·घीकांटावाडी-राजनगरे (अमदावाद)
थी "नैन एरवोकेट" सद्रणालये
शा गोकुलदासपुत्रचमनलाळेन मुद्रितम्
पुस्तकमाप्तिस्पानम्-
झरी चदुलाल मोहनलाल कोठारी
माँ सेनेटरी-भीदयारिमसनि जैनप्रन्पमाग.
दे. दादासाहेपनी पोस ममदावाद
पर

·पन्यासश्रीदयाविमलजिद्गुरुभ्यो नमः ॥ ॥ अथ श्रीआगमवाचनमीमांसा बृहद्वृत्तिर्लिख्यते ॥ श्रीपाश्वनाथं प्रणिपत्य भक्त या, सद्भारती देवगुरु स्वबुद्धया । श्रीसद्गुरुं चागमवाचनस्य, मीमांसिकावृत्तिमहं विधास्ये ॥ १॥ इह विघ्नविनायकोपशान्तये शिष्यिजनप्रवर्त्तनाय च शिष्टसमयपरिपालनार्थं चेप्टदेवतानमस्काररुप भावमंगलमुपादेयं तथा श्रोतृजन- अन्यथै शिष्टसमयपरिपालनार्थ मंगलादिचतुष्टयं पुरो वक्ष्यमाणवायं नथाहि इह श्रेयो भूते वस्तुनि प्रवर्त्तमानानां पायो विघ्नः सम्भवति

·RA
घीकांटावाही-राजनगरे ( अमदावाद)
भी जैन एरनोट" सणाम्ये
शा गोकुलदासपुत्रचमनलालेन मुद्रितम्
--
PRASTRIAN
स्वमासिस्थानम्-
झवेरी चदुलाल मोहनलाल कोठारी
माँ सेक्रेटरी-भीदयारिमसमि नेनग्रन्थमाला
. दादासारनी पोस-ममदाबाद.
(GUDD

·ॐ HEHORE पन्यासश्रीदयाविमलजिद्गुरुभ्यो नमः ॥ ॥ अथ श्रीआगमवाचनमीमांसा बृहद्वृत्तिर्लिख्यते ॥ श्रीपाश्वनाथं प्रणिपत्य भक्त था, सद्भारती देवगुरुं स्वबुद्धया। श्रीसद्गुरुं चागमवाचनस्य, मीमांसिकावृत्तिमहं विधास्ये ॥१॥ इह विघ्नविनायकोपशान्तये शिप्यिजनप्रवर्त्तनाय च शिष्टसमयपरिपालनार्थं चेष्टदेवतानमस्काररुपं भावमंगलमुपादेयं तथा श्रोतृजन- प्रत्यथै शिष्टसमयपरिपालनार्थ मंगलादिचतुष्टयं पुरो वक्ष्यमाणवान्यं नथाहि इह श्रेयो भृते वस्तुनि प्रवर्त्तमानानां पाया विघ्नः सम्भवति HOPE* ·योमूतत्वादेव यो भूतं वेदं स्वर्गापवर्गसंसगोनुत्वात् तथा चोकम, पूर्वमरिमि भेयांसि पहु विघ्नानि भवन्ति मातामपि । अधेयसि प्रवत्तानां वापि यान्ति पिनायकाः ॥१॥ इति वचनात् अस्य शास्त्रस्य वादायिनों सम्पयानोपवेवक सया थेयोभूतस्य कोऽपि विघ्नो माऽभूदिति विघ्नविनायफोपश्चान्तये मगसमुपादेय उक्त घ, बहु विग्घिाई सेयाई वेग कप मंगलो पयारेहि। सस्ये परष्टिया विजाए महानिहीएव ॥ १ इति वचनात् शास्त्रारम्मेऽ- भीष्टदेवता नमस्कारमा प्रन्यकारस्तच्छेठमाविम फाय भीमत्पामिनेश्वरमिसि तप भीसफल त्रिगुपन जन मनममतारकारिमनाहारिपरमाईन्स्य महामहिमाविस्तारि “ अशोकक्ष मुरपुष्पवृष्ििदयधनिमामरमासनं च भामण्डलं दुन्दभिरातप साविहार्याणि जिनेनराणाम् ॥॥" इति स्पष्टाटसातिहापंचोमा घा पतुस्लिंघदतिनपविभूतिर्या सा धीरस्त्यस्य भीमत् तदस्यास्स्यस्मिमिति मनुः १२।१॥ इति सिद्धीमत्रन्दानुभा सनम्याकरणम्प्रादा मनु प्रत्यय पवारन पामिनेश्वरं नया निमगुरु पन्यासश्रीदयानिमलनिन् सनिप्यपन्याससौभाग्यविमल मिठाइयं स्त्र कीय गुरूं तया समारती भेप्ठसरस्वती देवता वासमिति गम्यं वान् संनतशिरासनतं नम्र विरः मसर्फ यस्य ताशोज मच्या मनम्य नत्वा नन्वत्र नत्वेत्यनेनापि सिदपति किं प्रकारेण इति चेदुम्यो प्रकारो मानसिकं नमस्कारं पोप्तयति उपहासनमस्कारं निराकरोति यया " नमस्य सत्सस्ति प्रेम धंगरसिससादरम् । म ऋभिमनि' सारमारंभगुरुम्परम् ॥ १॥ इत्पादिवत् प्रकर्षम कापवार मनोभिनवेति प्रणम्प निममस्प सकीयस्य प्रवादिस्तस्पाः विमाफान्तिस्तस्याः पदये वृदिहतवे सार्योक्तागमवाचनस्पतीपंकरोकागमवायनस्य सुमीमांसिका मुगि पारिको कुन अर्थात् कैरागमा पावनीयाः इति रिचारिकां विधामि वेन सन्तः सग्जना मयि अन्यकर्तरि प्रसादयाः प्रसनादययुक्ता सन्तु भवन्तु वपा मुदागेद शावं वन्नन्तु विस्तारपन्त इति मंगर्स तपास वादी अादर्श मलमाइ नबत्र नमस्कारस्प पिनरिघाते कर सापथ्य उच्यते नमस्कारेण पुम्या पायवे पुम्पेन रिम्ना प्रतिान्यन्ते इति पुनः वा माद ननु मानसादिनमस्कारतपपारिवादिना ·* मंगलान्तरेणैव विघ्नोपघातसद्भावादिप्टसिद्धिर्भविष्यतीति किमनेन ग्रंथगौरवकारिणा वाचनिकनमस्कारणेति चेदुन्यते सन्यं किन्तु श्रोतृजनमत्यर्थमिदं भविष्यति तथाहि यद्यप्युक्तन्यायेन कर्तुरविघ्नेनेप्टसिद्धिः स्यात्तथापि प्रमादवतः शिष्यस्येप्टदेवतानमस्काररुष मंगलं विना प्रक्रान्तग्रन्थाध्ययनश्रवणादिषु प्रवर्तमानस्य विघ्नसम्भवादप्रवृत्तिः स्यात् मंगलवाक्योपन्यासे तु मंगलवचनाभिधानपूर्वकं प्रवर्त्तमानस्य मंगलवचनापादितदेवताविषयशुभभावव्यपाहितविघ्नत्वेन शास्त्रे प्रवृत्तिरपतिहतप्रसरा स्यात् तथा देवताविशेषनमस्कारोपाटाने सति देवतावि- शेषगदितागमानुसारीदं शास्त्रमतः समुपादेयमित्येवं विध बुद्धिनिवन्धनत्वेन शिप्यप्रवृत्त्यर्थमिदं भवतीति यच्चोक्तम्, पूर्वपिभिः मंगल पुत्वपवत्तो पमत्तसीसो वि पारमिह जाइ । सत्थि विसेसणाणा तु गौरवादिह पयटेज्जा ॥ ?” पुनर्वादी शङ्कां कुर्वन्नाह ननु मङ्गलविकलानामपि बहुतमशास्त्राणां दृश्यते संसिद्धिः श्रोतृजनप्रवृत्तिश्चेति ततः किमनेनानेकान्तिकेन शास्त्रगौरवकारिणा मङ्गलेनाभिहितेनेति चेदुच्यते सत्यं यत्रापि च नमस्कारमन्तरेणापि निर्विघ्ना शास्त्रपरिसमाप्तिदृश्यते तत्रापि मानसिकनमस्काररूपोऽयं घटत एवेति सफलो नमस्कारः इति अथवा शिष्टसमयपरिपालनार्थमिदं भविष्यति तथाहि शिष्टाः क्वचिढभीष्टे वस्तुनि प्रवर्त्तमाना इष्टदेवतानमस्कारपूर्वकं प्रायः प्रवर्तन्ते इति ॥ mei CM ·॥ अथ श्री आगम वाचन मीमांसा लिख्यते ॥ शार्दूलविक्रीहितगृत्तम् श्रीमत्पार्श्वजिनेश्वर निजगु मदारसी देवतां मत्तचा प्रविणम्य संनतशिरा' कुर्य सुमीमासिकाम् । सार्योक्तागमवाचनस्प निजक प्रज्ञा विमा वृख्य सप्त सन्तु मयि प्रसन्नाटदया स्तन्वन्तु शास्त्रं मुदा ॥१॥ भिटममयपरिपालितो मरस्थिति माममभिपेय पदुक्तम, निष्टा भिष्टत्वमायान्ति शिष्टमार्गानुपालनात् । नानादशिष्टत्वं तेषां ममनुपपते ॥१॥ नया भोजनमत्यर्थं मालाग्चितुष्टयममियं नया चोकम, मार्ल चाभिधेयं च सम्पन्धय प्रयोजनम् । पत्यारि कपनीयानि शाखस्य परि धीमता ॥ ॥ नम मालमभिहित नमस्कार वचनेन अभियेयं पान भासे सम्यगागम वापनस्वरूप सम्पन्धमास्य राज्यवानफमारासियादि पतच्छासं नायकं सम्यगागम बाननस्वरूप वाच्य उपायोपेयमावलक्षणो रात्र सम्बन्ध बसनस्पापन्न ही भानपुपायः नत्परिपार्न नापयमिति तथा प्रयोगनममुरिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते इति वचनादन प्रयोजन वनन्तर परम्परमेदाम्पा दिरा नगननरं प्रगाननं विग्यानां नाखापरिशानं परंपरं प्रयोगनं तु मानलनिस्पा कीचिप्रभृति आचार्यस्प त्वनन्तरं प्रयोजनं शिप्यानुग्रह MarauraniprumerBVARKARI ·ट KA परंपरं तु नदेव ऐहिकमिदमुक्तं पारत्रकं तु परम्पर प्रयोजनमुभयेपामगि निःश्रेयसा वाप्तिरिति तथा मङ्गलादीनां विशेषविस्तारस्तु श्रीआवश्य- कमूत्र बृद्धृत्त्यादिभ्योऽवसेयोऽलं विस्तरेण ।। इति श्री आगमवाचनमीमांसा बृहद्वृत्तौ प्रथमकाव्यार्थः ॥ १ ॥ आजां यः प्रविमन्यते जिनपते-राप्तोक्तसूत्रब्रज योगोडाहविधि विधाय सुपतियों वाचयेच्छुहितः । पञ्चाङ्गीवचनं प्रमाणयति यस्तस्यैव शुद्धं सदा सम्यत्तवं जिननायकैः प्रकथितं स्वीयागमोघे वरे ॥२॥ आधुनाकस्य प्राणिनः सम्यक्त्वं शुद्धं तदेवाह आज्ञां यः प्रविमन्यते जिनपतेरिति नव्याख्या यः पुरुषः जिनपतेस्तीथङ्करस्य आज्ञामनुज्ञा प्रकर्षण विशेषेण च मन्यते तस्य तथा अप्तोक्तसूत्रवजमिति । अप्तास्तीर्थङ्कराम्तैरुक्तानि भूत्राणि सिद्धान्तास्तेपां बजः समुहस्तं सूत्रव्रज योगोद्वाहविधि योगवहन क्रियां विधाय कृत्वा शुद्धितः द्रव्यभावविशुद्धितः यः सुयतिः सत्साधुर्वाचयेत् तस्य पुनः यः प्राणी पञ्चाङ्गीवचनं प्रमाणयति प्रमाणीकुरुते तस्यैव प्राणिनः सदा निरन्तरं सम्यक्त्वं शुद्धं नान्यम्य इति स्वीयस्य निजानामागमानामोघे समूह जिनानां सामान्य केवलिनां नायकैः स्वामिभिस्तीर्थकरै रिति यावत् प्रकर्पण कथितं प्रोक्तमस्तीनि शद्वार्थः अत्र वादी शंकां प्रकुर्वन्नाह नन्वत्र पञ्चाङ्गीशब्देन किं ग्राद्यमिति चेदुन्यते, मूत्रं १ नियुक्तिः • भाप्यं 3 टीका ४ चूर्णी ५ एनासां द्विगुः समाहारः पञ्चाङ्गीतत्र मूत्रं मृचनकद यद्वा सूत्रयति वेष्टयतिअप्लाभरहून्नान्निति मुत्रम् ? वर्णागमादिभिः पदानां निर्वचनं निरुक्तं वा नियुक्तिःनिरुक्तं पदमभनमित्यभिधान चिंतामणि वचनात् २ तथा भाप्यते इति भाग्यं वा मूत्र प्रोक्तमर्थं प्रपञ्चयतीति भाष्यं भाप्यं मृत्रोक्तार्थ प्रपञ्चकमिनि हमीकोशवचनात् भाप्यं ३ तथा ·म पीकपति गमयत्यर्यान् टीका वा सुपमाणां विपमाणां च निरन्तर स्याप्या यस्यां सा तया टीफा निरन्तर प्यारण्या इत्पमिधान चिन्ता मणि पपनात् टीका । तथा पूर्णी फ्रियते एकी क्रियते अर्था अस्यामिति चूर्णी ५ इत्येवं पञ्चादी वस्या पञ्चाग्यो यत् कथित तत्सर्व सत्य प्रमाण च मन्यते पस्तस्य सम्पसबै गुरमिति देयमिति ॥ श्री भागमवाघनमीमांसा सुरवस्ती द्वितीयफाग्या ॥२॥ उद्देश प्रमुखाः सुशास्त्रकथिता प्रोतांश्चतु सविदा नो किन्तु सुतसषिद सदनुयोगशार सत्राचरात् । शास्वा योगपिघानदक्षमतिमिा साधूत्तमैः सन्तत श्रीयोगोवइने सुप शिवयुतः स्नेहः प्रधार्यों मुदा ॥ ३ ॥ नक्षेत्र प्रमुस्खा इति उद्देशः १ ममखशब्देन समुदमा २ अनुमा ३ मनुयोगः ४ एतेऽपि प्रायाः पकारौ पादपुरणे वे घस्वारोऽपि फोरक्षाः गुभासकषिता' शोमन जैन भासेपु निगदिमास्ते पनुः संनिदाम् चतुर्बानानां मसिमानावविज्ञान मन पर्यायवान केवलज्ञाना भिपानानां नो नहि प्रोक्ता जिनैरिति शेपः किन्तु ते पूर्वाक्ता उमादयपत्वारः भुतसंरिदा भुतमानस्यैव नान्येषां मानानां नार्पोऽपि श्रुनशानस्पैरेत्यायविकार' परात् भेष्ठात् सबमुमोगदारममाद सन्दराऽनुयोगद्वारा इसम्मात् मात्वा विज्ञाय साधुश्चमाः साधूतपारसः फोनः साध्वमै यागविपान क्षमतिभिः पोपहन श्रेष्ठधुदिमि योगोदान विधाप साधुभिरागमारापनीया नान्पति शुदिमग्नि रित्पथ' पुन कीर साध्यमे विषयुनेः कन्यामयुतः सन्तत निरन्तरं महा पण धुर्व निभयं श्रीयोगोदाने भीमोगकरने स्मा' अन्तः मीनि: ममपाय प्रकन धारणीय अस्मामिपागबहन पिरिपायैव भागमावापनीया इत्यर्ष इति शहापः । भव पिस्तरावः भनुयोग पठनपाठ- ·द्वारसूत्रे उद्देशादयश्चत्वारः प्रोक्ताः श्रुतज्ञानस्येव तथा कालग्रहणस्य विधिः प्रोक्तस्तथा वानुयोगद्वार सूत्रपाठः । नाणं पंचविहं पण्णत्तं तंजहा आभिणियोहियनाणं १ सुअनाणं २ ओहिनाणं ३ मणपज्जवनाणं ४ केवलनाणं ५ तत्थ चतारि नाणाइ टुप्पाइ ठवणिज्झाइणो उद्दिसिझंतिणो समुद्दिसिज्झन्तिणो अणुन विज्झन्ति सुअनाणस्स उद्देसो समुद्देसो अणुन्ना अणुओगो ४ पवत्तइ जइ सुअनाणस्स उद्देसो समुद्देसोअणुन्ना अणुओगो ४ पवत्तइ “जइ सुअना” अंगबाहिरस्स उद्देसो ४ अंगपविट्ठस्स वि उद्देसो ४ इमं पुण पट्टवणं पडुच्च अंगवाहिरस्स जावपवत्तइ अणंगप- विट्ठस्स वि उद्देसो जावपवत्तइ इमं पुण पट्टवणं पडुच्च अणंगपविट्ठस्स अणुओगो जइ अणंगपविट्ठस्स अणुआगो कि कालिअस्स अणुओगो उक्कालिअस्स अणुओगो कालिअस्स वि अणुओगो उकालिअस्स वि अणुओगो । अथ पूर्वोक्तिपाठस्य किञ्चिदर्थो यथा ज्ञान पञ्चविध प्रज्ञत्पं तबथा आभिनिवोधिकज्ञानं मतिज्ञानमित्यर्थः तथा श्रुतज्ञानं तथाऽवविज्ञान तथा मनःपर्यायज्ञानं तथा केवलज्ञानं तत्र यत्वारि ज्ञानानि स्थाप्यानि स्थापनीयानि तत्र उद्देशः सामान्यकथनं स न चतुर्ज्ञानानां तथा समुद्देशो विशेष कथनं तदपि न चतुर्ज्ञानानां किन्तु श्रुतज्ञा- नस्येव तथाऽनुज्ञाऽपि न भवति अर्थात् उद्देशसमुद्देशानुज्ञा सम्बन्धिनी क्रियापि न भवतीत्यर्थः यतोमतिज्ञानावविमनःपर्यायकेवलाभिधानानां चतुर्णी झानानागादानमर्पण नहि भवति ततः श्रुतज्ञानस्योद्देशः समुहेशोऽनुज्ञाऽनुयोगश्च भवर्त्तते किमजमविष्टस्योदेवः समुद्देशोऽनुज्ञाऽनुयोगश्च प्रवर्तते किंवांगाद्यस्योद्देश समुद्देशोऽनुज्ञानुयोगः प्रवर्ततेयतः श्रुतज्ञानस्यानाप्रविष्टान्याचारांगादीनि सूत्राणि सन्ति तथाङ्गवाह्यान्यावश्यकादीनि मूत्राण्यऽपि सन्ति तेन प्रश्नद्वयं कृतमित्यादि तथा चोक्तं श्रीअनुयोगद्वारसूत्रबृहत्तौ पूर्वोक्तपाठव्याख्यायां मलधारिगच्छालङ्कार श्रीहेमचन्द्रमूरि- भिस्तत्पूर्वोक्तसूत्रवृत्तिदेशो यथा यदिनामज्ञानं पञ्चविध प्रज्ञप्तं ततः किमित्याह तथेत्यादि तत्र तस्मिन् ज्ञानपञ्चके आभिनिवोधिकावधिमनः पर्यायकेवलारव्यानि चत्वारि ज्ञानानि ठप्पाइत्ति स्थाप्यान्यसंव्यवहार्याणि व्यवहारनयो हि यदेव लोकस्योपकारे वर्तते तदेव संव्यवहार्यं मन्यते लोकस्य च हेयोपादेयेष्वर्थेषु निवृत्तिपत्तिद्वारेणमायः श्रुतमेव साक्षादत्यन्नोपकारि यद्यपि केवलादि दृष्टमर्थ श्रुतमभिधत्ते तथापि गौणत्या तानि न ·फ साफापकारीणीति मारा यगुक्त्यायनासन्पार्याणि वानि तम किमित्याह । ठवणिज्मा इति नत स्यापनियानि पतानि नया पिका रामारतो सम्पपहायला तिप्टंस न तैरिसादेनसमुद्देमाषपसर विफार इत्ययः अथवा स्थाप्पान्यपसरामि स्वस्वस्पानिपाटनेप्यसमर्यानि नति शमन्तरेण स्वस्वरूपमपि कमलादीनिमसिपाठयितुं समर्थानि सनशानन्तरमेर भुतहनाक्त इति स्वपरस्वरूप विषारने श्रुतमेर समर्थ स्वस्पफयन पेटमत स्याप्यानि अमुस्वराणियानि पत्वारि मानानि नानीरानुभागद्वार रिचारमझमे फिमित्यार अनुपयोगितात् स्थापनीया- न्यनपिकतानि यत्रैच पुरेनसमुदेषानुशष्टय' फ्रियन्ते पौराऽनुयागस्तद्धाराणि पापममाटीनि प्रपन्ने एयम्भून त्याचारातिथूनशानमेषेत्यत उदचापरिपयत्वादनुपयोगीनि शेषशानानि इस्पसापानधिनानि अनागनुयागा व्याल्यानं मय शेपज्ञानरवृष्टयस्यापि प्रवत्तग एपनि फय मनुपयोगित्वं ननु समयचर्यानभिज्ञता सूचकमेट रचा यताज तत्रापि मज्ज्ञानप्रतिपातकम्त्र सन् एव च्यारूपायत स च श्रुतमेयनि श्रुतस्यैमानुपागमवनिरिति अपरा स्थाप्यानि गुर्गनधीतत्वनाहमायविषयभूतान्ये तदेव विठ्ठणाति स्थापनीयानीन्यकायों द्वारपि मुक्त भरवि अनेकार्यत्वादतिगम्भीरत्वादिविषमन्यापतित्रयसम्पनत्याच मायो गुरुपयेवापेक्ष श्रुतमानं तव गुरारन्तिक गृपमाणं परमकल्याणका- यस्वानुरेशादिविपिना सनत "ति तस्यादेशातयः प्रपर्सन नेपाणि दु चत्वारि सानानि सदापरणकमक्षयक्षयोपनमाभ्यां म्यतएर जायमानानि नारेशाविषयममपेक्षे ते यतयंमत आ ना उदिसिजन्तीत्याठिना उदिश्यन्ते ना समृदिश्यने ना भनुझायन्ते सप्रेदम यपनादि तवा पठिनम्पमिति गुरुरपनविशेष उद्देष नस्मिन भिप्येण हीनादिलक्षणापतेऽधीते गुरानिवेदित स्थिरपरिचितं रिमिति गुम्नचनविशेष एर समुरेमस्तया फस्या गुरानिरिते सम्पगि धारयान्यांभाध्यापयेति तदचनविशेष एवानुमा सुपणाणस्सेत्यादि धृतमानस्यौदेव ममुदशा ऽमुना अनुपागध मरतने वोदेशातीनां प्रयाणा स्वरूपसंपत उक्तमपि पिनेयानुप्राय विधिहिस्तरता उन्यते सत्राचाराधास्य उत्तरा ध्ययनादिकारिकथुनस्सन्यस्य भोपपातिकापुत्कामियोपादाभ्यपनम्य पापमुक्षेत्रविषिः पाचाराबायन्यमर श्रुतमध्यतृमिन्उति या सिनेय' ·सस्वाध्यायं प्रस्थाप्य गुरुं विज्ञपयति भगवन्नमुकं मम श्रुतमुद्दिशत गुरुरपि भणतीच्छाम इति ततो विनेयो वंदनकं ददाति १ ततो गुरुरुत्थाय चैत्यवन्दनं करोति तत ऊर्ध्वस्थितो वामपार्षीकृतशिष्यो योगोत् क्षेपनिमित्त पञ्चविंशत्युच्चासमानं कायोत्सर्ग करोति चंदेसु निम्मलयरेति यावचतुर्विंशति स्तवं चिन्तयतीत्यर्थः ततः पारितकायोत्सर्गः सम्पूर्णचतुर्विंशति स्तवं भणित्वां तथा स्थित एवं पञ्चपरमेष्ठि नमस्कारं वारत्रयमुच्चार्य नाणं पंचविहं पण्णत्तमित्यादि उद्देशनन्दी भणति तदन्ते चेदं पुनः प्रस्थापनं प्रतीत्य साधोरिदमगममुं श्रुतस्कन्धं इदमध्ययनं वा उद्दिशामि क्षमाश्रमणानां हस्तेन सूत्रमर्थं तदुभयं च उद्दिष्टमित्येवं वदति क्षमाश्रमणानामित्यादि त्वात्मनो अहंकारवर्जनार्थ- मभिधत्ते ततो विनेय इच्छामीति भणित्वा वन्दनकं ददाति २ तत उत्थितो ब्रवीति सन्दिशत किं भणामीति ततो गुरुवंदति वन्दित्वा प्रवेदयति ततो विनेय इच्छामीति भणित्वा वन्दनकं ददाति ३ ततः पुनरुत्थितः प्रतिपादयति भवद्भिर्ममामुकं श्रुतमुदिएमिच्छाम्यनुशास्ति ततो गुरुः प्रत्युत्तरयति योगं कुर्विति एवं सन्दिष्टो विनेय इच्छामीनि भणित्वा वन्दनकं ददाति ४ ततो अत्रान्तरे नमस्कारमुचारयन्नसी गुरुं प्रदक्षिणयति तदन्ते च गुरोः पुरतः स्थित्वा पुनर्वदति भवद्भिर्ममामुकं श्रुतमुद्दिष्टमिच्छाम्यनुशास्ति ततो गुरुराह योगं कुर्विति एवं सन्दिष्ट इच्छामीति भणित्वा वन्दित्वा च पुनस्तथैव गुरुं प्रदक्षिणयति तदन्ते च पुनस्तथैव गुरुशिप्ययोर्वचनप्रतिवचने तथैव च तृतीयम- दक्षिणां विदधाति विनेयः एतानि च चतुर्थवन्दनकादीनि त्रीण्यपि वन्दनकान्येकमेव चतुर्थ गण्यते एकार्थप्रतिवद्धत्वादिति २ ततस्तृतीय प्रदक्षिणान्ते गुरुनिपीदति निषण्णस्य च गुरोः पुरतो(वनतगात्रो विनेयो वक्ति युप्माकं प्रवेदितं संदिशतसाधूनां प्रवेदयामि ततो गुरुराह प्रवेदयेति तत इच्छामीति भणित्वा चिनेयो वन्दनकं ददाति ५ प्रत्युत्थितश्योचारित पञ्चपरमेष्ठिनमस्कारः पुनर्वन्दनकं ददाति पुनरुत्थितो वदति युष्माकं प्रवेदितं साधूनां च तं प्रवेदितं सन्दिशन करोमि कायोत्सर्ग ततो गुरुरनुजानीते कुर्विति ततः पुनरपि वन्दनकं ददाति ७ एतानि सप्तच्छोभवन्दनकानि श्रुतप्रत्ययानि भवन्ति नतः प्रत्युत्थिनो अभिधत्ते अमुकस्योद्देशनिमित्तं करोमि कायोत्सर्ग ·भन्यभोपासिता इत्यादि पारम्पुस्मनामीति तत* कायोत्सर्ग स्थितः सप्तर्विधतिमुधासोधिन्तयति सागरसरगम्भीरसि यापपतुधिति- स्त चिन्तयति इत्ययः नरेनसमु देशे सचानीर्स अणुष्पपणियाप इति वचनात् तत' पारितकायोत्सर्गः सम्पूर्ण चतुर्विशतिस्तवं भभित्वा परिसमाप्तीदेवफियत्वाप्नुरोः गोभवनानक ददाति तब न भुवमत्पर्य कितई भुपदावस्यादिना गुरुः परमोपकारी दिनयमतिपत्तिनिमि- समिति बङ्गादिसमशेप्ययमेम विपिर्वक्तव्यो नपरं पूर्वमवेदिवे योग छविस्पुक्कम तु स्थिरपरिचितं इपिति बदति योगोतक्षेपकायोत्सर्ग नन्याकर्षणं प्रदक्षिणाप्रयनिपिप न क्रियते शेपा सप्त पन्दनपादिको विपिस्तयैष मनुहाविपिस्तु योगात्सेपकायोत्सगै बजा सॉप्युदेशगि- पिपदकम्पो नगरं प्रवेदिवे एवंदनि सम्पर पारयान्येषां प प्रदय मन्यानपि पाठयेत्यया भाषश्यकादिषु तणुसविचारणादिमकीकेपपि पैप एव विपिनगरं स्वाध्यायमस्यापन योगोस्सेपफायोत्सर्गय न फिफ्ते एवं सामायकापध्ययने देशकेषु च चैत्यमन्दनमदक्षिणा प्रयादि- विशेपफ्रियारदिव सप्तचन्दनक मदानादिकः स पर रिधिरिति सावदियं पर्णिकारसिलिता सामाचारी साम्म पुनरन्पयापिता' सम्पप- भ्यन्ते न प तयोपलभ्य सम्मोह कम्यो विधिप्रस्यात्सामाघारीनामिवि इदानीमनुयोग रिपिस्म्यते तत्रानुयोगो बापमाणमा स पदाधीवस्मस्पाचार्य प्रस्थापनयोम्पस्प शिष्यस्यानुमायते तदाय विधिः प्रशस्वेषु तिपिनक्षत्र करणमा प्रचस्ते च मिना यतनादौ क्षेत्रे सर्व समाज्य एकाएस्गामेका निप्यानामिवि निमवाय क्रियते तता प्रामाविककाले प्रवेदिवे निपज्जानिषण्णस्य गुरोमोलपाकरमो हरणमुस्लममिका मातोपकरणो पिनेयः पुरवोऽवविश्वे सतो दारपि गुरुभिप्यो रसबसिको प्रत्युपेक्षपतस्तया र समय भरीरं प्रत्युपेलपतस्ततो सिनेपो गुरुगा सह द्वादशा पर्चकन्दनई दवा दवि कारेन सन्दिवतसाध्याप मस्पापयामि ततम सावपि स्वाध्याय मस्थापयतः ततः प्रस्थापित साध्याये मुरनिपीदवि वतः शिष्यो दादचारकन्दनकंददाति ततो गुरुस्वाप चिप्येन सहानुयोमप्रस्थापननिमिकायोत्सर्माफरोति मतो गुरनिपीदति तवा स शिष्यो विधायनवम्बन केन बन्नते ततो गमभानभिमन्योतिष्ठस्पुत्थाय च निपपा पुरता म्वा गामपाल ।

·३ शिष्यश्चैत्यवन्दकं करोति ततः समाप्ते चैत्यवन्दनेषु ३ गुरुरूर्ध्वस्थित एव नमस्कारपूर्वं नन्दिमुच्चारयति तदन्ते चाभिधत्ते मां साधोरनुयोग- मनुजानामि क्षमाश्रमणानां इस्तेन द्रव्यगुणपर्यायैरनुज्ञातस्ततो विनेयः च्छोभवन्दनकेन वन्दते उत्थितश्च ब्रवीति संदिशतः किं भणामि ततोगुरुराह वन्दित्वा प्रवेदय ततो वन्दते शिष्य उत्थितस्तु ब्रवीति भवद्भिर्ममानुयोगोऽनुज्ञात इच्छाम्यनुशास्ति ततो गुरुवंदति सम्यग् धारय अन्येषां च प्रवेदय अन्येषामपि व्याख्यानं कुर्वित्यर्थः ततो वन्दते असौ वन्दित्वा च गुरुंप्रदभिणयति प्रदक्षिणान्ते च भवद्भिर्ममानुयोगोनुज्ञात इत्याधुक्तिमत्युक्तिदितीयप्रदक्षिणा च तथैव पुनस्तृतीयापि तथैव ततस्तृतीयप्रदक्षिणांते गुरुनिषीदति तत्पुरस्थितश्च विनेयोवदति युष्माकं प्रवेदितं सन्दिशतसाधूनां प्रवेदयामीत्यादि शेषमुद्देशविधिवद्वक्तव्यं यावदनुयोगानुज्ञा निमित्तं कायोत्सर्ग करोति तदन्ते च स निषधः शिष्यो गुरुं प्रदक्षिणयति तदन्ते च वन्दते पुनः प्रदक्षिणयत्येवं तिस्रो वारास्ततो गुरोर्दक्षिणभुजासन्ने निषीदति ततो .गुरुपारंपर्य एतानि मन्त्रपदानि गुरुस्तिस्रो वाराः शिष्यस्य कथयति तदन्तरं प्रवर्द्धमानाः प्रवरं सुगन्धमिश्रास्तिस्रोऽक्षमुष्टीस्तस्मै ददाति ततो निषद्याया गुरुरुत्थाय शिष्यं तत्रोपविश्य यथा सग्निहितसाधुभिः सह तस्मै वन्दनकं ददाति ततो विनेयो निषयास्थित एव नाणं पंचविहं पन्नतमित्यादि सूत्रमुच्चार्य यथाशक्ति व्याख्यानं करोति तदन्ते च साधून वन्दनकं ददाति ततः शिष्यो निषधातः उत्तिष्ठति गुरुरेव पुनस्तत्र निषीदति ततो द्वावष्यनुयोग विसर्गार्थ कालप्रतिक्रमणार्थं च प्रत्येकं कायोत्सर्ग कुरुतः ततः शिष्यो निरुद्धं प्रवेदयतिनिरुद्धं करोतीत्यर्थः एवं श्रुतस्यैव उद्देशादयः मवर्तन्ते न शेषज्ञानानामत्र चानुयोगेनैवाधिकारो न शेषेरनुयोगद्वारविचारस्यैवेह प्रक्रान्तत्वादत्र यथाभिहितमुपजीव्याह शिष्यो यदीत्वादि यद्युक्तक्रमेण श्रुतज्ञानस्योद्देशः समुझेशोनुज्ञा अनुयोगश्च प्रवर्तते तर्हि किमसावङ्ग प्रविष्टस्य प्रवर्त्तते उतागबाह्यस्येति तत्राङ्गेषु प्रविष्टमन्तर्गत- माप्रविष्टं श्रुतमाचारादि तद्बाह्यमुत्तराध्ययनादि अत्र गुरुनिर्वचनमाइ अंगपविद्वस्स वीत्यादि अपि शद्धौ परस्प रसमुच्चयायौँ अपविष्टस्या प्योद्देशादि प्रवर्तते तद्वाह्यस्यापि इदं पुनः प्रस्तुतं प्रस्थापनं प्रारम्भं प्रतीत्याश्रित्याद्वान्यस्य प्रवर्तते नेतरस्य आवश्यकं यत्र व्याख्यास्यते ·भ वपापायमेवेति भावः भनाइमामेवेति सामान्पोक्ती सत्या संभयानो पिनेय आए जब अंगपाहिरस्सेस्पादि यथावामस्यौदेवाठिा क्मिसौ फानिकस्प मरनवे उत्सालिकस्म गा दिशप्पामायस्य सम्मवादिति भारस्तष दिवसनिशा प्रथमचरमपौरुपी लक्षणे काले धीयते नान्यप्रेवि फालिफचराध्ययनादि यतु कालवेरा मानपजे शेपकासानियमेन पठपते वदुत्कालिममावश्यकादि अप्र गुरुम्पवियनमा फालियरस पीत्यादि फालिकस्पाप्पसौ प्रवर्तते उत्कासिकस्यापि इदं पुना प्रस्तुवं प्रस्यापन प्रारम्भ प्रतीस्य उस्कालिकस्यासामन्तव्याः भाषश्यकमेव मप्र म्यास्पास्यवे वषोत्कालिकमेवेवि इदर्य उस्मालिकस्पेति सामान्य वपने पिशेषनिझामर पृच्छति नई उत्कालियस्सेत्यादि यणुत्फामिक स्योरेशादिस्तकिमावश्यकस्पार्य प्रवनवे तयावश्यकम्पतिरिक्तस्य उमययाप्युत्कालिकस्य सम्मपादिति परमार्थस्ता अमणैः पावकमोमय सन्ध्यमवश्यं करणादारश्यक सामापिकादि पाभ्यपनकलाप' तस्मासु व्यतिरिक्त मिभ दशकालिफादि गुरुराा भावस्सगस्स वीत्पाति इयोरप्वयो' सामान्येनोरेशादि मरवे फिन्विद मस्तृत प्रस्थापनं पारम्भ प्रवीत्यावश्यकस्यानुयोगोनेवरस्य मकल सामाचारी मूलत्वा- दस्यैषा वेपपरिहारेण म्याख्यानादिति भारनीय उद्देश्चममदेवानुशात्वासश्यके प्रवर्तमाना अप्पत्र नाधिरुना मनुयोगावसरत्वादतस्त सरिहारेणोक्तमित्पनुपोगदारम्मथवत्तिवपनात् साधुभिरेव सिद्धान्ता वाचनीयास्तत्रापि काम्प्राणादियोगफियाकारकै साघुमिरव नान्यैरिति तसा धारकाणां तु फा कवा तीरामापामकाः भावफास्तु सिदान्तान् नरि नापयन्ति भादानामागमपठनं जनागमेषु निपिङसाहिति विस्तरार्थः ॥ Y इति भीमपन्यासठपाविमल मित् मुषिप्यपन्यासभीसौभाग्यरिमसमिदिनयाक्तिविमलन चिरचितायां स्वापाऽऽगमवाचनमीमांसारचौ दतीयकाम्पाये ।।

·उद्देशप्रमुखांश्च यः पयति वै त्यक्तक्रमः सोऽपि च ज्ञानाशातनिकां करोति च पुनर्बध्नाति वित्संवृतम् । इत्येवं कथितं वरे सुभगवत्यङ्गेऽर्थसार्यान्विते तेनोद्देशमुखाश्च सुझमयुतैः पाठ्याः सुवाचं यमैः॥४॥ अथ चतुर्थकाव्य व्याख्यामाह । यः साधुः कीदृशः त्यक्तक्रमः उद्देशप्रमुखपठने क्रमोऽनुक्रमः त्यक्तोयेन उद्देशादि क्रमं विना सिद्धान्ताभ्यासकारकः इत्यर्थः तादृक् त्यक्तक्रमः यः साधुः उद्देशप्रमुखाणि उद्देशसमुद्देशादीनि पठति वै निश्चये चकारः पादपूरणे सोऽपि साधुः ज्ञानाशातनिकां ज्ञानाशातनां करोति विदधाति च पुनः उद्देशप्रमुखाणि क्रमं विना पाठकः साधुः वित्संदृतं .वित्ज्ञानं तस्य संवृत- मावरण ज्ञानावरणीयकर्म बनाति इत्येवमेवं रित्यावरे श्रेष्ठे सुभगवत्यङ्गे भगवतीसूत्राख्ये पश्चमाङ्गे कीदृशे पश्चमाङ्गे अर्थानां सार्थः समूहस्तेनान्विते गणधरैः कथितं प्रोक्तमस्ति तेन सुक्रमयुतैरुद्देशप्रमुखानुक्रमयुतेः सुवाचं यमः सुसाधुभिरुद्देशप्रमुखाः पूर्वोक्ता अनुक्रमेणैव पठ्या भणितव्याः इति काव्यार्थः ॥ विशेषार्थस्त्वयं ॥ भगवतीसूत्रे ज्ञानावरणीयकर्मबन्धकारणं भगवान् गौतमस्वामिना पृष्टं तत्सूत्रपाठो यथा नाणावरणिज्झ- कम्मसरीरप्पगओगबंधेणं भंते कस्स कम्मस्स उदयेणं गोयमा नाणपडिणीयाए नाणनिण्हवणयाए नाणंतराणं नाणप्पओसेणं नाणासायणाए नाणविसंवायणा योगेणं नाणावरणिज्झकम्मसरीरप्पओगं वैधइ इति अर्थतत्पाठस्य शब्दार्थों यथा नाणावरणीज्झइत्यादि ज्ञानावरणीयकर्मनाम यन्छरीरस्य प्रयोकसाबन्धः स कस्य कर्मणः उदयेन वनाति ज्ञानावरणीय कर्म केन वनातीत्यर्थः इति गौतमस्वामिना पृष्टे भगवान् प्राह । हे गौतम ? नाणपडिणीयाए ज्ञानस्य प्रत्यनीकत्वेन अनिष्टाचरितेन ज्ञानावरणीयं कर्मवध्नाति तथा नाणनिण्हवणयाए ज्ञानस्योल्लापनं ओलववं ·रवि लोके मसिद नपा मानहानिनो कपनिदमेवोपपारात् यस्य पार्थानमधीतं तस्य घमानस्पोष्ठापनेन तत्कर्म पनावि सया नाणों तरापर्ण ज्ञानान्तरायकरथेन अर्थात् मानपाठकस्याहारमनपसोपायपस्थानलामनिपेपकरणेन तथा नामप्पभोसे वानरपेण मानहानिनो मरि मन्तभीवेररसमेन तवा नाणासापपाए जानाशावनाफरमेन शानिमाविसनेन तथा नापरिसंवायनामोगेणं गानस्य रिसंवादो पिपरीममस्मना तया नागापरणीसा इत्यादि एवं नन् जीवामानावरणीय कर्म पनाति इवि भगवतीम्प्रे तथा भगरतीमासमूत्राणामन्तभागे सपोयोगरिवि सेनवः पितस्तयोऽप्पा मम्यजीरोपकाराय सेवा कपपामा तथा प वसाग पण्नतीए माइमान अहान मयाणं दोदो नरेसमा उरिसिप्रति गपरं पठत्यसय परमे दिवसे अपित्तीपदिवसे दो उदिसिनप्रति एनमामो सपाओ भारदमागपं पावे वाचार्य ररिसिमा कोसेन सर्य एगदिवसेण मसिमेण दोसि दिवसे सब मान तिमी दिवसेहि सय एवं मारपीसइम मर्म गरं गोसामो एग दिवसे ररिसिग्नति भइसोपिच पगदिवसेमै मानिमाई आनविभो भार्यविलयुगेणं मपुल निर्वाति इति अवत्पाउस्प अप्दापॉपपा पनचीए प्रसौ ममरतीने इति पारत् माइमाम मटण मयाणं आदिमाना मानां यतकानां दोदो उदेसगारपिसिनीति दौ दासुदेवावरेश्यो गर किशिदिशेषो यथा फरक्सयं परमे दिक्से भा० वर्षयतकस्म परमविक्से नही उमेश पिचीपरिक्से दो गेशा उरिसिमहति दितीयदिबसे दावदेशौ गोयौ गपमाओ सपामो भारम्म भब नवमयकादारम्प मापापं पापे पावन्त पार पठति वावश्य परिसिमा वापान उरेश्मा नकोसेन सय एगदिसेनं रसात एरेन दिवसेन अवई ममिनेनं दोहिं दिबसेहिं समिति मध्पमता दाम्पा दिवसाम्पामे भवपरमं मपन्यानिमिदिवसैरे पतमाश्य र जाप रीसह मंसमिति विवतितमञ्चवर्क माझाप्प मगरमिति ननरं मोसासो गादिवसेन रिसिमति मोबासकस पद परमेशन दिरसेनोदेश्य भइसोपिर यदि साबुरिमान् मचारी परी दिवसेनं मन्नपिति रफेन विक्सेनाऽमुशा कार्या मानषि पदिसबुद्धिमान् न मचर्हि मार्यविमर्गेण भावविपति ·L द्वाभ्यामाचाम्लाभ्यामनुज्ञा कार्या यतः पूर्व यः साधुः यावन्तं मूत्रपाठं पठेत् तावन्तीमेव कियां कारयिखा शिष्यं सद्गुरुः सूत्रपाठमपाठयदिति भावः तेनैवं कथितं यत् द्वाभ्यां दिवसाभ्यां द्वयोराचाम्लयोः क्रिया कारयिताऽनुज्ञा कार्यति अथ सूत्रं एगविसवावीतेवीस इमाई सयाई एकेकदिवसेणं उदिसिझंति एकविंशतितमद्वाविंशतितमत्रयोविंशतितमशतकानि एकेनदिवसेनोद्देश्यानि इत्यादि योगवहनविधिस्तु योगविधिग्रन्थप्रमुखतोऽवसेयः आधुनिककाले तु पूर्वशुण्डसामाचारी भेदतस्तथा कालभेदतः योगवहनक्रियाभिन्नरीत्याऽपि दृश्यते परं न च तथोपलभ्यसन्देहः कर्त्तव्यो विचित्रखात् सामाचारीणामिति विस्तरार्थः ॥ इति श्रीमत्पंन्यासदयाविमलजित्सुभिण्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयमुक्तिविमलेनविरचितायांवोपनाऽऽगमवाचनमीमांसात्ती चतुर्थकान्यार्थः ॥ ४॥ श्रीनन्यां किल चोत्तराध्ययनके सूत्रे पुरोगेऽनुयुग् योगदारवरे च सम्प्रकथितः योगान्वितानां खलु । सत्कालग्रहणस्य सर्वसुविधिः शुद्धोपयोगान्वितः धार्यों धैर्यधरैः सुसाधुवृषभैः श्रद्धेयमहद्वचः॥५॥ अथ पञ्चमकाव्यव्याख्यामाह । श्रीनन्यामिति किलेति निश्चये चकारः पादपूरणे वा पुनरर्थे योगान्वितानां योगकर्तृणां साधूनां खलु अवधारणे सत्काळग्रहणस्य शुद्धकालग्रहणस्य सर्वमु विधिः समस्तविधिः भीनन्यां श्रीनन्दीसूत्रे चकारः पुनरर्थे रत्तराध्ययनके सूत्रे उत्तराध्ययननाम्नि सूत्रे तथा पुरोगे श्रेष्ठे अनुयुग योगद्वारवरे भनुयोगद्वारसंझके सूत्रे गणधरैः सम्पकथितः सम्यक् प्रकर्षेण कथितः प्रोक्त- ट ·HKHARRYIKSHARMA सदिपि गुरोपयोमान्वितः निमलोपयोगसरिता तथा पैर्य परवीति पैर्यपरास्ता पर मसाधुवपमैः सत्साधुपु स्पमतुल्य घायस्तथा आदनस्तीपारसन पदेयमिति भन्दायः ॥ मध मिस्वराय । नन्दिोऽपि उशसम्रदेशानुमत्यादि योगवानक्रिया प्रमापिता तथा प मत्पाउ: सेम भंगसाए परमे मैमे दोमुमसपापणवीस मम्सपमा पंपासीई नद्देसपकाला पंचासीई समसिमकाला अद्वारसायसहस्साणि पयमोणे इत्यादि पाठा एतत् पाठटीकायां यदुक्कं भीमस्लपगिरिप्रिमिस्तट्टीका पाठो यया भाचारोणमिति वाक्यासहारे । मनापंतपा मार्थत्वेनापप्राण परमोकपिन्तायां पादयस्प मरीपस्तल्यापनाच अपवा स्मार्योभयरस आचाराति स्थापनार्थ प्रयम: एकारान्यता मन मागपभापा मतमा तु सरमाइदिवन्या स्थापनामपिकत्स मयममामित्यया तवा दो तस्कन्धी अध्ययनसमुदायस्पो पलाषिपति रस्यपनानि सपया | सम्पपरिभालोगविमवसी उसणिमसम्म बापति घुपनिमोहो महापरिको पराणमयं एतानि नराम्ययनानि पषमथुनस्कपे पिरेसण समिरियाभासचापापवच्छपाएसा मोइंगपरिमा सचसचियाय मावननिमुवा अप्रसेज्जिरियत्ति परयापपर्न मीर्याध्ययनं प पच्छपाएसत्ति रवैषणाध्यपने पाभैपणाध्ययनं च अनि पोशाध्ययनानि दिलीपभुवसन्पे एवमेवानि निधीवर नि पचत्रिविरम्पपनानि सन्ति नया पञ्चाशीतिरुदेशनकालाः कवमिति घेदुच्यते । हास्य भुवस्कन्धस्याध्ययनस्योद्देशकस्प चैक एबोहे- मनाला पर्व रखपरिमापा सप्लोरेशनकामः सोकरिमये पशीवोष्णाभ्यपने पसारा सम्पत्याध्यपने पसारः लोकसाराप्यपने पद् पताध्यपने परिमोम्पपनेऽष्टौ महापरिमायां सप्त उपपानभुते पसारा पिरणायामेकादश भयपणाध्यपने प्रपा इर्माध्यपने प्रयः मारणाप्ययने दौ रक्षेपणाध्ययने दौ पापनाध्यपने हौ भनापतिमाध्ययने दो सप्तसप्तविकाध्यपनेषु भावनायामेको पिरलोक्कम सम्ने सऽपि पिमिमा पत्राचीतिरन्ति मा सहगापा सरपर परोयणपंचमदेव सवरनरोप पकारतिपदोदो सपेर एकोष एवं मापनशामा अपि पसाचीनिर्मापनीषा तथा फहान फ.परिमानाष्टादनपदसामाणि हा समायॉपलम्भिस्तत्पदं मप्रपर ·भार, यमानार दी श्रुनस्कन्यौ पञ्चविंशतिरध्ययनानि पढाण चाष्टादशपटसहस्राणि तर्हि यद्भणिनं नववभत्रेरमइओ अट्ठारसपयसहस्सिओ छ । उनि नदिनभ्यते तर हिं नवब्रह्मचर्याध्ययनमात्र एवाष्टादशपदसहस्रप्रमाण आचार उक्तोऽस्मिस्वध्ययने श्रुतस्कन्धद्वयात्मकः पञ्च- विंगत्यध्ययनरूपोऽष्टादशपदमहस्रममाण इति ततः कथं न परस्पर विरोधः वदयुक्तमभिप्रायापरिज्ञानात् इहद्वौश्रुतस्कन्धौ पञ्च- विगतिरभ्ययनानि एनत्समग्रस्याचारस्य परिमाणं उक्तं अष्टादशपदसहस्राणि पुनः प्रथमश्रुतस्कन्धस्य नवब्रह्मचर्याध्ययनमयस्य विचित्रार्थनियद्धानि हि मूत्राणि भवन्ति अत एव चैपां सम्यगर्भावगमो गुरूपदेशतो भवति नान्यथा तथा चाह चूर्णीकृत् दो सुयखखंधा पणपी अभयणाणि एयं आयारगसहियस्स आयारस्म पमाणं भणियं अट्ठारसपयसहस्सा पुण पहम सुयख्खंधस्स नववंभचेरमइयस्स पमाणं विचित्त अन्यनिबद्धाणि मुत्ताणि य गुरुवएसओसिं अत्योजाणियब्योत्ति तथा संख्येयान्यक्षराणि पढानां संख्येयखात्तथा अता- गमा उति इह गमा अर्थ गमागृह्यन्ते अर्थगमानाम अर्थपरिच्छेदास्ते चानन्ताः इति श्रीनन्दिसूत्रवृत्तिवचनात् पंचासीई उद्देससमुद्देसवचनेन यागनिपिगम्या उद्देशममुद्देशाज्ञेयाः काला इति शब्देन कालग्रहणविधि यः इत्यादि बहवः सिद्धान्तपाठादृश्यन्ते तथा अनुयोगद्वारसूत्रे मुलेऽगि बहुपातः स तु तद्वृत्तियुक्तस्तृनीयकाव्यव्याख्यायांप्रोक्तोभूयस्तुग्रन्थभूयस्वभयानलिख्यते तथा चाथ प्रतिपदमागमोक्तमपि मदयहृदयः स हुदयरागमोक्तयुक्तिभिर्योध्यमानमपि योगोद्वहनमश्रद्दधतः कांश्चिदेवानां प्रयान्वीक्ष्यदूरबोधिबोधायाऽऽयंतीर्थङ्करोग्यशक्त उनि निष्पत्यागन्वेगि कथमपि भवत्पकार इति पुनर्योगाक्षराणि लिग्व्यन्ते तथा श्रीउत्तराध्ययन सूत्रस्यैकादशेऽध्ययनेऽपि प्रोक्तं तयाच तन्पाटः ।। गाथा ॥ वसे गुरुकुले निचं जोगवं उवहाणवं पियंकरे पियवाई ससिख्खं लड्डुमरहई ॥ १॥ इति तद्वृत्तियथा वसे वासीतकगुरू- णामानार्यादीनां कुलमन्वयोगन्छ इत्यर्थः गुरुकुलं तत्र तदाज़ोपलक्षणं च कुलग्रहणं नित्यं सदा किमुक्तं भवति यावज्जीवमपि गुर्वाज्ञायामेव निष्ठेदुक्तञ्च, णाणम्स होड भागा इत्यादि योगो व्यापारः स चेह प्रक्रमान्डर्मगतः एवं तद्वानुपधानमङ्गानंगाध्ययनादौ यथा योगमाचा- ·म्लादिस्वपाविशेषस्वद्वान् पपस्पोपयानमुक्तं न सतप्यूमीस्तयोत्सम्यान्यथा या अधीने घृणावि वा नियममुकूल करोतीति भिपहर कवशिकेन विपरतोपि न तस्मसिकूलमाषरवि किन्तु ममैव कर्मणामयं दोप इत्यरधारयन् मियकारिम्पपि प्रियमेव पेटते इद च मापयति भपकारिणि कोपमेकापे कोपः कर्ष न वे घर्षिकाममोक्षाणा प्रसमपरिपन्यिनि । अत एव च पिपराइचि नचिप्रियमुक्तोऽपि प्रियमेर पदवीत्येवं भीमा प्रियवादी उक्त सिस्सापियाई पोर्नु सव्योत्तस्सद पिया मणवाण फि कोलारिरिष्णं कस्स हिय किंव काप । करयसमरियस्स पिदमणपस्स मामाइ पेससा गैा तवियस्स मिसम्मणमाणुसस्स महुरो समनायो ? अन्यश्च सुजनो न याति विकृति पररितनिरवो विनाशकालेऽपि वेपि चन्दनत सुरमयति मुख वारस्य । तथा चास्य को गुण इत्याद स पर गुणविशिष्ट शिक्षा सासारणादिस्पासम्पमाप्नुमाप्ति योन्या भक्तीवि अनेनेवा विनीवस्त्य नदिपरीसशिक्षा स च मूत्रशिक्षा साधु नातीत्पन्यथा यदुक्त भरति दवा च य शिक्षा ममते स पहुभुत इतरस्त्यवहुश्रुत इति भाव इति सूत्रायः इति भीएकाठमोचराध्ययनघतुदंशसाध्या ची हीपिकापामपि वदेष प्राक्तमस्ति तया च दीपिकापाठः स मुनिः शिक्षा सम्धू आंति शिलाप योग्यो भवति स इति + यो गुमा नित्य पसेद गराः पूज्यस्प विषा दीक्षाटायफस्य वा से गच्छे सङ्घाटक या यारधी तिप्ठे पुनर्यो मनि' योगमान् पोगो मम्यापार' स विपते यस्प स संपोगान् मपरा योगाष्टपलक्षणस्वदानित्यव पुनर्य' साघु उपनानवान् उपधार्न गोपालादीना सिरावानां पठनाऽऽराफ्ना आचाम्लापमासनिर्षिकत्यादि सप्तम तपो चिशेपा स रिपते यस्य स पपानवान् सिद्धान्तारापन्तपोयुक्त इस्पष इनर्य' सापुर प्रियाहरः मापार्यादीनां रिवकारका पुनयः प्रियपाती पियो नदोऽस्पास्तीति मियादी पियभाषी पतर्मननयुक्तो मनि' शिक्षा स्वाचामस्मो मार्दा योम्पो भवति १४ तथा उत्तराध्ययनसूत्रे पश्चिपिवमाध्यपनेऽपि योगवानकिया मोक्ता तथा पनपाउ' में नेहमपारचि नम्स समि नाचउप्पामे संपते विरमिरमा सम्माय पउसकामम्मि ॥१॥ तयाख्या समस राज्या' समाति नपनि ·३ यदा अस्त समये यन्नक्षत्रमुदेति तस्मिन्नेवनक्षत्रेरात्रिसमाप्तिर्भवति तस्मिन्नेव नक्षत्रे आकाशस्य चतुर्थे भागे सम्माप्ते विरमिज्झा विरमेत स्वाध्यायाद्विरमेदित्यर्थः पउसकालंमि प्रादोषिककाले राव्याः प्रथमपहरे प्रादोपिक कालग्रहणं वा घाइकालग्रहणं ग्राह्यमिति १ तम्मेवयनख्खत्ते गयणचउभाग सावसेसंमि वेरित्तियपि कालं पडिलेहित्ता मुणि कुज्झा २ तद्व्याख्या रजनीमुखे वाघाइ कालग्रहणं कृखा पश्चात्पौरुष्यां प्रथमायां मूत्रस्वाध्याय कुर्यात् तम्मेवयनख्खत्ते तस्मिन्नेव नक्षत्रे आकाशस्य चतुर्थभागे सावशेषे सति वै रात्रिकं नामकालग्रहणं विरतिकाल इति प्रसिद्धं तदपि कुज्झा० कुर्यात् गृह्णातीत्यर्थः तगृहीला स्वाध्यायः कर्त्तव्यः एवमन्येष्वपिज्ञेयमिति २ पोरिसीए चउभागे वंदिताण तओ गुरुं अपडिककमित्ताकालस्स भायणंपडिलेहए ३ पौरुष्याश्चतुर्थभागे अवशेषे सति पादो न पौरुष्यां जातायां सत्यां षघटीपरिमित- दिवसे चटिते सति ततो गुरून् वंदित्वा भाजनं पात्रं प्रतिलेखयेत् किं कृखा कालस्य इति कालं अप्रतिक्रम्य प्राभाविककालप्रतिक्रमणार्थ कायोत्सगै अकृत्वा चतुर्थी पौरुप्यां पुनः स्वाध्यायं करिष्यते कालप्रतिक्रमणानन्तरं स्वाध्यायकरणं अयुक्तं तस्मात् कालं अप्रतिक्रम्येत्युक्तं पाश्चात्यपौरुप्यां स्वाध्यायस्य कारकखात् कालमपतिक्रम्येति अत्र पाभाइ कालं ज्ञेयं ३ पोरिसीए चउभागे वंदित्ताण तओ गुरुं पडिकमित्ता कालस्स सिझंतु पडिलेहए १ तव्याख्या मुनिः पोरिसीए चउप्भेगे० पौरुप्या अर्थादिवसस्य चतुर्थपौरुप्याश्चतुर्थभागे शेषे गुरुं वंदिसा ततः स्वाध्यायादनन्तरं पडिकमित्ता कालस्स कालस्य कालं प्रतिक्रम्य तु पुनः शय्यां वसतिं प्रतिलेखयेत् अर्थाद्यदि प्रातःकाले प्राभाइ कालः अप्रतिक्रम्यो भवेत् तदा सन्ध्यायां पाभाइकालः प्रतिक्रमतीति भावः तथा वसति प्रतिलेखना खन्यस्मिन् कालग्रहणे अर्थात्काल- ग्रहणस्य माण्डलां कुर्वन्तीति ? पारियकाउसग्गो वंदित्ताण तओ गुरुं थुइमंगलचउकाउं कालं संपडिलेहणए १ तव्याख्या पारियकाउसग्गो प्रतिक्रमणक्रियांते पश्चात्पारितकार्योत्सर्गे नमस्कारपूर्वं लोगस्स उज्जोअगरे इत्यनेन पारयिखा ततोनन्तरं द्वादशावर्त्तवन्दनेन गुरुं बंदिवा इच्छामो अणुसंद्वियं इत्युक्त्वा स्थित्वा पश्चात् स्तुतिमङ्गलं च स्तुतित्रयात्मकं वर्द्धमानारक्षस्तुतित्रयपाठरूपं मङ्गलं कृला कालं प्रत्युपेक्षिते ३ ·प्रतिनागत्ति सरसरसत्कं कार्स फालग्राणं साधु' गृहातीस्पर्य अप पापाइकाल या ततोऽनन्तरं यत्करणोर्य सदा परमं पारसी सम्मा पिएग्माण निमपापदं छायाए निदमोस्स्सन्तु सम्मायं तु परत्यिए १ सदस्यास्पा मयमायां पौरुप्या स्वाध्याय कर्यादिति शेष' दितीयायां ध्यान पिण्डस्वादिकं घमध्यानादिकं अपीतम्प्रापप्यापेचिन्तयेत् वतीयायां पौरयां निद्रामा मोला निवामुत्कलता रिया चतुप्पो पुनरपि साध्याप कुर्यात् द्वितीपबारकपना चिप्याप गुरुभिस्पयेत्रो दासष्पः मनु पाउने प्रयासपिन्तनीयइतिधेय - पोरसीए घरत्थिर फास तु पग्लेिहए सम्झार्य तु तो ससा अयोन्सा असंभए । बवाम्म्या राज्याधमयों पौरुप्या पुनः काल यद्धरात्रिक फाल रिरपिकाल गृहाति तत्काल प्रतिप्लेस्म्प प्रत्युपेभ्य प्रतिमागर्य पाम्पहीला तस' स्वाध्यायं कुर्यात् परं किं पुनस्वाभ्याय कुर्याद भसंपनीन् यस्यान आपयन् अनागरपन् प्रनः वने पपन् इत्पपा सचे पठनभरणा ग्रास्था सापपन्यापार वन्ति सदा साधुरपि आरम्परिया मात्र स्यादिति भाष' ३ पारसीए चउप्यागे मंदिचाण तो गुरुं पदिशमिया कालस्स काल तु परिवाए । सहपाम्म्या राध्यापनुर्पापौरप्पामतुर्थमाग अवक्षेपे सति घटिकाइये रजन्या मवशिष्टे सति तदादि कालसम्मात् न पालस्प ग्रानं तस्माचतो गुरु रन्दिता दादभारनिन्दन तस्मा कालस्य इति वत्समययोग्य कालरात्रिक रिरतिफास प्रतिशम्य तत्सम्बन्पिनी क्रिया कृत्वा तु पुन' काम मामानिई पामाइकाममिस्पर्य प्रतिसेचयेत् माभातिकफालपण गृहीयात् इत्यनेन आवश्यकवेला हात्वा भावश्यकानि इर्यादिवि । इत्यादि गहुए नैनसिदान्तेषु योगनिषि साक्षात्मदर्भिवा तस्य विधिः स्मस म्प्रन कयं शायदे स विपिस्तु पूक्तिपांग्यैव जायते नयो सरा पपने एकानप्रिंमतमाऽऽययनेऽपि मोकं कालमानस्य क्रिया हुन् जीन बानापरणीयकर्म क्षपयति तथा च तपाठः कालपरिले एमाए वे भीवे किंवा कासपरिवहणाएण नाणापरनिशाकर्म सपेइ ? तपास्या इमदंत कास्मतिलेखनया कातस्य पारोपिक मामातिकारिकम्प आदिद्यात् भारनिविरचिकामारपि बायौ भनिखना मत्युपेक्षता सिदान्तक्ति विधिना सत्यापनासानातिनागरना .

·-- - सावधानत्वं कालप्रतिलेखना तया जीवः किं जनयति गुरुराह हे शिष्य कालप्रतिलेखनया जीवो ज्ञानावरणीयं कर्म भपयति इत्यादि कालग्रहणविधिपूर्वकमेव साधुभिः सूत्रस्य पठनपाठनादिकं कार्य नान्यथेति सिद्धान्ते प्रोक्तं योगवहनक्रियाया विशेषविधिस्तु मूत्रनियुक्ति वृत्तिपरम्परातोऽवसेयः॥ इति श्रीमत्पन्यामदयाविमलजित्मुशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयमुक्तिविमलेनविरचितायांस्वोपज्ञाऽऽगमवाचनमीमांसात्तो पश्चमकाव्यार्थः ॥ स्थानाओं दशम तथा शिग्विमने स्थाने स मुक्तं यथा सद्योगं वहनीह साधुमधवा यो वै भवाब्धेस्तटम् । प्राप्नोत्येव तथाऽऽगमेसिसहिता भद्देति सम्पद्यत नेनावश्यमुदारयोगवहन कार्य सुसाधूत्तमैः ॥ ६ ॥ अथ पटकाव्यव्याख्यामाह । अत्र पष्टे काव्ये योगवहनकुर्वतां माधूनामागमेसिभद्दा भवति तद्दर्शयन्नाह स्थानाङ्गे इनि स्थानाङ्गे स्थानागमत्रे दशमे स्थाने तथा शिखिमिते स्थाने अग्निप्रमिते स्थाने तृतीयस्थाने इत्यर्थः लौकिकशास्त्रेषु हि गार्हपत्यदक्षिणाग्न्याऽऽव- हनीयसंज्ञकाभित्रयपरिकल्पनात् त्रयोऽग्नयः इति ममुक्तं गणधरैः प्रोक्तं यथा यत्प्रोक्तं तदेवाह यः साधुमघवा यो व्रतीन्द्रः इह सद्योगं शुद्धक्रियायुक्तयोगं वहति यत्तदोनित्याभिसम्बन्ध त्वादन तच्छब्दोऽध्याहार्यः सः साधुः वै निश्चयं भवाब्धेः संसारसमुद्रस्य तटं प्रतीरं प्राप्नोत्येवामादयत्येव । अलब्धमध्यं संसारं तरतीत्यर्थः । तथा यः साधुः योगं वहति तस्य आगमे सिमहिता भदेति आगमेसि भद्दा ·सम्पयत तेन प्राप्यते इति तृतीयस्थाने तु यः साधु यागं पाति सः संसारसमुद्र तरति तया दशमे स्थाने च य साधुयोग पदति तस्या गमेसि भा भवदीयस्य॑ तेन तत्कारपेन अपश्यं निभयं मसाधूचः सत्साधुपवरः उदारयोगवन श्रेष्ठयोगपानं कार्य कर्तव्यमिति काष्पश्चार्यः । अव विशेपार्यस्त्वयं भीस्वानास्त्रे वृतीयस्थाने प्रघमोरेनफे प्रिमिः प्रकारैः सावपः संसारसागरं तरन्ति तथा प तत्पाठः लिहिं ठारि संपमे अणगारे अपाईय मणपदमादीच मद पाठरत संसारकांवार विश्वएम्मा सजा अणिदाणपाए दिद्विसपनयाए जोगवाहियाए इति वरपाठवृत्तिदेशो यपाविहीत्यादि प्रिमि' स्थानक संपन्ने युक्त अणगारे अनगार इस्पादि फण्ठप नवरमनादिकमादि रविवमनपदग्रमनन्तं दीर्याध वर्षमा पस्वारोऽसामिभागा नरकगत्यादयो यस्य सच तुरन्त दीर्घस्वं माफतत्वात् संसार एन कान्तारम रम्प ससारकान्सारं वविदसएम्मा व्यतिव्रजेत् व्यतिमेदिति मनादित्यादीनि विशेपणानि कान्तारपसेऽपि विषक्षया योमनीयानि स्था मनापनन्तमरम्पमतिमास्वावसुरन्स दिग्मेदादिवि समता तपथा तान्येष संसारतारकामि प्रीणि स्थानकानि दर्भयतीस्पर्यः मणिदाणयाए सत्र निदानं मोगदिमापनासमारमाध्यानं तद्धितता अनिदानता सया मनिदानवयेति तया दिटिसम्पमयाए सम्पनरहिता तया तया मोगादिपाए योगगारिना भुवोपधनकारित्व समाधिस्थायिता मा तयेवि प्रिमि' प्रकारैरनगारः संसारफान्तारं वरतीस्पमापि इसीयस्वानक इत्यर्थ साधूना योगराएनत्वमुक्त वेन ठीयंहराशा परिपालको साघुमिस्तु मवश्यं योगं विपायय सूत्रस पापनीयं नान्यथेति सया तस्मिन्नेम स्यानाइम्प्रे दसमे स्पानेऽपि मोगवादिताए इत्पनेन साधूनामवय योगदान मवीयते तपा घ स्पाना भगतदधमस्थानस्य पाठा दसहि ठाणेहि मीरा आगमेसि माचाए कम पगरेति तमहा अमिदाणयाए दिद्विसम्पभयाए गोगवाहिययाए संविसमनपाए मीदियाए ममाइन्सपाए अपासत्पयाप मुसामभयाए पश्यनमसयाए पपयमसमावणयाए इवि अर्यतत्पागातिसो यथासम्पभद्रा इति भद्रकारिफर्म कारना पार सहीस्पादि मागमिप्पदागामि भवान्तरमापि मन कस्पानं सदेवसमक्षणमनन्तरं समनुप्पसमाप्स्या मोम ·"ft गां ने भागमियदानेपामा आगमिष्यन्द्रना तम्यै आगमिष्यद्रतायतदर्थमित्यर्थः आगमिप्यतया या कर्म म मानि यालि नया निदायने लूयने सानाधारापनालता आनन्दरमोपेनगोक्षफला येन परशुनेव देवेन्द्रादिगुणद्धि माना यामानेन नमितानपरिमानं नाम्य मोऽनिदानस्तावम्नत्ता तया हेतुभूतया निरुन्मुकतयेत्यर्थः ? दृष्टिसम्पन्नतया सम्यग्दृष्टितगा गंगादिया श्रोगगनकाग्निया योगेन वा समाधिना मर्वत्रानुत्सुकत्वलक्षणेन वहनीत्येवं शीलो योगवाही तद्भागस्तत्ता तया ३ पानामा नि सान्निशमगः भान्निग्रहणममर्मताच्यवन्दाय यतोऽसमर्थोऽपि क्षमत इति क्षान्तिक्षमणस्य भावस्तत्ता नया ४ हिन्द्रियाया 'फरणनिराण , अमाउलयापत्ति मादलो मायावांस्तत्मतिपेधेनाऽमायावांस्तद्भावस्तत्ता तया ६ तथा पार्थे बहिर्जाना- दीनां वरन गांनी रा मिनीनि पाम्ध उक्तञ्च यो पामत्यो दुविही देसे सव्वेय होइ नायवो मबम्मि नाणदंसण चरणाणं जो उपासत्थो दमि उपागली मिन्नायरभिदनियतपिदं च नीयं च अग्गपिंड अँजड निकारणे चेवत्ति २ नियतपिण्डो यथा मयतावद्दातव्यं भवता 7. नित्यगर गालागिन्यां नियनतया यो गाते नीयमिनि नित्यं सदाग्रपिंडोऽपत्ते परिवेपणे आदावेव यो गृह्यत इति पार्श्वस्थस्य भावः पगलानगा ५ नया गोभन: गार्थस्थादिदोपवर्जिततया मूलोत्तरगुणमपन्नतया च स चासी श्रमणश्च साधुश्रमणस्तद्भावस्तत्ता तया ८ म मगर प्रगनं या वचनमागमः प्रवचनं द्वादशाहं तदाधारो वा मद्यस्तस्य वत्सलना हितकारिता प्रत्यनीकत्वादिनिरासेनेति पाननाममा या ९ नया पाचनम्य द्वादशाहस्योद्भावनं प्रभावनं प्रावचनिकत्व धर्मकथा वादादिलब्धिभिर्वर्णवादजननं प्रवचनोद्भावनं नर पानाहाना नगेनि ? एतानिनागमि यद्भद्रता कारणानि प्रोक्तानीति शेपः अत्रापि स्थानाङ्गसूत्रस्थदशमस्थानकमूत्रवृत्तिपाठ मनान गानां गोगानत्वं मोक्तं एनारशानां मूत्रत्तिपाठानां समूहमवगण्य ये योगोद्वहनमकृत्वैव मूत्रं वाचयन्ति तथा जैनागमेषु साधूनां रोगानं न प्रोक्तपिनि निगमपनं कदाग्रहं पादुष्कृत्योत्सूत्रारूपणां कुर्वन्ति ते माधवः कियत् परिमितं संसारं भ्रमिष्यन्ति तत्तु केवल- ·शानिना पिदन्ति वनामन्य योगानकर्तृणां साधूनामन स्पारनं नान्येपां साधूनां तस्धिाकाणां सु फा फनि रियायः ॥ पनि भीपर्यन्यामदयाविमनितमुनिप्पपन्यासश्रीसौभाग्यविमलनिदिनेयमुक्तिविमलेनविरचितायाम्बोषनाऽऽगमवाचनमीमामातनों पटकाम्यायः ॥५॥ सयोगोडहन विधाय शमिमिः पम्पा सुमनप्रजा सुभारा अपि भोपधानसुतप कृत्वा पठन्ति श्रुतम् । नन्दीमत्र अपि किलतदुदितं मारा ध्रुप्तग्राहका नैमेम्य त्रिययोपधानसुतपोभिनोन्यथा शुरपति ॥७॥ भप सप्तमसम्पम्पास्यामा । भम सप्तमे काम्ये साधु भावरम निपटनोषित पठति परं यागोपधानतपारिशेपपियां पठवीति तापमा सघोगोमानमिति मिमि समतायुक्तः साधुभिरिसि यावत् सयोगीमान गुरक्रियया योगवहर्न पिपाय कृत्या मुस्वनमा योमनम्न समा' पठमा पठनीय' नान्यथा तपा प पुनरचे सुभादा मपि मुभारका अपि पधानसुतपा उपधाननामभेष्ठलप रुला रिपाप भुने भावका मपि परन्ति मन भुतधम्देन भावश्यक प्रम किलेति निश्ये नन्दिम्भेऽपि एतदुदितं एतस्प्रोक्तंपत् भादा भानकार भुजाका पद भारकैगृहीत मुवपपि निर्यमस्य माया नैर्मस्य नैत्यायाफिया त्या युक्तरुपपानमूतपोभिरुपपानास्पतपोभिः मुदपति नान्यथा नवपनि तपापिरित्या बहुपपनं तु उपमानमतस्य पमेदवात् । इति काप्पभन्दाः । मय विशेपा नन्दिमूने पाया स्वभाग मुमपरिगाहा वयोगामार इति पाठ तापाम्पा भुनस्प पणिनि तपउपपानादिनति पतेन वाक्पेन मानां योगोगार्न ॥

·श्रावकाणामुपयानवहनं च प्रोन्यते अत्र तीर्थङ्करोक्त सिद्धान्तकलापल्पकः लैपाकमतीप्राह ननु मूत्रे श्रावकाः सुअपरिग्गहिआ इत्यं नन्दोसूत्र प्रोक्तमस्तिअतः श्रावकाणां श्रुतपठनं योग्यमस्ति गुरुराह अत्र श्रुतं आवश्यकषकरूपं ज्ञेयं तदपि उपधानविधिपूर्वकमेव पठति यस्मात् नन्दीसूत्रे सुअपरिग्गहिआ इत्युक्त्वा अनन्तरमेव तवोवहाणाहि एतत्पदं निगदितमतस्तदुपधानतपः पूर्वकमेव पठनीयमिति पुनः शङ्कां कुर्वन् हुंढकमती प्राह ननु सूत्रेषु श्रावकाणां श्रुतपठनं निषिद्धं तर्हि श्रीआवश्यकसूत्रपठनं कथं ननिपिध्यते इति गुरुराह अत्रार्थे श्रोअनुयोगदारसूत्रवचनं चेदं यतः गाथा समणेण सावरण वा अवस्स कायव्वं हयइ जम्हा अतो अहनिसिस्सय तम्हा आवस्सयं नाम १ एतत् गाथा व्याख्यायां यदुक्तं श्रीहेमचन्द्रसूरिभिः तत्पाठो यथा आवस्सय गाहा व्याख्या श्रमणादिभिरवश्यं क्रियते इति निपातना- दावश्यकं अथवा ज्ञानादिगुणमोक्षो वा आसमन्तावश्यः क्रियतेऽने नेत्यावश्यकं अथवा आसमन्तादश्या इन्द्रियकपायादिभावशत्रवो येषां ते तथा तैरेव क्रियते तत्तदावश्यकं अथवा समग्रस्यापि गुणग्रामस्यावासकमित्यावश्यकमित्याद्यपरमपि स्वधिया वाच्यं पूर्वमपि च व्युत्पादितमिदं तथा मुमुक्षुभिर्नियमानुष्टेयत्वादवश्यकरणीय तथा ध्रुवनिग्रह इति अत्रानादित्वात् कचिदप्यपर्यवसितत्वात् ध्रुवकर्म तत्फलभूतः संसारी वा तस्य निग्रहहेतुत्वान्निग्रहो ध्रुवनिग्रहस्तथा कर्ममलिनस्यात्मनो विशुद्धिहेतुत्वादिशुद्धिः तथा सामायकादिषट् अध्ययनकलापात्मकत्वा- दध्ययनषद्वर्गस्तथाभीष्टार्थसिद्धः सम्यगुपायत्वात् न्यायोथवा जीवकर्म सम्बन्धापनयनान्यायः अयमभिपायो यथाकासणिकैटो न्यायोद्वयोऽर्थिनो भूमिद्रव्यादिसम्बन्धं चिरकालीनमप्यापनयत्येवं जीवकर्मणोरनादिकालीनमप्याश्रयाश्रयिभावसम्बन्धमपनयतीत्या- वश्यकमपि न्याय उच्यते तथा मोक्षाराधनहेतुत्वादाराधना तथा मोक्षपुरप्रापकत्वादेव मार्ग इति गाथार्थः उक्तगाथाया आद्यपदं सूत्रकार एव व्युत्पादयन्नाह श्रमणेण गाहा श्रमणादिना अहोरात्रस्य मध्ये यस्मादवश्य क्रियते तस्मादावश्यकं एवमवश्यकरणीयादिपदानामपि व्युत्पत्तिष्टच्या उपलक्षणत्वादस्य इति गाथार्थः । सेतमित्यादि निगमनं तदेतदावश्यक निक्षिप्तमित्यर्थः तदेवं नामादिभेदैनिक्षिप्तमावश्यक ·ममिसेपे र पदुक्तमारम्य निसेप्मामीति सत्सम्पादितं इति अनुयागमारप्रन्ये आपश्यकाधिकारफपिस । इति भीअनुयोगमारमषधि पचनादावश्यकभुतं भमन्य विपिना वाच पठनं कारणे तु पनीरनिकापाभ्ययनपठनेऽपि न दोपः इति पूणिराम प्रपा योनिरुपया नभुतमधीते स पास्त्रो मपवि सविस्म्पवे महानिनीयम्प्युक्तं सत्सार फेणे केहनाच्छिनाए अनियंवर्म भविणभोवहाणेणं चेव पंचमगलाइ मुत्रनाग परिजेा ना भम्मायेइ मा मभावपमाणस्स पा अनुममियमामेज्मा सेन न भरिम्नापियपम्मेण भवनमावदसम्मेण मवेज्मा मचिजुत्ते सेग्मामुच दीसिम्मा मपं दीलिप्सामुनस्युभए हीसेम्टा मावण गुणीलिमा गुरुसाएमा प्रतीवापागए पट्टमाणे नित्यपरे आसाएज्झा मुभना मासाएम्मा माषअर्गतसंसारसागरेमांच्मिाणस्स वासु तासु असंहपियागमुधुलसीलस्सएरिसंस्लाम मोणीसु परिय इति इविभीमहानिप्रीयम्प्रे तृतीयाध्यपने तपाठभाषाओं यपा य काऽपि मामी ये निमन्त्रणानियम न इग्मा न इन्छन् तथा योऽनिनपेनाऽनु- पपानेन विनपोपरानतपा पिना नमस्कारममृतिप्रमपीते तयाऽन्येषां मूममध्यापयति भध्यापपन्तमन्य समनुजानीते सः प्राणी प्रिपनर्मा नकपनीय स्पर्मापि न याच्या स तया विनयोपपान पिना नमस्कारमभूतिम्प्रपाठक प्राणी मप्र सीमयति भय हीमपति मूत्राोभयर्म मागर्म देलपति यापहरुमपि हेलपति गरोराधातनां करोति क्या अतीतानागतपर्वमानकालाबानो वीराणामाश्चातना करोति एनरनन्तकालं पापसंसार परिभ्रमति तामुतासु मसविषयाम चतुरस्त्रीविलक्षपानिपु प्रभ्रमनीविलेषा नया भीउपदेशमासातनपेऽपि यदुक्तं रिमयमक्ष्मीमरिपाः ।।। भोक ॥ उपधानतपस्सप्ला मारश्यक पठेही । योगैमाप्तागमान् सापुरित्याचारबर्षका ॥१॥ मष्टै नवरं भुताश्निा पुम्सेण तु उपपानतपारिपावावश्यक पठनीय उपमानबहस काम्पत्तचिरिति तुम्यो उपसमीपेऽपीयो पेन तपमतदुपरानमिति मुसः तक साधूनामावश्यकादिश्रुतारापनामानाहानागाइयोमस्र्य सिदान्ताविरोपिस्वस्त्रसमाचार्यानुमारन मेय भारताला तु श्रीमहानिबीमादिसिदान्नोई पचपरमेहिनमस्कारादिसूबारापनापपानपट्मनीतमेव साधूनां योगोवान विनायचा ·सिद्धान्तवाचनादिकं न 'शुद्धयति तथोपधाननपो विना बाहानामपि नमस्कारादिसूत्रमणनगुणनादिकं न शुद्धयति यदुक्तं श्रीमहानिशीथसूत्रे अकालाऽवहुमानाऽनुपधानाधष्टविधज्ञानकुशीलनानां मध्ये ज्ञानसत्काष्टविधाऽनाचारमध्ये अनुपधानकुशीलस्य महादोपत्वं प्रोक्तं तथा च तत्पाठः अट्ठण्डंपि एआणं गोअमा जे केइ अणुवहाणेणं सुपसत्यं नाणमहीअंति अज्झावयंति वा अहीअं ते वा अज्झावयंते वा समणुजाणंति तेणं महापावकम्मा महतीं सुपसत्थनाणस्सासायणं पकुवंति से भयवं जइ एवं ता कि पंचमंगलस्सणं उवहाणं कायदं गोअमा पढमं नाणं तओदया दयाएअ सबजगज्जीव पाणंभूअ सताणं अत्तसमदरिसितं जाव सव्वुत्तमसोख्खंति ता सव्वमेवेनं नाणाउ पवत्तिजा जाव गोअमा इमाए विही ए पंचमंगलस्सणं विणओवहाणं कायव्वं तंजहा सुपसत्थे चेव तिहिकरणमुहुत्तनख्खत्तजोगलग्गससीवली विप्पमुक्कजायाइ मया संकेण संजाय सद्धा संवेगसुतिब्बतरमहं तुल्ल संतसुहज्झवसायाणुगयभत्ती बहुमाणपुर्व णिण्णिआणदुवालसभत्तहिएणं चेइआलए जंतु विरहि- ओगासे जावनवनवसंवेग समुच्छलंत संजायबहल घणनिरंतरअचिंतपरममुह परिणामविसेसुल्लासि अजाव दढयरं करणेणं जावपंचमंगल महासुअख्खंधस्स पंचज्झयणेगचूला परिख्खित्तस्स पवरपवयणदेवयाहिटिअस्स तिपढपरिच्छिन्ने गालावगसत्तख्खरपरिमाणं अणंतगमपज्जवत्य पसाहगं सबमहामंतपवरविज्जाणं परमवीअभूअं नमो अरहताणंति पढममज्झयणमहिज्झेअवं तद्दिअहेअ आयंविलेणं पारेयत्वं तहेव बीअदिणे जावदुपदपरिच्छिन्ने गालावगपंचख्खरपरिमाणं नमो सिद्धाणंति बीअमज्झयणं आयंबिलेणं अहिज्जेअई एवं जावपंचमज्झवणं पंचमदिणे आयंबिलेणं जाव तिआ आलावगतीति सख्खरपरिमाणं एसो पंचनमुक्कारो इत्यादि चूलं छट्टसत्तट्टमदिणे आयंबिलेहि अहिज्जेअब जाव- अट्ठमभत्तेणं समणुजाणा विऊणं जाव अवधारेयत्वं इत्यादि १ तो इरिआवहिरं अहिज्जीएसे भयवं कयराए विहीए गोयमा जहाणं पंचमंगलमहासुयख्खधं २ एवं सकच्छयं एगट्टमवत्तीसाए आयंविले हिं ३ अरहंतत्ययं एगेणं चउन्थेणं तिहिं आयंबिलेहिं च ४ चउवीस- त्ययं एगेणं छटेणं एगेणं चउत्थेणं पणवीसाए आयंबिलेहिं ५ नाणत्ययं एगेणं चउत्येणं पंचहि आगंविले हि इत्यादि ६ तउ सोहणे ३ ·समिक्षेप प पदतमारश्यक निक्षेपमामीति तत्सम्पानि इनि अनुयोगदारग्रन्थे भाषश्यकाधिकारकयित १ इनि भीमनुयोगबारम्पति- रचनावारसमभुनं अपन्य रिविना गपं पठनं कारमे तु पड्भीरनिकायाध्ययनपठनेऽपि न दोपः इति पूर्णिमाम अथवा योनिरुपघा- नभुनमधीने स पारमो मरति तष्ठिस्पवे महानिधीयम्प्रेप्युक्त तपाठा पेमे इनइपिएनाए भनियंतण अपिणओवहाणेणं चेव पंचमगसार मभनाणे मरिना वा भम्पावेइ वा मम्पावपमामस्स या अशुमभियमाणेज्मा सेन न भविमापियधम्मेण भवेन्मादकपम्मेण मवेगमा मचिनुचे लिम्मामुत सीमिया मधे मीसिप्सासुनत्युमर हीसेग्या मावण गुरुतीलिज्मा गुरुमासाएज्मा मतीवाणागए समापे तित्यपरे भासारमा मुभनार्ण भासारमा नारयणनसंसारसागरेमामिाणस्स वासु सासु असढविपदामुचुलसीसस्प्लएरिसस्वासु जाणीमु परिय इति इतिभीपानिप्रीयम्ध वृतीयाध्ययने तत्साठमावार्यों यया या काऽपि माणी में निमन्त्रणानियम न इग्मा न इयोत् तथा योऽविनयेनाऽनु- पपानेन रिनपापपाननपा रिना नमस्कारमभूविमूत्रमयोवे तयाऽन्येपो सूत्रमध्यापपवि अध्यापयन्वमन्य समनुमानीते सा पाणी मियपर्मा नम्पनीय' सपर्मापि न गय' स तथा रिनयोपमानं रिना नमस्कारप्रतिम्भपाठका प्राणी मूर्य कीलयति भय हीलयति ममायाँभरी मागर्म एम्पति पावनुरमपि देलयति गुरोराशाननां करोति वया प्रतीतानागापरमानकालगनवानां तीबहराणामाशातना रोति पुनरननकाले पारत्मसारं परिभ्रपति तामृताम मसष्टविकायम पतुरशीविलक्षयानिए पभ्रपतीविसेनाय नपा श्रीउपरेसमासादन्येऽपि पदुक्त निमपनस्पीरिपादैः । ॥ सोका ॥ उपपानतपसप्वा आवश्यक पठेही । योगैमामामपान् साधुरित्यापारम ॥१॥ स्पष्ट नगर भूमाभिना पुरुषेण तु उपशनतपोनिभायैवानभ्याई पठनीय उपपानमास काम्पत्पत्तिरिति पेच्यते उपसमीपेऽभीयो बेम पमानवानविति म्यूत्वचा तब साधूनामावश्यकादिभुतारापनामागाडानागतयोगस्प सिरानाविरोपिस्वस्थसमाचार्यानुमारेन मेय भारकानां तु बीमानिधीमत्रातिमिदानोकं पञ्चपरमेहिनमम्झारातिम्बारापनापपानामतीतमेव साधना योमोबान बिनायचा ·सिद्धान्तवाचनादिकं न शुद्धयति तथोपधानतपो विना श्राम्हानामपि नमस्कारादिमुत्रभणनगुणनादिकं न शुद्धयति यदुक्तं श्रीमहानिशीथमूत्रे अकालाऽवहुमानाऽनुपधानाधष्टविधज्ञानकुशीलनानां मध्ये ज्ञानसत्काष्टविधाऽनाचारमध्ये अनुपधानकुशीलस्य महादोपत्वं प्रोक्तं तथा च तत्पाठः अट्ठण्डंपि एआणं गोअमा जे केइ अणुवहाणेणं सुपसत्यं नाणमहीअंति अज्झावयंति वा अहीअं ते वा अज्झावयंते वा समणुजाणंति तेणं महापावकम्मा महतीं सुपसत्यनाणस्सासायणं पकुवंति से भयवं जइ एवं ता कि पंचमंगलस्सणं उवहाणं कायवं गोअमा पढमं नाणं तओदया दयाएअ सबजगज्जीव पाणंभूअ सताणं अत्तसमदरिसितं जाव सव्वुत्तमसोख्खंति ता सव्वमेवेअं नाणाउ पवत्तिजा जाव गोअमा इमाए विही ए पंचमंगलस्सणं विणओवहाणं कायच्वं तंजहा सुपसत्थे चेव तिहिकरणमुहुत्तनख्खत्तजोगलग्गससीवली विप्पमुक्कजायाइ मया संकेण संजाय सद्धा संवेगसुतिवतरमहं तुल्ल संतमुहज्झवसायाणुगयभत्ती बहुमाणपुवं णिण्णिआणदुवालसभत्तट्टिएणं चेइआलए जंतु विरहि- ओगासे जावनवनवसंग समुच्छलंत संजायवहल घणनिरंतरअचिंतपरममुह परिणामविसेसुल्लासि अजाव दढयरं करणेणं जावपंचमंगल महासुअख्खंघस्स पंचज्झयणेगचूला परिख्खित्तस्स पवरपवयणदेवयाहिट्ठिअस्स तिपदपरिच्छिन्ने गालावगसत्तख्खरपरिमाणं अणंतगमपज्जवत्य पसाग सबमहामंतपवरविज्जाणं परमवीअभूअं नमो अरहताणंति पढममज्झयणमहिज्झेअई तद्दिअहेअ आयंबिलेणं पारेयई तहेव बीअदिणे जावदुपदपरिच्छिन्ने गालावगपंचख्खरपरिमाणं नमो सिद्धाणंति वीअमज्झयणं आयंबिलेणं अहिज्जेअई एवं जावपंचमज्झवणं पंचमदिणे आयविलेणं जाव तिआ आलावगतीति सख्खरपरिमाणं एसो पंचनमुक्कारो इत्यादि चूलं छट्ठसत्तट्टमदिणे आयंबिलेहिं अहिजेअब जाव- अट्टमभत्तेणं समणुजाणा विऊणं जाव अवधारेयवं इत्यादि १ तो इरिआवहिरं अहिज्जीएसे भयवं कयराए विहीए गोयमा जहाणं पंचमंगलमहासुयख्खधं २ एवं सफच्छयं एगट्ठमवत्तीसाए आयंबिले हिं ३ अरहंतत्थयं एगेणं चउन्थे तिहिं आयंबिलेहिं च ४ चवीस- त्ययं एगेणं छटेणं एगेणं चउत्थेणं पणवीसाए आयंबिलेहि ५ नाणत्ययं एगेणं चउत्येणं पंचहि आयंबिले हि इत्यादि ६ तउ सोहणे ·तिरिकरणमुदत्तनसम्वचनागपगससीपसे जडासचीए अगगुरूणं सपाइ मनीषयारेण परिसामिभसाडुबम्गेणय जारगुरुणासरि साहुसा- इणिसाइम्मिय मसेसपुरमापरिमरिभरिएणं चेप परम घोए पंदिअम्वेतपर्णचरं च गुणा साहुणो अतहा साहम्मिम अमस्सण जहा सधीर पणामाइनारण मुहमहम्पपमम्म पास्ववस्यप्पयाणाइणा मा महासम्माणा फायद्यो जामगुरुणा पम्मदेसण काय तो परमस- दासपगपर भामम्मामिमगई च दापर्व नारवर अज्जप्पमिदं जावधी तिकासि चार दियो जापमभिमंतिमामो सप्तगंधमट्टीमो वस्मुत्तमगे निन्यारगा भनिन्जा सिधि उपारे मामेणे पिंधवाउ जाव घटविदेणापि सममसंघेणं भावगंधमुट्ठीभो चिचणभो मा मगगुरुम निर्णिताण एकदेसाओगंप ऽमिमाणसि अमालदामंगहाय सात्येमामयस्सैपे सुमारा ग्यमान गुरुणा एवं मणिभव अतस्तस्योपणादि से मपर्व किं ना पंचमंगल ता सामाइआइममसेसपि समनाणमऽपिग्मणेभष्यं गायमा तारा देव विनमा वामेणमडीएमर्म नरर- मऽरिग्सणित कामेति मनिष पेस नाणापार सम्पपपत्तेणे कामावरस्विज्जा मन्ना माझ्या सायणवि अणंप दुनालसंगस्स मुअनानस्स परमपरिममाम मामिसमप्रसपणाम्मावण प पंचमंगमस्स साससदमामि अग्नं च पंचमगर्स कयसामाइए या अफयसामाइए या बीए सामाइभमा सु मुभ चत्तारंमपरिमाह जारखीवं कपसामाइए महिमेम चणे सारभपरिमारे भकयसामाइए महापंचमगलस्स आलारगे भामागे भाषिर्म ता सक्स्यपाइमु वि दुपालसंगस्स पुण मुअनाणस्स उद्देसगज्मपममेसु से भय मुकर पंचमंगलमहासुजस्तपस्स पिणभोपाराण पण्मत्त मामएसा निर्मवणा का बालेरि किन्वा गोपमा जेणे के नइच्छिमा एमं निर्भवणं अपिणोपाम र पंचमंगलाइ सुमनागमऽरिजा पा ममापेर वा मनापपमाणस्स मा अणुम पापा सेणे न मरिग्मा नि अधम्मे नानगर से भासाइजा भाभानागय बहमाणे वित्तपरे मासाइमा मुमनाम आसाइजा भारअनंतसंसारसागरमामिानस्स मारमुचिर निर्मवणा मो पुण र रिरि फासिना ना पनपपि भाभरिमा मारिराम पर पंचगषपमिद मुमनामस्स रिमोरहाग गरिमा सेनं मोममा नो - ·हीलिज्जा सूत्रं जाव न लभिज्जा पुणो पुणो भवचारगे गम्भवासाइअं अणेगहा जंतणंति णवरं गोअमा जेणं वाले जाव अविन्नाय पुण्णा पावाणं विसेसे तावणं से पंचमंगलस्सणं गोयमाएगं तेणं अओगेण तस्स पंचमंगलमहासुअरकंधस्स एगमविआलावगं दायव्वं जो अणा- इभवंतरसमज्जिआऽसुहकम्मरासिदहणद्वमिणं लभित्ताणं न वाले सम्ममाराहिज्जा लहुत्तं व आणेइता तस्स केवलं धम्मकहाए गोयमा भत्ती- समुप्पाइज्जइ तओ नाऊणंपि अधम्मं दढधम्मं भत्तिजुत्तं ताहे चेव जावइ पञ्चख्खाणं निम्बाहेउं समत्थो भवइ तावइअंकाराविज्जइ राइभो- अणं च दुविहं तिविहेण चउविहेण वा जहा सत्तीए पञ्चख्खा विज्जइ गोअमा पणयालाए नमुक्कारसहिआणं चउत्थं चोवीसाए पोरसी हि बारसहिं पुरिमटेहिं दसहि अवदेहि तिहिं निम्विइएहिं चउहि एगट्ठाणगेहिं दोहिं आयंबिलेहिं एगेणं सुद्धत्यायविलेणं अव्वावारत्ताए रोद्दज्झाण विगहा विरहिअस्स सज्झाएगग्गचित्तस्स एगमेवायंविलं मासखमण विसेसिज्जातओ अजावइअं तवोवहाणगं वीसमंतो करिज्जा तावइयं अणुगणे ऊणं जाहे जाणिज्जा जहाणं इत्ति अमित्तेण तवोवहाणेणं पंचमंगलस्स जोगीभूओ ताहे आउत्तो पढिज्जा न.अण्णाहत्ति से भयवं पभूअं कालाइक्कम एअं जइ करिज्जइ अवंतराले पंचतमुवगच्छे तओ नमुक्कारविरहिए कहमुत्तिपहं साहिज्जा गोअमा जं समयं वेव सुत्तोवयार निमित्तेणं असढभावत्ताए जहासत्तीए किंचितवमारभिज्जा त समयमेव तदहीअसुत्तो भयंदट्ठव्वं जओणं सोतं पंचनमुक्कारं सुत्तत्थो- भयं न अविहीए गिण्हे किं तु तहा गिण्हे जहा भवं रेसु पिण विष्पणस्सए अज्झवयसायत्ताए आराहगो भविज्जासे भयवं जेण उण अन्ने- सिमहीयमाणाणं सुआवरणखोवसमेण कन्नहाडित्तणेणं पंचमंगलमऽहीअं भविज्जा सेविअ किं तवोवहाणं करिज्जा गोयमा करिज्जा से भयवं केणं अटेणंगोयमा सुलभवोहिलाभ निमित्तेणं एवं चेइआई अकुव्वमाणे नाणकुसीलेणेएइति एतत्पाठस्य संस्कृतछाया यथा अष्टानामऽपि एतेषां हे गौतम ये केचित् अनुपधानेन मुमशस्तं ज्ञानमधीयते अध्यापयन्ति वा अधीयानान् वा अध्यापयतः वा समनुजानन्ति ते महापाप- फर्माणः महतीं सुप्रशस्तज्ञानस्याऽऽशातनां प्रकुर्वन्ति तस्य हे भगवन् यदि एवं तदा किं पञ्चमङ्गलस्य उपधानं कारयितव्यं हे गौतम प्रथम ·मीन पानं बता दया दयया प सर्वगामीवमाणभूतसस्थानां पात्मसमदर्शित्वं यावत्साघमसौम्पमिति वदासर्वमेवेद भानात् प्रवर्चयेत् पारद हे गौतम अनेन मिपिना पञ्चमासस्प रिनपोपपान कारक्तिम्मे पथया मुमयस्वे एव विधिकरणमा नक्षप्रयोगसग्नशशिरले विप्रमुक्त- मात्पादिमदाबान सभावमा संवेगमतीववरमादुल्ससम्ममाध्ययसापानुगवमक्तिवहुमानपूर्व निनिदानहादशमकस्पिवेन चस्पालये जन्तु- पिरहितावकाचे यावत् नरनपसंवेगसमुयसन्सभात बहुसघननिरन्तराऽचिन्त्यरमशम परिणामरिशेपोस्लासिवेन यानद् स्वरान्त करणेन पारस्पबमालमहाभुवसत्यस्य पवाष्पपनैकवलापरिक्षिप्तस्य परराषचनसतापिष्टिवस्प मिपदपरिच्छिन्नकालापासप्ताभरपरिमाण अनन्तगमपपामिसापक सर्वमहामंत्रमपरपियानां परमपीप्रभूसं नमोवप इति मममऽध्ययनमऽभ्येवय नदिबसे च भाषाम्लेन पारपि- वम्य ववैप दिखीपदिने पाषद् दिवीयपदपरिछिन्नकासापकपातरपरिमाण नमा सिद्धेम्प इति दिवीयमभ्ययन आयाम्लेन मध्येवयं पर्व पापत् पश्चमाध्यपनं पचमदिने माषाम्लेन यापत् वतीयासापकप्रयसिंसदसरपरिमाम पपा पानमस्कारा इत्यादि चूसंपठसप्तमाटमा- दिनेषु आचाम्सः मप्पेतम्यं पापच मष्टममक्केन सममुमापयिस्था यावत्' अरपारपितम्यं तव ईपिथिक भधीयीव वत् है मगपन् सवरन विपिना हे गौतम पपा, पायसमाभुतस्कर्ष एवं समस्त एकाटमदावित्रता आचाम्स बास्स्वयं एकेन चतुर्वन त्रिभिः भाषाम्स फर्विश्वविस्तवं एफेन पफेन एकेन धनुन पनिभत्या भाषाम्सी गानस्स एकेन चान पत्रभिः बापाम्स वा भोमने विकि- फरणाचनषत्रयोगमनपभिषसे पधानतया मगवारूणां सम्पादिवपूजोपचारेण प्रतिसामितसाघुबर्गेन प यापवारुणासाद साहसाणी साथमिकाक्षेपमधुपर्मपरिकरिवेन एस अपर्य पेस्पानि बन्दिवम्पानि वदनन्तरं ष गुणास्पान् सान् प तथा सापमिकमनस्स पापातमा मणामादिनान सूक्ष्ममहामंपदसपोलसमदानादिना पा महासन्मानः पम्मा पापसरना धर्मदेचना पम्पा ततः परमभया संवेगपरं आमन्मामिदा र दातम मापसया नवप्रति पापन्नी कामिक स्पानि पन्दितम्पानि यारडमिमन्विताः सप्तगम्या वस्त्रोक ·माझे निस्तारकः भूयाः इति उच्चारमाणेन क्षेप्तव्याः यावच्चतुर्विधेनापि श्रमणसड्वेन यावद्गान्धमुष्टयः क्षेपयितव्याः ततः जगद्गुरुणां जिने- न्द्राणां पूजैकदेशात् गन्धाढ्याऽऽम्लानसितमाल्पदामगृहीत्वा स्वहस्तेनोभयस्कन्धयोराऽऽरोपयमानेन गुरुणा एवं भणितव्यं तस्य हे भगवन् किं यथा पञ्चमङ्गलं तथा सामायिकादिकमऽशेपमपि श्रुतज्ञानमध्यापितव्यं हे गौतम तथा एव विनयोपधानेनाऽध्येतव्यं तवरमऽध्येतुकामः अष्टविधः एव ज्ञानाचारः सर्वप्रयत्नेन कालादिः रक्ष्येत अन्यथा महत्याशातनेति अन्यच्च द्वादशाङ्गस्य श्रुतज्ञानस्य प्रथमचरमयामं अहर्निश- मध्ययनाऽध्यापने च पञ्चमङ्गलस्य षोडशाऽर्द्धयामिकं अन्यच्च पञ्चमंगलं कृतसामायिकेन वा अकृतसामायिकेन वा अधीयते सामायिकादि- कंतु श्रुतं त्यक्त्वारम्भपरिग्रहैः यावज्जीव कृतसामायिकैः अधीयेत न पुनः सारम्भपरिनः अकृतसामायिकैः महापञ्चमङ्गलस्य आलापके आलापके आचाम्लं तथा शक्रस्तवादिषु अपि द्वादशाङ्गस्य पुनः श्रुतज्ञानस्य उद्देशकाध्ययनेषु तस्य हे भगवम् सुदुष्करं पञ्चमङ्गलमहाश्रुत- स्कन्धस्य विनयोपधानं प्रज्ञप्तं महती च एषा नियन्त्रणा कथं वालैः क्रियेत हे गौतम यः कश्चित् न इच्छेत् एतां नियन्त्रणां अविनोपधा- नेन एक पञ्चमङ्गलादि श्रुतज्ञानमधीयते वा अध्यापयन्ते वा अध्यापयमानस्य वा अन्योन्यं पापयतिं सः न भवति प्रियधर्मा यार्षद्गुरून् सः आशातयेत् अतीतानागतवर्तमानान् तीर्थकरान् आशातयेत् श्रुतज्ञानं आशातयेत् यावदनन्तसंसारसागरमाहिण्डमानस्यं यावत् सुचिरं नियन्त्रणा यः पुनः एतं विधि स्पृशेत् नो मनागऽपि अतिचरेत् यथोक्त विधानेन एव पञ्चमङ्गलप्रभृतिश्रुतज्ञानस्य विनयोपधान कुर्यात् सः हे गौतम नो हिलयेत् सूत्रं यावन्न लभेत् पुनः पुनः भवचारकं गर्भवासादिकं अनेकधा यन्त्रणामिति 'नवरं हे गौतम ये वालाः यावदविज्ञाः च पुण्यपापानां विशेषात् तावत् ते पञ्चमङ्गलस्य हे गौतम एकान्तेन अयोग्याः 'न तेभ्यः पञ्चमङ्गलमहाश्रुत- स्कन्धस्य एकमपि आलापकं दातव्यं यतः अनादिभवान्तरसमर्जिता अशुभकर्मराशिदहनार्थमिदं लब्ध्वा न बालाः सम्यगाऽऽ- राधयेयुः लघुत्वं च आनयन्ति तस्मात्तेभ्यः केवलं धर्मकथाभिः हे गौतम भक्तिः समुपार्जयिखा ततः ज्ञाला प्रियधर्म दृढधर्म भक्तियुक्तं तदा ·पर यावदिई प्रत्यास्पाने निर्वाहयितुं समर्प मपति तापदिदै कारयेत् राप्रिमोननं प विविध पिरिपन चषिपेन या यथावस्या प्रस्यास्पापयेत् हे गौतम पक्षपसारिभवा नमस्कारसहितानां पतुर्य चतुर्विवत्या पौरुपिमि दादमि' परिमादर दमिर पार्दै त्रिमिः निकितिभिः चतुर्मि' एकस्यानकै दाम्पो आचाम्साम्पा एकेन शुराचाम्लेन सम्पापारवन रौद्रप्यानविकया निरहितस्य स्वाध्या पैकाप्रघपित्तस्य एकमेवाषाम्स मासक्षमग विशेषयेत् तत' प यावदिद तपोपपान विभामयन र्यात् तावदिदै अनुगयिता यदा मायेत यया एतावन्माप्रेण तपोपपानेन पत्रमासस्प योग्योमतः तदा आयुक्त पाठयेत् न मन्यथेति तस्य । भगवन् प्रभूर्व फालाविक्रम पसे यदि नियते आपावरासे पजस्वमुपगच्छेत् तत' नमस्कारविरहितः कय मुक्तिपय सापयेत् । गौतम ये समय एस सूत्रोपचारनिमित्तेन माट- भारत्येन पपायस्पा किशिप मारमेत समयमेव वदधीत स्मोमयं दृष्टम्यं यत सात पशनमस्कारमार्कमयं न भरिधिना गृही यात् किन्तु क्या प्रमीयापपा मनान्तरप्पपि न विप्रणश्येत् अध्यपसायत्वेन भाराकः मवेत् तस्य । मगरन् येन पुन' अन्येषामऽभीयमा नाना मुवापरणमयोपचमेन कर्णघाटीत्वेन पश्चमासमपी भवस्यापि र कि तपोपधान कारयेत् । गौतम कारयेत् सस्य हे मगरन् केन मर्यन के मौतम मुलमोघिसामनिमित्तन एवं पेस्पानि अर्माणा' बानसीला या इमि ननु भीमावश्यके नमस्कारस्य सामायिका इचपा मणितस्प मानिशीथे महाभुतस्कन्पत्वं मण्यमान फर्य युक्तम्, उच्यते ययावश्याप्रपमा मयननियुको पृषगपित सामायिक पृपगप्पपनमुप्यते तदेव पर्याऽध्ययने मतिमममास्य्ये पवित्रमणकन्नतया श्यवे इआणि सुधाणुगमो जाय इमं च तं मुर्त करेमिभते इत्यादि वनाचार्यों यया इदानीं स्मामुगमः पारदिदं च तत्म्र्ज़ फरामि भदन्त तर्णिवचनात्, एवं नमस्कारोऽपि यदा सामायिकादौ मण्यवे वदा सामायिका पदा तु भयनाशननिराकार्यादौ पृथग् स्मपते तदान्य भुतस्कन्धा महानिधीयस्य पान्यभुवेम्पो रिपिटवर- श्रुतत्वं हश्यते वयोगस्प संमम्ने पारस्वारिंशदायामाम्म रुपम्यागारस्यान्पयामेभ्यो दुस्तपतपोस्पत्वेनोकटस्वात् तपायोक्तं सिदान्ता ·गमस्तवेऽपि श्रीजिनप्रभमूरिभिस्तथा च तत्पाठः। अंचामिपंचन्ननवप्रमाणमाचाम्लसाध्यं कुमतैरवाध्यम् । महानिशीथं महिमौषधीनां निशी- थिनीशं शिववीथिभूतम् ॥ १ ॥ तदवचूर्णियथा पंचघ्ननवतिः पंचचत्वारिंशत् तत्प्रमाणैराचाम्लैः साध्यं कुमतैरवाध्यं महिमानः औषध्यस्तासां निशीथिनीश चन्द्रम् वृद्धिमापकत्वात् मोक्षमार्गभूतं महानिशीथमंचामि पूजयामि इति श्रीसिद्धान्तागमस्तवावचूणौँ, एवं सत्यपि ये महानिशीथस्य प्रामाण्यं न मन्यन्ते, न विद्मस्तेषां का गतिः श्रुतापलापस्य महापापहेतुत्वात् न च तस्य श्रुतत्वमेव सन्दिग्धमिति मुग्धबुद्धि- भिरभिधेयं "नन्दिसूत्रपाक्षिकमूत्रादौ निसीहं महानिसीहमिति” साक्षात्तस्योक्तत्वात् । न चेदं नन्न भवतीत्यपि वाच्यं तथा सति श्रीआचारा- झोपपातिकादिग्रन्थानामप्यधुना वर्तमानानां नन्दिमूत्रायुक्तेभ्योऽन्यत्वप्रसङ्गो दुर्वारः एवं चाऽसमीक्ष्य भाषणेनाशातनाकारिणां जिनादिष्वपि यत्तद्वचनीयतायां न कश्चिदविषयः किश्च येऽप्यनन्तसंसारदुःसहदुःखेभ्योऽप्यभीरुतया कदाग्रहान् महासाहसिकतामवष्टभ्य महानिशीथं न प्रमाणी कुर्वन्ति, तैरप्युपधानतपः प्रतिपत्तव्यं, अन्येष्वपि जैनसिद्धान्तेषु मोक्तत्वात् "व्यवहारवृत्तावपि यथा श्रुतग्रहणमभीप्सता" उपधानं कार्यमिति यैश्च श्राद्धानामुपधानविविनमन्यते. तेः साधूनां योगविधिः किमितिमन्यते, श्राद्ध्वत्साधूनामपि सूत्रपाठादिशुद्धयापत्तेः ततः कदाग्रहग्रस्ततां परिहृत्य सिद्धान्तमार्गानुयायितां चानुसृत्य यथोक्त-श्रुतस्कन्धाध्ययनादिपरिभाषोपेतनमस्कारादिसूत्राराधनाहेतुभूता- न्युपधानानि जिनवचनप्रामाण्यात् प्रमाणतया प्रतिपत्तव्यानि महानिशीथे चोपधान तपो विना नमस्कारादिसूत्रपठनादिनिषिद्धं सम्पति तु द्रव्यक्षेत्रकालायपेक्षया लाभालाभं विभाव्या चरणयोपधानतपो विनापि सूत्रपाठादिकार्यमाणं दृश्यते, आचरणायाश्च लक्षणमिदं कल्पभाष्ये. असढेण समाईण्णं जंकत्थय केणई असावजं न निवारिअमन्नेहिं बहुमणुमयमेअमायरि ॥१॥ तद्भावार्थों यथा अशठेन समाचीर्ण यत् कुत्र च केनापि असावद्यम् न निवारितमऽन्यः बहुम्ऽनुमतमेतत् आचरितमिति तथा आचरणा च जिनाज्ञा समानैव यद्भाषितं भाप्यादौ । असढा- उण्णाऽणवजं गीअत्थअवारिअंतिमज्झत्था आयरणा विहु आणत्ति वयणउ सुबहुमन्नंति ॥१॥ तद्भावार्थों यथा अशढा चीर्णाऽनवयं गीतार्थाs- ·पारितमिनि मध्यस्पाः माचरणा मपि निभये मा वि पपनतः सामन्यन्ते, इति परं येन माग् नमस्कारादित्राण्यधीवानि तेनापि पपायोग निर्मिलम्पमेयोपधानानि यथाशक्ति वपसा पोपपग्राणादिपिपिनाऽपश्ये पानीयानि महानिशीपेऽपि मुस्पपपे आचाम्लोपनास पं द्विनीयपदे प यपास्यपि तपः प्रोक्तं तेन शक्तिवस्त्यागतपसी इत्युक्तेष तपसि न कमिदामा, पौपघग्राणफिया तु यपपि महानिशीपे सातामाता तथापि यथा सापोर्योगेष्वविधायिझियापर्व सर्वमती तवा भादानामप्युपपानेषु पिसोक्यते तब निरारम्भस्वादि गुणैरेम ते ष सम्यग् पोपपस्वीकारे पप स्पर्नान्पपा बहुपु माक्तनपकरणेषु चिरन्तनापार्यमणीवसम्पदायायावस्वस्त्रगण्समाचार्यादिषु चोपधाने पौपरस्तीकारः सातादप्पुक्ता योगपिपिरपि स्पष्टतया सामाचार्यादिप्येव रप्पते, न तु स्यापि सिद्धान्ते साक्षाचता भादानामुपपानेषु पोप- पप्राणादिविपियोंगविपिरत्नमागयितम्या तदेवं साधुभिः भायोपपानतपोऽवश्य कृत्यतया समस्तान्पसपोम्प भयममेव सम्पगाराष्य निर्गम पाहत्यादि पैयग्रपेण प्रमादादिना पा ये उपधानं नोदान्ते, पां नमस्कारराननदेवबन्दर्यापपिकी प्रतिक्रमनादि मन्ममध्ये कलापि न पदपतीति भवान्तरे वेपो तलामाऽपि दुस्सम्भवो मानविरापकाणां शानदुष्पापवाया प्रतीवत्ता सेन बानारापनापिभिरुपमाम रिपो सशक्पा यवनीपमित्यादि सिरान्तमचनेनावश्यमुपपानम पिपायावश्यक पठनीयं सदैव साधुभिरपि पोगोदाई स्वैप सूत्रसमा पावनीपमिति पिशेपाया। इति भीमपन्यास पारिमसमित् मुशिप्पपन्यासभीसौभाग्परिमसनिदिनेयाक्तिपिमलेन मिरपितापां सोपनाऽऽगमवापनमीमां- सावधौ सप्तमकाप्याथी॥ पभोक्तान्युपपान कानियवराणीयोपपिक्यादिना तेरावश्यकमम पिमलतामेति शुर्व गेहिनाम् ·शुद्धान्तेऽपि मुमुक्षुसेवनपरा दीक्षां समादाय च गुर्वाज्ञा सहिताः पठन्त्य कलुषाः सामायिकादिश्रुतम् ॥८॥ अथ श्रीअष्टमकाव्याख्यामाह । अत्राष्टमे काव्ये उपधाननामानि तथोपधानेनैवावश्यकं शुद्धयतीति दर्शयन्नाह षट् मोक्तानीति वराणि प्रवराणि उपधानानि इर्यापथिक्यादीनां इर्यापथिकी प्रभृतीनामत्रोपलक्षणात् प्रथमं नमस्कारसत्कोपधानं ग्राह्यं प्रथमवाचि आदिशद्धः नान्नोऽपीति श्रूयते, यथा आदिर्नान्तोऽपि चस्मृतः इति वचनात् आदिशद्धेन शेषाणि चत्वार्यपि ग्राह्याणि अर्थात् पडुपधानानि जैनसि- द्धान्तेषु प्रसिद्धानि तन्नामानि यथा पंचमंगलमहासुअखंध इति प्रथमोपधानं, तथा पडिकमणासुअखंध इति द्वितीयोपधानं, तथा शकस्तवा- ध्ययन इति तृतीयोपधानं, तथा चैत्यस्तवाध्ययन इति चतुर्थोपधानं, तथा नामस्तवाध्ययन इति पंचमोपधानं, तथा श्रुतस्तवसिद्धस्तवाध्ययन इति पष्ठोपधानमित्येवमनुक्रमेण पडुपधानानि ज्ञेयानि तैः पूर्वोक्तोपधानैरेव ध्रुवं निश्चयं गेहिनां गृहस्थानामावश्यकं विमलतामेति विशु- द्वितां प्राप्नोति, पधानव्रतेनाऽऽवश्यकं शुद्धद्यतीत्यर्थः तेऽपीति उपधानव्रतयुक्तावश्यकश्रुतपाठकाः श्राद्धास्तेऽपि पुनस्ते कीदृशाः मुमुक्षुसे- वनपराः मुमुक्षवः साधवः पञ्चमहाव्रतधारिणस्तेषां सेवनं पूजनं तस्मिन् पराः परायणास्तत्परा इति यावच्चकारः पुनरर्थे ते श्राद्धाः शुद्धां निर्मलां दीक्षां समादाय प्रव्रज्यां समादाय गुर्वाज्ञासहिताः गुरोराज्ञापयुक्ता अकलुपा न विद्यते, कलुषं पापं येषां तेऽकलुषाः निरतिचा-- रचारित्रपालका इत्यर्थस्ते समायिकादिश्रुतं पठन्ति, समायिकमध्ययनविशेषः आदिशब्दात्दृष्टिवादपर्यन्तं श्रुतं पठन्ति, इति काव्यशब्दार्थः। अथ विशेपार्थः । गृहस्था उपधानव्रतं विधायावश्यकश्रुतं पठन्ति, नान्यथा तेषामावश्यकं शुद्धयति, ते श्रावका अपि यदा दीक्षां गृह्णन्ति, तदा समायिकाध्ययनादारभ्य दृष्टिवादपर्यन्तं श्रुतं नान्यथेति तथोपधानव्रतस्य विस्तारविधिस्तु "श्रीमहानिशीथसूत्रतोऽवसेयः” परमा- धुनिककालोद्भवाः केचन साधवोनिजं पण्डितमन्याः वृद्धगुर्वादिपाधै उपधानव्रतस्य शुद्धक्रियायाः धारणामकृत्वैव श्रावकाणामुपधानव्रतं ·भभभ फारयन्ति, ते अशुरक्रिया कार भाषका अपि मत्युसदोपपा मपन्ति, तस्कारमायगुरुपरम्परामातारो ये शुद्धफ्रिया षेधारस्तेषां समीपे पोगरानक्रिया रा उपपानमतस्य मिया माणिभिः सम्या, पर ये गुहसमासेस्थिता अपि नास्ति ताशाना नवनन्तन साधूनां पार्ने वास्तपः क्रिया न फार्पा प्रत्युतदोपहेतुत्वादित्यस्माकं हितोपदेशः, वयोपपानवतकारपिता साधुरपि महानिधीयसूपयोगोदानवदिता एव नत्लन्य' इति निस्विमहानिशीयम्प्रयोगेन साधुना कारिता भीउपपानबसकणां भारकाणां प्रिया सफला भपति, सवा ये केचिदाधु- निफासे साधना गुरुभागरहिताः महानिधीयस्मयोगोदानमन्तरेण भाषकाणासपपानवतं कारयन्ति, वेरि निनार्या निरापका मानिशी पम्परिरापार पिनेया इति, क्या श्रीचचराध्पयनसूत्रे पतविपतमेऽध्ययनेऽपि साधुधारकाणा योगोपपानवानं मोतं-गाया । नियार पीप्रपरले अमाइ मासे विणीपरिणए देते मोगर्ष नवहाणम् ॥१॥ पिपपम्मे सपम्मे वग्नभीरहिए सए एयमोगसमाउचो देउलेसह परिणमे ॥२॥ गापा दयम्याम्पाः-यया एतयोगसमायुक्ता पाणी वेमोसेश्यां परिणमेत् कीरमा पानी नीति कापवास्मनोमिरनुस्सेका नम्रतायुक्त इस्पयः पुनः माणी अचलो भषति, पुनरमायो मायारहिवः पुनर्यो पिनीतविनयः कृतगुर्वादियोग्यम्यपदारः, पुनो वान्तः इन्द्रियवमनपरायण', पुनर्योगरान सिद्धान्तपाठम्यापारपान, पुनर्प उपधानपान निरतः १ पुनर्य मियधर्मा पुनर्यो सपर्मा पुनर्योऽनपभीका पापमीरको भवति, पुनर्यों स्वैिपका सर्वनीवेष रिवान्वेपी मपवा दिव मोक्षमितीवि विपिका पतालस्तेमोसेश्यापान भरवि २ अप पपलेश्या सक्षगमार। गापा । पपणुकाइमाणेय माया सोमेय पषुए पसव पिचेदं वप्पा मोगवं उबहान ३ वदपाल्पा:-एसयोगस मायुक्ता माणी परसेश्या तु परिनमेव कीटनः प्रकन तनु मुक्ष्मी ग्रोधमानौ यस्य स प्रवनुमोधमानः पुनयस्प मापासोपौ प प्रतमुको भरना, पुनया प्रशान्तरितो भवति पुनर्यों दान्तात्मा पुनर्यो वोगान् वया उपपानवान् भवति, इस्पादि योगैः समायुक्त प्राणी परतेच्या मान् मरतीस्पः । इति "भोउचराध्यपनम् तथा समबापाने दाविपचमसमनापेऽपि स्पष्ट लिसितमस्ति" तपाच तसाठा "मनसिम ·हाणेअ कहिओ” इत्यादि अत्र केचिल्लुम्पाकाः प्रलपन्ति, यद्योगवहनमित्यत्र तु योगाः मनोवाकायसम्बन्धिनस्तेऽत्रज्ञेया अत्रोत्तरं भो ? अज्ञानिलुम्पक! यदि योगशब्दमूलार्थोत्थापनं क्रियते, तर्हि वहनशब्दस्य कोऽर्थः भविष्यति, द्वयोः शब्दयोः समानाधिकरणेनार्थकरणमेवाई- त्वमिति तथा पुनरत्र केचिदविन्दितसिद्धान्तपरमार्थाः समर्थयन्ति, श्रावकाणां दशवैकालिकादिः सिद्धान्तः पठनीयः एवेति यतः समवा- यानमुत्रे श्रावकवर्णके । “उवासगदसामुणं उवासगाणं णगराई उजाणाई चेइयाइं यावद्भोगपरिवाया परियागामु अपरिग्गहा तवोवहाणाई अन्नसुअ परिग्गहा" । इति शब्देन सिद्धान्ताध्ययनस्य विहितत्वादिति अस्योत्तरं यथा अहो द्रष्टव्यं खलु खलस्य तव कैतवकलाविलसितं. यदत्रेव “चेइयाइ तवोवहाणा” इति पदद्वयेन साक्षादुक्तान्यपि प्रतिमोपधानान्यवगणय्य "सुअपरिग्गहा” इति पदप्रदर्शनं परमिदमपि तवतात्पर्या- नवबोधसूचकमेव यतोऽत्र श्रुतशब्देन श्रुतार्थस्य गृहीतत्वात् यदुक्तमर्थस्यापि श्रुनत्वं स्थानाङ्गसूत्रे द्वितीयस्थानके । दुविहे धम्मे पन्नत्ते तं जहा सुअधम्मे चेव चरित्तधम्मे चैव सुअधम्मे दुविहेपन्नत्ते तं जहा सुत्तसुअधम्मे चैव अत्थसुयधम्मे चेव । इति एतत्पाठवृत्तिदेशो यथोक्तं-"ज्ञानं चारित्रं प्रस्तावयति दुविहेत्यादि दुर्गतौ प्रपततो जीवान् मुगतौ च तान्धारयतीति” धर्मः श्रुतंद्वादशाङ्गं तदेव धर्मः श्रुतधर्मश्चर्यते आसेव्यते तत्तेन वा चर्यते गम्यते मोक्ष इति चारित्रं मूलोत्तरगुणकलापस्तदेव धर्मश्चारित्रधर्म इति सुयधम्मेत्यादि सूत्र्यन्तै मूच्यन्ते वाऽर्था अने- नेति सूत्रं मुस्थितत्वेन व्यापित्वेन च सुष्ठुक्तत्त्वाद्वा सूक्तं सुप्तमिव वा सुप्तमव्याख्यानेनाप्रबुद्धावस्थत्वादिति भाष्यवचनं त्वेवं सिचर खेरइ जमत्थं तम्हा । सूतं निरुत्तविहिणावा मूएइ सवइ सुबइ सिवइसरएव जो अत्थं ॥१॥ अविधरियं सुतंपिवसुत्थियवा- वित्तउसुचुत्तंति ॥२॥ अर्यतेऽधिगम्यते अर्थ्यते वा याच्यते बुभुत्सुभिरित्ययी व्याख्यानमिति आहच । जो मुत्ताभिप्पाओ सोअत्यो अन्जए य जम्हति इति स्थानाङ्गसूत्रवृत्तिवचनात् , अर्थस्यापि श्रुतत्वं परं न च वाच्यं सूत्रमर्थमुभयमपि गृह्यतामिति राजप्रश्रीयसूत्रे "लद्धढे गहियढे पुच्छियट्टे अहिगयढे विणिछिय?" इति अर्थश्रवणतः अर्थावधारसंशये सति सम्यगुत्तरश्रवणतो विम- लावयोधात् ऐंदंपर्युपलम्भादित्यादिनाऽर्थग्रहणस्येवोक्तत्वादत्र सूत्रस्य निशीथसूत्रायुक्तस्पष्टनिषेधश्च प्रागुक्त एवेति इत्यादि सिद्धान्तपाठ- ·दर्भनेनाप्पपिवितसिद्धान्मपरमार्थ लंपकमठी माइ न तु तावदुत्सर्गमार्गवो पास्पानां सिद्धन्ताप्यापन न फल्पवे कि या मपदमागवा सिद्धान्नाग्यापन न कसते इति प्रस्योचरं अब उस्सर्गमार्गवस्तारत्यास्थानां सिदान्ताच्यापन न फन्सवे अपवादमार्गतस्तु दीक्षाभिमुला- पेस्वस्य पानीमनिकापाध्ययनं पारत्माभ्यां पिप्पेशामाध्ययनं यापयतम पाठयित कसते इत्यभिमाय' मोच्यते "पढनु साहो एवं बसम्माय बिमति" १३६ इस्पादि व्याख्या पठन्तु म्पकवाचामत्रवोऽयंत ठगी कुर्वन्तु सापको मोससाघनतस्परामुनप उपसाणता- स्साम्पोऽपि ननु यदुक्त-साधी सापर एप पदन्ति किं भादादयो न सिद्धान् पठन्ति सम्यवे न पठन्स्पेव, यदुक्तं-भीनिश्चीपमूत्रस्पैकोन पिंधतिकोरेश्नके "मिस्ख्वा मिस्स्सी वा अण्णन स्पिर्व नागारत्यिय मागाएति वा एतं पासाविजविधि अस्पर्णिगिरिमगतितिक पाणवायपहा इत्यासरदेसाउमस्थो मरा भगायिं पागारपि गवारति अण्णावित्यिमामन्नावित्पिणीउ माया गिहस्या गिहस्पी उचि भवे कारण पाएमा विपदमाए गाा गिहिमपासपिरा पाजाभिमई सासर्ग वा छलीपनिपति भावमुखस्यो अत्परमारपिसणा एस मिहत्यामअवमानचि भीगणचारमकीकापणौ प्रति १३ ननु पकीणकाधनैः पतिपदमस्माकं निरासक्रियते भवतिस्तेषा तु प्रामाम्यं नास्मामिः स्वीपीयोमै पामदूई प्रकीर्णकाना रिशिष्टमगवत्स्वधिप्पानीवत्वेन प्रत्येकजुबमणीवानां पा सुवर्मा ममागलादिवि सयात्रोक्तं अन शिष्यः प्रभवति । प्रकीर्णकानामुत्तचिकितीवरात् गणघराद धिप्पाच प्रत्येकजुप्पत उन्यवे तीर- एस्सदीसिवाने प्रकीर्णकानामुत्तचिरिति यदुक्तं नन्दीम्मे। से किस भगवाहिर अंगपादिरं दुबिई पम्मत है। भावस्सप प मावस्सपबहरिच पसे कि भावस्स वि पबच सामाश्य परीसस्वयं २ सय । परिक्मणे ४ फाउस्सम्गो ५ परस्सान से मापस्सप । सेपित आबस्सय पारिच २। दुषित पानी कामियपतकामियप सेकित उकासिम २ मगपि पन्नमा दयासिय १ रुपिया कप्पियं २ सापपूर्व महापपुर ४ बाइ ५ रापफ्सेभियं ६ भीवाभिममो ७पासना ८ महापभरणा • पमाणमा १. - ·नंदी ११ अणुओगदाशइं १२ देविदत्थउ १३ तंदुलवेयालियं १४ चंदाविजयं १५ सूरपण्णत्ती १६ पौरिसिमंडलं १७ मंडलप्पवेसो १८ विज्झाचरणविणिछउ १९ गणिविज्जा २० झाणविभत्ती २१ मरणविभत्ति २२ आयविसोही २३ वीयराय सुहं २४ संलेहणासु २५ विहारकप्पो २६ चरणविही २७ आउरपच्चख्खाणं २८ महापच्चख्खाणं २९ एवमाइसेतं उक्कालियं । सेकिंतंकालियं २ अणेगविहं पण्णत्तं तं जहा उत्तरज्झयणयाई १ दसाउ कप्पो ३ ववहारो ४ निसीहं ५ महानिसीहं ६ इसिभासियाइ ७ जंबूद्दीवपण्णत्ती ८ दीवसागरपण्णत्ती ९ चंदणपन्नचो १० खुड्डियाविमाणपविभत्ती ११ महल्लियाविमाणपविभत्ती १२ अंगचूलिया १३ वग्गचूलिया १४ विवाहचूलिया १५ अरुणोववाए १६ वरुणोववाए १७ गरुलोववाए १८ धरणोववाए १९ वेसमणोववाए २० वेलंधरोववाए २१ देविंदोववाए २२ उठाणसुए २३ समुट्ठाणसुए २४ नागपारियावलिया २५ निरयावलियाउ २६ कप्पियाउ २७ कप्पवर्डिसियाउ २८ पुफियाउ २९ पुष्फ- धूलियाउ ३९ वह्नीदसाउ ३१ एवमाइं आई चउरासीई पइन्नगसहस्साई भगवउ अरहउ उसहसामिस्स आइतित्थयरस्स तहा संखिज्जाई पइन्नग सहस्साई मज्झिमगाणं जिणवराणं चउद्दस पइन्नग सहस्साणि भगवउ वद्धमाणसामिस्स अहवा जस्स जत्ति यासीसाउप्पंतिया एवेण इयाए कम्मियाए पारिणामियाए चउबिहाए बुद्धीए उववेयातस्स तत्तियाइं पइण्णगसहस्साई पत्तेयबुद्धावितत्तिया चेव सेतं कालिों आवस्सय वइरित्तं सेतं अणंगपविलु एतत्पाठटीकायां यदुक्तं-श्रीमलयगिरिमूरिभिस्तत्वृत्तिदेशो यथा “एवमाइयाइ” इत्यादि कियंतिनामनाम- ग्राहमाख्यातुं शक्यन्ते, प्रकीर्णकानि तत एवमादीनि चतुरशीतिप्रकीर्णकसहस्राणि भगवतोश्रीऋषभस्वामिनस्तीर्थकृतस्तथा संख्येयानि प्रकीर्णकसहस्राणि मध्यमानामजितादीनां जिनवरेन्द्राणां तीर्थकराणां एतानि च यस्य यावन्ति भवन्ति तस्य तावन्ति प्रथमानुयोगता येदितव्यानि २ तथा चतुर्दशप्रकीर्णकसहस्राणि भगवताऽर्हतावर्द्धमानस्वामिनः इयमत्र भावना इह भगवतऋषभस्वामिनश्चतुरशीतिसहस्र- संख्याश्रमणाआसीरन् ततः प्रकीर्णकरूपाणि वाऽध्ययनानि कालिकात्कालिकभेदभिन्नानि सर्वसंख्येया चतुरशीतिसहस्रसंख्यान्यभवन् ·कपपिति पदुस्पले इर यनगमदादुपदिष्ट भुतमनुसृत्य भगवा अममाविरचयन्ति, पत्सर्व प्रकीर्णकमुच्यते, अथवा श्रुतममुसरता यदास्मना मचनकौशसेन धर्मदेशनादिषु प्रन्यपदविस्पवया मापन्ते, तदपि सर्व प्रकीर्ण भगनतमपमस्वामिन उम्मष्टाश्रमणसम्पदासीन, पारधी तिसाहसप्रमाणा दतो पटते, प्रकीर्णकान्यपि मगरसपतरश्चीविसामसंसयानि एप मध्यमतीनामपि संझपेपानि प्रफीकसासागि पाचनीयानि भगरवस्तुपईमानस्वामिनावदेवमयणसास्राणि वेन प्रकीर्णकान्यपि भगवतचतुर्दशसहस्राणि अप मते एके मय पर्व मनापयन्ति, इदं किस चतुरनीतिसासादिकपपमादीनां तीर्यको भमणपरिमाणं पानसूपविरचनसमर्थान् भमणानषिकत्सवदितम्ये इवरवा पुन' सामान्यभमणा मभववरास्वस्मिन् तस्मिन् ऋपमादिफाले मासीरन् मपरे पुनरेव मारपन्ति, परभाविवीर्यको जीपवामिदं चतुरधीतिसहस्रानिक ममप्पपरिमाण मवाहतः पुनरेकैस्मिन् तीचे भ्यांस' श्रमणापेदितव्या' सप ये मानसूत्रविरचनक्तिसमन्विता समसिमास्तरन्यासात्कालिका मपि सीर्ये पर्चमानास्वमापिस्ता द्रष्टम्याः एतदेवमवान्सरमपदयभार आवेत्यादि अपवेवि प्रकारान्तरो- पदर्षने यस्य अपमादेस्वीयस्तो यापन्ता शिष्यास्तीर्य ऊत्पचिस्या पैनयिक्या कम गया ३ पारिणामिक्पा पतुर्विधया उदयोपैता समम्बिता मासीरन् तस्य अपमारेस्वापन्धि प्रकीर्णफसामाणि अमनन् प्रत्येकाला अपि नापन्त एप अौके म्यावस्वे हा एकैकस्य वीसस्तीऽप रिमाणानि प्रकीर्णकानि भवतप्रकीर्णककारिणामपरिमाणत्यात् । केवलमिइ प्रस्पेकनुपरचितान्येष प्रकीर्णकानि द्रष्टम्पानि प्रकीकपरिमाणेन प्रस्पेशवपरिमाणप्रतिपादनात् स्यादेतस्मत्येकबुदाना शिष्यभागो विरुदयते तदनदसैमीचीन यता प्राजकाचार्यमेवापिकल्स मिप्ययारो निरिम् न त वीर्यहरोपदिशासनमतिपत्रवेनापि तवो न कश्किोप वया पदेपा प्रमश वित्यै अपरिमाणा पइनगासामिय परिमानचनन कि तुमचे पचेपपुलपणोप पानन भागिपा कमा ममा पानगपरिमाण पेर पपेपरपरिवा करेह भनिय पचेयपुरा विवचिया रधि । बोरग मानिणुपचेवगुरासिस्समायो य विमए भागरिर माह । वित्तमरपनीषसासनरिमनपना + ·तस्सोसा हवंति। अन्ये पुनरेवमाहुः सामान्येन प्रकीर्णकैस्तुल्यखात्प्रत्येकबुद्धानामत्राभिधानं न तु नियोगतः प्रत्येकबुद्धरचितान्येव प्रकीर्णका- नोति । सेतमित्यादि तदेतत्कालिकं तदेतदावश्यकव्यतिरिक्तमिति श्रीनन्दीसूत्रटीकायां श्रीगच्छाचारप्रकीर्णकावचूर्णावपि तथैव पुनः केचित्कुमतयः श्रावकाणामुपधानोदहनं न मन्वते तच्च सिद्धान्ताऽपरिज्ञानं यदुक्तं-श्रीसमवायाङ्गसूत्रे संख्याक्रमसमाप्त्यनन्तरं उपासकद- शागसूत्रवर्णके यतः उवासगदसासुणं उवासगाणं तवोवहाणाइं इत्यादिनात्र श्रावकोपधानोद्वहनस्योक्तखात् न च वाच्यं अत्र च वक्ष्यते, इत्युक्तं तत्र तु उक्तं न दृश्यते, इत्यादि कालेन ग्रन्थस्य व्यवच्छिन्नत्वात् अन्यथा स्थानद्विगुणतयाऽस्य भगवत्यादिभ्योऽपि महत्तरताया युज्यमान- खात् अन्येषामप्यत्र वाच्यतयोक्तानां तत्र नोक्तानां जल्पानामनङ्गाकार्यतापत्तेश्चेतिदिक् उपधानाक्षराबोधाय च साद्यन्तमिदं सूत्रं लिख्यते सेकिंतं उवासगदसा उवासगदसामुणं उवासगाणं नगराइ उज्जा चेति वणराया अम्मासमो धम्मायरिया धम्मकहा इह परलोय इढि विसे- साउवासयाणं च सीलवयवेरमणपच्चख्खाणपोसहोववासपडिवज्जणतातोसुअपरिग्गहा तवोवहाणाई पडिमातो उपसगासलेहणाउभत्तप- चख्खाणपाउवगमदेवकुलेषु पुण्णबोहिअंतकिरियामुयआघविजंति उवासमदसामुणं उवासयाणं रिधिविसापरिसावित्थरा धम्मसवणाण वोहिलाभ अभिगमसम्मत्तविसुध्धताविरतं मूलगुणुत्तरगुणअतियाराठितिविसेसायबहुविसेमापडिमाभिग्गहगहणपालणाउ उवसग्गाहिता- सणाणिरुवसग्गया यत वायविचित्ता सीलव्वयगुणवेरमणपञ्चखाणपोसहोववासा अपच्छिममारणंतियायसंलेहकोसणाहिं अप्पाणं जहयभाव- इत्ता बहुणि भत्ताणि अणसणाए छेयइत्ता उववण्णा कप्पवरविमाणुत्तमेसु जह अणुभवति सुरवर विमाणपुंडरीएसु सुख्खाई अणोक्माई कमेणभोत्तूण उत्तमाई तउ आउखएणं चुयासमाणा जह जिणमयमिबोहिलद्धणयसंजमुत्तमंतमरउच्चविष्पमुका उ बैंति जद्द अख्खयं सच्च दुख्खमोलवएते अत्रेय एवमादाय इति वृत्तिर्यथा सेकिंतमित्यादि अथकास्ता उपासशकदशा उपासकः श्रावस्तास्तद्गत क्रियाकलापम- तिवद्धाद्वादशाध्ययनोपलक्षिता उपासकदशास्ता एवाह उवासगदसाण उपासकानां नगराणि उद्यानानि चैत्यानि वनखण्डराजान भम्बा- ·फिलरी समरसरणानि धर्मापाया पक्या शमौकिकलादिपिझेपा पासकानां प श्रीमततमिरमणगुणमस्याम्पानपोपपोपचास प्रतिपा- दनतास्तत्र श्रीमद्भवान्यषुब्रतानि निरमणानि रागादिपिरतपा गुमायणवतानि प्रत्यास्मानानि नमस्कारसहितादीनि पोपपोशम्पादिदिनं तपापक्सनमाहारथरीरसत्कारस्पागः पौपषोपघासस्सवोदडे सत्ये तेपो प्रतिपादनाः ता प्रविपत्त इवि निग्रहः भुतपरिग्रहास्वप उपधानानि मतीनानि परिमाउधि एकादशोपवासमतिमाः कायोत्सर्गा वा उपसर्गावरस्वोपमाः संरचनामक्तपानमत्यास्पानानि पाइयोपगमनानि देससोरगमनानि मास्पस्पापावि पुनर्कोपिलामोऽप्रक्रिया म्पास्यायते पोक्कमेपेतो विशेषत माद सासगेस्पादि वम रिमिशेषा अने- फकोटीसस्पदम्यसम्पदिशेपा तथा परिपद परिपाररिशेपा पया मासापिसपुत्रादिका यन्दरपरिसदासीदासमिमाविका पासपरिपदिति मिस्तरपर्मभपणानि मापीरसमिषो पुनाघिसामोमिगमा सम्पसवस्य शिद्धसास्थिरचे सम्यक्तभुम्मेरेन भूलगुणा उत्तरगनाताब- दप अविसरास्वेपामेन वपन्भदिनासरितानि स्पिविनिनेपानोपासकपर्यापस्य कासमानभेदाबपिशेषाः प्रतिमामभूतमेदाः सम्प- मर्थनमानमतिमा मभिप्राणानि पामेष पामनानि उपसर्गपिसानानि निरुपसगै पोपसभापमेस्पः पासि विपित्रानि भीसमवर- दपोऽनन्तरोतस्मा मपमिमा: पास्कालभाम्पिमाफारस्त्वमासपरिसराप मरणम्पेऽन्ते भवा मारणान्तिका आस्मनः परीरस्प जीवस्त संलेखनातपसारागादिनयेममहशीकरणानि मास्मसंलेखना तता पत्रयस्य कर्मपारय तासां बोसनन्ति गोपनासेपनाकरमानीस्वः तामिरपश्मिमारगान्तिकात्मसंलेखना कोषणाभिरास्मान यथा भावपिस्ता बहुभकानि अनशनतया निर्मामनववा मरित्या च सपना सत्तेति गम्पते के सतरे सानि विमानान्युचमानि देव समानुभवलि, मुरविमानानि परामरीबानीर परामरीकागि पानि देव कानि सौस्पान्मनुपपानि क्रमेण मुक्तीचमानि वन मायः सयेन ध्यस्थता सन्तो यषा मिनप्रमवेपोधिसम्मा इति शेषा सम्मा पसपमोचन पपानं तमोरमम्परिमाका अडानमागिरका पपम्ति, पत्ता भापमानरमाचिक सरासमोर बसवमिरा वोपाताल ·- व्याख्यायत इति प्रक्रमः इति समवायाङ्गे संख्याक्रमसमाप्त्यनन्तरं अत्र परः प्राह-ननु ये उपधानोद्वहनं न स्वीकुर्वते ते कीदृशा इति उच्यते अत्रोत्तरं अथ केचिदुपधानोद्वहनं न स्वीकुरुते तेऽवश्यं वहुलसंसारिणो ज्ञातव्याः इति महानिशीथसूत्रे तथा च तत्पाठः। जे केइ अणुवहाणेणं मुपसत्यं भाणं अहीयंति अज्झावयं तवा अहीयं निज्जा अज्झावयते इवासमणुजाणंति तेणं महापावकम्मे महतीसुपसत्थनाणस्सासायणंपकुवंति से भवयवं जइना किं पंचमंगलस्सणं उवहाणं कायवं पढमं नाणं तउदयादयाए सबजीवपाणभूअसत्ताणं अत्तसमदरिसित्त। "इति महानिशीथसूत्रे तृतीयाध्ययने” तथा “विचाररत्नाकरगन्थेऽपि" तथैव अत्र परः शङ्कां कुर्वनाह-नन्वत्र सबजीवषाणभूअसत्ताणमित्यत्रकस्तात्यर्यार्थः उच्यते, पाण इति शब्देन प्राणास्ते द्वीन्द्रिय त्रीन्द्रिय चतुरिन्द्रिय जीवान विकलाक्षाणामिति यावत्पाणा इति संज्ञा, तथा पञ्चेन्द्रियप्राणिनां जीवा इति संज्ञा, तथा वनस्पतिकायजीवानां भूताइति संज्ञा, शेषाणां सखाइति संज्ञा, यतःप्रोक्तं "श्रीआचारागसूत्रटीकायां प्रथम श्रुतस्कन्धे” शस्त्रपरिज्ञा- ख्याध्ययनस्य पष्ठोद्देशकटीकायां,तथा तस्येव दीपिकायामपि, श्लोकः।माणाद्वित्रिचतुःप्रोक्ता भूतास्तुतरवोमताः।जीवा पञ्चेन्द्रिया ज्ञेयाः शेषाः सखाः प्रकीर्तिताः ॥१॥ इति षड्दर्शनसमुच्चयग्रन्थादिप्वपि तथैव प्रोक्तमस्तीति तथा "श्रीआचारागसूत्र दशवकालिकसूत्रादिप्वपि पठ्यते" "सत्वे जीवा सवे पाणा सवेभूआ सत्वेसत्ता न हतवा" । इत्यादि तथा पाक्षिकसूत्रेऽपि प्रोक्तं यतः सव्वेसिं पाणाणं सव्वेसिंभूआणं सव्वेसिं जीवाणं सब्वेसिसत्ताणमिति । तत्रापि तथैवाऽवगन्तव्यं अत्र समस्तसिद्धान्तकलाकलापलंपाकः लुपाककुमती पाह-ननु प्रतिपदं महानिशी. थसूत्रवचनैरस्माकं निराक्रियते, भवद्भिः परं महानिशीथसूत्रं प्रमाणमप्रमाणं वेति, अत्रोत्तरं भो ? लंपाकनतिन् इदं तव वचः, प्रचुरमदिरारस- स्वादाऽऽस्वादकमदान्धपुरुषवचनमिवावभासते कथमिति चेदुच्यते अस्मादृशां सम्यग्दृष्टिजीवानां तु महानिशीथसूत्रं प्रमाणमेव खत्सदृशा मिथ्यादृष्टिजीवानां तु कुमतिकुमतवल्लिवनलवनप्रवरतरतरवारिसमानं प्रवचनसोभाकारिमहानिशीथमूत्रं कथप्रमाणं भवेत् , तत्सूत्रं तु सम्य- ग्दृशां प्राणिनां प्रमाणमेव यतः केचिचाऽज्ञानिनो वराकाः श्रीजिनोक्ताक्षरमात्रमप्यश्रद्दधानोऽनन्तसंसारीति विदन्तोप्यवश्य भाविभावा- ·नामप्रतीकार्यत्वन कमगवेरचिन्त्यत्वेन सकसाममप्रधान भीमहानिधीयामिधानभासमेन न मन्यते । किं धर्मस्तान्मति न घाशनीय इदं हि प्रलिकासपतास पित्स्यचिटिसमभूदिति भूपते, तवोऽस्य संयोजनावसरे बैथिदिर्दशिरत्नवत् किशिक्षिप्त मविष्यतीति, यत इवं श्रीहरिमारिभिः सर्वसम्मत्यालिखित श्रीक्दयादिधरिधीसिम्यासेनदिवाकर भीमिनदासगनिसमाभमकादिमिमैगपुरुपैयुगमपानः पूर्वगव- श्रुतघारिमि पोमिः सम्भयेद बहुमन चेत्पप्रैप सिस्तितमस्ति तयादि । एयं तु नं पंचमंगलमासुअस्पस्स सामं ते माया परंपेण मर्णवगमप वेरि मुवस्सपपिभ्याहिं निज्जुत्तिमासी जोन अर्णत नाणदसणपरेर विस्यपरेहि घस्वाणियं तदेव समास र स्म्लाणिज्जत मासि मा अमया कासपरिहाण दोसेण वाउ निम्मुचिमामचुणीनदयपचे वेण कालसमएर्ण माशीपचेपपाणुसारीपहरसा- मीनापपामसंगमुयारे सरप्पमे । वेणेय पंचमंगसमहामुयस्वपस्सरदारोमूलमुचस्स मम्मेमिदिउम्समुत्त पुन मुचत्तार गहरेर्षि मत्यवाए मरितिरि मगतेहि पम्मतिस्पयरेरि सोगरिएहि धीरमिनदेहिं पभनिय एसमा संपदायो एत्वप मस्थ मत्य परमाणुलगे मचा सरन न संपञ्जा वत्यतस्थमुपारेर इमिडियदोसो न दापम्मोति कि तू भोसो एपस्स । भपितचिंतामनिकप्पभूयस्स महानिसी सुयससंघस्स पुवापरिसो मासिता पेप संगसरीए नदेदियाएदि अहिं पावेपत्तगा परिसदिया तदा विजयन्तमुहुमत्वाइ सयति धर्म महानिसीरसुपरम्प कसिणपरपणस्स परमसारभूयं परं वत्य मात्वति कसिकनपश्यणपस्वसत्तणेने गभरसचोपयारिगति पाउ तहा प आपरिपाप मापरिपारियमदेणं म सस्थायरिसेदिट्टी सबसम्मचीएसाहि अण सिरियन्ति ममेडि पि सिध्यसेनदिवापराबाई मसतसेण रातनसबप्पसमासमणसीसरविपुसणेमि दमिन्दासगणिस्वमगसपरिसिपमुषि जुगप्पहाणसुभहरेहिं बहुमनियमिनति । इति श्रीम हानिभीषनीयाप्पपनपपनात मानिशीपमध्यस्मारक्षा सम्पगत्मा तु ममानमेव, ये दू महानिधीवस्त्रं न प्रमाणपन्ति, ते पूरिया नन्तसप्तारिनो पार, तया श्रीवकामिकम्पनियुक्तपादावपि यदुत-बर्दषपूर्ववरश्रीमापाहुस्वामिथिः मावा। काले पिनरमायाले ·उवहाणे तहाअ निन्हवणे । वंजण मत्य तदुभए, अविहो णाणमायारो ॥१॥ आचारः कालाघष्टमकारो ज्ञानाचारः, तत्रापि काला- दिष्वष्टस्वप्याचारेषु प्रवचने उपधानं महाचारः, सम्यग्वर्णा युचारापेक्षया महान् आचार इत्यर्थः । उपधानाऽभावे तु या अनाझा सा आगमेषु महत्याशाताना भवति, जिनेश्वरवाण्या अभिधानेन महाशाताना जायत इति, येन कारणेनोपधानाभावोऽनाज्ञा, सा च महत्याशाताना तेन कारणेन तया आशातनया जीवानामनन्तभवभ्रमणं एवं युक्तं आशातनायास्तहेतुत्वात् । यदुक्तमुपदेशमालाग्रन्ये, गाया। आसायण मिच्छत्तं, आसायणवजणाभो सम्मत्तं। आसायणा निमित्तं, कुछइ दीहं च संसारं ॥१॥ तथैव कुपक्षकौशिकसहस्रकिरणे हीरविजयमूरिमदत्त प्रव- धनपरिज्ञानान्नि प्रकरणान्ये द्वितीयविश्रामेऽपि. महोपाध्याय श्रीधर्मसागरगणिभिः प्रोक्तमस्ति-तथैव प्रवचनपरिक्षायां प्रोक्तं गाया। गणु उवहाणा भावे, मंगलमाईण जं च अज्मयणं । जिनवरपमुहासायण, अणतसंसारया-हेउ ॥१॥ अत्र परः प्राइ-नन्-पधानोबहन मन्तरेण “मंगलमाईणत्ति" पंचमंगलमहाश्रुत स्कन्धादीनामध्ययनं यत् तज्जिनवरप्रमुखाणामहत्सिद्धाचार्योपाध्यायसाधूनामाशातनाऽनन्त- संसार हेतुभवेत् , इति पूर्वोक्तमहानिशीयसूत्रवचनेन यथाऽनुपधानेनाधीतेऽध्यापयति, अध्यापयतमन्यमनुजानीते स आशातयति सूत्रार्थोभय- रूपमागमं गुरं त्रिकालभावि तीर्थकरसिद्धाचार्योपाध्याय साधूच, तत आशातना प्रत्ययं तत्कर्म वध्नाति येन चतुरशीतियोनि लक्षसम्भ- पानि नानादुःखान्यनुभवन्ननन्त संसारं परिभ्रमति । यस्तूपधानो बहन पूर्वकमेतान्यधीते, स आशातनाजन्य कर्मवन्धरहितः मुभवोधिको भूत्वा. संसारोच्छेदं विधत्ते । तथा यावत्माणी पुण्यपापयोविशेषं न जानीते तावत्तस्य पञ्चमंगलं न देयमिति । अत्रानुपधानिनो नमस्कारा- ध्ययनेऽनन्तसंसारिता मोक्ता इति । यद्येवं पागुक्तवचनं सम्यग् भवेत्तर्हि नियमाचतुः पञ्चविवर्जितः सर्वोऽपि श्रावकश्राविकावर्गोऽनन्त- संसारी भवेदिति । भावार्यस्त्वयं प्रायः श्रावककुलोत्पन्नानामुपधानवहनमन्तरेणैव नमस्कराध्ययनाध्यापनादि दृश्यते तेषां तध्यापकानां वा कयमनन्तसंसारिता युक्तेति, तेन कारणेन प्रागुक्तलक्षणेन तन्महानिशीयसूत्रमस्माकमप्रमाणं । अस्योत्तरं भो ! भो ! कुमते ! कुमति al ·FARRRRRRINK.Res हम पपशिवमिदं वरसपा, पस्मातारणाविद शावशाई सामापिकादिराष्टिवाद पर्यन्वं जिनशामन्तरेण विराज्य भीवा सामावयो नन्तान् भगान नारकादिस्मान् पोरान् दास्तगानास्पान् भ्रमन्ति। पदुक्क भीनन्दीसने भीदेवरिगणितमाभमणान्तमा र तपाठ:-"वर दुबा- ससंगै गणिपिग पीए फाठे मर्गता भीपा आपार विरारिया पारतसंसारकवार मशुपरिवति, स्वावं दुपाससंग गनिपिगं मनानए कासे मर्गवा जीरा मागाए निराहिचा पारंवसंसार कतार अपरिपहिस्संति, श्यय दुवालसमै ममिपिर पापना काले परिचा मीना भाषाए मायरिया पारंवसंसारसंवार पीर्य पर्यवि, इथलं वाससग मनिपिगं मनामए पासे मनवा मीना मानाए मारादिचा रंतसंप्सारकवार वीनस्सवि" यदुक्तं थीयसपगिरिपरिमिा-तत्पाठोपवा-सम्मतिद्वावधानिरापनाऽभावना फसकासिमावरिये इपमित्यादि इत्येवयामशागणिपिरमवीदे फासे मनन्ता नीवाभावा परोक परिपाउनाऽभाववो विराप्प पारंप संसार काम्वार विविध परीरमानसाने दुसरिटपिशतसहस्रदुस्तर, पवमा अणुपरहिस मनुपरासावयन्त मासन्। इरशादबाइएमावोपयमेन पिपिप हादचारमेष पआपाप्यते मंतु गणोहित बचौ ? पपा समाति पुत्पः ववमातापि निविधा, सपका-रमाबाबाठमयाहाप, सम्बत्रपामाजाला विरा- पनामिन्स्पन्दे। वत्र पदामिनिपेशवोऽन्यथा एवं पठति, वदा एमाशा विरापना, साप पमा मनासि प्रमुठीना, कदापिनिगाव- न्मपा इशारा सम्मपति पदार्पाकारिरापना, साप मोटामाहिलादीनामवसेवा, पदा इनरमिनिषापा अरविहीनवपा हास्वादियो पाहापाप समय परिझापति तदा रम्यवाहाविरारना, दीर्घसंसारिनाममाना पाऽनेनो गिोपा, मक्या पचविषाचारसरिता- बनवीतस्य परोपकारकरगदरतस्प गरोहितोपदेवरवनमाा, तापवा समाचरन् परमातो हावाई विरामयति । तया पार पूर्षिय "भाषा मानपि पंचविरागारापरनसीसस्स मुस्लो दिवोपरसपान मानावमबहानापार, निगनिपिग्गं विरारियं मो इचिपापी कासे विकलात्मपदम्पते, सम्मतिरवाने काले दर्षपति, रहपभिखादि धम नवरं परिता इति परिथिवा नतमन्चा बसस्पेया KARNE ·वा, वर्तमानकाल चिन्तायां विराधकमनुष्याणां संख्येयत्वात् । अणुपरियतित्ति अनुपरावर्त्तन्ते भ्रमन्ती त्यर्थः । भविष्यति काले विरा- धनाफलमुपदर्शयति, इवेइयंमित्यादि इदमपि पाठसिद्धं, नवरं परियट्टिसतित्ति अनुपरावर्तिष्यते पर्यटिष्यन्तीत्यर्थः । तदेवं विराधना फल कालिकमुपदर्य सम्प्रत्यारोधनाफलं त्रैकालिकमुपदर्शयति, इच्चेइयमित्यादि सुगमं नवरं वइवइसुति व्यतिक्रान्तवन्तः संसार- कान्तारमुल्लंध्यमुक्तिमवाप्ता इत्यर्थः। वईयंतित्ति व्यतिक्रमन्ते वइवइस्संतित्ति व्यतिक्रमिष्यन्ति एतच त्रैकालिकविराधनाफलमाराधना- फलं च द्वादशाङ्गस्य सदावस्थायित्वे सति युज्यते, नान्यथा, ततः सदावस्थायित्वं तस्याह । इति श्रीनन्दीसूत्रवृत्ति वचनात् द्वादशाङ्गी विराधका जीवा अनन्तान् भवान् पर्यटन्ति । तथा पुनः निज कुमतप्रपञ्चमाविण्कुर्वन् लुंपाकमती माह-ननु महानिशीयसूत्रं द्वादशाङ्गी मध्ये नास्तीति चेदुच्यते, भो लुंपक । यदि द्वादशाङ्ग वाह्यत्वात् महानिशीथ न प्रमाण, तर्हि औपपातिक-राजप्रश्नीय-जीवाभिगम-मज्ञापना- नन्दिः-अनुयोगद्वारादीनि सूत्राण्यपि द्वादशाङ्ग-वाह्यानि सन्ति, ततः तान्यपि तव कथं प्रमाणं भविष्यन्ति ? । तानि च तत्प्रमाणभूतानि तदा बलात्कारेण महानिशीथसूत्रमपि प्रमाणं भविष्यत्येव, नन्दीसूत्रादिषु निसीहं महानिसीह मिति प्रोक्तत्वात् तथा श्रावककुलोत्पन्ना नामुपधान वहनमन्तरेणैव नमस्काराध्ययनाध्यापनादि दृश्यते, तेषां तदध्यापकानां वा कथमनन्तसंसारिता युक्तेति चेदुच्यते-येषामुपधान वहनेच्छा वर्त्तते, तेषां सामायिकादिसूत्राणां पठनयुक्तमेव, यदुक्तं प्रवचनपरिक्षा प्रकरणे "गाथा” "उवहाणवहण आसा, जुत्तमेव अज्झयणं। जहंजाछज्जीवणिों, अहिज्झ पवज्ज आसाए ॥ १ ॥ एतद्गाथात्तिलेशो, यथा उवहाण० उपधान वहनाशा सामर्थ्ये सति प्रस्तावे उप- धानोद्वहनं करिष्यामि, इति रूचीतया युक्तानां उपधानं श्रद्धानपूर्वकतद्वहनाशा कलितचेतसामध्ययनं सामायिकादिसूत्राणां पठनं युक्त- मेव, दृष्टान्तमाह-यथा प्रव्रज्याशया दीक्षाग्रहणेच्छया यावत् पटजीवनिकं षड्जीवनिकाध्ययनपर्यन्तमध्यापये छुतमिति गम्यं । यदुक्तं श्रीआवश्यकसूत्रचूणौं, यथा “ सागस्स जहण्णेणं तं चैव उकोसेण छज्जीवणिआसुत्तोवि अत्यओ, वि पिंडेसणाझयणं न सुत्ततो, , ·पारसससससस भत्तो पुग रहावेन इनदि इस्मादि " । पया वीमारनेच्या गर्भावनिप्पपर्न पठन्धि, बदम्मपन पठनानन्तरं दीक्षा न रहन्धि, पास संसारिणो पानतसंसारिणं । हत्थे नमस्कारादिपटनानन्तरं उपपानीदहन न कुर्वन्ति, ते पदुसससारिणोपा मनन्तर्ससा रिमो पाा, वीर्पहरामापिरास्फरवादिति । वा, पुनः मन् पागमतीशाह-नन्पपानवानामयोऽप्युपपानविधिमन्तरेन कियन्त भुतमप्पेतम्प । इति पेदुम्पते पत्या. मियाया पयोगितदेवभूर्व वद वस्या क्रियाया निमिर्च तापन्मात्रमध्येसम्पमित्याशश मिनाना, परमपिक माध्येवम्प, केन कारणेन मभ्यासपुरपा देवभूतप्रिया पुरचर्वमित्पर्यः। गाबदुपपानोपयोगिवदपीक्त इति। यदुवै मापनपरिताप गापा ॥ "जीए किरिगाए, वमोमि व अपमानचि । न मुहानमोर्ग मरिज मजासपुरीए ॥१॥ईपि भयोपपानोपयोगि थुतमुपपानमन्तरेणाप्पपीयेते त्यत' किं सम्पत्र मित्युप्यवे, येन कारणेनोपपानो दानाशपा नमस्कारादि भुवीभ्यस्पते, वेन कारणेन प्रापकानां पपप्रमुला पपानकिपापा पवाऽसम्भवादिति । पुनरम नर्श नि लुपाकमती भाइ-ना मीपदानियोचमूने सपोमानमेवोपानमुक्त, कय व पोपवादिक्रियानिमिक्मभ्यास ! इति चेदुष्यते भो लंपाविन् ! पचपि भीमदानिधी पापप निवासाप्तामोछा, तथापि यथा सार्योगेपवित्रायिक्रियावलं सर्वमतीतं, क्या भारानामप्युपपाने रिसोत्पते, वर्ष निरारम्भसारिक- मेरेर। ते प सम्पा पोपपसीघर एक्स्यु नान्यथा, अत एष पूर्वाचार्यानीव सामाचा दिनकरने पपानविौ साप्तांग पारि- पिवे। सामावारीबन्यो नास्मा मानमिति न पाये, तो भोगविपिरपि सामाचारी येवोपरम्प, म मा मरि सिदान्ने तमा योगपिविशति परिम्प भारत, वस्ना भावानापाने गोपिनानादिविपि बोनपिपिसाई प्रभाषितम्या । इति सि मम्सा- रापनात पोल किया हलेन ममस्मरामि वारानसरे । ए भारद मदीसिरिरि जीवावलोमकिवा बीमार- मारामाणिवानिमिसालाक्तिरिमचीनि सम्मतविधि नमक SEXY ·पोसहपमहानिमुज्जए तेसिं। एवं सेहेविसुभ, आवस्सय जोगकिरियट्ठा ॥१॥” इति पुनरपि अमनमदिरारसवासितमुखों लंपाकमती वचन दुर्गन्ध मुखाद निष्कासयन्माहन-नूपयानोदहनाऽऽकांक्षया सामायिकाधऽध्ययनमभ्युपगम्यते, तहि कथं नाचाराशादिष्वपीत्यति प्रसनः, इति चेदुच्यते, भी लंपक ! यस्मात् आवश्यकश्रुतस्कन्धो निजपरयोः क्रियासु श्रीआवश्यकश्रुतास्कन्धस्तदतिरिक्त श्रुताराधन क्रियासु उपयुज्यते उपयोगो स्यात् तेन कारणेन दीपवत् प्रथममधिक्रियते । उपधानयोगोहनात् पूर्वमेवाभ्यस्यते न पुनः शेषश्रुतमाचाराङ्गादिश्रुत- मिति । भावार्थस्त्वयं, आवश्यकश्रुतस्कन्धोद्यम्यस्तः, आवश्यकश्रुतस्कन्धस्यैवाराधनहेतवे यानि उपधानानि तत्सम्बन्धिनीषु क्रियासूपयोगी स्पात् अन्यया वद्विधेरेवासम्भवात्। तयाऽपरक्रियांमु श्रीआचारागप्रमुखाऽखिल श्रुताराधन हेतुयोगक्रियास्वपि, तत्र दृष्टान्तमा यथा प्रदीपः, स हि स्वपरविषयक प्रकाशयन् क्रियोपयोगी, यथा कश्चिद्वदति यदहं मदीपं घटादिकं च पश्यामीति । अन्धकारे प्रदीपघटादि दिखुणा प्रथम प्रदीपएवाधिक्रियते प्रथम प्रगुणी क्रियते इति, प्रदीपमन्तरेणोभयोरपि प्रकाशाऽसम्भवात् न पुनस्तद्वत् शेषमाचारागादिश्रुतमुपधानयोगाभ्यां पूर्वमभ्यसनीय, यतो नाचाराङ्गादिश्रुतं स्वोपधानक्रियोपयोगि किं चाऽऽचाराङ्गायऽध्ययनं प्रवर्जितस्यापि वर्षत्रयपर्यायाधतिक्रमेऽनुमात तत्तु नवमकाव्यव्याख्यायायामो वक्ष्यते । अथ पुनरपि श्रीमहानिशीथाऽप्रामाण्य व्यवस्थापयितुं पूर्णिमापक्षकक्षीकारः शंकां कुर्वनाचचो, ननु भोः! यया श्रीमहानिशीथे उपधानविधिन, तयाऽन्यत्र कुत्रापि न दृश्यते; तेन कारणेनाऽस्माकं मह निशीथसूत्रमप्रमाणमिति । अयोत्त- रमाह-भो पूर्णिमापक्षकक्षीकार !' इदमपि तव वचनमत्युन्मत्तालापवत्, यया ययेवं पूर्वोक्तं तर्हि तव मते सर्वमपि श्रुतं परिहत्तव्यं भवेद, तत्कयमिति चेदुच्यते, लेपोपासकममुखाः श्रीसूत्रकदङ्गद्वितीयश्रुतस्कन्धोक्तलेपश्रावकप्रमुखाः बाहुल्ये नैकैकसूत्रोक्ताः एकैकस्मिन् संत्रे पठिताः सन्तीति । नहि लेपश्रावकवर्णनं अन्यत्र तयोपलभ्यते, तया च द्वितीयाङ्गमपि परिहर्त्तव्यं, एवमाचारागादयोऽपि, नहि श्रीआचाराकोक्तः सर्वोपि पिचारः सर्वत्रोपलभ्यते तयोपलम्भे च सर्वेषामयैक्यापत्ते रित्यादि स्वयमेव पर्यालोच्यमिति, तस्मात्कारणाजिनेन्द्रश्चासनं आचा- ·RNसयासत परम्परानुसनीय भाषायपरम्परामवरेण न मिप्यनुछान वा भवेत् फिन्त वदापचमेर, देन कारमेन पानेपानादिनियागां नामोदा- रादिना सपना बहुपाऽनेमकारा स्यात्, कस्परिस्त्रिया विशेषस्प सूचनाऽभाषा, साऽपि रिसपी हिरेप पन्या पस्याः सा सरिपनी क्या पपप्पागमेनोपसम्पवे तपा रिपरम्परपा समागता, भयम्भावः कचित् किनिन् नाममात्रेणोपसम्पते, तदेव कपिस्किशिशिस्वरेणे- त्यावि, विधिष नामाऽपि नोपसम्पते, वस्पा केरस सविस्तरमियाकरणस्यैव परम्परैव मर्स, नान्पदिवि। उपपानमाचारो हानापार, स पभूचनमाणाऽनेने स्वेषु "पसे मुकासे निब जोगर्व उवहाणरमिस्पादि" स्पा किंपिदिस्वरं पपने महानिधीपे वत्र को दोपो ? न फोऽसीति । भव प्रकारान्तरेग निमपक्षमापिपान पूर्णिमापक्षकसीकार समापप-ननु तस्कन्पेऽध्ययनानीत्यादिश्म मागमें गादौ या भीमानिशीपेऽपपने सामायिक सममे भुवस्कन्या नमस्कार सक्षमः, सामापिकाध्ययनैकदेशो नमस्कार सोऽपि महाभुतकन्यतया वम मणिव इति, वस्मान्मानिधीपत्रमस्माकं पूर्णिमापकसी को न सम्मतमिति । अवोचरमार भो । मो! एतं तब मनसि मात् गरिब मापनाऽपि च ममार्ग मरिष्पति ! मिविरुष्यते महापनार्या सेश्यापरे प्रदेशका मनिवाः, देह रेशेवर पदानि निमयपन्तानि मतीवान्पेवि संवर मापनापि प्रमाणे मवेद ! न मोन, सम्मपि क्रममयादिति । अब नमसारस्वायत्सर्वभुताम्मत- रभूता, पता सर्वस्पापि भुवस्याप सामापिष्मक, सामाइसमाइमाई कारसभंगा इति" अपना सामाषिकसूत्र वापदप्पपनस तस्सा- प्यादिस्त नमसारस्प बाप्ययन काम य भुवसत्ता ! ध्रुवमा प्रमवाऽऽपपनीयवादा इति पराबप फेसि सा बदुपरमार, पेन कारणेन सम्पन्वरभूतस्तेनैव कारमेन पानमस्कारस्तवाभूत सन् सम्पन्तरम्वा सन् महावसानो मायवे सर्वसम्मतत्तार, पहान्तवार से पालानां महसन्मो मा मम्मते । "संसा पत्ता सापति सारा" इस्पाममरना होणतीवत्वाति सिमसा- रस्थापि सम्पसमिति । मब सामापिकावयमस्वरक्तशिवम्मा पातमा पार पा मार रिमपिरतिम ·पनोपलक्षितहदस्य जलदेशः तदंशभूतः सन् ततः पृथक्भूतः स्कन्धः सिन्धुकुम्भाम्भो भवति । अयं भाव ततः पृथग्भूत स्कन्धोऽयं, सिंधु- नदीयं, कुम्भाम्भइदमित्यादि व्यपदेशं लभते, अत्र देशोऽपि स्कन्धाधनेकव्यपदेशभाक्प्रदर्शितः, तथा त, रोऽपि नरजातेः पृथग्भूतः बुध्ध्या ततः पृथग विवक्षितो देवो भवति, देवत्वं भजते न पुनस्तत्पतितः, तत्र मनुष्येषु पतितस्तत्पतितः मनुनो यमिनि सामान्यनाम्ना पतिनोऽपीति, व्यपदेशभेदोऽपार्थको दर्शितः इति । एवममुना प्रकारेण निश्चितं सामायिकात्पृथग्भूतः पञ्चमङ्गलः "नमो अरिहताणमित्यादि पदमं इवइ मंगलमिति" पर्यन्तं नरस्कारलक्षणः स्कन्धो भण्यते, सामायिकादपृथग्भूतविवक्षायां सामायिकाध्ययनसम्बद्धविवक्षायां सामा- यिकाध्ययनैकदेशः एष पण्डितानामुपदेश इति। अथ पुनरपि पूर्णिमापक्षकक्षीकारः आशङ्कां कुर्वन् पाह-ननु शक्रस्तवविषयमुपधानवाहिनां पश्चत्रिंशद्दिनमानं, तच्च शकस्तवे सौधर्मेन्द्रस्य न सम्भवेऽपि तर्हि मनुष्याणां कथ सम्भवेत् ? अपि तु न सम्भवेदिति । भो भो ! एतत्तवामुना प्रकारंण विकल्पः महापापकारी महामोहनीयकर्मबन्धहेतुकोऽयं विकल्प इत्यर्थः, अथ राकारक्तकृतविकल्पं निराकरोति। शक्रस्तवस्तु द्विविधः देवकृतः शक्रादिदेवजनित इत्यर्थः, तथा गणधरेण कृतश्च तत्रैकश्चकारो देवकृतेऽप्यनेकभेदसूचकः नहि देवकृतोऽपि शक्रस्तव एकस्वरूपेण स्याव किन्तु शक्रविजयसूर्याभादिदेवा यथाऽवसरं कर्मक्षायोपशमवैचित्र्यात् भिन्नान् भिन्नान् शक्रस्तवान् पठितवन्तः, अत एव देवकृताः शक्र- स्तवाः अनियत पाठा इति । ननु एवं गणधरेण कृतः शक्रादिदेवैकृतः शक्रस्तवो भिन्नस्तहि गणधरेण कृतस्यापि शक्रस्तव इत्यभिधानमस्ति परंगणधरस्तव इत्यभिधानं कयं नोच्यते ? इति चेदुच्यते भो राकारक्त! सर्वेषामपि शकस्तवाभिधानं च प्रायः शक्रकृतचक्रस्तवानुकारिखादेव, एवं गणधरकृतेऽपि वोध्यं द्वयोः शक्रगणधरयोः स्वकृतत्वात् उपधानमसम्भविभवेदिति उक्तं च “गाया" सक्त्यओ अ दुनिहोदेवकय तहय गणहरेण को। दुन्हें सकयत्तणओ, असंभवि दुज्जीवहाणं ॥२॥ अथ पुनरपि पूर्णिमापक्षकक्षीकारः समाचचक्षे-ननु किमसम्भवीति चेदु- च्यते अत्रोत्तरं उद्देशसमुद्देशानुज्ञाप्रमुखोपधानक्रिया अविछिन्मपरम्पराऽऽयाताः गुरुपूर्वेऽध्ययने भवन्ति गुरुरुद्देशाद्युपदेष्टा स एतत्पूर्व यस्यैवं- ·REARRRRRRR रिपेऽपपने स्थः सप रपिवे भास्तवे सामायिकाविज्ञापारपि गुमेप न स्याद गुरवे सातत्त्व म्यापाव सरोरमा पोरेशादिपि- पावाका स्यात् ? न कोऽपीवि शस्तवे शत्रस्योपभानामा ममुप्पामामपि नोषितमिति विपनं यादवानमिति । भव पुनरपि मनन् सिगन्तकसा सापाका /पापमयी मार-नन् पपानेऽपि सरोरोफसमा भनेकसम्मा वा! इति धेदुमते उपमानेऽपि सरोका गुरोनुमाउनेकस्सस्सा इति, तपाहि गुरुवाचानुमा दिपिपा वमिति घेदुण्यते भाषकमुनीनपित्य माभित्पेत्यपर्व, भाषकस्याओं पिमा सापूनां प मिनेवि। मिमस्र्व फवमिस्वार भारकस्प सम्पम् पारणेऽनुशा, वर्ष "मनापमिस्मादि पाक्स्सम्मंपारिवाहिति" सम्पग्पारगविपयकमेव गनुशारचन न पुनरन्येम्पो दानानुमाऽपि सापोस्तु "सम्म पारिवाहि मन्येसि च पविहादिचि" इति पर नातु सर्प पारणेऽन्येभ्यो दाने चेत्युमपयापि मनुशा पर्न सापोरिति समवचनात् फमेन दिपाश्रोति । मन ना निनामीकार पनि मोपाप-ननु दारिद भावनापि नमस्कारादिक दीवमानं यते वत्र मविरिति तुपके-मो रातापमासक! पदम कदापितषाविपावसरविशेष सापस्यादिक मति तयाविपकमिप्यारतमपि सम्यक्त्वामिएस विज्ञाय, भाषकदाने भारकेचापि दाने ना- सकारादि पाठने नमस्कारादे श्रापकयोम्पस्य भुवस्याऽभ्यासा बासकसपनो मरवीति मोम । समिति सुष्पा-पोपपानापान पानानामिमायस्वरवदम्यासा तवानुहायामप्षमावेऽम्पास सम्पमेय, एवेन अपार विशेषमानवो नमस्कारोदयो मायस्पादितिमा पुनरपि शनि पूर्णिपापसकसीकार मार-ननु पदि बीमानिपीसोई सवं स्वाचई बारपमिवामानके वापिपवितरित- सस्यापि सिकामात तस्य अस मार्गयव' पानमस्कारपाRA देवत्वोत यमुकं श्रीदेमचरिमिः परिजिमि ने मितीवस्मों, पर पमिवामान, भोपा बने। माता सन्ति पाता, सबक निधाराधिताल, योगायोगाला ॥४५॥ वाहिनाम- ·कारका | देवदचोमिषानेन, देवदिनच तत्सुतः ॥४४६ ॥ गृहणी दुर्गिला नाम, देवदिमस्य चाभवत् । एकाकासुधारेयी, सौभाग्यस्य महानिधिः ॥ ४४७ ॥ जगाम सान्यदा नद्यां, जलमज्जन हेतवे । क्षोभयन्ती मनोयूनां, कटाक्षमन्मयेषुभिः ॥ ४४८ ॥ स हेमाभरणा, भान्तीवासोभिरुचलैः । नदीतीरमलचके, सामूर्तीवाम्बुदेवता ॥ ४४९ ॥ दुर्गभूमि स्मरस्येव, दर्शयन्ती स्तन दयम् । बने हत्तारयामास, सा कच्चुकमुरुस्तनीं ॥ ४५० ॥ कञ्चुकं चोत्तरीयं च, वयस्यायाः समयं तु । तन्वनी तिरयामास, संन्यानार्धन सा कुचौ ॥ ४५१ ॥ विदग्धालीजनालापै, दैया जीवितमन्मया । मन्दं मन्द मरालीव, वीराचीरं विवंश सा ॥ ४५३ ।। तर इतरुसितै, दूरादपि तरङ्गिणी। तामालिलिासर्वात, चिराइष्टांसखीमिव ॥ ४५३ ॥ प्रस्तसारङ्गनयना, सा चिक्रीडिषु रम्भसा । नौरिवारित्र दण्डाभ्यां, पाणिभ्यां जार्य- दारयत् ।। ४५४ ॥ तस्याः स्नन्त्याधिरंवारि, विकिरन्त्याः कुतूहलात् । शुशुभाते चलौ पाणी, नृत्यदंभोजविभ्रमौ ॥ ४५ ॥ भयक बसाविसस्त, केशापौतरदच्छदा। रतोत्थितेन साऽलक्षि, जलक्रीडा परायणा ॥ ४५६ ॥ तां क्रीडन्ती नदी मध्ये, वार्षिमध्ये सुरीमिवं ददर्शनागरयुवा, दुःशीलः कोऽपि पर्यटन् ॥ ४५७ ॥ तां जलक्लिन सूक्ष्मैक, वसनाच्छादितामपि । सुव्यक्तसवियवां, दृष्ट्वा सोभात्यपाठ स॥ ४५८ ॥ सुस्नातं ते नदी, पृच्छ-त्यमी-पृच्छन्ति चांहिपाः । पृच्छाम्यहं च त्वत्पाद-पप्रयो निपतमपि ॥ ४५९ ॥ साऽप्यपारीत् स्वस्ति नफ-चिरनन्दन्तु चांहिपाः । मुस्नातपृच्छकानां च, करिष्यामि समीहितम् ॥ ४६० ॥ मनोरयलतोद्भदे, उधासेकोपमं वरः । तस्याः श्रुत्वा तथैवास्था-दुबो राजाइयेव सः ॥ ४६१ ॥ चिन्तयश्च केयमिति-स एकस्य तरोरधः । ददर्शोंच्चैर्मुखान्वाखान्फलपाता- भिकाक्षिणः ॥ ४६२ ॥ ततथ स युवा लोष्ट, सशाखाः प्रपाडयन् । फलानि पावयामास, अत्रटेति भूतले ॥ ४६३ ॥ यपेट तत्कल माप्ति, दृष्टान्पमच्छ सोऽभकान् । नयां मजनकृतकेयं-नारी कस्या निकतनत् ॥ ४६४ ॥ तेऽभकाः कथयामासु 'देवदत्ताभिषस्य भोः । स्नुषा स्वर्णकृत इप-मितवास्या निकेतनम् ॥ ४६५ ॥ दुर्गिलापि युवानं तं, ध्यायन्त्यैकेन चेतसा । विहाय मज्जनक्रीडा, सद्यः स्वसदनं ·सहमहामार पपौ । यो रामौ दिन कस्मिक प्रसे कमाये । भार्ग मिसिप्पान इति, वो दम्मानिशम् ॥ १९॥ वियोनापी मानौ वौ, मिया सामाशिषौ । पन्नाकाविपचिर-पमुरकापविम्वाम् ॥ ४५८ ॥ स युवा वापसीमेकां, मी इमेषवाम् । मोग नादिमिरारामा, ऽपपाब परेपपि । ४६९ ॥ देवदच अनुपापाथ, मम पान्योन्य रफयोः । सामामिपति सीब, बीघंपटप सामन ४७. ॥ सर दूनीभ्य पुरा, सा सीपितामया । सान मे मपमास्ति, सरं वर सम्पति ।। १७१ । प्रविपप रोमीति, समासा वापसी ययौ । सदन देवाचस्प, मिसाइम्मेन बीमती ॥ ४२ ॥ स्वासी समयानेन, म्पापा सकसपूर । सा परिणामिकामासी, मुतामित्युबार प॥४३॥ मगसेन रिरसस्स्पा, युरेको मूर्चममपा । पार्षपस्ति सा इतिमा विपक्षी मामलाप || www मण परसा पुरपा, पैदग्यान्पपगैरपि । आत्मानुम्ममासाप, ज्वाई गयौ पनम् ॥ ४७५॥ नयां स्तान्तीं पदा है। प्रातील स खदापपि । सगगोहानपावूलो-पत्री नामापि पेनिन ॥ ४७६ ॥ गोप्नु एपमा सं, दुगिहापिति वीवी। वो परिमाणित कामे, सरमवर्गपत् ।। १०७॥ किमाणे। पीठ गुमासि, असममि मासे । इसीनेपालीनाई, जिमनाऽसि हशिनी ॥men मारस्पमासमोरख, मालम्पददर्भना । दर्शनेनापि वे पाप, भाषणेन तु का सपा ? ॥४॥ निस्सिवापानमास्या, स्वस्थान एमिसा । सौषमिवानिपददौ, मपीमसिन रस्सम ॥ ४८० ॥ वदासम्ममानाना, रिसमा सा वासिनी । मत्ता व एपी-एम परसामरैः ॥ ४८१ ॥ भास्स्समेन समापदी-पन्मयानुरागिनी । सालाससवीमा, अनीमित ववर्ग माप । ४८२ ॥ स एवं का रूप-मानसपोरिति । मिचौ हि पित रचना, चतुर सापि पृम्भवे ॥ ४८३ ॥ मपीमसिन स्वेन, सार्म रिशस्वया । दवा वमा , पारिवास्मि बफेटया ॥१८४ पला दुनिया दम, जस्स्वासबारिसर। पूर्व छाप पास, दांगमात वापसी ॥४८॥ स दमौ इनपथमा, मा सडेतमा शुक्र । मालिनी रस्ता, पसा यादीपत ॥ १८६॥ हनीप्रयो! मला, गावे ·सङ्केतवासरम् । आख्यातिस्मानया भन्या, समाश्वसिहि हेमनः ॥ ४८७ ॥ सङ्केतस्थानमाचख्यौ, न साकेनापि हेतुना । अहो तत्सरे ममुखा-न्तरायोऽद्यापि विद्यते ॥ ४८८ ॥ पुनश्च तापसी मूचे, न जानासि तदाशयम् । अनुरक्तैव मयि सा, भूयोऽपि प्रार्थयस्व ताम् ॥ ४८९ ॥ सर्वथा मा कृथा मात, निर्वेदं मत्मयोजने । भूयोऽपि गच्छानिर्वेदः, श्रीवल्लेर्मूलमादिमम् ॥ ४९० ॥ साप्यूचे तव नामापि, कुलीना सहते न सा । स्थले जलारोपण व-दुष्करं ते समीहितम् ॥ ४९१ ॥ त्वदर्थसिद्धौ सन्देहो, निःसन्देहंतुभर्त्सनम् । अविल- मेन यास्यामि, मुक्त्वा नाशां तथापि हि ॥ ४९२ ॥ इत्युक्त्वा त्वरितं गत्वा, तापसी स्वर्णकद्वधूम् । भूयोऽप्युवाच वच:-रमृतद्रवसोदरैः ॥ ४९३ ॥ आत्मानुरूपं रूपेण, तं युवानं रमस्वहे ! । गृहाण यौवनफलं, यौवनस्योचितं ह्यदः ॥ ४९४ ॥ दुर्गिला भर्त्सना पूर्व, गले धृत्वा रुपेव ताम् । अशोकवनिका प्रत्यम्, द्वारेण निरसारयत् ॥ ४९५ ॥ मुण्डापि हीवशाकृष्ट, नीरङ्गी गोपिता नना ! द्रुतं गत्वा तस्य पुंसः, कथयामास खेदभाक् ॥ ४९६ ॥ भत्सितास्मि तया प्राग्वद्, ग्रीवायां विधृता ततः । पश्चाद्वागशोकवना, न्तरान्निस्सारितास्मि च ॥४९७॥ दध्यौ च धीमान्स पुमा-नशोकवनिकान्तरे । आगच्छेरिति सङ्केतो, नूनं दत्तस्तया,मम ॥ ४९८ ॥ ऊचे च तां भगवति ! न्यकारोऽयं सया कृतः । सोढव्यो मे साहि दुष्टा, वाच्यानातः परं त्वया ॥ ४९९ ।। नतश्च स युवा कृष्ण-पञ्चम्यां रजनी मुखे । जगाम पश्चिमद्वारे- गाचोक पनिकान्तरे ॥ ५०० ॥ सोऽद्राक्षीद्वम पश्यंती तां दुरादपि सापि तम् । तयो स्खलितस्तारा-मेलकोऽभूद्विवाहवत् ॥ ५०१ ॥ प्रसारयन्तौ नयने, इव वाहू परस्परम् । रोमाञ्चोत्फुल्लसङ्गिा-वुभौ तावभ्यधावताम ॥ ५०२ ॥ तावग्रेऽप्येकमनसौ, तदात्वेकीभवत्तन् । सस्वजाते दृढतरं, समुद्रसरिताविव ॥ ५०३ ॥ वार्ताभिः प्रेमगर्भाभी, रतैर्नवनवैरपि । सम्भोग, हृदमग्नौ तौ, द्वियामीमतिनिन्यतः ॥ ततो रतायाः सर्वतो, (जगण्टोपधानयोः । सञ्चक्रामतयो निद्रा, नेवाम्भोजविभावरी ॥५०५॥ इतश्च देवदत्तोऽपि, कायचिन्तार्थमुत्थितः । जगामाशोकवनिकां, तौ शयानौ ददर्श च ॥ ५०६ ॥ अचिन्तयच विगियं, स्नुषा पापीयसी मम । परपुंसा, सह रत, श्रान्ता स्वपिति ·रासस निर्मरम् ॥ ५० ॥ बार एतापमिति र, निबेद सविर सहाणे गत्ता पूर्व-सस, पामतेलपिम्तक्र ॥ ५० ॥ बाम्पिाने, वस्पा, पनर पारपरम् । पपा मस्पेवि मे , क्विायसीमिमाम् ॥ ५०९ ॥ इति वस्परिपाकम, सबस्ततावरण रपोऽविषम, इनस्वेनेव बर्ममा ।। ५१. ॥ पराकमेनाच, माधुर सर्णयपुरः । भाषा समपरवाना, निद्वाप्पम्वा मपादिक ॥ ५११ ॥ माया प सापि कमरे या पादनुपरम् । उत्वाप्प मारपुर, पमारे भीरिसंस्था ॥,५१२ ॥ प्रसारिबी पोसा, अमरेन रास्मना ! साहापाप पते सास्तं ममाम समान्ते ॥ ५१३ ॥ आमेत्युपासपीव, सम्मानः समपापपौ । सिपि पुर्व मस्या, पामें पसरव सा ॥ ५१४ । छ माटबन्दी सा, पीमतीनां पुरन्परा । पति प्रयोक्सामास, गाराऽऽसिन पूर्वकम् ॥ ५१५ ॥ गाव पार्प इमेहपामा मविवापसे । वदे सोमनिक-निकासोसपनाम् ॥ ५१६ ।। पत्ताप देखदियोऽतिसी पाना स भामगाव । बगामायोजनिक, क्या प्रीवा विसपना ॥ ५१७ ॥ तत्रैव मस्ता सा शेश, पविनाविप निमरम् । सबारा, पत्रपत्रिता, परेन निरीक्षिता ॥१८॥ वापि तत्पति निद्रा मरे सरलासपा । निद्रा नल मनसा, मापेम एतमेव हि ॥५१९ ॥ नसीब नोपिता कारा, सा पूवायदत्तविम् । ततसे कोऽपमापरो, यो पानमपि नेष्यते ॥ ५२० ।। तामाणिप असतापा निरापरणसभामा बातो मे पास स्मादायमपुरम् ॥५२१॥न गुम्यते पषु स्माई, पूमानामववापिदि। किंपुन पति सहिता, अपिता रवमनि॥२२॥ मगाद देवदिनोऽपि, मातः पितरमीमप। सोपामभ मनिवामि, पष्यस्वास्त मनसिनि १५२३॥ सोवेऽपुनव, वात स्र, संवादपितुर्वसि। मातामनसा दि, शयितां पविष्यति ।। ५२४ । सोऽवाचन्मन पुप्तस्थानातानपुरमित्याप । वावमाक्षिप्य यस्याकि, वर्ष पोऽस्लि निश्तिम् ॥ ५२५॥ समावेऽपि तथा बाम, पसीदानी सा मिव । इति कारवायास, सा पूर्ण परवान्यान् ॥ ५२५ ॥ मावे दिल नोऽपि, पिता किन निगम् । मनार, किमास्त्रि, गहिर सन्स ।। ५२७ ॥ स्पतिरो मायस, शीग दिगरिन । KARKAR ·दृष्टाऽन्यपुंसाशयिता मयाऽशोकवने निशि ॥ ५२८ ॥ दुःशीलेयमिति दृढ, प्रत्ययोत्पादनाय ते । वध्वाः पादात्समाकृष्य, गृहीतं नूपुरं मया ॥ ५२९ ।। पुत्रोऽवददई सुप्त-स्तदाऽभून्नापरः पुमान् । निर्लज्जेन त्वया तात, लज्जितोऽस्मि किमीदृशम् ॥ ५३०॥ अयंतां नूपुरं वध्वा, मा तातस्त्वं विगोपय । मयि सुप्ते तदा कृष्टं, प्रकृष्टा खल्वियं सती ॥ ५३१ ॥ स्थविरोऽवोचदाकृष्टं, यदाऽस्या पुरं मया । उपेत्य वी- तितोऽसि त्वं, तदाहि शयितो गृहे. ॥ ५३२ ॥ दुर्गिलोवाच न सहे, दोषारोपणमात्मनः । तातं प्रत्याययिष्यामि, कृत्वा दैवीमपि क्रियाम् ॥ ५३३ ॥ कुलीनायाः कलका मे, वाइमात्रमपि हीदृशम् । न शोभते मषीविन्दु-रपि धौत सितांऽशुके ॥५३४ ॥ इह शोभन यक्षस्य, जबान्तनिस्सराम्यहम् । तज्जक्योहि मध्येन, नाशुद्धो यातुमीश्वरः ॥ ५३५ ॥ पित्राऽथ सविकल्पेन, निर्विकल्पेन मुंनुना । प्रतिज्ञा प्रति पेदे सा, तस्याधाष्टर्थ महानिधेः ॥५३६॥ स्नात्वा धौतांशुकधरा, धूपपुष्पोपहारभृत् । सा सर्वबन्धु प्रत्यक्षं, यक्षं पूजयितुं ययौ ॥५३७॥ तस्या यक्षं पूजयन्त्या, जारः सङ्केतितः स तु। अलगद्ग्रहिलीभूय, कंठदेशेकवर्गवत् ॥५३८॥ अपास्यत गले धृत्वा, जनैहिल इत्यही । पुनः स्नात्वा च सा यक्ष, मर्चित्वैवं व्यजिज्ञपत् ॥ ५३९ ॥ कदापि हि मया स्पर्शि, पुमानान्यः पति कि । अहिलोऽयं तु यत्कण्टे यः प्रत्यक्षमेव च ॥ ५४० ॥ पत्युन्मत्तद्वयान्नान्यो, लग्नश्चेन्मत्तनौ पुमान् । तदा मे शुद्धिदो भूयाः, सत्याः सत्यमियोऽसि हि ॥ ५४ ॥ यक्षोऽपि या वदाविष्टः, किं करोमीति चिन्तया । तावत्तज्जयोरन्त-स्त्वरित निर्जगाम सा ॥ ५४२ ॥ शुद्धाशुद्धेति तत्कालं, जन तु गुलकारिणि । पुष्पदामगले तस्या, राजाध्यक्षानि चिक्षिपुः ॥ ५४३ ॥ वाद्यमानेन तूर्येण, हृष्टै बन्धुजन या । स्वीकृता देवदिन्नेन, सा ययौ श्वसुरोकसि ॥ ५४४ ॥ नूपराकर्षणोद्भूतं, कलङ्क मद तारयत् । इति सा तलभृत्यूचे, जनै पुरपण्डिता ॥ ५४५ ॥ वध्वा बुद्धया पराभूतो, देवदत्तस्तदायपि । चिन्तया नष्ट निद्रोऽभू-द्वारिबुद्ध इव द्विपः ॥ ५४६ ॥ तं योगिनमिवाऽनिद्रं, ज्ञात्वा च पृथिवीपतिः। वृत्ति यथायितां दत्वा, चक्रे शुद्धान्त रसकम् ॥ ५४७ ॥ एका राज्ञी कचि द्रात्री, तमन्तः पुररक्षकम् । शेते नो वेति विज्ञातुं, निरैक्षिष्ट पुनः 4 ·KIRAN पुनः ॥ ५४८ ॥ सोऽचिन्तपर किमपि, फारम झाप्ते नहि । मुस्थाय भूयो भूयोऽपि, मामेना पमिरीमवे ॥ ५४९ ॥ सपमपि का-दिवि बाई स पामि । मलीक निद्रया शिष्षे, सामुभ्योऽपि निर्पयो ॥ ५५० ॥ सापि निमरस , मावा शिसपेपी । गवासाभिमुल मन्त, मारेमे पौरवम् ॥ ५५१ ॥ गालस्व हितस्पापो, परोऽभवामपालमा अमरो निर्मरगमा-नुमन्मेन सदामया ।। ५५२ ॥ सा वस्प इस्विनो मेन्छे, निस्परागपासवः । सवारिदाफसक, पपसार्य गरि यो ॥ ५५३ ॥ दामादाय करणे भो ! नि- त्याभ्यासास्सुधिसित । मुमोच भूमौ तो झा, ऽऽषोरणा स एकोपप ॥ ५५४ ॥ नविकासे किमायासी, स्युक्तवा वारुणेक्षमा इस्ति मखाया रानी, दासीमिष मपान वाम ॥ ५५५ ॥ सोराच मा वाग्यमा-मपावापुर रसकः । रमा सको नमः का पि-भागरूफोऽरुन- समाम् ॥ ५५६ ॥ निद्रा जिन कपमपि, प्राप्यवस्प पिरादरम् । आगवास्मीवि पिझाय, माफोपीमयि सुन्दर ! | आइत्य व पोपितो इस्ति, पर कोई रिहापस । रमतेस्म निराशा, स्वपा सा यया रचि ॥५५८॥ रास्त पमिमे भागे, सा साहस सनिधिः । इस्तिना रस्वमारोप्यो-दविता साभयं ययौ ॥५५९॥ दप्पो र स्वर्णकारोऽपि, परित योपिता महो । मनाना काकारण, मित्र को पेत्तुमीवर ॥५६॥ मो अस्पै पश्यानामपि पदामपोषिताम् । भीसपो मपस्पेन, फ्यनारी सकपा ॥ ५६१ ॥ पानीयाहरणा पर्व, सामा- म्परायोपियाम् । नगरे सबरन्तीना, श्रीलभानपिचिरम् ।। ५५२ ॥ वि सपापा दोशीसा, म चिन्तां विशाय सः । समापन वा, पर्मन स्तर निर्मरम् ॥ ५६३ ॥ प्रमावेऽपि ममागार, सपिस स ससः। पेटाम करपामार-स् वास् महीने ॥५६४ ॥ समापि म्यानहाय, माम्य फेनापि देवना । स वा अविदुरखेत, बदा नेपोऽस्मदन्ति ॥ ५३५ ॥ इत्पादिहश पपुटार, सकारोऽपि निर्मरप। निद्रा मुख सहरा, पिरानुभूपसा ।। ५६६ ॥ साराधावसाने च, स भवोपामतः । पेट मि इरो रामा, पैमानपत ॥ ५६७ ॥ निद्रा व्यापि तेनामा भारत कामिनी। पति रावत को देख मीस्तव ॥५६८॥ सोऽपि रामियान्न, सपा ·KRANE इस्तिपकस्य च । हस्तिनश्च यथा दृष्टं, कथयामास भूभुजे ॥ ५६९ ॥ राज्ञा प्रसाद दत्वास, विसृष्टः स्वगृहं ययौ । जीतेंदुलहन यै खेति जनो जनात् ॥५७०॥ ताश्च दुश्वारिणी राज्ञी, परिज्ञानुमिलापतिः । कारयित्वा किलिश्चेभं, राश्यः सर्वाः समादिशत् ॥१७॥ स्वमो दृष्टो मया गत्त-कैलिञ्चोऽयं मतङ्गजः। आरोढन्यो विवस्त्राभि-र्भवतीभिः पुरो मम ॥ ५७२ ॥ चक्रिरेव तथा राज्या-राज्ञः पश्यत एव ताः । राज्ञी सैकात्वदोऽवादी-द्विीम्यस्मान्मत्तगजात् ॥ ५७३ ॥ तां लीलोत्पलनालेन, सामर्षः प्राहरन्नृपः । मूर्छानाटितकं कृत्वा- न्यपतत्सापिभूतले ॥ ५७४ ॥ नृपोऽपि बुद्धया निश्चिक्ये, सैवेयं कुलपांसिनी । पापीयसी दुराचारा, कथिता स्थविरेण या ॥ ५७५ ॥ निरूपयंश्च तत्पृष्ठं, शृंखलाघात दर्शनात् । नखाच्छोदनिका पूर्व, कृता स्मितमदोऽवदत् ॥ ५७६ ॥ क्रीडसीभेन मत्तेन, किलिञ्चेभाद्धि- भेपि च । मोदसे शृखलाघातान्मूच्र्छस्युत्पलपाततः ॥ ५७७ ॥ प्रदीप्तकोपमाग्भारो, गत्वा वैभारपर्वते । राजाऽपि तं हस्तिपकं, इस्त्या- रूढमजूहवत् ॥ ५७८ ॥ तद्वितीयां च तां राझा, मारोपयदिभासने । आधोरणाधमं चोग्र, शासनस्तं समादिशत् ॥ ५७९ ॥ विषमाद्रि प्रदेशाधि-लं कृत्वा मतङ्गजम् । पातयेः पतता तेन, युवयोरस्तु निग्रहः ॥ ५८० ॥ आधोरणस्तं करिण-मधिरोप्यादिमूर्धनि । त्रिपद्याधारयामासो-सिप्लकचरणं स्थिरम् ॥ ५८१ ॥ हा हा कुर्वअनोप्यूचे, यशोराज्ञा विधायिनः। मारणं करिरत्नस्य, राजरत्न न युज्यते ॥ ५८२ ॥ अनाकणितकं कृत्वा, पातयत्येव वादिनि । नृपे द्विपं हस्तिपकः, पद्भयां द्वाभ्यामधारयत् ॥ ५८३ ॥ हहा न वध्यो हस्तीति, पुनर्लोक प्रजल्पति । तूष्णीकोऽभून्नृपो मेष्ठो-ऽप्येकांहिस्थं गजं दधौ ॥ ५८४ ॥ मारणं हस्ति रत्नस्य, लोको पृष्टुमनीश्वरः । हाहा कुर्वन्महीनार्थ-जगादोदञ्चितैर्भुजैः ॥ ५८५ ॥ उपवायो यसावन्य, गजासह्यः मुशिक्षितः। क्षिति वल्लभदुम्मापो, दक्षिणावर्तशङ्खवत् ॥ ५८६ ॥ प्रभुस्त्वमपराधीनो, यदिच्छसि करोचितम् । निरङ्कुशं स्यादयश-स्त्वविवेकभवं तव ॥ ५८७ ॥ कार्या- कार्ये विचार्य हि, हे स्वामिन्स्वामिना स्वयम् । स्वयंविचार्य तद्रक्ष, हस्तिरत्नं प्रसीदत ॥ ५८८ ॥ नृपोऽप्यवोचदस्त्वेवं, यूयं सर्वेऽपि ·- मदिरा । इन हस्तिपर्क स्ति, रतणाय भणन्तु मोः॥५८ ॥ सोकाः मोचः किमियतीं, भूमिका माफ्ति हिपप । मापोरन पुरीकर्ष निरर्षपिठमीसिपे ॥ ५९० ॥ स पाच दिपममै, मेनोचारपाम्यहम् । बदास्पदोपपभय, माक्पोमेंदिनी पतिः ।। ५९१ ।। बिपि मोरे सिम, पदारमपं तपोः। नेम हस्विनं रस्ति-पकस्वादवारयत् ।। ५९२ ॥ उचीमों पारन सपा-बासी हस्तिपको वो पलापिपावां गतो, मरेसस्स्पग्यतामिति ॥ ५९३ ।। नम्पन्धो मापतु स्वो तु, प्राममे रिनास्यो । एक सिंथपाल, नेमावर्ष वो ॥ ५९४ ॥ अर्थराप समये प, प्रामादेको मसिम्सुपा । नदा तदा सफेम्प, स्वर देवकलेऽविपत् ॥५९५॥ वतु रेमास प्रामा, राकेर परेष्ठपत । मापौर प्रीप्याम, इति निर्णय गादिमिः ॥ ५९६ ॥ राम्या पोषपन्दे-पौरोति सोऽयाद । बनै स्वर पा पत्र, पानौ वो पसमः ।।५९॥ निपानी न जमागार, सम्मानोऽपि दस्युना । भान्त ससस्य निवारि सम्पवे गजपत् १९८॥ मपीचकरपश, राजपत्नीत्वनागरीन् । पादप्यमुरता र पत्र कोऽसीत्युवाच प ॥ ५९९ ॥ पनै सास्तवा सोऽपि, कस्लेऽस्मि गराए । पारस्पाइसकेपत्र, पानत्राणाप पावित्रम् ॥ ६०० ॥ सानुरागा प सार-सपीदसती धपा। रमामि खां न सोरो, पदिा मुम्मोपिसि ॥ ६०१ ॥ पौरोऽपि स्मारपन या मार्स सगन्धिरामा पत्नी बसि ब, जीवित परमसि ।। ६०२ । परणमि पो नाप, माथे परसनिनि । ल मा रससि टि, मामा-भातप भीमवि ॥ ५० ॥ सायचे अभंगवाम, मोजानमाल। सो पार पपिप्यामि, सो गादीदेवमस्तिति ।। ६०१॥ मायब प्राइमरी, अपि यसपानिमिः । शाररिपोर, इति पीने ॥ १०५॥ नानामहरुमा पूना, वर्षमान सा दत् । दिल पोरस, का मेपानसापिति मति भातरोऽसिउरालये। मार्ग प्रानान्तरे गाम्या, पारसरितसास्करे ।। ६०७॥ मानीमावेशी सम्भूष, पति पौरसहेवीगानीमा बामनीपानिनीराम-जीपोरा पासपपिनासलारि. पौरो माला ·- विचित्र वस्त्रालङ्कारा, लक्ष्मीरिव वपुष्मती । इयं हि गृहणी यस्य, 11 गापा ।। ६९० ।। पाारशष्यादयं चोर, इति हस्तिप- कस्य ते । दोषमारोप्य विदधुः, सद्यः शूलाधिरोपणम् ॥ ६११ ॥ शूलाधिरोपितो मार्गे, यं यं यान्तं ददर्श सः। तं तं प्रोवाच दीनं मां, वारि पायय पायय ॥ ६१२ ॥ तं च राजभयात्कोऽपि, न पानीय मपयायत् । सर्वोऽपि कुरुते धर्म, मात्मरक्षा पुरस्सरम् । ६१३॥ श्रावको जिनदासाख्य, स्तेन तेनाध्वना व्रजन् । दृष्टश्च याचितश्चाम्भः, सोऽपि चैवमुवाच तम् ॥६१४॥ उदन्यां ते हरिष्यामि, कुरुष्वेकंतु मद्वचः। घोषेर्नमोहद्भयइति, यावदार्यानयाम्यहम् ॥ ६१५ ॥ मेण्ठोऽपि तद्घोषयितुं, पारेभेऽम्भः पिपासया। श्रावकोऽप्यानयन्त्रीरं, राजपुंसामनु- ज्ञया ॥ ६१६ ॥ आनीयमानं दृष्ट्वाम्बु, समावस्य निषाद्यपि । नमोऽर्हद्भय इति भृशं, पठनपाणैरमुच्यत ॥ ६१७ ॥ सखसश्रुतशीलोऽपि, शीलिता कामनिर्जरः । नमस्कारप्रभावेण, बभूव व्यन्तरामरः ॥ ६१८ ॥ प्रतस्थे पुंश्चली साऽपि, चौरेण सह वर्त्मनि । आससाद नदीमे कां, वारिपूरेण दुस्तराम् ॥ ६१९ ॥ चौरोऽपि 'पुंश्चलीमूचे, प्रिये त्वामेकवेलया । नोत्तारयितुमीशोऽस्मि, वस्त्राभरणभारिणीम् ॥ ६२० ॥ (वस्त्राभरणसम्भारं, त्वं ममार्पय वणिनि । तमादौ परतो नेष्ये, ततस्त्वामपि लीलया ॥६२१॥ यावदायाम्यहं ताव-च्छरस्त म्बेस्थिरा भव । एकाकिन्यपि मा भैषी, रेष्यामि न चिरेण हि ॥६२२॥ आरोप्य पृष्टदेशे त्वां, तरन् पोत इवाम्भसि । तटे परस्मिन्नेष्यामि, माभैषीः कुरु म बचः ॥ ६५३ ॥ पुंश्चल्यपि तथा चक्र, शरस्तम्बे प्रविश्य च । वस्त्राभरणभृत्सोऽपि, पारं गत्वेत्यचिंतयत् ॥ ६२४ ॥ भर्तारं मारयामास, येयं मय्यनुरागिणी। क्षणरागा हरिदेव, विपदे स्यान्ममाप्यसौ' ॥ ६२५ ॥ इत्युपादाय तस्त्रा-भरणानि स तस्करः। तां वलत्कन्धरः पश्य, नश्यति स्म कुरङ्गवत् ॥ ६२६ ॥ करिणीवोडतकरा, 'यथाजातेव नग्निका। ऊचे तं यान्तमालोक्य, मां विहाय प्रयासि किम् -॥-६२७ ॥ चौरोऽब्रवीदिवसना-मेकांशरवणस्थिताम् । राक्षसीमिव दृष्ट्वा तां, विभेम्येवः कृतं त्वया ॥६२८॥ एवं वदन् खग इवो, डीनः सोऽगांद दर्शनम् । तत्रैव तस्थौत्वासित्वा, 'धर्षणी पतिघर्षणी ।। ६२९ ॥ स हस्तिपकजीवोऽपि, देवभूयमुपेयिवान् । प्रयुक्तावधिरद्राक्षी, ·घा तपास्या तपसिनीम् ॥ ६३०॥ सम्बोषयिपस्वा तु माम् मन्म सहमेषिनीम् । मुखाधर्मासपेशीक भूगास पिचकार सा ॥ ३१॥ इनए सरितस्सस्या, स्तीरे नीराद्धरि स्पितम् । मीनं भोक्तुमपारिष्ट, मांसपेशी पिराय सः ॥ ६३२॥ वदा मीन पुनरपि, प्रविवेश नदी- मसम् । उपाददे दमिकत, धन्या मांस पेयपि ॥ ६३३ ।। नदीधीरे धसमे, निषण्णा सा व नयिका। मगायःस्वदीनापि, जम्मक एकौतुमा ॥ ६३४ ॥ पासपेत्री परिस्पम्प, मीनमिसि बुर्मवे ! । भ्रष्टो मीनाप मांसाच, कि मम्मुक ! निरीक्षसे ।। ६३५ ॥ फेला स्माटमार, दित्वोएपविमिच्छसि । भ्रष्टा प्रत्युम माराध, नपिके किं निरीक्षसे ।। ६३६ ॥ सापुत्वा सप्दु पिम्पस्पा, स्वस्यास प्यन्तरापरः । मार्दिक निमं रूप, वर्वपित्येवपमवीत् ।। ६३७ ॥ पापमेनाकपाः पापे ! पपपि सयापि हि। मिनधर्म प्रपयेषा, पाप- पानसप्सवम् ॥ ६३८ ॥ सम्पे ! हस्तिपका सोई, यस्त्वया पत्यपापिता । निनपर्ममभावाच, देव भूतोऽस्मि पश्य माम् ॥ ६३९ ।। मिनपमै प्रपरस्पर-मपीविका निपपाम् । वा सान्नी सम्भिधौनीत्वा, स प्रणम्यामनिप्रात् ॥ ६४.॥ इति नूपुरपणिवा फयानकं ।। त्येवान्पमापि ग्रन्येषु मोसमस्तीति । तवा प्रदशनभेष्ठीकवानकै माग्म सजीवस्य समगारूप- परिषीपासस्य भीमाहासभेष्ठिना नमस्कारादि शिक्षणमनुचित स्यात् । तत्कयानर्फ चेदं । चम्पानगमिाहासनामा मैनपर्मासक वृदिणापट्टणीः प्रेष्ठि सति स्म । वस्पारासी नानी बनिवा, साऽपि मिनोक्तधर्मारामका, सीसारशर भारिणी, तस्य अष्ठिन ममगास्यगोपामः । मयकदा सौरमेयीभारपिस्ता, सप्पासमये पेात्ता, स्वग्राम मवि समागच्छन् सगो मार्ग मदारमेणाऽनाणवितश्वरीरत्वात्कम्मापमानमेकं कायोत्सर्गस्थित सपस्विनपदातीत , निरीक्ष्य वन्मुनेस्तपविषये प्रसुरमनसा तया स्तुति विधाय, निगरे समगा समापयौ । सगरे रात्रि स्पिस्ता द्वितीयदिने, अनुदिवे सूर्य सूर्योदयात्पूर्वमेर सकीपावासभेष्ठिनो गामा- रयितु साघुपरित्रितेन देनैव मार्गेन गोपाल प्रपाता, तत्सप्पेऽपि तपैर कायोत्सर्गेप स्थित सव से मुनि निरीक्ष्य, महो ! पस्सा प्रदा- CARR ·पेन पाणिनः प्राणरहिता भवन्ति, तादृश्याः शीततायाः समयेऽप्ययं मुनिः सम्पूर्णरात्रि यावदत्रैव कायोत्सर्गेण स्थितः एतत्तु महचित्र मित्युक्त्वा सुभगो मुनिपाधै समागत्योपविष्टः । अत्रान्तरे सूर्योऽभ्युदित स्तदा 'नमो अरिहंताण" मित्युक्त्वा समुत्पत्याकाशमार्गेण प्रययौ। ततः सुभगेन विचारितं, यत् "नमो अरिहंताणम्" इति पदोचारणमात्रेणैवायं मुनिराकाशमार्गेण समुत्पत्य यदागतस्तदा तु गगनगमनकरणे तन्मुनिपार्श्वेऽयमेव मंत्रः समस्ति, ततो मयाऽप्येतन्मन्त्रस्यैव ध्यानं विधेयम्, एवं विचार्य तद्दिनादारभ्य तस्यैव मन्त्रस्य निजहृदये ध्यानं धर्ते लग्नः । अथैकदा तत्पदस्य ध्यानं धृत्वा तत्रोपविष्टं सुभगं दृष्ट्वा श्रेष्ठिना पृष्टः भो मुभग ! एतत् किं जपसि ? तथाऽयं मंत्रस्तव केन प्रदत्तः ? तेनापि मुनिना दत्तः, इत्युक्त्वा सर्वाऽपि वार्ता श्रेष्ठिने प्रोक्ता, तदा श्रेष्ठयप्यानन्देन सम्पूर्णनमस्कारमंत्रमपाठयत्, तस्य तत्प्रभृति सम्पूर्णनमस्कारस्य ध्यान विधातुं लग्नः। अत्रान्तरे चतुर्मास्यं समागतम् अन्यदा! वर्षांसु बहुवृष्टिर्जाता, पृथ्न्यपि जलमयी बभूव, तत्समये गाश्चारयितुं वन गतस्तद्गमनान्तरं बहु मेघवृष्टिरजनि, अन्तराले नदीपूरमागतं, ततः सुभगो निजग्रामगमने सर्वथाऽसमर्थों जानः, तदा नमस्कारं स्मृत्वाऽऽकाशोत्पतन बुद्धया नद्यां झम्पा दत्ता, परमन्तराले कीलकोपरिपतितः, तत्कीलकघातात् सुभगस्तत्कालं मृत्वा नम- स्कारप्रभावेण तस्यैवाईद्दासश्रेष्ठिनो गृहे पुत्रत्वेन समुत्पन्नः, सुदर्शन इति तस्य नाम दत्तं, अनुक्रमेण सर्वकलाकलापं पठित्वा कलावि- दग्रेसरो वमूव, योवनवयसि प्राप्ते पित्रा मनोरमा नाम्नी कस्यचित् श्रेष्ठिनः कन्या परिणायिता, क्रमेण सर्वश्रेष्ठिमान्यो विशुद्धशीलव्रतधारी सुदर्शनश्रेष्ठी जातः । इत्यादि सुभगोदाहरणम् ॥ तथा सम्यत्त यक्त्वकौमुद्यादि ग्रन्धेष्वपि रुप्यखुरचौरस्य तथाविधविवेकविकलस्य नमस्कार- पाठनं देवत्वहेतुः, तहिं कथं नस्य महानिशीथसूत्रोक्ताऽनन्त संसारिता न भवेन् ? इति राकारक्तस्याऽभिप्रायः । अथात्रोत्तरं यथा भो ! भो ! त्वया एतेन वाक्येन निजमूर्खत्वं प्रकटितं, यतो मुख्यवृत्तिस्तावत्स्वभावतः प्रवृत्तिरुत्सर्गरूपा, उत्सर्गस्त्वपवाद घटित एव स्यात् ! यदुक्तं व्यवहारभाष्ये-गाथा ॥ जावइआउस्सग्गा, तावइआ चेव हुति अववाया। जावइआ अववाया, उस्सग्गा तत्तिआ चेव ॥१॥ इति तथा ·पोत्सर्गनिपिवे नापपगायोऽपवर्म बसम्म एप, सप सिका मोवमेआदि पुनेम्या कोपरापी मन पर मरवनमनैकान्तिक । भीलपपेतमासामन्ये मामा, "वमा सम्मान्नानिसको परपवे नपि। मार्य पद गिम्हा, सालिए पाणिममो" ॥१॥ वदामः- चिर्पवा पत-ए तस्मात्सर्वप्रकारेखमा, पदुवेदं परम्पोनेवि, मारने समागमे मास्ति च पम्यस्पेहावपारगाखे समपामाऽस्पेन, साकार म्यामा बम्पपेनकासमाया पपेतपा मिपानामिपास म्यादीनां च पिम्पेन कपिदिश्ये पिपस्पापि निपेशाबसरा स्पाद निषिरस्यापि. घ विधानमापपन्ने, पदुक-"उत्सयते हि साकस्सा, कामासान मवि। पस्पायका कार्य स्यात्, कर्मकार्य विमर्णयेव" ॥२॥ क इत्यार साभारांशीष पाणिमको, वा पनि समनया पागमे ममते, तवा मगमे न मारते इस रिस पर्वमानेन संगोपरिहारेका गास्मा पोननीयो न बाल्यावसम्बन रिपेयमित्पादत्यादि मीरपदेशमालामावा।म चैवरस्वर्गेनापबादः पराक्रियते, उत्सविपवादो बसीवानिवि म्यागात्, अपवारस्य पलीपस्तावावयाचमोद भीरेनचंपरिमिरपिपिषिलाका सपरिवाना। "विपिपाचाचि वाप्य- म्वेऽपवावयपरिप इत्यादि। तवा श्रीदेमचन्द्रपरि तान्पयोगक्षेविका वाणिशिकारम्पमहावीरस्वामिस्वोलेकाखाकामाचौ, सायबमारी नामि न्यायप्रन्येऽपि, पदु भीमतिनसुरिमिा। तलाठी गवा कविहादी मार-मोनमादिस्वास्सर्वभूतानि इस्पादिना रिंसानिरेपा भास्स- गिको मार्गः सामान्पवो पिपिरित्पर्य, वेदविविवाद रिसा अपवादपद विशेषतो पिपिरिस्पा, समापवानोत्सर्गस्य पापिवमान मौतो दिसा पिपि दोषाय, पस्सनापामोरपपायो पिपिसीनाम्, इति न्यायालभवतामपि म सान्देन हिंसानिरेपर, बचतारणे पावे कि- म्पादि प्रतिसेवनानामनुमावत्ताद, म्गनापनिदि मापानमांजानमननाय अपनाई । गाशिकी हिंसा देशवादिमीतः शासम्पनलादि परमापरप स्मृतिका मार, मोत्सधमिवारि सम्पनी अन्वेऽपि रस्सगतोऽपवादरिऐसीयस्वं प्रोक है। मन बादि नमो परतेन्द्र साधि कामाला सेम्पले, सोऽपिप संचारिसालमानसिपोरपि मस्परवया सेवने सामातिमयो रमपे मेस्वपकरण ·वदनर्थ एव । अत्र शङ्कां कुर्वन् राकारक्त पाइ-शरमहतशकुनिका, श्रीपार्श्वनाथजीवो इस्ती, श्रीमुनिसुव्रतस्वामिप्रार्थेऽश्वः, श्रेष्ठिमुतो मत्स्यश्चेत्यादीनामुपधानविकलानां कथं नमस्कारस्य श्रावणम् ? इति चेदुच्यते यस्तु कश्चिदुपधानद्विदेवमालपति, तच्च महदज्ञानमेव, यतः श्रावणं नागमे निषिद्धं, किन्तु तदध्ययनाध्यापन निषिद्धमिति । कथमन्यया कालिकश्रुतमप्याचाराङ्गादि श्रावकेभ्यः श्राव्यते ? इत्यादि स्व- यमेव पर्यालोच्यमिति । पुनर्निजपक्षमाविष्कुर्वन् राकापक्षकक्षीकारः समाचचक्षे-न ननूपधानव्रताऽभावेऽपि कयं शुद्धिर्भवतीति चेदुच्यते तथा विधसामग्र्याः तपः करणशक्ति गुर्वादिलक्षणायाः अभावात् कस्यचित् न पुनः सर्वस्यापि शुद्धभावतः उपधानवहनाभिमुखस्य शुद्धिर्या वर्तते सा आलोचनाविधिवत् यया आलोचना जिघृक्षुः शुद्धपरिणामो गुर्वादि सामग्यभावे तदभिमुखोऽनालोचितपातकोऽपि शुद्धो भवति, तथाऽयमपि । तथा हीरमश्नग्रन्थेऽप्युक्तं-गुर्वभावे दक्षश्राद्धेन स्थापना गुरुसमीपेऽपि सर्वोपधानविधिः कार्यः, परमालस्यादिकं न कार्यमित्यादि। परं नाय प्रकारः सर्वत्र प्रमाणं, कयश्चित् कादाचित्कत्वात् , नहि मरुदेवी मात सिद्धमपेक्ष्य द्रव्यचारित्रग्रहणे निरादरता युक्त।। इति कयमिति चेदुच्यते द्रव्यचारित्रग्रहणाभावे तु केवलज्ञान्यपि द्रव्यवन्दनया न वन्द्यते, यदुक्तं श्रीहेमचन्द्रसूरिभिः त्रिषष्टि शलाकापु- रुपचरित्रान्तर्गतश्रीआदीश्वरचरित्रे षष्ठसर्गे पान्तभागे-"सहसासनकंपोऽभूत्तदानीं च दिवस्पतेः। महद्भयो महतामृद्धि, मपि शसन्त्य चेतनाः ॥१॥” भक्त्यातमभ्यगाचेन्द्रो, भक्ता दिप्रतिपत्तिदाः। स्वामिवत्स्वामिपुत्रेऽपि, किं पुनः प्राप्तकेवले ॥२॥ शक्रोऽभ्यधात् द्रव्यलिङ्ग, प्रतिपद्य- स्वकेवलिन् । यथा वन्दे विदधे च, तव निष्क्रमणोत्सवम् ॥३॥ ततश्च बाहुबलिव-द्विदधे भरतेश्वरः। प्रव्रज्यालक्षणं केशो-पाटन पंचमुष्टिकम् ॥४॥ उपनीतं यथा 'सन्नि-हित देवतया ततः। रजोहरणमुख्योप-करणं भरतोऽग्रहीत् ॥५॥ ववन्दे देवराजेन ततश्च भरतेश्वरः। न जातु वन्यते माप्त, केवलोऽपि घऽदीक्षितः ॥६॥ नृपा'दशसहस्राणि, मात्रजन्नाभिं श्रिताः । तादृशस्वामि सेवा हि, परत्रापि सुखाकरी ॥ ७ ॥ इत्यादि वाक्येन द्रव्यचारित्रहीनः केवलज्ञान्यपि न वन्यते इति । तेन कादाचित्तं कार्य सर्वत्र न प्रमाणमिति । ततः उपधानमन्तरेणापि ·रसिकारोवमेष्ठपुरुषादीनां देवत्वोत , वेन कारपेन भाषामामनुपपानेनापि प्रिया शुरपतीवि विधारणा महापाप-रेतु रिति। शुर धाव कैस्तूपपानमत विपापाऽऽपक स्मादिकं पठनीयमिति विचारणीयं, सद्विपारमा महापुम्पोमुरिति उपवानवतेन भाषकापामावश्यक भुरुप वीवि निनः प्रोकत्तात् । तथा श्रीउप्सराध्ययनसूत्रे च उपधानमपा मोक्तं, तया च तस्पाठा, गावा ॥ वयोषहाणमादाय, परिम परिर- समो। पर्यपि विहरभोमे, नर्म न नियका ॥१॥ इति एसजाया व्यास्यायां यदुत श्रीपादिवेतालभान्तिप्रिमिा-नवरयेकवेशो-यया तपो भरमामागुपपानमागमोपचाररूपमानाम्सा पादाय स्वीकस्य चरित्येति। यावदि त्यादि । इति श्रीउचराध्ययनसूत्र सादाचौ । क्या पोक्तं निधीपमाप्येऽपि-कासे पिणए महुमाणे, उप हाणे वा य निनवर्ग । बंजण बत्व उदुपए, महपिहो णाणमायारो ॥२॥ इति भार गाथायां चतुर्यधारमाया । पया-दुम्गतिपरपुनपरमा, सहाण मत्व मस्पर्ज मुचे। मागारमणागाटे, गुरसहुमाणा दसग परिया ॥१॥ इति भीनिधीय माप्य, तर्णिपवा-"इमाणि चहाचि दारं, वं दवामाषाय । दम्ये उपहानगादिमावे, इमं दुमानि गाहा छागती तुम्गो दुरमा नसिपिम्मसि गतीए ए दम्पती पिपमेपर्यः । इत्सिवा मा गति दुर्गतिः । अणमिससयत्ये दुसहोना-चप्पगो साण रगगति । विरिम गठी रा पण पाव', वीर दुग्गवीर पर्वत मप्पाण ये परेति, वं उपहार्ण मणचि, वे घनत्यवि एस सुचविण्मा, अत्य उद्देसगे, मस्प भग्नपणे, मस्थ समसघे, जत्य मेंमे, काकासिय, मंगीमंगेस, नेा। जमिति में वह णिवति, तादित तस्य सत्य मुचे श्रुते कायवपिति । पक्मे सम्मपति मागासणागारेवि, नप उसगादि मुचे मणितं, सर्व समासमो दुईि भष्णवि, मागाउमणागार पा, व चागारसम मगनई एआई अपागाउमापार गाई, इस्पादि श्रीनिशीपसूत्रचूनों, सया पनवस्तुकसूत्रेऽपि यदुक्तं गाया । रख रानं पुन माप-विलाई में मस्स पग्णिय सचे। व तेनेव र देन, एरा आमाश्या दोसा ॥ १ ॥ भस्मा गाथायाचिर्यवा-पपपानं पुन- राराम्बादि अपस्याप्पपनादेवि स्त्र एपाममे नदम्पयनादित्तेनैव स देयं, इतरषा मन्पषा दाने भावादपो दोषा इति माषाः । इति HARE ·A" - श्रीहरिभद्रसूरिकृतवृत्तौ । तथा एवं दशवकालिकनियुक्तावपि " काले विणए बहुमाणे उवहाणेत्यादि " न चैतत्साधूनामेवोक्तमिति वाच्यं, श्रुताराधनतपो विशेषस्य यथा सम्भवं यथा ज्ञात्वोभयोरपि सम्मतत्वात् । सामायिकादिपडध्ययनात्मकस्य श्रीआवश्यकश्रुतस्कन्ध- स्याध्ययनमधिकृत्य द्वयोरप्यधिकारादेकस्य श्रुताराधनतपो विशेषो युक्तो नेतरस्येति वक्तुं नहि शकयते, तस्मात् श्रुतस्कन्धस्य तदध्ययनानां बाऽऽराधनं निशीथचूादिषु साधूद्दिश्योक्तमप्युपलक्षणात् तदनुयायिनः श्रावकस्यापि यथा युक्तमेव, यथा “कालेण निक्खमे भिक्खू" इत्यादावनुक्ताऽपि साध्वी साध्वनुयायित्वात् परिगृह्यते, अन्यथा कालादिरष्टविधो ज्ञानाचारः साधूनामेव सम्पद्यते, न पुनः श्रावकाणामपि, न चेदमेवास्तामिति वाच्य, साधूनामष्टविधो ज्ञानाचारः श्रावकाणां चोपधानवर्जः सप्तधेति काऽप्यऽऽगमे विविच्य व्यक्तमनुपलम्भात् , परं देशविरति सर्वविरत्योराराधनतपोविधौ, भेदा यथा “ सामाइअंमिउकए समणो इव सावओ हवइ जम्हा इत्यत्र साम्येऽपि न सर्वथा साभ्यं किन्तु देशेन तशाच तदुद्दिश्य कृतमप्यन्नादिकं श्रावको मुड्के न पुनः साधुरेव मन्योपि भूयान् भेदः । एवं साधूनां श्रीआवश्यक- श्रुतस्कन्धस्याष्टदिनात्मको योगः श्रावकाणां तु श्रीमहानिशीथसूत्रोक्तो विधि उपधानसंज्ञितः, यद्यप्युपधानशब्देन सामान्यतः श्रुताराधन- तपो विशेषो भण्यते, तथापि विविच्यमानो मुनीनां योगोऽपरपर्यायमुपधानं, श्रावकाणां तु पर्यायविमुक्त मेवोपधानमिति वोध्यं । पुनरत्र शङ्कां कुर्वन् राकारक्तः पाह-नन्वेवमाराधनविधिभेदः कथमिति चेदुच्यते-जिनाज्ञाया अर्चनीयत्वात् , किं चोद्दिष्ट भोजित्वे नारम्भे परिग्र- हवतां कश्चिद्भेदो वक्तव्यः स च पर्यालोच्यमानोऽयमेव दृश्यते, लोकेऽपि समानरोगोपशान्तावपि कालपुरुषवयः प्रत्युक्षणया औषधादि पथ्यविधी भेदः, परं पथ्य तूभयोरपि देयोव । किं चैक एवाराध्यो भिन्नभिन्नाराधकापेक्षया भिन्नस्वभावन परिणमति, यतो विद्यमा- नोऽईन् साध्वानीत गारमेव भुञ्जानः साधुमपेक्ष्याऽऽहारोपभोक्तृतया परिणतः पुजास्वादकतया तु देवादिकमपक्ष्यैव, एवं प्रतिमापि वोध्याः, नहि येनैव विधिना साधुना पतिमा आराध्यते, तेव विधिना श्रावकेणापीति । प्रवचनमर्यादाभङ्गापत्ते रित्यलं विस्तरेणेति । अत्र ·पुनः कमित् नो पूर्वमार-अन्यचोपधानमालारोपणयोः किं फलमविश्य कम्पवेवि घेदुच्यते-पदुकं भीशीरपम प्रन्ये "अन्यचोपपान मासारोपणयोः किं फसमविश्य कर्वव्यता ! यत्र च साऽमिहिता, सदपि भासं म्यक्त्या प्रसाधमिति" मवत्प्रभस्म प्रतिपचन-यपा क्योपपानमालारोपणयोः किं फसमुद्दिश्य कम्यता यम च साऽमिश्विाऽस्वीत्पनोपपानपहने शुताराधननिमिच, मालारोपणं तु तपस उपापना भीमाानिशीपाविभाने मोजमस्तीति । पुनः पूर्णिमापक्षकक्षीकर्ता पक्षमार-ननु मीआवश्यकस्याप्ययनमपि भारकाणासप पानग्रतपुरःसरमस्ति, परि फविचित् भापकाऽपि पढम्मरण प्रकीनिकादीनि पठन्ति, मफीणिकानि त्यागममध्ये गम्पन्वे, घस्मात् प्रका णिन्पपि पोगपानपुरासरं साधुनों पठन युक्रमेय । भाषकाणामागमवापननिपिरत्वात् कय भारका भपि चतुःपरमप्रकीर्णकादीनि परन्ति ? अयोधरमार-मो मो ! इस्पेतदपि महापमार्म, सत्सठने त भारकाणामधिकारः परम्परया, यदुक्कं हीरपमे जगमालगणिकुत पमापिकारे-नमु पत-परणप्रमृतीनां किया प्रकीर्मकानों पठने भारोऽपिकारीति ? मस्प प्रविरचन, पपा-परम्परया भक्तपरिहा प्रकी- अंक १, पतु भरण २, मातुरमस्याख्यान २, संस्तारकमकीर्मका ४, नामध्यपने, भारानामधिकारिखमयसीयत, इवि, वान्पपि पुन पर मरपाऽऽचाम्सप्रयकरणपुरस्सर पारका पठपन्त, इत्यादि बहुपु मैनसिरान्ते साक्षादुपधानविपि भावकाणां मोक्ता, स्वमगष्प पुनरपि शरं कुर्वन् साकामवी पार-ननु भीवपमानसिपेररिमाने भाषकाणां को दोप ! क्या बदुपपानवपा, पूर्व फेनापि समाराषितमस्ति ? इति घेदुप्पते, मो लंपाक ! यो धरि पण प्रवचनोल्लासकारिभि भीमानित्रीपस्त्रेऽनुपपानाशीसत्र महान् दोपः, क्योपपानवे चान्तमा- मना, पया ये धारका उपपानसं न स्वीश्र्वते, ते ऋपदत्मत् दुःख प्राप्मुपन्धि, क्या ये उपमानातं गुरित सीते, तेऽनिवदचात् सौम्म्पमानो परन्ति । अयोपपानविषये अपमानितदपयोईयोरपि सहोदरयोराल्यानक । यया-धम्मापुरि परमाईवमिनदासभेष्ठिन स्तनपो हौ अपपदचानिवदवास्यौ, पित्रावित्वेऽपि नमस्कारादिसूत्र पाठकारितो यावत् पौषक्तपो योम्यो बाचौ, वापत्पित्रोक्त ·वत्सौ सम्यक् सूत्राराधनार्थमुपधानतपो विधत्तां चित्तैकाग्र्येण। यतः-विहि सारं चिअसेवइ, सद्धालू सत्तिमं अणुढाणं । दबाइ दोस निहओ, विपक्खवायं वहइ तमि ॥१॥ आसन्न सिद्धिआणं, विहिपरिणामो उ होइ सयकालं । विहिचाउ अविहिभत्ती, अभवजिअदूरभवाणं ॥२॥ एतद्गाथा शब्दार्थों-यया-विधिसारं एव सेवते श्रद्धालुः शक्तिमान् अनुष्ठानं, द्रव्यादिदोषनिहतः अपि पक्षपातं वहति तस्मिन् १। आस- भसिद्धिकांनां विधिपरिणामस्तु भवाति सदाकालं, विधित्यागः, अविधिभक्तिः, अभव्यजीवदूरभव्यानामिति २ । तदाकर्ण्य सकर्णा- ग्रणीलंघुरप्यलघुधीरिष्टं वैद्योपदिष्टं चेति मन्वानः सानन्दं नन्दिमहोत्सवादि विधापनपूर्वमपूर्वबहुमानगर्भमुपधानतपांसि मुख्यविधि: नैवोद्वहति स्म । वृद्धस्तु सांसारिकरसगृद्धः पोषधोपवासादिक्रिया दौष्कर्यमानी समानीत निहींकतादिसाहसः सूत्राणि तु प्रागप्यस्ख- लितान्यधीतानि, मुधा किमतः परं दुस्तपतपस्तपनादि क्लेशावेशाश्रयणेन ? यतः "अतिक्लेशेन ये त्वर्था-ऽधर्मस्याति क्रमेण च । शत्रूणां मणिपातेन, ते द्यर्थामाभवन्तु मे ॥ १॥ एवमुपधानावधीरणाधुरीणः १ प्रवीण मातापितृभ्रातादिभिर्यहु बहुप्रेरणेऽपि, गलीबलीव इव धुर्यभारं कथमपि नोपधानं वहति स्म, धिधिगधर्मिष्ठानामपि प्रमादमदिरामेदुरमदोद्रेकावेशविसंस्थूलत्वं, यत्सम्यग्घर्मविधि विदग्धा अपि, वद्विदग्धा इव नोत्तिष्ठन्ते तदाराधनाथ। एवं तेनोपधानानुबहनेन किश्चित्तदवहीलनादिना ज्ञानावरणीयकर्म श्राद्धधर्माराधनेऽपि तीबं बई, द्वावपि च श्राद्धधर्माराधनेन सौधर्मे सुपर्वीभूयमनुभूय, तत अच्युतौ महाविदेहे महेभ्य कुलेऽवतीर्णवन्तौ यमलजातौ सुतौ देवदत्त-गुरुदत्तना- मानौ, परं प्राक्तनस्य कर्मदोषेणातिमूर्खत्वनिबुद्धित्वादि जज्ञे । द्वितीयस्य चातिप्राजत्वमुबुद्धित्वादि क्रमावावपि पित्राध्यापयितुमध्यापक- स्यार्पितो, आद्यस्य बहुपक्रमेऽपि वर्णमात्रमपि न हदि तिष्ठत्युदकविन्दुरिवातितप्तपात्रे, किंबहुना, वर्णानां वाचन लिखनाद्यपि काष्ठपुत्रक इव लेशतोऽपि नाज्ञासीत्, पित्रादिभिर्विविधौषधमन्त्रतन्त्रयन्त्रदैवतप्रश्नायनेकोपायकरणेऽप्यहनिशं पाउनेऽपि च नमस्कारपदमात्रमपि नापाठीच; द्वितीयस्तु हाईपरिज्ञानेन बृहस्पतिरिव स्वल्पैरेव दिवसैः मुखेनैव सकलशास्त्राब्धिपारीणतया सर्वान्तर्वाणि शिरोमणिभाव ·मानान् प्रमात्सम्पर भारपर्म समग्रविधि विक्षिणोत्सर्गा पवाद विदुरत्नादिना भीमिनशासने निस्तुल फौशल सेमे । महो! मानविरा पनपोरनिया कोऽपि विपाक परिपाका । वस्तौ पवाक्रम स्पर्मापुसिम्ममानु कंडे कशीवयानु निशादिवसाऽमावास्यापूर्णिमा द्राक्ष कनकपत्तूरक पम्पकारीरकन्सटुममपीदुन्यकाककोकिस यकमरासककलियुग कृतयुगदुर्जन सज्जनखरकरीन्द्रापुपमानानि लोके मामवन्तौ । महो ! सहोदरोऽपि विपातयोरिष मातरमन्तरमेतयोः । ततो दुर्दैवफतेन पंक्तिमैदेनात्युदिनता निमग्नचिचो देवदत्त सदस्सादालादेत मन्तविहोति। मन्यदा मनफेन निघतमुजयोः मारमावे पृष्टे शानिना यथास्थिताविष्ट, स्वाञ्चपेऽनुश्यं सावित्रय प्रकाश्चयता सरुवैकचित्तेन देवदचेन समुष्कर्मक्षयमाविश्वेति निम्मो बानीन्यगादीत् । हो। उपपानवाहिना नमस्कारम्पपाठिना चाशतया रिनपावर्जनभोजनविश्रा मणादि पैयास्यादिमिः सर्वाहीगमतिपोष संसानोपासाचाम्लादिदुस्तपतपोमिः स्वप शो५ प मारिरिर यदि फरिप्यसि तदैवेद चुप्फर्मतयं पास्पति, नस्पन्यथा पत्परमाम् ॥ "पापागं प स्वछ भो !, कगर्न सम्माण पूर्षि दुरिमाण दुप्पदिकवानं यदेचा मुक्सो नस्पि मधेरणा तपसा पायो साचा इति" एतत्पादनम्दार्यों पया-पापानां च खल भोः वानां कर्मणां पूर्व दुधीर्णानां दुष्पविक्रान्तानां वेदि- त्यामोशः नास्ति, भवेदित्या वपसा पा अनापयित्वा, भूषहिंसापामिति । "वया भणिआणस्स विहीए वनस्सवपिमस्स पिससामो। किवा येण विभासो, निकारमाणपि कम्माण ॥१॥ पाल्पा:-मनिदानस्प पिपिना सपसः सप्तस्प किं प्रसामः क्रियते येन विनाकः निकाचिवानामपि धर्मणाम्। ततस्सेन महेम्पपुत्रेणापि शिनापि मुखिनापि च वत्येवाशेष सविशेष पनि वर्माणि सोत्साहतयैव निदपे। तवस्तकर्म अनः अनरनिपिटीभूतं, तवनुमहानिधीयोच्यम्पपिपिनेर स साबधानमना, उपपान गहनपूर्व नमस्कारादित्राणि पापीति स्म । एवं माझवदुष्कमनि सर्पका क्षीणे, समप्रशासपारीणतया देपदचोऽपि गुरुलचोपमै मामोति स्म । सवा मात भगः प्राय सर्वेऽपि भाग उपपानविभिमारापयामासना। यया वझवेऽपि द्रम्पदीमा कक्षीकार मन्तरेनापि फेरखानमवाप्य सिरिसीपमध्यासामासा, इत्याप ·धानाराधनाऽनाराधनयोः फलमाकलय्य, प्रमादमवगण्य तदाराधनविधौ सम्यगुद्यममितिश्राद्धोपधानविषये ज्ञातम् । एवं विभाव्य भव्य प्राणिभिरुपधानव्रतपुरस्सरमावश्यकमपि पठनीयमिति बहुषु जैनसिद्धान्तेषु यदि प्रोक्तं, तर्हि अन्यागमवाचनस्य तु का कथा ? शुद्धजिनाज्ञा परिपालकास्तु श्रीउपधानव्रतपुरस्सरमेव श्रीआवश्यक पूर्वोक्तप्रकीर्णकचतुष्कं च पठन्ति, नान्यथा, अन्येषामागमानामझोषागादीनां समूह नहि शुद्धश्राद्धा वाचयन्ति, जैनागमेषु श्रावकाणामागमवाचननिषिद्धत्वात् , इति विशेषार्थः ॥ इति श्रीमत्पन्न्यासदयाविमजित्सुशिष्यपन्यास श्रीसोभाग्यविमलजिद्विनेयमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञाऽऽगमवाचन मीमांसाहत्तौ श्रीअष्टमकाव्यार्थः ॥ ८ ॥ श्राद्धाः सूत्रकपाठका गुणयुता नोक्ताश्चकुत्राऽपि वै, लटेत्ति सुपञ्चमाङ्गवचनात्तेऽर्थ ब्रजग्राहकाः । पूर्व ज्ञानमनुप्रकृष्टकरुणा पाठोऽपि सौत्रः स तु, साधूनां पठनाय सम्प्रगदितो न श्रावकाणां पुनः॥ ९॥ अथ श्रीनवमकाव्यव्याख्यामाह । अत्र नवमकाव्ये कापि सिद्धान्ते श्रावका आगमपठितारो न प्रोक्ता, इति दर्शयन्नाहः-श्राद्धाः सूत्रकपाठका इत्यादि, चकारः पुनरर्थे, वै निश्चये, कुत्राऽपि सिद्धान्ते गुणयुताः श्रावकगुणयुक्ता श्राद्धाः श्रावका सूत्रकपाटकाः सूत्राणामा- गमानामध्येतारः नोक्ताः न मोक्ताः, "श्रावकैरागमाः पठनीया वाचनीया वा' इति कापि सूत्रे न प्रोक्तमित्यर्थः । लट्ठा इति सुपनमा- अवचनात् लट्ठागहियट्ठा इत्यादि सुपञ्चामाङ्गस्य शोभनभगवतीसूत्रस्य वचनात् श्रावका अर्थवजस्य अर्थसमूहस्य प्राहकाः गृहितारः न तु सूत्रपाठकग्राहकाः, पूर्व प्रथमं ज्ञानं, अनु पश्चात् , प्रकृष्टा श्रेष्ठाकरुणादया "पढमं नाणं तओदया” इति सौत्र श्रीदशवकालिकसूत्रसत्कः ·पाहोऽपि य स पाठस्य साधूनां पठनाय साधूनामध्ययनाय सम्मगदितः सम्मोक्ता, न पुनः भापकाणा पटनाय, आपकाणां दसवैका- लिकसूत्रपउनेऽनपिकारित्वादिति काम्पपदार्वः ॥ ९॥ विलेपार्थस्त्वयं-धीमगरतीम द्वितीयशतके पबमोदेशकेऽपि पक्किानगरीवासि थावाचनापिकारे, भापका भये प्रारकाः मोका, न तु सभपाउमाका', पाप यत्पाठ । “निर्मापे पारयणे निस्संकिया निकक्लिया निवितिगिष्ठा परदा गरियन पुस्सियदा मभिगयद्वा विणिचापहा बर्मि नपेम्माणरापरता" इत्यादि सवैतत्यारातिदेशे यदुक्तं भीमभय- देवरिमिस्वत्पागे पया:-सरचि मर्य भपणात, महिपदचि अर्यापधारणा, पुछिपद्दपि सांचयिकार्यमभकरणाव, अभिगपति मभिवार्पस्पाभिगमायु, निभित्पिपति पदं पर्यायस्योपसम्भाव, अव एष अद्विमिमपेमाणुरागरचा अस्थीनि प कीकसानि मिंया च उन्पप्परपि पावरस्थिमिनास्ता मेमाभुरागेण सामवचनमीविस्मसम्माविरामेण रक्ता इव रक्ता येते तया, मयाऽस्थिमिमाय जिन- पासनमतभेमानुरापेग रका ये वे तया । इति श्रीमगरवि, सूत्रपचनात् भाषका मग्रारका एव मोक्ता, न तु इमापि "लखमचा गरिष- मुत्ता इति मोका । स्प्रे तु सानामपि फियहोशापर्यापाविमान्वेन समपठनं मोक, तपा च पनवस्तुकान्ये श्रीहरिभद्रसरिमि' मोक्याप पाठा-पापा। पासबमेन पर्व, संपरपरमाइमामो में भमि । व चमि पेय पीरो, पापमासोय कालोय ॥ ५८१ ॥ विवरिसपरिपागस्सर, मा यारपकप्पना समस्ययन । परमरिसस्सर सम्म, सूपगा नाम भनाय ।। ५८५ ॥ दसकप्पासारो, संगष्परपनगविक्लियरसेप। गर्म समराब समगार, सियमम अहवासस्स ॥ ५८३ ॥ दसपासस्स विवाह, पारस बस्सयस्स भइमे । सुधियक्मिाणमाई, मारना पंरपाया ॥ ५८४ ॥ वारसामरस ना, मम्सपाया पंच मनापमा। तेरसबासस्स हा उडान सुपार परो ॥ ५८५ ।। पोरस बाप्तस्स वा, भाप्तीविसमापन निणा विति। पनरस पासमस्स प, दिडीविसमापने वार ॥ ५८६ ॥ सोससपासाई एप, एमा ·खुट्टिएमु जह संखं । चारणभावणमहसु, विणभावणा तेयगनिस्सग्गा ॥ ५८७ ॥ एगण वसगस्सउं, दिट्ठीवाओ दुवालसमंग। संपण्ण नीसवरिसो, अणुवाई सबसुत्तस्स ॥ ५८८ ॥ उवाहणं पुण आय-विलाई जंजस्स वन्नियं सुत्ते । तं तेणेव उवेय इ-हरा आणाईया दोसा ॥ ५८९ ॥ जं केवलिणा भणिय, केवलणाणेण तनूउणाउं । तस्सण्णहा विहाणे, आणाभगो महापावो ॥ ५९० ॥ एक्केण कयमकज, करेइ तप्पत्वया पुणो अन्नो । साया वहूलपरवो, च्छेओ संजमतवाणं ॥ ५९१ ॥ मिच्छत्तं लोयस्साण, वयणमेयमिह तत्तउ एवं । वितहा सेव- णसका, कारणउ अहिगमे यस्स ॥ ५९२ ॥ एवं च णेगभविया, तिवासपरोवघायणी णियमा । जायइ जिण पडिकुडा, विराहणा संजमा- याए ॥ ५९३ ॥ जह चेव उवहि रहिया, मंताई हंदिणेव सिझंति । होतिय अवयार परा, तहेव एयपि विन्नेयं ॥ ५९४ ॥ तह चेव उवहि जुत्ता, जह सफला होति एत्थलोयमि । तह चेव विहाणाउ, सुत्तं नियमेण परलोए ॥ ५९५ ॥ विहिदाणंमि निणाणं, आराहिया धुवं होइ । अन्नेसि विहि दंसण, कमेण मग्गस्स वच्छाणं ॥ ५९६ ॥ सम्मं जहुत्तकरणे, अन्नेति अप्पणीय मुपसत्थं । आराहणाय य फला, एवं सइ संजमायाणं ॥५९७॥ तं पुण विचित्त मेत्यं, भणियं जं जंमि जंमि अंगाउ । तं जोगपिहाणाउ, विसेसउ एच्छणायव्वं ॥५९८॥ एतत्पाठस्वोपज्ञवृत्तिपाठो यथा-कालक्रमेण प्राप्तमौचित्येन संवच्छरादि तु यदाचारादियस्मिंस्तत्तस्मिन्नेव संवत्सरादौ धीरा वाचयेत् नं विपर्ययं कुर्यात् , स कालोऽयं वक्ष्यमाण इति ॥ ५८१ ॥ त्रिवर्ष पर्यायस्यैव नेतरस्य आचार प्रकल्पनामनिशीथाभिधानं अध्ययन, वाच्यते क्रिया योजनीया, चतुर्वर्षस्य तु सम्यगस्खलितस्य सूत्रकृतं द्वितीयं ॥ ५८२ ॥ दशकल्प व्यवहारात्रयोऽपि पञ्चसंवत्सर दीक्षितस्यैव स्थान समवाय इति, अङ्गेचद्वे अप्यष्टवर्पस्येति ॥ ५८३॥ दशवर्षस्य व्याख्येतिः-व्याख्या प्रज्ञप्ति भगवती एकादशवार्षिकस्य वामूनि क्षुल्लकविमा- नादीन्यध्ययनानि पञ्चज्ञातव्यानि। तथा क्षुल्लिकाविभानपविभत्ती महलियाविमाणपविभत्ती अंगचूलिया वंगचूलिया विवाहचूलिया॥५८४॥ द्वादशवार्षिकस्य, तथा कालपर्यायेण अरुणोपपातादीनि पश्चाध्ययनादि । वद्यया अरुणोववाए वरुणोव० गरुलोव० वेलबोव० वेलंधरोव० वेस- ·सरह मणोषवाए प्रयोदशवाकिस्प सयोस्पानभूखादीनि वतारि, वपया उटाणसुप, समुद्राणमय, देवं दोषपाए, नागपारियापभिरपि ।।५८५। चतुर्दश पर्पस्प तया पर्यायेणाऽऽनीरिपमाननां निना पते नारवः (१) पश्चदश्वर्पस्य तु रप्टिविपभावना तयेन मुवते ॥५८६॥ पोरनवा- पिंपर्यायेप्पेकोपर परितेषु पयाम्भ धारणभाषना, महाम्रममावना वेमो निसर्ग , एतानि मरन्ति ॥ ५८७॥ एकोनविंशतिकस्पपर्यायस्य घटियादो दादमा सम्पूर्ण विश्वविवर्षपपिणाऽऽनुपातीयोम्प सर्वस्त्रस्य बिन्दुसारादेः ॥ ५८८ ॥ उपपानं पुनरापाम्बादि ययस्पा प्ययनादेवर्णित सूत्रे मागमे वदध्ययनादि देनेष तु देय, नान्ये, इतरया दाने माझादयो दोपामसार इति ॥ ५८० ॥ एवदेगाह यत्केर सिना मणिधमुपधानादि फेवलपानेन वववो शास्वा तस्यान्यया विधाने करणे यासामगः फेवलिनः महापापा मगवदभयनादिवि ॥५९०॥ अनरस्पादोपमा । पफेन फवम् कार्य वत्मत्पपादेव पुनरन्यससारी करोति, एष सातामहुसपरम्परया मामिना म्यषद संयमतपसोः गखयोरिति ॥ ५९१ ॥ मिप्पात्व दोपमाए। मिप्यात्वं मोफस्प मपति कय स्यात् । न पसनमेवर जैनमहापिकारितस्पत एवं व्या पिक- यसेवनया हेसुभूतया शंकाफारणत्नाप्टोफस्याषिक मिथ्यात्व, एसस्य विसयकर्तरिति ॥ ५९२ ।। पिराधना दोपमा। एवं पावारे, रनेक- मचियः मभूवमन्मानुगवास्थीवारौद्राः स्वपरोपपानिनो नियमान जायन्ते। जिनमविक्लष्टानिराधना संयमात्मनोरनुकसानुग भनेति ॥५९३।। होईपर्यमा। यर तु दिसाः क. १ इत्याइमन्मादयो दिनम सिद्धपन्ति । मपन्ति चाफ्कारपरा हैन नतदपिय माविधि- करणमिति ॥ ५९॥ ॥ तप एनामुविधियुक्ताः मन्त्रादयो पपा सफसामनन्त्पत्र सोके, तथैष निभानात् देतोनिपमेन परसोके रिधियुक्त सफल ।। ५९५ ॥ विधिदाने स्पस्य निनानामाहाऽऽरापिता धुन भवति, सम्पद माः । वपाऽन्यता प्राणिनां विपिन मेण मार्गस्यारस्थानान्मार्गदम्रनामानादिति ॥ ५९६ ॥ सम्पत्तम मयति पयोक्तकरणे सत्पन्वेषां तहनामात्मन समस्तमिति मम्यत्तपरिसरम भारापनापतफण नापतो मोक्षः, एक मति सपमास्मनोरिवि ॥ ५९७ ॥ वतनपान विपिनापने भनित पपस्ति- ·नादौ तद्योगविधानाद्ग्रन्थाविशेषतोऽत्राधिकारे ज्ञातव्येति ॥ ५९८ ॥ इत्यादि पाठः अयमर्थतो व्यवहारसूत्रे दशमोद्देशकेऽप्यस्ति । तद्यथा-"तिवासपरियायस्स निग्गंथस्स कप्पइ आयारकप्पे नाम मज्झयणे उद्दिसित्त एव, चउवासपरियायस्स निग्गंथस्स कप्पत्ति मुअगडे नाम अंगे उदिसित्तए, पंचवासपरियायस्स समणस्स कप्पत्ति ठाणसंभवाए नामं अंगे उदिसित्तए, एक्कारसवासपरियायस्स कप्पति, खुड्डिआ विमाणपविभत्ति महलिया विमाणपविभत्ति अंगचूलिया वंगचूलिया विवाहचूलिया नामं उद्दिसित्तए वारसवासपरियायस्स कप्पत्ति, अरुणोववाए वरुणोववाए गरुलोववाए धरणोववाए वेसमणो- ववाए वेलंधरोववाए अज्झयणे उद्दिसित्तए तेरसवासपरियाए कप्पति, उट्ठाणुमए समुट्ठासुए देविंदोववाए नागपरियावलिया नामं अज्झयणे उद्दिसित्तए चउदसवास कप्पति, चारणभावणा नाम उद्दिसित्तए सोलसवास कप्पत्ति, वेयणीसयं नामं अज्झयणं उद्दिसित्तए सत्तरसवास कप्पति, आसीविसिनामं अज्ज्ञयणे उद्दिसित्तए अट्ठारसवासकप्पति, दिद्विविसिभावणा नाम अज्झयणे उद्दिसित्तए एगुण बीसवासपरि- यायस्स कष्पत्ति, दिहिवाए नाम अंगे उद्दिसित्तए वीसवासपरियाए समणे निग्गथे सबसुआणवाई भवति । एतत्पाठार्थः सुगमोऽपि किञ्चिल्लिख्यतेयथा त्रिवर्षपर्यायस्य निग्रंथस्य कल्पते आचारकल्पं नामाध्ययनमुद्देशितव्यतया, अत्राचारकल्पो निशीथाभिधानाध्ययन- मिति । नथा चतुर्वर्षपर्यायस्य निर्ग्रन्थस्य कल्पते सूत्रकृतं द्वितीयाङ्गमुद्देशितव्यतया, तथा पंचसंवत्सरपर्यायस्य दशाकल्पव्यवहारं पाठयितुं कल्पते, तथा अष्टवर्षपर्यायस्य स्थानाङ्गसूत्रं समवायाङ्गसूत्रं च द्वेऽपि पाठयितुं कल्पते, तथा दशवर्षपर्याययस्य साधोः भगवतीसूत्रमध्येतुं कल्पते, तथा एकादशवार्षिकस्य मुनेः क्षुल्लकविमानपविभक्तिः १ महलिया-विमानप्रविभक्तिः २ अंगचूलिया ३ वंगचूलिया ४ विवाहच्लिया ५ एतानि पश्चाध्ययनान्यध्यापयितुं कल्पते, तथा द्वादशवर्षपर्यायस्य साधोर्यथाक्रमं अरुणोपपातं १ वरुणोपपातं २ गरुडोपपातं ३ धरणो- पपातं ४ वैश्रमणोपपातं ५ वेलंधरोपपातं ६ एतानिषडप्यध्ययनान्यध्यापयितुं कल्पते, तथा त्रयोदशवार्षिकस्य उपस्थानश्रुतं १ समुपस्थान ६ ·पसराय मुर्व २ देपेन्द्रोपपावपूर्व ३ नागपरियारलिया व ४ एवानि पत्वारि पाउपित कसवे, ददा चतुर्दशपर्पस्य पर्यापस्य मुरर्णमारनाऽध्ययन फन्स, क्या पञ्चदशरपस्प पारणमारनानामाध्ययनम पापयितुं फसते, सया पोस्ववापिफस्य वेदिनीपतकास्पाऽप्ययनं पालयितुं कसवे, क्या सप्तदशपर्पपर्यापस्यऽऽसीरिसाध्ययनं पाठन, व्या शादर्पपर्यापस्य रपिरिषमापनानामाप्ययनमध्यापयितुं कल्पवे, तचैकोनपिश्चवि फस्य पर्यायस्प रिसादाम्पपनं पारयितु कसते, सवा सम्पूर्नविश्वविवर्षपर्यापपान् साधु सर्पस्न पाउपितु सस्पते, ससूप्रबादी भवतीत्यर्पः। पदि सापुरपि निमा दिपयायाविकान्ते सुभादिक पदसि एवं म्पनहारस्पादिपु मोक। पत्रवस्तुकान्ये तु फिविवस्वतु पूोक पचवख. प्रत्यपाठवोऽअसेया, वारं भावका क्रममागपानामध्येवार ? अपि तु नेवि । इत्यादि सर्वसिरान्तेषु आपकाणामागमवाचन निस्।ि भय पुनरपि सिरान्त पापमरगणय्य सावकानीयसफलसिदान्तकसाकलापलपाक: छपाफसकतीकारः निनपक्षमाविष्र्मन् समा परसेना मगदुई श्रापकाः सूत्र नहि पठन्दीसि सत्प, वाई श्रीदकालिकस्प्रे कपमेयं मौके पर "पायं नाम वमो दया पवन शान वयो दया" इति रचनेन पान लिना कप दया पाल्पवि ! वन पर्व सविद मारकरपि स्मै पठनीयमिति सिद्धम् । अप्रोचरं मो लपाम ! एवषयपने बहास्यमनकमेष यतो दमेकाठिकम्प्रे “ परम नाणं वो दया" इति पद केपी मोकं वत्पाठस्नु साधूनां पर- नाप मोजस्ता संपताणपोतलाद । सपा पोक्तं श्रीवर्शकालिकास्त्र पर्याप्पयने । गाया। "परम नाण कमो दया पर विट सा संजए मयाणी कि काही कि पानाही भपावर्ग ॥ १०॥ एतत्साम्टीकापो यदुकं भीहरिम्छमूरिमिस्तसाटो सवा एवं सवि सर्वभूत दपारव पापभान्पो न मरवीति, सर्मास्मना दयायामेव पविवम्पम् । अले जानाम्पासेनापीति मामूदव्युत्पनदिनेययतिरिभ्रम, रवि सदपोहापार-वामनानमित्यादि प्रकल्पादौ दान भीवसम्मसरसनोपायफसविपर्य, वास्तवारिधानसमनन्तरं दयासयमस्वदेकान्वोपारे । यदपा भाववस्वताचे रमनेन मारेनमानपूर्वक नियामविपतिस्पेन विष्ठत्पाद सबसस्ता सर्पमप्रमिता, या धुमशानी साप्योपापकर ·? परिमानविकला, स किं करिष्यति, सर्वत्रान्धतुल्यत्वात्मवृत्तिनिवृत्ति निामत्ताभावात् । किं वा कुर्वन् ज्ञास्यति छेकं निपुणं हितं कालोचित्तं पापकं वा अतो विपरीतमिति । ततश्च तत्करणं भावतोऽकरणमेव-समग्रनिमित्ताभावात् । अन्धप्रदीप्तपलायनघुणाक्षरकरणवत् । अत एवा- न्यत्राप्युक्तम् । “गीयत्यो अविहारो, वीओगी अच्छमीसिओ। भणिओ इत्तो तइअविहारो नाणुनाओ जिणवरेहिं " ॥१॥ इत्यादि अतो शानाभ्यासः कार्यः ॥१०॥ इति श्रीदशवकालिकसूत्रबृत्तिवचनात् पढमं नाणं तओ दया इति पाठस्तु साधूनां पठनाय प्रोक्तः "पढर्म नाणं तओदया" इति पदकथनानन्तरमेव एवं चिट्ठह सव्वसंजए इति प्रोक्तत्वात् । तर्हि भोलुम्पाक ! श्रावकस्य कथं योजयसि सव्वसंजए इत्यत्र सबसावए एवं सूत्रन प्रोक्तं, ततः सन्देहः कथं वव हृदये भवति ?। पुनः शङ्कां कुर्वन् लुम्पाककुमती पाह-ननु एवं नहिं श्रीमहा- निशीथसूत्रे कथमेवं प्रोक्तं "अट्ठण्डंपि एआणं गोअमा जे केइ अणुवहाणेणं सुपसत्यं नाणमहीअंति, अज्झावयंति वा, अहीअंते वा, अज्झा- वयते वा समणुजाणंति तेणं महापावकम्मा महतीं मुपसत्यनाणस्सासायणं पकुव्वंति, से भयवं जइ एवं ता किं पंचमंगलस्सणं उवहाणं कायव्वं ? गोयमा ! पढमं नाण तओ दया” इत्यादि । अत्रापि पाठः कथमिति चेदुच्यते-अत्र “पढमं नाणं तओ दया" इति महानिशीथ- सूत्र पाठस्तु श्रावकाणामुपधानव्रत विधानज्ञापनाय प्रोक्तः ततो न कश्चिद्दोषः, जिनवचने सर्वथा सन्देहो न कार्य:, इति विशेषार्थः ॥ इति. श्रीमत्पन्यासदयाविमलजित्सुशिष्यपन्न्यास श्रीसौभाग्यविमलजिद्धिनेयमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञागमवाचनमीमांसाहत्तौ श्रीनवमकान्यार्थः ॥९॥ सम्प्रोक्तं नवमे सदध्ययनके चाङ्गे द्वितीये शुभे, दुर्वादिद्विपभेदभारिसहसे. दीपो न दृष्टो गृहे ।

·सम्प्रोक्त च चतुर्वसाध्ययनके तस्यैव सूत्रस्य हि, यो प्रपिं प्रजहातिभूरिग्रणवान् गृहाति शिक्षा स वे ॥१०॥ अप दमामप्याल्पामा । मत्र दमकाम्पे मावा स्प्रेऽपि भारानामागमापननिपिर, पा साधुरपिक मनाचनापों पोपा ! इति दर्भपाद । सम्मोक नयमे इति पकारा पुनर, मितीयेथे नवाजासे, कीने ! दुर्गादिरिपेवि दुष्टानादिनः दुर्गा दिनस्तदंप दिपागनास्तेषा मेदे भेदने मारिः सिंहस्तेन सच्छे, तत्र दुर्गादि मतयेदकसान, इशा फेसरी मारिरिस्पमिपानचिन्तामनिय पना । पुनः पीछे १ मे चोमने सम्पमाशा कल्यापारि सत्सवस्वाइने नवमेसदध्ययन के नवमेऽध्यपने, साथै कम्पस्यया । वर से पाबासे दीपः श्रुतमानपिस्पर्यः, न नदिए: गिहे दीषमपासता इति भोक्तवाट । तया बिनिमये, पकार पुनर, वस्पैर चतुर्दशेड- प्पपने सम्मो, परमोक्तं सवार-पा साधुः अन्य दम्पमारखो प्रन्यि ममहावि मफण त्यमवि, क्या भूरियणवान् मधुरसाघुगणवान् सा सापुर, निधये, सिसा स्वभिमां गृहावि, नान्या, इति काम्य ऋन्दायः ॥ मय निक्षेपायी समस्यामाख्ये दिखीया नषमाध्यपनेऽपि सालासे भुगतानसामो न भावीवि प्रोक, तपा प तसाठा गापा । उस्स्समागो पासेला, अप्पर्म एवपस्सियं । पीराने अवपमेसी, सिरिमा निदिया ॥ ३३॥ नि दीपपासवा, परिसादाणिया नरा। वे पीरा पशुमा नापसंवि मीवियं ॥ २४ ॥ एतत्सार पडामा पार्क भौषीतरिमिस्वया पवित्पार। पाके, पुरानामन्तिके शिवेचत्सासनिस्पमापार । मुस्सूसमाणा इस्पादि गरोरा- १ इत्यादि रमेश मति भोपिणापा, गुवक्षिप्यासत्यमित्वया, तो आगो एसपासीत् सेवेत, तस्वैव प्रधान राजमारेष सिनमा मोक्ना पा पानि मा ससपसरसमपदी गीतालका सपा सुप्शोमन पा स बाबाम्पन्वर ·तपोस्यास्तीति सुतपस्वी, तमेवं भूतं ज्ञानिनं सम्यक् चारित्रवन्तं गुरुं परलोकार्थी सेवेत । तथा चोक्तं-नाणस्स होइ भागी, थिरयरओ दंसणे चरित्तेय । धन्ना आवकहाए गुरुकुलवासं न मुञ्चन्ति ॥१॥ य एवं कुर्वन्ति तान् दर्शयति, यदि वा के शानिनस्तपस्विन ? इत्याह-धीराः कर्मविदारणसंहिल्लवो धीरा वा परीपहोपसर्गाक्षोभ्या धिया बुद्धया राजन्तीति वा धीरा, ये केचनासनसिद्धिगमना आप्तो रागादिविषमुक्तस्तस्य प्रज्ञा केवलज्ञानाख्या तामन्वेष्टुं शीलं येषां ते आप्तमज्ञान्वैषिणः सर्वज्ञोक्तान्वेषिण इति । यावद्यदि वा आत्मप्रज्ञा तदन्वेषिण आत्मज्ञत्वान्वेषिण आत्महितान्वेषिण इत्यर्थः । तथा धृतिः सयमे रतिः, सा विद्यते येषां ते धृतिमन्तः, संयम धृत्याहि पञ्चमहाव्रतभारोदहनं मुसाध्यं भवतीति, तपः साध्या च सुगतिहस्त प्राप्तेति । तदुक्तम्, जस्स दिई तस्स तवो, जस्साऽतवो तस्स दुग्गई सुलहा । जेअधिइमंत पुरिसा, तवो वि खलु दुल्लहो तेसि ॥ १॥ तथा जितानि वशीकृतानि स्वविषयरागद्वेषविजयेनेन्द्रियाणि स्पर्शनादीनि यस्तै जितेन्द्रियाः, शुश्रूषमाणा यथोक्तविशेषण विशिष्टाभवन्तीति ॥ ३३ ॥ तदभि- धित्सुराह-गिद्देदीवमित्यादि गृहे गृहवासे गृहपाशे वा गृहस्थभाव इति याव दीवन्ति, "दिपी दीप्तौ” दीपयति प्रकाशयतीति दीपः, स च भावदीपः श्रुतज्ञानलाभः, यदि वा द्वीपः समुद्रादौ प्राणिनामावासभूतः स च भावद्वीपः संसारसमुद्रे सर्वज्ञोक्तचारित्र लाभस्तदेवंभूतं दीपं द्वीपं वा गृहस्थभावेऽपश्यन्तोऽमाप्नुवन्तः सन्तः सम्यक् प्रव्रज्योत्यानेनोत्थिता उत्तरोत्तर गुणलाभेनैवभूता भवन्तीति दर्शयति, नरा पुरुषाः पुरुषोत्तमत्वाधर्मस्य नरोपादानमन्यथा स्त्रीणामप्येतद्गुणभाक्त्वं भवति, अथवा देवादि व्युदासार्थमिति, मुमुक्षूणां पुरुषाणामादानीया आश्रयणीया पुरुषादानीया महतोऽपि महीयांसो भवन्ति, यदि वा आदानीयां हितैषिणां मोक्षस्तन्मार्गों वा सम्यग्दर्शनादिकः पुरुषाणां मनुष्याणामादानीयः स विद्यते येषामिति विगृह्य, “मत्वर्थीयोऽदर्श आदिभ्यो जिति । तथा य एवंभूतास्ते विशेषेणेरयन्त्यष्टप्रकारं कर्मेति वीराः । तथा बन्धनेन स बाह्याभ्यन्तरेण पुत्रकलत्रादि स्नेहरूपेणोत्सावल्येन मुक्ता बन्धनोन्मुक्ताः संतो जीवितम् संयमजीवितं प्राणधारणं ·पा मानिकतान्ति नापिन्नीपि ॥ ३४ ॥ इति सूनबमतिवचनात् समाप्त भावहानामानमवाचन निषिद्ध । वा पवारने सापुरपि ट्रम्पमारको प्रन्धिरहिवा साषा प्रशिधाप्रवे योम्बस्वा भादानां तु काय ? या प सूना मत्स्य पनपनगाव- पास गापा । गर्व निहाय सिक्समापो, उनपरमपरे सेवा । वावकारी विनय मसिक्ले, मविप्पमानना १॥ वसारीकापो पार्क, पपस्वभीनीसामापार्यपादस्तथा प क्त्पाठा, उचं त्रयोदशमष्यपन, साम्मत परदेवमारम्पते, मस्या पायममित- माया, इरानन्तराप्यपने पापातम्पमिति सम्या चारित्रपमिति, जय पासाम्यन्वरप्रन्पपरिस्थामावबदा मावि, बचानमानेनाप्पपनेना प्रविपापव इति । मनेन सम्बन्पेनावावस्पास्याभ्ययनस्य चत्वाचनुपोगद्वारा पुषमयादीनि भवन्ति, तोपत्रमहारान्तर्मनोविकारोऽया उपपा सपापम्पन्दरगन्ध परित्सागो विपेय इति । नाम निममे व निसेपे भावानपदादाणनिष्पमस्वार अन्यत इति. नामनि-- मत्य निकियार । गपो पुरिलो पिहो सिस्सो पति पापडो पथावण सिक्खापन पवर्ग सिम्माननाएको ॥२९॥ गपो पुनः रितो इत्यादि प्रन्यो दम्पभाषमेमिना निन्य नाम उपराम्पमनेषम्पयन वा पूर्वमेव समपनोऽमिडिव', हा दम्पपाल- दपि या परिस्पनावि शिष्य मापारादिकं मा अन्य योऽमीदे स शिष्यो। दिलिपो दिमकारोबातम्पो भवति, सपा मम्पमा शिक्षा र पस्प मदम्पा दीप शिला पापो प्रायवे स हि महारोऽपि हिम्म हह इनः शिक्षा दिन पातपत्तिारो या विमा शापि कि- पस्तरिय प्रस्वाप इस्पापमा मविप्रातममित्याह । सो सिनसनो प दुरिहो, गाणे माशेषनाप बापहो। नामिति निविसे सवे गाणे वापर ॥३०॥ सो सिक्सगोयविहो इलादिका पिता हावि स विविध विकारको मसति, अपमानाने मेवानापदि कामिन “रापिण सरकारारि" मा हाति, विसति, या वितियां पाऽभास्ववि मानिसणिषि, विषो सनाध्यक्षमा निसारियो पातम्पो पानि, बनाऽपि-प्राणामाले समिति सामान प्रतिमा-पिता स्सिस ·M उपादानेऽधिकृते त्रिविधो भवतीति शिक्षकः तद्यथा सूत्रेऽर्थे तदुभये च सूत्रादीन्यादायेव एलन् सूत्रादिशिक्षको भवतीति भावः । तथैवेतत्पाद दीपिकायां श्रीहेमविमलमूरिशिष्य हर्पकुलगणिभिरपि प्रोक्तमस्तीति । अत्र सूत्रकृताङ्गसूत्रेऽपि यः साधुः परिग्रहं जहाति स एव सूत्रवाच- नायां योग्यः, नत्वन्यः, इति प्रोक्तं । तथा गृहवासे श्रुतज्ञानलाभो न भवतीति श्रावकाः सूत्रपाठं न पठन्तीत्यर्थ इत्युक्तं । अत्रापि श्राडाना मागमवाचनं निषिद्धं, ततस्तीर्थङ्कराज्ञा पालकाः श्रावकास्तु जैनागमं नहि वाचयन्ति सूत्रेषु श्राडानामागमवाचननिषिद्धत्वादिति विशेषार्थः।। इतिश्रीमत्पन्न्यासदयाविमलजित्सुशिष्यपन्न्यासश्रीसोभ्याग्यविमलजिदिनेयमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञाऽऽगमवाचनमीमांसावृत्ती श्रीदशमकान्यायः ॥ १० ॥ श्राद्धाश्चापठिता अपि प्रगदिताः श्रीसप्तमाङ्गे शुचौ, प्राज्याः संवरसंयुताः परमिहाचाराङ्गसूत्रादिभिः । युक्तास्ते न हि भाषिता जिनवरस्तेनोक्कनीत्येव च, सार्वोक्तागमवाचने सुगृहिणां संयोग्यता नैव च ॥ ११ ॥ अय एकादशकाव्य व्याख्यामाह। अथ सूत्रे सूत्राणामपठितारः श्रावका अपि संवरसंयुक्ताः प्रोक्ता इति दर्शयन्नाह-श्राद्धाश्चापठिता अपीत्यादि चकारः पुनरर्थे श्रीयुक्ते सप्समाङ्गे श्रीउपासकदशाङ्गाख्येसूत्रे, कीदृशे ? शुचौ पवित्रे श्राहाः श्रावका अपठिता अपि सूत्राणाम- नध्येतारोऽपि प्राज्या बहवः संवरसंयुताः संवरभावयुक्ताः प्रगदिता प्रोक्ताः, परमिहोपासकदशाङ्गसूत्रे आचारागसूत्रादिराचारागसूत्रप्रभृति- सूर्युक्ता आचारागसूत्रादीनां धारो इत्यर्थः । ते श्रावका हि इति निश्चये, नभापिता न मोक्ता कैरित्याह-जिनवरैस्तीर्थकरैरिति, तेन ·कारपेन अनीस्पैर पूॉकनीस्पैर पकारः पादपूरमे, सार्योक्तागमयापने सास्ती रैरुका भागमास्तेषां पापने सपरिणां तीसरा- पाराकानी भारकानां सैयोगता सम्पम्पोम्पवा नै म, मागममायने श्रापका सम्पग योग्यता रहिवा एष, पकारः पादपूरणे । अयोपा- सस्वाम्मेऽपि सूप्रमभ्मेवार न मोक्ता इदि काम्पसदार्थः । विक्षेपास्त्वय, उपासकदशामू कामदेवभावकाधिकारे स्पष्ट मोक्त तथा पतसाठा-“ववेगं सम्मेमम मारे पहले सपये निम्नपे निग्गयीमो य भामसेता एवं मयासी मवानमयो समणोगसग्ग गिरिलो गिरपयो पर्सवा विषमापुस्स विरिक्समोमीए उपसमो सम्म साति, मारमरिया संति सका पुमाइ मज्जो समणे िदिपमाण- सतिरिक्स मोगिए चमसम्मे सम्म समरिचए नारमरिया सिचए तभी है पर सपणा निर्माचा निग्गंधीओ य परमदै विणपणे परिसपे वएन से कामदेवे सपर्म गर्ष पासणाई पुग्छ" एनसायन्दावों यथा-तपणमिति सदा श्रमणमगरन्महागीर पहले समणे निरर्गपे निर्गयोमो पचि मानिन्पानिप्रन्थिन्यम, आमतेता भामंत्र्य यायेति, यात्रेयं पासिनि एममवावीद । किं विस्या-जाहता- वमझो यो मापा ! यदि समणोपासनगिहिणो भमभोपाससास्था', गिह मजले असता यामध्ये पसन्तोऽपि दिव्यमाणुस तिरिक्सिजोणिए देषमनुष्य वियच सस्काम्, षषसग्गा उपसर्गान् , सम्ममिति सम्पा, सही सान्त, अहिया सेई मदीनमन स्तया मध्यासयन्ति, समापुगाइ अग्लो हे मायें ! क्यो रिशेफ्वो मामिस्तु वायपसर्ग सहने सामर्थ्यवसो भषितष्य, कपमिति धेदु- रयते समगेहिं निग्गषेहि पवि अमननियर, पालसहमिति वाचाही गणिपिग्गमिति गणेराचार्यस्य पेटा इति गमिपिटके, भदिममाणेरि मिनि मधीयमानः, विश्वमाणुसतिरिक्सजोणिपषषमग्गे इति विख्यमनुप्पतिर्पषसम्बन्धिनामुपसर्गाणां सम्म सहितर सम्बर साने, जाव महियासीत्तप इति यापदण्यासयने सामपंयुक्ता भपनिम्पिमिति। तमो इति वहातेमाले समणा मिर्गका वि दे रहना भमणा निवा, निर्गपीओ प साण्यय, एबम विणपण परिसुतित्ति पगबहुकम विनसेन समारमा ·श्रृण्वन्ति इति समुदायार्थः, भावार्थस्त्वयंः-भगवता महावीरेण साधून साध्वीश्च प्रति एवं प्रोक्तं, यदि श्रावका अपि सम्यगुपसर्गान् सहन्ते, तर्हि यूयं तु बादशाङ्गी समध्येतारस्ततो भवद्भिः साधुभिस्तु विशेषतः उपसर्गाः सहनीयाः इति भावः । अत्रोपासकदशाङ्गमूत्रपाठेऽपि सूत्राणामपठितारः श्रावकाः संवरभावयुक्ताः प्रोक्ता इति तात्पर्य, तएणं से कामदेवे इति तदनुकामदेव श्रावकः समणं भगवं पसिणाइ पुच्छइ इति श्रमणभगवन्तं महावीरमिति प्रश्नादिकं पृच्छति, इति सूत्रार्थः। तथा तस्मिनेवोपासकदशाङ्गसूत्रे कुंडकोलिकाख्य श्रावकाधि- कारेऽपि श्रावकाणामागपठनं न प्रोक्तं, किन्तु साधूनामेव, तथा च तत्पाठः-'कुंडकोलियाई समणे भगवं महावीरे कुंडकोलियं एवं वयासी, से नूणं कुडलकोलियाकल्ल तुज्झ पुत्वावरण्ह कालसमय सि, असोग वणियाए एगे देवे अतियं पाउभवित्था तएग से देवे णाममुदं च तहेव जावपडिगए, से नृणं कुंडलकोलिया अढे समढे इंता अच्छितं धनोसिणं तुनं जहा कामदेवे” एतत्साठशब्दार्थों-यथा कुंडकोलियाइ इति हे कुंडकोलिक ! इति समामन्त्र्य, स समणे भगवं महावीरे इति श्रमणभगवान् महावीरः, कुण्डकोलियायमिति कुण्डकोलिकश्रावकं प्रति एवं वयासीए इति एवमवादीत् , यदवादीत् तदाह से नूणं कुण्डकोलिया इति हे कुण्डकोलिक ! निश्चयं कल्लमिति गतदिने, तुज्झ- मिति तव पुवावरण्हकालसमयं सित्ति पूर्वापराण्हकालसमये मध्यान्हसमये इत्ययः, असोग वणियाए इति अशोकवाटिकायां, एगे देवे अंतियं पाओ भवित्था इति त्वत्पाधै कश्चिदेको देवः प्रादुर्भूतः प्रादुर्भूय किं कृतमित्याह-तएणं से देवे ततः स देवः, णाममुद्दे चेति नव नाममुद्रिका, तहेव जावपडिगए इति तथैव यावत्यतिगतोऽत्र यावच्छब्देन नाममुद्रा वस्त्रादीनि देवतया गृहीतानि प्रष्टानि प्रश्नानि देवताकृतप्रश्नानामुत्तराण्यपि त्वया दत्तानि क्रमेण प्रश्नानामुत्तर विधाने सति देवः यथाऽऽयातस्तथा गत इति सूचितं । से नूर्ण कुंडकोलिया इति ततो निश्चयेन भो कुण्डकोलिक । अढे समढे इति अयमर्थ समर्थः ? इति भगवन्महावीरस्वामिवचनमाकर्ण्य कुण्डकोलिक श्रावकोऽपि भगवन्तं प्रति माह हंता, अथित्ति हे भगवन् एतत्सत्वं, तदाकर्ण्य भगवान्माह । तं धन्नो सिणं तुममिति त्वं धन्यः प्रशंस्यः, ·जहा कामदेवे क्या पूोक कामपभाषपदपाम्पा विधेया। मयं माना सान् समान्म मगपता महावीरेम प्रोक्तं, यदि गालास- स्पिताा भावका मपि पवारणपसर्गसानादि धर्मका पितम्भवे, वर्षि पूर्व ह द्वादशादी परिस्ततो ममभिः साधुमिस्तु 'विशेषस्सारण पर्म कार्यमपश्य प्रये । ममापि भावका सूपमप्मेवारो न मोक्ताः, फिन्त सापर एन हादवादी पारकाः मोक्ता इति । भवान फलामकसापा सनीया कमरिया पिकस सन फापरिकस्मिसफलसिरान्त कसाक्लापसम्पाक खुम्पाककमती पाइनन्ननोपासकमाइस्प्रे सापका द्वापश्चाही पठनेऽसपर्या, पर किशिस्तोकमपि मूर्य पठिताः भविप्पन्तीति, अप्रोचरं मो झुम्पाक ! तवचनमपि सरविवाणसध्यमस्ति, यतः सूबेषु मापारयादीनां पचार भाषका नदि क्लिा, किन्तु सापम पम। यदुन्नम्, भीऊपपातिकमू मगरन्महावीरस्सामि पार्मस्प- साघुवर्णनापिकारे-"पणमेव णिगर्व पावयम पुरओ फार विहरति वेसिभ ममद नाणं मापापादा विदिसा मति, परसादाविदिता भान्ति, आपापाद ममाचाप सपणमिर पक्षमागा अधिपसिणवाकरणा रयणकरंसगासमाना अतिपावणप्पा परबादिपमहना, अप्पगड्या मापारपरा, यमाया मूपमापरा, मप्पेगइया गगांगपरा, मप्पेगइया समवायांमपरा, मप्पेमामा पापपरा, इत्यादि, अप्पेगाया दुपास सरिगो समचमणिपिग्गपरा, समक्सरसणिपाश्मो समासापुगामिणो अजिणामिणसंकासा जिभा इस अविवावागरमाना सनमेन तव सा मप्पा मारेमामामियरवि, इत्यादि पाठ" । एतत्पास्टीफायर्या पदुक भीषमपदेवरिभिस्तदचिपागे यथा--पइत्ति प्रतिष्ठन्त्पस्पा- मिति प्रविष्ठा मामय इस्पर्य, वेपो मगवतो मायाषायादिति यात्ममादाः स्वसिरान्तप्रसादा, भपि साये । पागन्दरेगात्मवादिनी बैना इत्या, विदिता मतीता परन्ति, तवा परखादा वाक्यादिमतानि, पाठान्तरेन परपादिन शाम्पादयो विदिवा मपन्ति सपरसिरान्त मम इसलि। इनरापर्गनेनाविपरिचित प्रस्था, किमिव के इत्पा-ममनमिप ममावदा इदि प्रत्यन्तरे न भरनाईति पागन्धरं न सबेना- नीति म्पासो । अणिपसणवागरणति भरिरममा गरिरम्गवोपराध सम्भूता संतो विहरन्तीवि पोगा। रयणकररगस- ·: " इत्यादि माणात्ति प्रतीत। कुत्तियावणभूयत्ति कुत्रिकं स्वर्गमर्यपातालं लक्षणं भूमित्रयं तत्सम्भवं वस्त्वपि कुत्रिकं, तत्सम्पादने. आपणो हटः कुत्रिका- पणस्तद्भूताः, समीहितार्थ सम्पादनलब्धियुक्तत्वेन तदुपमाः । परवाइय पमदत्ति तन्मतममर्दनात् " परवाइहिं अणावंता चोदसपुदीत्यन्तं वाचनान्तरं, अत्र अनुपक्रान्ता अनाक्रान्ता अनिराकृता इत्यर्थः । अन्न उच्छिएहि ति अन्ययूयिकैः परतीथिकैः अगो- द्वसिज्झमाणंति अनपथ्यस्यमानाः माहात्म्यादपात्यमाना विहरन्ति विचरन्ति । अप्पेगइया आयारधरेत्येवमादीनि षोडशीविशेषणानि सुगमानि, नवरं स्त्रकृतधरा इत्यस्य प्राक्तनाङ्गधरणाविनाभूतत्वेऽपि तस्यातिशयेन धरणात्सूत्रकृतधरा इत्याद्युक्तमत एव विपाकश्रुतधरोक्ता वपि एकादशाङ्गविद इत्युक्तं । अथवा विदेविचारणार्थत्वादेकादशाङ्गविचारकाः, नवपूर्वादिग्रहणं तु तेषां साऽतिशयत्वेन प्राधान्यख्याप- नार्थमिति चतुर्दशपूर्वित्वे सत्यपि द्वादशाङ्गित्वं केषाश्चित्र स्याचतुर्दषपूर्वाणां द्वादशाङ्गस्यांशभूतत्वात्, अत आहदुवालसंगिणोत्ति तथा बादशाणिकत्वेऽपि न समस्तश्रुतधरत्वं, केषाञ्चित् स्यादित्यत आह-सम्मत्त गणिपिंडगधरा गणीनामर्थपरिछेदानां पिटकमिव पिटक स्यान गणिपिटक, अथवा पिटकमिव वाटुंजुकवाणिजक सर्वस्वाधारभाजनविशेष इव यत्तपिटकं गणिन इति आचार्यस्य पिटकं, प्रकीर्णक- श्रुतादेशश्रुतनियुक्तयादि युक्तं जिनमवचनं समस्तमनन्तगमपर्यायोपेतं गणि पिटकं धारयन्ति ये ते, तथा । अत एव सव्वख्खरसन्निवा- इणेत्ति सर्वे अक्षरसभिपातावर्णसंयोगा ज्ञेयतया विद्यन्ते येषां तें तथा। सब्वभासाणुगामिणोत्ति सर्वभाषा आर्यानार्यामरवाचः अनु- गच्छन्त्यनुर्वन्ति वद्भापं भाषितत्वाच' भाषयैव वा- लब्धिविशेषात्तथाविधमत्ययजननाद । अथवा सर्वभाषाः संस्कृतपाकृतमागधायाः अनुगमयन्ति व्याख्यायन्तीत्येवं शीला येते तथा । अजिणात्त असर्वज्ञाः सन्तो जिनसंकाशा जिन इवावितथं व्याकुर्वाणाः इति श्रीऔप- पातिकसूत्रकृत्तिवचनात् 'श्रीआचारागादीनां धरिः साधवः प्रकटमेव मोक्ता, परं श्रावकानमोक्तास्तहि भो लंपाककुमते ! कथमसत्यसम्मा- वना कुरुषे ? किश्च श्रावकारतुः "लट्ठागहियद्यात्यादि" सिद्धान्तमामाण्यात् , अर्थग्राहका एवोक्ता स्ततस्तीर्यकराशा परिपालकाः श्रावकास्तु ·नागपस नदि पाधयन्तीति विशेपाः ॥ इति श्रीमत्पन्न्यासदयाविमनमित्सुधिप्यपन्न्यासधीसौभाम्पपिमप्सनिदिनेयपन्न्यासमुक्तिरिमलेनविरचिता स्वोपवाऽमयाचन मीमांसा यादती भीएफादरकाम्या ।। सम्प्रोक्त प्रवरोचराध्ययनके सूत्रे सुचम्पापुरी, वास्तव्यो वरपालिताहय वणिग् वा कोविद श्रावक । नापीत कथितोऽत्र तेन शमिना सिद्धान्तपाठश्च हि, नान्येपा भमणानन तमहत्सूत्रा गृहस्थास्त्विति ॥ १२ ॥ अप माइनकाम्पम्पास्म्यामार। अप्र द्वादशेकान्ये पराक्षशनिरासायोपरमार-यथा कपिलम्पाकमती मार-नन्चराध्ययनसूने धारकस्य 'फोरिद' इति विशेपमं योनित, वर्दि सूमपठनमन्तरेण पापका कोविदा कर्य मरति ? इति लम्पकमविभाऽमपनोदाय प्रविपचन मा-मम्मोकं प्रवरोत्तराज्ययनके इति । पररे धष्ठे उचराष्पयनके सूत्रे उचराध्यपननानि सूत्रे सम्मोक्तं प्रकाक्तिं मिनैरिवि शेषाः । पायोक्तं वदेगार सुचम्पापरिस्मिन्पा शोमनपम्पानगरी निवासीक इस्याह परपालिवाहपव'ण श्रेष्ठ पालितनामा बणिक, सहि फोन ? कोविट दस ,मा पुनरथे, भावका भावकारापक स्यादि । मत्र म्भे अपीवा इति न पिता तपापीत इति भयो न प्रोक इन् । नेति नन फारणेन, पकारा पुनर, सिरान्तानामागमानों पाठस्तु समिना साधूनामेवामिति: नान्येषामिति । अन्येषां मूसो घरगुणसमन्तिानगारम्पनिरिकाना सिरान्वाध्पयनं न प्रोक्तमिति । नास्पास्तु कीला ? भमणस्वाऽऽननं एर्स भमगाननं, वेन भम- KAR R ·स णाननेन श्रुतानि महत्सूत्राणि बृहत्सुत्राणि यैस्ते, श्रमणाननश्रुतमहत्सुत्राः गृहस्था इति साधूनां मुखतः सिद्धान्तश्रवणकारा श्राद्ध इत्यर्थः, ईदृशाः श्रावका भवन्तीति शब्दार्थः ।। विशेपार्थस्त्वयं-उत्तराध्ययनमूत्रे एकविंशतितमाध्ययने कोविद इति विशेषण पालितश्रावकस्य प्रयोजितं । तथा च तत्पाठः। गाथा-"चंपाए पालिए नाम सावए आसिवाणिए । महावीरस्स भगवओ सिस्सो सोओ महप्पणो ॥१॥ तद्वयाख्या-चंपाए इति, चम्पायां नगर्यो, पालिए इति पालित इति नाम्ना श्रावको देशविरतिधारी, वाणिए इति वणिग आसि आसीत् । कीदृशः वणिग् ? भगवओ इति भगवतो महावीरस्सेति महावीरस्य, महप्पणो इति महात्मनो महापुरपस्य, तीर्थङ्करस्य शिष्यः शिष्याधारकः सोउ इति स पुनः पालितो नाम श्राद्धः कीदृशो वर्त्तते तदाह । गाथा-निग्गंथे पावयणे सावए सेवि कोविदे। पोएण ववहरं ते पि हुँई नगरमागए ॥ २ ॥ तद्व्याख्या-स पालितनामा श्रावको महात्मा, नैर्ग्रन्थे पावचने श्रीवीतरागस्य सिद्धान्ते, कोविदोऽभूदतिचतु- रोऽभूदर्यत इति गम्यं । नोचेत्तर्हि निग्गंथे पावयणे इति वचनेनसहैव विरोधापत्तिः, निम्रन्थ सम्बन्धिप्रवचन प्रोक्तत्वात् । स पालितनामा श्राद्धः एकदा पोतेन यानपात्रेण व्यवहरन प्रवहणेन वाणिज्यं कुर्वन् पिहुड नाम नगरमागतः । चम्पानगरीतः प्रबहणमारुह्य व्यापारार्थ पिहुंडनगरं समायातः इति भावः ॥ २ ॥ इति श्रीउत्तराध्ययनसूत्रस्यैकविंशतितमाध्ययने ॥ निग्गंथे पावयणे इति सिद्धान्तवचनेन सिद्धान्तपठनपाठनाधिकारस्तु साधूनामेव । किंचात्र श्रावकस्य कोविद इति विशेषणं योजितं तद् अर्थधारणथैव सिद्धान्ते प्रवीणः, न तु मूत्रपाठतः । कथम् ? इति चेदुच्यते-निश्वयं भगवतीसूत्रराजप्रश्नीयादिसूत्रषु श्रावकाः लट्ठागहियट्ठा इत्यादि पाठमोक्तत्वात् । कुत्रापि लहसुत्ता गहियसुत्ता इति कथनाऽभावात् । अत्रापि श्रावकः कोविद इति प्रोक्तः, परमधीस इति न प्रोक्तः । कोविद इति शब्देन चतुरो दक्षः पण्डितः पोच्यते, अधीतशब्देन च पठनमुच्यते यथा श्लोकः । आपे वयसि नाधीतं द्वितीये नार्जितं धनम् । तृतीये न तपस्तप्तं, ·या ये वावका सूत्रपामगारगयाऽपि सकसमस्याबदीवारस्तेऽपि कोस्दिा निगयन्ते, आधुनिककालेऽपि केषन भारकाः सूषा प्पपनमन्तरेणापि ममसान पारो दक्षामनुरा' पन्ते, दतो मो सम्पामतेऽस्मिन् सब का सन्देश समत्पपते ? अपि पत्र न सन्देहः कपिविति। पर पावरन्यायकोषादिशास्त्रविकसानो इमामतिना प्रमसिरि विभत्तपानादिवधानशम्दानादिक शो ममति ? नहि म्यापरणयासक्न्दरेम सम्बसिरिविमरूपकाने भाति । तपा मापशाखमम्वरेणापि महानं नोस्पषते, कोशादिशासमन्तरेण पद मानमपि न मायते इति। ततो पारमादिशासकम्पकाना हम्मककमतीनां कोपिदमन्दन फिमध्यते पापीवशम्देन पिपते इति लाने तो माति १ मपि तु नम्रती स्पर्पः । पुनरम शुद्धसिरान्तसम्पका लम्पकापालिका स्वपक्षमाषिर्मन् समाप-ननु स्म पठन् सम्यक्त प्रामोतीति श्रीसचराभ्यपनसूघे मोरी, वरि मिथ्याष्टिरपि सूर्य पठेदिवि सम्माम्पते । यवा-भीरतराष्पयनसूपेऽयरिंचविसमाप्ययन्ने सूत्र पउन् सम्पत्तरमोमोतीति । सवा प तस्वर:-मो एचरिजवी, मरण ओगाईयो सम्मतं । ममेण पादिरेण र, सो समावि नायको ॥१॥" सदभास्पा-स सूषितम्या य प्रेम भागमेन सम्पत्तवं अषगाइते मामोवि। सीमेन सूत्रेम ? मंगेण भापाराङ्गादिना, मा गयका बाहिरेम पाचन मनमाविष्ठेन चत्तसम्पयनादिना, सम्यक्त्वं गोपिन्दवाचकवनमते स सूत्रकर्णिया। इति भोउत्तराम्पयनसूड शपिपवितमाष्पपनापनात् । सूर्य पठन् सम्पत्तनमाप्नोति, वर्षि भावका कयं न पठेदिवि लम्पसहमतेरपिमाप'। अपोषर-पो सम्पाक एवदपि तर चिन्वनमागमाऽपरिज्ञान विम्मित, पक्षो भीरक्षराध्यपनसूत्रस्पैवेन पापेनाऽपि न थानकानामागपपठनसमापाति। मन सूत्रे सूत्रपठनेन सम्यक्रममारते परि गपनलष्टान्न भाषण । पया-गप असपरणनिता 'मापो इति, लोम्पसि, सहि सदेशमा परगाहते तस्सदैव सम्मक्रमबमाएये इदि हान्वेन सापूनां सदासम्पत्तवावगाइनपागते । परं मिथ्यारष्टि सूत्र पठन सम्मतमामोति इनि पपने हरिलोऽपि मदिरापासित वसो वा नबदति । कि काशासारनीयामोदयपपतो यस्य सापो शकिमाना भरने स ·साधुः सूत्रं पठन् निःशकित्तभावं कुर्यात् । तदनु निःशकित्तसूत्ररुचिनामा सम्यक्त्वमवगाहते, इति सम्यगर्यः । तथा यः साधुः गृहस्थानामन्य:- तीथिनां मिथ्यादृष्टीनामिति यावत्सूत्रवाचनां ददाति तस्य तु साधोचतुर्मासप्रायश्चित्तमायाति । तत्तु चतुर्दशकाव्यव्याख्यायामग्रे वक्ष्यते, तर्हि पठनं तु दूरं गतं । भो लुम्पक ! त्वया विचार्य शुद्धश्रावकास्तु जैनागमं न पठन्ति वाचयन्ति श्रावकाणामागमेष्वागमवाचननिषिद्धत्वात्, इति विशेषार्थः ॥ इति श्रीमत्पन्न्यासंदयाविमलजित्नुशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयपन्न्यासमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोप- ज्ञाऽऽगमवाचनमीमांसाहत्तौ श्रीद्वादशकाव्यार्थः ॥ १२ ॥ दत्तं तीर्थधवैः समनतभृतां सत्यं वर सूत्रतः, देवानां च नृणां सुदर्शनयुजां सत्यं पुनश्वार्थतः । प्रश्नव्याकरणाङ्गके प्रकथितं शुद्धे द्वितीये खलु, द्वारे संवरसंज्ञके गणधरैर्भव्योपकाराव च ॥ १३ ॥ अथ त्रयोदशकाव्यव्याख्यामाह ॥ अत्र त्रयोदशे काव्ये प्रश्नव्याकरणसूत्रे साधूनामेव सूत्रतः सत्यं दत्तमन्येषामर्थत इति दर्शय- नाह-दत्तं तीर्थधवैरिति । तीर्यधवस्तीर्थङ्करैः समव्रतभृतां सर्वेषा साधूनां वरं श्रेष्ठं सूत्रतः सत्यं दत्त समषितं, तत्कारणात् सूत्रपठने साधुरेवाधिकारी । चकारः पादपूरणे । देवानां नृणां च । कीदृशां ? सुदर्शनंयुजांशोभनसम्यक्त्वधारिणां पुनः अर्थतः सत्यं तीर्थकरदैत्तं । तत्कारणात् सम्यक्त्वधत्तारो देवामनुष्याच आगमार्थस्य धारः। ननु सूत्रपाठतः इत्युक्तवाक्यं कस्मिन् सूत्रे प्रोक्तमित्याह-प्रश्वव्याकरणा- इके इति । प्रश्वव्याकरणनानि दशाङ्के । तत्रापि शुन्डे निर्पले खलु अवधारणे संवरसंबके संवरनाम्नि द्वितीये द्वारे प्रकथितः । कैरित्याइ- ·गनपरी रिपार पम्पोपकारापेति । भम्या मोक्षपद गमनयोम्पास्वेपासपकारोवे । कार पुनर, इसि काम्पन्नम्दाः ।। अब विस्तारार्य-भीतमम्पाकरणसूत्रे दिलीपे संवरससफे द्वारे समापि द्विवीपाभ्यपने भगवता भीमन्महावीरेण सापूनां सूत्रपातः सत्य समर्पित । केन्द्रनरेन्द्रमनुष्यादीनामतः सत्प दर्च । तवा प तपाठर-अणहाप सबषादी सा दिशानिपं देवपाउ परेवि सबापरे रवाने पोसशी पाहुनस्य विवि मारिसीपप सहिया" उपेठत्पाठटीकार्या, यदुकं भीमभयदेवमरिमिस्वस्पाठी पवा-अनघाब नियोमा प्रत्यपादिना, मा दिम्पानि च सामिप्यानि प ऐववाः कुर्वन्ति सस्पषचनरताना। आरप-मिय सस्पं गाक्यं हरति हदय कस्स न मने, गिर सस्पा सोस प्रविपदमिमापर्वपति पमुराः सस्पाशस्यारतममियनं नास्ति मुवने ॥ १ ॥ समिति यस्मादे तस्मात्सव देवीमावर्त मगरधारी समापित । मिना मुष्टकं दशरिष दयमकार मनपतसम्ममसत्पादिभेदेन दशकालिकादिमसिर परेशानिमिा मामृतार्थ पिदिवं पूर्वगोपविशेष रिपक्वया जावं यापीणां प सममेन सिकन्न परमति प्रदर्भ समयमविता मा समा- नाराम्परामा पाठान्तरे " महरिसिसमक्पामपिर्वति" मार्षिभिः समपप्रतिज्ञासिन्वामुपगमः समाचाराम्पपगपो पेवि । तवा देनमरेनीफितो मनानासतोय पुनाथस्वत्साप्नो पावियंस तया जवना देकेननरेन्वाना माफ्तिमतिमापितोर्ण प्रयोजन यस सपा । ममा केन्द्रादीनां भाषिता पर्वा नीपादयो पिनवमसेन येन वचथा। तया वैमानिकाना सापित प्रतिपादिवापादेयतना निनादिभिर्वतया । वैमानिकी सापित कापासेक्ति समर्पित था बचचवा । इति भीमसम्याकरवस्त्रातिवचनात् वीर्यहरे सापा सूक्त सतरवायतस्तु रेस्मनुष्याचा । वो पीठरागाइका साधुभिरेव सूक्मप्तम्यं, सूत्रे गास्थानां सूरमध्येसम्पमिति र भोले। म सिमावार्थमावस्य सत्यवचनं मानन्ति न देखना भावपया सम्पाठ न परन्ति । किन वीरमर्विध साससानार- गर पाकिमर पाप का इदि विपदी दावधीसमा मनपरामामेव रचा । नत् निपपनुसारेण मनपरा दालचालीवा - ·- चतुर्थे किं करिष्यति ॥ १॥ इति कोविदस्तु व्याकरणन्यायकोशादि शास्त्रवेत्तारोऽपि भवन्ति । जैनागमे कोविद इति प्रोक्ते न कश्चिद्दोषः । सूत्रितवन्तस्तेन हेतुना साधव एव सूत्रपाठपठनेऽधिकारिणः, परं न तु श्राद्धादय इत्यादि। यदि श्राडानामागमवाचनपठननिषेधरूपान् एता- गागमपाठान् अवगणय्य गृहस्थाः सूत्रपाट पठन्ति तेषां तीर्थकराज्ञाभङ्गतीर्थकरादत्तदानादयो दोषा प्रादुर्भवन्ति । जिनैः सूत्रे श्रावकाणा- मागमवाचन निषिद्धनात् , गणधराणां त्रिपदी दत्तत्वाच्च । तीर्थंकराज्ञोल्लड़ने च जीवानां ससारद्धिर्भवतीति। तत्कारणाजिनाज्ञा परिपा- लकाः श्राद्धास्तु जैनागमें नहि पठन्ति वाचयन्ति च सूत्रेषु श्राद्धानामागमवाचननिषिद्धत्वादिति विस्तरार्थः ।। इति श्रीमत्पन्यासदयाविमलजित्सुशिष्यपन्न्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयपन्न्यासमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञागमवाचन- मीमांसाहत्तौ श्रीत्रयोदशकाच्यार्थः ॥ १३ ॥ गृद्धानां विगयैः शरीरकभृतां देया न सदाचना, स्थानाङ्गे गदितं कृतांतपठने लिप्सापि नेहा त्रये। श्राद्धानामिति जायते च ददता मोको भृतां वाचना, ' साधूनां सुनिशीथसूत्र उदितं मासां चतुर्णां तपः ॥ १४ ॥ अथ चतुर्दशकाव्यव्याख्यामाह-अत्र काव्ये विगयलोलुपानां प्राणिनां सूत्रवाचना न देया, तथा श्राद्धानां मनोरथत्रये सूत्राध्ययन मनोरथोऽपि नास्ति । श्राडानामागमवाचनां ददतां साधूनां चतुर्माससत्कमायश्चित्तं भवतीति दर्शयन्नाहः-गृद्धानां विगयैरिति एतल्लक्षणानां प्राणिनां साधुभिः सूत्रवाचना न देया ।' किल्लक्षणानामित्याह-विगयैः घृतपक्कान्नतैलगुडदधिदुग्धाभिधानाभिः . जैनशासनप्रसिद्धाभिः 1 ·एकराना सामाना, शरीरकस्ता मामिना घिगपरवानां साधूनामपि, सदापनेवि स्पसम्पन्धिवारना न देया। इति कस्मिन् स्ने प्रोक्तमि स्याह-साना रवि स्यांना सूत्रे, वृतीयस्थाने गदिधमिति पोकं मिनैरिति शेषः। क्या भावकानां मनोरपये, कवावपउने सि रान्वपम्ने सिप्सापि मनोरमोऽपि न जायत न मपति । पामिस्पार-भावानापिदि भाषकामामिति स्पायसः भायनां प्रयो मनो- रवा भोकास्व सूप्रपठन पनोरयोऽपि नेवि माया | पकारः पुनर । मप्र कृतान्वयम्देन सिरान्तः पोल्यते । यदुक्कममिपानचिन्तामणि नाममाला भीमपत्रसूरिमियया-"रारसिद्धकतेभ्योऽन्त आमोसिसमयागमौ” इति तद्वत्येकदेवो । यथा रायपदाद सिरत्रम्दाद वादाव परोऽन्ता राद्धन्दा सिमान्त, स्वान्ता स्पा इत्यामिपानचिन्तामणिस्थोपायो। वया मोको ग्रामृता गास्यानामिति पापदाचनामिति सूथवावना ददता साधूनां पर्णी मासामिति चमुर्मासानां मासषतुष्ट्यस्येस्पा, तपः मोक्तं सरस्ववर्गस्य पापना ददवा सापूना मासरतत्पस्य प्रापचित भरतीति भावः । उत्पायपि कस्मिन्सने मोक्तमिस्या-सुनिशीपयत्रे, भोमन निश्चीपसूबे रविव पोछमिति काम्यपदापा॥ यव विशेपार्यः स्मानासूने सूमपापनापासपोम्पाः प्रोय । पाप तपाठ'-" तमोम वापणिजा पनपा १ मा मपिगीप विगापरिपरे बविमो सिप पाहुरे " इति । क्या पोक्तमेतताउनुचौ श्रीममपदेवसूरिमिस्वसाठो यथा-नयो इत्यादि मुमभ, नवरं न पाचनीया! सूत्र न पाठनीया यत एपार्वमप्पभावगीमाः सूत्रावादरंन्दनादिविनवरहित, तदापने हि दोषाः। पव उई-हरण दिनाण पप्पा, मसिनीमो सेमिनो पिरन मानछेनासिदिए, सएर सारोबसे गोगो॥ १ ॥ गो शास्स पराग सबा पसाबस्स बापा । दोसोवपय समन, न होइ नानिवान बच ॥ १॥ निदान तुसमेत मनवीवर्य । विषपातीपाकिया वह का परब गेनि । न म भविनय महिला, सस्सानियतो व रीमा इदि ॥१॥" या विविनतिरो जवादिरसारिष ·गृखोऽनुपधानकारीति भावः। इहापि दोष एघ, यदाह-"अतवोनही होइ जोगो, नयफलए हिच्छियं फलं विज्जा अविफलंति विउलमगुणं साहण हीणा जहा विज्जत्ति ॥ १॥” अव्यवसितमनुपशान्तं प्राभृतमिव भाभृतं नरकपालकौशलिक परमक्रोधो यस्य सो व्यवसितपा- भृतः उक्तं च-अप्पेवि पारमाणि, अवराहे वयंइ रवामियं तं च । बहुसो उदीरयन्नो, अविओसिय पाहुडो स खभुत्ति ॥१॥" पारमाणि परमक्रोधसमुद्रातं बजतीति भावः । एतस्य वाचने इह लोकतस्त्यागोऽस्य प्रेरणायां कलहनात् , प्रांतदेवताच्छलनाच्च परलोकतोऽपि त्यागः। तत्र श्रुतस्य निष्फलत्वादूषरक्षिप्त बीजवदित्याह च-दुविहो उ परिचाओ, इह चोयणकलह १ देवयाच्छलनं २ । परलोगंमि य अफलं, खि तंपि व उसरे वीयंति ॥ १॥” एतद्विपर्ययसूत्रं सुगमं । श्रुतदानस्यायोग्या उक्ता, तथैव चोक्तं वृत्तिगतगाथा वृतावपि । तथा च तत्पाठः "इह रथ वित्तावयाभइ, अविणीनुलंभ तु किमुसुरणं । माणट्ठो नासिहिई, खएव रखावावसे गोओउ ॥७८॥” इतस्थापि श्रुतपदानमन्तरे- णापि तावदविनीतः सूच्यते स्तब्धो भवति, किं पुनः श्रुतेनलंभितः सन् ? महिमानमिति शेषः । अतः स्वयं नष्टोऽसावन्यानपि पठ्यमानान् शिष्यान् क्षते क्षारावसेको माभूदिति कृत्वा नासौ वाचनीयः । अपि च-" गो जुहस्स पडागा, सयं पलायस्स वडइ । अवेगदोसोदएणं, समणं न होइ न नियाणतुल्लं वा ॥ ७९ ॥ व्या०-इह गोपालको गवामग्रतो भूत्वा यदापताकां दर्शयति तदाशीघ्रतरं गच्छतीति श्रुतिः । ततो गोयूथस्य स्वयं प्रयातस्य, यथा पताकावेग वर्द्धयति, तथा दुर्विनीतस्याऽपि श्रुतप्रदानमधिकतरं दुर्विनयं वर्द्धयति । यथा दोषाणां रोगानामुदये शमनमौषधं न दीयते । यतश्च निदानादुत्थितो व्याधिस्ततुल्य तत्सदृशमिव वस्तु रोगद्धिभयान दीयते, यद्वा दोषोदये दीयमानं शमनं न निदान तुल्यं भवति किन्तु प्रत्युपजारायभवति ततो न दातव्यं एवमस्यापि दुर्विनयदोपभारवर्त्तमानस्य श्रुतौ- षधमहितमिति कृत्वा न दातव्यं । " विणया ही आविज्जा, देइ फलं इह परे अ लोगंमि । न फलतविणयगहिआ, सस्साणियतो अहीणाइं ॥ ८० ॥ व्या:-विनयेनाधीता विद्या इह परत्र लोके फलं ददाति जनपूजा नयत यशामवादलाभदिकमैहिकं निःश्रेय- ·सादिकं चामुप्पिाफर दोकपन्तीति रिनयहीनास्तु वा अधीसा न फलंन्ति शस्पानी तोयहीनानि यथा जसमन्वरेण घान्पानि न फसन्ति । "मवयो न होइ जोगो, नय फसए इस्छियं फल विज्जा । मरिफसति विनम्मगुण, साइण हीणा नहा पिज्जा ॥ ८१ ॥ म्या० अवपास्तपसा विहीनो योगः ध्रुवस्पोद्देशनादि म्पापारो न भवति, न च वपसा विना सममामा पिपा भुवज्ञानस्सा ईप्सित मनो- मिमे फमति, अपीत्यभ्युपये प्रत्युवनिपुलमाणमनय फसति, यया साधनहीनापिपा यस्पाः प्राप्ति ममूविकायाः पियाया उपपासाविको पा सापनोपपारा सा समन्वरेण गृपमाणेवि मापः। भय न्परसिपमा म्याचटे-मप्पेष पारमाणि, अपराहे पया खामि ते च । बहसो उदीरर्यवो भषि तु सियपाहुरो स स्लल ॥ ४२ ॥ म्पा• अपेपि परुषमापणादापपरापे पारमाणि परमं फ्रोपसमुरत यो प्रमति, नप समितमपि यो बहुम्न उदीरपति, स सत्सम्परसितमामृतउच्यते । अस्य पाचने दोपानाह-"दुनिहोर परिधान, ह घोयणकला देवपारछलण। परलोमि म अफस, विष पिवऊसरे पीर्म ॥ १८३ ॥ दुर्षिनिवारपात्रस्य वापनादाने दिविष परित्यागः पर- लोऊमेदापति, तह परित्यागो नाम स यदि स्मारणादिना मेर्यते वदा फर्मा फरोति, अपानमापनेन च ममत्तं प्रान्त देवता म्येत् , परमोके तु परित्यागस्तस्य भुवदानमफलं सुगवि गोपिलामादिक पारप्रिकं फलम् न प्रापपवि ऊपर इस च क्षेत्रे पीमन यया निष्फल मानि । भप स्यानाइम्प्रे वप्रैव स्थाने प्रयः पुरुषाः समवापनार्या योग्याखयाणां पुस्साणां मध्यापनादेपेत्यर्प । क्या पावत्पाठ । “विमो फपति माघर नै ना पिणीए भविगरपरिषरे रिमोसिय पाहुरे इति । एतत्पाउनुत्त्यभावात् शब्दार्यों, यया त्रिमकाराणां साधूनां कल्पत सवाचनादान व जहा इसि वपया पिणीए इति य साधु विनीतो पिनयमान् मषेत् , तस्य कल्पते । क्या यः साधुः अविगह पदियदै इनि प्रतादि विकृतिभिरिंगयैरगृहोप्त एव पोगोपघानकरणे समर्यस्तस्य, क्या विओसियपाहुए इसि म्यवसिवमामृत स्प- नानाप समानान् मरि मूमपठनपाठने योग्य' स सूत्राधनायां योग्यात्यर्थः । एते प्रिनकारा साघर सूनबाबनायां योम्या इति ।

·अत्रापि विगयगृद्धानां वाचनाऽदेयेत्युक्तमिति। अथ श्रावका यदि सत्रपठने योग्या भवेयुस्तहि श्रावकाणा रात्रघुमनारथषु कथ सूत्रपठनमनोरथो न भवेदित्याह-श्रावकाणां मनोरथत्रयेऽप्यागमपठनमनोरथो नोक्तस्तथैव स्थानाङ्गसूत्रे तृतीयस्थानके श्रावकाणां त्रयो मनोरथाः साधूनां च त्रयो मनोरथाः पृथक् पृथग विवक्षितास्तथा च तत्पाठः “तिहिं ठाणेहिं समणे णिग्गंथे महानिज्जरे महापज्जवसाणे भवइ, तं जहा-कयाणं अहं अप्प वा बहुं वा सुयं अहिज्जिस्सामि, कयाणं अहमेकल्लविहार पडिमं उवसंपज्जित्ताण विहरिस्सामि, कयाणं अहमवच्छिममारणंति य सलेहणा झूसणा झूसिए भत्तपाणपडियाइ क्खिए पाओवगए कालमणवकंखमाणे विहरिस्सामि, एवं समणसा सवयसा सकायसा पागडे माणे णिग्गये महाणिज्जरे महापज्जवसाणे भवइ" तदृत्येकदेशो-यथा पूर्वोक्तस्थविरकल्पस्थितिप्रतिपन्नस्य विशिष्टनिर्जराकारणान्यभिधातु माह-तिहीत्यादि मुगर्भ नवरम्महतीनिर्जरा कर्मक्षयलक्षणा यस्य स तथा महत्प्रशस्तमात्यन्तिकं वा पर्यवसान पर्यवः समाधिमरणतोऽपुन- मरणतो वा जीवे तस्य यस्य स । तथा अत्यन्तं शुभाशयत्वादिति एवं समणसत्ति एवमुक्तलक्षणं त्रयं स इति साधुमणसत्ति मनसा इस्वत्वं प्राकृतत्वादेव सवयसत्ति वचसा सकायसत्ति कायेनेत्यर्थः, सकारागमः प्राकृतत्वादेव त्रिभिरपि कारणैरित्यर्थः । अथवा स मन- सेत्यादि प्रधारयम् तत्पर्यालोचयन् कचित् पागडे माणत्ति पाठस्तत्र प्रकटयन् किञ्चित्पाठार्थः प्रोच्यते, तिहिं ठाणेहिं इति त्रिभिः स्थानकैः श्रमण निग्रंथः, महानिजरे इति महती कर्मक्षपणा, महापज्जवसाणे इति महत्पर्यवसानं समाधिमरणमि त्यर्थः कुर्यादिति । यतः पुनर्मरणाऽभावात् , पुनर्मरणाऽभावो हि सिद्धिपदप्राप्ते एव स्यात्, अत एव महदन्तः इति महत्पर्यवसानं भवइ इति भवति कुर्यादित्यर्थः । कयाणं अहमिति कदा अहं अप्पं वा बहुं वा सुयमिति अल्पं वा बहुं वा अहं श्रुतं, अहिजिस्सामि इति अधीष्ये इति चिन्तयन् साधुः कर्मणः महानिर्जरां करोतीति साधूनां प्रथमो मनोरथ. ॥ १॥ तथा कयाण महमेकल्लविहार पडिमं पज्जित्ताणं विहरि- स्सामि इति कदा अहं द्रव्यमावत एकलविहारिणः प्रतिमामङ्गीकृत्य विचरिष्यामि, तत्र द्रव्यत एककः अन्यसाधुसहायाऽभावात् , भावतस्तु ·रागद्वेषरहिवनकाकिसमझीकस्य विचरिष्यामीति चिन्तयन् साघुमाकर्मनिर्जरां विदधातीसि दिवीयो मनोरपः ॥२॥ तपा कयाण महमपछिममारणंति य संलहणा भूसणा सिए मत्तपाणपरियाइ क्मिए पाओवगए कालमणषकलमाणे विहरि- स्सामि इति मामपमिममारणान्तिकससेसना सेवनामासेविप्ये ? तपा मकपानयोनिपेपमं पादपोपगमननामानभने विषाय कालमरण- मनिम्छन् पिपरिप्पामीत्येवं मनसा पयसा कायेन सरिता प्रकट पिन्वयन् साघुर्महाकर्मनिर्भरी महापर्यनसानं विदपासीति तवीयफमनोरया ॥३॥ पवे साधूनां भयो मनोरवाः मोकाः । मप भापकानां प्रयो मनोरया स्थानासमे ववीयस्थानके वमेव पोतास्वया च वत्पाठ "विईि गरि सपनोवासए महानिजरे महापजनसामे ममइ, कयाणमाम वा बहुम पा परिम्नगई परिपास्सामि ? कमाण अब मेरे मविचा मगारामो मणगारियं परयिस्सामि ! फयाणं अपच्छिममारपंति य संलेरणा सणा सिए मत्रपाणे निहरिस्सामि ? एवं समणसा सरवसा सकाप सामागरमाणे समणोपासए महाणिज्यरे महापज्जवसाणे स्पर" वत्साठवच्येकदेशो यया-अमणस्प तथा अमनो- पासकस्यापि पीमि निराकारणानीति दर्शपमा इतिहरीत्यादि कम्मर्ष, अनन्तरं कमनिर्मरोक्का सा प पुरसपरिणामविस्मेति, इत्येतस्पाठवत्तेरस्पत्तास्किपिण्यायों यथा-" लिहिं गणेहि समणो वासए" इति मिभिः स्थान भमणोपासक भाषका रवि याद "मानिश्चरेमहापनपसा" इति मानिर्जरा महापर्यवसानस्वामी मराचि मरति, त जहा वपपा "कयाणमामप्पं पा बरं वा परिमार पास्सामिति" कदा बामपं पहुई या परिबई पनषान्पादिसं त्यक्ष्यामि, इवि पिन्तयन् भाषक महाकर्मनिरा मिदमातीति भाराना मयममनोरया १ "कयाणं मां मो मनिचा आगारामो मनगारिप बास्सामिति ! कदा या संदो दम्पमापमेदवस्वम दम्पतः केपी- पनेन मारतो रामदेपमसापनयनेन वारम् संगे भूत्वा मागाराओ भागारं यद्गुई वत्परिहाय अनगारिक, न रिपते पगार एई यस्येवि अनमारस्वरमारत्व प्राप्य प्रामिषानीवि पिन्वयन भत्ता मानिनरां करोवीवि भानकाणां द्वितीयो मनोरया २ । वयन भारस्म THAN - ·॥ वृतीपमनोस्थस्तु साधुमनोरथवहिज्ञेयो यथा "कयाणं अपच्छिममारणंतियसलेहणा झूसणा झूसिए भत्तपाणपडिया इक्खिए पाओवगए कालमणवकखमाणे विहरिस्सामि ?" तत्पाठार्थोऽपि मुग पूर्ववत् साधूनां तृतीयमनोरयवदर्थो विज्ञेय इत्यर्थः । इति स्थानाङ्गसूत्रे तृतीय- स्थानकैऽपि साधूनां मनोरथत्रये, श्रुतपठनमनोरयो निगदितः, परं श्रावकाणां मनोरथत्रये सूत्रपठनमनोरथस्तीर्थकरैनोंक्तस्तहेतुना योगो- दहनकर्तृभिः साधुभिरेव सूत्राणि संपठनीयानि इति मुस्थं । तथा श्रीउत्तराध्ययनसूत्रे त्रयोदशाध्ययने ब्रह्मदत्तचित्रमुनिप्रश्नोत्तराधिकारेऽपि साधूनां सूत्रपठनं प्रोक्तं, तथा च तत्पाठ-गाथा । महत्थ रुवावयणप्यभूया, गाहाणुगीआनरसंघमज्झे । जभिक्खुणो सीलगुणोववेआ, इह ज्जयंते समणोम्हिजाओ ॥ १२ ॥” एतत्पाठवृत्तौ यदुक्तं श्रीतपगच्छीयमहोपाध्यायविमलहर्पगणि महोपाध्यायश्रीमुनिविमलगणि शिष्यो पाध्यायभीभावविजयगणिभिस्तत्पाठो यथा-ब्रह्मदत्तश्चित्रमुनिं प्राह-यदि तवाप्येवं विधा सम्पदभूत्तदा कथं प्रव्रजित ? इत्याह-" महत्यख्वा वयणप्यभूया गाहाणुगीआ नरसंघमझे । जं भिक्खुणो शीलगुणोववेआ इह जयंते, समणोम्हि जाओ महाथरूपा अनन्तद्रव्यपर्यायात्मकतया वह्नर्थस्वरूपा वचनेनाप्रभूता वचनाप्रभूता स्वल्पाक्षरेत्यर्थः । कासौ गीयते इति गाथा सा चेहार्थाद्धर्माभिधायिनी सूत्रपद्धप्तिः अनुलोम श्रोत्रानुकुलं गीता कथिता अनुगीता, अनेन श्रीतुरनुकुलैव देशनाकार्येति ख्यापित भवति । केत्याह नरसङ्घमध्ये, न तु कोणके प्रविश्येति भावः । यां गाथां श्रुत्वेति शेपः, भिक्षवो मुनयः शीलं चारित्रं गुणो ज्ञानं नाभ्यांमुपपेता शीलगुणोपपेताः, इह जिन प्रवचने यतन्ते यत्नवन्तो भवन्ति, सोपस्कारखात्सूत्रस्य सामयापि भूता ततः श्रमणोस्म्यहं जातो न तु दुःखदग्धत्वादिति भाव, इति सूत्रत्रयार्थः १२ इति श्रीउत्तराध्ययनसूत्रवृत्तिवचनात् साधुभिरेव मूत्रं पठनीय- मित्यागतं, तत्रापि कालग्रहणादियोगक्रियाकारकै न्यैरिति गम्यं, तर्हि श्रावकाणां तु का कथा ? । तथा निशीथसूत्रे तु यः साधुः यहस्थस्यस्य वर्गस्य सूत्र पाठयति तस्य साधोचतुर्मास प्रायश्चित्तमायातीति प्रोक्तं । तथा च निशीथसूत्रपाठः “ से भिक्खुअण

·पत्पिर्य भागारपिम पा पापा पाय वा साइमर तस्स में पारमासिपमित्यादि " एससाठ पदार्थों यथा से भिक्खु इति या
साघुर भणस्थिर्य प्रति अन्यपूविकस्य परतीपिंकस्य मिप्याप्टेरिति यावत् , मागारत्यियं वि परस्पस्प मापकस्येति यापन ,
पा पुनरवें, वाएर इति पाचनां ददावि, पार्य त पासाहज इपि पापनां ददा साहायं इदि, तस्सण वस्य सामो
पसमासिपमिति चतुर्मासिक मायपित्त लगवीवि निधीपसूपस्पेकोनविंशतिवमोदेशके मोक्तं जिनेवरैरिति । भष केचिदागमकता
पिकसा पासिष तस्सा लम्माका प्रम्पन्ति, मप्र ग्रहस्पास्तु मन्पतीर्थगवा अपसेपाः न ह मैनपमिनो सहस्पा, देशांतु सूर्य पाय-
मिति । अा प्रविवपन, मो लम्माक ! एतदपि सप विरारमममसकासाविससित, यवोऽत्र पाठेऽन्पषिका पुरस्मा मोका भवेयुस्ती
भणस्पिषमिति पाठे सरे मिप्या या समागवा एम, तत भागारत्पिपमिति पाग कयं पुनः मोक. १ व्या पाकारमयमस्वि,
वयाफारमपस्प फोऽयों भावीति पर्व सविन नाकादपस्प नैरफ्यापति । तया पुनस्कदोपापचिर्भविष्यति । अम मिरभिपान
पुनस्पमिति काव्यानुशासनाती भीदेमचनसूरय , वा पुनरुत्वादिदोपानाममार एनेस्पेय मा प्याकरमादिशास्तविकता
एमाग सो मानन्ति । अपि तु न मानन्त्येस्प रिस्तरेम । अब निधीपत्रे मिभ्याष्टीनां सरस्थानों प या साघुर्वापनां वदावि,
वस्प चतुर्मासक प्रापपितमित्युक्तं मिनरिसि, सत्कारणाव मिनामा परिपालकाः भाषकास्तु नहि नैनागम पठन्ति पाचयन्ति च, नागमे
दिपायकाणामागमवाघननिपिरस्पादिवि दिशेपाः ॥
रवि श्रीमत्पन्न्यासदयापिमलनिम्मुशिप्यपन्पासभीसौमाम्यविमसनिमिनेपपन्न्यासमुक्तिविमलेन विरचितार्या स्वोपनागमयापन
मीमांसारसी श्रीपसुदेशकाथ्यार्थः ॥ १४ ॥

·सिद्धान्तोत्करपाठनेऽपि गृहिणां कामं यतीनां स्फुटं, पायश्चित्तमुदीरितं तदपि यश्चोल्लयं संपाठयेत् । ओकःस्थान् स निजेन्द्रियायतनकोद्भूतोग्रकण्डूक्षये, बालानां मुकुटः प्रघर्षति तनौ चण्डात्मगुप्तां खलु ॥ १५ ॥ अथ पञ्चदशकाव्यव्याख्यामाह । अत्र पञ्चदशे काव्ये सिद्धान्ते गृहस्यवर्गस्य सूत्रपाठने चतुर्मासमायश्चित्तं साधोभवति, तत्सूत्रपा- ठमवगणय्य श्राद्धानामागमपाठं पाठयति सहि मूर्खशेखर, इति दर्शयन्नाहः-सिद्धान्तोत्करपाठनेऽपीति गृहिणां गृहस्थवर्गस्य सिद्धान्ता- नामागमानां पाठनेऽध्यापनेऽपि विस्मये यतीनां गृहस्थवर्गस्य सूत्रमध्यापयितॄणामिति गम्यं, काममत्यन्त स्फुटं प्रकटं प्रायश्चित्तं उदीरितं प्रोक्तं तीर्थकरैरिति शेषः । तदपीति तत्सूत्रवचनमपि उल्लध्येति समुल्लद्ध्य अवगणग्येति यावदोकसि गृहे तिष्ठतीति ओकःस्थाः तान् यः साधुः सम्पाठयेत् सूत्रपाठं पाठयेत् , सूत्रपाठमवगणय्य गृहस्थवर्गस्य, सूत्रपाठपाठकः यः साधुरित्यर्थः,, सहि कीदृश ? इत्याह-खलु निश्चये स वालानां मुकुटः वालानां जडानां मुकटो मुकुटतुल्यः मूर्खशेखर इत्यर्थः । तथा स साधुः किं कुरुते ? इत्याह-निजे स्वकीये इन्द्रि- याणां चक्षुरादीनामायतनमिन्द्रियायतनं स्वाथै कप्रत्ययः शरीरमिति यावत् तस्मिन् शरीरे उद्भूता समुद्भूता उग्रा कठोरा या कण्डूः कडूयनं कण्डूः कण्डूयनं खजूः कण्डूया इत्यभिधान चिन्तामणि वचनात् "खरज" इति लोकप्रसिहं तस्याः क्षये विनाशने स्वतद्भूतोग्र- खर्जू क्षये इत्यर्थः। तनौ स्वशरीरे चण्डात्मगुप्तां प्रचण्डां आत्मगुप्तां कपिकच्छू प्रकर्पण घर्पति, हास्यवचनं चेद, तत्रात्मगुप्ता कपिकच्छ्ः "कौचफल" इति लोकप्रसिद्धं यदुक्तमभिधानचिन्तामणौ चतुर्थकाण्डे-कपिकच्छ्ररात्मगुप्ता इति आत्मना गुप्ता आत्मगुप्ता स्पर्शाऽविषयत्वा- .

·दिति वाचौ । तपाऽमरकोशेऽपि, वनौपपि पर्गे मात्मामा मराऽभ्यमा कामामुपायमी ऋष्य मोक्ता रामपिम्बिा फपिकच्छम मर्फटी ॥१॥ एतानि नरनामानि मव्याः कांच इति स्यावासा वसस्पेकदेशो यषा आत्मेवि आत्मनो यता दुसर्शत्वादित्यमरकोशवत्तौ, एवाशाका मूसों भवति ! या स्वचरीरोअप नमनाप पिकाए घर्पवि, कपिकस्तु.मस्यूप्स फइरहित भरीरे पहुखर्जुकारफा, बत एवारका मूसा पति ! या अनन्त संसारभ्रमनोपानिसकर्मणो विनाशनार्ये मिनाशाया खण्डनं कुर्याद, मिनाहा स्वपनं तु मत्युवकर्मणां संसारस्प चाखिस, उतन। “मासायणमिमा, आसायम मजणामो सम्मच, या दीप ससारम् ॥१॥ इति काम्यशदायें। पिशेपास्तप-पभागमकलाविकता सम्पाकासापः भावकाणामागममापनपग्नं मनुने, सहि मूतशेखरो मूर्खाणां मुस्यो नेयः । फपमिति पेरुम्पनेसमेंए मैनमानेषु भारानामागममापनपठननिपिरत्वात् । निधीपसूधे तु सरस्पनर्गस्प पाचां ददा सापूनां चतुर्मासिक मापमिचमक, वरि पवागागमपाठानषगणग्य निममात्मानं मिनामा परिसासकत्वममुते, स भूलोस्वरः, सिचान्तपाठोत्यापने पर जिनाका सभिवेति । एष्टान्तमार-पया कमिन्स स्वकीये शरीरे कम्यने नाते वकम्पचमनाय कपिकप या, दो पहुक वा, वसीरया पूतारं करोति, तदाकर्ण्य वत्समीपे सोफामीलिवास्ता पूर्व, मो ! तर किनात तेनापि निमसमर्क, तो लोका विश्स्य मोना मो से! पतस्मया कदापि भुतं, पदास्मयसपा परीरकण्यन दिनाभितमिति, मास्मगुप्ता तु मत्युतरहुकण्यनकारणा इत्युवमा बदुपचारेण करिनाचे विधाय सोका सस्सस्यानं यपुरिति । सत एवारको भूखों मरति, या पूर्वोपानिवपापकर्मणामुच्छेदना तीरामायाः सप्पन कुर्यादिति। मिनागमकलासनानसाः पमितास्त्वेवं न इसरित्पर्यः । मन कमिवस्मयकलाकनापलम्पाक' लम्पाकमती प्रार-ननु स्सयमेव सूर्य पाच- यिस्मा कोऽपि मूत्रपाठे पठेद, वस्मिन् को दोष इति । अय सत्मविश्पनं कैववकलाविलसितं, यत भीअनुयोगदारसूत्रे सूम गुरुवार नपा समागवमिति मोतं, नवा पक्रपाठ। "नस्सम बाबस्स एपि पद सिक्सित ठित मिते मितं परिनितं नामसमे घोससम अहीण ·क्खरं अवाइडक्खरं अक्खलिअं अमिलिअं अवच्चामेलिय पडिपण्ण पडिपण्णवोस कठोडविप्पमुकं गुरुवायणोवगयमित्यादि" : यदुक्तमेतत्पाठ बृहद्वृत्तौ श्रीहेमचन्द्रसूरिभिस्तत्पाठो यथा-तत्रादित आरभ्य पठनक्रियया यावदन्तं नीतं तच्छिक्षितमुच्यते, तदेवाविस्मरणश्चेतसि स्थित स्थितत्वात् स्थितमपच्युतमित्यर्थः, परावर्त्तनं कुर्वतः परेण वा कचित् पृष्टस्य यच्छीघ्रमागच्छति तज्जित, विज्ञातश्लोकपदवर्णादिसंख्यमितं, परिसमन्तात्सर्वप्रकारैर्जितं परिजितं परावर्त्तनं कुर्वतो यत्क्रमेणोत्क्रमेण वा समागच्छतीत्यर्थः, नाम अभिधानं, तेन समं नामसमं इदमुक्तं भवति यथा स्वनाम कस्यचित्स्थितं जितं मितं परिजितं भवति, तथैतदपीत्यर्थः-घोषा उदात्तादयः तैर्वाचनाचार्याभिहित घोषैः समं घोषसमं यथा गुरुणा अभिघोषास्तथा शिष्योपि यत्र शिक्षते तत्र घोषसममिति भावः। एकद्वयादिभिरक्षीनं हीनाक्षरं, न तथा अनत्यक्षरं अबा- इंडक्खरंति विपर्यस्त रत्नमाला गतरत्नानीव विद्धानि विपर्यस्तान्यक्षराणि यत्र तयाविडाक्षरं न तथाऽव्याविद्याक्षरं, · अव्वाइद्धमिति कचित्पाठस्तत्रापि व्याविडाक्षरयोगादयाविद्वं न तथाऽव्याविद्धं, उपलशकलायाकुलभूभागे लांगलमिवस्खलति यत्तत्स्खलितं न तथाऽ- स्वलितं, अनेक शास्त्रसम्बन्धीनि सूत्राण्येकत्र मीलयित्वा यत्र पठति तदमीलितं असदृश धान्य मेलकवत्, अथवा परावर्त्तमानस्य यत्र यदा- दिविच्छेदो न प्रतीयते तन्मीलितं, न तथाऽमीलितमेकस्मिन्नेव शास्त्रेनान्यस्थाननिबद्धान्येकार्थानि सूत्राण्येकत्रस्थाने समानीयपठतो इत्याने- डितं, अथवा आचाराङ्गादिसूत्रमध्येमतिचर्चितानि तत्सदृशानि सूत्राणि कृत्वा प्रक्षिपतो व्यत्यानेडितं, अस्थानविरतिकं वा व्यत्यानेडितं न तथाऽव्यत्यानेडितं। सूत्रतो बिन्दुमात्रादिभिरनूनमर्थतस्त्वध्याहाराकासादिरहितं प्रतिपूर्ण, उदात्तादिघोरविकलं प्रतिपूर्णघोष, अत्राह-घोष सममिति शिप्याकालमधिकृत्योक्तं, प्रतिपूर्ण घोपन्तुं परावर्त्तनादिकालमधिकृत्येति विशेषः, कण्ठश्चौष्ठश्च कण्ठोष्ठमिति प्राण्यं गत्वात्समा- हारस्तेन विप्रमुक्तं कण्ठोष्ठविप्रमुक्तं, बालमूकभाषितवद्यदव्यक्तं न भवतीत्यर्थः । गुरुमदत्तया वाचनया उपगतं प्रासं गुरुवाचनोपगतं, न तु कर्णावाटकेन शिक्षितं न वा पुस्तकात स्वयमेवाधीतमिति भावः। इति श्रीअनुयोगदारसूत्रतिवचनात् गुरुखाचनया सूत्रं पठनीयमित्युक्तं ।

·सया निधीयसमेऽपि यमाचा रिना य सापुर प्रपाठं पठति, तस्य प्रापपिचमुक्तं क्या च वस्पाठः । "आपरिय उवमायाण अदिणं गिर माइमा माया पासांचा इत्यादि ससाठचन्दापों-पया या सापुः आचार्योपाध्यायाभ्यामदां गिरमिति वाणी आइय रवि गन्नीयात् , भयवा वस्प साहाय्य कर्याचस्प प्रायमिर्च सगति, इस्यत्र निसीयसूप्रेऽपि स्वपमेव सूमपठने प्रायपिसं मोक्तमिति । तया भीन न्दीसूत्रवचौ, थीमाधाराणसूप्रवर्णनापिकारेऽपि यदुक्तं पलपगिरिमूरिभिस्तथा च तत्पाठ । “विचिप्रायनिपानि हि सूत्राणि भवन्ति मत पर पो सम्यगर्यानगमो गम्मदेवो भवति नान्यथा पार पूर्णिकन् । " दो मुपस्र्वपापणषीसं मग्मायणाणि एवं आपारगा सरियरस मायारस्स पमाणं मणिय अद्वारसपयसास्सा पुणपडम प्रयसपस्सं नपर्वमवेरमयस्स पमाणं विधिच सत्य निबद्धाणि य प्रचाणि गुरूवए- सरसिं अत्यो भागिययोति । इति नन्दीस्पहचापपि गुरूपदेवत एव सूपार्यों साघुमि मिा, न तु स्वपमेषेस्युक्त । साधूनामपि स्वयमेव सूप्रपठ्ने मिनाया मनापति भगति, निनाशाम्लोष "आणाए धम्मो" इसि सिद्धान्ते मोक्तत्वात् इत्पादि। सिद्धान्तेषु भारानामागम- पाचन निपि, पर वार मूत्रपाठान् अमविन' मतिम्पादिता माणिनो चा कर्य मन्यन्ते ? अत एव भीस्थानासू तृतीयस्थाने भिमकारा मागिनो दुष्पतियोध्या स्वीर्वहरैः मोक्तास्वया च उत्साठ' । "सरसम्मप्पा पण्पसा, है ना दुढे मटे घुम्गारिए।" इत्येतत्पाठ- वृत्तौ पार्क भीनमपदेपसूरिमिस्तपया इवानी सम्यक्त्वस्याप्पयोग्याना-सउ इत्यादि कण्ठ, किन्तु दाखेन कोण संहाप्यन्ते महाप्यन्ते गोध्यन्त दासबापास्सप दुष्टो दिष्टस्तवं महापर्क वा प्रति सचाममापनीयो टेपेणोपपेक्षा मविपत्ते रेव मो गुण दोपानमिम' म्युग्रा- दिवसापकपीवरिपास सोऽप्युपदेश न मनिपपते, उता। "पुत्र कुमारिया फेर पाला पंरियमाणिणो णेति कारण सोर दीपनाए जा नरेचि ॥ १॥ एतेषां प समं फसाकपाकोशाचानसेपमिति । एतवत्तिगवगापा म्पारण्या यया पूर्वम्युग्राहिता' फेधिमरा पमितमानिनो नेप्सन्नि कारणं फिजित मोठे मीपमावो पवा नर इति गायापा। दीपनातो नरो यया एको पनि स्प REAKIN ·तु , भार्याऽती दृष्टा न पोतव्यवहारे गन्तुं कामेन साऽमच्छितयोक्तमहमपि सहागच्छामि, तेन सा सहनीता, सा च गुर्विणी, समुद्रमध्ये दिन यानपात्रं, फलकं विलग्ना, अन्तरद्वीपे प्राप्ता तत्रैव प्रसूतादारकं, स वणिक् मृतः समुद्रे, सा च यौवनं प्राप्तं स्वपुत्रमेव सम्प्रलग्ना, तया च स व्युद्ग्राहितः, यदुत, यदा मनुषमीक्षेथाः तदा नश्येः, ते मनुष्यरूपेण हि राक्षसा इति। अन्यदा दुर्वातभग्नपोताः केचनवणिजस्समाग- गास्स तान् दृष्ट्वा नश्यति तैति, अयं व्युद्ग्राहितः केनापि कथमपि पृष्टस्तेन सर्व प्रत्यपादितैरुक्तं त्यज महापापं बहूक्तोऽपि पूर्व मात्राप्यु- ग्राहितत्वेन मानितं तद्वचन । एवं यः कुपवचनव्युग्राहितः, स्वं पण्डितमन्यौ न मन्यते किमपीत्यर्थः । इति स्थानागसूत्रवचनात् कुमति ग्युद्ग्राहिताः पुरुषा अपि दुर्बोध्यास्तर्हि कुमतिनां तु का कथेति ?, तथैव कगुरुभ्रामितानां पुंसां सुगुरुवचनेषु विश्वासो न स्यात्, यतः "उन्मार्गे पातिताः पापैः सत्सु सन्मार्गदर्शिषु पश्यता भ्रामिता अन्धा इव कुप्यन्ति देहिनः ॥१॥" तथाहि नालाकत्ये पुरे सुरसेननामा राजा बधिरपङ्गुम्कादीनामाजीविका मुकरा परमंधानां च दुष्करेति मत्वा स पटहवादनपूर्वमन्धानां पञ्चशतीं मेलयित्वा तेषामशनवसनादि यदि- लोक्यते तत्प्रयच्छति, भूपमानितत्वेन पौरैरपि ते सर्वेऽप्यन्धा भूपवत्सत्क्रियन्ते स्म । इतस्ततो गच्छतामस्माकं दुष्करमिति ध्यात्वा क्रमेण सधनैस्तैरेकः पश्यन् पुमान् सेवकत्वेन रक्षितः। राजसेनपुराधीशो राजचन्द्रो राजा गताक्षाणां भोजनादिप्रत्यहं प्रत्येकं चैकं सुवर्ण दत्ते, अनः सर्वेऽपि भवन्तस्तेनाकारिताः सन्तीति तेन धनान्यदा कूटलेखवाचनपुरस्सरं वश्चिताः विधाप्यन्धास्तेऽप्येनं पुरस्कृत्य तत्कर दत्तचित्ता राजसेनपुरं प्रत्यचलन् । अथारण्य प्राप्तास्ते तेनोचिरे, इतो भृशं विशमेपथिभोजनादि न लभ्यते, तेन भवतां कृते यावत्पाथेयमानयामि तावद्भवन्तोऽस्मिन् सरले पयिव्रजन्तु, यदि च कोऽपि वक्ति भवन्तो मार्गभ्रष्टास्तदा स तस्करः प्रस्तरैर्भारणीय, इति शिक्षा दत्वा तत्र गिरेः प्रदक्षिणाच्या पर्यटनस्तान् कृत्वा च गते तस्मिन् धुर्ने तथैव भ्रमन्तस्ते यूयं मार्गभ्रष्टा इति केनापि पथिकेनोक्तास्ते चौरोऽयमिति त पाषाणैनन्ति स्म । एवमन्येनापि केनाप्यभिहितास्तं प्रस्तरैनन्तस्तै क्षुत्पिपासा पीडिता मृत्वा नरकं ययुः। इति कुगुरुभ्रामितानां न सगुद्- ·स्वचसि पिचास । इति पञ्चगवासोदाहरण । त्यादि पाको शान्ताः सन्ति, स सयमेव विरेया। मप्र सु प्रन्य गौरवमयाम मोक्का, मषेप स्याना वतीपस्वाने सर भिमकारा माणिना पोयाः मोक्तास्तपया-"समो सुसण्णप्पा पण्णचा, व महा-मदुढे मरे भयु- मारि" पतवान्येकदेवो पधा-एतदिपर्यपस्ताम् संशप्पसयाऽप्यार। तभो इत्यादि स्फुटमिति रका: मापना पुरुषा इति । तw. मार्योऽपि सुगम इत्यादि भारानामागममापन निपेपम्सम्भपाउपेटल्यावर्य, वीपसमा परिपालका' भारकास्तु नैनागम नहि पठन्ति पाघपन्धि प, मैनागमेषु भानामागमापननिपिरस्पादिवि पिशेपाः ॥ इति श्रीमत्पन्न्यासदपानिमसभिमुषिष्यपन्न्यासभीसौभाग्यपिमसमिद्विनेपपन्यासमतिविमसेन विरचितायां स्पोपहाऽगमपापन- मीमांसाापी भीपञ्चदष्ठकाभ्यार्थः ॥ १५ ॥ यो योगोढहन विधाय गुणवान् साधुणा धारको- स्वाध्यायं च विहाय सूत्रपठने प्रामा गुरोर्वाधना । सूत्रार्थ प्रथम तथाऽन्यदुवितं नियुक्ति मिश्र पुन, निश्शेपं च ततस्तृतीयमन तं पाठयेत्सद्गुरु ॥ १६ ॥ मप पोरसकाम्यष्याम्पामाए । अप्र पोरफाष्ये साघुना योगोदानं रिषाय अस्माध्याय त्यतया गुप्त सूत्रपाचना ग्राहा, सपा प्रिपा भमुयोग पठेत् गुरपि सूत्रपाठं पाठयेदिति दर्भयभार । यो योगोरहनमित्यादि या साधुः गुणवान्, शानदर्शनपारिश्रादिगण युक्त, रकार पुनरये, या पूणाधारका पूणां रुपां दयामिति यावत्, परवीति पारका, घृमाया पारका घृणापारका, यससम्दयोनि तहसर - KRIसहमहारा ·साभिसनन्यवान तच्छब्दोऽध्याहार्यः, तेन साधुना कि कार्यमित्याह-योगोदहनमित्यादि आगादानागाढादियोगवहन विहाय, कृत्वा, तथा अस्वा न्यायमिति "असज्झाइ' इति लोकमसिद्धं, तं विहाय त्यक्त्वा अस्वाध्याचे सूत्रपाठनिषेधत्वात् , सूत्रपठने सूत्रपठनहेतवे ' गुरोः गुरुतः वाचना सूत्रवाचना साधुना ग्राह्याः, न तु स्वयमेव वाचना ग्राह्येति । अथ अनुयोगत्रिकमाह-सद्गुरुरिति सुगुरुः तं शिष्यं, कं पूर्वो- क्तगणं पाठयेत् सम्पाठवेदिति किं पाठयेदित्याह-प्रथमं पूर्व सूत्रार्थ पाठयेत् अर्थाद्गुरुः शिष्याय यदा अयं ददाति तदा प्रथमतः शब्दार्थ मात्रमर्पयति, तच्छन्दार्थ पठनानन्तरं, पुनः नियुक्तिमिश्रं, तथा अन्यत इतरत् उदितं प्रोक्तं, चकारः पुनरर्थे ततस्तत्पठनानन्तरं निश्शेष समस्तं कीदृशं ? अनघं निर्मलं पाठयेत् तृतीयवेलायां प्रसङ्गागत दृष्टान्तहेतु नयप्रमुखं सर्वं पाठयेदित्यर्थः । इति काव्यशब्दार्थः । 'विशेषार्थस्त्वयं-ज्ञानदर्शन चारित्रादि गुणयुक्तेन साधुना योगोद्वाहं कृत्वा अस्वाध्यायं विहाय गुरुतो वाचना ग्राया । अत्र कश्चिद् निजकुमतपालनकलालसः लुम्पाकमती पाह-नन्वस्वाध्यायं विहाय साधुभिः सूत्रं पठनीयमिति कस्मिन् सूत्रे प्रोक्तमिति । अत्र प्रतिवचन- माह-भो लुम्पाक ! ययेवं तर्हि, अस्वाध्यायाक्षराणि दृश्यन्ते, यथा श्रीस्थानागसूत्रे चतुर्थस्थानके प्रतिपत्तियि चतुष्टये स्वाध्यायाऽविधान प्रोक्तं । वया'च तत्पाठः। “णो कप्पइ णिग्गंथाणं वा णिग्गयीणं चाहिं महापाडिवरहिं सज्झायं करेत्ता, तं जहा-आसाढपाडिवए, इंदपा- डिवए, कत्तियपाडिवए, सुगिम्हपाडिवए, इति" तच्छब्दार्थों यथा-नो कल्पते निर्ग्रन्थानां निग्रन्थीनां वा चतसृषु महामतिपत्तियिषु स्वा- ध्यायकरणं, तद्ययाऽऽपाढशुक्लपूर्णिमानन्तरागतप्रतिपत्तियौ, तथा' इन्द्रमहोत्सवसत्क प्रतिपद्दिने, आश्विनपूर्णिमानन्तरागतप्रतिपत्तियिरित्यर्थः। तया कार्तिकमासपूर्णिमानन्तरागतप्रतिपदिने, तथा चैत्रमासपूर्णिमानन्तरागतमतिपद्दिने, इत्येताः सर्वा अपि प्रतिपत्तिययः 'कृष्णपक्ष सम्ब- न्धिन्योऽवसेया इति । तया यदुक्तमेतत्पाठवृत्तौ श्रीअभयदेवसरिभिस्तत्पाठो यथा ।.नो कप्पईत्यादिकं कण्ठचं, केवलं :महोत्सवानन्तर- 'वृत्तित्वेनोत्सवानुवृश्या शेषप्रतिपद्विलक्षणतया अहापतिपदस्तासु इह च देश विशेष रूल्या "पाडिवए" इति निर्देशः, स्वाध्यायो नन्यादिसूत्र- ।

·विषयो, पापनादिरलुमेला तुन निमिप्यते, मापारस्प पूर्णिमास्या भनन्दरा प्रतिमदाऽऽपामतिपदेवमन्यत्रापि, नवरपिन्द्रमहोत्सवयुर पौर्म- पासीसप्रीष्मपैप्सौर्णमासीति । एप या सिस्पे पदो दिवसान्महाममा प्रयन्ते तत्र वरिपसात् साप्पापो न विपीय महासमातिदिनं पारष पौर्णमास्पैर मविपदस्त क्षमानुषिसम्मकेन पर्यन्त इति । ग्तम- भासारा इन्दमहो चिप सगिमए य गोपवे एप महामा खठ सम्बेसि मारपारिपरचि" १ मकार साप्यावे पामी दोषाः । “सुपनाणमि ममची सोगपि पचासनाय विमा साइनमेह- ग पम्पया एव माणसति । १ पिपासापनवैराष्प सापगैपेत्ययः । चिगवगाया, पाल्पापवा आसाठा दिमहो इस्यादि न्यास्पा मापारी मापापुर्णिमा इन्द्रमहोज्यपुस्पोर्ममासी, स्वच्छ भम्दस्यावषारणास्वाद, एवे पत्यारो मान्दा साविज्ञापिनो पहा उत्सना महा महा पोरम्पा। पवेषां पतुर्षों महामहानों मप्पे यो महामहो, पस्मिन् देशे यवो दिनसादारम्प मापन्न कास परवे वस्मिन् देशेवतो दिनसादारम्प मापन्न कार्स न स्वाप्पाप सन्ति, ह प यपपि सर्वेऽपि मामहापौर्णमासीपर्यन्ता एक प्रसिरास्ववापि समानुषिसम्म पेन मविपदोप्पणम्य पर्ननीयाः । अव एना सम्बेसिमिति सर्वेऽपि महामानां पापत्यविपदोऽपि पर्जनीयाः अकाससाप्याये दोषा- नार-सुअनाणमि ममसी इस्पादि म्यास्पा, मसाप्यापिके पन्ने भुवमानस्सामफिर्भवति विरापना या मावि पदिरापनाया दर्शन रिरापनागारिमरिरापना गरा वदमावे मोलामाष, वपा सोकपिस्त पदात्मनोऽसामापिनि काले पठनं, क्यारि-सौरिका भपि प्रणे मापरे प परिवेपणं ऐसतानादि न इन्ति, तपा प्रमत्तीभूतस्य मान्तरेलवया पालना स्पाद। नपा पर वियोचारसारण रा. म । सापनगम्यपमेवया सिरपति क्या भुवज्ञानमपि । तस्मान्म कार्की, इति सचिगवगाथा म्यास्पा । वा स्पाना सव उत्पागे पपा । "मो पर णिमंपाण जिम्गपीज पाप संवाह समार्य परचए, महा फरमाए परिमाए मारे गबरचे इति" वरदायों पथा न करपवे सापूना साधीनांच पदमा सन्यासस्वाध्यापकरण, तथपा प्रमसनमा सूर्योदयापूर्व हिपनियमिवागविधि, पुना मोई ·तथा पश्चिमसन्ध्यायां सूर्यास्तमयसमये द्विघटिकं यावत्, तथा मध्यरात्रौ विघटिककालं यावत् । इत्येतासु सन्ध्यासु स्वाध्यायो न कार्यः। तथा चोक्तं निशीयभाष्यपीठादौ गाया। काले १ विणए २ बहुमाणे ३ उवहाणे ४ तह य निन्हवणे ५ वंजण ६ अत्य ७ तदुभये ८ अट्ठविहो नाणमायारो ॥ १ ॥ इति तत्र काले सूत्रपौरुष्यां सूत्र पठनीयं गणनीयं वा अर्थपौरुष्यां त्वर्थः उत्कालिकश्रुतादिकं वेति, कालिकं श्रुतमु- चराध्ययनाऽऽचाराङ्गादिकं, दिवारात्रौ च मयमचतुर्थपौरुष्योरेव । तयोत्कालिकं तु दशवैकालिकादिकं दृष्टिवादश्च सर्वामु पौरुषीषु पठनी- यमिति । तथा यदीह दिवसनिशाधन्तपौरुषीद्रये एवाऽस्वाध्यायोऽभावे पठ्यते तत्कालेन निवृत्तं कालिकं ॥१॥ कालवेलावर्ज यत्पठ्यते तदुत्कालिकं २ कालिकोत्कालिकयोरुभयोरप्यनध्यायकालो लघुघटीकादयद्वयममाणः प्रत्यहोरात्रं च चतस्रः कालवेलाच परिहार्याः । यदुक्तं निशीयसूत्रे एकोनविंशोद्देशके । तथा च तत्पाठ:-"जे भिक्खु चाहिं संज्ज्ञाहिं सज्झायं करेइ करतं वा साइजइ, तं जहा पुवाए संज्झाए पच्छिमाए मज्झण्हे अडरत्तेत्ति। तत्पाठार्थों यथा यो भिक्षुश्चतसृषु सन्ध्यासु स्वाध्यायं करोति कुर्वन्तं वा सारयेत् श्रेष्ठं झात्वाप्रेरयेत् , अनुमोदयेइत्यर्थः । तद्यथा पूर्वस्यां, सन्ध्यायां, पश्चिमायां, मध्याहे अर्द्धरात्रे चेति । तथा निशीथचूर्णिसिद्धान्तेऽप्युक्तं "संज्ज्ञा चउत्ति अणु- दिए सरिए मज्झण्हे अत्यमणे अड्डरत्ते एआम चउस सज्झायं न करेंति इति” तच्छब्दार्थों यया-सन्ध्यावतस्त्र इति, अनुदित्ते सूर्येमध्यान्हे, अस्तमिते, अर्द्धरात्रे, एतासु चतसृषु स्वाध्यायं न कुर्वन्ति इति । तथा निशीथसूत्रे पञ्चमोद्देशकेऽपि वसतिमाश्रत्य प्रोक्तं-तथाहि "जे वासइज्जइ, " तच्छब्दार्थों यथा ये स प्राभृतिकां शय्यामनुप्रविशति अनुप्रविशंतं वा सारयेदिति । अत्र भाष्यं तथाहि । पुवण्हे अवरण्हे सूरंमि अणुग्गएव अत्यमिए मज्झण्हे अवसहीसे से काले पडिकुट्टा ॥१॥" तच्छन्दार्यों यथा-पूर्वाद्वेऽपराह्ने सूर्येऽनुगते चास्तमिते मध्याझे इति वसतिः शेषे काले प्रतिकुष्टा निषिद्धेत्यर्थः । तथैतच्चूर्णियथा-'जासुतस्य पोरिसि वेलाए पाहुडिआ किज्जइ सा वाघाइमा छिण्णकाले निवाघाइमा पुबहे गाहा पुवते जा अणुग्गए सरिए अवरह्ने जा अत्यमिए सूरिए मझण्णे कालवेलाए अत्य पोरिसि उढिाणा" तच्छ- ·पदार्यों यथा याममार्यपौरपी पेसापां प्रभूतिका मियो साम्यायातना त्वस्य वाग्मिासणी इवि भूप्रेम स्वस्य निमा मादेश निकाले निापाववा पूनाहे गापा पूर्षाहे या मनुव्रते सूर्येऽपराह या अस्वमिति सूर्ये मध्याहे फासवेसायां अर्थपोपी उत्थिताऽऽज्ञा इति मत्र परपहचौ म्यास्यैवै पतेषु कालेषु यस्यां मासिका क्रियते सा घसचिरनुशवा सूत्रापेम्पाघावाऽभावाद शेपे चन्द्रमसदिौ फाले यस्यां मामू विका पिपीसते सा प्रविटा न फसवे वस्पा वस्त सूत्रापम्याधावसम्मवाद , मामृतिफा उगणपनादिरूपा । न्यपहारहचापपि मोर्क- "चम सप्ताह न कीरराचिपवन सध्या विस्रो राप्री, वपया अस्पिते सूर्य, मराभे, प्रभाते, च चतुर्थी सन्ध्या तु दिवसमभ्यमागे, पवास पवसृष्वपि निरन्तर स्याम्यापो न मियते इति । शेपक्रियाणां प्रविसेखनादिफायर्या तु न प्रतिनिपेष । अपाऽऽचरणया तु रामों हे कासले, मध्यरात्रे राज्य वे च खरतरजिनदधसूरिक्ते सन्देहदोसायसी ग्रन्येऽप्येवमुक्त-व्या व वत् पाठः गाया। घर पोरो दिनसो विणमझते अग्निपरिमायो एवं रमणीमाझे अतमिम तामो पचारि ॥१॥ तत्पाठाणे यया-चतुः पौरापिको दिवस दिनमध्यांवयोम दे परिक एवं रमन्या मध्ये अन्ते च वायतस्रः इति इदमैदपर्य भागमामिमायेण सायमस्वमिते सूर्य कालवेसा आपरणानुसारेण न सूर्यास्व- समयाव प्राक् सम्पनिर्णयन्तु सम्पग बानिन एव विदति । एवं सिवान्दोक्तकासं मुक्मा, अफाट वादिना पठनएणनादापामामा मानापारमिरामनादि दोपैः प्रारमिधमकामसापायकारित्वेन प्रममत्वात् दृष्टदेवता रसनादिक घ नया चोक निनीयमाप्ये गाया। "पशवरसंपाय, जो षणा माणमाइणि(१)॥१॥ लाएकि होइ गरिरा सम्मामुरगुपगापविचरति आवासगउरोगो मासासो पेष खिमाण ॥ २॥ काम सोपोगो वोवाण मणुधरं भणिर्भ परिसेपियमि फासे वहा वि खल्ल कम्मघाय ॥३॥ सदायर्यो यया पूर्वापर- सपायां मध्याहे वषा च मरेराने पवरप सन्ध्यास स्वाध्यायं यः करोति आमादीनि विराषितानि मनन्दीनि प्रेयं ॥१॥ लोकेऽपि मपति गर्दा निन्देस्पः सन्भ्यास तु यमकाय विचरन्ति, मावश्यकोपयोगः आसासा पर खिन्नानामिति २फार्म भुवोपयोगस्थप उपपान ·- मनुत्तरं भणितं, प्रतिपेधिते काले तयाऽपि खलु कर्मबंधाय भवति ३ इत्यादि। तथा लोकेऽपि क रवेलायां सन्ध्यावन्दनवैश्वदेवतर्पण होमा- जि मारः शान्तिककबोकं । यतः द्विजानां प्रतिदिनं तिरभिःसन्ध्याभिश्चतुर्विशत्यधिक त्रिंशत ..जो गायत्रीमन्त्र प्रत्यहं पूर्णीकार्य: इन परं न तु स्वाध्यायकरणं गोलं, तस्य परमतवात्मक येन दुष्टबेलायां सर्वत्र सुत्रादि पटनगणनप्रतिनिषिडत्वादिति । यदुक्तं लौकिकैरपि चचारिखलु कर्माणि, सन्ध्याकाले विवर्णथेत् । आहार मैथुनं निद्रां, स्वाध्यायं च विशेषतः ॥ १ ॥ आहाराज्जायते च्याधिः, क्रूगर्भध भैथुनात् । निद्रातो धननाशश्च, स्वाध्यायान्मरणं भवेत् ॥ २॥ ततः सन्ध्या स्वाध्यापे लोकेऽपि निन्दा भवति, अहो एवं साधवः सर्वज्ञ पुत्रत्वमात्मनि ख्यापयन्तोऽप्येतावदपि स्वाध्यायकालं न जानन्तीति लोकेऽपि गर्दा स्यात् । तथा सन्ध्यामु मूत्रपठनादि स्वाध्यायव्यग्रत्ते मुमुक्षोरवश्यकार्ये प्रतिक्रमणादौ शुद्धश्राद्धस्य त्रिकालदेवनन्दनपूजाऽऽवश्यकादवनुपयोगित्वं स्यात्, यथोक्तकालक्रिया भ्रष्टत्वं स्याच तत्स्वा- ध्यायाऽकरणे तु तत्राऽऽवश्यकाऽर्चनादावुपयुक्तलं, तथा निरन्तरस्वाध्यायखिन्नानां विश्रामस्तदा स्यात् विशेषकारणैस्तु कालव्यत्ययेऽपि न दोषः, तथा निशीथादावनुज्ञातत्वादिति । अत्र शङ्का कुर्वन् शिष्यः पाह-ननु यया शुभध्यानं सर्वकालमपि मोक्षहेतुत्वेनोक्तं, तथा कि न श्रुतज्ञानमपि तस्यापि मोक्षहेतुत्वात् मोक्षहेतो श्च कः कालः कथाकालः ? इति । गुरुरत्र प्रतिवचनमाह-सत्यं, परं शुभध्यानं सर्वधर्मक्रिया- नुगं मानसिक च, नहि तेन काचिसर्मक्रिया बाध्यते, किन्तु प्रत्युतसर्वाऽपि पोष्यते, तेन तस्य शुभध्यानस्य सार्वकालिकत्वं युज्यते, श्रुत- शानं तु पठनगणनादिसाध्यं द्विसन्ध्यावश्यकादिवनियतकाल एवोचितं, तस्यैव च सर्वकालं पाठाद्यभ्यासेऽन्योन्यपुण्यक्रिया बाध एवं स्यात् न च तथा श्रुतपठनमकाले युक्तमन्योन्यबाध्यैव तासां सन्ध्यानामुक्तवादिति । तथा चोक्तं श्रीओघनियुक्तौ श्रीभद्रबाहुस्वामिपादै- तत्पाठः । गाया, जोगो जोगो जिणसासणंमि दुक्खक्खया पउजतो । अन्नुन्नमवाहाए असवत्तो होइ नायबो ॥ १ ॥ तच्छ- ब्दार्थो-यथायोग्यः योगः जिनशासने दुःखक्षयात्मत्युअन्, अन्योन्यमवाधया असपत्नः भवति कार्य १ इति। न च मोक्षहेतृत्वे कालविभा- स्वया ·गस्पायुक्तलमिति । सौराहारविक्षारादीनां सापोमोसोनुत्वेऽपि कालपिमागस्य मोक्ततात् । पदागमा "वाए पोरसीए मचपाणग वेसप' इति वदों-पया हतीयायां पौरुप्या भकपाने गवेपयेत् साधुरिति । तथा मकाले परसि पिपलू, कार्स न परिलहसि । अपार्ण न किमामेसि, संनिवर्स प गरिरासि ॥१॥ तमपाल्पा-मकाले परसि मिस फार्स न प्रविसेससि, आत्मानं व लामपसि सनिस स गासि १ । या निधीयस्मारप्युक्त-पया "विहारो हुपरेन पासासु माया दिवानीसामो मावा दिनसमोवि वााप न ससा इति । तम्म्दापों-पवा विहार फ्रनुपखेन पास अपवा दिवा न रामो, भयपा दिवसवोऽपि दीया न शेशराम, इवि निधीवो सया सोऽप्यु लोक । याममध्ये न भोक्तH, यामपुग्नं न सड़येत् । याममध्ये रसोत्पविर्यम्मानर्थ क्सक्षपः ॥ १ ॥ श्रीप्ममन्तिकान् पासानष्टौ मिविपग्रमेन दयायै सनीराना वर्षासका संपसेद २, दानादिश्मपि काले विशेषफल, पता गापा, "पासंत गिसाणेस भागमगाीस वा य कपसोए । पचरसारणमिम दिणं मुपाफर्स रोइ ॥ १॥ तदपाल्पा पयमान्वग्लानेषु मागममाति, वयाप सुतसोने, उपरपारणके पद सएफस मपति ॥१॥ काले दिग्णस्स पोणपस्स, अम्पो न तीरए का । नस्सेप अप कपनामिमस्स गि क्या नत्यि ॥ २ ॥ वदपास्पा-कासे वधस्य पध्यदनस्पति यापदप्ये न तीर्यवे का मूल्य कतुं न शक्पवे इत्पबस माम- मणामितस्प मनरसरदचस्येत्पर्यः, ग्रासतया नासि २, रघुलमपाणिएणरि अवसर दिग्मेण समिममिमा पणालानसंदरि घरसम दिग्णेण किं तेण ॥ ३ ॥ तवचारपा-कत्रिपुरपस्चिर्य मति मा ययाकरपुष्ठकानीयेनापि अक्सरदवेन नियत पाणिनं नीवयति पयायोम्या पुरुषम्य । सदरि घटवाद मेन किं तेन ? ॥ ३ ॥ तथा कृषिपाणिग्यसेवादिकमपि काले पर परफर्ष नवन्यवा । : तरा पाक- 'फालाम कीरमार्ग फिसिकम्म पास जरा भमि इभसविपकिरिया नित्र निम फालमि कायपा ॥ १॥" तपास्पा साल कियमा : कपिका पफर्म पपा भगित, इति सर्वेष क्रिया निननिमकाले व कम्पा ॥ १ ॥ बता कारणात् भुतपाठादिएकाले - ·एव कार्य, दर्पादिना व्यत्ययकरणे तु सागरचन्द्राचार्यवन्महतीं लज्जामामोति । सागरचन्द्राचार्योदाहरणं ॥ तथाहि-मालवदशभूमिभूषणरू- पाया मुज्जयिनीनगर्यो श्रीकालिकाचार्याः सदोद्यतविहारिणोऽभवन् । तेषां प्रार्थस्थाः शिष्यास्तु सर्वे पार्श्वस्थतां दधुः साध्वाचारेऽप्य- नुयोगाः, तान् सूरयो नित्यं शिक्षयामासुः, परं ते तु शुनोलागुलवत् वक्रतां न त्यजुः, ततस्ते खिन्नाः सूरयो दध्युः, एतेषां सारणादिभिः मे स्वाध्यायोऽवसीदति, कश्चिदप्येषां मदाक्यैः गुणो न जायते, अत्र वृद्धवाक्यानुसारेण यथा श्रुतं सम्बन्धो लिख्यते । तद्यथा-एकदा श्रीमन्धिरजिना इन्द्रेण पृष्टाः स्वामिन् ! भरतक्षेत्रेऽधुना कोऽपि तादृशः विद्वान् वर्त्तते, यः पृष्टः युष्माभिः प्रोक्तं निगोदस्वरूपं वर्णयति, “यथाः-असंखिज्जायगोला असंखनिगोअओहवइ गोलो । इक्किकमि निगोए, अणंतजीवा मुणेयवा ॥ १॥ इत्यादि । प्रभुः प्राह हे इन्द्र ! आर्याः कालिकसूरयोऽधुना मदुक्तानुसारेण श्रुतपाठवलेन तथैव कथयन्ति। तत इन्द्रः जरा जर्जरिताङ्गविधाय शनैशनैः पुरो पुरो व्रजन् यष्टि- काऽऽधारं कृत्वा गुरुपावैगमियाय, अयस्कारभखामिव श्वासोच्छ्वासान् वहन् , गुरुं नत्वा पप्रच्छ, स्वामिन् ! अहं वृद्धो जरा मनः जातः, इदानीं कियत्परिमाणं ममायुः शेष विद्यते ? मत्कररेखां शास्त्रानुसारेणाऽवलोक्य प्रसीद, पुत्रकलत्रादिभिः दूरोत्सारितोऽहं एकाकि कष्टेन दिनानतिवाहयामि, यूयं पट्जीवनिकायदयापरा मामनुग्रहं कुर्वन्तु, इति दीनवाक्यानि श्रुत्वा गुरवः करावलोकनं कुर्वन्तः किश्चित्तस्य चेष्टा यथार्थ भाषणादिभिः, तया किञ्चिहत्तश्रुतोपयोगेन च आयकल्पाधिपं विज्ञाय मौनत्वं दधुः। स प्राह स्वामिन्नहं जरापीडितोऽस्मि बहु- वेलां स्थातुं न शक्तः, अतः शीघ्रं वाचं प्रयच्छ, अयोत्तरकालं कियन् मितं जीवितं मेऽस्ति पञ्चवर्षाणि यावत् किं वा न्यून आधिवयं का? गुरुराह-अधिकतरं । सः स्माह किं दशवर्षाणि यावत् ? गुरुः माह एतेभ्योऽपि महदधिकतरं । सः स्माह-किं तर्हि विंशति वर्षाणि वा त्रिंशद्वर्षाणि चत्वारिंशद्वर्षाणि स्वामिन् ब्रूहि सत्यं ?, गुरुः माह किं पुनः पुनः पृच्छयते, युष्मदीयमायुः अङ्कगणनाद्यतिरिक्तं, अपरिमित- मस्ति, मुनिसुव्रतस्वामिशासने इन्द्रत्वं लब्धं वर्तमानचतुर्विशतिकांतिम चतुर्जिनानां पञ्चकल्याणकोत्सवः त्वया विहितोऽस्ति, आगामिचतु- ?

·KriHING विसविना मिनानां विपपाना पन्दनानां परिप्पसि, मसः विभिन्यूनद्रिसागरोपममिन मायुनिपते । इति भुस्सा इष्ट निगोदा दिसम्समापृष्ठप गवसन्देश भीसीमेपरमणीवमर्शसां तमिषेप मार-स्वामिन्मस्सा कार्य समादिष, पररार-धर्मरवानां समानां निप्रित मिति । वव स सपीया दिग्प मनोहमपामपंद्वारमन्पा विधापा संस्थाप्प मुत स्व र्ययो, इवष गुरशिप्पा मिक्षा पुरमध्ये मघा ममपन्, वे समयः, एई माहुम सामिम्। किं द्वारं कपमन्यत्र परारचित, पूपमपि रिपायर्पत्ववीलणे सापुताई मस्सा सो को दोपा । यसमाह सर्व पपास्थित चान्स मिन्द्रामफ्नादिक । सव वे मोफः अस्माकमपीन्द्रवर्धनं दर्शय। गुरु स्माइ-नारि देवेन्द्रो महपनामुगा, फिन्तु स्वेण्या समागवो गम, मप्राय फवाग्रहो युप्पा नोषितः, ततस्ते पिनेपाः गरिनपा थारादिक न कान्ति, पस' सुरमा उद्विमा निधामधाने वान्मतान्मुक्या शप्पावरभाषय परमार्थ निषेप नगर्या निर्यप , विहरता स्वयं स्वर्णभूमौ ययुः, सकीयमशिप्पपीमतः सागरचन्द्रघरे पाषं समेल ईपपिपिकी पविक्रम्प पृथ्वी प्रमाh स्थिताः । सागरोऽहपूर्वी वान् नोपासक्षपत् , नाम्युचस्यौ न पानसीव वानिवि मपृच्छत् , सरसने ! करमारस्पानादम त्वमागमः १ अान्त्या, रवि गाम्भिर्याम्मोषयोऽम्पपुर, माहु- प्पन, पव सूरीन् मानपूर्वकसमस्तक्रिया वत्परान् पीरूप स दप्पो, नूनमय कोऽपि समनिरस्ति पुरिमान, इति विपार्य सोऽशिष्यान् वारना प्रपत् मवादांच मुनि स्मार-रे सर! मया व्याख्यापमा से भुवस्सन्पमा पृणु, सरिम मौने दयौ । अय स स्वमशा कौशरी दर्शनाय बहुम्हमपीमिा ग्राममाऽनुपोग वान म्यास्यारसाम्य मकालपेसां अस्साम्पायकालमपि नागासीदो महान महारिपूयो। इतप वे शिप्वाः मातत्यिता निमम्मपश्यन्तः मुश्चमाझ्या नगिरे, सम्भ्रान्तस्वान्ता' परपावरमारापरसवि स्वामिने इति पमरण, अस्मा निमाम मुरमा क गवा? इति । वा सोऽपि सकोपमेन स्मार-भीमसूरिमिः मुभा अपि पूर्व सदापारे न प्रपञ्च, बदा सुप्मा प्रमा- दबन्ने निष्पैरोकार्थसिदिपेन ?, ववस्वे सविताः मोजुस्त्वमस्माई मसप हि वा पारिवान्विानाऽऽसापवयमात्मान सनाय कमी, +

·-
अस्माभिर्यादृशं चक्रे, तादृशं.फलमासादि, इति निर्वन्ध पूर्व तैः पृष्टः शय्यातरोऽपि तान् जगौं गुरोविहारदिशां। ततस्ते सर्वेऽप्यचलन् क्रमेण
गुरुन् गवेषयन्तः सागरंचन्द्रान्तिकं समाजग्मुः। तं सागरचन्द्रमुरिमिति पपृच्छुः, आर्याः श्यामालाः पूज्या कसन्ति? साह तेतु मपिता-
महाः अत्र तुःनायाताः किन्तूजयिन्याः, नोवेनि कश्चन एकोयतिद्धः समुपागतोऽस्ति, यूयं पश्यन्तु, अत्र स्थले वर्त। ततस्ते शिष्याः गुरुन्
दृष्ट्वा दीनवदनाः स्वापराधक्षमयामामु योभूयः ततः सागरचन्द्रसूरिस्रपयान्यङ्मुखोदध्यौ, अहोऽस्याग्रेमया पाण्डित्यं कृतं, तबाहै सूर्यकान्त्यने
खद्योतज्योत्स्ना, सदृशं मया दर्शितं, साम्रचन्दनमालिकेत्यादि क्षेयं"। सतः सोभ्युत्थाय विनयेन क्षामणं कृत्वा तत्पादयोन्य॑स्तमस्तकः इत्याइ
युष्माकं विषपूज्यानां यदज्ञानवशाद् मयाऽऽशतना कृता, तस्याः, मिथ्यादुष्कृतमस्तु में ॥१॥ ततः आचार्यास्तस्य प्रतिवोधाय नदीवालका
भृतं पल्लफमानाययन् चालणीकां च ततो गुरवस्ता वालुकाचालणीकायां, संस्थाप्य हस्त क्रियायाः सूक्ष्मसिकताकणानधोपातयन् , चाल-
णीकामध्ये वादराः कर्कराः शेषास्तान् दूर संस्थाप्य पुनः सिकता कणान् कापि स्थानेऽखिलान् क्षिप्त्वा पुनस्तान् रेणूनुकृत्य द्वितीयस्थलेन्य
स्तास्ततोऽपि तृतीये चैवं स्थाने स्थाने क्षिपन् क्षिपन् समुधृताः सिकवाः स्तोकतरा जजिरे, एव रेणुज्ञात प्रदर्श्यन्तं जगुः वत्स नयां यथा
भूयस्यो वालकाः सन्ति, एवं जिनेन्द्रेषु सम्पूर्ण ज्ञानं पल्लकेनःसरितः स्तोकवालुकाः यथोपात्ताः तथा गणधरैः स्तोकं जिनेन्द्रादाददे, श्रुतं
स्थाने स्थाने निक्षिप्येक्षिताः खित्यादिसंगते क्षीयमाणाः यया स्तोकपल्लकवालुका: अभूवन तथा श्रुतं गणभृतामप्यागतमनुमानाकालादि
दोपतः अल्पअल्पतरसुरिषु शिष्येषु विस्मृत्यादेः क्षीयमाणमल्पमेवाधुना वर्तते । चालणीकज्ञातं योजना तु इत्य कार्या, सूक्ष्मज्ञानं सर्व
विनष्टमधुना बावरमानं, ततो हे वत्स धीमदोन कार्यः । तथा हे वत्स ! श्रुतं त्वया सम्यग्रीत्या पठितं; परं ज्ञानस्याघाचार स्त्वया सम्यग
न निर्णीतः, यस्मादकाले स्वाध्याय तनोपि, इत्यादि शिक्षा श्रीगुरुमुखात् श्रुखामिथ्यादुष्कृतं दत्वा श्रीगुरुं ननाम, विस्तारेण वैयावृत्यं विद-
धत्। काव्य। विद्वत्सभायां श्रमणान्विवायां, हीयां च गहाँ बहुधा लभेत्सः। यत्कालगुष्ठाय पटेव श्रुतादीन् श्रीसागराचार्य इवात्मदात्॥१॥

·इति सागरपन्नोदादरणमाकाऽपैरपि साधुभिरकाले साम्पायो न रिपेयस्तीपवरेरकासे स्वाध्यायकरण निपिनत्वात् । क्या विचाररत्ला- फरगन्येऽपि यदुतमस्वाप्याये सर्पया स्वाध्यायो न कर्षष्य इत्यपिपायो नित्यवे । यथा, "राया इव विस्थगरो अनया साहुयोपण सर्व मेरछार असायो रपण घणाई प नाणादी। मप्र राना इव वीर्षकरो, धानपदा इन साधया, घोपममिम निनामा, म्लेच्छा श्वास्ता पायो, रत्नयनानी मानादीनि, तप ये सापयो नानपदस्थानीया रामस्थानीयस्य वीर्यकरस्यामा नाम्पासयन्ति, वे मान्त देववया पल्प न्ने, पापविन दमेन इस दम्यवे, इति भी व्यवहारमाष्पवृत्तौ पठोदेवके । वषा पवसूप सनपास्वपि न पर्सम्या । परोक्त व्यवहारमाप्ये गापा । चउसंन्यास न फीरप पाटिपएस महेव पसुपि । मो नत्य पूमती तू सार्ह सगिमतो नियमा ॥ ५॥ एवचिर्यवा-पावस. सन्ध्या, स्तिस्रो राम्रो तयया मस्थेिवे में अक्षराने प्रमावे प धनुर्यांदिवसस्य मम्पमागे, एतासु पवमृष्वपि सम्पास स्तापायो न क्रियते, पक्रियाणां तु मविलेखनादीनां न मविपेप., स्वाध्यायकरणे पादामादयो दोपा, इति व्यपारावावपि अाले साध्यापार निपिरमानिरिति । तया स्थानापने दशमे स्यानकेऽपि दवात्साकाशसत्काऽस्वाध्याया दया पुनरौदारिकशरीरसकासापापा मोठास्वपा र वत्पाः । दसपिरे मतसिस्सिए मसन्माए पण्णवे, से जा उभपाए, दिसिदारे, गजिए, पिम्तए, किपार, सूबए, परफानिए, भूमिर, महिया रम्पाए, दसमिी मोरालिए अस पाइए पण्णते, ते नहा, अद्विमं से सीगिए, मसरसाम, मसानसामंतं, पदारराए, मरोरार, परणे, रापग्महे, तबस्सपस्स तो ओरालिए सरीरे" । एतत्पाठवृत्तौ यदुक्तं भीजमपदेवसरिमिस्वत्साठगे यया- दसचिहेत्यादिना भेगार व अंतनिक्ससि मन्तरिक्षमाका दम भरमांवरितकस्वाप्पायोपाचनादि पथपिपो यथा सम्म पस्मिन- स्ति ठत् साध्यापिकं, वदमावोऽस्वाध्यापिके तमोरकाशाजा वस्या पाच रतापातस्वया दिशोदिधि वा दाहो दिदाइ, परकं भवति-पर सरदिम्बिमाने मानगरमदीपनकामिर प रपोवो स्मालमणिलो नबनतापी, स दिदार इति। गर्मि भीमवणनिर्विगुचरिविता, ·साभ्रे निरभ्रे वा गगने न्यन्तरकृतो महागजितध्वनिः, जूयएत्ति सान्ध्याममा चन्द्रप्रभा च यत् युगपत् भवस्तद् जूयगोत्ति भणितं, सन्ध्या प्रभा चन्द्रप्रभयोमिश्रत्वमिति भावः । तत्र चन्द्रप्रभाश्ता सन्ध्याऽपगच्छन्ति न ज्ञायते, शुक्लपक्षपतिपदादिषु दिनेषु सन्ध्या च्छेदे वा ज्ञायमाने कालवेला न जानन्त्यत स्त्रीणि दिनानि प्रादोषिकं कालं न गृह्णन्ति, ततः कालिकस्यास्वाध्यायः स्यादिति उल्कादीनां चेदं स्वरूपं । दिसि दाहोच्छिन्न मूलो उकस्स रेहा पयास जुत्ता वा संज्झा छेयावरणो उजूध ओमुक्कदिणतिण्णत्ति ॥१॥ जक्खालित्तंति यक्षा दीप्त- माकाशे भवति पतेषु स्वाध्यायं कुर्वतां क्षुद्रदेवताच्छलनाङ्करोति, धूमिका मिहिका भेदो वर्णतो धूमिका धूम्राकारा धूमेत्यर्थः। मिहिका प्रतीता एतच्च इयमपि कार्तिकादिषु गर्भमासेषु भवति, तच्च पतनानन्तरमेव सूक्ष्मत्वात्सर्वमपकायभावितं करोतीति रयउग्घाएत्ति विश्रसा- परिणामतः समन्ताद्रेणु पतनं रज उर्ध्वातो भण्यते, अस्वाध्यायाधिकारादेवेदमाइ । दसविहे ओरालिए इत्यादि औदारिकस्य मनुष्यति- या शरीरस्येदमौदारिकामस्वाध्यायिकं । तत्राऽस्थिमांसशोणितानि प्रतीतानि, तत्र च पञ्चेन्द्रियतिरश्चामस्वाध्यायिक द्रव्यतोऽस्थिमांसशो- णितानि ग्रन्थान्तरे चर्माप्यधीयते यदाह । सोणियमसं चम्म अट्ठीविय होति चत्तारित्ति । क्षेत्रतः षष्टिहस्ताभ्यन्तरे, कालतः सम्भवकाला धावत् तृतीयापौरुषी, मार्जारादिभिर्मूषकादिन्यापदने अहो रात्र चेति, भावतः सूत्रं नन्दादिकं नाध्येतव्यमिति । मनुष्यसम्बध्यप्येवमेव, नवरं क्षेत्रतो इस्तशतमध्ये कालतोऽहोरात्रं यावदार्त्तवन्दिनत्रयं, स्त्रीजन्मनि दिनाष्टकं, पुरुषजन्मनि दिनसप्तकं, अस्थीनि तु जीवविमोक्ष- दिनादारभ्यः इस्तशताभ्यन्तरस्थितानि द्वादशवर्षाणि यावदस्वाध्याययिकं भवति, चिताग्निना दग्धान्युदकवाहेन वा व्यूढान्यस्वाध्यायिक न भवति, भूमिनिखातान्यस्वाध्यायिकमिति । तया अशुचीन्यमेध्यानि मूत्रपुरीपादीनि तेषां सामन्तं समीपं अशुचिसामन्तमस्वाध्यायिकंभ- वति, उक्तञ्च कालग्रहणमाश्रित्य-"सोणियमुत्तपुरीसे, घाणा लोयं परिहरेजत्ति' । श्मशानसामन्तं शवस्थानसमीपश्चन्द्रस्य चन्द्रविमानस्यो- परागो राहुविमानतेजसो परं जनं चन्द्रोपरागो ग्रहणमित्यर्थः ! एवं सूरोपरागोपि इह चेदकालमानं यदि चन्द्रः सूर्यों का ग्रहणे, सति स ·अहोऽन्यया या निमजाति, ददा अरणकातं तद्राभिशेप दोरामा पर्जयन्ति । माद च-बन्दिम्परागे निम्धार गनिए माहोरचति । माघरिवन्द यदि वर रात्री दिने वा एकस्वदा चन्द्रमाने वस्या एर राग शेर्प परिहरन्ति, स्र्यप्राणे तु गरिनशेष परित्यानन्तरं राशि मपि परिसरन्तीति । आप भामं दिणकोसोचिय दिवसो परावि। पन्द्रसूर्योपरामयोबौदारिकरने, धिमान पृथिवीकायिकापेक्षया बसेफ्मान्तरिषकस्र्य व सदपि न विपक्षितमान्वरितकस्वेनोवेम्प याकस्मिकेम्प रत्कादिभ्यमन्दादि पिमानानां भापतत्वेन पिक्षमता दिवि परणेति पवने मर राजाऽमात्यसेनापविनाम मोगिकादीना, तप्र यदा दस्टिकर कालगवो भरवि रानापान्यो यामम मवचि, वदा सम्मे निर्भये रा सापाय पर्नयन्ति, निर्भयश्रवणानन्तरमप्यहोरा पर्भयन्तीवि । ग्राममाचरेऽपिकारनियुके पहुस्वमने पा शय्यातरे ना इस्मान्वरे वा साम्पन्वरे सतेजोरा स्वाध्याय पर्मपन्तीवि, न गी पठन्ति, निःसा एप इवि गर्दा सोकोमाकार्षीदिति । आप "मयरएमए महुपक्खिएर सचघर मंतर नयमि निरुपमधिययरहा न पावि सणीयर्ग या वित्ति ॥२॥ क्या रायपुग्गहेचि राहो सङ्काम उपसाणस्वासेनापति ग्रामभोगिक मानुरुप सीपसमन्यस्वाध्यापिक, एवं पांच पिष्टादिभमानान्यपि, यव एवे प्रायो म्पन्वर पाला- स्वेष ममचं देववाच्यम्पेभिसा एवं इस्पशाहो पाऽनीतिकमा मषेदित्यसो पनिग्रहादिकं पधिरकास यस्मिन् क्षेमे स्वाध्याय परिहरन्तीति। उचर-"सेमादिन मोहय मयारे य सि स्थिमशनद्रे य होगा मटणे पा राज्जाग उहाह अरियचति ॥ १॥" योपाभयस्प बसते रन्तर्मम्मे पर्चमानमोगारिक मनुष्याविकसक शरीरकं ययुनिर्भ मवति, वदा इस्तवामपन्तरेऽस्वाध्यापिकं ममधि, मवानुझिम वापि इत्सिवत्तादापरित्वाच स्वतं रपये, परिणापि तु तम वत्स्वानं गुरम्भपतीवि पझेन्द्रिपशरीरमसान्यायिक मिस्पनन्तरमकामिति । सपा अधिगवगाया पायपि पदुई सयवा-"दिसिदारास्मिथसो उपसरेरा पपास चावासंबा वापरमो उस्तयो नमिष दिनानिमि ॥ ६ ॥ मारमा विधि पूर्वादिकायां निम्तोटार मावसन दिन्दाहा, किटकं मरति अन्यवरां दिषि महानमर मदीपरपरि मका- ·शोऽधस्तादन्धकार इति दिग्दाहः उस्काधिष्ठिताः सरेखाः प्रकाशयुक्ता वा तारकस्येव पातकः यूपको नाम शुक्लपक्षे त्रीणि दिनानि याव- द्वितीयस्यां तृतीयस्यां चतुर्थी चेत्यर्थः। सन्ध्याच्छेदः सन्ध्याविभागः स आवियते येन स सन्ध्याच्छेदावरणश्चन्द्रः । इयमत्र भावना शुक्लपक्षे द्वितीया तृतीया चतुर्थी रूपेषु त्रिषु सन्ध्यागतेश्चन्द्र इति कृत्वा सान्ध्या न विभाव्यते ततस्तानि शुक्लपक्षे त्रीणि दिनानि यावच्चन्द्र सन्ध्याच्छेदावरण स यूपकमतीतेषु दिवसेषु पादोषिकं कालं न गृह्णन्तीति, पादोषिकीं सूत्रपोरुपीं न कुर्वन्तीति । सन्ध्याच्छेदाविभागेन कालवेला परिज्ञानाभावादिति। "चंदिममुरुवरागे निग्याए मुंजिए अहोरत्तं।" व्याख्या चन्द्रस्य चन्द्रविमानस्य सूर्यस्य सूर्यविमानस्य उप- रागो राहुविमानतेजस्को परं जनं चन्द्रोपरागो ग्रहणमित्यर्थः । एवं सूर्योपरागोऽपि ततश्चन्द्रोपरागे सूर्योपरागे च तद्दिनापगमे इति वाकय- शेषः । तथा साभ्रे निरभ्रे वा नभसि व्यन्तरकृतो महागर्जितशब्दोऽपि निर्घातः गर्जितस्यैव विकारो गुआवद्विकारो मण्डजमानो महाध्वनि गुञ्जित तस्मिन्निति गुञ्जिते च प्रत्येकमहोरात्रं यावत्स्वाध्यायपरिहारोऽयं चात्र विशेषो यस्य वेलायां निर्घातो गुञ्जितं चाधिकृते दिने भवेत् द्वितीयेपिदिने यावत्सैव वेला प्राप्ता भवति तावदस्वाध्याय एव, इति गाथा पूर्वार्थः । आइणणि मुक्कोसों सो विय दिवसोवराई वा गाथाई व्याख्या-गाथोत्तरार्द्धमाचीर्णमिदं चन्द्रो रात्रौ गृहीतोऽथ रात्रावेवमुक्तस्ततस्तस्या एघ रात्रः शेषं वजनीयं यस्मादागामिसूर्योदये समाप्तिरहोरात्रस्य जाता, सूर्योऽपि यदि दिवा गृहीतो दिविचनमुक्तस्तनस्तस्यैव दिवसस्य शेषं रात्रितश्च वर्जनीयेति । "महपरपगए बहुप- खिए य सत्तघरऽतरमयम्मिनिदुक्खत्ति य गरहाय पढंति सणीअगं वावि ॥ ७ ॥ व्याख्या महत्तरके ग्रामप्रधाने प्राकृते ग्रामाधिकारनियुक्ते बहुपाक्षिके बहुस्वजने, चकारात् शय्यातरेऽन्यस्मिन्वा प्राकृते मानुषे वसत्यपेक्षया समगृहाभ्यन्तरे मृते, तद्दिवसमेकमहोरात्रमस्वाध्यायः, किं कारणमत आह-निदुःखा अमी, इत्यतीत्या गर्दा सम्भवात् , ततो न पठन्ति, वाऽथवा यदि पठन्ति तद शनकैस्तथा पठन्ति, यथा न कोऽपि शृणोतीति, महिलारुदितशब्दोऽपि यावत् श्रूयते तावन्न पठन्ति, "सेणाहिव भोइस मयहरे अछिमल्लहुडेयलोड्ढाइ भंडणेय गुज्जग उड्डा- ·परिमच ॥ ८॥" प्यास्पा सेनाधिपस्पो, क्या मोमिकयो। माचरयो, क्या प्रसिपापयो पुषयो, वा विषयोरेप लियो पर सर म्पत्प्रहे रिपमानेज्यका महापे पर्चमाने सोष्ठादिमिर्मण्डपे बसा चरिशेप्रसिद्ध रमा पर्णिमा पानदेवलुपश्चमो न मपति, गावस्या प्यायो न कम्य । किं कारणमिविचेम्पो का पानमन्तरास्तन कौतुकेन समागणन्ति, वे छलयेया बहारय मदेव, भूयसां प भोकानाम मीविर्ष वयमेव मीचाप-महे कामप्याप मापयामा, एते प मपणका निःसा सुरष पठन्तीति गायाः । सर्वत्र मानसार- निर्देशः इति इचिगवगाया, स्वारमाप्यस्साभ्यायो न इस्पर्क । सौर घोचमन्यप्रापि लोक। अस्वाध्यायसगेस, रामाय पुरूने सदा । पत किया फसत्पेन, पपोतसमये रखा ॥१॥ माऽसलाइ समयास्तु भनेकनिरा सन्ति, परमा फित्रको यथा पदाऽऽकाश समरमो यारत्मपति, वापदस्वाप्पायकाला, पदाम--"सहमरजो भार पवार मसमायति' क्या धुभरीपवनसमयेऽपि पावत्पविवातावदसाप्यापकास नबर घुमरिपातक्षणे पनि सोषितांगोपाहोऽपरके विष्ठति । पदामम--"घुमियारि पापपरवि वारदस- भावि" या सरिवारम्परमो यावत्सदवि वायसाध्यापकासा, पदागम-"पिच वरनमरममो पार पवि वापसमाइचि" सषाऽकासे पाका पिनवेल्प, विगुखाताकाले पारमेक पावदस्वाध्यायकाला, यवागम-" मकाले नियुपदरमे मसजाईवि । " प्रन्पान्तरे न मारवपमपि मोकपिति वा काठमेपगमेने मात्र पारदस्वान्मारकासा, मदागम-"माझे मजति पाररानमसाना इदि। क्या उसापाचे सविस्पनन्तरमेमारं सारस्वाप्पापकास स्वारसा नाम मषित वारकसरन होके प्रसिद्ध दानमा उचपावे पारमेगमसवाईवि तथा 'पगर' इति मे मामाने भारा पापसापागाला 'माममा मगर सरे अपार असनबादि-उमा भूमिसम्मे भावेऽपि मारा गावास्याप्यायकाका, याममा-"भूकिसे पि पारवानसमाईपि, वषा भामिनासबमी दिने मम्मामा बारम्प प्रविषरे पापसाप्यायाम, पागमा " मासो मलसी परमार ·अथवा पडिवया,बारसदिण असज्झाइति ।" तथा एवं चैत्रशुक्ल पञ्चमीदिने मध्यान्हतः प्रारभ्य कृष्णप्रतिपदं यावदस्वाध्यायकालो, द्वितीयायां तु समुचितः यदागमः "एवं चित्तमासे वि सुकपंचमी पहर दुग्गं जाव पडिवया वारसदिनं असज्झाइत्ति” तथा द्वयोर्मेदिनीनाथयोः कलहो यावद्वते तावदस्वाध्यायकालः यदागमः-" दुण्हं रायाणं कलहो जाव वट्टइ ताव असज्झाइ सुत्तवायणा न हुंति नृपसेनापत्यादीनां परस्परं सङ्ग्रामेऽस्वाध्याय इति । तथा म्लेच्छादिभयेन पुरं यावत्संनिरुद्धं तिति तावदस्वाध्यायकालः, यदागमः मिच्छाई भये नगरे संनिरुद्ध चिट्ठइ ताव असाझाइत्ति । " तथा नृपे कालगते यावदन्यो राजा राज्येनाभिषिक्तो भवति तावदस्वाध्याय- कालः, यदागमः-"रायादेवत्तं गओ जाव अन्नो न हवइ ताव असज्झाइत्ति ।" तथा यत्राऽऽलयाभ्यर्णे स्त्रीपुरुषयोर्गुह्यकलहो यावर्त्तते तावदस्वाध्यायकालः, यदागमः-"जत्थ आलयासन्ने इत्थिपुरिसे पंति गुज्झं करित्ति कलहो जाव वट्टइ ताव असज्झाइत्ति।" तथा फाल्गुने मासे रजः पर्वणि धूलीकीला यावन्नोपशाम्यति तावदस्वाध्यायकालः, यदागमः-"फागुणे धूलीकीला जाव. वट्टइ तावअसज्झाइति।' तथा नगरे प्रधानपुरुषे मृते एकाहोरात्रं यावदस्वाध्यायकालः, यदागमः-"नयरे पहाणपुरिसे मुएसमाणे अहोरत्तमेगं असज्झाइत्ति" तथोपाश्रयतः सप्तगृहमध्ये कोऽपि सिद्धनरो मृतस्तदा एकाऽहोरनं यावदस्वाध्यायकालः, यदागमः-"आलयासने सत्तघरमज्झे पसिद्धनरमुएसमाणे अहोरत्तमेकं असज्झाइत्ति' तथा कस्मिंश्चिदनाये अन्यस्मिन्नरे हस्तशताभ्यन्तरे कालगते तत्कलेवरं यावत्तिष्ठति, तावदस्वाध्यायकालस्तत्क- लेवरोत्पाटिते तु शुद्धयति स्वाध्यायः यदागमः-"अण्णह पुरिसे मुए जाय चिट्ठइ ताव असज्झाइति तथा स्त्रीणां रोदनशब्दो यावदाकर्ण्य ते तावत्सूत्रपाठं न पठन्ति, तथा तिरश्चिमृते तत्कलेवरं यावत्तिष्ठति तावदस्वाध्यायकालः, यदुक्तं-"तिरिये मुए जाव चिट्ठइ ताव असज्झा. इचि” तथा तिर्यक्पश्चेन्द्रियाणां मत्स्यादीनां न तु विकलाक्षाणां रुधिरे मांसे हड्डे य क्षेत्रतः पष्टि हस्ताभ्यन्तरे पतिते तत्ममुत्पाटितानन्तरं महरत्रिकं यावदस्वाध्यायकाला, यच्चोक्तं-"तिरियाणं रुहिरे पडिए उद्धरिए वि तिन्निपहर असल्झाइति' तथा तिरियाणं अवयवं वा रुहिरं SMS ·NE अराउमा इत्य सहिमम्मे या भवरे पगोन भवा वयो जसबानो बामेण मासपास वाघेका पष्टि इस्लाम्पन्वरे लड़के पतिने बहि- तदमकमभिभमयाप्पस्ति, तदा बस्मिन्मुबिते साध्याय करतं मापते, पदिक्वमा कति पदा भार पापसायापचा पाई "अंरए पनि विविपदर यसमाधि वया यदिदममभिर्भ कसर्विदूर्वा भूमिलपस्तस्मिन् मशिनेमा परलो परिीत्या इसमाने पौर्वे करपते, पापमा पतिकापादौ सर्ववस्वान्पात्रेऽप्पमकक्दिौ या ममौ पविकेसाप्पापकासमा गालीना पावजापूसो नपरसा- ध्यायकाय, परागो पविवेऽपि ससि बदनन्तरं मारनपं पापदसाण्यापास पान" मोणीपसर दि विक्षिपदर समा हामि पारादिमिपिकादिम्पापादने मोरा चर्ष नन्यादिक नाप्पेयम्प, यजुर्ज-"विमारी एखागात विनासिकनवसपालो मिति तोणं गये मापार भार मसमाधि' तीन ममुम्पसकमारि सावर्प, तार कसा तसासमको नुप्त्यावयत सब्द पर्मविरमा भारत पामलाप्पापासा, पर यदुपाधववसतरन्दरा गार्मर परिवावि तदा पति, यह सादिरे पहिए जारी विविध पार मसम्भार ।" तथा पर मस्स गहरे भायवे पा नाम इस इस समकको ममता एपिसा जीजा मामले दिमत्र यायस्वाध्यायकाप्सा, मदराविरोगोदये स्वपिकोऽपि ए बादरदिवसान् बावदित्यर्थः । चोरी- इत्वीये मासे मासे स्वका पिर परन्ति को पागा मो विपदिणा असम्ममणिपारोग कारणे विविदिणावररविहिर रवि भाव वार वाजसरि जात मसचाइनि, तपैर दुबाससदिनपणालो असहाय प्रगति करेमिकानसम्म, सोगस्स बापाचन विणेविणे वनो कप्पति" तथा यदि गर्भरत्याः ससमध्ये नोभावस्वदा सतदिनानि बावदस्मानायकाका यदुर्व-पपुल्सी पराई सत्तपरमो गाडी मर्गति तो सपदिन असमालो बाम मनोज मगर गयो मसावि सबा यदि इसी सावा बहुपकनिगमनं माय वस्या पावापानौ दिनामि गादस्तावाला मामे दिने प्रापर, पाक-एर मामामुत्सी पुती मनिवजो अप मस सससससस "GRE ·माइ जइमझे मग्गो न भवइ । तया इस्तशताभ्यन्तरे दारकादीनां दन्तः पतितो यत्र तत्रान्वेष्यो यदि दृश्यते तदापरिष्ठाप्यो यदि न दृष्टस्तदा "दंत ओहडावणिों करेमि काउस्सग्गं" एकलोकोद्योतकरकायोत्सर्गों विधेयस्तदनुस्वाध्यायः शुद्धथति, यदुक्तं-" अहदंतो दाहा वा पडिया पयत्तणं परगेइया न लद्धा, तओ दंता उडावणिों काउस्सग्गं एग लोगस्स कायव्वं, तओ पच्छा सज्झायकरणं कप्पइत्ति ।" तथा दन्तं मुक्त्वा शेपेष्वङ्गोपाङ्गादि सबन्धिष्वस्थिषु हस्तशताभ्यन्तरे पतितेषु द्वादशवर्षाणि न कल्पते, यदुक्तं-"माणुस्स हाडे बारससंवस्स- राणि असज्झाइत्ति ।" अत्र प्रवचनसारोद्धारत्तिौ त्वेवं तद्यथा-दन्तं मुक्त्वा शेषाङ्गोपाङ्गादि सम्बन्धिष्वस्थिषु इस्तशताभ्यन्तरे पतितेषु दादशवर्षाणि न कल्पते स्वाध्यायः, अथ तान्यस्थीन्यग्निना दग्धानि तदा हस्तशताभ्यन्तरस्थितेष्वपि तेषु च क्रियते स्वाध्यायस्य वाचनादे: परिहारः, अनुप्रेक्षा न कदाचनापि प्रतिषिद्धयते इति। अत्र बादशवर्षीयकालोऽस्वाध्यायः प्रोक्तः तत्परमार्थस्तु बहु श्रुतगम्यः, तथा आदा- नक्षत्रादारभ्य स्वातिनक्षत्रं यावविद्युद्गर्जनयोर्मेघवर्षणादीनामस्वाध्यायकालो न भवति । यदुक्तं-अदाइ दस नक्खत्त आइ च गए गजए विज्जुए सज्झायं च न ओवहणात्ति जाव साइ नक्खत्ते तावतारग असणे वि सज्ज्ञायं कायवमिति । तथाऽऽकाशे गन्धर्व नगरे कृते तच्छ- मनानन्तरमेकमहरं यावदस्वाध्यायकालः । यदुक्तं-"आकासे गंधवनगरे कए समाणे जाव भवइ ताव पच्छावि पहरमेगं असज्झाइत्ति" 'तया दिग्दाहोऽपि यावद्भवति तावदस्वाध्यायकालः, चच्चोक्तं-" दिसि दाहो जाव भवइ ताव असल्झाइत्ति” अकाले मेघवर्षणे तन्मेघानिधा बुबुदः यस्मिन् वर्षति मेधे वबुदा भवन्ति तबुबुदमेघः, तथा बुद्बुदवर्जितो मेघः यन्मेधे वर्षति बुबुदा न पतन्ति तन्मेघ नाम तद्वर्ज- कमिति, तथा स्पर्शको मेघः यन्मेधे सूक्ष्मसूक्ष्म जलकणा यत्र पतन्ति तत्पर्शको मेघः 'फुसया इति प्रसिद्धं । यदुक्तं प्रवचनसारोडारवृत्ती श्रीसिद्धसेनसूरिभिस्तत्पाठो तथा तानेवाह । बुबुयंति अत्र वर्षेति पतन्ति पानीयमध्ये बुबुदास्ते ये शलाकारूपा उत्तिष्ठन्ति तवर्षामप्युपचा- राद बुबुदमित्युच्यते, तब तैर्बुबुदैर्वजितं 'द्वितीयं वर्ष तृतीयं फुसिए यत्ति जलस्पर्शकानि पतन्त्यः तत्र बुबुदे वर्षे निपतति 4 ·पापाएकाई, मन्ये ह य्यायसवे प्रयाणां दिनाना परवस्तादन, पशानां दिनानां सर्वेषामपि, अन्य किविद्वेषस्वपया " रसनिमासे मुपगुभररिसे मोरचरपि परिसइ मावतार असन्माइसि, क्या फसिएण सच बोरचाणं उपरि भाव परिसर वाष असन्याइदि" तया यसक्षेऽपि पचिपचिपी दिवीपापो वतीयायां प सियो पयममयममारे साधुना कालिक सुतस्य साप्यायो न कम्या, यदुक-"मुर- मा समरस पस्सस्स पटिदर्य पिय रावईमा पारितस्स पढमपारे फासियस्स मुभस्स सच्यालो न काययो पि" तथा मापारपतुर्मासी प्रविप्रमणानन्तरं भविपरिने दिमाराणि यावत्सपाट्यदिन पापदस्वाध्यायफासः । सम्पविकासे तु सार्द्ध दिवयदिन यारम्बायो वर भाषा मापन यो मष्पाकासतो गणनीय, प्रविपरिने रात्रिकाल पापदस्वाध्यापकासो दिवीयामा क्षित स्वदानरमापि ममानमेव भाररमाया अपि मिनाया समानस्लादिति, एवं पापितास्यो प फाससनगनुर्मास्यामपि समिति, वा पामिलविक्रमनानन्तरं मिनापासप्पसाप्पायपास। यदुक्त-"परिसप पदिक्मणानन्वर अमममाधि तथा पन्द्रप्राणे दादारान् पापद्सटोसापायात पपवस्तारान् पारपदुक्तं-"पंदगाणेणे महमेनं दो पारि पहरामो कोसेने दुबासस पारामो असनामो इपि" वा सर्वत्रने नपन्यतो हादसमारान् यापतटतस्तु पोरमारान् पापदस्वाध्यापकास पोत-"मगानेगा भापचारिपारा कोसेन सोसपार ममम्मायो इति', वपा मगरनसारोगरेऽपि यार श्रीनेमिचन्द्रमुरिमिस्वचपा मावा खोसेन दुबासस दो पर पोरसीमा मो बाप पारस पोरसि कोस दो भाग १ ॥ संगा निह एवं एराइ बेल इति मोरचा मापं नंदिणावोसो विपदिवसो प गांव ॥ २ ॥ एठवामी यदुक्तं भीसिरसेनरिपिस्तपाहि सम्मतिमपन्यत बतातचन्द्रोपराम स्पॉंपरागं वापिस्प साप्यारविपातका मानपाह-कोसेणेत्यादि गावा दूर्य चन्द्रग्सम्यो हावापौरसीईन्ति मपन्यतस्वी, समितिचेम्पोरनमा पनमाराहुमोक्पीक- सवका पोलारामा रन्ति, पवम भागापिनो दिवस मना, इसपनो प्रयासका पनमासमा पास्तापगवस्वतमसः - LAL ·पीदिवसस्य हन्ति, चतस्र आगामिन्यारात्रेश्चतस्रो द्वितीयस्य दिवसस्य, अथवा उत्पातिकाग्रहणेन सर्वरात्रिकं ग्रहणं जातं समग्र एव निमन- स्ततः संपित् रात्रेश्चतस्रः पौरुषीरन्यथाहोरात्रं, अथवा अन्नभयादिशेषपरिज्ञानाभावाच जीतं कस्यां वेलायां ग्रहणं प्रभातेवसग्रहो निमज्जन् दृष्टः, ततः समग्रारात्रिः परिहृत, अन्यथाहोरात्रमति द्वादश, तथा सूर्यों जघन्येन द्वादशपौरुषी हन्ति उत्कर्षतो द्वावष्टौ षोडशपौरुषीइत्यर्थः। कथमिति चेदुच्यते-सूर्यसग्रह एवास्तमुपयातस्ततश्चतस्र पौरुषी रात्रे हन्ति चतस्र आगामिनो दिवसस्य चतस्रस्ततः पररात्रेरेवं सूर्य उद्गच्छन् राहुणा गृहीत सकलं दिवसमुत्पातवशात्सग्रहं स्थित्वा सग्रह एवास्तमुपगतस्ततश्चतस्रः पौरुषी दिवसस्य हन्ति चतस्र आगामिन्यारात्रेस्त- तश्रतस्रः परदिवसस्य ततोऽपि चतस्रः पररात्रे एवं पोडश पौरुषीईन्ति सग्रह एवास्तमितः, तथा चोक्तं-"एवं उग्गाहति पुट्टे घुठे दद्वव- मिति, सूराई जेणहोतहोरत्तात्ति" सूर्यादयो येनाहोरात्रीयत सूर्यादिवाहोरावस्ततो दिनमुक्त सूर्ये स एव दिवसः सैवरात्रिरस्वाध्यायिक- तया परिहियते, चन्द्रे तु तस्यामेव रात्री मुक्ते यावदपरश्चन्द्रो नोदेति तावदस्वाध्याय इति, सैवरात्रिरपरं च दिनमित्येवमहोरात्रं स स्वाध्याये तु पुनराहुवर्णमिदं चन्द्रो रात्रौ गृहीतो रात्रा चैवमुक्तस्तस्या एव रात्रैः शेष वजनीयं यस्मादागामि सूर्ये दिने समाप्ति रहोरात्रस्य ततो सूर्योऽपि यदि दिवा गृहीतो दिवैवमुक्तस्ततस्तस्यैव दिवसस्य शेषरात्रिश्च वर्जनीयेति, गतं सदैवमस्वाध्यायिक इति प्रवचनसारोद्धारवृत्तौ इत्यादि सिद्धान्तेष्वस्वाध्यायकाले सर्वथा स्वाध्यायो न कर्त्तव्यः, इत्युक्तमतः परमस्वाध्यायसमयास्त्वनेक विधाः सन्ति, तत्स्वरूपं विशे- पार्थिभिरावश्यकसूत्रवृत्ति गताऽऽवश्यकनियुक्तिवृत्तौ प्रतिक्रमणाध्ययने-"असज्ज्ञायं सज्झाए न सज्झाय' मेतत्पदोपरि नियुक्तित्ति- स्तथा प्रवचनसारोद्वारे अष्टपष्ठयधिक द्विशततम द्वारतोऽवसेयमत्र तु ग्रन्थ गौरवभयात्सर्वेऽप्यस्वाध्यायकालानोक्ता इति, तथैव सम्पदायानु- सारेण सिद्धान्तानुसारेण च सम्यगस्वाध्यायस्वरूपमवगम्य पठनीयमिति-अत्रागमकलाविकलो लुम्पाकमती प्राह ननु यद्येवमस्वाध्यायकाले स्वाध्यायो न कर्त्तव्य इत्युक्तं, तर्हि प्रतिक्रमणादिक्रियाऽपि श्रीआवश्यकसूत्रगतैव, श्रीआवश्यकसूत्रं तु साधुश्रावकैश्च निस्न्तरं पठ्यते, उभ- ·SENTENT पकाखमप्यमय प्रविप्रमणकरणाईत्यादिति, सदाऽऽपश्पर्ककरणे साधुयायनामस्वाध्याये कर्ष न दोपः१ सपा प्राचिन चतुर्मास्यादि गवचतुर्वपापपि पाक्षिकसमादिकं साधुमिर मोम्यते, ववस्तम कपं न दोष ? इति । मोचर भो सम्पाफ ! पदपि वव पचनमानस- कलाविलसितं, पतः मावश्यकं स साधुमिः भाटेमावर्य करणीयस्थात् सदाऽऽवश्यककरणे न दोपा बोचममुयोगबारसो-गाथा “सम ण सागरण पाऽयस्स फायचे हवा ममाभवो यानिसिस्स य वमा भावस्सप नाम ॥२॥" एखवायाधिपादस्त सप्तमकाम्प न्या स्यायां मोकः पुनरम नोच्यते, देन हेतुनासाप्पापकासेऽप्यामध्यकारग शुरपति, वयेर पासिकसमाविष्मपि मानश्यामचे साधुमि- रवक्ष्य पठनीयवादित्यस्तामापकालेऽपि न दोपा अपन्यकरणीयत्वादिवि, गव एप श्रीम्पपहारसवधिमावेष पोळ, प्रविसेसनादीना न प्रतिपेष इत्यादि स्वयमेर रिचार्य । अयाकाले माचनादिनादिमिः साधुस्मामोवि, अमायें साघोरदारनं कई सवारि एका साधु मादोपिक कामप्रहणानन्तरं कालिकभुतमसीवानामपि वदेशाममानान परापपते, वक्ष सम्पमति देपवया चिन्तित पोपपाम्यह माभून्मि- भ्मापरि देवा प्रसनमस्स वदो मपितकारिका सेण पक्तिमूवमेव पटै मस्वके निपायातस्यैव साधुरन्तिके गताऽगतानि ती पवित सभ्यत, रवि मला शप्पेन पुन' पुनः पोपयन्ती परिम्रमति, वनोपदेभिवेन साधुना साम्यापम्यायातकर्मीति मणिता, महो! भान्त्यस्तक रिकपसा, ततो मविवकारिकयाप्यमाधि, अपो समापि स्वाध्यापला, वतो विस्मिता सापुरमयुक्तो मिथ्यादुप्पतं ददाति, मिश्तियानि मालत पुनरप्पे. माकास्विमित्यादि साघुर्देववयाऽनुशासिता, इति भूत्वाकाले एर स्वाध्यायो रिपेय', यव' यस्मात्कारवाद किया पपोझसमये विदिताः मनस्य फलति, इत्यस्साध्यापकास विचारा नेपाः । अथ प्रस्तमुस्यते-पूर्व काम्योत्तरातें पदमुगोगकि मोक सदाहगुम पूर्व सूत्रार्थ पाठपेदितीय नितिमिर्थ पाठयेतृतीयं निराशेचे पाठयेदित्यादि । नन्वनुयोग इदि का सम्दार्थस्वथा केन पठनीय ? इति चेहम्मद यामनुपागद्वारसूत्रवधौ मीमच रिमिस्वपवा भणुयोगोसि भयमा मावोऽमुयोगस्प प्रक्रान्तसाइकम्पवार ·पतिवडाया अस्या गायाया इहावसरः, तद्यथा-"निक्खेवे गहनिरुत्ति विहिपवित्तीय केण वा कम्म तद्दार भेय लक्खण तदरिह परिसाय मुत्तत्यो,” अस्या विनेयानुग्रहार्य व्याख्या, इहानुयोगस्य निक्षेपो नामस्थापनादिको वक्तव्य, तथानुयोगस्यकार्यिकानि वक्तव्यानि, यदाह "अणुओगो य नियोगो भासवि भासायवत्तियं चेव एते अणुओगस्स य नामा एगट्ठिया पंच २।” तथानुयोगस्य निरुक्तं वक्तव्यं तद्यथा- स्वाभिधायकसूत्रेण सहार्थस्य अनुगीयते, अनुकूलो वा योगोऽस्येदसमिधेयमित्येवंसंयोज्य शिष्येभ्यः प्रतिपादनमनुयोगः सूत्रार्थकथनमित्यर्थः। अथवा एकस्यापि सूत्रस्यानन्तोऽर्थ इत्यर्यो महान् सुत्रत्वणु ततथाणुना सूत्रेण सहार्थस्य योगोऽनुयोगस्तदुक्तं ॥ निययाणुकूलो जोगो मुच सत्येण जोय अणुओगोमूतं च अणुं तेन जागोत्यस्स अणुओगो । तथानुयोगस्य विधिर्वक्तव्या--यया प्रथम सूत्राथ एव शिष्यस्यक- थनीयः, द्वितीयवारायां सोऽपि नियुक्तर्य कयनमिश्रस्तृतीयवारायां तु प्रसङ्गानुमसङ्गागतः सर्वोप्यर्थों वाच्यस्तदुक्तं-" मुतत्यो रवल पढ़मो बीओ निजुत्ति मीसओ भणितो तइओय निरवसेसो एसविही होइ अणुओगो ,, इत्यायन्योऽपि अत्र विधिर्वाच्यादिङ्मात्रत्वाद- स्येति ४ । तथानुयोगस्य प्रवृत्तिर्यया भवति तथा वाच्यं, तत्रोद्यमी सूरिरुद्यमिनः शिष्याः, उद्यमी सूरिनुधमिनः शिष्याः, अनुद्यमी मूरि- रूपमिनः शिष्याः, अनुद्यमी सरिरनुयमिनः शिष्या इति चतुर्भङ्गी, अत्र प्रथमभङ्गे अनुयोगस्य प्रवृत्तिभवति चतुर्थे तु न भवति द्वितीय- स्तृतीययोस्तु काचित्कथञ्चिद्भवत्यपि ४ । तयानुयोगः केन कर्त्तव्य ? इति, तद्योगःकर्ताभिधानीयो यदाह-"देसकुलजाइरूवी संघयणी धिईजुओ अणासंसो अविकत्यणो अमाइ थिरपरिवाडी गहिय वक्को" थिरपरिवाडित्ति अविस्मृतसूत्रः, "जियपरिसो जियनिहो मात्यो देसकाल भावन्न आहारहेउ उवणया नयनिजणो गाहणा, कुसलो ॥१॥ ससमय परसमय विउ गंभीरोदित्तिमं सिवो सोमो गुणसयकलिओजुत्तो पवयणसार परिकहेउं ॥२॥ सिवोत्ति मन्त्रादि सामर्थ्यादुपशमितोपद्रवः, युक्त उचितप्रवचनसारं परिकथयितुं ॥ तथा अयमनुयोगकस्य शास्त्रस्येवभुतेन गुरूणा कर्त्तव्य इत्यपि वाच्य ॥७॥ तथा तद्दारिति तस्यानुयोगस्य द्वाराण्युपक्रमादीन्य ·* पश्यमानसम्माणि राज्यानि ॥ ८॥ तवा मेदपि पामेल द्वाराणामानुपूर्वी नाम प्रमाणादिकोऽव वक्ष्यमाणस्वस्मो भेदो पतष्प' ॥९॥ सरायोगस्म गमग भाभ, पदाह-" सघियाय पदं चैव पपस्पो पयनिम्मको पासमाय मसिबरीय छपि निरिसालगं" मसे सति पसिदित्ति पानायां सस्यां प्रसिरिर समाधान, विचिप्ति जानीहि, म्यास्येवस्त्रस्य प अखियमुदधायजणय- मिस्यादि शामितदोपरदिवसादिक सक्षम नकम्मे ॥१०॥ मया वस्यैवानुयोमस्प योम्या परिषदकष्या, सा प सामान्यवलिया मरति, तपया मार्गति या ममावियाफ्ता इवियहिया व विविराय होई परिसा वीसे नाणणे पोस्यं ॥ १ ॥ गुणदोसारिसेसम्णू मनमि मरियाय कस्सइमएस सा सह मानगपरिसा रामवधिमा अाणखा। सीरमिव रायांसा दे इंति एणसमिय दोसे विपरहिता य समापीरपरिसति । इति धायकपरिपत् । इति पगा एग मिगसागसीर सागभूया रपणपिन मसंगरिया भएसपना गनसमिरा। सावगपमा सर्मक समायवे, वदो रमसिंह माया सघुरगत्यपत्य वामूला मत्पन्वलसाम्पाद वत्सावीत्पः । सहमरस्लमिया- सससा समप्पचि मुस्समापनीया, मा मल अभारिया ज्यादि नपससमए मरिपसारा मण्डिसकरा सहपार पबोरिम एकोणबद्ध रममिन हीरक इव रिनुयया सत्वगायिकपरिसदिति यत्यमेरदानी दुम्विन्धपरिमापते "नाविनिम्यायो नया प परिमरस्स दोसेन जियाय पुष्णो पुरंगामिछगरिपो। किंचिम्मतगाडी पवनाहीप वरिपगादिप सनिवार एसा मनिषा विरिरमापरिसा । पापपरिषट्पमनुयोगाई तीमत्स्योम्मेति ॥ ११॥ एतस्सयमिमाप वा षों पकम्पः ॥ १२॥ इति सेतो प्यास्पाइपं गापा विस्वराविना उत्पपीठिकानेनीया स्वमुयोगहायची । वष भीनन्दिरलेऽपि मोर्क, वपना माया। पुचतो सक पामो बीमो निपुचि मीसिमो मषिमो तानो र निरमसेसो एस विहि होइ मषुषोगो ॥१॥ एवापासपी पदुक भीमठमगि- रिरिमिस्वत्पाठी पथा संपविम्पास्मानमपिरसराइ सुचत्यो इस्वादि प्रत्यानुनोगसूबार्पः प्रविपादनार शम्म पारावास पाव- सससससससससससार ·155 धारणे ततोयमर्थः गुरुणा प्रथमोऽनुयोगः सूत्रार्थाभिधानलक्षण एव कर्तव्यः, माभूत्यायमिकविनेयानां मतिमोहो, द्वितीयोऽनुयोगः सूत्र- स्पर्शिकनियुक्तिमिश्रिनो भणितस्तीर्थकरगणधरैः, सूत्रस्पर्शिकनियुक्ति मिश्रितं द्वितीयमनुयोग गुरुर्विदध्यादित्याख्यातं तीर्थकरगणधरैरिति भावः । तृतीयश्चानुयोगो निरविशेषः प्रसक्तानुप्रसक्त प्रतिपादनलक्षणः, इत्येष, उक्तलक्षणो विधिर्भवत्यनुयोगे व्याख्यायामाह । परिनिष्ठा सप्तमे इत्युक्तं । त्रयश्चानुयोग प्रकारास्तदेतत्कथं? उच्यते त्रयाणामनुयोगानामन्यतमेन केनचित्मकारेण भूयो २ भाव्यामानेन सप्तवारा श्रवणं कार्याः ततो न कश्रिदोषः, अथवा किश्चिन्मन्दमतिविनेयमधिकृत्य तदुक्तं द्रष्टव्यं न पुनरेष एव सर्वत्र श्रवणविधिनियमः, उद्धटितज्ञविने- यानां सकृच्छ्रवणत एवाशेषग्रहणदर्शनादिति कृतं प्रसङ्गेन, इति नन्दिसूत्रवृत्तौ। अत्रानुयोगत्रिके, तइयो निरवसेसो इति वाक्ये भाष्यटी- काचूर्णी प्रमुखाः समागता एव तत्कारणात्सूत्रेषु जिनैः पञ्चाङ्गी मन्तव्यता दर्शिता । तथानुयोगग्रहणविधिः गुणवतां साधूनां दर्शितो न तु श्रावकाां, यदि साधवोऽपि योगवहनकर्तार एव सूत्रपठनपाठनेऽधिकारिणस्तदा श्रावकाणां तु काकथेति साधुभिरपि योगवहनं कृत्वैव सूत्रं पठनीयं वाचनीयं च नबन्यथा तत्कारणात् तीर्थङ्कराज्ञापरिपालकाः श्रावकास्तु जैनागमं नहि वाचयन्तिपठन्ति च जैनागमेषु हि श्राव- काणामागमवाचन निषिद्धत्वादिति विशेषार्थः इति श्रीमत्पन्न्यासदयाविमल जित्लशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयपन्यासमुक्तिविमलेन विरचितायां खोपज्ञाऽऽगमवा- चनमीमांसात्ती श्रीषोडशकान्यार्थः ॥ इत्येवं कथितं वरे सुभगवत्याद्येऽनुयोगत्रिकं, तदूग्राह्यं व्रतिभिः परं न गृहिणां सूत्रोक्तपाठग्रहः ।

·प्रोक्तस्तेन सुसूत्रकं सुगृहिमि नों पाचनीय कदे- स्यावासा परिपालका सदनिनो ये ते सदाधिकाः ॥ १७॥ अप समरकाम्पन्यास्पामाइ । मम कार्पोतमनुयोगमिई कस्मिन्सू मोहमिति स्त्रसम्मति दर्भपमा-रत्येवं कपितमि- स्यादि इत्पेरममुना प्रकारेग अनुयोगपिकमिति सूत्रार्यनियुक्तिमिभनि शेषस्मानामनुयोगाना त्रिक प्रयमित्यनुयोगनिक कक्ति गीत जिनैरिति शेक । क मोकमित्याह-सुभगपत्याचे धोभनमगरवीपमाले मैनसिरान्ते मोक्तं । अत्र जातिलादेवाचन, अत्रादिशब्दात नदीसूत्रानुपोगवारसूत्रादिष्वपीति मेप तत्कर्माधमित्याह तद्मावतिमिरिवि वदनुगोगत्रिक प्रतिमिः साधुभिः पोगवानक पिरिवि गम्प प्रा प्राणीपं न लन्पी साधनिरिवि परं सूत्रोकपाठग्रहः स रका मोको यो पाठा पाठस्वस्प हो जाम महिना स्यानो न नहि मोको निनैरिति शेषः । भापि सरस्पैः स्त्रपाठा पाध्य बाब इति न मोठं इस्पर्षः । मोबाना सर्व ऐति, तेने तत्कारपेन घनक मिनोकागय कदेति कदाचिदपि पुदिमिः सोमनास्पा निनामापरिपालीरित्पनी, नो वाचनीय नहि वाचनीय इत्याप्ताशा परिपालकाः इस्पाना प्रकारेण आतानां वीरानामाशावाः परिपालये सदनं गामे सदनिन' मृहस्वास्वे शस्माः सदा निरन्तरं मारापका विशेपा इवि वीणा, विरापास्तु सहसा विरापकाया । इति पाम्पसम्दायी विवार्यस्वर्य, पूर्पोसमनुयोनत्रिक मनवतीने पत्रविविवमे इतके ववीयोरेऽपि मोक, वया प वसाठ-गावी । संचलो । खल पामो, बीमो निम्नुचिमिसिमो भनियो । वइयो निरस्तेखो, एस पिरि रोए ममोगो॥१॥ वदाची यदुनमा परे । सत्यवा-"चाव रस्त्यो गावा। लामामतिपादनतरा सूनावोझुनोन इवि गम्पवे, सच पदस्तकारा , स वाधारक इलेवदुक - ·भवति-गुरुणा सूत्रार्थमात्राभिधानलक्षण प्रयमोऽनुयोगः कार्यः माभूत्यार्थमिकविनेयानां मतिमोह इति द्वितीयोनुयोगः सूत्रस्पर्शिकनियुक्ति मिश्रः कार्य, इत्येवम्भूतो भणितो जिनादिभिः, तृतीयश्च तृतीयः पुनरनुयोगो निरवशेषो निरवशेषस्य प्रसक्तानुपसंक्तस्यार्थस्य कयनांदेषोऽ- नन्तरोक्तः प्रकारत्रयलक्षणोः भवति। स्याविधिविधानमनुयोगे सूत्रस्यार्थे नानुरूपतया योजनलक्षणे विषयभूत इति गायार्थः । इति भगवती- सूत्रहत्तौ तदनुयोगत्रिकं योगकतृणांसाधूनां देये, सूत्रपउने वाचने च योगवाहिसाधूनामधिकारित्वादिति। अत्र सिद्धान्तकलाकलापलुम्पाकः लुम्पाकमती पाह-ननु योगविधिना साधूनां श्रुतपठनं प्रोक्तं, तर्हि महत्फालोल्लङ्घनं स्यात्, धनानगारस्तु अल्पकालेनै वैकादंशानाध्ययनं च- कार, तथैव स्थविरसाधवोऽपि धन्यर्षिनामानं योगोद्वहनमन्तरेण श्रुतोक्तविध्यपेक्षया प्रकारान्तरविधिना वा एकादशाङ्गीमध्यापितवन्तः, यदुक्तं श्रीअनुत्तरोपपातिकदशाङ्गसूत्रे, तद्यया-"तएणं धण्णअणगारे समणस्स भगवओ महावीरस्स तहारुवाणं थेराणं अंतिए सामाईआमाइआई इक्कारस अंगाइं अहिज्जत्ति २ संजमेणं तवसा अप्पाणं भावे.माणे विहरत्ति, " इत्यादि यावत्, मासिआए संलेहणाए नवमासपरिआओ भावकालमासे कालं किच्चा उठं चंदिम जाव नवगेविज्झविमाणपत्थडे, उठं दूरं वीतीवचित्ता' सबसिद्धे महाविमाणे देवताए उववण्णेत्ति, अनुत्तरोपपातिकसूत्रे, अत्र नवमासपर्यायोऽपि धनपिरेकादशाङ्गधरः कथितः, स च श्रुतव्यवहारानुगतयोगानुष्ठानवान् न सम्भवति, तावताकालेन योगानुष्ठानासम्भवात् , तथा “ तिवरिस परिआगस्स समणस्स निग्गंथस्स कप्पति आयारपकप्पनाममज्झयणमुद्दिसि- पए" इत्यादि पर्यायप्राप्तेरप्यसम्भवात् , तेन यथाऽत्र पर्यायमाप्त्यभावेऽपि तदध्ययनं, तथा योगायभावेति, परं सविधिः न तु श्रुत- व्यवहारिणा अनुष्ठेय इति तात्पर्यः, तेन योगवहनं सत्वैव साधुभिः श्रुतपाठः कार्यः इति पाठस्तु कल्पनामात्रः सम्भाव्यते इति । तथोप- धानरूपाश्रुतोपचारक्रिया सर्वेषां नियता, किं वा नेति लुम्पकमतेरभिमायः । अथात्र प्रतिवचनं हे सिद्धान्तपरमार्थाज्ञ लुम्पाकमते ! शृणु, श्रीजिनेश्वरैः सिद्धान्ते पञ्चव्यवहाराः प्रोक्ताः सन्ति, यदा यो व्यवहार प्रवर्नते तदा तेन व्यवहारेण प्रवर्तितव्यमन्यथा जिनाज्ञाभः स्यात्, " ·सामादि RELIARR गा सरिणस्वेपो तुमना पुना न कार्या, अधुना तु भीवम्पबहार पर मुस्पोऽधि, भुवपत्पादनाममावति सपाममम्पगारासा शुल्गारिगो न युका वदपसापां पदोपमार-पया मागमम्मारिना भूवमभ्यापि वा बदागमम्पपारापेत भुतमारी न स्यात्, मन्यया वदपेक्षायां सम्भूपरिगपारार्यवसिष्य मति मायदे चतुर्मासपदिशेद, गया माममम्पयारिमा भीसम्मतिषिजयस्वापिना कोचाप चतुर्मासकं भीस्पसम्बस्योपदिई तथा भुकम्पबहारिनाऽपाम्पमापयेतेस्पर्वः, सब सवामप्पसम्मत- मिति । वषा भीनेमिनायसामिना ममममा प्रति दीलादिवस पर एश्वविहारसविमादरमावा सार्म निरीत दवा । रोपपानरूपा सूत्रोपचारपिया सर्वे निक्वा किंवाने त्युत्तरमाह-सूमोपचारनिया रसपानमा भुकम्पबहारिनो भागमादिम्परहार पनामध्ये विवीय म्पवारमामिवानामेष वीपहरी कपिता बिनेन्द्रेसवित, बागलनहारिनालयस्मिन पर महानचतुर्दवरवनयपूर्णस्तानेपान. क्रिया रोले म नियमा, रिबियदि इसरि प्रतीत्व सरस्वपि, स्वः मालाम्परहारिनासारापेक्षवा मसाला, पर- -"बागमतिमा समना पिवति" स्वाना मूत्र पसादगमपारी भुवनिरपेक्षा, साताराइनिर्मवापेक्षा वदनुस्त प्रापित यस पटवा चिद सापादिवसानं मरमाश्रित्य रसपान विवाऽप्यार, वामनालालमारविवि । मालारारिक सस दिई यो बीतमलाचौ देवसन्दरसरिविप्न साधुरलहरिमिा ततागे खा- माक्रमानदारिमतावलतियार, उपवार बिनो, इन पर्यायशामिनोऽवविधानिनबतुर्दमर्दिनो मानिनो नबर्विनन । नादारसीमाप्यते-पदासस्वतावपिन पते, बदमाचे मनापागानिमा, वस्वाप्पभावेऽवशिानिना, वनक्षौ बर्दसपूर्तिका, वदनुरसम्बे सर्विचा, वस्याप्यमासादने नर पूर्षिक, इदि अवमबहारिनबासमतपय सिनेवादिन रावाचारिनो निहीकालमादारदमावरप पलायन अवसपार्शपिशाच भुगमगारवाचाकदीनालालपूवामामेर। पशु-" भावारपकम्पाई सेसे सर्म एवं विनिदिपिति" ममार AKINGER ·कश्चित्-किमष्टमपूर्वान्तमेव श्रुतं, नवमपूर्वादीनां न श्रुतत्वं उच्यते ? आगम्यन्ते परिच्छिधन्तेऽतीन्द्रियाः पदार्या येन स आगम, इति व्युत्पत्तेत्रमपूर्वादीनां श्रुाखाविशेषेपि केवलज्ञानादि वदन्तीन्द्रियार्थेषु विशिष्टज्ञानहेतृत्वेन सातिशयत्वादागमत्येनेव व्यपदेशः, शेषश्रुतस्य तु नातीन्द्रियार्थेषु तथाविधोऽवबोधस्ततोऽस्मिन् " श्रुतव्यवहारः इति जीतकल्प तौ, तथैव जैनसिडाने पञ्चव्यवहाराः मोक्तास्तथाहि । आगमव्यवहारः १ श्राव्यवहारः २ आज्ञाव्यवहारः ३ धारणाव्यवहारः ४ जीनव्यवहारः ५। एते पञ्चव्यवहा- रास्तीर्थकरैः प्रोक्ताः यदुक्तं प्रयचनसारोद्धारे पइविंशत्युत्तरशनतमद्वारे तत्पागे यथा-गाथा । आगम १ सुय २ आणा ३ धारणा य ४ जीए ५ एय पंचववहारा केवल १ मणो २ हि ३ चउदस ४ दस ५ नवपुवाइ ६ पढमोत्य १ । तत्तिर्यया-व्यवहियन्ते जीवादयोऽनेनेति व्यवहारः, अथवा व्यवहरणं व्यवहारो, मुमुक्षुप्रवृत्तिनिवृत्तिरूपः, तत्कारणत्वाज्ज्ञानविशेषा अपि व्यवहारः स पञ्चप्रकारः, तद्यथा आगम्यन्ते परिच्छिद्यन्ते पदार्या अनेनेनि आगमः १, श्रवणं श्रूयत इति वा श्रुतं २, आज्ञायते आदिश्यत इत्याज्ञा ३, धारणं धारणा ४ जीतं ५, तत्र प्रथम आगमव्यवहारः षड्विधः, केते इत्याह-केवलज्ञानमणोहित्ति पदैकदेशे पदसमुदायोपचारात्मनःपर्यायज्ञानं अव- विज्ञानं चउदसदसनवपुवा इति, पूर्वशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते, चतुर्दशपूर्वाणि दशपूर्वाणि च एषः सर्वोप्यागमव्यवहार उच्यत इति, इह च यदि केवली पाप्यते तदा तस्यैवालोचनादीयते, तदभावे मनःपर्यायज्ञानिनस्तस्याप्यभावेऽवधिज्ञानिन इत्यादि यथाक्रम वाच्यं, तत्र केव- ल्यादिरागमव्यवहारी स्वयमपि तावत्सर्वं जानात्येव । ततोऽतिचारजातशेषस्य स्वयमपि प्रकटीकृत्य प्रायश्चित्त ददात्यन्यथा चेत्याशङ्कथ प्रासङ्गिकं तदेवाह-"कहे हि सव्वं जो पुच्छोणमाणो वि गृहइ न तस्स देति पच्छितं चिंत अन्नत्य सोहय ६२ न संभरइ जो दोस सभा- बानयमायउ पचरकी सोहए तेउ माइणोउ न साहए ६३ । कथय सबै दोषजातमिति आगमववहारिणा प्रोक्तोऽयं शिष्यो जानानोऽपि स्वदोषान्मायावितया गृहति गोपयति न तस्मै मायाविने प्रायश्चित् ददति आगमव्यवहारिणः, किन्तु अवतेऽन्यत्रान्यस्य समीपे गत्वा शोधय ·गपि गान, यस्तु सभापत एर दोपान कमिम स्मरवि न पुनर्मापया पुनरस्य सान् दोपान्यत्समी प्रस्पक्षपानी आगमम्पपहारीस्पर्क: सोहपत्ति फरपति, मायाग्निं न कपक्वीवि एतदुकम्मपति, माममध्यपारी यदि केवलवानादि से नवजानावि, पौष मणिका सम् गुरमासासम्पामविपरस्पते, इति व्या स्मारपति पयाम स्मया-ऽसोपनीय विस्पत, ववस्तदयाऽऽसोपवि, पदि पुनरेवदवग- वि, ययग मणितोऽपि सन्मापाविवया न सम्पप्रविपस्स्यन्ते इति, वदा वममविपस्समान नैव स्मारपति नि फलवाल, लालमो हि भगपवागमम्मपाारी, यव एव दचायामप्यासोपनायां पायोपकः सम्पगावची प्रातस्तस्मै प्रायपि प्रपणवि, अब न प्रस्याटप सवो न पायमितं प्रपति, मप न प्रस्पातचस्वतो न प्रययतीति, न तु चतुर्दधपूर्वपरापे करममस्पस हानिस्पं, तस्स मुवमानत्वेम' परो समानमावितादुष्प-पतुर्दशादि पूर्वसम्मि समुस्पस्पापि शानस्प प्रत्यक्षस्यत्वाचवा हि पेन यथा पोऽविचार स्वस्वत्या सर्वमेवे मान- न्टीति । अप पदि मागमम्पपारिग सर्पमापपिपर्प परिमान तन प्रस्माचस्प पुरस आलोपते, फिन्तु वस्प समीपमुपगम्प पक्तव्यमपरा में मरन्तो भानवेवस्य घोपि अपने स्वदिते मासोषिते पहुएर्ण सम्मवेत् सम्पगारापना मवति । तपासोपनापाण स मागेमा मोसमते, यषा पस्स सं भन्यस्त्र माग यदेव पाननं दिवातया सरास्पानि प्रकटपसि महादुष्करमेन्दा, एवं स प्रोत्साहित सम- पमानपरिणामः सम्पग निम्मल्यो भूस्वा यथारस्थितमासोपपति, शोषि सम्पमतिपयते ततः पर्यन्वे मारापनास्तोकडासेनेव मोम- मपनमिति । भप मुतम्परहारमार-"मायारपकमा सेसं सर्म धम रिणिदिई ॥२॥ आचारफरसो निशीपस्वदादिक सम्पपहारवधा भुवस्तारिशेोऽप्पतीन्द्रिपार्येषु विभिष्टानं साविषयत्यास्केदसादिस्दागमत्वेनर म्पपदेश , एवे च भुवम्यमारिणः इटवरोपलम्भिनिमिर्च श्रीनारानासोचनाईमासोपापयन्ति ते मे दो बाबारावासोषितन सम्यगालोपितमसम्पगिवि, नागपतीवि पपासोषितमसम्म पिति, शेष नापगम्भीति अपमासोपापयन्वीवि चेदुच्यते-भषमवेसायां निद्रायमान इस शृणोति, वदो ड्वे निद्रा प्रमाद नवयानमिति न ·किमप्यत्रौषमतो भूगोप्यालोचय, द्वितीयवारमालोचिते भणति न सुष्ठु मयाऽधुनावधारितमनुपयोगभावादतः पुनरप्यालाचय, एव विष्वपि वारे यदि सहवं, तर्हि शातव्यमेष परिणामतोऽकुटिल, इति एवं च सति तस्यापि प्रत्यय उपजायते यथाई विसहसभणनेन मायावी लक्षित इति ततो माया निष्पन्न प्रायश्चित्तं पूर्व दातव्यं, तदनन्तरमपराधनिमित्तमिति। अथ आझान्यवहारमाह-"देसंतरबियाणं गूढपपालोअणा आण ६५" देवान्तरस्थितयो गीतार्थयो गूंदपदैरालोचना निजातिचारनिवेदनमाझान्यवहारः एतदुक्तं भवति-यहा दावायचार्यावासेवितो तत्रार्थ तयाऽतिगीतायौँ क्षीणजवावलो विहारक्रमानुरोधतो दुरतरदेशान्तरावस्थिता मथाववत एवं परस्परस्य समीपे मन्तुमसमर्थभूतां तदान्यतर- पायश्चिसे समापतिते सति तथाविधयोग्यगीतार्थ, शिष्याभावे सति धारणाकुशलमगीतार्थमपि शिष्यं समयभाषाया गूदार्यान्यविचाराऽऽसे- वनपदानि कययित्वा प्रेषयति, तेन च गत्वा गृहपदेषु कथितेषु सं आचार्यों द्रव्यक्षेत्रकालभावसंहननधृतिबलादिकं परिभाव्य स्वयं वा तत्र गमनं करोति शिष्यं वा तयाविधयोग्यं गीताय प्रज्ञाप्य' प्रेषयति, तदभावे तस्यैवामायितस्य गूढार्थामतिचारशुद्धिं कथयतीति। अथ धारणा व्यवहारमाह ५ गीयत्थेणं दिन सुद्धि अववहारिऊण तह चेव दित्तम्मधारणा'तह उद्विय पवधरण रूवा वा ४-६५ । इह गीतार्थे न संवि. झेनाचार्येण कस्यापि शिष्यस्यपि शिष्यस्य कचिदपराधे द्रव्यक्षेत्रकालभाव पुरुषान् प्रतिसेवनाचावलोक्य या शुद्धिः प्रदत्ता, तां शुण्डि तथैवावधार्य सोऽपि शिष्यो यदा न्यत्रापि तादृश एवापराधे तेष्वेव द्रव्यादिषु तथैव प्रायश्चित्तं ददाति, तदाऽसौ धारणानाम चतुर्थों व्यव- हारः, उद्धृतपगरणरूपाऽवधारणा । इदमुक्तं भवतिः-वैयावृत्यकरणादिना' कश्चिद्वच्छोपकारी साधुरधाप्यशेषाच्छन्दश्रुतयोग्यो न भवति, ततस्तस्यानुग्रहं कृत्वा यदि गुरुभिरुध्धृतान्येव कानिचित प्रायश्चित्तपदानि कथयति, तदा तस्य तेषां पदानां धारणं धारणाभिधीयत इति । अय जीवव्यवहारमाह:-" दवाइ विति जणं, संसयेणाईण दाणिमा सज्जु, पायच्छित्तं जीय, रूढवाज जहिं गच्छो" ॥ ६६ ॥ येष्वपरा- धेषु 'पूर्वमहर्पयो 'बहुना'तपः प्रकारेण शुद्धिं कृतवन्तस्तेष्वपराधेषु साम्प्रत द्रन्यक्षेत्रकालभावान् विचिन्त्य-संहनन धृति बलादीनां च हानि- ·पासाप सानिदेन केन रिचपा प्रकारेण या गीवाः वि निर्दिषन्ति तत्समयपरिमापया नीवमुपवे, भक्वा यत्मागवि यस्पायायस्प गस्तत्रातिरिक्त कारणता प्रवर्तितपस्येव पहुभिरमुरचित वचन जीवमुच्यते। ववमेतेषां पश्चाना म्यवहारामामन्यतरेनापि म्पपहारेन पुक्क पर प्रायवित्त प्रदाने गीवापागमपिनियवे, सतगीतार्यो नैकादिदोष सम्भवादुकं प-"ममीठ नरियाना, सोहि परपस्स रेर पण हि पंवो । मप्पार्ग आलोपर्ग, घ पाग संसारे इवि १२६ ॥” इवि प्रवचनसारोगरहत्तौ। भवः परं म्पहार पाविशेषार्पिमिः धीनीतम्सदधिक्सिोस्या । इवि म्पगारपत्रकस्सस्समरगम्य नरमासपर्यायोऽपि पन्पतिः एकादशापर क मावा ? इवि वशनों, वस्सागसम्पमारित्वाद, आगमम्पनहारिणस्तु शेपम्यवहारतो बलवन्त इति। मवा कारणात् सरसाधुभिरपि योगोदानं विपापेव संपनी नत्तन्यपेवि। मयसाधूनामपि योगादिवपोनुष्ठान परिसपासावपश्यं नन्पादिमहोत्सव कम्य एषः न प किमिदं निन्यानामुत्सककरणमित्यादि हा कार्पा, निनवासनोपविकरत्वाद ससिरान्तोसत्यार। यदुक्तं म्पहारमाप्यचौ प्रथमोद्देशके वपाविनत्युत्ता प्रतिमा पविपतिविपिरि- दानों समातिविपिमा "वीरिपउन्मामणवोपरिसणं साइ समिपप्पा दैरिय मोहय मसपीसापग संपोष सका।" दीरिवायां समातापा प्रविमायामुरमारत्वेन भ्रमन्त्यप्रमामिक्षाररास्वेषां नियोगोम्पापारो यत्र स मममैकनियोगोग्रामस्वप दर्जनमात्ममाटनं करोति, ततः साधु- संपर्व सचिन सम्पष्टिं धार पाभप्पाहेत्ति संदेशयति, वो दंडस्स राणा निवेदनं स सत्तारं रोवि, वदमारे मोनिकस्तस्पायमाने भाषा गस्तस्याप्पमारे सासाधुसाग्रीवर्ग, इपमत्र मारना-मविपापां समाप्तायां पस्मिन्याने प्रत्यासमे पायो मिक्षापराः सापषम समान मान्नि, वधागत्यात्मान दर्शयवि, दर्षयम प साधुभाषकं पश्यति तस्य संदेशपविरुपपवि, यवा समापिवा मया प्रतिमा, खोऽरमामव इति, वारा राहो निवेदयन्ति, समा गएको महातपसीसमास्वप' वर्मा संपवस्वदविमहवासत्कारेन मछे प्रवेपानीय इति, ततः स राजा तस्व प्रकार द्वारवितम्बरसदमावेऽपितस्य ग्रामस्प नगरस्य वा नायकस्वदमाने सपनावकवर्मस्वभावे साधुसाध्वीवर्गप्रतिकसङ्गो ·--- S: यथाशक्तिसत्कारं करोति, सत्कारी नाम तस्योपरि चन्द्रोदयधारणं नान्दी तूर्यास्फालनं सुगन्धवासक्षेपणमित्यादि एवं रूपेण सत्कारेण गन्छेप्रवेशयेत् , सत्कारमशनायामिमे गुणाः-" उज्झावणा पवयणे सहा जणणं तहेव बहुमाणो । उहावणा कुनित्ये जीअं तह नित्थवडीय।। प्रवेशस कारण प्रावने प्रवचनस्योद्भाजनं प्रावल्येन प्रकाशनं भवति, तथाऽन्येषां बहूनां साधूनां श्रद्धा जननं यथा वयपप्येवं कुर्मो, येन महती शासनस्य प्रभावना भवति, तथा श्रावकश्राविकाणां अन्येषां च बहुमानमुपजायते शासनस्योपरि, यथा अहो ! महामतापिपारमेश्वर शासनं, यत्रेदशा महातपस्विन इति, तथा कुतीर्थी, नातावेकवचनं, कुतीर्थानामपभ्राजना हीलना, तत्रेदशां महासत्वानां तपस्विनामभावात, तथा जीतमेतत् कल्प एप यथा समासप्रतिमानुष्ठानः सत्करणीय इति, तथा तीर्थवृद्धिश्च, संसाराद्विरज्यने विरक्ताश्च परित्यक्तसङ्गाः प्रवज्यां प्रति पद्यन्ते, ततो भवति तीर्थमद्धिरिति । इति श्रीव्यवहारभाष्यवृत्तौ प्रथमोद्देशके । अत्रागमकलाकलापकलनाऽकुशलः लुम्पाकमती वहां कुर्वाहः-नन्वत्र साधूनां योगादितपोऽनुष्ठानसमाप्ताववश्यं नन्दादिमहोत्सवः कर्त्तव्य इत्यत्र नन्यादिमहोत्सवः इति कस्तात्पर्यार्थः इति चेदुच्यतेऽत्रोत्तरं यदा साधूनां योगादितपोऽनुष्ठानक्रिया समाप्तिर्भवति तदा गुरुभिस्तत्पदधारकैः साधुभि व योगकर्तृणामनगाराणां नन्दिक्रियापुरःसरंगणिपदपण्डितपदादिपदं दातव्यं, सदनुक्रमस्त्वयं प्रथममावश्यकदशवैकालिकोत्तराध्ययनाचाराङ्गसूत्रमहानिशीथोपारसूत्र- कृतास्थानासमवायाङ्गादिसूत्राणां योगोदहनं साधूनां गुरुभिः कारयितव्यं, तदनन्तरं भगवतीसूत्रस्य योगः कारयितव्यः, तद्योगस्य पाश्चात्यभागे योगकर्तुः साधोगणिपदं गुरुभिर्दातव्यं, यदि शिष्यः पण्डितपदयोग्यो भवेत् , तदा गणिपदं दत्वा तत्कालं पण्डितपदमपि देयं, परं गणिपदमदत्वैव पण्डितपदं न देखें, तस्य गणिपदं विनाऽभावित्वादिति, पण्डितपदस्यापरपर्यायो पन्यासपदमिति । नन्वत्र कीदृशः शिष्यः पण्डितपदयोग्य इति चेदुच्यते-श्रीहीरविजयसूरिभिः कीदृशस्य साधोः पण्डितपदं देयंमिति विषयकः पट्टोलिखितस्तद्यया-" संवत् १६४७ वर्षे मागशीर्ष सिते ११ दिने स्तम्भतीर्थे श्रीहीरविजयसूरिभिर्विबुधपदयोग्यताविषयका पट्टः पादुष्क्रियते ॥१॥ हैमव्याकहणपाद ·PRKER १२ ममीमनाती, वा सारस्वसम्पाकरणमणीमणामी, या कल्याणमन्दिरमकामरनिननवासार्यर, पारमहाशार, तवरलाफर, असा छन्दोनुमान, सम्पासमा, चौमनस्कृति प्रतिसाहित्य भगीमणारी २, क्या पियविधि, माप्य, सग्रहणी, कर्मप्रन्य, क्षेत्रपिपार, ममवार, पीवविपार, परापापड, दशकालिक, भाषष्पफ परी २ मायामपं वीरं सामापारी ममुसविचारमन्य भयं यकी मणी मणाची ३, भारम्भसिदि तपा नारचन्द्रादिम्पोतिपग्रन्य ममी मणारी ४ सपा पतुपी मापारा स्यगर्गगगणासमवायाम्म इत्यर्य भएमा मन्स्पपराही सिरान्त मणी मनावी ५, दवा विचारप्रन्यससमटी फण्ठगणितषी ५ तयाविध कारणविना पण सामान्य मप्रेसरी साधु गमा २सया गाना ३ पटसी योग्यता प्राप्त पाप गरे पंन्यासपदनी निधी करपी अन्पया नदि ७" इति श्री रविनपरिमिस्थित पदपोम्पवाविपकर पो भीगरपादशापि लिस्तिः । एवेषां सप्लाना जसाना मध्ये पठनपाठनादियोग्यता प्राप्त साधु परिवपदयोग्यो मसावि नत्वन्या साधुरिति, आधुनिककाले तावश्यफप्रियानपारका न्याकरणशास्त्रादिपठन रहिवा अपि केचन पन्यासपदपारका सन्ति, वतु हास्यास्सदमति । तयेष गणिपदानन्तरं पमितपद पन्यासपदानन्तरं पारम्पदमुपाध्यायपदानन्तरमाचापदं योग्यस्य देपमि स्पापमुकमेन एतानि वास्दपारकर्योग्यस्य सायो विम्पानि, वथैव दीरपिनयमूरि भयरपि तदनुक्रमेणेव पदानि सहीतानि । यदुक्त दीरसौभाग्यकाम्पे पष्ठमर्गे परितदपिमतगणिमिस्वपया-कायं अघ नारदनाम्नि पचने, तुरगम्पोमरसेन्दु पत्सरे । सपपाइनिनाम्ये मिरेरिव सम्मो रिमको सहोरे " पदमाप्यव पणिवाहयं गणिना पेन पतिक्षितीपितुः अमिभ्यपध पुरमिया पदमभ्यैर विमानमा स्मना रति नइलाइ नगर सवत् १६०७ वर्षे हीरहटगणे: पर्गरव पदस्थापना " रवि सस्स्वोपारचौ क्या और स्पले पुनः मार्क शाम्प मग " नारदानुचरैखि संस्पा विमरिः पुर तपसा सिवपंचमीदिने इससाभरसाम्नवत्सरे ७५ मादेर समेत्य शोपिते पर- पामारनपानीस्वना भसम पनसाममन्दिरे पदमस्याग्ननि वाचकाइयम् ॥७॥ बचिया रिक्रमारिनोंवादष्टापिकोणते तररमा ·१६०८ वर्षे कस्मिन् वासरे तपसो माघमासस्य माघस्तपा इति हैम्यां सिताया उज्वलायाः पञ्चम्या दिने संवत् १६०८.वर्षे पण्डित हीरहपंगणेचिकपदस्थापना इति तद्वत्तौ " तत्समये राजविमलजिद्धर्मसागरपण्डितावपि वाचकेश्वरौ विजयदानसूरिः कृतवान् । तथा तत्रैव षष्ठसर्गे पुनः प्रोक्तं काव्यं “ गगनात्मरसेन्दु हायने विशदे पौपजपश्चमीदिने धृतशीतरुचीरुचिच्छलोज्वलवस्खे किमुतत्पदोत्सवे १०८ व्रतिवारिधिनेमिवासवः स्वपदे स्थापितवान् स वाचकम् , इव पश्चमकं गणाधिपं मृगराजध्वजतीर्थनायकः १०९ युग्मम् , त- तिदेशो यया संवत् १६१० वर्षे पौषमासे शुक्लपञ्चमीवासरे श्रीहरिहर्षवाचकस्य सूरिपदस्थापना इति" । तथा स्वोपज्ञपट्टावली वृत्तावपि यदुक्तं श्रीधर्मसागरोपाध्यायैस्तत्पाठो यथा-" अडवण्णेत्ति श्रीविजयदानसरिपट्टेऽष्टपञ्चाशत्तमाः श्रीहीरविजयसूरयः किं विशिष्टाः सम्पति तपागच्छे आदित्य सदृशास्तदुधोतकस्वात् तेषां विक्रमतः व्यशीत्यधिकपञ्चदशशत वर्षे १५८३ मार्गशीर्ष शुक्लनवमी दिने प्रल्हादनपुर वा- स्तन्य ऊकेशज्ञातीय सा० कुराभार्यांनाथी गृहे जन्म, षण्णवत्यधिके १५९६ कार्तिक बहुल द्वितीयायां पत्तननगरे दीक्षा, सप्ताधिके पो- स्वशतवर्षे १६०७ नारदपुर्यां श्रीऋषभदेवप्रासादे पण्डितपद, अष्टाधिके १६०८ माघशुक्लपञ्चमी ५ दिने नारदपुया श्रीवरकाणकपार्श्व- नाथसनाये श्रीनेमिनाथमासादे वाचकपदं, दशाधिके १६१० शीरोहीनगरे सूरिपदमिति पट्टावलीवृत्तौ । तथैव श्रीरत्नशेखरसूरिभिरपि क्रमेणैव गणिपदादिपदानि ग्रहीतानि । तथा तत्पधरलक्ष्मीसागरसूरिभिरपि यदुक्तं पट्टावलीवृत्तौ तद्यथा बावण्णोत्ति श्रीमुनिमुन्दरपट्टे बिपञ्चाशत्तमः ५२ श्रीरत्नशेखरसूरिस्तस्य विक्रमात् सप्तपञ्चाशदधिके च चतुर्दशशत १४५७ वर्षे कचिच द्विपदाशदधिके १४५२ जन्म, त्रिषष्ठधिके १४६३ व्रतं, व्यशीत्यधिके १४८३ पण्डितपदं, त्रिनवत्यधिके १४९३ वाचकपदं, व्युत्तरे पञ्चदशशत १५०२ वर्षे मूरिपदं, स- संदशाधिके १५१७ पोषवदिपष्ठी ६ दिने स्वर्गः स्तम्भतीर्थे वाम्बीनाम्ना भट्टेन बालसरस्वतीति नामदत्तं, तत्कृता ग्रन्थाः श्राद्धमतिक्रम- णत्तिः १, श्राद्धविधि सूत्रवृत्तिः २, आचारप्रदीपश्चेति । तदानीं च लुकाख्य लेखकाइविक्रमादष्टाधिकपञ्चदशशत १५०८ वर्षे जिन - - ·मतिमोस्थापनपरशामतमाचा, सन्मवे पेपपरास्तु निक्रमात् धपतिमदपिक पदव १५१३ वर्षे नाना, सप्र प्रपमो पेपपारी प्र० मानास्पोभूदिति । वेषण्णोत्ति म्यास्या भीरत्ननेस्वर सरिपट्टे पिपनाचमा श्रीलक्ष्मीसागरसूरिस्तस्प विक्रमाचनु पापपिके चतुर्द- चपन १४१४ बर्षे मादपारदिद्वितीया २ दिने जन्म ससत्यधिक दीक्षा, पण्णवत्पषिके पन्यासपदं, एफापिके पादयत १५०१ वर्षे मापद, मष्टापिक १५०८ रिपर्द, सादयापिके १५१७ वर्षे गच्छनापफपदे, एकादशाचार्यपदानि दचानि इति पहारलीरचौ। स्वादि अन्धानुसारेण पूतिनाऽनुक्रमेणैप पदानि दासम्पानि । क्या गणिपदानन्तरं पन्यासपद देर्य वदनन्तरवाचफपदं वदनुआपार्यपद नापकपदमन्वरेणावार्यपदमपि न देयं । यदुक मिनयमनस्विकाम्ये सप्तमसगै संवत् १६२८ वर्षे फाल्गुनशल सप्तमी दिने सोमवारे विनय सेन प्रेराचार्यपदं पीरविजयसरिमिदंपमित्यपिकारे वपया काय मय जगहोपिपयोघि चन्द्रमा स्थान नपानो मसिंह पमिता। श्रीमानुपाध्यायपदे स्मर्षिकन्यपायिसूरीन्द्र पदे प सरिमिः ७० एतचिर्पया यथास्मिन्याचे जयसिंह पणिवा कि० जगहोधिपयोधी निचोडोपसझे चन्द्रमा पुन' भयानो स्पान भीपाप्पापपदे न्पपापि पूर्वमिति गम्पम् प पुनः तदनुवतारमेन वैः मरिभिः मीहीरवि-र भयापाप मूरीन्द्रपरे न्यपापि स्यापिता किंचन सम्पि प्रविनिम्ममेर समिति भावार्य । इति कान्यकलापक च्याल्या ७० इवि विमप- प्रशस्ति साम्याची। मप्रापि एकस्मिमेव दिनसे पापकपदमाचार्यपदं च द पर प्रवमपाध्यायपदं दवा उदनुमागार्यपदं दत्तवकारना- दुपाध्यायमन्तरेग नहि देयमापार्यपदमिति सपैय श्रामविपिनची पत्रदश गाया व्यास्म्पायामपि यदुकं भीरत्न तर मूरिमिस्वयमा वमा पदस्थापना मणिनाचनापार्यमारकाचार्यादिपदमविष्ठापन दीक्षितस्वपुषादीनामन्येषां यापदामा शासनोणत्पादिनिमिच मोमेस्सविंधावर्मा, भूपवे हि ममात समरसरणे जोन मनमरपदस्थापनाकार मन्त्रिरस्तुपासेनाप्येकञ्चिविसूरीणां पदस्पापना कारिता, इति भारविधि- बचौ। ममापि मनिफ्दादिपदानामनुमना मोजावतारमात् मुरसाधुमिस्तदनुभमेनैव नगिपदाविपदानि नामानि तसम्मो मोडानीयस्त- ·N क्रमोल्लदमे महादोषश्वाचार्यक्रमभङ्गापत्तेराचार्यक्रमभङ्गे च जिनाज्ञाभङ्गदोषो लगति आचायोचरणाया अपि जिनाज्ञासमानत्वात् सिद्धान्त- मूलत्वाच्च तथाऽऽधुनिककाले ये निजमात्मानमहंकारतः पण्डितमन्यमानाः केचनसाधनो योगवहन गणिपदादि पदमन्तरेणाऽऽचार्यपदं गृह्णन्ति तेहि मण्डूकप्लुतन्यायं स्वीकुर्वते, यथा मण्डूकः भूमौ विचरन् मध्यस्थभूमिभाग विमुच्य समुत्प्लुत्य अग्रे पतति, तन्मण्डूक- प्लुतन्यायः प्रोच्यते, तद्वद्व्याकरणशास्त्रेऽपि सूत्रक्रमेण पूर्वसूत्रादुचरसूत्रे यत्पदमानीयते, तदनुवनं पूर्वोत्तरयोः सूत्रयोर्मध्यस्थ सूत्राणि समुल्लवथ यत्पदमानेतव्यं तत्पदं मण्डूकप्लुतिन्यायेन विज्ञेयं, तद्वद् ये साधवो योगवहन गणिपदादिपदमन्तरेणैवोपाध्यायपदाऽ- ऽचार्यपदादिपदं रभसा मण्डूकवत्समुत्प्लुत्य गृह्णन्ति, तेषां पदान्यपि सज्जनानां हास्यजनकानि ज्ञेयानीति । तथा ये साधवः योगो- बहनमन्तरेणानुक्रमरहिता गणिपदादिपदानि गृह्णन्ति तदयुक्तं, तेषां पदान्यपि शुद्धसाधूनामप्रमाणभूतानि ज्ञेयानि, जिनाज्ञाविराधकत्वा- दिति । गणिपदादिपदानुक्रमस्तरक्रमेणैव देयं नान्यथेत्युक्तं । अथ गणिपदादिपदान्यपि योग्यस्य साधोः कीदृशैः साधुभिर्दातव्यानि ? इत्युच्यते आवश्यकदशवकालिकोत्तराध्ययनादिनन्दि सूत्रानुयोगद्वारसूत्रयोगाः येन साधुना कृता भवेयुस्तेन साधुना चारित्रेच्छालघुदीक्षा दातव्या नत्वन्येन नन्द्यनुयोगबारसूत्रमन्तरेण नन्दिक्रिया कारावणेऽनधिकारित्वादिति । तथा वृहद्दीक्षा गणिपदं च योग्यस्य पण्डितपद- धारिणा साधुना देयं नत्वन्येन, बृहद्दीला गणिपदसमर्पणे पण्डितपदयुक्तः साधुरेवाधिकारी नत्वन्य इत्यर्थः गणिपदधाररित्वात् । तथा पण्डि- तपदमपि पण्डितपदधारिणा योग्यस्य देयं नत्वन्येन, तथा वाचकपदाचार्यपददानेऽधिकारी तु आचार्यपदधरः साधुरेव नान्यसाधुरिति, आधुनिककाले आचार्यपदधारकसाधुमन्तरेण दृष्टिरागिणो निजपक्षसाधवः साध्व्यः श्रावकाः, श्राविकाश्वदृष्टिरागतो यस्य कस्यचित्सा धोराचार्यपदं समर्पयन्ति तदप्रामाण्यं, तत्पदं शुद्धसाधुभिः सुश्रावकैश्च न ममाण कार्यमिति, नहि वाचकपदमाचार्यपदमाचार्यपदधारिसा- धुमन्तरेण कैविदन्यैः कस्यचिदातुं शक्यत इति, न मु चतुर्विध सङ्घो यथाचार्यपदं प्रयच्छति तस्मिन् को दोष ? इति चेदुच्यते-चतुर्विध- ·समामेऽपि, माचार्यपदपारि साधुरेप योग्या, नत्वन्यः इस्पर्स रिस्तरेण, मस' परं विशेषाधिकारस्तु परम्परपोमानिपिपासमोऽ- बसेप इति । अप समिपोंगरहने वामान पम्पमित्पा शिन्वानाए-अव योगानरहुमाने पाऽऽपाम्सवमोऽभिदेशोचराध्यमत सूत्रस्य प्रसंस्वेपास्पाप्ययनाप्पेतमाससकेमस्सी घान्वस्ववाहि-लोकः । योगमिया बिना सापुः, मूत्रं पठेम पालयेत् । दुम्कर्माणि मिलीयन्ते, नाम्देवी वरदा सदा ॥ १॥ मा सम्पन्धमा, पायसीपुरे मौ वाम्पको व्यपहारिणामभूवामन्यदा गुस्समीपे पोपों अमर पपा । धर्मों महामंगलमामामा, धर्मों जनन्पुरसिता खिलाचि । धर्म पिवा चिन्तितपूरितार्यों, पर्म मादतिनित्पाः॥१॥ पत्नी प्रेमम्वीस्त' सनिनयो भ्रावाणाससवा, सिम्पो पन्धुणन ससाऽतिस्तुरो निर्य प्रसनः परः ॥ निमोऽनुपरः समानि पायोपयोग्य पर्न, पुण्यानाम्दयेन सन्तनमिदं कस्पापि सम्पपते ॥१॥ रम्प सं करणपटुवाऽऽरोम्पमापूर्षियास, कान्दा माऽवनितरवयः सनसो मनिमन्ताः । समोपीवल परिहर या क्षीरसम्र, सौमाम्पभीरिवि फसमहो पातस्य सर्वम् ॥ २॥ इत्यादि खानामा- गर्म पारिश्मीपता को भ्रावा क्षयोपशमशानुवो माव', गुरमियान्य विशाय सरिपये स्वापिका सपनपतीवविवि सर्वे मापनो ददाति, संभवे सति दे सापन पुनः पुना मभनन्दि, रागावपि ममिलाएकार्य न समवे, तव पानापरलीप मोदयादे चिन्त- बवि पिम्मा शासपारगं, पतो सनमपि रति न मामोपि, पन्नो मे भ्राता निवितस्तिष्ठवि, पता मदुक केनटि सामित्र पति-"मतसं हिसले ममापि रचित पस्मिन् पदष्टौ सना, निपिन्टो १ बमोचनो २ अपमना ३ नके दिवाचावका कार्याचा विचारणार- पिरो ५ मानापमाने समा ६, पानामपर्मितो सा मूसा मुख वीरवि ॥१॥ परं नैव चिन्तयवि, “नानापासवमाश्तिा- रस मोमोत्सव मना, पेतां यान्ति दिनानि पनिवजनम्पापामखिलास्मना । देषां जन्म प नीति र सफस वेरेव भक्विा, शेकि परिकाररिसमारमूनि ॥१॥ ए पनितमुपान् भकिन्तयन् मूलसांधासतोऽपि चिन्तन् मयो की मामीवि नाकार।

·अन्यदा मुनयो विहारमूमावाहारग्रहणादिकार्येषु गतास्ततः सूरिश्चिन्तयति, अहो! बहुभिादवसमपाऽद्यावकाशो लब्धः, इतो निर्गत्य स्वेप्सितं, साधयामीति विचिन्त्य मूर्विसतितो पहिर्गतः, एकाकी नगराभिर्गच्छन् कौमुदीमहोत्सवे एकं स्तम्भं ददर्श । कयंभूतं ? जनैर्गीयमानं, नानाविषभूपणैर्भुषितं, महोत्सपे समाप्ते पुनस्तत्स्थम्भं काकादिभिनिषेवितं ददर्श, ततः सुरिरचिन्तयत् , असौ स्तम्भो यदाजनैः पूजितः परिट्च आसीत् तदात्वत्यन्तशोमागृहमासीत् , इदानीं तु कामपि शोभा न लभते नूनं परिच्छदसमन्वितस्यैव शोभां भवेत् नान्यथा, तर्हि धिग्मां परिकरतः जिनधर्मतश्च परिभ्रष्ट स्वैर विहर्तुमिच्छामीत्यादि विचिन्त्य पुनः स्ववसतौ समागतः स्वमनसैवालोचनां जग्राह, परं दुचिन्तितेन मानावर्णीयकर्मबद्धं तदवस्थितमेव वभूव, पुनः निर्मल चारित्रं परिपाल्य स्वायुः पर्यन्ते ज्ञानातिचारमनालोच्याऽनशनेन मृत्वा सौधर्मस्वर्गे गतः, ततश्चाभीरसुतो जातः, क्रमाद्यौवने तस्य कन्या परिणायिता क्रमात्तस्याः मुता जाता साऽत्यन्तरूपलावण्या बभूव अन्यदाऽनेक आभीराः घृतभाजनैः शकटानिः भृत्वा विक्रेतुं नामान्तरं प्रतिस्थिरे, तदाऽसौप्याभीरः शकटं भृता स्वपुत्रिकां खेटकत्वेन संस्थाप्य तैः सार्द्व चलितः, इतश्चान्ये शाकटिकाः कन्यां वीक्ष्य व्यामोहिताः, व्यग्रमानसा उन्मार्गे शकटानि वाहयामाठः, भगानि शक- अनि कियन्मात्राणि रूपमसक्तानामेतत् यत्परमार्षम्। “रूवेमुजोगिडि मुइ तिव्वं, अकालिकं पावइ से विणासं। रागाउरे से जह वा पयंगे, बालोअलोले सगुवेइ मच्चु ॥ १॥ तदर्थों यथा रूपेषु यः गृद्धिं उपैति तीव्र अकालिकं प्राप्नोति सः विनाशम् रागातुरः सः अर्थवा पतङ्गः आलोफलोलः समुपैति मृत्युमिति गायार्थः । तत्स्वरूपं दृष्ट्वा वज्जनकः चिन्तयामास धिक् संसारस्वरूपं, जीवा असारे मलमूत्रपुरी- पपात्रे स्त्रीशरीरे स्वहितसाधननिरपेक्षाः कामिनो मुखन्ति इत्यशुच्यादिभावनयोत्पन्नवैराग्यस्ततः घृतादि विक्रीय निजग्रामे समागत्य स्वां दुहितरमबाह्य, सद्गुरुपादमूले दीक्षामुपाददे। क्रमेणावश्यकादियोगोदहन विधाय, उत्तराध्ययनयोर्ग वहता तेनाऽध्ययनत्रयं पठित, पूर्वोपा- जितकर्मोदितत्वेन महता प्रयासेनापि असंखयाध्ययनस्यक्षरमात्रमपि नायाति, ततो गुरूपप्रच्छ एतन्नायाति, गुरुना भणितं हे मुने! खमाs- " ·भाम्समपान “मापमानुपा इति रामपनिप्राममें पद सादपोत्य, केनोक्तमत्पत्पाः मुर्व बाई पोपपति तदपि मुसेनायाति नस- पौधारितत्ताडोबाइसन्ति स्म, स तु मर्मा विमर्षि प्रस्त स्वयमेव निन्दति मरे भीव मापमानुपेवि सर्व सिरान्तसार वदेव पठवस्तस्प मोमांसदसनाम रई, मास्मनिन्दा पिदवानस्पाऽऽपाम्पर्वता नावाणि म्पतीवानि, ततस्तत्पदं पोपपम् अभव्यानेन क्षपकमेण्या- सा सकसोकामयामपस केवम्यानयवाप, ततो देव केवलमरिमा पो। ततो भूमौ चिरकाले विस्प रिशो मम्मान प्रवियोप्प माससकेनी मनन्त चतुष्कमयं पाप स्वानमसाए। इस्वं मासनुसा साघुर्मापना विसपावक रसपानमसाप प्रदेशाचा पदप ॥१॥ पोगरामाने मास्तुसफेरासि सान्तस्तस्समावर्ष सुरसाघुमियोमोबाने बहुमानः कार्या, नत्तऽपमान इति । तमागोमोहानस्थिरीकरणा- पंद्वारपमा यषा भोका । मसिनीमन्मतो पत्याचार्य भीवो रोचमा योगवाहिसामिप्याला लियासपिजमावनोत् ॥१॥ मा नवर स्पानपो सतमसानके तपमा "सममस्स मगरओ महावीरस्स नित्य सिसचपासननिणना पमचा, नहाएरपा नीरसिया विमा सातणया दोकिरिया वैरासीया मवदिपा स्पेतत्वामधिमा-मिनामिशिव वस्त्तन्मयामम्पकम् मापनयासो क्सवि, पथा निनता इति। वदतम्पा ममत्रपार "समणेस्वादिष्पाप मापनमागमनिनुमतेऽपरुपस्पत्ययाममपन्तीति प्रवचन निनसा प्रताः मिनै , तत्र पदुरपति एरुन समयेन मियाध्यासितस्पेन पचनोऽनुत्तचे मस्तसमपैमोत्सत्तेर्वा सममेव रताः सका बहुरखा, दीपकाग्रम्पमावि- मापिण इस्यपः। क्या बीया प्रदेश एप पेवि मीरमशास्त एप नीवमावेशिता, मनपाणीपमतोषीया प्रभपुपगमयो वियते पेलवे क्या परमप्रदेशोनीवापरुपिणण इनि हदयंश सवाऽम्पकपहरं पर बम्पुपगमको विषये पेषावे समाक्षिका, संपतापानमे सन्दिग्दरवि यापना ११ उषा सामा प्रसनवर सामसनमालदा सानो विनापा स्पोहरत इति सादिका मनहपिकामाम पका इस्पा पार किये सादित प्रिविन वदनीयले बोदिनो वा रेजिना. - ·? जीवनौजीवभेदास्त्रयोराशयः समाहृताः त्रिराशिस्तत्मयोजनं येषां ते त्रैराशिकाः, राशियाख्यापका इत्यर्थः ६ । तथा स्पृष्टभीवेन कर्म न स्कन्धबन्धपद्रुमबद्धं तदेषामस्तीत्यवरिकाः, स्पृष्टकर्म विपाकमरूपका इति हृदयम् ७, इति स्यानाङ्गसूत्रवृत्तौ । अथ धर्म उक्तमरूपणादि- सक्षम श्रुतधर्मस्तत्प्रधानाः प्रणायकत्वेनाचार्या धर्माचार्यास्तन्मतोपदेष्टार इयर्थस्तानाह यञ्चोक्तं स्थानासूत्र तत्रैव स्थले तद्यथा-"एएसिणं ससई पवयणनिण्हगाणं सत्तधम्मायरिया होत्या, तं जहा-जमाली १ तीसगुत्ते २ आसाढे ३ आसमिचे ४ गंगे ५ छल्लुर ६ गोट्ठामाहिले ७ त्यादिना " अमी सप्तनिन्हवाः स्यानागसूत्रे सूचामात्रेण सुचितास्तविस्तारस्तु तदृचितोऽवसेयः । तया अन्यत्रापि प्रोक्तं-अथ के ते नमालि प्रभृतय ? इति तबक्तव्यता लिख्यते तद्यथा “बहुरयजमालिपभवा १ जीवपएसाय तीसगुत्तामओ २ अवत्तासाढाओ ३ सामुच्छेआ सविचाओ ४ ॥१॥ गंगाओ दो किरिआ ५ ब्लुआ तेरासिआण उपची ६ । थेरायगोदमाहिलपुट्टमवद्धं परूवंति ७ ॥२॥ अनयोरयः बहुमिः सबस्तु निष्पयते, नत्वेन्समयेनेवि मन्वाना पडुरता मालिप्रभवा जमालेरूत्पनाः १, प्रदेशोऽन्त्यप्रदेशः स एव जीवो एषां ते पोलीवार, प्राकृतलाच न्यत्यये जीवप्रदेशास्ते तिष्यगुप्तादुद्भूताः २, अव्यक्ताः संयतादिशाने सन्देहवादिन आपाढाचार्या जाताः ३, सामुच्छेदा उत्पादानन्तरमेव वस्तु समुच्छेदवादिनोऽवमित्राज्जाताः ४ क्रियाद्वय एकत्र समये क्रियावयानुभववादिनो गाचार्याज्जाताः ५, त्रैराशिकानां जीवाजीवनोजीवरूपराभित्रयवादिनां छलअति वैशेषिकाभिमतपट्पदार्य निरूपकत्वादुल्कगोत्रत्वाच पडलूको रोहगुप्तः तस्मादुत्पत्तिः ६ स्थविराध गोष्ठामाहिलाः स्पृष्टं फम्चुकवत् अवद्धं चासम्बद्धं न तु क्षीरनीरवदन्योन्यानुगतमात्मपदेशैः समं कर्मति प्ररूपयन्ति अनेन च गोष्ठामाहिलादेवाऽवडिकानामुत्पचिरिति सूचितमिति गाया व्याक्षरार्थः २ भावार्यस्त्वनयोः गाययोः सम्पदायादव- सेयो, विशेषाधिकारस्त श्रीउचराध्ययन सूत्रदृत्ति प्रमुखतोऽवसेयः। एते सप्तापि निहवाः सूचनमात्रेणोक्ताः तन्मध्ये तृतीयनिहवस्तु योगक्रिया बहनानन्तरं मिथ्यात्वोदयेन समुत्पनः । इत्यं भनेकस्यानेषु साघूपधानतपो वर्णितं दृश्यते, अहो ! तदपलपनं यः करोति तस्य पाष्टर्थमना- ·समप्य रखत्या स्पषिष्ट मापले, सदा तु सम्पचनादिपरि व्यये प्रामोनि, हो सचिवमपि वर्द शोधोकमा सम्पदायाग र मेवाम्बिध नाम्या पूमा पोगस को पने सगमा मापासूरया समवासार्पः, तेनामागमपाठिनो पाम पिप्या भागादयोगेनहन प्रतिपमा क्रियास्वाप पहा, वपाविसमादयाचशेष दिने रानी हदसरसेन कार्मला सोपीदेवलोफे नबिनीयस्म निमाने देवस्नो स्पपा, न प गिठा नापि गणमप्पे घसोऽपिशानोपपोगाद वान् संपवान् मागायोगान्ता अपमान पिनाय सांप्पनुभम्पा समा- गस्प देव परीस्मपिटापोत्याप्प मोजास्ते सापनो, मोयोगमानकरः प्रविना वैरामिल रहीव, बोर बनः सामि त, स्वर अस्सो साधादाम क्या था एवं दिम्पममावतस्तेन देन देना साधूनां समवादिविन रक्षवा पीप्रमेव निस्तारिता यो मास्ववान समीर सवा दिर्ष गमवा मोर्क, मो सासा ! माझिा पूग्यममापरापा समगीया, पासपकेन संसामयी मात्पनो पद- नादिकारियापारिविणो यूप, आँपकदिने कार्य त्या दिवो युप्पदमुकम्पपानागडो, निस्वारियांब मरा योगा!, इत्याधुर्या पर क्विास्नसानं गया, पवस्वे सापसावर परिखाप्य पिन्तयत्सहो गरिरवोऽप्यारो भकास पन्दित', वदिस्यममापि पाराकोमामावि पोऽपि संपता फोऽप्यसंपतो देवा इति कठोऽधन्दनमेष श्रेयोऽन्यथा संपववन्दनं सपालादम स्पाद, इत्वं क्वामिष सोदपि मिया परिजवपवयः सापनोऽपसलाद मविपमा, परस्सर न पन्द, वका स्वपिरैस्तेऽमिरिगा, यदि परस्मिन् सर्वत्र मा सन्दरस्वति नापार मौरन मोवं देवोदनिवि कापि मवा पर्व में सन्देह, किस देवो गानो पेवि, अवाऽमकवादी भाइ-वेन संयमेष सावितमई सस्ता देसर मस्पस्व रचनका सन्देश पर सिमान्तवादी मारनन्त पपेर्ष वहिये पर कपयन्ति गर्य सापा, क्या सीएस प्रत्येक एव इसवे, देवक सालसन्दहो। पेन परसरं सूर्य न बन्द, नप सादापनादेव पाक्य सत्पमिति पुमामि तू परतयोगायतीरा- पर्वमन्यवापि सम्भाम्प, नसागपन, दसस्पपरनविरतत्तापामिवि। बिजयदिप्रत्यरेषापि यविध परवां परा, सहि परोवेव भीमा ·दिषु सुतरामसौ प्रामोति, तथा च यति रूपे प्राणिनि साधुत्वं भवेन वेति सन्दिग्धमेव प्रतिमायां तु जिनवं नास्ति निश्चयतः, ततः किमिति सावन्या साधुरूपे च किमिति वन्दनप्रतिषेधः । तदा सवादी स्माह-असंयत देवाधिष्टितयतिरूपे वन्धमाने तद्गताऽसंयमरूपपापानुमतिः स्या- नत्वसौ प्रतिमायामिति, अत्रोच्यते यद्येवं तर्हि ननु देवताधिष्ठितमतिमायामप्यनुमतिलक्षणो दोषो भवेदेवेति । अथाऽव्यकवादी स्माइ-नार्य प्रतिमायां दोषः, विशुद्धाध्यवसायस्य जिनवुद्धया नमस्यतः । अथ सिद्धान्तवादी पाह-यद्येवं ततो यतिबुद्धया यतिरूपं विशुद्धस्य नम- स्यतः को दोषो, येन भवन्तः परस्परं न वन्दध्वं ? अत्राहाऽव्यक्तवादी-कश्चिद्ययेवं तर्हि लिङ्गमात्रधारिणं पार्थस्थादिकमपि यतिबुद्धया विशुद्धस्य नमस्यतो न दोषः । अथ सिद्धान्तवादी माह-तदयुक्तं प्रार्थस्थादीनां सम्यग् निर्ग्रन्थरूपस्याभावत्तदभावश्च आहरेण विदारेणे त्यादि निम्रन्यलिङ्गस्यानुपलम्भाचतः प्रत्यक्षं दोपवतः पार्थस्थादीन्वन्दमानस्य साक्यानुज्ञालक्षणो दोष एव उक्तं च, " जहलं बगलिग जाणत्तस्स नमओ इवइ । दोसो निबंधसंपिनाऊण वंदमाणे धुवो दोसो ॥ १॥” इति अत्र वेलं वगलिङ्गमिति शब्देन भाण्डविदुप- कादि गृहीतसाधुवेष इत्यर्थः । अथ मतिमामपि न वन्दध्वं यूयं, इन्त यद्येवं शङ्काचारी भवांस्तर्हि मा देवकृता आहारादयो भवेयुरित्याहा- रोपधिशय्यादयोऽपि न ग्राह्या इति । किञ्चैवमतिशङ्कालुतायां सत्यां समस्तव्यवहारोच्छेदप्रसङ्गः, यतो निश्चयकारिज्ञान, विना को जानाति यदिदं शुद्धमुताशुद्धं, निर्जीवमुतजीवयुक्, इत्यादिकमपि ज्ञानं विना निश्चीयते नहि १ । किमिदं भक्तं कृमयो वा चीवरादौ माणिक्यं वा सर्पो वेत्यादि सर्वत्र भ्रान्त्यनिटचेः, सर्वमभोग्य प्राप्तं चेति, यथा वा आषाढदेवो यतिरूपधरोऽत्र दृष्टस्तथा कियन्तः सुरा अन्ये भवद्भिः दृष्टपूर्विणो यदेतावतामात्रेणाऽपि सर्वत्राऽप्रत्ययो भवतां सजातो ? नहि कदाचित्कथंचित्कंचिदाश्चर्यफल्पे कस्मिंश्चित्तयाविधे दृष्टे सर्वत्र तया भावाशङ्का युज्यते, तस्मावयवहारनयमाश्रित्य युक्तं भवतामन्योन्यवन्दनादिक, यतः छमस्थानां हि समित्तिः व्यवहारतः स्यात्, तदु- च्छेदे तीर्थस्याऽप्युच्छेदः प्रसज्यते, यदाहुः-"जइ जिणमयं पवजह-तामा ववहार निच्छए मुअह । ववहारनयउच्छेए तित्योच्छेओ जो वस्सं ·- ESHNEIN ॥ १॥" सशा' अपि म्मबहारमागै नोछेदयन्ति, यदुक्तं महाभाष्ये श्रीमिनमनगणिपाद-" सवारी वि रसानिममुर्द्धपि गहिय मुप विहीए को इन सम्मणवदश्य या इत्य चमत् १" न कोपपवि नाममाणी करोतीवि सर्वो न परिरवि मस्के इत्यर्प , इस्पादि युक्तिमिः स्पविरसाधुभि प्रापिता बपि ते कदमो न वस्पा, सता कायोत्सर्गपूर्व स्थगित गरिकता पर्यटकोऽम्पकवादिनोऽन्यदा रामग्रामि पुरं मम्मा, वम प पौरंशसम्भूतो पम्मद्रो नाम राना, स प आरपाराषकत्येन गुरभारा ततस्तेन भाषकनुपेण कस्स- पिनसेन थुरे, पयाऽम्पकवादिनो निनवास समापाता, गुणोपपत्ये विष्ठन्ति, सभागे भूपाला वान् प्रवियोषयितुं निनैः मटै द्विान् श्रीयमानाय । यत् ततो महीपतिः कृषिभ फोर्प पदयन् सकोपसेवकानित्पादिवत् , स्टमन सर्वानप्पम्न मईयत, इस्तिपादेयाऽ मन्मदपेवि भूपतिवरनमाकर्ण्य क्यपास्या मना सिमर्थन्ते, इति विपान फटांम रामपुरमा मानिन्पिरे, वान् बीस सनको मीता, पति मुभिरे, हे समीपते ! भारोऽपि य रूपमस्मान् साप्न ईसि ? मृपपोळ, रूप तस्करा हेरिध का साम्यो पा को युष्मान् पीवि नृपेन मोक्के वे मरणय भीवा मिलवा मोपिरे, राजन् ! जून पर्व सापका, नान्या, भूपोऽप्पपादीत, मान्मदे सबमपि वस्तु भम्पत, तस्मान प्रेश युष्मान् सत्यान् सापून मवेदीदिति कर्प यम्मामिा रम्पते । युष्मन्मने पाहमपि भारो मम्यो पाऽस्मि, वक्त पूर्व मां पाप प्रद सम्यकपादेन परस्परमान्दा युप्मा समतानि प्रसङ्गात् । भव पेनपारन । मनिपपत वदा निम्त्यमणान् युष्मान् उत्तमानां भरपापि, ववस्वे सबिवा स्पवेगिरा पा समुद्धा, भीमनिनोमानझियासमन्रिता परस्परं पया मे दमानः समाः रपे, पर पुनः मोडमो साधुराम ! मया पर्व चिर प्रान्ता सन्मान प्रापितास्वतो ममता सुलो मुपोमादी पुजामविपोषपित मपा पदपक दिपे, वत्सरे मामणी । र्य पदीय बहुमानपूर्व केन मूफापरेण पन्दितार साता पुनरवाोषका रमनति रिक हिरे ॥ १॥ परमोचरे पीरमीला सिंचनासे मानववीस मिक्सोवितामा ॥२॥ पाम् ॥ सिरायमोनो इएनजिवावी, RINसन ·ब SETTE 'विघ्नश्च माभूध विचिन्त्यशिष्यान् । स्वर्गात्समेत्येह विधि ततान, तेषां स देवः श्रुतभक्तियुक्तः ॥ १ ॥ इति योगवहनस्थिरीकरणे श्रीआ- पाढाचा शिष्योदाइरगं सम्पूर्णम् ॥ इति साधुयोगवहन विषये ज्ञातद्वयमन्येऽपि दृष्टान्ताः स्वयमेव विद्वद्भिर्विज्ञेया, एवं विभाव्य भव्यभिक्षुभि- योगवहनपुरस्सरमेव सूत्रादिकं भणनीय, नत्वन्यथेति बहुषु जैनसिद्धान्तेषु जिनरुक्तं, तत्कारणात् जिनाज्ञा परिपालकाः साधवस्तु योगवह- नपुरस्सरमेव सूत्राणि पठन्ति, नत्वन्यथे त । इत्यादि जैनसिद्धान्तेषु बहुस्थानेषु साधुभिरपि योगवहनपुरस्सरं सूत्रसमूहं पठनीयमित्युक्तं, तर्हि श्राकाणां तु का कथा ? ततस्वीर्थराज्ञा परिसालकाः श्रावकास्तु जैनागमं नहि पठन्ति वाचयन्ति च जैनागमेषु श्रावकाणामागम- चाचन निषिद्धत्वादिति विशेषार्थः ॥ इति श्रीमत्पन्यासदयाविमलजित्सुशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिदिनेय पन्यासमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञागमवाचन- मीमांसाहची भीसनदशकान्यायः ॥ १७ ॥ ये योगोहहनं विधाय मुनयः सूत्रं पठन्त्युत्तम, श्राद्धा ये विहिताग्रयोगयतिनां शीलादिशुद्धात्मनाम् । वक्त्राच्चैव सुसार्ववाक्य कलितं शृण्वन्ति सूत्रं वरं, ते गच्छन्ति समेऽपि मुक्तिविमलद्रङ्गं गृहं श्रेयसाम् ॥ १८॥ अथाष्टदशकाव्याख्यामाह । अत्र काव्ये ये मुनयः योगोद्वहनं कृत्वा सूत्रं पठन्ति तथा शीलादिशुद्धात्मनां साधूनां मुखतः सूत्रं शृण्वन्ति ते मुक्तिपुरी गच्छन्तीति दर्शयन्नाह ये योगोदहनमिति-ये मुनयः ये साधवः योगोद्वहनमिति योगवहनं विधायेति कृत्वा उत्तममिति ·भेष्ठ सूत्रमागर्म परन्ति, क्या ये भारा ये भाषा: रिदिशाप्रयोगयतिनामिवि विहिला सामना भेटार योगा पेस्ते विनियोगा। रिरिताप्रपोगाम हे यदिन साप पिहितापयोगयविनस्वेपा निहिसाप्रयोगविना मनिपारका यतिम नान्दोऽपि यदुके अंदरला करनाम समप्रमेदनाममालायामहरकारे प्रयमें पापनाचार्यसाधु सुन्दरमलिमिस्वपया' रिप्पीपतियतिनौ अपमयषणो क्या इविक्षा यविध पविनि मोकाइति शम्दममेरे, विहीरसौभाम्पकाम्यमवपंचमसर्गाविमकाम्पाचौ। पुना रूप भूताना यतीना कीसादिगुदात्यना- पिविधीमाविभिः सकीपरापारादिमिद्ध मात्मा येषां ते पीसादिशेस्मनो यवयस्तेषी श्रीसादिगुडास्मनामेवारपानां समाद सान् पैप निमयेन धसापापयालितमिति वोपना ये सावस्तिीक्षास्वा याक्वं केन कसित सहित परं श्रेष्ठं स्त्रमामय इनन्ति वे समेीि सर्वेऽपि सापमा भावकाम गम्यन्ति मनन्ति, स्याह सतिपिपसममिति मुधिोहस्तमामा पिमो मिर्मतो यो ईमो नगर है प्रवित्तियोंमोऽपवर्ग, इत्पमिपानचिन्तामणौ अथरकाप, मे पूर्व तबमरं ! मेवा इत्यानाना नई सानमितिकामाना। विश्वपापस्वयं सापमा योगदान कता मानि पठन्ति वे मोक्षसंबई निमसनगर पतिगणन्ति, गाय मोकार विहिवपोगाना वीना श्रीसादिग्यास्पाप मुलाद वीरवाक्यकस्तिमानमे पृष्पन्ति वे मारा थपि मोमनाम निर्मसनमरं प्रविनस्पतीति मायबापीठा- दिशासनामित्पनाविशदाइ उत्स्नमस्तनापहिला सामोऽपि मा, इति उत्पस्समा पार सापमस्तु साधुस्पेन रिमविनों क्षेपास्तपैवाऽऽधुनिकारागकसिकासकासोझवा ये वास्वानरावनसमये स्मातबनिभाया पपनस्पोस्वापकाते मेषपारिनोऽपि महान विना पिप्पाचा समतीनगुणाचार्य प्रचीतसिखायादि मोवाका समामत साधापा इति । मनुदेवं मिप्पाचन कि पेपते से मागिन एपदारसमयानी माँ ममानीपते ऽति मिथ्याययोवा, गाई-" पसरविधि जो नरोप सनिदिई । सेस रोबो रितु विचादिति मनासिव १ इति मा जैनकाश, क्या या पामजाविनापरम्परन साना ART ET ·व्याख्यान वानसमयऽवश्य मुखेप्नुखवत्रिकाया बन्धनस्योक्तत्वात् , तेपां कुमतिनां वन्दनानमस्कारादिकमपि भविनां भूयसे भरभ्रमणार्य भवतीति । अत्र कश्चिदाशयं कुर्वन् माह-ननु साधुभिर्मुखे मुखवस्त्रिका बन्धनीया, इति कस्मिन् शास्त्रे प्रोक्तं? मुखवस्त्रं तु लुम्पाकारतु निरन्तरं मुखवस्त्रिका वडामेव रक्षन्ति, तत्कारणात् ते एकान्तवादिनस्तथा तेषां कुलिङ्गत्वमत्र तु तत्कारणे सति वसति प्रमार्जनादौ बन्धनीया, ततो नैका- न्तवादः, तथा पंचवस्तु ग्रन्थेऽपि साधूनां मुखवत्रिका वन्धनं प्रोक्तं श्रीहरिभद्रमूरिभिस्तथा च तत्पाठः। “चउरंगुलं वहत्थीएयं मुहणं तगस्सउ पमाणं विति तोचिय मुहप्पमाणाउ णिपुण्णं ॥८१७॥ सपाइयमपायरेणु पमज्जवसहि पमजणट्ठा वयंति मुहपोतीणा समुहं चबंधइ त्तीए वसहि पमज्जं तो ॥८१८॥" तद्वृत्त्येकदेशे यदुक्तम्, श्रीहरिभद्रसूरिभिस्तत्पाठो यथा “चतुरङ्गुलवितस्तिः एतन्मुखानन्तकस्य तु प्रमाणं द्वितीयोऽपि च आदेशः अत्रैव मुखममाणनिष्पन्न ॥ ८१७ ॥ एतत्प्रयोजनमाह सम्पातिमरजोरेणुप्रमाजनार्य एतन्निमित्तं वदन्ति मुखपोतींतीर्थकरादयः तथा नासां मुखं च बध्नाति तया वसत्यादि प्रमार्जनात् ॥ ८१८ ॥” इति पंचवस्तुके ॥ नथौघनियुक्ति सूत्रेऽपि प्रोक्तं तद्यथा । “चउरं गुल विहत्यी एवं मुहणंतगस्स उपमाणं । वीयं मुहप्पमाणं गणणमासमाणेण इक्विकं ॥ १०६३ ॥ संपाइमरयरेणू पमज्जणट्ठा वयति मुहपत्ति । नाम मुहं च बंधइ तीएवसहि पमजं तो ॥ १०६४ ॥” तवृत्तिदेशो, यथा-चत्वार्यमुलानि वितस्तिश्च एतच्चतुरस्रं मुखानन्तप्रमाणं अथ वेदं द्वितीयं प्रमाणं यदुन मुखप्रमाणं कार्य एतदुक्तं भ० वसति प्रमार्जनादौ व्यस्त्रां कोणद्वये गृहीत्वा यथा कृकाटिकायां ग्रन्थि दातुं शक्नोति तथा कार्य गणना प्रमाणेन तदेकेकमेव मुखानन्तकं भवति ॥ १०६३ ॥ सम्पा० सम्पातिमसत्वरक्षणार्थ जल्पद्भिर्मुखे दीयते रजः सचित्तरेणुस्तत्पमार्जनार्थ मुखवत्रिकां वदन्ति नांसिका मुखं च बध्नाति यया मुखवत्रिकया वसति प्रमार्जयन् येन मुखादौ न रजः प्रवि- शति ॥१०६४॥ तथा प्रवचनसारोडारस्यैकषष्टितमद्वारेऽपि प्रोक्तं तद्यथा-गाथा । चउरंगुलं विहत्यी एवं मुहणंतगस्सओमाणं वीओ विय- आएसो मुहप्पमाणेण निष्फनं ॥ ५१६-॥ नत्तिथा चउ० चत्वारि अङ्गुलानि एका च विनस्तिरेतचतुरस्य मुग्वानन्तकस्य मुखव- ·शिकाया ममाणमयवा द्वितीय आदेशो मसान्वरं मुखममामेन निष्पन्न मुरसानन्तकं एतदुक्तं भवति-वसर्वि प्रमाजयमः साधो सिफायाँ मुख च रज मवेशरक्षणार्धं उच्चारममौ नासिका वासोवासटोपपरिहारार्थ घ यारता मुख प्रच्छायवे, त्र्यमा फाणमयन गृहीत्वा पृष्ठ- तम कमारिकायां यावता अन्यि दातुं शक्यते तत्ममाणा मुखपत्रिका फरणीया इति । तथा तत्रैव धारे पुन मोफ-गाया। "सपाइम रय रेण पमज्जमहा पयन्ति महपोती । नास मुहं च पंथा वीए बसरि पमळतो ॥ ५२३ ॥ तवत्तिपया संपाइमेसि० सपातिमजीवामक्षिकाम त्सकापाससादयस्तेषां रसणाध मापमाणमुखे मुलपत्रिका दीयते, सया रन सचिनपृथिषीकायस्तत्पमार्जनार्थं च मुखपोत्तिका दीपवे रणु प्रमानना मविपादयन्ति तीर्यहरादयस्सया घसति ममार्जयन् साघुर्नासां मुख य प नानि मान्छादयति सया मुखपोतिफया यया मुखादौ रेणुन परिपतीवि ॥ ५२३ ।। इति प्ररचनसारोबारची सया आधारदिनकरप्रन्येऽपि यदु श्रीवद्धमानमूरिमिस्तस्पाठा यया-रितस्वि' पत्वारोऽगुहायेति चतुरस्र असवत्रिकाममाण तस्य समाचाररपना वस्त्रस्य पछी वामतो दिया न्यस्पत परत्र भेजनेन यिगुण ववस्तीर्यग भोनाटयर्ण र्यात, रस्तपत्रिकयो' पामपा परिर्वत्रपाली पारणं दशानां तु धारण चोपरि मिवीयोप्यादेश मुखममाणेन कपोलपृपुता दियोगेन मुसपलिफाया थापिषयमपि मरति न दोपा इत्याचारदिनकरे, साधुदिनकृत्यप्रन्येऽपि भीररिभदमूरिभिरपि प्रोक्त, व्या ष सत्पाठः सत्र प्रमाणत: पोदशालावदनवनिका कार्या निननिजमुस्लमाना मा यत्पादेशा वितीयोऽयं ॥१०॥ सपासिमसस्वरजोरेणूना रस- पाय मुस्खम बसवे ममामनाथ मुस्वनासं सेन पनाति ॥ ११ ॥ मानिधनगुसमितं रमोहरणमस्य परमिति दणा अष्टाराला दषा यय निधीपसमये विशेपोऽयं ॥ १२॥ इति सापुदिनम्त्ये। मप म्यारम्यानसमये म्यारूपान पानकर्तृगां सामूनां मुखे मुलपतिका पन्धन । स्वामरामि मिस्पन्दे । वया बनमानुकेबलिपरिमे विकया फारामी सम्पन्पेऽप्युक्त तत्पाठो यथा-सवोऽन्पदा कमिन्यो नगर्यो पर मरामसार्यबारस्प माताऽसौ रोरिल्पनियामा इदिवा, सम्पमा पमनन्पदेपता परमभाविका पता बनतेति भत्तपा देशान् सहरहरुसकर ·शृणोति गुर्वन्तिकै धर्म पडूंपास्ते साध्वीजनं परिणीता चेयं गृहजामात्रा विमलाभिधानेन वणिक् सूनुना, ततः करोति पित्रदष्टम्भेन विशिष्टं धर्म पठिता, लक्षमधिकं स्वाध्यायस्य बुध्यते स्वनामवत् कर्मग्रन्थादि प्रकरणानि, प्रतिपन्नानि चानया द्वादशापि श्रावकवतानि, पालयति निरतिचाराणि, ततोऽन्यदा आस्थानोपविष्टेन मोहमहाचरटेन चिन्तातुरेण निरीक्षिता दिशः ततो मंत्रिसामन्तादिभिरुक्तं आदि- शतदेव ! ततो मोहनृपेणोक्तमस्मत्प्रतिपक्षवर्गेऽतीव निविडी भूता दृश्यते रोहिणी, तत्किमिदानी ? ततस्तै विहस्योक्तं देवसर्वोऽपि निविडो यावगुष्मान्मानुपमात्रस्यापि गोचरं नावगच्छति, ततो मोहराजेनोक्तं प्रेष्यतां तत्र कोऽपि यस्तां पश्चान्मुखीं निवर्तयति, अतो यावदेकमपि निरूपयिष्यति तावत्स्वयमप्युत्थाय प्रोक्तं विकथया एष तावन्ममैव दीयतामादेशः, पश्यामि तावत्तस्याः प्रमाणमतः संज्ञिता सर्वैरेषा गता च तत्समीपे, स्त्रीपुरुषकथा भक्तकथा राजकथा देशकथा लक्षणैश्चतुर्भिरात्मरूपैः प्रपिष्टा च सा परमयोगिनी इव तन्मुखे, ततः पितगृहे वस्त्रा- च्छादनादिकं निश्चितमवाप्नोति रोहिणी कर्म च मातृपितृप्रसादेन न कोऽपि कारयति गृहे, सतो देव गृई गतायां कांचिद्वार्ता प्रियां पक्ष्य- न्त्युपविशति गत्वा तत्समीपे, ततो देववन्दनां परिहृत्याभिदधाति हले! मयैतच्छ्रतं, एतच्चाद्यवृत्तं त्वद्गृहे ? सा माह-नैवं केनाप्य सङ्गत्तं कथितं, ततो रोहिणी माह-असत्यामहिला ममाप्यपलपसि? सा पाह-कथमहमलीकेत्यादि विकत्थयत्यालगतितयासह राठी कत्ते, ततो विकथा योगिनी समुत्साहिता करोत्यन्यया सहराजकथां निवेद्यगतायां चतस्यां प्रारभतेऽपरया सार्द्ध सीपुरुपकथां, स्वजनादिभीत्या चोस्थितायामस्यांमन्यया सह विदधाति भक्तकथां, ययावसौ च ततः प्रस्तावयति िकयाचित् समं देशकथां ततो गृहानिर्गता पहरद्वयेऽपि न निवर्त्तते, एवं च प्रतिदिनं कुर्वा- णाम्येस्मिन् दिने हस्तौ योजयित्वाकेनाऽपि श्रावकेणोक्तासौ महाभावे क्षणमात्र तावदेवगृहे समागम्यते तदेतावच्छुम भावरेकाग्रेरेव नन्तु युज्यते, किमेवं वार्ताः कुरुथ यूयं ? ततो रुष्टोत्तरयति वान्धव ! किं कूर्मोऽन्यत्र तावत्कोऽपि कस्यचिन्न मिलति, कस्यापि सत्के कोऽपि न गच्छत्यतः प्रियमेलकोऽत्रैव भवति क्षणमात्रमेकान्तेन सुखंःलमात्र किश्चिदुन्यते, इति नाऽसमाधानं विधेयमिति साथ्वीनां चोपाश्रये स्वाध्यायं परिहृत्याऽ- सा ·परापरभाविकाभिः सर प्रारम्से व्यैर विफया मबन्ध, महाति साधुसानी थापिकादि दोपानऽनवरत ससो यदि साध्वी पिश्चिच्छितपति, महामागे! पठित सर्वमपि परिगलितु सर्म, किमनेनैदिकामिफापापफारणेन कवालफर्मपचहेतुना विषया परपरिवादानदपेन सर्वसम्प- चिनिमिच ममतस्प स्वाध्यायमेर विपेरि, सवो मुस्खमोटक दत्वा प्रतिपदवीच्याकारेण मायिक प्रविनामपि द्रविस्तो रिफ्या परपरिपादौ पर वावन्तरेमान्यमपि मस्तेन पद्धेन तिष्ठतं न कशित्पश्यामः, पर तेषा तुपयमपि सखनन फययामो नवा.न्यैरिषधय मायां कत्तु न जानीमो, यास विष्टवि शास्त्र पिसुरपि सत्तं स्फुटमेव वदामो यदि मसिमासते, तरीको रुप्यतु फोऽपि सुप्यतु, ततो नाव यमनहनिराकी सदुपदेशाना मित्युपेसिता साप्नीमिरन्पदा प नि श्रीभवा गुरुसमिधाने न्यास्यानेऽप्युपविष्टा पनेणाच्यायवक्तु फस्याश्रित्यणे स्थित्वा पदवि किशि दन्पवरस्पास्त्वपर पारयापदरण्यमतमहिपीरपत्वसमस सर्वमपि च्यारम्यानं समागसजनमालाच्च फरोत्यन्येपामपि श्रुविमा ईश्वरदुहिता घेति न कोऽपि फिनिजसति गुर्वादिना त पदाधिरूयमपि भितिसा वदसि भगवमाई कनापि सह किचिजल्लामि परं यदि पृष्ट फेनापि पत्किविधरं नदीपते सहि स्तन्मेपमिलपि प्रसिरिसंम्पते, तद्यादेप यदि कनचित्सह किचिजस्यते इति सता गुरुभिरप्युपक्षिता, सर्वतो निवडीमवागारमधिष्ठिवाऽसौ मिफयया सतस्तदत्यन्वासको परिगलित सर्पमपि पूर्वाधीत विस्मृतस्तदर्य न चिन्सयति मतानि नाऽऽलो पपनि वदतिधरान् प्रमापति देववन्दनायां न मुखपत्यऽध्येतन्यं, न रमते पित्त धर्यफयायां, फरास्पनादरण फिनित्यतिक्रमणादिक, इनि सरनमानुकरसिपरिभवपनादपि पाण्यानषाचनादि समये साधूना मुस्लवनिकायन्यनं सम्भाव्यत एन । तपा चैत्यवन्दन घृरदाप्येऽपि पदुक्तं गापा । " सिंासणे निसण्णो पापेठविठण पायपिठमि । करपरिपभोगमदो मिणना देसणां कृणा ॥१॥ तेग चिय रिवरा पूर्णति सक्स्वाणमेय सदाय । जवे मिणपरिस्या परंसी सपोवीर्य नवरं ॥२॥ इति चैत्पवन्दनानाप्पे। तथैव लोकमफाचान्ये प्रिंश- पसर्गेऽपि मोझमिति । मप्र देवनासमषे रखरनिफामपनोत्यापक कषिदापका बार-ननु चैत्यवदनमाप्पे च लाफमकाशे तु सीयर- ·। रवद्योगमुद्रया मूरिवरैरपि देशना दातव्या नवरमाचा मुखे मुखव स्त्रिका धार्या इति प्रोक्तं, परं वन्धनीया इति तु नोक्तं, ततः कथ मुख- वस्त्रवन्धनोपदेश ? इति चेदुच्यते अनोत्तरं भो लुप्तागमकलाप । एतदपि तव वचनं कपटिकपटकला विलसित , यतो योगमुद्रया साधवो देशनां ददति तदा मुरववञ्जिकावन्धनं युज्यते एव योगमुद्रा लक्षणं चेदं अन्योन्यान्तरितागुल्यो योईस्तयोर्दशाङ्गुलयः परस्परमन्त- रिताः कृता यत्र तथा कमलकोशाकारवत् संययोजिता यत्र तादृग्द्वाभ्यां हस्ताभ्यां युक्ता, तया द्वे कोणोके उदरोपरि संस्थापनीये इति योगमुद्रा । यदुक्तं देववन्दनभाष्ये श्रीमद्देवेन्द्रसूरिभिस्तद्यथा गाथा । अन्नुणतरिअगुलि कोसागारेहि दोदि इत्येहि । पिट्टोवरि कृप्परि संठि- एहि तह जोगमुद्दत्ति ॥ १५ ॥ इति तत्रापि सयोजिते हस्तद्वयेऽपि द्वयोरगुष्ठयोर्मध्ये पुस्तक स्थापनीयं तहाचयतः साधवो देशनांद दति, यदीदृश्या रीत्या साधवो देशनां ददति, तदा केन हस्तेन मुखवस्त्रिका रक्षणीया? द्वौ हस्तौ तु योगमुद्रां प्राप्तवन्तौ पुस्तकमपि हस्ता- गुष्ठयोर्मध्ये स्यात्ततो मुखवस्त्र वन्धनमेवागतमन्यथा तु स्वकीयमुख निर्गत निष्ठयूत पतनात् पुस्तकाशातना भवत्यत एव ज्ञानाशातना भवति, ततो ज्ञानावरणीयं कर्म बध्नाति तत्कारणात् व्याख्यानवाचन समये मुखवलिकावन्धनमेवोचितमिति । पुन शङ्कां कुर्वन् प्राह-ननु पाठं वाचयित्वा पुस्तकमधो विमुच्य पश्चात्मुखे मुखस्त्रिका संरक्ष्य योगमुद्रया व्याख्यानं कथयेत्तस्मिन् को दोप ? इति चेदुच्यते-योगमु- द्राभहंविधाय स्वकीयहस्तादधस्तात् पुस्तकमोचनमप्ययुक्त पुस्तकापयानात् । तथा यदि कदाचित् श्रावकाणां गहन विषयज्ञापन कारणेन साधवो गणधरमुद्रां देशना मध्ये कुर्वन्ति तत्रापि मुखवस्त्रिकाबन्धनमेव.युज्यते, गणधरमुद्रा लक्षणं चेदं एकेन हस्तेन पुस्तकं ग्राममेकन हस्तेन अमुल्यङ्गुष्ठसझया श्रोतृणामागमगहनविपयज्ञापनं तद्गणवरमुद्रा, अत्रापि मुखवस्त्रिकावन्धनमेवागत मिति, यदि साधवः सर्वथा पुस्तक विनैव सर्वव्याख्यानं कुर्वन्ति, तेषां तु मुखे मुखवत्रिकावन्धनस्य न प्रयोजनमिति पुस्तक ग्रहणाऽभावात् । तथेदृशः को मूर्यो भवति, यः स्वमवस्थापनरसिकतया ससार समुद्र समुल्लङ्घनायजिनोक्तवचनयानपात्रस्य खण्डन कुर्यात् प्रत्युत जिनोक्तवचनयानपात्रस्य खण्डनं तु NU ।

·ममममममा ससार समुद्रपतन हेतु रित्पर्यः । पुस्तकं गृीत्वा य सापुर्देषना ददाति, वेनाऽवश्य मुखात्रिकापन्धनीया, इति जिनामा, सरन्ययाकरणे निनामा, मिनाकाम प क्रियानुष्ठानादिकमपि निप्फलें, यदुक्तमुपदेशामासायां धर्मदासगणिभिस्तद्यया गाया । आणाए चिय परण वमंग नाम किन भगति । आम च आक्तो कस्साएसा इणा सेस ।। ५०५ ॥ सद्यचिपाठी यया-पिय इति निषयेन आणा रवि आइयैव चरण पारि मिनाहा पालनमेव पारिपमित्यर्थः, पो छ सवि शिष्य मानीहि कि न मम्नमिति मात्रामा सर्वमेव मन्नमित्पः, माना निनादां अतिक्रान्तो यदि जिनामोहिता, वर्हि फस्यादेश्चात् शेष कियानुष्ठानादिकरोति, आझारिनानुष्ठाना दिफरण सिम्पनेवत्पर्यः ॥ ५०५ ।। इत्युपदेनमासाहवौ। इत्यादि महुए मैनचानेषु व्याख्यानापनसमये साधूनां मुस्ववत्रिकाबन्पनं प्रोक्तं तपा रासपररासकादिप्यपि देवनायां मुखवसपन्धन पोकं यथा श्रीमचपागच्छाचार्यश्रीविमयसेनरिप्रमाणीकवेन रुपमदास आवकेण संवत् १६०२ र वैशाखशुरूपवमीदिने गवारे रितशितानाम रासफा विहितोऽस्ति, पस्मिन् दिवशिक्षारासकेऽपि सोधूना ध्यास्यान- पापनसमयेऽवश्य सलवसवन्पनं स्फुटमेव मोक्त, कीरः साघुमिर्देशना दाखव्या, कया रीत्या ऐया ? इति तया प उत्पाठ दोरा । मिप मोसी नाणे नीि मांरी न लिये पलाम । मूफी पण मामे नही पामे साररूवाण ॥१॥ वेसी पन माणे नहीईण साराम नवि जोत। राले मुसमुपचि ॥ २ ॥ सखे पांपी सरपति देठे पाठो पारि । अति देठी दारी थी जोतरगले निवारि ॥ ३ ॥ एक काने पनसम की स्वमे पठेगे ठाम । फेो सोशी कोपली नावे पुम्पने काम ॥ ४ ॥ इस्पो पुरुष मागरू पा न कर मह रस्साण । परित नर रे सना गोसे सत्य ममाण ॥ ५॥ इति शिवशिक्षा रासके स्फुटमेव म्यारम्पानावसर मुखरखिकापन मोक, तदम्य यमानासवि, गदि कावासभावकहतेन विभितारासफमरमानं वे विस्मतयो मनवे वे मिनगनपरपूर्वानापादीनामापातना दे, सामान पाचमनको हम्पत्रिकाधमाका सनावात् । दवा सपन श्रीमानमविप्रमारिधि विमवदानप्रिविषीरविजकाही सारे पूवे नपि ·I I शिप्य श्रीविजयसेनसूरिममुखाचार्याणामप्याज्ञा खण्डनरुपा ऽऽशातनां कुर्वते, विजयसेनसूरिभिः श्रीऋषभदासावकः प्रमाणी कृतोऽ स्त्यत एव तद्वचनं सर्वथा च प्रमाणमेव । तथा संवत् १७६९ वर्षे पौषकृष्णत्रयोदशी दिने मङ्गलवारे, उनावानगरे, श्रीउदयरत्नवाचकैर्भुवनभानु । केवलिरासको रचितस्तस्मिन् रासके षट्षष्टितम ढालसत्क दोधकवर्गे रोहिणी भवस्थानकेऽपि प्रोक्तं । तथा च तत्पाठः ॥ ॥ ढाल वासठमी । जोसीयडो जाणे जोस विचार-ए देशी॥ मुह मरडी तव ते कहेरे, साधवीजी सुणो वात । साधुजने पण सर्वथारे, विकथा न वरजी जात ॥ १॥ गुरणीजी मलि मलि म करो भांड ।। आंकणी ॥ न गमे मुने पाखंड गु० न तजाए अनर्थदंडतो, जीम थाये शत खंड गु० ॥२॥ मुहपतिए मुखबांधीनेरे, तुमे बेसोछो जेम गु० तिम मुखे इचो देईनेरे, वीजे बेसाए केम गु० ॥ ३ ॥ सुख बांधी जुनिनी परेरे, परदोप न वदे पाहिं गु० साधु विना संसारमारे क्यारे को दीए क्यांही गु० ॥४॥ सरलपणे अमे सहीरे, जेवू देखु ज्यांहि गु० परने पण मुख ऊपरेरे, तेहबु भाखं त्यांहि गु० ॥ ५ ॥ इति श्रीभुवनभानुकेवलि रासवचनादपि साधूनां मुखवस्त्रिका वन्धनपूर्वकवाचन सम्भाव्यत एवेति । तथा संवत् १८१० वर्षे महा- शुक्लदिवीया दिने शुक्रवारे वान्यवन्दरनगरे श्रीलब्धिविजयगणिना इखिलमच्छिरासको रचितस्तस्मिन् रासकेऽपि द्वितीयोल्लासे सप्तमी ढाल सत्कदोधकमध्ये प्रभातसम्बन्धिकर्त्तव्यताऽधिकारे व्याख्यानवाचन समये साधूनां मुखवस्त्रिका वन्यनं स्फुटमेव प्रोक्तं तद्यथादोधकः मुल्लभवोधिजीवडा, भांडे निजखटकर्म । साधुजनमुख मुहोपत्ति, वांधि कहे जिनधर्म ॥१॥ इत्यादि ग्रन्यानुसारेण देशनावसरे मुखवस्त्रि- कोवन्धनमेवोक्तमेतच्छात्रपाठानवगणय्य ये कुमतिनो देशनासमये मुखे मुखवत्रिकां न वन्नन्ति, तेपां व्याख्यानश्रवणमपि श्रोतृजनकर्णयो स्तप्तत्रपुनिक्षेपसदृशं ज्ञेयं, लुम्पाकमति व्याख्यान सदृशत्वादिति । अत्र व्याख्यानावसरे मुखे मुखवस्त्रिका बन्धनोत्थापकः शहां कुर्वनाह- ननु एते ग्रन्थास्त्वर्वाचीनाचार्यै विहिताः सन्ति, न तु माची नैरिति तत्कारणात् कस्मिंश्चित्सूत्रे मुखवत्रिका बन्धनं प्रोक्तं किं वा नेति चेदु- ·" व्यतेऽप्रोचर, भो ! पवदपि तर वचनं पण्डियानामुपास्पानफमेन यतस्वीररावा पासकैरापीनाऽऽचा निर्मिवा ग्रन्या अपि सम्प- नयां मागिना तु प्रमाणमेष, ते सपूर्वाधार्या भपि मिनाबामामीरनोऽभूवन, न तु युप्मबन मिथ्यामापिमो, यसः यः पूर्वांचायस्तीर्यहरो- कपपनानुसारवो प्रन्या मपि मिनेशनरत् सम्यम्हष्टिमि भम्यमाणिभिः समाननीया एप, ये इमवया स्पमतस्यापनरसिफवया शुरपूर्वा- पात धान्यानामपगगनां इन्ति, से कृषियो मिथ्यादृष्टयः ससाघुमि विज्ञेया, इत्पलं विस्तरेण । अयदेवनासमपे सुखपत्रिका मन्त्रने सूत्रसम्मतिरुप्य-यया भीमाानिश्चीपस्ने सप्तमाभ्ययनेऽपि मुखवत्रिका पन्धन वीर्य मोक्त-तया च तत्पाठः । मुहर्मवगेण विणा हरियं परिकमिज कंदण पटिफमग वा फरेज्मा जमाएन वा सन्मार्थ घा करिज्जा चायणा दीसघरछपुरिमा कमोट्ठिय एवा सरगवगेण पा पिण्णा परियं पदिमे मिलकर परिमर्द "॥ इति श्रीमहानिधीयसमे । म वत्पाठशन्दार्थों यया मुहर्णतगेण विपणा इति मसानन्तकेनविना मुखपतिको विनेस्पर्य या सापुः इरिय परिकमिज्जा इति पिपिकी प्रतिक्राम्पेन, बदण परिकमण वा करेम्मा इखि पन्दनं प्रविझमर्ण पार्यात् जमाएज्ज पा इति मते 'बगास खावु' इति लोकमापा, सज्झाय वा करेज्जा इति सा भ्याय पाइर्यात् , पापणादि इति पाचनादिकार्यात् , तस्स सापो' सन्यपुरिमठ इठि सघष पुरिमा तप भापषिच भवति, तथा कमोहियाए वा इति कर्मस्थिवा मुदाणातगेण वा वित्ति यस्यवनिकायां सत्यापि, इरिय परिकमे इति इर्यापविकी पतिम्मने, मिएकामिति मत्युस्कट पुरिमई चैवि परिमारंतप मायभिचमिति अम्दार्थः । मापार्यस्त्वपं यः साधुः मस्तपत्रिका बिना, र्याप- पिकीनन्दनक प्रतिक्रमण अम्ममवाचनावि स्वाध्यापपदि करोति, वस्य परिमामापमित, तपिपिफीवन्दकविक्रमण जृम्भगकरणसमये सलपतिका रते रसनीया, पर न तु पपनीया, भत्र स्वाध्याये पापनादौ मुसरिता कपनं प्रेयमिति वाचनादि स्पाध्यायमन्तरेणापत्र एसपलिका मन बरगे इकनोटिपाए वा मुर्ण तगेण वा विइरिय परिषमे मिमा पुरिमाणमिति बनेन सह पिरो ·धापत्तिः, कयमिति चेदुच्यतेपूर्वोक्तम्नपाढे तु मुखवत्रिकां विना ईपिथिकीवन्दनकातिक्रमण जृम्भणवाननादिकरणे प्रायश्चित्तमित्युक्तमत्र पाठे तु कर्णस्थितायामेव मुखवनिकायां यदीर्यापथिकी प्रतिक्रमणे पुरिमाईतपः प्रायश्चित्तमुक्तमिति वचनेन सहवविरोधापत्तिरिति । पुनरत्रशलां कुर्वन्नाह-ननु अर्यापयिकीकरणे मुखवखिकाया अबन्धनं प्रोक्तम्तस्य कोऽभिप्राय ? इति चेदुच्यते वाचनादिस्वाध्यायफरणे मुख- वत्रिका वन्धनीया, परं यदि प्रमादतः कर्णे स्थितायामेव तस्यामीर्यापयिकीं करोति, तदा तस्य गायश्चित्तमिति । तथा व्याख्यानवाचन सयये मुखे मुखवत्रिका बन्धनीया, ततः व्याख्यानमध्ये पौरुषी पाठनसमये मुखवस्त्र कर्णतः सनिकास्य पश्चादीपिथिकी प्रतिक्रस्पेतः यदि व्याख्यानकालेऽपि पौरुषीपाठनसपये कर्गतो मुखवस्त्रमनिष्कास्यैव यदीर्यापथिकीं यः साधुः पतिकाव्यति, तस्य प्रायश्चित्तमित्यभिप्रायो ज्ञेयः वृद्धपुरुषा अप्पेवयेव प्रतिपादयन्ति व्याख्याने तु मुखवतं मुखे बन्धनीयमेव, तथैव परम्परयापि श्रूयते ताहगविशुद्धपरंपराखण्डनेऽपि महादोषः जिनाज्ञया समान स्वादिति । पुनरत्र व्याख्याने मुखवत्रिकावन्धनोत्थापकः शङ्कां कुर्वन् पाह-ननु अत्र वाचनादिस्वाध्यायकरणे मुखवस्वबन्धनं प्रोक्तं, परं व्याख्याने तु वन्यनं नोक्तं, तर्हि देशानायां कथं बन्धनोपदेश ? इति चेदुच्यते-यो ! एतदपि तव वचनमकुश- लकलाविलासत्वं सूचयति, यतः 'वाचनादिस्वाध्याय करणे' इति पाठे व्याख्यान आगतमेव, वाचना आदिर्यस्य स वाचनादिस्ताहक- स्वाध्याय इति तीर्थकरैः स्वकीयागमे स्वाध्यायस्य पञ्चमेदाः प्रकीर्तितास्तद्यथा वाचना १ मच्छना २ परिवर्तना ३ अनुप्रेक्षा ४ वर्षकवा व ५ एते स्वाध्यायस्य पंचमेदाः । यदुक्तं पाक्षिकसूत्रवृत्तौ श्रीयशोदेवसूरिभिः " पंचिंदियसंवरणं, तहेव पंचविहमेव सज्झायमिति " गाया व्याख्यायां तत्पाठो यथा-तहबत्ति तयैव तेनैव प्रकारेण पञ्चविधमेव वाचनापच्छनापरावर्तनानुपेक्षाधर्मकथाभेदाप्तञ्चप्रकारमपि तब वक्ति शिष्यस्तै प्रति गुरोः प्रयोजनभावो वाचना पाउन मित्यर्थः, गृहीत वाचनेनापि संशयाधुत्पत्तौ पुनः प्रष्टव्यमिति, पूर्वाधीतस्य सूत्रादेः शङ्कित्तादौ प्रश्नः प्रच्छनेति, प्रच्छना विशोधितस्य माभूदिस्मरणमिति, परिवर्जनासूत्रस्य गुणनमित्यर्थः, सूत्रवदर्थेऽपि सम्भवति ३ ·॥ विस्मरणपत सोऽपि परिमापनीय, इस्पनुप्रेक्षममनुमेशाविन्यनिकेत्पर्यः । एषमभ्यस्त ध्रुवेन पकया रिपेवि धर्मस्स भुवरूपस्य कवा पाल्पा पीकपेति, एक पत्रपिष, फिमित्याह-सम्मापन्ति धोमनमामर्यादयाऽम्पयनं भुवस्यापिकममुसरण साप्यायस्वम्पसम्पत्र इत्यादि पूर्वपदिति । तर पाक्षिकप्रयाप्लावकोपेऽपि भीजानवियसरिमिरपि भोकमस्ति, इति पातिकस्मादिस्त्रानुसारेण पाचनादि सा- प्पापमप्पे पर्षकमा पम्देन माल्यानपापनमप्पागवमिवि, गायनादि स्वाध्यापकरणे तु एखवखापन मोक, पापनादिरित्या भाविस्मेन शेषामस्वारोऽपि साम्यापमेदाा समागवा एक्त्पत एर भ्याख्यानपाचन सम्ये साधूनां मुखे मुखरखापनमागतमेस्पर विस्तरेन । मा पो ! म्याम्पानमध्ये मुखरसमन्पनोस्पापका ! पुष्पस्पूना सापयोऽपि देवनाकाले मुलपतिको पनन्द एर समागतास्तेषां किंपुष्पस्सर्व मानं नादपि तु पुप्पचोऽपि बहुजानपारिणा सभावाः, परं मिथ्यात्मोदयेन युष्पाकमेवकारि मावा, इस्पत कारनामे मारणा- पुस्पापनेन गुरपरम्परोस्थापनेन च म्यास्यान समये रवान्यनोत्थापका उस्स्त्र प्रपना मन्ति, भव एस वेहि सत्तासमान दुर्ष पग्रिस्प उसस्त्र प्रस्मणाम म् पिबन्ति, यदुई शान्तमुपारसन्ये भीविनयविषयोपाध्यापेस्तपणा । गापा रमपास पग मापद मनमतमुत्स्म रे कि मस्ते परिगत पयसो यदि पीयन्ते म्म रे ॥ १॥ इति तपाऽनन्तरोका पाम्पाने एलान्यनोलापका, गत्ल पचनमापितत्वात् वे हि किं वतीति थेम्पो जरनानवानां भम्पमागिना मस्तक वास्तवमातम्या, ममानिमा संसारो पावयन्ति छमार्गमवर्षकत्वात् , पदुक्मपवेवमालायां भीधर्मदासगनिमिस्तपणा नावा। ना सरण एवंगया, मीवान निस्विर सिरे बोर। एवं आयरिमो मिहु, उस्म पमतो प ५१८ ॥ वदाचिया पति कान्तोपन्यासे गया परमामतानां नामित सारमानारणार बानो मोबानो मानिनां या इपान पिरो मस्त निति मिशनपि स मम्ना मकारेन भाचार्योऽपि परसामवाना मनवीवाना हत्यर्थकारे उत्पूर्ण मानापम् भावयन् मार्ग अवर्षकम् एतान्यो देवो विश्वासपातकनुस्ख इत्वाः ॥ ५१८ ४ अरेच पूर्वोच्चमा माया वरपर ·BSRCIBERS उत्सूत्रमरूपणां कर्तारः अत एव भव्यप्राणिनामात्मनश्च संसारं वृद्धि नयन्ति, ते संसारे पतन्ति अन्यानपि भव्यप्राणिनः पातयन्ति उत्सूत्र- वचन क्लिष्टकर्मबन्धहेतुखात्, यदुक्तमुपदेशमालायां गाथा । उस्मुत्तमायरतो, बंधइ कम्मं सुचिक्कणं जीवो । संसारं च पवढइ, मायामोसं च कुवइ य ॥ २२१ ॥" एतत्पाठवृत्तियथा-उत्सूवं सूत्रविरुद्ध आचरन् समाचरन् वनाति आत्मप्रदेशैः सहसंक्लिष्टं करोति किं १, कर्म, ज्ञाना- वरणादिकीदृशं ? सुचिकणं गाढं निकाचितमित्यर्थः, जीवो इति अयं च पुनर्मायामोसं इति माया मृषा मायया युक्तमसत्यभाषणरूपं सप्तदशं पापस्थानक करोति, तत्पत्ययमनन्तसंसारवर्द्धनं करोतीति भावः ॥ २२१ ॥ इत्युपदेशमालावृत्तौ ॥ इत्यादि पूर्वोक्तजैनागमानु- सारेण व्याख्यानवाचनसमये साधूनां मुखे मुखवखिकाया बन्धनं प्रोक्तमिति एवं जैनशाखपाठानवगणय्य ये कुमतयो व्याख्यानवाचन समये मुखवस्त्रं न बध्नन्ति, ते सूत्रमुत्थाप्योत्सूत्रभाषिणो ज्ञेयास्तेषां व्याख्यानश्रवणं वन्दना नमस्कारादिकमपि भविनां भूयसे भव- भ्रमणाय अवत्यत एव तेषां सममोऽपि दूरतस्त्याज्यः, इत्यस्माकं हितोपदेशः, इत्यलमतिनर्चया ! अकुतमुच्यते-ये साधवो व्याख्यान- वाचनसमये मुखे मुखवसं बध्वा व्याख्यानं कुर्वन्ति, तथा जैनसूत्रोत्थानरूपोत्सूत्रप्ररूपणां न विदधति योगोदाई विधाय गुरुसन्निधौ सूत्र- पाउँ पठन्ति, ते साधवो मोक्षनाम निर्मलनगरं प्रतिगच्छन्ति, उत्तरोत्तरकल्याणमालां प्राप्नुवन्ति, तादृशानां सुनीनां सुखतो व्याख्यानश्रवणं श्राद्धानामपि पीयूष गण्डूपसदृशं ज्ञेयमुत्सूत्रप्ररूपणरहितानां जिनाज्ञापरिपालकानां महाव्रतिनां साधूनामनुयायिनः श्रावका अपि हेलया संसारसागरमुल्लसथ मोक्षनगरं पतिव्रजन्ति, अत एवाऽक्षयसौख्यभाजो भवन्ति, इत्यलं विस्तरेण । एवं वियाव्य अव्यश्रावकैस्तीर्थङ्कराज्ञा परिपालकैजैनागमं नहि वाचनीय जैनागमेषु भाडानामागमवाचननिषिडत्वादितिविशेषार्यः॥ इतिश्रीमत्सन्यासयाविषलजित्मुशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिदिनेयपन्यासमुक्तिवियलेन विरचितायां स्वोपनागमवाचनमीयां- सावृत्तौ श्रीअष्टादशकाच्यार्थः ॥ १८ ॥ 7 ·मानन्दाहिमलास्तपागणवरे जाता. सुसूरीश्वरा,- स्तेषां पढपरम्परो दयपरे सूर्यास्तमो वारका । पन्न्यासा किल सहयादिविमलास्तेषां सुशिष्यावरा, सोभाग्याहिमला' सुमाग्यसहिता जाता सुभद्रावया ॥ १९ ॥ मौकोनपिंपति काम्म म्पास्म्यामा । मम काम्ये समन्पकारः श्रीआगमपावनमीमांसाकरणशस्विमशागपचार-मानन्दादि मला इवि वपागणारे इति पानामा पो गणेव गषु पर श्रेष्ठः सामी ना गणपरस्तस्मिन् सपागननरे, भीमपागले इत्पा, भामर. पिमला इवि भीमानन्दरिमम्मरपा नावा समावास्ते की भूवाः । सबरीपरा इति शोमना पे शपः भाषा: परिवा गरि मामीश्वरा सामिनस्तपागाषिपविस्वास्, पामामन्दसिमसारीणां पापरम्परा पाटपरम्परा तदेव उदयपर इति उदगारवर उपोवपनाद , पुनः कर्ष मूवा ? तमो यारका वमसामझानान्धकारागां पापाना मा मेचारः पुन किपिविष्टा पम्पासा इति पम्प सपदपारमा किसेति निभये रंग के हत्यार-सायादि विमला इति मछुट्या मार्यिस्य तावा विपणा सरगादिविका पन्यासमाविमसनिवित्पर्यः, पुनस्केको पन्यासयावियाना पुनर्वराः श्रेष्ठाः, अशिष्याः भूपिनेया. सौभाग्याबिमलाः स्याससौ यापरिमसनिमामानो पाता. संचातास्ते कर मता सुमाग्यसहिताः समीप गरमाम्पेन सहिता पुका, ना सुभद्रामया स्याणानामाश्या इति वाम्पसमायः॥ K ·विशेषार्थस्त्वयं-तपागच्छाधिपाऽऽचार्यपट्टावल्यां पञ्चपञ्चाशत्तमपट्टधराः, अष्टादशशतसाधुपरिघाराः श्रीहेमविमलरयोऽभूवन् , तद्व- णेनं चेदं पट्टावल्यां पण वण्णोत्ति श्रीसमतिसाधुसूरिपट्टे पञ्चपञ्चाशत्तमः श्रीहेमविमलमूरिः यः क्रियाशियिलसाधुसमुदाये वर्तमानोऽपि साध्वाचारो नातिक्रान्तः यतो ब्रह्मचर्येण निष्परिग्रहतया च सर्वजन विख्यातो महायशस्वी संविग्नसाधु सानिध्यकारी ये दीक्षिता यनि- श्रित्ताच बहव. साधवः क्रियापरायणा आसन् , एतच्चिद्रं च समुदायाऽनुरोधेन क्षमाश्रमणादि विहृतं पक्कानादिकं नात्मना भुक्तवान् । ऋषि- हाना ऋ० श्रीपति ऋ० गणपति प्रमुखा लुकामतमपास्य तपागच्छाधिराजश्रीहेमविमलसूरिपार्श्वे प्रव्रज्य तनिशया चारित्रभाजो वभूवांसः, सद्युम्न कश्चिद्वतिनं ज्ञात्वा गणानिष्कासयामास, न च तेषां क्रियाशिथिलसाधुसमुदायावस्थाने चारित्रं न सम्भवतीति शङ्कनीय, एवं सत्यपि गणाधिपतेश्चारित्रसम्भवात् , यदागमः-“साले नामं एगे एरडपरिवारेत्ति" तदानीं विक्रमात् द्वाषष्ठयधिक पञ्चदशशत १५६२ वर्षे सम्मति साधवो न हपथमायान्तीत्यादि प्ररूपणापरकटुकनामनो गृहस्थात् त्रिस्तुतिकमतवासितात्कटुकनाम्नोवणिजः कटुकगच्छोत्पत्तिः, तथा विक्रमात् सप्तत्यधिक-पञ्चदशशत १५७० वर्षे लुकामतान्निर्गत्य वींझाख्यवेषधरेण वींजामती नाम्ना मतं प्रवर्तितं, तथा च विक्रमात् द्विसप्तत्यधिकपञ्चदशशत १५७२ वर्षे नागपुरीय तपागणानिर्गत्य उपाध्यायपार्थचन्द्रेण स्वनाम्ना मतं प्रादुष्कृतमिति तेषां मुशिष्याःपट् पञ्चाशत्तमपट्टधराः श्रीमत्तपागणगगनाङ्गणदिनमणयः विमलशाखातरुवराः श्रीआनन्दबिमलसूरयः संजाताः, परमसंवेगीभूतास्तेषां वर्णनं चेदं, यदुक्तं तपागच्छपट्टावलीवृत्तौ श्रीमहोपाध्यायधर्मसागरगणिभिरतत्पाठो यथा-सुविहियत्ति व्याख्या श्रीहेमविमलमूरिपट्टे षट्पञ्चाशत्तम पट्टधरः सुविहितमुनिचूडामणिः, मततमो मयनसूर्यसममहिमा श्रीआनन्दविमलसूरिः, तस्य च विक्रमात् सप्तचत्वारिंशदधिके पञ्चदशशत १५४७ वर्षे, फलादुर्गे जन्म, द्विपञ्चाशदधिके १५५२ व्रतं, सप्तत्यधिके १५७० सूरिपदं, तथा यो भगवान् क्रियाशिथिलवहु- यतिजनपरिकरितोऽपि संवेगरंगभावितमतिः जिनप्रतिमा प्रतिषेधसाधुजनाभाव प्रमुखोत्सूत्रमरुपणप्रवलव्याप्यमानं जननिकरमवलोक्य ·परमारसावसिमक्ता एडियाफविपित्सरिग्नसाधुसहायो रिझमात् मपञ्चीत्यपिकपदवचन १५८२ वर्षे शिपिलाचारपरिवाररुप- फिपोररणपामपाग वसमतवान्, अनेकानि पन्पानामिम्पपुवामा पानि झुटुम्पम्पनादिमोर संत्याम्प ममानिवानि, यो पाये अपीस नगरादौ स्वास्पति, नान्प, इति राष्ट्राषिपवि. नामांकितलेलमादाय मुरम् साधुनिहारनिमितं यदीयभारक मुर माणदचपर्यस्तिवाहनः पावास्सिदधमसिकभीनगदधषिकापारिसाइली नपसिंहास्प' श्रीगुरुणां शिप्ति फला सम्पति भूपतिरिस पन्यासमगमिमुस्साधुषिरारं पारिखपान, क्या पेसलमेर्यादिमभूमौ जसदौम्यायो दुष्करोयमिवि पिया भीसोमप्रमप्रिमियो विहारः मविपिर मासीत्, सोऽपि विहारः जमवम्पाप्तिमिपा प्रत्पननानुसम्पया प यो ठामहेतवे पुनरप्पनुमा बनापि प्रवर्म मनुबया अपि पीउन भी पासो राम्यनिरिनिसमाजपिर्यावची जान्यतोऽपि पावतोऽभिदीपारगकेऽप्यायाम्लादिवो विपापी महोपाप्पाय भोपिपासागरगणिविमान् , न प जेससमेदिौ सरतरान् मेगाब्देशे पीसामनी मभृतीन् मौल्पादौ कादीन् प्रतियोग्य सम्परम्पपीममुप्तसदनेकपाटरिमुपगवपयापि प्रतीते, सपा पार्थपनमतम्पमाहिते वीनामे पार्थचन्द्रमेव पाये निश्परीकृत्पभूपान् मनो पैनौ पापित', ए मायके पुञ्चपिनी प्रति किं पहुना ? संनिम्नस्वादिगुर्पकीपिताका पुनरपापि सअनायोगातेनेवस्तव गडीपमाना ममपनपासादशिखरे समाजसति । क्रिपोगरकरमानन्तरं श्रीभाणदविमलसूपयवर्दणि मपन्य वोऽपि नियतवपोनिचे विहाय पतप्रोमिण पर्वष्ठाभ्यां विंधतिस्थानकारापनापनेकपिस्तपः कारिणय निम्मात् पज्यवस्पपिक पश्चदषपत १५९२ मेरे पैत्रसितसतम्पामागन्माविचारपासोप्याऽनशन पिपाय प नरभिपरासै राम्मदावादनगरे सन विभूक्यानासः इति पावसाचौ । वमा भीरविरमानगनि ने पहारीसारोरानन्ये तु विविदिशेनो, पमा भीमविमरिपो पट्पशाचमा भीमानंदवियरिस्वस्थ हैं. १५४७ हादुर्ग बन्म, सं० १५५२ बर्षे प्रव, सं० १५०० परें सरिपदमिति, या भीएनपिन- ·525 कृतायां कल्ललताभिधानायां कल्पसूत्रलघुत्तावपि किञ्चिद्विशेषो यथा-तत्पट्टे श्रीहेमविमलमूरि ५५ तत्प? श्रीआणंदविमलसूरि ५६ इत्येतत्पाठव्याख्यायां श्रीहेमविमलसूरीणां श्रीसुमतिसाधुमूरिभिः स्वायुः पान्ते मूरिमंत्रदानपूर्वकं पदं दत्तं, ततोऽप्राप्तमूरिभ्यां गुरुभ्रातृभ्यां, सहेलादुर्ग विवादे सति देवाचत्र चित्रकूटराणकसीरोहीधीशाश्चात्यारोऽपि राजेन्द्राः परिणयोत्सवे मिलितास्तदिावादभअनायागताः शालायां ततस्तपो द्विष्टमनसो दृद्धाचार्ययोः सदेशाच्छ्रीहेमविमल रिभिर्दीयमानायां देशनायां भरतचक्रिदिगविजय द्वादशवापिकेऽभिषेक वर्ण्यमाने सति तैरपिकुंकुमास्पदमानाय्य चतुर्मी राजेन्द्रः श्रीहेमविमलगुरुमाले तिलकः कृतस्ततः सर्वेऽपि लोकाश्चमत्कार प्राप्तास्ते गुरवोऽपि महाभाग्या अभूवन्निति, श्रीआणदविमलमूरीणां इला दुर्गमुख्य शा०मेघाख्यगृहे जन्मनि जाते तद्गृहे पर्यकस्य पुरः शासनदेव्यामुक्ताफलगुहालिकाकृता प्राप्तः सर्वैः द्रष्टा चमत्कारश्चजातः सवत् १५७० वर्षे स्तंभतीर्थे मूरिपदं, सवत् १५८२ क्रियोहारः, संवत् १५८७ वर्षे येषां श्राद्धेन दोसीकर्मा- ख्येन शत्रुजयतीर्थोद्धारः कृतः, संवत् १५९६ वर्षे ऽहम्मदाबादपाथै निजामपुरे नवोपवासैश्चैत्रमुदिसप्तम्यां सर्ग, इति कल्पसूत्रस्य कल्प- लतानाम्न्यां लघुवृत्तौ । तयोपदेशमासादग्रन्येचतुर्विशतितमस्तंभे चरमभागेऽपि किञ्चिविशेषस्तथथा। काव्यानि। सौभाग्य भाग्य पूर्ण संवेगतरं गरंगनीरनिधिम् । आनन्दविमलसूरि स्वपट्टे स्थापयामास ॥ १४ ॥ श्रीविक्रमनृपकालाद्भुजगजशरराशिमितगते वर्षे चक्रुश्चरणोदरणं शरणं संवेगवेगवताम् ॥ १५ ॥ निर्ममत्व शरीरेऽपि तपस्सेरे मुटुस्तपम् । तच्छु यतां किश्चिदालो चिां स्वकल्मपम् ॥ १६ ॥ अईदादिपदध्यायी विंशतिस्थानकं तपः निर्विकारः प्रकारच चतु: शत चतुर्थ कैः ॥ १७ ॥ चक्रे पुनस्तपस्तवरिष्ट्रपपष्ठेयतु.शतप्रमितेः विंशतिपष्ठानि ततो विहरजिनपान् समाश्रित्य ॥ १८ ॥ तीर्थाधिपवीरविभोः पष्ठानि नवे क्षणे क्षामितानि २२९ पाक्षिकमुखेषु पर्वसु पष्ठानि बहुनि चान्यानि ॥ १३० ॥ युग्मं ॥ दादशानिप्रभु पञ्चचक्रे प्रथम कर्मणः। तानि पञ्चान्तरायस्य नवैच दशमानीत्यम् ॥ २० ॥ दर्शनावरणस्यापि मोहनीयस्य कर्मणः । अष्टाविंशतिसंख्यानि विशिष्टाष्टमकानि च ॥ २१ ॥ अष्टमदशमान्येवं वेवे गोत्रे तथापि बहूनि । कृतवान् भगवान् ·नाम्ना न प म कर्मणस्तु वः ॥ २२ ॥ वतध चिरिवानधन श्रीमानानद्राविमलसूरीन्द्रा समापनाकसौएप घेवसिनिस्वैिषम्वरणः ॥ २१ ॥ इस्पपदेश्मासादग्रन्यमनस्तौ । अय निमपस्विकाम्यवत्तापपि पोतं यया-अप्रापशम्दादालोपना वपो विचविस्थानकळपो नीरस्वामिनिर्मिवद्विशतेकोन नियत् पठसपोऽटकर्मनाशकसपा ममुखबहुतपोग्रा, पवस्व सणानां फर्मणां सपस्त यपोफचतुर्यपठाष्ठमादिमिपूर्ण निर्ममे, नाम कर्ममस्तु प्ररुषिमाधुर्यादायुपोऽषसानाच न घमे, इति युतिः, इति रिमयमशसिफान्यवचौ । भवा परं श्रीपानन्दविमलसूरे रिशेपा । निमारस्त हीरसौभाग्यकाम्पविनयमनस्ति काम्यादिपचिपहायसीममुस्वग्रन्यादिभ्योऽपसेपः। एवं भीमधपागणपिपलपा श्रीआनंदपिमससूरयः नैनवासनममाराः विमलनासा तमरा अनेकभिप्यपरिषारयुका अनचासनस्योपोतकारकाः समासा, भस पर तपागच्छ कल्पपादप दीपिवान्वा, इति सपागणाधिपविधीमानंबपिमसहि वर्णनं क्षेय, तेपा भीमानंदविमसमरीणां पट्टे सगरगवरंगपरिकलित प्रतिनावमौलि पूडामणया परिसभीपारिरिमतगणयस्तेपो चिप्या पणितीकीचिरिमलगणपा, येपो दापबामिनेया अपि पचाही पाचयिवार' सनाता स्वेपो पढे पण्डिसीपीररिमसगणए स्तेपा पो पमितभीनिशुर विमतगणयस्तेषां सतीप्याः पणितमहोदयरिमलगणया, यपपि विशदरिमलगणिमहोदपविमलगणपोरेफएस शिप्यत्वे सयो एरुभ्रातृत्वसम्म पस्तयेषाऽभापि गुरुभ्रावस्वसंगपो ऽयस्ता भीमहोदयविमल घरुणो पहे पमितथीमणिपिमसगणय स्तेपी पट्टे पन्यासभोग्योतरिमलगणयः, ये सरस्पस्वे मालवदेवनिरासिनः मोसवालमंशोमवार, पेपो पास्यत ऑकारजी इस्पमिपानमासी, तेषां पर पन्यास भीदानरिमलनिष्णपा, येषाममियापुरनगरे दुजा इति लोकमसिरे दसाभोसराहावीपभेप्ठिभीममरचन्द्रास्मा मोवीचन्द्रभेष्ठिपायां शुमांचाइमन्म, ग्रहस्पत्वे दीपचन्द्र इति नामाऽऽसीत् , संपत् १८९४ मत संपन १९१७ परिवपद, संपत् १९२० वर्षे रामनगरे पेशास हप्तपंचमी दिने स्वर्गवासा, भीदानविनमगनपः स्वपरवाना पतीपाससायिनाः समानास्तेषां प? मामन्मतोऽपि पमपर्यवपारिना पन्यासदपाविमसमिद्रणयः पण्डितमान्या संमाता, REATER ·PM संवत् १८८६ वर्षे आश्विनशुलदशमीदिनेमरुधरदेशस्थपालीनगरसमीपस्थ गोविंदलापुरेविशापाग्नाटजातीयमेघजिद्दणिग्भार्या लाधीवाइ गृहे मन्म, गृहस्थत्वे देवजिदेवाजी इत्यभिधानमासीत् , १९०८ वर्षे वैशाखशुक्लसप्तमीदिने स्वगुरुसमीपे सरतनगरे वन, संवत् १९१६ वर्षे गणिपदं, संवत् १९२३ वर्षे पन्यासपदं, ये पूज्या बहूनां साधूनां गणिपदपन्यासपदादिपद दत्वा बहूपकारं कृत्वा स्वपट्टे स्वशिष्यं संस्थाप्य संवत् १९६२ वर्षे जेष्ठकृष्णपंचमीदिने स्वगै विभूषयामासस्तेषां पट्टे पन्याससौभाग्यविमलगणयः, येषां संवत् १९०९ वर्षे चैत्रकृष्णनवमीदिने श्रीमणहिल्लपर पत्तनस्य जलेरीवाटकवास्तव्य विशामाग्वाटशातीयश्रेष्ठिसांकलचन्द्र भार्या जेठीवाइ गृहे जन्म, गृहस्थत्वे स्वरूपचन्द इति नामाऽऽसीत् , संवत् १९२६ वर्षे वैशाख शुक्ल सप्तमीदिने स्वगुरुसमीपे व्रतं, संवत् १९२६ जेष्ठकृष्णदशमीदिने बृहद्दीक्षा, संवत् १९३१ वर्षे पोषकृष्णाष्टमीदिने पादलिप्तपुरे सिद्धाचलतीर्थपादमूले तलहट्टिकायां स्वगुरुतो गणिपदं, संवत् १९४० वर्षे राजनगरे माघशुक्लपंचमी शुक्रबारदिने स्वगुरुतः पन्यासपदं ते गुरवः सम्पति विजयन्तेतराम् । एवं श्रीमत्तपागच्छकल्पपादपोद्भव विमलशाखा समुद्भूतसद्गुरुपट्टा- वलीसारः संज्ञेयः । एवमागमवाचनमीमांसायां प्रशस्ति काव्ये आगमवाचनमीयांसा कर्तुः गुरुपट्टावलिमोक्ता इति विशेषार्थः ॥ इति श्रीमत्पन्यासदयाविमलजित्मशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिदिनेयपन्यासमुक्तिविमलेन विरचितायां स्वोपज्ञागमवाचनमा- मांसाची भीएकोनविंशति कान्यार्थः ॥ १९ ॥ तच्छिष्येण सुमुक्तिमुक्तिविमलाख्येनर्षिणा निर्मितो, ग्रन्थोऽयं गृहिणां जिनोक्तिपठतां शिक्षाप्रदाता मुदा।

·संवनन्द १ रतां ६ क ९म् १ परिमिते मासे पुनः श्रावणे, पक्षे शुद्धशितो प्रमोदकलिते वये द्वितीयां तियो ॥ २० ॥ भर विक्तिमकाम्पस्यामा । पिमसानो चिप्पेण किं नाम्नेत्याह-सुमुक्तिमुक्तिविमाख्येन सौपनामुक्ति निसोभना पस्प वैन साधुनेस्पी, एवार मुसलिमुक्तिरिमसास्पेन सुनिक्तिरिमाल समफेन ऋपिणा साधुना भयं मन्या भागमाचनमीमासामूलरूप पनवप्रथा, मुदा प, पदुक्तं गार प्रमोदः सम्दो मुत्लीस्यामोदसम्मदा इस्पमित्रानचिन्तामणी, मितीपदेव काणे निर्मिसः रविता, पीसोऽयं न्या १ मिनोक्तिपठसामिवि मिनानामाप्तानां तीर्थराणामिति यापद उक्तिरिति निनोच जैनागम इस्पा, म जैनागम पठ- वामतृकां सरिा सायानां शिक्षा प्रदाया इवि शिक्षा दाता, यास्पाना योगरानादिरदिवाना साधूनामपि सूमपटननिरोपकारक प्रन्यो निर्मित इति । पस्मिन् वर्षे कर स्पार-समदिवि वर्ष विक्रमाकेता नंदरसाफम्परिमि नन्दानन्दरामानो नवतेननचांक , रसासित पासनायाम्समपुरमयमास्या एमडा, नर, भुमिरेका, पतै रकै परिमिते व अशानां घामतो गति , इसि पचनाव, पशनुपूर्णा विन्यास्यमानेष्ववेपाहेप विग्रमात् सपत् १९६९ प इत्यागत, पुनर्मासे भामणे आपणसमक, पसे कीशे शुद्धभिती निर्मलकृष्णपसे, पुनः कीचे पो प्रमोदधि मानेदकमिसे ये दिखीयो वियापिति, थेठ दितीया तियाविति, काम्पशनार्थः । मावार्थस्त्रय, माधुनिककासे फेपन मैनामासिना पापकनामपारिणा वणिमो मिनाशा सदन इत्ला दश्चकालिफ फल्समम भगवतीस्प्र महसम्माणां रामने प्राचा सन्ति, देश शिसादानाप मनपाठनमापेम, भावन सिकणद्वितीयावियों, वैरागमाराधनीया पटनीया मा इति विरारिका भीमागमाप- मीमांसा र प्रविनिमिमा, प्रमोदेम यदि एवम पापिला सपाय पाप्येतवमन्यात सिरान्तममाणान्परगनप्प पे सापना जैना .

·V गमवाचने गृहस्थान् समाज्ञापयन्ति, अथवा गृहस्था अपि जैनागमं वाचयन्ति, ते सर्वेऽपि कुमतयस्तीर्थंकराज्ञा विराधका ज्ञेया, इत्यलं विस्तरेण । अत एव तीर्थङ्कराज्ञा परिपालकाः सुश्रावकास्तु जैनागमं नहि वाचयन्ति पठन्ति च सर्वत्र जैनागमेषु हि श्रावकाणां गृहस्थाना- मागमवाचननिपिद्धत्वादिति भावार्थः । इति श्रीमत्पन्यासदयाविमलजित्सुशिष्यपन्यासश्रीसौभाग्यविमलजिद्विनेयपन्यासमुक्ति विमलेन विरचितायां स्वोपज्ञागमवाचनमीमां- साहत्तौ श्रीविंशतितमकाव्याः ॥ २० ॥ वारे शीतकरे सुराजनगरे सदेवशा पाटके, ग्रन्थोऽयं विहितो मया विमलगच्छस्योत्तमोपाश्रये । यावच्चन्द्रदिवाकरौ समटतो वृन्दारकाणां मृतौ, तावद्भमितले सदा विजयतां ग्रन्थः सतां हर्षदः ॥ २१ ॥ अथैकविंशतितम काव्यव्याख्यामाह । अत्र काव्ये कस्मिन् वारे कस्मिन्नगरे कस्मिन् स्थाने पूर्वोक्त श्रीआगमवाचनमीमांसाग्रन्यः कृतस्तथाऽऽशीर्वादवचनं दर्शयन्नाह-वारे शीतकरे इत्यादि प्रागुक्ते संवत् १९६९ वर्षे श्रावणकृष्णद्वितीयांतिथी, वारे शीतकरे शीता अनुष्णाकराः किरणा यस्य स शीतकर श्चन्द्रस्तबारे सोमवारे इत्यर्थः, कस्मिन्नगरे ? इत्याह-मुराजनगरे इति मुष्ठु श्रीअहम्मदावादपुरे, कस्थाने ? इत्याह-सद्देवशापाटके शोभन देवशापाटके तत्रापि विमलगच्छस्योत्तमोपाश्रये इति तपागच्छकल्पवृक्षोद्भवविमलशाखारूप ·गएएस्प तमे उपाभपे, अयमाप इति मय थीभागमापनमीमांसामन्या, मयेप्ति मनिमुक्तिपिमसेन निहित सद्गुरपुण्यवः कृतः शुभ अव श्रीमाधीदरपनमार-पामचन्द्रदिवाकरौ पारस्कासं पन्द्रसूर्या उन्दारकाणां पाना सती मार्गे गमनमार्ग इत्यर्य, समटतः संवियरमा तापदिति वापकास पान भूमितछे पपिपीवछे अन्य वि श्रीमागमपाचनमीमांसामन्यः, फीस ? सतां सज्जनपुरुषाणां हर्पदमा- नन्द ददासीति पर्पदा मभूतानन्दः सदानिरन्तरं पिमयतां सास्कृष्टस्पेन मपवामित्याचीदा, मप्र प्रन्ये सर्वाणि काम्पानि शाईसपि श्रीरिवानिवृत्चिर्ययामसजसततगाठेरिसि द्वादशमिय वि, पया स्थापना sss sismsss। 55 एवमनया रीस्पा गुरुसम्बार स्याप नावे या मासि, वत्तस्य॑ नाम चालविप्रीस्वित्वमिति सया बुचरत्नाकरे केदारमहोऽपि मम मसमस्सनाः स परप वाई- रिग्रीरिवमित्यत्र सूपनि, दम्वत्रमिः सप्तपिर्यविस्तपा पछन्दोममरी पेऽपि मूविपदिमा सगौसततगार शानिमीरितमिति मावः ।। इति धीमत्पन्यासदयाविमसनित्यधिप्पपन्यासभीसौभाग्यनिमजिदिनेपपन्यासम्मतिविमलेन विरचिताप सोपवागमयाचनमीमा- सारपो धीएकविंशविवमकाम्पार्प ।। २१ ।। ॥ इति भीमागमवाचनमीमांसामूखनन्यः सम्पूर्णः ।। पENE

·॥ अथ तद्ग्रन्थस्य स्वोपज्ञत्तिकारकप्रशस्ति संवत्सरादिकमाह ॥
॥ शार्दूलीवक्रीडितवृत्तम् ॥
आनन्दाद्विमला स्तपागणवरे जाताः मुसूरीश्वरा-स्तच्छिष्याः कृतिनः सुऋद्धिविमला ज्ञानादि रत्नाकराः ।
स्फुर्जत्कीर्ति कीर्तिविमलास्तेषां विनेयाः पुनः, तेषां धीरसुवीरवीरविमला जाताः सुशीलालया ॥१॥
तेषां शिष्यवरा विशुद्धविमलाः शुद्धाहि तातरः, सत्पूज्याः सुमहोदयादिविमला मोक्षस्य मार्गावगाः ।
तेपां शिष्यधवाः प्रमोदविमलाः सर्वप्रमोदमदाः, तेषां सन्मणयो मणीविमलजित्संज्ञाः सुशिष्याधिपाः॥२॥
उद्योताहिमलाः प्रखण्डितमला उद्योत दीप्ताः पुन-स्तेषां ज्ञानमुदानिदानविमलाः शिष्या निदानं श्रियाम् ।
पन्यासाः सुदयादयादिविमलास्तेषां विनेया नयाः, सौभाग्याद्विमलाः सुभाग्यभरभृदेहा मुदामालया ॥३॥
तच्छिष्येण सुमुक्तिमुक्तिविमला-ख्येनर्षिणा निर्मिता, पन्यासाख्य पदान्वितेन मयका टीकेयमानं ददा।
स्वोपज्ञागमवाचनस्य रुचिरा मीमांसिकायां मुदा, भव्यानां सुखबोधिनीभविजन स्वान्तां बुजाऽहमणि ॥४॥
सिद्धान्तोदधि मन्थनोत्यविलसत्पीयूष लेशेन स-सिद्धान्त प्रविरुद्धमत्र वचनं यत्किञ्चिदुक्तं मया ।
आत्मीय प्रतिभा प्रमाद वशतो मात्सर्यमुत्सार्य वै, तत्सर्वं शुचिचेतसः सहृदयाः संशोधयन्तूचितम् ॥ ५॥
॥ यतः दोधकत्तम् ॥
अक्षरमात्र पदस्वररेफ व्यअनसन्धिविवर्जितमुक्तम् । साधुरेव मम क्षमितव्यं को चवि मुह्यति शास्त्रसमुद्रे ॥१॥

·संदपोप • उप ७ नद ९ वमुपा १ पाने सहे पासके, रामायां निवासरे परचिता टीकेपक्तिमृत् । भारम्भो सिरिता पुराननगरे तर पूर्णीकवा, पापचन्द्र दिवाकरौ पिमया वाषस्सा दर्पदा ॥ ६॥ ॥ इति प्रशस्तिकाव्यानि ॥ इति श्रीपक्षपागणगगनांगण समझासनकगगनमणिसालमहारकभट्टारफ भीमदानन्दपिमरसूरीश्वरमकटपहषटुलक्ष्मीलसनाललाट- सपीमासनमारपनिपण्टिनगरिविसमगणिपहपूलिसचूलायमान पण्डितकीर्तिरिमत्तगणिपहभूपणनगन्मनोहारि निरतिचार पंचा- पारविचारपाक सायापारीसँचारि परितवीरविमलगणिनिम्पसकसपणितमेस्सीमोझिमौसीपमान परितविरपिमरूगगिसतीय॑स्वकी- पागार मबारसम्पाणा पितामहोदयपण्डित महोदपरिमलगमि परणारविंदमकरंदेन्दिन्दिर पण्डित प्रमोदनिमलगणिपर भीप तिपद बरामरिणानिस्तारिभरीमणि पमिन मनिविमहननिपहासद्वार विपमवरविषयपिपपररिपतिरस्कारस्वकीपनिरमिमान प्रानए- गमित क्रियामाप्रमागपीरिपामसबसपलिष्ठ पण्डितभीग्योतरिमलगणिविनेपभी सिरान्तकसाकलापकेसरि किशोरकबीरनगरदर परिमदानरिममगनिरिणमम्मामरसनिस्सीमसौम्यतासटनरदन मामाग्मार पराभूतपीयूषपाद मषिरितसमासारंभौमसमान श्रीमत्पन्यास दपारिसपनिमिपल सरसतीममममण्डिन सफलपम्टिनसमामपपोमरिकारनाम्मोगपाणि समिम मुरूप शिष्य भीमत्पन्पाससौमाम्यरिम सनिसादाररिनेन्दिन्दिरापमाण निनेप पन्यासमुक्तिरिमसेन भररिता सोपाऽमरापनमीमांसारचित सम्पूर्णा ॥ संवत् १९७० र मापश्चमी निगारे पास्पाचिरिग प्रवमाधिः । भीरस्त ॥ ॥ इति आगमवाचनमीमांसावृत्ति सम्पूर्णा ॥

·No text on this page.

·R
इतिश्रीमत्पण्डितमुक्तिविमलगणिता
भीआगमवाचनमीमांसा
सम्पूर्णा
४-7

·No text on this page.