·No text on this page.

·प्रत - तचेर्द- THOUGHOUDROIDROID च, व्युत्सृजतीत्युत्तरेण योगः, सत्राशनं शाल्यादि मुद्गादि सक्तुकादि पेयादि मोदकादि क्षीरादि सूरणादि मंडकादि च, आशु-शीघ्रं क्षुधं शमतीत्यशनं, यदाहुः-"असणं मोअगसत्तुगमुग्गजगाराइ खजगविही य । खीराई सूरणाई मंडगपभिई य विनेयं ॥१॥"तथा पानं-प्राणानामिन्द्रियादीनामुपग्रहे-उपकारे यत् प्रवर्तते तत् पानं, तच्चेदं-सोवीरं जवादिधोवनं सुरादि सर्वश्वाप्कायः कर्कटजलादि च, यदाहुः-पाणं सोवीरजवोदगाइ चित्तं सुराइयं चेव । आउकाओ सव्वो कक्कडगजलाइयं च तहा॥१॥ तथा च खादिम, खे-मुखा- काशे मातीति खादिम, तच्चेदं खादिम-भृष्टधान्यगुडतिलपर्पटिकाखमॅग्नालिकेरद्राक्षाकर्कोटकाम्रपनसादि, यदाहुः-"भत्तोसं दंताइ खज्जूरंनालिकेरदक्खाई। अंबगफणसाइ तहा बहुविहं खाइमं नेयं ॥१॥ अथ खादिम, स्वादयति गुणान् रसानिति खादिम, -दन्तकाष्ठताम्बूलतुलसिकापिंडार्जगमधुपिप्पलिसुंठीमिरचजीरकहरितकीआमलकादि, यदाहुः-“दंतवणं तंबोलं चित्तं तुलसी कुहेगाईयं । महुपिप्पलिसुंठाई अणेगहा साइमं नेयं ॥१॥" चत्वारोऽमी आहाराः, भणितं चागमे-असणं पाणगं चेच, खाइमं साइमं तहा। एसो आहारविही, चउनिहो होइ नायव्यो॥१॥अनाहाराश्चैते-निंबत्वकक्षाखदिरतिकटुकादीन्यनेकानि द्रव्याण्यनाहाराणि भवन्ति, अत्र नियमभंगभयात् आकारावाह-अन्नत्थऽणाभोगेणं सहसागारेणं अत्र पंचम्यर्थे तृतीया, अन्यत्रानाभोगात्, अनाभोगः-अत्यन्तविस्मृतिः सहसाकारात् च, सहसाकारो गवादिकं दुहतो तापयतो वा घृतादिकं मुखे सहसा छटायाः प्रवेशः, ताभ्यामन्यत्र प्रत्याख्यानं, इदं चतुर्विधाहारस्यैव मुहूर्तमात्रमेव भवति इत्याम्नायः, रात्रिभोजनविरमणबततीरणरूपत्वादस्य, नम- कारसहितस्य चायमर्थः-मुहूर्तात् परतो नमस्कारोचारणे पूर्यते, मुहूर्त द्विघटिकामान, तदनुचारणे सूर्यास्तसमयेऽपि न पूर्यते, मुहू- र्ताभ्यन्तरे नमस्कारोचारणेऽपि न पूर्यते ॥१॥ (आकारपट्टयुतं पौरुषी) तत्सूत्रं चेदं-पोरसिअंपचक्खाइ उग्गए सूरे दुविहं -~ ·AIRN ड 5941 श्रीयतिदिनचर्या यथार्थयुगप्रधानश्रीकालकाचार्यान्वयिभिःश्रीभावदेवसूरिभिः संन्धाश्रीमद्भिर्मतिसागरसूरिभिर्विवृता मुनि Fokin TOURIS પ્ર શિખ્ય મુનિ વિજય - ASIRM मुद्रयित्री-श्रीजामनगरवास्तव्यश्राद्धवर्यश्रीलक्ष्मीचंदधारशीवोरासुपुत्रश्राद्धवर्यश्रीचुनीलालविहितार्थसाहाय्येन मालव- देशान्तर्गतरत्नपुरीयश्रीऋषभदेवजीकेशरीमलजीनाम्नी श्वेतांवरसंस्था । मुद्रयिता-श्रीफकीरचन्द मगनलाल बदामी, स्वकीये 'श्रीजैनविजयानन्द' प्रीन्टींग प्रेस (कणपीठबजार, सुरत.) इति यन्त्रालये मुद्रिता .. આ ગ્રન્થ આચાર્ય શ્રી સાગરાનંદ સૂરીશ્વરજી મહારાજના વરદ હસ્તે ઉશ્રી માણેકસાગરેજી ગણિ, ઉ. શ્રી કુમુદવિજયજી ગણિ પં. શ્રી ભક્તિવિજ્યજી ગણિ, તથા પ. શ્રી પદ્યવિજયજી ગણિના આચાર્યપદાર્પણ મહોત્સવ પ્રસંગ, જામનગર सागरसूरि मानमन्चिर નિવાસી શેઠ પોપટલાલ ધારશીભાઈ તરફથી ભેટ- ·च प्रत्युपेक्षन्ते परमुपविष्टाः॥ कानि पात्रादीनीत्याह- पत्तं पत्तायन्धो पायढवणं च पायकेसरिया। पडलाइं रयत्ताणं गोच्छओ पायनिजोगो ॥५३॥ तथा पात्रं-भाजनं पात्रबंधो-झोलिका पात्र स्थापनमूर्णामयं, च पुनः पात्रकेसरिका-पात्रप्रलेखिनी, क्षौमिकी मुखवत्रिकेत्यर्थः, पडलानि सौत्राणि जघन्यमध्यमोत्कृष्टरूपाणि, रजखाणं-पात्रवेष्टनं, गोच्छकः ऊर्णानिष्पन्नः, पात्रनिर्योगः-पात्रपरिकरः, यदाहुः- "तिमि विहत्थी चउरंगुलं च भाणस्स मज्झिमपमाणं । इत्तो हीण जहन्नं अइरेगतरं तु उकोसं ॥१॥" तथा श्रीआचारांगवृत्तिः- "पात्रं त्रेधा-लाउपायं वा १ दारुपायं वा २ मटियापायं वा ३" इति, तथा पात्रबंधप्रमाणं यदाहु:-"पत्ताबंधपमाणं भायणमा- णेण' होइ कायव्वं । जह गंठिमि कयंमी कोणा चउरंगुला हुंति ॥१॥" तथा पात्रकस्थापनादीनां प्रमाण-पत्तगठवणं तह गुच्छओ य पायपडिलेहिणी चेव । तिण्हंपि हुप्पमाणं विहस्थि चउरंगुलं चेव ॥१॥ पात्रकेसरिका उक्तैव, उक्तं च-"पायपमजणहेर्ड उष्ण ज.म. ४ उ.द केसरिया सा पुणो भवे एका । गुच्छगपत्तठवणं एकेकं गणणमाणेणं ॥" अथ पटलानां शीत ६ | प्रमाणं, यदाहुः-"कयलीगम्भदलसमा पडला उकिठमज्झिमजहन्ना । गिम्हे हेमंतंमि वासासु अ वर्षा पाणरक्खठा ॥१॥ तिन्नि चउ पंच गिम्हे चउरो पंच च्छगं च हेमन्ते । पंच छ सत्त वासासु हुंति घणमसिणरूवा ते ॥१॥" अर्थस्तु यन्त्रादवसेयः। अथ पटलानां प्रमाणमाह-अड्डाइजा हत्था दीहा छत्तीसअंगुले रुंदा। बीअं पडि- ग्गहाउ ससरीराउ पमाणेणं ॥१॥ तथा रजस्खाणमानमाह-माणं तु रयत्ताणे भाणपमाणेण होइ कायच्वं । पायाहिणं कुणंत मज्झे चउरंगुलं कमइ ॥१॥ गुच्छक उक्तार्थः, एष पात्रनिर्योगः पात्रपरिकरः ॥५३॥ तथा ग्रंथकृत् संप्रति पडलानां स्वरूपमाह- ५ ४ ५ ६ ·श्रीभावदेवसूत्रिताया यतिदिनचर्याया उपक्रमः ऐदंयुगीनेपु न कोऽपि जैनः युगप्रधानोत्तमश्रीकालकाचार्याणामभिधानस्याज्ञः, तेपामेवातिविश्रुत- तमानामन्वयोत्था एते श्रीयतिदिनचर्याया विधायकाः सूरिवर्याः श्रीमावदेवाभिधाः, यद्यपि साधूना- महोरात्रचर्या श्रीओषनियुक्त्युत्तराध्ययनादिपु न्यस्ता सानुक्रमा तथापि विहारादिसामाचार्यादिना गुपि- लेति केवला साधुदिनचर्या प्राभातिकजागरणादारम्य संस्तारकविधिपर्यवसाना स्पष्टरूपा निबद्धा पूज्यै- रस्यां, यद्यपि पूज्यतमः श्रीदेवमुरिनिर्विहिता यतिदिनचर्या, विस्तृता परं सेति संक्षिप्तरुचीनामुपयु- क्ततमैपेति निश्चित्य मुद्रितैपा, विवृत्तिरपि श्रीमद्भिर्मतिसागरैर्विहिता लघ्वीति साऽपि सहैवानया मुद्रिता, सफलयन्तु च सजना अनुष्ठायैतदुक्तं परिश्रममस्मदीयमिति शम् । आनन्दसागराः शीहोर (सिंहपुरं) श्रीवीरसवत् २४६३ फागुन कृष्णा प्रतिपद् ·माघ ८ ८ ७ . चैत्रे अंगुल ४ पूर्वार्धम् सप्त, मुनिसहिताश्चतुर्दश १४, सार्धपोरुपी नंदाष्टबाहु २८९ ध्रुवांके भाज्ये पूर्वाकन भागः, लब्धं विंशतिः २०, एतन्नयनविहीनं-उभयहीनं, स्थितमष्टादश १८, एतच्चं दली, पोसे अंगुल १२ पोप ९ कृतं स्थितं ९ नव, एवं गत घटी ९ पल ८, एवं यथाहं कल्पना माघे अंगुल १० फाल्गुने अंगुल कार्या ॥ ६० ॥ दिनगतशेषप्रस्तावात् सापौरुपीमप्याह- फाल्गुन चैत्र पोसे पोरसि सड्ढा नवपयपमाण देहछायाए। वैशाखे अंगुल वैशाख पय इक्किका हाणीजा आसाढे पया तिनि ॥६१॥ ५ पौसे मासि नवपदप्रमाणया देहच्छायया सार्द्धपौरुषी ज्येष्ठ ज्येष्ठे अंगुल भवति, ततः पौषतः एकैकपदहान्या यावदापाढे त्रिपदा आपाढ अंगुल श्रावणे अंगुल श्रावण भवति-चरणत्रयरूपा छाया भवति, ततोऽप्येकैकपादवृद्ध्या भाद्रवे अंगुल भाद्रपद ५ प्रतिमासं यावत् पोपे पुनर्नव पादाः, एवं सार्द्धपौरुषी भणि- आसो अंगुल आसो ता।। उक्तं च-"तणुछायाए नवहिं पएहि पोसंमि पोरिसी कार्तिके अंगुल कार्तिक सट्टा। इकिके पयहरो जा आसाढे पया तिनि ॥१॥ अड्डाइ- मार्गसिरे अंगुल १० मार्गसिर जदिणेहिं इकिकं अंगुलं चडइ पडड्। आसाढाओ पोसो पोसाओ जाव आसाढो ॥२॥ तथेह प्रस्तावात् पुरिमार्द्धमप्याह-पोसे विहत्थि छाया बारसअंगुल पमाणपुरिसस्स | मासि दुअंगु- आपाह ३ २ ४ ४ w ur ८ ८ E ·SHIOID युगप्रधानश्रीकालिकाचार्यसंतानीयश्रीभावदेवसूरिसंकलिताश्रीमतिसागरसूत्रितावचूर्णियुना ३ श्रीयतिदिनचर्या प्रणम्य जगदानन्दवृन्दकन्दकदं जिनम् । श्रीपार्थ दिनचर्याया, वक्ष्ये व्याख्यां ससूत्रगाम् ॥१॥ शान्ति तनोतु सततं कृतपापशान्तिः, शान्तिर्जिनोऽघजलसन्ततिसागरात्रिः। ख्यातिः क्षितौ क्षितिपतौ किल यस्य लोके, धर्माद्धिये च भुवि गर्जति संप्रतीयम् ॥२॥ यत्राभूद् गणभृत् प्रभावनिधिभृत् केशी प्रदेशीलसत्सत्सम्यक्त्वगुणाप्तिज्ञप्तिपदकृत् खर्द्धिसंयच्छकः । तस्यैतदिनकृत्यमेतदखिलं गच्छस्य चान्यस्य च, व्याख्यां बोधिनिबन्धनं गणिवरस्याहं नये सूत्रतः ॥३॥ अथार्या-दिनचर्या श्रुतधुयों कृतवान् श्रीभावदेवसू रिवरः । सुकरां तनुने रम्यां मतिसागर एष तदर्ती ॥४॥ अथ ग्रन्थस्याद्यगाथां सनमस्कारां विवृणोति- वीरं नमिऊण जिणं सुआणुसारेण सुद्धभावेण । वुच्छामि समासेणं सामायारिं जईण हियं ॥१॥ अहं 'सामाचारी' सम्यक् आचर्यते-क्रियते सामाचारी तां वक्ष्यामि-कथयिष्यामि, केन ?-समासेन-संक्षेपेण, न तु विस्त- ·HORS ॥२॥ अथ चैत्यनमस्करणप्रस्तावात् साधोः कियन्ति चैत्यवन्दनानि इत्याह- पडिकमणे चेइहरे भोअणसमयंमि तहय संवरणे । पडिकमण सुअण पडिबोहकालिय[इय]सत्तहा जहणो ६३ साधोः प्रथमा चैत्यवंदना प्रतिक्रमणे-रात्रिप्रतिक्रमणे १ द्वितीया चैत्यगृहे-जिनभवने २ तृतीया भोजनसमये-चारवेलायां ३ चतुर्थी संवरणे-कृतभोजनः साधुः सततं चैत्यवंदनं करोति ४ तथा पंचमी प्रतिक्रमणे-दैवसिकप्रतिक्रमणे ५ षष्ठी शयने- संस्तारककरणसमये ६ सप्तमी प्रतिबोधकाले-निद्रापरित्यागे ७, एताः सप्त चैत्यवन्दना यतिनो ज्ञातव्याः, यदाहुः-साहूणं सत्त वारा होइ अहोरत्तमज्झयारंमि। गिहिणो पुण चियवंदण तिय पंच य सत्त वा वारा ॥१॥ पडिकमओ गिहिणोऽविहु सत्तविहं पंचहा उ इयरस्स । होइ जहन्नेण पुणो तीसुवि संझासु इय तिविहं ॥२॥" ॥६३॥ अथ तस्साचैत्यवंदनाया जघन्यादयः कियन्तो भेदा इत्याशक्याह- नवकारेण जहन्ना दंडगथुइजुअल मज्झिमा नेया। उक्कोसा विहिपुव्वं सक्कत्थयपंचनिम्माया ॥१४॥ नमस्कारः-प्रणामस्तेन जघन्या चैत्यवन्दना, नमस्कारः पंचधा-एकांगः शिरसो नामे, द्वयंगस्तु करयोर्द्वयोः। अंगत्रयाणां नमने, करयोः शिरसस्तथा ॥१॥ चतुणां करयोर्जान्वोनमने चतुरंगकः। शिरसः करयोर्जान्वोः, पंचांगः पञ्चमो मतः ।।२।।यद्वा श्लोकादिरूपनमस्कारादिमिर्जघन्या १, अतो मध्यमा द्वितीया, सा तु स्थापनार्हत्सत्रदंडकैकस्तुतिरूपेण युगलेन भवति, अन्ये तु दंडकानां-शकस्तवादीनां पंचकं तथा स्तुतियुगलं-समयभाषया स्तुतिचतुष्टयं ताभ्यां या वन्दना तामाहुः, यद्वा दंडका-शक्रस्तवः स्तुत्योयुगलं-अरिहंतचेइयाणं स्तुतिथेति, यतः आवश्यकचूर्णी स्थापनार्हत्स्तवचतुर्विंशतिस्तवश्रुतस्तवाः स्तुतयः प्रोक्ताः, एते DIBHशल ·ध रेण, कथंभूतां ?-यतिहितां-संयमिनां हितकारिणी, किं कृत्वा ?-वीरं नमस्कृत्य-वर्द्धमानं प्रणम्य, विशेषेण ईरयति-प्रेरयति अष्ट कर्माणि ज्ञानावरणीयादीनीति वीरस्तं, त्रैशलेयमित्यर्थः, पुनः केनः-श्रुतानुमारेण-आगमानुक्रमेण, कथं ?, तथा शुद्धभावेन- मनोवचनकायनैर्मल्येन ॥१॥ तत्र जाग्रद् दिष्टया तसान्मुनी रात्रौ कथं जागर्तीत्याह- जग्गइ सव्वोऽवि मुणी पच्छिम जामे निसाय पभणंतो। परमिद्विनमुक्कारं समरइ देवगुरुतित्थाई ॥२॥ सर्वोऽपि मुनिः-सकलोऽपि साधुवर्गः निशायाः-निशीथिन्याः पश्चिमयामे-अन्तिमनिशीथे जागर्ति-निद्रात्यागं करोति, निद्रा- त्यागे कृते को लाभः ?-'जइ चउदसपुव्वधरो वसइ निगोए अणंतयं कालं । निदाइपमायाओ ता होहिसि कह तुमं? जीव !॥2॥ किं कुर्वन् १-परमेष्ठिनमस्कारं भणन्-पञ्चनमस्कारमंगलं पठन् , ततोऽपि कि करोति ?-देवगुरुतीर्थानि स्मरति-चिन्तयति, तत्र देवाः-वीतरागाः गुरवः-तत्त्वोपदेशकाः तीर्थानि-सिद्धक्षेत्रादीनि, इह चागमे निद्राः पञ्च, यथा-निद्रा १ निद्रानिद्रा २ प्रचला प्रचलाप्रचला ४ स्त्यानार्द्धका च ५, यदाहुः-सुहपडिबोहा निद्दा निदानिदा य दुक्खपडिबोहा। पयला ठिओवविट्ठस्स पय- लपयला य चंकमओ ॥ १॥ दिणचिंतियत्थकरणी थीणद्धी अद्धचकिअद्धबला" इति ॥२॥ तत्र कृतनिद्रापरित्यागो मुनिः किं किं चिन्तयतीत्याह- किं नायरामि किचं ? किं कयमहियं ? अभिग्गहो को वा । अप्पा परोऽवि पासइ कि मह? इय चिंतइ महप्पा ॥३॥ तथेह साधुरिदं चिन्तयति, अहं किं कृत्यं नाचरामि-किं धर्मकार्य न करोमि ?, मया अधिकं धर्मकृत्यं किं कृतं-किमाचरितं वा ?, अथवा मम कोऽभिग्रहो-नियमविशेषः, नियमस्य प्रतिरूपादिषु चतुर्दशगुणेषु विद्यमानत्वात् , यदाहुः-पडिरूवो तेयस्सी"- H6R ·Jahan ७३। अथ पिंडप्रस्तावात् द्विचत्वारिंशद्दोपान (व्याचिंख्यासुः उद्गमदोगान् ) गाथायुगलेनाह- आहाकम्मु १ देसिय २ पूईकम्मे अ ३ मीसजाए य ४ । ठवणा ५ पाहुर्डियाए ६ पाओअर ७ 'कीअ ८ पामिचे ९ ॥७४।। परिअट्टिए अ १० अभिहड ११ भिन्ने १२ मालोहडे अ १३ अच्छिन्जे १४ । अणिसिह १५ ऽज्झोअरए १६ सोलस पिंडुग्गमे दोसा॥७५॥ तत्र आधाकर्मादयः पोडशोद्गमदोपाः, यथा आधाकर्म-आधाय साधून पड्जीवनिकायविराधनादिना पापक्रिया,निरुक्तात् यलोपः, १ द्वितीयमौदेशिकं तदेवं-यावंतिकादीनुद्दिश्य कृतमौदेशिकं २ तृतीयं पूतिर्वा, अपवित्रकर्मकरणमित्यर्थः तद्योगात् पूतिकर्म, चः समुचये, ३ चतुर्थं मिश्रजातं-किंचिद् गृहियोग्यं किचित् साधूनामपि ४ पंचमं स्थापना, साधुदानाय पृथग्भाजने स्थाप्यते ५ तथा पष्ठं प्राभृतिकाख्यं, विवाहादेः पश्चात्पुर:करणं प्राभृतं तेन प्राभृतिका ६ सप्तमं प्रादुष्कराख्यं, यत् आत्मार्थं वस्तुनः प्रकटीकरणं ७ अष्टम क्रीताख्यं, क्रीयते-साधुनिमित्तमशनादि गृह्यते ८ नवमं प्रामित्यं, साध्वर्थमुद्धारानीतं ९ दशमं परावर्ताख्यं, परिवर्तित साध्वर्थं कृतपरावर्त १० एकादशमभ्याहृतं, माध्यालयमानीय दत्तं ११ द्वादशं उद्भिन्नं, घटादिकं वस्तु उद्भिद्य-उद्घाट्य यद् दीयते १२ त्रयोदशं मालापहृतं, मालात्-मंचादेरपहृतं-साध्वर्थमानीतं, चः समुच्चये १३ चतुर्दशं आच्छेद्यं, आच्छिद्यते-अनिच्छ- तोऽपि पुत्रादेः सकाशात् माधुदानाय गृह्यते १४ पंचदशं अनुन्सृष्टं, न निसृष्टं सर्वस्वामिभिः साघुदानायाननुज्ञातं १५पोडशमध्य- वपूरकं, स्वार्थपाकारं में अधिक्षेपः १६, एवं पोडश पिंडोद्मे-आहारोत्पत्तौ दोषाः स्युरिति गाथार्थः।। तथा उद्गमः प्रसूतिरुत्पत्तिः 30 Số 1 Số 10 BHOISRO - ·SHO.ज - त्यादि २, तथाऽऽत्मा परश्च पश्यति किं मम इति महात्मा-गरिष्ठ इति चिन्तयति, यदाहुः-"किं सकणिज कजं न करेमि अभिग्गहो अ को उचिओ। किं मह खलियं जायं ? कह दियहा मज्झ वचंति ? ॥१॥ कह नवि पमायके खुप्पिस्सं ? किं परो व अप्पो वा । मह पेच्छइ आयारं ? इय कुजा धम्मजागरियं ॥२॥"॥३॥ तत्र पूर्वोक्तं सर्व स्मृत्वा कायिकी कथं कुरुते इत्याह- आवस्सियाएँ थंडिल्लदेसे गंतूण काइयं काउं। निसीहियं भणंतो पविसइ इरियं पडिक्कमइ ॥४॥ इह अवश्यं भवा आवश्यकी तया आवश्यक्या-आवसहीइतिशब्दरूपया स्थंडिलदेशे-मात्रकपरिष्ठापनभूभागे गत्वा- गमनं विधाय कायिकीं कृत्वा-लघ्नीं निष्पाद्य निस्सीहि इति भणन्-निस्सीहिशब्दं उच्चरन् वसतिं प्रविशति-प्रवेशं करोति, प्रविष्टः सन् ईर्यापथिकी प्रतिकामति, तत्र ईरणं ईर्या-गमनं तद्युक्तः पन्थाः ईर्यापथः तत्र भवा ईर्यापथिकी-विराधना जंतुवाधा, मार्गे गच्छतां या काचिद्विराधना भवति सा ईर्यापथिकीत्युच्यते, यद्वा ईर्यापथ:-साध्वाचारः, आह च-"ईर्यापथो ध्यानमौनादिकं भिक्षुवतं" तत्र भवा ईर्यापथिकी-विराधना, नद्युत्तरणशयनभोजनादिभिः प्राणातिपातादिका साध्वाचारातिक्रमरूपा सा ईर्या- पथिकी ॥४॥ पुनः ततोऽपि किं करोति तदाह- गमणागममालोइय कयकुसुमिणकाउसग्गपच्छित्तो। जिणमुणिवंदण पुचि उवउत्तो कुणइ सज्झायं ॥५॥ तस्या ईयापथिक्या अनन्तरं गमनागमनमालोचयति, अत्र त्रिभंगी-गमनं १ आगमनं २ गमनागमनं चेति ३, अत्र प्रस्ता- चाद् गमनागमनभंगः तमालोचयित्वा 'कृतकुस्खमकायोत्सर्गप्रायश्चित्तः' कृतं-विहितं कुस्खमविध्वंसनार्थ कायोत्सर्गरूपंश्चित्तं- आलोचना(दि)रूपं येनासो, सर्वमनुष्ठानं ईर्याप्नतिक्रमणपूर्वमेवोद्दिष्टं, आह च-इरियावहियाए अपडिकंताए न किंचि कप्पइ चेइय- कमल ·अथ प्रस्तावितान् दशैषणादोषान् नामतः संख्यातचं दर्शयन्नाह- संकिय १ मखिय २ निक्खित्त ३ पिहिय ४ साहरिय ५ दायगु ६ म्मिस्से ७) अपरिणय ८ लित्त ९ छड्डिय १० एसणदोसा दस हवंति ॥७९॥ तत्र शंकितं संभाविताधाकर्मादिदोपं भक्तादि १ प्रक्षितं-आरूक्षितं २ निक्षिप्तं-न्यस्तं सचित्तादिषु ३ पिहितं-स्थगितं ४ संहृतं-तसादन्यत्र क्षिप्तं ५ दायको-बालादिः ६ उन्मिश्रं-मिश्रीकृतं सचित्तयुक्तं ७ अपरिणतं-अप्रासुकादि कालहीनं ८ पिहितं- स्थगितं ९ छर्दित-परिशाटिमत् १०, एते एपणादोपाः-पिंडग्रहणदूषणानि दश भवेयुरिति गाथार्थः ॥ यदाहुः-'सोलस उग्गम- दोसे'त्यादि ॥१॥ ॥७९॥ अथ द्विचत्वारिंशद्दोपाणां मध्ये पोडश पिडोद्गमदोपाः, तेष्वाधमाधाकर्म, तद्विचारं गाथासप्तकेनाह- साहुनिमित्तं भत्ताइ जं गिही कुणइ तं अहाकम्मं । सचित्तस्साचित्तीकरणमचित्तस्स वा पयडं ॥८॥ उद्दिसियं तं तु कुराइयस्स दहिउल्लवणाइ उद्दिसिय । अहकम्मजुअं पूई मीसं कयमप्पजइजोगं ॥८॥ मुणिजोग्गं ठवइ पिहु जं सा ठवणा इमा उ (सा ठवणा पयरणे उ पाहुडिया) साहुवओगाय थिरं दुयं व जं पगडणं कुणइ ।।८२।। पाओरण दीवाई पयडणं देइ वत्थुणो मज्झे । कीयं तु मुल्लगहियं पामिच्चयमुद्धियं जं तु ॥८॥ परियट्टियं इमं पुण जं दिजइ गहिय वत्थुणा वत्थु । तं अभिहडं जमाणियमन्नठाणाउ मुणिकजे ॥८४॥ उन्भिन्नं कूडाइसु घयाइ दाणाय महिया भिहडं । मालोहडं जहत्थं पराउ हड गहियमच्छिनं ॥८५॥ mait ·M वंदणसज्झायआवस्सयाइ काउं" इति वचनात् , क्षमाश्रमणपूर्व 'कुसुमिणदुसुमिणोहडावणियं राईपायच्छित्तविसोहणत्थे काउस्सग्गं करेमि' तत्र चतुर्विंशतिस्तवचतुष्कचिन्तनं, ततोऽपि किं कुरुते ?-'जिनमुनिबन्दनपूर्व जिना-भगवन्तो मुनयः-साधवस्तयोर्वन्दनं- नमस्कारस्तत्पूर्व-तत्पुरःसरं उद्युक्तः-उद्यमपरः प्रमादरहितः करोति स्वाध्याय, अत्र सर्वसाधुरेव कर्ता बोद्धव्यः, यदाहुः- "जामिणि पच्छिमजामे सव्वे जग्गंति बालवुड्डाई । परमिठिपरममंतं भणन्ति सत्तठ्ठवाराउ ॥१॥ इरियं पडिकमंते कुसुमिणदुसुमिण- निवारणोसग्गं । सम्मं कुणंति निज्जूढपमायनिदा महामुणिणो॥२।। पाणिवहप्पमुहाणं कुसुमिणभावे भवन्ति उजोया । चत्तारि चिंत- णिआ सनमुकारा चउत्थस्स ॥३॥ जिणनमणमुणिनमंसण पुव्वं तत्तो कुणेइ सज्झायं। चिंतंति पुव्वगहियं तवनियमाभिग्गहप्पमुहं ॥४॥" ॥५॥ ततः स्वाध्यायकरणे फलं किमित्याशंक्याह- कम्ममसंखिजभवं खवेइ अणुसमयमेव उवउत्तो। अन्नयरंमिवि जोगे सज्झायमि य विसेसेणं ॥६॥ प्राणी असंख्यातभवं कर्म-असंख्यातभवनिबद्ध कर्म अनुसमयमेव-प्रतिसमयमेव उद्युक्तो-धर्मक्रियासुद्यमवान् क्षपयति-निरा- करोति, क-अन्यमिन्नपि धर्मयोगे-इतरसिन् पुण्ययोगे, खाध्याये च उद्युक्तो विशेषेण कर्म क्षपयत्येव, यदाहुः-जामिणि विरामसमए सरए सलिलव्व निम्मलं नाणं । इय तत्थ धम्मकम्मे आयमुवायं विचिंतिजा ॥१॥" ॥६॥ ततोऽपि साधुः कां क्रियां कुरुते तदाह- धम्मीणं जागरिया पुणो अहम्मीण सुत्तया सेया । तो तह भणइ महप्पा जह पावजिया न जग्गंति ॥७॥ तत्र निशाविरामे धर्मिणां-धर्मात्मनां जागरिका-निद्रात्यागरूपा श्रेयसी, यतो धर्मिणां जाग्रतां गरीयान् लामः, आह च- ·४ । हदनी, 'यथा एका कुलपुत्रको भार्यादेशात् अर्भकानां क्रीडापनमूत्रोत्सर्गादिविधानतत्पोतकक्षालनकरणेन दुर्गधवस्त्रो लोकेन हदन इत्युच्यते ५। अथ गृध्रावरिपी, यथा कश्चिद् भोजनोपविष्टो व्यंजनतक्रांदियांचने निजमहिलया गृहकर्मव्यापृतया साधिक्षेपं गृहाणेत्युक्तो गृध्र इव रिपन २ तदासनं यातीति लोकेन गृध्रावरिपीत्युच्यते ६, तदेते षड् गृहिणीवशा इति(तेनोक्तं-नाहं तथा, ततः) क्षुल्लक ऊचे-यद्येवं तर्हि घृतगुडान्विताः प्रभूताः सेवतिका देहि मे निजगृहात् , अथ उत्थाय कथितपत्नीवृत्तान्तं क्षुल्लकं द्वारे अवस्थाप्य गृहिणी चाकार्य व्यपदेशेन मालामारोप्य उत्सारितनिःश्रेणिकः (स ता ददौ) क्षुल्लकः खनासांगुलीघर्पदर्शनेन तस्यापि ज्ञापितना. साधर्षमाकार्य सेवतिका ललौ इत्येवं मानपिडः ८ । अथ मायापिंडः, यत्र मायया-वंचनेन परप्रतारणबुद्ध्येतियावत् विविधरूपं नानारूपं नानाकारं काणकुन्जायनेकस्वभावं वेपं-अंगादिसंस्थानमाहारकारणे--अशनादिलाभाय क्रियते स मायापिंडः, यदाहुः- "मायाइ विविहरूवं (माहू) आहारकारणे कुणई" इति, मायायां आपाढभूतेर्निदर्शनं, यथा राजगृहे सिंहरथो राजा, अन्यदा तत्रागता धर्मरुचय आचार्याः, विविधज्ञानी आपाढभूतिर्विहरन् नटगृहं गतः, तत्रैकमोदकलाभादेप मुरीणामिति विचिन्त्य काणीभूय द्वितीय जग्राह, असावुपाध्यायस्येति कुब्जरूपेण तृतीयमादात् , साघाटिकसाधोरसाविति कुष्टिकरूपेण चतुर्थमग्रहीत् , तच्च गवा- क्षस्थनंटेन दृष्टं, 'चिन्तितं-अहो भव्योऽसौ नटो भवतीति संग्रहार्थं तमाकाय यथेष्टं मोदकांश्च दत्त्वा नित्यमत्रागन्तव्यमिति भणि- तवान् , अथ रूपपरावर्तादिलब्धिमानसौ तथोपचरणीयो यथा मन्पुत्रीरक्तः सदा असमृमायातीति नटेन शिक्षितं तथा पल्याः, स नित्यं गृहमांगच्छन् तथा रापुच्या लोभितो यथा आमघट इवांभोमिर्मिनो यथा गुरूनवगणय्य मुक्तवतस्तां परिणीतवान् , तथा अस्य पश्यतो मद्यादिकं नासेव्यं (इति न्ययसीत्) अन्यदा विविधनटावृतो नृपगृहे गत्वा तत्र दूतव्याक्षेपादलितो, नियंजनमिति ·"जागरह नरा निचं जागरमाणस्स वड्डए बुद्धी । जो सुबइ सो न धन्नो जो जग्गइ सो सया धनो ॥१॥" किंच-"सीयंति सुवंताणं अत्था पुरिसाण लोगऽसारित्था। तम्हा जागरमाणा विहुणह पोराणयं कम्मं ॥२॥ सुवइ सुवंतस्स सुअं संकियखलियं भवे पमत्त स्स । जागरमाणस्स सुयं चिरपरिचियमप्पमत्तस्स ॥३॥सुयई अयगरभूओ सुअं च से नासिहिइ अमिअभूतं । होई गोणभूओ नटुंमि सुए अमिअभूए ॥४॥ जो केवलीव सम्मं सुअनाणवलेण तिहुअणं मुणइ । सो निदाइ निवडिओ भमेइ भीमं भवमणंतं ॥५॥" तथा अध- मिणां-पापात्मनां पुनः सुप्तता श्रेयसी-नियतैव श्रेष्ठा, ततः-तदनन्तरं तथा भणति-तथा जल्पति पूर्वाधीतं वा तथा सरति महा. त्मा-गरिष्ठात्मा यथा पापजीवा-दुष्टजन्तवो गृहगोधाकाकादयस्तैलकारकुंभकारादयश्च न जाग्रति-न निद्रां त्यजन्ति, यदाहुः "इरियावहियाईयं सव्वं सणियं भणन्ति जयणाए। घरकोइलकायाई जह पाविठा न जग्गंति ॥१॥ आउज्जोवणवणिए अगणि कुटुं- बी कुकम्म कम्मरए । तेणे मालागारी उब्भामगइथिए जंते ॥२॥" तथा चात्र निदर्शनं- क्वापि पुरे केऽप्याचार्याः वर्षासूपाश्रयस्थाः पश्चिमरजन्या शिष्यान् पूर्वगतं जीवाध्ययनमध्यापयन्तो गुणनिकां कारयन्तः सन्ति, तत्रौपधयोगाद् जीवोत्पत्त्यधिकारे मन्दं मन्दं सार्यमाणे रभसा शिष्येण गाढं पृष्टं-भगवन् ! अत्रागमे अमुकवृक्षपर्णयोगात् जले तत्क्षणं मत्स्योत्पत्तिर्भणिता, तरोर्लोकभाषायां किं नाम ?, गुरुभिरनाभोगाद् गादशब्देनाभाषि-अमुकं नामेति, तद्वचः प्राति- वेश्मिकेन मात्स्यिकेनाश्रावि, तेन तथैव कृतं, बहुमत्स्योत्पत्तिर्जाता, प्रतिदिनं २ बहुमत्स्योत्पत्तितः स धनाढ्यो बभूव, असंख्यम- त्स्यविक्रयाद् नवीनं सदनं निर्माय विलासान विधत्ते, व्यतीतेषु वर्षेषु सूरयस्ते तत्राययुः, तेन दृष्टाः, स्वर्णपोइलिका रत्नैर्भूता गुरु- पादायतोऽदौकि, भणितं च-भगवन् ! युष्मद्वचःप्रसादादहं धनी जातः, एतद् गृहणीध्वं प्रसादात्, यथा मम समाधिर्भवति, ·मयोग्यं यत्र द्वे वस्तुनी एकीकृत्य साधवे दीयते तदुन्मिश्र, अत्रैकीकरणं मीलनमात्रमेवावसेयं, असिन्नपि दोपे चतुर्भगी, यथा सचित्तेन सचित्तं मिश्रं १ एवमचित्तेन सचित्तं २ सचित्तेनाचित्तं ३ अचित्तेनाचित्तं ४, एष्वादिभंगत्रयं न कल्पते, चतुर्थः शुद्ध एव, अथ अपरिणतं-अपरिणताभिधानं यत्र दातव्यं वस्त्वेव द्रव्यमेव अग्रासुकं, अथवा एतदशनादि ग्राहकस्य साधोर्मनसि निर्दोपं परिणतं द्वितीयस्य सदोष परिणतं, अथ लिप्तं मधुना, आदिना दधिक्षीरतकं, अनेन च विलिप्तेन लेपयुक्तेन यद्ददाति तल्लिप्तं ॥१६॥ अथ छर्दिताख्यमाविष्करोति-छर्दितं-छर्दिताभिधानं दूपणं स्यात् , तत् किं यदशनादि-भक्तपानप्रभृति परिशाटी-भूमौ परिपतद- वयवं सद् आदीयते तत्, एतस्मिन् छर्दिते दोपे मिलिते सति पूर्वोक्ता द्विचत्वारिंशद्दोपा भवन्ति, अत्र वारकमंत्रिकथानिदर्शनं पूर्व व्याख्यातमेवास्ति । ते च यथासंख्यं पोडशरदश गृहस्थयतितदुभयप्रभवाः, कोऽर्थः १-पोडश उद्गमदोपाः गृहस्थप्रभवाः, गृहिणा प्रायेण तेषां क्रियमाणत्वात् , तथा साधुप्रभवाः पोडश, तेपां साधुनैव विधीयमानत्वात् , तथा गृहिसाधुजन्या दशैषणा- दोपाः, शंकितदोपस्य साधुभवत्वात् अपरिणतदोपस्य च साधुजन्यत्वात् , शेपाणां च गृहिप्रभवत्वात् , तथा पंच ग्रासैपणादोपाः तान् अग्रे वक्ष्यति, यदाहुः-इह "सोलस सोलस दस उ उग्गमउपायणेसणादोसा। गिहिसाहुउभयपभवा पंच उ घासेसणा होइ ॥१॥ ९७॥ उक्ताः पिडदोपाः, अथ पिडग्रहणलाभमाह- पिंडो देहो भन्नइ तरस उवढंभकारणं दव्वं । एगमणेगं पिंड असणाइ पाउंछणाईयं ॥९८॥ पिड:-पिंडशब्देन देहः-कायो भण्यते-कथ्यते तस्य-देहस्योपष्टंभकारणे-आधारनिमित्ते पिंडं द्रव्यं स्यात् , तत् पिंडद्रव्य- मेकं मनेकं च, यथा एकमशनादि अनेकं पादपोंछनादि ॥९८॥ तदेकमनेकं. विवृणोति- ·ऊचुः सूरयो-वयं निर्ममा निर्ग्रन्थाः त्यक्तसङ्गाः किं प्रयोजनं धनेनासाकं ?, अन्यच्च-अस्माकं प्रसादात्ते धनाप्तिः कथं १, मात्स्यिकेन पूर्वो रात्रिवृत्तान्तः उक्तः, गुरुभिः पापभीरुमिश्वेतसि चिन्तितं-आः स्वामिन् भगवन् अर्हन् ! विस्मृतिवशात् प्रमादाच स्तोकमात्रवचना- संवरेण मम कियत् पापं लग्नं १, अन्यच्च-कहिचित् मत्स्यबन्धकेनानेनान्यस्य कस्यायमौषधयोग उपदिष्टो भविष्यति तदाऽतितीव्र- तरा वृद्धिर्भविष्यति, अत एवोक्तं-युक्तमिदं, वरं हालाहलं पीयं, वरं अग्गीअ सेवणं । वरं संपेहसंवासो, मा पमाएण संगओ॥१॥ किं च-जयणाय धम्मजणणी जयणा धम्मस्स पालणी चेव । तव्वुद्धिकरी जयणा एगंतसुहावहा जयणा ॥२॥ अतः प्राणिना यतनैव कार्या, प्रमादः परिहर्तव्यः, उक्तं च शय्यंभवाचार्यैः-"कहं चरे? कह चिठे ?, कहमासे ? कहं सए ?। कहं भुंजतो ? भासंतो ?,पावं कम्मं न बंधइ ॥१॥ जयं चरे जयं चिठे, जयमासे जयं सए। जयं भुजंतो भासंतो, पावं कम्मं न बंधइ॥२॥" तावत् मम जीवो- त्पत्तिं भेदेन शिक्षाणां गाढस्वरेण कथयतः इयती पापवृद्धिरभूत् , परमसावुपायेन पापानिवार्यते तदा श्रेयः, अन्यथा धर्मोपदेश- दानेनासौ धर्मार्थी सन् मात्स्यिकः पापादस्मात् सर्वथा न निवर्तयिष्यते, अतोऽस्मिन् एकस्मिन् समाप्ति नीते स्तोकं पापं स्यात् , अनेकप्राणिसंहारपापं निवर्तते, अतः स्तोकव्ययेन बहुलाभः, उक्तमस्ति-"तम्हा सव्वाणुन्ना सव्वनिसेहो य पवयणे नत्थि । आयं वयं तुलिज्जा लाहाकंखिन्व वाणियओ ॥१॥" इति विचिन्त्योत्सर्गापवादविधिज्ञैस्तैरुक्तः सः-इदमौषधं त्वया कस्याप्युक्तं न वा?; तेनोक्तं-नो कस्यापि परमनिधानवत् , सूरिर्जगौ-तर्हि भव्यं कृतं, परमनेनौपधेन तव बहुपापं लाभः स्तोकः, अतोऽन्यदौषधं ते कथयामः येन तव अक्षयसुवर्णदायकः सुवर्णपुरुषः सिध्यति, स पाह-वामिन् ! तदौषधमपि वद, सरिजंगौ-द्वारि अर्गलां दत्त्वा अपवरकान्तः-एतदौषधं जलकुंडिकायां क्षिप्तं सुवर्णपुरुष प्रकटयिष्यति, तेन तत् तथा विहितं, व्याघ्रो निःसृतः, तेन स घातितः, ·॥२॥" किं च-अनजलं उण्हं वा कसायदव्वेहि मीसियं वावि । कप्पइ जईण नन्नं सुविहियकप्पट्ठियाणं २ च ॥ १ ॥ सीओदगं न सेविजा, सिलावुठं हिमाणि य। उसिणोदग तत्तफासुअं, पडिगाहिज संजए ॥२॥ उसिणोदगं तिदंडुकलियं फासुअजलं तु जइकप्पं । नवरि गिलाणाइकए पहरतिगोवरि धरेयव्वं ॥३॥ जायइ सचित्तया से गिम्हमि य पहरपंचगस्सुवरिं। चउपहरु- वरि सिसिरे वासासु जलं तिपहरुवरि ॥४॥॥१०२॥ अशनादि गृहीत्वा पश्चात् कं विधि तनुते इत्याशंक्याह- इय विहरिय वसहि गओ इरियं आलोअणा य गुरुपुरओ। काउं पेहिय भूमि मुत्तं भत्ताइ नमइ जिणे ॥१०३॥ इति-आगमनिरूपितयुक्त्या विहृत्य-निर्मलपिंडं गृहीत्वा वसति गतः-उपाश्रयद्वार प्राप्तः पिंडादि प्रमायं निषेधिकापुरस्सरं वसतिमध्ये प्रवेशं विधाय ईयाँ प्रतिक्रामति, तदनु गुरुपुरत आलोचनां कृत्वा भूमि-मंडलीसंस्थानं प्रतिलिख्य तत्र पात्रकाणि मुक्त्वा भक्ताद्यर्थं जिनान् नमति, शक्रस्तवं पठतीत्यर्थः, यदाहुः- "इय समयविहिसुद्धं पिडं गिण्हित्तु वसइदारंमि। पजत्ते परि- भाविय पम्मज निसीहिया कुणइ ॥१॥ सज्जामज्झे पविसिय पडिलेहिय मंडलीय जंठाणं । वच्चइ य गुरुसयासे इरियावहियं पडि- कमइ ॥२॥ काउस्सग्गे चिंतइ कमेण अइयारनिवहमावन्नं । जं भत्तपाणविसयं गमणागमणस्स विसयं च ॥३॥ पारियकाउत्सग्गो चउवीसथयस्स चितणं काउं। गमणागममालोइय अव्वक्खित्तस्स गुरु पुरओ ॥४॥ उज्जुपन्नो अणुबिग्गो, अव्यक्खित्तेण चेय- सा। आलोए गुरुसयासे, जं जहा गहियं भवे ॥५॥ वक्खित्त १ पराहुत्ते २ पमत्ते ३ मा कयाइ आलोए। आहारं च करंतं ४ नीहारं वा ५ जर करेइ ॥६॥ अव्वक्खित्ताउत्तो उ, संतबुद्धिनाऊणं(त्ति जाणिया ।अणुन्नवित्तु मेहावी, आलोइज जयं जई ॥७॥ जं किचि दुरालोइयमणेसणिर्ज भवेज भत्ताई । तप्पडिकमणनिमित्तं उस्सग्गं कुणइ इय विहिणा ।।८।। इच्छामि पडिकमिउं गोअरचरि- ·स तु व्याघ्रः संमूर्छजोऽन्तमुहूर्तजीवी स्वयमपि मृतः, एवमाचार्यैः पापवृद्धिर्निवारयित्वा गुरुमिः शिष्येण संहालोचना गृहीता, सुगति जग्मतुः, अतो भव्यैः प्राणिमिरितिविचार्य रात्रिन्दिवं भाषासमितिः पालनीया, विशेषतो निशायां गादं न वक्तव्यं इति भाषाऽसमिती साधुकथा ॥७॥ पुनरपि मुनिर्निशान्ते किं करोति तदाह- कालियसुअभणणत्थं गिण्हइ पाभाइयं खणे कालं । पडिकमइ तहा जह दस पडिलेहाणंतरं सूरो ॥८॥ 'कालिकश्रुतप्रभणनार्थ' कालेन-कालग्रहणेन गृहीतं श्रुतं कालिकश्रुतं, तत्र श्रुतं द्वेधा-कालिकमुत्कालिकं च, तगणनार्थ क्षणे-प्रस्तावे पाभाइयकालं गृह्णाति, उक्तं च-"कालग्गहणावसरे पत्ते पाभाइयं तओ कालं । कालियसुअपढणत्थं दुनि जहण गिण्हंति ॥१।। तदनु प्रतिक्रामति-प्रतिक्रमणं तथा करोति यथा दश प्रतिलेखनाः-मुखववस्त्रिकारजोहरणादिकाः तत्कृतानन्तरं सूर्य उद्गच्छति-उदयं प्राप्नोति, प्रतिक्रमणं नियुक्तौ पंचधोक्तं-पडिकमणं देवसियं राइयमित्तरियमावकहियं च । पक्खिय चाउम्मासिय संवच्छरियत्ति सत्तेए ॥१॥ तत् प्रतिक्रमणं पंचाचारविशुद्धिनिमित्तं क्रियते, तदाहुः-"पंचविहायारविसुद्धिहेउमिह साहु सावगो वावि । पडिकमणं सह गुरुणा गुरुविरहे कुणइ एकोवि ॥१॥" ||८॥ अत आचार्यादीनाश्रित्य विशेपविधेर्निर्णयमाह- आयरियगिलाणाई जे नवि जग्गंति पच्छिमे जामे । आवस्सयस्स समए कजं इरियाइयं तेहिं ॥९॥ आचार्यग्लानादयो ये पश्चिमयामे-क्षपान्तिमे यामे न जाग्रति-न निद्रात्यागं कुर्वन्ति, आगमे तेषां तत्राजागरणभणनात् , यदाहु:-"सव्वेऽवि पढमजामे दोन्नि य वसहाण आइमा जामा । तइओ होइ गुरूणं चउत्थ सव्वे गुरू सुअइ ॥१॥" आवश्यकस्य समये-प्रतिक्रमणस्य प्रस्तावे तैः-आचार्यादिमिर्यादिकं कार्य-ईपिथिक्यादि समग्र विधेयं । तत्रावश्यकं किं नाम ?, तथा चोक्तं HOROSE ·सरूविणो । अजाणं पनवीसं तु, अओ उर्दू उवग्गहो ॥१॥ ॥१२१॥ अथ आर्यकाणामुपकरणं दर्शयति- उवगरणाई चउद्दस अचोलपट्टाई कमढगजुयाई । अहियाइं समणीणवि भणियाणिवि हुंति ताणेवं ॥१२२॥ श्रमणीनां उपकरणानि चतुर्दश पूर्वोक्तान्येव भवन्ति, कथंभूतानि ?-'अचोलपट्टानि' चोलपट्टरहितानि, पुनः कथंभूतानि ?- कमढकयुतानि सहितानि, तान्येव पूर्वभणितानि वक्ष्यमाणप्रकारेणाधिकानि भवन्ति, एवं पंचविंशतिः ।।१२२।। अथ पंचविंशत्युप- करणसंख्यां व्यक्तीकुर्वन् गाथाद्वयेनाह- उग्गहणंतग पट्टो अद्धोरुअ चलणिआ य बोद्धव्वा । अभितरवाहि नियंसिणी य तह कंचुए चेव ॥१२३॥ ओगच्छिय वेगच्छिय संघाडी चेव खंधकरणी य । ओहोवहिंमि एए अजाणं पन्नवीसं तु॥२४॥ तत्र अवग्रहानंतकः १ पट्टः-२ अर्दोरुकः ३ चलनिका ४ अभितरनिवसनी ५ बहिर्निवसनी ६ कंचुकः ७ उत्कक्षिका ८ वैकक्षिका १ संघाटी १० स्कंधकरणी ११ ओघोपधौ-उत्सर्गोपधौ आर्यकाणां-साध्वीनां एते एव पंचविंशतिभेदाः, तथा अमीपां अर्थानां भेदाः निरूप्यन्ते, 'आह-अवग्रहानन्तकः कीदृशो भवति ?, नावनिमः-नावासदृशः घनो-निविडः आर्तनवीजपातरक्षार्थ मसृणं च कर्कशस्पर्शत्यागार्थ कसाश्चित् सूक्ष्मं कस्याश्चित् स्थूलं, शरीरप्रमाणेन भवति, शरीरमपेक्ष्य भवतीत्यर्थः, यदाहुः अह उग्गहणंतगं नावसंठियं गुज्झदेसरक्खडा । तं तु पमाणेणिकं घणमसिणं देहमासा ॥१॥ अथ पट्टा-पट्टश्चतुरंगुलपृथुः कटीमान- दीर्घः हस्खकट्या इखः दीर्घकट्या दीर्घः मल्लचरणीवद्भवति-मल्लकच्छावत् स्यात् , अवग्रहानन्तकमाच्छादयति, यदाहुः-"पट्टोऽवि होइ. एगो देहपमाणेण सो भईयव्यो । छायंतुग्गहणतं कडिबद्धो मल्लकच्छन्च ॥२॥२२॥ अोरुगः-आयं ऊरुकाध भजति अझै- 2009 ·अनुयोगद्वारे-"समणेण सावएण य अवस्सकायब्वयं हवइ जम्हा । अन्तो अहोनिसिस्स य तहा आवस्सयं नाम ॥१॥" ॥९॥ तदेव पूर्वोक्तमर्यादिकं किमित्याशंक्याह- इरिया कुसुमिणुसग्गो सक्कत्थय साहुनमण सज्झायं । चउरोऽवि खमासमणा सव्वस्सवि दंडओ चेव ॥१०॥ तत्र प्रतिक्रमणविधौ आदावीर्यापथिकी, तदनु कुखमकायोत्सर्गः, स चायं-क्षमाश्रमणपूर्व 'कुसुमिणदुसमिणराईपायच्छित्त- विसोहणत्थं काउस्सग्गं करेमि' इत्यादि भणित्वा चतुर्विंशतिस्तवचतुष्कचिन्तनं, ततः पारिते चोचैःस्वरेण लोगस्स० आप्रान्ताद्भणनं, तदनु शक्रस्तवः नमोत्थुणमित्यादिकः, ततोऽपि साधुनमनं-प्रत्येकरसाधुनमस्करणं, पचाल्लघुक्षमाश्रमणयुग्मपूर्व खाध्यायकरणं, तदनु जाते प्रतिक्रमणसमये प्रतिक्रमणारंभः, स यायं समय:-'जो मासो वढंतो तस्स य मास्सस्स ततियमासंमि । जनामं नक्खत्तं सेसेशु ठिए पडिकमणं ॥१॥ तत्र प्रतिक्रमणारभे चत्वारि क्षमाश्रमणानि, तानि चामूनि-श्रीभगवन् १ आचार्य २ उपाध्याय ३- सर्वसाधुरूपाणि ४, इह भगवनशब्देनार्हन समग्रैश्वर्यादियुक्तः, आचार्यादयः प्रतीता एव, पश्चात् क्षमाश्रमणपूर्व 'राई पडिकमणइ ठाउं' इत्यादि भणित्वा भून्यस्तमस्तकः 'सव्वस्सवि राईय' इत्यादिदंडकं सकलरात्रिकातिचारवीजभूतं भणति ॥१०॥ तसिन् दंडके भणिते पश्चात् किं पठति तदाह- सकत्थय सामाइय घरणाइतिगस्स तिनि उस्सग्गा । चउवीसइत्थय दोसुं तइए अइआर चिंतणयं ॥११॥ थुइ पोत्ती आलोअण संथारावणाइयं विहिणा । सुत्तं अब्भुठाणं वंदण खामणय वंदणयं ॥१२॥ सामाई छम्मास तव उस्सरगुजोय पुत्ति वंदणयं । उस्सग्गे चिंतियं तवोविहाणमिह पञ्चक्रवाणे ॥१३॥ OG ·- A W माणपव्वा निद्धा बनेण एगवन्ना य । घणमसिणवट्टपोरा लट्ठि पसत्था जइजणस्स ॥१॥" ॥१२९॥ अथ एवंभूताया यः साधोः प्रयोजनमाह-दुष्टपशवो-ग्राम्याः दुष्टजंतवः श्वानाः-ग्रामव्याघ्राः श्वापदाः-आरण्यका दुष्टतिर्यंचः विजल:-कईमप्रदेशः तद्विप- मेषु-निनोनतेषु च उदकमार्गेष्वपि-जलमार्गेष्वपि यष्टिः शरीररक्षार्थ तपःसंयमसाधिनी भणिता॥१३०॥ अथोपकरणनिर्णयमाह- उवगरणं जं जुज्जइ उचयारे सेसयं तु अहिगरणं । इय उरहिं पेहित्ता पुणरवि संगहइ सुत्तत्थं ॥१३॥ उपकरणं तत् यदुपकारे-शरीररक्षादौ युज्यते, तु पुनः शेर्प-उपकरणादन्यदधिकरणं इति, पूर्वोक्तं-पूर्वोक्तस्वरूपमुपधि प्रतिलेख्य पुनरपि सूत्रार्थ गृहणाति ॥१३१॥ अथ सूत्रार्थग्रहयो साधूनां को लाभस्तदाह- 'जह जह सुअमवगाहइ अइसयरसपसरसंजुअमपुव्वं । तह तह पल्हाइ मुणी नवनवसंवेगसद्धाए ॥१३२॥ यथा यथा साधुः श्रुतं-आगममवगृह्णाति, कथंभूतं ?-अतिशयरसप्रसरसंयुतं, पुनः कथंभूतं ?-अपूर्व-नवीनं, तथा तथा संवेग- श्रद्ध्या-वासनया प्रहाति-हर्षभाक् भवति ॥१३२॥ अथ साधोदिनचतुर्थभागकृत्यमाह- दिणसेसे कयथंडिलपेहो पडिक्कमइ गोयरे चरियं । जं किंचि अणाउत्तं तं सुमरिय कुणइ पच्छित्तं॥१३३॥ तथा दिनशेपे-दिनावसाने कृतस्थंडिलो-विहितबाह्यदूरमध्यविधिना कालस्थंडिलविधिकः, यदाहुः-"चउभागवसेसाए चरि- माए पारिसीए कालस्स । पडिकमिऊण कुणंतो थंडिलपडिलेणं तत्तो ॥१॥ अहियासियऽणहियासिय बहिरंतो दूरमज्झआसन्ने । मुत्तुचारे बारस बारस कालंमि भूमितियं ॥२॥ पढमप्पहराणीयं असणाइ जईण कप्पए भोत्तुं । जाव तिजामे उड़े तमकप्पं का- लअइकन्तं ॥३॥ असणाईयं कप्पइ कोसदुगभंतराउ आणेउं । परओ आणिजंतं मग्गाईयंति तमकप्पं ॥४॥ तथा विहितस्थंडिला- ·POS इगपंचाइदिणूणं पणमासं जा चइत्तु तेरदिणे । चउतीसाइ दिणूणं चिन्ते नवकारसहियं जा ॥१४॥ तदनु पुनः शक्रस्तवं पठति, तत्पठिते उत्थाय 'करेमि भंते ! सामाइय'मित्यादिसूत्रपाठपूर्व चारित्रदर्शनज्ञानाचारातिचार- विशुद्ध्यर्थं कायोत्सर्गत्रिकं करोति. तेपु त्रिपु किं चिन्तनीयं ?, उत्तरार्द्धं तदाह-'चउवीसत्यय मिति द्वयोश्चतुर्विंशतिस्तवयुग्मं, यथा रात्रिप्रतिक्रमणे प्रथमे कायोत्सर्गे एकं चतुविंशतिस्तवं चिन्तयति, द्वितीयेऽप्येकं, 'साससयं गोसद्ध' इति वचनात् , तृतीये तु निशातिचारांश्चिन्तयति, सा चेयं गाथा-गोसमुहणंगाई आलोए देवसीअअइआरे। सब्वे समाणयित्ता हियए दोसे ठविजाहि ॥१॥ अर्थश्चायं-गोसं-प्रभातं तस्मादारभ्य मुखवस्त्रिकादौ आलोकयेत् दैवसिकान् अतिचारान् प्राक् यथोक्तान् , ततः सर्वान् समा- नीय-एकत्र कृत्वा हृदये दोपान्-आलोचनीयान् अतिचारान् स्थापयेदित्यर्थः ॥११॥ तदनु कं विधि कुरुते तहाह-थुईत्ति ततः कायोत्सर्ग पारयित्वा 'सिद्धाणं युद्धाण'मिति पठति, ततः संडासकप्रमार्जनपूर्व उपविशति, ततः पोतिका प्रतिलिख्य वन्दनकं दत्ते, इह पोतिकाप्रतिलेखनपुंचकस्य वन्दनस्य (स्थाने) पोतिकैव भणिता, पश्चादालोचनं 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! राइयं आलोएमि' इति सकलं सूत्रं पठति, तदालोचनानन्तरं संथारावट्टणीति गाथाभणनं, सा चेयं-संथारावट्टणगी परिअङ्गणकी पसारणकी रहठाण बार जो न सरिओ, इतः सव्वस्सवि राई० इच्छाकारेण संदिसह तत्र गुरोर्वाक्य-पडिकमह, अपरो भणति- इच्छं, पुनः तस्स मिच्छामि दुक्कडं इति भणित्वा पुनरूपविशति, उपविष्टः सन् विधिना-विधिपूर्वेण सूत्रं-प्रतिक्रमणसूत्रं भणति, स विधिः कः ?, आह-काऊण वामजाणुं हिठा उटुं च दाहिणं जाणुं । सुत्तं भणंति सम्मं करजुयकयपुत्तिरयहरणा ॥१॥ ततोऽपि अभ्युत्थान-ऊवीभवनं 'तस्स धम्मस्से'त्यादि, बंदामि जिणे चउव्वीसं इति पर्यन्तभणनं, ततः भणिते सूत्र वन्दनं-दादशावर्तव- लाल ·अतिचाराः के इत्याह--- सयणासणन्न पाणे चेइय जइ सिन्ज काय उच्चारे । समिई भावण गुत्ती वितहायरणमि अइयारे॥१३५॥ तत्र शयनं-संस्तारकः १ आसनं-पीठादि २ अन्नपाने प्रतीते ३-४ एपामविधिना ग्रहणे परिभोगे च, चैत्यस्याविधिना वंदने 'जइत्ति यतिविषये यथार्हविनयाद्यकरणे ५ शय्याया-वसतेः अविधिना प्रमार्जनादौ स्यादिससक्तायां वा तस्यां वसने ६ कायिको- चारावस्थंडिले अप्रतिलेखितस्थंडिले वा कुर्वतः ७ समितयः-ईर्यादयः पंच ८ भावना:-अनित्याद्या द्वादश ९ गुप्तयः तिस्रः १० आसां वितथाचरणे अनासेवने वा अतिचारः, अस्मिन् देवसिककायोत्सर्गे एतानालोचयति ॥ १३५ ॥ तथा पूर्वोक्तानतिचाराना- लोच्य पारिते च कायोत्सर्गे कि करोति तदाह- उजोअ पुत्ति वंदणमालोअण ठाण कमण पयसुत्तं । अब्भुठिय वंदणखामण वंदण आलियावणियं ॥१३६।। तत्र कायोत्सगें पूर्णे उच्चैःस्वरेणाष्टाविंशत्युच्वासपर्यन्तं लोगस्सुजोअगरे इति निगदति, लोकोद्योतरानित्यादि भणति, तद्भ- णिते च मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वन्दनकं ददाति, तद्दत्त्वाऽऽलोचनं 'इच्छाकारेण संदिसह भगवन् ! दैवसिकमालोचयामि' तसि- नालोचिते च 'ठाणे करणे' इत्यादि भणति, 'सव्वस्सवि देवसिय' इति पर्यन्तं पठति, पश्चाद्गुरोर्वाक्यं पडिकमह इति निशम्य उपविशति, तदनु सूत्र-प्रतिक्रमणसूत्रं 'करेमि भंते ! सामाइयं' इत्यादि कृत्वा भणति, तथा च परिपूर्णे सूत्रे अभ्युत्थितस्सन् 'अब्भुडिओ मि आराहणाए इत्यतः अभ्युत्थितोऽस्म्याराधनाथ वंदामि जिनान् चतुर्विशति'मिति पर्यन्तं पठित्वा पश्चाद्वन्दनकं क्षामणं च 'जं किचि अपत्तियं' इत्यादि यत् किंचित् अग्नोतिकमिति कथयति, पुनर्वन्दनकं ददाति, इह सर्वत्र द्वादशावर्तवंदनक लघु- ·प । न्दनकं पश्चात् क्षामणं-'अन्भुद्विओऽह' मित्यादि भणनं, पुनरपि वन्दनं, बृहद्वंदनकमित्यर्थः ॥ १२ ॥ ततः पुनः को विधिर्वि- धेय इत्याशंक्याह-वंदनकानन्तरं सामायिकं-करेमि भंते ! सामाइयं तत्पूर्वकं पण्मासतपस उत्सर्गः, तसिन् कायोत्सर्गे गुरुणा नमस्कारपूर्वकं पारिते पश्चादन्योऽपि साधुवर्गः कायोत्सर्ग पारयेदिति, यदुक्तं च-भणियंमि नमुकारे गुरुणा पारिज तयणु उस्सग्गं। एवं कियकम्माइसु अन्नह आणाइया दोसा ॥१॥" कायोत्सर्गे पारिते उज्जोअकथनं-लोगस्स उज्जोआरे सायन्तभाषणं, पश्चान्मुखवत्रिका प्रतिलेखनं, तदनु वन्दनकयुगलं, वन्दनानन्तरं कायोत्सर्गचिन्तितं यत्तपः तत्प्रत्याख्यानेन अथ तपोविधान- तपःकरणं ॥१३॥ तदेवं तपः कथं चिन्तितं तदाह- अत्र कायोत्सर्गे पूर्व चारित्राद्याचाराणां पृथक्त्वेनालोचितानामिदानी संमिलितानामपि शोधनार्थमयं कायोत्सर्गः संभाव्यते, असिन्नुत्सगें श्रीवर्धमानविहितं पाण्मासिकतपो यतिरेवं चिन्तयति, हे प्राणिन् ! श्रीवर्द्धमानतीर्थे वर्तमानस्तद्विहितं पाण्मासिकं तपः कर्तुं समर्थो न वा ?, प्राणी पाह-न शक्नोमि, तर्हि एकेन दिनेनोनं पाण्मासिकं कर्तुं शक्तोऽसि ?, प्राणी पाह-न शक्नोमि, तर्हि द्वित्रिचतुःपंचदिनोनं पाण्मासिकं तपः कत्तुं शक्नोपि ? पुनर्वदति-न शक्तोऽस्मि, तर्हि पड्सप्ताष्टनवदशदिनोनं पाण्मासिकं कर्तुं शक्तोऽसि ?, पुनर्वदति-न शक्तोऽसि, एवमेकादशादि, ततः पंच पंचदिनवृद्ध्या क्रमेण मासं यावत् चिन्तनीयं, अथ पुनः पञ्चमे मासे सैव युक्तिः, आघमासवचिन्तनीयं, एवं चतुर्थे मासे सैव युक्तिः, एवं तृतीये द्वितीयेऽपि, ततः प्रथमे मासे ततस्त्रयोदश- दिनं यावत्-त्रयोदशदिनोनं मासं कर्तुं शक्तोऽसि न वा ?, तत्रापि वदति-न शक्तोऽसि, ततस्त्रयोदशदिनोवं चतुर्विंशदादि ऊनं चिन्तयेत् , कथं ?, द्वयहान्या द्वयहान्या, यथा चतुस्त्रिंशत् द्वात्रिशत् त्रिंशत् अष्टाविंशतिः पड्विंशतिः चतुर्विंशतिः द्वाविंशतिः एवं चतुर्थं यावत् चिन्तयति, ततोऽप्याचाम्लादि नमस्कारसहितं यावत् यत्तपः तदिने कर्तमुद्यतः तत्तपः चेतसि निधाय पश्चाद् ·V नियमसो उ दायया । गहणे यऽभिग्गहाणं पुबग्गहिए निवेएउं ॥१॥ चाउम्मासिय परिसिय उस्सग्गो खित्तदेवयाए उ । पक्खिय सिजसुरीए करेंति चउमासिए वेगे ॥२॥ ॥१४॥ अथ विहितप्रतिक्रमणादिकृत्यः पश्चात् किं कुरुते तदाह- पहरंमि अइक्वंते गुरुमुणिवीसामणाइ किचेहिं । पौत्ति पेहिय राइयसंथारं संदिसावे ॥१४२॥ अणुजाणह संथारं निसिही नमो खमासमणगाण इय भणिउं। विहिकयसंधारठिय चेइय वंदित्त सरइ जिणे॥१४३|| अथ प्रहरे अतिक्रान्ते-शर्वरीप्रथमयामे व्यतीते पश्चात् गुरुमुनिविश्रामणादिकृत्यं कृत्वा कामपि निशिथिनी नीत्वा-किय- न्मात्रां रात्रिमुलंध्य लघुक्षमाश्रमणपूर्व पोतिको प्रतिलिख्य पश्चात लघुक्षमाश्रमणयुगलेन रात्रिसंस्तारकं संदेशापयति, रात्रिसंस्तारकं संस्थापयामि करोस्यहं च इति भणति, यदाहुः-"सज्झायझाणं गुरुजणगिलाणवीसामणाइकजेहिं । जामंमि वइकंते वंदिय पेहिति मुह- पोत्तिं ॥१॥ पढमंमि खमासमणे राईसंथारसंदिमावणियं । पभणंति पुणो विइए राईसंथारए ठामि ॥२॥॥१४२॥ तथा संस्तास्क- विधिकरणोद्यतः साधुरनुजानीत संस्तारं निस्सिही नमो खमासमणाणं,निस्सीही सर्वव्यापारनिषेध इत्यर्थः,यदाहुः- 'सकस्थय पभणंता संथारुत्तरपट्टयं च पेहित्ता। जोइत्ता जाणुवरि ठाविय भूमि पमजंति ॥१॥ तं तत्थ अच्छुरित्ता करजुअलं इत्थ निसिय पभणंति । अणुजाणउ संथार निस्सीही नमो खमासमण पुजाण।।२।। ठाऊणं संथारे पुत्तिं पेहित्तु तिन्नि वाराउ । नवकार सामाइयतिसमुच्चरिउं समा. सेणं ॥३॥ कयचउसरणाइविही अठारसपावठाण वोसिरिउं । समरइ पचरखाणं काउं परमिठिसरणं च ॥४॥ अणुजाणह परम गुरू गुरुगुणरयणेहिं भूसियसरीरा। बहुपडिपुन्ना पोरिसि राईसंथारए ठामि ॥५॥ अणुजाणह संथारं बाहुबहाणेण वामपासेणं । कुक्कुडि पायपसारण अतरत पमजए भूमि ॥६॥ संकोडिय संडामा उव्यने य कायपडिलेहा । दच्याई उवओगं उस्मासनिरंभणा- ·गुरुसमक्षं आगारशुद्ध्या प्रत्याख्याति, तत्रागमयुक्तिरसौ-यथा आदितीर्थे वार्पिकं तपः, अन्यतीर्थकराणां तीर्थे आष्टमासिकं, चरमजिनतीर्थेषु पाण्मासिकं, यदाह-संवच्छरमुसभजिणेत्यादि॥१४॥अथ प्रत्याख्यानाधिकारात् तत् प्रत्याख्यानं कतिधेति गाथा- युग्मेन इत्याशंक्याह- अणागय १ मइकंतं २ कोडीसहियं ३ निअंटिअं ४ चेव । सागार५मणागारं ६ परिमाणकडं ७निरवसेसं ८॥१५॥ संकेयं चेव अद्धाए पचक्खाणं तु दसविहं होइ । सयमेवष्णुपालणियं दाणुवएसे जह समाही ॥१६॥ अथ प्रत्याख्यान विवरणं, तत् तपः, प्रत्याख्यानमादौ द्वेधा-मूलगुणप्रत्याख्यानमुत्तरगुणप्रत्याख्यानं च, इदमप्येकैकं हि द्विधा- देशविरतिसर्वविरतिभेदात् तत्र यतिश्रावकयोरनागतादि दशधा प्रत्याख्यान, यदाहुः-पच्चक्खाणं उत्तरगुणेसु खमणाइयं अणेगविहं । तेण य इहयं पगयं तंपिय इणमो दसविहं तु ॥११॥अर्थश्च-प्रत्याख्यानं मूलोत्तरगुणेषु क्षपणादिकं-मासोपवासाधनेकविधं चतुर्थषष्ठा- टमादिरूपं, तदपि तन्मूलभेदापेक्षया दशविधं, तद्यथा-आदावनागतप्रत्याख्यानं १ अनागते काले पर्युपणाद्यर्वाक् ग्लानत्ववैया- वृत्यादिकारणसद्भावे यत्तपोऽष्टमादि क्रियते तदनागतप्रत्याख्यानं १, यदाहुः-होहिइ पोसवणा मम य तया अंतराइयं हुजा। गुरुवेयावच्चेणं तवस्सि गेलग्नया चेव ॥१॥ सो दाइ तवोकम्म पडिवजइ जं अणागए काले । एयं पञ्चक्खाणं अणागयं होइ नायव्यं ॥२॥१॥अथ द्वितीयं अतिक्रान्तं-अतिक्रान्तप्रत्याख्यानं यत् पर्युषणादिपर्वणि अतिक्रान्ते यत्तपः क्रियते तत् , यदाहुः- "पजोवसणाइ तवं जो खलु न करेइ कारणजाए । गुरुवेयावचेणं तवस्सिगेलनया चेव ॥१॥ सो दाइ तवोकम्मं पडिवज्जइ तं ·- ४ कासी । सबजिणाणं पडिमा वन्नपमाणेहिं नियएहिं ॥१॥ तथेह बहुवक्तव्यमस्ति 'चत्तारि अट्ठ दस दो य इत्यस्य तन्न लिख्यते ग्रन्थगौरवभयात् , तथा श्रीशत्रुजयसिद्धक्षेत्रसरणं, तथा सम्मेतगिरिप्रमुखाणि समस्तप्रशस्ततीर्थान्यहं परमभक्त्या वन्दे, जिनानां दीक्षादिकल्याणकस्थानत्वात् , यदाहुः-"अठावयंमि उसभो वीरो पावाई चंप वसुपुजो । उजयंतम्मि नेमी संमेए सेसया सिद्धा ॥२॥१४४॥ अथ पुनः तीर्थस्मरणे शाश्वतजिननामान्याह- उसभं चंदाणण वारिसेण सिरिवद्धमाण तित्थयरं। सीमंधर जुगमंधर बाहु सुबाहुं च वंदामि ॥१४५॥ तत्र ऋषभचन्द्राननवारिपेणवर्द्धमानतीर्थंकरान् वन्दे वर्गमृत्युपातालप्रासादगतान् अनुसरामि, तथा श्रीसीमंधरादीन् विंशति विहरमाणजिनान् वंदे, तथा जंबूद्वीपे महाविदेहक्षेत्रे सीमंधर १ जुगमंधर २ बाहु ३ सुबाहु ४ प्रभृतयश्चत्वारो जिना विहरमाणाः- विहारं कुर्वाणास्सन्ति, तथा धातकीखंडे महाविदेहक्षेत्रयुग्मं तत्राष्टौ तीर्थंकराः संति, यथा श्रीसुजात १ श्रीवयंप्रभु २ श्रीऋष- भानन ३ श्रीअनंतवीर्य ४ श्रीसूरप्रभ ५ श्रीविशाल ६ श्रीवज्रधर ७ श्रीचन्द्राननाः ८, तथा पुष्करवरद्वीपार्द्ध महाविदेहक्षेत्रयुग्मं, तत्राप्यष्ट तीर्थंकराः, श्रीचन्द्रबाहु १ श्रीभुजंगमस्वामी २ ईश्वर ३ श्रीनेमिप्रभ ४ श्रीवीरसेन ५ श्रीमहाभद्र ६ श्रीदेवयशाः७ श्री. अजितवीर्यः ८, एवं विंशतिर्जिनाः ॥१४५।। अथ संस्तारकस्थः अकृतनिद्रः पूर्वमुनीन् सरति तद्गाथायुग्मेनाह- पुंडरियं बाहुबलिं भरहं सगरं सणंकुमारमुणिं । विण्डं गयसुकुमालं पसन्नमेअन्नसालिमुणिं ॥१४६॥ धन्नं दसन्नभई चिलाइपुत्तं उदायणं जंबुं । सुदरिसणं थूलिभदं अवंतिवइराइ मुणिचंदे ॥१४७॥ आदौ पुंडरीकनामानं गणधर, तदनु बाहुबलि भरतं संगरं-सगरनामानं सनत्कुमारं विष्णुकुमारं गयसुकुमारं-गयसुकुमाल ·TA अइच्छिए काले। एयं पच्चक्खाणं अइकंतं होइ नायव्वं ॥२॥" अथ तृतीयं कोटीसहितं प्रत्याख्यानं, एकस्य निष्ठाकाले अन्यस्य च ग्रहणकाले प्रत्याख्यानसाधन्तकोटिद्वयमीलनात् कोटीसहितं ३, यदाहुः-पठवणओ य दिवसो पञ्चक्खाणस्स निठवणओ अ जहियं समंति दुन्निवि तं भन्नइ कोडिसहिय तु ॥१॥अथ चतुर्थ नियन्त्रितप्रत्याख्यान-मासे २ अमुष्मिन् दिवसे यदष्टमादि विधेयं हृष्टेन ग्लानेन वा तन्नियंत्रितं, यदाहुः-मासे २ उ तवो अमुगो अमुगोत्ति अमुगदिवसंमि । हटेण गिलाणेणवि कायव्यो जाव उस्सासो ॥१॥ विशेपश्चायं-तचतुर्दशपूर्विषु जिनकल्पिकेषु प्रथमसंहननेन सह व्यवच्छिन्नं, उक्तं च-"चउदसपुन्बी जिणकप्पिएसु पढमंमि चेव संघयणे । एयं वुच्छिन्नं खलु थेरावि तया करेसी या ॥१॥४, अथ पंचमं साकारं-साकारप्रत्याख्यानं, सहाकारैर्महत्तराद्यैर्यद् वर्तते, यदाहुः-महयरयागारेहि अन्नत्थ य कारणंमि जायंमि। जो भत्तपरिचायं करेइ सागारकडमेयं ॥१॥ ५॥ अथ पष्ठमनाकार- प्रत्याख्यानं, न विद्यते महत्तरादिकारणं यत्र तदनाकारं, अथवा न कुर्वन्ति आकारान्-अपवादान् , वने दुर्भिक्षतायां च भोजना- भावान जीविष्यामीति ज्ञात्वा अनाकारप्रत्याख्यानं प्रत्याख्याति, तदाहुः-"निजायकारणंमी महयरया नो करंति आगारं । कंतार- वित्तिदुभिक्खयाइए तं निरागारं ॥१॥ अपर नाम निराकारमपि ६ । अथ सप्तमं परिमाणकृतं, परिमाणकृते प्रत्याख्यानं दत्तिकव- लआदीयत्तया परिमाणं यत्र तत , दत्तीहि कवलेहि य घरेहि मिक्खाहि अहव दम्वेहिं । जो भत्तपरिचायं करेइ परिमाणकडमेयं ॥१॥ ७ अथाष्टमं निरवशेष-निरवशेषप्रत्याख्यानं सर्वाशनपानत्यागाभिरवशेषं, यदाहु:-"मव्वं असणं सव्वं च पाणयं सव्वखअ- पिजविही । वोसिरइ मव्यभावेण इय भणियं निरवसेसं तु ॥१॥८ तथा नवमं संकेतं-संकेतप्रत्याख्यानं अगुष्ठमुष्टिग्रन्थयादिचिहो- पलक्षितं, यदाहु:-"अंगुष्ठ मुट्ठी गंठी घरसे ऊसामथिबुगजोइक्खे। भणियं संकेय मेयं धीरेहिं अर्थतनाणीहि ॥ १॥" अंगुष्ठमुष्टि- ·4 - - सुसाधवः जिनमतं च मम प्रमाणं इति लक्षणं सम्यक्त्वं यत्र धर्म सः ॥१५१।। पूर्वोक्तविधिना साधुः शयनं कथं कुरुते तदाह- इचाइ भणिय समरियनवकारो सुअइ अप्पनिहा।समए जग्गिय एवं कुणइ भुणी पुणवि दिणचरियं ॥१५२॥ इत्यादि पूर्वोक्त विधिना भणित्वा तथा च स्मृतनमस्कारः अल्पनिद्रया-स्तोकनिद्रया स्वपिति-शयनं करोति, तथा च समये- प्रस्तावे जाग्रयित्वा मुनिः-साधुः पुनरपि दिनचर्या दिवसक्रियां करोति-विधत्ते ॥१५२।। अथ दिनचर्यायाः फलमाह- इय सुद्धसमायारो बहुधम्ममणोरहुल्हसियचित्तो। तिनभवजलहिमपं मन्नंतो लहद सिद्धिसुहं ॥१५३।। इति-पूर्वोक्तविधिना शुद्धसमाचारो-निर्मलक्रियाविशेषः प्राणी बहुधर्भमनोरथोल्हसितचित्तः तीर्णजलधिमात्मानं मन्यमानः सिद्धिसुख-शिवसुखं लभते-प्राप्नोति ॥१५३॥ अथ ग्रन्थकृत् ग्रन्थमुपसंहरन् निजगुरुनामांकितां गाथां चाह- सिरिकालियसूरीणं वंसुम्भवभावदेवसूरीहिं। संकलिया दिणचरिया पसा धोवमइजइजोग्गा ॥१५॥ श्रीकालिकसरीणां-कालिकाचार्याणां वंशोद्भवैः-अन्वयोत्पन्नैः श्रीभावदेवसरिभिः संकलितेयं दिनचर्या, कथंभूता :- स्तोकमतियतियोग्या ॥१५४|| समाता यतिदिनचर्या सावरिः ।। SHED न इति श्रीकालिकाचार्यसन्तानीयश्रीभावदेवसूनिता श्रीमतिसागरसूरिविवृता श्रीयतिदिनचयो समाप्ता એ શિષ્ય મુનિ દક્ષ - भनि RAPTARN शान स५२.

·अब - मोचनं ग्रंथिच्छोटनं गृहप्रवेशं स्वेदशोपं उच्छासान् थियुगशोपं प्रदीपज्वलनं इत्यादि संकेतयति तत् ९ । तथा दगमं अद्वाप्रत्या- ख्यानं, तत्र अद्धा-कालस्तदुपलक्षितं मुहूर्तादिकालसहितं यत् तत् १०। स्वयमेवानुपालनीयं, न कारणादिनिषेधः, आहारदानो- पदेशयोः यथा समाधिः॥ पुनस्तदद्धाप्रत्याख्यानं दशधा भवति, यदाहुः-अद्वापञ्चकखाणं तं जं कालप्पमाणछेएण। पुरिमपो- रिसीए मुहुत्तमासद्धमासेहिं ॥१॥ ॥१६॥ तदद्धाप्रत्याख्यानं कथं दशधा तदाह- नवकारपोरिसीए पुरिमुडिक्कासणेगठाणेसुं । आयंबिलअभत्तठे चरिमे य अभिग्गहे विगई ॥१७॥ तत्र दशविधप्रत्याख्याने प्रथमं नवकारसहितं १ द्वितीयं प्रत्याख्यानं पौरुपी २ तृतीयं पुरिमाईप्रत्याख्यानं ३ चतुर्थमे- काशनप्रत्याख्यानं ४ पंचमं एकस्थानप्रत्याख्यानं ५ पष्ठमाचाम्लप्रत्याख्यानं ६ सप्तममभक्तप्रत्याख्यानं ७ अष्टमं चरमप्रत्याख्यानं, तद् द्वेधा-भवचरमं दिवसचरमं च ८ नवममभिग्रहप्रत्याख्यानं ९ दशमं विकृतिप्रत्याख्यानं १० ॥१७॥ अत्र उद्देशनिर्देशयुक्त्या कानि तानि दश प्रत्याख्यानानी(के ते दशसु प्रत्याख्यानेषु आकारा इ)त्याशंक्याह- दो चेव णमुक्कारे आगारा छच पोरिसीए उ । सत्तेव य पुरिमड्ढे एगासणगंमि अठेव ॥१८॥ सत्तेगठाणेसु अ अठेव य अंक्लिंमि आगारा । पंचेव अभत्तछे छप्पाणे चरिम चत्तारि ॥१९॥ तत्र आकारद्विकसहितं नमस्कारप्रत्याख्यानं, तच्चेदं-उग्गए सूरे नमुकारसहियं पञ्चक्खाइ चउबिहंपि आहारं असणं पाणं खाइमं साइमं अन्नत्थऽणाभोगेणं सहसागारेणं वोसिरइ १, व्याख्या-उद्गते सूर्ये-सूर्योदयादारभ्य नमस्कारसहितं प्रत्याख्यानं करोति, इदं गुरोर्वचः, छात्रस्तु प्रत्याख्यामीति वदति, एवं व्युत्सृजतीत्यत्रापि वाच्यं, कथं ?-चतुर्विधमप्याहारं अशनं पानं सायं खाद्य BHABH ·तिविहं चउविहं वा आहारं असणं पा० खा० सा० अ० सह० पच्छन्नकालेणं दिसामोहेणं साहुवयणेणं सव्व- समाहिवत्तियागारेणं वोसिरइ २, अर्थश्च पुरुषः प्रमाणमस्याः सा पौरुषी-छाया तद्युक्तः कालोऽपि पौरुपी, प्रहर इत्यर्थः, केवलं याम्योत्तररेखायाः आत्मनश्चान्तरे पूर्वपश्चिमरेखैव छायेति ग्राह्या, तां पौरुषी प्रत्याख्याति, अत्र पडाकारणां मध्ये प्रथमौ द्वौ पूर्ववत्, अन्यत्र प्रच्छन्नकालात् दिङ्मोहात् साधुवचनात् सर्वसमाधिप्रत्ययाकाराच्च, प्रच्छन्नता च कालस्य मेघेन रजसा गिरिणा याऽन्तरितत्वात्सूर्यस्यादर्शने, तेन अपूर्णामपि पौरुषी ज्ञात्वा पूर्णा भुंजानस्य न भंगः, ज्ञात्वा वर्धभुक्तेनापि तथैव स्थातव्यं यावत् पौरुपी पूर्यते, ततः परं भोक्तव्यं, अन्यथा तु भंग एव ३, दिङ्मोहादिषु यदा पूर्वामपि पश्चिमेति जानाति तदा पौरुष्यामपूर्णा- यामपि न भंगः, मोहविगमे तु पूर्वविधिः ४, साधुवचनं-उद्घाटापौरुषीत्यादिकं भ्रान्तिकारणं तत् श्रुत्वा भुंजानस न भंगः, भुंजानेन तु ज्ञाते अन्येन वा कथिते प्राविधिविधेयः, सर्वसमाधिः-गाढातंकादिरहितत्वं, गाढातंकादौ च तत्प्रत्यय आकारः-प्र- त्याख्यानापवादो भवति, अयमभिप्रायः-आकसिकतीत्रशूलादिदुःखोद्भवार्तरौद्रध्यानोपशमाय सर्वेन्द्रियसमाध्यर्थं पथ्यौपधादि कुर्वाणस्य अपूर्णायामपि पौरुष्यां न भंगः, जाते तु समाधी पूर्वविधिः, उक्तं च-चउहाऽऽहारं तु नमो रतिपि मुणीण सेस तिय चउहा। निसिपोरिसि पुरिमेगासणाइ सद्धाण दुतिचउहा ॥१॥ तथा सार्द्धपौरुषीप्रत्याख्यानं तु पौरुपीतुल्यमाकारैः, परन्तु कालतो भेदः ३। अथ पूर्वार्द्धप्रत्यख्याने तसिन् सप्ताकाराः, तत्सूत्रमिदं-सूरे उग्गए पुरिमलु पचक्खाइ दुविहं तिविहं चउब्वि- हपि आहारं असणं पाणं खा० सा० अ० स० पच्छ० दिसा० साहु० महत्तरागारेणं सव्व० वोसिरइ, अर्थश्च- पूर्वं च तदर्धं च पूर्वाधं-दिनसाधं प्रहरद्वयं तत् प्रत्याख्याति, अत्र पडाकाराणामर्थः प्राग्वत्,महत्त० महत्तरं-प्रत्याख्यानानुपालना- ·प्र दपि बहुतरनिर्जरानिमित्तं पुरुषान्तरासाध्यं ग्लानचैत्यसंघादिकार्य तदेवाकारः-अपवादो महत्तराकारः तसादांगपि भुंजानस्य न भंगः, यश्चात्रैव महत्तराकारपाठो न नमस्कारसहितादौ तत्र कालमहत्वाल्पत्वे हेतू, तथा अपार्धप्रत्याख्यानमप्येतत्तुल्यमाकारैः, परमिहापि कालतो भेदः ४ । अथैकाशनप्रत्याख्यानं, एकाशनप्रत्याख्याने अष्टावाकाराः, तत्सूत्रं-एगासणं पचवाइ दु०- ति० चउविहंपि आहारं असणं ४ अन्न० सह० सागारिआगारेणं आउंटणपसारेणं गुरुअन्भुट्ठाणेणं पारिहाव- णियाणरेणं मह० सव्व० वोसिरइ अर्थश्च-एकं-सकृत् अशनं-भोजनं एकं वा आसनं-पुताचालनतो यत्र तदेकाशनं एकासनं वा, प्राकृते द्वयोरप्येकासणमितिरूपं, एवं द्वयासनमपि, अत्र प्रथमावन्त्यो चाकारौ मिलितौ चत्वारस्तेपामर्थः प्राग्वत् , सहागारेण वर्तते सागारः स एव सागारिको-गृहस्थः स एवाकार:-तस्य पश्यतोऽन्यत्रापि गत्वा भुंजानस्य न भंगः, तत्समक्षं भोजने तु महा- दोपः, यदार्प-छक्कायदयावंतोऽवि संजओ दुल्लहं कुणइ बोहिं । आहारे नीहारे दुगुछिए पिंडगहणे य ॥१॥" गृहस्थस्य यदृष्टं तु भोजनंन जीर्यते स सागारिको बंदिकादिर्वा, आउंदण' इति आकुंचनं-जंघासनसंकोचनं प्रसारणं-तस्या एव ऋजुकरणं, आकुंचने प्रसारणे च क्रियमाणे किंचिदासनं चलति तत्रापि न भंगः, 'गुरु०' इति गुरोः-आचार्यस्य प्राघूर्णकस्य वा साधोरागच्छतोऽभ्यु- स्थानं विधाय पश्चाद् भुंजतोऽपि न भंगः, 'पारिठा' इति परिष्ठापन-सर्वथा त्यजनं प्रयोजनमस्येति पारिष्ठापनिकं-अधिकीभूत वस्तु तदेवाकारः पारिष्ठापनिकाकारः अयमाकारः साधोोरेव, उक्तं च-"विहिगहियं विहिभुत्तं उव्वरियं जं भवे असणमाई। तं गुरुणाऽणुन्नाय कप्पइ आयविलाईणं ।।१।।" श्रावकस्त्वखंडसूत्रत्वादुच्चरति, तत्र हि त्यज्यमाने महान् दोपः, गुर्वाज्ञया भुज्यमाने गुणः, ततस्तस्य भुंजानस्यापि न भंगः, अनेकाशनं परिहरति ४ ॥१८॥ अथैकस्थानप्रत्याख्यानं, तसिन् सप्ताकाराः, तत्स्त्रमिदं- ·Latne अपरेसामाकाराणामर्थस्तु प्राग्वत् ॥ अथ प्रत्याख्यानभंगकाः, ते च स सप्तचत्वारिंशत् शतं भंगका भवन्ति १४७, ते चैवं-तिन्नि तिया तिनि दुया तिनि इका य हुँति जोगेसु । तिदुएगं तिदुएगं तिदुएकं चेव करणाई ॥१॥ न्यासः ३३ ३ २ २२१११। ३२१३२१३२१ पढमे लब्भइ एगो सेसेसु तिएसु तिय तिय तियं च । दो नव तिय दो नवगा तिगाल सीयालभंगसयं ॥२॥ न्यासः १३ ३३ ९९ ३९९ तथाहि-मणवयणकाय १ मणवयण २ मणतणु ३ वयतणु ४ मण ५ वयण ६ काय ७ जोगि सग सत्त करणकारणाणुमय इति जुय तिकाल सीयालभंगसयं ॥१॥३३ ३ २ २ २ १११,३२ १३२ १३ २ १, १ ३ ३३९९ ३९९ मनसा वचसा कायेण न करोति न कारयति नानुमति दत्ते १,मनसा वचसा कायेन न करोति न कारयति १ मनसा वचसा कायेन न करोति न अनुमतिं दत्ते २ मनसा वचसा कायेन न कारयति न अनुमतिं दत्ते३, प्रयोऽमी एकस्तु पाश्चात्यः एवं चत्वारः ४, मनसा वचसा कायेन न करोति १ मनसा वचसा कायेन न कारयति २ मनसा वचसा कायेन न अनुमति दत्ते ३,त्रयोऽमी चत्वारः पूर्वोक्ताः एवं सप्त भंगकाः ७, तथा मनसा वचसा न करोति न कारयति न अनुमति दत्ते १ मनसा कायेन न करोति न कारयति न अनुमति दत्ते २ मनसा वचसा न करोति न कारयति नानुमति दत्ते ३ एते त्रयः, सप्त च पूर्वोक्ता इति दश, मनसा वचसा न करोति न कारयति १ मनसा कायेन न करोति न कारयति २ वचसा कायेन न करोति कारयति ३ मनसा वचसा न करोति नानुमति दत्ते ४ मनसा कायेन न करोति नानुमतिं दत्ते ५ वचसा कायेन न करोति नानुमतिं दत्ते ६ मनसा कायेन न कारयति नानुमतिं दत्ते ७ मनसा वचसा न कारयति न अनुमति दत्ते ८ वचसा कायेन न कारयति नानुमतिं दत्ते ·९ एते नव, दश पूर्वोक्ताः, एवं एकोनविंशतिर्भङ्गाः १९, मनसा वचसा न करोति १ मनसा कायेन न करोति २ वचसा कायेन न करोति ३ मनसा वचसान कारयति ४ मनसा कायेन नकारयति ५वचसा कायेनन कारयति ६ मनसा वचसा न अनुमतिं दत्ते मनसा कायेन न अनुमति दत्ते ८ वचसा कायेन न अनुमतिं दत्ते ९, एते नव, एकोनविंशतिः पूर्वोक्ताः, एवं अष्टाविंशति- भङ्गाः २८, तथा मनसा न करोति न कारयति नानुमति दत्ते १ वचसा न करोति न कारयति नानुमतिं दत्ते २ कायेनन करोति न कारयति नानुमति दत्ते३, त्रयोऽमी, अष्टाविंशतिः पूर्वोक्ताः, एवं भंगाः एकत्रिंशत् ३१, तथा मनसा न करोति न कारयति १ वचसा न करोति न कारयति २ कायेन न करोति न कारयति ३ मनसा न क० न अनुमन्यते ४ वचसा न करोति न अनुमति दत्ते ५ कायेन न करोति न अनुमति दत्ते ६ मनसा न कारयति न अनु० ७ वचसा न कारयति न अनु० ८ कायेन न कारयति न अनु० ९, एते नव, एकत्रिंशत् पूर्वोक्ताः, एवं चत्वारिंशत् ४०, तथा मनसा न करोति १ वचसा न करोति २ कायेन न करोति ३ मनसा न कारयति ४ वचसा न कारयति ५ कायेन न कारयति ६ मनसा न अनुमति दत्ते ७ वचसा न अनुमति दत्ते ८ कायेन न अनुमति दत्ते ९, एते नव, पूर्वोक्ताः चत्वारिंशत् , एवं भंगाः एकोनपंचाशत् , एते एव अतीतानागतवर्तमानैः कालै- गुणिताः सप्तचत्वारिंशत् शतं १४७ भंगा भवन्ति, ते च प्रत्याख्यानभंगका ज्ञेयाः, उक्ताः प्रत्याख्यानभंगकाः, अधुना तच्छुद्धिमाह- सा च पोहा, यदाहुः-"सोही पञ्चक्खाणस्स छव्विहा समणसमयकेऊहिं । पन्नत्ता तित्थयरेहिं तमहं बुच्छं समासेणं ॥१॥" यथा श्रद्धानशुद्धिः १ ज्ञानशुद्धिः २ विनयशुद्धिः ३ अनुभापणाशुद्धिः ४ अनुपालनाशुद्धिः ५ भावनाशुद्धिश्च ६, यदाहुः-"सा SRO ·पुण सदहणा १ जाणणा य २ विणय ३ ऽणुभासणा चेव ४ । अणुपालणाविसोही ५ भावचिसोही भवे छठा ६॥२॥" तत्र श्रद्धा- नशुद्धिमाह-पचक्खाणं सधनुदेसियं जं जहिं जया काले । तं जइ सहइ नरो तं जाणसु जाणणासुद्धि।।२।।" अथ ज्ञानशुद्धिमाह- 'पबक्खाणं जाणइ कप्पे जं जंमि होइ कायव्यं । मूलगुण उत्तरगुणे तंजाणसुजाणणासुद्धि।।२॥ अथ विनयशुद्धिमाह-'कियकम्मरस विसुद्धिं पउंजई जो अहीणमइरित्तं । मणवयणकायगुत्तो तं जाणसु विणयसुद्धिं तु ॥३॥' अथ अनुभाषणाशुद्धिमाह-'अणुभासइ गुरुवयणं अक्खरपयवंजणेहि परिसुद्धं । पंअलिउडो अभिमुहो तं जाणसु भावणासुद्धिं ॥४॥' अथ अनुपालनाशुद्धिमाह-'कंतारे दुभिक्खे आयके वा महइ समुप्पन्ने । जं पालियं न भग्गं तं जाणसु पालणासुद्धिं ॥५॥ अथ भावविशुद्धिमाह-'रागेण व दोसेण व परिणामेण व न दूसियं जं तु। तं खलु पचक्खाणं भावविसुद्धं मुणेयव्वं ॥६॥ अथ प्रत्याख्यानशुद्धयन्तरमाह-'फासियं १ पालियं चेव २, सोहियं ३ तीरियं तहा ४। किट्टिय ५ माराहियं चेव ६, जइस एयारिसंमि य ॥१॥ अर्थश्च-स्पृष्टं-विधिना काले प्राप्तं १ पालियं-पुनः २ उपयोगप्रतिजागरितं २, उक्तं च-"उचिए काले विहिणा पत्तं जं फासियं तयं भणियं। तह पालियं च असई सम्मं उबओगपडियरियं ॥१॥" अथ शोधितं गुरुदत्तशेषभोजनासेवनेन ३, तीरितं पूर्णेऽप्यवधौ किंचित्काला- वस्थानेन ४, उक्तं च-"गुरुदत्तसेसभोअणसेवणे तं विसोहियं जाण । पुन्नेवि थेवकालावत्थाणा तीरियं होइ ॥१॥" तथा कीर्तितं भोजनकाले अमुकं प्रत्याख्यातं मयेति न भोक्ष्ये इति सरणेन ५, आराधितं-सवैरेमिः प्रकारैर्निष्ठां नीतं ६, उक्तं च-"भोयण- काले अमुगं पञ्चक्खायंति सरइ किट्टिययं । आराहियं पयारेहिं सम्ममेएहिं पडियरियं ॥१॥" अथ प्रत्याख्यानफलमाह-पचक्खा- गंमि कए आसवदाराई हुंति पिहियाई । आसवबुच्छेएणं तण्हावुच्छेयणं होइ ॥१॥ तण्हावुच्छेएणं अउलोवसमो भवे मणुस्साणं । OHIBIFx ·दि. ॐ08 अउलोवसमेण पुणो पचक्खाणं हवइ सुद्धं ॥२॥ अथ प्रत्याख्यानप्रधानफलमाह-पच्चक्खाणमिणं सेविऊण भावेण जिणवरुदिटुं । पत्ता अणंतजीवा सासयसुक्खं अणा- वाहं ॥१॥ अथ प्रत्याख्यानं कथं करोति ?, कियकम्माइविहिन्नू उवओगपरो अ असढभावो । संविग्गथिरपइन्नो पचक्खा- वितओ होइ ॥१॥ तथा 'एत्थं पच्चक्खायापचक्खाविंतयाण चउभंगी। जाणगऽजाणपएहिं निप्फना होइ नायव्वा ॥१॥ यथा ज्ञो ज्ञस्य पार्थे प्रत्याख्यातीति शुद्धः १ ज्ञोऽज्ञस्य-मूर्खस्य पार्थे प्रत्याख्यातीति शुद्धः २ अज्ञो ज्ञस्य पार्थे प्रत्याख्यातीति शुद्धः ३, अज्ञोऽज्ञस्य पार्श्वे करोतीति न शुद्धः ४ चतुभंगी ॥२०॥ अथ नमस्कारसहितादिपु प्रत्याख्यानेषु कान्याद्याक्षराणीत्याशंक्याह- नवकारसहिय १ पोरसि २ सड्डा ३ पुरिमे ४ अवद्ध ५ उववासो ६। उ १ पो २ सा ३ सू ४ सू ५ सू ६ नेया पढमक्खरा कमसो ॥२१॥ नमस्कारसहिते तथा पौरुष्यां पुरिमार्द्ध अपार्धे उपवासे च एतानि क्रमशः-अनुक्रमेण प्रथमाक्षराणि ज्ञातव्यानि, एतानि कानि?, उ पो सा सू सू सू , यथा उग्गए सूरे नमुक्कारसहियं पञ्चक्खाइ १ पोरसिअं० उग्गए सू० चउ०२ साढपोरसी० उग्गए० ३ सूरे उग्गए. पुरिमर्दु प० ४ सूरे उग्गए अवटुं० प० ५ सूरे उग्गए अभत्तहँ पञ्चक्खाइ ६॥ अथ यथासंख्यं व्याख्यानं बोद्ध- व्यम् ॥२१॥ अथ प्रत्याख्याने पौरुष्यादौ कृते कियान् कर्मक्षयः तदाह- पोरिसि चउत्थ छठं काउं कम्मं रखवंति जे मुणिणो। तं नहु नारयजीवा वाससयसहस्सलक्खेहिं ॥२२॥ पौरुषी-पुरुषच्छाया चतुर्थ-एकोपवासरूपं पष्ठ-उपवासयुग्मरूपं एतल्लक्षणं तपः कृत्वा यत् कर्म सचागतं मुनयः-साधवः DHEDA

·क्षिपन्ति-निराकुर्वन्ति तत् कर्म हु निश्चितं नारकिनो जीवा वर्षशतसहस्रलक्षैः-वर्षकोटिमिर्न क्षिपन्ति-न निष्ठां नयन्ति ॥ २२ ॥
तर्हि तत्तपः कथंभूतेन मनसा विधेयमित्याशंक्याह-
तं तु तवो कायव्वं जेण जिओ मंगुलं न चिन्तेइ । जेण न इंदियहाणी जेण य जोगा न हायति ॥२३॥
तथा पुनः तत् तपः कर्तव्यं येन तपसा मनः-चित्तं अमंगलं-दुध्यानं न चिन्तयति-न सरति, तत् किं ?, येन तपसा इन्द्रियाणां
स्पर्शनादीनां पंचानामपि हानिन भवति-निजनिजविपयक्षयो न स्यात् , येन च तपसा योगा-मनोवाकायरूपाः प्रतिक्रमणादयो
वा हीनतां न व्रजन्ति ॥२३॥ अथ संकेतप्रत्याख्यानमल्पकप्टसाध्यं कालानियमत्वात् तस्मिन् कृते किं फलमित्याशंक्याह-
संकेयं पुण गंठियपमुहं बद्धंमि तंमि मणबंधो। गंठिमि य सिवसोक्खं यद्धं तो तं सया कुणह ॥२४॥
संकेतप्रत्याख्यानं पुनर्ग्रन्थिप्रभृति-ग्रन्थ्याद्यष्टधोक्तं तदेवावसेयं, तसिन् ग्रन्थ्यादौ बद्धे मनसो बंधो भवति, गन्थिमि च
शिवसौख्यं-मोक्षः स्यात् , ततो हेतोस्तदन्थिसहितं प्रत्याख्यानं सदा कुरुत, भो भव्या इति शेषः। उक्तं च-"जे निच्चमप्पमत्ता गंठिं
बंधंति गंठिसहियंमि । सग्गापवग्गसुक्खं तेहिं निबद्धं सगंठिमि ॥१॥ भणिउण नमुक्कारं निचं विम्हरणवजिया धना।. पारंति
गंठिमहियं गंठिं सह कम्मगंठीहिं ॥२॥ मंमासी मजरओ एकेणं चेव गंठिसहिएणं । साहंतु तंतुवाओ सुसाहुवाओ सुरो
जाओ ॥३॥ इह चिंतसु अब्भासं अन्भासं सिवपुरस्स जइ महसि । अणसणसरिसं पुण्णं वयंति एयस्त समयभू ॥४॥२४॥ इत:-
प्रभृति प्रत्याख्यानमाश्रित्य कियत् सर्वमुक्तं, तदनु साधुः किं करोतीत्याशंक्थाह-
पञ्चक्खाणे सम्म विहिए अणुसहि तिन्नि य थुईओ। वर्दूतियाउ चेइयवंदण बहुवेल पडिलेहा ॥२५॥

·दि- प्रत्याख्याने सम्यग् विधिना-आकारविधिना विहिते-कृते पश्चात् अणुसहि इति इच्छामोऽणुसहिं इति भणित्वा उपविश्यादौ गुरुरेव तिस्रो वर्द्धमानस्तुतयो 'विशाल [भाल] लोचनदल'मित्यादिरूपाः पठन्ति, पश्चाद् परोऽपि साधुवर्गः, कथंभूताः?-वर्द्धत्यः, छंदसेतिशेषः, तदनु चैत्यादि-ततश्चैत्येषु आचार्यपरम्परया गुरुक्रमरूपया स्तोत्रेषु पठितेषु ततश्चतुर्भिः क्षमाश्रमणैराचार्यादीन वन्दते, पश्चात् क्षमाश्रमणद्वयेन साधुः कृतपौषधश्राद्धश्च भगवन् बहुवेलं संदिसावउं ?, द्वितीयेन क्षमाश्रमणेन बहुवेलं करेमि इति भणति, बहुवेलस्यायमर्थः-मर्वकार्याणि श्रीगुरुप्रश्नपूर्वकं कार्याणि, तेन च दिवसमध्ये लघुकार्येषु पुनः २ प्रश्नः कर्तुं दुःशक्यः, तत एतत्क्षमाश्रमणद्वयेन तत्तल्लघुकार्यविषये आचार्याणामनुमति मार्गयति, बहुवेलासंभवान्यपि कार्याणि बहुवेलेत्युच्यते उप- चारात् , गीतार्थंस्त्वन्यथापि यथागमं विचार्य, उक्तं च-"जम्हा किचं गुरवो वियंति विणयपडिवत्तिहेउं वा । ऊसासाइ पमुत्तुं तयणा- पुच्छाइ पडिसिद्धं ॥१॥ सव्वंपि पडिक्कमणं अकुणंतो लहइ चउगुरू समणो। देसेण विराहतो लहइ पुणो मासलहुयाई ॥२॥ किं च-अविहिकया वरमकयं असूयवणयं वयंति समयन्नू । पायच्छित्तं जम्हा अकए गरुयं कए लहुयं ॥१॥ ततः प्रतिलेखनां विधत्ते ॥२५॥ संप्रति प्रतिलेखनाक्रमविधिः कथमित्याशंक्याह- मुहपत्ती रयहरणं दुन्नि निसजाउ चोल कप्पतिगं । संथारुत्तरपट्टो दस पेहाऽणुग्गए सूरे ॥२६॥ तत्र क्षमाश्रमणद्वयेन पूर्वमादौ मुखवत्रिका प्रतिलेखनीया १ तदनु रजोहरणं २ पश्चाद् रजोहरणस्य द्वे निपये ४ तदनु चोलपट्टः-अधःपरिधरणवस्त्रं ५ तदनु कल्पत्रिकं ८ पश्चात् संस्तारकः ९ पश्चादुत्तरपट्टः १०, एता दश प्रतिलेखना विधेयाः, कदा?-अनुद्गते सूर्ये, यदाहुः “पडिलेहणाण गोसाऽवरण्ह उग्घाडपोरसीरा तिगं। तत्थ पहाएऽणुग्गयसूरे पडिक्कमणकरणाउ GRO KO ·॥२॥ इहागमे प्रतिलेखनात्रयं भणितं-एका प्रातरेव, द्वितीया उद्घाटपौरुष्यांपादोनग्रहरे, तृतीया अपराङ्केतृतीये यामे, एतास्तित्र: प्रतिलेखनाः यथा प्रातः प्रतिक्रमणादूर्ध्वमनुद्गते सूर्ये पूर्वोक्ता दश प्रतिलेखनाः मुखवत्रिकाद्याः स्युः, उद्घाटपौरुष्यां पादोने प्रहरे पात्रनिर्योगः-पात्रपरिकरः सप्तविधः प्रतिलेखनीयः, तथा तत्र मुखवस्त्रिका आसनोपविष्टैः प्रतिलिख्यते, ततःप्रथमं गोच्छकः १ ततः पटलानि २ तदनु पात्रकेसरिका ३ पश्चाद् पात्रवंधः ४ तदनु पात्रकं ५ ततोऽपि रजस्त्राणं ६ तस्मात् पात्रकस्थापनं ७, तथा तृतीयप्रहरे उपकरणचतुर्दशकं, यथा प्रथमं पोतिका ? तदनु चोलपट्टः २ पश्चाद् गोच्छकः ३ पश्चात् चिलमली ४ तदनु पात्रकबंधः ५ पश्चात् पटलानि ६ ततो रजत्राणं ७ ततः परिष्ठापनकं ८ ततो मात्रकं ९ पश्चाद् पात्रकं १० ततोऽपि रजोहरणं ११ पश्चात् कल्पत्रिकं १४, इहान्योऽप्यौत्सर्गिकोपधिः प्रतिलेख्यः, उक्तं च-"उवगरणचउद्दसगं पडिलेहा ॥१॥" उक्तार्थेयं ।। २६ ॥ तथा दशप्रकारप्रतिलेखनीयोपधेः परिमाणं किमित्याशंक्थाह- बत्तीसंगुलदीहं रयहरणं पुत्तिया य अद्धेणं । जीवाण रक्खणट्ठा लिंगट्ठा चोलपद्दो तु ॥२७॥ कंबलमई निसिजा दसिया सहिया भणिज रयहरणं । दुन्नि निसिजा इक्का खोमी पाउंछणं बीयं ॥२८॥ तथा रजोहरणं द्वात्रिंशदंगुलदीर्घ भवति, उक्तं च-"बत्तीसंगुलदीहं चउवीसं अंगुलाई दंडो से । अठंगुला दसाओ एग परं हीणमहियं वा ॥१॥ एयं ओहपमाणं भणियं निसीहस्स पंचमुद्देसे । छब्बीस वीस दंडो छब्बारस अंगुला दसिया ॥२॥ रजोहरण- कृत्यं च-आयाणे निक्खेवे ठाण निसीयण तुयट्टसंकोए । पुव्वं पमजणठा लिंगठा चेव रयहरणं ॥१॥ अथ रजोहरणपदस्यार्थ- माह-अभितर रयहरणं करेइ जं जीवरक्खणाहितो । बाहिररयं पमजइ रयहरणं तेण निद्दिढ़ ॥१॥' तथा पोतिका च अर्द्धन- DROIDR ·रजोहरणदीर्घतोऽर्दू भवतीत्यर्थः, तथा अर्धशब्दनिमित्तं सूत्रागतं क्रममुल्लंध्यादौ रजोहरणं पश्चान्मुखवत्रिकाया व्याख्यानं विहितं, तत्र पोतिका-मुखवस्त्ररूपा, सा तु पोडशांगुलमिता दीर्घा भवति, यदाहुः-"चउरंगुलं विहत्थी एयं मुहणंतगस्स उ पमाणं । वीअं मुहप्पमाणं गणणपमाणेण इकिकं ॥१॥" तत्प्रयोजनमाह-संपाइमरयरेणूपमजणठा वयंति मुहपत्तिं । नासं मुहं च बंधति तीए वसहि पमजंतो॥१॥" तथैव द्वयं रजोहरणमुखवस्त्रिकारूपं जीवानां रक्षार्थं च लिंगार्थमपि ॥२७॥ अतो रजोहरणस्याकृति- माह-तथा कंबलमयी निपद्या-वस्त्रविशेपो दसिकामिः सहितं रजोहरणं भणयेत्-कथयेत् , तस्मिन् रजोहरणे अपरे द्वे निपये भवतः, तत्र एका क्षौमी-सौत्री निपद्या एकेन्द्रियावयवनिष्पन्नरूपा द्वितीया पादोंछनकमयी-कंवलमयी, सातु पञ्चेन्द्रियावयवनिष्पन्नरूपा, तथा सूत्रे वस्त्रं त्रेधा-एकेन्द्रियावयवनिष्पन्नं कार्पासादि १ विकलेन्द्रियावयवनिष्पन्नं कौशेयादि २ पञ्चेन्द्रियावयवनिष्पन्न ऊर्णादि ३ ॥२८॥ साधोः कल्पप्रमाणं किं इति विचार्याह- कप्पा आयपमाणा दु खोम चुक्खिक्क उनिओ तइओ । संथारुत्तर दो करसड्डा चोलोह चउहत्थो ॥२९॥ तथा साधोः कल्पास्त्रयो भवन्ति, किंविशिष्टाः ?-आत्मप्रमाणाः, यात्राप्रवृत्तानां स्कंधस्योपरि क्षिप्तास्तिष्ठन्ति, एतदात्मप्र- माणाः अर्द्धतृतीयहस्तविस्तृताः स्युः,एतत्प्रमाणात् स्थविराणां मनाक् सातिरेका(यूतां)अनतिरेका भवन्ति,तत्र द्वौ क्षौमौ कल्पावात्म- प्रमाणौ भवतः, तृतीयस्तु चुक्खिक्क उनिउ इति प्रधान ऊर्णानिष्पनो, नानावर्णभेदरहित इत्यर्थः, यदाहुः-"कप्पा आयपमाणा अड्डाइजा य वित्थडा हत्था। दो चेव सुत्तियाओ उनि तइओ मुणेयव्यो॥१॥ कप्पेण जेण भिक्खा चेइयगमणं च तेण अन्नाणि। कजाणि नेव कुजा तत्तो दो सुत्तिया भणिया ॥२॥ तणगहणाणलसेवानिवारणा धम्मसुक्कझाणहा। दिलं कप्परगहणं गिलाण. काल ·मरणच्या चेव ॥३।। तथा संरतारकः उत्तरपट्टः-संस्तारकाच्छादनमेतत् द्वितयं सार्द्धहस्तद्वयमानं, उक्तं च-"संथारुत्तरपट्टो अड्डाइ- जा य आयया हत्था । दुण्डंपि य वित्थारो हत्था चउरंगुलं चेव ॥१॥ तथा चोलपट्टश्चतुर्हस्तपमाणोपेतः, उक्तं च-"दुगुणो य चौगुणो वा दुगुणो चउरंस चोलपट्टो उ । थेराण जुवाणहा सण्हे थूलंमि य विभासा ॥१॥२९॥ अथ मुखवस्त्रिकादिदशविधोपधेः प्रमाणं निरूप्य संप्रति तत्प्रतिलेखनाक्रम एव कथमित्याक्याह- लहुवंदणेण पुत्ति पडिलेहइ पढमगंमि रयहरणं । अंतो निसिज पढमं मज्झण्हे बाहिराइ पुणो ॥३०॥ तुण्हिको इक्कमणो उवउत्तो चत्तअन्नवाचारो। दयपरिणामंमि ठिओ ताहे पडिलेहणं कुजा ॥३१॥ अंगपडिलेहणं लहुवंदणजुअलेण संदिसावित्सा । पडिलेहइ ठवणगुरुं ठवणं ठाणे पुणो पुत्ती ॥३२॥ उवहिं संदेसाविय छोहावंदणजुएण पडिलेहे । छोहावंदण लहुवंदणा खमासमण एगठा ॥३३॥ अह रविउदए बसहिं सुपमजिय पुंजमुन्दरेऊण । परिसोहित्ता इरिया पडिक्कमिय पमजए वसहिं ॥३४॥ पडिलेहा दिठिकया रयहरणाई पमजणं विति। कालग्गहणे पोत्तिय वसही कालप्पवेयणयं ॥३५॥ इह प्रतिलेखनासमये लघुवन्दनेन-इच्छामि खमासमणो इत्यादिरूपेण पोतिकां-मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयति, उत्तरार्द्धन तत्प्र- तिलेखनाक्रममाह-प्रथमप्रतिलेखनाया-प्रभातप्रतिलेखनायां अन्तर्निपद्यां-अभ्यन्तरनिपद्यां प्रतिलेखयेत्, मध्याह्वे पुन:-तृतीय- प्रहरप्रतिलेखनायां प्रथमं बाह्यनिपयां प्रतिलेखयेत् साधुरिति शेपः ॥३०॥ केन विधिना प्रतिलेखनां करोतीत्याशंक्याह--तसिन् प्रतिलेखनासमये प्रतिलेखनां कुर्यात् ,यतिरितिशेषः, कथंभूतः १-तूष्णीको-मुखरतारहितः, पुनः कथंभूतः?-एकमनाः-संकल्पविक- MPA ·ल्परहितः, पुनरपि कथंभूतः ?-उद्यमपरः, पुनः क० ?-त्यक्तान्यव्यापारः, पुनः क०१-दयापरिणामे स्थित:-सदयहृदयः ॥३१॥ तथा पुनरपि प्रतिलेखनां केन क्रमेण करोतीत्याह-अंगप्रतिलेखनां लघुवन्दनयुगलेन-छोभावन्दनयुग्मेन संदेशापयित्वा अंगप्र. तिलेखनां विधाय स्थापनाचार्य प्रतिलेखयति, तमेव स्थापनाचार्य प्रतिलिख्य स्थाने स्थापयित्वा च पुनरुपधिमुखवस्त्रिका प्रतिले- खयति ॥३२॥ तामुपधिमुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य पश्चात् किं करोतीत्याह–च पुनः छोभवंदनयुगलेन-लघुक्षमाश्रमणद्वयेन उपधिं संदेशापयित्वा पश्चादुपछि प्रतिलेखयेत् , उत्तरार्द्धनैकार्थानाह-छोभावन्दनलघुवन्दनादयः क्षमाश्रमणएकार्थाः ॥३॥ इतः प्रभृति रात्रिविधेरनुक्रमः कथितः, ततः सूर्योदयात् किं विधेयमित्याशंक्थाह-अथ रात्रिप्रतिक्रमणादिविधिकरणानन्तरं सूर्योदये वसति- शय्यां सुप्रमार्जयित्वा सुतरां यतनया यतनापूर्वकं प्रमार्जयित्वा पुंज-कचवरं चोद्धृत्य-उद्धरयित्वा परि-सामस्त्येन शोधयित्वा च पट्पदिकामक्षिकाकीटिकादि मृतप्राणिवर्गः तत्संख्यां च विधाय कचवरं छायायां-शीतलस्थाने परिष्ठाप्य पश्चादुपाश्रयाद् बहिः शतहस्तमात्रं शोधनीय, तत्र नारीणां तिरश्चां च प्रसवमवबुद्ध्य अस्थ्यादिकं चोद्धृत्य पश्चादीर्यापथिकी प्रतिकामति, पश्चात् स एव शिष्यः वसतिं प्रवेदयति, यथा गुरोः पुरस्तादिति, भणति-भगवन् वसति संदिसावं ?, वसतिं पवेउं ? ॥३४॥ अथ प्रतिलेख- नाप्रमार्जनयोः पदार्थनिरूपणं किमित्याशंक्थाह-तत्र प्रतिलेखनां दृष्टिकृतां वदन्ति, ओघो रजोहरणादिमिः प्रमार्जनां वदन्ति, गीतार्था इति शेषः, यदाहुः-"चखुइ निरिक्खिजइ जं किर पडिलेहणा भवे एसा । रयहरणमाइएहिं पमजणं विंति गीयत्था ॥१॥" तथा कालग्रहणे-कालग्रहणविशेपे ये योगवाहिनो मुनयस्ते पोतिका प्रतिलिख्य च कृतिकर्म च कृत्वा वसतिं प्रवेदयित्वा पश्चात् कालप्रवेदनं कुर्वन्ति, उक्तं च-जे उण कालग्गाही ते पुत्तिं पेहिऊण किइकम्मं । काउं वसहिं तत्तो कालग्गहणं पवेयंति ·- ॥१॥॥५॥ काले प्रवेदिते पुनः को विधिविधेय इत्याशंक्थाह- विहिणा वाणायरिओ सज्झायं पठवेइ तह इयरे । अह उवओगो एसो आयारो सुत्तपोरिसीए ॥३६॥ अथ तथा विधिना-आगमोक्तमार्गेण वाचनाचार्यो-व्रताधिकः स्वाध्यायं प्रथमं प्रस्थापयतीति, तथा पश्चादितरे-अन्ये सा- मान्यसाधवः स्वाध्यायं प्रस्थापयन्तीति शेषः, अथ खाध्यायानन्तरमुपयोगकरणं एष आचारः-क्रियाविशेषः सूत्रपौरुष्यां भवति, उक्तं च--"उवओगकरणकाले गीअत्था जं करंति सज्झायं । सो सुत्तपोरिसीए आयारो दंसिओ तेहिं॥१॥"॥३६॥ अथ खाध्या- यसंबंधात् साधूनां सप्तमंडलीनियममाह- सुत्ते अत्थे भोअण काले आवस्सए य सज्झाए । संथारे चेव तहा सत्तेया मंडली जइणो ॥३७॥ यतिनो-मुनेः सप्तैता मण्डल्यः-पंक्तयो भवन्ति, श्रेणीरूपा मंडली इत्यर्थः, कुत्र २ १-प्रथमा मंडली सूत्रे-सूत्रवाचनायां १ द्वितीया अर्थ-आगमार्थग्रहणे २ सा त्वर्थपौरुष्यां भवति, तृतीया भोजने-अशने ३ चतुर्थी कालग्रहणे ४ पंचमी आवश्यके- प्रतिक्रमणे ५ पष्ठी खाध्याये-खाध्यायग्रस्थापने ६ सप्तमी संस्तारके चैव-शयनवेलायां ७, एता एव सप्त मंडल्यः, एताखेव मंड- लीपु एकैकेनाचाम्लेन प्रवेष्टुं लभ्यते ॥३७॥ अथ पौरुपीणां विशेषमाह- पढमा छग्घडिया सुत्तपोरसी अत्थपोरसी बीया। बालाण दोऽवि सुत्तस्स गहियसुत्ताण अत्थस॥३८॥ अथ प्रथमा-आधा पघटिकारूपा पादोनपौरुपी इत्यभिधाना सूत्रपौरुपी भवति, तसाद् द्वितीया या पौरुपी सा अर्थपो- रुपी भवति, अर्थो गृह्यते यस्खां सा०, तत्र बालानां-अनधीतशासाणां लघुमुनीनां च द्वे अपि सूत्रपौरुष्यौ, गृहीतसूत्राणां च-अधी- ·do तागमानां द्वे अप्यर्थस्य-द्वे अर्थस्य पौरुष्यौ भवतः, यदाहु-"उस्सग्गेणं पढमा छग्घडिया सुत्तपोरिसी भणिया । बीया य अत्थ- विसया निदिठा दिछसमएहि ॥१॥ विइयपयं बालाणं अगहियसुत्ताण दोऽवि सुत्तस्स । जे गहियसुत्तसारा तेसिं दो चेव अत्थ- स्स ॥२॥" ॥३८॥ तत्र पौरुष्यां साधवः किं कुर्वन्तीत्याशंक्याह- अज्झयणं उज्झाओ करेइ जुत्तीइ वायणं देइ । आयरिया सुत्तत्थं कहइ इय पयहई नाणं ॥३९॥ तत्रोपाध्यायः-पाठः अध्ययनं कारयति, कया?-युक्त्या, वाचनां दत्ते, नवाचार्याः सूत्रार्थ कथयन्ति, इति-अमुना प्रका- रेण ज्ञान-श्रुतज्ञानं प्रवर्तते, उक्तं च-"पुब्बि पढिंसु मुणिणो पुत्थयसत्थं विणावि सिद्धतं । अज्झावइ उज्झाओ आयरिओ कहइ सुत्तत्थं ॥१॥ संपइ पुण सुत्तत्था गुरूण सीसाण पुत्थयाऽऽयत्ता। दीसंति दूसमाए अहवा किं किं न संभवइ ? ॥२॥ उवविसइ उवज्झाओ सीसा वियरंति वंदणं तस्स । सो तेसि सव्वसुयं वायइ सामाइयप्पमुहं ॥३॥" ॥३९॥ तत्र गच्छे आचार्यादयः प्रधा- नीभूताः कियन्तो भवन्तीत्याशंक्याह- आयरिय उवज्झाया पवित्ति थेरा तहेव गणवच्छा। एए पंच पहाणा जत्थ नरा हुंति सो गच्छो ॥४०॥ तथैते वक्ष्यमाणाः प्रधाना-प्रधानीभूताः यत्र गच्छे नराः-मनुष्याः भवन्ति-जायन्ते स गच्छः, एते के ?-आदावाचार्यः १ तदनु उपाध्यायः २ तथा प्रवर्तकः ३ तथैव स्थविराः-वृद्धवयस्काः ४ तथा गणावच्छेदकः ५, तस्मात् किमायातं ?, यत्रामी पंच न भवन्ति स गच्छो न, उक्तं च–सो किं गच्छो भन्नइ जत्थ न विजंति पंच वरपुरिसा ?। आयरिय उवज्झाया पवित्ति थेरा गणाचच्छा ॥१॥ तं कि भन्नइ गच्छं(रज)जत्थ पहाणा न सन्ति पंच इमे । रायकुमारामचा सेणावइ खंडरक्खाय।।२॥" यथा स्वयं ·पंचविधाचारवन्तः अन्येषामपि तत्प्रकाशकत्वात् आचारसाधवः आचार्याः, यदाहु:-"पंचविहं आयारं आयरमाणा तहा पहासंता। आयारं दंसंता आयरिया तेण वुचंति ॥१॥" तथा उपाध्यायः, उपेत्य-समीपमागत्य यत्सकाशादधीयते इत्युपाध्यायः, यदाहुः- "बारसंगो जिणक्खाओ सज्झाओ कहिओ वुहेहिं । तं उवइसंति जम्हा उज्झाया तेण वुचंति ॥२॥" प्रवर्तयति संयमयोगेषु प्रव- र्तकः, यदाहुः-"तयसंयमजोगेसुं जो जोग्गो तत्थ तं पवत्तेई । असहुं च नियत्तेई गणतत्तिल्लो पवत्ती उ ॥३॥" तथा स्थिरकर- णात् स्थविरः, यदाहुः-"थिरकरणा पुण थेरो पवत्तिवावारिएसु अत्थेसु । जो जत्थ सीयइ जई संतवलो तं थिरं कुणइ ॥४॥" गणावच्छेदको-रत्नाधिकः, यथा-"उद्धावणापहावणखित्तोवहिमग्गणासु अविसाई। सुत्तत्थतदुभयविऊ गणवच्छो एरिसो होइ ॥५॥" ॥४०॥ यस्मिन् गच्छे अमी आचार्यादयः पंच भवन्ति तत्र किं किं भवतीत्याशंक्याह- गच्छे अत्थं सुत्तं तवपमुहं जत्थ चेव य थिरत्तं । खित्तोवहिगहणाई सूरिप्पमुहा पसाहति ॥४१॥ गच्छे आचार्यादिपंचप्रधानपुरुपोपेते अर्थ-वृत्तिग्रन्थरूपं सूत्र-वाचनामात्रं तपः-अनशनादि द्वादशविधं तत्प्रमुखं तथा चैव स्थिरत्वं-निश्चलीकरणं क्षेत्रोपधिग्रहणादिकं च सरिप्रमुखा-आचार्यादयः पंच साधयन्ति-कथयन्ति ॥४१॥ तत्र केचिन्मुनयो द्वाविंशतिपरीपहेभ्यो भग्नाः किं कुर्वन्तीत्याह- केऽवि तहा मंदमई काउस्सग्गाइ आसणं झाणं । आयावणाइ कटुं कुव्वंति परीसहा भग्गा ॥४२॥ केऽपि मन्दमतयो-हीनवुद्धयः, साधव इति शेपः, तथा-तेन प्रकारेण कायोत्सर्गादि-प्रलंवितभुजद्वन्द्वक्रियादि, तथा आसनं- उपवेशनं ध्यान-चिन्तनं आतापनादि कष्टं च कुर्वन्ति-विदधति, कथंभूताः-परीपहेभ्यो भन्नाः द्वाविंशतिपरीसहेभ्यः उद्विनाः ·दि- . ॥४२॥ ते चागमप्रतीताः कति परीपहा एवेति विचार्य गाथायुगलेनाह- खुहा पिवासा सीउण्हं, दंसाऽचेला रइत्थीओ। चरिया निसीहिया सिजा, अकोस वह जायणा ॥४३॥ अलाभ रोग तणफासा, मल सकार परीसहा । पन्ना अन्नाण संमत्तं, इय बावीसं परीसहा ॥४४॥ तत्र चाशेपपरीपहाणां क्षुत्परीपह एवं दुःसहः, उक्तं च "पंथसमा नत्थि जरा, दारिद्दसमो पराभवो नत्थि । मरणसमं नस्थि भयं खुहासमा वेयणा नस्थि ॥१॥" इत्यादि, अतस्तमाह आदौ, क्षुत्परीसहो, ग्रन्थान्तरे त्वादौ दिगिंछाशब्देन देशीयभाषया बुभुक्षवोच्यते, सैवात्यन्तव्याकुलताहेतुरपि संयमभीरुतया आहारपाकेषु प्रासुकानमेपणीयं, अस्स परीसह इति कथं संज्ञा ?, भुक्ति- वांछानिवर्तनेन परि-समंतात् सह्यते इति क्षुत्परीपहः १. तथा पिपासा-तृष्णा सैव परीपहः पिपासापरीपहः २ तथा शीतं-शीतस्प- शपरीपहः ३ उष्णं-निदाघादितापात्मकं स एव परीपहः ४ तथा दंशमशकाः प्रतीताः, यूकाग्रुपलक्षणं चैते ५ अचेलं-चेलाभावो जिनकल्पिकादीनां, अन्येषां त्वन्यथैव, भिन्नं अल्पमूल्यं चेलमपि अचेलम् ६ रतिः-संयमविपयाधृतिः तद्विपरीता त्वरतिः ७ तथा स्त्री-रामा तस्या एव तद्गतं रागहेतुविभ्रमेंगिताकारविलोकनेऽपि तदमिलापविनिवर्तनेन परीसबमाणत्वात् ८ चर्या ग्रामानुग्रामविह- रणात्मिका ९ नैपेधिकी-श्मशानादिका खाध्यायभूमिः १० शय्या-उपाश्रयः संस्तारको वा तौ समविपमौ प्राप्य नोद्विजते ११ आक्रोशः-असभ्यभाषणात्मकः १२ वधो-लकुटादिमित्ताडनम् १३ याजा-प्रार्थना धर्मोपकरणादिरूपा १४ अलामः-अभिलपित. विषयाप्राप्तिः १५ रोगः-कुष्ठादिरूपः १६ तृणस्पर्शो-दर्भकंटकादिस्पर्शः १७ मलो-जल्लः १८ सत्कारो-वस्त्रादिमिः पूजनं,परमात् तद् लब्ध्वा नोत्कर्ष कुर्यात् , असत्कारितो वा न द्वेपं १९ प्रज्ञापरीपहः-स्वयं विमर्शपूर्वको वस्तुपरिच्छेदः २० अज्ञान-प्रज्ञाया अभावः ·. ३ 8 So प्रतिलेखनायकम् २१. सम्यक्त्वपरीपहः-सम्यक्त्वं परिस- आषाढ ह्यमाणं निश्चलचित्तेन धार्यमाणस्वरूप- २ ज्येष्ठ प० २७ १० श्रावण प० २४ मिति २२। एते. नामतो द्वाविंशतिः आपाह प० २७६ भाद्रव प० २७८ परीपहाः॥४४॥ अप्राप्ते पौरुपीसमये श्रावण २।१० आसो प० भाद्रवउं प० ३४ सा कथं दृश्यते इत्याशंक्याह- कार्तिक अर्थः तथा समये-काले प्राप्ते सूर्य प० ३४ आसो प० ३७८ मार्ग० प० दक्षिणे श्रवणे-कर्णे कृत्वा-विधाय ३७८ कार्तिक प० पोप प० मार्ग० दक्षिणजानी अंगुलीधृत्वा प्रतिलेखना- प० ४७४ माघ समयं जानीत,उक्तं च-"सूरं दाहिणस- प० ३७८ पौष प० ४ऽ १० फागुण प० ३७४ वणे दक्खणजाणुंमि अंगुली काउं। माघ प० ४६ चैत्र पढमपयंपि गणिजा तं जाण पडिले- प० ३ ० फागुन प० वैशाख हणासमयं ॥१॥" ॥४५॥ अथ ५० २७८ चैत्र प० ३८ कसिन मासे कतिभिः पद्भिः प्रतिले- ज्येष्ठ प० २७४ वैशाज प० ३४ खना भवतीत्याशंक्थाह- आसाढे मासे दुपया, पोसे मासे चउप्पया । चित्तासोएसु मासेसु, तिपया हवई पोरसी ॥४६॥ ४ ० ४७. DOHORDAR ·BOOK अंगुलं सत्तरत्तेणं, पक्खेणं तु दुरंगुलं । वड्डए हायए वावि, मासेणं चउरंगुलं ॥४७॥ तथा आपाढ्यां पौर्णमास्यां द्वौ पादौ भवतः, पौष्यां पौर्णमास्यां चत्वारः पादाः, चैत्राश्विनयोर्मासयोत्रिपदा पौरुपी भवति ॥४६॥ अथ प्रतिमासं हानेद्वेः किं स्वरूपमित्याशंक्याह-आपाढपूर्णिमायाः आरभ्य सप्ताहोरात्रेणांगुलं वर्द्धते, पक्षण त्वंगुल- द्विकं वद्वैते, अनया पूर्वोक्तयुक्त्यैवांगुलद्विकं हीयते वर्धते च, तथा मासेन-पक्षद्वयरूपेण चतुरंगुलं वर्द्धते हीयते च, इयं व्यवहार- पौरुपी ॥४७॥ एप पश्चिमप्रहरप्रतिलेखनान्यासः, अतः प्रातः पौरुषीनिर्णयं कर्तुमाशंकते- जिठामूलेआसाढसावणे छहिं अंगुलेहिं पडिलेहा । अहहिं बीअतिमि अ ततिए दस अहहिं चउत्थे ॥४८॥ मूले आदौ ज्येष्ठ आपाढे श्रावणे च मासे पभिरंगुलैः प्रतिलेखना भवति, यथा या पूर्व ज्येष्ठे आपाढे श्रावणे च त्रिके तृती- यग्रहरे प्रतिलेखना कथिता तत्र पट् २ अंगुलप्रक्षेपः कर्तव्यः, तथा द्वितीयत्रिके-भाद्रपदआसोकार्तिकरूपे तृतीयमहरप्रतिलेख- नायां अंगुलाष्टकच्छायाप्रक्षेपः, तथा तृतीये त्रिके-मार्गशीर्षपोपमाघरूपे अंगुलदशच्छाया साधिकतया पौरुषी भणिता, चतुर्थे त्रिके- फाल्गुनचैत्रवैशाखरूपे अंगुलाष्टकच्छायावृद्धिः, असावागमप्रणीतः प्रान्तप्रतिलेखनाविधिः ॥४८॥ तथा ज्येष्ठामूलमत्र सूत्रे किमर्थं निश्चितं इत्याशंक्याह- वइसाहपुण्णिमाए समणंतरपडिवयाइ जो दियहो। तं चिय जिठामूलं छक्को पक्खेवओ तत्थ ॥४९॥ वैशाखपूर्णिमायाः पश्चाद् या प्रतिपत् सा ज्येष्ठामूलसंज्ञा तमिन्नेव ज्येष्ठामूले आदौ पढ् प्रक्षेपः कर्तव्यः-पडंगुलप्रक्षेपो विधेयः, अग्रेऽपि यथासूत्रं सर्वत्र बोद्धव्यम् ॥४९॥ अथ पूर्णिमायां २ पदकादिप्रक्षेपः कथं खीकृत इत्याशंक्याह- ·तदि- यो देवाण महरिसीणवि समप्पए पुण्णिमाइ खल मासो। आसाढपुषिणमाए दुन्नि पया तेण नायव्वा ॥५०॥ तथा देवानां-भवनपतिव्यन्तरज्योतिष्कवैमानिकरूपाणां तथा महर्षीणां च पूर्णिमायां खलु-निश्चितं मासः समर्प्यते-गच्छति तेन हेतुना आपाढपूर्णिमायां द्वौ पादौ ज्ञातव्यौ, तथा सूत्रेऽपि मासभेदाः पंचोदाहृताः, यदाहुः-"माराा य पंच सुत्ते नक्खत्तो १ चंदिओ य २ रिउमासो ३ । आइचोऽविय अवरो ४ अभिवडियो य ५ पंचमओ॥१॥अर्थश्व-नक्षत्रे भवो नाक्षत्रः, कोऽर्थः?, चन्द्रश्चारं चरन् यावता कालेनाभिजिदारभ्योत्तरापाढान्तर्गच्छति तावन्नाक्षत्रमासः, यद्वा चन्द्रस नक्षत्रमंडले परिवर्तनतो निष्पन्नः इत्युपचारतो मासोऽपि नक्षत्रम् १, तथा चान्द्रो मासः, चन्द्रसंभवः चान्द्रो, युगादौ श्रावणे मासि कृष्णप्रतिपदारभ्य पौर्णमास्यन्त- श्वान्द्रो मासः, यद्वा चन्द्रचारनिष्पन्नत्वादुपचारतो मासोऽपि चन्द्रः २ तथा ऋतुमासः, ऋतुः-लोकरूढ्या पष्ट्यहोरात्रमानो मास- द्वयात्मकः, तस्यार्द्धमप्यवयवे समुदायोपचारात् त्रिंशदहोरात्रप्रमाणो ऋतुमासः ३ आदित्यस्यायमादित्यः, स च एकस्य दक्षिणाय- नस्य उत्तरायणस्य वा अशीत्यधिकदिनशतप्रमाणस्य पष्ठभागमानः,यद्वा आदित्यचारनिष्पन्नत्वात् उपचारतो मासोऽप्यादित्यः४, तथा पंचमोऽमिवर्द्धितो मासः, अमिवर्धितस्तु मुख्यतस्त्रयोदशचन्द्रमासमानः संवत्सरः, एकेन मासेन अमिवर्धितत्वात् , परं तद्द्वाद- शभागप्रमाणो मासोऽप्यवयवे समुदायोपचारात् अभिवर्धितः ५, एते च नक्षत्रादयः पंच मासाः, अतो वृत्तिकारः पंचमासानां यथासंख्यं दिनसंख्यां गाथाव्याख्ययाऽऽह-अहरत्त सत्तवीसं तिसत्तसतसठिभाग नक्वत्तो १। चंदो अउणत्तीसं विसठिभागा उ बत्तीसं ॥२॥ उउमासो तीसदिणो आइचो तीस होइ अद्धं च । अभिवडिओ अ मासो चउवीससएण छेएण ॥२॥ भागाणिगवीस- सयं तीसा एगाहिया दिणाणं च । एए जह निप्फत्तिं लहंति समयाउ तह नेयं ॥३॥ नाक्षत्रो मासः सप्तविंशत्यहोरात्राः एकस्य ·तेदि- याँ MS mMur २४ ~ २७/ चाहोरात्रस त्रिसप्तसप्तपष्टिभागाः, एकविंशतिरित्यर्थः, न्यासः, तथा चन्द्रमास एकोनत्रिंशदहोरात्राः द्वापष्टिभा-| २९ २१ गस्साहोरात्रस्य द्वात्रिंशत्, ऋतुमासः पूर्णानि त्रिंशदिति न्यासः ३०, तथा आदित्यमासे त्रिंशदहोरात्रा भवन्ति ३२ ६७ ६२ अर्द्ध चाहोरात्रस्य, न्यासः, तथा अभिवार्धितमासे दिनानां एकाधिकत्रिशत्-एकत्रिंशदहोरात्राः एकस्य चाहोरात्रस्य चतुर्विंशत्युत्तररूपेण छेदेन-भागेन विभक्तस्य एकोनविशत्यधिकं शतं भागानां भवति, एते पंच मासा ३१ यथा निष्पत्तिं लभन्ते तथा समयादवसेयम् । उक्तं च रत्नमालायां-“दर्शावधि मासमुशन्ति चान्द्र, ? २१ सौरं तथा भास्करराशिचारात् । त्रिंशद्दिनं सावनसंज्ञमार्या, नाक्षत्रमिन्दोर्भगणभ्रमाच ॥१॥" ।।५।। यथागमं पौरुषीस्वरूपमवगम्य प्राप्ते काले तां कथं भणति तदाह- पढमपयंपि गणिजा तत्तो नमिऊण भणइ गीअत्थो। भयवं बहुपडिपुन्ना संजाया पोरसी पढमा ५१॥ तत्र पौरुपीछायामिननसमये प्रमाणकरणवेलायां प्रथमपादमपि गणयेत् , तद्गुणयित्वा ततोऽनन्तरं नमस्कृत्य-लघुवन्दनं दत्त्वा गीतार्थः-सूत्रवान् बहुप्रतिपूर्णा प्रथमा पौरुपी संजातेत्युचैःस्वरेण भणति, उक्तं च-"गीयं भन्नइ सुत्तं अत्थो पुण होइ तस्स वक्खाणं । गीएण य अत्थेण य जुत्तो सो होइ गीयत्थो ॥१॥" तथा 'सल्लुद्धरणनिमित्तं गीअत्थनेसणा उ उक्कोसा। जोयणस- याई सत्त उ बारस वासा उ कायव्या ॥२॥ ॥५१॥ इति गीतार्थभणित्यनन्तर गुरवः कि कुर्वन्तीत्याशंक्याह- उहिन्ति तओ गुरुणो मुणिणोऽवि य छोभवंदणं दाउं । पुत्तिं पेहिंति तओ पत्ताई मत्त उवविठ्ठा ॥५२॥ तत उत्तिष्ठति-ऊर्चीभवन्ति गुरवः, मुनयोऽपि छोभवंदनं दत्त्वा मुखवस्त्रिका प्रतिलेखयंति, ततः पश्चात् पात्रादीनि मात्रकं OmPOHOTO RTHCCC ·Sur पडला पुण घणमसिणा गिम्हाइसु ति चऊ जहण्णेणं । पोत्तिव्य पडलगुच्छाइ पेहे पणवीसठाणेहिं ॥५४॥ पडलानि पुनर्घनानि-दृढानि मसृणानि भवन्तीति शेपः, तथा पंच चत्वारि जघन्यादीनि जायन्ते, अयमर्थः व्याख्यातपूर्व एव, तत एव स्पष्टो बोद्धव्यः, उत्तरार्द्धन पात्रादीनां प्रतिलेखनाविधिमाह-तत्र पोतिकेव-मुखपोतिकेव पडलानि गुच्छकादीनि च पंचविंशतिमिः स्थानैः-पंचविशतिप्रतिलेखनाप्रकारैः प्रतिलेखयेत् , उक्तं च-"मुह वत्थे तह देहे गुच्छे पडलाइएसु पत्तेयं । पणवीसा पणवीसा ठाणा भणिया जिणिंदेहि ॥१॥ चक्खुनिरिक्षणमेगं पुरिमा छच्चेव पुव्य कायव्या। अक्खोडा पक्खोडा नव नव पणवीस वत्थंमि ॥२॥ भुअसिरि मुहहियए तिय २ चउ पुठि छ पय पणवीमा। सिरपुछिहिययवजा तणु पनरस ठाण इत्थीणं ॥३॥ इति प्रतिलेखनाविधिः । अथ पात्रकविशेपविधिश्चायं-आगंतुग संमुच्छिम हरितणुपमुहाण जाणणठाए। पढमं करेइ दिहि नासा- पमुहेहिं उवओगं ॥१॥ मुहणंतएण गुच्छं गुच्छंगलयंगुलीहिं पडलाहिं। भूमीओ चउरंगुल पत्तमपत्तं च पेहिजा ॥२॥ गुच्छग- पडलग तह पत्तकेसरि पत्तवंध पत्ताई । रयताण पत्तठावण पडिलेहा पत्चनिजोगो ॥३॥ वारस बाहिं ठाणा वारस ठाणाई हुंति मज्झमि । पत्तपडिलेहणाए पणवीसइमो करप्फंसो ॥४॥ पत्ताणं पडिलेहा संमं जम्मंतरंमि तह विहिया। जह वकलचीरिजई जाई- सरणं समणुपत्तो ।।५॥ किं इह चिठइ सप्पो जं इत्तियमित्तयंमि पडिलेहा । इय जपतो सासणदेवीए सासिओखमओ ॥६॥ पटि- लेहणा सकाले देइ फलं किसिबलाइकम्मुव्य । उवओगं तं काले पदिजसु लग्गसमयव्व ॥७॥ कालंमि कीरमाणं किसिकम्मं बहु- फलं जहा होइ । इय साहियावि किरिया नियनियकालंमि बोद्धगा ॥८॥ पुढनी आऊकाओ तेऊ वाऊ वणस्सइतसाणं । पडिले- हणापमत्तो छण्हंपि विराहओ भणिओ ॥१॥ पडिलेहणं कुणंतो मिहो कहं कुणइ जणवयफहं वा । पञ्चक्खाणं वा देइ वाएइ सयं पडि- ·च्छइ वा ॥१०॥५४॥ अथ विधिना कृतप्रतिलेखनानन्तरं साधुः किं करोतीत्याशंक्याह- इय काले कयपेहो अत्थं गिण्हिज्ज बीयपोरिसीए । अक्खठवणाइविहिणा गुरूवि सुद्धं परूवेइ ॥५५॥ इति-पूर्वोक्तप्रकारेण काले-पौरुषीसमये कृतप्रतिलेखनो-विहितप्रतिलेखनाविधिः द्वितीयपौरुष्यां-अर्थपौरुष्यां अर्थ गृहू- णीयात् , आगमार्थवाचनां गुरुरपि विधिना-कृतिकर्मादिना शुद्धां ग्ररूपयति, उत्सूत्रं न पाठयतीत्यर्थः, कथं यथा स्यात् ?, अक्ष- स्थापनादिपूर्व यथा स्यात् तथा, यदाहुः-"अक्खे वराडए वा कठे पुत्थे०"इत्यादि ॥५५॥ सूत्रवाचनायाः किं फलमित्याशंक्याह- ओसन्नोऽवि विहारी कम्मं सोहेइ सुलभवोही य । चरणकरणं विसुद्धं उवहंतो परूवंतो ॥५६॥ विहारी साधुः-विहारकरणशीलः साधुः अवमन्नोऽपि-प्रमाद्यपि अष्टविधं कर्म शोधयति-निराकरोति, तथा विहारे लाभोऽपि गरीयान् , उक्तं च-"समणाणं सउणाणं भमरकुलाणं च गोकुलाणं च । अणिययाउ वसहीउ सारड्याणं च मेहाणं ॥१॥ दसण- सोही थिरभावभावणा अइसयत्थकुसलत्तं । जणवयपरिक्षणाविय अणीयवसहीगुणा हुंति ॥२॥" अथाविहारपक्षे के दोषाः ?, उक्तं च-"पडिबंधो लहुयत् अजणुवयारो अदेसकुसलत्तं । नाणाईण अवुड्डी दोमा अविहारपक्वंमि॥१॥" अथ विहारोद्यतेन साधुना किं चिन्त्यं ?, तदाह-तिहिकरणंमि पसत्थे नक्खते अहव सयस्स अणुकूले । चित्तण निति वसहा अक्खे सउणे परिक्खंता ॥१॥ ते शकुना एव के ?, उक्तं च-"जंबू चास मयूरे भारदाए तहेव नउले य । ईसणमेसि पसत्थं पयाहिणे सव्यसंपत्ती ॥१॥ नंदी तूरं संपुग्नदंसणं संखपडहसदो अ। भिंगारछत्तचामर एवमाई पसत्थाणि ॥ २ ॥ समणं संजयं दंतं, सुमणं मोअगा दहिं । मीणं घंटा पडागं च, सिद्धमत्थं वियागरे ॥३॥" अतोऽप्रशस्तशकुनाः-मइलकुवेले अभिग इल्लीए साण खुज वडभे य । एए य अप्पसत्था, ai ·हवंति खेत्ताउ निताणं ॥१॥ नारी पीवरगन्भा वडकुमारी य कठभारो अ। कासायवत्थ कुंतंधरा य कजं न साहंति ॥२॥ चकय- रंमि भमाडो भुक्खऽहिमारो य पंडरंगंमि । तच्चन्नि रुहिरपडणं बोहिय दिठे धुवं मरण।।३॥तथा विहर्तुमुद्यतः साधुः सुलभवोधिश्च भवति, किं कुर्वन् ?-विशुद्धं-निर्मलं चरणकरणं-चरणकरणसप्ततिकारूपं चारित्रमुपवृंहयन् प्ररूपयंश्च, यदाहुः-"वय ५ समण ४ धम्म १ संजम १७ वेयावचं च १० बंभगुत्तीओ ९ । नाणाइतियं ३ तव १२ कोहनिग्गहाई ४ चरण ७० मेयं ॥१॥" अथ करणसप्ततिका "पिंडविसोही ४ समिई ५ भावण १२ पडिमा य १२ इन्दियनिरोहो५। पडिलेहण ५ गुत्तीओ ३ अभिग्गहा चेव ४ करणं ७० तु ॥१॥" अनयोर्विवरणमागमाद् बोद्धव्यं, तथा 'अवसन्नेति कोऽर्थः?-अवसीदतीति क्रियाशैथिल्यात् मोक्षमार्गे श्रान्त इव अव- सन्नः, उक्तं च-"ओसनोऽविय दुविहो सव्वे देसे य तत्थ सव्वंमि । उउबद्धपीढफलगो ठवियगभोई य नायव्वो ॥१॥ आवस्सय- सज्झाए पडिलेणझाणमिक्खअभत्तठे। आगमणे निग्गमणे ठाणे य निसीयणतुयट्टे ॥२॥ आवस्सयाइयाइं न करइ अहवावि हीणमहियाई । गुरुवयणवला य तहा भणिओ एसो उ ओसन्नो ॥३॥।॥५६॥" अथ वाचनाश्रवणे विशेषफलं किमित्याशंक्याह- वक्खाणं निसुणंता अगहियधम्मावि तित्तियं कालं। हुंती आरंभविरया किं पुण गिण्हंति जे धम्मं? ॥१७॥ तथा व्याख्यानं शृण्वंतः-सूत्रार्थश्रवणं धारयंतः प्राणिनस्तावन्मात्रकालं विरता भवन्ति-पापव्यापाररहिता जायन्ते, कथंभूताः ?- अगृहीतधर्मा अपि, न गृहीतः-न स्वीकारितो धर्मो यैस्ते, धांगीकार विनापि, किं पुनर्भण्यते ये पुनर्धर्म गृह्णन्ति-अंगीकुर्वन्ति, तेपामत्र का कथा ?, उक्तं च-"जे अगहियधम्माविहु जत्तियकालं सुगंति वक्खाणं । नियमा छज्जीवदया तेहिं कया तित्तियं कालं ॥१॥ जे उण सम्मत्तं वा गिहत्थधम्मं च समणधम्मं वा । गिण्हन्ति देसणाए परमत्थो तेहिं पडिवन्नो ॥२॥"५७॥ तथा वर्पा- ·दिषु यतीनां किमासनं कल्पनीयमित्याशंक्याह- पाउंछणमुडबद्धे वासासमयंमि पीढफलगाई। आसणमिणं जईणं भूमी फलिहाणि सयणमि ॥५८|| यतीनामृतुबद्धे काले पादपोंछनकं, तत्र पादपोछनकं रजोहरणमुच्यते, यदाहु:-"उन्नियं उहियं वावि, कंबलं पायपुंछणं तिपरियल्लमाणसुद्धं, स्यहरणं धारए इकं ॥११॥" तत्र वर्षासमये च पीठपट्टकादि इदमासनं ग्रहीतव्यं, शयनीये-संस्तारके भूमिफ- लिहकादीनि, भूमिः प्रतीता फलिहक-एककाष्ठनिष्पन्नं संस्तारकाश्रयं, तदभावे वंशादिखंडं दवरकबद्धमपि करोति, परं यदि पक्षान्ते दवरकमुत्सार्य प्रतिलेखयति तदा तमपि कुर्यादित्यर्थः ॥५८॥ अथानुयोगे आरब्धे साधुः किं किं न कुर्यात् तदाह- अणुओगे आढविए पच्चक्खाणंपि नेव कारवए। जावं न पडिक्कमई इइपुन्ना बीयपोरसिया ॥५९।। अनुयोगे प्रारब्धे प्रत्याख्यानमपि नैव कारयति, अपिशब्दात् कथां च, यावत् तत् प्रतिक्रामति-परिपूर्णतां यावन गच्छति तावत् किमपि न करोति, इति-पूर्वोक्तप्रकारेण द्वितीया पौरुष्यपि परिपूर्णा भवति, उक्तं च-"आरंभिय अणुओगं पच्चक्खाणं न दिजए जत्थ । अन्नस्स तत्थ वत्तामित्तस्सवि नाम का वत्ता ? ॥१॥" ॥५९॥ द्वितीया पौरुषी कथं भवतीत्याशंक्याह- छायापएहिं मुणिसंजुएहिं नंदबाहुधुवयंमि । लद्धं नयणविकणं दलीकयं दिवसगयसेसं ॥६०॥ छायापदैः-शरीरछायाचरणैः मुनिसंयुक्तैः-सप्तसहितैः नंदाष्टबाहुध्रुवांकैः २८९ 'अंकानां वामतो गति'रिति श्रीधराचार्यः तथा एतस्मिन्नकेन भाजिते यल्लब्धं-यत् प्राप्तं तन्नयनविहून-उभयहीनं पश्चाद् दलीकृत-अर्कीकृतं, अर्धे कृते सति यत् स्थितं तदिनमानं, यदि प्रहरद्वयादाक् तदा तावन्मानं दिनं गतं, यदि प्रहरद्वयादूचं तदा तावन्मानं दिनं शेष, तथाहि-छायापादाः ·लहाणी आसाढे निठिया सव्वे ॥१॥ अर्थो यंत्रादवसेयः॥११॥ तथा साधुः प्रतिदिनं चैत्यानि कथं नमस्करोति तदाह वंदिज चेइयाइं सचभुवणे विसेसओ सव्वे। अमिचउद्दसीसु सेसदिणे चेइयं इक्कं ॥६२॥ भुवनेषु-प्रासादेषु चैत्यानि-प्रतिमालक्षणानि वन्दयेत् , साधुरित्यव्याहारः, विशेषतोऽष्टमीचतुर्दशीषु सर्वेषु भवनेषु सर्वाणि चैत्यानि वन्दयेत् , शेपदिने-पर्वरहिते दिने एकं चैत्यं वन्दयेत् , तानि तु चैत्यानि आगमे पंचधा प्रोक्तानि, यदाहु:-"भत्ती १ मंगल २ चेइय निस्सानिस्मकडचेइए ४ नावि । सासयचेड्य पंचम ५ मुबइठं जिणवरिंदेहिं ॥१॥" यथा-गिहि जिणपडिमा भत्ती चेइयं १ उत्तरंगघडियंमि । जिणदिवे मंगलचेइयं तु समयन्नुणो विति २॥२॥ निस्सकडं जं गच्छस्स संतियं ३ तदियर अनि- स्सकडं ४ । सिद्धाययणं च इमं ५ चेइयपणगं विनिद्दिढ ॥२॥" अथवा 'नीयाई सुरलोए भत्तिकयाई च भरहमाईहिं । निस्सानिस्स- कयाई मंगलकयमुत्तरंगंमि ॥१॥ वारत्तस्स य पुत्तो पडिमं कासीय चेइए रम्मे। तत्थ य थले अहेसी साहंमीचेइयं तं तु ॥१॥ अत्रेयं कथा-वारत्तपुरं पुरं अभयसेनो राजा वारत्तको मंत्री, तद्गहे धर्मघोपमुनिर्भिक्षा ग्रहीतुं जगाम, तद्भार्या घृतखंडयुतं पात्रमुत्पाटि- तवती, विन्दुः पपात, छर्दितदोष इति निर्गतो मुनिः, मत्तवारणस्थो मंत्री किमेवंविधापि भिक्षा मुनिना न गृहीतेति यावत् चिन्त- यति तावत् तत्र विन्दौ मक्षिकाः पेतुः, तद्भक्षणाय गृहगोधिका, तथा अपि सरटः, तस्यापि मार्जारी, तस्या उपरि श्वा, तदुपरि तत्र वास्तव्यः श्वा, तत्कृते स्वामिनोऽभूल्लकुटालकुटि, तद् दृष्ट्वा मंत्री चिन्तयामास-अहो सुदृष्टो धर्मः साधूनामप्येष एव, त्रयाणा- मितिवैराग्याजातिस्मरणमुत्पन्नं ततो देवतार्पितलिंगचिरं संयममनुपाल्य समुत्पन्नकेवलः सिद्धः, तत्पुत्रेण स्नेहात् चैत्यं कारयित्वा रजोहरणमुखवत्रिकासहिता पितृप्रतिमा तत्र स्थापिता, तत्र शाला च प्रवर्तिता, तत्र स्थलीति अभूत् , तत्र साधर्मिकचैत्यमभूत ·मध्यमचैत्यवन्दनादयो भेदाः, उत्कृष्टा-विधिपूर्वकशकस्तवपंचकनिर्मिता, यद्वा उत्कृष्टा तु शक्रस्तवादिपंचदंडकनिर्मिता जयवी- यरायेत्यादिप्रणिधानांता चैत्यवंदना स्यात् , अन्ये तु शक्रस्तवपंचकयुतामाहुः, तत्र वारद्वयं चैत्यवंदना प्रवेशत्रयं निष्क्रमणद्वयं चेति पंच शक्रस्तवाः ॥६४॥ अथ चैत्यवन्दनानन्तरं साधोर्गोचरचर्याकालः कथमित्याह- खित्तंमि जत्थ जो खलु गोअरचरियाए वट्टए कालो। तं साहिजसु पोरसिजुअलं पुण तयेणुसारेण ॥६५॥ यसिन् क्षेत्रे-यत्र ग्रामादौ यः कालः अशनादिग्रहणलक्षणः खलु-निश्चितं गोचरचर्याया वर्तते तं कालं साधुः साधयेत् , तदनुसारेण पुनः-तस्य कालानुसारेण पोरसीयुगलं-सूत्रार्थलक्षणं विधेयम् , यदाहुः-"कालेण निक्खमे मिक्खू , कालेण य पडि- कमे। अकालं च विवजित्ता, काले कालं समायरे ॥१॥ अकाले चरसि भिक्खू, कालं न पडिलेहसि। अप्पाणं च किलामेसि, सन्निवेसं च गरिहसि ॥२॥ सइ काले चरे मिक्खू , कुञा पुरिसकारियं । अलाभुत्ति न सोइजा, तवृत्ति अहियासए ॥३॥"६५|| अथ गोचरचर्याकाले ज्ञाते साधुना किं किं विधेयमित्याशंक्याह- भिक्खासमए पुत्तिं पहिय ठाणंमि ठविय पत्ताई। आवसियाइ भणित्ता गोअरिआए विणिक्खमइ ॥६६॥ भिक्षासमये-आहारग्रहणसमये लघुवंदनकपूर्व मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य पुनः क्षमाश्रमणं दत्त्वा भणति-भगवन् ! पात्रकाणि स्थाने स्थापयामि?, ततः पात्रकादि सुप्रमार्य आवश्यकी भणित्वा गोचरचर्या निष्क्रामति-निःसरति, उक्तं च-"पत्ते मिक्खासमये पणमिय पडिलेहिऊण मुहपोत्ति । नमिऊण भणइ भयवं ! ठाणे ठावेमि पत्ताणि ॥१॥ पडिलेहिय सुपमन्जिय तत्तो पत्ताणि पड- लजुत्ताणि। उग्गहिउं गुरुपुरओ उवओगं कुणइ संघाडो ।।२।। एगाणियस्स दोसा इत्थी साणे तहेव पडणीए। मिक्खाविसोहि ·महव्वयं तम्ही सबिइजए गमण ॥३॥ आवस्सियं भर्णित्ती गुरुणा भणियंमि तहय उवउत्तो। सिरिंगोमं सरिता सणियं उक्खि- विय तो दंडं ॥४॥ वाहवहनाडिपाय पढमं उपाडिऊण वचिजा। धरणियलं नो दंडं धरिज जा लब्भए मिक्खं ॥५॥" ॥६॥ अथ पात्रकाणि करे विधाय निःसरन् कि चदति तद् गाथायुगलेनाह- उसंभस्स य पारणए इक्खुरसो आसिं लोगनाहस्स । सेसाण य परमन्नं अमियरसरसोवमं आसि ॥२७॥ अग्वीणमहाणसिलद्धिसंजुओ जयउ गोअमो भयवं । जस्स पसाएणऽजवि साहुणो सुन्थिया भरहे ॥६८॥ तत्र साधुराहारार्थं गच्छन्नेतत् गाथाद्वयं पठति-उसभस्स-काभस्य लोकनाथस्य भुवनगुरोः पारणके-तपसो द्वितीयदिने इक्षु- रस आसीत्-अभवत् , शेपाणां तीर्थकृताममृतरसरसोपमं परमानं-पायसं आसीत् ॥६७॥ तथा गौतमोऽपि भगवान् गणभृत् जयतु, कथंभूतः?-अक्षीणमहानसीलब्धिसंयुक्तः यस्य गौतमस्य प्रसादेनाद्यापि-वर्तमानकालं यावत् सुसाधवः-चारित्रिणः भरते-भरत- क्षेत्रे सुस्थिताः समाधिभाजो वर्तन्ते ॥६८॥ तथेदं गाथायुगलं भणित्वा साधुः कथं विचरति तदाह- इय भणिउं उवउत्तो अदीणवयणो पसन्नमणदिछी। उंछवित्तीइ विहरइ इच्छाकाराइजयणाए ॥३६॥ 'इति-पूर्वोक्तं प्रथमप्रणीतं गाथायुगलं भणित्वा उद्युक्त:-आलस्यरहितोऽदीनवदनो-विकसितवदना तथा प्रसन्नमनोदृष्टिा, प्रसन-निर्मलं मनः-चित्तं दृष्टिर्यस्यासौ, उंछवृत्या-स्तोकादानव्यापारेण विचरन् अशनादि गृह्णाति, यदाहुः-"जहा दुमस्स पुप्फेसु, भमरो आवियइ रसं। न य पुप्फ किलामेइ, सो अ पीणेइ अप्पयं ॥१॥ इत्याद्यत्र द्रुमपुप्पिकाध्ययनं बोद्धव्यं, ग्रन्थगौरवभ- यान लिख्यते, तत्राशनग्रहणे गौचरचर्यायामष्टौ बीययः-अष्टौ मार्गाः, यदाहुः-"उज्जू गंतुं १ पचागई य २ गोमुत्तिया ३ पयंग- - ·विही ४। पेडा य ५ अद्धपेडा ६ अब्भंतर ७ बाहिसंयुका८॥१। ठाणाउ उज्जुगइए मिक्खंतो वलइ अनडतो पढमाए १ वीयाए एमेव य पविसइ निस्सरइ भिक्खंतो २॥१॥वामाउ दाहिणगिहे मिक्खिजइ दाहिणाउ वामंमि । जीए सागोमुत्ती ३ अद्दवियदा पयं- गविही ४ ॥२।। चउदिसि सेणीभमणे मज्झे मुकमि भन्नए पेडा ५। दिसिद्गसेणीसंवद्वमिक्खणे अद्रपेडत्ति ६॥४॥ अभंतरसं चुका जीए भमिरो बहि विणिम्मग्इ ७ । बहिसंबुक्का भन्नइ एयविवरीयमिक्खाए ८॥५॥ तथा च पंचाशकवृत्ती-शंबूक:-शंखः तद्वत् वृत्ततागमनं, तच द्विधा-प्रदक्षिणतः अप्रदक्षिणतथ, इह प्रत्यागतिकायां रथ्याप्रक्षेपात् शंबूकायामेकत्व विवक्षणाच पडेय वीथयो ग्रन्थान्तरे । तथा पुनः कथं विचरति ?-इच्छाकारादियतनया-इच्छाकारपूर्व यतनया विचरति ॥६९।। अथात्रेच्छाकारा- दियतनां का इति विताह- इच्छा १ मिच्छ २ तहकारो ३ आवसिया ४ य निसीहिया ५। आपुच्छणा ६ वि पडिपुच्छा ७ छंदणा य ८ निमंतणा ९ ॥ उवसंपया १० य काले, सामायारी भवे दसहा ॥७०॥ पट्पदींछंदः, संप्रति इच्छाकारसंबंधादशधा सामाचारी, तत्रादौ इच्छाकारेण ममेदं कृत्यं कुरु १ यदाहु:-"जइ अब्भत्थेज परं कारणजाए करिज से कोई । तत्थ य इच्छाकारो न कप्पइ बलामिओगो अ॥१॥ अर्थश्च-साधुना स्वकार्यार्थ निष्कारणं परो नाभ्य- र्थनीयो, यदि तु कारणे-ग्लानादौ परमभ्यर्थयते-इच्छाकारेण ममेदं कुर्विति, यद्वा से-तस्य कुर्वतः किंचित् कश्चिनिर्जरार्थी ब्रूते, यथा कार्यमहं विधारये तत्रापीच्छाकारों, न बलात्कारः १, अथ मिथ्याकाररूपा द्वितीया सामाचारी, यदाहुः-संजमजोए अब्भुष्ठियस्स जं किचि वितहमायरियं । मिच्छा एयंति वियाणिऊण मिच्छत्ति कायव्वं ॥२॥ अथ तृतीया तथाकारसामाचारी, यदाहु:-कप्पा- FHUSH ·कप्पे परिनिष्ठियस्स ठाणेसु पंचसु ठियस्स । संजमतवडगस्स उ अविगप्पेणं तहागारो ॥३॥ अर्थश्च-कल्पाकल्पे परिनिष्ठितस्य, कल्पः-आचारस्तद्विपरीतोऽकल्पः, यद्वा जिनकल्पादीनां कल्पः चरकसुगतादीनां अकल्पः,तमिन् परिनिष्ठितस्य-ज्ञाननिष्ठां प्राप्तस्य, साधवस्तिष्ठन्ति येषु तानि स्थानानि-महाव्रतानि तेषु स्थितस्य, संयमतपोभ्यामाढ्यस्य गुरोनिर्विकल्पं वाचनादौ निश्चयेन तथाकारः, तदुक्ते तथेति भणनम् ३ तथा चतुर्थी आवश्यकीसामाचारी ४ पंचमी नैषेधिकीसामाचारी ५ यदाहुः-"आवस्सिया विहेया अवस्सगंतव्वकारणे मुणिणा। तमि निस्सीहिया जत्थ सेज्जाठाणाइ आयरई ॥२॥ अर्थश्च-मुनेः-साधोः अवश्यगंतव्ये कारणे- निश्चितगंतव्ये निमित्ते ज्ञानाद्यर्थगमने आवश्यकी विधेया ४ यत्र शय्यास्थानं शय्या-वसतिस्तस्याः स्थानं प्रस्तावात् प्रवेशरूपं, आदेश्चैत्यादौ प्रवेशने, नैपेधिकी कुर्यादिति भावः ५ अथ पष्ठी आपृच्छा ६ सप्तमी प्रतिपृच्छा ७ अष्टमी छंदना ८ नवमी निमं- त्रणा ९, यदाहुः-'आपुच्छणा उ कजे पुवनिसिद्धण होइ पडिपुच्छा। पुवगहिएण छंदण ८ निमंतणा तो अगहिएणं९॥१॥अर्थश्च कार्ये सति गुरोरापृच्छा कार्या, प्रभो! इदमहं करोमीति ६ गुरुणा पूर्व निषेधितेनावश्यंकार्यत्वात् प्रतिपृच्छा, यद्वा पूर्व निरूपितेन करणकाले पुनः पृच्छा प्रतिपृच्छा ७ पूर्वगृहीतेन अशनादिना साधूनां छंदनं-आह्वानं गृह्णन्त्वेतदिति ८ अगृहीतेन तु निमंत्रणा ९, यत्तवेदमिदं वा योग्यमानयामीति, उपसंपया उ तिविहा नाणे तह दंसणे चरित्ते य। एसा हु दसपयारा सामायारी तहऽन्ना य॥१॥ अर्थश्च-उपसंपद् ज्ञानाद्यर्थमन्यगुरोनिश्राश्रयणं, सा तु त्रेधा-ज्ञान ' दर्शन २ चारित्र ३ रूपा, एतदर्थ युष्मानहमाश्रितः, एपा तु निश्चितं दशप्रकारा सामाचारी, अन्याप्यस्ति, यदाहुः-पडिलेहणा १ पमजण २ मिक्खे ३ रिय४ऽऽलोअ ५ भुंजणा चेव ६। पत्तगधुवण ७ वियारा ८ थंडिल ९ आवस्सयाईया १०॥१॥ अर्थश्च-अन्या निशीथोक्ता दशधा सामाचारी, तत्र प्रातःप्रभृति HOICE ·क्रमशः प्रतिलेखनोपधेः १ ततः प्रमार्जनं वसतेः २ ततोऽपि भिक्षाचर्या ३ आगतैरीर्या प्रतिक्रम्या ४ आलोचनं कार्य गृहादीनां ५ असुरसुरमिति भोक्तव्यं ६ कल्पत्रयेण पात्रकाणां धावनं कार्य ७ विचार:-संज्ञोत्सर्गार्थ बहियोनं ८ स्थंडिलानि द्वादश द्वादश श्रीणि च एवं सप्तविंशतिः २७, ९ आवश्यकं-प्रतिक्रमणं कार्य १०, एषा चक्रवालनामिका दशधा सामाचार्यन्या ॥७०॥ तथा दशधा सामाचारी प्रतिदिनं २ पालयन् साधुः कथमवतिष्ठते इत्याशंक्थाह- तह वमाणजोगं भविस्सकले परंमि नियजोगं । वोसिरणं चाकजे अणुजाणिजा य भासिज्जा ॥७१॥ अर्थः-तथा भविष्यत्कार्ये परसिन्-अन्यसिन् वर्तमानयोगमनुज्ञापयेत्-वर्तमानयोगमिति भणयेत् , तथा निजयोग-आत्म- संयोग, अकार्यविषये व्युत्सर्ग परित्यज्य पवादनुज्ञापयेत् भापयेद्वा ॥ तथा प्रतिदिनं पुनरप्यात्मानं कथं स्थापयतीत्याह- हिययकरवत्तियाए समजलभरियाइ पावमलछिन्नं । अप्पं मिच्छाउकडधुलपण खणं खणं सोहे ॥७२॥ अर्थः-तथा हृदयकरपत्रिकायां, चर्ममयं जलपात्रं करपत्रिकेत्युच्यते, सा चेह हृदयरूपैव, तस्यां शमजलभरितायां-उपशमनीर- पूरितायां आत्मानं पापमलच्छन्नं-पापकश्मलव्याप्तं मिथ्येति चुलुकेन क्षणे २-समये २ शोधयेद् , आत्मानं निर्मल कुर्यादित्यर्थः ॥७२॥ तथा पूर्वोक्तयुक्त्या पुनरपि साधुः किं करोतीत्याह- इय वयणामयरससायभावियप्पा सयावि गीयत्थो । जहजुत्तसमायारो गिण्हइ पिंडं विगयदोसं ॥७३॥ इति-पूर्वोक्तेन प्रथमप्रणीतेन वचनामृतरसाखादभावितात्मा सदापि-निरंतरमपि 'गीतार्थः' गीतं-सूत्रं अर्थः-तस्य व्याख्यानं तद्वित् सूत्रार्थवित् यथायुक्तसमाचारो-यथोक्तक्रियासहितो विगतदोष-द्विचत्वारिंशदोपरहितं पिंडं-अशनादिकं गृह्णाति--आदचे ·. । प्रभवः जन्मेति पर्यायाः ॥७४।७५॥ अथोत्पादनादोपाः पोडश, नामतः संख्यातश्च तान् गाथायुगलेनाह- 'धाई १' दुई २ निमित्ते ३ आजीव ४ वणीमगे ५ तिगिच्छा य ६।' मुनि यदाय [५१५ कोहे ७ माणे ८ माया ९ लोभे य १० हवंति दस एए ॥ ७६ ॥ Hi मुनि ६६ पुब्धि पंच्छा संथव ११ विजा १२ मंते य १३ चुन्न १४ जोगे य १५ ज्ञान 13 उप्पायणाइ दोसा सोलसमे मूलकम्ये य१६ ॥ ७७ ॥ तत्रादौ धात्रीदोपः, धयन्ति-पिवन्ति तामिति धात्री, सा तु बालानां, तस्याः कर्म धात्रीकर्म करोति कारयति च १ द्वितीयं दूतीकर्म, परस्परं संदिष्टार्थाभिधायिका स्त्री दूती तत्करणात् २ तथा तृतीयं निमित्तं-अतीताद्यर्थसूचनं ३ चतुर्थं आजीवनं, आजीवो- जात्यादीनां गृहस्थात्मसमानानामभिधानतः उपजीवनं ४ पंचमं वनीपकं-अभीष्टजनप्रशंसनं ५ षष्ठं चिकित्सा-रोगप्रतीकारः, चः समुच्चये ६, तथा क्रोधः-कोपः ७ मानो-गर्वः ८ माया-वंचना ९'लोभो-लुब्धता १० चः समुच्चये,' भवन्ति-जायन्ते दशैते- अनन्तरोक्ताः उत्पादनादोषाः इति योगः ॥७६॥ तथा एकादशं पूर्वपश्चात्संस्तवोद्भवं दानात् प्राक् पश्चाच दातुः श्लाघादि ११ तथा द्वादशं विद्या देवताधिष्ठिता संसाधना च-१२ त्रयोदशं मंत्रप्रयोगः मंत्रो-देवाधिष्ठितो असाधनो वा अक्षररचनाविशेषः, चः' ममुच्चये १३ तथा चतुर्दशं चूर्णः, चूर्णो-नयनांजनरूपः अदृश्यीकरणं चा १४ पंचदशं योगः-सौभाग्यादिहेतुर्द्रव्यसंयोगः, चः समुच्चये १५ एते उत्पादनादोपा:-दूषणानि पोडश च पुनमलकर्म-गर्भोत्पादादि वा इति-गाथाद्वयार्थः ॥ यदाहुः- इय वुत्ता.सुत्ताओ यत्तीस गवेसणेसणादोसा। गणेसणदोसे दस लेसेण भणाभि ते अ इमे ॥७॥ - -

·अणिसिलु बहुसंतियमेगेणं दिन्नमहऽज्झोयरओ। आयरियस्स नियठा साहु निमित्तं उवरि पूरो।८६॥
यत्र गृही-गृहस्थो यदा भक्तादि-चतुर्विधमशन १ पान २ खादिम ३ स्वादिम ४ रूपं, तत्राशनं शालितंडुलरूपादि १ पानं
सौवीरतन्दुलधावनादि २ खादिम-फलपुष्पादि ३ खादिम-हरितकीशुंट्यादि ४ साधोनिमित्तं यतियोग्यं करोति-निष्पादयति
तद् आधाकर्म, 'अथवा सचित्तस्य-अप्रासुकर्स अचित्तीकरणं-प्रासुककरणं वा-अथवा अचित्तस्य प्रासुकस्य प्रकटीकरणं तदप्याधा-
कर्म, अस्य चत्वारि नामानि, यथा आधाकर्म १ अधःकर्म २ आत्मघ्नं ३ आत्मकर्म चेति ४, एतेषामेतत्रयार्थः पिंडविशुद्धे-
रवसेयः, यदाहुः-'अठवि कम्माइं अहे बंधइ' इत्यादि १। तथा च तत्सूत्रं-आहाकम्मंणं भुंजमाणे समणे निग्गंथे कि बंधइ किं
पकरेइ किं चिणइ ?, गो! आहाकम्मं भुंजमाणे आउअवजाओ सत्त कम्मपगडीओ सिढिलबंधणबद्धाओ धणियबंधणबद्धाओ पक-
रेइ, हस्सकालठितीआओ दीहकालठितीआओ पकरेइ, मंदाणुभ
णुभावाओ तिव्वाणुभावाओ पकरेइ, अप्पपएसग्गाओ बहुपएसग्गाओ
पकरेइ, आउयं च णं कम्मं सिय बंधइ सिय नो बंधइ, असायावेयणिज्जं च णं कम्मं भुजो २ उवचिणइ" इत्यादि ॥८०॥ अथ
द्वितीयमौदेशिकाख्यमाह-तु पुनः तदौदेशिकं यत्र कूरादि-ओदनादि दना साधू साधुमुद्दिश्य उल्लवणं-पवित्रीकरण १, इदमौद्दे-
शिकं त्रयोदशधा भवति २, अथ तृतीयं पूतीकर्म, अधःकर्मयुतं-सहितं पूति-अपवित्रं ३ अथ मिश्रं-आत्मयोग्यं यतियोग्यं च
कृतं ४॥८१॥ अथ पंचमं दूषणमाह-गृही यन्मुनियोग्यं पृथक् स्थापयति सा( स्थापना ५) एषा तु पुनः प्राभृतिका (प्रकरणसोत्ष्य-
कणावष्वष्कणे) स्थापना प्राभृतिकेत्यर्थः ५ अथ षष्ठं (सप्तमं) प्रादुष्करणं, तद् द्विभेदं-प्रकटकरणं प्रकाशकरणं च, तत्र प्रकटकरणं
साधूपयोगार्थ देयं वस्तु स्थितं निश्चलं द्रुतं शीघ्रं यत् प्रकटनं सांधकारगृहात् बहिस्तात् करणं अथवा चुल्लस प्रकटकरणम् ॥८२॥

·अथ द्वितीय प्रकाशकरणाख्यं निरूपयति-यत्र दीपादिना यद्वस्तुनो गवाक्षकुड्यच्छिद्रादिकरणेन प्रकटनं तत् प्रकाशकरणाख्यं, असोभंयथापि प्रादुष्करणं नाम, यत् सतिमिरे गृहे-सान्धकारगृहे अचक्षुर्विषयमिक्षाया अग्रहणात् श्रमणार्थमशनादीनां प्रकटनमिति योगःख, अथे क्रीतमष्टमं, यत् देयवस्तुनः क्रयणं क्रीतेन-मूल्येनं ८। अथ नवमं प्रामित्यं यत् यतियोग्यमुच्छिन्नं गृहीत्वा ददाति र ॥४२॥ अथ दशममाह-दशमं परावर्तितं यद् द्रव्यं दुर्गंधं घृतादि दत्त्वा सुगंधं घृतं गृहीत्वा ददाति वस्तुना-द्रव्येण घृतादिरूपेण वस्तु-घृतादिरूपं परावृत्त्य गृणाति तत् १०। अथैकादशमभ्याहृतं यद् गृहिणा स्वपरग्रामादेः आदिशब्दाद् देशपाटकगृहादेरपि (आनीय) मुनये यद्दीयते ११॥८३॥ अथ द्वादशं भणति-अथ द्वादशमुद्भिनं यत्र कुटादिषु-घृततैलभांजनेषु तैलादिदानार्थ छगणमृ- त्तिकादि विलिप्तं उद्भिद्य-उद्घाट्य ददाति तद् उद्भिनं १२॥अथ त्रयोदशं मालापहृतं तत्र माले-मंचे गृहोपरितनभागे शिक्ककादिषु च भूमिगृहादिषु वा कुंभीकोष्ठकादिषु च पाणिउत्पाटनात् अधोवाहुप्रसारणाच यद् दीयते तत् १३। अथ चतुर्दशमाच्छेद्य-उद्दाल्य भृत्यादिभ्यः सकाशात् बलादपि गृहीत्वा ददाति १४||८५।। अथ पंचदशं वक्ति-पंचदशं अनिसृष्टं स्यात् यत्र बहुसंतिक-अनेकसत्कं बहूनां वस्तु बहुमिरदत्तमननुमतं वा तेषां मध्यादेकेन दत्तं तत् , यदाहुः- "दुण्हं तु भुंजमाणाणं, एगो तत्थं निमंतए । दिजमाणं न इच्छिा, जं तत्थेसणियं भवे ॥१॥" १५/ अथ पोडशमध्यवपूरकाख्यं, यत्र यावदर्थिनो याचकाः साधवो मुनयो वा सती- र्थिकाश्च तदर्थं स्थाल्यामवतारयति प्रक्षिपति पश्चात् तत् , अयमों-निजार्थ स्थाल्यां धान्यं.प्रक्षिप्य पश्चात् साधुनिमित्तं तदुपरि क्षेपः १६ ॥८६॥ एते पोडशोद्गमदोषाः गृहस्थाश्रिता उक्ताः, संप्रति उत्पादनायाः पोडश दोषान् गाथापंचकेनाह- धाइयदूइयकम्मं मुणी निमित्तं च कुणड भिग्वट्ठा । आजीवी कुलसिप्पाई परेसु अप्पा तहा कहितो।।८७॥

·विपाईणं भत्तेसु तस्सरिसं पयतु जं गिण्हे । वणिमगपिंडो ओसहकरणेण तिगिच्छपिंडो उ ॥८८|| 'कोहो तफलकहणं माणो सेहुव्व लन्दितुतिकरणं । मायाइ विविहवेसो लोभो भिक्ग्बठ्ठ बहुभमणं ॥८९॥ पुब्धि पियाड समुराई पच्छिमं कुणइ सरिससंबंधं । जो सो संथवपिंटो विजाइपउंजणे पंच ॥१०॥ विजा जवाइसज्झा मंतो एमेव अंजणाइ पुण चुन्नं । जोगो लेवाइकम्मं मूलकम्मं तु रकग्वाई ॥९॥ यत्रं मुनिः-माधुः धात्रीकर्म दूतीकर्ग तृतीयं निमित्तं-निमित्तकरणं च यत्र मिक्षार्थ-आहारार्थं करोति तत्रैतद्दोपत्रयं स्यात् , तद्यथा-यत्र वालस्य धात्रीकर्माणि-धात्रीकार्याणि भिक्षुस्तनोति आत्मना परेण वा कारयति तानि धात्रीकर्माणि, तास्त्वागमे धान्यः पंचधा, यदाहुः-"बालस्म खीरमजणे" त्यादि, तत्र क्षीरधात्री ' मजनधात्री २ क्रीडोत्पाटनधात्री ३-४ अंकधात्री ५। अर्थ द्वितीय दूतीकर्म, यत्रान्योऽन्यसं संदिष्टार्थं गुप्तं वा निरूप्यते तत् , यदाहुः- "कहिय मिहो संदेसं पयर्ड छण्णं च मपरगामेसुं । जं कहइ लिगजीवी स दृपिडो अणत्यफलो ॥ १ | २, तृतीयं निमित्तं कर्म, यत्र मिक्षुर्भिक्षार्थमाहारवस्त्रपात्रादीनां लिप्सया निमित्तं-ज्ञानविशेष लाभालाभं निरूपयति तत् , यदाहुः-"जो पिंडाइनिमित्तं कहड निमित्तं तिकालविसयंपि । लाभालाभसुहासुह- जीवियमरणाई सो पावो ॥१३ अथाजीवाख्यं चतुर्थ, यत्र यतिरात्मनः कुलं कथयस्तथा परेषु शिल्पादि दर्शयन् पिंडं गृहणाति तत् , यदाहुः-"जच्चाइधणाण पुरो तग्गुणमप्पंपि कहिय जं लहड । सो जाइकुलगणकम्मसिप्पाजीवणापिंडो ॥१॥४, अथ पंचमं वनीपंकोख्य निरूपयति-विप्रादीनां भक्तेपु-ब्राह्मणादीनां वत्सलेघु जनेषु तत्सदृशं तद्भक्तं वाऽऽत्मानं प्रकटयन्-स्पष्टीकुर्वन् पिंडं गृह्णाति अमिलपतिं च तत् , यंदाहुः-पिंडट्ठा समणातिहिमाहणकिविणसुणगाइभत्ताणं । अप्पाणं तन्मत्त दसइ जंसो वणीमगुत्ति।।१।।

·तत्र विप्राः ब्राह्मणाः श्रमणाः निग्रंथवौद्धतापसपरिव्राजकादयश्च ते पंच प्रोक्ताः, यदाहुः-"निग्गंथ ' सक २ तावस ३ गेरुअ ४ आजीव ५ पंचहा समणा। तंमि य निग्गंथा ते जे जिणसासणभवा मुणिणो॥१॥ सका य सुगयसिस्सा जे जडिला ते उ तावसा गीया। जे धाउरत्तवत्था तिदंडिणो गेरुआ ते उ॥२॥ जे गोसालगमयमणुसरंति भन्नति ते उ आजीवा । समणत्तणं खुभवणे पंच- विहं ता पसिद्धमिमं ॥३॥ ५अथ षष्ठं चिकित्साख्यं आविष्करोति-असौ चिकित्सापिंडो भवति, असौ कः ?-यं पिंडं साधुरौषध- करणेन-भेषजविधानेन कथनेन वा लभते सः, तत्र सा चिकित्सा द्वेधा-सूक्ष्मा १. बादरा च २, यदाहुः-"भेसज विअसूअण उवसमण वमणमाइकिरियं वा । आहारकारणेणवि दुविह तिगिच्छं कुणइ मूढो॥१॥६॥८७॥क्रोधादिपिंडस्वरूपं निरूपयति-क्रोध- पिंडः क्रोधयोगात् पिंडोऽपि क्रोधः, यथा दंडयोगात पुरुषोऽपि दंडः, तर्हि क्रोधपिडः, यदाहुः-विजातवप्पभावं निवाइधृअं बलं च से नाउं। दणवि कोहफलं देति भया कोहपिडो सो ॥१॥" तत्र क्रोधे घृतपूरोपलक्षितस्य क्षपकतपखिनो निदर्शनं, तच्चेदं -हस्त- कल्पे नगरे यतिरेको मासक्षपणपारणकदिने मृतकभक्तोत्सवे धिग्जातीयगृहं गतः, विप्रेभ्यो दीयमानेषु घृतपूरेषु चिरेणाप्यलब्ध- भिक्षः कोपादन्यस्मिन् दास्यति इत्युक्त्वा निर्गतो, दैववशात् तत्र द्वितीयं मानुपं विपन्नं, साधुरपि तथैव तन्मासिकेऽपि गतः, तथैव दृष्ट्वा तदेवोक्त्वा पुनश्चलितो यावत् तृतीयं मृतं, साधुरपि तथैवान्यस्मिन् दास्यतीति जल्पन गतः, तृतीयवारं द्वारपालेन दृष्टः, तेन च गृहाधिपस निवेदितं, सोऽपि मरणभयात् साधु क्षमयित्वा यथेच्छं घृतपूरैः प्रतिलामितवानिति क्रोधपिंडः ७॥ अथ मान- पिंडमाह-मानो-मानपिंडः, कोऽर्थः ?-मानेन उत्पादितः पिंडः मानपिंडः, स च शिष्यवत् लद्धितुडीकरणं लब्ध्याः स्पीकरणं, यदाहुः-"लद्धिपसंसुत्तहओ परेण उच्छाहिओ अवमओ अ। गिहिणोऽमिमाणकारी जं मग्गइ-माणपिंडो सो ॥१॥ अत्र माने Sook ·सेवतिकाभिरुपलक्षितस्य क्षुल्लकस्य निदर्शनं, तदिदं-कोशलादिदेशे गिरिपुष्पिते नगरे सेवतिकोत्सवे तरुणश्रमणादीनां संलापः, एकेनोक्तं-अद्य बहूत्योऽपि सेवतिका लभ्यन्ते, परं यः प्रातरप्यानयति स लब्धिमान् , अपरेणोक्तं-किं घृतगुडरहितामिः स्तोका- मिश्च ?, तत एकः क्षुल्लकोऽवादीत-अहमिदृशीस्ता आनेष्यामीति कृतप्रतिज्ञो द्वितीयदिने तदर्थी इभ्यगृहे तादृशीस्ता निरीक्ष्य तदृहिणी विविधोक्तिभिः प्रार्थितामप्यददतीं साहंकारमाह-यथातथाऽप्यहमिमा गृहीष्ये, तयोक्तं-यद्येवं भवति तदा नासा घर्ष- णीया, क्षुल्लकोऽपि तत्पति सभासीनं कुतोऽपि ज्ञात्वा को भवतां देवदत्ताख्य इति अपृच्छत् , तैरुक्तः-किं तेन ?, सोऽप्याह-किंचित्तं याचिष्ये, तेऽप्यूचुः-शून्यगृहेषु सुकुमारिकां विलोकयति, तदपहासामर्षाद्देवदत्तः स्वयमाह-वद भो अहमस्मि, यदि तेपां पण्णां न सप्तमः तदा वच्मि, ते सर्वेऽपि सविस्मयमूचुः-के ते षद् १, स आह-श्वेतांगुलि १ कोड्डायी २, तीर्थस्नाता च ३ किंकरः ४। हदनो ५ गृध्रावरीपी ६, पडेते गृहिणीवशाः ॥ १ ॥ तत्राद्यः-एकः कुलपुत्रकः प्रियानिर्देशकारी प्रगेऽपि क्षुधा” याचित्त- भोजनः शयनस्थया पत्न्या भणितो-यदि भोक्ष्यते तदा चुल्हीभस्मापनीय ज्वलनेन्धनाद्यानययेन शीघ्रं भोजयामिइति नित्यं तथा कुर्वन् चुल्हीभस्मापनयनात् जातश्वेतांगुलिलॊकेन श्वेतांगुलिरुच्यते । बगोड्डायी यथा कश्चित् प्रियाभक्तः पत्न्या भणितः-तडा- गात् प्रत्यहं त्वयैव जलमानेयं, ततः स तत् कुर्वन् दिने लजमानः अन्धकारे तडागं याति, वकाथोड्डीयन्ते, इति लोकेन बको- हायीत्युच्यते २ । अथ तीर्थस्नातो यथा कश्चित् कान्तायत्तदेहो याचितस्नानः पत्न्योचे-गच्छ सामग्री गृहीत्वा तत्रैव सरित्तीरे| स्नात्वा शीघ्रमागच्छेः इति, स तत्र स्नानकरणात् लोकेन तीर्थस्नात इत्युच्यते ३। अथ किंकरो, यथा एकः प्रियानुरागी प्रात- रुत्थाय-प्रिये! किं करोमीत्याह, तया च पंडणपिषणजलाद्यानयनादेशानां करणं, तेषु किं करोमीति भणनात् लोकेन किंकर इत्युच्यते ·वीक्षिता नटेन नटीरतावत्पीतमयाः, विसंस्थुला खपत्नीं विलोक्य विषयविरक्तो निर्गच्छन्नसौ नटीभिस्ताभिर्याचितो जीवनोपायः, सप्ताहेन श्रीगरतनफिनाटकं नव्यगकरोत् , नच राशे निवेष लब्धाभरणपागादिसमुदायः खयं भरतीभूय चकोत्पत्तिदिग्विजयरा- ज्याभिषेकादिचरितं नाटितवान् यावदादर्शगृहं गतः, तत्र चांगुलीयकरतपातात् तयैव भरतभावनया लब्धकेलालोको गृहीत- द्रव्यलिंगो राजादीन् संबोध्य पात्रीकृतराजसुतपंचशत्याः प्रदत्तव्रतो भव्यो लोकमबोधयत् , एवं मोदकग्रहणात् स मायापिंडः९। अथ लोभपिंडः, यत्र लोभेन-लपटतया मिक्षार्थ मिक्षाकुलेषु बहु-प्रभूतं भ्रमणं-अटनं सः, तत्र लोभे केसरकयतेरुदाहरणं, यथा चंपायां यतिरेको मासक्षमणपारणे उत्सवदिने सिंहकेसरकमोदकाभिग्रही विहरन् तदलाभात् संजातक्लिष्टाध्यवसायः केसरानेव ध्या- यन् रजनीयामद्वयं बभ्राम, यानदेकेन श्रावकेण विज्ञाततद्भावेन प्रदत्तं मोदकं स्थालेन, भगवन् ! पुरिमाझे ममास्ति पूर्णो न वेति पृष्टः, रा दत्तोपयोगो यावदूर्ध्वमीक्षते तावचन्द्रदर्शनादर्धरात्रं विज्ञाय लअितः सम्यग्बोधितोऽसीति श्रावकं जल्पन नगरान्तेऽति- क्रम्य गोदकान् विधिना परिष्ठापयन् शुद्धाध्यवसायवशात् केवलालोकमाप, यदाहुः-"कोहे घेवरखवगो माणे सेवइयखुड्गो नायं । मायाइ असाढभुई लोभे केसरीय साहुत्ति ॥१॥१०॥८९॥ अथ संस्तवदोपं निरूपयति-संस्तवपिंडः सः, कः?, यत्र पूर्वसिन्- आदौ दातारं दानात् पूर्वकाले संस्तवनं पूर्वसंस्तवः तथा पश्चाद्-उत्तरकाले दानानन्तरं संस्तवनं पश्चात्संस्तवः, पूर्व पिताजननी- भ्रातभगिन्यादिपूर्वसंबंधात् पूर्वसंस्तवः, तथा श्वशुरकश्वश्रूकलत्रपुत्रादीनामात्मपरयोर्वयस्तारुण्यरूपाद्यवस्थासदृशीं-समानां निरूप्य ज्ञात्वा संबंधपूर्वकं स्तौति स पश्चात्संस्ततः, रा च पुनर्मूलतो गुणस्तुतिरूपः संस्तवश्थ, तथा विद्यादिप्रयोज्ये पंच दोषा भवन्ति ॥ विद्या- दयः 'पंच.दोपारत्वमी ॥९०॥ विद्या ' मंत्र २ अंजनं.३ चूर्णयोगः.४ रक्षादिश्च ५, तत्र देव्यधिष्ठिताक्षरपंक्तिर्विद्या जापहोमादि- १ल ·साध्या स्त्रीदेवता च, पिंडार्थ दोषा यसां तत् तथा, मंत्रो विद्याया विपर्ययलक्षणोऽसाधनः देवताधिष्ठितश्च, तस्यापि पिंडार्थकरणाद् दोपः, तथा अंजनादयः अन्तर्धानादिफलाः तिरोधानवशीकरणादिकार्यमाधकाः ३ तथा चूर्णानि-लोचनांजनभालतिलकादीनि तथा सौभाग्यदौर्भाग्यकराः श्रीचंदनधूपद्रव्यादिविशेषाः पादप्रलेपचरणलेपमुख्या योगाः स्युः, तथा तु पुनर्मूलकर्म रक्षादिमूलि- कामिः प्रसिद्धाभिः सौभाग्याथ रक्षाकरणमिदं मूलकर्म, एते विद्यादयः पंच दोपाः, यदाहुः-इय वुत्ता सुत्ताओ बत्तीस गवेसणे- सणादोसा। गहणेसणदोसे दस लेसेण भणामि ते य इमे ॥१॥ ९१ ॥ दोसा संकाइ संकिय मक्खियं महुदगाइसंसिहँ । तसथावरेसु ठवियं अचित्तमवि होइ निक्खित्तं ॥१२॥ पिहियं सचित्तथगियं साहरियं भायणट्ठियमजोगं । निक्खिविऊण सचित्ते वियरइ जं तेण पत्तेण ॥१३॥ दायगयं जं दिन्नं निगडिय कंपंत पाउयठिएहिं । बालथविरंधपंडगमत्तकुणिखंजजरिएहिं ।।१४॥ खंडगपीसगलोढगपिंजगकत्तगविलोडगाईहिं । वेलामासवईए सबालवच्छाइ इत्थीए ॥९॥ खंडाइकणाइजुयं उम्मिस्सं परिणयं न जं फासुं । महुमाइविलित्तेणं कराइणा देइ तं लित्तं ॥१६॥ छडुंतेण य दिन्नं छड्डियमिय हुंति दोस बायाला । गिहिजइउभयप्पभवा उग्गममाई तहा कमसो॥१७॥ अथ गवेपणाया दश दोषाः प्ररूप्यन्ते, दोषाणामाधाकर्मादीनां शंकायां पिडग्रहणे शंकितग्रहणे शंकितं स्यात् , अस्य चत्वारो भंगाः, तद्यथा-शंकितग्रहणं शंकितभोगः १ अशंकितग्रहणं शंकितभोगः २ शंकितग्रहणमशंकितभोगः ३ निःशंकितग्रहणं निःशं- कितभोगः४। अथ प्रक्षितं, म्रक्षितं द्वेधा-सचित्ताचित्तयोर्मधूकादिवस्तुनोर्योगात् , संसृष्टं सचित्तप्रक्षितं यत् करादि तत् प्रक्षितमि- SHO HOTO ·त्यर्थः, तथा प्रसस्थावरेषु स्थापितं समस्तमचित्तमपि-प्रासुकमपि निक्षिप्तं भवति तत् , तत्र सा द्वीन्द्रियादयः स्थावरा एकेन्द्रिया- दयः तैर्युक्ते अचित्तेऽपि ॥९२॥ अथ पिहिताख्यं दूषणं निरूपयति, तत्र सचित्ताचित्ताभ्या स्थगित-आच्छादितं, एतच्चतुर्भगं, तद्यथा- सचित्तेन सचित्तं पिहितं १ अचित्तेन सचित्तं २ सचित्तेन अचित्तं ३ अचित्तेन अचित्तमिति ४, तत्र भंगत्रयमशुद्धं, चतुर्थ भंगे गुरुलघु- रूपाश्चत्वारो भंगास्तेऽपि पिंडविशुद्धेझेंयाः, ग्रन्थगौरवमयान्नेह लिखिताः, अथ संहृताख्यदोपमाह-तत् संहृताख्यं यत् पृथ्वीकायादौ भाजने अयोग्यं दानानुचितं मृत्तिकाजलतुपादि दातुमनभिप्रेतं वा करोटिकादेर्भाजनादपरेण रिक्तीकृतमातृकेणैव ददाति-देयं वस्तु साधुभ्यो यच्छति, गृहस्थ इति शेपः।।९३॥ अथ दायकाख्यदूपणं गाथायुग्मेन निरूपयति, तत्र यदि दातुर्गतमेवंविधेन वक्ष्यमाणेन दत्तं तद्दायकाख्यमित्यर्थः, केन ?-निगडितादिना, निगडितो-लोहमयादिपादबंधनादितः कम्पमानांगः पादुकारूढः-काष्ठादिमयोपानच्च- टितः तैः, तथा बालस्थविरांधपंडकमत्तकुब्जकखंजज्वरितैरपि, तद्यथा-वालोऽव्यक्तो वा पष्टिकान्तर्वती, स्थविरो वृद्धः स च सप्तते- वर्षाणामुपरि, अंधो दृष्टिरहितः, पंडगो नपुंसको, मत्तो मदिराविह्वलः,कूणिकः-कुब्जः, खंजः-चरणरहितः, ज्वरितो-रोगवान् , तैः ॥९४॥ तथा उदूखलमुशलाभ्यां या सचित्तं श्लक्ष्णयति खंडीकरोति तया दीयमानं न गृह्यते, तथा या च पिनष्टि-शिलायां तिललवण- जीरकादि मृद्नाति, तथा लोढकः कर्पासलोडिन्या कणकेन निष्कुलं करोति, पिजक:-रुतं पिंजनेन मृदुकरणपरः कर्तकः-पुणिकामिः सूत्रकरणपरः, विलोडगाभिर्विलोडनं कराभ्यां पुनः पुनः रुतसूक्ष्मकरणमेभिरपि देयं न ग्राह्य, तथा विलोडनं दध्यादिमथनं च तथा वेलामासवत्या कालः, रजस्खलाया इत्यर्थः, तथा च या स्त्री सवाला-स्तनोपजीविशिशुका तथा प्रस्तावात् गर्भिण्या अष्टमासकगर्भवत्याः, एभिर्दोपैः साधुना दातुः सकाशात् पिंडो न ग्राह्यः ॥१५॥ अथोन्मिश्राख्यं विवृणोति, अथ खंडाद्युचितं-योग्यं कणाद्यैः सचित्त- ·असणाईया चउरो पाउंछण वत्थ पत्तकंबलया। सिजायरपिंडो उण न कप्पए रायपिंडव्व ॥१९॥ हणणं पयणं कयणं न कुणइ न य कारवेइ अन्नपि । अणुजाणइ न कुणंतं एया नव हुंति कोडीउ ॥१०॥ सुविसुद्धाहारेणं साह्नणं निचमेव उववासो। देसूणपुवकोडिपि पालयंताण सामन्नं ॥१०१॥ अथ तत्र पिंडे नव कोटयो भवन्ति, तास्त्विमा वक्ष्यमाणाः, हननं वधः पचनं पाकः क्रीतं-मूल्यगृहीतं आत्मना न करोति अपरेणं न कारयति अन्यं कुर्वन्तं नानुज्ञापयति, एकसिन् हनने त्रयः करणकारणानुमतिरूपाः, एवं पचने क्रीतेऽपि, मीलिताः नव कोटयो भवन्ति, यदाहुः-"एए पुब्बाभिहिया दोसा सच्चेवि नवसु कोडीसु। भेयप्पभेयजुत्ता संखेवेणं अवयरंति ॥१॥" ॥९९-२००॥ निर्दोपपिंडग्रहणे साधूनां यो लाभस्तमाह-सुतरां-अतिशयेन विशुद्धो-निर्दोपः सुविशुद्धः एवंभूतो य आहारः प्राणाधारस्तेन साधूनां महात्मनां नित्यमेव-सदैवोपवासः-अभक्तार्थः, कथंभूतानां साधूनां ?-देशोनपूर्वकोटिं श्रामण्यं-चारित्रं साधुत्वं पालयतां ॥१०॥ अथ पिंडाधिकारे पानकग्रहणविधिमाह- गिहिज्ज आरनालं अंबिलधोअणतिदंडउकलियं । वन्नंतराइपत्तं फासुअसलिलंपि तदभावे ॥१०२॥ पिंडग्रहणसमये साधुरारनालं-अवश्रावणं गृहणीयात् आंचिल-कांजिकं तंदुलादिधावनं त्रिदंडोत्कलितमुष्णोदकं वर्णान्तरादि प्राप्तं अन्यत् प्रासुकजलमपि गृहणीयादिति योगः, परं तदभावे-तस्योष्णोदकस्याप्राप्तौ, यदाहुः-उस्सेइम १ संसेइम २ तंदुल ३ तिल ४ तुस ५ जवोदगा ६ ऽऽयामं ७ । सोवीरं ८ सुद्धवियर्ड ९ अंबड १० अंबाडय ११ कविठं १२ ॥ १॥ माउलिंग १३ दक्खा १४ दाडिम १५ खज्जुर १६ नालियर १७ कयर १८ बदरफलं १९। आमलयं २० चिंचापाणगाई २१ पढमंगभणियाई FORH ·आए एवमाईयं । उच्चारिऊण सुत्तं कयउस्सग्गो विचितेइ ॥९॥ अहो जिणेहिं असावजा, वित्ती साहूण देसिया । मोक्खसाहण- हेउस्स, साहुदेहस्स धारणा ॥१०॥ पारेइ नमुकारेण तयणु चउवीसजिणथवं भणइ । पचक्खाणं नियमं पुनकयं इत्थ पारेइ ॥११॥ अमुं पूर्वोक्तविधिं निष्पाद्य पुनः किं कुरुते तदाह-- कयसज्झाओ य खणं वीसमिय निमंतिउं गिलाणाई । पोत्तिं पेहिय भणिउं नवकारं भुंजइ पयासे ॥१०४॥ कृतस्वाध्यायो मुनिर्जघन्यतो गाथापोडशकविहितस्वाध्यायः क्षण-क्षणमात्रं विश्रम्य ग्लानादीन् निमंत्रयित्वा-आकार्य पोतिका प्रतिलिख्य नमस्कारं च भणित्वा-नमस्कारमंत्रमुच्चार्य प्रकाशे-नांधकारे भोजनं करोति, साधुरिति शेपः, यदाहुः-"मुंचइ भत्तं पाणं सम्मं जिणणाहवंदणं कुणइ । सोलससिलोगमाणं जहन्नयं कुणइ सज्झायं ॥१॥ खणमित्तं वीसामं करेइ चिंते अणुग्गहं जड़ मे। कुव्वंति गिलाणाई तत्तो हुजामि कयकिचो ॥२॥ जह अभंगणलेवो सगडक्खवणाण जुत्तीओ होइ । इय संजमभरवहणठ- याए साहूणमाहारो ॥३॥ जे चेव अंधयारे दोसा ते चेव संकडमुहमि । परसाडीवहुलेवाडणं च तम्हा पगासमुहे ॥४॥॥ १०४ ॥ अथ पिडदोपाधिकारादिह द्विचत्वारिंशद्दोपाः निरूपिताः, शेपाः संयोजनादयो ग्रासेपणादोषाः पञ्च, यतेविधिना गृहीतस्याहारस्य विधिनैव ग्रासः कार्यः, अतस्ते निरूप्यन्ते संजोयणा पमाणे इंगाले धूमकारणे चेव । भोयणदोसे पंच उ समयपसिद्धा इमे वज्जे ॥१०५।। खंडाइ मंडगाइसु संजोयइ भुंजई पमाणऽहियं । संसंतो निंदतो जिमइ य छक्कारणाभावे ॥१०६॥ तत्र पंचसु ग्रासैपणादोपेषु आदौ संयोजनादोपः १ तथा प्रमाणं-प्रमाणातिकमरूपं स एव द्वितीयः २ तथा तृतीयः अंगारनामा ·SHORRHOI th ३ चतुर्थो धूमनामा ४ पंचमस्तु कारणनामा ५,एते पंच दोपाः समयप्रसिद्धाः-आगमनिरूपिताः तान् वर्जयेत् साधुरिति शेपः॥१०५॥ तेपामेव पंचदोषाणां व्याख्यानं कुरुते, खंडादि मंडकरसगृद्धया गुणान्तरोत्पादनाय मंडादिषु संयोजयति-एकत्रीकरोति सा संयो- जना, सा च द्विधा-उपधानविषया भक्तपानविपया च, 'पुनरेकैका द्विविधा-बाह्या अभ्यन्तरा च, तत्र उपकरणे बहिर्भव्यं चोलपट्ट लब्ध्वा भूषार्थ पटी भव्यां याचयित्वा बहिरेव परिधत्ते सा बाह्या, वसतौ त्वभ्यन्तरा, तथा द्वितीया भक्तपानविषया, साऽपि द्वेधा- वसतेहिरन्तश्च, यस्यां विशिष्टास्वादनिमित्तं दुग्धदध्योदेनादीनां मीलनं सा बहिःसंयोजना, तथा भिक्षामटित्वाऽन्तर्भक्तपानसं- योजना पात्रे मंडकगुडघृतादि संयोज्य भक्षयतो द्वितीया, इह च रसहेतोरिति विशेषणेन कारणतः संयोजनायामपि न दोषः, यदाहुः-"रसहेउं संजोगो पडिसिद्धो कप्पए गिलाणट्ठा । जस्स व अभत्तछंदो असहोचियभाविओ जो य ॥१॥ सुगमा, नवरं यस्याहारे अरुचिः तथा शुभाहारोचितो राजपुत्रादिश्च साधूचित्ताहारेणाभावितस्तस्य संयोजना अनुज्ञाता। अथ द्वितीयं प्रमाणं- यचागमे द्वात्रिंशत् कवलादिरूपं तेन हीनमधिकं वा भुंक्ते इत्यर्थः, तत्र पुरुषस्य सूत्रे कुक्कुट्यंडकमात्रकवलापेक्षमाहारमान, यदाहुः- कुक्कुडिअंडयमित्ता कवला बत्तीस भोअणपमाणे । रागेणासायंतो संगारं करइ सचरित्तं ॥१॥ अर्थश्च कुकुटी द्रव्यभावभेदाद् द्विधा, तत्र द्रव्यतः कुकुटी-साधोः शरीरं तन्मुखं अंडकं तत्राक्षिकपोलादीनां विकृतिमनापाद्याहारः यद्वा कुक्कुटी-पक्षिणी अंडकं प्रमाणं कवलस्य अतो, भावकुक्कुटी तु यावन्मात्रेण न न्यूनं नाप्यधिकं चोदरं स्यात् ज्ञानादीनां च वृद्धिः स्यात् तावन्मानं भक्तमिति, तथा तस्य द्वात्रिंशत्तमो भागः अंडकं तन्मानः कवलः ४ यथा पुरुषस्य द्वात्रिंशत् कवलाः स्त्रियोऽष्टाविंशतिः नपुंसकस्य चतुर्विंशतिः, पुनर- प्याहुः-बत्तीसं किर कवला आहारो कुच्छिपूरओ भणिओ। पुरिसस्स महिलियाए अठ्ठावीसं भवे कवला ॥१॥ उत्तानार्थैव, अत्रो- - --------- ·दरभागापेक्षं त्वेवं-'अद्धमसणस्स सव्यंजणस्स कुजा दवस्स दो भागे । वायपवियारणहा छब्भागं ऊणगं कुजा ॥१॥ विहिगहियं विहिभुत्तं इयभंगं जिणवरेहिऽणुन्नायं । सेसा नाणुनाया गहणे दिंते य निज्जुहणा ॥२॥" तथा विदलं जिमिउं पच्छा पत्तं च मुहं च दोऽवि धोविजा । अहवा अन्नयपत्ते अँजिजा गोरसं नियमा ॥१॥ किं च-अस्थि अणंता जीवा जेहिं न पत्तो तसाइपरिणामो। तेऽवि अणंताणंता निगोअवासं अणुवंति ।।१।। तत्र साः बादराः द्वीन्द्रियादयः, अन्यच्च-ये निगोदवासमनुभवन्ति तेऽप्यनंता- स्सन्ति, तत्र केचन दुग्धदधितकादीनां मध्ये मुद्गादिद्विदलान्ने मिलिते कालान्तरेण त्रसजीवानामुत्पत्तिः एवं त्रिदिने दन्नि'चलिते कुथितान्ने च, अत्र सर्वत्र सूक्ष्मत्रसजीवानामुत्पत्ति निमिष्टा, अथांगारधूमलक्षणं दोपद्वयं व्यनक्ति-यत्र माधुर्यमाहारदातारं वा शंसन् भुंक्ते तदिह प्रवचने अंगारोपमचरणेधनकरणभावादंगारमिति कथ्यते, यच्चासुंदरमितिकृत्वा निन्दन् द्विष्टोऽभ्यवहरति तय धूमोपमचरणेन्धनकरणभावात् धूममिति, आह च-"तं होइ सइंगालं जं आहारेमुच्छिओ संतो। तं पुण होइ सधूमं जं आहारेइ निदंतो ॥१॥ अथ पदकारणाभावे भोजनं कुर्वतोऽकारणदोषं स्पष्टयति ॥१०६॥ अथ तानि पद कारणानि कानीत्याशंक्थाह- वेयण वेयावचे इरियठाए य संजमठाए । तह पाणवत्तियाए छठं पुण धम्मचिंताए ॥१.०७॥ तत्र पण्णां कारणानां मध्ये आदौ वेदनाकारणं-क्षुद्वेदनोपशमनाय भुंक्ते, क्षुद्-बुभुक्षा तस्याः वेदना तद्रूपा वा वेदना क्षुद्वे- दना तन्निवारणाय भुंजीत साधुः, यदाहु:-"णत्थि छुहाए सरिसा वियणा भुंजिज तप्पसमण"त्ति १ । तथा वैयावृत्त्यं-आचा- र्यादिप्रतिचरणं तद्रक्षार्थं तद्वानिनिवारणार्थं भुंक्ते साधुः, आह चं-छाओ वेयावचं न तरइ काउं अओ भुंजे' छाउत्ति स्फातो बुभु- क्षितः, तथा ईर्यार्थ ईर्याशुद्धये, अत्र ईयाँ ईर्यासमिति वा विशोधयितुं-निर्मलीकर्तुं भुंक्ते साधुः, बुभुक्षितो हि ध्यामललोचनस्तां ·तथा कर्तुं न शक्नोति, तथा संयमार्थ-सप्तदशसंयमरक्षायै, तत्र संयमः-प्रत्युपेक्षणाप्रमार्जनादिलक्षणः साधुव्यापारः तत्पालनाथ, बुभु- क्षितोऽपि तं कर्तुं न शक्नोति, तथा प्राणवृत्त्यर्थ-दशप्राणवर्तनाय, अथवा प्राणस्य-जीवितस्य रक्षार्थ-परिपालननिमित्तं यति(क्ते, षष्ठं पुनः कारणं धर्मचिंतार्थ-धर्मध्यानचिंतायै, धर्मस्य ध्यानं धर्मध्यानं, एतदपि बुभुक्षितः कर्तुं न शक्नोति ॥१०७॥ अथ साधु- भोजनं कुर्वन्नात्मानमेवं तर्जयतीत्याशंक्याह- यायालीसेसण संकडंमि गहणंमि जीव! न हु छलिओ। इहि जइ न छलिज्जसि भुंजतो रागदोसेहिं॥१०८॥ जीवति-प्राणिति दशभिः प्राणैः इति जीवः तदामंत्रणं भो जीव !, द्विचत्वारिंशद्दोपाणां गहने संकटे विषमस्थाने हि-निश्चितं न छलितोऽसि यदि चेदिदानी-अधुना भुंजानः-आहारं कुर्वन् रागद्वेपाभ्यां न छलिष्यसि ॥१०८॥ तथा आहारं कथं कुरुते इत्याशंक्याह- असुरसुरं अचबचबं अदुअमविलंबियं अपडिसाडि। अविकियमुहो जिमित्ता पक्खालिय पियइ पत्तजलं ।१०९। साधुरनया युक्त्या सुप्रणीतया वक्ष्यमाणया आत्मानं प्रीणाति तर्पयति, यथा असुरसुर-सुरडकानकुर्वन् अचवच चबचबम- कुर्वन् चर्बयति अहुअं-अद्रुतं अविलंवितं-अमंथरं अपरिशाटि-परिसाटनारहितं अविकियं-अविकृतं विकाररहितं मुखं मनो यस्य तादृक् वाकायगुप्तो मुंजीत, अथो भुक्त्वा-जिमयित्वा त्रिः पात्रं प्रक्षाल्य पात्रजलं पिबति, यदाहु:-"पत्ताणं पक्खालणसलिलं मुणिणो पियंति तिक्खुत्तो। सोहंति मुहं तत्तो सागरिए पत्तमुह धुवणं ॥१॥ जे मुणिणो विहिपुव्वं जेमंति सयावि सयलपत्ताणि। धोवणसलिलेण धुवं अवैति दोसा असेसावि ॥२॥ तह परिसाडिविमुकं जिमंति जइणो जिइंदिया निचं ।जह जिमियाजिमियाणं ठाणविसेसं न लक्खंति ॥३॥॥१८९।। अथ पात्रक्षालनक्रमविधि विवृणोति- TOTE - ·गुरुणो पत्तं भिन्नं कप्पिय आहागडं तु सेसेसुं। पढमं पक्खालिजइ जहाविसुद्धं तु सेसाणि ॥११०॥ गुरोः पात्रकं-भोजनभाजनं मिन्नं-पृथक् कल्पयेत् ।पयेत् , कल्पत्रयं कुर्यात् , शेपपात्रकेषु यथाक्रम-क्रमस्यानुल्लंघनेन प्रक्षाल- यित्वा तु पुनः शेषाणि पात्रकाणि यथाविशुद्धं प्रक्षालयेत् ॥११०॥ अथोद्धरितस्याहारस्य को विधिरित्याह- जं गहियमणाभोगाइणा असुद्धं तहेव उव्वरियं । छारेणमक्कमित्ता परिवेउं उचियदेसे ॥१११॥ अथ यदशनादि अनाभोगादिना-प्रमादादियोगेन अशुद्धं-सदूपर्ण गृहीतं तथैवोद्धरितं च तदशनं छारेण-रक्षापुंजेनाक्रमयित्वा- मर्दयित्वा परिष्ठापयेत् , क्व ?-उचितदेशे-प्राणिवर्जितप्रदेशे-आतपे वा, यदाहुः-"जं च असुद्धं गहियं संकियदव्वं विगिंचए थेरो। बालाइपरिठवणे उड्डाहवहाइया दोसा ॥१॥" ॥१११।। अथ कृताहारो मुनिः किं कुरुते इत्याशंक्याह- इरियपडिकमणसक्कत्थयपुत्तिवंदणयसंवरण पुचि । निम्मजिऊण-पत्ते ठविज पेहाइ जा समओ ॥११२॥ तथा कृतभोजनो मुनिरादावीर्या प्रतिक्रामति, तदनु शकस्तवं पठति, चैत्यवंदनां करोति इत्यर्थः, पश्चात्संवरणपूर्व मुखवस्त्रिका प्रतिलिख्य वंदनकं ददाति, तत्र च प्रत्याख्यानं करोति, ततोऽपि पानकाणि मार्जयित्वा-भाजनानि जलविंदुरहितानि कृत्वा स्थाप- येत् यावत् प्रतिलेखनासमयः-तृतीयप्रहरप्रतिलेखनाकालः स्यात् , यदाहुः-"विहिणा जेमिय उठिय इरियं पडिक्कमिय भणइ सकथयं । पुत्तिं पेहिय वंदणमिह दाउं कुणइ संवरणं ॥१॥ सोहिय पत्ताबंधे सम्मं निम्मजियाणि पत्ताणि । बंधित्तु तेण ठाविज होइ पडिलेहणं जाव ॥२॥ कहविहु पमायवसओ पत्ताबंधो खरंटिओ हुन्जा। पडलाणि अहव कप्पा कप्पिजसु ताणि जयणाए ॥३॥ पढमं लूहिजंते चीवरखंडेण जेण पत्ताणि । तं निचं धोविजसु अन्नह कुच्छाइया दोसा ॥४॥" ॥११२॥ अथैवं पात्रकाणि निधाय ·दे- बहिर्भूमिकृत्यं कुर्यात् तद्गाथाद्वयेनाह- अह बाहिरभूमीओ दिसाइ ईसाणजम्मवजाए । गंतूणमसंलोए जणस्स मत्तगनिहियनीरो॥११३॥ पुठिमदेंतो पुररविवायाणं थंडिलं च संडासे । पेहिय अणुजाणाविय उच्चाराई जई कुणइ ।११४॥ अथानन्तरं कृतभोजनानन्तरं तृतीययामपौरुष्यन्तः बहिर्भूमिं गच्छति, तत्र-बहिभूमौ ईशानयमवर्जितायां दिशि गत्वा, ईशानविदिग्दक्षिणदिग्रहितां दिशं गत्वा, जनस्य-लोकस्यासंलोके-संमदरहिते मात्रके-तृप्तिकरे न्यस्तनीरः-प्रक्षिप्तजलो नगर- सूर्यवातानां-पुरतपनपवनानां त्रयाणां पृष्ठिमददत् संडासेन सप्रकाशे स्थंडिलं प्रतिलेख्य दृष्टिप्रतिलेखनां विधाय क्षेत्रदेवता- मनुज्ञापयित्वा च यतिः-साधुः उच्चारादि कुरुते, यतः सूत्रे-"वञ्चमुत्तं न धारए" यदाहु:-"अह बाहिरभूमीए जलपत्ताणिं गहाय गच्छन्ति । आवस्सियं तु कुव्वं इरियासमिया अभासंता ॥१॥ विच्छिन्ने दूरमोगाढे, नासन्ने विलवजिए। तसपाणबीयरहिए, उच्चा- राईणि वोसिरे ॥२॥ ॥११३॥ तथा वृत्तोच्चारादिकर्मणःपश्चात् साधुः कि करोति ? तदाह- वोसिरिऊण तिखुत्तो वसहिं आगम्म कुणइ किच्चाई । पच्छिमजामे पभणइ पत्तो पडिलेहणासमओ ॥११॥ ततः उच्चारादिकं विधाय पश्चात् वोसिरइ इति वारत्रयं भणित्या पश्चाद्वसति-उपाश्रयं ईर्यासमितिविधिना आगत्य अपराणि धर्मकृत्यानि करोति, तत्रापि ईर्यापथिकी प्रतिक्रमितव्या, यदाहुः-गंतूण वसहिदारे पाय पमजिय निसीहियं काउं। इरियापडिक- मणेणं गमणागमणाइ वियडंति ॥१॥ हत्थसयादागंतुं गंतुं व मुहुत्तगं जहिं चि? । पंथे वा वदंते नइसंतरणे य पडिकमणं ॥२॥ कजस्स य २ समये २ करिजमाणस्स । जइ हुज समयसेसं तो तत्थ करिज सज्झायं ॥ ३ ॥" इति पूर्वोक्तस्वरूपां क्रियां कुर्वतः 361ROTE ·साधोः पश्चिमयामे-प्रान्ते पश्चिमाहरे आगते भणति-कथयत्युच्चैःस्वरेण प्रतिलेखनासमयः प्राप्तः-तृतीयप्रहरप्रतिलेखनायाः कालः आगतः, यदाहुः-"पच्छिमजाम सेसं सम्मं जाणित्तु समयतत्तन्नू । वागः खमासमणा! पत्तो पडिलेहणासमओ ॥१॥॥११४ ॥ ततः प्रतिलेखनां कथं कुर्वन्ति तदाह- पडिलेहणवसहिपमजणाड़ दाऊण दो ग्वमासमणे । पुत्तिं पेहिय दोहिं तणुपेहं संदिसावेइ ॥११६।। (ईयां कृत्वा प्रतिलेखनावसतिप्रमार्जनयोः) तथेह क्षमाश्रमणद्वयं दच्चा पोतिका मुखवत्रिका-प्रतिलेखयित्वा तदनु पुनरपि द्वाभ्यां क्षमाश्रमणाभ्यां लघुवंदनरूपाभ्यां तदनु प्रतिलेखनामवगम्य प्रतिलेखनां संदेशापयति ॥११॥ अथात्र प्रतिलेखनायां विशेषमाह- उववासिय सवोवहिपज्जंते चोलपट्टगं पेहे । इयरो पढम पढें रयहरणं सव्वओ पच्छा ।।११७।। इह तृतीयप्रहरप्रतिलेखनासमये खु निश्चितं सर्वोऽपि-सकलोऽपि उपोपितः साधुवर्ग:-कृताभक्तप्रत्याख्यानः पर्यन्ते-सकलो- पधिपर्यन्ते चोलपट्ट-अधःपरिधानवस्त्रं प्रतिलेखयति, सर्वसाधुरिति शेषः, यदाहु:-"पभणंति खमासमणे गुरू तओ साहुणोवि पढमंमि-। पडिलेहणं करेमो बीए वसहिं पमजेमो ॥१॥ पुत्तिं पट्टग गुच्छग केसरिया पत्तवंध पडलाई। रयताण पत्तठावण मत्त- गपत्तं च पेहंति ॥१॥॥११६॥ ततोऽपि को विधिविधेयः तदाह- वसहि पमजण ठवणागुरु उवहिं कट्ट पेहए पुत्तिं । कटु सज्झायमोही थंडिल्लं संदिसावेइ ॥११॥ ततस्तदनन्तरं वसतेः-उपाश्रयस्य प्रमार्जनं तदनु स्थापनाचार्यप्रतिलेखनं तत उपधिमुखवत्रिकाप्रतिलेखनं, पश्चात् स्वाध्या- यकरणं, म्गध्यायादनु उवही थंडिलं संदेशापयति, यदाहुः-"तो वसहिं च पमजिय ठवणायरियं तहेव पेहिताः। दाऊण खमा- . है DOODHD ·समणं पुत्ति पेहिति उवउत्तो ॥१॥ अह लहुयवंदणेणं सम्मं कुव्वन्ति तयणु सज्झायं । सुत्तत्थगाहिणो जे तेसिं सो चेव सज्झाओ ॥२॥ चत्तारि खमासमणा देइत्थं दो उ थंडिलाण पेहाए। दुनि य गोअरचरियापडिकमणे काउसग्गे य ॥३॥"११८॥ अथ कमिन् काले किं किं प्रतिलिख्यते तदाह- गोसे दसगं पेहे उग्घाडापोरिसीइ पत्ताई । सव्वं तु चरिमजामे पक्खाइसु तदभिहा एव ॥१९॥ गोसे-प्रत्यूपे उपस्येव दश मुखवस्त्रिकारजोहरणप्रभृति प्रतिलेखयेत् , तथा उद्घाटपौरुष्यां पात्रादिकं-पात्रं पात्रबंध इत्यादि, प्रति- लेखयेत् तु-पुनश्वरमयामे-तृतीयप्रहरपौरुष्यां सर्व-सर्वमपि प्रतिलेखयेत् , पक्षादिषु-पाक्षिकचातुर्मासिकसांवत्सरिकादिषु तदभिधा एव ॥११९॥ अथ पुनः प्रतिलेखनाया विशेषमाह- अह पत्ताणुवगरणं पडिलेहिय निक्खिवंति तो उवहिं । पेहिंति गुरुपरिन्ना गिलाण सेहाइ अप्पस्सा ॥१२०॥ अथ पात्रकाणामुपकरणं-उपस्करं प्रतिलेखयित्वा ततः उपधिं निक्षिपन्ति, ततो गुरूणामुपधि प्रतिलेखयति, ततो ग्लान- शैक्षादीनां ततश्चात्मन उपधि प्रतिलेखयतीति योगः ॥१२०॥ अथ स्थविरकल्पिकानामुपधिसंख्यामाह- पोत्तिय रयहरणं चिय कप्पतिगं सत्त पत्त उवगरणा । मत्तं च चोलपट्टो उवही थेराण चउदसहा ॥१२॥ स्थविरकल्पिकानामुपधिश्चतुर्दशधा भवति, तद्यथा-पोतिका १ रजोहरणं २ चैव कल्पत्रिकं ५ सप्त पात्रकोपस्करणानि १२ मात्रकं १३ चोलपदृश्च १४ इति चतुर्दशधा उपधिः स्थविराणां, स चोत्कृष्टमध्यमजघन्यभेदात् प्रायश्चित्तादीनां कार्ये बोद्धव्यः, तथा उत्कृष्टाद्योपधेहि अप्रतिलेखनादौ प्रायश्चित्तं पृथक् पृथक् भवति, तत्र जिनकल्पिनां त्रयः प्रच्छादकाः पतगृहश्च एप उत्कृष्टः, -- ·तथा गोच्छकः पात्रकस्थापनं मुखवत्रिका पात्रकेसरी चाद्यः-चतुर्विधो जघन्यः, पात्रबंधः पटलानि रजत्राणं रजोहरणं च एप मध्यमः, यदाहुः-उकोसगो जिणाणं चउन्विहो मज्झिमोऽवि एमेव । जहलो चउबिहो खलु इत्तो थेराण वुच्छामि ॥२॥" तत्र स्थविराणामुपधिोधा-उत्कृष्टो १ मध्यमो २ जघन्यश्चेति ३, तत्रोत्कृष्टः प्रच्छादका:-कल्पाः पतद्ग्रहश्च, तथा जघन्यो गोच्छकः पात्रस्थापनं मुखवत्रिका पात्रकेसरी च, अथो मध्यमः-पात्रबन्धः पटलानि रजस्त्राणं रजोहरणं चोलपटः मात्रकश्च एष पड्डिधो मध्यमः, संमीलिते चतुर्दश, यदाहुः-"तिमेव य पच्छागा पडिग्गहो चेव होइ इको सो। गुच्छग पत्तगठवणं मुहणंतय केसरि जहमो ॥१॥ पडलाइं रयत्ताणं पत्ताबंधोय चोलपट्टो य । रयहरण मत्तओऽविय थेराणं छविहो मज्झो ॥२॥ इह प्रस्तावादुपधेरे- कार्थाः लिख्यते, तत्र उपधिविधा-द्रव्यतो भावतश्च, तत्र द्रव्यतः शरीरं भावतो ज्ञानादीनि, तत्रोपधिः १ उपग्रहः २ संग्रहः ३ प्रग्रहः ४ अवग्रहः ५ भांडं ६ उपकरणं ७ करणं ८ एते एकार्थाः, यदाहुः-"उवही १ उवग्गहे २ संगहे य ३ तह पग्गहु ४- ग्गहे चेव ५। भंडग ६ उवगरणेऽविय ७ करणेऽविय ८ हुंति एगट्ठा ॥१॥" तथा जिनकल्पिकानां द्वादशधा उपधिरुक्तः, तस जिनकल्पस्य जंयूतो दशकव्यवच्छित्तौ विच्छेद एव, यदाहुः-"मण ? परमोहि २ पुलाए ३ आहारग ४ खवग ५ उपसमे ६ कप्पे ७। संजमतिय ८ केवल ९ सिझणा य १० जंबूम्मि वोच्छिन्ना ॥१॥" 'मण'त्ति मनःपर्यायज्ञानं १ परमावधिः केव- लावधिविचारी २ पुलाकलब्धिः, चुनिजेचीत्यादिकः ३ आहारकतनुकरणलब्धिः ४ क्षपकश्रेणिः ५ उपशमश्रेणिः ६ जिनकल्पः७ संयमत्रिकं परिहारविशुद्धिः १ सूक्ष्मसंपरायः २ यथाख्यातरूपं च ३, ८ केवलं ९ सिद्धिश्च १० जंबूखामिनि विच्छिन्नाः, तथा आर्यकाणां-साध्वीनां पात्रादीनि पंचविंशतिरूपाणि उपकरणानि उत्सर्गतो भवन्ति, आह च-"जिणा चउदसरूवाणि, थेरा चउद- ·कलाकर रुकः परमूर्वोरंतरे उरुद्वये च कशाबद्धः, तथा अोरुकः अवग्रहानन्तकः पश्च कटीभागमान्छादयति ३ तथा जानुप्रमाणा चलि- णी, साऽपि अस्यूता-सूचीसंगरहिता नर्तकीपरिधानवखसदृशी, सिका-वंशोपरिनर्तकी तत्परिधानवमवत् , यदाहु:-अद्धोरुओ व ते दोऽवि गिहिय पच्छायए कडीभागं । जाणुपमाणा चलणी अमीविया लंसियाइन्न ॥१॥ ४॥ अथ अभ्यन्तरनिवमनी, अंत- निवसनी-अभ्यन्तरनिवसनी लीनतरा मुश्लिष्टा सूक्ष्मतरा अर्धजंघां यावद्भवति, बहिर्निवसनी-उपरि कटीभागात् गुल्फो यावत् कटीदवरकेन बद्वा, एष पद्विध उपधिर्नाभेरधो भवति ६, तथा कंचुकः, स च ह्दयोद्भवाच्छादकः अनुकुंचितः श्लथः इत्थमेवाव- कक्षिका दक्षिणे पार्थं भवति, यदाहुः-छाएइ अणुउडए उरूरुहे कंचुए असीवियओ । एमेव य ओगच्छिय सा नवरं दाहिणे पासे ॥१॥ ८ । अथ वैकक्षिका, वैकक्षिका पुनः पदृवदीर्घा भवति ९ । अथ संघाटी, ताः संघादयश्चतस्रो भवन्ति, एका द्विहस्ता द्वे निहस्ते एका चतुर्हस्ता, एवं च तत्र द्विहस्ता उपाश्रये प्राप्रियते, यदाहुः-"वेकच्छियो पटो कचुंगमोगच्छियं च छाएइ । संघा- डीओ चउरो तत्थ दुहत्था उवमयंमि ॥१॥ दुनि तिहत्थायामा भिक्खष्ठा एग एग उच्चारे । ओसरणे चउहत्था निसन्नपच्छा- यणी मसिंणा ॥ १०॥ तथा रकंधकरणी, चतुर्हस्ता विस्तृता भवति, वातविधृनितरसरक्षार्थ य, यदाहुः-"खंधकरणी य चउ- हत्थ वित्थडा वायविहूयरक्खड्डा । खुजकरणी य कीरइ रुवबईणं कुडव्हेउं ॥११।। अत्र आर्यकाणामुपधौ उत्कृष्टमध्यमजघन्यभेदा अपि सन्ति, यदाहुः-"उकोसो अट्टविहो मज्झिमओ होइ नेरसविहो य । जहन्नो चउविहो खलु अजाणं होइ विन्नेओ ॥१॥ तत्रो- त्कृष्टोऽष्टविधोऽसौ-त्रयः प्रच्छादका:-कल्पाः ३ अभितरनिवसनी ४ बहिर्निनसनी ५ संघाट्यः ६ स्कंधकरणी ७ पात्रकं च ८, आह च-"तिन्नेव य पच्छागा अभितरवाहिनिवसणी चेव । संघाडी खंधकरणी पत्तं उफोसउवाहिमि॥१॥ अथ मध्यमाह, सत्रयो- SOFTS

·दशधा-पात्रबंधः १ पटलानि १ रजस्त्राणं ३ रजोहरणं ४ मात्रं ५ उपग्रहानन्तकं ६ पटकः ७ अोरुका ८ चलणी ९ कंचुकः
१० उपकक्षिणी ११ वैकक्षिकी १२ कमढकः १३, आह च-पत्ताबंधो पडला रयहरणं मत्त मढक रयताणं । उग्गह पद्यो अद्धोरु
चलणि ओकच्छि कंचु वेकच्छो ॥१॥ अथ जघन्यमाह-पात्रस्थापनं १ पात्रकेसरिका २ गुच्छकः ३ मुखवस्त्रिका ४ च, अयं चतु-
प्रकारः, आह च-"मुहपत्ती केसरियं पत्तठवणं च गुच्छओ चेव । एसो चउव्यिहो खलु अजाण जहन्नमओ उपही ॥१॥१२३॥
उक्तः औधिक उपधिः, औपग्रहिक उच्यते-
संथारुत्तरपदो लठीपमुहो उवग्गहो उवही । फलहाई पाडिहेरू आयपमाणा भवे लही ॥२५॥
संस्तारकः तथा उत्तरपट्टकः-उत्तरीयवखं अन्यच्च यष्टिप्रमुखो-यष्टिप्रभृतिः सर्वोऽप्ययमौपग्रहिक एव, तथा फलहकानि-पट्टि-
कारूपाणि पाडिहेरूकश्च-कम्बलादिविशेषः, तत्रोपधौ यष्टिरात्मप्रमाणा, देहप्रमाणा भवेदित्यर्थः, यदाहुः-"लठी विलठी दंडो विदं-
डओ नालिया य पंचमिया । संथारुत्तरपट्टो इचाइ उवग्गहे उवही ॥१॥ लठी आयपमाणा विलठी चउरंगुलेण परिहीणा। दंडो
बाहुपमाणो विदंडओ कक्खमिचो अ॥२।। लडीए चउरगुलमूसिया दडपंचगे नाली। नइपमुहजलुत्तारे तीए थग्गिजए सलिली॥३॥
बज्झइ लठीए जवणियाइ विलठीइ कत्थइ दुवार । घट्टिजइ य उबस्सयस्स तेणाइरक्खठा ॥४॥ उडुबद्धंमि य दंडोविदंडओ धिप्पए
वरसयाले । जं सो लहु ओलिजइ कप्पंतरिओ जलभएण ॥५॥ ॥१२५।। अथ तस्मिन् दंडे सूत्रोक्तयुक्त्या गाथापंचकेन पर्व-
नियम निरूपयति-
एगपव्वं पसंसंति दोपव्वा कलहकारिया। तिपव्या लाभसंपन्ना चउपव्वा मारणंतिया॥१२६॥

·HOS मामला पंचपव्वा यजा लही पंथे कलहनिवारिणी । छपव्वा य आयंका सत्तपव्वा अरोगिया ॥१२७॥ अपव्वा असंपत्ती नवपव्वा जसकारिया । दसपव्वा उ जा लट्ठी तइयं सव्यसंपया ॥२८॥ वंका कीडक्खइया फुल्लडया चेव तहय दडा य । लठी य उब्भसुक्का वजेयत्वा पयत्तेणं ॥१२९॥ दुपसुसाणसावयविजलविसमेसु उदयमग्गेसु । लठी सरीररक्खा तवसंजमसाहिणी भणिया ॥१३०॥ एकपा-एककत्तलिकारूपां यष्टिं प्रशंसन्ति, पूर्वाचार्या इति शेषः, द्विपर्या-द्वे पर्वे-कत्तलिके यस्यां सा द्विपर्वा तां कलहकारिकां- राटीकरणहेतुकां वदन्ति, त्रिपा-त्रीणि पर्वाणि यस्यां सा त्रिपर्वा तां त्रिपर्वा लाभेन संपन्नां-लाभकारिको भणन्ति, चतुष्पा- चत्वारि पर्वाणि यस्यां सा चतुष्पर्वा तां चतुष्पा मारणान्तिकां-प्राणत्यागकारिणीं वदन्ति ॥१२६॥ तथा पंच पर्वाणि यस्यां सा पंचपर्वा यष्टिः-दंडरूपा सा पथि-मार्गे कलहनिवारिणी-राटीनिराकरिणी कथयन्ति, पट् पर्वाणि यस्यां सा पटपर्वा तस्याः सका- शात् करग्रहणयोगात् आतंको, भयं भवतीत्यर्थः, सप्त पर्वाणि यस्यां सा सप्तपर्वा सा आरोगिका-रोगाभावरूपा ॥१२७॥ अष्टौ पर्वाणि यस्यां सा अष्टपर्वा असंपत्-असंपद्योगाद् यष्टिरपि असंपत् उपचारात् , यथा दंडयोगात् पुरुषोऽपि दंडः, नव पर्वाणि यस्यां सा नवपर्या यशःकारिका-यशःकर्तुं शीला, नवशब्दस्य अन्यार्थप्रतिपादकत्वात् संख्याशब्देन सह योगः अन्यथा (नवपर्वी) नवै- वेत्यपि भवति, दश पर्वाणि यस्यां सा दशपर्वा तस्याः सकाशात् सर्वसंपदो भवन्ति॥१२८॥अथ अशुभलक्षणां यष्टिं वजेयेदित्याह- एवंभूता यष्टिर्वर्जनीया, प्रयत्नेनेति योज्यं, कथंभूता?-वक्रा-असरला, कुब्जाकारेत्यर्थः, तथा कीटकभक्षिता-कीटकखादिता रेखा- दिना, फुल्लानि-शिखराणि यस्यां सा, तथैव दग्धा च यष्टिः, तावदूर्ध्वशुष्का-स्थानस्थितशुष्का, शुभलक्षणानि च यदाहुः-"घणवङ्क- घल - ·दिकृत्यः पश्चागोचरचर्याप्रतिक्रमणकायोत्सर्ग करोति, आह च-"परिठविय पाणगाई विम्हरिउं वसहिवत्थपडिलेहं । काउं कुणंति गोअरचरियापडिकमणउस्सग्गं ॥१॥ अत्र कायोत्सर्गे-कालो गोअरचरिया थंडिल वसहि वत्थपत्तपडिलेहा। संभरई सो साहू जस्स वि जं किचि उवउत्तं ॥१॥ इयं गाथा चिन्तनीया, तथा यत्किचिदनाचरितं क्रियाकृत्यं तत् स्मृत्वा-हृदि चिन्तयित्वा प्रायश्चित्तमालोचनारूपं विदधाति-करोति ॥१३३॥ अथ दैवसिकप्रतिक्रमणकालनिर्णयमाह- तो पडिक्कमई सूरे अद्ध निवुड्डे जहा भणइ सुत्तं । संमत्ते पडिकमणे ताराउ वि तिनि दीसंति ॥१३४॥ चेइयवंदण भयवं सूरिउवज्झायमुणिखमासमणा । सव्वस्सवि सामाइय देवसियइयारउस्सग्गो ॥१३५॥ ततः प्रतिक्रमणसमये प्राप्ते प्रतिक्रमणं तथा व रोति यथा सूर्ये-रवौ अर्द्धनि—डिते विम्वे प्राप्ते सूत्रं-प्रतिक्रमणसूत्रं भणति-कथ- यति,समाप्ते-परिपूर्ण प्रतिक्रमणे आवश्यके तारा:-तारकाः द्वे तिस्रो वा दृश्यन्ते,आह च-"अद्धनियुड़े सूरे सुत्तं कडुति नवरि गीयत्था इय वयणपमाणेणं देवसियावस्मए कालो ॥१॥ अहवावि पडिक्कमणे पुने ताराउ तिन्नि दीसंति । देवसियं आवस्सियमेयं तुलिऊण कुव्वंति ॥२॥ पुयामिमुहा उत्तरमुहा व आवस्मयं पकुव्वंति । सिरिवच्छमंडलीए अहवा परिवाडिमंडलिए ॥३।। १३४॥ अथ दैवसिकप्रतिक्रमणं निरूपयति-तत्रादौ चैत्यवंदनं-अरिहंतचेइयाणमित्यादि पश्चात् चत्वारि क्षमाश्रमणानि भगवान् सूरिः उपा- व्यायः मुनिरित्यादिरूपाणि, तदनु भून्यरतमस्तकः 'सव्वस्सवि देवसिय'इत्यादि भणति, तदनु ज्ञानादिषु चारित्रं गरिष्ठं तेनादौ चारित्राचारविशुद्ध्यर्थं सामायिक-'करेमि भंते ! सामायिक मिति सूत्रं पठति, तस्मात् कायोत्सर्गे एकोनविंशदोषरहिते प्रातस्त्यायाः प्रतिलेखनायाः प्रभृति-दिवसातिचारांश्चेतयति मनसा संग्रधारयेच तसादसौ दैवसिकातिचार उत्सर्गः ॥१३४॥ तर्हि अत्र ते ·क्षमाश्रमणपूर्वमेव बोद्धव्यं, कृतवन्दनः पश्चात् पादैरवग्रहाद् बहिनिःसृत्य 'आयरिउवज्झाए' इति गाथात्रयं पठति, के.पांचिन्मते न पठति च ॥१३६॥ तदनु प्रतिक्रमणे को विधिविधेयः इत्याशंक्याह- चरणाइतिउस्सग्गा तेसु उजोअचिंतणं कमसो । सुअदेवयाइथुइओ पुत्ति च्चिय वंदणा तिथुई ॥१३७॥ तदनु चारित्रादयः-चारित्रदर्शनज्ञानप्रभृतयः त्रयः कायोत्सर्गाः तेषु क्रमशः-अनुक्रमेण द्वौ एक एकः पृथक् उद्योतचिन्तनं, चतुर्विंशतिस्तवचिन्तनं, यदाहुः-दुन्नि य हुति चरित्ते दंसणनाणे य हुन्ति[इक्क]इको य। सुयखित्तदेवयाए थुइ अंते पंचमंगलयं ।।१।। तदनु श्रुतदेवतादिस्तुतयः, ततश्च गणनिश्रायाः अस(ज्झा)या उहडावणिय कायोत्सर्गः, तसिन्नेकनमस्कारचिंतनं, ततः पोतिका- प्रतिलेखनं ततः कृतिकर्म-वन्दकं दचे, पश्चात् 'इच्छामो अणुसलिं' इति भणित्वा जानुभ्यां स्थित्वा कृतांजलिर्नमोऽर्हत्सिद्धेति पूर्वकं स्तुतित्रयं पठति, तत्र साध्व्यस्तु नमोऽर्हसिद्धेति न पठन्ति, तदर्थश्वायं-इच्छामः-अभिलपामः अनुशारित-श्रीगुर्वाज्ञा प्रतिक्र- | मणं कार्यमित्येवंरूपां, तां च वयं कृतवन्तः स्वाभिलापपूर्वकं, यदाहुः-"पुत्ती वंदणदाणे भणन्ति भालयलमिलियकरजुयलो । इच्छामो अणुसठि गुरुथुइगहणे थुई तिन्नि ॥१॥ अत्र 'नमोऽस्तु वर्द्धमानाय' इत्यादि अभावे वा 'संसारदावानले'त्यादि स्तुतित्रयं पठन्ति ॥१३७॥ एतस्मादपि कि विधेयमित्याह- सक्कत्थय पायच्छित्त सज्झाओ इय दिणस्स पडिकमणं । तं पुण पक्खियमाईसु अल्लियावणियपजंते॥१३८।। तदनु शकस्तवपाठः 'नमुत्थुण मित्यादि, ततः स्तोत्रे निरूपिते दिवसप्रायश्चित्तकायोत्सर्गो विधेयः, तसिन् चतुर्विंशति- जिनस्तवचतुष्कं चिन्तनीयं, एकमेकं पञ्चविंशत्युच्छासमयं, अत्रान्तरे गणनिश्रया कायोत्सर्गादिविशेषस्वरूपं स्वयं बोद्धव्यं, पश्चात् 9315 ·खाध्यायः, इति 'गतं दिवसस्य प्रतिक्रमणं, देवसिकातिक्रमणं गतमित्यर्थः यदाहु:-"देवसियपडिकमणे कयंमि गिण्हंति तयणु कयकरणा। तारातियसंपेक्खणसमए पाओसियं कालं ॥२॥ पियधम्मो दढधम्मो संविग्गो चेव वजभीरू अ । खेयन्नो य अभीरू कालं पडिलेहए साहू ॥२॥ अह वाघाइयकाले सुद्धंमि पहंति कालियं सुत्तं । पुव्वगहियं गुणंति य अन्नह अन्नपि अत्थं वा ॥३॥ कालियसुअस्स कालो भणिओ अज्झयणगुणणविसयाई । दिवसस्स पदमपच्छिमजामा एवं तिजामाए ॥४॥ इक्कारस अंगाई कालियसुत्तं वयंति तत्तन्नू । दिट्ठीवाओ सव्यो न होइ कालियसु) नियमा॥५॥ ततः पुनः पाक्षिकचातुर्मासिकसंवत्सरेषु अयमेव विधिर्वक्ष्यमाणः ।। अथ पाक्षिकप्रतिक्रमणं गाथायुग्मेन निरूपयति- पोत्तिचियवंदमालोयणं च पक्खियगसुत्तसुत्तं चे। वंदण पत्तेयं खामणं च वंदणय सामइयं ॥१३९॥ मूलोत्तरगुणसोही उस्सरगुजोज पुत्ति बंदणयं । पजंतखामणाणि य पुणोऽवि पडिक्कमइ देवसियं ॥१४॥ अत्र दैवसिकप्रतिक्रमणवंदनानन्तरं पाक्षिकमुखवत्रिका प्रतिलिख्य वंदनकं च दत्त्वा पाक्षिकमालोचनं विधेयं, आलोचिते च पाक्षिकचातुर्मासिकसांवत्सरिकादिषु चतुर्थपष्ठाष्टमरूपं तपो देयं, पथात् पाक्षिकसूत्रं, पुनस्ततोऽपि प्रतिक्रमणसूत्रं, पश्चात् वंद- नकं, पश्चात् प्रत्येकं क्षामणं, संबुद्धा क्षामणमिति 'जं किचि अपत्तियं' इत्यादि पठति, तत्र जघन्यतस्त्रयः साधवःक्षाम्यन्ति, उत्क- पतः सर्वेऽपि, यदाहुः-"देवसियचउम्मासियसंवच्छरिएसु पडिकमण मज्झे। मुणिणो खामिजंति तिन्नि तहा पंच सत्त कमा ॥१॥ ततोऽपि गुरुरू/भूय प्रत्येकक्षामणकं च कारयति, ततः पुनरपि वंदनं, पश्चात् करेमि भंते ! सामाइयं पठन्ति ॥ १३९ ।। तत्पठिते मूलोचरगुणशुद्धये-मूलोत्तरगुणविशोधनार्थ करेमि कायोत्सर्ग, ततः उच्दासशतत्रयमानं कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, द्वादशवा- DIS ·- HTA) HOSHOBHA रांश्चतुर्विशतिस्तवं चिन्तयतीत्यर्थः, सर्वेऽपीति शेपः, पारिते चतुर्विशतिस्तवमुचरुत्कीय मुखवत्रिका प्रतिलिख्य वंदनकं च दत्वा पर्यन्तक्षामणाः क्षाम्यन्ते-समाप्तिक्षामणाः क्रियन्ते, अहमपि क्षाम्यामीति गुरोर्वाक्य, पाक्षिकक्षामणाचतुष्टयं कुर्वन्ति, तत्र इच्छामि खमासमणो इत्यादिपूर्वकं पियं च मे जंभे इत्यादि पठति, अथ द्वितीयं-इच्छामि ख० पुचि चेइयाई इत्यादि, अथ तृतीयं-इच्छामि ख० अमुठिओहमित्यादि, अथ चतुर्थ-इच्छामि० कयाइं च इत्यादि, ततः परिहारेण आत्मानं संक्षिप्य निःस्तारकाः परेषां पारगा आत्मानः संमारसमुद्रात् भवतेति गुरुवचनं, शेपं मयं स्पष्टम् । अत्र संग्रहगाथा-अहमवि खामेमि तुन्भे तुम्भेहि समं मत्थएण वंदामि । आयरिय संति नित्थारपारगउ गुरूण वयणाई ॥ १ ॥ उत्तानार्थेयं, एवं गतं पाक्षिकं, अनयैव परिपाट्या चातुर्मासिकं सांवत्सरिकं च, नवरं तत्र पंचशतोच्छासमानः कायोत्सर्गः. विंशतिवारांश्चतुर्विंशतिमूत्रं चिन्तयन्तीत्यर्थः, तथा सांवत्सरिके अष्टो- तरसहस्रश्वासः कायोत्सर्गः, चत्वारिंगतं वारान् सनमस्कारांश्चतुर्विंशतिरूपांश्चिन्तयन्तीत्यर्थः, ततः पुनरपि दैवसिकं प्रतिक्रामति, सर्वत्रायमेव विधिः ॥१४०॥ अथ चतुर्विंशतिस्तवस्य पाक्षिकादिपु संख्यामाह- पक्खे बारस चउमासिएसु वीसं तहा वरसियंमि । उस्सग्गे चालीसा सनमुक्कारा य उज्जोया ॥१४२॥ पक्षे-पाक्षिकप्रतिक्रमणे द्वादश चातुर्मासिके विंशतिः सांवत्सरिके चत्वारिंशत् उद्योतकाः सनमस्काराः, उत्सर्गे-कायोत्सर्गे इति सर्वत्र योज्यं, यदाहुः-"सायसयं गोसद्धं तिन्नेव सया हवंति पक्रखंते । पंच सया चउमासे असहस्सं च परिसंमि ॥१॥ आह च- "चत्तारिदो दुवालस वीसं चत्ताय हुति उजोआ। देसियराइयपक्खियचाउम्मासे य बरिसे य ॥२॥किं च-तथा भवनदेवतायाः क्षेत्रदेवतायाः कायोत्सर्ग कुर्वन्ति, अतिक्रमणप्रान्ते च अजितशान्तिस्तवं पठन्ति, आह च-चउमासिय परिसिए य आलोअणा- ·ऽऽलीए ॥७॥ इचाइ चिंतयंता निदामुर्ख करंति खणमित्तं । तत्थवि निव्मरनिदं पमायभीरू विवजंति ॥८॥ तथा विधिकृतसंस्ता- रकस्थितः चैत्यानि-शाश्वतचैत्यानि वन्दयित्वा जिनान् अपरान् अनुसरति ॥१४३॥ अथ अत्र कान् जिनान् अनुसरति तदाह- नंदीसर अठ्ठावय सित्तुंजय उजयंत ससमेयं । पमुहाई तित्थाई वंदेऽहं परमभत्तीए ॥१४॥ तत्र तीर्थ स्मरणीय अएमद्वीपे नंदीश्वरवरे द्वीपे द्विपंचाशत् प्रासादाः, मतान्तरे विंशतिच, तत्र चतुःपष्टिशताष्टचत्वारिंशद् अशीत्यधिकचतुर्विशशतं वा विम्बनमस्कारकरणं, ततोऽष्टापदस्मरणं, स च अयोध्यातो द्वादशयोजनैः प्रमाणांगुलनिष्पनैः; तथाऽत्र अष्टापदनामा पर्वतः कोशलाबासिजनक्रीडनस्थानं, तस्मिन् श्रीभरतचक्रिकारितं अष्टापदनाम चैत्यं शाश्वतं वर्तते, तसिंश्च चतुर्मुखे प्रासादे चत्वारः अष्टौ दश द्वौ च जिनेश्वरा वंदनीयाः, यथा पूर्वद्वारे ऋषभाजितो, दक्षिणदिग्द्वारे संभवादिपद्मप्रभान्ताश्चत्वारो जिनाः, तथा पश्चिमद्वारे सुपार्थाद्या अनन्तपर्यन्ता अष्टौ तीर्थंकराः, तथोत्तरदिग्द्वारे धर्माद्या वीरजिनपर्यन्ता दश जिनवरा विज- यन्ते, तेषां स्मरणं विधेयं, इह श्रीउत्तराध्ययने अष्टादशाध्ययने भरतवक्तव्यतायां इदं भणितं, यदाहु:-"एयं पुन्नपयं सोचा,अत्थ- धम्मीवसोहियं । भरहोऽवि भारदं वासं, चिचा कामाई पव्यए ॥१॥ तथाहि-अस्थि उवज्झाए नयरीए सिरिउसभनाहपढमपुत्तो पुक्भवकयमुणीयणक्यावचनिवत्तियचकिभोओ भरहो नाम चकवट्टी, तस्स नवण्हं निहीणं चउदसरयणाणं बत्तीसाए महानरवइ- सहस्साणं छखंडस्स य भरहस्साहेवचं करेंतस्स वत्थाहारदाणेण सामीवच्छलं कुणमाणस्स उसभजिणनेव्याणगमणाणंतरं च सयं कारियअठावयसिहरसंठवियजिणाययणपट्टावियाणं नियनियवनपमाणोववेयाणं उसभाइचउचीसजिणपडिमाणं चंदणचणं समायरं- तस्स अइकता पंच पुब्बलक्खा, तथा च श्रीआवश्यनियुक्तौ द्वितीयनरवरिकायां मूलसूत्रे-थूभसय भाउयाणं चउवीसं चेव जिणघरे DIES ·TERIOR - प्रसन्न--प्रसनचंद्र मेतार्यमुनि शालिमुणि-शालिभद्रं दृढकुमारं च मुनि ॥१४६।। तथा धन्नामिधं-धनमुनि दशार्णभंद्र चिलातीपुत्रं उदायनं जंबूस्वामिनं सुदर्शनं स्थूलभद्रं अवंतिसुकुमारं वज्रादीन-चजस्वामिप्रभृतीन मुनीनहं वन्दे-नमस्करोमीति सर्वत्र योज्यम् ॥२४७॥ अथ तद्भवविहितमधिकरणमालोचयति- जं अइयभवनिबद्धं अहिगरणं जेण जाव न हु कजं । तमिह मए वोसिरियं देहपमायंमि पुण सव्वं ॥१४८।। यद् अतीतभवनिवद्धं-गतभवोपार्जितमधिकरणं-क्रोधादिलक्षणं येन हु निश्चितं यावन्न कार्य-नो विधेयं तद् इह मया विसृष्टं, क्व ?-देहप्रमादे-निद्रारूपे पुनः सर्व-सकलमपि ।।१४८॥ अथ त्रिविधमनोव्यापारमिथ्यादुष्कृतं तनुते- जो मे धम्मविरुद्धो जाओ मणवयणकायवावारो। मिच्छामिदुक्कडं तस्स पुणरवि मा हुज पावमई ॥१४९।। यो मम मनोवचनकायव्यापारो धर्मविरुद्वो जातः तस्य मिथ्यादुष्कृतं भवतु, तथा पुनरपि पापमतिर्मा भूयाः ॥१४९॥ अथ चतुःशरणाश्रितां भावमति चिन्तयति- सब्वे अम्ह पसत्था सउणा सुअणा गहाइ नक्खत्ता। तिहुअण मंगलहिययं हियएण जिणं वहंताणं ॥१५॥ सर्व-ममग्राः शकुनाः स्वजना ग्रहा नक्षत्राणि चास्माकं प्रशस्ताः-प्रसन्नाः, कथंभूतानामसाकं ?-हृदये-उरसि जिनं-चीतरागं वहता-धारयता, कथंभूतं जिनं ?-त्रिभुवनमंगलकं भूर्भुवःस्वागल्यम् ॥१५०॥ अथ तत्र सम्यक्त्वतत्त्वं चिन्तयति- अरिहं देवो गुरुणो सुसाहुणो जिणमयं मह पमाणं । इय सम्मत्तविसुद्धो धम्मो मे होउ सइ सरणं॥१५१॥ तत्र इति, सम्यत्त्वविशुद्धः-सम्यक्त्वनिर्मलो धर्मः मम सदा-सततं शरणं भवतु, तत् सम्यक्त्वं किं ?-यत्र देवोऽर्हन् गुरवः HTTES