·No text on this page.

·ها ، اب کم ۲ در اب
TRIVANDRUM SANSKRIT SERIES
No. CILV.
śri Citrodayamanjari
No. XXXIV.
UNIVERSITY SERIES No. III.
OFTR
PRINCON
STYL
UNIVERS
KUVALAYĀ VALT
OR
RATNAPANCALIKA
BY
SINGABIIU PĀLA.
EDITED BY
Vaidyaśāsura nipumalı, L. A. Ravi Varma,
Honorary Director. The Oriental Manusoripts Library of
The IJniversity of Trioconcor.
TRIVANDRUM:
PRINTED BY THE SUPERINTENDENT, GOVERNMENT PRE 18,
1941.
All Rights Reserved.)
[Price Rs. 1-8

·No text on this page.

·Milisastri
UNIVERSITY OF TRAVANCORE.
TRIVANDRUM SANSKRIT SERIES
No. CXLV.
Śri Citrodayamanjari
No. XXXIV.
UNIVERSITY SERIES No. III.
KUVALAYĀ VALİ
OR
RATNAPANCALIKA
BY
SINGABHŪPĀLA.
EDITED BY
Vaidyaśāstranipuņah, L. A. Ravi Varma.
Honorary Director. The Oriental Manusoripts Library of
The University of Travancora,
TRIVANDRUM:
PRINTBD BY THE SUPERINTENDENT, FOY&RNMENT PRESO,
1941.
All Rights Reserved.]
[Price Re, 1-8-0.

·HER HIGHNESS SE74: TAKVATI BAYI O litt, MAN 6 IPHANI

·DONATED TO
TTO CENTRAL LIBRARY
OFTA
:
DEDICATED
BY
GRACIOUS PERMISSION
TO
HER HIGHNESS
MAHARANI SETU PARVATI BAYI
OF
TRAVANCORE
D. Litt.
PRO-CHANCELLOR
OF
THE UNIVERSITY OF TRAVANCORE

·No text on this page.

·INTRODUCTION. Kuvalayávali, also known as Ratna pāñcālika, is a dramatic composition of the Natika type, in four Acts, by Singabht pa la of Recallavamsa, the author of Rasārņavasudhakara, a work on dramaturgy and poetics (T. S. Series To: 50). In his introduction to that book, Mahamahopadhyaya Dr. Ganapati Sastrf, or the authority of the late Professor Seşagiri Sāstrī of the Presidency College, equates Singabhūpa with Singamanayaka and fixes his date as 1330 A. c. From the words 97 HT, F9&vegna , उत्फुडगण्डयुगम् , इत्यादौ" occurring on page 65 of Rasārņavasudhākara, it is certain that the author of that work and of Kuvalayāvali is the same, as we find that sloka in Kuvalayävali (Act iii. 4). In this drama, the phrase "JET 9661 father" (Act. i. 3) shows that a well-known scholar Viáveſvara held Singabhupa's works in high esteem. This Viøvesvara is the author of Camatkaracandrikā, as we find mention of Singabhū pa in the colophon of that work :- "इति सरससाहित्यचातुरीधुरीणश्रीविश्वेश्वरकविचन्द्रप्रणीतायां श्रीसिंह- भूपालकीर्तिसुधासारशीतलायां चमत्कारचन्द्रिकायां वर्णविवेको नाम प्रथमो foret pas In thie sämé work are also noted references to Rasārņavasudhakara, such as : "सिंहभूपालरचिते रसाणवसुधाकरे । अस्य प्रपञ्चो विज्ञेयः... 0" Dr. N. Venkataramanayya in his introduction of Velugotivarivamsi vali mentions that Singa II (Sarvajta) thin the author of Rasarne vasodhakars. He also fixes the date of Singa Ik's father Anapo taas about 1370 A. C. Accordingly, the period of poet Hingabhapa may be placed about the second half of the 14th century. According to Đr. Venkataramapayya, the Singabhupa mentioned by Bommakantha Appala(ya)carya is Singa III, who ascended the throne in 1425 A. D.

·ii In Rasārņavasudhakar a good genealogy is given which tallies well with the genealogy elaborated by Dr. Veń. kataramaņayya except' in one small particular, viz., that Singa II is the younger son of Anapota, the elder being one Devagirisvara who perhaps died early, as may be inferred froin the words of Kasārņavasudhākara astraat ganit grarut dalam fiert: 1 द्वितीयस्त्वद्वितीयोऽसौ यशसा शिभूपतिः ॥ (I. 26) अथ श्रीशिभूपालो दीर्घायुर्वसुधामिमाम् । (I. 27) Being the direct words of the author and in respect of himself, this may be accepted as the true genealogy. The historical fact that Yerra Dăca Nāidu (1) engaged himself in Pāņdyan wars successfully and the special mention against Dăcinājaka in Rasārņavasudbākıra aus "TOGUTIFTETT- नीकाजमयलक्ष्मीरुपागता" make it certain that our author begins his genealogy from the 4th generation. The author in Rasārņavasudhakara ventions that Recallavamba comes of the fourth Varņa: "अस्ति किश्चित् परं वस्तु परमानन्दकन्दलम् । कमलाकुचकाठिन्यकुतूहाल भुजान्तरम् ॥ der gereghiamat aut fanarteme: 1" (Rasār. I. 3 an l 4) He ruled over a vast extent of territory between the Vindhya mountains und Srībaila in the Kurnool District. The Rajas of Venkațagiri trace their descent from Vetala Naidu, the founder of that dynasty. The present work appears to be an earlier production than Rasārņavasudhākara since two at least of the slokas (Act, ii.-15 and Act. iii. 4) are found quoted in that work. That the author had a high opinion of this drama is evident from the words "अखण्डपरमानन्दवस्तुचमत्कारिणी कुवलयावली नाम नाटिका .........' of Satradhara as well as from the colophon : "पूर्णेयं शिशभूपेन कथिता मधुजस्पितैः । रलपान्चालिका नाम नाटिका रसपेटिका ॥" The work.

·ji This edition is prepared from two manuscripts, Nos. 2033 and 2399, belonging to the old Curator's library. Both are in Grantha script; 2399 is complete while the beginning and end leaves are badly damaged in 2033. Both the manuscripts hail from South Travancore, 2033 from Anantakşşņa- Sāstri, son of Bhagavatisubrahmanya Sāsiri of Asrāmam near SucIndram and the other from Sthāņusubrahmanya Sástrī of Cape Comorin. Both are almost alike and dif. ferences in readings are few and inconsequential. Though some of the dramatis personae, such as Krępa, Nārada and Rukmiņi are puranic and the story as a whole is given a puranic touch, it has no Story and plot. such basis and is imaginary. The drama is given two distinct names, Kuvalayavali and Ratnapărcālikā, by the author himself as is evidenced from Satradhăra's words and the colophon already cited. The story is this. At the instance of Brahma, Bhami assumes the form of a maiden whom Nārada in the guise of a foster-father leaves under the protection of Rukmiņi as a Nyåsa, pretending that he is going about in search of a suitable groom for the girl. Käruda has given his foster-daughter a charm in the form of a ring which, when she wears, would make her appear to males as a statuette in precious stones instead of as a normal human maiden. This charm is meant to protect her from possible unwanted attentions of males. The name Ratnapāñcáliká arises out of this peculiarity of appearing as a doll (Ratna påücālikā a statuette or doll in precious stones). While under Rukmimi's care, Kuvalayavalt, in the company of her friend Candralokhā, one day happens to go to the palace gardens where she chances to meet Krşqa who was enjoying a plcasant evening after his return from a campaigu against Kālaya. vana. Krşņa first takes the girl for a wonderful statuette and fails to understand why Candralekhá keeps talking to a doll as if inad. Then he begins to suspect. In the course of her playful acts and unknown to her, the charm ·ring chances to fall off from Kuvalayāvall's fingers which exposes her true nature to Krępa and a mutual loye ensues. By this time, on a summons, Candralekha and Ķuvalaya. valt go away leaving Krşņa alone in the gardens. While Krạna is idling there thinking of the charming girl who had just then left the place, he finds the lost ring of Kuvalayávalī; and the legend engraved on it enlightens him of the properties and purpose of that ring. By this time Kuvalayā vali becomes aware of the loss of her ring and hastens back to the garden in search of it. Kryņa now restores the ring to her. These two chance encounters pave the way for more secret love-meetings. Satyabhama chances to come upon one such love-meeting and on her information Rukmini cluses Kuvalayāvali to be kept in concealment in one of her own Prāsādas. A Dånava getting scent of this, forcibly abducts Kuvalayāyall which urges Rukmiņi io seck the help of Krşņa to get her back. Krsna undertakes the mission and goes to fight the Danava. During the absence of Krena, Nārada returns and in his conversation informs Rukmini about the real story of Kuvalayāvali. When Krşņa returns after defeating the Dánava, Rukuniņt with the consent of Närada and others gives away Kuvalayāvalī as a present to Krena for his acceptance as wife. The leading Rasa is Spřgāra, the Vipralambha type dominating. Most of the Rasas are represented and Srivatsa makes a good court-foul. The make-up of Diction and plot. the plot, the nyåsa of a maiden and its subsequent developments strongly remind one of Svapnavā savadatta. In literary merit, and particularly in the meticulous adherenc: to the rules of poetics and Alankāre, the work is of a very high order. In many places one meets with passages having striking resemblances to passages in the Sākunta la of Kalidába. Krşņa’s apostrophe to the ring of Kuvalayavalt, ·.......... "तिरयसि यन्मधुरगिरो लावण्यं मदनराज्यमुद्रायाः । दुरितेन तेन मुझे स्वपदपरिभ्रंधमुपगता भवती ॥' (Act ii. 61. 1) bears close kinship to Dusyanta's in Sakuntala "कथं नु तंबन्धुरकोमलाङ्गलिं " and some resemblance to "श्रुति- सुखनिनदे कथं नु देव्याः ..............' in Svapuavāsavadattn (vi. B1, 1.) There is much resemblance both in the situation created, and in sentiments, in the Srågāraballapa of Sakuutala (Act iii) and of Kuvalayaval. (Act iü). The portions in Sakuntala "(शकुन्तलाभ्युत्थातुमिच्छति) सन्दभशयमा यात्रु छान्सविसभासुरभाणि । गुरुपरितापानि न ते गात्राण्युपचारमहन्ति ॥ भलमलमावेगेन नम्बयमाराधपिता मनस्ताव समीपे वर्तते । (पलादेनां निवर्तयति) शकुन्तळा- पौरव, रक्ख भविणअं" (Bombay Edition) "कुवलयावली (सारसायसमुत्थातुं प्रयतते) (बलादेश निवारयम् ) महि वयमिदानीमुपचणीवाः; किन्रवस्माभिरेव, भनिनविसकाण्डपेलवं तदनु पयोधरमारभारम् । तदुपरि परितापनिस्सह परिचरणीयमिदं तवाङ्गकम् । कुवलयावली- भो मुम्च भाविणभं रक्खेहि । ......." and of Kuvalayāvalt exhibit a close cousinship. In Act ii, the Nayaka's description to his court-fool of Kuvalayāvall's mental attitude towards him "आभिलापो पामाक्ष्या: प्रदीप इव यवनि- काप्रकाशाम्यान । मन्दाक्षमम्मथाभ्यो न च प्रतीतो नचाप्रतीतच" closely resembles its counterpart in Sakuntala "fangarhaagitararat महिलतो मदनो न च संवृतः" A number of such resemblances are encountered. That the author himself appreciated the high degree of scholarship exhibited in this drama Evidence of is evident from the Dhvani contained in scholarships his own words:

·भपूर्वसविधानेन तरजितचमत्कृतेः । पारितोषिकदानेहमधमों भवामि ते ॥ (Act i. 11.) and "रम्या वागिब सुप्रसादमधुरा देवीमणी रुक्मिणी समानार्थ इवास्युदारगरिमा स स्वं परिचोतसे । कन्येयं करवल्लरीव विलसत्यन्योन्यमैत्रीक्रमो युष्माकं भुवि मादृशान् सहृदयानानन्दयन्नधताम् ॥" (Act.iv.22) contained in this drama itself. Besides this it is found that a stanza from this drama: "उत्फुल्लगण्डयुगमुद्रतमन्दहास. मुद्वेलरागमुररीकृतकामतन्त्रम् । हस्तेन हस्तमवलम्ब्य कदा नु सेवे सल्लापरूपममृतं सरसीरहाक्ष्याः ॥" (Act. iii. 4). is quoted by the author himself in his work on dramaturgy and Rasa to exemplify not less than 9 factors :- 1. Mahāprāņavarnālpatvam, 2. Sieșa, 3. Prasada, 4. Miśrabandhasamatā, 5. Madhurya, 6. Sukumarata, 7. Art havyakti, 8. Udăratvam and 9. Ojas. This clearly shows the amount of scholarship exhibited in this work. A high degree of scholarship in the field of gramimar is also evident from this drama: "उत्फुल्लगण्डमण्डलमुल्लसितगन्तसूचिताकृतम् । नमयन्त्यापि मुखाम्बुजमुन्नमितानगसाम्राज्यम् ॥" (Act ii. 15). In this the first verb उनमिता (ण्यन्तात् कर्मणि लुट् ) appears to be a lut in place of what ought to be a lrt. This bold use is perhaps the result of a corollary deducible froin the Bhasya "लुङ्लटोलेब्लुटावपधादौ भवतः". So also the form "गमितुम् (क्यजन्तात् तुमुन् ) in "गन्तुं पदादपि पदं गमितुं न चालम्" (Act jii. 1).

·vii Such usages are very uncommon if not unknown, and can be justified only with great difficulty. None but those for whom grammar is a servant and not master, will have the boldness to use such forms. Un the whole, this drama appears to be one which can be included among the high class dramatic compositions in Sanskrit; fine in conception, chiste in language and diction and very rich in Rasa characteristics. And above all it appears to possess that composite quality which will enable the composition to be staged provided cultured actors, who can realise and bring out the Rasus in full, are available Notwithstanding every care bestowed, a few typographical crrors have crept in necessitating a small erratum slip and we crave the indulgence of readers in this matter. Oriental Manuscripts Library, University of Travancore, Trivandrum, 21st April 1941. L. A. RAVI VARMĀ, Honorary Director

·No text on this page.

·Genealogy according to Rasārņavasudhakara
Dăcaya Nayaka of Recalla Vamba.
(He defeated the Pandyas and had biruda name Khadganārāyaṇa.
Married Vocamâmbă of Tāmarasavamsa
Singapribhu Vennama Nayaka Recamah Ipati
Nāgaya Nāyaka
Madhava
Ananta
(Anapota)
(m=Annamām bā)
Vēdagiri & others
Devagirībvara SINGÅBHŪPATI
Annapota Dācaya
Vallabharāya Vēdagiriswāni
(2 names no
clear)

·Genealogy acording to Dr. Perkataramaşayya
Yerra Dica Naidu
(4)
Siågama Naidu Vennama Naida Yacama Naidu
-
Naga Naidun
Anapota Naidu
Mada Naida
PEDA SINGAMA NÄINU Dharma Naidu Peda Vēdagiri Naidu
(Sarvaj šasingama)
Timma Naidu
-
Anapota Dica Vallabha
Naidu Naidu Naidu
Védag ri Dáma Máda
Naida Nadu Nada

·INDIA ON THE EVE OF BABUR'S INVASION 7 There was a lot of glamour in the courts of the Muslim and Hindu rulers. Magnificent buildings were constructed in the head. quarters of the various Muslim states. Hindu craftsmen and Muslim achitects worked together and produced a new style of architecture. On account of patronage by the Sultans and other rulers in various parts of the country, there was a lot of intellectual activity among Muslim poets and theologians. The cultural life in Delhi and other capitals of the states in India was exotic and foreign. It was isolated from the country as a whole. The main source of this culture was Persia. It is true that the Persian influence at this time was restricted only to the courts and the ruling classes, but this increased tremendously during the Mughal period. It appears that by this time the zeal of the Muslims to convert the Hindus to Islam had become less and a new tendency was to live and let live. Moreover, the old enthusiasm for conquests and empirebuilding among the Turks was replaced by a general spirit of adventure. There were leaders who wanted followers and there were young followers who wanted leaders who could give them promotions, wealth and glory. There was no dearth of people who were unattached to any party and who were ready to rally under the banner of any outstanding leader. This tendency was to be found only among the Muslims and not among the Hindus. The latter were more worried about the preservation of what was left with them or were anxious to get back what they had lost previously. There was intellectual and social activity among the Hindus. They were trying to adjust themselves to the presence of Islam in their midst. Hindu society was on the defensive and was not busy in doing anything constructive. The Beginning of a New Age The beginning of the Mughal rule in India in 1526 is considered by some scholars as the beginning of the modern and the ending of the medieval period of Indian History. There are others who are of the view that the modern period of Indian History begins with the War of Indian Independence in 1857. However, the medieval period is generally extended up to 1707, 1748 or 1761. This shows that most of the scholars do not regard the year 1526 as a dividing line between medieval and modern period. In spite of this, it cannot be denied that a new age began in Indian History with the establishment of Mughal rule in India. It is pointed out that before the Mughals, the Muslim rulers of Delhi called themselves the Sultans and they recognised the authority of the Caliph. The Mughal rulers beginning with Babar repudiated the authority of Caliph and called themselves Padshah. They took up titles which were formerly used by the Caliph alone. The Mughal rulers started the system of Jharokha Darshan. Before the Mughals, the Sultans of Delhi followed a very narrow sectarian policy. The Hindus were looked down upon and they were not given a fair deal. A large number of social, religious and political disabilities were imposed on them. The Mughals started ·लोकः. पृष्ठम्' १३ 59 १५ .१ ६१ २८ कल्याणमस्तु कुसुमायुधलक्ष्मी कृतापकारेषु क्वासौ दृशोरमृत क्षणविनयरोषपरिगतिः गाढं मानमुपास्य चक्रं विलोक्य चोरस्यापि धनम् जयतितरां रति जानासि लक्ष्मि ताम्रोदरेण तिरयसि यन्मधुरगिरो दत्तासि धर्म दृष्टिप्रतिबन्धकृता नास्वादितम् नितम्बो बिम्बेन निर्विशेषरथाङ्ग निवार्यते ६४ १८ १३ ५२ १९ ६६ नूनमस्याः प्रभावन १७ २ २८ २० ६५ नेता मन्मथकारणम् पद्भ्यां पद्मरुचिम् पद्मं पकनिकेतनम् परस्परानुरागाय परिअरबलेण प्रत्यालोकनलालसैरपि बद्धे भ्रूयुगले पीजावापमुपेयिवान् भहस्सअस ४८ २२ ५२ २१ ·CHAPTER II Babur (1526-30) It was Zahir-ud-Din Mohammad, surnamed Babur, was born in 1483. He was connected with both the families of Timur and Chingiz Kban. Thus, he had in him the blood of the two greatest conquerors of Central Asia. At the early age of 12. his father, Sultan Umar Shaikh Mirzı, died and Babur became the king of Farghana. At the time of his accession, he was surrounded on all sides by his enemies. His uncles and cousins took advantage of his youth and inexperience and attacked him right and left. Abmed Mirza attacked Babur in 1490. Fortunately for Babur, his attack failed and he himself died in 1495. now the turn of Babur to have his revenge and he took full advantage of the confusion that prevailed in Samarkand after the death of Ahmed Mirza, his uncle. In November 1497, Babur was able to capture Samarkand. Unfortunately, while at Samarkand, he fell ill and his Ministers gave out that he was dead. They also put on the throne the younger brother of Babur named Jahangir. As soon as Babur recovered from his sickness and came to know of the trick played upon him, he marched from Samarkand to recover Farghana. Due to his ill-luck, Babur lost both Samarkand and Farghana. He could not capture Farghana because Jahangir was securely established there and as regards Samarkand, it was occupied in his absence, by his cousi), Ali. The result was that in February 1498, Babur was not the king of any place. His only possession was Khojend. He had to live a wanderer's life. for more than a year. However, in June 1499, he was able to recapture the capital of Farghana. lo 1500, Babur conquered Samarkand for the second time but he was forced by the Uzbegs to leave the same. After the loss of Samarkand, he lost Farghana also in the same year. The result was that after all these ups and downs of life, Babur was left with nothing in 1502 and no wonder he left his native land to try his luck somewhere else. Babur set out for Kabul. At that time, there was political chaos in that country. The reason was that Babur's uncle, Ulugh Beg, had died in 1501 and his son Abdul Razzak was deposed by a usurper named Mukio Beg. There was a strong feeling in Kabul that the usurper should be turned out and a prince of the royal blood be put on the throne. Babur managed the whole situation to his

·No text on this page.

·शुद्धिपत्रिका।
पृष्ठभ.
पतिः
अशुद्धम्.
शुद्धम.
१५
१५
१७
भी विसर्जिता
स्तब्धचरणावितोमुखं
वेत्यकुलास्मि
"
भाविसर्जिता
मम चरणावितोमुखं
वेत्याकुलास्मि
कुवलय(सु)दृशा
७०
५
कुवलयदृशा

·No text on this page.

·॥श्रीः॥ श्रीशिङ्गभूपालविरचिता कुवलयावली। 'शृङ्गारवीरसौहार्द मौग्ध्यवैयात्यसौहृदम् । लास्यताण्डवसौजन्यं दाम्पत्यं तद् भजामहे ॥ १ ॥ अपिच, बीजावापमुपेयिवान् स्मृतिवशाद् रागोष्मणोद्भेदवा- नन्योन्यस्य कराङ्गुलीघटनया प्राप्तप्रवालोद्गमः । विसम्भेण विकासवान् सफलतामैक्येन सम्भावयन् कल्याणं भवतां करोतु शिवयोरानन्दकल्पद्रुमः ॥२॥ [नान्द्यन्ते] सूत्रधारः- अद्याहं सकलसौभाग्यभासुरभवनाममरा- बतीविभवविलासरेखामणिमुकुरायमाणां धरणीदेवतानवरत- सन्तन्यमानसप्ततन्तुसन्तानधूमरेखाच्छलविलिख्यमानगगन- लक्ष्मीगण्डमण्डलाभोगमृगमदपत्रभङ्गाम् अभङ्गविहरमाण- वीरभटकनककेयूरकोटीसङ्घट्टसजातजातरूपरजःपुञ्जपिज- रितराजरथ्यागणाम् अनङ्गपुनरुज्जीवनप्रसङ्गमङ्गलायतना- रम्भविरचितनवकुवलयतोरणश्रीविडम्बितरलतरापाङ्गवारवि. लासिनीजनविराजमानां राजशैलाभिधानां राजधानीम् १. 'शङ्गारवीरसौहार्दमौग्ध्यवैयात्यसौहृदम् ।' ख. पाos, G.P.1.530. 500. 17-4-1116.

·२ कुवलयावस्या अधिवसतः प्रसन्नगोमलदेवस्य वसन्तयात्रामहोत्सवे समु- त्सुकचेतसा सकलदिगन्तसमागतेन नागरिकराजसभाजनेन सभाजनपुरस्सरमिदमादिष्टोऽस्मि-'अये रङ्गलक्ष्मीनिवास! ललितकविताविलासचतुराननेन चतुरुदधिवलयवेल्लितवसु- न्धरापरिणाहपरिगलत्कीर्तिकर्पूरपूरापहासितान्यराजन्यगुण- गौरवेण प्रतिगण्डभैरवेण भरितलक्ष्मीसरस्वतीपरस्परविरोध. परिवादपरिहरणप्रवीणनिजगुणतरङ्गितान्तरणविहज्जनसभा- जनपरायणेन खड्गनारायणेन मान्यमहिलागुणविशेषलीला. सदनोमाम्बिकाविडूरविश्वम्भराविमलरत्नकन्दलेन श्रीमता श्रीशिङ्गभूपालेन प्रणीतामखण्डपरमानन्दवस्तुचमत्कारिणी कुवलयावली नाम नाटिकां प्रयोगतो दर्शयेति । [सानुसन्धानगौरवम् ] अहो साहित्यसौभाग्यं श्रीशिङ्गधरणीपतेः । श्लाघायै यस्य सन्नद्धा विश्वेश्वरसरस्वती ॥ ३ ॥ [सहर्षम् ] नेता मन्मथकारणं यदुपतिः *श्रीयन्नमातात्मजो नाट्यालङ्कृतिनिर्मितौ परिणतः श्रीशिङ्गभूपः कविः । एषा पण्डितमण्डली रसकलासाम्राज्यसञ्जीवनी पुण्येनाथ पुराकृतेन फलितो मे नाट्यविद्याश्रमः॥४॥ [नेपथ्यामिमुखमवलोक्य] आयें ! किमिदानीमपि विलम्बसे । देस्यमिदं प्रतिभाति.

·प्रथमोऽEः। ३ [प्रविश्य] नटी सविनयम् ] (क) अय्यउत्त ! सज्जीकिआ पच्छसामग्गी। ता दाणि 'अत्त उत्तरकरणिज्ज आणवेहि । सूत्रधारः रुक्मिणीसत्यभामादिसमेतपुरुषोत्तमाम् । उत्कण्ठते सभा द्रष्टुं सेयं कुवलयावलीम् ॥ ५॥ तदनुसन्धीयतां भूमिकापरिग्रहः । नटी (ख) अय्यउत्त| तुह चित्ताणुसरणं विणा मह किं अण्णं अस्थि । सूत्रधारः- साधु कल्याणशीले! साधु व्रतानि वर्णनीयानि सन्त्वन्यानि सहस्रशः । परं व्रतं पुरन्ध्रीणां पतिचित्तानुरञ्जनम् ॥६॥ [नेपथ्ये] (ग) हळा ! सुदं एवं इत्थिआपुरुसत्यसारं व. भणम्। क. आर्यपुत्र! सज्जीकृता नेपथ्यसामग्री । तदिदानीमत्रोत्तर- करणीयमाज्ञापय। ख. आर्यपुत्र! तव चित्तानुसरणं विना मम किमन्यदस्ति । ग. हग! श्रुतमिदं स्त्रीपुरुषार्थसारं वचनम् । १. भिग्यउत्त करणिज्ज' क. पाठः, ·४ कुवलयावल्या सूत्रधारः [सहर्षम् ] अये अयं कालयवनविजयाय प्रयाते वासुदेवे तदभ्युदयकाङ्क्षी विलासोद्याने सौभाग्य- लक्ष्मीचिरण्टिकाप्रसाधनाय मिश्रितो रुक्मिणीप्रमुखदेवी- परिजनो महानित एवाभिवर्तते । तदेहि दूरमपसरावः । [इति निष्क्रान्तौ] भामुखम् । ततः प्रविशति देवीजनो विमवतश्च परिजनः] रुक्मिणी-(क हळा! तुझेहिं मुदं इथिआपुरुसत्थ- सारं वअणम्। इतराः-- (ख) महादेवि! सुदं विदिअं पुणो पुणो सोदव्यं । रुक्मिणी-समरणहर्षम् ] (ग) हळा ! एवं (वि?) णारअ. महेसिणा विळ(न्छ ? च्छीए) उवदिटुं । जाम्बवती--(घ) महाभाए ! तारिसं दारिअं (ोते उरण्णासं कदुअ वरं आहवप्पिओ अण्णेसि, गदो सो महेसी दाणिं णं पच्छागओ। क. हळा! युष्माभिः श्रुतं स्त्रीपुरुषार्थसारं वचनम् । ख. महादेवि! श्रुतं विदितं पुनः पुनः श्रोतव्यम् ।. ग. एतन्नारदमहर्षिणापि लक्ष्म्या उपदिष्टम् । घ. महाभागे! तादृशी दारिकामन्तःपुरन्यासं कृत्वा वरम् आह- वप्रियोज्ज्वेषितुं गतः स महर्षिरिदानी ननु प्रत्यागतः ।

·प्रथमोशः। रुक्मिणी (क) अहइं। कालिन्दी-(ख) देवि! किं सा एसा दारिआ । जा इत्थिआदिट्ठीए इत्थिआ पडिहादि पुरुसदिट्ठीए वि रअण- पंचाळिए त्ति सुणीअदि। रुक्मिणी-(ग) आम भइणीए! आम । सत्यभामा-भात्मगतम् ] (घ) महो उप्पिजळिअसहावा रुक्मिणी किं वि ण माणादि । अय्यउत्तस्स चित्तरञ्जणे- कसीळो कपडणाडआणिन्वहणत्युदिवादो खु सो सुरेसी । तेण कम्पइ विअ मे अप्पा । मित्रविन्दा--(क) देवि! अय्यउत्तस्स वुत्तंतो ण को वि उवट्ठो तस्स मुहादो । सो किळ कळहप्पिओ तिभुवर्ण परिन्भमइ । .... ग. क. अथकिम् । ख. देवि! किं सैषा वारिका, या स्त्रील्या स्त्री प्रतिभाति पुरुष- हाचापि रत्नपाञ्चालिकेति श्रूयते । माम मगिनिके! आम । घ. 'अहो उत्पिञ्जलितस्वभावा रुक्मिणी किमपि न जानाति । आर्यपुत्रस्य चित्तर जनैकशीलः कपटनाटकनिर्वहणस्तुतिवादः खलु स सुरर्षिः । तेन कम्पत इव म भात्मा । ङ. देवि! आर्यपुत्रस्य वृत्तान्तो न कोऽप्युपलब्धस्तस्य मुखात् । स किल कलहप्रियस्त्रिभुवनं परिश्रमति ।

·रुक्मिणी--(क) हला! मुणुह सोहणं । अय्यउत्तेण
वावादिदो किळ सो महासुरो।
इतराः-(स) पिअंणो पिअंणो।
लक्ष्मणा- (ग) देवि! तत्थ एव विळम्बन्तो कित्ति
चिट्ठइ अय्यउत्तो
रुक्मिणी-(घ) हळा! दिव्वआणेण णंदणं तं समा-
गदाओ विहिवासवप्पमुहाओ देवदामो सह जअवुत्तंतेण
(ति) णो कहिदं ।
सत्यभामा--() ता अज्ज पञ्चूसम्मि अय्यउत्तो
अह्माणं णभरं भळंकरिस्सदि ।
रुक्मिणी--(च) तह एव्व ।
ततः प्रविशति दिव्येन रथेन नायको मातनिश्च ।)
नायकः-आर्य ! मातले! भगवतो महेन्द्रस्य सम्भा-
वनया कृतार्थमात्मानं मन्ये ।
क. हला! शृणुत शोभनम् । आर्यपुत्रेण व्यापादितः किल स
महासरः।
स. प्रियं नः प्रियं नः ।
ग. देवि! तत्रैव विलम्बमानः किमिति विकृत्यार्यपुत्रः।
घ. हळा! दिव्ययानेन नन्दनं तत् समागता विधिवासवप्रमुखा
देवताः सह जयवृत्तान्तेन (इति) नः कथितम् ।
तदद्य प्रत्यूष आर्यपुत्रोऽस्माकं नगरमलकरिष्यति ।
च. तथैव ।

·प्रथमोहः । मातलिः-देव! किमुच्यते, भवदनुग्रहादविचलित- दिव्यसिंहासनः खलु भगवान् पाकशासनः । नायक-नन्विदं विदर्भराजनन्दनाविलासोद्यानम् । तदत्रावतरितुमिच्छामि । ["थाकृत्वा] सूत ! सुखेन गम्यताम् । मातलि:- तथा । [हीत सरथो निष्क्रान्तः । सुशीला- (क) महाभाए! कहिं दाणिं सा दारिआ । रुक्मिणी- (ख) हळा! अज्ज मए एव्व भणु- मदा चन्दळेहाए समं उजाणसिरिं पेच्छिदं गदा। सत्यभामा- [सप्रणयोपालम्भम् ] (ग) हळा ! तुमं वि मुर- सहावा खु, जं अपरिचिदेसु णिउंजप्पदेसेसु परकिमं दारि- अं संचारोस । इतसः- (घ) एव्वं एव्व एवं । रुक्मिणी- [साझीकारम् ] (ङ) हळा! आमच्छह । । दारिअं भाकारिऊण चिरंडिआपसाहणं करेझ । [इति सदेवीजना निष्क्रान्ता] नायक:-[किञ्चिदुच्चैः] कात्र भोः केलीवनपालिकासु। क. महाभागे! कुत्रेदानी सा दारिका । ख. हला! अद्य मयैवानुमता चन्द्रलेखया सममुद्यानश्रियं प्रेक्षितुं गता । ग. हला! त्वमपि मुग्धस्वभावा खल, यदपरिचितेषु निकुञ्ज- प्रदेशेषु परकीयां दारिका सञ्चारयसि । घ, एवमेवैतत् । क. हला! भागच्छत । तां दारिकामाकार्य चिरायकाप्रसाधने धर्मः । 4.

·कुवल्यावस्था - [प्रविश्य वनपालिका [सप्रणामम् ] (क) आणवेदु देवो । नायकः सहकारिके! किमिदानीमपि नापचित- प्रसूनकिसलयं विलासोद्यानम् । वनपालिका 1) सण विनमंगळानमंधाण- काळणादो देवीहिं एत्थ एव्व मिळिदाहिं चिरंटिआप्रसाहणं सहत्थावचिदमंजरीहिं कादव्वं ति । नायकः-हन्त! परमस्मासु कल्याणपरम्परानुसन्धान- प्रयाससहिष्णुता देवीनाम् । तदहमतर्किनावलोकनप्रदानेन देवीनां प्रमोदविनयलज्जासम्भ्रमव्यतिकरदशामनुभवितु मिच्छामि । न तावदावेदयतु भवती मदागमनम् । कर्णे च विदितवृत्तान्तं विधाय तमितः श्रीवत्सं प्रेषय । सहकारिका- (ग) तह । [इति निष्कान्ता] नायकः- [सौत्सुक्यम् ] मिलितानां सुजातानां स्वच्छानां मम मानसम् । रत्नानामिव देवीनां वृन्दमानन्दयिष्यति ॥ ७ ॥ [पुरो निरूप्य] अहो विलासोधानस्य रामणीयकविलासः । इह हि। . आज्ञापयतु दवः। ख. देवस्य विजयमङ्गलानुसन्धानकारणाद् देवीभिरत्रैव मिरिताभि- चिरण्डिकाप्रसाधनं स्वहस्तापचितमञ्जरीभिः कर्तव्यमिति । ग. वया।

·प्रथमोड। अतिमधुरकण्ठनालैरभिनवसहकारकिसलयास्वादात् । कलकण्ठस्तरुलतिकाः परस्परालापमुखमिवादधते॥८॥ [निर्वर्ण्य] हन्त ! नायं कोकिलालापः । किन्तु कयोरपि कन्य. कयोः सल्लापः। [प्रविश्य चन्द्रलेखा- (क) हळा! इदो इदो। नायक:- [सविस्मयं] कथमियं विदग्धापि प्रमुग्धेव रत्नपाञ्चालिकामालपति चन्द्रलेखा। [प्रविश्य] कुवलयावली- (ख) हळा ! चंदळेहे ! अकित्तिमेण तुह सिणेहेण उळ्ळसिदो मे अप्पा। चन्द्रलेखा-(ग) हळा! सिळाहणिज्जो खु सहावसिद्धो कुवळयावळीचंदळेहाणं सिणेहाणुबन्धो । नायकः- रत्नपाञ्चालिकैवेयमिति गृह्णामि चक्षुषा । लीलयाप्यनुमानेन नेति प्रत्येमि किंन्विदम् ॥ ९॥ चन्द्रलेखा- [सखीं निर्वर्ण्य] (घ) हळा! तुमं अंतेठरं भाणीदेण णारएण देवीणं सोभग्गगम्वो णिव्वासिदो त्ति तकेमि । क. हला! इत इतः । स. हला चन्द्रलेखे! अकृत्रिमेण तव स्नेहेन उल्लसितो मे आत्मा। ग. हला! लाघनीयः खलु स्वभावसिद्धः कुवलयावलीचन्दले- सयोः स्नेहानुबन्धः । घ. हला! त्वामन्तःपुरमानीतेन नारदेन देवीनां सौभाग्यगर्यो निर्वासित इति तर्कयामि ।

·कुवलयावस्या चन्द्रलेखा- (क) हळा! भणामि पुरदो वसन्तो एब्व माहवो त्ति । ता अण्णं चिंतिदं उझिा पेच्छ णं। नायकः- [मशहाविमर्शम्] न खलु किमिह निगूढस्थितो- ऽपि ज्ञातोऽहमनया विदग्धचेठ्या । कुवलयावली-[पुनर्विलोक्य सबिषाद] (ख) हळा! कहिं सो जउउळसेहरो माहवो जं पुरतो वसंतो त्ति तुमं भणासि । चन्द्रलेखा- [सस्मितम् ] (ग) हळा! मए भणिदो ऋदु. उळसेहरो माहवो आरामम्मि सव्वदा दीसइ । तुए उण परि ण्णादो जउउळसेहरो माहवा कहिं वा ण आणामि । नायकः-साधु चन्द्रलेखे! साधु । . अपूर्वसंविधानेन तरङ्गितचमत्कृतेः । पारितोषिकदानेऽहमधमों भवामि ते ॥ ११ ॥ कुवलयावली-(घ) हळा! तुए एव्वं वंचिदमि । चन्द्रलेखा-(ङ) हळा ! तुए एव्व तुमं वंचिदा ण उण मए । जं अत्यंतरे अहिणिविट्ठासि । क. हला! भणामि पुरतो वसन्त एव माधव इति । तदन्यत् चिन्तितं त्यक्त्वा पश्यैनम् । ख. हला! कुत्र स यदुकुलशेखरो माधवः, यं पुरतो वसन्निति भणसि । ग. हा! मया भणितः ऋतुकुलशेखरो माधव भारामे सर्वदा श्यते । त्वया पुनः परिक्षातो यदुकुलशेखरो माधवः कुत्र वा न जानामि । घ. हला! त्वयैवं वञ्चितास्मि । है. हला! त्वयैव त्वं वन्चिता, न पुनर्मया । यदर्थान्तरेऽमि- निविष्टासि ।

·- प्रथमोऽरः कुवलयावली-(क) हळा! सिणिरजणवंचणसीळाए तुह सहित्तणं विसज्जेमि । [इति पदान्तरे तिष्ठति । चन्द्रलेखा-[कनिष्ठिकायां गृहीत्वा] (ख) हळा! मा कुप्प णम्मकेळीए। [कुवलयावली बलादङ्गुलीमाकृष्य पुनरपि पदान्तरे तिष्ठति । चन्द्रलेखा-(ग) बलिअंखु कुपिदा एसा जेण गळिलं वि मणिमुदिअं ण आणादि । ता णं गह्निअ ढक्केमि । [ तथा करोति ] नायक:- [सविस्मयम्] दृष्टिप्रतिबन्धकृता मुक्ता प्रतिभाति हेतुना सेयम् । झटिति (च) वनितावरणा शस्त्रैः शातेव शम्बरारातः ॥१२॥ हन्त फलितोऽयमस्माकमनुसरणव्यापारः । यतः, सारिणी रतिपतेरिव वैजयन्ती साक्षात्कृता रतिपतेरधिदेवतेव : मूर्ता जगज्जनदृशामिव भाग्यरेखा शातोदरी नयनगोचरतामुपैति ॥ १३ ॥ [चिरं निर्वर्ण्य] न खल्वियं स्त्रीमात्रम् । किन्तु कुसुमायुधलक्ष्मीर्वा मोहनविद्याविलासरेखा वा । सौभाग्यकन्दली वा हला ! स्निग्धजनवञ्चनशीलायास्तव सखीत्वं विसर्जयामि । स. हला! मा कुप्य नर्मकेल्या । ग. बलीयः खलु कुपितैषा । येन गरितामपि मणिमुद्रिका न नानाति । तदेनां गृहीत्वा स्थापयामि । क.

·कुवलयावस्या कि बहुना मम लोचनभाग्यदेवतैवेयम् ॥ १४ ॥ [विचिन्त्य] जातविनम्भयोरनयोरहमात्मानं दर्शयामि । [तथा करोति] [चन्द्रलेखा नायकं विलोक्य सहर्षसम्भ्रमं प्रणमति] नायकः-[सप्रसादम् ] सखि! कुशलमन्तःपुरचारिणे जनाय । चन्द्रलेखा-(क) अज्ज देवस्स विजयळच्छीवळ्ळहस्स पआरविंददसणेण। कुवलयावली-स) (विलोक्य स्वगतम् ] अहो सुन्दरवि- सेसो जउदेवरस [सानुरागं निर्वर्ण्य] अतिमेत्तनंमोहणत्तणं भाकिदिविसेसस्स । (इत्यवलोकयति)। चन्द्रलेखा-[आकूतमस्याः परिशायात्मगतम् ] (ग) अहो इअं भट्टारअंमि अणुरत्तळोभणा संवुत्ता । अहवा जुज्जइ खु चंदम्मि राओ चंदिआए कुवलयावली-(घ। हला! एहि देवीए समीपं ग- च्छामो। [इति सलीमाकर्षति क. अद्य देवस्य विजयलक्ष्मीबल्लभस्य पदारविन्ददर्शनेन । ख. अहो सौन्दर्यविशेषो यदुदेवस्य । अतिमात्रसम्मोहनत्वमा- कृतिविशेषस्य । ग. अहो इयं भट्टारकेऽनुरक्तलोचना संवृत्ता। अथवा युज्यते खलु पन्द्रे रागश्चन्द्रिकायाः । हला! एहि देव्याः समीपं गच्छावः ।

·HUMAYUN 25 was thinking in terms of conquering the whole of Rajputana. As in the case of Sher Khan, Bahadur Shah also aimed at the overlordship of India, "using the relatives of the late Lodi Sultan of Delhi as stalking horses." Humayun made a mistake in showing kindness to his brothers. In accordance with the wishes of his father, he gave Sambhal to Askari and Alwar to Hindal. As regards Kamran, he gave him the provinces of Kabul and Kandhar. In spite of this, Kamran was not satisfied. He gave out that he was going to see his brother to congratulate him on his accession to the throne. While doing so, he took along with him a big army and with its help he was able to bring the whole of the Punjab under his control. Humayuo did not think it prudent to put up a fight with Kamran and consequently agreed to give the province of the Punjab to him. He also gave him the district of Hissar Firoza. The possession of Hissar Firoza gave Kamran control over the high road between Delhi and the Punjab. The cession of the Punjab, Kabul and Kandhar to Kamran was a suicidal step. Humayun was deprived of the territory which had been longest under the control of his father and from which revenue was coming regularly. He was deprived of the source from which he could have recruited his new army. He was left only with that empire which was newly conquered and over which his hold was not secure. It is true that Humayun was faced with many difficulties but there is no doubt that he could have overcome them if he had possessed tact and strong will-power. Unfortunately, he did not possess such a character. According to Lane-Poole, "He was incapable of sustained effort and after a moment of triumph would bury himself in his harem and dream away the precious hours in the opium-eaters' paradise whilst his enemies were thundering at the gate. Naturally kind, he forgave when he should have punished ; lighthearted and sociable, he revelled at the table when he ought to have been ia the saddle. His character attracts but never dominates. In private life, he might have been a delightful companion and a staunch (Contd. from p. 24). After seating himself on the throne, Bahadur organised a large army, which contained 10,000 foreigo mercenaries. Ho captured Ahmednagar in 1828. He fought against Sultan Mahmud Khilji of Mandu, defeated him, imprisoned him and annexed his territory in 1531. Nizamshah and the ruler of Khandesh acknowledged him as their superior and agreed to his name being read in the Khutba. Bahadur had a large army. He employed two Turkish Captains, Mustafa, who was given the title of Rumi Khan, and Khwaja Safar called Salmani, Bahadur tried to crush the power of the Portuguese but in 1534 he entered into a treaty with them by which Bassein and the adjoining territory were given to them. Master of a rich kingdom and vast resources, Babadur desired to extend his sphere of influence towards Rajputana. 1t is to be observed that Bahadur Shah was a brave, warlike and generous ruler of high ambitions and winsomno maoners. Kind-hearted and generous, he was ferocious in dealing with his ouemion and slow them ruthlopoly. He was fond of displaying the trappings of royalty and loved magnificence and power.

·कुवल्यावस्या [प्रकाशम् ) चन्द्रलेखे! भवत्योर्माधव श्रीविलोकनान्त. रायो मा भूत् । यतो वयमपसरामः । चन्द्रलेखा [जनान्तिकम् ] (क) हळा! उज्जाणंतरि- देण भट्टिणा आअण्णिदपुव्वो एव्व अमाणं वीसम्भ- संवादो । कुवलयावली- [सासूयम् ] (ख) हला! तुह सिलिट्ठ- वादप्पओएण अतिमेत्तं हूक हि । चन्द्रलेखा (ग) हळा! तुह परिक्खळिदवादप्पओ- एण अहं वि अतिमेवं हूक मि । [कुवलयावली सबीडस्मितं नम्रमुखी तिष्ठति] [नेपथ्ये] (घ) हळा पंदळेहे! किअच्चिरं कुवळआवळि वण- संचारेण आआसिदं करेसि त्ति देवी कुप्पइ । ता आणे- हि णं । (सर्वा भाकर्णयन्ति ।] चन्द्रलेखा (ङ, अणुजाणादु देव्वो अझे गमणस्स । ख. क. हला! उद्यानान्तरितेन भाकर्णितपूर्व एवास्माकं विनम्भ- संवादः। हला ! तव श्लिष्टवादप्रयोगेणातिमात्रं लघुकृतास्मि । हला ! तव परिस्खलितवादप्रयोगेणाहमप्यतिमात्रं लघुकृतास्मि हला चन्द्रसे ! कियच्चिरं कुवलयावली वनसञ्चारेणायासितां करोषीति देवी कुप्पति । तदानयैनाम् । म. मनुबानातु देव भावयोर्गमनस्य । ग. घ.

·प्रथमोऽधः । नायकः - भद्रे गम्यतां पुनरागमनाय । - [उभे समयसम्भ्रमं निष्क्रान्ते । नायकः [विलोक्य] कथमशाड्वलेऽपि वालयवसाभि लाषी लीलामृगः । निरूप्य] हन्तेयं मरतकमणिमुद्रिका । [गृहीत्वा निर्वर्ण्य सविस्मयम्] कथमत्र मणेरन्तरा छायाच्छला दक्षरपङ्क्तिः। कन्या करेण मणिमुद्रिकयाङ्कितेन पाञ्चालिकाभ्रममियं विदधीत पुंसाम् । मुद्रापि यस्य भुवि गच्छति दृश्यभाव- मस्याः करग्रहणमङ्गलमेष यायात् ॥ १६ ॥ इति । [विचिन्त्य] नूनमस्याः प्रभावेन सा तथा वामलोचना। रत्नपाचालिकाभ्रान्तिमकरोन्नम चक्षुषोः ॥ १७ ॥ नूनमेतदन्वेषणाय सखीसमेता कुवलयावली पुन रिमं प्रदेशभायास्यति । तदिहैव मुहूर्तमनालक्षितस्तामनु पालयामि । [इति निष्क्रान्ताः सर्वे ।] ॥ प्रथमोऽङ्कः ॥

·१८ कुवलयावल्यां अथ द्वितीयोऽङ्कः। ततः प्रविशति विदूषकः] विदूषकः -- (*) अहो रहस्मो त्ति कहिदस्स पिअव- अस्सागमणस्स रक्खपादो म जठरो नीसासरोहेणेव पूरिज्जइ । ता विअणम्मि इमरिंस विळासुज्जाणे हसपूरं किं वि परिवाहइस्स- । ही ही णिज्जिदं पिअवमस्सेण । परिणमिअं अह्माणं भाअहेएण । अज्ज दीसइ विळासु- ज्जाणवासम्मि विअअळच्छीपिअसहो वयस्सो । [इति हर्षेण नृत्यन् सशहं विरम्य] अह्म मंतः यो बुद्धिप्पमादो राज्झ । जं अन्तेउरपरिचारिकामचरणजोगे उज्जाणम्मि गोमणिज्जं आघोसेमि ! [विलाक्य) सुलो खु पिअवयस्सो णं उप- सप्पामि । प्रविश्य नायकः मुद्रिका निर्णयन] तिरयसि यन्मधुगंग लावण्यं मदनराज्यसुद्रायाः। दुरितेन तेन मुद्रे! स्वपदपरिभ्रंशा गती भवती ॥ १ ॥ - क. महो! रहस्यमिति तस्य प्रियवयस्यागमनम्य रक्षणान्मम जठरो निःश्वासरोधेनेव पूर्यते । तद नऽस्मिन् विलासोद्याने हर्षपूरं किमपि परिवाहयिष्यामि । ही ही निर्जित किया येन । परिणतमस्माकं लागधेयेन । भद्य दृश्यते विलासोद्यानवासे विमी प्रियसखो वयस्यः । अहो! मन्त्र- रक्षणे बुद्धिप्रमादो मम । यदन्तःपुर परिचारिकासचरणयोग्य उद्याने गोपनीय माघोषयामि । एष खलु प्रियवयस्यः ननृपसपामि ।

·- द्वितीयोऽशः। १९ विदूषकः [उपसृत्य] (क) विअअळच्छिपरिग्गहेण वड्डइ पिअवमस्सो। नायक: [विलोक्यो सखे! सुखेन स्थीयते । विदूषकः (ख) अज्ज पिअवअस्सस्स मुहारविंद- संदसणेण । अज्ज ने सुदिणं जादं । नायकः सखे! श्रीवत्स! वरतनुमनिरीक्ष्य कन्यकां कुसुमशरासविकासदेवताम् । नयनयुगफलं न लब्धवान यदिह बिलाव्य समागतो भवान् ॥ २॥ श्रीवत्सः [राकोर का ] {ग, किं (एत्य ?) एत्थ तुए विळोइदा अज्ज । नायकः अथकिम् । सखे कदाचिदपि तां विलोक- यिता भवानिति यथानु वमेव ते निवेदयामि । नितम्बो बिम्बेन प्रहसति रथा रतिपतेः करनायो मध्यस्त्रिवलिपरिणद्धो बरतनोः । समाकान्तोपान्तं कुमयुगलम्पीलितमिव स्वभावादालोले प्रतिपरिमेये व नवने ॥३॥ L- ख. क. विजयलक्ष्मीपारग्रहेण वर्धते मिययययः । अद्य प्रियवयस्यस्य मुखारविन्दसन्दर्शन । । अद्य मे सुदिनं जातम् । ग. किमत्र त्वया विलोकित्ताद्य ।

·कुवलयावल्या श्रीवत्सः-(क) अहो णिब्भरत्तणं जौव्वणस्स । नायकः-सखे निवेद्यते खलु परस्मै यत्तु जातमस्पृष्ट- पूर्वमुपमानेन तत् खलु निरवयं दुर्लभम् । पद्मं पङ्कनिकेतनं करिकरावाबाल्यतः कर्कशौ रौक्ष्यं वायसशिया परिगताः पुंस्कोकिलानां गिरः। मीनानां जडसङ्गतिः सितरुचेः सा पूर्णता पाक्षिकी तन्मन्ये तरलेक्षणा न लभते स्वाङ्गोपमानं मनाक् ॥४॥ श्रीवत्सः-गतम् ] (रुख) अहो बळिरं खु अहिणि- वेसो णवदसणे जणे पिअवअस्सस्स । ता ओसरं णो दाइस्सं दाव । प्रकाशम भो राआणो णवप्पिआ होति त्ति वाणिं सच्चो कोभवादो । जं तुम सअळगुणसिळाहणिज्जं देवीजणं अवमण्णिअ जं कं वि कण्णअं अहिणंदास । अहवा पसिद्ध खु एदम् । अण्णस्सि वसइ गुणो पहूण चित्तं खु रमइ अण्णरिस । कमळे खंडिअपेम्मा चंदो कुमुदं पसाएदि ॥५॥ क. महो निर्भरत्वं यौवनस्य । ख. अहो बलवान् खल्वभिनिवेशो नवदर्शने जने प्रियवयस्यस्य । तदवसरं न दास्यामि तावत् । भाः ! राजानो नवप्रिया भवन्तीतीदानी सत्यो लोकवादः । यत् त्वं सकलगुणश्लाघनीयं देवीजनमवमत्य यां कामपि कन्य- काममिनन्दसि । अथवा प्रसिद्धं खल्वेतत् । अन्यस्मिन् वसति गुणः प्रभूणां चित्तं खलु रमतेऽन्यस्मिन् । कमले खण्डितप्रेमा चन्द्रः कुमुदं प्रसादयति ।।

·द्वितीयोऽङ्कः । २१ नायकः-सखे! वस्तुगुणविशेषो विवेकिनां सौहार्द- मुत्पादयति । श्रीवत्सः-(क) तुज्झ कामं णीदो विवेओ पुराणमळ- सेभपिछिळचिउरबंधेसु. घोसकुळपुरंधिअणेसु चोरिअरआ- हिळासेण जाणिदो एव्व। नायकः-सखे! तवायं किमाशयः, यदियमस्मन्मनो- रथभूराभिरूप्येण न देवीजनस्य तुल्यति । श्रीवत्सः-(ख) तह एव्य । जह पिअवअस्सो वक्खाणं करेइ । नायकः-सर्वाविशायि तस्या लावण्यमसाक्षात्कुर्वतो भवतो यदुचितं तदभिदधासि । किं बहुना, श्रूयताम् - 'विलोलभ्रूवीचेविचलितकटाक्षोत्पलवनात् कनद्ग्रीवाकम्बोः कुचयुगलचका हामिथुनात् । लताङ्गया लावण्यादमृतसरसः कैरपि कणै- विकीर्णैरन्यासां रुचिमकृत धातेति कलये ॥६॥ क. तव कामं नीतो विवेकः पुराणगलसकपिच्छिलचिकुरबन्धेषु घोषकुलपुरन्ध्रीजनेषु चौर्यरताभिलाषेण ज्ञात एव । ख. तथैव । यथा प्रियवयम्यो व्याख्यानं करोति । १. 'विलोलभ्रुवीचेविरचितकटाशोत्पलवनान्' क. पा., ·२२ कुवलयावल्यां श्रीवत्सः [सप्रत्ययादरम् ] (को भहस्सहस्सअंतेउत्पइणो तुज्झ हाई जा चित्तं । सा (इळ) ळळणारअणं अगग्यं खु (होदि) माणिकं ॥ अह से तुमं उदिसिअ कीगिसो दिह्रिविसेसो । नायक:- अभिलाषो वामाक्ष्याः प्रदीप इव भवनिकाप्रकाशाभ्या? । मन्दाक्षमन्मयाभ्यां न च प्रतीतो न चाप्रतीनश्च ८ ॥ तदानी खलु प्रत्यालोकनलालसैरपि राखे महानन्दीको संव्याज प्रविसास्तिरवि परं कतियपयाकुलः । संवादे परिवर्तितैरनुपदं गाम्भीर्यसम्प्रेक्षितैः विक्रीतोऽस्मि दिलोकितैर्वरतनोराकूताजपैः ॥९॥ श्रीवत्सः-(ख) मो अस्स! एआर अहिळासो । इदो १ परं सा तुए कि उपेक्खिड़व्वा । नायकः-सा किल भगवता नारदेन परिन्यासीकृता विदर्भराजनन्दनाया वशे वर्तते भद्रसहसान्तःपुर तस्तव हर िया विश । सा (किल) लसानमन खलु भवा, माणिवयम् ।। अथ तस्यास्त्वामुद्दिश् कीदृशी दृष्टिपिशपः । ख. भो वयस्य ! एतादृशेऽभिलापः । इतः परं सा त्वया किमु- पेक्षितव्या । १. 'अपरं ति सा का पाठ:. "" क.

·द्वितीयोऽङ्कः । २१ श्रीवत्सः :--(कता तुज्झ एरम्मि अहिळासो पण्ण- गीए फणारअणाहिळासो ब दुळ्ळहो ति तक्केमि । नायकः- सनिःश्वासम्] मुखे! श्रीवत्स! तावदास्तामन. वधेः सुकृतशेवधेः परिणामस्तावानभिलाषः । किन्तु सकृदपि पुनरक्षकोहोरि किं सन्निकर्षे प्रणयपिशुननानाभावसम्भे रम्यम् । शिव शिव यदि तस्या क्रमालोकयेयं स हि मन सुखतानां सञ्चितानां विपाकः ॥ १० ॥ ततः प्रविशति टाक्षेपेण कुवलयावली चन्द्रलेग्वा च ।] चन्द्रलेखा--(ख) हळा मंदबुझीए भमिदा मगिमुहिआ आसण्णसंचारिणो भट्टिणो दसणपहे पडिस्सदि । अहवा अण्णस्स वेत्ति आउळमि । कुवलयावली-आत्मगतम् ] (1) कुदो तारिसं भाअ- हेअं कुवळलावळीए जेग तो महागुभाओ मणिमुदिरं पुळ५ । भिवा: Jहळा ता तुपरि गदुअ अण्णेसानो । इति परिकामतः । क. तत् तदैतस्यामभिलापः पन्नग्याः फणारत्नाभिलाष इव दुर्लभ इति तयामि । ६५. ! बुद्धया प्रा. अणिमुद्रिकासन्नसञ्चारिणो भर्तु- दर्शनपथे पति यति । अथवान्यस्य पल । । ग. कुतम्तादृशं नागधे कुवलयावल्याः । यन स महानुभावो मणिमुद्रिकां पश्यति । हला! त पारित गत्वान्विष्यावः । * भांसदा इति स्यात् ।

·२० कुवलयावस्या श्रीवत्सः-(क) भो वअस्स! तूण्हीं चिट्ठ । एसो खु विस्संभगोठ्ठीणिळअस्स दुट्ठदोसीपुत्तळस्स सळ्ळावो विअ सुणीअदि। नायक: नूनमियं मणिमुद्रिकान्वेषणाय समागता सवयस्या कुवलयावली भविष्यति । सखे! निकुञ्जपुञ्जपि- हितावालोकयावः । तथा कुरुतः । श्रीवत्सः-(ख) का वा मणिमुदिआ। किं वा समण्णि संतित्ति ण माणामि । नायकः-सखे ! कुवलयावल्या मणिमुद्रिका केनापि हेतुना परिभ्रष्टा मया दृष्टा [इति मणिमुद्रिकां दर्शयति ।] श्रीवत्सः- [निर्वर्ण्य] (ग) वमस्स ! कुदो एत्थ मणि- मुदिआ। नायकः स्वगतम् ] अहो सामर्थ्यमचिन्तनीयं तपो- विशेषस्य । येनायं मया दर्शितामपि मुद्रिकां न पश्यति । [प्रकाशम् विदितमधुना तव ब्राह्मण्यमस्माभिः । यदिय- मनधीतसन्ध्याविधिना न लक्ष्यते मुद्रिकेति लिखित. - मात्रैव। क. भो वयस्य ! तूष्णीं तिष्ठ । एष खलु विस्रम्भगोष्ठीनिलयस्य दुष्टदासीपुत्रकस्य सल्लाप इव श्रूयते । का वा मणिमुद्रिका, किं वा समन्विष्यन्तीति न जानामि । वयस्य कुतोऽत्र मणिमुद्रिका। ख. ग.

·द्वितीयोऽरः।
१५
श्रीवत्सः- (क) केणेदं आहिळिहिदं।
नायक: सखे! ब्रह्मर्षिणा नारदेन।
श्रीवत्सः-(ख) भो! महाराज! तुमं विणा को अण्णो
वीणागाअकस्स तस्स बमबंधुणो वअणं पमाणं करिअ
सिरिवस्सं भाहिक्खिवति ।
नायक:-
अनयैव निवेद्यते तत्रभवतो भवतच
शक्तितारतम्यम् ।
श्रीवत्सः-(ग) अहो तुझ वअस्सस्स सचितारतम्मपरि-
ण्णाणं । जं तुह पसाएण पच्चूसम्मि साअं अ अमिअसक्क.
रखंडमोदअसदं खादंतो सिरिवस्सो सत्तिहीणो । सो उण
कंदमूलपलासणो णारदो सत्तिमंतो ति आळविज्जइ ।
[ससंरम्भ वाममुष्टिमुद्यम्य] भो! महाराअं! तंसत्तिमंतं इहाणेहि
सिग्धं । मह एक्कमुट्ठिणा महोसें महिम्मि पाडइस्सं ।
अण्णहा इमं जण्णसुत्तं छिण्णं काऊण परिक्खियामि ।
[इति यज्ञसूत्रस्थानं परामृशन् सविषादमात्मगतम्] हरिसणच्छणावसरे
क. केनेदमभिलिखितम् ।
ख. भो महाराज! त्वां विना कोऽन्यो वीणागायकस्य तस्य ब्रह्म
बन्धोर्वचनं प्रमाणं कृत्वा श्रीवत्समधिक्षिपति ।
ग. अहो । तव वयस्यस्य शक्तितारतम्यपरिज्ञानम् । यत् तव
प्रसादेन प्रत्यूषे सायं चामितशर्कराखण्डमोदकशतं खादन् श्रीवत्सः शक्ति-
हीनः । स .पुनः कन्दमूलफलाशनो नारदः शक्तिमानित्यालप्यते । भो
महाराज ! तं शक्तिमन्तमिहानय शीघ्रम् । ममैकमुष्टिना महर्षि मयां
पातयामि। अन्यथेदं यज्ञसूत्रं छिन्नं कृत्वा परिक्षपामि । हर्षनर्तनावसर

·- ११. एब छिण्णं भिण्णं जाणासुतं । ता.अण्णदो पसंगं करेमि । [विलोक्य] भो! एसा खु चंदळेहा । का उण इथं अण्णतरा । [विचिन्त्य] भो ! मए परिणादं । कुविदं मं अणुणे, विळास- वणदेवदा समं एइ । महवा तुमं जअळच्छसिहिदं अहिणं- दिदं एव्व एइ। नायक:- [सास्मितम् ] सखे! सेयं मया कथिता कुव. लयावली नाम । न पुनर्वनदेवता। श्रीवत्सः- (क) अञ्चरिअं अचरिशं। अपुव्वा ईरिसी सोमग्गळच्छी माणुसीसु । वास्स ! ठाणे खुदे दिट्ठी सज्जइ। चन्द्रलेखा- [अभितो विचित्य सविषादम् ] (ख) हळा ण दीसइ मुद्दिमा । किं करेमि । कुवलयावली - [अश्रुतिमभिनीय, जात्मगतम्] (ग) अइ चित्त! तुम सहीए आसंकिदमेत्तेणेव्व किंत्ति अप्पाणं किदत्यं चितेसि । एवं छिन्नं भिनं यज्ञसूत्रम् । तदन्यतः प्रसङ्गं करोमि । भोः एषा खलु चन्द्रलेखा । का पुनरियमन्यतरा। भो मया परिज्ञातम् । कुपितं मामनुनेतुं विलासवनदेवता स्वयमेति । अथवा त्वां जयलक्ष्मीसहितमभिनन्दितुमेवैति । क. आश्चर्यमाश्चर्यम् । अपूर्वेदशी सौभाग्यलक्ष्मीर्मानुषीषु । बयस्य ! स्थाने खलु ते दृष्टिः सज्जते । ख. हा न दृश्यते मुद्रिका । किं कुर्वः । ग. अयि चित! त्वं सख्या आशहितमात्रेणैव किमित्यात्मानं असा चिन्तयसि ।

·द्वितीयोऽ। चन्द्रलेखा- [आत्मगतम्] (क) कहं एसा अण्णचित्ता ण मे वअणं अहिमण्णेइ । [प्रकाशम्] हळा णं मणामि एत्थ रअणाळंकारो ण दीसह त्ति । कुवलयावली- (ख) ण केवळं रअणालंकारो। चन्द्रलेखा- (ग) किं उण अण्णं । कुवलयावली- [भात्मगतम्] (प) अंहो चित्तस्स मे अधीरत्तणं । जं रमणगब्भाळंकारो सो वि महाभाओ ण दीसइ त्ति (इ?)आढ(उ)त्तम्मि । होदु एव्वं दाव । [प्रकाशम् ] हळा रअणाळंकारहारिणो जणस्स चरणविण्णासो वि ण दीसइ। चन्द्रलेखा-() भट्टिणो एव्व चरणविण्णासो दीसह ण उण अण्णस्स जणस्स । कुवलयावली- [सनमस्मितम् ] (च) हळा जुज्जइ इम- स्सि तुह आसंका । जं सो किळ काळिंदीजळविहारिणीणं बळ्ळवणिअंबिणीणं अंबरचोरो चि सुणीअदि । क. कथमेषान्यचित्ता न मे वचनमभिमन्यते । हला ननु भणाम्यत्र रत्लालकारो न दृश्यत इति । न केवलं रत्नालबारः। ग. किं पुनरन्यत् । घ. अहो चित्तस्य मे अधीरत्वं, यद् रलगर्भालद्वारः सोऽपि महाभांगो न दृश्यत इत्यारब्धास्मि । भवतु एवं तावत् । हला रत्नालहारहारिणो बनस्य चरणविन्यासोऽपि न दृश्यते । क. भर्तुरेव चरणविन्यासो दृश्यते न पुनरन्यस्य जनस्य । च. हला! युज्यतेऽस्मिन् तवाशका । यत् स किल कालिन्दी- जलविहारिणीनां वलवनितम्बिनीनामम्बरचोर इति श्रूयते । ख.

·२८ कुवलयावस्या नायकः- सखे! लब्धावसरोऽस्मीति प्रकाशो भवितु. मिच्छामि। श्रीवत्सः- (क) खंडमोदए इत्थगदे किं जीहाणि- अंतणेण । [उभावुपसर्पतः । नायक: पद्भ्यां पारुचिं निषङ्गसुषमां जवाश्रिया धून्वती- मूरुभ्यां कदळीप्रभामुरसिजद्वन्द्वेन कुम्भश्रियम् । पूर्णेन्दुधुतिमाननेन विदितं मुग्धे! स्वयं मुष्णी मामेवं विपरीतभाषिणि ! वृथा पाटचरं भाषसे ॥ ११ ॥ अथवा चोरो भवामि तावदहम् । चोरस्यापि धनं हस्ते हरन्ती कुटिलेक्षणे । चौर्य विद्याविशेषेण मामतिक्रम्य वर्तसे ॥१२॥ पश्य, उरुभ्यां करभोग। चोरयसि मे कौमोदकीविभ्रम नाभिस्ते नतनाभि ! चक्रसुषमामाकामतिच्छद्मना । कण्ठस्ते कळकण्ठि! वञ्चयति मे तां पाञ्चजन्यप्रभा चारुभूलतया चकोरनयने! मुष्णासि शाश्रियम्॥१३॥ क. खण्डमोदके हस्तगते कि जिहानियन्त्रणेन ।

·द्वितीयोऽः।
२९
--
कुवलयावली- [सलज्जासाध्वसं सखीमन्तर्धाय, आत्मगतम् ]
(क) अहो! पुरुसोत्तमस्स समाळावचातुरी । [जनान्तिकं]
हळा! णिवारेहि णं पसंगंतरेण ।
चन्द्रलेखा (ख) भट्टारअ! एसा इदं विण्णवेदि ।
तारिसीए मह अंतरंगं चोरेंतो महाराओ एक्को सरिसो
चोरो ति ।
कुवलयावली-- (ग) अवेहि दुळ्ळळिदे ! अवेहि ।
अए अकहिदं कहेसि । [इति सस्त्रीमधिक्षिप्य पराङ्मुखी तिष्ठति ।]
श्रीवत्सः (घ) चंदळेहे! अंतरंगचोरत्तणं समाणं
एव्व दोणं एदाणं ।
चन्द्रलेखा- (अ) अहिमं खु मुहिआहरणं तुझेसु ।
कुवलयावली- [सप्रसादस्मितं सखीमवलोकयति ।]
नायकः
[नायिकायाः पुरो भूत्वा) यदीयं त्वदीया
स्वर्णविन्यासा मुद्रिका तदादीयताम् । [इति स्वकरस्थितां
मुद्रिकां दर्शयति ।]
क. अहो! पुरुषोतमस्य समालापचातुरी । हला! निवारयैनं
प्रसङ्गान्तरेण ।
ख. भट्टारक! एषेदं विज्ञापयति । तादृश्या ममान्तरङ्गं चोरयन्
महाराज एकः संदृशश्चोर इति ।
ग. अपेहि दुर्ललिते! अपेहि । अये भकथितं कथयसि ।
घ, चन्द्रलेखे ! अन्तरगचोरस्वं समानमेव द्वयोरेतयोः ।
है. अधिकं खल मुद्रिकाहरणं युष्मासु ।

·३० कुवलयावल्या नायिका- [विलोक्य सहर्षमात्मगतम् ] (क) अहिलिहि- दक्खरा मुहिआ उवळहा महाभाएण । [हृदयमुद्दिश्य] अइ हिअ! दाणिं मणोरहो तुह ईरिसो अंकुरिदो। [मुद्रिकामादातु- मिच्छति । करारकम्पमभिनीय जनान्तिकम् ] हळा वेवइ मे भग्ग- हत्थो । ता तुमं गेह्न एदं। चन्द्रलेखा- (ख) हळा! भट्टिणा अ चोरिअंतरंगाए तुह कित्ति वेवंतो होइ अग्गहत्थो । कुवलयावली- (ग) हळा! किं त्ति में जिदं उज्जेसि । - चन्द्रलेखा (घ) भट्टारअ! इतो मुहिमं पसादेहः । श्रीवत्सः (ङ) भो! अहं भणामि । अण्णस्स घणं अण्णस्स हत्थे ण होदु । नायकः [सस्मितम् ] चन्द्रलेखे! न्याय्य एवायं पन्थाः यदाह विद्वानयं श्रीवत्सः। चन्द्रलेखा- (च) हळा! स एव गण । क. अभिलिखिताक्षरा मुद्रिकोपलब्धा महाभागेन । अयि हृदय ! इदानीं मनोरथस्तवेदृशोऽङ्कुरितः । हला ! वेपते मेऽग्रहस्तः । तत् त्वं गृहा- गैनाम् । ख. हा! भा च चेरितान्तरबायास्तव किमिति बेपमानो भवत्यग्रहस्तः । ग. हला! किमिति मां लज्जिता लज्जयसि.। घ. भट्टारक! इतो मुद्रिका प्रसादय । १. भोः! महं भणामि । अन्यस्य धनमन्यस्य हस्ते न भवतु । च. हला! स्वयमेव गृहाण ।

·द्वितीयोः ११ कुवलयावली- [कथञ्चित् करं प्रसारयति । ] नायक: भद्रे! कनीयसीमङ्गुली प्रसारय । स्वयमेव मुद्रिकामारोपयामि। कुवलयावली - [आत्मगतम्] (क) अज्ज का गई। चन्द्रलेखा [सप्रणयकोपम्] (ख) हळा! तत्य एव्य किअञ्चिरं विळम्बेसि । कुवलयावली- [कथञ्चिदङ्गुली प्रसारयति ।] नायकः- [कनीयसीमङ्गुलीमवलम्ब्य शनैरस्या मुलं साकूतम- वलोकयति।] कुवलयावली - [सरोभाब्यस्मितं नतमुखी तिष्ठति । ] [नेपथ्ये] (ग) हळा चंदळेहे! किअञ्चिरं णववत्थुदंसणकुहळेण कुवळआवळि विणोदेसि । किअच्चिरं पिअपसाहणा देवी भन्भंतरं गदा । अण्णेसंती वि तुझे अहं णो पेच्छामि । चन्द्रलेखा- [आकर्ण्य] (घ) अंहो चओरि(आ) इदो आअच्छदि । [राजा कुवलयावली विसृज्य मुद्रिकां पातयन् सवयस्यस्तिरोहित- स्विष्ठति । अद्य का गतिः। ख. हला! तत्रैव कियच्चिरं विलम्बसे ग. हला चन्द्रलेखे! कियच्चिरं नववस्तुदर्शनकुतूहलेन कुवलय- वलीं विनोदयसि । कियचिरं प्रियप्रसाधना देवी अभ्यन्तरं गता । अन्विष्य- न्त्यपि युवाम् अहं न पश्यामि । घ. महो कोरिका इत आगच्छति ।

·- १२ कुवल्यावस्या [प्रविश्य] चकोरिका-हळा! चंदळेहे! किसञ्चिरं [इत्यादि पठति । चन्द्रलेखाः (क) इदो इदो पिअसही। चकोरिका- [उपसर्पति ।] चन्द्रलेखा-(ख) हळा सहीए मणिमुरिआ परिभठा। तं अण्णेसामो । [सर्वा मुद्रिकामन्विष्यन्ति । ] चन्द्रलेखा- [निर्णय सहर्षम् ] (ग) इअं मुहिमा [इति गृहीत्वा] हळा! एहि गछामो। [इति परिक्रामन्ति । ] नायकः कथं प्रयात्येव प्रियतमा । नायिका [नयने परागपातममिनीय] (घ) हळा ! कुसुम- रयसंपादेण आउळं मह चन्द्रलेखा- [जनान्तिकम् ] (क) कुसुमसरसंपादेण तुह चित्रं वि । [इति परागमपनयति ।] कुवलयावली - [सप्रियासूयमिव ] (च) हळा! दाणिं वि मे ण होइ लोअणं अवराअं। णेतं । क. इत इतः प्रियसखी। ख. हला! सख्या मणिमुद्रिका परिभ्रष्टा । तामन्विष्यावः ग. इयं मुद्रिका । हला! पहि गच्छामः । घ. हला! कुसुमरजःसम्पातेनाकुळ मम नेत्रम् । है. कुसुमशरसम्पातेन तब चिपमपि । च. हग! इदानीमपि मे न भवति कोचनमपरागम् ।

·३३ द्वितीयोऽतः। चन्द्रलेखा (क) हळा! पराओ णिग्गदो णअणादो। गो खु बळिअं संकेतो दाणं वि स्मइ । ता किं विळम्बेण । हि गच्छझो। [इति निष्क्रान्ताः ।। श्रीवत्सः (ख) वभस्स! महुरा खु सक्करेव्व परुसा (ए) वि वाणिं सिळिसळावगोट्ठी । नायकः मधुरेति किमुच्यते। लळितकविताविलासाः श्रुतिमधुरालापरागसम्भेदाः । युवतिजनपक्षपाता नाकृतपुण्येषु समवेताः ॥ १४ ॥ सखे! किमतःपरं करणीयमस्माकम् । श्रीवत्सः -(ग) किं अण्णं सअळणाअरिअळोअणाणं- दादो । नायकः ...भरुचितं प्रियवयस्याय । [इति परि- कामन् सस्मरणम्] उत्फुल्लगण्डमण्डलमुल्लसितगन्तसूचिताकूतम् । नमयन्त्यापि मुखाम्बुज मुन्नमितानङ्गसाम्राज्यम् ॥१५॥ [इति निष्क्रान्ताः सर्वे ।] ॥ द्वितीयोऽङ्कः॥ क. हला ! परागो निर्गतो नयनात् । रागः खलु बलवान् सस्क्रान्त इदानीमपि रमते । तत् किं विलम्बेन । एहि गच्छावः । वयस्य! मधुरा खल शर्करेव परुषापीदानीं श्लिष्टसल्लापगोष्ठी । ग. किमन्यत् सकलनागरिकलोचनानन्दात् । * उन्नमितेति ण्यन्तात् कर्मणि लुट् । ख.

·कुवल्यावल्या अथ तृतीयोऽङ्कः। [ततः प्रविश्य] कञ्चुकी - [आत्मनो दशामनुसन्धाय ] रुन्धानया बहुमुखी गतिमिन्द्रियाणां वध्वेव गाढमनया जरयोपगूढः । अङ्गेन वेपथुमता च जडेन चाहं गन्तुं पदादपि पदं *गमितुं न चालम् ॥ १॥ हन्त विश्वासो नु प्रभूणामाश्वासमुत्पादयति । लक्ष्येषु पाणिपरिवेषमवेक्ष्य तेषु श्वासावधि त्रिचतुरेषु पदेषु यानम् । मैत्री गिरी श्रवसि तारतरश्रुतीनां देवी तथापि हितकणि मा नियुते ॥२॥ अद्य खलु विदर्भराजनन्दनया सबहुमानमेवमाख्या- तोऽस्मि । 'आर्य बभ्रुमुख ! पुरा किल कालयवनविजयाय गच्छता आर्यपुत्रेण सङ्कल्पितमासीद् 'भगवति ! भवानि। । रैवतककन्दरकदम्बवनवासिनि । प्रतिनिवर्तनानन्तरमेव मया निखिलपुरन्धिजनानुयातदेवीजनेन तब यात्रामहोत्सवः कारयितव्य इति । तदद्य वनितो पतनुपसरामः । कुवलयावली पुनरुद्यानविलोकनायासेन बलवदस्वस्थशरी- रेति गृह एव चन्द्रलेखया समं निवेशिता । सेयं यथा न १. 'रैवतकन्दरकदम्बवासिनि !' ख. पाठा. क्यजन्ताद तुमुनीदं पम् ।

·तृतीयोऽः । बहिरकणमासादयति तथा त्वया रक्षितव्येति । तदवहितो देवीनिदेशमनुतिष्ठामि । [ततः प्रविशति कुवलयावली चन्द्रलेखा च । ) चन्द्रलेखा-(क) हळा! मुद्दिआविरहेण अकअपंचा- ळिआममं तुमं एसो ण आणादि । ता एहि णिकपामो विळासुज्जाणं गच्छामो। कञ्चुकी-[सपाणिपरिवेषं विलोक्य] भोः! कयोरयं पद- चन्द्रलेखा-(ख) अय्य! चंदळेहा खु अहं । इअं उण इंदीवराळीणामआ अण्णा संचारिआ किं वि रहस्सं कह- ऊण भट्टिणीए पेसिदा । ता एवं भट्टिणो संमुहं वाचेमि । तुमं कुवळआवळीए घरदद्वारं ओहिदो रक्खहि । कञ्चुकी-भद्रे! गम्यतां सिद्धये शीघ्रमागम्यता च । महमवहितो भवामि । [इति निष्कान्तः] चन्द्रलेखा-(ग) हळा! वंचिदो खु एसो ठविरसो. विदळो। क. हला! मुद्रिकाविरहेणाकृतपाश्चालिकाधमां त्वामेष न जानाति । तदेहि निष्कम्पे विगसोयानं गच्छावः । स. आर्य! चन्द्रलेखा खल्वहम् । इयं पुनरिन्दीवरालीनामिकान्या सधारिका किमपि रहस्यं कथयित्वा भट्टिन्या प्रेषिता । तदेतत् भर्तुः सम्मुखं वाचयामि । स्वं कुवलयावल्या गृहद्वारमवहितो रक्ष । ग. हा! वञ्चितः खल्वेष स्थविरसौविदलः ।

·३६ कुवलयावल्यां कुवलयावली-[आत्मगतम् ] (क) ण आणे कहं एसो अणुसओ (अद्धिवो ?) बंचिदव्यो त्ति । [प्रकाशम् ] हळा किअदूरे कदळिआघरं । चन्द्रलेखा- (ख) इदं खु । पविसदु पिअसही । दिग्घिआए तरंगसीअरपरिब्भीअसीअळे चंदसिळाभळे उप- विसामो। [उभे तथाकुरुतः ।] कुवलयावली-- (ग) हळा! बळिरं खु संदाववंति मह अंगाइ। चन्द्रलेखा (घ) सहि ! सुहणिमित्तं । इह एव्व पच्छाअसीअळे तुझ संदावो समिस्सदि । [ततः प्रविशति नायकः ।] नायकः [मदनावस्थां नाटयन् ] कथमभिसन्धीयते पटु- धियापि मया धृतेरभिसन्धिपरिपन्थी मन्मथः । -- क. न जाने कथमेषोऽनुशयो वञ्चयितन्य इति । हग ! कियद्- दूरे कदालिकागृहम् । ख. इदं खलु । प्रविशतु प्रियसली । दीपिकायास्तरकाशीकरपरि- प्रमशीतले पन्दशिलातले उपविशावः । हला! बलवत् खलु सन्तापवन्ति ममानानि । घ. सखि! शुभनिमित्तम् । इहैव प्रच्छायशीतले तव सन्तापः शामिष्यति। ग. १. 'पुखणिमित्तं' म. पाठः, ·. तृतीयोऽङ्कः। जयतितरां रतिजानेरनुभावो निखिलधीरपरिभावी । यदसजितापि रणन्ती बाणानन्विष्य शिञ्जिनी भ्रमति ॥३॥ [साशंसनम्] उत्फुल्लगण्डयुगमुद्गगतमन्दहास- मुद्देलरागमुररीकृतकामतन्त्रम् । हस्तेन हस्तमवलम्ब्य कदानु सेवे सल्लापरूपममृतं सरसीरहाक्ष्याः ॥ ४ ॥ कथं चिरायति श्रीवत्सः । [प्रविश्य विदूषकः ।] विदूषकः-- [सहर्षम् ] (क) अज्ज जोगमायामहूसवा- वदेसेण सअळो वि णअरीसीमंतिणीजणो देवीहिं समं पट्ठाविदो । ता मह मंतप्पहावं पिअसहं णिवेदेमि । [परिक्रम्य] वड्ढदु पिअवअस्सो। [साकूतस्मितम् ] अपि सखे! फलितस्तव नि- धानसाधने मन्त्रप्रयोगः। विदूषकः -- (स) भो मंतबळेण णिक्कासिदे देवीपण्ण- ईलोए सो णिहि केण वि दूसंदेसेण पिआएण दाणिं नायकः क. भद्य योगमायामहोत्सवापदेशेन सकलोऽपि नगरीसीमन्तिनी- बनो देवीभिः समं प्रस्थापितः । तन्मम मन्त्रप्रभावं प्रियसखं निवेदयामि । वर्षतां प्रियवयस्मः। ख. भोः! मन्त्रवलेन निष्कासिते देवीपनगीलोके स निधिः - १. 'यसमिथितापि' ख. पाठः ।

·. - ३८ कुवलयावल्या रक्खिज्जइ । उप्पिणी बहुमुहं कुवळआवळरिक्खणे णि. उज्जेह। नायकः सोऽयं सामदानाभ्यामभेदनीयो विश्वासी सौविदल्लः। श्रीवत्सः (क) सो खु अहिआरी, तं वि सुणुअमुहेण सावराहं काऊण काराघरंमि किं णिवेसेमि । नायकः शान्तं पापं शान्तं पापम् । पिङ् मूर्ख ! परमाप्तजने पापमाशङ्कसे। श्रीवत्सः (ख) ता सो चिरं सुखी हो । नायकः --इमामातपवेलां कदलिकागृहेऽतिवाद्य रज- नीमुखे समुचितमुपायमाचरामः । श्रीवत्सः (ग) भो इदं उज्जाणं। [प्रवेशं नाटयतः । - राजत्कोरककण्टका मधुकरीझङ्कारहुंकारिणी- रालोलस्तबकस्तनीरविरलानुन्नप्रवालाधराः। केनापि दुस्सन्दर्शन पिशाचेनेदानी रक्ष्यते । रुक्मिणी बभ्रुमुखं कुवलयावली- रक्षणे नियोजयति । स खल्वभिचारी, तमपि शून्यमुखेन सापरावं कृत्वा कारागृहे कि निवेशयामि । ख. तत् स चिरं सुखी भवतु । ग, भोः! इदमुद्यानम् ।

·तृतीयोऽः। मालिङ्गन्ति लतावधूरतितरामानम्रशाखाकरे- रत्यारूढरसा रसालरसिकाः कान्ते वसन्तोत्सवे ॥५॥ श्रीवत्सः-(क) भो! किं फळं वसंतप्पसंसाए । सव्व. समअपट्टबंधो पाउरसमओ पसंसीअदु । नायकः कथय कथमेतावानुत्कर्षों वर्षाणाम् । श्रीवत्सः-(ख) जं तत्थ कण्णरसाअणणिमंतक्खरो णासिमारसाअणपाकगंधो जीहारसाअणपदत्थवित्थरो बझ- गाणं कप्परुक्खसरूवो होइ अपरपक्खो नायकः साधु कुक्षिम्भर! साधु । श्रीवत्सः- (ग) भो! पेच्छ सअळकरणग्गामहेअरं सो- भग्गं सिंगारवणस्स। नायक:- [सार्धानीकारम् ] इतो भृङ्गीगीतं विहरणमितो मन्दमरुता- मितो वल्लीलास्यं परिचितिरितः पुष्परजसाम् । अतो भूतं तृप्तैरितरकरणैर्हन्त रसना पुनस्तस्या बिम्बाधरमधु विना शुष्यति मम ॥६॥ क. भोः! किं फलं वसन्तप्रशंसया । सर्वसमयपट्टबन्धः प्रावृट्- समयः प्रशस्यताम् । ख. यत् तत्र कर्णरसायननिमन्त्राक्षरो नासिकारसायनपाकगन्धो जिहारसायनपदार्थविस्तरो बामणानां कल्पवृक्षसरूपो भवत्यपरपक्षः । माफलताणामाहां मौभाग्यं श्रङ्गारवनस्य ।

·कुवलयावल्या श्रीवत्सः- (क) भो इयं खु विअसिदारविंदसुंदरमअरं- दणीसंदपरिसे(स? अ)गरुअचक्कवाअउळपक्खविक्खेवकंपंत- कुवळजवळआमोदमेदुरमंदमारुआ विळासुज्जाणदिग्घिआ। नायकः- अत्र खलु। रक्ताब्जसैकतावतरथाङ्गयुगलोत्पलैः । स्थितमेकन तद्गात्रतुलाभ्रष्टाधिकारिभिः ॥ ॥ कुवलयावली- (ख) हळा दहइ मे अंगेसु जरठाद- वेण संदावो। चन्द्रलेखा-(ग) बहळदररसाळासप्पच्छाअसीअळे कुदो इमंमि पवेसो आदवस्स। श्रीवत्सः- [आकर्ण्य निरूप्य] (घ) भो इअं खु चन्द- हादुदीमा कुवळआवळी । नायक:- [सानुरागसम्भ्रमम् ] सखे ! श्रीवत्स! कासौ हशोरमृतवतिरतर्कणीया कानन्दसिद्धिघुटिका निरुपाधिसिद्धा। क. भोः इयं खलु विकसितारविन्दसुन्दरमकरन्दनिष्यन्दपरिषेक- गुरुकचक्रवाककुलपक्षविक्षेपकम्पमानकुवलयवलयामोदमेदुरमन्दमारुता विला- सोचानदीर्घिका । ख. हला! दहति मेऽग्रेषु जरठातपेन सन्तापः । ग. बहलतररसालाशापच्छायशीतले कुतोऽस्मिन् प्रवेश भात- पस्व। भोः नयां खल चन्द्रलेखा दितीया कवलयावली ।

·११ तृतीयोऽङ्कः । काकल्पनापरिणता नवकल्पवल्ली कानक्षरा वसति मोहनमूलविद्या ॥ ८॥ श्रीवत्सः (क) इदं खु कदळिआधरम् । - नायक:- [विलोक्य] इयमनिलचलितकदलीदले परिलक्षिता च पिहिता च । उत्कण्ठयति मनो मे रतिरिव विश्लेषसंश्लेषैः॥ ९ ॥ सखे ! प्रसङ्गमुपगम्य यथावसरमुपसरावः । श्रीवत्सः- (ख) भो! भो! जाणे संगमादो वि पेम्म. परिक्खणं सुहअरं ति। नायकः- सखे ! परमानन्दसर्वस्वं सर्वमुदाहरसि । अन्तर्हितो निगदितानि मनारमायाः शृण्वन् मुहूर्तमपि भावनिवेदनानि । प्रायेण नन्दति यथा न तथा कृतात्मा वर्षान् सहस्रमपि केवलमेलनेन ॥१०॥ [ उभौ लतान्तर्हितौ तिछः] श्रीवत्सः- (ग) भो! पेच्छ इमाए वेसणेव्व संदावो सव्वक्खरं आचक्खीअदि। क. इदं खलु कदलिकागृहम् । ख. भो भो ! जाने सङ्गमादपि प्रेमपरीक्षणं सुखकरमिति । ग, भो! पश्यास्या वेषेणैव सन्तापः सर्वाक्षरमाख्यायते ।

·१२
कुवलयावल्या
नायक:- सखे। सम्यगुपलक्षितं भवता ।
आकल्पैरतिसान्द्रचन्द्रघुटिकाप्रायैस्तनोस्तर्पणं
श्रीगन्धद्रवलेपनेन कुचयोरत्यन्तमालेपनम् ।
लीलातामरसोदरेण करयोरक्षणोश्च संवाहनं
प्रेयस्याः प्रकटीकरोति विषमा हा हन्त तापव्यथाम् ॥
कुवलयावली- (क) संदावकारणं कदळिआघरं संदा-
वणिवारणं त्ति अळीअं मंतेसि
[चन्द्रलेखा नवकदलीदलैरेनां छादयन्ती वीजयति ।
कुवलयावली- (ख) हळा ! पुडमं कप्पूरेण धूविदं
मअणाणळं दाणिं किंति कदळीदलाणिळेहिं पज्जळिअंकरेसि।
[इति तान्यपक्षिपति
चन्द्रलेखा-[आत्मगतम्] (ग) हन्त मअणसंदावोसमु-
दीविदो एदाए । [प्रकाशम्] (4) हळा! अहीरा खु तुमं ।
(ङ) हळा! तस्स अह्माणं भट्टिणो
दसणादो पहुदि कुकूळग्गिमगं विअ समग्गवेअणं अप्पाणं
पारेतिं वि मं अहीरेत्ति कहं वाहरसि ।
क. सन्तापकारणं कदलिकागृहं सन्तापनिवारणमित्यली
मन्त्रयसि ।
हा! प्रथमं कपूरेण धूपितं मदनानलमिदानीं किमिति
कदलीदलानिः प्रज्वलितं करोषि ।
ग. हन्त! मदनसन्तापः समुद्दीपित एतस्याः । हला! अधीरा खल
कुवलयावली-
ख.
प.
हला! अधीरा खलु त्वम् ।
है. हला! तस्यास्माकं भर्तुर्दर्शनात् प्रभृति कुकूलामिमममिव
समप्रवेदनमात्मानं धारयन्तीमपि मामधीरेति कथं व्याहरसि ।

·तृतीयोऽकः। १३ श्रीवत्सा- (क) भो वअस्स ! किं सुदं एदं । नायक: सखे! शब्दग्राहिणा फलितमस्मत्करणेन । आकर्णितानि ननु कर्णरसायनानि सख्याः पुरो निगदितान्यतिवत्सलायाः। एतानि तानि वचनानि मनोरमाया भावानुबन्धपिशुनान्यपकैतवानि ॥ १२ ॥ चन्द्रलेखा- (ख) हळा! तुह अणुमदि विणा भट्टारमं आणेदुं आसंकेमि। कुवलयावली- [आत्मगतम् ] (ग) कळकंठो विसकंठो होदु पवाळो वि दिग्धकरवाळो । चंदो वि विसणिसंदो जुळंतदहणो पडीरगिरिपवणो [॥ १३ ॥ रइवइणा कुविदेण वि मरणादो उवरि किं णु कादव्यं । पिअसहि! सिलाहणिज्जं णहि णहि ळेघमि कण्णआ- [समभं ॥ १ ॥ श्रीवत्स: (घ) साहु मणस्सिणि! साहु । - क. भो बयस्य ! किं श्रुतमेतत् । हला ! तवानुमति विना भट्टारकमानेतुमाश के । ग, कलकण्ठो विषकण्ठो भवतु प्रवालोऽपि दीर्घकरवालः । चन्द्रोऽपि विषनिष्यन्दो ज्वलद्दहनः पाटीरगिरिपवनः ।। रतिपतिना कुपितेनापि मरणादुपरि किन्नु कर्तव्यम् । प्रियसखि! श्लाघनीयं नहि नहि लक्ष्यामि कन्यकासमयम् ॥ प. साधु मनस्विनि ! साधु ·कुवलयावल्या चन्द्रलेखा-- [आत्मगतम् ] :क) आसासपसंगंतरेण एवं विझरिदवेअणं दाव करेमि । (प्रकाशम्] हळा ! उणं उङ्गेण संमइ ति भट्टिणो संदावेण तुह संदावो संमइ । कुवलयावली-(८) हळा ! भट्टिणो संदावो त्ति अळी- अपिअजव्विदेण मं आसासेसि । चन्द्रलेखा-(ग) हळा ! सच्चं एदं । सवामि पिअस- हीए। कुवलयावली (घ) [सहर्षगद्गदम् ] हळा! तुह केण आचक्खिदं । चन्द्रलेखा- (ड) णं देवीहिं समं कादव्वस्स अवदी- महूसवगमणस्स अंतराएण. तुद णिरूढराअस्स भट्टियो- अदक्खिण्णेण । श्रीवत्सः - [सहसोपमृत्य] (च) इमिणा अ पुडमं तह व- णळुळाअमंसळेण दाणिं पिअवअस्सचिन्ताए एव्वं परि- क्खीणेण सिरिवच्छेण बंह्मणेण । . . क. आश्वासप्रसमान्तरेणैतां विस्मृतवेदनां तावत् करोमि । हला! उष्णमुष्णेन शाम्यतीति भर्तुः सन्तापेन तव सन्तापः शाम्यति । हला! भर्तुः सन्ताप इत्यलोकप्रियजस्पितेन मामाश्वासयसि । हला ! सत्यमेतत् । शपे प्रियसख्यै । हला ! तव केनाख्यातम् । २. ननु देवीभिः समं कर्तव्यस्य भगवतीमहोत्सवगमनस्यान्तरा- येण तव निरूढरागस्य भर्तुरदाक्षिण्येन । च. अनेन च प्रथमं तथा वनललायमांसलेनेदानीं प्रियवयस्यचि. न्वयेवं परिक्षीणेन श्रीवत्सेन ब्राह्मणेन । घ.

·१५ PM तृतीयोऽहः । कुवलयावली [ससाध्वसकम्पम् ] (क) अझो माणुसीए भणइ वाणरो वाआए। चन्द्रलेखा जनान्तिकम् ] (ख) हळा! मा एव्वं भण । मट्टिणो खु पिअवअस्सो एसो । [आत्भगतम् ] भट्टा वि स- णिहिदो भवे । होदु, एव्वं दाव । [प्रकाशम् ]भो दुट्ठ- बह्मण! ईरिसाइ अदक्षिणाइ उपदिसंदं तुमं देवीए स. ण्णिहिं णइस्सं । [इति शिखायां गृहाति । ] श्रीवत्सः (ग) भविहा अविहा । नायकः नूनं मदुपवरणायैव संविहितमेवं विद- ग्धया चन्द्रलेखया । तदुपसर्पामि । सखे! न भेतव्यं न भेतव्यम् । चन्द्रलेखा [श्रीवत्सं विसृज्य। (घ) जेउ जेउ भट्टा । - (कुवलयावली सशृङ्गारसाध्वसम् उत्थातुं प्रयतते ।) नायकः- [बलादेनां निवारयन्] नहि वयमिदानीमुपचर. णीयाः। किन्तस्माभिरेव, क. अहो ! मानुष्या भणति वानरो वाचा । ख. हला! मैवं भण । भर्तुः खलु प्रियवयस्य एषः । भर्तापि सनिहितो भवेत् । मवतु, एवं तावत् , भोः ! दुष्टब्राह्मण ! ईशान्यदक्षि- णान्युपदिशन्तं त्वां देव्याः सन्निधिं नेप्यामि । ग. अविहा अविहा । प. जयतु जयतु भती १. 'सत्वरमुपसमि' क. पाठः.

·कुवलयावल्या अभिनवबिसकाण्डपेलवं तदनु पयोधरभारभङ्गुरम् । तदुपरि परितापनिस्सह परिचरणीयमिदं तवाङ्गकम् ॥ १५ ॥ चन्द्रलेखा (क) अकिदासणपरिग्गहे भट्टारमि कई पिअसही उवविसदि । ता सिणिरसीअळसिळेकदेसं णं अळंकरेदु महाराभो। नायक:- यदभिरुचितं प्रियवयस्यायै । इत्युपविशति] [कुवलयावली साङ्गसङ्कोचा सखी सासूयमवलोकयन्ती पुनरुत्तिष्ठति ।] नायक:- [तामुत्तरीये निगृह्य ] करभोरु ! विपुलजघने! तनुमध्ये! निम्ननाभि ! निबिडकुचे!। कलकण्ठि! कमलवदने! चकितचकोराक्षि! किं प्रयासेन ॥ १६ ॥ [इति पुनरपि निवेशयति] श्रीवत्सः- स्वगतम् ] (ख) हन्त पक्खवाअउत्तिणो रणो सण्णिहाणे ठाउं ण जोग्गं । जेण सिट्ठवंझणेकवि- देसिणी दुट्ठदासिआ पिअसहित्ति संभाविजइ । किंअ ताए एव्व उवदेसो अणुचिट्ठीअदि । [इति ससम्भ्रम(मु! म)पसरति ।] क. अकृतासनपरिग्रहे भट्टारके कथं प्रियसस्युपविशति । तद् स्निग्धशीतशिलैकदेशं नन्वलहरोतु महाराजः । स. हन्त ! पक्षपातवर्तिनो राज्ञः समिधाने स्थातुं न योग्यम् । बेव शिष्टमायणैकविद्वेषिणी दुएदासिका प्रियसखीति सम्भाव्यते । किब आस्था एवोपदेश अनुष्ठीयते।

·- तृतीयोऽमः। चन्द्रलेखा-(क) तदभिप्पआहि भो सिद्वषमण ! मे अक्खमेसु भविणअक्कमेसु । [इत्यनुसरति] । श्रीवत्सः - (ख) हंडे! रच्छारदे! एहिएहि । देवीए सच्चभामाए एव संमु(हि ?ह) आळेच्छामि। [इति शिखां मुहुनि- वघ्नन् निष्क्रान्तः] चन्द्रलेखा (ग) अय्य! सिरिवच्छ ! पसीदेत्ति । [त- मनु निर्गच्छति । कुवलयावली- (घ) हळा! तुमं वि किं मं परिच्चअसि । [इत्यनुयातुमुत्तिष्ठति । नायकः-प्रिये कुवलयावाल ! दत्तासि धर्मकणिकाजलधारया मे कामेन लोकगुरुणा करुणाकरेण । पश्यावयोरपि परस्पररागबन्धे रागामिरेव भगवानयमादिसाक्षी ॥ १७॥ इति चिबुके मुखमुन्नमयति । कुवलयावली- [मुखमाकृष्य] (ड) भो! मा तुमं घू- करेहि जणेसु। क. तदभिप्रयाहि भो शिष्टब्राह्मण ! मेवमेष्वविनयक्रमेषु । ख. हण्डे ! रथ्यारते! एोहि । देव्याः सत्यभामाया एव सम्मुख- मालक्षयामि । ग. बार्य! श्रीवत्स प्रसीदेति । प. हला! त्वमपि कि मां परित्यजसि । #. भो! मा स्वं कुरुष्व जनेषु ।

·१८ -- कुवल्यावल्यां [ततः प्रविशति सत्यभामा चतुरिका च] सत्यभामा [ससौभाग्यगर्वम् ! (क)हळा ! चउरिए! परिअरबळेण जंज अळं जुजं तं (त)दण्णवेसादो। (णववेसा) सुरअंता होंति (हि) रुइअसुरंआरंभा(?)॥१८॥ चतुरिका (ख) भट्टिणि! म खु सव्वापि इथिआ सञ्चभामा ण खु सव्वो वि पुरुसो पुरुसोत्तमो। सत्यभामा- [सादरस्मितम् ] (ग) हळा ! कदळिमाघर- समीवम्मि अय्यउत्तो दिट्ठो त्ति कए आचरिखदं । चतुरिका-(प) भाट्टणि! विळासुज्जाणपाळिआए क- ळकंठिआए। सत्यभामा (ङ) हळा! अविण्णादा पसंगंतरण पविट्ठा अळीअरोसच्छळेण भट्टिणा केळिस्सं । चतुरिका - (च) इदं खु विळासुज्जाणं । [उभे प्रविशतः ।] क. हला! चतुरिके! परिकरबन यद्यदलं युतं तत् तदन्यवेषात् । (नववेषाः) सुरतान्ता भवन्ति (हि) रुचितसुरतारम्भाः (१) ।। ख. भट्टिनि । न खलु सर्वापि स्त्री सत्यभागा, सर्वोऽपि पुरुषः पुरुषोत्तमः । हला! कदलिकागृहसमीपं आर्यपुत्रो दृष्ट इति कयाख्यातम् । घ. भट्टिनि ! विलासोद्यानपालिकया कलकण्टिकया । 1. हला! अविज्ञाता प्रसङ्गान्तरेण प्रविष्टालीकरोषच्छलेन भर्ना कीडिष्यामि । च, इदं खल विलासोद्यानम् । ग.

·तृतीयोऽः। चतुरिका (क) भाट्टणि! पेच्छसो अज्जस्स कए उ वळंमि तुह पदक्कमणे भट्टारआवराहे केसळकण्णुप्पळेण रइदा सिक्खा । सत्यभामा [सस्मितम् ] (ख) ता अपुरुवं खु क- दळिआघरं । चतुरिका- (ग) अअं खु भट्टिणो समाळावो सुणी- अदि । सत्यभामा (घ) ता अणाळक्खिदा माअण्णेमि पसंगं । [तथा कृत्वा, उभे कुवलयावली विलोकयतः । ] चतुरिका- (ङ) भट्टिणि! किं वि एत्थ अण्णव्व अट्टदि । सत्यभामा (च) हळा ! अविस्ससणिज्जो खु एसो नायकः [ सानुनयम् ] विटपवती किसलयिनी मञ्जरिता तन्वि! तनुलता सेयम् । फलमिदमाकटाक्षं तत् (?) मामनुजानीहि किं विलम्बन [॥१९॥ [इति मुखमुन्नमयति ।] - क. भट्टिनि! प्रेयस भार्यस्य कृते तु बलात् तव पदक्रमणे भट्टारकापराधे केसरकर्णोत्पलेन रचिता शिक्षा । ख. तदपूर्व खलु कदलिकागृहम् । ग. अयं खलु भर्तुः समालापः श्रूयते । घ. तदनालक्षिताकर्णयामि प्रसङ्गम् । 6. भट्टिनि ! किमप्यत्रान्यदिव वर्तते । च. हला! अविश्वसनीयः खल्वेषः । H ·५० - R - कुवलयावल्यां कुवलयावली-- (क) भो ! मुंच अविणअं रक्खेहि । सत्यभामा { सहसापमृत्य ] (ख) भो दारिए! कण्ण- आकामुअस्स इमरस महागअस्स अणुण काऊण तुम विणअं रक्खहि । नायकः साशकं नायिकां विसृजति ।] कुवलयावली [समयमपसरन्ती लतान्तरिता दिशोऽवलो- कयति । [प्रविश्य] चन्द्रलेखा सखीमालिङ्गय ] (ग) कित्ति तुह तणु- लदा वेवइ । कुवलयावली [कथञ्चिद प्रकृतिमुपगम्य] (घ) हळा! सच्चभामाए दिट्टचावळमि । चन्द्रलेखा । सशङ्कम् । (ङ) कुदो खु इअं भागदा अणावञ्जविट्टी। ता एहि अब्भन्तरं गच्छामो। [इति सखी हस्ते गृहीत्वा निष्क्रान्ता । नायकः [साञ्जलिपुटम् ] आगो नास्तीति वचो बाधितमस्तीति दासतानुचितम् । पापति सिडसाधनमधुना देवी प्रमाणमौचित्ये ॥ २० ॥ क. भो! मुञ्चाविनयं रक्ष । भा दारिक ! कन्यकाकामुकस्यास्य महाराजस्यानुनयं कृत्वा त्वं विनयं रक्ष। ग. किमिति तव तनुलता बेपते । हला! सत्यभामया दृष्टचापलास्मि । ङ. कुतः खल्वियमागतानभ्रवज्रवृष्टिः । तदेह्यभ्यन्तरं गच्छावः । Parr m . घ.

·तृतीयोऽङ्कः । सत्यभामा (क) महाराअस्स ओसरं अजाणिभ विस्संभभंगकारिणी अहं अ उइदकम्मं ण जाणामि । नायकः [ आत्मगतम् ] हन्त श्रीवत्सोऽपि नात्र सन्निहितः । [प्रविश्य] श्रीवत्सः - [सनिर्वेदम् ] (ख) अह्मो मंदबुद्धिणो विह्म- रणसीळत्तणं मज्झ । जं णतक्कि(?)किसळअत्तिदहदएण देठ्ठ- ग्गुळिअवेअणा सच्चभामा जोगमाआमहूसवस्स ण गदे त्ति णो (णि)वेदिदं पिअसहस्स । सो वि मत्तो कण्णआ- विस्संभं करेह । अहं गदुअ अप्पमोदं उवदिसामि । [ परिक्रम्य, सत्यभामां विलोक्य सशङ्कम् ] अझो विस्संभविग्घ- कारिणी सा पुडमं एव्व एत्थ सणिहिदा । ता इदो एव्व शणै चिट्ठामि । नायकः [सत्यभामा हस्ते गृहीत्वा] सापराधे च दण्ड्ये च पुरतो मयि तिष्ठति । प्रभवन्त्यपि किं रोषं विधत्से धीरमानसे ! ॥ २१ ॥ क. . महाराजस्यावसरमज्ञात्वा विस्रम् भङ्गकारिण्यहं चोचितकर्म न जानामि । ख. अहो मन्दबुद्धेविमरणशीलत्वं मम । यद् किसलय- स्थितहतकेन दष्टाङ्गुलिकवेदना सत्यभामा योगमायामहोत्सवस्य न गतेति निवेदितं प्रियसखस्य । सोऽपि मत्तः कन्यकाविसम्भं करोति । अहं गत्वाप्रमोदमुपदिशामि । अहो विस्रम्भविघ्नकारिणी सा प्रथममेवात्र सन्नि हिता । तदित एव शनैस्तिष्ठामि ।

·५२ कुवलयावल्या अथवा श्रूयताम् बढे भ्रूयुगले विभङ्गकुटिलं बद्धोऽस्मि वेगोत्थितै- निःश्वासैरभिताडितेऽधरपुटे सन्ताडितोऽस्मि प्रिये । कल्हारेऽरुणया दृशा श्रुतिसखे रुद्धे निरुद्धोऽस्मि मा जानीथास्तव दण्डितं परुषया सख्येव कोपश्रिया ॥२२॥ [इति पादयोः पतितुमिच्छति ।] सत्यभामा [हस्तमाकृष्य सपरिजना निष्कान्ता।] नायकः [सदैन्यनिःश्वासम्] नियतौ प्रतिकूलायां किन्नु पौरुषेण । तथाहि- नास्वादितं तदधरामृतमन्तिकस्थं देव्याः कृतो मनसि विप्रियवज्रलेपः। सेयं सपत्नजनहस्तगता च मुग्धा कष्टं पुरः स्फुरति कल्मषकर्मपाकः ॥ २३ ॥ श्रीवत्सः - [शनैः शनैरुत्ति न्नुपसृत्य ] (क) भो वअस्स ! जम्मणक्खत्तोपसग्गादो विमुक्क म । सखे! महोत्सवप्रतिनिवृत्ता देवी प्रसङ्ग- मिममाकर्ण्य कियत् पीडयिष्यति तव प्रियसखीमिति पर्या- कुलोऽस्मि । नायकः -- क. भो वयस्य ! जन्मनक्षत्रोपसर्गाद् विमुक्ताः स्मः । १. 'निःश्वासैरपि ताडिते' क. पाठा.

·तृतीयोऽ श्रीवत्सः- (क) भो वअस्स! भवंतंभाविणं अ(णं?णु) भवं(तेण) एव्व परिहरणिज्जेत्ति णिवेदे(दि ? मि) णो अण्णो त्ति । ता एहि सच्चभामं अणुस (रामि ?रह्म)। नायकः - एवमेव करणीयमिदानीम् । श्रीवत्सः . (ख) इदो इदो पिअवमस्सो । नायकः [सस्मरणम् आकाशे लक्ष्यं बद्ध्वा] अयि ! प्रिये। कुवलयावलि! तथा खलु कण्टककलिकान्वितया तरलितया तव लताङ्गि! तनुलतया । निष्कण्टकमिव मन्ये मम राज्यं भागधेयानाम् ॥ २४ ॥ [इति सवयस्यो निष्कान्तः । तृतीयोऽङ्कः॥ क. भो वयस्य! भवन्तं भाविनमनुभवतैव परिहरणीयेति निवेदयामि नान्यदिति । तदेहि सत्यभामामनुसरावः । ख. इत इतः प्रियवयस्यः ।

·५४ कुवलयावल्या अथ चतुर्थोऽङ्कः। [ततः प्रविशति परिचारिकाद्वयम् ] एका – (क) हळा! कत्थूरिए! देवी जोगमाआमहूस- वादो जदो पडिणिवुत्ता तदो पहुदि अकारणं वि परिअणं(?) कुप्पइ, किं काळणम् । कस्तूरिका ---- (ख) हळा घणतारिए ! णं चदुरिआमु- हादो देवीए पडिण्णाविदो कदळीघरंभि भट्टिणो वुत्तंतो। घनसारिका (ग) जुइ । अह कुवळआवळीए को वुत्तंतो। कस्तूरिका - (घ) सा खु महेसिणा पुणो वि तवोवणं णीदेत्ति पवादं कदुअ अह्मारिसजणन्स दुग्गमंमि सत्तच्छद- पासाअसुरंगाघरअमि ठाविदा कुळक्कमागदेण विस्सासिणा माहवठळपरिअणेण सदो रक्खिज्जइ । क. हला! कस्तूरिके! देवी योगमायामहोत्सवाद् यतः प्रति- निवृत्ता ततः प्रभृत्यकारणमपि परिजनाय कुप्यति, किं कारणम् । ख. हला! घनसारिके ! ननु चतुरिकामुखाद् देव्यै प्रतिज्ञापितः कदलीगृहे भर्तुर्वृत्तान्तः । ग. युज्यते । अथ कुवलयावल्याः को सा खलु महर्षिणा पुनरपि तपोवनं नीतेति प्रवादं कृत्वास्मा- शजनस्य दुर्गमे सप्तच्छदप्रासादसुरक्षागृहे स्थापिता कुलक्रमागतेन विश्वा- 'सना माधवकुलपरिजनेन सद्यो रक्ष्यते ! वृत्तान्तः । घ.

·चतुर्थोऽः। ५५ घनसारिका-(क) पुरा खु एव्वंसीळा ण होइ देवी । दाणिं खु सञ्चभामाए उबदेसेण दीहकोवणा अदिस्स- सीला अ सव्वुत्ता । तह गुणदोसा अ संसग्गदो संक- मंति त्ति । कस्तूरिका-(ख) हळा ! महादेवि रुक्खिणिं ळोअम- हिळासामण्णं मण्णिअ किं एव्वं भणासि । घनसारिका-(ग) हळा! सअळमहिळासिळाहणिज्जस्स बंधुजणविसज्जिदस्स दाक्खिण्णणिहिणो तारिसस्स कण्ण- आरअणस्स ईरिसं णिरोहं करेइ त्ति उम्मणाअमाणा एव्वं भणामि। कस्तूरिका --- (घ) किं तुझं ण आणासि कुवळआवळीए उवरि देवी एव्व णिव्विसेसं सिणेहं करेइ । किंतु दाणिं सवत्तिआजणदक्खिणं दुवारिकरिअ तस्स पडिण्णासआ. क. पुरा खल्वेवंशीला न भवति देवी । इदानीं खलु सत्यभामाया उपदेशेन दीर्घकोपनादृश्यशीला च संवृत्ता । तथा गुणदोषाश्च संसर्गतः सामन्तीति । ! महादेवीं रुक्मिणी लोकमहिलासामान्य मत्वा किमेव ख. हला भणसि । ग. हला! सकलमहिलाश्लाघनीयस्य वन्धुजनविसर्जितस्य दाक्षि- ण्यनिधेस्तादृशस्य कन्यकारत्नस्येदृशं निरोधं करोतीत्युन्मनायमानैवं भणामि । घ. किं त्वं न जानासि कुवलयावल्या उपरि देव्येव निर्विशेष स्नेहं करोति । किन्त्विदानी सपत्नीजनदाक्षिण्यं द्वारीकृत्य तस्य प्रतिन्यास- ·कुवलयावल्या रिणो महेसिणो सा वि सज्झसेण तं कण्णअं अदिप्पआसेण ढक्के । घनसारिका-(क) हळा ! जइ महेसी अणुमण्णेइ ता कुवळआवळीए मणोरहो फळिस्सदि त्ति णं तुमं जाणासि । कस्तूरिका-(ख) को एत्थ संसओ। घनसारिका - [सानुकम्पम् ] (ग) सा दक्खिण्णणिही दुक्खसीळा णिव्वुदा होदु । कस्तूरिका-(घ) तुए सुदं भट्टिणो को गु वुत्तो त्ति । घनसारिका-(ङ) हळा जहा बहुहुमुहादो आअण्णिदं तह णिवेदेमि । (संस्कृतमाश्रित्य] आस्ते पीठे क्षणमिव बहिर्मन्त्रिवृडानुरोधाद् धत्ते हेलां परिजनवचोविक्रियासु क्रियासु । नेच्छत्यन्तःपुरपरिचयं राजकार्यापदेशात् तस्याः प्रेम्णा तरळितधृतिश्चक्रवर्ती यदूनाम् ॥१॥ क. कारिणो महर्षेः सापि सध्वसेन तां कन्यकामतिपयासेन छादयति । हला! यदि महर्षिरनुमन्यते तर्हि कुवलयावल्या मनोरथः फलिष्यतीति ननु त्वं जानासि । ख. कोऽत्र संशयः। सा दाक्षिण्यनिर्दुिःखशीला निर्वृता भवतु । घ, त्वया श्रुतं भर्तुः को नु वृत्तान्त इति । 6. हला! यथा बभ्रमुखादाकर्णितं तथा निवेदयामि ग.

·चतुर्यो। कस्तूरिका-हस्तमुरसि कृत्वा] (क) अहो बळिअं खु पेम्मबंधो भट्टारअस्स। * [विलोक्य ] (ख) हळा! एसो.खु अंतेउरपरिअणो इदो तंदो णिळीअ णिकंपो होइ । ता देवि उवच्छंदेदुं आअदो भद्देत्ति आसंकेमि । कस्तूरिका- (ग) ता एहि देवीसमीवं गच्छामो । [इति निष्क्रान्ते ।] [प्रवेशकः । ततः प्रविशति नायको विदूषकम । नायकः [सानुरागनिर्वेदम् ] अद्य श्चो भविता समागम इति प्रेमोत्तरं ताम्यतो- रत्यन्ते विजने कुतश्चन मुहुर्विश्लिष्यतोर्विघ्नतः । वैक्लव्यं वहतोः सुहृज्जनसमाश्वासैकजीवाशयो- यूंनोनूनमियं मनोरथमयी माया महायासिका ॥ २ ॥ श्रीवत्सः- (घ) भो वअस्स कत्थूरिआए णासे वि णाहिचम्म ण मुंचेसि । जं णारएण णीदाए कुवळआवळीए तुह चित्तस्य उकंठभरो तारिसो एव । क. अहो बलवान् खलु प्रेमबन्धो भट्टारकस्य । ख. हला! एष.खल्वन्तःपुरपरिजन इतस्ततो निलीय निष्कम्पो भवति । तद् देवीमुपच्छन्दयितुमागतो भर्तेत्याशके । ग. तदेहि देवीसमीपं गच्छावः । घ. भो वयस्य! कस्तूरिकाया नाशेऽपि नाभिचर्म न मुञ्चसि । मद् नारदेन नीतायां कुवलयावल्या तव चित्तस्योत्कण्ठाभरस्तादृश एव । • रं पनसारिकाया वचनं प्रतिभाति । ।

·कुवलयावल्यां रुक्मिणी-विलोक्य सगद्गदम् ] (क) अय्यउत्त! परि- ताएहि परिचाएहि । नायका [सादरमुपसृत्य] भयि विदर्भराजनन्दने ! महा. देवि! मयि त्रातरि पातालभूतलस्वर्गवासिनाम् । तवाज्ञाकरतां प्राप्ते कुतस्ते भीतिरागता ॥४॥ रुक्मिणी व्याहर्तुमिच्छति । ब्रीडावैलक्षण्यमभिनीय सखीमवलोकयति । सुगन्धिका (ख) भट्टारअ! सत्तच्छदप्पासादअळिंदे कुवळआवळी केण वि अणाळेक्खिदेण गहिदेत्ति वाउळा देवी। नायकः-भो प्रिये! किमेतावतापि परिभ्रान्तासि । सेयं कन्यका तव समीप इति चेतसि समाधीयतामाश्वासः। [नेपथ्ये] भो भो हारवतीवासिभिवीरम्मन्यैः पुरुषपलालैः श्रूयतामयं कालयवनसोदरस्य मे वीरस्यालापः अम्भोजिनीमिव मदावलदन्तलग्नां मबाहुपञ्जरगतां मदिरायताक्षीम् । यस्त्रातुमिच्छति मदेन यदोः प्रसूतौ सोऽयं समेतु यदि वा सकलाः समेताः ॥ ५ नायकः- अहो गर्वग्रन्थिबन्धुरं वचनमनात्मवेदिनः कालपाशवशवर्तिनो दानवस्य । क. आर्यपुत्र ! परित्रायस्व परित्रायस्व । ख. भट्टारक! सप्तच्छदप्रासादालिन्दे कुवलयावली केनाप्यनाल- क्षितेन गृहीति व्याकुला देवी।

·. चतुर्थोशः। श्रीवत्सः- (क) भो पिअवअस्सस्स देवीसंरक्खणे अहं सज्जिदो होमि। तुमं माआविरक्खसं अप्पमत्तो वावा- देहि । रुक्मिणी. (ख) हळा! गच्छ तुम अय्यसच्चव(माहा? म्मा)णं णिवेदेदुं अय्यउत्तस्य ववसाअं । नायकः अयि प्रिये! किं न वीरसमरसमयज्ञासि । यदेकाकिनि विरोधिनि यदुवीरसन्नाहमादिशासि । पश्य सिद्धार्थखण्डनविधौ कति वज्रधारा योज्या भवन्ति परिकूटितशैलकूटाः । चण्डाः पतन्ति कति वा करिकुम्भकूट- पाटच्चरा हरिपतेर्मशके चपेटाः ॥ ६॥ [इति ससंरम्भं परिक्रामन् सुदर्शनानुध्यानपरिग्रहणप्रयोगानभिनीय साशमवलोकयन्] चक्र विलोक्य चटुलाशनिघोरधारं खड्गं दधाति सहखेटमसौ निशाटः । [सशक्काविषादम् ] अस्यांसतो विकटवल्लवने सिताङ्गी हा हन्त हन्त पततीयमराळकेशी ॥ ७ ॥ क. भो प्रियवयस्यस्य देवीसंरक्षोऽहं सज्जो भवामि । त्वं मा- याविराक्षसमप्रमत्तो व्यापादय । ख. हला! गच्छ त्वमार्यसत्यवर्माणं निवेदयितुमार्यपुत्रस्य व्यव- सायम् ।

·कुवलयावस्या तदेनां गगनभाग एव समालम्ब्य विहला तरळ. तनुतरतरङ्गशीकरशिशिरगन्धवाहे विलासवनदीर्घिकातटे म. न्दमवतारयामि। [इति निष्क्रान्तः ।] रुक्मिणी (क) अय्य! सिरिवच्छ! माआविणो दाणवा । एआई गदो अय्यउत्तो। ण आणामि किण्णु सोदव्वं त्ति । श्रीवत्सः (ख) देवि ! सोहणं एव्व सुणीअदि । [प्रविश्य नारदः] नारदः- [सहर्षम् ] आह्वापरोदयमुपोषितयोर्ममाषणो- रस्मिन् महीमवतरत्यधुना मुकुन्दे । आश्चर्यदायिरणदश्च न पारणानां प्राप्तरजीणिरजनिष्ट जनिष्यते च ॥ ८॥ [विलोक्य ] इमामेव पुरस्कृत्य शेषं सम्पादयामि । [उपसृत्य ] महादेवि ! वर्धसे पत्युर्विजयेन । श्रूयताम् - सुराः सप्ताब्धिपूराभं य(दै? मै)क्षन्त महोदरम् । चक्रधाराग्निना सर्पिबिन्दुशोषं स शोषितः॥९॥ रुक्मिणी [ससम्भ्रमहर्ष नारदस्य पादयोः प्रणम्य ] (ग) भअवदो पसादेण उज्जीविदह्मि । क. आर्य! श्रीवत्स! मायाविनो दानवाः । एकाकी गत आर्य- पुत्रः । न जानामि किन्नु श्रोतव्यमिति । ख. देवि.! शोभनम् एव श्रूयते । ग. भगवतः प्रसादेनोज्जीवितास्मि । the ·- चतुर्थोऽः । श्रीवत्सः स्वोत्तरीयं वीजयन् ] (क) ही ही णिज्जिदं पिअवअस्सेण । फळिदं अह्माणं भाअहेएण [इति नर्तित्वा सविनयम् ] भअवं! सिरिवच्छो सअण्णपंसं दुवे वारे तुह्म सिरिचरणे अहिवादेइ । नारदः [सस्मितम् ] एवमेव मुदितो भूयाः । रुक्मिणी (ख) भअवं किं अक्खदसरीरा वा मे वच्छा कुवळआवळी । नारदः देवि! यस्यामेवं तवादरो निसर्गसिद्धस्तस्याः किमुच्यते कुशलसम्पत्तिः । रुक्मिणी (ग) दाणिं खु मे पुण्णं संपुण्णं । [परिजनं विलोक्य ] तुझे गच्छह अय्यउत्तस्स मंगळणीराअण- संपादणस्स । परिजनः (घ) तहे त्ति। [निष्कान्तः।। सुगन्धिका- (ङ) भअवं दाणिं कहिं भट्टा । नारदः अयं खलु विकलां कुवलयावलीमाश्वासयन दीर्घिकातटे तिष्ठति । - - क. ही!! ही !! निर्जितं प्रियवयस्येन । फलितमस्माकं भागधेयेन भगवन् ! श्रीवत्सः सकर्णस्पर्श द्वे वारे तब श्रीचरणावभिवादयति । ख. भगवन्! किमक्षतशरीरा वा मे वत्सा कुवलयावली । ग. इदानी खलु मे पुण्यं सम्पूर्णम् । यूयं गच्छतार्यपुत्रस्य मङ्गल नीराजनसम्पादनाय । तथेति । 1. भगवन् । इदानी कुत्र घ. भर्ता।

·कुवलयावस्या सुगन्धिका- (क) भअवं! किं एत्थ गच्छामो । नारदः यदभिरुचितं महादेव्यै। [परिक्रामति । ] नारदः [ आत्मगतम् ] अयमेवावसरो देव्यै दिव्य- स्यास्य निवेदनाय । [प्रकाशम् ] पुत्रि वैदर्भि! किमपि निवेदयितुमिच्छामि। रुक्मिणी (ख) भमवं आणवेहि । नारदः [ जनान्तिकम् ] जानासि लक्ष्मि! भगवच्चरणारविन्द- सेवासखीं वसुमती भगिनीं पुरा ते। सैवाधुना त्वमिव देवहिताय धात्रा सम्प्रार्थिता कुवलयावलिराविरासीत् ॥ १० ॥ रुक्मिणी -- [मात्मगतम् ] (ग) किण्णु एत्थ भभवदो जुत्तं उत्तरं होदु । [प्रकाशम् ] हळा! तुमं णिवेदेहि सच्च- वादिणीणं भइणिआणं । जं महोवआरिणो अय्यउत्तस्त कंठे वि उवआरं पडिअरेमि । एत्थ तुझेहिं अणुमदी कादव्वेत्ति । सुगन्धिका (घ) जं देवी आणवेदि ति । [निष्क्रान्ता] - क. भगवन् ! किमत्र गच्छामः । ख. भगवन् ! आज्ञापय । ग. किन्वत्र भगवतो युक्तमुत्तरं भवतु । हला! त्वं निवेदय सत्य- गादिनीनां भगिनिकानाम् । यन्महोपकारिण आर्यपुत्रस्य कण्ठेऽपि उपहार प्रतिकरोमि । अत्र युष्माभिरनुमतिः कर्तव्येति । १. यद् देव्याज्ञापयतीति ।

·चतुर्थोऽदः । नारदः साधु कल्याणशीले! साधु । कृतोपकारेषु जनेषु देहिना- मकुर्वतां प्रत्युपकारमादरात् । किमिन्द्रसम्पत्तिविशेषया श्रिया किमायुषा कल्पशतानुवर्तिना ॥ ११ ॥ [ततः प्रविशति विहला कुवलयावली निषण्णो नायकश्च ।। नायक:-कथमिदानीमपि न समाश्वसिति मे प्राण- वल्लभा । तदेनां कमलदलानीतशिशिरजलसेचनेन समा. श्वासयामि । [इति किञ्चिदन्तरं परिकामति । समाकर्ण्य सहर्षम् । हन्तेयं स्वयमेव समाश्वस्ता किमपि मन्त्रयते। तदनालक्षि. तोऽहमाकर्णयामि । [तथा करोति ।] कुवलयावली-(क) [परितो विलोक्य] अझो इदं तं एव्व उज्जाणं । विचिन्त्य] जाव को वि अण्णो ण पेक्खइ ताव इमाए दिग्घिआए णिमज्जिऊण अप्पाणं वावादेमि । [इति शनैरुत्थाय दीपिकामुपसरति ।। नायकः परस्परानुरागाय वासनास्थायिने नमः। यस्मिन् प्राणपरित्यागदशाप्युल्लासकारिणी ॥ १२ ॥ हित्यनुपरिकामति । क. इदं तदेवोद्यानम् । यावत् कोऽप्यन्यो न पश्यति तावदस्यां दीपिकाव निमज्ज्यालानं व्यापादयामि । K ·- ६८ कुवल्यावल्या हातुं ग्रहीतुमपि नेच्छति वाकी दत्तं मयाधरमिव त्वमधीरनेत्रे!॥ १८ ॥ कुवलयावली- (क) सो वि एको धुत्तो । नायकः- प्रिये ! किमहमपरो धूर्तः । श्रीवत्सः- [सोचैःस्वरम् ] (ख) इदो इदो देवी। नायकः [समाकर्ण्य आत्मगतम् ] कथं वयस्यो निवेद- यति संज्ञया देवीसमागमनम् । [प्रकाशम् ] कोत्र भोः निवे- धतां प्रत्याहृता कुवलयावलीति । देवी- [उपसृत्य सहर्षम् ] (ग) जेउ जेउ अय्यउत्तो । नायकः-[सादरम् ] महादेवि! त्वदादेशादियं मया प्रत्या- हृता दारिका। रुक्मिणी-लज्जमाना कुवलयावलीमालिय] (1) भइणिए! तुए दुईआ अक्खदसरीराए लोअवादादो विमुक मि । नायकः-कथमत्रैव भगवान् नारदः । भगवन्! अ- भिवादये। नारदः [सहर्षातिरेकम् । स्वस्ति श्रीवासुदेवाय स्वस्ति दानवघातिने । स्वस्ति मङ्गलमूलाय स्वस्ति कारुण्यशालिने ॥१९॥ क. सोऽप्येको भूतः। इत इतो देवी। ग. जयतु जयत्वार्यपुत्रः । घ. भगिनिके! त्वया द्वितीया अक्षतशरीरया मेकवादा वियु. ख. कास्मि ।

·नायक:- भयो। श्रीवत्सः-(क) बड्डदि पिअवअस्सो देवीए चित्त- समाराहणेण । [सस्मितम् ] कथं प्रियवयस्यः । रुक्मिणी-(ख) भइणिए! वंदेहि भअवंतं । कुवलयावली- [विलोक्य] (ग) हंत सो एसो भअवं सादणारदो। [प्रणम्याश्रु विमुञ्चति । नारदः-पुत्रि! जगत्कण्टकोडरणहेतुतया लोकोप- कारिणी त्वां विलोक्य कृतार्थोऽस्मि । [प्रविश्य] सुगन्धिका- (घ) देवि ! सभळो वि भट्टिणीजणो वि- bणवेदि। अज्जाए कज्जसमाळोअणेण संतेसिद मि । जह महादेवीए रोमादि तह करीअदु ति । रुक्मिणी- [जनान्तिकम् ] (क) भभवं! समप्पेमि कुवळ- भावळिं अय्यउत्तस्स । नारदः त्वमस्याः प्रभवसीति पुरैव निवेदितम. स्माभिः। क. वर्षते प्रियवयस्यो देव्याधितसमाराधनेन । स. भगिनिके। बन्दस्व भगवन्तम् । ग. हन्त! स एष भगवान् तातनारदः । घ. देवि! सकलोऽपि भविनीजनो विज्ञापयति -आर्यायाः का. समालोचनेन संतोपितोऽस्मि । यथा महादेव्यै रोचते तथा क्रियतामिति । क. भगवन् ! समर्पयामि कुवलयावलीमार्यपुत्रस्य ।

·1. कुवलयावस्या रुक्मिणी (क) अज्जउत्तं! जइ अहे 'तुझ"माण- णिज्जा ता इअं तुए अह्मणिव्विसेसं 8व्वा । इति गायि- काहस्तं नायकस्य इस्तै समर्पयति ।].. नायक हन्त सममेव निहिते कुवलयशा-कराम्बुजे भिवयोः । घनसारगन्धसारौ मिळिताविव तापमपनयत १४ ॥ नारदः- [सबहुमानम् ] देव ! निखिलश्रेयोनिदानमविचा. रेण करणीयो देव्या निदेशः । नायकः- यदादिशति भगवान् । इति' कुवल्यावस्या कर गृहाति] [सर्वे हर्ष नाटेयन्ति ।] श्रीवत्सः (ख) सुळग्गं होदु । नारदः- तदेतदेकयैव त्वया नियूढं यदुपदिष्टम- स्मामि: पर: व्रतानि वर्णनीयानि सन्त्वन्यानि-सहमशः परं व्रतं पुरन्ध्रीणां पतिचित्तानुरञ्जनम् ॥ २१ ॥ इति । [आकाशे दुन्दुभिध्वनिः ।। नारदः-देव। भवतः कुवलयावलीकल्याणमभिन. न्दतां देवानामयमानन्दविलासः । क. मार्यपुत्र'! "यद्यहं तव माननीया 'तहीये स्वयास्मानिविशेष अश्ल्या" त. मुरुमे भवतु ।

·. चतुर्यो। नायक:- [सप्रश्रयं नारदं प्रणम्य] भगवन् ! त्वत्प्रसादेन देवीप्रसादेन च कति कति वा श्रेयांसि न मामनुबध्नन्ति । [सहमोत्कर्षम् ] रम्या वागिव सुप्रसादमधुरा देवीमणी रुक्मिणी सन्नानार्थ इवात्युदारगरिमा स त्वं परिद्योतसे । कन्येयं करवल्लरीव विलसत्यन्योन्यमैत्रीकमो युष्माकं भुवि मादृशान् सहृदयानानन्दयन्नेधताम् ॥२२॥ नारदः- किं ते भूयः प्रियं करोमि । नायक:- गाढं मानमपास्य मे हितकरः सर्वोऽपि देवीगणः कन्यारत्नमिदं मनोहरगुणे देवीपदे स्थापितम् । कर्तव्येषु हिताहितेषु भगवान् प्रीत्या प्रशास्त्यन्वहं तत् पूर्णानि ममोप्सतानि हि भवद्भूते भविष्यन्ति च ॥२३॥ तथाचेदमस्तु भरतवाक्यम् कल्याणमस्तु जगतां सततं त्रयाणां संवर्धितो भवतु वैदिक एव मार्गः । सारस्वतानि सरसानि कवीश्वराणां मात्सर्यदिग्धहृदया न कलङ्कयन्तु ॥ २४ ॥ [इति निष्क्रान्ताः सर्वे ॥ चतुर्थोऽङ्कः । पूर्णेय शिगभूपेन प्रथिता मधुजल्पितैः । रलपाञ्चालिका नाम नाटिका रसपेटिका ॥ शुभं भूयात् ॥

·No text on this page.

·LIST OF SANSKRIT PUBLICATIONS FOR SALE Rs. 48. Hi Bhaktimanjari (Stuti) by H. H. Svāti Srī jāma Varma Mahārāja. 1 0 0 स्यानन्दूरपुरवर्णनप्रबन्धः Syanandurapuravarnanaprabandha (Kavya) by H. H. Svāti Śrī Rāma Varma Mahārāja, with the commentary Sundarī of Rājarā ja Varma Koil Tampuran. 2 0 0 Trivandrum Sanskrit Series. No. 14 Daiva (Vyākaraña) by Deva with Puruşakāra of Kreñaltlábukamuni (out of stock). 1 0 () No. 2-अभिनयकौस्तुभमाला-दक्षिणामूर्तिस्तवौ Abhi. navakaustubhamala and Daksinamurtistava by Krşnalīlāśukamuni (out of stock). 0 % 0 No. 3---Caça: Nalabhyudaya (Kavya) by Vāmana Bhatta Bāņa (second edition). 0 4 0 No. 4-factorula: Sivalilarnava (kávya) by Nilakaộta Dikşita (out of stock). Z OO No. 5-urhiaa: Vyaktiviveka (Alankāra) by Mahima-Bhatta with commentary (out of stock). 2 12 0 No. 6-stefa: Durghatavrtti (Vyakaraua) by Saraṇadeva (out of stock). 2 0 0 No. 7-Barath Brahmatattvapraka - sika (Vedānta) by Sadāsivendrasarasvati (out of stock). 24 0 No. 8-syarayah Pradyumnabhyudaya (Nataka) by Ravi Varma Bhūpa (out of stock): 100 ·2 RS. AS. P. No. ५-विरूपाक्षपश्चाशिका Virupaksapanoasika (Vedānta) by Virūpākşanātha with the commentary of Vidyācakravartin (out of stock). 0 8 0 No. 10—AFT Matangalila (Gajalakşaņa) by Nilakantha (out of stock). 0 8 0 No. 11- तपतीसंवरणम् Tapatisamvarana (Nāțaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarăma (out of stock). 2 4 0 No. 124qtarfare Paramarthasara (Vedānta) by Adišeşa wiih the commentary of Rāghavānanda (out of stock). 0 8 0 No. 13-सुभद्राधनञ्जयम् Subhadradhananjaya (Nāțaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarama (out of stock), 2 0 0 No. 14-- Faert: Nitisara (Níti) by Kāmandaka, with the commentary of Sankarārya (out of stock). 3.80 No. 15-Fatalpot Svapnayasa vadatta (Nāțaka) by Bhāsa (second edition). 1 8 0 No. 16-aferinte CRUH Pratijnayaugandharayana (Nataka) by Bhāna (out of stock). 18 (i No. 17-OTTET Pancaratra (Nățaka) by Bhåsa (out of stock). 1 0 0 No. 18-air ofurh Narayaniya (Stuti) by Nårāyaṇa Bhatta with the commentary of Debainangalavārya 4 0 0 (second edition). No. 19--ATAALIT: Manameyodaya (Mfmäinsä) by Narāyaṇa Bhatta and Narayaņa Pandita (out of stock). 14 C No. 20-A4 Avimaraka (Nataka) by Bhāsa (out of stock j. 1 8 0 No. 21-anitary Balacarita (Nataka) by Bh&sa (out of stock) 1 0 0 ·RS. A8. P. No. 22-मध्यमव्यायांग-दूतवाक्य-दूतघटोत्कच-कर्णभारो. Fata Madhyamavyayoga-Duta - vakya-Dutaghatotkaca-Karnabhara and Urubhanga (Nāțaka) by Bhäsa (out of stock). 1 8 0 No. 23-aaraturation: Nanartharnavasam - ksepa (Koša) by Keśavascămin (Part I, 1st and 2nd Kaņdas). (out of stock). 1 12 0 No. 24—19aftara: Janakiparinaya (Kavya) by Cakra Kavi (out of stock). 1 0 0 No. 25-AMC Edelft Kanadasiddhantacandrika (Nyaya) by Gangadharasūri (out of stock). 0 12 0 No. 26-TEH Abhisekanataka by Bhāsa (out of stock). 0 12" () No. 27-HREFHA: Kumarasambhava (Kāvya) by Kāļidā sa with the two commentaries, Prakāsikā of Aruņagirinātha and Vivaraņa of Nārāyaṇa Pandita (Part I, 1st and 2nd Sargas) (out of stock). 1120 No. 28-THAX: Vaikhanasadharmaprasna (Dharmasūtra) by Vikhanas (out of stock). O 8 0 No. 29-aerrurering: Nanartharnayasam ksepa (Koša) by keśavas vámin (Part II, 3rd Kāņda) (out of stock). 2 40 No. 30--areefaen Vastuvidya (Silpa) (out of stock) 0 12 0 No. 31 Araretueretana: Nanartharnavasam - ksepa (Koša) by Kesayasvamin (Part III, 4th, 5th and 6th Kändas). 1 0 0 No. 32-HREFHE: Kumarasambhava (Kīvya) by Kálidāsa with the two commentaries, Prakāśikā of Aruņugirinātha ind Vivarana of Nārāyaṇa lapļita (Part II, 3rd, 4th and 5th Sargas) (out of stocb) 2 8 0 ·RS. AB. . No. 33-Gerdag: Yararuoasangraha (Vvákarana) with the commentary Dipa prabha of Nārāyaṇa (out of stock). 08 0 No. 34-Aforetos: Manidarpana (Nyāya) by Rājacudāmaņimakhin. 1 4 0) No. 35-forert: Manisara (Nyåya) by Gopinàtha. 1 8 0 No. 36-SHICHAE: Kumarasambhava (Kavya) by Kāļidása with the two commentaries, Prakāśikā of Arunagirinātha and Vivarana of Nārāyaṇa Pandita (Part III, 6th, 7th and 8th Sargas). 3 0 0 N:. 37-site1047 Asaucastaka (Smộti) by Vararuci with commentary. 0 4 0 No. 38-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kośa) by Amarasimha with the commentary Tīkāsarvasva of Vandyaghațiya Sarvănanda (Part I, 1st Kāṇda). 2 0 0 No. 39-41014 Carudatta (Náuka) by Bhāsa (out of stock). 0 12 U No. 40-36ERETE Alankarasutra by Rājānaka Ruyyaka with the Alankarasarvasva of Mankhuka and its commentary by Samudrabardha (second edition). 2 8 0 No. 41-ETCHUECOH Adhyatmapatala (Ve. dānta) by A pastamba with Vivarana of Sci Sankara-Bhagavat-Pāda (out of stock). ( 4 0 No. 42-CATA Pratimanataka by Bhāsa (second edition). 1 8 0 No. 43-ATARRGRETH Namalinganusasana (Koša) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakośodghatana of KŞIrasvårnin and Tikåsarvasva of Vandyaghațiya Sarvānanda (Part II, 2nd Kanda, 1-6 vargas). 2 8 li No. 44-YEH Tantrasuddha-by Bhattaraka Vedottama (out of stock). I 4 0 ·5 RS. AS. t. No. 45-11 Prapancahrdaya. 1 0 0 No. 46--THRę: Paribhasavrtti (Vyakaraņa) by Nilakanța Díkşita. 0 8 0 No. 47-Fatah G4 Siddhantasiddhanjana (Vedänta) by Krşņānanda Sarasvati (Part I.) 1 12 No. 48-ASTIATH Do. Do. (Part II). 2 0 0 No. 49-Ticaret Goladipika (Jyotişa) by Paramesvara. 0 4 0 No. 50 --Thugai: Rasarnavasudhakara (Alankâra) by Singa Bhūpala. 3 0 0 No. bl-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kota) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakośodghățana of Kşīrasyāmin and Tikāsarvasva of Vandyaghatīya Sarvānanda (Part III, 2nd Kanda, 7-10 vargas). 200 No. 52-नामलिङ्गानुशासनम् Namalinganusasana (Kośa) by Amarasimha with the commentary Tîkâ sarvasva of Vandyaghațiya Sarvânanda (Part IV, 3rd Kâņda). 1 8 0 No. 53–2775&aure: Sabdanirnaya (Vedânta) by Prakâsâtmayatîndra. 0 126 No. 54-friefergriper: Sphotasiddhinyayavioara (Vyâkaraņa). 0 4 0 No. 65-TIFTEHAH Mattavilasaprahasana (Nataka) by Mahendravikramavarınan. (out of stock). 0 8 0 No. 56-Tall Manusyalayacandrika (Silpa) (out of stock), 0 8 0 No. 57-रघुवीरचरितम् Raghuviracarita (Kavya). 140 No. 58-सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् Siddhantasiddhanjana (Vedânta) by Krsnananda Sarasvatî (Part III). 2 ( 0 ·RB. AR. P. No. 59 amarat Nagananda (Naţuka) by Hargadeva with the commentary Vimarsinſ of Sivarama (out of stock). 3 4 0 No. 60-grafa: Laghustuti by Laghubhattâraka with the commentary of Raghavânanda. 0 8 0 No. 61-TECH Siddhantasiddhanjana (l'edânta) by Krępânanda Sarasvati (Part IV). 14 No. 62--EPHEME: Sarvamatasangraha. (out of stock). () 8 0 No. 63—fecrareciera Kiratarjuniya (Kavya) by Bhåravi with the commentary Sabdârthadīpika of Citrabhânı (1, 2 and 3 Sargas). 2 8 0 No. 64-HEET: Meghasandesa by Kálidása with the commentary Pradfpa of Dakşiņâvartanátha. 0 12 0 No. 135— Ariah Mayamata (Silpa) by Mayamuni (out of stock). 3 4 0 No. 66-ETAT Maharthamanjari (Daršana) with the commentary Parimala of Maheśvarananda. 24 0 No. 67 — Trage: Tantrasamuccaya (Tantra) by Nârâyaņa with the commentary Vimarsinſ of Sankara (Part I, 1–6 Patalās) (out of stock). 3 4 0 No. 68-aragra: Tattvaprakasa (Ăyama)•by Śrī Bhojadeva with the commentary Tâtparyadipikā of Sri Kumāra 1 12 0 No. 69-shiraprayagarafa: Isanasivagurudevapaddhati(Tantra)by İsåpasivagurudevamisra Part 1, Sâmānyapåda). 1 80 No. 70—appelsyntyaq: Aryamanjusrimulakalpa (Part 1). 28 0 ·RS. AS. P. No. 71-ENT:Tantrasamucoaya(Tantra) by Nârâyaṇa with the commentary Vimarsint of Sankara(Part II, 7--12 Patalās) (out of stock). 38 0 No. 72-fraudarafa: Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Ibanasiraguruderamisra (Part II, antrapāda). 4 00 No. 73-seachagf967: Isvarapratipattiprakasa (Vedānta) by Madhusūdanasarasvati. 04 0 No. 74-77 prefa: Yajnavalkyasmrti with the commentary Bålakridâ of isvarû pâcârya (Part I – Acara and Vyavahára Adhyâyās). 3 4 0 No. 75--TOUTEH Silparatna (Šilpa) by Srikumâra (Part I). 2 12 0 No. 76-78sexfrien: Aryamanjusrimulakalpa (Part II). 3 0 0 No. 77raraya anafa: Isanasivagurudevapaddhati (Tantra) by Isảnasiyagurudevamisra (Part Ill, Kriyā pāda 1-30 Patalās). 3 0 0 No. 78---TITORIUS Asvalayanagrhyasutra with the commentary Anávila of Haradattācārya. 2 6 0 No. 79—37arer Arthasastra of Kautalya with commentary by Mahamahopādhyāya T. Ganapati Sastri (Part I, 1 & 2 Adhikaraņās). 3 12 0 No. 80--3pefareth Do. Do. (Part II, 3—7 Adhikaraṇăs). 4 0 0 No. 81–1946kitara:Yajnavalkyasmrti with the commentary Balakrida of Visvarūpācārya (Part II. Prậyascittadhyâya). 2 0 0 No. 8-a Arthasastra of Kautalya with commentary by, Mahāmabopā. dhyāya T. Ganapati Sastri (Part III, 8--15 Adhikarapās). 3 4 0 ·8 RS. A8. P. No. 83--adrataragozarafa: Isanasivagurudovapaddhati (Tantra) by Isanasivagurudevamiśra (Part IV, Kriyapåda 31-64 Patalās and Yogapāda). 3 8 0 No. 84—377FAST afry1409: Aryamanjusrimulakalpa (Part III). 2 0 0 No. 85-Percussirea Visnusamhita · Tantra). 2 8 0 No. 86--arcat Bharatacarita (Kavya) by Kronakavi. 1 8 0 No. 87-CTTHCAR: Sangitasamayasara (Sangſta) of Sargſtå kara Pâráva deva. 1 2 0 No. 88–1679-117: Kavyaprakasa (Alankâra) of Mammatabhatta with the two commentaries, Sampradāyaprakasini of Śrí Vidyācakravartin and Sâhityacândâmaņi of Bhattigopala (Part I, 1-5 Ullåsās). 3 0 0 No. 89-Farabera: Sphotasiddhi (Vyakarana) by Bharatamiéra. 0 8 0 No. 90-मीमांसाश्लोकवार्तिकम् Mimamsaslokavartika with the corentary Käsikä of Sucaritamisra (Part 1). 8 0 No. 91-er Horasastra of Varāhainihirăcārya with the Vivarana of Rura. 3 0 0 No. 92–Tetafara Rasopanisat. 2 0 0 No. 93-चेदान्तपरिभाषा Vedantaparibhasa (Vedanta jof Dharmarājādhvarındra with the commentary Prakāśika of Peddadikzita. 1 8 0 No. 9te Brihaddesi (Sangita) of Matangamuni, 180 No. 95-uretra Ranadipika (Jyotiņa) of Kumaragamaks. 0 4 0 ·RS, A8. P. 96-ऋक्संहिता Rksamhita with the Bhasya of Skandasvămin and the commentary of Venkatamadhavārya (Part I, the 1st Adhyaya in the 1st Aştaka). 180 1. 97-नारदीयमनुसंहिता Naradiyamanusamhita (Smrti) with the Bhásya of Bhavasvá min. 2 0 0 - 98—Pencer Silparatna (Silpa) by Srl. kumāra. (Part II) 2 8 0 2. 99-मीमांसारलोकवार्तिकम् Mimamsaslokavartika (Mīmāņsā) with the commentary Kasikå of Sucaritamiéra (Part II). 2 0 0 o. 100 Fronta: Kavyaprakasa (Alankara) of Mammatabhatta with the two commentaries, Sampradayaprakäsinf of Srividyacakravartin and Sahityacadamayi of Bhattagopala. (Part II, 6-10 Ulasás). 5 0 0 No. 101--ordaitan Aryabhatiya (Jyotiga) of Aryabhatācārya with the Bhaşya of Nilakanthasomasutyan · (Part I. Gapitapăda). 2 8 0 No. 102—ferent Dattila (Sangita) of Dattilamuni. 0 4 0 No. 103–7: Hamsasandesa (Vedanta) with commentary. 08 0 No. 104-Firausal197 Sambapandasika (Stuti) with commentary. 1 1 0 No. 105-farwueta: Nidhipradipa of Siddha. Srikanthasambhu. 0 4 0 No. 106-Angrerefert Prakriyasarvasva (Vyakarana) of Sri Narayana Bhatta with cornmentary (Part 1.). To u ·RS. AS. PO No. 83--Gramanefa: Isanasivągurudevapaddhati (Tantra) by Isanasivagurudevamišra (Part IV, Kriyapåda 31-64 Patalās and Yogapada). 38 0 No. 84-317fHsgafreq: Aryamanjusrimulakalpa (Part III). 2 0 0 No. 85-ferrugerea Visnusamhita Tantra). 2 8 0 No. 86--Ray Bharatacarita (Kavya) by Kronakavi. 1 8 0 No. 87- CARTER: Sangitasamayasara (Sangita) of Sargſtakara Pâráva deva. 1 2 0 No. 88–749971: Kavyaprakasa (Alari kâra) of Mammaţabhattia with the two commentaries, Sampradayaprakasini of Sri Vidyacakravartin and Sâhi. tyacâdâmaņi of Blattgopala (Part I, 1-5 Ullâsås). 3 0 0 No. 89-Ferra: Sphotasiddhi (Vyākaraña) by Bharatainiára. 0 8 0 No. 90- Hieratami Mimamsaslokavartika with the comminentury Käsikä of Sucuritmiéra (Part I). 28 0 80 No. 11-ciler4 Horasastra of Varāhannihirăcārya with the Vivaraņa of Rudra. 3 0 0 No. 92-eurana Rasopanisat. 2 0 0 No. 33-ame HNT Vedantaparibhasa (Vedanta jof Dharmarājādhvarindra with the cominentary Prakasika of Peddidikşita. 1 8 0 No. 91 af Brihaddesi (Sangſta) of Matanyamuni, 1 8.0 No. 93-retten Rapadipika (Jyotipa) of Kumarayanakam 0 4 0 ·RS. Ab. P. No. 96-Triftar Rksamhita with the Bhasya of Skandasvămin and the commentary of Venkatamadhavarpa (Part I, the 1st Adhyâya in the 1st Astaka). 1 8 0 No. 97-नारदीयमनुसंहिता Naradiyamanusamhita (Smrti) with the Bhāşya of Bhavasvamin. 2 0 0 No. 98-freecart Silparatna (Šilpa) by Śrskumāra. (Part II ) 2 8 0 No. 99—THIERS narin Mimamsaslokavartika (Mimāmsă) with the commentary Kasikă of Sucuritamiſra (Part II). 200 No. 100-pourra: Kavyaprakasa (Alankára) of Mammatabhatta with the two commentaries, Sampradayaprakasin of Srividyacakravartin and Sahityacadámapi of Bhattagopala. (Part II, 6-10 Uìlasks). 5 0 0 No. 101-Aparan Aryabhatīya (Jyotişa) of Aryabhatācărya with the Bhagya of Nilakanthasomasutyan (Part I. Gapitapāda). 2 8 0 No. 102-free Dattila (Sangita) of Dattilamuni. 0 4 0 No. 103-igre: Hamsasandesa (Vedanta) with cominentary. 0 8 0 No. 104-Firauserie Sambapancasika (Stuti) with commentary. 1 1 0 No. 105-farrausta: Nidhipradipa of Siddha- Srikanthasambhu. 0 4 0 No. 106-oireering Prakriyasarvasva (Vyakarana) of Sri Närāyana Bhatta with cornmentary (Part 1) Too ·RS. AS. 2. No. 132-TRIT Tantropakhyana 8060 (Kavya) No. 133–34 far Udayavarmacarita. 0 4 0 No. 134-TRIERTA Yogayajnavalkya No. 135-marqandgat Sarvadarsanakaumudi by Madhavasarasvati. 1 0 0 No. 136-TECT Haramekhala of Mahuka with commentary (Part II Chapter 5) 0 8 0 No. 137-Fit Skandasariraka with commentary. No. 138-आश्वलायनगृहमन्त्रन्याल्या Asyalayanagrhyamantravyakhya of Haradattamisra. 2 80 No. 139-afererer Prakriyasaryasya Vyakaraña) of Sri Narayanubhatta with the commentary of K. Såmhasiva Sastri Purt II. No. 140--Ferran STATUH Sarasvatikanthabharana (Vyakarapa) by Bliojadeva with the commentary of Sri Närāyaṇa Dandanatha (Part III), 8 0 No. 141 - focaratt: Suktiratna bara. 2 0 0 No. 142-reglera (Erret Vastuvidya (Silpa, with the commentary of K. Mahadeva Såstri. 1 4 0 No. 143 - oyun Pasopatasutra with Pancharathabhashya of Kaundinya, 2 0 0 No. 144-arquetAgnivesyagrbyasutra ? 0 0 No .145-$ arret Kuvalayayali (Drama) by Singabh upala. 1 80 Apply to:- The Superintendent, Government Press, Trivandrum. 0 120 1

·No text on this page.