·No text on this page.

·क
08
क
क
.
.
40
क
१०
एक
प.
॥ ॐ अहम् ॥
जीवविचारादि प्रकरणो अने अनेक मौलिक आगमोना दोहनरूप
॥ सिद्धान्त-रहस्य (.थोकडासंग्रह) ॥
भाग पहेलो
संपादक अने संशोधका-
उपाध्याय विद्वद्वर्य श्रीदेवचंद्रजी महाराज.
प्रकाशक:-कच्छपत्री निवासी शाह गांगजी वीरजी.
प्रथमावृत्ति-प्रतिक २०००
मूल्यम् १-८-०
सने १९३७
संवत १९९४
१७
४
8
१०
ॐ
3
६४
६७

·मुद्रक- मेनेजर-बालचंद हीरालाल श्री जैन भास्करोदय प्रि. प्रेस-जामनगर.

·अर्पणपत्रिका. परमोपकारी प्रात:स्मरणीय सद्गुरुवर्य उपाध्याय श्रीदेवचंद्रजी महाराज! आपश्री पारमेश्वरी प्रव्रज्यानी निर्मळ भावनाना प्रतापे आ जगत्ना अज्ञान मनुष्यने ज्ञानरूपी प्रवाहने पुस्तकोद्वारा जुदाजुदा रुपमा अवारनवार प्रगट करी अनेक जीवो पर उपकार करी रह्या छो एटलंज नहि परंतु प्रकरण ग्रंथो, जेवाके जीवविचार. नवतत्व, दंडक आदि ग्रंथोमा आपश्रीनी सविशेष अभिरुचीना कारणे मने आ ग्रंथ प्रकाशन करवामां आपे जे सहानुभूति आपी मारा आ मार्गने सरळ करी आप्यो छे ते माटे आ ग्रंथ आपना हस्त कमळमां समर्पण करी कृतार्थता अनुभव छ. लि. सेवक:- गांगजी वीरजी. -- ·. . ते अग्रवचन. परमोपकारक श्री जिनेश्वरोए ज्ञान अने क्रिया वडे मोक्षनी प्राप्ति थाय छे एम प्रतिपादन करेल छ, तेमां पण प्रथम ज्ञान अने पछी क्रिया माटे मुक्तिना इच्छकोए अवश्य ज्ञान मेळवबुं जोइए. ते ज्ञान-१ द्रव्यानुयोग, २ चरणकरणानुयोग, ३ गणितानुयोग अने ४ धर्मकथानुयोग ए चार विभागथी सिद्धांतमां कथन करायेलं छे. मूल सिद्धांत मागधी (प्राकृत ) भाषामा छे अने पूर्वाचार्योए वृत्ति वगेरे अनेक ग्रंथो पण संस्कृत अने प्राकृत भाषामां रचेला छे. तेनुं ज्ञान सामान्य जीवोने समजबुं मुश्केल थाय माटे तेनुं रहस्य (सार) आ पुस्तकमां संग्रह करवामां आवेलं छे. तेथी आनुं नाम "सिद्धांतरहस्य” राखवामां आवेलं छे. आ पुस्तकमां जीव विचार, नवतत्व वगेरे वत्रीश विषयो छे. एन अपर नाम " थोकडा संग्रह " पण राखेलं छे. मुख्यत्वे द्रव्यानुयोग अने गौणताए चरणकरणादि अनुयोगोने पण स्थान आपवामां आवेलं छे. यद्यपि थोकडा (प्रकरण संग्रहादि)ना पुस्तको प्रथम छपाइ गया छे तथापि तेमां प्रायः गतानुगतिकता माथे रुदिन प्राबल्य पण विशेषज्ञोने जणाशे. आ ग्रंथमां घणोज सुधारो-वधारो करवामां आव्यो छे. आगति-गति अने गुणस्थान जेवा विषयोमा तो घणीज नवीनता जणाशे. परंतु सूक्ष्मदृष्टिथी अवलोकन करनारने सत्य वस्तु ख्यालमां आवी जशे, तेमज कर्मप्रकृतिमां पण खास उत्तर प्रकृतिनी स्थिति वगेरे अने लेश्या तथा समुद्घात अने ज्ञानस्वरूपनुं वर्णन पण शास्त्रनु मंथन करी लखवामां आव्युं छे. अने स्थाने स्थाने आवश्यक टिप्पणो पणं, लखेल छे जेथी वस्तुनुं स्वरूप समजवु सुगम पडे. आ पुस्तक लखती वखते-१ श्रीठाणांगसूत्र २ श्रीभगवतिसूत्र' ·३ जीवाभीगम ४ पन्नवणा ५ अनुयोगद्वार ६ नंदी ७ उत्तराध्ययन ८ जंबूद्वीप पन्नती तथा ते सूत्रोनी टीकाओ, आवश्यकनियुक्ति, विशेषावश्यक, कर्मग्रंथ, कर्मप्रकृति. पंचसंग्रह, प्रवचनसारोद्धार, विचारसार. लोकप्रकाश, संग्रहणी, क्षेत्रसमास, पंचनिग्रंथी, तथा हस्तलिखित पानाओ, बगेरेनी सहाय लेवामां आवी छे, जेथी जे कांड सुधारो वधारो करेल छे ते उपरोक्त सूत्र अने ग्रंथोना आधारे करवामां आवेल छे. आमां जे कोइने न समजाय अगर विरुद्धता भासे तो लेखकने पूछएँ, तो तेनो लेखक खुलाशो करी आपशे. आ ग्रंथ लखवानुं परमोपकारी विद्वद्वर्य उपाध्यायजी महाराज श्रीदेवचंद्रजी स्वामीनी प्रेरणा अने अनुग्रहथीज बनेल छे कारण, प्रेसमेटर सुधा- स्थान तथा प्रुफो सुधारवान काम तेओएज करेल छे अने दीपणीओ पण तेओनी कृपादृष्टिधी घनेल छे माटे तेओश्रीनो अनन्य उपकार छे. तथा स्वर्गस्थ परमोपकारी स्याद्वाद तत्वनानाता परमपूज्य गुरुवर्यश्री विजय- पालजीस्वामी तथा पूज्यश्री कानजीस्वामीनो पण अनहद उपकार छ कारण. केटलाएक सूक्ष्म तत्वनी गवेषणा तो परमोपकारीना अनुग्रहथीज थाय छे. आ पुस्तकने आदिथी अंत सुधी वांची जवा दरेकने भलामण छे. ग्रंथ लखवामां घणी कालजी राखवामां आवेल छे छतां द्रष्टि दोषथी के प्रेस दोषधी जे कांड भूलो रही होय तो तेनी सजनो पासेथी क्षमा मागुं छु अने खास विषयोनी भूल जणाय तो लखवा कृपा करवी. विशेष आग्रंथना अगाउथी ग्राहक तरीके पोताना नामो नोंधावी अमोने अमारा प्रकाशनमां मदद करी छे ते माटे तेमनो पण आभार मानुं छु. एज. लि. श्री संघनो सेवक, शाह गांगजी वीरजी (कच्छ पत्री.) आ ·विषयानुक्रमणिका. SEASE पृष्ट पृष्टः १ १ जीयपिचार २ नयतस्य २०२ २०७ २०९ २१२ ५२ २५ चक्रवर्तिचतुर्दशद्वार २६ पासु० बलदेवना २२ द्वार २७ गणधरोना १२ द्वार २८ पीशविहरमान जिनना सोलद्वार २९ लेश्याविचार ३० भवसवेष ३१ समुद्रातस्वरुप ३२ ज्ञानस्वरुप १९ १२७ १३१ १३५ १४६ ૧૨૧ १६२ ११८ ३ उक ४ गतिभागति ५ गुणठाणा ६ बासठ-बोल-पिचार ७ छ-आरानो विचार ८ अणुयोलनो अल्पत्य ९ कर्मप्रकृतिविचार १. धर्मध्यानपिचार ११ पदधीविचार १२ सिझणाहार ६९ १३ बिरहविचार १४ चोधीशजिनना आंतर १५ पांचदेवनो चिनार १६ दिसाणुवाम १७ सयरापिचार १८ पान्यविचार १९ रुपिशरुपिना बोल २० प्रमाणबोध २१ सिद्धांतमान २२ २२ असशाय विचार २४ नियंगविचार २५ कायस्थितिविचार २१७ ८१ ९ ૨૨ २२९ ९४ १०६ ૧૧૨ १७६ ૧૧૫ १९० ·शुद्धि अशुद्धि पृष्ट पंक्ति शुद्धि অন্যক্তি पृष्ट पंक्ति शुद्धि अशुद्धि पृष्ट पंक्ति w २८ १२ ૨ ४३ २ पल्यनो आवे पापल्यनो आपे श्रीजु तीघेल के १२ ४५ ६ चोथु लेशे मारा नथी ८९ १२ मेद में ४७ ६ माराथी ११० उदधिकु० पिशाच आयुष्यनी आराधवो बंध उदयिका पिशाचि गतिनी आरधवो १३ ५२७ ५२९ ३ ११७ ११ २० २ १०८ ४२३ प्रत्याख्या गंध २० १४ अप्रत्याख्या ५४ उत्तर मूल उत्तर १३६ रसनी कषायनी २१ १३ कोडाकोडी कोटी ५८ १४ १५५ ११ भस्थिनिचय मादि नक्षत्र अनादि नमय २४ ६ छठा सातमा शरीरनी रचना वानमंत १० १३ बानमतर २८ सातमे आठमे आठमे ११ साडात्रण त्रण १३ ६१ ३६ १२ 20 पृथक्त्व प्रत्येक पदर नीस लेश्या-तेजु लेश्या ૧૨ ૭૨ पहेले बीजे पहेले विशेषाधिक विपाधिक भव थवानो भव 30 ७५ ४२ १३ ·ર २५ २५] मुंद्रा. 100] एक सदगृहस्थ भुज. १००] एक सदगृहस्थ १० पक सद्गृहस्थ ૧૦] शा. माधवजी जीवराज नगरीया अंजार. शा, देयसी कानजी मेसा मगनलाल मोणसी मांडवी. १५] शा. जोसा पानाचंद हुबली ५०] था. दामजी जादवजीनी को. पक्षी. ૫o] शा. उमरसी फेसवजी २०।।शा. घेला जेसग २५ शा. तेशु आशारीया २० गयोरा माघजी रतनसी १५]11शा लालजी भीमसी १० शा. रवजी भोजराज १० शा. भूला मालसी १०) शा. खीमजी मोणसी प्रथमथी ग्राहक थयेल सद्गृहस्थना मुबारक नामो. १०] शा. लखमसी भीगसी शा. साला शिवजी शा. जेग धारसी लाखापर. २५] शा. भाणजी पांचाना सुत कानजी মাতাল २५] शा रतनसी शिवराज शा. वेरसी हीरजी ૧૫ शा, पधाण मोणसी शा. लालजी पालण १० शा. धारसी माणक शा. चांपसी जेतसी शा, खीमजी गुणपत नवीनार. ४०] शा. देवराज जेठा [धर्मपरनीना स्मरणार्थे ] २५] शा जेठा चापसी २० शा. राजपार शामर पटेल १०] शा. मोनजी धारसी भाडिया. २५] शा. पासु आणद शा. रतनसी सीमजी ५] शा. धनजी आणंद शा. रवजी वेलजी शा. देवसी मासा ५] शा. पुंजा देक्सी देशलपुर. शा, आणंदजी भूला बहेन गाणगह रताडिया १०] शा. मुरजी देवसी १०] पा. रवजी जादवजी ५] शा, वेरसी खीसी लुणी. ५०] शा. चापसी देवसी [ মানুঙ্গী অন্যানানা মঞ্জ। २०] शा. करमसी हरधोर कपाया. १५] शा. देवजी डाखा शा. लालजी मुरजी बेराजा. 10] न्हेन मोंधीवाइ मेघजी शा. भीमसी जादव IN ६ 965 ·ॐ वीरः सिद्धान्त-रहस्य भाग १ (थोकडा संग्रह भाग १) ॐकारबिंदुसंयुक्तं, नित्यं ध्यायन्ति योगिनः । कामदं मोक्षदं चैव, ॐकाराय नमोनमः १ मङ्गलं भगवान् वीरो, मंगलं गौतमः प्रभुः । मंगलं स्थूलिभद्राद्याः, जैनोधर्मोऽस्तु मंगलम् २ अज्ञानतिमिरान्धानाम् , ज्ञानाञ्जनशलाकया । नेत्रमुन्मीलितं येन, तस्मै श्रीगुरुवे नमः ३ अथ श्रीजीवविचार लिख्यते-प्रथम छ जीव-निकायना नाम कहे छे १ इंद्रस्थावरकाय,x २ ब्रह्मस्थावरकाय, ३ शिल्पस्थावरकाय, ४ सम्मतिस्थावरकाय, ५ प्राजापत्यस्थावरकाय अने ६ जंगमकाय. हवे छ जीवनिकायना । गोत्र कहे छे १ पृथिवीकाय, २ अपकाय, ३ तेजस्काय, ४ वायुकाय, ५ वनस्पतिकाय अने ६ त्रसकाय. हवे पृथि- वीकायिक जीवना बे भेद, सूक्ष्म अने बादर. सूक्ष्म ते आपणी नजरे न आवे ज्ञानी जाणे देखे. बादर ते नजरे आवे वली सू० ने पा० पृथिवीकायना वे भेद, पर्याप्त अने अपर्याप्त. बादर पृथिवीना नाम कहे छः-१ माटी ने । x प्राकृत भाषामा छ कायना नाम आ प्रमाणे छे-इंद थावरकाय, बभथा०, सिप्पथा०, सम्मइथा०,. पायावधथा० ने जंगमकाय. १ ·मीठगनी जाति, २ खडी ने खारानी जाति, ३ कालमींढ ने मरडिया पाहाणानी जाति, ४ हींगलो ने हरतालनी जाति, ५ गेरु ने गोपीचंदनी जाति, ६ रत्न-परवालानी जाति, ७ सोल जातिना रत्नो, सुवर्णादि धातु, अभ्रक सुरमो वगेरे तंतालीस जातिनी पृथिवी छे. तेना एक ककडामां असंख्याता जीव श्रीभगवंते कह्या छे. जुधार के पील जेटली पृ० काय लइएं तेमांथी एकेको जीव जो पारेवा जेवडी काया करे तो आ जंबूद्वीपमा समाय नहिं. तेनां कुल बार लाख क्रोड छे. तेनी अवगाहना अंगुलना असंख्यातमा भागनी छे. तेनुं आयुष्य-सू० पृथवीका- यिकनुं जघन्य अने उत्कृष्ट अंतर्मुहूर्तनुं अने बा० पृ० कायिकनुं ज० अंत. अने उ० बावीस हजारवर्षनुं छे. तेनी जो दया पालीएं तो अनंत मोक्षनां सुख पामीएं. हवे अप्कायिकना बे भेद-सू० ने बॉ० वली तेना बे भेद पर्या. ने अप० सूक्ष्म पूर्ववत्. हवे बादर पाणीना भेद कहे छे-१ वर्षादने कराना पाणी, २ झाकरने धुमरना पाणी, कूवा ने तलावना पाणी, ४ समुद्रने झरणाना पाणी, ५ खारां-खाटां पाणी, ६ मीठां-मोळां पाणी अने घनोदधि आदि अनेक जातिना पाणी छे. तेना एक विंदुमा असंख्यात जीव कह्या छे. तेमांथी एकेको जीव जो सरसवना दाणा जेवडी काया करे तो आ जंबूद्वीपमां समाय नहिं. तेना कुल सात लाख क्रोड छे. तेनी अवगाहना, अंगु. लना असंख्यातमा भागनी छे. तेनुं आयुष्य-१० अप्काय, ज० ने उ० अंत नुं अने बा० अप्कायर्नु ज. अंत० ने उ० सात हजार वर्षनु छे. तेनी दया पालीएं तो अनंत मोक्षना सुख पामीएं. हवे तेजस्कायिक (अग्निना जीव)ना -२ घरेक स्थावर स० ने बा0 ना अपर्याप्त ने पर्याप्त ए बने भेद जाणवा.

·बे मेद सू० ने था, वली तेना वे मेद पर्याप्त ने अप०, सूक्ष्म पूर्ववत् हवे चादर अग्निना भेद कहे छे. १ चूला ने भट्ठीनी अग्नि, २ धूमाडी ने तापणीनी अग्नि, ३ चकमक ने बीजलीनी अग्नि, ४ दीवा ने उमाडानी अग्नि, ५ धग- धगता लोढा ने अरणीनी अग्नि अने उल्कापातादि अनेक जातिनी अग्नि छे. तेना एक तणखामां असंख्यात जीव कह्या छे. तेमांथी एकेको जीव, जो खसखसना दाणा जेवडी काया करे तो आ जंबूद्वीपमां समाय नहि. तेना कुल त्रण लाख क्रोड छे. सूक्ष्म तेउकायिकनुं ज० ने उ० आयुष्य अंतर्नु अने वा० तेउका नुं ज० अंत० ने उ० त्रण अहोरात्रिनुं छे. तेनी दया पालीएं तो अनंत मोक्षना सुख पामीएं. हवे वायुकायिक (वायुना जीव )ना वे भेद सू० ने या, सूक्ष्म ते पूर्ववत्, तेना वली वे भेद पर्याप्त ने अपर्याप्त. वा. वायुका ना भेद कहे छे- १ पूर्वने पश्चिमनो वायु, २ उत्तरने दक्षिणनो वायु, ३ उंचो नीचो ने तिरछो वायु, ४ वटोलियो ने मंडलियो वायु, ५ गुंज वायु ने शुद्ध वायु अने घन वायु आदि अनेक जातिना वायु छे. हवे वायुना जीव जे निमित्तथी हणाय छे ते कहे छे-१ उघाडे मोढे बोलवाथी, अति झापट नाखवाथी, सूपडे सोजबाथी, झाटकवाथी, कांत- वाथी, वींझणे वींझवाथी, तालोटा वगाडवाथी, हींचोले हींचकवाथी, ए आदि अनेक शस्त्रथी हणाय छे. वायुनो एकेको जीव वडना बीज जेवडी काया करे तो आ जंबूद्वीपमा ममाय नहिं, तेना कुल सात लाख क्रोड छे अने : अवगाहना अंगुलना असंख्यातमा भागनी छे. तेनुं आयुष्य सू० वायुकायिकनुं ज० ने उ० अंतर्मुहूर्ततुं अने बा. वायुका० नुं ज० अंत. अने उ० ऋण हजार वर्षतुं छे. तेनी दया पालीएं तो अनंत मोक्षना सुख पामीएं हवे वन- 1 19 ·स्पतिकायिकना बे भेद सु० ने पा, सूक्ष्म पूर्ववत्, तेना बे भेद प० अने अप०. बा० वनस्पतिकायिकना बे भेद प्रत्येक ने साधारण. एक शरीरने विषे एक जीव होय तेने प्रत्येक कहीएं अने एक शरीरने विषे अनंत जीव होय तेने साधारण कहीएं. साधारण ने प्रत्येकनुं विशेष लक्षण कहे छे-जेनी नसो, सांधा (संधि) अने पर्व गुप्त होय, तथा समान भंग थाय-भांगतां तांतणा न देखाय अने छेन्या थका फरीथी उगे ते साधारण कहेवाय; तेथी विप- रीत लक्षण होय ते प्रत्येक कहेवाय छे. प्रत्येकना भेद कहे छे-१ वृक्षने वेलानी जाति, २ रीगणी तुलसी अने गुल्मनी जाति. ३ एरंडा आकडा ने धतुरानी जाति, ४ दाडम शेलडी ने केलानी जाति, ५ धो केवडो दाभडोने तरणानी जाति, ६ फूल-कमल ने नागरवेलनी जाति, ७ बोरडी केरडो ने कसेलानी जाति, ८ जुवार बाजरो मठ ने मकाइनी जाति, ९ तांजलजो सुधा मोघरी वालोर फलीनी जाति, ए आदि अनेक जातिनी प्रत्येक वनस्पति छे. तेमा संख्याता असंख्याता जीच कला छे. तेनी अवगाहना ज० अंगुलना असं० भागनी अने उ० एक हजार योजननी झाझेरी छे. तेनुं आयुष्य ज. अंत० अने उ० १० हजार वर्षतुं. हवे साधारण वनस्पतिना नाम कहे छे. १ लीलफूल ने सेवालनी जाति, २ गाजर-मूलानी जाति, ३ डुंगळी-लशणनी जाति, ४ आदु-गरमरनी जाति, ५ रताल-पिंडालनी जाति, ६ कंटालो थोर खुरसाणी कुंवार ने शेलरानी जाति, ७ मोथ ने लुणीनी जाति, ८ उगताअंकुरा ने कोमलफलनी जाति, तथा वज्रकंद सूरणकंद अने गलो आदि अनेक जातिनी साधा- मूल, कंद, स्कंध, स्वचा, शाखा, प्रवाल, पत्र, पुष्प, फल भने बीज ने भांगवाथी समभग वगेरे लक्षण होय तो ए बधा अनंत जीवात्मक छे. man-- - -- 13 ·रण वनस्पति छे. कंदमूलना एक ककडामा (सोयना अग्रभागे रहे तेमा) अनंत जीव कया छे. तेनी अवगाहना अंगुलना असंख्यातमाभागनी छे. तेनुं आयुष्य ज० ने उ० अंतर्मुहूर्त्तनुं छे. ते बन्नेना मलीने कुल अठावीश लाख क्रोड छे तेनी दया पालीएतो अनंत मोक्षना सुख पामीए. हवे त्रसकायनाचार भेद कहे छेः-१ बेइन्द्रिय, २ तेइंद्रिय, ३ चरिंद्रिय अने ४ पंचेंद्रिय, बेइंद्रियना बे भेद-अपर्याप्ता ने पर्याप्ता. बेइंद्रिय कोने कहीएं ? जेने काया (स्पर्शनेंद्रिय) ने जीभ (रसनेंद्रिय) होय तेने बेइंद्रिय कहीएं. तेना नाम-जळो, कीडा, पोरा, करमिया, सरमिया, अलसिया, लाट, शंख, छीप, कोडा अने चंदनकआदि अनेक जातिना वेइंद्रिय जीवो छे. तेना कुल सात लाख क्रोड छे. अवगाहना ज० अंगुलना असंख्यातमा भागनी ने उ. बार योजननी छे. तेनु आयुष्य ज. अंत. अने उ० बार वर्षर्नु छे. तेनी दया पालीएं तो अनंतमोक्षना सुख पामीए तेइंद्रियना वे भेद अपर्या० ने पर्या० तेइंद्रिय कोने कहीए? जेने काया, जीभ अने नासिका (घाणेंद्रिय) होय तेने तेइंद्रिय कहीएं. तेना नाम-लीख, चांचड, मांकड, कीडी, कुंथुआ, माटला, धनेडा, इतडी, जवा, जींगोडा, धीमेल, गधैया, कानखजुरा, मकोडा; इत्यादि घणी जातिना तेइंद्रियजीवो छे. तेना कुल आठ लाख क्रोड छे. अवगाहना ज० अंगुलना असंख्यातमा भागनी अने उ० व्रण गाउनी छे. तेनुं आयुष्य ज० अंत० अने उ० उगणपच्चास दिवसर्नु छे. तेनी दया० ॥ चरिंद्रियना बे भेद अप० ने पर्या०, चउरिद्रिय कोने कहीए ? जेने १ ए शंखनी जाति के अचित्त 'चंदनक' ने स्थापनाचार्य तरीके उपयोग अमूक गच्छवाला करे छे. .

·Poster , काया, जीभ, नासिका अने आंख (चक्षु इन्द्रिय) होय तेने चरिन्द्रिय कहीए तेना नाम मांखी, मसला, दांस, मच्छर, भमरा, तीड, पतंग, करोलिया, कंसारी, वीच्छु, खडमांकडी, बगाइ, धुलिया, फूदा, इत्यादि घणी जातिना चउरिंद्रिय जीवो छे. तेना कुल नवलाख क्रोड छे. अवगाहना ज० अंगुलना असंख्यातमा भागनी उ० एक योजननी छे. तेनुं आयुष्य ज० अंत० अने उ० छ भासतुं छे. तेनी दया० ॥ पंचेंद्रियना बे भेद अप० ने पर्या० पंचेंद्रिय ते कोने कहीए? जेने काया, जीभ, नासिका, आंख अने कान (श्रोत्रेन्द्रिय) होय तेने पंचेन्द्रिय कहीए. तेना चार भेद १ नारक, २ तिर्यच, ३ मनुष्य अने देव. तेमां चौद भेद नारकना, अडतालीस भेद तिर्यचना, त्रणसे त्रण भेद मनुष्यना अने एकशो अठाणु भेद देवना. मनुष्यना चार भेद-१ पन्नर कर्मभूमिना मनुष्य, त्रीश अकर्म भूमिना मनुष्य, छप्पन अंतरद्वीपना मनुष्य अने चौद स्थानकना समूच्छिम मनुष्य, देवना चार भेद-१ भवनपति, २ व्यन्तर, ३ ज्योतिष्क अने ४ वैमानिक. नारकना कुल पच्चीशलाख कोड छे. तिथचना कुल साडनेपनलाख क्रोड छे. मनुष्यना कुल बार लाख क्रोड छे अने देवना कुल छवीश लाख क्रोड छे- अवगाहना नारकीनी ज० अंगु० असंख्या० छे अने उ० पांचसे धनुष्यनी छे. मनुष्यनी १ तियंच पंचंद्रियना २० भेदमां एकेंद्रियादिना ८ भेद मेळवता ४८ थाय छे. २ सादावार लाख क्रोड जलचरना, १० लाख क्रोड थलचरना. १० लाख क्रोड उरपरिसर्पना, ९ लाख क्रोड भुजपरिसर्पना, १२ लाख क्रोड खेचरना, सर्व मली ५३॥ लाख फोड. RE ·ज. अंगु० असंख्या० अने उ० त्रण गाउनी छे. तिर्यंचनी ज. अंगु० असंख्या. अने उ० एक हजार योजननी छे. देवनी ज० अंगु० असंख्या० अने उ० सात हाथनी छे. नारक अने देवतुं आयुष्य ज० दश हजार वर्षनु अने उ० तेत्रीश सागरोपमनुं छे. तिर्यच अने मनुष्यनु आयुष्य ज० अंत० अने उ० त्रण पल्यो- पमनुं छे. तेनी दया पालीए तो अनंत मोक्षना सुख पामीए ॥ इति जीव विचार समाप्त.॥ , अथ श्रीनवतत्त्व लिख्यतेः-हवे विवेकी सम्यक्ष्टि जीवने, नवपदार्थ जेवा छे तेंवा-तथा रूप बुद्धि प्रमाणे गुरु-आम्नायथी धारवा. नव पदार्थ-(तत्त्व)ना नाम कहे छे:-१ जीवतत्त्व, २ अजीवतत्त्व, ३ पुण्यतत्त्व, ४ पापतत्त्व, ५ आश्रवतत्त्व, ६ संवरतत्त्व, ७ निर्जरातत्त्व, ८ बंधतत्त्व अने ९ मोक्षतत्व. जीवतत्व ते कोने कहीए ? चैतन्यलक्षण, सदासउपयोगी, असंख्यात प्रदेशी सुखदुःखनो जाण-सुख दुःखनो जे वेदक तेने जीव कहीए. अजीवतत्त्व कोने कहीए? जे जड लक्षण-चैतन्यरहित तेने अजीव कहीए पुण्यतत्व कोने कहीए? आत्मानो जे शुभ अध्यवसाय (परिणाम) ते पुण्य कहीए. पापतत्त्व ते कोने कहीए? जे आत्मानो अशुभ अध्यवसाय ते पाप कहीए. आश्रवतत्व ते कोने कहीए? अव्रत-अपचक्खाणवडे विषय-कषायने सेववाथी जीवरूप तलावने १ प्रथम छपाएल थोकडामा पुण्य-पापनीजे व्याख्या करी छे ते कारण-कार्यरूप छे लाक्षणिक व्याख्या नथी.

·वि इन्द्रियरूप घडनाळाथी कर्म (पाप) रुप जे जलनो प्रवाह आवे तेने आश्रव कहीए. संवरतत्व कोने कहीए? जीवरूप तलावने विषे कर्म (पाप) रुप जलना प्रवाहने व्रत-पच्चक्खाणरुपद्वारथी रोकीए तेने संवर कहीए, निर्ज- रातत्त्व कोने कहीए? बार भेदे तपस्याए करी आत्माना प्रदेशथी देश थकी कर्मनु निर्झरवू-आत्मप्रदेशथी दूर थर्बु तेने निर्जरा कहीए. बंधतत्त्व कोने कहीए? आत्माना प्रदेशो अने कर्मपुद्गलना दल, खीर-नीरनी परे, लोहपिंड- अग्निनी परे, एकरूप थइने बंधाय तेने बंध कहीए. मोक्षतत्त्व कोने कहीए? आत्माना सकल प्रदेशथी सर्व कर्मन छूटर्बु, सर्वथा बंधी मुक्त थर्बु अने संपूर्ण कार्यन सिद्ध थy; तेने मोक्ष कहीए. ए जीवादिकनुं जीवपणुं वगेरे तेने तत्त्व कहीए. संग्रहनयनी अपेक्षाए सर्व जीवोन चैतन्यलक्षण एकज छे, माटे एक भेदे जीव कहीए. व्यवहार नयनी अपेक्षाए जीवना वे भेद छे १ त्रसने २ स्थावर, अथवा सिद्धने संसारी, तथा त्रण भेदे जीव कहीए १ स्त्रीवेद, २ पुरुषवेद ३ नपुंसक वेद. अथवा भवसिद्धिया, अभवसिद्धया,नो भवनो अभवसिद्धिया. तथा चार प्रकारना जीव कहीए-१ नारक, तिर्यच, ३ मनुष्य ४ देव. अथवा चक्षुदर्शनी, २ अचक्षुदर्शनी, ३ अवधिदर्शनी, केवलदर्शनी. तथा पांच प्रकारना जीव कहीए १ एकेंद्रिय, येइंद्रिय,३ तेइंद्रिय, ४ चरिंद्रिय,५ पंचेंद्रिय. अथवा १ सयोगी, २ मन- योगी,३ वचनयोगी,४ काययोगी,५ अयोगी. तथा छ प्रकारना जीव छे-१ पृथिवीकायिक,२ अप्कायिक,३ तेउका- यिक, ४ वायुकायिक, ५ वनस्पतिकायिक, ६ त्रसकायिक. अथवा १ सकषायी, २ क्रोधकषायी, ३ मानकषायी, ४ १ आश्रवनुं लक्षण व्युत्पत्यर्थ रूपे छे, तेमज सवर वगेरेनुं समजबु. २ 'एगे आया' ठाणांगसूत्र.

·, ६ अकषायी. तथा सात प्रकारना जीव छे-१ नारक र तिर्यच, ३ तिर्यंचणी, ४ मनुव्य, ५ मनुष्यणी, ६ देव, ७ देवी.आठ प्रकारना जीव छे-१ सलेशी, २ कृष्णलेशी, ३ नीललेशी, ४ कापुतलेशी, ५ तेजुलेशी, ६ पद्मलेशी ७ शुक्ललेशी, ८ अलेशी. तथा नव प्रकारना जीव छे-१ पृथवीका०, २ अप्का०, ३ तेउका०, ४ वायुका, ५ वनस्पतिका०, ६ बेइंद्रिय, ७ तेइंद्रिय, ८ चउरिन्द्रिय, ९ पंचेंद्रिय. तथा दश प्रकारनाजीव छे-एकेंद्रियथी यावत् पंचेन्द्रिय ए पांचना अपर्याप्ता अने पर्याप्ता. तथा इग्यार प्रकारना जीव छे-१ एकेंद्रिय, २ वेइंद्रिय, ३ तेइंद्रिय, ४ चरिंद्रिय, ५ नारक, ६ तिर्यच, ७ मनुष्य, ८ भवनपति, ९ व्यंतर, १० ज्योतिष्क ११ वैमानिक. तथा वार प्रकारना जीव छे:-पृथिवीकायिक आदि छकायना अपर्याप्ता अने पर्याप्ता. तथा तेर प्रकारना जीव छे-कृष्णले- शीथी यावत् शुक्ललेशी, ए छना अपर्याप्ता अने पर्याप्ता एवं वार. अने १३ अलेशी. तथा चौद प्रकारना जीव छे-१ सूक्ष्म एकेंद्रिय, २ बादर एकेंद्रिय, ३ वेइंद्रिय, ४ तेइंद्रिय, ५ चरिंद्रिय, ६ असंज्ञीपंचेंद्रिय, ७ संज्ञी- पंचेंद्रिय ए सातना अपर्याप्ता अने पर्याप्ता. हवे विस्तारथी जीवना पांचवें वेसठ भेद कहे छे-न्त्रणसोने त्रण भेद मनुष्यना, एकसो अठाणु भेद देवना, अडतालीश भेद तिर्यचना अने चौद भेद नारकना एवं पांचसो ब्रेसठ भेद थया. हवे त्रणसो त्रण भेद मनुष्यना, कहे छे:-पन्नर कर्मभूमि, नीश अकर्मभूनि अने छप्पन अंतर- द्वीप. एवं एकसोने एक क्षेत्रना. गर्भज मनुव्यना अपर्याप्ता अने पर्याप्ता. एवं बसोने वे अने एकसोने एक क्षेत्र ना समूच्छिम मनुज्यना अपर्याप्ता सर्व मलीने व्रणलो त्रण भेद मनुष्यना छे. कर्मभूमि ते कोने कहीए? असि, -4 ·- त- प मषी अने कृषि एवण प्रकारना व्यापारे करी जीवे तेने कर्मभूमि कहीए. ते कर्मभूमिना पन्नरक्षेत्र छे, पांच भरत पांच ऐरावत अने पांच महाविदेह. ए कर्मभूमिना क्षेत्रो क्या छ ? एक लाख योजननो जंबूदीप छे, तेमा भरत, १ एरावत अने १ महाविदेह छे. तेने फरतो बे लाख योजननो लपणसमुद्र छे, तेने फरतो चार लाख योजननो धातकीखंड द्वीप छे, तेमा २ भरत २ एरावत अने २ महाविदेह छे. तेने फरतो आठ लाख योजननो कालोदधि समुद्र छे, तेने फरतो आठ लाख योजननो अर्द्धपुष्करदीप छे, तेमा २ भरत, २ एरावत अने बे महाविदेह छे. ए क्षेत्रोमा रहेनार पन्नर कर्मभूमिना मनुष्य कह्या. हवे अकर्मभूमि ते कोने कहीए ? त्रण प्रकारना कर्म रहित अने दश प्रकारना कल्पवृक्षवडे जीवे तेने अकर्मभूमि कहीए. ते केटला छे ? ५ हैमवत, ५ हैरण्यवत, ५ हरिवर्ष, ५ रम्यकवर्ष, ५ देवऋरु, अने ५ उत्तरकुरु एवं श्रीश छे. जंबूद्वीपमा १ हैमवत, १ हैरण्यवत, १ हरिवर्ष १ रम्यकवर्ष, १ देवकुरु ने १ उत्तरकुरू, ए छ क्षेत्र छे. धातकीखंडमां बवे जाणवा. तेमज अर्धपुष्करद्वीपमा पण बवेजाणवा. एवं ब्रीश अकर्मभूमिना मनुष्यो कया. हवे छप्पन अंतरद्वीपना मनुष्यो कहे छ:-जंबूद्वीपना भरतक्षेत्रनी मर्यादानो करनार चूलहिमवंत पर्वत छे, ते पीठा सोनामय छे. ते एकसो योजननो उंचो, एकसो गाउनो उंडो, एक हजार बावन योजन ने बार कलानो पहोळो छे अने चोवीस हजार नवसे बनीश योजननो लांबो छे. तेनी पूर्व-पश्चिमने छेडे बबे दाढा नीकळी छे. एकेकी १ एफ योजननो उगुणीशमो भाग ते 'कला' ·दाढा, चोरासीसें चोरासीसे योजननी झाझेरी लांबी छे ते एकेकी दादा उपर सात सात अंतरद्वीपा छे. ते अंतरद्वीपा क्या छ ? जगतीना कोटथी त्रणसे योजन लवणसमुद्रमा जइए त्यारे पहेलो अंतरद्वीप आवे ते त्रण- से योजननो लांबो-पहोळो छे. त्यांची चारसे योजन ल० स० मां जइए त्यारे बीजो अंतरदीप आवे ते चारसो योजननो लांबो पहोलो छे. ए प्रमाणे पांचसो, छसो,सातसो,आठसो अने नवसो योजन लवण स० मा जइए त्यारे अनुक्रमे ब्रीजाथी मांडी यावत् नवमो अंतरद्वीप आवे ते त्रणसो योजनथी यावत् नवसो योजनना लांबा-पहोळा छे, एवं सात चोकं अठावीत अंतरद्वीप जाणवा. एरावतक्षेत्रनी मर्यादानो करनार शिखरी पर्वत छे, ते चुल हिमयंत सरखो जाणवो, त्यां पण अठावीस अंतरबीपा छे. वन्ने मलीने छपन अंतरहीपा कडा अंतरदीप ते शु? हेठे समुद्र छे उपर अधर दाढा छे तेमा जे द्वीप छे तेने अंतरद्वीप कहीए. तेमां मनुज्य रहे छे, माटे अंतरछीपना मनुष्य कहीए. हवे एकसोने एक समुच्छिम मनुष्य, चौद स्थानकमां उपजे छे ते कहे छ:-१ उच्चारे सुवा-ते विष्टामां उपजे, २ पासवणेसुवा-ते सुत्रमा उ०, ३ खेलेसुवा-ते कफ,बळखा वगेरेम उ०, ४ सिंघाणेसुबा-ते लोट-सेडामा उ०, ५ वत्तेसुबा-ते वमनमा उ०, ६ पित्तवा-ते नीला-पीला पित्तम उ०,७ पुइएसुवा-ते परुमा उ०,८ सोणिएसुवा-ते रुधिरमां उ०,९ लुक्केसुवा-ते वीर्यमां उ०, १० सुक्कपुरगल परिसाडिएसुवा-ते वीर्यादिकना पुद्गलो फरीथी जे भीनां थाय तेमां उ०,११ धिगय जीवकलेवरेलुवा- २ वीर्यादिना पुद्गलो सडे तेमांपण समुच्छिम उपजे. , मा ·REL जीव रहित मनुच्यादिना कलेवरमा उ०, १२ इत्थी-पुरिससंजोगे सुवा-ते स्त्री-पुरुषना संयोगमा उ०, १३ नगर-निधमणेसुवा-ते नगरनी खाळोमां उ०, १४ सव्वेसुचेव असुइ ठाणे सुवा-ते सर्व ( मनुष्यादि संबंधी) अशुचि स्थानकोमा उपजे. एवं एकसोने एक क्षेत्रना संमुच्छिम मनुष्यना अपर्याप्ता, सर्व मलीने त्रणसें त्रण भेद मनुष्यना कह्या. हवे एकसो अठाणु भेद देवना कहे छे-तेमां दश भवनपतिना नाम १ असुरकुमार, २ नागकु०, ३ सुवर्णकु०, ४ विद्युतकु०, ५ अग्निकु०, ६ द्वीपकु०, ७ उदयिकु०, ८ दिशाकु०,९ पवनकु०, १० थणितकु०, पन्नर परमाधामीना नाम-१ अंब, २ अंबरीष, ३ श्याम, ४ शबल, ५ रौद्र, ६ महारौद्र, ७ काल, ८ महाकाल, ९ असिपत्र, १० धनुष्य, ११ कुंभ १२ वालुक, १३ वैतरणी, १४ खरस्वर, १५ महाघोष, सोल व्यंतरना नाम-१ पिशाचि, २ भूत, ३ यक्ष, ४ राक्षस, ५ किन्नर, ६ किंपुरुष, ७ महोरग, ८ गांधर्व, ९ अण- पन्नी, १० पणपन्नि, ११ इसिवाइ, १२ भूयवाइ, १३ कंदिय, १४ महाकंदिय, १५ कोहंडिय, १६ पयंग. दश मुंभकाना नाम-१ अन्नमुंभका, २ पानM०, ३ वत्थजूं, ४ लयणM०, ५ सयण@०, ६ पुष्फर्जे०, ७ फलज़ंक, ८ पुप्फफलā०, ९ विज्जुनूं०, १० अवियत्तज़ुभका. दश ज्योतिष्कना नाम--चंद्रमा, २ सूर्य, ३ ग्रह, ४ नक्षत्र, २ सुवर्णकु० पण नाम छे. ५ विद्याā०, जंभृकदेवोना जे जे नामो छे ते ते वस्तुओनी हानी वृद्धि सरस के नीरस करनारा होय छे भने श्राप के अनुग्रहने पण करनारा छे. ९९ जातिना नामो केटलाक प्राकृत भाषामा अने गुजराती ६ नव अवेयकना नाम पन्नवणामां हिठिम हिठिम इत्यादि नामो छे. कलIRECIRRE- ३ स्तनित कु० ४ लयण-गृह, भापामां लखेला छे.

·ve ५ तारा, ए अढी द्वीपमा छे ते चल छे अने अढी द्वीपथी बहार छे ते स्थिर छे. त्रण किल्विषिकनानामः-त्रण पलिया, २ घणसागरिया, ३ तेरसागरिया, नव लोकांतिका नाम-१ सारस्वत, २ आदित्य, ३ वह्नि, ४ अरुण, ५ गर्दतोय, ६ तुषित, ७ अव्याबाध, ८ आग्नेय, ९ अरिष्टाभ. बार देवलोकनानामः-१ सुधर्मदेवलोक, २ इशान दे०, ३ सनत्कुमार दे०, ४ माहेंद्र, द० ५ ब्रह्म दे०, ६ लांतक दे०, ७ महाशुक्र दे०, ८ सहसार दे०, आनत दे०, १० प्राणत दे०, ११ आरण दे०, १२ अच्युत देवलोक. नव ग्रैवेयकना नामः-१ भद्र, २ सुभद्र, ३ सुजात, ४ सुमानस, ५ प्रियदर्शन, ६ सुदर्शन, ७ आमोह, ८ सुप्रतिबद्ध, ९ यशोधर. पांच अनुत्तर विमा- ननामः-१ विजय, २ वैजयंत, ३ जयंत, ४ अपराजित, ५ सर्वार्थसिद्ध. ए नवाणु जातिना देवना अप० अने । पर्याप्ता. एवं एकसोने अठाणु, अडतालीश भेद तीर्यचना कहे छ:-१ पृथिवीकायिक, २ अय्का०, ३ तेउका०, ४ वायुका०, ए चार सूक्ष्म ने बादर ए आठना अपर्या० ने पर्या० एवं सोळ, वनस्पतिका ना त्रण भेद सूक्ष्म, प्रत्येक अने साधारण, ए वणना अपर्या० ने पर्या० एवं छ मलीने बावीश भेद एकेंद्रियना बेइंद्रिय, तेइंद्रिय अने । चरिंद्रिय ए त्रण विकलेंद्रियना अपर्या० ने पर्या० ए छ मलीने अठावीश. जलचर, थलचर, उरपरिसर्प, भुज- परिसर्प अने खेचर ए पांच समुच्छिम अने गर्भज, ए दशना अपर्या० ने पर्याप्ता. सर्वमली अडतालीश भेद तिर्यचना. चौदभेद नारकना कहे छे:-सात नरकना नाम कहे छेः-१ घमा, २ वंशा, ३ शिला, ४ अंजना, ५ १ तथा २ नोट १२मां पेजमा छे त्यांथी जोइ लेवी. ३ नरकमां उत्पन्न थाय ते नारक' कहेवाय आधाराधेय संबंधथी नारकना भेद कहेवाथी नरकना भेद समजवा, 'नरक' आधार छ भने नारक [जीव आधेय छे. 'नारकी' शब्द अशुद्ध छे. , .

·. रिष्टा, ६ मघा, ७ माघवती. तेना सात गोत्र कहे छे:-१ रत्नप्रभा, ६ शर्करा प्र०, ३ वाल प्र०, ४ पंक प्र०, ५ धूम प्र०, ६ तमाम०, ७ महातम प्रभा. ए सातना अपर्या० ने पर्याप्ता एवं चौद. सर्व मलीने पांचसोने त्रेसठ भेद जीवतत्त्वना कया. इति जीव तत्व समास. हवे अजीव तत्त्वना भेद कहे छे:-धर्मास्तिकायनो स्कंध, देश अने प्रदेश. अधर्मास्तिकायनो स्कंध, देश अने प्रदेश. आकाशास्तिकायना स्कंध, देश अने प्रदेश अने अद्धासमय; ए दश भेद अरुपी अजीवना कल्या. रुपी अजीवना चार भेद कहे छे:-पुद्गलास्तिकायनो स्कंध, देश, प्रदेश अने परमाणु; ए चार मलीने चौद भेष अजीवना छे. हवे विस्तारथी पांचसो साठ भेद कहे छे:-प्रथम त्रीश भेद अरुपी अजीवना कहे छे:-१ धर्मास्ति- काय १ द्रव्यथी एक, २ क्षेत्रथी आखा लोक प्रमाणे, ३ कालथी अनादि अनंत, ४ भावथी वर्ण, गंध, रस ने स्पर्श रहित-अमूर्त,५ गुणथी चलण सहाय. अधर्मा०१ द्रव्यथी एक, २ क्षेत्रथी आखा लोक प्रमाणे, ३ कालथी अनादि अनंत, ४ भावथी वर्ण, गंध, रस ने स्पर्श रहित-अमूर्त्त, ५ गुणधी स्थिर सहाय. आकाशा० १ द्रव्यथी एक, २ क्षेत्रथी लोकालोक प्रमाणे ३ कालथी अनादि अनंत, ४ भावथी वर्ण, गंध, रस ने स्पर्श रहित-अमूर्त,५ गुणथी अवगाहनादान. काल १ द्रव्यथी अनंत,२ क्षेत्रथी अढी दीप प्रमाणे,३ कालथी अनादि अनंत,४ भावथी वर्ण,गंध, रस ने स्पर्श रहित-अमूर्त,५ गुणथी वर्तना लक्षण.ए वीश अने दश पूः कया.हवे पांचसो त्रीश भेद रुपी अजीवना कहे छ:-- पांच वर्ण-१ काळो, २ नीलो, ३ रातो ४ पीळो ने धोळो. एकेक वर्णमां वीश भेद होय ते कहे छे:- ब ·hine २ गंध, ५ रस, ५ संठाण अने ८ स्पर्श. एवं वीशने पांच वर्णधी गुणतां एकशो थाय. हवे वे गंध-सुरभिगंध ने दुरभिगंध. एकेका गंधमां ब्रवीश भेद होर, ते कहे छेः-५ वर्ण, ५ रस, ५ संठाण अने आठ स्पर्श. एवं ग्रेवीश ने बे गंधथी गुणतां ४६ थाय. हवे पांच रस-१ तीखो, २ कडवो, ३ कसायेलो, ४ खाटो, ने ५ मीठो. एकेका रसमां वीश भेद होय ते ५ वर्ण, २ गंध, ५ संठाण अने ८ स्पर्श, एवं चीशने पांच रसथी गुणतां एकसो थाय. हवे पांच संठाण-१ परिमंडल सं० २ वृत्त सं०, ३ त्र्यंश सं०,४ चउरंश सं०५ आयत संठाण.एकेका संठाणमां वीश भेद होय ते ५ वर्ण, २ गंध, ५ रस, अने ८ स्पर्श. एवं वीश ने पांच संठाणथी गुणतां एकसो थाय. हवे आठ स्पर्श-१ कर्कश, २ सुंहालो, ३ भारी, ४ हलको, ५ टाढो, ६ उनो, ७ लखो, ८ चीकणो. एकेका स्पर्शमां त्रेवीश भेद होय-पांच वर्ण, वे गंध, पांच रस, पांच संठाण,छ स्पर्श. ए त्रेवीश होय, कारण? कर्कशमा कर्कश ने सुंहालो ए वे वर्जवा; एम बे बे स्पर्श दरेकमां वर्जवा. ए त्रेवीशने आठ स्पर्शथी गुणतां १८४ थाय. ते सर्व मलीने पांचसो साठ भेद अजीव तत्वना जाणवा. इति अजीव तत्त्व समाप्त. हवे पुण्य तत्प कहे :-नव प्रकारे पुण्य उपजे (थाय) ते कहे छे-१ अन्न पुन्ने २ पाण पु०,३ लयण पु०, १ मृदु २, गुरू ३, लघु ४, शीत ५, उष्ण ६, लुक्ष ७, स्निग्ध, ए नाम शुध्ध छे, २ पुन्यना नवकरणोमां कार्यनो उपचार करवाथी पुन्यना पण नव प्रकार कहेल छे. अन्नादिनु दान करवाथी-आपवाथी पुन्य थाय छे. दुःखी दीन अने अनाथ वगेरेने अनुकंपा बुद्धिए आप- वाथी पुन्य थाय छे. ३ लयण-गृह.

·४ सयण पु०,५ वत्थ पु०,६ मा पु०,७, वयण पु०, ८ कायपु०,९ नमुक्कार पुन्ने, तेना शुभ फल ४२ प्रकारे भोग- वाय ते कहे छः-१ सातावेदनीय,२ उच्च गोत्र, ३ मनुष्य-गति, ४ मनुष्यानुपूर्वी,५ देवगति,६ देवानुपूर्वी, ७ पंचे- न्द्रियजाति, ८ औदारिक शरीर,९ वैक्रिय श०,१० आहारक श०११ तैजस श०, १२ कार्मण श०,१३ औदाना अंगोपांग, १४ वैकेना अंगो० १५ आहारकना अंगो० १६ वज्रऋषभनागचसंघयण, १७ समचउरंस संठाण, १८ शुभवर्ण, १९ शुभ गंध, २० शुभरस, २१ शुभस्पर्श, २२ अगुरू लघु नाम, २३ पराघात नाम, २४ उच्छ्वास नाम,२५ आतापनाम,२६ उद्योत नाम, २७ शुभविहायोगति,२८ निर्माणनाम,२९ वसनाम, ३० बादरनाम, ३१ पर्याप्तनाम, ३२ प्रत्येकनाम ३३ स्थिरनाम, ३४ शुभनाम, ३५ सौभाग्य नाम, ३६ सुस्वरनाम, ३७ आदेयनाम, ३८ यशोकीर्तित नाम, ३९ देवतुं आयुष्य, ४० मनुष्यनुं आयुष्य, ४१ तिर्यंचनुं आयुष्य, ४२ तीर्थकर नाम. ए बेतालीश भेद पुन्यना जाणवा. इति पुन्य तत्त्व समाप्त. हवे पाप तत्त्व कहे छे:-अढार प्रकारे पाप उत्पन्न थाय ते कहे छे-१ प्राणातिपात, २ मृषावाद, ३ अदत्तादान, ४ मैथुन, ५ परिग्रह, ६ क्रोध, ७ मान, ८ माया, ९ लोभ, १० राग, ११ द्वेप, १२ कलह, १३ अभ्याख्यान, १४ पैशुन्य, १५ परपरिवाद, १६ रति-अरति, १७ मायामृषावाद, १८ मिथ्या दर्शनशल्य. तेना अशुभ फल ८२ प्रकारे भोगवाय तेना नाम कहे छे:-१ मति ज्ञानावरणीय, २ श्रुत ज्ञानावरणीय, ३ अवधि ज्ञानावरणीय, २ शुभ चालवानी गति: इसके हाथीनी चाले चालवू ते.

·. ४ मनापर्यायज्ञाना०,५ केवलज्ञाना०, ६ दानांतराय,७ लाभांतराय, ८ भोगांतराय,९ उपभोगांतराय,१० वीयर्या- तर,११ चक्षुदर्शना०,१२ अचक्षुदर्शना०,१३ अवधिदर्शना०,१४ केवलदर्शना०,१५ निद्रा, निद्रानिद्रा,१७ प्रचला, १८ प्रचलामचला, १९थिणद्धिनिद्रा, २० नीचगोत्र, २१ असातावेदनी, २२ मिथ्यात्वमोहनीय, २३ स्थावरनाम, २४ सूक्ष्मनाम, २५ अपर्याप्त नाम, २६ साधारण नाम, २७ अस्थिर नाम, २८ अशुभ नाम, २९ दौर्भाग्य नाम, ३० दुस्वर नाम, ३१ अनादेय नाम, ३२ अयशोकीर्ति नाम, ३३ नरक गति नाम, ३४ नरकानुपूर्वी, ३५ नर- कायुष्य, ३६ अनंतानुबंधी क्रोध, ३७ अ०मान, ३८ अ० माया,३९ अ० लोभ, ४० अप्रत्याख्यानावरणीय क्रोध ४१ अप्र० मान, ४२ अम० माया, ४३ अप्र० लोभ, ४४ प्रत्याख्यानावरणीय क्रोध, ४५प्र० मान, ४६५० माया, ४७ प्र० लोभ, ४८ संज्वलननो क्रोध, ४९ सं० मान, ५० सं० माया, ५१ सं० लोभ, ५२ हास्य, ५३ रति, ५४ अरति, ५५ भय, ५६ शोक, ५७ दुर्गच्छा, ५८ स्त्री वेद, ५९ पुरुष वेद, ६० नपुंसक वेद, ६१ तिर्यंच गति, ६२ तिर्यंचानुपूर्वी, ६३ एकेंद्रिय जाति, ६४ वेइंद्रिय जाति, ६५ तेइंद्रिय जाति, ६६ चउरिंद्रिय जाति, ६७ अशुभ चालवानी जाति, ६८ उपघात नाम, ६९ अशुभ वर्ण, ७० अशुभ गंध, ७१ अशुभ रस, ७२ अशुभ स्पर्श, ७३ १ तिर्यचनी गति अने अनुपूर्वी ए बन्नेनी उ० स्थितिनो यध अशुभ अध्यवसायथी थाय छे भने तियंचनु उ० आगुप्ययंध, शुभ अध्यवमा- यथी थाय छे माटे तेने पुण्य प्रकृतिमा गणेल छे. नरकायुप्य सिवाय प्रण गतिनी उ० स्थिति, त्रिशुद्ध अध्ययसायथी बंधाय छे. गति भने अनुपूर्वी ए ये नाम कर्मनी प्रकृति छ भने आयुष्य आयुष्फ कर्मनी प्रकृति छे.

·SAR आश ३ रुषभना राच सं०७४ नाराच सं०, ७५ अर्धनाराच सं, ७६ किलिका सं०, ७७ छेवहु सं०, ७८ निग्गोह परि- मंडल संठाण, ७९ सादिसं०, ८० वामन सं०, ८१ कुब्ज सं०, ८२ हुंड संठाण, ए ८२ भेद पापतत्त्वना जाणवा. इति पाप तत्व समाप्त. हवे आश्रय तत्त्वना सामान्य प्रकारे वीश भेद कहे छे:-१ मिथ्यात्व ते आश्रव, २ अव्रत ते आ०, प्रमाद ते आ०,४ कषाय ते आ०५ अशुभयोग ते आ०, ६ प्राणातिपात ते आ०७ मृषावाद ते आ०८ अदत्ता- दान ते आ० ९ मैथुन ते आ० १० परिग्रह ते आ० ११ श्रोत्रंद्रिय-असंवरे ते आ०, १२ चक्षु इंद्रिय असं० ते आ० १३ घाणेंद्रिय-असं० ते आ०, १४ रसनेंद्रिय-असं० ते आ०, १५ स्पर्शनेंद्रिय-असं० ते आ०, १६ मन- असं० ते आ०, १७ वचन-असं० ते आ०, १८ काय-असं० ते आ०, १९ भंडोप करण- उधि, जेमतेम लीए मूके ते आ० २० सुचि कुसग्ग असं० ते आ०, हवे विस्तारथी ४२ भेद आश्रवना कहे छे:-प्राणातिपातादि पांच आश्रय, पांच इंद्रियनो असंवर ए दश, चार कषाय अने त्रण अशुभयोग ए सत्तर अने पैचीश क्रिया- ५ कायिकी क्रिया, २ अधिकरणकी, ३ पाउसिया, ४ परितापणिया, ५ पाणाइवाइया, ६ आरंभिया, ७ परि- ग्गहिया, ८ मायावत्तिया, ९ अपचाक्खाणावत्तिया, १० मिच्छादसणवत्तिया, ११ दिठिया, १२ पुडिया, १३ १ सोय वगेरे शस्त्र साचवी न राखपाणी आश्रय थाय छे. २ क्रियानो करनार जीव होवाथी आश्रयने नय शैलीथी जीव कहीए भने क्रिया जन्य कर्म, पुद्गल होवाथी अजीप पण कहीए. आनवना कारण भेदभी आश्रयना भेदो थाय छे. RS S + ·पाडुचिया, १४ सामंतोवणिया, १५ नेसत्थिया, १६ सहत्थिया, १७ आणवणिया, १८ विदारणिया, १९ अणा- भोगिया, २० अण वकखवत्तिया, २१ अणापउगी, २२ सामुदाणी, २३ पेजवत्तिया, २४ दोसवत्तिया, २५, इरियावहिया किरिया. ए पच्चीश अने प्रथमना सत्तर मेळवतां ४२ भेद आश्रव तत्त्वना जाणवा. इति आश्रव तत्व समाप्त. हवे सामान्य प्रकारे संवरना पीश भेद कहे छे-१ समकित ते संवर, २ व्रत-पचक्खाण ते सं०, ३ अप्र- माद ते सं०. ४ अकषाय ते सं०, ५ शुभ योग ते सं०, ६ जीव-दया ते सं०,७ सत्य वचन ते सं०, ८ अदत्त- त्यागते सं०, ९ शीयल ते सं०, १० अपरिग्रह ते सं०, पांच इंद्रिय अने व्रण अशुभ योगर्नु संवरवू ते सं० एवं १८, १९ भंडोपगरण अने उपधि. यतनाए लीए मूके ते सं० २० सुचि कुसग न करे ते सं० हवे विशेष भेद ५७ कहे छ:--पांच समिति अने व्रण गुप्ति ए आठ प्रवचन माताने पालवी अने बावीश परिषहने जीतवा, तेना नामः-१ क्षुधानो परिषह, २ तृषानो प०, ३ टाढनो प०, ४ तापनो प०, दंसमशकनो प०, ६ अचेलनो प०, ७ अरतिनो प०, ८ स्त्रीनो प०,९ चर्यानो प०, १० वेसवानो प०, ११ शय्यानो, १२ आक्रोशनो प०, १३ वधनो प०, १४ याचनानो प०, १५ अलाभनो प०, १६ रोगनो प०, १७ तृणस्पर्शनो प०, १८ मलनो प०, १९ २ सोय वगेरे शत्रने संभारी राखवा-हिंसाना निमित्त न , व्यवहार नयथी शुभ योग संवर कहेवाय छ, निश्चय नयथी ते आश्रव छे. थाय तो संवर नीपजे.'३ चालवानो.

·निजी । ५ सत्कार-पुरस्कारनो प०, २० प्रज्ञानो प०, २१ अज्ञाननो प०, २२ दर्शन परिषह एवं ३० अने दश यति धर्मने आरधयो, तेना नामः-१ खंति, २ मुति, ३ अजके, ४ मैदवे, ५ लाघवे, ६ सच्चे,७ संजमे, ८ तवे, ९ चियाए, १० बंभचरे, एवं चालीश. अने बार भावना भाववी. तेना नाम:--अनित्य भावना, २ अशरण भा० ३ संसार भा०, ४ एकत्व भा०, ५ अन्यत्व भा०, ६ अशुचि भा०, ७ आश्रव भा०, ८ संवर भा०, ९ निर्जरा भा०, लोक भा०, १० बोधि दुर्लभ भा०, १२ धर्म दुर्लभ भावना, एवं बावन. अने पांच चारित्र आदरवा तेना नाम:- सामायिक चारित्र, २ छेदोपस्थापनीय चा०, ३ परिहार विशुद्ध चा०, ४ सूक्ष्म संपराय चा०,५ यथाख्यात चारित्र, एवं ५७ भेद संवरतत्त्वना जाणवा. इति संवर तत्त्व समाप्त. हवे निर्जरा तत्त्वना बार प्रकार कहे छ:-१ अनशन, २ उणोदरिका, ३ वृत्तिसंक्षेप, ४ रसपरित्याग, काय क्लेश, ६ संलीनता, ए छ बाथ तप कया. छ अभ्यंतर तप कहें छे:-१ प्रायश्चित्त, २ विनय ३ वैयावच्च, ४ सझाय, ५ ध्यान, ६ कायोत्सर्ग. ए बार प्रकारना तपथी निर्जरा थाय छे. इति निर्जरा तत्त्व समाप्त. हवे बंध तत्त्वना चार भेद कहे छे:--१ प्रेकृतिबंध, २ स्थितिबंध. ३ अनुभाव, ४ प्रदेशबंध, प्रकृतिबंध ते १ मा. २ निलौभता. ३ सरलता. ४ निरभिमानता-कोमलता. ५ लघुता. ६ सत्य. ७ त्याग-अकिंचनता. ८ अध्यवसाय भेदथी संवरना असंख्य भेद थाय. कारण भेदने लइने सत्तावन भेद संवरना थाय छे, ए ग्यवहार नयथी. निश्रय नयथी परभावनो त्याग ते संवर. ९ प्रकृतिबंध, अने प्रदेशबध योगथी थाय छे अने स्थितिबंध ने अनुभावबंध कपायथी थाय छे. अनुभावने अनुभागगंध अथवा रसबध पण कहेवाय छे. , ·कर्मनो स्वभाव अथवा परिणाम, जे कर्मनी जेटली स्थिति होय छे ते स्थितिबंध, कर्मनोजे तीव्रमंदादि रस ते अनु- भावबंध अने कर्मपुगलना दल ते प्रदेशबंध. आ चार प्रकारना बंधनुं स्वरूप मोदकना दृष्टांतथी कहे छे. जेम कोई मोदक, घणा प्रकारना द्रव्यना संयोगवडे बनावेल ते (लाड)मा वायुने पित्तने के कफने हरवानो स्वभाव होय छे, तेम कर्मप्रकृतिमा कोइनो ज्ञानने आवरण करवानी, कोइनो दर्शनने आवरण करवानो स्वभाव होय छे, वली तेज मोवक, एक पक्ष, मास के वे मास सुधी रहे, तेम कोई कर्मप्रति शीश नीश के सित्तेर कोडाकोडी सुधी रहे ते स्थितिबंध, ते मोदक अल्प के तीव्र, कडवो के मीठो होय तेम कर्मप्रकृति पण मंद के तीन, शुभ के अशुभ रसवाली होय ते अनुभावबंध, तेज मोदक कोइ अल्पदलवालु के बहुवलवाल होय, तेम कोइ पण कर्मम- कृति अल्पवल के यहुदलवाली होय ते प्रदेशबंध कहेवाय छे.ए चार प्रकारनो कर्मबंध जाणवो.इति बंधतत्व समात. हवे मोक्षतत्त्व कहे छे:-सर्व कर्मथी मुक्त थइने सिद्ध पदने प्राप्त करवं, ते सिद्धना पन्नर भेद -१ तीर्थ सिद्ध,२ अतीर्थ सि०, ३ तीर्थकर सि०, ४ अतीर्थकर सि०,५ गृहस्थालंग सि०, ६ अन्यलिंग सि०,७ स्व. लिंग सि०, ८ स्त्रिलिंग सि०, १ पुरुष लिंग सि०, १० नपुंसक लिंग सि०, ११ स्वयंवुद्ध सि०, १२ प्रत्येकवुद्ध सि०, १३ वुद्धबोधित सि०,१४ एक सिद्ध, १५ अनेक सिद्ध. जीव चार कारणे मोक्ष जाय-ज्ञान, दर्शन, चारिन १ कपायनी तरतमता कपायना अध्यवसायथी होय छे, एकेक कषाय-स्थानके अध्यवसाय-स्थानक असंख्य होय . , ·अने तपवडे. हवे मोक्षतत्त्व उपर नव द्वार उतारे छे:-१ सत्पद-प्ररूपणा ते मोक्षगति पूर्व काले हती, हमणा छे अने आगामिकाले पण हशे; ते छती 'अस्ति' छे पण आकाशना फूलनीपरे 'नास्ति' नथी.२ द्रव्य प्रमाण-ते सिद्ध अनंत छे, ते पंचमे अनंते छे. अभव्यजीवथी अनंतगुण अधिक छे, वनस्पतिनाजीव वर्जीने त्रेवीश दंड- कथी सिद्धना जीव अनंत गुण अधिक छे. ३ क्षेत्रद्वार-ते सिद्धशिला प्रमाण, सिद्धशिला ४५ लाखयोजननी लांबी-पहोळी छे अने त्रिगुणी झाझेरी परिधि छे.तेना एक गाउना छठे भागे-त्रणसेंतेंत्रीश धनुष्य अने बत्रीश अंगुल उंचपणे लोकांते रह्या छे.४ स्पर्शनाद्वार-ते सिद्धक्षेत्रथी कांइक सिद्धनी स्पर्शना अधिक छे.५ कालद्वार-ते एक सिद्ध आश्रयी सादिअनंत अने सर्व सिद्ध आश्रयी अनादिअनंत छे,६ अंतरद्वार-ते फरीने सिद्धने संसारमा अवतरवू नथी अथवा ज्यां एक सिद्ध छे त्यां अनेक सिद्ध छे अने अनेक सिद्ध छे त्यां एक सिद्ध छे. एटले सिद्ध सिद्धमां अंतर नथी; ज्योतिमा ज्योति समाइ गयेल छे. ७ भागद्वार-ते सघला जीवना अनंतमे भागे सिद्धना जीव छे, लोकना असंख्यातमे भागे छे. 6 भावद्वार-ते सिद्धमां क्षायकभावे केवलज्ञान, केवलदर्शन अने क्षायकसमकित छे अने परिणामिक भावे जीवपणुं जाणवू. ९ अल्प बहुत्वद्वार-ते सर्वथी थोडा नपुंसक १ जे एक पद होय ते शुद्ध पद कहेवाय, मोक्ष एक पद छे माटे 'सत्' छे. शश-शृंगादि वे पदनु निर्धार न होय-असत्-पण होय. २ ज्यारे (कोइ पग समये) केवली प्रभुने पूछवामां आवे त्यारे एकज जवाब मळे के 'सर्व सिद्धना जीव' एक निगोदना जीवोथी अनंतमे भागे छे. ३ सिद्ध पण जीव छे, कारण? अनंत ज्ञान, अनत दर्शन, अनंत अग्याबाध सुख भने अनंत वीर्य, ए चार भाववडे सदा जीवे छेमाटे सिद्धमा जीवपणु कयुं छे.

·, सिद्ध, तेथी स्त्री सिद्ध संख्यातगुणा, तेथी पुरुष सिद्ध संख्यात गुणा छे. एक समयमां नपुंसक उत्कृष्ट १० सिद्ध थाय, स्त्री २० सिद्ध थाय अने पुरुष १०८ सिद्ध थायः हवे मार्गणा कहे छ:-१ ब्रस पणे, २ बादर पणे, ३ संज्ञि पंचेंद्रियपणे, ४ वज्ररुषभनाराच सं० पणे, ५ शुक्लध्यान पंणे, ६ मनुष्य गति पणे,७क्षायक समकितवालो, ८ यथाख्यात चारित्रवालो, ९ पंडितवीर्यवान् , १० केवलज्ञानी ११ केवलदर्शनी, १२ भव्य सिद्धिक, १३ परम शुक्ललेशी, १४ चरम शरीरी, ए चौद बोलनो धणी होय ते मोक्षे जाय. जघन्य बे हाथनी अवगाहनावाळो अने उ० पांचसे धनुष्यनी अव० वाळो, जघन्य नव वर्षनो अने उ० पूर्व क्रोडना आयुष्यवाळो; ते पण कर्म भूमिनो होय अने जीजा चोथा आरानो जन्मेलो होय ते मोक्षे जाय. इति नवतत्व समाप्त. अथ दंडक लिख्यते-शरीरोगाहण संघ,-यण संठाणं कसाय तह सन्नाओ, लेसिदिय समुग्धाओ, सन्नी- वेदेय पजत्ती,१ दिट्ठी सण नाणे, जोगुवओगे तहा किमाहारे; उववायठिइ समुहाए, चवण गई आगई चेव.२ १ मार्गणानो जे विचार करेल छे. ते मूल मार्गणा १४ छ:---१ गति मार्गणा, २ इन्द्रियमा० ३ कायमा० ४ योग मा० ५ वेद मार्गणा० ६ कपायमा० ७ ज्ञान मा० ८ संयममा० ९ दर्शनमा० १० लेश्यामा० ११ भव्यमा० १२ समकितमा० १३ संज्ञीमा० १४ भाहार मार्गणा. तेनी उत्तर मार्गणा ६२ थाय छे. हवे १४ मूल मार्गणामां दशमार्गणामांथी जीव मोक्ष जाय छे. ते आ प्रमाणे:-१ नर गति, २ पंचेन्द्रिय, ३ त्रस, ४ भव्य, ५ संजी, ६ यथाख्यात चारित्र, ७ शायकस मकित, ८ अणाहार, ९ केवलज्ञान, १० केवल दर्शन, ए दश मार्गणा सिवाय बाकीनी चार मूल मार्गणा वेदादि अने पावन उत्तरमार्गणामांथी जीव मोक्षे न जाय. एम नवतधप्रकरणमां कहेलं छे.

·३ T- खूबनी आवे गाथा कहीं तेनो अर्थ कहे छ:-शरीर केती शरीर पांच तें औदारिक, ' वैक्रेय, आहारक, तैजस अने कार्मण. उगाहणा केतां अवगाहना ते औदारिक श० नी जघन्य अंगुलना असंख्यातमा भागनी अने उत्कृष्टि एक हजार योजननी झाझेरी, कमलना डोडानी अपेक्षाए. वैकेय श० नी ज० अगु० असं० अने 50 पांचसो धनुष्यनी. उत्तर वैक्रेय श० नी ज० अंगु० संख्यातमा भागनी अने उ० लाख योजननी झाझेरी. आहा- रक श० नी ज० गुंडा हाथनी अने उ० एक हाथनी. तेजस ने कार्मण श० नी० ज० अंगु० असंख्या. अने उ० पोताना शरीर प्रमाणे अथवा चौद राजलोक प्रमाणे जाणवी. संघयण केतां संघयण (शरीरनी रचना) छ. बज्ररुषभनाराच सं०, रुषभनाराच सं० नाराच सं० अर्द्धनाराच सं० किलिका सं० अने छेवड्डु संघयण. संठाण, केतां संस्थान (शरीरना आकार) छ. समचउरंस संठाण, निग्गोह परिमंडल सं०, सादि सं०, वामन सं०, कुब्ज सं०, अने हुंड संगण. कसाय के० कषाय चार. क्रोध, मान, माया, अने लोभ. तह के० तेमज सन्नाओ के० संज्ञा चार. आहार संज्ञा, भय सं०, मैथुन सं०, अने परिग्रह संज्ञा. लेसा के० लेश्या छ. कृष्ण लेश्या, १ आ गाथा जीवामिगमसूत्रनी टीकामा छे, अमूलरुपिजीवाली प्रतमा मूलमा छे. २ अवगहना शरोरनी अपेक्षाए छ. ३ श्रीदेवीना कमलनी होय. ४ केवल समुद्घातनी अपेक्षा ए. ५ मोहनीय भने वेदनीय कर्मना उदयथी 'संज्ञा' होय छे. ६ योग जन्य लेश्या छे. 'जोग परिणाम लेसा' अन्वय-व्यतिरेक वडे योग भने लेश्यानो संबंध छे. योग होय तो लेश्या होय अने योगनो अभाव होय तो लेश्यानो अभाव होय लेश्यानो विशेप स्वरूप 'लेश्याना थोकडा'थी जोवु. SACH ·. । नीलले०, कापोतले०, तेजोले० पदमले०, शुक्ल लेश्या. इंदिय के इंद्रिय पांच. श्रोत्रंद्रिय, चक्षु इंद्रिय, प्राणेंद्रिय, रसनेंद्रिय अने स्पर्शनेंद्रिय. समुग्घाए के समुद्घात सात. वेदनी समुद्घात, कषायस०, मारणांतिकस०, बैक्रे- यस०, तेजसस०, आहारकस०, अने केवल समुद्घात. सन्नी के संज्ञी-असंज्ञी, मन होय ते संज्ञी अने मन नहोय ते असंज्ञी. वेदेय के वली वेद व्रण, स्त्रीवेद, पुरुष वेद अने नपुंसक वेद, पजत्ती के० पर्याप्ति छ आहार- पर्याप्ति, शरीरप०, इंद्रियप०, श्वासोच्छ्वासप०, भाषाप०, अने मनपर्याप्ति. दिही के दृष्टि व्रण. समकितदृष्टि, मिथ्यात्वदृष्टि,अने मिश्रदृष्टि, दसण के दर्शन चार.चक्षुदर्शन अचक्षुद०,अवधिद०,अने केवलदर्शन. नाणेके०, ज्ञानपांच अने त्रण अज्ञान.मतिज्ञान, श्रुतज्ञा०.अवधिज्ञा, मनःपर्यायज्ञा०,अने केबलझान,मतिअज्ञान,श्रुतम, विभंगअज्ञान. जोग के योगपन्नर, चार मनना, चार वचनना अने सात कायाना. सत्यमनोयोग. असत्यम- नोयोग, मिश्रमनोयोग अने व्यवहारमनोयोग.सत्यवचनयोग, असत्यवचनयोग, मिश्रवचनयोग अने व्यवहारव- चनयोग. औदारिक, औदा-मिश्र, वैकेय, वैयमिश्र, आहारक, आहाल-मिश्र अने कार्मणयोग. उबओगे के उपयोग बार. पांच ज्ञान, व्रण अज्ञान अने चार दर्शन. तहा किमाहारे के० तेमज आहार. द्रव्यथी अनंत प्रदेशी पुद्गलो, क्षेत्रथी असंख्यात प्रदेशावगाढ पुद्गलो, कालथी जघन्य मध्यम अने उत्कृष्ट स्थितिवाला पुद- १ मन भने वचन योगना जे चार चार भेद कहेल छे, ते व्यवहारनयथी अने निश्चयनयथी प्रथमना जे में वे भेद छे ते जाणवा; एम पावणा सूत्रथी जणाय छे. व्यवहार वचनयोगने असत्या मृषा नामथी जणावेल छे.

·ESS , गलो अने भावथी वर्ण, गंध, रस ने स्पर्शवाला पुद्गलोनो आहार करे. ते पण फरसेला पुद्गलो-अनंतराव- गाढ पुद्गलोनो आहार करे. अने वली स्वविषयानुपूर्वीए-उर्ध्व आदि त्रण अने पूर्वादि छ दिशामांथी आहार करे. ते आहार त्रण प्रकारनो छे ओज, रोम अने कवल. अथवा सचित्त, अचितने मिश्र. उववायके० आवीने उपजे ते आगल कहेवासे. ठिइ के० स्थिति. ज० अंतर्मुहूर्त अने उ• ३३ सागरोपमनी. समुहाए के० मारणां- तिक समुद्घात सहित मरण, ते बे प्रकारनुं छे समोया अने असमोहया. इलिकानी गति प्रमाणे जे (समुद्घात सहित) मरण ते समोहया मरण अने समुद्घात रहित, बंदुकना भडाकानी परे जीवना प्रदेश सामटा नीकळे ते असमोहया मरण. चवण के० चवीने जेटला दंडकमा जीव जाय ते आगल कहेवासे. गई. आगई के० गति ने आगति. जेमां जावू ते गति, ते पांच छे; नरकगति, तिर्यचगति, मनुष्यगति, देवगति अने मोक्षगति. जेमांथी आवईं ते आगति चार-नरकनी आगति, तिर्यंचनी आ०, मनुष्यनी आ०, देवनी आगति. चेव के० निश्चय, ए बे गाथानो अर्थ कथो. हवे चोवीश दंडकना नाम कहे छे पहेलो नारकनो दंडक, सात नरक नाम:-घमा, वंशा, शिला, अंजना, रिहा, मघा, माघवती. हवे गोत्र कहे छ:-रत्नप्रभा, शर्करा- प्रभा, वालुकाम०, पंकम०, धूमप्र०, तमाम०, तमः तमः प्रभा० ए सात नरकनो एक दंडक. हवे दश भवनप- तिना दश दंडका--असुरकुमार यावत् स्तनितकुमार. एवं ११ दंडक. हवे पांच स्थावरना पांच दंडकना नाम:- , 'समोहया ने असमोहया' शब्द शुब जणाय छे गुपो पनवणासूगनी टीका. , , - ·HTAS १ इन्द्रस्थावरकाय, २ ब्रह्मस्था०, ३ शिल्पस्था०, ४ सम्मतिस्था०, ५ माज्यापत्यस्था०,६ जंगमस्थावरकाय. हवे तेना गोत्र कहे छे. पृथवीकायिक यावत् ब्रसकायिक. एवं १६ दंडक. हवे त्रण विकलेंद्रियना त्रण दंडकना नाम कहे छे-बे इंद्रिय, तेइंद्रियने चरिंद्रिय. एवं १९ दंडक. हवे वीशमो तिर्यंच पंचेंद्रियनो दंडक तेना पांच भेद कहे छे:--जलचर, स्थलचर, उरपरिसर्प, भुजपरिसर्प अने खेचर. जे जलमां चाले तेने जलचर कहीएं, तेना पांच भेद-मच्छ, कच्छप, गाहा, मगर अने सुसुमार प्रमुख. जे पृथवीपर चाले तेने स्थलचर कहीए, तेना चार भेद-एगखुरा, दुखुरा, गंडीपया अने सणपया. एगखुरा ते एकखुरीवाला-घोडा प्रमुख, दुखुरातेथे खरीवाला- गाय भैस प्रमुख. गंडीपया ते सुंहालापग-सोनीनी एरण जेवा पग जेना होय ते-हाथी, गेंडा प्रमुख, सणपया ते नखवाला पग जेना होय ते-वाघ, सिंह, चित्रा कुतरा अने विलाडा प्रमुख, उरपरिसर्प ते हैयाभर चाले ते सर्पनी जाति तेना बे भेद, एक फण मांडे अने, एक फण न मांडे. भुजपरिसर्प ते भुजावडे चाले, तेना अनेक भेद नोलिया, काकिंडा, गोह, उंदर अने खीसकोली प्रमुख. खेचर ते आकाशमा चाले, ते पक्षीनी जाति तेना चार भेद-चर्मपक्षी, रोमपक्षी, विततपक्षी अने सगुद्गपक्षी. चर्मपक्षी ते चामडानी पांखवाळा छापा, वागुल प्रमुख. रोमपक्षी ते रोमरायनी पांखवाळा सुडा, चकला, पारेवा प्रमुख. ए बे जातिना पक्षिओ, अढीद्वीपनी अंदर अने बाहेर छे. वितत पक्षी ते जेनी पांख सदा पहोळी रहे छे अने समुद्ग पक्षी ते जेनी पांख सदा डाव- १ 'गंडी' शब्दनो अर्थ पनवणा सूत्रनी वृत्तिमा 'सोनीनी एरण' करेल छे बने उत्तराध्ययननी वृत्तिमा 'कर्णिका' भर्थ करेल छ; अर्थात् तेना जेवा पग छे.

·. डानी परे बीडेली रहे छे. ए बे जातिना पक्षीओ, अढी द्वीपनी बाहेर छे. ए पांचे तिर्यंच पंचेंद्रिय समूच्छिम अने गर्भज जाणवा. एवं वीश दंडक हवे एकवीशमो मनुष्य पंचेंद्रियनो दंडक कहे छे:-पन्नर कर्मभूमि, त्रीश अक- मभूमि अने छपन्न अंतरद्वीप, एवं १०१ क्षेत्रना गर्भज मनुष्यना अपर्याप्ताने पर्याशा एवं २०२ अने एकाशोने एक क्षेत्रना संमूच्छिम मनुष्यना अपर्याप्ता. ए सर्व मलीने ३०३ भेद. ए एकवीशमो दंडक. हवे यावीशमो व्यं- तरनो दंडक कहे छ:-ते सोळ जातिना छे तेना नाम १ पिशाच, यावत् १६ कोहंडिक. ए बावीशमो दंडक हवे त्रेवीसमो ज्योतिष्कनो दंडक कहे छे-चंद्रमा आदि पांच अढी द्वीपमा चर छे अने अने अढीद्वीपनी पाहेर स्थिर छे. बे चंद्र अने के सूर्य, जंबूद्वीपमांछे. चार चंद्रने चार सूर्य, लवणसमुद्रमांछे. यार चंद्रने बार सूर्य,धातकी- खंडद्वीपमा छे. बेतालीश चंद्रने तालीश सूर्य, कालोदधि समुद्रमा छ. बउँतेर चंद्रने पउंतेर सूर्य, पुष्कराईद्वी- पमा छे. सर्व मली १३२ चंद्रने १३२ सूर्य, परिवार सहित चर छे. हवे परिवार कहे छे:-ज्यां एक चंद्रने एक सूर्य होय त्यां८८ ग्रह,२८ नक्षत्र अने छासठहजार नवसें पंचोतेरकोडाकोड तारा छे. एम सर्व चंद्र-सूर्यनो परिवार जाणवो. असंख्यात चंद्र अने सूर्य, परिवार सहित मनुष्य क्षेत्री बाहेर असंख्यात द्वीप-समुद्रमां स्थिर छे. ए २३मो दंडक. हवे २४मो वैमानिकनो दंडक कहे छे. तेना २६ भेदः-१२ देवलोक, ९ अवेयक अने ५ अनुत्तर- विमान. सुधर्मादि बार देवलोक, भद्रादि नव ग्रैवेयक अने विजयादि पांच अनुत्तरविमान. ए २४ दंडक. अंत्र १ 'व्यतर' शब्दने बदले 'वानमत' शब्द शास्त्रमा वपरायेल छे परतु 'वाणव्यतर' शब्द बरोबर जणातो नथी. २ बार देव लोक वगेरे देवोना नाम नवतत्वमा लखेला छे माटे अहिं लखेल नथी.' RSS ·आदि पन्नर परमाधामी, असुरकुमारमा भळे छ, दश मुंभकदेवो, ब्यंतरमा भळे छे. प्रण किल्विपिको, देवलोक अंतर निवामी छे, माटे वैमानिकमा भळे छे. नेवलोकांतिक, ब्रह्मलोकवासी छे; माटे उत्तम वैमानिकमा भळे छे. एचोवीश दंडकना नाम कह्या. हवे सातकोड बहुतेर लाख, भवनपतिना भवन छे. चोरासी लाख नरकावासा छे. असंख्याता व्यतरना नगरो छे. असंख्याता ज्योतिष्कना विमानो छे अने असंख्याता द्वीपो छे. चोरासीलाख सताणुहजार ने त्रेवीश, वैमानिकना विमानो छे. संख्यातावासो मनुष्यना छे, शेष नव दंडकना असंख्याता असंख्याता वासो छे. तेनुं वर्णन अन्यशास्त्रथी जाणवू. हवे सिद्ध शिलाना बार नामो कहे छेः-१ इसी- तिवा, २ इसिप्पभारातिवा, ३ तणुतिवा, ४ तणु तणुतिवा, ५ सिद्धीतिवा, ६ सिद्धालयेतिवा, ७ मुत्तीतिवा, ८ मुत्तालयेतिवा, ९ लोयग्गेतिवा, १० लोगथुभियेतिवा, ११ लोयपडियोहेतिवा, १२ सव्वपाणभूयजीवसत्तसु- हावहेतिवा, ए मोक्षना बार नाम कथा. ए नाम द्वार किंचित्मात्र समाप्त. हवे २४ दंडक उपर २४ द्वार उतारे छे:-पहेलो नारकनो दंडक, तेमां शरीर त्रण वैक्रेय, तैजस ने कार्मण, १ अवगाहना, भवधारणीय शरीरनी ज० अंगुलना असंख्यातमा भागनी अने उ० पांचसो धनुष्यनी; जो उत्त- रवैक्रेय, करे तो ज० अंगु० संख्यातमा भागनी अने उ० एकहजार योजननी. पहेली नरके भवधा० अव० ज० १ ए देवो व्यंतर जातिना छे भने वैश्रमण लोकपालना ताबामां होय छे. २ लोकांतिक देवो, सम्यकदृष्टि अने अल्प संसारी होय छे; वली ते एकावतारी अथवा सात-आठ भव करनारा छे. Oskos R ·AS अंगु० संख्या० ने उ० पोणाआठ धनुष्यनी ने छ अंगुलनी अने उत्तर वै० करे तो ज० अंगु० संख्या० ने उ० साडापार धनुष्य ने बार अंगुलनी. बीजी नरके भव० अव० ज० अंगु० असंख्या, ने उ० साडापन्नर धनुष्य ने बार अंगुलनी, उत्तर वै० करे तो ज. अंगुल संख्या० ने उ० सवाएकत्रीश धनुष्यनी. त्रीजी नरके भव. अव० ज० अंगु० असं० ने उ० सवाएकत्रीश धनुष्यनी अने उत्तर वै० करे तो ज० अंगु० संखा० ने उ० साडाबासठ धनुष्यनी. चोथी नरके भव० ज० अंगु० असं० ने उ० साडाबासठ धनुष्यनी अने उत्तर वै० करे तो ज० अंगु० संखा० ने उ० सवासो धनुष्यनी, पांचमी नरके भव० ज० अंगु० असं० ने उ० सवासो धनु- ष्यनी अने उत्तर वै० करे तो ज० अंगु० संखा ने उ० अढीसो धनुष्यनी. छठी नरके भव० ज० अंगु० अंसं० ने उ० अढीसो धनुष्यनी. अने उत्तर वै० करें तो ज० अंगु० संख्या ने उ० पांचसो धनुष्यनी. सातमी नरके भव० ज० अंगु० असं० ने उ० पांचसो धनुष्यनी अनें उत्तर वै० करे तो ज० अंगु० संखा० ने उ० एक हजार भनुष्यनी. २ नारक ने संघयण नथी.३ संठाण एक हुंड. ४ कषाय चार, पण नारक ने क्रोध घणो. ५ संज्ञा चार, पण नारकने भय संज्ञा घणी. ६ नारकमां समुचयथी पहेली त्रण लेश्या, पहेली ने बीजी नरकमां एक कापोत लेश्या, त्रीजी नरके वे लेश्या, कापोत घणी ने नील थोडी. चोथी नरके एक नील लेश्या, पांचमी नरके ये लेश्या, नीलले. धणी ने कृष्णले. थोडी. छठी नरके एक कृष्णलेसा. सातमी नरके महाकृष्णलेश्या.७ इंद्रिय पांच. ८ समुदूधात चार. वेदनीय, कषाय, मारणांतिक अने वैक्रिय समुद्घात. ९ पहेली नरके संज्ञी-असंज्ञी बे होय, ६ ·बीजीथी सातमी सुधी एकला संज्ञी छे. १० वेद एक नपुंसक. ११ पर्याप्ति पांच आहार पर्याप्ति, शरीरप०, इंद्रिय प०, श्वासोच्छवास प०, अने भाषा-मनपर्याप्ति भेळी बांधे छे.१२ दृष्टि ऋण, समकित १०,मिथ्या १०,ने मिश्र- दृष्टि, १३ दर्शन त्रण, चक्षुदर्शन, अचक्षुद०, अवधिदर्शन १४ ज्ञान त्रण, मतिज्ञान, श्रुतज्ञा०, अवधि ज्ञान, अज्ञान त्रण, मति अज्ञान, श्रुत अ०, विभंग ज्ञान. १५ योग इग्यार, चार मनना, चार वचनना अने अण कायाना, ते वैक्रेय, वैनो मिश्र अने कार्मणकाय योग.१६ उपयोग नव-त्रण ज्ञान, व्रण अज्ञान ने व्रण दर्शन. १७ तेमज आहार-नारकने छ दिशानो होय, ते बे प्रकारनो ओज आहार ने रोम आ ते पण अशुभ ने अचित्त होय. १८ उववाय ते आवीने उपजे ते कहे छे:-पहेली नरकमां गर्भज मनुष्य अने गर्भज तिर्यच के समूच्छिम ए बे दंडकमांथी उपजे. बीजीथी सातमी सुधीमां गर्भज तिर्यंच ने गर्भज मनुष्य उपजे. १९ स्थिति- पहेली नरके ज० दश हजार वर्षनी अने उ० एक सागरोपमनी. बीजी नरके ज० एक सा० ने उ० व्रण सानी. त्रीजी नरके ज० त्रण सा० ने उ० सात सानी. चोथी नरके ज० सात सा० ने उ० दश सा०, पांचमी नरके ज० दश सा, ने उ० सत्तर सा०, छठी नरके ज० सत्तर सा० ने उ० बावीश सा०, सातमी नरके ज० बावीश सा ने उ० तेंत्रीश सागरोपमनी २० समोहया ने असमोहया मरण बेछे. २१ चवण ते चवीने पहेली नरकथी SEAR १ व्याघात न होवाथी छ दिशामांथी नरकना जीवो, आहार ग्रहण करे छे. ज्यांसुधी शरीरपर्याप्ति पूरण न करी होय त्यांसुधी ओज आहार अने शरीर पर्याति पूरण कर्या याद रोम आहार होय. २ संख्याता वर्षवाला अने पर्याप्ता मनुष्य वगेरे समजवा. MESS ·छठी नरक सुधीना जीवो पर्याप्त गर्भज मनुष्य अने तिर्यंचमां जाय. २२ गति ने आगति-पहेलीथी छठी नरक सुधीना जीवो, मनुष्य ने तिर्यचनी गतिमां जाय अने एमां आवे पण ए बे गतिमाथी सातमीनरकना जीवो, एक तिर्यचनी गतिमां जाय अने आवे मनुष्य ने तिर्यचगतिमाथी, २३-२४. प्राण दश होय ते पांच इंद्रिय-प्राण, त्रणे बल, श्वासोच्छ्वास अने आयुष्य. इति प्रथम दंडक समाप्त. हवे दश भवनपतिना दश दंडक-तेमां शरीर त्रण वैक्रेय, तैजस ने कार्मण. तेनी अवगाहना ज० अंगु० असं० भागनी ने उ०सात हाथनी अने उत्तर वैनी ज०अंगु० संख्या ने उ०एक लाख योजननी. संघयण नथी. संठाण एक समचउरंस. कषाय चार पण लोभ घणो, संज्ञाचार पण परिग्रहसंज्ञा घणी. लेश्या चार कृष्णादि पहेली. इंद्रिय पांच. समुद्घात पांच. वेदनी आदि. संज्ञी-असंज्ञी बे छे. वेद बे स्त्रीवेद ने पुरुषवेद. पर्याप्ति पांच,भाषा- मनप० भेळी बांधे. दृष्ठि व्रण. दर्शन त्रण प्रथमना. ज्ञान त्रण प्रथमना. अज्ञान त्रण. योग इग्यार-चार मनना, चार वचनना अने त्रण कायाना ते वैक्रेय, वैनो मिश्र ने कार्मणकाय योग, उपयोग नव-त्रणज्ञान, व्रण अज्ञान ने त्रण दर्शन. तेमज आहार छए दिशानो ले, ते वे प्रकारनो ओज ने रोम; ते पण शुभ ने अचित्त. उववाय ते आवीने भवनपतिमां मनुष्यने तिर्यंच ए बे दंडकना उपजे. स्थिति दक्षिण दिशाना असुरकुमारनी ज० दशहजार वर्षनी ने उ० एक सागरनी, तेनी देवीनी ज० दशह० वर्षनी ने उ० व्रण पल्योपमनी, तेना नव १ मन, वचनने काय बल.

·निकायदेवनी ज० दशह० वर्षनी ने उ० दोड पल्यनी, तेनी देवीनी ज० दशह० वर्षनी ने उ० पोणा पल्यनी, हवे उत्तरादिशाना असुरकुनी ज० दशहनी ने उ० एक सागर झाझेरी. तेनी देवीनी ज० दशह० ने उ० साडा. चार पल्यनी. तेना नवनिकायना देवनी ज० दशह ने उ० देशेउणा वे पल्यनी. तेनी देवीनी ज. दशहरु ने उ० देशेउणा एक पल्यनी. समोहया-असमोहया बे मरण छे. चवण ते चवीने भवनपति, पृथवी, पाणी, वनस्पति, मनुष्य अने तिर्यच ए पांच दंडकमां जाय. गति-आगति ते मनुष्य ने तिर्यच ए बे गतिमा जाय अने भवनपतिमां एज बे गतिमांथी आवे. प्राण दश होय. इति भवनपतिना दश दंडक समाप्त. हवे पांच स्थावरना पांच दंडक, तेमां पृथ्वी, पाणी, तेउ अने वनसतिकायिकमां शरीर त्रण औदारिक, तैजस ने कार्मण. वायुकायिक ने शरीर चार ते वैक्रेय वध्यु. अवगाहना प्रथमना चार थावरकायनी जल्ने उ० अंगुलना असंख्यातमा भागनी अने वनस्पतिकायिकनी ज० 'अंगु० असं० ने उ० एक हजार योजननी झाझरी, कमल प्रमुखनी. संघयण एक छेवहु. संठाण एक हुंड. पांचे स्थावरकायना संठाण जुदा जुदा कहे छे:-पृथवीनुं संठाण, मसुरनी दाळ अने चंद्रमाने आकारे होय. अप्कायतुं सं० पाणीना परपोटाने आकारे. तेउकायन 56 १ असंख्यात वर्षवाला मनुष्य ने तिर्यच पण भवनपतिमा उपजे, तेमज समुच्छिम तिर्यच उपजे, परंतु समुच्छिम मनुष्य न उपजे. वली सूक्ष्म पृथ्वी आदि अने साधारण वनस्पतिमा भवनपति न उपजे. २ प्रत्येक वनस्पति आश्रयी जाणवी सूक्ष्म वनस्पतिकायिकनी ज० ने उ० अंगुलना असख्यातमा भागनी अवगाहना होय.

·ति- ज्य ॥ सं० सोगना भाराने आकारे. वायुफागर्नु सं० धजा-पताकाने आकारे. वनस्पतिकायर्नु सं. नानाप्रकारच्. कषाय नार. संज्ञा चार. लेश्या प्रथवीका अएका अने वनस्पतिकामा अपर्याप्ता वेलाए चार पहेली अने पर्याप्ता बेलाए पांचे स्थावरकायमा लेश्या त्रण पहेली. इंद्रिय एक स्पर्शन ( काया )नी. समुद्घात-पृथवीका० अएका. तेउका० अने वनस्पतिका नेत्रण वेदनी, कषाय ने मरणांतिक. वायुका ने चार एक वैकेय समुद्घातवधी. पांच स्थावर, असंज्ञी छे. वेद एक नपुंसक. पर्याप्ति चार आहार पर्याप्ति, शरीर प० इंद्रिय प० ने श्वासोच्छ्यास पर्याशि. दृष्टि एक मिथ्यात्वनी. वर्शन एक अचक्षुदर्शन. ज्ञान नथी. अज्ञान वे मति अ० श्रुत अ० योग- पृथवी का०, अपूका० तेउका० अने वनस्पतिका ने त्रण औदारिक, औदानो मिश्र ने कार्मणकाय योग अने वायुका ने पांच चक्रेय अने वैनो मिश्र, एघे वध्या. उपयोग त्रण अज्ञान एक दर्शन. तेमज आहार- व्याघात आश्रयी जघन्य त्रण दिशानो, मध्यम चार पांच दिशानो अने नियाघात आश्रयी छए दिशानो आहार ले, ते ओज ने रोम ए ये प्रकारनो ते पण सचित्त, अचित्त ने मिश्र आहार ले. उववाय ते आवीने उपजे पृथवीका, अपका. अने वनस्पतिका मां एक नारकनो दंडक छोडीने त्रेवीश दंडकना उपजे. तेउका० ने वायुका मां पांच स्थावर, त्रण विकलेंद्रिय, तिर्यंच पंचेंद्रिय अने मनुष्य, ए दशदंडकना उपजे. स्थिति पृथ- वीकायिकनी ज० अंतर्मुहर्तनी अने उ० बावीशहजार वर्षनी. अप्का० नी ज० अंत ने उ० सातहजार वर्षनी. तेउका नी ज. अंत ने उ० त्रण अहोरात्रनी. वायुका नी ज० अंत० ने उ० ऋणहजार वर्षनी. वनस्पतिका ये ने ·- , नी ज० अंत ने उ० दशहजार वर्षनी. समोहया ने असमोहया ये मरण होय. चवण ते चवीने पृथवीका०, अपका ने वनस्पतिकायिक, ते पांच स्थावर, त्रण विकलेंद्रिय, तिर्यंच पंचेंद्रिय अने मनुष्य ए दश दंडकर्मा जाय. तेउका० ने वायुका० ते मनुष्य वर्जिने नव दंडकमां जाय, गति-आगति ते पृथवीका०, अप्का० ने वन- स्पतिकायिक, मनुष्य ने तिर्यच ए बे गतिमां जाय अने तेमां आवे त्रण गतिना-मनुष्य, तिर्यंच अने देवग- तिना. तेउका ने वायुका०, ते एक तिर्यचनी गतिमां जाय अने तेमां आवे बे गतिना-मनुष्य ने तिर्यंच गतिना. प्राण चार-इंद्रिये माण, कायवल, श्वासोच्छ्वास ने आयुष्य, इति पांच स्थावरनो दंडक समास. हवे त्रण विकलेंद्रियना त्रण दंडक कहे छे:-बे इंद्रिय, तेइंद्रिय ने चरिंद्रियमां शरीर त्रण-औदा,ते ने कार्मण. अवगाहना, बे इंद्रिय, तेइंद्रिय अने चउरिंद्रियनी ज०अंगु० असं ने उ बार योजननी त्रण गाउनी अने चार गाउनी. संघयण एक छेवकु. संठाण एक हुंड. कषाय चार.संज्ञा चार. लेश्या त्रण पहेली-इंद्रिय, बे इंद्रिय ने वे स्पर्शनेंद्रिय अने रसनेंद्रिय. तेइंद्रिय नेत्रण, एक नासिकाइंद्रिय वधी. चउरिंद्रियने चार. एक चक्षु इंद्रिय वधी. समुद्घात, व्रण-वेदनी, कषाय ने मरणांतिक. त्रणे असंज्ञी छे. वेद नपुंसक. पर्याप्ति पांच. एक मनःपर्याप्ति नहि. दृष्टि बे समकित ने मिथ्यात्वदृष्ठि. दर्शन बे चक्षुद० ने अचक्षुदर्शन. ज्ञान बे-मतिज्ञान ने श्रुतज्ञान. अज्ञान बे-मति अ० श्रुत अ०, योग चार, व्यवहारवचन, औदा०, औदानो मिश्र ने कार्मणकाययोग. १ स्पर्शनेंद्रिय. , ने ·उपयोग बेइंद्रिय तेइंद्रिय ने पांच-चे ज्ञान, बे अज्ञान ने एक अचक्षुदर्शन. चरिंद्रिय ने छ उपयोग एक चक्षु- दर्शन वध्यु. तेमज आहार-छ दिशानो ले, ते ओज, रोम ने कवल आहार ले, ते पण सचित्त अचित्त ने मिश्र आहार ले, उववाय ते आवीने उपजे पिकलेंद्रियमां पांच स्थावर, त्रण विकलेंद्रिय, तिर्यंच पंचेंद्रिय अने मनुष्य ए दश दंडकना उपजे. स्थिति, बेइंद्रिय, तेइंद्रिय ने चउरिदियनी ज० अंत ने उ० बार वर्षनी, उगणप- चास दिवसनी अने छ मासनी. समोहया-असमोहया ये मरण होय. चवण ते चवीने विकलेंद्रिय, पांच स्था० त्रण विक०, तिर्यच पं० अने मनुष्य ए दश दंडकमां जाय. गति-आगति ते विकलेंद्रिय, तिर्यच ने मनुष्य ए गतिमां जाय. एमां आवे पण एबे गतिना. प्राण बे इंद्रियने छ बे इंद्रियना बेप्राण, वचनबल, कायबल, श्वासो- आयुष्य, प्राण तेइंद्रिय ने सात प्राण-नासिका वधी. चउरिंद्रिय ने आठ प्राण-चक्षु वधी. इति व्रण विकलेंद्रियनो दंडक समाप्त. हवे वीशमो तिर्यचपंचेंद्रियनो दंडक कहे छ:-पांच तिर्यच समुच्छिम ने शरीर त्रण औदा०, तै० ने कार्मण शरीर तिर्य पं. गर्भज ने शरीर चार वैक्रेय वध्यु जलचर समुच्छिम अने गर्भजनी अवगाहना ज० अंगु० असं० ने उ० एक हजारे योजननी. स्थलचरे समुच्छिमनी ज० अंगु० असं० में उ० प्रत्येक गाउनी, गर्भजनी १ स्पर्शन-रसनेंद्रिय. २ उपर कहेली जलचरनी अवगाहना स्वयंभूग्मण समुद्रना मच्छोनी होय. लवणमा पाचसोनी, कालोदधिमा सातसो योजननी होय. बाकीना समुद्रमा ओछी अवगाहन। होय छे ३ चतुष्पद-चार पगवाला. च्छ्वास ने ·-n- ॥ ज. अंगु० असं० ने उ.छ गाउनी. उरपरिसर्प समु०नी ज० अंगु० अमं ने उ. प्रत्येक योजननी; गर्भजनी ज० अंगु० असं० ने उ० एक हजार योजननी. भुजपरपरिसर्प समु० नी ज० अंगु० असं० ने उ० प्रत्येक धनु- ध्यनी, गर्भजनी ज० अंगु० असं० ने उ. प्रत्येक गाउनी. खेचरनी समु० ने गर्भजनी ज० अंगु० असं० ने उ० प्रत्येक धनुष्यनी, उत्तर वैकेय करे तो ज. अंगु० संख्या० ने उ. नवसो योजननी. संघयण, समु. पांचने छेवडु अने गर्भज पांचने छ होय. संठाण पांच समुच्छिमने हुंड अने पांच गर्भजने छ होय. कषाय चार. पण माया घणी. संज्ञा चार पण आहार संज्ञा घणी. लेश्या समु० में त्रण पहेली अने गर्भजने छ लेश्या. इंद्रिय पांच. समुद्घात, समु० ने व्रण वेदनी, कषाय ने भरणांतिक; गर्भजने पांच वैक्रेय ने तैजस समु० वधी. समु०, असंज्ञी अने गर्भजसंज्ञी होय. बेद, समु० ने एक नपुंसक अने गर्भजने त्रण वेद. पर्याप्ति, समु. ने पांच, गर्भजने छ. इष्टि, समु० ने बे समकित ह ने मिथ्या दृष्टि अने गर्भज ने व्रण दृष्टि. दर्शन, समु० ने बे चक्षुद०, अचक्षुद० अने गर्भजने त्रण दर्शन प्रथम. ज्ञान, समु० ने बे तथा अज्ञान थे; गर्भजने व्रण ज्ञान ने त्रण अज्ञान. योग समु० ने चार व्यवहार वचन, औदा, औ० नो मिश्र ने कार्मणकाययोग. गर्भजने तेर, आहारकना वे नहिं. उप. योग, समु० ने छ वे ज्ञान, ये अज्ञान में ये दर्शन; गर्भजने नव, व्रण ज्ञान ऋण अज्ञान ने त्रण दर्शन. तेमज आहार ज० ने उ० छ दिशानो ले, ते त्रण प्रकारनो ओज, रोम ने कवल; ते पण मचित्त, अचित्त ने मिश्र आहार ले. उववाय ते आवीने समु०मां पांच स्थावर, त्रण विकलेंद्रिय, तिर्यच पंचेंद्रिय ने मनुष्य ए दश दंडकना. अने , ·गर्भजमां चोवीस दंडकना उपजे. स्थिति, जलचर समु० ने गर्भजनी ज० अंतर० ने उ० पूर्व कोड वर्षनी. स्थल- चर समुनी ज० अंतर ने उ० चोरासी हजार वर्षनी अने गर्भजनी ज० अंतर० ने उ० त्रण पल्यनी. उरपरि- सर्प समुनी ज० अंतर० ने उ० वेपन ह० वर्षनी अने गर्भजनी ज० अंतर० ने उ० पूर्व क्रोड वर्षनी. भुजपरि- सर्प समुन्नी ज० अंतर० ने उ० बेंतालीश ह० वर्षनी अने गर्भजनी ज० अंतर ने उ० पूर्व क्रोड वर्षनी. खेचर समु० नी ज० अंतर० में उ० बहुंतेर हजार वर्षनी अने गर्भजनी ज० अंतर० ने उ० पल्योपमना असंख्यातमा भागनी. समोहया ने असमोहया वे मरण होय. चवण ते चवीने समुच्छिम बावीश दंडकमां जाय; ज्योतिष्क अने वैमा- निकमां न जाय अने गर्भज चोवीश दंडकमां जाय, गति-आगति ते समु० चार गतिमा जाय. समु० मां मनुष्य ने तिर्यच ए बे गतिना आवे. गर्भज, चार गतिमां जाय अने तेमां चार गतिमाथी आवे. प्राण, समुने नव मन प्राण नहि अने गर्भजने दश प्राण. इति वीशमो तिर्यंच पंचेंद्रियनो दंडक समाप्त. हवे एकवीशमो मनुष्यनो दंडक कहे छे:-समुच्छिम मनुष्य ने शरीर त्रण, औदा० तैजस ने कार्मण. युग- लियाने पण तेज व्रण शरीर अने कर्मभूमिना मनुष्यने शरीर पांचे. अवगाहना, समुनी ज०उ अंगुलना असं- ख्यातमा भागनी. गर्भज मनुष्यनी भरत-ऐरावत क्षेत्रमा आराना प्रमाणे जाणवी. पहेलो आरो बेसतां त्रण गाउनी अने उतरतांबे गाउनी. बीजो आरो बेसतांबे गाउनी अने उतरतां एक गाउनी. चीजो आरो बेमतां १ एकी साथे ( युगवत् ) चार शरीर होय, परंतु शक्ति रूपे पांच होय.

·एक गाउनी अने उतरतां पांचसो धनुष्यनी. चोथो आरो बेसतां पांचसो धनुष्यनी ने उतरतां मात हाथनी. पांचमो आरो बेसतां सात हाथनी ने उतरतां एक हाथनी. छटो आरो वेसतां एक हाथनी ने उतरतां मुंडा हाथनी ए अवसर्पिणी काल आश्रयी अने उत्सर्पिणी काल आश्रयी एथी विपरीत जाणवी. पांच महाविदेहमा ज. अंगु० असं० अने उ० पांचसो धनुष्यनी, उत्तर वैकेय करे तो ज० अंगु० संख्या० ने उ• एक लाख योजननी झाझेरी. हैमवत-हैरण्यवतमां ज० अंगु० असं० ने उ. एक गाउनी. हरिवर्ष-रम्पकवर्षमां ज० पूर्ववत् अने उ० बे गाउनी. देवकुरु-उत्तरकुरुमांज. पूर्ववत् ने उ• त्रण गाउनी. छपन्न अंतर द्वीपमा ज० पूर्ववत् ने उ. आठसो धनुष्यनी. संघयण, समुच्छिमने छेवड्छ. युगलियाने वजरुषभनाराच सं० अने कर्मभूमिना गर्भज मनुष्यने छ संघयण. संठाण, ममु० ने हुंड, युगलियाने समचउरंस सं० अने कर्मभूमिना ग० मनुष्यने छ संठाण, कषाय चार पण मनुष्यने मान घणो. संज्ञा चार पण मैथुन संज्ञा घणी. लेश्या, ममु० नेत्रण पहेली, युगलियाने चार अने कर्मभू० ग० मनुष्य ने छ लेश्या. इंद्रिय पांच, समुद्घात, ममु० ने त्रण वे० क० ने मारणांतिक, युगलियाने पण त्रण, कर्मभू० ग० मनुष्य ने मात समुद्घात. ममु० असंज्ञी अने गर्भज संजी. वेद, समु० ने नपुंसक, युगलियाने बे स्त्री ने पुरुष अने कर्म भू० ग० मनुष्य ने त्रण स्त्री, पुरुष ने नपुंमक. पर्याप्ति, समु० ने चार, भाषा ने मन नहिं. गर्भज ने छ पर्याप्ति. दृष्टि, ममु ने एक मिथ्या ४० अने गर्भज ने त्रण दृष्टि, दर्शन, समु० ने अने युगलियाने बे चक्षुद० अचक्षुद० अने कर्मभू० ग० मनुष्यने चार दर्शन, ज्ञान, ·. बे अज्ञान बे समुन्ने नथी. अज्ञान वे मतिअ-श्रुत अ०, युगलियाने बे ज्ञान, ने बे अज्ञान अने कर्मभू० मनुष्यने पांच ज्ञान ने त्रण अज्ञान. योग समु० ने त्रण औदा०, औदा नो मिश्र ने कार्मणका०, युगलियाने इग्यार-चार मनना, चार वचनना ने व्रण कायाना औदा० औदानो मिश्र ने कार्मणका अने कर्मभूमिना मनुष्योने पन्नर योग. उप- योग, समुन्ने चार ने बे दर्शन. युगलियाने छ बे ज्ञान अज्ञान ने ये दर्शन. कर्मभू० मनुष्यने बार उपयोग. तेमज आहार-ज० ने उ० छ दिशानो ले, ते पण त्रण प्रकारनो ओज, रोम ने कवल. ते सचित्त, अचित्त ने मिश्र आहार ले. उववाय ते समु० मां पृथवी, पाणी, वनस्पति, व्रण विकलेंद्रिय, तिर्यच पंचेंद्रिय ने मनुष्य ए आठ दंडकना आवीने उपजे. युगलियामां तिर्यच पंचेंद्रिय अने मनुष्य ए बे दंडकना उपजे अने कर्मभू० मनुष्यमां बावीश दंडकना उपजे, तेउवायु वर्जिने. स्थिति, समुन्नी ज० ने उ० अंतर० ने गर्भज मनु- प्यनी आराना प्रमाणे जाणवी. पहेलो आरो बेसतांत्रण पल्योपमनी, उत्तरतांबे पल्यनी. बीजो आरो बेसतां ये पल्यनी ने उतरतां एक पल्यनी. चीजो आरो बेसतां एक पल्यनी, उतरतां क्रोडपूर्वनी. चोथो आरो बेसतां कोड पूर्वनी, उतरतां सो वर्ष झाझेरानी. पांचमो आरो बेसतां सो वर्ष झाझेरानी, उतरतां वीश वर्षनी. छट्ठो आरो बेसतां वीश वर्षनी, उतरतां सोळ वर्षनी. ए अवसर्पिणी कालआश्रयी अने उत्सर्पिणी कालआश्रयी विपरीत जाणवी. हैमवत ने हैरण्यवतमां एक पल्यनी, हरिवर्ष ने रम्यक वर्षमा बे पल्यनी, देवकुरु-उत्तर कुरुमां त्रण पल्यनी. 'ए प्रायिक वचन के सो वर्षयी विशेष आयुष्यनो संभव छे.

·त- ॥ SEOSESSIS छपन्न अंतरद्वीपमा पल्योपमना असंख्यातमा भागनी अने पांच महाविदेहमा क्रोडपूर्वनी. समोहया ने असमो- हया बे मरण होय. चवण ते समु० चवीने पांच स्थावर, प्रण विकलेंद्रिय, तिथंच पंचेंद्रिय ने मनुष्य ए दश दंडकमां जाय. छपन्न अंतरद्वीपना दशभवनपति ने व्यंतर ए इग्यार दंडकमां जाय. त्रीश अकर्मभूमिना दश भव०, व्यंतर, ज्योतिष्क ने वैमानिक ए तेर दंडकमां जाय. त्रीश कर्म भू० मनुष्य चोवीशदंडकमां जाय. गति आगति ते समुच्छिम मनुष्य ने तिर्यच, मनुष्य ने तिर्यंचनी गतिमां जाय अने तेमां आवे पण वे गतिना. युग- लिया, एक देवगतिमां जाय अने तेमां आवे मनुष्यने तिर्यंचना, कर्मभू० मनुष्य, पांच गतिमां जाय अने तेमां आवे चार गतिना.प्राण, समुन्ने आठ, भाषाने मन नहिं. गर्भजने दशमाण.ए मनुष्यनो एकवीशमो दंडक समाप्त. हवे यावीशमो व्यंतरनो दंडक कहे छे:-तेमां शरीर त्रण वैक्रेय, तै० ने कार्मण. अवगाहना ज० अंगु० असं० ने उ० सात हाथनी. उत्तरवै० करे तो ज० अंगु० संख्या० ने उ० लाख योजननी. संघयण नथी. संठाण, समचउरंस. कषाय चार पण लोभ घणो. संज्ञा चार. पण परिग्रह संज्ञा घणी. लेश्या चार पहेली. इंद्रिय पांच. समुद्घात पांच, आहारक ने केवल समु० नहि. संज्ञी-असंज्ञी वे छे, वेद वे स्त्रीने पुरुष वेद. पर्याप्ति पांच, भापा- मन पर्या. भेळी बांधे. दृष्टि त्रण. दर्शन त्रण. ज्ञान त्रण. अज्ञान वण. योग इग्यार, चार मना, चार वना त्रण कायाना-वैकेय, वैनो मिश्र ने कार्मणकाय योग. उपयोग नव व्रण ज्ञान, व्रण अज्ञान ने प्रण दर्शन. 9 साथे पूरण करे.

·तेमज आहार-ज० ने उ० छ दिशानो आहार ले, ते वे प्रकारनो-रोम ने ओज, ते पण शुभ ने अचित्त ले. उव- वाय ते व्यंतरमा तिर्यच अने मनुष्य ए बे दंडकना उपजे. स्थिति व्यंतरनी ज० दश ह० वर्षनी अने उ० एक पल्यनी. तेहनी देवीनी ज० दश ह० वर्षनी ने उ० अर्द्ध पल्यनी. समोहया-असमोहया ये मरण होय. चवण ते व्यंतर, चवीने पृथवी, पाणी, वनस्पति, तिर्यच अने मनुष्य ए पांच दंडकमां जाय. गति-आगति ते व्यंतर, मनु- ष्य ने तिर्यचनी गतिमां जाय.अने तेमां आवे पण वे गतिना. प्राण दश. इति बावीशमो व्यंतरनो दंडक समाप्त. हवे नेवीशमो ज्योतिष्कनो दंडक कहे छ:-तेमां शरीर, अवगाहना, संघयण, संठाण, कषाय, संज्ञा, लेश्या, इंद्रिय, समुद्घात, एटला द्वारो व्यंतर प्रमाणे जाणवा. संज्ञी (द्वारमा ) एकला संज्ञी छे. वेद, पर्याप्ति, दृष्टि, दर्शन, ज्ञान, अज्ञान, योग, उपयोग, तेमज आहार, उववाय, ए द्वारो पण व्यंतरवत् जाणवा. स्थिति चंद्रमाना देवनी ज० पा पल्यनी ने उ० एक पल्यने एक लाख वर्षनी, तेनी देवीनी ज० पा पल्यनी ने उ० अर्द्ध पल्यने पचाश हजार वर्षनी, सूर्यना देवनी ज० पा पल्यनी ने उ० एक पल्य ने एक ह वर्षनी, तेनी देवीनी ज० पा पल्यनी ने उ० अर्द्ध पल्य ने पांचसो वर्षनी. ग्रहना देवनी ज० पा पल्यनी ने उ० एक पल्यनी, तेनी देवीनी जा पा पल्य ने उ० अर्द्ध पल्यनी. नक्षत्रना देवनी ज० पा पल्यनी ने उ० अर्द्ध पल्यनी, तेनी देवीनी जपा १ असंशी तियंच, मरीने भवनपति अने व्यंतरमा उपजे छे, तेथी मेमां अपर्याप्ता अवस्था ए 'असंज्ञी' होय; परंतु ज्योतिष्कमा असंज्ञी उप- जता नथी. माटे ज्योतिष्क संज्ञी होय. . S ·सद्धांत- रहस्य ॥४३॥ पल्य ने उ० पा पल्य झाझेरी. ताराना देवनी ज० पल्यनो आठमो भाग अने उ० पा पल्यनी, तेनी देवीनी ज० पल्यनो आठमो भाग अने उ० पा पल्यनो आठमो भाग झाझेरी: समोहया-असमोहया बे मरण होय. चवण ते ज्योतिष्क चवीने पृथवी, पाणी, वनस्पति, तिर्यच पंचेंद्रिय अने मनुष्य ए पांच दंडकमां जाय. गति- आगति ते ज्योतिष्क वे गतिमां जाय अने तेमां आवे पण बे गतिना. प्राण दश. इति नेवीशमो ज्योति कनो दंडक समाप्त. हवे चोवीसमो वैमानिकनो दंडक कहे छे:-तेमा शरीर व्रण वैतै०ने कार्मण शरीर०,अवगाहना ज०पहेला देवलोकथी यावत् पांचमा अनुत्तर विमान सुधी अंगुलना असंख्यातमा भागनी अने उ० १-२ देवलोके सात हाथनी. ३-४ दे० छ हाथनी. ५-६ दे० पांच हाथनी ७-८ दे० चार हाथनी. ९-१०-११-१२ दे० व्रण हाथनी. नव ग्रैवेयकमां बे हाथनी. चार अनुत्तर विमानमा एक हाथनी अने सर्वार्थ सिद्धमा मुंडा हाथनी. उत्तर वै० करे तो जर अंगु० संख्या० ने उ० एक लाख योजननी. संघयण नथी. संठाण, समचउरंस०, कषाय-चार पण लोभ घणो. संज्ञा चार पण परिग्रह संज्ञा घणी. लेश्या-१-२ देवलोके एक तेजोलेश्या. ३-४-५ दे० पद्म लेश्या. ६ट्ठा दे०थी यावत् नव ग्रैवेयक सुधी शुक्ल लेश्या अने पांच अनुत्तरविमानमां परम शुक्ल लेश्या. इंद्रिय पांच. समुद्घात-बार देवलोकमां पांच, आहारक ने केवल समु० नहिं. नव ग्रैवेयक ने पांच अनुत्तर विमानमां समु० १ सर्वार्थ सिद्ध वि० मां मुग हाथनी अवगाहना छे. एवो विशेष पाठ जोवामां आवेल नथी.

·त्रण पहेली. वैमानिक संज्ञी छे. वेद १-२ देव०मां बे स्त्री ने पुरुष वेद. वीजा देव०थी यावत् सर्वार्थ सिद्ध विमान सुधी एक पुरुषवेद, पर्याप्ति पांच, व्यंतरवत्. दृष्टि पहेला देवथी यावत् नवग्रैवेयक सुधी त्रण अने पांच अनुत्तर विमानमा एक सम्यक् दृष्टि. दर्शन त्रण. ज्ञान पहेला देवथ्थी यावत् नव ग्रै०सुधी व्रण ज्ञान ने त्रण अज्ञान अने पांच अनुत्तर वि०मांत्रण ज्ञान, अज्ञान नथी. योग इग्यार व्यंतरवत्. उपयोग, नव ग्रै० सुधी नव अने पांच अनुत्तर वि०मा छ त्रण ज्ञान, व्रण दर्शन. तेमज आहार-छ दिशानो ले, ते वे प्रकारनो ओज ने रोमः ते पण शुभ ने अचित ले. उववाय ते पहेला देव०थी यावत् आठमा दे०मा तिर्यंच पंचेंद्रिय ने मनुष्य ए बे दंडकना उपजे. नवमा दे०थी यावत् सर्वार्थ सिद्धमा एक मनुष्य दंडकनो उपजे. स्थिति-पहेला देना देवनी ज० एक पल्यनी ने उ० बे सागरनी. तेनी परिग्रहित देवीनी ज० एक पल्यनी ने उ० सात पल्यनी. अपरिग्रहित देवीनी ज० एक पल्यनी ने उ० पचास पल्यनी. बीजा देना देवनी ज० एक पल्यनी झाझरी ने उ० बेसागरनी झाझेरी. तेनी परिग्रहित देवीनी एक पल्य झा० ने उ० नव पल्यनी. अपरि० देवीनी ज० एक पल्य झा० ने उ. पंचावन पल्यनी. चीजे दे० ज० बे सागरनी ने उ० सात सागरनी. (बीजा देव०थी उपर देवी नथी तेडावी- जाय) चोथे देजा वे सागरनी झा ने उ० सात सागर झाझेरी. पांचमे दे० ज० सात सा० ने उ० दश सा, छठे दे० ज० दश सा० ने उ० चौद सा०, सातमे दे० ज० चौद सा० ने उ० सत्तर सा०, आठमे दे०ज० सत्तर १ सून वगेरेमा बीजा देव०मां ने सागरनी स्थिति कहेल छ, 'साझेरी' कही नथी.

·H सा० ने उ० अढार सा, एम अनुक्रमे एकेक सागर वधारतां नवमात्रैवेयकमा ज. त्रीश सा० ने उ० एकत्रीश सागरनी. चार अनुत्तर वि०मां ज० एकत्रीस सा० ने उ० तेत्रीस सा. अने सर्वार्थसिद्धमा ज० ने उ० तेत्रीस- सागरोपमनी. समोहया असमोहया बे मरण होय. चवण ते १-२ देना देव, चवीने पृथवी, पाणी, वनस्पति, तिर्यच पंचें अने मनुष्य ए पांच दंडकमां उपजे. त्रीजाथी आठमा देना देव, तिर्यंच पंचें० ने मनुष्य ए वे दंडकमां उपजे. नवमांथी सर्वार्थ सिद्ध विना देव, एक मनुष्यना दंडकमां उपजे. गति-आगति-पहेलाथी आठमा देना देव, मनुष्य अने तिर्यच ए बे गतिमां जाय अने एमां आपे पण बे गतिना. नवमांथी सर्वार्थसिद्ध विना देव, एक मनुष्यनी गतिमा जाय अने एमां आवे पण मनुष्यगतिमांथी. प्राण दश होय, इति चोवी- शमो वैमानिकनो दंडक समाप्त. हवे सिद्धनो द्वार कहे छे:-सिद्धने शरीर नथी. अवगाहना सिद्धनी ज० एक हाथ ने आठ अंगुलनी म०, चार हाथने सोळ अंगुलनी अने उ० ऋणसो तेंत्रीस धनुष्य ने बत्रीस अंगुलनी. संघयण नथी, संठाण नथी. कषाय नथी. संज्ञा नथी. लेश्या नथी. इंद्रिय नथी. समुद्घात नथी. संज्ञी-असंज्ञीपणु नथी. वेद नथी. पर्याप्ति १ बार देवलोकथी उपर उत्तरवैकेय करवानुं नथी. एमां दे॰थी ९मां ग्रै०मां ज० उ० १४-१९-१९-२०-२०-२१-२१-२२-२२-२३ २३-२४-२४-२५-२५-२६-२६-२७-२७-२८-२८-२९-२९-३०-३०-३१. २ अमूत्तै जीवना प्रदेशना घननी अवगाहना पूर्व (चरिम) शरीरना विभाग : न्यून होय.

·नथी. दृष्टि एक समकितदृष्टि. दर्शन एक केवल दर्शन. ज्ञान एक केवल ज्ञान. अज्ञान नथी. उपयोग बे के० ज्ञा० ने के० दर्शन. आहार नथी. उववाय ते एक मनुष्यना दंडकमाथी उपजे. स्थिति ते सादि-अपर्यवसित छे. समोहया-असमोहया मरण नथी. चवण ते सिद्धने चवq नथी. गति पण नथी. आगति एक मनुष्यनी छे. इंद्रियादि द्रव्य प्राण सिद्धने नथी. भाव प्राण चार-अनंत ज्ञान, अनंत दर्शन, अनंत चारित्र (अव्यायाध सुख) अने अनंत वीर्य छे. इति सिद्धनो द्वार समाप्त. इति लघुदंडक समाप्त. आगति-गति विचार कहे छ:-पहेली नरके आगति, पचीश भेदनी ते पन्नर कर्मभूमिना मनुष्य, पांच संज्ञी तिर्यच अने पांच असंज्ञी तिर्यंच. ए पचीशना पर्याप्तानी. गति चालीश भेदनी ते पन्नर कर्मभू० मनुष्य अने पांच संज्ञी तिर्यच, ए वीशना अपर्याप्ता ने पर्याप्तानी. बीजी नरके आगति, वीश भेदनी ते पचीशमांथी पांच असंज्ञी तिर्यंचना पर्याप्ता वर्जवा. गति, चालीश भेदनी पूर्ववत्, त्रीजी नरके आगति, उगणीश भेदनी,ते पूर्वोक्त वीशमांथी एक भुजपरिसर्पनी वर्जवी; गति, चालीश भेदनी पूर्ववत्. चोथी नरके आगति, अढार भेदनी ते पूर्वोक्त उगणीशमाथी खेचरनी वर्जवी; गति चालीश भेदनी पूर्ववत्. पांचमी नरके आगति, सत्तर भेवनी. ते पूर्वोक्त अढारमाथी थलचरनी वर्जवी; गति चालीश भेदनी पूर्ववत्. छठी नरके आगति, सोळ भेदनी, ते पूर्वोक्त सत्तरमाथी उरपरिसर्पनी वर्जवी; गति चालीश भेदनी पूर्ववत्. सातमी नरके आगति, सोळ भेदनी १ बने उपयोग समयांतर छे.

·ते पन्नर कर्मभू० मनुष्य अने जलचर (मच्छ) ए सोळना पर्याप्तानी अने गति, दश भेदनी ते पांच संज्ञी तिर्यंचना अपर्याप्ता ने पर्याप्तानी. दश भवनपति, सोळ वानमंतर ए छवीश जातिना देवमां आगति, एकशो इग्यार भेदनी ते एकशोने एक क्षेत्रना संज्ञी मनुष्य, पांच संज्ञी तिर्यच अने पांच असंज्ञी तिर्यंच; ए एकशो इग्यार भेदना पर्याप्तानी. गति छेतालीश भेदनी ते पूर्वोक्त चालीश भेद अने पृथवी, पाणी ने वनस्पति एवणना अप- र्याता ने पर्याप्ता ए छ मलीने ४६ भेदनी. पन्नर परेमाधामीमां आगति, वीश भेदनी ते पन्नर कर्म ना मनुष्य अने पांच संज्ञी तिर्यंचना पर्याप्तानी. गति, छेतालीश भेदनी पूर्ववत्. दश ज़ुभकामां आगति पचाश भे नी त्रीश अकर्मभूमि. पन्नर कर्मभू० मनुष्य अने पांच संज्ञी तिर्यचना पर्याप्तानी.गती ४६ भेदनी पूर्ववत्. ज्योतिष्क अने पहेला देवलोकमां आगति ५० भेदनी ने गति ४६ भेदनी ते जूभकावत्. वीजा देव०मा आगति, चालीश भेदनी ते.पूर्वोक्त पचाशमांथी पांच हैमवत ने पांच हैरण्यवतनी वर्जवी. गति, ४६ भेदनी पूर्ववत्, पहेला किल्वि- पिकमा आगति, वीश भेदनी ते पन्नर कर्मभू० मनुष्य अने पांच संज्ञी तिर्यंच ए वीशना पर्याप्तानी. गति ४६ 1 १ सातमी नरके १६ भेदनी वी वर्जवी. २ अहिं पृथ्वी आदि त्रणे, करण अपर्याप्ता समजवा, कारण? लब्धि अपर्याप्तामा देवो उत्पन्न थता -नथी. ३ परमाधामीमा युगलियार्नु उत्पन्न थर्बु संभवतुं नथी, कारण ? ते सरल स्वभावी अने अल्प कपायी होवाथी परमाधामीमां उत्पना न थाय. नेमज असंज्ञी पण तधाविध क्रूर अध्यवसायबाळा होता नथी माटे ते पण त्यां उत्पन्न न थइ शके. ४ मुंभकानुं आयुष्य एक पल्योपमनु होवाथी, तेमां अंतरद्वीपवाला अने असंज्ञी, उत्पन्न थता नथी; मुंभक देवो त्रिछा लोकमां वसनारा होय छे.

·त- य छपन्न अंतरद्वीपमा आगति २५ भेदनी ते १५ कर्मभू० मनुष्य, ५ संज्ञी तिर्यंच अने ५ असंज्ञी तिर्यंचना पर्या- सानी. गति ५२ भेदनी ते दश भवनपति, सोळ व्यंतर ए २६ना अप० ने पर्याप्तानी. ए चोवीश दंडक आश्रयी आगति गति जाणवी. हवे तीर्थकर देवमा आगति ३८ भेदनी ते यार देव० नव लोकांतिक, नव ग्रैवेयक, पांच अनुत्तर वि० अने त्रण नरक पहेली ए ३८ भेदना पर्याप्तानी. गति एक मोक्षनी. चक्रवर्तीमा आगति ८२ भेदनी ते पर्याप्त ९९ जातिना देवमा १५ परमाधामीने त्रण किल्विषिक ए १८ जातिना देव छोडीने शेष ८१ अने पहेली नरक ए ८२ना पर्याप्तानी. गति ८४ भेदनी ते १२ देव०,९ लोकांतिक, ९ अवेयक, ५ अनुत्तर वि० ए ३५ जातिना देव अने सात नरक ए ४२ना अप० ने पर्याप्ता. बलदेवमा आगति ८३ भेदनी ते पूर्वोक्त ८२ भेद अने बीजी नरक ए ८३ भेदना पर्याशानी. गति ७० भेदनी ते १२ देव०, ९ लोकां०, ९ येयक अने ५ अनुत्तर वि० ए ३५ना अपर्या. ने पर्याप्तानी. वासुदेवमां आगति २३ भेदनी ते १२ देव०, ९ ग्रैवे० ए २१ जातिना देव अने पहेली बे नरक ए २३ना पर्याप्तानी. गति १४ भेदनी ७ नरकना अप० ने पर्याप्तानी. केवलीमां आगति १०८ भेदनी ते पर्याप्त ९९ जातिता देवमाथी १५ परमाधामीने ३ किल्विषिक ए १८ छोडीने शेष ८१ जातिना देव, १५ कर्मभू० मनुष्य, ५ संज्ञी तिर्यंच, पहेली चार नरक, पृथवी, पाणी अने वनस्पति. ए १०८ना पर्याप्तानी. गति एक मोक्षनी. साधुमां आगति २७५ भेदनी ते पूर्वोक्त १७९ भेदमांथी तेउ-वायुका ना ८ भेद छोडी ने शेष १७१, ने ९९ ३ ·. जातिना देव अने पांच नरक ए २७५ भेदनी. गति ७० भेदनी ते १२ देव०, ९ लोकां०, ९ ग्रैवे. अने ५ अनु- त्तर वि० ए ३५ जातिना देवना अप-० ने पर्याप्तानी. श्रावकमा आगति २७६ भेदनी ते पूर्वोक्त २७५ अने छठी नरक, ए २७६ भेदनी. गति ४२ भेदनी ते १२ देव० ने ९ लोकांतिक, ए २१ जातिना देवना अप० ने पर्याप्तानी. समष्टिमां आगति ३६३ भेदनी ते ९९ जातिना देवना पर्याप्ता, १०१ संज्ञी मनुष्यना पर्याप्ता, १०१ समुच्छिम मनुष्यना अपर्याप्ता १५ कर्मभू० मनुष्यना अपर्याप्ता, तिर्यंचना ४८ भेदमांथी तेउ-वायुका ना ८ छोडीने शेष ४० अने सात नरकना पर्याप्ता, ए सर्व मलीने ३६३ भेदनी. गति ४३० भेदनी ते ९९ जातिना देव, १०१ संज्ञी मनुष्य. ५ संज्ञी तिर्यच अने ६ नरक ए २११ना अप० ने पर्याप्ता एवं ४२२ अने ३ विकलेंद्रिय, ५ असंज्ञी तिर्यच ए आठना अपर्याप्ता ए सर्व मलीने ४३० भेदनी. मिथ्यात्वीमा आगति ३६६ भेदनी ते पूर्वोक्त ३६३ भेदमांथी ५ अनुत्तर वि० छोडीने शेष ३५८ तेमां तेउ-वायुका ना ८ उमेरतां, एवं ३६६ भेदनी. गति ५३५ भेदनी ते ५६३मांधी ९ लोकांतिक ने ५ अनुत्तर वि० ए १४ना अपर्या० ने पर्याप्ता, ए २८ भेद छीडीने शेष ५३५नी. स्त्री वेद ने पुरुष वेदमा आगति ३७१ भेदनी ते पूर्वोक्त ३६६ भेदमा ५ अनुत्तर वि० उमेरवा. गति पुरुष वेदनी ५६३ भेदनी अने स्त्री वेदनी ५६१ भेदनी ते सातमी नरकना अप० ने पर्याप्तानी वर्जवी. नपुंसक वेदमा आगति २८५ भेदनी ते ९९ जातिना देवना पर्याप्ता, पूर्वोक्त-लट १७९ भेद अने ७ नरकना पर्याप्ता, ए सर्व मली २८५ भेदनी. १ श्रीमान् देवचन्द्रजी महाराज ( खरतरगगच्छीय ) कृत ग्रन्थमा चोथे गुणठाणे जीवना भेद ३२३ कहेल छे. २ नारक, देव अने युगलिया, अपर्याप्त अवस्थामी मृत्यु नापामेसिायोभागतिमा नारक, देवने युगलिकना अपर्याप्ताना भेदो गणवा नहि. IA " विचारसार की मार जैन अर. :- कोना, ·त- गति ५६३ भेदनी. इति आगति-गति विचार समाप्त. गुणस्थानद्वार लिख्यते-नाम लेक्खण गुण ठिई, किरिआ सत्ताबंध वेदेय; उदय उदीरणा चेव, निजरा भाव कारणं च. १ परिसह मग्गण आया,-य जीव भेयाय जोग उवओगा; लेस्सा चरण सम्मत्तं, अप्पाबहुत्तं गुणठाणे. २ बे गाथानो अर्थ कहे छे:-१ नामद्वार, २ लक्षणद्वार, ३ स्थितिद्वार, ४ क्रियाद्वार, ५ सत्ताद्वार, ६ बंधद्वार, ७ वेदद्वार, ८ उदयद्वार, ९ उदीरणाद्वार, १० निर्जराद्वार, ११ भावद्वार, १२ कारणद्वार, १३ परीषह- द्वार, १४ मार्गणाद्वार, १५ आत्मद्वार, १६ जीवभेदद्वार, १७ योगद्वार, १८ उपयोगद्वार, १९ लेश्याद्वार, २० चारित्रद्वार, २१ समकितद्वार, २२ अल्पबहुत्वद्वार, ए प्रमाणे बावीश द्वार कल्या. हवे १ नाम द्वार छ:-१ मिथ्यात्व गुणस्थान, २ मास्वादन गु०, ३ मिश्रगु०, ४ अविरतिसम्यक्हृष्टि गु० ५ देशविरति गु०, ६ प्रमत्त संयत गु०, ७ अप्रमत्त संयत गु०, ८ नियहिवादर गु०, ९ अनियहिवादर गु०, १० सूक्ष्म संपराय गुरु, ११ उपशांतमोहगु०, १२ क्षीणमोहगु०, १३ सयोगिकेवली गु०, १४ अयोगिकेवली गुण- स्थान. २ लक्षणद्वार-पहेला मिथ्यात्व गुणस्थानना लक्षण कहे छे:-श्रीवीतरागना प्रवचनथी ओछु अधीकुं के विपरीत सईहवू-प्ररुप, ते मिथ्यात्व कहीए. जेम कोइ कहे के 'जीव' अंगुठा मात्र छे. ते ओछी प्रारूणा, कोइ १ मा ये गाथा कया शास्त्रमा छे ते जणायु नथी, छतां यथामति शुध लखेल छे. गुणगाननो विचार, विचारसार प्रकरण प्रवचनसारोद्धार लोकप्रकाश अने कर्मग्रन्थ वगेरे शास्त्रने अनुसारे लखेल छे.

·कहे के-'जीव' सर्व लोक (ब्रह्मांडमात्र)मा व्यापी रहेलो छे ते अधिक प्ररूपणा. वळी कोई कहे के-'जीव' पंचचभूतथी जूदो नथी, पंचभूतना संयोगथी उत्पन्न थाय छे अने तेना वियोगथी जीव नाश पामे छे; ते विपरीत प्ररूपणा. आ रीते जीवादिक नव पदार्थोनुं विपरीत श्रद्धान ते मिथ्यात्व. अथवा जिन प्रवचनमां श्रद्धा होवा छतां 'जमालीनी' जेम एकज पदने न सदहे तेने पण मिथ्यात्वी कहीए. जैन दर्शनमा 'आत्मा' द्रव्यार्थिक न ये नित्य, अकृत्रिम, अखंड, अविनाशी छे अने पर्यायास्तिकनये जीवना पर्यायो बदलाय छे माटे अनित्य पण कहीए संसारीजीव शरीरमात्र व्यापक छे, परिणामी के. ग्वीरीने नय प्रमाणादि पूर्वक स्थावाद श्रद्धा रहितज होय ते पण मिथ्यात्वीज जाणवो. ते जीव गेडी-दडाना न्याये संसारमा परिभ्रमण करे पण भवनो पार पामे नहि. हवे वीजा गुणस्थानना लक्षण कहे छे-जेम कोई पुरुप ग्वीरग्वांडर्नु भोजन करीने वमन करे तो पण तेने कांडक 'रस'नो स्वाद रहे छे तेम समकीतनुं वमन करतां कांइक समकीतनो अंश रखो, तेने सास्वादन गुणस्थान कहीए. अथवा ममकीतरूपी महेलथी पडतां ज्यांसुधी मिथ्यात्वरूपभूमि उपर आवq थयुं नथी, त्यांसुधी सास्वादनगु० कहीए. जीवने सास्वादन समकीत एक भवमा एकज वखत आवे अने संसारमा परिभ्रमण करतां पांचवार आवे. हवे त्रीजा गुणस्थानना लक्षण कहे छे:-जेम गोळ अने दहींना संयोगधी बे रसनो मिश्र थाय छे ते मिश्रमो- १ पृथ्वी, पाणी, अग्नि, वायु भने आकाश. २ देशथी मिथ्यात्य छे. 3 सास्वादन गुणवागावालाने भनतानुंगंधी कपायनो अपदर उदय थाय छे, तेथी तेनुं पडवु थाय छे.

·हनीय फर्मना उदयथी जीवने कंडक मिथ्यात्व-अंश अने कंइक सम्यक्त्व-अंशरूप मिश्रण परिणाम थाय छे. अथवा नालियेर द्वीपमा रहेनार मनुष्यने जेम 'अन्न' उपर राग के द्वेष न होय तेमज जीवने जैन धर्म उपर राग के द्वेष न होय; तेने एक अंतरमुहूर्त कालमात्र स्थितिवाळु मिश्र गुणस्थान होय छे. ए गुणठाणे जीव परभवतुं आयु- व्य बांधे नहिं अने मरण पण करे नहिं. हवे चोथा अविरति समकीतदृष्टि गुणस्थानना लक्षण कहे छे:-जे जीव, जिनेश्वरे प्ररूपेला नवतत्त्वने यथाशक्ति सहहे, पण अविरतिना उदयथी एक नवकारशी पञ्चक्खाण करी शके नहिं तेने अविरति समकितहष्टिगु० कहीए. अनंता-बंधी क्रोध, मान, माया, लोभ, मिथ्यात्वमोहनीय, मिश्रमो- हनीय, अने समकीतमोहनीय ए सात प्रकृतिओना उपशमथी उपशम समकीत होय. मिथ्यात्वना दल जे उदयमां आवेल तेने क्षय करे अने सत्तामा जे दल छे तेने उपशमावे तेने क्षयोपशमसमकित कहीए. अनें सात प्रकृतिओ- नो सर्वथा क्षय करे तेने क्षायिक समकीत कहेवाय. हवे पांचमा देशविरति गुणठाणाना लक्षण कहे छेः-जे जीव स्थूलाहिंसादिथी विरमीने अल्प पण 'विरतिपj, अंगीकार करे ते देशविरति कहेवाय. ए गुणगणे अप्रत्याख्या- नावरणीय कषायनो उदय होवाथी सर्व विरतीपणुं अंगीकार न करी शके. देशविरतिपणु एक भवमां पृथक्त्व हजार वखत आवे अने सर्व संसार कालमां असंख्यातवार आवे. हवे छहा प्रमत्त संयत गुणस्थानना लक्षण १ उपशम समकितीने मिथ्यात्पना दल, प्रदेशोदये के विपाकोदये पण न होग, क्षयोपशम समकितीने मिथ्यात्वना दल प्रदेशोदये होय भने विपाकोवये सम्यक्रममोहनीयना वस होय; तेगी क्षयोपसमकीतथी उपशम समगीत शुद्ध छे, अपोद्गलिक छे.

·कहे छे:-प्रत्याख्यानावरणीय कषायना अभावथी सर्व सावध योगी सर्वदा विरतिभाव होय छे परंतु योगनी चपलता अने कषायादि प्रमादधी अशुभयोग तथा कृष्णादि लेश्या परिणमे थे; तेथी 'प्रमत्त संयत' कहेवाय छे. हवे सातमा अप्रमत्त संयत गुणस्थानना लक्षण कहे छ:-जे संयत, पांच प्रकारना प्रमाव-मद, विषय, कषाय, निद्राने विकथा-रहित अने विशुद्ध चारित्रवालो होय ते 'अप्रमत्त संयत कहेवाय' ए गुणठाणे विशुद्ध लेश्या अने अध्यवसायनी निर्मळता होय छे. हवे आठमा अपूर्वकरणगुणठाणाना लक्षण कहे छ:-करण ते जीवनो परिणाम विशेष, ते पूर्व कदी पण आवेल न होय तेवा उत्तम परिणामनी धाराने 'अपूर्वकरणगु०' कहीए वली ए गुणठाणानुं 'नियहि बादर' नाम होवाथी ए गुणठाणाने प्राप्त थयेला जीवोना अध्यवसायस्थानो त्रण कालनी अपेक्षाए असंख्य लोकाकाश प्रमाण होय छे, तेने 'निवृत्ति' कहे छे. उपरना गुणठाणानी अपेक्षाए आठमे गुण- ठाणे कषाय पण बादर (स्थूल ) होय छे, तेथी निवृत्त बादर पण कहेवाय छे. वली ए गुणठाणे परिणामनी विशेष विशुद्धिने लइने १ स्थितिघात, २ रसघात, ३ गुणश्रेणि, ४ गुणसंक्रम अने अपुनःस्थिति ए पांच कार्य थाय छे. आ गुणठाणाथी श्रेणिनो प्रारंभ थाय छे. श्रेणिना वे भेद छेः-१ उपशम श्रेणि, अने २ क्षपक श्रेणि, उपशम श्रेणिथी क्षपक श्रेणिनी विशुद्धि विशेष होय छे. नवमा अनिवृत्ति बादर गुणठाणाना लक्षण कहे छ- १ कृष्णादि लेश्यामा वर्तता जीवोने प्रमत्त संयतादि गुणठाणानी प्राप्ति न थाय पण 'पूर्वप्रतिपन्न' ने मद अध्यवसायवाली अशुभ लेश्या होय छे. लेश्याना अध्यवसाय स्थाननी विचित्रता छे.

·आ गुणठाणे घडेला जीवोना अध्यवसाय-स्थानोनी निवृत्ति थती नथी. अर्थात् त्रणे कालआश्रयी यधा जीवोना अध्यवसायो समान होय छे; तेथी अनिवृत्तिवादर कहेवाय छे. दशमा सूक्ष्मसंपरायगुणठाणाना लक्षण कहे छे:-ए गुणठाणे संज्वलननो लोभ तेना अनेक खंड करी खपावे छे, शेष सूक्ष्म 'किट्टी' रूप लोभनो उदय होवाथी ते सूक्ष्मसंपराय कहीए. हवे अगीयारमा उपशांतमोहनीय गुणठाणाना लक्षण कहे छ:- मोहनी २८ प्रकृतिओने उपशमाववाथी कषाय रहित छे, अर्थात् मत्तामा होवा छतां उदयमां न होवाथी उप- शांत वीतराग कहेवाय छे ए गुणठाणाथी जीय अवश्य पढ़े, जो कालस्थिति पूरण थये पडे तो पश्चानुपूर्वीप पडतां-उत्तरता छेक प्रमत्त गुणठाणे अटके अने कोइक पांचमे के चोथे आवे; कोइक सास्वादनपणुं पामीने मिथ्यात्वे पण जाय. उपशमश्रेणिए चडेल जीव तेज भवे मोक्ष न जाय, उत्कृष्टथी अर्द्धपुद्गल कांइक न्यून संसारमा परिभ्रमण करे अने आयुष्य पूरण थये छते उपशमश्रेणिमां वर्ततो जीव कोइ एण गुणठाणे काळ करे तो अवश्य अनुत्तरविमानमां जाय. हवे बारमा क्षीणमोहनीय गुणस्थानना लक्षण कहे छे:-सर्वथा मोहनीय कर्मनो मत्तामांधी क्षय करेल छे छतां सत्तामा ज्ञानावरणीयादि कर्म होवाथी ते छमस्थ क्षीण मोह वीतराग कहेवाय छे. हवे तेरमा सयोगिकेवलीगुणठाणाना लक्षण कहे छे:-चार घाती कर्मने सर्वथा क्षय करी, अनंत १ उपशमश्रेणि अने क्षपक श्रेगिनुं विशेष स्वरूप 'श्रेणिस्वरूप' विचारथी जाण. आठमा गुणठाणाथी यारमा गुणगणातुं स्वरूप अतिशय गहन के. तो पण विशेष जाणवानी इच्छायाकाण पंचसंग्रहादिक ग्रंथमा जोवं.

·ज्ञान, अनंत दर्शन, अनंत चारित्र अने अनंत वीर्य ए अनंत चतुष्टय सहित होवा छतां पण भवोपग्राही अघाती चार कर्म, वळेल वीज समान रहेल छे, ए गुणठाणे ८५ प्रकृति सत्तामां होय छे. तेमज सशरीरी, सलेशी होवाथी अने योग निमितथी बे समयनी स्थितिवाळो शातावेदनीयनो वंध होय छे. वली ए गुणठाणे ज. अंतर्मुहूर्त अने उ० देशे उणा क्रोड पूर्व सुधी ध्यानांतरिकाए एटले शुक्लध्यानना बीजा त्रीजा पाया बच्चे होय छे. सयोगीके- बलीने योगनो व्यापार होवाथी सयोगी केवली कहेबाय छे. समयांतर ज्ञान दर्शननो उपयोग होय छे. चौदमा अयोगी केवली गुणठाणाना लक्षण कहे छ:-सयोगी केवली, अंतर्मुहर्त्त आयुष्य वाकी रहे त्यारे लेश्यातीत ध्यानमां एकाग्र थवा माटे योगोने रुंधे छे तेनो क्रम आ प्रमाणे छे:-प्रथम स्थूल मन वचनना योगने रुंधे, पछी स्थूलकायाना योगने रुंघे, त्यारवाद शुकलध्यानना श्रीजा पाया (सूक्ष्मक्रिय अनिवृत्ति' ध्यान)नें प्राप्त करी सूक्ष्म मन, बचनने रुंधे छे, पछी सूक्ष्म कायाना योगने रुंधे छे. त्यारपछी 'सत्रुच्छिन्नक्रिय रूप शुक्लध्यानना चोथा पायामां तल्लीन रही पंच लघु अक्षर ( अ, इ, उ, ऋ, ल.)ना उच्चार मात्र काल जेटली स्थितिवाडं 'शैलेशीकरणरूप' चोदमुं गुणठाणु प्राप्त थाय छे, अने ए गुणठाणाना छेल्लाथी पहेलाना समयमा ७२ प्रकृतिन खपाचीने चरम ( छल्ले) समये १३ प्रकृतिने खपावे. एन सर्व कर्मनी प्रकृतिओनो सर्वथा क्षय करी, सर्व संगथी मुक्त थइ एक समयमां अन्य आकाश प्रदेशने स्पO विना मुक्तिने पामे. पूर्व प्रयोगथी, धनुष्यमुक्त पाणवत् तथा गति (उर्ध्वगति) परिणामथी, अग्निशिखावत् निर्लेप-असंगपणाथी तुंबीवत् अने बंधनमुक्त थवाथी एरंड 16 ·गुण बीजवत् 'अक्रिय' छतां पण गति करी लोकांते पहोचे. अलोकने अडकीने सादी अनंत भांगे सिद्ध, बुद्ध, मुक्त, पारंगत, निष्ठतार्थ थाय. अशरीरी सिद्धना जीवो, पूर्व (चरम) शरीरथी जीजा भागे न्यून जीवप्रदेशना धन- वाळा होय. साकारोपयोगे सिद्ध थाय अने ज्ञानदर्शनोपयोग सहित होय. बीजो लक्षणद्वार समाप्त. हवे त्रीजो ? स्थितिद्वार कहे छे:-पहेला गुणठाणनी स्थिति त्रण भांगे छः-१ अनादि अपर्यवसित (अनंत)जे मिथ्यात्वनो आदि नथी अने अंत पण नथी, ते अभव्यजीवना मिथ्यात्वआश्रयी. २ अनादि सपर्यवसित (सांत), जे मिथ्यात्वनो आदि नथी पण अंत छे,ते जेणे ग्रंथिनो भेद करेल नथी एवा भव्य जीवना मिथ्यात्वआश्रयी.३ सादिसपर्यवसित, जे मिथ्यात्वनी आदि छे अने अंत पण छे, ते समकितने पामीने पतित थइ पुनः मिथ्यात्वने प्राप्त थयेल जीव आश्रयी. तेनी स्थिति ज० अंतर्मुहूर्तनी अने उ० देशे उणा अर्द्धपुद्गल परीवर्तननी छे. त्यारवाद समकित पामीने अवश्य मोक्ष जाय. बीजा गुणठाणानी स्थिति ज० एक समयनी उ० छ आवलिकानी. त्रीजा गुण नी स्थिति ज० ने उ० अंतर्मुहूर्त्तनी. चोथा गुण नी स्थिति ज० अंत ने उ० ३३ सागरोपम झाझेरी. ते अनुत्तर विमानथी चवी मनुष्यभवमा आबीने ज्यांसुधी विरतिपणुं न पामे त्यांसुधी अधिक स्थिति जाणवी, पछी उपरले गुण- ठाणे अवश्य चडे. पांचमा अने तेरमा गुणनी स्थिति-ज० अंत ने उ० देशे उणा (नव वर्ष न्यून) पूर्वक्रोडनी. १ अंत करशे, २ सादी अनत भागो मिथ्यात्वमा होय नहि. ३ एकवार समकीत पामी पुन: मिथ्यात्वे जाय तो पण मोहनीय कर्मनो यंध एक कोडीथी अधिक करे नहिं, १ पांचमां गुणठाणानी ज० देशे उणा आठ वर्षनी. Read ·Murry छहाथी अगीयारमा गुणनी स्थिति-ज. एक समयनी, उ० अंत नी. वारमा गुणनी स्थिति-ज. ने उ० अंत नी. चौदमा गुणठाणानी स्थिति-अ इ उ क ल ए पांच लघु अक्षरना उच्चार काल प्रमाणनी. चोथो क्रियाद्वार कहे छः-१, २, ३ ए व्रण गुणठाणे इर्यावही वर्जीने क्रिया २४ होय, चोथे गुणठाणे २३ क्रिया होय, इविहीनी अने मिथ्यात्वनी ए बे वर्जीने. पांचमे गुणठाणे क्रिया २२ होय, इरियावहीनी, मिथ्यात्वनी अने अप्रत्याख्याननी ए त्रण वर्जीने छठे गुण० १३ क्रिया होय १ काझ्या २ अहिंगणिया, ३ पाउसिया ४ पारि- तावणिया ५ आरंभिया, ६ मायावत्तिया. ७ दिठिया, ८ पुठिया, ९ वियारणिया १० अणाभोगिया, ११ अण- वकंखवत्तिया, १२ पेजवत्तिया अने १३ दोसवत्तिया. सातमे गुणठाणे आरंभिया सिवाय, १२ क्रिया होय. आठमे नवमे गुणठाणे मायावतिया सिवाय ११ क्रिया होय. दशमे गुणठाणे दोसवत्तिया सिवाय १० क्रिया १ भगवती सूत्रमा प्रमत्त अप्रमत्त गुणठाणानी स्थिति देशे उणा क्रोड पूर्वनी कहेल छे, तेनो भावार्थ ए छ के ए बन्ने गुणठाणा अंतर्मुहत्तें अंतर्मुहूर्ते बदले छे. प्रमत्त गुरुनुं अंतर्मुहूर्त मोटु अने अप्रमत्त गुल्नु अंतर्मुहूर्त नानु होय छे. माटे सर्व अंतर्मुहूर्त भेळा करतां देशे उणा पूर्व कोउ प्रमत्त गु०नो काल मान थाय अने अप्रमत्त गुणठाणा माटे जे स्थिति कहेल छे ते केवलीनी अपेक्षाए जाणची. प्रमत्त सिवायना सर्व संयतो अप्रम- तज होय छे संयमना स्थानो असंख्य लोकाकाश प्रमाणे छे, तेमा संक्लेश स्थानो अने विशुद्ध स्थानो छे सक्लेश स्थानमा वर्ततां प्रमत्त गुणस्थान होय भने विशुद्ध स्थानमा वर्तता अप्रमत्त गु. होय कोइ पण एक स्थानमा अंतर्मुहूर्त उपरात स्थिति नथी, माटे बन्ने गु०नो पलटो थाय छे. २ आठमे गुणठाणे जो के माया कषाय छे, परंतु माया क्रिया नथी; कारण' सूक्ष्म माया होवाथी तेनो संग्रह रागवतिया क्रियामां होवाथी मायाव त्तिया क्रिया वर्जी छे.

·, होय. ११, १२, १३मे गुणठाणे एक इरियावही क्रिया होय चौदमे गुणठाणे एके क्रिया नथी अर्थात् अक्रिय छे. पांचमो सत्ताद्वार कहे छे:-पहेला गुणठाणाथी इग्यारमा गुणठाणा सुधी आठ कमनी सत्ता. बारमे गुण- ठाणे मोहनीय वर्जीने सात कर्मनी सत्ता. तेरमे चौदमे गुण वेदनीय, आयुष्य, नाम अने गोत्र ए चार कमनी सत्ता. छठ्ठो बंध द्वार कहे छेः-१, २, ४, ५, ६ अने ७मा गुणठाणा सुधी, आठ अथवा सात कर्म बांधे. त्रीजे, आठमे ने नवमे गुण आयुप्य वर्जीने सात कर्म बांधे, दशमे गुण आयुष्य ने मोहनीय ए वे कर्म सिवाय छ कर्म बांधे. ११, १२ ने १३मे गुण० एक सातावेदनीय बांधे. चौदमो गुणस्थान अबंधक छे. सातमो वेदद्वार कहे छे:-पहेलाथी नवमा गुणठाणा सुधी त्रण वेद होय: उपरला पांच गुणठाणा अवेदी छे. आठमो उदय- द्वार कहे छे:-- पहेला गुल्थी दशमा गुरु, सुधी आठ कर्मनो उदय छे. इग्यारमे बारमे गु० मोहनीय सिवाय सात कर्मनो उदय छे. तेरमे चौदमे गु०, वेद० आना, ने गो० ए चार कर्मनो उदय छे. नवमो उदीरणा द्वार कहे छे: त्रीजु गु० वर्जीने पहेलाथी सातमा गु०, सुधी सात अथवा आठ कर्मनी उदीरणा करे, ज्यारे आयु: ध्य कर्मनी उदी न करे त्यारे सातनी उदी० करे, त्रीजे गुण. अवश्य आठ कर्मनी उदी० करे. आठमे ने नवमे गु० वेदनीय ने आयुष्य, ए बे सिवाय छ कर्मानी उदी० करे. दशमे गु०६ अथवा ५ कर्मनी उदी० करे, छनी करे तो वेद० ने आ० सिवाय अने पांचनी करे तो मोहनीय सिवाय करे. इग्यारमे गु० वेद०, आ० ने मोहक , सातमे गुणठाणे आयुष्य बंधनो प्रारंभ न करे, के गुणठाणे देवायुनो बंध करतो सातमे पूरो करे; पुम समजव ·- - वर्जीने पांचनी करे, बारमे गु० पांचनी अथवा बेनी उदी० करे, पांचनी करे तो पूर्ववत् अने वेनी करे तो नाम ने गोत्र कर्मनी करे. तेरमे गु०, ना० ने गो० ए वे कर्मनी उदी० करे. चौदमे गु० उदी० करे नहिं. दशमो निर्जरा द्वार कहे छे:- पहेलाथी त्रीजा गु० सुधी अकाम निर्जरा छे. चोथाथी सकाम निर्जरा छे पांचमाथी बारमा गु० सुधी बार प्रकारनी निर्जरा छे. तेरमे चौदमे गु० एक शुक्लध्यान रूपनिर्जरा छे. ११मो भावद्वार कहे छे:- १ उदय भाव, २ उपशम भाव, ३ क्षायकभाव, ४ क्षयोपशमभाव अने ५ पारिणामिकभाव (ए मूल पांच भावना उत्तर भेद ५३ थाय छे.) पहेले, बीजे ने त्रीजे गु०, ३ भाव उदय, क्षयोपशम ने पारिणामिक, चोथाथी सातमा गु० सुधी, ३ अथवा ४ भाव ते क्षयोपशम समकितीने ३ भाव पूर्ववत् अने उपशम के क्षायक समकि- तवालाने चार भाव ते उप० समकितीने उप० भाव वध्यो अने क्षायक समवालाने क्षा० भाववध्यो. आठमे गु० चार भाव होय ते पूर्वना त्रण भाव अने उप० वालाने उप० भाव अने क्षायकवालाने क्षायक भाव होय. नवमांथी इग्यारमा गुण. सुधी, क्षपकश्रेणिवालाने उपशमभाव सिवाय चार भाव होय अने उपशम अणि- वालाने उपशसमकित होय तो चार भाव होय अने जो क्षायकसमकित होय तो पांच भाव होय. बारमे गु० उपशम सिवाय चार भाव होय. तेरमे चौदमे गु० जण भाव होय उदय, क्षायक ने पारिणामिक. सिद्धमां बे भाव होय-क्षायक ने पारिणामिक. बारमो कारणद्वार कहे छे-कारण ते कर्मवंधना हेतु ते पांच १ मिथ्यात्व , पांच कारणना उत्तर भेद क्रमशः-५, १२, ५, २५, १५-७२ भेद छे. AI ·२ अविरति, ३ प्रमाद, ४ कषाय अने ५ योग, पहेले गुणठाणे पांच कारण होय, धीजे, त्रीजे, चोथे. गु० मिथ्या- त्व सिवाय चार कारण. पांचमे गु०, पण कारण चार (एक त्रसकायनी अविरति टळी छे ११ अविरति रही छे.) छठे गु० त्रण कारण प्रमाद, कषाय ने योग. सातमा गुल्थी दशमा गु० सुधी बे कारण कषाय ने योग. इग्या- रमांथी तेरमा सुधी एक योग होय. चौदमे गु० कारण कोइ नथी. तेरमो परिषहद्वार कहे छे:पहेला गु०थी नवमा गु० सुधी २२ परिषह होय. (पण संवररूप तो छहाथीज गणाय ) एक जीव आश्रयी एकी साथे (युग- वत्) २० परिषह होय. टाढनो परि० होय त्यां तापनो परि० न होय, अने चालवानो परि० होय. त्यां बेसवानो परिन होय; तेमज बेसवानो त्यां चालवानो अने तापनो त्यां टाढनो न होय. दशमे इग्यारमे ने बारमे गुरु १४ परिषह होय. मोहनीय कर्मना आठ परिषहनो १ अचेलनो २ अरतिनो, ३ स्त्रीनो, ४ बेसवानो ५ आक्रोशनो, ६ याचनानो अने ७ सत्कार पुरस्कारनो ए सात चारित्र मोहना अने दर्शन मोहनीनो १ दर्शन परिषह, ए आठ न होय. एक समये यार होय, पूर्ववत् विरोधि बे परि० न होय. तेरमे चौदमे गु०, ११ परि० वेदनीय कर्मना होय. ज्ञानवरणीयना बे परी०,प्रज्ञा ने अज्ञान अने अंतराय कर्मनो १ अलाभ ए त्रण परि० न होय. एक समये नव होय पूर्ववत. चौदमो मार्गणाद्वारकहे छे:-पहेले गुणठाणे मार्गणा ४ त्रीजे, चोथे, पांचमे ने सातमे जाय. धीजे गु० मार्गणा १ पडीने पहेले आवे, चडवू नथी, त्रीजे गु० मार्गणा ४ पडे तो पहेले, आवे ने चडेतो चोथे, १ सस्वार्थमा एकी साथे १९ परीपही कडेल . २ तस्वार्थमा भवन प. कहेल के. १ ·पांचमे ने सातमे जाय. चोथे गु० मार्गणा ५ पडे तो पहेले, बीजे, ने श्रीजे, आवे. चडे तो पांचमे ने सातमे जाय, पांचमे गु० मार्गणा ५ पडे तो पहेले, बीजे, बीजे ने चोथे आवे. अने चडे तो सातमे जाय. छठे गु० मार्गणा ६ पडे तो पहेले, बीजे, त्रीजे, चोथे, पांचमे आवे अने चडे तो सातमे जाय. सातमे गु० मार्गणा ३ पडे तो छट्टे चोथे आवे अने चडे तो आठमे जाय. आठमे गु० मार्गणा ३ पडे तो सातमे चोथे आवे अने चडेतो नवमे जाय, नवमे गु० मार्गणा ३ पडे तो आठमें चोथे आवे अने चडे तो दशमे जाय. दशमे गु० मार्गणा ४ पडे तो नवमे चोथे आवे अने चडे तो इग्यारमे बारमे जाय. इग्यारमे गु० मार्गणा २ काल करे तो अनुत्तर विमाने जाय. अने पड़े तो दशमाथी अनुक्रमे सातमे अटके, अथवा चोथे वीजे अने पहेले पण आवे; चडवू नथी, बारमे गु० मार्गणा १ तेरमे जाय, पडवू नथी. तेरमे गु० मार्गणा १ चौदमे जाय, पडवू नथी. चौदमे मार्गणा एके नथी मोक्षे जायपंदरमो आत्मद्वार कहे छे:-आत्मा आठ-१ द्रव्य आत्मा, २ कषाय आ०, ३ योग आ०, ४ उप- योग आ०, ज्ञान आ०, ६ दर्शन आ०, ७ चारित्र आ० ने ८ वीर्य आत्मा. पहेले, त्रीजे गु०, ज्ञान आ० ने चारित्र आ० सिवाय छ आत्मा. बीजे ने चोथे गु० चारित्र आ० सिवाय सात आत्मा. पांचमे गु० सात आत्मा ING १ शुद्ध ग्यार्थिक नये एकज आत्मा छे. यदुक्तं स्थानांगे-"एगे आया" इति वचनात. अशुद्ध व्यार्थिक नये ज्ञानादि शुद्ध पर्याय भने कपायादि अशुद्ध पर्यायने 'आत्मा' कहीने वर्णवेल छे. कारण ? गुण-गुणिनो कथंचित् अभेद छे माटे ज्ञान वगेरेने अने योगादिकने आम्मा कहेल छे. २ देशथी चारित्र छे, सर्व विरति न होवाथी ७ भास्मा कया.

·A सिद्धांत- रहस्य ॥३४॥ पूर्ववत् छहाथी दशमा गु० सुधी आठ आत्मा. इग्यारमे धारमे ने तेरमे गु० कषाय आ० सिवाय सात आत्मा. चौदमे गु० कषाय आ० ने योग आ० सिवाय छ आत्मा. सिद्धमा ज्ञान आ०, दर्शन आ०, द्रव्य आ० ने उप- योग आ० ए चार आत्मा होय, सोलमो जीवभेदद्वार कहे छे:-पहेले गु० जीवना १४ भेद. बीजे गु० ६ भेद इंद्रिय, तेइंद्रिय, घरिद्रिय अने असंज्ञि तिर्यच पंचेंद्रिय, ए चारना अपर्याप्ता अने संज्ञि पंचेंद्रियना अप- यप्तिा ने पर्याप्ता. बीजे गु० एक संज्ञि पंचेंद्रियनो पर्याप्त. चोथे गु० संज्ञिपंचेंद्रियना अप० ने पर्याप्त वे भेद. पांचमांथी चौदमा गु० सुधी एक संज्ञिपंचेंद्रियनो पर्याप्त. सत्तरमो योगद्वार कहे छे:-पहेले, बीजे ने चोथे गु० आहारक ने आहारकनो मिश्र ए वे सिवाय १३ योग होय. बीजे गु० ४ मनना ४ वचनना, १ उदारिक ने १ वैशेय, ए दश योग होय. पांचमे गु० आहारकना बे अने कार्मणकाय योग ए ३ सिवाय १२ योग होय. छठे गु० कार्मण योग सिवाय १४ योग. सातमे गु० ४ मनना ४ वचनना १ उदा०, १ वै० ने १ आहारक, ए ११ योग होय. आठमाथी बारमा गु० सुधी ४ मनना ४ वचनना, ने १उदारिकनो ए ९ योग होय. तेरमे गु०, सत्य मनो- योग, व्यवहारमनो०, सत्यवचनयोग, व्यवहारवच० उदारिक, उदानो मिश्र ने कार्मण, ए सात योग होय. चौदमे गु० योग नथी. अढारमो उपयोग द्वार कहे छे:-पहेले गु०, ६ उपयोग ३ अज्ञान ने ३ दर्शन. बीजे चोथे ने पांचमे गु०, ६ उप०, ३ ज्ञान ने ३ दर्शन. छहाथी बारमा गु० सुधी ७ उप०, ४ ज्ञान ने ३ दर्शन. तेरमे, चौदमे तथा सिद्धमा २ उप०, केवलज्ञान केवल दर्शन, उगणीशमो लेश्याद्वार कहे छे-पहेलाथी छट्ठा गुसुधी ·गुण ।' ६ लेश्या. सातमे गु०, ३ ले० उपरली. आठमाथी यारमा गु० सुधी एक शुक्ललेश्या. तेरमे गुरु, परमशुक्ल लेश्या. चौदमे लेश्या नथी. वीशमो चारित्रद्वार कहे छे-पहेलाथी चोधा गु० सुधी एके चारित्र नथी. पांचमे गु०, देशथी सामायिक चाले. छठे, सातमे गु० ३ चारित्र सामायिक चा०, छेदोपस्थापनीय चा० अने परिहार विशुद्ध चारित्र. आठमे, नवमे गु०. बे चा० सामा० ने छेदो० चारित्र. दशमे १ सूक्ष्म संपराय चारित्र. इग्या- रमांथी चौदमा गु० सुधी १ यथाख्यात चारित्र. एकवीशमो समकितद्वार कहे छे:-पहेले-त्रीजे गु० समकित नथी. बीजे गु०, सास्वादन समफित छे. चोथाथी सातमा गु० सुधी सम० ४ उपशम म०, क्षयोपशमस०, वेद- कस०, क्षायकसमकित. आठमे, नवमे, दशमे, इग्यारमे गु०, सम०२ उपशम ने क्षायकसमकिन. बारमे, तेरमे, ने चौदमे गु०, क्षायकममकित. बावीशमो अल्पपहुत्वद्वार कहे छ:-सर्वथी थोडा इग्यारमा गु० वाला, उत्क- एथी एक समये ५४ होय, तेथी बारमा गुणवाला, संख्यातगुणा-एकममये उत्कृष्टथी १०८ होय. तेथी आठमा, नवमा ने दशमा गुण्याला, विशेषाधिक अने परस्पर तुल्य छे; उत्कृष्टथी १६२ होय. तेश्री तेरमा गु०वाला, संख्यातगुणा-पृथक्त्व कोड होय. तेथी सातमा गुल्वाला, संख्यातगुणा-शतपृथक्त्व कोड होय. तेथी छहा गु०वाला, संख्यातगुणा-सहस्र पृथक्त्व क्रोड होय. तेथी पांचमा गु०वाला, असंख्याता होय तिर्यच श्रावक १ कोइक समये उपसमयाला घणा होय अने क्षपकवाला थोडा पण होय; परंतु उपायाला वधारे जो होय तो ५४१ होय, ए भपेक्षाए अल्पबहुत्य जाणपुं. THA ए ·oin द्धांत- इस्य भळवाथी. तेथी बीजा गुरूवाला, असंख्यातगुणा. तेथी त्रीजा गुण्याला, असंख्यातगुणा. चार गतिमा विशेष होय. तेथी चोथा गु०वाला, असंख्यातगुणा घणी स्थिति होवाथी. तेथी चौदमा गु०वाला अनंतगुणा, सिद्ध भळवाथी. तेथी पहेला गुल्वाला, अनंतगुणा, वनस्पतिना जीवो भळवाथी, इति बावीश द्वार समाप्त. हवे क्षेपक द्वार कहे छे:-१ हेतुद्वार-मिथ्यात्व ५, अविरति १२, कषाय २५ ने योग १५. ए ५७ उत्तर हेतु. पहेले गुणठाणे हेतु ५५ वे आहारकना वर्जवा. बीजे गु० हेतु ५० ते ५५माथी ५ मिथ्यात्व वर्जवा. बीजे गुरु, हेतु ४३ ते ५०मांथी अनंतानुबंधी-चोकडी, १ उदारिक-मिश्र, १ वैकेय-मिश्र अने कार्मणकाययोग. ए सात वर्जवा. चोथे गु० हेतु ४६ ते ४३ पूर्वना अने १ उदा० मिश्र, १ वै० मिश्र ने काण. योग एवण वध्या. पांचमे गु० ४० हेतु ते ४६मांथी अप्रत्याख्याननी चोकडी, सकायनी अविरति ने कार्मण० ए छ वर्जवा. छ गु० हेतु २७ ते ४०मांथी प्रत्याख्याननी चोकडी, ११ अविरति (५ स्थावरनी ५ इंद्रियनी अने १ मननी) ए १५ वर्जवाथी शेष २५ अने आहारकना बे वधारवाथी २७ हेतु. सातमे गु० हेतु २४ ते २७मांथी १ उदा० मिश्र, १ वै० मिश्रने १ आहा०मि० ए ३ वर्जवा. आठमे गु० हेतु २२ ते २४माथी वैकेय तथा आहारक ए वे वर्जवा. नवमे गु० हेतु १६ ते २२मांथी हास्यादि छ नोकषाय वर्जवा. दशमेगु० हेतु १० ते १६मांथी त्रण वेद अने संज्वल- नना क्रोध, मानने माया, ए छ वर्जवा. इग्यारमे बारमे गु० हेतु ९ ते १०मांथी संज्वलननो लोभ वर्जवो. शेष १ छ काय, पांच इंद्रिय ने मन ए १२ अविरति छे.

·१ चार मनना, चार वचनना ने १ कार्मण. ए ९ होय. तेरमे गु० हेतु ७ ते १ सत्यमन०, २ व्यवहारम०, ३ सत्यवचन०, ४ व्यवहारव० ५ उदा० ६ उदा. मिश्र ने ७ कार्मण० ए सात होय. चौदमे गु० हेतु नथी. २ दंडकद्वार कहे छे:-पहेलेगु० २४ दंडक. बीजे गु० ५ स्थावर सिवाय १९ दंडक. त्रीजे, चोथे गु०, ३ विकलें- द्रिय सिवाय १६ दंडक. पांचमे गु० संज्ञि तिर्यच ने संज्ञि मनुष्य ए वे दंडक. छहाथी चौदमा सुधी संज्ञिमनु- प्यनो १ दंडक होय. ३ जीव-योनिद्वार कहे छे-पहेले गु० ८४ लाख जीव योनि. बीजे गु० ३२ लाख ते एक द्रियनी ५२ लाख योनि वर्जवी. बीजे चोथे गु० छ लाख विकलेंद्रियना वर्जीने २६ लाख, पांचमे गु० १८ लाख ते ४ लाख तिर्यच पंचेंद्रिय ने १४ लाख मनुष्यनी. छहाथी चौदमा गु० सुधी १४ लाख मनुष्यनी. ४ अंतरद्वार कहे छ:-पहेले गु० अंतर, ज० अंतर्मुहर्त्तनुं अने उ० १३२ सागरोपम झाझेलं, ते ६६ सागरोपम क्षयोपशम सम्यक्त्वमां रही अंतर्मुहूर्त बीजे गु० आवीने पाछो ६६ सागर क्षयोपशम सम्यक्त्वे रहीने मिथ्यात्व गुणठाणे आवे. बीजे गु० अंतर, ज० पल्योपमना असंख्यातमा भागनुं, उ० देशे उणा अर्द्धपुद्गल पराव- १ एटलो काल क्षयोपशम सम्यक्त्वमां-देवभवमा चोथु गुणठाणु अने मनुष्यभवमां पांचमु ने छठं गुणठाणुं पण होय. १३२ सागरोपैम बाद अवश्य मोक्ष जाय, अथवा मिथ्यात्वे आवे. अर्थात् एथी वधारे मिथ्यात्वनुं अंतर नथी. २ सास्वादननु पल्योपमना असंख्यातमा भागथी न्यून (ओछु) आदरं-न थाय. कारण ? सम्यक्त्वमोहनी ने मिश्र मोहनी, ए वे प्रकृतिने उवेली सत्तामाथी काढी ने २६ प्रकृतिनी सत्तावालो थाय; त्यारे 'उद्वलना, पल्योपमना असंख्यातमा भागथी न्यून होती नथी. विशेष जिज्ञासुए पचसंग्रह टीकार्नु अवलोकन करवू. -- तेनी ·은 외국 वर्त्तनुं त्रीजाथी इग्यारमा गुणसुधी अंतर, ज० अंत ने उ० देशे उणा अर्द्धपुल्नु. यारमे, तेरमे में चौदमे गु० अंतर नथी; ते एक जीव आश्रयी जाणवं. ५ ध्यानद्वार कहे छे:-पहेले, बीजे ने जीजे गु० ध्यान वे-आर्त में रौद्र. चोथे में पांचमे गु० त्रण ध्यान-आ०, रौने धर्मध्यान. छठे गुरुवे ध्यान-आर्त ने धर्मध्यान. सातमे गु०१ धर्मध्यान. आठमाथी चौदमा गु० सुधी १ शुक्लध्यान. ६ स्पर्शनाद्वार कहे छे:-पहेलं गुणस्थान, चौद राजलोक स्पर्श. बीजु गु० नीचे पंडकवनथी ते छट्ठी नरक सुधी अने उपर अधोगाम विजयथी ते नव ग्रैवेयक लगे स्पर्श: त्रीजु गु० लोकनो असंख्यातमो भाग स्पर्श. चोथु गु० उपर अधोगाम विजयथी बारमा देवलोक लगे स्पर्शे. नीचे पंडकवनथी छडी नरक लगे स्पर्श. पांचगु० उपर अधोगाम विजयथी बारमा देवलोक लगे स्पर्श. छट्ठा गु०थी इग्यारमा गु० सुधी उपर अधोगाम विजयथी पांच अनुत्तर विमान लगे स्पर्श. बारसुं गु०, लोकनो असंख्यातमो भाग स्पर्श. तेरभु गुरु, सर्व लोक स्पर्श. चौदमुं गुरु, लोकनो असंख्यातमो भाग स्पर्श. ७ तीर्थ- कर गोत्रद्वार कहे छः-चोथो, पांचमो, छटो, सातमो ने आठमो ए पांच गुणठाणे तीर्थकरगोत्र बंधाय, शेष गुण न बंधाय. ८ तीर्थकर स्पर्शनाद्वार कहे छ:-तीर्थकर देव पहेलो, बीजो, चीजो, पांचमो अने इग्यारमो. ए पांच गु० छोडीने शेष ९ गु० स्पर्शे. ९ शाश्वतद्वार कहे छे:-पहेलो, चोथो, पांचमो, छट्ठो, सातमो अने तेरमो ए छ गु०, शाश्वता छे शेष ८ गु०, अशाश्वता छ १० कालद्वार कहे छे:-त्रीजे, बारमे ने तेरमे ए ३ गुरुमां १५ छगुणठाणे वर्तता जीवो, हमेशा होय छे; माटे शाश्वता कहेल छे. छ सिवाय आठ गुणठाणे जीयो क्यारे नषण होय माटे अशाश्वता कमा.

·wor - यासठब विचा ॥६९ मरण न करे, शेष ११ गु०मां मरण करे. ११ परभविकद्वार कहे छे-१-२ ने ४थु ए श्रेण गुणठाणा, परभवमा साथे जाय, शेष ११ गु० परभवे साथे आवे नहिं. १२ संघयण द्वार कहे छे-पहेलाथी सातमा गु० सुधी ६ संघयण होय. आठमाथी इग्यारमा गु० सुधी पहेला ३ संघयण होय. बारमाथी चौदमा गु० सुधी १ वज्रऋष- भनाराच संघयण होय. १२ संहरण द्वार कहे छे:-१ आर्याजी, २ अवेदी, ३ परिहार विशुद्ध चारित्रवान् , ४ पुलाकलब्धिवाळा, ५ अप्रमत्त साधु. ६ चौद पूर्वधरमुनि अने ७ आहारक शरीरी, ए सातनो अपहरण कोई देव पण करी शके नहि. इति क्षेपक द्वार समाप्त. श्रीगुणस्थान विचार समाप्त. अथ बासठ बोल-विचार- गाथा जीव गइ इंदिय काए, जोगे वेए कसाय लेसाय; सम्मत्त नाण दसण, संजय उवओग आहारे. १ भासग परित पन्ज, ते सूहुम सन्नी भव चरिमेय जीव गुणठाण जोगुव, ओग लेसाय अप्प बहुत्तं २. हवे १ जीवद्वार:-समुच्चय जीवमा जीवना भेद १४, गुणठाणा १४, योग १५, उपयोग १२, लेश्या ६.॥२ गतिद्वार:-नर- कनी गतिमा जीवना भेद ३ ते संझिनो अपर्याप्त ने पर्याप्त अने असंज्ञिनो अप०,गु०४ पहेला, योग ११ ते ४ मनना १ गुणस्थाननो विचार, अनेक ग्रथोनी सहायताथी लखेल छे. जोके " विचारसारादी " ग्रथोमां गुणठाणाने निपे योग उपयोगादि, कर्म- ग्रंथ प्रमाणे लखेल छे. तथापि अने तो सिद्धांताम्नाए लखेल छ, सिद्धांत अने कर्मग्रथमां विविध-निता जोवामां आवे छे, ते पण नयनीव्याख्याए विचारता वास्तविक भेद जणातो नथी. कर्मग्रंथादि शास्रो पण घणा प्राचीन छे पूर्वथी उध्धुत थयेल छे. परमार्थथी विचारनारने सत्य समजाय छे. २ उपरनी गाथामा २१ द्वार छ तेमां ६२ बोल विचारवाना होइ ने ते वासठियो कहेवाय छे. , ·४ वचनना, २ वैकेयना ने १ कार्मण०. उप०, ९ ते ३ ज्ञान ३ अज्ञान ने ३ दर्शन. लेश्या ३ पहेली ॥ तिर्यचनी गतिमा जीप० १४, गु० ५ पहेला, योग आहारकना २ वर्जी ने १३, उप०९ पूर्ववत् , लेश्या ६. ॥ तिर्यंचणीमां जीय० २ ते संज्ञीना अपने पर्याप्त, गुणठाणादि तिर्यचनी गति प्रमाणे. ॥ मनुष्यनी गतिमां जीव०३ ते संज्ञीना अप० ने पर्याय अने असंज्ञीनो अप०, गु० १४, योग १५, उप० १२, लेश्या ६.॥ मनुष्यणीमा जीव० २ संज्ञीना अपने प०, गु० १४, योग १३ आहारकना २ वर्जीने, उप० १२, ले० ६. देवनी गतिमां जीव० ३ संज्ञी पंचेंना १ अ० ने प० २ अने असंज्ञी पं० अप०, गु०४ पहेला. योग ११ नरक गतिवत् , उप०९ नरकगतिवत् , ले०६. देवीमा जीव० २ संज्ञीना अ० ने प०, गु०४, योग ११, उप० ९, ले० ४ पहेली ॥ सिद्ध गतिमा जीव० नथी, गु० नथी, योग नथी, उप० २ केवलज्ञान के दर्शन, लेश्या नथी. एओर्नु अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडी मनुष्यणी, २ तेथी मनुष्य असंख्यातगुणा समुछिम भळ्या माटे. ३ तेथी नारकी असंख्यातगुणा, ४ तेथी तिर्यंचणी असं- ख्या०, ५ तेथी देव असंख्या० ६ तेथी देवी संख्यात गुणी, ७ तेथी मिद्ध अनंगुतणा, ८ तेथी तिर्यंच अनंतगुणा. ३ इंद्रियमार:--सइंदियामा जीवना भेद १४, गुणठाणा १२ उपरना बे नहिं. योग १५, उपयोग १० केवलज्ञान केवलदर्शन ए बे नहि. लेश्या छ ॥ एकेंद्रियमां जीव०४ ते सूक्ष्म ने बादर एकेंना अपने पर्याप्ता, गु०१ पहेलं योग 4 तें उदारिकना २ वैक्रेयना २ ने कार्मण, उप० ३ बे अज्ञान ने १ अचक्षु दर्शन, लेश्या ४ पहेली. ॥ । केवलीने मध्ये मिय होपा छां पण भाषेनियना अभापथी अनिनिय कादल छे. भायेंद्रिय, क्षयोपशम भाषे होया फेगलीने क्षागामाप छे.

·बेइंद्रिय, तेइंद्रिय ने घउरिंद्रियमा जीव०२ पोतपोताना अप० ने पर्याप्ता, गु० २ पहेला, योग ४ ते उदा. २ कार्मणका में व्यवहार वचन, उप० बेइंद्रिय अने तेइंद्रियने ५ वे ज्ञान, ये अज्ञान ने एक अचक्षुद०, चउरि- द्रियने ६ एक चक्षुदर्शन वध्यु, ले० ३ पहेली ॥ पंचेंद्रियमा जीव० ४ ते असंज्ञी पं० ने संज्ञी पं० ना अप० ने पर्याप्ता, गु० १२ प्रथमना, योग १५, उप० १० के० ज्ञान ने के० दर्शन नहिं, ले०६॥ अणिदियामां जीव० १ संज्ञीपंचें नो पर्याप्त, गु० २ छेला, योग ७ ते सत्यमनो, व्यवहारमनो०, सत्यवचन, व्यवहारवचन०, उदारि- कना २ ने कार्मणकाययोग. उप० २ ते के ज्ञान ने के दर्शन, ले० १ शुक्ल. हवे अल्पबहुत्वः-१ सर्वथी थोडा पंचंद्रिय, २ तेथी चउरिंद्रिय विशेषाधिक, ३ तेथी तेइंद्रिय विशेषाधिक, ४ तेथी बेइंद्रिय विशेषा०५ तेथी अनि- द्रिय अनंतगुणा, ६ तेथी एकेंद्रिय अनंतगु०.७ तेथी सइंद्रिय विशेषाधिक ॥४ कायिक द्वारः-सकायिकमां जीव० १४, गु० १४ योग १५, उप० १२, ले० ६॥ पृथवीकायिक, अपका ने वन०, ए ३मां जीव० ४, गु० १ पहेल, योग ३ ते उदा० २ ने कार्मण, उप० ३ ते २ अज्ञान ने १ अचक्षुद०, ले० ४ पहेली।। तेउ० ने बाउ०मां जीव०४, गु० १, योग तेउ०मा ३ ने वाउ०मां ५ ते वैकेयना २ वध्या, उप० ३ ते २ अज्ञानने १ अच- क्षुद०, ले० ३ पहेली. त्रसका मां जीव० १० चार एकेंद्रियना वा. गु० १४. योग १५, उप० १२, ले० ६॥ अकायिका जीवना भेद, गु० योग, अने लेश्या नथी, उपन्बे, केवलज्ञान ने के०दर्शन. एओर्नु अल्पबहुत्वा-१ सर्वथी थोडा त्रसकायिक २ तेथी तेउ. असंख्यातगुणा, ३ तेथी पृथवी. विशेषाधिक तेथी अप्का० विशेषा०, - ·तेथी वाउ. विशेषा०, तेथी अकायिक अनंतगुणा, तेथी सकायिक विशेषाधिक ॥ ५ योगद्वार-सजोगीमा जीव० १४, गु० १३ एक छेलो नहिं. योग १५, उप० १२, ले० ६॥ मनयोगीमां जीवनो०१ संज्ञी पंचेंनो पर्याप्त, गु० १३ पूर्ववत् , योग १४ कार्मण नहि. उप० १२, ले० ६॥ वचनयोगीमां जीव० ५ इंद्रिय, तेइंद्रिय, चउ- रिद्रिय, असंज्ञीपंचेंद्रिय, संज्ञीपंचेंद्रिय, ए पांचना पर्याप्ता. गु० १३, योग १४ पूर्ववत् उप० १२, ले०६॥ काययोगीमां जीव० १४ गुण० १३ पूर्ववत् योग १५, उप० १२, ले० ६ ॥ अयोगीमां जीव० १ संज्ञीपं०नो पर्याप्त, गु० १ चौदमुं, योग नथी, उप० २ के ज्ञान ने के० दर्शन, ले० नथी. एओन अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा मनयोगी, २ तेथी वचनयोगी असंख्याक, ३ तेथी अयोगी अनंतगुणा, ४ तेथी काययोगी अनंतगुणा, ५ तेथी सयोगी विशेषाधिक. ॥ ६ वेदवार--सवेदीमा जीव० १४, गु०९ पहेला, योग १५, उप० १० के० ज्ञान ने के० दर्शन नहिं, ले०६ ॥ स्त्रीवेदी ने पुरुषवेदीमां जीव० २ संज्ञीपं०ना अप० ने पर्याप्त. गु०९ प्रथमना योग स्त्रीवेदमा १३ आहारकना बे नहिं अने पुरुषवेदमा १५, उप० १०, ले० ६॥ नपुंसकवेदमां जीव० १४, गु० ९, योग १५, उप० १० ले० ६॥ अवेदीमां जीव० १ संज्ञीपं०नो पर्याप्त, गु० ६ नवमाथी चौदमा सुधी, योग ११ ते मनना,४ वचनना,४ उदा ना २ ने १ कार्मण,उप० ९ पांच ज्ञान ने चार दर्शन, ले० १ शुक्ल.एओनुं अल्पबहू- त्व-१ सर्वथी थोडा पुरुषवेदी,२ तेथी स्त्रीवेदी संख्यातगुणा,३ तेथी अवेदी अनंतगुणा,४ तेथी नपुंसकवेदी अनंत, १ नवमा गुणठाणानो संख्यातमो भाग बाकी रहे स्थारे भवेदी थाय छे.

·५ तेथी सवेदी विशेषाधिक. कषायद्वारः-सकषायीमां जीव० १४, गु०१० प्रथम, योग १५, उप० १० के० ज्ञाने के० द० नहिं, ले० ६. ॥ क्रोध, मान ने माया कषायीमा जीव० १४, गु० नव अने लोभकषायमां गु० १० शेष योग वगेरे सकषायीवत् ॥ अषायीमा जीव० १ सं० पं०नो पर्याप्त, गु० ४ इग्यारमांची १४मा सुधी, योग ११ ते ४ मनना, ४ वचनना, २ उदाना ने १ कार्मण, उप०९ पांच ज्ञान ने ४ दर्शन, ले०१ शुक्ल. एओनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा अकषायी, २ तेथी मान कषायी अनंतगुणा, ३ तेथी क्रोध. विशेषाधिक, ४ तेथी माया विशे०, ५ तेथी लोभ० विशे०, ६ तेथी सफषायी विशेषाधिक. ८ लेश्याद्वार-सलेशीमा जीव०१४, गुरु १३, योग १५. उप० १२. ले०६ ॥ कृष्ण, नील ने कापोतलेशीमांजीवना०१४, गु०६ प्रथम, योग १५, उप.१० के० • ज्ञा० ने के. द० नाहिं, ले० पोतपोतानी, तेजोलेशीमां जीव० ३ ते बादर एकें नो अपर्याप्त अने संज्ञीना बे, गु०७ पहेला, योग १५, उप०१० के०ज्ञा० ने केन्द० नहि, ले०१ तेजोले०, पद्मलेशीमा जीव०२ संज्ञीना अपने प०, गु०७ पहेला, योग १५, उप०१० ले०१ पम ॥ शुक्ल लेशीमां जीव०२ संज्ञीना, गु०१३, योग १५, उप०१२. ले०१ शुक्ल. अलेशीमां जीवनो०१ संज्ञीनो पर्याप्त, गु०१ चौदमुं, योग नथी, उप०२ के ज्ञा० ने केन्द, ले० नथी.एओनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा शुक्ललेशी.२ तेथी पद्मलेशी संख्यातगुणा, ३ तेथी तेजोलेशी संख्या, ४ तेथी अलेशी अनंतगुणा, ५ तेथी कापोतलेशी अनंत०.६ तेथी नीललेशी विशेषाधिक, ७ तेथी कृष्णलेशी विशेषा०, ८ तेथी सलेशी विशेषाधिक ॥ ९ सम्यक्त्वद्वार:-समुचय सम्यकदृष्टिमां जीव० ६ बेइंद्रिय, तेइं०, ·ने ३ चउ०, असं० पं० प ४ ना अपर्याप्त अने सं० पं० ना अप० ने पर्याप्त, गु० १२ पहेलं ने चीजें नहिं, योग १५, उप० ९ ते ५ ज्ञान ने ४ दर्शन, ले० ६ ।। सास्वादन सम्यक्हष्टिमां जीव० ६ पूर्ववत् , गु० १ बीजु, योग १३ आहारकना २ नहिं, उप० ६ ज्ञान ३ दर्शन ३, ले० ६॥ उपशमसमां जीव० २ संज्ञीना, गु०८ ते चोथाथी इग्यारमा सुधी, योग १३ आहारकना २ नहिं, उप० ७ ज्ञान ४ ३ ३ दर्शन, लेश्या ६ ॥क्षयोपशम तथा वेदक समां जीव० २ संज्ञीना, गु० ४ ते चोथाथी सातमा सुधी, योग १५, उप० ७ ते ४ ज्ञान ने ३ दर्शन, ले० ६ ॥ क्षायक स०मा जीव० २ संज्ञीना, गु० ११ ते चोथाथी चौदमा सुधी, योग १५, उप०९त्रण अज्ञान नहि, ले०६॥ मिथ्याष्टिमां जीव० १४, गु० १ पहेलं, योग १३ आहारकना २ नहिं, उप० ६ ते ३ अज्ञान दर्शन, ले० ६ ॥ मिश्र इष्टिमां जीवनो० १ संज्ञी पं०नो पर्याप्त, गु०१ त्रीजं, योग १० ते ४ मनना, ४ वचनना, १ उदारिक ने १ धक्रेय. उप० ६ अज्ञान ३ ने ३ दर्शन, ले०६ ॥ एओनुं अल्पबद्दुत्व-१ सर्वधी थोटा सास्वा- दनसमकिती, २ तेथी उपशमसम० संख्यातगुणा, ३ तेथी मिश्र ६० संख्या०, ४ तेथी क्षयोपशमसम० असं- ख्या०, ५ तेथी क्षायक सम० अनंतगुणा, ६ तेथी समुच्चयसम विशेषाधिक,७ तेथी मिथ्यादष्टि अनंतगुणा । १० ज्ञानद्वार-समुच्चयज्ञानीमां जीव० ६ ते त्रण विकलेंद्रिय, असंज्ञी पं० ए चारना अप० ने संजी पं० अप० १ चेदक समकिरानो काल एक समय छ, येवकसमकिती जीव सख्याता होय अने क्यारे न पण होय तेथी चेदको क्षयोपशमा गणीने दो अल्पयस्य फोल नथी. ३ .

·ने पर्याप्ता, गु० १२ पहेलं ने त्रीजु नहि, योग १५, उप० ९ अज्ञान ३ नहिं, ले०६॥ मति श्रुतज्ञानीमा जीव० ६ पूर्ववत्, गु० १०, ते पहेलं-त्रीजु-तेरभु ने चौदमुं नहिं, योग १५, उप०७ ते ४ ज्ञान ने ३ दर्शन, ले० ६ ॥ अवधिज्ञानीमां जीव० २ संज्ञीना, गु० १० योग १५, उप० ७, ले० ६ ॥ मनःपर्यायज्ञानीमां जीव० १ संज्ञी- पं०नो पर्याप्त, गु०७ छठ्ठाथी बारमा सुधी, योग १४ कार्मण नहिं. उप०७, ले०६॥ केवलज्ञानीमां जीव० १ संज्ञीपंनो पर्याप्त, गु० २ उपरला, योग ७, उप० २, ले० १ परमशुक्ल ॥ अज्ञानीमां जीव० १४, गु. २ पहेलं ने त्रीजु, योग १३ आहारकना वे नहि, उप० छ ३ अज्ञाने ३ दर्शन, ले०६॥मति-श्रुतअज्ञानीमा जीव० १४ गु० २ पूर्ववत् , योग १३, उप० ६, ले० ६॥ विभंगज्ञानीमां जीव० २ संज्ञीना, गु० २, योग १३, उप० ६, ले० ६. एओर्नु अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा मनःपर्यायज्ञानी, २ तेथी अवधिज्ञानी असंख्यातगुणा, ३ तेथी मति- श्रतज्ञानी विशेषाधिकने मांहोंमाहे तुल्य० ४ तेथी विभ० असंख्या०, ५ तेथी केवल. अनंतगुणा, ६ तेथी समु- चयज्ञानी विशेषा०, ७ तेथी मति-श्रुतअज्ञानी० अनंतगु० ने मांहोंमाहे तुल्य, ८ तेथी अज्ञानी विषाधिक ॥ ११ दर्शनद्वार-चक्षुदर्शनीमां जीव० ६ ते चरिंद्रिय, असंज्ञीपं० ने संज्ञीपंगना अपने पर्याप्स, गु० १२ उपरना बे नहिं, योग १४ कार्मण. नहि, उप० १० के० ज्ञा० ने के० द० नहिं, ले० ६ ॥ अचक्षुदर्शनीमां जीव० १४, गु० १२, योग १५, उप० १०, ले० ६॥ अवधि द०मा जीव० २ संज्ञीना बे, गु० १२ योग १५, उप० १०, ले० १ चउरिद्रियादि वणना अपर्याप्तानी गवेषणा न करवाथी त्रण भेद पण कहेल छे.

·T 4 ६ ॥ केवलह मां जीव०१ संज्ञी पं०नो पर्याप्त, गु० २ उपरला, योग ७, उप० २, ले०१ परमशुक्ल. एओनुं अल्प- बहुत्व-१ सर्वथी थोडा अवधिद०, २ तेथी चक्षुद० असंख्या० ३ तेथी केवलद० अनंतगुणा, ४ तेथी अचक्षुद० अनंत० ॥ १२ संयतद्वार-संयतमां जीव १ संजीपं०नो पर्याप्त, गु०९. छठाथी चौदमा सुधी, योग १५, उप० ९ अज्ञान ३ नहिं, ले० ६. सामायिक-छेदोपस्थापनीय संयतमा जीव०१ संज्ञीपंनो पर्याप्त, गु०४ छहाथी नवमा सुधी, योग १४ कार्मण नहि, उप०७ चारज्ञानने त्रंण दर्शन, ले० ६ ॥ परिहार विशुद्ध सं०मा जीव० १ गु० २ छटुं ने सातमुं, योग ९ ते ४ मनना, ४ वचनना ने १ उदानो, उप० ७ ले० ३ उपरली सूक्ष्मसंपराय सं०मां जीव० १, गु० १ दशमुं, योग ९, उप० ७, ले० १ शुक्ल ॥ यथाख्यातसं मां जीव० १, गु० ४ उपरला, योग ११ ते ४ मनना ४ वचनना २ उदारिकना ने १ कार्मण०, उप. ९ अज्ञान ३ नहिं, ले० १ शुक्ल ॥ संयता संयतमा जीव० १ संज्ञी पं०नो पर्याप्त, गु०१ पांचमुं, योग १२ आहारकना वे ने १ कार्मण० नहि, उप० छ ३ ज्ञान ३ दर्शन, ले० ६ ॥ असंयतमांजी० १४, गु० ४ पंहेला, योग १३ आहारकना बै नहिं, उप०९ ते ३ ज्ञान ३ अज्ञान ने ३ दर्शन, ले० ६नो संयत नो असं० नो संयतासंयतमा उप० २ के. ज्ञाने के०४० शेष भेद नथी. एओनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वधी थोडा सूक्ष्मसंपरायसं०.२ तेथी परिहार वि० सं० संख्यात०, ३ तेथी यथा- ख्यातसं० संख्या०, ४ तेथी छेदोप० सं० संख्या०, ५ तेथी सामायिक सं० संख्या०, ६ तेथी संयत विशेषा०, ७ तेथी संयतासंपत असंख्या०, ८ तेथीनो संय० नो असंय० नो संयतासयत अनंतगुणा. ९ तेथी असंयत ·, अनंतगुणा. १३ उपयोगद्वार-सारोपयोगीमां जीव० १४, गु० १४, योग १५ उप० १२, ले० ६॥ अनाकारोप- योगीमां जीव० १४, गु० १३ दशमुं नहिं, योग १५, उप० १२, ले० ६. एनो अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा अना- कारोपयोगी, २ तेथी साकारोपयोगी संख्यातगुणा. १४ आहारकहार-आहारकमां जीव० १४, गु० १३ छेल्लो नहिं, योग १५, उप० १२, ले० ६. अणाहारकमां जीव० ८ ते सूक्ष्म एकेंद्रियादि सातना अपर्या० ने एक संज्ञी- पं०नो पर्याप्त, गु० ५ पहेलं, बीजं, चोy, तेरभु ने चौदमुं, योग १ कार्मण, उप० १० मनःपर्यायज्ञान ने चक्षु दर्शन ए वे नहिं, ले० ६. एनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा अनाहारिक, २ तेथी आहारिक असंख्यातगुणा, १५ भाषकद्वार-भाषकमां जीव० ५ वेइंद्रिय, तेइं० चउ० ने असंज्ञी पं०, ने संज्ञीपंना पर्याप्ता, गु० १३ छेल्लो नहिं, योग १४ कार्मण नहिं, उप० १२, ले० ६. अभाषकमां जीव० १० व्रण विकलेंद्रिय अने असंज्ञीपं० ए चारना पर्याप्ता वर्जवा. गु० ५ पहेलं, बीजु, चोथु, तेरमुं ने चौदमुं, योग ५ उदा ना २ वैक्रे ना २ अने १ कार्मण, उपयोग १० मनःपर्यायज्ञान ने चक्षुदर्शन ए वे नहिं, ले० ६ एर्नु अल्पवहुत्व-१ सर्व थोडा भाषक, २ तेथी अभाषक अनंतगुणा. १६ परित्तद्वार-परित्तसंसारीमां जीव० १४, गु० १४, योग १५, उप० १२, ले० ६ ॥ १ साकारोपयोग ने अनाकारोपयोग बन्ने साथे न होय " जुगवं दो नरिथ उवभोगा" इति वचनात् खरीरीते तो साकारोपयोगीमा ८ उप० ने भनाकारोपयोगीमा ४ उप० होइ शके. साका० ने अना०मा १२ उप० कहेल छे ते विचारणीय छे. २ अमापकमा चक्षु द. गणता ११ उप० होइ शके, कोइक आचायाँ इंद्रिय पर्याप्तिए पर्याप्त ने चक्षुद० मानेल छे ·ब अपरित्त सं० मां जीव १४, गु० १ पहेलं, योग १३ आहारकना वे नहि, उप० ६ अज्ञान ३ ने दर्शन, ले० ६.नो परित्त नो अपरित्तमां उप० २ के. ज्ञा० ने के० द०, शेष भेद नथी. एनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा परि- त्तसं०, २ तेथी नो प० नो णप० अनंतगुणा, ३ तेथी अपरित्तसं० अनंतगुणा ॥ १७ पर्याप्तडार-पर्याप्तामा जीव० ७, गु० १४, योग १५, उप० १२, ले० ६, अपर्याप्तामा जीव०७, गु० ३ पहेलं, बीजं ने चोथु, योग ५ उदाना २ वैकना वे ने कार्मण उप० ९ ते ३ ज्ञान, ३ अज्ञान ने ३ दर्शन. ले० ६॥ नो पर्याप्त नो अपर्याप्तमा उप० २ • ज्ञा० ने के० द०, शेष भेद नथी. एनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा नो पर्या० नो अपर्या०, २ तेथी अप- याप्त अनंतगुणा, ३ तेथी पर्याप्त सख्यातगुणा. ॥ १८ सूक्ष्मद्वार-सूक्ष्ममां जीव० २ भेद सूक्ष्म एकेंना अप० ने पर्याप्त, गु० १ पहेलं, योग ३ उदा० ना बे १ कार्मण०, उप० ३ वे अज्ञान ने एक अचक्षुदर्शन, ले० ३ पहेली. बादरमा जीव० १२ सूक्ष्मना २ वर्जवा, गु० १४, योग १५, उप० १२, ले० ६ ॥ नो सूक्ष्म नो बादरमा उप०२ के ज्ञा ने के० द०, शेष भेद नथी. एनुं अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा नो सू० नो बा०, २ तेथी बादर अनं- तगुणा, ३ तेथी सूक्ष्म असंख्यातगुणा ॥ १९ संजीद्वार-संज्ञीमां जीव० २ संज्ञीना अपने पर्याप्त, गु० १२ १ परित्तसं० जीवो पांचमे अनते छे अने नो प० ने नो ने अप० [ सिद्ध ]ना जीवो पण पांचमे अनंते छे; परंतु 'अनंत'ना अनेक भेद होवाथी परित्तस० जीव अनंत होवा छतां पण नो प० नो अप. अनंतगुणा घटी शके छे. परित्तम पुद्गल संसार बाकी जेनो रयो होय ते, अथवा प्रत्येक शरीरी. २ तेरमे चौदमे गु० यद्यपि संज्ञी पर्याप्त छ तथापि 'संज्ञी' विशेषण, भाव मन आश्रयी छे,केवलीने द्रव्य मन होय छे; ते- % ·-- ३ पहेला, योग १५, उप० १० के० ज्ञा० ने के० द० नहिं, ले० ६. असंज्ञीमां जीव० १२ संज्ञीना वे नहि, गु० २ पहेला, योग ६ उदा ना २ वैकेना २ कार्मणकाल्ने व्यवहारवचन, उप० ६ वे ज्ञान वे अज्ञान ने बे दर्शन, ले० ४ पहेली ॥ नो संज्ञी नो असंज्ञीमा जीव० १ संज्ञीपं नो पर्याप्त, गु० २ तेरमुंने चौदमुं, योग ७ उप० २ के. ज्ञा ने के० द०, ले. १ शुक्ल. एजें अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा संज्ञी, २ तेथी नो सं० नो असं• अनंतगुणा, ३ तेथी असंज्ञी अनंतगुणा ॥ २० भव्यद्वार-भव्यमां जीव० १४, गु० १४, योग १५, उप०१२, ले०६ ।। अभव्यमा जीव० १४, गु० १ पहेलं. योग १३ आहारकना वे नहि, उप० ६ त्रण अज्ञान ३ दर्शन, ले० ६॥ नो भव्य नो अभव्यमा उप० २ के ज्ञा० ने के० द०, शेप भेद नथी. एनुं अल्पवहुत्व-१ सर्वथी थोडा अभव्य, २ तेथी नो भ० नो अभ० अनंतगुणा. ३ तेथी भव्य अनंतगुणा ॥ २१ चरिमद्वार-चरिममां जीव० १४, गु० १४, योग १५, उप० १२, ले० ६. अचरिममा जीव० १४, गु० १ पहेलं. योग १३ आहारकना ये नहि, उप० ८ ते १-केव. लज्ञान, ३ अज्ञान ने ४ दर्शन. ले० ६. एर्नु अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा अचरिम, २ तेथी चरिम अनंतगुणा ॥ २१.द्वार समाप्त. ३ SA - योग जन्य छे भाव मन, क्षायोपशमिक छे, तेथी केवलीने भाव मन न होय. १ चोथे अनंते हैं, २ पांचमे अनते छे. ३ आठमे अनते छे. जैनो छेल्लो भव होय ते. ५ अभन्य, तथा सिद्ध, अचरममा सिद्धने गणवानुं कारण सिद्धनों हवे छेलो भवं थवानो नथी, केमके सिद्ध ने भव छेज नहि. 'एन्यिाय "सिद्ध पण अचरिम कहेवाय, अभव्यने-अचस्मि' एंटले जेनो छेल्लो भव थवानो नयाँ..

·H2 हवे क्षेपकद्वार कहे छे:-वाटे वहेता जीवमा जीव० ७ ते सूक्ष्म एकेंद्रियादिक सातना अपर्याप्ता. गु०३ पहेलं. वीचं ने ब्रीजु, योग १ कार्मण नो, उप० ८ ते ३ ज्ञान ३ अज्ञान, अचक्षुद० ने अवधिद० ए वे दर्शन, ले० ६ ॥ युगलियामां जीव० २ संज्ञीना, गु० ४ पहेलु, बीजु, त्रीजं ने चोथु, योग ११ ते चार मनना ४ वच- नना, २ उदाना, १ कार्मण, उप० ६ वे ज्ञान, बे अज्ञान ने बे दर्शन, ले० ४ पहेली || असंज्ञी तिर्यच पंचें मां जीव० २, गु० २, योग ४ ते वैकेयना २ कार्मण ने व्यवहार वचन, उप०, ६ बे ज्ञा० बे अज्ञा० ने ये द०, ले० ३ पहेली ॥ समुच्छिम मनुष्यमां जीवनो० १ असंज्ञीपं नो अपर्याप्त, गु० १ पहेलं, योग ३ उदाना २ ने १ कार्मण, उप० ३ वे अज्ञान ने एक अचक्षुद०, ले० ३ एy अल्पबहुत्व-१ सर्वथी थोडा युगलिया, २ तेथी समू० मनुष्य असंख्यात० ३ तेथी असंज्ञी पंचे० तिर्यच असंख्यातगुणा. उदारिकशरीरमा जीव० १४, गु० १४, योग १५, उप० १२, ले० ६ ॥ चैत्रेय श०मा० जीव० ४ ते २ संज्ञीना, १ असज्ञीतिर्यच पंचे नो अपर्याप्त ने १ वायुकानो पर्याप्त, गु० ७ पहेला, योग १२ ते २ आहारकना १ कार्मण नहिं, उप० १० के० ज्ञाने के० द० नहिं, ले०६ ॥ आहारक शमां जीव० १ सं० पं० नो पर्याप्त, गु० २ छटुं ने सातमुं, योग १२, २ चक्रे- यना ने १ कार्मण नहिं. तैजस ने कार्मण शमां जीव० १४, गु०१४, योग १५, उप०१२, ले०६. अल्पबहुत्व- १ प्रथमनी छपायेली प्रतमा 'शरीरी' शब्द छे परतु ते प्रमाणे अल्पबहुत्व घटीशकतुं नथी. कारण ? शरीर असख्यात छे अने शरीरी [शरीरवाला जीवो] अनंत छे. निगोदमां अनत जीवोनुं शरीर [ उदारिक ] एकज होय छे अने तैजस ने कार्मण शरीर, दरेक जीवना मिन होय छे.

·१ सर्वथी थोडा आहारकशरीर, २ तेथी वैक्रेय श० असंख्यात०, ३ तेथी उदारिक श० असंख्या, ४ तेथी तैजस-कार्मण श० अनंतगुणा ने परस्पर तुल्य. इति वासठियो समाप्त. छ आरानो विचार-दश कोडाकोडी सागरोपमना छ आरा जाणवा. तेमा पहेलो आरो चार कोडाकोडी सागरनो सुषम सुषम नामे अत्यंत सुखमय जाणवो. ए आराने विषे ३ गाउनुं देहमान अने ३ पल्यनु आ- युष्य. २५६ पांसली होय, धरतीनी सरसाइ शाकर सरखी जाणवी. अहम भक्ते आहारनी इच्छा उपजे- तुवर प्रमाणे आहार करे. उतरते आरे २ गाउनुं देहमान ने २ पल्यतुं आयुष्य १२८ पासली होय. धरतीनी सरसाइ खांड सरखी जाणवी. वज्रऋषभनाराच संघयण, समचउरंस संठाण अने स्त्रीपुरुपमा रूप-सौभाग्य घणुं होय. दश प्रकारना कल्पवृक्ष, मनोवंच्छित सुख आपे छे. ते कहे छे!-तेसि मतंग भिंगा, तुडियंगा जोइ दीव चित्तंगा; चित्तरसा मणियंगा, गेहागारा अणियंगा य ॥ १ ॥ पाणं भायण पिच्छण, रविपह दीवपह कुसुम माहारो; भूषण गिह वत्थासण, कप्पदुम्मा दशविहादिति ॥ २॥ आ वे गाथामां १० कल्पवृक्षना नाम अने तेथी मळती सुख आपनारी वस्तुना नाम कहे छे:-तेसिं कहेतां ते युगलियाओने मतंग के० मतांग नामे पन्नवणामां पण शरीरनुं अल्पबहुत्व कहेल छे शरीरीनु कहेल नथी. १ आहारक शरीरनो विरह ज० १ समयनो ने उ० छ, मासनों पन्न- वणा-वृत्तिमां कहेल छे. आहारक शरीर ज० १-२-३ अने उ० पृथक्त्व सहत होय छे. २ ए वे आर्या छंद छे, ते क्षेत्र समास' ग्रन्थमा छे. ३ 'अणिय यरका' पण पाठ जोवामां आवेल छे पण ते पाठ योग्य संभवतो नथी. SEASEASE ·SAREERSeks कल्पवृक्ष, पाणं कहेतां द्राक्ष, खारक वगेरेना मधुरस जेवा मी रस आपे. २ भिंगा क० भृतांग नामे कल्प०, भायण क० कंचन के रत्नमय थाळी वाटका बगेरे आपे. ३ तुडियंगा क. ब्रटितांगे कल्प०, पिच्छाण क० ४९ जातिना वाजिंत्र आपे-बत्रीस बद्ध नाटक देखाडे. ४ जोइ क० ज्योतिरंग कल्प०, रविपह क० रात्रिने विष पण सूर्यनी जेम प्रकाश आपे. ५ दीव क. दीपांग कल्प०, दीवपह क० घरने विषे तेजस्वी दीपको करे. ६ चित्तंगा क० चित्रांग कल्प०, कुसुमं के० पंचवर्णना विविध जातिना सुगंधि फूलो आपे. ७ चित्तरसा क. चित्ररस कल्प०, आहारो क. विविध प्रकारना मनोहर भोजन आपे० ८ मणियंगा क० मणितांग कल्प०, भूसण क. भूषण-मुगट, कुंडल वगेरे अलंकारो आपे. ९ गेहागारा क० गृहकार कल्प०, गिह क० सूवा-बेस- वाना आसनो सहित व्रण भूमिया, पांच भूमिया, सात भूमिया वगेरे आवासो आपे.१० अणियंगा क० अनि- तांग कल्प०, वत्था क० रत्नजडाव देवदुष्य वगेरे सुंदर वस्त्रो आपे. ए दश प्रकारना कल्प वृक्षो क्षेत्रस्वभावी मनोवंच्छित दश प्रकारना सुख आपे. छेवट ज्यारे छ मासतुं आयुष्य बाकी रहे त्यारे परभवनुं आयुष्य बांधे पछी युगलिणी, एक जोडलं प्रसवे अने तेनी प्रतिपालना ४९ दिवस करे. युगल ने युगलिणीनो पियोग क्षणमात्रनो न होय. छेवटे छींक के बगासुं आवे, सुखे मृत्यु पामे; मरीने देवगतिमां जाय. ए आराने विषे वैर जन -- १ तुांग पण नाम छे परतु जंबूदीप पातीनी टीकमा 'टितांग' नाम कहेल छे. २ युगलियाना शरीरखें 'मिहरण' देप करे एव जदीप पातीमां कहेल नथी टीकामां का छे पक्षिो समुद्रमा फेंके.

·विरोध के इष्या वगेरे न होय सरल स्वभाव ने अल्पकषायवाळा जीवो होय. हवे पहेलो आरो उतरीने वीजो आरो बेठो त्यारे वर्ण, गंध, रस अने स्पर्शना पर्यव अनंत हीन थया. ए आरोत्रण कोडाकोडी सागरोपमनो सुषम नामे एकलुं सुख जाणवू. ए आराने विष वे गाउनुं देहमान अने बे पल्यनुं आयुष्य होय. १२८ पासली होय, छह भक्ते आहारनी इच्छा उपजे; बोर प्रमाणे आहार करे. धरतीनी सरसाइ खांड सरखी होय अने उतरते आरे एक गाउनुं देहमान अने एक पल्यनुं आयुष्य होय. ६४ पांसली होय. संघयण वज्रऋषभना, संठाण समुचउरंस होय. दश प्रकारना कल्पवृक्ष मनोवंच्छित सुख आपे. छ मास आयुष्य बाकी रहे त्यारे परभवनुं आयुष्य बांधे. पछी युगलिणी एक जोडलु प्रसवे. ६४ दिवस प्रतिपालना करे. छेवटे मरीने देव थाय. शेष पूर्ववत. हवे बीजो आरो उत्तरीने बीजो बेठो. त्यारे वर्णादिकना पर्यव अनंत हीन थया. ए आरो ये कोडा- कोडी सागरोपमनो जाणवो.ए आरो सुषम दुषम नामे जाणवो, एमां सुख घणुंने दुःख थोडं.ए आराने विषे एक गाउनुं देहमान ने एक पल्यनुं आयुष्य होय. ६४ पांसली होय, धरतीनी सरसाइ, गोळ सरखी जागवी. चोथ भक्त आहारनी इच्छा उपजे, आमला प्रमाणे आहार करें, वज्रऋ० सं० ने समच० संठा० होय. दशप्रकारना कल्पवृक्ष मनोवंच्छित सुख आपे. छ मास आयुष्य वाकी रहे त्यारे परभवनुं आयुष्य बांधे. पछी युगलिणी एक जोडलं प्रसवे, तेथी ७९ दिवसनी प्रतिपालना करे. मरीने देव थाय. उतरते आरे पांचसो धनुष्य- देह- मान ने क्रोड पूर्वनुं आयुष्य होय. ३२ पासली, छ संघयण ने छ संठाण होय. पांचे गतिमा जाय. ए आरानो , ·WWW पल्योपमनो आठमो भाग बाकी रहे त्यारे कल्पवृक्षनी मंदता थाय. कुलगरोनी उत्पत्ति थाय अने दंडनीति शरु थाय. छेवटे ८४ लाख पूर्व, त्रण वर्ष ने साडाआठ मास बाकी रह्या त्यारे सर्वार्थ सिद्ध महा विमानथी चवी ३३ सागरनुं आयुष्य भोगवीने विनिता नगरीमा नाभिकुलकर पिता, मरुदेवी मातानी कुक्षीने विषे ऋषभदेव भगवान् उपना. सवानव मासे जन्म्या, प्रथम स्वप्ने ऋषभ (वृषभ) जोयो तेथी ऋषभनाम दीg, ऋषभदेव भगवाने युगल-धर्म निवारीने असि, मषी ने कृषि वगेरे ७२ कला अनुकंपा निमित्ते (मानव-हित माटे) लोकोने सीखवी. २० लाख पूर्व सुधी कुमारपदे रह्या. ६३ लाख पूर्व लगें राज्य भोगव्यु. पछी भरतने विनितानुं राज्य अने बीजा पुत्रोने अन्यदेशोनुं राज्य आपी चारहजार पुरुष साथे संयम लीधो. एकलाख पूर्व- लगे संयम पाल्यो एकहजार वर्ष छद्मस्थपणे रह्या. बाकीनो काल केवलपणे विचरी, अंतिम समये अष्टापद पर्वत उपरे पद्मासने बेसी; दश हजार साधु साथे प्रभुनिर्वाण पाम्या. हवे प्रभुना पांच कल्याणक कहे छे :- उत्तराषाढा नक्षत्रमा सर्वार्थसिद्ध महाविमानथी. चव्या, ए प्रथम कल्याणक. उत्त० नक्षत्रमा जन्म्या, ए बीजु १ खरी रीते 'इक्ष्वाकु भूमि' नाम जोइए, कारण ? 'विनिता'नी स्थापना तो इन्द्रे ऋषभदेवप्रभु माटे करेल छे. जन्मवखते विनिता नग- रीनी स्थापनाज थयेल नहिं. शास्त्रोमा 'इक्ष्वाकु भूमि' नाम जोवाय छे, २ दशहजार साधु साथे एक नक्षत्रमा सिद्ध थया, बाकी एक समये १०८ सिद्ध थयेल छे. ३ कल्याणक पांचज कहेवाय, 'राज्याभिषेक' कल्याणक कहेवा नहिं 'जंबूद्वीप पन्नती'मां नक्षत्रनी समानता ए राज्याभिषेकनु वर्णन कर्यु छ; त्यां 'कल्याणिक' शब्द कहेल नथी. कल्याणक-प्रसंगे जीवोने शांति, देवोनुं आगमन अने महोत्सव थाय ते कल्याणिक कहेवाय.

·जन्मक० (उत्तराषाढामां राज्य वेठा) उत्त० नक्षत्रमा संयम लीधो, ए श्रीजु क०, उत्त० नक्षत्रमा केवलज्ञान पाम्या, ए चोथु क०, अभिजीत न०मां मोक्षे गया, ए पांचभु कल्याणक०, हवे बीजो आरो उतरीने चोथो आरो वेठो, त्यारे वर्णादिकना अनंत पर्यवहीन थया. ए आरानो काल एक कोडाकोडी सागरो० मां ४२ हजार वर्ष ओछो जाणवो. ए आरो दुषम सुषम नामे छे, दुःख घणु ने सुख थोडं होय. ए आराने विषे पांचसो धनुष्यनु देहमान ने क्रोड पूर्वन आयुष्य. उतरते आरे सात हाथ- देहमान ने सो वर्ष झाझे आयुष्य जाणवू. ए आरे ३२ पासली होय, उतरतां १६ पांसली. ए आरे आहारनी इच्छा दररोज उपजे, त्यारे पुरुषो माटे ३२ कवल अने स्त्री माटे २८ केवल धरतीनी सरसाइ, घणी सारी जाणवी. उतरते आरे थोडी सारी. ए आराने विषे संघयण छ संठाण छ होय. ए आराना छेवटे ७५ वर्पने ८॥ माम बाकी रह्या. त्यारे दशमा प्राणत देवलोकथी चवी वीश सागरोपमनुं आयुष्य भोगवीने माहणकुंड ग्रामने विपे ऋपभदत्त ब्राह्मणने घरे देवानंदा- जीनी कुंखे महावीरस्वामी उपना. त्यां प्रभु ८२ रात्रि रह्या, ८३मी रात्रिना अंतराले शकेंद्र आसन कंप्यु; त्यारे उपयोग मूकीने जोयुं तो प्रभुने भिक्खागकुलेउपना दीठा. ए अच्छेरूं थयुं, अनंतकाले एवा अच्छेरा थाय एम जाण्यु, पछी हरण गमेषी देवने आज्ञा करी; तमे श्रीमहावीरस्वामीने देवानंदाजीनागर्भमांथी संहरण करीने क्षत्रियकुंड ग्रामने विपे सिद्धार्थ राजाने घेर, त्रिशला देवीनी कुंखे संक्रमावो अने त्रिशलादेवीनी कुंखमां पुत्री १ नपुंसक माटे .२४ कवल. आ णे माटे जे संख्या कचळनी कहेल छे ते प्रायिक छ सामान्य नियम छे परंतु सिन्दांत नथी.

·Ori पणे जे गर्भ छे तेने देवानंदाजीनी कुंखे संकमावो. त्यारे हरणगमेषी देव तहत्त' प्रमाण करी आनंदथी शिघ्र त्यां ावी प्रभुने चंदन नमस्कार करीने कार्य के:--'हे स्वामिन् ! म जाणजो हुं आपनो संहरणकरूं छु;" एम कही देवानंदाजीमाताने अवस्वापिनी निद्रा आपी गर्भनुं संहरण करीने त्रिशलाजीनी कुंखमां संक्रमण कयु. त्यां प्रभु एकंदर सवानव मासे जन्म्या. त्रीश वर्प घरमा रह्या, पळी एकाकीपणे संयम लीधो. साडाचार वर्ष ने एक पग्नवाडिया सुधी छमस्थ रही उग्र तप करी अने देव, मनुष्य ने तिर्यच कृत घोर परीषह-उपसर्ग ने सहन करीने प्रभु केवलज्ञान ने केवलदर्शन पाम्या. कांइक न्यून त्रीश वर्ष केवल पर्याय अने १२॥ वर्ष ने एक पक्ष छमस्थ संयम पर्याय एम ४२ वर्ष संयम पाली, ७२ वर्षतुं आयुष्य पूरण करीने चोथा आराना ३ वर्ष का माम बाकी रया त्यारे कार्तिक वदि अमावास्या ( दीवाळी )नी रात्रिए स्वामी मोक्षे गया. ते प्रभुना छ कल्याणक थधा ते १ च्यवन क०, २ गर्भसंहरण क०, ३ जन्म क०, ४ दीक्षा क०, ५ केवलज्ञान क० ए पांच कल्या० ' उत्तराफाल्गुनी नक्षत्रमा थया अने ' स्वाति ' नक्षत्रमा निर्वाण पाम्या. ए आराने विपे गति पांच होय. महावीरस्वामी मोक्ष गया ते रात्रिए गौतमस्वामीने केवलज्ञान उपमुं. ते १२ वर्ष केवलपर्याय पालीने निर्वाण पधार्या, त्यारे सुधर्मास्वामीने केवलज्ञान उपमुं. ते ८ वर्ष केवल पर्याय पालीने निर्वाण पाम्या. त्यारे १ महावीरप्रभुना छ कल्याणक विचारणीय छे. कल्याणक पांच योग्य छे. गर्भसंहरणमा मराभेद छ, प्राचीन प्रथोमो ए वस्तुने स्थान नभी मप्यु. श्री जिगवालभसूरीशारशी छ कल्याकनो प्रयाद ( कथन ) छे.

·जंबूस्वामीने केवलज्ञान उपमुं. ते ४४ वर्ष सुधी केवल पर्याय पालीने निर्वाण पाम्या. वीरमभु मोक्षे गया पछी ६४ वर्ष सुधी भरतक्षेमां केवल ज्ञान अने मोक्षगमन र. चोथा आरानो जन्मेलो पांचमां आरामां मोक्षे जाय, पण पांचमां आरानो जन्मेलो मोक्षे न जाय. जंबूस्वामी मोक्ष गया पछी १० वस्तुओ (बोल) विच्छेद गइ. १ परम अवधिज्ञान, २ मनःपर्याय ज्ञान, ३ केवलज्ञान, ४ व्रण चारित्र (परिहारवि०, सूक्ष्म सं० ने यथाख्या तचा०), ५ पुलाक लब्धि, ६ आहारक शरीर, ७ जिनकल्पी साधु, ८ उपशम श्रेणि, ९क्षपक श्रेणि अने १० मोक्षगमन. ए चोथो आरो उतरीने पांचमो आरो बेठो, त्यारे वर्णादिकना अनंत पर्याय हीन थया. ए आरो दुषम नामे-एकलं दुःख जाणवू. ए आरो २१ हजार वर्षनो जाणवो. ए आराने विषे ७ हाथर्नु देहमान अने एकसो वर्ष झाशेलं आयुष्य जाण. अने उतरते आरे एक हाथर्नु देहमान ने वीश वर्ष, आयुष्य ए आराने विषे छ संघयण ने छ संठाण, उतरते आरे छेवडंसं ने डंडसं० जाणवू. ए आराने विषे १६ पांसली, उतरते आरे ८ पांसली होय. दररोज आहारनी इच्छा उपजे; त्यारे शरीर प्रमाणे आहार करे. धरतीनी सरसाइ १ जपूतीपपसतीनी टीकामा १३० वर्षनु आयुष्य कहेलुं छे. कोइक देश के मनुष्य आश्रयी विशेष आयुष्य होय ते पण संभावित छे, मामाले वधारेमा वधारे ( २५०) वर्षनु आयुष्य संगवी शके छे. कारण ? श्रीआर्गरक्षितसूरीधरे इंद्रनुं हाथ जोइ अठीसो वर्ष उपरांत भायुष्य जोयुं त्यारे तेमणे जाण्यु के आ भरतक्षेगनो नथी. ा उपरथी उपरनी हकीकत संभवी शके छे. 'तनकेवलिगम्यं । २ स्थूलीभर पछी वनाप- भनाराचसं० विच्छेद गयुं भने आर्यरक्षित सूरिथी चो|सं० विच्छेद गयु एम ग्रन्थान्तरमा लेख छे. त्यारे वर्तमानमां ने संघयण जणाय छे.

·SE RESS कांइक सारी ते उतरते आरे कुंभारना नीभाडानी छार जेवी जाणवी. हवे पांचमा आराना लक्षण (भाव) कहे छे:-१ मोटा नगरो ते गामडा सरखा थाशे, २ गामडा ते मसाण सरखा थाशे, ३ भलाकुलना संतानो दासदासी पणुं करसे. ४ प्रधान वगेरे लालचु थाशे, ५ राजा यमदंड सरखा थाशे, ६ भलाकुलनी स्त्रीओ लाज मर्यादारहित थाशे, ७ उत्तम कुलनी स्त्रीओ वेश्या समान थाशे, ८ पुत्रो पोताने छांदे चालशे, ९ शिष्यो गुरुना अपवाद बोलशे, १० दुर्जन लोक सुखी थाशे, ११ सज्जनलोक दुःखी थासे, १२ दुर्भिक्ष-दुष्काल घणा पडशे, १३ उंदर, सर्प वगेरेनी वाढ घणी वधसे, १४ ब्राह्मणो अर्थना लोभी थासे, १५ हिंसा धर्मना प्ररूपक घणा थासे, १६ एक धर्मना घणा भेदो थाशे, १७ मिथ्यात्वी देवो घणा पूजासे, १८ मिथ्यात्वी लोक घणा थासे, १९ मनुष्योने देवदर्शन दुर्लभ थाशे, २० विद्याधरोनी विद्यानो प्रभाव ओछा थासे, २१ गोरस-द्ध, दहीं वगेरेमा सरसाइ घटशे, २२ बळद प्रमुखना बल ने आयुष्य अल्प थशे, २३ श्रावकनी ११ पडिमा अने साधुनी १२ पडिमा विच्छेद जासे, २४ साधु-साध्वीओने मास कल्प तथा चातुर्मास करवा योग्य क्षेत्रो थोडां रहेशे, २५ गुरु शिष्योने भणावशे नहिं, २६ शिष्य अविनीत-कलहकारी थाशे, २७ अधर्मि, झघडाकारी कुमाणसी घणा थाशे, २८ आचार्यों आप आपणा गच्छनी परंपरा-समाचारी दी जूदी प्रवर्तावसे, २१ मूढ जनने मोहित करी मिथ्यात्वपाशमां पाडशे, उत्सूत्र-भाषण करशे, स्वप्रशंसा अने परनिंदामा राचसे, ३० सरल-भद्रक ने प्रमा- णिक माणसी थोडा थाशे, ३१ अन्याय, अधर्म अने कुव्यसनमा घणा राचशे, ३२ आर्थराजाओ अल्पत्राद्धि- 1 ·I वाला थोडा थासे अने अनार्यराजाओ बहु ऋद्धिवाळा घणा थासे, ए ३२ लक्षणो जाणवा. ए आराने विषे छेवटे सर्व धातुओ लगभग विच्छेद जासे, लोढानी धातु रहेशे, चामडानी महोरो चालशे, सवाशेर कांसु जेना घरमा रहेशे ते धनवंत केहेवाशे, एक उपवास पण मासखमण सरखो धाशे, ज्ञान तथा सूत्रो विच्छेद जासे, दशवैकालिक सूत्रना ४ अध्ययन रहेशे. तेने आधारे ५ जीव एकावतारी थाशे, तेना नाम-१ दुप्पसह साधु, २ फल्गु श्री साध्वी, ३ नागिल श्रावक ने ४ सत्य श्रीश्राविका. आषाढ सुदि १५ ने दिवसे शक्रेन्द्रनुं आसन कंपशे त्यारे उपयोग मूकीने जोश; तेथी जाणशे के आवती काले पांचमो आरो उतरीने छटो आरो बेसशे. त्यारे शकेंद्र त्यां आवीने ते चारेने कहेशे के काले छट्टो आरो वेसशे, माटे आलवी-पडिकमीने निःशल्य थाओ. ते सांभळीने चार जणा सर्व जीवोने खमावीने-आलोचना करीने अनशन करशे, त्यारे संवर्तक वायु वासे, तेथी पर्वत, गढ, कुवा, वाव ने सरोवर वगेरे सर्व विसराल थाशे. १ वैताढयपर्वत, २ गंगा नदी, ३ सिंधु नदी, ४ ऋषभकूट अने ५ लवणसनी खाडी, ए पांच सिवाय बाकीना सर्व स्थानो त्रूटी पडशे. त्यारे ते ४ जीव समाधिभावे काल करीने स्वर्गमां जासे, एकावतारी थाशे. त्यारे ४ बोलविच्छेद जाशे. पहेले पोरे जैनधर्म विच्छेद थाशे. बीजे पोरे ३६३ पाखंडी-मिथ्यात्विओनो धर्म विच्छेद जासे, त्रीजै पोरें राजनीति विच्छेद जासे १ केटलाक लक्षण वर्तमानमा देखाय छे, केउलाक भविष्यमा थशे. २ कोइक स्थले दशवकालिक रहेशे एम कहेल छे. कल्पद्रुमकलि- कामां ४ अध्ययन पण कहेल छे. ३ दुप्पसहसूरिनुं २० वर्षतुं आयुष्य अने पार वर्षे दीक्षा लीधेल छे.

·HP-93 ' CARE अने चोथे पोरे बादर अग्निविच्छेद जाशे. ए आरे वेसतां गति पांच अने उतरतां गति चार जाणवी. हवे पांचमो आरो उत्तरीने छट्ठो आरो बेससे त्यारे वर्णादिकना अनंत पर्याय हीन थशे. ए आरो २१ हजार वर्षनो जाणवो. ए आरो दुमषमदुषम नामे ते अत्यंत दुःखमां दुःख जाण. ए आरे १ हाथर्नु देहमान ने २० वर्षतुं आयुष्य; उतरते आरे मूंडा हाथर्नु देहमान अने १६ वर्ष, आयुष्य थशे. ए आराने विषे १ छेवा संघ ने १ हुंड संठाण जाणवू, ए आरे ८ पांसली अने उतरते आरे ४ पासली जाणवी. ए आराने विषे छ वर्षनी स्त्रीओ गर्भ धारण करसे ते काळा, कुदर्शनीय, रोगी, रीसाल अने घणा केश ने नखवाला घणा बालको प्रसवशे; कूत- रीनी परे परीवार भेळो फेरवशे. ए आराने विषे वैताव्यना बे पडखे गंगा ने सिंधु नदीना तट (कांठा) चार चार छे. ते एकेक तटमा नव नव बिल छे, एकंदर गणतां ७२ बिल थाय, तेमां बीजमात्र मनुष्यो अने तिर्यंचो रहेशे. गंगा-सिंधुनो ६२॥ योजननो पोहोट छे, तेमां गाडानी धुरीबूडे एटलं उंडे पाणी रहेशे; तेमां मच्छ वगेरे घणा थशे. ७२ बिलना मनुष्यो सांझे ने प्रभाते मच्छादिकने काढीने वेळुमां भारसे, सूर्य घणो तपशे अने दाढ घणी पडशे तेथी ते सीझवाइ जशे तेनो आहार करशे. ते मच्छाविकना हाडका वगेरेने तिर्यंचो चाटीने रहेशे. माणसनी तुंबडीमा पाणी लावीने पीशे, चली ते निर्लज्ज, वस्त्र रहित, कठोरभाषी, पिता पुत्री स्त्री माता अने बहेन वगेरेना विवेक रहित मनुष्यो, तिथंचोना जेवा थाशे. तथा नवकार रहित, समकित रहित अने व्रत-पचक्खाण रहित जे जीव, हशे ते आ आरामां अवतरशे. आवी रीते दुःखमय एकवीश 4560 ·ते हजार वर्ष प्रमाण ए आरो जाणवो. एवा छहा आराना भाव जाणीने जे जीवजीन धर्मनी आराधना करशे, जीव परमसुख पामशे. इति छ आरा समाप्त. अठाणु बोलनो अल्पबहुत्व- १ सर्वथी थोडा गर्भज मनुष्य १० दशमा देवना देव सं० १९ पांचमा देवना देवो असं० २ मनुष्यणी संख्यातगुणी ११ नवमा देव० देवो सं० २० त्रीजी नरकना नारको असं० ३ बादर तेउका० पर्याप्त असं० १२ सातमी नरकना नारको असं० २१ चोथा देवना देवो असं. ४ अनुत्तर विमानना देव असं० १३ छट्ठी नरकना नारको असं० २२ त्रीजा देवना देवो असं० ५ उपरना ३ ग्रैवेयकना देवो सं० १४ आठमा देवना देवो असं० २३ बीजी नरकना नारको असं. ६ मध्यमत्रिकना देवो सं० १५ सातमा देवना देवो असं० २४ समूच्छिम मनुष्यो असं० ७ नीचलीत्रिकना देवो सं० १६ पांचमी नरकना नारको असं० २५ वीजा देवना देवो असं. ८ बारमा देवलोकना देवो सं० १७ छट्ठा देवना देवो असं० २६ बीजा देवानी देवीओ सं० ९ इग्यारमा देवना देवो सं० १८ चोथी नरकना नारको असं. २७ पहेला देव०ना देवो सं० १ महादडकनो एक द्वार छे.

·KESARN २८ पहेला देवानी देवीओ सं० २९ भवन पतिना देवो असं० ३० भवन०नी देवीओ सं० ३१ पहेली नरकना नारको असं० ३२ खेचर-पुरुषो असं० ३३ खेचरनी स्त्रीओ सं० ३४ स्थलचर-पुरुषो सं० ३५ स्थलचरनी स्त्रीओ सं० ३६ जलचर-पुरुषो सं० ३७ जलचरनी स्त्रीओ सं० ३८ व्यंतर देवो सं० ३९ व्यंतरनी देवीओ सं० ४० ज्योतिषी देवो सं० ४१ ज्योतिषीनी देवीओ सं० ४२ खेचर नपुंसको सं० ५६ पर्याप्तवा अप्कायिको असं० ४३ स्थलचर नपुंसको सं० ५७ पर्याप्तबा० वायुकायिकोअसं० ४४ जलचर नपुंसको सं० ५८ अपर्याप्तबा तेउकायिको असं० ४५ पर्याप्त चउरिद्रियो सं० ५९ अप० प्रत्येक वनस्पतिका०अ० ४६ पर्याप्त पंचेंद्रियो विशेषाधिक ६० अप०यानिगोदो अ० ४७ पर्याप्त बे इंद्रियो विशेषा० ६१ अप० बा० पृथ्वीकायिको अ० ४८ पर्याप्त तेइंद्रियो विशेषा० ६२ अप० बादर अप्का० असं० ४९ अपर्याप्त पंचेंद्रियो असं० ६३ अप० बादर वायुका० असं० ५० अपर्याप्त चरिंद्रियो विशेषा० । १४ सूक्ष्म अप० तेउका० असं० ५१ अपर्याप्त तेइंद्रियो विशेषा. ६५ सूक्ष्म अप पृथ्वीका विशेपा० ५२ अपर्याप्त बेइंद्रियो विशेषा० ६६ सूक्ष्म अप० अप्का विशेषा० ५३ पर्याप्त प्रत्येकवनस्पतिका अ०६७ सूक्ष्म अप० वायुका० वि० ५४ पर्याप्तबादर निगोदो अ० ६८ सूक्ष्म पर्याप्त तेउका संख्या ५५ पर्याप्तबा पृथ्वीकायिको असं०६९ सूक्ष्म पर्याप्त पृथ्वीका०वि० CAESANGEEk 9 ·७० सूक्ष्मपर्या० अप्कायिको वि० ८० बादर अपर्याप्त विशेषांक ९० एकेंद्रिय जीवो विशेषा० ७१ सूक्ष्मपर्या० वायुकायिको वि० ८१ समुच्चय वादर जीवो विशेषा० ९१ तिर्यंचो विशेषा० ७२ सूक्ष्मअप निगोदनाशरीरोअ० ८२ सूक्ष्म अप० वनस्पतिका० अ० ९२ मिथ्यादृष्टिओ विशेषा ७३ पर्या सूक्ष्मनिगोदनाशरीरोसं० ८३ सूक्ष्म अपर्याप्ता विशेषा० ९३ अविरतिओ विशेषा० ७४ अभव्यो अनंतगुणा० ८४ सूक्ष्मपर्या वनस्पतिका० सं० ९४ सकषायी जीवो विशेपा० ७५ पडिवाइ सम्यग्दृष्टिजीवो अ. ८५ सूक्ष्मपर्याप्ता विशेषा ९५ छद्मस्थ जीवो विशेषा ७६ सिद्धना जीवो अनंत ८६ समुच्चय सूक्ष्मजीवो विशेषा० / ९६ सयोगि जीवो विशेषा० ७७ बादर पर्या वनस्पतिका० अ० ८७ भव्यसिद्धिको विशेषा० ९७ संसारि जीवो विशेपा० ७८ बादर पर्याता विशेषा. ८८ निगोदिया जीवो विशेषा० ९८ सर्व जीवो विशेषाधिक ७९ बा० अपर्या वनस्पतिका अ० ८९ वनस्पतिका ना जीवो वि. इति ९८ बोलनुं अल्पवहुत्व समाप्त. RECE १ नंबर ७७थी ९८ सुधी वावीश बोल छे, ते आठमे अनंते छे.

·नाम अथ कर्मप्रकृति विचार-१ ज्ञानावरणीय कर्म, ते आंखना पाटा समान. २ दर्शनावरणीय कर्म, ते राजाना पोलीया समान. ३ वेदनीयकर्म, ते मधुर्थी खरडेल खड्ग समान, ४ मोहनीय कर्म, ते मदीरा समान. ५ आयुष्य कर्म, ते हेड समान, ६ नाम कर्म, ते चितारा समान. ७ गोत्र कर्म, ते कुंभारना चाकडा समान. ८ अंतराय कर्म, ते राजाना भंडारी समान. आठ कम शु कयु छे ते कहे छ:-ज्ञानावरणीय कर्मे, अनंतज्ञान गुण दांक्यों छे. दर्शनावरणीय कर्मे, अनंत दर्शन गुण ढाक्यो छे, वेदनीय कर्मे, अनंत अव्यावाध आत्मिक सुख ढांक्युं छे. मोहनीय कर्मे, क्षायिक समकितगुण ढांक्यो छे. आयुष्य कम, अक्षयस्थिति गुण ढांक्यो छे. कमें, अमूर्तगुण ढाक्यो छे. गोत्र कर्मे, अगुरुलघुगुण ढाक्यो छे. अंतराय कर्मे अनंत आत्मिक शक्ति ढांकी छे. ज्ञानावरणीयादिकर्म कया कया कारणे बंधाय छे ते कहे छे:-ज्ञानावरणीय कर्म छ कारणे बंधाय छे. १ ज्ञान तथा ज्ञानिना अवर्णवाद बोलवाथी. २ ज्ञानिनो उपकार ओलववाथी. ३ ज्ञान, ज्ञानना उपकरणो अने ज्ञानिनी आ- शातना करवाथी. ४ ज्ञाननी अंतराय पाडवाथी. ५ ज्ञान तथा ज्ञानि उपर द्वेष करवाथी, अने ६ ज्ञानि साथे खोटा झगडा विसंवाद करवाथी. तेना फल (विपाक) पांच तथा'दश प्रकारे भोगवे. १ मति ज्ञानावरणीय, २ श्रुतज्ञानाव०, ३ अवधिज्ञानाव०, ४ मनः पर्यायज्ञानाव०, ५ केवलज्ञानाव०, ए पांच ते मतिज्ञानादि पांच गुण प्रगट थवा न आपे. दश प्रकारे भोगवे ते १ श्रोत्रावरण, २ श्रोत्रविज्ञानावरण. ३ नेत्रावरण, ४ नेत्रविज्ञाना- 1 श्रोत्रंद्रियना क्षयोपशमनुं जे आवरण ते श्रोन्नावरण अने श्रोनेंद्रियना उपयोगर्नु आवरण, ते श्रोत्र विज्ञानावरण. निर्वृत्ति ने उपकरणरूप CG ·वरण, ५ घाणावरण, ६ घाणविज्ञानावरण, ७ रसावरण, ८ रसविज्ञानावरण, ९ स्पर्शावरण, १० स्पर्शविज्ञा. नावरण, ए दश प्रकारे भोगवे, कर्मनी स्थिति कहे छे:-ज्ञानावरणीय कर्मनी ज. स्थिति अंतर्मुहूर्त अने उ० श्रीश कोडाकोडी सागरोपमनी. अबाधाकाल ज० अंतर्मु. ने उ० ३ हजार वर्षनो. हवे दर्शनावरणीय कर्म छ प्रकारे बंधाय-१ दर्शनना प्रत्यनीकपणाथी, २ दर्शननानिन्हवपणाथी, ३ दर्शननी आशातनाथी, ४ दर्शनना द्रव्येद्रिय, ते नाम कर्म जन्य छे. नेत्र वगेरेमां पण एमज समजबुं, १ ज्ञानावरणीयनी ज० स्थिति अंतर्मुनी छे ते दशमे गुणठाणे होय, बीजे स्थले न होय. आठमा: गुणठाणा सुधी संज्ञी पंचेंद्रियने अंत:कोडाकोडी सागरोपमथी ओछो स्थितिबंध न होय. एकेंद्रियने ३ एक सागरना सातिया श्रण मागनो स्थितिबंध होय. बेइंद्रियने तेथी पञ्चीश गुणोबंध होय, तेइंद्रियने पचास गुणो, चौरिंद्रियने सो गुणो अने असंज्ञी पंचेंद्रियने हजार गुणो बंध होय. २ जे कर्मनी जेटला सागरनी स्थिति होय तेटला सो वर्ष अबाधाकाल कहेवाय. तेटला काल सुधी कर्म उदय न आये त्यांसुधी कर्मपुद्गलोनी रचना-उदयकाल योग्य गोठवण करे अबाधाकाल बाद अवश्य विपाकोदयके प्रदेशोदये कर्म आवे. आयुष्य कर्म माटे आ प्रमाणे छे:- ज्यारे जीव परभवनुं आयुष्य बांधे, त्यारे वर्तमान भवनो जेटलौ काल वाकी होयः तेटलो काल अबाधा काल जाणवो चवीने जीव जे गतिमा जाय त्यां प्रथम समये अवश्य विपाकोदयेज आवे, प्रदेशोदये न आवे. छेवटमा अपवर्तनाकरण वडे अपवर्तन करनार अने सोपक्रमी आयुष्यवाला, प्रदेशोदयथी आयुष्य भोगवे छ। तेने आयुष्य बेदं एम कहेवाय छे. आ विषय माटे 'तत्वार्थ सूत्र'ना वीजा अध्यायना छेल्ला सूत्रनुं विवरण, तेमज पंचम कर्मग्रंथ अने पनवणानुं अवलोकन करवू.

·१ SCREERSARO5960 प्रदेषथी,५ दर्शनना अंतरायथी,६ दर्शनना विसंवादना योगथी. नव प्रकारे भोगवाय-१ चक्षुदर्शनावरणीय, २ अचक्षुदर्शनाव०, 3 अवधिदर्शनाव०, ४ केवलदर्शनाव०,५ निद्रा,६ निद्रानिद्रा, ७ प्रचला, ८ प्रचला, प्रचला ९ थीणद्धिनिद्रा. दर्शनावरणीय कर्मनी स्थिति ज. अंतर्मु ने उ० त्रीश कोडाकोडी सागरनी. अव्यावाधाकाल ज० अ० ने उ०३ हजार वर्ष. वेदनीयकर्मना बे भेद-१ साता वेदनीय, २ असाता वेदनीय. साता वेदनीय कर्म दश प्रकारे बंधाय-१ प्राणीओनी अनुकंपाथी, २ भूतोनी अनुकंपाथी, ३ सत्त्वोनी अनुकंपाथी, ४ जीवोनी अनु- कंपाथी,५ घणा प्राणीओ यावत् जीवोने दुःख न देवाथी, ६ शोक न उपजाववाथी, ७ खेद न उपजाववाथी, ८ वेदना (पीडा) न करवाथी, ९ परिताप नहिं उपजाववाथी, १० प्राण रहित न करवाथी. ए १० प्रकारे बंधाय अने ८ प्रकारे भोगवाय-१ मनोज्ञ शब्दो, २ मनोज्ञ रूपो, ३ मनोज्ञ गंधो, ४ मनोज्ञ रसो, ५ मनोज्ञ स्पर्शों, ६ मननुं सुखपणुं, ७ वचननुं सुखपणु, ८ काय ( शरीर )नु सुखपणुं. सातावेदनीय कर्मनी स्थिति अकषायिक ने ज० वे समयनी, सकषायिकने बादर मुहुर्तनी अने उ० १५ कोडाकोडी सागरनी. अबाधाकाल, दोढ हजार वर्षनो, असातावेदनीय कर्म बादर प्रकारे बंधाय-१ बीजा ( जीव )ने दुःख देवाथी, २ बीजाने शोक उपजा- वाथी, ३ बीजाने खेद उपजाववाथी, ४ बीजाने पीडा करवाथी, ५ बीजाने परितापना उपजाववाथी, ६ बीजाने प्राणरहित करवाथी, ७ घणा प्राणि, भूत, जीव अने सत्त्वोने दुःख उपजा०, ८ शोक उपजा० ९ खेद- १ बार मुहुर्तनी ज. स्थिति दशमे गुणठाणे होय -- ·उपजा०, १० पीडा उपजा०, ११ परितापना उपजा०, १२ प्राण रहित करवाथी. ए १२ प्रकारे बांधे तेना फल ८ प्रकारे भोगवाय-१ अमनोज्ञ शब्दो, २ अम० रुपो, ३ अम० गंधो, ४ अम० रसो, ५ अम० स्पों, ६ मन- नुं दुःखपणु, ७ वचननु दुःखपणु, ८ कायर्नु दुःखपणु. असातावेदनीय कर्मनी स्थिति ज. एक पल्योपमना सात भाग करीए तेवा त्रण भाग 3 तेमां एक पल्यना असंख्यातमा भागे हीन अने उ० त्रीश कोडाकोडी सागरनी अवाधाकाल व्रणह० वर्षनो. मोहनीयकर्म छ प्रकारे बंधाय-१ तीव्र क्रोध वडे, २ तीव्र मानवडे, ३ तीन माया- वडे, ४ तीव्र लोभवडे, ५ तीव्र दर्शनमोहनीयवडे, ६ तीव्र चारित्रमोहनीयवडे. अने २८ प्रकारे भोगवाय-३ दर्शनमोहनीयनी १ समकित मोह०, २ मिथ्यात्वमोह०,३ मिश्रमोहनीय. २५ चारित्रमोहनीयनी तेमा १६ कषाय मोहनी अने ९ नोकषाय मोहनी ते कहे छः-१ अनंतानुबंधी क्रोध ते पर्वतनी राइ (फाट) समान, अनंतानुबंधी मान ते पत्थरना स्तंभ समान, ३ अनंतानुबंधी माया ते वाशनी गांठ ममान, ४ अनंतानुचंधी लोभ ते कृमिज (किरमिज)ना रंग समान. ए चारनी स्थिति जावजीवनी, घात समकितनी करे अने नरकग- १ असातावे०नो बध, छहा गु० सुधी होय; पचेंद्रियने त्यां अंत: कोडाफोडीथी ओछो बंध न होय. ज. बंध ३ (पल्योना सातिया त्रण भाग) होय अने उ० एकेंद्वियने 3 होय तेथी न्यून पल्योपमना असंख्यातमा भागे तेथी न्यून होय, अने क्यांय पण न होय. २ अहिं जे कपायोनी स्थिति जावजीव वगैरेनी वही छे, ते प्रायिक समजवी. कारण? प्रसन्नचंद्रराजापने मोध अंतर्मुहूर्तनो हतो, छतां ते अनंतानुबंधी हतो. अन्यथा सातमी नरकना दलिया भेळा न थाय. तेमज बाहुवलीने मान एक वर्ष रहेल छतां ते संज्वलननुं हतु. वस्तुत: कपायनो आधार, अध्यवसाय उपर छे. २ R ?

·तिनो बंध थाय.१ अप्रत्याख्यानी क्रोध ते तलावना खोट (फाट) समान, २ अप्रत्या० मान ते हाडकाना स्तंभ समान, ३ अप्रत्या० माया ते घेटाना शींगडा समान, ४ अप्रत्या० लोभ ते नगरनी खाळ समान. ए चारनी स्थिति एक वर्षनी. घात देशविरतिनी करे अने तिर्यचनी गतिनो बंध थाय. १ प्रत्याख्यानी क्रोध ते वेळुनी लींटी समान, २ प्रत्या० मान ते लाकडाना स्तंभ समान, ३ प्रत्या० माया ते गौमुत्रिका समान, ४ प्रत्या. लोभ ते गाडाना खंजन समान. ए चारनी स्थिति चारमासनी, घात सर्व विरतिनी करे अने मनुष्यगतिनो बंध थाय. १ संज्वलननो क्रोध ते जल-रेखा समान, संज्व० मान ते नेतरनी लता समान, संज्व०नी माया ते वांसनी छाल समान, सज्व०नो लोभ ते हलदरना रंग समान. ए चारनी स्थिति एक पक्षनी. घात यथाख्यात- चारित्रनी करे अने देवगतिनो बंध थाय. ए १६ कषाय. नव नो कषाय कहे छेः-१ हास्य, २ रति, ३ अरति, ४ भय, ५ शोक, ६ दुगंच्छा, ७ स्त्रीवेद, ८ पुरुषवेद ने ९ नपुंसकवेद. एवं २८ प्रकृति. मोहनीयकमनी स्थिति अंतर्मु ने 3०७० कोडाकोडी सागरनी. अबाधाकाल ७ हजारवर्षनो. आयुष्य कर्म १६ प्रकारे बंधाय तेमां नारकनुं आयुष्य चार प्रकारे बंधाय-१ महारंभ करवाथी, २ महापरिग्रहथी, ३ मांसाहार करवाथी, ४ पंचें- १ मोहकर्मनी ज० अतर्मुलनी नवमे गुणठाणे सज्वलनना लोभनी होय. संज्व. मायानी १ पक्षनी, संज्व० माननी १ मासनी, संज्य. क्रोधनी २ मासनी, पुरुषवेदनी ८ वर्षनी होय.,शेप प्रकृतिनी अंत:कोडाकोडीथी न्यून न होय. २ मोहनी उ० स्थिति ७० कोडाकोडीनी केवल 'मिथ्यात्व'नी होय, बाकीनी प्रकृतिनी न होय. कपायनी ४० कोडाकोडी सागरनी वगैरे भिन्न भिन्न कहेल छे. जुवो पन्नवणा अने पंचम कर्मग्रंथ.

·PEOS द्रिय जीवोनो वध करवाथी. तिर्यचनुं आयुष्य चार प्रकारे बंधाय-१ माया करवाथी, अतिगूढ कपट करवाथी, ३ असत्य बोलवाथी,४ खोटा तोला-मापराखवाथी. मनुष्यनुं आयुष्य चार प्रकारे बंधाय-१ स्वाभाविक भद्रक- पणाथी, स्वाभाविक विनीतपणाथी, ३ अनुकंपापणाथी, ४ अमत्सरपणाथी. देवर्नु आयुप्य चार प्रकारे बंधाय- १ सराग संयमथी, २ देशविरतिपणाथी, ३ बालतपथी, ४ अकामनिर्जराथी. ए १६ प्रकारे बांधे अने चार प्रकारे भोगवे ते कहे छ: नारक देवतुं आयुष्य ज० अंतर्मुहूर्त अधिक दशहजार वर्षतुं अने उ० पूर्व कोडीनो चीजो भाग अधिक ३३ सागरनु. मनुष्य-तियंचनुं आयुष्य ज० अंतर्मु० ने उ. पूर्व कोडीनो श्रीजो भाग अधिक ३ पल्यतुं. नाम कर्मना बे भेद-१ शुभनाम २ अशुभनाम कर्म. तेमां शुभनामकर्म चार प्रकारे बंधाय-१ काया- नी सरलताथी, २ भाषानी सरलताथी, ३ भाव(अध्यवसाय)नी सरलताथी, ४ अविसंयादन योगथी (प्रशस्त त्रण योगनी ऐक्यताथी), ए चार प्रकारे बांधे अने चौद प्रकारे भोगवे-१ इष्ट शब्द, २ इष्ट रूप, ३ इष्ट गंध, ४ इष्ट रस, ५ इष्ट स्पर्श, ६ इष्ट गति, ७ इष्ट स्थिति, ८ इष्ट लावण्य, ९ इष्ट यशः कीर्ति, १० इष्ट उत्थान, कर्म- बल, वीर्य, पुरुषकार पराक्रम, ११ इष्ट स्वरपणुं, १२ कान्त स्वरपणुं, १३ घिय स्वरपणुं, १४ मनोज्ञ स्वरपणुं. १ नारक-देवनु ज० आयुः बांधनार तिर्यंच के मनुष्य, अंतर्मुहूर्त शेष आयुः रहे त्यारे परमभवतुं आयुः वांधे. तेटलो काल अधिक जाणवो, तेमज कोइ क्रोडपूर्वना आयुष्यवालो मनुष्य के तीर्यच, देव नारकर्नु उ० आयुष्य, पोताना भवना आयुष्यना बीजे भागे बांधे तो तेटलोकाल, आयुष्य क्रर्मनी अबाधाकाल जाणवो. . ने ·. अशुभ नाम कर्म चारप्रकारे बंधाय-१ कायानी वक्रताथी, २ भापानी वक्रताथी, ३ भावनी वक्रताथी, ४ वि- संवादनपणाथी. चौद प्रकारे भोगवे-१ अनिष्ट शब्द, २ अनिष्टरूप, ३ अ० गंध, ४ अ० रस, ५ अ० स्पर्श, ६ अ० गति, ७ अ० स्थिति, ८ अ० लावण्य, ९ अ० यशः कीर्ति, १० अ० उत्थान कर्मबल वीर्यपुरुषकार पराक्रम, ११ हीनस्वरपणं, १२ वीनस्वरपणु, १३ अनिष्ठस्वरपणु, १४ अकांत स्वरपणुं, नामकर्मनी ९३ प्रकृति कहे छे:- प्रथम चौद पिंड प्रकृति-१ गति, २ जाति, ३ शरीर, ४ अंगोपांग, ५ बंधन, ६ संघातन, ७ संघयण, ८ संडाण ९ वर्ण, १० गंध, ११ रस, १२ स्पर्श, १३ अनुपूर्वी, १४ विहायोगति. ए १४ पिंड प्रकृति थइ तेनी उत्तर प्रकृति ६५ कहे छे।-१ नरक-गति, २ तिर्यच-गति, ३ मनुष्य-गति, ४ देवगति, ५ एकेंद्रिय जाति, ६ वेइंद्रिय जाति, ७ तेइंद्रिय जाति, ८ चरिंद्रिय जाति, ९ पंचेंद्रिय जाति, १० औदारिक शरीर, ११ वैक्रयश०, १२ आहा- रकश०, १३ तेजसश०, १४ कार्मणश०, १५ औदारिक-अंगोपांग, १६ वैय-अंगो०, १७ आहारक-अंगो, १८ औदारिक बंधन, १९ वै० ब०, २० आहा० ब०, २१ तेज०, बं०, २२ कार्म०, ०, २३ उदा० संघातन, २४ चैऋ० सं०, २५ आहा. सं०, २६ तेज० सं०, २७ कार्म० सं०, २८ वजऋषभनाराच संघयण, २९ ऋषभना० सं०, ३० नाराच सं० ३१ अर्धना० सं० ३२ किलिका सं०, ३३ छेवटु सं०, ३४ समचउरंस संठाण, ३५ निगो- हपरिमंडल सं०, ३६ सादि सं०, ३७ वामन सं०, ३८ कुब्ज सं०, ३९ हुंड सं०, ४० कालोवर्ण, ४१ नीलोव०, ४२ रातोव०, ४३ पीळोव०, ४४ धोळोव०, ४५ सुरभिगंध, ४६ दुरभिगंध, ४७ तीखो रस, ४८ कडयो रस, ४९ , , . 36 R ·कषायलो र०, ५० खाटो र०,५१ मीठो र०, ५२ खरखरो स्पर्श, ५३ सुहालो स्प०, ५४ भारी (गुरु) स्प०, ५५ हळवो स्प०, ५६ टाढो स्प०, ५७ उन्हो स्प०, ५८ स्निग्ध ( चोपडेल) स्प०, ५९ लुखो स्प०, ६. नरकानुपूर्वी, ६१ तिर्यचानुपूर्वी ६२ मनुष्यानुपूर्वी ६३ देवानुपूर्वी, ६४ शुभ विहायोगति, ६५ अशुभवि० गति, ६६ पराघा- तनामकर्म, ६७ उच्छ्वासनाम,६८ अगुरुलघुनाम, ६९ आतपनाम, ७० उद्योतनाम, ७१ उपघातनाम, ७२ तीर्थ करनाम, ७३ निर्माणनाम, (६६थी ७३ सुधी ८ प्रत्येक प्रकृति छे) ७४ सनाम, ७५ बादरनाम, ७६ पर्याप्त- नाम, ७७ प्रत्येकनाम, ७८ स्थिरनाम, ७९ शुभनाम, ८० सौभाग्यनाम, ८१ सुस्वरनाम, ८२ आदेयनाम, ८३ यशोकीर्तिनाम, ८४ स्थावरनाम, ८५ सूक्ष्मनाम, ८६ अपर्याप्तनाम, ८७ साधारणनाम, ८८ अस्थिरनाम, ८९ अशुभनाम. ९० दौर्भाग्यनाम, ९१ दुःस्वरनाम, ९२ अनादेयनाम, ९३ अयशोकीर्तिनाम, तेमा १० प्रकृतिबंध- ननी मेळवतां १०३ प्रकृति थाय. अथवा नामकर्मनी सामान्यथी ४२ प्रकृति पण थाय छे:-१४ पिंडप्रकृति, ८ प्रत्येक प्र०, सदशक अने स्थावर दशक एवं ४२. नामकर्मनी स्थिति ज०८ मुहूर्तनी, उ० २० कोडाकोडी सागरनी. अबाधाकाल ज० अंतर्मु० ने उ० २ हजार वर्षनो० गोत्रकर्मना बे भेद-१ उंच गोत्र, २ नीच गोत्र उंच गोत्र आठ प्रकारे बंधाय-१ जातिमद न करवाथी, २ कुलमद न करवाथी, ३ बलमद न करवाथी, ४ रुप- मद न करवाथी,५ तपमद न करवाथी ६ श्रुतमद न करवाथी; ७ लाभमद न करवाथी, ८ ऐश्वर्यमद न करवाथी. १ ७४थी ८३ सुधी 'त्रसदशक' कहेवाय अने ८४थी ९३ सुधी 'स्थावरदशक' कहेवाय छे. २ नामकर्मनी ज0 स्थिति दशमे गुणठाणे बंधाय. मा श्री रसमागर सूरि गनम दिर ......।

·य Geetaries , -- तेना फल ८ प्रकारे भोगवाय-१ जाति विशिष्टता, २ कुलविशिष्टता, ३ ३ बलविशिष्टना, ४ रुपविशिष्टता, ५ तपविशिष्टता, ६ श्रुतविशिष्टता, ७ लाभविशिष्टता, ८ ऐश्वर्यविशिष्टता. नीच गोत्र पण ८ प्रकारे बंधाय-१ जातिमद वगेरे आठ मद करवाथी. तेना फल ८ प्रकारे भोगवाय-१ जातिविहीनता यावत् ८ ऐश्वर्य विहीनता, गोत्रकर्मनी स्थिति ज० ८ मुहर्तनी, उ० २० कोडाकोडी सागरनी. अयाधाकाल ज० अंतर्नु ने उ० २ हजार वर्षनो. अंतराय कर्म पांच प्रकरे बंधाय-१ दाननो अतराय करवाथी, २ लाभनो अंतराय करवाथी, ३ भोगनो अंतराय करवाथी, ४ उपभोगनो अंतराय करवाथी, वीर्यनो अंतराय करवाथी. तेना फल ५ प्रकारे भोगवाय- १ दानांतराय, २ लाभांतराय, ३ भोगांतराय, ४ उपभोगांतराय, ५ वीर्यांतराय, अंतरायकर्मनी स्थिति ज. अंतर्मु, ने उ० ३० कोडाकोडी सागरनी. अबाधाकाल ३ हजार वर्षनो. ज्ञानावरणीयादि ८ कर्मना बांधवाना कारणो ८५ कहेले छे अने ९३ अथवा १०८ प्रकारे भोगवे ते पूर्व कहेल छे. बंधमां १२० प्रकृति होग-ज्ञानावर- णीयनी ५, दर्शनावरणीयनी ९, वेदनीपनी २, मोहनीयनी २६, (समकितमोहनीय मिश्रमोहनीय ए २ नहिं) आयुष्यनी ४, नामनी ६७, (ते ९३माथी वर्णादिना १६ भेद, ५ बंधन ने ५ संघातन ए २६ वर्जवा). गोत्रनी २, अंतरायनी ५. एवं एकसोवीश. उदयमा १२२, ते १२० पूर्वे कहेली ते अने समकितमो० ने मिश्रमो० ए वधी. १ प्रथमनी छापेली प्रतोमा ८५ बांधवानी प्रकृति अमे ९३ भोगग्यानी प्रकृति वगेरे कहेल छे परंतु त्यां बांधवाना कारणो ८५ छे अने तेना फल ९३ प्रकारे भोगवाय छे एम जाणवं.

·१४८ सत्तामा ते नामकर्मनी ९३ प्रकृति गणवाथी अने १०३ गणतां १५८ प्रकृति सत्तामा होय. मूल आठ कर्मनी सामान्यथी उत्तर प्रकृति ३१ पण थाय छे-ज्ञानावरणीयनी ५, दर्शनावरणीयनी ९, वेदनीयनी २, मोहनीयनी २ आयुष्यनी ४, नामनी २, गोत्रनी २, अंतरायनी ५, एवं एकत्रीश. हवे १४८ उत्तर प्रकृतिनी स्थिति कहे छे:- ज्ञनावरणीयनी ५ प्रकृतिनी ज० स्थिति अंतर्मुहर्तनी, उ० ३० कोडाकोडी सागरोपमनी. दर्शनाव ४ प्रकृतिनी ज० अंतमु० ने उ० ३० कोडा०, निद्रापंचकनी ज० स्थिति, एक सागरना ७ भाग करीए तेवा ३ भाग 3 (पल्पना असंख्यातमा भागे हीन) अने उ०३० कोडा०, सातावेदनीयनीय ज० स्थिति अकपायिक ने वे समयनी, सक- पायिकने बार मुहर्तनी. उ०१५ कोडा०, असातावेदनी ज० ने उ० स्थिति, निद्रा पंचकनी प्रमाणे जाणवी. समकितमोहनीयनी ज० स्थिति अंतर्मु० ने उ०६६ सागर झाझेरी. मिथ्यात्वमोहनीयनी ज० स्थिति पल्पना असंख्यातमा भागे न्यून एक सागरोपमनी, उ०७० कोडाकोडी मा नी. मिश्रमोनी ज० ने उ० अंतर्मुल्ली. पहेला बार कषायनीज सातिया चार भाग अने उ०४० सागरनी. संज्वलनना क्रोधनी ज० २ मासनी, माननी १ मासनी, मायानी १ पक्षनी अने लोभनी अंतमुनी, उ० ४० कोडा० सागरनी, स्त्रीवेदनी ज० स्थिति सातिया दोढ भाग - पल्यना असंखा० भाग न्यून अने उ०१५ कोडाकोडी सानी, पुरुप वेदनी ज० ८ वर्षनी, १ महिं १५८ उत्तर प्रकृतिओनी ज० उ० स्थिति श्रीपनवणासूत्रने अनुसारे लखेल छ जोने ते लंयाणथी त्यां लखायेल छे कर्मग्रंथमां संक्षेप शैलीथी सुगम्य लखायेल छे. ।

·T उ० १० कोडाफोडी सानी, नपुंसकवेदनी ज० सातीया २ भाग पल्पना असंख्या. भाग न्यन अने उ०२० फोडाफोडी सानी, हास्य-रतिनी ज० सातिया-१ भाग ' पल्यना असंख्या न्यून अने उ०१०कोडा सान्नी, शोक-अरति-भग ने सुगंन्छा ए नारनी ज० उ० स्थि० नपुंसकवेद प्रमाणे, तिर्यनगतिनी स्थिति पण मपुंसकवेद प्रमाणे, नरकगतिनीज सातिगा बेहजार भाग अने उ०२० कोडा० रानी. मनुष्यगतिनी स्थिति स्त्रीवेद प्रमाणे. देवगतिनी स्थिति जसातिगा एकहजार भाग-पल्यनो असंखा भाग न्यून अने उ०१०कोडा०सानी, पद्रिग जातिनी ज. सातिगा बे भाग अने उ० २० कोडाकोडी सागरनी, बेइंद्रियनी ज० पांत्रिसिया नव भाग अने उ० १८ कोटा० सानी, तेइंद्रिय अने नारिंद्रिग माटे एमज जाणवू, पंचद्रियनी स्थिति नपुंसकवेद प्रमाणे. जोपारिक शरीरनी पण एमज जाणवी, पैक्रयशनी नरकगति प्रमाणे, आहारकशनी जम्ने उ०अंतः कोडा० सामी, सेजस फार्मण शनी नपुंसक वेद प्रमाणे, औवाना अंगोपांग वैकेना अंगो० अने आहाना अंगोनी ज०० स्थिति औवारिकायिक ३ शरीरनी प्रमाणे, ५ यंधन ने ५ संघातननी पण पोतपोताना शरीर प्रमाणे, यजभाषभनारान सं०नी ज० सातिया १ भाग अने उ०१०कोडा सा नी. 'पभमाराच सं० ज. पांत्रि- सिया ६ भाग अने उ० १२ फोडा० सानी, नाराम सं० ज० पांत्रिसिया ७ भाग अने उ० १४ कोडा० सा० १ देवगति, देगानुपूर्ती, गरकगति, गरगावी, य शरीर अने यनो उपांग ए प्रकृति एलिय भने निकाय ग यौधे पण भसंशी चाहिग बांधे रोनो बंश हजार गुणो होग गावे सादिया. भाग सागरो० बर्ष RAKASH marwa--- --- - 5 ·॥ नी, अर्द्धनाराच सं० ज० पांत्रिसिया'८ भाग अने उ०१६ कोडाकोडी सानी, किलिका सं० ज० पांत्रिसिया ९ भाग अने उ०१८ कोडाकोडी सा० नी, छेवटु सं० ज० सातिया २ भाग अने उ० २० कोडाडी सा० नी; संघयणनी जेम संठाणनी ज. उ० स्थिति जाणवी. सुंहालो, हलको, स्निग्ध ने उष्ण ए ४ स्पर्श, सुरभिगंध, श्वेत वर्ण अने मधुररस ए ७नी ज० सातिया १ भाग अने उ०१० कोडा० सा० नी, पीळो वर्ण ने खाटो रसनी ज० अव्याविशिया ५ भाग अने उ० १२॥ कोडा० सा० नी, रातो वर्ण ने कषायेल रसनी ज० अट्याविशिया ६ भाग अने उ० १५ कोडा० सा० नी, नील वर्ण ने कडवा रस ने दुरभिगंधनी ज. अव्याविशिया ७ भाग अने उ० १७॥ कोडा० मा० नी, कालोवर्ण ने तिखा रसनी ज० सातिया २ भाग अने उ० २० कोडा० सानी, गुरु, कर्कश, रुक्ष ने शीत ए ४ स्पर्शनी स्थिति कालावर्ण प्रमाणे. अगुरुलघु नाम, उपघात नाम, पराघात नाम ए ३नी पण एमज जाणवी. नरकानुपूर्वीनी स्थिति नरकगतिनी जेम जाणवी. तिथंचानुपूर्वीनी तिर्यचगति प्रमाणे. मनुष्यानुपूर्वीनी मनुष्यगतिनी जेम. देवानुपूर्वानी देवगति प्रमाणे. उच्छ्वास नाम आतप नामनी तिर्यंचगतिनी जेम. उद्योतनाम ते शुभ विहायोगति नामनी ज० सातिया १ भाग अने उ० १० कोडा० सानी, अशुभ विहायोगति नामनी तिर्यंचगति प्रमाणे, बसनाम ने स्थावरनामनी पण एमज. सूक्ष्मनामनी ज० पांत्रिसिया ९.भाग अने उ० १८ कोडा० सा नी, बादर नाम ने पर्याप्त नामनी तिर्यचगतिनी जेम. अपर्याप्त नाम ने माधा- रण नामनी सूक्ष्म नामनी जेम. प्रत्येक शरीर नामनी तिथंचगतिनी जेम. स्थिर नाम, शुभ नाम, सौभाग्य --- ·त. ॥ नाम, सुस्वर नाम अने आदेय नाम ए ५ नी ज० सातिया १ भाग अने उ० १० कोडा० सानी, स्थिरनाम, अशुभ नाम, दौर्भाग्य नाम, दुःस्वर नाम अने अनादेय नाम ए ५नी ज. सातिया २ भाग अने उ०२०कोडा० सानी, यशोकीर्तिनी ज०८ मुहूर्त अने उ०१० कोडा सा नी, अयशोकीर्तिनी ने निर्माण नामनी तिर्यंचगतिनी जेम, तीर्थकर नामनी ज० ने उ० अंतः कोडा० सानी उच्च गोत्रनी ज० ८ मुहूर्त अने उ० १० कोडा० सानी, नीच गोवनी तिथंचगति प्रमाणे. ४ आयुष्यनी स्थिति प्रथम कहेल छे. ५ अंतरायनी ज० अंतर्मु० अने उ० ३० कोडा० सा नी. जिन नामनो उ० बंध चोथे गुणठाणे देवायुः अने आहारक द्विकनो उ० बंध सातमे गु०, शेष प्रकृतिनो उ० बंध पहेले गु० होय. पुरुषवेद अने संज्वनी चोकडीनो ज० बंध नवमे गु०, तीर्थंकर नाम अने आहारक द्विकनो ज० बंध आठमे गु०, ज्ञानावरणीय ५, दर्शनावरणीय ४, अंतरायनी ५, उचगोत्र यशोकीर्ति, सातावेदनीय ए १७नो ज० बंध दशमे गुण होय. देवगति, देवानुपूर्वी, नरकगति, नरकानुपूर्वी चक्रेयधिक ए ६ प्रकृतिना ज० बंधक असंज्ञी पंचेंद्रिय होय. शेष प्रकृतिना ज० बंधक बादर एकेंद्रिय पर्याप्त होय. सम्यक्त्व- मोहनीय ने मिश्रमोहनीय ए बंधमां न होय पण उदयमां होय माटे जे बनेनी स्थिति कहेल छे ते उदयनी अपेक्षाए. कर्मप्रकृति समाप्त. अथ धर्मध्यान विचार-से किं तं धम्मे झाणे? धम्मे झाणे चउविहे चउप्पडोयारे पन्नते तं जहा १ आणाविजए, २ अवायविजए, ३ विवाग विजए, ४ संठाणविजए. धम्मस्सणं झाणस्स चत्तारि लक्खणा पन्नत्ता LCS ·॥ तंजहा १ आणारुइ, २ निसग्गरुइ, ३ सुत्तरुइ, ४ उवएसरुइ. धम्मस्सणं झाणसे चत्तारि आलंबणा पत्ता तं जहा १ वायणा, २ पुच्छणा, ३ परियट्ठणा, ४ अणुप्पेहा. धम्मस्सणं झाणस्स चत्तारि अणुप्पे हापन्नत्ता तं जहा १ एगच्चाणुप्पेहा, २ अणिचाणुप्पेहा, ३ असरणाणुप्पेहा, ४ संसाराणुप्पेहा. ए सूत्र पाठनो अर्थ कहे छे:- अंतर्मुहूर्तकालमात्र एक वस्तुमा चित्तनी स्थिरता ते ध्यान. धर्मध्याननाचार भेद. १ आज्ञाविजय (विचय) कहेतां वीतरागदेवनी आज्ञानो विचार करवो ते आज्ञाविचय, समकितपूर्वक श्रावकना १२ व्रत ११ पडिमा, पांच महाव्रत, १२ भिक्षुनी पडिमा, शुभध्यान, शुभयोग, ज्ञानदर्शनधारित्र अने छ कायनी रक्षा वगेरेमा वीतरागदेवनी आज्ञा आराधवा माटे समय मात्र पण प्रमाद न करवो अने चतुर्विध तीर्थना गुण कीर्तन करवा. २ अवायविजए कहेतां जीवने दुःख जेनाथी उत्पन्न थाय छे तेनो विचार करवो ते अपाय विचय. मिथ्यात्व, अविरति, प्रमाद, कषाय, अशुभयोग, अढार पापस्थानक अने छ कायनी हिंसा वगेरे. अपाय (दुःख)ना कारणो जाणीने तेनो त्याग करवानो विचार करवो. ३ विवागविजए कहेतां शुभाशुभ कर्मना उदयथी जीव, जे सुख-दुःखनो अनुभव करे छे, तेनो विचार करवो ते विपाक विचय. ज्ञानावरणादि कर्मर्नु स्वरुप चिंतव_ कर्मना स्वरूपने समजीने समभाव धारण करवु कोइ उपर रागद्वेष न करचो. ४ संठाणविजए कहेतां लोकनुं स्वरूप चिंतवq ते संस्थान विचय. आ लोक चौद राज्य प्रमाण अने सुप्रतिष्ठकने आकारे छे; तेमा छ द्रव्यो छे. १ कर्तव्यार्थोपदेश आज्ञा-करवा योग्य अर्थ ( प्रयोजन वा तत्त्व )नो उपदेश ते आज्ञा ·अधोलोकमां नारको तथा भुवनपतिओ छे. तिरछालोकमां वानमंतरो, मनुष्यो, तिर्यचो, ज्योतिष्क देवो छे अने असंख्याता द्वीप समुद्रो छे. संख्याता (८४ लाख ) नरकावासो अने भवनपतिना (७ क्रोड ७२ लाख) भवनो छे असंख्याताव्यतरना नगरो अने ज्योतिष्कना विमानो छे. अढीद्वीपमा तीर्थकरो ज० २० ने उ. १७० होय, केवल ज्ञानिओ पृथक्त्व क्रोड अने साधुओ पृथक्त्व सहस्र क्रोड होय. तेमने वंदन नमन करुं तथा स्तुति गुणग्राम करूं. वळी असंख्याता श्रावक श्राविका तिरछा लोकमां छे तेना गुणग्राम करूं. तिरछालोकथी असंख्यात कोडाकोडी योजन उपरे उर्ध्व लोक छे. तेमां १२ देवलोक,९ ग्रैवेयक अने ५ अनुत्तर विमान छे. तेमां चोर्यासीलाख सताणुहजार त्रेवीश विमानो छे. सर्वार्थसिद्ध महाविमानथी १२ योजन उपर ४५ लाखयोजन प्रमाण सिद्धशिला छे, त्यां सिद्ध परमात्माओ विराजे छे; तेमने वंदन करूं यावत् पर्युपासना करूं. अधोलोक किंचित् न्यून सात राज प्रमाण छे, अढारसो योजन प्रमाण तिरछो लोक छे अने उर्वलोक किंचित् अधिक सात राज प्रमाण छे ए त्रणे लोकमां सर्व स्थानके आजीव अनंतवार उत्पन्न थयो. एक वालाग्र मात्र पण भूमि स्पश्यां विना मूकी नथी. एम समजीने श्रुत धर्म अने चारित्रधर्मनीआराधना करीए तो अजर-अमर-पद पामीए. हवे धर्मध्यानना चार लक्षणो कहे छ:-१ आणारुइ कहेतां वीतरागनी आज्ञा प्रत्ये अतिशय शुभ राग भक्ति अने श्रद्धा, न उपजे ते आज्ञा रुचि. २२ निसग्गरुइ कहेतां सहज स्वभावे (जातिस्मरणादिवडे ) उप- देश सिवाय श्रुन-चारित्र धर्मर्नु यथार्थ श्रद्धान थq, ते निसर्ग रुचि. ३ सुत्तरुइ कहेतां सूत्र (निग्रंथ प्रवचन) ·" धर्म वि नी अभिलाषा ते सूत्र रुचि, सूत्रना बे भेंद १ अग प्रविष्ट अने अंग बाह्य तेमां अंगप्रविष्ट ते १२ अंग-(१ आचारांग यावत् १२ दृष्टिवाद.) अंगवायना बे भेद १ आवश्यक अने. २ आवश्यक व्यतिरिक्त. आवश्यकते सामायिकादि छ अध्ययनरुप उत्कालिक, आवश्यक व्यतिरिक्त ते उत्तराध्ययन प्रमुखकालिक अने दशवैका- लिक वगैरे उत्कालिक सूत्र-सांभलवा-भणवानी रुचि ते सूत्र रुचि. ४ उवएसरुड़ कहेतां गीतार्थ मुनि प्रमु- खना उपदेश-श्रवणथी जे श्रद्धान, थाय ते उपदेश रुचि, १ अज्ञानथी वांधेल कर्म, ज्ञानथी क्षय थाय. २ मि- थ्यात्वथी बांधेल कर्म, समकितथी क्षय थाय.३ अविरतिथी बांघेल कर्म, विरतिथी क्षय थाय.४ प्रमादथी बांघेल कर्म, अप्रमादथी क्षय थाय. ५ कषायथी बांधेल कर्म, अकषायथी क्षय क्षाय. ६ अशुभ योगथी संचित करेल कर्म, शुभ योगथी क्षय थाय.७ पांच इंद्रिय बगेरे आश्रवथी संचित कर्म, संवरथी क्षय थाय. इत्यादिक उपदेश अवणनी जे इच्छा ते उपदेश रुचि अथवा अवगाहरुचि-(विस्ताररुचि)-पण कहीए. हवे धर्मध्यानना ४ आलंबन कहे छ:-१ वायणा कहेतां गीतार्थगुरु प्रमुख पासे सूत्र अने अर्थनी वाचना लेवी ते वाचना २ पुच्छणा कहेंतां अपूर्व अर्थ-मेळववा माटे, सूत्र ने अर्थनो संदेह निवारवा वास्ते, जिनशासनने शोभाववाने अथे, अथवा परनी परीक्षा करवा माटे, यथा योग्य विनय सहित गुळदिकने पूछq ते पृच्छना. ३ परियणा कहेता पूर्व जे सुन्नने अर्थ भणेला छे तेने अस्खलित (भूली न जवाय लेम) करवा माटे शुद्ध उपयोग सहित वारंवार सूत्र ने अर्थनो स्वाध्याय करवो ते परिवर्तना. ४ अणुप्पेहा कहेतां जीवादिक तत्त्वगुं रहस्य समजवा ·माटे सूभने अर्थ चिंतन ( अनुभव ) करतुं ते अनुपेक्षा. ते चार प्रकारे ----१ पगपाणुप्पेहा कहेता एकत्यानु- प्रेक्षा. नियनये असंगात देशी, अमूर्त, सदा राउपयोगी, चैतन्य लक्षण एवो मारो आत्मा छे, तेम सर्व आत्माओ निशयनये तेयाज छ. शान-दर्शन मा स्वरूप छे, ते सिवाय पुअलिक भावो ते वाश-उपाभिरूप छे ए माराथी. हचे व्यवहारनये गा आत्मा अनाधिकालनो जड ( अचैतन्ग ) वर्णादिघाळा पुगलनो संगोगी धयो थको स्थावर-सना विनिमल पामीने जीप नादकियानी परे गोर्यासीलाल जीवागोनिमा विविध वेग धारण करेल छे. वसपणे रहेतो जल अंतमु० अने उ० बे हजार सागर शाशेरा काल सभी रहे अने स्थावरपणे रहे तो ज०अंतमुने उ० अनंत उत्सर्गिणी-गवसर्पिणी लगे रहे. क्षेत्रथी अंगुलना असंख्यातमा भाग मात्र आकाश-- प्रदेश राशि प्रमाण असंख्याता पुनल परावर्तन काललगे रणो. वली स्त्रीवेद पुरुपवेद अने नपुंसक वेदपणे जीव, पुजलना संयोगथी नान्यो. तेमां पण स्त्रीनेदे-देनीपणे, भवनपतिथी इशान देवलोक राधी इंद्रनी इंद्रा- णीपणे तथा स्वरूपवती अप्रापणे ज० १० हजार वर्ष अने ७० ५५ पल्यनी स्थिति प अनंतवार आ जीव उपनो. गुरुपदे-देवपणे भवनपतिथी यावत् नय अवेयक सुभी मद्धिक देवपणे अनंतवार उपनोः महाश- क्तिपंत इंद्र, लोकपाल प्रमुलपय पामी ज० १० १० वर्ष अने उ० ३१ सागर पर्यत मनोवंच्छित सुग्व भोगन्या. शकेंद्रे एक भवमा सात पल्यनी आयुष्यवाळी २२ फोटो कोड, ८५ लाख कोट, ७१ हजार क्रोड, ४२८ क्रोड, एटली देवीको भोगवी तो पण ते तृशन धयो. स्त्रीवेद-पुरुपवेदे-मनुष्यपणे देवकुफ ने उत्तरकुरुमां युगलिया , ·पंणे उपनो, त्यां मनोवंच्छित १० प्रकारना कल्पवृक्ष संबंधी सुखो व्रण पल्य सुधी भोगव्या; ज्यां स्त्री-पुरुषनो क्षणमात्र वियोग पण पडे नहिं एम युगलिकपणे अनंतवार उपनो. वली कर्मभूमि मध्ये मनुष्यभवमा पुरुष- वेदे चक्रवती, वासुदेव, बलदेव, अने मंडलिक राजा थयो अने स्त्रीवेदे स्त्रीरत्न आदि नारीपणे उत्पन्न थयो, क्रोडपूर्वादिकना आयुष्यपर्यत सुखविलस्या तो पण तृप्ति न थइ, एमज उत्तम धनिक शेठ-साहुकारने घरे अनंतवार उसनो. वली दुर्भागी अने दरिद्र कुलमा अतिशय दुःख भोगव्या. जलचरादि तिर्यच संज्ञि पंचेंद्रिय मध्ये अनेकगार उपनो. गर्भज मनुष्य अने तिर्यचमांत्रण वेद होय. सात नरक पांव एकेंद्रिय, त्रण विकलें- द्रिय अने असंज्ञी पंचेंद्रियमा एक नपुंसकवेद होय. देवमां बे (स्त्रीपुरुष) वेद होय हवे ३ वेदनी स्थिति कहे छे १ स्त्रीवेदनी ज० स्थिति अंतर्मु ने उ० पृथक्त्व कोड पूर्व अधिक ११० पल्योपमनी. पुरुषवेदनी ज० अंतमु० ने उ० पृथक्त्व सो सागरनी. नपुंसकवेदनी ज० अंतर्मु० ने उ० अनंतकाल चक्रनी. पुद्गल (परभाव )ना संयोगथी एम विचित्र अवस्था धारण करी, ए सर्व अवस्था अशुद्ध व्यवहारनये जाणवी. शुद्ध व्यवहारनये शुद्ध देव, गुरु अने धर्मनी पथार्थ ओलखाण करी रत्नत्रयनु आराधन करवाथी, शुद्ध निश्चयनये जे आत्मा स्वरूप; शक्ति- रूपे छे ते व्यक्तिरूपे प्रगट थाय. कारण ? पुजल तो 'सडण पडण विद्धंसण' स्वभाववाळो अने रूपी (मूर्त) छे. हुँ अविनाशी-अरूपी अमृत छु. कोइपण द्रव्य कोइ द्रव्यमा निश्चयनये मळे नहिं, माटे 'एगोह हु एकज छु; एम एकत्व भावनुं चिंतन करवू ते एकत्वानुप्रेक्षा. २ अणिचाणुप्पेहा कहेतां आत्मा द्रव्यार्थिकनये नित्य छ - ·अने पर्यायार्थिकनये देव मनुष्यादि पर्यायरूपे अनित्य छे; तथापि मूलस्वरूपथी आत्मा क्यारे पण पलटे नहि. देवादिपर्यायो कर्मना संबधी छे, माटे अनित्य छे. त्यारे पुद्गलादि जे परभाव अनित्य छे तेथी मुक्त थवानुं चिंतव, ते अनित्यानुप्रेक्षा. ३ असरणानुप्पेहा कहेतां आ जीवने संसार चक्रमा परिभ्रमण करवामां, अन्य (कोइपण ) रक्षण करवा समर्थ नथी. माता, पिता, पुत्र बंधु के स्त्री वगेरे अने मिथ्यात्वि देव, गुरु के मिथ्या धर्म पण रक्षण करवा समर्थ नथी. परंतु केवल शुद्ध समकित सहित वीतराग धर्मज, आ भव के परभवमा जीवने एक शरण छे. ४ संसाराणुप्पेहा कहेतां चार गति रूप संसारमा चोवीश दंडक चोर्यासी लाख जीवायो निमां-अनादिकालथी जीव, राग-द्वेष ने वश थइ परिभ्रमण करे छे. संसारना मूल कारणभूत मिथ्यात्वादि पांच कारणो छे अने संसारथी मूकावनार समकित, अविरति, अप्रमाद, अकषाय अने योग निरोधनुं स्वरूप चितवq ते संसारानुप्रेक्षा. एम धर्मध्याननुं स्वरूप समजीने ध्याइएं-आचरणमां मूकीएं तो परमानंदरूप मोक्षनुं सुख पामीएं. इति धर्मध्यान विचार समास. अथ श्री पदवीविचार-७ एकेंद्रिय रत्न, ७ पंचेंद्रिय रत्न अने ९ मोटी पदवी. ए २३ पदवी. तेमां ७ एके- द्रिय रत्नना नाम कहे छे-१ चक्ररत्न, २ छत्ररत्न, ३ चरमरत्न, ४ दंडरत्न, ५ खड्गरत्न, ६ मणिरत्न अने ७ कांगणीरत्न. हवे ७ पंचेंद्रियरत्न,ना नाम-१ सेनापतिरत्न, २ गाथापतिरत्न, ३ वार्दिकरत्न, ४ पुरोहितरत्न, ५ स्त्रीरत्न,६ अश्वरत्न, ने ७ गजरत्न. हवे नव मोटी पदवीना नाम-१ अरिहंतनी पदवी, २ चक्रवतींनी०,३ बल- 1569 ·देवनी०, ४ वासुदेवनी०, ५ केवलीनी०, ६ साधुनी०, ७ श्रावकनी०, ८ समकितदृष्टिनी अने ९ मंडलिकराजानी. एवं त्रेवीश पदवी कही. हवे १४ रत्नो जे काम करे ते को छ-१ चक्ररत्न छ खंड साधतां मार्ग बतावे. २ छन्न रत्न ४८ कोश सुधी छाया करे. ३ चर्मरत्न नदी प्रमुखथी पार उतारे. ४ दंडरत्न गुफाना बारणा उघाडे. ५ असि ( खड्ग ) रत्न शत्रने हणे. ६ मणिरत्न उद्योत करे. ७ कांगणी रत्न ४९ मांडला आलेखे अने तोला- माप वधारें. ८ सेनापति देश-साधे. ९ गाथापति धान्य तथा रसवती नीपजावे. १० वार्धिक आवास (घर) नीपजावे. ११ पुरोहित घा साजा करे, शांति कर्म करे अने विघ्न टाले. १२ स्त्रीरत्न भोग साधन माटे काम आवे. १३ १४ अश्वरत्न-गजरत्न ए बन्ने चडवाने काम आवे, हवे १४ रत्नना उत्पत्ति स्थानो कहे छे-चक्र, छत्र, असि अने दंडरत्न ए ४ आयुधशालामां उपजे. चर्म, मणि ने कांगणीरत्न एत्रण लक्ष्मीना भंडारमा उपजे, सेनापति, गाथापति, पुरोहित ने वाद्धिक ए ४ पोताना नगरमां उपजे. स्त्रीरत्न विद्याधरनी श्रेणिमां उपजे, अश्य ने गज, वैताढ्यना सूलमां उपजे. हवे १४ रत्ननुं मान कहे छे-चक्र, छन्त्र ने दंडरत्न ए ३ एक वामना (चार हाथना) छे. चर्मरत्न वे हाथर्नु छे. असिरत्न ५० अंगुलनु लाई, १६ अंगुलन पहोळु अने अर्द्ध अंगुलनु जाडुं छे. मणिरत्न ४ अंगुलनुं लांबु ने २ अंगुलनुं पहोढुं छे. कांगणीरत्न ४ अंगुलनुं छे. सेनापति, गाथापति, पुरोहित अने वाद्धिकरत्न ए ४नी अवगाहना चक्रवर्ती प्रमाणे होय छे. स्त्रीरत्न, चक्रवर्तीथी ४ अंगुल नीची १ कांशणीरत्न अने खड्गरत्ननु माप, प्रथमनी छापेली प्रतमा फरक छे भहिं 'संग्रहणी ने अनुसारे लखेलु छे.

·गजरत्न, चक्रव- होय. अश्वरत्न १०८ अंगुलनु लाधु, ८० अंगुलनु उंचु अने १९ अंगुल मध्य परिधिवालं छ. गजरत्न, तीथी बम होय. हवे नरक वगेरेमाची चवीने जीव केटली पदवी पामे ते कहे छे-पहेली नरकनो नीकल्यो (जीव ) १६ पदवी पामे ते २३मांधी ७ एकेंद्रियरत्ननी वर्जवी. बीजी नरकमांथी नी० १५ पदवी पामे ते १६ मांथी १ चक्रवतींनी वर्जवी. बीजी नरकमाथी नी० १३ ० पामे ते १५मांधी पलदेव ने वासुदेवनी वर्जवी. चोथी नरकमांधी नी० १२ १० पामे ते १३मांधी ? तीर्थकरनी वर्जवी. पांचमी नरकथी नी० ११ प० पामे ते १२मांथी १ केवलीनी वर्जवी. छठ्ठी नरकथी नी० १०प० पामे ते ११माथी १ साधुनी वर्जवी. सातमी नरकथी नी० ३ पदची पामे अश्व, गज अने समफितदृष्टिनी. भवनपति, व्यंतर अने ज्योतिष्कथी नी० २१ प० पामे ते २३मांधी अरिहंतने वासुदेवनी २ वर्जवी. पृथवी, पाणी, वनस्पति, गर्भजमनुष्य अने तिर्यच (संख्यातवायुष्य वाला), एटलामाथी नी. १९५० पामे ते २३मांथी तीर्थकर, चक्रवर्ती, बलदेवने वासुदेव, ए ४ वर्जवी. वे इंद्रिय, तेइंद्रिय, चरिंद्रिय, समुर्छिम मनुष्य ने तिर्यच, एमांथी नी०१८ ५० पामे ते १९मांधी १ केवलीनी वर्जवी. तेउ, वायुनो नी० ९, प० पामे, ते ७ एकेंद्रिय रत्न, अश्व ने गजरस्ननी. १५ परमाधाशीने १ किल्विपिकनो नी० १८ प० पामे, ते २३मांधी ४ उत्तम पुरुष अने केवलीनी ए ५ वर्जवी. २ किल्विषिकनानी. ११ प० पामे ते १८मांथी ७ एकेंद्रियरत्ननी वर्जवी. पहेला-बीजा देवलोकनो नी० २३ प० पामे. त्रीजाथी आठमा देवना नी० १६ प० पामे, ७ एकेंद्रियरत्ननी वर्जवी. नवमा देव०थी नव ग्रैवेयक सुधीनो नी० १४ ५० पामे, ते १३माथी ·अब ने गजरत्ननी वर्जवी.९ लोकांतिक ने ५ अनुत्तरविमाननो नी० ८, १० पामे ते २३माथी १४ रत्नने १ वासुदेवनी वर्जवी. संज्ञीमा १५, प० लाभे ते २३मांधी ७ एकेंद्रियरत्नने १ केवलीनी वर्जची. असंज्ञीमा ८, ५० लाभे ते ७ एकेंद्रियरत्न ने १ ममकितनी. तीर्थकर ने चक्रवर्तीमा ६५० लाभे ते १ तीर्थकरनी, २ केवलीनी, ३ | चक्रवर्तीनी, ४ साधुनी, ५ समकीतनी, ६ मंडलीकराजानी. वासुदेवमां ३ १० लाभे १ वासुदेवनी, २ मंडलिक- राजानी, ३ ममकितनी. बलदेवमा ५ प० लाभे १ मंडलिकनी, २ वलदेवनी, ३ केवलीनी, ४ माधुनी ५ समकि- तनी. मनुष्य १३ प० लामे ते २३माथी ७ एकेंद्रियरत्नना अश्वने गजरत्ननी अने १ स्त्रीरत्ननी ए१० वर्जवी. मनुष्यणीमा ५ प० लाभे १ फेवलीनी, २ साधवीनी, ३ श्राविकानी, ४ समकितनी, ५ स्त्रीरत्ननी. इति पदवी विचार समाप्त VIROHI अथ श्री सिझणाद्वार- १ पहेली नरकना नीकल्या(जीवो)एकसलथे १०सीझे ४ चोथी नरकनानी०एफ०४ सीझे २ बीजी नरकना नी० एकस० १० सीझे ५ भवनपतिनानी० एक० १० सीझे ३ नीजानरकनानी० एक. १० सीझे ६ भवनपसिनी देवीनानी. एक ५ सीझे ONG ·हांत- न्य GHACKS ७८ पृथवी-पाणीनानी० एक० ४ सीझे ९ वनस्पतिनानी० एक० ६ सीओ १० गर्भजपंचेंद्रिय तिर्यंचनानी० एक० १० ११ तिर्गचणीनानी. एक० १० सीझे १२ गर्भजमनुष्यनानी० एक० १० सीझे १३ मनुष्यणीनानी० एक० २० सीझे १४ व्यतरनानी० एक० १० १५ व्यंतरीनानी० एक०५ १६ ज्योतिष्कनानी० एक० १० १७ ज्योतिष्कनी देवीनानी० एक० २० १८ वैमानिक देवनानी० एक० १०८ १९ वैमानिकनी देवीनानी० एक० २० २० स्वलिंगे एक स० १०८ २१ अन्यलिंगे एक० स०१० २२ गृहस्थलिंगे एक०४ २३ स्त्रीलिंगे एक० २० २४ पुरुषलिंगे एक० १०८ २५ नपुंसकलिंगे एक् १० २६ उर्ध्वलोके एक०४ २७ अधोलोके एक० २० २८ तिरछालोके एक० १०८ २९ उत्कृष्ट अवगाहनावाला एक० २ ३० मध्यम अवगाहनावाला एक० १०८ ३१ जघन्य अवगाहनावाला एक० ४ ३२ समुद्रमा एक०२ ३३ नदी वगेरे शेष जलमां एक०३ ३४ तीर्थमां एक० १०८ ३५ अतीर्थमां एक०१० USAGASTS 6ober U

·५..
३६ तीर्थकर एक०२०
३७ अतीर्थकर एक० १०८
३८ स्वयंवुद्ध एक.४
३९. प्रत्येकबुद्ध एक० १०
४० बुद्धबोधित एक० १०८
४१ एकसिद्ध एक० २
४२ अनेकसिद्ध एक० १०८
४३ प्रत्येक विजये एक० २०
४४-४५-४६ भद्रशाल,
नंदनने सोमनसवनमा ए०४
४५ पंडकवनमा एक०२
४८ अकर्मभूमिमां एक० १०८
४९ कर्मभूमिमां एक. १०
५०-५१-५२ पहेले, पीजे अने छठे आरे १०
५३ पांचमेआरे २०
५४-५५ त्रीजे चोथे आरे १०८
५६-५७ अवसर्पिणी ने उत्सर्पिणीमा १०८
६८ नोअवसर्पिणी नोउत्सर्पिणीमा १०८
५. एकथी मांडी ३२ सुधी सीशे तो ८ समय सुधी,
पछी अवश्य अंतर पडे.
६०-३३थी मांडी ४८ सुधी, ७ समय लागट सीझे
६१-४९थी मांडी ६० सुधी, ६ समयलगे सीशे
६२-६१थी मांडी ७२ सुधी, ५ समय लगी सीझे
६३-७३ थी मांडी ८४ सुधी, ४ समयलगी सीझे
६४-८५थी मांडी ९६ सुधी, ३ समयलगी सीशे
१ संहरण आश्रयी समजबु. २ अवसर्पिणीकालना पांचमा आरा आश्रयी जाणधु,

·६५-९७थी १०२ सुधी, २ समयलगी सीशे पछी अवश्य विरह पडे. ६६-१०३थी १०८ सुधी, १ समय सुधी सी इति सीझणा द्वार समाप्त. अथ विरहविचार-समुच्चय नरकगतिनो विरहकाल ज० १ समयनो अने उ० १२ मुहर्त्तनो पहेली नर- । कथी यावत् ७मी नरकमा १ समयनो अने उ. अनुक्रमे २४ मुहर्तनो ७ दिवसनो, १५ दिवसनो, मासनो, २ मासनो, ४ मासनो, ६ मासनो उपजवानो तेमज चववानो विरह जाणवो. दश भवनपतिनो ज० १ समयनो, उ० २४ मुहूर्तनो, पांच एकेंद्रियनो ( उपजवा के चववानो) विरह नथी. त्रण विकलेंद्रियमा (प्रत्ये- कनो) ज० १ समयनो, उ० अंतर्मुहर्तनो समुच्छिम पंचेंद्रियनो ज० एक समयनो उ० २४ मुहूर्तनो. गर्भजमनु- प्यनो ज०१ समयनो, उ०१२ मुहर्तनो. व्यंतर, ज्योतिष्क अने पहेला-बीजा देवलोकनो ज० १ समयनो, उ० २४ मुहूर्तनो. बीजे देवलोके ज०१ समयनो. उ० ९ दिवस ( अहोरात्र) अने २० मुहूर्तनो. चोथे देव० ज०१ मियनो, उ० १२ दिवस अने १० मुहूर्तनो. पांचमे देव० ज० १ समयनो, उ० २२॥ दिवसनो. छठे देव० ज० १ मयनो, उ० ४५ दिवसनो, सातमे देव० ज०१ समयनो, उ०८० दिवसनो. आठमे देव० ज०१ स० नो, उ० दिनो, नवमे दशमे देव० ज० १ सनो, उ० संख्याता मासनो. इग्यारमे-बारमे देव० ज० १ स नो, १ सीशणाना सर्व द्वारो पनवणादि सूरमा जणाशा नशी. लोकप्रकाशमा चोथा आरामा १०८ बाकीना आरामा १० सीशे अवसर्पिणमा उत्स0 कालमा श्रीजा आरामा १०८ अने शेप आरामा १० सीझे आ चोवीशमा श्रीजा भारामा १०८ सिर थया ते आश्चर्य [अछेरो] छे. 0 CCESS be ·उ० संख्याता वर्षनो. ९ अवेयकमां हेठली त्रिके ज० १ सनो, उ० संख्याता सेंकडो वर्षनो मध्यम त्रिके ज. १ स नो, उ० संख्याता हजार वर्षनो. उपरली,त्रिके ज० १ सानो, उ० संख्याता लाख वर्षनो. चार अनुत्त- रमां ज०१ सनो, उ० पल्यना असंख्यातमा भागनो. सर्वार्थसिद्धमा ज०१ सानो उ० पल्यना संख्यातमा भागनो. ए विरहकाल उपपात अने चवननो जाणवो. सिद्धमा ज०१ सनो, उ०६ मासनो. ए उपपातनो विरह छे. चार गतिमां पंचेंद्रिय आश्रयी विरहज. १ सनो, उ० १२ मुहर्तनो. सर्व इंद्रस्थानके ज० १ सानो, उ०६ मासनो. इति विरह विचार समाप्त. अथ चतुर्विंशति जिन अंतर [आंतरा] कहे छे-१८ कोडाकोडी सागरोपमने अंतरे पहेला श्री ऋषभ- देव (तीर्थकर) विनितानगरीने विषे थया. नाभिराजा पिता अने मारुदेवीमाताना पुत्र. हेमवर्ण अने वृषभर्नु लंछन छे. ५०० धनुष्यनुं देहमान अने ८४ लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्युं तेमा २० लाख पूर्व कुंवरपणे.रहीने ६३ लाख पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाख पूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी १ हजार वर्षे प्रभुने केवलज्ञान उपतुं. त्यारपछी साधु, साध्वी, श्रावक अने श्राविकारुप चतुर्विध संघ (तीर्थ) स्थापी अने द्वादशांगी-गणि पेटी आपी ने महीमंडलमां विचरतां त्रीजा आराना ३ वर्ष अने साडाआठ मास बाकी रह्या त्यारे महावदि तेरस ने दिने १० हजार साधुओ संघाते अष्टापद पर्वत उपरे प्रभुमोक्षे पधार्या. पहेला श्रीआदिनाथ तीर्थकर निर्वाण ·AUGk सेद्धांत- २०॥ Certific.in पाम्या, पछी ५० लाख कोडी सागरोपमने अंतरे बीजा अजीतनाथ भगवान अयोध्यानगरीने विषे धया. जीत- शत्रु राजा अने विजयादेवीमाताना पुत्र. हेमवर्ण अने हस्तिनुं लंछन छे. साडाचारसे धनुष्यनुं देहमान अने ७२ लाख पूर्व- आयुष्य. भोगव्यु. तेमा १८ लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने ५३ लाख पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाख पूर्वनी प्रव्रज्या पाली. प्रवज्या लीधा पछी १२ वर्षे केवलज्ञान उपy. साधु० द्वादशांगी० (पूर्ववत्) महीमंडलमां विच- रतां छेवटे १ हजार साधु संघाते सम्मेतशिखर पर्वत उपरे प्रभुनिर्वाण पाम्या. अजीतनाथ तीर्थंकर मोक्ष गया पछी ३० लाख कोडी सागरने अंतरे, सावत्थीनगरीने विषे त्रीजा संभवनाथ तीर्थंकर थया, जीतारिपिता अने सेनादेवीमाताना पुत्र, हेमवर्ण अने अश्वनुं लंछन छे. चारसे धनुष्यनुं देहमान अने ६० लाख पूर्वन आयु- प्य भोगव्यु, तेमा १५ लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने ४४ लाख पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाखपूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी १४ वर्षे केवलज्ञान उपनुं माधु० द्वादशांगी० ( पूर्ववत् ) १ हजार साधु संघाते प्रभु सम्मे- तशिखर उपरे निर्वाण पाम्या. त्रीजा संभवनाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी १० लाख कोडी सागरने अंतरे १ 'थया' ते जन्म्या एम संभवतु नथी, जो एम मानीए पो पभदेव भने महावीरस्वामीनु अंतर- मेळ थतुं नशी; माटे 'थया' एटले सिद्ध थया. एम प्रवचनसारोबार अने कापसूत्रमा कहेलं छे. 'समुपने' शब्दनो अर्थ सिद्ध थया एम कोल छे. २ ५३ लाख ने । पूर्वांग अधिक राज्य पालवाचं आवश्यक मूल भाष्यमा कहेलं छे. तेमज श्रीगा, चोथा, पाचमा, छठा, सातमा, आठमा ने नवमा तीर्थकरोए ४-८-१२-१६-२०-- २४ ने २८ पूर्वाग, अधिक राज्य पाप्यु छे. 'पुर्वाग' ते ४५ लाख पर्प प्रमाण जाणयु, ·चोथा अभिनंदन तीर्थकर विनिता नगरीने विषे थयाः संवरपिता अने सिद्धार्थी देवी माताना पुत्र, हेमवर्ण अने वानरनुं लंछन छे. साडात्रणसे धनुष्यनुं देहमान अने ५० लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां साडाबार- लाग्य पूर्व कुंवरपणे रहीने साडाछत्रीशलाख पूर्व राज्य पाल्युं अने १लाख पूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी १८ वर्षे केवलज्ञान उपर्नु. साधु द्वादशांगी ( पूर्ववत् ) १ हजार साधु संम्मेतशि० ( पूर्वत् ) चोथा अभिनंदन तीर्थकर मोक्ष गया पछी ९ लाख कोडी सा० ने अंतरे पांचमा सुमतिनाथ तीर्थंकर कुशलपुरी नगरीने विषे थया. मेघरथ पिता अने सुमंगलादेवी माताना पुत्र, हेमवर्ण अने क्रोंच (पक्षी)नुं लंछन छे. ३५० धनुष्यनुं देहमान अने ४० लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्यु. तेमा १० लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने २९ लाख पूर्व राज्य पाल्यु अने १ लाख पूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी २० वर्षे केवलज्ञान उपमुं. सा. द्वाद० ( पूर्ववत् ) १ हजार साधु सं० सम्मेतशि० निर्वाण पाम्या. पांचमा सुमतिनाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी ५० हजार कोडी सा. ने अंतरे छट्ठा पक्षप्रभ तीर्थकर कौशांबी न० ने विषे थया. श्री धरपिता अने सुलीनादेवीना पुत्र. राते वर्णे अने पद्मकमलनुं लंछन छे. २५० धनुष्यनुं देहमान अने ३० लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां साडासात लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने साडाएकवीश लाख पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाग्य पूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ६ मासे के ज्ञान उपमुं. सा. द्वाद० ( पूर्ववत् ) ३०८ साधु सं. मम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) छठा पद्मप्रभ- १. प्रवचनसारोद्धारमा 'तिन्निभटसया' आ पाठ छ, अर्थमा ३०८ लखेल छे कोइक आचार्यो ८०३ पण कहे छे बन्ने मतनुं टिपण आव- - ·N २४ अंत व तीर्थंकर मोक्ष गया पछी सातमा सुपार्श्व तीर्थकर वाणारसी नगरीने विष थया. प्रतिष्टपिता अने पृथवी देवी- भाताना पुत्र. हेमवर्ण अने साथियान छन छे. २०० धनुष्यनुं देहमान अने २० लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्यु: तेमा ५ लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने १४ लाख पूर्व राज्य पाल्यु. अने १ लाग्य पूर्व प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ९ मासे के ज्ञान उपमुं. साधु द्वाद० (पूर्ववत्) ५०० साधु सं० सम्मेतशि० (पूर्ववत्) सातमा सुपार्श्व तीर्थकर मोक्षे गया पछी नवसे कोडी साने अंतरे श्री चंद्रप्रभ तीर्थकर, चंद्रपुरी नगरीने विषे थया. महासेन पिता अने लक्ष्मणादेवी माताना पुत्र. उज्वल वर्ण अने चंद्रमानुं लंछन छे. १५० धनुष्यतुं देहभान अने १० लाख पूर्वनुं आयुष्य भोगव्यु, तेमा अढीलाख पूर्व कुंवरपणे रहीने माडा छ लाग्य पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाख पूर्व प्रव्रज्या पाळी. प्रव्रज्या लीधा पछी ३ मासे के ज्ञान उपमुं. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) १ हजार साधु सं० सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ). चद्रप्रभ तीर्थकर मोक्ष गया पछी ९० कोडी सा० ने अंतरे नवमा सुविधि नाथ तीर्थ- कर काकंदी नगरी में विषे थया. उज्वलवर्ण अने मगरनुं लंछन छे. १०० धनुष्यनु देहमान अने २ लाख पूर्वन आयुष्य भोगव्यु. तेमां अर्द्ध लाख पूर्व कुंवरपणे रहीने अई लाग्य पूर्व राज्य पाल्युं अने १ लाख पूर्व प्रव्रज्या पाळी. प्रव्रज्या लीधा पछी ४ मासे के० ज्ञान उपन. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) १ हजार साधुसं० सम्मेतशि० (पूर्ववत् ) श्री सुविधिनाथ तीर्थकर मोक्षे गया पछी दशमा शीतलनाथ तीर्थकर भदिलपुर नगरने विष हीरथ श्यक टिपणमा छे. थोकडानी छापेली प्रतमा ७३ फोल छे. , भावश्यक भाष्यमा ३ माम फोल छे. ॐनमा ·---- पिता अने नंदा देवीना पुत्र, हेमवर्ण अने श्री वत्सनुं लंछन छे.९० धनुष्य देहमान अने १ लाख पूर्व आयुन्य भोगव्यु. तेमां पालाख पूर्व कुंवरपणे रहीने अर्द्धलाख पूर्व राज्य पाल्यु अने पा लाख पूर्व प्रव्रज्या पाली प्रव्रज्या लीधा पछी ३मासे के ज्ञान उपमुं. साधु द्वाद०(पूर्ववत्) १हजार माधु सं०सम्मेतशिग्वर पर्वत०(पूर्ववत्) शीतल नाथ तीर्थंकर मोक्ष गया पछी एकसो सागर अने ६६ लाख २६ हजार वर्प न्यून १ कोडी सा ने अंतरे इग्या- रमां श्री श्रेयांसनाथ तीर्थंकर, सिंहपुर नगरमा थया. विष्णु पिता अने विष्णु देवीमाताना पुत्र. हेमवर्ण अने गेंडानुं लंछन छे. ८० धनुष्य, देहमान अने ८४ लाख वर्षनुं आयुष्य भोगन्यु तेनां २१ लाख वर्ष कुंवरपणे रहीने ४२ लाख वर्ष राज्य पाल्युं अने २१ लाख वर्ष प्रव्रज्या पाली, प्रव्रज्या लीधा पछी २ मासे के० ज्ञान उपर्नु. साधु० द्वाद० (पूर्ववत् ) १हजार साधुसं० सम्मेतशि० (पूर्ववत् ) श्रेयांस नाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी ५४ सागरने अतरै बारमा वासुपूज्य तीर्थकर, चंपापुरी नगरीमा थया. वसुपिता अने जयादेवी माताना पुत्र. रातेवणे अने महिषनुं लंछन छे, ७० धनुष्य देहमान अने ७२ लाग्ब वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां १८ लाख वर्ष कुंवरपणे रहीने ५४ लाख वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रत्रज्या लीधा पछी १ मासे के० ज्ञान उपनु, माधु० द्वाद० (पूर्ववत् ? छसो साधुसं० चंपापुरीमा (पूर्ववत् ) वासुपूज्य तीर्थकर मोक्ष गया पछी ३० सा० ने अंतरे तेरमा श्री विमलनाथ तीर्थकर, कंपिलपुर नगरमां थया. कृतवर्म पिता अने श्यामादेवी माताना पुत्र, हेमवर्ण अने वराह (सुवर)- लछन छे. ६० धनुष्यनुं देहमान अने ६० लाख वर्पनुं आयुष्य भोगव्यु. तेमा १५ लाख बर्ष -A-RECRURES मनट ·२८ अंत कुंवरपणे रहीने ३० लाख वर्ष राज्य पाल्युं अने १५ लाख वर्ष प्रव्रज्या पाळी. प्रव्रज्या लीधा पछी, २ माले के० ज्ञान उपर्नु. साधु० द्वाद० (पूर्ववत) छ हजार साधु सं० सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) विमलनाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी, ९ सा ने अंतरे चौदमा अनंतनाथ तीर्थकर अयोध्या नगरीमा थया. सिंहसेन पिता अने सुयशा देवी माताना पुन हेमवर्ण अने सिंचाणानुं लंछन छे. ५० धनुष्यतुं देहमान अने ३० लाख वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां ७॥ लाख वर्ष कुंवरपणे रहीने १५ लाख वर्ष राज्य पाल्युं अने साडासात लाख वर्ष प्रव्रज्या पाळी. प्रत्र- ज्या लीधा पछी ३ वर्षे के० ज्ञान उप. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) ७ हजार माधु सं० सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) अनंतनाथ मोक्ष गया पछी ४ साल्ने अंतरे पन्नरमा धर्मनाथ तीर्थकर, रत्नपुरी नगरीमा थया. भानुपिता अने सुव्रता देवी माताना पुत्र. हेमवर्ण अने वज्रनुं लंछन छे. ४५ धनुष्यतुं देहगान अने १० लाख वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां अढीलाख वर्ष कुंवरपणे रहीने ५ लाख वर्ष राज्य पाल्युं अने अढीलाख वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी २ वर्षे के० ज्ञान उपर्नु. साधु० द्वाद० (पूर्ववत् ) १०८ साधु सं० सम्मेतशि० (पूर्ववत् ) धर्मनाथ तीर्थकर मोक्षे गया पछी पोणा पल्य उणा ३ सा ने अंतरे सोळमा श्री शांतिनाथ तीर्थकर, हस्तिना- पुर नगरमां थया. विश्वसेन पिता अने अचिरामाताना पुत्र, हेमवर्ण अने मृगनुं लंछन छे. ४० धनुष्य- देह- मान अने १ लाख वर्ष आयुष्य भोगव्यु, तेमा २५ हजार वर्ष कुंवरपणे रत्या. २५ ह वर्ष मंडलिकराजापणे रही २५ ह० वर्ष चक्रवर्तीनी पदवी भोगवी अने २५ ह० वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी १ वर्षे के० ·.. RECE HG ज्ञान उपनु. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) ९०० साधु सं० सम्मेतशि० (पूर्ववत् ) शांतिनाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी अर्द्ध पल्यने अंतरे सत्तरमा कुंथुनाथ तीर्थकर, गजपुर नगरमां थया. सरपिता अने श्री देवीमाताना पुत्र. हेम- वर्ण अने बकरा (अज)नुं लंछन छे. ३५ धनुष्यनुं देहमान अने ९५ हजार वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां पोणा चोवीश हजार वर्ष कुंवरपणे रह्या, पोणा चोवीशह० मंडलिक पणे रहीने पोणा चोवीशह० चक्रवर्तीनी पदवी भोगवी अने पोणाचोवीश ह० प्रव्रज्या पाली. प्रत्रज्या लीधा पछी १६ वर्षे के० ज्ञान उपk. साधु० द्वाद. (पूर्ववत्) १ हजार साधु० सम्मेतशि० (पूर्ववत्) कुंथुनाथ तीर्थकर मोक्षे गया पछी १ हजार कोड वर्ष उणा पा पल्यने अंतरे, अढारमा अरनाथ तीर्थकर, नागपुरी नगरीमा थया. सुदर्शन पिता अने देवी राणी माताना पुत्र. हेमवर्ण अने नंदावर्त माथियानुं लंछन छे. ३० धनुष्यनु देहमान अने ८४ हजारवर्ष आयुष्य भोगव्यु. तेमां २१ हजार वर्ष कुंवरपणे रडा, २१ ह० वर्ष मंडलिकराजापणे रहीने २१ ह० वर्ष चक्रवर्तीनी पदची भोगवी अने २१ ह० वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ३ वर्षे के० ज्ञान उपर्नु. साधु० द्वाद० (पूर्ववत् ) १ हजार साधु सं० सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) श्री अरनाथ तीर्थकर मोक्ष गया पछी १ हजार क्रोडबपने अंबरे उगणीशमा मल्लि- नाथ तीर्थकर, मिथिला नगरीमां थया. कुंभपिता अने प्रभावती देवीना पुन, नीलवणे अने कुंभ लंछन छे. २५ धनुष्यनु देहमान अने ५५ हजार वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमा १०० वर्ष कुंवरपणे रहीने ५४ हजार ९ सो वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी १ अहोराने के ज्ञान उपमुं. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) ५०० साधु स ka- ·त- २४ अंत प || सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) मल्लिनाथ तीर्थकर मोक्षे गया पछी ५४ लाख वर्पने अंतरे वीशमा मुनिसुव्रत तीर्थकर, राजगृही नगरीमा थया, सुमित्र पिता अने पद्मावती देवीना पुत्र श्यामवर्ण अने काचबानु लंछन छे. २० धनु प्यतुं देहमान अने ३० हजार वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमा ७॥ हजार वर्ष कुंवरपणे रहीने १५ ह० वर्ष राज्य पाल्युं अने ॥ ह० वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ११ मासे के ज्ञान उपन. साधु० द्वाद० (पूर्ववत् ) १ हजार साधु सं० सम्मेतशि० ( पूर्ववत् ) मुनिसुव्रत तीर्थकर मोक्ष गया पछी ६ लाख वर्षने अंतरे एकवीशमा श्रीनमिनाथ तीर्थकर मिथिला नगरीमां थया. विजय पिता वप्रादेवी माताना पुत्र. हेमवर्ण अने नीलोत्पल (कमल ) लंछन छे. १५ धनुष्यनुं देहमान अने १० हजार वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु. तेमां अढीहजार वर्ष कुंवर पणे रहीने ५ ह० वर्प राज्य पाल्युं अने अढी ह० वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ९ मासे के ज्ञान उपमुं. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) १ हजार साधु सं० सम्मेतशि० (पूर्ववत् ) श्री नमिनाथ तीर्थंकर मोक्ष गया पछी ५ लाख वर्षने अंतरे बावीशमा नेमीनाथ तीर्थकर सौरिपुर नगरमां थया. समुद्रविजय पिता अने शिवा- देवी माताना पुत्र. श्यामवर्ण अने शंखनुं लंछन छे. १० धनुष्यनुं देहमान अने १ हजार वर्षतुं आयुष्य भोगव्यु तेमां ३०० वर्ष कुंवरपणे रहीने ७०० वर्ष प्रव्रज्या पाली. प्रव्रज्या लीधा पछी ५४ दिवसे के० ज्ञान उपर्नु साधु० द्वाद० (पूर्ववत् ) ५३ माधु सं० श्री गिरनार उपर निर्वाण पाम्या. श्री नेमिनाथ तीर्थकर मोक्ष गयापछी पोणा चोर्यासी हजार वर्पने अंतरे त्रेवीशमा श्री पार्श्वनाथ तीर्थकर, वाणारसी नगरीमों थया. अश्वसेना पिता ar ·अने वामादेवीमाताना पुत्र. नीलवर्ण अने सपर्नु लंछन छे.. हाथर्नु देहमान अने १०० वर्षआयुष्य भोगव्यु, तेमा ३० वर्ष कुंवरपणे रहीने ७० वर्ष प्रव्रज्या पाली, प्रव्रज्या लीधा पछी ८४ दिवसे के० ज्ञान उपमुं. साधु० द्वाद० ( पूर्ववत् ) ३३ साधु सं० प्रभु सम्मेतशिखर पर्वत उपर निर्वाण पाम्या, श्री पार्श्वनाथ तीर्थकर मोक्ष गया. पछी अढीसो वर्षने अंतरे चोवीशमा श्री वर्द्धमानस्वामी तीर्थकर क्षत्रियकुंड ग्राम नगरमां थया. सिद्धा- र्थपिता अने त्रिशलादेवी माताना पुत्र. हेमवर्ण अने सिंहनं लंछन छे. ७ हाथर्नु देहमान अने ७२ वर्षनुं आयुष्य भोगव्यु. तेमा ३० वर्ष कुंवरपणे रहीने ४२ वर्ष प्रव्रज्या पाली, प्रव्रज्या लीधा पछी १२॥ वर्ष ने १५ दिवसे के. ज्ञान उपन. साधु० बाद० ( पूर्ववत् ) कार्तिक वदि अमावास्यानी रात्रिए चोथा आराना त्रण वर्ष ने साडाआठ मास बाकी रह्या त्यारे बे दिवसर्नु अनशन करी एकाकी पणे पावापुरी नगरीमा प्रभु निर्वाण पाम्या. पहेला श्री ऋषभदेव स्वामी अने चोवीशमा श्वी वर्द्धमान स्वामी बच्चे ४२ हजार वर्ष उणा १ कोडा कोडी सागरोपमर्नु अंतर जाणवू. इति चोवीश जिनांतर समाप्त. श्रीपांच देवनो विचार-१ नामद्वार, २ गुणद्वार, ३ उपपातद्वार, ४ स्थितिद्वार, ५ ऋद्धितथा विक्रुवणाद्वार, ६ च्यवनद्वार, ७ संचिठणाद्वार, ८ अंतरद्वार, अने ९ अल्पबहुत्वद्वार.ए ९ बार पांच देव उपर उतारे छे.१ नाम- द्वार-१ भव्य द्रव्यदेव, २ नरदेव, ३ धर्मदेव, ४ देवाधिदेव अने ५ भावदेव.२ गुणद्वार-मनुष्य अने तिर्यंच पंचें- ·त- य ॥ द्रिय, जै देवगतिमा उपजवानी योग्यतावाला छे तेने भव्य द्रव्यदेव कहीए. जेने १४ रत्न, ९ निधान होय अने षखंडनो अधिपति चक्रवर्ती होय तेने नरदेव कहीए. जे साधुना २७ गुण सहित होय तेने धर्मदेव कहीए. जे १८ दोष रहित अने १२ गुण सहित होय तेने देवाधिदेव कहीए. १८ दोषना नाम कहे छे-१ अज्ञान, २ क्रोध, ३ मद, ४ मान, ५ माया, ६ लोभ, ७ रति, ८ अरति, ९ निद्रा, १० शोक, १ असत्य, १२ चोरी, १३ मात्सर्य, १४ भय, १५ प्राणिवध, १६ प्रेम, १७ क्रीडा प्रसंग अने १८ हास्य, ए १८ दोष रहित होय. हवे १२ गुण कहे छे. १ भगवान् ज्या ज्यां उभे बेसे अने समवसरे त्या त्यां (मूल स्कंध, शाखा वगेरे) बोल सहित, प्रभुथी १२ गुणो उंचो अशोक वृक्ष छाया करे. २ भगवान् ज्या ज्यां समवसरे त्यां त्यां ढींचण प्रमाण पंच वर्ण फूलोनी वृष्टि थाय. ३ दिव्यदनि (योजन प्रमाण विस्तारवाळी वाणी) सर्वना मननां संदेहने हरवावाली होय.४ चोवीश जोड चामरी विंझाय. ५ स्फटिक रत्नमय, पादपीठ सहित सिंहासन उपर प्रभु बिराजे. ६ भामंडल, अंबोडाने ठेकाणे तेजोमय होय. ७ आकाशमां दुंदुभि प्रमुख अनेक वाजां वाजे. ८ भगवान्नी उपर त्रण छत्र उपरा उपरे होय. ९ अनंतज्ञानातिशय, १० अनंत पूजातिशय, ( परमपूज्यपणु), ११ अनंत वचनातिशय अने १२ अनंत अपायापगम अतिशय (निर्दोषपणुं). ए १२ गुण सहित होय, अने ३४ अतिशय तथा ३५ वचनातिशय १ 'जेणे देवायु. बाधेल छे तेमज भव्य द्रव्य' देव कहेवाय ए योग्य नथी, तेम मानवाथी भव्य द्रव्य देवनी उ० स्थिति ३ पल्योपमनी कही छे; ते घटी शकशे नहि. २ १८ दोप प्रकारांतरथी पण शालोमा कहेल छे. IA ·पा आदि अनंत गुणसहित जे होय ते देवाधिदेव कहेवाय. भवनपति, व्यंतर, ज्योतिष्क अने वैमानिक ए जातिना देवो, जे देवगति नामकर्मने वेदे छे तेने भावदेव कहीए. ३ उपपात कहे छे-१ भव्य द्रव्य देवमां असंख्यात वर्षना आयुष्यवाला युगलिया (मनुष्य अने तिर्यंचो), अने सर्वार्थसिद्धना देवो शिवाय, शेष सर्वस्थानना जीवो उपजे. २ नरदेवमा चारजातिना देवो अने पहेली नरक, ए पांच स्थानना उपजे. ३ धर्मदे- वमा छट्ठीने सातमी नरकना जीवो, तेउका ने वायुका० अने युगलिया-[मनुष्य-तिर्यच]-सिवाय, शेष सर्व- स्थानना जीवो उपजे. ४ देवाधिदेवमां पहेली, धीजी अने त्रीजी नरकसुधीना नारक] अने किल्विषिक देव सिवाय वैमानिक देवो उपजे. ५ भावदेवमां तिर्यच पंचेंद्रिय अने संज्ञि मनुष्य, ए ये स्थानना उपजे. ४ स्थितिद्वार-१ भव्य द्रव्य देवनी स्थिति ज० अंतर्मुहुर्त अने उ० ३ पल्यनी. २ नरदेवनी ज० ७०० वर्षनी अने उ० ८४ लाख पूर्वनी. ३ धर्मदेवनी ज० अंत. अने उ० देशेउणी [८ वर्षन्यून] कोड पूर्वनी. देवाधिदेवनी ०७२ वर्ष अने उ० ८४ लाख पूर्वनी. ५ भावदेवनी ज० १० हजार वर्ष अने उ० ३३ सागरोपमनी. ५ ऋद्धि तथा विकुर्वणा कहे छ:--१ भव्य द्रव्यदेव [जेने वैकेयलब्धि होय ते] एक गावत् अनेक रूप पण विक्रुर्वे. २ नरदेवने वैक्रय लब्धि अवश्य होय ते पण एक यावत् अनेक रूप करे. ३ धर्मदेव [जेने वैक्रेय लब्धि होय ते] एक यावत् अनेक रूप करे. ४ देवाधिदेवनी शक्ति अनंत छे पण उत्सुकताना अभावथी विक्रुर्वणा करे नहिं. ५ भावदेवेनें वै लब्धि अवश्य होय ते ज० १-२-३ नेउ० संख्याता रूप विकुर्वे, शक्ति तो असंख्यात रुप कर. य ·दांत- ०॥ पानी छे पण करे नहि. ६ चवण द्वार कहे छे:-१ भव्यद्रव्य देव, चवीने देव थाय. २ नरदेवx (चक्रवर्तिपदमां) चवीने नरके जाय. ३ धर्मदेव, चवीने वैमानिक देव थाय के मोक्ष जाय.४ देवाधिदेव, मोक्षमा जाय. ५ भावदेव, बादर पृथवीकायिक, अप्का०, वनस्पतिका०, गर्भज मनुष्य अने पंचेन्द्रिय तिर्यच ए पांचमां जाय. ७ संचिठ- णाद्वार कहे छे:-संचिठणा, स्थितिद्वार प्रमाणे छे, पण फरक एटलोज के धर्मदेवनी संचिठणा, ज०* १ समय अने उ० देशेउणी पूर्वक्रोडनी छे. ८ अंतरद्वार+ कहे छे-१ भव्यद्रव्यदेवतुं अंतर,-ज० १० हजारवर्षने अंतर्मुहूर्त अधिक अने उ० अनंतकालनु. २ नरदेवनुं अंतर, ज० १ सागर झालं अने उ० देशेउणा, अर्द्धपुद्गल परावर्त. x नरदेव [चक्रवर्ती], धर्मदेव थाय [दीक्षा लेतो] स्वर्गमा पण जाय भगवती-टीका. 8 ज० १ समय अशुभ परिणामने प्राप्त थइने पुनः एक समय शुभभावे रही मरण पामे, ते आश्रयी स्थिति भने सचिठणामा फेर एटलोज के स्थिति ते तेटला काल सामान्यथी रहेवु, ए काल आश्रयी अने संचिठणा ते भाव आश्रयी अर्थात तेटला कालसुधी ते भावमा रहेवु एम संमवे छे. + कोइ १० १० यर्पना आयुष्यवालो देव, चवीने शुभ पृथव्यादिकमा अतर्मुहूर्त आयुष्य भोगवी भव्य द्रव्यदेवमा उपजे ते आश्रयी अंतर्मुहूर्त अधिक कहेल छे. उ० अंतर, वनस्पतिमा उत्पल थवा आश्रयी, कोइक चक्री [ विषयवासनावाळो ] मरीने १ सागरने आयुष्ये नरकमा उत्पन्न थइने त्याची पुन. नरदेव थाय, ते ज्यासुधी चक्ररत्न उत्पन्न न थाय त्यासुधीनो अधिककाल चाणवो.. समकीती सिवाय चक्रवर्तिपणानी प्राप्ति न थाय माटे उ० अद्ध पुद्० परावर्तथी अधिक अतर न होय. भर्मदेव [साधु], सौधर्मकल्पमा पृथक्त्व पल्योपमना आयुष्ये उत्पन्न थइ, पुनः नरभव पामी आठ वर्षे चारित्र स्वीकारे ते आश्रयी जाणवु, आठ वर्षनो समावेश पृथक्त्व पल्यमां थाय छे. उ. अतर माटे पूर्वनी परे जाणवु. कोइक देव [भावदेव] चवीने अतर्मुहूर्तना आयुष्यवाला तियंच- पणे उत्पन थइने पुनः देवमां उपजे ते भाश्रयी ज० अंतर कयु अने उ० अतर पूर्ववत्, मला- ·? , ३ धर्मदेव- अंतर, ज० पृथक्त्व पल्यन अने उ० अर्द्धपुद्गल परावर्तन. ४ देवाधिदेवतुं अंतर नथी. ५ भावदेवनुं अंतर, ज० अंतर्मु० अने उ. अनंत कालजें. ९ अल्पाबहुत्व द्वार कहे छे:-१ सर्वथी थोडा नरदेव. २ तेथी देवाधिदेव संख्यातगुणा. ३ तेथी धर्मदेव संख्यातगुणा.४ तेथी भव्य द्रव्य देव असंख्यातगुणा.५ तेथी भावदेव असंख्यातगुणा. इति पांच देवविचार समाप्त. अथ दिसाणुवाय [ दिगानुपात] विचार- १ समुच्चय जीवो, सर्वथी थोडा पश्चिम दिशामां छे, कारण ? त्यां गौतमद्वीप अने चंद्र-सूर्यना द्वीपो होबाथी पाणी थोडं छे; तेथी नीलफुल पण थोडी छे माटे जीवो थोडा छे. २ तेथी पूर्व दिशामा विशेषाधिक छे, कारण ? त्यां गौतमद्वीप नथी. ३ तेथी दक्षिण दिशामा विशेषाधिक छे, कारण ? त्यां चंद्र-सूर्यना द्वीपो नथी. ४ तेथी उत्तर दिशामा विशेषाधिक छे, कारण ? त्यां असंख्यातमे द्वीपे संख्यात कोटी योजन प्रमाण मानसरोवर छे, त्यां पाणी घणुं होवाथी नीलफुल पण घणी छे. ५ पृथवीकायिक जीपो, मर्वधी थोडा दक्षिण दिशामां छे. कारण ? भवनपतिना भवनो ४ कोडने ६ लाख, दक्षिण दिशामा छे अने नरकावासा पण घणा होवाथी घणा भागमां पोलाण छे, माटे पृथवी थोडी छे. तेथी उत्तर दिशामा विशेषा० छे, कारण ? त्यां ३ क्रोडने ६६ लाख भवनपतिना भवनो छे अने नरकावासा पण थोडा छे, तेथी पूर्व दिशामा विशेषा० छे, कारण ? त्यां चंद्र-सूर्यना द्वीपो होवाथी पृथवी घगी छे. तेथी पश्चिम दिशामा विशेषा० के कारण ? त्यां सब ·सिद्धांत- . १३२॥ , गौतम द्वीप होवाथी पृथवी घणी छे. ६ अकाल, वनस्पतिका०, सका०, बेइन्द्रिय, तेइंद्रिय, चरिंद्रिय अने तिर्थच पंचेंद्रिय, ए सात प्रकारना जीवो, समुचयजीवोनी माफक जाणवा. ७ तेउकायिक, मनुष्य अने सिद्धना जीयो, सर्वथी थोडा दक्षिणने उत्तर दिशामा छे अने परस्पर तुल्य छे. कारण ? क्षेत्रो- नाना छे. तेथी पूर्व दिशामा संख्यातगुणा छे, क्षेत्रो मोटा होवाथी. तेथी पश्चिम दिशामा विशेषा० छे, त्यां अधोगाम विजय होबाथी. ८ वायुकायिक, सर्वथी थोडा पूर्व दिशामां छे, कारण ? भूमि घणी धन [नकर ] छे. तेथी पश्चिम दिशामां विशेषा० छे, कारण त्यां अधोगामविजय होवाथी पोलाण छे. तेथी उत्तर दिशामा विशेषा० छ, कारण ? त्यां भवनो अने नरकावासो छे. तेथी दक्षिण दिशामा विशेषा० छे, त्यां उत्तर दिशा करतां विशेष भवनो अने नरकावासो छे.९ समुच्चय नरकना जीवो,सर्वथी थोडा पूर्वपश्चिम अने उत्तर दिशामां छे,कारण? त्यां पुष्पावकीर्ण नरकावासो छे अने प्रायः ते संख्याता योजनना विस्तारवाला छे. तेथी दक्षिण दिशामा असं- ख्यात गुणा छे, कारण? त्यां कृष्णपाक्षिक जीवोधणा उत्पन्न थाय छे. हवे प्रत्येक नरकना जीवो माटे कहे छे- सातमी नरकना दक्षिण दिशाना जीवोथी छठी नरकना पूर्व, पश्चिम, अने उत्तर दिशाना जीवो असंख्यात- * भरत भने ऐरावरा आश्रयी जाणचुं, वली समश्नेणिए सिद्ध थोडा थाय छे ते पण अमुक काले थाय छे अने १८ कोडाफोडी सागर सुधी सिद्ध गति पण बंध रहे छ, अर्थात् तेटला कालमा कोइ सिद्ध भरत-ऐरावतमा थता नथी. * भई पुनल परावर्तथी वधारे काल संसार बाकी होय ते कृष्ण पाक्षिक कहेवाय भने तेथी न्युनकाल होय ते शुरूपाक्षिक. A2 ·मक गुणा छे, तेथी छठी नरकना दक्षिण दिशाना जीवो असंख्याता छे. एवीरीने क्रमशः पहेली नरक सुधी जाणवू. १० भवननपति देवो, पूर्व ने पश्चिम दिशां थोडा छे, कारण त्यां थोडां भवनो छे, तेथी उत्तर दिशामां असं. ख्यातगुणा छे, त्यां घणा भवनो छे अने पोतानुं स्थान छे, तेथी दक्षिण दिशामा असंख्यात गुणा छे, त्यां पण भवनो विशेष छे. ११ व्यंतरदेवो, सर्वथी थोडा पूर्व दिशामां छे, त्यां भूमि घणी कठण होवाथी. तेथी पश्चिम- दिशामा विशेषाधिक छे, त्यां अधो लौकिक ग्रामोमा पोलाणनो भाग होवाथी व्यन्तरों त्यांजाय छे. तेथी उमर दिशामा विशेषा छे, कारण त्यां पोतानुं स्थान छे अने त्यां तेना नगरो पण छे. तेथी दक्षिण दिशामां विशेषान्छे त्यां नगरो बधारे छे.१२ ज्योतिष्क देयो सर्वधी थोडा पूर्व-पश्चिम दिशामां छे, कारण? त्यां चंद्र-सूर्यना उद्यान जेवा द्वीपोमां थोडाज ज्योतिष्को होय छे. तेथी दक्षिण दिशामा विशेषा० छ, त्यां तेना विमानो घणा छे अने कृष्णपाक्षिक ज्यो० देवो घणा छे, तेथी उत्तरदिशामां विशेषा० छे, कारण ? त्यां मानससरोवर छे त्यां क्रीडा करवानी प्रवृत्तिवाला ज्यो० देवो घणा रहे छे. वली ते सरोवरमां मच्छादि जलचरो छे, ते नजीकमा रहेला ज्योना विमानोने देखवाथी तेओने जातिस्मरण थाय छे. तेथी तेओ कंइक व्रतने स्वीकारी अनशनने ग्रहण करीने निया' करवाथी ज्योतिष्कमा उपजे छे; माटे उत्तर दिशामा घणा छे. १३ पहेला देवलोकथी चोथादेव० सुधीना देवो भर्पथी थोडा पूर्व-पश्चिम दिशामां छे, कारण ? आवलिकाबंध विमानो चारे दिशाए समान छे. पण पुष्पावकीर्ण विमानो त्यां न होबाथी थोडा छे. तेथी उत्तर दिशामा असंख्यातगुणा छे, कारण ? त्यां ·द्धांत- इस्य ३४॥ पुष्पावकीर्णविमानो धणा छे अने असंख्यात योजनना विस्तारवाला होवाथी. तेथी दक्षिण दिशामां विशेषा- धिक छे, कारण ? दक्षिण दिशामां कृष्णपाक्षिको घणा उपजे छ माटे. १४ पांचमांथी यावत् आठमा देव० सुधीना देशो, पूर्व-पश्चिम अने उत्तरदिशामां थोडा छे, तेथी दक्षिण दिशामा असंख्यातगुणा छे; कारण ते दिशामा घणा कृष्ण पाक्षिक तिर्यचो उत्पन्न थाय छे. नवमाथी यावत् सर्वार्थ सिद्ध विमान सुधीना देवो, प्रायः चारे दिशामा भरखा जाणवा, कारण ? त्यां केवल मनुष्यो उपजे छे. इति दिसाणुवाय समाप्त. अथ संयत विचार कहे छे:- पन्नवणा येय रागे, कप्पचरित्त पडिसेवणा नाणे; तित्थे लिंग सरीरे, खित्ते काल गइ संजम निग्गासे ॥१॥ जोगुवओग कसाए, लेसा परिणाम बंध वेदे य; कम्मोदीरण उवसं,- पजहन सज्ञाय आहारे ॥ २ ॥ शव आगरिसे कालं, तरेय सलुग्धाय खित्त फुसणाय; भावे परिमाणे विय, अप्पा बहुयं (?) संजयाणं ॥ ३ ॥ प्रथम त्रण गाथाना शब्दार्थ साथे द्वारो कहे छः-१ प्रज्ञापनाद्वार, २ वेद- द्वार, ३ रागद्वार, ४ कल्पद्वार, ५ चारितद्वार, ६ प्रतिसेवनाहार, ७ ज्ञानद्वार, ८ तीर्थद्वार, ९ लिंगद्वार, १० शरीरद्वार, ११ क्षेत्रधार, १२ कालद्वार १३ गतिद्वार, १५ संयमबार, १५ निष्कर्षबार, १६ योगद्वार, १७ उप- योगद्वार, १८ कषायद्वार, १९ लेश्याद्वार, २० परिणामद्वार, २१ बंधद्वार, २२ वेदनद्वार, २३ उदीरणाद्वार, २४ उपसंपवार, २५ संज्ञाद्वार, २६ आहारद्वार, २७ भवद्वार, २८ आकर्षद्वार, २९ कालमानद्वार, ३० अंतरद्वार, x 'परित' शब्दने बदले निग्गय' शब्द जोइये, नियंठामा चरित्त शब्द योग्य छे आ गथाओ भवगतीजीमा छ,

·No text on this page.

·त- - ॥ पुरुष नपुंसक वेदमा होय. सूक्ष्म सं० ने यथाख्यात ए वे संयत, अवेदी होय, ते उपशम अने क्षीण वेदी होय॥ श्रीजु रागद्वार कहे छ:-पहेला चार संयत, सरागी अने यथाख्यात सं० वीतरागी, ते उपशांत रागी अथवा क्षीणरागी होय ॥ चोथं कल्पद्वार को छे-१ स्थितकल्प, २ अस्थितकल्प, ३ जिनकल्प, ४ स्थविरकल्प अने ५ कल्पातीत. स्थितकल्पमां पांचे संयतो होय, अस्थित कल्पमा सामायिक सं० सूक्ष्मसंपराय सं• अने यथाख्यात स. होय, जिनकल्प अने स्थविरकल्पमां प्रथमना व्रण संयतो होय कल्पातीतमां सामयिक, सूक्ष्म सं० अने यथाख्यात संयत होय. पांच, निग्रंथ द्वार कहे छः-१ पुलाक, २ बकुश, ३ प्रतिसेवना, ४ कषाय कुशील ५ निग्रंथ अने ६ स्नातक. हवे पुलाक, बकुश ने प्रतिसेवना एत्रणमां सामा० छेदो० ए बे संयत होय. कषायकु- शीलमा प्रथमना चार संजतो होय अने निग्रंथ ने स्नातकमां १ यथाख्यात सं० होय।।छ९ प्रतिसेवनाद्वार कहे छे सामा ने छेदो० ए वे संयत, -पतिसेवी पण होय. जो प्रतिसेवी होय तो मूलगुण अने उत्तरगुणना प्रतिसेवक + कृतनपुसक xपहेला अने छेला तीर्थकरना मुनिओ, दश प्रकारना कल्पमा स्थित होय, तेओने ते कल्पोनु अवश्य पालन करबुं पडे छे, माटे स्थित कल्प कहेल छे. मध्यम २२ तीर्थकरोना अने महावि देह क्षेत्रना मुनिओने ते १० कल्पोनु पालन नीयत नथी मारे तेने अस्थित कल्प कहेल 2. =चारित्रमा अतिचार ते प्रतिसेवना, ते आद्य बे सयत, कुशील भावमां वर्ततां मूल-उत्तरगुणनी विराधना करे अने बकुश भावमा वर्ततां मूल उतरगुणनी विराधना करे तेमा मूल गुणनी विराधना ते अतिचाररूप जाणवी, अनाचाररूप नहिं.

·-- mame- 11 होय. परि०, सूक्ष्म ने यथाख्यात ए ३ संयतो अप्रतिसेवी होय ॥ सातमु ज्ञानद्वार कहे छ:--आगला ४ संय- तोमा ज्ञान, वेत्रण ने चार होय अने यथाख्यात सं०मां पांच ज्ञाननी भजना छे अज्ञान नथी. सामायिक. छेदो- प०, सूक्ष्मसंन्ने यथाख्यातसंयतो, ज० आठ प्रवचन माता अने उ०१४ पूर्व भणे, परिहार विशद्धि संयत, ज. नवमा पूर्वनी ब्रीजी आचारवस्तु अने उ० देशेउणा १०पूर्वभणेआठमुं तीर्थद्वार कहे छः-तीर्थमां पांचे संयतो होय अने अतीर्थमां सामा०, सूक्ष्म सं०ने यथाख्यात सं०ए ३ होय अने तीर्थकरने प्रत्येकवुद्धमां पण ए ३ होय॥ नवमुं लिंगद्वार कहे छे:-द्रव्यलिंग आश्रयी-स्वलिंगमां पांचे संयतो होय अने अन्यलिंग ने गृहस्थमां परिहार विशुद्धि संवर्जीने शेष ४ संयतो होय.भावलिंगआश्रयी-स्वलिंगमां पांचे संपतो होय अने अन्यलिंग के गृह- स्थलिंगमां एक पण संयत न होय ॥ दशमुं शरीर द्वार कहे छः-सामा० ने छेदोप० ए वे संयत ने व्रण, चार के पांच शरीर होय अने पाछला ३संयतोने ३ शरीर-औदारिक तैजसने कार्मण-होय.||इग्यारमुं क्षेत्रवार कहे छे:- २ परिहार विशुद्धिक, एटलु ज्ञान [देशेउणा १0 पूर्व भण्या पछी थइ शके छः पछी तेनने भणवान होतु नथी अर्थात ए भण्या पछीन परिहा०चारित्रने प्राप्त करी शके. सूक्ष्म सं० भने यथाख्या० संयत नाटे पण एमज जाणवु कारण? अल्पकालमां श्रेगिगत थमाथी त्यां भणयानु नथी. ३ अन्यलिंग अने गृहस्थलिंगनां छेदोपस्थापनीय संयत केम होइ शके? ए माटे एम समजाय छे के कोइ लम्धिधर मुनि कोइफ जैन शासनगा शुभ कार्य माटे अन्य लिंग के गृहस्थ लिंग ने धारण करे. जेम श्रेणिकचरित्रमा मुनिए ओघो वगेरे बाळीने अन्य लिंग धारण करेल. परिहारवि. सं० लब्धि फोरवता नयी ४ पाच शरीर युगवत् [ साथै ] शक्तिरूप होय, आविर्भावे न होय. MER ·हांत- य वि ॥१ कर्मभूमिमा जन्म अने सद्भाव (छत) आश्रयी पांचे संयतो होय अने अकर्मभूमिमा एक पण न होय. संहरण आश्रयी परिहार वि० सं० वर्जीने शेष ५ संयतो होय ॥ बारसुं कालद्वार कहे छे:-अवसर्पिणी ने उत्सर्पिणीका- लमां पांचे संयतो होय. नो अवसर्पिणी-नो उत्सर्पिणी कालमां छेदोप० ने परिहा० सं० सिवाय शेष ३ संयतो होय.हवे अवसार्पणी कालमां जन्म आश्रयी पहेला बीजा आरामां कोइ पण संयन नहोय.त्रीजा चोथा आरामां पांचे संयतो होय. पांचमां आरामां सामा० ने छेदो बे सं० होय. छठे आरे एकपण न होप, हवे सद्भावआ- श्रयी पहेला बीजा ने छट्ठा आरामां एके नहि. त्रीजा चोथा ने पांचमा आरामां पांचे होय. संहरण आश्रयी परि हार०सं० मिवाय शेष ४ होय. उत्सर्पिणीकालमा जन्म आश्रयी पहेले आरे एके नहि. बीजे बीजे ने चोथे आरे पांचे होय. पांचमे ने छठे आरे एके नहिं. सद्भाव आश्रयी पहेला, बीजा आरामां एके नहिं. त्रीजा, चोथा आरामां पांचे होय,पांचमा, छठ्ठा आरामां एके नहि. सहरण आश्रयी परिहा सिवाय शेष चार होय. नोउत्स० नो०अवसर्पिणीकालमां अकर्मभूमि मध्ये एके नहिं अने पांच महाविदेहमा सामा० सूक्ष्म सं०ने यथाख्यात ए ३ सयतो होय. संहरण आश्रयी ए सर्व क्षेत्रमा परिहार० सिवाय शेष ४ संयतो होय ॥ तेरमं गतिद्वार कहे छे:- पाचे संयतो, नरक, तिर्यंच ने मनुष्य ए ३ गतिमां न जाय; देवगतिमां पण वैमानिक देवमां जाय. ते कहे छेः- सामा०, छेदोप० ए वे संयत, ज० प्रथम देवलोके अने उ० अनुत्तरविमाने जाय. परिहा० संयत, ज० पहेले देव० अनें उ० आठमा देव० सुधी जाय. सूक्ष्म सं० जाने उ० अनुत्तरविमाने जाय. यथाख्यात सं०, जल्ने उ० all , ·संयत विचार ॥१३९ , अनुत्तरवि०मां जाय अने केटलाक मोक्ष पण जाय. १ इंद्रनी पदवी, २ सामानिकनी०, ३ त्रायत्रिंशकनी०, ४ लोकपालनी०, अने ५ अहमिंद्रनी पदवी ए ५माथी आराधक केटली पदवी पामे? ते कहे के:-मामा० ने छेदोप० र बे सं०, पांचे पदवी पामे. परिहा० सं०, अहमिंद्र सिवाय शेष चार पदवी पामे. सूक्ष्म ने यथा० संयत, एक अहमिंद्रनी पदवी पामे. विराधक आश्रयी पांचे संयतो, ज०भवनपतिमां अने उल्सौधर्म देव०मां उपजे, पदवी एके न पामे. हवे केटली स्थितिए उत्पन्न थाय ते कहे छे:-सामा० ने छेदो० संयतनी ज० वे पल्य अने उ० ३३ सागरनी स्थिति छे. परिहारवि०नी ज० वे पल्प अने उ०१८ मागनी, सूक्ष्मसं० ने यथाख्यातनी जल्ने उ०३३ सागनी || चौदसुं संयमस्थान द्वार कहे छः-सामा०, छेदोप० अने परिहा० ए ३ना असख्याता संयमस्थानो छे, सूक्ष्म संना असंख्याता संयमस्थानो छे अने ते अंतर्मुहर्तनी स्थिति जेटला छे, यथाख्यातनुं एक संयमस्थानक छे. हवे एओनुं अल्पबहुत्व कहे छे:-सर्वथी थोडा यथाख्यातना संयमस्थान छे, तेथी सूक्ष्म संना असंख्यातगुणा तेथी परिहाना असंख्या छे, तेथी सामायिक ने छेदोपना असंख्यातगुणा अने परस्पर तुल्य छ।पन्नरमुं निष्कर्ष (पर्यव) द्वार कहे छे:-प्रत्येक संयतोना अनंत चारित्र पर्यवो जाणवा. सामा० संयत, सामा छेदोप०अने परिहा० ए ३ साथे छ स्थान पतित अने उपरला (वे सूक्ष्म ने यथा०)थी अनंतगुण हीन छे. छेदोप०संयत, पहेला ३ साथे १ यथाख्यात संयत [ उपशम श्रेणिवालो ] पडे छे ते विराधक जाणवो २ छ स्थान पतित ते १ अनत भाग हीन, २ असख्यात भा० हीन, ३ सख्यात भा० हीन, ४ सख्यात गुण अधिक, ५ असंख्यात गुण अ०, भने ६ अन्त गुण अधिक RESee୭ERESexAE- ·। द्वांत- २०॥ छ स्थानपतित छे. अने उपरला बेथी अनंतगुण हीन छे. परिहा० सं०नु पण एमज छे. सूक्ष्म सं० संयत, पहेला ३थी अनंतगुण अधिक छे. सूक्ष्म संप० साथे तुल्य, जो अधिक होय तो अनतगुण अधिक होय अने हीन होय तो अनंतगुण हीन होय. यथाख्यात साथे अनंत गुण हीन छे. यथाख्यात संयत, सामायिकादि४ संयतोथी अनं. नगुण अधिक छ, स्वस्थानमा (यथा० साथे) तुल्य छे. एओनुं अल्पबहुत्व:-+सामा० ने छेदोप० ए बेना जघन्य पर्यवो थोडा छे, तेथी परिहाना ज० पर्य० अनंतगुणा छे, तेथी परिहाना उ०पर्य० अनंतगुणा छे, तेथी सामा० ने छेदोप०ना उ०पर्य० अनंतगुणा अने माहोमाहे तुल्य छे, तेथी सूक्ष्म संना अ० पर्य० अनं०, तेथी सूक्ष्म सं०ना उ० पर्य० अनं० छे, तेथी यथाख्यातना अजघन्य अनुत्कृष्ट पर्यवो अनंतगुणा छ । सोलj योगदार कहे छे:- पहेला ४ संयतो सयोगी छे अने यथाख्यात सं०, सयोगी अने अयोगी पण छे. सत्तरमुं उपयोगद्वार कहे छ: सामा०, छेदोप०, परिहा० अने यथा० ४ संयतो माकारोपयोगी अने अनाकारोपयोगी छे, सूक्ष्मसं० संयत, साकारोपयोगी छे ।। अढारमु कषायद्वार कहे छे:-पहेला ४ संयतो सकपायी अने यथा० संयत, अकषायी छे. पहेला ३ संयतोमा संज्वलननो क्रोध, मान, माया, लोभ, ए ४ होय. सूक्ष्मसं० संयतमां संज्वलननो लोभ होय - का १ परिहार विशुद्धक संयत, विशिष्ट [ खास अमुक ] तप-फियावडे विशुद्ध भाववालो होवाथी तेना ज० पर्यवो पण सामा० छेदो०ना ज० पर्यवोथी अनतगुण अधिक छे अने परिहाविशुद्ध संना उ० पर्यवोथी सामा०ने छेदोप० सयतोना उ० पर्यवो अनंतगुण अधिक कमा तेनुकारण के परिक्षा चालो छठे के सातमे गुणठाणे होय अने सामा०ने छेदो० सयत, नवमागुणठाणा सुधी होय माटे अनरागुण अधिक छे.

·संयत विचार ॥१४॥ ने यथाख्यात सं०, उपशांत कषायी अने क्षीणकषायी होय.॥ उगणीशमुं लेश्याद्वार कहे छे:-पहेला ४ संयतो लेश्यी छे, यथाख्यात सं० सलेश्यी अने अलेश्यी पण छे. सामा ने छेदोप० संयतमा छ लेश्या होय, परि- र वि० संयतमां पाछलनी ३ लेश्या छे अने सूक्ष्म सं०ने यथा० संयतमा १ शुक्ल लेश्या छे॥ वीशमुं परिणा- पद्वार कहे छ:-सामा०, छेदोपल्ने परिहा० ए ३ संयतो, चढता परिणामवाला होय, पडता परिणामवाला अने स्थिरपरिणामवाला पण होय, सूक्ष्मसंप० संयंत, चडता परिणामवालो होय, पडता परिणामवालो होय, पण स्थिर परिणामवालो न होय. यथा संयत, चडता परिणामवालो होय, स्थिरपरिणामवालो होय, पण पडता परि- णामवालो न होय. पहेला ४ संयतोना परिणामनी वृद्धि, ज०१ सममनी अने उ० अंतर्मुहर्तनी अने यथाख्यात सं०ना परिन्नी वृद्धि, जल्ने उ०१ अंतर्मुहूर्तनी. पहेला ४सं ना परिणामनी हीनता, ज०१ समयनी ने उ०१ अंत- मुंनी. यथा०सं०नापरिनी हीनता नथी. पहेला ३ संना परिणामनी स्थिरता,ज०१ समयनी ने उ०७ समयनी. सूक्ष्म सं० संयतनापरिनी स्थिरता, नथी. यथाख्यात सं०ना परि०नी स्थिरता, ज०१ समयनी ने उ० देशेउणा क्रोड पूर्वनी. ॥ एकवीशमुं बंधद्वार कहे छ:-पहेला ३ संयतो,७ कर्म अथवा ८ कर्म यांघे, सात बांधे तो आयुप्य सिवाय ७ बांधे. सूक्ष्म सं० संयत, मोहनीय अने आयुष्य सिवाय छ कर्म बांधे. यथा संयत, एक सातावेदनीय १ सूक्ष्म सं0 वालो श्रेणिए चडता वर्धमान परिणामवालो होय अने श्रेणिथी पडतां हीयमान परिणामवालो अवश्य होय छे; पण अवस्थित [ स्थिर ] परिणामी न होय.

·संर विर ॥१: बांधे, अथवा अबंधक पण होय॥ बावीशमुं वेद॑न द्वार कहे छे-पहेला ४ संयतो, आठ कर्मना वेदक होय, यथा- ख्यात सं०मोहनीय सिवाय सात कर्मनो वेदक अथवा घनघाती कर्म सिवाय चार कर्गनो वेदक अने एक साता- नोवेदक पण होय॥ त्रेवीशमु उदीरणी द्वार कहे छे:-प्रथगना ३ संयतो, आठ, सात के छ कर्मनी उदीरणा करे, ७नी करे तो आयुष्य सिवाय, ६नी करे तो वेदनीय ने आयुष्य सिवाय उदीरणा करे. सूक्ष्म० संयत, छ अथवा पांचनी उदी० करे, छनी करे तो वेदनीय ने आयुष्य सिवाय अने पांचनी करे तो वे आ० ने मोहनीय सिवाय उदी करे.यथाख्यात सं०,पांचनी अथवा बेनी करे तो कर्मनी उदी०करे, वेतो नामने गोत्रनी अने अनुदीरक पण होय।।चोवीशमुं उपसंपद्वार कहे छे-सामायिक सं०,चडे तो छेदोपल्ने सूक्ष्म सं०पणुं पामे अने पडे तो असंयम के देशविरतिपणुं पामे. छेदोप०संघत, चडे तो सामा०,परिहा० अने सूक्ष्म सं०पणुं पामे अने पडे तो असंयम के देशविरतिपणुं पामे. परिहा०संयत, चडे तो छेदोप०पणुं पामे अने पडे तो असंयतपणुं पामे. सूक्ष्मसं०संयत, चडे २ वेदन ते उदयागत, ३ उदयमां नहि आवेला कर्मने, जीव स्ववीर्यथी सेंचीने उदयमां लावे ते उदीरणा, उदीरणा अने वध ए बन्ने जीवने आधीन छ भने उदय ने सत्ता ए बने कर्मने आधीन छे ४ सातमां गुणठाणाधी वेदनीय अने आयुप्यकर्मनी उदीरणा न होय. ५ उदी- रणनुं विशेषस्वरूप, 'कम्मपयडी'मा छे त्यां जोवु. ६ उदीरणा करे नहिं ते. ७ भगवतीसूत्रमा 'चडवु' के 'पडवु' ए नथी पण 'त्याग' अने 'स्वी- कार' शब्द जोवामां आवे छे ते शब्द योग्य जणाय छे. ८ ऋपभजिनना तीर्थमाथी अजीतनाथना तीर्थमा प्रवेश करतां छेदो० संयत, सामायिक- ९ परिहारविशुद्ध पहेला-छेल्ला जिनना वारामा होय, ते तप-क्रिया पूरण करीने पुन, गच्छमां आवे त्यारे छेदोप०पणु होय. पण सामा- 625562-8SA पण पामे.

·थाख्यातपणुं पामे अने पडे तो सामा०, छेदोप० के असंयमपणुं पामे. यथा० संयत, मोक्षमां जाय, अथवा सं० अने असंयमपणुं पामे. पचीशम संज्ञाद्वार कहे छे:-सामा०, छेदोप०, परिहा० ए ३ संयतो संज्ञा क्त छे अने नोसंज्ञा उपयुक्त पणछे सूक्ष्म सं०अने यथाख्यात सं०,नोसंज्ञा उपयुक्त छ।छचीशमुं आहारकद्वा- हे छः-प्रथमना चार संयतो, आहारक छे अने यथा० संयत. आहारक ने अनाहारक पण छे. ॥ सत्यावी- भवद्वार कहे छे:-सामा० ने छेदोप० संयत, ज० १ भव करे अने उ० ८ भव करे. बाकीना ३ संयतो, ज. व करे अने उ०३ भव करे ।। अठावीशमुं आकर्ष द्वार कहे छे:-एक भव आश्रयी सामा० ज०१ वार अने पृथक्त्व शत (शो) वार आवे. छेदोप० ज० १ वार अने उ० वीश पृथक्त्ववार आवे. परिहा० ज० १ वार । उ० ३ वार आवे. सूक्ष्म सं० ज० १ वार अने उ० ४ वार आवे. यथाख्यात० ज० १ वार अने उँ० २ वार संयत विचार ॥१४॥ १ चा० न होय. सामा० चारित्रवालाने परिहा०पणु होतुंज नथी कारण ? परिहा. चारित्रवाला छटा-सातमा गुण. सुधीज होय छे. प्रथमना बे रेत्र, नवमा गुण० सुधी होय छे. परिहाने सूक्ष्म सं०नी प्राप्ति थती नथी. परिहारविशुद्धक, मरीने देव थाय माटे पडतां ते असयमपणु पामे. ज्ञानोपयोगवाला. २ आकर्ष-चारित्रना परिणाम अथवा पुनर्ग्रहण, एटले जेम गाय पाणी पीतां डचका भरे छे, अर्थात् पाणीने मुखथी खेचे छे की वली स्वल्प समय पछी खेंचे छ; तेम चारित्रना जे परिणाम होय तेने छोडी फरीथी ते परिणाममुं ग्रहण करतुं ते पण आकर्ष कहेवाय छे, म के एक भवमां शत पृथक्त्ववार भावे एम समजवू. ३ एक भवमा उपशमणि नेवार आवे सारे चढतां ने पढतां सूक्ष्म सं०४ वार आवे. } यथाख्यातपणु, श्रेगिए चढता होय माटे वे वार आवे. 1565 ·संयत विचार ॥१४॥ आवे. हवे अनेक भव आश्रयी कहे छे:-मामा० ज० २ वार अने उ० पृथक्त्व हजारवार आवे. छेदोप० ज०२ वार अने उ० नवसे उपर अने १ हजारनी अंदर आवे. परिहा० ज० २ वार अने उ०७ वार आवे. सूक्ष्म सं० ज० २ वार अने उ० ९ वार आवे. यथा० ज० २ वार अने उ०५ वार आवे आवे ॥ उगणत्रीशमुं स्थिततिद्वार कहे छ:-एक जीवआश्रयी सामा ने छेदोप० संयतनी स्थिति, ज० १ समयनी अने उ० देशेउणी क्रोड पूर्वनी. परिहा० संयतनी स्थिति, ज० १ समयनी अने उ० २९ वर्ष न्यून क्रोड पूर्वनी. सूक्ष्म सं० संयतनी स्थिति, ज. १ समयनी अने उ० अंतर्मुहूर्तनी. यथा० संयतनी स्थिति, ज० १ समयनी अने उ० देशेउणा क्रोडपूर्वनी. हवे घणा जीव आश्रयी कहे छः-सामा० संयतोनी स्थिति, सर्वकालनी. छेदोप० संयतोनी स्थिति, ज० २५० वर्षनी अने उ० ५० लाख क्रोडसागरोपमनीपरिहा. संयतोनी स्थिति, ज० देशे उणी बसो वर्षनी अने उ० देशे उणी वे क्रोड पूर्वनी. सूक्ष्म सं संयतोनी स्थिति, ज०१ समयनी अने उ० अंतर्मुहूर्तनी. यथा० संयतोनी स्थिति, सर्वकालंनी. ॥ त्रीशमुं अंतरद्वार कहे छ:-एक जीव आश्रयी पांचे संयतोतुं (प्रत्येकनुं ) अंतर, ज० १ अंतर्मु- हूर्तर्नु अने उ० देशेउणा अर्द्धपुद्गलपरावर्तकालन. हवे घणा जीव आश्रयी कहे छे:-सामा० संयतोनुं अंतर नथी. २ षणा भव आश्रयी उप. श्रेणि ४ वार भावे ते अपेक्षाये आठवार भने एकवार क्षपक श्रेणिए चडता सूक्ष्म स० आवे माटे नववार क{. घणा भवाश्रयी यथाख्या० ने ऊप. श्रेणि चारवार आवे ते चडतां ४ वार यथाण्या अने क्षपक श्रेणि एकवार आवे ते अपेक्षाए एकवार यथा-' ख्यात आवे माटे उ० ५ वार कहेल छे. ३ देशेउणी, ते आठ वर्ष ओछी. ते ज. अने उ० स्थिति बन्नेमां जाणवू [ भगवती वृचि ] ·10 कारण ? महाधिदेहनां हमेशां होय. छेदोप० संयतोच अंतर, ६३ हजार वर्षतुं अने उ० १८ कोडाकोडी सागर. परिहा० संयतोतुं अंतर, ज० ८४ ह० वर्षतुं अने उ०१८ कोडाकोडी सा हैं. सूक्ष्म सं० संयतोतुं अंतर, ज. १ समयतुं अने उ० छ मासतुं. यथा० संयतोनुं अंतर नथी । एकत्रीशमुं समुद्घात द्वार कहे छे:-सामा० ने छेदोप० संयतने केवल सनु सिवाय छ समुद्घात होय. परिहा. संयतने पहेली ३ समु० होय. सूक्ष्म सं० संयतने एके सनु० न होय. यथा० संयतने १ केवल समु. होय. ॥ अत्रीशमुं क्षेत्रद्वार कहे छे:-प्रथमना ४ संयतो, लोकना असंख्यातमा भागमा होय. यथा० संयत, लोकना असंख्यातमे भागे होय, घणा असंख्यात भागोमां होय अने संपूर्ण लोकमां पण होय. तेंत्रीशमुं स्पर्शनाद्वार कहे छ:-तेक्षेत्रद्वारनी जेम जाणवू।चोत्रीपमुं भावद्वार कहे छे:- पहेला ४ संयतो, क्षयोपशभावे होय. यथा० संयत, उपशम अथवा क्षायक भावे होय. ॥ पांत्रीशमुं परिमाण- द्वार कहे छे:-प्रतिपद्यमान-( चाल वर्तमानकालमां संयतपणुं स्वीकार करनार ) सामा० संयत, ते कदाच होय अन न पण होय, जो होय तो ज० १-२-३ अने उ० पृथक्त्व हजार होय. छेदोप० ने परिहा० संयत, जो होय तो ज० १-२-३ अने उ० पृथक्त्व सो. सूक्ष्म सं० संयत, जो होय तो ज०१-२-३ अने उ०१६२ (ते १०८ क्षपक अने ५४ उपशामक मलीने) होय. यथा संयत, सूक्ष्म संनी जेम छे. हवे पूर्व प्रतिपन्न-(भूतकालमा स्वीकारेल) ते आश्रयी, ज जो होय तो सामा० संयतो. पृथक्त्व हजार क्रोड अने उ०पृथात्व हक्रोडछेदोप संयतो, ज. . 14 ·55 वि ॥१ ९ ८ ६ ४ २ ३ . 16 पृथक्त्व शत क्रोड अन उ° ४. तक्रोड. परिहा. संयतो, ज० १-२-३ अने उ०पृ० हजार सूक्ष्म सं० संयतो, ज० १-२-३ अने उ० पृ० शत. यथा० संयतो, ज० पृ० क्रोड अने उ०पृ० कोड होय॥ छत्रीशमुं अल्पबहुत्वद्वार कहे छेः-सर्वथी थोडा सूक्ष्म सं० संगतो, तेथी परिहा० संयतो, संख्यातगुणा. तेथी यथा० संबतो, संख्या० तेथी छेदोप० संयतो, संख्या तेथी सामा० संयतो संख्यातगुणा. इति संयत (संजया) समाप्त. ११ सव्वगय अथ षद्रव्य विचार-परिणामि जीव मुत्ता, सप एसा एग खित्त करियाय; निचं कारण कत्ता, इयर अप्पवेसे ॥ १॥ आ गाथानो शब्दार्थ कहे छे:-षद्रव्यमां परिणामी अने अपरिणामी, जीव ने अजीव मुर्त अने अमुर्त, सप्रदेशी ने अप्रदेशी, एक अने अनेक, क्षेत्र अने क्षेत्री, सक्रिय ने अक्रिय, नित्य ने अनित्य, कारण ने अकारण, कर्ता अने अकर्ता, सर्वगत ने असर्वगत, कया कया द्रव्यो छे ? हवे विस्तार रुचि शिष्य, गुरु- देवनें पंचाग नमन करी पूछे छे के हे भगवान ! षद्रव्यमां परिणामि द्रव्य वगेरे केटला द्रव्यो छे?. गुरुमहाराज १ पूर्व प्रतिपन्न छेदोप० संयतो ज० पदे पृथक्त्व शत क्रोड, ते विचारणीय छ कारण ! आ काले तो बहु अल्प होय तेमज पांचमा आराने विपे पण बहुज अल्प होय. ज० परिमाण तो पहेला तीर्थकरने समये संभवे पांचमा आराने छडे दश क्षेत्रना मलीने वीश होय. 'सूत्रस्य विचित्रागतिः' तत्व केवलि गम्य सामायिक अने यथाख्यात सयतो, ए बझे हमेशां होय अने शेष ३ [ छेदो०, परिहा० सूक्ष्म सं० ] क्यारेक होय अने न पण होय ! CCESSNESS ·R-RECRESS कहे छे, हे आयुष्मन् सुशिष्य ! सांभळ. निश्चय नयथी षद्रव्यो, पोतपोतानामां परिणमी रह्या छे. गुण-पर्या- यनी परिणति रुपे छए द्रश्य परिणामी छे अने व्यवहारनयथी. जीव द्रव्य ने पुद्गल द्रव्य ए बन्ने विभाव परि- णामी छे अने शेष ४ द्रव्य (धर्मास्तिकायादि), विभाव भावनी अपेक्षाए अपरिणामी छे. छ द्रव्यमा एक जीव द्रव्य ते जीव छे अने पांच द्रव्यो अजीव छे. छ द्रव्यमां एक पुद्गल द्रव्य. मूर्त ( रूपी) छे अने पांच द्रव्यो अमूर्त छे. छ द्रव्यमां धर्मास्तिकायादि पांच द्रव्यो सप्रदेशी छे अने एक काल द्रव्य अमदेशी छे; कारण ? एक सामायिक काल छे. हवे धर्मास्तिकाय ने अर्धास्तिकाय द्रव्य, असंख्यात प्रदेशी छे. आकाशास्तिकाय द्रव्य, (लोकालोक प्रमाण ) अनंत प्रदेशी छे. एक जीव द्रव्य असंख्यात प्रदेशी छे, तेवा अनंत जीवो छे. पुद्गल द्रव्य, एक परमाणुथी मांडी दि प्रदेशी त्रि प्रदेशी यावत् अनंत प्रदेशी छे. छ द्रव्यमां धर्मास्तिकायादि ३ द्रव्यो, एकेक द्रव्य छे अने जीव, पुद्गल अने काल, ए ३ द्रव्यो अनेक छे. कारण? जीवो, पुद्गलो अने समयो अनंत छे माटे. छ द्रव्योमा एक आकाश द्रव्य, क्षेत्र (आधारभूत) छे अने शेष पांच द्रव्यो, क्षेत्री (आधेय) छे. ए द्रव्यो निश्चयनयथी सक्रिय छे. धर्मास्तिकाय द्र०, चलन-सहायरुप क्रिया करे छे, अधर्मास्ति० द्र०, स्थिर- १ कालद्रव्य, वर्तमान कालीन एक समय छे, भूतकाल विनश्वर छ भने अनागतकाल अनुत्पन छे. एटले कालने प्रदेशो [समयो]नो सबंध नथी. भूतकालना अनत समयोने कालद्रव्य तरीके उत्तराध्ययनसूत्रमा विवक्षा कही छे प्रदेशो समयो सबंध न होवाथी कालद्रव्य औपचारिक छे. २ आधार क्षेत्रमा रहेनार ते आधेय कहेवाय. ANGRE -- ·द्धांत- हस्य ४८॥ सहायरुप क्रिया करे छे, आकाशास्ति द्र०, अवगाह-दानरुपक्रिया करे छे, काल द्र० वर्तनारुप किया करे छे, पुद्गल द्र०, पूरण-गलनरुप क्रिया करे छे अने जीव०द्र, उपयोगरूप क्रिया करे छे व्यवहारनयथी जीव अने पुद्गलद्र०, सदासक्रिय छे. निशयनयथी छए द्रव्यो, नित्य छे, कारण? मूल द्रव्यनी अपेक्षाए धूव छे. द्रव्यो पोताना स्वरुपने कोइकाले छोडतो नथी पण उत्पाद-व्यय बडे अनित्य छे. हवे व्यवहार नयथी जीव अने पुद्गलद्र, अनित्य छे अने शेष ४ द्रव्यो नित्य छे. जो के उत्पाद, व्यय अने धूवपणे सर्व द्रव्यो परिणमे छे; तथापि धर्मास्ति, अधर्मास्ति० आकाशास्ति० अने काल, ए ४ द्रव्यो सदा अवस्थित (स्थिर) होवाथी नित्य छे. छ द्रव्योमा एक जीव द्रव्य अकारण छे अने शेप पांच द्रव्यो कारण ( साधनरुप ) छे. केम के ए पांचे द्रव्यो जीव द्रव्यने उपभोगमा आवे छे-साधनरुप थान छे. ते आ प्रमाणे--धर्मास्ति०, जीवने गति करवामां अधर्मास्ति. स्थिर रहेवामां अने .आकाशास्ति अवकाश आपवामां सहाय करे छे. तेमज शुभवर्णादि विशिष्ट पुद्गल, जीवने उपभोगमां आवे छे अने.काल,बाल यौवनादि अवस्था आपे छे.वळी अनादि संसारी जीग्नी भास्थिति,परिपक्क थये छत्ते अंतर्मुहूर्त कालगां सर्व कर्मनो क्षय करी जुक्तिमा जाय त्यां लिहावस्थामां पण अनंतकाल पर्यत जीव आतिपक जव्याजाध अनंत सुख विलसे छे माटे कालद्रव्य पण जीवने उपभोगमां आवे छे. पण एक जीवद्रव्य, कोइ अन्य द्रव्योने उपभोग आवतो नी माटे जीवद्रव्य, अकारण छे. छए द्रव्यो निश्चयनयथी का छे, कारण ? सर्व द्रव्यो, - ·पोतपोताना स्वभावना कर्ता छे. व्यवहारनयथी एक जीवद्रव्य कर्ता छे अने शेष पांच द्रव्यो अकर्ता छे. कारण? जीवद्रव्यना असंख्यात प्रदेशोनुं चक्र, एक सामटुं फरे छ; अर्थात् वधा प्रदेशो मलीने ( एक पिंडरूपे ) काम करे छे. शेष पांच जडद्रव्योना प्रदेशोनी प्रवृत्ति, समुहात्मक नथी पण जूदी जूदी छे; माटे पांचे द्रव्यो अकर्ता छे. छ द्रव्योमा एक आकाशद्र०, सर्वव्यापी छे-लोकालोक व्यापक छ अने शेष पांच द्रव्यो असर्वगत ( लोक मात्र व्यापी छे. मोके छए द्रव्यो एक क्षेत्रमा साथे रहे छे, तो पण कोइ द्रव्य पोताथी भिन्न द्रव्यमा भळी जतो नथी; अर्थात् पोतानुं मूल स्वरूप छोडी ने अन्य द्रव्यरूपे परिणमे नहिं. हवे लक्षणादि भेदथी षद्रव्योनुं वर्णन करवामां आवे छे:-१ धर्मास्ति. द्र०, कोने कहीए ? गतिमान जीव अने पुद्गल ने मीनने नीरनी जेप सहाय करवानो जे स्वभाव ते 'धर्म' प्रदेशो ते 'अस्ति' अने तेनो समुह ते 'काय' तेने 'धमास्तिकाय' कहीए. एमज स्थितिमान् जीव-पुद्गलने स्थिर थवामां वृक्षनी छायानी जेम सहाय करनार ते 'अधर्मास्तिकाय. जीब- पुगलने अवकाश आपवामां भीतमां ग्वीलीनी जेम सहाय करनार ते 'आकाशास्तिकाय,' दीपकनी जेम स्वपर प्रकाशक ज्ञानवान ते 'जीवास्तिकाय.'परमाणु अने द्विप्रदेशथी यावत् अनंत प्रदेशात्मक ते 'पुद्गलास्तिकाय' ए पांच द्रव्यो 'अस्तिकाय' कहेवाय छे अने कालना प्रदेश न होवाथी ते 'अस्तिकाय' न कहेवाय. हवे षद्रव्यना गुण-पर्याय कहे छे:-१ धमास्तिना ४ गुणः-१ अरूपी,२ अचेतन,३ अक्रिय ४ चलेन सहाय अने पर्याय पण ४ २ परसंयोगथी विभावनो कत्ती छे. ३ अस्ति ने कायनो अर्थ पूर्ववत् जाणवो. ४ परमाणुमां पण फंधनी योग्यता के ५ दरेक द्रव्यना चार गुणमा जे छेल्लो गुण छे ते असाधारण [मुख्य गुण छे. -- ·दांत- स्य १०॥ १ स्कंध, २ देश, ३ प्रदेश, ४ अगुरुलघु. अधर्माना ४ गुण-१ अरु०, २ अचे० ३ अक्रि०, अने स्थिर सहाय अने पर्याय पण ४ पूर्ववत्. आकाशास्ति ना ४ गुण-१ अरु०, २ अचे०, ३ अक्रि०, ४ अवकाशदान. पर्याय ४ पूर्ववत् कालना ४ गुण-१ अरु०, २ अचे०, ३ अक्रि०, ४ वर्तना अने ४ पर्याय-१ अतीत, २ वर्तमान, ३ अना- गत, ४ अगुरुलघु. पुद्गलास्ति ना ४ गुण-१ रुपी, २ अचैतन्य, ३ सक्रिय, ४ पुरण-गलन अने पर्याय पण ४ ते १ स्कंध, २ देश, ३ प्रदेश, ४ अगुरुलघु. अथवा बीजा पण ४ पयायो छे-१ वर्ण, २ गंध, ३ रम, ४ स्पर्श. जीवना ५ गुण-१ अनंतज्ञान, २ अनंतदर्शन, अनंतसुख (चारित्र), ४ अनंतवीर्य (शक्ति). पर्याय पण ४ ते २ कालदव्यना पर्यायो, औपचारिक छे, कारण निश्चयनयथी पंचास्तिकायनी 'वर्तना तेजकाल अने व्यवहारनयथी समय, आवलिकादि- लक्षणकाल छे. ३ वर्णादि चार ए पुनलद्रव्यना गुणो के अने एक गुण कालत्वादिक पायो छे. छतां पण वर्णादिने पर्याय कहेवानु कारण के पर्या- यना के प्रकार छे, छती पर्याय अने सामर्थ्य पर्याय छती प० ते गुण अने सामर्थ्यप० ते एक गुणकालस्वादि सिद्धांतमा द्रव्यार्थिक अने पर्याया- र्थिक बे नय कहेल छे, पण गुणार्थिक नय क्याय नथी माटे संक्षेप व्याख्याथी गुण-पर्याय अमेद छ भने विस्तृत व्याख्या ए कथंचित् भेद छे. तेथी सूत्रमा केवल ज्ञानादि गुणोने केवलपर्याय, चारित्रपर्याय कहेवामां आवेल छे. वली सहभावी ते गुण अने क्रममावी ते पर्याय कहेल छे वर्णादि गुणो, सदा द्रव्यना सहभावी है अने एक गुणकालत्वादि पर्यायो क्रमभावी छे. ४ जीवना मूल ४ भाव प्राण अनंतज्ञानादि छे पण कर्मनी उपाधिथी अनंत ज्ञानने बदले उच्छवास प्राण, दर्शनने बदले इन्द्रियप्राण, सुख [चारित्र]ने बदले आयुष्य प्राण अने वीर्यने बदले योगबल प्राण. आ चार नकली प्राण दरेक जीवने होय छे, तेना १० भेद थाय छे; ते १०माथी मूल ४ द्रव्यप्राण, जीवनुं बाह्य लक्षण छे. जीवनु विशेष [मुख्य] लक्षण ज्ञान छे अने श्वासोच्छवास बाह्य मुख्य लक्षण छे. दर्शन, जीवन सामान्य ल. छे तेम इन्द्रिय जीपनु बाह्य सा० ल. छे. अनत चारित्र ए NEL ·२ RSS-15 १ अव्यायाध, २ अनवगाह, ३ अमृत, ४ अगुरुलघु. हवे पुद्गलनो विशेष विचार कहे छे-एक परमाणुमा १ वर्ण, १ गंध, १ रस अने २ स्पर्श होय. वे परमाणु मले त्यारे द्विपदेशी स्कंध थाय, तेमा २ वर्ण, २ गंध,२ रस अने ४ स्पर्श होय. त्रण परमाणु मले त्यारे त्रिप्रदेशी स्कंध थाय, तेमां३ वर्ण,२ गंध, रस अने ४ स्पर्श होय. चार परमाणु मलवाथी चतुष्पदेशी स्कंध थाय तेमा ४ वर्ण, २ गंध, ४ रस अने ४ स्पर्श होय. पांच परमाणु मलवाथी पंच प्रदेशी थाय, तेमां ५ वर्ण, २ गंध, ५ रस अने ४ स्पर्श होय. एवी रीते एकेक परमाणु वधारतां यावत् संख्यातप्रदेशी, असंख्यातप्रदेशी अने अनंतप्रदेशी स्कंध थाय. ए अनंत प्रदेशी स्कंधनी वर्गणा, कोइपण जीवने ग्रहण योग्य न थाय. अर्थात् ते वर्गणा ने जीव, ग्रहण न करी शके. त्यारे कइ वर्गणा ग्रहण करवाने योग्य थाय? ते कहे छे-अभव्य जीवथी अनंतगुणा अने सिद्धना अनंतमे भागे परमाणुओ एकठा मळे, त्यारे औदारिक शरीरपणे ग्रहण करवा योग्य वर्गणा थाय. तेथी एकेक परमाणु अधिक अनंत वर्गणा, औदारिक शरीरपणे ग्रहण करवायोग्य छे. जघन्य ग्रहण करवा योग्य वर्गणाथी उत्कृष्ट ग्रहण योग्य वर्गणा, अनंतभाग अधिक जाणवी. पछी ग्रहण न करवा योग्य अनंत वर्गणाओ छे. औदारिक शरीरपणे ग्रहण करवा योग्य जे | उत्कृष्ट वर्गणा तेथी सिद्धना अनंतमे भागे अने अभव्यथी अनंतगुणा परमाणुओ, वळी मळे त्यारे ते वर्गणा [सुख छे. तेम जीवने आयुष्य प्राण बाह्य सुखरुप छे, अने जीव अनंत शक्तिमान् छे तेम बायतः योगवीर्यवालो छे, एम जाणवु. २ शीन, उष्ण, निग्ध अने रुक्ष ए चार स्पर्शमाथी अविरोधी वे स्पर्श होय बाकीना गुरु-लघु वगैरे न होय. ३ अहिं अनेक भांगा थाय छे.

·द्धांत- हस्य ५२॥ चक्रेय शरीरपणे ग्रहण करवा योग्य थाय. तेथी अनंतगुणा परमाणुओ मळे त्यारे ते वर्गणा, आहारकशरीरपणे ग्रहण करवा योग्य थाय. तेथी अनंतगुणा परमाणुओ मले त्यारे ते वर्गणा, तैजस शरीरपणे ग्रहण करवा योग्य पाय, पछी भाषा वर्गणा, श्वासोच्छवास वर्गणा मनोवर्गणा अने कार्मणवर्गणा जाणवी. ए प्रत्येक वर्गणा, एकेकथी अनंतगुणी (पूर्वोक्त अभव्यथी अनंनगुण परमाणुनी) छे. तेनी वचमानी अनंत वर्गणाओ, ग्रहण करवा योग्य नथी. सर्व जघन्य ग्रहण करवा योग्य वर्गणाथी एकेक परमाणु अधिक यावत् अनंत भागाधिक अनंत- वर्गणाओ छे. ए आठे वर्गणाओ अनुक्रमे अनंतगुणी अने सूक्ष्मपरमाणुओनी बनेली होवाथी अंगुलना असं- ख्यातमे भागे हीन हीन अवगाहनावाळी छे. तेगां पहेली ४ वर्गणाओ, बादर गुरुलघु परिणामवाली होवाथी ६ वर्ण, २ गंध, ५ रस अने ८ स्पर्श, एम २० गुणवाली होय छे अने बाकीनी चार वर्गणाओ सूक्ष्म अगुरुलघु परिणामवाली होवाथी ५ वर्ण, २ गंध, ५ रम अने ४ स्पर्श, ए १६ गुणवाली होय छे. हवे षद्रव्य, स्वरूप, आठ पक्षथी कहे छे ते आठ पक्षना नाम-१ नित्य, २ अनित्य, ३ एक, ४ अनेक, ५ सत्. ६ असत् , ७ वक्तव्य अने ८ अवक्तव्य, धर्मास्ति० अने अधर्मास्तिना ४ गुण अने एक (लोकप्रमाग ) स्कंधपर्याय नित्य छ, शेष ३ पर्याय अनित्य छे. आकाशास्ति ना ४ गुण अने एक (लोकालोक प्रमाण) स्कंधपर्याय नित्य छे, शेष ३ पर्याय अनित्य छे. कालना ४ गुण नित्य छे अने ४ पर्याय अनित्य छे. पुद्गलाना ४ गुण नित्य छे अने ४ पर्याय अनित्य छे. २ वर्गणानो विचार बहुज गहन छे जिज्ञासु ए विशेषावश्यक ने पचम कर्मग्रन्थने अवलोकवु, ·Us जीवास्ति० ना ४ गुण, ३ पर्याय नित्य छे अने एक अगुरुलघुप० अनित्य छे. एरीते नित्य-अनित्य बे पक्ष कथा. हवे एक-अनेक पक्ष कहे छ:-धर्मास्ति० अने अधर्मास्ति नो (लोक प्रमाण) स्कंध एकछे अने गुण अनंत छे, पर्याय अनंत छे प्रदेश असंख्यात छे तेथी अनेक पण छे. आकाशास्ति नो (लोकालोक प्रमाण) स्कंध एक छे अने गुण, पर्याय अने प्रदेश अनंत छे; माटे अनेक पण छे. कालद्रव्यनो वर्तनारूप गुण एक छे अने गुण-पर्याय अनंत छे केमके समयो अनंता छे. अतीत कालना अनंत समयो गया, अनागत कालना अनंत समयो आवशे अने वर्त- मान कालनो मात्र एकज समय छे; तेथी अनेक पण छे. पुद्गलाना परमाणुओ अनंत छे, एकेक परमाणुमा अनंत गुण-पर्यायो छे तेथी अनेक छे अने सर्व परमाणुओमां पुद्गलपणुं एकज छे माटे एक छे जीवास्ति० द्रव्य, अनंत छे, गुण-पर्यायो अनंत छे अने एकेक जीवना प्रदेशो असंख्यात छे तेथी अनेक छे अने सर्व जीवोमां जीव- पणुं एकज छे माटे एक छे. हवे सत् असत् पक्ष कहे छे:-छए द्रव्यो, स्वगव्य स्वक्षेत्र स्वकाल अने स्वभावपणे सत् (छता अस्तिरुप ) छे अने परद्रव्य-परक्षेत्र परकाल अने परभावपणे असत् ( अछताम्नास्तिरुप) छे. छए द्रव्यना स्वद्रव्यादिक कहे छे-१ धर्मास्ति नो स्वद्रव्य, ते मूलगुण चलण-सहाय वगेरे गुणोनो समुदायरूप. स्वक्षेत्र, ते द्रव्यन अवगाहपणु (प्रदेशोनुमान), ते असंख्यात प्रदेशप्रमाण छे. स्वकाल, ते वर्तना=अगुरु लघु- नी षट्गुणहानि वृद्धिरुप छे. स्वभाव, ते पोताना गुण पर्यायनी परिणतिए परिणमनरूप. अधर्मास्ति नो स्वद्रव्य, २ 'पुत्'-पूरण थवु अनेगल' घटवु, ए व्युत्पति अर्थ छः अर्थात् पुद्गलमा 'वभ-घट' थवारुप धर्म छे. बीजा द्रव्योमा हानि-वृद्धि नयी.

·वि स्वद्रव्य, ॥ त- ॥ मूलगुण स्थिर सहायादिगुण-समुदायरुप. आकाशास्ति नो स्वद्रव्य, मुलगुण अवकाशदान प्रमुखगुण- समुदायरुप. कालनो वर्तनादि गुण-ममुदायरुप. पुद्गलानो स्वद्रव्य, ते मुलगुण पुरण गलनादि गुंण-समुदायरूप. जीवास्ति नो स्वद्रव्य, ते मूलगुण उपयोग प्रमुखगुण-समुदायरुप. स्वक्षेत्र, ते द्रव्यनुं अवगाहपणुं (प्रदेशमान). ते धर्मास्ति० अने अधर्मास्ति० ए वे द्रव्यनो स्वक्षेत्र, असंख्यात प्रदेश छे अने आकाशास्ति न स्वक्षेत्र, अनंत प्रदेश छे. कालद्रव्यनु स्वक्षेत्र, समय छे. पुद्गल द्रव्यर्नु स्वक्षेत्र, एक परमाणु एवा अनंता परमाणुओछे. जीव द्रव्यनुं स्वक्षेत्र, असंख्यात प्रदेशछे. स्वकाल, ते पोत- पोताना द्रव्यमां अगुरुलघुनो, षद्गुणहानि वृद्धिरुपछे. स्वभाव, ते पोतपोताना गुण-पर्यायनी परिणतिए सर्व द्रव्यो परिणमेछे. एम दरेक द्रव्यमा पोताना स्वद्रव्यादि ४ बोलछे; पण बीजा द्रव्यना ४ बोल नथी. माटे स्व- द्रव्यादिकशी सत् अने परद्रव्यादिकथी असत्छे. हवे वक्तव्य अने अवक्तव्य पक्ष कहेछे:-वक्तव्य ते वचनथी कहेवा योग्य, छए द्रव्योमां अनंतगुण-पर्यायछे अने अवक्तव्य ते वचनथी न कही शकाय, तेवा अनंतगुण- पर्यायो छे. जे वक्तव्यछे तेथी अवक्तव्य अनंतगुणा छे; ते सर्व भावो केवलीप्रभुए दीठा, तेने अनंतमें भागे प्ररुप्या अने तेना अनंतमें भागे गणधर महाराजे सूत्ररुपे गुंथ्याछे; तेना असंख्यातमें भागे वर्तमानकालमां आगमो रह्याछे. ए आठ पक्षो कया. हवे नित्यानित्य पक्षनी-चउभंगी कहेछेः-जेनी आदि नथी अने अंत पण १ जेटला क्षेत्रमा द्रव्य अवगाही नै रहे ते स्वक्षेत्र २ सत्-असत् पक्षथी सप्तभगी थाय छे.

·नथी ते 'अनादिअनंत' पहेलो भांगो. जेनी आदि नथी पण अंतछे ते 'अनादिसांत' बीजो भांगो. जेनी आदिछे | अने अंत पणछे ते 'सादिसांत' बीजो भांगो. जेनी आदि छ अने अंत नथी ते 'सादिअनंत' चोथो भांगो छे. धर्मास्ति० अधर्मास्ति० अने आकाशास्ति० ए ३ द्रव्यना चारगुण तथा स्कंध, अनादि अनंत भांगेळे अने देश, प्रदेश ने अगुरुलघु, ए ३ सादिसांत भांगे छे. सिद्धना जीवमा जे धर्मास्ति कायादिक वणना प्रदशो रहेला छेते प्रदेशोनी अपेक्षाए सादि अनंतभांगे छे. पुद्गल द्रव्यना ४ गुणो, अनादिअनंत छ. जीव-पुद्गलनो संबंध, अभव्य- ने आश्रयी अनादिअनंत भांगे छे अने भव्य जीवने आश्रयी अनादि सांत भांगेछे. पुद्गलनो स्कंध, सादिसांत भांगेछे. कालना ४ गुण, अनादिअनंत भांगेछे. पर्यायोमा अतीतकाल, अनादिसांत भांगेछे. वर्तमानकाल, सादि सांत भांगेछे अने अनागतकाल, सादि अनंत भांगेछे. कालद्रव्य स्वरुप औपचारिक जाणवू. जीव द्रव्यना ४ गुण. अनादि अनंतछे. अभव्य जीवने कर्मनो संबंध अनादि अनंतछे, भव्य जीवने कर्मनो संबंध, अनादिसांतछे कारण ? कर्म अनादि (प्रवाहरुपथी)छे, तथापि क्यारेक पण कर्मनो अंत आवशे अर्थात् नाश थशे माटे सांत (अंतसहित)छे. नरकादिक गतिना जे भव करवा, ते सादिसांत भांगेछे अने जीवने सिद्धपणु ते अनादिअनंतछे षद्रव्यर्नु संक्षिप्त विचार समाप्त. २ पन्नवणा, उत्तराध्ययनादिसूत्रो भने तत्वार्थ सुत्रमा कालने उपचारिक कहेलले. व्यवहारनयथी कालद्रव्यछे, ते समय. आवलिकादिरुप काल- समयक्षेत्र (अढीद्वीप)मां छे. लश्चयनयथी काल, पर्याय द्रव्यळे. द्रव्यनी वर्तनानेज कालगन्यनो उपचार करेलछे. केटलाक आचायाँ कालने मुख्यद्न्य मानेछ भने केटलाक कालने उपचारथी माने थे.

·३ त- य ६॥ स्वा हवे बहिरादि ३ आत्मान स्वरुप कहे छे:-१ यहिरात्मा, २ अंतरात्मा अने ३ परमात्मा. यहिरात्मान रवरुपकहे छे जे जीव तन, धन, स्वजन, कर्म प्रमुख सर्व पुगलिक परवस्तुने पोतानी माने वळी शरीरादिक ते ९ अने स्वजनादिक ते मारा एवी परिणतिए वर्ते, ते थहिरात्मा कहेवाय. दोहरो-पुद्गलशु रातो रहे, जाणे पह निधान; तस लाभे लोभ्यो रहे, बहिरातम अभिधान ॥१॥ बहिरात्मा, प्रथमगुणस्थानथी यावत त्रीजा गुणठाणा सुधी होय. अंतरात्मान स्वरुपः-दोहरो-पुद्गल सलसंगी परे, सेवे अवसर देख; तनु अशक्तज्यु लकटी, ज्ञान भेद पद लेख ॥१॥ जे जीव, पुद्गलना सबंधने दुर्जनना संग जेयो माने, पण न छूटके पुद्गलनो संग करे ते पण साक्षी मात्र रहे तेमां आसक्त न थाय. जेम अशक माणस, लाचारीथी लाकडी राखे पण मनमा शरमाय. जो हुं सशक्त थाउं तो लाकडीने छोडी दउं, एम सम्यक् जान बडे विचारीने आत्मा अने पुद्ग- लने सर्वथा जूदा जाणे, अंतरंग उदासीन परिणमी होय. पापकर्म करतां बहु भय राखे अने स्व आत्माने परमा- स्मा समान जाणी तेने प्रगट करवानी रुचिवाळो ते अंतरात्मा कहेवाय. ते चोथा गुणस्थानथी बारमा गुणठाणा सुधी होय. परमात्मानुं स्वरुपः-दोहरो-प्यारो आप स्वरुपमें, न्यारो पुद्गल खेल; सो परमात्मा जानीए, नहि जस भवको मेल ॥१॥ आत्मस्वरुपमा मग्न-ज्ञान दर्शनभां अखंड उपयोग होय-अने पुद्गलना प्रपंचथी भिश रही घनघाती कर्ममलने दूर करीने अघानी कर्मने दूर करनार ते परमात्मा कहेवाय. ते तेरमा-चौदमा गुणठाणे अने सिद्धमा होय. हवे जीवन स्वरुप, अनेक लक्षणोथी कहे छे:-दोहरो-समता रमता उर्वता, गायकता सुख- ·॥ भास, वेदकता-चैतन्यता, ए, सब जीव-विलास ॥१॥ आत्मा, 'समता' नामना लक्षण वडे युक्त छे. वर्तमान समये असंख्यात प्रदेशात्मक जे चैतन्य स्थिति, आत्मानी छे ते भूतकालना अनंत समयमा हती अने अनंत भवि- ष्यकालमां पण एज स्थिति रहेवानी. जेमां वध-घट थवानुं नथी ते 'समता-समपणुं ते जेनुं लक्षण छे-ते जीव छे. वृक्षादि, पशु, पक्षी अने मनुष्य प्रमुखने विषे जे काह रमणीयपणुं जणाय छे, अथवा जेना वडे ते सर्व (वृक्षादि), प्रगट स्फुर्तिवाळा-सुंदरपणा सहित देखाय-छे ते रमणीयपणुं-'रमता' छे लक्षण जेनुं ते जीव पदार्थ छे. कोहपण जाणकार, पोताना अविद्यमानपणे कोइपण वस्तुने जाणे ए बनवा योग्य नथी. प्रथम पोतानुं (आ- स्मान) विद्यमान (अस्ति) पणुं घटे छे अने कोइपण पदार्थनु ग्रहण, के त्यागादि करवामां पोतेज कारण छे. एवो जे सर्वथी प्रथम रहेनारो जे पदार्थ ते जीव छेतेने गौण करी कोइपण कांइ जाणवा मागे तो ते बनवू अशक्य छे. माटे ते'ज मुख्य होय तो सर्व कार्य शक्य छे. एवो जे प्रगट 'उर्वता' धर्म, ते जेने विषे छे तेजीव छे. अथवा एक समयमा समश्रेणीए' उर्ध्वगति करी मोक्ष पहोंचे एवो उर्वता धर्म (स्वभाव) वाळो जीव छे. प्रत्यक्ष एवा जड पदार्थों अने चेतन, ते जे लक्षणे करी भिन्न पडे छे ते लक्षण जीवन 'ज्ञायकपणु' छे. कोइपण समये ज्ञायक सिवाय 'आ जीव छे आ जड छे, एम कोइपण अनुभवी शके नहि अने ज्ञायकपणुं जीव विना बीजा कोइपण पदार्थमां संभवी शकेज नहिं. माटे जेमा 'ज्ञायकपणुं छे ते जीव छे. शब्दादि विषयोमा अथवा समाधि आदि जोग सबंधी स्थितिमा सुख संभवे छे-जणाय छे, तेनु पृथक्रण (भिन्नभिन्न) करी जोतां छेवटे ·त- ८॥ ते ते सर्वने विपे खुखनु कारण एकज जीय पदार्थ संभवे छे; कारण ? जीवना अव्यावाध आत्मिक लुखनो 'भाम' त्यांपण थाय के वस्तुतः शब्दादिमां सुख नथी अने सुख लक्षण पण नथी. माटे तीर्थकर देवे 'सुखभास' (सुखानु स्पष्ट थर्बु) ते जीव लक्षण कहेल छे. आ ग्वाडं छे, आ मधुर छे, हुआ स्थितिमा छ, हुं सुखी छु, दुःखी छु आ वगेरे जे घेदन (ज्ञान) अनुभवपणुं, ते जो कोइमां पण होय तो ते केवल आजीव पदार्थने विपे छे. अर्थात् 'वेदकपणुं' ए जीवनुं लक्षण छे. अनंत अनंत कोटी तेजस्वी दीपक, मणि, चंद्र, सूर्यादिकनी कांति, जेना प्रकाश विना प्रगटवा समर्थ नथी. अर्थात् जे पदार्थना प्रकाशकने विषे चैतन्यपणाधी ते पदार्थों जाण्या जाय छे, प्रदार्थों प्रकाश पामे छे; स्पष्ट भासे छे ते जे कोइ छे ते जीव छ. माटे निरावाध प्रकाशमान चैतन्य ते जीवन लक्षण छे. ए पूर्वोक्त लक्षणो-विलासी जीवना छे. हवे आठ प्रकारना आत्मानुं स्वरूप कहे छः-१ द्रव्यात्मा, ते असंख्यात प्रदेशी, जे बहिरात्मभावे परिणम्यो ते बहिरात्मा, अंतरात्म-परिणतिए परिणम्यो ते अंतरात्मा अने परगात्मभावे परिणम्यो ते परमात्मा. २ कषायात्मा, ते निश्चय अने व्यवहार नये बहिरात्माज कहीए. ३ योगात्मा, ते निश्चय नयथी बहिरात्मा अने व्यवहार नये शुद्ध योग ते अंतरात्मा, अशुद्ध योगते बहिरात्मा. ४ उपयोगात्मामां, पहेला चार ज्ञाननो उपयोग ते अंतरात्मा अने केवलज्ञाननो उपयोग ते परमात्मा. त्रण •२ ज्ञान-दर्शन भने उपयोगमा शुं विशेषपणुं छे ? उत्तर-ज्ञानदर्शन ते लब्धि भने उपयोगरुप छ. उपयोग ते उपयुक्तकाले होय. जेम छद्म- स्थनो उपयोग, अंतर्मुहूर्ते परावर्तन पामे छे, पण लविधरुपे होय छे, ज्ञान, दर्शन घने एक साथे होय के पण बभेनो उपयोग एक काले न होय; केवलीने पण उपयोग, समयांतर होय छे.

·दर्शननो उपयोग ते अशुद्ध परिणतिए बहिरांत्मा, अने शुद्ध परिणतिए अंतरात्मा. केवलदर्शननो उपयोग ते परमात्मा. श्रेण अज्ञाननों उपयोग ते बहिरात्मा.५ ज्ञानात्मा अने ६ दर्शन आत्मानुं स्वरुपः-उपयोगात्मा प्रमाणे जाणवू. ७ चारित्रात्मामा सामायिकादि चार चारित्र अने विरतिपणुं. ए पांच क्षायोपशमिक भावे अंतरात्मा, यथाख्यात चा०, छद्मस्थ-आश्रयी अंतरात्मा अने केवली-आश्रयी परमात्मा.८ वीर्यात्मामां बालवीर्यनी परिणतिए (मिथ्यात्वी) यहिरात्मा अने समकीती अंतरात्मा. बालपंडितवीर्य, देश विरतिनी परिण- तिए अंतरात्मा. पंडितवीर्य, ते छद्मस्थ-आश्रयी अंतरात्मा अने केवली आश्रयी परमात्मा. ए ८ आत्मानुं लेश मात्र स्वरुप कयु. षद्रव्यनु स्वरुप, विस्ताररुचि जीवोए सातनय, चारनिक्षेप, षट्उपक्रम, नव अनुगम, ओघ निष्पन्न, नाम निष्पन्न अने सूत्रालापक निष्पन्न निक्षेप नियुक्ति सहित अने स्यावाद शैलीए अनंत नयात्मक सिद्धांतथी जाणवा प्रयास करीए तोपण सर्वथा षद्रव्यना स्वरुपर्नु पार न पामीए. तथापि षद्रव्यमां असं. ख्यात प्रदेशी, अनंत केवलज्ञान-केवलदर्शन-चारित्र अने वीर्यरुप अनंत चतुष्टयमय, आत्मानी शुद्ध सत्तानी प्रद्धा (प्रतीति) करीने विचार के हुं योगत्रय रहित छु, राग-द्वेष रहित छु, सत्ताए सच्चिदानंद स्वरुप छु, पूर्णानंदमयी छ. हुं सिद्ध समान छं. तेम सर्व जीवो सिद्ध समान छे. एम जे जीव माने-अनुभवे ते जीव शुद्ध सम्यक्ष्टि जाणवो अने जे शुद्ध आत्मिक शुद्ध सत्ताने न माने तेनी सघली क्रिया, साध्यशुन्य (निष्फल) ३ नाल्माना ८ मेद अशुद्ध द्रव्यास्तिकनयथी छे. , ·M क हांत- जाणवी. जो जीव, सत्ताए सिद्ध समान छे तो सत्तामां केवलज्ञान पण छे. जो सत्तामां केवलज्ञान न होय तो, केवलज्ञानावरणीय प्रकृति कोन आवरण करशे? पळी नंदी सूत्रमा 'अक्षर'नो अनंतमो भाग (सर्व जीवनो) मदा उघाडो (निरावरण) छे, आ वस्तु केम घटी शकशे ? वली जो केवलज्ञान मत्तामा न होय तो मत्यादि ४ ज्ञान पण संभवे नहिं, कारण ? ते चारे ज्ञान, केवल ज्ञानना अंशो (पेटा विभागमप) क्षायोपशमिक भावे छे. मादे मूलरूप केवलज्ञानज सत्तामा न होय तो शाखारुप मत्यादिज्ञान पण न होइ शके. " मूलंनास्तिकुतः शाखा?" अरे संसारी भव्य जीवने तो केवलज्ञान, सत्तामा छे, पण अभव्य जीवने पण सत्तामांछे, पण तेनो पलटवानो स्वभाव न होवाथी-निवड आवरण होवाथी अने शुद्ध समकितनी प्राप्ति कोइकाले न थवाथी तेने केवल प्रगटतुं नथी, भव्यो पण बधाय केवलज्ञान प्रगट करीने मोक्षे जशे नहि पण योग्यता होवाथी भव्य केह- ल छे सर्व जीवोने 'ज्ञान' सत्ताए समान छे. पण आवरणनी तरमता अने क्षयोपशमनी विचित्रताथी ओछु- वधतुं ज्ञान थाय छे. माटे शुद्ध श्रद्धा वडे ज्ञान-क्रियाना बलथी केवलज्ञान प्रगटाववा प्रयास करवो. शुद्ध श्रद्धान विना द्रव्य क्रिया ते पुण्य फलने आपनार छे, तेथी जीवनुं कार्य थाय नहि. माटे वृत्त्यादि सह आचारंगादि सूत्रो अने तत्वार्थादि ग्रंथोर्नु अवलोकन करी केवलज्ञानने प्रगट करवा ज्ञान पूर्वक क्रिया कचिवाळा श्रवं. अनेक जीवो सिद्ध थया, थाय छे अने थशे ते सम्यक् ज्ञान सम्यक् दर्शन अने सम्यक् चारित्रना प्रभावधी माने जे जीवने कल्याण कर छे ते तो पोताना हाथमां छे. इति षद्रव्यं विचार समाप्त. - 55 ·Aur रुपि-अरुपिना बोल-गाथा-कम्मठ्ठपावट्ठाणा, मण वय जोगा य कम्मदेहाय; एसा चउ चउफासा, घणो- दहि घणवाय तणुवाया ॥१॥ उरालाइ चउदेहा, पुग्गलत्थिकाये दव्य लेसाय; तह [चेव कायजोगो, नायब्वा अट्ठफासाय ||२|| धम्माधम्मा गासा, जीव अद्धा पावठाण निव्वत्ती; दिष्विति पंचुष्ठाणा, उवओगा भावलेसाय ॥३॥ उग्गह सन्ना वुद्धी, चउ चउ चउ चेव एगसहीय, एएसव्वे भाणिया, अरविणो इत्थं नायव्वा ॥४॥ हवे आ चार गाथानो शब्दार्थ कहे छे:-८ कर्म, १८ पापस्थान, १ मनोयाग, १ वचनयोग अने १ कार्मण शरीर. ए (२९) चार स्पर्शवाळा छे. एनो भावार्थ कहे छ:-आठ स्पर्शवाला पुद्गलो बादर होवाथी कर्मवर्गणाने योग्य न होय माटे कर्मने चतुःस्पशी कह्या. आत्मा जे परिणाम वडे कर्म बांधे ते परिणाम-मिथ्यात्वादिभाव-, चतुः स्पर्शी- पुद्गल जन्य होवाथी पापस्थानोने चतुःस्पर्शी कहेल छे. मन, वचन अने कार्मण शरीरना पुद्गलो सूक्ष्म-इंद्रिय गोचर नहि-होवाथी चतुःस्पर्शी कहेल छे. घनोदधि, घनवायु, तनुवायु, उदारिकादि ४ शरीर, पुद्गलास्तिकाय, ६ द्रव्यलेश्या अने काययोग. ए १५ वादर परिणामि होवाथी आठस्पर्शी जाणवा. जोके कृष्णादि द्रव्यलेश्याना पुद्गलो आठस्पशी होवा छतां पण सूक्ष्म होवाथी अतिशय ज्ञानी सिवाय कोइ जोइ शके नहि. पूर्वोक्त २९ ने १५ मलीने ४४ बोल रुपी जाणवा. हवे अरुपी कहे छे!-१ धर्मास्तिकाय, २ अधर्मास्तिकाय, ३ आकाशास्तिकाय, २ आ गाथानो अशुद्ध होवाथी यथामति सुधारेल छे. ३ लेश्यानुं विशेष वर्णन लेश्याना थोकदाथी जाणवू.

·सिद्धांत- १६२॥ ४ जीवास्तिकाय, ५ काल, अहार पापस्थाननी निवृत्ति, दृष्टिं ३:-समकितदृष्टि, मिथ्यादृष्टि अने मिश्रदृष्टि. १उत्थान, २ बल, ३ कर्म, ४ वीर्य, अने ५ पुरुषाकार. १२ उपयोग, ६ भावलेश्या, १ अवग्रह, २ इहा, ३ अवाय अने ४ धारणा, आहारादि ४ संज्ञा अने ४ बुद्धि-१ औत्पातिकी, २ वैनयिकी, ३ कार्मिकी, अने ४ पारिणा- मिकी. ए ६१ बोल अरुपी जाणवा. अथ प्रमाणबोध-विचार. श्रीअनुयोगबारसूत्रमध्ये गणधरदेवे भव्य जीवना सुख बोधने माटे त्रण प्रकारना अंगुल अने त्रण प्रकारना पल्योपमनु स्वरुप वर्णवेलं छे. ते कहे छे:-त्रण प्रकारना अंगुलना नाम-१ आत्मा- गुल, २ उत्सेधांगुल अने ३ प्रमाणांगुल. हवे आत्मांगुलनु स्वरूप कई छ:-भरतादि १५क्षेत्रमा जे काले जे आरे जे मनुष्य होय ते काले ते आरे ते मनुष्यना पोतपोताना १२ अंगुले तेनुं मुग्व थाय तेने नव गुणा करतां १०८ अंगुलनो ते पुरुष उंचो होय ते पुरुष, प्रमाणोपेत कहीएं. अथ मानोपेन पुरुष कोने कहीएं ? पुरुष प्रमाणे उंडी जलथी भरेली कूडी होय तेमां ते पुरुषने बेसाडतां ते कुंडीमाथी एक द्रोण प्रमाण जल बाहेर नीकले तो ते पुरुषने मानोपेत कहीएं. हवे द्रोणनो मान कहे छे:-ये असलीए एक पशली, बे पशलीए एक शइ, चार शइए एक कुडव, ४ पापस्थाननी निवृत्ति, जे परिणामो वडे थाय छे ते अध्यवसायो जीवना होइने ते अरुपी छे. ५ मिथ्यात्वना दलिकोनी शुद्धता अशुन्दतादि स्थितिने लइने जीवना परिणाम तेया थाय छे माटे अरुपी छे. ६ उत्थानादि, भारमानी शक्तिरुप छे माटे अरपी . तेमन उपयोगादिक माटे जुधि- मान पुरुपे स्वयं समजी लेवु.

·. चार कुडवे एक प्रस्थ, चार प्रस्थे एक आदक, चार आढके एक द्रोण थाय. उन्मानोपेत कोने कहीएं ? जे पुरुषने तोलतां अर्धभारनुं वजन थाय तेने उन्मानोपेत पुरुष कहीएं. अर्द्धभारनुं मान कहे छ:-चार कैर्षनुं एक पल्य, १०५ पल्ये एक तुला अने १० तुलाए अर्द्धभार थाय. ए प्रमाणे प्रमाण, मान अने उन्मानयुक्त होय. वली लक्षण, (रेखादि) व्यंजन (तलमसादि) अने गुण (क्षमादि) सहित होय ते उत्तम पुरुष जाणवो. उत्तम पुरुष १०८ अंगु- लनो उंचो होय, मध्यम पुरुष १०४ अगुंलनो उचो होय अने कनिष्ट पुरुष ९६ अगुंलनो उंचो होय. पूर्वोक्त प्रमाणोपेत पुरुषना छ आत्मांगुले एक पाद (पगना मध्य भागनो विस्तार), बे पादे एक वेत, बे वेंते एक हाथ, बे हाथे एक कुक्षि, बे कुक्षिए एक दंड अथवा धनुष्य, बे हजार धनुष्ये एक गाउ, चार गाउए एक योजन थाय. जे काले जे आरे जे मनुष्यनु आत्मांगुल होय तेना वडे ते वखतना गाम, नगर, वन, कूवा, तलाव, वाव, गढ, पोळ, कोठा, यान (रथादिक) वगेरे ७३ बोलनो मान मपाय छे. हवे उत्सेधांगुलनुं मान कहे छे:-अनंत सूक्ष्म परमाणुओनो एक व्यवहारिक परमाणु थाय छे. ते व्यवहारिक परमाणु पण शस्त्रथी छेदाय नहि, अग्निथी बळे नहि, गंगा नदीना प्रवाहमां पण नाश पामे नहि. जेना बे विभाग थइ शके नहि. तेने तत्त्वज्ञोए माप माटे सहुथी प्रथम ग्रहण करेल छे. तेवा अनंत परमाणुओनी एक उत्लक्षण श्लक्षणिका थाय, आठ उत्श्लक्षण श्लक्ष- २ आ माप मगधदेशमा प्रचलित हतो, वैदक शास्त्रमा एक 'कर्ष'ने एक रुपियाभार गणे छ भने ४ कर्षनु पल्य, प्रस्थनो एक आढक, ४ आढकनो एक द्रोण एम हालमां गणत्री करवामां आवेल छे. ३ निश्चय नयथी ते स्कंध कहेवाय. १६ पल्यनु प्रस्थ, ४ ·प्रमाण वित ॥१ णिकानी एक लक्षण लक्षणिका धाय, आठ लक्षणनी' उर्ध्वरेणु थाय', आठ उर्वरेणुनो एफ सरेणु थाय, गाठ त्रसरेणुनो एक रथरेणु थाय, आठ रथरेणुनो देवकुम-उत्तरकुमना गुगलिगानो एक केशान थाय, कुरुक्षे- बना मनुष्यना आठ वाळायठे हरिवर्प-रम्यक वर्षना मनुष्यनो एक वाळाम थाय, तेवा आठ केशाग्रथी हेम- चंत-हरण्यवन क्षेत्रनाम नो एक केशाय धाय, तेवा आठ केशाप्रथी पूर्व-पथिम महाविदेह नाम नो एक केशान थाग, तेना आठ केशायथी भरत-अरावत क्षेत्रमामनो एक केशाय थाय, तेवा आठ केशाग्रे एक लील थाय, आठ लीखथी एक जें शाय, आठ जु थी पफ यवमध्य थाय, आठ गवमध्यथी एक उत्सेधांगुल धाय, चोवीश उत्रोभांगले एक हाथ थाग, चार हाथे एक धनुष्य थाय अने ये हजार भनुष्य वडे एक गाउ थाय, ए उत्सेमां- गुलथी नोवीश सकना जीवोना शरीरनी अवगाहना (उंचाइ) मपाय छे. इवे प्रमाणांगुलनु मान कहे छ:-श्री भरताविक चक्रवतीओन जे कांगणी रत्न छे तेनुं गाठ सोनेयाभार वजन होय, हवे मोनयानं माप कहे छे:- ४ गधुरतृणफलनो एक श्वेत सरसव थाय, १६ सरसवे एक अदद थाय, बे अटदे एक गुजा धाग, ५ गुंजाए एक मासो थाय अने १६ मामानो एक सोनेयो थाय. एवा आठ सोनगाभारनुं एक कांगणी रत्न होय. तेनां छतळां, आठ खूणा, बार हांसो अने सोनीनी एरणने आकारे छे. ते कांगणी रत्ननी एकेकी होम, एकेक उत्सेधांगुलनी होय छे. ए उत्सेमांगुल, ते श्रमण भगवान् श्री महावीर स्वामीना आत्मांगुलथी अर्जु थाय, श्री महावीर 5555 ,रा जीपणा पालगामी रण मे . २ गाणि चालणाशी जे रंग से. ३ उरसेगांगुलमी गीरमगु भारगांगल पल भाग, ·- स्वामीना पांचवें आत्मांगुल वडे एक प्रमाणांगुल थाय. पाद, वेंत अने यावत् योजन सुधीन मान पूर्ववत् जाणवू. ए प्रमाणांगुल वडे पृथवी, पर्वत, विमान, नरकावास, द्वीप, समुद्र, नरक-भूमि देवलोक, लोक, अने अलोका- दिक २९ बोलनी लंबाइ, पहोळाइ, उंचाइ अने परिधि वगेरेनुं माप थाय छे. ए ३ प्रकारना अंगुल कह्या. ते प्रत्येकना त्रण त्रण भेद छे:-१ श्रेणि (सुची) अंगुल, २ प्रतर अंगुल अने ३ घन अंगुल. सुची अंगुल-ते एक प्रदेश जाडी ने पहोळी अने एक आंगुलनी लांबी एवी एक एक आकाश प्रदेशनी श्रेणि, ते असंख्यात प्रदेशा- त्मक होवा छतां असत्कल्पनाए त्रण प्रदेश रुप आ : प्रमाणे छे प्रतरांगुल ते सुची अंगुलने सुची अंगुलथी गुणवाथी प्रतरांगुल थाय. ते असत्कल्पनाए समान लंबाइ-पहोळाइवाला नव प्रदेशात्मक आ प्रमाणे छे. घनांगुल-ते प्रतरांगुलने सुची अंगुलथी गुणतां घनांगुल थाय. ते असत्कल्पनाए २७ प्रदेशात्मक थाय, एनी लंबाइ-पहोळाइ जाडाइ समान होय छे. वस्तुतः असंख्यात कोडाकोडी -योजन प्रमाण लांबी, एक आकाश प्रदेशनी पहोळी अने जाडीते श्रेणि. ते श्रेणिने श्रेणिगुणो करतां प्रतर थाय. (अहियां लंबाइ-पहोळाइ सरखी होय) प्रतरने श्रेणि गुणो करतां धन थाय. ( अहिं लंबाइ वगेरे समान होय) घनीकृत लोकने संख्यात गुणो करतां संख्याता लोक थाय. ते घनीकृत लोकने . असंख्यात गुणो करतां असंख्याता लोक थाय अने अनंतगुणो करतां अनंता लोक थाय. ते अनंता लोकना आकाश प्रदेश जेटला, निगोदना एक शरीरमा 1. यपि नी वीरस्यामीना आरमांगुलथी प्रमाणांगुल बसेगणुं थाय, तथापि अढीगणी पहोळाइ वडे गुणवाथी पाचसेंगj थायः कर ·विचा ॥१६ जीवो छे ए त्रण प्रकारना अंगुल कया. हवे त्रण प्रकारना पल्योपमनु स्वरुप कहे छ:-१ उद्धार पल्योपम, २ अद्धापल्योपम अने ३ क्षेत्र पल्योपम. एकेक पल्योना बादर अने सूक्ष्म के भेद छे. प्रथम बादर उद्धार पल्यो- पम कहे छे:-उत्सेधांगुलने मापे एक योजननो लांबो-पहोळो, उंडो अने त्रण गुणी परिधि जेनी होय तेवो पालो, देवकुरु ने उत्तर कुरुक्षेत्रना एक दिनथी यावत् सात दिन सुधीना जन्मेला युगलिया, तेना वाळाने करी निवड- उसी ठांसीने भरीएं. जे अग्निथी वळे नहि, प्रचंड वायुथी एक रज मात्र उडे नहि, चक्रवर्तीना सैन्यथी दवाय नहि, गंगा नदीनो प्रवाह चाले तोपण भीजाय के भेदाय नहि. एवीरीते भरेल पालामांथी समये समथे वालाग्र काढतां जेटले काले ते पालो खाली थाय तेटला कालने बादर उद्धार पल्योपम कहेल छे. ते संख्याता समयोन जाणवू एवा दश कोडाकोडी पल्योपमनु बादर उद्धार सागरोपम थाय. सूक्ष्म उ० नुं स्वरुप सुगमताथी सम जवा माटे बादर उ० नी प्ररुपणा करेल छ पण, एर्नु कांइ प्रयोजन (उपयोग थतो) नथी. हवे सूक्ष्म उद्धार पल्यो न स्वरुप कहे छः-पूर्वे कहेल एकेक वालाग्रना असंख्यात खंड कल्पवा. ते चक्षुथी न जोइ शकाय एवा सूक्ष्म पुद्गलना असंख्यातमा भाग प्रमाणे होय, निगोदना जीवना शरीरथी असंख्यात गुणा अने बादर पृथवी कायिक जीवना शरीर जेवडा ग्वंड होय तेवा वालाग्र वडे पूर्वनी माफक पालो भरीएं, पछी समये समये एकेक वालाग्र काढतां जेटले काले ते पालो (जेटला वखतमां) ग्वाली थाय तेटला कालने सूक्ष्म उद्धार पल्यो कहीएं; २ अगुलनु विग स्वरुप जाणवा माटे अगुल सित्तरी ग्रथ जोवु. M ·ए असंख्याता समयोनुं जाणवू. एवा दश कोडाकोडी पल्योपमें सूक्ष्म उद्धार सागरोपम थाय. आ पत्यो ने सागरो०थी द्वीप अने समुद्र मान थाय छे. अढी सागरोना अथवा पचीश कोडाकोडी पल्यो ना जेटला समयो थाय तेटला द्वीप समुद्रो छे. अर्थात् असंख्याता द्वीप-समुद्रो छे. आजंबूद्वीप, एक लाख योजननो लांबो- पहोळो छे, एम अनुक्रमें बमणा करतां छेल्लो स्वयंभूरमण समुद्र, अर्द्धरज्जु (राज)नो लांबो-पहोळो छे. हवे अद्धापल्योपमनु स्वरुप कहे छे:-पूर्वनी जेम पालो, युगलियाना वाळापथी भरीए अने शो शो वर्षे एकेक वालाय काढतां जेटले काले खाली थाय तेटला कालने बा अद्धा पल्यो० कहीएं, ते संख्यात कोटी वर्षतुं थाय छे; एवा दश कोडाकोडी पल्योपमें बा• अद्धा सागरोपम थाय. एपण प्ररुपणा मात्र छ एनुं कांइ प्रयोजन नथी. हवे सूक्ष्म अन्नु स्वरुप कहे छ:-पूर्ववत् वालाग्रोना एकेकना असंख्यात खंड करीने पूर्ववत् भरीएं तेमांथी सो सो वर्षे एकेक खंड काढतां जेटले काले ते खाली थाय; तेटला कालने सूक्ष्म अद्धा पल्यो० कहे छे. एवा दश कोटी- कोटी पल्योपमें सू० अद्धा सागरो० थाय. आ सू० अद्धा पल्यो० अने सागरोल्थी नारक प्रमुखना आयुग्यो, कर्मनी स्थिति अने पृथवीकायिक आदि जीवोनी कायस्थिति मपाय छे. हवे क्षेत्र पल्योपमनुं स्वरुप कहे छे:- पूर्वोक्त रीतिए भरेल पालाने स्पीने रहेला आकाश प्रदेशोमांथी एकेक प्रदेशनो समये समये आकर्षण करतां जेटले काले ते पालो खाली थाय; तेटला कालने बा० क्षेत्र पल्योपम कहीएं, तेवा दश कोडाकोडी पल्योपमें बा, क्षेत्र, सागरोपम थाय. तेमां असंख्याता कालचक्रो जाय छे; ते पण निष्पयोजन छे. पूर्वनीपरे भरेल - - ·पा, ॐ सिद्धांत मानविन ॥१६ पालाने स्पर्शी अने अस्पी रहेला आकाश प्रदेशोमांथी एकेक प्रदेशने समये समये काढतां जेटले वखते, ते पालो खाली थाय तेटला कालने सूक्ष्म क्षेत्र पल्यो. कहीएं, तेवा दश कोटीकोटी पल्योपमें सू० क्षेत्र सागरोपम थाय. आ सू० क्षेत्र पल्योपम अने सागरोपमनो उपयोग, द्रव्य प्रमाण सबंधी विचारणाने प्रसंगे दृष्टिवादमां करवामां आवे छे, अर्थात् एनो दृष्टिंवादमां काम पडे छे. इति प्रमाण बोध समाप्त. श्रीसिद्धांत-मानविचार-१ आचारांग सूत्र, अध्ययन २८, मूल श्लोक संख्या २५००, नियुक्ति-श्लोक ४५० चूर्णी-श्लोक ८३००, टीका-श्लोक १२००० ॥ २ मूयगडांगसूत्र, अध्ययन २३, मूलश्लोक २१००, नियुक्ति- श्लोक २५०, चूर्णी-श्लोक १००००, टीका-श्लोक १२८५० ॥ गणांगसूत्र, अध्य० १०, मू० ३७७०, टीका १५२५० ४ समवायांगसूत्र, मू० १६६७, चूर्णी ४००, टीका ३७७६ ॥ ५ व्याख्यापन्नती (भगवती )सूत्र, शतक ४१, म० १५७५२, चूर्णी ४०००, टीका १८६१६ ।। ६ ज्ञाता धर्मकांगसूत्र, अध्य० १९, मू० ५५००, टीका ४२५२ ॥ ७ उपाशकदशांगसूत्र, अध्य० १०, मू० ८१२, टीका ९०० ॥ ८ अंतगडदृशांगसूत्र, अध्य० ९०, मू० ७९०, टीका ३००॥९ अनुत्तरोववाइसूत्र, अध्य० ३३, मू० २९२, टीका १०० ॥ १० प्रश्नव्याकरणसूत्र, अध्य० १०, मू० २ सूक्ष्म क्षेत्र पल्योपमना विचारमा वालाप्रना असंखत खंड करवानी जरुर जगाती नथी. कारण ? अस्पर्शल आकाश प्रदेश ग्रहण करायेल छे, छतां जूनी छपायेल प्रतोमा खंड करवानुं लखेल छे. ३ पंच सग्रहमा जीवोना प्रमाणनी संख्या मारे क्षेत्र पल्योपम लीधुं छे. आवश्यकमां पण सामायिकना स्वरुपमा श्रुत, समकित, देश विरतिना आकर्षमा एनु प्रयोजन बनावेल छे.

·दांत- स्य ६९॥ १२५०, टीका० ४६०० ।। ११ विपाकसूत्र, अध्य० २०, मू० १२१६, टीका ९०० ।। मूलसूत्र सुधर्मास्वामीकृत छे. प्रथमना वे अंगमूत्रनी टीका शीलांकाचार्यकृत छे अने नव अंगनी टीका अभयदेवसूरिकृत छे, नियुक्ति भद्रवा- हुम्वामी कृत छे अनेचुर्णी पूर्वाचार्यकृत छे. १२ उपांगसूत्रः-१ उववाद सूत्र, मू० १२००, टीका ३१२५, अभय- देवसरिकृत छे. २ र यप्रसेणीमत्र, मू० २०७८, टीका ३७००, मलयगिरिकृत छे. ३ जीवाभिगममूत्र, मू० ४७००, टीका १४०००, मलयगिरिकृत छे. ४ पन्नवणास्त्र, मूलश्यामाचार्यकृत छे. श्लोक ७७८७, अने टीका (लघुवृत्ति) हरिभद्रहरिकृत छे, वृहृवृत्ति १६०००, मलयगिरिकृत छे. ५ जंबूद्वीपपन्नती सूत्र, मू० ४१४०, चूर्णी १८६०, अने टीका १२०००, मलयगिरिकृत छे पण हाल उपलब्ध थती नथी; परंतु हाल शांतिचन्द्रउपाध्याय कृत छे तथा उपा० धर्मसागरकृत अने हीरसूरिकृत पण छे. ६ चंद्रपन्नतीसूत्र, मू० २२००, टीका० ९४११, मलयगिरि- कृत छे. वीजी लघुवृत्तिना १००० श्लोक छे. ७ मूर्यपन्नतीसूत्र मू० २३००, लघुनि १००० अने वृहृवृत्तिना ९००० श्लोक मलयगिरिकृत छे. ८-१२ निरयावलिकासूत्रना अध्ययन ५ छे १ कप्पिया, २ कप्पवडंसिया, ३ पुफिया, ४ पुप्फचुलिया अने ५ विन्हिदशा. ए पांचना पेटा अध्ययन ५२ छे मू० श्लो० ११०९ छे अने टीका श्री चंद्रसूरिकृत श्लो० ७०० छे. छेदसूत्र कहे छः-१ व्यवहारसूत्र, मूलअध्य० १० भद्रबाहु स्वामीकृत १ चवहारसूत्रनी नियुक्तिनी सख्या मली शरुती नथी भाप्यतारे तेनी अदर स्वीकारेल छे, भाष्यमा अतर्गत येल ले तेथी जूदी संख्या •- जणाती नथी.

·त- . ०॥ -श्लोक ६०० •छे, भाष्यना श्लो० ६०००, चूर्णीना १०३६१, टीका मलयगिरिकृत ३३६२५ श्लो० छे २ बृहद्कल्पसूत्र. मू० श्लो० ४७३, अध्य० २४, लघुभाष्य ८०००, बृहदुभाष्य १३०००, चूर्णी १४३२५, टीका क्षेम- कीर्तिसूरिकृत ४२००० श्लोक छे. ३ निशोथसूत्र, अध्य० २० मू० श्लो० ८१५, लघुभाष्य-७४००, बृहद्भाष्य- १२०००, चूर्णी २८०००, श्लोक छे. ४ महा निशीथसूत्र, मूल-लघुवाचना-३५००, मध्यमवाचना-४२०० अने बृहद्बाचना-४५०० श्लोक छे. ५ दशाश्रुतस्कंधसूत्र, मू० श्लो० १८३५, नियुक्ति-१६८, चूर्णी-२२४५, ६ पंच- कल्पसूत्र, मू० इलो० ११३३, अध्य०-१०,भाष्य ३१२५, चूर्णी-२१३० श्लोक छे. जीतकल्प, मू० श्लो० १०८, चूर्णी-१००० भाष्य-३१२४ अने टीका-१२००० श्लोक छे. चार मूलसूत्रोमान-१ आवश्यकसूत्र, मू० श्लो १२५, नियुक्ति भद्रयाहुस्वामीकृत श्लो० ३१००, चूर्णी १८०००, बृहद्दीका हरिभद्रसूरिकृत श्लो० २२०००, लघुवृत्ति तिलकाचार्यकृत १२३२१, अंचलगच्छाचार्यकृत १२०००, भाष्य-४००० अने मल्लधारी हेमचंद्रसूरिकृत टिपण श्लो० ४६०० छे विशेपावश्यक, ए मूल आवश्यक सूचना विशेषभाष्यरुप छे, तेना श्लो. ५०००, लघु- वृत्ति १४०००, बृहवृत्ति-२८००० अने स्वोपजवृत्ति पण छे. २ दशवैकालिकसूत्र, मू० श्लो० ७००, श्रीशय्यं- २ बृहद्कल्पनी मलयगिरिकृत टीका हाल उपलब्ध नथी. ३ विशेपावश्यक सूत्र, अतिशय गभीर अर्थवालुं होवाथी ते महाभाष्यना नामथी ओळखाय छे, तेना रचनार श्री जिनभद्गणी क्षमा श्रमण छे. कोटयाचार्यकृत लघुवृत्ति छे भने मलधारीकृत वृहवृत्ति छे. ४ मूलना रचनारे जे मूलनी टीका ( वृत्ति ) करेल होय ते 'स्वोपज्ञ वृत्ति' कहेवाय छे.

·॥ भवसूरिकृत छे, नियुक्तिना ४५०, चूर्णीना ७०००, दीपिका (लघुवृत्ति )ना २६००, तिलकाचार्यकृत टीकाना ७०००, मलयगिरिकृत वृत्तिना ७७००, हरिभद्रसूरिकृतटीकाना ६८१० श्लोक छे. ३ उत्तराध्ययनसूत्र, अध्य०३६ मू० श्लो० २०००, वादिवैताल शांतिसूरिकृत वृहद्वृत्तिना १८०००, नियुक्तिना ७००, चूर्णांना ६००० श्लोक छ लक्ष्मीवल्लभकृत टीका वगेरे अनेक टीकाओ छे. ४ पिंडनियुक्ति, मूल-भद्रबाहुस्वामीकृत छे. श्लो० ७००, मल- यगिरिकृत टीकाना ७०००, वीराचार्यकृत टीकाना ७६००, लघुवृत्तिना ४००० श्लोक छे. ओघनियुक्ति-कर्ता भद्रबाहुस्वामि. श्लो० १४००, भाष्यना ३००० चूर्णांना ७००० अने द्रोणाचार्यकृत टीकाना ७००० श्लोक छे. बेचूलिकासूत्र छे:-१ नंदीसूत्र, श्री देववाचककृत छे, मू० श्लो० ७००, चूना २०००, हरिभद्रसूरिकृत लघुवृतिना २३१२, मलयगिरिकृत बृहवृत्तिना ७७३५. श्री चन्द्रसूरिकृत टिपण ३००० श्लोक छे. २ अनुयोगद्वार, मू० श्लो० १८९९, चूर्णीना ३००५, हरिभद्रसूरिकृत लघुवृत्तिना ३५००, मल्लधारी श्री हेमचंद्राचार्यकृत बृहद्वृत्तिना ६००० श्लोक छे. १० पयन्ना कहे छः-१ चउशरणपइन्नो-मू० गाथा ६३, २ आउरपञ्चक्खाणपइन्नो-मू० गा० ८४, ३ भत्तपच्चक्खाणपइन्नो मू० गा० १७२, ४ संथारगपइन्नो, मू० गा० १२२, ५ तंदुलवेयालियपइन्नो, मू० गा० ४००, ६ चंद्रावेधक, मूळ गा० ३१०, ७ देवेंद्रस्तव, मू० गा० २००, ८ गणिविझापइन्नो, मू० गा० १००,९ महापञ्चक्खा- णपइन्नो, मू० गा० १३४,१०-मरणसमाधिपइन्नो, मू० गा०७२०छे.१नी अवचरीना इलो० २२५ अनेरनी वृत्तिना९०० श्लोक छे. ए ४५ आगमनी गणनाप्रमाणे १० पइन्ना कहेल छे. बीजा पण पइन्नाओ छ- वीरस्तव पइन्नो, , ·त- २॥ गाथा ४३, २ सिद्धिमाभृत, श्लोक १५०, टीकाना ७५० श्लोक छे, ३ द्वीप मागरपन्नती, श्लो. २५०, टीका- २५००, श्लोक छे, ४ ज्योतिषकरंडक, मू० ५०० दीका मलयगिरिकृत-५००० श्लोक छे, ५ अंगविद्यापदनो, श्लोक ८८००, ६ अजीवकल्प, मू० ४५, ७ आरामना पताकामूल-९९३, ८ एपिभापितना ७५० श्लोकले १ गच्छाचार पइन्नो, मू० १३८ श्लोक छे. इत्यादि अनेक छे आवधां अंग सूत्रोमांधी पूर्वाचार्योए उधृत करेल छे पटले अंगमा अंतर्गत छे. पे नंदीसूत्रमा ७३ सूत्रना नाम कहेल छे ते सूत्रो व्रण प्रकारना छे:-१ कालिक सूत्र, २ उत्कालिक सूत्र अने ३ तद्व्यतिरिक्त. कालिमकरसत्र, पहेले अने छल्ले पहोरे (दिवस के रात्रिए) भणाय के पंचाय, शेष ४ पहो. रमा कालिकसूत्रनी सशाय ग थाय. ते कालिकसूत्रना नाम कहे छः-१ आचारंगादि ११ अंग, १२ उत्तराध्य- यन, १३ दशाश्रुतसंघ, १४ बृहत्कल्प, १५ व्यवहार, १६ निशीथ, १७ महानिशीथ, १८ पिभाषित, १९ जंबुद्वीप प्रज्ञप्ति, २० द्वीपराागर प्रज्ञप्ति, २१ चंद्रप्रज्ञप्ति २२ खुडिया विमाण पविभत्ति (विमानोनुवर्णन करनार लघुशास्त्र), २३ महलियाविमाण पविभत्ति (विमानोनुं वर्णनकर० महोटुं शास्त्र) २४ अंग चूलिया (अंगसू बोनी चूलिका), २६ वगचूलिया (अध्ययननो जे ममुह ते वर्ग तेनी नलिका) २६ विवाहलिया, २७ अरुणोप- पात. (ते अध्ययन भणवाथी अरुणदेवर्नु आवq थाय), २८ वरुणोपपात, २९ गरुडोपपात, ३० धरणोपपात, २ एपइयो, प्रश व्याकरण सूत्रमाशी उा गया कदवाग छ. जेसलमेरना भयारमा के. 4 - -one- -Home ·मान ॥१ 20 ३१ वैश्रमणोपपात, ३२ वेलंधरोपपात, ३३ देवेंद्रोपपात, (२७यी ३३मां वरुण वगेरेनु आवq जाणवू ), ३४ उत्थानसूत्र (विषमासने बेसी क्रोधयुक्त अप्रसन्न मनथी ए सुत्र भणवाथी ग्रामादिक त्रास पामे-कंपी उठे), ३५ समुत्थान सूत्र (उत्थानथी विपरीत जाणवू ), ३६ नागपरिआवणिआ (नागकुमार देवो त्यां स्थिर थइने साधुने वंदनादि करे), ३७ निरयावलिका, ३८ कप्पिया, ३९ कप्पवडंसिया, ४० पुल्फिया, ४१ पुप्फचूलिया, ४२ विन्हि- दशाए ४२ सूत्रो कालिक छ. उत्कालिकसूत्रना नाम कहे छः-१ दशवकालिक, २ कल्पाकल्प, ३ चूलकल्प- श्रुत, ४ महाकल्पश्रुत, ५ उववाइ, ६ रायपसेणी, ७ जीवाभिगम, ८ पनवणा, : महापन्नवणा, १० पमत्तापमत्त, ११ नंदी, १२ अनुयोगद्वार, १३ देवेंदथव (देवेंद्रस्तव ), १४ तंदुलवेयालिय, १५ चंदावेधक, १६ सूर्यपन्नती, १७ पोरसीमंडल, १८ मंडल प्रवेश, १९ विद्याचारण विनिश्चय, २० गणिविद्या, २१ ध्यानविभक्ति, २२ मरणवि- भक्ति, २३ आत्मविशुद्धि २४ वीतरागश्रुत २५ संलेखणासूत्र, २६ विहार कल्प, २७ चरणविशोधि, २८ आतुर- प्रत्याख्यान, २९ महापञ्चक्खाण, ३० दृष्टिवाद, ए ३० सूत्रो उत्कालिक छे, ते चार अकाल तथा ३२ असझायने टालीने आठ पहोर सझाय थाय. हवे तद्व्यतिरिक्त कहे छे-१ आवश्यकसून, ते कालिक उत्का बन्नेथी जूदुं छे. ए ७३ सूत्रना नामो कह्या, तेमांथी हाल केटलाक सूत्रो नथी पाक्षिक सूत्रमा ८४ नामो (आगमो कहेल) छे तेमानां केटलाक नामो नंदीसूत्रमा नथी पण ते ठाणांगसूत्रमा छे. परंतु हाल सर्वसिद्धांतो उपलब्ध थता नथी. ४५: आगमो तो हाल सुलभउपलब्ध छे. पूर्वकालमा ८४ आगमो हता, पण कालदोष वगेरे कारणोथी घणा आगमो- ·बत्री असझ विचा ॥१७ विच्छेद गया छे; तेमज वाचनाभेद अने पाठांतरो पण धयेल छे उत्कालिक सूत्रोमांधी केटलाक लभ्य छे अने केटलाक लभ्य नथी. जेटला वर्तमानमा विद्यमान आगमो छे तेनुं रहस्य स्याद्वादशैलीए विचारी-अनुभवीने जे जीव पोताना जीवनमां (वर्तनमा ) मूकशे ते जीव पोतानु कल्याण करशे. इति सिद्धांतमान विचार समाप्त. अथ वनीश असझाय विचार-ठाणांगसूत्रना दशमा ठाणामां १० प्रकारनी अंतरिक्ष (आकाशने आश्रयी) असझाय होय तेना नाम-१ उल्कापात ते तारो ग्वरे (रेखा सहित विविध प्रकाश सहित पडे), अथवा ज्वाला रहित अग्नि आकाशमांथी पडे ते उल्कापात कहेवाय. जो थोडी उल्कापात होय तो अल्पकाल असझाय होय अने मोटो उल्का होय तो १५ पहोर सुधी असझाय होय. रात्रिने अंते तारो ग्वरे तो सूर्योदय लगें अस- झाय होय. २ दिसिदाह ते आकाशमां कोइपण दिशामां महान् नगरदाह समान उद्योत जणाय तो असझाय. । गर्जना-अकाले गाजे तो अस०, ४ विद्युत्-अकाले वीजळी थाय तो अस०,५ निर्घात-अकाले कडाका-महान् द्वनि थाय तो अम०, ६ जुयए (युपक)-शुक्लपक्षना बालचंद्रमानो उदय धइने अस्त थाय त्यांसुधी अस०, ७ जक्वालिय-आकाशमां भूतादिकना चाळा धाय त्यांसुधी अस०८ धूमिका-दीवस उग्या पछी जेटला समय , - २ अमझाय-पाचे प्रकारनी मझाय न धाय ते ३ उएकापातादि समये ते स्थाने साय करवाधी देवता छलना करे. ४ धूमस ने झाकळ पडवा वखते सूक्ष्मपणाधी अपकाय भावित सर्वत्र थवा पामे छे.

·, १ ॥ सुधी धूम्र वर्षे तेटलो समय अस०, ९ महिका-झाकळ ज्यां सुधी वर्षे त्यांसुधी अस० १० रजोद्घात-वायु घणो गुंजे अने आकाशमां धूळी चडे दिशा धुंधली थाय ते ज्यांसुधी होय त्यांसुधी असझाय. हवे १० औदारिक शरीर सबंधी असझाय कहे छ।-१ अस्थि (हाडका )नी अस०, २ मांसनी अस०, ३ रुधिर (लोही)नी अस०, ४ अशुचि-सामिप्य (विष्टादि नजीकमां होय तो) अस०, ५ स्मशान-सामिप्य (मसाण नजीकमां होय तो) अस०, ६ चंद्रे-ग्रहण (जे रात्रिए थाय ते रात्रि)नी अस० ७ सूर्यग्रहणमा अहो रात्रिनी अस०, ८ पतन (ते राजा, मोटो अधिकारी अमात्यादिक)नी अहोरात्री अस०९ राज-विग्रह (नगरनी समीपमा ज्यां सुधी युद्ध चाले त्यांसुधी)नी अस०, १० उपाश्रयमां औदारिक पंचेंद्रिय, कलेवर ज्यांसुधी पडेलं होय त्यांसुधी असझाय ते सो हाथनी अंदर होय तो. ए २० असझाय. १ आषाढ सुदि पूर्णिमानी असझाय, २ आषाढ वदि १ नी अस०, ३ आसु सुदि पुनमनी अस, ४ आसु वदि १ नी अस०, ५ कार्तिक सुदि पूर्णि- २ ठाणांगनी टीकामां-" शोणित मांसं चर्मास्थि, भवंत्यपि चत्वारी, " रुधिर, मास, चामडु भने हाडकुं. ए चारनी असझाय क्षेत्रथी ६० हाथनी अदर होय. कालथी यथा संभवकाल. एतियच सबधि कहेल छे. मनुष्य सबंधी एटलु विशेष छे के १०० हाथ क्षेत्रथी कालथी अहोरात्र काल. आर्तव [ऋतु] माटे ३ दिवस, छोकरीना जन्ममा ८ अने छोकराना जन्ममा ७ दिवस कहेल छे. ३ चंद्र-सूर्यग्रहणने अंतरिक्षमा न गणतां औदारिक-असझायमां गणवानु कारण तेना चिमानो पृथ्वीकाय होवादी औदारिक अस० मा गणेल छे. ४ आणांगसूत्रमा 'इंदमहे' पाठ छे तेनो अर्थ, टीकामां आसु' मास करेल छे. प्रवचन सारोद्धारमा पण एमज कहेल छे. केटलाक 'भादरवो' कहे छे, सूत्रमा पुनमनो नाम जणातो नधी .

·AND ॥ मानी अस०, ६ का० वदि १ नी अस०, ७ चैत्र सुदि पुनमनी अस०, ८ चै० वदि १ नी अस०,९-१२ प्रभातनी वे घडी, मध्यान्हनी बे घडी, संध्याकालनी बे घडी अने मध्यान्हरात्रिनी वे घडी असझाय. ए १२ असझाय, ठाणांगने चोथे ठाणे अने छेद सत्रमा कहेल छे. ए ३२ असझायमां जो सिद्धांतनु वांच, भणq (सझाय) करे तो आशातना लागे देवादिकनो उपद्रव थाय अने तीर्थकरनी आज्ञानो भंग थाय. इति ३२ असझाय समाप्त. श्री नियंठाविचार-पन्नवणा वेय रागे, कप्प चरित्त पडिसेवणानाणे; तित्थे लिंग सरीरे, खिते काले गइ संजम निगासे॥१॥जोगुवओगे कसाए, लेसा परिणाम बंध वेदेय; कम्मो दीरण उवसं, पजण सन्नाय आहारे॥२॥ भव आगरिसे कालं,-तरेय समुग्धाय खित्त फुसणाय; भावे परिमाणेविय, अप्पा बहुयं (तं?) नियंठाणं ॥३॥ ए ३६ द्वारनी गाथाओ कही. पहेलं प्रज्ञापना द्वार-ते निर्ग्रथना छ भेद १ पुलाक, २ बकुस, ३ प्रतिसेवना कुशील, ४ कषायकुशील, ५ निर्मथ, अने ६ लातक. पुलाक ते सदुसा धान्य सहित पूळा जेवो. बकुस ते सदुस धान्य जेवो. प्रतिसेवणाकु० ते मशल्या धान्य जेवो. कषायकु० ते उपण्या धान्य जेवो. निग्रंथ ते कणकी सहित चोग्या पाडिगा' पाठ के टीकामा लणेलं छे के जे जे देशमा पस्या सुधी महोत्सव प्रवर्ते त्यासुधी अस्वाध्याय आसुमासमा लौकिक [विजयादशमी चगेरे ] पर्यामां हिंसानी घणी प्रवृत्ति थाय छे भने शुनदेवना आगमननो पण संभव छे. माटे आशिन मासज योग्य जणाय छे. २ भगवतीसूममा नियंठाना पांच भेद छे, फुशीलना में भेद गणाथी छ थाय छे, ते उत्तरोत्तर [ एफेकथी 1 विशन्त विशनतर छे. ३ कणशला सहित चोया [ चावल ]नो पुळो. ne-he- MP4-eaner Mon- --- As ..SASA ·- त- त्य (धान्य ) जेवो. लातक ते अग्वंड चोखा जेवो. हवे पुलाकना वे भेद तेमां १ लब्धिपुलाक ते चक्रवर्तीनी सेनाने पण चूरण करवा समर्थ होय. २ प्रतिसेवना पु० ते मूलगुण-उत्तरगुणमां अतिचार लगाई. बली पुलाकना पांच भेर्दै १ ज्ञानपु०, २ दर्शनपु०, ३ चारित्रपु० ४ लिंगपु० अने ५ सूक्ष्मपुलाक. ज्ञानादिकमां अतिचार सेववाथी चारित्रने पोलो ( असार) करे ते माटे पुलाक कहेवाय छे. बकुसना वे भेद-तेमां १ शरीरवकुश ते शरीरनी शुश्रूषा -शोभा करे. २ उपकरणबकुश ते उपकरण (पात्रादि) झळहळता राखे, अधिक संग्रह करे प्रक्षाल- नादि करे. हवे बकुशना पांच भेद तेमां १ आभोग बकुश ते जाणी जोइने दोष लगाडे. २ अनाभोग वकुश ते अजाणतां दोप लगाडे. ३ संवृत्त व० ते लोक न जाणे तेम (छानो) दोष लगाडे. ४ असंवृत्त व० ते प्रगद दोष लगाडे. ५ यथासूक्ष्म ब० ते किंचित् (अल्प) दोष लगाडे. कुशीलना वे भेद-१ प्रतिसेवना कु. अने २ कपाय कुशील. प्रत्येकना पांच भेद-१ ज्ञानप्रतिसे० कुशील, २ दर्शन प्र०, ३ चारित्र प्र०, लिंग प्र०. अने । यथासूक्ष्म प्र. कुशील. तेमज ज्ञान कषायकुशील आदि पांच भेद कषायकुछना जाणवा. प्रतिसेवना कु० ते विपरीत आराधना करे, कांइक मूलगुण-उत्तरगुणनी विराधना करे अने कषाय कु० ते संज्वलन कषायना उद- संघाइअकज्जमि, चुन्नति चक्कवहि सेणपि."-३ पाच महावन मूल गुण अने दशविध पच्चखाण ते उत्तर गुण. ४ लब्धि पुकारू, मंधादिकना कायं विना लब्धि प्रयुजनार जाणवो. आ सेवना पु० ते ज्ञानादिमां अतिचार लगाइनार जे होय ते पुलाकनेन ए लब्धि होय छः वीजाने न होय अर्थात् लब्धिपुलाक ते ज्ञानपुलाक. [पच निर्गथ टीका ] ५ पन निगथी शास्त्रमा लिंगकु. ने तपकुशील पण कहे छे. २ तथा चोक्त ·द्धांत- इस्य ७८॥ यथी जे कुत्सित (दोषसहित) चारित्रवालो होय अथवा ज्ञानादिक वडे आजीविका करनार होय. निग्रंथ (मोह- नीय कर्मनी गांठथी छूटेलो) तेना बे भेद-१ उपशांत मोह अने २ क्षीण मोह. तेना वली पांच प्रकार-१ प्रथम समय निग्रंथ, २ अप्रथम समयनि०, ३ चरम समयनि०,४ अचरम समयनि अने ५ यथा सूक्ष्म निग्रंथ. इग्या. रमा के बारमा गुणगणाना प्रथम समयमा जे वर्ततो होय ते प्रथम स० नि०, पहेला समय सिवायना शेष समयमां जे वर्ततो होय ते अप्रथम स० नि०, जे छेल्ला समयमां वर्ततो होय ते चरम स०नि०, छेल्ला सिवाय शेष समयमा जे वर्ततो होय ते अचरम स० नि० अने जे समयादिकनी विवक्षा 'रहित ते यथा सूक्ष्म निग्रंथ. लातक (जे घाती कर्मरुप मलने प्रक्षालवाथी लान करनारनी जेम शुद्ध थयेल तेंना पांच भेद- १ अशरीरी, २ अशबल (ते निरतिचार चारित्री), ३ अकर्माश (ते घातीकर्म रहित), ४ संशुद्ध (ते अप्रतिहत ज्ञान-दर्शन धारक अरिहंत-जिनकेवली), ५ अपरिश्रावी (कर्मबंध रहित). ए पांच भेद, अवस्था १ आ पाच भेदो, सूक्ष्म ऋजुसूत्र-स्थूल अजुसून अने व्यवहार नय ए ऋण नयनी अपेक्षाए करेल छे. २ निर्गथमा अने तेना उत्तर भेदमा जे तफावत छ तेनो खुलाशो-मूल निग्रंथ, क्षयोपशम भावे मोहनी गांठथी नीकरेलो छ माटे निग्रंथ अने तेना उत्तर भेदरुप निग्रंथ ते उप- शम भावे अने क्षायक भावे मोहनी गाठथी नीकरेला के ३ तेरमा अने चौदमा गुणठाणे वर्तनार आत्मानी अवस्थाना भेदने लइने आ पांच भेद स्नातकना कहेल छे 'अशरीरी' शब्दथी 'सिद्ध' समजवा नहि. कारण ? स्नातकनी स्थिति जे देशे उणीक्रोड पूर्वनी कही छे ते तेरमा गु० आश्रयी छे. जो सिद्ध गण्या होततो सादि-अनत स्थिति कहेत, अशरीरी कहेवानो हेतु ए छे के-चौदमा गु० ना ल्ला समये अशरीरी के कारण ' पीर ·भेदथी (शक-पुरंदरादिक शब्दनी जेम शब्दनयनी व्याख्याथी) छे. वीजें वेदद्वार-पुलाक ते पुरुषवेदी अने पुरुष नपुंसकवेदी होय, स्त्रीवेदी न होय. बकुश ने प्रतिसेवना कु०, व्रणे वेदवाला होय. कपाय कुशील, त्रणे वेदवाला होय अथवा अवेदी पण होय तो उपशांतवेदी के क्षीणवेदी होय अने स्नातक, क्षीणवेदी होय, त्रीजु रागद्वार-पहेला ४ निर्गथो, सरागी होय. निर्गथ उपशांतरागी के क्षीणरागी होय. स्नातक क्षीणरागी होय. चोथु कल्पद्वार तेना ५ भेद-१ स्थितकल्प, २ अस्थितकल्प, ३ जिनकल्प, ४ स्थविरकल्प अने ५ कल्पातीत. छए निर्गयो, स्थितकल्प अने अस्थितकल्पमा होय. पुलाक, स्थविरकल्पमांज होय. बकुश अने प्रतिसेवना कु०, जिनकल्प अने स्थविरकल्पमा होय कायकु०, जिनकल्प-स्थविरकल्प अने कल्पातीतमा होय. निर्गथ अने स्नातक, कल्पातीत कल्पमांज होय. पांचमुं चारित्रद्वार-पुलाक, बकुश अने प्रतिसेवनाकु० ए व्रण, प्रथमना वे चारित्रवाला होय. कषायकु०, यथाख्यात चा० सिवाय पहेला चार चारित्रवाला होय. निर्गथ अने स्नातक, एक . छूटवाना समये शरीर छोडयु कहेवाय. क्रीयमाण कृत' नी जेम आ व्याख्या अजुसूत्रने मते छे. तेमज शास्त्रमा पण कहेलु छ के ' अलोग पडिहया सिद्धा, लोगतेय पइष्ठिया, इअं बोंदिचइताणं, तत्थ गंतुण सिज्झइ." माटे अशरीरी ते सिद्ध नहि. १ जन्मतः नपुसक न होय पण कृत नपुसक. अर्थात् पछीथी नपुसक वेदना उदयवालो जाणवो. जन्म नपुंसकने संयमनी प्राप्ति न होय. २ नवमा गुणठाणाना संख्यात भाग गया बाद अवेदी थाय छ भने कषाय कुशीलपणु दशमा गु० सुधी छे. माटे कषाय कु०, वेद रहित पण होय. ३ कषाय कुशीलमां कल्पातीत होवानु कारण के छद्मस्थ तीर्थकरो कल्पातीत होय छे. 5 जर ·द्धांत- १८०॥ यथाख्यात चारित्रवालाज होय. छटुं प्रतिसेवनाद्वार-पुलाक अने प्रतिसेवना निग्रंथो, मूलगुण अने उत्तरगुणमा दोष लगाडे. बक्कुश, उत्तरगुणमा दोष लगाडे. कषाय कुशील, निग्रंश अनें लातक ए त्रण अप्रतिसेवी होय दोष न लगाडे. सातमुं ज्ञान द्वार-पुलाक, बकुश अने प्रतिसेवना एत्रण निग्रंथो, बे ज्ञान अथवा त्रण ज्ञानवाला होय. कषायकुशील अने निर्मथ, वे ज्ञान. व्रण ज्ञान के चार ज्ञानवाला पण होय. स्नातक, केवल ज्ञानवालाज होय. पुलाक ने श्रुतज्ञान, जघन्यथी नवमा पूर्वनी त्रीजी आचार वस्तु सुधी अने उत्कुष्टथी संपूर्ण नव पूर्वतुं ज्ञान होय. बकुश अने प्रतिसेवना कुल्ने श्रुतज्ञान, ज० अष्टप्रवचन मातानुं ज्ञान अने उ० दश पूर्वनुं ज्ञान होय. कपाय कु. निर्ग्रथने ज० अष्ट प्रवचन मातानुं ज्ञान अने उ० चौद पूर्वनुं ज्ञान होय. स्नातक, श्रुतातीत छे. आठमुं तीर्थ- द्वार-पहेला त्रण निग्रंथो, तीर्थमांज होय. शेषत्रण निर्ग्रथो, तीर्थमा अने अतीर्थमां पण होय. जो अतीर्थमा होय तो तीर्थकर के प्रत्येक वुद्ध होय. नवमुं लिंगद्वार-छए निग्रंथो, द्रव्यलिंग आश्रयी स्वलिंग, अन्यलिंग के 1685-20Rawkews - २ अनाभोगथी संभव मात्र दोप जाणवो, जाणी जोइ जो लगाई तो चारित्र केम सभवे' कदाच अतिचार दोष लागे तो तेने प्रायश्चितादि वडे शुद्धि करे. जो मूलगुणमा अनाचार सेवे तो सर्वथा प्रत भंग थाय ३ अष्ट प्रवचन मातृकाख्य अध्ययनना ज्ञान सिवाय चारित्रनु पालन न सभवे, माटे एटलु ज्ञानजघन्यथी पण होवु जोइप, तेमां पण 'मासतुपादि' मुनिओनो अपनाद जाणवो पच निग्रंथ टीका). ४ केवल ज्ञानमा श्रुनज्ञाननो अतरभार होवाथी. 15 ·गृहस्थ-लिंगमां पण होय. भावलिंग आश्रयी स्वलिंगमांज होय. दशमुं शरीरद्वार-पुलाक, निग्रंथ अने स्नातक ए त्रण निग्रंथोने औदारिक, तैजम अने कार्मण ए व्रण शरीर होय. वकुश अने प्रतिसेवना कु० ने वैक्रेय सहित चार शरीर पण होय. कषायकुशीलने आहारक सहित पांच शरीर पण होय. इग्यारमुं क्षेत्रद्वार-पुलाक, जन्म अने सद्भाव आश्रयी कर्म भूमिमांज होय. शेष पांच निग्रंथो, जन्म अने सद्भाव आश्रयी कर्म भूमिमा होय पण संहरण आश्रयी अकर्म भूमिमांय होय. पुलाकतुं संहरण देवादिकथी पण थतु नथी. बारमुं कालद्वार- पुलाक, अवसर्पिणी कालमा जन्म आश्रयी त्रीजा-चोथा आरामां होय. सद्भाव आश्रयी ब्रीजा, चोथा अने पाँचमा आरामां पण होय. जे चोथा आरानो जन्मेलो होय तेज पांचमा आरामां होय. उत्सर्पिणी कालमां जन्म आश्रयी वीजा, त्रीजा अने चोथा आरामां होय. मद्भाव आश्रयी त्रीजा चोथा-आरामां होय. नो अब- सर्पिणी नो उत्सर्पिणी कालमां (महा विदेहमां) जन्म अने सद्भाव आश्रयी पण होय. बकुश, प्रतिसेवना अने कषाय कुशील ए त्रण, अवमर्पिणीमां जन्म अने सद्भाव आश्रयी जीजा-चोथा-पांचमा आरामा होय. २ पुलाक सिवायना निग्रंथो, भरतादिवत् गृहस्थादिलिंगमा संभवे परंतु नवपूर्वधारी जे पुलाम, ते कारणवशात् अन्यलिग के गृहस्थलिंगमां होय छे ३ पुलाकने वैक्रेयलब्धि छतां वैकेय शरीर केम नहोय? उत्तर-पुलाक, संघादिना कार्य प्रसगे लब्धि प्रयुजता पुलाफ भावने छोडीने अव- श्य कपाय कुशील भावने पामे के कारण ? परिणामनी वृद्धि थवाथी. माटे वैक्रेय शरीर न होय. लब्धिन सामर्थ्य छतां जो सबादि कार्य माटे लब्धि न प्रयुजे तो सानो द्रोही थवाथी विराधक थाय. [पच निग्रंथनी टीका] ·उत्सार्पणी कालमा तथा नोअव० नोउत्स० कालमा पुलाफनी जेम जाणवू निग्रंथ अने लातक, जन्म अने सद्- भाव आश्रयी पुलाकनी जेम जाण, नो अव० नो उत्सर्पि० मा जन्म अने मभाव आश्रयी सर्वे निग्रंथो होय. संदरण आश्रयी पुलाफ सिवाय शेष निग्रंथो, सर्व कालमां होय. तेरमुंगति-स्थितिद्वार-पहेला चार निग्रंथोनी गति, जघन्यथी सौधर्म देवलोकनी होय, उत्कृष्टथी पुलाकनी आठमा देवलोक सुधी होय. बकुश अने प्रति- सेवना कु० नी बारमा देवलोक सुधी अने कषाय कु. नी अनुत्तर विमान सुधी होय. निर्ग्रथनी अजघन्य अने अनुत्कृष्ट अनुत्तर विमाननी होय. स्नातकनी सिद्धिगति होय. पहेला त्रण निग्रंथो, अविराधक भावे १ इंद्रनी, २ सामानिकनी, ३ त्रायत्रिंशकनी अने ४ लोकपालनी ए चार पयवी पामे. कपाय कु०, अहमिंद्र महित पांच पदवी पामे. निग्रंथ, अहमिंद्रनीज पदवी पामे. विराधकपणे पांचे निग्रंथो, ज० भुवनपतिमां अने उ० सौधर्म देवलोकमां जाय. अविराधकनी स्थिति पहेला चार निग्रंथोनी ज० पृथकत्व पल्योपमनी अने उ० पुलाकनी १८ सागरोपमनी, यकुश अने प्रतिसेवना कु० नी २२ सागरनी, कपाग कु० नी ३३ मा. नी. निर्ग्रथनी अजधन्य- अनुल्कृष्ट ३३ सागरनी. चौदसु संयम-( स्थान) चार-पहेला चार निग्रंथोना अनंत पर्यवयुक्त असंख्याता २ गिराधक गाने नियोनी स्थिति पण भानपति भने सौभर्गलोक प्रमाणे जाणगी ३ गारिण मोनीयना क्षगोपागनी गिगिताशी होय छे. जेटला गायना मांगा अगसाग भागको तेदाज गगगना रमानगोहे; तेनो क्षयोपशम के क्षय शगाशी चारिणी प्राति गाय छे.

·॥ संयम-स्थानो छे. निग्रंथ अने स्नातकनुं एक एक संयम-स्थानक छे. ते निग्रथने उपशमभावे अथवा क्षायकभावे होय अने स्नातकने तो क्षायकभावेज होय तेओर्नु अल्प बहुत्व-सर्वथी थोडा निग्रंथ अने स्नातकना संयम स्थानक. तेथी पुलाकना असंख्यातगुणा सं० स्था० छे. तेथी बकुशना असंख्या० सं० स्था० छे तेथी प्रतिसेवना ७० ना असं० सं० स्था० छे. तेथी कषाय कुछ ना असं० मं० स्था० छे. पंदरमुं सन्निकर्षद्वार-(ते परस्पर संयो. जन-सबंध ). स्वस्थानमा अने परस्थानमां पर्यवोने आश्रयीने पुलाक, पुलाक साथे समान होय, अथवा छ स्थान- पतित (छठाणवडियो) होय. बकुश अने प्रतिसेवनाथी अनंत गुणहीन होय. कषाय कु० साथे छ स्थानपतित होय. निग्रंथ अने स्नातकथी अनंत गुणहीन होय. बकुश, पुलाकथी अनंत गुण अधिक होय अने १ बकुश २ प्रतिसेवना अने ३ कषाय कु० साथे छ स्थान पतित अने उपरना वे निग्रंथोथी अनंतगुण हीन होय. प्रतिसेवना कु०, पुलाकथी अनंतगुण अधिक होय. बकुश, प्रति से० ने कषाय कु. एत्रण साथे छ स्थान पतित अने उप- रना वे निग्रंथोथी अनंत गुण हीन होय. कषाय कुछ पेला चार निग्रंथो साथे छ स्थान पतित अने उपरना बे निग्रंथोथी अनंत गुण हीन होय. निग्रंथ अने स्नातक, पहेला चार निग्रंथोथी अनंत गुण अधिक अने परस्पर तुल्य होय. तेओनुं अल्प बहुत्व-पुलाक अने कषाय कु० ना जघन्य पर्यवो, सर्वथी थोडा होय. २ छ स्थान पतित ते १ अनंत भाग हीन, २ असंख्यात भाग हीन, ३ संख्यात भाग हीन, ४ सख्यात गुण हीन, ५ असंख्यात गुण हीन अने ६ अनंत गुण हीन, ए षट्गुण हानी तेमज षद्गुण वृद्धि ते १ अनंत भाग वृद्धि, वगेरेजागती. RS ·॥ तेथी पुलाकना उ० पर्यवो, अनंतगुणा. तेथी बकुश अने प्रति से० ना ज० पर्यवो, अनंतगुणा अने परस्पर तुल्य. तेथी बकुशना उ० पर्यवो अनंतगुणा. तेथी प्रति से० ना उ० पर्यवो अनंतगुगा तेथी कषाय कु. ना उ० पर्यवो अनंतगुणा. तेथी निग्रंथ अने स्नातकना अजग्ने अनुत्कृष्ट पर्यवो अनंतगुणा अने परस्पर तुल्य छे. सोलमुं योगद्वार-पहेला पांच निग्रथो, सयोगी (त्रणे योगवाला) होय. स्नातक, संयोगी होय तो चणे योगवालो होय अने अयोगी पण होय. सत्तरमुं उपयोगद्वार-छए निग्रंथो, साकारोपयोगी अने अनाकारोपयोगी पण होय. अढारमुं कषायद्वार-पहेला त्रण निग्रंथोने संज्वलनी चोकडी होय कषाय कु० ने संज्वनी चोकडी पण होय अथवा क्रोध सिवाय त्रण कषाय, मान सिवाय बे कषाय अने माया सिवाय एक संज्व० नो लोभ पण होय. निग्रंथ उपशांत कषायी अथवा क्षीणकषायी होय. स्नातक, क्षीणकषायीज होय. उगणीश, लेश्याद्वार-पहेला त्रण निर्ग्रथो, प्रशस्त व्रण लेश्यावाला होय. कषाय कुँ०, छए लेश्यावाला होय. निग्रंथ, शुक्ल लेश्यावालो होय. २ स्नातकने भाव मन होतु नथी, परतु ज्यारे अनुत्तर विमानना देवो केवलीने प्रश्न पूछे छे त्यारे काययोग वडे मनोवर्गणाना पुद्गलोने ग्रहण करी द्रव्य मनपणे परिणमावीने उत्तर आपे छे, तेभी स्नातक ऋण योगवालो होय. ३ चार कषाय. ४ कपायकु. ने अप्रशसा ३ लेश्या होय छे कारण' लेश्याना अध्यवसाय स्थानो असख्याता के अने लेश्या, रसबधनु कारण छे, माटे जेरी लेशा तेत्रो रस होय जेम कोइ लब्धिमान साधु, संघादिकना प्रयोजने दुष्ट नृपादिकने शिक्षा करया ज्यारे लब्धि फोरवे त्यारे सघादि उपर प्रशस्तराग होवाथी प्रथम प्रशस्त लेश्या होय छे, नृपादि उपर कलुर भाव आवद्याथी-रूपायनी प्रबलनाथी-अप्रशस्त-लेश्या परिणमे छे. परतु तत्काल अप्रशस्त लेश्याधी ते निवृत्त थइ शुभ लेश्यामा परिणमे छे. पछी .

·- स्नातक, परम शुक्ल लेश्यावालो होय अने अलेश्यी पण होय. वीश, परिणामद्वार-चार निग्रंथोमां वर्द्धमान, हीयमान अनें अवस्थित ए त्रणे परिणाम होय. निग्रंथ अने स्नातकमां हीयमान परिणाम न होय, पहेला चार नि० मा वर्द्धमान अने हीयमान परिणाम, ज० एक समय अने उ० अंतर्मुहूर्त होय. अवस्थित परि०, ज० एक समय अने उ० सात समय होय. निग्रंथमा अवस्थित परि०, ज० १ समय अने उ० अंतर्मु० अने वर्द्धमान परि० ज०-उ० अंतर्मु. होय, लातकमां वर्द्धमान परि०, ज०-उ० अंतर्मु० अने अवस्थित परि०, ज० अंत. अने उ० देशे उणा (नववर्षन्यून) पूर्वकोडी सुधी होय. एकवीश, वंधद्वार-पुलाक, आयुष्य सिवाय ७ कर्म बांधे. बकुश अने प्रति से०, सात के आठ कर्म बांधे. सात बांधे तो आयुष्य सिवाय. कषायकु०, सात आठ अथवा छ कर्म बांधे. छ बांधे तो आयुष्य ने मोहनीय सिवाय. निग्रंथ, एक सातावेदनीय बांधे. लातक, एक सातावेदनीय बांधे अथवा अबंधक पण होय. बावीशमुं वेदनद्वार-पहेला चार निग्रंथो, आठे कर्मने वेदे (भोगवे ). निग्रथ, मोहनीय सिवाय सात कर्म वेदे. स्नातक, चार अघाति कर्म वेदे. वेवीशमुं उदीरणद्वार-पुलाक, वेदनीयने आयुष्य सिवाय छ कर्मनी उदीरणा करे. बकुश अने प्रतिसेव०, आठ सात के छ कमनी उदी० करे. सातनी जो वधारे वखत अप्रशस्त लेश्या रहे तो प्रमत्त गुणस्थाननो घात करे. अप्रशस्त लेश्या पण प्रमत गु०मा होय लब्वि-प्रयुजन पण प्रमत्त भावमा होय छे. पुलाकादि सयत लब्धि प्रयुजन समये अवश्य कपाय कु. भावने पामे छे २ पुलाकने आयुष्य-बंधना अध्यवसाय स्थानोनो अभाव होवाथी आयुष्य-बधनथी. [पंचनिग्रथी टीका ].

·हांत- न्य करे तो आयुष्य सिवाय अने छनी करे तो वेदनीय ने आयुष्य सिवायनी, कषाय कु०, आठ मात छ अने पांच कर्मनी पण उदी० करे. पांचनी करे तो वेद, आयु० अने मोहनीय सिवायनी. निग्रंथ, पांच अथवा वे कर्मनी उदी० करे. बेनीकरे तो नाम अने गोचनी. स्नातक, वे कर्मनी करे अथवा अनुदीरैक पण होय. चोवीशमुं उप- संपदाद्वार-(पूर्व भावनो त्याग अने अन्य भावनी प्राप्ति ते उपसंपदा )-पुलाक, पुलाक भावनो त्याग करी कषाय कु. पणुं पामे अथवा असंयतपण थाय. पकुश, बकुश भावनो त्याग करी प्रतिसेवना कु०, कषाय कु०, देशविरति अने असंयतपणुं पामे. प्रतिसेवना कुछ, प्रतिसे० नो त्याग करी यकुश, कषाय कु०, देशविरती अने असंयतपणुं पामे. कषाय कु., कषाय कु० नो त्याग करी पुलाक, बकुश, प्रतिसे०, निग्रंथ, देश विरति अने असंयतपणुं पामे. निग्रंथ, निग्रंथपणानो त्याग करी असंयतपणुं, कषाय कु० पणु अने स्नातकपणुं पामे. स्नातक, स्नातक भावनो त्याग करी सिद्धिगति पामे. पच्चीशमु संज्ञाद्वार-पुलाक, निग्रंथ अने स्नातक एत्रण, नो संजो. inp na PM S २ पौनमा गुणगणे उदारणा नथी. ३ नि०, देश विरतिपणुं न पामे कारण? उपशम श्रेणियी गप [ आयुग ] क्षये जे गरण पामे ने अनुतर वि० मा जाग यां देवपणुं होपाभी असंयतपणुंग होय भने काल [ गुणवाणाना काल ] आगे परे तो दशमें गुण० जाय गाटे कपाय T० भाग पामे. क्षपक श्रेणिगा नि०, स्नातकपणु पामे. ५ भाई गो' शब देशशी निषेधक छे. कारण ? औपगिक भाये भाहारादि चार मा उपयुक नथी पण क्षयोपशम भावे विशिष्टशानादि उपयोगप संज्ञापडे उपयुक्त छ माटे नो शब्द काहल छे. गुलाकादि नि०, ने शाननीं विशिष्टगा होगाशी माहारादिनी इच्छा थी नथी. जो के पुलाफ चारिग मद होय परा ज्ञान विशिष्ट होय छे.

·पयुक्त होय. शेष ३ निग्रंथो, संज्ञोपयुक्त अने नो संज्ञोपयुक्त पण होय. छवीश, आहारकद्वार-पहेला पांच निग्रंथो, आहारक होय. लातक, आहारक अने अनाहारक पण होय. सत्यावीशमुं भवद्वार-पहेला पांच निग्रंथो, ज० थी एक भव करे, उ० पुलाक, ३ भव करे. बकुश, प्रतिसे०, कषाय कु० ए त्रण ८ भव करे. निग्रंथ, ३ भव करे अने स्नातक, तेज भवमा मोक्ष जाय. अठावीश, आकर्षद्वार-आकर्ष ते (चारित्रना परिणाम ] पुलाकादि सर्व निग्रंथोने ज० थी एक भवमा एकवार आवे अने उ० थी पुलाकने ३ वार. बकुश, प्रतिसे० अने कषाय कु. ए वणने पृथक्त्वशत (नवशो)वार. निग्रंथने वे वार अने स्नातकने एकवार आवे. घणा भव आश्रयी पहेला पांच नि ग्रंथोने ज० थी बे वार आवे अने उ० थी पुलाकने सातवार. बकुश, प्रतिसेव० अने कषाय कु०ने सहन पृथक्त्ववार. निग्रथने पांचवार आवे अने स्नातकने पुनर्भवज नथी. उगणत्रीशमु स्थितिदार-पुलाकनी ज० ने उ० स्थिति, अंतर्मुहर्तनी. बकुश, प्रतिसे० अने कषाय कु. नी स्थिति ज० एकसमयनी अने उ. देशे उणी २ अहिं 'भव' ते पुलाकादि भावना जाणवा पण देवादिना भव न गणवा. ३ 'सहस्रपृथक्त्व शब्दथी नव हजार नहि, पण ७२०० गणवा, कारण ! एक भवमा उ० थी ९०० वार आवे छे, तेने आठ भवथी गणतां ७२०. थाय छे. ४ चार वखत उपशम श्रेणिमा अने एक वखत क्षपकश्रेणिमा एम पांच वार आवे. ५ जघन्य अंतर्मुहूर्तथी उत्कृष्ट अंतर्मु० मोटु जाणवु, पुलाक भावने पामी अतर्मुहूर्त सुधी मृत्यु न पामे अने पुलाक भावथी पडे पण नहि. ६ एक समय चारित्रने पामी मरण पामे माटे ज० १ समयनी स्थिति कही छे.

·F- पूर्व कोडीनी. निग्रंथनी स्थिति ज. एक समयनी अने उ. अंतर्मु० नी अने स्नातकनी स्थिति ज. अंतर्मु० नी ने उ० देशे उणी पूर्व कोडीनी. ए एक वचन ( एक जीव ) आश्रयी स्थिति जाणवी. हवे बहु वचन (घणा जीव) आश्रयी स्थिति कहे छे-पुलाको अने निग्रंथोनी ज० एक समयनी ने उ० अंतर्मु. नी. शेष चार निग्रंथोनी स्थिति मर्व कालनी. त्रीशमु अंतरद्वार-पांच निग्रंथोनुं अंतर. (एक वचन आश्रयी) ज० अंतर्मु० अने उ० देशे- उणु अई पुद्गल परावर्तन होय. स्नातक, अंतर नथी. बहुवचन आश्रयी-पुलाकोनुं ज० एक समय अने उ० संख्याता वर्षतुं अंतर होय. निग्रंथोनुं ज० एक समय अने उ० छ मासनु होय. शेष चार निग्रंथोनुं अंतर नथी. सदा महाविदेहमा होय माटे. एकत्रीशमुं समुद्घातद्वार-पुलाकने समुद्घात त्रण. वेदनीय, कषाय अने मरणा- तिक. वकुश अने प्रतिसे ने समु०, वैक्रेय ने तैजस सहित पांच. कषाय कु० ने आहारक सहित समु० छ होय अने निर्ग्रथने समु० नथी. स्नातकने एक केवलि ममुद्घात होय. बत्रीशमुं क्षेत्रद्वार-पहेला पांच निर्ग्रथो, लोकना असंख्यातमा भागे होय. स्नातक, लोकना असंख्यातमा भागने विषे होय, घणा असंख्याता भागने विष २ उपशम गुणठाणे एक समय रहीने मरण पामे माटे. ३ एक पुलाकनी ज. स्थिति अतर्मु० नी कही तो घणा पुलाकोनी ज० स्थिति एक समय केम घटे ? उत्तर-ज्यारे पूर्व प्रतिपन्न कोइक पुलाक, अतर्मु. ना अंत्य समयमा वर्ततो होय, त्यारे बीजो कोइक जीव पुलाक भावने पामे छे, त्यारे ते बन्ने पुलाकोनो एक समयमा सद्भाव होय माटे घणा पुलाकोनी एक स. नी स्थिति कही छे. ४ जो के पुलाक, पुलाक भावमा मरे नहि, पण मरणातिक समुद्घात करे छे, कषाय कु० भावने प्राप्त करीने मृत्यु पामे ५ स्नातक, शरीरस्थ अथवा दड-कपाट करण काले लोकना असंख्यात भागवर्ती होय मंथान-करण काले लोकना घणा भागमा होयछे, थोडाज भागमा न होय अने ज्यारे आतरा पुरे त्यारे संपूर्ण लोक व्याषी होय.

·होय अने संपूर्ण लोकमां पण होय. तेत्रीशमुं स्पर्शनाद्वार-ते क्षेत्रद्वारनी जेम जाणवू, पण आजु-बाजुना प्रदे- शोने स्पर्श माटे कांइक अधिक स्पर्शना जाणवी. चोत्रीशमु भावद्वार-पहेला चार निग्रंथो. क्षयोपशम भावे होय. निग्रंथ, उपशम अथवा क्षायक भावे होय अने स्नातक, क्षायक भावे होय. पांत्रीशमुं प्रमाणद्वार- प्रतिपद्यमान आश्रयी पुलाको, ज० थी एक वे अथवा त्रण अने उ० शतपृथक्व होय. पूर्वप्रतिपन्न आश्रयी पुलाको, ज० एक, बे के व्रण अने उ० सहस्रपृथक्त्व होय. प्रतिपद्यमान आश्रयी बकुशो अने प्रतिसे० कुशीलो ज० १-२-३ अने उ० शतपृथक्त्व होय. पूर्वप्रतिपन्न आ० कोटी शतपृथक्त्व होय. प्रतिपद्यमान आ० कषाय- कुशीलो, ज० १-२-३ अनें उ० सहस्र पृथ० होय. पूर्वप्रतिपन्न आ० कोटीसहस्त्र पृथ० होय. प्रतिपद्यमान-आ० निग्रथो, ज० १-२-३ अने उ० १६२ तेमां ५४ उपशम श्रेणिवाला अने १०८ क्षपकश्रेणिवाला होय. पूर्वप्रतिपन्न, आ० ज० १-२-३ अने उ० शतपृथ० होय. प्रतिपद्यमान आ० स्नातको, ज० १-२-३ अने उ० १०८ होय. पूर्व- प्रतिगन्न आ० कोटी पृथकत्व होय. छत्रीशमुं अल्प बहुत्ववार-सर्वथी थोडा निग्रंथो, तेथी पुलाको, संख्यातगुणा, तेथी स्नातको, संख्यातगुणा, तेथी वकुशो संख्यात गुणा, तेथी प्रतिसे. कुशीलो, संख्यात गुणा, तेथी कषाय " ते पुलाकादि भानने वर्तमानमा पामनारा. २ पूर्वप्रतिपन्न " ते भूनकालमा ए भावने पामेला. कुशीरो बन्ने 'शतपृथक्त्व ' छे, त्यारे कुशथी प्रतिसेवना सख्यातगुणा केम सभवे ? उत्तर-कुशनु शतपृथ०, नानु अने प्रतिसे० नु मोटुं जाणवू. वेथी नव सुधीनी सख्याने पृथक्त्वनी सज्ञा छे ६ प्रतिपद्यमान ३ बकुश अने प्रतिसे० ·1 का 'विच ॥१९ कृशीलो, संख्यातगुणा. इति निग्रंथ विचार समाप्त. श्री कायस्थिति विचार-गाधा-जीव गइ इंदिय काए, जोगे वैये कसाय लेसाय; सम्मत्त नाण दसण, संजय उवओग आहारे ॥१॥ भासग परित्त पज्जत, सहम सन्नी भवत्थि चरिमेय; एतेसिं तु पयाणं कायठिइ होइ नायव्वा. ॥ २॥ १ जीव, २ गति, ३ इंद्रिय, ४ काय, ५ योग, ६ वेद, ७ कषाय, ८ लेश्या, ९ सम्यक्त्व, १० ज्ञान, ११ दर्शन, १२ संयत, १३ उपयोग, १४ आहार, १५ भाषक १६ परित्त, १७ पर्याप्त, १८ सूक्ष्म, १९ संज्ञी, २० भवसिद्धिक, २१ अस्तिकाय, २२ चरम, प २२ पदोनी कायस्थिति जाणवा योग्य छे. १ जीव, जीव- स्वरुपें सर्वकाल रहे छे. २ नारक, नारकपणे ज० दश हजार वर्ष अने उ० तेत्रीश सागरोपम रहे. तिर्यंच, तिर्यचस्वरुपे रहे तो ज. अंतर्मु अने उ. अनंतकाल रहे, ते कालथी अनंती उत्सार्पणी-अवसर्पिणी, क्षेत्रथी अनंता लोकना आकाश प्रदेश समान पुद्गलपरावर्त आश्रयी, आवलिकाना असंख्यातमा भाग प्रमाण असं- ख्यपुद्गलपरावर्त रहे. तिर्यचणी ज० अंतर्मु० अने उ० त्रण पल्यने पूर्वकोटी पृथक्त्व अधिक काल रहे. मनुष्य २ भगवतीसूत्र-शतक २५ मां छठे उद्देशे आ नियठानो अधिकार ले. पचनिग्रंथी प्रकरणमा पण ए वर्णन छे. विशेष जिज्ञासुए पंच निग्रंथी टीका जोवी. ३ कायस्थिति पडले पुनःपुन. [फरी फरी ते ते पर्याय वडे उत्पन्न थइने अवस्थित रहेषु ते. ४ नारक, मरीने फरीथी नारक थता नथी तेमज देवपण. ५ तियंचपणे अनंत काल रहे ते वनस्पति आश्रयी समजयु, ६ पूर्वकोटी पृथक्त्व अधिक कहेवानु कारण ए छे के-सात अथवा आठ भव करे, सात भर करे ते सख्याता आयुष्यपाला अने एक युगलिक तिर्यंचणीनो भव करीने देवमा उपजे.

·अने मनुष्यणीनी कायस्थिति, तियचणी प्रमाणे जाणवी. देवनी नारकनी जेम जाणवी, देवीनी ज० दश हजार वर्ष अने उ० ५५ पल्यनी. सिद्धनी सादि-अनंत कालनी. नारक, अपर्याप्तपणे रहे तो ज०-उ० अंतर्मु० रहे, एम यावत् अपर्याप्त देवी सुधी पण एमज जाणवी. नारक, पर्याप्तपणे रहे तो ज० अंतर्मु० न्यून दश हजार वर्ष अने उ० अंतर्मु न्यून ३३ सागर रहे. तिथच पर्याप्त, ज. अंतर्मु. अने उ० अंतर्मु० न्यून ३ पल्य रहे. तिर्य- चणी, मनुष्य अने मनुष्यणी ए व्रण पर्याप्तनी स्थिति, तियचपर्याप्तनी परे जाणवी. देव पर्याप्तनी नारक पर्या. प्सनी माफक जाणवी अने देवी पर्याप्तनी ज० अंतर्मु न्यून दश ह० वर्षनी अने उ० अंतर्मु० न्यून ५५ पल्यनी. ३ सेंद्रियं (इंद्रिय सहित) जीव बे प्रकारना छे १ अनादि-अनंत ते अभव्य जीवनी अपेक्षाए. अने २ अनादि- सांत ते भव्य जीवनी अपेक्षाए. एकेंद्रियनी कायस्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० असंख्यपुद्गल परावर्तनी. व्रण विकलेंद्रियनी ज० अंतर्मुः अने उ० संख्याता वर्षसहस्रनी. पंचेंद्रियनी ज० अंतर्मु० अने उ० हजार सागरोपम माझेरी. अनिद्रियनी सादि-अनंत कालनी स्थिति. सेंद्रिय अपर्याप्तनी स्थिति, ज०-उ० अंतर्मुहूर्त, एम यावत् अपर्याप्त पंचेंद्रिय लगे जाणवी. सेंद्रिय पर्याप्तनी स्थिति, ज. अंतर्मु. अने उ० शैत पृथक्त्व सागरोपम २ अहिं लब्धिरुप भावेंद्रिय समजवी अन्यथा उक्त स्थिति संभवी शके नहि 'लब्धि' इद्रिय, विग्रह गतिमाय होय अने इंद्रिय पर्याप्तने पण होय छे. ३ उत्कृष्ट शतपृथक्त्व (९००) सागरनी जे स्थिति कहेल छे ते लब्धि पर्याप्ननी अपेक्षाए जाणवी. कारण अपर्याप्त काले जो के पर्याप्ति पूरण करेल नथी पण पूरण कर्या विना भरण न पामे ते 'लब्धि पर्याप्त' कहेवाय अने पर्याप्ति पुरी कर्या वगर मरे ते 'लब्धि अपर्याप्त कहेवाय अहिं लब्धिपर्यातनी विवक्षा छे. , ·काय वि ॥ झाझेरी. एकेंद्रियपर्याप्तनी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता हजार वर्षनी. बे इंद्रिय पर्याप्तनी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता वर्षनी. ते इंद्रिय पर्याप्तनी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता दीवसनी. चरिंद्रिय पर्या० नी ज. अंतर्मु० अने उ० संख्याता वर्षनी. पंचेंद्रिय पर्या नी ज० अंतर्मु. अने उ० शतपृथक्त्व सागरनी. ४ मकायि- कजीव वे प्रकारना छे:-१ अनादि-अनंत, २ अनादि-सांत. पृथवीकायिकनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ. असंख्यातोकाल-असंख्यात उत्मर्पिणी-अवसर्पिणी, कालथी. क्षेत्रथी असंख्यात लोक प्रमाण, अप्कायिक, तेजोका० अने वायुका० नी स्थिति पण एमज जाणवी. वनस्पतिकायिकनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० अनंत कालनी-अनंत कालचक्र ए कालथी, अने क्षेत्रथी अनंत लोक प्रमाण, असंख्यात पुद्गलपरावर्तनी. सकायि- कनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता वर्ष सहस्र अधिक वे हजार सागरनी सकायिक अपर्याप्तथी यावत् बसकायिक अपर्याप्तनी स्थिति, ज०-उ० अंतर्मुहूर्तनी. पर्याप्त पृथवीका० नी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता वर्ष सहस्रनी. पर्या० अप्का नी पण पृथ्वी प्रमाणे. पर्या० ते उका० नी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता - २ उक्त स्थिति जे कहेली छे ते व्यवहार राशि वालाजीवोनी अपेक्षाए छे. जे जीवो सूक्ष्मनिगोदमांथी नीकली बादर निगोदादि भावने प्राप्त करीने पुनः सूक्ष्मनिगोदमा जाय तोपण ते व्यवहार राशिवाला कहेवाय अने जे जीवो, अनतानत पुद्गल परावर्त थया छतां पण सूक्ष्म निगोदने छोडी बादर निगोदादि पर्यायने पामेला नथी. ते अव्यवहार राशिवाला कहेवाय. जेटला जीवो व्यवहार राशिमांथी मोक्ष जाय तेटलाज जीवो अव्य. वहार राशिमाथी नीकलीने व्यवहार राशिमां आवे. विशेष जिज्ञासुए पनवणा सूत्रना अढारमा पदनी टीका जोवी. .

·दिवसनी. पर्या० वायुका० नी ज० अंतर्मु. अनें उ० संख्याता वर्ष हजारनी. पर्या० वनस्पतिका नी जा अंतर्मु. अने उ० संख्याता वर्ष हजारनी. पर्या० सका. नी ज० अंतर्मु. अने उ० सागर शतपृथक्त्व झाझेरी. सूक्ष्मनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ० असंख्यातो काल-कालथी असंख्याता कालचक्रनी. क्षेत्रथी असंख्यात लोकप्रमाण, सूक्ष्मपृथवीका०, अपका०, तेउका, वायुका०, वनस्पतिका, अने सूक्ष्मनिगोदनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० असंख्याता कालनी, सूक्ष्म अपर्या० पृथ्वीका० थी यावत सूक्ष्म वनस्पतिका नी स्थिति, ज. उ० अंतर्मुहर्तनी. सूक्ष्म पर्याप्त पृथ्वी आदि पांचनी पण एमज जाणवी. बादरनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० असंख्याता कालनी-कालथी असंख्याता कालचक्रनी, क्षेत्रथी अंगुलना असंख्यातमा भाग प्रमाण, बादर पृथ्वी- कायिक आदि चारनी स्थिति, ज० अंतर्मु अने उ० ७० कोडाकोडी सागरनी. बादर वनस्पतिका नी ज० अंतर्मु. • अने उ. असंख्याता कालनी-कालथी असंख्यात कालचक्रनी, क्षेत्रथी अंगुलना असंख्यातमा भाग प्रमाणनी. प्रत्येक या वनस्पति का नी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ०७० कोडाकोडी सागरनी. निगोदनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० अनंतकालनी. क्षेत्रथी अढीपुद्गल परावर्तकालनी. बादर निगोदनी ज० अंतर्मु. अने उ०७० कोडाकोडी सागरनी. बादरत्रसका० नी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता हजार वर्ष अधिक वे हजार २ अगुलना असख्यातमा भाग क्षेत्रमा जेटला आकाश प्रदेशो होय तेने प्रति समये अपहरतां ते प्रदेशो जेटले काले खाली थाय. ते काल असंख्याती उत्साणी अवसार्पणी प्रमाण थाय, कारण 2 कालथी क्षेत्र सुक्ष्म होय छे, , - ·सागरनी. बादर अपर्याप्सनी स्थिति, ज०-उ० अंतर्मुहर्तनी. बादर पर्याप्तनी ज• अंतर्मु अने उ० शतपृथक्त्व सागर अधिकनी वा० पर्या पृथवीका० अने अप्का० नी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता हजार वर्षनी. बा० पर्या० तेउका० नी ज० अंतर्मु० अने उ० संख्याता दिवसनी. बादर वायुका०, बा० वनस्पतिका०-प्रत्येक वनस्पतिका० पर्याप्तनी ज० अंतर्मु. अने उ. संख्याता वर्ष हजारनी. निगोद पर्याप्त अने बादर निगोद पर्यानी ज० अने उ० अंतर्मुहर्तनी बा० सका० पर्यानी ज० अंतर्मु० अने उ० शतपृथक्त्व सागर अधिकनी. ५ स- योगी बे प्रकारना छे:-१ अनादि-अनंत अने २ अनादि-सांत. मनयोगी अने वचनयोगीनी स्थिति, ज० एक समय अने उ० अंतर्मुनी. काययोगीनी ज० अंतर्मु. अने उ० वनस्पति-कालनी. अयोगीनी सादि-अनंत- स्थिति. ६ सवेदीना त्रण प्रकार:-१ अनादि-अनंत, २ अनादि-सांत अने ३ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० अर्द्धपुद्गल-परावर्तकालनी. स्त्री वेदनी स्थितिना पांच आदेश छे, ते कहे छे:- पहेला आदेशथी ज. एक समयनी अने उ० एकशो दश पल्य अधिक पूर्व कोटी पृथकत्ववर्षनी. बीजा आदेशथी ज० एक समयनी अने उ० पूर्वकोटी अधिक १८ पल्यनी. जीजा आदेशथी ज० एकस०नी अने उ० पूर्व कोटी पृथक्त्व अधिक चौद पल्यनी. चोथा आदेशथी ज० एकसनी अने उ० पूर्व कोटी पृथक्त्व अधिक एकशो २ सादिसांत ते उपशम श्रेणिने पास करी अवेदी थाय पुनः सवेदी थइने अंतर्मुहू उपशम श्रेगि प्राप्त करी अवेदी थाय ए सैन्दांतिकमते अने काममंथिक मतानुसारे अतर्मु०मां क्षपक श्रेणि प्राप्त करी अवेदी पण थाय. उ० थी तो भईपुद्गल परावर्शमा अवश्य मोक्ष जाय. ३ कथन अथवा मतभेद, 25 ·पल्यनी, पांचमा आदेशथी ज० एक समयनी अने उ० पूर्वकोटी पृथक्त्ववर्ष अधिक पृथक्त्व पल्योपमनी. पुरुष वेदनी स्थिति, ज. अंतर्मु० अने उ० सागरोपमशत पृथक्त्व अधिकनी. नपुंसकवेदनी ज०१ समयनी अने उ० वनस्पति-कालनी. अवेदीनी स्थिति बै प्रकारनी छ।-१ सादि-अनंत अने २ सादि-सांत. सादि सांत अवे दीनी स्थिति, ज०१ समय अने उ० अंतर्मुहर्तनी. ७ सकषायी त्रण प्रकारना छे:-अनादि-अनंत, २ अनादि सांत, ३ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० अर्द्ध पुद्गलपरावर्तनी. क्रोध, मान अने मायाकषायी ए त्रणनी ज० अने उ० अंतर्मुहर्तनी. लोभ कषायीनी ज० एक समयनी अने उ० अंतर्मुहूर्तनी. अकषायी वे प्रकारना छे:-१ सादि-अनंत अने २ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० एक समय अने उ० अंतर्मुनी. ८ सलेश्यी वे प्रकारना छ:-१ अनादि-अनंत अने २ अनादि-सांत. कृष्ण लेश्यीनी स्थिति, २ कोइ स्त्री उपशमणि प्राप्त करी अवेदी थइने श्रेणिथी पड़ी एक समय स्त्री वेदने अनुभवी देव थाय माटे स्त्री वेदीनी एक समयनी स्थिति कही छे नपुसक वेदीनी पण जे एक समयनी स्थिति छे ते माटे पण स्त्री वेदीनी माफक समजवु. ज्यारे एक समय अवेदी थइ वीजे समये मरण पामे मादे त्यारे एक समयनी स्थिति होय. ३ लेश्यानी ज. स्थिति, मनुष्य भने तिथंच आश्रयी जाणवी. कारण ? तेना लेश्या द्रव्यो, अवस्थित रहेता नथी अतर्मुहूर्ते परावर्त पामे छे तेनु कारण मात्र कषाय छे. कषाय नाश थया वाद केवलीने अवस्थित रहे छे. अप्रशस्त लेश्यानी उ० स्थिति, नारक माश्रयी भने प्रशस्त लेश्यानी स्थिति, देव आश्रयी समजवी, ते पण पूर्वभव अने परभवना वे अतर्मु. अधिक होय छे छतां ये अंतर्मुनो एक अतर्मु०मा समावेश करेल छे. देव अने नारकना लेण्याद्रव्यो, अवस्थित होय छे. बदलाता नथी. दर्पणमा प्रतिबिब माफक माकार मात्रने भजे छे.

·ति- H ६॥ ज० अंतर्मु० अने उ० तेत्रीस सागरोपम अंतर्मु० अधिकनी, नील लेश्यीनी ज० अंतर्मु० अने उ० पल्यना असं- ख्यातमो भाग अधिक दश सागरनी. कापोत लेश्यीनी ज० अंतर्मु० अने उ. पल्यना असंख्यातमो भाग अधिक त्रण सागरनी. तेजो लेश्यीनी ज० अंतर्मु० अने उ० पल्यना असंख्या० अधिक बे सागरनी. पद्म लेश्यीनी ज० अंतर्मु अने उ० अंतर्मु० अधिक दश सागरनी. शुक्ल लेश्यीनी ज० अंतर्मु० अने उ० अंतर्मु० अधिक तेत्रीश सागरनी. अलेश्यीनी स्थिति, सादि-अनंतकालनी. ९ सम्यग्दृष्टि बे प्रकारनाछे:-१ सादि-अनंत अने २ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ०६६ सागर-झाझेरी. मिथ्याष्टि व्रण प्रकारना छः-१ अनादि अनंत, २ अनादि-सांत अने ३ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ० देशेउणी अर्द्धपुदगल-परावर्तनी. मिश्र (सम्यग्-मिथ्या) दृष्टिनी ज० उ० अंतमुहर्तनी. १० ज्ञानी बे प्रकारना छे:-१ सादि-अनंत अने २ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ० ६६ सागर झाझेरी, मति अने श्रुतज्ञानी नीपण स्थिति एमज जाणवी. अवधिज्ञानीनी ज० एक समय अने उ० ६६ सागर झाझेरी. मन:-पर्थव ज्ञानीनी ज० एक समयनी अने उ० देशे उणी पूर्व कोटीनी. केवलज्ञानीनी स्थिति, सादि-अनंतकालनी. अज्ञानी अने मति-श्रुतअज्ञानीना त्रण प्रकार छ:-१ अनादि-अनंत, २ अनादि-सांत अने ३ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु. अने उ० देशे उणी अर्द्धपुद्गल परावर्तनी. विभंग- ज्ञानीनी ज० एक समय अने उ० तेत्रीश सागर-पूर्वकोटी-देशे उणी झाझेरी. ११ चक्षुदर्शनीनी स्थिति, ज.

·अंतर्मु० अने उ० हजार-सागर झाझेरी. अचक्षुदर्शनी वे प्रकारना है:-१ अनादि-अनंत अने २ अनादि-सांत. अवधि दर्शनीनी ज० एक समय अने उ० १३२ सागर झाझरी. केवलदनीनी, सादि-अनंतकालनी स्थिति. १२ संयतनी स्थिति, ज. एक समय अने उ० देशे उणी पूर्व कोटीनी. असंयत त्रण प्रकारना छः-१ अनादि- अनंत, २ अनादि-सांत अने ३'सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० देशेउणी अर्द्ध पुद्गलपरावर्तनी. संयता संयतनी ज० अंतर्मु० अने उ० देशे उणी पूर्वकोटीनी. नोसंयत नोअसं० नो संयता संयतनी मादि-अनंतकालनी. १३ साकारोपयोगी अने अनाकारोपयोगीनी स्थिति, ज० उ० अंतर्मुहर्तनी. १४ आहारक वे प्रकारना छे-छद्मस्थ अने केवली. छद्मस्थ आहारकनी स्थिति, ज० वेसमयन्यून क्षुल्लकभव ( २५६ आवलीका) नी अने उ० असंख्याता कालचकनी, क्षेत्रथी अंगुलना असंख्यातमा भाग प्रमाणनी. केवली आहारकनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० देशेउणी पूर्वकोटीनी. अनाहारक वे प्रकारना छे:-छद्मस्थ अने केवली. छद्मस्थ अनाहारकनी स्थिति, ज० एक समय अने उ० वे समयली. केवली अनाहारकना वे प्रकार छे:-१ सिद्ध केवली अने २ भवस्थ केवली. सिद्ध के नी स्थिति, सादि-अनंत. भवस्थ के० अनाहारकना वे भेद १ सयोगी केवली अने अयोगी केवली. सयो० केवली अनाहारकनी स्थिति, अजधन्य-अनुत्कृष्ट त्रण २ व्रण समयनी विग्रहगतिमां बे समय अनाहारकना होय छे, माटे वे समय न्यून कहेल छे. ४-५ समयनी पण विग्रहगति क्वचित होय छे परंतु तेनी अत्र विवक्षा करी नथी. उत्कृष्ट अनंतकाल न थाय, कारण असंख्याते काले अवश्य विग्रहगति करे; तेमां अनाहारकपणुं प्राप्त थाय. -Rs ·ॐरॐ का सागनी (ते केवली सात पखने होय ) अयोगी के० अमाहारकनी स्पिति, ज० ने उ. अंतर्मुहर्तनी. १५ भापकनी स्थिति, ज० एक समय अने उ० अंतर्मुनी. अभाषक त्रण प्रकारना छे:-१ अनादि-अनंत, २ सादि- अनंत अने ३ सादि-सांत. तेमां सादि-सांतनी स्थिति, ज. अंतर्मु० अने उ० वनस्पति कालनी. १६ परित्तना ने भेदः-१ कायपरित्त (प्रत्येक शरीरी) अने २ संसारपरित्त. कायपरित्तनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० पृथ्वी जीवना काल जेटली (असंख्यात कालचक्रनी ). संसारपरित्तनी ज० अंतर्मु. अने उ० देशेउणी अर्द्ध- पुद्गल परावर्तनी. अपरित्तना ये भेद छे-१ कायअपरित्त अने २ संसार अपरित्त. कायअपरित्तनी स्थिति, ज. अंतर्मु० अने उ० वनस्पति-कालनी. संसार अपरित्तनाचे भेदः-१ अनादि-अनंत अने २ अनादि-सांत. नोपरित्त नोअपरित्त (सिद्ध )नी स्थिति, सादि-अनंत. १७ पर्यासनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० पृथक्त्वशत साग- रोपम अधिकनी. अपर्याप्तनी ज० अने उ० अंतर्मुनी. नोपर्याप्त नोअपनी सादि-अनंत. १८ सूक्ष्मनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० पृथ्वी काल प्रमाण, क्षेत्रधी असंख्याता लोकाफाश प्रमाण. धादरनी स्थिति, ज० अंतर्मु० भने ७० असंख्यातो काल. क्षेत्रधी अंगुलना असंख्यातमा भाग प्रमाण. नोसूक्ष्म नोबा० नी सादि-अनंत, १९ संजीनी स्थिति, ज० अंतर्मु० अने उ० शतपृथक्त्व सागर अधिक. असंज्ञीनी ज० अंतर्मु० अने उ० वनस्पति- कालनी. नोसंज्ञी नोअसंज्ञीनी मादि-अनंत. २० भव्य सिद्धिकनी स्थिति, अनादि-सांत. अभव्यसिद्धिकनी अनादि-अनंत अने नोभवसि० नो अभवसि. नी सादि-अनंत. २१ पांचे अस्तिकायनी स्थिति, अनादि-अनंत 2565 ·छे. अद्धा समय पण प्रवाहनी अपेक्षाए अनादि-अनंत छे. चरम (जेनो छेल्लो भव थवानो होय ते )नी स्थिति. अनादि-सांत. अचरमना वे भेदः-१ अनादि-अनंत (ते अभव्य जीव आश्रयी) अने २ सादि-अनंत, (ते सिद्ध आश्रयी). इति कायस्थिति (अष्टादशम प्रज्ञापना पद) समाप्त. अथ चक्रवर्ति चतुर्दशद्वार वर्णन-१ भरतचक्री, २ वनितामां उपना, ३ ऋषभदेवजी पिता, ४ सुम- गला माता, ५ चोर्याशी लाख पूर्वनुं आयुष्य, ६ पांचवें धनुष्यनुं देहमान, ७ सत्तोतेर लाख पूर्वलगें कुंवरपणे रह्या, ८ एक हजार वर्ष लगें मंडलिकपणे रडा, ९ साठ हजार वर्ष लगें देश साधना करी, १० एक हजार वर्ष न्युन छ लाख पूर्व लगें चक्रवर्ति पदवी भोगवी, ११ सुभद्राराणी स्त्री रत्न, १२ आरीसा भुवनमां केवल पाम्या पछी एक लाख पूर्व प्रव्रज्या पाली, १३ मुक्तं गया, १४ ऋषभदेवजीना वारामां थया. ॥ बीजा सगर चक्री १ अयोध्यानगरीमा उ०, २ सुमिन्न राजा पिता, ३ यशोमती माता, ४ बहुंतेर लाख पूर्वनुं आयुष्य, ५ साडा- चारलें धनुष्यतुं देहमान, ६ पचास हजारपूर्व सुधी कुंवरपणे रह्या, ७ पचास हजार पूर्व सुधी मंडलिक पणे रडा, ८ त्रीश हजार वर्ष लगें देश साधना करी, ९ सित्तेरलाख पूर्व लगें चक्रीपद, १० भद्रा स्त्री रत्न, २ सगर चक्रीन राज्यकाल विचारणीय छे कारण ? अजीतनाथ प्रभुना तेभो काकाइ भाइ थाय छे अजीतनाथ प्रभु दिक्षा लीधा बाद तेओ राज्ये नेठा छ भने प्रभु पासे दिक्षा लीधी छे माटे राज्यकाल बहु अल्प घटी शके. गृहवासमा ७१ लाख पूर्व रहेल छे एम समवायंगमा छे पण कुवरपणे बहुकाल जगाय छे माटे विद्वानोए विचारखु. ।

·चतु ॥ एक लाग्न पूर्व दीक्षा पाली, १२ मुक्तं गया, १३ अजीतनाथना बारामां थया १४.॥ त्रीजा मघवाचक्री, १ साच- त्थिनगरी, २ समुद्रविजय राजा पिता, ३ भद्रामाता, ४ पांच लाख वर्ष आयुष्ग, ५ ४सा धनुष्यनुं देहमान, ६ पचीस हजार वर्ष कुंवरपणे रया, ७ पचीस हजार वर्ष मंडलिकपणे रखा, ८ वीश हजार वर्ष लगें देश साधना, ९ व्रण लाग्य ने असी हजार वर्ष राज्य, १० सुनदा स्त्री रत्न, ११ पचास हजार वर्ष दीक्षा पाली, १२ बीजे देवलोके गया, १३ धर्मनाथना तीर्थमां थया. १४ ॥ चोथासनत्कुमार चक्री १ हस्तिनापुर नगर, २ अश्वसेन राजा पिता, ३ सहदेवी माता, ४ व्रण लाख वर्षतुं आयुष्य, ५ ४१ धनुष्य, देहमान, ६ पचास हजार वर्ष कुंवरपणे रया, ७ पचास हजार वर्ष मंडलिक०, ८ एक हजार वर्ष देश साधना, ९ नवाणु हजार वर्ष लगें राज्य, १० जया स्त्री रत्न, ११ एक लाख वर्ष लगें दीक्षा०, १२ त्रीजे देवलोके गया, १३ धर्मनाथना तीर्थमां थया. १४॥ पांचमा शांति चक्री १ हस्तिनापुर नगर, २ विश्वसेन राजा गित्ता, ३ अचिरा गाता, ४ एक लाख वर्षनुं आयुष्य, ५ चालीश धनुष्यनुं देहमान, ६ पचीश हजार वर्ष कुंवरपणे रणा, ७ पचीश हजार वर्प मंडलिक ८ आठसे वर्ष देश साधना, ९ चोवीश हजार बसें वर्ष राज्य, १० विजया स्त्री रत्न, ११ पचीश हजार वर्ष दीक्षा०, १२ मुक्तें गया १३ स्वयं तीर्थकर थया. १४ ॥ छठा कुंथु चत्री १ हस्तिनापुर नगर, २ सुरसेन राजा पिता, ३ श्रीदेवी माता, ४ पंचाणु हजार वर्षतुं आयुष्य, ५ पांत्रीस धनुष्यतुं देहमान, ६ पोणी चोवीश हजार वर्ष कुंवर, ७ पोणी चोचीश हजार वर्ष मंडलिक०, ८ छसो बर्प देश साधना, ९ त्रेयीश हजारने दोढसो वर्ष . LAS ·राज्य, १० कृष्णश्री स्त्री रत्न, ११ पोणी चोवीश हजार वर्ष दीक्षा०, १२ मुक्तें गया, १३ स्वयं तीर्थकर थया १४ ॥ सातमा अरचक्री १ हस्तिनापुर नगर २ सुदर्शन राजा पिता ३ देवी माता ४ चोर्याशी हजार वर्षनुं आयुष्य ५ त्रीश धनुष्यनुं देहमान ६ एकवीश हजार वर्ष कुंवर० ७ एकवीश हजार वर्ष मंडलिक. ८ पांचसें वर्ष देश साधना ९ साडीवीश हजार वर्ष राज्य १० सुरश्री स्त्री रत्न ११ एकवीश हजार वर्ष दीक्षा० १२ मुक्त गया १३ स्वयं तीर्थकर थया १४ ॥ आठमा सुभूम चक्री १ वाणारसी नगरी २ कीर्तिवीर्य राजा पिता ३ तारा राणी माता ४ साठ हजार वर्षतुं आयुष्य ५ अव्यावीश धनुष्यतुं देहमान ६ पांच हजार वर्ष कुंवर. ७ पांच हजार वर्ग मंडलीक० ८ चारसें वर्ष देश साधना ९ ओगणपचास हजार ने छसो वर्ष राज्य १० दशमश्री राणी स्त्री रत्न ११ दीक्षा न लीधी १२ सातमी नरके गया १४ अरनाथना तीर्थमां थया. १४ नवमा महापद्म चक्री १ हस्तिनापुर नगर २ पद्मरथ राजा पिता ३ ज्वाला माता ४ नीश हजार वर्ष आयुष्य ५ वीश धनु व्यतुं देहमान ६ पांच हजार वर्ष कुंवर० ७ पांच हजार वर्ष मंडलिक० ८ व्रणसें वर्ष देश साधना ९ अढार हजार सातसें वर्ष राज्य १० वसुंधरा स्त्री रत्न ११ एक हजार वर्ष दीक्षा० १२ मुक्तं गया १३ मुनीसुव्रत स्वा- मीना तीर्थमां थया १४॥ दशमा हरिषेण चक्री १ कपीलपुर नगर. २ महाहरी राजा पिता ३ मेरादेवी माता ४ दश हजार वर्षतुं आयुष्य ५ पंदर धनुष्यनुं देहमान ६ सवात्रणसें वर्ष कुंअर०७ सवात्रणसें वर्ष मंडलिक. ८ दोढसो वर्ष देश साधना ९ एकहजार आठले सित्तेर वर्ष राज्य १० देवीराणी स्त्रीरत्न ११.सातहजार त्रणसे आ श्री कैलाममागर सूरि जानम दिर श्री महावीर जैर आरक्षर माना ·चतुर्द व E श्रीश वर्ष दीक्षा० १२ मुक्ते गया १३ नमीनाथना तीर्थमा थया १४ इग्यारमा जयचकी १ राजगृहि नगरी २ समुद्रविजयराजा पिता ३ विप्रामाता ४ व्रणहजार वर्षनुं आयुष्य ६ धार धनुष्यनुं देहमान ६ त्रणसो वर्ष कुंअर० ७ व्रणसो वर्ष मंडलिक० ८ एकसो वर्ष देशसाधना ९ एकहजार भवसो वर्ष राज्य १. लक्ष्मणा स्त्रीरत्न ११ चारसो वर्ष दीक्षा १२ मुक्ते गया १३ नमीनाथना तीर्थमां थया १४ बारमा ब्रमदत चक्री १ कंपीलपुरनगर ब्रमराजा पिता ३ चूलणी माता ४ सातसो वर्पनुं आयुष्य ५ सातधनुष्यतुं देहमान ६ अट्यावीश वर्ष कुंअर०७ छपन वर्ष मंडलिक० ८ सोल वर्ष देश साधना ९ छसो वर्ष राज्य १० कुर्मती स्त्रीरत्न ११ दीक्षा न लीधी १२ सातमी नरके गया १३ नेमीनाथ ने पार्श्वनाथना आंतरामां थथा. १४ ॥ इती चक्रवर्ति चतुर्दश द्वारवर्णनं समाप्त।। अथ वासुदेव बलदेवना २२ द्वारोनुं वर्णन-पेला त्रिपृष्ट वासुदेव १ अचल बलदेव २ वासु सातमा देव लोकथी चवीने उपना ३ बल०अनुत्तर विमानथी चवीने उपना ४ पोतनपुर नगर ५ प्रजापतिराजापिता ६ वासु० नी माता मृगावती७ बल नी माता भद्रा ९ वासुन्नुं आयुष्य ८४ लाख वर्पनुं ९ बल नुं आयुष्य ८५ लाख वर्षनु १० ऐसी धनुष्यनुं देहमान ११ गौतमगोत्र १२ वासु० नीलेवणे १३ बल० श्वेतवर्णे १४ संभूति नामना पूर्वभवना धर्माचार्य १५ पचीश हजार वर्ष कुंअर० १६ पचीश हजार वर्ष मंडलीक० १७ एकहजार वर्ष देशसाधना १८ २ आधाचार्य [पूर्वभवना] वासुदेवना जाणवा पूभवे चारित्रपालीनीयाणु करनार यासुदेव थाय छे बलदेव अनियाण कृत होय छे जेभी वासुदेव नरके जाय छे ने बलदेवनी सद्गती थाय के कुमारादिकाल वासुदेवनी अपेक्षाए जाणतु बोनो प्रेग अत्यंत होय छे बलदेव मोटा होय छे.

·एक ह० वर्ष न्युन ३॥ लाख वर्ष राज्य १९ वासु० सातमी नरकें गया २० बल० मुक्तें गया २१ श्रेयांसनाथना तीर्थमां थया २२ ॥ बीजा द्विपृष्ट वासु०१ विजयबल०२ वासु० दशमा देवलोकथी० ३ बल० अनुत्तरविमानधी ४ द्वारिकानगरी ५ ब्रह्मराजा पिता ६ वासु०नी माता उमाराणी ७ बल नी माता सुभद्रा ८ वासु नुं आयुष्य ७२ लाख वर्षन ९ बल नुं आयुष्य ७५ लाख वर्पनुं १० सित्तेर धनुष्यनुं देहमान १० गौतमगोत्र १२ वासु० नीलेवणे १३ बलश्वेतवणे० १४ सुभक्ति पूर्व॰ना धर्माचार्य १५ पचीश हजार वर्षकुंवर० १६ पचीशहजार वर्ष मंडलिक० १७ एकसो वर्ष देशसाधना १८ एकसो वर्ष ओछा साडाएकोतेरलाख वर्प राज्य १९ वासु० छट्ठी नरकें गया २० बल० मुक्तें गया २१ वासुपूज्य स्वामीना तीर्थमां थया ॥ २२ त्रीजा स्वयंभूवासु० १ भद्रबल० २ वासुबारमा देवलोकथी ३ बल अनुत्तर०४ द्वारिका नगरी ५ रुद्रराजापिता ६ वासु०नी माता पृथ्वी ७ बलकनी माता सुप्रभा ८ वासुग्नु आयुष्य साठलाख वर्षनु ९ बलदेवतुं आयुष्य ६५ लाख वर्षतुं १० साठ धनुष्यतुं देह- मान ११ गौतम गोत्र १२ वासु० नीलेवणे १३ बल० श्वेतवणे १४ सुदर्शन नामना पूर्वभवना धर्माचार्य १५ बार- हजार वर्ष कुंवर० १६ बारहजार वर्ष मंडलिक० १७ नेवु वर्ष देश साधना १८ ओगणसाठ लाख पंचोत्तेरहजार नवसो दश वर्ष राज्य १९ वासु० छठी नरके गया २० बलदेव मुक्तें गया २१ विमलनाथना तीर्थमां थया २२ ॥ चोथा पुरुषोत्तम वासु० सुप्रभ बल० २ वासु ने बलबन्ने आठमा देव०थी चदी आव्या ३-४ द्वारिका नगरी ५ सोमराजापिता ६ वासु नी माता सीता ७ बल नी माता सुदर्शना ८ वासु नुं त्रीश लाख वर्षतुं आयुष्य ९ ।

·1- बल तुं पंचावनलाखवर्षतुं आयुष्य १०पचास धनुष्य- देहमानं ११ गौतम गोत्र १२ वासु० नीलेवणे १३ चल.' श्वेतवणे १४ श्रेयांस पूर्व धर्माचार्य १५ सातसो वर्ष कुंवर० १३ तेरसो वर्ष मंडलिक० १७ एंसी वर्ष देशसा- धना १८ ओगणत्रीश लाख सताणुहजार नवसो ने वीश वर्ष राज्य १९ वासु० छट्ठी नरके गया २० बलक मुक्तें गया २१ अनंतनाथना तीर्थमां थया २२ ॥ पांचमा पुरुषसिंह वासु० १ सुदर्शन बल० २ वासु० इशान देवलोक० ३ बल. आठमा देव० ४ अश्चपुरी नगरी ५ शिवराजा पिता ६ बासु नी माता उमया ७ बलनी माता विजया ८ वासुन्नुं दशलाख वर्षनुं आयुष्य ९ बल नुं सतरलाख वर्षनु आयुष्य १० पिस्तालीश धनु-- ध्यनुं देहमान ११ गौतमगोत्र १२ वासु० नीलेवणे १३ बल० श्वेतवर्णे १४ कृष्ण नामना पूर्व धर्माचार्य १५ त्रणसो वर्ष कुंवर० १६ साडाबारसो वर्ष मंडलिक० १७ सित्तर वर्ष देशसाधना १८ नवलाख अठाणुहजार व्रणसो एंसी वर्ष राज्य १९ वासु० छही नरके० २० बल० मुक्तं० २१ धर्मनाथना तीर्थमां थया २२ ॥ छट्ठा पुरुष पुंडरिक बास्नु० १ आनंद बल० २ वासु० चोथा देव० ३ बल० आठमा देव० ४ चक्रपुरनगर ५ महाशिवराजा पिता ६ वास्तुनी माता लक्ष्मी ७ बल नी माता विजयंती ८ वासुन्नुं आयुष्य ६५ ह० वर्षतुं ९ बलनु आयु: ष्य ८५ ह० ब: १० ओगणत्रीश धनुः देहमान ११ वासु० नीले० १२ बल० श्वे०३० १३ गौतम गोत्र १४ पूर्व धर्माचार्य मंगदत्त १६ अढीसो व० कुंवर १६ अदीसो व० मंडलिक. १७ साठ व० देशसाधना १८ चोसठ ह. चारसो चालीश व राज्य १९ वासु० छट्ठी नरके० २० बल० मोक्ष. २१ अरनाथना तीर्थमां थया॥२२ सातमा ·दत्त वासु० १ नंदन वल० २ वासु० सौधर्म देव० ३ बल० पांचमा देव० ४ वाणारसी नगरी ५ अग्निसिंहरा. जापिता ६ वासु०नी माता शेषवती ७ बल नी माता जयंती ८ छवीश धनुष्यनुं देहमान ९ वासु नुं आयुष्य ५६ ह० व० १० बलनु आयुष्य ६५ ह० व० ११ गौतमगोत्र १२ वा० नी० व०१३ २० श्वे० व०१४ पूर्व० धर्मा. चार्य सागर १५ नवसो व० कुंवर० १६ पचास व. मंडलिक० १७ पचास व० देशसाधना १८ ५५ ह० व. राज्य १९ वासु० पांचमी नरकें० २० बल० मुक्तें० २१ अरनाथजीना तीर्थमां थया. २२ ॥ आठमा लक्ष्मण वासु० १ पद्म (रामचन्द्र) बलदेव २ वासु० त्रीजा देव० ३ बल० पांचमा देव० ४ अयोध्यानगरी ५ दशरथ राजापिता ६ वानुनी माता सुमित्रा ७ बल नी माता अपराजीता ( कौशल्या) ८ वासु० आयुष्य १२ ह० व०९ बलनुं आयुप्य १५ ह० वन्नुं १० सोल धनुष्यनुं देहमान ११ गौतमगोत्र १२ वानी व० १३ व० श्वे. व० १४ पूर्व० धर्माचार्य समुद्रदत्त १५ एकसो व० कुंवर० १६ त्रीश व० मंडलिक० १७ अग्यारहजार आठसो सिंतेर व० राज्य १८ वा. चोथी नरकें० १८ बल० मोक्षे २० मुनीसुव्रतजीना तीर्थमां थया २१ ।। नवमा कृष्ण वासु० १ राम बल० २ वासु० सातमा देव० ३ बल० पांचमा देव० ४ मथुरानेगरीमा उपना ५ वसुदेवजी RS २ दत वासु०नु देहमान पांत्रीश धनुष्यनु समवायगमां कहेल छे पण ते घटी शकतुं नथी आवश्यकादि घणा ग्रंथोमा २६ धनुष्यनुं कहेल छे अने ते भरनाथ तथा मलीनाथना आतरामा थयेल होवाथी एटलुज घटी शके माटे सुत्रकारनु आशय बहुश्रुत गम्य छे. ३ मथुरानगरीमां कसने त्या या० जनम्या वृद्धि गोकुल गाममा पास्या राज्य द्वारिकामा कयु अने कौशांबी अटवीमा मृत्यु थयु ए विचित्रता थइ बलदेवजीनुं जन्म तो ·त- ३॥ पिता ६ वासुनी देवकीमाता ७ बलनी रोहिणीमाता ८ वासु नुं आयुष्य एकहजार २० ९ बल नुं आयुष्य बारसो व०नुं १० धनु० दशनुं देहमान ११ गौतमगोत्र १२ वानी व० १३ ब. श्वे० व० १४ पूर्व० धर्माचार्य दुरंतसेन १५ सोलव० कुंवर १६ छपन व. मंडलिक० १७ नवसो अव्यावीश व राज्य १८ वासु० ब्रीजी नरके १९ बल० पांचमे देव० गया २० नेमनाथना समयमा थया २१ ॥ हवे नव प्रतिवासुदेवना नाम कहे छे:-१ अश्वग्रीव २ तारक ३ मेरक ४ मधु ५ निशुभ ६ बली ७ प्रह्लाद ८ रावण ९ जरासिंधु० प्रति० प्रथम व्रण खंडना भोक्ता होय पछी वासु० तेने तेनाज चक्रवडे मारी वासु० त्रण खंडना भोक्ता थाय छे. वासुदेवना सात रत्नना नाम तथा आकार अने प्रमाण कहे छे:-१ चक्ररत्न वृत्ताकारे चार हाथ प्रमाण २ धनु० २० चक्राकारे चार हाथ प्रमाण ३ खड्गरत्न वृत्ताकारें बनीश अंगुल प्रमाण ४ कौस्तु. भरत्न स्तंबलंबाकारे वाम प्रमाण ५ गदा रत्न वत्साफारें हस्त प्रमाण ६ वनमालारत्नलंबाकारें बनीश अंगुल प्रमाण ७ शंखरत्न चतुष्कोण चार अंगुल प्रमाणे होय छे. बासुना वस्त्र पीला बलना वस्त्र लीला वासुनी ध्वजाए ताडनो चिन्ह बल नी ध्वजाए गरुडनो चिन्ह वासुदेवने आयुध पांच १ पंचायन शंख २ सुदर्शनचक्र ३ कौमुदी गदा ४ सारंग धनु० ५ नंदन खग बल ने आयुध बे, हल अने मूशल इती वासु० बल० वर्णनं समाप्त। सौरीपुरमा थयुं छे कारण जादवो मूल सौरीपुरना छे. २ आठमा तथा नवमा वासुदेवनी देश साधनानो काल थोडो छे ते राज्यकालमा अतर्गत जाणवो जुदो बसावेल नथी.

·अथ गणधरोना १२ द्वारोनुं वर्णन-पेला गणधर गोवरगाममा उपना १ वसुभूति पिता २ पृथवीमाता ३ ज्येष्टा नक्षत्रे जनम्या ४ इन्द्रभूति नाम ५ गौतम गोत्र ६ जीव छे के नहिं ए संशय हतो ते प्रभुए टाल्यो ७ पांचसो जणा साथे दीक्षा लीधी ८ पचास वर्ष गृहवास ९ त्रीश वर्ष छद्मस्थपणुं १० बार वर्ष केवल पर्याय ११ सर्वायुष्य ९२ वर्ष, १२ ॥ बीजा गणधर गोवर गामे उपना १ वसुभूति पिता २ पृथ्वी माता ३ कृत्तिका नक्षत्रे जनम्या ४ अग्निभूति नाम ५ गौतमगोत्र ६ कर्म छे के नहिं ए संशय. ७ पांचसो जणा साथे दीक्षा लीधी ८ छेतालीश वर्ष गृहवास ९ बार वर्ष छद्मस्थपणुं १० सोल वर्ष केवल. ११ सर्वायुष्य ७४ वर्ष १२ ॥ जीजा गणधर गोवर गामे उपना १ वसुभूति पिता २ पृथ्वी माता ३ स्वाति नक्षत्रे जनम्या ४ वायुभूति नाम ५ गौतमगोत्र ६ जीव छे तेज शरीर छे के जुदो छे ए संशय० ७ पांचसो जणा साथे दीक्षा लीधी ८ बेतालीश वर्ष गृहवास ९ दश वर्ष छद्मस्थपणुं १० १८ वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ७० वर्ष १२ ए व्रणे सगा भाइ हता ॥ चोथा गणधर कोलागसन्निवेशे उपना १ धनमित्र पिता २ वारुणी माता ३ अवण नक्षत्रे जनम्या ४ व्यक्त नाम ५ भारद्वाज गोत्र ६ पृथव्यादि पांच भूतो छ के नहिं ए संशय०७ पांचसो जणा साथे दीक्षा० ८ पचास वर्ष गृहवास ९ वार वर्ष छद्मस्थपणुं १० अढार वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य अॅसी वर्ष १२ ॥ पांचमा गणधर कोलागसन्निवेशे उपना १ धम्मिल पिता २ भदिला माता ३ उत्तराफाल्गुनी नक्षत्रे जनम्या ४ सुधर्मा नाम ५ अग्निवश्यायन गोत्र ६ मनुष्य मरीने मनुष्यज थाय के केम ए संशयः ७ पांचसो जणा साथे दीक्षा ८ ·. 1- ॥ पचास वर्ष गृहवास ९ बेतालीश वर्ष छद्मस्थपणुं १० आठ वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य एकसो वर्ष १२ ॥ छठा गणधर मौर्यसन्निवेशे उपना १ धनदेव पिता २ विजय देवी माता ३ मघा नक्षत्रे जनम्या ४ मंडित नाम ५ वाशिष्ट गोत्र ६ बंध मोक्ष छे के नहिं ए संशय०७ साडा त्रणसो जणा साथे दीक्षा लीधी ८ त्रेपन वर्ष गृहवाम ९ चौदवर्ष छद्मस्थपणुं १० सोल वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ८३ वर्ष १२॥ सातमा गणधर मौर्यसन्निवेशे उपना १ मौर्यदेव पिता २ विजयदेवी माता ३ रोहिणी नक्षत्रे जनम्या ४ मौर्यपुत्र नाम ५ काश्यप गोत्र ६ देव छ के नहिं ए संशय० ७ साडा त्रणसो जणा माथे दीक्षा० ८ पांसठ वर्ष गृहवाम ९ चौद वर्ष छद्मस्थपणुं १० सोल वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ९५ वर्ष १२ ॥ आठमा गणधर मिथिलामा उपना १ देवदिन्न पिता ३ जयतीमाता ३ उत्तराषाढा नक्षत्रमा जनम्या ४ अकंपित नाम ५ गौतमगोत्र ६ नरक छे के नहिं ए संशय० ७त्रणसो जणा साथे दीक्षा ८ अडतालीश वर्ष गृहवास ९ नव वर्ष छद्मस्थ० १० एकवीश वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ७८ वर्ष १शा नवमा गणधर कोशलामां उपना १ वसुदेव पिता २ नंदामाता ३ मृगशिर नक्षत्रे जनम्या ४ अचलभ्राता नाम ५ हारितगोत्र ६ पुण्य पाप छे के नहि ए संशय० ७ व्रणसो जणा माथे दीक्षा ८ छेतालीश वर्ष गृहवास ९ बार वर्ष छद्मस्थ० १० चौद वर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ७२ वर्ष० १२॥ दशमा गणधर वत्स- भूमीमां तुंगिक सनिवेशनी अंदर उपना १ दत्तपिता २ वरुणदेवी माता ३ अश्वनी नन्न। जनम्या ४ मेतार्यनाम . FE ८ २ मंडिक पण नाम छे.

·५ कौडिन्य गोत्र ६ परलोक छे के नहि ए संशय०७ त्रणसो जणा साथे दीक्षा० ८ छत्रीश वर्ष गृहवास ९ दश वर्ष छद्मस्थ०१० सोलवर्ष केवल० ११ सर्वायुष्य ६२ वर्ष० १२॥ इग्यारमा गणधर राजगृहि नगरीमा उपना १ बलपिता २ अतिभद्रामाता ३ पुष्य नक्षत्रं जनम्या ४ प्रभासनाम ५ कौडिन्य गोत्र ६ मोक्ष छे के नहि ए संशय०७ त्रणसो जणा साथे दीक्षा० ८ सोल वर्ष गृहवास ९ आठ वर्ष छद्मस्थ० १० सोल वर्ष केवल. ११ सर्वायुष्य ४० वर्ष १२ ॥ सर्वे गणधरो जातिवंत ब्राह्मणो हता वली तेओ विद्वान अध्यापको हता सर्वे द्वादशांगीना धारण करनारा थया नव गणधरो वीर प्रभुनी हयातीमां राजगृही नगरीमां मोक्षं गया वीर प्रभु मोक्षं गया पछी इंद्रभूति (गौतम) तथा सुधर्मा स्वामी अनुक्रमे राजगृही नगरीमा मोक्षे गया सर्वे गणधरोए छेवटे एक मासतुं पादपोपगमन अनशन करेल छे. सर्वलन्धि युक्त प्रथम संघयण अने समचउरंस संठाणवाला सर्वे गणधरो हता इती गणधर वर्णनं समाप्तं ।। अथ वीश विहरमान जिनना सोलद्वार कहे छे-पेला सीमंधर स्वामी १ जंबूद्विपना महाविदेह क्षेत्रमा थया २ आठमी पुष्कलावती विजय ३ पुंडरगिणि नगरीमा जनम्या ४ श्रेयांसराजा पिता ५ सत्यकी माता ६ वृपभलंछन ७ रुकमणी स्त्री ८ सुवर्ण वर्णदेह ९ पांचसे धनुष्य देहमान १० चोर्याशी लाख पूर्व- सर्व आयुष्य ११ तेमा २० लाख पूर्व कुंवरपणे रह्या १२ त्रेसठ लाख पूर्व राज्य भोगव्यु १३ एक लाख पूर्व २ हाल विहरमान वीश तिथंकरो महाविदेहमां केवली तरिके विचरे छे पण थया ए भूतकालनु वचा जन्मने आश्रयी समजवु.

·त- ०॥ चारित्र. १४ एकसोक्रोड साधुओनो परिवार १५ दश लाख केवलीनो परिवार १६ ॥ बीजा युगमंधर स्वामी १ जंजू० महा० २ नवमीवर विजय ३ विजयापुरी नगरी० ४ सुद्ढराजा पिता ५ सुतारा माता ६ गजलंछन ७ प्रीयमंगला स्त्री ८ शेष आठ बोल पूर्ववत् ॥ त्रीजा बाहुस्वामी १ जंबू० महा० २ चोवीशमी वत्स विजय सुसीमापुरी नगरी ४ सुग्रीव राजा पिता ५ विजया माता ६ मृगलंछन ७ मोहनी स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ चोथा सुयाहुस्वामी १ जंबू० महा० २ पचीशमी नलीनावती विजय ३ अयोध्या नगरी ४ निषधराजा पिता ५ भुनंदा माता ६ कपीलंछन ७ किंपुरीसा स्त्री ८ शेषपूर्व० ॥ पांचमा सुजातस्वामी १ पूर्वधातकी खंड० २ आठमी पुष्क- लावती विजय ३ पुंडरगिणि नगरी ४ देवसेनराजा पिता ५ देवसेना माता सूर्यलंछन ७ जयसेना स्त्री ८ शेष- पूर्ववत् ॥ छठा स्वयंप्रभस्वामी १ पूर्वधातकी पड० २ नवमी वप्रविजय ३ विजयापुरी नगरी ४ कीर्तिगजराजा पिता ५ मंगला माता ६ चंद्रलंछन ७ प्रीयसेना स्त्री८ शेषपूर्ववत्।। रातमा ऋषभानन स्वामी १ पूर्वधातकी खंड २ चोवीशमी बच्छविजय ३ सुसीमापुरी नगरी ४ कीर्तिधरराजा पिता ५ वीरसेना माता ६ सींहलंछन ७ जया- वती स्त्री ८ शेषपूर्ववत् ॥ आठमा अनंतवीर्यस्वामी १ पूर्व धातकी खंड० २ पचीशमी नलीनावती विजय ३ अयोध्या नगरी ४ मेघरथ राजा पिता ५ मंगलायती माता ६ गजलंछन ७ विजयावती स्त्री ८ शेषपूर्ववत् ॥ नवमा सूरमभस्वामी १ पश्चिम धातकी खंड० २ आठमी पुष्कलावती विजय ३ पुंडरगिणि नगरी ४ विजयराजा k ३ आवती चोवीशीमां मोक्षे जशे.

·पिता ५ विजया माता ६ चंद्रलंछन ७ नंदसेना स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ दशमा विशालप्रभ स्वामी १ पश्चिम धातकी० २ नवमीवम विजय ३ विजयापूरी नगरी ४ श्रीनागराजा पिता ५ भद्रामाता ६ सूर्यलंछन ७ विमला स्त्री ८ शेषपूर्व० इग्यारमा वज्रधर स्वामी १ पश्चिम धातकी० २ चोवीशमीवत्स विजय ३ सुसीमापूरी नगरी ४ पदमरथ राजा पिता ५ सरस्वति माता ६ शंखलंछन ७ विजया देवी स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ९ बारमा चंद्रानन स्वामी १ पश्चिम धातकी० २ पचीशमी नलीनावती विजय ३ अयोध्या नगरी ४ वाल्मिक राजा पिता ५ पदमा- वती माता ६ वृषभलंछन ७ लीलावती स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ तेरमा चंद्रबाहु स्वामी १ पूर्व पुष्कराई २ आठमी पुष्कलावती विजय ३ पुंडरगिणि नगरी ४ देवानंद राजा पिता ५ रेणुका माता ६ कमललंछन ७ सुगंधा स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ चौदमा भुजंगस्वामी १ पूर्व पुष्कराई० २ नवमी वप्रविजय ३ विजयानगरी ४ महाबल राजा पिता ५ महिमा माता ६ कमल लंछन ७ सुगंधसेना स्त्री ८शेष पूर्ववत् ॥ पंदरमा इश्वर स्वामी १ पूर्व पुष्क- रार्द्ध २ चोवीशमीवत्स विजय ३ सुसीमापुरी नगरी ४ गजसेन राजा पिता ५ यशोज्वला माता ६ चंद्रलंछन ७ भद्रावती स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ सोलमा नेमिप्रभ स्वामी १ पूर्व पुष्करार्द्ध २ पचीशमी नलीनावती विजय ३ अयोध्या नगरी ४ वीरभद्र राजा पिता ५ सेनावती माता ६ सूर्यलंछन ७ मोहनी स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ।। सतरमा वीरसेन स्वामी १ पश्चिम पुष्करार्द्ध० २ आठमी पुष्कलावती विजय ३ पुंडरगिणि नगरी ४ भूमीपाल राजा पिता ५ भानुमती माता ६ वृषभ लंछन ७ राजसेना स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ॥ अढारमा महाभद्र स्वामी १ पश्चिम पुष्क- ·IA द्धांत- १२॥ रार्द्ध० २ नवमीवम विजय ३ विजयापुरी नगरी ४ देनसेन राजा पिता ५ उमा गाता ६ गजलंलन ७ सरिता स्त्री ८ शेष पूर्वपत् ॥ ओगणीशमा देवयशा स्वामी १ पत्रिम पुष्करार्द्ध २ गोपीशमीपत्स निजय ३ मुसीगा- पुरी नगरी ४ संवरभूती राजा पिता ५ गंगावती माता ६ नंदलंछन ७ पदमावती की ८ शेषनात् ॥नीशमा अजीतवीर्य स्वामी १ पथिम पुष्करा ० २ पचीशमी नलिनावती विजय ३ अयोध्या नगरी ४ राजपाल राजा पिता ५ कनकावती माता ६शंग्वलंछन ७ रत्नमाला स्त्री ८ शेष पूर्ववत् ती विहरगान जिन पोडशद्वार वर्णनं समाप्त॥ अथ लेश्या-विचार-जेना वठे आत्मा कर्मथी लेपाय ते लेश्या. अथवा कृष्णादि प्रयगा रांगोगधी स्फटिक रत्ननो जेम अन्ग नवीन परिणाम थाय छे, तेम योगांतर्गत कृष्णादि परमाणु द्रधनी प्रभागताधी जे आत्मानो परिणाम थाय छे ते लेश्या कहेवाय छे. ज्यांसुधी गोग होय छे, लांसुभी लेश्या होय छे अने ज्यां योगनो अभाव होय छे त्यां लेश्या होती नथी. माटे आ अन्य व्यतिरेक सबंधी लेश्याचं कारण योग छे. जेटला प्रमाणमां कषायनो सद्भाव होय तेटला प्रमाणमां कपायोने जा लेगा द्रव्यो नहायक गनीने प्रगट करे छे. केमके योगांतर्गत अन्य द्रव्यो पण कषायने उद्दीपन (बलवान् ) करवाने रामर्थ भाय छे. जेमके पित द्रव्यमां क्रोधने उद्दीपन करवानो गुण देखाय छे; क्रोधातुर माणसनी अति पित प्रकृति होय छे. पळी मदिरा २ कारणना सभा कार्यनो सवभाग से गन्पय भने कारणना जगाने कार्गगो अगाप से गतिरे. -- womom. ww- ·दहिं वगेरे बाह्य द्रव्यो, ज्ञानावरणीय-दर्शनावरणीय कर्मोदयना हेतुभूत (निमित्त कारण) धाय छे अने ब्राह्मी वज आदिक द्रव्यो, ज्ञाना वरणीयादि कर्मना क्षयोपशमना हेतुभूत पण थाय छे. ज्यारे आ बाह्य द्रव्योमां आ प्रमाणे देखाय छे, त्यारे योगांतर्गत लेश्या द्रव्योमां पण सामर्थ्य होय ए योग्यज छे. अर्थात् लेश्या द्रव्यो, कषायना कारण छतां पण लेश्या कषायनी साथे तदात्मक थती नथी; कारण ? कषायना अभा. वमां पण लेश्या होय छे. का छे के "जोगपरिणामो लेस्सा." माटे योगना उदयथी लेश्या छे अने तेरमा गुणठाणा सुधी ते होय छे. लेश्या छ प्रकारनी छेः-१ कृष्णलेश्या, २ नीललेश्या, ३ कापोतलेश्या, ४ तेजोलेश्या, ५ पद्मलेश्या, अने ६ शुक्ललेश्या, कृष्णलेश्या मेघ अंजन अने खंजन वगेरेना रंग जेवी काळी छे. नील लेश्या, पोपट (शुक), चासपक्षी अने नील कमल वगेरेना रंग जेवी नीली छे. कापोतलेश्या खेरसार, करीरसार अने , २ कपाय स्वरुप थवु ते ३ लेश्या, योगजन्य कहेल छे ते पनवणा-वृत्तिकारना अभिप्राये छे. कर्मग्रथनी वृत्तिमा त्रण मतो बताच्या छे:-केट- लाक आचार्यों, कर्म-परिणामने लेश्या माने छे, एटले आठ कर्मना उदयथी माने छे अन्य आचार्यों कपायना उदयथी लेश्या माने छे. वळी बीजा आचार्यों योगना उदयथी माने छे आ त्रण मतमा 'योगजन्य लेश्या' ए मत विशेष माननीय छे. बीजा बे मत पण सापेक्षताए घटी शके छे. सारांश ए छे के-जे द्रव्य लेश्या ते योगजन्य छे अने भाव लेश्यानु कारण छ: भाव लेश्या कपाय जन्य छे. पण ते, द्रव्य लेश्यानी अपेक्षा राखे छे. भाव लेश्या, द्रव्य लेश्या सिवाय होती नथी, परतु भाव लेश्या सिवाय द्रव्य लेश्या होय छे. कारण ? कपायना नाश पछी पण द्रव्य लेश्या होय छे.

·बुंताक (रांगणा)ना पुष्प वगेरेना रंग जेवी छे. तेजोलेश्या, पद्मरागमणि हींगलो अने परवाला वगेरेना रंग जेवी लाल छे. पद्मलेश्या, सुवर्ण चंपाना फूल अने कणेरना पुष्प वगेरेना रंग जेवी पीळी छे. शुक्ल लेश्या, गायना दूध-दहि, समुद्रफीण अने शरद् ऋतुना वादळा वगेरेना रंग जेवी धोळी छे. कृष्ण लेश्यानो रस कडवी तुबडी, लींबडो अने कडु वगेरेना रस जेवो कडवो छे. नील लेश्यानो रस, पीपर, आदु अने शूठ वगेरेना रस जेवो तीवो छे. कापोत लेश्यानो रस काचां बिजोरां, कोठ अने आमला वगेरेना रस जेवो खाटो रस छे. तेजो लेश्यानो रस पाकेला आंबाना रस जेवो छे. पद्मलेश्यानो रस द्राक्ष, खजुर अने इक्षु (शेलडी)ना रस जेवो मधुर छे. शुक्ल लेश्यानो रस गोळ, खांड अने साकरना रस जेवो मधुर छे. पहेली त्रण लेश्यानो गंध गायना सर्पना अने हाथी वगेरेना मडदांना दुर्गंधी अनंतगुणो दुरभिगंध छे. पाछली त्रण लेश्यानो गंध, सुगंधी पुष्पो (चंपा वगेरे )ना सुगंधथी अनंतगुणो सुरभिगध छे प्रथमनी व्रण लेश्याओनो स्पर्श, गायनी जीभ अने कर- वतना स्पर्शथी पण अनंतगुणो कर्कश छे. छेल्ली व्रण लेश्याओनो स्पर्श, माखण बूर अने सरसवना फूलथी पण अनंतगुणो कोमल छे. पहेली त्रण लेश्याओ अप्रशस्त (अशुभ) छे अने पाछलनी त्रण लेश्याओ प्रशस्त (शुभ) छे. पहेली त्रण लेश्याओ संक्लिष्ट छे अने पाछली त्रण लेश्याओ असंक्लिष्ट छे. प्रथमनी त्रण लेश्याओ, शीत अने रुक्ष स्पर्शवाली छे अने पाछली त्रण लेश्याओ, उष्ण अने स्निग्ध स्पर्शवाली छे. पहेली त्रण ले. दुर्गतिनी देनारी छे अने पाछली त्रण ले० सुगतिनी देनारी छे. वळी जेम बैडुर्यमणि, भिन्न भिन्न सूत्रना संसगथी विविध ·- वर्णवाळो देखाय छे, तेम देवं अने नारकनी लेझ्याओ, अन्य लेश्या-द्रव्योना संसर्गथी तदाकार मात्रने भजे छे; परंतु पोताना स्वरुपने छोडती नथी. माटे देव-नारकनी द्रव्य लेश्याओ अवस्थित ( यावत् जीव सुधी) रहे छे अने अध्यवसायना परावर्तनथी छए लेश्याओ होय छे; तेथी दुष्ट लेश्यावाला नरकना जीवोने तेजो लेश्या- दिथी समकितनी प्राप्ति थाय छे. कारण ? समकितनी प्राप्ति शुभ लेश्यामां होय छे अने पूर्व प्रतिपन्न (ममकित- पामेल) छए लेश्यावाला होय छे. मनुष्य अने तियचोनी द्रव्य लेश्याओ, अन्य लेश्या द्रव्योना संसर्गथी स्वरु पनो त्याग करी तद्रुप पण थइ जाय छे. जेम श्वेत वस्त्रने रंगमां झबोळवाथी रंगित (तद्रुप) बनी जाय छे, तेम मनुष्य-तियचोनी द्रव्य ले० अंतर्मुहुर्ते अंतर्मुहर्त बदली जाय छ; अर्थात् मनुष्य अने तिर्यचोनी द्रव्यने भाव लेश्यानुं परावर्तन थाय छे. लेझ्याना परिणाम ३ प्रकारे, ९ प्रकारे, २७ प्रकारे, ८१ प्रकारे, २४३ प्रकारे अने बहु प्रकारे पण परिणमे छे. जे लेश्याना परिणाम होय तेना पहेला अने छेल्ला क्षणमां मरण यतुं नथी. छेल्लुं अंत- मुहूर्त शेष (याकी) होय त्यारे अथवा प्रथम अंतर्मुहूर्त व्यतीत थयुं होय त्यारे मृत्यु थाय छे. एमां पण देव- नारकनु मरण, अंतर्मुहूर्त शेष लेश्या रहे त्यारे थाय अने मनुष्य अने तिर्यचनो मृत्यु, प्रथम अंतर्मुहर्त वीत्या बाद थाय. प्रत्येक लेश्याओनी अनंत वर्गणाओ छे अने ते अनंत प्रदेशवाली होय छे, तेनी अवगाहना असं- ख्यात प्रदेशोनी होय छे. लेश्याना अध्यवसाय स्थानो असंख्याता होय छे, ते असंख्यात लोकाकाश जेटला 65555 २ कृष्ण लेश्यावाला नारकने तेजो द्रव्यना ससर्गथी कृष्ण लेश्या-द्रव्यो अवस्थित छता तेजो लेश्या, भावथी आकार मात्र होय छे. 235 ·छे. कृष्ण लेश्यानी जघन्य स्थिति अंतर्मुहूर्त अनें उत्कृष्टस्थिति ३३ सागर-अंतर्मु० अधिक नील लेनी ज. स्थिति अंतर्मु० अने उ० दश सागर अने पल्योपमना असंख्यातमे भागे अधिक. कापोत 'लेनी ज. स्थिति अंतर्मु० अने उ० व्रण सागर-पल्योपमना असंख्यातमे भागे अधिक. तेजो लेनी ज. स्थिति अंतर्मु० अने उ० वे सागर-पल्यो ना असंख्या० अधिक० पद्म लेश्यानी ज० स्थिति अंतर्मु० अने उ० दश सागर अंतर्मु० अधिक शुक्ल-लेश्यानी ज. स्थिति अंतर्मु० अने उ० ३३ सागर-अंतर्मु० अधिकनी. ए ओधिक स्थिति कही, हवे भिन्न भिन्नगति आश्रयी स्थिति कहे छे:-नारकोनी कापोत लेश्यानी ज. स्थिति दश हजार वर्ष अने उ० ऋण सागरो- पमने पल्योपमना असंख्यातमा भागे अधिक. नील लेश्यानी ज. स्थिति त्रण सागर ने पल्योपमना असंख्या- तमे भागे अधिक. अने उ० स्थिति दश सागर ने पल्पना असंख्या० अधिक. कृष्ण लेश्यानी ज. स्थिति दश सागरने पल्यना असं० अधिक, अने उ० ३३ सागरनी. देवगतिमा कृष्ण लेश्यानी ज० स्थिति दश हजार वर्ष अने उ० पल्यना असंख्यातमा भागनी. नील लेश्यानी ज० स्थिति ते कृष्ण लेश्यानी उ० स्थितिथी एक समय अधिक अने उ० पल्यना असंख्यातमा भागे अधिक. कापोत लेश्यानी ज० स्थिति ते नील लेश्यानी उ० स्थितिथी एक समय अधिक अने उ० पल्योपमना असंख्यातमा भागे अधिक (आ त्रण लेश्यानी स्थिति भवनपति अने व्यंतर आश्रयी जाणवी) तेजोलेश्यानी ( भवनपति अने व्यंतर आश्रयी) ज. स्थिति दश हजार वर्षनी अने २ पूर्वना असंख्यातमा भागथी आ पल्यनो असंख्यातमो भाग मोटो समजवो एम सर्वत्र जाणी लेवु. 565 ·उ० भवनपतिमा एक सांगर झाझेरी अने व्यंतरमा एक पल्यनी. ज्योतिष्कमां ज. पल्यनो आठमो भाग अने उ. एक पल्यने एक लाख वर्षनी. पहेला देवलोकमां ज० एक पल्य अने उ० वे सागरनी. बीजा देवलोकमां ज. पल्योपम झाझेरी अने उ० वे सागर ने पल्पना असंख्यातमा भागनी. पद्मलेश्यानी (त्रीजे चोथे अने पांचमे) देवलोके ज० स्थिति, तेजो लेश्यानी उ० स्थितिथी एक समय अधिक अने उ० दश सागरनी. शुक्ल लेश्यानी (छट्ठा देवलोकथी यावत् सर्वार्थसिद्धमां) ज० स्थिति दश सागर समयाधिक अने उ० ३३ सागरनी होय. तिर्यच आश्रयी छए लेश्यानी स्थिति, अंतर्मुहूर्तनीज होव अने मनुष्य आश्रयी शुक्ल लेश्या सिवाय पांच लेश्यानी स्थिति, अंतर्मु० नीज होय. मनुष्यमा छद्मस्थ आश्रयी शुक्ल लेश्यानी अंतर्मु० नी अने केवली आश्रयी ज० अंतर्मु० अने उ० नव वर्ष न्यून क्रोड पूर्वनी होय. इति लेश्या स्वरुपं समाप्त. अथ भव-संवेध विचार-वर्तमान अने भाविभवनो तेमज आयुष्यनो जे सबंध ते भवसंवेध. पूर्वभव अने परभव सबंधी जे जघन्य ने उत्कृष्ट आयुष्यना भेदने लइने चार भांगा थाय छे ते कहे छे:-१ पूर्वभव अने परभवन उत्कृष्ट आयुष्य होय ते प्रथम भंग. २ पूर्वभवतुं उ० आयुष्य अने परभवतुं ज० आयुष्य होय ते द्विती- यभंग. ३ पूर्वभवमां ज० आयुष्य अने परभवमां उ. आयुष्य होय ते तृतीय भंग. ४ पूर्वभव अने परभव (आगामिभव)मां पण ज. आयुष्य होय ते चतुर्थभंग. आ चारे भांगामां संजीमनुष्य, अने तिर्यच प्रथमथी ३ पनवणासूत्र-लेश्यापद, विशेष जिज्ञासुए जोवं. ४ भगवतीजीमां नव भांगा कहेल छे, अहिं चार भांगामा संक्षेपथी समावेश करेल के.

·नही नररुभूमिओमां पृथक् पृथक् उत्कृष्ठ आठ भव पूरे छे-करे छ, ते आ प्रमाणे:-कोइक मनुष्य के तियच, कोइ पण नरक पृथ्वीमा उत्पन्न थइने त्यांथी मृत्यु पामी मनुष्य के तिर्यचनी गतिमां जाय अने त्यांथी पुनः तेज नररुपृथ्वीमा उपजीने फरीने मनुष्य के तिर्यच गतिमां जाय; एवी रीते आठ भव करे. त्यारबाद नवमे भवे अव- श्य अन्य पर्यायने पामे परंतु मनुष्य के तिर्यच न थाय. आ प्रमाणे मर्वत्र भव-संवेध माटे जाणवू. एवीज रीते मनुष्य के तिर्यच, भवनपतिमा व्यतरमा ज्योतिष्कमा अने सौधर्म वगेरे आठ देवलोकमां उ० थी आठ भव करे छे अने ज० थी नरक अने देव गतिमां पण बे भेव करे छे. संज्ञीतिर्यच (जलचरमच्छ पर्याप्त होय ते) जघन्य आयु. प्यथी मातमी नरकमां उत्पन्न थाय. ते उ० आयुष्यवालो के ज० आयुष्यवालो होय तो उ० थी सात भव करे छे. ते आ प्रमाणे:-कोटिपूर्वना आयुष्यवालो तियच, सातमी नरकमा ज. आयुष्ये उत्पन्न थइ त्यांथी तियेच थाय; पालो सातमी नरकमां जाय एवीज रीते सात भव करे. पछी नरकमां ते जतो नथी अर्थात् अवश्य पर्याय (भव ) बदले. उ० आयुष्यवालो अथवा ज० आयुष्यवालो तिर्यच, उ० आयुष्ये सातमी नरकमा उत्पन्न थाय तो पांच भव करे. जघन्यथी तो चारे भांगामांत्रण भव करे छे. कारण ? सातमी नरकथी नीकलीने अवश्य संज्ञीतियच थाय. संज्ञीमनुष्य, चारे भांगा वडे सातमी नरकमा जाय तो बे भव करे. आनतादि चार देवलोक अने नव ग्रैवेयकमां चारे भांगे उत्पन्न थतो मनुष्य, उ० थी सात भव करे अने ज० थी त्रण भव करे, पछी ३ मनुष्य मरीने देव थाय, एटले एक भव मनुष्यनो अने बीजो देवनो पछी ते तिथंच थाय; बे भव विना सवेध कहेवाय नहि. -- 15.

·? अवश्य अन्य पर्याय पामे. उ० थी सात भव करे तेमां पण मनुष्यना चार अने देवना त्रण भव करे. ज० थी बे भव करे ते एक मनुष्यनो अने एक देवनो एम जाणवू. विजयादि चार अनुत्तर-विमानमां उत्पन्न थतो । मनुष्य, ज० थी त्रण भव अने उ० थी पांच भव चारे भांगे करे. सर्वार्थ सिद्धमा ज. ने उ० ऋण भव करे पछी अवश्य मोक्ष जाय छे. युगलिक मनुष्य अने तियचो, भवनपति व्यंतर ज्योतिष्क अने पहेला बे देवलो- कमां बे भव करे. कारण ? देव मरीने युगलिक थाय नहिं. असंज्ञी पर्याप्त तिर्यंच, पहेली नरकं भवनपति अने व्यतरमा बे भव करे. कारण ? नरक के देवमांथी असंज्ञी तिर्यचमां जाय नहिं. भवनपति, व्यंतर, ज्योतिष्क तथा सहस्रार सुधी देवलोकना देवो अने पहेली छ नरकना नारको ए सर्व, संज्ञी तिर्यच अने मनुष्य पर्याप्तमा आठ भव करे पछी अवश्य अन्यभव करे. ज. स्थितिवाला सातमी नरकना नारको, संज्ञी पर्याप्त तिर्यचमां उ० थी छ भव करें. अने उ० स्थितिवाला नारको, चार भव करे अने ज० थी बे भव करे. आनत आदि चार देवलोकना देवो अने नव ग्रैवेयकना देवो, मनुष्य गतिमां उ० थी छ भव करे अने विजयादि चार अनुत्तरना देवो उ० थी चार भव करे अने ज०थी आनतादि सर्व देवो बे भव करे. सर्वार्थ सिद्धना देवो, ज० ने उ०थी बेज भव करे. भवनपति, व्यंतर, ज्योतिष्क अने सौधर्म ने इशान देवलोकना देवो, पृथ्वी का० अप्का० अने वन- स्पतिका मां उपजे तो बेज भव करे. असंज्ञीपंचेंद्रिय तथा सजीपंचेंद्रिय तिर्यचो अने सज्ञी मनुष्यो, युगलिक मनुष्य अने तिर्यचमां बेज भव करे. पृथ्वीकायिक जीव, ज० स्थितिमां अप्का०, तेउका. अने वायुका० मां , ·KAR T- ॥ उ० थी एकांतरे असंख्यात भव करें. अपकायिकजीव पण, पृथ्वी, तेउ० अने वायुकायमां. उ० थी असंख्यात भव करे. तेउकायिक जीव पण, पृथ्वी, अप अने वायुकायमां उ० थी असंख्यात भव करे. वायुकायिक जीव पण, पृथ्वी, अप अने तेउकायमा उ० थी असंख्यात भव करे. पृथ्वीआदि चार कायना जीवो, वनस्पतिका- यमा उत्पन्न थतां उ० असंख्यात भव करे. वनस्पतिकायिक जीव पण, पृथ्वी आदि चार कायमां उ० असंख्यात भव करे. वनस्पतिकायिक जीय, वनस्पतिकायमां उ० अनंत भव करे. त्रण विकलेंद्रियो, पृथ्वी आदि पांचे कायमा उत्पन्न थतां उ० संख्याता भव करे अने विकलेंद्रियो, विकलेंद्रियमां पण उ० संख्याता भव करे. पूर्वोक्त आयुष्यनी चतुर्भगीमा उत्कृष्ट आयुष्यवाला, प्रथमना त्रण भांगामां पृथ्वीकायिक आदि जीवो, आठ भव करे छे, ते आ प्रमाणे:-उ० आयुष्यवालो पृथ्वीकायिक, उ० आयुष्यवाला अपकायमा एकांतरे चारवार उपजे एटले आठ भव थाय; पछी अवश्य अन्य भव करे. उ० आयुष्यवालो पृथ्वीका०, ज० आयुष्यवाला अपकारमा उत्पन्न थइने पण आठ भव उत्कृष्टथी करे. ज० आयुष्यवालो पृथ्वीका०, उ. आयुष्यवाला अपकायमा उत्पन्न थइने उ० आठ भव करे. एवीज रीते उ० आयुष्यवाला त्रणे भांगामा अपकायिक वगेरेनो अने विकलेंद्रियनो पण आठ भव संवेध जाणवो. वळी ज० आयुष्यवालाओनो ज० आयुष्यवालानी अंदर पांचे स्थावरोनो परस्पर असंख्यात भव मंवेध जाणवो. स्थावरोनो विकलेंद्रियो साथे संख्यात भव संवेध, ज० भांगे जाणवो. अर्थात् उत्कृष्टथी एदला भव चोथे भांगे करे. उ० अने ज० आयुष्यरुप चारे भांगाओनी अंदर पृथ्वीकाषिक आदि .

·स्थावरो अने विकलेंद्रियोनो ज० थी वे भव संवेध जाणवो. युगलिक सिवायंना मनुष्यो अने संज्ञी-असंज्ञी तिर्यचो, परस्पर उ० थी चारे भांगे आठ भव करे.' वली तेओ, पृथवी आदि पांच स्थावर कायमां अने त्रण विकलेंद्रियमां पण चारे भांगे उ० थी आठ भव करे अने ज० वे भव करे, संज्ञी-असंज्ञी (युगलीक सिवायना) मनुष्यो, वायुका० अने तेउका० मां उत्पन्न थइने ज० ने उ० थी वे भव करे; कारण ? तेउ०-वायुकायथी नीक- ळेलाने मनुष्य-गति प्राप्त थती नथी. हवे उक्त भवसंवेधोनुं कालमान निश्चित करवा माटे नीचे प्रमाणे आम्नाय छे:-जघन्य अंतर्मुहूर्त अने उत्कृष्ट पूर्वक्रोडनी स्थितिवाला तियचो, सर्व नरकोमा जाय छे अने नारको पण तेटलीज स्थितिवाला तिर्यचोमां उत्पन्न थाय छे. ज० अंतर्मु० अने उ० क्रोड पूर्वनी स्थितिवाला तिर्यचो. भव- नपतिथी मांडी यावत् सहस्रार देवलोक पर्यंत जाय छे अने सहस्रार सुधीना देवो पण तेटलीज स्थितिवाला तिर्यचोमां उपजे छे. असंख्याता (वर्ष) आयुष्यवाला तिथंचो, इशान देव० सुधी उपजे छे, ते पण पोताना ममान आयुष्यवाला अगर नेथी न्युन आयुष्यवाला देवो थाय छे. पृथक्त्व मासना आयुष्यवालो मनुष्य, पहेली नरक सुधी जाय छे, पृ० वर्षना आयुष्यवालो मनुष्य, शर्करादि छ नरक सुधी जाय छे अने कोड पूर्व सुधीना आयुष्पवालो मनुष्य. साते नरकमां जाय छे. रत्नप्रभाना नारको, ज० थी पृथक्त्व मासना आयुष्य- वाला मनुष्यो थाय छे. बीजीथी छठी नरकना नारको, ज० थी पृथ० वर्षवाला मनुष्यो थाय छे. सातमी नरकना • पशय वर्षथी न्यन आयुष्यवालो जीव, शर्कराप्रभादि नरकमां जतो जथी. .

·T- ॥ नारको, मनुष्य शता नथी. छए नरकना नारको, उत्कृष्टथी कोड पूर्वना आयुष्यवाला मनुष्योमा उपजे छे. पृथ० मामना आयुष्यवालो मनुष्य, उत्कृष्टथी बे देवलोक सुधी जाय छे अने पृथ० वर्षना आयुष्यवालो मनुष्य, छेक सर्वार्थ सिद्ध सुधी जाय छे. क्रोड' पूर्व सुधीना आयुष्यवालो मनुष्य, सर्वत्र जाय छे अने उ० थी त्रण पल्यना आयुष्यवालो मनुष्य, इशान देव० सुधी जाय छे. ज० अंतर्मु० आयुष्यवालो तिर्यच अने पृथ० मासना आयु० मनुष्य, युगलिक मनुष्य अथवा तियच थाय छे. उ० कोड पूर्वना आयु. मनुष्य अने तिर्यचो, युगलिक मनु- प्य अने तिर्यचमां जाय छे. क्रोड' पूर्वथी अधिक आयु० मनुष्य अने तिर्यचो, युगलिकमां उपजता नथी. हवे बाकी रहेला ( स्थावरादिक )नी पूर्वापर बन्ने भवनी उ० अने ज० स्थिति, तेओना उ० अने ज० आयुष्यनी अपेक्षाए जाणवी. वली एवीज रीते विवक्षित वर्तमान भवनी अने प्राप्त थनारा भवनी उ० ने ज. स्थिति, तेमज उ० ने ज० भवसंख्या स्वयं जाणीने विवक्षित प्राणिओना भवसंवेधनुं काल-मान उ० ने ज० थी विचारीने कहे. जेमके पहेली नरकमां उ० आयुष्य पामेला उ० आयुष्यवाला मनुष्यनो उ० भव संवेधकाल, चार सागर अधिक चारकोड पूर्वनो होय छे अने ते बन्ने गतिना उ० आयुष्यवालानो भवसंवेधकाल, ज० थी एक सागर अधिक एक क्रोड पूर्वनो होय. उ० आयुष्यवाला मनुष्य अने ज० आयुष्यवाला नारकनो उ० भवसंवेधकाल, चालीश हजार वर्ष अधिक चार क्रोड पूर्वनो होय छे. उ० आयुष्यवाला मनुष्य अने ज० आयुष्यवाला नार- २ उस्कृष्टधी चार भय मनुष्यना अने चार भव' नरकना करे. जघन्यथी एक भन मनुष्यनो अने एक भव नरकनो माटे, . 25619 ·कनो ज. भवसंवेधकाल, दश हजार वर्ष अधिक एक क्रोड पूर्वनो होय छे. ज. आयुष्यवाला मनुष्य अने उ० आयुष्य. नारकनो उ० भव सं० काल, चार सागर अने चार पृथक्त्व मासनो छे अने तेनोज भवसंवे० का. एक सागर अने पृ० मासनो होय. ज० आयुष्यवाला ते बन्नेनो उ० भव संवेधकाल, चालीश ह० वर्ष अने चार पृथ० मासनो अने तेओनो ज० भवसंवे०, दश ह० वर्ष अने पृथ० मासनो छे. ज. आयुष्य वडे सातमी नरकमा उप्तन्न थतां उ० आयुष्यवाला तिर्यचनो उ० भवसंवेधकाल, चार क्रोड वर्ष अधिक छासठ सागरनो अने ज० आयुष्यवाला तिर्यचनो भवसं० काल, छासठ सागर अने चार अंतर्मु०नो होय. उ० आयुष्य वडे सातमी नर- कमां उत्पन्न थतां उ० आयुष्यवाला मनुष्यनो भव० सं० काल, तंत्रीश सागर अने कोड पूर्व अधिक होय. जघन्य अने उ० थी पण तेटलोज काल थाय कारण ? सातमी नरकथी पुनः मनुष्यभवनी प्राप्ति थती नथी. ज० आयुष्ये सातमी नरकमां उत्पन्न थतां ज० आयुष्यवाला मनुष्यनो भवस० काल, बावीश सागर अने प्रथ० वर्षनो छे. ए प्रमणे सर्व भांगाने विषे सघळा प्राणिओनो उ० के ज० भवसं० काल स्वयं समजी लेवु. विशेष जिज्ञासुए भगवती-शतक २४ मुं जो. इति भवसंवेध समाप्त. अथ समुद्घात-स्वरुप-सम् उत् अने घात, ए व्रण शब्द मळीने समुद्घात शब्द थयेल छे तेनो समु- दायार्थ आ प्रमाणे थाय छ।-एकी भावे (समस्त पणे ) आत्म वीर्यनी प्रबलताथी वेदनादिवडे भोगवाइने कांशो ( कर्म परमाणुओ )नो जे नाश ते समुद्घात कहेवाय छे. समुद्घात करनार जीव, घणा काल.सुधी ·॥ २ भोगववा योग्य कर्मपुद्गलोने तरतमा खपाची नाखे छे. अर्थात् कालांतरे वेदवा लायक कर्मपुद्गलोने उदीरणा करण वडे खेंचीने-उदयमा लावी तेने भोगवीने खेरवी (नाश करी) नाखे छे. ते समुद्घातना सात भेद छे:- १ वेदना समुद्घात, २ कषाय म०, ३ मरणांतिक स०, ४ वैक्रेय स०, ५ तेजस म०, ६ आहारक स० अने ७ केवलिसमुद्घात. पहेला छ समुद्घातो, छद्मस्थ जीवोने होय छे अने छेल्लो समु० सयोगी केवलीने होय छे. पहेला छ समुद्घातोनी एक एक अंतमु० नी स्थिति होय छे अने छल्ला केवली स० नी आठ सनयनी स्थिती होय छे. ते आ प्रमाणे:-१ वेदनाथी दुःखी थयेल जीव, अनंत कर्म परमाणुओथी वीटायल (आच्छादित ) एवा पोताना आत्मप्रदेशोने शरीरथी बाहेर काढीने खभा वगेरेना अंतरोने तथा मुख वगेरेना पोकळ भागोने पूरीने लंबाइ-पहोळाइथी शरीर-प्रमाण क्षेत्रमा व्यापीने अंतर्मुहूर्त सुधी रहे ए अंतर्मुहूर्तमा बहु अशाता वेदनीय कर्मना घणा अंशो ( पुद्गलो)ने खेरवी ( निझरी) नाखे छे: ए वेदना समुद्घात.. २ कषायथी व्याकूळ प्राणी आत्मप्रदेशो बडे पूर्ववत् मुखादि पोकळ भागोने पूरीने लांबा-पहोळा शरीर प्रमाण क्षेत्रमा व्यापीने कषाय मोहनीय कर्मना घणा अंशोने खेरवे छे अने खेरवते छते स्वहेतु वडे अन्य अनेक नवीन कर्म पुद्गलोने ग्रहण करे छे. ए कषाय समुद्घात ते क्रोधादिक हेतुओ वडे चार प्रकारनो कहेल छे. ३ मरणांतथी दुग्वित थयेला २ क्रोध बडे क्रोध अने मान वडे मान, ए प्रमाणे कपायोथी कपाय-पुद्गलोने ग्रहण करना वडे. जो नवीन कर्मने ग्रहण न करे तो मुक्तिनो प्रसंग आवी जाय माटे नवीन कर्मने ग्रहण करे छे.

·, जीवन ज्यारे आयुष्य अंतर्मुहूर्त बकात रह्यु होय त्यारे ते जीव, आत्मप्रदेशो वडे पूर्ववत् मुखादिकना छिद्रोने पूरीने जाडाइ-पहोळाइमां पोताना शरीर प्रमाणे अने लंबाइमां जघन्यतः अंगुलना असंख्यातमा भाग जेटलो अने उत्कृष्टतः एक दिशामा छेक उत्पत्तिस्थान सुधी असंख्यात योजन प्रमाण क्षेत्रमा व्यापीने अंतर्मुन्ना मृत्यु पामे छे. ए जीव घणा आयुष्य कर्मना पुद्गलोने खेरवी नाखे छे; पण नवीन आयुष्यकर्म-पुद्गलोने ग्रहण करतो नथी. अहिं एटली विशेषता छ के कोइक जीव, एकज मरणांतिक समुदघात करीने नरकादिकमां उत्पन्न थाय छे; त्यां आहार ले छे अने शरीर पण वांधे छे. वली कोइक जीव, म० समुद्घात करीने उत्पत्ति स्थाने जइने समुद्घातथी निवृत्त थइ पाछो स्वशरीरमा आवी पुनः समुद्घात करी उत्पत्ति स्थानमां उपजे छे. ४ वैक्रेय समुद्घातने प्राप्त थयेलो वैक्रेय शक्तिवालो जीव, कर्मथी वींटायला आत्मप्रदेशोने शरीरथी वाहेर काढीने जाडाइ- पहोळाइमां स्वशरीर प्रमाणे अने लंथाइमां संख्यात योजन प्रमाण दंड बनावीने पछी पूर्वोपार्जित वैक्रेय शरीर नाम कर्मना पुद्गलोने खेरवतो अने वैक्रेय शरीरने योग्य अन्य पुद्गल-स्कधोने लइने समुद्घात करे छे ते वैक्रेय समुद्घात. ५ तैजस समुदण्ने प्राप्त थयेलो तेजोलेश्या नामनी शक्तिवालोजीव, वैकेय शनी जेम कर्मोथी वींटायेला आत्म प्रदेशोने बाहेर काढीने स्वशरीर प्रमाणे जाडो-पहोळो अने संख्यात योजन प्रमाण लांबो दंड २ आ हकीकत भगवती सूत्रना छठा शतकना छठा उद्देशामां कहेल छे, ते नरकादिथी माडी यावत् अनुत्तर विम पण एम समजवु. सुधी सर्व स्थानोमा . RE ·. S न- ॥ करीने पूर्वबद्ध तेजम नाम कर्मना पुद्गलोने खेरवे छे अने अन्य तैजस योग्य पुद्गलोने लइने तेजो लेश्या मूके छे ते नेजस ममुद्घात. ६ आहारक लब्धिवाला चौद पूर्वधरमुनि, तीर्थकरनी समृद्धि जोवा माटे अने कोइ सूक्ष्म अर्थनो संदेह निवारवा वगेरे खास हेतुथी आत्मप्रदेशो वडे स्वशरीर प्रमाणे जाडो-पहोळो अने संख्यात योजननो लांबो दंड करीने पूर्वसंचित आहारक शरीर नाम कर्मना पुद्गलो विखेरी अने नवीन आहारक शरीर योग्य पुद्गलोने ग्रहण करीने जे एक हस्त प्रमाण आहारक शरीर कर छे ते आहारक समुद्घात. ७ जे मर्वज्ञ केवलीने आयुष्य कर्मथी वधारे वेदनीय नाम अने गोत्र कर्म होय ते केवलीममुद्घात करे छे. प्रथम अंतर्मु- हर्तमां आवर्जीकरण ( शुभयोगनो व्यापार ) करे ते सर्व केवलिओने अवश्य करवू पडे छे. त्यारपछी शेष अंतर्मुहूर्त आयुष्य बाकी रहे त्यारे केवली समुद्धात करे, तेनुं क्रम अने स्वरुप कहे छे:-प्रथम समयमां केवली- प्रभु, आत्म प्रदेशो वडे स्वशरीर प्रमाणे जाडो-पहोलो अने लंबाइमां उंचे अने नीचे लोकना अंतने स्पर्श करे तेवो दंड अर्थात् चौद राजलोक प्रमाण करे. बीजे समये ते दंडनो पूर्व-पश्चिम लांबो कपाट करे. जीजे समये एमांथी प्रदेशोने विस्तारीने उत्तर-दक्षिणमां लांबा मंथान करे अने चोथे ममये एना आंतरा पूरे. आ चोथा समयमा आत्मप्रदेशो वडे सर्व लोकमां व्याप्त थाय छे. कारण ? लोकाकाशना अने एक जीवना प्रदेशो समान २ परने उपघात करवा रोपयुक्त तेजोलेश्या, तैजस शरीरथी मूके छे अने परने अनुग्रह करना (चीर प्रभुनी जेम) तैजस शरीरथी तैजसपु- द्गलोने ग्रहण करीने शीतलेश्या पण मुके छे.

·छे. पछी पांचमे समये आंतराने संहरे, छठे समये मंथानने संहरे, सातमे समये कपाटने संहरे अने आठमे समये दंडने संहरीने स्वशरीरमां स्थिर थाय; पछी एक अंतर्मुहर्त बाद योगनिरोध करीने मोक्ष जाय. पहेला अने छल्ला समयमां केवलीने उदारिक योग होय छे. बीजा, छठा अने सातमा समयमां उदा. मिश्रयोग होय छे अने त्रीजा चोथा, पांचमा समयमां कार्मण योग होय छे. समुद्घातथी निवृत थइने केवली भगवान् त्रणे प्रकारना योगने खास प्रसंगे प्रवर्ताव छे. ज्यारे अनुत्तर विमानना देवो, मनवडे कंइपण प्रश्न करे त्यारे केवली भगवान् मनोवर्गणाना पुद्गलो लइने मनपणे परिणमावीने मनोयोग वडे ते देवोने उत्तर आपे छे अने मनुष्या- दिकना पृष्ट अपृष्ट संशयो टाळवा माटे बोलवू पडे छे आवे प्रसंगे वचनयोग प्रवर्ताव के अने गमना गमनादि क्रियामां तेमज पहपीठ फलक आदि पाछा सोपंवा होय सारें काययोगनी प्रवृत्ति करे ले. छेवटे योगना रुंधननो क्रम आ प्रमाणे छे-पर्याप्त सजी पंचेंद्रियना मनोयोगथी असंख्यात गुणहीन एवा मनोयोगने समये समये रुंधन करतां असंख्यात समयोमा मनो योगर्नु सर्वथा रुंधन करे, पछी पर्याप्त वे इंद्रियना जघन्य वचनयोगथी असंख्यात गुणहीन एवा वचन योगने समये समये रुंधन करतां असंख्याता समयोमा वचनयोगर्नु त्रण १ सत्य मनोयोग अने असत्यामृपा [ व्यवहार ] मनो०, सत्य अने असत्या मृपा वचन योग अने उ० काययोग, २ कोइ एम कहे छे के छ मास आयुष्य बाकी रहे त्यारे केवली समुद्घात करे, ते अयुक्त छे. जो तेमज होय तो पट्ट आदिकनुं पुन ग्रहण सभवे परंतु सिद्धांतमां तो पाछा सोपवानुज कहेल छे विशेप जिज्ञासुए पनवणाना, छेदला पदनी वृत्ति जोवी.

·सर्वथा संधन करे अने त्यारवाद सूक्ष्म पर्गाश एकेंद्रियना ज. काययोगथी असंख्गात गुणहीन एवा काययोगर्नु समये समये संधन करता थका असंख्यात समयोमा सर्वकाय गोगनुं झंधन करीने सिद्ध थाय छे. एम अनंत केवलीओ के० समुद्घात करीने सिद्ध धया छे अने अनंत केवलीओ के० समुद्नात कर्या वगर पण सिद्धं थया छे. हवे नया जीवोग क्यो समुद्धात केटलीवार करेल छे अने करशे ते कहे छे-पहेला पांच समु० (वेदनीयथी तेजस पर्यत) सर्व जीवोए अनंतवार करेल छे अने भविष्यकालमां तो केटलाक लघुकर्मी जीवोने ते समु० थवाना नथी ज्यारे केटलाकने तो एक बे अथवा अनेक थवाना ले केटलाकने संख्याता केटलाकने असंख्याता अने: केटलाक बहुलकर्मि जीवोने अनंत समु० पण थवाना होय छे. आ प्रमाणे अनुत्तर विमानना देवो सिवाय सर्व दंडकमां समजवू. परंतु अनादि (सूक्ष्म ) निगोदना जीवो आश्रयी भूतकालमां आयत्रण समु० करेला होय छे अने भविष्यकाल आश्रयी तो प्रथमनी माफक जाणवू. आहारक समु० मनुष्य सिवायना अन्य जीवोए भूत- कालमा उत्कृष्टथी वणजवार अनुभवेल होय छे अने केटलाक जीवो मुदल गण न अनुभवेल होग; भविष्यकाल २ अहि सगजा ले के छ गास आयुष्य गाकी होग सारे जेमने कालज्ञान उत्पत माग तेशो श रामुक करे भने पाकीना केर. लोगो जो आयुष्यथी शेप गण कर्गों पधारे होय तो के० समु० करे भने गायुप्पथी रामान कों होग तो न पण करे. ३ आहारक सगु० गनुष्यमां चौद भरने होय ते पण आहारक लब्धिलालानेज, पण सर्य चौद पूर्वधरने नोग, ५ मनुष्य सिाय गन्ग गतिमा माग गगु० गार गार फरेल न होय फारण ? चोथी यग्मा आहा. सगु० करनार तेग गवां नाश गोक्षे जाय एम पावणा सूननी टीकागो फोन से गळी अंगावरमा कांछ के-चपारिगवारामो, चउपस पूगी करेह आहार; संसारम्गि पसंता, गजम्मे पुशीपाराभो.

·आश्रयी उ. श्री चार वार संभवे. केटलाकने भूत अने भविष्य आश्रयी मुद्दल पण न होय. केवली समु० मनुष्य सिवाय अन्य जीवोए भूतकालमां करेल नथी. भविष्यकाल आश्रयी पण उ० थी कोइकने एकवार संभवे, मनुष्य आश्रयी कोइकने अतीतकाले एक थयेल होय छे अर्थात् केवलि समु० थी उत्तीर्ण थयेला आश्रयी जाणवू. अने भविष्य आश्रयी पण एकज घटी शके. पहेलो समुद्घात, असाता वेदनीय कर्मना आश्रयवालो छे. बीजो ममु०, कषाय मोहनीय कर्मना आश्रयवालो छे. त्रीजो स०, शेप अंतर्मुहर्त आयुष्य कर्मना आश्रयवालो छे. चोथो, पांचमो अने छट्टो ए व्रण समुद्घात, नाम कर्मना आश्रयवाला छे अने सातमो समु०, वेदनीय नाम अने गोत्र कर्मना आश्रयवालो छे. ए सात समुद्घातो जीवोना कह्या. हवे अजीव-समुद्घात कहे छे:-अचित्त महा स्कंधरुप अजीवथी थयेल जे समुद्घात ते अजीवसमु० कहेवाय छे. ते पुद्गलना विश्रसा-परिणामथी (स्वभा- वथी ) थाय छे अने ते सर्वलोक व्यापी थाय छे. तेनो काल केवलि समुद्घातनी जेम आठ समयनो छे अर्थात् आठ समयमां समाप्त थाय छे. इति समुद्घात स्वरुप समाप्त. अथ पांच ज्ञानतुं स्वरुप-ज्ञान पांच प्रकारना छः-१ मतिज्ञान, २ श्रुतज्ञान, ३ अवधिज्ञान, ४ मनः पर्यवज्ञान अने ५ केवलज्ञान. हवे पांचे ज्ञानना क्रमशः लक्षण कहे छे:-१ पांच इंद्रिय अने मन ए छना व्यापार बडे जे वस्तुनुं ज्ञान थाय ते मतिज्ञान. २ कंबूग्रीवादि आकारे जे वस्तु होय ते 'घट' अने जलादि धारण करे २ पन्नवणा सूत्रना ३६ मा पढथी विशेष जाणवु.

·त- -- . एवं पूर्वापर' पर्याय विशिष्ट मतिपूर्वक जे ज्ञान ते श्रुतज्ञान. ए बन्ने (मति-श्रुत) ज्ञान, अक्ष (आत्मा)ते थकी पर, इंद्रिय अने मन जेना निमित्त थाय छे माटे परमार्थतः परोक्ष अने लोक व्यवहारमा ते प्रत्यक्ष ज्ञान कहेवाय छे. ३ द्रव्य, क्षेत्र, काल अने भाव ए चार मर्यादा वडे इंद्रियनी अपेक्षा विना रुपी (मूर्त ) द्रव्यने जे विषय करनार ते अवधिज्ञान. ते १ द्रव्यथी जघन्य अनंत प्रदेशी एक स्कंध एवा अनंत स्कंधने जाणे अने उत्कृष्टथी परमाणुमात्र जाणे. २ क्षेत्रथी ज० सूक्ष्म पनकना शरीर प्रमाण क्षेत्रने जाणे, उ० सवलोक प्रमाण असंख्याता खंड अलोकमध्ये स्थापी पटलं क्षेत्र जाणे. ३ कालथी ज० आवलिकानो असंख्यातमो भाग पर्वा- पर जाणे, उ० असंख्याता कालचक्र-भूत भविष्य जाणे. ४ भावथी ज० मर्व पर्यायनो अनंतमो भाग जाणे, उ० एक द्रव्यना असंख्यात पर्याय, एम सर्व द्रव्यना पर्याय असंख्य असंख्य गणतां अनंत पर्याय जाणे. ४ मनुष्यलोकने विष संज्ञी पंचेंद्रिगना मनोगत भावनुं जाणवू तथा मनना पर्यायने पण जे प्रत्यक्ष जाणे ते मनः पर्यवज्ञान. अवधि अने मनः पर्यवज्ञान, देशतः प्रत्यक्ष छे. ५ मंपूर्णज्ञान-त्रणे कालमां समस्त लोकालोक (सर्व द्रव्य. गुण अने पर्याय ) जेना बडे जणाय ते केवलज्ञान. ए सर्वतः प्रत्यक्ष छे. हवे पांच ज्ञानमा प्रथम मति ज्ञानना २८ भेद कहे छ:-१ श्रोत्रंद्रिय व्यंजनावग्रह, २ भ्राणेंद्रिय व्यं, ३ रमनेंद्रिय व्यं, ४ स्पर्शनेंद्रिय व्यंजनावग्रह. ए चार इंद्रियथी व्यंजनावग्रह थाय के. पांच इंद्रिय अने मन ए छना १ अर्थावग्रह, २ इहा, २ गलो अरपी ( अमूर्त) होयाथी जाणे नहि, पण रुपी पदार्थ एटला होय तो जाणी शके एटली शक्ति छे. Aman- - -- ·३ अवाय अने ४ धारणा. ए चार चार भेद करतां २४ भेद अने ४ भेद व्यंजनावग्रहना; ए सर्व मली २८ भेद थाय छे. दीपक, जेम घटादिकने प्रगट करे छे तेम जे छता पदार्थोने प्रगट करे ते व्यंजन अथवा इंद्रिय साथे शब्दादिकना पुद्गलोनुं जे सबंध थर्बु ते व्यंजन. आ व्यंजनावग्रहज्ञान, अत्यंत अस्फुट छे. घ्राणेंद्रियादि चार इंद्रियोमा श्रोत्रंद्रिय वडे शब्द, स्पर्श मात्रथीज संभळाय छे; गंध रस अने स्पर्श, ज्यारे बद्ध-स्पृष्ट थाय त्यारे ते घाणेंद्रियादिथी जगाय छे. चक्षु अने मन, अप्राप्यकारी होबाथी रुपादिक साथे वन्नेनो सबंध थतो नथी. अर्थात् ए बन्नेनो व्यंजनावग्रह थतो नथी. श्रोत्रादि चार इंद्रियो प्राप्यकारी छे. स्पर्शनादि इंद्रियोनो व्यंजना- वग्रह थया पछी 'आ कंइक वस्तु छे' एवु जे अव्यक्त ज्ञान ते अर्थावग्रह. चक्षु अने मननो व्यजनावग्रह थया सिवाय प्रथमधीज अर्शवग्रह थाय छे. व्यंजनावग्रहनो काल जघन्यथी आवलिकाना असंख्यातमा भाग प्रमाण अने उ० थी पृथक्त्व श्वासोश्वास प्रमाण छे. अर्थावग्रहनो एक समयनो काल छे. (ते नैश्चयिक अर्था- वग्रहगे जाणवो) अने व्यवहारिक अर्थावग्रहनो एक अंतर्मुहुर्त कालमान छे. जे अवग्रहित अर्थ तेना वर्ण, गंध अने रसादि धर्मनी विचारणा ते 'इहा' तेनो काल एक अंतर्मु० छे. ते पछी इहित अर्थन निर्णय करवू ते 'अपाय ' तेनुं पण कालमान अंतर्मु तुं छे. त्यारपछी निर्णित अर्थने अमूक काल सुधी धारी राखे ते धारणा' तेनी स्थिति संख्याता तथा असंख्याताकालनी छेः जाति स्मरणज्ञान पण धारणानोज भेद छे. एवं २ धारणाना वासना, संस्कार अने स्मृति ए त्रण भेद थाय छे. . - . RSS . . है ·मर ॥ मतिज्ञानना २८ भेद थया. वली एकेकना बार भेव पण कहेल छे. ते आ प्रमाणे:-१ बहु, २ अबहु, ३ बहुविध, अबहुविध, ५क्षिप्र, ६ अक्षिम, ७ मिश्रित, ८ अनिश्रित, १ मंदिग्ध, १० असंदिग्ध, ११ व अने १२ अध्रुव. आ बार भेदथी २८ ने गुणतां ३३६ भेद, श्रुत निश्रित मतिना थाय छे अने अश्रुत निश्रित मतिना चार भेद ते १ औत्पातिकी, २ चैनयिकी, ३ कार्मिकी अने ४ पारिणामिकी पचार प्रकारनी बुद्धि भेळवतां सर्व ३४० भेद पण मति ज्ञानना थाय छे. हवे श्रुतजानना १४ भेद कहे छे:-१ अक्षरश्रुत, २ अनक्षरश्रुत, ३ संज्ञिश्रुत, ४ असंज्ञीश्रुत, ५ सम्यकश्रुत, ६ असम्यक ( मिथ्या) श्रुत, ७ सादिश्रुत, ८ अनाविश्रुत, ९ मपर्यवसितश्रुत, १० अपर्यवसितश्रुत, ११ गमिकश्रुत, १२ अगमिकत, १३ अंगप्रविष्ट अने १४ अंगवायचत. हवे प्रथम अक्षर श्रुतना त्रण भेद १ संज्ञाक्षर, २ व्यंजनाक्षर अने ३ लब्ध्यक्षर. तेमा १ संजाक्षर ते ब्रामीआदि अढार लीपीरूप अढार प्रकार छे. २ व्यंजनाक्षर ते 'अ'कारथी मांडी ''कार पर्यत अक्षर-उच्चाररुप छे. पवे प्रकारो यन्यपि ज्ञानात्मक नथी तथापि श्रुतना कारणरूप होवाथी उपचार बडे ए वनेने श्रुतज्ञान कहेलं . ३ लब्ध्यक्षर ते शब्द-श्रवण तथा रूप दर्शनादियकी अर्थ-परिज्ञान गर्भित जे अक्षरनी उपलब्धि ( साक्षात्कार श्रQ) ते लब्ध्यक्षर जाणवू. आत्रण मकारना अक्षरो वटे चाणीगम्य पदार्थाने प्रतिपादन करना जे ज्ञान ते अक्षरश्रुत. बाकीचें ज्ञान ते-श्वाम लेवा-मूरुवाथी खांसी खावाथी थुकवाथी हुंकारो (खोखारो) करवाथी चपटी बगाडवा बगेरेधी जे जान थाय छे ते बीजु अनक्षरश्रुत कहेवाय छे. ब्रीजु संज़िश्रुत, ते संज्ञाना ३ प्रकार छ:-१ दीर्घ- १ ·कालिकी, २ हेतुवादोपदेशिकी अने ३ दृष्टिवादोपदेशिकी. तेमां जे जीवोने भूत भविष्यकालादि दीर्घकालनी जे सज्ञा होय ते दीर्घकालिकीसंज्ञा. तात्कालिक इष्ट-अनीप्ट वस्तु जाणीने प्रवृत्ति के निवृत्ति करवी ते हेतुवादो पदेशिकीसंज्ञा अने क्षायोपशमिकज्ञान बड़े मम्यग्दृष्टिने जे विशिष्टज्ञानरुप संज्ञा ते दृष्टिवादोपदेशिकीसंज्ञा. एत्रण संज्ञामां हेतुवादोपदेशिकीसंज्ञा, विकलेंद्रिय तथा असंज्ञि पंचेंद्रियने होय छे अने संज्ञिपंचेंद्रियने दीर्घ- कालिकी संज्ञा होय छे. एकेंद्रियने कोइपण संज्ञा न होय, माटे सिद्धांतमा दीर्घकालिकी संज्ञा वडेज संज्ञीपणुं कहेलुं छे ते संज्ञिनुं जे श्रुत ते संज़िश्रुत. चोथु असंज्ञीश्रुत एटले-मनरहित (असजी) जीवोने केवळ इंद्रियथी उत्पन्न थयेलं जे ज्ञान ते. जे जिनेश्वर प्रणीत आवश्यकादिश्रुत ते पांचमुं सम्यक्श्रुत अने स्वकल्पनाथी रचित जे श्रुत ते छटुं असम्यक्श्रुत. हवे ७ सादिश्रुत, ८ अनादिश्रुत, ९ सपर्यवसित (सांत) श्रुत अने १० अपर्य- वसित (अनंत) श्रुत. ए चारनुं स्वरुप साथे कहे छे:-१ द्रव्यथी एक जीव आश्रयी द्वादशांगी, सादि-सांत २ सम्यग्दृष्टि मनुष्यनेज होव. ३ सम्यक्दृष्टि जीवे ग्रहण करेलु मिथ्याश्रुत पण सम्यक्श्रुत होय छे अने मिथ्यास्त्रिए ग्रहण करेलु आवश्य- कादिसूत्र मिथ्याश्रुत थाय छे. मा सबंधे भाष्यकार कहे छे के-सदमद विसेसणाओ, भवहेउ जहच्छिओवलंभाओ; नाणफलाभावाओ, मिच्छादिहिस्स अन्नाणं. १ मन् असदनों तफावत न हीयाथी, अमुक अपेक्षाए वस्तु, सत् अने अमुक अपेक्षाए असत् एम अनेकांत ज्ञानना अभावथी, संसारना हेतुभूत अने यच्छा [ स्वेच्छा] पणे कहेल होवाथी तेमज ज्ञाननु फल जे विरति तेनो अभाव होवाथी मिथ्यादृष्टिनुं सर्वश्रुत अज्ञानज छे विप. यामपणाथी मिथ्यादृष्टिने देशे उगा दश पूर्व सुधीनु सम्यक्श्रुत पण मिथ्याश्रुत थाय छे. दश पूर्वना ज्ञानवालो नियमा सम्यकदृष्टि होय छे ·त- १४॥ छे अने घणा जीवो आश्रयी अनादि-अनंत छ. २. क्षेत्रथी भरत-औरावत आश्रयी सादि-सांत अने महाविदेह आश्रयी अनादि-अनंत छ. ३ कालथी उत्सर्पिणी-अवसर्पिणीकाल आश्रयी सादि-सांत अने महाविदेह आ- श्रयी सदाकाल होवाथी अनादि-अनंत छ. ४ भावथी भव्य जीव आश्रयी सादि-सांत अने अभव्य आश्रयी (मिथ्याश्रुत), अनादि-अनंत छ. ११ जे सूत्रमा जे आलापक (आलावा ) सरखा होय ते गमिकश्रुत, ते प्रायः दृष्टिवाद सूत्रने विषे होय अने १२ जे सूत्रमा आलापक सरखा न होय ते अगमिकश्रुत, ते प्रायः कालिक- श्रुतमा होय. १३ जे द्वादशांगीरुप ते अंग प्रविष्ट तेमा पहेलं आचारांग १८ हजार पदनुं छे एम क्रमशः इग्यार अंग सुधी पदनुं प्रमाण बम' (डबल) जाणवू. बार, दृष्टिवाद अंग तेना पांच भेद छे-१ परिकर्म, २ सूत्र, ३ पूर्वानुयोग, ४ पूर्वगत अने ५ चूलिका. चोथा पूर्वगत भेदमा १४ पूर्वो छे. तेना नामः-१ उत्पादपूर्व, एककोड पदनुं छे. २ अग्राहणी (अग्रेणीय) पूर्व ते ९६ लाख पदनुं छे. ३ वीर्यप्रवाद पूर्व, ते ७० लाख पदनुं छे ४ अस्ति- प्रवाद पूर्व. ते ६० लाख पदनुं छे. ५ ज्ञानप्रवाद पूर्व, ते एकपद न्यूने क्रोड पदनु छे. ६ सत्यप्रवाद पूर्व, ते छ पद अधिक एक क्रोड पदनुं छे. ७ आत्मप्रवाद पूर्व, २६ क्रोड पदनुं छे. ८ कर्मप्रवाद पूर्व, एक क्रोड अॅसीलाख पदनुं छे. ९ प्रत्याख्यानप्रवादपूर्व, ८४ लाख पदनुं छे. १० विद्याभवाद पूर्व, 'एकक्रोड दश लाख पदनुं छे. ११ कल्याण ( अवंध्य ) पूर्व, २६ कोड पदनुं छे. १२ प्राणायुः पूर्व, एक कोड छपन्नलाख पदनुं छे. १३ क्रिया 26 ·- ॥ . विशाल पूर्व, ९ क्रोड पदनुं छे. अने १४ लोकबिंदुसार पूर्व, १शा क्रोड पदनुं छे. ए सर्व अंगप्रविष्ट श्रुत कहेवाय छे. चौदमुं अंगवाह्यश्रुत ते आवश्यक, दशवैकालिकादिक जाणवु. प्रकारांतरे श्रुत ज्ञानना २० भेद पण थाय छे ते कहे छे:-१ पर्यायश्रुत, २ पर्याय समासश्रुत, ३ अक्षर०, ४ अक्षर समास०, ५ पद०, ६ पदममास, ७ संघात०,८ संघात समास०, ९ प्रतिपत्ति०, १० प्रतिपत्ति समास, ११ अनुयोग०, १२ अनुयोग समास, १३ प्राभृत प्राभृत०, १४ प्राभूत प्रा० समास०, १५ प्राभृत०, १६ प्राभूत स०, १७ वस्तु, १८ वस्तु स०, १९ पूर्वश्रुत, अने २० पूर्व स० श्रुत. हवे तेनुं स्वरुप कहे छे:-१ पर्याय श्रुत-लब्धिअपर्याप्त सूक्ष्म निगोदना जीवोनुं जे सर्वथी जघन्यश्रुत होय छे तेनाथी अन्य जीवोमा एक अविभाज्य अंश (पर्याय )नी जे वृद्धि ते पर्यायश्रुत अने तेवा बेत्रण आदि पर्यायनी जे वृद्धि ते चीजें पर्याय समासश्रुत, अकारादि अक्षरोमांथी एक लब्धयक्षरनु जे ज्ञान ते बीजं अक्षरश्रुत अने तेवा वे व्रण वगेरे अक्षरनु जे ज्ञान ते चो) अक्षर स.श्रुत. आचारंगादिना अढार हजार वगेरे पदोनी जे संख्या कहेल छे तेमांथी एक पदनुं जे ज्ञान ते पांच, पदश्रुत अने बेत्रण वगेरे घणा पदोनुं जे ज्ञान ते छटुं पद स Vत. गति आदिक बाशठ मार्गणामांशी एक मार्गणानुं जे ज्ञान ते सातमु संघातश्रुन अने विशेष मार्गणानुं जे ज्ञान ने आठमुं संघात स० श्रुत. संपूर्ण गति आदिक द्वारोमाथी एक द्वारमा जे जीवादि वगेरेनी मार्गणा (विचारणा) ते नवमुं प्रतिपत्तिश्रुत अने बेत्रण द्वारोने विषे जे २ चौद पूर्वना पदनु प्रमाण नंदी सूननी टीकाका अनुसारे लखेल के प्रथातरमा मतांतर छे. ROGR 4 1 ·द्धांत- ते मार्गणा ते दशमुं प्रतिपत्ति स०अंत. जे सत्पद प्ररुपणादि द्वारोमांथी एक द्वारनुं वर्णन ते इग्यारमुं अनुयोगश्रुत अने एकथी वधारे द्वारनुं जे वर्णन ते बारमुं अनुगेग मश्रुन. जेम सूत्रमा उद्देशा छे तेम पूर्वना प्राभृत प्राभू- तोमाथी एक प्राभृत मान्नु जे ज्ञान ते तेरभु प्राभूत प्रा० श्रुन अने अनेक प्राभृत प्रानु जे ज्ञान ते चौदमु प्रा० प्रा० समास श्रुत. अध्ययनोनी जेम पूर्वमा वस्तु-अंतर्वर्तीरुप प्राभृतो (पाहुडा)मांथी एक प्राभृतनुं जे ज्ञान पंदरमु प्राभृतश्रुन अने अनेक प्राभृतनुं जे ज्ञान ते सोलमुं प्राभूत स०श्रुत. श्रुत स्कंधनी जेम पूर्वमां वस्तुओ ( अधिकार विशेष )माथी एक वस्तुनुं जे जान ते सत्तरभु वस्तुश्रुत अने अनेक वस्तु, जे ज्ञान ते अढारमुं वस्तु साश्रुन. उत्पादादि १४ पूर्वमाथी एक पूर्वनुं जे ज्ञान ते उगणीशमुं पूर्वश्रुत अने अनेक पूर्वन जे जान ते वीश, पूर्व सं० श्रुत. हवे अवधिज्ञानना छ भेद कहे छे:-१ अनुगामी-जे नेत्रनी जेम साथे चाले ते. २ अननुगामी जे क्षेत्रे ज्ञान उत्पन्न थाय त्यांज जाणे पण साथे न चाले ( एक स्थानमां स्थिर रहेल दीपकनी जेम) ते. ३ वर्ध- मान-जे उत्तरोत्तर वृद्धिने पामतुं ज्ञान ते. जघन्यथी उत्पन्न वेला एक अंगुलना असंख्यातमा भागे जाणे पछी वृद्धि पामतां असंख्याता लोकप्रमाण जाणे. ४ हीयमान-प्रथम शुभ अध्यवसायथी घणा प्रमाणमां जाणे पछी अशुभ अध्यवसायथी घटतुं जाय ते. ५ प्रतिपाती-जे संख्य असंख्य योजन अने संपूर्ण लोकने जाणीने पण १ प्रतिपत्तिओ प्राय. अत्यारे जीवाभिगमसूत्रमा देखाय छे २ श्रुतना २० मेटनो विशेष स्वरुप कर्मप्रथादि शास्त्रथी' जाणवु. ३ प्रतिपाती [पडबाइ ] अवधि ते एकदम जाय अने हीयमान ते क्रमशः घटे. प्रतिपाती अवधि, प्रमाथी अथवा भवांतरथी जाय.

·पडे ते. ६ अप्रतिपाती-जे संपूर्ण लोक जाणीने अलोकनो एक आकाश प्रदेशने जाणवानुं सामर्थ्य ते. अप्रति- पाती ज्ञानवाळाने अवश्य केवलज्ञान उत्पन्न थाय. आ छ प्रकारचें अवधिज्ञान, देव अने नारकने भवप्रत्यायिक होय छे अने मनुष्य अने तिर्यचने गुण प्रत्ययिक होय छे. चोथु मनः पर्यवज्ञान, तेना वे भेदः-१ ऋजुमति अने २ विपुलमति. ते अप्रमत्त अने लब्धिसंपन्न संयमीने होय छे. " अमुके घडो चिंतव्यो.छे" एवं जे सामान्यरुपे जाणवू ते ऋजुमति अने ए घडो, द्रव्यथी सुवर्णादिकनो, क्षेत्रधी पाटली पुत्रादिनो, कालथी शीतकालांदिनो अने भावी पीतवर्णादिनो छे एवी रीते विशेष जाणे ते विपुलमति. ऋजुमति कदाच पडे पण खरो अने विपुलमति, तद्भव मोक्षगामी होय छे. पांचमुं केवलज्ञान ते एकज प्रकारनुं छे. केवलज्ञान उत्पन्न थया पछी शेष क्षायोप- शमिक चार ज्ञान होता नथी. केवलज्ञान, सर्व लोकालोकन प्रकाशक छे. हवे अज्ञानतुं स्वरुप अने भेद कहे छे अज्ञान एटले कुत्सित ( अयथार्थ) ज्ञान. जोके ते ज्ञानावरणीयना क्षयोपशम जन्य छे तोपण मिथ्यात्व मोह- नीयना योगथी मलिन थयेलं छे माटें आगममा मर्वज्ञ तीर्थकरोए तेने अज्ञान कहेलु छे, जेम उत्तम पुरुष नीचना संगथी नीच गणाय ले तेम मति अने श्रुतज्ञान पण मिथ्यात्वना योगथी अज्ञान संज्ञाने पामेल छे. विएटले विरुद्ध अने भंग एटले विकल्प, अर्थात् विरुद्ध विकल्पो जेमां थाय एबुं जे ज्ञान ते विभंगज्ञान कवाय छे. हवे पांच ज्ञान- स्वरुप द्रव्य क्षेत्र, काल अने भावथी. कहे. छे!-१ मतिज्ञानी, आदेशथी (सामान्यी) '२ केटलाफ आचार्यों कहे छ के चार ज्ञान केवलज्ञानमा अतर्भाव पामे छे, *3603 ·सिद्धांत- एटले श्रुत, ते श्रुत ।२३८॥ द्रव्यतः सर्व द्रव्योने जाणे पण देखे नहि. क्षेत्रतः आदेशथी सर्वक्षेत्र-लोकालोकने जाणे पण देखे नहि. कालतः आन्थी सर्व कालने जाणे पण देखे नहि. अने भावतः आ०थी सर्व भावने जाणे पण देखे नहि. अथवा आदेश जेने प्राप्त थयेलं होय तेने अक्षरनी परिपाटी विना पण मतिज्ञान श्रुतानुसारे प्रसरे छे. द्रव्यतः श्रुतज्ञानी (दश पूर्वी वगेरे) केवल अभिलाप्य द्रव्योने उपयोगथी जाणी शके छे अने देखे छे. ते सिवायना श्रुतज्ञानीना सबंधमां भजना जाणवी. क्षेत्र, काल अने भावथी पण एमज जाणवू. कारण १ श्रुत केव- लीने केवलज्ञानी समान, सिद्धांतमां कहेल छे. अवधिज्ञानी द्रव्यतःजघन्यधी रुपी (मूर्त) द्रव्योने जुवे छे.- ते तैजस अने भाषा द्रव्यना मध्यमा रहेल द्रव्योने जुवे छे अने उ०थी सूक्ष्म अने बादर सर्व रुपी-द्रव्योने विशे- षाकारथी जुवे छे. क्षेत्रतः ज. अंगुलना असंख्यातमा भाग प्रमाण क्षेत्रने जुवे छे अने उ० असंख्याता लोकाकाश प्रमाण जोइ शके छे. कालतः ज० एक आवलिकानो असंख्यातमो भाग अने उ० असंख्याता कालचक भूत भविष्यने जुवे छे. भावतः ज० अनंत द्रव्योना अनंत पर्यायोने जाणे छे, परंतु प्रत्येक द्रव्यना एटला पर्यायो २ पनवणा सूत्रमा श्रुत ज्ञानमा देखवापणु कहेल छे. कारण ' अवेयक अने अनुत्तरविमान आदिना चित्रो पण सूत्रज्ञानी आलेखी शके छे. ते देखवा सिवाय केम घटी शके ? माटे श्रुतज्ञानी देखे छे एम कहेलं छे ते विशेप स्फुट जाणे छ; अर्थात् एमने तहन साक्षात्कार जेवं जणाय छे एम समजाय छे. वस्तुत. ते परोक्षज्ञान छ. ३ जावइआ तिसमयाहारगस्स सुहमस्स पणग जीवस्स ओगाहणा जहन्ना ओहिखित जहमतु" इति नदी-वृत्ती. 1 ·जाणे नहि. उन्थी अनंत पर्यायोने जाणे छे; ते अनंत पर्यायो, सर्व पर्यायोना अनंतमा भागे छे. हवे क्षेत्र अने कालना विषयनो परस्पर सबंध कहे छः-१ जे कालथी आवलिकानो असंख्यातमो भाग जाणे, ते क्षेत्रथी अंगुलनो असंख्यातमो भाग जाणे. २ जे कालथी आवलिकानो संख्यातमो भाग जाणे, ते क्षेत्रथी अंगुलनो संख्यातमो भाग जाणे. ३ जे आवलिकानी अंदर जाणे, ते क्षेत्रथी संपूर्ण अंगुलने जाणे. ४ जे कालथी आव- लिका पर्यत जाणे, ते क्षेत्रथी अंगुलपृथक्त्व जाणे. ५ जे कालथी एक अंतर्मुहर्त जाणे, ते क्षेत्रथी एक हाथ जाणे. ६ जे कालथी एक दीवसनी अंदर जाणे, ते क्षेत्रथी एक गाउ जाणे. ७ जे कालथी पृथक्त्व दीवस जाणे, ते क्षेत्रथी एक योजन जाणे. ८ जे कालथी पक्षनी अंदर जाणे, ते क्षेत्रथी २५ योजन जाणे. १ जे कालथी संपूर्ण पक्ष जाणे, ते क्षेत्रथी भरत क्षेत्र जेटलं जाणे. १० जे कालथी एक मास अधिक जाणे, ते क्षेत्रथी जंबूद्वीप जेटलं जाणे. ११ जे कालथी एक वर्ष जाणे, ते क्षेत्रथी अखिल मनुष्यलोक (अढीद्वीप) जाणे. १२ जे कालथी पृथ० वर्ष जाणे, ते क्षेत्रथी रुचकद्वीप सुधी जाणे. १३ जे कालथी संख्याता वर्ष जाणे, ते क्षेत्रथी संख्याता द्वीप-समुद्र जाणे. १४ जे कालथी असंख्याता वर्ष जाणे, ते क्षेत्रथी असंख्याता द्वीप-समुद्र अथवा संख्याता द्वीप-समुद्र जाणे. कालमां वृद्धि थाय त्यारे क्षेत्र, द्रव्य अने भावमा अवश्य वृद्धि थाय अने क्षेत्रमा वृद्धि थतां कालमां वृद्धि थाय अथवा न पण थाय. कारण ? कालथी क्षेत्र सूक्ष्म छे. क्षेत्र-वृद्धिथी द्रव्य-भाव २ सख्याता द्वीप समुद्र कहेवानु कारण के मोटो समुद्र एक पण असंख्यात योजननो होवाथी योजन असंरयातज थाय. , ·सिद्धांत- २४०॥ बंधे हे. मनःपर्यवज्ञानी-ऋजुमति, द्रव्यतः मनुष्य क्षेत्रमा संज्ञीपर्याप्त जीवोए ग्रहण करेला अनंत मनोद्रव्य- स्कंधोने उपयोग आपतां जुवे छे (जाणे छे) अने मनः पर्यवज्ञानी-विपुलमति, तेज स्कंधोने द्रव्य-पर्यायनी अपेक्षाए विशेष स्पष्टपणे अने अधिक जाणे छे. क्षेत्रतः ऋजुमति, नीचे तिर्यग्लोकना मध्यभागथी रत्नप्रभा पृथवीना सहस्रयोजन पर्यंत अने उंचे ज्योतिष्कमंडलना उपरना भाग सुधी; तेमज तिरछो (अढी अंगुलन्यून) बे समुद्र अने अढीद्वीप सुधी जाणे छे विपुल० पुरु जाणे छे कालतः ऋजुमति, ज. थी पल्योपमना असंख्यातमा भाग जेटलो अतीत-अनागत कालने जाणे अने उ. पण तेटलोज जाणे. विपुलमति, तेटलोज जाणे पण विशुद्ध जाणे. ऋजुमति भावतः सर्व पदार्थोना अनंतमा भागे रहेला अनंता पर्यायो जाणे अने विपुलमति, तेटलाज पर्या- योने विशुद्धपणे जाणे. केवलज्ञानी द्रव्यतः सर्व (रुपी-अरुपी) द्रव्योने, क्षेत्रतः सर्व लोकालोकने. कालतः सर्वकालने अने भावतः सर्वभावोने एक समये जाणे. मतिज्ञान अने श्रुतज्ञान बन्ने साथे होय छे. ए बन्नेनी साथे अवधिज्ञान अथवा मनः पर्यवज्ञान होय तो त्रण ज्ञान साथे होय. श्रमणपणामां केवल सिवाय 'चार ज्ञान पण साथे होय छे. केवलज्ञान उत्पन्न थये संपूर्ण एकज केवलज्ञान होय छे. इतिज्ञान स्वरुप समातं. ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथः उपाध्याय श्रीमद्देवचंद्रजी महाराज सुप्रसादात् ॥ २ एनो विशेप स्वरुप विशेषावश्यकादिथी जाणवु. ३ मनःपर्यायना अतिशय क्षयोपशमपणाथी जे घटादि वस्तु जुवे छे ते अवश्य विशेष सहित जुवे छे. सिन्दातमा मनापर्यवज्ञान, विशेषज्ञान कहेल छे तेथी मन:पर्यवनु दर्शन कहेल नथी. 4 .

·No text on this page.