येव दीक्षितदंडदानवत् ऐ वंतदभिव्यजकभिक्षायाचनमापेनचकायस्थानां प्रतिलोम्येनानापितद्भावःशंकनीयःमाहिष्यवनितासूते वैदेहायुमा सूयते सकायस्थ इनिप्रोन्नस्तस्यकर्मविधीयने लिपानांदेशजातानालेखनेससमाचरेत् गणकवविचित्रंचवीजपाठीवि मेदतःदृस्यातयावर्त्तनस्यालायस्थत्याविशेषतः अधमाशूट्रजातीश्य:पंचसंस्कारवानसोजातकर्मानाशनंचवपनंकर्णवेध ने विवाहिंपचमस्तस्यनान्यःसंस्कारइष्यतइति कायस्थस्यप्रतिलोमेपिचांद्रसेनीयानां शुध्यक्षत्रियजयवनप्रतिलोम त्याभावार अतःशारंगधरध्यासपास्ययोरयमेव विषय: बरकततं मात्रकायस्थत्वं कायस्थपदस्यप्रतिलोमजएय रुटखात् पद्मपुराणां तरगतरेणुकामाहात्म्याल्के चित्योगवशेनानयोग त्वाञ्च नचैवंक्षत्रियत्वेनं मंत्रवदुपनयन ·|स्त्राणाहामानदातव्यापंचगव्यतथैवचं अबरुवीणापंचगव्यनिषेधास्वीभूद्रयोः स्वधर्मवाच्छूद्राणामपिनिषेधः पामोतितथापि होमवर्जचगव्यंअन्येषांनाहिजन्मनांमिति महार्णववचनाच्छूद्ध विकल्पः अनुलोमानानु विष्णुपुराणे स्वाहाकारोनमस्कारोमंत्रस्त स्यविधीयते यतः होममेनस्कंधास्वाहांवषट्कारादिकुंविनति अतोत्राषिकल्पः याज्ञवल्क्यः नमस्कारणमंत्रणपंचयज्ञान वहापयेत् अत्रनमस्कारमंत्रइंद्रायनमइत्यादिरितिकेचित् नमःस्वाहायस्वधायैनित्यमेवनमोनमइति अन्ये इतिगागाभट्टक तकायस्थधर्मदीपेबालाजीप्रभुकारितेसामान्यूधर्मनिरूपणे ॥ ५ ॥ .५ ॥ अथैतस्यसैकाराष्ट्र तत्रा प्रतिलोमकायस्थस्यपंचसंस्काराः जातकर्मनामान्नप्रासनकर्णवेधविवाहाःप्रतिवाचं निकाः चित्रगुप्तचांद्रसेनीय गर्भाधाना दिचीलांता:अटोउपनयनादिश्मशानांतराअष्टोइति भवंतीतिस्मृतिशिपचारानुरोधेन पुंसवनसीमंतजातकर्मनामकरण नि सणान्नमाशनचौलोतानशेगणयित्वा नेषांबाज़गर्भसंमुद्भवैनोनिबर्हणंफलमुक्तं तदुत्तरमुपनयनं वेदवतचतुश्यं स्नान विवाहस्मशानंचे व्यसंस्कारानुल्ला नाँचफलंबेदाध्ययनशौचाचारशिक्षादिरूप इंष्टमैदृष्ररुपंचफलमुक्तं एतत्सर्ववक्ष्य माणमनसिंनिधाय ब्रह्मक्षत्रियवि शूद्रावणीरुत्वायारूपयोहिजः निषेकायाः श्मशानांतारतेषांवैगंबना किया इतिवचनादन्ये पाममंत्रकाएता: क्रियाभवतीति ज्ञायते गर्भाधानेपुंसवनं सोमनाजात कर्मचनामक्रियानि क्रमोन्नप्राशनंवपन किया ·प.प्र. १ गा-काः कर्णवेधोव्रतोद्देशोवेदारंभक्रियाविधिः केशांतस्नानमुद्दाहा विवाहाग्निपरिग्रहाः बेताग्निसंग्रहश्वेविसंस्काराःषोड़शस्मृ १३ ताः इविहिजातिसंस्कारान् गणयित्वानवताः कर्णवेधीतो मस्र्जेकिया स्त्रियचित्रगुपचांद्रसेनीयकायस्ययोः वेदोक्तमत्रस हिताः क्रियास्तारुकमकृतकायस्थप्रदीपद्रष्टव्याः अनदुकपिलाक्षीरपानेनेत्यादिकायस्थानावेदाधिकारनिषेधपराणिवा क्यानियान्युक्तानितानितुसंकरजकायस्थपराणीतिबोध्यचित्रगुप्तकायस्थचोद्रसेनीकायस्थसंकरजकायस्थ इति कायस्थ पदस्यजानित्र पिसबात कायस्थपदेनश्चमांतधर्मसंकरोभत्यत: आदोअस्मिन्यग्रे संकजकायस्थानाधर्मकर्माण्यु- च्यते अशकायस्थप्रदीपयेथे चित्रगुप्तचांद्रसेनीयचकायस्थयोधर्मान्वक्ष्यामि विवाहोमत्रवत्तस्याभूद्रस्यामंत्र कादशतिच्यासोक्तिः सदस्यगर्भाधानादिकर्णवेधांतानवविवाहश्वेत्तिदश असंन्द्रस्यविवाहमात्रसंस्कार: भूद्रतल भतांसदेतिहारीतादिवाहमानं अन्येषांतु हिजानाषोडशीव स्युरन्यषाहादशैवाहि पर्चवमिश्रजातानांसंस्कारा:कुलधर्म- तः वेदवतोपनिषदमहानाम्नीमहावतं हिखाडादशसस्काराः मदररत्नरूपनारायणोतुहिरण्यगर्भदानप्रकरणे गर्भा पावजातकर्मनामकरणनिष्क्रमणान्ममाशन विवाहः षट्पंचमहायज्ञाश्वेत्येकादशसंस्कारानचतुः अत्रमतत्रयेश्मशान कर्मन संस्कारः किंतु शरीरमपत्तिमात्रअनग्निमत उक्रांत साग्नःसंस्कारकर्मणीत्यनसंस्कारपद लाक्षणिक इतिज्ञेयं १३ ·वेदाध्ययनंचारतातिवाच्यं नदानं क्षत्रियकुलंक्षत्रियत्वममीनशदिति श्रीभागवतबोधितक्षत्रियत्वनाशेननदसंभवा त तथैवशिराचाराच अतस्तेषाहादशसंस्कारवतूपनयनं भवतीतिसिचं समावर्तनस्यस्मानरूपतयारमानस्यत्वे स्मानकव्रतस्मातको भस्मातकाधिकारवेनकायस्थस्यवेदवताभावात् समावर्तनास्तीनिकेवित अन्येतुसमाचत नस्य आश्रमांतरेपास्यर्थगुरुकुलादागमनरूपतयावेिदवताभावेपिसमावर्तनबाधकाभावः अनः समावर्तनं भवतीत्याहुः अवसाध्यायेनैवाविप्राणापौरोहित्येनभूभुजां अमंकंतभूद्राणामन्येवाजसनेविरतिस्मृतेजिसने यिशाखया संस्कारा न्हिकानुषाने इनिमदने अस्यहेमायादिआहूयदीयतेशस्यलंहता यज्ञस्थऋविजैर्देवभादायापरूगोइं इत्युक्त्वाचे रताधर्मसहायादीयनेर्थिन: सकायःपाक्येतज्जःपटपटवंश्यात्सहात्मना आसरोद्रविणोदामाद्भोधर्वासमयान्मियः राक्षसो युथहरणात्येशाचःकन्यकालादिनि ब्राह्मदेवार्षप्रजापत्यगांधर्व राक्षसपैशाचाअौविवाहः अत्रकायस्थस्वासरगांधर्व पैशासाधाः राक्षसोधर्यः दैवोनास्त्येषार्विज्याभावात बालादो मध्यमाः नदाहमरः पंडानुपूर्यावं विप्रस्य क्षत्रस्य चतुरावरान विभूयोरतनाने वषियाहानसक्षसान सानासुरगांधर्वपैशाचान कम्यतयव ब्राह्मीदेवो विमस्यैव अन्यत्र माणोनुल्याइयुके हेमाद्रीपैटीनसि राक्षसोवैश्यस्यपैशाच भूउपसर्ववासर्वेषां प्रवेत्ताः पैशाचोसंस्कृतप्रसूतानोप्रतिलो ·गा-का १५ १ मज्जानांचेति वसिष्ठः, नोदकेन नवावाचाकन्यायाः पतिरुच्यो पाणिग्रहणसंस्कारासतित्वंसप्तमेपदे गांधर्वासरुपैशाचावि - प.प्र. वाह्मभावेन्यस्मैदानमुक्तं बलादपहताकन्यामंधैर्यदिनसंस्कता अन्यस्मे विधिवदेयायथाकन्यातथैवसा इदं राक्षसपैशाच परं नयोरेवबलादपहतखात् तमपाणिग्रहणं सवर्णविपयंपाणिर्यायाः सवर्णास्वित्याविशेषेण याज्ञवल्क्योक्तेः उदकपूर्वकन्यादान स्यविकल्पः उक्तंनुपाणिग्रहणसर्ववर्णेषुसर्वश:-जलपूर्वनुविप्राणामन्येषामपिकामयेनिकौमुद्यांबामात् अन्यत्वेतेनब्राह्मोपिभव ति अलंकृतकन्यामुदकपूर्वोदयात् एषामो विवाहइत्याचलायनेनबाझे विवाह एवजलपूर्वतोक्तरित्याहुः तत्रविशेषः उद्गयन आपूर्यमाणपक्षपुण्याहेकमार्याः पाणिगण्हीयाचित्रिपुत्तरादिषुस्वातीमृगशिरासिरोहिण्याकतिस्लोब्राह्मणस्यवर्णानुपूर्येण दराजन्यस्यवैश्यस्यसर्वेषाभूदाणामप्येके मंत्रवर्जमितिसूत्र कुमार्याः अनन्यपूर्वायाइत्यर्थः तेनोटांयाउद्दाह निषेधार्थ सिद्धः याज्ञवल्क्यः अमन्यपूर्षिकांकीतामसपिडायवीयसी अरोगिणीवात्मतीमसमानार्षगोत्रजो उद्दहेदित्यन्वयः कांतासंदरीय स्यामनश्वसुपोरिबंधस्तस्यामृद्धिरितिगौतमोतः असपिंडांसापिंड्यहिता सापिंड्यंचैक पिंडदानक्रियासंबंधिजन्यत्वजनकला न्यतरखं लैपभाजश्वनुर्यायाः पिंडमागिनांपिंडदः समस्लेषासापिङसामपुरुषामतिमात्स्यात् अपितुपदं मातामहस्याप्युपलक्षण तथा मातामहादित्रयोद्मभूताअपिलेपमाजोमवेति एवंचपिउदातुः पितमातासहकुलयोः पिंडदेवता भूतपुरुषसंततिःसपिंडामा १५ ·वति नवंमातुलॉपितृव्यत्रातफनी सापिंड्यनस्यादिनिवाच्य इसापत्नः नत्संततितयेवसापिंड्यांगीकारेबाधकाभावात् अनेकत्व पर्दैननस हाराहान दोपःनचैवमपिपिंडदासदौहित्र्याभनमेनलेपभाजा उद्दाहप्रसंगः इष्टापत्तेः एवंचयोयपिंडदान नियासंघ धिसनानः सतेनसापिंडइनिफलितं अननियममायाज्ञवल्क्यः पंचमान्सप्तमादुधैमातृत: पित्तस्तथेति पितरमवधिकृत्वा ससमादूर्यमातरमवधिकत्वा, पंचंमादूर्ध्वमित्यर्थः वाचावरस्यवातानः कूटस्थाद्यदिसप्तमः पंचमीतयोर्मानानसापिंड्यनिवर्तन इतिवचनात् कूटस्थोमूलपुरुषोयमारभ्यगणना एवमुक्तपकारेणपिनवेधुषुसममादूर्ध्वमेवाविवाह्य-संपंचमान्मातृवधुतः संतानो भिद्यतेयस्मात्सर्वत्रादुभयञ्च तमादायंगणेहीमान् परंयावञ्चकन्यका मिति निबंधाचसा वेत्थं उद्दोदुः पितरोपितुश्चपिनरोतं ज्जन्मकदंपतीइंतस्यचतुष्कमष्टमभवत्ततोप्यस्यक्रमात्षोडश वंशारंभकदंपतीप्रमितिरित्यासप्तकक्षरदाएकैकान्वयकन्यका पिनकुलेलोसमकक्षत्रुवे ययप्येकस्यबहवःसतास्युसदपाहतु संबंधसाम्यादेकैवमणिनेगवधार्यनों यानिखेतबिरुद्धानिक चना निता निसर्वाणिनिषेधपराण्यनुवादः सापल मानकुलेत्रिपुरुषसापिंडयं ययेकजाताबहवः पृथक्षत्राः पृथक्जनाः एक पिंडाः पृयकशौचाः पिंडरूवावर्तवाचक: कायस्थ एषउत्पन्नक्षत्रिण्याक्षत्रियात्ततः रामाज्ञयासदालये नक्षात्रधर्माहहिष्कृतः दत्तकायस्थधर्मासी चित्रगुप्तस्य यस्मृतः पाहकायस्थवंशजातशमानकायस्यांदालायगोत्रारतोभवन् दालयोपदेशतने ·गा. का. १६ प.म १ वैधर्मिषा:सत्यवादिनः सदाचाररतानित्यं रताहरिहरार्चने देवविपितृणां वैअनिथीमांचपूजकाः यज्ञदानतपःशीलावतीर्थ रताःसदा गर्भाधानं पुंसवनं सिमतोजानकर्मच नामकार्य निस्क्रमणमन्नमाशन चौलके मौजीबंधनदानायमेहाव्रतमनःपरं उप निपढ्नगोदानेसमावर्तननामकं विवाहसूत्रकामायसंस्कारापोडशस्मृताः यत्किंचिदैषिकंजाप्यंनवग्रहमरवादिकं नानाशानिश्च विधिवविमिरेवकारयेत् षण्णाचकर्मणांमध्ये त्रीणिकमीणिजीविकेति अयोस्पष्टधर्माः अस्यक्षत्रियबीजखात पुरो हिनमात्र पुरोहितोदालयानगोन.नइंशस्थानामपिदालयगोत्रं नयायषायपुरोहितारदिवारलेषांपुरोहितंगोत्राणिभवनीत्याहुःना नागोत्राः चतईशा: कायस्थामुर्विसंनिदै नयाशस्त्रास्त्रसहित्यारक्षत्रियधर्मापिभवंति शस्त्राञ्चंधारणचैवप्रजानां परिपालन एतानिमुख्यकर्माणितइंशस्योपसर्वदेनिस्पतिसंग्रहोः धर्मियांसत्यवादिनः सदाचारसंपन्नाःनित्यंहरिहरार्चनं देवाविप्रपिता गामतिथीनांचपूजनं नपानानजण दिकं दानं नित्यदानादि अतएकादश्यादिः तीर्थतीर्थ वासःगमनंच गर्भाधानं १ पुंसवनं २ सामंतोन्नयनं ३ जातकर्म १ नामकर्म ५ निक्रमणी६ अन्नप्राशनं ७ चूडाकरणं उपनयनं ९ वेदारंभः १० महाना- सीवनं ११ महोत्रने १२ उपनिषतं १३.गोदाननत १९ समावर्तनं १५ विवाह १६ यजनअग्निहोत्रादिकर्म अध्यय नंबाह्मणमुखांद्रध्ययनं स्नानंत्रिकालस्नाने सायंपातर्मध्यान्हेंचब्रह्मयज्ञः तर्पणंदेवर्षिमनुष्यपित्तपणे पंचमहायज्ञाः .. १६ ·यथाविधिमोजम नवग्रहादिजपनानांशांतयश्वब्राह्मण द्दारासर्वकारयेत् चंद्रसैनभार्योत्पन्नाय:सदालयमुनिनाचित्रगुप्तवंशस्यकन्यया विवाहितस्तस्मैचित्रगुप्तधर्मालेखनकृत्यादिरपिदत्तस्नस्मात्तदुत्पन्नाचांद्रसेनीयकायस्थाले चित्रगुप्तकायस्थसमानधर्माणोमवंति से बंधनत्वेनानाविधास्तकायस्थाब्रह्मकायोद्भवादयः चित्रगुमाश्याँद्रसेनास्तषाधर्मःसमोभव दितितेविषिंतिवचनात् पुरुषाएकजाता: एकजा ताया:पृथक जनांनिजानीयावापृथक्षेत्रा:पितली धन्यत्राः एक पिंडाएक.पुरुषजनित्तानेपृथक्शौचाअपिततेषां विवाहेत्रि पुरुषसापिं यमितिवचनार्थः विपुसंपंचचैवपितृपल्यःसर्वामातर तद्भातरोमातुलास्तद्गगिन्योमातृष्वसारस्त इहितरोभगिन्यस्तदपत्यानिमागिनेया नीति एवंचसापनमातुलंदौहित्रीपात्र पर्यंतसापिंड्यं ऊर्धसत्यमांपितृबंधुश्योविजनश्वेति गौतमोकेः अवाग्रे विजनश्चेतिजनकग्रह णा पूर्वपितृपदप्रतिगृहीनृपरमविधीयतेनक्तस्य जनक कुलेसापिंड्यमेवनासिगोत्ररिखेजनपितुर्नजेदं निमःसुतः गोत्ररित्यानुगःपिंडी व्यपेनिदनस्वधेतिकचनादितिवाच्यं स्वधाद इतिपरिसंख्यानादाशीचेसा पिंज्यनिषेधपिविवाहे तनिषेधाभावातू अतः सापिंड्या कृताशोचे प्रासंभावेपिविवाह निषेधप्राप्तिरस्त्येवं अतोत्रसप्त-पुरुषंसा पिंड्यं परंतु प्रतिगृहीनभार्यायाः पिपलीखेनसीपलमातृवत्कु लेषिपुरुषसा पिंड्यं अन एवं तसितुर्नमातामहलंसपल मातजनकवत् मातुलादिकखस्येवं अतोदत्तकस्यामादिश्रादेषुप्रतिगृहीतृपार्व णं स्वमातामहपार्वणनैतिकेचिन् अन्येनुनत्रपिवंचना तुर पिप्रतिरडीला पितृवं मातृत्वमपितुल्यं एवंचतपितुर्मानामहत्वमित्या ·• . प.प्र १ गाका हुः यत्त्व पराबैणत्रीमातृनः पंचपिनृतः पुरुषानपिचीहेदिति पेनिसिवाक्यमुदायदंदनकस्यपालक्कुलेसापिंड्यमित्युक्तं नतुच्छ पूर्वगौतमविरोधात् मदनपारिजातनु इदेदत्तकानुप्रवेशाविषयं तथाहिकस्यसित्पुत्री केनचिदत्तकवेनगृहीतातपुत्रेसाप लमानांमहवपालकमातामहकुलेपित्रिपुरुषसपिड्यमिहतदपितु तत्रपालकस्यपित्तयागौतमवाक्योक्तसातपुरुषसापिंडोबा धकाभावात् एतस्यावड़ि: निषेधपरतंयाप्युपपने अंतउक्तमेवसापिंडअप्रत्येतव्यमितियवीयसीकालतः प्रमाणतश्व अरोगिणीअधि कित्सरोगरहिता मातृमती इदंचपुत्रीकरणायोग्यतासंपत्तये असमानार्षगौरजा नितिनकायस्थपरं सर्वेषांदालयगोवतयातदसं भवात् बसतो तेषादालायगोत्रं दालभ्यस्य पालकतयानत्याचप्रमृत्यपत्यत्वाभावात् दालभ्यगोत्रयवहारस्यतद्रक्षितत्वेनगोणखाद अतएतेषां विवाहे गोत्रंपरिक्षेवनानि यहतेषांपुरोहितगोत्रेण विवाह नचपुरोहितहणीतंइनिविधेराजानमत्येववतनैतेषांपुरोहित से भवतीतिवाच्यं पुरोहितायेणवाक्षत्रियवैश्ययोश्चामत्यमिति कात्यायनसूत्रव्याख्यानेब्राह्मणादीनासर्वेषांपुरोहितसाधनात वस्तु तश्चांद्रसेनीयकायस्थानांशदक्षत्रियत्वेनूपुरोहितसनकिंचिद्बाधक मितुिपुरोहितगोत्रेण विवाहगोत्रप्रवर निर्णयश्चात्मत्यूरितसंखा रदिनकरोयोनाववगंतव्यः इतिकायस्पंधर्मदीपसंस्कारनिरूपणं॥ ॥अयत्तदंगभूतगणपतिपूजेनग्रहशांचिपुण्याहवाचनमातृकापू जननांदिश्राद्दविधिः याज्ञवलयः एवंविनायक पूज्यगृहांश्चैवविधानतःकर्मणां सिदिमामोतिश्रेयश्चाभोत्यनुत्तमं एवं पूर्वोक्त विनायक १७ ·शांतिविधिनेत्यर्थः नदशक्ती पूजामाचे श्रेयश्वनिसंयोगपृथकेनपुरुषार्थत्वमपिण्यासः संपूज्यगंधमाल्यायैर्ब्राह्मणान् स्वस्ति धाचयेन् काम्येकर्मणिमांगल्येसैयाम भूतदर्शने अवनिहतजानुमंडलइत्यादिगृह्य परिशिष्टोक्त पुण्याहादिवा चयेदित्यर्थः अवापि तत्रजयाजुहुयादिसितंदगत्वबोधः अविशेषमाहयम/ सौकारोब्राह्मणोकुर्यान्निरोंकारमहीपताविति अत्रमहीपति ग्रहणवैश्यानमाप तक्षणार्थ नैतत्कायस्थानागपीतिरोंकार कात्यायन: कर्मादिषुचसर्वेषुमातरः सगणाधिपः पूजनीया:प्रयलेनपूजिताः पूजयतिताः आदिदारंभः सवाप्रवनप्रवर्तनं तेनकमर्माहतीतस्यनातिः विवाहोपनयनादीनुसंस्कार्यभेदाकर्मभेदएवेतितत्रावृत्तिः पूजयंतिकर्मजा न्य फलं प्रयच्छंतीत्यर्थः अवापिपूर्ववदेवकमीगत्वेनेनमातृपूजायांनोदीमाहांगलनंनदभावमातृपूजाभाव: परास्तः शातातपेननांदीश्रा धस्यसर्व काँगलमुक्तं नानित्यांतुपिनमा कर्मवैदिक माचरेदिति अत्रामा विशिष्टभावबोधाद्भावनाविवाहांगत्वबोध: वैदिकय हर्णमदनरलनब्रह्मांडपुराणोक्तकमाणोक्तंकीपलक्षणार्य नानिकर्माण्यथाभ्युदयिकेमांगल्येचानियोभने जन्मन्यथोपनयने लेमानेत्रवेषुवा पितूनांदीमुखानामतर्पयेधिपूर्वकंजाबालिरपियज्ञोहाहमतितासमेखलाबंधमोक्षयोः पुत्रजन्म वृपोत्सर्गनादीक्षा समाचरेन षोत्सर्ग:काम्यः विष्णुपुराणेपि कन्यापुत्र विवाहेपुत्रवेशेनववेश्मनः नामकर्मणिवालानांचूडाकर्मादिकेतथासीमतो -नयनेवसुत्रादिमुखदर्शनेजानकमैणीत्यर्थः अनाया निषेमदा विशपत्तेः स्थियातीक्तीआयेधिनाधकर्मागवृद्धिसंजिन ·प.प्र १८ . अत्रकर्मालिप्राप्तैतदात्यापवादुमाह कात्यायनः असत्कृतानिकर्माणिक्रियनेकर्मकारिभिः मतिप्रयोगनेनास्युर्मातरं:श्रायमेवच ता निचकमीणिआधानेहीमयोश्चैववैश्वदेवतयैक्च पलिकर्मणिदर्शचपौर्णमास्यातथैवच एकमेवभवेत्राधमेतेषुन पृथक पृथक केषुचे दारंभपिनधिसाधनाएकासप्रवेच्छाधनश्रादेभार मिप्यते तमास्यजिातकर्मभोषितागतकर्मसु प्रंसवादग्वेिदनायो चिहिते सोष्यतिकर्मणीत्यर्थः दादशवर्षात्तरागतमीलनकर्मणिइत्येके जातकर्मणितिवेदोगविवयं स्वकान्नानियातिकर्माणिसहकीयंते नै नांदीश्राइंसकृत् गणेश:क्रियमाणानां मातणांपूजनं सकृत् सहदेवभदेडाईमादौनपृथगादिष्वितिशांतातयोक्तेः उशनाः स्व- पितृभ्यःपिनादद्यात्सूनसंस्कारकर्मसु पिंड तोहाहनात्तेषांतस्याभावेतुनकमात् तेषा से स्कार्याणातस्यपितुः क्रमात संस्कार्य पि वकर्मादित्यर्थः अत्रपूर्वधर्मनुवादः अभ्यकर्तकत्वे संस्कार्य पितृभ्योदानविधीयते सेनजीवत्पिनकस्यापितुः स्वस्यवाकर्तृत्वे ये भ्यएवापतादद्या दितिवाक्या निर्णयः प्रपंचितदिनवारी द्योते संस्कारकांडइतिस्वस्तिवाचनादिविधिः ।। इतिगागाभट्टकृत कायस्थपतीप्रथममकर्णसमाप्तः 1 ॥ १८ ·अथगागाभट्टकृतकायस्थफ्रनीरितीयभकर्णप्रारंशः ·प.प्र. १ गा- को श्रीगणेशायनमः .अथपुण्याहवाचनप्रयोगः कर्मसंकल्पोत्तरंगणेशपूजनपूर्वकं स्वस्ति पुण्याहवाचनमातृकापूज नंनादिश्राइंच करिष्ये इतिसंकल्प्य हेहेरंबत्वमेत्यहि ह्यविकायंबकात्मंजु ऋाइसिहियुतत्यक्षसर्वलोकपितः प्रमो नागास्यनांगहारत्वंगणनाथचतुर्भुज भूषितंःस्वायुधैर्दिव्यः पाशांकुशपरश्वधैः' आवाहयामिपूजार्थ रक्षार्थचममप्रभो। इहागच्छरहाणत्वं पूजाराचमेक्रतुं इत्यापास्यासन पाद्यार्थ्याचमनीयस्मानवस्यज्ञोपवीतगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यफ लतांबूलदक्षिणाषोडशोपचारेःसंपूज्य पुष्पंफलयुतमर्म्यमादाय रक्षरक्षगंणाध्यक्षमभत्रैलोक्यरक्षक भक्तानाम- भयंकर्तात्राताभवभवार्णवात् मातरकृपासिंधोषागमातुराग्नजप्रभो परदलं परंदहि पांच्छितवांच्छिनार्थद गृहाणा मिदंदेवेसर्वदेवनमस्कृतः अनेनफैलदानेनफलदोभवमै प्रभो इत्यर्य्यदत्वाप्रार्थयेत् विमेश्वरायवरदोयसराधिपा य लंबोदरायसकलायजंगधिताय नागाननायरितसर्पविभूषितायगौरीसतायगणनाथनमोनमस्ते भक्तार्तिनाश नपरायगणेश्वरायदारिद्यदुः शमनायसरेश्वराय .विद्याधरायविकटायचवामनायवक्तप्रसन्नवरदायनमोनमस्ते नमस्तेब्रह्मरूपायविष्णुरुपायतेनगः नमस्तेरुदरूपाय करिरूपायतेनमः वक्रतुंडमहाकायसूर्यकोटिसमप्रभेतिप्रा र्थयत् ततः पुण्याहवाचनकुर्यात् यथावपुरतः प्रस्थपरिमितस्यशक्यानूनस्यवाधान्यराशेरुपरिदक्षिणोत्तरयोःसव १ ·र्णरजतताम्रसृन्मयान्यनमंपात्रंमनोहरमलंकृतं शहजल पुण्यपूरितंकृत्वा दक्षिणोत्तरतोभूमिस्मृशेत् जगत्रयप्रभूता त्वंसर्वेषांकामदासदा कर्मागेषुसदावेभूमेदेधिनमोस्तुते इति भूमिस्पृश्य ओषध्योयलियापुण्याजीवानामादिकार णं तस्मादासोप्रविरणासंतुकामाः सदामम धन्यगाशकृत्वा कनककमनीयश्चलस्म्यायोविभृतःपुरा देवानाममृ ताधारं तमिहस्थापयाम्यहम् कलशंस्थापयित्वा गंगेचयमुनेचैवगोदावरिसरस्वति नर्मदेसिंधुकावौरिजलेस्मिन्सं- निधोभंवे. इतिपाजलंक्षिपेत् चंद्रनागरुकपूरै कस्तूरीप्रतीनिच सगंधिपुण्यदव्याणिगंधार्यप्रक्षिपाम्यहंमइति गंध कोडेकाडेधिरोहंतिअजराचामृतासदा तस्यात्यस्याःप्रदानेंनभूयासमजरःसंदा दूर्वाः: अश्वत्थच्यूतचंपादिपल्लवानि मितासरः सिपामिकलशेनित्यंतेनमशिवसदापिंचपल्लवाः पवित्रा पुष्युवल्पीकासममादाहतान्हदान निकाः पंचपुण्याश्वसर्वकर्मशुभावहा मूतिकाः वनवेदयमाणिक्यनीलकंपुष्परागकं रव्यातानिपंचरत्नानिकुंपोस्मिन्प्रक्षिपाम्यहम् पंचरत्नानि शरण्येसर्वलो. कानालज्जा योरक्षणंपरं सवेषधारिवस्त्रत्वंमतःशांतिप्रयच्छमे पूर्णपात्रे पाशहस्तंचवरुणपयसांपति.मीश्वरं. आगंहयामियो स्मिन् पूजेयंप्रतिग्टयतां इतिवरुणमावास्यसंपूज्य कलशस्यमुरखे विष्णुः कंठरुदः समाश्रितः मूलतत्रस्थिनोब्रह्माम ध्येमाभणाः स्मृताः कुक्षौतुसागराः सर्वेसमपावसंधरा गायत्रीयमाविषीशांतिः पुष्टिकरीप्तथा आयांतुमम ·गा. का शास्यर्यस्निक्षयकारकाः फलेशेाक्षतानिक्षिपेत् मातापित्यांनमः' इष्टदेवताभ्योनमानिनत्वा अवनिकृतजानुमा प.प. डलः कमलमुकुलसदृशमंजलींशिरस्याधायदक्षिणेनपाणिनासवर्णकलशंधारयित्वा आशिषःप्रार्थयते एता:सत्याआ शिपःसतु दीर्यानागानयोगिरयवाणिविष्णुपदानिच तेनायुःप्रमाणेनपुण्याहंदीर्घमायुररुतु अपांमध्यस्थितोब्रह्मा पांमध्ये प्रजापतिः अपांमध्यस्थितादेवाशिवांआपोभवंतुनः शिवाआपःमनु लक्ष्मीर्वसनिपुण्येपुलक्ष्मीर्वसतिपुष रे 'लक्ष्मीर्वसेत्सदासोमेसोमनस्यसदास्तुनः सौमनस्यमस्त. अक्षतंचारत दीर्घमायु:शातिः पुष्टिः स्तुष्टिश्वास्नु अ सता:पांतु आयुष्यमस्त पुष्पाणिपांतुसोधियमस्त तांबूलानिपांत्वैश्वर्यमस्त दक्षिणाःतुबहुधेयंचारक. चतुरौ वि. प्रानगंधादिभिःसंपूज्य यं कृत्वासर्ववेदयज्ञक्रियाकरण फर्मारंभा:शभाः शोभनाः प्रवर्तते तमहनता भवद्भिरनुज्ञात पुण्यं पुण्याहवाचयिष्ये यांच्यतामितिब्रूयुः मषिप्रंमार पापंमासंतुपरिपंथिनः सोम्याभवंतुसखिनःसर्वलोकाः सरवावहाः इतिक वदेत् विप्रालयास्वित्युत्को करोतुस्खलितेब्रह्मास्वस्तिनापिद्विजातयः तुझ्यराजर्षयःसर्वे- स्वरिलकुर्वतु नित्यशः सत्त्वस्तहिपदेश्यम्वचतुष्यादेश्यएवच स्वस्त्यस्लेकपदेश्यश्वसर्वेप्यास्वस्तितेसदा असि तोदेवलचस्वस्तिकुवैतु तेसदा धाताविधातालोंकेशोदिशवदिगीश्वराः स्वस्लितेयप्रयच्छंतु कार्तिकेयवषण्मु ·खः विवस्वान्भगवान् शक्तिःकरोतुतवसर्वश: दिग्गजाश्वचत्वारःक्षितिश्चगगनंग्रहा: अधस्ताधरणीयोसोना गोधारंयतेसदा.. शेषश्वपन्नगः अंधस्विस्तितुझ्यप्रयच्छतु पुष्टिरस्त तुष्टिरस्त वृद्धिरस्त अविन आयुष्यम. आरोग्य शिवकर्मास्क कर्मसंमृद्धि पुत्रसंमृद्धि धनधान्यसस्मृति इश्वसंपदस्त अरिष्टनिरसन.. यसापंतप तिहतमस्त यच्छ्यस्नदस्ता उत्तरेकर्मण्यविनमत उत्तरोत्तरमहरहरभिवृद्धिरत उत्तरोनराःकियाः शनाः शोभनाःसंप घेतां दृष्टकामाःसंपन्यता तिथिकर्णमुहूर्तनक्षसंपदस्त तिथिकर्णमुहूर्तनक्षत्रगृहलग्नाधिवताःप्रीयतां तिथिक र्णमुहर्तनक्षत्रप्रीयतां अग्निपुरोगाविश्वेदेवाः प्रीयता इंद्रपुरोगामरुद्गो:मीयं ब्रह्मपुरोगांसर्वेवा: प्रीयं• बसि ध पुसेगाऋषिगणा:प्री. अरुंधतीपुरोगांएकपल्यः ब्रह्मचब्राह्मणाश्च श्रीसरस्वत्यो अंडामेयः भगवतीका- स्यायनी• भगवतीमाहेश्वरी• अमवतीपुष्टिकरी. भगवतीतुष्टिकरीभगवतीपुःभगवतीऋधिक भगवंतो विनवि नायूकोपीयेतां भगवानसामीमहासेनः सपत्नीक ससूतः सपार्षद:सर्वस्थानगताप्रीयंतां हरिहरहिरण्यगर्भाः प्री: सर्वाग्रामदेवताःप्री.. सर्वाः कुलदेवताःपी. सर्वाइष्टदेवता:प्री. हताःब्रह्महिषः हता: परिपंथिनः हताअस्यकर्म- गणोविनकर्तारः शत्रवः परावयांत शाम्यतुघोराणि श्याभ्यं तुषापानि: शम्यत्वात्यः शानिपता शिवा आपः ·प.प्र. II का सिंदु. शिंधातवःसंतु शिवाअग्नयः संतु शिवा आहुतयःसंतु 'शिवाओषधयः संतु शिवावनस्पतयःसंतु शिवाभ तिययःसंतु. अहोरात्रंशिवस्याता शकौगारकबुधहरपतिशनेश्वरराहुकेतुसोमसहितादित्यपुरोगाःसर्वग्रहाः प्री यंतां भगवान्नारायणःप्री. भगवानपर्जन्यःप्री भगवानृवामीमासनःप्रीयता पुण्याहंकालानवाचयिष्ये याच्य तां ब्राह्मपुण्यमहर्यश्चररत्युत्पादनकारक खेदवृत्तोनित्यंतत्पुण्याहावंतुनः दीयतेयजदानानि पूज्यतेचाहिजा- तयः दृश्यतेतत्रमागल्यंतत्पुण्याहंसदास्तुमे मत्ांसहकुटुंबिनेमहाजनांनमस्काणायाशीर्वचनमपेक्ष्यमाणायास्य कर्मणः पुण्याहभदंतोबुवंतु स्वस्निपुण्याहमितिब्युर एवंत्रिः स्वस्तिर्यात्वविनाशारध्या पुण्याकल्याणसिहिदा विनायक प्रीयतां नित्यंतास्वस्तिमोजवंतुनः मबुमित्यादि अस्यकर्मणः ममग्रहेस्वस्तिंभवतोब्रुवंतु आयुभतेस्चरित सागरस्यतयावृद्धिर्महालक्षयादिभिः कृता संपूर्णावचंद्रेणतामूहिशोब्रुवंतुनः मत्यमित्यादि अस्यकर्मणोम मग्रहेकल्याण भवनोब्रुवंतु कल्याणमितिविप्राः एवंविः अस्तुश्रीरितिविप्राः वर्षशतंपूर्णमस्तु वंशाभिवृदिरस्त प्र जापतिःप्रीयंतांइतिगतताउत्तरकलशंदक्षिणहरते दक्षिणकलशंवामहस्तेग्गृहीत्वा धाराइयंपातयन्वइत् शकादय रुनुवेताम्बप्रीयंतामइतिवदेत् तनःस्ववामभागेपलीमभिवेकार्यमुपवेशयेत् आशीर्वादभिषेकेचपत्वीचोत्तरतोषि ·शेदिति प्रयोगपरिजातात् ततस्ताभिद्भिः पल्लवदूर्वाभिरुदङ्मुखाविभाअभिपिंचे युलिवंतः तत्रमंत्रा: सरास्त्वा- मभिषिचतुब्रह्मविष्णुमहेश्वराः वासदेवोजगन्नाथस्तथासंकर्षणाविभुः प्रद्युमश्चानिरुन्दश्वजवंतुविजयायते (और रखंडलोनिर्भगवान्तथासंकर्षणोविशुः प्रयुश्वानिरुत्थश्वभवतुर्विजयायते? आरंवंडलोनिभगवान्यमोवेनि कति स्तथा।• वरुणःपवन श्वेवधनाध्यक्षस्तथाशिवः ब्रह्मणासहितासर्वेदिक्माला:पांतुनेसदा कीर्तिर्लक्ष्मीधृतिमधापु ष्टिःश्रवाकियामतिः बुद्धिर्लज्जावपुःशांतिः कांति स्तुष्टिम्बमातरः एनास्वामभिषिचंतुदेवपुत्यासमागता: आदि- त्यचंद्रमाभोमोबुधजीवसितार्कजा ग्रहास्त्वामभिषिचंतु राहुः केतुश्वतर्पिता: देवेदानवगंधर्वायसराक्षसपनगा: ऋषयोमनवोगावीदेवमातररांवच देवपत्योदुमानाग्मदेत्यावाप्सुरसांगणाः अस्त्राणिसर्वशस्त्राणिराजानांवाह नानिच औषधानिचरत्नानि कालश्चावयवाश्रय सरितःसागराःशैलास्तीर्थानिजलदानदाः एते त्वामभिषिचंतुस कामार्थसिद्धये अमृतांभिषेकोस्तु ततः पिठोपरिवस्त्रंनिधायतदुपरितंदुलपूजांकृत्वा उदकंसंस्थामातुरावाह येत् तंत्रमंत्राः: हिमादितनयादेवीं वरदाभेरेवप्रियां लंबोदरस्यजननींगोरीमागूहयाम्यहम् विचुस्मिनुभूरिवदना जरानिर्जरसेविताम् बुधप्रबोधिनीसौम्यांमेधामावाहयाम्यहम् जगत्सृष्टिकरी धात्रीदेवीप्रणवमातको चैदगी ·गान्का प.प्र. झानमयींसाविधींस्थापयाम्यहं सर्वावधारिणीदेवीशक्तिखड़गदाधरां आवाहयेदेवसेनांतारकासरमर्दिनी विहीत्वासततंदेवेभ्योयाप्रयच्छति तांदिव्यरूपांपरमांस्वाहामावाहयाम्यहम् . अग्निपात्तपितृभ्योवैकव्यार्थया- प्रतिष्टिता पितृन्संतोष्ययेद्देवींखधामा रक्षनिसतनंयस्माज्जगस्थावरजंगमं अचित्यशक्तिरुपास्तामातुरा. सरासरनर्नित्यपूज्यंतेयासरवावहा भक्तिभावेनयालोकेमात. सरवहर्ष करीधावीभक्तानामभयंकरी हर्षो फुहास्यकमलोदृष्टिमा. पोषयंतीजमत्सर्वस्वदेहप्रभवेर्वरः शाकैरन्ने लेर्मूले पुष्टिः पत्तनेनगरेगामे विपि नपर्वतरह नानानातिकुलेशानीदेवीषण्मुखाकर्मलोचनां तारकासरसंधात्री कौमारी स्थापयाम्यहम : नीलांगी गरुडारूदापीतवस्त्रविराजिप्तां' आबद्धमुकुटादेवीवैष्णवीस्थाप. ऐरावतसमारूढांकुलिशायुधराजिता सहस्त्रन यनांदेवीमाहेद्रींस्थापयाम्यहं रक्तबीजवयोक्तीमहाबलपराकमां चंडमुंडप्रमथिनीचामुंडांस्थापयाम्यहम् मात णांपुरतोत्स्टटः सदारखेलतिचालवत् सर्वदुष्ट हर क्षेत्रपालंतं. पवमावात्यतासापूजयित्वाविशेषतः नैवेद्या दिवलींदत्वादीपान्प्रज्वाल्यसर्वतः ततोनांदीश्राद्धंकुर्यात् तयथा झारिकृतगोमयमंडलं विपूड़यंप्रामुखं पाद- योः स्वागतंवामित्काउपविश्यस्वयमुदंड्यखः पादोपक्षाल्य आद्यकर्तव्यकर्मनिमित्तकाभ्युदयिकश्रात्यैवैश्वदवि ४ ·केभपतोमयानिमंत्रितौ इतिजानुपांतेनधिप्रदक्षिणपाणिंस्पृश्शन निमंत्रवि पितनिमंत्रितोसः प्रतिवचनं सत्यवससंज्ञ काविश्वेदेवाः इदंवः पाद्यमेषो>भिदमाचमनं तथैव विप्रयजानुनीस्पृशनमुकगोत्राणां नादीमुरखानां पितमातामहीनां नामध्यानां कर्तव्यवृधिश्राद्देमयानिमंत्रितोभवतोइत्यामंत्र्य अमुकगोत्रानांदीमुखाः मातृपितामहीप्रपितामयः इंदवः पद्यमेषोठमिदंमाचमनं . तथैवविप्रयेमुकगोत्राणांनांदीमुरवानांपितृमातामह प्रपितामहानांअमुकनाम्नां कर्तव्यवृद्धि श्राइभवतो. मयानिमंत्रितांविल्यामंत्र्य अमुकगोत्रा नांदी मुरवाः पितृपितामह प्रपितामहाः इंदंवः पाद्यं राघोर्याइदगा सनं नयेव विषय मुपवेश्यामुकगोनाणांनांदीमुरखानांमातामहप्रमातामहानांअमुक नाम्नांकर्तव्यायुदायिक श्राहे भवंतो मयानिमंत्रितापित्यामन्य अमुकंगोत्राः नांदीमुखा:मातामहप्रमातामहवृहप्रमातामहाः इदंवःपायं इषार्घइंदमाचमनं अ कोधनः शोचम सततंब्रह्मचारिभिः भवितव्यं भवद्भिश्चमयाचप्राहकारिणा. इतिघ्राह्मणान् वृतमंत्रणानंतःप्रवेश्य उ चितासने उपवेश्यततः प्रत्यासनं.दीपंदयात् स्वंयमुपरिश्यविष्णुस्मृत्वा अद्यामुकगोत्राणां नांदीमुरब मातामहादीनांदे वत्तानांउपकांतं श्राहारव्यं कर्मकरिष्ये श्राध्धभूमोगयोध्यात्वाध्यात्वादेवंगदाधरं वस्वादीबपिन्थ्यात्वाततः पाईप्रव नने इत्युचायचोदनवाहोपस्वासोक्ष्य प्रागर्यकुशनमादाय सत्यवससंज्ञकानां विश्वेषाँदेकानां इदमासनं स.

·गा.का. प.प्र. खासनं आस्थतांधोसि नांदीमुस्खाइविश्वेदेवस्थाने क्षणः क्रीयतां नथाप्राप्नोनुभवान्प्रामगनीत्यतंकृत्वेमात पितामहादीनां नांदीमुखमासन एवपितमातामहप्रमातामहांनाएवंमातामहंप्रमातामहानांसपत्नीकानांइदमासन- इत्यादिप्रामुवानीत्यतंकृत्वा 'सत्यवरुसंज्ञकाविश्वेदेवाएषगंधइमानिपुष्पाणि एवमेष धूपदीप इदमाच्छादनं यंत्र हिरितिगंधादिदत्वा एवंमातृपितामहादीनांसपत्नीकानांविप्रान्गंधपुष्पधूपदीपाच्छादनादिभिःसंपूज्य आमानपूरि तानिपलाशादिभिःपत्रनिर्मितानिपाण्यासादय सत्सवसुसंज्ञकाविश्वेदेवा नांदीमुखाः यः युग्मब्राह्मणभोजनपर्या- समाममुत्सृजत्नममेयंचवृद्धिरिति : आमान्यहयं दद्यात् दुर्गाया मगरेरखात्रयंकृत्वा देवताभ्यः पितृभ्यश्चम- हायोगी ज्यावर नमः स्वाहावेश्वधायैनित्यमेवनमोनम इतिषिः पठित्वा गंधपुष्पयुतंयंवोदकंनांदीमुरवमातरः अँधंतामितिदत्वं पितामहादियोयवान्दत्वा दूर्वाभिःप्रच्छाय् दध्यक्षतबदरपृतमथुमिश्रपिडंग्टहीत्वा मात दीमु विषनेपिंडोनमइयंत्रवृत्धिः मातापितामत्यादिभ्योदत्वा दूर्वामूलेषुहस्तंनिमृज्यश्वासंनियम्यपर्याप्तइयच वृद्धिः वृत्या पर्वचसिंडेषक्नेजनजलंदत्वाहरिस्मृत्वावासांम्यादायपिंडेषुसमापिंडानगंधादिभिःसंपूज्य पिंडोपरिधारांदत्वापिंडानु स्थाप्यविकिरंदद्यात् ततःसपोर्सितमस्त इति भूमिप्रोक्ष्य. विप्रहस्तेशिवाआपःसंवितिजलं .सोमनस्यमस्त्विति ५ ·पं असतंचारिष्टचास्विनियवान्दत्वा मागादिसंबंधिनोविश्वेदेवाः प्रीयंतामिति अमुकगोवामातरोमुकनाम्लोनांदी- मुंरव्योन्नपानादिभिःप्रीयंतामित्यादिप्रकारेणमातृपितृब्राह्मणहस्तेजलं दत्वा अघोराःपितरः संतुईतिपिंडोपरिधारां कृत्वा गोत्रोवर्थतांदातारोनोभिवधूतांश्ररथाचनोमांव्यगमत् बहुंधेयंचनोरुनु माचयाविष्भकंचनेत्याशिषःप्रार्थ- येत् कृतनांदीश्रादेसांगवामंसिस्थ्यर्थेद्राक्षामलकनिक्रियभूतंद्रव्यदक्षिणांसंपददे इत्युक्त्वाइति विसर्जयेत् अथ पिंडकनांदीश्राइस्यसांकल्पिङप्रयोगः . कर्तायवान्दूर्वाश्यादाय सत्यवससंज्ञिकाविश्वेदेवानांदीमुखाइदेवः पायवधानमर यंत्रवृद्धिः मातृपितामहीप्रपितामत्पनांदीमुखाइदेंवःपायंखधानमइयंचघृद्धिः मातामहमातुः पितामह.मातुःप्रपिता महापत्नीसहितानांदीमुवाइदंवः पांग्रामियंचवृद्धिः सत्यवससंशकाविश्वेदेवांनांदीमुंवाः पर एतदासनगंधायुपचार- कल्पनखाहा नमर्यवृद्धिः मातृपितामहीप्रपितामत्यः नादीमुरवाः यःरातदासनगंधा• पिपितामहपितामह प्रपितामहाः नांदीमुखावः एतदासन उप. मातामहमातु:पितामहमातुःप्रपितामहाः पत्नीसहिताः नांदीमुखाः वः एत दासनगंधा युफ्चारकल्पनरवनमपंचवृद्धिः सत्यवरुसज्ञिकविश्वेदेवानांदीमुरवाः वः युग्मप्राह्मणभोजनपर्याप्तमामान्न साहानमइयंचवृदिः मातृपितामहि प्रापंतामत्यनारीमुवायुरमब्राह्मणभोजनापयतिमामानवः नमइयंचवृद्धिः पितृपि ·गा.का. २ तामहमातुःप्रपितामहाः नांदीमुरखा वः युग्मब्राह्म. .मातामहमातुः पिनामहमातुः मपितामहाः नांदीमुखाः वः युग्मत्रा ह्मण. द्राक्षामलकुंतक्रियीभूतंदव्यं वा नोंदीमुपा द्धसांगतासिध्यर्थदक्षिणात्वनस्साहानमइयंच वृदिः मान तापितामहाचैवतथैवप्रपितामही पितामातामह वतयैवप्रपितामहः मातामहस्तपिता,वृडमातामहादयः ए तेभवतुरुप्रीताः प्रयच्छंतु चमंगलं' अनेननांदीश्राद्देननांदीमुखदेवताःप्रीयंतां मंगलवादित्रादिकंकारयेत् इति- गागाभट्टकृते कायस्थधर्मदीपपुण्याहवाचनादिप्रयोगः अथसर्वहोमसाधारणविधिः चतुर्विशत्यंगुलमशक्का पंवादशांगुलंवा मृदचतुरस्त्रस्थंडिलं परिकल्प्य, गोमयेनोलिष्य तरपश्चिम भागेयझिंयकाप्टेंनमादेशरेखामुदगायतां कृत्वा दक्षिणोत्तरतःप्रागायतंरेखाइयंकृत्वा" मध्येरेरेवा त्रयंपरिकल्पयेत् मध्येयज्ञियका संस्थाप्य मोक्ष्य प्राच्यादि शित्यजेत् ततोग्नराहित्यग्निमावात्य वैश्वानरनमस्तेस्तुहताशस्वाहयासह देवानांप्रीणनार्थायतिधानस्थंडिलेममे त्यग्निप्रतिष्ठापयेत् अग्निश्वबेतहेमादाउक्तः स्वीबाल मृद्रमूरोतव्यं प्रत्यहंतया. सायेवावसथेवापिनतुकूड़ेक- ट्राचन स्त्रियोबालवाहिजानामन्येषांच एवंद्विजस्त्रीणांग्टत्वाग्निसत्वेपि वत्कर्तृकब्रतोद्यापनादिहोमोनग्टत्य किंतुलो किकराव मूरोवेदाध्ययनानविधिकारिणः समातआगतःसभ्यश्रोत्रियागारादीनीत्यर्थः ततःप्रज्वाल्य सप्तहस्तश्वतः ६ ·भंगः समजिव्होंहिशीर्षक: त्रिपादप्रसन्नवदनः सरगमीनः शुचिः स्मृतः रचाहांतुदक्षिणेपार्श्वे देवींचामेस्वधांतथा विश्वदक्षिणहस्तेस्त शक्तिमन्नवचंरकैवं तामरंव्यजनवामधूतपात्रंचधारयेत् आत्माभिमुखमासीनमेवंरूपोहुताशनः इतिध्यात्वा . संमियमांदायास्मिन् कर्मणिदेवतापरिग्रहार्थमन्नाधानं करिष्ये इतिसकत्म्य अस्मिन्नन्वाहितग्नोजात वेदसमग्निमिध्येनप्रजापनिप्रजापतिचाधारदेवते आज्येनअग्नीषोमोचकपीआज्येन ततः प्रधानदेवताद्रव्यंचकीर्त्यशो षिणविष्टकतमिमसंनंहनेनरुद्रप्रयासमग्निंदवान्विष्णुमग्नि वाग् सूर्यप्रजापतिंच एताःप्रायविनवता: आज्येनज्ञाताज्ञा नदोषपरिहारार्थविंचारमग्निमरुतश्वाज्येन यक्ष्ये प्रजापतयेस्वाहति समिइयत्वेभावर्हिषीचासाय. पवित्रकृत्वान मोक्षणींसंस्कृल्योत्पूयपात्राण्युत्तांनानिकृत्वा विःप्रोक्ष्य प्रणीतापात्रेनिथायोदकमासिच्या गंधपुष्पा दिनास्यब्रह्माणक लातूष्णीमुपविखे ब्रह्मणिब्रह्म नयःप्रणेप्यांमातिदृष्ट्वा प्रणयेत्यय नुज्ञातः प्रणीतापाचंस्थंडिलोत्तर गेस्थापयेत् नतः आज्यपात्रेपवित्रगर्भे आसंकृत्वा स्थंडिलादंगारांनुभरतोनिधाय तर आज्यप्लानिधाय प्रज्यालितः कुशै स्त्रिः पर्यग्निकृत्याउत्सूकंपास्यापस्पृश्नाआज्यमूीर्यागारांन्स्थंडिले प्राप्यपवित्राभ्यांमाज्यमुस्यपवित्र प्रोषाग्नोपास्यपश्चा दग्ने बहि: पागमास्तीर्य तत्रात्यपात्रसंस्थाप्ययकुशंग्टहीत्वा कुश्फ्यैः त्रुवम्मबिलसंमृज्य आध्यात्मंस्खुवस्यप ·: गा कोसत्वंसमृज्यकुशमूलेडंसमृज्य प्रोक्षणीभिः स्युनोस्यं प्रताष्य आज्यादुत्तरतस्यांपयेत् ततः समार्गकुशानग्नो-प.प्र. प्रक्षिपति ततोग्नयैनमइति अर्गिसंपूज्ययमभि धार्यालंकृत्य जातवेदसमिध्येनस्वात्मानंचसमेधय प्रजयापशभि श्याग्नेत्वमस्मान्वर्धयस्वनः स्वाहेति इथ्यांहुत्वाजातवेदसदनमम प्रजापतयेस्वाहतित्यापारंडत्वा अग्नयेस्वाहा सोमायस्वाहेत्युत्तरतोदक्षिणतश्वजुहोति ततः प्रथानंडुत्वा अग्नयेखिधकृतवाहतिशेषंहुत्वा रुद्रायपशपतये. यसनहनमग्नौ प्रक्षिप्यापःस्मृघ्याज्यंजुहोति अग्नये आयसेस्वाहा देवाय स्वाहा विष्णवस्वाहा अग्नयेस्वाहा वायवेस्वाह्य सूर्याय स्वाहा प्रजापतयेस्वाहोति- हुत्वाप्रणीतापात्रंबहिषिस्थापयित्वा जलेनापूर्यप्राच्यांदेवामार्जयतों प्रतिदिशमुक्षिप्यत्तःअड्योनमः समुक्षिपामीतिपल्यंजलोपूर्णपात्रंनिनीयं बर्हिषिक्षिपेत् ततःविभूतिश त्वाग्निंसंपूज्यविस्टज्यनमइति चरुहोमेपात्रसादनकालेचरुस्थालीप्रोक्षणीस्तुकस्तुवप्रणीताज्यपात्रइध्यावर्हिषि- सर्पकृष्णाजिनोलूखलमुसला निस्थापयेत् प्रणीमप्रणयनांतेश्रर्षेपवित्रेनिधायाग्नयनिर्व पामीति तस्येतस्यैदेव- सायेचतुरंपोक्षयेत् ततः कृष्णाजिनमास्तीर्यनत्रोलूरवलंसंस्थाप्य तत्रतंडूलानकृत्वामुसलन विरवहत्य श्रपेनिक्षि- प्य परापूयंतंदुलांन्पतिष्यप्रक्षायस्थाल्यांचरुं श्रपयेत् । नत्र आज्यसंस्कारादिस्नुर्वसंमृज्यखुर्चसंमार्जयन .आज्यो ·तरत आसायचरुमभिचार्यो दगुस्यांतराग्निमाज्यंच नीत्वां आज्यादक्षिणतोवर्हिषिस्थापयित्वापुनरभिधारयेत् इ यहवनाचाज्यभागांतेरघुच्युपस्तीय-चरोर्मध्यात्पूर्वाधच्चापदायस्थालीहविराम यार्य सुचिस्थितमरुतमभिधारयेत् त तोवामपाणिदिनिधाय दक्षिणपाणिनास्युचमादाय 'अग्नयेरचाहोततस्यैतस्यैदेवतायै जुहुयात् नतः विष्टकृदर्थस्तु- च्युपस्तीचरोरुत्तराई सकृसदायद्विरमिधारयेत् नामहविप्रत्यभिधारणांततःविष्टकृतंहुत्वा रज्जुप्रासनानपूर्ववत्सामा न्यं इतिगागाभट्टकते कायस्थधर्मदीपेसर्वहोमसाधारणप्रयोगः अथनवग्रहप्रयोगः कर्मदेश कालोस्मृत्वा ममं स्थानस्थित नवग्रह सूचितसकलारिनिरसन झराग्रहाणामानुकूल्यार्थ नवग्रहमखंकरिष्ये इतिसंफत्स्य तदंग- गणेशपूजनं पुण्याहवाचनमातृकापूजनंचऋत्वा ततो आचार्यनः : कुंडमंडपस्थंडिलंकार्य अस्मिनवग्रहमरखे अमुक प्रवरामितासुकमावोत्पआचार्यत्वामहंतुणे • आचार्यरतयथास्वर्गेशकादीनांबृहस्पतिः तथात्वंममयज्ञस्मिन् आचा योभवसवत ततः ब्रह्मं करणंकुर्यात् यथातुर्मुखोब्रह्मास्वर्गलोकपितामहः स्यात्वंममयज्ञस्मिन्ब्रह्माभयहिजोत- म. ततः सदस्य वृणीव ततः ऋविवरणमंत्राः अस्य॒यांगस्यनिष्पत्यै भवंतःप्रार्थितामया रुपमा प्रकुर्वतु शांति विधिपूर्वकं ततो आचार्यादीनां वस्त्रालंकारादि पूजनकुर्यात् ततो यजमानः सपक्षीकः साचार्यः पूर्णकलशैहरने भृत्वा.

·C गा- का तूर्यघोषादिनामंडपप्रदक्षिणांकुर्यात् मंडपदक्षिणतःस्वायतनेयजमानः परिशतं तनोआचार्य देशकालोसंकीर्त्य- प.प्रे. अस्मिन्नग्रहमरचे आचार्यत्वेनवृतोहं आचार्यकर्मकरिष्ये ' इतिसंकल्प्य चतुर्दिकरार्षपानापकिरे तबमंत्रः युदास स्थितं भूतंस्थानमाधिस्यसर्वतः स्थानंत्यत्कानतः सर्वेयत्रस्थतगत् आपकामंतुभूतानिपिशाचा:सर्वतोदिशसर्वेषाम विरोधेन ब्रह्मकर्मसमारपोत् ततःपंचगव्यनभूमिप्रोक्षयेत् ततश्चतुर्विशत्यंगुलंमृदाचतुरस्त्रंस्थंडिलंपरिकल्प्य गोम- येनोपलिप्य तत्सश्रिमागेयझियकानप्रादेशमात्रांउदगायतारेयांकृत्वा दक्षिणोत्तरतःप्रागायतंरवादयंकृत्वा मा ध्यरेवावयंपरिकल्पयेत् मध्येयज्ञियकाष्ठंसंस्थाप्यमोस्यप्राच्या दिशित्यजेत् ततोअयाहीत्याबाह्य वैश्वानरनमस्ते स्नुहुताशवाहयासह देगनांप्रीणनार्थायरायत्रस्थंडिलेममे त्यनिंप्रतिष्ठाप्य अत्रमहानसात् अग्नि द्यः अग्नि- ध्यानकुर्यात् अथाग्निरूपंवक्ष्यामिसर्वाभीष्टफलप्रदं एकत्दृदयंदिवदिनासिकंषड्ङ्करं त्रिमेवलंत्रिपादंचस- सजिव्हानिराकृतमः मेषारुचतुःशृगजटामुकुटमंडितं तोमरराजनंबामगृतपात्रंविशेषतः हविर्युकसलिलंदृष्ट्या भीतःप्रत्यमुपोषवेतू स्मुदीशपर्णवपुषंगपिंगललोचनं : नवरूपमिदंदेवध्यायेत्सर्वार्थसिद्धये स्थडिले शान- भागेएक हस्तौ दिहस्तांधिहस्तांवार तुररबासमायोदिकृत्वा गोमयेनानुलिप्य तत्रसर्वनोभद्रदेवताआवायपूजयेत् तत्ररे- .

·||स्वाःपाच्य मुदीच्यश्चततःसमा कृत्वां नयकोष्टेषुपयानिकत्वाचनतंडुलैःप्रतिमासनवमहपीठदेवतास्थापयेत् प्रतिमाथ्वसूर्यस्य साम्नीस्पटिकींचंद्रस्यरक्तचंदनमयी मंगलस्य सौवर्णीबुधस्यत्रहस्पतेरपिसोवर्णीराजती शकस्यलोहमयींशनैश्ररस्यसै सौराहोः केतो. सर्वेषांसोवणीचा तवमध्यकोशेवर्तुलें दशांगुलेतंदुलादिनाकृतेमंडलेश्वततंडुलैः पूर्वाभिमुखंसूर्य प- ग्रासन मकरोरियाहुःस युनिःसप्ततुरंगवाहनः दिवाकरोलोकगुरुः किरीटीमयिप्रसादविदधातुदेव इतिमंत्रणस्थाप येन् नेतः अग्नेयकोटेचतुरस्सोमं श्वेतांबरश्चेतविषणरश्वतयुनिर्देडधरोहिवाहुः चंदोमृतात्मावरदः किरीटी यांसिमत्यप्रददातुदेवः इत्यावाह्य दक्षिणकोटेत्रिकोणसोमरतांबराँरक्तवपुः किरीटीचतुर्भुजों मेषगमोगदात् धरासतः शक्तिधरश्चशूलीसदा समेस्याहरदःप्रशीतति। मंत्रणावाह्य ततःईशावकोटे वीणाकारबुध. पीतांबरः पीतवपुःकिरीटीचतुर्ग जोदंडधर श्वभरी वर्मासिधृक् सोमरुतः सदामसिंहाधिरूदावरदोबुधश्चेतिमंत्रणाबाह्य उत्तरकोटेदार्थचतुर गुरुं पीतीय रःपीतवपुः किरीटरीचतुर्मुखोदेवगुरूप्रशांता. दधातिदंडंचकमंडलुंचतथाक्षसूत्रवरदोस्तेमां इतिमंत्रणावाह्य पूर्वकोश श्वेतांबरः श्वेतवपुः किरीटीचतुर्मुखोदैत्य गुरुःप्रशांतः दधातिदहंचकमंडलुंचजपंचविषहरदोरतमा इति मंत्रणावाह्य प चिमको धनुषाकारेशानि नौलघुनिःशूलधरः किरीटीगप्रस्थितोबाणकरोधनुष्यान' चतुर्भुजःसूर्यसुतःप्रशांतोवरपदोमेरुव ·.. गा का समंदगांमी इनिमंत्रणायाम नैर्ऋत्यकोष्ठभूपीकारेराहुं नीलारोनालवपुःकिरीटीकरालवत्रः करवाल्लरली श्चतुर्भुज-म- श्वर्मधरश्चराहुः सिंहासनस्थोवरदोरतमा इत्याबाह्य वायव्यकोरेध्वजाकारकेतुं . धूम्रो हिबाहुवर दोगधामृङ्गमा सनस्थोषि कृताननश्व किरीटकेसूरविभूषित्तांगःसदारुमेकेतुंगणप्रशांतः त्यावाय अधिदेवतास्थापयत् :तत्रसूर्यदाक्षिणपा रुद्रायनम् इति मंत्रणआवाय एवंसर्वत्रनाममंत्रणावाहयेत् सोमदक्षिणपार्चे गौरी भीमदक्षिणापास्कंदं बुधद- क्षिणपा चैनारायणं गुरुदक्षिणपाह्माणं शक्रदक्षिणपाबैरंद्रं शनिदक्षिणार्धयमे राहुदक्षिणपार्चेकाले केतुद क्षिणपाXचित्रगुप्तं ततःप्रत्यधिदेवताः सूर्यचामपार्षअग्निं सोमवामपर्वअप: सोमवामपार्वभूमि बुधवामपाविष्णु गुरुवारपार्चे इंद्रं शक्रवामपाइंद्राणी शनिघामपार्षप्रजापति राहुचामपार्मसान् केतुवामपार्चप्रमाणं ततोरपेरु त्तरतः विनायकंदुवायुमाकाशमश्विनौउत्तरेक्षेत्रपालवास्तोष्पति तत्तःपूर्वादिक्रमेणईद्र अग्नियमानातिरुणवायु कुवेरंईशानंपूर्वन्नाममंत्रणस्थापयेत् ततोरवेः पूर्वेशेषमावाहयामि सोमस्याग्रेवासकिमावाहयामि भौमायतमा के मावाहयामि बुधोंत्तरेकर्कोटकमा• गुर्वग्रेयममावा. भुनोत्तरेमहाप ग्रामा. शनिपभिमेशंखमावाह. राहोपु रः कंबलंमा. केतोःपुरः कुलिकमा ततःपूर्व अधिन्यादिसप्तनक्षत्राण्यावा. विष्कंसादिसप्तयोगान् आ. वववालपकर ·णेभा• समहींपानआ: ऋग्वेदमा• दक्षिणेपुष्या दिसप्तनसत्राण्यावा. धृत्यादिसमयोगाना• कौलवतैतिलकरणे आ. सप्तपातालानुआ. यजुर्वेदमांचा• पश्चिमेस्खात्यादिसप्तनक्षत्राण्या• बजादिसप्तयोमान्आ. गरवणिज्यकरणेसा. समसागरानभाषाहयामि विधिकरणमावा. भूरायान्सप्तलोकांनावा. अथर्ववेदमावा. वायव्ये वायनमःवमाषा अरुंघांतीमावा: नतोयमनकाशंगंगादिसप्तसरितःआः सप्तकुलाचलानआ• अष्टवसूनआ० एकादशरुदान आ हादशादि त्यानआवा. एकोनपंचविंशंन्मरुतःभा षड़तून्आ. द्वेअयने आ. पंचदशातिथीनआ हादरामासान् आ. षष्टिदशसंवत्स रान आसपर्णान्नाया. नागाविद्याधरानुआ. यक्षान् अप्सरसःआ. रक्षास्यावा. भूतान्यावा. भूतमनुष्यान्यावाह • आवाहुन श्लोकैरेवग्रहान्ध्यात्वा षोडशोपचारैः संपूज्य सूर्यायरक्तवरगंध पुष्प गुडोदनैवेद्यु सोमायश्वेतवरुपैगंधपुष्यघृतपायसनै वेयं सीमायरक्तवरूपम् गंधपुष्पसंयावनैवेचं बुध्धयपिंगलवगंधपुष्पक्षीरपाष्टिक्रनैवेद्यं: गुरचेपिंगलवगंधपुष्यंदथ्यो दननैवेद्यं शुक्रायश्चेतवलं गंधपुष्पंघृतोदननैवैद्य शनयेंकृष्णवरुनगंधपुष्यंकृमरनैवे. राहवेकृष्णवरगंधपुष्यअजामांसंनै वेनं केतवेधूम्रवस्त्रंगंधपुष्पंक्षीरोदननैवेयं नवग्रहशान्योकलशंसंस्थाप्य तत्रवरुणमागाह्मवरुणंमार्थयेत् कलशस्यमुखेषि ष्णुः करुद्रः समाश्मिता मूलतत्रस्थितोब्रह्मामध्येमातृगणास्मता: कुलोत्सागर: सर्वेसप्तहीपावसंधरा ऋग्वेदोथयजुर्वे ·गा.का प. दसामवेदोह्यथर्वर्णः अंगैश्वसहिताःसर्वेकलशनुसमाश्रिताः अनगायत्रीसावित्रीशांतिपुषिकरीतथा आर्यातुममशात्यर्थ दुरितक्षयकारकाः सर्वेसमुद्रासरितस्तार्थानिजलदानदा: आयांनुममशां. देवदानवसंवादे मथ्यमानेमहोदधौ उत्पन्नोसितदा कुमाविधृतो विष्णुनापुरा खत्तोयेसर्वतीर्थानिदेवाःसर्वेचयिस्थिताः वयिनिष्ठतिभूतांनिवयिप्राणा:मतिष्ठिनाः शिवः स्वयंलमे वासिविष्णुरुत्वंचप्रजापतिः आदित्यावसबोरुंद्राविश्वेदेवाःसपैत्तकाः त्वयितिथंतिसर्वेपियतःकामफलप्रदाः सरप्रसादादि मंयक माहेजलोद्भव सान्निध्यकुरुदेवेशप्रसन्नोमवसर्वदा ततोन्याधान अवाहिताग्नीजातवेदसमाग्निमिध्मेनप्रजापति प्रजापतिचापारदेवते आज्येनमग्रीषोमौचक्षुषीआज्येन अनप्रधानं सूर्यसोमंअंगारकंयुधंगुरुं शक्रं शनिराहुं केतुं क्रमेण अर्कपलापारवादिरापामार्गपिप्पलायदुंबर शमीदूकुशसमिद्भिः चरुतिलाज्याहुतिभिः अष्टमहलअष्टशताविंशति संरख्याकाभिः तथा आधदेवताप्रत्यधिदेवता: विनायकादिपंचदेवताः अष्टोलोकपालान्धास्तोष्यतिक्षेत्रपालंअपराधि शतिअष्ट चतुरन्यतरसंख्याकाभिः शामिदर्वान्यतिलाहुतिभिः तथानवग्रहपीठे देवनाः एकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये शेषेण स्विष्टकृतमिध्मसंनहनेनरुद्ध अयांसमग्निदेवान्विष्णुमग्निवायं सूर्यप्रजापतिएताःप्रायश्चित्त देवताः आज्येनज्ञाताज्ञा तदोपपरिहारार्थ त्रिवारमाग्निमरुतश्वाज्येनयक्ष्ये प्रजापतयेस्वाहेतिसमिदयंहुला इध्मावहिषीसंनएपरिस्तीर्यपर्युख्य ·प्रोक्षणांस्कवंप्रणीनामाज्यपाइध्माबर्हिषीचासाद्य पचित्रेहत्वापासणीसमुत्यूयपात्राण्युत्तानानिकत्वात्रिःप्रोक्ष्य प्रणीतापा- पवित्रेनिंपायउदकमासिच्य गंधपुष्यादिपास्यब्रह्माणत्वातूष्णीमुपविष्टब्रह्माणंब्रह्मनपः प्रणेष्यामीतिपृस्वामणयेत्यभ्यनु- ज्ञानः प्रणीतापांत्रस्थंडिलोत्तरभागेस्थापयेत् ततः आज्यपापवित्रगर्भाज्यहत्वास्थंडिलादंगारानुत्तरतानियायतआज्यपा निधायु प्रज्वलितैः कुरी: त्रिःपर्यग्निहत्वाउल्मूकंपास्य अपम्पृक्षा आज्यमुनीर्य अगारान्स्थंडिलेपास्यपरित्राभ्यामाज्यसप्यपवित्रेपोत्या ग्नीपास्यपश्वादग्नेबाहि पागग्रमारतीयतत्राज्यपात्रंस्थाप्यसकुशंस्कवंगृहीत्वा कुशायैःसदस्यविलंसंमृज्यअभ्यामंध्रवस्य पृथ्स मृज्य कुशंमूलै दंडसंमृज्यप्रोक्षणाधिरद्भिःस्कर्षमोक्ष्यप्रताप्यप्राज्यादुत्तरतस्ठापयेत् संमार्जनकुशानग्रौप्रसिपेत् ततोअम्नये नमइत्याग्नसंपूज्य मामभिधार्यसंपूज्यजातवेदसमिध्मेनस्वात्मानंचममेधय प्रजयाफ्शभिवाग्नत्वमस्मान्वर्धयस्वनःस्वाहा जातवेदसइदनसः प्रजापतयेस्वाहेतिआघासैहुंचा. अग्नयेस्वाहा सोमायस्वाहेलिंउत्तरतोदक्षिणतमजुहोति ततुझ्दुमुपकत्यि तंसमिारुतिलाज्यद्रव्यं :आदित्यादिनवग्रहदैवताभ्यःनममइतियजमानस्त्यजेत् ततोऋविजैः पूर्वोक्तनवग्रह मत्रै मम तित्संख्याक समिञ्चरुतिलाज्यातिभिर्जुहुयुः अधिदेवतादीनांनाममंत्रैरेवत नद्याणिजुहुयुः होमातेअग्निनवग्रहपीठन देवताश्वसंपूज्य ततअग्नये स्विकतेस्वाहातशेषद्रव्येश्य हुत्वा रुद्रायशपतयनमइति इध्मसनहन अग्नीप्रक्षिप्यअप ·गाका ११ स्मृता अज्यंजुहोतिअग्नये यासस्वाहादेवेभ्यःस्वाहा विष्णवेस्वाहा अग्नयेवायवे सूर्याय प्रजापत्येतिहला प्रणीतापा बर्हिषिस्थापयित्वा जलेनापूर्य भाच्यांदेवामार्जयंता दक्षिणास्या पितरःमाऊंयंता प्रतीच्यायहा:मार्जयना उदीयामापओषधयोमार्ज नां इनिप्रतिदिशंउत्क्षिण ततः अझोनमः समुद्रक्षिपामीनिपल्यंजलीपूर्णपात्रंनिनीयबाहिषिक्षिपेत् तनोविभूतिधृता अग्निनवग्रहपीठ देवताश्वसंपूज्य बलिदानकुर्यातु अग्निःपरितःपूर्वादिदिक्षसदीपमाषाक्तंबलिंनाममंत्रैर्दद्यात् तत्रत्यंइंद्रायंसांगायसपरि- रायसायुधायसशक्तिकायअमुंसदीपमाषभक्तबलिं समर्पयामि भोइंद्रदिशेरबलिंभक्षअमुंबलिंग्रहाण ममसकुटुंबस्या युःकर्ताक्षेमकत्तीशालती शांति की पुष्टिकर्ता तुष्टिकर्जाभव अग्नये यमाय नितये वरुणाय बायवे सोमाय ईशानायवलिं दयात् ततःपूक्तिमंत्रेण वा सूर्याय सांगायसपरिवारयेत्यादिभाधिदेवता प्रत्याधिदेवतासहितायंआमुंसदीपमाष भक्तवलिं समर्पया मे भोसूर्यआमुंबलिंगृहाण ममशांभवेनिबलिंदत्वा एवंसोमाय अंगारकाय बुधाय सहस्पतये शक्राय शनैश्वरा य राहवे केतवे तसन्मंत्रैणनाममत्रेणवावलिंदद्यात् एकस्मिन्मापुरुषाहारपरिमितमाषमतबलिंसदीयं सफलं सतांबूलंसदक्षि णाकंस्थापयित्वा क्षेत्रपालायसांगायसपरिवारायसायुधायसरानिकाय शाकिनीडाकिनीभूतप्रेत पिशाचादिपरिवारयुताय अमु सदीपंसफलं सतांडूलंसदक्षिणाकंमाषाक्तबालिंसमर्पयामि भोक्षेत्रपाल अमुंबलिं ग्रहाण ममसकुटुंब. भवेतितन:शांतिरस्ति ·दि इत्यादिनानलंक्षिान ततः आचम्यपूर्णाहुतिंकुर्यात, कृषिहादशग्रहीतंचतुर्गहीतंवाहनानारिकेलादिफलं संवरूनसहि रण्यंपंचरलसहितंस्थापयित्वा यजमान: सहकुटुंबः साचार्योाने पश्चिमतस्तिष्ठन् चन्वानरोग्निर्वसवोथरुद्राः आदित्यसंज्ञा श्वशतक्रतुश्च ससमवानपिरथाय एतेतृप्यतुरक्षतुंचमामजस्स्वाहेतिमंत्रणहुता अग्नयेवैधानरायवसरुद्रादित्येभ्यः शतक्र- नवसमततेभ्यश्चनंममेतित्यत्वावंसोर्यारोहुवा अयाचार्य ममविक्रयजमानसपत्नीकंनूतनवनपरिहितवाय मंगल पोषपूर्वक अभिषिचेत् सरारुवामनिषिचंत्वित्यादिमंत्रैः स्वस्तिवाचनउक्तः अभिषिचेत् ततःशांबरधराक्लमाल्यानुलेपनः श्रेयः संपादनंकुयोन आचार्योयजमानहस्ते गंधाक्षतापुष्यफलमुर्दकंकुर्वन् शोतिरास्वित्यादिपउन : पूर्वमयावाभियोगेनयत्कृत माचार्यकर्मतदुत्पन्नंय यसत्तुभ्यमहसूत्रददै इतित्यक्त्वा एवमेवऋखिजःकुर्घः तनः यजमानांनवग्रहदानानिदद्यात् हत स्यनवग्रहमखस्यसांगतासंसिस्यर्य सूर्यायकपिलाधेनुंतनिक्रियद्रव्यवादयान् तत्रमंत्राः कपिलेसर्वदेवानां पूजनीयासिरो- हिणी सर्वदेवमयीयस्मात्ततःशांतिप्रयच्छमेसोमायशवं पुण्यस्त्वशंखपुण्यानांमंगलानांचमंगलं विष्णुनाविधृतोनित्यमता शातिप्रयछमे भौमायरक्तमनडुहं धर्मस्त्वंहषरूपेणजगानंदकार्क अष्टमूर्तिरांधशनमतःशांतिपयच्छमे बुधायसुवर्ण हिरण्यगर्म गर्भ. गुरचे पीतवस्मयुगे पीतवस्त्रयुगंयस्मात्यासदेवस्यवसांप्रदानात्तस्यमे विष्णुमतःशांतिमयमे ·गाका पण शाकाय वताच विष्णुरुवमधरूपेण यस्मादमृतसंभवः चंद्रार्कचाहनोनित्यमत शांतिमय में शनयेकृष्णांगां यत्पृथि वीर्यधेनुः केशवसन्निमा सर्वपापहरनियमतःशांतिमयअंमे राहवेलोहं यस्मादायसकर्माणितवधीनानीसर्वदा लांग मलायायुधादीनितस्माच्छातिप्रयच्छमे केतवे ब्रह्मणानिर्मितकागयस्मात्त्वंचव्यवस्थित यानविभावसोर्नित्यमतःशांति:- ततःआचार्यादीन- संपूज्य आचार्यायगांहिरण्यंब ब्रह्मणेषऋत्विंभ्योदक्षिणांअन्येप्यश्वभूयसीसंकल्प्य प्रणीताविमोकादिविभूतिधारणा तहत्वा यया प्रणीतापात्रंबहिषस्थापयिला जलेनापूर्य प्राच्यांदेवाःमार्जयंत दक्षिणपितरः प्रतीच्यांग्रहाः उदीच्यामाप ओषधयः इतिप्रतिदिशंक्षिप्ये ततःअझोनमः. समुद्रेक्षिपामिति पल्यंजलीपूर्ण पात्रंनिनीयवाईषिक्षिपेत् ततोविभूति धारणकृत्ला अग्निविसर्जयेत् गच्छगच्छसुरश्रेष्ठस्वस्थाने परमेश्वर यत्रब्रह्मादयोर्दैवास्तत्रगच्छहुताशन इतिविसृज्य नव यहदेवतादिविसृजेत् यातुदेवगणाःसर्वे पूजामादायपार्थिवी इष्ट कामप्रसिध्यर्थे पुनरागमनाय यज्ञोपकरणा-याचार्यायद- धान ततोबारमण मोननसंकल्प्यं स्वस्तिवाचतन् इतिगागाभलतेवालाजीप्रभुवर्यमरिते कायस्थधर्मदापे नवग्रहमख प्रयोगः ५ ॥ अथदएरजोदर्शनशांतिमयोगः कर्त्तादेशकालोस्मृत्वा ममपल्याः प्रथमरजोदर्शने दुष्टनक्षत्रसूचित सकलारिशंनिरसमार्य शौनकाक्तीशांतिकरिष्ये इतिसंकल्स्य नदेगं गणपतिपूजनं पुण्याहवाचनमारकापूजननादीमा १२ ·त्यंकृता. ततोआचार्यान्वृत्ता आचार्योदेशकालोसंकीर्त्यभाचार्यलेनवृतोहम् आचार्यकर्मकरिष्ये तिसंकल्प्य पत्र सं. स्मितंभूतंस्थानमाश्रित्यसर्वतः स्थांनंत्यक्त्वाततःसर्वयत्रस्थंतत्रगतु अपकामंत भूतानिपिशाचाः सर्वतो दिशं सर्वेषामवि राधेन ब्रह्मकर्मसमारोत् ततोपंचगव्येन भूमिप्राक्षयत, देवा आयां यातुधानाअंपयांतुविष्णोदेवयजनंरक्षस्वोतिप्रार्थयेत् नताअनुसंशत्यंगुलस्थंडिलमृदा परिकल्प्य गौमयेनोपलिप्य स्थडिलस्यपुरतः कलशवयस्थापयेत् नंडुलरात्रियंकृत्वा तदुपरिकलशत्रयस्थापयेत् पूर्णपात्राणि नत्पाश्चिमभागे यक्षियकानप्रादेशमात्रांदगायतां रेखांकृता दक्षिणोनरनःप्रा गायतरेखाइयंपरिकस्य. मध्येरेवात्रयंपरिकल्पयेत् मध्ये यज्ञियकाईसंस्थाप्य प्रोस्यमाच्यादिर्शित्यजेत् ततो अमराहिए- त्यावास्य वैश्मनरनमस्तेस्तुहुताशस्वाहयासह देवानांप्रीणनार्थाय विधानस्थंडिलेममेत्यग्निप्रतिछाप्य ध्यायेत् अथाग्नि रूपंवंध्यामिसर्वाभीष्टफलप्रदम् विक्रमेकत्सृदयं हिनासंचपदाक्षिणम् विमेवलं त्रिपारंचसुत्तजिहांभिरावृत्तं मषारूढंच तुःशृंगंजदामुकुटमंडितम् . दक्षिणेचचतुर्हस्तं वामभागविहस्तकं शक्तिरनं ध्रुवचेवकककवो दक्षिणेकरे। तोमरंच्यजनंवा मितपा–विशेषतः हवि क्सलिलंदृष्वाभीतःप्रत्यअरवोभवेत् सूदी वर्णवपूर्ष तुंगेपिंगललोचनं तवरूपमिदंदेव ध्याये सर्वार्थसिद्धये इतिध्यात्वा समिदयमादाय अस्मिन्डॅटरजोदर्शन शात्यारव्ये कर्मणिदेवतापरिग्रहार्यमन्नाधानं करिष्ये इ- ·५ गा-का तिमंकल्स्य 'अस्मिन्नन्याहितग्नावित्यादिचक्षषी आज्येनेत्यंतमुरका अप्रधान ग्रडासमिद्भिरष्टाष्टसंख्याकानिरधिदेवता प.के. याः एकैकयाइत्याभुवनेश्वरी इंद्राणी इंद्रंच अष्टाविंशसंख्याकाशि: दूर्वातिलमिगोधूमाहुतिभिः अष्ट विंशतिसंख्याका भि- र्यस्ये प्रजापनिमाज्येनशेषेणस्विकृतमित्यादिमद्योयत्ये इत्यंतमुक्काप्रजापतयेस्वाहोतेसमिद्यंहुत्वा इमाबहिषीसं नत्यपरिसमुत्थपरिस्तीर्यपर्युक्ष्य प्रोक्षणीनुवंप्रणितामाज्यपात्रंड्या बहिषीचासायपवित्रनिधाय - तदुदकमासिच्यगं धपुष्पादिप्रास्यब्राह्मणवृणीत तूष्णीमुपविक्षेबाह्मणिब्रह्मनपःप्रणेष्यामि इतिखा. प्रणयेत्यायनुज्ञातःप्रणीतापात्रं स्थाडिलोत्तर भागेस्थापयतु ततः आज्यपात्रेपविन्नगःआज्यं कृत्वास्थंडिलगदंगारानुत्तरतोनिधाय.. तत्रआज्यपानिधाय प्रज्वलित कुशेः त्रिःपर्यग्निकृत्वा उल्मुकंपास्य आपःस्ट्रष्ट्वाआज्यमुत्तार्य अंगांरान्स्याडिले निधायपवित्राभ्यांमाज्य मुत्पूय पवित्रेप्रोस्य अग्नौप्रास्यपवादग्नेहिः प्रागयमासीर्य तत्राज्यपात्रसंस्थाप्यसकुशंस्तुवंग्टहीत्वा कुशाग्रेःस्कवस्यचिलं समृज्य अश्यात्मभ्रवस्यपृठंसंमृज्य कुशमूलेडंसंमृज्यप्रोक्षणीमिरद्रिः सवप्रोक्ष्यप्रताप्य आज्यादुत्तरतः बर्हिषिस्थापये न ततःसंमार्जनान्कुशान् अग्नी प्रक्षिपेत् ततो अग्नयेनमइत्यग्निसंपूज्य इध्ममाभिचार्यसंपूज्य जातदेदसमिओनस्वात्मा नैचसमेधय प्रजयाँपश.मिश्चाग्नेत्वमस्मान्वर्धयस्वनःस्वाहा । शर्ति इध्मंहुत्वाजातवेदसइदंनमम (प्रजापतयेस्वाहनिआया १३ १ ·रोहत्वा आनयेस्वाहा सोमायस्वाहा इतिय॑हुत्वाजातचे दसर्तनमम) प्रजापतये स्वाहेतिआपारोहुला अग्नयेस्वाहा सोमायस्वाहा नतःउत्तरप्तोदक्षिणतम्बजुहोति ततःइदंउपकल्पितंतत्तुदेवतायैनममतियजमानस्यजेदं ततोऋतिजःस्वा हातैर्नमोंते ममोर्जुहुयुः समिद्भिः सूर्यायस्वाहा २८ सोमाय. २८ भोमायस्वाहा २८ बुंधायस्वा० २८ बृहस्पतये २५शु क्राय से शनैश्वराय: २८:राहवे. २८ केतवे २८ अधिदेवता प्रत्यधिदेवतागणपत्यादिलोकपालांता हुवा दूर्वाभिः सुवनेश्वर्यैः २-इंद्राण्ये २८ इंदाय. २८ शेषेणाविष्टकृतेस्वाहा इध्यसनहननरुद्रायस्वाहा अयासमग्नयेदेवेभ्य: घि यावेस्वाहा अग्नये. बायवे. सूर्याय: प्रजापतयेस्वाहां आज्येन अग्नयत्रिमरुझः ततः दिक्पालेभ्योभुवेश्वर्यादिभ्यो सदीप्रान्माषभक्तवलिंदद्यात् इंद्रायसांगाय सपिरिवाराग्यसायुधायसशक्तिकाय अमुंसंदीपमाषाक्त बलिं समर्पयामि भोइंद्रदिशरक्ष.बभिक्ष अमुंबलिंगृहाणममसकुटुंबस्य आयुः कर्ता शाकर्ताशांतिक़ापुष्टिकर्तातुष्टिकर्ताभव. रावं अग्न ये यमाय. निकते. वरुणाय वायवे, सोमाय ईशानाय सूर्याय. सोमाय. सोमाय. बुधाय वृहस्पतये. शकाय. शनेश्वराय राहवे. केतवे. नुक्नेश्वर्ये. इंद्राण्ये रंदाय. :सदीपंमाष भक्तबलिंदद्यात्. क्षेत्रपालायचबलिमेवंदयानु कलशोदके सपत्नीकंयजमानंऋत्विजलिचंतः अभिषिचेयुः सरांस्त्वामाभिषिचवित्यादि पूर्ववत् अभिषिचेत् ततोलातो ·१४ २ गा- कर यजमानः आचार्यायगांसदस्यायंदक्षिणांबृह्मणेषं: ऋत्विग्भ्यः परितोषिकीदक्षिणांदत्वा आवाहितदेवताः संपूज्य अग्निविसृज्य गच्छगच्छ० यांतुदेवगणाः स. ब्राह्मणभोजनसंकल्पंकुर्यात् कर्मईश्वरार्पणंचकुर्यात् इति गागाभट्टकृतेबाळाजीवर्यकारितेकायस्थधर्मदीपेडष्टरजोदर्शन शांतिप्रेयोगः समाप्त: ५ अयंगर्भाधानप्रयोगः कर्तादेशकालोस्मृत्वा अरयांममार्यायांजनि ष्यमाणसर्वगर्माणांबीजगर्भसमुद्भवैनोनिबर्हणहाराश्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थग भर्भाधानं करिष्ये इत्युत्का नदंगत्वेनगणपतिपूजनंपुण्याहवाचनमातृकापूजननांदीश्राद्धम् आचार्यवरणंचकुर्यात् आ चार्य देशकालोसंकीर्त्य आचार्यत्वेनवृतोहं आचार्यकर्मकरिष्ये रातिसंकल्प्य तदंगस्याडेलाद्यग्निप्रतिष्ठापना दिकुर्या तु समिद्यमादाय पुनर्देशनालोस्मृत्वाचकरिष्यमाणेगर्भाधान होमेदेवतापरिग्रहार्थमन्वाधानं करिष्ये अस्मिनन्या हितग्नावित्यादिचक्षी आज्येनेत्यंतमुत्का अत्रमधानं विष्णुंत्वष्टारं प्रजापतिधातारंसिनीवालींसरस्वती अश्विनो पर्जन्यं गताः प्रधानद्रेवनाः आज्येनशेषणाविष्टकृतमित्यादि पूर्ववदुक्का प्रजापतयेस्वाहेनिसमिद्वयंडुत्वा राब- हिंपीचासाद्य पवित्रकरणाद्याज्य भागांतंकुर्यात् ततःप्रधानदेवताः आज्याहुतीर्दद्यात् तन्नाममेटेरेंच ययाविष्णवे स्वाहा व स्वाहा प्रजापतयेस्वाहा धात्रमिनीवाल्यै० अशिफ्या. पर्जन्याय. शेषणविष्टकृतं इथ्यसंनहनेनरु- ·द्वाय. अयासमग्नये. देवेभ्यो. विष्णवे. अग्नये. वायवे, सूर्याय: प्रजापतये. अग्नये. मरुभ्यः. प्रणीतापावंब हिषिस्थापयित्वा जलेनापूर्यप्राच्यादिशिदेवामार्जयंतां दक्षिणस्यापितरु० प्रतीच्यांग्रहाः: समुद्रक्षिपामीतिपल्यंजलो. पूर्णपात्रंनिनीय बाहिषिक्षिपेत् तंतोषिभूतिधारणमग्निपूजनं कृत्वाग्निविस्टजन सतोआलंकृतोयजमानः नववस्त्रं धृत्वा अश्वगंधारसंभार्यायादाक्षणनासाविलेसेचयेत् बत्रमंत्राः विश्वावसो महाभागमनसात्वास्तुवीमहि उदी- योनि मेच्छंतिपत्यास मृजसिंचनामिति ब्रादित्रादियोषयुक्तःसूर्यनमस्कुर्यात् नतोरात्रीशष्यायां विष्णवेनमः व निमः प्रजापतये धावेन. सिनीमाल्यै नमः सरस्पत्य अश्विभ्यां पर्जन्यायनम इति योनिमभिमृश्य सुकृनच्छेन नं अतोगमनोत्तरंस्नायात् स्त्रीणांनस्मानं शयनादस्थितानारीश्शुचिःस्यादशचि-पुमान् . रतिवचनात् अनृतोतुमूत्र- वखोंचाचमने युग्मासपुत्राजायते.आयुग्मासूचकन्यकाः इतिगागाभट्टकृते बाळाजीप्रभुवर्यकारितेकायस्थधर्मदीपे गर्भाधानप्रयोग: अनपुंसवनं. हितीयेवामासे नक्षत्रंकृत्वाभ्यंगंकृत्वा देशकालोस्मृत्वा :अस्यांमम भार्या यां जनिष्यमाणगर्भस्यरूपताप्राप्त्यर्थ बीजगर्भसमुद्भवैनी निवर्हणार्थेचपरमेश्वरप्रीत्यर्थ पुंसवनमवलोभनंचकरिष्ये र तिसंकल्प्य गणेशपूजनंपुण्याहवाचनमातृकापूजननांदीश्राधमाचार्यवरणंचकुर्यात् . आचार्य स्थडिलायग्निप्रतिष्ठापन -- ·गाका. १५. यति सभिझ्यमादाय पुनर्देशकालौस्मृत्ला अस्मिन्युंसरनारन्यकणिदेवतापश्ग्रिहार्थमन्वाधानं करिष्ये. इनिसंकल्प्य अम- मिनवाहितेग्नावित्यादिचक्षषी आज्येनत्यंतमुक्ता अक्प्रधानप्रजापतिमग्निमाज्येन शेषेण विरक्तमित्यादि पूर्ववद्ध का प्रजापतये स्वाहेतिसमिपंहुत्वा ध्यावहिपीसनत्यपरिस्तीर्यपर्युक्ष्यप्रोक्षणींस्कवंप्रणीतामाज्यपात्रंबहिषी चासाय पवित्रकरणायाज्यभागातंकुर्यात् ततःप्रधानदेवतामाज्याहुतिदद्यात् नत्न नाममंत्रैः प्रजापतयेस्वाहा. अग्नये स्वा. शेषेणविष्टकृतादिहोमशषसमापयेत् ततोअलंकृतोयजमानः नववरवेधरः. अलंकृत समानवर्णवत्सायाः गोर्द- धिपत्यादक्षिणूपाणीदत्वा मध्ये प्रायवंहीमाषोपायोर्दत्वाकिंपिवसी निस्पृष्ट्वा तथाईसवन मिति त्रिरुत्त्काप्रा भीया र एवंांत्रिः कुर्यात् ततोदूरसंभार्यायादक्षिणनासापुटे 'अग्नये प्रजापतये इनिमंत्रणसिंच इतिगांगामट्टकृतेबा- लाजीमुनामककारितकीयस्थधर्मदीपेपुंसवनानवलोभनप्रयोग: अथसीमंतप्रयोगः चतुर्थेषवेष्टमे यामासिमा ग्वाप्रसवारपुंनसत्रे.. कर्नादेशकालोसंकीर्त्य ममास्यांभार्यायोजनिष्यमाणसर्वगर्भाणांबीजगर्भसमुद्भवेनोनिरसन हाराम निगरांस्कारातिशयार्थश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थचसीमंतोन्नयनंकरिष्ये इतिसंकल्प्य तदंगगणपतिपूजनपुण्याहवाचनमातृ- कापूजनं नांदीश्राई आचार्यवरणंचकुर्यात् आचार्यास्थरिला ग्रनि प्रतिष्ठापनादिकृत्वा समियमादाय पुनर्दैशकालोस्म ·स्वा करिष्यमाणेसीममीनयनारव्यहोमेदेवता परिग्रहार्थमन्वाधानकरिष्ये इतिसंकल्प्य अस्मिन्नन्याहितेग्नापित्यादिचा पीआज्येनेत्यंतमुत्का अत्रप्रधानं धातारं राकांप्रजापति अष्टाज्याहुतितिः प्रजापतिमाज्येन.शेषणसित मित्यादिपूर्वर- हुक्का प्रजापतंयरफहति समिळूयं हुत्वा याबर्हिमीसंनत्य परिसमूत्यपरिस्तीर्य पर्युस्यमोक्षणीनुवंप्रप्पीतामाज्यप्रावं इापिषीचासाय पवित्रकरपायाज्य भागांतंकुर्यात् आचार्यः प्रधानहोमकुर्यात् धात्रमहा राकाये : प्रजापत- ये. शेषेणविष्टकृत्तादिहोमशेषंसमापयेत् नतोल कृतोनववस्त्रधरः यजमान: विशन्शललींकुशत्रय युताउदुंबरफलगुच्छ युक्तामादायपश्वास्थित्वा प्रजापतयेनमइति मध्यादारुयोर्वेदिधाकेशान्कृत्वा त्रि: सीमंतकुर्यात् ततोनीराजनं नदंते फल लड्कादिदत्वा. विप्रेभ्योदशामांमानिदक्षिणांचयात् विपक्षत्रिययोः कुििदवासीमंतकर्मच श्यश्रद्रयोश्वेतद्दिवानेष्यंति केचन, इतिगागालकृते बाळाजीप्रभुचर्यकारिते कायस्थंधर्मदीपेसीमंतोन्नयन प्रयोगः अथजातकर्मप्रयोगः प्रादुर्दातेपुत्रपुत्र्यो बदसूर्यग्रहेतया स्मात्वानंतरमात्मीयान्पिढेश्राद्धेजतर्पयेत् कुमारजानामिच्छेदान प्रागपिसोलंस्नान कृत्वा देशकालोसंकीर्त्य अस्यकुमारस्यगर्भाबुपानजनित्वदोष परिहारार्थ जातकर्मकरिष्ये इतिसंकल्य गणेशपूजनंपु- ण्याहवाचनं.माकापूजननांदीश्राइंकुर्यात् आज्यमधुनीहेम्माप्राशयित्वा कर्णेयोर्निधाय देवायसवित्रेनमः सररचत्येनमः ·प .. गा.का १६ अश्विभ्यां नमः इत्यत्का असोअभिमृश्य इंद्रायनमः इत्युक्त्वाविप्रान्यूजयेत् तिगागाभट्टकृतेकायस्थधर्मदीपेजा तकर्मप्रयोगः अथषतीपूजनं मिताक्षरायांमार्कंडेयः रक्षणीयरत था षष्ठीनिशातबविशेषतः रात्रौजागरणका यं जन्मदानांतथा बलिः पुरुषाः शस्त्रहस्तावनृत्यगीतेश्ययोषितः रात्रोजागरणकुर्युः दशम्यांचेवसूतके व्यासः सूतिका गसनिलया जयदानामदेवता: तासांयागनिमित्तांत्तुशत्धिर्जन्मनिकीर्तिता प्रथमदिवसेषधेदशमेचैवसर्वदा त्रिवेतेषुनकु- वीतसूतकंपुत्रजन्मनि अपरार्केबाझे कन्याश्रतस्त्रोराकायावातमीचैवपंचमी. क्रीडनार्थायबालानांषचशिशरक्षणी रंपङ्गेतुपूजनीयावे वेश्यै टेईिजातिभिः राकाअनुमतीसिनीवाली कुहुरिनि चतस्त्र:कन्या इत्यर्थः पितार्देशनालोस्मृत्वाम मास्यशिशोः सर्वारिष्टशांत्या आयुरारोग्यसिध्यर्थ गणेशपूजनजन्मदाजीवंतिकारांकादीनांपूजनं करिष्ये इतिसंकल्प्य क लशंसंस्थाप्य नत्रपूर्णपानिधाय तदुपरिवस्त्रंतदुपरिगणेशं जन्मदांजीवंतिकांस्कंदंराको अनुमती सिनिपालीकुटुंबा लनींचप्रतिमास्वा पात्य रबडशिशरक्षणी लिरिवतांपठीआवात्यषोडशोपचारैः संपूज्य माषभक्तादिवलिंदत्वा प्रार्थयत गोरीपुत्रोय थास्कंदः शिशत्वेरक्षितः पुरा तथाममाप्ययंबाल: षष्ठीकेरस्यता तयेनि ५ रतिगागापट्टने कायस्थधर्मकुलम दीपेषष्ठीपूजा ५. अथदत्तकपुत्रविधिः वर्धमानहरिहरादयः संबंधतत्वकारमाश्रित्य अग्न्याद्याहुतिहोममात्रेणापिदा ·तकोनवतिति कायस्थानामपिदत्तकोभवति तदादो कर्तादेशकाबोस्पृत्वा दत्तकविपिनादत्तकंकरिष्ये इतिसंकल्प्य गणे शपूजनंपुण्याहवाचनमातृकापूजननांदीश्राईआचार्य वरणंचकुर्यान् आचार्यवृत्वा अस्मिंदत्तकविधिकर्मणि होमेदेवतापरियहा अन्दाधानंकरिष्ये: अस्मिन्नन्वाहितेंग्नावित्यादिचक्षपीआज्येनत्यंतमुत्का अत्रप्रधानं अग्निवायुसूर्यप्रजापतिसोमंगंमर्वे वरुणायस्ये शेषणसिष्टतमित्यादिपूर्ववदुत्त्वाप्रजापतयेस्वाहेति समिड्यंहुत्वाइमाचर्हिषिसंन्नत्य परिसमूत्यपरिस्तीर्यप मुख्य स्थालीप्रोक्षणीदवीस्कवं प्रणिताम् आज्यपाइध्मावर्हिषीचासाय. पवित्रकरणायाज्यभागांतंकुर्यात् तत् वसमा प्रधानहोमकुर्यात् अंग्नयेंस्वाहा - बायवे - सूर्या०० प्रजापतये सोमाय.गंधर्वाय. शेषणविष्ट कदादिहोमशेपंसमा- पयेत् ततो अलंकृतोयजमान: आचार्यान्सदस्यादीन्संपूज्य ब्राह्मणेष्योआमासानिभूयसींदक्षिणांचदचा इतिश्रीगागा भट्टतेबालाजीप्रश्नुवर्यकारितेकायस्थधर्मदीपेदत्तकविधिः समाप्तिमगमत् अथसूतिकास्नान प्रयोतिषेकरौद्रमाग्या- निलवासवांत्य नवमेन्हिपुंसांति थावरिक्ते शंभमामनंतिप्रसूतिकास्नानविधिमुनींदाः अथनामकर्म मंदनरत्लेवृहस्पतिः हाद शिदशमेदापिजन्मतोपित्रयोदशे पोडशेविंशतोवंहाविंशेवतःक्रमात् नारदीये सूतकांतेनामकर्मविधेयरकुलोचित नामकुर्यातुबालस्यमंगलंससमाक्षरैः तत्रैवगार्ग्य: मासनामंगुरोर्नाम दया लस्थहौपिता कृष्णानंतोच्युतश्चक्रीवैकुंगे ·प.प्र. गा. का. १७ थजनार्दनः उपेंद्रोयज्ञपुरुषोवासदेवस्तथाहरिः योगीशःपुंडरीकाक्षोमासनामान्यनुक्रमात् अत्रमार्गशीर्षादिः चेत्रादि क्रमरतिमदनरत्ने नाक्षत्रमपिनाभकार्यनक्षत्रसंबंधपितानामंकुर्यादिति नत्रोक्तशरवोक्तेः परिशिपि तदासरादिकंनामय स्मिन्धिष्णेयदक्षरं अथपितादेशकालोस्मृला अस्यकुमारस्यवीजगर्भसमुद्भवेनोनिब.हणार्थनामव्यवहारसिध्यर्थचनामक रणंचकरिष्ये इतिसंकल्प्य तदंगभूतंगणपतिपूजनंपुण्याहवाचनमातृकापूजनंनांदीश्राईकुर्यात् ततःकांस्यपात्रेनडुसपूर्णहे. मागणेशनामततः कुलदेवतानामननो मामलामततोनक्षत्रंततोव्यवहारिकशिवादिनामलिखिला. नामदेवताः संपूज्य शिशोदक्षि णकर्णेअमुकभक्तोअमुकनामासि इत्यादिनामनिउत्कातिष्ठनकृतांजलि: कुलदेवतानाम्नाआमुकनामावंतः सन्ब्रिाह्मणान् अभिवादयेत् आयुनाव त्वमुकनामाइति विप्रायुः एवमेवव्यवहारिणेननाम्नेत्यांदिवाच्यं ततः शतंदशवा-आमात्रानि विप्रेभ्य दद्यात् दक्षिणांचदत्त्वा विप्रेन्योआशिषोंगृण्हीयात् मंत्राः यावहीचीतरंगानुवहतिसरनदीजान्हवीं पुण्यतोयायाव- त्याकाशमार्गेतपतिदिनकरोषास्करोलोकपालः यावह दुनीलस्फटिकमणिशिलावर्ततेमेरुशृंगेतावत्वं पुत्रपौत्रीस्वजनपरि ताजीवशंभोःप्रसादात् 'आशीर्वादा सफलाःसंतुपूर्णा: संतुमनोऱ्या शत्रूणांत्वविनाशोस्तुमित्राणामुदयस्तव इत्याशिषाः इतिश्रीगागाभट्टकृतेबालाजीप्रभुचर्यकारितेकायस्थधर्मदीपेनामकर्मप्रयोगः अथदोलारोहः पारिजातेवृह ..

·स्पति: दोलारोहरुनुकतंयोदशमेहम्दशपिवा ज्योतिर्निबंधेगर्ग: आदशेलाशयनपुंसोहादशोदिवसः शुभः त्रयोदशस्तुकन्यायान नक्षत्रविचारणा. करवयेंवैष्णवरेवतीपुदितियेचाचिनक ध्रुवेष कुर्याच्छिशनानपतेश्वतद्ददांदोलनंवेसरिवनोनयति अपकर्णवेधः ज्योतिर्निबंधेगर्गः मासेषष्ठेसप्तमेवाप्यष्टमेमासिवत्सरे कर्णवेधप्रशंसंतिपुष्ट्यागुः श्रीविवृद्धयेमदनरलेवसिष्ठः मासषष्ठसतमेवावेध्योकर्पो-डादशेषोडशोन्हिहमाद्रौव्यासः कार्तिकेपोषमासेनाचेत्रेफाल्गुनकैपिवा कर्णवेधं प्रशंसतिशले पक्षेश दिने सचमृगरोहिणीहस्तचित्रापुनर्वसपुष्यश्रवण धनिशाखेतीषु रिक्तावर्जनिथोकार्य: मदनरत्नेसोवीराजपुत्रस्यरा जतीविप्रवैश्ययोःश्रंद्रस्थचायसीसूचिमध्यमाष्टरलामिका अर्थप्रयोगः उक्तकाले पूर्वाण्हेमध्यान्हेवामातुरुत्संगेलंकताशि शमुपवेश्य विष्णुशिवब्रह्मचंद्रसूर्यदिगीशगसत्यसरस्वतीकुलदेवता: संपूज्योक्तसूच्याकर्णवेधं कुर्यात् चंडेश्वरः गार्थमास यदयात्ताएं प्रथमंशिशो: अथनिष्क्रमण ज्योतिर्निबंधेयमः तृतीयेवाचतुर्येवामासिनिकमणेभवन मनुः मासेचतुर्येकर्त व्यशिशोर्निक्रमणंबुथैः षष्ठेवप्राशनमासितश्चेष्टं मंगलंकुले अवशिशक्तिर्नतुहिजोक्तिः तेनैतदन्येषामफीतिमेधातिथिः मदन रले हस्पतिः अनप्राशनकालेवाकुर्यानिष्क्रमणक्रियां विष्णुधर्मोत्तरे दिगीशानांदिनतंत्रतथाचंद्रार्कयोहिजः पूजनंयास देवस्या गगनस्यचकारयेत् बहिनिष्काशयेत्गेहाउंरखपुण्याहनि:स्वनः अपिताद्वेशकालौस्मृत्वास्यशिशो/जगर्भसमुद्भनोनिबर्ड ·गा- काणहाराबलायुर्वर्णोभिवृत्यर्थनिक्रमणकरिष्ये इतिसंकल्स्यगणपतिपूजनंस्वस्तिराचनमातृकापूजननांदीश्राइंकुर्यात् ततः पू. तिमास्चक्षतरजेषुचेंद्रादिदिपारुचंद्रसूर्यदेवगगनानांनामभिरावाहनादिपूजांकृत्वाशरवतूर्यमंगलखनः सूर्यचंद्रधनूनांदर्शन नंकारयित्वा पठेत् चंद्रार्कयोदिंगीशानांदिशांचगगमस्यच. निक्षेपार्थमिदंदग्रितमेरसंतुसर्बदा अप्रमत्तंप्रमत्तंवादिवारोत्रम थापिवा रक्षतुंसततंसवेदेवाः शकपुरोगमाः ततोषिप्राः करोतुसस्तितेब्रह्मेत्यादिआशिषंदपुः इतिश्रीगागाभट्टतेबाळा. जीप्रसुवर्यकारितोनिक्रमणप्रयोगः ५ अंधापरेशनं प्रयोगपारिजातेपाझे पंचमेचतामासि भूमोतसुपवेशयत् तत्र सर्वग्रहाः शस्ताभूमीप्यत्रविशेषतः विष्णुधर्मोत्तरे वराहपूजयेहपृथिवींचतयादिजानं अयपितादेशकालोस्मृत्वास्यकुमा रस्यसर्वारिष्ट शांत्यायुरारोग्यक्षेमार्थमुपवेशनंकरिष्ये इतिसंकल्स्य गणेशपूजनस्वास्तिवाचनमातृकापूजननांदीश्राद्धं कुर्या तू ततः/पीठेप्रतिमायांपूजयोर्वावराहपृथिवींचनाम्नाषोडशोपचारःसंपूज्यनदग्नेभूमीपंचसाप्ताधान्यपूजांवरचेकत्वा करो तुलस्तितेब्रह्मेत्यायेराशिषोयुः धान्योपरिशिसमुपदेश्यमृत्कंजयंस्मृत्वाभस्म नारक्षांकृत्यापठेत् रक्षेनंवरूधेदविसदासर्व- गतंशो. आयुःममाणंसक निक्षिपस्वहरिपियें आवेरादायुषरतस्ययकरित्परिपंथिनः जीवितारोग्यवित्तेवनिर्दहस्वा चिरेणखान् वरणाशषभूतानां मानासमसिकामधुक अजराचाप्रमेयाच सर्व भूतनमस्कृतां चराचराणां भूताना प्रतिसाचा- ·. व्ययाद्यसि कुमारंपाहिमानस्त्वं ब्रह्मातदनुमन्यतामिति अबेक्कटिसूत्रबंधयेत् शिष्टास्वनप्राशनदिनएपनिझाममुपदेशनचा ति इतिश्रीमागापट्टकतेबाळाजीनशुवर्यकारितेकायस्थधर्मदीपेउपवेशनप्रयोगः अथान्नप्राशनं मदनरत्तेनारदः पठेवा प्यष्टमकार्यनयानंशशनंशो लोगाक्षिःषधानप्राशनंजावेषुवा विष्णुधर्मोत्तरे ब्रह्माणशंकरविष्णुचंद्राऊचदिगीश्वरान् भवं- दिशश्वसंपूज्यदुत्वावन्हौतयाचलंदेवतापुरतस्तस्यधाव्युत्संगगनस्यच अलंकृतस्यदातव्यमनपात्रेसकांचनं मध्वाज्यदधिसंयु प्राशयोपायसंतुवा अयापत्तादेशकालोस्मृत्वा स्यशिशो/ज़गर्भसमुद्भवे नोविनाश,हारावलायुर्वशीच ध्यर्थमनभाशनंकार ष्ये रतिसंकल्प्य तदंगगणपति पूजनंसंस्तिगचनमातृकापूजनं नांदीश्राइंआचार्यचरणंचकुर्यात आचार्यस्थंडिलोलेपनोलेरखनाः द्यग्निप्रतिष्ठाग्निध्यानंकुर्यात् समिद्यमादायपुनर्देशफालौस्मृत्वाकरिष्यमाणेनप्राशनहोमेदेवंतापरिग्रहार्थमन्ना धानं करिष्ये अस्मि मत्वाहिनग्नानित्यादिचसषी आयेनत्यंत मुक्तात्रप्रधानंबह्माणंशकरविष्णुचंद्राऊदिक्षालानूसूमिंदिशभुवंरुणान्यस्येशषेणसि टकृतमित्यादिसद्योयट्ये इत्यंतमत्ताप्रजापतयेस्वाहेतिसमिनुयंडता परिसमूहनादिपूर्णपात्रनिधागंतंकृतां तबसर्पस्थिततंडुला नस्याल्यामृचतुरश्वतरोमुष्टिएककस्येदेवतायै निर्वपेन ब्रह्मणेनासेव्यमा निर्वामित्येवचतुर्वारं शहरायत्तासेव्यमान निर्वपामि पर चंद्रायअर्कायइंद्रायअग्नयेयमायनिरर्वतयेवरुणायंवायवेसोमायईशानायभूम्येदिग्निः सेव्यमा निर्वपामीतिनिर्वाप्यत्रि प्रक्षाल्यचरूं ·गाना पन्नः श्रपयित्या अधियार्यस्तंडुलादुत्तरतोउत्तार्यअभिधार्य आज्यादक्षिणतस्थापयेत् ततःशयानाद्याज्य भागांतकुर्यात् नतइदमुप कसितंद्रव्यं तस्यैवतायेयजमानरूयजेत् ब्रह्मणेस्वाह.८ शंकराय. विष्णवे. चंद्रायः अर्काय. दाया- अग्नये. यमाय. निकुनये. अरुणाय वायवे. सोमाय०८ ईशानाय भूम्ये - दिग्गय प्रतिदेवतंचरव्येणअष्टो अशेआहुत- योजुहोति शेषेण स्विष्टकतादिहोम शेषसमापयेत् ततः दधिमधुसुतमनपायसंच पाशयित्वा तांबूलंचदंयारत्नमविभाजनानि अग्रौनधाययालस्पृशेद सास्यजीविकेतिपरिक्षयत् अर्बप्राशन इतिश्रीगागाभट्टकनेबालाजीपवर्यकारितेकायस्थधर्मदीप अन्नप्राशनप्रयोगः ५ अथाब्दपूर्तिः गोडव्यवहारनिर्णये नांवरधारोत्तापूजयचचिरायुषं मार्कडेयनरोभक्तापूजयेत्प्रयत स्तथा तनादीर्घायुषव्यासंरामंद्रोणिर्प बलिं प्रल्हादंचहनूमतविभीषणमयार्चयेत् अस्यनक्षत्रंजन्मतिथिंप्राप्यसंपूजयेन्नरः पष्ठिंचधभक्तनवर्षेवर्षे पुनः पुनः निथिनतेतनाम्मानिलहोमोप्युक्तः आदिपुराणे सर्वैस्वजन्मदिवसेस्मातेमंगलवारिभिः सुरु देवाग्निपिप्राश्वपूंजनीयात्प्रयततः स्वनक्षत्रचपितरस्तयादेवः प्रजापतिःप्रतिसंवत्सरंयत्वाकर्तव्यश्वमहोत्सवः कृत्यचिंतामणी या उदुग्धतिलानदद्यावहस्तेग्रंथोचबधीयोत् गुग्गुलंनिंबासिदार्था दूर्वागोरोचनादिकं संपूज्यमावृविघ्नेशोमहर्षिप्रार्थयेदिदं जन्मतिथि योदयिकीयात्या तदुक्तंकृत चिंतामणौस्कांदे युगायावर्षवृद्धिवसप्तमीपार्वतीप्रिया रखेरुदयमीक्षतेनतत्रतिषियुग्मतेति अ ·थपितासगलोयगंकृत्वा नवववधरोदेशकालौस्मृताअस्यशिशोः दीर्यायुरारोग्यार्थवर्षवृद्धिदिनकृत्यकरिष्ये इत्युक्का प्रतिमा रक्क्षतपुजेषवागणेशंसूर्य-मार्कडेयं व्यासंपरशराम अखत्यामानंकृपबलिप्रल्हादूंहमुमतविभीषणं षष्ठीस्वनक्षत्रपितरोप्रजाप- तिंगुरुमाग्निचसंपूज्य शलपाणिमतेतनाम्नातिलहोमंचकवा गुग्गुलंनिवसर्षपर्वारोचनागुडानांपोडलीहस्तैबधामार्कडेयं- प्रार्थयता चिरजीवियथात्वंशोभविष्यामितथामुने रुपवान्वित्तवां वेवाश्रियायुक्त श्वसर्वदा मार्कडेयनमस्तेस्तुसतकमांतजीवन आयुरारोग्यसिस्थ्यर्थप्रसोद्भगवन्युने चिरजीवयथावंतुमुनीनांप्रवरद्दिज कुरुष्वमुनिशार्दूलतथामांचिरजीविनं मार्कडेयमहा- भागसप्तकल्मांतजीवन -आयुरारोग्यसिंध्यर्थमस्माकंवरदो भव पितात्वेनमितिवदेत् ततोगुडतिलयुतंदुग्धमादाय सतिलंग: उसंमिश्रंअंजमर्धमितपय मार्कडेयाइरलस्वापिनाम्यायुर्विवड्ये तिपिवेत् नतोगुडदेवाविप्रः पूज्याः तिथित वेस्कांदे रखा उन नसकेशानांमेथुनापगमौतथा अमिषंकलशहिंसांवर्षदोविनर्जयेत् तत्रैवततांतड़योरयस्यजन्मतिथि बेन अवृक्ष योगसंपातोविमस्तस्यपदेपदे कृतांतःशनि, जन्मनक्षत्रयोगेनदोषः तस्यसऊषधिस्नानगुरुदेवापिपूंजरं अयवर्धापनोविशेषो भविष्ये मासिप्रविष्टेमयमेवालवर्धापनंबुथैः राज्ञांचैतन्मुनिश्रेष्ठसमातेचविधीयतें वालानामाससमाप्तौअन्येषांसमांतेवर्षातइत्य र्थ कुमुदामाधवीगौरीरुद्राणीपार्वतीउमा कालीसरस्वतीचैवसावित्रीत्र ह्मणप्रिया सेतीसंज्ञातयामापुरिंतुष्टिसमन्विता न ·पिमः २. पडि परित्राणाज्जीवंतीनामषोडशी पूजनीया:प्रयत्नेनशूर्पमध्येविलिरख्यतु रजनीपिष्टतमेवापिलिखे घाऊकुमेनतु हरिदारजनीगं धेपुष्पेसगंधेश्वदीपरत्ननिवेदनेः पूजनीयास्तुसंस्थाप्यकुंकुमाधाःपृथकपृयक नामाभिस्थापनीयास्ताःपूजयित्वातुगालकं पूजयि वाअलंकृत्वा पूजयन्मातृपितरोबालवर्धापनेसति पुरोधाःपूजयेत्ब्रह्मनाजवर्धापन विधौ कुसुदायासमुद्दिश्यवंशपात्राणिक त्ययेत् एकेकस्याधनाट्यस्तुदद्याषोडशशोडश तंदोनितदर्थानि वेकेकमयापिका बहुपक्काममुक्तानिबहुपुष्यफलानितु सवासि नीझ्योविप्रेन्योदयाद्भक्तिपुरःसरैः प्रीयतांनुमुदाद्यामेवालकायुर्विवर्धिनी:। बलेनयशसातुट्याबलंमेवर्धयंतु प्रयच्छंतुतया रोग्यसोरव्यसोभाग्यमेवच नाममवणदेवानांअयंताभ्यःप्रदापयत् वस्त्रतांदूलपुष्पादि दिनैतस्मिन्प्रकल्पयेत् सवासिनीनांदे- यंत कुमुदापीयतामिति यःपूजयेसक्तिपुरःसरहिसहेमपूर्णबलंवृद्धियुक्तः इतिश्रीगागाभट्टकृतेबाळाजीप्रसुवर्यकारितेकायस्थ धर्मदीपोअब्दपूर्तिप्रयोगः ५ अथचौलं तृतीयैवर्षे यथाकुलधर्मेवाकार्य बृहस्पति: उत्तरायणगेसूर्येपसयोःशलकृष्णयो: कृष्णोंत्यपंचदिवसाचयित्वाशभस्मृतः वसिष्ठः हिविपंचमसप्तम्यामेकादश्यांतथैवच दशम्यांचत्रयोदश्यां कार्य क्षोरदिजन्मना अन्या निमित्याः वारा:शस्तानर क्षौरेसोमज्ञगुरुभार्गवा: हस्ताविपोष्णश्रवणनिष्ठादित्यपुष्य सोम्यचित्रेनवक्षोरेउत्तमानवना रका: जन्मनक्षत्रस्यनिषित्यत्वात् विने तिज्ञेयं त्रीण्युत्तराणिवायव्यंरोहिणीवारुणंतथा क्षारषण्मध्यमाःप्रोक्ताशेषाहादशगर्हिताः ·वसिष्ठः गर्भमातुःकुमारस्यनकुर्यात् चौलकर्मच पंचमासादयोकुर्याअंतनकारयेत् नारदः पंचाव्दात्मागतोयतुगर्मि- यामपिकारयेत् सहोपनीत्याकुर्याचदादोषोनपि यते इदंचनांदीश्राद्योत्तरमपिमानूरजोदर्शनकार्य मासुरंगत्वात् षटेवाड़- शवर्षेविवाहाब्दैनथेवच अंत्यर्वत्यांचजातायांनष्यतेमुंउनकचित् इति निषेधाच मुंडनं पुत्रान्दे विवाहइतिमंडनोपलक्षणं कुले ऋतुत्रयोदकिमंडनंनतुमुडने प्रवेशे निर्गमेनेष्टोनकुर्यान्मंगल त्रयमितिकात्यायनोक्तेः अथचौलप्रयोग: कर्तादेशकालोस्मृत्वा ममास्यशिशोवीजग समुद्भवेनोनिबर्हणहाराबलायुर्वर्णोनिवृध्यर्थचोलारव्यसंस्कारकर्मकरिष्ये इतिसंकल्प्य नदंगतंगण प्रतिपूजनपुण्याहवाचनमानुकापूजननांदीश्राईआचार्यवरणंचकरिष्ये इतिसंकल्प्य कुर्यात् पुनर्देशकीलोस्मृत्वाकरिष्यमाणहोमे, चोलंक स्थडिलादिकरिष्ये इतिसंकल्ल्य अग्निप्रतिछाप्य अग्निध्यात्वाअन्वाधानकुर्यात् अस्मिंचन्याहितग्नावित्याधारावाज्येने- त्यंतमुन्न्का अवप्नधानंत्रिवारमग्निपवमानप्रजापति अगिंवायुसूर्यप्रजापतिंचाज्येन शेषस्तिष्टकृतमित्यादिआधारांतंकुर्यात् प्रधान होमकुर्यात् प्रधानदेवते अग्नयेपवमानायस्वाहेति त्रिवारंजुयाद प्रजापतयेस्वाहा अग्नयेंस्वाहा वायवेस्वार सूर्याय प्रजापतये स्वाः इतिजुहुयात् (प्रजापतयेस्वाही अग्नये. वायवे. सूर्यायस्वा प्रजापतये. इतिजुहुंयात्) नतः शीतोष्णोदकथारायंएकस्मिना पत्रिकुर्यात् कुंतलानांसोरविधौफुमाराराग्यसिहये अदितिसंस्मरन् कुर्याशीतोष्णो दफधारकेतिमत्रेण तंतोनवनीतेनदना- ·1 गााकन फम. २१ वादिनयेनमदनिप्रदक्षिणशिरउदेत् ततो धृतेकर्षिशतिकुशपिंजूलमध्येपिजूलंत्रयदक्षिणेगोदानेनिधाय अदितयेनमइति सकेश नकुंशानचिनति सोमस्यापिवरुणस्यापि सवितायेनचायपत् ब्राह्मणस्तेनवपतकुमारारोग्यवृहये इतिछित्वा सकेशानुकुशा नशमीपर्णे स्तदसावेपुष्पैःसहमातुरंजलौनिदधाति सातानडुहचर्मस्थितानानडुहोमयमुक्तशरावनिदधाति एवंदक्षिणगोदा- नेचतुरिंकरोति उत्तरेगोदानेचतुरिंकरोति उत्तरेगोदानविः एवमेवविंशतिकुशपिंजूलसमातिः तनोयथासोरुभगे: केश र संशोधतेभुवि आयुरारोग्यसंपत्यायथासंशोभतादयं इतिझरधारांनिमृज्य शीतोष्णोदकेनवपनं कुर्वीत नापितंवदेत् त तः कुलाचारानुसारेणशिरवांरक्षयित्वा मुंडनकुर्यात् ततः कृतमंगलस्नानलमारंसमीपे उपवेश्य सिष्टकृतादिहोमशेषसमा प्यत्राह्मणेभ्यो दक्षिणांदत्वामार्थयत् तिगागाभट्टकृतेकायस्थदीपेचोलकर्मप्रयोगः । ५ उपनयने मोसतिथिनक्षत्रा णिनिषिद्धानि शौनकः जन्मनासनिषेधेतुदिनानि दशवर्जयेत् तृतीयापंचमीषधी द्वितीयाचापिसप्तमी पक्षयोरुभयोवैव- विशेषेणरुपूजिताः ममकसंग्रहः अनध्यायथनपूर्वापक्षयोवगलग्रहे अष्टकायुगमन्वादिप्रदोषस्यदिनेतथा भूकंपोल्कातु दर्शनकुर्यन्गोजीबंधनं तनेसप्तमीनवमीडितीयाचतुर्थीत्रयोदश्योनिषिहाः षठ्यांद्वादश्यांचपदोषेसापि कृष्णपक्षेचतुर्थीचसप्तम्या दिदिनत्रयं त्रयोदशीचतुष्कंच अष्टावतेगलग्रहाः तेनवरिपतिपदादिविधिः पुनरुपनयस्यनिमित्तानंतर्यलोपेतहिषयाज्ञेयः ।

·वचेत्रवैशाखशिततृतीयायामाघसप्तम्याश्वयुगमन्वादिनिषित्वानांविधिरपिशिष्टास्तु तत्रकुर्वेतिसर्वेषांजीवशकाचाराःप्रोक्तावते षु शानिनक्षत्राणियषुत्तुरेसुरोहिण्याहसोमैत्रेचासवे त्याष्ट्रसौम्यपुनर्वस्तू त्युत्तमंत्युत्तरायनं वृहस्पतिः ज्योतिषहस्तत्रयेपुष्प धनिष्पयोश्वपोष्णापिसोम्यादिति विष्णुभेषुपुनर्वसविधिरापस्तंवः अथोपनयनं आश्वलायनं गर्माष्टमेष्टमेचाष्ट्रपंचमेसप्तमपि का विष्णुः षोतुंधनकामस्यूपियकामस्यसप्तमे अष्टमेसर्वकामस्यमौजीबंधनमिष्यते तस्यकालोद्गयनपूर्व पक्षपुण्याहंषु देवावितिसूत्रेणपट्याध्यांये जोमिनिवाडव्यः माघादिषुचमासेषुमोजीपंचसशस्यतेमिथुने संस्थितोभानोज्येसमासनदोषहत अ वजन्मविषयस्तत्सूत्रग्रहणं निषेधस्तन्यशाविनां 'अयप्रयोगः तंत्रादोशनेशनपानवयहमरवः कार्यः तत्रपिता आचार्योवारमा- नः स्वलंकृतः सपलीकः कुमारपीठासनेउपविश्यनत्वाविष्णुसंस्मृत्य देशकालोसंकीर्त्य अस्यक्तमारस्यआचारोपदेशद्दारास्वजा तिविहितकर्माद्भिसिध्यय उपनयनारव्यं कर्मकरिष्ये इतिसंकल्प्य तदंगगणपति पूजनंस्वस्तिवाचनमातृकापूजनं नांदीश्रा दंमंडपदेवतास्थापूनंचकरिष्ये इतिसंकल्स्य. नांदीश्राद्धांतंकृत्वासूत्रवेष्टितसमित्कुशगंर्भाश्वपत्रेषु दिनी: नसिनी. मै. त्रा उमा पशवर्धनी भगवती. सवात्यपूज्यस्थापयेत् मृमयकलशद्वयेचूर्णलेपितपकानहिरण्यपूरितेनारीकेलेनकरपि हित अधिप्रगणपति आवात्यपूज्यस्थापयेत् ततउपरिचितानंद्वारेचतोरणानिधीयात् नतः काउपनयमांधिकारसिख्यर्थह ·पप्रः गान्कार २२ वयंपायश्रितंकरिष्ये गोदानहारातन्मूल्यद्वारावा कुमारोपिदेशकालोस्मृत्वा ममकामचारकामवादकाम भक्षणजनित प्रत्यवा यपरिहारहाराश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्ये कृत्रयप्रायश्चित्तंकरिष्ये इतिसंकरप्य नयवातिर्यकुमारहस्तेनचतुर्हस्तांपंचहस्तांवामृ न्मयीवेदीकृत्वा तस्यादक्षिणभागेअग्निस्थापनं अष्टादशांगुलंतंडूलचूर्णेनस्थडिलंकृत्वा तदुत्तरक्षागेद्रोपातदर्थमितितंड लेहतयमितंहलमितवामतोरण्यंचतुरस्र नानारंगयुमंडलंकृत्तीतत्कोपीनं परिधानार्थ कटिसूत्रअहंतवासआवरणार्थ- वासोंअजिनं धनुर्ध्यामेरवलांतझावअश्मंतकमेखलाउनरीयमुमवीतंओटुंबरंदंडंचस्थापयेत् तेतोज्योतिर्विदुक्तेशओम- हूर्तेतस्यांवेद्यांकर्ताप्रांउपुरखोपविश्य पश्रिमाभिमुखकुमारंआसनायेउपविश्य अंतः पटं भृत्वाश मुहूर्तेतन्मुखंनिरि- स्यकुमारकस्थापयेत् ततोविप्राः करोतुस्वस्तितेब्रह्मेत्यादिमंचानपठित्वा अक्षताकुमारोपरिप्रक्षिपेयुः ततः कर्ताकुमारंन दसिणः उपविश्य देशकालोस्मृत्वाअस्यकुमारस्यकरिष्यमाणे उपदेशहोमकस्थिडिलोलेपनादिसर्वकर्मकरिष्ये र तिषट्पात्रप्रयोगेन आज्यसंस्कारीतंकृत्वा कुमारस्यकटिसूत्रवध्वाकोपीनंपरियाय्य अहतं वासःपरिधापयदि शरण्यंसर्व लोकानांलज्जयारक्षणंपरं सपधारिबपतमतःशांतिप्रयछमें इनिमंत्रणवबंधुत्वा ततोऽजिनंचक्षर्मित्रस्यवरुणंबलीयस्लेज उत्तमंजरिष्णुवसननित्यमजिनंधारयाम्यहं इत्यजिनंधृत्वा ततोयज्ञोपवीतं प्रक्षाल्यहरिद्रयाअनुरज्यकुमारायदयात् परब्रह्मादि २२ ·देवत्यपपिपरमंस्मृतं प्रजापतेस्तमहजमुपवीतंदधाम्यहं निमंत्रणदक्षिणहुलमुत्पत्त्कंठेधारयेत् आत्मानमग्निंचांतरा कुमारमुत्तरेनीत्वाआचमेतु केशवादिनमोनारायणायनमोमाधवायनमत्याच्यम्यत्रणकार्य गोविंदायविणवेंकरोक्षालनं मधुसू नायत्रिविक्रमायेति.प्रोपोउपरिमृज्य गामनाय श्रीधरायोतिअधःनिमृज्य हषीकेशायेति वामे उदकंग्रहीतानोदकेननरसानिर त्येकंस्पृशत पद्मनाभायेतिपाद्रौस्पृशेन दामोदरांयेति शिरसि संकर्षणाय वासुदेवायेतिनासाउदो भयुम्नाय अनिरुवायोतिच क्षषि पुरुषोत्तमाय्अधोक्षजायोनिश्रोत्रदये नारसिंहायेतिनाभिं अच्युतायेतिरहदये जनार्दनायेदिकटे उपेंडायतिशिरसि हरयकृष्णायेतिबाहो कचित्तुआत्मतत्वायेतिस्वाहेतिप्रथमं विधानत्वायसाहेतिहितीयं शिवतत्वायस्वाहोनिंदतीयं तूणी मार्जनं कुर्वति नत्तोचाहिरासतरणादिआधारांतंकृताकुमारेणान्दारब्धः अग्नयेपरमानायतिभिः प्रजापतये अपये यायसूर्या य प्रजापतये इत्यष्टाहुनीर्हता अग्नयेरुत्तरतः कुमारंभाड्युवमवस्थाप्यस्वयंपाड्युसलिशेतु ततःसंहिरण्यकुमारांजलौन यंजलमापूर्यसहिरण्यं चाजलिमन्यनपूर्तिर्धारयेत् एचत्रिकृत्वों सवित्रेनमइतिसूर्यप्रजापतयेत्तापरिददामीत कुमार प्रजापति देवताकमनसाध्यायेत्ततः कुमारोः पादुपरिश्यलूणीसमिधमादायज़लनसरविम॒ज्य अग्नयेनमइति अग्निमुपस्थायअपि नत्वा आचार्यवस्पंलंकारादिभिःस्तोषयिताआचार्यपादोत्पाउपदेशंकुरुंइति प्रार्थत् गुरुः कुमारांजाहिंतांजलिनासहवस्त्रेण- ·प.प्र. २ गां. का. विसयित्वागुरु: कुंमारमनकोपरिवस्त्रंदत्वाकुमारस्यदक्षिणकर्णेस्वमंत्रंत्रिरुपदिशेत तत कुमारः, नमंत्रआवधार्यतेजोरूपंकर्णवर्मना हदिमपि मनसाध्यायेत् ततः आरायोमरवलामावध्य तत्रमंत्रः' प्रजयापशमिश्रोवर्सनत्यामितेचन औषधीभिश्वपय सादीक्षितारत्वंसमोधमा रतिमरवलामंत्रः तत: दंडधृत्वा आदांतंदमयित्वाचमार्गेसंस्थापयन्वयम् दंड: करेधृतोयरमात स्माद्रलयतोभयं, इनिमंत्रणइदंप्रदायममव्रतमुपदिशेत् तयथा स्वकर्मकुरु उर्ध्वाधरोशिष्योशोचाचमनंकुरुनित्यंश्नानादिकं कुरुदिनामास्वाप्सीः गुरीरधीनोभमंत्रानुसंबानशीलनपरोभवततःनवीनकांस्यपारहीत्वा भिक्षाभवतिददात्विति मानरं न्यांचा अप्रत्यारव्यायिनीतीक्षायांचयत् ताभिर्भिक्षात्लेनदनंतंडुलादिकंगरखेगात् ततोब्राह्मणांन्संपूज्यशतंयथाशक्तिमोजये. हा आमाकनिसंकल्प्य भूयसीदवाकर्मेश्वरार्पणंकुर्यात् तत तुर्थेहनिगणेशसंपूज्यकंशस्तंबंअष्टोन्यावनानिदत्वाआवाहि नमंउपदेवतानामुद्धासनकर्यात् गतेगागाभट्टकृतकायस्थधर्मपीपेउपनयनोपवीतधारणप्रयोगः अथश्रावणीपौर्णमास्यांविहितरक्षाबंधनोपवीतधारणप्रयोगः श्रावण्यापोर्णमास्याश्रवणनक्षत्रयुक्ताया तदभावेश्रव नक्षत्रंउक्तं पंचम्यांहलयुक्तदिनांतरेंगीतकार्य श्रावणीपोर्णिमासीचत्यहसंक्रांति युक्तातदानकार्य बडराचम्यप्राणानाय म्यआचार्याउपविश्य आचार्योदेशकालौस्मृत्वा करिष्यमाणआचार्योपदेशेभाचारोपदेशनिर्विमतासिध्यर्थभारणीतथाचरक्षा ·पंधनकर्मकरिष्ये निसंकल्प्य अस्मिकर्नुस्थंडिलोलेपनादिकरिष्ये रति अग्निप्रतिधापनांते अस्मिकर्माणदेवतापरिप्रहार्य मन्नाधान मित्याविष्यमाणदेवता आज्येन अक्षतेश्वरुणावाशेषेणविकृतमित्वायाज्यभागांतंकृता सावित्र्पेनमः ब्रह्मणे नमः अाधायै मेधाये. प्रज्ञायैः धारणाय सदसस्यतये अनुमतये ऋषिभ्यः इतिआज्येनता अक्षतेर्जुइयान अनये अहणसूर्येभ्य: अग्नयः शकुंताय. अग्नये. मित्रावरुणाभ्यां- अग्नये. पद्म! अग्नये मकैमः अग्रये. विशेष्योदेवेश्या अग्नयेोदामोमाया.अपये, इंद्राय अग्निमरुड्यः पवमानसोमाय. सोमाय. अग्नये संज्ञानाति. नौने: स्वाहांनेर्वागममंत्र अक्षताहुत्या नित्यब्रह्मयज्ञविभाय जलाशयेगत्वांगणस्वानंकरिष्ये इतिसंकल्प्य स्त्रात्वा भस्मादाय- ईशानाय नमरतिशिर सि तत्पुरुषायनमरतिमुरवे अघोरायनमइतिल्ट्ये. वामदेवायनमइतिगुत्ये. सद्योजातायनमतिपादयोः बह्मणेनमातिसर्वा गेरमात्वा ततोगोमयमादाय अग्रमग्रंचरंतीमोमोषधीनांवनेवने तासामृषसपत्नीनांपवित्रकायशोधनं तन्मरोगांवशोकांचनु दगोमयंसर्पदा सर्वोगेसंलिप्य स्वात्वा ततोभूम्येनमरतिभूमिप्रार्थ्य. तूष्णीस्नात्वामंदमादाय मृदुपरिकशांदूर्वाचंदत्वावम मेणाभिमंत्र्य रंदायनमः यमायं वरुणाय सोमाय. इतिपूदिप्रतिदिशंसूर्यायत्यूर्व अनंतायैत्यया सिस्वी कृष्णायनम रतिमूर्भि, संकर्षणायनम इतिमुरबे अनिरुत्वायनमइत्यक्ष्णोः बासदेवायनमइतिनासिकायां अधोक्षजायजमइतिकर्णयोः पुरु ·गाका २४. प.प. पोत्तमायनमइतिमीगयां मत्स्यायनमइत्यंसंयो: कूर्मायनमरसिवाव्हो: जनार्दनायदये कमलनाजायनामो मलापहारका यकक्षयोः वामनायनमः कुक्ष्यो विष्णवेनमाले गोविंदावनमइत्यूर्वोः मधुसूदनायनमःगुत्ये पद्मनाभायनमः पादयोः माधवायनमः हायोः हृषीकेशायतिसागेवुलेपयित्वा ततः सरितः सागरा:शैलास्तीर्थानिजलदानदाः एतत्वामभिषिचंतु सर्वकामार्थसिये रतिकुशोदकेनस्नात्ता आचम्य२ त्वराजासर्वतीर्थानांत्वमेवजगतःपिता याचितंतीर्थ मेदेहिसर्वपापैःप्र मुच्यते इतितीर्थप्राय जलमध्येयथाशक्तिप्रोणंनासिका धृत्वा स्नात्वाच्यम्य ब्रह्मादिदेवारतर्पयामीतित्रिः सत्येन निवीती सनकादिमनुष्यास्तर्पयामीतित्रिः प्राचीनापीती अग्निपात्तसोमयमाग्निकव्यवाहनपिस्तर्पयामी विनिः इत्येवंस्नानांगतर्प गंविधाय मृदावेदीकृत्वा नत्रपतिमाफलाक्षतापुंजान्यनमेषु कश्यपं. अत्रि. भरद्वाजं. विश्वामित्र. गोतम.जमदग्नि, वसिठं. अरूं धनींचामृत्यपूजयित्वा सव्येन कश्यपंतर्पयामीति एवमरंध्यंतं नर्पयित्वा सावित्रीतर्पयामीत्यादिहत देवतानांतर्पणकृत्वा यमतर्प- यामि धर्मराज मृत्यं. अंतकते. औदुबरं. दभंत. नीलं. परमेष्ठिनं वृकोदरं चित्रंत चित्रगुप्त इतितर्पयिता यमोनिहनापितृधर्म- राजोवेवसतोदंडधरश्वकाल: भूताभिपोदनकतानुसारीकृतांतमेतद्दशभिर्जपंति १ इतिश्लोकं दशवारंजपेत् नवोग्रहागत्यस्य डिले. प्रिनिधाप्यान्नाध्यात् अस्मिवन्दाहिनेपावित्यादिचक्षपीआज्येनेत्यंत अत्रप्रधानं सावित्रीब्रह्माणमित्या याज्येनेत्यंतं अनिअनु ·णसूर्यानित्यादिसंज्ञानांसाः प्रधान देवतादधिसत्तुद्रव्येणशेषणविष्टकृतंयज्ञोपवीतेनपरमात्मानंरांसबहनेनरुदमित्यादि आ ज्यजागांसावित्र्यादिष्य आज्या हुताईत्वा अग्नयेनमः अतृणसूर्येयोनमर्ति अवदानधर्मेणदाधिसकून्हुवा अग्नयेविष्टकृतं हुत्वा प्राजापत्यांयतःभोक्ताः संअगोवैष्णवंदधि प्राभामिदधिसअप्रीयतामप्रजापतिः इतिमंत्रण दधिसभाश्य कुशेर्माणुयि वा अवदानधर्मेणंयज्ञोपवीतसवदाय परमात्मनेनमइतिहुत्वा सदक्षिणांब्राह्मणेभ्योदलाउपवीतंनपंसूत्रंत्रिगुणचपवित्रकं सर्वस कर्मसिध्यर्थ उपवीतमहंदधे इनिमंत्रणउपवीतंधारयित्वा पूर्ववब्रह्मयज्ञात्वा यनबद्दोबलीराजादानवेंद्रोमहाबलः तेनतामपिव धामिरक्षमाचलमाचंल इतिमंत्रेणरक्षावध्वा गुरवेगांहिरण्यंदत्वा बाह्मणानपूल्य दक्षिणांयांतोषयित्वा स्वयं जीतेति रतिरक्षांचा धनोपवीतधारणकर्मप्रयोगः अथसमावर्तनमयोगः फर्तादेशकालोस्पृत्य गुरुसमीपमागत्य गार्हस्यायामांतरप्राप्तिद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ समावर्तनारव्यंकर्सकरिष्ये रतिसंकल्स्य गणेशपूजनंस्वस्तिराचंनंमातृकापूजननांदीश्राादिकृत्वा शिष्येणगवा दिदक्षिणादानेनंतोपितोहसमावर्तनं करिष्ये रतिपार्दाकुर्वियुत्तरंदत्वा समावर्तनकर्मणिस्थंडिलादिकरिष्ये रतिसंकरस्य पात्रा सादनकालेचोलवत्पात्राण्यासायमणिकर्णभूषणवासोयुग्मंत्रमुपानहोचेणुदंडंस्त्रंजकरंजवीजफलपिकृतमुहर्तनंतदभावेस र्षपपिष्टसगंपिततचंदनमनुलेपनं अंजनंउष्णीषचंस्थापयेत् ततः पवित्रकरणाग्रापारांतकृत्वाचौलवदटावाज्याहुतीर्खड्डयात् ·का. प.प्र. तत: स्मश्रुचोलपत्कुर्यात् दर्भनिधानादिनोलबड्पनांतंकृत्वा उतइर्तनेनोदर्तनांग:स्मायानं. ततो अहवासोभूवाबासःप्रावृत्य अ नुलेपनेनहस्नावनुलिप्य मुखमनुलिपेत् ततःक्षीरोदमयनेपूर्वउल्धृतंकुंडलद्वयं धियांसहसमुद्भुतंदधेश्रीरचलास्तुमे इतिकुंडलधा रणमंत्र: कुंडलेपरिधायसव्यदक्षिणनेत्रेअंजननांनी पुष्पजशिरसिबवाप्रदक्षिणेनोष्णीपसववारवेणवंदंडचहरूलेधृत्वामणि किंठे बवाउपानहोपरिधायतिटन अग्नयेस्वाहेतिसमियंहुत्वाविश्वेभ्योदेवेश्यवाहोतदंशसंमिधोजुहुयात. ततः विष्टकृतादि होमशषसमाप्य यथाशक्तिभूयसीदत्वा यवमधुपर्कपूजाभवतितरगत् समावर्तनानंतरंत्रिरात्रमाशोचंकुर्यात् इतिगागाभ हकृतेषाबाजीप्रभुवर्यकारितेकायस्थदीपेसमावर्तन प्रयोग: ततः विवाहमोंजीबंधनादि कर्मनिर्विमतासित्थ्यर्थ सा वरिटशांत्यर्थसर्वाभीप्रात्यय इदंहिरण्यं तुभ्यमहंसंप्रददे इतिसंकल्स्यपुरोहितहस्तेद्रव्यं दद्यात् अधिकाराभावाल्वयंक रोनिचेतपतितोभवेत् अथदिवाहप्रयोगः तत्रादौ प्राकृनिश्चयःविवाह मुहूर्ते कन्यापितग्टहेवरपितातत्संबंधिननगत्ता- कन्यापूजनकर्युः तद्यथा कन्यापितावरपिताचदेशकालोसंकीर्त्य करिष्यमाणाविवाहांगत्वेन-वाग्दानंकरिष्ये इति कन्यापिता. करिष्यमाणपुत्र विवाहांगत्वेनकन्यापूजनं करिष्ये इतिवरपितासंकल्पयेत् ततोनिर्विमतासिध्यर्थगणपतिपूजनंवरुणपूजनं करिष्ये इनिसंकल्प्यगणेशंपूज्यततःवरुणसंपूज्य पदाछिन्नपी ठोपरिकन्यामुपविश्यगोर्येनमइतिकन्यांगंधादिभिःसंपूज्य वस्त्र २५ ·सोभाग्यसो भाग्यंसर्वालंकारतोषिकं सौभाग्यायददेतुज्यतेनत्वंसागासवइतिवस्त्रंदयान नतोनानांविधानिरवानिरंम्याण्या भरणा मिचसोभाग्यायददेतुभ्यंतेनत्वंभगाभवेनि अलंकारान दत्ता नानाऋतुभवानीहपुण्यानिचफलानिच सफलान्दद तुभ्यमभिस्त्वंसभंगाजवेतिपूगीफलतांबूलनारीकेलादिमिः पूजयेत् नतःकन्यापितापंच पूगीफलानिहीत्वा अमुकप्रपोत्राय अमुकपोत्रायअमुकपुत्राय आमुकनाम्ने वराय अमुकप्रपौत्री.आमुकपोत्रीआमुकपुत्री आमुकनाम्नीकन्यांज्योतिर्विदादिष्टे मुहूर्तेदास्ते इत्यत्कापूगीफलाभिवरपितृवनेबध्या गंधाक्षतैःपूजयेत् ततः अव्यंगेपनितेलीबेदशदोष विवर्जितेमांकन्यांम दास्यामिदेवाग्निरारुसनियावितिपठेत् कोमुद्यांतु पित्राशस्यत्यसंशयमिति वंदोदित्युक्तं स्नाबेस्मातामरोगीणीमितिकचि पाठः ततःकन्यापिता .वाचादत्ताभयाकन्यापुत्रार्थस्वीकृतात्वया कन्यावलोकनविधोनिश्चितस्त्वंसरवी सवैतिवरपिता वाचादत्तात्वयाकन्यापुत्रार्थ स्वीकृतामया पुत्राचलोकन विधी निश्चितस्त्वंसरवीभवेति ततःउमौविमानसंधादिभिःसंपूज्यप रस्परंगंधादिभिःपूजनकुर्यात् इतिवाग्दानं ततोज्योतिर्विदोक्तशोमुहूर्तेआचारावप्रथमंमंडपस्तंबस्थापनंततीलिनटन यासस्तेलारोपणंहरिद्राबंधनादिकार्य ततःकन्यापंचभिः सप्तभिर्वाकरौमितांसप्तपंचान्यंतर सोपानांहरिहरमतेचतुर्हस्तांवेदी कुर्यात् ततःकन्यावरयों पितापूर्वर्दिनेवाकृताभ्यंग:यहमरदविनायकशात्यादिकत्वादेशकालोस्मृत्वा कन्यायाः पुत्रस्यविवाह ·२ गा- काकरिष्येइतिसंकल्प्यगणपतिपूजनंस्वस्तिवाचनमातृकापूजननांदीश्राईकुर्यात् ततः सूबवेष्टितसमित्कुशगओमपात्रेषुनंदिनीप.प्र. २६ मेत्रांउमाचपशवर्धिनीरावारय मृन्मयकलशड्यचूर्णलेपिते पकानं हिरण्यपूरितेनारी केलफलविहितेअविनगणपति आवा त्यषोडशोपचारेःसंपूज्यस्थापयेत् ततः उपरिवितानदारेचतोरणानिबंधीयात् ततः कन्यापितांवरस्यसीमांतजंकृत्ता रहांगणेवरंसमानीयमगलासने उपवेशयेत् स्वयमुदङमुख उपविश्यदेशेफालौस्मृत्वाकरिष्यमाणकन्या विवाहांगत्वेनस्टहाग तिवरमथुपणाहं करिष्येतिसंकल्स्य विष्टरोति त्रिरुकावरायविष्टरपंचविंशतिनामयंदयात् ततोवरः प्रतिग्र हामीति- तत्पतित्य विष्ठरोसिऋषीणांतुत्वभानंवरुणस्यत्र रुद्रस्यब्रह्मणोविष्णोरपितिधामिसर्वदेत्युत्तराग्रेविष्टरउपविशेत् ततः पायंप्रतिम्रत्यताप्रतिग्टहामीतिवरःतत: कन्यापितावरपादोप्रक्षाल्यपत्नीचोदकंदंद्यात् पृथिव्यांयारितीर्थानितानिती थानिसांगरेत् सागरेसर्वतीर्थानिपदेपूज्यस्यदक्षिणे इनिमंत्रणततोगंधदूर्वाक्षताफलयुतमये ३ ततोप्रतिगृह्यतामि तिदद्यात् नतोवरः मित्रायनमेइतिमधुपर्कमीक्ष्यप्रतिहामीतिरवांजलीहीतातत्पात्रेवामहस्तंकृतादाक्षिणांगुष्ठक- निधिकान्यांमधुपर्कमालोड्यवसायौनमतिपूर्वेरुद्रेश्योनमइतिदक्षिणेआदित्य योनमरतिपाश्रमे विश्वेश्योर्दैवेपन्यो नमइयुत्तरें भूतेश्योनमइतिउर्थ मधुपर्कक्षित्वागोकर्णाकृतिहरुनविप्राश्नीयात् ततःअमृतायनमइत्याचम्य यशसे- २६.

·प्रियेममरतिपुनराचम्य लोकिकोदकेनाचमेत् ततोदातागो!!: प्रतियत्यतामितिदयात् ततोवरः प्रतिगृहामीतिप्रति ग्रत्य- रुद्राणांमावेषसूगंदुहिआदित्यानांस्वस्नेअमृतस्यनायेगवेनमः उदकंपिबतुतणंभक्षयत्विस्युत्कागामुत्सृजेत् ततोदातावरमालंकारगंधमाल्याचैर्वरमयेत् ततः प्रत्यंगुरचोचरः प्राड्युखाकृतगोरी जायाः कन्याया: अंतः पटत्वास- लग्नतमपसार्यसखंनिरीक्षेत सलगपाणियहणंकेचिदिउँतिमुपदर्शनोत्तरमग्निप्रतिष्ठापनं ननः कन्यादान मिति हरदत्तः सरवनिरीदाणान् पूर्वमग्निप्रतिशपनमिति रुद्भधरः कन्या प्रतिग्रहोत्तरमितिनारायणवृत्तिः अथकन्यापिताउदगुरवः स्वदक्षिणेपत्तीमुपवेश्यकुशपाणिराचम्यदेशकालोसंकीर्त्य ममसमस्तपितॄणांनिरतिशयसानंदं ब्रह्मलोकावास्यादिकन्या दानास्पोक्त फलावाप्तये ननवरेणास्योकन्यायामुपादायिष्य माणसंतत्याब्रास्लपक्षेहादशांचराप्राजापत्येष्टावरानष्ट परान् पुरुषान्पविक्रीकर्तुमात्मनलक्ष्मीनारायणप्रीतये बालविवाहविधिनाप्रजापत्येप्राजापत्यविधिनावालंकृत कन्यादानमहंक रिष्ये इत्युक्कापठेत् कन्यांकनकसंपन्यांकनका भरणैर्युतां दास्यामिविष्णवेतुभ्यं ब्रह्मलोकजिगीषया पिश्चारः सर्वभूताःसा क्षिण्यःसर्वदेवताः इमांकन्यांप्रास्यामिपितॄणांतारणाचेति ततः कास्यपावर हस्तोपरिवधूहस्तोन्यस्यवरहस्तेसमोन क्षितमस्तु शिवाआपःसंतुसोमनस्यमस्तुरत्युत्का कन्यातार नुपुण्यवर्धतो शानिः पुष्टितुष्टिश्वास्तु तिपिकरणमुहूर्तनक्षत्र ·२७ गा- कासंपदस्तुपुण्याहंभवतोबुवंतु पुण्याहमिति विप्राः स्वस्ति भवंतः श्रीररित्वतिभवतः नतोअमुफप्रवरान्नितामुकगोत्रोत्पन्नाम नवमः कनामाहममसमस्त पितृणामित्यादिलक्ष्मीनारायणप्रीतयइत्मतंप्राग्वदुक्कामुकगोत्रस्यमुकनाम् प्रपोत्रांयाँमुकनाम्नः पोगा यमुकनाम्नः पुत्रायअमुकनाम्मेवराय श्रीधररूपिणेकन्यार्थिने अमुकगोत्राासुकप्रपौत्री आमुकपोत्री आमुफपुत्रींमम्आम् कनाम्नीकन्यामजापतिदेवत्यांयथाशमयलंकृतांप्रजोत्पादनार्यतुभ्यमहंसंप्रददें. इतिकुशययुतंजलंकन्याहस्तंवरहस्लेदद्यात सहधर्मचरणार्थमिति प्राजापत्ये संकरपा. मंगापिदत्ततिकन्यामातापिवदेदितियालिकाः ततोवरः प्रतिहामिस्वस्तीतिवदी न नतः कन्यापिताएकत्रि:संकल्पयेत् गोरी कन्यामिमांसोत्वंयथाशक्तिविभूषितां गात्रायवर्मणेतुभ्यंमयांदतंसमाश्रय क न्येममायतो भूयाः कन्येमेदेविपायोः कन्येमे पृष्टतोभूयास्त्वानान्मोक्षमाभुयात् 'ममवंशकुलजीतापालितांवत्सराष्टकं उ श्यमेवंमयादत्तापुत्रपौत्रप्रवर्थिनीतिपठेत् ततः कन्या दानप्रतिधार्थ इदंसवर्णगोमिथुनंसदक्षिणंसंपददे इतिदद्यात् शक्लोस स्यांताय कांस्यपात्रगवास्पदासिदासादिदद्यात् कन्याबांधवाश्वपोतकंदाः होमातेयोवनकदानमितिकेचित् ततःपात्रस्यक न्यादानोदकेनववरयो रभिषेकंकुर्युः ततः श्वतुर्वारपंचवारंवा वधूवरोसूत्रेणावेभ्य उपरितनमयोमार्गेणाधस्तनवापरिनि कास्य त्रिगुणेपीतंचकृत्वा हरिद्रापूर्णास्तुकांचनबयाधस्तनंनर हस्तै उपरितनंवधूहलेकंकणंबभीयान येनबरधोबलीराजादा ·नवेंद्रोमहाबलः नेत्रत्वामंपिबभामिरलेमाचलमाचलेति नतोडग्यासतारोपणवधुवरोकुर्यातां तत्रादौवनाततोवरेण ता त्रमंत्राः गायनमः यतायनमः भियन. धर्मायन प्रजापतये यशसेनमः इतिततः प्राङ्मुखोउपविश्य स्वयंन्यायदया त साचपरिदयातं स्तोमांगल्यंतंतुमानेंनममजीवनहेतुनाकंठेबभामिसभगवंजीवशरदांशत मिति सोभाग्यतंतुवधुगलेवधीयात अत्रकंकणबंधनं रतिकेचित् भूषणैश्ववधूंभूषयेत् नतोहरिद्रारखंडयुतानिपंचपंचपूगानि आचारालडूकयुतानिणनिधाय तक्र भाभ्यांवयूवराभ्यांगणपतिरावाहनादि दक्षिणोते षोडशोपचारैः पूजाकार्या ततःपुरोहित: तत्रनानिहुरिदारखंड्लडुकपूगीफ- लानिवथूबरेंयोःप्रावरणवरचपहवेगणपतिस्मरन्बधीयात् ततोषधूतंडुलपुंजेषुमहालक्ष्मीपाईतीशचीपूजयेत् तयथा मम सौभाग्यपोस्यर्थमिंदापयादिपूजनकरिष्येतिसंकल्प्य पूजनकृत्वाभार्थयत् .देवादाणिनमस्तुझ्यदेवेंद्रप्रियमामिनि विवाहा ग्यमारोग्यपुत्र लामंचदेहिमे प्रार्थयेत् ततोवरोवधूंग्रहीत्वांपूर्वकृत्येयाप्राड्युखउपविशेत् तबअन्यासवासिनीऐशान्यामं गल कुंभमलेकृत माभिपूर्ण उत्तरतोष दुपलेपनतम्यापयत्। ततोवरोविवाह होमकुति तयथा. देशकालोस्मृत्वा अस्यांपर णीतायांभार्यात्वसिध्यविनाहहोमकरिष्ये नदंगस्थंडिलोपना द्यग्निप्रतिशपनार्थ पूर्ववत्कृत्वा अग्न्याधानं अन्नाधानकु- र्यान् अनिर्दियाकर्मणिदेवता परिग्रहार्थमन्वाधानकरिष्ये इतिसँकल्प्य आम्मन्नन्याम्हितेग्नावित्यादिचंक्षषी आज्ये नत्यने ·प.प्र. २८. मुरका अनप्रधानंत्रिरग्निपवमानं अग्निप्रजापनिंचाज्येन अर्यमाग्निंवरुणााग्नेषाग्निप्रजापतिंचलाजद्रव्येणशेषणविष्टक तमित्यादिसोयस्य इत्यंतमुक्काप्रजापतयेस्वाहेतिसभियंहुत्वां भावर्हिः संनत्यपरिसमूत्यपरिस्तीर्युपर्युस्यप्रोक्ष णींमुवंप्रणीतांआज्यपाइऑबर्हिषीचासायपवित्रकरणा-द्याज्यभागांतंकुर्यात् ततः इंदमुपकापित द्रव्येणतस्येतस्यैदेवतायै- नममैति आचार्यात्ततः अग्नयेपर्वमानायस्वाहेतित्रिः अग्नये प्रजापतयेचहुत्व प्रत्यंङ्मुख स्तिष्ठन्धवःसांगुष्ठ पाणिगृहा ति भगोर्यमाचसविता देवामत्यं पुराद्धः तवहस्तस्वहस्तेनं गृहामिसभगाभातिमंत्रेण ततःस्वस्थानोपविश्य बंधवजसिमुप स्तीर्यतत्रकन्याश्चातान्योवाहिाजावपति ततोहविरवनंचप्रत्याभिघार्यअर्यमाग्नयेस्वाहेतिजुड्यात् ततौबंधनासह अग्नि- मुदकुंअंचप्रदक्षिणांकुर्यात् नरमंत्रा: अराद्रचक्षरपति निः शिवाचसमनास्तया सवर्चा:पूत्रसूर्देवकामाचसरवदा भवति ततोग्टहीतामववधूंउत्तरतोग्नेर्दक्षिणेनयदाश्मानमारोहयति चित्रसौम्यगुणैर्युकावीरसूत्वसव अश्मान मिममारोहावास्ये वमपिस्थिरेनिमंत्रणपत्रिोमादिअश्मारोहणांतंकृत्वाचतुर्थीमाहुति शार्पणतूष्णीमभायप्रेजापतयेनमइतिहत्वांतरतःउदकसंस्था सप्तनंडुलपुजांकृत्वा वधुः दक्षिणेनपदावरः सप्तपदानिकामति इटयेनम प्रथमउर्जेनमः द्वितीयंरायस्योषायोतितृतीयमायोभयाये निचतुर्थप्रजाश्यइतिपंचमऋतुष्य इतिपर्छसरिवश्यरतिसप्तमं ततःसप्तमेपदेपुरोहितोड्योः शिरसिसविधायपूर्वकुंभोदकेना ·मपलवेरभिषिचेन तनः सूर्यमुदीसस्वेत्युत्तायभूः सूर्यायनमइनि सूर्यपश्येत् दिनेविगाहेरानो ध्रुवमुदीसस्वेत्युक्त्वावधूः ध्रुवा यनमः भ्रुपश्येत् तेताविष्टकृतादिहोमशेषसमाप्य गासवर्णचदक्षिणांसंकल्प्य भुजीयात् ततो अन्दादशरात्रंवा अक्षारलवणा शिनोब्रह्मचारिणा बलकुर्बाणावधः शायिनोदंपतीस्यातां तेलासतचंदनादियथाचारकुर्यात्- ततः चतुर्यदिनेकन्यापितादशकालो स्मृत्वा तस्यकन्याविवाहस्ोत्तरांगत्वेनवरस्यवरपक्षीयाणांयथाविभवंवस्त्रैःपूजनंकरिष्ये परमावेशपात्रदानंकरिष्ये नाग णेशपूजनंस्वस्तिवाचनचरिष्ये इतिसंकल्प्य वरवपित्रादीश्ववस्वेः संपूज्यषोड़शलघुशूर्पवंशपात्रपतिमायांफलतंडुलपुंजेवाउ मामहेश्वराभ्यांनमइत्युमामहेश्वरोसंपूज्यप्रार्थयत् ऐरणीत्वमुमादेवीमहेशोगिरिजापतिः अतरलांपूर्जयिष्यामिरीसर्वकाम- दां सवस्त्रांच सदीपांचषोडशभिर्युतां परमात्रपदास्यामिकन्यादानस्यसिहये इत्युक्त्वा कृतस्यकन्यारानस्यसंपूर्णफलप्राप्त्यर्थ इरंवंशपावरमावसंप्रददेनममतिपठेत् वंशोवंशकर धोवंशोवंशविवर्धनः अनेनवंशदानेन तुटोऋषिंकरोतुम. वंशपात्रमि दंपुण्यवंशजातसमुद्भवं दोनानामुन्नमंदानमतः शांनिंप्रयच्छमे इदंतेचित्रकुतिनतःकन्यापितायदि अवर्षाभवेत्कन्यापुत्रवत्पा लितामया इदानीतुमयातुभ्यं दत्तास्नेहेनपासिताइति वराकेरयूमुपवेशयेत् ततोपरोयानेनववासहग्रहंगत्वातत्राश्रियेसंपूज्यस्था- पितानांमातृणोमंडपदेवतानांचपूजांकृत्वाविस्सृज्यवस्त्रग्रंपिककेणमोक्षोकृत्वाविप्रान पूजयेत् इतिगागाभट्टकृनेबाळाजीम- ·२ गा-का-भुवर्यकारितेकायस्थधर्मदीपेधिवाहप्रयोगः .भथसंस्कारवादंत्येष्टि प्रयोगः .अंत्येथिस्विविधामाधवीये॥ पूर्वाक्रि - प.प्र. २९ यामध्यमातथाचैवोत्तराःक्रियाः विषकाराः क्रियात्धेतास्तासांभेदंशृणुष्षमे आदाहाहादशाहाचमध्येयाः स्युःक्रियानृप ता:शक्तामध्यमामासिमास्येकोदिष्टसंज्ञिताः प्रेतपितत्वमापनेसपिंडीकरणादनु क्रियतेयाःक्रिया-पुत्रोच्यतेतानृपो. नराः पितृमासपिडेश्वसमासक्तिंगतैलथा तत्संघातगतैश्चैवराज्ञावाधन,हारिणा पूर्वामध्या बंकर्तव्याः पुत्रायेरेवचो तरा: आद्यामारण्यावयबपिडदाजकालवल्यंतक्रियाः पूर्वा महिकोंद्दिष्टमास्योनाब्दिकसपिंडीकरणांता: मध्यमा:आ ब्दिक श्राडुमारभ्यषण्णवृतिश्राहरूपीउत्तराः तत्रपूर्वमध्ययोर्धनयाहिणांसपिंडानांसोदकानांचाधिकारः उत्तरासपुत्रादी नामेवतेन भागिनंयादेर्थन ग्राहिणोपि ओर्षदहिकपुत्रत्वेसपिंडीकरणांतमावंश्यकनादिकादिवपितृव्यमातुंअदितर्पणम पिनावश्यतेषामप्युत्तरक्रियात्वात् पुत्रपौत्रप्रपौत्रा भाव और्षदेहिकाधिकारिणः तत्कर्तव्यंचसंक्षेपत्उक्तंकत्सातरेब्रा नकदा चित्स्वगोत्राय श्रार कार्यमगोत्रजैः नसमाप्तव्रतस्यापिकर्तव्यंब्रह्मचारिणः श्राहादिमातापितृभिः नतुतेषांकरोतुसः नित्यंगुंरुक उस्थस्यगुरुः संबह्मचारिणःनिरन्ययें सपिंडेतुमृतेसतियदान्वितः तदशौचंपुराचीाकुर्यात्तसितवकियां यतः किंचिनकर्त व्यंन्चान्येषांकरोतिसः गुरुः करोतिशिष्याणां पिंडनिर्गपणेसदा कृत्वातपितृकाशोचं स्वजातिविहिनंचयत् धातुातास्वयं २९ ·चक्रेतद्धार्याचेन्नारयते तस्यनावरूतचक्रेयस्यनास्तिसहोदरः दत्तानांचाप्य दत्तानांकन्यानांकुरुतपिता चतुर्थेहनितास्तेषा कुरितसमाहिताः मातामहानांदोहित्राः कुर्वेत्यहनिचापरे तेपितेषां कुर्वेभिहितीयेहनिसर्वदा जामातुःश्वशरश्चके षांतोपिचसंयता: मित्राणांदशपत्यानांश्रोत्रियाणांगुरुस्तथा भागिनेयसतानाचसर्वेषांचपररुचिः श्राइंतुकार्यश्थमंस्नात्वा- कृत्वाजलक्रियाः मृतराझिसपिंडेतुनिरपत्येपुरोहितः मंत्रीपानदशोचंतुकृत्वापश्चात्करोतिसः. ब्राह्मणानन्यवर्णानानकरो तिकदाचन. कामाल्लोनाद्भयावापिकृत्वातज्जानितांब्रजेत् पुत्राः कुर्वेतिवित्रस्य क्षत्रविभूट्योनयः सतादृशेभ्यः पुत्रेभ्योन करोति कदाचन स्वमाताकुरुतेतेषांवोपितस्याश्यं कुर्वतां तिचतुर्यइति कंन्याचेत्कर्तातदाचतुर्थेहनिसर्वान्वयवापिंडान्- समर्पयेदित्यर्थः एवमयपिज्ञेयः दक्षिणोत्यास्त कन्यादिहारापिदशाहपर्यतमेवयवपिंडारफारयति नवविवाहरमशानयो ग्रामंप्रविशतादितिस्मृतिसंचारमूलं कन्यादीनामप्पिकर्मानधिकारः स्वाशोचाधिरेष्. तुत्रापिपुत्रेषुविद्यमानेषुनान्येनवाचये- त्रिवधामितिवचनात् विविधकियायांपुत्रस्येवाधिकारःसचौरसोदत्तकोबा दौरसेतदेषांतुपुत्रत्तनपरियहरतिकलो पुत्रां नरपरिसंन्यानाम् एउचओरसपुषसतैपि दत्तकस्येवाधिकार प्रतिकेचित् अन्ये तुं पुत्रपदंपुत्रप्रपौत्रयोः उपलक्षणं पुत्रप्र. पित्रिषुमसदसकस्यनाधिकार इत्याहुः पुत्रस्यच अनुपनीतस्याप्यधिकारः अनुपनेतापिकुर्वीतमंत्रवत्पेर्गेमेधिकां ययसो ·गा-का प.मः नचूडस्या धदिचस्यात्रिवत्सरइत्युक्तः नश्चमंत्रोच्चारण गुरुद्वारा नाभिव्याहारयेब्रह्मस्वधानिनयनादलत्युक्ते सर्वाभावे धर्मपुत्रोवाकार्य अपुत्रेणरुतः कार्योयाहताक्प्रयत्नतः पिंडदानक्रियाहतोर्धर्मसंस्थापनायचतिव्यासोक्तः अत्रमरणस मयदानान्युक्तानि आसन्नमृत्यनादेयागोः सवत्सांतुपूर्ववत् नदायदिनशक्नोतिदातुंवैतरणीतुगाम् शक्तान्योरुक्कदानत्वान दयाच्छ्योमृतस्यतु उत्कांत्यादीनिदानानिदशदंयान्मृतस्यतु गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधान्यंगुडानितु रोप्यंलवणमित्याहु दशदानान्यनुक्रमा गारुडे तुलसीसनिधो कृत्वाशालग्रामशिलांतथा तिललोहंहिण्यंचकार्णसंलवणतथा सप्तधान्यशि तिर्गावराकेकैपावनस्पतं तिलपायथाशक्तिशय्यादानंचकारयेत् अथप्राय चिन्तप्रयोग: पुषादिनासन्नमृत्यंपित्रादिज्ञात्वा पडब्यब्दंसार्धाब्दवाप्रायश्चित्तंकारयेत् यथासप्तपंचवीनेकवाविपर्षदमुपवेश्यावासास्वर्णरोप्ययोनिकंतदर्धवागोस्त- चतुर्गणंवा वृषस्यत्येवंषगोष्टषण्मूल्यनिधायसाष्टांगंप्रणम्यतेः किंतेकार्यमितिपृटोममजन्ममृत्यद्ययावत् ज्ञाताज्ञान कामाकामसकृदासकृत्कायिकवाचिकमानसिकसांसर्गिकस्पृष्टास्पृष्टभुक्ताभुक्तपीतापीनसकलपातकातिपातकोपपातकसं करीकरणमसिनीकरणअपात्रीकरणजातिवंशकरणप्रकीर्णपात कानांमध्येसमावितानांनिरासार्थमनुग्रहंकृताप्रायवित्तमुप- दिशंतुभवतः इत्युक्त्तासर्वधर्मविविकारोगोतारःसकलाहिजा: ममदेहस्यसंशत्यिकुर्वे तु द्विजसत्तमाः मयाकृतं महाघोरज्ञा ३० ·तमज्ञात किल्विषं प्रसादः क्रियतांमत्यंशानुज्ञांप्रयच्छय पूज्येः कृतंपवित्रोहंभवेयंदिजसत्तमः इतिपटेत्शृणुयाहापुवादिस्त स्यत्यादिवदेत् नतःसन्यास्तस्यतुशक्त्यनुसारेणप्रायश्चित्तमनुवादकाग्रेवदेयुः ततःआचारानिबंधपुस्तकस्यानुवादकस्य पूजा- कृता तसोदक्षिणांपापांनुसारेणयात् तनःसभ्या: अमुकेनप्रायश्चितनपूर्वोत्तरांगयुतेन यथाशक्तिप्रत्याम्नायबारातीर्णनतंशः त्योभविष्यसीत्यनुवादकायेविर्षदेयुः शोध्यस्त्वनुग्रहइत्यत्त्वानयादोगत्वाचम्यदेशकालोस्मृत्वाममजन्मप्रतीत्यादिनिरासायी मित्यंतमुक्कासन्योपदिष्टममुकप्रायश्चित्तंपूर्वोत्तरांगयुतममुकप्रत्याम्पायनारायथाकालंकरिष्ये इतिसंकल्प्यु यानिकानिचपापानिब महत्यासमानिच केशानाश्रित्यतिसंनितस्मारकेशान्वपाभ्यहं इतिकंक्षोपस्थचयॆकेशश्मभूनरवानिवांपयित्वा आयुर्वलमिनि दतधावनं कृत्वांचूष्णीस्नात्वाचम्य मृदमादाय अदितनिक्षिप्यशेषांसागेसंलिप्य कुशोदकेस्त्रात्वाचम्यगोमयदधिदुग्य त कुशोदकैःस्नाताआचम्य वासःपरिधानंतिलक चकत्वागवा मंगेषुतिसंनिभुवनानिचतुर्दश यस्मात्तस्माण्डिवमेस्यादिहलोकपर अचेतिगोदानंकृत्वा महाविष्णुप्रीत्यर्थचतुरादियुरमान्यामानानिदत्वा आज्योमकुर्यात् स्थडिलादिमनिप्रतिधांतेन्वाधानां तंसमिहयही मातेावर्हिषीसचाय परिसमूत्रपरिस्तीर्यपरिषिच्यप्रोक्षणीस्करप्रणीताआज्यपात्राणिम्याप्य पवित्राणिआ ज्यसंस्कारांतेमरंवंसमृज्याग्निपिज्यप्रधानहोम अग्नये वायवे मूंर्याय प्रजांप्रतये नमइति सप्तविंशनिकृत्तासमंकृत्वा पा ·प.प्र. गा-का ३१ जुङ्गयात् :विष्णवे ब्रह्मणे चंद्राय, इंद्राभिश्यां अग्नये वायये सूर्याय प्रजापतये अग्नये विष्टकृते नमइति दशा तीर्ह त्वाग्रतग्रहणं करिष्ये इतिब्राह्मणान्पृश्यातूष्णींपिबत् विप्रहारा होमकेंचित् स्त्रीश्रद्राणांनहोमः ततःप्रत्याम्नायैः प्रायःनि समाप्योक्तहोमोविष्णुः श्राइमतः गोदानंचकृत्वापूर्वोक्तदशदानानिक्कुर्यात् गोमंउक्तः सर्वसस्याश्रया भूमिर्वराहेन समु हता अनंतसस्यफलदायतःशांतिप्रयच्छमे महर्षेौत्रसंता तिलानां हिरण्यगर्ममितिहिरण्यस्य कामधेनोःसमुद्भर्टस वक्रतुपुंसंस्थितं देवानामाज्यमाहारोत्यतःशांतिः शरण्यं सर्वलोकानांवाससः संर्वदेवमयं धान्यं सर्वप्रीतिकरंमहत् प्राणिनां जीवनोपायमतः• तथारसानांप्रवरः सदेवकरसोमतः ममतस्माच्युसालक्ष्मीदुदस्वगुडसर्वदा गुडस्य प्रीतिर्यवः पितॄणों तुविष्णुशंकरयोःसदा शिवनेत्रो नित्यमतः रौप्यस्य यरमादन्नरसाःसर्वेनोत्कृष्टालवणंपिना शंभोःप्रीतिकरनित्य मतः . लवणस्य. ततोवैतरणीदन्यात् ममयमद्वारस्थनदीसरवोत्तारणहारा सरप्राप्त्यर्थं वैतरणीदानंकरिष्ये गोविनं चसंपूज्य गोपुच्छंगृहीत्वापूर्वत्कुलसुच्चार्येमांधेनुहमशृंगाम्रोप्यघुराम कांस्यदोहनांकृष्णावस्वांघंटायलंकारामतुझ्यमिमा संप्रदर्दनममेत्युत्का यम हारमहाघोर घोरावेतरणीनदी तर्नुकामोदाम्येतां तुष्यवेतरणीनदी इतिपठेत् ततः प्रतिगृहीता यां धेनुकेत्ये प्रतीक्षस्वयमहारेमहालये वितितीर्घरहं देवी वैतरण्यै नमोनमः इतिपठित्वाविसर्जयेत् मोक्षदहिहषीकेशमो ·क्षदहिजनार्दन मोक्षधनु प्रदानेन मुकुंदनियतांनयोनि मोक्षधेनुं रोहिकामुभिकंयच्चसप्तजन्मार्जिनऋणं तत्सर्वसिद्धिमा यातु गम्मतांददतोममेति ऋणधनुं अन्यजन्मार्जितं पापंमनोवाकार्यकर्मभिः तत्सर्वनाशमायानुगोप्रदानेनकेशव पापधेद- यात् अथ दुर्मरणेपाश्चित्तं तवचांडालादिहतेंतरिक्षमंतकृच्छातिकृच्चांद्रायणतारर्णानि रजस्वलासूतिकात्यस्पर्शम्लेच्या हतेचेकृच्छाब्दः उोच्छिष्ट्रोधोच्छिष्ट्रोयोच्छिष्टवाडालश्वव्यादस्यशेरबहामरणेशवेकृमिकीमेद्भवेत्रीषट्पंचदशकृच्छा निचांवयंवा अंत्यजस्पर्श.कृ छाब्दमेव प्रपातविषवानवकृपाः शृंगीविप्रचोरायेरात्म.घाने शवपर्युषितकृच्छ्वयं अशोच्य मरणेप्येवंछंदोगपरिशिष्टे दुर्बलस्नापयित्वा शहचेलाभिसंबृतं दक्षिणाशिरसाधूमो बर्हिपत्यानिधापयेत् मृत माश्यक्तनात्या व्यशधवस्त्रोपवीतिनं • चंदनोक्षितसर्वोगेसमनोभिर्विभूषितम् हिरण्य सकलान्यस्यक्षित्वानीयषुसमसु मुरव्येषपिपिधा येननिहरेयुःसत्पादयः सप्तछिद्राणितवेव् कर्णेनेत्रेमुरवे घाणेहिरण्यशकलंन्यसेंदित्यन्यत्रोक्तं आमपासमादायप्रेतमाम पुरःसरं एकोनगच्छेत्तस्यामधप्रत्यत्स्टजेद्भदि उधमादनं कार्यमासीनोदक्षिणामुरवः सव्यंत्वन्वाच्यशनकैः सनि पिडदा नवत् अथपुत्रादिराप्नुत्यकुर्याद्दारुचर्यमहत् ततोत्तानं निपात्येनंदक्षिणा शिरसंमुरवे उत्तानत्वं हिजानांतु अन्येषांनुत्यधो मुरवत्वं अोमुरयोदक्षिण दिक्चरणस्तु पुमनउत्तानदेहानारीतुसपिंडेरेपिबंधुभिरित्यादिपुगउर्धदेहिकशिरोमणोनिरनिकम्नुचितोपरि ·फप्र. गा-कार प्रेतमुत्तरशिरस्कंअधोमुरवंदक्षिणशिरस्कंउत्तानंदास्थापयेत् आवस ध्याग्निनातुदक्षिणशिस्समुत्तानं आहिताग्निस्तु प्राशि रसमुत्तानमितिव्यवस्था एपमेवपितृमेधपहतो अत्रदाहेअमत्रत्वं निषेकांनीतिया पुत्रिकैतिवाराहात अथप्रयोगः पुत्रादि: अत्यासनपितु:मृतोकृष्णादिनामजपंकृत्वाकारयित्वावामृतंज्ञात्वासपिंडा: वृहाः मुक्तकेशा:शवंप्रज्छाद्याइदेशनयेयुः दाहदेशोगामादाय्यादिशि ततः पुत्रादिः मृतस्यधिोशिष्टदेहिकाधिकारसित्यर्थकत्रयंसेकस्य ततः कसोपस्या जपनंकृत्वा वाससःधिभिभामः शिरःप्रवृति अंगुलिपर्यंतंपादतलवज्यं प्रेमाच्याय चतुर्थक्षागंतस्यस्थित्वातेनात्मन उत्तरीयंकुर्यात् हादशाहांतप्रेतकृत्येतदेवधार्य ततःपुत्रादिः अपसव्येनदेशकालोस्मृत्वाआमुकंगोत्रस्यममपितुः अमुक तस्यप्रेतत्वविमोक्षार्योर्ध्वदेहिकंकरिष्ये इतिसंकल्प्य प्रेतंप्रक्षाल्य वपनंकारयित्वापुनःप्रक्षालयित्वासगंधिद्रव्येणअ. नुलेपयन् ततःशनिदेशेपंचभूसंस्कृतेकव्यादाग्निसंज्ञक मग्निज्वाल्यगंधमाल्यःसंपूज्यतस्य मुरव्यसप्तछिदेषहमशक- लान् तदभावे आज्यंयासिस्वानववस्त्रबेष्टितंवृतातंकवाचितौउत्तरशीमधोमुरवंपुरुषमुत्तानास्त्रियंनिपात्य असोपरसो. कायस्वाहतिं तूष्णीवाज्याहुतिंदत्वाशिरस्थानेनिंदद्यात् मंत्रस्तुबाराहे कृत्वातुदुष्कृतंकर्मजानतावाप्यज़ानता मृत्फकाल वशंप्राप्यनरपंचत्वेमागतं धर्माधर्मसमायुक्तंलोभमोहसमायुत्तं दैहेयंसर्वगात्राणि दिव्यान्लोकार सगच्छतु ज्वलमानमा ·वन्हेिंशिरस्थानेदापयेत् चतुर्वणेषुसंस्थानमेवंभवति पुत्रिके चतुर्वणों क्तिरनुपनीतारिजपरा क्रियानिबंधेगारंडेबन्ये मंत्राऊक्ताः त्वंभूतकृज्नगयोनेत्वंलोकपरिपालक उकःसंहारकस्तस्मादेनं स्वर्गमतनयति ततः किंचिखवेदग्धेसजलंकुंभमा दायपादतोप्रदक्षिणत्रिः परिक्रम्य.त्रिरश्मनाकुंभंभित्वाकुंभंक्षिस्खाअवेस्य माणावालपुरः सराजलंगत्वापूर्वधृतवस्त्रप्रक्षाल्य पुनः धृत्वांवामनामिकयाजलमालोड्य बृद्याताः स्नात्वातीरेदर्भपाषाणनिधाय मजुदर्भतिउजलपूर्णाजलिंकाश्यपगोवामुक प्रेत शर्मणाएपंततिलांजलिरूपत्सितु उपतिषता मिनिला सर्वेदाक्षिणा सुरवासीमातुल राज्ञांउदकदानं कृताकृतं.कीवार्तृगः भनीपतितैरुदकनकार्यतेभ्योप्यन्यैर्नदेयं वंत्रिंशत्पंचदशवादिनानिप्रत्यहंदयात् प्रत्यहमेकपृद्धिकदिवाकार्या वतोबालपुरः सराजलादुत्ताधिोदशपर्वनिष्पीड्यरंहरिस्थित्वाचीणिनिवपत्राणि विदस्याचम्यगोमयसर्षपवृषांबुदग्निमपिस्पृश्या श्मनिपदंनिधावग्रह प्रविशेयु: वृद्धाः शाकाफ्नीदकंनकुर्युः ततोमन्मयपात्रहये पंकाई यहंगाप्रेतायस्मा होति जलंपिब दमिति क्षीरं दद्यात् दशरतिहेमादौ प्रत्यहं भूमोकर्ताभोजनसमयेनंसकत्सयेत् ततरुअहमुपवासःक्तिलधामनोवा अधः शय्या सर्वेषायावृदाशोचं प्रथमदतीयसतमदशमेषुज्ञातीनांसहभोजनं तुञ्चदिवेषनरावों अस्थिसंचयनं नवप्रथमदिनीयत तीयचतुर्थसप्तमनवमेषुश्रदाणांविशेषतो दशमेन्हिततरंतुझओमार्केमंदतिथिसुराकंपादहिपादत्रिपादकर्तृनक्षत्रवदि- ·प.म. गा-का- नकार्य कर्जा:देशकालोस्मृत्वा अस्मतापितुः अमुकगोत्रस्य अमुकतम्यपेतत्तनिवृत्याउत्तम लोक प्राप्त्यर्थ अस्थिमंचय श्रा करिष्ये इत्युत्का रहलोकंपरित्यज्यगतोसपरमांगतिं मनसावायुरूपेण तात्मनियोजयेत् अमुकदंते आसनमुपति उता एवमध्येगंधंपुष्पं धूपंदीपंआच्छादनंउपतिष्ठताएपक्रव्याददेवताभ्यः प्रतायतत्सरिभ्यश्वत्रीण्यामानानिदवावृत क्षीरोद कोश्नितिप्रोक्ष्यपलाशशारदयावितेस्मयोत्यांराष्टकनिष्ठिकाभ्यांशिरसउरसः पाण्यापार्ययोः पादयोः अस्थिन्यादायपंचगव्येन गंगोदकेनप्रक्षालनं गंधायर्षितानि क्षोमेणावध्य नवकुंभनिधायशरावणादिक्त्वा तत्रावकाशमीपपलाकायुतंकुंझनवंसं स्थाप्य ऋष्याददेवताभ्यःप्रतायतत्सविष्यवानिय कुंओषुपिंडानदयात् नमःऋयादमुरव्येभ्यो देवेभ्यरहस्सर्वदा स्म- शानवासिनोदेवाः शवानांपरिकीर्तिताः तस्योनमुद कुंभमक्षय्यमुपतिष्ठतु येवस्मशानदेयास्युभगवतःसनातना: तेस्मत्सकन शाहण्हतुबलिमटांगमसंयं मेतस्यास्यशमाल्लोकानप्रयच्छंतुचशाश्वतान् अस्माकमायुरारोग्यंसरपंचददत्ताञ्चिरं रतिम स्मशानवासियोमध्यमं प्रतायतद्दक्षिणेतत्सरवीश्य वदत्वालायात् शिधन्यस्थी निगेगायांक्षिपेत् तत्पयोगस्तुहे मश्राईतर्पणंचकृत्वा अस्थीनिपंचगव्येप्रोस्य हिरण्यमधुतिले संयोज्य मृतापिंडेनिधायदक्षिणामुखः नमोस्तुधमाय तिजलं प्रविश्यसमप्रीतोस्लुइतिक्षित्वाविप्रेभ्यः दक्षिणांदत्वापुनः थाइतर्पणंकुर्यात् अवधरादानंगोदानादिदानं कुर्वेति र २३ ·दमधिमासेशकास्नादौनकार्यदशाहमध्येतुनदोष, अथपायेन्याई अमुकगोत्रस्यामुकप्रेतस्थमनुष्यलोकात्नलोकं गच्छतः पायेयसिध्यर्थपाययश्राइंकरिष्ये इत्यकाकुशबटोइहलोकेपरित्योतिप्रागुक्तमंत्रानेइदेते आसनमुपतिष्ठतां एव मर्थ्यगंधंपुष्पंधूपंदीपंाच्छादनमामान्नंचोपतिष्टता इतिसर्वत्र वदेत् ततःपिंडस्यदर्भासनमुपतिष्टतु दर्जस्योपरितिलो दिकं अमुकंगोत्रीयांमुकनाम्नेप्रेतायेआममुपतिष्ठतां पिंडस्योपरितिलोदकं उपति अंजनाभ्यंजनांधायुपचाराउपतिष्यतामि ति पंचपूजादक्षिणाच. अयमेवसर्वप्रेतबाहानांप्रयोगः एवंननश्च्छादन भाईकुर्यात् अत्रवस्त्रदानं अyनक्श्राई तच विषमदिनेषुप्रथमतृतीयमंचमसप्तमनबमेकादशेषुकार्य..आमुकतत्वमुत्स्याउत्तमलोकंप्राप्त्यर्यमार्पोन्हिविषमश्राईफारि ध्ये ततोसिदिव्यलोकत्वंकृतांतर्विहितारपथः मनसावायुभूतेनविप्रेताहेरियोजयेत् इनिमंत्रणश्राइंकुर्यात् तपिंडारजुन मजेदेनाशोचभेदात्यावदाशौचंप्रेत पिडारतिस्मृत्या ब्राह्मणादिषुदशहादशविंशत्संख्याकारतास्तथापिकलौसर्वाशोचेषु- दशाहस्मरणात् प्रेतयःसर्ववर्णेश्युपिंडांदयादशैक्चेतिपारस्करोक्तः दर्शवतेच आमान्नेतिहलायुधःचरूणतिशिधाबााँ सय शोचेप्रदातव्यासपियुगपत्तथा व्यहाशोचेमदातव्या प्रथमप्येरावाहि द्वितीयेहनिचत्वारस्कृतीयेपंचमेवहि अत्रदे- शस्यकतुर्ताव्यस्यचेन्यज्ञेयं प्रयोहनियहव्यंतदेवस्याहशाहिकं यंत्रयहीयतेनिडोतबसर्वसमापयदिति व्यासोक्तेः प्रथमे ·गा-का- प.प. हनियोदयात्सदशाहंसमापयदिनि शातानपोक्तेः अनामियादिति मिताक्षराकारः पिउंदयादित्यन्येपिंडदातुर्मध्येसरणेन ब्दंनाकार्यासाचाविशिष्टाकातिकेषित् आदितः पुनः कार्येत्यन्ये अथप्रयोगः ऐशान्यांवेदिकृत्यातेजसेमृन्मयेवाचरुंअप यित्वासकुनापतिलमधुपतयुतंकपित्य मात्रंपिकृत्वा तिश्यायुलाअमुफगोत्रस्यांमुकंप्रेतस्यमूर्थाचक्षदंतावयवसंभूत्यै- थमाहिकदेहपूस्कपिउँदानंकरिष्ये द्वितीयाहादौहितीयेत्यादि ततः पाषाणाविष्णुसंपूज्यदर्भासनं पुनारलळंकृत्वा मुको नित्यादिमूर्धावयवसमूत्येतद्देहपूरकःप्रथमाहेरोषतेपिंडउपतिष्ठतां तिलोदकंपूर्ववत जंगीराजतुलसीपत्राणि पिजले क्षिपेत् अंजलिदानंनुउक्तमेव एवंदशाहतसंकल्पविशेषः चक्षश्रोवनासामुरवा ययव निष्यत्यर्थ मितिहि. गलांस जव- क्षोनिष्पत्यार्थमितिद्वंतीयेविषमवाह नाभिलिंगगुदनिष्पत्यर्थमितिचतुर्थ जानुजयापादावर्यव निष्पत्त्यर्यमितिपंच- में सर्वमर्मनिष्पत्यर्थप मज्जालेदोमांसस्मा युनाडारुपावयवसंभूत्यै सप्तमे दंतलोमनरयावयवानिष्पत्यर्थअष्टमे वीर्या वयवसिन्ध्यर्थमितिनवमे विभवाई क्षतिपासामितिदशमे प्रत्यहमजलिसंरत्ययोदकुंभावदेयाः अत्यशक्तीतु पिंड यज्ञा चुतोदेयंप्रेतेयानंदिनत्रयमितिलेयं दशादेनत्ववयव सिख्यपिउंदत्वा त्रिकोणांवेदी कृत्वाप्रेतसखिभ्यः प्रेताययमा यचपिंडत्रयंदत्वापूषध्वज उत्रोदकं कुंभांनिवेयकाकबलिंदत्वा तैलेनाप्यंजनंजलेसित्वाप्रेतस्पृष्टवाससीत्यक्त्वां पुत्रपत्नी ४ ·सर्वेलस्यव्यसअपपनकुयुः व्यास: आशोचात्यदिनक्षोरंजनन्यांचयुरोस्मृते आपस्तवः अनुभाविनांरपनअनुनाधिनक निधारत्येके- पुत्राइत्यन्ये शबवानुभावनइतिगोड ततःस्नात्यविधर्मोद्रकांजलिंदत्वासर्षपकल्लेनतिलामलकैस्निात्तग्रहंतेयुः अथेकादशाह वृषोत्सर्ग: मात्स्यनकरोतिवृषोत्सर्गतीर्थवापिजलांजलिं नददातिसुतोयस्तापितुरुत्सर्गरावसः तथाएकादशीन्हितस्ययस्यना सूज्यतेवपः प्रेतलंसस्थिरंतस्यदत्त श्राहशतेरपि नीलवृषलक्षणंबाोलोहितोयस्तवर्णेनमुरणेपुच्छेतुपांडुरः वेतःरखुरवृषा णांन्यांसनालोवृपउच्यते जनस्त्रोवत्सद्वादेयाकावासंभवतोपिया अयप्रयोगः उपवीति: तिथ्यादिसंकीयासकगोवामुकतत्त्व विवृत्यारुदसोकपास्यपोत्सर्गकरिष्ये नंदाचसमनांवरुशीलापयस्विनी सरामपंचमीभेक्ताषमातुःप्रपूजयेनवा ना नईशानेकुंभेरुदंसंपूज्याग्निप्रतिवाप्य ब्रह्मासनंत्या प्रणीतापात्रहयोगियोर्जलंक्षीरेप्रणीययायसंपिटचरुचकृता आदोईह रतिपय आज्यभागावंत परिवितिस्मृतिरपेयेवानिषद् ततः आधारोआज्यभागोच. ततः प्रजापतयेंद्रीयामयेसोमायचा. ज्यंहुतापये रुद्रायपशपतये शर्मयउपायेश्मनाय भगायमहादेवायेतिपायसंहता पूष्णेसाहति पिष्टमहत्वाइयो:विटकतंहुत्वा आज्येनप्राजापत्यंतानवाहुतीर्तुत्वावपंचतस्त्रोपकांवावत्सतसमलंकृत्य अत्रहोमस्यवेदमत्ररुक्तः परदेहो मेनेतिमदनपारिजा- तः अन्येतुनाम्नाहुतिः ततापूषमार्निचतुः परिक्रमरुद्रकुंदके पिपंगौश्वगंभरगलंकृत्यरुद्ररूपविप्रायैतत्पायमासनंग ·अंतिचतु पर्योदना सम्म प्रतापविश्यमत्वार्यामानानिदत्वावृपोत्सर्गाईप्रतिधार्थदाक्षिणांदत्वा वृषपदद्यादिति केचित नाप-प्र. नतोवामांगनाविभूलनदक्षिणेचक्रेणाव्यत्ययेनवावृषंगांतपित्वाकुशतिलहेमजलयुतं पुच्यमादायदेशकालावुत्का अमुकगोत्रस्यासु कप्रेतत्वविमुक्तिदारारुद्रलोकप्राप्त्यर्थ इमंवृषवत्सतरीसहितंरुदैवतममुकगोत्रायामुकतायोत्सृजामि युष्मायंपतिदंदास्य तेनपतिना स्वांदवरततेनश्रीरुद्राप्रीयतामित्युत्का अपसव्येनपुच्छोदकमादायामुकतदंतेवृषवत्सतो.पुच्छोरंकसुपतिर तामितिपठेत् धर्मरत्वंषरूपेणजगदानंदकारकः अष्टमूर्तिरधिष्टानमनः पाहिसनातन वृषोहिमगवान धर्मचतुःष्पादः प्रकी र्तितः घृणोमितमहंमल्याप्रेतंवर्गनयत्यसो अयंहियोमयादन्तः सर्वासांपतिरुत्तमः नुश्यंचेतामसादनाः पत्नी: सामनोर माः वृषएवंमयादत्तस्तारयतुसर्ददा ब्रह्मणेपूर्णपात्रंआचार्याय सहिरण्यंगोमिथुनं दत्वा विसृज्ये परार्पणम्कुर्मान् रतिय पोत्सर्गः ततःपूर्ववन्नवश्रादं कृत्वा मतांतरेत्वकृत्वामहे को दिष्टंकुर्यात् देशकालोसंकीर्य प्राचीनावीति अमुकगोत्रस्यामु. कशर्मणः प्रेतस्यप्रेतत्वानिवृत्या उत्तमलोक प्राप्त्यर्यमहेकोद्दिष्टंकरिष्ये निसंकरस्यामुकगोमपेतस्यमहे कोहि क्षणमुपनियत एवंपाधासनार्घ्यगंधपुष्पधूपदीपाच्छादनानिदद्यात् घृताक्तमामममुष्पप्रेतायस्वाहेतिहुत्वां ततोआमपरिवण्यामुफगोवान यामुकताय इदम्गमंसोपस्करप्रेतहस्यर्थमुपनिष्ठतामितिदत्वापिंडार्थमत्कृत्वामुकगौत्रस्यामुकप्रेतस्यप्रेतत्वविमुत्यर्थमहेको ·रिटेयपिंडदानं करिष्ये पिंडस्याधोदासनमुपतिष्ठतु दोपरितिलोदकमुपतिपतु अमुकगोत्रायामुकप्रेतायप्रेतायराष- आमपिंड प्रतिउत्तु पुस्लिलोदकंदत्वागंधापुपचारःसपूज्यविप्रदक्षिणाभिःसनाष्य प्रेतालंकारवस्त्रादिपितुर्यदाहनादिकंसं यूज्यगंधगायैस्त गाई मोक्रेतंदर्पयेत् अभिरम्यतामिनिविस्टज्य अमुकगोत्रस्यामुकप्रेतस्यविप्राय आमान्नदानेन विप्रतुति द्वारा प्रेता. यनमस्त्वीतिभतोवंतु प्रेता यनरत अनादिनिधनोदेवः शेरवचक्रगदाधरः अक्षय्यपुंडरीकाक्षतमोक्ष प्रदोभव अभिरम्यतामिंतिपिंडप्रवाहणं कुर्यात् ततोषसगणवाई. झपोखरस्तपासोमापश्चैवानिलोनला प्रत्यूषश्वप्रमा सवषसंवोटोप्रकीर्तिताः अमुकगोत्ररत्या मुकप्रेनवरूपिण: वसगणश्राद्देपो रावब्राह्मणमामंत्र्यस्नानपापागेयष्पधूपदी पासारनानिदत्क अथावामानानि एवंगामुक तायामुकगोत्राय इदमामानं यथाशक्तिसोपस्करप्रेनंतृप्त्यर्थमुपतितामिति दत्वा पिंडपज्यदक्षिणादानांतंकुर्यात् एवंरुद्रगणआई अजैकपादहिषुभ्यपिनाकीवृषवाहनः वीरभद्रश्च गिरिश शंकरना महायशाः स्थाणुर्भर्गबागवानदाएकादशः स्मृताः अयशय्यादानं देशकालोसंकीामुकगोत्रस्यामुकं शर्मणः - तस्यप्रेतत्वानिवृत्यर्थशय्यादानंकरिष्येइतिसंकल्ल्य विप्रंतामधुपर्केणाभ्य प्रेत प्रतिमासंपूज्य शिरः प्रदेशेपतपूर्णकुंपा र्वतःसप्तधान्यानिनिधाय मुक्ताफलंसूर्यायेमाशय्यांसारदासमयींमूलिकोतरखदाउन्नां प्रेतपनिमायुक्तांगंडोपधानयुक्तां ·गाका २ घृतकुंभकुलांसप्तधान्यान्वितांतांडुलकर्पूरकुंकुमागरुचंदनन्दीपिकोपानहछंत्रचामराममनोजनयुक्तांशय्यानुभ्यमहंसंप्रदा प.प्र. देतिसंकल्प्य ततोयथाशक्तिदक्षिणांदत्वाप्रतिगृण्हीता दानस्तुतिपठेत् ततस्तुतिकरंलाशय्यायामुपवेशयेत् इतिश न्यादानप्रयोगः अथमासिकानि कर्तादेशकालोसकीामुकप्रेतस्य आयमासिकोनमासिकहितीयनैपक्षिकचतुर्थपंचम पऊन पसनमअरमनवमदशमएकादशहादशऊनाब्दिकानि श्राद्धानिसपिंडीकरणाधिकारसित्ध्यर्थेवरचंकालेकर्त- व्यानिअपकृष्यमंत्रेण करिष्येति संकल्याधमासिकेक्षणमुपनियतामिति एवंषोडशविमान कुशवन्बानिधायायमासिकेर दंतेपायंइत्येवंसनवप्राइवत्कृत्या पोडशामायानिपिजाबदद्याद अथसपिंडी करणं अथप्रयोगः देशकालोस्मत्या आ मुकप्रेतस्यतत्वनिवृत्त्यावस्वादिपितृलोकप्राप्त्यर्थ एकोद्दिष्ट पार्वणोभयात्मकंसपिंडीकरणाकरिष्ये अस्मसितुःअमुक प्रेतस्थानेसणंदत्वा भवद्भिः प्रसादः कर्तव्यः ततःसव्येनकामकाल विश्वेदेवस्थानें क्षणंदता इत्यादि अस्मपितामहस्यामु कनाम्नावसरूपस्थाचेत्यादि एवमस्मत्सितुःपितामहुस्यामुकरुद्ररूपस्थानेत्यादि एवमस्मसितुः प्रपितामहस्यामुकस्यादित्यरू पस्थानेइत्यादि एवंपविप्राः कुशवटबोवा अक्रोधनः शोच परिजिजपः सर्वत्रतस्यानेनवाइवत् पिशेपार्वणवत् ततापरे पुःसंकल्पः पुनःक्षणरत्वा देवेचतुरखमंडलंकृत्वातहक्षिणेप्रेतायतकोणं पितष्पोप लंकृत्वाकमणपायंदत्वाचम्य कामेकालस- ३६ ·ज्ञकाविश्वेदेवाः समाध्यत:समाव प्रेतस्यापितृपितामहाः समाध्यामित्यासने पूपवेश्य नीवीचंधनंकृत्वा उपांतश्राहक मकरिष्ये कुरुत्युक्ते कामकालसंज्ञकाना मित्यासनंसपासनं त्रास्यताधर्मोसि देवेक्षणःकीयता तयाप्रामुदानि ए संहितीयदेव ततोबंर्घ्यपात्रसंपन्नेससंपन्नेइत्युक्त्वा कामकालसंज्ञका विश्वान्देवाभवत्सयथायथं आमहायष्ये. आवाहयेत्युक्तेकाम कालसंसक्रेन्योनमः आगच्छतुमहाभागा इति आवाह्य कामकालसं देवोअमितिप्रियेदत्वा पात्रंन्युजंकृत्यागंधपुष्पधूपदीपाच्छादनंचदत्वा • पूर्णतांवाचयित्वापसव्येनापितुः अमुकूगोत्रस्य अमुकस्येरमांसनमुपति उता स्वासनप्रामोतुभवानित्यादि तःपितुः पित्रादीनां पार्वणवदासनादिदंत्वाचत्वार्यर्यपात्राणि तत्राद्येत्तारिपवित्रा- णि त्रिपुत्रीणि ततोमुकगोत्रामुकप्रेतएषते!मुपतिष्ठता मिनिदत्वा अद्येत्यादि अमुकंगोऽस्याभुकमेत्स्या>पिपिताम हायैः सहसंयोजयिष्ये इतिसंयोजयेत् एकंपवित्रपितमात्रेदत्तामुकगोत्रामुकतवपुत्रामुकेन वसरुपेणसहसंमृज्य सायुज्यं गच्छतितंदर्येनिनीयवंतपित्तामहेनरुद्ररूपेणेनिहितीये स्वप्रपितामहनादित्यरूपेणसहति तृतीयेततःपरवानुगंन: प्रतापितरलददामियः शसंभवतु शेषाणांजयताचिरजीविनाइत्यभिमृशेत् ससर्जनोत्तरपेतार्थार्घ्यदानमिति. ल: ततःप्रोतपित्रादिभ्यःपार्वणवदय॑त्रयदलान्युनपात्रंकृत्वागंधप्लष्पधूपदीपाच्छादनांर्तकृत्वा प्रेतायतसित्रादिभ्यश्वदत्वासपूर्ण दानपा ·प.पर मा मा-का नांवाचयित्वाप्रेताययमायनेयमाइतिरुपतिछतामिति पाणीहुत्वातपित्रादिषुचाग्नौकरणंकृत्वा देवपित्रेतपित्रादिष चामानानिसंकल्पोजिसपिंडंविकिरंदत्वाग्रहपांकानुसारेणस तुभिर्वाप्रेतायतपित्रादिषयः पिंडान्दत्वा अयेत्यादि अमु कगोषस्थामुकप्रेतस्यप्रेतत्वविमुजयापस्वादिपित लोकपास्यर्थ तस्मिन्पिड़ोपित्तापितामहप्रपितामहानांमुफगोत्राणां अमु कदानांवसरुद्रादित्यसरूपाणाडे सहसंयोजयिष्ये तात्पिडप्रेधाकृत्येक भागंमधुना दाय कश्यपयोंत्रामुफप्रतपित्राम- गोत्रेणासुकवसरूपेण सहसंयुज्यि राषतेपिंडः तस्मतेसधानमः एवंद्वितीय मागंपितामहेनरुद्ररूपेणतृतीयभागंप्र. पितामहेणादित्यरूपेणवतःपषवोनुगप्रतः इतिभागुक्तमंत्रमुत्का पिंडपूजादिकृत्वा दक्षिणदत्तामाक्षतुंदत्वाशेसमा पयेत् ततापायेयप्राइंकृत्वावर्षोठयावत् प्रत्यहसुदकुंभश्राईस्वस्वकालेमासिकानिचकुर्यात् इतिश्रीगागासइकतेकायस्थध मदीपेसपिंडीकरणप्रयोग: ५.अथामावास्याश्राद्दप्रयोगः कर्ताधाइदिनेपूर्वेयुःप्रातः सकृचिरामिषभुक्तासार्यवाहिजटहंग स्वा प्रणतिपूर्वममकरिष्यमाणपार्वण श्राइविश्वेदेवार्येक्षण कर्तव्यः इतिकुशेनफलतांबूलेनवाब्राह्मणनिमंत्रयेत् एवंद्वितीयंताभ्यां तथोक्ते अक्रोधने श्रादुर्मणः इतिमंत्रपठेत्.परेरिति सोकंपठेत. पूर्वेधुरितिमंनेसायासविनिर्मुक्तः कामक्रोधपिवर्जितः भवद्धिर्भवितव्यंन चोभूतेश्रादकर्मणि इतिमंत्रपठेत् ततस्तयेवापसव्येनकरिष्यमाणश्रादेपितृस्थानतामहंनिमंत्रये एवंपिता ३७ ·महस्थानेप्रपितामहस्थानेच. एवंमातामहादिस्थानेश्रयइतिषद् वैघदेषिके दाविस्पोअशक्तावकोवेशदेवेपितृपार्वणचेकेक मेव एकोमातामहड्तामंत्रयः ततस्तहिनेपरेगुर्वापण्मुहूर्तानंतरं द्विजानाय तेषामनिषिदिनेश्मश्रूकंर्मकारयित्वास्मा- नीयजलतेलामलकोहर्तनादिदत्वामध्यान्हेस्तातानागतानमांजासिनिधन स्वतंस्पृष्टासरवागत मिति तोक्ने हिसचम्यदेश- कालोस्मृत्वास्मारिपतपित्तामप्रषितामहानांमुकगोत्राणाममुकनामविसरुद्रादित्यस्वरूपाणांपार्वणश्रांरंसपिंडंसदेवं पार्वणविधिनाहविषासद्यःकरिष्ये गोमूत्रगोमयान्यांद्वारे पादेशमात्रमुत्तरदक्षिणयोः चतुरस्त्रंवृत्तंत्रमंडलंचकला तबकुशा नदेवेयवान् पित्रेनिलांक्षिपः ततउभारदमुख सत्येनपुरूरवाईकसंज्ञकाविश्वेदेवाः इदंषल्पायनममइजिवादयोजलंद स्वा एवंदेवहितीयेविदत्वापिच्यविकृतापसव्योस्मत्पितः अमुक शर्मन्गोत्रामुकवसरूपपाबं एपितामहेचरुद्ररूपा दित्यरूपेझेयम् एवंमातामहादिकेच. ततो हिरावांतःस्त्रात्वाचम्य देवोप्रामुखोदेवेभ्योनमः इंदमासनमास्यतामिति चामेनासनस्पृध्या दक्षिणनविप्रानुपवेश्यएवपित्र्ये अपसव्येन् उद रवान् ततःप्राध्यामातामहानां श्राहारंवसानेपा दस्पर्शतथार्चने विकिरपिंडदाने हिराचमनमिष्यते ततःसव्येन अपवित्रः पवित्रोंवासर्वावस्थांगतोपिला या स्परेत्युडरी फाक्षसाह्याभ्यंतरेशषिः पुंडरीकायनमइतिभाहीयव्यस्य तिलारक्षखसरानिनितिलारविकिरेन दीपान दद्याद ·प्र.प्र. गा.का ३८ आमानादीनां पवित्रतास्तु केचितु सतव्यांधादशार्णषुमृगा-कालांजनेगिरी कवांकाःसरोहीपेहंसा: सरसिमानमे ते पिजाताकुरुक्षेत्रेब्राह्मणायेदपारगाः प्रस्थितादीर्घमध्यानं यूयंतेभ्योवसादथ अमूर्तानांचमून्ना पितृणांदीप्ततेजसा नमस्यामिसदातेषाध्यायीनांयोगलक्षषां आमोगयांध्याताध्यात्वादेवंगदाधरं वस्वादीबपितॄन्ध्यात्ताततः श्रात्प्रवन तते ततोपसष्येन देवताभ्यःपितृभ्यश्चमहायोगीज्यएवच नमःस्वाहायैस्वधायैनित्यमेवनमोनमः इतित्रिर्जस्ता देशकालौस्मृत्वा अमुकगोत्राणांअस्मसिटापतामह प्रपितामहानाममुकनाम्नांतथागोत्राणामस्मन्मातामह प्रपितामहप्र- मातामह युद्धप्रमातामहानाममुकनाम्सदेवंउपांतपार्वण श्राद्धंकरिष्ये कुरुषेतिरुक्के पुरुरवावसंज्ञकाविश्वेदेवाः इ दमासनंकुशपात्रमासनेदेवेक्षण: क्रियतामिति कुशंदता तयेत्युक्तैमानोनुभवानित्याहप्रामुवानीतिविप्रः वंद्वितीयदेवेतनो देवाग्रे पात्रहयंकुशड्ये स्थापयित्वानत्रजलंयवान्गंधपुष्पाणिक्षित्वा विश्वान्देवान आवाहयिष्ये इतिवृष्यवाहयत् अनु ज्ञानयवः आग/तुमहामांगाविश्वेदेवामहा बला: येअत्रविहिता ग्राहसावधानाभवतुते. तिहिजकरांगुर्वाग्रहोत्वो पिया दवा आगच्छति आवाहन ततोदेवेपाबाणिसंपन्नानि इनिध्यातेससँपन्नानि देवकरेपषित्रेदत्वादेवइयोअय॑नमइ- त्ययं दत्ताोनमइतिसादधृत्वा एवंद्वितीयं दत्वापापविभादिकत्ता देवेश्यःस्थानमसीतिपात्रमुत्तरतोन्युअंकुर्यात् ३८ ·. केचिन्युजनांदेवेनेति । ततोविश्वेदेवाएषवागंध इमानि पुष्पाणि एषधूपः एषदीप: दमा यादनं दंयज्ञोपवीतं एषोलंकार इदं तांबूल मितिदत्वा देगर्च संपूर्णतामित्यर्चपूर्णतावाचयेत् ततोयुभदनुजयापिपायर्चनं करिष्योति पृश्ना कुरुप्चेति अनुज्ञातोप सव्येन वामंजान्वायास्मसितुरमुफनानोवसरूपस्येदमासनस्वधानमइति वामोदिगुणमुग्नान्कुशान्दत्ता एवंपितामहादोमा तामहादोकृत्वापियक्षः कियतामितिप्रार्थ्य तयेत्युक्तःप्रामोतुभवानितिप्रायं ग्रामवानित्युक्त एवंपितामहादोमातामहादौ चकुर्यात् ततःपित्र्यब्राह्मणांदोकुशेषुषपत्राणिसंस्थाप्यतेषुजलंतिलगंधपुष्पंचदत्वा-गापितरंवसरूपं भवसावाहयि ध्ये इतिस्पृवावायेत् । अनुज्ञातपितस्यावाहयामीतिमूर्धादि पादांतंतिता विकिरेत एवंपितामहादौकृत्वापिंतपात्राणिसैफ न्यानी तिवारुसंपन्यारीत्यनुज्ञातःसव्येनापिदृषिप्रकरे प्रपित्रंदत्वापितरिदंतेर्यवधोतदत्ता अयोनमइतिसंसकृत्वैवंपिता महादोकृत्वा पितृभ्यःस्थानमसीतिप्रावन्युजीकरण ततोपसव्येन पितरेषनेगधसूष्पधूपदीपाछादनानियज्ञोपवीतालंकार तांबूलानि सर्वेषुदत्तार्चनसंपूर्णतांसचयेत् ततोडिजाग्रेभुवसमृज्य पलाशादिपत्रावलीअन्येस्यगोरमृद्भस्मादिभंडसंकृत्वा श्राही यादोमान्नात् अग्रंगृहीत्वाअग्नौ करणकरिष्यति पंक्तीमूर्धन्यं पृट्वाकुरुष्वेत्युत्का सव्येनायकरेपर्सस्य दुर्मानास्तीर्यावदानधर्मेण हिरवदाय अग्नयेकव्यवाहनायत्रमः अग्नयेक चंदन सोमायपितृमतेनमः सोमायचंदन अपसव्यपक्षेसोमाहुतिः पूर्व अन्ना ·मा.का. पत्र हुतिरुत्तरा इतिहुत्ता शेषंपिंडार्य अवशेष्यापितामहादिमातामहादि पात्रेषुनूंष्णोदयाद ततः पात्राण्यभि धार्य देवपूर्वमामचतुर्स णिसमंवादत्तावेदसिणंजान्नाच्ययज्ञोपवीति दक्षिणोत्तानसत्यपात्रलक्ष्य विष्णवेनमः इति विष्णोहव्यरक्षसोति वाद्विजांगुष्ठ- निवेश्येवंपित्र्येपसव्येन पात्रमालंड्यांराछंदत्वा तिलाविकीर्योदकंस्पृश्क्षा एवंप्रतिपाबंकृत्वा वामनदेवपात्रं धृत्वा दक्षिणेकुशय- वान्बादाय पुरुषावसंज्ञकाविश्वेदेवाइति मंत्रण आमानसपरिकरंगयेयंमूः गदाधरोभोक्ता अयंरब्रह्मगृहीताब्रह्मरूपमामा मं कस्सितरुवर्णपात्रस्थमसत्यवसायास्यं पुरुरवाईवेतिअक्षय्यतृप्यर्यसंपददेस्वाहानमम इदमामेसोपस्करममृतरूपेण संपचंत: हव्यंनमः काश्यांविश्वेश्वरपादत्तमक्षय्यमरुक गयागदाधरप्रीतोभषतु ततोपसव्येनदिगुण मुक्तकशातिलान्यादाय वामेतत्पाबंधृत्वामुकगोबास्मतापित अमुकतृप्तेआमानसपरिकरंगयेयरित्यादिरजतपात्रस्यमक्षय्यवटछायेयंगोत्रायाम्मत्पित्रे मुकनाम्नेवसरुपायेदमाम सोपस्करंमक्षय्यतत्त्यर्थसंप्रददेवधासंपतों कष्यनमः काश्यामित्यादिप्राग्वत् एपितामहायप्रपि नामहायमानामहादिष्यनदघांद असंस्कृतप्रमीतेश्यएपिउइति विकिरंदद्यात् उछिपिंडोनमइतिसोदकपिउंदत्वा तिलो दकं दत्वामधुमश्वौति त्रिज पत् अथपिंडदानं तञ्चग्रहपाकेनपायसेनसक्तभिभूलनफलेनवाकार्य पिंडार्थेषदींकृत्वा अपसव्यो नदर्भमूलेनदक्षिणायारवांकृत्वैवं द्वितीयंकृत्वा आपस्पृश्वा रेरायां हलैनपितेर शतांपितामहाः शहंतांप्रपितामहाः शन ·इंतामिति• जलंदतेवतिलोदक मेवाहितीयररेषायां मातामहार्दिषय वस्त्रीयोदत्वा सदाग्निकुशान्दक्षिणामान् ररेपाइये- निक्षिप्य मधाज्यंअगोकरणंशषसहितंपात्रेकृत्वा पिधमयान्वापंपिंडार पितृतियेमुकगोत्रस्य पितामुकतन्तेनं स्वधाएषते- पिंडोइतिवादत्वादपिएचे आमुकगौत्रास्म सितामहेत्यादिनाधिश्योदलालेपमुन्यादर्भमूलेषुकरमार्जयित्वेषमातामहादियो त्रिन्दत्वा करोप्रक्षाल्याचम्योदयुरवः स्वश्चासंनियम्यपुनरावृत्यापितष्योनमः मातामहायोनमइतिनतापिडशेषमवयाचाचम्यामुक गोत्रास्मपितरः आमुकंममसिईसेतिजलंपिंडोपरिदता एपितामहामानामहादिपिंडषु ततोश्वेत्येवमायंजनपितरोवासह तिवरवंसूचंबाप्रतिपिंडदद्यात् ततोदेक्यमयः पितृभ्यश्चतिविता सव्येन पिउपितादिनाम्नांगंधपुष्पधूपदीपने वेग तांबूली निदक्षिणादिनिपजलंसपोक्षितमस्त शिवाआपःसंतु, सोमनस्यमल पुपाक्षचारिष्टंचारत अझतापसव्येनापितच्यो- पितामहेभ्यश्रदत्वादीर्घमायुः शांतिःपुष्ठिः तुहिश्यरत सुरुरवाईवसंज्ञकर्तियदत्तमामाभादितदक्षय्य मरत एवममुकंगोत्र स्यास्मपितरः अमुकस्ययरत मित्यादि एपितामहादौ अस्वक्षय्यं इति विपाः अपाराः पितर-संतुएरमातामहाःगोत्रनोव तां. दातारोनोभिवसंततिश्रद्धाचनोमान्यगमत् बहुधेयंचनोस्त अभंचनोषहावेत अति पीवलोम-हियाचतारश्चनसंतु माचया विभकेंचना तथास्तितिविप्राः तत:पित्रादिश्यवस्चयोच्यतां अस्नुस्वैपोति विप्राः अर्घ्यपामुनानंकृत्वादवाना ·गाका प.प्र. सवर्णपितृणांरजतुं दक्षिणांदला पिडानु हास्य सव्येन देवाः स्वस्तीतिब्रूयुः अपसव्येन पितरः स्वस्नीनियुः स्वस्ती- तिप्रतिवचनंसंपूर्णतांवाचयेत् ॥ इतिगागाभट्टकृते कायस्थ धमेदीपेआमावास्यास्यप्रयोगः ॥ ॥ गागा महेनविदुषानत्वाश्रीराममादरात् उत्का कायस्थसंस्कारान्कायस्थान्हिक मुध्यते ॥ ॥ ॥ ॥९॥ इतिगागाभट्टकृतकायस्थपतिहितीय प्रकरणंसमाप्तः 30 ·अथगणाभकृतकायस्थपद्दतितृतीयप्रकर्णाः ·, : प.प्र. मा. का १ श्रीगणेशायनमः अयाहिकप्रयोगः प्राह्ममुहूर्ने शयनादुस्थायपरमे पर स्मृत्वाप्नुयाययोहव्यम्केमयसकृतंकृतं दत्तंवादापितंवापियाकुसत्यापरिभाषिता उत्थायोत्थायबोधष्यमहद्भयमुपस्थितं मरणव्याधिशोकादिमियनियतिष्यति परिवानातःस्मृरामीति रटदेवतास्मारक श्लोकान्पठित्वाचम्य नेऋत्यादिषुउसुरवोमूत्रपुरीपोत्सर्गकुर्यात् राबौदाक्षणामुरव उपतं स्व कर्णेनिधाय केचिदिच्छंतिततोहीतशिनउत्थायकृष्णमृदाजलेनहस्तादीगंधक्षय करेंगुदादोलेपक्षयकरं शौ- चंकुर्यात् अस्या अभावेन्यापिमृत् मृत्संरण्याचशतातपोक्ता एकालिंगेकरेसव्यतिखो हस्तयोर्डयोः मूत्रशोचेसमारव्यातंमि ति एकालिंगेगुदेविस्त्रदशवामकरेतथा उजयो सप्तदातव्या मृद्र-शोचोफ्पादिताः तिस्त्रस्तुपादयोर्जेयाइति स्त्रीश्योर्थ मानंतुकुर्याच्चैवमनीषिभिः इन्यादितस्यार्धशोचविषयकमित्यादि स्त्रीश्रद्राणामशक्तानांबालानांचोपनीतितः. गंधलेपक्षय करंशोचंकुर्यान्नसंरत्ययोनिस्मृत्यर्थसारातु कायस्थानांमृत्संरव्यानियमोनास्तीति केचित् विण्मूत्रादिकर्तुमुपविटोपदिनक रातितदाप्यर्थाशोचं. विवाहापूर्वनमृत्संरव्यानियमः भोजनकालेगुदनाने आदोशोचंकृत्वापश्वोरंडूषादिकरणं नः उपवा सः पंचगव्यं प्राशनंचेति एवंशौचं विधायवस्त्रेणोपवीतेकृत्वाउदट्युखाउंगुलंचतुरस्त्रंवाक्षीरजंदंतधावतं अक्षयत् नारदः अभावेदंतकाष्टानांनिषित्वायांतियौतथा अपांद्वादशगंडूषेकुर्याहादत धावनं निषित्व दिनानिप्रतिपञ्चतुर्दशी अष्टमीपो १ ·र्णमासीसंक्रांतिनवमीश्रारंचति ‘इष्टिकालोछपाषाणेर्नखेरंगुलिभिस्तथा मुक्काचानामिकांगुष्टनकुंर्याइनभावनं एवंदंतधावनं कृत्वात्यक्ताचम्य केशानुप्रसाध्यप्रातः स्नानंनद्यादोनमस्कारमंत्रणकुर्यातू गृहेनुमंत्ररहितं ब्रह्मक्षत्रपिंशांत्वेवंमंत्रवत्स्नान- मिष्यनि तूष्णीमेवातुलोमांदोसनमस्कारकंस्मृतंतच्च प्रातः संध्यामुपासीतदंतधावन पूर्वकामिति याज्ञवल्क्यसा तस्याव श्यकमितिवाच्यं ग्रहस्थस्वास्यप्रकरणपटितस्यास्पग्रहस्थंप्रतिदंतधावनविधानमात्रेनात्पर्यात् तस्यचफलंब्रह्मचारिणोदंतधा पननिवृक्तिरिति तत्रचसर्वापिंमध्यान्हस्नानतिकर्तव्यता या अशक्तोसंक्षेपमाह .ती मृदाजलेनचपादोप्रक्षाल्याचम्य दि. वासाएकवासाजलंप्रविश्य ऋतनि जनः पवित्रपाणिःप्राणानायम्यदेशकालोस्मृत्वा मलक्षयार्थ प्रातः स्नानं करिष्ये इतिसं कल्ल्य नद्यांप्रवाहाभिमुरवोतडागादौसूर्याभिमुखःद्वादशकृत्वानिमज्य पूर्वाभिमुरखोयमर्षणांर्थहादशवारं नम इति मंत्रमु चार्य हादर्शवारंधिः सदानिमज्याच्यम्यंइनिर्मवमुच्चार्य देवांतर्पयामीतिदेवतीनांजलित्रयंदत्वानिवीति वमतिमंत्रम् चार्यऋषीस्तर्पयामीति हौदावंजलित्रयंप्रजापतितीर्थेनदंत्वादक्षिणामुखः प्राचीनावी तीनम इतिमंत्रमुच्चार्यपितुंम्तर्पयामीति पितृतीर्थेनांजलित्रयंदत्वा तत स्तीरपरिहितवस्त्रेकदशंनिष्पीडयोपनीत्येकंपादमंतर्जलेपरंचतीरेनिधादिराचम्य श्वेतर वासोयुगपोध्यकंपरिधायापरंपरितीयमृदातिलकंकृत्वां नमइतिमत्रेणसूर्यध्यात्वा यथासंभवमृद्रोगय कुशदूर्वायुतताम्म ·गा-का २ पात्रणांजलि नावाकुशपुष्पाक्षतयुक्तं नमः संवित्रजगदेकचंक्षषेजगत्प्रसूतिस्थिन्निाश हेतवे श्रयीमयायत्रिगुणात्मधारिणेवि प-प्र रविनारायणंशकरात्मनेरनिमंत्रणसूर्यायान॑दत्वा वस्त्रंनि ष्पीडनंभिधायाचम्य महयोनत्वा ग्रहेस्वेटदेवतार्चनमाचरेत् यस्यमंत्रदीक्षास्तितेनस्नानानंतरंमागमोक्तप्रकारेण मानादिकंकार्यमेवाअशक्तोकंटस्नानंवाससागात्रोक्षणंवातीर्थोदको क्षणं अथप्रस्तुःसंध्या विधिनाचम्यअग्निवायुसूर्यप्रजापतिमन्वादिलोकाधिपतिभ्योनमः इतिप्राणानायम्य षिवारंपरेत् अयमेकःप्राणायामः एवंत्रीप्राणायामान्कृत्वा ममराधिकृतदुरितक्षयार्थप्रातःसंध्यांकरिष्योतिसंकल्प्य तीर्थेतीर्थस्थि ताभिःगेहेवामहस्त स्थिताभिः तामपामस्थिताभि अद्भिर्मार्जनकुर्यात् . तत्रमंत्रः इमाआप:शिवाशिवतरा:शरथाः शत्व तराः पूताःपूततमाअमृताअमृत ताम्मेध्यास्तामऊर्जेबिलायपुष्ट्ये क्षमायसंन्तु इतिमार्जयित्वा सूर्योज्योतिषीराधिकृतेस्खा हेति सकृदाचम्यत्रिरात्रमेन्ह नस्लेनैवमंत्रणमायित्वा .सत्यायऋतायतपसेरात्र्यैसमुदायसंवत्सराय: अहोरात्रेभ्यः सूर्यचंद्राश्यांरावेद्यावापृथिव्यंत रिक्षे क्योनमः इतिनासायसृष्टजलंत्यजेत् ततोआचम्पयथाशक्तिस्वमंत्रजपेत् ततःसूर्या यनमस्कृत्यमाच्योदिशेइंद्रायनमः दक्षिणायै यमायः प्रतीच्यै वरुणाय:. उदीच्ये सोमाय. उर्षायै ब्रह्मणेन. अ धरायै वर्मायनमइतिः दिशामधिपतीनमस्कुर्यात् अग्नयेब्रह्मणेक्ष्मायैओपथीभ्यस्तथैवच वाचेवाचस्पतयोपिष्णवे ·चनमोनमः इतिमंचंपठित्वाप्रदक्षिणाकुर्यात् नतोनमोस्त्वनंतायेतिपठित्वा पुरोहितगोत्रप्रवरांनुश्चार्यस्वनक्षत्रनामरही त्वा अमुकनामभोगुरो अहमभिवादये इतिगुरुंनमस्कुर्यात् । इतिप्रातःसंध्या रावमेवसायंसंध्यापि अथमध्यान्ह त्यं संध्या मध्यान्हसूर्येयथाविभवंमृद्रोमर्यकुशदूर्वापुष्पातिलयवानादायतीर्थगत्वा रिदेशमृदादिसंस्थाप्य स्थकतयार दाहस्तोपादौसंशोध्याचम्य. सोक्तीयोनोत्तरीयोवाबद्दशिखोवरुणंसंपूज्यसझन्निमज्याचम्य देशकालोरमृत्वामध्यान्हस्मान करिष्ये तिसंकरस्य मदस्तृतायोशनेसमतिमंत्रणशिरोनुलिप्यापरं परेणमुरबमारायनाभिपर्यनमतिमंत्रेणानुलिप्याप रणनेनैवमंत्रण नाभेरंधः सर्वमनुलिप्यनिसृज्याचम्य प्रातःमानवंदेवाग्रामर्षणकृत्वामानांगदर्पणादिप्रातःस्नानवदेवकार्ये. गोमयंपाक्षिकमितिकेपिदाहुः अथब्रह्मयज्ञप्रयोगः सूचार्वाकतर्पणाका पवादाप्रातरांहुतेः वैश्वदेवायसानेवानान्य दर्तेरिबंधनादिति नमस्कारणमंत्रणपंचयज्ञाबहापयेदितिवा आचम्य देशकालौस्मृत्वाब्रह्मयज्ञेनयस्ये तिसंकल्प्य दर्जेषुपविश्य दर्शगर्जब्रह्मांजलिंकृत्वा पद्मासनेनोपविश्य नमस्कारमंत्रनमोनमइतिविरुच्चार्य यथाशक्तिस्वमंत्रजस्वायज्ञ इति उक्कादर्शान्परित्यज्योपस्पृश्यांचामृत केचित्तुदेवताभ्यः पितृयश्वमहायोगीय एवच नमः स्वाहायेसायनित्यमेवन मोनमः इति मंत्राभ्यांसमाहुः अथतर्पणप्रयोग: समांतर्जवहिर्जलेंबाआडु-देवेश्याकोजलिः ऋलिगम्योहोहो पितृ ·प.प्र. गां का ३ यस्षयः सर्वेभ्योवास्त्रयस्त्रयः पितृणोतिलाभियोगमव्यान्चारब्धेनदक्षिणपाणिनाकादेवकपीणांतिलानामप्यलाभेतुम वर्णरजतान्वितम् तासायनिर्षि चतुदोमत्रणवायथा तर्पणंयदेकनहस्तेनंतदाबामहस्ते तिलग्रहणं 'उत्थतजलेनतपणे तुतिले रुदकस्यमिश्रीकरण कार्य ब्रह्मयज्ञोत्तरंदेषयज्ञपितृतर्पणकरिष्ये रातेसंकल्प्य सध्यंजान्वाच्च ब्रह्माणतर्पयामि विष्णु. चंद्र प्रजापति देवान, नागाने सवर्णाम्, तरून. मुंभकान, नागान् विद्याधरान्. जलदरान्• आकाशं. रखगाः न्, निराधारान्वयेजीवास्तांस्तर्पयामि पुण्यतेरास्तान्: अथनिगीति सनकं. सनंदनं. सनातनं कपिलं. आसरं वायु पंच दिव. मरीचिं. अंगिरसं• पुलस्यं• दुलहं. ऋतुं प्रचेतसं• वसून्० भर्गः नारदं. रतिऋषिः अथप्राचीनात्रीति दक्षि णाभिमुरदः अग्निपात्तान्तर्पयानि सोमं हविभंतंउभयान्, 'सकालिनः बर्हिषदः आज्यपान् ततःस्वपित्रादितर्पणं-त यथा अस्मपितरंतर्पयामि पितामहं. प्रपितामहं. मानरं. पितामहीं प्रपितामहीम्, मातामहं. मातुःपितामहं. माणु प्रपितामहम्. मातामहीं. मातुःपितामहीं. मातुः प्रपितामहीं. गुरूं. गुरुपत्नी पुत्रं. कंन्या. पितृव्यं. तत्पनी मातुन मातुल पनी राह इति ततो येबांधवाबांधवाःयेयेन्यजन्मनिबांधर्वाः तेतृप्तिमाखिलांयांतुयेचास्मत्तोभिवांछित मित्यं जालित्रयंदत्वा येकेचासभत्कुलेजातात्यपुत्रागोविणोमृताः तेरहंतुमयादत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकं इति निष्पीड्य तर्पी ३ ·णकुशान्त्यक्ताचम्य, ब्रह्मणे रुद्रायः सवित्र मित्राय. वरुणाय नमरतिमंत्रणसूर्याय. पुष्पांजलिषट्वजलेप्रक्षिष्य नमोविच स्यते ब्रह्मनमरुतोविष्णुतेजसें जगत्पषिचेशचयेसवित्रेकर्मदायिने रतिमत्रेणसूर्याय जलांजलिंदत्वा गृहेइष्टदेवतापोड- शोपचारानकुर्यात् अत्रैवाहितीयांस्थांने प्रथमामुच्चार्यतृप्यतु तृप्यतमितिचोचरः अथ आपलायनोक्तप्रकारः प्रजापतिस्तृप्य बु ब्रह्मा. पैदा: ऋषयः मणिछंदांसि. मोकारः घषद्कारः व्याहतयः मावित्री. यज्ञाः धावपृथिवी. अंतरीक्ष. अहोरा वाणि. सारव्याः सिद्धाःसंमुद्राः नद्यः गिरयः क्षेत्रौषधिवनस्पतिगंधर्वाप्सरस: नागा: वयासि. गावः साध्याः विप्राः यक्षाः र लासि. भूतानि एव तानि अथऋषयः शनर्चिन स्तृप्यतु. माध्यमा. रसरसमद: विश्वामित्रो. गांमदेवः भरमज: वशिष्ट प्रगाथाः पावमान्यः क्षुद्रसूक्ताः महासूक्ताः प्राचीनावी ती. अरजीविपिके पसव्योविशेषमाह अपसव्यं हिजाग्र्याणांपिव्ये सर्वत्र कीर्तितं. आप्रकोष्टात्मकर्तव्यमा तृपिनास्लुजीविते इति आचारात् समंतजेमिनिवेशंपायनपेलसूत्र साष्यमारतमहा- भारतधर्माचार्यास्त. जानति वाहवीगार्यगौतमशाकल्य यात्रव्यमांडव्यमांडूकेयास्त गर्गीवाचकवीः पडवाप्राचीथेयी. सलमामेत्रेयी कहोउंतर्पयामि- कोषितं महाकोषीतकं पैंग्यं महापेंग्य संयज सारख्यायनं ऐतरेयं महेतरेयं शाक लं वाकलं. सजानवक औदवाहीं महोदवाही सोजामी शौनकं आश्चलायनं येचान्छे आचार्यास्तेसर्वेष्यंतु अत्रकारि ·गा.का. प.प्र. नमः का विशद्भिरेकेमासेस्क हादशेश्नतथाभवेत् त्रयोविंशनिवाक्येस्तदेयर्षिश्वविक्रमात् . मत. अस्मपिनरममुकगोत्रममुक शर्माणंवसरूपतर्पयामि राबपितामहं प्रपितामहं मात्रादीन्मातामहांदीन्सपत्नोकानुफ्तृिप्यमातुलं वाढपितृस्वंसा आरम ससायथायोग्यसपत्नीका सबांधवान्सननयोश्चश्वशारंगुरूंचतर्पयेत् आब्रह्मस्तंभपर्यतंदेवर्षिपिटमानवाः तृप्यतुपिन नरः सर्वेमात्रमातामहादयः अतीतः कुलेकोदीनीसंप्तडीपानवासिनां आब्रह्मभुवनाकादिदमस्ततिलो दकं येकेचास्मत्कु लेजाता अपुत्रागोत्रिणोमृता: चेटण्हतमयादत्तं वस्त्रनिष्पीउनोदकं इति उत्तरोपवस्त्रंन्टेनिष्पीड्याचम्यगृहंगछेत् मित्राय परुणायनमः आदित्यायनमस्कारमिति अर्यपूज्ममुञ्चरित मिति अबदेवपूजा साचनांनमंत्रण विश्वेश्वरादिजीर्णलिंगा ईयांस्वस्थायितलिंगादोतुस्पर्शसहिता' वाराहे शालग्राम स्मृशेत्तुहीनवोवसंधरें स्त्रीशद्रकरसंस्पर्शीवनस्योंधिको- मनः शालिग्रामस्फाटिकदिजस्थापितलिंगादोस्पर्शरहिताहरतः कार्यः विष्णुधर्मोत्तरे विष्णोस्तपूजनंकार्यतदनुध्यानसंयु नं पाझे आदित्यंगणनायंचदेवेंद्रंय ययाक्रमम् नारायणविशदारव्यंमतेचूकुलदैवतां निगमः ब्रह्माणशिव विष्णूचसूर्यमग्निग णाधिपं दुर्गासरस्वतीलक्ष्मीगोरीवानियतः मान् मनुः जपतपस्तीर्थसेवाप्रवृजाम्यत्रसाधनं देवनाराधनवेस्त्रीरुद्राणां पतनानिपडीति हत्साक्षार्चन परंविहीतंभिन्नपरंवा यत्तुमानस्ये सौवर्णीराजतीवा पिताम्मीरत्नमयी पिया शैलीदारुमयीवा- ·पिलोहसंघमयीतया लोहसयःपंचधातुरसाः रीतिकाधातुयुक्तावाताम्मकांस्यमयीतथा शृलदारुमयीवापिदेवताचाप्र- शस्यने अंगुष्ठपर्वादारस्य वितसिंयावदेवतु गृहेतुप्रतिमाकार्यानाधिकाशस्यतेबुधैः भागवते वैदिकस्तांत्रिका मिश्र इतिचत्रिविधामरत:. रांमार्चनचंद्रिकायांपाय वैदिकॉमिश्रिनोवापिचिप्रादीनां विधायने तांत्रिकोधिप्राक्तनद्रस्या- पिमकीर्तितः तत्रोपचाराराप्रबारे पदार्थादर्शउक्तः आचारचिंतामणो सपर्या विविधामोनास्तासामेकांसमाश्रयेत् गंधादिपंचकचेतिउपचारादशादिन्ताः अथषोडशोपचारा: आसनस्वागतंचार्यपाद्यमाचमनंतथा मधुपर्काचंमनकं वमना- भरणामि गंथपुर्णधूपदीपोनैवेद्यश्चद तथा अयाहादशोपचाराः भासनाचाहनेचार्घ्यप्रायमाचमनंतवा. स्नानव- स्निोपवीतंचभूषणाभिसर्वशः गंधपुणेतयाधूपंदीपनैवेद्यमेवच माल्यानुलेपनचैवनमस्कारविसर्जने अथषदा शोपचाराः आसनाभ्यंजनेतहहर्तनविदाणे संमार्जनंसार्थिरादिस्नापनावाहनेतथा पायाया चमनीयंचरूनानीयम धुपर्कको पुनराचमनीयंचवरूवयज्ञोपवीतके. अलंकारोगंधपुष्पेधूपदीपौतथैवच अनुलेपनं सर्वोगेचामरंव्यजन तथा आ दर्शदर्शनं चैवनमस्कारोथन नं गीतवाद्येचंदनानिस्ततिहाँमःप्रदक्षिणा दंतकारपदानंचदेवपूजा विसर्जन उपचाराइ मेझेंयाषत्रिशंसर पूजने अन्यत्रापिकाम्यपूजायाचतुषट्युपचाराभार्गवार्चनदीपिकायामुक्ताः तेयेंथ गौरवभयात्रलि ·गा.का खिताः ब्रांझे ब्रह्मांजलग्नं विप्रेषयावैष्णवंचप्रदीयते रुद्रोग़लग्नमग्नौतुदंहेत्सर्वचतक्षाप्यात् शिष्येभ्यस्त्वदेवेश्योदत्ता - प.प्र. दिनेषु निक्षिपेत् पुष्यपत्रादिनिर्णयो नियतकत्यंदिनकरद्योतेज्ञेयं इतिप्रयोगः अथवैश्वदेवोमार्कडेयपुराणे तनसपूजयेहन्हेिं दद्यावाहुती:कमात् प्रथमानंह्मणोदयायाइहवलिंततः पर्जन्या माधरित्रीणांदयात्तु मणकत्रयं वा यव्येप्रतिदिग्यश्वप्राच्यादिभ्याययांमं ब्रह्मणेचांतरिक्षायसूर्यायच यथाक्रमं विश्वेयश्चैवदेवेश्यों विश्वभूतेश्यएवच उ षसेभूतपतयेदंयाश्चोत्तरनततः स्वधानमभ्यस्तथाईतित्यत्रतापित्तश्यश्वापिदक्षिणे कृत्वापसव्यंवायव्यायस्मैतत्तेवमे जिनं ततस्नोयमुपादाय तेषानाम्नाक्षिपेद्भुवि इति विष्णुपुराणप्येष होममुक्का बलोविशेष उत्तन तछेप्रंमणिकेपृथ्वी पर्जन्येभ्यः क्षिपेत्ततः हारेपातुर्विधातुश्चमध्येचब्रह्मणक्षिपेत् इंद्राय धर्मराजायवरुणायतथेदवे प्रागादिषुब्धोदद्या इतशेषात्मकंबलिं प्रागुत्तर दिग्भागधन्वंतरिबलिं विदुः घायव्यांपायवैदिक्षसमस्तात्पुरतोदिशि ब्रह्मणेचौतरिक्षाय- मानवेचक्षिपेलिं - विश्वेदेवा विश्वभूतास्तव विश्वपानिपतृनु यक्ष्माणच समुद्दिश्यपालिंदद्यान्नलेश्वरै तलिदानं गृहदेशेषुकार्य अग्नये पश्चाहानं कात्यायनस्मृती निरग्नेयाहुति होमंशाक़ल होमंचोकाशषागत बलिहरेत् इति- विश्वदेवोक्तः शाकलमंत्राश्वदेवकृतस्येनेति षट्देवताकनाममंत्रैमातिमदन पाल: वरततातराणोक्तः अग्निरुक्ता gi ·हेमांदीव्रतकांडे स्त्रीबालशूद्राक्श्चहोतव्यं प्रत्यहंतया सभ्येवावसथेवापिननुकुंडे कदाचनेविं बालाहिजानांमूर्यावं.दा ध्ययनानाधिकारिणोनुलोमस्थ वभागशः सभ्यःमोत्रियागारादानीतः आवसथौमहानसस्थःकुंडंगद्याग्निरित्यर्थः अ थप्रयोगः दर्भहस्त आचम्यतूणीप्राणानायम्यदेशकालोस्मृत्वा पंचसूनापनुनयेपरमेश्वरप्रीत्यर्थैवैश्वदेवंकरिष्ये कुंडेह समितस्थंडिलेवा अयुस्यलौकिकाग्निसंस्थाप्य अग्नपनमः मुखंयासर्वदेवानांहव्यभुक्रव्यभुक्तथा पितृणाचनम तस्मै विणवे पावकात्मने इतिसंपूज्यपर्युक्ष्य गृहान्नेनतूंडुलैर्वाआज्यप्लत्तैःफलैर्मूलै हामं कुर्यात् नद्रव्यमग्नौनिधाय.उ हास्याभ्युक्ष्यपाणिनाघृतपूनंजुहूयात् पुण्याहुनि दशपर्वपूरिकार्द्रामलकमांत्रावा अग्नयेनम्र वायवेसूर्याय प्रजापतये अ ग्नयेइनिषट् इतिशाकल होमः अयपोराणः ब्रह्मणेप्रजापतये गृहाभ्यःकश्यपाय अनुमतयेविश्वेदेवेभ्यः अग्नये स्विष्टक तइति ततःपर्युक्ष्य विभूतिधृत्वा नमाकुर्यातू विज्ञानेश्वर मते देवताभ्यः पितृश्यश्वमहायोगीश्यएवच नमःस्वाहा यैवधाये नित्यमेवनमोनमः इत्येतेनमंत्रेण होमइति मदनपारिजाते परिशिष्ट्र शाकंवाया दिवा अमूलंवायदिवा फलं संकलयेद्यदाहरूलेनाग्नीजुहुयादपि व्यासः जुहुयात्सर्पिपाश्यक्तं ते लक्षार विवर्जितं दध्यक्तं पयसाम्यक्तं तनावें प्रसापिता चतुर्विशनिमते अलामेयेनकेनापिफलशाकोदकादिभिः :पयोदधिघृतैःकुर्यादैश्चंदेवः स्क्रवेणतु हस्सेनान्नोदिभिःकुर्यात ·३ दरिद्रांजलिनांजले इतिदेवयज्ञः अयंभूनयज्ञः मध्ये पर्जन्याय अयप्रथिवी हादशावयाः धावेविधानमः प्रति -प.प्र. दिशशंदिग्भ्यः इंद्रायंधर्मराजायवरुणायइदं ईशानायधन्वंतरयेवामदेवायब्रह्मणे अंतरिक्षायसूर्याय उत्तविश्वेभ्योदेवेश्या विश्वेभ्योभूतेभ्योनमः भूतानांपनयेनमः तनदक्षिणेभाचीनापीति पितृभ्यावानमः इदपितृभ्य: अलस्पर्शः अयकाति युः पोराणवस्वशदेनेत्यन्त पापक्षाल्य वायवेयमैतत्तेनमइति निनयेत् इदंयक्ष्मणे अथदेवतास्था पितृश्यश्वति व हौसहदुखातेनेवबलिरुलेनैव पितृयज्ञइत्येके आचारचूडामणोतु आभूः स्वाहेति विप्रेणोक्नमोनम इतिस्वयंजुहुयात् एवंन्यासमरेताश्वतनोदेवकृतस्यनसोश्वयजन मसीस्वाहेति विप्रेणोक्तेनमोनमइनिस्वयंहोमः अग्नयेइदं एवं वषट् तत्तोयमायविष्कृतेरभूमो विश्वेश्योदेवेभ्यः सर्वेभ्योभूतेभ्यानमः पितृभ्योममइनिदक्षिणेप्युक्तं “शेषमादायगृहागणपोक्ष्य देषानौश्यामशबलो वैवस्वलकुलोद्भवी ताभ्यापिंडेंप्रदास्यामिस्यातामेतावहिंसको श्वभ्यो नमः निदत्वा पुनरादाय ऐंद्रवरु णवायब्दः सौम्यायनैतानया वायसाप्रतिगण्हनुभूमौपिंडंमयार्पितमिति काकबलिंदत्वा इदेवायसेप्य: इत्युत्त्वापुन रादाय विष्णुपदाणोक्त मंत्रै वालिंदयात् यथा देवामनुष्याः पशवोमनुष्याः सिद्दाः सयक्षोरगदेवताद्याः प्रेताः पिशाचाः परांवः समस्तायेयान्न मिच्छंतिमयानंदनेइदेदेवादिश्यः पिपीलिकाः कीटपतंगकाद्याबुभुक्षिताकर्मनिषदबदाः प्रयांतु तेच ६ ·प्तिमिमंमयान्नं तश्योविमृष्टंस खिनो भवेतु इदमनाथबंधुझ्यः भूतानिसर्वाणितथानमेतदहंचविष्णु तथान्यदस्ति स्मादहंभूतनिकायभूतमन्नं प्रयच्छासिभवायतेषां इदंभूतेश्यः चतुर्दशाभूतगणयएवंतत्रास्थिताये खिलभूतमंघाः तृप्त्यर्थ- मन्नाहिमुयाविहरतेषामिदंतेमुदिताभवंतु इदंभूतगणाधिश्यः इत्यचार्यनरोदद्यादन्नंप्रत्यासमन्वितंसुविभूतोपकागप महीसाश्रयोयतः स्वचोडालाविहंगानांमुषिदद्यान्नरोत्तमः येवान्येपतिताः केचिदपत्रामुविमानवाः ततोगोदोहुमात्रंवैकालतिष्ठे इहांगणइति ततःकाम्यादिपत्तिततथापरोगीयपचादिश्योदद्यादिति पंचयज्ञादिवत्याह जमदग्निवाक्यादिश्चेव अथनिय श्रादं तत्थक कार्य प्रारवा पितृयज्ञस्यात् पित्रोवलिश्थापिवेतिछंदोगपरिशिष्टार मनुः एकमाशयेषिण्णामष्य वहंगही नाभिमंत्रण होमश्वनावाहन विसर्जनेनापिंडद्गानंचतथा नित्यकुर्याद्विजोत्तमः दक्षिणस्वधाकार विश्वेदेवानांविकल्प: अयप्रयोगः भाचम्यदेशकालौस्मृखा नित्याकरिष्ये इत्युत्का अस्मसितापतामहप्रपितामहानां अमुकगोत्राणाममुक नाम्नां एवंमातोमहमातुः पितामहमातुःप्रपितामहानांसपलीकानां स्थानेक्षणः कर्तव्यंइनिक्षणंदला पनरोमातामहावड़ देवः पायमितिपाय दत्वाचम्यो दुश्मुखः कुशासने उपविश्य पितरोमातामहश्चैववोगंधः इमानिपुष्पाणि धूपदीपछादनंति दत्वां पूर्णतांवादयेत् हिंगुणमामान्नमनुकल्यपोत्यपात्रमालय तिलांनर्विकार्य अन्वेंगुदवापितरः मानांमहावदेवताः इदं ·गा-काम ३ वःआमा–त्रिगुणवासोपस्करगयेयंभूर्गदाधरौविभः ब्रह्मरूपमिदंपितृभ्यो मुकंगोत्रेभ्योमुकनामयोवसरूद्रादित्यवरूपेश्य स्तधमातामहादियश्चस्वधासंपतानमः दत्तमक्षय्यमस्तु शिवाआपःसौमनस्यं अक्षतं पितरंः दीर्घमायुरत रतीब्रूत पित शायदत्तंतदक्षय्यमतदाक्षिणादला वा एतावदशकी पियवलिनैवानित्यश्राद्दसिद्दिः इतिमित्यवाई अथमनुष्ययज्ञः सवातिथि पूजारूपः सचानित्यप्राधाप्रागितिहरहस्पतिः प्रीयेतस्वागतेनाग्निरासनेनशतक्रतुः पितरःपादशीचश्वप्रज नेनप्रजापतिः याज्ञवल्क्यः अध्वनीनोतिथि यः श्रोत्रियोघेदपारग: मान्यावेतोयहस्थस्यब्रह्मलोकममीप्सत:नवैपच्छेश्चतंगो वंदेशनामकुलश्रुतं अध्वनोपयोग विभोजनार्थमुपस्थित विष्णुपुराणे दिनेतियोधिसूखेगतेयसातकनृणां नदेवान गुणपुंसांसूर्योप बिमुखेगते सूर्यास्तइत्यर्थः विष्णुपुराणे इशेवाय दिवाइयोमूर्ख:पंडितएववा संपावैश्वदेवातेसोतिथि: स्वर्गसंक्रमः आतिथिकंपायादिभिः संपूज्य तस्मैसनकादिमनुष्यपयोनमः इत्युक्कामान् दद्यात् ततोगोग्रासः मदनपारिजा तेऋष्यगः गवाग्रासंचकुर्वेतिनियमेव समाहिता: गवांकड्यनंस्पर्शयासमान्हिकमेवच मंत्रस्त सौरमेयाः सर्वहिताः सचित्रा पापनाशिनाः प्रतिगण्डलिमंगासंगावस्नैलोक्यमातरः सुभिरुवंजगन्मातादेवी विष्णुपदेस्थिना ग्रासंग्रहाणमेदत्तंगोमात स्नातुमर्हसि पंचभूतशिवसुण्येपवित्रसूर्यसंभवे प्रतीउमेमयादत्तंसोरोपिनमोस्तते इतिवा. अथभोजनंबालबद्गार्भ- ·ण्यातुरस्त्रीबोधवादिनीसंभोज्य प्रणिपादंप्रक्षाल्य दिराचम्य शंचौदेशेरहसिचतुरस्रपंच सप्तलिकंकास्यत्वधःकठाम नायवै गृहस्थेलतदाकार्यमभावहै मरुप्ययोः इतिअधिवाक्यातं अशक्तंपत्रावलिरूपवासंस्थाप्य त्रिकोणवातत्रभोजनपात्रस्थाप येत् तपशिविष्टपात्रंप्राङ्मुखोमनि घृताक्तंमोक्ष्य धर्मराजायनमः चित्रगुप्तायनमः प्रेतेश्यानमःइतिषलिंदाक्षिणतोदखा सुरखमुंजीग विनोरियाहयेत् यथाज्यजन्याशिनसत्यजेतू भोजनंतुननिःशेषकुयात्माज्ञःकथंचन अन्यत्रभक्षीराज्यझौद्रसतुभ्यएक्च उ- छिपभागयेश्यबोदकंनिर्वृद्ध भोजनांतेपुनर्जलंपाश्यस्मादनदुछिएशेषमादाय भूमोदवात्तत्रोदकसिंचेत् ततोमुखपाणिपादप्रक्षा ल्पबिराचम्यजानुनीस्वाप्नराचम्य अगस्तिरनिर्वडवानलश्वभुक्तमयान्नवरयंवशेष सुखममतपरिणामसमवयसलरोगाममवासुदे वःअगसिंकुंभकर्णशनिंचवडवामलं आहारपरिणामार्थस्मरामिवरकोदरमिति उदरसमृज्य नाबूलपाश्य पुराणप्रवणादिनाहशोपन येत्ततीराचौरविपर्वसंक्रमणव्यतिपातवैधृतिप्रादत दिन पूर्वरागौनहितीयवारंमुंज्या कामांनाअगस्तयनमःमाधवायनमः मुकुंदायन मः अतिकायनमः इतिनखा प्राच्यांदक्षिणगोवाशिरकृत्वावपेत् इदमान्हिकं प्रत्यहंकुर्यात्' इतिश्रीगागाभट्टते कायस्थधर्मदीपिका हिंकप्रयोगः ५५५ श्रीचंद्रसेननृपतेःप्रभूवरे वंशप्रसिहमतयामभुरामधेयःकायस्थइत्यभिधुरुत्वमिधानदानीसत्रांतकारिजमद ग्निसुनप्रस्मदात्तदन्वयेमादुरभूगणारयोरामाभिधासर्वसिपिप्रवीणः तदॉमन-श्रीहरवानिवर्माफ्यावेकिलचित्रगुमः तक्षमजश्चापानि ·अ. गा.का नामधेयःस्वजातिधर्माचरणानुरक्तः नीरुक्मिणीतगृहिषीप्रगल्माबल्लाळवर्माणमस्तसूतुंबल्लाळं प्रमुरेषसविलोपिषिद्राज्ञः पापाजनंस वनिंदकरस्वजातिविहीताचारकनिषः सुधी:लिप्यासर्वमनोज्ञयासमवयचित्रगुप्तापरःस्वाचारस्यनिबंधनंनिजकुलेचबुधःसमतंत्र गांडखेडदेडोक्तश्रीवल्लाळशुभेच्छया कायस्थधर्मदीपोशान्कायस्थवंशजान् ५ पकांशयंतुलोकेषुध्वस्तांधमस्यपहाति कायस्थधर्म दीपेनकायस्था स्वकुलोचितान् धर्मान्पश्यनिसजनयर्माचरणनपरा: ६इनिविविधविचाराचारसंचारनि सकलगुणवरिष्टेः पंडिनेनिर्मितोयं प्रभुज निजधर्मोद्दामशर्मप्रकाश:प्रकटस्क्रुतमार्गाकॉरिबलालनामा ७कायस्थानांसकृतचरितेब्राणानांविवादोलोपामुद्रापरिहटका भागभाजोवभूव साक्षान्नारायणवाशिवायत्रदेदोस्तितत्रज्ञातुंघमीद्भुतगतिमयोवाड्वानांगणोगान् सर्वज्ञतानिलयतालयमा नसोपिवाग्देवनायतनगंवुमुखांबुजोपि-विरख्यातमापयितुमेवसदाबुधानांकाशिस्थपंडितजनग्रजसाञ्चकार ९ प्रकारयतुलोकेषुधस्लासिध्यातरनिकायस्थधर्मदीपेनकायस्था:स्वकुलोचितानु धर्मान्यश्यतुसततधर्माचरणतत्पराः इति विविध विचाराचारसंचारनिःसकलगुणवरिष्ठ:पेडिनेनिर्मितोयं प्रभुजननिजधामोदामशर्मप्रकाश प्रकट मरुतमार्गोकारिबल्लाळनामा ११ सिदर नयुनंतृतीयमंनिशेश्यामंगलंकज्जलं स्वच्छांगमुकुरनिशाकरकलामाभुग्नरतंत्रजंगंगांबूनिनिबद्दपिंगटजटापेहास्थितामालती बिश्नो णोगिरिजासहानिशमसौदेवःशिवायास्तवः ।। ॥ इतिगागाभट्टकृतकायस्थपद्दनिसमामा भितिचेबसुनशके१७९४॥ ॥ :. I ·हाग्रंथ श्रीमंत राजश्री भास्कररावविठ्ठलबाबासाहेब दिवाणजी, श्री. सदाशिवरावदेवाजीदादासाहेब मुकामबडोदें या णी व श्री. रा. बळवंतरावाशिवराम देसाई मुक्काम मुंबईयांणी मुरव्यत्वें भाश्रय दिल्यावरून मुंबईत अगदीश्वर" लाप- खान्यांत परेशरामारयुनाथ शास्त्रीधंगवे व नारायणअनार्दन कातरणेयाणी छापून प्रसिद्ध केला, शके १७९४ माहेपोषमास .याग्रंथासआश्रयदेणारांची नावें. • नावें. प्रति प्रति नां प्रति बडोदें श्री. गं. सदाशियसवदेवाजीदादासाहेबदिघे. १० श्री. रा. कृष्णराव विठ्ठलभाऊसाहेब दि. श्री. रा. भास्कररावविठ्ठलबाबासाहेब दिवा " आनंदरावआबाजी किहीमकर •५ श्री: रा. बळवंतराव यशवंत णजीः . २५ " गोविंदरावलक्षमणशिंदकर ३ श्री. रा: देवराव गोविंद दिघे नावें २ . २ ..

·१ १ १ . रा- स्. वामनरांगोपाकचिंचपरकर रा रा बाबाजीगणेश-माहाडकर रा रा. यशपनरावबळेवंत बाकी राराः बावाजीकाशिमथकरणांक १ " गणपतरावसरवारामबाकसकर|१ "" यादवरावरमाकांत फणशे १ विनायकंआत्माराममोहिले "" नारायणराड़गमराव..'. १. गोविंदरावं अमृतवाडे करकम् । " :' माधवरावनारायणहरणीकर १ अनंदनवबापूजीलिखिते १ मोतीभाई विनायकराव दामोदरकृष्ण पनवेल मुंबई. " " महाध बाबुरावकामत राई रघुनाथरावनारायणकीक.. गोपाळरावाबाजीशिंदकर. १ शंकरराव कृष्णं १ श्री. रा. वळवंतरावशिवराम देसा केरम्बशिवराममांडारी अमृतराव कृष्णगडकरी: sm » अनंतराव आंपाजी " " रामरंद्र मेराकयेसवीकर मातेडरावनारायणपारकर रा. रा.मोरोबाजगन्नाथमोहिले. २ डाहाणु "जिवराव रामचंद्र चिंचपरकर ," " यासदेवशिवरामदवलेकर श्री. रा. नारायणरावबरवंतभिसेरारा. आबाजीभास्करदयगे लालजीलाडोपारकर रामचंद्रराववामन मुरमाड़ा) रारा- निलोबागणपतजीनोषक" " रजाबाकृष्णनाचणे' ॥ ॥ गोपाकरावगोविंदतके कर गणपतरावआबाजीकरणीक रामचंद्र भगवंतदिक्षीत १ " १ + " कर ·१ १ " . १ -9 माहीमा : रा.रा. बलवंतगव आपाजी, गौरपुरो धर्मपूर- श्री रा. जगवंतसवयाचाकीक वसई रारा आत्मारामबळवंत वकील' दामोदरकृष्णगुप्ते रास. आत्मारामकृष्णगुप्ते समाहाडकरमा-डे. नाझर, पे भिवराषवाबाजीदिये. 22 " नारायणकृष्णधारकर नशनर "" नारायणमाहादेवप्रधान शिवरामगोपाल देशमूरख १ रा रा अनंतरवंडेरावदियेपोडकर, १ » नारायणसदाशिरसले. गोपाळरावरावजीदेशपांडये १ पेनशनर v.7 वामनसितारामलिखिते नारायणभास्कर केशवरावरामचंद्र गुप्ते-मान-क. १ विठ्ठलगंगाधरदिपे सरतं. 2. रवंडोराजारामपाटणकर-पेन ७ श्री-ग. आपनीरामचंद्र में डेकर 7 , गणेशसखारामचिरणीस. का. दप्तरदार स्टांप हपीस. n: दाजीधादेवपारणंकर का.रि.१ पुणे. परशरामबापूनी ट्रिपणीस... १ रा रा. विनायकविठ्ठलगुप्तेचिटणी /" .. वाळकृष्णभापाजीतगेजकरी १ १ अ..

·इतिगागाभट्टकृतकायस्थपद्दति समाप्त

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.