·No text on this page.

·HOROం
శుభమస్తు,
శ్రీ హర్షకవీర ప్రణీతమై
నైషధంవిద్వదౌషధమని పండితులచే
మిక్కిలిశ్లాఘింపఁబడుచున్న
నైషధ కావ్యమునందలి
యోదశ చతుర్దశ సగ్గాత్మక మైయున్న
పంచనళీయము
పదవాక్య ప్రమాణపారావార పారీణ
శ్రీమ హెపాధ్యాయ
కోలచలమల్లి నాధసూరివిరచితంబగు
ఈ జీవాతు నామంబు గల వ్యాఖ్యానముతోఁగూడ (క
'సర స్వతి - తిరు వేంగడా చార్యుల చే
లేఖక ప్రమాదజనిత దోషంబులపనోదింపఁబడి
శ్రీమచ్చన్నపురవర్తిని యగు
సరస్వతీ నిలయమ నెడు
స్వకీయము ద్రాక్షరశాలయందు
ముద్రింపఁబడియె
అంది.
720 సం|
.
ఉదా లేదాలే
లేదాల

·No text on this page.

·*edఆరీమంతం*
అహయగ్రీ పొయనమః,
నైషధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే- త్రయోదశ-స్సర్గః
పంచ నళీయమ్.
న్యాకల్పద్రుమానితి || అథకీకటని షేధానంతరం-వి
మానధుర్యాః- శిబి కాగృతః - ఆత్మాశ్రయాం స్వాధా
తొండమయంతం - పరిమళాస్సౌరభ్య ఏ శేషా: ఆ
త్మాశ్రయాం స్వోపజీ వినీంభృంగమాలాంనిఖిలనందన శా
జబృందాదపగమయ్య కల్పద్రుమాళ్ పంచామరతరూ
నివ గాజకా ద్రాజు సమూహాత్ - గో లొకేత్యాదిగా
మూలమ్ ||కల్పద్రుమాక్ పరిమళాఇవభృంగమా
లామాత్మాశ్రయాంఖలనందన శాఖబృందాత్
ఏ రాజు కొదపగమయ్యవీ మానధు ర్యానిన్బుర్న
శాకృతిధ రాసరపంచవీ రాణ In! సాయీత్కృ
తాభట జగజ్జనతాచరి జాతత్తాని నాధముధికృ
చ్వ్యు . అపగమయ్యాపనీయ-నలాకృతిధరాణ-నలా
కృతి ధారిణః-ప చవీ -
కొనిన్యుః ప్రాపయ
పొపయామాసుః |
| సాముదితీ | అక్షసః చవీరప్రాపణానంతరం- సాకు
తూృతమఖిలజత్సు జ తాయాసా సమూహస్య చరి
త్రంయయాసాసొసరస్వతీ సామ్రపంచసుమ ధ్యేది వొది
నాథమధి కృత్యః దిశ్యతధా తేన ప్రకారేణ ఊచే ఉవాచ

·నై వధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
యధాశ చీపతిరింద్రశ్చనాభ్యధాయి అభిహితోనభవతి-
త స్యేంద్ర స్య నైషధ కాయమాయానళ రూపకల్ప నాచన
ప్రాకాశిన ప్ర కాశితా ! - | అధలోక పాలాక్ నలం చ
ప్ర త్యేకంచతుర్భిశ్చతుర్భిఃశ్లోకైఃశ్లేషభం గ్యావర్ణయతి ||
బూమఇతి! హెవరన)ని ఉత్తమాంగ నే || AII ఉత్తమా
వరవ్యనీత్య మరి-ద్వివతశ్శతో ర్బల స్య బలాసు రస్య-అ
న్యత-ద్విషద్బలా నాంశత్రు, సైన్యా నాం|DI బలోసు రే
బలం సైన్య ఇతివైజయంతీ విజిత్వర పౌరుషస్య జైశ్రవరా
క్రమస్య అస్యవీర స్య-ఇంద్రనళ యోస్సామాన్య నిర్దేశః-
త్యదివ స్తధాసా | ఊ చేయ ధాచనళ చీపతిరభ్య
థాయి ప్రాకాశిత స్యనచ నైషధ కాయమాయా
- ||
బ్రూమఃకిమస్యవరవణి? నివీర సేనోద్భూతి.
ద్విషద్బలవిజిత్వర పౌరుషస్య సేనాచరీభవదిభా
నన దాన వారివా సేనయ స్యజని తాసురభీరణ శ్రీః
31శుఖాంశుహారగణహారిపయోధ రాంకచుం
వీర సేనా నాముద్భూతిముజ్జృంభణం -అన్యత్ర - వీర సే
నాన్నృపొచుద్భూతిముత్పత్తిం- కిం
- కిం బ్రూమః యస్యవీర
'స్యరణశ్రీ - సేసోచరీభవతో స్సైని కాయ మానయో:-
ఇభానన దానవార్యో:వి నాయక పిష్వా: వా సేన అధిష్టా నే
నజనితా అసు గా ణాంభీర్యమాసా-అన్యత్ర సేనాచరీభవ
తోం సేనా చారిణామి ఖానాం ఆన నేషుచాన పారీణాంచ
దాంబూ నాంవా సేన వాసనయా సురభిని తానుగంధిః
కృతా-ఢ లో పేపూర్వస్య ఉత్ప్రణ3 శు భౌతి! ఎషవీర
శ్ళు ఖాంశుశ్చంద్ర :- హర సే
- హర స్యేమేహారాః గణాః ప్రము

·3
త్రయోడశ స్సర్గః
ధా: హరస్యాపత్యంహారిః స్కందః-పయోధరాంకచుం
బీ మే ఘోత్సంగ సంగీఇంద్ర చాపః- శైఃఖచి తాఃస్వ
భిః సంవృతాః ద్యుమణి ప్రభాః సూర్య తేజాంసి యాభి
స్తాభిఃబహుర నేకొలాభ :-త్రి పురవిజయాదిర్యస్మి తెన
రణేన అఘిః తాభిః పూజితాభిః అఘః పూజాయాంక
మఃణికః- అమర వాహినీభిస్సుర సేనాభిః సమితీ రణే చ
యా త్రాసుజైత్రయా సుచాన్వాస్య తెఉపాస్య
3-అన్యత్ర-శుభాంశుభిరుజ్జ్వలమయూఖైఃహారగణైః
ముక్తాహారజాలై: హారిపయోధ గాంక చుంబిభిః మనో
బీంద్ర చాపఖచితద్యుమణి ప్రభాభి:| అన్వాస్య తే
'సమితి చామర వాహినీభార్యా త్రాసు చై షబహు
లాభరణాఘిః తాభిః: 8! భూమీభృతస్సమితిజి
ష్ణుమపవ్యపాయం జానీ హీనత్వముఘవంతమ
ముంకథంచిత్ గుప్తంఘట' ప్రతిభట స్త నిబాహు
హరకు చోత్సంగ సంగిభిః ఇంద్రచాపైః తథాభూతభూ
షణదీ ప్తిభిః ఖచితాని శ్రితాః ద్యుమణి ప్రభాః సూర్య
ప్రభాయాభిస్తాభిఃబహు ? రాభరణై రఘిః తాభిః చా
మరనాహినీభిః చామరగా హిణీభిః సమితి సభాయాం
తాసు దేవ కౌమ సూత్సవాదిషు చ అన్వాస్య తె
8 ||భూమీభృతఇతి! హెఘట ప్రఆభట స్తనిఘటోపచుకు
చేసమితి సంయతి భూ మీ భృతఃపర్వ తా జిష్ణుంజే తారం
నలో కె త్యాది నాషష్టీ ప్రతి మేధాత్కమఃణి ద్వితీయా-
ఆవిణ్యమానఃప వేర్వజ స్య అపొయోయస్యతం ఆపవ్య
"సాయం నిశ్యన బ్రహస్తం- అముంవీగంక థంచిదపి ఆమఘ
యాతా

·నైషధకావ్యే సవ్యాబ్యానే
వంతంమఘవత ఇందావన్యం నతుజానీహి నైవవిద్ధి. ఇం
శ్చేద4 సహ సంక్వగతంత తౌహ-గు స్తంనిగూహి
త మేత దీయంబాహు నేత్రం బహు నేత్రత్వం- యువాది
త్వాదణ్పత్యయః - తదేవఅద్భుతమతిశయం నాలాక
సెనపశ్య సిఅన్యత్ర భూమిభృతో రాష్ట్ర జిష్ణుమపవ్యపా
యం నాశరహిత మముంవీరంత్వం అఘవంతం పాపవం
తంనజానీహిపుణ్యశ్లోక శ్వాద స్యేతిభావః-గు స్తంరక్షిత
మరుతమి త్యర్థః - బహూనాం నే తాత స్య భావ స్తత్త్వం
బాహు నేత్రం-రాజాధిరాజత్వం - పూర్వవదణత్య
యః-సౌఖాతాదివ దితిగమయంతి- నాలోక సేకిమితి
నేత్రంనాలోక సేతిశయమద్భత మేతదీయం|| X
లేఖాని తంబిని బలాది సమృద్ధరాజ్య ప్రొజ్యొప
భోగపిశునాదధ తేసరాగం | ఏతస్య పాణిచగ
కాకుః అన్యత్సమానం 12 | లేఖాఇతి! 'హెనితంబిని ప్రశ
స్తనితంబే ప్రశంసాయామినిః- బలాదీ నాం బలాద్యసు
రాణాంయాని సమృద్ధానిరాజ్యాని తేషాం ప్రాజ్యోపభో
గస్య ప్రభూతాను భవస్యపిశునా: ప్రకాశ కాఃలేఖ:
దేవాః-ఎతస్య పాణీచచరణాచ-పాణిచరణం- ణ్యం
గత్వాదేక వద్భావః. సరాగం సాను రాగందధ ప్రశిరసా
ధారయంతి-ప్రణమంతీత్యధఠాః - ధాజిక ర్తరిలటితజీబ
హువచనం - తత్తస్మాద నేన హరిణాదే వేం ప్రణప త్యా
సాధః శచీవముదముద్వహస్వ- శచ్యా స్సపత్నీభ వేత్య
థ-2 ల్యే కొద్ధః - అన్య స్తు సరాగమా తామతల మేత
"స్య వీర స్వపాణి చరణంబలా దీని రాజ్యాంగాని API స్వా

·త్రయోదశ స్సర్గః
మ్యదూత్య సుహృత్కో శరాష్ట్ర దుగణ బలానిచ | రా
జ్యాంగానీత్యమరః- తై స్సమృద్ద రాజ్యస్యయః ప్రోజ్యో
పభోగః తస్య పిశు నాస్సూచకాః లేఖాః మత్స్యాది రే
ఖాఃదధ తేధ -దధ ధారణ ఇతిధా తొభౌణ వాదికాల్లటి
శజ్యేకవచనం-తద నేనవీ రేణప త్యాసాధ్యంహరిణాశ చీవ
ముదముద్వహస్వ ! ||ఆకశ్యా ! సుదతీశోభనడం తా-
అత్రవయ సిదంత స్యె త్యేతల్లకు ణా భావాదగ్హాం తాది
సూ లేచకారాగ్ధతాదేశః సుదత్యాదిశబ్దానాంయో
గరూఢత్వాత్ స్త్రీయాం సంజ్ఞాయామితి వికల్పాదితి కె
ఇంతద నేనప త్యాసాధణం శచీవహరిణాముదము
ద్వహస్వ ! 4 ||ఆకర్ణ్యతుల్యమవిలాంసుదతీలగం
తీమాఖండ లేపిచన లేపిచ వాచ మేతాం1 రూపం
సమానముభయత్రవిగాహమానాశ్రోత్రోచ్చని
ణ్యమ వాపద సౌన నే తాత్ || 2 | శకు !!
మేషనిషధాధిపతి స్స వేతిడోలాయమాన మనసం
చిత్ -ఏత దేవాభి మొత్యసుదత్యాదయః ప్రతివి ధేయాలి
త్యాహ వామనః ఉగిత శ్చేతిజీప్ -ఆ సౌభై మి ఆఖండలే
పిన లేపి చతుల్యమవి శేషణలగంతీం సంబధ్నంతం-పతాం
వాచమాకణ్యణ-ఉభయత్ర ఇంద్రనళయో 'స్సమానం
సివి శేషంఠూపమాకారంచవిగాహమానా గ్రౌదర్శం
దర్శంఆలోచయంతీ
చ్ఛోతేంద్రి యాన్ని
ర్ణయంనా వాపత్ నే
చకుంద్రి యాచ్చనిర్ణయం
'నా వాపత్ -ఆప్తా రైఃస్వానుభవాచ్చనని శ్చేతుంశశాకే
త్యథ:11శ శ్రీ ఇతి ||అథ సౌభగవతీ సరస్వతీ పష వీరఃశ

·2
నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
4:కం సనిషధాధిపతిః స్వప్రాణనాధోనలో వేతిడోలా
యమానమన సం- దేవ్యాః శేషాక్త్యా ఆ కారసామ్యాచ్చ
సందిహానచిత్తాం భీమీం సమ వేక్యుత త్రపంచ వీరమ ధ్యే
పవనస్య సఖాయమగ్నింగైశ్య హస్తిన ప్రదర్శ్య అస్యాం
భై మ్యాం విషయేభూయోవచసాం రాజు వాక్యపరంప
రాంఅసృజత్ -జగా దేత్యధః: || 11 -
సషఇతి , విషవీరః స్రు తాపస్యోష్మణః నిధిః అయం సదా
ఉర్గమా ఊధ్వణ జ్వలన వాధనాని విచిత్ర నస్తూనిజ
యతీతిధ సంజయఃధ సంజయ సంజ్ఞకః 8 ని ! వీతి స్టూ
త్రోధనంజయణత్య మరః! సంజ్ఞాయాంభృతృవృజీ త్యాది
సమ వేక్యుభై మీం 1 గిర్దిశ్యత త్ర పవనస్య సఖాయ
మస్యాంభూయో సృజ ద్భగవతీవ చసొంఠ జం
సా! | ఏష ప్రతాపనిధిరుర్గతిమా సదాయం
కింజామ నాజీ కొతము నేనధనంజయేన ! హెమ ప్ర
భూతమధిగచ్చకు చేరముష్మాన్నా స్యైవకస్యచ
నాఖచిముమాగమః తేనా నేనకిం నామ కింకిల నాజితం
నలబ్ధం- సర్వంచ లబ్ధ మే వేత్యథః కిం నామకీంనామధేయ
మితి కేచిత్-శు చేః శుచీ నాము కాదముష్మాత్ , ని1 శుచిర
ప్పిత్తమిత్య చరః - హెమసువర్ణం ప్ర భూతముత్పన్నం అధి
గచ్ఛవిద్ధి|శ్లో ॥ఆ గ్నేరపత్యం ప్రదమంసువ ర్ణమితిస్మరణా
త్-భాస్వ రరూపస్యరూపాంతర ప్రకాశకరూపక స్య -
సంపత్సమృద్ధిక స్వచన-ఇతోన్య స్యకస్యచిదపి నా న్యిన
అన్యత్రతు-పష ప్ర తాప స్య తేజోవి శేష స్యనిధిః || సపు
తొపః ప్ర భావశ్చయ జ కొళడండజమిత్య మరః - అ
అ

·(
3)
త్రయోదశ స్సర్గః
యంసదాఉగతిమా?" ఉదయ వాన్నిత్యోదిత ఇత్యర్థ:-
అనేనకణ జయేనకి రణె: కిం నామధనం నాజి తం - జ
యే నైవ సర్వస్వం 10 పొదితమిళ్యర్థ:-- త్రియస్యవిజి
తమితిస్మరణాత్ -శు చేః పవి తాజముష్మాత్ ప్రభూతం
ప్రాజ్యం హెమసువర్ణ వధిగచ్ఛ ప్నుహి- ఏతత్పరి
గ్రహాదాఢ్యాభ వేత్యధః -భాకాంతిః స్వరఃకంఠధ్వం:
రూపం సౌందర్యం తేషాం సంపత" స్య చన-అ న్యస్యః స్యా
పినా స్యై వేతృథE: IF || అత్య ధేః తి! హేరుచింకణి
కమనీయకణే- నాసి కొదరీ త్యాది నా వికల్పాదీ కారు-
అత్యధాణయా అతిమాత్రాయాః హేతి పటు తాయాః
జ్వాలా పాటవ వ్యక బళీ ఆవగా సీభవత్ -ఇంధనీ భవంతి
నభాస్వరరూప సంపత్ IF || అత్యధః ఏతిపటు
తాకబళీభవ త్త త్తత్పాధిణ వాధికరణ ప్రభవా
స్యభూతిః అప్యంగరాగజన నాయ మహెశ్వర
భావః - తత్పార్థివం పార్థివద్రవ్య మేవలిఫిక రణ మాశ
యఃత దేవ ప్రభవతస్మాదితి ప్రభవః కారణంయస్యాస్సా
అస్య వీర స్య సంబంధినీ భూతిఃభ స్మాపి- తపస్వినోమ హె
శ్వర స్వాప్యంగ రాగజన నాయాను లేపన సంపాద నాయ
'సంజాయ తేభవతి-అన్యత్రతు- హెతిపటు తా ఆయుధపా
టవం!!! హేతి జ్వాలాంశుగా యుధమితి వై జయంతీ
తస్య కబళీ భవద్భిః లై సైః పార్థివై : రాజభిస్సహాధి కొరణ
స్పఏవ ప్రభవోయస్యాస్సా-విజయలభౌత స్యభూతి స్సం
పత్ 8 ని|| భూతిభఃస్మనిసంపదీత్యమరః- మహేశ్వర స్య
మహా ప్రభోరపితపస్వినః శోచ్య స్యాపి రాగజన నాయసం
-

·h
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
తోషణాయ-సర్వోపకారిణీత్యథః:- అంగెత్యామంత్ర
శే!౧౦ ||ఏతదితి !! పితుముణ ఖమివముఖంయస్యాస్తస్యా
స్సంబుద్ధిః - హెపితృముఖ భాగ్యవతీత్యధః| శ్లో|ధన్యా
పితృముఖీక న్యాధన్యోమాతృముఖః పుమానితివచనాత్
అనావశేషావిబుధసం సదైవసభా-ఏష ఏవముఖంయస్యా
స్సా!! శ్ర) ||అగ్నిముఖా వై దేవా ఇతిశ్రు తేః|9||బరి ము:
ఖాఃక్రతుభుజ ఇత్యమర:-ఆ స్యయమ తో పిమ హెంద్ర
పియమ స్యమ హేంద్ర స్యచ-షష్ఠ్యథెణ సార్వవిభక్తిక
Mసి:-మాధ్య స్థ్యం-దక్షిణ పూర్వదిక్పతిత్వా దితి భావః
మహస్వినం తేజస్వి నం ఎనంఅ వేహి ప్రాప్నుహి-సదా
స్య సంజాయ తేరు చిరకణి: తపస్వినోపి ||10||ఎ
తన్ము భావిబుధ సంసదసావ శేషా మాధ్యస్థ్యమ
స్యయమతొ పిమ హెందీతోపి, ఏనం మహస్విన
మ వేహిసదారుణోచ్చి ర్యే నాము నాపితృము
ఖిఛాయ తేకరశ్రీః || 90 || నై వాల్ప మేధసప
రుణాదారు సహి తేన- సేంధ నే నేత్యథః :- యే నాము నా
వీ రేణఉచ్చైమజాహతీకరశ్రీ:అంశుసంపత్ శ్రియ తేధా
ర్య తె-అన్యత్ర తు-విబుధ సంసద్విద్వత్సభా ఏతన్మ ఖాఏ
తత్ప ధానాపత దేక శరణేశ్యథణ: - తధాఅస్యయమ
తోయమాత్ - మహేంద్రతోమ హేందాచ్చ - పంచ
మ్యాస్తసిల్ - మాధ్యస్థ్యం సమవతి - త్వం మహస్వినం తే
జస్వినంఉత్సవవంతంవా IRII మహస్తూత్సవ తేజసోరితి
సొం తేవ్వమరః- సదాసర్వ దాఅరుణా ఆ
తామ్రాకరశీ
హణ స్తశోభా ని|| బలిహస్తాంశవఃకరాఇత్యమరః|| 10 ||

·శ్రయోగశ స్వరః
పలు : హశక్తస్య కరస్య ఏ సంద నేకు 4 ను
- కాసి త్వష్పం నై వ-కింత కల్ప సత్యరణ:--
" కాసానాం , థే - స - పారేశ్యప
"క్యా వేశ్య వ్యయీ భావః-సివసతో సంతృణా నిరీషను- రిప
మఃకిమితికాకు - కాశానిడహతో స్వతృణాన్యగణా, విష్య
28- ఉజ్ఞాననానూ స్వగతిన" క గ స్వీ వేగవా?" -
యం నహూ సృహవిరోధినా కెనాంబు నా - ప.
నన కుంశక్యం కాకు:-నశకృతి భానః - దివ్యస్యాస్యా
i.. నిత్వా చ్చేశ్వర - ఎన్న, సటోః ప్రగబ్బస్మ ఆ
- వెంధ సేనుందప్రథై- ఆ్యమ సీత . ర *
బోరుచి ముత్త్వమ స్యమ ధ్యే సమన్ని పనితోగిప
మృణా
") కు
కేవగాని- సుష్ - 1
కణీ గికము: "్బన పై పఠాభ్యా మే 3 Cineni
సవి శేషమనా. 15 శ్యాం! ఈ చేనళ్యమంత
* శ్రీ విశ్వ గ్రహణ సొ సుధ్యానందాల్పాభ్యాం -
భారూణ తవధకామాసవచ సాచ్ఛ పకా చెఖ్యో స్య కాపు
- సత్యయః- ఉచిను త్వయా 35 ' సై వ మ థ్యెసం ".
(సు ధ్యే 4 || సమిత్స యతి స ని ప్రత్యళి బాబా.. -
కృశానితృణక్రియా త్యర్థం ఊళా నవాసు కా:
-. ఈ స్పీ శూరః II నేగి కూ గౌతరస్వి కావిత్యము
అను కేవ5 కోధనా పదాలు విసుంకక:- న కే నా పేళ
* 3 | 7 కారణీమిలి | # , wధ్యత క్యూసము"
* 19> * . పేరాశ షణ. దంత్యమగః- అహరాజ్
నాహూ - తుం వరసి.
-
--

·నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యా నే
నాంపత్యాదిష్వతి రేఫా దేశః - సచ నైషధో నలశ్చ తా
భ్యాం సాధారణీం సమానాం- అగ్నీధ సాధారణాదజ
క్రవ్య ఇతివికల్పాదర్ప డై జీప్ -ఏ తొంగిరంనిపీయఆకర్ణ ,
విశేషమన్యత రాద్ధావధారణం నా వాప్తవ త్యాఅనాప్తవ
త్యాః అస్యౌభై మ్యాః - తంపురోవ ర్తిపురుషం ప్రతిపకం
చిత్తం పకాబుద్ధిరయంసళ ఇల్యూ చే-అన్యచ్చిత్తమయము
నలోగ్నిరితి బ్రూ తేస్మ-నలానలకోటి ద్వయావలంబి సంశ
యోననివృత్తఇత్యర్థి 0 31 ఏ తాదృశీమితీ ||అథ సరస్వతీ
ఏతాదృశం- సందేహః ప్రాగుక్త : చిత్ర మాకస్మిక ప్ర
ప్రతిచి మామేకంబూ తేసచాన్యడనోయమి శ్రీ
దమస్యాః || 3 ! ఏ తాదృశివ ధవిలోక్యసర స్వ
తీ తొంసం దేహచిత్ర భయచిత్రితచి త్తవృత్తిమ్ |
దేవస్యసూనుమరవిందవి కాసిర శ్మైరుద్దిశ్య దిక్పతి
ముదీ రయితుం ప్రచ 1 108|| డండంబిభత్యః
యమ సూజగత స్తతస్స్యాత్కంపాకుల స్యస
తిబంధజమాశ్చర్యం - నల త్యా గాదనల స్వీకారాచ్చ భ
యంప తై ఖా? వైశిత్రి తాశబలి తా చిత్తవృత్తిర్యస్యా
స్తాం తాందమయంతీం పిలోక్య ఆరవిందానివి కాసయంతి
యేరశ్మ యోయస్యత స్య దేవస్య సూర్యస్యసూనుందిక్ప
తింయమముద్దిశ్యనిది? శ్చ ఉదీగయితుం వ్యాహర్తుంప్రచ
కేప్రచక్ర మే || (781 దండమితి H అయంకండోదుస్టద
మనంగ దాచ ఆలంబ ముష్టిశ్చ ప్రతీయ తె- తంబిభతి?-త
తొగండభయాత్ కం పాకులస్య సకలస్య జగతఃపం కే
'పా పేకదః మే చపాతోసస్యాత్ - లా సూ• స్వదం

·త్రయోదశ స్సర్గః
డధారణాదన్య స్య ఆ పతనమి త్యాశ్చర్యం-ఆన్యత-అస్య
యధాపరాధదండ నాజ్జిగతోనిష్పాపత్వ మి త్యథఃః ||శ్లో !
రాజదృతదండా సుకృత్వా పాపానినూన వాః మణ
లాస్స్వగః మాయాంతి సంతస్సుకృతినోయ ఛేతి స్మరణ
త్-తధా శ్లో! గురురాత్మవతాంశాస్తా రాజాశాస్తాదు
రాత్మనామ్! ఇహ ప్రచ్ఛన్న పాపానాం శాస్తా వైవస్వ
తోయమఇతి- ఉభయోర్దండధారణస్మరణాచ్చేతి భావః
కించ స్వర్వైద్యయోరశ్వినోరపి మదవ్యయదాయినీభిః
వైద్యాహంకారహారిణీ భిఃత యోర ప్యసాధ్యాభిఃత్యర్థః
పత స్యరుగ్ఫె రేతస్కాృతరోగై 81||| స్త్రీరుగుజాచోపతా
కలస్య నపంక పాతఃస్వర్వైద్య యోరపి మదవ్య
యదాయినీభి రేతస్య గుర్భిరచురఃకిముకశ్పిడ స్తి!
^/6మిత్ర ప్రీయోపజననం ప్రతి హేతుర స్యసం
కాశం తా సుహృదయం న జన స్యకస్య: ఛాయెద్మ
పరోగ వ్యాధిగదామయా ఇత్యమరః- రుజెRతో కిక్విప్
నమి యత ఇశ్యమరోచరణరహిళః కశ్పిద స్త్రీకిమున కొ
వ్య స్త్రీ-సర్వాంకత్వాడ ప్యేతి భావః - అన్య త్రతు అశ్వి
నోరపి సౌందర్యహారిణీభిః - ఏతస్య గుర్భిః రుచిభిలా?వ
శ్యైరిత్యర్ధః స్యుః ప్ర భారు గ్రుచిరి శ్యమర:- రుచదీప్తా
వితిధాతో కిక్విప్ -మయత ఇవ రోమృతప్రాయోనభవ
తీత్యథ:-పవాళ్యచ్ - కశ్చిది త్యాది - ర్వవత్ ! ౧x if
మి త్రేతి|| సంజ్ఞా సంజ్ఞా దేవీతి శతా ప్రసిద్ధామి త్రప్రి
యా ఆకఃదయి తా అస్యోపజననముత్పత్తిం ప్రతి హెతుః
జ: సత్యథః:- అయంక సృజన స్య అసూళా హరతీత్య సు

·నై పధకా వ్యే స వ్యాఖ్యానే
చం) - నను నశ్య సహృశ్యం !
త్యాగితి భావః, ఛాయాభాయామి శ్రీ మచూ (9 స్వ
ను కృగీటృ శ్రీ జనానీలకు శ్ర,చి
తానా , ధ, "IT 2 |
"నాధిగతా-సూళ్య స్యద్వేఖా ర్వే సంజ్ఞాభాయాన శత్ర
"సంభై నాస్యజనని శూయ తేనఛాయెశ్యథఃః - కించ
రమే నయమా ఖ్యై నాము నైవ నియమె సేంద్రియ నిగ )
ణత సప్తం ఆస్య శృతు-అస్య వీర స్య సంజ్ఞాహస్తా
ది చేశా |ని! సంజ్ఞరఖార్యానై తన్యంహస్తాబై సూ)
చనాపి చేతి వై జయం--ని త్రో, ణాంసుహృదాఁ 1 4 ||
సుగ్రంసుహృదిమిత్రోర• ఆవశ్వ:- ప్రి 2. జువన కల
గస్య చనకు శ్రీ విద్య మత పం య ల నటింపు
"మేనతపోము నైన || C. L. || కించ ప్ర భావనమి తొ
ఖిల రాజ తేజ దేవః పితాంబగుణీ రమణీ
మూతి | ఉతాంత సౌకమనున ప్రతిగా ఆశ
"సంపాదనం ప్రతి హెతుడుగా- అయలకు జన సకల
హృత్సఖాసఆస్యశదృక్పతూ కాంశ్న " గా ఛాయా
'సూర్య ప్రమూ కాళరిత్యమర? కు శ్రీ చక్వాపి నాఢ్యగా'
మినాధిగతా-అమునాయమేన సియు మెనచ .. మనియు
మాభ్యాంతసస్త ప్త మెవ-ఆత్యధిక ధమయ ) :. -
'వావః |Int" కిం చేతి !! కించ ప్రఖాభిరవమత స హత
రాజ్ఞశ్చంద్ర స్య తేజోయెగః - రమణీయమూ.
31: అంబరమణి దేశ్న స్ఫూర్యః డ - పేపూశ్వస్య -
'ఘాEణ -అస్యపి - ఆస్మశన -
ముసురంజన, ప్రతి ఉతా- లి:-
" -S. మా
--

·త్రయోదశ స్సర్గః
ప్రదానప్ర తీ భాతి ప్రతి భా త్యేవ- పరేష్వ న్యేషుగదా?
రోగా నియోక్తుః ప్రయోక్తు:- తృన్నంత త్వాన్నలో
కేత్యాది నాషష్టీ ప్రతి షెధాత్కర్మణిద్వితీయా. ఆస్యకృ
స్థత్వంయమత్వం అన్యత-అంబరమణి స్సూగ్యః-కృదికా
రాదీకారః- తద్వ రమణీయమూలీ:- అస్యపి తావీర
సేనఃప్రభా వేసప్రతా సేన నమి తాన్యమిలా రాజ్ఞం
తే
జాం పియెనసః || రాజాకు త్రియచంద్రయోరితివి
శ్వ:-శక్తి ప్రభుమంత్రోత్సాహలక్షణం సామధ్యణ 0.TE IF
కాసూసామధ్యణ యోశ్శక్తిరిత్యమరః- శేషంపూర్వవ
త్-ప రేషుశత్రుషుగదామా యుధవి శేషంనియోక్తురస్య
కృష్ణత్వంవిష్ణుత్వం! ని1 కృష్ణా బ్యాశ్శమన వ్యాసధనం జయ
కి శికృష్ణత్వమస్య చప రేషుగదాంనియోక్తుః ||
గా ఏకః ప్రభావమయ మెతిప రేత రాజౌ తజ్జీవి
తేశయమత్ర విధత్స ముగై భూతేషు యస్య
జనార్ద నాఇతిశాశ్వతః|| 12 |పక ఇతి!అయి మేకః పరేతా
నాంసైతానాంరాజౌపత్తా ||ని} ప రేతప్రేత సంస్థ తాఇ
త్యమరః ప్రభావం ప్రభుత్వ మేతి-ద స స సూడర స్య
అశ్వినీ హైతు:- య స్వయమస్యభూతేషు ప్రాణిషుమ
ధ్యే భూర్య నేకంభూతం- వశంగతొవశ్యః త స్వభావంవ
శ్యత్వం-సమాశ్రయతిఖలు- హెము గ్లేస్మిణ పుంసిజీవి
తెశ ధియంయమ బుద్ధిం విధత్స్వపి దేహ-అన్యత్రతు-ప రే
షాం-శత్రూణాం ఇత రేషాం స్వేషాంచ ఆ యు థైపు
భావం సొమథ్యణ మెతి- దస్ర ఘోదరస్యాశ్వినీ సదృశ
స్యయస్యాస్యభూతేషుపృధి వ్యాదిషు-మధ్యే ఇయంభూః

·C
నైషధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
సమమన్యత్-అ త్రా స్మిక్ జీవి తేశధియం ప్రాణేశ్వర
బుద్ధింవి ధేహి NRI జీవి తేశోయ మె కాంత ఇతివిశ్వ:|| 10 ||
గుంభ ఇతి! మాస నై పదయోర్యమనల యోస్సమానవిష
గిరాంగు భస్సందర్భః అనే కేజంనళా నాందర్శ నేనజా
తశం కే పై దభ్యాశ్చిత్తేశం కాంనిమణవ ఇతియత్ - త
దేవపిష్టంపి పేష. ప్రాగేవ సాశం కే పునశ్శంకో త్పాద
నంపిష్ట పేషణసాయ మి త్యధణ: - అఆ సాశంకశంకో
త్పాదనపిష్ట పేషణయోర్వాక్నాధః యో రేక శ్రాసం
ఖలుభూరియమ స్య వశ్య భావం సమాశ్రయతీద
స స సూదరస్య || MV avం భోగిరాంశమ
న నైషధయో -్సమాన శృం కాన నేక నలదర్శన
జాతం కే | చిత్తే విదర్భవసుధాధిప తెస్సుతా
యాయన్నిమణమెఖలుత దేషపీ పేషపిష్టం |1 ||
త త్రో పితత్ర భవళీ భృశ సంశయాళో రాలో
క్యసావిధిని షేధ నివృత్తిమస్యా 81 పాధఃపతిం ప్ర
తిధృతాభిముఖాం గుళీక పాణిః క్ర మోచితము
భ వేనసాదృశ్యామపాద సంభవద్వ స్తు సంబంధో వా
క్యార్థవృత్తినిదర్శనాలంకారః!! Fiత శ్రేతి||సౌతత్రభవతీ
పూజ్యా-ఇత రేభ్యోపిగృశ్యతణతి తలత్యయః-సొసర
స్వతీత శ్రాపి తస్మిణ పురు షేపి భృశంసంశయాళోస్సాం
శయిక్యాః ఆశుచిశీ
ఆహణా దాళుచ్ - అస్యాదమయం
త్యా విధిని పేదయోః ప్రవృత్తినివృత్యోః - నినృత్తిమభా
దాసీన్యం ఆలోక్యక
శాక్యక మోచితం క్రమప్రాప్తంపో
థఃపతి ముప్పట ంవరుణం ప్రతిధృతాః ప్రసారి తా అభిము
వమౌ

·(3) త్రయోదశస్సర్గః
ఖా అంగుళ్యోయస్య సధృతాభిముఖాంగుళీక :-నద్యృత
శ్చేతికప్ -సపాణిగ్యస్యాస్సాసతీ - అభి ధాతుంఉ పాత్ర
మత ఉపకా తవతీ- 4 మేలణ జిపో పాభ్యాం సమధా
భ్యామితితజ్ ||90|| యెతి!! యాచమూ స్సే నాసర్వతోము
ఖతయావ్యవతిష్ఠమా నాజల త్వెనవ్యవస్థితరూపొ-నై కే
నఆ నే కేస-నిఖథ స్య నశబ్ద స్యసుప్పు పేతీ సమాసః- తెవి
దారకాః కూప కాపరాఖ్యాః - జలశోషకాలే జలార్థంతీ
రేకృతాఃకూప ప్ర తికృతయోగ తొయస్యాంసా || ని if
కూప కాస్తువిదారకా ఇశ్యమరః - యాయాద సొంజుల
జంతూ నా రశై శ్శబైః - వశిరణ్యారుప సంఖ్యా నాప్ -
పాక్రమ తాభిధాతుం || 901 యాసర్వతోముఖ
తయావ్యవస్థ చూనా యాహారశై జ యతి నై
కవిదాగ కాయా | ఏత స్య భూతన వారినిధిశ్చ
మూస్సాయస్య ప్రతీతివిషయః పరతో నరోధః |
జయతి ప్రకాశయతి - యస్యాఃపర తొరోధఃపరతీరం-సో
ర్వవిభ క్తిక పసి:- ప్ర తీతివిషయోన- అదృశ్యమివ్యధకః
సాపత స్య చమూర్భూరిత
రోమహత్తరోవారినిధి స్సము
దోభవతి - అన్యత్రతు - యాచమూ స్సర్వతోముఖత
యా సర్వపథీనతయావ్య వతిష్ఠ మా నావరణ మానా నై కా
ఈ నె కాన్వి దారయంతీతి నై కవిచారాః కమణ్యణ్ - తే
'కాయావీరవిగ్రహాయస్యాంసాయాచమూః- దోస్టాంర
జై
గోరకై ర్భాహుయు జయ
యతి !!! భుజబాహూప్ర
వేష్టోదోంత్యమరః- యస్యాఃపరతః పరేభ్యోరోధోనిరో
ధః ప్రతీతిపిషయోన సంభావిత ఇత్యథ : - సావితస్యచ
te

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
మూభూః రీణాంతర వారీణా ఆయుధ: శేషాణాం నిధి
రాకరః 1901 నాసీ రేతి|| నా సీగ సీమనిపురోభా గేమనధ్వ
నిఃమహా ఘోషః మ ధ్యాని స్తరంగ త్వాదితి భావః - భూ
యాక్ సప్తవిధశ్వాదిశి భావః- కుంభీర వాకొన వాక్
RIనకస్తుకుంభీర ఇత్యమర;- సమకరో మకర హితః-
దానవారిణాపిష్ణు నా సహవతఃత ఇతి సహదానవారి:
ఏపసజ న స్యేతి సహశబ్దస్య సభావవికల్ప ఉత్పర్మ
కాననా నాంఉత్ఫుల్లపర్మవనా నాంసఖాతత్సఖః తత్సహి
తఖత్యథః :- రాజాహస్సఖభ్యష్ట చ్ - నదీ నామినః పతిర్న
దీనస్సముద్ర : అలమత్యధణం - కరణ భావముపక రణత్స
అయి!! నాసీర సీమ నిఘనధ్వ సరస్య భూయా కుం
భీర వాక్ సమకర స్సహ దానవారిః | ఉత్పద్మకా
ననసఖస్సుఖమాతనోతి రత్ వరలంకరణ భావ
మితైర్మదీనః:-- | సుస్యందనై : ప్రవహ ! ప్ర
మితై : ప్రాసైఃర త్నైః శ్రేష్ఠవ స్తుభిః ||ని n రత్నం శ్రీ
ప్రేమణావపీత్యామరః-అస్య సుఖమాతనోతి-అన్యత్రతు-
ఘనస్య మేఘ స్యేవధ్వర్యస్య-సః భూయాన నేక స్సమక
ఈః అన్యూనాతిరిక్తహస్తః - సహదాన వారి: సమదాం
బు:- ఉత్పద్మకస్య ఉద్భూతబిందుజాలక స్య- ఆననస్య స
ఖాతత్సఖః పద్మ కొలంకృతాననఇత్యథ:: IRI పగ్మకం
బిందుజాలక మిత్యమరః- అలంకరణ భావమి తైరలంకా
రత్వంపో ర త్నైఃమణిభిః-నదీనఃనశూన్యఃఅ స్యవీర
స్యకుంభకరీ ||9||కుంఖీక రీతి వైజయంతీ సుఖంయధాతధా
నాసీరసీమని సేనాముఖభా గేర వాణ బృంహణా న్యాత

·త్రయోదశ స్సర్గః
నోతి ||-991 సస్యంద నైరితి|| హెవిలాసవతి భైమి- అస్య
సంబంధినీ కాపునర్వాహినీనదీ సస్యంద నైః సప్రస్రవణె:
ప్రవహద్భిరితృధః - ప్రవహతై : ప్రవా హైః ప్రతికూ
లంకూ లేకూ లేపాతంనతను తేనాము సర్వాపి సర్వంకూ
లంపాతయ తీత్యధః:-కించతస్యావాహిన్యా స్సంబంధి
న్యఃకక్కశ తాం కార్కశ్యంశ్రీ తాః యాస్సిక తావాలు
కాస్తాఃబహుతయా అపరిమిత త్వే నవయంకథం బ్రూమః
నశక్నుమణ త్యధః:-అన్య త్రతు-అస్య కావాహినీ సేనా
సస్యంద నై : సరథైః ప్ర వహ :కణేకార జై 8¥ని కణేకార
థః ప్రవహణమిత్యమర:- ప్రతికూలానా, ప్రత్యధిక నా
తికూలపాతం కావాహినిసతను తేపునర స్య నామ
తస్యావిలాసవతికర్కశతాశ్రితాయా బ్రూమః
కథంబహుతయాసక తావయం 7:1-9 శోణం
పదప్రణయినంగుణము స్యవశ్య కించాశ్య సేవసేప
షాతం నతను తే- కించక ర్కాణాం శ్వేతాశ్వానాంశ ?
రాశ్రితాయా? IPL సృష్ట్యఖ్సారీ సితఃకరణ ఇత్యచరః
తస్యావాహిన్యాః తాః ప్రసిద్ధాః-అసిక తాఃఖా డిక త్యా
ని- ప్రహరణమితీగక్ -బహుత యాకధంబూ: 1931
శోణమితి ! అస్య వీరస్యపద ప్రణయినం పాదోప స్పణం
గుణం శేషభూతి శోణంశోణాఖ్యంసదంపశ్య-కించసాస
రస్వతీనదీ చాస్య సేవనపరైవ-సకలనదనదీ నాయకోయ
మిత్యరణు తతః కారణాద్భవనాధి నాధమప్పతి మేనం స
నూశ్రయభజ-తమిమంవీరం- కేవా కమలాశయాజలా
ధారానభజుతీత్యధజాః అథవా కెవాజంతవః కమలాశ

·నైషధకావ్యేస వ్యాఖ్యానే
యాజలాకాంకు యానభజంతీత్యథః:-అన్యత్ర తు
స్యపద ప్రణయిసంపాడతలగతం శోణంగుణ మారుణ్య గు
ఇంపశ్య- భాగ్యలక్షుణ త్వాది భావః- కించ సరస్వతీవా
డేవతా సేవనప రై వ- లక్ష్మీ సరస్వత్యోరయ మేవాధికర
ణమితి భావః 101 సరస్వతీ సరిచ్ఛే డేగోవా ధైవతయోర్గి
రీతివిశ్వః - తతొ భువనాధినాథం భూలోక నాథ మేనం స
మాశ్రయ ||2|| భువనంవిష్ట పేలొ కె సలిల ఇతివిశ్వ:- కెవా
జనా సంకమలాశయాలమ్మ్యు కాంక్ష యాసభజంతి HRU
కమలా శ్రీజ లేప డ్మెకనులం కమలో వృగ ఇతివిశ్వ: 8
38 శంకెతి|| స లేచజలేశ్వ రేవరుణే చతుల్యంయ గాత
రైవ-సర'స్వతీసా! ఏనంభజు స్వసుభ గెభువ నాది
సాథం కెవాభజంతితమిమంకమలాశయాన !!
- శంకాల తాతలివ" నేక నలాషలంబాంవాణీన
ధకాయతు తావద భేది కేయమ్ | భీమోద్భవాం
థా-ప్రయు 3తి శేషః-అత వివ-భీ మోద్భవాం భీమీం ప్ర
త్య భేది కా అస్యత
రాధాకా పని ఛెది
కాచేయం వాణీ సరస్వ
తీవాక్ -అనే కెపం చనళాః నై ష ధాఃదురు చ్ఛేదా సృణ
వి శేషాశ్చ ఆలంబో విషయఃఆధాగశ్చ యస్యాస్తాం! నిస
లఃపోటగ ళేశాజీ తివిశ్వః -శంకొఎవల తాస్తాసాంతం
పరంపరాంతావన్న వధః యశు నచ్ఛినత్తు. విధ్య ఛ్ఛేదన
పూరణయోరితహౌరాదికాల్లోట్ - తు- ధాన్యవడం
యదితియత్ - అత్రచిత్ర - ఛేద నాధః శ్సేయాన చ్చేది
శాసైవాచ్ఛినదితి: " ధాచ్చి తం- వృద్ధ్యగ తే త్వ: రో
ధఇతవిరోధాభా సోలంకారః పృథు ప్రధాన ఇతిభావాదిగా
1

·త్రయోదశస్సర్గః చ్ -నళాఖ్యశృణమి శ్రల తాతలిం స్వధితిరిన అనేక నలా పలంబినీమయమయం వెతిసం దేహసంతతి మియం వాణీ నాచ్ఛినత్ - ప్రత్యు తావర్ధయ దేవేశ్య మా కష్టమిత్య థ:: 1-9X| బాలామిత అథెయంభగవతీ దేవీ మాయిభి ర్మాయవిభిః - ఊహ్యాది త్వాదిని - అత ఏవ ఆళీకనళీళ్ళ తా నిమా యానళీకృతాని స్వాన్యాత్మానోయె సైర్విబు రై దేశ్ వైరప్య చ్ఛది తాము "మప్ర తారి తాం • చర్మశబ్దాత్తత్క రోతీతిణ్యం తాత్కర్మణి క్తః - బాలాంభై మీంవిలోక్య రా జపరిషది రాజు ప్రభాయాం పరి శేష భాజమవశిష్ట తాంగతం ప్రతిన ళెచజలేశ్వ రేచళుల్యంత ధాపియదవధ : యచ శ్ర చిత్రమ్ ||9x | బాలాంవిలోక్యవిబుడై రపిమాయిభి పైగచ్ఛది. తామి యమళీక నళీకృత స్పై::ఆహస్మతాంభ గవతీ నిషధావిరాజంనిర్దిశ్య రాజపరిషత్పరి శేషభాజమ్ 1-92 || ఆ అత్యాజిల్ఫ విజయ ప్రసవ స్త్వయాకింగ్ ్వయాకి విజ్ఞాయ తే రుచిపదం నిషధాధి రాజంనళంబద్ధశ్యహస్తేన ప్రదర్శ - తాంభై మీ మాహస్మ ఉవాచ u_Ljf అథనల మెకై కశ్లోకెన క్రమా చేకై క? షేణాహ! ఆ త్యాజీతి !! అత్యాజిషు మహాయుద్దె పులర్గోవిజయ ప్రసవొ "యసంపత్తి రేగిన సః రుచి పదం త్వడను గాగా స్పదం - హీము హిందో భూదేవేం ద్రో, సౌత్వ మాకిన విజ్ఞాయ తే- కించాధిక షుప్రత్య?? - వి భక్త్య ఛేకావ్యయీభావః - దానశ్యవశతయా తన్నిష్టత యాఅహిశయాకృశయా చేష్టయ కశ్య-జీమూత వాహనో నామమహా త్యాగికి శ్చిదిద్యాధ యావితరణ వ్యాపారేణ

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
రరాజ తద్ధియంనకి
రోతి నజనయతి- తస్మాన్నళోయమి
భావః అన్యత్రతు-లవ్లా విజయ
విజయః పార్థపవప వొపత్యం
యేనసః IDI! జయ సుజయే పాఠణ ఇవిశ్వ:- అరుచిప
దంత్వపదరా గాస్పదం-మహః ఉత్సవః తద్వా మహీ-ఆ
సొమ హెండో దేవేంద త్వయా అ త్యాజిత్య క్తః కిం
నవిజ్ఞాయ తె-కించ ప్రత్యధిః నాంప్రతిప రుణాందానవా
నాంశ తేష్వాహితయా చేష్టయా పౌరు షెణా సౌక స్య జీ
మూత వాహనో మేఘవాహనఇంద : ||ని 1 తురాషాణ్మే
ఘవాహనఅత్యమరః-తద్ధియంనక రోతి || 9 ||యే నేతి|| యె
నాము నాబహుయధాతధావి గాఢః కుఱ్ఱస్సు రేశ్వరస్య
సమహీమ సెంద్రః, ప్రత్యధి? దానివశ తాహి
త చేష్టయా సౌజీమూతవాహన థియంసక రోళిక
KI-9 ; యే నాము నా బహువి గాఢ సురేశ్వరా
ధ్వ రాజ్యాభి షేకవిక సన్మహసాబభూవే ఆవజం
సంతమును తేనను సాధు నామగా హంమయానల
ఇంద్రస్య ఆధ్వాపాలనమాగోయత్రతస్మిక్ రా జ్యేఅభి షే
కాధ్విక సంతిమహాంస్యుత్సవా సైజాంసివాయస్య తేనబ
భూవే భూతం- అత్ర సభాయాం మయా నామగాహం
నాచుగృహీత్వా - నామ్నో గృశిగ్ర హెరితిణముల్ ప్ర
త్యయః ఉదీరితము క్తంనలంనల నామానంత మేతమను
తేతవ ఆవడనమాకషణం సాధుననుయుక్తంఖలు - అ
న్యత్ర తు-యెనాము నాబహువి గాఢాః ప్రవిష్టాస్సు రేశ్వ
రాదేవ తావి శేషాయెషు తెషుఅధ్వ రేషు య
యథేషు ఆజ్యా
నామభి షే కాదభిత స్సేకాత్ వికసన్మహసావధక మాన

·త్రయోదశ స్సర్గః
తేజసాబభూవే- అనలమగ్నిం- అన్యత్సమానమ్ || 20 ||
యదితి || ఆ మువ్యచండస్య భావశ్వండి మారణేష్వతికోపన
త్వం | ని I చండ స్త్వత్యంతకోపని ఇత్యమరః పృధ్వాది
త్వాదిమనిచత్యయః -రణవిధేయుద్ధకర్మణివ్య సనమా
సక్తిశ్చ 19|| వ్యసనంత్వశు ఫాసక్తావితివిశ్వ:- ఆశయా
శ్రితంచిత్తాశ్రితందకీణత్వందాక్షిణ్యం చేతియత్ - తత్స
ర్వంచండిమాదికం - (పుంసకమనపుంసకే త్యాదినాయ
శదితినపుంసవైకశ్వనిదేః శ:-బుధ్వావిచార్య సైషా
త్వంధమణ ప్రధానో రాజాశష్మి = వర్మరాజే న ఫొనళ నా
ముదీరిత మేతమత్ర | 20 || యచ్చండిమారణవి
ధివ్యసనంచతత్త్వంబుద్ధ్వాశయాళిత మముష్య
చదక్షిణత్వం | సైజన లేపహజ రాగభ రాదము
ష్మిన్నా త్మానమపయితుమహణ సిధర్మరాజే !
DF | కిం తేత ధోమతిరముష్యయధాశయస్స్యా
త్త్వత్పాణిపీడనవినిర్మితయేన పాఠః | కాన్మాన
మని అముష్మిన్వీ రే సహజ రాగభ రాదకృత్రిమ రాగాతి
రేకాదాత్మానమర్పయితు నుహః సి-అన్యత్రతు. హెచం
డికోప నే- గొరాదిత్వాత్ జీష్-అముప్యమారణవిధివ్యస
నంమారణకమాణసక్తిం - ఆశయాది శానిమి త్తేన శ్రితం
ప్రాప్తందక్షిణత్వందక్షిణదిక్పతిత్వంచబుద్ధ్వా విచా
ర్య- సైషాత్వ ం- ధర్మ ప్రధానోరాజాతస్మిక ధర్మరా జే
యమధమణరాజే అన లేనలా దన్యస్మిన్నముష్మిన్ని త్యా
దిశేషః పూర్వవల్ - అర్చయితుం నాహణ సి!_9F || కిమితి!
హెవత్సే అముష్య వీర స్యాసావాళయః అభిప్రాయం

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
యధాత్వత్పాణిపీడన విశ్రమింతయు త్సాణి గ్రహణ క
రణాయ-ఆపగ తాశోనభవతీత్యనపాశఃసాభిలాష - తే
తవమ తిరపిత ధాకిం తద్య మి త్యధణః-త ధాహి-భువ
నంలోకంచ రిష్ణు కి అత్యంత సంయో గే గ్వితీయా కాన్మా
నవాన్మనుష్యాక్ నో అవతి నరకుతి అసౌభ ఎతీ యంత్వం
ఆము శ్రాముష్మిక్ నర తానాభిర తేతినయు క్తం-ఈ గృశి
పురు షెసర్వధారంతవ్యమిత్యర్థః అన్యత అమువ్యసు
బంధీశయఃపొణిఃత్వ త్పాణిపీడ నిము. F తయెత్వ త్పాణి
గ్రహణాయయ ధాసపాతః పాశరహితఃత్వత్పాణి గ్రహ
శొధణంత్య క్త పాఠఇత్యధE:- తధా తేమ తస్స్యాదను
వానపతినో భువనంచరిష్ణు రాక్షసావము శ్రనర
తాభవతీతియుక్తం | 30 || శ్లో కాదిహ ప్రథమ
తొహారిగా ద్వితీయార్ధూ మధ్వ జేన శమ నేనస
మంతృతీయాత్ | తుర్యా చ్చత స్య వరుణేన సమా
మత్ శ్వేద్యుక్తమిత్యర్థః - మానవాను త్సాహవా? API
మానశ్చిత్త సమున్న రిత్యమర:- భువనముదకంచరిష్ణుః
అముత నర తా నరత్వం సభవతి నా స్తి-యు క్తంతసృ దేవ
త్వాదితి భావః!| 30 ||శ్లోకాదితి!! ఇహశ్లోక చతుష్టయె ప్రధ
మతః ప్రమాఛ్ఛేకాత్ హరిణాఁ ద్రోణ ద్వితీయాద్ధ
వధృజే నాగ్ని నాతృతీయా చ్ఛమ నేనయ మేనాసమం-కు
ర్యాచ్చతు ధ్కాత్ -చతురశ్చయ తా వాద్యక్షర లోప శ్చే
తిసాధుః-వరుణేనమత స్య నళ స్య సమాన భావం సారూ
ప్యంజూనతీ గృష్ణతీ అతపన విబుద్ధావిమూఢాపాభై మీ

·13 - (8) త్రయోదశ స్సర్గః తయాదేవ్యాపునర వాది ఉది తా- వదేఃకర్మణిలుజ్ || 30 అధపునర్దేవీ దేవేషు దాక్షిణ్యార్దమయంతీం శ్లేషభంగ్యం త రేణథ్ శ్నాతిళ్లో కిడ్వయేన- త్వమి త్యాది నాగయాత్వం శుభాయ శ్రేయ సేన లేననిమి త్తేనాధి? నీ అథణవతీకిల- అ థాంచ్చా సన్నిహితాదితి అని ప్రత్యయః - తస్యాస్త తాధి: న్యాః తెతవాము తాముష్మిన్నిం ద్రాదీనాం చతుష్టయే ఐక రూప్యంనలసారూప్యం ప్రాప్య ఇహసం సదిదీప్యమా నేసతిని జార్పణం సలాయస్వాత్మ సమర్పణం క్వస్యాత్క్వ సిద్ధ్యాత్ సకధంచిత్ - తస్యచు సభావం సాజానతీపుసర వాదితయావిముధా||3n త్వంయార్థి కి అన ఫేసతు ఖాయతస్యాఃశ్వస్యాన్ని జార్పణమముత్ర చతుష్టయితే నలార్య మతనూజపయఃపతీనాం ప్రొస్యైక రూప్యమిహ సం సది దీప్యమానే! 3-9|| దేవః పతిర్విదుషి నైషధ రాజగత్యానిణీ య తనకిమున శ్రియ తేభవ త్యా ర్భేద త్వాదితి భావ ..అన్యచ్చ-యాత్వంన లేవిషయెఅధిం నీనకిలనయ దీ తిసిద్ధవదు కీః - తస్యా స్తన్ని స్పృహాయా సైఅముశ్రాముష్మిన్నలసారూ ప్యేణదీప్యమా నే ఇందా దీనాం చతుష్టయము ధ్యే - క్వకస్మిన్ని జాపణణంశుభాయ సంతోషాయతద్బూ హీతి ప్రశ్నః - ఎవమథః ద్వయెన క్రమాన్నలప్రాప్తినై రాశ్యత నైస్పృహ్యారో పెణ తామ తాపయదిత్యధX8||3-91 దేవ ఇతి! హెవిదుషి విద గె ఏషధ రాజగ త్యాఃభూలోక స్యపతిన E-కింతు దేవః- జా తా వేకవచనం-ఏ తే-నభూపా:- కింతు దేవా ఇత్యధం:- | ఇందా

·నైవధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
భవ త్యాననిణీయ లెకిమునవియ తెకిము - మత్యః వర
కొద్వ రమమత్యణ వరణమితి భావః- అయఁతవ సంబంధీ
నలోనఖలుకింత్వతిమహా మహా తేజాఃనటాభోసలకల్ప :
నై తేనలాః కింతునల ప్రతిరూప ఇతి భావః- య ద్యేన
ము జై సిపషాష న్యతమం నవృణోషి చేదిత్యథం:-పునఃప
శ్వాత్-యత ఇశివరఃవరణీయః- ఋ దోరుప్ -కత
మఃనకశ్చిద స్తి. 'సత్యనలస్యచుల భత్వాదితి భావః- ఆ
న్యత- హెవిదుషి భవత్యా అసౌదేవః రాజా !ని 1 దేవ
స్సు రేఘ నేరా జీవిశ్వ:-నైషధ రాజగ త్యానలమహారా
నాయంనలఃఖ లుత వాతిమహానలాభై య ద్యేన
ముజు సివరిక తమఃపున ) || 33 | ఇందాగ్ని
దక్షిణదిగీశ్వర పాశిభిస్తాంవాచంస ఫౌళతళి తాత
సమాంప్రమాయ | సౌసింధు వేణి రివబాడబవీతి
సూత్రంలావణ్య భూఃకషు భీమసుతాపతా
పమ్ || 38 1 ప్రాప్తుం ప్రయచ్ఛతిసపక్ష చతుష్ట
జరూ పేణ పతిర్భ తాః సనః ణీయ తెకిముద్రియ తెకి
ము- అయం నాపురుషోనలఃఖలు వినము జై సియదిత వాతి
మహాక్ ఆలాభోసధE:-వరణ త్యాదిగతమ్|33||ఇందే
తి అధలావణ్యభూః సౌందర్యభూమిః అన్య తలవణరసా
శ్రయః-సా భీమసు తాఇం దాదిభి స్స మాంసాధారణీం
తాంపూర్వోక్తాంన లేవిషయెవాచం ప్రమాయ అనుభూ
యతరళితాకంపి తా సతీ-సింధు వేణిస్సము గ్ర లహరీబాడ
బవీతి సూత్రంబడబాగ్ని మివకమువ్య వాచ్యంతా ప
మాపటని అగ్నిర్వైశ్వానరోవహ్నిర్వీ ఆ మాత్ర ఇత్య

·|
త్రయోదశస్సర్గః
మర!! 386 ప్రాప్తు మితి ! పకు చతుష్టయెఇంద్రాది మాయా
సలవ్య క్తిచతుష్టయె తాందమయంతీంప్రాప్తిక ి ంప్రొ
ఫ్లుంసత్యనల ప్రాప్తుంనప్రయచ్ఛతినదదతి సత్యనలసారూ
ప్యాగతా ప్రీ ప్రబంధ కె సతీత్యర్థః - ప్రాయె? వం
భాషానుసా రేణ ఉదీచ్యాః ప్రయుంజు తె. యధా॥ స్మ
గుం దిశంతినది వస్సుర సుందరీభ్య ఇతి భారవిః) తల్లాభశం
సినిదమయంతీ ప్రాప్త్యాశంసిని - అన్యత్ర విద్యాలాభ
కాంక్షిణి సత్యత రేవ్యత్యంత పారమాధి- కె పంచమకో
టీమా ③పంచమనలై కవ్యక్తే- ద్వితైన ద్వైతమ ద్వైత
మాద్వితీయం బ్రహ్మతత్తత్వంతత్స్వరూపం తస్మిన్నివ -
యే తాంతల్లాభశంసినినపంచమకొటీమా ③ !
శ్రద్ధాంద ధోనిషధరాడ్విమతౌమ తానా మద్వై
తతత్వ ఇవ సత్యత రేపిలోకః II341 కారిప్య తెప
రిభవఃకలినానలస్య తాంద్వాపర స్తుసుతనూమ
మతానాంపంచనళగోచరజ్ఞా నానాం నిషధరాట్ నళ ఇ
తివిమ’ అయమేవనలోయ మేవనల ఇతి వి ప్ర ప్రతిపత్స
త్యాం లో జిజ్ఞాసుజనోన ద్ధాంద ధేన శ్రద్ధ ధే-స
ద్విలక్షణ త్వేన అసద్విలక్షణ త్వేన సదసత్స ముచ్చయల
తుణ త్వేనతన్ని షేధసముచ్చయలక్షణ త్వేనచ చతుపోక
ట్యాత్మకశరీ రేంద్రియాద్య సత్య ప్రపంచ సంవల నాన్ని
త్యాపరోకు సత్య బ్రహ్మతత్త్వఇవ అ సత్యనలచతుష్టయ
సన్నిధానాత్సత్యన లేపంచ మే ప్రతీయమా నేపి సత్యోయ
మితిజనోనశ్రద్ధధ ఇత్యథః :- ఉపమాలం కౌరః || 3x || అథ
ఖైన్యూస్సందేహదుఃఖంమహదభూది త్యాహా, కారిష్య

·నైషధకా వ్యేసవ్యాఖ్యా నే
తఇతి కలినాక లియు గేననల స్య పరిభవః- కాలిప్య తెకరి
వ్యతే కరోతే కర్మణిల్పట్ - స్య సిజి త్యాది నావికల్పాచ్చి
ణ్వ దిటివృద్ధి ద్వాపరః సంశయో ద్వాపరయుగంచ IDI
ద్వాఫరెయుగసంశయావిత్యమరః - సతు తాంనలపి
యాంసుతనూందమయంతీం పురస్తాదద్యైవ అధునో
త్పర్య తాపయల్ - తధాహి -- జగత్యాంలో కే పిశునౌ
దుర్జనౌ ని త్రిష్వధోజగతీలో కః పిశునోడుర్జనఃఖలు
తి చామరః-సప్రసిధోద్వాపరః-కలిశ్చ-యు గే కాలవిశే
పౌభై మీనలయోరుపయమనము ద్వాహం - నస హే తెకి
ల-కి లేతిఖల్వ ధేక - అత్ర పూర్వా ధే ద్వాపర ఇతివా
ధునోత్పరస్తాత్ | భై మీనలో పయము నంపిళునౌ
సహే తెన ద్వాపరఃకి లక లిశ్చయు గే జుగ త్యామ్ |
34 | ఉత్కంఠయక్ పృదగిమాలయుగపన్న లే
షు ప్రత్యేక మేఘుపరి మోహయ మాణ బాణః |
చ్య ప్ర తీయమానయోర భేదాధ్యవసాయేన ద్వాపర స్థా
నాంతరకలి వ్యాపారాత్స్వాయం దమయంతీ సం
తాపక త్వో శ్రీకా-వ్యంజుకా ప్రయో గార్గమ్యా-ఉత్త
'
రాధేక తదుపయమనా సహిష్ణుత్వ లక్ష్మణ కారణేనికా
ర్య సమథ్య నరూపో ర్థాంతర న్యాసః- అనయోరంగాంగి
భావేన సంకర:|134; ఉత్కంఠయన్ని తి! సపంచ బాణః
పంచబాణ త్వేన ప్రసిద్ధః కామోననే
'మోన లేషుపంచ స్వపీతీ శేషః
పృధగే కై కస్మిక్ ఇమాందవ యంతీం యుగపదుత్కర
యన్నుత్సుకయణ్-త దావీషుపంచసున లేషు ప్ర త్యేక మే
కైకస్మికాపరి మోహయమాణాః ప్రత్యేక మే తా?

·గో
త్రయోదశస్సర్గః
మ్మోహయంత అత్యథ :- కమూణ్యాధార వివక్షయాస
ప్తమీతస్మిక్ జహుతివత్ - అణావకమణ కెచి త్తవత్క
తృ కేపి-న-పాదమి త్యాది నాపర స్మైపద నిషేధాదాత్మనే
పదం-కృత్యచణ్వేభాషే తీణత్వం- తేవాణాయస్య ససస్
నిజశిలీముఖాణ శీలయతీతితచ్ఛీలిన్యాశ సంఖ్యాయాః సా
ఫల్యమాపయది- తదాజానీమ హెసాధ్వితి మన్యామహా
ఇత్యథః :-అత్కోం రాసమ్మోహనపదాథ యోర్వి
శేషణగత్యాసాఫల్య హెతు త్వాత్పదాథః హేతుకంగా
వ్యలింగం-ఉచ్చ సాఫల్యం-యదిశబ్దాత్సంభావ నామా శ్రీ
* కమిత్యు త్రైజచ కావ్యలింగో క్లౌతి సంకరః, 32
జానీమ హెనిజశిలీముఖశీలి సంఖ్యా సాఫల్యమాప
సత దాయదిపంచబాణ: |32 || దేవానియంనిష
ధరాజరుచ స్త్యజుంతీరూ పాదరజ్య తన లేనవిదర్భ
సుభూ!
జన్మాంత రాధిగతకమణవిపాక జున్మె
వోన్మీలతిక్వచనకస్యచ నానురాగః 130 1 క
దేవానితి || ఇయం విడగ్భసుభూః వైదర్భీ- నిషధాధి రాజు
'స్యనల స్యకు క్సౌందర్యంయెషాంతాళా త్యజంతీ- నలేరూ
పాత్సౌందర్యా న్నారజ్యత నానురక్తా. రంజేరెవాదికా
తూరగిలజితజ్ -కింతు-జ న్మాంత రేఅ ఇగత సృకర్మణోవి
పాకాశ్పరిణామాజ్జన్మయస్య స ఏవ- అనురాగఃక స్వచన
కస్య చిఱ్ఱన స్య-క్వచనకు త్ర చిజ్జ నె-ఉన్మీలత్యుద్భవతి- రూ
పసొమ్మేపి చేష పరిహా రేణసలువాను రాగొస్యాిక ర్మా
యత్నరూపాయ శః అన్యధా కిషథకం యధాథ్కన
లా న్వేషణమిత్యు సేE - ఏతేనాస్యా దృఢ వ్రతత్వ

·అలా
నై వధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
ముక్తమితిజైయమ్ || 30 || అధాస్యాశ్చింతా సంచారిణ
మాహ! క్వేతి|| సస్మరమతిః సమదనచిత్తాఅరాళ కేశీకుటీ
ల కేశీ ? మీ-స్వాంగా చ్చోపసజ నాద సంయోగోపధా
దితి వికల్పాడీ కారః - సమ సూపశారీపత గోహంసః
క్వపాప్య తే-కిమర్ధం-యోహంసః పరిపృచ్ఛ్య తే-నల
మితి శేషః - ప్రశ్నఫలనూహ-పు రేవ పూర్వమివ తస్యగి
రానలం ప్ర త్యేమివిశ్వసిమి-ఇతి ప్రియస్యదూతభూతమ
మరాలయమరాళంస్వలో కహం సంసస్మార - దుల
ప్రాప్య తె'సపతగః పరిపృచ్ఛ్య తేయః ప్ర త్యేమి
తస్య హిపు రేవ నలంగి రేతి | సస్మార సస్మరిమ
తిఃప్రియదూతభూతం త మరాలయ మరాళ
మరాళ కేశీ | 3F |ఏకైక మైకు త ముహు మకాహ
తాద రేణ భేదంస్మ వేదనచ పంచసుకంచిదేషా శం
కాశ తంవితర తాహరతాపున స్తచున్మాది నేవమ
న సేదమిగంపు రాహ 180 || అస్తిద్విచంద్రమ
తిర ఏజన సృతత్ర ఖాతాదృగంతచి పిటీకరణా
భాధః ప్రాథః నాఃఖలు కార్యకాతరాతి భావః|| 3F ||
ఏకై కమితి|| షాభై మీమహతా-ఆద రేణు శ్యాణ ము
హు రేకై కమైకత-పంచసుమ ధ్యేకం చి ఛ్ఛేదంవి శేషంచ
సవేడ-కింతుశం కాశతం వితర తాజనయ తా ఫున స్తచ్ఛం
కాశతంహర తానివతణయ తాఅతఏవొన్మాది నాఉన్మాద
వ తేవమనసాజదమిదంవక్యుమాణవికల్పజాతం పురాహ
ఆహస్మ-భూ తేలట్ |80|| అధా సగం సమాప్తిశ్చింతా
నుభావా కొవికల్పా నేవాహ!! ఆ స్త్రీత్యాది! ద్విచంద్ర వ

·త్రయోదశ-స్సర్గః
తిః ద్వౌచం ద్రావిత భా: తిర స్తి- తత్ర ద్వి చంద్రగా
హిణ్యాంఖాంత్-జన స్య శ్రావ్యజ్జనస్య-దృగంత చిపిటీ
కరణంకటాకు కూణనం- తదాది స్తత ముఖ ఆదిమూణ
లమ స్తి ప్రతిమాభిమా నే ప్రతిబింబభ మేస్వచ్ఛోప సర్ప
ఇంస్ఫటికాది సన్నిధాన్యమూలం అమీషుపంచసు విషయె
భేదభ') మేపునః భేదభమేళు మేనిమి త్తం నా స్తి- త దేశ
న్మహచ్చిత్ర మితి ఖావః! 8ntకి మితి॥ విలా సీవిలసనశీల:-
ఐకషల సకస్థ సన ఇతిమీనుణ్ ప్రత్యయః-అసౌనైషధో
ది గాది:1 స్వచ్ఛోప సర్పణమపి ప్రతిమాభిమా
నే భేదభ మేపునరమీషున మేనిమి త్తమ్ |80||కిం
నోతనోతిమయి నై పధపవకాయ వ్యూహంపధా
యపరిహాసమ సౌవిలాసీ ) విజ్ఞాన వైభవభృతఃకి
ముత స్యవిద్యాసావిద్య తేనతుర గాశయ వేది తేవ
8-9 || ఏకొనలఃకి మయమన్యతమఃకి మైల:
కామో
పరఃకిము కిముద్వయమాశ్వినేయా , కింరూప దె
యభర సీమతయా సమేషు తే ష్వేవ నేహనల
సళ ఏవకాయవ్యూహం దేహసమూహం విధాయసంపా
గ్యమయిపరిహా సంనోతనోతినతనోతికింవిజ్ఞానం కళాపరి
జ్ఞానం || || విజ్ఞానం శిల్పశాస్త్ర యోరిత్యమరః-తద్వైభ
వభృత స్తత్సమృద్ధిభృతః తస్యనత స్య తురగాశయ వేది
తా అశ్వహృదయ వేదిత్వమివ సావిద్యా బహురూపకల్ప
నావిద్యానవిద్య తేకిము 1 2 || ఏక ఇతి | ఇహపంచ కే ఆ
య మేకోనల కిం-అన్యతమః ఐలఃపురూరవాణికిం-అపరః
కామః కిముద్వయమపరౌ
"ద్వా వాశ్వి యాద, ప్రొక్షము

·30
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
కింతురూపమేవరూప ధేయంపౌండర్యం- నామరూపభా
ఖ్యా ధేయోవ క్తవ్యఇతిస్వా ధే ధేయ ప్రత్యయః- త
ద్భర స్యతత్సంపదః సీమతయా అవధి త్వేన-సమేషులో
కోరసౌందర్యసామ్యే సఅగ్నహీతవిశే షేష్విత్యర్థ : తే
ష్వేవసం ప్రత్యక్రెసు నలాది ష్వేవాహంనల మోహం
నోపావ హేనవ హేవాకిం|| 8 3 || పూర్వమితి || పూర్వం-న
సహత ఇతిని స్సహా-ప చాడ్యచ్ - విరహస్య నిస్సహా అసహ
మా నాతయా విర ఎన్మత్తయామయా సోయంప్రి
యోనిషధాధి రాజోనల త త ఇ తో దృష్టః సేయఁదశామ
మోహము పొవ హెవా 185 1 ఫూర్వంమయా
విరహనిస్సహయా పిడృష్ట స్సోయం ప్రియ స్తత
ఇతోనిషధాధి రాజః భూయఃకి మాగతవతీ మమ
సాద శేయంపశ్యామియ ద్విలసి తేనసలా నళీకా?
"ము ధావథామిక థమిళను మా ధాపశంకా స్పం
క్రందనాదిక పటఃస్ఫుటమీదృశోయమ్ (దేవ్యాన
వరచితాహిత థాతథైషాంగాథాయ థాదిగధి
మభూయఃపునరాగతవతీకింయస్యా ఉన్మత్తదశాయాఃవి
లసి తెన అళీ కాన్నళాణ పశ్యామి 8 8 ||ముగ్గే ! ఆథవాకథ
మిష్టంముధామూఢా సతీఅపశం కాదుశ్శంకాః దధామి-అ
సంభావితో యమి దానీ మీదృజ్మొహఇత్యర్థఃకింతు సంక్రం
దనాదీ నాంక పటఏవాయ మీదృశఃస్ఫుటం-త థాహి- అన
యాదేవ్యైవత భౌతథా తేస తేన ప్రకా రేణపషామింద్రా
దీనాంగీయంత ఇతి గాథాఃశ్లో కాః- ఉషి కుషిగాతిః భ్య
ఇన్నితిఔణాదిక
స్థపత్యయః-రచితాహి యథాది
88||ము

·30
(x) త్రయోదశ స్సర్గః
గధిపానపి తాగాధాః స్పృశంతి
ంతి అతో దేవమాయైవనతు
మామకో మోహ ఇత్యవణః || 8% || ఏతదితి|| ఏ తేషాంచ
దీయమతివంచకా నాం మద్బుద్ధి ప్ర తారకాగా మింద్రా
దీ నాంపంచ కేతిష్ఠతీతితత్ సైనా ధేన లేకథంనుమనుజు స్య
చిహ్నంమనుజత్వ వ్యంజక ధర్మశ్చకాస్తుస్ఫురతు-కించబ
నిర్ముఖా అగ్నిముఖ దేవాః - ధుతరజ స్తను తాముఖాని
పినిమణలశ రీరత్న ప్రముఖాని తాని ప్రసిద్ధానిల మ్మిణిచి
హ్నా సినవహంతికింవహం ₹్యవ - తధాప్యత సంతినా③
పానపి తాస్స్పృశంతి || 8 || ఏతన్మదీయమతి
వంచకపంచక ఫై నా ధైకథన్ను మనుజసృచకా
సుచిహ్నమ్|ల ద్మణి తాని కిమమీనవహంతిహం
తబరి ముణ ఖాధుతరజస్తను తాముఖాని || 4 |
యాచేనలంకిమమరానధవాతదరణం నిత్యాశ్చ
నాదపినదత్తఫ లైకలం ③ : కందర్ప శోషణపృష
త్కని పాతిపీత కారుణ్య నీరనిధి గహ్వర ఘోరచి
త్రైః118 2 || ఇష్టంయ ధోహనుద భాగ్యమ నేనవు న్యె
తి విశేషోత్యంత సారూప్యా త్తేజోవి శేషాచ్చ దులవ్య
ఇతి భావః-హం తేతి ఖైదే || 84 } యాచఇతి | అమరానిం
ద్రావీణ నలంయా చేకిం చుహాది శ్వాడ్వికగ్మకత్వం-అ
ధవాత దధః0నల ప్రాప్యథః మేవ - నిత్యంయచర్చనం
తస్మాదపినద ఫలైరద శఫ లై 8-కించకందర్పస్య శోష
ణాఖ్య స్య పృషత్క గ్యబాణస్యనిపొ తెనపీతః కారుణ్యనీ
రనిధి కృపాబ్ధిః యస్మా త్తెనగహ్వ రణ ఘోరంభీమం చి
వంయే షాం లై : స్వ ప్రతి షేధరూడు చితై రిత్యధః:- జై

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యా నే
రమ రైరలం|| 2 || ఇత్తమితి ||ఇహ సమయెమమా భాగ్యం
యధాయతఃఇష్ఠమభూత్ -అనే నేదృగ్భా వేనసోధిజస్ దె
యః కల్పద్రుమోపి మయాయా యాచ్య మానస్సక్ సంక్
చోముకుళీ భావః సఏవ సంజ్వరోజ్వర ప్రాయోవికారో
యేషాం తానిదళా న్యే వాంగుళయోయస్య స్వపల్ల వార్ర
మేవ పాణిర్యస్యస్య తాదృక్పణీభవx - అభూతత ద్భా
వేచ్వౌదీఘః : - మాం ప్రతిబధ్ధముష్టిః కృతముష్టి బంధో
లుశ్చఖలుభవ త్యే వేలిమ న్యే-దా నై కబద్ధ వ్రతః కల్పవృ
కోపిష యిప్రశ్, షేధరూతు ఎవస్యాత్ - తథావిధో మే
భాగ్యవిపక్యయఇశ్యకణః | 80 || య స్యేతి || య స్వజన
కల్పము మోపి సమయాఖలు యాచ్యమానః
సంకోచ సంజ్వ రదళాంగుళిపల్లవార పాణీభ
వశపతిమాం ప్రతిబధ్ధ ముష్టి 1887 ||య స్వేశ్వ రే
ణయద లేఖిలలాటప చేత త్స్యా దయోగ్యమపి
యోగ్యమ పాస్యత స్య | కావాసనా స్తుబిభృ
స్యలలాటప ట్టెఫాలఫల కే బ్రహ్మణా ఈశ్వ రేణయచ్ఛుభ
మశుభంవాక ర్మానురూపమ లేఖలివితం- తస్యజన స్యల
యోగ్యమనహా మ పితచ్ఛుభాశుభం కర్తృయోగ్యమ
నురూపంఫలమపాస్యాప నుద్యస్యా దేవ - ఏవంస్థి తేజహ
నల ప్రాప్తివిషయెవాసనా ఈశ్వ రేచ్ఛాను గృహీతకర్మ
వాసనా కాస్తు-సంభావ నాయాంలోట్ - కావాసంఖా
వితా-తాంన వేద్మీత్యధF :- వేద నేఫలమాహ- యాంవా
సనామహంహృదాహృదయేనబిభృయాం అన్యతరఃశ్చ
యే సందేహముఃఖంన స్యాదిత్య థ:: తత్స్యాదయ్యో

·33
త్రయోదశస్సర్గః
మపీత్యత్ర దృష్టాంతమాహ-జలజమంభోజమర్మాత పైః
తపన ప్రకాశై : దాహం నైతి-
హిమైస్తు దాహమేతి- తేనే
శ్వ రేచ్ఛాను గృహీత కమః వాసనానుసారిణీ ఫల
Jఃసాతుదుజ్ఞాణ నేతి గతిరితి భావః || 8F || ఈశా ఇతి !!
హెదిశామీశా లేఖాస్సురాశి-గుణవతాం గుణాఢ్యానాం
సుపాత్రవ తాంచ-వఃయుష్మాకంనలా నైషధాద్భవతీ
తినలభూస్తాంనలభువంనలనిష్ఠాం వణః శ్రీయం గౌరరూప
సంపదం అన్యత్ర సళాఖ్య తృణకాండ భువమ్మరసంప
దంప్రతిపద్య || ||వణో ద్విజా దౌశుక్లా డౌస్తుతౌవణ్యం
యామిహయాంహృదాహం నార్మాత సైర్జలజ
మేతిహిమైస్తు దాహమ్ || 8F | ఈశాదిశాంనలభు
వం ప్రతిపద్య లేఖావణఃియం గుణవ తామపి
వఃకధంవా ! మూఖణంధకూపషత నాదివపు స్త
కానామ స్తంగతం బతపరోపకృతివ్రతిత్వమ్ 120
దేవ్యాఃక రేవరణమాల్యము ధాపణ యెవా యో
వైర సేనిరిహతతని వేశ యెతి, సైషామయామఖ
తువాకరణశ్యమరః-మూఖాః మూఢా స్తపవఅంధయం
తీత్యంధాః కూపా అంధకూపాః పురాణకూపాః- తేషు
పత నాత్పుస్తకానామివ పరోపకృతి వ్రతిత్వం సరోపకార
నియతత్వంకధంవాఆ స్తంనాశంగతు- బ తేతి దేవతోపా
లంభ: IfX01 దేవ్యా ఇతి! అఠఇహపంచానాంమ ధ్యేయో
వైర సేనినఃలః-త త్రతస్మిక్ వగణమాల్యం నివేశయసం
యోజయేత్యున్వేశ్యకణు-ఉక్తాధ్యత్వాదప్రయోగః
దేవ్యాఃక రే అర్పయో వా-తచ్చన-కుతః- సైజా దేవీ మయా

·3Y
నైషధకా వ్యేసవ్యాఖ్యానే
మఖభుజాందేవా నాంద్విషతీ ద్వేషిణీ-ద్వి పొడి మిత ఇతి
శతృప్రత్యయః- ఉగితశ్చేతిజీప్ - ద్విషశ్నతుర్వావచన
మితిని షెధవికల్పాత్ షష్ఠీ కృతాస్యాత్ -త దాస్వయమ
పరాధినీ స్యామితి భావః- నచై తద్యుక్తమి త్యాహ-తృణా
యతృణక ల్పాయ స్వసై స్వాధFమిత్యథః :- బంధూర
త్నమివ బంధురత్నంపరమబంధు ంననిహన్మి- బంధువిరోధ
కొరిణాకింకార్యలా భే నేతి భావః|| Xolయఇతి ||అమీషుపం
చసుమ ధ్యేయఃపరమార్థనళస్స్యాత్ - సపరమాథః నళ:
వరణా య మా లాం వరణ సజం అంగీకరో
భుజాం ద్విషతీకృతాస్యోత్స్వ స్మైతృణాయతు
సహస్మిన బంధురత్నమ్!!౧ || యస్స్యాదమీషుపర
మార్థనలస్సమాలామంగీకరోతువరణాయమ మే
తి చై తామ్|తం ప్రాపయామియదిత త్రవిసృజ్యల
డ్రూంకు ర్వేక ధం జగతిశృణ్వ తిహాపిడంబః | Y_94
ఇతరసలతులాభా గెషశేషస్సు ధాభి స్స్నపయ
తిమమ చేతో నైషధఃక స్య హెలి: ప్రథమచరమ
తు స్వీకరోతు - ఇత్యుక్త్వా ఏతాంమాలాంతం 'సత్య
నలం ప్రాపయామియది- తత్ర సభామ ధ్యే లజ్జం విసృ
జ్యజగతిలో కెశృణ్వలి సతిక థంకు ర్వేహాకష్టం విడంబఃపరి
హాసః | X-9|| ఇత రేతి ||ఇత రేషాంగళానాంతులా ఛెక్సా
వృశ్యభా శేష శేషః పంచ మోనైషధః - కస్య హెతో:
కె నాపి కారణేన - షష్టీ హెతు ప్రయోగ ఇతిషప్లీ-మమ
చేతఃసుధాస్స్నపయతి శ్లో. సతాంహి సందేహపదే
షువస్తుషు ప్రమాణమంతఃకరణ ప్రవృత్తయఇతి న్యా

·31
త్రయోదశ-స్సర్గః
యాద నేనై వన లేన భావ్యమితి భావః అథవా ప్రథమచర
మయోః పూర్వోత్తరయోశ్శబ్దయో ర్వర్ణ సంఖ్యా అక్షర
సామ్యే సత్య పిచర మే ఉత్త రేశబ్లే అనుప్రాసోవణ వృ
తిలక్షణశ్శబ్దాలంకార స్తస్యఖాసాంశోభానాం విలాస
శ్వమత్కారోవిల సతిస్ఫురతి- యధాతైవాను హౌస
భాసాంవిలాస ఇత్యత్ర సర్వ సకారాశ్రయ త్వేసి అను
ప్రాసస్యాంతిమసకా రేస్ఫురణం-ఏవమంతి మేబుధైవిప
రివర్తమానత్వాన్నల త్వాభిమానమాత్రం నై తావ తా
యమే వేతి నిశ్చయోయు ఇత్యధకాః || X 3 | ఇతీతి || ఇతి
మనస్యుద్యత ఉత్పర్యమానాశ్ - ఉత్పూర్వదిణశ్శత్రం
యోర్వాశబ్దయోర్వర్ణ సఖ్యై విలసతిచర మేను
ప్రాసఖాసాంవిలాసః 13 | ఇతిమన సివికల్పా
నుద్యత స్సంత్యజంతక్వచిదపడమయంతీనిర్ణయం
నాససాద1 ముఖమథపరి తాపా స్కంది తాను
దమస్యామిహిరివిరచి తావస్కందమిందుంనినిం
తొచ్ఛ సిపుంసిరూపం-వికల్పాక్ విచారా? సంత్యజంతీ
నేతి ప్రతి షేధయంతీదమయంతీ-క్వ చిదపి పంచ స్వేకత్రా
పినిర్ణ యంనలోయమితీనిశ్చయం నా ససాద - అధ సంశ
యానంతరం-పరి తా పేనఇష్ట ప్రాప్తి ప్రతిబంధ దశణన
జన్య చి ఛతా పేనఆ స్కంది తొసిందంనిరస్తానందం- అప
హృత సంతోషానుభావతయాపివణ మిత్యధణ: అస్యా
దమయం త్యాః ముఖం మిహి రేణమాతణండేన ||2 | విక
తః నాకణ మార్తండ మిహిరారుణ పూషణఇత్య మరః -
విరచితఃకృత్మ అనసూంద స్తిరస్కా-
రోయస్యతం-ప్రభా

·నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
పటలాభిభూతమిత్యధః: ఇందుంనినిందత త్తుల్యం తద్వద్దీ
సమభూదిత్యథఃః - ఏ తేన పరితాపదైన్యశూన్య త్వాద
యశ్చింతానుభావాఃజ్జీయాః-తదు క్తంశ్లో ! ఇష్టానధిగ
మాద్ధ్యానంచింతాశూన్యత్వ తాపకృదితి! 18| శ్రీహష్క
మి త్యాది పూర్వవత్ |స్వాదూ త్పాదభృతి మధురాధ్య
4|18||శ్రీ హషణంకవిరాజ రాజిమకుటాలంకా
రహీరస్సుతం శ్రీ హీరస్సుషు వేజి తేంద్రియచయం
మామల్ల దేవీచయమ్ | స్వాదూ త్పాదభృతిత
యోదశతయాదేశ్యస్తదీయెమహా కావ్యేయం
వ్యరమన్నళ స్యచరి తే సగోజని సజ్జ్వలః1XX
సృష్టి మతి
త్రయోదశతయాదేశ్యత్ర యెడశ త్వేనసం
ఖ్యైయః-గతమన్యత్ # At II ....
ఇతిపద వాక్య ప్రమాణ పారా వాగ పారీణ శ్రీమ
హెపాధ్యాయ కోలచలమల్లి నాథ
సూరివిర తేనైషధ వ్యాఖ్యానే
జీవాతు సమాఖ్యా నే
త్రయోదశ స్సగః

·సి Ga- హగ్రీవాయనమః నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే- చతుర్దశ స్సర్గః అథెతె !! అధచిం తానంతరంసాభై మీనిష గెశ్వరం నల మా ధిగంతుంలబ్ధుం అమ రాణామిందాదీ నాం ప్రసాద నా మభముఖీక రణమాద్రియత-అమోఘసాధన త్వే నాలంజ తేత్యథః:-అమోఘసాధనత్వ మేవ సమధఃయ తె- య మూలమ్ || అధాధిగంతుంనిష ధైశ్వరం సౌప్ర సాదనామా ద్రియ తామరాణామ్ | యతస్సురా ణాంసురభిర్నృణాంతు సా వేధ సౌసృజ్యత కామ ధేను: tol ప్రదక్షిణ ప్రక్రమణాల వాలవి లేప ధూపావరణాంబు సేకై : ఇష్టంచమృష్టంచఫలం తస్సు రాణాం వేధసాసురభిః కాచనగౌ: కామానాంథె నుః కామ ధేనుః కామధుమాలి సృజ్యత నృణాంతు సాసుర ప్రసాదనైన కామ ధేనుర సృజ్యత- యాయస్య కామాక్ దు ధైగౌరగౌర్వాసైనాస్య కామ ధేనురితి భావః- అ ఆ మర ప్రసాద నాయాం కామ ధేసు త్వే నరూపణా ద్రూపకా లంకారః || ①1 ప్రదక్షిణెతి ||కించప్రదక్షిణ ప్రక్రమణ మేవ ఆలవాలంవి లేపశ్చందనాదిచర్చాసఏవవి లేపః- ణ్యాకా దిలేపః ధూపోదశాంగాది ధూపః సవివదోహదథూపశ్చ ఆవరణమంగ దేవ తా పరి వేష్టనం తదేవకంటకశాఖాషర

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
ణం-అంబు సేకఃఅభి షేకః సవాంబు సెకొమూలేషుజల
"సేకః- తేషాంద్వంద్వం - శ్రీ కర్మ :-ఇష్టం ప్రియంచ వృత్త
మవదాతం చఫలమీప్సితర్వ స్తుత దేవఫలం సస్యం - స స్యే
హేతుకృ తేఫలమిత్యమరః సువా నా జనయంతః - సూ
తేఃకర్తరిలట శ్శానజాదేశః- దేవా ఏవనోస్మాకంకల్పద్రు
మాణాం కాసనంవనంహి - అత్ర ప్రదక్షిణ ప్రక్రమణా
దౌఆల వాలాద్యవయవరూపణాదె వేషు కల్పత్రుమరూ
పడొచ్చ సమస్తవస్తువతీ సావయవరూపకం | 9 ||
ధైతి: సాదమయంతధావిశ్వాసఃతన్మయీ తదూపా
భూత్వాతచ్యుక్తాభూత్వేత్యథః ఆభూతతద్భా వేచ్వి :
'సమా సేక్త్వోల్య: బాదేశః- తొ " సుపర్వణః
ణః దే వాణ
సుపోనా దేవాహికల్పద్రు మకాననంనః1211
దొమయీభూయసుపర్వణస్తాన్న నామ నామగ
హణారకంసొసురేషుహి శ్రధ్ధధ తాంసమస్యా
నామగ్రహణారకంనామోచ్చారణ పూర్వకం యథాత
ధా-ననామ ప్రణతా-తధాహి - సురేషు విషయెద్దధ
తొంపిశ్వసతాంసమస్యానమస్కారః పూర్వకో
నమస్కా రఇత్యథః:-నమస్య తెగక్యజుం తాద ప్రత్యయా
దితి స్త్రీయామ ప్రత్యయెటాప్ - సమ స్య తే సంగృహ్య
"తే అనయెతి సమస్యా- సంజ్ఞాయాం సమజనిష నేత్యత్ర సం
పూర్వాదస్య తేఃక్విప్-సర్వేషామర్థాసౌంసిధ్రా - యా
స్యంగాని సాధనాని తేజంమిథ స్సమస్యా అన్యోన్య సంగ
హకారి కా సమస్యాతు సమాసాధాx 1మిధోన్యోన్యం
రహస్యపీతి చామరః సతినమస్కారే సర్వం సాధనం ఫల

·35
చతుర్దశస్సగః
దం నాన్య ఛేతినమశ్చకారేశ్యథః :-సామా న్యేన విశేషస
మధ్య నరూపోధాకాంతరన్యాసః 13 || యదితి || సాభై మీ
అఖల స్థాః సర్వగతాః తా? దేవాకొని జేహృది భావనా
యాబ లేన ధ్యానదా థ్యేః సమీణ దకృతసా ్కృత
వతీతియత్ కరో తేఃకతణ రిలుజీతజ్ - హ్రస్వాదం గాదిలి
'సలోపః - సాఱ త్కా రవివతస్యాఃభై మ్యాః ఆభీ ప్లే
హైదః సిదౌ ప్రతీ భూలగ్న భూత్ - త థాహి తేదే
వారి కృష్ణా ప్రతృ కాస్సంతఃపరమవశ్య? వరుదద తేహి
శృ: నాడాతుం దేవాపరమహంతి ప్రత్యక్షులు దృష్టాన
సర్వాధః సిద్ధ్యంగమిధ స్సమస్యా? 131 యతాం
నిజేసాహృదిఖాన నాయాబ లేసా దకృతాఖి
లస్థాక్ | అభూదభీష్ట ప్రతిభూస్వతస్యాః పరందా
దృష్టాదద తేవరం తే || 8 ! సౌభాజసంతత సస
జ: తేషాం సఖాజ సేపశ్యతి: స్మి తేసా ! ఆముద్య
తేయత్సుమనోభి రేవఫలస్యసిధౌసుమనోభి రేవ
ను ష్యేభ్య ఇతిశ్రు తేరితి భావః|8|| సభాజనమితి || సాభై మీ
తత్ర సభాయాం సభాజ నే సదోజు నేవిస్మి తే పశ్యతి సతిప
శ్యంతంతమనాదృ త్యేత్యర్థః- షష్ఠీ చానాదరణతిచకారా
దనాద రేసప్తమీ - తేషాం దేవానాం సభాజనం పూజాం
కూల త్యాదిషు సంస్కారశ్చగమ్య తే-స-సజణ- ఛకా రే
త్యధE-కిమథ్యంసురార్బనమి త్యాశంక్యతత్సంతో షా
ధకామి త్యాహ-యద్యస్మాత్సభా జునా త్సుకునోభీ దేశ్
వైశిమాల త్యాదికును మైశ్చ అముద్యతఏవ సంతుష్యతఏవ
అన్య తొడంగోభూయత పవ- ముడేఖాం వేలిట్ 1 ని!

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యా నే
మాలత్యాంపండి తేపు స్నేహగైచ సుమనోభి ఛేతి విశ్వ:
ఆమోదొహషణగంధయోరితి కేశవః - కీ షామామో
దే నె త్యాశంక్యఆ మోది తాఏవ తే ఫలంతీత్య ధ్యాంతరం
న్య స్యతి- తధాహి - ఫలం హేతు సాధ్యం సస్యంచ 191
'స స్యే హెతుకృతేఫలమిత్యమరః- తస్య సిద్ధాసిద్ధి ప్ర సం
గెసుమనోభిరుభయైర ప్యాముక్యత ఏవపూర్వవఛ్ఛేషః
సుమనసాంమాల త్యాదావాముద్యఫల దానదర్శనాళ్సు రే
ష్వపిసుమన స్వైనత ధాత్వనిశ్చయాత్తదా మోదాధ్యం
తత్స భాజనమన్వ శిష్టదిత్యధణః - అతో
అతో భయేషామపిసు
మనసా ముభయోరప్యామోదయో రుభయోరపి ఫల
యోర భేదాధ్యవసాయెనాయమధాంతరన్యాసః F XA
x + వైశద్యహృద్యైమ దినకాభిరామైరా
మోది భిస్తా నథజాతిజాలై / ఆనచణ గీతన్వితమ
వైశద్యేతి || అధపూజానంతరం సొదమయంతీ తా? దే
వాక్ వై శద్యను ఢకావ్య క్తి:-ఆన్య త్ర వికాసశ్చ. తేనహృ
ద్యైఃహృదయ ప్రియైః హృదయస్య ప్రియ ఇతి యళ్ళ
త్యయః-హృదయస్య- హృల్లే త్యాది నాహృదా దేశ:-
మదిమాశబ్దారణ మాధుర్యం అన్యత్ర సౌకుమార్యం తేన
అభిరామ్మై-ఆమోదయంతీ త్యామోదిన:- ము దేణ్యణం
తా” చ్ఛీల్యేణినిః - అన్య తామోద స్సౌగభ మేపామి
త్యా మోదినః-మత్త్వద్ధీయ ఇనిః- తై రా మోదిభిః- జాత
యశ్ఛందాంసిమాలత్యశ్చ 191 జూతిశ్ఛంద మాల త్యా
మితి వైజయంతీ-తజ్జా తై సదుద్భవైః-గీతన్వితాః గాన
యుక్తాఃషట్పదాగా ధావి శేషాయెపుతై:- అన్యత్రఝం

·Yo
చతుర్దశ స్సర్గః
కారయు క్తభాష రై :-సపీ నై రభినవై : స్తవైః స్తో త్రైః
ప్రసూన స్తబకై :కుసుమగుచ్ఛైశ్చ ఆనచః అచఃయా
చూస - పుష్పాంజలింద త్వా తుష్టా వేత్యథఃః - అచేః
భౌణ వాది కాల్లిటి అతఆ దేరిత్య భ్యాసదీ ఘోః తస్మాన్ను
ద్విహలః - అత్ర స్తవానాం ప్రసూన స్తబకానాంచోళ
యేషా మప్య చకొనసాధన త్వేన ప్రకృతా నాం ధమః తౌ
ల్యే నౌపమ్య స్యగమ్యమానత్వా ల్కే వల ప్రకృతవిషయా
తుల్యయోగి తా-లక్షణతూ క్తంపాక్ ||L || భ్య
BI స్వయం స్వతఏవ తుష్టం సేవయావి నాపి తచ్చారిత్ర
దాడ్యాణ దేవ సంతుష్టం తతకృతం దేవ చతుష్టయమిం
రాది చతుషంతస్యాభై మ్యాస్తమాభక్త్యా సేవయా
ఏబై స్సాస్తవై : ప్రసూన స్తబకై నవీనై : 12 ||
భక్త్యా తయైవ ప్రససాదతుష్టంతస్యాస్స్వయం
గేవ చతుష్టయంతత్ | స్వేనానలస్యస్ఫుట తా
ప్రససాదై వఅనుజగా హైవ.ఏవకార స్వవిలంబనూ
చ నాధX :-తధాహి- స్వెనై వస్వత ఏవస్ఫుట తాంధ్ర
జ్వలితత్వంఇయాసో గ్యాతుమిచ్ఛోః అనలస్యవ హ్నిః
పూత్కృతేఃపూత్కారమారుత స్య అవేణుకి యతీఖలు
న్యాత్ - నాత్యంతమ పేకు తఇత్యధః:- స్వతఏవ ప్ర స
త్స్యతో దేవగణ స్యతత్కృతాభ క్తి:-స్వతఏవ ప్రజ్వలి
ప్యతో గ్నె: పూత్మూతిరివరుడితికార్య ప్రాముఖాణవ
మాత్ర ఫలా అన్యధాపి ప్రజ్వలన వత్ప్రసాదావశ్యం
భావాదితి భావః ఆత్ర వాక్యద్వ యెభక్తిపూత్మృత్యోః
కార్యాన పేడి తత్వ లక్షణ సమా సధర్మస్య ఏవ కారకియ

·.
నైషధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
చ్ఛష్ఠాభ్యాంబింబప్రతిబింబతయో కైః దృష్టాంతా లంకా
రః ! బింబాను బింబ న్యాయెనని దేః శేతుల్యధర్మిణామ్|డు
స్టాం తాలంకృతి జైకా యాభిన్నవాక్యాథ సంశయెతి
విద్యాచక్రవతిళ్లకణాత్ ||2|| ప్రసాదమితి||సాఖీమీ
సురైః కృతం ప్రసాదమును గ్రహమాసాద్య- సరస్వత్యా
ఇయం సార స్వతీతస్యాసూక్తి సృషైః - అత్యాజీ త్యా
ది పూర్వ సగోణ కశిప్టోక్తి గుంభ స్య- సస్మారతదధళాంజ
జూ నేత్యధః:-అధిగ ధేధో త్యాది నాక మణి శ షేషప్లీ-
ననుసల ప్రేప్సొస్తస్యాః కోయమనుగ హెయధా
'థాపరిజ్ఞానంత తాహ-త ధాహి-తేదేవాః ప్ర సద్య అను
మియాసోః పూతృత్య వేణాకియతీఇ లు స్యాత్ ||
2 || ప్రసాదమాసాద్యసురైః కృతం పాసస్మార
సొరస్వతనూ కీ సృష్టః | దేవాహినాన్యద్విత
రంతి కింతు ప్రసద్య తెసాధుధియందదం తే || || కే
షంనలం ప్రత్యమ రేహిగా ధాయాయాసమా
గృహ్య-సదే |్వల్యః ప్ -అన్యద్బధైరన్మధేయం సవిత
రంతి- కింతు సొధూధియం ఫల ప్రాప్త్యుపొయ పరిజ్ఞానం
దదం తేవితరంతి-దదదానఇతి ధాతొ భౌణ వాదికాల్లటిత
జ్ -త దాహుః |శ్లో ! సదేవాదండమాదాయ రక్షంతి పశు
పాలవత్ | యంపి ర క కుమిచ్ఛంతి బుధ్యాసంయోజ
యంతితమితి | శేషమితి: సాదమయంతీ శేషం పరమా
తనలం ప్రతివిరచి తేతి శేషః ఆయాగాధా అత్యాజ్
త్యాదికోయోయఃశ్లోకఃయెసయెనామ రేణేందాది దేవే
న సమాధాః సమానాభిధేయాఖలు అతఏవతద న్యేనత
లో
-

·83
చతుర్దశ స్సర్గః
తళిందార న్యేన సత్యన లేన సహజలగంతీమ సంగతాం
సతీంతత్పర త్వేనానిశ్చితాం- తాంతాం గాథాంతదా డే
పశానుగ హల్ఫస్మృత్యుద్బోధశాలేవి శేషం ప్రతి సత్య
నలం ప్రతి సంద ధే-నలపర త్వేన యోజయామా సేత్యర్థః
ఇందాదిపరత్వశం కాంవిహాయనలపరత్వం నిశ్చి కాయెతి
తాశ్చర్యాథ : !!! ఏకై కమితి యాగాథ్యాల త్యా జీ
శ్యాదయణ్ణి కాః ఏకై కస్మిF లొకపాలే వృత్తెర్వతః
నాణెతో: సామ్యార్ధి శాం ప్రతిలోక పొలం యత్పతివ
తాత్వంతజ్జ గృహుః స్వీచకు 2-ప్రాచ్యాదిదిశ ఇ వేంద్రా
ద్యే కైకలోక పాలప రాబభూవురిశ్యతాం: - తదా దేవ
ఖలుయేనయేన 1 తాం తాంతద న్యే నసహాలగు
తీంత దావి శేషం ప్రతి సంద థెసా || || ఏ కై కవృ
తైః ప్రతిలోక పాలంపతివ్రతా త్వంజగృహుది:
శాయాః | వేదస్మ గాధామిళితా స్తదాసా వా
శాఇవైకస్యనలస్యవశ్యాః no || నిశ్చిత్య శేషం
తా ప్రసాదకా లే ఆసౌభైఏమిళి తాస్సమస్తాగాథాః ఆ
శాఖ కస్యనల స్యవ శ్యాః పశఁగతా:- వశంగత ఇతియ
శత్యయః- వేదస్మ-లట్ స్మఇతిభూ తేలట్ -విదోలటో
వేతిణలా దేశ:- ఆశా ఇవగాథాప్యాపాతతఏ కైకలో
కెశ పగతయా ప్రతీతాలు సొమ స్యైననలపరా ఏ వేతివి వే
దేశ్యధE:- తస్య సర్వాశావిజయి త్వా దాశా నాం తత్ప
రత్వం-గా థానాంతు దేవ్యాశ్చతురోక్తి భంగీపర్యాలో
చనయెతి భావః! 001 నిశ్చి త్యేతి!అసౌదమయంతీ శేషంషం
చమంతం ప్రసిద్ధంన రేశం నైషధం నిశ్చిత్య ప్ర మోదమే

·४४
ప్రమోద
నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
దస్వితరమానంద మేదురతరమంతరమంతరంగంయ స్యా
స్సాభూత్ -అధదేవ్యాగి రాంభావితాభంగిః ప్ర యోగ
చాతురీవిశేజయయాసాసతీ చింతై వాణవ స్తత్రయా
దసాజలగా హభూ తేనచి ఎత్తైన ఇదంవత్యమాణమాఖ్యద
వొచత్ -ఖ్యా తేళ్లు- అస్యతివ క్తిఖ్యాతిభ్యోజితి చెరజా
దేశ ః 100|| అథది త్రేనయ దాఖ్య క్త దేవాహ || "సేతి!
అస్యా దేవ్యా వాచిసావక్యుమాణా- కాచిదపూర్వాభం
Aి ప్రయోగ ప్ర కారఃఖలు - యద్య హగ్భంగివి శేషా ది
యంపురోపతిః నీ మూ ర్తిమతీవిగి హవతీ సతీసత్య వాడినీ
తమసౌ నరేశం
ద మేదస్వితరాంతరా
భూత్ | దేవ్యా గి రాంభావితభంగి రాజ్య చ్చి
నచిం తార్ణవయాద సేదమ్ || ౧౧ || సౌభంగిర
స్యాఃఖలు వాచికాచి ద్య ద్భారతీమూర్తిమతీ సతీ
యమ్ | క్లిష్టంనిగ ద్యాదృత వాసవాదీ పిశివ్య మే
నైషధమద్య వాదీత్ || 0-9 ||జగ్దంధ సేయం మద
నుష్ప్ర హెణవ చస్స జస్స్పష్ట యితుంచత స్త్ర:
భారతీ వా గైవ
తాజ్లిష్టంభీష్టాథణం యధాతధా నిగద్య ఉ
క్వావాసవాదీనిందాదీ నాదృత ఆదృతవతీ - తానేవా
వొచది వెత్యథ: హూజోలు జిహ్రస్వాదం గాదితి సలోపః
అధచ నైషధం నలమపి మెమహ్య - విశిష్య ఇందాదిభ్యో
వివిద్యా వాదీత్ కింత్వహ మేవన పేద్మీలి భావః1 0-91జగ్రం
ధేతిః సేయం దెవీ మడను గ్ర హేణ మదనుగ హబుద్ధ్యా
స్పష్టయి తుంగలంవ్యక్తీక ు E0-చతస్ట్రోవ చస్స జో:
చనమాలి కాశి జగ థగ ధితవతీ తత్ర తెఇందాగ్నిగ్రం

·४
చతుర్దశ స్సర్గః
ధిన్యావా ద్యే ద్వేపవత చస్స జొనలం లకయితు మభివ్య
శ్రీక ర్తుండ మే తేశక్నుతః త తైవస్ఫుటతర ప్రతీ తేరన్యే
ద్వేవృ ధేతి భావః- కింతుమ మైనాయంముహీయాణమహ
హీరో మోహఃఅ -యచ్చత సృభిరపి న వేద్మీతి భా
వః || 3 |అత్యాజీ త్యాదిశ్లోక చతుష్టయం యదినల మేవా
చట్టకిమితీందాది చతుష్టయం స్పృశతీత్యాశం క్యాహ॥
శివ్యం తీతి | అమూరత్యాజీ త్యాడయో ముష్యా దేవ్యావా
చఃఖిష్యంతినలమి వెందాదీ స్పృశంతీతియత్ -త ఛ్ఛా
షణమిళ్యథ :- తణవి ధేయవిలాస ధాన్యా వల్లిం
ద్వే తేనలం లక్షయికుం డమే తే మమైన మో
యమ మామహీ యాక్ట్ 131 ఫిష్యం
తివాచోయదమూరముష్యాఃక విత్వశ :బలు తే
విలాసాః/ భూపాలలీలాఃఖలులోకి పాలా స్స
మావిశంతివ్యతి భేదినోపి 1981 త్యాగంమ హేం
ద్రాదిచతుష్టయ స్యకిమభ్యనంద
తమసూచి
గసంఖ్యాని ధైశ:-క విశ్వశ3:విలాసాః ఖలు - కవిత్వధ
మో యంయదస్యప రేణా పిశ భైన శ్లేషభంగ్యా ర్థాంతర
ప్రత్యాయనమలం కార త్వాత్-నతుత త తాత్పర్యమితి
భావః తథాచ శ్లేషమహిమ్నా తేషాంచల సారూప్యాచ్చ
తత్పరత్వశాంతిరి త్యాహ-భూపాలస్య నలస్యలీ లేవలీ
లాయెషాం తేతదూపధారిణోలోక పాలా వ్యతి భేదినో
నలా చ్ఛేదవంతో పి సమానిశంతితో తృబుద్ధాలగంతితతో
మమైవాయం వ్యామోహంత్యథ5:08 || స్వవ్యామో
హమేవ ప్రకటయతి ! త్యాగమితి! క్రమ సూచితస్య క్రమ

·నైషధ రావ్యే సవ్యాఖ్యానే
సదిశిష్ట స్యమ హేంద్రాది చతుష్టయ స్యత్యాగం పురాకృ
తపరిహారం-కిమధ్య మభ్యనందదను మోదత-మాంచకం
శిమధE0న లేవిషయె ప్రేరయానూస-యగిమదను జిఘ్న
జూనస్యాదితి భావః - తత్తస్మాగస్యా దేవ్యాసూక్తిస్సా
ధూ క్తిరత్యాజీ త్యాదిసత్యోపదేశః కా-నుమ ప్ర మోహః
క:-ఆ ఘంటాపథే స్టాలిత్య మితి భావః,nx | అథా
స్యాషడ్భిర్నలజ్ఞానరీతి మేవాహా|| పరి స్యేశ్యాది నలస్య
దాగాన్మన్య జూనై రివ-పరదారా ఇతి బుధ్ధ్యమానై రివే
త్యు తెE- రాజదారత్వోద్భవఃతి భావః In f! భా
తస్య కిం ప్రేరయామాసనలేచతన్మాంకాసూక్తి
రస్యామమకః ప్రమోహః|| ౧ ) !!పరస్య దారాన్ని
మన్యమా నైరస్పృశ్యమా నామమ రై ధF 'రిత్రీ
మ్/భ్యవభక్తుశ్చరణోదథానాంనల స్యతగా
లమపశ్య దేషా ||nt | సురేషు నాపశ్యద వైకు
తాల్లోనిః మేషముర్వీభృతిసమ్ము కౌసా | ఇహ
ర్యాజాయాధపుంభూమి, దోరాఇత్యవ రః- అమలై క
స్పృశ్యమానాం పరాంగ నాస్పశని షేధాదితిఖావః
భవపతిభ్య వేత్యు త్రేతు - భళ్ళు పత్యుర్నళ
స్యచరణోదధానాంధరితీ మేషాదమయంతీత త్కాలంత
స్మి స్నేవ కాలే- అత్యంత సంయో గేద్వితీయా - అపశ్య
త్ - దేవాహిభూమిం న స్పృశంతి-అయంతు స్పృశతీ త్యే
కంతావచ్చిహ్నమిత్యధః: ACE|| సు రేష్వితి! సౌదమ
యంతీసురేష్విందాదిషు అశ్లో:ని మేషం నాపశ్యత్ - స
మ్ము కౌస్వాళి వలం ఫొన్న పేన లే-త్వ మిహాగత్యఇతపశ్యన ?

·డండి తెరైక్షతనై
జంత్యాః
(2)
చతుర్దశస్సర్గః
మిళ సంగచ్ఛ స్వేతి 'సంజ్ఞానదానాత్ సంజ్ఞాకరణా ద్భా
షమాణంబు వాణ మివ స్థితమిత్యు సైజు- ని మేషమ
వై కత- ఇదమపరఁచిహ్నమితృథE: || 2 | నేతి || బా
లాసాభై మీ తేషు బు ధేషు దేవేషుకీ తేః డోదంరడోనా
బుద్ధనై కీ ప్లేశ్యదః :- తైజు సేషుతదసంక్రమాది భావః
బుధ్య తెలణ జితజ్ -ఝలోఝలితిసిజ్ఞాపః-నైష ధేన లేతు
పత్యే స్వభ తేనలాయపరిరంభం సృజం త్యాః ఆలింగ
సండద త్యాః అస్యాః కి తేస్స కాశాద సంశయం యధాత
త్వమూగత్యన కెమి ళెతి సంజ్ఞానదా నాగివభాష
మాణమ్ || 19 2! నాబుద్ధ బాలు
బాబాని బుధేషు తేసుకో
పధేశు ప్ర త్యే-సృజం
రికంఠమస్యాస్సం భూతసంభౌమ సంశయ.. సా
(U1 స్వేదస్స్వదేహస్య వియోగ తాపం నిర్వా
పయిష్యన్నివ సంసిసృష్,
తీవ హేమ్నిన కౌశయాలోకి నడై వ తేషు | F!
ధా సంభూత సంభేదం సంజాత సంశ్లేష మిత్యు గా
ఆలింగనసం క్రాంతమివస్థితమిత్యథ : - ఊద మైకుత
రజస్సం భేదోపరంచిహ్నమిత్యధE: Inv | స్వేదణతి!!
తయాదమయం త్యాసంసిసృన లేన సంప్రష్టుంసం
గంతుమి వ్ఛోః 'స్వ దేహ స్య వియోగ తాపంనళ విరహసం
తాపంని గ్వా పయివ్య శమయిష్యన్నివస్థిత ఇత్యు
ET. స్వేదః శుద్ధి మఠశ్యామి కారహితే హెమ్ని హీరాం
కురోవజ్రాంకుర ఇవ || వజోహీరశ్చకధ్యతఇతి హలా
యుధః- నలేఅవలోకి కృష్ణః దైవ తేషు నాలోకి || ౧ ||
హీరాంకురశుద్ధిము

·నైషధకావ్యేసవ్యాఖ్యానే
సురేష్వితి! చాలా భై మీసు రేషు విమలా మనూ నాంమా
లాంస జమపశ్యత్ - స ళెళు-ఆద్యనో మృద్వీం సుకు
మారామిమాం దమయంతీ మాసాద్యమాం కి: కిమర్థం
తధాస్య తె ఆదరిష్యత ఇతి చింతయేవ మలినీ భవంతీం
స్లూయంతీంమాలామపశ్యత్ -మానకుసుమత్వ వ న్యల్లిం
గమిత్యధణః || 90 || శ్రియమితి || దేవా ఇంద్రాదయో స్యనల
స్యశ్రియం కాతింకియవల్పంయధాత ధాభజం తాంత ధా
ప్యేషా మిందాదీ నాంచల స్య ఛాయా కాంతిః సమ ధే
భాపః- అనాతపశ్చ IRI ఛాయాత్వ నాత పేకాంతా వితి
సురేషు బాలా విమలావ పశ్యన్న ళేతు మాలాం
మలినీ భవంతీమ్, ఇమాంకిమాసాద్యసలోడ్యము,
ద్వీం శ్రద్ధాస్య తేమామితిచింతయేవ -201ియు
భజంతాంకియడస్య దేవా శ్ఛాయాసలస్యా ప్తి
తధాపి నై షామ్ | ఇతీరయంతీవ తయాని రై |
సానైషధేన త్రిద శేషు తేషు || 90 || చి హై రమీ
-నాస్తి- నలరూపధారి తెపి తేషుత త్యాం
తిరీష దేవన సమ గ్రేత్యధE: - ఇతీరయంతీ కథయంతీవ
యా కాంతిరనా
నాతపశ్చతయాదమయంత్యానై
ష ధేన శౌని రైక్షీ దృష్టా-ఈకు తె:కషణణిలుజ్ - తేషుత్రి
ద శేష్వం ద్రో దిషు నిరై &- తేషాం తై జసత్వాన్నత
శ్రఛ త్రాది ఛాయాల గ్నానే లేతుల గ్నే తీద మేకంచిహ్న
మిశ్యర్థః-అత్ర శ్రియమివశియం ఛాయెవఛాయేతి సాదృ
శ్యా డే పాన్ని దశః నాభ్యామంగాభ్యాం ఇతీరయంతీ వే
త్యుకాయాస్సంకరః || 90 || చి హ్మైరితి! ఆస్యా:ద
వైజయంతీ
ఆచ్చాం

·చతుర్దశ స్సర్గః
మయం త్యాః-ప్రధమోపజా తా- ఇతరనలతులాభా గేష
శేషజత్యతో కానల సంవిత్ నలోయమి తిధిః- అ మీ భిశ్చి
హ్నైఃపూర్వో 3:భూస్పర్శాదిభిః-సంవాద మైక ముత్య
మాప-దార్థ్యంప్రా పేత్యర్థః - సాదమయంతీ లక్షణానాం
పూర్వోక్త చిహ్నానాంవ్య క్తిభిరభివ్య క్తిలక్షణ కార్యైరే
దెవప్రసాదం దేవానుగ్రహ మపితత్కారణ భూతమా
సాదితం ప్రాప్తమబోధి-కారణంవి నాకార్యా భావాది
తిభావః-బుధ్య తేఃకతః రిలుజ్ -దీపజ నేత్యాది నావికల్పా
చ్చిణ్ ||99|| నళ ఇతి || స్మరోన ఫేవరణ స్రజం విధాతుంది
భీమణ సంవిదస్యాస్సంవాదమాప ప్రధమోపజా
తాసాలకుణవ్యక్తిభి రేవ దేవ ప్రసాదమా సాది
తమప్యబోధ || 9-9 || న ళేవి ధాతుంవరణ స్రజం
తోం స్మరఃస్మ రామాంత్వగయత్య దై నామ్) అప
తపా తాంనిషి షేధ తేనద్వయానురోధం తులి
తందగౌసా |23| ప్రజాసమాలింగయితుం ప్రి
ధాతుం తాంరామాం భై మంత్వరయతిస్మ త్వరయామా
స-అదై నాంత్వరావతీంతా
తాంఖీమీం అపశ్ర పాలజ్ఞనిషి
షేధ నివారయామాస-స్థావిష్వ ఖ్యా సేన చాభ్యాస స్యే
తిధాత్వ భ్యాసస కారయోషత్వం - తేన కారణద్వ యెన
సాభై మీద్వయానురోధముభయాను సరణంతులితం య
థాత ధాదధో-నవ నాపి విరరా మేత్యర్థ:- ఏ తేనాస్యా
మధ్యమనాయికాత్వము క్తం- శుల్యలఁస్మరావు
స్మరావు ర్యెత
లకు ణాత్ || 3 || సజేతి! సొభై మీర సాదా గాతీయం
గోలం- సృజ్యత ఇతి కొసంచరణమాలా-ఋత్విద దృకు

·నైషధ కావ్యే సవ్యాబ్యానే * త్యాది నాని పాత నాత్క మాణ డౌః క్విన్ను మాగమశ్చ- తయాసమాలింగయితుంసమా శ్లేషయితుం బహుప్రయ త్నంమ ఎద్యోగమధ శైవ-కింతుత దీయే తస్యాస్సం బం ఫిని పాణిపద్మా స్తంభోనిష్క్రియాంగత్వలక్షణస్సా త్వికవిశేషః - సచత్ర పాచతాభ్యాం హేతు నామందో ల్పోపి స్పందో వ్యాపారో నాభవత్ ||1981 తస్యా ఇతి | వీ 9 డమనో భవాభ్యాంలజ్జాస్మరాభ్యాండోలావిలాసంపేం ఖోళనలీలాంసమవాప్యమా నేనీయమా నే-ఆందోళ్యమా నఇత్యధః :-ధృత మేణాంక కులస్యసోమవంశ స్య ఆతపశ్ర యంసారసాదధ తైవబహు ప్రయత్నమ్! స్తంభ త్ర పాభ్యామభవ శదీయె స్యందస్తుమందోపిన పొణిప 2 1198 || తస్యాహృది వీడమనోభవా భ్యాండోలా విలాసం సమవాప్యమానే శ్రితంధృ తై ణాంక కులాతప తెశృంగార మాలింగద ధీశ్వ రశ్రీ: 14X1క ర స జ సజ్జతర స్తదీయోనలోన్ము ఖభూయపునర్వ రంసీత్ | తదాననస్యాధః ప మాతపత్రభూతోనలోయెనతస్మిక్ హృదిహృదయెత త్యస్థితం శృంగారమధీశ్వరశీ రాజ్యలక్ష్మి డోలాధిరూఢాః స్త్రియోభీతాః పుమాం సమా లింగంతీక భావః నలాధిష్ఠి తేహృది శృంగారః పరాంకోటి మారూఢఇత్యథఃః | 22 || కరఇతి | తదీయోదమయం తీ యఃకరః స్త్రీజవరణ స్త్రీజాకరణేన సజ్జతరః అతి సన్నద్ధః నల స్యోన్ము ఖీభూయపునర్వ ్యరం సీత్ విరరామ- రమేర్లు జిన్యాజ్పరిభ్యోరమణ పర స్పై పదం-యమురమనమా తొం ୫ లింగత్-

·X
చతుర్దశ-స్సర్గః
సక్బేతి సగి డాగమః అ స్తి సిచోపృక్త ఇతి డాగ'మే-ఇట
ఈటీతి సలో పేచసవణ్య వీఘః:-త ధాఅతిచల: అత్యం
తచపలికటాక్ష్ముత దాననస్యనలముఖ స్య ఆధళ : పంధాణ
తివిశేషణసమా సేసమా సొంత:- అధః 0నపుంసకమితి
నైక దేశ సమాసః-సమ ప్రఏ భా గె ప్రమాణాభావాత్ -
తమధళా పధంయయాచ ప్రత్యాయయా ప్రత్యావృత్త
శ్చ- ఉభయత్ర లజ్జయేతి భావః 1-94 || తహ్య ఇతి || తస్యా
శ్చిత్తంనలము పేతంప్రాప్తమేవ - పా 7వ నేదానీమితి
భావః-అక్షితుప్రయాతుంనలంగంతుంన ప్రభూబభూవన
థంయయాచ ప్రత్యాయయా చాతి చలః కటా
శః 1921 తస్యాః ప్రియం చిత్తము పేత మేవ
ప్రభూబభూవాక్షితున ప్రయాతుమ్ | సత్యఃకృ
తః స్పష్టమభూత దానీంతయాక్టి లజ్జితిజసప్రవా
ద81-92 || ధంకధ ంచిన్నిషధేశ్వర స్యకృత్వాస్య
పద్మంధర వీక్షిత శ్రీ వా ధైవతాయావద నేందుబిం
శశాకేత్యథ -ప్రభుశబ్దాదభూతతద్భా వేచౌదీఘణ:
అయై చ కుుషి లజ్జా-నతు చేత సీత్ భావః- ఇతిజన ప్రవాదః-
త దానీ తయాభై మ్యాస్పష్టంయధాతథా సత్యఃకృతొ
భూత్ అంతఃక రణవృత్తెగా క సం వేద్య త్వాన్నత స్య
లజ్ఞాచకుషస్తునత ధేతిత శ్రీ వలజ్జతి భావః ||92 | కథం
కథమితి!! శ్రీపావతీ భై మీక ధంక థమతి కృచ్ఛే ణనిష ధే
శ్వర స్యనళ స్య ఆ స్యపద్మం ముఖారవిందండరవీ& Tఈ
షర్టృపౌలీర్యస్యతతృత్వా లేశతోదృ ష్వెత్యర్థ - జై
షిక స్యకపో వై భాషిక త్యాదభావః-హస్వోన పుంసక

·యాకారం నైవధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే ప్రాతిపదిక స్వేతీహ స్వ:-ఈషద ధేజ డరోవ్యయం- దేవ తాయా స్సర స్వ శ్యాఃవద నేందుబింబం సామిదృష్ట మధ్ధ దృష్టమకృత అకాపీ ఆత్ - తతాపిల జైతి భావః || సొమిత్వ ధేః జుగుప్సనంత్యమరః- నాహంశక్నొ మిశ్వ కారయితవ్యమితి దేవీ ముఖ వీక్షణే తాత్పర్యమవధా ర్యమ్ || 90 || అజానతీతి || దేవీ వాదేవీఅస్యా భై మ్యాఃత త్పూర్వోక్త. ఆకూతమభిప్రాయమ వేత్యజ్ఞా త్వా ప్యజా సతీవాబుధ్యమా నేవప నాం భై మీమిదం వఠ్యమాణం అ పోచత్-వ చేబ్రూణూ దేశ స్య వాలుజివచ ఉమిత్యుమా గమః-త దేవాహ- త్రపాయాఊమి రేవప్ర తి శీ రాయవ బం త్ర పావతీ సొకృతసామి దృష్టమ్ || 90 || అజా నతీ వేదమవోచ దే నామాకూతమస్యా పద వేశ్య దేవీ భావస్త్ర పోర్మిృతిశీరయా తే వితీర్య తేల తయితుంన మేపి || 9F | దేవ్యాళ్ళు తో నేతినలా ధః నామ్ని గృహీతపచత్ర పయాసిపీ తా। అథాం వికాIPI ప్రతిశీ రాయప నికాహ్య తిర్యపరిణీచ సేత్యమర్క- తయాకర్తా కేతవ వొళి, ప్రాయో మేమమాపీలకు, యితుంజ్ఞా తుంనవితీర్య తేనదీయ తేలజాం తహణతో ఖా వఃకంరో క్తిమంత రేణదుజ్ఞాణ నఇత్యధX :- తుమున త్య యస్తూదీ చ్యా సంభాషానుసారీత్యుక్తమ్!! _9F || దేవ్యా ఇతి | సా భీమీ దేవ్యాస్సర'స్వత్యాః శ్రుతౌకణే- నే త్యేవం సలస్యాధః సోమ్ని నామ్నో థెE -అధః నపుంసక మి త్యేక దేశ సమాసః-గృహీతపవఉచ్చారి తే సత్యేవత్రప యా నిపీ తాగ్రత్త సతీ-ఆధత వ్యాప్త్యనంతరం ఆం

·73
చతుర్దశ స్సర్గః
గుళిభిఃఆంగళీ స్పృశంతీవై లగ్యాత్క రౌనిష్పీడయంత
త్యథః :-దూరమశ్యంతం శిరోనమయాంచ కౌర- లతి
రేకొద్దెవీ నై రాశ్యాచ్చేతిక ద్రవ్య తా మూఢా కేవలంన
తాననాస్థి తేత్యధE:13 01కర ఇతి! సాభై మీగి రామ ధీశ్వ
రయానాద్దేవతయా - స్టేశ భా సేత్యాది నావరచ్ -విహ
స్యక రేవిధృత్య గృహీత్వా ఇంద్ర స్యవధి - పంధానంగచ్ఛ
తినిత్యమి పొంధాకృతా ఇంద్ర సమీపఁ నీ తొ సతీత్యర్థ:--
పందొణనిత్యమి తిణ ప్రగ్యయేపథఃపంధా దేశాటాప్ - పు
రంధ్రణాల సర్వయోషి తాంసా ధారణ: సంవి భాగః స్వ
గుళీరంగుళిభిః స్పృశంతీం దూరం శిరస్సానమ
యాంచకార| 30! క రేవిధ్య త్యేశ్వరయాగి రాం
సాపాంధాపధీంద్రస్యకృతావిహస్య! వా మేతి
నామైవబభార సాధ్యంపురంధ్రా సాధారణ సంవి
భాగమ్|| 301 భై మీంగారీ బ్యాభిముఖీం మ ఘోన
స్స్వారాజ్యలక్ష్మీర భృతాభ్యసూయామ్ | దృ
నామ ల్వే సంవిభజ్య గ్రహణంయ స్యత ద్వా మేతి నా మై
వసార్ధంవక్ర త్వే నార్థవద్య ధాత ధాబ భార - వ క్రెవా
భూదిశ్యర్థః - సతుఋజురా సీదితి భావః IN 1 వామంస
వ్యే ప్రతీ పేచ చారౌ వామాచయోషితీత్య జయ్య పాల:!
Bot లైసమితి ||మ ఘోనఇంద్రస్యాభిముఖీంనిరీక్యు
'స్వః స్వగః స్య రాజ్యం స్వారాజ్యం ||ని 1 స్వరవ్యయం
'స్వగః నా కేశ్య మరః-
ఢలో పేపూర్వస్య దీ ఘోణ!
తస్యలక్ష్మీరభ్యసూయాం ఇంద్రేభై మ్యాం చేప్యాణను
భృతబ భార- భృక్షణాలు జిహ్రస్వాదంగాదితి సలోప - త

·8
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
తొ సూయానంతరం తత్పరిహారిణీ మింద్రప్రతి షేధినీం
తాంఖీమీందృష్ట్వా బిడౌజః ప్రవణా పునరింద్రానురక్తాస
తీఫ్రీడమభ్య పాది అభి పేదేత ధామయాశంకితంసాతునగ
ణయతీతి లలజ్జ ఇత్యధః :-పడ్య తేః కత్రిలుజిత జి చి త్తేప
డి-చిగోలుగితి ప్రత్యయస్యలుక్ ||3-9|| త్వత్తఇతి | అథ
నలేవిషయే నేతి ప్రియో నేతిమయాత్వత్తఏవశ్రుతం శ్రుత
ప్రాయంత్వ చ్పేష్టదైవజ్ఞాతమిత్యర్బ:- అన్య ధాజ్ఞాత్వా
పితంకిమితినవృణీష ఇతి భావః- అతొనలాత్పగమన్యంవద
'స్వనిశ్శంక ఆ బ్రూహీత్యధణ - భాస నాది సూత్రేణ భాస
ప్వొతత స్తత్పరిహారిణీం తాం వీడ-బిటౌజః ప్ర
వణాభ్యపాది 13-9 త్వత్తశుతం నెత్తిన లేమ
యాతఃపరంవద స్వేత్యుది తాథ దేవ్యా! స్త్రీమ
న్మథద్వైరథరంగ భూమి ర్ఫైమీగృశాభాషిత
నైషధాభూత్ || 33 || హసళ్సుఖీ మీందివిషత్సు
పొడౌ పాణిం ప్రణీయాప్సర సొంరసా త్సా! ఆలిం
నా ధేః న చేరామ్మ నేపదం-ఇతి దేవ్యా ఉదితాఉక్తాభై మీ
హీమన్మధయోః- ద్వయోఃరధినోః కమః ద్వైరధం
యుద్ధం-యు వాది త్వాదణం త్యయె - న స్తద్ధిత ఇతిటీలో
పః- త స్యరంగ భూమీరం - స్థలీ సతీ తాభ్యాముభయత ఆ
కృష్టాసతీత్యథఃః - దృశాదృష్యైవ భాషితొ నైషధోన
లోయయాసాభూత్ హొయాకం రేనవ కుమశ క్తా కామా
కవ కుంచాశక్తా కటాక్షుద్యష్ట్యానలంసాను రాగమైకు తే
త్యధః :I 33 |హసన్స్వితి | దివిసీడంతీతి దివిషదోదేవాః
ని!!ఆది తేయాదివిషదఇత్యమరః- సత్సూద్వి పెత్యాది నా

·-
చతుర్దశస్సరః
క్విప్-హృద్యు ఖ్యాం జేరుప సంఖ్యానమితీ సప్తమ్యా ఆలుక్
సుషమాదిషు చేతిషత్వం,అవిహితలక్షణామూర్ధన్యస్సుష
మాదిషుద్రష్ట వ్య ఇతివచ నాత్ తేషురసాధక్షాదప్సరసాం
పాళెపాణిం ప్రణీయహ సత్సు ఆ సూసురాను పేక్యు
సరాస కౌతిపరిహసత్సుసత్సు-సా దేవీ ? మీమాలింగ్యభూ
పాలా నాంది క్పాలా నాంచ కులయె
లయోర్వగఃయో ర్యో
ధ్వాత స్యమధ్యం నీ త్వా పాంధానాంతన్మాగఁ చారిణాం
దుగ్గాం దుర్గా దేవీ మకృతతడ్వద లంఘ్యా మేక లజ్యం
కృతవతీత్యర్ధః కృణు కర్తరిలుజిహ్రస్వాదంగా దితి సిత్సకా
గ్యనీ త్వాకృత పాంథదుగాఁ౦ భూపాలది క్పాల
కులాధ్వ మధ్యమ్ n 38 | అడెశీ తామవ్యవలో
క్యమందంమందం సల స్యైవది శ్రావలంతీం |
యస్సు రానధః పఠాత్తదా సౌతా నేవ తాం నేతు
మనాసునోద! 3xa ముఖాబ్దమావణ నలోలనా
శంకృత్వాళిహుంహుంగవలకు లత్యుం | భీమో
రలోపః || 38 అదేశి తొమితి!! అసౌదెవీ అదేశి తామచో
ది తామపి - ది శేశ్చోరాది కాత్మ మళాణిక్త:-మండంమం
డంనల స్యైవదిశా పలంతీం వలేరాశ్మ నేపదమని త్యజ్ఞాపనా
దితివామనః - తొంభై మీమవలోక్య భూయస్తాకాసురా
నిందాదీ నేవ నేతులను నోయస్యాస్సాసతీ-తుమ్ కామమ
నసోరపీతిమకారలోపః-త
దాఅధః పధాదధణ మాగాణ
న్నునోద ప్రేరయామాస || 324 ము ఖైతి! భీమోచ్ఛవా
భీమీముఖాబ్దం స్వముఖారవిందం ఆవతః నే నలదిగ్వలనే
లోలనాళం
వ్యావృత్తకంఠనాళం - తధాఆళీనాం సఖి

·నైషధకావ్యేసవ్యాఖ్యానే
నాం-హుంజుంరవాణాం హుం హుమితి నివారణశబ్దా
.. అన్యత్ర అళీ నాంభృంగీనాం ఝంకారశబ్దా నాంల
డైః సంఖ్యావిశే ఎః లక్ష్యం దర్శనీయంచకృత్వా-నవొ
ఢానవవధూ వివొడ్కు పరిణేతురివ తాం-ఆలింగ్యనీ త్వే త్య
తొక్తాం దేవ్యాస్సంబంధినీందృఢామంక పాళిం పరిరం
భణబంధనం UPI అంక పాళిఃస్మృతాకో ట్యాందారి కాప
రిరంభయోరితివిశ్వః ముము చేత త్యాజ| 34 || దేవీతి || దేవీ
తొంభై మీంకథంచిఛలుక ధంచిదపి- దేవానంచ తీతి దేవర్రీ
చీ IPI దేవానంచతి దేవద్ర్యజిత్యమరః - ఋత్విగిత్యా
దినా అంచ తెః క్వినశ్యయః - వివ్వగైవయోశ్చ టేర
ద్భవాతాం ముముచేంక పాళిం దేవ్యానవో థేవ
దృఢాంవివోడు!! 3L ! దేవీ కథంచిచలు తామ దే
పద్రీ ఓంవిచింత్యష్మిత సి క్త సృక్వి:|ఆహస్మమాం
ప్రత్యపి తేపునఃకాశం కాశశాంకాదధికాస్యబిం
బే! 3 2 || షామకృత్వా చరణ ప్రణామ మేషామ
ర్యంచ తావప్రత్యయఇతి పరద్యా దేశః - అంచ తే
శ్చోపసంఖ్యా సమితి జీప్ - సానభవతీత్య దేవ ద్రీ చీ తా
దేవానన భిగచ్చంతీమిత్యథః :-విచింత్య విచార్యస్మి లేనసి
కై సృక్విణీ కష్ట ప్రాంతౌ యస్యాస్సా సత్మీని ప్రాంతా
నొష్ఠస్య సృక్విణీ ఇత్య మరి-శశాంకాచ్చం చాత్ -అధిక
ముత్కృష్టమా స్య బింబంముఖస్వరూపంయస్యా స్తస్యా
స్పంబుద్ధి:-సా పేక్షు త్వేపిగనుక త్వాత్సమాసః-మాంప
్యపి- మయ్య పీత్యతం : తేతవకాశంగా అవిశ్వాసునూ
చిదిత్యథం:-ఇత్యాహస్మ ఉవాచ-లట్ స్మ ఇతిభూ తేలట్

·Y.
చతుర్దశ స్సర్గః
బువ:పంచానామి త్యాది నాణలా దేశః | 32 | ఏషామితి
హేవ త్సకాం ఠాదీ నా మేషాంచరణ ప్రణామమకృత్వా
ఏజమనుజ్ఞాం సమ్యగ్భక్త్యాఅశవ్యఅ నాకణ్యణ సుప
నఁ వై రేదేవ తా ద్వే షే సతితవవీర సేనస్యాపత్యం వైర
సేనింసలం-అతణం -వరీతుం- వ్యతో వేతి వికల్పాదిటో
దీఘణ:-ఇయమీహాస్పృహాకథమౌచిలీజ్ చిత్యం-నకథం
చిదిత్యర్థః || 30 || ఇతీతి? సొ దేవీ ఆతీరి తేసతి విశ్వసితాం
ప్రతీతాంభై మీంపునఃపాణా వాదాయ గృహీత్వా దివిష
త్సు దేవేషు నమాం ప్రణతాంవిధాయ తాళా దేవాభ
నుజ్ఞామనిశమ్య సమ్యక్ 1 సుపర్వవై రేతవ వైర
సెనించరీతుమీ హాకథమౌచితీయం! 30 || ఇతీరి
తేవిశ్వసితాంపునస్తామాదాయ పొశోదివిషత్సు
దేవీ! ఆహస్త్మనమాం ప్రవిధాయసా తాణ భక్స్
యమహంత్యధునానుకంపాం!! 3F I యుష్మా
స్వృణీయాన్న బహూక్ సతీయం శేషావమా?
చ్చభవత్సునై కం! తద్వ స్సమేతంసృప మేనమంశం
కాభ క్తిమతీ ఇయం భీమీ అధునాఅనుకంపాంకృపామర
తీ త్యాహస్మ! IRA కృపాదయానుకంపాస్యాదిత్య నురః!!
BF | యుష్మానికి || హెలోక పొలా: 'సతీ సాధ్వీ ఇయం
యుష్మాణ బహూ? నవృణీయా త్పాతివ్రత్య భంగాదితి
భావః- శేషాణామవశిష్టా నామవమాన ప్రసంగాద్భవత్సు
మ ధ్యాపకం చ నవృణీయాత్ -త త్తస్మాద్వోయుష్మాకంసం
బంధినం స మెతంమిళితమంశం సర్వాంశ సమష్టిరూపం!!
శ్లో || అష్టాభిశ్చసురేంద్రాణాంచూ తాఖీ నిక్ మిణతోసృ

·నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
పఇతిస్మరణాదితి భావః - ఏనంనృపంవరీతుమన్వి చ్ఛతి స
ర్వావరకై కవరణో క్తదోషాసవ కాశాదితి భాష: |80||
కించభై మ్యాఃనలవరణ సంభోగా ఊగేవ బ్రహ్మశైవ
సర్వతి? తొకిమపరమవశిష్య తెయ వ్విఘా తాథ మయం
వఃప్రయాసం త్యొహా|| జైమ్యఇతి || ససర్వకర్తా వేధాః
సజ్జీవ ప్రాగ్యుషూ త్యాను సంధానకా లేపధి అం
తః పురమా గే సజ: సంజన, కండేయోజనయా
ణ్యాసశంధేయుచ్ - భౌమ్యాః స్వయం వరం సంజన
యాంటభూవనిర్వతజయామాస తఫోఆలింగసయారి
వరీకుమన్విచ్ఛతిలోక పాలాః || 80 k ఖైమ్యా
స్క్రీజుస్సంజనయా పధి ప్రాక్స్వయంవరం సం
జనయాంబభూవ ! సంభోగమాలింగనయాసవే
ధా శ్శేషంతుకింహంతుమియద్య తధ్వం! 80 వ
ణాః శ్రమా చారపథాతజాభిః స్వాభిస్స హై
ప్లేషణయా-పూర్వవద్యుచ్ - 'సంభోగం సంజనయాంబ
భూస పతచ్చోభయుషష్ఠస గేణ - ప్రసూ ప్రసాదాధీగ
తాం-అవ్యోల మన్య శ్రవంతిశ్లోకద్వయో క్లరీత్యా అను
'సం థెయం- శేష తొ వశిష్టంకు ని||అథ శేషం తి
తిష్వస్య
స్మిన్నుపయుక్తతః!
మాల్యాక్షుల స్త్రీనా నాగేశ
ప్రధానయోరితి వైజయంతీ - 8:హంతుంవిహంతుంఇయ
దేవ శావళ్యధాతథాయత గ్వం ప్రయతత-సం ప్ర శ్నే
• - బ్రహ్మ సృస్టేరలఁప్యత్వాద్వః ప్రయాసోవృథితి
భాన? ||80! యద్వాకి కి మేషుదోష గ హణేనయే నేళము
సౌలభ్యం తే కింతు గుణగ హణే నై వామూళ్ ప్రసాద
తాది దానే
లో

·చతుర్దశ స్సర్గః
యామీ త్యాశయే నాహు|వశేజాతి || వర్ణానాంబాహ్మణా
దీనాంచ ఆశ్రమాణాం బ్రహ్మచర్యాదీనాంచ ఆచారప
ధాత్సద్వృత్తమాగాణత్స్వాభిః స్వకీయాభిః ప్రజాభి
స్పహఆ చల తేటస్థల తేన
రాయప సేచుషః ప్రసన్నాక్
భాషాయాం సదవ సశువ ఇతిస దేలికోటః క్వసురా దేశః
వాయుష్మా ఈదృశ్యాదూత్యకృత్య దృష్టయావృత్తభం
గ్యా చరి త్ర వైచితా- తద్వ్యాజే నేత్యథఃః - స్త్రీ
యాఃపు 9వది త్యాది నాపుంవచ్భావః-కీ తేడాదిఁ త్సానలా
యదాతుమి చ్ఛైవక త్రీ దదా తేస్స నిమీ మే త్యాది నా
పోచల తే నరాయ | ప్ర సదుపొవే దృశవృత్త
భంగ్యాది లైవకీ గైర్భువమానయద్వ : 18-919
తిశ్రుతస్యావచ నేపిహాస్యాత్భూత్వాసలాస్యా
ధర్మమాస్య చింబమ్ | భూభమాకూతకృతా
భ్యనుజ్జి ష్వే తేషు తాంసాధనలాయని న్యా#83 |
ఇసాదే శేఅఖ్యాసలోస్య-ఉ ప్రత్యయాదిత్య కార ప్రత్య
యేం టాప్-భువమానయ ద్వా ఆలీ తవతీకిం - నీవ స్యూరి
త్యాది నాసయ తేర్వికముఁ కతా- నలస్య కీతి ఆకతుణమ
యంవః ప్రయాసఃనతు భై సంపీడయితు మీత్యర్థ:88-93
ఇతీతి!కిం చేతి చాథః :-ఇతీతంభూ తేఅస్యో దేవ్యాఃవ చ నే
శ్రు తేసతి హాస్యాతో రాస్య బింబం సలాహ్యధరంచ
లదోష్టంకృత్వా ఏ తేషు దేవేషుభూభ మేణభూచే
స్టయైవరకూ తేనక పట భావేనకృతాభ్యనుజ్ఞాయై సెషుస
త్సు-అధాభ్యనుజ్ఞానంతరం సా దేవీ తొంభై మీంనలాయ
నిన్యేనల సమీపంని నాయెత్యధః:- క్రియాగ్రహణాచ్చతు

·నైషధక వ్యే సవ్యాఖ్యా నే ధీః 183 11మందా చెలి!! సాసరస్వతీమందాకు నిప్పంటత నోలజా జ్ఞానిశ్చలాంగ్యాఃత స్యాఖీ చ్యూ: మనోభు వాకా మేనాపిదు స్పెరం ప్రేరయితుమశక్యం మధూకమాల యామధురంరమ్యంకరంవసుధాసుధాంశోర్భూచంద్ర స్య ఆ స్యనళ స్యకంతోపక పకంఠంకంర సమీపం ఆనయతి స్మ- తదాస్యాస్సరాదపి అక్టోబలీయ సీతి భావః188 అధోతీ! వధూళిక న్యాభై మీ అభిలిఖ్య లిఖిత్వా సమస్య - మాణాం మందాకు నిప్పందతనోమణనోభూ దు పేర మస్యానయతిస్మ తస్యాః1 మధూకమాలా మధు రంకరంసాకంఠాపకంరంవసుధాసుధాంశో:88 ఆధాభిలి ఖ్యేవ సమర్ప్యమాణాం రాజంనిజస్వీ కరణాకు రాణామ్! దూర్వాంకురాభ్యాంనలకం శనా కౌవధూమః ధూక ప్రజముత్ససజ || 8| తొందూర్వయాశ్యామలయాతి వేలం శృంగార భాసన్నిభయాసశోభామ్ | మాలాం ప్రసూనా నిజస్యొత్మీయస్యయత్సీ ్వకరణంతస్యాతురాణాంతద్వా చకవణాం నాంస్వీకృతోసీ త్యేవం రూపాణాం రాజిం మాలా మివదూర్వాంకురాఢ్యాంతద్భూయిస్థం మధూ క సమథుద్రుమకుసుమమాలాం | PI ఆధమ ధూ కె తుగుడపుష్పమధుదు మావిత్యమరః- నలకంఠ నా ఫేఉత్స సజము మోచ 118x8 తామితి || అతి వేలం భృశం శ్యా మలయా ఆతఏవశృంగారఖాసన్నిభయా శృంగారరస ప్రభా సదృశ్యాదూర్వయాసశోభాం భాసహితాం ప్రసూ నాయుధస్యకుసుమాత్ర వ్యయః పాశః తోస్యేవ శో,

·చతుర్దశ స్సర్గః
భాయస్యాస్తాంమాలాఁభూభృన్నలఃకం రెసబిభరాంబ
భూవ-1 హీశ హువాంఛువ చ్చేతి వికల్పాదామ్
త్యయఃళ్లువద్భా వాద్విర్భావః- కృ< చాను ప్రయుజ్య
తెలిటీతి భువోను ప్రయోగః184.దూర్వా గ్రేతి||సౌభై మీ
దూర్వా గా శ్యేవజాగ్రతీ ఉద్యతీపులకావళిర్యస్యాస్తాం
నలాంగ సంగాద్భృశమత్యధ్య ముల్లసంతీంఆభరణత్యా
ప్యాభరణ త్వాత్తరంగ స్యేతి భావః- తాంపుష్ప మాలాం
మానేన సాపత్న్యకొ పేననమి తాన నాసతీసాసూయమా
లోక తెతిమన్యే - అశ్రదూర్వా గే త్యాది ప్రస్తుతమా
లావి శేషణ సామ్యాద ప్రస్తుత సపత్నీ ప్రతీ తే 'స్సమాసో
శుగ పాశభాసంకం రెసభూభృధ్బిభ రాంబభూ
వ| 841దూ ర్యాగజాగ్రత్పుల కావళీం తాం న
లాంగ సం గాద్భృశముల్ల సంతీమ్ |మా నేనమ న్యే
నమి తాన నాసాసా సూయమాలోక తపుష్పమా
లామ్ | 821 సానిర్మ లేత స్యమధూకమాలాహృ
చిస్థితాచ ప్రతిబింబితాచ కియత్యమగ్నాకయతీ
శమగ్నాపు ష్పేషు బాణాళిరివవ్యలోకి 1801 కా
క్తి:-తదుపజీవ నెనలజ్జా హేతుక నలాన నాలోక నె మాన
కృతాసూయా హెతుకత్వో త్ప్రేక్షానాదనయోరం
గాంగి భావేన సంకరః ||8? || సే31త స్యనలస్య నిమఁ గే
'స్వచ్ఛేహృదివక్షసి స్థితా బహిరవస్థితా అంతః ప్రతిబింబి
తాసామధూక మాలాకియతీ స్వల్పా అమగ్నా బహిస్థ్సి
తాకియతీమగ్నా అంతః ప్రవిష్టా చ అధః మగ్నా చేత్యర్థః
పుష్పేపొర్బాణాళిరివవ్యలోత్యు తేడా 180కాపీ

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
తి|| ప్రమోదేసహషాఢతిరేకేణ అస్ఫుటంయథాత ధానిన్త
హా నాశినిగః చ్ఛంతో వణా:యస్యా స్సైవహషణ పార
వశ్యాదస్ఫటాకు రైననిగణ చ్ఛంతీత్యథఃః - కావ్య పూ
ర్వాపురసుందరీణాంయా మంగళ గీతి స్సైవాస్ఫుటా ఈ
రాగీతి రేవా సొంఆన నేభ్య ఉలూలుధ్వనిస్సకా ఉచ్పైస్తా
రముచ్చచార ఉతః అను కారశబ్దాయములూల్వి త్యేవం
రూపఃకశ్చిదవణాత్మకో ముఖోచ్చార్యోధ్వనివి శేషః ఊ
త్స వాదౌ స్త్రీభిరుచ్చార్యత ఇత్యుదీ చ్యా నామా మాచారః-త
ధాచపురసుందరీణాంయత్తా దాత్విక మంగళ గానం తదే
వహషం పారవశ్యాదస్ఫుటాక్షం త్వా దులూ లుధ్వనిక
ల్పమభూదిత్యధE: 18F | ఆధాస్యాస్ట్రిబిస్సాత్వికొద
పి ప్ర మోదాస్ఫటనిర్జహానవ ణై ణ వయా మంగ
-గీతిగా సీత్ | హైనాని నేభ్యః పుర సుందరీణా ము
ఎరులూ లుధ్వనిరుచ్చచార|| 8 F |రోమాణిస
ర్వాణ్యపి వాలఖా వాద్వరశ్రియం వీ! తుముత్సు
కాని | తస్యాస్తదాకంటకి తాంగియ ష్టరుడీ వి
యమాహ||
రోమాణీ త్యాది!త దాత త్కా- లేక ంటకి తాంగ
య ష్టఃపులకి తాంగయ స్టెతస్యాః భౌమ్యాః సర్వాణ్య
పిరోమాణివాల భావాత్కచత్వాత్-వబయోర భేదేని శి
శుత్వాచ్చ HMI వాలిక చేశామూఖ్య ఇవిశ్వ:- పర
స్యవాడునఁలస్యల్షియం వీక్షితుం ఉత్సు కాని సంతి ఉ
ధీ వికాఉన్న మద్దీ ,వీకరణం-గ్రీవొన్నమనమితి యావ
త్-
ఉద్దీ వయ తెస్తత్క రోతీ తిణ్యం తాద్ధాత్వథకాని దేశ్
శేణ్యుల్స త్యయః తస్యా ఆధానం స్వీకారం ఆశ్వ భూవ

·ఓ (F) చతుర్దశస్స న్ని వేత్యు తే - చాలా అఫ్యుద్దీ వాదృశ్యం పశ్యంతో • భావః || 20 || రోమాంకు రై రితి|రోమాంకు రై ఇపుల కేరం తురితం విషమితమఖిలాంగం యస్యాస్సా- రమ్యోధరఓ సఃఆన్య తాధోభాగశ్చయస్యాస్సా HAI) అధరోదంత ప సనెనూ గ్వె చాప్యధరోన్య వదితివిశ్వ:- సౌభై మీశరవ్య డండై లణక్యుయష్టిభిః శీతామఁడసశ్రీ ప్రసాధన శ్రీ: యస్యాస్సా. వైమండి తేత్యథE:- స్మర స్యేయంస్మా రీశరో పొసనస్యశ రాభ్యాసస్య వేది కేవసుత రాంవి రేజే శరా భ్యాసినోహ్యధఃప వీణాంనిఖాతలత్యుయష్టి కాం వే కాధానమీ వాన్వ భూవర్ | Xo | రోమాంకు రై ర్దంతురి తాఖిలాంగీరమ్యాథ రాసొసుతరాంవిరే జే! శర వ్యదండైశి తమఁడసశ్రీస్సారీశరోపా సన వేది కేవ INAL చేష్ట్యానేశన్నిఖిలాపదా స్యాః స్మరేషు పాశై రివతా విధూ తాః అభ్యర్థ్య నీ తాఃకలి నాముహూర్తం లాభాయత స్యాబహు దింకుర తీతి ప్రసిద్ధమ్ || ౧౧ || చేప్పాఇతి || తదాతత్కా లే అస్యాఖేమ్యాః తా: ప్రొగను భూ కౌనిఖిలా శ్చేష్టాః క టాతు వీడు ణాంగ! జై పాదయః స్మర స్వేషుపా తై ణ ప్రహా రై విధూ తాని? స్తా పేత్యు తే-వ్య నేశన్వి సస్టాః న శేలు:-జి పుషా ది త్వాడ జి నశిఎ న్యోంలిటీ త్యే త్వంవ క్తవ్యమి త్యేశ్వం-వి నే జంతి పొ రేలిట్య నా దేశాది త్వాదతఏకహల్మ ధ్యే నా దాశా దేలి? టీ తే శ్వా భ్యాస లో పౌ ప్రకారాంత రేణోతే 4 తే- అధ వారి స్యా భే మ్యాలా ఖాయస్వ ప్రాప్తయెబహుబహువిధం చేష్టి తుం

·ty
నైషధకా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
విలసితుంకలినాక లిపురు షేణాభ్యధ్యణ మయితీష్ఠ తేతి సం
ప్రాధ్యణముహూతఃమీష త్కొ లంనీ తావా దమయం
తీలీప్పయా పాపిష్ట స్యక లేర ప్యాగామి త్వాత్తస్యాతిపిక్క
తరూ పస్యచతుర చేపాశూన్యత్వాచ్పేష్టము తే- ఏ
తేనాస్యొః స్తంభ్యాస్సాతి కి ఉ క్తః స్తంభస్స్యా స్ని
షి యాంగత్వ మితి లక్షణాత్ | C_91 చతుభి: సంశ
స్యాపిసాత్పి కొదయమాహత దితి!తయాభై మ్యాన్య స్తం
మాల్యం స్పృశతీతితత్స్పృశి- స్పృశో నుద కేక్విక్ - నల
స్యక రేపంచశరః స్మరః "స్వేదంచ కార జనయామ సేతి
యత్-తద్భవిప్యత ఉ ద్వాహము సూత్సవస్య సంబంధి
చేష్టితుందా | x3 | తన్న్యస్తమాల్యస్పృ
శియన్నలస్య స్వేదంక రేపంచ శిరశ్చకార |భవి
ప్యదుద్వాహన సూత్సవ స్యహస్తోదకంతజ్జన
యాం బభూవ | X3 : తూ లేనత స్యొస్తులనా
మృదోస్తత్కంపోస్తుసామన్మధ బాణపా తై :
హస్తోదకం అఘణ జలంజనయా బభూ వేత్యు శే —-
ప్యంజ కాప్రయో గార్గమ్యా ! ( 3 ||రూ లే నేతి || వృదొఃమ్మ
ద్వ్యా:- వొతొగుణవచ నాపితిషికల్పాదనీ కారః- తస్యా
భై మ్యాస్తూ లేన కార్పాసొది నాతుల సొసొమ్యం - తత్త
స్మాత్ - సొభై 'మీ మన్మథ బాణపా తై : కంపాచలా స్తు-
కింతూ చ్చైమఃహాక్ భూభృదాజూ గిరిశ్చ ID! భూ
భృద్భూమిధ రేనృపఇత్యమరః - ఎనల సై ర్బాణపాత్రే :
సృథు వేపధుఃమహాకంపః ద్వితోరుచ్ - అభూదితియత్
తచ్చి త్రీయితం దిలీ కరణం-న మోవరివీ త్యాది నాక్యచ్

·చతుర్దశ స్సర్గః
అస్య చ్వావితీ కారః-క్యజంతాద్భా వేనిష్ణా. అల్పవాయు
నాతూలచల నెకించిత్రం తొలచలనంతు చిత్ర యితమిత్య
ధ్రః - ధీరో రాజా సళపి చలతి భై నాచలతీ కిం చిత్రమితి
భావః! %8? సాత్వికానాం సర్వర ససాధారణ త్వెనరా
జ్ఞాంరోషాడ శ్రూ శ్పన్నంసలస్యహగ్దాది త్యేవంస్థి తేతదా
శ్ర్యిభయత్రోత్రేత్య తె 11వృశోరితి రాష్ట్రం రాగా
న్మాత్సర్యాదృగంబు ని | రాగొనుర త్రైమాత్సర్యఇతివి
శ్వ:-ఈ పేరు త్వేషిగమక త్వాత్సమాసః తత్ర ప్రతిబింబ
తిప్రతిఫలతీతి ప్రతిబింబం మాల్యం సంవరణ సక్ దృశోర
క్లోర పిన్య స్తమివా స్తస్థితమిత్యు – 3-ఆ సెలః జ్ -
చిత్రీయితంత త్తునలోయచుచ్పైరభూత్నభూభృ
శృృధు వేషధు సైః ||X8 ! దృశోరపి శ్యాస్తమివా
స్తరాజ్ఞాం రా గార్దృగంబు ప్రతిబింబమాల్యమ్!
సృపష్యతశ్పీకవతోరి
వాప్రాలంబ మాలంబత
అపిస్సంభావ నాయాం - యధాఉరసిత ధోదృశోరపిన్య
గ్య లేమి గ్యర్థ - స్నవస్య సల స్యతుత న్మాల్యంకర్తృతను
రాగోడౌశు ప్రతిబింబితం సత్ - అల్లాగా పీతవతోస్తృ
స్థయాత క్మాల్యంగళితవ తొరివసతోః ప్రాలంబం సత్ -
నిప్రాలంబమృజులంబి స్యాత్కం రాదిత్యమరః- అంత
మండ్య-అంతరాళఇత్యధణః || 9 || అంతమణ ధ్యేతధా
ప్రాం తే స్వీకారా ధేజ పదృశ్యత ఇతివిశ్వ:-ఆలం బతసం
వల తేస్మ-అతాపి రాష్ట్రం ద్చే పొడరు చ్యాతశ్చ ఆ బింబ
చూల్యంయుక్తమమ గత మేవకృతమిత్యు తే - నల
'స్యతురాగాతి రేకాదక్షి, భ్యాంత తృష్ణయాపీత మిత్యు
.

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
త్రైక్య అస్యైవ బాహ్య ప్రతిబింబమాల్యా బెరాధ్య
వసాయేనము ధ్యే ప్రాలంబతయాలంబనము – క్యు తే
xX! స్తంభ ఇతి || సలేన శ్రామికరస్ప శేః నయాముత్ ఆ
సంద తస్యాః ప్రసాదః-తెడను భావఇత్యర్థః స్తంభ్యౌష్ఠ
యాంగత్వలక్షణస్సాత్వికవి శేషః - సోపిత ధా తేన ప్రకా
రేణఆలంభితమామతిశయే నాలంభి-కర్మణిలుజిచిణి-విభా
షా చిణ్ణములో రితిజికల్పాన్ను మాగమః- కి మే త్తిడి త్యామ్
ప్రత్యయః- య ఫాసనలఃకందర్పస్య లక్షీకరణాయ అర్పిత
స్యశరాభ్యాసకాలేశరవ్య త్వే నస్థాపిత స్య స్తంభ స్యస్థూ
ణాయాః ||9|| స్తంభౌస్థూణా జడీ భావావిత్యమర:-దంభం
యుక్తమంతః|| XXI స్తంభ స్తధాలం భీతమాం న
కౌన భై మీకరస్పర్శముదః ప్రసాదః! కరదర్పలకీ
కరణార్పిత స్య స్తంభ స్యదంభం సదిరం యధాప
త్ IXL ||ఉత్సృజ్య సామ్రాజ్యమివాథ తాం
తారుణ్యము ల్లంఘ్య జరామి వారాతో తం కాంత
వ్యాజత్వం- భావ ప్రధానోనిదేః శః !!! వ్యాజదంభోపధ
యః త్యమరః- చిరమాప తాపత్ IXL || ఉత్సృజ్యే
తా||అధదిగీశాఃఇం దో దిది క్పాలా:- యాతుంగంతుంస
మ్యగాజతీతి సమ్రాట్ మహా రాజవి శేషః HRI! యే నష్టం
'రాజసూయేనమండల స్వేశ్వరశ్చయః శాస్త్రీయశ్చాష్టు
యారాజస్సస‘డిత్యమరః- సత్సూద్వి మే శ్యాదినా
ఒప్ మో రాజసమః క్వాతిమ కార స్యమకారాన్నాను
స్వారః-త స్యభావఃకమఃవా సామాణ్యం- తదుత్సృజ్య
Wంచచామివ తారుణ్యం యావనము ల్లంఘ్య జరా

·ఓ
చతుర్దశ స్సర్గః
మివఆ రాత్సమీ పే-త తై వేత్యధః:-తం కొంతం సుందర
నూ కారం నలరూపము పేడ్యహి త్వా - నిజాంతనూమా
కారంఆదధి రేస్వేచకు 98 | x2 || మాయేతి ||
మానల
త్వంత్య జతోమ ఘోనఇంద్ర స్య నిలీనై : నిగూఢీ : ఫూ
ర్వై:ప్రాచీ నై ర్నే జై : భీమోద్భవాయాభై వ్యస్సా
త్విక భావా నాంశోభాయాః - దిదృశయాద్రష్టుమిచ్ఛ
యె వేతిఫలో శేక- నేతావిభాణవఫల త్వా చ్ఛభా
దశఃనస్య-అహంపూర్వోహం పూర్వఇతియోభిమానః
క్రియాయాంసాహం పూర్వికా కా మయూరవ్యం సకాది
మాకార ము పేర్యుయాతుంనిజాంతనూ మాదధి
రేదిగీశాః || 4 2 || మాదనలత్వంత్యజతోనిలీ
నైఃపూర్వైరహంపూర్వికయామ ఘోనః1 భీ
మోగ్భ వాసాత్విక భావశో భా దిదృశుయె వావిర
భావి నేతై : h; గో తానుకూల్య ప్రభ వే
వివా హేత తా తికూల్యాదివగోత్ర త్రుః పు
త్వాత్సమా స్క-స్వా ధేః మత్వ ధేః వాక ప్రత్యయః ఆవి
రభావి ఆవిభూణతం - భా వేలుజ్ ! శ్లో || స్తంభ ప్రళ
యరోమాంచా స్స్వేడో వై వణ్యణ వేపథూ అశువై స్వ
ర్యమిత్య హేసాత్వికాఃపరికీతి? తాఇతి RAU||
గోత్రేతి గో
కానుకూల్య ప్రభ వేకులాను కూల్య ప్రవృత్తివివా హె
తశత్రు : గోత్రం కులమచలశ్చ II # గోత్రం భూమిధ
రేకు లేపి చేతివిశ్వ: తచ్ఛతు రింద్ర :- త
తాతికూల్యా
ధోతశత్రు త్వాదివ-నహియోయచ్ఛతు సృతదనుకూ
లకార్యం సహత ఇతి ఖావః -అత ఆయకొస్వయంవ రాళం

·నై పధకా వ్యే సవ్యాఖ్యా నే
మాగచ్ఛక్-ఇోలటశ్శతరిణా దేశ : - ప్రవరం శ్రేష్ఠం
యంవరంవో ధార మేవ సఖాయంపురశ్చ కార-దూ త్యేస
హాయ త్వే నస్వీచకా రేత్యధX :- సపవతయాదదృశే - న
'సహసౌ క్షణతి భావః- కే చిత్తు ప్రవర నామాకశ్చిదిం దేణ
సహాయ త్వే నఆనీత ఇతి వ్యాచడు తే-త త్రమూలంచింత్యం
భారతాదిష్వదశః నాదితి | XF | స్వతి || అధవాయు స
భోగ్ని: దీపి కాభిదీ పైః స్వః స్వకీయః కామేన సమ్మో
హః అజ్ఞాన మేవమహాంధకార స్తస్య నిర్వాపం ప్రశాంతి
మిచ్ఛన్నివ-ఉద్గశ్వరీభిరు గమనశీలాభిః-గత్వర శ్చేతిక్వ
రబంతొ నిపాతః శిఖాభి జ్వాలాభిఃఛురితం వ్యాప్తం నిజం
రశ్చకార ప్రవరంవరంయమాయణసఖాయంద
దృశేతయాసఃiXF || స్వకామసమ్మోహమహాంధ
కారని ర్వాపమి చ్ఛన్ని వదీపి కాభిః | ఉగ్గశ్వరీ
శ్ఛుగితంవి తేనే - జంవ పుర్వాయుసఖశ్శిఖాభి:|
ఓం||పత్యౌవృ తేభీషు-
జయానవహ్నా వహ్నా స్వమ
వపుర్వి తే నే ప్ర కాశయామాస||L 0 11 పత్యావితి (యః ప్ర
కాశిపత్యౌస్వామినివహ్నౌజీవ
జయా భై మ్యానవృ తే
అవృ తే సతి-జనాదపత్రస్యలజ్జి త్వా ||ని! లజ్జాసా పత్ర పా
న్యత ఇళ్యమరః- జుగుప్సావి రామప్రమాదా ధాణ నాము
పసంఖ్యా నాత్పంచమీ- అహ్నాయ శీఘ్రంఅహ్నాకరణేన
స్వమాత్మ స్వరూపంజుహ్ను వేఅపహ్నుతవాళ్-అహని
వ హ్నెర ప్రకాశాదితి భావః-హ్ను జపిక తః రిలుజ్ -తస్య
వ హ్నెస్సహాయోను చరఃస్య ప్రకాశో ప్రకాశో నుజ్జ్వలః
అభవత్ -హాకష్టం ప్రయాస వైయధ్యా దగ్నిరపి నిస్తే

·య స్తస్య ప్రకాశో,
చతుర్దశ స్సర్గః
జస్క ఏవా సీదిత్యధE:ILO || సదండమి ?!! అథకాలోయ
మ స్తత్కాలం తస్మిక్ స్వయంవరణలే - అత్యంత సం
యో గేద్వి తీయా- నృపాణామంతఃకరణము ధ్యాసితుమ
శిష్టాతు ముపనమ ఉపాగతః కోపః దమయంత్య నాడరో
తః క్రోధం వ సదండందండహస్తంఅల నర " ఆల్బ కే
తేనర క్తంరాగా విన్యాసత్యయః- కాజ యోగక్షిభ స్య
కణా వితి పదాల క్త కే ఇశ్యుపమా నాత యోగి- తా
భ్యాం నేత్రాభ్యాంచండంక్రూరంకిగ తీతికిరః-ఇగుపధల కు
ణిక :-తమ : కిరంతన కిరంశమశ్శ్యామలం కాయం దే
హ్నాయనిజుహ్ను వేయః12 నాదపశ్రవ్య సహా సహా
'కాశోభషద ప్ర కాశ! 40 fసదండ
మాలకక నేత్ర చండం మః కిగంకాయవధత్త
కాలః1త త్కాలమంతఃకరణంనృపాణామ ధ్యాసి
తుంకో పఇవొసనమ: 14.911 దృగ్గోచరోభూద
థచి తగు పఃకాయస్థ ఉచ్చైగుణపదీయః |
హమధ త్తకింకాలోపి స్వరూపం ప్రా దర్శయ దీత్యథః:
4.91 దృగితి!! అధఏ గదీయః కాల సంబంధీ ఉచ్పైమః
హాక్ గుణ శ్శేషభూతః చిత్రగుప్తః చిత్రగుస్తాఖ్య: కా
యస్థః లేఖక జా విశేషః దృగ్గోచరోభూత్ ||ని || లేఖక
స్స్యాల్లిపికరఃకాయస్థాకుం జీవిక ఇ హలాయుధః అన్య
ఈ-చిత్రం యధాతధాగు పఃపూర్వంనిగూహితః కొయ
ప్రతికాయనిష్ఠ :-ఏతదీయః కాల సం బంధీఉ చ్చైమళా హాక్"
గుళోనీల గుణఃచ్చగొచరోభూత్ - ఏకశ్చ. చస్త్వధE:-
చిత్ర గుప్తనీలగుణయో రేకశ్చిత గుప్తస్తుపత్రస్యోధ్వం

·20
నైషధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
ముపరిత లేమషీంద దాతీతిముషీగః-మషీమయలిపిక
రోలే
ఖక ఇత్యధE : - అన్యశ్చ-పూర్వవచ్చారణ : - అన్యోనీల
గుణ స్తుము షేర్మఓ వ్యస్యోపరి- కృది కారాద $నోవే
తీకార వికల్పాదుభయ ధ • ప్రయోగః-పత్రంప తాలంబ
నండడద్ద దానోభూత్ -మషి తొ ప్యధి యంనీలి మేత్యర్థః
నాభ్యసాచ్ఛతు నితినును భావః- ఆశ్రమ షేరుపరిపక్రమితి
ప్రతీ తేరా భా సీకరణా ద్విరోధాభాసోలంకారః || 31త
స్యామితి || త స్యాందమయంత్యాంవిషయేతస్మికా కాలే త
ఊధ్వంచ పత్రస్యను ఓడ ఏమ షెదఁ డచ్చో
పరిపశ్రమన్య: ||23|| తస్యాం మనోబంధవి మో
చసస్యకృత స్యత తాళాలమివప్రచే తాః1 పాశం
దధానః క రబధ్ధ వా సం విభుర్భ భా వాప్య నా
ప్య దేహమ్ || 8 || సహద్వి తీయః స్త్రియవ ప్యు
పేయా దేశం సదుర్బుధ్యనయోప దేశమ్ అ న్నాం
సభార్యః కథమృచ్చతీతి జలాధిపో భూడి సహా
త్కాలం-నలవగణ కాల ఇత్యధ్యః - అగ్యంత సంయో గే
ద్వితీయా. కృశ స్యన నోబంధవిమోచన స్య పతత్పతి
యోగినంబంధమివ స్థితమిత్యధE :-ఉతే -క రేబగ్గ
వా సంకృత స్థితింకరగతం- పాశంబంధ నరజ్జుం దధానో
విభుః ప్రభుః ప్రచేతాఃవరుణః అపాఁవికారమా ప్యం ఆ
మ్మయం- ఆప్యం చేతి చాంద్ర వ్యాకరణ సూత్రాత్సాధుః
దేహమ వాప్య బభౌ ||28| స
హితి||జలాధిపో పాంపతిః
లడయోర భేదాజ్ఞ డాపోమూఢార్రణీః సవరుణః స్త్రీ
యంకాంతామపి ద్వితీయెన సహవతంత ఇతి సహద్వితీ
4
D

·(no) చతుర్దశ స్సర్గః
యః- ససహాయవివ- తెనస హెతితుల్య యోగఃతి బహు
వీసా-వొపసజణన స్యేతి వికల్పాన్న సహస్య 'సభావః
ఈ పేడది త్యేతం నయోప దేశం నీతి వాక్యం - అన్యాం
ఆంతరం స భార్య సుశీక స్సణకధ వృచ్ఛతిగా చ్ఛేది
త్యేవందుబు -ర్థ్య విపరీతంబు ధ్యా-సమా సేత్తో వల్యబా
దేశః అ సహాయివి వాభూత్ అస్త్రీక ఏ వాభూదిత్యధజాః
దమయంతీలో ఖాతా సర్వత్ర ససహాయఎవో పేయాదితి
నీతిమఫ్యుల్లంఘ్య స్వ దాగా నాద రే సంప్రతి సాపిదుగ్ల భై
శ్య సూవరుణ స్యదుబు : దైరితి భావః!!X ! దేవ్యేతి ||
ఆధచేవ్యా సర'స్వత్యాపిచక్ర భృశో గగనగ తస్య విష్ణోరపి
యఏవ || 4 x | దేవ్యాధది వ్యాస్వతనుః ప్ర కాశీ
చక్రిముదశ్చక్ర భృతః సృజంతీ ! అసహ్ను తెస్తా
మవధార్యచి హ్నై స్తద్వాచి బాలాశిథిలాద్భు తా
భూత్ ||LL || విలోక కెనాయక మేళ కేస్మిక్ రూ
పొస్య తాకౌతుక దర్శిభి సైః బాధాబ తేంద్రాదిభి
ముదోహవా సృజంతీది వ్యాస్వతనుః ప్రకాశీ చకెమా
నుష వేషముత్సృజ్య నిజరూపమావిశ్చ కా రేత్యర్థః - తదా
బాలాదమయంతీ అనిహ్ను తై : ప్ర కాశీకృతైఃచి హ్మైః
వీణాశుక పుస్తకాదిభిస్తాం సరస్వతీ మవధార్య సమ్యజ్ని
గ్వణ్య - తస్యావాచి వాగుప న్యా సేశిధిలాద్భు తా కియ
దేతస్యా భగవ త్యా ఇతిశిధిలితపి స్మయాభూత్ I LLI
విలోకక ఇతి ||విలోక కేవిలో తరి అస్మిణ పురోవతి ని నా
యక'మేళ కే రాజసం ఘే రూపొన్య తా రూపనానాత్వం
సైవ కౌతుకంవినోదఃతర్దశి: భిఃతత్ప దశr ? : - దృ

·నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
జ్యకాంతాత్తా ్ఛ ల్యేణినిః- తై రిం ద్రాదిభి రింద్రజాలవి
ద్యావిదా మైం ద్రజాలికానాంవృత్తివధాజ్జీవనోచ్ఛేదా
దెతొచాణధాపీ డావ్యధాయివిహి తొ - బ తేతి ఖిదే ఏ
తన్మ హెంద్రజాలాద్భు తావలోకి నామింద్రజాలాంత రే
ష్వరు చ్యాతదుపజీవి నాం తేషాం వృత్తి చ్ఛేదః ప్రాప్తం
త్య హెమాకేయం దేవమాయెతి భావః || 2 | విలో క్యేతి!!
అధసా జాత్కారానంతరం - జాంబూనదోష్వీ ధర స్య
హెమా చేస్సంబంధీ సర్వస్యాభూ మేరీశ్వరః సార్వభౌ
మః- సర్వాధ్యక్షు:- సర్వ భూమిపృధివీ ఖ్యామశ్చేత్యణ
త్యయః - అనుశతి కాదీనాం చేత్యుభయపడవృద్ధిః - ప్రభు
రింగ్రజాల విద్యావి దాంవృత్తివధాద్వ్యధాయి !
ఓ2 || విలోక్య తావా పదురాపకా… పరస్పర
ప్రేమరసాభీరామౌ అధప్రభుఃపీ తమ నా బఖా
షెజాంబూసదోర్వీధర సాగ్వభౌమః ILLU | నై
దర్ఫిడ శ 1వతాని చేష వరోచురాపః పృధివీశ ఏ
మహెంద్ర: ఆప్తచురాప కానూ పాపముల భమ
నోరథో- పరస్పర ప్రేమాలన్యో న్యాను రాగ స్సఎవరస
స్తినాభిరామౌ-అన్య ధారసౌభాసొదితి భావః - చౌదమ
యంతీనలౌవిలోక్య ప్రీతమ నాః సంతుష్టాంతరంగ స్సక్ బ
'ఖా షె1LJ || తావ భాష తెత్యుక్తంతత్ర వైదర్భీం తావదా
హ! వై దభీజాతి || హే వై దభీజ తన తావ దేషపృధివీశోనల
పవదురాపః అస్మదనుగ్రహం వినాదుర్లభో వరోదశః
హౌస్వికస్తావ దేవవరు ఉభయసాధారణ్యేనతువరాం
తరంభవిష్యతీతి భావః ఆధనలను ప్యాహ- హేసలత్వంతు

·13
చతుర్దశ స్సర్గః
ఆమాయంఆకపటంమాత్యంధూతకమణ దూతస్య భావక
ర్మణోరితీయతత్యయః-కృత వానితియ వత్తస్మాత్త్వ
యివిప యెమయాయంవక్యునూణ: ప్రసాదొవరోదత్తః
ఓF | ప్రత్య వెతి! హెనలతవయ ఖైషు ప్రత్య ప్రణల డ్యాం
దృశ్యాం మూతికొంవిగ్రహమవలంబ్య హుతానిహవీంషి
ఉప డ్యాఉపభోజ్యె - పోపాభ్యాంయు జే రిత్యా
త్మ నేపడం - తధాస- అస్మా భీభుః క్తం సంతంమఘం
యజ్ఞం వీక్ష్య ప్రత్య జే గొదృష్ట్వామంత్రాధిక దేవభా వే
శబ్దాతిరిక్త సద్భా వేసం శేర తే సందిహ తే-చతుథ్యకాంత
వదూత్యంతుయశ్వంకృత వానమాయంనల
సాద స్వయితన్మయాయమ్ | ఓ | ప్రత్యకు
లజ్యమవలంబ్యమూర్తిం హు తానియ జేషుత
వొపయ్యో! 'సం శేర తేస్మాభిరవీడ్యుభక్తం
మఘంహిమం తాక దేవ ఖావే 1801 భవాన
పిత్వగ్గయి తాపిశే షేసాయుజ్యమా సొదయ తాం
శృఙాదేవ తేతిమీమాంసకాఃతత్సం చేహనివృత్త్యథ్యం .
విగ్రహందశణయిష్యా మీత్యధః: 1201 అశోభయ సొ
ధాగణంవరమాహభవాసితి || భవానపిత్వంచత్వద్దయి
తాపి దమయంతీచతే షే ఆయురవసానే-శివాచ శివశ్చ
తాభ్యాం పార్వతీపరమేశ్వరాభ్యాం సహ - పుమా?
రొయె త్యేక శేషః- సయుజో ర్భావస్సాయుజ్యం తాడా
త్మ్యమాసొదయ కౌంప్రాప్ను తొం- ఆముష్మిక ఫలో”
కారణమాహ ప్రేశ్యలో కొంతరంగత్వా - కీడృగ్భవి
నాస్మిక్రదృగ్విధాభవిష్యామీలిచిం తొజంతోరంతరంతరం

·28
A
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
గే సంతాపంతను తెహితన్ని వృశ్య ధేశ్యము క్తిరిత్యర్థః
20 || త వేతి || కించతవవాసాయనివాసాయ-ఉపవారా
ఇసివారాణస్యాస్సమీ పే- అవ్యయంవిభ క్తిత్యాది నా ఆ
వ్యయ భావః- అసిర్నామనదీతస్యాః పా రపా రేసి -
'పొ రేమ ధ్యేషస్యావేత్యవ్యయీ భావః తవ నామ చిహ్నం
త్వన్నామాంకితంపుగంనళ పురంపు రాస్తే ఆసిష్య తె- భ
విష్యతీత్యథః :-ఆ సేభ : విష్యద ధేణ యావత్పు రాని పొ
తయో గేట్-ఏతత్పురంనిర్వాతుం మోక్తుమిచ్ఛోముము
తోరపి శవభై మీ సంభోగ స్య సంకోచా శృతిబంధాద్భి
శివాభ్యామ్ || ప్రేత్యాస్మి దృగ్భవి తేతిచింతాసం
తాపమంత స్తను తేహిజంతోః| 20 | తవొపవా
రాణసి నామ చిహ్నం వాసాయ పారేసిపురంపు
రా సైనిర్వాతుమిచ్ఛోరపి తన్న భై మీ సంభోగ
సంకోచభియాధికాశి | 29 || ధూమావళిశ్మశ్రు
తతస్సుపర్వాముఖంమఖా స్వాదవి దాంతమూ చే|
యా అధి కాశి కాశ్యాం నభవిష్యతి- ముముకురపిత్వం
యావజ్జీవం భై మ్యాసహనళపు రేవిహర -అంతేకాశ్యాం
శివసాయుజ్యమాప్ను హీత్యథః || 2-9|| ధూ మేతి||తత ఇం
వాక్యానంతరంధూమావళి రేవశ్మశూణి యస్యతత్
మఘాస్వాదవిదాం ఘరసజ్ఞానాం క్రతులిహాం మఃఖం
ముఖభూతఃసుప ర్వా దేవొగ్నిః !శ్రు!! అగ్నిముఖావై దే
వాఇతిశు తేః-తంసలమూ చే-త దేశాహ- హెనలత్వదీ
యోభ్యుదయోవృద్ధిఃమదీ జామ యీ మగ్దృష్టి రేవకామ
ఛేను తస్యాః కామం ప్రకావ
యో
మంపయాయత
క్ష్మీ రాయ

·ల
చతుర్దశ స్వర్గం
తాం-మత్క టాకు మా త్రేణ తెసర్వాధః సిద్ధిభవిష్య
తీత్యధX :-కతుః శిక్యజ్సలో పశ్చేతిపయశ్నజా దాచారా
ధేః క్యజ్ప త్యయో వై భాషికఃసలో పశ్చ! ఓజసోప్సగ
సోనిత్యంపయస సువిభాషయేతివచ నాత్ | 23 || యెతి !
దా హెూభస్మీకరణం పాకఃతండులవి క్లెదనాదిఃత యో
రౌపయికీ ఉ పాయభూ తా-వినయాది త్వా త్స్వా ధైరకి-
టిడ్డాణ త్యాది నాజీవ్ ఉపాయాగ్ధ స్వత్వం చ ఈ దృ
శీయా మేతను స్సాత్వదిచ్ఛాయావశవతి నీభూయాత్ -
కించత్వంత స్యాః తనొః ప్రభుః స్వామీనియామక స్సక్ త
కామంమదీ మయ కామధేనోః పయాయ తా
మభ్యుదయ 'స్త్వదీయః || 23 | యాదాహపా
కౌపయి తను ర్మెభూయాత్త్వదిచ్ఛా వశవర్తినీ
సా | తయాపరాభూతతనోరనంగా త్తస్యాః పు
భుస్సన్నధిక స్త్వమేధి || 28 || అస్తుత్వయాసా
ధితమన్న మీనరసాదిపీయూషర సాతిశాయి | త
యాతన్వాపరాభూతతనొదధాంగత్వాత్ - స్మరహ
రాష్టాన్యతమమూర్తి త్వాదస్యా ఇతి భావః- అనం గాడధి
కఏవిభవలన కేవలంరూపా దేవాధికఃకింతుత ఖైతుర గ్నెగ
పిజేతృత్వాచ్చెతి భావః-అస్తీలో : టీ సిపి హెధికా:- ఘ్వ
సోరేధావి త్వేత్వమ్ || 2 8:ఆ స్త్వితి! కించ హేభూపత్వ
యాసాగితంపక్వమన్నంశాల్యాది-మీ నేతిమాంసోపలక్ష,
ణం-తయోఃర సఃస్వాదః ఆదిశబ్దాద్వీర్య విపాకాది తగ్స
ర్వంపీయూషర సమమృతస్వాదమతి శేత ఇతితదతిశాయి
తతొఫ్యుత్కృష్టము స్తు ఈదృగ్వరగానే కారణమాహ్యత

·4
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
దితి తత్ప్రసిద్ధంతవశీలం స్వ భావం సూపం సూపొదిపా
కంకుర్వంతీతి సూప కారాఃసూదాః ! A సూప కారాస్తువ
ల్లవా:|ఆరాళికాఆంధసి కాస్సూ దాఔదని కాగుణా ఇత్య
మరః-కమణ్యణ్ - తేషాంక్రియాసుపాక క్రియాసుసు
స్థూపకారక్రియాసుచ కౌతూహలేన శాలత ఇతిత చ్ఛాల్యు
త్సుకంవిగ్మః-ఆత స్త వేయం సూదవిద్యాద త్తెత్యధEN
8 || వైవస్వత ఇతి || దేవొవైవస్వతోయ మోపి స్వతఏ
వలప్రాధి? తపవతుష్ట స్సకొ తంధ రాధిరాజంనళం సమా
చష్ట అబ్రవీత్ -త దేవాహ- హెనృపత వాపదా నైరద్భుత
ద్భూపవిగ్మస్తవసూపకార క్రియాసు కౌతూహ
లశాలిశీలమ్ || 2 X || వైవస్వతో పిస్వతఏవ దేవస్తు
స్టస్సమాచష్టధ రాధి రాజమ్ | వరప్రదానాయ
తవాపదానై శ్వరంమదీయార సనోద్ధు రేయం ||
24|| సర్వాణిశస్త్రా ణి సహాంగచ కైరావిర్భ
వంతుత్వ యిశతు జై శ్రీ అవాస్యమస్మాదధికం
కమఃభిరియగమదీయార సనా చిరంచి రాత భృతివర
ప్ర దానాయ ఉదూఢాధూర్వరదాన భారో యయాసా
ఉద్ధు రాఉత్సుకా-ఋక్పూరి త్యాది నా సమాంసాంతః|
14 | సవాఁతి! 'హెనల సర్వాణిశస్త్రా ణ్యాయుధాని
అంగచ క్రై: స్వాంగకలా పై స్సహ-శృతూ జేత ర్యే
వజై తే జయశీ లేశత్రు జై ③- జాతృశబ్దాత్తాచ్ఛీ ల్యే తృ
న్నంతాత్ప,జాది త్వా త్స్వా ధేణు త్యయః- నలో కే
త్యాచినాష ప్రతి షేధాత్కమణిద్వితీయా సతీయో
గవిభాగాత్సమస్య తె- త్వయివిషయెఆవిర్భవంతు - ఏ

·12 చతుర్దశ స్సర్గః తావ తాకొలాభ స్తతాహ-వీరవశం ఆహ వేష్వనివర్తి త్వం తత్ర దీక్షి తానాంకృత సంకల్పానాం త్వాదృశాం శూ రాణాంఅస్మాదస్త్రలా భాదధిక ముళ్ళ ృష్టము వాప్యం లభ్యంకించిన్న జాగతికొ నస్ఫురతి సామా న్యేనవి శేష సమ ధః నరూపోధాంతరన్యాసః || 2 ||కృచ్ఛమి తి|| కించ కృచ్ఛ కష్టందశా విసాకంఅవస్థాపరిణామంగ తస్యాపి దుద-- శాపన్న స్యాపి--త వేదం చేతో ధమాణ సృష్టల తా స్నచలతు-తోస్తాతజా దేశః తతఃకింత శ్రాహ- పుణ్యం ధనుః మముం చ తో త్యజతః సవిద్య తె అన్యస్మిన్నధ రె సకించిజ్జాగర్తివీర వ్రతదీక్షితానామ్ || 22 || కృ చంగత స్యాపేదశావిపాకంధర్మాన్న చేతస్సల లౌ త్త వేగమ్ | అముంచతఃపుణ్య మనన్యభ 3: స్వహస్తవా స్తవ్య ఇవత్రివర్గ : || 26 || స్మితాం చితాం వాచమవొచ దేశం ప్రసన్న చేతా నృపతిం ప్రచేతాః) ప్ర దాయ భై మీ మధు నావరౌ తేదదా భక్తిర్యస్యత స్య అధమణ విముఖస్య-శ్రయాణాంధర్మా దః కామా నాంవగః స్త్రీవ గణః || || త్రివగోల్డ్ ధమః కామా రైశ్చతుర్వగః స్సమోకు కై రిత్య మరః స్వహ సైవా స్తవ్యొవసస్నివహ స్తస్థత్రేయఖత్యధE- వ సే స్తవ్యత్క తరిచిణిచవక్తవ్యం-ఆత్రత్రివగణలక్షణ సిద్ధి కార్యేణధమణ త్యాగరూప కారణ సమధః నాత్కార్యే ఇకారణ సమధ్య నరూపోధాకాంతర న్యాసః || 80 |సి. తి|| అధ ప్రసన్న చేతాఃవరుణఃపనంనృపతింస్మి తాంచి తాం మందహాసమధురాంవాచమవొచచు వాచ-త దేవాహ-

·లం
తక త్వే
నైషధ గా వ్యే సవ్యాఖ్యానే
అధునా- తేతుభ్యం భీమీం ప్ర దాయత స్మిక్ ప్రదానేయ
ద్యౌతకంయుతయోర్వధూవరయో దేశ్యం-హరణాప
రాఖ్యం (ని|| యాత కాచీతుయర్దేయం సుదాయోహర
ణంచతదిత్యమరః- వుఇ్ప త్యయః - తత్కౌతు కేనతగ్గా
నోత్కంఠయావరౌవక్యుమాశా తేదదామి-యా
సదాస్యామీత్యధE: || 2F || తా వేవవరావాహు య .
ననుఛానలయత్ర దేశత వాభిలాపొడ లేచ్ఛా త త ధన్య
నిమర్శులేపి ||ని! సమా సౌమరుధన్వానా విత్యమరః-
తూణ మాశు అణr :అంభఃఆ స్తు ఉర్భవతు - అస్యవర
స్యశ్లాఘ్య తామాహ - ఇహలో కేయ థొ ఆసోలో 3 స్య
మిత ద్యొతక కౌతు కేన | LF || యత్రాభిలాషస్తవ
తళా దేశసన్న స్తుధన్వన్యపితూర్ణమణr :ఆపోవ
హంతీహహిలోకయాత్రాం యధాసభూ తాగిత
ధాప రాణి 100 || ప్ర సొరి తాపశ్శుచి భాను నాస్తు
మరుస్సముద్రత్వ మపి ప్రపద్య భవన్మనస్కార్
జన యాత్రాంజీవసం !!! గమ నేజీవ నే యా తే
శ్రీతి వై
జయంతీ-వహుతి ప్రాపయంతి - తధా అపరాణ్యన్యాని
భూ తాఖపృధి వ్యాదీనినవహంతిహీ యధాబాహటః||శ్లో ||
పానీయం ప్రొణినాం ప్రాణావిశ్వ మేత చ్చ తన్మయ
మితి-అతః భౌమ్యాయంవరఇతి భావః ||60|1 ప్రసారితే
తికించమరుర్నిజ స్థలం-భవతో మనస్కొ-రచిత్తాభా
గః-సంకల్ప ఇతియావత్ - అతఃకృకమీ త్యాది నా సత్వం
తస్యలవొ లేశ స్తస్యోగ మే సతీ సప్తమ్యంతఃపద చ్ఛేదః
న కాణాంజలజంతువిశేషాణాం- మేళా ఎవ మేళ కాస్సం

·(10) చతుర్దశస్సర్గః
ఘాః తేషాం నిలయః - తధాశుచి భాను నాశుభాంశునా
చంద్రోణ ప్రసారి తాస్సంవధిః తాః ఆపోయస్య సః పు
సారి తాపః- ఋక్పూరిత్యాదినా సమాసాంతః - సము
గ్రత్వం ప్రతిపద్యాపి సంప్రతి భవన్మనసొరలవోళ్ల మే
నేతితృతీయాంతఃపడ చ్ఛేదః-త్పది చ్ఛామా తెశాశ్యర్థ:-
క్రమేళకా నా ముష్టా ణాంనిలయస్స - ఉహేవరుప్రి
యాఇతి ప్రసిద్ధిః- తరాశుచి భాను నా శ్రీస్మకిరణేననూ
రేణ శుచిరిత్యనువృత్తా III శ్రీ ష్మేహుత వ హెపిస్యా
దితివిశ్వ:- ప్రసారి తాపో ప్రసారితోదకస్సక్ పు రేవా
స్తుపూర్వవన్ని జులప వాస్త్విత్యధఃః | Un || ద్వితీ
లవొగ్గ మేనక్ర మేళ కానాంనిలయః పు రేవరా ||
మ్లాని
రామోదభరశ్చ దివ్యఃపు స్పేషుభూయా
గ్భవదంగసంగాత్ |దృష్టం ప్రసూనోపమయామ
యాన్యన్నధమణశర్మోభయకర్మఠంయత్ LU ,
వా ధైవతాపిస్మి తపూర్వముర్వీ సుపర్వ రాజంర
యంవరమాహ ||అమ్లానీరితి || హేనలభవతోంగసంగా
త్ కరస్పర్శా దేవ పుప్పెష్వ ఛూనిరఛూన తా-దివ్య ఆ
మోదభరస్సౌరభ్యసంపచ్చ భూయాత్ - అస్య వరస్య
శ్లాఘ్య తామాహ - యద్యస్మా త్ప్రసూనోపమయా పు
ప్పసామ్యే నధమఃశర్మణో స్సుకృతసుఖయో రుభయ
స్మీద్వయే-కమణతంకమణిపటు - కమణక్రమమిత్య
ధE: IIF కర్మశూరమకమణరఇత్యమరః- కమః ణిఘ
టోరజితిరచ్చ త్యయః- అన్యన్మయానదృష్టం - సురా
చఃనస్వో పభోగాభ్యా మిహాము త్రచోపయోగావ్లా
ఛ్యాయంవర ఇత్యధః : 110 -9 || వాగితి వారెవతాపిసి

·నైషధ కావ్యే సవ్యాఖ్యానే
తపూర్వంయధాత ధాఊర్వీసుపర్వరాజంభూ దేవేంద్రం
నళ ం ర భ సాధషార్బ భా షె ||2 || రభసో వేగిహషణ
యో రితి విశ్వ:- అధస్వాప్తత్వోక్తిపూర్వకం 'స్వ దేయ
స్యవర స్యాపరిహార్యత్వం తావ త్సాద్ధశ్లో కే నాహ! త్వదితి
త్వశ్రేయస్యాః దమయంత్యాః సమ్మదంహషకాంత్వద్వ
రణరూపం ప్రి యమిత్యధX :- ప్రమదసమ్మడౌహషణ ఇతిని
పాతః - ఆచరం త్యాః కుర్వంత్యాః - అతఏవమత్త: స్వ
స్మాద్విభక్తం-పంచమ్య ధైతసిల్హత్యయః గ్రహణా చిత
మాప్త త్వెనస్వీ కారాహం తేత వకించిఱ్ఱ నాంతరం నాస్తి
అతోమద్వాక్యం గ్రాహ్యమిత్యర్థః || 03 | అథః ఇతి?
భసాద్భ భా షే | త్వ తైయసీసమ్మదమాచరం
త్యామత్నకిం చిగహణోచితం తే || 03 || ఆ
గొపి నై వాధః సయోపసేదన్నాల్పోపి ధీ రైరవ
ధీరణీయః | మాన్యేనమ న్యేవిధి నావితీణr : సపీ
తిదాయోబహుమంతు మహఠాః ||UCH అవామా
వామా ధోకా సకలముభయా కారఘటనాది ్వధా
కించఅధః నయాయాచ్నాదై న్యేనవినా ఉపసీదన్ను పన
మన్నల్పో ప్యథాణహితాథః ధీరైః ప్రణవద్భిః- నా
వధీరణీయోనో పేడ్యుః- ప్రత్యుత- మా న్యేనపూజ్యేనవిధి
నైవబ్రహ్మణే వవితీణః దత్త:-దీయత ఇతిదాయః-కర్మణి
ఘన్ ప్రత్యయః-ఆతో యుక్మిణంృతీరితియు గా గమః
ప్రీ త్యాదాయః ప్రీతిదాయః ప్రీతి దానరూపః- సోధో బ
హుమంతుషహణ: అధిక ఇ త్యేవం మన్యే మంతవ్య ఇత్య
థrః || 8|| అధవర స్వరూప మేవపంచభిః ప్రపంచేనా
హ! అవా మే త్యాది || హేనరప తెన రేంద్ర - అధేశ్ ఏక

·చతుర్దశ స్సర్గః
భా గే అనామా అస్త్రీ - పుమానిత్యధణి పునర దేశాఖా
గాంత రేవామా స్త్రీ అతఏవద్విధాభూతం స్త్రీపుంసా
త్మకముభయాకారఘట నాదుభయోరా కారయోమేణ
ళ నాత్సకలం సంపూర్ణం భగవదభి దెయం భగవచ్ఛబ్బవా
చ్యంచయ న్మేరూపంభవతివిద్య తె-మంత్రంమం
ంత్రంమం త్రాత్మ
కంతద్వదోస్యంవా- హరషయం
- హరమయం ఈశ్వరాత్మకం సేందు
మిందుకళా సమేతం అమలంనిమణలం నిరాకారం పర
మాధం తో నిరంశంత న్మెరూపం 'స్వరూపం అంతరంతః
కరణేస్మరచింతయ - శశ్వజప - మంత్రాత్మకత్వాష్టప
రూపేణచోపాస్వ- సమంత్రమూతికార్భగ వాసధక నా
రీశ్వరః తేతవ సిధ్యతు ప్ర సీదతుఫలత్విత్యధః:- మంత్రప
మెతు. అవా ఓకారేణ మామకారేణ ప్రణ వేన- వామా
డే: తథాలహమాథేశ్ చోపల క్షితం- ఏవముభయాకా
రఘట నాదుఖాభ్యాం ఆకారాభ్యాం ప్రణవస్వరూపొ
భ్యాంఘటనాత్సంపుటీ కరణోద్ద్విధాభూతం ద్వ్యా
రం సకలం సమ గ్రంచయ ద్రూపం భవతియత్స్వరూపం
నిష్పద్య తే-తత్త దేవహరమయంహకార రేఫాన్మకం- త
ధాఈచ ఇందు శృతాభ్యామీందుభ్యాం సహవత తణ
తి సేందుంతురీయ స్వరబించు సహితం - అమలంనిదో?
షంనిరాకారం అమూతి 0 మేమదీయం నుంత్రం ప్రణవ
ద్వయ సంపుటితహృల్లెఖాత్మకం సారస్వతచింతా మణి
మఁశ్రమిశ్యథణ: - తదు కంపారమేశ్వరే!శ్లో || ఉద్ధార
స్తుపరోక్షేణ పరోక్ష పియ తాశ్రుతేః | సొంత్యోష్ట్మావ
హ్నిసంయుక్తో బ్రహ్మద్వి తయమంత రా | తురీయస్వరశీ
తాంశు రేఖా కార సమన్వితః| ఏష చిం తామణిమకొంత

·ఉభ
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
'స్సర్వమంత్రాధః సాధక 2 | జగన్మాతు స్సర'స్వ త్యారహ
స్యంపరమం మతమితి బ్రహ్మద్వి తయమంత రా ప్రణవద్వి
తీయమధ్య ఇత్యధఃః అంతరి త్యాది పూర్వవల్ - యంత్ర
పక్షే భగవద్యోని సదృశంయ ద్రూపంత్రికోణ్యాం
యా కారఘటనా త్తి కోణద్వయ మేళ నాత్ - షట్కో
ఇంభవతితదంతఃత స్యషటోరణస్యమ ధ్యే మెమంత్రమ
నంతరోక్తంసక లమి త్యాది పూర్వవత్ - అత్ర దేవ తా
మంశ్రయంత్రాణాం శ్రయాణామపి ప్రకృతత్వాత్కవ
ల ప్రకృతవిషయః షాలంకారః- శిఖరిణీవృత్తమ్||JX!!
'సం ప్రతిశ్లోకద్వయేనమంత్ర మాహాత్మ్యమాహ ! సర్వాం
భూతంరూపంభగవదఖిథేయంభవతియత్ తదం
తర్మం త్రం మే స్మరహరమయం సేందు మమలంని
రాకారంశశ్వజ్ఞపనరప తే సిద్ధ్యతు స తె|| UX1 స
ర్వాంగీణర సామృత స్తిమితయా వాచాసవాచ
స్పతిస్సస్వAE యమృగీదృశామపివశీ కారాయ
గీణేత్యాది! యేనసుకృతి నాఫుణ్యాధి కె నాయం పూర్వో
కొమన్మంత్ర ఏవచిం తామణిః హృదయేకృతోను స్మృతః
సెనుకృతీ-సర్వాంగీ నస ర్వాంగవ్యాపి నా- తత్సర్వా దే
రి త్యావినాఖ ప్రత్యయః- రసఃశృంగా రాది: తె నై వామృ
తెన స్తిమితయాభరిత యావాచావా డ్వైఖ ర్యావాచ
స్పతిఃబృహస్పతిః తత్సదృశో భవతీత్యథః : - కస్కొ ది
త్వాడలుకు త్వేసత్యేః పతీపు త్రేత్యాది నా విసజ నీయ
స్య సత్వ మితి స్వామీ-తన్న-ఛందోషషయ త్వాత్ - స్వ7
భవాః స్వగీణ యాః వా నామ ధేయ స్యేతి వృధ్ధత్వా
ప్రత్యయః తాసాంమృగీదృశాం స్త్రీణాంవశీ కారాయ

·--
చతుర్దశ స్సర్గః
వశీకరణాయమారణ వాచరతిమారాయ తె న కేవలం
వాక్ప ద8 స్త్రీ వశీకరణపద శ్చేత్యధఃః - యద్వాభూ
యసాబహుళరో కైనకిం-కింతుయోయ సై స్పృహయ
తియ త్కామయ తే- స్పృ హేరీప్సిత ఇతి సంప్రదాన త్వా
చ్చతుధీణ - సకామీతత్సర్వమె నేనమంత్రేణ ఆప్నోతిపో
ప్నోత్యేవ - యతోయంచిం తామణిరి' భావః ||JL || పు
ష్పైరితi కించహం సేనవాహసభూ తేన చారు సవ్యజ్ని
ర్యాంతీం సంచరంతీంమగ్రమూర్తించంత్రరూపొంమాం
మారాయ తే | య స్మైయస్స్పృహయత్య నేన స
తదేవాప్నోతికింభూయసాయెనాయంహృదయే
కృతస్సుకృతి నామన్మంత్రచిం తొమణిః|| ఓ | పు
ప్పేరభ్యచ్యణ గంధా విభిరపి సుభ గై శ్చారుహం
సేననం చేన్ని ర్యాంతీంమంత్రమూలికం జపతి
మయిమతింన్య-స్యమయ్యెవభక్తః1త ప్లైవత్స
రాం తేశిరసికరమ సౌయస్యక స్యోపి ధత్తే సోషి
శ్లో కానకాండేరచయతిరు చిరాకో కౌతుక ందృశ్య
మస్య || 02 | గుణ నామా స్థానంనృపతిలక నారీతి
సుభ గ్రే మనోజైః పు ప్లే:గంధాదిభిః- ఆదీశబ్దార్థూప
దీపాద్యుపచారై రభ్యచ్యం మయిముతింశ్య స్య మనో
సిధాయ మయ్యేవభక్తస్సకొజపతి చేత్ తత్తహి? వత్స
తెప్రాప్తి సతి అసౌజపితా కాయస్యక స్య అనకురస్యా
పి శిరసిక రంధ త్తెనిధ ఖీ-సోనక్షురోప్య కాండే అకస్మాత్రు
చిరాశోకా రచయతి- అస్యమంత్ర స్యైతౌ తుక
మచ్భుతం దృశ్యం భ్రష్టవ్యమ్ || 2 || అధశ్లోకద్వయేన న
లం ప్రత్యుపయోగవి శేషమాహ గుణ నామితి! హెస్పష

·లా
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
తిలక సృజిశ్రేష్ఠగుణా నాం రూపలావణ్యాదీ నాంశ్లేష ప్రసా
దాదీ నాంచ-ఆస్థానీ మాధార భూతాం | ని | ఆస్థానీక్లీల
మాస్థానమి త్యమురః, నారీఉ త్తమ స్త్రీతి విది తాంవిశ్రీ
తాం-అస్యశ్రరీ తిషుగౌడపాంచాలాదిషువిది తా ప్రసిద్ధా
సొనభవతీత్య రీతివి విది తా-నస్సమాసః-సాపినభవతీతి నారీ
తివిది తా-నఇథ-స్యనశబ్దస్య-సుప్పు పేతి సమాసః- తాం
రీతిషువిది తామిత్యథః : - అంతరంతరం గె-మ ధ్యే చ ర సే
నరా గెణశృంగారాది నాచ 1 ని || శృంగారాదౌవి షేవీ
ర్యేగుశా రా గేద వేర సఇత్యమరః-స్ఫీ తాం నిర్భరాం- వై
దర్భీందమయంతీం రీతివి శేషంచ-యధాహ వామనః |శ్లో ||
అస్పృష్ట దోషమాత్రాభి స్సమగ్ర గుణగుంభితా) విపంచీ
విది తాంర సస్ఫీ తామంత స్తవచతవవృత్తాచ కవి
తుః | భవితీ వైదర్భీమధిక మధీకంఠంరచయితుం
పరీరంభ క్రీడా చరణశగణామన్వహమహం100 ||
భవద్వృత్తస్తోతుర్మదుపహితకంఠస్య కవితుర్ము
స్వర సౌభాగ్యా వైదర్భీ రీతి రిష్యత ఇతి - యథాసంఖ్యం
తవచతవవృత్తాచరి త్ర విషయేక వితుర్వణఃయితుః క వే
శ్చఅధికంఠంకం గే-విభ క్త్యథేణ వ్యయీభావః-పరీరంభ
క్రీడాచరణమాలింగన పినోదాఛరణ మెవశరణం ప్రాణ
ణ యస్యాస్తంత చేక జీవి తాం - అన్వహమ నుదినం
అధికంయధాభవతితధారచయితుంకతుణమహం భావి
త్రిభవిష్యామిశ్యధః : IUU I భవదిలి || హేనృపతిలక-భ
వశస్పంబ (ధినఃవృత్తస్య చరిత్ర స్యస్తాతుః స్తావక స్యమ
యాఉపహితఃప్రాస్తః కి
యస్యతస్యకవితుః క వేరు
ఖాక్త్వయివిషయేపుడ్యై:పవితై శ్ళారుభిర్వా+ :
రో

·చతుర్దశ స్సర్గః పద్యైః !! పుణ్యంచార పీత్యమరః-జుగా -జనానాంము దేఘ నంనిరంతరంయధాభవతిత ధాఉ దేయంఉద్భవితవ్య మేవ ఉదీయ తామిత్యథః :-తతఃకో మెలాభ ఇత్య తాహ- తతః కారణాత్ పుణ్య: శ్రేయా? శ్లోకః యశోయస్య సః ని!ప ద్యెయశ సిచశ్లోక ఇత్యచరః భవా హరిజః నాదః నఇ వాఖ్యాతఃకీతిః తస్సక్ కి తిభువనలోక స్య భూలోకజ నస్యక లేర్యుగ స్యక్మషం పాపంహరతీతి కలికల్మషహారీ భవితాభవిష్యసి- శేషే ప్రథమః ఆత్రాహుః |శ్లో ॥పుణ్య శ్లోకోనలో రాజా పుణ్యశ్లో కొయుధిష్ఠిరః! పుణ్యశ్లోకాచ వైదేహీపుణ్యశ్లోకోజనాదన || కక్కొటకస్య నాగ్ స్య ఖాత్పుత్యైళ్మోకై స్త్వయిఘనము దేయం జనము దే ! తతఃపుణ్యశ్లోకః & తిభువనలోక స్వభవితా భవా నాఖ్యాతస్సన్మ లికలుష హారీహరిరివుగా దేవీ చ తేచజగదుజ గదుత్తమాంగరత్నాయ తే కధయకంపిత రామ కామం! కించిత్త్వయా సహి దమయంత్యానలస్యచ | ఋతుపణ స్య రాజ షేణ: కీ తూనికలినాశనమితి |UF | అధతే సర్వే దమయంతీం ప్రత్యాహు?!! దేవీతి || దేవీ భగవతీచ తె ఇంద్రాదయశ్చ దమయంతీంజగదుఃగదితవంతః - హెదమయంతిజగదుత్త మాంగ రత్నాయ తై లోక్యచూడామణయే 1 ని||ఉ త్త మాంగం శిరశ్నీషణ మిశ్యమరః, తేతుభ్యంకం కామ్యత ఇ ఆ కామం-అకతూ రిచ కాగ కే సంజ్ఞాయామితిఘుషక్ - విత రామ ప్రయచ్ఛామః- సంప్రశ్నేలోట్ - కధయ బూహి సులభ కామాయా స్తవనకిమప్య స్మాభి "స్సంపాదనీయమి త్యధణ. తదేవాహ-పత్యౌవశంనియమః ఆస్టాలిత్యం

·ష్యతి
-
నైషధకావ్యే సవ్యాఖ్యానే
యస్యా స్తమాపతివ్రతయాత్వయాకించిద్వస్తుదురాపం
దుల భంనహీపాతివ్రత్య తేజసా అప్రతిహతశ క్తిత్వాది
తిభావఃయః పాపీతవపతివ్రతలొపం ఇచ్చు:శ్వదభిలాషు
కః-నలో కేత్యాది నా షష్టీ ప్రతి షేధా త్కర్మణిద్వి తీయా
సపాపీ భస్మాస్తు. తధాదాస్మ స్వరప్రసాదా దేవతత్ప
తీకారా త్తవతపోవ్య యోనభవతీతి భావః. ఏతచ్చత్తర
త్రవనవా సేఅజగరగ్రస్తాందవ యంతీ మజగ రాదునో
చ్యపునస్తాం కావ యమానస్య పాపినోవ్యాధస్యవ చీఫలి
భారతీ కధా తానుసంధేయా || Fo ®
కూటేతి | హైదమయంతికూట కాయం మాయాశరీరంన
పతివ్రతయదురా పంభ స్మాస్తుయ స్తవ పతివ్రత
లోపమిచ్చు | Fol కూట కాయమపహాయనోవ
పుబి? భ్రత స్త్వమపి వీక్యవిస్మి తా!ఆ ప్తుమాకృ
తిమతో మనిషి తాంవిద్యయాహృదిత నాప్యుదీయ
తాం | FD || ఇష్టం వితీర్యవరమంబరమాశ్రయ
త్సు తేషుకుణాదుదల సద్విపులః ప్రణాదః | ఉత్తి
ళాకారంఅపహాయత్య క్త్వావపునిఁ జశరీరంబిభ్రతఃనో
స్మార్వీక్యుత్వం విస్మయావిష్టా సీ - తేసత త్కా మాత్వ
మితి ప్రతిభాసితి భావః- అతఃకారణాత్ - మనీషి తామభి
లషి తాంఆకృతిం శరీగమా ప్తుంత వాపిహృది విద్యయాకా
మరూప సంపాదికయా ఉదీయ తాముద్భూయ తాం
భావేలోట్ || Fo! ఇష్టమితి ఇస్టంపూర్వో ప్రకారేణ
వరంవితీర్యదత్వా తేషుఇందాదిషు దే వేస్వంబరమా'
శమాశ్రయత్సు సత్సు- ఉత్తిష్ఠ తామా సనాచుగ్గచ్ఛతాక
నృపాణాం ప్రణాదోను రాగి జోధ్వనిః/ FM ప్రణాదస్తుశబ్ద

·లా
చతుర్దశ స్సర్గః
స్స్యొదనురాగజ ఇత్యగురః - పరిజనానాం సేవకానాంఆ
లప నై ర్వచ నైర్వి పులోమహాక తధాస్వ ర్వాసినాం దే
వానాంబృందేన హతోనాం తాడి తానాం దుందుభీ నాం
నా దేనసాంద్ర స్పజాక్షుణాదుదల సదుస్థితః|| "-9 || నేతి !!
ప్రాప్తాః స్వయంవర సమాగతాః సృపతయః రాజూ
నఃగుణమయేన లేపి ద్వేసా ద్వై రాదపి నిరవకాశందోషంన
జగుః నకీతిఁ తవంతః తాదృశీ గుణ సంప త్తిరదోషి తాచా
స్యేతి భావః- కించవ రేణశ చీర త్తె నేతి భావః- సమరసమా
రంభ స్య యుద్యోగ క్రమస్య సదృశమనుకూలం వచ
పతాం పరిజనాలప నై నృణ పాణాం 'స్వర్వాసి
బృందహతదుందుభి నాగసాంద్ర:! " | సదోషం
విద్వేషాదపి నిరవకాశంగుణమయెవ రేణప్రాప్తా
సైనా సమర సమారంభ సదృశం ! జగుఃపుణ్యశ్లో
కం ప్రతినృపతయఃకింతువిదధు స్వ్వనిశ్వా సైభేదా
మీహృదయముదయన్నిర్భరదయం || F3 || భూ
భృథ్భిలంభితా సౌకరుణర సనదీమూతిణ మద్దె
నంచపుణ్యశ్లోకంనలం ప్ర తిఉద్దెశ్యకించిదపిన గుః ! శ్లో ||
సాన్నిధ్య యో గాతిగా లతత్ర శ వ్యాస్స్వయం వరకూభ
కృతామభావ ఇత్యుక్తరీ త్యేతి భావః - కింతు స్పనిశ్వాసైః
దుఃఖో ఖైః భౌమ్యాః హృదయముగయంతీజాయమానా
నిభః రామహతీదయాయత్ర తత్త ధాభూతం- విదధుః -
స్వావధీరణదుఃఖితా? రాజౌదృష్ట్వా తద్దుః ఖాపనోదనే
చ్ఛురా సీదితి భావః, F3 || భూభృధ్భిరితి|| అసౌదమయం
తీభూభృధ్భిః రాజభిఃకరుణర సస్యయానదీతస్యామూర్తి
మతీయా దేవ తాతస్యాః భావ స్తత్త్వంలంభితో ఊపి

·నైషధ కావ్య-సవ్యాఖ్యానే
తావిగ్రహాదధి దేవ తాత్వం ప్రాపి శాసతీ- సపది యోగ్యా
రాజాహాక్ : నిజాస్సఖీ సేభ్యో భూభృద్ఛ - సంప్రదా
నేచతుధీః - అభ్యధ్యణ సంహౌధ్యణ-తా తేసఖీ మేన -
దాపయామాసదాపితవతీ - తేభూభృతోపి వైడభ్యాణ
దమయం త్యాః అలా దెతో కృతం గమ నేనిగణ మేమ
నోవాంఛాయై సైజం ప్రాణానాంవాంఛాః నిష్క్రమ
శేచ్ఛాఃకమః భూతాః విద్యామిం ద్రాదిభిదత్తాంకా
మరూపత్వ సంపాది కా మిఁద్రాద్యు పదిహేం సఖ్యాదమ
యంత్యాః - ఆఖ్యాతోపం
'పయోగ ఇత్యపాదాన త్వాత్వం
వ తొత్వంతా తేనాభ్యర్ధ్యయోగ్యాస్సపదినిజస
ఖీదాః పయామాస తేభ్యః | వైదభ్యాణ సైప్య
లా భాత్కృత గమన మనః ప్రాణ వాంఛానిజ
ఘ్నుస్సంఖ్యా స్సంశిక్యువి ద్యా సతతధృతవయ
స్యొను కారాభిరాభిః || F8 | అహహ సహన
ఘో నా శ్రీ ప్రతిష్ఠాసమా నే నిలయమభిన ళేళ
'స్వం ప్రతి సమానె!అపత దమరభర్తు మూక
చమీ-సంశిక్యూ భ్యస్యసతతంధృతః వయస్యాయాదమ
యం త్యాః అను కారోనుకరణంయాభిస్తాభిరాభిః సఖి |
కరణభూ తాభిఃనిజఘ్ను నిరాసు:- అన్యధా తేసద్యొయై
యెరస్నితి అ హెదమయం త్యా దయారణత్వవ
చిత్యం చేతి భావః! గొర || అహహెతి , అధేంద్రాది ప్రస్థా
నానంతరం- మ ఘోనాఇం ద్రౌణ సహశ్రీ ప్రతిష్టాయాం
వైభవాధిష్ఠా నేవిషయె సమా నేసదృశేనలే 'స్వంనిలయ
మాలయమభిస్వ శిబిరంలక్ష్మీకృత్య - అభిరభాగ ఇతికమః
ప్రవచనీయ సంజ్ఞా-ప్రతిష్ఠా సమా నేప్రస్థాతుమిచ్ఛతి సతి. ప్ర

·చతుర్దశ స్పర
పూర్వోత్తిష్ఠ తేస్సన్నం తాల్ల టశ్శాన దేశ:- 'సమవ ప్ర
విభ్యః స్థం త్యాత్మ నేపది త్వా త్పూర్వవత్సన ఇ త్యాత్మ నేప
దం- గళణ పతణ అళి మధు అళియు కమకరందవివబాప్పొ
యస్యాస్సామూ త్యాః ఆకా రేణబద్ధాసంబద్ధా మూతి ?
రతీత్యథ:: - అమరభద్రురింద్ర స్యకీతి కొరివపుష్పవృష్టి
నణభ స్తఆకాశాత్స కాశాత్ - పంచమ్యా స్తసిల్-అపత
త్ అహహఅద్భతం || ఓ ||స్వ స్యేతి || స్వస్యాత్మనాంశ
మంశ సంభవం|| శ్లో || అష్టాభిశ్చసు రేం ద్రాణాంమాత్రా
భిర్నిమి తో నృపఃతిమను స్మరణాత్ -అముంనృపతింనలం
త్య జగ్భిరమ రైరింద్రాదిభిః అంశచ్ఛిదాఅవయవచ్ఛెదః-
పిబద్ధా కీర్తిళదళిమధు బాష్పా పుస్పవృష్టిర్న
భస్తః IIFX!! స్వస్యామ రైర్నృపతిమంశ మ
ముంత్యజధ్భీరంశచ్చిదాకదన మెవత దాధ్య గామి
ఉత్కా-స్మపశ్యతినివృత్య నివృత్యంతీ వాడే
వతాపినిజవిభ మధామ భై మిమ్ IFL | సాన
స్టంతనయావివాహనమ సూభీమస్సభూమి
షిద్భి దాదిభ్యోజ్ -తయాయత్కదనందుఃఖం - త దేవత
దాఅధ్యగామి అధిగతం - స్వాంశోద్భూతజనవియోగః
స్వావయవ చ్ఛేదదుస్సహుతి భావః-కించవా ధైవతా సర
స్వత్య పినిజమాత్మీయంవిభ్రమదామవిహారభవనంయాం
తీ- ఉత్కా ఉత్సు కో- ఉత్క ఉన్మ నా ఇతిని పాతః-బై మీం
నివృత్య నివృత్యపునఃపునఃప రావృత్య - పశ్యతి స్మ-సంధ
ఖీభృశమరతిం సతాంవియోగ ఇతిభావః! FL || సానం
దమితి || తత్ర తస్మిణతనయాయాదుహితుః దమయంత్యా
వివాహనంపరిణయనం - వీపూర్వాద్వహ తేణ్య కాంతా

·చతుర్దశ స్సర్గ:-
ద్భా వేల్యుట్ - తదేవమహః ఉత్సవః తస్మిక్ సభీమోభూ
మీపతిః భీమభూపాలిత థావై దర్భనిష దెశ్వరౌదమయం
తీసళ్-తధాస్వానిస్వానిశిబిరాణ్యుద్దిశ్య యాంతోధ గా
ధిపాశ్చక్రమా దేకో ద్వౌబహవఃఏ తేత్ర యోపినృపాణాం
యెజనాః పరిజ నా సైషాంయా అనిప్టోక్తయః అశ్లీ లవాక్యా
నితాసాం సంమృష్టయెతదోషపరిహారాయ మంగళంనగ
సంస్కారేష్ట దేవ తాను స్మరణతూర్య ఘోషాది మంగ
ఇంద్రమా దేకొభీమశ్చ కారద్వౌ దమయంతీనలౌ
పతిర్వైదర్భీనిష ధేశ్వరౌనృ పజ నానిప్టో కి సంమృ
స్టయె స్వానిస్వా నిధ రాధిపా శృశిబిరాణ్యుదిశ్య
యాంతఃక్రమా దేకొద్వౌ బహవశ్చకార సృజత
స్మా తేని రేమంగళం||F2 | శ్రీహర్షంక విరాజరా
జిమకుటాలం కారహీరస్సుతంశ్రీ హీరస్సుషు వేజి
తేంద్రియచయంమామల దేవీ చయం/యాత స్త
స్యచతుర్దశశ్శరదిజజ్యోత్స్నాచ్ఛస్తూ క్లెమహాకా
వ్యే చారుణి నైషధీయచరి తేసర్లోని సర్దోజ్వలః ||
సృజతఃస్మల సృజు తొంచక్రతురిత్యథః :-ఆ తేని రేబహవొ
ధరాధిపాశ్చకు రిత్యర్థః క్రమాలంకారః F2 | శ్రీహర్ష
మితి||శరదిజాణాశరదిజా - సప్తమ్యాంజ నే ప్రత్యయః -
ప్రావృట్ఛర త్కాలది వామితి సప్తమ్యాజలుక్ - సాచసా
జ్యోత్స్నాచతద్వదచ్ఛాః మృష్టాఃసూక్తయోయస్య త
స్మిక్ గతమన్యత్ IIFT || ఇతిపదవాక్యప్రమాణపారా వార
పారీణ శ్రీమ హెూపా ధ్యాయకొలచలనుల్లి నాధసూరి
పిరచితాయాం జీవాతు సమాఖ్యాయాం నైషధ కావ్య
వ్యాఖ్యాయాం చతుర్దశ స్సగణ: *************

·No text on this page.