·॥ श्रीः॥
महाकविहरिचन्द्रविरचिता
जीवंधरचम्पूः ।
यस्य.श्रीनखकान्तिनाकसरितः कूर्मायतेऽनियं
सेवानम्रसुरेन्द्रवजमकुटीमाला मरालायते ।
पश्यन्निनरयोपिदम्बकततिर्मानप्रपञ्चायते
क्षोणीशाञ्जलयः पयोनमुकुलन्त्यव्यात्स वोऽग्यो जिनः ॥१॥
ीपादाक्रान्तलोकः परमहिमकरोऽनन्तसौख्यप्रबोध-
स्तापध्वान्तापनोदप्रथितनिजरुचिः सत्समूहाधिनाथः ।
श्रीमान्दिव्यध्वनिप्रोल्लसदखिलकलावल्लभो मन्मनीपा-
नीलाब्जिन्या विकास वितरतु जिनपो धीरचन्द्रमभेशः ॥२॥
हरीशपूज्योऽप्यहरीशपूज्यः सुरेशवन्द्योऽप्यसुरेशवन्द्यः ।
अनङ्गरम्योऽपि शुभाङ्गरम्यः श्रीशान्तिनाथः शुभमातनोतु ॥३॥
आयतदिव्यशरीरं शिवसौख्यकरं सुटम्भिराशास्यम् ।
रतिरागहीनमीडेऽपूर्व श्रीवर्धमानकंदर्पम् ॥ ४ ॥
लोकोप्रभागविनने मुक्तिकान्ताविराजितान् ।
नष्टकर्माष्टकान्सिद्धान्विशुद्धान्दि भावये ॥५॥
भने रत्नत्रयं प्रत्नं भव्यलोकैकभूषणम् ।
तोषणं मुक्तिकान्तायाः पूषणं ध्वान्तसन्ततः ॥ ६ ॥
वाणो कर्मरूपाणी द्रोणी संसारमलविसंतरणे ।
वेणीनितवनमाला जिनवदनाम्भोनभासुरा जीयात् ॥ ७ ॥

·२ जीवधानम्पुकाये अरन्ध्रसदृत्तमणीमनन्तगुणगुम्फिताम् । अपूर्वमालां मन्येऽहं पूर्णनार्यपरंपराम् ॥ ८ ॥ गद्यावलिः पद्यपरंपरा न प्रत्येकमप्यावहति प्रमोदम् । हप्रिकर्ष तनुते मिलित्वा द्राग्वाल्यतारुण्यवतीव कान्ता ॥ ९ ॥ या कथा भूतधात्रीशं श्रेणिकं प्रति वर्णिता । सुधर्मगणनाथेन तां वक्तुं प्रयतामहे ॥ १० ॥ मदीयवाणीरमणी चरितार्था चिरादभूत् । वत्रे जीवधरं देवं या मार्जिननायकम् ॥ ११ ॥ जीवंधरस्य चरितं दुरितस्य हन्तृ प्राप्ता मलीमसतमापि मदीयवाणी । धीररान्धिनोति नियतं मलिनाक्षनश्री- बिम्बाधरीनयनपङ्कजसंगतेव ॥ १२ ॥ अथ लवणरत्नाकरनिर्लोलकल्लोलशयकुशेशयमक्षिप्तमुक्ताविद्रुम- राजीविराजितवेलालंकते, सकलद्वीपमध्यमध्यासानेऽपि शोभातिशयन तेषामुपरि वर्तमाने, स्वमहिमनिराकतसुराधिपलोकं गगनतलचुम्बि- जम्यूविटपिकपटेन मस्तकमुद्धृत्य प्रतिक्षणमीक्षमाण इय, अपारसंसार- मंतमसान्धीरूतजीवलोकस्य पुरुषार्थचतुष्टयप्रकाशनायेव दिवाकर. युगलनिशाकरयुगलव्यागेन प्रदीपचतुष्टयमाघ्रिाणे, मूर्तीकृतलावण्य इव महीमहिलायाः, रङ्गस्थल इव श्रीलासिकालास्यस्य, प्रतिच्छन्द इब नाकलोकस्य, सकललेखलोचनमीनानामालम्वनकूपे जम्बूद्वीपे, भरत- खण्डमण्डनायमानकमलवनमधुलुब्धभृङ्गमालाव्यानेन सकललोकलोच- नबन्धनार्थमायसश्रृङ्खलामिव विभ्राणम्, परिपाकपिशङ्गकलममभरीपु- अषिश्वरीभूततया पत्रिकुलपातभयारूपीवलस्थगितपीताम्बरमिव विधा. णम, नत्र तत्र समर्पितैरभ्रंलिहीनावापरभृति तपनकालतसंतापजनित.

·३ - प्रथमो लम्रः । 'वरतया तदीयपदवीमुपसन्धद्विरिन निनसौन्दर्यसंदर्शनार्थमागतः कुलाचलैरिव उदयास्ताचलमध्यसञ्चारखिन्नस्य सरोजबन्धोविश्नमाय वेधसा विरचितैरिव धराधरैर्धान्यराशिभिरुद्वासितम्, अतिदूरप्र- दशाखावलयविलसितकिसलयकतवेन हस्तमुदस्य विचित्रपतत्रिवि- रुतैः कल्पपादपातुमिवाद्वयमानर्जन्मप्रभृति जलसेकाशुपकारेण वर्ध- केभ्यो वलाहकेभ्यः फलपुष्पादीनि समर्पयितुमिव मेघमण्डलमवल- म्बमानरुपवनतरुपण्डैमण्डितम्, विकचनीलोत्पलनयनाभिः पद्ममु- खीभिभृङ्गनालनीलालकाभिमुदितमीनलान्छनमकरीशोभितचारुचक्रप. योधराभिर्यनपुलिननधनाभिस्तटिनीवधूटीभिः परिवृतमस्ति निस्तुलं हेमाङ्गदं नाम मण्डलम् । तत्रास्ति राजनगरी जगति प्रसिद्धा यत्सालनीलमणिदीधितिरुद्धमार्गः । राहुभ्रमेण विवशस्तरणिः सहस्तेः पादैर्युतोऽपि न हि लइयति स्म सालम् ॥ १३ ॥ अम्भोमुक्चुम्बिसोधध्वजपटपवनोतसप्ताश्वरथ्य- श्रान्तः सौदामिनोनीतुलिततनुलतामानिनीमानितायाः । यस्या माणिक्यगेहप्रमृतरुचिझरीकरिपतोद्यहिताने निर्यन्नीलाश्मसालतिरमरपुरे वन्दनस्रग्बभूव ॥ १४ ॥ यस्या हरिन्मणिमयालयकान्तिनाले- व्याप्ते वलाहककुलेऽपि सहस्वरश्मिः । दूर्वाम्बुचुद्धिपतदात्मरथाश्वरोध- वेशासहः किमकरोट्रमनेऽयने द्वे ।। १५ ।। यत्सुन्दरीवदनचन्द्रविलीनचन्द्र- कान्ताश्ममोधगलितं सलिलं पिपासुः । ..

·४ जीबंधाचम्पुकाव्ये एणाङ्करहरतिवेगवशात्समेत्य भीतो रयन निरयारतसाघसिंहात् ॥ १६ ॥ यस्यामनर्यनृपमन्दिरदेहलीपु गारुल्मतर्मगगणा बहु वञ्चिताः प्राक् । हवापि कोमलतृणानि न संस्टशन्ति स्त्रीमन्दहासधवलानि चरान्ति तानि ॥ १७ ॥ उदग्रहांवालमाश्रितानां यत्राङ्गनानां नयनोत्पलश्रीः । गङ्गां सखीं स्वामवलोकितुं द्राक्स्वर्ग गता सूर्यसुतेव भाति ॥१८॥ यत्रासादपरंपराप्रतिफलद्देवाङ्गनास्वाङ्गना- भेदं दृष्टिनिमेपकौशलवशाजानाति यूनां ततिः । यहड्यशिरीगृहस्थसुदतीवकेन्दुविम्ब विधो- विम्वं चैव समीक्ष्य संशयमगात्वर्भानुरभ्रागिरे ॥ १९ ॥ यत्सौधानवलोक्य निर्जरपति इनिनिमेषोऽभव- द्यस्या वीक्ष्य सरोजशोभिपरिखां गङ्गा विषादं गता। यत्रत्यानि जिनालयानिकलयन्मेरुः स्वकार्तस्वरं . स्त्रीचक्रे चे वलद्विपं सुरपुरी यां वीक्ष्य शोकाकुला ॥२०॥ शास्ति स्म शस्तमहिमा महनीयवृत्ति-" स्तां भूपोलिमणिरजितपादपीठः । सत्यंधरसितिपतिभुवि यस्य कीर्तिः प्रत्यार्थभिः सह दिगन्तमवाप शुम्रा ॥ २१ ॥ यश्च किल संक्रन्दन इवानन्दितसुमनोगणः, अन्तक इन महि- पीसमधिउितः, वरुण इवाशान्तरक्षणः, पवन इव पद्मामादरुचिरः, हर इव महामेनानुयातः, नारायण इस वराहवपुष्कलोदयोवृतघर- - ·प्रथमो सम्बः । णीवलयः, सरोजसंभव इव सकलसारस्वतामरसभानुभूतिः, भद्रगु- गोऽप्यनागो, विबुधपतिरपि कुलीन. , सुवर्णधरोऽप्यनादित्यागः, सरमार्थपोपकवचनोऽपि नरसार्थपोषकवचनः, आगमाल्याश्रितोऽपि नागमाल्याश्रितः । कीर्तिर्यस्य दिगङ्गनाकुचतोपाटीरसंवादिनी तेज.श्री. किल तत्र कुङ्कुमकतालंकारशङ्कावहा । आज्ञा यस्य महामहीशमकुटीप्याकल्पमालायते यत्सेवा सकदथिनां परिचिता स्वर्गद्ववर्गायते ॥ २२ ॥ यस्मिञ्छासति महीमण्डलं मदमालिन्यादियोगो मत्तदन्तावलेपु, परागः कुसुमनिकरेपु, नीचमेवना निन्नगासु, आर्तवत्वं फलितव- नरानिपु, करपीडनं नितम्बिनीकुचकुम्भेपु, विविधार्थचिन्ता व्या- ख्यानकलासु, नास्तिवादो मारीमध्यप्रदेशेषु, गुणभङ्गो युद्धेपु, खल. सङ्गः कलमकुलेषु, अपाङ्गता कुरङ्गाक्षीलोचनतरङ्गेषु, मलिनमुखता मानिनीस्तनमुकुलेषु, आगमकुटिलता भुजङ्गेपु, अजिनानुरागः शूल- पाणी, सोपसर्गता धातुयु, दरिद्रभावः शातोदरीणामुदरेषु, द्विजि. हना फणिपु, पलाशिता विपिनतरुपण्डेपु, अधररागः सुदतीमुखकम- लेषु, तीक्ष्णता कोविदबुद्धिपु, कठिनता कान्ताकुचेपु, नीचता नाभि गहरेषु, विरोधः पञ्जरेपु. अपवादिता नीरोप्ठ्यकाव्येषु, घनयोगमन्नो वपावसानेपु, कलिकोपचारः कामसंतापेषु, कलहंसकुलं मीसासर. सीपु परमेवं व्यवस्थितम् । वकं चन्द्रमभं यदुनयुगमजितं यस्य गात्रं सुपार्श्व कृत्यं स्वाधीनधयं हृदि पुरुचरितं शीतलं सुव्रताव्यम् । राज्यं श्रीवर्धमानं कुलमतिविमलं कीर्तिवृन्दं त्वनन्तं सोऽयं प्रत्यक्षतीर्थश इव विनयते विश्वविद्याविनोदः ॥२३॥ " " ·जोधाचम्युका ये यत्पाणिपछववृतासिमलान्निमन्ज- च्छतुमनात्समुदितां गलबिन्दुरानिम् । तारावलोति तु वदन्ति गना मुपेत- तत्रान्यथा मकरमीनकुलीरकाः के ॥ २४ ॥ यस्य च वदनतटे कोपकुटिलितभृकुटिवटितेऽशरणतया वनं प्रनि धावमानानां प्रतिपक्षपार्थिवानां वृक्षरानिरपि वातान्दोलितशाखाहस्तेन पतत्रिविरुतेन च राजविरोधिनोऽत्र न प्रवेष्टव्या इति निषेधं कुर्वाणा तामतिकामत्सुतेषु रानापराधभयेनेव मवातकम्पमाना विशङ्कटकण्टके. न केशेषु कर्पतीति शङ्कामरयामास । यस्य प्रतिपक्षलोलाक्षीणां काननवीथिकादम्बिनीशम्पायमानतनुसंपदां वदनेषु पारिजभ्रान्त्या पपात हंसमाला, तां कराङ्गुलीभिर्निवारयन्तीनां तासां करपञ्छवानि चकर्षः कीरशाबकाः, हा हेति प्रलपन्तीनां कोकिलधान्तिभाविताः शिरस्सु कुशायितं कुर्वन्ति स्म करटाः, ततश्चलितवेणीनामेणाक्षीणां नागभ्रान्त्या कर्पन्ति स्म वेणी मयूराः, ततो देषि निःश्वासमातन्व- तीनां तद्गन्धलुब्धमुग्धमधुकरा मदान्धाः समापतन्तः पश्यन्तोऽपि नासाचम्पकं न निवृत्ता बभूवुः, गुरुतरनितम्बकुचकुम्भभारान- तानां वेधसा स्तनकलशमृष्टं काठिन्यं पादपोपु वाञ्छन्तीनां धाव- नोद्युक्तमनसां चलितपादयुगलममृतनखचन्द्रचन्द्रिकासु संमिलिताश्च- कोरा उपरुन्वन्ति स्म मार्गम्, ततो भुवि 'निपत्य लुठन्तीनां सुवर्ण सवर्णमुरोनयुगलं पचतालफलभ्रान्त्या कदर्थयन्ति वानराः, इति राजविरोधिनामरण्यमपि न शरण्यम् । किंच । यस्य प्रतापतपनेन चतुर्पु दिक्षु निःशेपिताः किल पयोनिधयःक्षणेन ।

·प्रथमो लम्म । । प्रत्यर्थिभूपसुदतीनयनाम्बुपरैः संपूरिताः पुनरतीत्य तटं दवल्गः ॥ २५ ॥ यस्य च रिपुमहिला वनमध्यमध्यासीना वनमोहनसंजातमञ्जल. मालतीलतानुकारिण्यः स्वशिशुम्यः पूर्ववासनावशेन क्रीडाराजहंस- मानयेति निभयिद्यो वाप्पाम्बुपूरपूरितवदनकमलनयनमीनप्रति- बिम्बपरिष्कृतस्तनान्तरसरोवरप्रतिफलितचन्द्रमसं निर्दिश्यायं ते हंसो ममापि विरहाग्निव्यालोढवपुपस्तथेति परिसान्त्वयामाक्षुः, कदाचि. न्मामकीनक्रीडामयूरं दर्शयेति रोदनपरवशेभ्यः स्वार्भकेभ्यो मयूरी- पुरतो नृत्यकलाविलासिनं कलापिनं निर्दिश्य तवायं शिखी ममापि तथेति सगद्गदमालपन्तिस्म । तस्य सत्यंधरस्यासीत्कान्ता कान्त्यधिदेवता । देला लावण्यपाथोधेर्विश्रुता विजयाख्यया ॥ २६ ॥ सौदामिनीव जलदं नवमञ्जरीव चूतद्रुमं कुसुमसंपदिवाद्यमासम् । ज्योत्स्नेव चन्द्रमसमच्छविभेव सर्य तं भूमिपालकमभूपयदायताक्षी ॥ २७ ॥ अस्याः पादयुगं गलश्श वदनं किंचानसाम्यं दधुः कान्तिः पाणियुगं दशौ च विदधुः पद्माधिकोल्लासताम् । वेणी गतिः कुचौ च वत हा सन्नागसंकाशता स्वीचक्रुः मुदशोऽङ्गसौष्ठवकला दरे गिरां राजते ॥ २८ ॥ अमूर्तेरप्यनङ्गस्य सत्सु सञ्जीवनेप्विव । अन्येष्वन्त.पुरेप्येपा राज्ञः प्राणा इवाभवत् ॥ २९ ॥ शृङ्गारसागरतरङ्गपरंपरां तां देवी सुसेन रमयन्नधिपो नरागाम् ।

·जीवंधरचम्पुकान्ये आनन्दसिन्धुनठरे विलुठन्सदाय गीर्वाणरानपदवीं च तृणाय मेने ॥ ३० ॥ अर्थकदा भूपालमणिरयमग्रगण्योऽपि प्राज्ञपरिपदामधिपतिरपि राजनयविदामधिकोऽपि परावरतत्चयाथात्म्यवेदिनामुदाहरणमपि स- कलसमुचिताचाराणाम् , कामपरतन्त्रितचित्ततया कृत्यासत्यमना- नानः, कर्मसारथिचोदित इव सजनवनविलसदङ्गाराय काष्ठागाराय काश्यपी दातुमियेय । ततो विदितवृत्तान्ता मूर्तिमन्त इव राज- तन्त्रमन्त्रा विवर्ता इव प्रनाभागधेयानां प्रकारा इव कुलप्रतिष्ठायाः परिणामा इव समानुरागाणां पारदृश्वानः शास्त्रपाथोनिधीनाममात्य- मुख्याः स्वयं संमन्त्र्य नरपतिमभ्येत्य समुचितं विज्ञापयामासुः । देव त्वयि प्रथितनीतिपयोधिचन्द्रे विज्ञापनं न घटते ध्रुवमस्मदीयम् । विश्वप्रसिद्धसुरभी मृगनाभिपुळे मल्लीसुमेन सुरभीकरणं यथेह ॥ ३१ ॥ अथापि रसनाकडूखण्डनाय विनिर्मिता । विज्ञप्तिः श्रोतुमधुना श्रीमन्तं संप्रतीक्षते ॥ ३२ ॥, देव श्रीमदीयभुजपरिघालालिता भूमिभामिनी भुनान्तरारोपणम्, नन्दनवनोल्लासिता हरिचन्दनलतेव वनान्तरम्, चुतवनकलिता मली- वल्लीव स्तुहिवनम्, कमलवनालया लक्ष्मीरिवार्कवनम्, अरविन्दस्य- न्दिमकरन्दमुदिता चञ्चरीकपतिरिव गोक्षुरकवनम्, सज्जनसंदोह- समम्यस्यमाना विद्येव कुदृष्टिननं नाहसि । अयं किल रानधर्मः श्रीमद्भिरवश्यं ज्ञातव्यो, यन्निनहृदयमपि सर्वथा न विश्वसनीयं किमुत जनान्तरम्, किंतु सर्वेपामपि स्वीयत्वेन विश्वसनीयत्वेन च ज्ञातव्यो यथा चन्द्रसूर्यो । .

·प्रथमो लम्बः । + धर्मार्थयुग्मं किल काममूलमिति प्रसिद्ध नृप नीतिशास्त्रे । मूले गते कामकथा कथं स्यात्केकायितं वा शिखिनि प्राणप्टे ॥३३॥ ऊर्वश्यामनुरागतः कमलभूरासावकीर्णी क्षणा- त्पावत्याः प्रणयेन चन्द्रमकुटोऽप्यर्धाङ्गनोऽनायत । विष्णुः स्त्रीषु विलोलमानसतया निन्दास्पदं सोऽप्यम- - दुद्धोऽप्येवमिति प्रतीतमखिलं देवस्य पृथ्वीपते ॥ ३४ ॥ इत्यादिनीतिप्रचुरा वाणी राज्ञो न संस्थिता । कामजरिते चित्ते क्षीरं छिद्रघटे यथा ॥ ३५ ॥ तदनन्तरमयं क्षितिपतिरिक्षुचापशरलक्ष्यतया मोहाक्रान्तचेतनः काटान्तरविदितदुराचारं काठाङ्गारमाहूयानीय च विजनं देशमेन- मुवाच । कामसाम्राज्यमस्माभिः पाल्यते यंनिरन्तरम् । तत्पाल्यतामिदं राज्यं भवतावहितात्मना ॥ ३६ ॥ इति नरपतिवाणीमाहरन्नेप तोषा- लतिवचनमुवाच श्रीमती न्यस्तभारम् । नृप न हि परिशक्नोम्यद्य वोढुं समस्तं वृषभ इव करीन्द्रेणार्पितं तुङ्गभारम् ।। ३७ ।। तुरगस्य खरो यथा विलासं गरुडस्येव गतानि कुक्कुटः । चटकः कलहंसकस्य यद्वत्तव मार्ग न हि गन्तुमुत्सहे ॥३८॥ इति सप्रश्रयमालपन्तं कुतुककोरकितस्वान्त भूपतिर्वचनान्तरमत्र न वक्तव्यमिति नियम्य, धन्योऽस्मोति तन्निदेशं शिरसि निदधानं राज्यभारे नियोज्य, प्रतिदिनमेधमानरागलतालवालायितहृदयो विप- यसाविवश. कानिचिदिनानि निनाय । अथ कदाचिदवसन्नायां निशायां वारुणीसुवासिनीकग्नलकाले- ·जोपाचम्पुभाव्य तरानतकरण्डक इव ग्रहराजदर्शनभयेन सत्वरं निर्गच्छन्त्या नि- शास्वैरिण्या निपतितताटङ्क इव नमोवारणकुम्भस्थलकलितमाक्तिकपत्र इव अपरसिन्धुपयःपूरणार्थ यामिनीकामिनोकरकलितस्फाटिकवट इष वरुणदिशापशावल्लभशुण्डादण्डच्युतसपङ्कविस इव मदनसायकशा णोपल इस पश्चिमदिशाविशालाक्षीपुष्पकन्दुक इव चरमधराधरदन्ता- पलकुम्भस्थलसंभाव्यमानशम्बरारिवत्रसेट इव निशाकरे, वीरजिन- पतिकोपानिदधानमनङ्ग कलच्छलेन निगाङ्कमारोप्य सैजिजीवि. पयेव संजीवनौपधानि गगनकाननेषु मार्गयित्वा तत्परिमार्गणायेव चरमशिखरिशिखरमधिरूढे, तत्र विरलतया वर्तमानः संध्यारुणतमः कालेयपरक्तितगगनपर्यङ्कतले निशाचन्द्रयोः क्रीडासंमर्दविलुलित- कुसुमनिकरेप्लिव म्लानतामुपगतेषु तारकानिकरेपु, निनकान्त निः- श्रीकमालोक्येव नेनतेनोविरहितेष्वौषधिनिचयेयु, अनेन कुमुदवन्धुना निनवसतिः कमलावलिर्विवत्तेति कोपादिव निशाकान्तानिष्का- न्तायां कमलायाम्, निमनायकविरहानलघूमरेखां निर्गच्छदृङ्गमाला- व्याजेनोद्वमन्तोष कुमुदिनीपु, संमोगस्वेदसलिलैः प्रशान्तं मनसि- नामि विकचकमलरजःकणैरुद्दीपयितुमिव वहति प्राभातिके मारुते, निद्रावती सा नरपालकान्ता स्वमं ददर्श स्वशुभाशुभान्तम् । अस्वमगम्यं किल भावि तस्याः स्वप्नेन गम्यं वत संबभूव ।।३९।। ततः पुरंदराशायां सन्ध्यावन्धूकसच्छविः । रुरुचे गगनाम्भोधिविद्रुमोद्यानरानिवत् ॥ ४० ॥ अयाविरासोद्दिवसाधिनाथः प्राचीवधूटीगृहरत्नदीपः । व्योमश्रियः सन्मणिकन्दुको वा सन्च्याङ्गनाया मुखकुङ्कुमका ॥४१॥ पूर्वपयोराशितैलोपान्तविराममाने पतङ्गपातभयेनेवोपरिविन्यस्त- गगनमरकतपात्रविशोभिते प्रदीप इव, पूर्ववारिधिविद्रुमच्छटाकान्ति.

·प्रथमो लम्ब' । . आरोभिरिव प्राच्यपयोनिधिसकाशाद्गनजलधिशोषणायोग्ताभिरिव बाडवानिज्वालाभिः प्रभारानिभिरनुरक्तमण्डले चण्डकरे उदयधराधर. शिखरमविरूढे, तावन्महीपालकमन्दिान्तः पिकप्रतिस्पर्विमनोज्ञकर्णाः । माबोधिकाः पेठुरुपेत्य देव्याः प्रबोधनार्थ ध्वनिभिर्गभीरैः ॥४२॥ देवि प्रभातसमयोऽयमिहाअलि ते पद्मः करविरचयन्दरफुलरूपैः। भृङ्गालिमञ्जुलरवैस्तनुते प्रवोध- गीति नृपालमणिमानसहंसकान्ते ॥ ४३ ।। देवि त्वदीयमुखपङ्कजनिर्जितश्री. श्रन्द्रो विलोचनमितं दधदेणामङ्के । अस्ताद्रिदुर्गसरणिः किल मन्दतेजा द्रावारुणीभननतश्च पतिप्यतीव ॥ १४ ॥ चलरिपुहरिदेपा रक्तसन्ध्याम्बरश्री- रविमयमणिदीपं रथ्यदुर्वासमेतम् । गगनमहितपाले कुर्वती भासताट्ये प्रगुणयति निकामं देवि ते मङ्गलानि ॥ १५ ॥ देवि स्वदीयकचडम्बरचौर्यतुङ्गा भृङ्गावली सपदि न्धनेषु । राजा निशासु रचिताद्य विसृष्टद्दष्टा त्वां स्तौति मञ्जुलरवेरुररीकुरुष्व ॥३६ ॥ पयौनधूली परियूसराङ्गः पक्षी विधूयाध वियोगखिन्नः । कोक स्वकान्ता परिरम्य तस्या कके स्वनझुं कलयन्विभाति ॥४॥ हमनलमयी शय्यां हमीव सिकताततिम् ।

·जीबंधाचम्पुकाध्ये . चान्द्री कलेव शुभ्राभ्रपति देवि नहीहि भो ॥ ४८ ॥ इत्यादिप्राबोधिकपद्यालापैमङ्गलवाद्यनिनादेश्व कादम्बिनीकलकलैः केकिकान्तेव स्वमेन प्रबुद्धपूर्वापि सा प्रबुद्धा विधाय च प्रत्यूपरुत्य- मभ्यग्रमभ्येत्यः कृतवैभातिकविधये महासुधिय गुणमन्धराय सत्यं- धराय निजकान्ताय महीकान्ताय स्वप्नादन्तमिमं निवेदयामास । आर्यपुत्र जितामित्र दृष्टाः स्वप्नास्त्रयो मृशम् । वाचालयन्ति मां चूतकोरकाः कोकिलामिव ॥ ४९ ॥ आर्यपुत्र सुत्रामविभव विभावर्याः पश्चिमे यामे कश्चन तरुरशो- कोऽपि केनचित्कुठारपाणिना. छेदनशोकं प्रापितो जातश्च हाटक. मकुटघटितो बालाशोकविटपी तत्परिसरेऽष्टापि माला दृष्टा इति । तमिमं स्वप्नोदन्तमाकर्ण्य, विचिन्त्य' च शुभाशुभोदर्कफलम्, आत्मापायशङ्काशङ्कानचितचेतनो हर्पशोकरसोन्मन्न इव चन्दनविष- रसाभ्यां मनस्यालिप्त इव 'कमलिनीकण्टककमलदलकलितपक्षः सित- पक्ष इस स्थितोऽपि, अहार्यधैर्यचातुर्यावगादमातरयमम्भोनिधिग- म्भीरः कुम्भिनीपतिरशुभफलमाद्यस्वप्ने मनसिहत्य शुभफलं स्वप्न- द्वयमन्तःकृतक्षुद्रदन्तो दन्तावल इव दन्तयुगलमुदञ्चयामास । "पुत्रं नृपालतिलकं कुलरत्नदीपं प्रामोपि देवि सुरराजदिशेव सूर्यम् । दृष्टो यतः समकुटो नबालवृक्षः कान्ता भवन्ति सलु तस्य तदएमालाः ॥ ५० ॥ श्रुत्वा च देयो श्रवणरयताक्षी पत्युर्वचः सा पुनरानमापे । निजासते मे हृदयं प्रियायस्वमस्य साध्यं प्रतिपादयाद्य ॥११॥ इति निमय उभामश्नमोदासीन्यगोत्रस्यति महीयल्लभे, तदिगितना मा कुग्गलोचना, तरङ्गितदुःखपूरपरिमिलितान्तरङ्गा करिनिनम्पिनील ·प्रथमो लम्बः । - गिरिनितम्बान्निनासनान्निपत्य भुवि लुठन्ती, स्वात्मनि दुप्पूरतया नाप्पव्याजेन प्रवहता दुःखपूरेण बहिःसावितयेव चेतनया विमुमुचे । तावन्निनकान्ताचेतनापरिमार्गणायेव गतया संज्ञया विनिर्मुक्तो नर- नाथोऽपि कथंचिलब्धसंज्ञः प्राज्ञाग्रेसरः कथंकथमपि राज्ञीमुत्थाप्य तीरातीतशोकपारावारमध्ये प्लवविप्लवविवशायास्तस्याः पोतायितं वच- नजातमुत्तरगयामास । स्वमेन दृप्टेन सरोननेत्रे किं मां विनष्टासुमितस्तनोपि । संत्रातुकामाः खलु साधुवृक्षं नराः कदाचिन्न हि निर्दहन्ति ॥१२॥ किं कल्पते कुरङ्गाक्षि शोचनं दुःखशान्तये । आतपल्लेशनाशाय पावकस्य प्रवेशवत् ॥ १३ ॥ ततो विशालाक्षि निशाकरास्ये धर्मो विपन्नाशनमातनोति । सूरो यया स्फारहिमप्रणाशं चन्द्रो यथा संतमसस्य नाशम् ॥५४॥ इत्यादिसान्त्ववचनैः कान्तां परिसान्त्वयन्लब्धाश्वासया तया समं यथापुरं नरपतिर्विषयसुखपारवश्येन रममाणः कानिचिदहान्य- तिवाहयाञ्चके | ततश्च विषयसुखपरवशस्य विशांपतेः स्वमवृत्तान्तप्रबोधनायेव सा नरपालसती, महाकविभारतीच गभीरार्थम्, शारदाव्नप्सरसीव राग. हंसम्, रत्नाकरवेलेव मणिम्, पुरन्दरहरिदिवेन्दुमण्डलम्, गिरिगुहेब सिंहकिशोरम्, हेमकरण्डिकेव रत्नम्, सिन्धुशुक्तिकेव मुक्ताफलम्, गर्भ बभार । तदा हि तस्या वदनाम्बुजातं गर्मिकस्येव यशोविलासः । अल्परहोभिः परिपाण्डरत्वमाप चन्द्रेण च सर्वसाम्यम् ॥१५॥ यथा यथासीदुदरं विवृद्धं तया तथास्याः कुनकुम्भयुग्मम् ॥ श्यामाननत्वं सममाप राज्ञा स्वमस्य पाकादनुतापका ॥ १६ ॥ 2 ·जीवंधर चम्पुकाव्ये संवृद्ध मुदरं वीक्ष्य तत्स्तनौ मलिनाननी । न सहन्त हि कठिना मध्यस्थस्यापि संपदम् ॥ १७ ॥ श्यामाननं कुचयुगं दधती वधूः सा पाथोजिनीव मधुपाञ्चितकोशयुग्मा । पड्कास्यहसमिथुना सरसीव रेने लोलम्बचुम्बितगुलुच्छयुगी लतेव ॥ १८ ॥ अन्तःस्थशिशुगाम्भीर्य · दृष्ट्वास्या नाभिमण्डलम् । लज्जयवाद्य तत्यान गाम्भीयं भूभुजा समम् ।। ५९ ।। मध्यदेशश्चकोराश्याः शिशुना वलिना तदा । भक्त्वा वलिवयं राजस्तापनाभूत्समें गुरुः ।। ६० ।। नीलाम्नानि जितान्यासञ्जय्यमद्य सिताम्बुजम् । इतीव देव्या नयनयुगलं धवलं बभौ ॥ ६१ ॥ तावत्सदोहलां महिलामिमां दृष्ट्या स्मृत्वा च दुःस्वाफलं पश्चा- त्तापपराहतस्वान्तोमहीकान्तोऽयमात्मरक्षणपरायणश्चिन्तामेवमकरीत। दुष्कर्मपरिपाकपराभूततया मया विषयानुरागापथ्यसेवनेनातिलहितानि सचिववननसंजीवनोपधानि । अथवा स्तमनयास्थानपतिनया गा. जलसेतुबन्धनसकाशया वाया। किंतु फलकालिकालिकापनय. वाञ्छेवोपहास्यतां मामोति । एवं विचिन्य धरणीरमणस्तदानी वंशस्य रक्षणविधी परिक्लप्तचित्तः । आस्थां यशस्युपरति र शरीरवृती कुम्नचीकरणमानिह पेरियन्नम् ॥६॥ मेवावलिः सुमहरी सममानना वगु मतशिगिनां शिपिाहतु' ।

·प्रथमो सम्पः ।
इत्यं विचिन्त्य किल कल्पितकेकियन्त्रं
राज्ञा विनुन्नमवरदनसंनिधाने ॥६३ ॥
राना राजवदनां महिपी विधाय
यन्त्रे तदीयवनकेशविनिर्मिताभ्रम् ।
संग्रष्टुकाम इव दीदकाललीलां
मंभोक्तमभ्रसरणा विनहार धीरः ॥ ६४ ।।
तावत्सं दुराचारः काठाङ्गारः, काठान्तरेषु शान्ताङ्गारसकाश-
भासं रागवः कृतन इत्याधयशोविलासं समानयज्ञ, संमार्जयश्च
सकलहितवृत्तिम्, राजद्रोहनियन्त्रितरित्तो निजान्तःकरणे चिन्तया-
मास । लोके पराधीनं जीवितं परमोल्स्टपदवीमवाप्तमपि सरसमो-
चाफलनोगतरमधुरक्षोराद्यपचारपरिलालितपक्षरबहशुक्रशावकनीवन-
मिर विनिन्दितम्, निनबलविभवसमानितमगेन्द्रपदसंभावितस्य
कुम्भीन्द्रकुम्भस्थलपाटनपटुतरखरनसरस्य मृगेन्द्रस्येव स्वतन्तनीवन-
मविनिन्दितमभिनन्दितमनाद्यमतिद्वद्यम्, इति ।
इत्यं मनसि संनिन्त्य कृतघ्नः सनिवेः सह ।
मंमलगितुमारेगे राजद्रोहपरायणः ॥६५॥
मातां वनमां पदं प्रदातुं मम वाणी पुर एव संनिधत्ते ।
नानाटकान्नुमंकथाना पुरतो रङ्गभुवं गता नटीन ॥६६॥
गनतोहममुद्यनं प्रतिदिनं देनं हि मां बाधने
मोहं रानि ममाचरेति तदिदं कि या मुसान्तं भवेत् ।
यहा दुःसालं ममति दगं रोलायने मन्तिा-
सतमतिरुणनियमितनियमन्याशेः ॥६॥
पातुं निर्निमानाऽपि हिनापरिनिन्दिन ।
दानाप भयानमा निद्रा मानते ॥१८॥

·जोधाचम्पुकाव्ये इत्थं कृतावहित्यात्काष्ठाङ्गारवचनबन्धात्सत्कुलप्रसूता इव वच- नीयात्, यमिनना इव प्राणिगणपरिपीडनात्, हरिणशाबका इव दावानलज्वालात, राजहंसा इव घनाघनघनगर्जितात्, -दरिद्रा इव दुर्भिक्षयोगात्, सभास्तारास्तत्र तत्रसुः । तत्र राजनयराजितचितो धर्मदत्तसचिवस्तमूचिवान् । स्वामिभक्तिपरिवर्धितवाणीमात्मनीवितविनाशरूपाणीम् ॥ ६९ ॥ 'माणा नृपालाः सकलप्रजानां यत्तेपु सत्स्वेव च जीवनानि । भूपेषु या दोहविधानचिन्ता सर्वप्रजास्वेव रूंता भवित्री ॥ ७० ॥ 'समस्तपातकानां हि सामानाधिकरण्यभूः । राजद्रुगेव भविता सर्वद्रोहित्वसंभवात् ॥ ७१ ।। राज्ञो विरोधो वंशस्य विनाशाय भविष्यति । ध्वान्तं राजविरोधेन सर्वत्र हि निरस्यते ॥ ७२ ।। हाय लोकस्य धराधिनाथः लिभाति नित्यं परिपालनेन । छायाश्रितानां परिपालनाय तरुर्यथामोति रविप्रतापम् ॥ ७३ ॥ इति नीतिविदां वरिष्ठस्य सचिवप्रेष्ठस्य वचनं पित्तोपहत इव मधुरतरक्षीरं राजद्रोहगुरुद्रोहादिषु बद्धान्तरङ्गः काठाङ्गारः स्वहितं मनसि न चकार, चकार च विकारजनितविद्वेपम् । स्यालस्तदीयो मथनाभिधानो वाणी रुतमस्य हिताममस्त । काकः स्फुरालम्बफलप्रसूतिमास्वादनीयां बहुमन्यने हि ॥ ७४ ॥ अथ सोऽपि काष्टाङ्गारस्तत्काल एव नरपालनिघांसानिमः स्तरः करटतटविलुठन्मदधाराव्यानेन वहीः कल्लोलिनीरुद्धमाद्भिरिव धराधरे- गन्धसिन्धुरेः सेन्यसागरतरहॅरिव रगत्तुरङ्गे रयविजितरविरथैरमिन- रपेनचन्दनतरुकोटरान्निर्गच्छन्ती नगीरिय रूपाणालताः समुह शिः पादानेः परिशोभमानां सेना नरेन्द्रमन्दिररोषनाय समादिदेश ।

·प्रथमो लम्बः ।
१७
समुन्ज नृम्भे संभूतस्तदा दुन्दुभिनिस्वनः ।।
धुन्वन्निव धरामीचालयन्दलयनमः ॥ ७५ ॥
ततो नटदूटाटोपवटितभुजास्फोटचटुलरवनिष्ठुरेण मदवारणकण्ठ-
स्वघण्टायोपभैरयेण कण्ठीरवरवकुण्ठनपटुपोषितहयहपितभीपगखरत-
रखुरपुटबद्दनकुटिमननितकठोरध्वनिनिर्भरण पदातिततिपादाहति-
प्रोतभूरिभरवभीकरण सन्ततपरिस्पन्दन्मदमन्दवेगस्यन्दनचक्र-
चीत्कारमेदुरेण धानुककरकलितधनुष्टंकारकर्कशेन प्रतिध्वानित-
कुलाचलकन्दरकुलेन कोलाहलेन भारतं तस्य बलं भूपतिभवनमुपरु-
रोय ।
दोवारिकस्य वननादुपरोधकृत्य-
माकर्ण्य कर्णपरुपं पुरुषाधिराजः ।
रोपेण चूषितशुचा स हि धीरधीरः
पञ्चाननासनतलादुदतिष्ठतायम् ॥ ७६ ॥
तावत्प्रतिष्ठमानं प्राणकान्तमनुसृत्य कृतप्रयाणान्प्राणान्परिमार्गितु-
मिव भूमो निपतितां तां निर्भरगर्मभरतान्तामालोक्य पुनर्व्यवर्तिष्ट
नरवरिष्ठः ।
प्राबोधयच्च पृथ्वीशः कथंचिलब्धचेतनाम् ।
देवी ज्ञानं हि दुःखाधितरणे तरणीयते ॥ ७७ ॥
शम्पानिभा संपदिदं शरीरं चलं प्रभुत्वं जलवुद्धदाभम् ।
तारुण्यमारण्यसरित्सकाशं सयिष्णुनाशो हि न शोचनीयः॥७८॥
संयुक्तयोवियोगो हि संध्याचन्द्रमसोरिव ।
रक्तयोरपि दंपत्योभविता नियतेर्वशात् ॥ ७९ ॥
बन्धुत्वं शत्रुमूयं च कल्पनाशिल्पिनिर्मितम् ।
अनादौ सति संसारे तवयं कस्य केन न ॥ ८ ॥

·१८. जीपंधरवम्युकाव्य इति नरनाथवचनपरिपाटी निष्पत्तलोहपतितपारिधारेव शोका- नलज्वालालीहे. देव्या मनसि किंचिदप्यातामनापादयन्ती निर्दग्ध- भूप्युप्तबीनरानिरिय विफला बभूव । राजा समारोप्य शिखण्डियन्त्रमापतसत्यां सरसीरुहाक्षीम् । संभ्रामयामास च मेवमार्गे हा हा वत रविविपाकः il<१॥ अथ कलापियन्ने क्लाहकमार्गमधिरूदे, मृगेन्द्र इव गिरिक- न्दरान्मन्दिरा निर्गत्य, निखिलपरिवारविकलो वसुधापतिरसहाय एप ' रणाङ्गगमवतीर्य, धैयर्यावगाहृदयस्तत्राभ्यमित्रीणं शानव- मन्त्रिणं संगरसंनदं निध्याय, क्रोधपरतन्त्रितचित्तो योडुमुपचंक्राम | चण्डवात इवाम्भोदान्मण्डलाधिपतिर्भटान् ।। निनाय कान्दिशीकत्वं पञ्चाननपराक्रमः ॥ ८२ ।। निगाय मन्त्रिणं वीरो जनानामधिपस्ततः । जन्यानिराभ्रतिग्मांशुर्जयश्रीप्राणवल्लभः ॥ ८३ ॥ अथ काष्टाङ्गारोऽपि संगरे, निनामात्यभङ्गं निशन्य, तरङ्गित- क्रोधकुटिलितभृकुटीविटङ्कः सामनसमानवामिपादातशवलेन क्लेन सनायो नरनाथमभिगम्य, बहुधा युद्ध्या, वैराग्यायत्तचित्ततया प्राणिगणवधविरतं तं वयस्य इव-स्वःस्थतां निनाय । स्वर्ग भूयो रगहा राज्यलक्ष्मी भेरीशव्दा शं. च.देव्याः । पोराशीकं पण्डिताः स्त्रीविरक्ति जन्यं शान्ति योगपद्यात्प्रपेदे।।८४॥ ततश्च कुगपकवलनार्य मिलितनिःशङ्ककडूकाकसङ्कुलमम्पर्णसंज्व- लचिताचक्रज्वालासंतप्ततया निजाग्रभागसमारोपितपाटचरगलनिरर्गल- निर्गललोहितधारासंसर्गसनातचुकारिधूम्यसञ्छादितैः शूलेः समाकी- ण सामिदग्वं शव चिताहुतवहादारुप्य खण्डशो विच्छिद्य खादन्ती.. नां डाकिनीनां कोलाहलेन कटाग्निदह्यमाननृकरोटिपटुचटात्कारेण च

·प्रथमा तम्म ।
मीकरं तत्पुरप्रेतागारमवलोकमाना सा नरदेवमहिषी मूर्छापहृतचेतना
वभूव ।
अमानती कमलपारवश्यात्प्रसूतिपीडां नरपालगाया ।
मासे तदा वैननने दिनेऽस्मिन्प्रासत मर्नु तपनं यथा द्यो. ॥८॥
तदा जनकराज्यश्री ईष्टुं मूर्तिमिवास्थिता ।
सुतस्य भाग्यसंपट्टा देवता काचिदागता ॥ ८६ ॥
-दिशि दिशि विसरद्भिः पुत्रतेनोविलासे.
बलतिमिरजाले नाशित तत्क्षणेन ।
पिलसितमणिरूपा देवताक्लप्तरूपा'
सुतरुचिपरिभूता मङ्गलार्था बभूवु ॥ ८७ ॥
तत्या मुखेन्दोरवलोकनन शोकाम्बुम्वृिद्धिमवाप देव्या ।
अभ्यग्रभाव किल बान्धवानां सुखस्य दु खस्य च वृद्धि हेतु ॥८॥
हा मनोनाकाररूप हा महागुणमणिद्वीप हा मानसविहारराज-
हंसस्वरूप हा मदनलिचतुरभूप मम प्राणेकरूप झासि क्कासीति
विलपती शोकविषमोहिताङ्गी लताङ्गी तां देवतापि लोकोत्तरतोको
त्तममहिमवर्णनपीयूपपरिपेचनेन समुज्जीवयन्ती सुवर्णमवणेपु
तदीयाङ्गेषु लसदूर्गाप्रमुखविलक्षणलक्षणप्रदर्शनेन प्रत्याययन्ती तनु-
जवर्धनोपायचिन्तासंतमसदूरीकरणधीरतरमित्थं गिरमुत्थापयामास ।
पुत्रस्य वर्षनविधौ विजहाहि चिन्ता
संवर्धयिष्यति सुतं तव कश्चिदेनम् ।
चन्द्रश्वकोरमिव चूततर्यथा का
वालं पिकं कमलिनीविसरो मरालम्
तदात्व एवात्र मृतं तनूनं विमृज्य गन्धोत्कटवेश्यनाथ ॥
योगीन्द्रवाक्यस्मरणेन सूनुं गवेपयन्लोचनगोचराऽभूत् ॥९० ॥

·जोपरयम्पुकाव्ये . तं दृष्ट्या देवतावाक्यं प्रमाणं निश्चिकाय सा | संवादेन हि सर्वेषां प्रामाण्यमवगम्यते ॥ ९ ॥ ततो महीकान्तकान्ता, निनान्तरङ्गरविकान्तनाज्वल्यमाननियविन- योगशोकानलकीलाकलापं तनयसुन्दरवदनचन्दिरालोकेन शमयि- प्यन्ती, सरोजलोद्धृतशफरीव विना शिशुना स्थातुं क्षणमपारयन्त्यपि देवतावचनजनितविस्तम्भभावेन गत्यन्तराभावेन च गन्धोत्कट श्रेष्ठि- समर्पणाय कथं कथमप्यनुमतिमापाद्यमाना, स्वभावत एव समु. द्रमपि निनिद्राणतेनसां पुत्रं पित्रीयमुद्रया समुद्रं विधाय, विधाव च पुरतो, देवतया सह सहसान्तरधात् । पितृवनवनमध्ये बालसूर्यप्रकाश सुतमतिवितताम्यां लोचनाभ्यां पिबन्सः । तृपित इव सरोऽम्भश्चातको यद्वदभ्र. मसृतनलकणालि नातृपद्वैश्यनाथः ॥ १२ ॥ अयं च, एपोऽन्वेपिजन इव महानिधि महोशसुतमासाद्य, सद्य एवाङरितपुलकापदेशेन हृदयालवालसनातमञ्जुलमोदलताकोर- कानिव विभ्राणः, मोतेः परां कोटिमात्मजं चादधानः, तदङ्गस्पर्श मुखपारवश्येन प्रमदजलनिधिमन्न इव, हृदयान्तरे मलयजरसलिप्त इव, हिमवालुकादीर्घिकानिमज्जन्मूर्तिरिव, मोहाक्रान्त इव, निद्राण इय, मत्त इव, परिमूढेन्द्रियगण इव, निमीलित नेतन्य इव, आनन्दपरंपरायाः परां काष्ठांमातिष्ठमानो, जीवेत्याद्याशीर्वचनमाकर्ण्य, तमनगरू पधेयं महाभागधेयमङ्गजं तन्नामधेयेनालंचकार । ततः स्वकीयावसथं समेत्य वणिवपतिः कुछ इवावभाषे । जीवन्तमप्यात्मनमद्य मते विना परीक्षा मृतक किमात्य ॥१३॥ यहा संभ्रान्तचित्तानां वनितानां स्वभावतः ।

·प्रथमो लम्बः । युक्तं न कि कुमारस्य मारान्तत्वप्रकल्पनम् ॥९४ ॥ इत्यादिवचनसायकेन निजनायकेन समर्पितं नयनानन्दनं नन्दनं सुनन्दापि समाददाना तदङ्गसौष्ठवकलावलोकनजनितदृष्टिदोपपरिहा- रायेव तरलतरकटाक्षनीलोत्पलदाममेचकरुचिवीचिकाविचितमातेने । पायंपायं नयनचपकै रूपलावण्यलक्ष्मी सोधी धारां प्रकृतिमधुरां वैश्यनायापती तौ । स्पर्शस्पर्श कसममृदुलं विग्रहं तस्य सूनो- स्तृप्ति प्राप्यानितरसुलभा प्रापतुर्विस्मयाब्धिम् ॥ ९५ ॥ देवता च महिपीतनुवल्लयाः साम्यमाश्रमलतास्विव द्रष्टुम् । वान्धवालयपराङ्मुखीमिमां दण्डकावननिवासमनैपीत् ॥ ९६ ॥ अथ समीहितार्थसिद्धिजनिततोपकलितायां देवतायां सव्याजम- न्तर्हितायामियं च राजपनी नैनमानससरोवरे सन्ततविकचजिनपाद- पयोनविशोभिते नन्दनराजहंसं संक्रीडयामास । या हंससतूलशयनस्थलतान्तवृन्त- शासहा पुरि पुराननि काननान्ते । दर्भेषु हन्त शयनं बहुमन्यते स्म सा मालतीकुसुमकोमलगात्रवली ॥९७ पुरेऽपि मानिनीवारतोषितायाः सतीमणेः । काननेऽजनि नीवारोऽप्याहारोऽस्याः किमतम् ।। ९८ ॥ तावन्नन्दनसमागमसंजातमोदबन्धोत्कटेन तंतन्यमानं महोत्सव. सार्थमात्मार्थ गणयता सकलसद्धर्मपरमकाष्टाङ्गारेण काठाङ्गारेण दापितमर्थनातं तत्क्षणजातैस्तदाज्ञासमानांतरितरैरपत्यैः सह लब्ध्वा- यमूरुनपतिरितरात्मनेः समें निजात्मजमविशेषेण वर्धयामास । यथा यथा जीवकयामिनीशो विवृद्धिमागाद्विलसत्कलापः ।

·जोर्वधरचम्पुकाव्ये तथा तथावर्धत मोदवार्धिरुढेलमूरव्यनिकायभर्तुः ।। ९९ ॥ उत्तानशयने विभ्रन्मुष्टिं तुष्टिकरः सुतः । उद्यत्कुड्मलयुग्मश्रीपद्माकरतुलां दधौ ॥ १० ॥ मुग्धस्मितं मुखसरोनगलन्मरन्द- धारानुकारि मुखचन्दिरचन्द्रकाभम् । पिलोः प्रमोदकरमेप वभार सूनुः कीर्तेर्विकासमिव हासमिवास्यलक्ष्म्याः ॥१०१ ॥ पयोधरं धयन्सूनुः पयो गण्डूपितं मुहुः । उद्गिरन्कीर्तिकल्लोलं किरन्निव विदिद्युते ॥ १०२ ।। सक्षरन्स हि जानुभ्याममले मणिकुटिमे ।.. प्रतिबिम्ब परापत्य बुद्धया संताडयन्त्रभो ॥ १०३ ॥ क्रमेण सोऽयं मणिकुटिमाङ्गणे नखस्फुरत्काञ्चिझरीभिरश्चिते । स्खलत्पदं कोमलपादपङ्कजक्रम ततान प्रसवास्तृते यथा ॥१०४॥ तावत्सुनन्दापि जलगर्भेव कादम्बिनी, रत्नगर्भव वसुमती फल- गर्भेव वल्लरी तेजोगर्भव शुनासीरकाठा श्रेष्ठिसती शनैरन्तवत्नीधुरामा- विधाणा क्रमेण नवमासेप्यतीतेषु नन्दाव्यं नाम नन्दनं मनयामास । तत्सौभ्रात्रेण विभ्राजन्मन्मनालापलालितः । जीवकस्तनयैरन्येच्दा चिक्रीड पांसुपु ॥ १०६.॥ 'अथ पञ्चमे वयसि सञ्चरन्प्रत्यक्षपञ्चशरः समुदचितव्यक्त वचनप्रपञ्च : सयमागतस्य सकलकलाकल्लोलिनीशैलस्यायनन्दि- नामधेयस्यानार्यवर्यस्योपकण्ठे कण्ठीरवकिशोरारुतिरयं प्रत्यूहव्यह- परिहाराय परिकलितसिन्धनमस्यः सिद्धमातृकाप्रसिद्धां सरस्वती परि. शीलयामास । लेभे जीवंधरो वाणी कमनिनितप्तिन्धुरः । -

·द्वितीयो लम्यः ।
नमस्पन गुरुं सोऽयं मनस्यमितभक्तित: ॥१०६।।
इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुजीवधरे
सरस्वतीलम्भो नाम प्रथमो लम्बः ।
M
द्वितीयो लम्बः ।
.
अथ हृद्यतमं किंचन विद्यासदनमासाद्य वयस्यसंसदवतंसितं,
जीवंधरः सकलफलाकलापरपरकलाविलुब्धैरिव स्वयं निवासगृहतयां
परिगृहीतादखिलपण्डिताखण्डलादस्मादाचार्यवर्यादखिलाः कलाः, व-
सन्तादिव वनप्रियः कलरवलीलाः, घनसमयादिव केकिलरुणः
केकाः, अध्यगीष्ट ।
तश्चित्ताम्बुनमापेदे सूर्योलोकाद्विनिद्रताम् ।
प्रासूत च कलाजालमकरन्दारी ततः ॥ १ ॥
समस्तविद्यावनितासमागमे निरस्तविना गुरुभक्तिरेव ।
त्रिलोभनीयस्य वधूभिरन्तत सुतस्य तस्य प्रबभूव ती ॥ २॥
पराभते जीवंधरशशभृता पर्वशशिनि
कलाचातुर्गुण्याद्विलसदमृतं वाचमगमत् ।
मुवं कान्तिः प्राप्ता सकलजगदानन्दकरता
तदीयाई मापत्पदनखमभूत्सोऽपि शशभृत् ॥ ३ ॥
इनि निजविद्याललितलतामस्य हृदयालबालपछविनामवलोक्य,
प्रीत परा काटामधिनिमान' प्रसन्नचित्तवृत्तिरयं सूरिः, एक्टा-
जिन निनप्रान्तमानमन्तमन्त शामिनमित्थमचीकथन् ।
श्रुताम्बु।' पारगत शृणु तं प्रवीग कस्यापि चरित्रभावम् ।
अवाप्य य श्रौत्रपशन निस दशानटीनन्नमत्रधार ॥ ॥

·जीबंधरचम्पुकाध्ये विद्याधराणां विनिवासलोके कालं नृपः कश्चिदनीगमद्यः । रुत्येन नाम्नापि च लोकपालो विद्याधरोऽभूद्विवुधेश्वरोपि ॥ ३॥ एकदा महीपतिरयमुदयशिखरिशेखरं हरिदश्व इव हर्यासनम- लङ्कुर्वन, गगमनलधिनलनीलीपटलमिव वियद्वनविहरमाणस्तम्घेरम- मिव सुरलोकसमारोहणार्थमाकलितसोपाननीलोपलमिव कंचन जलधरं नीलमपि नयनेन पतिमातन्वन्, क्षीवाणां क्षितिपानामैश्वर्य क्षणक्षीण- मिति बोधयन्तमिव तत्क्षणमन्तर्हितमवलोक्य निननन्दनक्षिप्तराज्य: भारो विजृम्भितवैराग्यसाम्राज्यप्रतिष्ठामधितिधन्, सकलसांसारिकदुः- खशमनदीक्षां जैनी दीक्षामाससाद । तपाति भूपः स हि तप्यमानस्तपस्यया प्रापितरुग्विलासः । विपाकतः सञ्चितकर्मणां तद्भुगन्तरं भस्मकमाटिटीके ॥६॥ तदनु दिने दिने प्रवर्धमानं भस्मकरोगमल्पेन तपसा निस्फुलिङ्गेने. वाईन्धनं खद्योतेनेव संतमसं नखरजिकयेव महारण्यं शमयितुमशक्नु- वानः, पूर्व राज्यमिव तपःसाम्राज्यमपि परित्यजन्, पापण्डितपसा समा. च्छादितः, खैराहारान्नाफल इन गुल्मान्तर्हितो विकिरान्समाददानो यथेष्टमवर्तिष्ट । तदनु नगरारामं सोऽयं जगाम दृढक्षुधा क्वचिदविरलैरक्ताशोकोल्छसन्नवपछवैः । विशदवियतः सन्ध्यारागाञ्चितस्य सुलक्षणं कचन कुसुमैरन्यारामान्हसन्तमिव स्थितम् ॥ ७ ॥ यस्मिन्पिके पञ्चममञ्जगानं समाश्रिते मन्दमरुद्भुकुंसः । आनाटयत्याततभृङ्गनादकलारवां लोललतावधूटीम् ॥ ८ ॥ यश्च किल कुरनिनिरन्तरनियतत्युप्पपरिप्नतया वनदेवतासमा- गवनाय विस्तृतदुकुलसंस्तरणमिव विभ्राणः, कनन कुस्मामपान- ·द्वितीयो लम्बः । मतमधुपान्धीरतनया समुदश्चिताअनपुअमिव संदधानः, क्वचिद- निविततकडेलोपल्लवनल्लनरुचिझरीविराजिततया निजानुरागं प्रकटय- निव, कचन विकचकोकनदकान्तिसंफ्रान्तसरोवरशेभिततया कुङ्कुम- क्षादझरमिव समाकलयन्, कुत्रचन डोलार्थमिव लताप्रतानमातन्वन्न- दृश्यत् । सुतान्तरेस्तत्र समाचरन्तं क्रीडां भवन्तं स हि संददर्श । नक्षत्रवृन्दैः परिशोभमानं यथा सुराणां पथि वालचन्द्रम् ॥ ९ ॥ कियद्विदूरं पुरमित्यनेन एटो गिरं स्त्रं मधुरामुक्क्य । मुग्वेऽम्बुनभ्रान्तिपतहिरेफांस्तन्वन्मितान्दन्तमणिप्रभाभिः ॥१०॥ नगरोपवने बालक्रीडासमवलोकनात् । पुरमासनवृत्तीति वृद्धो नानुमिनोति कः ॥ ११ ॥ धूमदर्शनतो वह्नि नावगच्छति कः पुमान् । शीते वाते समायाते कः समीपे जलस्थितिम् ॥ १२ ॥ इत्यादिवचनपीयूषधाराससकेन त्वदीयरूपलक्षणसंपदवलोकन- जनितसुखबीजेन च हृदयालवालजनितमोतिप्रतानिनी तावकान्वय- निश्चयेन पुष्पितां चिकीर्षु दुईपनाठरदहनवाघां शिशमयिपुमाहा- रयाजापरनन्त्रितमानसमेनं कुहनातापसं भवान्भवनमानीय तदीय- भोजनरूते पौरोगवमादिदेश । तदनु त्वयि भोजनाय यत्नं रुतवत्यारभतान्नमेप भोत्तुम् । नव वाड्मयगोस्त नीविमिश्रं मुखशोभामृनपानकं पिपासुः ॥१३॥ तावदर्भकस्वभावेन सर्वमुष्णमिदं कथं मुझेऽहमिति रोदनव- शेन नयनकायुगसातमकरन्दपूरकानुकारिणीभिरश्चधाराभिनयन. कम दवास्तव्यलक्ष्मीवक्ष स्थलस्थपुटितमालामुक्ता इव किरन्तं भवन्तं समीक्ष्य, भिक्षुग्ध विश्वातिशायिमनिममाहितस्य भृशमपरोदन- ४ ·२६ जीपंधरंचम्पुकान्ये निदानस्यापि तव रोदनं कथमिति चित्रभित्तीयते चित्तमित्यावमापे । श्रुत्वा वाणी तस्य मन्दस्मितेन तन्वन्निर्यत्सीरधारेति शङ्काम् | इत्थं वाचामाचचक्षे भवान्वै मोचामाध्वीमाधुरीमादधानाम् ॥ १४ ॥ श्लेप्मच्छेदो नयनयुगलीनिर्मलत्वं च नासा- शिवाणानां भुवि निपतनं कोणता भोज्यवर्गे । शीपबद्धभ्रमकरपयोदोपवावानिवृत्ति. रन्येऽप्यस्मिन्परिचितगुणा रोदने संभवन्ति ॥ १५ ॥ इति वचनमयसुधां श्रवणपुटे सिञ्चता भिक्षोरपारबुभुक्षासमी- क्षणमनितवेलक्ष्यप्रापितनोषयावेन करुणावरुणालयेन भवता वितीर्णन, शयकुशेशयकररुहरुचिसुरसरिविण्डीरखण्डायमानम्, करकल्पतरु. स्तबकशङ्कावहं नखचन्द्रः सह परिचयाय समागतचन्द्रयिम्बसंभावना- संपादकम्, आशातरङ्गिणीशोपणशारदसमयखण्डायितं करकवलमा- स्वाद्य, सद्य एव तृप्तिमापन्नः कर्मन्दी, संदीपितनठरदहनशमनेन महोपकारं मन्यमानः, परमनन्यसामान्यसोजन्यतया परमोत्सए- फलां कलां तुभ्यं प्रतिपादयामास । विद्यावल्ली प्रात्रसुक्षेत्रदत्ता प्रज्ञाप्तिक्ता सूक्तिभिः पुष्पिता च । आशायोपित्कर्णभूपायमाणां कीर्तिप्रोद्यन्मअरीमादधाति ।।१६॥ विद्याकल्पतरुः समुन्नतिमितः प्राप्तोऽपि गम्यो नतेः पुप्पाण्यत्र समेत्य मञ्जलमहोऽमुत्र मसूते फलम् । किंचायं खलु मूलमाश्रितवतां संतापमन्तस्तनो. त्यूल संचरतां नृणां पुनरसो तापं धुनीतेनमाम् ॥१७॥ इति गुरोरुदन्तमाकर्ण्य फर्णरसायनम्, मोनमेवोत्तरमादधानो, यदन. पनने मानसमरसि च प्रश्रयमृणालोगधिमुखमादधतीं शेयोपाच्या. यिकामराली खेलयन, गुरुशुद्धितिज्ञानेन लगमणिपरिधिमान.

·२७ , द्वितीयो लम्बः। नेव मोदनलधेः परं पारं गतोऽपि, गुरूपदिष्टे सागारधर्मसागरे ममन्न सन्जनहृदयचन्दनो नन्दनः । तदनु विजनं देशं नीत्वा गुरुः सुतपुङ्गवं व्यवृणुत गिरा राजोदन्तं दुरन्तमिदंतया । विदितजनकोदन्तः सत्यंधरस्य सुतस्तदा सुलभननुपा रोपेणासीज्जगन्ति दहन्निय ॥ १८ ॥ एवं गुरुवचनेन स्वस्थ राजपुत्रत्वं काष्ठाङ्गारस्य रामहन्तृत्वं च निश्चित्य, समेघमानक्रोधधनञ्जयस्येव संदीपितशराग्नेरपि तमेनमिन्धनं चिकीर्षुः, क्रोधान्धगन्धसिन्धुर इव गुरुणा दुर्निवारसरमससन्नाहः सात्यंधरिः, बन्धुरयुद्धारम्भसंरम्भान्न विरराम । गुरुरपि तदीयदुर्धमिर्प- विस्तारितसमरसंरम्भमवलोक्य, न पुनरयमन्यथा विस्मतीति निश्चय- मणिं हृदयपुटपेटके निधाय, वत्स वत्सरमेकं क्षमैव , महां गुरुदक्षिणा विधेयेति, कथंकथमपि सात्यंधेरेरायोधनसन्नाहसंधान निवारयामास । न कार्यः क्रोधोऽयं श्रुतजलधिमर्मकहृदये- न चेयर्था शास्त्रे परिचयकलाचारविधुरा । निने पाणी दीपे लसति भुवि कूपे निपततां फलं किं तेन स्यादिति गुरुरथोऽशिक्षयदमुम् ॥ १९ ॥ इत्यादिनीतिपदवीमाशास्य, तमाश्वस्य, विश्वातिशायिनं पन्थान- मास्कन्दितुममन्दादरमेदुरे तस्मिन्गुरुवरे गतवति तपोवनम्, पश्चि- मपयोधिवेलावनमिव भास्वति, जीवंधरस्तत्स्मरणसंधुक्षितगुरुविरहशो- काशुशुक्षणिं तत्त्वज्ञानपयःपूरेण निर्वापयामास । तावत्तारुण्यलक्ष्मीपतनयतनुं प्राप वल्ली यथा वा पुष्पश्रीः पारिजातस्थितिमिव विबुधाशास्यवासन्तलक्ष्मीः ।

·२ ' ਤੇ गवाम्भोभिवेलां शरदिव शशिनो मण्डलीमनिपाली प्रातः सूर्यप्रमेवामलकुमुदनी शारदी कौमुदीव ।। २ ।। सौन्दर्यस्य परा काष्ठा गृङ्गारस्य परा गतिः । खनिः कलानां गस्यासीन्मृतिगनन्ददायिनी ॥ २१ ॥ यस्य च रूपमादिमोदाहरणं रूपसंपन्नवहानाम, अघिदेवनं कान्तिसंपदाम, संजीवनोप सौन्दर्गस्य, सङ्केतसदनं शृङ्गारस्य, नोवितरसः सारस्यसारस्य, फेल्वभवनं कलानाम्, शिक्षास्थानं नमविलासानाम, शृङ्गाटक संगीतविद्यानाम्, आकर्षणोपथमायताक्षी- गायनानाम्, बन्धनगृहं युवतिजनमानसानाम, सेचनकं सकलजनलोचना- नाम्, अगोनरपदं कविवचनानाम्, अकुरक्षेत्र कीर्तिस्फूर्तीनाम्, आवा- सस्थलं जयलक्ष्मीविलासानाम्, आस्थामन्दिरं लक्ष्मी सरस्वयोः, सञ्चर- दिन सकलनयनसुखम्, सचेतनमिव महामहिलाभाग्यम्, साकारमिव प्रतापपटलम्, सनीवमिव गाम्भीर्यम्, सोमूतमिव शौर्यम, रारूप- श्रेयमिय कुरुवंशभागधेयम्, वेधसः सकळशिल्पनैपुण्यप्रदर्शनमुद- म्भत । अयेकदा व्याधननाधिराजो मयांकात प्राप्त इवान्धकारः । सत्येन नानापि च कालकूटः सेनायुतो गाः सकला जहार ॥ २२ ॥ तदनु गोपाक्रोशवशविदितवृतान्तः काठाङ्गारोऽपि, असमानता- मवहां मृगाधिप इव शृगालस्तामसहमानः, अन्तर्दीप्यमानक्रोधा- मलायालाभिरिव पाटलरुचिभिराकान्तबदनः, शानवनितम्बिनीगर्भ- समाविभूताभकनिर्भेदनपटुतरभैरीभांकारेस्तिरोहित्पारावाररवम्, काल. कुटापदेशेन पुजीभूतस्य तिमिरस्य संहरणाय विधात्रा विरनितेरनेक- विवस्वन्मण्डलमण्डितेरुदयानलेरिव कनकखेटककलितकुम्भस्थले- दन्तावले, संदानितलोहखलीनवदनविलनिर्गलडालामफेनिलानन- ·द्वितीयो सम्पः । नया जन्याजिरकरिष्यमाणसपत्नयशःपानमनुकुर्वद्विरिवादिः, रथ- कम्यया, पादातेन च, समणिकमनीकम्, कालकूटरलपाटनाय माहिणोत्। घरूथिनी वीक्ष्य स कालकूट: वकं पुरोधाय बलं चचाल | प्रत्यथिसेन्यं परितो दिधक्षुः कोपामिना मृत्युरिव क्षणेन ॥२३॥ तदनु मिलितं सैन्यद्वन्द्वं चलादुपचक्रमे समरमतुलं पत्रिव्रातैर्विदीर्णपरस्परम् । चलदसिलतापांतर्मितीभकुम्भविनिर्गल- न्मणिगणविभापूरर्दीनं रजोऽन्वितमप्यलम् ॥ २४ ॥ तदानीम्, अमित्रकरकलितमण्डलामखण्डिसगण्डतलनिःसरदसृग्धा- रारागितगनतायां गेरिकधातुनिःमृतनिझर शोभितोभयभागधराधरानु- कारिण्याम, मनकीलालपविलसमराजिरे निजखुरनिमज्जनशङ्कत्येन गगनगमनतुङ्गेषु निपादिननविपादभङ्गेषु तुरङ्गेपु नाम्नेव कृत्येन चं मदोत्कटकरटिवटायां हरिरिति विख्याति प्रख्यापयत्सु, करलावद- नहोनालक्ष्यशरसन्धानमोक्षणकालेपु सदा समारोपितशरासनतयालेख्य- लिग्विविय धानुप्फेपु पदगगनतल चराचरकरालकरवालखण्डितमस्त- निकरप्वतिदूरमुत्पत्य गगननलधिशतपत्रशङ्काकरेषु, पुरुषद्वयसमवह- छोहितवाहिनीसेतुशङ्कासंपादकभिन्नमतङ्गनगात्रपरंपरावन्धुरायामायो - धनधरायाम, व्याधयोवनिरन्तरनिर्मुक्तनाराचधारापूरिताङ्गेषु दिशि रिशि कान्दिशीकता प्रापितेषु काटाङ्गारिकसैनिकपु, व्याधसेना व्यानेछेति घोपो घोपान्तरमुत्तरगयामास । तदोरुनानामधिभूः स्वमित्ररालोच्य निश्चित्य च नन्दगोपः । विवक्षितं तस्य नृपस्य कर्णपथप्रवृत्तं चतुरशकार ॥ २५ ॥ तदनु पुलिन्दमदाहतो गोविमोक्षण विधास्यते दास्यने गोपेन्द्र- नन्दगोपनन्दिनी सप्तनामीकरपुत्रिकाभिः साकमिति पटुतरं पुटभेदन- ·जोपरचम्पुवाये त्वरे काठागारेण कारितां घोषणां निशम्य विशालतरकुतुकः सात्यं.' धरिस्तदोष निवारयामास । सहायताधिष्ठितपार्श्वभागों जीवंधरो मन्दिरतः प्रतस्थे । द्विपेरनेके परिवार्यमाणो हिमाद्विरन्धादिव यूथनाथः ॥ २६ ॥ ततो निजयशःकलशाणयतरङ्गैरिव चामरयुगलपरिशोभितपार्थ- तया नभःसरणिसञ्चरणयोग्यो पक्षाविध विभ्राणः लपनबिलतलवि- गलितफेनशकलदन्तुरितपुरोभागतया रयविनितपवनसमानीतमुक्तोप- हारानिवाङ्गीकुर्वाणः स्यदनिरीक्षणक्षण होणान्हरिदश्वहरिताश्वान्गगन- काननदुर्गेषु धावमानानन्येष्टुमिव गगनसरणिमुत्पतद्विर्जयादः कः. परिष्कृतामयानलकुन्तः, शताङ्गनकक्षुण्णतितितलोतधूलिकापालि. का सकलनगदन्धकरणधुरीणां पताकापटपवनेन धून्वन्तः, देहबद्धा इन वीररसाः, मूर्ता इयोत्साहाः, जयलक्ष्मीनिवासमन्दिरकनकपाका- रायिताङ्गदविभ्रागितभुनदण्डाः, लक्ष्मीविहारलीलाडालायितमुक्तादाम- विरानितवक्षःस्थलाः, ते जीवंधरप्रमुखाः, कार्मुकटवारवेलारवमुख- रितदिशावकाशाः संयदङ्गणं समाजग्मुः । प्रविदारणमाविरास तत्र प्रथमं वाणगणैः परस्परम् । अरुपा च रुपा क्षणं विहीनं विशिखादप्यभवच्छिखी यतः ॥२७॥ नखांशुमयमञ्जरीसुरभिलां धनुवैलरी समागतशिलीमुखां दधदयं हि जीवंधरः । अनी कह इवायभो भुनविशालशाखाञ्चितो निरन्तरजयेन्दिराविहरणेकसंवासभूः ।। २८ ।। कुण्डलीकृतशरासनान्तरे जीवकाननममर्यपाटलम् । स्पर्धते परिधिमध्यमास्थितं चन्द्रविम्बमिह सन्ध्ययारुणम् ॥२९॥ जीवंधरेण निर्मुक्ताः शरा दीपा विरंजिरे । .

·द्वितीयो लम्बः । विलीनान्समिति व्याधान्द्रष्टुं दीपा इवागताः ॥ ३० ॥ तद्नु जिष्णुचापचुम्बिनीवंधराम्बुधरनिरवग्रहनिर्मुक्तशरधाराभिः कालकूटबलप्रतापानले शान्तता नीते, निशितशस्त्रनिरुत्तकुञ्जरपद- कच्छपाः, भजावलूनहयमल्लाननपयोनपरिप्रुताः मदवारणकर्ण- भ्रष्टचामरहंसावतंसिताः, कीलालवाहिन्यः समीकधरायां पर सहस्त्र- मजायन्त । नित्वा किरातबलमेप यशःप्रसूने- राशाविशालनयनाः सुरभीचकार । क्षीराम्बुदानिव सदा प्रवहत्पयोभिः सिक्तान्तिकान्पशुगणानहरच्च धीरः ॥ ३१ ॥ पुरा खलु यः शम्बरारातिश्चापलालिनीवंधरश्च जगति विश्रुतो बभूव, सोऽयमधुना शवरारातिश्चापलालिनीवंधरश्च संवृत्त इति, न बिन्दुमात्रेणापि विशेषः । पूर्व सारसशरोऽयमधुना सरसशर इत्या- कारतो विशेपेऽप्याकारसाम्यमखण्डितमुल्लसत्येवास्येति विचित्रमेतत् । अथ पोराणां हर्षातिरेक एतावानिति गगनतलप्रसारितवेजयन्ती- भुनाभिवोधयदिव मोदोत्तरमेतत्पुरं प्रविश्य स्वयं विशिखाधारस्यापि विशिखाधेयतामास्कन्दतः सकलवयस्यमण्डलमध्यमध्यासीनस्य जीवं- धरस्य देहसहकारे शौर्यस्थैयधैर्यमञ्जरीमञ्जले कीर्तिसौरभ्याकर्पिताः पोरनानपदनयनपुप्पंधया निरन्तरमपितुः । नन्दगोप इति विश्रुतमेघः संमदाम्बुनिधिमाशु निपीय । वारिपातमकरोत्करपझे जीवकस्य शुभलक्षणजुष्टे ॥ ३२॥ जीवंधरोऽपि नन्दगोपन पातितामच्छवारिधारां तत्सहचरी मन्द- स्मिनप्रकाशितकुन्दकुमलसानेवोनिस्नापितामिव 'पद्मास्या योग्यः' नि शुद्धरणां वनोधारां पातयन्नवोरीकुर्वन्, दूरीस्तरटहः 'मम .

·जीबंधश्चममुकाणे पद्मास्यस्य च भावभेदो न तु जीवमेदः इति मैत्रीविभवं विभावयन्,तत्य- रिणयमहोत्सबारम्भं मत्रा भित्रामित्रजनानन्ददोषाभ्यां कन्दलयामाल । शुभ मुहते स हि नन्दगोपमुताकरान्नग्रहणं चकार । वहिं पुरत्यय विधि विवाय पद्मात्यनामा परिणीतियोग्यः ॥३३ गोविन्दायास्तनुतनुलतां चञ्चलामत्यनीनां पान्त्या पुष्यत्कनककदलीकन्दलीगर्भगारीम ! हेलोन्मीलत्कुनयुगलमन्मोक्तिकस्तरमभाभिः स्पष्टाभ्यां स हि वहुमुदा चक्षुपा पश्यति स्म ॥३॥ यस्याः पादौ मृदुलकमलस्पर्धिशोभाविलास जडे मारत्रिभुवननये काहलीवयभातार । नाभिः पञ्चायुधरसझरीकूपिकेवाविराशी- हक्कं राकासितरुचितुलासंगगडीचकार ॥ ३५ ॥ इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुजीबंधेरे गोविन्दालम्भो नाम द्वितीयोलम्बः ।। तृतीयो लम्बः। अथ दिने दिने प्रवधानानुरागः पद्मास्यनामा राजहंसतरुण- स्त्रिवलीलहरीविराजिते नामिमहावर्तशोमिते गोविन्दानामतरङ्गिण्या उदरहूदे कंचन कालं रममाणः, काञ्चीविहङ्गविरुतमुखरिते नननितम्ब- बिम्बपुलिने कतिपयसमयं स्थितिमापनः, करेण मेचकचूचुकलोलम्ब- चुम्बितवक्षोरुहकमलकुमलं स्टशन , आनन्दलहरीभिरभ्युसितः, कुन- चक्रवाकमजुले सुरभिल श्रीखण्डद्ववपङ्किले कञ्चुलोकोमलशैवलपेशले वक्षःस्थलकमलाकरे विहरमागचिरमिन्द्रियग्राम तर्पयामास ।

·तृतीया लम्मः। जीवंधरोऽपि कमनीयकलावधूटी: कीय॑नां मयरमां च समानवृत्या । उभामयन्सकललोचनभागधेय. माविनदारूतिममन्दमुदावतस्थे ॥ १ ॥ गस्मिन्पुरे वेश्यगनस्य नेता श्रीदत्तनामा वसति स्म कश्चित् । यस्यरहोहो धनलाभहेतू प्रासाददेशे रमतां चिराय ॥ २ ॥ कदाचिदी रजवाणिज्यपरायणो रनद्वीपं गन्तुकामः प्रस्थानमा- चरन्क्रमेण लवितानेकजनपदनगरपामः, स्फुटितशुक्तिमौक्तिकवितान- तारकित गारमीनकुलीरराशिसमाश्रितमपरमिव गगनतलं निशि निपातनिशाकरकरनिकर डिण्डोरखण्डकपटेनोद्वमन्तमिव, कचिञ्चलान- लकुलाचलरिव कछीलयहनमनुभवद्विस्तिमितिमिमिले पुर्वरिवोपास्यमा- नम्, कनन माणिक्यराशिरश्मिझरीपरीतजलमामिपशङ्कयाभिधावादिः पुनः पावकभिया धावमानमनिराकुलीनम्, फुत्राचिद्देदीप्यमानफणा- माभिभिस्तरङ्गसंगते नानिविडिततया परिणाहादिगुणेन यिनिनं विलीनमाकाशमृमिहस्तविधृतदीपिकापिरन्वेपमाणमिय, कुत्रचन वितत. विदुमवनरानिविरानितनया प्रत्यक्षारतीवानलमिव, कचन गङ्गासिन्धु- प्रगुपनदीकान्ताः समागताः प्रसारितलहरीबाहाभिराठिप्यन्तमिव, पुरःप्रकाशन्तमुदन्वन्तं ददर्श। गाम्भोमनुनास्तटोत्यपवनमोलनारीपन- मान्तस्त-दः प्रमस्तिमिलयालमाला बभुः । कुम्भीन्नाश्च महामाननधिलं भूमीधरोयरि- भ्रात्या विधानानगृत्तिमामस्तसालमालासहाः ॥३॥ नं पारांनिधिमारीय नयनेन पगितिः । गिरमया युधिनान्देशात्तममहान्निा ||

·जीवघरचम्पुसाव्ये
तदनु पोतमारुह्य द्वीपान्तरं गत्वा तत्र विचित्ररुपायहूनि द्रवि-
पणानि संपाद्य संपदा शम्पायुधमन्तरिक्षाकूपारसञ्चरणक्षमेरावण-
स्कन्धाधिरूढमनुकुर्वन्निव महायानपात्रमारुह्य सायानिकपतिरसाव--
वारान्तमाडुढ़के ।
ततो घनघनारवस्फुटितसर्वदिग्भित्तिकः
पपात तरणौ तदा यहलवर्पविन्दूत्करः ।
निनप्रतिभटस्फुटमचुरमौक्तिकाडम्बरा.
सहिष्णुरिव गोचरो न हि विपक्षणः प्राणिनाम् ॥५॥
सांयात्रिकोऽसौ सकलास्तरिस्थान्पुरैव शोकाम्बुधिमनदेहान् ।
संतारयामास स तत्वबोधपोतप्रदानेन परावरज्ञः ॥ ६ ॥
शनैः शनैनावि नटायां दिप्टेनेव संनिधापितं दृष्टं कूपखण्डमारु.
हात्मानं लब्धप्राणं मन्यमानो नष्टशेवधिरपि संतुष्टहृदयः किंचन
द्वीपमासाद्य तत्र यादृच्छिकमिव गतं कंचन विद्याधरं प्रति चाप-
लवशेन निजोदन्तं प्रतिपादयामास ।
श्रुत्वाथ तेन च मिपेण स नीयमानो
रूप्याचलं स्मितनिभं धरणीरमण्याः ।
शृङ्गेनभोनिकपणोपललीदतुङ्गे-
लेखाचलं परिहसन्तमिमं ददर्श ॥७॥
यत्सानुनीलमणिदीप्तिपरंपरामिः
पञ्चाननस्य शिशवो बहु विप्रलब्धाः ।
सत्येऽपि कन्दरमुखे परिशङ्कमाना
निश्चित्य गर्ननरुतध्वनिभिर्विशन्ति ॥८॥
स्वं वीक्ष्य वन्याद्वरदो नितम्बे यस्य विम्बितम् ।
समेत्य दन्तैस्तं हन्ति मदिनां का विवेकिता ॥९॥

·तृतीयो लम्रः।
मृगाधिपा यत्र गजभ्रमेण घनावलि गर्जनसंभ्रमेण ।
उत्पत्य वेगानखरप्रहारैर्विदार्य कोपेन समुत्सृजन्ति ॥ १० ॥
यश्च किल, क्वचित्खगाङ्गनासङ्घन्दुकूलभ्रमनिषेवितसितनीमूतपरि-
वृतः, कचन हरिन्मणिमयतटनिःमृतविभाविभाविततिग्मरुचिबिम्बे
गगनसरसि सरोजिनीहरितपलाशशङ्कां तटचरनभश्चराणामुपज.
नयन्, कुत्रचिन्महीरुहपरंपरासु कादम्बिनीशङ्कया कलधोततल-
स्फुटनटनपटुबर्हिप्रतिबिम्बकपटेन स्थलसमुत्फुल्लनीलान्नमालासंदेहं
दधानः, वचन सरसि समुद्भुतसारसराजहंसकूनितैलताविलसितान्तमक.
रन्दपानमत्तेन्दिन्दिरमनोहरझंकारैरुपयनतलालङ्कारसहकारप्रवालचर्वण
गर्वितकलकण्ठकण्ठरवैश्य दृषिशयं निर्निद्राणं कुर्वाणः, कुत्रचन
मझुलवञ्जलनिकुञ्जविहरमाणखगकानयनाजनरत्यन्तश्रमहारिसमीरकि
शोरमनोरमः समदृश्यत ।
दुर्वर्णभूधरे तत्र सर्व स्वागतिकारणम् ।
अभाणीत्खेचरः सोऽयं स्पष्टमेव वणिक्पतेः ॥ ११ ॥
श्रेण्यां धरस्यास्य हि दक्षिणस्यां गान्धारदेशस्य ललामभूता ।
पुरी निरालम्बतयान्तरिक्षाच्च्युता सुराणां नगरीव भाति ॥१२॥
यामन्वर्थाभिधेयेन नित्यालोकति खेचराः ।
वदन्ति नीरदा यस्या गवाक्षद्वारचारिणः ॥ १३ ॥
यत्सालमाला स्फुरदंशुजाला पयोधरप्रोल्लसदम्बरीः ।
वक्षःस्थलीय प्रमदाननानां मनो जरीहर्ति च निर्जराणाम् ॥१४॥
यहोपुराग्रसुत्राममणिपुत्रिविराजिते ।
धृतसूक्ष्मदुकूलेव शारदाम्युनमालया ॥ १५ ॥
गरुडवेग शत सितिपालकः सकलखेचरसवितवैभवः ।
इह पुरीमनुशास्ति यथा दिवं सुरपतिः कमनीययशोधनः ॥१६॥

·. अपंधरचन्पुमाये शरीरिणी कान्तिपरंपरेव सदेहबन्धा शशिनः कलेव । अनचला विद्युदिवापरेव श्रीधारिणो तस्य चकास्ति पत्नी ||१७|| गन्धर्वदत्ता तस्यास्ति तनया विनयोज्ज्वला । या मन्मथमहाहयंवलभीमणिदीपिका ॥ १८ ॥ अस्या बाल्ये कुवलयटशो विग्रहं त्यक्तुकामे तारुण्ये चागमनरसिके मन्मथद्वारचारे । मोठ्ये याने चतुरिमरसेऽप्यागते तत्कशाङ्गया मध्यं सूक्ष्मं जवनवलयं भूधराभं विभाति ॥ १९ ॥ मुखेन्दुलोलाक्ष्याः सितरुचिरुचिं निन्दतितरां भ्रुवो चापाटोपं सपदि झपकतोः कलयतः । कुचो मन्दं मन्दं लिकुचतुलना कन्दलयतः शनैः पादन्यासो मदकरमराली विजयते ॥ २० ॥ सा रामपुरे साराकारा स्वयमद्वितीयापि बछकोविजयिनो यूनो द्वितीया भविष्यतीति देवज्ञोपज्ञवचनविन्भविजृम्भितचिन्तो मही- कान्तः कान्तया सह संमन्त्र्य राजपुरोपवनालङ्कारस्य सागरसेन. नानो मिनराजत्याधिपरिसरं संजाता युगयोः प्रीतिलतां शनैः पठवि. तामद्य फलितां चिकीर्यस्त्वदागमनाप मां प्राहिगोत् । नाना धरोऽहं तब नौविनाशविभ्रान्तिमापाद्य महीप्रमेनम् । आनीतबानित्यभिवाय सोऽयं खगोऽधरोप्ठं घटयाचकार ॥२१॥ श्रीदतोऽपि तदाकर्ण्य वधा मुमुदेतराम ! नस्यार्थस्य संप्राप्तिः कामदोग्धी मुदा न किम् ॥ २२ ॥ विद्याधरीकरमरोरुहरानहंस- युग्मायमाननलचामरबोज्यमानम् ।

·३७ तृतीयो लम्बः । राज्यनियो नयनयुग्मगलत्कटाक्ष- धारापरीतमिव खेचरभूमिपालम् ॥ २३ ॥ मदनद्रुममञ्जमञ्जरीभिः स्फुटलावण्यपयोधिवीचिकाभिः । महित वरवारकामिनीभिर्बहुसौन्दर्यतरङ्गिणीझरीभिः ।। २४ ।। खेचरेन्द्रमकुटीतटीलसन्मोक्तिकप्रतिफलत्पदाम्युजम् । हारयष्टिपरिमण्डितोरसं निझराञ्चितहिमाद्रिसच्छविम् ॥ २५ ॥ तं ददर्श स्वगाधीशमकुटारूढशासनम् । मोदवाधैः परं पारमपि सांयात्रिकाधिपः ॥ २६ ॥ तमेनं सभानिरविरानितमणिमयासनमलङ्कुर्वन्तं , मूर्तीकृतमित्र सौहार्द सांयानिकं स्मितसंभाषितादिभिः संतर्पयन्, निजनन्दिनी- स्वयंवरवृत्तान्तं कर्णामृतं मनसो रसायनं च कारयन्, चकार तद्वशां निजतनयां विदितनयां ध्वजिनी च कलितादरो विद्या. धरपतिः । विद्याधरेशस्य निदेशमेत्य सेनां पुरोधाय परीतमानम् । सांयात्रिकोऽसो मुदमाप पूर्व पश्चात्तयामा निजराजधानीम् ॥२७॥ तदनु विविधरत्नचयविनिर्मितम्, रानपुरलक्ष्मीमुखावलोकनार्थ परिकल्पितमणिमुकुरायमाणम्, गगनविसत्वरैर्मरकतपद्मरागालोय. नाघनवनरहितेऽपि नभास्थले सुरचापशङ्कामादधानम्, कुड्डमरस. प्रचुरपयःसंसेकशीतलम्, तत्र तत्र विकीर्णकुसुमकुलसुरभिलम्, वीणाविनयिनो जनिष्यमाणकीर्तिलतावीजरानिमिव मुक्कामयरङ्ग वल्लीमाविभ्राणम्, स्वयंवरमण्डपं परिकल्प्य, राजानुमतिपूर्वक तदुदन्तं कटकेपु घोपयामाप्त । तदेतदाकये महीक्षितस्ते स्ववाहिनीभिस्ततदिक्मदेशाः । पुरी पताकाभिरिवाड्यन्ती नरा इवाब्धि शतशः समापुः १२८|| ·३८ जीवंधाचम्पुकान्ये मञ्चपु तत्र धनवनमयेषु भूपाः । क्षीरोदवीचिनिकरेप्टिव चन्द्रबिम्बाः । रूप्याद्रितुङ्गशिखरेष्विव पञ्चवक्का भान्ति स्म पक्षशरवचननारुरूपाः ॥ २९ ॥ ततः सकलनेत्रकुरङ्गाणां वागुरायमाणतनुलता, मूर्तेव मदनसाम्रा. ज्यपदवी, राजधानीव शृङ्गारमहोपालस्य, वेला लावण्यसुधापयोनिधि- वीनीनाम्, सनस्वमिव नवयोवनस्य, सजीवनमिव सौभाग्यस्य, मूर्त्यन्तरमिव लश्याः, अमृतवतिरिव भूपतिदृशाम्, विशालनयन- विलासविजितनीलोत्पला गन्धर्वदत्ता याप्ययानमारुह्य स्वयंवरमण्डप- मवततार । ततः करसरोरुहामृतकान्तिपारंपरी- प्रक्लप्तनवपल्लवभ्रमप्तमागतालिस्वरैः । परीतवरवल्लकीमृदुलतानगीतादिभि- य॑नेष्ट खगसुन्दरी सकलदेशष्टथ्वीपतीन् ॥३०॥ खगेशतनयाकराश्चितविपञ्चिकामाधुरी-. रसं श्रवणभाजनैः सकलगीतविद्याविदः । निपीय वनितारदच्छदमिहाधरं मेनिरे सुधामपि सुरोवृतां मधुपपानयोग्यं मधु ॥ ३१ ॥ तदनु प्रत्यक्षपञ्चशरः पञ्चशतमित्रजनपरिवृतो जीवंधरः, स्वयं- वरसभानिरं समागत्य, वीणाकलाकुशलान्प्राज्ञाग्रेसरान्गुणदोपपरीक्षा- यां विधाय, अभिधाय च नियोगिननानीतासु त्रिचतुरासु वीणासु केशरोमलवादिकं दोपम्, अतिसंतोपपरवशया कन्यया समर्पित निजकरालङ्कारभूतां सुघोषां नाम वीणां परिजग्राह ।

·तृतीयो सम्बः। आदाय तामयमथो करकौशलानि तन्त्र्यां खगेशतनया निनचित्तमस्मिन् । मंगीतधीरपरिपञ्च शिर.प्रकम्प ... तेने रुतनमुखराजगणोऽपि लज्जाम् ॥ ३२ ॥ कुमारवरवलकोगुणरवेण सर्वे मृगा विहाय मृदु शाहले विदधिरे क्षणात्स्तब्धताम् । खरच जिनशारदाश्रर्वसि शीर्षकम्पापत. द्वदान्यतरुपल्लवे पदमहो विधत्ते स्म सः ॥ ३३ ॥ तावत्सा गन्यदत्ता पराजयमेव जयं मन्यमाना व्रीलातरलनयन- प्रमृतकटाक्षदुग्धधारां दिशि दिशि किरन्ती वेत्रवतीकरकलितां मालिकामादाय जीवकस्य वक्षस्यामुमोच । सौभाग्याम्बुधिवीचिकेव विलसहसास्थलीसैकते शंसन्ती सुकतेन्दुनन्ददुदयं जीवंधरस्वामिनः । मालासावचकादुरःस्थलवसल्लमोकदाक्षावली प्रक्षिप्ता विजयाय भाविसमरे मालेव वीरश्रिया ॥ ३४ ॥ वीणा गन्धर्वदत्ताया मधुरा चित्तहारिणी । कुलोचिता बभूवेयं कुमारप्राप्तिदूतिका ॥३५॥ अथ जलदनलध्यो दशकां वितन्व- न्मुखरितसकलाशाचक्रवालान्तरालः । निखिलपुरवधूटीचित्तहारी विशेषा. समभवदिह मन्द्रस्तूर्यमूर्च्छद्विरावः ॥ ३६ ॥ तदा दिनदीपायितेन काष्टाङ्गारेण कुप्यक्रयविक्रययोग्यो वैश्य- सुतः कथं स्त्रीरत्नयोग्य इति संधुक्षिताः क्षितिपतयो गतमतयः सर्वामिसारेण चमू पुरोधाय विमूहमनसः संयुगमारमन्त ।

·४० जीपरचम्पुकाध्ये इह खलु कुमारोऽयं विद्याधरैः स्वबलावृते- जयगिरिरिति ख्याते मत्तद्विपे, विनिविष्टवान् । प्रतिभटघटाटोपं भिन्दहुदारपराक्रमो...'' दिशि दिशि:सपत्नांस्तांस्तांल्लीनांश्चकार निकारतः ॥३७ रत्नस्तम्भविनृम्भितामलरुंची व्याप्ताखिलाशान्तरा- मेकनोदितकोटिसूर्यपटलीसंदीतिशङ्कापहाम् । शाला तत्र च पद्मरागंखचितां वेदी:व्ययात्तत्क्षणं • सर्वेषां हृदयस्थरंगलहरी मामिवासौ वणिक || ३८ ॥ .. तदनन्तरं "विद्याधराधिपतिर्गरुडवेंगनामा 'समागत्य वधूवरस्य मुरदम्पतीसन्निभस्य स्फटिकमाणपटके विनिवेशितस्य करनखरकान्ति- द्विगुणितधावल्याभि नवंशविगलन्मुक्ताझरीसंभावनासंपादिकाभिर्ना - हुभुजगफणामाणिक्यायितमणिमयकुम्भविगलत्पयोधराभिरभिषेकमङ्ग- लं निर्वतयामास । क्षीराविडिण्डोरचयायमानं लक्षणं दुकूलं वसन वसानौ । तो प्राङ्मुखं भूपणगेहमध्ये निवेशितौ वज्रविकीर्णपट्टे || ३९ ॥ अनयोः कान्तवपुषि भूषणानां च भूषणे । आकल्पकल्पना नूनं मङ्गलैकफला भवेत् ॥ ४० ॥ यद्वा भूपणवृन्दस्य शोभासंपादकाङ्गके । तयोर्नेपथ्यक्लप्तिस्तु दृष्टिदोषस्य हानये ॥४१॥ सीमन्तं परिकल्प्य खअनशो क्रमभानिन्नगा- मार्गाभं सुममालिकां च विदधे तत्फेनपुञ्जायिताम् । आस्ये नीलललाटिका सहचरीवक्रेन्दुलक्ष्म्यायिती.. मगोरञ्जनमाननाक्रमरुतोः सीमन्तरेखामिव ॥ ४२ ॥ सैरन्ध्रीजनकरकल्पिता तस्याः कपोलतलमकरी, मकरकेतोः ·. तृतीयो लन्मा । पताकेयमिति समागता साक्षान्मन्मथवनयन्तीमकरीव, गण्डमण्डल लावग्यसरोवरे निपततां युवनेत्रपततां बन्धनाय वेधसा विरचिनः पाश इव, व्यराजत । तस्या. कपोलललिता मृगनाभिक्लप्त- पत्रच्छलेन कचबृन्दतम किशोरो, । द्राग्बाधितुं रवियुगं किल कर्णशोभि . ताटङ्कयुग्ममधिकं रुरुचे मृगाक्ष्याः ॥ ४३ ॥ जगत्रयजयायास्या वल्गतः पुप्पधन्वनः । सबाणतूणवद्रेने युप्पचारु कचवनम् ॥ ४४ ॥ तस्याः शरीगतनुचापयप्टेमौर्वीय रेने फणितुल्यवेणी । मखीप्रकलप्ता मुखपद्मगन्धलोभागता भृङ्गपरंपरेव ॥४५॥ .एवमलङ्कृताभ्यां ताभ्यां यथास्थानं जलेन विनिवेशिताभ्यां परि- प्कना मणिदीपमङ्गलद्रव्यशोभिता मणिवेदिका सुरदम्पतीमंगता रन- सानुतटीव व्यरोत्रत । वधूवरमिदं तुल्यवयोरुपपरिष्कृतम् । सिद्धस्नानाम्भसा पृतमलंचक्रे महासनम् ॥ ४६ ।। तावत्कोणताडितनिस्साणप्रमुखवादित्ररववाचालितदिक्तटे मार- सतीपदनूपुररयानुकारिमधुरगानचतुरवाराङ्गनानर्तनविलसिते वन्दिन नसन्दोहमुखारविन्दमकरन्दायितविरुदपदसंदानिते शुभंयुगुणगुम्फिते मुक्त विद्याधरेश्वरः करेण शयकान्तिपल्लवैरिवागोकपल्लवतल्लने. परिष्कृतमुखभागं कनककरकं बभार । राक्षा कराम्भोजविकामनाय संप्राप्तसूराभसुवर्णकुम्भतः । न्याति धारा कुरुवीरहस्ते दीयं भवन्ताविह जीवतामिनि ॥४॥ जग्राह पाणो कुरुवंशदीपो जीवंधरः खेचरनन्दिनी ताम् ।

·४२ जीवंधरचम्पुकाम्य निमीलितासश्च बभूव सौख्यं साहितं द्रष्टुमिवान्तरङ्गे ॥४८॥ गन्धर्वदत्ता तत्पाणिस्पर्शन समजायत । वधूरिन्दुकरस्पर्शाच्चन्द्रकान्तशिला यथा ॥ ४९ ॥ तदा वधूटीमवलोक्य सोऽयं ननन्द मन्देतरविस्मयेन । निनप्रभापूरतरङ्गमध्ये वक्षोनतुंम्बीफलतः प्लवन्तीम् ॥ ५० ॥ सरोगयुग्मं बहुधा तपःस्थित बभूव तस्याश्चरणद्वयं ध्रुवम् । न चेत्कथं तत्र च हंसकाविमौ समेत्य हृद्यं तनुतां कलस्वनम् ॥११॥ विभान्ति तस्या नखराः पदांशुरक्ताननाः किंच विरिश्चिक्लप्ताः । अन्याङ्गनावकविलोकनाय विनिर्मलाः सन्मणिदर्पणा वा ।। ५२ ।। आपाटलैनखैरस्या निग्ये कुरवकच्छविः । अशोकपल्लवो नूनमड्रिपङ्कजरोचिपा ॥ ५३॥ जवायुगं खेचरकन्यकाया अवैमि पञ्चायुधतृणयुग्मम् । यहा निशानाय च वजशाणोपलं शराणां कुसुमायुधस्य ॥५४॥ मनोनगेहस्य तदङ्गकस्य वक्षोनवप्रेण विराजितस्य । उरुद्वयं स्तम्भनिभं विरेने प्रतप्तचामीकरचाररूपम् ॥५५॥ अत्याच नितम्बतलं दुकूलस्वच्छजलविलसितसैकतमिव कामा- बिनिमन्जत्तरुणतरणाय योवनाग्निनिष्टप्तहैमकलशयुगलमिव कंदर्प- वास्त्रचक्रयानमिव शृङ्गारमहीपतिकीडाशेलवलयमिव व्यराजत । एतस्याः किल रोमरानिः, चन्दनव्याप्तवक्षोरुहभूमिघरमारोहतो दर्पकस्य मरकासोपानपङ्किरिव, सौन्दर्यतरङ्गिणीविततसेतुरिक, नाभिवापिकामजनोद्युक्तस्य शम्बररिपुद्विपस्य गण्डमण्डलादुन. च्छन्ती, नारीकमालेव, ‘दुर्वहस्तनमारवहनचिन्तया तानवमुप. गतेन मध्येन समाश्रितालम्बनयतिरिव, नाभीवल्मीकमुखोद्धता कालभुनगीव, रुरुने ।

·तृतीयो सम्पः । 3 रोमराजिलतागुच्छो कुत्रावस्या मृगीदृशः । चकर्षतुः कुमारस्य नयनच्छलपट्पदम् ।। ५६ ।। पयोधरोन्नतिस्तस्याः पुपोषाङ्गनकेकिनम् । हारविद्युल्लतोपेता नीलाम्बरविजृम्भिता ॥ ५७ ॥ स्तनों सुमेपो रसपूर्णकुम्भौ विमुद्रितौ चूचुकसजतुभ्याम् । तस्या विधात्रा विनिपातभीत्या तो कीलितावायसशकुना किम् ॥१८॥ सुरापमाशोभितहेमपद्मिनीमृणालतुल्यौ सुदृशो महाभुजी । भुनगान्धार्थमनेन निर्मितौ विशालपाशाविव तो व्यराजताम् ।।५९॥ सुतनुतनुलताया विस्तृते बाहुशाखे । मृदुलममृणशोभे स्वाङ्गुलिश्रीप्रवाले । नखरुचिरलतान्ते मञ्जगुञ्चद्विलोल. न्मरकतवलयालिव्याटते ते व्यभाताम् ॥ ६ ॥ शिरोधरे खञ्चनलोचनायाः कम्बुप्रतीपे किल पञ्चबाणः । जगत्रयं निर्जितमेतयति रेखात्रयं मड्ड चकार वीरः ॥ ६१ ॥ जगदुरधरं तस्याः केचित्तु वसुधाकरा. न्तिकाविलसितं संध्यारागं परे नवपल्लवम् । कतिचन मुखाभाम्भोराशिप्रवालममी वयं रदततिमणोरक्षालाक्षात्तमञ्जुलमुद्रिकाम् ॥ ६२ ॥ वाणी तस्या. पिककुलफलारावनिन्दाधुरीणा पीयूषाणां वितरति हियं गोस्तनी न्यलरोति । पुण्ड्रेषणां रसवनसितां खण्डितामातनोति सानों माध्वीमधरयति च प्राज्यमाधुर्यपूरा ॥ ६३ ।। नासा तदीया मुखचन्द्रबिम्बाहिनिगलनव्यसुभोरुधारा । धनत्वमाप्तव रदालिमुक्तामणीतुलायटिरिव व्पलासीत् ॥६५॥ .

·. ." जोधयाचम्युकाये वदनसदने तस्यास्तिष्टअगाविजयी स्मरः सपदि कुटिलभूवाणासे दृशो विशिखा व्यवात् । सकलतरुणश्रेणीमर्मच्छिदाहितरक्तता मधिमुखमिते चेतेऽभातां पयोजसलक्षणे ॥ ६५ ।। जनहक्पक्षिबन्याय पाशो कि वेधसा कृतो । तत्कीयुत्पलव्यामाजनपक्षिरक्षिणी ॥६६॥ तदाननवसुव्रनं निशि हरन्निशानायको वियत्सरणिकानने विरचयन्गति वेगतः। दिवा वचन लीनतामुपगतोऽयमालक्ष्यते । न चेत्स वमुहारकः कथमयं कलङ्कोऽन्ततः ।। ६७ ॥ मुखेन्दुरुचिवारिधेर्विततशैवलो का घना : बनालिरिव चन्दिरं, मुखमितस्ततः संगता । मनोनदहनोद्भवन्निविडधूमभारोऽथवा मुखानमधुपोल्करः किमथवा सशाङ्गन्याः कत्रः ॥६६॥ किंनरी किमसुरी किमु नारी मन्मथस्य किमु हेमलता किम् । चश्चला किमुत तारकाथवा सांध्रुवं नयनभाग्यरेखिका ॥ ६९ ॥ क्रमेण विवर्धितरागां संध्याललनामिव सुधासूतिरेप जीवंधरस्वामी गन्धर्वदत्तामाश्लिप्य मारवीरनिक्षिप्तनाराचनवमल्लिकाकोरकायमाण- रोमाञ्चप्रपञ्चकक्षुकिताङ्गः, मुरवनाटकनान्दीपदानीव घाटुवचनानि प्रयुआनः, उत्तरीयापनयनत्रपमाणायाः कोमलभुनरवस्तिकापिहितकु- चकुलतया वीक्षणमार्ग रुन्धत्यास्तस्या वक्षोरुहपूर्वाचलशृङ्गे कथंनि- ल्लब्धोदयेन निजलोचनचन्द्रेणाभिवर्धितकामार्णवसलिलपूरेः श्रोणि- क्षोणीमण्डलं हावयन, संलापल्लक्तिकुतुकामयभिधातुमनीशाम्, प्रियंवदननन्द्रोपकण्ठे नयननकोरविहरणाय स्टहयालुमपि लन्जया - . , ·.. चतुर्थो लम्ब। समुखीभवितुमपारयन्तीम्, कुमुममृदुलपयिताङ्गस्पर्शनलोलुपामपि क- म्पमानामनाम, भृकुटीकपालचुबुकरदनवसननयनचूचुकादिपर्दै परि- चुम्बन, स्वेदसलिलसातमार्दवैः कररुहेः कठिनतरकुचकलशत पदानि विदधानः, नखंपचोप्मलवक्षोरुहशिखरादपकर्ण्य पञ्चशोखपङ्क- जं निम्ने नाभिसरसिं निदधाना, मदनकदनारम्भसंसूचककाञ्चोकलाप- कलफलपटुपटहारवपरिशोभितं नीवीवन्धनभेदनं कुवार्णः, मदनमत्त- दन्तावलालानस्तम्भायमानमूरुस्तम्भ मारमदेममोचनायेव परिमृशन, अधिकतरमरमत । जायापती तो लगतां स्तुत्यौ निस्तुलसंपदा । आसामासतुरानन्दनिये पार गिरामपिंगा ७० ना - इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते चम्पुजीवघरै गन्धर्वदत्तलम्भो • नाम तृतीयो लम्ब.। - चतुर्थी लम्बः । मावन्दद्रुममरीमधुझरीसंपक्तमाध्वीलिहां प्रकारे पिकमक्षुगानकलितारोत्सवाशंसिनः । प्राप्ताः केचन वासराः कुरवकपोन्मीलितः कोरकै. दन्नाहिसन्मुखा विरहिणां मर्मच्छिदाकर्मठा ॥१॥ तदानी नगन्नयोयुक्तपञ्चवाणप्रयाणसुचकमाजिप्टदृप्यनिलय- निकाशपछविताशोकपेशलं सुवर्णयसलसनद्वयनदेवताशितपेटिशय- मानरमालपाठवममामीनकोकिलकुलं तरुगननहदयविदारणदारुणकु- सुमवाणनखरायमाणकिंशुककुसुमसंकुलं मदननरपालकनकदण्डायि- तोमरकुसुमभापुरं विलीनशिगेमुग्ननगभीरुशरधिमरूपपाटलपटन ·जीवधरचम्पुकाये वियोगिननस्वान्तनितान्तरुन्तनकुन्तायितर्कतकदन्तुरितं वनमनायत । मागें मार्गे माधवीमानिनीभिः सूनार्चाभिर्मानितो वातपात । मृगस्त्रीणां गीतसक्तं कुरङ्गमारुह्यासावाववो मन्दमन्दम् ॥ २॥ पुरान्निरीयुः प्रमदाननेन पौराः समस्ता नरपालमुख्या । क्रीडां विधातुं द्विविधे वनेऽपि मधौ दुरन्ते विरहिवनस्य ॥ ३ ॥ तुझं शताङ्गमारूदः खामी सहवरैः सह । पोरस्त्रोनयनानन्दमातन्वन्निरगात्पुरात् ॥ ४ ॥ ततो जनकोलाहलोहान्तशकुन्तवृन्दतया माधवागमनकौतुकेनोत्क्षि. संवैजयन्तीमिव सञ्चरचरीकधोरणीहरिन्मणिमयतोरणमालाविराजि तो पछवकवलनतत्परपयोनवान्धवस्यन्दनगन्धर्ववदनविसनिपतितफेन. शकलमंभाव्यकलिकाविलसितोन्नतमहीरुहरानितामभिसारिकामिवोच्च. स्तनशिखरशोभितपत्रविचित्रामनेकविटपसंस्टटपयोधरतटां चारामवी- थीमासाद्य पौरा पुप्पापचयं कर्तुमारभन्त । तत्र निनकान्ता कोपक- लुपितस्वान्तामाध्याय कश्चिदाह । प्रसारय दृशं पुर. क्षणमिदं वनं विन्दता स्थलोत्पलकुलानि वै कलय तन्वि मन्दस्मितम् । पतन्तु कुसुमोच्चया दिशि दिशि प्रदृष्टालय. स्फुटीकुरु गिर पिक सपदि मौनमाढोकताम् ॥ ५ ॥ परिफुल्लनवपल्लवतल्लनाधरपुटां विकचकुसुममन्दहासा चचरी- कवृचुकमेचकितगुलुच्छस्तनयुगलां । वासन्तीलतामन्यामिव लताङ्गी पश्यन्तमात्मानं प्रति कुपिता प्रेयसी परिसान्त्वयितुकाम कश्चिदेव. मब्रवीत् । सञ्चारिणी खलु लता त्वमनङ्गलक्ष्मी-' रम्लानपल्लवकरा प्रमदालिनुष्टा ।

·चतुर्थों सम्यः । यस्या गुलुच्छयुगलं कठिन विशालशाखे शिरीपसुकुमारतमे मृगासि ॥६॥ उपरिनतरुनार्थ वामहस्तेन काचि. द्विधृतसुरभिशाखा सव्यहस्ताप्तकाञ्ची । अमलकनकगोरी निगलन्नीविषन्धा नयनसुखमनन्तं कस्य वा द्रा तेने ॥ ७ !! काचिद्वरागी कमितुः पुरस्तादुदस्तबाहोः 'कुसुमोद्यतस्य । मूलं नखाङ्काञ्चितमशकेन तिरोदधे मङ्गुकरान्तरेण ॥ ८॥ अन्तर्वणं करसरोरुहकान्तिभिन्नं पत्रव्रज सपदि पछवशङ्कयान्या । संस्पर्शमादवकलाविरहाद्विमृज्य गुच्छभ्रमेण नखकान्तिमहो चकर्ष ॥ ९ ॥ वपुषि कनकगोरे चम्पकानां गेपा वितरति परभागं नेति कश्चित्प्रियायाः । उरसि वकुलमालामावरन्याम्बुजाश्याः स्तनकलशसमीपे चालयन्पाणिपद्मम् ॥ १० ॥ वक्षःस्थलेप्वत्र चकोरचक्षुषां प्रियः प्रकलप्ताः सुममालिका वभुः । अन्तःप्रवेशोधतशम्बरद्विपः सूनाततास्तोरणमालिका इव ॥११॥ एवं वनविहारपरेपु पारेपु, तत्र सप्ततन्तुमारंभमाणेनिहविः- स्पर्शनननितकोपनहन्यमानमन्तरुत्कूलितदुःखाम्बुधिषोपमित्र प्राण- महीपालस्य प्रयाणसंसूचकमेरीभावारमिवाक्रन्दनारावमातन्वानमन्त. रुग्वलितदुःग्वाग्निज्वालामिव शोणितधारामुगिरन्तं सारमेयमवलोक्य, भपारकरुणाकरी जोवघरो वहुप्रयत्नैरपि मत्युग्नीवयितुमशनुवानः परलोकममापनपरनन्नं पक्षमन्तमुपादिक्षन् । - ·४८ जीपंपरचम्पुकाध्ये . श्रवमा परमं मन्वं मनसा हन्त मा स्पृशन् । कुक्कुरो विनहीं प्राणान्दुःखलेशविवनितः ॥ १२ ॥ चन्द्रोदयायगिरी विमलोपपाद- शय्यातले रुचिरक्रियकाख्यदेशे । खग्वी सदंशुकवरो नवयौवनश्रीः प्रादुर्बभूव स सुदर्शननामयक्षः ॥ १३ ॥ राकाबन्दिरदत्तदास्यममलं यस्यास्यपङ्करुहं नेत्रे वीतनिमेषकेऽकलयतां निष्कम्पमीनश्रियम् । पाणी कल्पकपल्लवप्रतिघृणी माणिक्यभीषोज्ज्वला मूर्तिः पुष्पितकल्पपादपलतास्फूर्तिस्तदानृम्भत ॥ १४ ॥ ततः कल्पतरुषु प्रमोदवाप्पमिन्दनिव प्रसूननिकरानवकिरत्सु, दुन्दुभिस्वनितेषु दिगन्तरालविजृम्भितेषु, मन्दारवनकुडुम्बिगन्धवह- स्तनधये मन्दसआरमन्थरे, रविकोटिसहक्षेषु यक्षेप समन्तात्प्रणाम- दक्षेषु, मञ्जमीररवमुखरितदिगन्तरासु सुराङ्गनासु मधुरगानकलावि- लसितनर्तनकुशंलासु, सुप्तोत्थित इवायं दिशि दिशि दृशं व्यापार- यन्, विस्मयसंमदपूरयोः संगमे निमनः, तत्क्षणजनितावधिज्ञानतरणि- मवलम्व्य प्रबुद्धजीवकोपदिष्टमन्त्रप्रभावविलसितदेवभूयः, तत्र जय- त्यादिशब्दमुखरमुर्खेनिलिम्पैः सप्रश्रयमेत्य किरीटमणिपूणिरानि- नौराजितचरणमोरेजैविज्ञापितं मङ्गलमज्जननिनेन्द्रपूनादिकं ययानि. योगमातन्वन्, जीवंधरस्वामिवरिवस्यापरायणः परिवारैः सह तदुप. कण्ठमाटिटीके। तवार्य मन्त्रप्रभवा ममेडशी विभूतिरित्यादिनुर्ति समाचरन् । विधाय पूनामिह जीवकस्य वै प्रादान्मुद्दा दिव्यविभूषणान्यसौ ॥१५ अथ ललाटंतपतपनबिम्बे गगनकाननमध्यपुजीभूतदबहुताशन- ,

·चतुर्थो लम्बः ।
सकाशे, सशाबकमृगपूगेन सह मूलतलमाश्रिते नमेरुतरुच्छाये, सरो-
रानहंसेपु नलिनमुत्सृज्य पत्रच्छायामाश्रितेषु, दीर्घिकानलेपु शफरो-
द्वर्तनराकसंतापादिव क्वाथत्सु, शिखण्डिपु नृत्तलीलाविरहेऽपि बह-
भारं छत्रीरुत्य केकिनीः सेवमानेपु, मधुकरेषु गजगण्डतलाकणं-
पालीमाश्रितेपु, कुसुमावचयान्ताभिः कान्ताभिः सह व्यात्युक्षिका
कर्तुकामा भर्तारः शनैः शनैर्नवापगामानग्मुः ।
नवापगेयं नलिनेक्षणानां द्विनाराक्कुशलानुयोगम् ।
विधाय डिण्डीरमनोजहासा चलोमिहस्तैर्दिशति स्म पाद्यम् ॥१६
तावद्यौवनदिनमणिप्रकाशपरिवर्धितामोदवक्षोरुहनकवाकयुगलामु
कान्तिकल्लोलनिर्लोलाम म गुञ्जकलहंसकारवपराखिव तरङ्गिणीपु
पुरतरुणीषु दयितेः समं सरितमवगाह्य जलक्रीडामातन्वतीपु-
कश्चिदम्भसि विकूणितेक्षणं हेमयन्त्रविगलन्जलेर्मुहुः ।
कामिनीमुग्वमप्तिभदासा चन्द्रविम्वमिव द्रष्टुमागतम् ॥ १७ ॥
कानन नपलमहापहनदुकूलप? रुनिविनितस्फटिकप? घननघन-
फलके नखसतिव्यानेन मकरकेतनस्य नगन्जयप्रशस्लिवर्णावलिमिय
विभ्राणा, करनिपीडनोदीर्णरक्तिमधारामिव विद्रुमयन्त्र निर्गलस्पोधारां
शयकान्तिसंक्रान्तरक्तवर्णतया कुङ्कुमरसानुकारिणीं प्रियलपननले
महर्ष ववर्ष ।
मुदतीकुनकुहन्याममारातरुणः कश्चिदसिगदम्बुभिः ।
हृदयस्थलनानरागकल्पद्रुमवृद्धये किमु कामुकः परम् ॥१८॥
अन्या कानिहल्लभं वायित्वा सख्या साकं वारिममा गुहनम् ।
तस्पा गात्रामोदलोभारमहिलेर्माता सागुनानिनिता च ॥ १९॥
मरीनिनीमागविरानमाना काचिन्मृगासी कमनीयरूपा !
सोनकोशा मृदुपाहुनाला नालसि बकायतफुल्लपमा ॥ २० ॥

·५० जीपंधरवम्पुकाव्ये च्युतः प्रसूननकेशबन्धान्मृगीदृशां तारकिते जलेऽस्मिन् । निरीक्ष्यमाणं तरुणेश्चकोरैः कस्याश्चिदास्यं शशभूद्वभूव ॥२१॥ एवं जलक्रीडापरायणेपु पुरतरुणेषु, तटिनीतटालङ्कारभूतयोः कुबेर- मिवकुबेरदत्तनामजलधिसंभूतयोर्गुणमालासुरमञ्जरीनामधेययोः कन्या. रत्नयोः, चन्द्रोदयसूर्योदयाभिषपरस्परपटवासचूर्णोत्कर्षस्पर्धया परा- मिता नवापगाजलस्नाता मा भूदिति कृतसंगरयोः, कुट्टिन्यौ, चूर्णमा. दाय, तत्र तत्र विचार्य, क्रमेण जीवंधरनिकटमागत्य, चन्द्रोदयसूर्यो- दययोर्मध्ये कः श्लान्य इति पछाञ्चक्रतुः । खामी च चन्द्रोदयचूर्णमूचे ठाव्यं तदन्यदनकालयोग्यम् । आद्य किरन्व्योनि समावृतालिं निर्दिश्य च प्रत्ययमाततान ॥२२॥ ततः कुमारं कुरुवंशवीरं नत्वा च नुत्या विनिवृत्य चेन्यो । स्वस्वामिनीसंनिधिमेत्य वेगाहिज्ञापयामासतुरेवमेव ॥ २३ ॥ उभयोश्चूर्णयोरातगन्धभावे समेऽपिच । जीवकेन विनिर्दिष्टे शुशोच सुरमञ्जरी ॥ २४ ॥ उल्लासयामास मुखाम्बुजातं चन्द्रोदयोऽयं गुणमालिकायाः । सूर्योदयो द्राक्रमअरीश्रीवकामशोपं व्यतनोद्विचित्रम् ॥२१॥ ततः पराभवजनितदुरासदाकलुषितचेतना मुरमञ्जरी संख्या गुणमालया बहुधा प्रार्थिताप्यसतस्नानैव निवृत्य जीवकादपरं नरं न पश्यामोति निश्वस्य स्तसन्धावन्धा रोपान्धा कन्यागारं प्रविवेश । वयस्याविप्रयोगेन गुणमाला शुशोच सा । चन्द्रिकाया वियोगेन प्रातरुत्पलिनी यथा ॥ २६ ॥ तावत्सक्थिनवमभुग्नपवनाटोपोत्कटोत्पाटितः शाखानां वलयनिरभ्रगगनेऽप्यभ्रभ्रमं भावयन् ।

·, चतुषों लम्यः । हाहाकारपराअनान्धिरनयत्रानो मदान्धो गनो, वेगान्जङ्गमशैलरानगरिमा पोरबनं प्राविशत् ॥ २७ ॥ करटोद्यन्मदाम्भोभिः मृनन्कल्लोलिनीयुगम् । अधावन्मत्तकुम्भीन्द्रो गुणमालारथं प्रति ॥ २८ ॥ तदा परिजनेषु परिणतकरेणुरानभयेन दूरदूरमपसर्पत्सु, कस्मि- चिहाबीनने समसुखदुःखतया मां हत्वा सा हन्यतामिति गुणमालायाः पुरतः स्थिते, हतेति शब्दमुखरेपु समीपवर्तिषु जनेषु, करुणापरिणा- हितहृदयो जीवंधरः समुपेत्य, केसरीव सिंहनादप्रतिध्वनितदिक्तटो हेलयेव सिन्धुरं भीकरमपि सूकरं विधाय तदीयस्कन्धमलवन्, कुम्भस्थलसाम्यविलुलोकिपयेव कुम्भस्थले कर, तस्याः स्तनकलशे दृष्टिं, मनसि तत्प्रस्तावं च वितस्तार । मदकलकलभस्य यानतुल्या गंतिरिह यूयपयूधिकाभकेश्याः । मृदुकरनिभमूरुयुग्ममस्याः कुचयुगमातनुते च कुम्मसाग्यम् ।।२९।। इति मनसि चिन्तयन्नेय पञ्चशरप्रहारपरवशो गनराममान्दान- मानीय, सहचरैः सह रयमलकुर्वन्, गमविज्ञानप्रर्शमापरः पारः स्तयमानो निममन्दिरान्तरं प्रविवेश । साक्षात्पभशरं कुमारमतुलं निध्याष रूदान्तरा कामार्ता गुणमालिका च सदनं गत्या चिरं विहला । घ्यायन्ती मनसा तमेव सतनं संतापशुप्यन्गुरखो एष्टाप्यत सखीननैहुतरं नवोत्तरं सा ददे ॥ ३० ॥ बलबदस्वस्था गुणमाला कंपनिन्दामेवमकरोत्- कुसुमायुध पन ते फलम्यां नियता लक्ष्यननस्त्यनकिकः । इति नेदहमकिका कयं या गमिनानन्तशरेच पताम् ॥३१॥ इति यदुधा.मन्नपन्ती, तोवतरमदनमंतापमसमाना क्षणं धनमा. : - ·A जीपंधरचम्पुकाध्ये रदीचिंकापरिसरे क्षणमुपवनतटमञ्जलनिकुञ्ज क्षणमास्तृतकुमुमतल्ये सगं मृदुलमवालशयातले क्षणं सुकुमारहंसतूलशयने क्षणं नव- कदलीकानने कालं क्षिपन्ती, क्रमेण पत्रिका विलिख्य, कंचन क्रीडाशुवं जीवंघराय प्रहपीत् । जीवंधरोऽपि बहुधा विरहाग्निलीद- मङ्गं दधन्निनष्टहोपवने निषण्णः । चित्र विलिख्य कमनीयतमं तदङ्गं निःश्वस्य विश्वमहितः सुचिरं लुलोके ॥ ३२ ॥ तावदागत्य चाटुपचनचतुरेण कोरेण प्रसंगात्समर्पितं पत्रं फलितमनोरथसुरतरुपत्रमिवादाय तत्क्षणमेव द्रष्टुकामोऽप्यानन्द- बान्पनिल्दनयनमार्गतया विमिती मादपरीवाहं कथं कथमपि निरम्य जीवंघरो वाचयति स्म । मदीयहृदयाभि, मदनकाण्डकाण्डोद्यत नवं कुमुमकन्दुकं वनतटे त्वया चोरितम् । विमोहकालतोत्पलं रुचिरागसत्पल्लवं तदद्य हि वितीर्यतां विजितकामरूपोवल ॥ ३३ ॥ आनन्दबाप्पसंरुद्धकंघरो गद्गदं पठन् । तदेवं विलिलेखाशु पत्रं तां प्रति मोदतः ।। ३४ ॥ मम नयनमराली प्राप्य ते वक्रपनं तदनु च कुचकोशप्रान्तमागत्य हृष्टा । विहरति रसपूर्णे नाभिकासारमध्ये यदि भवति वितीर्णा सा त्वया तं ददामि ॥ ३५ ॥ ताक्दन्तरुज्ज्वलितमनसिनानिधूमनिकरेणेव निःश्वासेन नील. मणोकतनासामौक्तिका, क्षामक्षामाङ्गतया वलयाकतकनकोमिका, ·चतुर्थो लम्बः। मुखसुधाकरकौमुदीलिप्ततयेव परिपाण्डरतनुवछी, भावनाप्रकर्षव- शेन दिशि दिशि परिस्फुरन्तं जीवघरमालोक्य प्रत्युत्थानाय कृतप्रयत्नापि मृणालकोमलैरङ्गैरपारयन्ती, प्रेषितशुकागमनविलम्बा- सहतया त्रस्तैकहायनकुरङ्गीवापाङ्गतरङ्गान्दिशि दिशि किरन्ती गुण- माला, समागतं जात्या हत्येन च पत्रिणं शुकमुद्दीश्य, एोहि न सहे विलम्वमिति समालपन्ती, संनिहितं तं तत्समयनातममो- दोच्छूनाङ्गतया स्फुटितकचकेन भुजयुगलेनादाय च पत्रं निरन्तर- निपतितैरपाङ्गैः सर्वत्र मपिलिप्त इव विचित्रे पन्ने रमणीयाक्षरमणी- नपश्यन्ती, प्रीतिलतापुप्पायमाणमन्दहासधवलीरते तस्मिन्विलि- खितं पद्यं वाचयन्ती वाचामगोचरमानन्दमभनत । तदिदं वृत्तमवेत्य कन्यकायाः पितराविङ्गितचेष्टितादिभिश्च । मुमुदाते स्म वरो हि योग्यभाग्यप्रथितो दुर्लभ एव भोभवीति ।। ३६ ॥ तदनु गन्धोत्कटान्तिकं नीताभ्यां काभ्यांचिदामुप्यायणाभ्यामिमं वृत्तान्तं श्रवणपुटेनाधायाश्चर्यवृत्तिरयं मनस्यामोदमातन्वत्रसनयानुम- तिवचनमकरन्दधारामुद्रिति स्म । शुभंयुगुणसंपन्ने मुहूर्ते गुणमालिकाम् । पुत्री कुबेरमितस्य परिणिन्येऽथ जीवकः ॥३७ ।। तदा परिणयोचितभूपावेपोज्ज्वलः साक्षात्कन्दप इव संतर्पितसक- लमनुजनयनः कुरुवंशवीरो जीवंधरः समदविस्तारितलोचनाभ्यां नय- मालानन्दिनीमपि विनयमालानन्दिनी गुणमालां विलोकयामास । कुसुमातिशायि सुकुमारमङ्गकं दधती नभःस्थलनिकाशमध्यमम् । कुमुमपुकार्मुकलतेव भाति या त्रिवली तदगुलिमुसन्धिरेखिका [1३ <! यस्याः मुधासमरसाधरपल्लवांग्रे मन्दस्मितः कुमुमितेः कुरुवंशकतोः ।

·मीरधाचम्पुका
नेत्राम्बुजे तु फलिने हृदयं रसस्य
धारामसूत सपदीति विचित्रमेतत् ॥ ३९॥
तामेनामुपयम्यायं कुरुसन्तानकुअरः ।
निकीडाधित्यकामागे चिरं मोदमहीभृतः ॥ ४० ॥
इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चापुनीवधरे
गुणमालालम्मो नाम चतुर्थी लम्ब ।
पञ्चमो लम्बः ।
शत्रुजीवकबलीकरणेषु दक्षनीवकनलं मनसैव ।
आलिहन्नथ करी तृणरूपं प्रागिय स्वकवलं विनही सः ॥ १ ॥
कुण्डलेन हतः सोऽयं कुण्डलीरूतदुर्मदः ।
रोप सोमिकमातेने कटकाश्रितकुअरः ॥२॥
तदेतन्निशम्य विशांपतिविशालक्रोधानलं वनौकःसद्धविनयेन सातं
वचकीविनयेन पल्लवितमनङ्गमालासङ्गेन संदीपितं शुण्डालपतिशिरो-
मण्डलकुण्डलताडनेन , जाज्वल्यमानं कुमारनिकारेण शिशमयिषु
काछाहारः, संगरे भॉरं कुमारं हस्तग्राहं गृहीध्वमिति मथनममु
खान्नियोज्य, संयोज्य च गनरथतुरगपादातशबलेन बलेन सह
प्राहैपीत् ।
वलं पुरोधाय रथाधिरूदः प्रचण्डवृत्तिर्मथनश्चचाल ।
ज्ञात्वा कुमारोऽपि सहायजुदो रथी युयुत्सू रिपुमानशे तम्।।३।।
गना जगर्जुः प्रटहा' प्रणेदुनिहेपुरश्वाश्च तदा रणाने ।
कुमारनाहासुखसुप्तिकायाः प्रबोधनायेव नयेन्दिराया ॥ ४ ॥

·पचमो सम्बः। कराञ्चितशरासनादविरलं गलदिः शरै-.' लुलाव कुरुकुंजरो रिपुशिरांसि चापरमा । विभेद गमयूथपान्सुभटधैर्यवृत्या समं । ववर्ष शरसन्तति सममिभोगतर्मोक्तिः ॥ ५॥ ततश्च हतशेपेषु सैनिकेषु तदीयप्रवेडनाध्यापकादधीतवेगेषु तद- भ्यासायेव दिशि दिशि पलायमानेषु विच्छिन्नशरासनरथादिपरि- करतया कम्पमानमवलोक्य कुरुवीरो गभीरतरमेवमवादीत् । भवादृशे भुनोऽयं मे न वाणं मोक्तुमीहते । गच्छ गच्छ भयेनालं चूहि राज्ञे कथामिमाम् ॥ ६ ॥ जेतुमस्मान्मृधारम्भे नेतुं कीर्ति दिगन्तरम् ।. भवान्तरे च चतुरं मन्यते यः स दुर्मतिः ।। ७ ॥ तावदिदं वृत्तमाकये कोपसंज्वलितनयनागारेण । काठाङ्गारेण पुनरपि सर्वाभिसारेण प्रेपितां चमूमवलोक्य करुणाईमानसः कुरु- कुलोत्सः क्षुद्रमाणिवधेन किमिति युयुत्सामपास्य सकलापायापनयन- दक्षस्य सुदर्शनयक्षस्य सस्मार ।। यक्षाधिपः एतनया सह तं समेत्य शान्ति निनाय नरपालबलानि सद्यः .! जीवंधरं जयगिरिप्रथितं करीन्द्र कौतूहलं च हृदयं कृतकृत्यतां स्वम् ॥ ८ ॥ दन्तावलोऽयं कटदानधारासौरम्यलोभागतभृङ्गसङ्घः । जीवंधरश्रीपदपद्मसंगादराज पापरिव मुच्यमानः ॥ ९ ॥ तदनु सुरवारणमारूढः, पार्श्वद्वयविधूयमानाभ्यां मुखकमलभ्रान्ति- समागसंहसमिथुनशतावहाम्यामनुरक्तपक्षाविपराज्यरक्ष्मीमहितकम- अच्छटाभ्यामिवोवनसृतदन्तावलदन्तयुगलनिर्गलत्कान्तिकल्लोलाभ्या- ·जांधाचपुत्राये मिव कमलशशाङ्कयोविनयेन मुखमभितः सेवमानाभ्यामेव की- तिशावकाभ्यां भुनदण्डवास्तव्यजयलक्ष्मीमन्दहातरुचिपूराम्यामित्र क्षीरान्धिडिण्डीरचयाभ्यामिव नामराम्यां विधानितः, यशोविनि. ततया सेवार्थमागतेन परितोलम्बमानमुक्ताफलच्छलतारामण्डलम. ण्डितनन्द्रबिम्बने। कीर्तिभीरवाराशिफेनपुञ्जनेव मुखचन्द्रभ्रमसमा. गतपरिवेपेणेव सुरकराम्बुरुहविधृतकनकदण्डरुचिरधवलातपत्रेण वि. रानितः, सकलदिविनकुबलीरुताअलिकअपुञ्जमध्यराजहंसायमान', शिखावलकुलनृत्यकलाविलाससंपादकैर्गभीरतरतूर्यनिनादैर्वाचालितद . शदिक्तदः, निरन्तरदन्दह्यमानकालागुरुधूमरेखया धवलातपत्रे शशिशङ्कासमागतविधुतुदसंभाव्यमानया सुरभितसविधप्रदेशः, निर- न्तरनिःसरत्पदनखकान्तिििननाक्रमणभिन्नकुम्भस्थलविगलन्मौक्तिक- निमयशङ्कामकूरयन, एकदोदितकोटिसूर्यैरिव विमानारूढयक्षे. परितःस्तूयमानवेभवः, नटन्तीः सौदामिनीलता इव त्रिदशवनि- ता निःसरदपाङ्गसुधातरङ्गिणीमध्ये भुनोलासितलास्यलीलावशेन प्लव. न्तीरिव समाकलयन, शनैः शनैर्वृन्दारकवन्दिसंदोहपापठ्यमान विरुदावलिमुखरीकृतकन्दरतया प्रतिध्वानवशेन स्वयमपि स्तुति- माचरन्तमिव चन्द्रोदयनामानं भूमिधरमत्य, तत्र विचित्ररत्नमयमण्ड- पमध्ये सरभससंनाहरमतान्धःसमूहः समानीतं मूर्तमिव सकलानुरागं पद्मरागमयं सिंहविष्टरमलंचकार । " प्रणेदुः पटहास्तत्र प्रतिध्वानितकन्दराः । गायन्त्यो मझु किनयों नन्तश्च समन्ततः ॥ १० ॥ नतः कलशवारािध प्रति चचाल यक्षाधिप • मुरैः करसरोरुहाञ्चितसुवर्णकुम्भः सह | ·पश्चमा रम्प सता पथि समावहन्विततसान्ध्यमेघभ्रम किरीटमणिकान्तिमि सुरपचापसभावनाम् ॥ ११ ॥ एते देवा पूर्वमागत्य लक्ष्मी धेनु चिन्तारनमन्याच हृत्वा । आशापाशादागतास्ते पुनश्चेत्येव दुग्धाम्भोधिरात रास !॥ १२ ॥ ततश्र, कुरुपीर धैर्यगुणेन स्पर्धमानश्चन्द्रोदयगिरिस्तदीयपादस्प शेन कृतार्थतामाससाद, अहमपि गाम्भीर्ययशोभ्या स्पर्धमानस्तदीय सर्वाङ्गस्पर्शन कृतकृत्यतामनुभवामि, इति चलचलवीचिवाहुभिर्नु त्यत इव फेनकूटेन, घोषापटेन चाहासमातन्वानस्येव, दुग्धसाग रस्य पयोमि पूरिताक्नकलशान्बिभ्राणास्ते यक्षाध्यक्षमाग , सत्वरमागत्याभिषेकमङ्गल कर्तुमारमन्त । यक्षेशमुख्यकरलम्भितहेमकुम्भ पड़े पपात कुरुकुञ्जरमूर्ध्नि तोयम् । सन्ध्याभ्रप्तहविगलद्विमलाम्बुवर्ष प्रालेयशैलशिखरान इवातिसान्द्रम् ॥ १३ ॥ समापिते साध्वभिपेकमङ्गले निलिम्पकान्तानयनान्तवारिभि । परीतमूर्ति पुनरावभावसौ पयोऽधिपूरैरिव सिच्यमान ॥ १४ ॥ ततो दिव्याम्बरधरो मणिभूषणमण्डित । रेजे जीवधरस्वामी सत्रापशरदभ्रवत् ॥ १५ ॥ यक्षाधिपार्पित कल्पवृक्षाञ्चितफलादिकम् । जग्राह नीवकस्वामी निग्राहचतुरो द्विपाम् ॥ १६ ॥ तत क्रमेण यक्षाध्यक्षेणोपदिष्ट कामरूपविधानगानविषहान शक्तियुक्त चिरन मन्त्ररत्न बहुमन्यमान , 'एकहायनमात्रेण राज्य लक्ष्मीकटाक्षान्मवेक्ष्यसि' इति तहचनेन सतुष्ट , सन्तत प्रश्रयवश देयक्ष समाग्यमान कुरुवीर, कदाचिद्देशान्तरदिदृक्षामिति .

·. जोधरचम्पुकाये यक्षाध्यक्ष ज्ञापयामास । मनीषितं तस्य कुरूत्तमस्य ज्ञात्वा मनीपो स हि यक्षरानः । मार्गस्य भङ्गो स्फुटतोऽभिधाय संप्रापयामास तदद्रिसीमाम् ॥ १५.. तदनु कुरुवंशकेसरी केसरीव तत्र तत्र निर्भय एव विहरन. कचिदतिविततानोकहकुलविलसितमसूर्यपश्यं तरक्षुमृगाधिष्ठानम्, क- चन तरुपण्डे कादम्बिनीभ्रान्त्या दूरोन्नमितकेकागर्भकण्ठं प्रबल- पुरोवातसंताडितशिखण्डं नीलकण्ठम्, कुनचिन्महागुल्मान्तरकुडुम्बि- शवरकदम्बकम्, कुत्र प नीपपादपस्कन्धनिषण्णगुण्डादण्डं फरि- णीसहायं शुण्डालमेण्डलम्, कुत्रचित्स्तनधयशिशुसंरुद्वां हरिणी भुनग्रीवमवलोकयन्तं धावमानहरिणम्, 'कुवचन दशनांन्तरस्थिततृण- कवलच्छेदश नियम्य न्यानिह्माङ्गैः कुरङ्गः श्रूयमाणगानकलाप्र. वीणं किरातस्त्रैणम्, क्वचन गर्ननतर्नितस्तम्वरमानेच्यं मृगेन्द्रचयम्, कुत्राचधराकारमजगरनिकरं पश्यन्, क्रमेणातिलहितविपिनपधः, कचिदरण्ये समुदतधूमपरीताभंकपमामिरहतयाँ संजलनलधरश्यामलं तरुनिकरमिव कुर्वन्तं लोपचटनटात्कारेणाहहासंमिवातन्वानमतिवेग- समाकान्तकाननं दवदहनं ददर्श । असूर्यपश्येषु प्रचुरतरपण्डान्तरतल. प्रदेशेष्वत्यन्तं यदुपितममृदन्धतमसा । तदग्निवासेनाद्यतमिव तदा धूमपटलं तमालस्तोमा गगनतलमालिङ्गच यवृधे ।। १८ ॥ 'दवानलोदता घुम्या महती गगनश्रिया । धृतनीलपटीवासी भी व्याप्तदिगन्तरा ॥ १९ ॥ तदानी दबहुताशनपरीनं विपिनम्, अनलगृद्धिलिङ्गः पिस्फुलिङ्ग. रुडुनिकरमित, देदीप्यमानकीनाकलापः संध्यारागरजितमिन, धूम- .. .

·पश्चमोलम्न । स्तोमेन घान्तदन्तुरितमिव, ज्वलज्ज्वलनेन संध्यारक्तचन्द्रविम्बचुम्चितं नभस्तलमिव, व्यराजत। तदा हरिणमण्डलं हुतवहाक्रमत्रासतो विलोलनयनाञ्चलैर्विनितवालनीलोत्पलै । दवानलविनाशनप्रथितवेगकूलंकयां कलिन्दगिरिनन्दिनी कलयति स्म कल्लोलिनीम् ॥२०॥ तदनु धूमस्तोमचुकारेण ज्वालाकलापफटफटात्कारेण शबरजन. हाहाकारेण तन्मव्यनिरुद्धसत्वयूथार्तविरावेण च बधिरीकृतदिशावशा- वल्लभे हुताशसंत्रासथावमानवनदेवताशिथिलकवरीनिकरपरिशीलित- माम्यया धूभ्ययान्धीसतसकललोके वैश्वानरे विजृम्भिते, भाविमेघ पटलशम्पार्जितानि धूमस्तोमज्वालादहनचटचटात्कारैः परिहसदिव काननमराजत । अनेकपकुलं तत्र दह्यमानं दवामिना । त्रातुमच्छद्दयापूरजलधि कुरुकुअरः ॥ २१ ॥ तस्याकूतमवेत्य यक्षपतिना वेगेन संकल्पिता जीमूता वियदङ्गणे परिणता धूमप्रकारा इव । उद्गनितपाटिताखिलमहादिम्भित्तयस्तत्क्षणं वर्ष हर्षितजीवका विदधिरे कल्पान्तमेघायिता ॥ २२ ॥ यक्षेन्द्रकल्पितवनापनमण्डलं त चक्रेऽमिपेचनपरण्यगनवमस्य । वारानिर्यिमलशीतपयःप्रवाहे- यक्षाधिरान इव कौरवकुञ्जरस्य ॥ २३ ॥ तथा हि । सौदामिनीसुमगनकरीवितान- मनं शिखायलकुठं पटुबन्दिवर्गः ।

·६.
,
जीवधरचम्पुकाध्ये
मेधारव सकलवाद्यरवस्तरूणा
गुच्छा समोरचलिता किल चामराणि ॥ २४॥
तदनु परिरसितानि शुण्डालमण्डलानि तरुषण्डानि च विटपस
सक्तबिन्दुत्करनिपतनव्याजेनानन्दवाप्पमुकुलान्युत्सनन्ति विलोकमा
न , सतोपेण तस्माइनान्निर्गत्य, तत्र तत्र मानुषरूपिण्या धर्मरक्षि
ण्या यसिण्या परिचर्यमाण , तीर्थस्थानानि पूजयन्, क्रमेण कुरुमछ
पल्लवदेशमानशे ।
सञ्चरस्तत्र सतोपात्पञ्चबाण कुरूत्तम ।
धावमानानभिमुख ददर्श पथि काश्चन ।। २५ ।।
तेऽपि त कुरुवर प्रभोज्ज्वल वीक्ष्य विस्मयनिमनमानसा ।
प्राप्य तस्य सविध प्रमोदत प्रश्रयेण मधुरा गिरमाहु ॥२६॥
कुवलयाहादसदायकोऽपि निखिलमहीभृन्महितपादोऽपि भवान
दापाकरतया न सुधाकर , पोल्लासनपटुरपि सन्मागांश्रितोऽपि
मद्विरोधाभावेन न प्रभाकर , सुमनोवृन्दवनंदतोऽपिक्षमाभृदनुकूलत
यान पुरदर , कुशाग्रनिकाशमतिरपि मौव्यविरहेण न मुरगुरु ।
इत्यादिस्तुतिविस्तारान्परिपप्रच्छ ताञ्जनान् ।
क्वत्या के यूयमित्येव कुरुवीर कुनात् ॥ २७ ॥
इति जीवधरेण एष्टास्तेऽप्येवमोचन्त~-
अत्रास्ति चन्द्रामपुरी प्रसिद्धा यथार्थनानी धनवचसाधे ।
अभ्रलिहेरम्बुनसभवस्य निर्माणनैपुण्यविलासमोमा ॥२८॥
यम्या निशाया मदिरेक्षणाना कपोल्देशे मतिबिम्बदम्भान् ।
मुबानकान्तेरपहारसक्त समागतश्रन्द्र इवावभामे ॥ २९ ॥
यत्मालरनकान्तीना परलेनेव तनित ।
भानुवनपटच्छन्नो भाति प्रविरलातप ॥ ३० ॥

·पग्रमो सम्बः । ६१ तां पालयत्यमरराजसमानकीर्तिः शौर्याकरो धनपतिप्रथितो महीशः । श्रीमानहीनवपुरप्यभुजङ्गलीलो मित्रानुरागसहितोऽपि कलाधरेच्छः ॥ ३१॥ श्रीरामकशिरोरतकान्तिबालातपाश्चितम् । यस्य पादाम्बुजं भाति नखचन्द्रिकयोज्ज्वलम् ॥ ३२ ॥ तिलोत्तमेति विख्याता तस्य कान्ता मनोरमा । विरामभूमिः कान्तीनामनूनगुणभूपणा ॥ ३३ ॥ कान्या विजितपद्मास्ति तयोः पद्मति नन्दिनी । शिरीपसुकुमाराङ्गी कठिनस्तनकुमला ॥ ३४ ॥ कदाचिदेपा त्रिभुवनललामवल्ली विहाराय वनमागता तत्र तत्र. मुखीभिः सह विहरन्ती रोमरानिलतया वेण्या च मामियं निराकरो- तीति कृतविद्वेपेणेवाशीविषेण दष्टा विदितवृत्तान्तन महाचिन्तेन भूकान्तेन कारितामिमां निर्विपीकुर्वते दास्यते सार्वराज्या कन्यकेति बोपणां निशम्य समागतेविपर्वद्येश्चिकित्सितापि नोल्लाघतामाससाद । पद्मापि गौरी नरपालपुत्री मध्येन हीनापि सुमध्यमा सा । भुनगदष्टा बत कन्यकापि विभाति सौख्यादिव मीलिताक्षी ॥३५॥ भवतां विषविज्ञानमस्ति चेन्निस्तुलप्रभम् । निर्विपीक्रियतामद्य कन्यारत्नं धरापतेः ।। ३६ ॥ तेषां वचनमाकण्य किंचिदस्तीति प्रत्युत्तरेण तान्कलकलेन केकिन इव नलघरो जीवंधरः संमोदयन्, तैरनुगम्यमानो रानभवन- मामाद्य नगरमोहनाङ्गी सगरमोहनाङ्गी वयसा विपेण च श्यामागतया मालतीलतासर्वसाम्यमनुभवन्ती म्लानाम्युनसंनिभमालां निप्पिष्टवाल. मृणालसंमितभुनयुगलां श्वसितकम्पितघनस्तनकुललां नरपालवालामा- 6 ·जीवंधरचम्पुकाव्ये लोक्य पञ्चशरमहारवञ्चितेन मनसा यक्षराजस्य स्मरन्नभिमन्त्रयामास । तावन्मोहेन मुक्ता नरपतिदुहिता चन्द्रिकेव ग्रहण धूमेनाग्नेः शिखवाचलघनतमसा मुच्यमानेव राका । आकाशस्येव लक्ष्मीरसितनलमुचा शैवलेनेव गङ्गा सेयं विद्युन्निकाशा सविधगतजनानन्दिनी द्रागुदस्थात् ॥ ३७॥ पितोरानन्दिनी सेऽयं चन्द्रिकेव कोरयोः। जीवंधरस्य नयने सुखयामास सादरम् ॥ ३८ ॥ तावदानन्दमकरन्दोद्गारिमनःसरोजेन क्षीणीपालकैन सविधमानीय कृतनुतिवचनेन मणिमयासनमधिरोपितः स्वामी जीवंधरः सप्रश्नयं संभावितस्तरक्षणमेव रूपलक्षणादिना राजवंश्योऽयमिति संगजे । आहूय कार्तान्तिकमुख्यवृन्दं क्षोणीपतिः संसदि निश्चिकाय । शुभ मुहूर्त स समादिशञ्च विवाहसन्नाहविजृम्भणाय ॥ ३९॥ तदनु मणितोरणपताकाकलशदर्पणादिभिरलंकृतासु नगररथ्यासु परिकल्पिते विविधरनस्तम्भचकचकितपरिणयमण्डपे तब विनित्रतया विरनितायां मङ्गलद्रव्यसंगतायां मणिवेदिकायां सितिपतिरुपयममङ्गलं विधातुमारेभे। नरपालमुतां स्नातां प्रसाधनगृहागणे । प्रसाधयितुमारेभे प्रहर्षेण सखीननः ॥ ४० ॥ 'कलशजलधिवेलालोलडिण्डीरखण्डा- यितमृदुवसनेनावेष्टिता राजपुत्री । शरदमलधनालीशोभितेवेन्दुरेखा मुरतरुनववली पुष्पितेवावमासे ॥४१॥ पादाम्बुनौलसितहीरकनूपुर श्री- रावित्रभूव नखनन्दिरसेवनाय ।

·पञ्चमो लम्रः। म तारावलिः पदसमीपगतेव तस्या- स्तारुण्यवीरुध इवापतिता सुमालिः ॥ ४२ ॥ तस्या गुरुनधनशोभितरशना मदनराजधानी कनकमावाराव- लिरिव मारमहानिधिनिधानवेष्टितभुनगीन मीनकेतनोपवनवृतिसुर- तरुवल्लीव व्यराजत । हारः किं वा सकलनयनाहार एवाम्बुजाक्ष्या यहा वक्षोरुहगिरिपतन्निीरस्यैप पूरः । किं वा तस्याः स्तनमुकुलयोः कोमलश्रीमृणालो भाति स्मैवं विशयवशतः स्त्रीजनैः प्रेक्ष्यमाणः ॥ ४३ ॥ नासामणिवपयोनमध्यविभासुरोऽयं जलबिन्दुरेव । आहोस्विदस्या नवमौक्तिकं किं नासाख्यवंशादलितं गरिष्टम् ॥४४ कि काममन्त्रवीजालिः किं वा तद्विरुदावलिः । किंचित्कुचाउनभृङ्गालिर्मकरी संशयं व्यधात् ॥ ४५ ॥ एवमलंकतां मदनमोहनमन्त्रदेवतामिव साक्षादागतां विषमवा. केलीमिव तरुणी रमणीजनेचूडामणि 'संखोजनः कामदेवस्य वैदिकीमध्यविलसितमणिपटिकामध्यासीनस्य परिसरं शनैः "शनेः प्रापयामास । तदनु सकलतूर्यस्वनितेषु मुखरितदिगन्तरेषु, मन्त्र- विदां वचनेषु व्यानृम्भमाणेषु, वेदिकामभितो' मङ्गलमणिदीपेषु देदीप्यमानेषु, पूज्यमानेषु हव्यवाहेषु नाज्वल्यमानेषु, परिणय- मङ्गलदर्शनकुतूहलविवृतनयनेषु पुरंध्रीननेषु, जनितसंमर्दनेषु परिप- त्परिकरेषु, पार्थिवेषु निजभुजाङ्गदपरस्परसह पविगलत्कनकशकल- व्यानेन बाहुप्रतापकगानित्र किरत्सु, प्राप्ते च शुभे मुहूर्ते, जीवंधर- स्वफी नालिटरमहिना बारिकाप्रापुरतरं प्रतिपादित तिलेतमाता पद्मा पाणो परिजग्राह । .

·जीवधरचम्पुकाव्ये प्राप्याधराज्यं कुरुवंशकेतुः कन्दर्पसाम्राज्यरमां व पद्माम् । प्रमोदकल्लोलपरंपराणामाघातहप्यदृदयाम्बुनोऽभूत् ॥ ४६॥ इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुनीवंधरे पद्मालम्भो नाम पञ्चमो लम्बः । पष्ठो लम्बः । पद्मां पयोधरमरानतगातवळीं पमाननां कुरुवरो रमयश्चिराय । तद्रातृभिगुणनणीकुलरोहणेस्तै- त्रिंशता प्रतिदिनं परिपूज्यते स्म ॥ १ ॥ कदाचित्कुरुवीरस्य सकलभूतसंतापनाशनं निखिललोकदेदीप्यमा. नं भुजप्रतापममिवीक्ष्य लन्जयेव संहनाननमतापे, स्वराभिसारनिरोधन- नितक्रोधानांबन्धकीनामारक्तकटाक्षच्छटाभिरिव संहृतनिनकरे समानी. तपमिनीदयानुरागपरंपराभिरिव कुमसच्छायमण्डले दिनकरे चरम- शिखरिशेखरकनककलशशङ्काकरे, सायन्तनसुगन्धिशीतलमन्दपवन- लोलितललितलताङ्गुलितयावयद्य इव वनविटपिम्यो व्याकुलाराव- व्यानेन प्रत्युत्तरमभिधाय धावनव्यासङ्गेपु विहङ्गेपु, सहस्त्रपनेषु सह- स्त्रकराकरणान्कमेण निमीलदेकेकदलंगणयस्विव मुकुलोभवत्सु, सि. न्दूरच्छविवन्धुरे संध्यारागे वरुणदिशि विजृम्भिते, आविर्भवत्तिमिरनि करबीनष्विव वम्भरेषु पद्माकरं विहाय कुमुदाकरमाक्रमत्सु, ध्वान्त. कदम्बमुद गृम्भत । लोकदीप रयो लोकगृहमाभास्य निवृते । तत्कजलामेवानीलं तमोवृन्दमनायन ॥ २॥ संदष्टं विसमुत्सृज्य चक्रद्वन्द्वन मूच्र्छता ।

·पष्ठो लम्बः । परिवृत्तमुखाम्नेन तूर्ण विनघटे तदा ॥ ३ ॥ दिनमणिविरहेण व्याकुलाङ्गी. नमःश्री- स्तिमिरनिकरदम्भात्तूर्णमाकीर्णकेशा । उडुमणिगणलक्ष्यादश्रुबिन्दून्दधाना रमणविपदि .रेने रोदनं तन्वतीय ॥ ४ ॥ तमाशवर संरुद्धां यामिनी निनवालभाम् । वीक्ष्य कोपादिवातानः शशीः पूर्वाद्रिमानशे ॥ ५ ॥ तदनु निशाकरं पुरंदरदिशाविशालनयनामुखचुम्बनचतुरमा- लोक्येव पुरतरुणेपु कान्तामुखचुम्बनपरेपु, शशधरकरस्पर्शनविद्रुत- शशिकान्ततलमालक्ष्येव 'युवतीपु दयितकरस्पर्शमानेण द्रवन्तीपु, तत्क्षणमुद्वेलनलनिधिमुट्ठीक्ष्येव समुल्लसदुल्लोलकल्लोले कामार्णवे, मरसीसमुद्रतसरोगेष्विव कुलटाननलपनतटेपु मुकुलितेषु, क्रमेण नृपमन्दिरे निद्राणे निखिलजने, केनाप्यनुपललितः कुरुवीरः पुरान्निश्चक्राम । गव्यूतिकाः काश्रिदतीत्य दूरं गतस्य सत्यंधरभूपसूनोः । शङ्कावधूट्या हृदयाद्तायाः सहायता प्राप निशा किलपा ॥६॥ पद्मापि कान्तविरहाम्बुधिमध्यमागे संतापचाडबहुताशनकीललीदे । कंदर्पनक्रकलिते कलकण्ठगान- कोलाहले खलु ममन्ज चिरादपारे ॥ ७ ॥ लोकपालमनाः केचिच्चतुर्दिा गवेषिणः । प्राज्ञा अघि कुमारस्य नाज्ञासिपुरिहागतिम् ॥ ८ ॥ तत्र तत्र तीर्थस्थानानि यानंयानं सत्वरं गत्तरः कुरुवीरः, क. चन वासःममासक्ततापसकुलप्यमाणतरुत्वङ्मरारावमुखरम्, क्वचि- . + ·. जीवधायपुवाये पापण्डिपण्डकरमण्डितकमण्डलुमुखनझरजलपुरणननितकल कलशा शोभितम, कुत्रनिद्वालाकुलत्रुटिलोशितमोजीमेखलाविकोणम. कुत्र गन कुमारिकापूर्यमाणबालवृक्षालवालम्, कनन कापायवतनसेनन लोहिनायगानसरोनलम्, कनन संसिकवल्कलशिखानिर्गलल्पयोधारा रेगाञ्चितम, वचन चमूरुचर्मनिर्मिनासनाप्सीननपपरननसंकुलम्, कुत्र चित्स्नानकालसंसक्तशवालच्छायमानजरापटलधारितया परितो दे दीयमानपावकमस्तधूमरेखालिड़ितरिवोर्बप्रसारिनभुगवण्डेः पशा- निम यतप.प्रचण्डस्तापसमण्डितम्, वचन तत्पनीमनक्रियमाणनी वारपाकम्, क्वचित्तत्पुत्रच्छिद्यमानासमित्समाकुलम्, तपोवनं दर्श । असतपो वीक्ष्य कुरुप्रवीरः रूपानटीताण्डवरङ्गचितः । अनोधयताजिनधर्ममामुपेशते कः पततो निकूपे ॥९॥ तण्डुलस्य विरहे जलानलाद्यागमेऽपि सफलो न हि पाक. । तत्वोधविगमे तथा तनोर्दण्डनेन सफला न तपस्या ।।१०।। मुघा जटाजूटयुता हि यूयं निटालदेशे तपनेन तप्ताः । बुधास्तपो हिंसनजुष्टमेतत्कतुं सदा माथि निष्फलत्वात् ॥ ११॥ जटालाना जलान्ते वो जटालाना हि जन्तवः । पश्यताग्नो च्युताः पचानश्यन्ति बहव. क्षणात् ॥१२॥ तस्मादिदं क्लिष्टतपो विहाय नैर्ग्रन्थ्यरूपं परमं भनेत । यस्मिन्सदा संनिहिता जिनाशिभक्त्यान्विते शाश्वतमुक्तिलक्ष्मी ॥१३॥ इत्यादिप्रकारेण मुक्त्यगनासंगमनाटुवचनायमानेन संसारवि शङ्कटकवाटविघटितपटुकुञ्चिकाभूतेन धर्मघण्टापथप्रतीहारप्रवेशप्र- तीहारायितेन निमगम्भीरवचनगुग्मेन संभावितानमन्मार्गलबननवा लॉन्सन्मार्गाकमणप्रवणान्कतिपयतापसानवलोक्य स्तोकेतरसंतोषस वलितमानसः कुरुकुलोत्तंसः, तद्वनानिर्गत्य, निसर्गरुचिरं नगर- ·षष्ठो लम्य: प्रमावे रोचितमपि नरोचिंत सर्वोत्तरमपि नाना दक्षिण देशमा- साद्य, समपुरोपवनमध्यवाभास्थमानं घनमण्डलमध्यशोशुभ्यमान- रविबिम्बममानमत्युन्नतप्रमाणमपि भगवतो विमानमवालोकत । अभ्रंलिहा रविदीप्रकूटः महससंख्येनवरत्ननः । संलक्ष्यते यः फणिराडिवोद्यन्पाताललोकात्फणरत्नजुष्टः १४ यत्कूटलमा स्फुटतारकालिः सुमावलिश्चामरलोकवृष्टया । विभिद्यते पटवरणविलोलेर्गन्धान्विते कृतम गानः ॥ ११ ॥ मन्दमारुतविधूतकेतनो यः सुरासुरगणं समन्ततः । आवयन्निव विभाति सन्ततं वन्दनाय विततेन बाहुना ॥१६॥ तादक्षः मकललोकलोचनासेचनकं घटितकवाटकं श्रीविमानमा- लोक्यातिसंतोपविस्मयाभ्यां परवशो दिनेश इव सुराचलं प्रदक्षि- गोरत्य कृत्यविदामग्रणीः कुरुवंशमणिरेवं स्तोतुमारेभे । भवभरभयदूरं भावितानन्दमारं धृतविमल शरीरं दिव्यवाणीविचारम् । मदनमदविकारं मझुकारुण्यपूर श्रयत जिनपधीरं शान्तिनाथं गभीरम ॥१७॥ यस्यागोकतरुविभाति शिशिरच्छायः श्रितानां शुचं धुन्वन्सार्थकनामधेयगरिमा माहात्म्यसंवादकः । ये देवाः पारतो ववपुरमितेः फुल्लैः प्रसूनोचयः कल्याणानलमन्ततः कुसुमिता मन्दारवृक्षा यथा ॥ १८ ॥ मकलवचनभेदाकारिणी दिव्यभाषा शमयति भवतापं प्राणिनां मा अमरकरविधूतश्शामराणां समूहो विलसति खलु मुक्तिश्रीकटाक्षानुकारी ॥ १९॥ म यस्य ।

·33 जीवंघरचम्पुसाव्य युप्मत्पादपयोनधूलिनिचर्यरत्रालयो मामकः शुद्धः कार्य इति प्रमोदकलिका चित्ते जरीनृम्भते । संयं संप्रति धीमता विक्रप्सिता कायां न चेदेष वै द्रागाकारखिलीभवत्तदभिधावाच्यार्थमाटीकते ॥ ४३ ॥ सकलभवनवृन्दं सत्पदाम्भोमधूली- परिचयपरिहीनं नैननाम्नोऽन्यथार्थम् । भनत इति ह लोके सुप्रतीतं सुधीनां निखिलगुणपयोथे महचोऽङ्गोकुरुष्व ॥ ४५ ॥ तदनन्तरमनुकम्पितचेताः कुरुकुलशशाङ्कस्तद्वचनं बहुमन्यमानः. तपनरथनवनिन्दनेन स्यन्दनेन गोपुरद्वारं प्रविश्य, मासादपा- लिकायातायनमसूतपुरन्धिकापाङ्गतरनितनीलोत्पलश्यामलतोरणदामा- वलीषु प्रतोलीषु रक्तनयननालीको नालीकसायकस्तालीफलस्तनीनां व्यालोनिभवेणीनां रमणीमणीनामसिभ्यः पुष्कलसंमदाश्रुलहरीम् , कटितटेम्यो नीवीवन्धपदवीम्, हृदयेभ्यो धैर्यपरिपाटीम, युगपग- लिनामादधानो, मन्दमन्दं तन्मन्दिरमविन्दत । तत्रालये कनकपीठमलंकरिष्णु- निष्णुप्रतीपविभवः कुरुवंशकेतुः । संप्रार्थितो बहुतरं वणिनां वरेण कन्याकराम्बुरुहपीडनमन्वमस्त ॥ ४५ ॥ हुताशने साक्षिणि भद्रलग्ने सुभद्रदत्तां कुरुसिंह एषः । क्षेमश्रियं कोमलगातवही जग्राह पाणी जगदेकवीरः ॥४६॥ पाणिपनं गृहीत्वास्याः स्विन्नाङ्गुलिदलोज्ज्वलम् । मृदुलं सुकुमाराङ्गयाः संदिग्धे कुरुकुअरः ॥ १७ ॥ तथाहि- न ·सप्तमो लम्बः । अवश्यायाकीर्णः किमु कमलकोशो न हि न हि प्रमेढक्तस्यास्त किमु नखसुवासूतिमिहिका । न चास्याः सौगन्व्यं सपदि करनीरेजविगल. न्मधुस्यन्दः किं वा न हि न हि सुधैव प्रसरति ॥४४ तो दम्पती महाक्रान्ती मणिभूपणमण्डितो। कासामासतुर्वेद्यां रतिपञ्चशराविव ॥ ४८ ॥ क्षेमश्रीः कुरुकुञ्जरस्य सविधे पाथोजधिकारिणी पक्यामूस्युगेन सारकदलीकाण्डनियं विभ्रती । पाणिभ्यां नवपल्लयप्रतिमतां संसचयन्ती स्वयं वक्षोनहितयेन कोमयुगलीन्यकारधारा वभो ॥१९॥ रति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुजीपंधरे क्षेमधीलम्मो नाम पटो लम्बः । सप्तमो लम्वः । तदनु कुरुपरिटः सेमलम्या रथाङ्गमा निरवधिमुग्पनाति नित्यमयोगहेतुम् । अविरतमनुभूय प्रागियाप्ता कदाचि. निशि निरगमदेश. काननान्ने क्रमेण ॥ १ ॥ नादनु, माणकान्तापियोगेन तान्नां दम्परन्तुसमकान्तिमंकान्ताम्, नगनयुग नियामं च दीर्यमादधानाम्, पयोधरभरं संताप च गु, विभ्राणाम, सननिरयं चित्तं च तम समृहमहायनागन्वनी. नुवाली मन्यस्यनं मानिननुमालयन्नीप. दुःश्वसागनिमन्नां पुत्री विषय, सुभद्रोऽपि मंतप्तस्वान्तः कान्तारमागत्य, नत्र तत्र ·सप्तमी लम्बः। رای तच्च रत्नत्रये पूर्णे परमं प्राप्यमात्मन' । तच्च सदृष्टिसंज्ञानचारित्राणि प्रकीर्तितम् ॥ ८॥ आप्तागमपदार्थाना श्रद्धानं दर्शनं विदुः । तन्मूले ज्ञानचारिने भव्यलोकैकभूपणे ॥९॥ उत्तमाङ्गमिवाङ्गेषु नयनं करणेष्विव । मुक्त्यङ्गेषु प्रधानाङ्ग सम्यग्दर्शनमिप्यते ॥ १० ॥ आत्मा हि ज्ञानहक्मोख्यलक्षणो विमलः परः । सर्वाशुचिनिदानेभ्यो देहादिम्य इतीरितः ॥ ११ ॥ इत्यादि स्वार्थविज्ञानं सम्यज्ञानमसंशयम् । सम्यज्ञानवता कार्य परित्यागः परस्यवे ॥१२॥ परित्यागवतो जीवा द्विविधाः परिकीर्तिताः । अनगाराश्च सागाराः पूर्वे सावधवनिताः ॥ १३ ॥ यतीनां सुधर्म न शक्नोपि वोढुं महोक्षेण वाह्यं यथा तत्किशोर । अनस्त्वं गृहाण गृहस्थस्य धर्म यतो मुक्तिलक्ष्मीरदूरे भवित्री ॥१४॥ पश्चाणुव्रतमंपन्ना गुणशिक्षाव्रतोद्यताः । सम्यग्दर्शनविज्ञानाः सावद्या गृहमेधिनः ॥ १५ ॥ हिंसानृतस्तेयवधूव्यवायपरिग्रहेम्यो विरतिः कथंचित् । मयस्य मामस्य च माक्षिकस्य त्यागस्तथा मूलगुणा इमेऽटो ॥१६ दिग्देशानर्थदण्डेभ्यो विरतिस्तु गुणवतम् । भोगोपभोगसंख्यान केचिदाहुगुणवतम् ॥ १७ ॥ सामायिक. मोपचकोपवासस्तथातिथीनामपि मंग्रहश्च । सल्लेरखना चेति नतु प्रकार शिक्षाव्रतं शिक्षितमागमः ॥ १८ ॥ इत्युक्तवतसंपन्न कचिदशे कचिक्षणे । महाव्रती भवेत्तस्माद्वाह्यं धर्ममगारिणाम् ॥ १९ ॥ , ·जोधाचम्पुपाये इति प्रतिपादितं धर्म शिरसा मनमा के प्रतिगृह्मानमन्तर्गतप्रताप- कोरकपुञ्जभित्र मणिभूषणगगमात्मना वितीर्णमत्यादरमेदुरेण करण पचेलिमभाग्यवृन्दमिवादाय संमदपयःपूरेः क्षालयन्तमिवातिसंतोष- कोरकितान्तरङ्गं तं धार्मिकमुत्मृज्य तस्य स्मरन्नेष कुरुकुञ्जर- स्तरमाहनानिगाम । गभस्तिमाली गगनस्य मव्यं द्रुमालवालं नलमध्यमेगः । निदा च शोपं सममाप नृणां शरीरमुद्ययनधर्मतोयम् ॥२०॥ तदानी, पचेलिमहेलिसंतापाततया धृष्टचन्दनरसपाण्डुगण्डमण्डु- लेषु वनशुण्डालेषु चलानलनिनकर्णतालपवनसंवीज्यमानाननेषु हस्तोमितशीकरनिकरसँप्तिक्तहृदयेषु मन्दमन्दमागत्य “सरोवरभवे. शनपरेषु, कर्णिकारमुकुलानि निभियान्तीयमानेषु पट्यरणेपु, संतप्तनलं विहाय शीतलनलिनीदले सेवमानेषु कारण्डवेषु, पञ्जरबह- क्रोझशुकेषु नलं याचमानेपु, विनगदेकातपत्रायितकोर्तिमण्डलेन सालजनतासंतापनाशनोजपि कुरुवंशपावनः श्रान्तो विश्रान्तिकृते नमेस्तरुमूलमाससाद ।। निषण्णस्तत्र मधुरं वं शृण्वन्कुरूत्तमः । संदिग्धे सिन्धुगम्भीरः कल्याणादिरिव स्थिरः ॥ २१ ॥ रङ्कारः किं मारवाणासनस्य झकारोऽयं मत्तमानीलिहां किम् । हमानां कि मञ्जला कण्ठनादः किंवा लीलाकोकिलालाप एषः ॥२२॥ इति संदेहं पराङ्गनानूपुररवविनिश्चयेन निवर्तयन्परपरिग्रहावरक्त- मानसः कुरुकुलोसः पराइमुखो बभूव । संचरन्ती वने तत्र भनी काचन खेचरी । प्रतार्य तं मिणाशु पुरस्तादस्य संन्यधात् ।। २३ ॥ । मुखं पर्वविधैं विनित्य भ्रूचापदम्भाजयकेतुनहम् ।

·सप्तमो लामः। कर्णद्वये तज्जयकीर्तिपत्रं बमार ताटङ्गमणिच्छलेन ॥ २५ ॥ वृपस्यन्तो वरारोहा वृपस्कन्दं कुरूद्वहम् । दोस्य तस्थाईसौन्दयं नातृपत्सा जपाकुला ॥ २५ ॥ सस्यांशाविह रेजतुर्नयरमाक्रीडामहीमाविव श्रीदेवीस्थितिजपामिव यद्वसापलं व्यावी । -नाधिक्तिविशालगनतारोधार्थवारीनिभा - ज) पूगगुलुच्छनिन्दनकरे पादी जिताम्मोरही ॥२६॥ यह विततान वाग्वरसतीक्रीडास्थलीविभ्रमं यन्नासा च कलावतारविलसनिःश्रेणिकामशयम् । पन्नेले ददतुर्विशालकमलाक्रीडातदाकभ्रम ययुग्ममपाचकार नियतं निम्वच्छदाइम्वरम् ॥२७॥ अश्वस्यन्ती विशालाक्षी विश्वाधिकविभोपवलम् । करुवीरमुवाचेदं कुसुमायुधवञ्चिता ॥ २८ ॥ . श्रीमन् तवा कान्त्या मे नयने सफलेऽधुना । को वचनमाधुर्यादृदयं गुणमालया ॥ २९ ॥ पमा विरहानलं शमय शीतलापाङ्गतो मुखेन्दुरुत्वसंपदा सपदि छिन्धि कामान्यताम् । सुधालमगिराधामृतरसप्रदानेन च प्रणाशय घृणानिधै बहलकामतृप्यामिमाम् ॥ ३० ॥ इत्यादितचनपरिपार्टरमाकण्यं शवरारिविकारसंजयसवासराय- माणमानमः कृत्यनिदामप्रगण्यः कुरूवरेण्यः परोतवेराम्यप्राण्या- स्तदाण्यानिर्गन्तुमारभत । तदनु पनिशरकाराचाञ्चितक्विका मा विद्याधरनभलाक्षी किंचिदन्तरमुपसृत्य मदनहुत मुगरणिनिकाश- বদুল বাঙ্গি বিন্ন সমীক্ষাকাঙ্কিলত ·जीवधरचम्पुकान्ये निनोदन्तमित्थ प्रकटयामास । अनङ्गतिलकाद्या खचरपन्यवाह विभो वनान्तमिदमापिता गगनचारिणा केनचित् । अनेन निजनायिकाभयवशेन नि सारिता दयाविसरवारिधे महित रक्षणीया त्वया ॥ ३१ ॥ अशरण्यशरण्यत्व परोपकातिशीलता। दयापरत्व दाक्षिण्य श्रीमत सहना गुणा ॥ ३२ ॥ 'तवता, हा प्रिये हा प्राणकान्ते वासि क्वामि, वियोगवेदना विषमिव विसर्पति, पावक इवाङ्गानि निर्दहति, मृत्युरिव प्राणानि सारयति, मोह इव विद्या विलुम्पति, ककच इव मर्माणि कन्तति' इत्यादि कस्यविदार्तखर निशम्य विद्याधरविशालनयनाया मिषे णान्तर्हिताया, विस्मयविस्तृताल कुरुहर्यक्षं सोऽपि विद्याधर समीपमागत्य सगद्गदमेवमुवाच । सतीमुदन्याकुलितान्तरङ्गामत्रैव सस्थाप्य जलाशयाय । गतोऽहमागत्य सरोरुहासी नाद्राक्षमा प्रतिकूलदिष्टान् ॥३३}} नरोत्तम तया सार्ध विद्यापि मम निर्गता । मनोवृत्तिश्च तत्कर्तु चिन्तापि न हि शक्यते ॥ ३४ ॥ इति कर्तव्यतामूढ मामुद्दिश्य नरोत्तम । प्रज्ञानामग्रगण्यस्त्व हि कर्तव्यमत्र वै ॥ ३५ ॥ इत्यादिविद्याधरदैन्यदन्तुरितवचनरचनामारण्यं पारावारगभीर कुरुवीरो मन्दस्मितरुचिल्हरीपदेन सुधाधारा फिन्निव गम्भीर वचनगुम्भ विजृम्भयामास । धैर्योदार्यविवर्नित क्षितिपति प्रज्ञाविहीनो गुरु स्त्यात्यविचारयन्यसचिव सग्रामभीरुर्मट ।

·सप्तमो लम्बः । सर्वज्ञस्तवहीनकल्पनकविवाग्मित्वहीनो बुधः स्त्रीवैराग्यकयानभिज्ञपुरुषः सर्वे हि साधारणाः ॥३६ ।। बत्रात्कठोरतरमेणदृशां हि विनं पुष्पादतीव मृदुलो वचनप्रचारः । स्न्यं निजालककुलादपि वक्ररूपं तस्माद्बुधाः सुनयनां न हि विश्वसन्ति ॥३७ ।। व श्लेष्मनिकेतनं मलमयं नेत्रद्वयं तत्कुची मांमाकारपनो नितम्बफलकं रक्तास्थिपुञ्जाततम् । शीतांशुर्विकचोत्पलं करिपतेः कुम्भो महासेकतं भातीत्येवमुशन्ति मुग्धकवयस्तद्रागविस्फूर्जितम् ॥३८॥ इत्यादिनिनवनोविलासं विद्याधरनडहृदये सारमेयोदरे सपिरिवा- मलनमालोक्य विस्तारितकरुणः कुरुवारणा, तस्माद्विपिनान्निगत्य. निमगनिरी निताम्वनीमिव मुखभागकलिनतिलकशोभमानां एयुलकुनविरानिनामक्षतरूपशोभितां मदनाधिष्ठितां चारामस्थली- मापसाद । - श्रोत्रं मृगकुलारवः सुग्वयति प्रत्ययपुप्पस्तरु- नेत्रं फुलसरोजगन्धलहरी घाणं मनो दीपिका । वायुः पर्शनमन्ततो रमझरीपूर्णः फलानां चयः पोऽयं रसनां तदिन्द्रियगणः सर्वः मुसं गाहते ॥ ३९ ॥ निर्मला सरमी यत्र निर्मिमीते मुदं पराम । विशाला पद्मनिरा वीक्षिकव घनश्रियः ॥ ४० ॥ नत्र भादंलिहस्य शकुन्तसन्तानदन्तुग्तिनीलच्छदस्य मधुलुब्ध- मधुकरकुलानीस्तस्य कस्य 7 रमालरमारुहस्य शाम्बाप्रभाग- ·" जीबंधाचम्पुकाव्ये विराजितं वनदेवतारसपूर्णहेमकरण्डकायमानं परिपाकपाटलफलं पातयितुं प्रयतमानानपराबानेशरनिकरानरपतिकुमारानवलोक्य, लोकोत्तरकोदण्डविद्यापाण्डित्यमण्डिता जीवंधरः करकलितकार्मुक- लताविस्कारपूरितदिगन्तरः, सरभसप्रक्षिप्तमश्वेडनलक्षीकतं तत्फलं सशिलीमुखं करेणोपादत्त । उदारः सहकारोऽयं मागंणाय फलं दिशन् । भेने कल्पकतां नो चेत्सुमनस्सेव्यता कथम् ॥ ४ ॥ दृष्ट्या फलं सशरमापतितं कराने - जीवंधरस्य शरकौशलपारगस्य । व्यस्मेष्ट मक्षु नरपालतनूजवर्गः लाघावशेन विगलन्निनकर्णपरम् ॥ ४२ ॥ ततस्तत्समीपमभ्येत्य कलितविनयो राजतनयः, समाधम, भो भो महाभाग कार्मुकविद्याकोविद, मामज्ञातभवादशसज्जन- समुचितसल्लापप्रकारमपि · मुखरयति श्रीमदोयचापविद्यावैदग्थ्य- निरीक्षणक्षणनितविस्मयः काञ्चनगौरतावकशरीरमौन्दर्यावलोकन जातानन्दकन्दलश्च । अतस्त्वां प्रार्थये श्रीमन्युक्तं वायुक्तमेव वा । मामकीनं वचो नूनं कर्णदेशे विधीयताम् ॥४३॥ अन्नास्ति हेमाभपुरो गरीयसी यहजसोधेप्वधिरात्रि संपतन् । सुधामयूखः कलशार्णवान्तरे पुनर्निवास कलयन्निवेक्ष्यते ॥४४॥ कुरुविन्दमन्दिरकुलानि संगता- न्यरुणस्य बालकिरणैः सहेकताम् । तमसीव हस्तपरिमर्शतः प्रगे परिनिचिनोति पुरि यत्र सज्जनः ॥ ४२ ॥ + .

·तसमो लम्बः ।
हदमित्र इति प्रतीतमूपः पुरमेनां परिपालयत्यजत्रम् ।
नलिना नलिनामलायताक्षी महिपी तस्य महीललामवल्ली ॥४६॥
तयो सुताः सुमित्राद्यास्तेप्वप्यन्यतमोऽस्म्यहम् ।
विद्याहीना वयं सर्वे नद्या हीना इवाद्रयः ॥ ४७ ॥
अनः कोदण्डविद्याफुशलं नरशार्दूलमन्वेपमाणोऽस्मत्तातपादः,
पराक्रमापहृतसामन्तसीमन्तिनीनयनकज्जलकालिकाशङ्कावदान्यमौर्वी-
किणश्यामिकालंकृतभुनदण्डस्य श्रीमतः संदर्शनेन, कलापीव
बलाहकदर्शनेन, नदीपतिरिव निशाकरदर्शनेन, वनोत्कर इव वसन्त-
दर्शनेन, कमलाकर इव कमलबन्धुदर्शनेन, प्रमोदसर्वस्वमनु-
,
भविप्यति ।
तस्मादस्मत्पितुर्वाञ्छापछी संपति पुप्पिताम् ।
सभास्तारदशश्चापि सफलीकुरु कोविद ॥ ४८ ॥
स तस्य विनयोग्ज्वलां वचनबन्धशैली श्रुती
मनस्यनुमति धरापतिनिरीक्षणाय क्षणात् ।
रये च चरणाम्बुनं नृपमुतेः पुरः स्थापिते
नकार युगपद्दयानलनिधिः कुरूणां पतिः ॥४९॥
तदनु प्रत्येकमधिष्ठिनस्यन्दनेनुपनन्दनैः परिमृतशताङ्गः कुरु-
कुलशशाः पुरद्वारं प्रविश्य प्रामादवातायनदत्तनयनेविलासिनी-
मनः सरदहमालोक्यमानः क्रमेण नरपतिमवनद्वारि रथादवतीय
ने पुरररनो दोगागिननीयमानमार्गः क्षितिपतिमंसदमाससाद ।
भूपोऽपि नन्दनगिरा ययुपा न तस्य
गाहात्म्यमंपरमोत्य सकार गीरम् ।
तं रत्नपीटाशपरे नदुपान्नभूमा
पुस्तिदानननिधी निनदररोरम् ॥१०॥

·जीपंधरयम्पुवाव्ये अनामयोक्तेरनुनाथ वाणी नृपाननान्नाद्रुतमाविरास । फुल्लात्सरोजान्मकरन्दमर्याः पश्चात्प्रभूतेव सुगन्धलक्ष्मीः ॥५१॥ कत्यास्त्वदीयविरहकातरीकतमानसाः । क्वत्यानां नयनानन्दः संभविष्यति दर्शनात् ।। ५२ ।। को वा देशः पचेलिमभाग्यः श्रीमदीयमवालकोपमपदयुगल- स्पर्शसुखमनुभविष्यति । कोदशपुरमासादाङ्गणालंकरणरमणीना नयनकुवलयेषु श्रीमदीयसंदर्शनकन्दलितानन्दवाप्पनिप्यन्दो मकरन्द- शङ्कामकुरयिष्यति । कस्यां वा वंशवलयां विमुक्तोपमानोऽपि भवा- न्मुक्ताफलायते । कः पुनः श्रीमता पुत्रवता मौलिमाणिक्य तामारोपितो भाग्यवता माहात्म्यवता कीर्तिमतां च । इत्यादिप्रभपदवीं यथायोग्योत्तराक्षरैः । लड्दयामास जवालः स्वामी वचनवमनि ॥ १३ ॥ विनयकन्दलितैर्विमलोत्तरैर्नरपतिर्टिगुणीकृतकौतुकः । चिरमयाचत नन्दनसंसदा वरशरासकलाप्रतिपादनम् ।। ५४ ॥ विज्ञाय तदभिप्रायं प्रज्ञाशाली नराधिपः । कौरवस्य वशे चक्रे कुमारानखिलानपि ॥ ५५ ॥ तदतु कोदण्डभिण्डिपालपरियमुद्गरपरश्वयादिपरिष्कृताइ, क्षो. पोमिव शरधिभिरलकताम्, त्रिदशनगरीमिव सर्वतोऽमरसेविताम, जलधिवेलामिव मचुरतरवारिविराजिताम, वनसीमामिव पत्रिकुल- परिवृताम्, आयुधकान्तिसन्तान हिगुणीरतारुण्यरक्तमृत्तिकापरीत- भूमिभागतया भूमिव' चापविद्याविशारदप्रतापमादधानाम्, मध्ये निखानवजमयतम्भलभलतेश प्रहरणगणेविजित्य बन्दीकृतमिव कुलिशायुधकुलिशं विधाणामायुधशाला शुभे मुहर्ने भविश्य जीवं- घर सितिपतितनयानुद्दिश्य कार्मुकेकोशलं विवरीनुमारे ।

·अटमो लम्बः! ८३ नृपात्मनानां निचयस्ततो नु कोदण्डविद्याकुशलत्वमाप । तत्कीर्तिकल्लोलपरंपरा च जगत्रयं मोदरसं महीशः ॥ ५६ ॥ विद्यावेदन्थ्यपीठीमधिवसति निजे नन्दनान समाने दृष्टिं हेमासनस्थे कुरुकुलतपने प्रोतिमन्तश्च चिन्ताम् । कि कुर्यामस्य वीरव्रनमहितकलादानमान्योपकार- श्लाव्यस्येति क्षितीशविरतरमतनोद्धीमतामग्रगण्यः ॥ ५७॥ तदनु कन्याविश्राणनं करणीयं गणयता नरपालमणिना प्रार्थितं परिणयं वरुणालयगभीरः करुणाकरो जीवंधरः क्रमेणा- ङ्गीचकार । नरपतिपरिदत्तां यौवनारम्भमत्तां सपदि कनकमालां वक्षसि श्लिष्टमालाम् । सकलगुणवरिष्ठां सन्मुहर्ते वरिष्ठे कुरुपतिरुपयमे मण्डपे तत्र हमे ॥ १८ ॥ इति श्रीमहाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुजीवंधरे कनकमालालम्भो नाम मतमो लम्ब H . अष्टमो लम्बः । नीलालकां तामुपयम्य रामां कुरूद्वह. सौख्यपयोधिमानः । स्यालेषु वात्सल्यवशन तत्र चिरं न्यवात्सीद्रमयन्मृगाक्षीम् ॥ १ ॥ अथ कदाचिन्मन्दस्मितमकरन्दोद्गारिवदनारविन्दा विस्मयवश प्रमुपितनिमेपनयननीलोत्पलतया मालकाननाच्छोणाघरपछवसौरभ्य- समारष्टो नामाचम्पकदर्शनेन तत्रैव निश्चलतामुपगतो भृङ्गाविनि मभावनां संपादयन्तीम्, मरकनवटयप्रभानहलीरनरोमराजिसताना ·4 . जोवंधरचम्पुकाव्ये न्तिम्, वल्गत्कुचनितमरालगमनकेलोपरवशतया मन्दानिलान्दोलित. गुलुच्छयुगली नङ्गमकनकलतां तुलयन्ती, संमुखासीनमप्या- स्मानं सकलमनुजनयनसरोजकुदलीकरणचणेन तेजःप्रसरणेन परीत द्रष्टुमक्षमतया नलिनान्तिकोलासितपल्लवतल्लनभ्रमकारिणा नयनोपरि-' भागचारुणा पाणिना मुखं व्यवधाय पश्यन्तीम्, प्रान्तमाक्स- न्ती जीवंधरः कांचिदायताक्षीममाक्षीत् । किं वक्तुकामासि कुरङ्गनेत्रि किमागता कोमलबन्धगात्रि । स्मितावदाता तव वक्रलक्ष्मीः संसूचयत्यादरतो विवक्षाम् ॥ २ ॥ ' इति एटा चकोराक्षी मधुरां गिरमाददे । अन्निनी भृङ्गमुखरा मकरन्दझरीमिव ॥ ३ ॥ अत्र चायुधगृहेऽपि चैकदा त्वां निरीक्ष्य परिमण्डितं श्रिया । चित्रिते रमति चित्तमन्दिरे संमदो मम विवक्षया सह ॥ ४ ॥ इत्यादिवचनरचनां चन्द्रकलामिव कान्ताजनेकटाक्षलीलामिवेक्षु- चापकोदण्डयष्टिमिव च वक्रमधुरामाकर्ण्य विस्मितान्तरङ्गः कुरु- शशाङ्कः, किमिदमश्नुतदृष्टपूर्वमिति चिन्तयन् क्रमेण · नन्दाभ्यः समागतः किमित्यूहाञ्चके । वपुषा पथमं विवेश शालां मनसा चैव ततः कुरूद्वहः । कुतुकासरे हि निर्निरोधे क्रमभावो न च तत्र लक्ष्यते ॥ ५ ॥ अवलोक्यानजन्मानं नन्दात्यो मन्दविस्मयः । प्रमोदमारगुरुणा वपुषा प्रणनाम सः ॥ ६ ॥ विकसत्कुसुमाञ्चितेन मूना क्षितिभागं स न यावदरएशत् । रभसेन कुरूदहेन तावजगृहे कोमलवायष्टिना ॥ ७ ॥ कुरुवीरवक्षसि क्वारविस्तृते न ममौ वपुः प्रमदभारमांसलम् । अनुजस्य तत्तदपि बाहुवलरीयुगलेन देयगुरुणाभिषस्वने ।।८।।

·अटमोरमः। विनयेन वामनमयं सहोदरं शिरसि स्म निघ्रति कुरूत्तमो मुह । अनुजाङ्गमङ्गमसुखत्य सूनकैयनरोमकूपनिचयनिरन्तरः ॥ ९॥ आनन्दवाप्परभिषिक्तगानं सहोदरं हपविकासिनतम् । आप्पच्छ्य सौख्यं कुरुवंशकेतुः कथं समागा इति सोऽन्वयुद्ध ॥१०॥ इति भातुरनुयोगशैली अरसा परिगृह्य मनसा ध्यातप्राक्तन वृतान्तः, पुनः प्रत्यावृतानविप्रयोगदुसतान्त इव सरमसमुक्त- निश्वसितमंदीपितरमृतिपयमगतवियोगवहिसंगादिव कोप्णान तत्पूर्व- तनानानन्दाश्रुविन्दूनेव दुःश्वबाप्पासारतया परिणतान् स्फुटित- मुक्तासरमणीनिय परितः किरन, अमन्दतराक्रन्दनवेगं कथं कथमपि नियम्य नन्दान्यः स्वादयलगदः समद्दमुत्तरमादातुमुपचक्रमे । भवनि रानपुगत्सति निर्गते सपदि पापविपाकवशेन नः । मालबन्धुगगस्य तदोस्थिनो मनसि दुःसहशोकहताशनः ॥ ११ ॥ वानामगोचरे शोकपारानारे निपातिताम् । निरीक्ष्य बन्चुता दीनां मर्तु व्यवमिता वयम् ।।१२।। तदानी दुरन्तदुःखनितान्ततान्तस्वान्तो सन्तनमुद्दान्तनाप्पधारया प्रथमामोतियामिवावी मातापिनरावेवं प्रलापमातेनतः । अहह यत तनून कामि देवं दुरन्तं तनयविपदि सत्यामप्यहो दुःसहायाम् । पपविनितान्नं नीति निलं नो कथनियमतिमीवी दुर्दशा हा पिनाचा ॥ १३ ॥ .

·जीबंधाचम्पुराव्ये प्रमावती कथंवृत्तेति स्थाने बोधः समजायत । एवं मवद्दर्शनमाविमाख्यसमापकादृष्टवशेन सद्यः । प्रभावतीमन्दिरमेत्य सोऽहं विपाददीनाक्षरमेवमूचे ॥१४ || प्रनावति विजानती सकलपद्धतिसं कथं निभर्पि नवमालिकां कचकुले हरिद्रां तनौ । न युक्तमिदमास्थितं विगतभर्तृवामभुवां वृथा खलु सुखासिका सकललोकगर्दास्पदम् ॥१५॥ इत्युक्ता सा विशालाक्षी मन्दहासाननाम्बुजा । पिकीव मधुरालापा मधुरां वाचमाददे ॥ १६ ॥ अङ्ग तावकसहोदरवर्यस्तुगपुण्यविभवेन मण्डितः । क्षेमवाजयति सौख्यपरीतः पापतो वयमिहाततदुःखाः ॥१७॥ देशे देशे सुन्दरीश्चन्द्रवत्रः पाणौकृत्य प्राप्तहर्षप्रकर्षः । हेमामाख्ये पत्तने सोऽयमद्य प्रीतां राज्ञो नन्दिनीं संदधाति ||१८|| "एवमगण्यपुण्यवर्शन' विपदमपि संपदात्मना परिणतामनुभवन्त सुखमावसन्तं निरन्तरनिपतद्वागतनूममकुटराजिनीरानितचरणनीरनं भवदीयाग्रज द्रष्टुमिच्छसि चेद्गम्यतेति प्रतिपाद्य, विद्यावैशयेन स्मर तरङ्गिणीनाम्नि शयनतले शाययित्वा, सपने मामत्रमपति प्राहिणोत् । इति करुणमगिरां प्रवाहेरनुनमुखादुदिते. कुररुद्धहोऽसौ । भृशमतनुत तापभारमन्तवदनतले न विकारलेशलेशम् ॥ १९ ॥ अवानयदसौ पत्रं सगर्भेण समर्पितम् । गन्धर्वदत्तालिखितं विचित्राक्षरलक्षितम् ॥ २० ॥ आर्यपुत्र गुणमाला विज्ञापयत्येवम्- कंदर्पो विषमस्तनोति तनुतां तन्यां ज्वरे गोरवं मृत्युश्चापि दयाकथाविाहितो मां नैव संभाषते ।

·अम्मालम्प । ₹ U , आर्य व च नवागनासुखवशाद्विस्मृत्य मां: मोदसे मातीपल्लयकोमला क्यमिय । जीवेत्तव प्रेयसी ॥२१॥ स्वामिन्नडरितो ममारमि कुचो वृद्धि गो तायके वाचस्तानकवाग्रसे परिचिता माग्व्येन, सत्यानिता । वाह मातृगलस्थलादपसृतौ स्वत्कण्ठदेशेऽर्पिता वार्य प्रेमपयानिधे स्थितमिदं विज्ञापित किं पुन ॥२२॥ इति प्रियाया अन्यापदेशलिखनपरिपार्टी मनसा चिन्तयन्त्रि याशोकविदीर्णशरीर पुस्कुमारो, मुहुर्मुहुन्ननीननवयस्यसतीगन , कुशलानुयोगमत्यादरेण विस्तार्य, सगर्भसंगमङ्गतातोपेण सुस्त मासामास समया कुरुकुञ्जर निविष्ट कनकाद्रि निकपेव शोतरश्मिम् । अनुन मनुनाधिपात्मनास्ते कुशलमनपुर पर परीयु ॥ २३ ॥ एवं सोदरसमागमततुष्टस्तान्त कुरुकुमुदिनीकान्तमुपलिष्टमाने राजतनूप, पदाचित्सरभसधावनमनितोनिश्वासनिरन्तरनि सरण दनार्थसाहाय्यभरकम्पित्तनुदण्डा प्रचण्डवासनलितत्रालपाईप मरूपा , अन्तरमेयतया बहि प्रस्तेरिव भयानकरसपूरै खेदसलिले. देन्यसाम्राज्येऽभिषिक्ता इय गोपा, रानमन्दिरानिरे आर्ततरमेव चुकशु। हेगनाटर घोटरग्रनखुरमाधुग्नोगदनो राज्या रामभनया करिताकाशाकाशे परे । रानस्तावागोपन निसिर मध्याहस्य नीत सता गिनोदभितशिजिनीपटुरवेषिोऽपि सक्षोभित ॥२४॥ उपप्रतापपरेन सरसर) गौमण्डल ताप भूमिपनिरुद्ध ।

·८८ . भीषघाचम्पुपाये . प्रत्यपिसैनिककुलं प्रचुराहहास- लोकस्थितिं शिथिलयत्यरिधीरतां च ॥ २५ ॥ इत्याक्रोशं समाकर्ण्य भपतिलमादिशत् । स्वामी श्वशुररुद्धोऽपि प्रस्थितः परवीरहा ॥ २६ ॥ तदनु रयविनितविहगपतितुरगगणविविधगतिविदलितवसुधातल- निर्गल हुलिकापालिकाविशेपशोपितनाकमहीसिन्धून्सुदूरमूलप्रप्तारित. शुण्डादण्डसत्वरपृत्कारशीकरपरंपराभिण्डितलयुगलविगलद्दानधारा भिश्च संपूर्य 'सार्थकनामधेयघरैः सिन्धुरैनन्धरगमनपयोनिधिफेनकू यायमानपटपरिष्कृतपताकीदण्डमण्डितरयेकड्यासंघटित धृतमेचक- कभुकसंपत्तिभि., पतिभिः संकुलं बलं पुरोधाय प्रतिष्टमाना', कुरुविन्दकुण्डलरुचिवीचीकवचितभुजविरानितया बहिरपि साक्षा अमृतमित्र प्रताप विधाणा, एते घनतान्मण्डलीकोनिराकरिप्यन्तीति भयेन सेवार्थमागताम्यामिव "शीतोष्णरसिम्यामझदाभ्यां संगता, तुङ्गममुक्ताहारमनारमविशालवा स्थलतया नसत्रमालालंकृतशार दाम्बरं "तुलयन्तः, ते 'जीवधरनन्दायपुर सरसुमित्रप्रमुखरनपुत्री. कमेण रणाङ्गणमवतेरु. For FROM भेरीरवः सकलदिक्पतिसौधशृङ्ग- वातायनाररकुलानि विभिद्य तूर्णम् । अन्तः प्रविश्य बहुदरकवखेद. विश्रान्तिमाप रणकलिमुखप्रभूतः ॥ २७ ॥ तदानीमुभयेषां सैनिकानां परस्परमेव वीरवादा बभूवुः । अस्माकं त्रिजगत्प्रसिद्धयशसामेपा कृपाणीलना शत्रुत्रीनयनान्तरजलजलै. श्यामा निपीत पुरा । . . । है है ·८९ अष्टमारम्ब। सप्रत्यायसीनि युष्मदसूना पानेन शोणीकृता चीरश्रीस्मितपाण्डरा चरिततश्चित्रा भविष्यत्यहो ॥२८॥ गोबन्दसक्तान्भवतोऽस्मदीयमुना वयस्या इव सयुगेन । ने यन्ति गामद्य निमेषमात्रान्न तिष्ठतास्म पुरतो हठेनं ॥ २९ ॥ पगृन्वा प्राणान्या जहत अटिति क्षीबपुरुषा स्वमूर्नशापान्या नमयत नरेन्द्रस्य पुरत । मुखे वा हस्ते वा कुरुल शरबन्द नरपति रुतान्तागार वा शरणयत सूर्ण प्रतिमय ॥ ३० ॥ अन्येऽप्येवमाहु । कि वाचाविसरेण मुग्धपुरुषा किंवा वृथाडम्बरै रात्मश्लायनयानया किमु भटाः सैपा हि नीचोषिता । सक्रीडद्रयचक्रस्टवरणी मिन्नेभमुक्ताफले थापानाच्छरवर्पतो विजयिन शुभ्र यशोऽरतिः ॥ ३१ ॥ इत्यादि वदतामेषामघरोठपुटाविव ।। सैनिकाना समूहों द्वौ सगतो समरोहतो ।। ३२ ॥

·है जीवधरचम्पुवाये गभीरहयहेषितमंदगजावलीचंहिते-- जगत्रितयमन्वभूत्परमतोकशब्दात्मताम् ॥ ३३ ॥ शन्देकार्णवमग्नमेतमखिलं लोकं समीक्ष्य क्षणा- द्देवा व्योनि समिद्विलोकनकलाबद्धादरा मेदुराः । युद्धारम्भनिरस्तवन्द्रक्रुरुराइबाणासनादुगता- नाराचानिबिडप्रभानमसि ते सान्ध्याम्बुदान्मेनिरे ॥ ३४ ॥ पद्मास्यमुख्यकरकोमलरक्तकान्ति- कल्लोलपल्लवितकार्मुकवल्लरीभ्यः । नामाङ्किता प्रचलिता च शिलीमुखालि- जीवंधरस्य पदपद्मसमीपमाप ॥ ३५ ॥ द्विरेफः शरवारोऽयं तस्य पादाम्बुनान्तिके । भ्रमंश्चकार तद्युक्तं मित्रसांनिध्यसूत्रनम्॥३६॥ तदनु नामीतिततदीयवाणगण:क्षणेन समुन्नतध्वनचिहसंदर्शनेन च, एते वयस्या इति निश्चित्य, नरपतिना साकं तदभ्याशमागतः संमदविकसितरोमकूपकोरकिततनुलतः कुरुपतिः, सबहुमानं. तानेकै, कशः- संभाव्य, निनानुज्ञया रथारूढैः सहचरनिकरैः पुरस्कृतः, पार्श्वगतस्यन्दनकन्दलितस्थितिना महीपतिना समापमाणः, सिन्धुर. गन्धर्वशताङ्गपदगशवलं बलं , पुरतो . विधाय पुरतोरणमतीत्य चलितः चिरतरविलोकने कुतूहलसमिलितपौरनननिरन्तरे रथ्यान्तरे स्तम्बरमकदम्बकं कादम्बिनीति, मत्वा- समागताभिरिव सौदामि- नोभिः कनकवेत्रलताभिर्वितीर्णावकाशे विगाहमानः, पटुपटहकाह लोडिण्डिमनर्जरातरीमुरजशतममुखवायरवविहितोपतिभिः काभि श्चित्सामिरुतमण्डनकलाभिः करकमलसंरुद्धनीविबन्धनकनकचेला- भिग्वलाभि. कामिश्चित्सरमासकाञ्चीपददत्तमुक्ताहारवाडरीमि कङ्कण- " ·अष्टमोरम्बः । पदसमर्पिततुलाकोटिभिर्वधूटीभिरत्युन्नतहम्यांङ्गणवातायनवृत्तधिभि. निर्निमेप विलोक्यमानः क्रमेण राजभवनमाससादर । कुशलानुयोगमथ कौरव' सखी.. न्वहुधा विधाय-मुदितान्तर. पर । समशेत सोऽयमयथापुरोदिता- ' दुपचारकौशलवशाद्विशेषत. ॥३७॥ कदाचिदेकान्ते भृशमपूर्वसंमानसमाहितसंशयडोलायमानमन-- स्परोनेन कुरुरानेन चोदिततन्निदानाना सहचराणा- तिलकाय- मान' पद्मवदनः प्रत्युत्तरशैलीमेवमुपादत्त । स्वामिस्त्वदीयविरहानलदग्धदेहाः . श्रीमद्भविष्यदवलोकनपुण्यपाकैः।।. आश्वासिताश्च दयया, द्रुतदत्तहस्तान देव्या बमूविम वयं हयपाणिवे:- 11३८ ॥ तदनु : निखिलमाश्चीयं नुरोध्राय- पुरान्निर्याय पर्यायेणा तिलहितबहुदूराध्वानः पत्रिकुलनिध्वाननिरददिशावकाशामरण्यानी সধিংস্বাক্ষরিকসামাদকানদাননি क्टरटेषु घोटपटलं विधाय विश्रान्तिसुखमनुभवामः स्म । तत्र च । सोधावलीमतिशयालुभिरुन्नतेस्ते शुभै पटायतगृहैः कलित निवासम् । नुन भवद्विरहकातरतत्पुरश्री- रस्माभिरागतवतीति वयं स्म विद्या ।। ३९ ॥ तदन्वत्यद्भुतसंनिवेशं दण्डकारण्यप्रदेशमवलोकितुकामा वयम्, तत्र तत्र विद्वत्य, कचन विजृम्मितकुम्भीन्द्रकुम्भस्थलमुक्तमुक्ताकुलसि- कतिल वनविहरणनान्तनिमन्जत्पुलिन्दसुन्दरीक्दनाम्मानपरिष्कृत -- ·९२ जीपंपरचम्पुकाये गभीरमहाहूदम्, कुत्रनिदलीगुखकरकम्पितमहीरुहशासानिपतित पर्गीयसमाघातकुपितसुतसमुत्थितशार्दूलधाव्यमानशबरजनप्सरभतारू दाभ्रंलिहानोकहरयम्, कचित्तरुमूलसुखमुत्तानि तमालस्तोमनिभानि भल्लककुलानि, क्ववित्तपनकिरणसंतप्तवशां पाकरसमीपमानीय निनकरनिमूलितमामूलाणवलयं तदने निक्षिप्य पयोजरन मु. गन्धिशीतलजलशोकरनिकरांस्तन्मुखे संसिच्य शुण्डादण्डविधृत- विशालपद्मपत्रमातपत्रीकुर्वन्तं पशावळभम् , कुत्रचित्सावज्ञं लोचन- युगलं क्षणमुन्मील्य पुनः सुपुम्सुं पञ्चवदनसञ्चयम्, सविस्मय- मवलोकमानाः, कचन तापसननसंकुले प्रदेशे प्रविशमानाः, क्रमेण किंचित्तरुमूलमावसन्ती पुण्यमातरं पश्यामः । म 1-'. यस्या मूर्तिमलिनवसनावेष्टिता क्षामभूता' चन्द्रस्यका कशतमकला वान्तरुरेवाभाति । वकं शुष्यत्सरसिजनिभ शोकदीना ·च वाणी : चिन्तादीर्घ श्वसितमनिशं 'मूर्ध्नि बेदा" नाच ॥४०॥ तया मात्रा दृष्टमात्रेण कुत्रत्य इति एटा एवमुत्तरं वक्तु. भुपन्य, ..." 1. " कम्यिन्जीपकविख्यातो विपचिट्टन्दशेखरः । अभाद्राजपुरे सोऽयमस्माकं जीवनौषधम् ॥ ४१ ॥ अहं खलु रामश्रेष्ठिना सुभद्राया जातः पद्मास्यः, अयं सत्यधरमहागजप्तचिवात्सागरदनाया जातः श्रीदत्तः, अयं पुन- रचलात्तिलोत्तमाया जातो बुद्धिपेणः, ९५ किल विजयदत्तात्दथ्वी- मात्यां जाबो देवदतः, इमो पुनर्जीवन्धरानुनस्य नन्दाव्यस्यानुनी नयुलविपुलो, इत्यादिक्रमेण सर्वेषां नामधेयान्यभिधाय, तदुत्पत्तिदिने जाता वयं सर्वे महात्मना । .

·अष्टमो लम्यः। मर्पयन्ति तेन साधं विशांपत्या पोषिताश्च निनालये ॥ ४२ ॥ तदनु. सकलविद्याः- शीलयन्न्याधयूयं. 7 पशुगणविनिवृत्त्यै चापपाणियनेष्ट ।' तदनु खतरकन्यां प्राप्य गन्धवदत्ता, परिपदवरवीणाविद्यया कीर्तिमाप-॥ १३ ॥ ततश्च वासन्तिपुर, वासरेपु वनविहारानिवर्तमानेषु पौरेषु, दुरन्तमददुरासदस्य कामगारपदन्तावलस्य ; मदभङ्ग, विधाय गुणमालां परिपालयन्नचिरेणेव तां परिणिन्ये -17 तमेनं - कोपवशतः - - काष्ठाङ्गारःखलाग्रणी। हन्तुं, : HTTETTES इत्यधोक्ते, तत्क्षणं हा दावपावकदग्धायां वनवडयो, कुठार- भवन्तः' इति इभोलिनिहता (नगीव, मूल्योन्मीलित- चेतना, मुवि पेतुपी सा. माता क्रमेण कथंचिन्धसंज्ञा, व्यवसितः सोऽयं निजमूनव रक्षितः ॥१४॥ इति निरवशेषमुक्तापि, शोकरणरणिकाकान्तचित्ता प्रलापमेवमातेने हा हा हा बत. हा हतास्मि किमिदं दुःश्राव्यमत्याहित हा पुत्र व गतोऽसि हा हतविधे क्रूरोऽसि मत्पुत्रके । हा नाय त्वमुदारपुण्यचरिती यस्मादिमां दुर्दशा- Rift- मज्ञात्वा 'सुरलोकसौख्यलहरी विन्दश्चिरं मोदसे ||४५ ॥ हा पुत्र, हा कुरुवंशमित्र, · सुलक्षणगात्र, हा पयोनविशाल- नेत्र, एतावन्तं काले र तव मुखचन्द्रदर्शनमपि : दुर्लभमभृन्मम मन्दभाग्यायाः अपि च ।। पयुर्वियोगमधिकं र दववद्भिकल्प पास च फानननले स्वपुरं विराज्य । , :

·६४ जीवधरपम्पुका ये यस्योदयाइनुभवाम्यप जीवित च' सोऽयं रीढशकपः कथमद्य वर्ते ॥ ४६॥ सत्यंधरस्तव 'पिता" खलशेखरेण व्यापादितो युधि इतनवरेण येन । तेनैव पुत्र गमितस्त्रिदिवं यदि वं हा हन्त सैप कुरुवंशलताकुठारः ॥ ४७ ॥ पत्युवियोगो विपिने निवासों राज्यं च नष्टं तनयस्य शोकः । तदद्य दौर्भाग्यहुशिनी में विनिर्दहेदेव करालवाहम् ॥ ४४ ॥ स्वप्नो निष्फलेता गतस्त्वयि सुते व्यर्थ वपुलक्षणं सत्यार्थ न बमूव पुण्यवपुपस्तदेवताया वचः । हा भर्तृव्यातनाम्बुधिहि सुतरो नैव त्वया पुत्रक" त्वं यद्येवमोह मामपि भवठोंके प्रति प्रस्थिताम् ॥४६॥ इत्यादिमलापवशेन शोकलहरी, देवोदन्त चाम्मोदावलिमिय दम्भोलिममृतं न मुञ्चन्ती पुण्यमातरं बहुधा समावास्य, तन्मु- स्वादुत्पन्ना देवोन्नति नभसो. निपतितां रनवृष्टिमिव बहुमन्यमाना वयं, पुनः पुनस्तामाश्वास्याप्टच्छंच च श्रीमत्सनिधिमुपागताः, इति"। जीवन्मृतां तां जननी विदित्वा नौवंधरोऽखिद्यत रक्तचित्तः । मातुर्गुरुस्नेहवशेन सोऽयं द्रष्टुं क्षणात्तामिह तत्वरे च ॥ ५० ॥ तदनुं कुरुकुमुदिनीकान्तस्तत्क्षणमेव सकलबन्धून्विशेषतो भार्या- माएच्छ्यानुनीय , अनुगमनकलितकुतुकनृपतनयनिचयं क्रमेण विसृज्य, सहचरमण्डलमण्डितो दण्डकारण्यमानगाम । सामक्षामतनुं विवर्णवदनां निश्वासधूमोत्करे- चिन्तादन्तरितान्तरामविरलैामिलोचनाम् । - A , ·भष्टमो सम्यः । ताम्बूलादिविहीनविस्तृतमलपोतद्विनालिं नटा- वल्लीवेल्लितमस्तकां कुरुपतिर्देवी लुलोके धुरि ॥ ११ ॥ सा पुत्रमालोक्य पयःप्रवाहिवनस्तनी बाप्पनिरुदनेत्रा। शुशोच तं चेतसि रुम्मणीव प्रसूनबाणं चिरकालदृष्टम् ॥ १२॥ पदाम्युनाते प्रगतं कुमारमाशीभिराकोर्य तदा भुनाम्याम् । आश्लिष्टवत्याः प्रवभूव तस्या आदेशवच्छोकपदे प्रमोदः ॥५३॥ तावद्यक्षाध्यक्षोऽपि, तयोः समक्षमागत्य, स्नानसुगन्धिलेपन- प्रमूनमालिकामणिभूषणदुकूलवसनादिभिः संपूज्य, मान्यतमस्नेहेन कुमारप्रमुखान्देवी च तैस्तैमधुरालापेः समाश्वास्य, भामास्यमानेन विमानन क्रमेण निजास्पदमाससाद.। अगण्यपुण्यं तनयं वरेण्यमुवान मातानवशीलपूता । पितुः पदं ते किमु वत्सरान्त भवेन्निपातेन रिपोः रुतेन ॥५४॥ प्रमृगिरमिमां श्रुत्वा प्रसूतष्प्युकौतुकः । एपमुत्तरमादत्त भावं तस्या विदन्नसा ॥ १५ ॥ कुम्मीन्द्र लविगलन्नदानधारा- मनिगणि चलसङ्गसमागृतानि । कृनद्रयानकलितानि शराशितानि मेनावनानि गम यागया वहन्ति ॥५६॥ मदीयारकुण्डनीरतशगानाडुता पभुमगावली रिपुमहोशवामभुम् । वगस्मितपयोमरी सुगौलां निपीय क्षणा- समाति हदगान्तरे एगुलशोकरालालम् ॥५॥ रनोऽन्याराग्नपिने remi यकाकोसीकरणमवाण ।

·जीवंथरचम्पुकत्ये संयन्निशीथे सति मे रुपाणी शत्रुभियं नेतुमुदारदूती ।। ५८ ॥ गुणाकरे रणागिरे मयि खनच्छरासने पलायितो बलाधिपो निराहतो धरापतिः । स गूनरोऽपि नगरो भयाकरच खेचरो धृतव्रणश्चः कोकणः क्षणे क्षण भविष्यति ॥१९॥ इत्यादितनयवचनेन हस्तस्यमिव राज्यं मन्यमानाया जनन्या रक्षणाय कंचन परिवारं तद्योग्यवस्तुसंचयं च तत्संनिधाववस्थाप्य, कंचन कालं पीतशोकया भवत्यान स्थीयताम्, कतिपयरेव दिवसे- स्त्वामानेतुं नन्दाव्यं प्रहेप्यामि, इति प्रसवित्रीमावास्याटच्छय ब, क्यस्यमण्डलैः सह प्रस्थाय रानपुरोपवनमाजगाम - मिताणि तत्र विनिवेश्य साश्यप- मादाय राननगरी प्रविवेश धीरः ।। स्थ्यासु तत्र विचरनवरतराशि- संपूरितां मवितता विपणिं जगाहे ।। ६० ॥ तत्र हङ्गिणे सखोभिः सह कन्दुकविहारमनुभवन्त्याः कस्या. चिल्लोलाझ्या हेलावशेन भुवि पातितं कन्दुकमालक्ष्याश्चर्यविलक्ष कुरुहर्यक्षः प्रासादाग्रावलम्बिनीं नितम्बिनीमुन्नमितवदनों विलोक यामास । तां कोमलाङ्गी कुतुफेन पश्यन्कुरङ्गनेत्री कुरुवंशकेतुः । उन्मोलदामा नवयोवनेन पुन्नागसङ्काशकुचाममुह्यत् ॥ ६१॥ एवं तस्याः सौन्दर्यलहरीनिमनमानसः कुरुवतंसः कन्दुक मालोक्यैवमुवाच । भाले क्रीडति नीलकुन्तलचये गण्डस्थले कुण्डले वेण्यां एउतले स्तनद्वयमुखे हारे चकौरीशः ।

·जोपंधरचम्पुकाव्ये भूगों सालतिमिव स्फुटदिव्यरूपां भागामेवाम्बुजशरस्य चकोरनेत्रीम् । उन्मीलनुज्ज्वलयनस्तनशोभिताङ्गीं रागादिमासनुवभूव कुरुप्रबीरः ॥ ६८ ॥ इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्पुजीवंधेरे विमलालम्भों नामाष्टमो लम्बः ॥ नवमो लम्बः । ततो लताङ्गीमनुनीय रागां हित्वा स मित्रः समगच्छतायम् । शशीव पाकारिदिशावधूटी नक्षत्रवृन्दैः कमनीयरूपः ॥ १ ॥ वरचिह्नमेनमवलोक्य वान्धवा मणिभूपणाञ्चितततुं कुरूद्धहम् । बहुमेनिरे मधुमिवाङ्करस्फुरस्फुदचूतपछाकुलं यनमियाः ॥ २ ॥ तत्र कोऽपि सहसाबवीदिदं बुद्धिपेणविदितो विदूषकः । समहासमतिविस्तृतक्षणं .कुरुद्धहम् ।। ३ ॥

·जीवपरचम्पुकाये नूपुररनमुखरितदिगन्तराः सत्वरगमनवशेन वलगत्कुचकलशसंताड्य- मानव्यालोलमुक्ताहाररुचिवोचिप्रकाशितसदनभागाः परिचलितकन- नित्यनिरसुममालिकानिपण्णोद्दीनमिलिन्दम शङ्कारवाचाला कून- काञ्चीकलापाः सुरमअरीसमक्षमेत्य सगगदमेवमवादिपुः । वृद्धहिनः कश्चिदपूर्वदृष्टो रुद्धोऽपि गेहान्तरमाविवेश । इनीयमालीवचनं निशम्य तं द्रष्टुमागात्कुतुकेन नुन्ना ॥ १० ॥ द्विजातिवृद्ध पुरतो निपण्णं बुभुक्षितं वीक्ष्य सरोरुहासी । समादिदेशाथ सखीतमा नबोजनाय प्रचुरादरेण ॥ ११ ॥ • तदनु यथाविधि सहर्ष भुक्तवन्तं सखीननैरन्तिकमानीतं तमेन- मन्मासनमधिरो 'कुतो भवानागतः पुनः कुत्र गमिप्यति इति, सा सुरमञ्जरी मनुवचनचातुरीविजितपिकस्वरमाधुरी सौतुकं पप्रच्छ । 'इति गिर समवेत्य कथंचन स्थविर एवमुवाच शनैः शनैः । सुरुचिराधरि पृष्ठत आगतः पुरत एपं गमिप्यति मानिनि ॥१२॥ 'इति वचनं निशम्य, विशालतरहासविशदवदनान्यायवर्तिनना- नवलोक्य, द्विजातिवृद्धः 'किमिति मामकीनवार्धक्य ननितविपरीतता हसन्ति भवत्यः, क्रमेण भक्तीनामप्येषा भविष्यति' इत्ययावीत् । पुनः पप्रच्छ मोदेन क गन्तव्यं वयेति सा । यन कन्यापरिप्राप्तिस्तत्रत्ययमभाषत ॥ १३ ॥ वयसा वपुषा च वृद्ध एपो मनसा नेति गिरापि मेदुरा । खयपम्यवहत्य सा कुमारी पुनरागत्य भाण सादरम् ॥१५॥ इदानों भवतो यत्र वाञ्छावल्लयधिरोहति । तत्राशु गम्यतां भद्र द्विनवर्य महामते ॥ १५ ॥ इति तस्या मन्दस्मितचन्द्रिकामेदुरवदनचन्दिरसुधासारायमाण- वोधारां 'साधु साधु, सुष्टुक्तम्' इति प्रशंसमानः, करेण यष्टि- ·नवमो लम्बा 6800 मालम्व्य रुच्छ्रादुत्थाय प्रस्खलन्, तदीयविकचविचकिलकुसुमकुल- सुरभिलहंसतूलशयनाधिरोहाय प्रयतमानः, तत्र हस्तावलम्बनवशेन तन्निवारणपरं चेटीनिकर निवारयन्त्या सुरमचर्या सहर्पमनुमतः, स द्विजवृद्धः क्रमेण सुप्वाप । वृद्धं तं तरुणीविलासरसिकं वीक्ष्येव भासां पति- वृद्धः सन्वरमक्षमाधरगुहाकेलीगृहं प्राविशत् । वालायाः किलसंगमाय रसिकः स्फारागारागाञ्चितः कंदपोऽपि शरासनं करतले चक्रे एपके सह ॥१६॥ तदनु सकलजनतादृष्टिरोधकरे तिमिरनिकरे विजृम्भिते, तमा- लन्ति सकलतरवः, पिकजालन्ति विहंगमाः, नीलाचलन्ति भूमिधराः, झल्लूकन्ति निखिलवनमृगाः, कालिन्दीमनुकुर्वन्ति निम्नगाः, इति लोकस्य विनमा बभूव । ततः पूर्वाचलमान्ते बभौ कुमुदनान्धवः । धान्तसिन्धुरसंक्षोभमृगेन्द्रः कुन्दनिर्मलः ॥ १७॥ ततो वृद्धः सोऽयं भुवनमहितां गानपदवी- मतानीत्सानन्दं मधुररसनिप्यन्दभरिताम् । . खगेशः (१) कन्यायाः परिणयकलाकालकलितां निशम्यायं जीवंधर इति शशके सुनयना ॥१८॥ तदनु सा सुरमञ्जरी सहपमुत्याय, अकूनकाशीकलापमान- न्मीरमनलितकरवलयं सखोलनान्पुरोधाय मन्दं मन्दं तदीयशय- नोपकण्ठमासाद्य, प्रवयसः पुरतो. वयस्यामनं विधाय, स्वयमपि पवादागमलकुर्वन्ती, मालतोलतानां घटतो रजवळीव विराजमाना, चकोरनयना भुवनमोहनं गानं शुश्राव ! 6801 ·जीपंधरवम्पुराव्ये =. तावत्समाप्य, चतुरः कलगानलीला द्वाक्सामगीतमुदयुत स मञ्जु गातुम् । श्रुत्वा कुरङ्गनयनाः कुतुकेन पूर्व गोतं पठेति परितः परिवरेनम् ॥ १९ ॥ कुमारी मम तोपाय भवत्यः कल्पयन्ति चेत् । गायते मधुरं गानमिति वाचमुवाच सः ॥२०॥ तदनन्तरं तद्वचनं निशम्य हसन्तीपु सकलासु वामनयनासु यथा- यथं निवृत्य निद्रामुंद्रां दधानासु, सा सुरमञ्जरी जीवधरस्मरण- ननितसंतापेनाकान्ततनुलता क्रमेण पछवशयनमधिशिश्ये । तदनु पूपणि पूर्वधराधरें विलसति मचुरारुणमण्डले । द्विनवरस्य समीपमुपागता मधुरयागवदत्सुरमञ्जरी ।। २१ शास्त्रेषु केषु भवतः कुशलत्वमार्य संगीतशास्त्रवदमन्दगुणाम्बराशे'। गाने मनोज्ञमधुरे भवतः समानो लोकत्रये न हि विना खलु जीवन ॥ २२ ॥ इति तस्या अनुयोग द्विजवृद्धोऽप्येवमुत्तरयामास- प्रज्ञासिमम सर्वशास्त्रनिकपनोलीदधाराधरो दप्यदादिमदाङ्गुरं न सहते नैर्मल्यनर्मालयः । किंचास्माभिरडष्टपूर्वमिह यच्छास्त्रं तदेतज्जग. त्याकाशाम्बुनतुल्यमन्नवदने विम्बानुविम्वाधरि ॥२३॥ इति. तहाणी निशम्य । कौतुककोरकितान्तरङ्गा सा सुरम- मञ्जरो, 'निखिलनयनोत्पलानन्दसन्दायकमुखत्रन्दिरो. जीवंधरः पूर्व धैर्येण सह मदीयमानसमपहृत्य निर्गतः कापि न जायते, तत्प्राप्ति मम कथं भविष्यति' इति एच्छाशके। . - - .

·नवमी लम्बः। १.३ . इति वाचमसो श्रुत्वा क्षणं तूणीमवस्थितः ।। द्विजातिवृद्धो मधुरमुवाच वदतां वरः ॥ २४ }} आये पयोजनयने, बायोद्यानविराजमानस्य कामदेवस्य पूजया. प्रसनस्य कृपाकटाक्षः साक्षात्कृतो जीवंधरस्तव मनोरथलतामङ्गुर- पिप्यति । विचिकित्सा विशालाशि नात्र कार्या निरङ्कुशा । कामकोठस्य गमने. त्वरैव तनुमध्यमे ॥ २५ ॥ तदनु हृदि विदित्वा कामितार्थ करस्थं. कमलविमलनेत्री संगता सा सखीभिः.! सपदि मधुराशिअन्मामञ्जीरपादा 'मणिमयमधिरूती याप्ययानं मतस्थे ॥ २६ ॥ तनश्च चकितसारङ्गविलोचना सा सुरमञ्जरो हिनवृद्ध पुरो- धाय कामालयमेत्य वामालकाभिरालोभिः समानीतसुरभिकुसुमादिभि- स्तत्पूनां निर्वतयामास । रहसि कुसुमबाणं 'प्रार्थयामास तन्वी मुकुलितकरपया लं तथा कल्पयेति । मलयनरसलिप्ते मोक्तिकरफारहारे मदुरसि कुनभागे मोवकोऽसो यथा स्यात् ॥२७॥ इति मायनामनुसरन्ती कचिरन्तहितस्य बुन्हिपेणस्य 'लब्धी परः' इति याणीमेणासी कामदेवस्य रुपासारविलासतपोधारां मत्ता, प्रमोदमेदुरमानसा. फिनिकंधरा विनिवृत्य, पुरतो विरान- मानम्. पहिरागतमिष साक्षात्कामदेवम्, जङ्गममिव कनकगिरि. मान, सारन्तमिव नयनानन्दम्, साङ्गमित शृङ्गाररसप, साकार। मिशाइतरसमकारम, सरूपयनि! निनभागधेयम, लक्ष्मीवित्रा-

·जोपरचम्पुसाव्ये
न्त्यर्थमाकलितहमशिलातलायमानललाटफलकम, · विशालविवृद्धिरो-
चाय बद्धसेतुवदायतनासावंशम्, श्रुताङ्गालीलाडोलायमानमणि-
कुण्डलमण्डितश्रवणयुगलं लक्ष्मीविहारधारागृहशङ्कावदान्यमुक्ताहार-
कान्तिस्वच्छनलशोभितवक्षःस्थलं रम्भातरुसंभावनासंपादकसुवृत्तोरु.
युगलं कोकनदमदहरपदपत्रं कुरुवीरं विलोकयामास ।
तन्वा रोमाञ्चकम्पो नयनकमलयोः संमदाप्रवाह
वकेन्दो मन्दहासं धननयनतटे धार्मतोयप्रचारम् ।
चिने हीभीतिमोदादुतरसमयतां मारसंतापमझे
सेयं सारङ्गनेवी कुरुकलभमिमं वीक्ष्य पूर्ण वभार ॥२८॥
तदनु पार्वतो वृद्धमसमीक्ष्य निरर्गलबोलतरलनयनां नमित.
वदनां जालंधररतत्क्षणमालिङ्गय, कपोले परिचुम्व्य, निनाङ्क-
मारोप्य, चाटुवचनपरिपाटीभिश्शूर्णवासादिकथाभिश्च प्रोतः परां
काठ प्रापयामास ।
विकचकुसुमतल्पे वृद्धरूपः शयानः
कुरु पदयुगलीसंवाहमित्यप्रवीत्ताम् ।
हृदि विलासितरागां तां तथा कुर्वती द्रा-.
क्सहचरकुलमेतं वीक्ष्य तुष्टाव हृष्टम् ॥ २९ ॥
ततश्चतुरन्तयानमारुह्य सखीभिः सह निनमन्दिरान्तरं प्रविष्टायां
सुरमार्या वयस्याजनमुखविदितवृत्तान्तौ मातापितरौ सुमतिकुबेर-
दत्तनामधेयौ तत्क्षणकन्दलितानन्दमन्धरौ विवाहमङ्गलं विस्तारयि-
तुमारभेताम् ।
ततः कुवेरदत्तेन मुहर्ते शुभसंगते ।
विश्राणितां वरोणों करे भग्राह कोरवः ॥ ३० ॥

·दशमो सम्बः ।
बाला शत्ररशत्रुशास्त्रपदवीशाला रसाम्भोनिधे-
बेला छाप्यतमोल्लसद्गुणमणीशीलो मरालीगतिम् ।
नीलाम्भोरुहलोचनां शशिलसत्फाला सुमुक्तावली.
मालां तां रमयन्नयं स्मितसुधालीलापदं प्राप सः॥३१॥
ति, महाकविहरिचन्द्रविरचिते-श्रीमति चम्पुनीवंधरे
सुरमञ्जरीलम्भो नाम नवमो लम्बः ।
-
.
दशमो लम्बः ।
ततः कुरकुमारः सुरमञ्जरीपदनात्कथंविदुदञ्चितानुमतिः," तत्स-
दनानिर्गत्य सकलसहचरनिकरपरिमेदुरपार्श्वमार्गः, स्वकीयनिकास्य-
मासाद्य, पित्रोनेतारण पीयूषा नेरिय रजयामास ।
नतं पादाम्भोने नयनसभर्ग वीक्ष्य तनुनं .
परिप्वज्य.प्रेम्णा-शिरसि पुनराधाय ५ मुहुः ।
अशा पायं पायं तनयवदनाम्भोरुहां,
श्रवोम्यां वामाची सुखममितमातेनतुरिमो ॥१॥
वानामभूमि मुदमासप्ताद गन्धर्वदत्ता तमिमं समीक्ष्य ।
उपागतं गेहमुदारसचमुवाच चैवं कमलायताक्षी ॥२॥
आर्यपुत्र, सा सलु गुणमाला भवदीयविरहाशुशुक्षणिकशित.
तनुलता, क्षणे क्षणे ताम्यति मुह्यति मूर्च्छति च; अतस्लाम-
म्भोरुहासा प्रथमतः संभाव्यात्रागन्तुमहतीति ।
विवेश गुणमालायास्ततो गेहं कुरूद्धहः ।
एकाने तो दिलोज्यापमानिलिम न संगतः ॥ ३ ॥

·जावधाचम्पुसाये आर्यपुर्ने मनितः सत्वेतावासमनुभृतवानस्यतो मन्दुभान्या मा मा सस्टशेति सविपादमुक्तो जीवघर , तरुणि तरुणारुणकिरण विकसद-बुनवदने भवदीयपूर्वस्तसुरूतप्रभावेन वैतादश सवृत्तोऽन्य था पुनर्बहुतरदु समनुभवेयमिति ता समाश्वास्य, क्रमेण गन्धर्वद तानिलय निजालय। चागत्य, तत्र मन्त्रविदामग्रणीगन्धोकटेन साक मन्त्रयित्वा, वयस्यवलयविलसितपार्श्वभागो मनोनवगन्धर्व वन्धनेन स्यन्दनेन कामनीयकसीमाकोश विदेहदेशमशिनियत् । धरणीतिलकाख्यया प्रतीता नगरी तत्र जगाम कौरव । अधितिष्ठति या स्वमातुल स पति गोविन्दमहीपचन्द्रमा ॥४॥ तावद्विदितोदन्तेन गोविन्दमहीकान्तेन प्रशासितपुरुपपरिष्कृता सु विकीर्णाविकचविमरकुसुमकुलसौगन्ध्यसमाहृतपुम्पयशङ्कारमेदुर विविधवाद्यरवमुखरासु दिक्षापरवशपोरजनसमर्दनिवारणपरराजचर करचपलकनकवेत्रलताकान्तिबालातपशीलासु हाग्रनिबद्धपताका पटवितानछत्रचामरादिभिर्निवारितदिनकरकरनालासु प्रतोलीपु स मोडदि शताङ्गै भविशमाना वेलातीतावलोकनकुतूहलचन्द्रशाला समिलितलोलाक्षीननपटाक्षखेलाकलितनीलोत्पलमालामादधानास्ते जी वधरपुर सरा कुमार क्रमेण राजमन्दिरमाविविशु । तत्र च । गोविन्दभूपतिरिम कुरुक्शकेतु मालिङ्गय मोदविवश स्फुटरोमहर्ष । आएच्छच सौख्यमाखिलाश्च यथोचित ता समान्य साधु विदधे विविधोपचारान् ॥५॥ अथ सचिवकुलेन जीवधरेण च सहितो गोविन्दमहीपति कुरु वीर पञ्चाननचञ्चदासने काठागार च मृत्युवदने कदनेन निघत्सु मन्लशालामधिष्ठितो मितजनपरिवृतोऽपि रत्नमित्तिसक्रान्तप्रतिमामि ·दशमा लम्यः । रनेकपुरुषपरिवृत इव शोशुभ्यमानः संमन्त्रयितुमारेभे । ततो विदितमेदिनीकमनभावकूलंकपा नयाम्बुनिधिपारगा जगदुरजसा मन्त्रिणः । महोश स हि वञ्चनाकलितचित्तवृत्ती रिपुः प्रतारयितुमद्य · नो 'विनयपत्रिका माहिणोत् ॥ ६ ॥ कदानिमित्तदन्तायल: पाटितालानो निर्मूलितनिगलः संक्षुमित- कटकः सकलभटघटादुरासदः सत्यंधरवसुंधरापतिमन्दिरोपकण्ठसञ्चा र: कोपानिर्गत तमेनमस्मत्मागायमानं निहत्य, निखिलपोरलोकं. शोकपारावारे मामकीर्तिपूरे च निमन्जयामास । अयेन मयि विस्तृतां मिलदकीर्तिमेतां भवा- प्रभाकर इवाम्बुनाकरवरे हिमानी तताम् । विनाशयितुमर्हति क्षितिपते दयावारिधे ततः पुरमुपागतो मम च मित्रतां लालये ॥ ७ ॥ इति शात्रयसदेशमाकण्य कन्दलितमन्दहामो गोविन्दमहीपति नौ वरवदनारविन्दनर्तितनयनखम्जनो बभूव । नृप मातुल निःराई मझुमोमा निरशः । इमं न सहते शत्रु तत्कालस्तु प्रतीक्ष्यते ॥८॥ इति कुरुवारपनन नातुरीनिशमनधारधीरमना धरापतिशतुरङ्ग- चलन रानपुरी प्रति गमनं तत्र निजनन्दिनीस्वयंवरततनं नाना. देशनरपतिमेलनमरातिनियनं च निश्चित्य काटाङ्गारंग संगार. सरा प्रख्यापयन्डिण्डिम संतारयामास । मगन्तमिव सागर निगम नराणां पनि. मिनाय स समाविशनिखिलतः प्रयागोयमम् । .

·. जीवधाचम्युकाम्ये चकार च जिनेशिनः पदपयोजपुजां मुदा वहूनि कुतुकान्वितः सपदि पात्रदानानि च ॥९॥ शुभे लगे धोरस्तदनु विषचाल क्षितिपता- रथारूढो जीवंधरमुखकुमारैः परिवृतः । विदूरे सैन्येशाः प्रणतशिरसस्तं परिगताः पुरस्तात्तसैन्य मुकुलितधराभोगमगमत् ॥ १० ॥ तदा भेरीयोपैहयनिचयहेषापटुरवै. रथानां चीत्कारर्मदगनपटाहितभरैः । जगत्सर्व तूर्ण स्थगितमभवद्भास्कररथो रथेरीयोवेशादिव स पिहितो रेणुनिकरैः ॥ ११ ॥ तदानीं धवलातपत्र डिण्डीरविचित्रा रङ्गत्तुरङ्गमतरङ्गसंगता मत्त- द्विपष्टथुयादाकुलकलिता विलोलासिलतामत्स्यव्रातपरिवृता तद्वाहिनी वाहिनीव प्रजवं निजगाम । चलति निखिले सेन्ये यद्रेणुपु नममृम्भत प्रसृतममितं व्योम्नि स्फारेभयूथमदाम्बुभिः । तदिदमगमच्छान्ति शुण्डोद्गतैनलशीकरै. हयमुखगलल्लालामालाजालैश्च समन्ततः ॥ १२ ॥ तदनु दुरासदमदाकुलतया ईपदामीलितलोचनैर्दण्डकोटिनिप. ण्णशुण्डादण्डेरुभयपाचविलम्बितवर्णकम्बलतया गैरिकधातुसान्द्रा- निगरीन्द्रांस्तुलयदिः कर्णान्तावलम्बिकनकाङ्कुशतया कुतकर्णपूरेरिव' जङ्गमैरिव कुलाचलेः संख्यातीतैर्दन्तावलैराकान्तसकलदिशावकाशम्, मुखभागकलितकनकखलिनैः संमुखागतमाकाशमापिवद्भिरिव चला- चलोधपुटेर्मुहुर्मुहुः कम्पितोदररन्ध्रण परिपूरितभुवनोदरेण हेपारवेण वेगगर्वधूर्वहं गुरुत्मन्तं निर्भर्त्सयद्भिरिव सादिननतनवनिरोधकोध.

·दशमो लम्मः । बुरायभागयोगः परिस्फुरत्प्रोयपुटेन पदे-पदे मुक्तपूत्कारेण जयनि- पीतमनिलमित्र · नासिकानियरेणोद्वमहिमूर्तिमद्भिरिव रंहःसमूहगवन- बन्धुरम्, अतिदूरोन्नतपताकापटतिरोहितरविरथः संन्यसागरावताय. मानः संदानितवण्टागवणात्कारमुखेरेश्चकक्षुण्णक्षोणीतलेः स्यन्दनः परिशोभितम्, . भिडिपालमण्डलायपट्टसपरश्वधयणप्रमुसायुवधा- रिणा पादातेन सनाथम्, मायरातपत्रसहस्रान्धीसताटदिमुखमनीकं पुरोधाय, कैश्चित्प्रयाणेगोविन्दरानः कचन रानपुरीं निकपा निपसाद । तदनु विदितवा? माययासी कृतनो दधदिव बहु मध्य प्राहिगोत्याभृनानि । अयमपि नरपालो लालयंस्तानि सद्य. स्तदतिशयितमेतत्पयामास तस्मै ॥ १३ ॥ ततः काप्टालारण निनवलशवलेनाभ्यागत्य बहुवा समानितो गोविन्दमहीपतिः, राजरानारी निकाशा रानपुरी प्रविश्य, तत्र विवि- परवनयविभिनत्तयारशालां परिकल्प्य, बराहायशोभितमन्द्रक. यन्त्रभेदं कन्याशुल्कनया सालदेशेषु चौपयामास । पर महस्त्रं प्रथिना महीपाः मापुस्तदा तो नगरी गरिप्ताम् । भेरीरतालालमनमलो मेनारजोनिः पिहिनाभागाः ॥ १४॥ स्वयंवरह ना मरीशाः सानुगायिनः । ममेष मिटिमा मस्या मुस्वराः ॥ १५ ॥ तत्र मध्यनियमभ्रमयन्नमदिनमनिमानमहिमानं युगानमन- सन्दिनी दाक्षिला प्रदाप शनीदेवीत पुरंदरमलं करिष्यतीति गी- विन्दरानेन कासिमागां निशम्याहमहमि तया नल्तिन, वक्षस्पति- अमित पाटीरपहातमस्थामकरनःगुजपि भरिनाशीन, आ. 19 ·जीपंधरचम्पुकाये क्षेपडोलायमानमुक्ताकलापेन चलितनवमालिकोडीनभृङ्गसहसंस्तूयमा- नयोविभवेन, अविलम्बितकर्णपूरचुम्ब्यमानगण्डस्थलेन रानकेन स्वयंवरमण्डपं स्वयमुच्चलितमिवाभवत् । पराहयन्त्रममितो धराधोशाश्चकाशिरे । कुलाद्रि परितः कोर्णाः शिलाखण्डलवा इव ॥ १६ ॥ ततश्च मगधाधिपे विदितशक्तिलोपे भृशं कलिङ्गनरनायक विषयमस्टशत्सायके । नृपे च विनतापुरो निहितलक्ष्यधूलोहरे शरव्यचलनोदरे प्रतिपादनाधीश्वरे ॥१७॥ अयोध्याभूपाले भुवि पतति धैर्येण विकले तधावन्तीना वितधभुजशौर्ये मितकये । नृपेवन्ये वेवं कुवलयदृशां हासविषये- प्वयं काठाङ्गारः कुतुकवशचितः मचालितः ।। १८ ॥ तदनु काटाङ्गारो दर्पदुर्ललिताकारः कलभनिभचारः, तधन्त्रा- धोभागभ्रमञ्चके पादं निधाय पारवश्येन भुवि पतितः, क्षिति- पतिवलयस्य कमलाक्षीननस्य च हास्यवदान्यो बभूव । कुमारेऽस्मिन्धीरे सहचरघटामध्यलसिते यथा प्रोद्यतारागणपरिवृते शीतकिरणे । तदानों गोविन्दक्षितिपतिरदाढष्टिमधिका- मुदस्थात्सोऽप्येष स्मितविशदवकः कुरुवरः ॥ १९ ॥ तदनु सखेल मुवि पदानि निदधानं जयलक्ष्मीनिवन्धननिगल. कटकशावहमरकताङ्गदशोभित सञ्चरणसञ्चलन्मुक्तादामबाभास्यमा. नसस्यले जीवंधरमवलोक्य तरत्या एवमेवं विदामासुः ।

·दशमो सम्मः। कुमारं भूपालाः कतिचन विदुर्भूपतिलक परे मांकारस्थगितममरं संजगदिरे । सदेहं कंदर्प कुवलयदशोऽवादिपुरमुं तथा काष्टाङ्गारप्रमुखमहिता मृत्युमविदन ॥ २० ॥ एवं सर्वविलोक्यमानो नीवंधरो यन्तसमीपमासाद्य विद्या- जलधिसुधाकरश्चन्द्रकलानुकारिदंष्ट्राविराजितवराहयन्नं चिरं विलो. कमानस्तच्छेदनावसरमीक्षमाणः क्षणादधिचक्रमुत्प्लुत्य सन्जीकृत- धनुष्टारकम्पितवसुधातलस्तद्यन्त्रं महाभुजा दर्प मानिनां खेद गोविन्दपार्थिवस्य शङ्कां च युगपञ्चापसमारोपितरोपेण विव्याध । आनन्दोरिक्तदयो गोविन्दमहिपस्तदा । राना धुरि जगादाच्चैः प्राज्ञानाममणीरिदम् ॥ २१ ॥ धोरो वारिधिमेखला वसुमती प्राक्पालयामाप्त य. स्तस्य श्लाघ्यगुणस्य मान्ययशसः सत्यंघरस्यात्मनः । एप द्वेगिमहीपदावदहनः प्रख्यातदोर्विक्रमः श्रीमान्मे भगिनीसुतो विजयते वीरश्रिया वछभः ॥२२॥ वसुधाधिपा धनुषि पाटवातथा वपुपि स्फुरद्विशदलक्षणाक्षणात् । क्षितिपालसूनुस्यमित्ययास्मर- नवलोक्य तं ललितमम्यनन्दिपुः ॥ २३ ॥ एवंविधगोविन्दनरपतिजननेनाशनिगर्ननेन भुनग स भीत- मानसविकारः काठामारो मनसि मिन्तामेवं तरङ्गयामास । सत्यंधरस्य मनुवेदयं हन्त हता ययम् । नागरूका भवन्त्यस्मिन्वोयशायपराक्रमाः ॥ २४ ॥ पुरास्मदीयामाज्ञां मालामिव शिरमा समादधानी मथनो नाशि- ·१२ - जीरधर सम्मुराय पाशमन कथमाधीन् । अन सा स्वार्थपरी लोक इति सत्य मेनन् । किं वास्ग मातुल. समाहत ! धिया मा मुदपरिट मारमायाय हत्योत्यापनमानरन्तम् । कि करिपयति या फिर नांगरानमोहेन गोविन्दमहीपालन रनमाहाय्यकोऽय समीरपुर- स्रुत इस समीरससः । इति चिन्ता कुर्माणः खनिरगारिभितरोधेन तुमुन्द्रामीकन रन्यामातुमना मनागितरपलमेदुरेण क्षुद्रसितीशनिकरण सात समन्वपितु स दुर्मेसमामग्रणीनिननिवेशमारिवंश । पराशयविदा तत कुाणा राज्ञा सहा स्थितेन नयरोग्दिा सपदि सोपदा केचन । पितुर्विषयसगतानरपतीमति प्रपिता. स्तथा' परिचितान्नृपान्विशदपत्रिराभि सह ॥ २५ ॥ सत्यधरक्षितिपतविजयामहिप्या सम्ञात. एप खलु जीवकनामधेय ।। देवातदाः विरहित । कुटिलपितृभ्या वेश्याधिपस्य समवर्धिपि मन्दिरेऽहम् ॥२६ ।। अय किल दुराचार काठागार काष्टाङ्गारादिविक्रयेण प्राण संपारण कुर्वाण क्रमेण युप्मदुर्वीपतिना मन्त्रिपदवीमारोपित स्तमेव निहतवानिति विदितमेव हि । भवताम्।।" । अतो मम यथा सोऽयमुच्छेद्यो । भवतामपि । शमुखादानयत्वाच रुतत्रत्वाद्दुराशय, ॥ २५ ॥ रसातले वा वसुधातले वा महीवरे वा विपिनान्तरे वा । तिरोहितदपि हन्यतेऽसो तत समागच्छत वाहिनीभि ॥२८॥ सदेशमेव कुरुकुमरस्य सामन्तभूपा शिरसा दधाना । + H ·रामो लम्बा ११३ . सत्यंघरे भक्तिवशेन नुन्नाः सेनासमेता मिलिता बभूयुः,..॥ २९॥ तापत्रयविशालो नाम कुरुबीरदूतः,' सचिवृद्धस्य नयपारगस्य धर्मदत्तस्य निकेतने प्रविश्य, तेन विदितोदन्तेन संधानाय नरेन्द्रमन्दिरं नीयमानः, तत्र परिमितेरपालेः परिवृतम्, अनतिदूरा- वस्थितेन सविनयमवनमितपूर्वकायेन मथनेन सविस्तम्भमालपन्तम्, कोधलशानुविस्फुरनिश्वासधूमविवर्गमुक्ताहारं काप्यागारमुपजगाम । नत्र धर्मदत एवं जगाद । नानाति देवः सकलं तथापि श्रोतव्यवाचः सचिवा नृपेण । नाकापिरानोऽपि निरोदयरूल्यो बृहस्पनेवाग्विसरं शृणोति ॥ ३०॥ इसानीमुदारतत्वैर्गरुडवेगगोविन्दपछवबभनमृतिभिः खेवरतदि- तरमहीपालनन्दायनमुखेमहावीरैः सहचरश्च परिवतः कल्पोन्तनल- घिरिव निरर्गलमसरः सकलजगतीतलविख्यातवीरो जीवंधरकुमारः सुन्दा युद्धाय बहादरो वर्तते । व्याधान्दुःभावाधान्नजतुरगमुखेमलेः संप्रवृत्ते- हेलामात्रेण नित्वा निविलपशुगणं मोचयामाम यो प्राक् । वोणाशुल्के न दृप्यन्नरपतिमिचयं धावयामास संख्ये मोऽयं नकोऽपि नय्यः किमृत खगनराधीश्वरः संगत।न् ।॥३१॥ अत: इसमाने प्रथमप्रवृतं तदीयरानपर्व तहुने समप्यं यथा- पुर मनिरपदमविष्ठातुमर्हति देव इति । एवं मन्सिगिरं निसग समयं तप्णी स्थितः सोऽषद कणे लमनुखेन नत्र मयनेनादौपितकोधनः । रे केन गतापमं यहुतरं घटोमे वक्तं पुरो. भोसर गदि तिउरमनि मुसा सोचोऽसि कि भाषितः ॥३२॥ ... . . - ·जीवपरचम्पुकाव्ये माद्यद्दन्तिघटापटुस्फुटनटबोटप्रद्वप्यदा- टोपाच्छादितदिक्तटे रणतले खगोलसद्धारया । आदत्य श्रियमाहतोद्यतरिपुलोणीभृतामुज्ज्वला कीा कोमलया दिशो धवलयाम्युत्फुल्लकुन्दश्रिया ॥३३॥ आ जन्मतो न लिखितं भुवनाधिपत्यं यद्रालसीमनि परं तु वणिविक्रयेव । तेनाधमेन वणिजस्तनयेन किंवा संधानमद्य नरपालमणोशिनां नः ॥ ३४ ॥ म्वनिनीरुद्धपार्श्वस्य मथनस्य शरावलेः । विधसोऽजनि यः पूर्व कवलीक्रियतेऽधुना ॥ ३५ ॥ इति दर्पदुललितपचनविलसितमाकर्ण्य कोपारुणीलतभालो नय- विशालो गम्भीरमिमां गिरमुज्नगार । पुलिन्दवृन्देन गवां कुले हते बलेन साकं मथने पलायिते । पिचाय वेगेन कवाटमन्ततो धृतो वधूभिस्तनुकम्पमत्यनः ॥३६॥ एवंविधपराक्रममण्डितभुनदण्डमण्डितस्य न युक्तमेव कौरवेण संघानम् । कि धर्मदतेन हि पण्डवृत्त्या प्रचण्डवृत्त्या भवतापि किंवा । कुरुमवीरस्य कराअनुन्नं राज्यनियं चक्रमलं प्रदातुम् ॥ ३७ ॥ इति निगद्य जवानिर्गत्य यथावृत्तं कुरुवीरं विज्ञापयति नयविशाले विशालतरसमीकसंनाहः कुरुकुमारः पद्मास्यं वरू- गिनीनामाधिपत्ये विधाय यथायोग्यं गरुडवेगगोविन्दलोकपालपल्लव- महीपालप्रभृतीनाटच्छच रणागणावतरणाय सेनामादिदेश । काप्ठागारोऽपि सेनायाः पति मानमादिशत् ।

·दशमो सम्बा, - एतनायाः प्रयाणाय रणरङ्गस्थलं प्रति ॥ ३८ ॥ तदनु विकटकटविगलद्दानधाराप्रवाहानुभयतः सृजद्भिः सनिझरे- रिव नीलाचलैर्विशददन्तप्रभादन्तुरिताइत्तया . रजनिकरकरनिकर- चुम्बितसंवर्तकालाम्बुदविडम्बकैः कर्णद्वयसंदानितधवलचामरशोभित तया पग्रिनामसाम्येन समागतमरालशङ्कामखरयतिः , पादन्यासेन महीं कम्पयद्भिः धनारनवनगनितानुकारिबृंहितरवेण गिरिदरीसुख. सुप्तपञ्चास्यान्क्रोधेनोप्तत्य कुबत्योऽयं करिशब्द इति निरीक्षमाणा- न्कुर्वाणेरिणैः सञ्चादितदिग्भागाः, सूर्याश्वशिरस्ताडनायेवोर्ध्वप्रसा. रितपूर्ववरणयुगलैः प्रलयजलधरविमुक्तवर्षोपलासारपरुपेण जबर- यतेर वसुधातलमतिनिष्ठुरेण खरखुरपुटविन्यासेन अनितपांसु. पारंपरीमिः सकलनगदन्धकरणधुरीणेहेपितरवेण गगनतलं पूरयद्भिः प्रतिपरिव गुरुत्मतः पर्यायैरिव मारुतस्य प्रत्यादेशेरिवोच्चैःश्रव- सो निदर्शनैरिव मनसो मूरिव नगन्धरुपशोभिताः, सुरयिमान- सकाशेश्चकक्षुण्णोणीतलेमनोरथरिवामितरथैः परिपूर्णाः, क्षेलारव बधिरीलतलाकेविविधायुधनिचित्रर्विधृततनुः पदातिभिः परिवृताः, उभयेऽपि सैनिकाः, क्रमेणाजिरङ्गणमगाहन्त । तत्र च, अभ्रंलिहानां पटमन्दिराणां पतिर्बमों शारदमेघशुभ्रा । विचित्रयुद्धस्य विलोकनाय समागता रानपुरीव साक्षात् ॥३९॥ तदनु विनिर्मितविशालविशिखासहसविराजमानम्, मदमेदुरसिन्धु. रवदान्धकारितविमुखतया नलपरदिवसायमानम्, अधरपहसित. रजताचलशोभैरमलमुधावदावैमन्यानगिरिमथ्यमानदुग्धासन्धुगभविलुट त्तरायमानानिलडोलायितसितध्वनतया. उपरिपरिपतगङ्गाप्रवाह. रिव तुपारगिरिशिखरैः पटमन्दिरैर्विभ्रानितम्, नीलकवचावगुण्ठित. देहः सितोप्णोपरत्युन्नतवेत्रासनोपरिविष्टेधर्ममयरिख धर्माधिकारिभि- ·जीवधाचम्पुकाये महापुरुपेस्तन्तन्यनानसेनासंविभागसंविधानम्, स्फुरितनिशितकर- धृतंकरवाल नतिरिवारोहकरालितातपेनोर्वावरुद्धमोलिकलापेन . धव. लचन्दनलितभुजदण्डेन सेवकननेनाध्यासितद्वारदेशम, . विविध. वस्तुविचित्रितैः पण्याहरणासमदनपरक्रयिकविक्रयिकलोकर्महाविपणि. पथैरुपशोभितम्, यौवनमदमततरुणाननानुप्सायमाणतरुणीजननिर- न्तरवेशवाटम्, विविधायुंक्संस्कारपरनन भ्राम्यमाणशाणचक्रप्रभृति संस्कारसाधनसंञ्छादितं तंद्रङ्गस्थलमशोभत ।। युद्धनारम्भकेलीपिशुनजयमहावाद्यघोपेरशेपे- हेपाहयानां मदमुदितकेरिनहितैर्नृम्भमाणैः ।। रथ्यावाने पदातिप्रचुरतरगलत्सिहनादैरमन्दः शिब्दकाम्भोधिमग्नं जगदिदममवत्कम्पमानं समन्तात् ॥५०॥ रणान्तरायं कुर्वाणा धूल्यो या व्योनि नृम्भिताः । . 'तन्नाशाय ध्वमा मृत्युसंमार्नन्य इवारुचंन् ॥ ४१ ॥ उद्यन्निसागराणप्रसरमथं सुरा जुम्भमाणं निशम्य क्षीवक्षोणीपतीनो कदनविलसित वीक्षितुं संप्रवृत्तम् घुप्पाण्याहत्य कल्पक्षितिरुहवनतः सोरभारत- यधिक कुतुकतः संगता न्योमसोनि ॥१२॥ सेनापयोधी समदारहासौ शनैः शनैः संघटिती व्यभाताम् । ...कल्पावसाने खलु वर्धमानावभोनिधी यदमन्दवेगी ॥ ४३ ॥ - पदाति पदातिस्तुरङ्गं तुरङ्गो मदेभं मदेयो रथस्य रयर्थः । गाय:क्षणेण स्कुराडरले धनत्रवादस्वनच्छिजिनी ॥४४ हंप्यन्तिकरोद्यता जलकणा योनि स्फुरतारका. - कोस रंजुरभूच नाकसुदतीय निशानायक। । व्यहव्यार ·११७ दशमो एम्ब..1 " . धूलीमि. पिहिते च चण्डकिरणे सग्रामलीला वभौ निर्दोपापि विभावरीव सतत क्रीडद्रथाङ्गापि च ॥ १५ ॥ यावन्नातिपति क्षणेन करिगो वक्रच्छंद विस्तृत हस्त्यारोहवरः प्रतिद्विपगतो वीर. 'शरस्तावता। .. शुण्डा तस्य मदं च लोपमनयकोपेन सोऽप्युद्धतः' छिन्ननैव करेण तं प्रतिभटं मूस्पिदं द्राग्व्यधात् ॥ ४६॥ भः प्रतिद्विरदमयनुर्विमुक्त कुम्भेषु ममंशिखरव्यलसन्गजेन्द्राः। आरावहीनवदनैः शिखिना समूह 'रारूदतुङ्गशिखरा व शैलवर्गाः ॥ ४७ ॥ इह खल, कौचन, मत्तदन्तावली, क्रोघतरलो, समीककला- कुशलो परस्परदण्डसपटननतिनगम्भीरारावेण हितमरण त गगन- तल पूरयन्ती, • गण्डतलविमृत्ररमदधारासौरभप्रचुरकर्णतालविगल- स्ममा निरङ्गतले मूर्षितान्भटान्मबोधयन्ती, भुग्नवाली, सक्थि-. नपटितपदविन्यासन, पसुंधरा स्थपुटितामादधानी, पूर्वपश्चिम., ममीरममीरितो सनलगङदावियापतन्ती,, सकलेलख जनतनूरुहसौख्य- शायनिक , भयानक, समीरुमतिनतुः । ।, आयोधन पिद्धतीगंजयो. कयौश्चि... इन्तप्रघननिताग्निकणाः स्फुरन्त ।।। हमनदीप्रवलयानालखण्डतुल्या माठिचामरगताः सुभेटनु दृष्टाः ॥ ४८ ॥ कश्चिन, प्रतिभट चरणे गृहीत्वा मंभ्रामयन्दिवि रुपा परुपाचारः । - . । . .

·११८
जीवंधरचम्पुकाव्ये
चिक्षेप दूरतरमूर्वमयं च मानी
दागेत्य कुम्भयुगलीमासिना विभेद ॥ ४९ ।।
इमोद्गतानां नवमौक्तिकानां वर्षेण संख्ये निरवग्रहेण ।
मुक्तामयत्वं दधती च रङ्गस्थली गदाव्या वत संबभूव ॥९० ॥
निपात्य कंचिदुवि शुण्डयारिं दन्तेन हन्तुं करिणि, प्रवृत्ते ।
दन्तान्तरालं प्रविशन्स धीराश्चिच्छेद शुण्डों करवालवल्या ॥५१॥
चक्रेण कृत्तं निजमेव हस्तमग्रप्रदेशाद्धरणो पतन्तम् ।
पिपेप पादेन रुपा परीतः करेणुराजः स्तुतरक्तपकम् ।। ५२ ।।
गृहीतो नागेन प्रतिभटवरः पुष्करगतो
वितन्वानो डोलामसिनिहितहस्तेन करिणा |
पदा पेष्टुं नीतः सपदि पदमध्ये प्रचलितो
गृहीत्वा वालाग्रे व्यसुममुमधान्मुष्टिहतिभिः ॥ ५३ ॥
"तत्र फुल्छकुन्दकुसुमावदाता नितवातनवना वाजिनी गगनतलो.
क्षिप्ताप्रपादतया नभास्थलमाक्रमितुमिव प्रवृत्ताः, पुरतः पतितानि
महाशैलकुलानीव दन्तावलशरीराणि लग्न्यन्तः, संगरसागरे पर-
स्परं कलहायमानाः कल्लोला इव' विरोनिरे ।
खुराधातः कश्चित्मनवनहयः कम्पितधरः
पकः कीर्णालोऽप्यविरहितशिक्षानुसरणः ।
पदे खड्गच्छिन्नोऽप्यहितसुभटेनापतदसो
न तावद्यावतं न निनवरसादी निहतवान् ॥५४॥
छिन्नेऽपि दक्षिणभुने करवालवली
वामे करे विचलयाविपुमाप सादी ।
वीरस्य तस्य रिपुखण्डनकलिकाया-
मक्षीणशकिरगमत्स हि दक्षिणत्वम् ॥ ५५ ॥

·दशमो लम्बः । अश्वारोहः उत्तदण्डानि भूमौ पर्यस्तानि कारच्छत्राणि रेजुः । रूप्यस्थालानीव क्लप्तानि मृत्योराहाराय प्रौढचन्द्रद्युतीनि ॥५६॥ खरे छत्ता वाजिनां वभागा रक्तस्रोतो नीयमाना जवेन । मनाङ्गानामुन्मुखाना हयानां भ्रान्ति तेनुः पश्यतामानिरङ्गे ॥ १७ ॥ मटानां रोपेण प्रतिभटसमीपं प्रचलता समुद्राता रेजुश्शलदसिलताः पाणिकलिताः । भुजनीखण्डदुमकरकुहरोद्यदिपधरा रिपूणां माणालि कनलयितुकामा इव तदाः ॥ १८ ॥ समीकपदवीविदः समदसिंहनादा भटा ववल्गुरमितेः शरै रचितमण्डपाः पुष्करे । निरस्ततपनातपश्रमभराः क्षणाद्वङ्गुरैः शरीरनिकरैर्यशःस्थिरतनूभुवि प्रेप्सवः ।। ५९ ॥ तत्र समीककलाविपश्चिदाश्चर्यवृत्तिः पदातिः, केनचित्पदगेन भुनधनतिर्यगर्पितवैनयन्तीतुलितां रूपाणीलतां विघ्राणेन 'इदं मदीयनामधेयपूर्वभागं विमति' इति रोपादिव पदद्वये निरुत्तो- ऽपि, अखण्डितमात्मसत्वमिव घनवंशनातं चापमालम्ध्य, शूरो न पपात । नीलाधतुल्ये कवचे भटस्य नीते प्रभेदं करवालवल्या । तत्र प्रवृत्ता धनशोणितालिः सौदामिनीसाम्यमवाए दीर्या ||६ ॥ कश्चिकटः शत्रुशरैः परीवसमस्तदेहः समिति स्पलासीत् यथा महोनः प्रचुरमरोहो पपा च नागाततचन्दनदुः ॥ ६१ ॥ चौरासरः पदनाः अपितरिपुमण्डलामखण्डितमस्तकविगल- दरग्धाराभयकरमुखभागतया पाहिःप्रमृतया क्रोधांपरया परीन ख मृत्युसूनि ढवतरमुणोपेग मभुकायापरिसमाप्तीमाणोत्क्रमणं ·जावधरचम्पुराय निरोद्यमिव निवध्य करे कृपाण मनसि धैर्य सपत्ने दृष्टि महीतले रिपुशिर सहस्त्रपतन च युगपदातन्वान ऋतुभुना श्लाघाना पुष्पवृष्टीना च पात्रमजायत । सैन्यद्वये तत्र विमिश्रितेऽपि विशेष एप व्यलसद्रणाने स्वीया पराश्च पदगा पुरस्ताद्ये समुखास्ते रिपुसैन्यवर्गा ॥६॥ तदानीं रिपुशरनिरुतचापलताश्चाफ्लकरवालै नकरवारा पा शिभित्रिउन्नपाणयशरणभिन्नचरणा दुर्वचनै क्रोधपरीता योधा परस्परमाजधु. । एव शब्दपूरितगगनजयानके भयानके समीके विजृम्भिते मयननिर्मुक्तनाराचधारापातेन दोना निनसेनामालोक्य करकलितकार्मुकलताविस्कारपोषेण द्विविधानपि महीभृत कम्प यन्कोपारुणास्य पद्मास्यो वेगविततचक्रस्पन्दनेन । स्यन्दनेन वि पक्षवाहिनी दिधक्षन्निवाभिदुद्राव । पद्मास्यप्रहिता प्रभूतविशिखा सेनान्तराले रिपो योधास्तत्र सहस्रशो निपतितान्ममौ व्यधु पतिश । घोगपाटितविग्रहान्गनवटा प्राणालिभिर्दुरेटा कूनचापधरान्बहरधितश्चकुव्यसून्सयुगे ॥ १३ ॥ तस्यामिते शरगणेगंगन रिपूणा सैन्य च पूरितमभवनसप्रहारे । भूमिश्च भन्नभटाजिगने परीता हाहारवेररिवलस्य दिशावकाश ॥ १४ ॥ द्विपता तत्पतीना च नत्रास्त्रनिगा मृगन् । पारस मीणयामास निनसैन्यनीपतिम् ॥ ६ ॥ शरास्तदानी जलजाननस्य नामाक्षराणा मलिता न भवात् । इतीव राज्ञा हृदये प्रविष्टा प्राणानगृहन्त न रक्तलेशम् ।। ६ ।

·५२१ दशमो लम्रः । एवं निजध्वनिनोक्षोभमालोक्य तत्क्षणकन्दलितकोपौ मगध- मागधभूपो कुटिलोलतचापो निनिरोधप्रचारेण रथेन क्षोणीतलं सोमयन्ती निनसैनिकशिखावलधनगार्नतायमानसिंहनादन वैरिनन- धैर्यमुन्मूलयन्तो नदेन पद्मास्यमापतताम् । तं मागधमहोपालं स्वर्भानुरिव भास्करम् । दुधाव रथिनं वीरो देवदत्तो धनुर्धरः ।। ६७ ।। वदनु करलाधरकोरक्तिधनुर्लतारिनिरन्तरानिमुक्तशरनिकरदूरो- सारितनभःस्थलसंमिलितामरलोकं पाणिपात्रस्थकीलालपाननिरुत्सुके. विस्मयस्तिमितलोचनेस्तृपोत्तालेतालेविलोक्यमानशरसंधानमोक्षणम- न्योऽन्यास्त्र संघसातपोचलत्मनुरविस्फुलिङ्गपरंपरावित्रासितकुअर. कुलं वैमानिकननसीमातीतश्लाघाविषयभूमाश्चितं सकलवीरननोत्साह- दानशौण्ड प्रचण्डतरददिण्डयोमथनपमास्ययोर्मागधदेवदत्तयोश्च वा- बामगोचरं समरमुदजृम्भत । मपनदलितान्वाणान्टष्ट्वा निनान्बहुशस्तदा कमलवदनः सोऽयं कान्तनर्तितशिञ्जिनिः । विततविशिखैः सूत केतुं च तस्य विभेदय- निमगलगलसिहलानेभः समभेद्यत् ॥ ६८ ॥ ततश दुर्धपामपंपाटलादनेन मथनेनार्थचन्द्रेण निरुते निनता. मुंकणे, पास्यः, करतलतापनितकोदण्डान्तरसमारोपितकाग्दु. प्रसाण्डे रिपुमण्डलानि सण्डयन्, तस्य सपत्नस्य शरामन समरोत्साहं च युगपद्विदारयामास । तताटग्देवदत्तमचलकरंतलात्पत्रिगो युद्धरने पेतुः प्रोड्नुपक्षाः कतिनन गगने तस्युरुद्यद्यात्याः । सौ. ११. उपाय:, आविर्भपन्या काम्या पूर्णाः । . " ·. . जोधाचम्पुसाव्ये लेखानां मेघमार्गे पिहितपरिलमत्सौरभाणि प्रकामं तस्थुः पेतुश्च जीवंबरनिखिलबले कानिचित्युप्पकाणि ॥१९॥ यत्र यत्र रिपुवाहिनीतले पुण्डरीकमुदयत्कबन्धके । आविरास वहुधा शिलीमुखास्तत्र तत्य जयिनः समापतन् ॥७० एवं देवदत्तस्य रणमत्तस्य . दुर्ललितदोर्दर्पविलसितमसहमानः किरीटखचितकुरुविन्दमाणिवृन्दप्रभापुनरुतवदनवननकोपारुगकान्ति- मातरः, परंतपनतापो., मागधभूपः करनर्तितचापलतानिर्मुक्तवाणगणा. चान्तविपक्षपक्षदुर्मदः पञ्चपैः एपकैर्देवदत्तस्य रथघोटान्याटयामास । निशितविशिखवविश्वतो देवदतः फपचमय विभिन्दन्मागधेशस्य कोपाद । उसि निहितशक्तिस्तस्य शाक्ति विलुम्प- समिति विमलकीर्तिः पात्तयामास शत्रुम् ॥ ७१ ।। ततश्च प्रभाः प्रतापमिय भुवि पातितं महावीरं मगधभूपाल- मवलोक्य क्रोधसंज्वलन्नयनविगलद्विस्फुलिङ्गः कलिङ्गभूपालः कुटि. लिनभूभङ्गभीषणवदनः कान्तानापनोदितरोपवर्पण धर्पितपर- मदो हर्पितनिनचतुरङ्गावला पाटितमोटगनवटाभटपटलः सरभसमेव कौरवसेनां क्षोभयामास । विहायसि विहारिभिः शरगणेः कलिङ्गशितुः र्भया द्रुतमपासरन परमाकुला निर्गराः । सनिक दिशि क्षगाहाविताः स्वसैनिकमयोद्यमा निनाशस्तरङ्गात्तथा ॥७२॥ विकारयोगगनं पूरयन्हयन्यलम् । श्रीदत्तोऽभिनगामतं मृगेन्द्र स कुरम् ॥ ३ ॥ श्री. ५.. पुरम, वेता सिताम्मच। सितो च ·दशमो लम्बः । तदानी सकलवीरमनकर्णाभरणायमानभुजप्रतापयोः श्रीदन- कलिङ्गभूपयोः परस्परनिरुत्तविशिखमनिमेपरप्यलक्ष्यशरसंधानमोक्ष- गमगोचरनयपरानयगद्दष्टपूर्व दिविषदामद्भुततरं समरमुदनृम्भत । श्रीदत्त एप करनर्तितनापदण्ड- मारण्य संयति तथा विशिखान्मुमोच । एको यया. दशगुणक्रमतः मवीरा- नाक्रम्य रुन्तति जवाद्विपुसैन्यवर्गे ॥ ७ ॥ श्रीदत्तो रन्ध्रमन्यिप्य शरैस्तस्य महीपतेः । पातयामास मकुटं प्रगर्नन्छिरसा सह ॥ ५ ॥ नदीयमकुटोगतेरमितमोतिक पारिते- ररान समरागिरं पतितभूमिभृन्मस्तकम् । कलिङ्गपसुधापतितपितराज्यलक्ष्म्यास्तदा विकीर्णमिव विस्तृत पनवाप्पनिन्दूरकरैः ॥ ७ ॥ तदनु भासां निधो पश्चिमपायोनिधो निमजति शोकहप्पारावा- रनिमामाः, कमलेगु मुकुलीभात्सु मुकुलीस्तसमरविलासाः, नग- देकवीर मारे समधिरोपितशरासनगुणे क्षणादवरोपितचापगुणाः, उभयेऽपि सनिकाः स्वकटकभुवमासेदुः । अपरेयः काष्टाहारेण रिपुननगहनाहारण बहुधा प्रोत्साहितविनयकथनो मथनः प्रतिफलि. ततपनयियममापिरितदिशावकाशः फवटपग्निव रिपुसेनासमुद्रमा. मिरहमानगाम । अनाकिनी पुरोवाय पक्षास्गोऽपि रणानगम् । आममाद धरापीशनराधीशसंगतः ॥ ७ ॥ तदनु मपनप मास्याभ्यां तिकतमुपभागाः कोणताडितनिस्साग- प्रनितिधिपायरपाइनाननरनिरन्नरान्तरितनदेशाः, कोलारपितृ - ·जीवंधश्चम्पुकाये म्मितसिंहगर्ननभयतनितदिशावशावचना, नूतननिकपकपणनिर्मूली- हतकरचलितकरवालवालिकाप्रतिविम्वितरविविम्वतया मूर्तीकृतमिक निनप्रतापमानिभ्राणाः, उमयेऽपि वीराः श्लाबायोग्यं युद्धं विधातु- मारमन्त । कदन दिनमशिखावलः करतलोद्धृतकार्मुकगीकरः । स गधनः मचचाल रणाजिरे विपिनदेश इवोहतकेसरी ॥७॥ विपान्य घोटान्गजतां निपात्य भटान्विभिद्य क्षितिपैः सहायम् । संक्षोभयामास कुरूद्धहस्य क्लाम्बुधि मन्दरवत्पयोब्धिम् ॥७९॥ प्रधाव्य वेगाद्रथमाजिसीम्नेि पद्माननस्तस्य पुरो बमून । काम्पिल्यकेशस्य स पछवेशो.लाटाधिराजस्य च बुद्धिपणः।।८०.! महाराष्ट्रमहीशस्य गोविन्दपरणीपतिः । अन्येषां पुरतस्तस्युनन्दायविपुलादयः ॥ ८१॥ समापतन्ती सहसा समन्तादनीकिनीः पद्ममुखम्वीरः । प्रत्यग्रहीदेप शरमचारः खोतस्विनीरेक इवाम्बुराशिः ॥४२॥ सौजन्यमानते कुर्वअन्यमुतशत्रुप । शरान्मुमोच पद्मास्यो न.परान्मापि लाववम् ॥ ८३ ॥ मयनेन शरावलि तमिस्त्रां सुनता तत्र निशामुखायिम् । विशिखैः किरणविभिन्दता तां जलनास्पेन निशाफरायितम्।। ८४|| एवं परस्परशरखण्डमेन व्रण कयानभिक्षगायोः, विस्मयविस्ता. रितलाननेः लायोन्मुखेवाहमुनिरन्तरं निरीशमाणयोः, दिगन्त' विसारिभिः शरासारेराकाशं मूतमिवादधानयोः, प्रवीराभिलाषणोभयोः समीपे मुहुर्मुहुर्गतागतछेशमविगणय्योत्सन्त्यिा नपश्रिया द. मालिङ्गितवपुगः, साहतविलोकनसमय नुरपृष्ट कल्पतरुमममुरभित. भनयुगलयोः, चक्रोलवापलीलामध्यतिरानमानशरीरतगा परिष. ,

·दशमी लम्बः ।
,
मन्यगयोः परस्परसंमुखयोरिव दिवाकरयोः, प्रवीरयोरनयोः समर.
क्रीडामातन्वतोः, युपितवदनो मथनः, पद्माननस्य, कार्मुकगुणं
विभिद्य हर्षेण प्रगजेन् , इमं व्याहारमुररीचकार ।
चापत्य जीवविच्छेदाक धावसि भयाकुलः ।
ननु रे भवतोऽप्येवं जीवमेघ हरिप्यति ॥ ८९ ॥
इति लपितमवेत्य पद्मवक्रः स्फुटतरमाह गिरं गभीरनादः ।
अयि मथन ममास्ति चन्द्रहासः परिहतशत्रुसतीमुखेन्दुहासः ॥८६॥
इति कृपाणमुत्पाटय करे विचलयन, शताङ्गोत्सङ्गायुत्लु-
त्यामन्दतरलाघवाकान्तशात्रवानीकः पञ्चाननप्रत्यानीकपराक्रमः प.
माननः, कदनदुर्मदविलाप्तितस्य मथनस्य शिरसि समुत्खातकार-
वालं निखान ।
मथने भुवि पातिते रणाग्रे जलजास्ये निपपात पुष्पवृष्टिः।
रिपुसेनिकनेनतोऽम्बुवृष्टिः कुपितादानगणाञ्च बाणवृष्टिः ।। ८७ ॥
तदानी कोरवलकोलाहलमाकण्यं प्रवृद्धकोपो कुटिलीकतचापा
तपननिकाशमतापो लाटकाम्पिल्यकभूपो बुद्धिपेणपछवरानयो-
रभिमुसं तस्थिवांसो दिशावकाशनिविडितलायक हर्पितनिननायक
वैमानिकजनसीमातीतागुतहर्षदायकं भयानकं समीकमाकलय्य क-
सान्तदहनसकाशे तयोः -शरनिकरहुताशे पतङ्गो बभूवतुः ।
महाराष्ट्रविदेशोः समरं समनुष्भत ।
दारुणं शरसंभिन्नवारणं जयकारणम् ॥ ८॥
प्रदीप्रशरसङ्कटं प्रचुरदीर्णटप्याट
निलिम्पन्नवालि लिखिलशस्तलोलावितम् ।
प्रदर्शकनिदर्शनं प्रथितयुद्धविद्याविदों
विनेनतुरिमो तदा विविधसंगर भीकरम् ॥ ८ ॥

·जीवंघरचम्पुकाव्ये गोविन्दराजस्य शरेण लूनं शीर्ष रणे तस्य धराषिपस्य । राहुभ्रमं तीवकरस्य कुर्वस्तत्कोतिनुत्यै दिवि केतुरासीत् ॥२०॥ एवं निजटतनायां महतां राज्ञां निधनं निशम्य विशाल- तरामर्पः काठाङ्गारः, सर्वाभिसारेण निनवलं पुरोधाय, तेनोविभ- वविजितविकतनप्रतापानभूषानहितगनमृत्युसरूपान्कौरवजनसंक्षोभाय प्रेषयामास । 'कारं कारं बलोत्साहं तेपां क्षोणीशिनां रुपा । पुरो बभूव नन्दादयः करिणामिव केसरी ॥ ११ ॥ ततश्च यदुचितं सकलवीरश्लाघानाम्, यद्युक्तं जीवंधरानुजस्य, यदुदाहरणं पाण्डवयुद्धानाम्, यत्समुचितं नीतिमार्गाणाम्, यदासे- चनकं लेखलोचनानाम्, यदानन्दनं निनसैनिकानाम, यन्निदान कुन्दनिर्मलकीर्तिकल्लोलानाम्, यद्रङ्गस्थलं जयलक्ष्मीताण्डवस्य, यदधिकरणं कल्पद्रुमानल्पपुष्पवृष्टीनाम्, यदगोचरपदं कविवचन- विलासानाम्, तादृशमायोधनं नन्दाढयः कन्दलयामास । वीरस्य तस्य निशितैपनकङ्कपत्रे: संपूरिते नभसि युद्धमपश्यमानाः । जोपं निषेदुरमरा युधि वीतदेहा वीराश्च सूर्यमनिरीक्ष्य विरं वल्गुः ॥ १२ ॥ तस्य मार्गणविभिन्नशरीरुपलायितमरितनवीरैः । शोणितममृतवाहिनीगतैरुत्पलायितमिभावलिखण्डः ॥९३ ।। अनासया तेन निपीड्य मुक्ता विलक्षतां प्रापुररिप्रवीराः। न पत्रिणस्तत्र महाहवामे सुरासुराणामपि दुनिरीश्ये ॥९४ ।। तदानीं मन्यानाचलमिव रिपुरलगलयि क्षोभयन्तमतिविस्मयनीय- करलायवं रणरङ्गे निर्निरोधशताङ्गप्रचारं नित्तुलसेनासंपदमप्य- .

·दशमो सम्बः। १२७ द्वितीयम, निरस्तदोपमपि महादोषम्, अमितगजतुरगादिसहायमपि चापैकसहायम्, रथगतमपि धनुपि निपण्णम्, समुत्सारितविद्विडि. न्धनमपि ज्वलत्मतापानलम्, आयतलोचनमपि सूक्ष्मदर्शनम्, नन्दाज्यं एकमपि द्विधा त्रिधा चतुर्धा च वीक्ष्य बहवो मेदिनीपतयस्तत्क्षण. मभ्यसूययेव स्वयं, पञ्चत्वमाजग्मुः । नपुले विपुले च चापवळी भृशमाकप्य किरत्यतीव रोपान् । खगमण्डलमेदुरं, बतानं पिहितोद्यत्वगमण्डलं बभूव ॥९५ ॥ तावत्कोकणभूपतिर्द्धततरं धावद्रथेनागतः क्रोधान्धो नपुले ववर्ष विशिखासारं महागर्जनः । यह दुर्धरवचपातमधिकं संवर्तकालोद्यतो जीमूतो वसुधाधरस्य शिखरे निःसीमघोरारवः ॥२६॥ दिशं प्रतीनीमिव पारन्धुं मूळ गतं मन्दतरप्रतापम् । अपासरत्संगरभूमिभागविहायसो वीरामिमं नियन्ता ॥९॥ तदिदमाकर्ण्य शोककातरं निजजामातरं कोपारुणवदनं कुरु. पञ्चवदनं समीक्ष्य विद्याधरक्षोणीपतिर्गरुडवेगः प्रपिताननवलकोला- हलव्यालोललोकः स्तोकेतरपराक्रमः क्रमेण संग्रामसीमामवनगाहे । संग्रामोपरि जृम्भितः खगपतिः कोपात्करालाननः शक्तीस्तोमरशूलनालपरिघान्कुन्तानसीन्पर्वतान् । वर्षन्मीममदाटहाप्तरमप्तक्षुभ्यदिशामण्डल- श्चिक्रीडाम्बरसोम्नेि संगरकलातुङ्गोमवद्दोर्मदः, ॥९८॥ दृष्ट्वेमं रुधिराणि तत्र ववमुः केचिद्भटाः शत्रुपु प्राणान्केचन तत्यजुर्भयभरापेतुः क्षितो केचन । केत्रिद्धावनलालसा वसुमतीपालाश्च दिनोहतो भ्राम्यन्तो रणसीम्नेि शिक्षितयाम्यासप्रकप दधुः ।।९९ ·. जीवघरनम्पुकाध्ये ', र रे. कुत्र पलायितोऽसि समरे मा कम्पनं प्राप्नुया- स्तिष्ठाग्रे हत कोकणेश शमनस्त्वामीहते भक्षितुम् । शीर्ष ते विनिपात्य कर्णविगलद्रक्तप्रवाहः परां तृप्ति कल्पयति सणाक्षितिपति ताक्लीनामिह ॥१०॥ एवं जगर्जुः खचरसेनिकाः सिंहविक्रमाः । सपनकण्ठकदलीकाण्डताण्डवितासयः ।। १०१ ॥ तदानीं पुप्पितकिंशुककाननमिव । पञ्छविताशोकवनमिव पारि. भद्रगुमविपिनमिव च परितः क्षतं निजवलमवलोक्य कृताभिणनं कोकणमहीपति कर्णपूरसोरभ्यसमालटभृङ्गावालेशङ्कावहशिञ्जिनीवि- गलद्विशिख धाराभिर्गगनतलं पूरयन्तमेनममन्दवेगो गरुडवेगः क्षणेन वक्षसि शक्त्या विव्याध । भेत्स्यन्ति मे मण्डलमय वीरा विद्याधरेन्द्रेण विदोगदेहाः । इतीव वेगेन पयोनबन्धुरस्ताचलोदयदरों विवेश ।। १०२॥ तदनु गरुडवेगविक्षिप्तगण्डशैलखण्डिताङ्गेन हतशेपेण सेन्थेन काष्ठाङ्गारसेनाधिपे कटकं प्रविष्टे, गरुडवेगमहीपालोऽपि समरा. वलोकनसमुखबाहमुखकरवृष्टकरुपकतरुनसूनसुरभिलभुभदण्डपटित- कोदण्डः, सहपंपरस्परसापकल्लोलकोरकितकुतुकेन समरफलादि- लासविनयसंस्मरणनितनिभस्वामिश्लाघापरेण सनिकनिकरण मति- क्षणमीक्ष्यमाणः, पल्लवक्षितिवछभगोविन्दमहीपाललोकपालप्रमृतिभिः सभापमाणो, अहोन्मुक्तेनेव चन्द्रेण मूछोन्मुक्केन नपुलेन पुर- स्कृतं स्वकटकभुवमाससाद । अपरेऽहनि वाहिनीपतीनां मणिमालाम कुराहदाम्बरादीन् । रथसूनतुरङ्गकवादीप्रतिपाद्याशु स्तनकः प्रतस्थे ॥ १०३ ॥ एवं पारितोपिकप्रदानपरिवर्धितोत्साहनाहमहमिकापरवशेन सां. " ·, दशमो सम्बः। भिसारेण बलेन स्थगितक्षितितलाभोगः, पर्वतनिकाशं विनय. गिरिनामयेयं गन्धसिन्धुरमधिरूढो, भाविचक्रपातमूत्रन्यासरेखा- शङ्कावदान्यरेखात्रयशोभितं गलमभितो लम्बमानेन चक्रपतन- संप्रतीक्षस्य स्कन्धगतस्य मृत्योः करवितीर्णेनेव पाशेन मुक्का- हारेण भासुरवतास्थलः, कोटीरमणिगणप्रतिविम्वितमार्ताण्डमण्डल. तया 'कुरुवीरशरसमाच्छादिते गगने सोऽयं न मत्संनिधान- मागन्तुमर्हति ' इति करुणाकरण दिवाकरण . पूर्वमेव गृहीतमस्तक इन बाभास्यमानः, कुटिलितकुटीघटितपदनः काठाङ्गारः स्वयमेव संग्रामाङ्गणमानगाम । कुरूणां वोरोऽपि.. लकोलाहलकला. विलासव्याप्ताशापतिसदनवातायनमुखः । क्रमात्मामन्गन्धद्विपमशनिवेगाभिधमयंः रणाग्रं संप्राप सितिविदितदोर्दण्डमहिमा ॥ १०४ ॥ - जडीकतश्रवःपुटे दिवौकसां जयानका वे. सुराचलो सदरीर्विशत्यनेकशः । । सुपर्वकामिनीजनप्रहांगीतकोशलं बभूव निष्फलं तदा प्रतिध्वनगुहारवैः ॥ १०५ ॥ रथक्षुण्णक्षोणीतलगलितपासून्मुखगता- दिशानागाः शुण्डोद्गतनलकणेः शान्तिमनयन् । रहः स्त्रीणां रूप्याचलकुहरतल्पेषु खचराः वितस्त्रागापङ्गेनातिबहललमान्वसनतः ॥ १०६ ।। अदृष्टचरमाहवं गुरगणरथोन्मृम्भित सगेन मदभेदुरं प्रचुरवीरवादोत्कटम् । चलाचलरूपाणिकाप्रतिफल हिवरखत्मभा- 17 N .

·जीपंधरचम्भुकाध्ये
4
दुरीक्षमतुलं तदा जयरमातुलारोहणम् ।। १०७ ।।
वीर्यश्रीप्रथमावतारसरणी तस्मिन्कुरूणां पता
वाणान्मुञ्चति हस्तनर्तितधनुर्वल्लीसमारोपितान् ।
दीर्णक्षत्रभटच्छटाभिरभितः संभिद्यमानान्तरं
भास्वद्विम्बमहो बभार गगन श्रेणीमधुच्छन्नताम् ॥१०॥
टप्यसिन्धुरदीर्णकुम्भपुगलीमोन्गुक्तमुक्ताफले-
वीणावासिजयश्रियः प्रविगलन्मादाश्रुविन्दुमः ।
लेखानां · कुसुमोत्करं सुरभिलं द्राग्वषतां हर्षतां
प्रत्यचां चतुरश्चकार समरे सोऽयं कुरूणां पतिः ॥१०९
एवं भिन्दन्त्रलं वीरः कृतघ्नमभियाय सः ।
वीरश्रियानुधावन्त्या समालिङ्गितविग्रहः ॥ ११ ॥
एवं जयश्रीताण्डवरङ्गस्यलायमानभुनयुगलं कुरुवीरमवलोक्य
• काटाहार एवमुवाच ।
के वैश्यपुनस्त्वमतीय भीरुर्वयं क चापागमपारनिष्ठाः ।
अयापि ते संयति संप्रवृत्तावनात्मवेदित्वमवेहि हेतुम् ।। १११ ॥
तुलादण्डधृतो वैश्य तर यत्करकोशलम् ।
विस्तारयसि तचापे विकापलमहो तव ।। ११२॥
साहसेन रणे तिष्ठन्मुमूर्षुरसि मुग्धधीः ।
त्वत्प्राणवायोः कः पाता मरूपाणाहिना विना ॥ १३ ॥
इति काबाडारदपविलसितदुर्वचनमाकर्ण्य कुरुवोराऽप्येवं जगाद ।
अपां विना मे पुरतः प्रनल्पसे
स्तन वीर्य ना दृष्टपूर्वम् ।
स्वया समः कोऽपि २ लस्यते शिता
नूनं प्रभुद्रोहविधा समर्थः ॥ ११४ ॥

·दशमो लम्ब विरम विरम शत्रो विश्रुतोऽसि त्वमेक. खिजगति परिशुद्धः पातकिमाग्रगण्यः । प्रसरति मम बाणः प्राणहारी पुरस्ता- त्वमपि कुरु समीके जीयरक्षाप्रयत्नम् ॥ ११ ॥ इति वदतः कुरुवीरस्य विस्फारघोपेणाशनिगर्जनशतावदान्येन हार्तिसंघटित* कम्पमानजीवं चापभुजगमालय विपज्वालाय., मानान्भल्लाकाठाङ्गारः कौरवं प्रति दुर्धर्षामर्षेण वर्ष । विच्छिद्य विच्छिद्य शराननेकात्रिपोः शरासाद्गलितान्गभीरान् । अलक्ष्यसंधानविकर्षमोक्षान्वाणान्सपने स ववर्ष वीरः ॥ ११ ॥ गृहीतपक्षाः पटवः पुडाः कोरवापतः। प्रसस्नुः संगरे शब्दा वादिनो वदनादिव ॥ ११७ ॥ विपाठवण कुरूद्वहस्य नभःस्थली द्रापिहितान्नबन्धुः । तिरोहितारिसिनिपालसेना बभूव धात्री युगपद्रणाने 1 ११८ ॥ विपाठपञ्जरेणासौ विद्विपत्पक्षिणां कुलम् । वबन्ध स्पन्दनायोग्यं मन्देवरपराक्रमः ॥ ११९ ॥ तदानीमुदारपराक्रमप्रथितभुनदण्डयोः समकालमिव गीर्वाणगण- लक्ष्यमाणमार्गणग्रहणसंधानविकर्षणमोक्षयोरन्योन्यं विनयाशा- पितृम्भितरन्धान्णयोराश्चर्यकर्मकलाविलोकनसमवसंतुष्टवृन्दारकजन- करारविन्दसदीयमानमन्दारकुसुमतुन्दिलप्सविधप्रदेशयोः मध्यप्रमृत- मृत्युनासायमानवाहुदण्डविभृतचक्रीतकोदण्डतया कोपकुटिलित- मृत्युभूयुगलशङ्कासंपादकयोः प्रवृद्धोत्साहयोर्भयानकसमरमादधान- ग्रोः कुरुवीरकाउाङ्गारयोः परस्परशरवहनजानतावस्फुलिङ्गपरंपरा. मेघमालामु प्रविष्टापि न शान्तिमाससाद । पडि ६. दृदयर धनुष्कोश्या सहितम् । श्री. १८. रिपाठारेम, शरवण ।

·१३२ जीवधरचम्पुकाधे तादृक्षे समरे प्रसन्नमनसो वीरस्य सात्यंधरे- बाणालीशरदा विभिन्नवपुषि क्षोणे क्षणेनाखिले । द्वेषिक्षमापशिलीमुवाभ्रपटले स्वीया तदा वाहिनी प्रोन्मीलन्मुखवारिजा प्रविलसच्छ्रीराजहंसा वभो ॥१२० जीवंधरस्य करपद्मगतं सपत्न- शस्त्रालिवारणपरं घनदीप्रखेटम् । अर्धे विभिद्य युधि राहुनिगीर्णचन्द्र- बिम्बार्धवत्प्रविदधत्स नगर्न शत्रुः ॥ १२१ ॥ कोपेनाथ कुरूद्वहः प्रतिदिशं ज्वालाकलापोर्मिलं चक्रं शत्रुगले निपात्य तरसा चिच्छेद तन्मस्तकम् । देवाः पुप्पमवाकिरन्नविकलं श्लावासहः समं लोकान्दोलनतत्परः कुरुवले कोलाहलः कोऽप्यभूत् ॥१२२॥ तदानीं संत्रासपलायमानं शात्रवनलमवलोक्य, कुरुवीरः करू- णाकरः क्षणादमयघोषणां विधाय, तद्वन्धुता दीनामाहूय, तत्का- लोचितसंभाषणादिभिः परिसान्त्वयामास । विजया विजयाधिकेन पुत्रप्रवरेणाद्य बभूव वीरमाता । अधुना विधुना समानवका मम पुत्री च चिराय वीरपनी ॥१२३॥ इत्युक्त्वा मातुलः सोऽयं गोविन्दधरणीपतिः । कुरुवीरं कुलोद्धारं कुतुकादम्यनन्दयत् ॥ १२४ ॥ यसुंधरा क्षुद्रकृतप्रसंगात्समार्टकामा समवेतदोषम् । कुरुप्रवीरस्य विशालदोपमुपाश्रिताभादेति चित्रमेतत् ॥ १२५ ।। तदनु जीवंधरो मुकुलितालिकानां समन्ततः सामन्तवसु- मतीपालानामानतीरालोकनाङ्गीकुर्वाणः, पूर्वाचलमिव पयोनयन्युर्ग- न्धसिन्धुरमधिरूनो, दूरादनुगच्छद्रिः सेनाध्यक्षेरनुक्षणं प्रतिपाल्य- ·दशमो लम्बा " मानेक्षणावसरसामनविराजितर्गरुडवेगगोविन्दपल्लवपतिलोकपाल. प्रभृतिभिर्महीपालेः परिवृतसविधप्रदेशः, शताङ्गसंगतैनन्दादया. मुखः सहोदरैः . पद्मास्यप्रभृतिभिः संहचरैश्च परिशोभितः, प्रस. ननिममुखसुधाकरालोकैरुसता बलजलधिना मेदुरपुरोभागः, सह- पोद्वेगमहमहमिकया , सरभसापनीतातपत्रान्परस्परोत्पीडनकुपिततुर. अमनिवारणायाससहानेकैकशी प्रतिनामनहणं समीपगतेः काठा. भारवन्धुभिरावेद्यमानान्मणामसमयप्रचलितमकुटतध्याटितपद्मरागप्रभा- प्रसरणकैतवन प्रकटीसतानुरागाञ्छात्रवपक्षलक्षितक्षीणीपतीन्यथाह बहुमन्यमानः, समरसमानीतसपत्नलक्ष्मीनिवासविकचपुण्डरीकाय. मानेन, निननलमलधिफेनकूटशकावहेनातपत्रेण विभाजितः, पार्श्व- इयतमुधूयमानचामरसमीरनतितकर्णावतंसः, पुरतो ना जय' इति मधुरमुच्चैः पठता • वन्दिवृन्देन पापब्धमाननिनविरुदवैभवः, क्रमेण समासाद्य तत्र ध्वजकलशतोरणवितानाद्यष्टशोभाभिरलंछनास स्थ्यासु प्रविशमानः, सकलपुरतरुणीजनबाहुवंशगलितमुक्ताफलाय. मानैः पुष्पलाजोपहारैः संभाव्यमानो राजमन्दिरमाससाद । तत्र च, विसृष्टनिखिलावनीपतियः । कुरूणां पति- मितेः परिजनयुतः प्रविशति स्म सोऽन्तःपुरम् । निमनमरिकामिनीजनमतीव शोकाम्बुधो निरीक्ष्य करुणाकरः सपादे सान्बनायोद्यतः ..२२६ ।। ततः कुरुवीरः शोकसन्तासदीनमन्तायुरिकाननं समीपमानीय तत्र कुररीमिव क्रन्दन्ती काठामारमहिषी तत्पुत्रांशावलोक्य कृपा. तरोनेतः परिसान्लनकलाप्रवीणः पीयूपमधुराभिर्विचिनाभिगिरां पर- पराभिः समाश्चाममानिन्ये ।। पङ्कि: 1. सामजविराजितः, गहास्दै । 15 ·जीवघरचम्पुकाव्ये तदनु जलधी भासा पत्यौ निमजति पश्चिमे. करघृतमणिश्रेणीदीपै जनैः परिसेवितः । सखिपरिवृतः सोऽयं कोशं विवेश शनैः शन. र्धनमणिगणैर्वस्वैरन्यैश्च वस्तुभिरुज्ज्वलैः ॥ १२७ ॥ तदनु कोशवनादिकं निनमुद्रया मुद्रायत्या निद्रासुखमनुबुभूपुः कुरुवीरः मासादमधिरुह्य मणिमञ्चोपरि हंसतूलशयने सुप्वाप । ततश्च निशायामवसन्नायां प्राबोधिकननदयपद्यालापैमङ्गलविचित्र. वादिवारावैश्च प्रबुद्धोऽसौ जीवंधरः कृतप्राभातिककृत्यः सकलपरि- नारसहितो गोविन्दरानेन सह मगवजिनभवनमासाद्य तत्र पूजा विस्तारयामास । ततः सः साकं नृपभवनमासाद्य सहसा विदेहलोणीशः सचिवगणमानीय पुरतः । समादिश्य श्रीमान्प्रनवमभिषेकप्रयतनं समारच्छच्चैवं कुतकितमनाः कञ्जनयनः ॥ १२८ ।। किं नवरनप्रभापरिहसितपुरंदरसभामण्डपमभिपेकमण्डपं विनि. मितम् । किं वा तत्र सर्ववर्णवृद्धाः संमिलिताः । कञ्चित्स. जीकृतानि सुरभिशीतलमसन्नतीर्थपूर्णानि कनककलश कलानि । कश्चित्तत्र संमृतानि तदुपयुक्तोपकरणानि । किं काान्तिका मङ्गल. मुहूर्तरूतावधानाः । कचिन्नानादेशनरपालाः सजोस्तोपायना: सनदाः । किं वा नगररथ्याः परिकताः । इति प्रश्नं समाकर्ण्य सचिवाः सञ्चितादराः । सर्व मुघटितं देवस्याज्ञयेति वभाषिरे ॥ १२९ ।। साराम्भोधिपयानपूर्णकलशानाहत्य यक्षेश्वरी याः खानुवरेस्तदा परिवृतः सूर्यप्रतीपच्छविः ।

·दशमो लम्बः । . संप्रापत्कुरुकुञ्जरं पितृपदे राज्येऽभिषेकुं मुद्रा तनत्यक्षितिपावालेः स्म भजते वैलस्यवीक्षारसम् ॥१३०॥ ततश्चाभिषेकमण्डपमध्यस्थापितरतपीठोपरि विराजमान कौरवं क्षी- रवाराकरवारिभिर्यक्षराजगोविन्दमहाराजप्रमुखाः सहमभिपिपिचः । तदानीमनेकप्रहतपटहमृदङ्गशसझलरीप्रभृतिवाद्यारावस्तयन्निव धना- श्नमण्डलमास्फोटयन्निवाखिलजन श्रुतिमान्दोलयन्निव लोकमासयन्निवा- भिषेकदिक्षुजनमाक्रमन्निव भुक्नोदरमुदपादि । तदनु दिव्यदुकुलविभूषणावितशरीरकुरुद्धमूर्धनि । मकुटमुज्ज्वलरनविभासुरं करधृतं निदधे स हि यक्षराट् ॥१३१॥ आटच्छय कुरुभूपालमारुह्य व्योमयानकम् । आदिश्य परिवारं स्वमयाद्यक्षोऽपि मन्दिरम् ।। १३२ ।। तदानी निखिलनरपाल कुलविलसितसद्धार्थ गोविन्दमहीवल्लभ. मन्नतो विधाय सप्रश्रयमवनतपूर्वकायेन पद्मास्येन दीयमानहस्ता- वलम्बः, मुरस्तम्बरमसकाशं महान्तमापवाह गजराजमुदयघराघर- मिव सरोनबन्धुरैरावणमिव गीर्वाणपतिरविरूदः, प्रकृतिजनकुमुद- पण्डचन्द्रमण्डलेन क्षीरोदविडिण्डीरधवलेन स्थूलमुक्ताफलमालका- वृतेनातपत्रेण पारेष्क्रियमाणोलभागः, पार्थद्वयोडूयमानाभ्यां राज्यलक्ष्मीकटाक्षतरङ्गाभ्यामिव पयःपारावारपरिलोलर्मिसंकाश- कनकदण्डविलसितचामराभ्यां किंचिञ्चञ्चलवसनाचलः, सर्वतः सममपावृतकवाटपुटप्रकटवातायनतया कुरुपतिदर्शनकुतुहलसमु. न्मीलितलोचनस्येव तत्पुरस्थ हयांग्रावलम्बिनीनां परिनित म्बिनीनां कामांचिपरिसमाप्तप्रसाधनव्यापाराणां वामहस्तगत. मणिदर्पणानां पारेलसत्कोकारिपूर्णमण्डलानामिव राकारजनीनाम्, कासांचन सरभसगमनविगलितमेखलाफलापाकुलितनाणपछयानां ·जीवंधरयम्पुकाव्ये शृङ्खलावटितचरणमारमदपट्टकरिणीनामिवापरासाम्, . आद्रलासारसा- रुगचरगसरोजानां कमलपरिपीतवालातपानामिव कमलिनीना- मन्यासाम्, मरकतमणिचितवातायनदत्तवदनारविन्दाना सुन्दरी- मणीनां विकसितैकशतपत्रशोभिता.: गगनतलविलसितां कमलिनी तुलयन्तीनाम्, करारविन्दगोलतमरन्दविन्दुशङ्कासंपादकेनखसुधाकर- परिगलतुपारशीकरसंदेहसंदायकैः सकुसुमैलांनाञ्जलिभिरवकीर्यमाणः, पुरःसरविविधवाद्यरवविमिश्रितेन पुरोयायिनां मङ्गलपाठकानां 'जय नय' इति मधुरवचनरचनानुयोतेन, संक्षोभसमुत्पतत्युप्पलोनपुष्पंधय. झंकारमेदुरेण प्रासादपुञ्जसजातप्रतिध्यानेन दीर्घतरतामुपगतेन कोला- हलेन मुखरितदिगन्तरः, तां पुरी , प्रदक्षिणीकृत्य .द्वारदेशमय- तीर्णः, - प्रज्वलद्दीपशोभितकनकपात्रं, वहन्तीनां - वारवनितानां निचयेन, विरचितनीराजनमङ्गलः, सत्यंधरात्मनो, विततवितानतिल- विमुक्कादामविस्तारिते दन्दह्यमानधूपसुरभिले मणिमण्डपे. मविश्य, कुलक्रमागतं "सिंहासनमलंचकार, I: .. मोदाम्बुराशियलसत्पनाना, कुरुपवीरेन्दुमहोदयेन । पौराङ्गनानां नयनोत्पलेपु मरन्दधाराअनलच्छलेन ।। १३३ ।। क्षुद्रक्षितीशेन तं प्रजानां संक्षोभमालक्ष्य दयालुरेपः । राजा समा द्वादश नैनकीर्तिगौरां धरित्रीमकरां चकार ।।१३५॥ वृद्धलषपदे निपण्णमकरोगन्धोत्कटं भूपति- नन्दात्याय च यौवराज्यपदवी मादाकुरूणां पतिः । तत्तद्योग्यपदे चकार निखिलान्पद्मास्यमुख्यान्ससी. नन्यांश्चापि घराधिपान्करुणया स्वे स्ते पदेऽस्थापयत् ॥१३५|| विद्याधरविशालाक्ष्या भाले चन्द्रार्धकोमले । 'पट्टवन्धनमातेने सोऽयं वसुमतीपतिः ॥ १३६ ।।

·दशमी सम्मान राज्ञामुपायनान्येका गृहीत्वा कुरुकुञ्जरः । ततो द्विगुणरमादिसाथ प्रादान्मदा नृपः ॥ १३७ ॥ यथार्ह मन्त्रिवृद्धानां बहुमान धरापतिः । ततान वर्णवृद्धानामपि प्रत्येकमादरात् ॥ १३८ । औदार्यप्रथमावतारसरणो जीवंधरे भूपता- वर्थिभ्योऽभिमतप्रदानपदनीबद्धादरे जाग्रति । नाकानोकहदेवधेनुपिलसञ्चिन्तामणीना कथा हास्याय प्रयदन्ति सन्यविबुधाः शास्त्रान्धिपारंगताः॥१३९॥ तदनु चतुरङ्गालसंगतेन नन्दान्येन समानीतां निगमननी विजयामहादेवीं पादयोः प्राणपत्य, तामानन्दपयोनिधिमनामाधाय, तया सह सगागतस्य तापससंदोहस्य वाञ्छितादधिक विग. जातं प्रदाय, मुदा तेपा पुण्यैकलभ्यां मोक्षपदवीमुपदिदेश । अन्यः समानीता: पद्मादिदेवीः समागत्य रहसि समालिङ्गय परि- चुम्व्य च सकलमनोव्यथानामवसानभूमि होतिभूमि प्रापयामास । गोविन्दक्षितिपालकस्य तनुजा सल्लक्षणां लक्ष्मणां कान्त्या काञ्चनवल्लरीसहचरी वृत्तानकोशस्तनीम् । राकाशीतकरानना रतिपतेश्वापायमानभुवं लने सद्गुणगुम्भिते क्षितिपति ग्राह. पाणी मुदा ॥१४०।। तदानी सरभसमितस्ततः प्रभावितस्य परिजनस्य करवृतवेत्र. लतापरस्परपहनननितशब्दमेदुरेण विशृङ्गलमन्तविपनारायविनृ- म्भितेन समास्तारजनस्ताशीवादविस्तृतेन घूर्णमानान्तःपुरजनाभरग- अङ्कारमनोहरेण पुरतो जननिःसारणपरक किननशब्दवन्धुरेगा नियमहतदुन्दुभिप्रभृतिवाद्यध्यानेनिर्भ रेणानकसहस्रकलकलबहटेना - सवकोलाहलेन त्रिभुवनमपूर्यत । .. ..

·जीरंधाचम्पुकाव्ये
जयश्रिया साकममन्दकीर्ति विन्दन्कुरूणां पतिरेप धीरः ।
राज्यश्रिया सार्धमिमा कुमारी लब्च्या प्रजानां वलयं जुगोप ॥१४॥
इति महाकविहरिचन्द्रविरचिते श्रीमति चम्युजीवंधेरे
लक्ष्मणालम्भो नाम दशमो लम्बः ।।
एकादशो लम्बः ।
.
दोप्णा कुन्दसमानकोतिविसरैरामोदिनी मेदिनी
वाचा सत्यविलासमुत्तममधुस्यन्दप्रती पश्रिया ।
चित्तेन सितिपालनीतिपदवी नेत्रेण सर्वप्रजा.
योगक्षेमकला बभार नृपतिर्हस्तेन दानोदकम् ॥ १ ॥
तस्मिन्नरपतो तत्र प्रजापालनतत्परे ।
रानन्वती च भूरासीद्नगर्भा वसुंधरा ॥२॥
तस्य च यशोमण्डलं शिशिरमपि शात्रवननसंतापकारणम्,
स्थिरमप्यनवरतम्रमणशील, निर्मलमपि मलिनीस्तारातिमुखकमलम,
धवलमपि प्रनानुरागपरिमेदुरम, निन्दितरानमण्डलमप्यानन्दित-
महाराजमण्डलमुदम्भत । तस्य च प्रतापाडुरा दिनसुन्दरीणां
केशपाशेषु कल्हारशङ्काम्, 'कर्णदेशेषु किसलयस्तोमविभ्रम,
बनकुचकुम्भेषु काश्मीरशोमाम्, काटेप्रदेशेषु कोमुम्भपटसमावनाम,
कराम्बुनेषु कुरुविन्दमयकङ्कणविलासम्, पादतलेषु लाक्षारस.
विच्छित्ति संपादयामासुः ।
वह्निमतमद्भुतहेमवर्णैः प्रतापलेोः कुरुकुअरस्य ।
लिसेषु सर्ववपि भूमिभूत्सु मेरुधमोऽभूत्सुरसुन्दरीणा ॥३॥

·एकादशो लम्पः। पद्माकराश्चितस्यास्य राजहंसस्य सन्ततम् । बहुधावननिमत्वमइतं च न चामृतम् ॥ ४ ॥ इयं सुमधुराकारा लक्ष्मणा वरलक्षणा । राजहंसस्य पनौति परमाद्भुतमोक्ष्यते ॥ ५ ॥ अयं खलु लक्ष्माञ्चितोऽपि पद्माभिल्यानिरानितोऽपि सुमित्रा. नन्दनी, विजयानन्दनोऽपि कुण्डलाधितकों, धृतराष्ट्रोऽपि धर्म- मयो, गन्धर्वदत्ताधिकहयोंपि देवदत्ताधिकहों, महिपीसंभवोऽपि वृपोत्पादी विरराज । लक्ष्मणाचितगानोऽपि निर्मलः कुरुचन्द्रमाः । सदा कुवलयाहादी पक्षानन्दीति चाहृतम् ॥६॥ कदाचिदसो धरापतिर्विविधरनराशिभिमहार्महनीयकान्तिकन्द. लितमानन्दकर सकलभव्यननानामासेचनक लेखलोचनानामकृतिम. चैत्यालयप्रतिम भगतजिनमन्दिरं शिल्पशास्त्रपारंगतेः शिल्पके- निर्मापयामाप्त । तत्र च भगवतो नित्योत्सवपसीत्सवप्रमुखोत्सव- परंपरानिरन्तरनिष्पत्तये तत्समुनितानि प्रशस्तक्षेत्राणि प्रतिपाद. चितुकामे शात्रवननविराम निखिलगुणाभिरामे साक्षात्कामे विनया. देवी पूर्वस्तोपकारस्मरणमानितहण तत्क्षेत्राधिपत्यं तापसगनाय प्रदापयामास । नपस्य जननी ततो निम्बिलशीठमालासनि- . ज्यरज्यत विशालधीः कुटिल मृतावेकदा । अपश्यमिह पैतृकं पदममन्दकीतौ सुते पराक्रमनिताहित किमधुनेति सा जानतो ॥७॥ ततन सा देवी, अशापि स्नुषाः समापे विधाप, हे वामा. लका हेमायिक कापमानतनुलताः सोमानीनगुणगुम्मिता मराल.

·- जीर्घधरचम्पुकाध्ये गामिन्यः पूर्वमेव यूयमष्टमालारूपेण मम स्वमे दृष्टाः, इदानी धृतनवमालारूपेण, इत्युत्तरोत्तरं भवतीनां वैभवातिशयो विजृम्भता- मिति प्रतिपाद्य, प्ररुतमर्थमेवं प्रकटयामास । अपारे । घोरसंसारे विरक्तिर्विस्तृता हृदि । दीक्षायै त्वरयत्यद्य मां राकेन्दुनिभाननाः ॥ ८ ॥ -यूयं खलु कुरुवंशलतामुक्ताफलायमानान्पुत्रानुत्पादा सन्तत कान्तेन साकं सौख्यमनुभूय क्योऽन्ते दीक्षामुपागन्तुमहथेति । श्वभूगिरमिमां श्रुत्वा शोकविहलमानसाः । देव्यस्तस्याः पुरस्तत्थुनमिताननपंकनाः ॥९॥ ततश्च देवी विनया कुमारं समीपमानाय्य धराधिरानम् । कादम्बिनी हंसमिवारभन्या वैराग्यवाचा विधुरीचकार ।।.१० ॥ तदनु वैराग्यपदवीमनुगच्छन्त्या सुनन्दया सह महादेवी महीनार्थ कुच्छ्रायमाणं रुच्छ्रेणानुज्ञाप्य ययाविधि श्रमणीवर्यायाः पार्यायाः सकाशेऽदीक्षिष्ट । श्रमणीनामग्रगण्या पद्मायां विनया- सुनन्दाम्यां विश्राणितश्रयणीपदा नमसो निपतिता रतवृष्टिरिव प्रवज्या न प्रतिषेध्यति महीनाथं बोधयामास । इति मधुरगिरा प्रबोधितोऽसो नरपतिरानतमातृपादपद्मः । विनयभरवशावेश धोरो निजसदनं परिवारसंपरीतः ॥११॥ तदनु कतिपयदिवसापगमे क्रमेण देवीनामुदराणि सरसीनां जलानीव शशिषिया गर्मा विविशुः ।। गर्भच्छलेन संक्रान्तं प्रतिविम्वं धरापतेः । उहुर्गन्धर्वदत्ताद्याः संनिभा दर्पणश्रिया ॥ १२ ॥ देवीननस्य विकचोत्पलशोभि, वनं कोकद्वयस्य सदृशं कुचयुग्ममासीत् ।

·एकादशो लम्बः । १४१ . आनीलचूचुफतलं विलसत्तमाल- पत्राश्चिताग्रनवहेमघटप्रतीपम् ॥ १३ ॥ मणिकाञ्चीकलापेन . दूयमानो - दिने दिने । महिषीणां मध्यभागः ऋशिमानं जही तदा ॥ १४ ॥ तदनु' प्राप्ते प्रसवप्तमये - शुभदिवसे सावधानैर्नाडिपरिज्ञान- साधनस्वाधीनचित्तर्गगगृहीते लने देवीततिः कादम्विनीवरमदा- न्पुत्रांनसूत । ततः .महर्षविस्तारितलोचनः पृथ्वीकमनः पुनान्ढया. शुभदिवसे कलितमहोत्सवस्तेषां गन्धर्वदत्ताप्रभृतिदेवीपुत्राणां सत्यंभर- मदर्शन - धरण - गन्धोत्कट - विनय दत्त - भरत · गोविन्द-' नामधेयानि प्रकटीचकार । एवं सोपेन वसतः पाकारिसरशश्रियः । धराधिपस्य धीरस्य त्रिंशद्वर्षाण्ययासिपुः ॥१५॥ ख्यातो भीभरताधिराजसदशो नीतो. च रामप्रभो. स्तुल्यः संपदि. पाकशासनसमः एथ्वीपतिः कौरवः । धर्मे धर्मतनूभवेन तुलितस्तुल्योऽर्जुनेनाहवे सोऽयं माग्यनिधिः शशास वसुधां धृत्वा चिरं बाहुना ॥१६ पदाचिद्वसन्ते विरहिननदुरन्तै प्रसाधितवनान्ते वनमियविस्त. मुखरिताशान्ते संमत्ते, पुष्पफलादिकमुपहारीकुर्वता वनपालेन वनविहाराय विज्ञापितो वसुधापतिः, अष्टाभिः कान्ताभिः समं नगरासियाय, पर्याप्तफलकनुमपछातछनमुपपनमासाथ पनपालेन तत्र निवेशमानानेकशः पछवितपुष्पितफलिततरूनिकरानिरीक्ष- माणशिर निहार । पल्गकुनं सपदि भरमध्यभागं विद्यकालमलकाकुलपविम्बम् ।

·जांबंधरचम्पुकाध्ये
व्यालोलकङ्कणझणल्कृति तत्र देव्यः
पुप्पग्रहं करतलैः कुतुकादकाएः ॥ १७ ॥
एवं चिरं विस्तारितहिविधवनक्रीडाबान्तानां क्रीडासंमर्दवि-
लुलितलतान्तानां व्यालोलनयनान्तानां संदोहेन मह कचन
निषण्णत्तत्र गन्धर्वदत्ताकुचकुम्भयुगले मारमदेभमदधारायमा
कस्तूरीधारां निपातयन्, गुणमालावक्षःस्थले सुरभिलमृगमदमेदुर-
मलयनरसं लिम्पन्, सुरमञ्जर्या नाभिकुहरादारम्य काश्मीर-
पकेन लतां विडिखन्, पद्मायाः कपोलयोर्मकरिकां विस्तारयन,
क्षेमश्रियो बदने मृगमदतिलकं .विरचयन्, - लक्ष्मणायाः स्तन-
मुकुलयुगले मकरिकापत्रं विचित्रयन्, अन्यासो, च यथोचितं.
प्रसाधनानि विधानो जीवंधरः महर्षमवर्तिष्ट ।
वृक्षाहसमुदारशाखमचिरादाक्रम्य भूमीकहा-
न्ज्यालोलान्निधानमाहितभयादुद्दीनपक्षिवनान् ।
कीशानां निचयं ददर्श वसुधापालो वनाभ्यन्तरे
शश्वद्वालकगृह्यमाणनठरोद्यद्वानरीभितम् ॥१८॥
तनान्यसंपर्कमवेक्ष्य स्टां स्वां वानरी कोऽपि युवा समनः।
दीनस्वभावो विविधरुपायैः शान्तां विपातुं न चिरं शशाक ॥१९॥
तदनु रोपोत्कटमर्कटी प्रकृतिस्थां कर्तुमक्षमतया नहुदीन-
स्शामापनं मृतमिव मूमो पतितं मायाविनं शाखामृगमवलोक्य
भयविहलाङ्गी प्लवङ्गो समीपमासाद्य तदवस्थामपानकार ।
प्लवङ्गतरुणततः पनसपकपुष्यसलं
ददो वनमृगीमुदे विततहपनदान्तरः ।
जहार वनपालकः सपदि तत्फलं पेशल
करमनलयटितो मुदितवानरी भत्तयन् ॥ २० ॥

·एकादशो सम्मान
इति सदयमशेपं वक्षिमाणो धरायाः
पतिरथ विपयेषु व्याहताशाविशेषः ।
अंतनुत ददि चिन्तामेवमानानधीरः
रुतमुस्तविपाकः काललथ्या समेतः ॥ २१ ॥
काठगनारायते कीशो राज्यमेतत्फलायते ।
मद्यते वनपालोऽयं त्याज्यं राज्यमिदं मया ॥ २२ ॥
या राज्यलक्ष्मी दुःखसाध्या दुःखेन पाल्या चपला दुरन्ता ।
नष्टापि दुःसानि चिराय सूते तस्यां कदा या मुखलेशठेशः ॥२३॥
कहाकिनीनां निकररिवाब्धिः रुपीडयोनि हलेन्धया ।
काम न संतृप्पनि कामभोगेः कन्दर्पवश्यः पुरुषः कदानित ॥२४॥
राज्य स्नेहविहीनदीपकलिकाकल्पं चलं नीवितं
शम्पावत्तणभारा तनुरियं लोलाभतुल्यं वयः ।
तस्मासंमृतिसन्ततो न हि मुसं तत्रापि मूढः पुमा.
भादते स्वहितं करोति च पुनर्मोहाय कार्य या ॥२५॥
दिलोभ्यमानो विषयवराको भरिभृशम् ।
भारम्भदोगान्मनुने मोहन बहुदुःखदान ॥२६॥
ममेयं मृङ्गी मम तनय एषः अनुरधी-
रिम में पूर्वार्धा इति विगतचितरपशुः ।
अणुभट्ये मास्प पिहितमरारम्भवरागः
भयानि प्रापेग सितिपरनिर्भ दुःतमधिकम् ॥२०॥
य माशालक्ष्मीमनपायरुपां विहाय पिन्दन्ति नपादलक्ष्मीन् ।
निदायका शिशिरारा हिस्सा भगन्त मृगणिते २८॥
तस्मानपाटा मानुपं नन्न दुर्लभम् ।
प्रभारः सलि कतुं न मुक्त दह धीमता ॥ २९ ॥

·एकादशी रम्बा । कान्तामवन्नृपालस्य . कान्तायतलोचना ॥ ३४ ॥ । यशोधर इतीरितो नरपतेः कुमारो भवा- न्त्रमूव जितमन्मथः स्ववपुषा धनश्रीपुपा । तवाट सुटशो वभुः कमलनेन निष्पादिता गिरिद्वयधुरा स्थिरा व मनोहरा विद्युतः ॥ ३५ ॥ कदाचितवान्यौवनपरिपुष्टाभिः । कान्ताभिः. करिणीभिरिव करीन्द्रः सहर्षमुपवनविहाराय चलितः, पुरतः परिस्फुरन्तं पद्माकर- मागत्य, तत्र कान्ताजनगतिनिरीक्षणलजितेप्विय मालमभरीरवानु. कारिविरावमुखरितारामेषु क्षणादुडीनेषु रानहंसेपु, निरवशेषमसात- पक्षतया गगनोद्गमनायासमर्थम्, विकचवारिने सालासं विलुठन्तम्, पसिनीमुखकमलचलाचलनासामुक्ताफलायमानम्, पनाकरवास्तव्य- पद्मावदनसरोजविगलन्मन्दहाप्तखण्डसंभाव्यमानम्, वनदेवताविकच- कुमुमकन्दुकशङ्काकरम, अतिपेशलं राजहंसशावक केनचिदनुचरेण भवनमानाय्य, कनकशलाकाकलितपञ्जरे निवेश्य, मधुरक्षीरोदनायुप- चारेण निरवयं विवर्धयामास । कदाचित्कान्तानां कुचकलशसीनिं प्रियतमो भवान्बालं हंस नरवर निधायैवमवदत् । अये त्वं पद्मानां विरहमुनुभोक्तं न हि पटु यंतस्तहानाम्बुनमुकुलयुग्मेऽद्य पिहर ॥ ३६ ॥ एवं मरालपोतमरालकुन्तलामिः कान्ताभिः सह . सन्ततं कीड- यति भवति सहर्पमास्थिते, धर्मविदामग्रणीस्ते पिता , हंसाक- बन्धनोदन्तमाकण्यं कुपितस्त्वामाहूय बहुधा धर्मपरिपार्टी प्रकटया- मास । तदनु कर्णामृतायमानधर्मबोधनविजृम्भितनिवेदः पित्रा निवारितोऽपि भवान्वैराग्यसमासादितनिनदीक्षादुश्चरतपश्चरणदक्षा, . 13 ·. जीवंधाचम्पुकाध्ये कान्ताभिरष्टाभिः साकं लोकोनरं तपःप्रकारमासाद्य, कृतसुलत- विकसितं सहस्रारकल्पे देवभूयं चिरमनुभूय, महीतले.महिलाभि रेताभिरष्टाभिः सह महीपतिरजायत । इति ... ' , राजहंसशिशों पूर्व मातापितृवियोननात् ।। पित्रोश्चिराय विरह. राजहंस स्वमास्थितः ॥ १७ ॥ एवं योगीन्द्रवाणीमनुमनिनसतोस्निग्धवृन्दैः समेतः:, : श्रुत्वा राज्याद्विभीतः कुरुपतिरशनेः पातनाहा भुनङ्गः । आनच्यानम्यः चैनं पुरवरमगमत्संसृतिव्यङ्गयसौख्यं । मन्वन्हालाहलामं तपसि निजमत्ति सुस्थिरां संदधानः ॥३८॥ , तदनु , वसुमतीवल्लभेन राज्यपरिपालनाय. समादिष्टे, युवराने नन्दाये तपःसाम्राज्यमेव. वरीतुकामे, कुरुवीरः पुनः संगतगङ्ग- लमुहूर्ते भगवत्पूनापुरःसरं विस्तारितमहोत्सवः प्रथितपराकमल- क्ष्मीविहारप्रसादायमानभुनं गन्धर्वदत्तानन्दनं 'सकलकलाविलासनिधि चापविद्यापारीणगुणं, कीर्तिप्रतापविभवेन. रूपसंपदा चात्मानमनु- कुर्वन्तं सत्यंधराह्वयं राज्यभारेऽभिषिच्य तमेवमवादोत् । । ... असत्या वाणी ते तनय रसनाने न बसता-.. च्वःप्रान्ते वक्र पिशुनवचनं नेत्रसरणी । परस्त्रीणां रूपं मनासि च कुमार्गे व्यवसिति- मुंखे, कोपावेशः सकलशशिविस्वामवदन ॥ ३९ ॥ मनसि भगवतो निनस्य पादौ श्रवसि धर्ममयामृतं विधेहि । प्रतिचयहिते च नेत्रवृत्ति तनय सुखेन महीं प्रपालयेति ॥ ४० ॥ एवं प्रकारेण निननन्दनं सत्यंघरं बोधयित्वा, इसरानपि तनया- न्यथायोग्यं पदेषु प्रतिष्टाप्य, श्रीवीरजिनचरणसरोजभक्तिभरण वैरा. ग्यवशेन च प्रेरितो महीपाला, सकलसहचरनिकरपरिवृतपार्श्वभागः, 1- ·एकादयो लम्बः । . . सुष्टाभिरष्टाभिः कान्ताभिर्दन्तुरितसविधप्रदेशः,' पश्चादनुधाविन्या सत्यंधरप्रमुखनन्दनपुरस्सरया वेलामतिक्रम्योद्गच्छन्त्येव वारिनिधि- वारिवाहिन्या निर्दयसंताडितपटहप्रभृतितूयंघोषविशेषप्रतिवानित- कुलाचलकन्दरया मन्धरया एतनयानुगम्यमानः, क्रमेण सप्रणाम तया विसृष्टः, श्रीसभासमीपमासाद्य.तां त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य प्रमु- दितमना मनागितरविस्मयविस्तारिताक्षः प्राविसत् ।। यस्याः पार्थे रत्नरेणुप्रकलप्तो धूलीजालः शक्रवापानकारी । अर्हनाथं मुक्तिलक्ष्म्या वरीतुं क्षिप्तं रेजे कङ्कणं वा समीपे ॥ ११ ॥ यस्यां च गगनतलचुम्धिनः- स्पन्दमानमन्दपवमानकन्दलवलमा- नध्वनाममानस्तम्माः क्रोधादीनां चतुंणां निरसनाय प्रसृतसंसृलक्ष्मी- तर्जनीकार्यधूर्वहा 'व्यराजन्त । सालकान्तं गुखाभागं दधत्यास्तत्समाश्नियः । लीलादर्पणतां प्रापुः सरस्यो- यत्र निर्मलाः ॥४२॥ यत्र च विकचपुण्डरीकपण्डमण्डिता स्फटिकस्वच्छसलिला स- तारकेव व्योमलक्ष्मीः, महामहिमविरानितं विमुं विलोकितुमाग- तेव खर्लोककल्लोलिनी मुराङ्गनानेत्रविलासविजिताभिरिव हियान्त हिताभिः शारीभिर्विराजिता खातिका विभाति स्म । : पङ्किः ७-१३. "नेदीयस्याः प्रेयसा विप्रभव्याख्यादक्षा तेन देणी विमोच्य। धूलीजाराच्छमना पार्श्वतोऽस्याः क्षिप्त मुद्राकर्ण मुक्तिलक्ष्म्याः॥२.१ ७.॥ ते प्रत्याशं वायुवेलद्ध जामा मानस्तम्भात्तत्र चत्वार आइन् । क्रोधादीनां ये चतुर्णा निरासे संसलरम्यास्तर्जनीकार्यमीयुः ।। २०७१॥ भास्य तस्याः सालकान्तं दधत्याः शोभामङ्गे संपदं स्वा दिदक्षोः । तञ्चत्वारि स्फाटिकस्वच्छनोराण्यापुलोलादर्पणवं सासि ॥ २० ॥७३॥ : इति धर्मशर्माभ्युदये.

·१४८ - जोवंशाचम्युका प्रसूनानां वारी सुरभिलतमा यत्र वितता ततः सालो लोलन्मणिगणपरीतः समलसत् । चतुद्वारप्रान्तान्तरविलसिते नान्यसदने ततो मार्गे धूपाश्चितकनककुम्भी व्यलसताम् ॥ ४३ ॥ या खलु तत्र संमिलिनमव्यसंदोहतो भगवदर्शनेन निर्ग- च्छत्पापपरंपराभिरिव धूपघटनियंडूमरेखाभिः परीताभ्रभागा, ककु. कामिनीननकर्णपूरायमाणपल्लवतल्लनविराजितानामिन्द्रोद्याननया- धमुदस्तहस्तानामिवा_कपशाखानां चैत्यवृक्षाणां चतुष्टयेन विधानि. तेविविधविचित्रधारायन्त्रलतामण्डपकाशनकोडाशैलपेशलेचतुर्भिरूप . पनेरुपेता, नानाविधमणिगणखचिततोरणया मुवर्णोदिकयालरुता, शिखावलइन्तावलदन्तिरिप्रमुखलाञ्छनलाञ्छिताभिगंगनतलोहेछन - समारुरतुरतरङ्गिणीतरङ्गसंभावनासंपादकव्यामुक्तमुक्ताफलहाननिन- यहनिराभिनयन्तीभिर्विलसिता, भगवन्मुखमरसिननिगलदिव्यध्वनि- श्रवणकुतुकेन कुण्डलीभूयोपतस्थुषा मेरुणव कनकमयमालेन विलसिता, सकलचितहारिणा पुष्पित कल्पकवनेन परिशोभिता, निखिलनगदानन्दकन्दलसंदायिन्या चतुर्गोपुरनारुतम राजोदिकया संचटिता, निनपतिदर्शनकुतूहलेन प्रादुर्भूतानवपदानित नयनर. , ·स एक्साइशो लम्यः । स्तूपानासनाथान्धारयन्ती, भगवविक्षया समागतेन मूर्तेन वायु. मार्गेणेव स्फाटिकमाकारेण परियता, सन्ततपरिस्फुरनिशाकान्तका- न्तविनिर्मितव्यसंदोहाध्यासितैदशकोप्दैः प्रतिष्ठिता विरराम । तन्त्र प्रविश्य स च गन्धकुटीसमाख्ये स्थाने मणिस्फुरितसिंहहतासनाग्रे । पूर्वाजले रविमिव प्रविराजमान वीरं ददर्श कुतुकेन जिनाधिरानम् ॥ ४४... . मदक्षिणीकृत्य धराधिरागो भक्त्या जगत्पूज्यमथेप वीरम् । इयाज पूजाविधिना विधिज्ञस्तुष्टाव चवं परितुष्टचित्तः ॥ ४५ ॥ स्वामिन्नम्बुदमार्गचुम्बिविटपैदाम्बराशान्तरो गायन्भुङ्गारवेस्तवामलगुणान्नृत्यश्चलेः पल्लवैः । रकस्तावकदर्शनन विविधैः पुप्पप्रतालोत्करै। मुर्ती वा मधुरेव वीर भवतो राजत्यशोकद्रुमः ॥ ४६॥ वृष्टिः पोपी वरजिनपते तावकी सातिशुभ्रा संद्रष्टुं त्वां गगनसरणेरागता चन्द्रिका किम् । यहा भीत्या कुसुमधनुषो हस्तपद्माच्च्युता द्रा- - पाणश्रेणी नियतमखिलस्पष्टविज्ञानवार्धे ॥ ४७ . . केयं लक्ष्मीरपारा क खलु जिनपते निश्चलं निःस्टहत्वं कासो सुस्पष्टबोधः सकलविषयकः वेदशानुदतत्वम् । A . " गायनादेनेव पाहताना न्यायालेः पलसानामिविः। किमोऽन्यत्तस्य धृत गुणोधैर्ज रक्तो यस्य वृक्षोऽप्यशोक ॥ २०॥ ११॥ वृष्टिः पापी सा कुतोऽभूनमस्तः संभाव्यन्ते नात्र पुष्पाणि यस्पात् ।। .. यदा ज्ञात द्रागनगाव हस्तादहद्रीत्या तत्र दाणा निपेतुः । केय लक्ष्मीः कह नि:स्पृहां वेदं ज्ञानं कास्त्यनौदलयमीरा ।

·" जीवधरचम्पुवाय रे रे सर्वे कुतीया वदत निमधियेत्येवमामन्द्रनादो .' • भोः स्वामिन्दुन्दुभिस्ते वदति जलपरध्यानपूरानुकारी ।। ४८ ! सिकलगर्गदीश्वर विश्ववेदनचतुर सुरघराघरधीर श्रीवीर, भवदी- यातीतानागतवर्तमान विज्ञानमसमानं भुननतयेश्वर्यमहिमान प्रकटी- कुर्वाणम्, अमत्यैः स्वप्राभवप्रकाशनाय चक्रीकृत्य गगने विधा विन्यस्तमिव क्षीरवाराशिसलिलम्, अत्यच्छस्वभावमपि भव्योषा. नुरागमादधानं ' छत्रत्रयं विराजते ।। । भामण्डले 'जिनपते तप दर्शनार्थ !!: : " संप्राप्ततिग्मरुचिमण्डलशयमाने । स्वातीतजन्नसरणि मणिदर्पणामे संपश्यति प्रविशदं खलु भव्यसङ्घः ॥ ४२ ॥ स्वामिञ्जिनेन्दी त्वयि जृम्भमाणे व्यर्थीकनानामुडुराजभासाम् ।। द्रावधसा दण्डनियन्तितानां राजोन ते राजति चामरालिः ॥५०॥ कुरङ्रुगतयो वः श्रूयमाणा निरन्तरम् । नितपीयूयधारा ते दिव्यभाया विरानते ॥ ११॥ सन्ततलिनमदमरनिकरमकुटतटघटितमुकारुचिपुनरुक्तनखचन्द्रिका- नन्दितनिखिलनननयननीलोत्पल पीवीर, तव पञ्चाननासनम्, उपवन- मिव नानापत्रलनान्वित व्याजृम्भमाणवदनैः पञ्चवदनेरचितं च, रे बूंत द्राक्कुतीया इताव ज्ञाने भतुदुन्दुभिव्यम्यिवादीत ॥" २.१९९ ॥ श्ली. ५०-५१. "रजे मुक्तिश्रीकटाक्षच्छटामा पार्श्वे पङ्किथामराणां जिनस्य । शानालो निष्फलानामिरेन्दोमासामुचईण्डनियन्त्रितानाम् ॥ २०१९७॥ अप्युद्रीवेः भ्रूयमाणा कुरीः कर्णाभ्यणस्कारपीयूपधारा । आ गम्यूतिद्वन्द्रम-गुल्लमन्ती दिव्या भाषा कसर नासीमुखाय ।। इति धर्म शर्माभ्युदो. २०1९८॥

·एकादशी लम्मः। १५० वाराकरनीरमिक सरत्नमकरम्,। हेमाचलशृङ्गमिवात्युन्नतम, सकल- जगदानन्दं कन्दलयति ।। एवंभूतैरटभिः प्रातिहार्यर्जुटः श्रीमन्मा भवाब्धी निमग्रम् । वोर सामिनुद्धोति क्षितीशो भक्त्याधिक्याद्देवदेवं ननाम ॥ १२ ॥ अनुज्ञां लब्ध्वाप्सावथ जिनपतेर्मानुलमुखेः समेतो भूपालो गणधरमिहानभ्य कुशलः ! गृहीत्वा निस्सनं निनपगदितं संयमवरं तपरतेपे जीवंधरमुनिवरत्तस्य सविधे ।। ५३ ॥ कुरूपशोभितोऽप्येष सुरूप इति विश्रुतः । मदनोऽपि बभूवाद्य शिवसौख्यरुतादरः ।। ५४ ॥ आस्तो तावदिदमन्यदततममालक्ष्यते । संगीतिव्यपदिौ यः सुदम्भिरभिनन्दितः । सोऽयं सुदृग्ननेवासीदसंगीति मयां गतः ।। ५५ ।। देव्यो गन्धर्वदत्तायाः सहिताः स्वस्वमातृभिः । समीपे चन्दनपर्यायाः संपर्म नगृहुः परम् ॥ १६ ॥ जीवधरोऽयं तपसि प्रवीणो यथाक्रमं नष्टयनाष्टकर्मा । रतनयं पूर्णमवाप धोरो महामुनिर्मान्यगुणाभिरामः ॥ ५७ ॥ अष्टाभिः स्वगुणरयं कुरुपतिः पुष्टोऽथ जीवंधरः सिद्धः श्रीहरिनन्द्रवाध्ययमधुस्यन्दिप्रसूनौचयः । भात्याराधितपादपमयुगलो लोकातिशायिप्रमा निस्तुल्यां निरपायताल्पलहीं समाप मुक्रिश्रियम् ॥१८॥ प्रमानो माग प्रमन्तु महीमा प्रतिदिन सुगृष्टिः संभूयाइ नतु शमन व्याधिनिमयः । . ५.. सगी, सगीतमालानिमः । भगगी, साहित::

·READY FOR SALE. THE GADYACHINTAMANI Or VADIBHASIHHA, A TEXT-DOOK IN SANSKRIT FOR THE D, A. DCANEL EXADINATION OF 1905. Porce, 7 rupec 12 amas. SELECT PRESS OPINIONS. DR.L. FULTZACT UDVIEWS IN TELE: INDIJN ASTIQUARY BOMBAY:. TIE GADYACHI, TABASE O VADIBUASTKA, by . S. KUPPUSWANI SABTTS AND S. SLERADMANYA SABTUI, Madras, 1902. (Saraszattılga Sercd, No. 1) Tuis is the editan princeps of a romance in Sanskrit prose, whicl resembles in style tha Kadambari of Bana. Tho frst of the two cditors is favourably known to students of Sanskrit literature by big valuable article on Ramabbura Dikshita and his contemporaries (printed in the Karyamaid as a preface to tko Patanjalicharta.) Le is one of the small band of nativa Scholars who combine a Paudit's erudition with a keen appro. ciation of modern Oriental research. Oilayadova, surnamed Vidibhasimba, the author of the Gadyachintamani, was a Southern Digambars and the pupil of Puslpaséra. Ho also composed a poem entitled Kshatraciulana, the beginning of which was printed at Bangalora a few years ago ia az--unfortunately estiact-magazine oi Jaios works. Both the Galyachintamani and the Kshatrachudan-dan aro for their subject to legend of Jiraka or Juszudbara and soon to be based on the Jitamdharanurana.

·2 4 The sarno legend bas been treated in two oller works--tho Jivandkarachamp of Harichandra and the Tamil poem Jayako. chintamani, The Gatyachintamani is divided into eleven lambas. The first lamba relates that king Satyandhana of Rajapuri in Ho maogada lost his lifo and kingdon through the treachery of his ministor Kashthangtra. Following the example of the Kadanbart, the author derates 24 pages to the description of Hemangada 4 pages to that of Satyamdhara, and 24 pages to that of -liis queen Vijaya. The pregnant queen escaped ou a sort of flying machine which bad tbe shape of >> peacock, and gave birth in * cemetery to prince Jivaka or Jivamdhara, who was adopted by a merchant named Gandhotkata and, as the second lamba narrates, educated by Arjanaudyacharya, In the meantime tlie usurper Kashthan gara despatched an array against robbers who had carried away caitle. As this army was repulsed, Nandagopa, the owner of the cattlo, proclaimed publicly that he would give bis daughter. Govinda in marriage to the recoverer of the cattlo. Princo Jiraka accomplished tbie feat and reocived, is promisod, Nandagopa's daughter, whom he made over 10 big coorpanion Padmaamukha. In the third lamba wc aro told that a merchant of Rajapuri, named Sridatta 28 shipwzocked on au island and thenco Carricd away on a Asing camcl by a man wlio turned out to be Dhara, the minister of tha Vidyadhara king Garudavega of Nityaloka. This king possessed a daugh ter Gaudharvadatta, at whose birth it had been foretold that she would become the wie of prince at Rajapurt. Thither tbo king sent his daughter on a vimina along with Sridatta, who gave her out for his own daughter and had it proclaimed that sho would bo given in marriage to anyono who surpassed her la playing the rind, As n bo expected, prince Jlam. Jhara succceded ia this competition, and the fair Gandharva. datte coose him for her lesband from the midst of all loyal Guitors. Here ends the third lamba.

·3 Tlie abova lasty notes will, I lope, induce others to peruse the interesting Sanskrit work which has been made accessible through the disinterested labours of Dir. Kypruswami Sastri and his collaborator. It may be added tbat the text of Gadyachintamani is based on six MSS, and is edited and printed in a post scholarly manner. The rules of division of words and of interpubctuation are as carefully observed as in the standard Luropean editions of Sabekrit books-- a point which adds greatly to the usefulness of the new work and recommends it for adoption as a text-book for University exminations. Mr. Kuppuswami Sastri is now cditing another uopublished prose work Viranarayanacharita of Vdmana. bhattabana. (82) E. HULTZSCY. Camp, 2nd February, 1903, THE INDIAN REVIEW, MADRAS;-GADYACHINTAMANI of Vadbibbasimha in Devabagnri, Edited by T. S. Kuppuswami Sastri and S. Subrahmanya Sastri of Tanjore (G. A. Natesan and Co., Madras). This is mare work in Sanskrit prosc which now appeais for the first time in print. Its author is one Vadhibhasimda, who belonged to the Joint sect. His original Demo was Odayadera, a word commonly met with ia tho pomcaclature of Southern India. His arudition and literary Iama hrougut bim tha appellation of the Yanquisber of opponents, as a lion of eleplients." The Editors, in a well-yritten preface, fix bis dato to be subsequent to 650 A.D. The story itself is very simple. It tells us of a king Satyam. dhara who transſerred the burden of his state to his scherming minister, and lived with his queen in retirement without bestoning thought on his subjects. The minister usurps the kingdom, the king dies, and the queen, after giving birth to & son named Jiramdhara, lollow her busband to hearez. The boy is brod up by a merchant and educated, and is also informed as to the details of his birth and position. His wrath ·2 The same legend bas been treated in two other works-tho Jiran lharschampu of Ilarichandra and the Tazzal poem Jitalachintamani, The Gadyachintamani is divided into eleren Lambas. Tho first lomba relates that king Satyamdlara of Rajapuri in lo- Langada lost bis lilo and kingdom through tho trouchery of his minister Ads)threadta. Followivy the example of the Kadamları, the author dorotes 23 pages to the description of Hemangada 4 pages to that of Satyamdhara, and it pages to that of -liis qucen Vijaya. The pregnant qucen escaped on a sort of Aying-maching which lach the shape of a poacock, and garo birth in a cemetery to princa Jivaka or Jlramdlara, who was adopted by a merchant named Gandhotkała and, as tho second lamba narrates, educated by Aryanaudzackbrya, Iu the weautizo the usurper Kishthangara despatched an army ngainst robhers who had carried away cattle. As this army was repulsed, Nandagopa, the ou nor of the cattle, proclaimed pablicly that bo would givo his daughter Govinda iz marriage to the recorcrer of the catilo. Prince Jiraka accomplished this feat and received, as promised, Nandagopa's daughter, whom he made over to his companion Padmapukha. In the third lamba we are told that a incrcbant of Rajopuri, damed Sridaita was shipwrecked on an izlaod and thenco carried away on a Asing camel by a man wybo turned out to be Dhara, the minister of the Vidyadhara ling Garudavega of Nityaloka. This king possessed a daughter Gandharyadatta, at whose birth it had been foretold tbat she would bocome tbo wiſo of a prince at Kajapuri. Thitber the king sent his daughter vimáng along with Srld.tta, who gave her out for his own daughter and bad it proclaimcu. tbat sko would bo giron in marriage to anyone who surpassed her la playing the rid. As ill bo expected, prince Jiyazzdhara succeeded in this competition, and the fair Gaudhartadatta chose him for her lusband from the midst of all loyal suitors. Here ends the third lamod.

·3 The abovo lasty notes will, I Lope, induce others to per. use the interesting Sanskrit work which has been made acces. sible through the disinterested labours of Mr. Kypruswami Sastri and his collaborater. It may be added that the test of Gadyachintamani is based on six S9, and is edited and printed in a most scholarly manner. The rules of division of words and of interpunctuation are as carefully observed as in the standard' European edition of Sanskrit Looks- a point which adds greatly to the uselulness of the tew work and recomincads it for adoption as a text-book for University ca. minations. Mr. Kuppuswami Sastri is now editing another unpublished prose work Viranarayanacharila of Ydmanablattabida (S2.) E. HULTZSC.44 Camp, 2nd February, 1903. THE INDIAN REVIEW, MADRAS:--GADTACRIXTAMANI of Vadbibhasinha in Devanagari, Edited by T. S. Kuppuswami Sastri and S. Subrahmanya Sastri of Tanjoro (G. A. Natcsap and Co., Madras). This is a raro work in Sanskrit prose which now appens for the first time in grint. Its author is one Yadlibhasimha, who bolonged to the Jaina sect. His criginal namo was Odayadesa, a word commonly met with in tho nomenclaturo of Sou. thera Indin. Via orudition and literary famo brougut him the appellation of "tho vanquisber of opponents, as a lica of elep. hants." The Litors, ix a well-writtea preface, fix his dato to be subsequcnt to 60 .I.D. The story itself is vory simple. It tells us of a hing Satyam. dhara who transferred the burden of his stato to bis scheming minister, and lived with his queen in retirement without bestowing a thought on his subjects. The ministar usurps tho Liugdom, the king dics, and the queen, after giving birth (o 4 sa spied Jisanjhara, lollows her husband ta beaven. The bos is bred up bs a merchant aril educatçd, and is also informed as to the details of his birth od position. His wrath ·1 I have read with special interest your notes on the sathors of the age and their works. Ify ouly regret is that, Atile exceedingly valuable, they are so brief. I hope you srill write a s«parate essay on those Sanskrit writers. In the Antiquary, there is a motion of forthcoming paper of Fours on Ramabhadrs Diksbitar and tbo poets of his time, I suppose that essay will give me what I want, am very much delighted to learn that your Sanskrit sekolarship and powers of research aro leaving such ripe and taluable fruits. Your truly admirable patriotisiu is shown in your use of the verpacular as the medium for conveying your learning and wisdom to the pablio. M. R. R.y V. VENKAYYA AVERGAL, M. A., Offg. Enigrapbist to the Madras Government.--Many thanks for your very interesting booklot on the Nayakaa of Tanjore. BI. R Ry. S. RADE KRISINA Alyan AVERDAL B. A., PRINCIPAL ATAMARAJA'S COLLEGD, PUDUKOTID, “I thank you for your kindness in sending me a copy of "A Short History of the Tanjora Nayak Princes," which I have read with mucla intercat. It is well written and shows historic research. I kopa taat your book will have an encouraging salo and that jou will publish other works showing similar research. TIE SOUTH INDIAN MAIL, MADUBA-- The public aro ladebted to Ar. Kuppuswami Sastrial Assistant Master,Government Upper Secondary Training School, Tanjoro, for a vivid and interesting treaties on the Nayak Kings of Tanjoo. The Inscriptions to be found in some of this temples and other public places and the works of various Sanskrit authors who wero Decupying responsible position in the Raj, during the reign of bo Nayak Kings, supply Mr. Kuppuswami Sastual svatil a lot of information which lie has presentes for tho dcletaction of tho public in s very roulable form in Tamil, சென்னபிஸிடேன் காலேஜ் தமிழ்ப்படிதர் ஸ்ரீ வே, சாமி ைைதய்யம்:- தாங்களன்புடனனுப்பிய தஞ்சாவூர் காயாஜவம்ச 1 4