·witt furnit
-
भीलाल बैन काम्पत्तीर्प,
अनसिद्धांतारक (पी) प्रेस
नं. ८ महेंद्रबोस टेन,
श्यामबाबारकपा

·mimmmm vam
सूचना।
ग्रंथका परिमाण अधिक होने के कारण इसके दो संड
किये गये है। यह प्रथम संह है इसमें सात अध्याय तक
निरूपण है पांच अध्यायोंका दूसरा खंड भी शाप हीम.
काशित होगा इसके संशोधनादि कार्योंमें यथाशक्ति सा-
वधानी रखी गई है परंतु दृष्टिदोष असता मादि
कारणोंसे मशुदि रह जाना संभव है। विजन सुधार
कर पटने पदानेकी कृपा करें।
www
mmmmm

·अधिकारसूची।
पृष्ठसंख्या
१
४९
१ मूलगणाधिकारः
२ हत्मत्याख्यानसंस्तरस्ताधिकारः
३ संक्षेपमन्याख्यानाधिकारः
४ समाचाराधिकारः
५पंच चाराधिकारः
६ पिंडशुद्धि-अधिकार
७ पडावश्यकाधिकारः
३२३

·नमो वीतरामाय। श्रीवट्टकेराचार्यविरचितो मूलाचारः। (भीवमनदिसिद्धांतचकवर्तिविरचितया आचारस्या सहितः) मूलगुणाधिकारः ॥१॥ योगछुदेदो सालगुगनिधि निष्टिनाशेपकार्य घक्तारं समटतेनिहतमतिमलं शरसंबंदिताघ्रिम् । भतार मुक्तिधा विपलमुखगतेः कारिकायाः समन्ता- दाचारस्पातनीतः परमनिनकोनी निहनोः॥१॥ श्रुतस्कन्धारभूतमष्टादशपदमासारिमाण, मूलगुण- स्पारण्यान-संस्ता-स्वाराथना- सपयाचार-पंचाचार-पिट. शुदिपहावश्यक-नादसानुमानागारभावना-समपसार-शी. नगुणप्रस्तार-पर्याप्त्याराधिकारनिरदमाार्यगभीरं लक्षणति- दपदवारपत्रों चिंत, पाविर्मक्षपोत्तमकेवलशानदाशेष.

·ETrimmination Trimixerlent tmntagon गोगmeritmarATHemam Eritremitrettri riti Fou felimini Hit HTTfarITT Trt trim Arrat arrrrritotraminalist Nिimilsifts मुलगुगंगु निमदनदिता महामंजदे मिरमा। इहपरलोगदिदग गलगुग निमामि ॥ मुनगर निहार पाला गगनशिगा। प्रसपालांकरिनामीन मूलगुणान कोपियामि॥१॥ iralafaiपाणन मन मिः प्रपात नामिपमानामा पादने मलगुगंग मुनानि पनानि गुमाने मलगुणाः । मनमानेका पपपिसी तापिधानाय वर्ममान गरिने । नया गुप- বলাকা বন্ধবি বা নানা খান, परिगृह्यने । मूलगुणाः प्रानानुपानानि गागुणाधारभूनानि तेषु मूलगुणेषु विषयमांपु कारणभूतेषु वा समुये। सिमुदे- विशुदाः निर्मला: संजाताम्नान. मुगुणा विगुदान् । दिया वन्दित्वा मनोवाकायक्रियाभिः प्रणम्य, सव्यसंगद अर्य ·4 मूलगुणाधिकार ३ सन्दो निरगेपार्षवाचकः परिगृहीतो पहनुमहकारिताचेन ‘भमतमयतापयोगिपर्यन्ना भूतपूर्वगत्या सिद्धाश्च परिगृधन्ते, मम्प यताः पापक्रियाभ्यो नित्ता: स र ते संपताश्च सर्वसं. पतास्तान सर्वसंपतान् प्रपनामपत्तापूर्वकरणानितिकरणम् चममापरायोपशान्तापायक्षीणकपायसयोगकेवल्ययोगलि- मंयता मप्तापटपर्पन्नपगावमध्यसंग्ख्यया समेतान सिद्धांश्वा. नन्नान। सिरसा-शिरमा मम्नकन मृना। इहपरलोकहिदत्ये- इशादः प्रत्यक्षवचनः, परराद उपरतेन्द्रियजन्मवचन:, लोकान्दः गुरेश्वरादिवचनः । इह व पाश्चेहपरौ तौ च नो लोको व इहपरलोको ताभ्यां नयोर्वा हि सुखैचर्य- पुनासरकारचित्तनितिफलादियः तदेवार्यः प्रयोजनं फलं येषां ते इहपरलोकहितायांस्तान इहलोकपरलोकमुखैरव- यदिनिमित्तान् । इहलोके पूजां मर्वननमान्यतां गुरुतां सर्व. जनमंत्रीमावादिकं च लभते मूलगुणानावरन्, परलोके च मुरेश्वयं तीर्यकरत्वं चक्रवर्तिबलदेवादिकत्वं सर्वजनकान्तता- दिक च मूलगुणानाचरन लभन इति । मूलगुण-मूलगुणान सर्वोत्तर गुणाधारतां गतानाचग्णविनेपान । कित्तइरसामि- कीर्तयिष्यामि व्याख्यास्यामि । अत्र संपतराब्दस्य चत्वा- रोऽर्या नाम स्थापना द्रव्यं भाव इति । नत्र जातिद- ध्यगुणक्रियानिरपेक्ष संज्ञाकर्म नामसंयतः । संयतस्य गुणान युद्धयाध्यारोप्यातिप्रति अनाकृतिवति च वस्तुनि स एवाय- मिति स्थापिता मूर्ति स्थापनासंयतः । संयतस्वरूपप्रकाशनप.

·४ मूलाबारे रिमानपरिणतिमामांन्यासितोऽनुपयुक्त आत्मा भागमद्र- न्यसंगतः । नोमागमद्रव्यं शायफशरीरं संयतमाभृतनस्य शरीरं भूने मान् भाविना । भविष्पसंयतत्वपर्यायो जीवो भावि. संपतः । जन्मतिरिक्तमसम्भव कर्म नोकर्म, तयोः संपतत. स्प काग्गवाभावात् । संयनगुणव्यावर्णनपरमाभृतज्ञ उपयु- कः सम्पगाचरणसमन्वित भागमभावसंयतरतेनेह मयोजन, हुना मरगुणेषु विशुद्धानिति विशेषणादिति । मूलगुणादि. सम्पारगमन प्रगगेननम् । ननु पुरुषार्थों डिप्रयोगनं नग मनगुगादितापारगमनं, पुरुषार्थस्य धर्मार्थकाममोक्षरूप. सात पणे गुष्ठ मूलगुण समागमनं प्रयोगनं यतस्तेनेर से माइया सम्यन्त इति । मूलगुणेः शुदमरूपं साध्यं. নধি মূখ, বাশাধনবাবি খায় प्रमोसनम मालमने, अविषेपभूता ममगुणाः त. पमान अपमिदं यं प्रयोजनादिययप्तमितत्वादिति । ममिता गिगापिाय मूलगुणान सालोकहितामान ifrifन देयाना । अयया मयगुणर्मगातानापर्यन माग मलमान गुनिगुदान गरिनन्दिता गलगु. बरल, पदानुको या. किन मुरादन नियागापः संपएगापा पंच्यमदयवाई मामिदीमापंच जिपरहिट्ठा।

·- मूलगुणाधिकार । पविदियरोहा छप्पि य आवासया लोचो॥२॥ अचेलकमण्हाणं खिदिसयणमदंतघसणं चैव । ठिदिभोयणेयमत्वं मूलगुणा अट्ठवीसा दु ॥३॥ पंच महाव्रतानि सामतयः पंच जिनवरोपदिष्टाः । पंचवेंद्रियनिरोधाःपडपि च आवश्यकानि लोचः २ आचेलक्य अग्नानं क्षितिशयनं अदतघर्षणं चैव । स्थितिभोजनमेकभक्तं मूलगुणा अष्टाविंशतिस्तु ॥३॥ पंच य-पंचसंग्ल्यावचनमेतत् । चशब्द एवकारार्थः पचैव न पट् । माम्बयाई-महान्ति पनानि प्रनानि च महायतानि महान शन्दो महाचे प्राधान्ये वर्तते, प्रतशब्दोऽपि सावपनि शो मोक्षावास्तिनिमिन्ताचरण पर्सने, महभिरनुष्ठितवाद । स्वन एव वा मोक्षमापकरपन महान्ति प्रतानि पहायनानि मा. गासंयपनियत्तिकारणानि । समितीमो-समिनयः सम्यगयना. नि समिनप: सम्पन्धुतनिरूपितरमेण गमनादिपु महत्तपः सपिनयः प्रस्तप इत्यर्थः । जिणवा-कर्मारातीन् जपतीति मिनास्तेषां पराः भेष्ठास्वादिष्टास्तेन सपनी- पिकाचर्षिता इमा: सरमूलगुणाभिधान भवन्ति । भाप्रव नानुसारितयामामाग्यमासां ध्याख्यातं भवति । पियन्यस्ताः -पंचव नाषिकाः। पंरिदिपरोप-पन्द्रमामा तरूप खिड्ग. मिन्दिपं, पथरा इन्द्रो नापकर्ष तेन समिन्दियं, गहिर्षि ·६ मूलाचारे द्रव्येन्द्रियं भावेन्द्रियं च, चतुरिन्द्रियायावरणासयोपामजनित- शक्तिविन्द्रियं तदुपकरणं द्रव्येद्रियं यतो लब्ध्युपयोगी मान्दि- यं, निवृत्युपकरणे द्रव्येद्रियं चेति रोषा अप्रत्तयः इन्द्रियाणां श्रोत्रादीनां रोधा इंद्रियरोधाः सम्यक्भ्यानमवेशमवृत्तयः कियन्त- स्ते पंचैव । छप्पि य-पडपिच पडेव न सप्त नापि पंच | श्रावा- सया-अवश्यफर्तव्यानि आवश्यकानि निश्चयक्रियाः सर्व- कर्मनिर्मूलनसमर्थनियमाः । लोचो--लोचः हस्ताभ्यां मस्तक- कूर्चगतवालोत्पाटः । आचेलक-चैलं वस्त्रे, उपलक्षणमात्रमे- तत् , तेन सर्वपरिमहः श्रामण्यायोग्यः चेलशब्देनोच्यते, न विद्यते चेलं यस्यासविचेलकः अचेलकस्य भावोऽचलकत्वं व- साभरणादिपरित्यागः। अगहाणं-अस्नानं जलसेकोद्वर्तनाभ्यं- गादिवर्जनम् । खिदिसयणं-क्षितौ पृथिव्यां वणफलकपापा- णादौ शयनं स्वपनं क्षितिशयनं स्थडिलशायित्वम् । अदंत- धंसणं चेक-दन्तानां घर्षणं मलापनयनं दन्तघर्पण न दन्तघ. पणं भदन्तघर्षणं ताम्यूलदन्तकादिवर्ननम् । चशब्दः स- मुचयार्थः । एचकारीवधारणार्थः । भदन्तघर्षणमेव च । ठि. दिभोयणं-स्थितस्पोर्धतेनोः चतुरगुरुपादान्तरस्य भोजनम् । एयमत्त-एकं २ तद्भक्तं चकमक्तं, एकयेलाहारग्रहणम् । मू. लगुणा-भूलगुणा उत्तरगुणाधारभूनाः । अबोसा दु-अष्टा विशति तु शब्दोऽवधारणार्थः, भरभिरधिका विशतिरष्टावि. शविरशविशतिरव मूलगुणा नोनाः, नाप्यधिका इति । मम्प स्पाने बानोशित पादः।

·- मूलगुणाधिकार च्यार्थिकशिप्यानुग्रहाय संग्रहेण संख्यापूर्वकान् मूलगु. हान् मतिपाद्य पर्यापार्थिकशिम्याबोधनार्य विमागेन वार्ति. कदारेण तानेव भतिपादयमाद- हिंसाविरदी सच अदत्तपरिवजणं च वमंच। संगविमुची य तहा महब्बया पंच पण्णता॥४॥ हिंसावितिः सत्यं अदत्तपरिवर्जनं च ब्रह्म च । संगविमुक्तिश्च तथा महाव्रतानि पंच प्रज्ञप्तानि ॥॥ विविधा चास्य शास्त्रस्याचाराख्यस्य प्रत्तिः, उद्देशो, लक्षणं, परीक्षा इति । तत्र नामधेयेन मूलगुणाभिधानमुद्देशः। चद्दिष्टानां तसव्यवस्थापको धो लक्षणम् । लक्षितानां यथा- लक्षणमुपपद्यते, नेति प्रमाणराव शरणं परीक्षा । तत्रोदेशार्य- मिदं स्त्रम् । उरं पुनर्लक्षणम्, परीक्षा पुनरतरत्र, एवं त्रि- विधा व्याख्या। अथवा संग्रहविभागविस्तास्वरूपेण त्रिविधा व्याख्या । अथवा मूत्रवृत्तिवानिकस्वरूपेण त्रिविया । अथवा सूत्र मनिम्त्र विभापास्यस्वरूपेण त्रिविधेवि एवं सर्वत्राभि- सम्बन्धः कर्तव्य इति । हिंसा-अमत्तयोगात्माणध्यारोपणं, प्रमादः सकपायत्वं, तद्वानात्मपरिणामः प्रमशः प्रमचस्य योगः मपचयोगस्तस्मात्समत्तयोगाशमाणानां वियोगकरणं हिंसेति, वस्या विरतिः परिहारः हिंसाविरतिः सर्वजीवविषया दया| सञ्च-सत्यं असदभिधानत्यागः"असदभिधानमनृत्तं समजन्दा प्रशंसावाचीन सदसत् अप्रशस्त ·८ मलायारे धानमसदभिधानं, अनृतं श्रुतं सत्यं न संमतं किंपुनातदप- शस्तं प्राणिपीडाकरं यद्वचनं तदप्रशस्तं विधमानार्यविषयमवि. धमानार्यविषय वा तस्यासदभिधानस्य त्यागः सत्यं । अद. तपरिवजणं-अदत्तपरिवर्जन भदन्तस्य परिवर्नन अदत्तपरि- चनन, "यदत्तादाने म्तये" भादानं प्रणं भदत्तस्य पतित- विस्मृत-स्थापिताननुशानादिकस्य ग्रहणं अदत्तादानं तस्य प. रित्यागोऽदत्तपरिवर्जनम् । चशब्दः समुच्चयायः । यमै च- ब्रम्हचर्य च, ब्रम्हेत्युच्यते जीवस्तस्यात्मवतः परांगसम्भोग. निवृत्तसत्तेवर्या ब्रम्हचर्यमित्युच्यते मैथुनपरित्यागः । श्रीपुंसो. प्रचारित्रमोहोदये सति रागपरिणामारिष्टयोः परसरस्पर्शनं प्रतीच्छा मिथुन:, मिथुनस्य कर्म मैथुनं तस्य परित्यागो ब्रह्म- चर्यमिति । संगविमुत्तीय-संगस्य परिमहस्य याद्याभ्यन्तरलक्ष- णस्य विमुक्तिः परित्यागः संगविमुक्तिः श्रामण्यायोग्यसर्ववस्तु- परित्यागः परिग्रहासत्यभावः। तहा-तथा तेनेवागमोक्तेन प्रकारेण । महनयाई-महानतानि सर्वसावधपरिहारकारणा. नि.पंच न पट् । परणत्ताप्राप्तानि प्रतिपादितानि के. मिनेन्द्ररिति शेषः । महद्भिरनुष्ठितत्वात् स्वत एव का महान्ति प्रतानि महायतानि पंचवि ॥ जीवम्यानस्वरूपं यस्यानपरित्यागं च प्रतिपादयन् हिंसाविरतलक्षणं प्रपंचयन्नाह- कायेंदियगुणमग्गणकुलाउजोणीसुसव्वजीवाणं णाऊण य ठाणादिसु हिंसादिविवजणमहिंसा। - ·मूलगुणाधिकार। कायेंद्रियगुणमार्गणाकुलायुयोनिषु सर्वजीवानाम् । ज्ञात्वा च स्थानादिपु हिंसादिविवर्जनमहिंसा ॥५॥ काय-कायाः पृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पतित्रसाः तात्स्थ्यात् माहचर्याद्वा पृथिवीकायिकादयः काया इत्युच्यन्ते, आधारनि- देशो वा, एवमन्पत्रापि योज्यम् । इंदिय --इन्द्रियाणि पंच स्पर्शनरसनप्रायाचक्षुःोत्राणि । एक स्पर्शनमिन्द्रियं येषां ते एकेन्द्रियाः। स्पर्श नरसने इन्द्रिये येषां ते द्वीन्द्रियाः । त्रीणि स्पर्शनरसनधागानीन्द्रियाणि येषां ते त्रीन्द्रियाः । च. • वारि पर्शनरसनघायचपीन्द्रियाणि येषां ते चतुरि- द्रियाः। पंच सर्शनरसनघ्राणचतुःश्रोत्राणीन्द्रियाणि येषां ते पंचेन्द्रिया: । गुण-गुणस्थानानि मिथ्याष्टिः, सासा- दनसम्यग्दृष्टिः, सम्पग्मिध्याष्टिः, असंयतमम्यग्दृष्टिः, सं- यतासंयतः, प्रमत्तसंपतः, अप्रमत्तसंयतः, अपूर्वकरण: उपशमकः क्षपकः, अनिस्तिकरण: उपशमकः क्षपकः, सू- दमसाम्पराय: उपशमकः क्षपकः, उपशान्तकषाया, क्षीण- कपायः, सयोगकैवली, अयोगकेवली चेति चतुर्दशगुण- म्यानानि । एतेषां स्वरूपं पर्याप्पधिकारे व्याख्यास्यामः, इति नेह प्रपंचः कृतः। मम्गण-मार्गणा यासु यकाभि जीवा मृग्यन्ते नाचतुर्दश मार्गणाः, गनीन्द्रियकायपोगवेद- कपायमानसंयमदर्शनलेश्यामभ्यसम्पकव संसाहाराः। एता. सामपि स्वरूपं तत्रैव व्याख्यास्यामः । जीवस्थानानि चैके. न्द्रियवादरममपर्याप्तापर्याप्त-दीन्दिपपर्याप्तापर्याण-त्रीन्द्रिय- ·पानगाभिनं. TiminimitKTITER. গণ মামলার সাক্ষণ frণামাণ। নাগপা ধা সামযিনি : গণ। খ पारिकत-अनागि मन नागार मरने, "मान मोग" मा माग aft. নিমিনি মায়া সমাধান সাপ । रिम्पागोदारिम् । मनः समुमपाः । - प्रगपर्प, प्रमगुग्गने भारतमाता पांगमाभोग. निसारंवों मममियरपो मैगुनपरित्यागः । गोगो. मारियमोपदपे मनि रागमापारियोः पातराने प्रतष्ठिा मिपुनः, पिपूनाप कर्म धुनं तम्य परिरगागो अय- चर्पमिति । संगचिमुकीय-मंगस्य परिमास्य पायाभ्यन्तरला. णस्प विमुक्तिः परित्याग: संगविमुक्ति थापगयायोग्यसपस्तु. परित्यागः परिमासत्तपमाः। तदा तथा सेनेगगमोक्रेन मकारेण । महापाई-पहायतानि सर्वसापथपरिहारकारणा. नि पंच न पट् । परणत्ता-सप्तानि मतिपादितानि के. मिनेन्द्ररिति शेषः । महद्भिरनुष्ठितत्वात् स्वत एव वा महान्ति व्रतानि महाप्रतानि पंचयेति ॥ जीवम्यानस्वरूपं बन्यस्यानपरित्यागं च प्रतिपादयन हिंसाविरतर्लक्षणं प्रपंचयन्नाह- कायेंदियगुणमग्गणकुलाउजोणीसुसबजीवाणं णाऊण य ठाणादिसु हिंसादिविवजणमहिंसा॥

·- - मूलगुणाधिकार। कार्योंद्रियगुणमार्गणाकुलायुयोनिषु सर्वजीवानाम् । ज्ञात्वा च स्थानादिपु हिंसादिविवर्जनमाहिंसा ॥५॥ काय-कायाः पृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पतित्रसाः तात्स्थ्यात् साहचर्यादा पृथिवीकायिकादयः काया इत्युच्यन्ते, आधारनि- देशो वा, एवमन्यत्रापि योज्यम् । इंदिय -इन्द्रियाणि पंच स्पर्शनरसनमाणचक्षुःश्रोत्राणि । एकं स्पर्शनमिन्द्रियं येषां ते एकेन्द्रियाः । दे स्पर्श नरसने इन्द्रिये येषां ते द्वीन्द्रियाः । त्रीणि स्पर्शनरसनधागानीन्द्रियाणि येषां ते त्रीन्द्रियाः । च. • वारि पर्शनरसनघ्राणवसूंपोन्द्रियाणि येषां ते पतुरि- न्द्रियाः। पंच सर्शनरसनघाणचतुःश्रोत्राणीन्द्रियाणि येषां ते पंचेन्द्रियाः । गुण-गुणस्थानानि मिथ्याष्टिः, सासा- दनसम्यग्दृष्टिः, सम्यग्मिध्यादृष्टिः, असंयतसम्यग्दृष्टिः, सं- यनासंयतः, प्रमत्तसंयतः, अमपत्नसंयतः, अपूर्वकरण: उपशमकः सपकः, अनिस्तिकरणः उपशमकः सपकः, सू मसाम्पराय: उपशमशः सपकः, उपशान्तफपाया, क्षीण- कपायः, सयोगकेवली, मयोगकेवली चेति चतुर्दशगुण- स्थानानि । एतेषां स्वरूपं पर्याप्त्यधिकार ग्याख्यास्यामः, इति नेह प्रपंचः कृतः । मग्गण-मार्गणा यासु यकाभिर्श जीचा मृग्यन्ते तावतुर्दश मार्गणाः, गतीन्द्रियकायपोगवेद- पायमानसंयमदर्शनलेश्यामभ्यसम्यक्त्वसंध्पाहाराः। एता. सामपि सरूपं तत्रैव व्याख्यास्यामः । जीरस्थानानि पैके- न्द्रियवादरममपर्याप्तापयांप्त-दीदिपपर्याप्तापांज-त्रीन्द्रिय- ·मलावारे धानमसदभिधानं, अनृतं ऋतं सत्यं न ऋतंभनृतं किंपुनस्तदा- शस्तं प्राणिपीडाकरं यद्वचनं तदप्रशस्तं विद्यमानार्यविषयमवि- धमानार्यविपयवा तस्यासदभिधानस्य त्यागः सत्यं । अद. त्तपरिवजणं-अदत्तपरिवर्जन भदन्तस्य परिवर्जन अदत्तपरि- वर्जन, "थदत्तादानं स्तेय" आदानं ग्रहणं प्रदत्तस्य पतित- विस्मृत-स्थापिताननुज्ञातादिकस्य ग्रहण अदचादानं तस्य प- रित्यागोदत्तपरिवर्जनम् । चशब्दः समुच्चयायः। धर्म च- ब्रम्हचर्य च, ब्रम्हेत्युच्यते जीवस्तस्यात्मवतः परांगसम्भोग- निवृत्तवृत्तेश्वर्या ग्रम्हचर्यमित्युच्यते मैथुनपरित्यागः । स्त्रीपुंसो- चारित्रमोहोदये सति रागपरिणामाविष्टयोः परस्परसीन प्रतीच्छा मिथुनः, मियुनस्य कर्म मैथुनं तस्य परित्यागो ब्रह्म- चर्पमिति । संगविमुत्तीय-संगस्य परिमहस्य याद्याभ्यन्तरलक्ष- णस्य विमुक्तिः परित्याग: संगविमुक्तिः श्रामण्यायोग्यसर्ववस्तु- परित्यागः परिमहासत्यभारः । तदा तया तेनैवागमोक्तेन मकारेण । महमयाई-महाग्रतानि सर्वसावधपरिहारकारणा- नि पंच न पट । परागचा--मज्ञप्तानि प्रतिपादितानि के. मिनेन्टेरिति शेषः । मदिरनुष्ठितत्वात् स्वत एव या महान्ति প্লনানি মামলান বব । जीवम्यानावस्पं बन्यस्यानारित्यागं घ प्रतिपादपन हिमाविनिलामां अपंगपन्ना- कायेंदियगुणमग्गणकुलाउजोणीसुसधजीवाणं णाऊण य ठाणादिमु हिंसादिविवजणमहिंसा। - ·मूलगुणाधिकारः। कायेंद्रियगुणमार्गणाकुलायुयोनिषु सर्वजीवानाम् । ज्ञात्वा च स्थानादिषु हिंसादिविवर्जनमहिंसा ॥५॥ काय-कायाः पृथिव्यप्तेनोवायुवनस्पतित्रसाः तात्स्यात् साहचर्यादा पृथिवीकायिकादयः काया इत्युच्यन्ते, आधारनि- देशो या, एवमन्पत्रापि योज्यम् । इंदिय -इन्द्रियाणि पंच स्पर्शनरसनप्राणचतुःश्रोत्राणि । एक स्पर्शनमिन्द्रियं येषां ते एकैन्द्रियाः दे सनरसने इन्द्रिये येषां ते द्वीन्द्रियाः । त्रीणि स्पर्शनरसनयागानीन्द्रियाणि येषां ते त्रीन्दियाः । प. • वारि स्पर्शनरसनप्राणचञपोन्द्रिपाणि येषां से पतुरि- न्द्रिपाः । पंच स्पर्शनरसनप्राणचतुःधोत्राणीन्द्रियाणि येषां ते पंचेन्द्रियाः । गुण-गुणस्यानानि मिथ्यादिः, सासा- दनसम्पष्टिः, सम्यग्मिध्याष्टिः, असंयसमम्पटिः, सं- यतासंयतः, प्रमत्तसंयतः, अभपत्तसंयतः, अपूर्वकरण: उपरामकः सपकः, भनिस्तिकरण: उपशमकः सपकः, स्- मसाम्पराय: उपशमशः सपकः, उपशान्तकपाय:, क्षीण- कपापः, सयोगकेवली, प्रयोगकरली पेति चतुर्दशगुण- म्यानानि । एतेषां सरूपं पर्यापपधिकारे ग्यास्यास्यामः, इति नेह प्रपंपः कृतः । भगग-मार्गणा यागु पकाभिर्ग जीवा मृग्यन्ते हाचतुर्दश मार्गणाः, गीन्द्रिपकापयोगवेद- पापमानसंयमदर्शनलेश्याभम्पसम्यस्त्वसंपाहागः। एता. सामपि सरूपं पद प्यारूपास्यामः । जीरस्थानानि पर- न्द्रिपपादरममपर्याप्तापपर्याप्त-दीदिपपर्याप्तापर्याज-वीन्द्रिय ·१. मुगगरे पर्याप्तापर्याप्त चतुरिन्द्रियपर्याप्तापर्याण-पनेन्द्रिगमयमंति. पर्याप्तापर्याप्नाः । कुल-कुलानि नातिमेदाः, बटपलाश. शंग्वशक्तिमत्कुणपिपीलिकाम्रपरपतगमस्पमनुष्यादयः, सी- मन्तकादिनारक.मेदाः, मरनादिदेववियोपान | आउ- आयुः देहधारणं, नरकतिर्यामनुष्यदेवगतिस्थितिकारणानि । गोणि-योनयः जीवोत्पत्तिस्थानानि, सचित्तानित्तमित्र- शीतोष्णमिश्रसंतवितमिश्राणि । एतेषां सख्या विशेषमुत- रत्र व्याख्यास्यामः। कायायेन्द्रियाणि च गुणस्थानानि च मार्गणाम कुलानि चायुश्च योनएर कायेन्द्रियगुणमार्गणाकु- लापुर्योनयस्तासु तान् वा । सबनीवाणं-सच ते जी. वाच सर्वनीवाः । सर्वशब्दः कार्यवचना, जीवाः दन्यमाण- भावप्राणधारणसमर्याः, तेषां सर्वजीवानाम् । णाण-ज्ञात्वा स्वरूपमवयुध्य । गणादिसु-स्थानं कायोत्सर्गः स प्रादि- पां ते स्थानादयस्तेषु स्यानादिपु, स्थानासनशयनगमन- भोजनोद्वर्तनाकुंचनप्रसारणादि क्रियाविशेपेषु । हिंसा-माण- व्यपरोपणं आदिर्येषां ते हिंसादयस्तेषां विवर्जन हिंसादिवि- वर्जन परितापमर्दनादिपरिहरणमहिंसा । एतदहिसावतं कायेन्द्रियगुणमार्गगालायुयोनिविषयेपु स्थितानां जीवानां फागोत्सर्गादिषु प्रदेशेषु प्रयत्नवतो हिमादिवर्जनं यत्तदहिसाब स्यात् । अथवा कायेन्द्रियादीन शात्म स्थानादिपु क्रियासु भीगनां हिंसादिविवर्जनमहिंसा । कायादिवरूपेण स्थितानां जीवानां हिंसादिपरिहरणहिसेति भावः ।।. " ·मूलगुणाधिकारः। द्वितीयस्य व्रतस्य स्वरूपमाह-- रागादीहिं असचं चचा परतावेसचवयणुर्ति । सुत्तत्याणविकहणे अयघावयणुज्झणं सच ।।६।। रागादिभिः असत्यं त्यक्त्वा परतापमत्यवचनोक्तिं । सूत्रार्थविकथने अयथावचनोज्झनं सत्यम् ॥ ६॥ रागादीहि-रागः स्नेहः स भादिषां ते रागादयस्तै रागादिभी रागद्वेषमोहादिभिः पैशून्येष्यादिभिश्च । असञ्च असत्यं मृपाभिधानम् । चत्ता-स्पस्वा परिहत्य । परतावस- धन्यणुचि-परतापसत्यवचनोक्ति परनापसत्यवचनमिति वा । परान् प्राणिनः तपति पीडयति परतापं परतापं च तत्सत्यव. चनं च परतापसत्यवचनम् ।येन सत्येनापि वचनेन परेपां प- रितापादयो भवन्ति तन्मत्यमपित्यया । अयधावयणुज्मणं- न यया अपया तथ तद्ववचनं चाययावचनं भपरमार्थवचनं । व्यक्षेत्रकालभावाधनसं सर्वशास्त्यवेत्येवमादिकं तस्य सर्वस्य उज्मनं परिहरणमययावचनोमन सदाचाराचापांन्ययाकथने दोपामावों का सत्यमिति सम्बन्धः । मुत्चत्याणविकणे-पूर्व द्वादशांगचतुर्दशपूर्वाणि, भयों जीवादयः पदास्त्रियोर्षिक- यनं प्रतिपादन तस्मिन् स्त्रार्यविकथने, सूत्रस्य अर्थस्य च विकयनेऽययावचनस्योत्सगोन्यया न प्रतिपादनम् । सदा- चारस्याचार्यस्य स्खलने दोपाभारो वा । सच-सत्यमिति । रागादिमिरसत्यभिधानमभिपायं घ रपवा, परितापकर ·मूलाचार सत्यमपि त्यत्वा मूत्रार्यान्पयाकयनं च त्यच्या प्राचार्यादीनां वनस्खलने दोपं वा त्यत्स्वा यद्वयनं तत्सत्यव्रतमिति । तृतीयतस्वरूपनिरूपणायाह- गामादिमु पडिदाई अप्पप्पहुदि परेण संगहिदं णादाणं परदव्वं अदचपरिवजणं तं तु ॥७॥ ग्रामादिषु पतितादि अल्पप्रभृति परेण संगृहतिं । न आदान परद्रव्यं अदत्तपरिवर्जन तत् तु ॥ ७ ॥ गामादिमु-ग्रामो तिरिक्षितजननिवासः स भादिषां से मामादयस्तेषु मामादिषु प्रामसेटटपटयनगरोधाना- पिगंलादल्यादिषु । पटिदाई-पतिनपादियपी मानि पतिता. दीनि पतित नष्टविस्मृतस्यापितार्दानि । मापापदि मसं ग्लो प्रभृतिरादिपां नापामभृतानि स्तोकाहुमूक्ष्मस्थ लादीनि परंग मध्येन । संगहिदाई-संगृहीनानि चात्मवश्व- कतानि च क्षेत्रवास्नुभनगन्यपुस्तकोकणछायादीनि नेपा संग । गादास नादानं न मागं मामीयकरण निम् । पाद-पाध्याणां । भदवारिसनगं-मदरम्यापरिस्पत प्पानगुगतस्य य परिवर्मन परिहाण भदसपरिवर्मनं, भद. नमामिलापामा ! तु-नदेनन् । पाद्रध्यागांप्रामावि विमानामनगरमादीनां परंग मनाना न पदेनमादान. पर नमामिन मिति वा पायं परंण सं. गृषि व मायातितिाकि पारामि नादानं मा.

·मूलगुणाधिकार देयं मामीयं न कर्तव्यमिति योऽयमभिपापस्तददत्तपरिवर्ननं नामेति॥ चतुर्पवतस्तरूपनिरूपणायाह- भादुसुदाभगिणीवय दटूणित्यित्तियं च पडिरूवं इथिकहादिणियची तिलोयपुजहवे भं॥८॥ मातृमुताभगिनीरिव दृष्ट्वा स्त्रीत्रिकं च प्रतिरूपम् । स्त्रीकथादिनिवृत्तिः त्रिलोकपूज्यं भवेत् ब्रह्म ॥ ८॥ मादु-माता जननी । मुदा-सुता दुहिना | भगिणीवय- भगिनी स्वमा । इवोपम्प स्टच्य इचशब्द उपमार्यः । च- शन्दः समुच्चयार्यः । दट्टण-दृष्ट्वा मम्यक् ज्ञात्वा । इत्यिचियं स्त्रीणां त्रिक वृद्धवालंयोवनमेदाद । पहिस्वं च-प्रतिरूपं च चित्रलेपमेदादिपु स्थितं प्रतिविधं देवमनुष्यतिरथा च रूपं । इथिकहादिणिपत्ति-स्वीकया मादियेषां ते सी. करादयस्तेभ्यो निवृत्तिः परिहार: सीकवादिनिवृत्तिः, वनिताकोपलालाप-मृदुपर्श-रूपालो ऊन-नृत्यगीतहासकटा- क्षनिरीक्षणायनुरागत्यागः । अथवा खीभक्तराजचौरकयानां परित्यागः रागादिमायेन तन मनन्धामावः । तिलोयजं- निमिर्लोकः पूज्यं त्रिलोकपूज्यं देवभावनमनुष्परचनीयम् । ह-मवेत् । चभं व्रम्हचर्यम् । देवमनुष्यतिरश्चां वृद्धवालयों- बनस्वरूपं त्रीत्रिकं वा यथासंख्येन माता सुना भगिनीव चिन्तनीयम् । तेषां मतिरूपाणिप तथैव चिन्दनीयानि । सी.

·१४ . मुलाचार कयादिकं च वर्जनीयम् । अनेन मकारण सर्वपूज्यं प्रम्हचर्य नवमकारमे काशीतिमेदं द्वापष्टयधिकं शतं चैति ।। पंचमवतस्वरूपपरीक्षार्थमुन्तरमूत्रमाह- जीवणिबद्धा बद्धा परिग्गा जीवसंभवा चेव । तेसि सकच्चागो इयराम्हि यणिम्मओऽसंगो॥९॥ जीवनिबद्धा बद्धाः परिग्रहा जीवसंभवाश्चैव । तेषां शक्त्या त्यागः इतरस्मिन् च निर्ममोऽसंगः॥९॥ जीवणिवद्धा-जीयेषु माणिपु निबद्धाः प्रतिबद्धा जीवनिबद्धाः पाण्याश्रिता देह-मिथ्यात्व-वेद-राग-हाम्य-रत्यगी-शोक- भप-जुगुप्सा-क्रोध-मान-माया-लोमादयः दासिदासगोशवाद- यो वा । अबद्धा प्रतिवद्धा अनाश्रिता जीवपृथग्भूनाः क्षेत्रवास्तुधनधान्यादयः परिग्गहा-पग्ग्रिहाः समन्तत आदा- नरूपा मूर्छ । जीवसम्भवा-जीयेभ्यः सम्भो येषां ते जीव. सम्भवा जीवोद्भवा मुक्ताफलश ग्यक्तिचर्मदन्तकम्पलादयः क्रोधादयो वाश्रामयायोग्याः । व-चैव । तेसि तेषां सपा पूर्वोक्तानां । सक्कलागा-शस्त्मा त्यागः मर्वात्मस्वरूपेगान- मिलाप: सर्वपापरिहारः । अथवा तेषां संगानां परिग्रहाणां स्यागः पाठान्तरम् । इयरम्हि य-इनरंषु च संयमशानशौचोप- करणेषु । जिम्ममो-निर्मम ममततरहिनन्वं निसिंगलम् । भ. संगा असंगमनसम् । किमुक्तं भवति--जीवाश्रिता ये परिमहा ये चानाश्रिताः वादयः जीसम्मवाश्व ये तेषां सपा-म- ·मूलगुणापिपारा नोवारकापः सर्वथा त्यागः । इतरेषु च संपमापकरणेषु च असङ्गमतिमून्दारस्तिमित्येनदसड्गप्रतामिति ।। पंचमहायतानां स्वरूपं भेदं च निरूप्य पंचसमितीनां मेदं स्वरूपं च निरूपयन्नाह- इरियाभासाएसण णिस्खेवादाणमेव समिदीओ पदिटावणिया य तहा उच्चारादीण पंचविहा १० ईर्या भाषा एपणा निक्षेपादानमेव समितयः । प्रतिष्ठापनिका च तथा उच्चारादीनां पंचविधाः॥१०॥ इरिया-र्या गमनागमनादिक भासा-भाषा वचनं स. त्यमृपा-सत्यमृपाऽसत्यमृपामटस्तिकारणम् । एसणा एपणा चतुर्वियाहारग्रहगरस्तिः । गिरखेवाटाणं-निक्षेपो गृहीतस्य संस्थापन प्रादानं स्थितस्य ग्रहणं निपादाने एवकारोs- वधारणार्यः। समिदीमो-समितपः सम्यमत्तयः। समिति- शब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते, ईर्यायाः समितिः ईर्यासमितिः सम्यगवलोकनं समाहितचित्तस्य प्रपलेन गमनागमनादिकम् । भाषायाः समति: भापासमितिः श्रुतधर्माविरोधेन पूर्वापरविये- कसहिननिष्ठरादिवचनम् । एपणापाः समितिरेपणासमितिः लोकजुगुप्सादिपरिहीनविशुद्धपिण्डग्रहणम् । निक्षेपादानयो:- समितिक्षिपादानसमितिश्चक्षुःपिच्छकमतिलेखनपूर्वकसपत्न- ग्रहण निक्षेपादिः । पदावणिगा य-प्रतिष्ठापनिका प, अ. प्रापि समितिशब्दः सम्बन्धनीयः, प्रतिष्ठापनासमितिजन्तुविच ·मूलाधारे नितमदेशे सम्यगरलोक्य मताद्युत्मर्गः। तहा-तथैव । उमा- रादीण उच्चारादीनां मूत्रपुरीपादीनां प्रतिष्ठापना सम्यक्परि- त्पागो य: सा प्रतिष्ठापनासमितिः। एवंपंचविहा-पंचपकारा एव समितयो भवन्तीत्यर्थः। सामान्येन पंचसमितीनां सरूपं निरूप्य विशेपार्यमुत्तरमाइ- फासुयमग्गेण दिवा जुगतरप्पेहिणा सकज्जेण । जंतूण परिहातेणिरियासमिदी हवे गमण॥११॥ प्रासुकमार्गेण दिवा युगांतरप्रेक्षिणा सकार्येण । जंतून परिहरता ईर्यासमितिः भवेत् गमनम् ॥ ११ ॥ फासुगमगण-मगता असयो जीवा यस्मिनसौ मासुकमासु- कश्चासौ मार्गश्च मामुकमाों निरक्या पंपाम्तेन मासुकमार्गेण गजखरोष्ट्रगोपहिषीजनसमुदायोपर्दितेन वर्मना । दिवा-दि- वसे सूरोद्मे प्रवचक्षुःमचारे युगंवरप्पेहिणा-युगान्तरं चतु- ईस्तममाण प्रेक्षते पश्यतीति युगान्तरप्रती तेन युगान्तरमेक्षिणा सम्यगवहितचित्तन पदनिक्षेपप्रदेशमवलोकमानेन । सकनेण- कार्य प्रयोजनं शासभवणातीर्थयात्रागुरुमेक्षणादिकं सहका- यण पवे इनि सस्तेन सकार्येण समयोजनेन धर्मकार्यम न्तरेण न गन्तम्पमित्यर्थः । जणि-जन्तून् जीरान एकेन्द्रि- यममृतीन । परिहरन्तेण-परिदरता भविराधयता। इरियास- मिदी-ईयांसमितिः । ये भयेत् । गमणं-गमनम् । सकार्येण युगान्तरमेक्षिणा संयतेन दिवसे मासुकमागंण यद्गमनं क्रिया ·मूलगुणाधिकार । सेममितिर्भवतीत्यर्थः । अथवा संयतस्य जन्तून् परिहरतो यद्गमन सेयांममितिः॥ भाणसपिते: स्वरूपनिरूपणायोचरत्रपाह- पेसुण्णहासकपामपरणिंदापपसंसयिकदादी। चजित्ता सपराहियं भामासमिदी हवे कहणं॥१२॥ पैशून्यहाम्यकर्कशपनिंदात्मपदासाविकथादीन् । वर्जयित्वा म्वपरहितं भाषासमितिः भवेत् कथनम् ॥ पेमुगण-पिशुनस्य भावः पैशून्यं निदोषस्य दीपोदाव- नम्। हास-हमन हास: हाम्या मोदयवशादधर्मार्थहर्षः। फ.कस. फर्कशः श्रवण निष्ठुरं कामयुद्धार्थपरकंधचनम् परजिंदा-परेषा निंदा जुगुप्सा परन्दिा परेपतिध्यानामतथ्यानां वाटापाणा- मुद्धायनं मति समीदा मन्दगुणामहनम् । अपपसंसा-भारमनः मसा स्तरः पात्मप्रशंसा स्वगुणाविफरणाभिमाय: । वि. फहादी-विक्रया मादिर्येषां ते शिथादयः सीकग, भारतकया, नौरकमा, गजापादयः । एतेषां पैगन्यादीनां दममासः। वजिशा-धगिता परिहत्य | सपरहियं-स्यश्च परश्व स्व. पानाभ्यां दिन सपरहितं, मात्मापाय प मुरणपरं क- कारणविमुक्तम् । भासा मिदी-भापानिः । ये भयेत् । कारण-कथनम् । शन्यहासाशपरनिन्दात्मममा. विरुयादीन पयित्वा रुपरहिवं पदेवन् कपन भाषासमिति- भानीपर्यः ।।

·मूलाचारे एपणासमितिस्वरूपं प्रतिपादयन्नाह - छादालदाससुद्धं कारणजुत्वं विसुद्धणवकोडी। सीदादीसमभुत्ती परिसुद्धा एसणासमिदी॥१३॥ पट्चत्वारिंशद्दोपशुद्धं कारणयुक्तं विशुद्धनवकोटि । शीतादिसमभुक्तिः परिशुद्धा एपणा समितिः ॥१३॥ छाद लदोमसुद्ध-पड्भिरधिका चत्वारिंशत् पट्चत्वारि- शव पट्नन्वारिंशतश्च ने दोपाश्च पट्चत्वारिंदोपाः तैः शुद्ध निपल पट्चत्वारिंह)पशुद्धं उद्गमोत्पादनपणादिकलंकर- हिनम् । कारणजुत्त-कारणनिमित्तयुक्तं सहित कारणयुक्त सातोदगजातबुभुक्षाप्रतीकारार्थ वैयारस्यादिनिमित्तं च । विसुद्धगवकोही-नव च ता: कोटपश्च विकलाश्च नको. व्यः पिशुद्धा निर्गता नवकोटयो यस्माद्विशुद्धनवकोटि मनो- वचनकायकृतारिनानुपतिरहितम् । सीदादि-शीतमादिर्यस्य तचीतादि शीतोष्णलणसरसविरमक्षादियम्। समभुनी- समा सहशी शक्ति जन समभुक्तिः । शीतादौ समभुक्ति शीतादिसमभुक्तिः शीतोष्णादिषु भदयेषु रागद्वेपरहितत्वम् । परिसुद्धा-समन्ततो निर्मला । एसणासमिदी-एपणासमितिः । पदचलारिद्वापरहिनं यदेतद् पिंडग्रहणं सकारणं मनोवचन- फायकृताारितामनिहितं च शीतादौ सममुक्तिश्च, मनेन न्यायनाचरता निर्मपणासमिनिर्भवतीयः ।।

·१ - मूलगुणाधिकार पादाननिक्षणसमितिस्वरूपं निरूपयन्नाह- णाणुवहि संजमुवहिं सउचुवहि अण्णमप्पमुवहिं वा पयदंगहणिक्खवो समिदी आदाणणिक्खेवा १४ ज्ञानोपघि संयमापछि शौचोपधिं अन्यमप्युपछि वा। प्रयतं ग्रहनिक्षेपौ समितिः आदाननिक्षेपा ॥ १४ ॥ मागुवहि-ज्ञानस्य श्रुतज्ञानस्योपधिरुपकरण ज्ञानाधिनिनि- मित्तं पुस्तकादि । संजमुवहि-संयमस्य पापक्रियानिवृत्तिल- क्षणस्योपधिरूपकरण संयमोपधि: माणिदयानिमित्त पिच्छि- कादिः । सरचुवहि-शोचस्य पुरीपादिमलापहरणस्योपधि- रुपकरणं शोधोपधिमूत्रपुरीपादिप्रक्षालनानिमित्तं कुंठिका- दिद्रव्यम् । ज्ञानोपधिश्च संयमोपधिश्च शोचोपधिश्च ज्ञानोप- घिसंपमोपधिशौचोपयस्तेषां घानापधीनाम् । अयणमवि- भन्यस्यापि संस्तरादिकस्य । उहि वा-उपधेर्वा उपकरणस्य संस्तरादिनिमित्तस्य उपकरणस्य प्राकृतलक्षणवलादत्रषष्ठीविभ- क्तिदृष्टय्या ।पपद-प्रयत्नेनोपयोग कृत्वा गणिपखेवो ग्रहणं ग्रहः निक्षेपणं निक्षपः, माश्च निक्षपश्च ग्रनिक्षेपौ । समिदी. समितिः । भादाणणिक्लेवा-आदाननिक्षपा । सानोपधिसं- यमोपधिशौचोपधीनामन्यस्य चोपर्यत्नेन यो प्रयनिक्षपो प्रतिलेखनपूर्वको सा आदाननिक्षपा समितिर्भवतीत्यर्थः । पंचमसमितिस्वरूपनिरूपणायाह- एगते अनिचे दूरे गूढ़े विसालमविरोहे। ।

·मगना उमारादिनाओं पदिटानाणिया ने ममिदी १५ एकांत अभिनंदी गरेमाने निर्गी। उगागदिन्यागःप्रतिनिका भनेर ममितिः॥१ पोशानेमने गमागेना. गिले निकामकालिनागमे गमले। दर प्रासादिकादापोगे । गर गहने नगानामपिये। विगालंरिवाने वालागि मशिगंध या लोकापरा नानि । उपारादि-उगारीमानं पाटिपण रा उच्चागदिग्नाय उगारादेःम्पूर्णमादः । गागा-रयागः। पदिठानिया अनिष्ठापनिका । हप-मपन् । समिठी- समितिः । एकान्तचित्तदग्गविशालाविरोध प्रदेशे ग लेन फायमलादेर्यरत्यागः सा उच्चारमयनिष्ठापनिका समितिर्भवतीत्पर्यः ॥ इंद्रियनिरोपवतस्वरूपनिरूपणापोत्तररिपागम्यमाह- चक्खू सोदं घाणं जिन्भा फासं च इंदिया पंच। सगसगचिसएहितोणिरोहियवासया मुणिणा।। चक्षुः श्रोत्रं प्राणं जिहा स्पर्शश्च इंद्रियाणि पंच । स्वकस्वकविषयेभ्यो निरोधयितव्या सदा मुनिना १६ चषु चतुः । सोद-श्रोत्रम् । घाण प्राणम् । जिम्मा- निन्दा । फास सर्शः। चः समुच्चयार्यः। मंदिया-इन्द्रि- ·मूलगुणाधिकारः। याणि मतिज्ञानावरणक्षयोपशमशक्तयः । इन्दियं द्विविध द्रव्येद्रियं मान्द्रियं चेति । तत्र द्रव्येन्द्रियं विविध निति- रुपकरणं च । कर्मणा निवर्यते इति नित्तिः, साच द्विविश वाहयाभ्यन्तरा चेति उन्सेपाद्गुलासंख्येयभागममितानां शु. द्धानामान्ममदेशानां प्रतिनियतचतुःश्रोत्रप्रायरसनस्पर्शने- न्द्रियसंस्थानेनावस्थितानां चिराभ्यन्तरा नितिः । तेपु मात्ममदेशेषु इन्द्रियव्यपदेशभाग य: प्रतिनियतसंस्थाननाम- फोदयागदिनावस्पाविशेषः पुद्गलमचयः सा पाहया नितिः। येन निमारः क्रियते तदुपारणं । तदपि विविधं था. भ्यन्तरवाइयभेदेन । नमाम्यन्तरं कृष्णशुनमगडलं । बाघ- मक्षिपत्रपक्ष्यादि । एवं श्रोग्रेन्द्रियप्राणेन्द्रियरसनेदियस्प- र्शनेन्द्रियाणां वक्तव्यं वाहयाभ्यन्तरभेदेन दैविध्यम् । भा. पेन्दियमपि विविधं लभ्युपयोगभेदेन । सम्भनं शिका पुनरसो ज्ञानावरणव पक्षयोपशमविशेषः । यत्सन्निनादात्मा द्रव्येन्द्रियनिचि मति ध्यापिपते सा लन्धिः । तन्निमित्त मात्मनः परिणाम उपयोग: कारणम्य का दर्शनात् । वी. र्यान्तरायपतिशानावरणक्षयोपशमांगोपांगनामलाभारटम्भवन्या- दापना पश्यनेड नेनेति स्पसनम्, रस्पनेऽनेनेति रसनम्, प्रायतेऽनेनेनि प्राणम्, घटेशन पश्यत्पनेनेति चक्षुः, धू. पतेऽनेनेति श्रोत्रम् । स्वान उपविरक्षा पश्यते पकरणो. रभेदात् इदं मे चक्षुः गुष्ठ पश्यति । अयं मे वर्ग: मुनु शृणोनि हरपूमीनि स्पर्शनम् । रसतीनि उसनम् । मिप्रती ·२२ मूलाधारे ति घाणम् । चप्टे इति चतुः । शृणोतीति श्रोत्रमिति ! ए. वमिन्द्रियाणि पंच । तद्विषयाश्च पंच । वगर्यत इति वर्णः । शब्दयते इति शब्दः । गन्ध्यत इति गन्धः । रस्थत इति रसः । स्पृश्यत इति स्पर्शः इति 1 पंच-संख्यावचनमेतन् । सगसगविसरहितो स्वकीयेभ्यः स्वकीयेभ्यो विपयेभ्यो रूपशब्दगन्धरसस्पर्शेभ्यः स्वभेदभिन्नेभ्यो मनोहरामनोहर- रूपेभ्यः । गिरोहियव्वा-निरोधयितव्यानि-सम्यम् ध्याने प्रवेशयितव्यानि । सया-सदा सर्वकालम् । मुणिणा मुनिना संयमप्रियेण । स्वकीयेभ्यः स्वकीयेभ्यो विपयेभ्यो रूपश- ब्दगन्धरसस्पर्शेभ्यश्चतुरादीनां निरोधनानि मुनेपनि तानि पंच इंद्रियनिरोधनानि पंच मूलगुणा भवन्तीत्यर्थः । अथवा ये पंच निरोधा इंद्रियाणां क्रियते मुनिना स्वविपयेभ्यस्तै पंचेंद्रिय-निराधाः पंच मूलगुणा भवतीत्यर्थः । मयमाय चक्षुनिरोधव्रतस्य सरूपनिरूपणार्थमाह- सचिचाचित्ताणं किरियासंठाणवण्णभेएसु । रागादिसंगहरणं चक्षुणिरोहो हवे मुणिणो १७. सचित्ताचित्तानां क्रियासंस्थानवर्णभेदेषु । रागादिसंगहरणं चक्षुर्निरोधो भवेत् मुनेः ॥ १७ ॥ सचित्ताचिधाण-सहचित्तेन सामान्यज्ञानदर्शनोपयोगनि- मिचचैतन्येन वर्तन्त इति मचिधानि समीयरूपाणि देवमनु- प्पादिपोपिटूपाणि, न चितानि अचित्तानि सवित्तद्रव्याति-

·मूलगुणाधिकारः।
विम्बानि, अजीवद्रव्याणि च । सविनानि, चारित्तानिच स.
वित्ताचित्तानि, तेषां सचित्ताचित्तानाम् । शिरिया-संटाणव.
रणभेएसु-क्रिया गीतविलासनृत्यवंक्रमणामिका, सस्था.
नं समचतुरसन्यग्रोधाद्यात्मकं वैशाखयन्धपुटाधान्मकं च, वर्णाः
गौरश्यामादयः । क्रिया च संस्थानं च वर्णाव किया संस्थान-
वर्णाः, तेषां भेदा विकल्पाः क्रियासंस्थानवर्णभेदास्तेषु क्रि.
यासंस्थानवर्णभेदेपु. नृत्यगीतकटाक्षनिरीक्षणसमचताखाका.
रगौरश्यामादिविकल्पेषु शोभनाशोभनेषु । रागादिमगहरणं-
राग आदियेषां ते रागादयः रागादयश्च ते संगाश्व रागादि-
संगा: संगाथाशक्तयस्तेषां हरणं निराकरणं रागादिसंगहरणं
रागदेपाघनमिन्यापः । चखुणिरोहो-चपीनियनि-
रोपः धनुरिन्द्रियामसरा। ये भयेत् । मुणिमो-मुरि-
न्द्रिययमनायकस्य । स्त्रीपुरुषाणां स्वरूपलेपकर्मादिव्यवस्थि-
तानां ये क्रिया संस्थानवर्ण मेदास्तद्विषये यदेत रागादिनिरा.
कारण तयक्षुनिरोपवतं मुनर्भवतीत्यर्थः ।।
খতিযনিখনৰ্যনিব্যাখা-
सगादिजीवसद्दे वीणादिअजीवसंभवे सद्दे ।
रागादीण णिमिचे तदकरणं सोदरोघो दु॥१८॥
पड्गादिजीवशब्दा वीणाधजीवसंभवाः शब्दाः।
रागादीनां निमित्तानि तदकरणं श्रोत्ररोषस्तु ॥१८॥

·मानारे सहादिमीराम पड्गः गे: मायामा दपः भीराय नमानीमन्ना:पगादराITRA हमादिमीरगना गांभगानाASTHAनिमेट उर:फगनियानमभिन्ना:, भागेशागणियाविना रिरणपुजा मन्द्रनागविसमलिनाः, मन्ये माग समादिममुन्या प्रपाबीणादिमनीमानीणा मादिर ते मीणाटयो पादयन ने भनीवान नीगारीमानेर: संमान्तीति वीणा मीरममा वीणानिमगंगगनाला. वनिमृदंग-भेरी- पापुद्रयाः । गगनाः । गगढीम-रा- ग आदियषां ते रागादयते गगादीनां गगपादनम्। णिमित्र-निमिचानि न रागादिकाग्गाभूताः । तदकर वेषां पटगादीनामकरणमा न तदार नोनपतच्या नापि तेन्यः क्रियमाणा गगावाविष्टनेतमा श्रोतव्या इति । सोदरोधो दु-श्रोत्रस्य श्रोत्रेन्द्रिगस्य गेधः श्रीवरोधः । दु विशेषार्थः । रागादिहेनगो ये पगादयो जीनशब्दावीणा- घजीवसम्भवाश्य, तेषां यद्धरणं प्रात्मना भरणं व त- ड्रोनत्रतं मुनेर्भवतीत्यर्यः । अयमा पट्गादिनीवशब्दविषय वीणाधनीरसंभवे शब्दविषये च रागादीनां यन्निविच त. स्याकरणमिति ॥ तृतीयस्य प्राणेन्द्रियनिरोधव्रतस्य स्वरूपनिरूपणार्यमाह-- पयडीवासणगंधे जीवाजीवप्पगे सुहे असुहे।

·मूलगुणाधिकार रागद्देसाकरणं घाणणिरोही मुणिवरस्स ॥१९॥ प्रकृतिवासनागंधे जीवाजीवात्मकं मुखे अमुखे। गगद्दपाकरणं प्राणनिरोधो मुनिवरस्य ॥१९॥ पयटीचामणगंधे मतिः स्वभावः, वासना अन्पद्रव्य. कृतसंस्कारः, प्रकृतिका वासना च प्रकृतिवासने ताभ्यांगन्धः सौरभ्यादिगुणः प्रकृनिवासनागन्धस्तस्मिन् स्वभावान्यदन्य. कृते सौरभ्यादिगुणे । जीयाजीवप्पगेनीवति जीविप्यति नाविनपूर्वो वा चेतनालक्षणो जीवः सुखदुःखयोः फनी,नगी. বাংলা না, সালাহ লালী মা- तीति जीवानी मगः जीवाजीवनरूपः तस्मिन् जीवानीवर. रूपे परतूबशामवंदनादिसुगन्नद्रव्ये । सुहे-सुखे स्वर- न्मपदेशाल्दादनरूपे । समुहे प्रमुख विप्रदेशपीडाही मुखदुर. खयोनिमित्ते । रागमारणं-रागश्च देपश्च रागद्वेषों तयो. रकरणं मनभिलपरागपाकरणमनुरागजुगुप्मानमिलापः। घाण गिरोही-मागन्द्रिगनिरोकः प्राणेन्द्रियासरः । मुणिय. रस मुनीनां वरः श्रेष्ठी सनिवरः यतिकुञ्जरस्तस्य मुनिवरस्य। जीवगते अमीदगने च प्रकृतिगधे वासनागन्धे च सुखरूपे मुखरूपे च यदेतद्वागदेश्योरकरण मुनिवरस्य तत् प्राणेन्द्रिय- निरोधव्रतं भवतीत्यर्थः ॥ चतुर्यरसनेन्द्रियनिरोधववस्वरूपनिरूपणार्थमाह-:

·मूलाचार असणादिचदुवियप्पेपंचरसे फासुगम्हि णिरवजी इटवाणिट्टाहार दत्ते जिम्भाजओऽगिद्धी ॥२०॥ अशनादिचतुर्विकल्पे पंचरसे प्रासुके निरवद्ये । इष्टानिष्टाहारे दत्ते जिहाजयोऽगृद्धिः ॥ २० ॥ असणादिचदुवियप्पे-अशनमादियेषां तेऽशनादयो भोज- नादयः. चत्वारश्न ते विकल्पाश्च चतुर्विपल्ला प्रशनादयश्च- तुर्विकल्या यस्मिन्नसौ अशनादिचतुर्विकल्पस्तस्मिन्नशनपान- खादस्वाद्यमेदे भक्त दुग्धलड्डुकैलादिम्बभेदभिन्न पंचरसे पंच रसा यस्मिनसौ पचरसस्तस्मिन् पंचरसे तिक्तयटुकपायाग्ल- मधुरभेदभिन्न लवणस्य मधुररसेऽन्तर्भावः। फामुए मामुके जीव सम्मुर्छनादिरहिते। गिरवये अक्याहोपानिर्गतो निरवद्यस्त- स्मिन् निरवये पापागमविहिते कुत्सादिदोषमुक्तं च । इट्टा. णिह-इष्टोऽभियंता मनोडादकः, नियोऽनभिप्रेतः मनो- दुखदः, इष्टश्च भनिष्ट निष्टास्मिनिटानिदे माहारे माहागे युभुक्षायुपशामद्रव्यं तस्मिनाहार दत्ते माते दाहजनोपनीते। निभानयो-निव्हाया जयो निशानपोरसर्ने न्द्रियात्मवशीकरणम् । अगिद्धा-दिस्नाय ांक्षा | आहारे भशनादिगतुपकारे पंचरससमन्विते मामुके निलये व माप्ते सति पेयपदिलजिम्मानपयतं भवतीत्यर्थः ।। सनन्दिपनिरोरतस्य सहर्ष प्रतिपादपन्नुचरस्यमाह- ·भूलगुणाधिकारः। जीवाजीवसमुत्ये कपाडमउगादिअट्ठभेदजुदे । फासे सुहे य असुहे फासगिरोहो असंमोहो । जीवाजीवसमुत्थे कर्कशमृदुकाद्यष्टभेदयुते । स्पर्श मुखे वा अमुखे म्पर्शनिगेधः असंमोहः ॥२॥ नीवानीवसमुत्थे-जीवथ मनीवरच जीवामीनी जावानीवयोः समुत्तिष्ठते सम्भवतीति जीवामीवसमुत्यस्तस्मिश्चेतनातन सम्भये । कयाडमउगादि महभेदजुदं कर्फशः कठिनः, मदः कोमलं फर्फराश्व मृदुश्व पर्कशमृद तावादिपा ते कर्कशमृता दयः यो च ते भेदावा भेदाः कर्षशमृदादयश्च ते अष्टमें दाश्च फर्कशमृदायप्टभेदारनयुक्तः फर्पणमसायटभेदयुक्त জনসিন অর্থমূহানালদিনঘামুযযাম निले पनिनातूलिकाघाधारभृते । फासे-पर्श । सुहेगु से मुसहनी । भगुरे य-प्रमुर पदुःखहतो फासगिरोही -निरोप: सर्शनेन्द्रियजयः। अमंमोहो- सम्मोर भसम्मोहोनाल्ड द इत्यर्थः । जीवामीपसमुदघे कर्कशमुदाय- एभेदपुनो गुस्सागुरवस्तरूपनिमिसे स्पर्शविषपे पोऽयममम्मी दोऽनभिपः पर्शनेन्द्रियनिरोधनं भवतीत्यर्थः ।। पचेन्द्रिगनिरोधनानां रूपं निरूप्य पारश्यकताना स्वरूपं नामनिदेशप निरुपयमार- समदा थवोय वंदण पाडिफमणं तहेव णादन।

·૨૮ मूलायो पचक्खाण विसग्गो करणीयावासया छपि२२ समता म्तवा वंदना प्रतिक्रमणं तथैव ज्ञातव्यं । प्रत्याख्यानं विसर्गः करणीया आवश्यकाः पडपि २२ समदा-समस्य भावः समना रागपादिहितवं प्रि- कालपंचनमस्कारकगं वा । यो नरः भगिनितीर्थक- रस्तुतिः । चंदणा-वन्दना एकती कमनियद्धा दर्शनबन्द- नादिपंचगुल्मक्तिपर्यन्ता वा । पडियारणं-पतिक्रमण प्र. तिगच्छति पूर्वसंयमं येन तत् पतिक्रमण स्वकृतादशुपयोगा- सतिनिनि: देवसिकादयः मनतापरायशोधनानि । नहेर तथैव तेनैव प्रकारेणागमाविरोधेनर । णायां-ज्ञानव्यं स. म्यगवबोध्यम् । पञ्चरखापं पत्याख्यानमयोग्यद्रव्यपरिहारः, सपोनिमित्तं योग्यद्रव्यस्य वा परिहारः । विमग्गो-व्युत्सर्ग: देहे ममत्वनिराम: जिनगुणविन्तायुक्तः कायोत्सर्गः । कर- णीया-करणीयाअनुष्ठेया: । आवसया-आवश्यका भाव- श्यकानि पा, न वशोऽवशः अवशस्य कविश्यका निश्चय- क्रियाः। छप्पी-पडपि न पंच नापि सप्त । सपताम्तववाद- नामतिक्रमणानि तथैव प्रत्याख्यानकायोत्मगौं, एवं पडावश्य- का निश्चयक्रिया यास्ता नित्यं पडपि कर्नव्याः । मूलगुणा इति कृत्येति सामान्यस्वरूपं प्रतिपाद्य विशे- पार्थ प्रतिपादयन्नाइ- -- ।

·भूलगुणाधिकारः। जीविदमरणे लाभालाभे संजोयविप्पओगे य । वंधरिमुहदुक्खादिसुसमदासामाइयं णाम २३ जीवितमरणयोः लाभालाभयोः संयोगविप्रयोगे च। बंध्वरिसुखदुःखादिपु समता सामायिकं नाम ॥३॥ जीविदमरणे-नावितमौदारिमयिकादिदेहधारगा,मरग मृत्यु माणिमाणविपोगलक्षणं जीवितं च भरणं च जीवितम. रणं तपोनीवितमरणयोः । लाभालामे-लाभोऽभिलपि तमाप्तिः, अलाभोऽमिलपितस्यामाप्तिः लामचालाभश्च लामालाभो तयोलांभालाभयोराहारोपारणादिपु प्राप्त्यमा स्योः । संभोगविप्पभोगे य-संयाग टादिसन्निकर्षः, विभ- योग इष्टवियोगः संयोगश्च विप्रयोगश्च संयोगविभयोगो तयोः मंयोगविषयोगयो।, इष्टानिष्टसन्निकर्षासन्निकर्षयोः । बन्धुरिमुखदुवस्वादिसु-बन्धुश्च परिश्च गुरा व दुःखं च पवाग्मुिखदुःखानि तान्यानि येषां ते पन्धवारिमुखदुःखा. दयस्तेषु स्वमनपिप्रशमुगुग्वदुःसनुपिपासाशीतोष्णादिए । समदा-समता चारित्रानुविद्धसमपरिणाम: । सामाइयं पाम- सामायिक नाम भगति । नीविनमरणलाभालासयोगविष- योगभ्यरिगुसहस्वादिषु पदेनरसमतं समानरिणा. कालदेववन्दनाकरण पसरसामापिकं मां भातारपः। परिशनिस्तात निरूपपमाह- ·उमहादिभिणागण गामणिनि गुणानिधि काऊण अभिदण गनिमुदिपणमो गणना। পদানা নামা যুগল। कला अशिक्षिाणाम: Thiri: २४ milli-TR: प्राग मा गतिमा पनि मानिनामे पाTTARAImizmanaATREATATE. भी पाग-नाम्माभिमान निति नाति नानिकि कारादिभिः ধন অনুগনাথন ব্যাসিসণমামিননাম- पसमगुपाचन्द्रपभपुष्पदन्तशीनरपानामुपविमनान- नपगाaacarमन्त्रिमुनिश्प्रतमम्परिष्टनेमिर्षमा- ना: नामकोनमेन् । गुणानुमिनि ग-गुमानाममागरण. धर्माणापनुकारिनुग्यापन गुणानुकानिस्ता मुगानुपानि च निपि.लक्षणस्तुतिम् लोकस्पांचोतकरा धर्मकार्यकगः मु. रामुरमनुष्यदरखनाः परमार्थनचा विमुक्तपातिकठि. नर्माणः, इस्येवमादिगुणानुकीर्तन । काऊण-कृत्या गुणग्र- हपूर्वक नापमहणं प्रकृत्य । च्चिदण य-अवियित्वा व गन्धपुष्पगदिभिः प्रामुकरानातैर्दिव्यरूपैश्च दिव्यनिराक- तमलपालसुगन्धैश्चतुर्विशतितीर्यफरपदयुगलानानं कृत्वा- ·मूलगुणाधिकारी न्यस्याश्रुतत्वाचेषामेव ग्रहणम् । तिसुदिपणमो-तिसश्च ताः शुद्धयश्च त्रिशुद्धयस्ताभिः विशुद्धिमिःमणाम: विदिमणा- म: मनोवाकायशुदिमिः स्तुनेः करण । यो नत्रः, चतुर्वि- शानिनीकास्तुतिः, नामैकदेशेऽपि शन्दम्य प्रवर्तनान् यथा सम्भामा भामा, भीमो भीमसेनः। एवं चतुर्विनिम्नः स्तवः। पायो-मातव्यः। झपभादिनिनवगणां नामनिति गुणानु. कीर्तनं च कृत्वा योऽयं मनावचनकायसुद्धचा प्रणामः स च. तुशितिस्तव इत्ययः। वन्दनाम्वरूपं निरूपयन्नाह- अरहंतसिद्धपडिमातवसुदगुणगुरुगुरूणरादीणी किदियम्मणिदरेण यतियरणसंकोचणं पणमो॥ अहत्सिद्धप्रतिमातप:श्रुतगुणगुरुगुरूणां गधीनाम् । कृतकर्मणा इतरण च त्रिकरणसंकोचनं प्रणामः॥ আইনবিমোগলহ নিহৰাইনি- पामसिद्धानां प्रतिमा आई गिदपनिमा प्रसिद्धपतिविना. निम्वरूपेण पाईन्तः घातिकर्मक्षयान्तः, अपरिपाया- हिमदाः । अथवा गतिवचनम्मानभेदानगर्भेदः, अष्टमहा- पातितार्यमन्विता मनिपा, सहिता मिट्मनिराप्रपा कृषिमा यास्ता भईमतिमा, प्रकृभिः सिदातिमाः । सव- १ तारपरसाबाद। ।

·f
f
ܕ1
F
ܙ
ܝ
ܙ
ܕ
|ܙ ܙ
ܙ
܀ ut
܀
ܙ
ܝ
ܙ3 ')
{.
ܙ
ܚ...ܟ .- ܀ * ܘܙܶ ܚܪ ܙ ܝܢ ܟ * ܂).'; ܟ'
ܐܶܙܝ̣ܙܐ، ܃ ܐܼܲ،، ܐܬܪܨܪܐ tci ܕܰܝܪܳܬ݂ܳܐ ܀
ܪ .

·- मूलगुणाधिकारः। निंदनगर्हणयुक्तो मनोवचःकायेन प्रतिक्रमणम् ॥ दवे-द्रव्ये श्राहारशरीरादिविपये । खेत-क्षेत्र वसति- काशयनासनगमनादिमार्गविषये। काले-पूर्वाग्रहापरायहदि- वसराविपक्षमाससंवत्सरादीनानागतवर्तमानादिकालविषये । भावे--परिणामे चित्तन्मापारविषये । फयावराहसोहणयं- कृतश्चासावपराधश्च कृतापराधस्तस्य शोधनं कृतापराधशोधन द्रव्यादिद्वारेण बनविपयोत्पन्नदोपनिहरणं । णिदणगरहण- जुचो-निन्दनमात्मदोपाविष्करणं, प्राचार्यादिषु भालोचना- पूर्वकं दोपाविधकरणं गईणं, निन्दनंच गईणं च निन्दनगईणे ताभ्यां युक्तो निन्दनगईणयुक्तस्तस्य निन्दनगईणयुक्तस्यात्म प्रकाशपरमकाशमहिनम्य । मणवचिकाएण-मनश्च वश्य कायश्च मनोवाकायं तेन मनोवचःकायेन शुभपनोवच:- कायक्रियादिमिः । पटकपण-प्रतिफपण सकतादशुभयो- गात्मनिनितिः, अशुभपरिणामपूर्वककनदीपारित्यागः । नि. न्दनगणयुक्तस्य मनोवाक्कायक्रियाभिव्यक्षेत्रकालभावविए. ये तैया कनम्यापराधस्य बनविषयस्य शोधनं यत्तत् पतिक्रए. गामिति ॥ पत्याख्यानम्वरूपनिरूपणार्थमाह- णांमादीणं छण्हं अजोगपरिवजणं तियरणेण । पचक्खाणंणेय अणागपंचागमे काले ॥ २७॥ ३ ·३४ मूलाचारे नामादीनां पण्णां अयोग्यपरिवर्जनं त्रिकरणैः । प्रत्याख्यानं ज्ञेयं अनागतं चागमे काले ॥ २७ ॥ णामादीणं-जातिद्रव्यगुणक्रियानिरपेक्षं संज्ञाफरणं नामा- भिधानं तदादिउँपांते नामादयस्तेषां नामस्थापनाव्यक्षेत्रका लभावानाम् । छयह-पग्णाम् । अजोगपरिवग्जणं-न योग्या भयोग्यास्तेषां नामादीनामयोग्यानां पापागमहेतूनां परि- वर्जनं परित्यागः । तियरणण-त्रिकरणः शुभमनोवाक्काय- क्रियाभिः भशुभाभिधानं कस्यचिन्न रोमि, न कारयामि, नानुमन्ये, तया वचनेन न वपि, नापि काय मामि, नाप्यनु- मन्ये, तया मनसा न चिन्तयामि, नाप्यन्यं भावयामि, नानु- मन्ये । एवं अशुभस्याफ्नामेना कायेन न करोमि, न कार- यामि, नानुमन्ये, तथा वाचा न भणामि, न माणयामि, नानुपन्ये, तथा मनसा न चितयामि, नाप्यन्यं माश्यामि, नानुमन्ये । तया सारय द्रव्यं क्षेत्र कालं भावं प न सेपे, न सेनयामि, सेवन्त नानुमन्ये । तया वचसा सं सेवस्वेति न भगामि, न माणयामि, नापि चिन्तयामीति पाचखाणं भन्यायानं परिहरणं भयोग्यप्राणपरित्यागःयं-मात. म्यम् । अगागपं य-अनागतं पानुपस्थित प अपवा भना. गते दोणागने काले । आगमे-भागते उपस्यिते । अपवा. भागमिष्यति काले समिाणे काले मुहूदिवसादिक । नाम- मानादध्यत्रासमाराला पपा मनागतानाधिकरणदे.

·३५ मूलगुणाधिकार। तन् परिवर्तनं भागते चोपस्थिते च यदेतदोषपरिवर्मन तत्स- स्याख्यानं सातव्यमिति । भयवा दूरे भविष्यति काले प्राग- मिष्यति चासन्ने वर्तमाने तेषां पण्णामपि अयोग्यानां वर्जन प्रत्याख्यानम् । अथवा अनागते काले भयोग्यपरिवर्नन नामादिषट्मकारं यदेतदागतं मनोवचनकापैः तत्मत्या- ख्यानं सातव्यमिति । भय प्रतिक्रमणमत्याख्यानयोः को वि. शेष इति चैनप दोपः, अतीतकामदोपनिहरण मतिक्रमणम् । अनागते वर्तमाने च काले द्रव्यादिदोपपरिहरणं प्रत्याख्यान- मनयोर्भेदः। तपोथै निरवचस्यापि द्रव्यादेः परित्याग: मस्या- म्यान, प्रतिक्रमणं पुनदोषाणां निर्हरणायैवेति ॥ कायोत्सर्गस्वरूपनिरूपणार्थमाह- देवस्सियणियमादिसु जहुत्तमाणेण उत्तकालम्हि। जिणगुणचिंतणजुचो काउसग्गो तणुविसग्गो।। देवसिकनियमादिपु यथोक्तमानेन उक्तकाले । जिनगुणचिंतनयुक्तः कायोत्सर्गः तनुविसर्गः ॥२८|| देवरिसणियमादिसु-दिवसे भवो देवसिकः समादि- उँपां ते देवसिकादपस्तेपु देवसिकरात्रिकपाक्षिकचातुर्मासिक- सांवत्सरिकादिषु नियमेषु निरामयागु । भत्तमाण- उक्तमनतिकम्प पयोक्तं, पयोक्तं च सन्मानं ष पयोक्तमान तेन महत्प्रणातन कालमपान पविशतिसप्तर्विसत्य- ·मूलाचारे टोत्तरशतापुरयासपरिपागेन। उसकालमि-दक्तः मनिपादि त: काला समय उक्त कालस्तस्मिन्नुकसाने भात्मीयामाया- लायां । यो यस्मिन् काले कागोत्सर्ग उक्तः स नस्मिन कर्तव्यः । मिणगुणचितमजुत्तो-निनस्य गुणा निनगुणास्तेषां चिन्तनं स्मरणं तेन युक्तो जिनगुमाचिंतनयुक्तः, दयाक्षमा- सम्यग्दर्शनशानचारित्रशुलध्यानधर्मध्यानानन्नानादिचतुष्ट. यादिगुणभावनासहितः । कामगो-कायोत्मर्गः । तणु- विसग्गो-तनोःशरीरम्य विसर्गस्तनुविसों देहे ममत्स्य परि- त्यागः । देवसिकादिपु नियमेषु यथोक्तकाले योऽयं यथोक्त- मानेन जिनगुणचिन्तनयुक्तस्तनुविसर्गः समायोन्सर्ग इति ।। लोच उक्तः स कयं क्रियते इत्पन पाह- वियतियचउकमामे लोचो उकस्तमज्झिमजहणं सपडिकमणे दिवसे उववामेणेव कायवो ॥२९॥ द्वित्रिचतुष्कमासे लोचः उत्कृष्टमध्यमजघन्यः । सप्रतिक्रमणे दिवसे उपवासेनैव कर्तव्यः॥२९॥ चियतियचउपकमासे-द्वौ च त्रयश्च चत्वारन द्विविन- वारस्ते च ते मासाश्व द्वित्रिचतुर्मासास्तेषु द्विधिवतुर्मासेपु, माम- शब्दः प्रत्येक अभिसम्बध्यते द्वयोर्मासयोः, त्रिषु मासेषु चतु- पुमासेषु वा सम्पूर्णेषु भसंपूर्णेषुवा । योर्मासपोरतिक्रान्तयोः सतो । त्रिषु मासेषु भतिक्रान्तेवनतिकान्तेषु सरसु वा।

·मूलगुणाधिकारः। मत मागेपु पूर्णेषपूर्णेपु पानाधिक' इत्याध्याहारः कार्यः गर्मप्रमाणां सोपस्कारत्वादिति । लोचो-लोनः पालोत्पाटनं हमान मस्तकाकैराश्मभूणामपनयनं जीवमम्मूळेनादिपरिहा- राय रागादिनिरामरणार्थ स्वीर्यप्रकटनाय सर्वोत्कृष्टता- श्चरणार्थ लिंगादिगुणज्ञापनार्थ चेति। उकास-उत्कृप्या, मत्यर्थमाचरणामिमायः । झिम-मध्यमः भमयन्योल- नहराण-जयन्य: मन्दाचरणाभिमाय: । सपटिफमणे-सम- तिमपणे सहमतिपणेन वने इति समतिकपणस्तस्मिन्सपति- ऋपणे । दिवसे-अहोरात्रमध्ये । उताण-उपवासेन अा. नादिपरित्यागयुक्तन । एक्कारोजधारणा कायदो कतव्यः निननीयः । लोचस्य निरुक्तिनोक्ता सर्वस्य प्रसिदो यतः। समनिकापणे दिवसे पाक्षिकचातुर्मासिकादौ उपवासेनैव द. योमियोर्यत् केशम पाटनं स उत्तप्टो लोचः। त्रिषु मासेषु मध्यमः, चतुर्पु मासेषु जयन्यः । अपवा विधानमेनन्, एतेषु कालविशेषेषु एवंविशिष्टो लोचा कर्तव्यः । एवकारेणोपवासे लोचीजधार्यते न दिवसः, तेन अतिक्रमणरहितेऽपि दिषसे लोचस्य सम्भवः । अथवा समतिक्रमणे दिवसे इत्यनेन किमुक्त भवति लोचं कृत्वा प्रतिक्रमण कर्तव्यमिति ।लुवृधातुरपनयने पर्तने तथापनयनं सुरादिनापि सम्भवति तस्किमर्यमुत्पाटन मस्तक फेशानां श्मश्रूणां चेति चैनप दोषा, दन्पचिपाच- नपरिग्रहपरिमवादिदोपपरित्यागादिति ।।

·म मूलाचारे अचेलकस्वस्वरूपमतिपादनायोचरसूत्रमाह- वत्थाजिणवण य अहवा पचाइणा असंवरणं । णिभूसण णिग्गंथं अचेलक जगदि पूज॥३०॥ वस्त्राजिनवल्कैश्च अथवा पत्रादिनाअसंवरणं । निर्भूपणं निग्रंथं आचलक्यं जगति पूज्यम् ॥ । क्याजिगवण-वस्त्रं पटचीवरकम्बलादिकं, जिनं चर्म मृगव्याघ्रादिसमुद्भवं, वल्कं वृक्षादिस्वक, वस्त्रं वानिन चवल्कं च वस्त्राजिनवकानि तेर्वस्त्राजिनवल्का पटचीवरचर्म- वल्कलैरपि । अहवा-अथवा । पत्ताइणा-पत्रमादियेषां तानि पत्रादीनि तैः पत्रादिभिः पत्रवालतृणादिमिरसंवरणमनावरण- मनाच्छादनं । णिभूमणं-भूपणानि कटककेयूरहारमुकुटाया. भरणमंदनविलेपनधूपनादीनि तेभ्यो निर्गतं निभूपणं सर्वरा- गांगविकाराभावः । णिग्गंयं ग्रन्थेभ्यः संयमविनाशकद्रव्येभ्यो निगतं निग्रंथ वाह्याभ्यन्तरपरिमहामावः । अच्चेलवक- अचेलफत्व चेलं वस्त्रं तस्य मनोवारकायैः संवरणार्थमग्रहणं जगदिपुज्ज-जगतिपूऽयं महापुरुषाभिप्रेतवंदनीपम् । वखा- मिनाल्कलः पनादिभिर्वा यदसंवरणं निग्रंन्यं निर्भपणं च तद. घेलकत्यं प्रतं जगति पूज्यं भवतीत्यर्थः । अथ वस्त्रादिपु स- त्सु को दोपः इति चेन्न हिसार्जनपक्षालनयाचनादिदोपप्र- संगान, ध्यानादिविघ्नाचेति ॥

·३५ ३ मूलगुणाधिकारा भनानयमाप वरूपं प्रतिपादरमाह-- पहाणादिवजणेण य विलित्तजलमलसेदसवंग। अण्हाणं घोरगुणं संजमदुगपालयं मुणिणो।। स्नानादिवर्जनेन च विलिप्तजहमलस्वदसांगम् । अस्नानं घोरगुणं मंयमद्विकपालक मुनेः ॥ ३१ ॥ रहावादिषजशेण य स्नानं जलावगाहन मादि- पां ते स्नानादपः स्नानोदर्तनाञ्जननलसेकताम्बूललेपनाद- परसपा पर्जनं परित्याग: ग्नानादिवर्जनं तेन स्नानादिवजेनेन जलपक्षालनसेचनादिफियाकृतांगोपागमुखपरित्यागेन । विलि- चनमलसेदसम्बंग-जल्लं सर्वांगपच्छादकं मलं अंगक- देशमच्छादकं स्वेदः मदो रोमकूपोद्गतनलं, जलं च मलं च स्वेदश्च जलालस्वेदाम्तः विलिप्न सोंग विलिप्त नल्लालले. दसोंग । विलिप्सराब्दस्य पूर्वनिपातः । अपवा जल्लमला- भ्यां स्वदो यस्मिन् जल्लमलावेदं सर्व च तदंगं च सर्वांगं सर्वशरीरं विलिप्तं च तज्जलमलस्वेदं च सर्वागं च सद्विलि. सनल्लमलस्वेदसर्वोगम् । अपवा विलिमा: गुपचिता जल्लमल- स्वेदा यस्मिन् सांगे सदिलितजल्लमलस्वेदं तच्च तत् सार्ग च । भयहाणं-अस्तानं जलावगाहनाघभावः । घोरगुणो. महागुणः प्रष्टवतं, अथवा घोरा: मष्टा गुणा यस्मिन् सद पोरगुणम् । संगमदुगपालयं-संयमः पायेन्टियशि:

·मूलागारे मंयमस्य विद्रयं संयमादिक तस्य पालक संयमद्विम्पालक इन्द्रियमंयममाणसंयमरक्षाम् । मुगिणी-मुनेः पारिवामिमा- निनो मुनेः । स्नानादिवर्भनन विलितजन्तमलस्वेदसनार्ग महायतपूतं यत्तदस्नानयतं घोग्गुणं संपमदगपालकं भव. वीत्यर्थः । नायाचित्र स्पान स्नानादिवर्मनेन मुनेः बीः शुचित्वं यतः । यदि पुनर्वतरहिना जलावगाहनादिना शुच यः स्युस्तदा मत्स्यपारदुश्चरित्रासंयताः सर्वेऽपि शुचयो भवेयुः । न चैत्र, तस्माद व्रतनियमसंयमः शुचिः स शु- चिरेव । जलादिकं तु यहु कश्पलं नानामूक्ष्मनन्तुमकीणं स. सावधमूलं न तत्संयतैर्यत्र तत्र मातकालमपि सेवनीयमिति ।। तितिशयन्व्रतस्य स्वरूपं मपंचयन्नाह- फासुयभूमिपएसे अप्पमसंयारिदम्हि पच्छण्णे । दंडधणुब से सिदिसयणं एयपासेण ॥३॥ प्रासुकभूमिप्रदेशे अल्पासंस्तरिते प्रच्छन्ने । दंडोधनुरिव शय्या क्षितिशयनं एकपार्वण ॥३२॥ फासुपभूमिपएस-प्रगता असवः प्राणा यस्मिन्नसौ मासु- को जीवधादिहेतुरहितः भूमेः प्रदेशो भूमिपदेशःमासुफश्चा- सो भूमिप्रदेशश्च प्रासुकभूमिप्रदेशस्तस्मिन् नीवहिंसामर्दन- फलहसंक्लेशादिविमुक्तभूमिप्रदेशे । अप्पमसंयारिदम्हि-अल्प- मपि तोकमपि भसंस्तरिनं अतिप्तं यस्मिन् सोऽल्पासंस्त.

·मूलगुणाधिकारी
४१
रितस्तस्मिमत्यासंस्तरिते अथवा प्रति संस्तरिते येन
बहुसंपमविपातो न भवति तस्मिन् तणमये काप्टपये शि.
लामये भूमिप्रदेशे च संस्तरे गृहस्पयोग्यमच्छादनविरहित
मात्मना वा संस्तरित नान्येन । भया प्रात्गनं मिमीत इ.
नि माम मात्सममाणं संस्तरितं चारित्रयोग्यं वृणादिकं
पस्मिन् स आत्ममसंस्तरितपदेशस्तस्मिन् । मच्छन्ने गुप्तेक-
प्रदेशे स्त्रीपशुपंडकविरनिते असंयतमनपचारविवर्जिते । दण्डं-
दण्ड इन शयनं दण्ड इत्युच्यते घणु-धनुरिव शयनं धनुरि-
स्पृश्पते । शम्पाशन्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । दण्डेन शय्या
धनुपा शय्या । मधोमुखेनोचानेन शय्या न फतच्या दोप-
दर्शनात् । सिदिसपणं-शिने शयनं सितिशयनं । विव-
जिनपल्पकादिकः । एपरासेण-एफपान शरीरैकदेशेन ।
प्रामुकभूमिमदेशे परिपाविरोपेनाल्पसंस्तरित संस्तरिते भा-
स्मममाणेनात्मनेर वा संस्तरित प्रच्छन्ने दण्डेन धनुपा एक-
पार्चन सुनेर्या शय्या पर्न तत् नितिशयनवनमित्यर्थः ।
किमर्यमेतदिति चेत् इन्द्रिपमुखपरिहाराय सपोभावनार्य शरी.
रादिनिस्पृहत्वार्य चेति ।।
भदन्तमनव्रतस्य स्वरूपं निरूपयन्नाह-
अंगुलिणहावलेहणिकलीहिं पासाणछल्लियादीहिं
दंतमलासोइणयं संजमगुत्ती अदंतमणं ॥३३॥

·४२ मूलाधारे अंगुलिनखावलेखनीकालभिः पापाणत्वचादिभिः । दंतमलाशोधनं संयमगुप्तिरदंतमनम् ॥ ३३ ॥ अंगुलि-अंगुलिः हस्ताग्रावयवः पह-नखः कररुहः । अवलेहणि:-अलिख्यते मलं निराक्रियतेऽनया सा अब- लेखनी दन्तकाष्ठं कलिहि-कलिस्तृणविशेषः, अत्र बहुव- चनं दृष्टव्यं माकृतलक्षणयलात् । अंगुलिनखावलेखनीकल.' यस्तैः । पासाणं-पापाणं । छल्लि ला पक्कलावयकः । पापाणं च स्वक् च पापाणत्वचं तदादियेषां ते पापाणव. चादयस्तैः पापाणलचादिभिश्च । भादिशब्देन सर्परखण्ड- तन्दुलवर्तिकादयो गृह्यनो । संजपगुती-संयमगुप्तिः । दंत- मलासोहणणं-दन्नानां मलं तस्याशोधनमनिराकरणं दन्त- मलाशोधनं । संजमगुत्ती संयमस्य गुप्तिः संयमगुप्तिः संयमर- मा इन्दिपसंयमरतणनिमित्तम् । समुदायार्यः-अंगुलिनसा- वलेसनीलिमिः पापायलचादिमिश्च यदेतान्तमलाशो पनं संपमगुतिनिमितं तददन्नमनयत भवतीत्यर्थः । किप- यधीतरागल्यापनाय सर्वक्षाशानुपालननिमित्तं चेति ।। स्थितिमीननाप सरूपं निरूपमाह- अंजलिपुडण ठिमा फसाइविवजणेण समपायं। पडिमुद्दे भूमितिए असणं ठिदिभोयणं णाम ३४ अनलिपुटेन स्थित्या मुख्यादिविवर्जनेन समपादम् ·. 1 मूलगुणाधिकारी परिशुद्ध भूमित्रिके अशनं स्थितिभोजनं नाम ॥३४॥ अंजलिपुटेण-मजलिरव पुटं मजलिपुटं तेन अजलि- पुटेन पाणिपात्रेण वहम्नपात्रेण । उिच्चा-स्थिला अवधि:- स्वरूपेण नोपविष्टेन नापि मुप्तेन न ति व्यवस्थितेन भोजन कार्यमित्यर्थः । ऊर्ध्व नेयः संस्थाय । कुटाइविवजणेग्ण-कुडय- मादिपा ते कुड्यादयन्तेषां विवर्ननं परिहरणं फुट्यादिविव- जनं तेन कुइयादिविजनेन मिलिविभागस्तंमादीननाश्रित्य । समपार्य-समों पादौ यस्य क्रियाविशेषस्य तत्समपाद चतुरं- गुलभमाणं पादयोरन्तरं कृत्वा स्यातव्पमित्यर्थः । परिमुद्धे- परिशुद्ध नीववधादिविरहित । भूमितिए-भूमिनिक भूमेखि भूमित्रिक तस्मिन् स्वपादमदेशोत्सप्टपतनपरिपकपदेशे । अ- सणं अशनं पाहारग्रहणम्। टिदिभोयणं-स्थितस्य भोजनं स्थिति- भोजनं नामसंज्ञकं भवति। परिशुद्ध भूपित्रिके कुडयादि विवर्भने- नान्जलिपुटेन समपादं यथामवति तया स्थित्ला यदेतदशनं क्रियते तरिस्थतिभोजनं नाम व्रतं भवतीति । समशदाञ्जलि- पृटाभ्यां न सर्वः एकभक्तकालः त्रिमुहूर्तमानोऽपि विशिष्यते किन्तु भोजनं मुनेविशिष्यते तेन त्रिमुहूर्तकालमध्ये पदा यदा भुङ्क्ते नदा तदा समपादं कृत्वा अञ्जलिपुटेन भु. जीत । यदि पुनभाननक्रियायां पारम्भायो सम्पादो न विशिष्यते अनलिघुटं च न विशिष्यते हस्तमक्षालने कृतेऽपि तदानी जानुपरिव्यविक्रमो योऽयमन्तराप: afriग न

·पा । नाम नि म मन E TEE
भनी मनमframmar
'भागामो प्रयासान मोमबार
गाः पुन: मानगो मन्नानानिमायो नानुः
परिमन AIRITERTAgीत
নানা শনিশান': নামাখা নিন
सन नि मार्ग प्राचं
ग्गा मा पार्दन हिगित प्रगभिगमादीपला.
पानि मानहानि पुः । गाम्नलिएट पदिन मियते
करेण मिडिया प्रणालपाय विशेषगमनमान् ।
गृथा वा माया मम्मलिगुटगेदेन भन्नगयः म्यादिले.
वमुच्यते । तया नागरः परापर्शः सोपानराय पिगं
न स्यात् । एवमन्येऽपि मनरायाः न स्युरिति । न तेऽन्त.
राया: सिदभक्ताहतागां गृाने मदेव भोजनामावः
स्पात् । न चैं, यस्मास्मिदभक्ति यापन करोनि तावदुपवि-
श्य पुनरुत्याप मुझते । मांसादीन हवा च सदनादिश्रव.
णेन च उच्चारादीय कृत्वा भुकते न च तर काकादिकि.
डहरणं सम्मवति । भय किमर्थ स्थितिमोजनमनुष्टीयते चेन्नैप
दोषः यावद्धस्तपादौ मम संवहनस्तावदादास्पदणं योग्य
नान्यति धापनार्थ । पियस्तस्य हस्ताभ्यां भोजनं उपविष्टः
सन् भाननेनान्यहतेन था न भुञ्जेऽहमिति प्रतिज्ञार्य च, म.
न्यय स्वफरतलं शुद्ध भवति अन्तरायें सति बहोर्विसर्जन

·मूलगुणाधिकार घन भरति मन्पया पार्टी सर्वाहारपूर्णी त्यजेत् तत्र च दोपः स्यात् । इन्द्रियसंयममाणसंपमतिपालनार्य च स्थितिमोज- नमुक्न मिनि॥ एकभत्तस्य स्वरूप निरूपयन्नाह-- उदयत्वमणे काले णालीतियवजियाम्हि मज्झम्हि । एकम्हि दुअतिए वा मुहुत्तकालयभत्तं तु ॥३५॥ उदयास्नमनयोः काल्योः नालोत्रिकचार्जिते मध्ये। एकम्मिन् हयोः त्रिषु वा मुहूर्तकाले एकभक्तं तु ॥ उदयन्यमणे-उदयश्वास्तमनं च उदयास्तमने तयोः सवितुरुदयास्तमनयोः । काले-कालयोः, अथवा उदया. स्लपनकालो दिनीयान्तो व्यौ । णालीतियाजियनि-ना- ट्या टिकायाखि नाडीत्रिक तेन नाहीत्रिकेण वर्जितं नादीत्रिकर्मिनं तस्मिन् घटिकात्रिकबनित । मझम्हि-म- ध्ये । एकम्हि-एकस्मिन् । दुम-द्वयोः। तिए पा-त्रिपु वा। मुचकाले सहर्तकाले । एयमत्तं तु-एकभक्तं तु । उदयका- लं नारिकामागं वर्जयित्वा । भस्तमनकाल च नाहीत्रि- कप्रमाणं वनयिस्वा शेपकालमध्ये एकस्मिन् मुहू द्वयोर्मुहू- तयोखिपु या गृहूतेषु यदेतदशनं तदेकभक्तसंज्ञकं प्रतमिति पूर्वगायास्नादान मनुवर्तते तेन सम्बन्ध इति । अपना ना. टीनियममाणे उदयास्तमनकाले घर्मिते मध्यकाले त्रिषु ·मूलाचारे। मुहूर्तेपु भोजनक्रियाया या निपचिस्तदेकमक्तमिति । अपना अहोरात्रमध्ये द्वे भक्तयेले तत्र एकस्यां मक्तयेलायाँ आहारमहणमेकमकामिति । एकशब्दः संख्यावचनः भक्तरा- ब्दोऽपि कालबनन इति । एकभक्तकस्यानयोः फो' विशेष इति चेन्न पादविक्षेपाविक्षेपकृतत्वाद्विशेपस्य, एकस्मिन् स्याने त्रिमुहूर्तमध्ये पादविक्षेपपकृत्वा भोजनमेजस्थानं, त्रिमुहूर्तका- लमध्ये एकक्षेत्रावधारणरहिते मोजनमेशभक्तमिति । अन्यथा मूलगुणोत्तरगुणयोरविशेषः स्यात् न चैवं प्रायश्चित्तेन वि. रोध: स्यात् । तथा चोक्तं प्रायश्चित्तग्रन्थेन, एकस्थानमुत्तर- गुणः एकभक्तं तु मूलगुण इनि । तस्किमर्यमिति चेन्न इन्द्रि- यजयनिमित्तं, आकांक्षानिवृत्यर्थ, महापुरुषाचरणार्धं चेति । किमर्थं महाव्रतानां मेद इति चेन्न, लेटोपस्थापन शुद्धिसंय. माश्रयणा । नापि महावतसमितीनापमेदः सचेष्टाचेष्टाचर- विशेषाश्रयणात् । नाप्यात्मदुःखार्यमेतत्, अन्यथार्थत्वाव भिपक्रियावदिति । अथ तपसां गुप्तीनां च फान्तर्भाव इति प्रश्ने उत्तरमाह-अनशनं नाम अशनत्यागः स च निमकारः। मनसा च न भुन्ने न भोजयामि, भोजने च्याप्तस्य नानुमति करोमि भुंजे भुक्षा वचसा न भणामीति चतुर्विधाहारस्या- मिसन्धिपूर्वकं कायेनादानं न करोमि हम्तसंज्ञया प्रवर्तन न करोमि नानुमतिम्चनं कायेन करोमि इत्येवं मनोवारका- यकिपाणां फोपादानकारणानां त्यागोऽनशन नाम । तथा योगत्रयेण वृमिकारिया भुनिक्रियाया दर्पवाहिन्या ·४० मूलगुणाधिकारः। निराकृविरवमोदर्य । तया भाहारसंधाया नयः पृहादिगणना. न्पायेन तिपरिसंख्यानं । तया मनोवाकायक्रियाभीरस- गोवरगार्दरपमनं रसपरित्यागः | फाये सुखामिलापत्यजनं कायलेशः । चिचव्याकुलतापराजयो विवक्तापनासनम् । स्वकृतापरापगृहनत्यननं आलोचना । स्वकृतादशुभयोगास- विनितिः पवित्रमणं । समयोज्मनमुभयम् । येन पत्र वा अशुभयोगोऽ भून तन्निराक्रिया सोभगमन विषेकः । देहे ममत्वनिरास: फायोत्सर्गः । तपोऽनशनादिकम् । असंय- मजुगुप्साय मनम्याहापनं वेदः। पुनश्वाग्विादानं मूलं । कालप्रमाणेन चातुर्वर्यश्रपणसंपादहिष्करणं परिहारः । विपरीतं गतस्य मनसः निवर्तनं अशान, दर्शनशानचरित्र- तपसामतीचारा भशुमक्रियास्तामापोहनं विनयः । पा- रित्रस्य कारणानुमननं वैयावश्यम् । अंगपूर्वाणां सम्यक पठनं स्वाध्यायः। शुभविपये एकाग्रचिन्तानिरोधनं ध्यानम् । सावधयोगेभ्य आत्मनो गोपन गुप्तिः । सा च मनोवाक्काय- क्रियाभेदास्त्रिप्रकारा। एतेषां सर्वेषां तपसां गुप्तीनां च नि- न्ययुक्तानां च मूलगुणेष्वेवान्तावः । कादाचिकानां चोचर- गुणवन्तति इनि, तया सम्यक्त्वज्ञानचरित्राणामपि मूल. गुणवन्तविस्तविना तेषापमागदिति ॥ मूलगुणफलमतिपादनार्योपसंहारगाथामाह- एवं विहाणजुचे मूलगुणे पालिऊण तिविहेण।

·४८
मामा
होऊण जगदि पुजोगासागसोनगला मामा
एवं विधानयुक्तान गूलगुणान पानागिला निविषन
भूता जगनि पूगः, अभागमोरगंलमने मोम ॥
द-मनेर माग faytm नुरेनT.
मौसमभिन्ना गानाकान गुगं.
মূল বুলস। বিগ-বিলাস
ग्गनुयाय
माग-पग मनमा यसमा
कागेन बा । ऊण-मूमा । नदिनो-जान लो.
एम्पोनीयः । मारायसो भसपनोग्य मापातरहित ।
लमा-समो प्राप्नोति । मोग-मासं अधिrir
गोत्पन्नानीवनमाम् ।।
इत्याचारधी यमुनावविरचिताया प्रथमः परिच्छेदः ॥१॥

·वृहत्पत्याख्यानसंस्तरस्तवाधिकारः ॥२॥ 500-00- . भत्याख्यानसंस्तररतवातिपतृभ्यां सदाभेदं कृत्वात्मनः ग्रंप- कर्ता मत्पाख्यानसातरम्तनामधेयद्वितीयाधिकारार्थवाद । भ. यवा पटकाला यतीनां भवन्ति तत्रात्मसंस्काराललेखनोनपार्य कालासपः थाराधमायां कथ्यते । शेषादीक्षाशिक्षागणपोपण. फाला पाचारे, नत्रायेषु विपु कालेषु पपुपस्थितं परमं पत्र- भूतं परिणाम विदधेहमिन्यत भाह- सव्वदुक्खप्पहीणाणं सिद्धाणं अरहदो णमो। सहे जिणपण्ण पञ्चक्खामि य पावयं ॥३७॥ सर्वदुःखपहीणेभ्यः सिद्धेभ्यः अर्हड्यो नमः । श्रद्दधे जिनप्रज्ञप्तं प्रत्याख्यामि च पापकं ॥ ३७॥ सम्बदुरखपहीणाणगंग व सनि दुग्यानि प शर्यतानि समरतस्यानि त: महीणा हिताः । परा सर्वाणि दुःखानिमहोणानि येषां ने सईदुमणास्तव्यः । सिदाण-सिद्धेभ्यः सम्परापप्टायरपर्ययः । भदो- पयिष नवोचलम्भिमाप्लेभ्यय साम्दोऽनुक्कोप rai । णमो-नमो नमोऽस्तित्यर्थः । हो-मापे .रवि हो। निदागरत-कारातीन जपन्तीति जिनामा . M ·मूलापारे। कथित निनप्राप्तं जिनकथितं । पच्चक्खामि-प्रत्याख्यामि परिहरे । पावयं-पापर्फ दुःखनिमित्तम् । सद्विंद्वरहितेभ्यः सिद्धेभ्यो भ्यो नमोस्तु । सर्वसपूर्वक भागमो यतोऽवस्त- न्नमस्कारानन्तरमागमश्रद्धानं श्राधे मिनप्रसप्तमिन्युक्तं स- म्यक्त्वपूर्वकं च यतः आचरणमत: मत्याख्यामि सर्वपापकमि- त्युक्तं । अथवा परवान्तोऽयं नमःशब्दः माकुने लोपवलेन सिद्धः। सिद्धानहतय नमस्कृत्वा जिनोवतं श्रदथे ।पापं च - त्याख्यामीत्यर्थः । अथवा मिडन्तोऽयं नमःशब्दः तेनैवं स- म्बन्धः कर्तव्यः-सर्वदुःखमहीणान् सिद्धान् अईतश्च नमस्या- मि जिनागमं च श्रधे । पापं च प्रत्याख्यामीत्येकक्षणेऽने- फक्रिया एफस्य कर्तुः संभवंति इत्यनेकान्तयोतनार्थमनेन न्यायेन सूत्रकारस्य फयनमिति ।। भक्तिप्रकर्षार्थ पुनरपि नसारमाह- णमोत्थुधुदपावाण सिद्धाणं च महसिणं । संथरंपडिवजामि जहा केवलिदेसियं ॥३८॥ नमोस्तु धुतपापेभ्यः सिद्धेभ्यः च महर्पिभ्यः।। संस्तरं प्रतिपद्ये यथा केवलिदेशितम् ॥ ३८ ॥ अथवा प्रत्याख्यानसंस्तरस्तयों द्वावधिकाग, दे शास्त्रे षा गृहीत्वा एकोऽयं अधिकारः कृतः, कुतो शायते नमस्कारदि. सपकरणादिति । गमोरधु-नमोऽस्तु । घुदपावाण-घुनं विस्तं पापं कर्म पेस्ते घुनपापास्तेभ्यः । सिदाणं प सिदे.

·पृात्मत्यास्पानसंस्तरस्तवाधिकारः ॥२॥ ज्यश्च । महेसिणं-महर्षिभ्यश्च केवलदिमाप्तेभ्यः । संघरं- संस्तरं सम्यग्दर्शनहानचारित्रतपोमयं भूमिगपाणफलातृणमयं वा । पहिवनामि-प्रपद्ये अभ्युपगच्छामि । जहा जया । केवलिदेसियं-कैवलिभिदृष्टा केवलिहष्टस्तं केवलनानिमिः प्रतिपादितमित्यर्थः । धुतपापेभ्या सिद्धेभ्यो महर्षिभ्यश्न नमोऽस्तु । केलिहर्ष संस्तरं प्रतिपद्येऽहं इति पूर्ववरसम्बन्धः कर्तव्यः । सिद्धानां नमस्कारो मंगलादिनिमित्तं महीणां च तदनुष्ठितत्वाञ्चेति । प्रतिज्ञानिणार्थमाइ- जं किंचि मे दुचरियं सव्वं तिविहेण घोसरे। सामाइयंचतिविहं करेमि सब्बं णिरायारं॥३९ यत् किंचित् दुचरितं सर्व विविधेन व्युत्सृजामि । सामायिकं च त्रिविधं करोमि सर्व निराकारम् ।। ३९ किषि-पत्किचित् । मे-ममा दुचरियं-दुपरित पाप- किया: । सब-सर्व निरवशेष । तिविण-विविधेन मनोर- चनकायैः । पोसरे-प्युन्मभामि परिबरामि । सामाइयं प- सामायिक समन्त्रीभावं प । तिथि-निमकारं मनोरचना. यगतं कृतकारितानुमतं वा । परेमि-नरम् । सच-सर्च सफलम् । गिरापारं-माकारान्निर्गनं निराकारं निर्सि- फलम् । सपस्वावरणं निदोष परस्तोपपि दुरित मत्सर्व ध्युत्समामि विविधन, सामापिकं च सर्व निरनिसार नि- - ·-- ५२ . माना। frन पया माति तथा रोपीयर्गः, सरित्रकार पन सरार त्रिपका मनोरा: परिहराना सरगमार- बज्झमंतरमुवहिं सरीराईच (म) भौयणं । मणेण वचि कायेण स तिविहेण चोसरे।।४।। बाह्याभ्यंतरमुपधि गर्गगर्दिच (स) भोजनम् । मनसा वचसा कायेन सर्व त्रिविधन व्युत्सृजामि ॥४. पग्म-मा क्षेत्रादिकम् । भन्भर-भयन्ता मन्तररंग मिथ्यात्वादि। उहि-उपधि परिग्रहम् । सरीगई-च शरीरमादिर्पण मीरादिकम् । तमोपण- सह मोननेन वर्तत इति समाजन आहारण सह । मणेगावचिकाएग- मनोवाकायः । सम्बं सर्वम् । तिबिहेण-त्रिपकारः कृनका- रितानुमतेः । बोसर-व्युत्सृजामि । वय शरीरादि समो. जन परियई, अन्तरंगे च मिथ्यात्वादिकं सर्वे त्रिपकारैर्म- नोवाक्काय: परिहरामीत्यर्थः। सचं पाणारंभ पञ्चक्खामि अलीयवयणं च । सबमदत्तादाणं मेहूण परिग्गरं चैव ॥४॥ सर्व प्राणारंभ प्रत्याख्यामि अलीकवचनं च। सर्वमदत्तादानं मैथुनं परिग्रहं चैव ॥ ४१ ॥ • सर्व पाणारंभ--सर्व मागारम्भं जीवघपरिणामम् ।

·-- प्रत्यौग्यानमस्नरस्तपाधिकार पपरखामि-भरपास्पामि दपां कुर्वेऽहम् । अलीपरपणंच- पलीफाचनं सर्व सर्वम् । प्रदत्वादायं-मदत्तत्या. दानं ग्रहणमदत्तादानम् । मेहूण-मधुनं सीपुरुषामिलापम् । परिग्गरं घेर परिचर पायाम्पन्तलक्षणं । सर्व हिंसा- ऽसत्पस्ते याग्राममुस्विरूप परिस्पनामीत्पर्यः । सामायिफ फरोमीत्युक्तं तरिकं स्वरूपमित्यतःमाह- सम्म मे सव्वभूदेसु वेरं मझं ण केणवि। आसा वोसरिचाणं समाहि पडिवज्जए॥४२॥ साम्यं में सर्वभूतेषु वैरं मम न केनापि । आशाः व्युत्सृज्य इमं समाधि प्रतिपद्ये ॥४२ सम्म-समतामसम् । मे-म । सबभूदेसु-सा- णि च तानि भूनानि च सर्वभूतानि तेषु शमियादिषु प्राणिषु । येरं -घर शत्रुभावः । माझं-मम । | फेण वि-केना- पि। श्रामा याशा तृष्णा । बोसरिता-इयुसम्म परित्यग्य। अणं-इमम् । समाहि-समाधि समाधान । पटिवजामि (रि- बजए ) मनिपयेऽहम् । वरं मम न फेनापि सह पतः समता मे सर्वभूतेषु अतः पाशा पुनमग्य समाधि मनिपयेऽहमिति । कयं वैरं भवतो नास्तीत्पत आह.. समामि सबजीवाणं सब्वे जीवा समतु मे। मिची मे सबभूदेसु वेरं मझं ण णवि ॥४ ·गूमानारे। क्षमे सर्वजीवान सर्वे जीवा क्षमता मम । मैत्री में सर्वभूतेषु वैरं मम न केनापि ॥३शा ग्समापि-मे कोपादित माला मंत्रीमा करोलि सम्बनीताण-मन से भीगाय सर्वनीयास्तान गुमाशुभारि- णामहेतून् । सम्ये भीवा-सय जीयाः समस्तमाणिनः । ख. मेर समन्तां गुपगममा पूर्वन्तु । मे-म । मिस्ती-मैत्री मित्रत्वं । सयभूदेमु-सर्वभूतेषु । येरं-वरं । मग्म-मम । प केण वि-न फेनापि । सबनीयान् अमेऽहं, सरे जीवा में क्षमता, एवं परिणाम यता करोमि ततो घर में न केनाs- पि मैत्री सर्वभूनेमिति । न केवल देर त्यनामि, वैरनिमित्तं च यत् तत्सर्वं त्यजा- मीत्यतः माह- रायबंधं पदोसं च हरिसं दीणभावयं । - उस्सुगत्तं भयं सोगंरदिमरदिंच वोसरे॥४४॥ रागबंध प्रद्वेषं च हपं दीनभावकम् । उत्सुकत्वं भयं शोक रतिमरतिं च व्युत्सृजामि ॥ रायपंध-रागस्य रागैण वा बन्धो रागवन्धः स्नेहानुबन्ध- स्तम्। पदोसं च प्रद्वेषपप्रीति च । हरिस-हर्षे लाभादिना आनन्दम् । दीणभावयं-दीनभावं थाञ्चादिना करुणामिला- पदैन्यं च । उस्सुगत्त-उत्सुकत्वं सरागमन सान्पचिंतनं ।

·पदारयायामसंस्तरस्तषाधिकार ॥२॥
भयं भीतिम् । सोपं-शोकं हरियोगवादनुशोचनम् ।
र तिमभिमेनमाप्तिम् । माई-प्रगति प्रभिमेतामाप्ति ।
योसरे-प्युन्स नामि । रागानुबन्धटेषहर्पदीनपावमुत्सुकत्वमा
यशोकरस्परनि च स्यनारीत्पर्यः ।
ममचिं परिवजामि णिम्ममचिमुवढिदो ॥
आलंवणं व मे आदा अवसेसाई वोसरे॥४५॥
ममतां परिर्वजयामि निर्ममत्यमुपस्थितः ।
आलंबनं च मे आत्मा अवशेषाणि व्युत्सृजामि ४५
मस्ति-ममत्वं । परिवजामि-परिवर्नामि परिहरेऽहं ।
जिम्ममति निर्ममत्वमसंगत्वं । उवहिदो-उपस्थितः । यदि
सई भत्ता राज्यते फिमालम्बनं भवष्यतीत्यन माह-मालं-
घणं च आलम्पन पाथः । मे मम । मादा-माया । भर-
सेमाई-भवशेषाणि अधिकानि । योमर-व्युसमापि । कि
पहुनीक्तेनानन्नशानदर्शनमुखवीर्यरत्नत्रयादिकं मुक्त्वान्यत्सर्व
स्पनामीत्यर्थः।
प्रात्मा च भवता फिमिति कत्ला न परित्यज्यते इत्यत पाह
आदा हु मज्झ णाणे आदा मे दंसणे चरिचे य
आदा पञ्चक्खाणे आदा मै संवरे जोए॥४६॥
आत्मा हिमम ज्ञाने आत्मा मे दर्शने चरित्रे च ।
आत्मा प्रत्याख्याने आत्मा मे संवरे योगे॥४६॥

·६ -मूलाधारे। भादा-धात्मा । हु-स्फुटं । पम-प्रम । णाणे-जाने। भादा-मात्मा । मे-मम । देसणे-दर्शने तरचार्यश्रद्धाने आ- लोक वा । चरिस्ते य-चारिने च पापक्रियानिणै। आदा आत्मा । पचवखाणे-प्रत्याख्याने । आदा-आत्मा। मे-म । संवरे-भास्रवनिरोधे । जोर -जागे शुभव्यापारे ।। . एओ य मरह जीवो एओ य उववजह । एयस्स जाइमरणं एओसिज्झइ णीरओ॥४७॥ एकश्च म्रियते जीव एकश्च उत्पद्यते । ' एकस्य जातिमरणं एकः सिद्धयति नीरजाः ॥४७॥ एओ य-एकवासहायश्च । मरइ-म्रियते शरीरत्यागं करोति । जीवो--जीवः चेतनालक्षणः । एमो य-एकश्च । उक्वजइ--उत्पद्यते । एयस्म-एफप । जाइ गानिः । माणं : मृत्युः । एओ- एकः । सिज्मा--सिद्धयति मुक्तो भवति । भीरमो-जीरनाः फर्मरहिन । एओ मे सस्सओ अप्पाणाणदसणलक्खणो। सेसामेघाहिराभावा सब्बे संजोगलक्षणा।। एको मे शाश्वत आत्मा ज्ञानदर्शनलक्षणः । शेषा मे बाहा भावाः सर्व संयोगलक्षणाः ॥१८॥ एमो. एकः । में मम | सहसभी चालतो निस्पः। अमा-मामा । नागदंसगरमखगो -मानं दर्शनं .

·प्रहस्पत्यास्पानसंस्तारतवाधिकारः ॥२॥ नदर्शने ते एर लक्षणं यस्यासौ ज्ञानदर्शनलक्षणः । सेसा मे-शेपाः शरीरादिका मम । वाहिरा-बाहया अनात्मीयाः । भावा--पदार्याः । सध्ये सर्वे समस्ताः । संजोगलरखणा- संयोगलक्षणा: अनारमनीनस्यात्ममाः संयोगः, संयोग एवं लक्षण येषां ते संयोगलक्षणा विनश्वरा इत्यर्थः । ज्ञानदर्श- नचारित्रप्रत्याख्यानसंपरयोगेषु ममात्मेत्र, यता म्रियते उत्प. चते च एक एव, यतः एकस्य जातिमरणे, यत एकश्च नी. रमाः सन् सिदि याति, यतः शेपाश्च सवें भावाः संयोग- लक्षणा वाधा यनः, अत एक एवात्मा ज्ञानदर्शनलक्षण: नित्यो ममेनि। श्रय किमिति कृत्वा संयोगलक्षणो भावः परिहियो इति चेदन पाह- संजोपमूलं जीवेण पत्तं दुक्खपरंपरं । तम्हा संजोयसंबंधं मवं तिविहेण वासरे ॥४॥ संयोगमूलं जीवेन प्राप्ता दुःस्वपरंपरा । तस्मात् संयोगसंबंध सर्व त्रिविधेन व्युत्सृजामि॥४९ संजोयमूल-संयोगनिमित्त । जीरेण-जावेन । पतं-मा. प्तं, लब्ध । दुवसपरपरं-दुःखानां परम्परा दुःखपरम्परा लेशनरन्तर्यम् । तम्हा-तस्मात् । संजोयसंबंध- (संयोग- सम्बन्धम् ) । सव्वं-सर्वम् । निविहेण-त्रिविधेन मनोवच- नकायः । बोसरे-व्युत्सनामि । संयोगहेनोज वेन यतो ·मूलाधारे। मादा-मान्मा । -टं। मम मम । गाणे-माने । भादा-मात्मा | मे-मम । दस-दर्शने तपार्यपदाने आ- लोफे वा । चरित्ते य-वारिच पापक्रियानिटो। आदा आत्मा । पखाणे-प्रत्याश्याने । आदर-आत्मा मे मम । संघरे-भासनिरोधे । जोर -जोगे शुभव्यापारे । एमओ य मरइ जीवो एओ य उववजह । एयस्स जाइमरणं एओसिज्झहणारओ॥४७॥ एकश्च म्रियते जीव एकच उत्पद्यते । कुस्य जातिमरणं एकः सिन्न्यति नीरजाः ॥१७॥ अभ्राhars "पाग न्पया णाराहिओ-नाराधितो नानुष्ठितः । पमाएण-प्रमा देन केनचित्कारणान्तरेण सालसमावान् । तमहं-वच्छन्दः पूर्वपक्रान्तपरापर्शी, तदहं मूलगुणाद्यनाराधनम् । सम्ब-सर्व म। णिदे-निन्दामि मात्मानं जुगुप्से । पडिकमे--मतिक- मामि निर्हरे न केवलमतीतवर्तमानकाले भागमिस्साणं आगमि- पति च काले।ये गुणास्तेषां मध्ये यो नाराषितो गुणस्तमई सर्व निन्दयापि प्रतिकमामि चेति । तथा- अस्संजममण्णाणं मिच्छत्वं सब्वमेव य ममचिं। जीवेसु अजीवेसुयत र्णिदेतंचगरिहामि।।५१ असंयममज्ञानं मिथ्यात्वं सर्वमेव च ममत्वं ।

·Prarunninanधिका॥ नर-तर: सायमनाम -पं समरसगरपान- गोपानिपोरनोनवरीयता । मार-जाति माह मातानमारोपा था, ARISE गर्ग: । पदधन्दा भापभिगम्यायो । विशानपदः, ऐसदा, मामामदः, इसा, पदः, मातिदः, मोमदः, रूपमद इति संडामेंट: गुगमनमान्न वितरः। का अपरिप्रसाद पां प्रशिदासादना. नापनमा- पंचे अधिकाया उजीवणिकाय मद्दव्बया पंच। पवयणमाउपयत्या तेतीमभासणा भणिया॥५४ पंचव अस्तिकायाः पद्जीयनिकाया महानतानि पंच प्रवचनमातृकाः पदार्थाःत्रयस्त्रिंशदासादना भणिताः पंचर-पंव । अषिक.पा-भस्तिकापा: कायो निषपः सपग्मदेशसम्बन्धी पांतरितकायाः अस्तिमन्तो हटल्या जीवद्गलधर्मावशा पालस्य मदेशपथयो नास्तीत्यनोस्तिकायत्वं नास्ति । हनीवणिकाय-पद् प ते भीरनिकायाश्य पनीयनिकायाः पृथिवीकायिकादयः । महनया पप-महाप्रतानि पंचायणमाउ-प्रवचनमारकार पंचसमितयः त्रिगुप्तयश्च । पपन्या-पदार्याः जीवानीवासा बन्धसंवानि रामोसपुग्यपापानि । तेनीसयासणा-प्रय. रित्रपदासादनाः । 'मगिया-मणिता पंचास्तिकायादि।

·मलाचार। धीरश्चागकुशलश्च यस्तस्य आलोचना फतच्या नान्यस्येति। पालोचनानन्तरं क्षमणं कर्तुकामः प्राह- रागेण यदोसेण यजमे अकदण्हुयं पमादेण। जो मेकिंचिविभणिओतमहं सव्व समावेमि॥५८ रागेण वा द्वेपेण वा यत् मयाअकृतज्ञत्वंप्रमादेन। यो मया किंचिदपि भणितःतमहं सर्वक्षमयामि ॥५॥ रागण य-रागेण वा मायालोभाभ्यां स्नेहेन वा । दोसे- ण य-द्वेषेण च क्रोधमानाभ्यां प्रीत्या वागजमे-यन्मा य- पदराहु-प्रकृतज्ञवं युप्माकम्योग्यमनुष्ठितं । पमादेण- -प्रमादेन । जो मे-यो म्या। किंचित्रि-किंचिदपि । मणि- मओ-भागतः । तमहं-तं जनं अहं । सव्व-सर्व । खमावेमि क्षमयामि संतोपयामि । रागडेपाभ्यां मनापि यन्मया कृत- मकृतज्ञत्वं योऽपि मया किंचिदपि भणितस्तमहं सर्व मर्पया- मीति । क्षमणं कृता क्षपः संन्यासं यर्तुकामो मरणभेदान पृच्छति कति मरणानि ? प्राचार्यः माह- तिविहं भणंति मरणं वालाणं वालपंडियाणंच । तइयं पंडियमरणं केवालणो अणुमरंति॥५९॥ निविध मणंति मरणं बालानां बालपंडितानां च। तृतीय पंडितमरणं यत् केवलिनोअनुम्रियते॥१९॥ 7 ·पृहस्पत्याख्यानसंस्तरस्तयाधिकार ॥२॥ विविहं-त्रिविध त्रिपकारम् । भणंति-कयपन्ति ।प. रणं-मृत्युं । पालाणं-चालानां असंयतसम्यग्दष्टीनां । बाल. पंडियाणं च-बालाय ते पंडिनाश्च यालपंडिताः संयनासंयता एकेन्द्रियाविरतालाः दीन्द्रियादियधविरताः पंडिताः । तइयं- हतीया पंटियमाणं-पंडिनमरणं पंडिनाना मरण देहपरित्यागः देहस्यान्यथाभावो वा पाटनपरपां । जं.-यत् येन वा । केर- लिणो-वैवलं शुद्ध ज्ञान विद्यते येपां ते केवलिनः । अगुम- रंति-अनुम्रिगन्ते भट्टारका गणघादेवाश्च विभकारं मरणं भनि । मयनं वालपरणं, वालनीवस्वामित्वाव, दि. तीयं पालटतमरण पालपडितस्वामित्वाद, तनीयं पंडितम- रणं येन फेलिनोऽनुप्रियन्ते संयताथ पंडिनपंडितमरणस्या- त्रैव पंडिनेनिर्मातः सामान्यमंयमस्वामित्वामेदादिनि । म. न्यत्र पालपालपरणमुक्तं तदव किमिति कृत्वा नोक्तं तेन श्यो- जनाभावात् । ये भटिला शानदर्शनयुक्नास्ते एतैर्मरणनियन्ते । अन्यथाभूनाश्च कमित्युत्तरम्बमाह- जेपुण पणट्ठमदिया पवालियसण्णाय वफभावाय असमाहिणा मरते ण हु ते आराहया भीणया । ये पुनः प्रणष्टमतिकाः प्रचालितसंज्ञाश्च वक्रभावाश्च । असमाधिना नियते न हि ते आराधका भणिताः॥६॥ 'जे पूण-ये पुनःणहपदिया-पाटा रिना मति- ·- લ मलावारे। धीरश्चाग कुशलश्च यस्तस्य आलोचना कर्तव्या नान्यस्येति। मालोचनानन्तरं समण वर्तुकामः माह- रागेण यदोसण यजमे अकदण्हुयंपमादेण जो मेकिंचिविभणिओतमहं सर्व समावेमि॥५८ रागेण वा द्वेषेण वा यत् मयाअकृतज्ञत्वंप्रमादेन। यो मया किंचिदपि भणितःतमहं सर्वक्षमयामि ।।५।। रागण य-गगेण वा पायालोभाभ्यां स्नेहन वा । दोसे. णय-टेपेण च क्रोधमानाभ्यां अमीत्या था। मे-यन्माम- पदया-अकृता- युष्माकम्योग्यमनुप्ठितं । मादेश- -प्रमादेन । जो मे-पोया । किनिरि-किंचिदपि । मणि- मो-भागतः । तमई-तं जनं मई । सब-स । समामि तपयामि संतोपयामि । रामपाभ्यां मनागपि यमया शत- मननत्वं मोऽपि मया किंचिदपि गितस्तमहं सर्व मर्पया. मीति। समगं करा सप: संपरा पर्वकामो मरणमैदान पृथति कति मरणानि ? भाचार्यः माह- तिविहं मणतिमरणं वालाणं वालपंदियाणंच । तइयं डियमरणं केवालणो अणुमति॥५९॥ विविध गणेति गरणं बालानां पालपंडितानां च। हनीय पंडितमरणं यत केबलिनी अनुनियंत॥५१॥ , ·पृहत्प्रत्याख्यानसंस्थरस्ताधिकार १५ विवि-विविध त्रिपकारम् । भणंति-फययन्ति । रणं-मृत्यं । पालाणं-सालानां असंपतसम्यग्दृष्टीनां पा पंडियाच-बालाय ते पंडिनाश्च वालपेडिवासिंया एकेन्द्रियाविरताला दीन्द्रियादिवविरता: पंडिता:- तृतीय पंटियमाणं-हिनपरण पटिनाना मरण देहारिक देहत्यान्यथाभावो वा पंडिनपरणं । जं-यन् येना। लियो-वलं शुद्ध मान विद्यते येपां ते केवलिनः। रंति-अनुम्रिगन्ते भिट्टारका गणधादेवास मरणं भाति । अयन बालमरण, वालनीवाकि तीयं बालपस्तिमरणं बालपंडितस्वामित्वान् । रणं येन केलिनोऽनुमिगन्ते संपताच पर ॥ व पंडितन्तभावः सामान्यमंयमम्मामिचान थे। न्यत्र चालवलपरणमुक्तं तदा किमिति करने जनामात्र । ये मटिला ज्ञानदर्शनपुर अन्यथाभूताश्च कमित्युत्तरमा:- जे पुण पणट्ठमदिया पचालक- तपारे असमाहिणा मरतेण हुवे ये पुनः प्रणष्टमतिकाः केन च परि- असमाधिना नियतना परिभ्रमति 'जे पूण-ये नगर पारस्त 14 ५ ·६६ ६ मूलाचार। येपां ते प्रणप्टमतिकाः अज्ञानिनः । पचलियसराणा य-म- चलिता उद्गता संज्ञा आहारमयमैथुनपरिग्रहाभिलापा येषां ते प्रचलितसंज्ञकाः । वकभावा य-कुटिलपरिणामाश्च । अ- समाहिणा-यसमाधिना प्रातरौद्रध्यानेन । मरते-म्रियन्ते भवान्तरं गच्छन्ति । ण हुन खलु । आराधया -आराध. कार कर्मक्षयकारिणः । भणिया-भणिताः कथिताः । ये प्रणटमतिकाः पचलितसंज्ञा चक्रभावाश्च ते असमाधिना म्रि- यन्ते स्फुटं न ते पारायका भणिता इति । यदि मरणकाले विपरिणामः स्यात्तता किस्यादिति पृष्टे प्राचार्यः माह- मरणे विराहिए देवदुग्गई दुल्लहा य किर वोही। संसारोयअणंतो होइ पुणो आगमे काले॥६॥ मरणे विराधिने देवदुर्गतिः दुर्लभा च किल बोधिः। संसारश्चानंतो भवति पुनरागमिष्यति काले ॥६१।। परणे-मृत्युकाले । विराहिए--विराधिते विनासिते मरणका- ने सम्यक्त्वे रािधित इत्यर्य: मरणकाले सम्यत्तस्य यद्विरा- धनं तन्मरणस्यैव साहचर्यादिति । अयवातरौद्रध्यानसहितं य. न्मरणं तत्तस्य विराधनमित्युत्तम् । देवदुगाई-देवदुर्गतिः भवनवासिवानन्यन्तरज्योतिप्कादिप्त्पचिः । दुल्लहाय-दुर्ल. भादसेन सभ्यते इति दुर्लभा च । किर-क्लि । अयं कि- ·- गृहत्प्रत्यास्यानसंस्नरस्ताधिकार लशब्दोऽनेकवयें। विद्यते, वत्र परोने दृष्टव्या मागमे एवमु. मित्यर्थः । बोही-बोधिः सम्यक्त्वं रलायं वा । संसारोप --मंसारश्च चतुर्गविलक्षणः । अतो-अनन्तः भर्दपुद्गल- प्रमाणः कुतोऽस्यानन्तत्वं ? केवलज्ञान विषयत्वाद्र । होइ--भवति पुणो पुनः । प्रागमे काले-मागमिष्यति समये । मरणा- ले सम्यक्त्वविरायने सति, दुर्गतिर्भवति, घोषिश्च दुर्लभा, भागमिष्यति काले संसारश्चानन्तो भवतीति । अवाभिसम्बंधे प्रश्नपूर्वक सूत्रमाह- का देवदुग्गईओका वोही केण ण बुज्झए मरणं । केण व अणंतपारे संसारहिंडए जीओ ॥२॥ का देवदुर्गतयः का बोधिः केन न बुध्यते भरणं । कन वा अनंतपार संसारे हिंडते जीवः ॥ ६२॥ का देवदुरगईओ-का देवदुर्गतयः किविशिष्य देवदुर्गतयः। का बोही-का वोधिः । वेण व-केन च । ण पुग्मए--न युध्यते । मरण- मृत्युः। बैण व-कन च कारणेन । अगन्तपार अनन्तोऽपरिमाणः पार: समाप्तियायासों अनन्तपारसत. स्मिन् । संसारे संसरणे । हिंडए हिंडते गच्छति । जीवो.. जीवः । हे महारक! का देवदुर्गतयः काच घोषिः, केन च परि- पामेनन युध्यते मरणं, संसार च फैन फारणेन परिभ्रमति जीवः।

·२८.. मूलाचार। क्षपण पृष्ः प्राचार्यः माह- कंदप्पमाभिजोग्गं किव्वस सम्मोहमासुरतं च । ता देवदुग्गईओ मरणम्मि विराहिए होति ॥६॥ कांदपमाभियोग्यं कैल्विप्यं स्वमोहं आसुरत्वं च । ता देवदुर्गतयो मरणे विराधिते भवति ॥ ६३ ॥ द्रव्यभावयोरमेवं कन्या चेदमुच्यते । कंदप्पं फंदर्पस्य भावः कान्दमुपप्लवशीलगुणः। यामिनोग अभियोगस्य भावः आ. भियोग्यं तन्त्रमन्त्रादिभीरसादिगार्दछ। किविस-फिलिपस्य भावा कैलिप्यं प्रतिकूलाचरणं । सम्मोह--स्वस्य मोहः स्वमो. हस्तस्य भावः स्वमोहन्यं, शुनो मोह इत्र मोहो येदोदयो यस्य स श्वमोहत्तस्य भावः श्वमोहत्वं सह मोहेन वा वर्तते इति तस्य मावः समोहत्व मिथ्यात्व भावनातार्य । मासुरतं च-प्रमु. रत्वं च. असुरस्य भावः अमरत्वं रौद्रपरिणाममहिताचरणं । ता एताः । देवदुग्गई शो- देवदुर्गतयस्तगुणस्ताः पाप्यन्त इति- कृत्वा तदरपदेशा, कारणे कार्योपचारात् । मरणम्मि-मरणे मृत्युकाले सम्यवत्वे, विराहिए-विराधिने परिभूते होंति-भव- न्ति । सम्यपत्ये विनाशिते मरणाकाले एताः कन्दाभियोग्य- किलिपस्वमोहासुरदेवदुर्गतयो भान्तीति । फि तस्कान्दपै इत्यत माह- असत्तमुल्लावतो पण्णावतो य बहुजणं कुणहं। - ·गृहत्प्रत्यास्थानसंस्तरस्तवाधिकार ॥२॥ कंदप्प रहसमावणो कंदप्पेसुउववजह॥६॥ असत्यमुल्छपन् प्रज्ञापयन् च बहुजनं करोति । कंदपं रतिसमापन्नः कांदपु उत्पद्यते ॥६४ ॥ अस-भसत्यं मिथ्या, उल्लातो-उल्लपन् जल्पन् इल्तापयित्वा, परणावेतो-मनापयन् प्रतिपादयन, बहुमणं बहुजनं वहन् माणिनः, दुणइं-करोति । कंदप्पं कान्दर्य रइसपत्रयणो-रति समापन्नः पातो रतिसमापन्नो रागो- देकसहितः । फंदप्पेसु कन्दर्पकर्मयोगादेग अपि फन्दा नम्नाचार्यदेवान्तेषु उवाग्जेइ-उत्पयते । यो रविसमापम: असत्यमुल्लग्न तदेव च बहुजनं प्रतिपदयन् कन्दर्पभावना करोति स कन्दपुत्पद्यते इत्यर्थः । अथवा असत्यं जल्पन तदेव च भावयन् आत्मनो बहुजनं करोति योजयति असत्येन य: म कन्दर्पतिसमापन्नः कन्दर्पत्पयत इत्पर्यः । अप पिभियोगकर्मेति तेलोत्पत्तिय का चेदतः माह- अभिजुंजह बहुभावे साहू हस्साइयं च वहुक्यणं । अभिजोगेहिं कम्मेहिं जुचो वाहणेसु उववजह६५ अनियुक्ते बहुभावान् साधुः हास्यादिकं च पहुवचनं । अभियोगैः कर्मभिर्युक्तो वाहनेपु उत्पद्यते ॥६५॥ भमिर्जुनइ-अभियुक्त करोति, बहुभावे-महुमावान ·मुलावारे। तंत्रमंत्रादिकान् । साहू-साधुः । हस्साइयं व-हास्यादिक च हास्यकत्रिपपरविस्मयनादिकं । बहुचयण-बहुवचनं वाग्माले । अहिजोगेहि-अभियोगैः तादात्ताच्छन्दछ आमिचारकैः, कम्मेहिं कर्मभिः क्रियाभिः । जुतो-युक्त स्तन्निष्ठः । वाहणेसु-वाहनेषु गजाश्वमेपमहिपस्वरूपेषु । उववरनइ-उत्पद्यते जायते । या साधूरसादिषु गृद्धः मंत्रतंत्रभूतिकर्मादिकमुपयुक्त हास्यादिकं बहुवचनं करोनि स तैरभियोगः कर्मभिर्वाहनेषु उत्पद्यत इति । किल्विषभावनास्वरूपं तयोत्पत्तिं च प्रतिपादयन्नाह- तित्थयराणं पडिणीओसंघस्स य चेइयस्स सुचस्स अविणीदोणियडिल्लो किदिवसियेसूबवजेह६६ तीर्थकराणां प्रत्यनीकः संघस्य च चैत्यस्य सूत्रस्य । अविनीतो निकृतिवान् किल्विपेषु उत्पद्यते ॥६६ ॥ तित्यपराण-तीर्थ संसारतरणोपायं कुर्वन्तीति तीर्य करा: महद्भट्टारकास्तपां । पडिणीमो-अत्यनीकः प्रतिकूलः । संघस्स य-संघस्य च पियतिमुन्यनगाराणां अपिश्रावक- श्राविकापिकाणां सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रतपसां वा। चेयस्स. चैत्यस्य सर्वज्ञमतिपायाः । सुचस्स-सूत्रस्य द्वादशाङ्गचतु- देपूर्वरूपस्य प्रविणीओ-अविनीतः स्तब्धः । णियडिल्लो- निकृतिवान् बंधनाबहुल: मवारण-कुशलः । किबिसेम्ब- - ·गृहत्यत्याव्यानमंस्तरस्तयाधिकारः॥२॥ बजेइ-फिलिपेपत्तयते । पाटहिकादिषु जायते । तीर्थक- राणां मत्पनीकः संघस्य चैन्यस्य सूत्रस्य वा अविनीतः मा- यावी च यः स किल्पिकर्षभिः किलिपिक जायते इति । सम्मोहभाषनास्वरूपं तदुसत्या सह निरूपयन्नाह-- उम्मग्गदेसओमग्गणासओमग्गविपडिवण्णो य मोहेण यमोहंतो संमोहेसूववदि॥ ६ ॥ उन्मार्गदेशको मार्गनाशको मार्गविप्रतिपन्नश्च । मोहेन च मोहयन संमोहेपु उत्पद्यते ॥ ६७ ॥ उम्पग्गदेममो-उन्मार्गस्य मिथ्यात्वादिकम्प देशकः उपदेशफर्ता उन्मार्गदेशकः। गणासओ मार्गस्य सम्पज्ञान- दर्शनचारित्रात्मकस्य णासमोनाशको विराधको मार्गना. शक: मग्गविहिवगणो य-मार्गमय विपतिपन्नो विपरीत: स्वतीर्यमवर्तकः मार्गविप्रतिपन्नः। मोहेण य-मोहेन च मि- शापेन मायामपंचेन वा । मोहंती मोहमन् विपरीतान् कुर्वन संमोहनबग्नेदि-स्वमोहेपु स्वन्छन्ददेयेस्यते । य उन्मा. नदेशकः पार्गनाशकः मार्गविनियूलश्च मोहन मोहपन स सम्मोहकर्मभिः समोहेषु जायते इति । भामुर्ग भावनां तयोसत्तिं च मपंचपन्नाह- खुद्दीकोहीमाणी मायीतह संकिलिट्ठोतवेचरितेया . waa ·०२ मूलाधारे। अणुबद्धवेररोई असुरेसूववजदे जीवो ॥६॥ क्षुद्रः क्रोधी मानी मायावी तथा संक्लिष्टस्तपसि चरित्रे अनुबद्धबैररोची असुरेपूपपद्यते जीवो ॥ ६८ ॥ खुड़ी क्षुद्रः पिशुनः। फोही-क्रोधी । माणी-मानी- गर्वयुक्तः । माई-मायावी । तह य-तया च । संकिलिट्टी- संक्लिष्मा संलशपरायणः । नये-नपसि । चरिते य-चरित्रेच! अणुबद्धवेररोई-अनुवद्धं वैरं रोचते अनुवदररोची कपाय- बहुलेषु रुचिपरः । असुरेसूबवज्जदे-असुरेपूत्पयने अंबावरी- पसंज्ञकमावनेषु । जीवो-जीवः । या क्षुद्रः, क्रोधी, मानी, मायानी अनुवदररोची तया तपसि, चरित्रे च यः संक्लिष्टः सोऽसुरभावयासुरेपूत्पद्यते इति । व्यतिरेकद्वारेण वोधि प्रतिपादयन्नाह- मिच्छादसणरचा सणिदाणा किण्हलेसमोगाढा इह जे मरति जीवा तेसि पुण दुल्लहा बोही॥ मिध्यादर्शनरक्ताः सनिदानाः कृष्णलेश्यामागाढाः। इहये नियंते जीवाः तेषां पुनः दुर्लभा बोधिः ॥६९|| मिरछादसणरता-मिथ्यात्वदर्शनरताः प्रतवार्यरुचयः । सणिदाणा-सह निदानेनाकांक्षया वर्तत इति सनिदानाः । किण्हलेसं-रणलेश्या अनन्तानुबन्धिपापानुरभितयोग- .

·पृहत्पत्यास्यानसंस्तरस्तयाधिकारः॥२. भष्टचिम् । ओगाढा-भागादा प्रविष्टा रौद्रपरिणामाः । इह- अस्मिन् । जे-ये । मरंति म्रियन्ते प्राणांत्यजन्ति । जीवा- जीवाः प्राणिनः । तेसि-तेषां । पुण-पुनः। दुल्लहा- दुर्लभाः । घोही-बोधिः सम्यक्त्वसहितशुभपरिणामः । इह ये जीवाः मिथ्यात्वदर्शनरताः, सनिदानाः, कृष्ण- लेषां प्रविष्टाय म्रियन्ते तेषां पुनरपि, दुर्लमा वोधिः । उत्कृष्टतोर्धगलपरिवर्तनमात्रात्सम्यक्त्वाविनामावित्वानो- घेरतस्तादात्म्य ततो पोधेरेव लक्षणं व्याख्यातमिति । अन्वयेनापि चोपलक्षणमाह-- सम्मइंसणरचा अणियाणा सुफलेसमोगाढा । इह जे मरति जीवा तेसिं सुलहा हवे वोही। सम्यग्दर्शनरक्ता अनिदानाः शुक्ललेश्यामागाढाः। इह ये म्रियते जीवाः तेषां सुलभा भवेत् योधिः ॥७०॥ सम्मणरचा-सम्यग्दर्शनरताः तरचरुचय: । भणियाणा-अनिदाना इहपरलोकानासाः । सुक्क- लेस्स-शुवललेणं योगदा-मागाटा' मविष्टाः । इह-अम्मिन् । जे-ये । मरति नियंते । जीवा-जीवाः । तेसिं-तेषां । मुलहा-सुलभा सुखेन लभ्या । हवे-मयेत् । घोही बोधिः इह ये भीगाः सम्यक्त्वदर्शनरताः, अनिदाना, शुक्टरलेनयां प्रविष्टाःसन्तो म्रिपन्चे वेषां मुलमा बोधिरिति । .

·मूलाचारे। यद्यपि पूर्वमत्रेणान्यार्थस्य मतीतिस्तथापि द्रव्यायिकपर्यायायि- कशिष्यसंग्रहार्थः पुनरारम्भः एकान्तमतनिराकरणार्य च । संसारकारणस्वरूपं प्रतिपादयन्नाह- जेपुणगुरुपडिणीयावहुमोहाससवलाकुसीला य । असमाहिणा मरते ते हॉति अणंतसंसारा ॥ ये पुनः गुरुप्रत्यनीका बहुमाहाः सशबलाः कुशीलाच असमाधिना नियंते ते भवति अनंतसंसाराः॥७१ जे पुण-ये पुनः । गुरुपडिणीया-गुरूणां प्रत्यनीका: प्रतिकूला: गुरुमत्यनीकाः । बहुमोहा-मोहप्रचुराः रागद्वे- पाभिहताः । ससबला सह शवलेन लेपेन वर्तते इति सशवलाः कुस्मिताचरणाः । कुसीला य-कुशीलाः कुत्सितं शील व्रतपरिरक्षणं येषां ते कुशीलाश्च । असमाहिणा असमाधिना मिथ्यात्वसन्त्रिताचरौदपरिणामेन । मरते. नियन्ते । ते-ते । होति-भवन्ति ते एवं विशिष्टाः । भणतसंसारा-अनन्तसंसारा अर्थपुद्गलप्रमाणसंसृतयः । ये पुनः गुरुपतिकूला, बहुमोहाः कुशीलास्तेऽतमाधिना म्रियन्ते तवाचानन्तसंसारा मवन्तीति । अय परीवसंसाराः कथं भवन्तीति चेदतः माह- जिणवयणे अणुरत्ता गुरुवयणजे करतिभावेण। असवल असंकिलिट्ठाते होंति परिचसंसारा ७२।

·पररमायामशानवाधि जिनबचने अनुग्ला गुम्यचनं ये कुर्वतिभावन । अशयला अमंशिष्टास्त भवंति पर्गतगंसागः ।। मिणपण-मिनस्य पनमागमा मस्मिन्नमिने। अनुरषा-अनुरताः मुष्ट पत्ता: । गुम्नयागं गुम्बाचनमा दशेने पति-कुर्तत । मायण-भान भयत्या मंत्रतंत्र- স্থানাঙ্কা। নন-গলা দ্বিাৰানো। संफिलिटा-संविधा शुद्धपरिणामाः । से तिने भति। पग्मिसंमाग-परी परिस्पनः परिपिनो या संमारः मर्गनिगमन पनि पर्गतमंसारा: परित्यक्तसमूतपोगा। जिनप्रषचने येनुरका गुरुवचन प गायन कुर्वन्ति, पला: मलियाः सन्नात परिपतसंसारा भवानीति । यदि मिनबननेऽनुरागो न स्यादनः किं स्थादतः भाद- - वालमरणाणि बहुसो वहुयाणिअकामयाणिमरणा णिमिरिहति ते वराया जिणवयणंण जाणंति। वालमग्णानि बहुगो पहुकानि अकामकानि मरणानि मारप्यंति ने वगका ये जिनवचनं न जानति ॥७३॥ मालमरगाणि-यालागमनचरुचीनां मरणानि शरीरत्या. गा थालमग्णानि । बहुसो-पहुशः बहूनि बहुमकाराणि या । बमाणि-पहुकानि अनुराणि । कामपाणि-भकामकृतात ·गुनाना। मनपिनानि परगान-पान । मरितिपरिणनिर्ण मामीणां से माता नाका भना: जे नियागेजिना माग | नानि- माननिमार्णने । मे मिनाम नानतिने बराका বাসমনি ঘানা গাধানি যানি मानि मातानि। मग कानि गानि पारमरणानीपत मार-- सत्यग्रहणं विसभरवणं च जलणं जलपसोय अणयारभंडसेवी जम्मणमरणाणुबंधीणि॥७॥ शस्त्रग्रहणं विपक्षणं च ज्वलनं जलप्रवेशश। अनाचारभाइसेवी जन्ममरणानुबंधिनः ॥ ७४ ॥ सत्यग्गणं सुस्प्रेणात्सनो या मारण शस्यग्रहण शिस्त्र- ग्रहणादुत्पन्न मरणाप शस्त्रग्रहण कार्य कारणोपचारात् । विसभवखणं विपस्य मारणात्मकद्रव्यस्य भक्षणमुपयुनर्न विषमक्षण तथैव सम्बन्धः कर्तव्यः । घः समुचयार्थः । जलणं ज्वलनादग्नेस्त्पन्न असनं । जलप्पवेसो य-जले पानीय मवेशो निमज्जनं निरुच्छ्वास जलप्रयेशश्च तस्मा- ज्जातं स एव वापरणं प्रणयारभण्डसेवी-अनाचारभांडसेवी न आचारोऽनाचार: पापक्रिया स एव मांडं द्रव्यं तत्सेवव इत्यनाचारभांडसेवी मरणेन सम्बन्धः। अथवा पुरुषेण ·रामायापानमरतानमाधिकारः ॥२॥ सम्बन्ध: अनाचारमांसेची नाप । जम्मणमग्णागुगंधीही भन्मन्पतिः, मरणं मृत्युस्नयोग्नुपः सन्नानः स पेषां विधते शानि सन्ममरणानुसन्धीनि संमारकारणानीत्यर्यः । एतानि माणानि जन्मपरणानुबन्धीनि अनाचारमांडसे. बानि पोती बारमग्णानीनि । भपया अनाचारसेवानि एतानि मरणानि संसारमारणानीति न सदाचारस्य । एवं श्रुत्वा हरवः गंगनिदपरायण एवं चिन्तयति- उद्दमघोतिरियविदुकदाणिवालमरणाणियहुगाणि दसणणाणसहगदो पंडियमरणं अशुमरिस्से।७११ ऊर्ध्वमस्तिर्यक्षु तु कृतानि बालमरणानि बहुकानि। दर्शनज्ञानसहगतः पांडतमरणं अनुमरिप्यामि ७५ बई-ऊर्य अबलोके । भयो-मसि अधोलोक नरकमान- व्यन्तरज्योतिप्रकल्प। तिरिहि दु-यितु च एकेन्द्रिया- दिपंचेन्द्रियपर्यन्तनातिए । यदाणि-कनानि माप्तानि पाल- मरणानि । यहगाणि-यहूनि । दसणणाणसहगदो-दर्शन- हामाभ्यां साथै, गदो-गनः प्राप्तः, पंटियमरण-पपिटतपरणं शुदपरिणापवारिनपूर्वकमाणत्याग । अणुपरिस्से-अनुम- रिप्यामि संन्यासं करिष्यामि । अवधिस्तियक्षु च पनि बालमरणानि यतो मया मातानि, भतो दर्शनानाभ्यां सार्थ पगितमरणं गो मरिध्यामीति ।

·मूलाधारे। - एतानि चाकामकृतानि मरणानि सरन परिहतमरणम. नुमरिष्यामीत्यत आह- उब्वेयमरण जादीमरणं णिरएसुवेदणाओ य। एदाणि संभरंतो पंडियमरणं अणुमरिस्से ॥७॥ उद्वेगमरणं जातिमरणं निरयेपु वेदनाश्च । एतानि संस्मरन् पंडितमरणं अनुमरिष्यामि ॥७६॥ उव्येयमरण-उद्वेगम.णं इष्टवियोगानिष्टसंयोगाभ्यां वासेन वा मरणं । जादीपरणं-जातिमरणं उत्पन्नमात्रस्य मृत्युगर्भस्यस्य वा । णिरएसु नरकेषु । वेदणाओप-वेदना- श्च पीडाश्च । एदाण-पतानि । संमरंतो-संस्मरन् । पंडि- दमरणं-पंडितमरणं । अणुमरिस्से-अनुपरिप्यामि प्राणत्यागं करिष्यामि । एताणि उद्वेगजाविपरणानि नरकैयु वेदनाश्च संस्मरन पंडितमरणं प्राप्तः सन् प्राणत्याग करिष्यामीति । किम पडितमरण मरणेषु शुभतमं यत:-- एक पंडिदमरणं छिंददि जादीसयाणि बहुगाणि तं मरणं मरिदव्यंजेण मदं सुम्मदं होदि ।।७७॥ एकं पंडितमरणं छिनत्ति जातिशतानि बहूनि । तन्मरणं मर्तव्यं येन मृतं सुमृतं भवति ।। ७७ ।। एक-ए। पंडिदमरमां-पंहितमरणं । दिदि-दिनति ·वृहत्प्रत्याभ्यानसंस्तरस्तयाधिकारः॥२॥ जादीसयाणि-जातिशतानि । बहुगाणि-पहनि । तं-तत्- तेन वा मरण-शरीरेंन्द्रिययोवियोगः । मरिदन-पतव्य मरण प्राप्तव्यं । जेण-पैन । मदं-मृतं । सुम्मद-मुष्टुमृत । होइ- भवति । एकं पण्डितमरणं जातिशतानि यहूनि छिनस्ति यतोऽतस्तेन परणेन मतप्यं येन पुनरूपरितन भवति तदा- नुष्ठातव्यं येन न पुनर्जन्म । फिमुक्तं भवति--पंडितमरणमनु- प्ठेयमिति। यदि संन्यासे पीडा-सुधादिपोत्पद्यते ततः किं कर्तव्य- मित्याह-- जइ उप्पजइ दुःखं तो दहव्वो सभावदो णिरये। कदमं मए ण पचं संसारे संसरतेण ॥ ७७॥ यदि उत्पद्यते दुःखं ततो द्रष्टव्यः स्वभावतो नरके कतमत् मया न प्राप्त संसारे संसरता ।। ७८ ।। जइ-यदि । उपजइ- उत्पयते । दुवख-दुःखमसातं । तो ततः । दहयो-एन्यो मनसालोकनीयः । समावदोस भावत: स्वरूपं "रयतेभ्ययापी" तिम्, माकृतपलादक्ष- राधिक्यं वा । गिरए-नरकस्प नरके वा । कदम-किदिद कतमत् । मए-मया । ण पत्वं-नावं । अपवा, मण-श्रम कृतं मया पत्तन्मयैव प्राप्तं । संसारे-जातिजरामरणलाये। संसरंतेहा-संसरता परिभ्रमना । संन्यातकाले पशुपपने -- --

·मूलागरे।
सुदादि दासं ततो नरकस्य समानो एन्यो पतः संप्ता
संसरता मया किमिदं न प्राप्तं पात्रता हि प्राप्तमेपेति चिन्त
नीयमिति।
या प्राय तर प्रतिपादयति-
संसारचकवालम्मि मए सपि पुग्गला बहुसो
आहारिदाय परिणामिदाय ण य मे गदा तिचं
संसारगम्याले मया सर्वपि पुद्गला बहुशः ।
आदतारा परिणामिताश्च न गमे गता तृप्तिः ७०
मारपालाममि-सपा से चतुर्गतिनमान
मायामा सी-
गग्गला-पहला
दरिगुरोदननःनिका । बहुमो-बहुरा: बारा मन.
नागत् । माग्दिा द-माहना गृहीता भासिताः । परि.
पमिदान-पाना माणरिंग बलरमाहोणग.
सिमे-ममम । गदातिनी-गना तिः
मन मार: म माzan नामा | inाराले
हा मला पाहत बारा मान
FREEffपनीमा
न मना frint-
निशाग व आगीलाणममुद्दी नदीमहरमैहि ।
महमोनावीरोनि काममांगहि ॥८॥

·यत्प्रत्यास्यानसंस्तरस्तपाधिका-१२॥ तृणकारिवामिः लवणसमुद्रो नदीसहस्रः ! न अयं जीवः शक्यः तृप्तुं कामभागः ॥ ८॥ णिकडेण प-वणकाररिव अग्गी-मग्निः । लवणसमुदो लवणसमुद्रः गादीसहस्सेहि-नदीसासश्चतुर्दशमिः सहरी दिगुण दिगुणनदीनां समनितामिगंगासिंवादिचतुर्दशनदी- भिः सागरो न पूर्णः। ण इयो जीवो-नाय जीवः सस्को-- शक्यः । निप्पे कृप्त प्रीणपितु । काममोगेहि-कामभोगे:, ईप्सितमुखाहारसीखादिभिः । यया भग्निः तणकाप्टर, लवणसमुदश्च नदीसहसः भोणयितुं न शक्यः वया जीवोऽपि कामभोगरिति ॥८॥ किपरिणामानादन्यो भवति ? भवतीत्याह कांसदकलुसिदभूदो कामभोगेसुमुच्छिदो संतो। अभुतोविय भोगेपरिणामेण णिवझेइ ।।८१ कांक्षितकलापितभूतः कामभोगेपु मूतिः सन् । अभुजानोपि च भोगान् परिणामेन निबध्यते ॥१॥ णिपदि इति वा पाठान्तरम् । पंसिद-काशितः कोसाय संमाया सां करोतीविषा कांक्षितः। पलुसिद-- पलुपिता रागरे पापुरतः । भूदो~भूत; सन् | पापभो गेगु-काममागेपु । हिदो मद्धितः । संवो . सन् ।

·मुलाघरे ।
भुमो वि.य-ममुजानोऽपि न भसेवमानोऽपि च । मागे
मोगान सांसारिकमायहेतून। परिणामेण परिणामेन चितन्या-
पारेण । गितह निवध्यते फर्मणा परवशः क्रियते-कर्म वा
सध्नाति । काममोगेषु मूच्छिनः मन् काशितः क्लुपीभूतश्च
मोगा-मुंगानोऽपि नीवः परिणामेन कर्म पनाति पध्यते ना
कर्मणेति ॥१॥
किपिच्छापाणासुंगानस्याति पापं भवतीत्यार---
आहारणिमित्तं किरमच्छा गच्छंति सत्चमि पुढार्वि
सच्चित्ता आहारोण कप्पदिमणसावि पत्येदुं८२
आहारनिमित्रं किल मत्स्या गच्छंति सप्तमी पृथ्वी
सचित्त आहारो न कल्प्यते मनसापि प्रार्थयितुम्॥४२॥
माहाराणाम-आहारकारमा । किर-किल आगमे
कायत नारुचिकचनमेवर निश्चयवचनमेव । पच्छा मत्स्था:
गच्छति यान्ति पविशन्ति । सतमि सप्तमी । पुढवि पृयि-
वी अवधिस्थानं । सचिसो सह चित्तेन वर्तत इति सचितः
सावधोऽयोग्यः मागिघातादुत्पन्नः । आहारो भोजनं । न
कप्पदि-न कल्पते न योग्यो भवति । मणसावि-मनसापि
चितव्यापारेणापि । पत्थेदु मार्थयितुं याचयितुं । प्राहार-
निमित्त मत्स्यः शालिसिवथादयो निश्चयेन सप्तमी पृथिवीं
गरछंति यतोऽतो मनसापि मार्थयितुं सावधाहारो न फस-
ने संत ॥२॥

·.. पृहास्यास्पानसेस्लरस्तपाधिकार ॥२॥ यतो मनसापि सावद्याहारो न योग्योऽतो भवान् शुद- :परिणाम कर्यादित्याचार्यः माह- पुन्छ कदपरियम्मोमणिदाणो ईहिदूण मदिबुद्धी पच्छामलिदकसाओ सजोमरणं पडिच्छाहि ८३ पूर्व कृतपरिफर्मा अनिदानः ईहित्वा मत्तिबुद्धिभ्याम् । पश्चात् मलितकपायः सद्यो मरणं प्रतीच्छ ॥३॥ पुष्वं कदपरियो-पूर्व प्रयपतरं कृतमनुष्ठित परिकर्म तपोऽनुष्ठान येनासो पूर्वकृतपरिकर्मा पादावनुप्ठिततपश्चरण: भणियाणी-अनिदान इहलोकपरलोकमुखानाकांकः । ईहि. दण-ईहिला चेष्टित्वा उद्योगं कृखा। मदियुद्धी-मतिकुद्धि- भ्यां प्रत्यक्षानुमानाभ्यां परोक्षमायक्षसम्पन्नः । पच्छा-प. चात् । मलियकपायो-मथितकरायः समासम्पन्न । सनो -सचा तत्परः कृतकृत्यो वा । मरण-समाधिमन्युं स्वाध्या- यमरणं पा । पहिलाहि-प्रतीछानुतिष्ट । विपरिगामासर. के गम्पत्ते पतोऽतः प्रत्यक्षपरोक्षप्रमाणाभ्यामागमे निश्न- ये कृत्ता पूर्वकृतारिक निदानश्च सन्, पथितकपाश्च सन सवः मरणं प्रतीच्छति ।। ३ ।। पुनरपि शिक्षां ददाति- हंदि चिरभाविदावियजै पुरुसा मरणदेसपालाम्म ·मुलाचार। पुवकदकम्मगरुयचणेण पन्छा परिवडंति ८४ ॥ जानीहि चिरभाविता अपिच ये पुरुषा मरणदेशकाले पूर्वकृतकर्मगुरुकत्वेन पश्चात् प्रतिपतंति ॥ ८ ॥ इंदि-जानीहि-सामान्यमरणं वा । चिरमारिदाविय- चिरमाविता अपि देशोनपूर्वकोटी कृताचरणा अपि । मे-य- स्त्वं वा पुरुषः सह सम्पन्धाभावात् । पूरिसा-पुरुषामनुष्याः। मरणदेशयालमि-परणकाले मरणदेशे वा । भयंवा मरण- फाल पानेनाभिधीयते । पुनरुदफम्मगरुपत्तगेण-पू- स्मिन् कृतं कर्म पूर्वकृतहर्म तेन गुरुकं तस्य भावः पूर्वकृत फर्मगुरुकत्त्वं तेन न्यस्मिन्नर्मितारकर्मणा । पच्छा-पश्चाद परिवति-प्रतिपतन्ति रत्नत्रयाद पृयग्भवन्ति यनः ॥४॥ तह्मा चंदयवेज्झस्म कारणेण उजदेण पुरिसेण । र्जावो अविरहिदगुणो कादव्वो मोक्खमग्गम्मि तस्मात् चन्द्रकवेध्यस्य कारणेन उद्यतेन पुरुपेण । जीवो आविरहितगुणः कर्तव्यः मोक्षमार्गः ॥५॥ तम्हा-तस्मात् । चंदयवेज्मरस-चंद्रकयेध्यस्म । कार- गेन निमित्तेन । उजदेण-उद्यतेन उपर्युक्तेन । पुरिसेण-पु- रुपेण । जीवी-नाव: पारमा । अविरहिदगुणो-अविरहितगु- 'णोऽविरातिपरिणामः । कादन्यो-कर्तव्यः । मोखम- .

·वृहदप्रत्याख्यानसंस्तरस्तपाधिकार:॥२॥ गम्मि-मोक्षमार्गे-सम्पत्त्वज्ञानचारिपु । 'यतश्चिरभावि ता अपि पुरुषा मरणदेशकाले पूर्वकृतकर्मगुरुकत्वेन पश्चात् मविपतन्ति वस्मात् यथा चन्द्रकवेध्यनिमित्तं जोवोऽविरहि- तगुणः क्रियते तयोधतेन पुरुपेणात्मा मोक्षमार्गे कर्तव्य इत्ये- वंजानीहि निश्चयं कृर्विति ॥८५॥ चन्द्राध्यनिमित जीवेऽविरहितगुणे कृते किंकृतं वैन चन्दकर्यध्यस्य कर्ताह- कणयलदाणागलदाविज्जुलदातहेव कुंदलदा। एदाविय तेण हदा मिथिलाणयरिए महिंदयत्तेण सायरगो बल्लहगो कुलदचो वड्डमाणगो चेव । दिवसेणिकण हदा मिहिलाए महिंददचेण ॥८॥ कनकलता नागलता विद्युल्लता तधैव कुंदलता। एता अपि च तेन हता मिथिलानगयां महेंद्रदचेन। सागरको बल्लभकः कुलदत्तः वर्धमानकः चैव । दिवसेनैकेन हता मिथिलायां महेंद्रदत्तेन ॥ ७ ॥ मिथिलानगर्यो पहेन्द्रदचेन एताः कनकलतानागलवा- विपुल्लनास्तपा कुन्दलता पैकहेलपा हताः नया सरसो नगर्यो- तेनैव महेंद्रदचेन सागरक-वल्लभ-कुलदसक-वर्धमानका ह- तास्तस्मात् पतिना समाधिमरणे यत्नः पर्वव्यः । कयानिका, ·मूलाचारे। चात्र व्याख्येया श्रागामोपदेशात् यत्नाभाये पुनर्यया एन- लोकानां भवति तथा यतीनामपि ॥ ८६ ॥ ८७ ॥ किं तत् । इत्याह- जहणिज्जावयरहियाणावाओवररदणसुपुण्णाओ पट्टणमासण्णाओ खुपमादमूला णिबुडति ८८॥ यथा निर्यापकराहिता नावो वररत्नसुपूर्णाः । पत्तनमासन्नाः खलु प्रमादम्ला नियुडंति ॥८॥ जह-यया । णिजावयरहिया-निर्यापरहिताः कर्य- धारविरहिताः । णायामो-नाव: पोतादिकाः। पररदासु- पुरणामो श्रेष्ठरत्नसुपूर्णाः । पट्टणमासरणामो-पतनमासामा पेलालसी माताः । सु-स्फुटं । पमादमूला-मादः शैयित्यं मूल कारणं यासा ताः प्रमादमूलाः। णियांति-नि- मनन्ति विनारमुपयांति । यथा ना पत्तनमासन्नाः कर्ण। धाररदिनाः पररत्नसम्पूर्णाः, प्रमादकारणात् सागरे निम- पनि तपा अपनायः सम्पासानदर्शनधारिपरस्नसम्पू: सिदिसमीपीमूनाप्सन्यासपचनमासमा निर्यापकापापरहिता प्रपादनिमिषाद संसारसागरं निमग्नन्ति तस्माधानः कर्तव्य कयं यरना किपत पात्रता निम्पिन कालेधारमा हारिक नपर्ने श्यते इत्पा- ·वृहत्यत्यात्यानसंस्तरस्तवाधिकारः ॥२॥ बाहिरजोगविहिओअभंतरजोगशाणमालीणो जह ताम्हि देसयाले अमृढसपणोजहसुदेहं ।।८९॥ बाह्ययोगविरहितः अभ्यंतरयोगध्यानमालीनः । यथा तस्मिन् देशकाले अमूढसंज्ञः जहीहि देहम्।। ८९ चाहिरजोगविरहिदो-वाद्याश्च ते योगाश्च प.योगा अभ्रावकाशादयस्तै विरहितो हीनो वाह्ययोगविरहितः । प्र. भंवरजोगमाणपालीणो-अभ्यंतरयोगं अन्तरंगपरिणाम ध्यानं एकाचिन्तानिरोधनं भालीन: भविष्ठः। मह-पया । ताम्हि-तस्मिन् । देमयाले-देशकाले संन्यासकाले । भम्ह सगणो-अमूढसंशः पाहारादिसंशारहितः । जासु-जहीहि त्यज । देह-शरीरं । पायोगविरहितोऽपि, अभ्यन्तरध्यान. योगविष्टः सन सस्मिन देशकाले अमृदसंझो यया भवति तया शरीरं जहीहि ॥८९॥ प्रसंसक दरीरत्पागे सति किं स्यात् । इत्यतः माह- हंतूण रागदोसे छेतृणय अट्टकम्मसंकलियों जम्मणमरणरहट्टं भेत्तूण भवाहिं मुचिहसि ॥९० हत्वा रागद्वेषौ छित्त्वा च अष्टकर्मशृंखला जन्ममरणारह भित्त्वा भयेभ्यो मोक्ष्यसे ।। ९. ॥ ईतूणनता । रागदोसेभागों अनुरागासी । 1 ·८८ - मूलाचारे। तृणय-छित्त्वा च । भट्टकम्मसंखलियं-अष्टकर्मला: जम्मणपरणरह-जन्ममरणार जातिमृत्युघटीपत्रं । मेत्तू- ण-भिवा । मवाहि-भयेभ्यो भवैर्वा । मुचिहिसि-पोक्ष्यसे मुञ्चसिकारागद्वेषौ हता, अष्टकर्म शृंखलाश्च हिच्या जन्म- मरणारच भित्ता, भवेभ्यो मोक्ष्यसे इत्येतस्यादिति ॥९॥ यवं- सम्वमिदं उवदेसं जिणदिटुंसदहामि तिविहेण । तसथावरखेमकरं सारंणिव्वाणमग्गस्स ॥९॥ सर्वमिमं उपदेशं जिनदृष्टं श्रद्दधे त्रिविधेन प्रसस्थावरक्षेमकरं सारं निर्वाणमार्गस्य ॥ ९१॥ सनमिद-सर्वमिमं । उपदेसं-उपदेशमागमं । मिणदिवें- निनाष्टं यथित वा। सहामि-अहथे, तस्मिन् रुचि क- रोमीति । सिणि-निस्पेिन । तसयावासेपफर-प्रसन्ति उद्विजन्तीति प्रसादीन्द्रियादिपंचेन्द्रियपर्यन्ताः । स्थानशीला: स्थाव पिकापिकादिवनस्पतिपर्यन्ता अथवा प्राना. पकमोदयात् ग्रमा हावरनाकर्मोदयारस्थावगः तेषां से. मंदणं सुखं करोगनि असरयारक्षमारस्तं सर्वभीवदयाम- निसाद मार-मयानभून साराय कारणासारBI थि- घाणगाम-निवागमार्गम्य मोसमनः सम्यशानदर्शन- पारिवाल नरिमन् सनि तेषां समावामिाणिमार्गस्य मा.

·एटमस्याख्यानम्तरस्तयाधिकार ॥२॥ सस्थावरोमकरं च सर्वायममुपदेशं बिनाष्ट प्रिविन श्रह- पेरापिति ॥ ९१॥ तस्मिन् पाले यया द्वादशांगपतुर्दशपूर्वविषण अदा छिपते सया सपस्वयुतविपपा विता पाठश्च कर्तुं कि श- क्यते ! इस्पार ण हि तम्हि देसयाले सयो वारसविहोसुदसंघो सब्बो अणुचिंते, पलिणावि समस्यचित्रेण ९२ नहि तस्मिन् देशकाले शक्यः द्वादशविधः श्रुतस्कंधः सर्वः अनुचिंतयितुंपलिना अपि समर्थचिचेन ॥१२॥ न प्रतिपथवचनं । यस्मादथें। तमि-तस्मिन् । देम. याले-देशकाले दिश अतिमने दिश्यते मतिमूज्यते इवि. देश: शरीरं तस्य फालस्तस्मिन् शरीररित्यागकाले 1 स. को-शाक्यः । पारस विदो-दादविषः द्वादशपकारः । मुद- पावधो-श्रुतस्कंधः श्रुतध इत्यर्थ । सो सर्व समस्तं । अणु- चित-अनुचिन्तयितुं अर्थेन मायितुं पटितुं प। पलि. णावि-बलिनापि शरीरंगतरलेनापि । समायचित्रण-समर्य- चिचेन एकचिचेन यतिना । तस्मिन् देशकाले बलयुक्तेन सपर्थ- चिचेनापि द्वादशाविषं श्रुतरफन्धन शक्पमनुचिन्तयितुं ॥२॥ .यतस्ततः किं कर्तव्य एकशि विदियाझ पदे संवेगोबीयरायमग्गम्मि।

·मूलाचारे। वचदि णरो अभिक्खं तं मरणंते ण मोचव्यं ।। एकस्मिन् द्वितीये पदे संवेगो वीतरागमागें . ब्रजति नरो अभीक्ष्णंतत्मरणांते नमोक्तव्यं ॥९३ ॥ एक्कलि-एकस्मिन् नमोऽहंदयः इत्येतस्मिन् । विदि- यं हि द्वयोः पूरणं द्वितीयं नमः सिद्धेश्य इत्येतस्मिन् । संवेओ- संवेगः धर्मे हर्षः । पदे-प्रर्यपदे अन्यपदेप्रमाणपदे वा पंचनम- स्कारपदे च । अथवा एकम्हि वीजम्हि पदे-एकस्मिन्नपि वीज- पदे यस्मिन्निति पाठान्तरम् । वीदरागमग्गम्मि-वीतरागमार्गे सर्वसमवचने । वच्चदि-ब्रजति गच्छति प्रवर्तते । णरो-नरेण सर्वसंगपरित्यागिना । अभिवखं अभीक्ष्णं नरन्तर्येण । तं-तव मरणंते-मरणान्तै काठगतमाणेऽत्पसमये वा। णमोत्त- नमोक्तव्यं न परित्यजनीय । एकपदे द्वितीयपदेवा पंचनमस्का रपदे वा वीतरागमार्गे अस्मिन् संवेगो ऽमीदणं गच्छति नसदं मरणान्तेऽपि न मोक्तव्यं नरेण नरो वा संवेगं पया माति तया यस्मिन्पदे गच्छति प्रवर्तते तत्पदं तेन न पोक्तव्यमिति किमिति करया तन्न मोरतव्यं यतः- एदद्यादो एफ हिसिलागं मरणदेसयालझि । माराहणउवजुचो चिंतंतो राघओ होदि ॥१४॥ एतस्मात् एकं हि लोकं मरणदेशकाले ·गृहत्पत्यास्थानसंस्तरस्तधिकारः॥२॥ आराधनोपयुक्तः चितयन् आराधको भवति ॥९॥ एदहादो-एनस्मात् श्रुतस्कन्धात् पंचनस्काराद्वा । एक हि एक पि एकपपि सध्यं । सिलोग-श्लोकं । मरणदेसया- लम्मि-मरणदेशकाले : माराहणउपजुत्तो-माराधनपा उप- मुक्तः सम्पबानदर्शनचारित्रतपोनुष्ठानपरः। वितंतो-चित- यन् । भाराघमो-पाराश्का रत्नत्रययामी । होइ-भवति सम्पयते । एतस्मात् श्रुतात् पंचनमस्कागदा मरणदेशकाले एकमपि भलो चितयन् भाराधनोपयुक्तः सन् भाराधको भवति यतस्ततस्त्वयेदं न मोक्तव्यमिति सम्बन्धः ॥ १४ ॥ यदि पीटोत्पद्यते मरणकाले । फिमोप, ? इत्याह-- जिणवयणमोसहमिणविसयसुहविरयणं अमिदभूदं जरमरणवाहिवेयणखयकरणं सबदुक्खाणं ९५ जिनवचनमौपधमिदं विषयसुखविरेचनं अमृतभूतं जरामरणव्याधिवदनानांक्षयकरणसर्वदुःखानाम९५. निणवयणं-जिनवचनं । मोसह-ओपर रोगापहर द्रव्यं । इणं-एतत् । विसयमुहविरेपणं-विपयेभ्यः सुखं विप. यमुखं अस्प विरेषनं दार द्रव्यं विषयमुग्नविरेचनं । कमि- ददं-अमृतभूतं । नरमरणशाहियेपण-जापरणपाधिपद- नानां पहबालीना प्याधिः, आकस्मिका पदना सोमेंदः। अपरा म्याधिम्यो वेदना खपकरन-विनाशनिमित्त । सग.

·मूलाधारे। दुरखाणं सर्वदुःखानां विपपमुखरिननं, भमतभूत चोपर- मेलिनाननपिति समयः ॥ ९५॥ कि तस्मिन्काले शरणं त्पाद! गाणं सरणं मे दंसणं च सरणंच चरियसरणं च। तव संजमं न सरणं भग सरणो महावीरो ९६ मानं शरणं मम दर्शनंग शरणं गचारित्रशरणं ग मंयमन शरणं भगगन शरणो महावीरः ॥९६ सण-मानपानातागोदः। गाणं गाणं गा. पाः में म । दमण-दर्गन प्रगमगानुपादि. गरम:-शरणगंगादास गरिय- ATRI मानिनि मागागणाली नपान। मान-मागं न Tन प्राण। प्रaamiriraat दिनमान | [ मामा मार्ग । भगा- मनायगान माना | मा मानना' मशागत र मानाalism inferiमार- आगगानुनी कालं कारण गुमिदिमागम ·राहत्मत्या उकस्सं तिपिण भवे गंतृण य लहइ णिवाणं ।। आराधनोपयुक्तः कालं कृत्वा सुविहितः सम्यक् उत्कृष्टं त्रीन भवान् गत्वा चलभेत निर्वाणम् ॥१७॥ माराहणउचजु-भाराधनोपयुक्तः सम्यग्दर्शनझानादि पु तात्पर्य चिः । कालं काऊण-कालं कृत्वा । सुविहिमो- मुविहितः शोभनानुष्ठानः । सम्म-सम्पर । उपकरसं-3. स्कृष्टेन । तिण्णि-श्रीन् । भवे-भवान् गन्तूण 4-गत्वा च । लहर-लभते । गिज्वाण-निर्माणं । मुविहितः सम्पगाराध- नोपयुक्तः कालं कृत्वा उत्कयत्रोन भवान् प्राप्य तो निर्वाण लमते इति ॥ ९७॥ प्राचार्यानुशास्ति शुवा शाखें सात्वा क्षपकः कारण: पूर्वकं परिणाम फतुकामः मार- समणो मेत्तिय पढमं विदियं सम्बत्य संजदो मेचि सम्बं च वास्सरामि य एदं भणिदं समासेण ९८ श्रमणो मम इति प्रथम द्वितीयःसर्वत्र संयतोममेति सर्वं च व्युत्सृजामि च एतद् भणितं समासेन ।।९८ समयो मेस्तिय-अमगःसमरसीमावपुक्तः, इति च पाएं- प्रयमः । विदप-द्वितीयः । समयसंनदी-सर्वत्रसंपतः। 'मेस्ति-ममइति । अपवायमणे मर मर्माहितीयं वसई CH

·न। माचिर-गुममामि ।
-देगा पागो-विमररोगापारो KATA
PRATARTANTRोई
मामला intin: .
९८॥
Tara Timir
माने निणागणसुभागिदागिदार
मी गुग्गामग्गोणाई मरणाम मोहेमि
Trt Prगा भागामा
Arriti Hit Irrfit९९ ॥
१४. | REETst-armin
wrt formerRECRUIn।
REATRAImtirtam
t: ARE at IITamily-antaraft
Titani माँ
finik ranatangiftail |
महानिदगीबागमन
माराधिनगमदन

·वृहत्पत्याल्यानसंस्तरस्ताधिकार धोरेणापि मर्तव्यं निर्यणापि अवश्यं मर्तव्यं । यदि द्वाभ्यामपिमर्तव्यंवरहिधीरत्वेनमर्तव्यम्॥१.. धोरणवि-धीरेणापि सनाधिकेनापि । मरियव्यं-पतव्यं पाणन्यागः कर्तव्यः। गिदीरणवि-निर्येणापि धैातिना. पिकातरेणापि भीतनापि । भवास-अवश्य निश्चयेन म. रिदय मर्तव्यं । जहदोहि वि-यदि दाभ्यामपि । परिद:- मप्य भवान्तरं गन्नध्यं विशेपाभावाद ।पर-श्रेष्ठ हुस्फुट। धीरतणण-धीरत्वेन संक्लेशहितत्वेन । परिदवं-पतव्यं । यदि दाभ्यामपि धाययोंपेनाभ्यो प्राणत्यागः कर्तव्यो नि- श्चयेन ततो विशेषाभावात् धीरत्येन मरण श्रेष्ठमिति ॥१०० सुधादिपीडितस्य यदि शीलरिना कश्चिदिशेपो कि- धतेनरापरणलं याना हि- सीलणविमरिदणिस्सीलेणविअवस्समरिदवं जह दोहिंवि मरियम्वरं हु सीलवणमरियवं शीलेनापि मर्तव्यं निःशीलेनापि अवश्यं मर्तव्यम् । यदि द्वाभ्यामपि मर्तव्यबर हिशीलत्वेनमर्तव्यम्॥१.१ यदि दामामपि शीलनिःशीलाम्यां मरय अन्य पर शील पेन शालयुनेन माति । प्रदपरिणं शीतं पदि मुशीलनिःशीलाभ्यां निरयन म्यं शीलेना प. प्पम् ॥१०॥ - ।

·मूलाचारे। अत्र किरुतो निपम १ इत्याह- चिरसिदवंभयारी पफोडेदूण सेसयं कम्म। अणुपुवीय विसुद्धो सुद्धो सिद्धिंगर्दि जादि। चिरोपितम्रदाचारी प्रस्फोट्य शेष कर्म। अनुपूारिशुरःशुरः सिदि गति याति॥ मिरमिद-गिरं सपाल उपितः स्थितः । भचारी- rakनाला पनि संगत इति प्रहरी रोपिन. मग मी किोरियामारी। अपपा गिरोपित HIRI फरेरण-फोटप निराकरण । शेरा दोन बानावाणी। प्राण्या-मावा गा IIT गुणगान क्रमेण वा. दोगुलाकाल कादिनः । एसो-गुलः गरमानानि पुन्छः लद गरिमादि-मदिन यातिमोजमामो. काम प्रकार, प्रा লকশখা rিi নিন । বি: সাবাস हदीनाममिति यानि मा Tini-परिणाम हन्दन्या पदरातः कालपा. निमममिकारोमिमायोनिदिदिओधारो मभिदानादिटिकाणी मरतामारामारोह ·-- गृहस्प्रत्याख्यानसंस्तास्तवाधिकार ॥२॥ निर्ममः निरहंकारः निष्कपायः जितेंद्रियः धीरः । अनिदानः दृष्टिसंपन्नः म्रियमाण आराधको भवति॥ अप माराधनोपायः कयितः, पाराघकय किविशिष्टो भवतीत्याह-- णिम्मो-निर्मपः निर्मोहः । पिरकारो-अहंकारान्नि- र्गत: गरिदिनः । णिकपाओ-निष्कपायः क्रोधादिरहितः । निदिदी- जिनेन्द्रियः नियमितपंचेन्द्रियः । धीरो-धीर। सचवीर्यसम्पन्नः । अणिदाणो अनिदानः अनाकांक्षः । दिहिसंपराणो दृष्टिसम्पन्नः सम्पग्दर्शनसंग्राप्तः । तो-- म्रियमाणः । पाराहयो -प्राराघर: । होइ-मवति । निर्मोही न निक्रोधादिजितेन्द्रियो धीरोऽनिदानो दृष्टिसंपन्नो नियमाण पासपको भवतीति ।। १०३ ॥ फुन एतदित्याह- णिकसायस्स दंतस्स सरस्स ववसाहणो। संसारभयभीदस्स पचखाणं मुहं हो ॥१०॥ निष्कपायस्य दांतस्य शूरस्य व्यवसायिनः। संसारभयमीतस्य प्रत्याख्यानं मुखं भवेत्॥१०४॥ णिक्कसायास--निष्कपायस्य कपायरहित५ । दन्त- रस-दान्तस्य दान्तेन्द्रियस्य । सरस्स-शूरस्याकातरस्य । साइणो व्यवसायो विद्यतेऽस्येवि व्यासायी वस्प चारि- ·मूलाचारे- त्रानुष्ठानपरस्य । संसारभयमीदस्म-ससारभयमीतस्य संसा- राद्भयं तस्मादीनखम्तः ससारमयभीतः तस्य शातचतुर्गति- दुःखस्वरूपस्य । पञ्चखाणं पत्याख्यानं मारापना । सुह मुखं सुखनिमित्तं । हवे-भवेत् । यतो निष्फपायस्य, दान- स्य, शूरस्य, व्यवसायिनः, संमारभयभीतर, प्रत्याख्यानं सुखनिमित्तं भवेत्ततः तथाभूतो म्रियमाण भाराघको भवतीति सम्बन्धः॥ १०४॥ उपसंहारद्वारेणाराधनाफलमाह- एदं पचक्खाणंजोकाहदिमरणदेसयालम्मि। धरोअमूढमण्णा सोगच्छइ उत्तमं ठाणं ॥१०॥ एतत् प्रत्याख्यानं यः कुर्यात् मरणदेशकाले। धीरःअमूढसंज्ञः स गच्छति उत्तम स्थानम् ॥१०५।। एवं-एतन् । पच्चकखाण-प्रत्याख्यानं । जो काहदि- यः फर्याद । मरणदेसालनि-रगदेशकाले । धीरो धे- योपेतः । अमूहसम्मो-प्रसंशः माहारादिसंज्ञास्थलुन्धः । सो-म: | गछदि- गच्छनि । उत्तम ठ-उचमं स्पानं निर्वाणमिम्पय: माणदेशकाल एनपत्याख्यानं यः कुर्यात् पांग महासंशरन स गन्धरयुचनं ग्यानपिनि ॥१०॥ भन्सानमंगा कपमा गाह- वीराजरमरणरिऊवीरोविण्णाणणाणसंपण्णो। .

·गृहस्प्रत्यास्यानसंस्तरस्तयाधिकारः ॥२॥ लोगस्सुजोययरो जिणवरचंदो दिसदुवोधि । वीरोजरामरणरिपुःवीरो विज्ञानज्ञानसंपन्नः। लोकस्य उद्योतकरो जिनवरचंद्रो दिशतु बोधिम् ॥ चीरा वर्धपानभहारकः । जम्मरणारिऊ--जरामरणर- शुः । विराणाणगाणसंपयणो- विज्ञानं चारित्रं, ज्ञानमय- योधम्ताभ्यां मम्पन्नो युक्तः । बोरो-वीरः । लोगस्स-लो. कम्य मध्यजनस्य पदार्थानां वा । उज्जोययरो--उद्योतकरः प्रकाशकरः । जिणवरचंदो-निनवरचंद्रः । दिसदु-दिशतु ददातु । बोधि-ममाथि सम्यक्त्तपूर्वकाचरई वा । निमन. रचन्द्रो मगमरणशत्रुः चारित्रज्ञानादिसंयुक्तो लोकस्य चौधोनको वारो मद्यं दिशनु बोधिमिति सम्बन्धः ॥१०६।। किंचिदपि निदान न कर्तपं, कर्तव्य नेत्याह- जा गदी अरहताणं णिठिदट्ठाणंच जा गदी। जागदी वीदमोहाणंसा मे भवदु सस्सदा।।१०७ या गतिः अर्हतां निष्ठितार्थानां च या गतिः। या गतिः वीतमोहानां सा मे भवतु शश्वत् ।। १०७॥ जागी-या गतिः । मरहताणं महतां । णिहिदहापंप निष्टिनायानां च या गतिः सिदानामित्यर्थः । मा गदी-या गतिःचीदमोहाणं--वीतमोहाना क्षीणपायाणां । सा मबह सा मे मवतु । सस्सदा-शव सर्वहा । आतां ॥ .

·१०० मुलाचार- गतिः, गार निष्ठिनार्यानां वीतमोहानां च या, सा मे म- बतु मदा नान्यन किनिधानेपिनि । नात्र पुनरुक्ताद- यो दीपा: पर्णपिकामध्यतिरादनात् सरकालयोग्यक- यना । नापि विभक्तवादीनां व्यत्यगः माकतलक्षणेन मिद्धतात छन्दोमंगोऽपि न चात्र गायाविगाथाश्लोकादिसं- ग्रहान, तेषां नाव प्रपची न कृतः ग्रन्यवाहुल्यमयात् संझे. पेणार्थकथनानेन । १०७ ॥ इत्याचारवृती वसुनन्दिविरचितायां द्वितीयः परिच्छेदः ॥२॥ संपप्रत्याख्यानाधिकारः॥३॥ बृहत्पांठगान व्याख्यातमिदानीं यदि भृशमाकस्मि- के सिंहव्याघ्र निव्याध्यादिनिमिचं मरणमुपस्थितं स्यात् तत्र काम्मन् ग्रथ भावना क्रियते इति पृष्टे तदवस्यायां य. योग्य सक्षेपतरं प्रत्यारुगानं तदर्य तृतीयमधिकारमाह- एम कंगम पणाम जिणवरवसहस्स वड्ढमाणस्सा सेमाणं च जिण गं गणगणधराणंच सबसि ।। एप करोमि प्रणामं जिनवरवृपभस्य वर्धमानस्य । शेषाणांचजिनानां सगणगणधराणां च सर्वेषाम् ॥ एम. एप असनः प्रत्यक्षवचनमेतत एषोऽहं . अति- सक्षेपयानकगनायतः एवं च कृत्वा नात्र संग्रहवा- क्य कृनं मापथ्यलन्धन त स्पेति । करेमि-करोमि कुर्वे वा

·संक्षेपणत्योम्यानसंस्तरस्लवाधिकारः॥३॥ १०१
“पणाम-प्रणाम स्तुति । भिणवरवमहस्स-निनानां परा प्रम-
चादिक्षीणकपापपर्यन्तास्तेषां पम: भयानः सयोगी भयो-
गी सिद्धो वा वस्य जिनवाटपभस्य । वड्माणस्स--वर्धमान-
स्य | सेसाणं च-पाणां च मिणाण--जिनानां सर्वेषां च ।
सगणगणघराणं च सह गणेन यतिमुन्यष्यनगारकदम्ब-
केन वर्तते इति सगणास्ने च ते गणधराश्च मगणगणधराः।
नेपां च श्रीगोतममभृतीनां च । सव्येसिं-सर्वेषां । एपोई
अन्यकरणामिमायः, जिनवरहपभस्य वर्धमानस्य शेषाणां च
जिनानां च सर्वेषां च सगणगणधराणांच मणाम कुः प्रयवा
सगणगणधराणां निनानां वियोपण रम्पमिति ।। १०८।।
नमस्कारानन्तरमुररीकृतस्यार्थस्य प्रकटनार्थमाह-
सब्बं पाणारंभ पचक्खामि अलीयवयणं च ।
सवमदचादाणं मेहूणपरिग्गरं चैव ॥ १०९॥
सर्वप्राणारंभं प्रत्याख्यामि अलीकवचनं च ।
सर्वमदत्तादानं मैथुनपरिग्रहौ चैव ।। १०९ ।।
प्रपमं सावत् व्रतमुदि करोगीति । सय्यं पाणारम्म--
स निरवशेष प्राणारम्भ हिमा | पचरखामि प्रत्याख्यामि
स्यनापि । अलीयवपणं च-व्यलोकवचनं च मिथ्यावाद
च । सञ्च-सहा । भदशादाणं-मदनादानं । मेहुण- पुर्न
परिणाई चेव--परिग्रहं भव । माणारभ, मिथ्यावचनं, मा.
पादान, मैथुनपरिग्रहों प प्रत्यारण्यामीनि॥१०॥

·१०२ मूलावारे- सामायिकवतस्वरूपनिरूपणार्थमाह- सम्मं मे सबभूदेसु वेरं मज्झ ण केणइ । आसाए वोसरिचाणं समाधि पडिवजए॥११॥ साम्यं मे सर्वभूतेषु वैरं मम न केनापि । आशाः व्युत्सृज्य समाधि प्रतिपद्ये ॥१०॥ सम्म--समस्य भावः साम्य । मे -मम । सबभूदेसु-सर्व. भूतेषु निरवशेषजीयेषु । वर-वरं । मन्म- मम । ण केणइ. न केनापि । पासाए -पाशा आकांक्षाः । वोसरिचाणं--म्यु. त्सग्य । समाहि--समाधि शुभपरिणामं । परिवनर-मनिपये यतः साम्यं मम सर्वभूतेषु वैरं मम न केनाप्पत माशा ध्युन्सग्य समाधि प्रतिरचे इति ॥ ११ ॥ पुनरपि परिणामशुदपर्थमार- सव्वं आहारविहिं सण्णाओ आसए कसाएय सव्वं चेय ममाचं जहामि सब्बं समावेमि ॥१११ सर्व आहारविधि संज्ञा आगाः कपायांश्च । मर्व चैव ममत्वं त्यजामि सर्व क्षामयामि ॥ ११ ॥ गमादारविषि अननसानादिकं मंशाश्वाहारादिका माना लोकायाकांक्षाः पापांइयस समामि स्पनामि मा जनं सापयानि ।

·१०३ - संक्षेपप्रत्याख्यानमस्तरस्तथाधिकार ॥३॥ द्विविश्प्रत्याख्यानार्थमाह- एदम्हि देशयाले उवकमोजीविदस्स जदि मज्झं। एदं पञ्चक्खाणं णित्थिपणे पारणा हुज ॥१२॥ एतस्मिन् देशकाले उपक्रमो जीवितस्य यदि मम । एतत् प्रत्याख्यानं निस्तीर्णे पारणा भवेत् ॥११२॥ एदम्हि-एतसिन । देसयाले-देशकाले। उसकमो- पक्रमः प्रवर्तन अस्तित्वं । जोविदास-नीवितस्य । जह. ममं--यदि मम । एदं- एतत् । पचक्रवाणं--प्रत्याख्यानं । हित्यिरणे-निस्तीणे समाप्ति गते पारणा माहारमहणं । हुन्ज-भवेत् । एतस्मिन् देशकाले सोपसर्गेऽभिमते वा पा यदि जीवितव्यं नास्ति पतुविधाहारस्यैतत्प्रत्यारुपानं :- येत् तस्मिस्तु देशकाले निरवीणे जीवितम्यस्योपत्र - वि पारणा भयेदिति सन्देहावस्थायामेतत् ॥ ११२४ निश्चयावस्थापां तु पुनरेतदित्याह- सव्वं आहारविहिं पञ्चक्खामि पाप उवहिं च वीसरामि य दुविहं तिरिमा सर्व आहारविधिप्रत्याख्यामि पान्या उपधिं च व्युत्सृजामिच हिनिपिनमा सम्ब- सर्व निरक्शे ! महान ·१०४ मूलाधारे- पखामि--प्रत्यारुयामि । पागपं वन पान मयिन्ना | उ. पहिच उगवि च । नोपरामि य-युगनामिन | दुबिह- द्विविध याबाम्यन्तरलमा तिरिक्षण विविधन मनोवचन- कायेन सावन सायं पाकारणं । पानकं वनपिन्वा सर्व- माहारविधि प्रत्याख्याधि, वाद्याभ्यन्तरोपपि च न्युन्म- जामि द्विविध विविधन सायं च यदिति ॥ ११३ ॥ उचमार्थमाह- जो कोइ मध्झ उवही सम्भंतरवाहिरो य हवे । आहारं च सरीरं जावजीवा य वोसरे ॥११४॥ यः कश्चित् मम उपधिः साभ्यंतरबाह्यश्च भवेत् । आहारं च शरीरं यावज्जीवं च व्युत्सृजामि ॥११॥ जो कोइ-यः कश्चित् । मन्म उवही-ममोपधिः परि- महः । सम्भंतरवाहिरो प-साभ्यन्तरवाद्यश्च । हवे भवेत् । तं सर्व । श्राहारं च चतुर्विकल्पभोजनं शरीरं च । जाब- जीश यं जीवं जीवितव्यमनतिक्रम्य यावजीवं यावच्छरीरे मम जीव इत्यर्थः । वोसरे व्युन्सजे । यः काश्वत् मम सबा- ह्या पेन्तरोपधिर्भवेत् तं आहारं शरीरं च यावजावं पुत्सृजे इत्यर्थः ॥ ११४ ॥ .: आगमस्य माहात्म्यं दृष्ट्वोत्पन्नहषों नमस्कारमाह- जम्मल्लीणा जीवा तरंति संसारसायरमणतं।

·१०५ । संक्षेपप्रत्याभ्यानसंस्तरस्तवधिकारा॥ तं सबजीवसरणं णदु जिणसासणं सुइ।।११५ यदालीना जीवाः तरंति संसारसागरं अनंतं । तत् सर्वजीवशरणं नंदतु जिनशासनं सुचिरं ।११५॥ नं यत् । पालीणा मालीना आश्रिताः । जीवा मा. णिनः तरंति पुर्वते पारं गच्छति । संसारसायरं-संस- रणं संसारः स एव सागरः समुद्रः संमारसागरस्तं । भ[तं न विद्यते तो यस्यासौ अनन्तस्तं अपर्यन्तं । तं तत् । सवनीवसरणं सर्वे च ते जीवाश्च सर्वनीवास्तपां शरणं सर्वनीवशरणं । ददु नन्दतु वृद्धि गच्छतु । जिंणसास- णं जिनशासनं । मुइरं मुचिरं सर्वकालं । यजिनशासन- माश्रिताः जीवाः संसारसागरं तरन्ति तत्सर्वजीवशरणं न- न्दतु सर्वकालं, यदनुष्ठानान्मुक्तिर्भवति तस्यैत्र नमस्कारकरणं योग्यामिति ॥ ११५॥ आराधनाफलार्यमाह- जा गदी अरहताणं णिठिदहाणं च जागदी। जागदी वीदमोहाणं सामेभवदुसस्सदा॥११६ या गतिः अर्हतां निष्ठितार्थानांच या गतिः। या गतिः वीतमोहानां सा मे भवतु शश्वत् ॥११॥ व्याख्यातार्या गाथेयं । बईतां च या गतिः निष्टिता- ·मूलाचारे- यांनां वीतमोहानां च या गतिः सा मे भवतु सर्वदानान्यद्या- चेऽहमिति ॥ ११६॥ सर्वसंगपरित्यागं कृत्ता, चतुर्विधाहारं च परित्यज्य जिनं हृदये कृत्वा किमय म्रियते वेदतः माह- एगं पंडियमरणं छिंदइ जाईसयाणि वहुगागि। तं मरणं मरिदबंजेण मदं सुम्मदं होदि॥११७॥ एक पंडितमरणं छिनत्ति जातिशतानि बहूनि । तन्मरणेन मर्तव्यं येन मृतं सुमृतं भवति ॥११७॥ इयं च व्याख्यातार्या गाथेति। यतः एफं पंडितमग्णं जाति- शतानि यहूनि छिनचि येन च मरणेन न पुनप्रियते किन्तु सुमृतं भवति पुनोत्पद्यते तन्मरणमनुष्ठानीयमिति ॥ ११७ ।। परणकाले समाधानार्यपाह- एगम्हि य भवगहणे समाहिमरणं लहिजजदिजीवो सचट्टभवग्गहणे णिव्वाणमणुत्तरं लहदि ॥११॥ एकस्मिन् भवग्रणे समाधिमरणं लभते यदि जीवः सप्ताष्टभवग्रहणे निर्वाणमनुत्तरं लमते॥११८॥ एकस्मिन भवग्रहणे सपाधिमरणं यदि लमते मीवात. न: सप्ताटमपणेषु ध्यतीतेपु निश्नयेन निणस्नुमा सपने पाततः समारिसरणमनुपायने तिसरे सति मम्मा. दीनिमानिपताल गुपरणन शरीरत्यागः कषः११८॥ - L ·१०७ - मंझेपत्यास्याननसंलगत्तवाधिकारः॥३॥ कानि जन्मादीनि दुःखानीत्याह- णस्थि भयं मरणसमंजम्मणसमयंण विजदे दुक्खं जम्मणमरणादंक छिदिममचिं सरीरादो॥११९॥ नास्ति भयं मरणसमं जन्मसमकं न विद्यते दुःखं । जन्ममरणातंक छिघि ममत्वं शरीरतः ॥१९॥ मरण ममं मृत्युमाशं भयं जीवस्य नान्यत्, जन्मनोप. या समकं च दुःखं च न विद्यते । यतोऽतो जन्ममरणान्तर्क दिधि विदारय । शरीरतश्च ममत्वं विधि । शरीरे सति यतः सर्वमेतदिति ॥ ११९ ॥ श्रीगि प्रतिक्रमणानि भाराधनायामुक्तानि तान्यत्रा- पि संक्षिप्त काले सम्भवन्तीत्याह-- पढमं सबर्दिवारं विदियं तिविहं भवे पडिकमणं पाणस्स परिचयणं जावजीवायमुत्तमढेंच॥१२० प्रथमं सर्वातिचारं द्वितीयं त्रिविधं भवेत् प्रतिक्रमणं पानस्य परित्यजनं यावज्जीवमुत्तमायं च ॥ क्रममनिपादनार्थ चैतत् । पढ-प्रथमं । सम्वदिचार- सतियारस्य तपःकालमाश्रित्य दोपविधानस्य । विदियं द्वितीयं । तिवि-विविधाहारस्य । पर्व-भव । पटिक्कमणं प्रविक्रम परिहरणं । पाणस-पानकस्य । परिश्चषणं- - ·मूलाचार- परित्यननं । जावनीवाय-पावज्जवं उत्तपटं य-उत्तमा थे च तन्मोक्षानिमित्तमित्यर्थः । प्रथम तावमातिचारस्य प्रतिक्रपणं, द्वितीयं निक्रमण विविध हारस्य, तृतीयमुत्तपार्य पानकस्य परित्यजनं य वन्नी चेनि तम्मिन् काले विविध प्रतिक्रमणमेव न केवलं किन्तु योगेन्द्रियशरीरकपायाणां च । ता त्रिविधस्प योगस्य निग्रहो योगप्रतिक्रमणं, पंचे- न्द्रियाणां च निग्रह इन्द्रिगप्रतिक्रण, नवियस्य च शरीरस्य च त्यागः कृशता वा शरीरमतिकरण, पोडशवियापाय- ग्य नवविधाय च नोकप या निग्रहः कृशता कपायप्रति- ऋमणं, हस्तपादानां च ॥ १२० ॥ ननु कपायशरीरमरलेखना पाराधनागं आगमे कथि- ता, एतेषां पुनर्योगेन्द्रियहस्तपादानां न श्रुता, नैतत्, एतेषां चागमेऽस्तीत्याह- पंचवि इंदियमुंडा वचमुंडा हत्यपायमणमुंडा। तणुमुंडेण वि सहिया दम मुंडा वाणिया समए पंचापि इंद्रियमुंडा वाग्मुंडा हस्तपादमनोमुंडा । तनुमुंडेन अपिसहिता दशमुंडा वर्णिताः समये। पंचानामपि इन्दिपाणांमुण्डनं खडनं स्वविषयव्यापारा- निवर्तनं । वचिमुण्डा वचनस्याग्रस्तुतमलापस्य खण्डनं । चाऽसंस्तुतसंकोचप्रसारणचिन्तननिवर्तनं तवः ·समाचाराधिका शरीरस्य च मुण्डनं एते दश मुरडा: समये वर्णिता यतोऽतो न स्वमनीपपा व्याख्यानमेतदिति । अथवा एतर्मुरडमुण्ड- धारी भवति नान्यः मारिनि ॥ १२१ । इत्याचारची वपुनन्दिविरचितायां सृतीयः परिच्छन्दः ॥३॥ समाचाराधिकारः॥४॥ एवं सक्षेपम्वरूपं मन्याख्यानमासन्नतामृत्योख्याय यस्य पुनः सत्यापि निानिवारं मूलगुणा निर्वहति तस्य कयं मल्लिरिनि पृष्टे तयं चतुर्थमधिकार समाचाराख्यं नमस्कारपूर्वकमाह- तेलोकपूयणीए अरहते वंदिऊण तिविहेण । वोच्छं सामाचारं समासदो अणुपुवीय ।। १२२।। त्रिलोकपूजनीयान् अर्हतः बंदित्वा त्रिविधेन । वक्ष्ये समाचार समासत आनुपूर्व्या ।। वलोषकपूयणीए-प्राणां लाकानां भवनवासीमनु. प्यदेवानां पूजनीया धन्दनीयात्रिलोकपृजनीलाम्नान निका- लग्रहणार्थपनीयन निर्देशः । अरहने-भईन: यातिनतुष्टय- तृत् । बंदिऊण-वन्दित्वा । निविदेणु-विविधैन मनोवच. नायः। वोच्छं-वक्ष्ये । समाचार-मूलगुणानुरूपमावारं समासदो-समासन: सोपेण "काया:" स | प्राणुपुष्यीयं पति बनद्रव्याकरगे पचमौरिभरते. संज्ञा ·मूलाचार- परित्पननं । जाउलीवाय-यावर्ज। उत्तप य-उत्तमा 4 च तन्मोक्षानिमित्तमित्यर्थः । प्रथम नारत्मनिचारस्य प्रतिक्रमणं, दितीयं पतिक्रमण विविध हारस्य, तृतीयमुत्तमार्थ पानकस्य परित्यजन य वन्नी चेनि तम्मिन् काले विविध प्रतिक्रपणमेव न केवलं किन्तु योगेन्द्रियशरीरकपायाणां च। तत्र त्रिविघस्य योगस्य निग्रहो योगप्रतिक्रमण, पंचे. न्द्रियाणां च निग्रह इन्द्रियमतिक्रण, पंअविवस्य च शरीरस्य च त्यागः कृशता वा शरीरमनिक्रया, पोडशवियापाय- स्य नवविधस्य च नोकप यस्य निग्रहः कृशता कपायप्रति- ऋपणं, हस्तपादानां च ॥ १२० ॥ ननु फपायशरीरमरलेखना अाराधनाणं पागमे कथि- ता, एतेषां पुनयोंगेन्द्रियहस्तपादानां न श्रुता, नैनव, एतेषां चागमेऽस्तीत्याह- पंचवि इंदियमुंडा वचमुंडा हत्थपायमणमुंडा। तणुमुंडण वि सहिया दम मुंडा परिणया समए पंचापि इंद्रियमुंडा वाग्मुंडा हस्तपादमनोमुंडा । तनुमुंडेन अपि सहिता दशमुंडा वर्णिताः समये ।। पंचानामपि इन्द्रियाणांमुण्डनं खडनं स्वविषयन्यापारा- निवर्तनं । पविमुण्डा वचनस्यामस्तुतप्रलापस्य खण्डन । इस्तपादमनसां वाऽसंस्तुतसंकोचप्रसारणचिन्तननिवर्तनं ततः ·समाचाराधिकारमा ४॥ शरीरस्य च मुण्डनं एते दस मुगडाः समये वर्णिता यतोऽतो न स्वप्नीपया व्याख्यानमेनक्षिति । अथवा एतैर्मुण्डमुण्ड- घारी भवति नान्यः माचरति ॥ १२१ । इत्याचारची वनन्दिविरचितायां यः परिच्छन्दः ॥३॥ समाचाराधिकारः॥४॥ एवं संक्षेपम्वरूपं मन्याख्यानमासन्नतामृत्योपाख्याय यस्य पुनः सत्यापि निानिवारं मूलगुणा निर्वइति तस्य कथं प्रतिरिति पृष्टे तदर्य चतुर्थमधिकार समाचाराख्यं नमस्कारपूर्वकमाह- तेलोकपूयणीए अरहते वंदिऊण तिविहेण । वोच्छं सामाचारंसमासदो आणुपुवीयं ॥१२॥ त्रिलोकपूजनीयान् अर्हतः वंदित्या त्रिविधेन । वक्ष्ये समाचार समासत आनुपूर्व्या ॥ तेलोक्कपूयणीए-त्रयाणां लाका पवनवासीमनु- पदेवानां पूजनीया वन्दनीयात्रिलोकपूजनीयम्तान पिका- लग्रहणार्थनीयेन निर्देशः । अरहते-मईन: धातिचतुष्टय. जेतॄन् । बंदिऊण-वन्दित्वा । निविहेण-त्रिविधेन मनोवच. नायः । वोच्च-वक्ष्ये । समाचारं-मूलगुणानुरूपमाचार समासदो-समासनः संक्षेपेण "काया:" स । भागुपुवीयं १ का इति जैनेंद्रग्याकरी परमीविभक्तेः संज्ञा ।

·मूलायारे- परित्यननं । जावजीवाय-यावर्जवं | उत्तमहं य-उत्तमा- थे च तन्मोक्षानिमित्त वित्यर्थः । प्रथमं तावत्मनिचारस्य प्रतिक्रमणं, द्वितीय प्रतिक्रमण प्रिविधाहारस्य, नीयमुत्नपार्य पानकस्य परित्यननं य वनीय नि तम्मिन् काले विविध प्रतिक्रमणमेव न केवलं किन्तु योगेन्द्रियगरीरकपायाणां च । तत्र त्रिविधस्य योगस्य निग्रहो योगप्रतिक्रमणं, पंचे- न्द्रियाणां च निग्रह इन्द्रियमतिकणं, पंचवियस्य च शरीरस्य च त्यागः कृशता वा शरीरमतिकरणं, पोडशवियकपाप- म्य नवविधाय च नोकप यस्य निग्रहः कृशता कपायप्रति- क्रमणं, हस्तादानां च ॥ १२० ।। ननु कपायशरीरमरलेखना भाराधनागं भागमे कथि- ता, एतेषां पुनर्योगेन्द्रियहस्तपादानां न श्रुता, नैनत्, एतेषां चागमेऽस्तीत्याह- 'पंचवि इंदियमुंडा वचमुंडा इत्थपायमणमुंडा । तणुमुंडण वि सहिया दम मुंडा वाणिया समए पंचापि इंद्रियमुंडा वाग्मुंडा हस्तपादमनोमुंडा । तनुमुंडेन अपि सहिता दशमुंडावर्णिताः समये॥ पंवानामपि इन्द्रियाणां मुण्डनं खडनं स्वविषयव्यापारा- 'निवर्तनं । पचिमुण्डा वचनस्याप्रस्तुतमलापस्य खण्डनं । हस्तपादमनसां वाऽसंस्तुतसंकोचमसारणचिन्तननिवर्तनं ततः ·समाचाराधिकारमा शरीरस्य च मुण्डनं एते दश मुण्डाः समये वर्णिता यतोऽतो न स्वप्नीपमा व्याख्यानमेतदिति । अथवा एतर्मुण्ड गह- घारी भवति नान्यः मात्रय रति ॥ १२१ । इत्याचारी वनन्दिविचितायां तृतीयः परिच्छेदः ॥३॥ समाचाराधिकारः॥४॥ एवं सक्षेपम्वरूपं मन्याख्यानमासनत मृत्योर्माख्याय यस्प पुनः सत्यापि नितिचारं मूलगुणा निर्वहति तस्य कयं प्रतिरिति पृष्टे तदर्थ चतुर्थमधिकार समाचाराख्यं नमस्कारपूर्वकमाह- तेलोकपूयणीए अरहते बंदिऊण तिविहेण । वोच्छंसामाचारं समासदो आणुपुचीयं ।।१२।। त्रिलोकपूजनीयान् अर्हतः वंदित्या त्रिविधैन। वक्ष्ये समाचारं समासत आनुपूर्व्या ॥ तेलोपकपूयणीए-त्रयाणां लाकानां भवनवासीमनु- व्यदेवानां पूजनीया चन्दनीयासिलोक पूजनीयम्नान निका- लग्रहणार्थपनीयेन निर्देशः । अरहने-भईन: पातिनतुष्टप- जेतॄन् । दिऊण-वन्दित्वा । निविण-विविधेन मनोवच- नायः । बोच्छे-वक्ष्ये । सपाचारं-मूलगुणानुरूपमाचार समासदो-समासनः संक्षेपेण "काया:" स । प्राणुपुष्यीय इति बदम्माकरगे पचमाविमाते. संसा। -- ·मूलाचारे- भानुपूर्व्या अनुक्रमेण त्रिवियं व्याख्यानं भवति पूर्णनुपू- व्या, पश्चादानुपूर्ता, यत्र तरानुपूर्ध्या च ! तत्र पूर्वानुपूर्ध्या ख्यापनार्थमानुपूर्वमहणं क्षणिकनिन्यपक्षनिराकरणाय च । क्गन्तेन नमस्कारकरणपूर्वकं प्रतिज्ञा करणं । अत खलोक- पूननीयांविविधन वन्दिता समासादानुपूा समाचार वक्ष्ये इति ॥ १२२ ॥ समाचारशब्दस्य निरुक्त्यर्थ संग्रहगायासूत्रसाद--- समदा सामाचारोसम्माचारोसमो व आचारो। सम्वेसिसम्माणंसामाचारोदु आचारो। १२३ ॥ समता सामाचारः सम्यगाचारः समो वा आचारः। सर्वेषां समानः समाचारस्तु आचारः॥ चतुरिय: समाचारमग्दो अन्यायते, तया-सम दासामावारी-समस्य भावः सपना रागदेपामास सपा- पारा अपरा निकालदेदना पंचनाकारपरिणापो वा सपना, मामापिया था | सम्पागारो सग शोमनं निरनिवारं, मूलगुणानुपानपाचरणमाचारः सम्यगाचार: अपना सम्गापरणपोषों निदा मिसाया मा समा- भारः, परंभालगत्पर्यवान् । मारमानारो-मो या मा. बारःपंचामा सम्बनि-Rषां ममतामपामादीनां सर. पानामापा: मो मायादिमिती:म: समाषा- ·समाचाराधिकार ॥४॥ 2. गर सा भयवा सम उपसमः क्रोशद्यमावस्तेन परिणामना- चाणं सपावारः। समगन्देन दशलाक्षणिकपो गृहयते स समाचारः। अथवा भिक्षाग्रहणदेवत्रन्दनादिभिः सह योगः साचारः । सपाणं-सह मानेन परिणामेन वर्तते इति समान सहस्प सः, समानंवा मान, समानस्य समायः । भयका सर्वेपां समानः पूज्पोऽभिप्रेतो वा आनारो यः स समाचारः। अथवा समदा सम्यक्त्वं, सम्मानारो-चारित्रं, समाणं-ज्ञानं, समो. वा आवारो-तमः । एतेषा सर्वेषां योऽयं सपाचारः ऐक्यं स समाचारः, पाचारो वा समाचारः । यस्तु समाचार स प्राचार एयेत्यविनामावः । अथवा पञ्चभिरर्थनिर्देशः, समदा समरसीमावः समयाचारो-समयव्यवस्थयाचारः,सम्माचा- रो-सम्यगाचारः, समोवा सहाचरणं । ससु-सर्वेषु क्षेत्रेषु सपा-समाचारः। संक्षेपार्थ समनाचारः, सम्यगावारः, मोय याचारो का सर्वेषां स समाचारो हानिदिहितः, कायोत्सर्गादिभिः समान मान यस्याचारस्य स वा समा- चार इति ।। १२३ ॥ भस्पा समाचारस्य लक्षणमेदमतिपादनार्थमाह-- दुविहो सामाचारोओघोपिय पदविभागिओव दसहा ओघो भणिओ अणेगहा पदविभागीय द्विविधः समाचार औधिकः पदविभागिकश्चैव । देशधा औधिको भणितः अनेकधा पदविभागी च ॥ +4 ·मूलागारे- दुविहो-द्विविधः द्विपकारः । सामाचारो-समाचारः सम्पमानार एवं सामानारः प्राकृतपलाद्वा दीर्घत्वमादेः। ओ. घोवि य -औषिक: सामान्गरूपः । पदविमागीमो.-पदानां अर्यप्रतिपादकानां विभागो भेदः स वियते यायासौ पदवि. भागिय श्च । पत्रकारोनधारणार्थः । स सामानारः प्रोधिक- पदविमागिकाभ्यां द्विविध एन । तयो दमतिपादनार्यमाह-दसहा-दशया दशमकारः। ओयो औधिः । भणियो-मणितः । अणेयषा-अनेकया- नेकपकारः । पदविभागी य-पदविभागी च । यौधिक: स दशप्रकारोऽनेकया च पदविभागी ॥ १२ ॥ आधस्य ये दशपकाराम्ते केऽतः प्राह- • इच्छामिच्छाकारोतधाकारोयआसिआणिसिही आपुच्छापडिपुच्छाछंदणसणिमंतणायउवसंपा इच्छामिथ्याकारो तथाकारः चआसिका निपेधिका आपृच्छा प्रतिपच्छा छंदनंसनिमंत्रणा च उपसंपत।। इच्छामिच्छाकारो-इशामभ्युपगमं करोतीति इच्छा- कार प्रादरः, मिथ्या व्यलीकं करोतीति मिध्याकारो विपरि- णामस्य त्यागः, एकस्य कारशब्दस्य नितिः, समासान्त- स्य वा कदुत्पत्तिः । तथाकारो य-तथाकारच मदर्ये प्रतिपा- दिते एवमेव वरनं । आसिया-आसिका आपृच्छच गमनं।.

·समाचाराधिकारः॥४॥ मिसिही-निधिका परिच प्रदेशनं । प्रापुच्छा-मापू- छा स्वकार्य प्रति गुधिभिप्रायग्रहणं । पडिपुच्छा-प्रतिपृच्छा निपिद्धस्य अनिपिद्धन्य गवस्तुनम्तद्ग्रहणं पति पुनः ममः। इंदण-इन्दनं चन्दानुवतित्वं यस्य गृहीतं किंचिदुपकरणं वदभिप्रायानुवर्तनं । समिमंतणाय-सनियंत्रणा च सत्कृत्य याचनं न । उपसंपा-उपसम्पत भान्मनो निवेदनं । नायं पृ. छाशब्दोऽपशब्दः उत्सर्गापवादमपावेशात् । एतामामि- छाकारमिध्याकार-तथाकारासिका-निषेधिकापन्छा मति- पृच्छा-बन्दन सनिमंत्रणोपसम्पदा को विषय इत्यत मा. इ-गाथात्रयेण सम्बन्धः ॥ १२५॥ इटे इच्छाकारो मिच्छाकारो तहेव अवराहे। पुडिसुणणमितहत्तियणिग्गमणेआसियाभणिया पविसंतेयणिसीहीआपुल्छणियासकजआरंभे । साघम्मिणायगुरुणापुब्धणि साह्म पडिपुच्छा छंदणगाहिनेदब्बेअगिहददन्वेणिमंतणाभणिदा। तुह्ममहंतिगुरुकुलेआदणिसग्गो दु उपसंपा ॥ इप्टेइच्छाकारो मिथ्याकारःतथैव अपराधे । प्रतिश्रवणे तथेति च निर्गमने आसिका भाणताः १२६ अवशति च निषेधिका आपृच्छनीय स्वकार्यारमे।

·मूलाचारे- सधर्मणा च गुरुणा पूर्वनिसृप्टे प्रतिपृच्छा ।। १२७॥ छंदनं गृहीते द्रव्ये अगृहीतद्रव्ये निमंत्रणा भणिता। युप्माकं अहमिति गुरुकुले आत्मानसर्गस्तु उपसंपत्।। रहे-ष्टे मध्यदर्शनादि के शुभपरिणामे वा । इच्छाकारो -इच्छाकारोऽभ्युपगमो हर्षः स्वेच्या प्रवर्तनं । मिच्छाका. रो-मिटाकारः यायपनमा निवर्तन । तहेव-तथैव । क, अवगहे-मपराधेशुपपरिणामे बतायतिवारे । पडिमुणणं- हि-प्रतिश्रवण मूत्रार्थग्रहणे, नहरिय तथेति च यथैव भवद्भिः प्रतिपादितं तथैव नान्यथेत्येवमनुगगः । गिग्गम-निगमने हाले । पासिया-- सिश देवगृहस्थादीन् परिपृच्छय यानं पाक्रियादिभ्यां मनो निर्तन या । भणिया-भणिता: कथिताः । विसंते ग प्रविशतिन प्रवेशकाले । णिसिही-नि- पेधिका तयम्यानभ्युपगमय्प म्यानकरणं सम्यग्दर्शनादिषु स्थिरभा वा । मापुच्छणि या य-मापृच्छनीय च गुवादीनां वन्दनापूर्वक प्रश्नकरणं । मज्जारम्भ-स्वस्थालना कार्य प्रयोजनं तम्यारम्भ आदिक्रिया स्वकार्यारम्भस्तस्मिन् पटनगमनयोगादिके। माधम्मिय-समानो धर्मोऽनुष्ठानं गुरु- या शासौ सधन सर्मणा च । गुरुणा-दीक्षाशिक्षो- पदेशका पोऽधिज्ञानाधिकन वा, पुव्वणिसिहम्हि-पूर्व- रिमनिराष्टं दिदत्तं समर्पितं यास्तूपकरणादिकं तस्मिन् पूर्वनिमुष्ट वस्तुनि प्रहयानिमाये । पडिपुच्छा-प्रति- ·समाचाराधिकारः ॥४॥ छा पुनः मश्नः । छंदणं-छंदन वंदो या तदभिप्रायेण से. वनं, गहिदे-गृहीते द्रव्ये पुस्तकादिके । अगहिददये-अप- होतद्रव्ये अन्यदीयपुम्नकादिवस्तुनि समयोजने माते । णि- मंतणा-निमंत्रणासन्कारपूर्वकं यावनं गृहीतस्य विन- येन निवेदनं वा । मणिदा-भणिता ! तुम्ह-युष्माकं । प्र- इंति-महमिति । गुरुकुले भाम्नाये त्वत्पादमूले । आद- मिसम्गो-यात्मनो निसर्गस्त्यागः तदानुकूल्याचरणं, । तु- भत्यर्यवायफः, उवसमा-उपसम्पत् ।। २२६-१२८ एवं दशमकारोधिकसमाचारस्य संक्षेपार्य पदविमागिनश्च विभागार्यमाह- ओधियसामाचारोएसोभणिदोहुदमविहोणेओ एतोय पदविभागी समासदो वण्णइस्मामि ॥ औधिकसामाचारः एप भाणितः हि दशविधो ज्ञेयः। इतश्च पदविभागीसमासतः वर्णयिष्यामि ॥ १२९॥ एप औधिक सामाचारो दशमकारोऽपि भणित: कथित तः समासतः संक्षेपतो ज्ञातव्यो अनुष्ठेयो वा। एस्तोप-इत. श्वोच। पदविमागिन समाचारं । समासदो-समासतः। वर्णयिष्यामि । ययोद्देशस्तया निर्देश इति न्यायादिति ॥१२९।। उग्गमसूरप्पहुदी समणाहोरचमडले कसिणे । जं अचरंति सददं एसो भणिदो पदविभागी॥

·मूलाचारे- उद्गमसूरप्रभृतौ श्रमणा अहोरात्रमंडले कृत्स्ने । यदाचरति सततं एप भणितः पदविभागी॥ १३०॥ उग्गम पहुदी उद्गच्छतीत्युद्गमः सूर भादित्यो यस्मिन् काले स उद्प्सूर उदयादित्यकाल:, अथवा मृगस्योद्गमः उद्ग ममूगः उद्स्य पूर्वनिपातः स पहुदि-प्रभृतिरादिर्य- स्यासौ उद्गममनिस्तस्मिन्नुदयमूर्यादौ । सपणा-श्राम्यं. नि तरम्यतीन अग्गा मुनयः । अहोरत्तमडले-आध रात्रि- थाहाराप्रम्नस्य पण्डलं मन्ततिरहोराप्रमंडलं तरन् दिवस. रात्रिपध्यक्षगसमुदये । कमिने-कस्ने निरनशेपे । जंभाच- रंति-यदानन्ति यनिग्मादिक नियनि। मददं सतनं निरतरं । एसी-एप प्रत्यक्षवननमेतत् । पणिभो-भगिनोऽ. भिट्टारकः कपिन: माम-सृपतिपादनमेतन । पदविपा. गी-पदम्यानुष्टानं । उद्गमूग्प्रभृतो कृम्नेऽहोराग्रायडले पदाचरन्नि श्रमणा: मनत स एप पविभागीति कथितः । उत्तरपटापसगा पल्लिगतेनिन दापालिंगव्यत्ययः ॥१३०॥ इप्टे वातुनीच्छाकार: काय इत्युक्तं पुरस्तात् तसि. संजमणाणुरकरणे अप्णुपकरणेचजायणेअपणे। जोगग्गरणादीसुअइच्छाकारोदुकादबो॥ संयमनानोपकारणे अन्योपकरणे च याचने अन्ये ।

·1. - समाचाराधिकारः॥४॥ योगग्रहणादिपु च इच्छाकारस्तु कर्तव्यः॥ संजमणाणुवकरणे-मंयम इन्दियनिरोधः प्राणिदया च, ज्ञान ज्ञानावरगक्षयोपशमोत्पन्नवस्तुपरिच्छेदात्मकमत्ययः श्रुतज्ञानं वा तयोरुपकरणं पिच्छिकापुस्तकादि सस्मिन् संयमज्ञानोपकरणहेनो विषये वा । अण्णुवकरणे च-अन्यस्य तपःपभृतेरुपकरणं कुंडिकाहारादिकं तस्मिश्च तद्विरये च । जापपे-याचने भिक्षणे । भरण-अगस्मिन् परविपये औ- पधादिक परनिमित्त वा । भषवा च । एतेषां याचने परनिमित्तमारमनिमित्तं वा इच्छाकारः कर्तव्यः मना प्रवर्तयि- तव्यं, न केवलमत्र किन्तु, योगमहणादिसुय-योगमहणादिषु च भातापनटतम्लाभ्रावकाशादिषु च किंबहुना शुभानुष्टाने सर्वत्र परिणाम: फर्नव्य इति ॥ १३१।। भय फस्यापराये मिथ्याकारः स इत्या- जंदुकडंतुमिच्छातंमच्छदिदुक्कडंपुणोकादं । भावेणयपडिकंतोतस्सभवेटुक्कड मिच्छा ।। यत् दुष्कृतं तु मिथ्या तत् नेच्छति दुप्कृतं पुनः कर्तु भावेन च प्रतिकांतः तस्य भवेत् दुष्कृते मिथ्या ॥ यदुवं यत्पापं पया कृतं नातं मिथ्या मम भन्तु, भई पुनस्तस्य कर्ता न भरामीयर्थः । एवं यन्मिध्यादुष्कृत कृतं तु तदप्कृतं पुनः फर्नु नैपोन् न कुर्याइ । भाषेन च म.

·मूलाचार-
तिकान्तो यो न केवलं वचसा किन्तु मनसा कायेन च व.
तमानातीनमविष्यकाले तस्यापरायस यो न कतां तस्य द-
कृते मिथ्याकार इति ।। १३२ ।।
प्रय कि तत्मनिश्रवणं यस्मिन् नताकार इत्यत पाह--
वायणपडिचण्णाए उवदेसे सुचअत्थकहणाए।
अवितहमेदत्ति पुणो पडिच्छणाएतधाकारो॥
वाचनाप्रतीच्छायायामुपदेशे सूत्रार्थकथने
अवितथमेतदिति पुनः प्रतीच्छायां तथाकरः॥
वायणपडिछराणाए-चावनस्य जीवादिपदार्यव्याख्या-
नस्य प्रतीच्छा श्रवणं वाचनापतीच्छा तस्यां, सिद्धान्तश्रवणे
उवदेसे-उपदेशे आचार्यपरम्परागतेऽविसंवादरूपे मंत्रतं.
श्रादिक । सुत्तप्रत्यकहणाए-सूचनात्सूक्ष्मार्थस्य सूत्रं वृत्ति-
वार्तिकभाष्यनिवन्धनं तस्यार्यों जीवादयस्तस्य तयोर्वा कय-
नं प्रतिपादनं तस्मिन सूत्रार्यकयने कयनायां वा । अवित-
ह-अवितथं सत्यं एवमेव । एतदेत्ति-एतदिति यद्भट्टारकैः
कथितं तदेवमेवेति नान्यथेति कृता । पुगो-पुनः । (प-
डिछगणाए-) प्रवीच्छायां पुनरपि यच्छ्रवणं क्रियते । त-
धाकारो-तथाकारः । वाचनामतिश्रवणे उपदेशे सूत्रार्ययो.
जने गुरुणा क्रियमाणे अवितयमेतदिति कला पुनरपि.
पन्छ्वणं तत्तयाकार इति ॥ १३३ ॥

·समाचाराधिकारः॥४॥ केषु प्रदेशेषु प्रविशता निधिका क्रियते इत्याह-- कंदरपुलिणगुहादिसुपवेसकालणिसिायंकुज्जा तेहितो णिग्गमणेतहासिया होदि कायव्वा ।। कंदरपुलिनगुफादिपु प्रवेशकाले निपेधिकां कुर्यात् । तेम्यो निर्गमने तथा आसिका भवति कर्तव्या॥१३४ फंदरं-कंदरः उदकदारितप्रदेशः । पुलिणं-पुलिनं ज- लमध्ये जलरहितमदेशः । गुहा-पर्वतपाठविवरं ता भादि- येषां ते कन्दरपुलिनगुहादयम्तेषु अन्येषु च निर्गन्तुकप्रदेशे- पु नदयादिषु । पवेसकाले- प्रवेशकाले । मिसीहियं- निपधिकां । कुजा-कुर्यात् कर्तव्या । अत मासिका कृतः? तेहिता तेम्प एव कन्दरादिभ्यः । विगमणे-निर्गमने निर्ग- मनकाले । तदासिया-नयासिका । होदि-भवति । काय- या-कपा इति ॥ १३४ ॥ मश्नाच येषु स्थानेषु इत्युच्यते- आदावणादिगणेसण्णाउभामगादिगमणे वा। विणयेणायरियादिमु आपुच्छाहोदिकायबा॥ आतापनादिग्रहणे संज्ञायां उहामकादिगमने वा। विनयेनाचार्यादिपु आपृच्छा भवति कर्तव्या ॥१३५ प्रादारणादिगहणे-मानपनं प्रतपूर्वकमुष्णप्तान प्रादि- ·- १२० मूलाचार- उँपां ते आतापनादयस्तेषां ग्रहणमनुष्ठानं तस्मिन्नातपना- मूलाधावकाशकायोत्सर्गादिग्रहणे । सण्णा उभामगादिगमगे वा संज्ञायामाहारकालशोधनादिकेच्छायां उद्धृम्यते गम्यते उद्भप उद्मम एवोद्भपकोज्यमामः स प्रादिपा ते उद्भपकादयस्तेषां गमनं प्रापणं तस्मिन्वा, निमित्तवशादन्य- प्रामगमने वा । विणयेण-विनयेन नमस्कारपूर्वकमणामेन भाइरिगादिसु-भाचार्य प्रदिपा ते प्राचार्यादयस्तेषु प्राचार्यमनकस्थविरगणधरादिपु । भापुच्छा-श्रापृच्छा। होदि भवति । कादया कर्तव्या। यत्किचित्कार्य करणी. यं तत्सर्वपाचार्यादीनापृच्छय क्रियते यदि भापच्छा भवति तत इति ।। १३५॥ परिपृच्छासरूपनिरूपणार्थमाह-- जंकिंचिमहाकचंकरणीयंपुच्छिऊणगुरुआदी। पुणरविपुच्छदिमाहूतंजाणमुहोदिपडिपुच्छा ।। यत् किंचित् महाकार्य करणीयं पृष्ट्वा गुर्वादीन् । पुनरपि पृच्छति साधून तत् जानीहि भवति प्रतिपृष्ठा किवि-परिचित सामान्यापनमेतत् । महाज- पदरकार्य वृहत्स्योराकरणीयं-कथ्यमनुष्ठानी। पुन्छि- उन-पृता । गुरुपादी-गुरुगादियां से गुदयाला गुरू. प्रायगिदीन । पुगरवि-पुनरपि । नादि यति ·समाचाराधिकारः॥४॥ साहु-साधून परिशेपयोधुक्तान् । मया स साधुः पुनरपि पृच्छति येन पूर्व याचितं । वं जाणमु-तजानीहि युध्यस्व । होदि-भवति । पहिपुच्चा-प्रतिपृच्छा । यस्किचित् कार्य महकरणीय गुर्शदान पृष्ट्वा पुनरपि साधून पृच्छति साधुर्वा तत्कायं तदेव प्रश्नविधानं प्रतिपृच्छां जानी- होति ।। १३६ ।। अष्टयं सूत्रं प्रपंचयन्नाह- गहिदुवकरणेविणएवंदनसुचत्यपुच्छगादीसु । गणघरवसभादीणं अंशुवुचिं छंदणिच्छाए । गृहीतोपकरणे विनये वंदनासूत्रार्थप्रश्नादिपु । गणधरवृपभादीनामनुवृत्तिः छंदनाभच्छया ॥१३७॥ गहिदुपकरणे गृहीते स्वीकृते उपकरणे संपपज्ञानादिप्रतिपाल- नकारणे भाचार्यादिमदनपुस्तकादिक । विणए विनये विनय- काले बंदण-वन्दनायो चंदनाकाले क्रियामणेन फालस्यापि ग्रहणं तदभेदाव। मुत्तत्यपुखणादीमु म्याप अर्थातस्य प्रश्न: समादिपा ने प्रार्थप्रश्नादपस्तेषु । गणधरसमादीगं-गण- परपमादीनां मापार्यादीनां। भगुयुती-मनुचिरनुकूला- चरण छन्दणं-धन्दा छन्दोऽनुचि इच्छाए-इन्छया। स्वार्थपश्नादिषु उपकरणदम्ये पहीवे निपे वंदनायां प गणपरपमादीनापिच्छयानुचिश्छन्दनामिति । अपरोपकार- ·१२२ मूलाचार- पदव्यस्वामिन इच्छया गृहीतुरनुतिरछंदनमाचार्यादीनां च प्रश्नादिपु विनयकाले बन्दनाकाले ति ।। १३७ ॥ नवमस्य सूत्रस्य विवरणार्यमाह- गुरुसाहम्मियदव्वं पुच्छयमण्णं च गेण्हिदुइच्छे । तोसे विणयेण पुणो णिमंतणा होइ कायबा ॥ गुरुसार्मिकद्रव्य पुस्तकमन्यच गृहीतुंइच्छेत् । तेषां विनयेन पुनर्निमंत्रणा भवति कर्तव्या ॥ १३८ गुरुसाहमियदव्य-गुरुश्च साधर्मिकश्च गुरुसाघम्किौत- योव्यं गुरुसाधर्मिकद्रव्यं । पुच्छयं-पुस्तकं ज्ञानोपकारकं । भरणंच अन्यच कुण्डिकादिकं । मेण्डिदु-ग्रहीतुं श्रादातुं इ- च्छे इच्छेद्वाञ्छेत् ।तेसिं-तेंपा गुरुसाधार्षिकद्रव्याणां गृहीतु- मिष्टानी विणएण-विनयेन नम्रतया । पुणो-पुनः। णिमंतणा निमंत्रणा याचना । होइ-भवति । कायना-कव्या । यदि गुरुसाधर्मिकादिद्रव्यं पुस्तकादिकं गृहीतपिच्छेत् तदानी तेषां विनयेन याचना भवति कर्तव्या इति ॥ १३८॥ उपसम्पदसूत्रभेदभतिपादनार्यमाह- उपसंपयायणेया पंचविहा जिणवरेंहि णिाद्दट्ठा। विणए खत्ते मग्गे सुहदुक्खे चैव सुचे य ॥ उपसंपत् च ज्ञेया पंचविधा जिनवरैः निर्दिप्टा।

·समाचाराधिकारः॥४॥ १२३ - विनये क्षेत्र मागें सुखदुःखे चैव सूत्रे च ॥ १३९ ।। स्वसंपयाय-उपसमयोपसेव'सनो निवेदनमुपसम्पन् । या पानातव्या । पचविहा-पंचविधा पंचमकारा। जिण- रहि-मिनः। निदिहा-निर्दिा फाधिता। केते पंच प्रकारा इत्याद-विणय-विनये । खसे-क्षेत्र मागे-मागें । सुहृदुक्खे- मुखदुःखयोः । पादः समुच्चये। एक्कारोऽनधारणे । सुचे- य-सूत्रे च । विषयनिर्देशोऽयं विनपादिपु विपयेपूपसम्पद पंचषकारा भवति विनयादिमेवेति ॥ १३९ ॥ तर नियोपसम्पत्प्रतिशदनार्थमाह- पाहुणविणउवचारोतेसिं चावासभूमिसंपुच्छा। दाणाणुवत्तणादी विणये उपसंपया णेया। प्राणिकविनयोपचारी तेषां चावासभूमिसंपृच्छा दानानुवर्तनादयःविनये उपसंपत् ज्ञेया ॥ १४ ॥ पाहुणविण उपचागे-विनयश्चोपचारश्च विनयोपचा- रौ मार्णिकानां पादोष्णानां विनयोपचारों, अंगमर्दनप्रियव. चनादियो विनयः, आसनादिदानमुपचारः। श्रावासभूमिसं- पुरधा-आवासः म्यानं गुरुगृहं भूमिः मार्गोऽध्या तयोः संपच्छा संपन्नः प्राधासभूमिसपश्नः । दाणे-दानं संस्तर- पुस्तष शास्रोपकरणादिनिवदनं । अगुवचणादी-अनुवर्वना- दयस्तदनुकूलाचरणादयः। विणये उपसंपया-विनयोपसम्पन AP 10.

·मुलाचार- णेया-ज्ञेया । पादोग्णानां विनयोपचारकरणं यत्तेपां चावा. सभूमिसम्पृच्छया दानानुवर्तनादयश्च ये तेषां क्रियन्ते तत्सर्व विनयोपसम्पदुच्यते । सर्वत्रात्मनः समर्पः। तस्य वा ग्रहणम- पसम्पदिति ॥ १४०॥ यतः का क्षेत्रोपसम्मदित्यत्रोच्यते- संजमतवगुणसीलाजमणियमादी यजति खेत्तार वडति तसि वासो खत्ते उपसंपया णेया॥१४१॥ संयमतपोगुणशीला यमनियमादयश्च यस्मिन् क्षेत्रे वर्धते तस्मिन् वासः क्षेत्रे उपसंपत् ज्ञेया ।। १४१॥ संनमतरगुणसोला-संयमतमोगुणशीलानि । यमणिय. मादीय- यमनियमादयध भामरणात्सतिशलनं यमः काला- दिपरिपायोनाचरणं नियमा, प्रतारिरक्षणं शीलं, काया- दिखेदस्तपः, उपसमादिलक्षणो गुणः भागेन्द्रिसंयमनं - यमः, मती नगापेक्यं । जमि-यस्मिन् । रोहि वनि-वदन्ते उत्तप्पा भवंति । साम-तस्मिन् मो- वमनं । सेते उपसंपा-योगसमन् । गेया शेया। यमन तेथे संपमतमोगुणीलानि यमनिपपादयश्य बदले मग वामो यःमाधोपममदिनि ।। १४१॥ हनीयापा: स्वरूपानिपादनार्यमाद- पहुणवत्यचाणं अपणोण्णागमणगमणमुहपुच्छा ·समाचागधिकारः॥४॥ १२५ उपसंपदा य मग्गे संजमतवणाणजोगजुत्ताणं पादोणवास्तव्यानामन्योन्यागमनगमनमुखप्रश्नः। उपसंपत् च मार्गे संयमतपोज्ञानयोगयुक्तानाम् ॥ पाहुणवच्छवायां-पादोणवास्तव्यानां भागन्तुक- स्वस्थान-स्थितानां । अण्णांगणं-अन्योन्य परस्परं । आ. गमणगपण प्रागमनं च गमनं वागमनागमने तयोपिये गुहपुच्छा-मुखमश्न:-कि मुखेन तत्रभवान् गत मागतश्च । उपसंपदादु-उपसंपत् । मग्गे-मागें पथिविषये । सनमतव. याणजोगजुत्ताणं-मयमतपोज्ञानयोगयुक्तानां । पादोणा- वास्तव्यानां प्रन्योऽयं योऽयं गमनागमनमुखपश्नः सा मार्ग- विषयोपसम्मदित्यमोधात इति ॥ १४२ ॥ भय का मुग्वदुःग्योपसम्रदित्यवोच्यते-- सुहदुक्खे उवयारो वमहाआहारभेसजादाहि। तुझं अहंति वयणं सुदुक्खुवसंपया णेया॥ मुखदुःखयो उपचरो यसतिकाहारभेपजादिनिः। युप्माकं अहं इति वचनं सुखदु.खापसंपत् ज्ञेया ॥ गुहद रो-रसवानिपिनभूतयोः, अपरा होगा. चाच्छन्द, सुखदुःखपुक्तः पागनिसक्यारो-उपचार अपमाः । पसीमापार समाधिसतिसारपस्यादिभिः ·मूलागार- गुखिनो निनस्य शिम्यादिलामे कुंडिकादिदानं, दागिनो प्पायुपपीडितस्य गुरशय्यामापधामपानपर्दनादिमिर- पफार उपनाः । तुम पानि मामां-गुभारुमपिति वरनं युप्माभियदादिगने तस्य सर्वस्याई का इति । मया सुमा- कमेतत्सर्व पदीयमिति धननं । मुन्दुम्सुनगंगा-गुमदुःखों- पसंपन् । गेया-झानच्या | मुमदुम्यनिम रिजसति कादिभिरूपचारो युमायामिति बननं उपसम्पन मुखदुस- विपयेति ।। १४३॥ पंचम्या उपसम्पदः स्वरूपनिरूपण यम:- उवसंपया य सुने तिबिहा मुत्तत्यतदुभया चेव । एकेका विय ातविहा लोइय वेद तहा समये॥ उपसंपत् च सूत्रे त्रिविघा सूत्रार्थतदुभया चैव । एकैकापि च त्रिविधा लौकिके वेदे तथा समये ॥ सूत्रविषयोपसम्पच विविधा त्रिपकारा । मुखत्यताम- या चेव सूत्रायतदुभया चैव सत्रार्यों गानः स्त्रोपसमह. अर्थनिमियो यत्नो ऽयोपसम्पन, मूत्रापाभय हेतुर्यत्नः दुर भयोपसंपत् तादात्ताउद्यपिति । एक्कापि च सूत्रा भयसम्पत् लौफिकवैदिकसामायिकश सभेद विविधा - फिकसूत्रार्थतदुभयानामवगम । तया वैदिकानां सामापिकाने च। हुण्डावसपिण्यपेक्षा वैदिकशासस्य प्रणं । अब ·१२७ समाचाराधिकार सर्वकालं नयाभिमायस्य सम्भवाद्वैदिकस्य न दोषः । अथवा वैदे सिद्धान्त समये तादौ इति । तुझं महद्गुरुकुले आत्मनो निसर्गः उपसम्पदुत्ता ॥ १४४ ।। पदविमागिकस्य सामावारनिरूपणार्यमाह- कोई सव्वसमत्यो सगुरुसुदं सव्वमागमित्ताण। विणएणुवकमित्ता पुन्छ। सगुरुं पयत्वेण ।। कश्चित् सर्वसमर्थःस्वगुरुश्रुतं सर्वमवगम्य । विनयेनोपक्रम्य पृच्छति स्वगुरुं प्रयत्नेन ॥१४॥ कोई-कथित । सम्बसमत्यो-सरपि मकाार्यविया बलोत्साहादिमिः समर्थः कल्पः सर्वतमर्थः । सगुरुसुदं-स्वगु- रुश्रुतं मात्मीयगुरूपाध्यायागतं शाखा सव्वं-सर्व निरवशेपं । भागमित्ताण-मागम्य झाला । विणएण-विनयेन मनोवचन- कायमणामः । उनकममित्ता-उपक्रम्य मारभ्योपौरप । पुच्छदि-पृच्छवि भनुलां याचते । सगुरु-गुरुं । पपत्तेमा- प्रयत्नेन मपाद स्परता । कश्चित् सर्वशास्त्राधिगमलोपेतः स्वगुरुशास्त्रमधिगम्य, अन्यदपि शासपधिगन्तुपिच्छन् विनये- नोपक्रम्य प्रपत्नेन स्वगुरुं पृच्छति गुरुणानुसातेन गन्तव्यः मित्युक्तं भवति ॥ १४५ ॥ किंतत्प्रच्छति । इत्यत्रोपवे- तुझं पादपसाएणअण्णमिच्छामि गंतुमायदणं । ।

·१२८ मूलावारे- तिणि वपंच व छावा पुच्छाओ एत्य सो कुणह।। युष्माकं पादप्रसादेन अन्यदिच्छामि गंतुमायतनम् । तिस्रःवापंच वा पट् पृच्छाःअत्र स करोति ॥ १४६ ॥ तुम्भं पाइपमादेण-वत्सादपमाढात् तत्पादानुज्ञया । अगणं-अन्यत् । इच्छामि-अभ्युपैपि । गंतुं-यातुं । प्रायः वनं सर्वशास्त्रपारंगतं चरणकरणोद्यतमाचार्य, यद्यपि पहात- नानि लाके सर्वज्ञः, सर्वज्ञालयं, ज्ञानं, सानोपयुक्तः, चारित्रं चान्त्रिोषयुक्त इति मेदाद्भवन्ति तथापि सानोपयुक्तस्यावा. र्यस्य ग्रहणपधिकारान् । किमकं प्रश्नं करोति नेत्याह ति. रिणव- तिस्रः।पंच व-पंच वा । छाव पड्वा । चशदाच्च. तस्रोधिका था । पुच्छाओ. पृच्छाः प्रश्नान । एत्या अनाव सरे । कुणदि-रोति । अनेनात्मोत्साहो बिनयो वा प्रदर्शितः । मट्टारकपादप्रमन्नः अन्यदायतनं गंतुमिच्छामीन्य. नेन प्रकारेण तिसः चपना पृच्छाः सोऽय करोतीति ततः किंकरोत्यसावित्याह- एवं आपुच्छिचा सगवरगुरुणा विसजिओ संतो। अपचउत्थोतदिओ विदिओवासोतदोणीदी। एवं आपृच्च्य स्वकवरगुरुणा विसार्जतः सन् । आत्मचतुर्थःतृतीयो द्वितीयो वा स ततो निरति ॥१४७ ·समावाराधिकारः॥४॥ १२६ एवं-पूर्वोकेन न्यायेन । आपुरिछत्ता मापृच्छयाभ्युः पगमय्य। सगवरगुरुगणा--सकीयवरगुरुभिः दीक्षाश्रुतगुर्गदि- भिः । विसज्जिदो विसटी मुक्तः । सतो. सन् । फिमेका. क्पसौ गच्छति नेत्याह-अप्पच उत्यो चतुर्णा पूरणनतु: भा- सा चतुर्थे यस्पासावात्मचतुर्थः । त्रयाणां योर्वा पूरणम्- तीयो दिनीप: । मात्मा हतीयो द्वितीयो वा यस्यामावापतृ- वीय भात्मदिनीयः । विभिटाभ्यामेक्रेन वा सह गंतव्य नैका. किना । सो तदो-स साधुस्ततः तस्मात् स्वगुरुकुलाव । णीदि-निर्गच्छनि । एवमापृच्छय स्वकीयवरगुरुभिश्च विस- एः सन्नात्मचतुर्यो निर्गच्छति, भात्मतृतीय प्रात्मद्वितीयो वा उत्कृष्टपध्यमजघन्यभेदात् ।। १४७ ।। किमिनि कृन्वान्येन न्यायेन विहारो न युक्तो पतः गिहिदत्ययविहारोविदिओऽगिहिदत्यमसिदोचवे एचो तादयविहारोणाणुण्णादोजिणवरहि ।। गृहीतार्थकविहारो द्वितीयो ऽगृहीतार्थसंश्रितवैव एताभ्यां तृतीयो विहारो नानुज्ञातो जिनवरैः ॥१८॥ गिहिदन्येग-टीनो मातोऽयों जीवादिता येनामो गृहीतान : प्रथमः । विगे-विग्ण देशान्तग्गम. नेन पारित्रानुप्पानं । अपना रिहरवीति विहर: एकच विहारचकविहारः । विदियो द्वितीया यहीवान,सभिवो १ ·मूलाचारे- युक्तः । भय को दिनीयः, अगृहीतार्थस्तस्पानेन सहापरणं नैकस्य । एत्तोपताभ्यां गृहीतार्याग्रहीवार्ययिताभ्याम- न्यः। तदियविहारो उतीयविहाराणाणुगणादो-नानुमात: नाभ्युपगतो जिनवररहनिः। एको गृहीतार्यस्य विहारोपरो. गृहीतायन संश्रितस्य तृतीयो नानुशानः परमेष्ठिमिरिति १४८ किविशिष्ट एकविहारीत्यत ग्राह- तवसुत्तसत्तएगचभावसंघडणधिदिसमग्गो य । पविआआगमवलिओ एयविहारी अणुण्णादो। तपःसूत्रसत्त्यैकत्वभावसंहननधृतिसमग्रभ । प्रव्रज्यागमवली एकविहारी अनुज्ञातः॥ १४९ ॥ तपो द्वादविधं स्त्र द्वादशांगनतुर्दशपूर्व रूपं कालक्षेत्रा. नुरूपो वाऽऽगमः प्रायश्चित्तादिग्रन्यो वा सवं-कायगतंभ- स्थिगतं च पलं देहात्मक वा भावप्सत्वं, एकत्वं शरीरादिवि- विक्त स्वात्मनि रतिः, भावः शुभपरिणामः सन्चकार्य, संह- तनं अस्थित्वदृढता वर्षभनाराचादित्रयं, धृतिः मनोवलं, शुदायबाधनं चैतासां इंदः एताभिर्युक्तम्तपःसूत्रसत्वैकत्वमा- वसंहननतिसमनः । न केवलमेवं विशिष्टः किन्तु पविया- भागमवलिओ-प्रवज्यागमवलवांश्च तपसा वृद्धः, आचार- सिद्धान्तक्षुण्णश्च य; स एकविहारी अनुजातोऽनुमतो नि- नेवरैरिति सम्बन्धः ॥ १४९॥ न पुनरेवंभूतः- ..

·समाचाराधिकारः॥४॥ सच्छंदगदागदीसयणणिसयणादाणभिक्सवोसरणे सच्छंदपरोचि यमामे सत्तृवि एगागी॥१५॥ स्वच्छंदगतागतिशयननिपादनादानभिक्षाव्युत्सर्गेपु। स्वछंदजल्पविश्वमा मे शत्रुरप्येकाकी ॥ १५० ।। सच्छंदगदागदी-वरं स्वेच्छया गन्यागती गमनागम- ने यस्यासौ स्वैरगतागतिः । केषु म्यानेवित्याह-सपणं-- यनं । मिसयणं-निपदनं आसनं । आदाणं-प्रादानं ग्रह। भिरख-भिक्षा । वोमागण-मूत्रपुरीपापुत्मगः । एतेषु प्रदेशे- पु शयनासनादानभिक्षाघुत्सर्गकालेषु । मदनपिरोचि- य-वेडया जल्पनशीलश्च स्वेच्छया जल्पने रुचिर्यम्य वा एवंभूतो पः सः । मे-मम शरप्येकाकी माभूत् किं पुनर्मु- निरिति ।। १५०॥ यदि पुनरेवंभूनोऽपि विहरनि तनारियादतः माह-- गुरुपरिवादो सुदवुच्छेदो तित्यस्स मइलणाजडदा 'भिभलकुसीलपासत्यदा य उस्सारकप्पम्हि ॥ गुरुपारवादःश्रुतव्युच्छेदातीर्थस्य मालिनत्वंजडता। विह्वलकुशीलपार्श्वस्थता च उत्सारकल्पे ॥१५१ ॥ गुरुपरिवादो-गुरोः परिवादः परिभवः फेनार्य निशी. लो लुशितः इति लोकवचनं । मुदपुरछेदो-युतस्य प्युद्धे. - ·मूलावरे- दो विनाशः स तथाभूतस्तं दृष्ट्वा अन्योऽपि भवति अन्योऽपि 'कश्चिदपि न गुरुगृह सेवते ततः श्रुतविनाशः । तित्यस्स -तीर्थव्य शामनस्य । मइलणा-पलिनत्वं नमोस्तूनां शासने एवंभूताः मर्वेऽपीति मिथ्या यो वदन्ति । जडता मूर्खतामि भल-विहल माकुलः । कुमील कुशीलः । पासत्य-पार्श्वस्य एतेषां भावः विलकुशालपार्श्वस्थता । उस्सारकप्पम्हि -उत्सारकल्पे त्याज्यकल्पे गणं त्यक्त्वा एकाकिनो विहरणे इत्यर्थः । मुनिकाकिना विहरमाणेन गुरुरिमवश्रुतव्युच्छेदा तीर्थमलिनताहताः कृता भवन्ति तथा विहलत्व- कुशीललपास्यत्वानि कृतानीति ॥ ११ ॥ न केवलमेते दोपा किन्तात्मविपचिश्चेत्यत पाह- कंटयखण्णुयपडिणियसाणागणादिसप्पमेच्छेहि पावह आदविवत्ती विसेण व विसूइया चेव ॥१५२ कंटकस्थाणुप्रत्यनीकश्वगवादिसर्पम्लेच्छः। प्राप्नीतआत्मविपत्तिं विषेण वा विसचिकया चैव१५२ कंटय-एटका: । खगुप-स्थाणुः। पहिणिय-पत्य- नी: ऋदा साणागेणादि-गादयः । सपमेह-स. पलेला।। एतेषां इन्दस्त: फयटकस्यागुपरपनी श्व- गादिसर्पग्लेच्छः। पाइ-माप्नोनि । पादासिनी-पाप- सिचिसविनाशं विसेसर-विषण पमारणात्परेन द्रष्येण!

·समाचाराधिकार विमुइया चेव-विभूचिकया वाजीर्णेन । एक्कारो निश्चयार्य: निश्चयेने काकी विहरन् कण्टकादिभिर्विपेण विचिकया वात्मविपत्ति प्रामोति ॥१५२ ।। विदरस्तावतिष्ठत तिष्ठन् कश्विन पुनर्निधों गुरुकुले- पिदिनीयं नेच्छनीत्याह- गारविओ गिद्धीओमाइलोअलसलुद्धाणिद्धम्मो गच्छेविसंवसंतो णेच्छा संघाडयं मंदो ॥१५॥ गौरविको गृद्धिको मायावी अलसलुब्धनिर्धर्मः। गच्छपि संवसन् नेच्छतिसंघाटकं मंदः ॥१५३ ।। गारवियो-गौरवममन्वितः ऋदिग्ससातमाप्त्या अन्या- नधिक्षिपति । गिद्धीमो-द्धिक आकांक्षितभोगः यहिको वा । माइल्लो-पायावी कुटिलमाः । भलस-पालस्ययुक्तः उघोगरहितः । लुदो-लुब्धः अत्यागशीलः । णिद्धम्मो-नि- धर्मः पापबुदिः । गच्छेषि-गुरुकुलेपि ऋषिसमुदायमध्येऽपि पुरपिको गणः, साप्तपुरपिको गच्छः । संवसंतो-संवसन् विष्टन। णेच्चइ-मेच्छनि नाभ्युपगच्छति। संघाडयं-संघाटक द्वितीयं । पंदो-मंदः शिपिलः । कश्विनिर्धपोटसो लुब्धो मायावी गौरविकः कांक्षावान् गच्छेऽपि संवसन् द्वितीयं नेच्छति शिपिलवयोगादिति ॥ १५३ ।। किमेतान्येव पापस्थानानि एकाकिनो विहरतो भव-- प्रतीत्युनान्यान्यपीत्यत आह- - ·मूलाचारे-- आणाअणवत्या वियमिच्छचाराहणादणासाय । संजमावराहणावियएदेणिकाइयाठाणा॥१५४|| आज्ञाकोप:अनवस्थापिचामिथ्यात्वाराधनात्मनाशश्च संयमविराधनापिचएतानितुणिकाचितानिस्थानानि आणा-माना कोपः सर्वज्ञशासनोल्लंघनं। नवाशाग्रह- थाकथमाज्ञाभंगस्य ग्रहण, एकदेशग्रहगाव यथा मामाग्रह- गाव सत्यभामाया ग्रहणं सेनग्रहणाद्वा भीमसेनस्य । अय. वोवरवाज्ञाकोपादिग्रहणाद्वा । यद्यप्राशाया एव ग्रहण स्यादुत्त- र फयमानाकोपादिकाः पंचापि दोपाः कृतास्तेनेत्याचार्यों भराति तस्मात्प्राकृत्तलक्षणलाव कोपशब्दस्य निटस्ति कृता नियाः कृतः । भणवत्या अनवस्या अतिप्रसङ्गः, अन्येऽपि तेनेवप्रकारेण मक्तेरन् । अवियमपि च । मिडलाराहणा -मिथ्यात्वस्याराधना सेवा । आदणासो यात्मनो नापश्चात्मीयानां सम्यग्दर्शनशानचारित्राणां विधातः, भा.. मीयस्य कार्यस्य वा। संयमविराहणाविय-संयमस्य विरा- धनापि प, इन्द्रियप्रसरोऽविरविश्य । एदैदु-एतानि तु । पिकाइया (णिकाचिदाणि ) निकारितानि पापागमनका. रणानि निश्चितानि पुष्टानि पा टागा (णि) स्थानानि मपिवादादन्यान्यपि कृतानि गन्ति इत्पमाहारापका. पिनो विरत एनानि पंनस्यानानि मारवान्यानि पुन. मांग्यानोति।

·समावाराधिकार - एवंभूतस्य तस्य सश्रुतस्य ससहायस्य विहरतः कयंभू- ते गुरुकुले वासो न कलते इत्याह तत्यणकप्पइवासोजत्य इमेणाथिपंच आधारा। आइरियउवज्झायापवत्तथैरागणधरा य॥१५॥ तत्रन कल्पते वासःयमे नसंति पंच आधाराः। आचार्योपाध्यायाःप्रवर्तकस्थाविरागणधराश्च ॥१५५) तत्य तत्र गुरुकुले। ण फप्पइ-नवसते न पुज्यते । वासो वसनं वासः स्यानं । जत्य-पत्र यस्मिन् गुरुकुले । णस्थि-नसंति न विधन्ते । इमे-पते । पंच प्राधारा-आधारभूताः अनु। प्रहकुशलाः । के तेन थाह-पायरिय-प्राचार्यः । उवज्मा- य-उपाध्यायः, भाचर्यतेऽस्मादाचार्यः, उपेत्यास्मादधीय- ते उपाध्यायः । पयत्ति-प्रवर्तकः, संघ प्रतियतीति प्रवर्तकः। यविर-स्थविरः यस्मात् स्थिराणि आचरणानि भवन्तीति स्थविरः । गणधराय-गणघराश्य गणधरतीति गणघरःायत्र इम पंचाधारा प्राचार्योपाध्यायप्रवर्तकस्यविरगणघरा न सन्ति वन कल्पते पास इति ॥१५॥ भय किंलक्षणास्तेन माह सिस्साणुग्गहकुसलोधम्मुवदेसो य संघवट्टवओं। मज्जादुवदेसोविय गणपरिरक्खो मुणेयो।

·. मूलाधार- . शिष्यानुग्रहकुशलःधर्मोपदेशकश्च संघप्रवर्तकः । मर्यादोपदेशकोपिच गणपरिरक्षः ज्ञातव्यः ॥ १५६ ॥ एतेपामाचार्यादीनामेतानि ययासंख्येन लक्षणानि । सि. स्साणुग्गहकुसलो-शिष्यस्य शासितुं योग्यस्यानुग्रह उपादा. नं तस्मिंस्तस्य या कुशलो दक्षः शिष्यानुग्रहकुशलो दीक्षा-: दिभिरनुयाहकः परस्यात्मनश्च । पम्मुवदेसोय-धर्मस्य द- शमकारभ्योपदेशकः कयका धर्मोपदेशकः । संघवहवमो-संघ- मवर्तकश्चर्यादिमिरुपकारकः। पम्नावदेसोविय-पर्यादायाः स्थितरुपदेशको मर्यादोपदेशकः । गणपरिरक्खो-गणस्य प. रिरक्षका पालको गणपरिरक्षकश्च । मुणेयव्यो-मन्तग्यो सातव्यः । मन्तव्यभन्दः सर्वत्र संबंधनीयः। यत्र चैते पंचापारा: सन्ति तत्र वासा फर्तव्य इति शेपः ॥१५६॥ भय तेन गच्छता यचन्तराले किचिल्लब्धं पुस्तकादिक वस्य कोऽई इत्याह- जतेणंतरलद्धं सनिचाचित्तमिस्सयं दब्बं । तस्सय सोआइरिओअरिहदि एवंगुणोसोवि।। यत् तेनांतरलब्धं सचित्ताचित्तामश्रकं द्रव्यं । तस्य च सआचार्यः अर्हति एवंगुणः सोपि ॥ १५७॥ नण-यथेन । अंतरलद-अन्नराले लम्पं प्राप्त । स- पिचाचिसमिासपं दर्प-सवितावितमिश्रा द्रष्पं सपित ·समाचाराधिकार छात्रादिक, भवितं पुस्तकादिक, मिश्रं पुस्तकादिसमन्वित जीवद्रव्यं । तस्स य-तस्य च । सो भायरिमो-स आ- चार्यः । मरिहदि-मईः । अथवा तव्यं प्राचार्योऽर्हति । सचिचाचित्तमिथकं द्रव्यं यचेनान्तराले लब्धं तस्य समा- चार्योऽर्दोऽर्हति वा तद्र्व्यमितिवा भाचार्योऽपि फयं विशिष्टः एवंगुणः सोऽपि । कयंगुणोत आह संगहणुग्गहकुसलो सुनत्यविसाग्ओरहियकित्ती किरिआचरणसुजुना गाहुयआदेजवयणी य ॥ संग्रहानुग्रहकुशलःसूत्राविशारदःपूथितकीर्तिः । क्रियाचरणसुयुक्तो ग्राह्यादेयवचनश्च ॥ १५८ ॥ संगहणुग्गहकुसलो-संग्रदणं मंग्रहः, अनुग्रहण नुग्रहः, कोऽनयो/दो दीक्षादिदानेनारमीपकरण संग्रहः दत्तदीस- स्प शाखादिभिः संस्करणमनुग्रहस्तयोः काव्ये ताभ्यां वा कुशलो निपुणः संग्रहानुमहकुशलः । सुत्तत्यतिमारओ- मूत्रं पार्यप स्वाधी तयोस्ताभ्यां वा विशारदोऽत्रकोषको विस्तारको या ग्वार्थविशारदः । पहिदकिती-पख्यानकी. तिःकिरियाचरणसुजुत्तो-किया त्रयोदशपकारा पंचनमस्का- रावश्यकासिकानिपेरिकामेदान् । भानग्यमपि प्रयोदश. विध पंचमहाप्रपंचसमितित्रिगुप्तिविकलात् । तयोस्ताभ ·मूलाचारे- यो सुयुक्तः भाशक्तः क्रियाचरणसुयुक्तः । गाय-ग्राहां। यादेज-पादेयं । ग्राहय प्रादेयं वचनं यस्यासी मायादेय- वचनः । उक्तपात्रस्य ग्रहणं प्राय एवमेवेतदित्यनेन मावेन ग्रहणं, मादेयं प्रमाणीभूतम् ॥ १५८ ॥ पुनरपि- गंभीरोदुद्धरिसो सूरो घम्मप्पहावणासालो। खिदिससिसायरसरसो कमेण तं सो दुःसंपचो। गंभीरो दुर्धर्षःशूरःधर्मप्रभावनाशीलः। क्षितिशशिसागरसदृशःक्रमेण तं सतुसंप्राप्तः॥ १५९ गंमीरो-अक्षोभ्यो गुणैरगाधः । दुद्धरितो-दुःखेन धू- ध्यत इति दुर्धर्षः प्रत्रादिभिरकृतपरिभवः । सूरो-शूरः शौ- योपेतः समर्थः । धम्मप्पहावणासीलो-धर्मश्च प्रभावना धर्मस्य वा प्रभावना तयोस्ताभ्यां वा शीलं तात्पर्येण इति - यस्यासौ धर्ममभावनाशीलः । खिदि-शितिः पृथिवी, ससि. -शशी चन्द्रमाः, सायर-सागरः समुदः । क्षमया मिति: सौ. म्येन शशी निर्मलत्वेन सागरोऽतस्तैः सरिसो-सदृशः समः क्षितिशशिसागरसदृशः । एवंगुणविशिष्टो य भाचार्य- स्तमाचार्य । कमेण-क्रमेण न्यायेनागमोकन । सो दु-स तु शिष्यः । संपचो-समासः प्राप्तवानिति ।। १५९ ।। - तस्यागतस्यापार्यादयः किं कुर्वन्तीत्याह-- - ·समाचाराधिकारः ॥४॥ आएसे एजंतं सहसा दळूणसंजदा सव्वे । वच्छल्लाणासंगहपणमणहेतुं समुति ॥ १६०॥ आयासेन आगच्छतं सहसा दृष्ट्वा संयताः सर्वे । वात्सल्याज्ञासंग्रहप्रणमनहेतोःसमुत्तिष्ठते ॥ १६० ॥ भाएसं-आगतं पादोपण पापूर्णकं आयस्यायासं कृत्वा वा । एजेनं-भागच्छन्तं । सहसा-तत्क्षणादेव । दण- दृष्ट्वा । संनदा-संपताः । सव्ये-सर्वेऽपि । समुहति-समुभिः ठते ऊर्ध्वज्ञवो भवन्ति । कितीरित्याह-वच्छल्ल-बा- सल्पनिमित्तं । भाणा--सर्वज्ञापालनकारणं । संगह-. ग्रह प्रात्मीयकरणाय । पणमण हेर्दु-प्रणपनहेतोय ॥१६॥ पुनरपि--- पच्चुग्गमणं किंचा सत्तपदं अण्णमण्णपणमंच। पाहुणकरणयकदे तिरयणसंपुच्छणंकुजा ।। १६१ प्रत्युद्गमनं कृत्वा सप्तपदं अन्योन्यप्रणामंच। पादोणकरणीयकृते तिरलसंप्रश्नं कुर्यात् ।। १६१ ।। परनुगमणं किक्षा-मत्युद्पनं कृला मितपद-समपदं यया भवनि । मण्णमण्णपणमंच-मन्योपपणामं च पर. सरबन्दनामविपन्दने च । हतः पाहुणकरणायकदे-पादो पणस्य पत्कर्तव्यं वस्मिन् ने प्रतिपादिते सति पथा ·२१० मूलाधारे- रयणसंपुच्छणं-गिरत्नसंमश्नं सम्यग्दर्शनज्ञानवारित्रसंप्रश्नं । पूजा कुतिकरोतु ॥ १६१॥ पुनरपि तस्यागतस्य किकियत इत्याह- आएसस्स तिरचं णियमा संघाडओदु दायबो । किरियासंथारादिसु सहवासपरिक्खणाहेऊं। आगतस्य त्रिरात्रं नियमात संघाटकस्तु दातव्यः । क्रियासस्तारादिपु सहवासपरीक्षणाहेतोः १६२ पाएसम्म-धागतम्य पादोगस्य । तिरत्तं-त्रिरात्रं त्रयो दिवसाः । णियमा-नियमान्निश्चयेन | मंघाडओ-संगाटकः सहायः । त्येवकारार्थे । दायव्यो-दातव्यः । केषु प्रदेशेव- त पाह-किरिया-क्रियाः स्वाध्यायवन्दनामतिक्रमणादि. काः । संपार-संस्तारं शयनीयप्रदेशस्तारादिर्यपां ते क्रिया- संस्तारादयस्तेषु पडावश्यक क्रियास्वाध्यायसंस्तरभिक्षामू- अपुरीपोत्सर्गादिषु । किनिमित्तमत आह-(सहवास ) सहब- सनं सहवासतेन साईमेकस्मिन् स्थाने सम्यग्दर्शनादिपु स- हाचरणं तस्य परिक्खणाहे पराक्षणं परीक्षा वा तदेव हेतुः कारणं सहवासपरीक्षणहेतुस्तस्मात्तेन सहावरणं करिष्याम इति हेतोः। आगतस्य निपमात्रिरात्रं संघाटको दातव्यः कि- यासंस्तरादिपु सहवासपरीक्षणनिमिचमिति ॥ १६२॥ आगंतुयवत्थव्वा पडिलेहाहिं तु अण्णमण्णाहिं।

·१४१ समावाराधिकारः॥४॥ अण्णोण्णकरणचरणजाणणहेदुपरिक्खंति॥१६३ आगंतुकवास्तव्या:प्रतिलेखनाभिस्तु अन्योन्याभिः अन्योन्यकरणचरणं ज्ञानहेतु परीक्षते ।। १६३ ॥ आगंतुपक्त्यव्या-भागन्तुकाश्च वास्तव्याश्चागन्तुफ- वास्तव्यार । पहिलेाहि-पलिखनाभिः परीक्षामिः। अरणमरणाहि-मन्याभिरन्याधिः क्रियाभिः पतिले. खनेन भाजनेन स्वाध्यायेन प्रनित्रपणादिभिश्च । अययो- रणं-परस्परं । फरणचरण-प्रयोदशक्रियाचारित्र । अपरान्योज्यस्य करण वरणे तयोनि सदर्थ भन्योन्यकरण- चरणमानहेतोः । परिक्खात-पराक्षन्ते गवेषयन्ति । पर- सई त्रयोदशधिकरणचरणं भागन्तुकवास्तव्याः परीक्षन्ते काभि कस्तः ? परम्परं दर्शनप्रतिदर्शनक्रिपाभिः किवोर- बोधार्थमिति ॥ १६३ ।। केपु प्रदशेषु परीक्षन्ते नन पाह- आवासयठाणादिसु पडिलहणवयणगहाणखेव सज्झाएग्गविहारे भिक्खग्गहणे परिन्छति ॥१६४ आवश्यकस्थानादिपु प्रतिलेखनवचनग्रहणानिक्षेपेषु स्वाध्याये एकविहारे भिक्षाग्रहणे परीक्षते ॥१६४ ॥ आरासपठाणादिसु-मावश्यासानादिषु.पहावश्यक- ·मुलाचार- क्रियाकायोत्सर्गादिषु आदिराब्दापयपि गेपस्य संम= तयापि पठार्यमुच्यते । पहिलेहंगा-प्रतिलेखनं चक्षु- रिद्रियपिच्छिकादिमिन्तात्पर्य । यणं- वपनं । गहणं- पदणं । शिवसेको निक्षेप एतेषां इन्दः प्रतिलेखनवचन यहानिक्षेपेषु । सरमाये-साध्याये । एगविहारे-एका किनो गमनागमने । मिक्खम्महणे-भिक्षामहणे चर्यामार्गे परिच्छति-परीक्षन्तेऽन्वेषयन्ति ॥ १६४ ॥ परीक्ष्यागन्तुको यत्कगेति तदर्थवाह- विस्समिदो तदिवस मीमसित्ताणिवेदयदिगणि विणएणागमकजं विदिए तदिए व दिवसम्मि विश्रांतः तद्दिवसं मीमांसित्वा निवेदयति गाणने विनयेनागमकार्य दवितीये तृतीये वा दिवसे ॥ विस्तमिदो-विधान्तः सन् विश्रम्य पाश्रमं त्यक्त्वा तदिवस-तस्मिन्ना दिने तदिवस विश्रम्य गयित्वा मीमसित्ता-मीमांसित्वा परीक्ष्य तच्छुद्धाचरणं ज्ञात्वा । णिवे यह-निवेदयति प्रतिबोधयति । गणिणे-गणिने आचा- या विणएण-विनयेन । भागमज-आगमनकार्य स्व- कोयागमनयोजनं । विदिए-द्वितीये । तदिए हतीये दिव- सम्मि-दिवसे । तं दिवमं विनम्य द्वितीय तृतीये या दिवसे विनयेनोपोक्याचरणं च परीक्षाचार्यायागमनकार्य निषेदप- ·समाचायधिकारः॥४॥ त्यागन्तुकः । भयवाचार्यस्य शास्त्र परीक्ष्य निवेदयन्ति गणिने इति ॥ १६५॥ एवं निवेदयते यदाचार्यः करोति तदर्थमाह- आगंतुकणामकुलं गुरुदिक्खामाणवरसवासंच। आगमणदिसासिक्खापडिकमणादीय गुरुपुच्छा आगंतुकनामकुलं गुरुदीक्षामानवर्षावासं च । आगमनदिशाशक्षाप्रतिक्रमणादयश्च गुरुपृच्छा ॥ मागन्तुफ (णामकुलं )-आगन्तुकम्प पादोषणस्प, नाम संज्ञा, कुल गुरुमंतानः, गुरुपयज्याया दादा । दिक्खा- माण-दीक्षाया मानं परिमाणं । परिसवासं च वर्षस्य वास: पर्पवासच पर्पफालकरण च, भागमणदिसा-आगनस्प दिशा फस्या दिश भागतः । सिकरवा-शिक्षा धुतपरिमान । पडिक्कमणादीय-अनिकपण पादिर्येषां ते प्रतिक्रमणादयः । गुरुपुच्छा-गुराः पृच्छा गुरुपृच्छा । एवं गुरुणा तस् पागतस्य पृच्छा क्रियते मितब नाम, १ कुलं पते किं ? गुरुव युष्माकं का दीक्षापरिमाणं च भवता किए ?, कालश्व भवद्भिः पर कृतः ? कस्या दिशो मवानागतः। कि पवितः? फिघ युतं वया, फियन्त्यः अतिक्रमणास्तव संजानाः, न च भूताः किया। प्रतिषमणाशम्दो पुनन्तोऽयंपाक त्या भाषीयं ? कियतोऽचन मागतो मवानिरवादि॥१६॥ एवं सस्य स्वरूप शाखा--- .

·१४४ -- मूलाचारे- जदिचरणकरणसुद्धो णिच्चुज्जुत्तोविणीदमेघावी। तरिसटुं कधिदव्वं मगसुदमत्तीए भणिऊण ॥ यदि चरणकरणशुद्धोनित्योद्यक्तो विनीतो मेघावी । तस्यष्टं कथयितव्यं स्वकश्रुतशक्त्या भणित्वा॥१६७॥ नइ- यदि चरणकरणसुद्धो-चरणकरगशुद्धः । चर- एकरणयोर्लक्षण व्याख्यातं ताभ्यां शुद्धः। णिन्चुजुतो- निरयोक्तो निगतातीचारः । विणीद-विनीतः। मेधावी- बुद्धिमान् । तस्सिहं- तस्येष्टं यथावाञ्छितं । कधिदन- कय- यितव्यं निवेदयितव्यं । सगसुदसत्तीए-स्वकीयश्रुतशक्त्या यथास्वपरिज्ञानं । मणिऊण-मणिवा प्रतिपाय । यद्यसौ च- रणकरणशुद्धो विनीतो बुद्धिमान् नित्योपक्तश्च तदानीं ते. नाचायण सस्येष्टं कथयितव्यं स्वकीयश्रुतयच्या मणित्वा भयतीति ।। १६७ ॥ अयैवमसौ न भवतीति तदानी कि कर्तव्यं ? इत्युसरमाह- नदि इदरोसोऽजोग्गोछेदमुवट्ठावणंचकादब्वं । नदिणेच्छदि छंडेजोअह गहदि सोविछेदरिहो दि इतरःस अयोग्यः छेद उपस्थापनं च कर्तव्यः। दिनेच्छति त्यजेद अथ गृह्णाति सोपि छेदाहः॥१६८ मदि-पदि। इदरो-इतरो प्रतचरणरशुदासो-सः। प्रांग- ·समाधाराधिकारः॥४॥ तुः। अजोगो-अयोग्यो देववन्दनादिभिः, भयवा योग्यः प्रायश्चिचशास्त्रदृष्टः।छेदो-टेदः तपोयुक्तस्य कालस्य पा. दत्रिभागार्यादेपरिहारः। वट्ठापणं च-उपस्थापनं च । यदि सर्वथा व्रताद् भ्रष्टः पुनव्रनारोपणं। कादबो-कर्तव्यः करणीयः कर्तव्यं वा। जदिन्छदि-यदि नेच्छेत् अय नाभ्युगच्छति अश्या लडन्तोयं प्रयोगः। इंडेजो-त्यजेत् परिहरेत् । अधगि- महदि भय ताम्भूनपपिछेदातं गृहाति प्रदत्तमायश्चिचं तदानीं सोवि सोप्पाचार्यः । वेदरिदो-छेदाः प्रायश्चित्तयो- ग्य: संजातः । यदि स शिष्यः प्रायश्चित्तयोग्यो भवति तदानी तस्य च्छेदः कर्तव्यः उपस्यापन वा कम्पं अपनेच्छति छेदमुपस्थान वा तं त्यजेन् । यदि पुनर्मोहात्तं गृहांति सोड प्पाचार्यश्वेदारों भवनानि ॥ १६॥ तन ऊर्ग कि परम्प ? इत्याह- एवं विधिणुववण्णो एवं विधिणेव सोवि संगहिदो। सुत्तत्यं सिक्खंतो एवं कुजा पयत्तेण ॥ १६९।। एवं विधिना उपपन्न:एवंविधिनैव सापि संगृहीतः। सूत्रार्थ शिक्षमाणः एवं कुर्यात् प्रयत्नेन ॥ १६९ ॥ एवं कथितविधाने विधिना । उधण्यो उत्पन्न उप- स्थितः पादोण तेनाप्याचार्येण एविधिना कथितविधा नेन नाचरण शोधनेन । सोवि-सोऽपि शिक्षक | in.

·मूलाधारे-
हिंदो-संगृहीतः प्रात्मीकृतः सन् ! एवं कुज्जा-एवं कुर्याद
एवं कर्तव्यं तेन । पयरेण-प्रयत्नेनादरेण । कयमेवं कुर्यात् ।
सुत्तन्यं-सूत्रार्थ । सिक्खनो-शिक्षमाणः । सूत्रार्थ शिक्षमाणं
कुर्याद । सूत्रार्य शिक्षमाणेनेतकर्तव्यमिति वा ।
कि तत्तेन कर्तव्यमित्याह-
पडिलेहिऊण सम्मं दब्बं खेचंच कालभावे य।
विणयउवयारजुवेणज्झदव्वं पयचेण ॥ १७० ।।
प्रत्यालेख्य सम्यक् द्रव्यं क्षेत्रं च कालभावौ च ।
विनयोपचारयुक्तेनाध्येतव्यं प्रयत्नेन ॥ १७० ।।
पहिलेहिकण-प्रतिलेख्य निरूप्य । सम्म-सम्यक् ।
दन-द्रव्यं शरीरंगनं पिंडकादिवाणगतं भूमिगतं चर्मास्थिभूत्र-
पुरीपादिक । खेत्तं च क्षेत्रं च हस्नशतमानभूमिभागं । काल-
भायेय-कालभावौ च मंध्यागर्जनविद्युत्पादादिसमविवन-
नं कालशुद्धिः । कोषमानमायालोभादिविवर्ननं भावशुद्धिः
परिणामशुद्धिः, क्षेत्रगताशुद्धयपनयनं क्षेत्रशुदिः, शरीरादि-
शोधन द्रव्यशुद्धिः । विणयउवयारजुत्तेण-विनयश्चोप-
चारश्न विनय एवोपचारस्ताभ्यां तेन वा युक्तः सपन्वितो
विनयापचारयुक्नसेन । भग्मेयवं-अध्येतन्यं पठितव्यं ।
पपने-अपनेन द्रव्यक्षेत्रकालमान सम्यम् मतिलेख्य
तेन शिष्येण विनयोपचारयुक्तेन प्रपत्नेनाध्येतव्यं नोपेक्ष-
णीयमिति ॥ १७॥

·समाधाषिताय॥ पदिपुन:- दव्यादिवदिक्कमणं करेदि मुत्तत्पसिक्सलोहेण असमादिमसमायं कलहंवाहिं पियोगं च १७१ द्रव्यादिव्यतिकमणं करोति सूधार्थाशिक्षालोभेन । असमाधिरस्वाध्यायःकलहोच्याधिःवियोगध ॥१७॥ दवादिषदिप.मणं-द्रव्यमार्दिर्यपां है ट्रम्पादयात पवित्रपणपस्किमोनियो ट्रम्पादिप्यतिप्रमगं प्योय. काममा: गासस्य परिम । परदि-करोनि पुर्यात् । गु- धन्यसिवखलोण-मध पार्थ गायी तयोः शिक्षारमसं- कारोबोध भागमनं स्पा लोग माशतिस्तेन मूवाशि- सालोभेन । मसमाभिममारि: मनमोऽसमाधानं सम्य- कावादिविराधनं । असमायं-असाध्यायः शाखादीनाम- लाभः शरीगर्षियाती था | पाला-कलह भावार्य शि. व्ययीः परस्परं ना, अन्यैर्वा । बाहि-व्याधिः स्वरश्या- सकासमगदरादिः। विभोग च-वियोगश्व । घः समुच्च- याः । प्राचार्यशिष्यपोरेकसिन्ननवस्यानं । यदि पुनव्या- दिध्यतिरमणं करोति मूत्रार्थशिक्षालोमेन शिष्यस्तदानी कि स्यात् १ असमाध्यस्वाध्यायकलव्याधिवियोगाः स्युः ॥१७॥ न केवलं शास्त्रपठननिमित्त शुदिः क्रियते तेन किंतु जीव-दयानिमिच चेति ।

·मूलाचार- संधारवासयाणं पाणीलेदादि दसणुजोवे । जत्तेणुभयेकाले पडिलहाहोदिकायबा।।२७२।। संस्तारावकाशानां पाणिरेखाभिः दर्शनोद्योते। योनोभयोःकालयोःप्रतिलेखा भवति कर्तव्या॥१७॥ संभारवामयाण-मस्ताउचतुर्ण भूमिशिलाफलकवण- भेदात् आगसोऽवकाश: पाकामप्रदेशसमूहः संस्नरादिप्रदेश इत्यर्थः । संस्तरश्चावकाशन संस्तरावकाशौ तावादियेषां ते मतगवकाशादयः बहुवचननिर्देशादादिशब्दोपादानं तेषां संस्नगरकाशादीनां । पाणालेहाहि-पाणिलेखाभिईस्ततल- गतलेखामिः । दंशगुज्जोये-दर्शनस्य चक्षुप उद्योतः प्रकाश दर्शनोद्योतस्तस्मिन् दर्शनोद्योते पाणिरेखादर्शनहेतुभूते चतुःप्रकाशे यावना चतुरुयोतेन हस्तरेखा दृश्यन्ते तावति चक्षुपः प्रकाशेऽया पाणिरेखानामभिदर्शन परिच्छेदस्तस्य निमित्तभूनोयोते पाणिरेखाभिदर्शनोद्योते । अयका प्रा. जिनो लिहत्यासादयन्ति यस्मिन् स प्राणिलेहः स चासो अभिदर्शनोयोतच तस्मिन् माणिभोजननिमित्तनयनमसरें इत्यर्थः । जत्तेग-यलेन तात्पर्येण । उभये काले-उभयोः कालयोः पूर्वागहेऽपरारहे च संस्तरादानदानकाल इत्यर्थः । पहिलेदा-पतिलेखा शोधनं सन्माननं । होइ-भवति । काद. ब्वा कर्तव्या। उभयोः कालयोः हस्तलेखादर्शनोद्यांते संजाते याने रास्तरावकाशादीनामतिलेखा भवति कर्तव्येति ॥१७२॥ परगणे वसता तेन किं संच्या प्रवर्तितन्यं ? नेस्याह- .

·समाचावधिक उभामगादिगमणे उत्तरजोगेसकजआरंभ। इच्छाकारणिजुत्ते आपुच्छा होइ कायव्वा ॥७३ उद्धामकादिगमने उत्तरयोगे स्वकार्यारंभे । इच्छाकारनियुक्ता आपच्छा भवति कर्तव्या ॥१७॥ उभामगादिगमणे-भ्रामको ग्रामःचर्य वास आदि- पां ते उद्घामकादयस्तेपाहद्मामकादीना गमनमनुष्टानं तस्मिन् मामभिसाव्युत्सर्गादिके । उत्तरजोगे-उत्तरः प्रकृष्टः योगः क्षमूलादिस्तस्मिन्नुचरयोगे । सकनारम्मे-स्व- स्यात्मनः कार्य प्रयोजनं तस्यारम्भ आदिक्रिया तस्मिन् स्व. कार्यारंभ इच्छाकारणिजुचो इच्छाकारेण फर्जुमभिप्रायेण नियुक्त उपुक्तः स्थितस्तेन इच्छाकारनियुक्तेन, अथरा आ. पृच्छाया विशेषणं इच्छाशनियुत्ता प्रणामादिविनयनि- युक्ता पापुच्छा आपृच्छा सर्वेषां प्रश्नः होदि भवति, काद- माफर्तव्या कार्या। तेन स्वगगे वसना यथा उभ्रामका. दिगमने उत्तरपोगे स्वकार्यार मे इच्छाकारनियुक्तेनापृच्छा भवति कर्तव्या तथा परगणे बसतापीत्यर्थः ॥ १७३ ।। तथा बैयाहत्पपपीत्याह- गच्छे वेजावचं गिलाणगुरुवालवुढसेहाणं । जहजोगं कादबंसगसचीए पयत्वेण ॥१४॥.. गच्छे चैयावृत्त्यं ग्लानगुरुवालवृद्धशैक्षाणां । यथायोग्य कर्तव्यं स्वकशक्या प्रयनेन ॥ १७ ॥ - ·मूलाचार- गच्छे-ऋपिसमुदाये चातुर्वर्यश्रमणसंपे वा सप्तपु- रुपत्रिपुरुषको वा तस्मिन् । जायचं-वैपाययं कायिक- व्यापाराहारादिभिरुपग्रहणं । गिलाणलानः व्याध्याधु- पपीडितः, क्षीणशक्तिकः।गुरु:-शिक्षादीक्षाघुपदेशकः मान- तपोऽधिको वा । यालो-नवकः पूर्वापरवियेकरहितो वा । बुह-वृद्धो जीणों जरामस्तो दीक्षादिभिरधिको वा । सेह शैक्षः शाखपठनोयुक्तः स्वार्थपरः निर्गुणो दुराराध्यो वाएतेपा द्वन्दस्तैपांग्लानगुरुवालद्धशैक्षाणां लक्षणनियोगाद पूर्वापरनिपातो दृष्टव्यः । जहनोगं-पयायोग्यं क्रममनतिलं. प तदभिप्रायेण वा । कादव्वं-कर्तव्यं करणीयं । सगस- सीए-स्वशक्त्या स्वशक्तिमनग्य । पयतेण प्रयत्नेनादरेण गच्छे ग्लानगुरुपालद्धशैक्षाणां यथायोग्यं प्रपत्नेन सश- क्या याहत्यं कर्तव्यमिति ॥ १७४ ॥ अय तेन परगणे पन्दनादिकिपाः किमेकाकिना क्रियते नेत्याह- दिवसियरादियपक्खियचाउम्मासियवरिस्सकिरि- यासुरिसिदेववंदणादिमुसहजोगोहोदिकायब्बी देवसिकीगत्रिकीपाक्षिकीचातुर्मासिकीयार्पिकी क्रियासु ऋपिदेववंदनादिपु सहयोगो भवति कर्तव्यः॥ १७५|| दिवमिय-दिवरो मा देवमिकी मारादनिवरयां। रादिय-रात्रौ मा रात्रिकी पपिपरायावनुष्ठेगा। पक्लिप- ·समाचाराधिकारा॥ पक्षान्त चतुर्दश्याममावास्यायां पौर्णमास्यां वा पक्षशन्दः प्रवर्तते तस्मिन् भना पाक्षिकी । (चाउम्मासिय-) चतुर्यु मासेषु भवा चातुर्मासिकी । (वारिसिय)-वर्षेषु भवा वापि. की। एताच ता कियाथ । देवसिकीरात्रिकीपातिकीचातु. मासिकीवार्षिकी क्रियास्तासु । रिसिदेववंदणादिसु-अपश्यते देवाश्य ऋषिदेवारतेषां वन्दनादियांसां ता ऋषिदेववन्दनाद. यातामु ऋषिदेववन्दनादिपु क्रिपामु । सह-साधं एकत्र । भोगो-योग उपयुञ्जनं । अथवाऽखण्डोऽयं शब्दः सहयोगः । देवसिफादिक्रियासहचरिता घेलाः परिगृह्यन्ते देवमिका- दियेलामु सहयोगः । देवसिकादिक्रियाः सवरेप कर्नव्या भवति । देवसिकादिपु अपिदेववन्दनादिषु च क्रियासु सह- योगो भवति कर्तव्य इति ॥ १७५ ।। अथ यद्यपराधरतत्रोत्पद्यते किं तत्रय योध्यते उतान्यत्र तयेत्याह- मणवयणकायजोगणुप्पण्णवराध जस्स गच्छम्मि। मिच्छाकारं किचाणियत्तणं होदि कायब्ब।।१५६॥ मनोवचनकाययोगःउत्पन्नापराधः यस्य गच्छे । मिथ्याकारं कृत्वा निवर्तनं भवति कर्तव्यम्॥१७६ ॥ मणवपणकायोगेण-मनोवचनकापयोगः। उपपण पत्सना संजामः | अपराध-अपराधो प्रताधविचारः । मस - ·मूलाचार- पस्या गच्छम्मि गच्छेगणे चतु:मकारे संये। अथवाजत्स यस्मिन् गरछे। मिच्छाकारं किया-मिथ्याकारं कृत्वा पयात्तापंकृत्ता। णियत्तणं-निवर्तनममवर्तनमात्मनः । होदि-भवति । कादवं- कर्तव्यं करणीयं । पस्मिन् गढे यस्य मनोवचनकाययोगैरपराध उत्पन्नातेन तस्मिन् गच्छे मिध्याकारं कन्वा निवर्तनं भवति कर्तव्यमिति । अथवा जस्स गच्छे-यस्य पार्वेड पराध उत्प- मस्तेन सह मर्पण कृता तस्मादपराधानिवर्तन भवति कार्य- मिति ॥ १७६ ॥ तत्र गच्छे यसता तेन किं सः सहालापोऽवस्थानं च क्रियते नेत्याह- अजागमणे काले ण अत्थिदवंतधेव एकेण । ताहिं पुण सल्लावोणय कायनोअकजेण॥१७७॥ आर्यागमने काले न स्थातव्यं तथैवैकेन । तामिः पुनःसलापोन च कर्तव्योऽकार्येण ॥ १७७ ।। अमागमणे काले-आर्याणां संयतीनामुपलक्षणमात्रमेतद सर्वस्त्रीणां, भागमनं यस्मिन काले स ार्यागमनस्तस्मिन्ना- यांगमने काले । अस्थिदन-नासितव्यं न स्पातव्यं । वधेव-तथे । एक्केण-एकैग एकाकिना विजनेन । ताहि- ताभिगर्षिकाभिः । पुण-पुना बाहुल्येन । सल्लावो-सल्लायो बचनपतिःणय कायबो-नैव कर्तव्यो न कार्यः। अफ- ·समापापियार गर-कान पोगनपतरण धर्मकापोत्पती पदाचिद्- मागमनकारे एकाशिना विगनेन म पातव्यं, धर्मकार्यपन्नरेण ताभिः सदालापोऽपि न कर्नप्पति॥१७॥ पर्ष कर तामां मापरिमादिकपनं मयत इनि मरने- मामा- तासिं पुण पुच्छाओ इफिस्सेणय कहिज एफोदु। गणिणी पुरमओकिना जदिपुच्छह तो कहेदव्यं ।। तासां पुनः पृष्ठा एकस्या नैव कथयेत् एकस्तु । गणिनी पुरतःकृत्वा यदि पृच्छति ततः कथायितव्यं । सासि-तासामायो । पुण-पुनः पुनरपि । पुछा- भोपटामश्नान कार्याणि पिकासे-एकस्पा एकाकिन्या सय परिज-ना कपयेव ना कपनीयं । एकको दु-एक- स्तु एकाफी सन अपवादमपा । पंधर्व कथं क्रिपते-गगिणी -गणिनी नासा मदचरिको प्रधानां । पुरमो-पुरोऽयतः । किया- कृता । यदि पुछदि-पदि पृच्छति प्रश्नं कुर्शद । मो-सतोड नेन विधानेन । कदवं कथयितव्यं प्रतिपादयि- सध्यं नान्यथा | वासां मध्ये एकस्याः कार्य नर फययेदे. काफी सन, गणिनी पुरः कृत्वा यदि पुनः पृच्छति सना फय- नीय मार्गप्रभावनामिच्छतेति ॥ १८ ॥ ध्यतिरपदारण प्रतिपाद्यान्वयद्वारेण प्रतिपादयमाह- . T ·मूलाचार- तरुणोतरुणीएसह कहावसलावणं च जदिकुन्जा आणाकोवादीया पंचविदोसाकदातेण ॥१७॥ तरुण तरुण्या सह कथांवा सलापं च यदि कुर्यात् । आज्ञाकोपादय पंचापि दोषाः कृताः तेन ।। १७९॥ यदि कथितन्यायेन न प्रवर्तते चेत् । तरुणो यौवनपि- शाचगृहीतः। तरुणीए-तरुण्या उन्मत्तयौवनया । सह- साध फहाव-फयां वा मामबन्धचरितं । सल्लावणं च- सल्लापंच अयवा-(असन्मावणं च) महासमवचनं च । जदि कुजा-यदि कुर्याद विधेयाचेन् । भाणाकोधा ( वा दीया प्राज्ञाकोपादयः आज्ञाकोपानवस्यामिध्यात्वाराधनात्मनाश- संयमविराधनानि । पंचवि-पंचापि । दोसा-दोपाः पापहेतव: कदा-कृता अनुष्ठिताः । तेगा-तेनैवंकुर्वता । यदि तरुणस्त- रुण्या सह कथामवसल्लापं च कुर्यात्ततः किं स्यात् ? प्राज्ञा- कोपादिकाः पंचापि दोपाः कृतारतेन स्युरिति ॥ १७६ ॥ यत्र वृदयस्तिष्ठन्ति तत्र किमावासादिक्रिया युक्ताः ? नेत्याह- णो कप्पदि विरदाणं विरदीणमुवासयाी चिट्टेदु । तत्य णिसेजउवट्ठणसज्झायाहारभिक्सवोसरणं । न कल्पते विरतानां विरतीनामुपाश्रये स्थातुम् । तत्र निपघोहर्तनस्वाध्यायाहारभिक्षाव्युत्सर्जनानि ।

·समामाधिपाय गोकप्पदि- परते न पुश्पते । विरदाणं-विरतानां ग्यतानां पापनियासपकरणोपनानां विदाणं-पिरतीनांमा- पिंफाणां वासहि-मारासे रस निशादौ । चिोद-पपि- तु स्थातु पमितु न केवल । तत्प-तत्र दीर्घकाला किमान पुकाः किन्तु क्षणम प्रायाः किपास्ता मपि । मिसेज-निप. पोपवेगन । उहणं-उतनं शयन लोटनं । सम्माय-बा. ध्यायः शासव्याख्यानं परिवर्तनादयो वा 1 माहारभिरखा- माहारभिक्षामणं । पोसरण प्रतिग्रमणादिकं अथवा ध्युत्सर्जन मूषपुरीपाएत्सर्ग:भदेशमारचर्या पनेपां इन्द्रः सः । मन्यावे- धपादयश्च क्रिया न युक्ताः । विरनानां चेरितुं भाषिकाणा- मापासे न कलते, निपयोभनस्वाध्यायाहारभिज्ञा पुरस. मनानि च तत्र न पल्पते । माहारमिक्षयोः को विप इति घे तस्कृतान्यकृतभेदात् तामिनिपादितं भोजनं माता- स, पावशादिभिः कृतं यचय दीयने सा मिक्षा । अथवा मध्यान्हकाले भिक्षार्थ पर्यटनं मिक्षा मोदनादिग्रहणमाहारः इति ॥१८०॥ फिपर्यताभिः सह स्थविरवादिगुगसमन्वितस्यापि संसर्गो पार्यते यत:- थेरं चिरपब्वइयं आयरियं बहुमुदं च तसिवा।। णगणेदि काममलिणो कुलमविसमणोविणासेह स्थविरं चिरप्रवाजितं आचार्य बहुश्रुतं चतपस्विनं ·मूलाचारे- नगणयति काममलिनाकुलमपि श्रमणो विनाशयति धेरं-स्थविरं प्रात्मानं सर्वत्र सम्बंधनीयं सामयात सोपस्कारत्वात् मूत्राणां । चिरपब्वइयं चिरमनजित मरूढवतं पायरियं-प्राचार्य । बहुसुदं-बहुश्रुतं सर्वशास्त्रपारगं । तर सिवा-तपस्विनं वा पारमादिकयुक्तं चकाराद्वात्मनः समुथ यः, अयवा स्थविरवादयो गुणा गृह्यते, अयवात्मनोऽये स्य. पिरत्वादयस्तान् । ण गणेदि-न गणयति नोऽपेक्षते नो पश्यति न गणयेद्वा । काममलिग्गो-कामेन मलिन: कश्मलः काममलिनो मैथुनेच्छोपद्रुतः । कुलपवि-कुलमान कुलं मातृपितृकुल सम्पकवादिकं वा । ममणो अपणः । nि. णासेदि-विनाशयति विराधयति । स्पविरं चिरप्रनिताचा. पहुश्रुतं तपस्विनमात्मानं केवलं न गणयति कापमलिनः सन् श्रमणः फुलमपि विनाशयति । अथवा न केवलमात्मनः स्थविरत्वादीन गुणान् न गणपति सम्यक्त्वादिगुणानपि विनाशयति । अपना न केवलं कुलं विनाशपति किंतु स्थविर. मादीनपिन गणपति परिभवतीत्यर्थः ॥ ११ ॥ एनाः पुनराश्रयन् पद्यपि कुलं न विनाशपरयात्मानं या सयापावादं मानोतीरयार- कपणं विषय अतेउरियं तहसइरिणी सलिंगं वा। आचिरेणालियमाणो प्ववादं तत्य पपादि। .

·- समाचाराधिकारः॥४॥ कन्यां विधवां आंतःपुरिकां तथा स्वैरिणी सलिंगिनी -अचिरेणालीयमानः अपवादं तत्र प्राप्नोति ॥ करणं-कन्यां विवाहयोग्यां। विहवं-विगतो मृतो गतो घको भर्ता यस्याः सा विधवा तां । अतेउरियं-अन्त:पुरे भवा यान्तःपुरिका तामान्त:पुरिकां स्वार्थ क:-राज्ञी राशी. समानां विलासिनी वा । तह-तथा । महरिणी-पेच्या परकुलानीपति स्वैरिणी ता स्वेच्छाचारिणी । सलिगं वा समानं लिंग सलिग व्रतादिकं फुलं वा तद्विद्यते यस्याः सा सलिगिनी तां । अथवा मह लिंगेन वर्तते इतिसलिंगा तां स्व. वर्शनेऽन्यदर्शने या प्रग्रनिनां । अचिरेण-क्षणमात्रेण मना. गपि । अल्लियमाणो-मालीयमानः पाश्रयमाण: सहवासाला. पादिशियां फुर्वागः । अववाद-अपवाद अकीनि । सत्य- तमाश्रयणे । पप्पोदि-माप्नोति अर्जयतीति । कन्या विधयां भान्तःपुरिका स्वरिणी मलिगिनी वालीयमानोऽचिरेण तत्र अपवादं प्राप्नोतीति ।। १८२॥ नवादिभिः सह संसर्गः सर्वथा यदि परित्यजनीयः कथं तासा प्रतिक्रपणादिकं क एवमाह सर्वथा त्यागो पावै विशिष्टेन पर्तव्य इरगाह- पियधम्मो दढधम्मो संविग्गोऽवजभीरुपरिसुदो संगहणुग्गहकुसलोसददं सारपसणाजुत्तो॥३ प्रियधर्मा दृढधर्मा संविमःअवद्यभीरुःपारशुद्धः। ।

·-- मूलाचार- संग्रहानुग्रहकुशलः सततं सारक्षणायुक्तः ।। १८३६ पियधम्मो-मिय इष्टो धर्मः क्षमादिकरचारित्रं वा यस्या- सौ मियधर्मा उपशमादिसमन्वितः । दधम्मोदः स्थिरो धर्मो धर्माभिमायो यस्यासो हधर्मा। संविग-संविग्नो धर्म- तत्फल विपये हर्पसम्पन्नः । अवज्जमीरु-भवद्यमीरवयं पाप कुत्स्य तस्माद्भयनशीलोजदयमीरः । परिसुद्धो-परिसम- न्वान्छुद्धः परिशुद्धोऽ खण्डिताचरणः । संगह-संग्रहो दीक्षा- शिक्षाव्याख्यानादिभिरुपमहा, अगुग्गह-अनुग्रहः प्रतिपाल- नं आचार्यत्वादिदानं ताभ्यां तयोर्वा ( कुसलो) कुशलो निपुणः संग्रहानुग्रहकुशलः पात्रभृतं यहाति गृहीतस्य : शास्त्रादिभिः संयोजनं । सदद-सततं सर्वकालं । सारवख- णाजुत्तो-सहारक्षणेन वर्तत इति सारक्षणा क्रिया पापक्रिया- नितिस्तया युक्त रक्षायां युक्तः हितोपदेशदातेति ॥१८॥ गंभीरो दुद्धरिसो मिदवादी अप्पकोदुहल्लो य । चिरपबइदो गिहिदत्थोअजाणं गणधरोहोदि। गंभीरोपों मितवादी अल्पकुतूहलश्च । चिरप्रवाजितःगृहीतार्थ आर्याणां गणधरोभवति १८५ गंभीरो-गुगरगाधोऽ लम्बपरिमाणः । दुद्धरिसो-दुर्धर्षो:- फदयः स्थिरचित्तः । पिदयादी-मित परिमित वदतीत्येवं शीलो मितवादी अल्पवदनशीलः । अपकोदुहल्लो य-मन्य ·समाचापधिकार १५६ स्तोकं कुतूहलं कौतुकं यस्यासावल्सकुतूहलोऽविस्मयनीपो ऽयवा अल्पगुह्यदीर्घस्तव्यः प्रवादिरहितः । चशब्दः समुच्च- यार्थः । चिस्पबइदो-चिरमनभितः नियूंढयनभारो गुण- ज्येष्ठः । गिहिदत्यो-गृहीतो ज्ञातोऽर्थः पदार्यस्वरूपं येनासो गृहोनार्यः आचारमायश्विनादिकुशलः । मज्जाणं-मार्याणां संयतीनां । गणधरो मर्यादोपदेशकः प्रतिक्रपणाधावा- यहोदि-भवति । मिपर्मा दृढवर्मा संविग्नोऽवधभीरुः परिशुद्धः संग्रहानुग्रहकुशलः संततं साक्षणयुक्तो गम्भीर. दुर्धर्पमितवाद्यल्पकौतुकचिरमप्रजितगृहीतार्थश्च यः स प्रा. यणां गणघरो भवतीति ॥१८४॥ अयान्पयाभूगो यदि स्यात् तदानीं किं स्यादित्यत माह-- एवंगुणवदिरित्तो जदिगणधारितं करेदिअजाणं। चत्वारिकालगासेगच्छादिविराहणा होज ।।१८५ एवंगुणव्यतिरिक्तः यदि गणधरत्वं करोति आर्याणाम् । चत्वारःकालकाःतस्य गच्छादिविराधना भवेत् ॥ एवं-अनेन प्रकारेण एतर्गुणः । दिरितो-पतिरितो मुक्तः । जदि-पदि । गणधारिच-गणशारित मनिकापणा- दिकं । फरेदि-करोति । अजाणं-मार्याणां तपस्विनीनां । पत्तारि-चतारा । कालगा-कालका: गणपोपणामसंस्का. रसल्लेखनोचमार्थकाला प्राधावा विराषिताभवन्तीवि वाक्य. शेषः। अपना कलिकामहणेन पापश्चिधानि परिएपने ·मूलाधारे- चत्वारि मायश्चित्तानि परिगृहान्ते च्छेदमूलपरिहारपारंचि. कानि । अथवा चत्वारो मासाः कांजिकमक्काहारेण । से- तस्प मायांगणधरस्य भवन्तीत्यर्थः । गच्छादि-गच्छ ऋषि- कुलं मादिपां ते गच्छादयस्तेपां, विगहमा-विराधना विनाशी विपरिणामो वा गच्छादिविराधना गच्छामगण- कुलश्रावकामियादृष्टयादयो विराधिता मवन्तीत्यर्थः । अप- वा गच्छात्पविनाशः होज-भवेत् । पूर्वोक्तगुणव्यतिरिक्तो यद्यार्याणां गणधरत्वं करोति तदानीं तस्य चत्वारः काला विनाशमुपयान्ति, अथवा चत्वारि प्रायश्विचानि लमते गच्छारािधना च भवेदिति ॥ १८॥ तस्मात्तेन परगणस्येन यवस्थाचार्यस्यानुमतं तत्कर्तव्यं सर्वथा प्रकारेणेत्पतः माह- किंबहुणा भणिदेणदुजाइच्छागणघरस्स सासवा कादबातेण भवे एसेव विधीदु सेसाणं ॥ १८६॥ किंबहुना भणितेन तु या इच्छागणधरस्य सा सर्वा । कर्तव्या तेन भवेत् एपैव विधिस्तुशेषाणाम् ॥ १८६ ॥ किंव हुणा-किंबहुना । मणिदेणदु भणितेन तु किंबहु- नोक्तेन । जाइच्छा-येच्छा योभिप्रायः । गणधरम्म-गणप- रस्पाचार्यम्य । सा सव्वा-सव सा कादवा कर्तव्या। तेण पादोणेन । भये भवेत् । किं ,परगणस्थेनैव कर्तव्या नेत्याह ।

·समाचाराधिकार॥४॥ .. एसेव विधी सेसाणं-एप एव इत्यंभून एवं विधिरनुष्ठान शेपाणां स्वगणस्थानामेकाकिनां समुदायव्यवस्थितानां च । किंबहुनोक्तेन येच्छा गणधरस्य सा सर्वा न कर्तव्या भवेद न केवलमस्य शेषाणामप्येप एव विधिरिति ॥ १८ ॥ यदि यतीनामयं न्याय आर्यिकाणां क इत्यत आह- एसोअजाणंपि असामाचारोजहाक्खिओ पुवं । सव्वाश अहोरचे विभासिदब्बो जघाजोग्गं । एप आर्याणामपिचसमाचार यथाख्यातःपूर्वम्। सर्वस्मिन् अहोरात्रे विभाषितव्यो यथायोग्यं ।। १८७ ।। एसो-एपः। मजाविय-आणापपि च ।समाचारो- समाचारः जहारिखमो-पयाख्यातो पया प्रतिपादितः । पुत्र-पूर्वस्मिन् । सध्यम्मि-सर्वस्मिन् । महोरते-महोगने राम्रो दिवसे च। विमासिदबो-विभापयितव्यःमकटयितव्यो विभा. चपितन्यो वा । जहाजोग्ग-यथायोग्यं मात्मानुरूपो वृक्षम्- लादिरहितः । सर्वस्मिनहोराने एपोपि सामाचारो यथायोग्य मार्यिकाणां पार्यिकाभिर्वा प्रापितघ्यो विभावयितव्यो पा यथाख्यातः पूर्वस्मिमिति ॥१८॥ वसविकायां ताः कयंगमयन्ति कालमिति पृष्टेन भार- अग्णोण्णणुकूलाओअण्णोणहिरक्खणाभिजुचा- • मो। गयरोसवरमायासलजमज्जादकिरियाओ। । ..

·मूलारा- अन्योन्यानुफूला:अन्योन्यामिरक्षणाभियुक्ताः । गतरोपवैरमायाःसलजमर्यादक्रियाः॥ १८ ॥ अगणोयणगुकूलामो-अन्योन्यस्यानुकूलास्त्यक्तमत्सरा अन्योन्गानुकूला: परस्परत्यक्तमात्सर्याः । अपणोगहिर- वावगाभिजुत्तामो-भन्योन्यासां परसराणाममिरक्षणं प्रति- पालनं तम्मिन्नमियुक्ता उद्युक्ता अन्योन्यामिरक्षणाभियुक्ताः। गगरोसवेरमाया-पश्वरंच मापा च रोपवैरमायाः गता विनष्टा रोपवैरमाया यासां ता गतरोपवैरमापास्त्यतमोर- नीयरिशेपक्रोधमारणपरिणामकौटिल्याः । सलजमज्जाद, किरियामओ लज्जा च मर्यादा च क्रिया च लज्जामोदक्रिया: सह सान्ति इति सलज्जमर्यादक्रियाः लोकापवादादात्मनो भगपरिणामो लज्जा, रागद्वेपाभ्यां न्यायादनन्यया वर्तनं पर्यादा, उभयकुलानुरूपाचरणं क्रियेति ॥ १८॥ पुनरपि ताः कयं विशिष्टा इत्यत पाह-- अज्झयणे परियढेसवणे कहणे तहाणुपेहाए। तविणयसंजमेसु य अविरहिदुपओगजुचाओ। अध्ययन परिवर्ते श्रवणे कथने तथानुप्रेक्षासु । तपोविनयसंयमेपु च आवराहता उपयोगयुक्ताः १८९ अम्मायणे-अध्ययनेऽनधीतशास्त्रपउने । परिय-परि वर्तने पठितशासपरिपाटयां । सबसे-भवणे श्रुतस्याश्रुत- ·समाचाराधिकारः४॥ स्प व शास्त्रस्पारधारणे । फहणे-कयने पात्मनातशाखा- पनिवेदने । भणुपेहाए-अनुप्रेक्षासु श्रुतसर्ववस्तुधान्पता- दिचिन्तासु श्रुतस्य शास्त्रस्पानुचिन्तने वा । तबविणयसं. जमेसु प-तपश्च विनयश्च संपमश्च तपोस्नियसंयमातेषु चानशनप्रायश्चित्तादिक्रियापनोवचनकाया (य) स्तन्धत्ये. न्द्रपनिरोधजीवपरित्यागेपु । अविरहिद-अविरहिता। स्थिता नित्योयुक्ताः । उपयोग-उपयोगः तात्पर्य ज्ञानाभ्या- सः । मोग-योगो मनोवचनकायाः शुभानुष्ठानमेताम्पा, जुत्तामो-युक्ताः उपयोगयोगयुक्ताः ॥ १८९ ।। पुनरपि ता. विशेष्यन्ते- अविकारवत्थवेसाजल्लमलविलित्तचत्तदेहाओ। धम्मकुलकिचिदिक्खापडिरूपचिसुद्धचरियामओ अविकारवस्त्रवेशाः जल्लमलविलिप्तत्यक्तदेहाः। धर्मकुलकीर्ति दीक्षाप्रतिरूपविशुद्धिचर्याः ।। १९० ।। अविकारवत्ययेसा-न विद्यते विकारो विकृतिः स्वमा- बादन्यथाभावो पा येषां तेऽ विकारा: पखाणि च पेपश्च शरीरादिसंस्थान व पसषेपा अविकारा पनवेपा यासां ता अविकारवयेषा रक्तांकितादिवरागतिभंगादिभूविकारादि परहिताः । जिल्लं सर्वांगीनं भरपेदयुक्तं रजः । अंगदेश- अब पलं ताभ्यां विलिचा-विलिप्ता युक्ता नष्टमसरिलिया.

·१६४ मुलाचार- चत्तदेहाओ-स्यतोऽसंस्कृतो देहः शरीरं यासां तास्त्यसदे- हा, जल्लमलविलिप्ताश्च तास्त्यक्तदेहाश्च तास्तथाभूताः। घाम-धर्मः । कुलं-कुलं । कित्ति-कीर्तिः । दिक्खा-दीक्षा। खासा, पडिरूव-प्रतिरूपा सदृशाः। विसुद्ध-विशुद्धा । चरि- यामो-चर्यानुष्ठानं यासां ता धर्मकुलकीर्तिदीक्षामतिरूपवि. शुदपर्णः क्षमामार्दवादिमापिटकुलात्मयशोवतसशाभग्ना- चरणा इति ॥ १९०॥ कथं च तास्तिष्ठन्स्पन आई- अगिहत्यमिस्सणिलये असण्णिवाएविसुद्धसंचारे दो तिष्णि व अजाओ बहुगीओ वा सहत्यनि । अगृहस्थमिश्रनिलये असंनिपाते विशुद्धसंचारे। हे तिस्रो वा आर्या बहयो वा सह तिष्ठति ॥१९॥ भगिहस्पमित्सणिलए-गृहे तिष्ठन्तीति पदस्था: स्वदार- परिग्रहातात:, मिस-पिनो युक्तोन टास्यमिश्रोहस्थ. मिश्रः स पासो निलयय वसतिका तस्मिनहास्यमियनिलये यत्रामपतननः सह सम्मकों नास्ति सत्र । 'मसगिपाप- भगतां पादारिफयोरपिशुनदुपतिप्रमृतीनां निपातो दिन.गोड मागे पत्र तस्मिनसन्निपाने । अपरा सतां पती- नां निशान: पसरः मिहना सन्निपातः स न पिते पर सो सन्निपानामिन् । मशिन पायोनितातो ·समाचाराधिकारn४॥ बाधारहित मदेशे इत्यर्थः । विसुद्धसंचारे-विशुद्धः सल्लेशर- हितो गुप्तो वा संचरणं संचारः मलोत्सर्गप्रदेशयोग्यः गमना. गमनाहों वा यत्र स विशुद्धसंचारस्तस्मिन् पालद्धरोगि- शास्त्राध्ययनयोग्ये । दो-दे। तिपिण-तिसः । अजामो -मार्याः संपतिकाः । बहुगीनो वा-पहयो वा विशवन्या- रिंशद्वा । सह-एकत्र । अत्यंति-निष्ठन्ति वसन्तीति । अ- हस्पमिश्रनिलयेऽसन्निपाते विशुद्धसंचारे २ तिस्रो पहपो वार्या अन्योन्यानुकूलाः परस्पराभिरक्षणाभियुक्ता गतरोप- वैरमायाः सलज्जमर्याद क्रिया अध्ययनपरिवर्तनश्रमणकयन- तपोविनयसंयमेपु मनुप्रेमासु च तथास्थिता उपयोगपोगयुक्ता. श्चाविकारवस्त्रयेपा जल्लमल विलिप्तास्त्यतदेहा धर्मकुलफीति- दीक्षापतिरूपविशुद्धचर्याःसन्त्यस्तिष्ठन्तीति समुदापार्थः १६१ किं ताभिः परग्रहं न कदाचिदपि गन्तव्यमित्पता आह- णग परगेहमकजे गच्छे कजे अवस्सगमणिजे । गणिणीमापुन्छिता संघाडेणेव गच्छेज ॥१९२॥ न च परगेहमकायें गच्छेयुः कायें अवश्यंगमनीये। गणिनीमापृच्छय संघाटेनैव गच्छेयुः ॥ १९२ ॥ गय-नव । परगेहं-परगृहं गृहस्पनिलयं पतिनिलयं था । मकग्जे-अकार्यभपोजने कारणमन्तरेण । गच्छे गच्छेपुर पान्ति । करमे-कार्ये उत्पन्ने प्रयोजने । रस्स- ·१६४ मुलाचार- चत्तदेहाओ-स्पक्तोऽसंस्कृतो देहा शरीरं यासां तास्त्यलदै- हाा, जलपलविलिताश्च तापवतदेहाश्च तास्तथाभूताः । घम-धर्मः । कुलं-फुलं । कित्ति-कीर्तिः। दिवसा-दीक्षा। खासा, पडिरुव-प्रतिरूपा सदृशाः । विसुद्ध-विशुद्धा । चरि- यामो-चर्यानुष्ठानं यासां ता धर्मकुलकीर्तिदीनामतिरूपवि- शुद्धचर्णः क्षमामार्दवादिमातृपितृकुलात्मयशोवतसशाभग्ना- चरणा इति ॥ १९०॥ कथं च तास्तिष्ठन्त्यत आह- अगिहत्थमिस्सणिलये असण्णिवाएविसुद्धसंचारे दो तिपिण व अन्जाओ बहुगीओ वा सहत्यति ॥ अगृहस्थमिश्रनिलये असंनिपाते विशुद्धसंचारे । हे तिस्रो वा आर्या बढ्यो वा सह तिष्ठति ॥१९॥ अगिहत्यमित्सणिलए-गृहे तिष्ठन्तीति गृहस्था:स्वदार- परिग्रहाशक्तास्त:, मिस्स-मियो युक्तोन गृहस्थमिश्रोगृहस्य. मिश्रः स चासो निलयश्व वसतिका तस्मिन्नग्रहस्थमिथनिलये यत्रामंपतजनैः सह सम्पर्को नास्ति तत्र । असणिवाए- असतां पारदारिकचौरपिशुनदुष्टतिर्यप्रभृतीनां निपातो विनाशोऽ भावो यत्र तस्मिन्नसन्निपाते । अथवा सतां यती नां निपातः प्रसरः सभिष्टता सन्निपातः स न विद्यते यत्र सोऽ सन्निपातरतस्मिन् । अथवा असंजिनां पापोऽसंशिपातो.

·समाचाराधिकार बाधारहित प्रदेशे इत्यर्थः । बिसुद्धसंचार-विशुद्धः संहार- हिवो गुसो वा संचरणं संचारः मलोत्सर्गप्रदेशयोग्यः गमना- गमनाओं का या स विशुद्धसंघारस्तस्मिन् पालटदरोगि- शास्त्राध्ययनयोग्ये । दो-दे। तिपिण-विसः । अनागो -भार्याः संपतिकाः । बहुगीमो घा-पहयो वा त्रिंशधन्वा- रिंशद्वा । सह-एकत्र । अत्यति-निष्ठन्ति यसनीति । अ- हस्पमिनिलयेऽसन्निपाते विशुद्धसंचारे हे निस्रो पापो वार्या अन्योन्पानुकूलाः परस्पराभिरक्षमाभियुक्ता गतरोप- वैरमायाः सलजमर्याद क्रिया अध्ययनपरिवर्तनप्राणकयन- तपोविनयसंयमेषु भनुमेहामु च तथास्यिता उपयोगयोगयुक्ता. श्चारिकारवस्त्रयेपा जल्लमलविलिप्तास्पतदेहा धर्मक्लफीति- दीक्षामतिरूपविशुद्धचर्याःसन्त्यस्तिान्तीति समुदायार्य: १६१ कि तामिः परराहं न कदाचिदपि गन्तव्यमित्यता भार. णग परगेहमकजेगच्छे कजे अवस्सगमाणिजे । गणिणीमापुच्छिता संघाडेणेव गच्छेज ॥१९॥ न च परगेमकायें गच्छेयुः कायें अवश्यंगमनीये। गणिनीमापृच्छच संघाटेनैव गच्छेयुः ॥ १९२ ॥ पप-नच ! परगेई-पाई गृहस्पनिलयं यतिनिलयं या । कम्जे-मकाप्रपोजने कारणमन्तरेण । गहे. गच्छा पान्ति 1 करने-कायें उसने मपोभने ।

·मूलाधार गमणिज्जे-अवश्यं गमनीयेऽवश्य गन्तव्ये मिक्षापतिक्रमणा- दिकाले । गणिणी-गगिनी महत्तरिका । आपुच्छिता-मा- पृच्छयानमा लन्ध्या । संघाडेणेव-संघाटकेनैवान्याभिः सह । गच्छज्ज-गन्छेयुः गच्छन्तीति । परगृहं च ताभिर्न गन्तव्यं, कि सर्वथा नेत्याह अवश्यंगमनीये कार्ये गणिनीमा- पृच्छय संघाटकेनैव गन्तव्यमिति ॥ १९२॥ स्ववासे परगृहे वा एताः क्रियास्ताभिर्न कर्तव्या इत्यत माह- रोदणण्हावणभोयणपयणं सुत्तं च छबिहारंभ। विरदाण पादमक्खणधोवणगेयं च ण य कुना। रोदनलपनभोजनपचनं सूत्रं च पडावधारंभान् । विरतानां पादम्रक्षणधावनंगीतं च न च कुर्युः १९३|| रोदण-रोदनमश्रुविमोचनं दुःखार्तस्य । यहावण-स्न- पनं पालादीना मान । भोयण-भोजनं तेपामेव बल्भनपा- नादिक्रियाः। पयर्ण-पचनं ओदनादीनां पाकनितिन । मुत्तं च-सूत्रं सूत्रकरणं च । छबिहारम्भे-पद् प्रकारा येषां ते पविधास्ते च ते आरम्भावेति पड्विधारभ्भाः । भसिपपि- कृषिवाणिज्यशिलालेखक्रियामारम्भास्तान भीवयातहेतून् । विरादय-विरतानां संपतानां । पादपरखणधोवण- बृक्षणं अभ्यानं धावनं प्रक्षालनं पादयोश्चरणयोम्रक्षण- पारनं पादम्रक्षणपावनं । गेयं-गीतं च रागपूर्क गन्धर्व ।

·समाचापधिकार नय- नाजा-र्यः न कुर्वन्ति । परगृहं गता माविका रोदनस्नपनभोजनपचनसूत्राणि पविघारम्भाश्च न वर्ष न्ति, विरतानां पादम्रक्षणधारनं वा न कुर्युः स्त्रावासे परवासे बान्याश्च या भयोग्याः क्रियास्ता न कुर्वन्स्यपवादहेतु- स्वादिति ॥१९३॥ भय भिसापर्यायां कयमवतान्ति ता इत्यत मार- तिण्णिवपंववंसत्तवअजाओअण्णमण्णरक्खाओ घेरीहिंसइंतरिदा भिक्खाय समोदरंति सदा ।। तिस्रो वा पंच वा सप्त या अर्या अन्योन्यरक्षाः। स्थविराभिः सहांतरिता भिक्षायै समवतरंति सदा ॥ तिमि व-विस्रो वा । पंचम-पंच वा। सच व-सप्तया मजामो-मार्षिकाः । भरणभरणरपखामो-अन्पोन्पाक्षा यासांता भन्योन्यरसा: परस्परकृतयत्नाः । थेरीहि-स्पवि. राभिः द्धाभिः। सह-साधं । अंतरिदा-अन्तरिताव्यवहिताः काभिदामिरेवान्यासामश्रुतत्वात् । भिक्खाय-भिशाप मि. धार्थ भिक्षाभ्रमणकाले वोपलक्षणमात्रमेतद् भिक्षाग्रहणं यया काकेम्पो दधिरसतामिति । समोदरंति-समवतान्ति सम्पप. र्यटन्ति।सदा-सर्वकालं । यत्र तासांगमनं भवति तत्रानेन विधा. नेन नान्येनेति । तिला पंच सप्त वा अन्योन्यरक्षाः स्पविरा- मि: सहान्तरिताश्च मिसार्य सम्पनरन्ति सदेवि ॥१९॥" .

·अथ पंचाचाराधिकारा॥ पंचाचाराधिकारमतिपादनार्य नमस्कारमाह- तिहुयणमन्दरमहिदे तिलोयबुद्धे तिलोगमत्थत्ये तेलोकविदिदवीरे तिविहेण य पणिविदे सिद्धे त्रिभुवनमदिरमाहितान्त्रिलोकबुद्धान्त्रिलाकमस्तकस्थान् त्रैलोक्यविदितवीरान त्रिविधेन च प्रणिपतामि सिद्धान् तिहुयणमंदरमहिद-मन्दर मेरौ महिताः पूनिताः स्ना- पिताः मन्दरमहिताः गणां भुवनानां लोकानां समाहार- त्रिभुवनं तेन मन्दरमहितास्त्रिभुवनमन्दरमहिताः । अथवा त्रिभुवनस्य मन्दरा प्रधानाः सौधर्मेन्द्रादयस्तैर्महितात्रिभुवन- मन्दरमहितास्तांत्रिभुवनमन्दरमहितान् । तिलोगयुद्धे-त्रि. लोकानां त्रिलोका खुदा ज्ञातारः ज्ञाता वा त्रिलोकचुदास्तां सिलोकयुद्धान । तिलोगमत्यत्ये-त्रिलोकस्य मस्तकं सिद्ध- क्षेत्र तस्मिस्तिष्ठन्तीति त्रिलोकमस्तकस्यास्ताखिलोकमस्त- कस्यान सिद्धक्षेत्रस्थान् । तेलोक्कविदिदवीरे-त्रिपु लोकेषु विदितः स्यातो वीरो धीर्य येपा, प्रथया त्रिलोकानां विदि. ता: मख्यातास्ते च ते वीराश्च शूराश्च त्रिलोकविदितवीरा त्रैलोक्यस्य वा विदितं वीर्य यस्वे लोक्यविदितवीर्यास्तान् त्रैलोक्यविदितवीर्यान त्रिलोकविदितवीरान्वा । तिविहेण- ·बोचाराधिकार ॥४॥ विविधन त्रिपकारण मनोवचनकर्मभिः। पणिविदे-प्रणिपत्यं क्वान्तोऽयं, अपवा प्रणिपतापि मिस्न्तोऽयं क्रियाशन्दः। सिद्ध-सिदान निराकृतनिर्मलकर्मणः । न चात्र तेपामसि. पूर्वापराविरुदागमनत्स्वरूपातिपादकममाणसद्भा. रात्, तत्सद्भावनायकममाणाभावदा । न चेतरेतराश्रयस- भावः द्रव्यार्थिफनयार्पणयानादिनिधनस्यागमस्य स्वमहिम्नव पामारयाद । पर्यापार्थिकनयायपणाच घातिकर्मविनिमुक्ता- ईमगीतताद्वा । न च जीवानां कर्मवन्धाभावापावो हानिट- दिदर्शनादिति । त्रिभुवनमन्दरमहितानई तस्त्रिलोकपस्तक- स्यांत्रलोक्पविदितवीर्यान् सिद्धांश्च प्रणिपत्य वक्ष्ये, इति सम्बन्धः । अथवा सर्वाणि शास्त्राणि नपस्कारपूर्वाणि, कुतः सर्वज्ञपूर्वकत्वात् तेषां यतोऽतः स्वंतत्रोऽयं नमस्कारः त्रिभुवनमन्दरसहितानईतः सिद्धांश्च प्रणिपवापि । शेपाणि विशेषणान्पनयोरेव । अथवा सिद्धानामेव नमस्कारोऽये भूतपूर्वगतिन्यायेन विशेषणानां सद्भावादिति । वक्ष्ये इति क्रियापदमुक्तं । कि वक्ष्ये १ किमर्थं वा नमस्कार इति पृष्टतः पाह- दसणणाणचरिचेतब्वेविरियाचरमि पंचविहे । वोच्छं अदिचारेऽहं कारिदेअणुमोदिदे अकदे। दर्शनज्ञानचरित्रे तपसि वीर्याचारे पंचविधे । वक्ष्ये अतीचारान् अहं कारितान् अनुमोदितान् च कृतान् ·अथ पंचाचाराधिकारः॥५॥ पंचाचाराधिकारमतिपादनाय नमस्कारमाह- तिहुयणमन्दरमहिदे तिलोयबुद्धे तिलोगमत्थत्ये तेलोकविदिदवीरे तिविहेण य पणिविदे सिद्ध १ त्रिभुवनमदिरमाहितान्त्रिलोकबुद्धान्त्रिलोकमस्तकस्थान् त्रैलोक्यविदितवीरान् त्रिविधेन च प्रणिपतामि सिद्धान् तिहुयणमंदरमहिद-मन्दरे मेरौ महिताः पूजिताः स्ना• पिता: मन्दरमहिताः प्रयाणां भुवनानां लोकानां समाहार. त्रिभुवनं तेन मन्दरमहितास्त्रिभुवनमन्दरमहिताः । अथवा त्रिभुवनस्य मन्दरा प्रधानाः सौधर्मेन्द्रादयरहिवात्रिभुवन मन्दरमहितास्तांत्रिमुग्नमन्दरमहितान् | तिलोगयुदे-त्रि- लोकानां ग्रिलोक पुदा मातारः शाता वा ग्रिलोकपुदास्ता सिलोपुदान । विलोगमत्पत्ये-प्रिलोकस्य मस्तकं सिद. क्षेत्र तस्मितिष्ठन्तीति निलोकमस्तकरयानांशिलोकमस्त- पस्यान सिदत्रस्थान् । तेलोक्कविदिदवीरे-मित लोक विदित: हयातो पारो बीय पेषां, मचा त्रिलोकाना विदि- वाः महपानास्ते च ते वीगश्च शुगश्च निलोकपिदिनीरा लोकपस्य वा विदिन वीर्य यस्ते लोपविदितीलान् टोक्यविदितनीयान त्रिलोकपिदितवीराना । विसिंग- ·--. चयोचापधिकार ॥४॥ विविधन त्रिपकारण मनोवचनकर्मभिः । पणिविदे-अणिपत्यं क्वान्तोऽयं, अथवा प्रणिपतामि मिडन्तोऽयं क्रियाशन्दः। सिद्ध-सिदान निराकृतनिर्मलकर्मणः । न चात्र तेपामसि. दता पूर्वापराविरुदागमतत्स्वरूपमतिपादकमाणसद्भा- बाद, तत्सद्भावबायकममाणाभावाद्वा । न चेतरेतराश्रयस. दावः द्रव्यार्थिकनयार्पणयानादिनिधनस्यागमस्य स्वमहिम्ना प्रामाण्यात् । पर्यापार्थिकनयायपणाच घातिकर्मविनिमुक्का- ईत्मणीववादा । न च जीवानां कर्मवन्धाभावाभावो हानिट- दिदर्शनादिति । त्रिभुवनमन्दरमहितानहतखिलोकमस्तक- स्यांवलोक्पविदितवीर्यान सिद्धांश्च मणिपत्य वक्ष्ये, इति सम्बन्धः । अथवा सर्वाणि शास्त्राणि नमस्कारपूर्वाणि, कुतः सर्वक्षपूर्वकत्वात् तेषां यतोऽनः स्वंतत्रोऽयं नमस्कारः त्रिभुवनपन्दरमहितानईतः सिद्धांश्च मणिपतामि । शेपाणि विशेषणान्यनयोरेव । अथवा सिद्धानामेव नमस्कारोभ भूतपूर्वगविन्यायेन विशेषणानां सद्भावादिति । वक्ष्ये इति क्रियापदमुक्तं । कि वक्ष्ये । किमर्थं वा नमस्कार इवि पृष्टेतः माह- दसणणाणचरिचेतब्वेविरियाचरमि पंचविहे । वोच्छं अदिचारेऽहं कारिदे अणुमोदिदे अकदे॥ दर्शनज्ञानचरित्रे तपसि वीर्याचारे पंचविधे । वक्ष्ये अतीचारान् अहं कारितान् अनुमोदितान् च कृतान् ·मुनापार- गिरगिट-शंका निरगयामा गुदारिणामावरनं মাথা নিম নিলগ মাী নিংগ না गुदपरिणाम:। गिसिर-कक्षा इहपरलोफमोगाभि- साप:, काया नितो निकस्य माfirman सांसारिकगुमागिःणिनितिमिठा-विनिरिसा जुगुप्सा मस्नानपलधारणनग्नतावियतामविनिफिरमापा निर्ग: तो निर्विनिफिसस्तस्य मागे निर्षिघिफिरसना द्रव्यमारदा. रेण विपरिणामामास । प्रमुदितीप-महापागता न मूदा भमूना अमृता रष्टिः कपिर्पस्पामायम्दाप्टिस्ताय भागो- महाप्टिता लौकिकसामपिदिकमिथ्याव्यवहारापरि. गामः । उवग्रहण-उपगृहनं चातुर्वर्पश्रमणसंपदोपापहर- गममादापरितस्य च संवरणं । ठिदिकरणं-मस्थिरः स्थिरः कियते सम्यक्त्व चारित्रादिपु स्थिरीकरणं रनत्रये शिथिल- स्य दयनं हिसमितोपदेशादिमिः । पच्चल-वन्सठस्य भावो वात्सल्यं चातुर्तगर्यश्रवणसंघे सर्वपानुपर्वनं धर्मपरि- गामेनापचनापदि सधर्मजीवानामुपकाराय द्रव्योपदेशादि- ना हितमाचरणं फ्भावणाप-प्रभावना च प्रभान्पते मार्गोंड नयेति मभावना वादपूनादानव्याख्यानमंत्रतंत्रादिमिः सम्यगुपदेशैमिथ्याण्डिरोपं कृत्वाईसणीतशासनोपोनन एते निःशंकितादयो गुणाः । अह-अष्टौ वेदितव्याः । । परीत्येन तावन्तोऽतीचारा व्यतिरेकदारेण कपिता .. नातिधारकपनं प्रतिज्ञाय शुदिकवनं दोषापेति ।

·पंचाचाराधिकार॥४॥ प्रय दर्शनं कि सत्तम् ? यस्य शुद्धयोनीचाराश्चोक्ता दर्शन मार्गः सम्परत्वं कुत इत्पत माह- मग्गोमग्गफलंतिय दुविहं जिणसासणे समक्खाद मग्गोखलु सम्मत्तं मग्गफलं होइणिवाणं ॥५॥ मार्ग:मार्गफलं इति च द्विविधं जिनशासने समाख्यातं मार्ग: खलु सम्यक्त्वं मार्गफलं भवति निर्वाणं ॥५॥ मम्मो-मार्गो मोक्षमार्गाभ्युपायः सम्यग्दर्शनशानचारित्र- तपसामन्योन्यापेक्षया वर्तनं । मगगफलंति प-मार्गस्य फलं सम्यक्मुखाघवाप्तिःमार्गफलमिति च । इतिभन्दो प्यत्र- छेदाः नान्यत्त्रविध्यमित्यर्थः दुविह-दौ प्रकारावस्य द्विवि- धं तस्य भावो दैविध्यं । जिणसासणे-मिनस्य शासनमाग- मस्तस्मिन् जिनशासने । समारखाद-समाख्यातं सम्यगुक्कं । अथवा भयमान्वमेतन्जिनशाप्तनमिति । मग्गो-मार्गः। खलु. फुटं । सम्म-सम्यक्त्वं । ननु सम्यग्दर्शनज्ञानवारिपाणि, समुदितानि मार्गस्ततः कथं सम्यक्त्वमेव मार्गः । नैप दोपः अवयवे समुदायोपचारात् माग पनि सम्यक्त्वस्य प्राधान्यादा। मागफलं-मार्गस्य फलं मार्गफलं । होइ-भवति । णिवायं निर्वाणं अनन्तचतुष्टयावाप्तिः । विमुक्कं भवति, निनशासने मार्गमार्गफलाम्पामेव विध्यमाख्यात कार्यकारणाभ्यां विना. न्पत्यामागत् । अतो मार्मः सम्यक्त्वं कारणं, मार्गफलं च ·१७८ मूलाचार- दुविहा यहोति जीवा संसारत्याय णिव्बुदा चेव छद्धा सासरत्या सिद्धगदा णिव्वुदा जीवा ॥७॥ द्विविधाःच भवंति जीवाः ससारस्थाश्च निवृताश्चैव पट्टा संसारस्थाः सिद्धगता निवृता जीवाः ॥ ७ ॥ दुविहा य-द्विमकाराद्वौ प्रकारौ येषां है द्विपकारा द्विभेदाः द्विप्रकारा जीवाः पाणिनः । संसारत्याय-संसारे तिष्ठन्तीति संसारस्थाश्वतुर्गनिनिवासिनः । णिन्दा चेय-निताश्चे- ति मुक्ति गना इत्यर्थः । उद्धा-पवा पटेनमाराः । संसार- स्था-मंपारस्थाः । सिद्धिगदा-सिदिगता उपलब्धात्मस्वरूपाः णिचुदा-निता श्रीवास्तेषां भेदकारणामावादभेदास्ते । समारमुक्तिवासभेदेन द्विविधा जीवाः । संसारस्याः पुनः पटन कारा एकरूपाश्च निता इति सम्बन्धः ॥७॥ के ते पट्कारा इत्याइ- पुढवी आऊनेऊ वाऊ य वणप्फदीतहाय तसा। छचीसविहा पुढवी तिस्से भेदा इमे णेया ॥८॥ पृथिव्यापस्तेजोवायुश्च वनस्पतिस्तथा च वसाः । पट्विंशद्विधा पृथिवी तस्या भेदा इमे ज्ञेयाः ॥८॥ १ढवी-पृथिवी चतुप्पकारा पृथिवी, पृथिवी शरीरं, पृथि- बी-कापिका, पृथिवीनीया । आपोझायोऽफायिकोऽजी- ·पंचाचापधिकारः ॥५॥ १७६ . । चः । वेजस्तेजस्कायस्वैजस्कायिकस्तेजोनीवः । वायुपु- कायो वायुकायिको वायुनीयः । वनस्पतिर्बनिस्पतिकायो वनसंतिकायिको वनस्पतिनीयः । यया पृथिवी चतुष्पकारा तयाप्ते नोवायुवनस्पतयः, पशब्दतथाशन्दाभ्यां सूचित स्वात् । जीवाधिकारा योईयोराधयोस्त्यागः शेषयोः सर्वत्र प्रहणम् । भाषस्य मकारस्य भेदप्रतिपादनार्थमाह-छत्तीस- विहा पुढवी-पडभीरधिका त्रिंशत् पदिशद्रियाः मकारा यस्याः सा पत्रिंशत्लकारा पृथिवी । विस्से-तस्याः । भेदा-का- रा। इमे-प्रत्यक्षवचनं । गेया-क्षेया ज्ञातव्याः ॥८॥ फ इमे इस्पत आह- पुढवीय वालुगासकराय उवले सिलाय लोणे य अय तंव तउय सीसय रुप्प सुवण्णे यवहरे य९॥ पृथिवी च चालुका शर्कराच उपलानि शिला चलवणंच अयस्तानं त्रपुपं सीसकं रूप्यं सुवर्णानि च वज्रं ध पदवी-पृथिवी मुद्रूपा । पालुपा-धालुश रूक्षागंगा- भवा । सवकरा-शर्करा परुपरूपा पत्र चतुम्सादिरूपा । उबले -उपलानि वृषपापाणरूपाणि। सिला य-शिला प त्या- पाणरूपा । लोणेय-लवणभेदाः सामुद्रादयः। अप-अयो लोहरूपं । संव-तानं । सउप- प्रपुष । सीसय-सीस श्यामवर्ण । रुष्प-रूपवर्ण शुलरूपं । मुबष्णेय-गुवर्णानि च ।

·मूलागो. रक्तपीतरूपागि । बरेय-चनं च रत्नविशेषः ॥९॥ हरिदाले हिंगुलये मणोसिलासस्संगजण पवालेर अभपडलम्भवालुय बादरकाया मणिविधीया हरितालं हिंगुलकं मनःशिला सस्यकं अंजन प्रवालंच अभ्रपटलं अनबालुका बादरकाया माणविषयः॥१. हरिदाले-हरितालं नटवर्णकं । हिंगुलये-हिंगुलकं रक्त द्रव्यं । मगोसिला-मन:शिला काशप्रतिकाराय भत्तं । सरस. ग सस्पक हरितरूपं । अंजण-प्रजनं अक्ष्युपकारकं (चनु- रुपकारक) च्या पवालेय-भवाल च । अभपडल अभ्रपटलं अभवालुग-अभ्रवालुका चैयर्याचश्यरूपा । चादरकाया- स्थूलकाया: । मणिविधीय-इत उर्च मणिविघयो मणिम- कारा वक्ष्यन्त इति सम्बन्धः ॥१०॥ गोमज्झगेय रुजगे अंके फलिहे लोहिंदकेय । चंदप्पभय वेरुलिए जलकंते सूरकंतेय ॥ ११ ॥ गोमध्यकश्च रुचकःअंकः स्फटिकः लोहितांकः। चंद्रप्रभः वैडूर्यः जलकांतः सूर्यकांतः ॥ ११ ॥ शर्करोफ्लशिलावनमवालवर्जिताः शुद्धाः पृयित्रीवि- काराः पूर्वे एते च खरपृथिवी विकाराः । गोमग्मगेय-- ·पंचोचापधिकारः ॥५॥ गोमध्यको मणिः कतनमणिः। रुजगे-रुचकच मणी राज- वर्तकरूपः । अके-अंको मणिः पुलकवर्णः । फलिहे स्फटिक- मणिः स्वच्छरूपः । लोहिदकेय-लोहितांको मणी रक्तवर्णः परागः। चंदपमेप-चन्द्रप्रभो मणिः । वेलिए बेहयों मणिः । जलकते-जलकान्तो मणिरुदकवर्णः । सूरफतेय-सू- कान्तो मणिः ॥११॥ गेरुय चंदणवव्वगवयमोएतह मसारगल्लो य। तेजाण पुढविजावाजाणिचा परिहरेदबा ॥१२ गैरिकं चंदनवप्पगवकमोचाः तथा मसारगल्छश्च । तान् जानीहि पृथिवीजीवान ज्ञात्वा परिहर्तव्याः॥१२ गेरुय-गरिकवों मणी रुधिराक्षः | चंदण-चन्दनो मणिः श्रीखंडचन्द नगन्धः । वग-वप्पको मणिमरकतमनेकभेदं । वग-वको मणिः वकवर्णाकारः पुष्परागः। मोए-मोनो मणि:- कदलीवर्णाकारो नीलमणिः । तह-नपा। मसारगल्लेप-म. मृणपापाणमणिविद्रुपवर्णः । ते माण-तान् जानीहि । पुढविनीवा-पृथिवीजीगन् । तैतिः किं प्रयोजनं ? नाणि- ता-ज्ञाला। परिहरेदम्बा-परिहर्नध्या रक्षितपाः संपम. पालनाय । वानेतान् शुदपृथिवीजीरान तपा खरपथिवीनी- रांच मणिमकारान स्थूलान् जानीहि सात्वा च परिहर्तव्याः । गल्पाः पुनः सर्वत्र ते विशनव्याः भागपरलेन । पशि ·-- - मूलावारे- देषु पृथिवी विकारेषु पृथिव्यष्टक-मेरु-कुलपर्वत-द्वीप-वेदिका- विमान-भवन-प्रतिमा-तोरण-स्तूप-चैत्यक्ष जम्बू-शाल्मलीटुमे घाकार मानुषोत्तर-विजयाध-कांचनगिरि-दश्मुिसाजन-रवि कर-पभगिरि-सामान्यपर्वत स्वयंभु-नगवरेन्द्र-वक्षार-रुचक-कु- ण्डलवर-दंष्ट्रा पर्वतरत्नाकरादयोऽन्तर्भवन्तीति ॥१२॥ ममायिकभेदमतिपादनार्थमाह- ओसाय हिमगमहिगाहरदणु सुद्धोदगेधणुदगेय तेजाण आउजीवा जाणित्ता परिहरेदबा ॥१३ अवश्यायं हिमं माहकां हरत् अणुं शुद्धोदकं घनोदकंच तान् जानीहि अप्जविान् ज्ञात्वा परिहर्तव्याः ॥१३॥ मोसाप-यवश्यायनलं रात्रिपधिमप्रहरे निरभ्रावका- शात् पतितमूक्ष्मोदकं । दिमग-हिमं मालेय जलबन्ध. कारणं । महिगा-पहिका धूमाकारजलं हडरूपं । हरद- हर स्थूल विन्दुनलं । अणु-भणुरूपं मुमक्दिनलं । सुद- शुद्धजलं चन्द्रकान्तनलं । उदगे-उदकं सामान्यनलं निर्म- रापुदवा पशुदएप-धनोदकं समुद्रादपनवातापुदम पना. कारं । अपवा हरदणु-महाहदसमुदायुर्व । पणुदए मेयादुद्. भवं पनाकार,एवपाधफायिकान भीवान नानाहि तताको माणिपा-शाला | परिदरिदवा:-परिहाय्याः पालयितव्याः मग्मिागर-हद कूप निमर पनोनयाकाम-हिमरूप-रु.

·पंचाचाराधिकारः॥५॥
प-मुम्युद्भव-चन्द्रकान्तनबनवानायफायिका अत्रैवान्तर्भर-
न्तीति ॥ १३॥
तेजःकायिकभेदप्रतिपादनायाह-
इंगाल जाल अची मुम्मुरसुद्धागणीय अगणी य
तेजाण तेउजीवा जाणिचा परिहरेदव्वा॥१॥
अंगारं ज्वाला आर्चमुर्मुरं शुद्धानिः अग्निश्च ।
तान् जानीहि तेजोजीवान् ज्ञात्वा परिहर्तव्याः ॥१॥
इंगाल-अंगाराणि ललितनिधूपकाष्ठादीनि । बाल-
ज्वाला । भच्चि भर्चिः प्रदीपज्वालाद्यग्रं। मुम्मुर-मुर्मुरं कारी-
पाग्निः।मुद्धागणीय-शुद्धानिध्वनाग्निर्विद्युत्सूर्यकान्तायुद्भवः।
अगणीय-सामान्याग्निबूंपादिसहितः। वाडवाग्निनन्दीश्वर-
मण्डिकामुकुटानलादयोऽत्रैरान्तर्भवन्तीति । तानेतांस्तेज:-
कायिकजीवान् जानीहि ज्ञात्वा च परिहरणीया एतदेव ज्ञान-
स्य प्रयोजनमिति ॥१४॥
वायुकायिकसरूपमाह-
वादुम्भामो उकलि मंडलिगुंजा महाघण तणू य
तेजाण वाउजीवा जाणित्ता परिहरेदव्वा ॥१५
वातोद्धामो उत्कलि मंडलिःगुंजा महान् घनस्तनुथ
तान् जानीहि वायुजीवान् ज्ञात्वा पारिहर्तव्याः ॥१५॥

·मूलाधारे- वादुम्मामो-यान: सामान्यरूपः उद्ममो भ्रमनन गन्छति। उसकलि-उत्कलिरूपो मण्डलि-पृथिवींलग्नो भ्रमन् गच्छ. ति । गुंगा-गुंजन गच्छति । महा-महागाठो क्षादिमंगहेतुः । यणतणूप-धनोदधिः धननिलयस्तनुवातः, व्यननादिक- तो वा तनुवातो लोकपडादकः । उदरस्थपंचात-विमा- नापार-भवनस्यानादिवाता अत्रैवान्तर्मवन्नीनितानंतान वायु- कापिकनीगन् जानीहि ज्ञात्वा च परिहारः कार्पः ॥१५॥ वनस्पतिकायिकार्यपाह- मूलग्गपोरवीजा कंदा तह खंघवीजवीजरहा। समुच्छिमाय भणिया पत्तेयाणंतकाया य ॥१६ मूलाग्रपर्वबीजाः कंदाः तथा स्कंदवीजबीजरहाः । सम्मूर्छिमाश्च भणिताः प्रत्येका अनंतकायाश्च ॥१६॥ मूल-मृलवीना जीवा येषां मूलं प्रादुर्भवति ते च इग्दिा- दयः । अग्ग-भग्रवीजा जीराः कोरंटकपल्लिकाकुजकादयो येपामग्रं प्रारोहति । पोरवीया-पौरखीजजीवा इतुवेत्रादयो येषां पोरप्रदेशः प्रारोहति । कंदा-फन्दनीवाः कदलीपिण्डालु- कादयो येषां कन्ददेशः प्रादुर्भवति । तह-तया। खंघवीया- स्कन्धवीजजीवाः शल्लकीपालिभद्रकादयो येषां सन्धदेशो रोहति । वीयवीया चीजवीजा जी यवगोधूमादयो येषां क्षेत्रोदकादिसामग्रयाः परोहः । समुच्छिमाय-सम्मूछि-- ·पंचाचाराधिकार.॥५॥ माश्च मूलाधभावेऽपि येषां जन्म। मणिया-भणिताः कथिताः क भागमे जिनवरः । पत्तेया-प्रत्येकजीवाः पूगफल-नालि- फेरादयः । अयंतकाया य-अनन्तायाश्च स्नुढीगुहन्या- दयः, ये छिन्ना भिन्नाश्च ग्रारोहन्ति, एकस्य यच्छरीरं वदे- वानन्तानन्तानां साधारणाहारमाणत्या सापारणानां, एक- मेकं प्रति प्रत्येकं पृथक्कायादयः शरीरं येषां ते प्रत्येक- कायाः । अनन्तः साधारणः कायो येषां तेऽनन्तका- याः । एते मूलादयः सम्मृळिमाश्च प्रत्येकानन्तकायाच भवन्ति ॥ १६ ॥ अत्रयविरूपं व्याख्यायायवमेदप्रतिपादनार्थमाइ-भयवा वनस्पतिजातिपिकारा भवतीनि वीनोद्भया समूच्छिमा च तत्र वीनोद्भवा मूलादिस्वरूपेण व्याख्याता ! सचिमायाः स्वरूपप्रतिपादनार्थमाह- कंदा मूला छल्ली खंघ पत्तं पवाल पुप्फफलं। गुच्छा गुम्मा वल्ली तणाणि तह पब्ध काया य कंदो मूलं त्वक् स्कंधः पत्रं पल्लवं पुप्पफलं । गुच्छःगुल्म वल्छी तृणानि तथा पर्व कायश्च ॥१७॥ फन्दा-कन्दकः मूरणपय फन्दादिः मूला-मूल पिण्डा- प: मरोहकं हरिद्रकाकादिकं । टल्ली-सक क्षादिवहिन कलशैलपुतकादिक ध । संघ-कन्यः पिंडशाखयोरन्न- ·In मुगामा- मांगः पारिवारिक 14-महाriyI TE. -प्रमानं पन्ना पिम्मा I TE- नकार मं िफलं-पुणगि गफलतालाकि । गुग-गुण्डो गहना गमा एककालीनोग: नानिमालकादिः । गुम्स- गुन्मं कामपाकादिः । मली-पी श्यामा नमादिका नमामि वनानि तापत्र-पर अंगिकयोमणे पेशादि । का. कागः स प्रकमिसम्पध्यो कन्द.. कायो मलकाप इत्यादि, पो सम्मूर्णिमा: प्रत्येकानन्तायाध मलमादाययपादापोरापन इत्यः । अपरा मूलकाया- याः कन्दकागारपरः इत्यादि, प्राणां वीजमुपादानं कामं एतेषां पुनः पृथिसलिलादिक उपादानका नया ग श्पते शृगान्धर: गोपयाच्छालूरू पीनमन्तरंगोत्सत्तिः पुष्पमन्तरेण च पस्योत्पणिः फलाना सफल इत्युच्यने, यस्य पुप्पाययेव भान्ति स पुप इत्युच्यते, यम्य पत्रादयेर न पुष्पाणि न फलानि स पत्र इन्युच्यते इत्यादि सम्बन्ध कर्तव्य इति ॥ १७॥ सेवालपणगकेणग कवगोकुहणोय बादरा काया सब्वेवि सुहुमकाया सब्वत्थजलस्थलागासे ॥१८ शैवालं पण कृष्णकं कवकः कुहनश्च बादराः कायाः सर्वेपि सूक्ष्मकायाः सर्वत्र जलस्थलाकाशे ॥१८॥ सेवाल-शैवलं उदकगतकायिका हरितवर्णी । पयग ·पंचाचाराधिकारः॥५॥ -पणकं भूमिगतं शैवलं इप्टकादिप्रभवा कायिका । कंगण- ग-आलम्बकछत्राणि शुक्लहरितनीलरूपाणि अपस्कारोद्भ. वानि । कवगो-शृंगालम्बकच्छत्राणि जटाकाराणि । कुहणो य-माहारफांजिकादिगतपुष्पिका बादराकाया-धूरकायाः अन्तदीपकलाव सरतीनपृथिव्यादिभिः सह सम्बध्यते सर्वे- पि पृथिवीकायिकादयो बनसनिपर्यन्ता व्याख्यातपकारा: स्थूलकाया इति । मूक्ष्मकायप्रतिपादनार्यमाह सव्वेपि -सर्वे पि पृथिव्यादिभेदा वनस्पतिभेदाय मुहुपकाया-पका- याश्चांगुलासंख्यातमागशरीराः। सवस्य-सर्वत्र सर्वस्मिन्लो. के । जलस्थलागासे-जले स्पले आकाशे च । एते पृविच्या- दयो वनस्पनिपर्यन्ता वादरकायाः सूक्ष्मकायाश्च भवन्ति, किंतु पृथिव्यष्टकविमानादिफमाश्रित्य [धूलकापाः, सूक्ष्म- फायाः पुनः सर्वत्र जलस्थलाफाशे ॥१८॥ सर्वत्र साधारणानां स्वरूपातिपादनायाह- गृढसिरसंधिपवं समभंगमहीरहं च छिण्णरुहं। साहारणं सरीरं तबिवरीयं च पत्तेयं ॥१९॥ गृढसिरासंधिपर्व समभंगमहीरहं च छिन्नरहं । माधारणं शरीरं तद्विपरीतं च प्रत्येकं ॥१९॥ ग्दसिरसंधिपग्वं-गृहा मदृश्यमानाः शिराः, सन्ध योऽहगवन्या पर्वाणि प्रन्ययो पस्य तद्गशिरामधिपर्व ·. मूलावारे- समभंग-समः सहशो भंगा छेदो यस्य तत्समभंग त्वग्रहित । अहीरुह-न विद्यते हीरुकं बालरूपं यस्य तदहीलई पुनः सूत्राकारादिवनितं मंजिष्ठादिकं । छिन्नरुदं-छेदेन रोहती- ति च्छेदरुहं छिन्नो मिन्नश्च यो रोहमागच्छति । साहा. रणसरीरं-तत्साधारण सामान्यं शरीरं साधारणशरीरं । तबिवरीयं (च)-तद्विपरीतं च साधारणलक्षणविपरीतं पत्तेप-प्रत्येकं प्रत्येकशरीरं ॥ १६ ॥ किंभूवमिति पृष्टेऽत उत्तरमाह-- होदिवणफदिवल्ली रुक्खतणादी तहेव एइंदी। तेजाण हरितजीवा जाणिचा परिहरेदवा॥२० भवति वनस्पतिःवल्ली वृक्षतृणादीनि तथैव एकेंद्रियाः तान जानीहि हरितजीवान् ज्ञात्वा परिहर्तन्याः॥२० होदि-मयति । वाफदि-वनस्पतिः फलवान् पनप. तियः । वल्ली-बल्लरी लता । रुख-गृक्षः पुष्पफलोपगतः। तणादी-तणादीनि । तहब-नयंव 1 एरंदी-एकेन्द्रियाः । अथवा साधारणानामेतद्विशेषणं पूर्व प्रत्येककायानां एते मूला- दिवीनाः कन्दादिकाया: साधारगशरीराः प्रत्येककापाश्च पक्षमाः स्थूलाच ये व्याख्यातास्तान हरितकायान् जानीहि तया पतेऽन्ये प पूपिय्यादयश्चकेन्द्रिपा ज्ञातव्या:परिहतघ्याश्या. लदीपकत्वात् । कपमेने जीवा इति चेन्नपदोपः, आगमाद- ·पंचाचाराधिकारः॥५॥ नुपानात्मत्यक्षादा, माहारभयपैथुनपरिमहसंशास्तित्वादा । सचेतना एते संझादिमीरागमे निरूप्यमाणत्वात्, सर्वत्वगपहरणे मरणात् उदकादिभिः माइबलभावात्, स्पृष्टाय लजरि- कादेः संकोचकारणवात् वनितागगद्दपसेकाद्धर्षदर्शनाद वनितापादताडनात्पुष्पांकगदिमादुर्भावाद, निधानादिदिशि पादादिप्रमारणादिनि ॥२०॥ प्रसस्वरूपमतिपादनार्थमाह- दुविधा तसाय उचाविगला सगलेंदिया मुणयब्वा वितिचउरिदिय विगला सेसासगलिंदिया जीवा द्विविधाःसाश्च उक्ताःविकलाः सकलेंद्रिया ज्ञातव्याः द्वित्रिचतुरिद्रिया विकलाःशेपाः सकलेंद्रिया जीवाः दुविधा-द्विविधा द्विपकाराः। तमा-घसा उद्वेननबहु- लाः । युत्ता-उक्ताः प्रतिपादिता । विकला विकलेन्द्रियाः। सकलाः सकलेन्द्रियाः । इन्द्रियशन्दः प्रत्येकममि- सम्बध्यते । मुणेदवा-सातव्याः । विनिचरिदिय-दे त्रीणि चत्वार्गन्द्रियाणि येषां ते द्वित्रिचतुरिन्द्रिया दीन्द्रियात्रीन्द्रिया- श्चतुरिन्द्रियाश्चेति । विगला-विश्ला विकलेन्द्रिया एते। सेसा-शेपाः सकलेन्द्रिपाः सकलानि पूर्णानीन्द्रियाणि येषां ने सकलेन्द्रिया पंचेन्द्रिया इत्यर्थः । जीव-जीवा ज्ञानापुरयो. गवन्तः । जीवा विकारा विकलेन्द्रियसकलेन्द्रियमेदेन ॥२१

·मनाना-
पी-finifest ITR-Aifnai | ft-
भनिfrerai HTT-Taal Afri-afte
या पिfisti railramfar xifinfo: I
HTTA कोटी माnिRI कानिकाना पल-
कोरी नागरिक
गारमा मन्या भारा॥
कोडिसदसहम्साई मत्तट्ट वणव य अहवींसं च ।
पेइंदियतेइंदियनउरिदियदरिदकायाणं ॥२५॥
कोटिशतमहम्माणि ससाष्टी न नव नाष्टाविंशतिश ।
द्वद्रियादियचतुरिंद्रियाहरितकायानाम् ॥२५॥
फोटीन सामाणि सताय नाविनतिरम यथासम्न्यं
दीन्द्रिपपीन्द्रिपचतुरिन्द्रियास्तिकापान दीन्द्रिमाया कुल-
कोटी माणि सप्त। ग्रीविषयां कुल कोटी लतापही।
चतुरिदिपाणां इलकोटी लक्षाणि न ! हरितकायानां कुल-
कोरी लक्ष्याययष्टाविशतिरिनि ॥ २५ ॥
अद्धचेरस वारस दसयं कुलकोडिसदसहस्साई ।
जलचरपक्खिचउप्पयउरपरिसप्पेसुणवहाँति २६
अर्धत्रयोदश द्वादश दशकं कुलकोटिशतसहस्राणि ।
जलचरपक्षिचतुप्पदउरःपरिसपु नव भवति ॥१२॥

·पंचाचाराधिकारः ॥ ५॥ अर्धत्रयोदश, दादश, दश च कुलकोटीशतसहस्राणि जल- घरपक्षिचतुष्पदा । उरसा परिसर्पन्तीति उरःपरिसाः, गोपासादयस्तेपामुर परिसाणांणव होंति नव भवंति जल- चराणां मत्स्पादीनां कुलकोटीलक्षाययर्धत्रयोदश । पक्षिणां हंसभेरुण्डादीनां कुलकोटीलक्षाणि द्वादश । चतुष्पदां सिंह- व्याघ्रादीनां कुलकोटी लक्षाणि दश । उरःपरिसणां कुलकोटी लक्षाणि नव भवन्तीति सम्पन्धः ॥ २६ ॥ छन्वीसं पणवीसं चउदश कुलकोडिमदसहस्साई सुरणेरइयणराणं जहाकम होह णायब् ॥२७॥ पड्विंशतिः पंचविशं चतुर्दश कुलकोटिशतसहस्राणि मुरैनैरयिकनराणां यथाक्रमं भवति ज्ञातव्यम् ॥२७॥ पशिति: पंचविंशतिः चतुर्दश कुलफोटोशतसहस्राणि सुरनारफनराणां च यथाक्रमं भवन्ति ज्ञातव्यं । देवाना कुल- कोटी सदाणि पविशतिः नारफाणांकुलकोटी लक्षाणि पंच- विंशतिः । मनुष्याणां फुलकोटी लक्षाणि पार्दन सर्वत्र यया- क्रमं भवन्ति दातव्यं पयोदेशस्तथा निर्देशः मानतिलहनं वेदितव्यम् ॥ २७॥ सर्वकुलसमासाथै गायोचरति- एयाय कोडिकोडी णवणवदीकोडिसदसहस्साई ·- १६४ मूलाचार- पण्णासं च सहस्सा संवग्गीणंकुलाण कोडीओ। एका च कोटिकोटिः नवनवतिकोटिशतसहस्राणि । पंचाशच्च सहस्राणि संवर्गेण कुलानां.कोट्यः ॥२८॥ एका कोटीकोटी, नवनवतिः कोटी शतसहस्राणि पंचा- शरसहस्राणि च संवग्गेण-सर्वसमासेन कुलानां कोयः । सर्वसमासेन कुलानां एका कोटोकोटी नवनवतिश्च कोटील- क्षाणि पंचाशत्सहस्राणि च कोटीनामिति ॥ २८ ॥ योनिभेदेन जीवान्प्रतिगादयन्नाह- णिञ्चिदरधादु सत्य तरु दस विगलिदिएसु छच्चैव सुरणरयतिरिय चउरो चउदश मणुएसु सदसहस्सा नित्येतरधातूनांसप्तचतरूणां दश विकलोन्द्रयपुपट्चैव सुरनरकतिरथा चत्वारि चतुर्दश मनुष्ये शतसहस्राणि णिच-नित्यनिकोतं यैनमन्व न प्राप्तं कदाचिदपि ते जीवा नियनिकोतशब्देनोच्यते । इदर-इतरनिकोतं चतुर्गति- निकोले यस्खसत्वं प्राप्तं यद्यप्यत्र निकोतशब्दो नास्ति तथापि एव्यो देशामर्शकतासूत्राणा । घादु-धातवः पृथिव्यप्ते- जोरापुकायाश्वत्वारो पातर इत्युच्यन्ते । सत्त य-सप्त च सरु-तरूणां वृक्षाणां । दस-दश । विगलिंदिपगु-विकले. न्द्रियाणां दीवियत्रीन्द्रिपचतुरिन्द्रियाणां । उचेर-षट्चैव ।

·पंचाचाराधिकार ॥५॥ सुरणरयतिरिय-सुरनारकतिरश्चां। चउरो-चत्वारः। चोद- श-चतुर्दश । मणुएसु-मनुष्याणां । सदसहस्सा-शतसहस्रा- णि । नित्यनिकोतानां सप्त लक्षाणि, योनीनामिति च चतु- गतिनिकोतानां सप्तलक्षाणि, पृथिवीकायिकानां सप्तलक्षाणि, अफायिकानां सप्तलक्षाणि, वेनःकायिकानां सप्तलक्षाणि, वायुकायानां सालक्षाणि योनीनामिति संबंधः । तख्या दश लक्षाणि, द्वीन्द्रियाणां वे लक्षे, पींद्रियाणां वे लक्षे, चतुरिट्रि- यां दे लक्षे, मुराणां चत्वारि लक्षाणि, नारकाणां चत्वारि लसाणि, तिरश्चां पञ्चेन्द्रियाणां संझिकानामसंसिकानां च चत्वारि लक्षाणि । मनुष्याणां चतुर्दश लक्षाणि योनीना. मिति। मर्वसमासेन चतुरशीतियोनिलक्षाणि भवन्तीति॥२६॥ मार्गणाद्वारेण च जीवमेदान् मतिपादयमाद- तसथायराय दुविहाजोगगहकसायइंदियविधीहिं वहुविध भब्बाभन्या एस गदीजीवाणदेसे ॥३०॥ घसस्थावराः च द्विविधा योगगतिकषायेंद्रियविधिभिः बहुविधा भव्याभव्या एपा गतिःजीवानिर्देशे॥३॥ कायमार्गणाद्वारेण तसयावराय-घसनशीलाससा दीद्रिया- दयः स्थानशीला: स्थावरा पृथिव्यादिवनस्पत्यन्ताः दुरि- झा-दिपकाराखसस्थावरमेदेन दिमकारा भीगः । मोग-योग आत्मप्रदेशपरिस्पन्दस्पो मनोवारकापलक्षणसिमकारस्तस्य ·मूलाचार- विधियोंगविधिस्तेन जीवानिकारा मनोयोगिनो वाग्योगिनः कापयोगिननेति। मनोयोगिनचतुष्प्रकारा! सत्यानृतमत्या नूनामत्यानुनभेदेन । एवं वाग्योगिनोऽपि चतु:मकाराः । काययोगिनःसप्तनिया औदारिकक्रिषिकाहारकनन्मियकार्य- णमेदैन । गदि-गनिर्मवान्तरमाप्तिः, गर्नेविधिगतिविधिस्तेन, गतिविधिना चतखो गनयस्तमैदैन जीवाश्चतुर्विधामवन्निना- रकतिर्यङ्मनुष्यदेव मेदेन तेऽपि समेदेकानेकविधाः । कमाय- फपन्तीति कपाया: क्रोधमानमायालोमाः, अनंतानुसन्ध्यमत्या- ग्ल्यानमत्पाख्यानसंम्बलनभेदेन चतुःपकारास्तभेदेन पाणि- मोऽपि मियन्ते । इंदिय इन्दमात्मा तम्य लिंग इन्देश नामक- र्मणा वा नितिमिदियं तस्य विधिरि दियविधिस्तेनेंद्रियविधिना जीवा पंचमकारा एकैदिय-दीदिर-ौद्रिय-चतुरिन्द्रिय-पंचेदि- यमेदेन । बहुविहा-बहुविधा बहुप्रकारा अनेन किमुक्तं भवनि स्त्रीपुंनपुंसकभेदेन, ज्ञान-दर्शन-संयम-लेश्या-सम्यक्त्व-संज्ञा- हारभेदेन च बहुविधास्ते सर्वेऽपि । ( मच-) मज्या निर्वा- पुरस्कृताः, (अभन्ना-) अभव्यास्तद्विपरीता भवन्ति । जीवसमासभेदेन गुणस्यानमेन च बहुविधाः । एसगदीएपा गतिः । जीवणिदेसे-जीवनिर्देशे जीवमपंचे। गतींद्रियकार्य- योगवेदादिविधिभिः कुलयोन्यादिभिश्च बहुविधा जीवा इति, जीवनिर्देशे कर्तव्ये एतावनी गतिः ॥ ३०॥ ननु जीवमेदा एते ये व्याख्यातास्ते किंलक्षणाः ? इत्यता भार- ·पंचाचांराधिकारः॥५॥ . णाणं पंचविषं पिअअण्णाणतिगंच सागरुवओगो चदुदंसणमणगारोसब्बे तलक्खणा जीवा ३१ ज्ञानं पंचविधं अपि अज्ञानात्रिकं च साकारोपयोगः। चतुर्दर्शनमनाकारः सर्वे तलक्षणा जीवाः ॥ ३१ ॥ णाणं-जानाति ज्ञायतेऽनेन ज्ञानमात्र वा ज्ञानं वस्तुप- रिच्छेदकं । नच्च पंचविह-पंचप्रकारं मतिश्रुतावधिमनःपर्यय- केवलमेदेन । पत्रिंशत्रिशतभेदं चावग्रहेहावायधारणाभिः पदिन्द्रयाणि मगुणितानि तानि चतुर्विंशतिप्रकाराणि भवन्ति तत्र चतुर्पु व्यञ्जनावग्रहेषु पक्षिप्तवष्टाविंशतिर्भवन्ति सा चाष्टाविंशविर्वहुबहुविवक्षिमानिःसतानुकधुपैवरभेदै- द्वदिशर्मिगुणिताः पशिस्त्रिशतभेदा भवन्ति पतिज्ञान- मेनन् । श्रुतज्ञानगंगवायमेदेन द्विविध, अंगभेदेन द्वादश विध पर्यायाक्षर-पद-संघात- मनिपचिकानुयोग- माभृतक-मामृतक- भाभृतफ-वस्तु-पूर्वभेदेन विचतिविध च । अवधिज्ञानं देशा- वधि-परमाधि-सविधिमेदतस्विकारं । मनःपर्यपज्ञानं अनुमति-विपुलमतिमेदेन दिमकारं । फलमेकमसहाय । अयणाणतिग-अज्ञानमययात्मवस्तुपरिच्छित्तिस्वरूपं तस्य प्र. यमज्ञानत्रयं मत्यज्ञानश्रुताज्ञान-विभंगज्ञानदेन संशपविपर्यया-. नध्यवसायाकिञ्चित्करादिभेदेन चानेफमकारं । सागरुष- जोगो-सहाफारेण व्यक्त्यायन वर्तत इति साकारः सविकल्पो शुर्याभूतसामान्यविशेषग्रहणप्रवण उपयोगः । ज्ञानं पंचमका- ·मूलाचारे- रमज्ञानत्रयं च साकार उपयोगः । चदुदंसणं-चत्वारि दर्श- नानि चतुरचक्षुरवधिकेवलदर्शनभेदेन । अणगारो-अना- कारोऽविकल्पको गुणीभूतविशेषसामान्यग्रहणप्रधानः, चत्वारि. दर्शनान्यनाफार उपयोगः । सव्ये-सर्वे । तल्लक्खणा-नौ ज्ञान- दर्शनोपयोगी लक्षणं येषां ते तल्लक्षणाः ज्ञानदर्शनोपयोग- लक्षणाः सर्वे जीवा सातव्या इति ॥ ३१ ॥ जीवमेदोपंसहारादीवभेदमूचनाय गाया- एवं जीवविभागा वहुभेदावण्णिया समासेण । एवंविधभावरहियमजीवदव्वेत्ति विष्णेयं ॥३२॥ एवं जीवविभागा बहुभेदा वर्णिताः समासेन। एवंविधभावरहितमजीवद्रव्यमिति विनायं ॥ ३२ ॥ एवं-व्याख्यातप्रकारेण । जीवविभागा-जीवविभागाः । बहुभेदा-बहुमकाराः । वपिणदा-णिनाः समासेण-सं. चेपेण । एवंविधमावरहिय-प्याख्याताविपरीतमजीव उज्यामिति विज्ञपम् ॥ ३२ ॥ मनीवमेदनिरादनासाह- मनीवा विय दुविहा रूवारूवा यरूविणी चदुधा संघायसंघदेसाखंघपदेसाअणूय तहा ॥३३॥ 1 .। अपि द्विविधारूपिणोऽपिणशरूपिणःचतुर्षा - ·२९६ । । पंचोचापधिकार ॥५॥ स्कंधश्च स्कंघदेशः स्कंधप्रदेशः अणुश्व तथा ॥ ३३ ॥ भज्जीवा विय-अजीवाबाजीवपदार्याश्च। दुविहा-द्विष- काराः । स्वा-रूपिणो रूपरसगन्धस्पर्शकतो यतो रूपावि. नाभाविनो रसादयस्ततो रूपग्रहणेन रसादीनामपि ग्रहणं । भरुवा य-अरूपिणश्च रूपादिवर्जिताः। रूविणो-रूपिणः पुद्गलाः । चदुधा-चतुःपकाराः । के ते चत्वारः पकारा इत्पत माह-संपाय-स्कन्धः । संघदेसा-कन्धदेशः । खंघपदेसा- स्कन्धमदेशः। अणूयतहा-अणुरपि तथा परमाणुः । रूप्यरूपि- भेदेनाजीवपदार्या द्विपकाराः, रूपिणः पुनः स्कन्धादिभेदेन चतुःपकारा इति ॥ ३३ ॥ स्कन्यादिस्वरूपनिपादनार्यपाह- संघसयलसमत्थं तस्स दुअद्धं भणंति देसोचि । अददंच पदेसो परमाणु चेय अविभागी॥३४॥ स्कंधः सकलसमर्थः तस्य तु अधं भणंति देश इति । अर्धाधं च प्रदेशः परमाणुः चैव अविभागी॥ ३४ ॥ खधं-स्कन्धः । सयल-सह कलाभिर्वर्तते इति सकलं समेदं परमायवन्तं | समय-समस्तं सर्व पदलद्रव्यं । सभेदं स्कन्धः सामान्यविशेषात्मकं पलटप्पमित्पर्यः । अतोन सकलसमस्तयोः पोनरुक्यं । तस्म दुतस्पतु स्कन्धस्पा मदं- अर्ध सकलं । भणंति-पदन्ति । देसोचि-देश इति तस्य सम- ·मूलाधारे- स्तस्य पुद्गलद्रव्यस्पार्ध देश इति वदन्ति निना: । भद्धद्धं च अर्घस्यास्यापर्धाय तरसपतपुद्गलद्रव्या तावदर्धनार्येन कर्नव्यं यावद् द्वयणुकरायः ते सर्वे मेदा: प्रदेशवाच्या भवन्ति । पर- माणूचेत्र-परमाणुश्च । अविभागी-निरंशो यस्य विभागो नास्ति तत्परमाणुद्रव्यम् ॥ ३४ ॥ अरूपिद्रव्यमेदनिरूपणार्यमाह-- तेपुणु धम्माधम्मागासाय अरुविणोय तह कालो 'खंधा देस पदेसा अणुचि विय पोग्गला रूवी ३५ ते पुनःधमाधाकाशानि च अरूपीणि तथा कालः। स्कंधःदेशः प्रदेशःअणुरिति अपिच पुद्गला रूपिणः ते पुणु-तच्छन्दः पूर्वपक्रान्तपरापीते पुनररूपिणोऽ. जीवाः।धमाधम्मागासा य-धर्माधर्माकाशानि 1 किंळक्षणानि अरूविणोय-अरूपीणि रूपरसगन्धसरहितानि । तहकालो -तया कालश्चारूपी लोकपात्रः सप्तरजूनां घनीकृवानां यावन्तः प्रदेशास्तावत्परिमाणानि, अलोकाकाशं पुनरनन्तं । स्कन्धादयः के ते पाह-स्कन्धदेश प्रदेशा अणुरिति च पुद्गलाः पूरणमलनसमर्पाः । रुवी-रूपिणो रूपरसगन्धस्पर्शवन्तोऽन- न्तपरिमाणाः । ननु काला किमिति कृत्वा पृपव्याख्यातश्चेत् नैप दोपः, धर्माधर्माकाधान्यस्तिकायरूपाणि काला पुनरन- स्तिकायरूप एकैकमदेशरूपा, निचयाभावप्रतिपादनाय पृष- ।

·पंपापाराधिकार॥५॥ म्पारख्यात इति । सपियः पदला इदिशानार्थ पुनः रक- पादिग्राममनो न पोनरूपं । पर्मादीनां च स्कन्धादिभेद- प्रतिपादनाय च पुनप्रदयम् ॥ ३५ ॥ मनु पदेवाकियाकारि तदेव परमार्थ सत् तदेषां धर्मा- दीनां कि कार्य । पामेतानि यारणापत माह- गदिठाणोग्गाहणकारणाणि कमसो दुवत्तणगुणोय रूवरसगंधफासदि कारणा कम्मबंधस्स ॥३६॥ गतिस्थानावगाहनकारणानि क्रमशःतु वर्तनागुणव रूपरसगंधस्पर्शादि कारणं कर्मबंधस्य ।। ३६ ॥ गदि-गनिर्गमनक्रिया । ठाणं-स्थान स्थितिक्रिया । भोगाहण-अवगाहनपरकाशदानमेषां कारणाणि-निमित्ता- नि । फममो-प्रमशः यथाक्रमेण । पचणगुणोप-वर्तनागुण- श्च परिणामकारणं । गतेः कारण धर्मद्रव्यं जीवपुद्गला. नां या पामेर स्थितेः कारणमधर्मद्रव्यं । अवकाशदान- निमित्तमाकाराद्रव्यं पंचद्रव्याणां । तया तेपामपि वर्तनालक्षणं काद्रव्यं स्वस्प च परमार्थकालग्रहणात् । धर्माधर्माकाशकाल. द्रव्याणि स्वपरिणामनिमिचानि परेपां गत्यादीनां निमिचा. म्पपि भवन्ति, अनेककार्यकारिलाद् द्रव्याणां तस्माम विरोधो यथा मरस्यः स्वगतेः कारणं, नलमपि च कारणं तद्गते, स्वगते: कारण पुरुषा सुम्बा पन्याश्च । तथा स्वस्थितेः कारणं पुरुषः, ·२०२ मूलाचार- छायादिकं च कारणं । अथ रूपादयः कस्य कारणमिनि चेत्र, रूपरसगन्धस्पर्शादयः कारणं कर्मबन्धस्य, जीवस्वरूपान्यथा- निमित्तकर्मबन्यस्योपादनहेतवः रूपादिवन्तः पुद्गलाः । कयं पुद्गला इति लम्पन्ते, तेनाभेदोपचारान तात्स्याद्वा बन्धः पुद्गलरूपो भरतीत्यर्थः ।। ३६ ॥ फर्मवन्यो द्विधा पुगयपापमेदादतस्तत्स्वरूपं तन्निमिचं च प्रतिपादयन्नाह- सम्मत्तेण सुदेणय विरदीए कसायणिग्गहगुणेहिं जो परिणदो स पुण्णो तन्निवरीदेण पावंतु॥३७ सम्यक्त्वेन श्रुतेन च विरत्या कपायनिग्रहगुणैः। यः परिणतस्तत्पुण्यं तद्विपरीतेन पापं तु ॥३७ ।। सम्यक्त्वेन, श्रुतेन, विरत्या पंचमहाव्रतपरिणत्या, तया कपायनिग्रहगुणरुतमक्षमामार्दवानवसन्तोषगुणः चशब्दादि- न्द्रियनिरोधैश्च जो परिणदो-यः परिणतो जीवस्तस्य यत्कर्म- संश्लिष्टं तत्पुण्यमित्युच्यते, अयवा सम्यक्त्वादिगुणपरि- गतो जीवोऽपि पुरयमित्युच्यते अभेदात् । अयवा सम्यक्त्वा- दिकारणेन यः कर्मवन्धः स पुण्यमित्युच्यते । तन्निवरीदेण-त- द्विपरीतेन मिथ्यात्वाज्ञानासंपमापायगुणैर्यः परिणतः पुग- लनिचयस्तत्पापमेव । शुभपकृतयः पुरयमशुभमकृतयःपाप- मिति सुत्यपापाबको जीवौ बानेन व्याख्यातो, ॥ ३७ ॥ ।

·पापाराधिका इन गर्म पुगयापासकारणपाद- पुण्णस्सासवभूदा अणुकंपा सुद्ध एव उवओगो। विवरीदं पावस्स दु आसवहउँ वियाणाहि ३८ पुण्यम्यामूवभूता अनुकंपा शुद्ध एव उपयोगः। विपरीतः पापस्य तु आस्रवतुं विजानीहि ॥ ३८ ॥ पुगपम्प मुग्वनिमियपगलस्कन्यापासूभूता शासन- स्पागच्छत्यनेनेन्पासरः भामरणपात्रं नासरः भासक. भूता द्वारभूना कारणरूपा अनुकम्पा कृपा दया शुद्धो. पयोगश्च शुद्धमनोयारकापक्रिया इत्पर्यः शुदमानदर्शनोपयो- गश्चाभ्यामनुकम्पाशुसोपयोगाभ्यां । विनरीद-विपरीतो ननुकम्माऽ शुदमनोगकापक्रियाः पिथ्याशानदर्शनोपयोगः। पावस्स दु-पापश्यैव । मासर-मासर भागपहेतुस्तमायबई- तुं । वियागादि विजानीहि पुष्पस्न । पूर्वगायार्येनास्य गाया- स्प नैकार्य बन्धानवोपकारेण प्रतिपादनात् पूर्वः कारण: पुण्यबन्धः पापबन्धश्च व्याख्यातः, भाभ्यां पुनः कारणा- भ्यां शुमात्राः शुभकर्मागमोऽशुभास्रवोऽशुभकर्मागमो व्याख्यातः । पुण्यस्यागमनहेतू अनुकम्पाशुद्धोपयोगी जानी- हि, पापागमस्य तु विपरीतावननुकंपाऽशुद्धोपयोगी हेतू विना- नहीति ॥ ३८॥ ननु जीवप्रदेशानापमृर्तानां कयं कर्मपहलेमनः सह

·२०४
मुलाचार-
सम्बन्धोऽन माह-
*णेहोउप्पिदगत्तस्स रेणुओ लग्गदे जघा अंगे।
तहरागदोससिणेहोल्लिदस्स कम्मं मुणेयव्वं ३९
स्नेहार्पितगात्रस्य रेणवो लगंति यथा अंगे ।
तथा रागद्वेपस्नेहालिप्तस्य कर्म ज्ञातव्यं ॥ ३९ ॥
स्नेहो घृतादिकं तेनाद्रीकृतस्य गात्रस्य शरीरस्य रेशवः
पांसवो लगन्ति सश्रयति यया तथा रागद्वेपस्नेहाईस्य जीव-
स्यांगे शरीरे कर्मपुद्गला ज्ञातव्यास्तजसकार्पणयोः शरीरयोः
सतोरित्यर्थः । रागः स्नेहः, कामादिपूर्विका रतिः, द्वेषोs-
पोतिः क्रोधादिपूर्विकाऽतिरिति ।। ३९ ॥
तविपरीतेन पापस्यास्रव इत्युक्तं तन्मुख्यरूपेण किमित्यतः माह-
मिच्छत्तं अविरमणं कसायजोगाय आसवा होति
अरिहंतवुत्तअत्येसु विमोहो होइ मिच्छत्वं ४०
मिथ्यात्वं आविरमणं कपाययोगौ च आश्रवा भवंति।
अर्हदुक्तार्थेपु विमोहः भवति मिथ्यात्वं ॥४॥
मिध्यात्वरविरमणं कपाया योगश्चैते भसमा भवन्ति ।
अय मिध्याताय कि लक्षणमित्यत भाह-अईदुक्तार्येषु
सर्वसभापितपदार्येषु विमोहः संशयविपर्ययानध्यबसायरूपो.
मिथ्यात्वामिति भवति ॥४०॥

·चाचाधिकार ॥५॥ - अभिरमवादीबतिपादयभार- अविरमणं हिंसादी पंचवि दोसा हवंतिणादव्वा कोषादीय कसायाजोगो जीवस्म चेहादु४१ अविरमणं हिंसादयः पंचापि दोपा भवंति ज्ञातव्याः क्रोधादयः कपाया योगः जीवस्य चेष्टा तु ॥४१॥ तिसादयः पंचापि दोषा: हिंसासत्यस्तैपायम्हपरिग्रहा भविष्मण सातव्यं भवति । शोधमानपापालोमा: कपाया। भीवाप घेटा तु योगः ॥ ४१ ।। मंवरपदार्थस्य व्याख्यानाया:-- मिच्छचासवदारं रंभह सम्मत्तदढकवाडेण। हिंसादिदुवाराणिवि दढवदफलिहेहि रुम्भति २ मिथ्यात्वात्रवहारं रुंधति सम्यक्त्वदृढकपाटेन । हिंसादिहाराण्यपि दृढव्रतफलकैः रुंधति ॥ ४२ ॥ मिथ्यात्वमेवारसदारं मिथ्यात्वासरदारं-मन्ति रंधन्ति निवारयन्ति । सम्मत्तदढकवाडेण-सम्यक्त्वमेव हद- कपाटं तेन सम्परत्वाकपाटेन तत्त्वार्यश्रदानविधानेन हिंसा- दीनि द्वाराणि दृढयतफलफै रुन्धन्ति पन्छादयन्तीति ॥४२॥ आसवदि जंतु कम्मं कोघादीहिं तु अयदजीवाणं तप्पडिवखेहिं विदुरुभति तमप्पमचा दु॥४३॥ PAIR ·२०६ मूलाचारे- आस्रवति यत्तु कर्म क्रोधादिभिस्तु अयतजीवानाम् । तत्प्रतिपक्षैः विद्वांसो रुंधति तमप्रमत्तास्तु ।। ४३ ।। क्रोधादिमिर्पत्कर्मासवत्युपढौकतेऽयत्नपरजीवानां वत्स- तिपक्षस्त प्रतिकूलः क्षमादिभिरमपत्ताः प्रमादरहिता विद्वांसो रुन्धन्ति प्रतिकूलयन्ति । अनेन संवारको जीवो व्याख्यात इति ।। ४३ ॥ आस्रवसंवरसमुच्चयप्रतिशदनायोचरगाया संवरकारणाय या- मिच्छत्ताविरदीहिय कसायजोगेहिं जंच आसवदि दसणविरमणणिग्गहणिरोधणेहिं तुणासवदि । मिथ्यात्वाविरतिभिश्च कपाययोगैश्च यच आसूवति । दर्शनविरमणानिग्रहनिरोधनस्तु नासूवति ॥ ४ ॥ मिथ्यात्वाविरविकषाययोगेपत्कर्मासाति, दर्शनविरति- निग्रहनिरोधनैस्तु नास्रवति । न च पूर्वगायानां पौनरुक्त्वं वन्याससंवरभेदेन व्याख्यानाद् द्रव्यार्थिकपर्यायार्थिकशि- व्यसंग्रहाद्वा॥४४॥ निरार्थपतिपादनायोचरमबन्धः- संयमजोगे जुत्तो जो तवसा चेटूदे अणेगविघं । सो कम्माणिजराए विउलाएवढदे जीवो॥१५॥ संयमयोगन युक्तः यः तपसा चेष्टते अनेकविध । .

·पापाराधिकार स वर्मनिरायां विपुलायां वर्तते जीवः ॥ ४५ ॥ निरनिरानिरोपापास्तत्र निर्भरका किविशिष्ट त्पत भार-यपो दिविध इन्द्रियसंपमः माणसंयमान । मोग-योगः पत्नः शुमपनोवचनकायो ध्यानं वा । संयम. योगपुक्तो पस्तपमा तपसि या भरते मवर्ततेनेकरिपे द्वादशरिये सरा, दादा तो यः करोति पत्नपरः स धर्मनिरापां कविनागे वसते भावः । भनेन निरोपा- यथ पाख्यातः । ग्धेप्वप्येवं प्यारत्येय, पन्धको बन्यो धन्योपापः। आरसा आरसर भासबोपायः । संवरका मंरः संवरोपायः। अनेन व्याख्यानेन पौनरुक्त्यं चन भवतीनि ।। ४५ ।। दृष्टान्नदारण भीवकर्मणोः शुदिमाद- जहपाऊधम्मतो मुज्झदि सो अग्गिणा दुसंतचो तवसा तथा विसुज्झदिजीवो कम्मेहिं कणयं च ॥ यथा धातुःधम्यमानःशुद्ध्यतिसअमिनातु संतप्तः तपसा तथा विशुद्ध्यति जीवः कर्मभिः कनकंइव १६ यया धातुपापाणः कनकोपलो घम्यमानस्तप्यमानः गुदद्यते सोऽग्निना तु संतप्तो दग्यः किटकालिकादिरहितः संजायते, तया तपमा विशुद्धते जीवः कर्ममिः कनकमिव ।

·२०८ मूलाधारे- यया धातुः कनकं भग्निसंयोगेन शुदं भवति, नया तपोयो- गेन जीवः शुद्धो भवति ॥ ४६॥ किमयं सकारणानिर्जरा व्याख्याता बन्यादयश्च सहेतवः नित्यपक्षेऽनित्यपने किपर्यमिति । तत्सर्वन घटते यतः कुतः ? जोगा पयडिपदेसाठिदिअणुभागं कसायदोकुणदि अपरिणदुच्छिण्णेसु य वंघटिदिकारणं णत्यि ४७ योगात् प्रकृतिप्रदेशौ स्थित्यनुभागौ कपायतः करोति अपरिणतोच्छिन्नेपुचबंधस्थितिकारणं नास्ति॥४७॥ चतुर्विधो पन्धः प्रकृतिस्थित्यनुभागपदेशभेदेन, कार्मग. वर्गणागतपुद्गलानां मानावरणादिमायेन परिणामः प्रतिय- न्यः । तेषां फपेस्वरूपपरिणातानामनन्तानन्तानां जीवपदेशः सह संम्लेपा प्रदेशचन्यः । तेनां जीवादेशानुश्लिमानां मीर- स्वरूपान्ययारणस्मोऽनुपागन्यः । तेषामेव कर्मरूपेण परिणतानां पुद्रलानां जीवादेशः सह यावत्कालपस्थितिः स स्थितिवन्यः । योगामीथाः प्रकिन्ध प्रदेशम करोति । कपारेण स्थितिजन्यमनुभाग प करोति । अपरा योगः कतिवन्य प्रदेशमन्य घ करोति । कपापा: पिविषयमनुमागपन्यं च कुर्वन्ति । यतीनोभरिण. ताप निन्याय, उच्छिमाप निनियापिकप च बन्ध. स्ति: कार नास्ति । अपायपरिमारा कर्नम्पो ·संपाचाराधिकार ॥५॥ - पिपापाद्युपशान्तानाम्पारपानं पंदितम् । टोय. मो योगः मनिषदंशबन्यों करोषि कपापार स्थिरपनुभागों पनि, मोड परिणतयोरयोगिसिदयोः सपोग्पयोगिनो. प्टिमस्प तीरकपापस्प प पयस्थितः कारणं नास्ति । मनु सायक.पायसयोगिनोयोगोऽस्ति, सत्पमस्ति, स्तुि तस्याकिञ्चित्कारतादमार एपेति ॥ ४७ ।। निर्मरामेटापार- पुवकदकम्मसडणंतुणिजरासा पुणो हवे दुविहा पढमा विवागजादा विदिया अविवागजादा य पूर्वकृतकर्मसटनं तु निर्जरा सा पुनर्भवेत् द्विविधा। प्रथमा विपाकजाताद्वितीया अविपाकजाता च ४८|| भय का निर्मरा ? पूर्वकनकर्ममटनं गलनं निर्मरेत्युपते सा पुनर्निर्जरा दिविधा दिक्षकारा मषेत् । प्रयमा विपाफमातो- दयसरूपंण कर्मानुभवनं । द्वितीया निना मवेदविपाकमा. सानुभवमन्तरेण कईलया कारणवशात् कर्मविनाशः ॥४८॥ दिपाकनातारिपाकमातयोनिरयोशान्तद्वारेण स्वरूपमाह. कालेण उवाएणय पचंति जघा वणफदिफलाणि तघकालेण उवाएणय पचंति कदाणि कम्माणि४९ कालेन उपायेन च पच्यते यथा वनस्पतिफलानि । १'तवेण य इत्यपि पाठः।

·: मूलानारे- तथा कालेन उपायेन च पच्यते कृतानि कर्माणि यया कालेन क्रमपरिणामेनोपायेन च यवगोधूमादे- नसतेः फलानि पच्यन्ते तया कालेनोदयागतगोपुच्छैर- पायेन च सम्यक्त्वज्ञानचारित्रतपोमिः कृतानि कर्माणि पच्यन्ते विनश्यन्ति वस्तीभवन्त्रीत्यर्थः ॥ १९॥ मोक्षपदार्थ निरूपयन्नाह- रागो बंधइ कम्म मुच्चह जीवो विरागसंपण्णो। एसो जिणोवएसो समासदो बंधमोक्खाणं ५० रागी बध्नाति कर्माणि मुंचति जीवः विरागसंपन्नः। एप जिनोपदेशःसमासतःबंधमोक्षयोः ॥५०॥ अत्रापि मोचको मोक्षो मोक्षकारणं च प्रतिपादपति धन्यस्प प पन्धपूर्वकत्वान्मोक्षस्य । रागी बध्नाति कर्मामिण वीतरामा पुनर्जीवो मुच्यते । एप जिनोपदेशः आगम: समा- सतः संक्षेपाद कोर्यन्धमोक्षयोः । संक्षेपेणायमुपदेशो जिन- स्य, रागी वध्नाति फर्माणि वैराग्यं संपाप्त: पुनर्मुच्यते इति ॥५० भप पदार्यान् संक्षेपयन् प्रकृतेन च योनपामाद- :णव य पदत्या एदे जिणदिट्ठा वषिणदामए तचा एत्य भवेजासंकादंसणघादी हयदि एसो ५१॥ नयन पदार्या एते जिनदिष्टा वर्णिता मया तत्व। है - .

·. पंचाचाधिका॥५॥ २१२ तत्र भवेत् या शंका दर्शनघाती भवति एप: ॥५१ ॥ अय का शंका नाम, एते ये व्याख्याता. नवपदार्या निनोपदिशः, अनेन विमुक्तं भवनि वक्तुः प्रापापयाचनस्य भामाश्य, वर्णिता व्याख्याता मया तच्चा-तत्वभूनाः, जिन- मतानुसारेण पयानुवर्णिता इत्पर्यः । एत्यभषे-एतेषु पदार्थे. पु भवेत् यस्य शंका स जीवो दर्शनपात्येप मिष्याष्टिः। प्रयवा शंका सन्दिग्धामिमाया सैपा दर्शनघातिनी स्पात् । किमेते पदार्या नित्या माहोस्विदनित्पाः, कि सन्त माहोस्विदविधमाना, ययेने वर्णिता एतरन्यैरपि पुदकणादा. क्षपादादिमिश्व वर्णिता न ज्ञायन्ते के सत्या इति संशयो दर्श- नविनाशहेतुरिति शंषा प्रतिपायाकांक्षां निरूपयमाह- तिविहाय होइ कंखा इह परलोए तधाकुधम्म य तिविहं पि जोण कुनादसणसुद्धीमुपगदोसो॥ त्रिविधा च भवति कांक्षा इह परलोके तथा कुधर्मे च। विविधमपियान कुर्यात् दर्शनशुद्धिमुपगतःसः ५२ त्रिविधा भरति कांक्षामिलाप इह लोकविषया परलोक- विपया तयाधर्मविपपा च । इह लोके मम यदि गमतुरगदप- पशुपुत्रकलादिक भवति तदानीं शोभनोऽयं धर्मः । परलो. के पैतन्मय स्पान्, भोगा मे सन्तु लोकपर्यश्न शोर ·२१२ मूलाया- पस्तपाइसपि इरोमीति कक्षा तां विकारामगि योन कर्षान् स जीपो दर्शनशुद्धिसुपगतः । कांक्षामन्तरेण यदि सर्व अभ्यते किमिति कला काझा क्रियते । निग्रते प सर्वेः कामावानिति। इह लोकाकामां परलोकाकांश च प्रतिपादयमार- बलदेवचफवद्रीसेट्ठीरायत्तणादिआहिलासो। इहपरलोगे दंवत्तपत्यणादसणाभिषादी सो ५३ बलदेवचकवर्तिश्रेष्ठिराजत्वाद्यामिलापः । इहपरलोके देवत्वप्रार्थना दर्शनाभिघाती सः ५३ बलदेवचक्रवर्तिश्रेष्ठयादीनां राज्य मिलाप इहलोके यो भवति सेहलोकाकाझा । पालोके च स्वर्गादौ देवत्वप्रार्य- ना यस्य स्थान दर्शनाभिघाती सः । इहलोके पट्खण्डाधि- पवित्वं, बलदेवत, राजश्रेष्ठित्वं, परलोके इन्द्रलं, सामान्यदे- वर्ष, महर्दिकत्वं, स्वस्वरूपत्वमित्येवमादि प्रार्थयन् मिथ्या- दृष्टिभवति, निदानशल्पसारकांक्षयेति ॥ ५३ ॥ धर्मकांक्षानरूपम ह- रत्तवडचरगतावसपरिहत्तादाणमण्णतित्थीणं । घम्मझिय अहिलासोकुधम्मकंखा हवदि एसा ।। ..पदपकतापस न। N- N .

·पंचाचाराधिकारः ॥५॥ धर्म च आभिलापःकुधर्मकांक्षा भवति एषा ॥५४ ।। रक्तपट-चरक-वापस-परिवानकादीनामन्यतीर्यिकानां धर्मविषये योऽमिलापः कुधर्मकांपा भवति । चत्वारो रक्त- पटा मैमापिकसौत्रान्तिकयोगाचारमाध्यमिकमेदात् । नेवा. यिकवैशेषिकदर्शने घरकशन्देनोच्येते कणवरादि । कन्द- फलमूलाधाहारा भस्मोद्गुष्ठनारा जमफारियो चिना- स्वापसाः । सांख्यदर्शनस्था: पंचविंशतितत्वनाः परिमान- कशन्देनोज्यन्ते इत्येवमायन्येप्वपि तैर्यिक्रमतेप्पमिलापः कुष- मैकक्षिति । कयमेपां कुधर्मत्वं चेत् पदार्थानां तदीयानां विषा- र्यमाणानामयोगात्सर्वया नित्यक्षणिकोमयत्वात् । इन्द्रियसं. यममाणसंपमनीवविज्ञानपदार्यसर्वसपुरयपापादीनां परस्पर- विरोधाचेति ॥ ५४॥ विचिकित्सास्वरूपमा:- विदिगिच्छावि यदुविहा दब्वे भावे य होइ णायन्या। उच्चारादिसु दवे खुधादिए भावविदिगिमा ५५ विचिकित्सापि च द्विविधा द्रव्येभाये च भवति ज्ञातव्या ।

·- ૧૨ मूलाचार- ज्यस्तमामपि इरोमीति कांक्षा। वां विकारामपि योन कुर्यात् स जीवो दर्शनशुद्धिमुपगतः । कांक्षामन्तरेण यदि सर्व सभ्यते किमिसि कुता कामा क्रियते । नियते व सः काक्षावानिति । इह लोकाकाक्षा परलोकाकांसां च प्रतिपादयमाह- बलदेवचकवट्टोसेट्ठीरायत्तणादिआहिलासो। इहपरलोगे देवचपत्यणादसणाभिषादी सो५३ बलदेवचक्रवर्तिश्रष्ठिराजत्वाद्यामिलापः । इहपरलोके देवत्वप्रार्थना दर्शनाभिघाती सः ५३ बलदेवचक्रवर्तिश्रेष्ठचादीनां राज्य मिलाप इहलोके यो भवति सेहलोकाफाझा । पालोके च स्वर्गादौ देवत्वप्रार्य- ना यस्य स्याद दर्शनाभिघाती सः । इहलोके पोण्डाधि- पवित्वं, बलदेवत, राजश्रेष्ठित्वं, परलोके इन्द्रत्वं, सामान्यदे- वर्ष, महर्दिकत्वं, स्वस्वरूपत्वमित्येवमादि प्रार्ययन् मिथ्या- दृष्टिभवति, निदानशल्पसारकांसयेति ॥ ५३ ।। फुधर्मकांक्षास्वरूपम - रत्तवडचरगतावसपरिहचादीणमण्णतित्यीण । धम्मझिय अहिलासोकुधम्मकंसाहवदिएसा ।। रक्तपदचरकतापसपारनाजादीनामन्यतैर्थिकानां ।

·पंचाचाराधिकारः ॥५॥ २१३ - धर्मे च आभिलाष:कुधर्मकांक्षा भवति एषा ॥ ५ ॥ रकपट-चरक-तापस-परिवानकादीनामन्पतीपिकानां धर्मविपये योऽमिलापः कुर्मकांक्षेपा भवति । चत्वारो रक्त- पटा भापिकसौत्रान्तिकयोगाचारमाध्यमिकभेदात् । नेवा- यिकशेषिकदर्शने परकशन्देनोच्यते फणपरादि । कन्द- फलमूगयाहारा भस्मोद्गुपठनपस जटाधारिणो विनयपरा- स्तापसाः । सांख्यदर्शनस्था: पंचविंशतितत्वज्ञाः परिमान- फसन्देनोयन्ते इत्येवमायन्येष्वपि सैथिकमतेपमिलाप कुप- पक्षिति । कयमेषां कुधर्मत्वं वेद पदार्यानां तदीपानां विषा- र्यमाणानामयोगात्सर्वपा नित्यक्षणिकोभयत्वात् । इन्द्रियसं. यममाणसंयमजीवविज्ञानपदार्यसर्वशपुरयपापादीनां परस्पर- विरोधायेति ॥ ५४॥ विचिकित्सास्वरूपमाह- विदिगिच्छावि य दुविहा दव्वे भावे य होइ णायवा। उच्चारादिसुदब्वे सुधादिए भावविदिगिया ५५ विचिकित्सापिच द्विविधा द्रव्येभाये च भवति ज्ञातव्या । AN ·२१४ , मूलाचार- " उच्चारादिषुद्रव्येषु क्षुधादिके भावविचिकित्सा॥ विचिकित्सामि द्विप्रकारा द्रव्यभावभेदात् भवति मातम्या उचारप्रश्रवणादिषु मूत्रपुरीपादिदर्शने विचिकित्सा द्रव्यंगता चुदादिषु तुकृष्णानमत्वादिषु मावविचिकित्सा व्याधित- स्य वान्पस्य वा यतैमूत्राशुचिच्छदिश्लेष्मलालादिकं यदि दुर्गन्धिविरूपमिति कृत्वा घृणां करोति वैयाकृत्यं न करोति स द्रव्यविचिकित्सायुक्तः स्यात् । सर्वमेतच्छोभनं क्षुधात- यानमत्येन केशोत्पाटनादिना च दुःखं भवति एतद्विरूपक- मित्येवं भावविचिकित्सेवि ॥ ५५ ॥ द्रव्यविचिकित्साप्रपंचनार्यमाह- उच्चारं पस्सवणं खेलं सिंघाणयं च चमट्टी। पूयं च मंससोणिदवंतं जल्लादि साघूणं॥५६॥ उच्चारं प्रसवणंश्लेष्मा सिंघानकंच चर्मास्थि । पूर्ति चमांसशेणितवांतं जल्लादि साधूनाम् ।। ग्यारं, नाणं, सैल-श्नेमा, सिंहानक, पर्म, अस्थि. पूर्व परिमायिरं, मांस, मलं, शोणितं, यान्तं मलं सगे- गीन मलं, औकदेवाग्छाद, मालादिकं प साधूना- भापरिनिरिसा मपंचपनमाह- ·२१५ वाचाराधिकारः॥५. छुहत्तण्हासीदुण्हा दसमसयमवेलभावोय। अरदिरदिहत्विचरियाणिसीषियासेज्जभकोसो वघजायणं अलाहोरोग तण'फास जल्लसकारो तह चेव पण्णपरिसह अण्णाणमदंसणं खमणं॥ क्षुत्तष्णा शीतोष्णं दंशमशकमचेलभावश्च । अरतिरतीस्त्रीचर्या निषद्या शय्या आक्रोशः॥., बधयाचन अलामा रोगस्तृणस्पर्शः जल्लं सत्कारः। तथा चैव प्रज्ञापरीपहः अज्ञानमदर्शनंक्षमणं ॥ छुर-सुद् पारित्रमोहनीयवीर्यान्तरापापेसाप्रमाताये- दनीपोदयादशनाभिलापः । तयहा-कृपा चारित्रमोहनीय- वीर्यान्तरापापेक्षाऽसातावेदनीपोदयादकपानेका । सीद शीतं तढ्यापेक्षासातोदयारमावरणेच्छाकारणपुगलस्कंधः। उपहा-उणं पूर्वोकमकारेण समिधानाच्छीनामिनापका- रणादित्यचरादिसन्तापः । समसयं-दंशाश्च पराकाश्च देशमशकं दंशमशः खापमानस्य शरीरपीटा देशमशकमित्यु- च्यते कार्य कारणोपचारात् । अयेलमावोव-अचेलफत्वं नाम्य- मिति यावद भरदिरदि-मरतिरती चारिप्रमोहोदयात् चारित्रवे. पासंयमामिलापौ। इत्यि-स्त्रीपटाक्षेपणादिमियोंपिदापाकायें कारपोपचारान् । भरिया-पर्या भारश्यकापनुष्ठानपरस्याति- ·मूलावार- श्रान्तस्याप्युपानकादिरहितस्यापि मार्गपानं । निसीरिया- निषिद्या श्मशानोचानशून्यायतनादिषु धीरासनोत्कृटिकाया- सनननितपीडा । सेना-शय्या स्वाध्यायल्यानाध्वश्रमपरि- खेदितस्य सरविपममचुरशर्कराधाकीर्णभूमौ शयनस्पैकपात्र दयायनादिशरणकृतपीडा अक्कोसो-कोशस्तीर्थया- बायर्यटतः मिथ्याप्पिविमुक्तावशासंघनिन्दावचनकता- चाधा। वह-वधः मुद्रादिपहरणकृतपीडा । जापणं-प्रया- ञ्चा अकारोत्र लुप्तो दृष्टव्यः माणात्ययेऽपि रोगादिभिः पीडितस्यायाचयतः अपाञ्चापीडा । अथवा वरं मृतो न क. श्विद्याचितव्यःसरीरादिसंदर्शनादिमिः यांचा तुनाममहापीडा अलाहो अलामः अंतरायकमोदयादाहाराचलामकृवपीडाारोप रोगो व्वरकासभगन्दरादिजनितव्यया । तणफाप्त-कृणमर्शः शुष्कत्यपरुषशर्कराकरटकनिशितमृत्तिकाकृतशरीरपादवेदना । जल-सर्वांगीण मलमस्नानादिनितप्रस्वेदाधुवा पीडा। सरकारो-सत्कारः पूजामशंसात्मकः ।पुरस्कारो नमनक्रिया- रम्भादिवप्रः करणमामंत्रणं । तह चेव-तया चैत्र । पराण- अशा विज्ञानमदोद्भुतगः । परिसह-परीपदः । पीडाशन्दः सर्वत्रापि सम्बध्यते । तुत्सरिपहा, तृणपरिसहा, दंघमशक- पिपीलिकामकलादिमक्षणपरीषह इत्यादि । अरवायं- अशानं सिद्धान्तव्याकरणतकांदिवाखापरिक्षानोद्भूतमन:- सन्तापः । अदसण-प्रदर्शन पहावतानुष्ठानेनाप्पडप्यानिशष- वाधा, उपलक्षमात्रमेनन् प्रन्येप्यत्र पीगगहेनबो टप्पाः ।

·२१७ - पाचाराधिकार ॥५॥ एतैः परीपर्बतायमपि संशकरणं भावविचिकित्सा । खमणं-क्षमणं सहनं सत्सत्येकममिसम्बध्यते तुत्परीपहरा मणं तृणपरीपहतपणमित्यादि । तनः परीपहनयो मरति ततश्प भावविचिकित्सा दर्शनमलं निराकृतं भवतीति ॥ ५७-५८॥ दृष्टिमोहमपंचनार्यमाह- लोइयवेदियसामाइएसु तह अण्णदेवमूढत्तं । णचा दंसणघादी ण यकायचं ससचीए ॥५९ लौकिकवदिकसामायिकेषु तथा अन्यदेवमूढत्वं । ज्ञात्वा दर्शनघाती नच कर्तव्यं सर्वशक्त्या ॥५९ ॥ लोइय-लोकः ब्राह्मणप्रियदेश्यशदास्तस्मिन् भयो लोकिक प्राचार इति सम्बन्धः । पेदेषु सामग्पनुः भवो पैदिक आचारः। समयेषु नैयापिकवैशेषिकदमी- मांसकापिललोकापतिकेषु भर आधार सामयिकम्नेषु लौकिवर्षदिकसामयिकेतु मापारेषु क्रियाकलापे तया- न्यदेवका मदत-महत्वं मोहः परमार्यरूपेण प्रग वार्धन- धाति । सम्पत्तविनाश मासा तस्मात्तन्महत्वं सर्वशत्या न कर्तब्य ।। ५९॥ लौकिषमय [२] भपंचनार्यमाह-- कोडिल्लमासुरक्सा भारहरामायणादिजे घम्मा होन्जु व तेसु विमुत्तीलोइयमूढो हवदिएसो ६० ·मुलावार- श्रान्वस्पाप्युपानकादिरहितस्यापि मार्गयानं । निसीषिया- निपिया श्मशानोपानशून्यायतनादिषु धीरासनोत्कृटिकापा- सनननितपीडा। सेजा-शय्या स्वाध्यायल्यानाध्वश्रमपरि. सेदितस्य खरविषममगुरशर्करायाकीर्णभूमौ शपनस्पैकपा दण्डसपनादिशम्यानपीटा। भकोसो-आकोशस्तीर्थया- वार्थपर्यटनः मिथ्याधिविमुक्तावासंयनिन्दारयनकता. पाशापर-वधः सद्गरादिमहरणकृतपीडा । जापणं-प्रया- या भकारोग लुलो हटप्या प्राणास्ययेऽपि रोगादिभिः पीटितत्यायाचपत भयाचापीरा । प्रथया परं तो न क. रिचयानितव्यः शरीरादिसंदर्शनादिभिः यांचा नापमापीटा मलामलाम: अंतरापक्रमोदयादाहसरायलामसपीरारोम रोगो नरकासमगन्दारिमनितप्यमा । तयाफास-सृणपस: शुषारणपपरामटनिशिनमृत्तिकाहनशरीरपादपेदना । भर-सागीण' मलपानानादिनिकालेशायुमा पी। गातारी-सतारा नाममापापुरकारो ममनक्रिया. रम्मादिगणतःकरणपात्रयं । ताप-तपा । पगण- पाकिानोदमाना। परिणा-पीरा: मरवारि सामयते । सुनारितः, हगति पक- निमित्वमादिमापीर पानि । प्राबाई भगर्न मिदान्नानादिवानापरिणामोदरपन:- मन्नाः । अदेस- सानुमानेनापामानित वा समायोजन अपनी पा ·। - पंचाचाराधिकारः ॥ ५॥ शनि तानि गृह्णाति वैदिकमूढो भवति एपः॥ रियेद-अम्वेदः। सामवेदः । वाग-वाक्, ऋचः माणुवाए नुवाक् कंडिकासमुदायः । भयवा वाक्-ऋग्वेदमति- गायश्चित्तादिः, अनुवाक्-मन्वादिस्मृनयः । भादिशब्दे- जुर्वेदाथर्वणादयः परिगृह्यन्ते । वेदसत्याई-वेदशास्त्राणि पदेशकानि अग्न्यादिकार्यप्रतिपादकानि गृह्यसूत्रार- प्राधानपुंसवननामकर्मान्नमाशनचौलोपनयनयतबन्धनसो- रयादिमतिदकानि नन्दिकेशरगीतमयाज्ञवल्क्यपिप्पलाद- नारदहस्पतिशुकमुदादिमणीवानि तुच्छानि धर्म- ने निरर्यकानीति यदि न पृयान्ति [ यदि महानि ] वैदिकाचारमदो मवत्येप इति ॥ ६१॥ मामायिकमोहप्रनिपादनापेमाह- उचरगतावसपरिहत्वादीय अण्णपासंढा । तारगति यजदि गेण्हइ समयमूढो सो ६२ : .चरकतापसपरिव्राजकादयः अन्यपापंडा...। गारका इति च यदि,गृह्णाति समयमूढः सः॥ चरकः । काजबाहेन कणgi दस्तलेहनशीला. उरिस- कन्दमृतफलाधारण - -- : M ·भूलाधार-.'. कौटिल्यमासुरक्षः भारतरामायणादयों ये धर्माः। भवेत् वा तेषु विश्रुतिः लौकिकमूढः भवति एषः ६० . कोडिल्ल-कुटिलस्य भावः कौटिल्यं तदेव प्रयोजनं यस्य धर्मस्य सः कौटिल्यधर्मः कादिव्यवहारो लोकमतारणा- शीलो धर्मः परलोकायभावप्रतिपादनपरो, व्यवहारः। आसु- रक्खा-असवः माणास्तेषां छेदनमेदनतादनवासनोत्पा:- नमारणादिमपंचेन वञ्चनादिरूपेण वा रक्षा यस्मिन् धर्मे स भासुरक्षो धर्मो नगराधारतिकोपायभूनः । अथवा कौटिल्यध- म:, इंद्रनालादिकं पुत्रबन्धुमित्रपितृमातृस्वाम्याविपातनोपदे- शः , चाणक्योद्भव प्रासुरसः मद्यमांसखादनायुपदेशः। बलापानरोगाद्यपनपनहेतुः वैवपर्मः । भारतरामायणादिकाः पंचपापडवानामेका योपित, कृतिश्च पंचमर्तृका, विष्णुश्च सारथिः, रावणादयोराक्षसाः, हनुमानादयश्च मर्कटाः इत्येव- मादिका, भसद्धर्मप्रतिपादनपरा ये धर्मान्तेषु या मद्विश्रुति- विपरिणाम पतेपि धर्मा इत्येवं मूदो लौफिकमूदो भवत्यैप इति ॥६० ॥ वैदिकमोहमनिपादनार्यमाह- ऋव्वेदसामवेदा वागणुवादादिवेदसत्याई। तुच्छाणिचणि गेपहइ वेदियमूढो हवदि एसो॥ ऋग्वेदसामवेदी वागनुवादादि वेदशास्त्राणि ।

·दंघाचाराधिकारमा ५॥ तुष्ठानि तानि गृह्णाति वैदिकमूटो. भवति एषः ।। 'रिपेठ-अम्वेदः । सामवेदः वाग-वाक्, ऋच माणुवारा -अनुवाक पंडिकासमुदायः । अथवा वाक्-ऋग्वेदमति- बदमायश्चित्तादिः, अनुवाक्-मन्वादिस्मृतयः । मादिशब्दे- न यजुर्वेदायर्वणादयः परिगृयन्ते । घेदसत्याई-वेदशास्त्राणि हिंसोपदेशकानि अग्न्यादिकार्यप्रतिपादकानि गृह्यसूत्रार- ययगर्भावानपुंसवननामकर्मान्नमाशनचौलोपनयनवतन्धनसो- धामण्यादिमविरादकानि नन्दिकेशरगावमयाज्ञवल्क्यपिप्पलाद- वररुचिनारदहसतिशुऋतुदादिमणीवानि तुदानि धर्म- रहितानि निरर्थकानीति यदि न पहन्ति [ यदि गगहाति] बदासो दिकाचारमूढो भवत्येष इति ॥ ६१॥ सामायिकमोहप्रतिशदनार्यमाह-- रत्तवडवरगतावसपरिहचादीय अण्णपासंढा । संसारतारगति यजदि गेण्हइ समयमूढो सो ६२ रक्तपटचरफतापसपरिव्राजकादयः अन्यपापंडा:। संसारतारका इति च यदि गृहाति समयमूढः सः॥ रकवड-रक्तपः 1 चरग-चरकः । काजवाहन कण- मिक्षाहाराः, अथवा भिक्षालायां पसलेहनशीला, उत्मि- टा: कालमुखादयः । तावसा-नापसा कन्दम्लफैलापाग बनवासिनः जटाकोपीनादिधारिणः । परिहता-परिवानका ·२२० मूलाधारे- एकदभित्रिदण्यादयः स्नानशीलाः शुचितादिनः आदि- पन्देन शैव-पाशुपति-कापालिकादयः परिगृहपन्ते । (भयक्ष पासटा-)। एते लिगिनः संप्तारतारकाः शोमनानुष्ठाना यो गगहाति समयमूहोऽसाविति ।। ६२ ॥ देवमोहमतिपादनार्यमाह- ईसरवंभाविण्हअज्जाखंदादिया य जे देवा । ते देवभावहीणा देवत्तणभावणे मूढो ॥६॥ ईश्वरप्रामाविष्णुआर्यास्कंदादयक्ष ये देवाः। ते देवमावहीना देवत्वभावने मूढः ॥ १३ ॥ भिर प्रम-विष्णु भगवी वापिकार्तिकादयो पे देवा. से देवभावहीना: चापिकायदेशस्तरूपेण सर्वसत्वेन प गरिनास्नेपरि पदि देवनारिमामं करोति सदानी देवल माणेन मो भातीपर्षः ।। ६३ ।। रगानसम्पप्रतिपादनार्यया- दसणवरणविवण जीवदटूण धम्ममवीए। उपगणं करितो दसणसुदो हयदि एसो॥६४ दर्शनाणविपनान् जीयान् दृष्ट्या धर्ममतया । उपगठनं कुर्वन् दर्शनशुद्धो भवति एषः ॥१४॥ যেৰক্ষাৰ পানখালাস ·पंचावाधिकारः॥५॥ २२१ दृष्टा धर्मभक्त्या बानुपग्रहयन उज्जलपन् संवरपन्नाए- तेषामुपगृहनं संवरणं कुर्वन् दर्शनशुद्धो भवत्येष उपग्रहना- काति ।। ६४ ॥ स्थिरीकरणस्वरूपं मतिपादनायाइ- दसणचरणुवभढे जीवे दठूण धम्मबुद्धीए। हिदमिदमवगृहिय ते निप्पं तचोणियत्तेइ ६५ दर्शनचरणप्रभ्रष्टान् जीवान् दृष्ट्वा धर्मबुद्धया। हितामतमवगूह्य तान् क्षिप्रं ततः निवर्तयति ॥६५॥ दर्शनचरणोपभ्रष्टान् सम्यम्दानदर्शनचारित्रेभ्यो भ्रष्टान्निर्गतान् जोवान दृष्ट्वा धर्मयुद्धघा हिर्तामनवचनैः सुख- निमिचैः पूर्वापरविवेकसाहितैर्वचनैरवगा स्वीकृत्य तेभ्यो दोपेभ्यः क्षिप्रं शीघ्र वानिवर्तयन निवर्तपति यः स स्थिरी- करणं कुर्वन् दर्शनशुद्धो भवतीति सम्बन्धः ॥ ६५ ॥ वात्सत्यार्थ प्रतिपादयमाह- चादुवपणे संघे चदुगदिसंसाराणत्यरणभूदे । वच्छलंकादव्वं वच्छे गावी जहागिद्धी॥६६॥ चातुर्वर्णे संघे चतुर्गतिसंसारनिस्तरणभूते । वात्सल्यं कर्तव्यं वत्से गोः यथा गृद्धिः ॥ ६६ ॥ ११णियपिनो अयमपि पाठः। ..

·२२. भूलाभार- पारित्रिदयस्यादपः स्नानग्रीला: सुमितादिनः मादि- गन्नेन गैर-गागुपनि कापालिकादयः परिगृहपन्ने । (अगम पामंडरा-)। निगिनः मंमानारका: गोमनानुष्ठाना गये गहानि ममपमूद्रोऽमारिनि ॥ ३२ ॥ देरमोनतिपादनामा- ईसरवंभाविण्हअज्जासंदादिया य जे देवा । ते देवभावहीणा देवचणभावणे मूढो ॥६॥ ईश्वरप्रमाविष्णुआयीस्कंदादयश्च ये देवाः। ते देवभावहीना देवत्यभावने मूढः ॥ १३ ॥ इनर ब्रह्मा-विष्णु-भगवनी स्वामिकार्तिकादयो ये देवा- स्ते देवभावहीनाः चतुर्णिकायदेवस्वरूपेण सर्वज्ञत्वेन च रहितास्तेपपरि यदि देवत्तपरिणामं करोति तदानी देवत्व- मायेन मूढो भवतीत्यर्थः ॥ ६३ ॥ उपगृहनस्वरूपप्रतिपादनार्यमाह- दसणचरणविवण्णे जीव दळूण धम्मभचीए। उपग्रहणं करितो सणसुद्धो हवदि एसो ॥६४ दर्शनचरणविपन्नान् जीवान् दृष्ट्वा धर्ममक्या । उपगृहनं कुर्वन् दर्शनशुद्धो भवति एषः ॥ ६ ॥ दर्शनचरणविषमान सम्यग्दर्शनचारित्रम्लानान् जीयान् ·पंचाचाराधिकारः ॥ ५॥ २२५ स्य शानस्प स्वरूपं प्रतिपादयमाह- जेण रागा विरजेज जेण सेएसु रजदि । जण मित्ती पभावेज तंणाणं जिणसासणे॥७१ येन रागात् विरज्यते येन श्रेयसि रज्यते । येन मैत्री प्रभावयेत् तत् ज्ञानं जिनशासने ॥१॥ येन रागात् स्नेहात् कामक्रोधादिरूपाद्विरज्यते पराङ्मु- खो भवति जीवः । येन च यसि रज्यते रक्तो भवति । येन मैत्री द्वेषाभावं प्रभावयेत् तज्ज्ञानं जिनशासने । फिमुक्तं भवति-मतत्त्वे तवदिरदेवे देवतामिमायो नागमे भाग- मदिरचारित्रे चारित्रशुद्धिरनेकान्ते एकान्तयुदिरित्पना- नम् ॥ ७१॥ शानाचारस्य कति भेदा इति पृष्टेऽत माह- काले विणए उपहाणे वहुमाणे तहेव णिण्हवणे । वंजण अत्य तदुभए णाणाचारोदु अट्टविहो । काले विनये उपधाने बहुमाने तथैवानिहक्ने । व्यंजनमर्थस्तदुभयं ज्ञानाचारस्तु अष्टविधः ॥७२॥ काले-साध्याययेलायां पठनपरिवर्तनव्याख्यानादिक क्रिपते सम्पन शासस्य परस कालोऽपि हानाचार इत्युपते, सार्याकारणे कार्योपचारादा । विणए-कापिकवाचित ·मूलाधार येन तत्वं विबुध्यते येन चिचं निरुध्यते। येन आत्माविशुध्यते तत् ज्ञानं जिनशासने ॥७० येन तत्वं वस्तुपाथात्म्यं विबुध्यते परिच्छिद्यते येन च पिंच मनोव्यापारोनिरुध्यते भारमवशं क्रियते येन चात्माभीयो विशुद्धयते वीतरागः क्रियते परिच्छिद्यते तज्ज्ञानं जिनशासने प्रमाणं मोक्षमापणा-युपायं संशयविपर्ययानध्यवसायाकि- चित्करविपरीतं प्रत्यक्ष परोक्षंचतित्र प्रत्यक्षं द्विप्रकार मुख्य- ममुख्यं च, मुख्य विविध देशमुख्यं परमार्थमुख्यं, देशमुख्यम- वधिज्ञानं मनापर्ययज्ञानं च, परमार्यमुख्य केवलज्ञान, सर्व- द्रव्यपर्यायपरिन्छेदात्मकं । अमुख्य प्रत्यक्षेन्द्रियविषयसनिपा. तानन्तरसमुद्भूतसविकल्पकमीपस्मत्याभूतं । परोक्षं श्रुतानुमा- नापतितपमानादिमेदेना नेकमकार, श्रुतं मतिपूर्वक इन्द्रि- यमनोविषयादन्यार्यविज्ञानं ययाग्निशम्दा सर्परविज्ञानं । अंगपूर्व वस्तुप्राभृतकादि सर्व श्रुतज्ञानं । अनुमानं त्रिरूपं त्रि- विधलिंगादुत्सभ साध्याविनामाविलिड्गादुत्पनं वा एतच्छुत- मानेप्यन्सर्मवति । एकमयं जातं दृष्ट्वाविनाभायनान्य- स्वार्थस्स परिच्छिविरापचिर्यया शूनपीनांगो देवदत्तो दिवा न मुरते मर्यादापन्नं रात्रौ मुक्त इति । मसिवसाय- रिसाध्यसाधनमुश्मानं यया गौस्तथा गपइति । साप- सापनसम्पन्धप्राहकस्तो सर्वमेतत्सरो ज्ञानम् ॥ ७० ॥ सांपात सारं मानसं माल्यापचारित्रसापर- ·पंचापापधिकारः॥५॥ - स्प ज्ञानस्य स्वरूपं प्रतिपादयभाह- जण रागा विरजेज जेण सेएसु रजदि। जण मित्ती पभावेजतंणाणं जिणसासणे॥७१ येन रागात् विरज्यते येन श्रेयसि रज्यते। येन मैत्री प्रभावयेत् तत् ज्ञानं जिनशासने ॥१॥ पन रागात् स्नेहाद कामक्रोधादिरूपाद्विरम्पते पराङ्मु- खो भवति जीवः । येन च श्रेयसि रज्यते रक्तो भवति । येन मैत्री देपाभावं मभावयेत् तज्ज्ञानं जिनशासने । किमुक्त भवति-अतच्चे तत्त्वयुद्धिरदेये देवतामिमायो नागमे पाग- मयुदिरचारित्रे चारित्रदिरनेकान्ते एकान्तबुद्धिरित्यक्षा- नम् ।। ७१॥ ज्ञानाचारस्य फति भेदा इति पृष्टेइन माह- काले विणए उवहाणे वहुमाणे तहेव णिण्हवणे । वंजण अत्य तदुभए णाणाचारोदु अट्ठविहो । काले विनये उपधाने बहुमाने तथैवानिवने । व्यंजनमधस्तदुभयं ज्ञानाचारस्तु अष्टविधः ॥७२॥ काले बाध्याययेलायां पठनपरिवर्तनष्पाख्यानादिक क्रियते सम्यक शास्त्रस्य यरस कालोऽपि ज्ञानाचार इत्युपते, साहचर्याकारणे कार्योंपवारादा । विणए-कापिकाचिक- ·मूलाबारे- मानसशुद्धपरिणामैः स्थितस्य तेन वा योऽयं भुतस्य पाने ध्याख्यानं परिवर्तनं यत्स विनयाचारः। (उबहाणे-) पानं अवमाविशेषेण पठनादिकं साहचर्याद उपधानाचा (२) । बहुमान पूजासत्कारादिकेन पाठादिक बहुपाना- पारः । मथैवानिन्हयनं यस्मात्पठितं श्रुतं स एव प्रकाशनीय पहा पठिसा शुलाशानी सजातस्तदेव भुतं ख्यापनीविनि भनिन्यापारः, व्यन्जन वर्मपदवास्पशुदिः, व्याकरणोपरे शेन या नया पागदिमनानारः । भत्य-मयोऽमिरे योनेकान्तात्मकतेन सा पागदि प्रर्षापारः । शन्दा. दपा पागनि समयागारः । सर्वत्र सामर्याद कार्य कारणा पुरपारादाभेदः । कामादिशुद्धिमेदेन वा पानापारोऽ बिन, मधिकरणभेदेन वाधारस्य भेदः । प्रथमा रिममि: मापी या एण्या ॥७२॥ कालाचारमपंगपतिपादनार्यपाह- पादोसियवरचियगोसग्गियकालमेव गैण्दिचा उभय कालनि पुगोसम्झाओ दोदिकाययो मादीपिकवैगत्रिकौनिककालमेघ गृहीत्या । उनयोः कालयोः पुनःस्वाध्याय:भवतिकतंगा। मामला: पुन: I RAATreीत.

·पंचाचाराधिकारः॥५॥ २२७ 'त्युच्यते ततःमदोपग्राणेन द्वौ कालो गृहयेते। मदोपपत्र मादो- "पिकः । विगता राम्रिपस्मिन् काले स विराधी रायः पथि- मागः, दियटिकासहितापावादकाला, विरात्रिरेव वैरात्रि- कः।गांपशूनां सगों निर्गोयस्मिन् काले सकालो मोसर्गः। गोसर्ग एव गोसर्गिको विवाटिकोदया कालो द्विपाटिकास- हितः मध्याहात्पूर्वः । एतत्काल चतुष्टयं गृहीत्वोभयकाले दिव- सस्य पूर्वाग्रहकालेऽपर गहकाले च तयारानेः पूर्वकालेऽपरया- ले च पुनः मभीक्ष्णं स्वाध्यायो भवनि कर्तव्य: पठनपरिवर्तन- व्याख्यानादीनि कर्तव्यानि भवन्तीति ।। ७३ ॥ स्वाध्यायस्य महणकालं परिसमाप्तिकालं च मतिपादप- सज्झाये पट्टवणे जंघन्छायं वियाण सत्तपयं । पुवण्हे अपरण्हे तावदियं चेव णिहवणे ॥७॥ स्वाध्याये प्रस्थापने जंघन्छायां विजानीहि सप्तपदा 'पूर्वाह्ने अपराहे तावत्कं चैव निष्ठापने ॥ ७ ॥ स्वाध्यापस्प परमागरम्पासानादिकस्य स्थापने पार. म्मे, जंघयोरापा जंपच्छापा ता पद्यायां विनानीहि स. सपदांसप्तवितस्तिमा रहेजारहे प मापनमा स्वाध्याय. समालिकाले छापा किमानीहिमचितुरुदये यदाजधाडा- या सप्तरिमस्तिमात्रामति तदाताप्पापो प्राय: अरा- ·बई IIT Infrare fadan हाणी ७॥ Tin Enfierforatform परेल मार- आसाटे दुपदा झापा पुम्ममामे नदुपदा। पदद दीयदे नानि माम मामे दुअंगुला 115 आटे दिपा पाया गमागे गनुपदा । यहीयते नापि मागे मागे संगुला।। ७५।। मंगाया यो । मनमो गया किमादि १५:मक मापERIF | RAEBाय: म. दाये ना मापाने दिम मानो स्पो - सदा ता: शादा पवपि वन्न इति न्याया। एवं पुष्पपासे निलपिनम् । आपापासे पदा दिदा भंपारणा पूर्णयह तदा स्वाध्याप उपमासय्यः । अग्र पर- गुलः पादः परियने । नपा पुष्यमासे पध्यानये यदा चतुपदा अंघाछापा मवति तदा स्वाध्यायो निष्टापायव्यः । मापारगमालदिवमादार मासे मासे देदे महगुले वार दिमागच्छते पाकपुष्यमासे पतुप्पदाछाया सनाता। पुनस्तसादारभ्य दे दे मंगुले मासे मासे हानिमुग्नतय्य या- बदापाटे मासे दिशदाच्छापा संगादा । करंटसंक्रान्तः पयम- ·२२६ पंचाचाराधिकारः॥५॥ दिवसपारभ्य यावदनुःसंक्रान्वेरन्त्यदिनं तावदिन प्रति दिन प्रति अगुंलक्ष्य पंचदशभागो दि गच्छति ततो हानिम् । अत्र पैराशिकक्रमेण.हानिदी साधितव्ये । अपरायहे साध्या- यमारम्भकालस्य राम्रो स्वाध्यायकालस्य च कालपरिमाणं न जातं वस्त्रात्वा वक्तव्यम् । मध्यान्हादुपरिघटिकाये स्वाध्यायो मायः, तपा रात्रौ भयमयाटिकाद्वये सर्वासु संध्पादा- वन्ते च पटिकाइये वयित्वा स्वाध्यायो याहयो हातव्य- श्चेति ।। ७५॥ दिग्विभागशुद्धचर्यमाह- णवसत्तंपंचगाहापरिमाणं दिसिविभागसोधीए । पुवण्हे अवरण्हे पदोसकाले य सज्झाए ॥७६ ॥ नवसप्तपंचगाथापरिमाणं दिशाविभागशुद्धयै । -पूर्वाहे अपराह्ने प्रदोपकाले च स्वाध्याये॥ ७६ ॥ दिशां विभागो दिग्विभागस्तस्य शुद्धिरुल्कापातादिर. दितत्व दिग्विमागभुदेनिमिचं कायोन्सर्गमास्याय पविदिश पूर्वायहकाले स्वाध्यापविषये नव नव गापापरिमाणं जाप्यं । तत्र यदि दिशादाहादीनि भवन्ति सदा कालगुर्दिन भक्ती. ति वाचनाभंगो भवति । एपा कालगुदी रात्रिपषिमायाम- साध्याये पर्नव्या । एवमपराय साध्यापनिमित कायोत्सर्ग- भास्याय प्रतिदिश सप्तमप्तगायापरिमाणं पाठयम् । परा. ।

·-
२३०
मूलाचार-
रहस्वाध्याये नया भदोपयाचनानिमित्त पंच पंचगायाममाणं
मतिदिशं घोष्यमिति । सर्वत्र दिशादाहायभाये कालशुद्धि-
रिति ॥ ७६ ॥
अय के ते दिग्दाहादय इति पृष्टे तानाह-
दिसदाह उकपडणं विज्जु चडुकासाणदधणुगं च
दुगंधसज्झदुहिणचंदग्गहसूरराहुजुझं च ७७
दिग्दाहः उल्कापतनं विद्युत् चडत्काराशनींद्रधनुभ
दुगंधसंध्यादुर्दिनचन्द्रग्रहसूरराहुयुद्धं च ।। ७७ ।।
दिशां दाह उत्पातेन दिशोऽग्निवर्णाः । उल्कायाः पत.
नं गगनात् तारकाकारेग्ण पुनलपिरहस्य पतनं । विदयुरी-
क्यधिक्य, चटकारः वयं मेघसंघटोन । शनिः फरक-
निचपः । इन्द्रधनुः धनुषाकारण पंचवर्णपुद्गलनिचयः । दुर्ग:
न्यः पूविगन्धः । साया लोरितपीतवर्णाकारः। दुर्दिनः पता
दकाभ्रसंयुक्तो दियराः । पन्द्रपुद, महयुद्ध, गरदं गह।
दंग । चन्द्र ग्रहण भेदः मंघटो वा, महम्पान्योन्यग्रहण
भेदाः अपहादियां, येरप ग्रहण मेदादिः, राहोश्चन्द्रेण
र्पण या संयोगो प्रणामति । चशम्देन निर्मातादपी ग्रो.
न्त इति ॥ ७॥
फलदादिघूमफेद धरणीकंपंच अन्भगजं च ।
इश्वमाइपहुया सज्झाए वाजिदा दोसा ॥७॥

·मापायपिगारा॥५॥ कलहादिधूम्रकेतुः धरणीकंपच अभ्रगजं च । इत्येवमादियहुका स्वाध्याये वर्जिता दोपाः ।। ७८ ॥ सा: प्रोपाचाविष्टानां बननतिवचनला महोपद- वरूपः । भादिशन्दन खड्ग कृपाणी-कुटादिभियुद्धानि पर- गृपन्त । घूमकेतुर्गगने घुमाकारखापा दर्शनं । धरणीमा पर्वतमासादादिममन्विताया भूमेश्चलनं । चकारेण शोणिवा- दिवर्षम्य प्राण । अभ्रगमनं मेघध्वनिः । कारण महाना- वाधिदागदपः परिगृपन्ते । इत्येवमायन्येऽपि पावः स्वाध्या- यकाले पर्मिताः परिहरणीया दीपा: सर्वलोकानामुपदवहेतृत्वा- । एते कालमुदपां क्रियमाणायां दोपाः पटनोपाध्याय संपराष्ट्रराजादिविषकारिणो यत्नेन स्पाज्या इति ॥७॥ कालादि रियाय व्यक्षेत्रमारशुद्धचर्यमार--- रुहिरादिपूयमंसं दब्बे खेचे सदहत्यपरिमाणं । कोपादिसंकिलेसा भावविसोही पढणकाले ७९ रुधिरादि पूतिमांसं द्रव्ये क्षेत्रे शतहस्तपरिमाणं । क्रोधादिसंक्लेशो भावविशुद्धिः पठनकाले ।। ७९ ॥ रुधिरं रकं । भादिशन्देनाशुचिशुक्रास्थित्रणादीनि परिगृह्यन्ते, पूर्व-कुयितलेदः । मांसं आई पंचेन्द्रियावयवः । द्रव्ये प्रात्मशरीरेकन्यशरीरे (ण) वैतानि वर्जनीयानि। क्षेत्रे ·- ૨૩૨ मूलायारे- स्वाध्यायकरणप्रदेशे चतमपु दिक्षु हस्तशतचतुष्माण सर्वाणि वर्ननीयानि । यदि शोरयितुं न शक्यन्ते तत्क्षेत्रं द्रव्यं पत्याज्यं तस्मिन् सनीवे सति स्वाध्यायो न कर्तव्यः । प्रम- पतृश्रोत्रादिमिरुष्णोदकादीनि ग्राद्याणि, घृतप्रचुरहेलोहारा- दिन ग्राहयः, जोर्णादयोऽपि न कर्तव्याः । द्रव्यशुदि क्षेत्र शुदि चेछुभिः क्रोधादयोऽपि संलेशा वर्जनीयाः । क्रोधमा- नमायालोभास्येादीनाममावो भावशुद्धिः पठनकाले फर्व- व्या अत्यर्थमुपसमादयो भावयितव्याः । कालशुद्धयादिभिः शास्त्रं पठितं कर्मक्षयाय भवत्यन्यथा कर्मवन्यायेति ॥ ७९ ॥ कालशुद्धयां यद्यत्वं पट्यते ततत्केनोक्तमत माह- सुचं गणधरकाधिदं तहेव पचेयबुद्धिकाथदं च । सुदकेवलिणा कधिदं अभिण्णदसपुबकघिदं च सूत्रं गणधरकथित तथैव प्रत्येकवुद्धिकथितं च । श्रुतकेवालना कधितं आभिन्नदशपूर्वकथितं च ८० सूत्रं अंगपूर्ववस्तुमाभृतादि गणपरदेवैः कयित पर्वज्ञमु- खफमलादर्थ गृहीत्वा अन्यस्वरूपेण रचितं गौतमादिभिः । तथैवैकं कारणं प्रत्याधिन्य पुदाः मत्येसुद्धा : धर्मश्रवणा- घुपदेशमन्तरेण चारित्रावरणादिक्षयोपशमान, ग्रहणोलापा- नादिदर्शनात् संसारस्वरूपं विदित्वा गृहीतसंयपाः प्रत्येकयु- दास्तः कथितं । ध्रुवकालिना कपित रचित द्वादशांगचतु- ·एमागापिकारः ॥ ५॥ दंगपरेकोपदिष्टे । ममिमानि रागादिभिरपरिणवानिदध- पूर्वाणि उस्मात्पूर्वादीनि येषां तेऽभिप्रदापूस्तिः कपित प्रतिपादिनमभिमदसपूर्वकयितं च त्रमिति सम्पन्धः ।।८।। तत्सम किम् ? तं पढेिदुमसज्झाये- णो कप्पदिविरद इत्यिवग्गस्स । एचो अण्णो गंधो- कप्पदि पार्दिदं असज्झाए ॥८॥ तत् पठितुमस्वाध्याये नो कल्प्यते विरते स्त्रीवर्गस्य। इतः अन्यःग्रंथ कल्प्यते पठितुं अस्वाध्याये॥ ८॥ सन्मूत्रं पटिनुपस्वाध्याये न पल्यते न युज्यते विरतवर्ग- स्य संयतसमूहस्प त्रीवर्गस्य चापिकावर्गस्य च । इतोऽस्मा- दन्यो अन्यः कल्प्यने पठितुमस्वाध्यायेभ्यत्पुनः सूत्रं काल- शुद्धयाघमाऽपि युक्त पटितुमिति ॥८१ ।। कि तदन्यत्सूत्रपित्यत भाह- आराहणाणिज्जुत्ती मरणविभची यं संगहत्थुदिओ पञ्चक्खाणावासयधम्मकहाओ यएरिसओ ८२ आराधनानियुक्तिःमरणविभक्तिय संग्रहास्तुतयः। प्रत्याख्यानावश्यकधर्मकथाश्च ईदृशः ।। ८२॥

·माया- भागना मगमगंगानगारिपतरमामुपोतनोमान- निवारणमापनादीनि नल्या नितारापनानिनिः । मरणविभक्तिः ममदमपरणनिरस्पयरनना । संग्राः पंगगंग्रादयः । स्तुतपः देनागपपरमेऽपादयः । प्रत्याम्यानं निरिघनधिारसरित्यागानिसदनो ग्रन्यः सायदप पोवादिपरिरपनिपाटनो ना । आवश्यकाः मामायिक- चतुर्विशनिस्तारन्दनादिसरूपपतिदको अन्यः । धर्मक- गागिपष्टिशलकापुरुषरितानि द्वादगानुमेशादयश्च हिम्मू- सोध्योऽपि मन्या पवितुपस्वाध्यायेपि न युक्तः॥२॥ कालगुदयनन्तरं कस्मिन् ग्रन्ये कस्मिंश्नावसरे का: क्रियाः कर्तन्या इति पृष्टेन आर- उद्देस समुद्देसे अणुणापणए अ हॉति पंचेव । अंगसुदसंघझेणुवदेसा विय पदविभागीय ॥ उद्देशे समुद्देशे अनुज्ञार्पणायां च भवंति पंचेय । अंगश्रुतस्कंघप्राभृतप्रदेशा अपि पदविभागी च ॥८३ उद्देशे प्रारम्भकाले, समुदेशे शास्त्रसमाप्तौ, अनुज्ञार्पणायां गुरोरनुज्ञायां भवन्ति पंवैव । नात्र केचन निर्दिष्टास्तयाप्युप- देशादुपवासा: कायोत्सर्गा वा माइयाः । अथवा अनुशायां एवावरपंच पणका व्यवहाराः प्रायश्चित्तानि पंचैा भवन्ति ते चोपंवासाः कायोत्सर्गा वा । अंग द्वादशाङ्गानि । ध्रुवं ·रंप नागधिका॥ मतुर्दशाणि । कन्या रानि । अंगुर-भाभृतं । देशम माभूनमाभृतं । परिमागादेकफन । अंगपाध्पपनमारम्भ समालो पुतिमल्टिप्पानुनायामुपासा: कायोत्सर्गा वा पंच कन्या भवन्ति । एवं पूर्वाणां, वस्तूनां, पाभूतानां, माभृत- माभूतानां मारम्भे समाप्तो भनुशापाककमः पंच पंचोपराप्ताः कायोत्सनां वा फतव्या भवन्तीति ॥८३ ।। पदविभागतः परपयक्कालादि व्यारव्याप विनयशु- पर्यपार- पलियंकाणसेजगदो पडिलेहिय अंजलीकदपणामो । सुचत्वजोगजुचो पढिदब्बो आदसचीए॥८४॥ पर्यकनिषधागतःप्रतिलेख्य अंजलिकृतप्रणाम: सूत्रार्थयागयुक्तः पठितव्यः आत्मशक्त्या ॥ ८४ ॥ परहण निशम्यां गत उपविष्टः पर्यकनिशय्यागत: पर्यकन वीरासनादिभिवां सम्यम्विधानेनोपनिष्टस्तेन, पनि- लिख्य चक्षुषा पिच्छिकया शुद्धजलेन च पुस्तकं भूमिहस्त. पादादिकं च सम्माये। अञ्जलिना कृतः प्रणामो येनासावन- लिवप्रणामस्तेन करमुकलाइकितनक्षुपा सूत्रासयोगः ·मूलाचार- सम्पर्फस्तेन युक्तः समन्वितः सूत्रार्थयोगयुक्तोगादिनन्या पठितव्योऽध्येतव्यः । यात्मशक्त्या सूत्रार्याव्यभिचारेण शुदो- पयोगेन शक्तिमनवगुहय यत्नेन जिनोक्तं मूत्रमर्ययुक्त पठनी- यमिति । उपधानशुद्धधर्थपाह- आयविल णिवियडी अण्णं वा होदिजस्स कादव्वं । तं तस्स करेमाणो उपहाणजुदो हवदि एसो ॥८५॥ आचाम्लं निर्विकृतिःअन्यत् वा भवति यस्य कर्तव्यं । तत् तस्य कुर्वाण: उपधानयुतो भवति एपः॥ ८५ ।। माचाम्लं सौवीरोदनादिक, विकृतेर्निर्गतं निर्विकस धृतदध्यादिविरहितोदनः, अन्यद्वापकानादिकं यस्य शास्रस्य कर्तव्यामुपपानं सम्यक्सन्मानं तदुपयानं कुर्वाणस्तस्य शास्त्र- स्पोफ्यानपुक्तो भवत्येपा । साधुनावग्रहादिकं छत्वा शार सर्व श्रोतव्यमिति तात्पर्य पूजादरश्च कृतो भाति ।। ८५ ।। पद्यमानस्वरूपं प्रतिपादयामाह-- सुचत्यं जप्पंतो वायंतो चापि णिजराहेदुं ।

·पापाराधिकारा५॥ आसादणं ण कुजा तेण किदं होदि बहुमाणं ॥ सूत्रार्थ जल्पयन् वाचयंचापि निर्जराहेतोः। आसादनां न कुर्यात् तेन कृतं भवति घहुमानं ॥ ८॥ अगश्रुतादीनां ग्वार्य यथास्थितं तर मत्सन्नुपान पाठयन चाचपश्चापि प्रतिपादयंश्चान्यस्य निर्जराहेतोः फर्मक्षपनिमिचं चमाचापांदीनां शास्त्रादीनामन्येपामपि मासा. दनं परिभयं न पुर्यादतिो न भवेचन शाबादीनां पहुमानं पूनादिक कृतं मति । शान्यम्य गुरोरन्यम्य वा परिभवो न कर्नव्यः पूनावाचनादिकं च वकव्यमिति तात्पर्यायः॥८६॥ अनिन्दवस्वरूपं प्रतिपादपनाद- कुलवयसीलविहणे सुत्चत्यं सम्मगागामिचाणं। कुलवयसीलमहल्ले णिण्हवदोसो दुजप्पंतो ।। ८६॥ कुलवतशीलविहीनाः सूत्रार्थ सम्यगवगम्य । कुलवतशीलमहतो निह्नवदोपरतु जल्पंतः-1८७ ।। कुलं गुरुसन्ततिः, प्रतानि हिंसादिविरतयः, शीलं वन- परिरक्षणायनुष्टानं तैविहीना म्लाना: कुलवनशीलविहीनाः ।

·-- २३६ मूलाधार- सम्पर्कस्तेन युक्तः समन्वितः स्त्रार्ययोगयुक्तोऽङ्गादिप्रन्या पठितव्योऽध्येतव्यः । भात्मशक्त्या सूत्रार्याव्यभिचारेण शुद्धो- पयोगेन शक्तिमनवगुइय यत्नेन जिनोक्तं मूत्रमर्ययुक्त पठनी- यमिति । उपधानशुद्धयर्थपाद- आयंबिल णिवियडी अण्णं वा होदिजस्स कादव। . तं तस्स करेमाणो उपहाणजुदो हवदि एसो ॥५॥ आचाम्लं निर्विकृतिः अन्यत् वा भवति यस्य कर्तव्य। तत् तस्य कुर्वाण: उपधानयुतो भवति एपः॥ ८५ ।। भाचाम्लं सौवीरोदनाटिक, विकनिर्गतं निहित यूनदष्पादिविस्तिौदनः, अन्यद्वापकामादिक यस्य धावस्य कर्तव्य हावानं मायामामानं नदुपधानं कुर्वागतस्प शान- सोनपुनी मान्य | माधुनारग्रहादिक कन्या शाप मा श्रोतव्यमिति द्वारा पूनादररथ कनो भाति ॥ ८ ॥ बहुमानम्मा प्रतिपादपार-- मुतत्यं जपंतो वायंतो चापि णिजराहेदुं ।

·संचाधारापिका आसादणं ण कुजा तेण किदं होदि बहुमाणं ॥ सूत्रार्थ जल्पयन् वाचयंथापि निर्जराहेतोः। आसादनांन कुर्यात् तेन कृतं भवति बहुमानं ॥८॥ अगभुनादीनां वार्य यथास्थितं नथैव जल्पन्नुचरन पाठपन वावयंश्चापि प्रतिपादयंश्चाप्पन्पस्य निर्जराहेतोः कर्मक्षयनिमितं च भाचार्यादीनां शास्त्रादीनामन्येपामपि भासा- दन परिमवं न कुनिर्षितो न भवेत्तन शास्रादीनां पहुमान पूनादिकं कृतं भवति । शास्सम्य गुरोरन्यम्प वा परिमको न कर्तव्यः पूनावाचनादिकं च वक्तव्यमिति तात्पर्यः॥८६॥ अनिन्दवस्वरूपं प्रतिपादयनाद-- कुलवयसीलविणे सुचत्यं सम्मगागामिचाणं। कुलवयसीलमहल्ले णिण्हवदोसो दुजप्पंतो॥८६॥ कुलनतशीलविहीनाः सूत्रार्थ सम्यगवगम्य । कुलव्रतशीलमहतो निह्नवदोपरतु जल्पंतः॥८॥ बुलं गुरुसन्ततिः, ब्रतानि हिंसादिविरतयः, शीलं व्रत- परिरक्षणायनुष्ठान तैविहीना म्लाना: कुलवनशीलविहीनाः । .

·मुताचार पठादिपालनेनाज्ञानादिना वा गुरु: मदोन्नस्य शिष्यो शानी तपस्वी च कुलहीन इन्युनगर्ने। अथवा तीर्यकरगगपरसप्तर्सि- पालेभ्योज्ये यतयः कुलवतशीलविहीनास्तेभ्यः कुलयतशील- बिहीनेभ्यः सम्यशास्त्रमवगम्य ज्ञात्वा कुलवतशीलय महा- न्तस्तान यदि कपयति तेभ्यो पया चारसं वानमित्येवं तस्य जल्पतो निन्हवदीपो भवति । मान्मनो गदहता शास्वनि- न्हवो गुरुनिन्हवश्च कृतो भवति । नतश्च महान कर्मवन्यः । जैनेन्द्रं च शास्त्रं पठित्वा श्रुन्वा पश्चाजति न पया तत्त- ठिनं, न तेनाई ज्ञानीति किन्तु नैयायिक-वरोपिक सस्थि- मीमांसा• धर्मकीदिभ्यो मम योधः संजात इति नियन्य- यनिभ्यः शास्त्रपरगम्पान्यत्सतिपादयति ब्राह्मणादीन, करमा- लोकपूनाहेतोर्यदा मिथ्याटिरसौ तदाप्रभृति मन्तव्यः निन्ह- वोपेणेति । सामान्यतिभ्यो मन्थं श्रुत्वा तीर्थफरादीन प्रति- पादयत्येवमपि निन्टक्दोष इति ।। ८७ ॥ व्यजनार्थोमपशुद्धिस्वरूपार्थमाइ- विजणसुद्धं सुत्तं अत्यविसुद्धं च तदुभयविसुद्धं । पयदेण य जपतो णाणविसुद्धो हवइ एसो॥ व्यंजनशुद्धं सूत्रंअविशुद्धं च तदुभयविशुद्ध। प्रयत्नेन च जल्पन् ज्ञानविशुद्धो भवति एपः॥८॥ व्यमनशुदं, अक्षरशुद्ध पदवाक्यशुदं च व्यं देशा- ·२३६ पंचाचायधिकार ॥५॥ पपतास्त्राणां विशुदं-अर्थसहित । तदुपपरिशुदं घ यजनार्यसहितं मयमिति सम्बन्धः । मपलेन च ग्यावरणदारंगोपदेशेन वा जल्पन पठन् प्रतिपादयन पाशान- विशुदो भवत्येषः । 'सिद्धांतादीनसरविशुद्धानर्यशुद्धान ग्रंथार्पशुद्धांश्च पठन् वाचयन् प्रतिपादयंश्च सानविशुदो ममन्येपः । अक्षगदिष्परपयं न करोनि यथाव्याकरणं ग- योपदेशं पठति ॥८॥ कि रिनपः क्रियत इस्पाह-- विणएण सुदमधीदं जदिवि पमादेण होदि विस्सरिदं। तमुवट्ठादि परभवे केवलणाणं च आवहदि ।। ८१ ।। विनयेन श्रुतमधीतं यद्यपि प्रमादेन भवति विस्मृतं । तदुपतिष्ठते परभवे केवलज्ञानं च आवहति ।। ८९ ॥ विनयेन अपधीतं यद्यपि प्रमादेन विस्मृतं भवति तयापि परमपेभ्यनन्मनि तत्स्त्रमुपतिष्टते, केवलझानं चाकः इति प्रापयति तस्माकालादिशुदया पठितव्यं शास्त्रमिति ॥ ज्ञानाचारमन्यमुपसंहरश्चारित्राचारप्रबन्ध सूचयमाह- णाणाचारो एसोणाणगुणसमण्णिदोमएवुत्तो। - ·२३८ मूलाचारे- मठादिपालनेनाज्ञानादिना वा गुरुः सदोपत्नस्य शिष्यो ज्ञानी तपस्वी च कुलहीन इत्युच्यते । अथवा तीर्यकरगणपरसप्तर्धिस: प्राप्तेभ्योऽन्ये यतया कुलवशील विहीनास्तेभ्यः कुलवतशील- विहीनेभ्यः सम्यक्शाखमवगम्य ज्ञात्वा कुलप्रतशीले महा- न्तस्तान् यदि कययति तेभ्यो मया शास्त्रं ज्ञातमित्येवं तस्य जल्पतो निन्हवदीपो भवति । भान्मनो गर्वमृदहता शाखनि- न्हवो गुरुनिन्हवश्न कृतो भवति । नतश्च महान फर्मवन्धः । जैनेन्द्रं च शास्त्रं पठित्ता श्रुत्वा पश्चाजपति न मया तत्स- ठिनं, न नेनाई ज्ञानीति किन्तु नैयायिक-वैशेषिक-सांख्य- मीमांसा. धर्मकीदिभ्यो मम योधः संजात इति निग्रन्य- यतिभ्यः शासमवगम्यान्यत्मतिपादयति ब्राह्मणादीन, करमा- ल्लोकपूनाहतोर्यद। मिथ्याष्टिरसौ तदामभृति मन्तव्यः निह. यदोघेणेति । सामान्यपतिभ्यो मन्यं श्रुत्वा तीर्थकरादीन प्रति- पादयत्येवमपि निन्हवदोष इति ।। ८७ ॥ ज्यमनायोमयशुद्धिस्वरूपामाह-~- विजणसुद्धं सुतं अत्यविसुद्धं च तदुभयविसुद्ध । पयदेण य जप्पंतो णाणविसुद्धो हवह एसो॥ व्यंजनशुद्ध सूनं अविशुद्धं च तदुभयविशुद्ध। अपनेन च जल्पन ज्ञानविशुद्धो भवति एपः॥८॥ यमनशुदं, अक्षरगुदं पदवास्यशुदं घरटप्पं देगा।

·पंचोयाधिकारः॥५॥ २४१ एकेद्रियादिप्राणाः पंचविधावद्यमीरुणा सम्यक् । तेखलुन हिंसितव्याःमनोवाटायैः सर्वत्र ॥ ९२ ॥ एकमिन्द्रियं येषां ते पवेन्द्रियाः, एकेन्द्रिया आदर्येषां माणानां जीवानां त एकेन्द्रिय दयः प्राणाः, ते कियन्तः पंचविधाः पंचमकारास्ने,खल म्फुट अवधीमा सम्पनिया- नेन न हिसिनव्याः, पनमा ववमा कार्यन च सय पीडा न कध्या न कारपितम्या नानुमन्तध्येति । सर्वस्मिन् काले, सर्वस्मिन् देशे सर्वस्मिन्ना माये चेति ॥ ९२ ।। दिनीयग्रतस्वरूपनिरूपणार्थमाह- हस्सभयकोहलोहामणिवचिकायेण सन्नकालाम्म मोसंण य भामिजो पचयघादी हवादि एसो॥ हास्यभयकोषलोभैः मनोवाकायैः सर्वकाले । मृपां न च भापयेत् प्रत्ययघाती भवति एपः ॥ ९३॥ हास्यभरलोभनोधैर्मनीशकायप्रयोगेण सम्मिन् काले- दीतानागतबर्नप्रानकालेषु मृपावाद-परपीडाकरं वचनं नो बदेत् । यत एप मृपानादः प्रत्ययाती भवतीति न कस्यापि विवामस्थानं जायते । अतो हास्यात्, क्रोधात, भयाल्लोपादा पीडाकरं वस्तुयापाल्पविपरीतप्रतिपादकं वचनं मनमा न चिन्तयेत्, तालादिव्यापारण नोधारयेत, कायेन नानुष्ठा- पदिति ॥ ९३ ।। ।

·२४० - मलागरे- एचो चरणाचारं चरणगुणसमणिगदं वोच्छं ॥ ज्ञानाचारः एषः ज्ञानगुणसमान्यतो मया उक्तः । इतःचरणाचारं चरणगुणसमन्वितं वक्ष्ये ॥ ९॥ मानाचारो ज्ञानगुणसमनितो मयोक्तः । इत उर्ज चरणाचारं चरणगुणसममितं वक्ष्ये कयविष्णेऽनुवदिग्या- मीति। तेनामात्मपर्तृत्व परिहतमाप्तकर्तृवं च रुयापितं ॥१०॥ तथा प्रनिज्ञानिहन्नाह- पाणिवहमुसावादअदत्तमेहुणपरिग्गहा विरदी। एस चरित्ताचारो पंचविहो होदि णादव्यो। प्राणिवधमृपावादादत्तमैथुनपरिग्रहाणां विरतयः। एप चारित्राचारः पंचविधो भवति ज्ञातव्यः ॥११॥ प्राणिवधमृपावादादत्तमैथुनपरिग्रहाणां विरतयो निवृत्त- य एष चारित्राचार: पंचप्रकारो भवति ज्ञातव्यः । येन मान्यु- पघातो जायते तत्सर्वे मनसा वचमा कायेन च परिहर्तव्य येनानृतं, येन च स्तैन्यं, येन मैथुनेच्छा, येन च परिग्रहेच्छा तत्सर्व त्याज्यमिति ॥ ११ ॥ प्रथमवतप्रपंचनार्यमाह- एइंदियादिपाणा पंचविधावजभीरुणासम्म । ते खलु ण हिंसिदव्वामणवचिकायेण सम्वत्य। - ·२४३ पंचाचाराधिकारः॥५॥ आचित्तदेवमानुपातिर्यग्जातं च मैथुनं चतुर्धा । त्रिविधेन तत्न सेवते नित्यं अपि मुनिर्हि प्रयतमनाः भनिच; चित्रलेप-पुस्त-मांद-शैल-बंधादिकमर्निवर्तित- वारूपाणि, मवनवानन्यन्तरज्योविकल्पवासदेवलियः,वार- णक्षप्रियपश्यदखियइच, बडवागोमहिप्यादितिरश्च्यश्च, एताभ्यो मानमुत्पन्न चतुर्घा मैथुनं रागोद्रेकाकामामि- लापं त्रिविधेन मनोवचनकायकर्मभिः कृतकारितानु- पतस्तन सेवते । निरयमपि मुनिः प्रयत्नमनाः । हि स्फुटं । स्वाध्यायपरो लोकव्यापाररहितः सर्वाः स्त्रीमतिमा: मात- दुभिगिनीन् चितेन् । नेकाकी तामिः सहकान्ते तिष्टेन् । न पनि गच्छेत् । न च रहसि मंत्रयेत् । नाप्येकाफी सन्ने फराः प्रतिक्रमणादिकं कुपांत् । येन येन जुगुप्मा भयेत् तत्सर्व स्पाग्यामति ॥ ९५ ।। पंचमत्तमपंचनार्थमाह- गाम णगरं रणं थूलं सचिव वह सपडिवक्खं। अज्झत्य वाहिरत्यं तिविहेण परिग्गरं वजे ॥ ग्राम नगरं अरण्यं स्थूल सचिचं बहु सप्रतिपक्षं । अध्यात्मबहिःस्थं त्रिविधेन परिग्रहं वर्जयेत् ॥९६ ॥ प्राम, नगरं, भरपयं, पचन, मटंबादिकं च । स्थूल-क्षेत्र- गृहादिकं । सचिंच दासीदासगोपहियादिकं । बहुमनेकमे- ।

·२४२ मूलाचार- अस्तेयवतस्वरूपनिरूपणायाह- गामे णगरेरण्णे थूलं सचिच बहु सपडिवक्खं। तिविहेण वजिदबं अदिण्णगहणं च तण्णिचं ॥ ग्रामे नगरेऽरण्य स्थूलं सचित्तं बहु सप्रतिपक्षं । त्रिविधेन वार्जतव्यं अदत्तग्रहणं च तन्नित्यं ॥ ९४ ॥ मामो कृत्यायनः । नगरं चतुर्गोपुरोद्भासि शालं । अर- रायं महावीगहनं । उपलक्षणमासमेतत् । तेन मामे, नगरे, पसने, अग्गये, पाय, खले, पटये, खेटे, कर्वटे, संवाहने, द्रोणमुखे, मागरे, दीपे, पर्वते, यां येत्येवमायन्ये वपि प्रदे- शेषु धूलं गर्म, सचित्तचित्त, बहु स्तोकं पा समतिपक्ष द्रव्यं गुनर्णा दक धनधान्यं वा द्विग्दचतुष्पादनातं वा कांस्पा. स्वाभरणादिक वा पुस्तिकामालकानखरदनपिद्धिकादिक वा, नएं का विस्मृनं पनि स्थापित परसंघहीतं निविपेन मनोवाक्कायः कृता रिनानुमोदिसमहणं नित्यं तत्सर्व धर्मि- तव्यं । भगदप्येवमादिनादिकं विरोधकारणं नेहितन्पं । पतस्लरममदस स्तेपातरूपमिति ॥ ९ ॥ বানিযাথা अमित्तदेवमाणुमतिरिक्खजादं च मेहुणं चदुपा। तिविहणतंण मेवदि णिचं पिमुणी हि पयदमणो - ·पापागापिधारा ॥५॥ २४९ तेषां चैव बतानां रक्षार्थ रात्रिभोजननिवृत्तिः। अटी व प्रवचनमातरम भावनाच सर्वाः १९८॥ नेपाम पहाताना रक्षणार्य रात्रिभोजननितिः रात्री मोमन सस्प निरची गत्रिभोमनानिधिः । घुभुक्षितोऽपि मोननकालेऽतिमान्दै बहार निन्नपनि । नाप्दकादिक । मष्टो प्रवचनमारका: पंच मिनपरिगुप्तयः । भावनाश्च सर्वाः पंचविंशतयः महामताना पालनाप बस्यन्त इति ॥ ९८ ।। यते रात्री भोजनशिपायां प्रविशतो दोपानाह- तेसिं पंचण्हंपि यन्हयाणमावजणं च संका वा। आदविवत्ती अ हवे रादीभत्तप्पसंगेण ।। तेषां पंचानामपि चान्हवानामावर्जनं च शंका वा । आत्मविपत्तिश्च भवेत् रात्रिभक्तमसंगेन ॥ ९९ ॥ पां पंचानामप्पन्दवाना बनानामासमन्ताचावनेने अंग- म्लानता, याशङ्का का लोकम्य किमितिकृत्वायं प्रनितो रात्रौ मरिष्टो दुरारकास्यत् । गृहस्थानामात्मविपत्तिश्च भवेत। स्यागुपशुचौरसारमेपनगररसकादिभ्यो रात्रिभक्तमगेन रामावाहाराय पर्यटसस्तस्मादात्रिभोजनं त्याध्यमिति ॥९९ ॥ पंचविषपाचारं व्याख्याय समित्यादिद्वारेगाटवियं व्या- ख्यातुकामः माह- ·२४४ मूलाधारे- दभिध । सपत्तिपर मूक्ष्म विकरूपं नेवनीनयोगेयद्रव्यमा णिमुक्ताफलमुवर्णभागडादिकं । मध्यान्म मिटान्वयट-राग- हास्य-रत्यनि-शोक पग-जुगुस्सा-क्रोध मान-माया-लोपाम पहिःस्य क्षेत्रवासारिक दशप्रकारं | मनोकायकमा कृतकारितानुपर्नेः परिग्रह श्रापयायोग्यं वर्जयेत् । सर्वया मुर्छा त्याज्येनि नापर्यमाचरेत् ।। ९६ ॥ भय महावतानापन्गार्यव्युत्पत्ति पनिणदगनाइ~- साहति जं महत्यं आचरिदाणी य जंमहल्लेहि। जं च महल्लाणि तदो महब्बयाई भवे ताई ।। साधयंति यत् महाथं आचरितानि च यत्महाहिः। यञ्च महांति ततः महाव्रतानि भवंति तानि ॥ ९७॥ यस्मान्महा माक्ष साधयन्ति, यस्साच महद्विस्तीर्थकरा- 'दिभिराचारतानि सरितानि, यतश्च स्वत एव महान्ति सर्व- सावद्यत्यागात् ततम्तानि व्रतानि भवन्ति । न पुनः कपाला. दिग्रहणेनेति ॥ १७ ॥ भय गतिमोजननिवृत्यादिनिरू णोत्तरमवन्या किमर्थ इति पृष्टेन भाई- तसिं चेव चदाणं रक्खटुं रादिभोयणणियेची। अट्ठय पवयणमादा य भावणाओय सब्बाओ। . . 'विरती' इथाप पाठः।

·२४७ - वाचाराधिकार.॥५॥ गुमिः। एतासु पत्मणिपानं सयुक्तोटमकारश्चारित्राचार इति । शेपं शनदमाशस्तं मणिधानं तद्विविधमिन्द्रियनोइंद्रियभेदेन। इन्द्रियमणिधानसरूपमतिपादनार्यमाह- सहरसरूवगंधे फासे यमणोहरे य इदरे य । जंरागदोसगमणं पंचविहं होइ पणिधाणं १०२ शब्दरसरूपगंधे स्पर्शे च मनोहरे च इतरे च । यत् रागद्वेषगमन पंचविधं भवति प्रणिधानं ॥१२॥ शब्दरसरूपगन्धरसषु मनोहरेपु, शोभने , इतरेष्व. शोपनेषु, पदागदेपयोर्गमनं प्रापण तत्पंचप्रकारमिन्द्रियमणि- धान माति ।त्रीपुरुषादिमातेपु पड्गम-गान्धार-मध्यम-पंच- म धैवत-निपादमेवभिन्नेषु प्रारमरोहिस्थायिसंवारिचतु- वर्णयुकेषु पलकारदिविषकाकुभिन्नपू मूर्च्छनास्त्यानादि- प्रयुक्तेषु मुस्वरेषु यद्रागपापणं, तथा फोकिलपयूरभ्रमरादि- शन्देषु वीणारापयाम्तशादिशन्देषु यद्रागकरणं, तथोष्ट्र- सर-करमादिपयुकेषु दुःस्वरेषु उरकण्ठशिरत्रिस्थानमैद. भिमेवानिष्टेषु यद्देपकरणं । नया तिक्नकटुकपायालमधुर- भेदभिन्नेषु सुमपुक्तेषु मनोहरेममनोहरेषु तीव्रतीयतरनीव्रतम मन्दमन्दतरमन्दतमेषु गुटखंडदधिघृतपापानादिगतेषु निव- कांगारविषखलयवसष्ठादिगतेपु ष रोषु यदागदेषयोः करणं । तया स्त्रीपुरुषादिगतेपु गौरयामादिचणेषु रूपेषु ·२५६ मूलाचारे- पणिधाणजोगजुत्तो पंचसु समिदीसुतीसु गुचीसु एस चरित्चाचारो अट्ठविहो होह णायचो । प्रणिधानयोगयुक्तः पंचसु समितिषु त्रिपु गुप्तिषु । एप चरित्राचारः अष्टविधो भवति ज्ञातव्यः॥१.. मणिधानं परिणामस्तेन योगःसम्पर्क:मणिपानयोगः । युक्तो न्याय्यःशोभनमनोकायमचयः। पंचसमितिपु त्रिषु गुप्तिषु । एष चारित्राचारोऽष्टविधो भवति ज्ञातव्यः । महान. तभेदेन पंचमकारः आचारः । अयवा समितिगुप्तिविपपा. रिणामभेदेनाष्टप्रकारोन्याय्य आचार इति ॥ १०० ।। भय युक्त इति विशेषणं फिमर्थमुपाचमित्याशंकायामार- पाणिधाणंपि यदुविहं पसत्य तह अप्पसत्यं च । समिदीसु य गुत्तीसुय पसत्य सेसमप्पसत्थं तु१०१ प्रणिधानमपि च हिविधं प्रशस्तं तथा अप्रशस्तं च। समितिषु च गुप्तिषु च प्रशस्तं शेपमप्रशस्तं तु॥१.१॥ प्रणिधानमपि विषकारं । प्रशस्तं शुभं । तयामास्तमः शुभमिति । समिति गुमिपु प्रशस्तं मणिपानं । तयाशेषप. मनस्तमेव । सम्यगपनं जीवरिहारेण मागोंपोते पर्मानुष्ठा- नाप गमनं प्रयरनपरस्य यतेर्य सा समितिः । मगुभमनो. বাগদানী বীনে বাধ্যবান মনাঙ্কাধাসি- ·पंचाचाराधिकार ॥५॥ २४E तदेतदिन्दिपमणिधानं नोइन्द्रिपमाणिधानं चापशमयुक्तं वयेत् वर्नपितव्यमिति ॥ १०३॥ समितिगुप्तिविषयः प्रणिधानयोगोऽविध आवारोक्त इति प्रतिपादितं ततः का: सामनयो गुप्तयश्चे या काया- माह- णिक्खेवणंचगहणं हरियाभासेसणा यसमिदीओ पदिठावणियं च तहा उचारादीणि पंचविहार०४ निक्षेपणं च ग्रहणं ईर्याभापैपणाश्च समितयः। प्रतिष्ठापनं च तथा उच्चारादीनां पंचविधा ॥५.४॥ निक्षेपणं निक्षेपः पुस्तिकाकृयिडकादिव्यवस्थापन । तेपामेव मणमादानं समीक्ष्ण, सैपादाननिक्षेपणपमितिः । धर्माधिनो यनपर गमनपीसपितिः । मारधरहितभापयं भाषासमिति कृतकारितानुपरहिताहारादानपशनममितिः। समितिशन्दः प्रत्येकषिमाम्बध्यते । उधारादीनां मत्रारीपा- दीनां मासुम्पदेशे मनिष्ठापनं त्यागः प्रतिधापनासमितिः । इत्येवं पंचरिया समितिरिति ॥ १० ॥ सत्र तावदीयांसमिनिस्वरूपश्पनार्यमाह- मग्गुजावुपओगालंबणसुद्धीहिं इरियदोमुणिणो सुचाणुवीचि भणियाइरियासमिदी पवयणम्मि ।।

·૧૪૮ मूलाचारे- हावभावहेलांगजमावमयुक्तेषु लीलाविलासविच्छित्तिविभ्रम- किलिकिंचित-मोहायितकुट्टिमितविम्योकललितविहतर्दशति स्मभाविकैवियु कपु शोभाकाम्निमाधुर्पधैर्यमागरम्यौदा- 3ग्यत्नः प्रयोजितेपु द्वात्रिंशत्करणयुक्तेपु कटाक्षनिरीक्ष. णपरेषु नृतगीतहास्यादिमनोहरपु रूपेषु तद्विपरीतवमनोहरेषु रागद्वेषपयुक्तेपु (तं)। द्विविधगन्धेषु शोभनाशोभनमेदभिः नेषु भाईमहिषी रक्षकर्दमकस्तूरीकपूरकालागुरुचन्दनकुंकुम जातिपालकापाटलादिविभिनेषु तया निमीतकाशुचिस्वेदव्र- णादिपभमनिटेषु यद्रागद्वेषयोः करणं । तथाष्टकारेषु स्पशेषु मृदुकर्कशीतोष्णस्निग्यरूमगुरुलघुभेदभिभषु सी- परमूलीकादिप्रभयेषु तथा भूमिशिलादप शर्करादिममयेषु पदागदेपकरणं तत्सर्वमिन्द्रियमणिधानमस्तीति ।। १०२॥ इन्दिपणिधानमुक्तपीपदिन्दियमणिधान फिस्वरूपमिति पृष्टेऽत पाह- णोइंदियपणिधाणं कोहे माण तहेव मायाए। लोहे य णोकसाए मणपणिधाणं तु तं वजे १०३ नोइन्द्रियप्रणिधानं क्रोधे माने तेथव मायायां । लोभे च नोकपाये मनःप्रणिधानं तु नव वर्जयेत् कोमेमाने पापापाता लोपारिपाधि मदिरा पाईनन्मनःनिषयनं मनोव्यापारतमोहन्द्रिपाणियान ।

·चापाराधिकार ५॥ ram मदेतदिन्दिपपणिधानं नोइन्द्रिपमाभिधानं पास वर्गपेत् धर्मपितव्यमिति ॥ १० ॥ समितिगुप्तिरिपपः प्रणिधानयोगो इति प्रतिपादित सतः काः समिनयो गुस्सा मार- णिक्खेवणंचगहणं हरियाभामेमन पदिठावणियं च तदा उचारादीणि.. निक्षेपणं चग्रहणं ईर्याभापैपणा- प्रतिष्ठापनं च तथा उच्चारादीनां. निक्षेपणं निक्षेपः पुस्ति तेपामेव ग्रहणमादानं समीक्षा, * धर्माधिनो पनपरस्र गमनामक भापासमिति कृतकारितानु समितिशब्दः प्रत्येकमभिममा दीनां मासुझपदेशे मनिष्टर इत्येवं पंचरिघा समितिगिर; भवे १०८ सत्र तावदीर्यासमि लकाः। मग्गुजोवुपोगान्ता भवेत् १०८ ॥ सुचाणुवीचि भषिक "बेलिका प्रजा ·२५० . मूलाचार- मार्गोद्योतोपयोगालंबनशुद्धिभिः ईयतो मुनेः । सूत्रानुवीच्या भणिता ईर्यासमितिः प्रवचने ॥१०५ मग-मर्गः पन्याः । उजोर-उद्योतचक्षुरादित्यादिष- कागः । उबओग-उपयोगो मानदर्शनविषयो यतः । भालं- वण-देवतानिम्रन्ययतिधर्मादिकारणं । एतेषां शुद्धयस्तामि- ोियोतोपयोगालम्बनशुद्धिभियतो गच्छतो मुनेः सूत्रानु वीच्या मायश्चित्तादिसूत्रानुसारेण प्रवचने ईर्यासमिति- णिता गणघरदेवादिभिर्भणितेवि शेषः ॥ १०५ ।। तावद्गमनं विचार्यत उत्तरगाययेति- इरियावहपडिवण्णेणवलोगतेण होदि गंतवं । पुरदो जुगप्पमाणं सयापमचेण संतेण ॥१०६॥ ईयर्यापथपतिपन्नेनावलोकयता भवति गंतव्यं । पुरतः युगपूमाणं सदा अपमत्तेन सता ॥ १०६ ।। फैलाशोर्जयन्तचम्पापावादितीर्थयात्रासन्यासदेवधर्मा- दिकारणेन शास्त्रश्रावणादिकेन वा समतिक्रमणश्रवणादिन. योजनेन वोदिते सवितरि प्रकाशप्रकाशिताशेषदिगन्ते विशुद्ध- दृष्टिसंगारे विशुद्धसांवरमदेशे ईपिपमार्ग प्रतिपन्नेन समीइ- मानेन कृतस्वाध्यायमतिक्रमणदेववन्दनेन पुरतोऽयतो पुग- मात्र हस्तचतुष्टयममाणमवलोकयता सम्यक्पश्यता स्थूलास्थू- लनीयानपमचेन यत्नपरण श्रुतशाखा स्मरता परिशुदमनो- ·पंचाचाराधिकारः॥५॥ २५१ --- वारकायक्रियेण स्वाध्यापध्यानोपयुफेन सता सदा भवति गन्तव्यमिति ॥१०६॥ पुनरपिश्लोकत्रयेण मार्गशुद्धिस्वरूपप्रतिपादनायाह- सयडं जाण जुग्गं वा रहो वा एवमादिया। बहुसोजेणगच्छंति सो मग्गो फासुओ भवे १०७ शकटं यानं युग्यं वा रथो वा एवमादिकाः । बहुशो येन गच्छंति स मार्गः पासुकः भवेत् ॥१०७।। शकटं बलीपदादियुक्तं काटमयं यंत्रं । यानं मधवारगा- युक्तं परमानातं, हम्त्यश्वपनुप्यादिमिरूहयमानं युग्यं पीठिकादिस्पं पनुष्ययनोहयपानं । यो विशिष्टचक्रादियु. को मुगरपुंहितोपरादिपहरणपूर्णी जात्यश्वादिभिरूहय- मानः इस्पेत्रमादपोऽन्येऽपि पहुशोऽनेकवारं येन मार्गेण गच्छ. न्ति स मार्ग:प्रामुको भवेदिति ॥ १०७॥ के ते एवपादिका इत्यत माह- इत्थी अस्सोसरोढो वागोमाहिसगवेलया। बहुसोजेण गच्छंति सो मग्गो फासुओ भवे १०८ हस्ती अश्वः खर उप्ट्रो वा गोमहिषगवेलकाः । बहुश: येन गच्छंति स मार्गः पामुको भवेत् १०८ ॥ हस्तिनोऽवागर्दमा उष्टा गावो महिन्यः गलिका अना - ·२५० 4 . मुलावारे- मार्गोद्योतोपयोगालंबनादिभिः ईयतो मुनेः। सूत्रानुवीच्या भणिता ईर्यासमितिः प्रवचने ॥१०५ पग-र्गः पन्थाः । उजोर-उयोतयक्षुगदित्यादिप- कामः । उपओग-उपयोगो शानदर्शनविषयो यनः । पालं. वण-देवतानिर्ग्रन्ययतिधर्मादिकारणं । एतेषां शुद्धयस्तामि- मांगोंधोतोपयोगालम्बनशुद्धिरितो गच्छतो मुनेः भूत्रानु- वीच्या प्रायश्चित्तादिस्यानुसारेण प्रवचने ईर्यासमितिर्भ- गिता गणधरदेवादिभिर्भणितेति शेषः ॥ १०५ ॥ ताबद्पनं विचार्यत उत्तरगाययेति- इरियावहपडिवण्णेणवलोगतेण होदि गंतबं । पुरदो जुगप्पमाणं सयापमचेण संतेण ॥१०६ ।। ईयापथप्रतिपन्नेनावलोकयता भवति गंतव्यं । पुरतः युगपूमाणं सदा अपमत्तेन सता ॥ १०६ ॥ कैलाशोर्जयन्तचम्पापावादितीर्थयात्रासन्यासदेवधर्मा- दिकारणेन शास्त्रश्रावणादिकेन वा समतिक्रमणश्रवणादिप्र. योजनेन वोदिते सवितरि मकाशप्रकाशिताशेषदिगन्ते विशुद्ध- दृष्टिसंगारे विशुद्धसंस्वरमदेशे ईपियमार्ग मतिपन्नेन समीह- मानेन कृतस्त्राध्यापप्रतिक्रपणदेववन्दनेन पुरतोऽग्रतो युग- मात्र हस्तचतुष्टयममाणमवलोकयता सम्यक्पश्यता स्थूलास्थू- लगीवानममतेन यत्नपरेण श्रुतशास्त्रार्थ स्मरता परिशुद्धमनो- ·पंपाधि ५. ६५१ पासापनिदेय पराम्पापपानोपयुकेन सता सदा मानि गन्तप्यमिति॥१०६ ॥ पुनरपिश्तोत्रण मार्गशुद्धिवरूपतिपादनापार-- सपडं जाण जुग्गं वा रहो वा एवमादिया। बहुसोजेण गच्छंति सोमग्गो फासुओ भवे १०७ शकटं यानं युग्यं वा रथो या एवमादिकाः । बहुशो येन गप्ठति स मार्गः पामुकः भवेत् ॥१०॥ सकटं बलीपदादिपुतं काष्टमयं यंत्र । यानं मधवारण- पुकं परपकमातं, हम्यवपनुप्यादिमिकापमान युग्यं पीठिकादिरूपं मनुष्यदपेनोपपानं । रथो विशिष्टवकादियु. को सदरपुंदितोमरादिमहरणपूणों जारपवादिमिरूहप. मानः इस्पेरमादयोऽन्येऽपि पाशोऽनेकवार पेन मार्गेय गाठ तिस मार्ग:मामुको भवेदिदि ।। १०७ ।। के ते एवमादिका इतपत माद- हत्थी अस्सोसरोढी बागोमहिसगलया। बहुसोजेण गच्छंति सोमग्गो फासुओभवे १०८ हस्ती अश्वःखर उष्ट्रो वा गोमहिषगवेलकाः । बहुशः येन गच्छंति स मार्गः पामुको भवेत् १०८ ॥ हरितनोऽवागर्दमा उट्रा गावो मरिण गलिका भना ·२५२ मूालचार- अविकादयो बहुमो येन मार्गेण गच्छन्ति स मार्गः मासुको भवेत् ।। १०८ ॥ इत्थी पुंसा व गच्छति आदवेण य ज हदं । सत्थपरिणदो चेव सो मग्गी फासुओ हवे ॥१०९ स्त्रियः पुरुपा वा गच्छंति आतापेन च यो हतः । शस्त्रपरिणतश्चैव स मार्गः पासुकः भवेत् ॥१०९ ॥ खियः पुरुषाच येन वा गच्छन्ति । भातापेनादित्यदा- वानलतापेन यो हतः । शखरिणतः कृषांकृतः स मार्गः मासुको भयंत् । तेन मार्गेण यनवता वफार्यणोद्योतेन गन्तव्यमिति ॥१०॥ भाषासमितिस्वरूप मतिपादयन्नाद- सचंअमनमोसं अलियादीदोसवजमणवज । बदमाणस्सणुवीची भासासमिदी हवे सुद्धा ११० सत्यं असत्यमृषा अलीकादिदोषवर्यमनवयं । वदतः अनुवीच्या भापासमितिः भवेत् शुद्धा ११० मनागं बदरपत्रकालमानापेक्षयास्ति, पादपसे- अकालमावापेक्षा नास्ति, उमयापेक्षास्ति प नास्ति च, अनुगयासारख्यमित्येवमादि बदमोऽधित वचनं । तथा प्रभागनपनिदिनः सत्यं पपनं । ममोस-प्रारय.

·पाराधिकार सपा पन्मत्यं न परति, नृपन भवति सामान्यररनं । पालीको मृपाराद मादिगा दोषाणां ने प्पलोकादिदोपा- समिप्पलीकादिदोपर्मित परसनारमादिदोपहित । PRE-महिमादिशपागमनननन । इत्येर- प्रानुरुप्या भरपनानुमारेगा घारनापृष्टनान प्रेक्षादिद्वारेणा- न्येनापि पकान बदतो भापासमिनिमयदेति ॥११०॥ सत्पसरूप निरपवमाह- जणवदसम्मदठवणा णाम रूवे पडुनसच्चे य । संभावणववहारे भावे ओपग्मम य ।। १११ ।। जनपदसम्मतस्थापनायां नाम्नि रूपे प्रतीत्यसत्ये च संभावनाव्यवहारे भावे औपम्यसत्ये च ॥ ११ ॥ सत्याप्दः प्रत्येक पभिसंवध्यने । जनपदसत्पं,पहनन- मम्मतपत्यं, स्थापनासत्य, नापसत्यं, रूपसत्य, मनीविसत्यम- न्यापसमयमित्यर्थः, संभावनासत्य, हारहारसत्यं, भावसत्पं उपमानसत्पं, इति देशपा सत्यं वासमिति सम्बन्धः ॥१११॥ एतानि दशसत्यादि विश्वनाह- जणपदसचं जघ ओदणादि यदुचदियसवभासेण बहुजणसम्मदमविहोदिजंतु लोएजहादेवी ११२ जनपदसत्यं यथा ओदनादिरुच्यतेचसर्वभाषया।

·मुलासारे- बहुजनसम्मतमपि भवति यत्तु लोके यथा देवी ११२ मनपदमत्यं देशसत्यं । यथोदनादिरुच्यते सर्वमापामिः द्रविडपापया चौर इन्युच्यते । कर्णाटभाषया कूल इत्युच्यते । गौडमापया भकमित्युच्यते । एवं नानादेशमाषाभिरुच्य- मान अोदनो जनपदमत्यमिनि जानीहि । बहुमिर्जनैर्यत्स- म्मतं तदपि मत्यमिति भनि । यथा महादेवी, मानुष्यपि लोके महादेवीति । यया देवो वर्षतोत्यादिकं वरनं लोक- सम्मतं सत्यमिति वाच्यं । न प्रतिवन्यः कार्यः एवं न भव- तीति कृत्वा । प्रतिबन्धे सत्यमसत्यं स्यादिति ॥ ११२ ।। ठवणा ठविदं जह देवदादिणामं च देवदचादि। उकडदरोति वपणे रूचे सेओ जय बलाया ११३॥ स्थापना स्थापितं यथा देवतादि नामच देवदत्तादि। उत्कटतर इतिवर्णेन रूपेश्वेता यथा बलाका ॥११॥ यद्यपि देवनादिसतिरूपं स्थापनया स्थापित । तया च देवदचादिनाम । न हिना देवतादिस्वरूविद्यते । नापि वं (१) देवैईछोऽहो । तथापि व्यवहाालयापेसपा स्थापना. सत्य,नामपत्यं न सत्यमिन्युच्यते सद्भिरिति । महलविपा. मिदमतिमादि ता नागयजेन्दादिमतिपाश्च सत्सव स्थाप- नासत्यं । तपा देवदक्ष इन्ददत्तो यचो विपमित्र इत्येव. मादिवचनं नामसत्यमिति । तया वनोत्तरतरति भतापला.

·२५५ एवापाराधिकाराः ॥५॥ कारपि तमान्यानि रतादीनि सम्भवन्ति रूपाणि, सपापि तेन पणेनोलटनग पलाका, मन्येपापविरक्षित- स्वादिति रूपसत्यं दम्यापिनयापेक्षा याच्यामति ॥११३॥ अण्णं अपेक्ससिद्ध पडुनसचजहा हवदि दिग्ध। ववहारण यसचंरज्झदि कूरो जद्दा लोए ११४ अन्यदपेक्ष्यसिदं पूतीत्यसत्यं यथा भवति दीर्घ । व्यवहारेण च सत्यं रप्यते ऋरो यथा लोके ॥ ११४।। अन्पदस्तुबातपपेदय किंचिटुम्पमानं प्रतीत्यसस्यं भव- ति । पयादीयोऽयमित्युच्यते । निमस्तिपानादस्तपात्रं दीर्य भया दिहम्ममात्रात्यहम्नपात्रं । पंचहस्तपात्राशास्तमा । एवं पारन्मेरलायं। त (1) सतपतुरस्रावि, रू. प-गुरूप परित व पूारादिकपासिंद निपममपेक्ष्य सत्पमित्पुष्यने । न सत्र विवादः कार्यः । तपा, रध्यदे पच्य. ते आदनः पण्डकाः धृतपूरा' इत्यादि लोके पचन पबहारसत्यनिति वाच्यं । न सत्र विवादः कार्यः । यचोदनः पच्यते मम्म भाति, मगरका पदि पन्ते मस्मीयवन्तीति कृत्येति व्यय हारसत्यं वचन सत्यमिति ॥ ११४ ।। संभावणा यसचं जदि णामेच्छेज एव कुजति । जदि सफो इच्छेजोजवूदीवं हि पल्लत्थे ॥११५ संभावना च सत्यं यदि नाम इच्छेत् एवं कुर्यात् ।

·मूलाधार- यदि शकः इच्छेत् अंबूहीपं हि परिवर्तयेत् ॥११५|| यदि मामनदेवमिच्छेद, एवं कुर्यात् यदेत संभावना सत्यं । समाश्यत इति संभावना । सा द्विविधामिनीतानमि. नीत मेदेन । शवयानुष्ठानामिनीता । अस्ति मामध्य यदुत ना. म नया न सम्पादयेदभिनीता। यया यदि नाम शम इच्छे- जम्मी परिवर्तयेत् । संभाव्यत पतरमाप मद्रस्य यजम्म दीपमन्यादि । पिशिमा परमिन्यात् । समेत दमिनीसा संभावना सर्प। अपि भगन् प्राय मायेत् । पार गंगा तरेदेवभिनीत सम्भावनासमिति सपापा. सम्पापभेदेनेति ॥ ११५॥ हिंसादिदोसविजुदं सगमकम्पियपि भावदो भावं ओषम्मेण दु समं जाणमु पलिदोयमादीया ११६ हिंसादिदोपवियुतं सत्यमकल्पितगपि भावतोभायं। औपम्येन तु सत्यं जानाहि परयोपमादिकं ॥११॥ मा प्रातिना दोनाt finafपुणे शि. हिमादिदोपरिएन । निम्बादिमाह- समग विमा भाषामाय. यात सयंन । नाम : नगरशे वरना MEIN पमान: म fimfrenानान् । मा म पेन ·पंचाचाराधिकारः॥५॥ परपीडोत्पद्यते परलोकं प्रतीहलोकं च मति, तवचनं सरप- मपि स्याज्यं रागद्वेषसहितत्वात् । मत्यमपि हिंसादिदोषस- हित न वाच्यमिति भावसत्यं । औपम्येन प युक्तं पदरनं वदपि सत्पं जानीहि । यण पल्पोपपादिवचनं । उपमामात्र मेतत् । न हि कुशलो योजनमानः केनापि रोमच्छेदः पूर्य- ते । एवं सागरो रज्जुः मतरांगुलं सूच्पंगुलं पनांगुलं श्रेणी लोकमतगेलोकश्चन्द्रमुखी कन्या इत्येवपादयः पन्दा: प. मानवचनानि उपमासत्यानीति वाच्यानि । न तत्र विवादः कार्यः । इत्येतदशपकारं सत्यं गच्यं । तथा सन्धिनामन्दिनसपासाख्यावरुदौणादियुक्तं, पक्षहेतुदृष्टान्तोफ्नपनिगमनसहितं, छलनातिनिप्रस्थानादि. सिर्जितं, खोफसमयस्त्रवचन विरोधरहितं, प्रमाणोपपन, नैग- मादिनयपरिगृहीतं, जातिपुक्तियुक्त, मैत्रीममोदकायययमाध्य. स्पवचनसहित, भनिष्टुरमार्कशमनुदनपर्यनद, धवण कान्त, मुललिताक्षरपदवारविरचितं, पोपादेयसंयुक्तं-इत्यंभूत सत्यं वाच्यं लिंगसंख्याकालकारकपुरुषोपमहसमेतं धातु- निपातबलारलच्छन्दोलंकारादिसमन्वित, पाध्यमिति स. मन्षः ॥ ११६॥ एतद्पतिरिक्कमसत्यमिरि मविपादयमार- तविवरीदं मोसं तंउभयं जत्य सचमोस तं। तबिवरीदा भासामसचमोसा हवादि दिहा १९७ ·मूलाचार- यदि शकः इच्छेत् जंबूहीपं हि परिवर्तयेत् ॥११५॥ यदि नामसदेवमिच्छेन्, पर्व कुर्मद यदेत संभावना सत्यं । सभाव्यत इति संभावना । सा द्विविधामिनीवानमि- नीतभेदेन । शवयानुष्ठानामिनीता | अस्ति सामर्थ्य यदुत ना. म तथा न सम्पादयेदभिनीता । यया यदि नाम शक्र इच्छे- जम्बूद्वीपं परिवर्तयेत् । संभाव्यत एतत्सामर्थ्यमिन्द्रस्य पन्जन द्वीपमन्यथा कुदि । अपि शिरसा पवर्स मिन्यात् । सर्वमेत- दनपिनीता संभावना सन्यं । अपि भवान् माथं मायेत् । वाहुभ्यां गंगा तरेदेतदमिनीतं सम्भावनासत्यमिति सम्पाया- सम्पाघमेदेनेति ।। ११५ ॥ हिंसादिदोसविजुदंसचमकम्पियवि भावदो भावं ओवम्मेण दु सच्चं जाणसु पलिदोवमादीया ११६ हिंसादिदोपवियुतं सत्यमकल्पितमपि भावतोमा । औपम्येन तु सत्यं जानीहि पल्योपमादिकं ॥११६|| सामादिषां दीपाणा ने fiमादा पुक्तं विर. हितं हिमादिदोपवियुक्तं । हिसास्तेन्पाग्रहपरिग्रहादिमाह- कवचनरहित सत्य । अकसितमपि भावी योग्यपि माय. पता परमार्यतः मत्यं तन् । नाचन् पृस्या चौरा रटो न मया हट एवं वक्तव्य । पर बचनमवासययापि पापार्यत: सस्पं हिंसादिदोराहतस्वात् । पपा न येन ·संघाचाराधिकार ॥५॥ नयेति पृच्छना यया पृच्छाम्यई तामित्यादि । मनाप्यतेऽ नयेति प्रज्ञापना । ययाप्रज्ञापना (य)म्य त्यापित्यादि। मरयारुपायतेऽ नयेतिप्रत्याख्याना यया प्रत्यारूपानं मम दीय- तामित्यादि भाषासपितिः सर्वत्र संबन्धः । इच्छया लोमा- नुकूलेछालोमा सर्वप्रानुकूला । यथा एवं कगेमीत्यादि ११८ संसयवयणीय तहा असचमोसा य अहमीभासा 'णवमी अणक्खरगया असचमोसा हवदि दिवा संशयवचनी च तथा असत्यमृपा च अष्टमीभाषा ! नवमी अनक्षरगता असत्यमृषा भवति दृष्टा ॥ ११९ संशयमव्यक्तं धक्नीनि संशयवचनी। संशयाख्यापना- नमिव्यक्तार्या परमादनमात्संदेररूपादयों न प्रतीयते तदव संशयवचनी भापेत्युपते। यया दन्तरहितानिरालाविरद्धा- वचनं, महिप्यादीनां च शन्दः तथैवसरमा माटी भापा । नवमी पुनानक्षरगता । यस्यां नासराण्यपियनानि ककारचकारमकारादीनामन भिव्यक्तित्र सा नमो भाषान- सरगना }सा पहादियादीनां ममत्येव । नासत्यमा भाषा नव मकारा मानि। विशेषाप्रतिपचेरसत्या सामान्यास प्रतिपन मृपा । भापत्रणरूपेणाभिमुखीकरणेन मृपा पश्चा- दन्यापार्यस्यापतिपरसत्या ! मयासादानेन न मृपापरवारिक दास्यतीति न मायते तेन न सस्या | मया याचामात्रेण न ·मूलाकरे- तद्विपरीतं मृपा तदुमयं यत्र सत्यमृपा तत् । तद्विपरीता भाषा असत्यमृपा भवति दृष्टा ॥११७ तापकारसरणविरानं पूक्तम्य मर्मस्य मनिलमस- त्यं मृषा । तयोः मत्यासत्ययोरुभयं यत्र पदे वाक्ये वा सत्य- मृपावननं तव गुणदोपहिनन्नात् । तस्मात्सत्यमृपावादा- द्विारीता मापा वचनोक्तिरमन्यमृगोक्तिः । सा मति दृष्य मिनः । न सा मत्या न मृति सम्बन्धः ॥ ११७ ॥ अमत्यमाभाष। वियत्राह- आमंतणि आणवणी जाय णिमंपुच्छणी य पण्णवणी। पचक्खाणी भामा छट्ठी इच्छाणुलोमा य ॥१८॥ आमंत्रणी आज्ञापनी याचनी संपृच्छनी च प्रज्ञापनी प्रत्याख्यानी भाषा षष्ठी इच्छानुलोमा च ॥ ११८|| शाध्यतेऽनयामत्रणी । गृहीनाच्यवाचकमबन्यो वापरातरं प्रत्यभिमुम्बी क्रियते यया मामंत्रणी भापा । या है देवदत्त इत्यादि । आज्ञाप्यतेऽ नयेत्याज्ञापना । आज्ञा सरदादामीत्येवमादि बननमाज्ञापनी मापा । यान्यतेऽ नया याचना । यया पावयाम्प ता किचिदिति । पृच्छयते ·पंचाचायधिशार॥५॥ नयेति पृच्छना यया पृच्छाम्पह तामित्यादि । मनाप्यतेऽ नयेति प्रज्ञापना । पपामज्ञापना (य)म्यहं त्वामित्यादि । प्रत्यारुपायतेऽनयेति पत्याख्याना यया मत्यारूपानं मम दीय- तापित्यादि मापासमितिः सर्वत्र संबन्धः । इच्छया लोमा. नुकूलेद्धालोमा सर्वप्रानुछला । यथा एवं करोमीत्यादि ११८ संसयवयणीय तहा असचमोसा य अट्ठमी भासा 'णवमी अणक्खरगया असचमोसा हदि दिहा संशयवचनी च तथा असत्यमृपा च अष्टमीभाषा । नवमी अनक्षरगता असत्यमृपा भवति दृष्टा ॥ ११९ संशयमध्यक्तं धक्नीनि संशयवचनी । संशयाख्यापना. नमिव्यक्तार्या यस्मादचनात्संदेहरूपादों न प्रतीयते तदनं संशयवचनी भापेत्युच्यते। यया दन्तरहितातिवालाविरद्धा- वचनं, महिप्पादीनां च शन्दः । तथैवासत्र मृगा साटमी भाषा । नवमी पुनग्नक्षरगता । यस्यां नाक्षराण्यापिण्यानि ककारचकारमकारादीनामनभिव्यक्तिर्यत्र सा नवमी मापान- सरगता । सा चीन्द्रियादीनां भवत्येव । नासस्यमा भाषा नव प्रकारा भवनि । विशेषाप्रतिपत्तेरसत्या सामान्यस्य प्रतिपन मृषा । भामंत्रणरूपेणाभिमुखीकरणेन मृपा पश्चा- दन्यस्यार्यस्यामतिपतेरसत्या । तपासादानेन न मृपा पश्चारिक दास्यतीति न ज्ञायते तेन न सत्या । नया पाञ्चामात्रेण - ·मूलाधारे- कृपा, परारकालं कि याययितीति न झायने तनो न साया। पया प्रमाण न मृपा पान्न बायो कि पृच्छयनेऽनेनेति नमस्पा । तया प्रत्याख्यानसामान्यरूपस्य गाननाया: मवी- तेर्न मृपा पवारा पत्याख्यानं दास्रतीनि न ज्ञायते नेन न सत्या । तथेच्छाया एवं करोमीति भणनेन न मृषा किंचिद् प- प्रचाकिं करिष्यतीनि नमायते तेन न सत्या । तथाक्षराधि संदिग्धानि प्रतीयन्ते तेन न मृपा, अर्थः सन्दियो न मतीयते तेन न सत्या । तथा शब्दमा प्रतीयते तेन न मृषा, मारा- णामस्य चामनतिर्न सत्यति । अनेन न्यायेन नवाकारा असत्यमृपामापा व्याख्यातेति ।। ११६ ।। पुनरपि रद्ध वनं सत्यमुच्यते तदर्थमाह- सावजजोग्गवयण वजंतोऽवजभीर गुणकखी। सावजवजवयणं णिचं भासेज भासंतो।।१२०॥ सावद्यायोग्यवचनं वर्जयन् अवधभीरुःगुणकांक्षी । सावद्यवयंवचनं नित्यं भाषयेत् भापयन् ॥ १२०॥ यदि मौनं कर्तुं न शक्नोति तत एवं मापेत-साधं सपाप- मयोग्यं यकारभकारादियुक्तं वचनं वर्भपेत् । भवयमीरुः पापभीरुः । गुणाकांक्षी हिंसादिदोषवर्जनपरः । सवयव वचनं नित्यं सर्वकालं भापयन् मापयेत् । अन्वयव्यतिरेकेण वचनमेतत् । नैतस पौनरुक्यं द्रष्यायिकपर्यायायिकशि- ·पंपोगाधिकारा॥५॥ पानुपापरादिति ॥ २०॥ अमनममितिसरूपं प्रतिपादपमाह- उग्गम उप्पादणएसणेहिं पिंडं च उवधि संजं च। सोतस्स य मुणिणो परिसुज्झह एसणासमिदी उद्गमोत्पादनैपणैः पिंडं च उपधिं शय्यां च । शोधयतथ मुनेः परिशुद्धयति एपणासमितिः १२१ वनपटन्युत्पचन माहारो यदोस्त उद्भपदोपाः । उत्पा- पते निरायत माहरो पस्त उत्तरादनादोषाः । भश्पते ज्यने माहारो वसत्यादयो वा पेस्लेशनदोपानः। पिगड माहारः। उपधिः पुस्तकापिरछकादिः। शय्या पसत्यादीन् शोधयतः मुष्ठु मावयारिहारण निरूपयनो, मुनेः परिशुदय- सेशनसमिनिः । प्रशनस्प सम्पम्बिधानेन दोपपरिहारेणेति पा रणमशनममितिः । उद्गमोत्पादनाशनदोपैः पियड उपधि गया शोधयतो मुनेः परिशुद्धतेशनसमितिरिति । एत उद्- मादयो दोषाः समपंचेन पिण्डदो वक्ष्यन्त इति नेह मन- न्यन्ते, पुनरुनदोषमपात् । फयमेतान् दोपपरिहरति मुनिरित्याशंकापामाह च- भार( भूचिता । सरितुरुदये देवान्दना कला पति- फायतिकान्ते श्रुतभक्तिगुरुभक्तिपूर्वकं स्वाध्यायं गृहीता विमुवर्षि वमपि पाठः।

·अनाप- कृपा, परफाल किपानपिगतीनिन मायने मनोन मला! गया मनमायेण न मृापमान मायने छ नति नसत्या । तपा प्रत्याग्यानमापात्यरूपम्य माननापा: प्रती- गेर्न मृषा बारा मापारगानं दानानि न मापने नेन न परपा । तथेग्दागा एन कोमीति मणनेन न मृगरिचित इचारिकं करिष्यसानि नापते तेन न मया । याक्षरादि संदिग्यानि प्रतीगन्ते तेन न मृता, अर्थः सन्दियो न प्रतीयो तेन न सत्या । तथा शनमा प्रतीयते तेन न मृा, महारा- णामर्थस्य चामनीतेर्न सति। अनेन न्यायेन नकारा असत्यमृपाभापा व्याख्यातेति ॥ ११६ ।। पुनरपि पहननं सत्यमुच्यते तदर्थमाह- सावजजोग्गवयणं वजंतोऽवज भीरु गुणकंखी। सावजवजययणं णिचं भासेज भासंतो।।१२०॥ सावधायोग्यवचनं वर्जयन् अवद्यभीरुःगुणकांक्षी । सावधवय॑वचनं नित्यं भापयेत् भापयन् ॥ १२० ॥ यदि मौनं कर्तुं न शक्नोति तत एवं भाषेत-साधं सपाप- मयोग्यं यकारभकारादियुक्तं वचनं वर्जयेत् । भवधभील पापभीरुः । गुणाकांक्षी हिंसादिदोपवनपाः । समयमै पचनं नित्यं सर्वकालं मापयन् मापयेव । अन्वयव्यतिरेकेण क्वनमेतत् । तस्स पौनरुत्पं साथिकपर्यायायिकशि- ·चोयागपिधारा ॥५॥ प्पानुमररादिति ॥२०॥ पसनममितिस्वरूपं प्रतिपादपमा:- उग्गम उत्पादणएसणेहिं पिंडं च उवधि संजं च। सोपंतस्स य मुणिणो परिसुज्झह एसणासमिदी उनमोत्पादनैपणेः पिंडं च उपधिं शय्यां च । शोधयतम मुनेः परिशुद्धचति एपणासमितिः १२१ उनपटत्युपचन मागे दोस्त उद्भपदोपाः । उत्पा. पतं निपापत मारो परत उत्सादनादोपाः । अश्यने मुज्यते भाहारो वसत्यादयो वा पेस्तेऽशनदोपास्तः । पिण्ड माहारः। उपधिः पुस्तकपिटकादिः । शप्पा यसत्पादीन् शोधयतः मुष्ठु सावधरिदारण निरूपयतो, मुनेः परिशुदध- नेशनसमितिः । असनस्प सम्पग्विधानेन दोपपरिहारेणेति या पाणमशनसमितिः । उद्मोन्पादनाशनदोपैः पियड उपाधि गच्या शोधयतो मुनेः परिशुद्धपतेशनसमितिरिति । एत उद्ग- मादयो दोपाः समपंचेन पिण्डशुदो पक्ष्यन्त इति नेह मन- पन्त, पुनरुत्तदोपभयात् । कयमेतान् वोपान्परिदरवि मुनिरित्याशंफापामाह च. कार:( भूचितार्थ । सवितुरुदये देवान्दना कस्ता पहि- कापेविकान्ते शुभक्तिगुरुभक्तिपूर्वकं स्वाध्याय होता विमुषर्ष पश्यपि पाठ।

·२६२ मूलाचारे- वाचनाच्छनानुमेक्षापरिवर्तनादिकं सिद्धान्तादेविधाय परि- कादयममातमध्यान्हादरात् स्वाध्यायं श्रुतभक्तिपूर्वकमुपसं- हृत्यावसयो दुरतो मृत्रपूरीपादीन् कृत्वा पुर्वापरकाय- विभागमवलोक्य हस्तपादादिप्रक्षालनं विधाय कुण्डिका पिच्छिकां गृहीत्वा मध्यान्हदेवबन्दनां कृत्वा पूर्णोदरवालकान भिक्षाहारान् काकादिवलीनन्यानपि लिगिनो भिलावेलाय मात्या प्रशान्ते धूममुशलादिशब्दे गोवरं प्रविशेन्मुनिः । दर गच्छन्नातिद्रुतं, न मन्दं, न विलम्वितं गच्छेत् । ईश्वरदरि- द्रादिफलानि न विवेचयेत् । न वर्मनि जस्पेनिष्ठेत् । हास्पा. दिकान् विवर्जयेत् । नीचकुलेषु न मविशेत् । सूतकादिदोष पितेषु शुद्धेष्वपि कुलेषु न पविशेत् । द्वारपालाविभिनि- पिद्धो न भविशेत् । यावन्तं प्रदेशमन्ये मिक्षाहारा: मविश न्ति तावन्तं प्रदेशं भविशेत् । विरोधनिमित्तानि स्थानानि वर्ग- येत् । दुएसरोष्ट्रपडिपगोहस्तिव्यालादीन दता परिवर्तयेत् । मचोन्मचमदावलिप्तान सुष्ठु पर्जयेत् । स्नानविलेपनपटनरति. कीटामशक्ता योपितो नावलोकयेत् । विनयपूर्वकं वितरित. ऐन् । सम्यविधानेन दीयमानमाहार मा.सिद्धपक्ति कृता प्रतीरेन् । स(श)तनपननगलनमकुर्वन् निश्चिद्रं पाणि पायं नामिपदेशे करवा शुरशुरशन्दादिवमितं सुजीत । पोपिला स्तनमयनोएनाभिकटिनयनहलायमुरादन्नौष्ठवाहक शानरपापादलीलागविग्लिासगीतकृतहासास्निपाटिका शानिरीक्षणादीमावलोकन् । पर सरसा पूणोंदरोन ।

·पंचामाराधिकारः॥ ५॥ २६३ रापादपूर्णोदरो पा मुबास्तपादान् प्रक्षाल्य शुदोडकपूर्णा इपिटको गृहीत्वा निर्गच्छेत् । धर्मकार्यपन्तरेण न पहान्तरं प्रविशेत् । एवं मिनालयादिपदेशं सम्मान पत्याख्यानं गृही- वा प्रतिक्रामेदिति ॥ १२१ ।। मादाननिक्षेपणसमितिमरूपं प्रतिपादपनाह-- आदाणे णिवे पडिलेहिय चक्खुणा पमजंजो दव्वं च दवठाणं संजमलद्धीय सो भिक्खू १२२ आदाने निक्षेपे प्रतिलेख्य चक्षुषा प्रमार्जयेत् । द्रव्यं च द्रव्यस्थानं संयमलव्ध्या स भिक्षुः ।। १२२ मादाने ग्रहणे । निनपे न्यागे । प्रनिलेकर सुष्टुनि- रीतपित्ला चक्षुपा पश्चालिच्छिकया सम्मायेव पतिले- खयेत् । इयं द्रव्यत्यानं च । फलिका कुण्डिकादि द्रव्यं, यत्र तव्यवस्थितं तस्यानं । संयमलन्ध्या स भितुर्यनिः । श्रामण्ययोग्यवस्तुनो ग्रहणकाने निक्षेपकाले वा पदुपा द्रव्यं द्रव्यस्थानं च प्रतिलेख्य पिच्छिकपा मम्माजेयेदिनि १२२ येन भकारेणादाननिक्षेपसमितिः शुदाभवति तपाह- सहसाणाभाइयदुप्पमजिद अप्पच्चुवेक्खणादोसा परिहरमाणस्स हवे समिदी आदाणणिस्खा ॥ सहसानाभोगितदुप्पमार्जताप्रत्युपेक्षणान् दोपार .

·मूलाधारे- परिहरतः भवेत् समितिः आदानानक्षेपा ॥ १२३ ॥ सहसा शीघ्रं व्यापारान्तरं मत्युद्गतमनसा निक्षेपमादानं या। अनाभोगितपनालोकन स्वस्यचित्तस्याग्रहणमादानं वा अनालोक्य द्रव्यं द्रव्यस्थानं यरिक्रयते तदानामोगितं दुष्टपमानितं दुष्पमामितं पिच्छिकयावष्टभ्य प्रतिलेखनं ! अमत्युपेक्षणं किंचित् संस्थाप्य पुन: कालान्तरेणालोकनं । एतान् दोपान परिहस्तोमवेदादाननिक्षेपसमितिरिति । किमु- कं भवति, स्वस्पटल्या द्रष्यं द्रव्यस्थानं च चतुपावलोक्य मृदुप्रतिलेखनेन सम्माज्यांदानं ग्रहणं वा फर्तव्यं । स्पापित. रय पुस्तकादेः पुनः कतिपपदिवसैरालोकनं कर्तव्यमिति १२३ उधारमसरणसमितिस्वरूपनिरूपणापाह- वणदाहकिसिमासिकदे थंडिल्लेणुप्परोध वित्थिपणे अवगदजंतु विविचे उचारादी विसजेजो १२४ वनदाहकृषिमापिकृते स्थंडिलनुपरोघे विस्तीर्णे। अपगतजंती विविक्ते उच्चारादीन् विसर्जयेत् ॥ १२० पनदायो दारानलः । कृषिः धीरेणाऽनेकवारमूगेवि. दारणं । पी पधानांगारानलादिप्रदेशः । तदा प्रत्ये. मिसम्पध्यते । पनदाहीकने, कपीते, मपीकते, पंडिली. उने, बारीक । भनुपरोपे लोकोपरोपवनिते । विनी शालेमगता अनियमाना जन्तो दीन्द्रियादयो यत्र ।

·पाचाराधिकारः५॥ सोभगतमन्तुस्तस्मिमगतजन्नी । शिविक्तशुपायप. स्कररहित अनरहित वा उमारादीन् विसर्जयेत् परित्य- स्पेत् । भचिचभूमिदेश इत्यनेन सह सम्बन्धः कर्तव्य इति१२४ मय के ते उपमादय इत्याशंशापापाह- उचारं पस्सवणं खेलें मिघाणयादिय दव्वं । अचित्तभूमिदेसे पडिलहिचा विसजेजो १२५ उच्चारं प्रश्रवणं खेलं सिंघाणकादिकं द्रव्यं । आचित्तभूमिदेशे प्रतिलेख्य विसर्जयेत् ॥ १२५ ॥ उधार अशुचिः । प्रस्रवणं मत्रं । खेलं श्लेमाणं । सिंघाणकं नासिकापकर । मादिशन्देन केशोत्पाटबालान मदभमादवातपित्तादिदोपान सप्तमधातुं लर्यादिकं च पूर्वोक्त- विशेषणविशिष्ट भचिमभूमिदेशे हरिसणादिरहिते मविले- खपिरवा मुष्ट निरूप्प रिसनयेत् । सामान्दव्यास्या- मिदं तु समपंपमिति कृत्वा न पोनरुक्तपमिति ॥ १२ ॥ अप रात्रौ कमिति पेदित्यत मार- रादो दुपमनिचा पण्णसमणपेक्विदम्मि जोगासे आसंकविसुद्धीए अपहत्यगफस कुवा १२६ रात्रौ तु प्रमार्जयित्वा प्रज्ञाप्रमालाविते अबको आशंकाविशुद्धये अपहस्तरनं कुर्याद' ·मालगारे- रामो तु ममायग्णेन वेगमादिकशन साधुना विन- गपरेण सर्वसंगनिगान गम्पारंगा निद्रियेगा प्रेमि सुष्टुइटेनकारीकपदेशे पुनरपि सरनुपा पनिलेगनेन प्रमा- जयित्वोगारादीन् विराजेन् । मप यदि तय मूदपनीगग्रागं. का भवेत्रात माशंभाविशुद्धये भाशंकाविशुदयर्य प्राइस्तार- र्शनं कुर्याद-विपरीतकरतलेन मृदुना स्पर्शनं कर्तव्यमिति ।। तेन प्रशारणेन सति सवितरि चनुपिये च सति श्रीणि सानानि दृष्टव्यानि भवन्ति, किपर्यमित्याह- जदि तं हवे असुदं विदियं तदियं अणुपणए साहू। लहुए अणिच्छयारे ण देज साधम्मिए गुरुए॥१२७ ॥ यदि तत् भवेत् अशुद्ध द्वितीयं तृतीयं अनुमन्येत साधुः। लघु आनिच्छाकारे न देयं सर्मिणि गुरु अयः॥१२॥ यदि तत्मयमस्पानं प्रेक्षितमशुद्धं भवेद् द्वितीय स्थानमनुः नानात्यनुमन्येत । तदपि यधशुद्धं उत्तीय स्थानमनुमानाति जानीत (ते) गच्छेदा साधुः संयवः । अय. कदाचित्तस्य - ·पंपाचागधिकार॥५॥ साधोषितस्यान्यस्य मा लघुशीप्रमशुदेऽपि प्रदेशे मलम्यु. तिरनिच्छया बिनाभिमयेण भवेत् ततस्तस्मिन् सर्मिणि धार्मिक साधो भा (ए) अयः मापश्चि सद्गुरु न दात. गंमपः पुण्यं, भनिमिचलान प्रयमित्तपापयमित्युष्य. । परनरस्प न पाहु प्रायश्चि भवति परः । अपरा लाहु. ए-रघु शीघ्रं । मणिरुटगारे भनिटया पुनि ममापनि सपिणि महत्मायश्मितं न दातव्यं । पपि मापस्थित নাঙ্গীবাণ নবি সাযযাথৰাৰ সময় एतेन कुश नेपडाकारणानुकून मागान पदि पपम- स्पानं शुद्ध दिनीय हनीपरपानं पानुझाप्प सम्योप मन- णि सार्थो गुरों का मामुफ स्थानं दासष्यमिति॥ १२७ ।। अनेन क्रमेण किं भवतीति पेदत मार- पदिठवणासमिदीविय तेणेव कमेण वपिणदा होदि। वोसरणिजं दबं तु थंडिले वोसरंतस्स ।। १२८ प्रतिष्ठापनासमितिरपि च नेनैव क्रमेण धर्णिता नवनि न्युत्सर्जनीयं द्रव्यं तु भंटिले व्यत्यजतः ॥१८} तेनरोकपमेण प्रतिधापनासमितिविर्णिता पाएका. लाभानि नोतामेव म्युमनीयं पनीर.....

·मुलाचारे- जत्थेव चरदिवालो परिहारण्हू विचरदि तत्येव । वज्झदि पुण सोबाला परिहारण्ह विमुच्चदिसो॥ यत्रैव चरति बालः परिहरमाणोपि चरति तत्रैव । बध्यते पुनःस बालः परिहरमाणो विमुच्यते सः ।। यत्रैव चरति भ्रमत्याचरतीति वा पालोऽशानी [] जीरादिभेदातत्त्वतः । परिहरमाणोऽपि चरन्यनुष्ठानं करोति भ्रमतीति वा तत्र लोके वध्यते कर्मणा लिप्यते पुनरसों पाल प्रज्ञानः । परिहरमागो यत्नपरः पुनः स विमुच्यते कर्मणा यस्मादेवंगुणा समितयः ।। १३२ ।। तम्हा चेद्विदुकामोजइया तइया भवाहितं सामदो समिदो हुअण्ण णदियदिखवेदिपोराणयं कम्म तस्मात् चष्टितुकामो यदा तदा भव त्वं समितः। समितः खलुअन्यत् नादाति क्षपयति पुराणं कर्म॥ तस्माच्चेष्टितुकामा पर्यटितुमना यदा तदा यत्र तत्र यथा तथा भव त्वं समितः समितिपरिणतः । हि यस्मात् समितोऽ- न्यन्न कर्म नाददानि न मृगहाति । पुराणकं सत्कर्म च क्षपयति र्निजरपतीति ॥ १३३ ॥ एवं समितिस्वरूपं व्याख्याय गुप्तीनां सामान्यविशेषभूत च लक्षणमाह- ·पंचाचापिकार ॥५॥ २७१ मणवचकायपउची भिक्खू सावज्जकज्जसजुचा सिप्पणिवारयंतो तीहिंदुगुचो हवदि एसो१३४ मनोवाफायपूवृत्ति भिक्षुः सावद्यकार्यसंयुक्तां । क्षिप्रं निवारयन् त्रिभिस्तु गुप्तो भवति एपः ।। १३४॥ प्रतिशन्दः प्रत्येकामसम्मध्यते । मन:चि चावा- वृत्ति कापनि च। किविशिष्टां, मावद्य कार्यसंयुक्तां हिंसा- दिपापविपयां । भिक्षुः साधुः शीघ्र निवारपंत्रिगुप्तो भवत्येषः । गुप्तेः सामान्पलक्षगमेनत् ।। १३४॥ विशेपलक्षणमाद- जारायादिणियची मणस्स जाणाहितमगोगुनी अलियादिणियत्ती वामोणंवा होदिवत्रिगुत्ती॥ या रागादिनिवृत्तिः मनसः जानीहि तां मनोगुप्ति । अलीकादिनिवृत्तिःवा मीनं वाभवति वचोगुप्तिः १३५ गगटेपादिभ्यो पनसो या निवृत्तिनमा तेषां परिहार: सां जानीहि मनोगुप्ति मन:संहति । अलीकादिभ्यासत्या- भिप्रायपय वनसो या निवृत्तिः मौन ध्यानाध्यपतिनं प पत्तणीभायनासौ वा पागुप्तिभवति ॥ १३५ ।। कायगुप्पमाह- ·૨૨ मूलाचार- कायकिरियाणियची काउस्सग्गो सरीरंगे गुप्ती हिंसादिणियत्तीवासरीरगुत्ती हवदि एसा १३६ कायक्रियानिवृत्तिः कायोत्सर्गः शरीरके गुतिः। हिंसादिनिवृत्तिर्वा शरीरगुप्तिर्भवति एपा ॥ १२३ ।। फापक्रियानिटतिः शरीरचेष्टागा अमचिः शगुप्तिः कायोत्सर्गों ना कायगुप्तः । हिमादिग्यो निर्वाचर्ग शरीर- गुप्तिर्भवत्येपा। सम्यग्दर्शनशानचारियणि गुप्यन्ते रक्ष्यन्ते यकामिना गुप्तपः । भगना मिध्य तापमपापेभ्यो गोप्यते रदपते भात्मा यकामिस्ता गुमय इति ॥ १३६ ।। दृष्टान्तद्वारेण तामां माहात्म्यपाह- खेचस्स वई णयर- स्म खाइया अहव होइ पायारो। तह पावस गिरोहो ताओ गुत्तीउ साहुस्म ॥१३७॥ क्षेत्रस्य वृति: नगरस्य खातिका अथवा भवति प्राकार: तथा पापस्य निराधः ताःगुप्तयः साधोः ॥१३७ ।। यया क्षेत्रस्य शस्यस्य ति: रक्षा नगरस्य वा खाति- काथवा प्राकारो यया गुप्तिस्तथा पापस्याशुभर्मणो निरोधः गुप्तः माघो: संयतस्येति ॥ १३७ ॥ यस्मादेवंगुणा गुप्तया--- - ·२७३ एंघाचाराधिकारःn५॥ तम्हातिविटेण तुमं णिचं मणवयणकायजोगेहि। होहिसु ममाहिदमई णि तरं झाण सज्झाए १२८ तस्मात् त्रिविधेन त्वं नित्यं मनोवचनकाययोगः। भव समाहितमतिः निरंतरं ध्याने स्वाध्याये॥१८॥ तम्माधिविन कृनकारितानुपनेस्त्वं मायो ! मनोकामा- पयोगभव मुसमाहिनमात: मम्यवस्थापिनयुदि।। निम्तरम- मीक्ष्ण पाने साध्या पेनि ।। १३८ ।। समिनिगुप्तिम्वरूपं मंक्षेपमाह- एताओ अपवयणमादाओ णाणदसणचरिच। रक्खंति सदा मुणिणो मादा पुत्व पयदाओ। एता अष्टपूवचनमातरः ज्ञानदर्शनचारित्रं । रक्षति सदा मुनेः माता पुत्रमिव पूयताः ॥३९॥ एता परमनपा सममितपस्त्रिगुप्तपः परपन. मातरी हनदर्शनारण क्षति पालपनि । र ! पया पाना मनमा गलान नग: पालयती निगा मत्रोकरय प्राकृतबलादप ॥ १३९।। • सनम पतिताप मारनास लिा- दपमा- ·२७५ मूलाचारे- एसणणिक्खेवादाणिरियासमिदी तहामणोगुत्ती आलोयभायणंपिय अहिंसाए भावणा पंच ४० एषणानिक्षेपादानेर्यासमितयः तथा मनोगुप्तिः । आलोक्यभोजनमपि च अहिंसाया भावनाः पंच ॥१४॥ श्रशनसमिनिनिक्षपादानममिनिरीयांसमितिस्तथा मनो. गुतिगलोक्यमोजन्मपि चाहिंसावतायेता भावना: पंच । एता भावयन् जीवदयां प्रतिपालयति । प्रथममहायतं परिपूर्ण तिष्ठति । तस्य साधनत्वेन पंच भावना जानीहीति ॥ ४० ॥ द्वितीयम्य निरूपयन्नाह- कोहभयलोहहासपइणा अणुवीविभासणं चैव । विदियस्म भावणाओ वदस्म पंवेवताहोति ॥ क्रोधभयलोभहास्यप्रतिज्ञाः अनुवीचिभापणं चैव । द्वितीयस्य भवना:व्रतस्य पंचैव ता भवंति ॥ मोधभगलोभहास्यानां प्रतिभा प्रत्याख्यानं । कोषस्य प्रत्याख्यान भयस्य प्रत्याख्यानं लोमस्य प्रत्याख्यानं हास्य- २६ मन्यागानं । अनुन विपापणं चैव म्यानुसारेण मापणं चदिनीयस्य स प्रतक्ष्य मावनाः पंचव भवन्ति । पंचसा भावना भावयतः सत्यग्र सम्पूर्ण स्यादिति ॥ १४१ ।। - .

·पंचाचाराधिकारः॥५॥ - तृतीयव्रतस्य भावनासरूपं वियन्नाह- जायणसमणुण्णमणा- अणण्णभावोवि चचपडिसेवी। साघम्मिओवकरण- स्सणुवीचीसेवणं चावि ॥१२॥ न्याचा समनुज्ञापना अनन्यभावोपि त्यत्तमतिसेवी सार्मिकोपकरणस्यानुवीचिसेवनं चापि ॥ १४२ ॥ पाचा प्रार्थना समनुम्मारना यस्य सम्बन्धि मिचितु नमनुमन्य महणं एतस्य पा सम्बोधनं । अनन्यभावोऽ दुष्टः भावोऽनात्मभानः परवस्तुनः परिगृहीतस्यात्मभापो नफर्तव्यः । स्य श्रापण्ययोग्य, मन्ये पार्थिनो न नस्प, सावधति स्य. समित्युच्यते । अपरा वियत्त भाचार्य इत्युप्पते । माीसेवपती. तिमलिसेवी । स प्रत्येकमभिसम्पध्यते । पांचया प्रतिमेवी ममनुमानिया मनिसेवी अगत्मभारमतिसबी, निस्प भावग्येयोग्यम्य स्यक्तस्पानाम्य पाविसबी मानेयों- नुष्ठान पम्प सर्मा सस्प यदुपारणं पुस्ताप्तिादि नस्पानुषीयागानुमारेण सेक्नं सपोकरणम्प शरद लनया सेवनं चापि ! एताः पंप भावनातरम्प भय- तीति । एताभिरपाख्यं प्रतं सम्पूर्ण मरतीति ॥ १४२ ।। चतुर्थप्रताप मापनास्वरूप पिपन्ना ·२७६ मूलाचार- महिलालोयण पुब्बरदिसरणसंसत्तवसाधविकहाह पणिदरसेहि य विरदी य भावणा पंचवामि ॥ महिलालोकनं पूर्वरतस्मरणं संसक्तवसतिविकथाभ्यः प्रणीतरसेभ्यश्च विरतिश्च भवनाः पंच ब्रह्माणि ॥ महिलानां योपितामवलोकनं दुष्परिणामेन निरीक्षण महिलालोकनं । पूर्वस्य [स्या ] रते गृहस्थावस्यायां चेष्टि- तस्य स्मरणं चिन्तनं पूर्वरतिस्मरणं । संसक्तरसतिः सद्रच्या सरागा वा । विकया दुष्टकयाः।पणिदरस-प्रणीतरसा इष्टाहा. रसमदकराः। विरतिशब्दः मत्येकमभिसम्बध्यते । महिला- लोकगद्विगतिः पूर्वरतिस्परणादिरतिः संसक्तवसतेविरतिः विकथाभ्यः स्त्रीचौरराज्यभक्ताथाभ्यो विरतिः समाहितर- सेभ्यो विरतिः । एता: पंच भावनाः चतुर्यम्य ब्रह्मवतस्य भावना भवन्ति । एताभिश्चतुर्थब्रह्मव्रतं सम्पूर्ण तिष्ठतीति॥ पनमनभावना विकल्पयमाह- अपरिग्गहस्स मुणिणो सहफरिसरसरूवगंधेसु । रागहोसादीणं परिहारोभावणा पंच।। अपरिग्रहस्य मुनेः शब्दस्पर्शरसरूपगंधेषु । रागपादीनां परिहारः भावनाः पंच ॥ १४ ॥ अपरिमहस्प गने शन्दरपरिसरूपगन्धेषु रागद्वेषादीना - ·मंचापागधरः ५॥ २७७ परिहारः मारना: पंच परन्ति । शुन्दादिरिपये रागदेवादी नामसम्मानि यानि से: सम्पूर्ण पंचम महायतं स्पादिति ॥ किमर्थमंना भावना मारपितच्या यस्सा -- ण करेदिभावणाभाविदोहपीले पदाण सम्वेसिं। साघू पासुचो स मैणागवि किं दाणि वेदंतो।। न करोति भावनाभावितो हि पौडां व्रतानां सर्वेषां । माधुः प्रमुमः म मनागपि किमिदानी वेदयन् १४५ हु यस्मात् पंचविंशनिमारनामाक्तिः साधुः प्रसुमोऽपि निद्रांगनोऽपि समुदहोऽपि मूोगोऽपि सर्वेषां बतानां मना- गपिपी विरापना न करोति किं पुनश्शेनयमानः । सप्नेऽपि तापव भावनाः पश्यति, नवनविराधनाः पश्यतीति ॥१४॥ एदाहि भावणाहिंदुतम्हा भावहि अप्पमचोतं । अच्छिद्दाणि अखंडाणि ते भविस्संति ह वदाणि एताभिः भवनाभिस्तु तस्मात् भावय अप्रमत्तस्त्वं । अच्छिद्राणि अखंडानि ते भविष्यति खलु व्रतानि ।। तस्मादेतामि वनाभि: भाश्यान्नानमममतः स त्वं । तनोऽच्चिदागपपरटानि मापूर्णानि भविष्यन्ति हि स्फुट ते तव व्रतानीति ॥ १४६॥ 'समुदही इत्यपि पाटः।

·२७८ मूलाचार- चारित्रावामुपसंहरंस्तर आना च मूनयनाद- एसो चरणाचारो पंचविधो वपिणदो समासेण । एतो य तवाचारं समासदोवण्णयिस्सामि ॥१४॥ एप चरणाचारः पंचविधो वर्णितः समासेन । इतश्च तप आचारं समासतो वर्णयिष्यामि ॥१४॥ एप चरणाचारः पंचवियोश्टविश्श्य वर्णितो मया समासेन । इत ऊर्च तप आचारं सपासतो वर्णयिष्यामीति ॥ १४७ ।। दुविहा य तवाचारो बाहिर अन्भतरो मुणेयधो एकको विय छद्धा जघाकमं तं परूवेमो॥१४॥ द्विविधश्च तप आचारः बाह्य आभ्यतरो ज्ञातव्यः। एकैकोपि च पोढा यथाक्रमं तं प्ररूपयामि ॥१८॥ द्विपकारस्तप भाचारस्तपोऽनुष्ठानं । घाइयो बाबजनप्रकटः। अभ्यन्तरोऽभ्यन्तरजनमकरः । एकैकोऽपि च वायाभ्यन्तर चैकैकः पोटा पड्मकारः । यथाक्रम क्रममनुलंध्य मरूपमा यामि कथयिष्यामीति ।। १४८॥ याइयं पभेदं नामोद्देशेन निरूपयनाह-- अणसण अवमोदरियं रसपरिचाओ य चुत्तिपरिसखा।

·चोचागधिकाम्॥५॥
कायस्स वि परितावो
विविचसयणासणं छटुं॥ १४९॥
अनशनं अवमौदयं रसपरित्यागय वृत्तिपरिसंख्या ।
कायस्य च परितापो विविक्तशयनासनं पठं॥ १४९॥
अनशनं चतुर्विधाहारपरित्यागः । मौदर्यमतृप्तिभोजनं ।
रसानां परित्यागौरमपरित्यागाम्नाभिलमिनस्निग्धपधुरम्ल-
कटुकादिरसपरिहारः। र परिमंख्या वृत्तिपरिसंख्या गृह-
दायकमाननौदनकालादीनां परिसंस्थानपूर्वको ग्रहः । काय-
स्य शरीरस्य परितारः कर्मक्षयाय दिपूर्वकं शोषणं भाता
पनाम्राकारायलमूलादिमिः । विविकशपनासनं स्त्रीपशुप-
या विवनित स्थानसेवनं पष्ठमिति ॥ १४६ ॥
अनशनस्य मेदं स्वरूपं च प्रतिपादयमाह-
हाचिरियं जावजी
दुविहं पुण अणसणं मुणेयध्वं ।
इचिरियं साखं
णिरावकखं हवे विदियं ।।१५।।
इत्तिरियं यावजीवं द्विविधं पुनः अनशनं ज्ञातव्यं ।
इत्तिरिय साकांक्षं निराकांक्षं भवेत् द्वितीयं ॥ १४॥

·भूलाचार चारित्राचारमुपसंहरस्तर आचाच मुनयनाद- एसो चरणाचारो पंचविधो वग्णिदो समासेण । एचो य तवाचारं समासदोवण्गयिस्सामि ॥१४ एप चरणाचारः पंचविधो वर्णितः समासेन । इतथ तप आचारं समासतो वर्णयिष्यामि ॥१४७॥ एप चरणाचारः पंचवियोऽष्टविश्य वर्णितो पया सपासेन । इत ऊर्च तप आचारं समासतो वर्णयिष्यामीति ॥ १४७॥ दुविहा य तवाचारो बाहिर अभंतरो मुणेयको एकको विय छद्धा जधाकमं तं परूवेमो॥१४॥ द्विविधश्च तप आचारः बाह्य आभ्यतरो ज्ञातव्यः। एकैकोपि च पोढा यथाक्रमं तं प्ररूपयामि ॥ १४८॥ द्विपकारस्तप भाचारस्तपोऽनुष्ठान । बाहयो बाह्यजनकः। अभ्यन्तरोऽभ्यन्तरजनप्रकटः । एकैकोऽपि च वाइयाभ्भन्तर श्चैकैकः पोटा पड्मकारः । यथाक्रम क्रममनुल्लंध्य प्ररूपया यामि फयिष्यामीति ॥ १४८॥ बाइयं पड्भेदं नामोदेशेन निरूपयन्नाह-- अणसण अवमोदरियं रसपरिचाओ य वुत्तिपरिसखा।

·चोचाराधिकार ॥५॥ २७६ कायस्स वि परिताचो विविसयणासणं छटुं॥१४९॥ अनशनं अवमौदयं रसपरित्यागश्च वृत्तिपरिसंख्या । कायस्य च परितापो विविक्तशयनासनं पठं॥१४९ ॥ अनशनं चतुर्विधाहारपरित्यागः । भवमोदर्यमप्तिभोजनं । रसानां परित्यागोरसपरित्यागाम्नाभिन्ननिस्निग्धरधुरम्त- पटुकादिरसपरिहारः । र परिमंख्या वृत्तिपरिमख्या गृह- दायकमानौदनकालादीनां परिसंख्यानपूर्वको महः । काय- स्य शरीरस्य परितारः कर्मक्षपाय पुद्धिपूर्वकं शोषणं भाता पनाभ्राकारारक्षमूलादिभिः । विरिक्तशपनासनं स्त्रीपशुप- बदा विवर्जित स्थानसेवनं पष्ठमिति ॥ १४६ ।। अनशनस्य भेदं स्वरूपं च प्रतिपादयमाह--- इचिरियं जावजीवं दुविहं पुण अणसणं मुणेयर। इचिरियं साकंसं णिरावकंख हवे विदियं ॥१५॥ इतिरियं यावज्जीवं द्विविधं पुनः अनशनं ज्ञातव्यं । इत्तिरिय साकांक्षं निराकांक्ष भवेत् द्वितीय ॥ १५ ॥..

·मग TififfTAirzrestri timiremail: mamrat . भानुminsfmait wiriपाली मा मान...॥ गानयनानिmar- छहमदममदुवा- दमदिमाममामलमणाणि । कणगगावलिआदी तयोविहाणाणि णाहारे ॥१५॥ पाठाष्टदशमहादरीः मामामासक्षमणानि । कनकावल्यादीनि तपोविधानानि अनाहारे १५१ अहोरात्रस्य मध्य ३ मतले तोकायां भक्तपेलापा भोजनमेकरयाः परित्याग एकमक्तः । यतमणां मक्तयेलाना परित्यागे चतुर्थः । पगया भक्तयेलाना परित्यागे पष्टो दिदिन- परित्यागः | मशन परित्यागेष्टरसय उपासाः। दशाना त्यागे दशमयत्तार उपरासाः । द्वादशानां परित्यागे द्वादशः पंचोपवासाः । मासार्ध-पंचदशोपकासा: पंचदशदिनान्याहार- परित्यागः । मास-मासोपवासा-निगदहोरात्रमात्रा अशन- त्यागः । क्षमणान्युश्वासाः । प्रापलीशन्दः प्रत्येकमभिः ।

·-dama-ka-ne २८१ चाचाराधिकारः॥५॥ सम्बापते । कनकावली चैकारली चकनकावत्येकावल्यौ तौ विधी मादिषां तपोविधानानां कनकावल्पादीनि । आदि- शन्देन मुरममध्य-विमानपंक्ति-सिंहनिकोटितादीमा मइयं । फनकावल्यादीनां प्रपंचःटीफाराधनायां हरव्यो विस्तरम- पानेह मतपते । अनाहारोऽनशनं षष्ठाटमदशमद्वादशांसा. मासादिमिश्च पानि क्षमणानि कनफेकावल्यादीनि प यानि तपोविधानानि तानि सर्वाग्यनाहारो पावदुन्कृप्टेन पयपासा- स्तत्सर्व साकांक्षमनशमिनि ॥ १५१ ।। निराकालस्यानशनस्य स्वरूपं निरूपयमाह--- भचपहण्णा इंगिणि पाउवगमणाणि जाणि मरणाणि । अण्णेवि एवमादी बोधब्बा णिरवकखाणि ॥१५२ ॥ भक्तप्रतिक्षा इंगिनी प्रायोपगमानि यानि मरणानि । अन्यान्यपि एवमादीनि बोद्धव्यानि निरवकांक्षाणि ।। भक्तमत्याख्यानं प्याघष्टचत्वारिंचनियापकः परिचर्य- माणस्यात्मपरोपकारसम्पपेक्षस्य यावज्जीवमाहारत्यागः । इह- गणीमरण नामात्मोपकारसम्पपेक्ष परोपकारनिरपे । मायो. हरिवंशपुराणे एल्य । H ·२८. - - मुलाचारे- अनशनं पुनरिचिरिययावजीवमेदाभ्यां द्विविध ज्ञातव्यं इत्तिरिय साकांक्षं कालादिमिः सापेक्षं एतावन्तं कालमहम- शनादिक नानुतिष्ठामीति । निरामांसं भयेद् द्वितीयं यावनी या मरणान्तादपि न सेवनम् ॥ १५॥ साकांक्षानशनस्य स्वरूपं निरूपयनाह-- छट्टट्ठमदसमदुवा- दसेहिं मासद्धमासखमणाणि । कणगेगावलिआदी तवोविहाणाणि णाहारे ॥१५॥ पठाप्टदशमहादशैः मासार्धमासक्षमणानि । कनकैकावल्यादीनि तपोविधानानि अनाहारे १५१ अहोरात्रस्य मध्ये दे भक्तवेले तत्रैकस्यां भक्तवेलायो भोजनमेकस्याः परित्याग एकभक्तः । चतमृणां भक्तयेलाना परित्यागे चतुर्थः । पराणां भक्तवेलानां परित्यागे पष्ठो द्विदिन- परित्यागः । मष्टानां परित्यागेऽष्टमस्त्रप उपवासाः । दशाना त्यागे दशमवतार उपवासाः । द्वादशानां परित्यागे द्वादशः पंचोपवासाः । मासा-पंचदशोपवासा: पंचदशदिनान्याहार- नारित्यागः । मास-मासोपवासा-विशदहोरात्रमात्रा अशन- पागः । क्षमणान्युश्वासाः । मावलीशन्दः प्रत्येकममि- ·पंचाचाराधिकारः॥५॥ ૨૧ सम्बध्यते । कनकावली चैकावली चकनकावल्येकावल्यौ नौ विधी भादिषां सपोविधानानां कनकै कारल्यादीनि । आदि- शन्देन सरजमध्य-विमानपंक्ति-सिंह निष्फोटितादीमा ग्रहणं । कनकावल्पादीनां प्रपंच: टीकाराधनायां दृष्टम्यो विस्तरम- यानेह मतपते । अनाहारोऽनशनं पठाटमदशपदादशैसा धमासादिमिश्च यानि क्षमणानि कनकाचल्यादीनि च यानि तपोविधानानि सानि सर्वाययनाहारो यावदुन्कृऐन पयपासा- स्तत्सर्व साकांक्षपनशनमिति ॥ १५१ ।। निराकांक्षस्थानशनस्य स्वरूपं निरूपयवाह- भचपइण्णा इंगिाणि पाउवगमणाणि जाणि मरणाणि । अण्णेवि एवमादी वोपच्या मिरवकखाणि ॥१५२॥ भक्तप्रतिज्ञा इंगिनी प्रायोपगमानि यानि मरणानि । अन्यान्यपि एवमादीनि योद्धव्यानि निरवकांक्षाणि ॥ भक्तमत्पाख्यानं प्याद्यष्टचत्वारिंशनियापकैः परिचर्य- पाणस्यात्मपरोपकारसव्यपेसस्य यावजीवमाहारत्यागः । इहः- गणीमरणं नामामोपकारसम्पपेक्ष परोपकारनिरपेक्ष । मायो. १सातहरिवंशपुराणे व हठय ।

·२८२ मूलाचारे- पगमनमरणं नामात्मपरोपकारनिरपेक्षं । एतानि ग्रीणि परणा- नि। एवमादीन्यन्यान्यपि प्रत्याख्याता (ना) नि निरा- कांक्षाणि यानि तानि सर्वागयनिराकांक्षमशनं बोदव्यं ज्ञान- व्यमिति ॥ १५२ ॥ अवमौदर्यस्वरूपं निरूपयन्नाद- बत्तीसा किर कवला पुरिसस्स दुहोदिपयदिआहारो। एगकवलादिहिं तत्तो ऊणियगहणं उमोदरियं ॥१५३।। द्वात्रिंशत् किल कवलाः पुरुषस्य तु भवति प्रकृत्या आहारः। एककवलादिभिस्तत ऊनितग्रहणं अवमौदर्यम् ॥१५३।। दाविशत्फवला: पुरुषस्य प्रकृत्याहारो भवति । तनो द्वात्रिंशरकवलेय एककवलेनोनं द्वाभ्यां त्रिभिः, इत्येवं याब• देककवलः शेष: एकसिक्यो वा । किलशन्द आगमाछमाः भागमे पठितमिति । एकफबलादिमिनित्यस्याहारस्य मां पत् सारमौदर्यत्तिः । सहस्रनंदुलमानः कवल आगमे पठितः द्वात्रिंशस्यलाः पुरुषस्य स्वाभाविक माहारस्तेभ्यो यन्यून ·पंचाचाराधिकारः ॥५॥ २८३ पणं वदवमोदयं तप इति ।। १५३ ।। किमर्थमःमोदर्यरचिग्नुष्टीयत इति पृष्टे उत्तरमाह- धम्मावासयजोगेणाणादीये उपग्गहं कुणदि। णय इंदियप्पदोसयरी उमोदरितवोवुत्ती १५४ धर्मावश्यकयोगेपु ज्ञानादिके उपग्रहं करोति । नच इंद्रियप्रदेपकरी अवमौदर्यतपोवृत्तिः।। १५४ ॥ धर्मे क्षमादिलक्षणे टशकारे । भावश्यकक्रिया सम- तादिषु पदमु । योगेषु वृक्षमूलादिषु । ज्ञानादिके साध्याये पारिप्रे. चोपमहमुपकार कर तीत्यमोदर्यतपोत्तिः । न चे. न्द्रियप्रदेपकरी न चावमोदर्यहन्येन्द्रियाणि प्रद्वेषं गच्छन्नि किन्तु वशे तिष्ठन्तीति । पहाशी नानुतिष्ठति । भावश्यक क्रियाच न सम्पूर्णाः पालपनि । त्रिकालयोगं च न क्षेमेण समानपति । स्वाध्यायध्यानादिक च न कर्तुं शक्नोति । तस्ये. न्द्रियाणि प स्वेच्छाचारीगि भवन्तीति । मिताशिनः पुनः यादयः स्वच्छपा वर्तन्त इति ॥ १५४ ॥ रसपरित्यागस्वरूप प्रतिपादयत्राह- खीरदहिसप्पितेल गुडलवणाणंच जंपरिचयणं तिचक्टुकसायविलमधुररसाणं च जंचयणं ।। क्षीरदधिसर्पिस्तैलगुडलवणानां च यत् परित्यजन।

·मालचार- तिक्तकटुकपायाम्लमधुररसानां च यत् त्यजनं १५५ अथ को रसपरित्याग इति पृष्टेन आह-क्षीरदधिसर्पि- रतलगुडलवणानां घृतपूरलड्डुकादीनां च यत् परिचयणं परि- स्यननं एफैमशः सपा वा तिक्तकटुकपायाग्लमधुररसानां च यत्यजनं स रसपरित्यागः । एतेपां मासुकानामपि तपोयुद्धधा त्यननम् ॥ १५ ॥ याः पुनर्महाविकृतयस्ता: कयमिति प्रश्नेऽत आह- चत्तारि महावियडीय होति णवणीदमजसमधू • कंखापसंगदप्पामंजमकारीओ एदाओ ॥१५॥ चतस्रो महाविकृतयश्च भवंति नवनीतमद्यमांसमधूनि कांक्षाप्रसंगदर्पासंयमकारिण्य एताः ॥ १५६ ॥ या पुनश्चतस्रा महाविकृतयो महापापहेतबो भवन्तीति नवनीतपद्यमांसमधान, कामाप्रसंगदसिंयमकारियय एताः । मपनीत कांक्षा-महापिपामिलापं करोति । मधं-सुरामसंग भगम्यगमनं करोति । मास-पिशितं दो करोति । प्रधु असं. यमं हिंसा कराति ॥ १५६ ॥ पता: किंकर्तव्या इति पृष्टेत पाह- आणाभिकसिगावजभीरुणा तवसमाधिकामेण -ताओ जायजीव णिबुड्ढाओ पुरा चेव १५० ·पंचाचागधिकारः ॥५॥ आज्ञाभिकांक्षिणा अवद्यभारणा तपासमाधिकामेन । ता: यावज्जीवं नियूंढा पुरा चैय ॥ १५७ ।। सर्वमानामिकाक्षिणा मशमनानुपालकेन । अबधीर- या पापभीरुणा, सप:कामेन तणनुष्ठानपरेण, समाधिकामे- न घमा नवनीतमय गंमधून विकमया गावाजी पर्वकाल निक: निराशाः स्यताः पुगवेव पूर्वमन्नेवाले संयम णापूर्वमेव । भामामाक्षिणा नवनीत मर्दया स्पायं दुर- कलाकारित्वाद । अवधारणामांसं सर्वथा स्याम्य दर्पत- रिस्मात् । मस: कमेन पयं गर्मा पापं मारि. सात् । मपाधिकामेन " मया पायं, भसंयमकारिवान् । पस्तं समस्तंमा योमिनि ।। १५७।। अतिरिमानमरुप मनिगदपनार-- गोयरपमाण दायगमायणणाणाविधाण जंगहण। तह एसणस्स गहणं विविधस्मय चुचिपरिसंसा ।। गोपरप्रमाणं दायकभाजननानाविधानं याहणं । तथाअशनस्य प्रहणं विविधरय घ शातिपरिसंस्था१५८ गोमारप पाणं गोधामा एमाण, पोष भरिमापनापानापा दातारा भागनानिपा. पात्राणिहापमानारिश नानारामारीक- ·२८६ मूलाचार- रण-दावविशेषग्रहणं पात्र विशेषग्रहणं च । यदि वृद्धो मां विध- रेत् तदानीं तिष्ठामि नान्यथा । भयवा वालो युवा स्त्री मा. नत्करहितो वर्त्मनि स्थितोऽन्यया वा विधरेत् तदानीं तिष्ठामी- ति। कांस्यमाजनेन रूप्यमाजनेन सुवर्णभाजनेन मृत्मयमा. जनेन वा ददाति तदा गृहीण्यामीति यदेवमाय । तयाशनस्य विविधस्य नानामकारस्य यद्हणमनग्रहोपादानं, भय मकुष्ठं मोक्ष्ये नान्यत् । अयवाय मंडकान् सक्तून् ओदनं वा ग्रही- यामीति यदेवमाय ग्रहणं तत्सर्व वृत्तिपरिसंख्यानमिति १५८ कायोशस्वरूपं विपन्नाह- ठाणसयणासणेहि य विविठेहिं य उग्गयेहिं बहुएहिं । अणुवीचीपरिताओ कायकिलेसो हवदि एमो॥ १५९ ॥ स्थानशयनासनैश विविधैश्वावग्रहै: यहुभिः । अनुर्वाचिपरितापः कायशः भवति एषः ॥ १५९ ।। स्पानं कायोत्सर्ग । शयनमेकमार्शमृतकदयादिपर्न । मापनं उसृटिका-पयक-चौरासनमारमुखायासनं । स्थानरा. Hifविपरवानाधारकारहेतुमिरमिमापनिरनुपी- परिवारा मानुगारेव पापारिता सम्माधान ·चाचाराधिकार ५॥ शातापनादिरंप कायलेशो भवति ।। १५६ ॥ विविक्तरायनासनस्वरूपमाह-- तेरिक्खिय माणुस्सिय सर्विगाराियदेविगेहि संसचे । वजेति अप्पमता णिलए सयणासणट्ठाणे॥१०॥ तिरश्चीमानुपीसविकारणीदेविगेहिसंसक्तान् । वर्जयंति अप्रमचा निलयान् शयनासनस्थानेपु १६० लिचो गोमहिप्पादयः । मानुष्यः खियो वेश्याः स्वेच्छाचारिययाटयः । सविकारिययो देन्यो भवनवानव्य- न्तरादियोपिनः । मेहिनो गृहस्णाः । एतैः संसक्तान-सहि- मान्, निलयानारमान वर्जयन्ति-रिहरन्त्यममचा पस्नपराः मन्नः शयनासनत्यानेषु फर्वव्येपु एवमनुनिष्ठतो रिविक- शयनासनं नाय तर इति ॥ १६ ॥ वायं तप उपसंहरमाह- सोणाम वाहिरतमोजेण मणो दुकाडं ण उहदि । जेणय सद्धा जायदि जेणय जोगाणहीयते ॥ तत् नाम बाह्यतपः येन मनःदुप्कृतंन उत्तिष्ठति ।

·२८८. मूलाचार- येन च श्रद्धाजायते येनच योगा न हीयते॥१६१।। सन्नाप बाह्यं तपो येन पनोदुकृतं चित्तसंकेशो नोतिष्ठ- ति नोन्पद्यते । येन च श्रद्धा शोभनानुरागो नायत उत्सयते येन च योगा मूलगुणा न हीयन्ते ।। १६१ ॥ एसो दुबाहिरतवोवाहिरजणपायडो परम घोरो अभंतरजणणादंवोच्छं अभंतरं वितवं १६२ एतत्तुवाद्यं तपोबाह्यजनप्रकटं परमं घोरं। अभ्यंतरजनज्ञातं वक्ष्ये अभ्यतरमपितपः॥१६२ ॥ नयामं तपः पविषं बाबजनानां पिध्याष्टिजनानामपि प्रकटं पक्षणतं पापघोरं सुष्ठु दुष्करं प्रतिपादितं । अभ्यन्त रजनमा भागमविटजनसिं वक्ष्ये कथयिष्याम्यभ्यन्तरम• पिपविधं तपः ।। १६२॥ के ते पटपकाग इत्याशंकायापाइ- पायच्छित्तं विणयं वैजाव नदेव मज्झायं । झाणंच विउस्सग्गो अब्भतरओतवो एसो १६३ प्रायभिचं विनयो वैयावृत्यं तथैव स्वाध्यायः । ध्यानं च ब्युत्सर्गः अभ्यंतरंतपः एतत् ॥ १५३ ॥ माश्वि-पूपिगपशोधन विनपयनुदाधिःपा. + ·दंचायाधिकार ५॥ उतलवत्योपकारः । तथैव साध्यायः सिदान्नाघध्ययनं । ध्यान चामचिंतनिरोधा"युन्माः । असारमा एनदिति । मायश्चितस्तरूप निरूपयन्नाद- पायच्छित्तितवो जेण विमुज्झदि हुपुबक्यपावं पायच्छितं पत्तोत्ति तेण वुत्तं दमवितु ॥१६॥ प्रायथित्वं इति तपो येन विशुद्धयति हि पूर्वकृतपापात् । प्रायश्चित्तं प्राप्त इति तेन उक्तंदविधंतु॥१६४ ॥ प्रायमसपा प्राप्ता मन् पेन सपमा पूर्वनाम्पा. पाद विशुदपाहु-फुट प्रत: मागो भाति तत्परतेन कारणेन दशपसारं प्रायश्चितमिनि॥ १६४ ।। के ते दशमकारा पार्शायापार- आलोयणपडिकमणं उभयविवेगोतहा विउस्सग्गो तव छेदो मूलं विय परिहारो व सहहणा १६५ आलोचनाप्रतिकमणं उभयं विवेकः तथा व्युत्सर्गः। तपाछेदो मूलमपि पपरिहारः शैव प्रदान ॥१५॥ पालीपन -प्राचार्ण देशप शाहर नागानिषेद । कणे-नाविभागनापागवादिष. पासमोसा संभारन दिसपतिनाए मा । सम-मालोसम्मतिरपे । विकास गरि ·- २६० मूलाबारे- स्थानविवेको वा । तया व्युत्सर्ग:-कायोत्सर्गः । तपोऽनश- नादिक । छेदो-दीक्षापा: पक्षमासादिभिहानिः । मूलं पुनरव प्रभृति यूनारोपणं । अपि च परिहारोद्विमकारो गणपतिबद्धोऽ- पतिबद्धा वा । यत्र पश्रवणादिकं कुर्वन्ति मुनयनत्र तिष्ठन्ति पिटिकामतः कृत्वा गतीनां चन्दनां करोति तस्य यतपो न कुर्वन्ति, या गणे क्रिया गणप्रतिबद्धः परिहारः । पत्र देशे धो न ज्ञायते तत्र गत्वा मौनेन तपश्नरणानुष्ठानार- गमगणपतिपदः परिहारः । तया श्रद्धान तन्वरुचो परिणामः क्रोधादिरित्यागो वा । एतदरामकारं माश्चि दोपानुरूपं दातव्यमिति । कश्चिद्देषः मालोचनमात्रेण निकपते । यश्चित्पतिकोन कदालोचनपतिक्रमणाभ्यां कासादि येन कनिकायोन्मए कवित्तपमा विदेन करिव न्मूलेन काश्वमारहारेण कश्चिाहदानेनेति ॥ १६ ॥ भागवितस्य नामानि पाह- पोगणकम्मखवणं खिवणं णिज्जरण मोधणं धुवर्ण पुच्छ मुछियण छिरणं ति पायच्छिनस्मणामाई पुराणकर्मक्षपर्ण क्षेपणं निर्जरणं शोधनं धावनं। पुंचनं उत्क्षेपणं छेदनमिति प्रायशिवरय नामानि । IMAणणं निप, निणं शोर- . the ·२६१ चाचाराधिकार॥५॥ रणमिति मायश्विचस्यनान्यष्टौ नामानि सातव्यानि भवन्ती- वि॥१६६॥ विनयस्य स्वरूपमाह- दसणणाणेविणओचरिचतवओवचारिओविणओ पंचविहो खलु विणओ पंचमगइणायगो भणिओ दर्शनज्ञाने विनयः चारित्रतप औपचारिकः विनयः। पंचविधः खलु विनयःपंचमगतिनायको भाणितः१६७ दर्शने विनयो ज्ञाने विनयश्चारिये विनयस्तपसि विनय: औपचारिफो विनय: पंचवियः खलु विनयः पंचमी. गतिनायका प्रधानः पणितः प्रतिपादित इति ॥ १६७ ।। दर्शनविनयं प्रतिपादयन्नाद- उवगृहणादिआ पुन्बुचा तह भतिआदिआ य गुणा । संकादिवज्जणं पिय दसणविणओ समासेण ॥ १६८॥ उपगृहनादिकाः पूर्वोक्ताःतथा भक्त्यादयश्च गुणाः शंकादिवर्जनमपि च दर्शनविनयः समासेन ॥१६८|| उपगृहनस्थिरीकरणवात्सल्पमपावनाः पूर्वोकाः । तया ·मूलाया- स्थानवियको वा । तया गुस्सा कायोत्सर्गः । तरोना- नादिकं । छेदो-दीमापा: पसमासादिमिहानिः । मूलं पुनरव प्रति वतारोपणं । पिन परिहारो दिक्षारो गणपतिपदोs. पतिपदा वा । या प्राणादिकं कुन्धि मुनपस्तत्र तिष्ठन्ति पिटिकामतः कृत्वा यतीना पदनां करोति तय यतयोन कुन्ति, एवं या गर्ग क्रिया गणप्रतिबद्धः परिहारः ! या देशे धो न ज्ञायते सन गता मोनेन तपश्चरणानुष्ठानार णपगणपतिबदः परिहारः । तया श्रद्धान तन्वरुनो परिणाम: क्रोधादिपरित्यागो वा । एतसमकार मायश्चित्त दोपानुरूपं दानध्यमिति । कश्चिदीपमालोचनमग्रेश निक्रियते । कश्चनप्रतिक्रमणेन दालोचनपतिक्रमणाभ्यां करिवद्वि- चकन कनिकायोमगा कश्चित्तपमा कश्चिच्छेदेन कश्कि- न्मूलेन कश्विस्मारहारेण कश्चिन्द्रद्धानेनेति ॥ १६५॥ मायश्चित्तस्य नामानि प्राह- पोगणकम्मखवणं खवणं णिज्जरण मोघणं धुवणं पुच्छण मुछिवण छिदण ति पायच्छित्तस्मणामाई पुराणकर्मक्षपणं क्षेपणं निर्जरणं शोधनं धावनं। पुंच्छनं उत्क्षेपणं छेदनमितिप्रायश्चित्तस्य नामानि । पुराणम्य कर्मणः क्षपणं विनाशः क्षेप, निग्ण शोध- नं, धावन, पुंछणं, निराकरणं, उरक्षेपग, छेदनं देवांक- ·२६१ - पंचाचाराधिकार॥५॥ रणमिति मायश्चित्तस्यैतान्यष्टौ नामानि ज्ञातव्यानि भवन्ती- ति॥१६६ ॥ दिनपस्य स्वरूपमाह- दसणणाणेविणओचरिचतवओवचारिओविणओ पंचविहो खलु विणओ पंचमगइणायगो भणिओ दर्शनज्ञाने विनयः चारित्रतप औपचारिकः विनयः। पंचविधःखलु विनयःपंचमगतिनायको भाणित:१६७ दर्शने विनयो शाने विनयश्नारिने विनयस्तपसि विनयः औपचारिफो विनय: पंचवियः खलु विनयः पंचमी- गतिनायका प्रधानः भणितः प्रतिपादित इति ॥ १६७ ॥ दर्शनविनयं प्रतिणदयन्नाह- उवगृहणादिआ पुन्चुचा तह भतिआदिआ य गुणा । संकादिवज्जणं पिय दसणविणओ समासेण ॥ १६८॥ उपगृहनादिकाः पूर्वोक्ताः तथा भक्त्यादयश्च गुणाः शंकादिवर्जनमपि च दर्शनविनयः समासेन ||१६|| उपग्रहनस्थिरीकरणवात्सल्पामावना: पोंकाः । सपा

·मागो.
मापादयो गुगा: पंगामेष्टिमानानुगगमगार पूर'
वैगामेर गुमानान. नागनयनादम्मामादनागिार्ग
मागाट गुगाः । शानिगिकिमान्यायिगंगाना
मजे गिरगंनपिनमः ममामेनेनि ॥१५॥
जे अत्यपज्जयासलु
उदिवा जिणवरेहिं सुदणाणे ।
ते तद रोचदि गरो
दसणविणयो हवादि एसो ।। १६९ ॥
ये अर्थपर्यायाः ग्यलु उपदिष्टा जिनवरैः श्रुतज्ञाने ।
तान् तथा रोचयति नरःदर्शनविनयःभवति एपः॥
येथपापा जीवानीवादयः सूक्ष्मप्यूलभेदेनोपदिष्टाः
स्फुट मिनवरः श्रुनगाने दादांशु चतुर्दशपूप, तान् पदा-
योस्तथैव तेन प्रकारेण पापात्म्येन रोषयति नरो मध्यजीवो
येन परिणामेन स एप दर्शनविनयो ज्ञातव्य इति ॥ १६९॥
ज्ञानविनयं प्रतिपादयन्नाह-
काले विणए उवहाणे बहुमाणे तहेव हिण्डवणे ।
वंजणअत्यतदुभयं विणओणाणम्हि अट्टविहो
काले विनय' उपधाने बहुमाने तथैव अनिह्नवे ।
व्यंजनार्थतदुभयं विनयो ज्ञाने अष्टविधः ॥ १७० ॥

·२६३ देवाचोराधिकार ॥५॥ द्वादशांगचतुर्दशपूर्वाणां कालशुद्धया पठनं व्यारूपानं 'परिवर्तनं वा । तथा इस्तपादौ मसाल्प पपैकेजस्थितस्याध्य. यनं । भवग्रहविशेषेण पठनं । बहुपानं यस्पठति यस्माच्छृणोति तयोः पूनागुणस्तरनं । तथैवानिको यस्ठति यस्मासउति तपोः कीर्तनं । व्यञ्जनशुद्ध, भर्यशुदं व्यञ्जनायोभपशुदं च पत्सठनं । भनेन न्यायेनाएमकारो ज्ञाने विनय इति । णाणं सिक्खदिणाणं गुणेदि गाणं परस्स उवदिसदि । णाणेण कुणदि णायं णाणविणीदो इवदि एमो १७१ ज्ञानं शिक्षते ज्ञान गुणयति ज्ञानं परस्य उपदिशति । ज्ञानेन करोति न्यायं ज्ञानविनीतो भवति एपः १७१ शानं शिक्षते विद्योपादानं करोति । साने गुणपनि परि- वर्तनं करोति । शान परस्मै उपदिशनि पविणादयनि । मानेन करोति न्यायमनुष्टानं ! य एवं करोनि शानविनीतो भवन्येष इति । अय दर्शनाचारदर्शनविनपयोः को मेटस्तथा मानाचा- रमानविनययोः पावन भेद इत्पासंका गपाह-शादिपरि- णामपरिहारे यत्नः उपग्रहनादिपरिणामानुष्टाने च यत्नो दर्शनविनपः । दर्शनाचारः पुनः शंशाधपायेन तमदा- ·२१५ मुलाचार नविष यान इति । तया कालमुद्धयादिविषये नमाने यत्ना कालादिग्नियः, तगादत्यनेप्रमादिविषपश्न गला मानावारः पुनः कालशुदधादिपु सन्मु तं पनपनं । प्रानपिनमः श्रुनोफानो घ गरन: ध्रुनविनयः । तथापनयति तपमा तमोसानं उपनगति न मोतमार्गे मात्मानं तपोविन- यः नियमितपतिः सोऽपि उपोविनय इति मानव्य इति ॥ चारियविनयस्वरूपं प्रतिपादयनार- इंदियकसायपणिहाणंपिय गुत्तीओचेवसमिदीओ एसो चरित्तविणओ समासदो होइ णायब्यो । इन्द्रियकपायप्रणिधानमपिच गुप्तयःचैव समितयः एष चारित्रविनयः समासतो भवति ज्ञातव्यः १७२ इन्द्रियाणि चक्षुरादीनि कपायाः क्रोधादयः तेषामिन्द्रि- यकपायाणां प्रणिधानं मसम्हानिरिन्द्रियकपायपणियानं इन्द्रियप्रसरनिवारण कपायमसनिवारण । अययेन्द्रियरूपा. पाणां अपरिणामस्तद्गतव्यापारनिरोधनं । अपि च गुप्तयो मनोवचनकायशुभमवृत्तयः । समितय भाषणादान- निक्षेपोच्चारमस्रवणपतिष्ठापनाः । एष चारित्रविनयः समा. सतः संक्षेपतो भवति मातभ्यः । अत्रापि समिविगुप्तय आचा- सातदक्षणोपाये ,यत्नश्चारित्रविनय इति ।। १७२ ॥ तपोविनयस्वरूपं प्रतिपादयन्नाइ--- ·पापारापिकारः५॥ उत्तरगुणउजेगो सम्म अहियासणा य सद्धाय मावासयाणमुचिदाण अपरिहाणीयगुस्सेहो। उचरगुणोपोगः सम्यगध्यासनं च श्रद्धा च । आवदयकानामुचितानां अपरिहाणिरनुत्सेधः॥ मातापनातागुगंयोग उत्साहः । स यगत्यामनं सत्कृतपस्य निराहरवा सानं । उदनयदा-तानुत्तरगु. णान दुन: गोमनपरिणाम: भावानां सपतास्तरवन्द- नापतिकापाव्यानकायोत्सगांव मुचितानां कर्मक्षपनि- मिधानां परिमितानामपरिहाणिानुसेधः न हानिः कर्तव्या नापि यदिः । पर भागश्चतारः पंच या न तम्याः । सया सप्ताटो न कर्तव्याः । या पत्यारश्यास्य घेला तस्या- मेसो कर्तव्यो नाम्पापो वेलायां हानि वृदि माप्नुयात् । तथा यस्यावश्यकम्य पावन्तः पठिना: कायोत्सर्गान्तान्त एव कर्तव्या न पा हानिदर्वा इति ॥ १७ ॥ भत्तीतवोधियम्हि य तवम्हि अहीलणा य सेसाणं एसो तवम्हि विणओ जहुचचारिचसाहुस्म ॥ भक्तिः तपोधिके च तपसि अहेलना च शेपाणां । एप तपसि विनयः यथोक्तचारित्रसाधोः॥ भक्तिः स्तुतिपरिणामः सेवा वा । तपसाधिकस्तपोऽधिका ·२९६ । मूलाचार- तस्मिस्तपोधिके । प्रात्मनोऽधिकतरसि तपमि च द्वादविष- तपोऽनुष्ठाने च भक्तिरनुगगः । शेषाणामनुलटतपसामहेल- ना अपरिषयः । एष तपसि विनयः सर्वसंयतेषु प्रणाति- यथोक्तचारित्रस्य साधोति ज्ञातव्य इति ।। १७४ ॥ पंचमोपचारिकविनयं प्रपंचपन्नाह- काइयवाइयमाणसि- ओति अतिविहोदु पंचमो विणओ। सो पुण सब्बो दुविहो पञ्चक्खो तह परोक्खो य ॥ १७५॥ कायिकवाचिकमानसिक इति व विविधस्तु पञ्चमो विनयः । स पुनः सर्वो द्विविधः प्रत्यक्षस्तथा परोक्षय ॥ १७५॥ काये मनः कापिकः । वय भवो वाचित मनप्ति मो मानसिकः । विविधसिपकारस्तु पंचमी विनयः । स्वर्ग- मोसादीन् विशेषेण नयतीति विनमः कायाश्रयो मागयो मानसाश्रयश्चेति । स पुनः सोऽपि कायिको वानिको मान सिाश्च विविधो दिमकारः मरपारचैत्र परोक्षश्च । गुरोः प्रत्याश्चक्षुरादिविपक्षः । पक्षुरादिविषपादविकान्तः परोस इति॥१०१ ।।

·पाचाराधिकारः॥५॥ - कायिकरिनयसरूपं दर्शपन्ना-- अन्मुट्ठाणं किदिअम्म गवण अंजलीय मुंडाणं। पन्चूगच्छणमेचे पछिदस्सणुमाधणं चेव ॥१७६ अभ्युत्थानं कृतिकर्म नमनं अंजलिना मुंडाना । प्रत्युमनमायातस्य प्रस्थितस्यानुसाधनं चैव ।। अभ्युन्यानपादरेणासनात्यानं । किपाकर्म सिद्धपक्ति- शुमभक्तिगुरुभक्तिपूर्वकं कायोत्सर्गादिकरणं । नमनं शिरमा मणामः । मजलिना परदलेनाभनलिकरणं या मुण्डाना. मपीया । मयता मुराडा सामान्यपन्दना । पचगच्छणमेत -मागतः प्रतिगमनपभिमुखयानं । प्रस्थितस्य प्रपायके व्यवस्थितस्पानुसाधनं चानुबननं च साधूनामादरः कार्यः । नपा तेषामेव लिग धर्म कर्मध्यं । तया तेषामेव कृताञ्जलि- पुटेन नमनं कर्तव्यं । तया साधोगगनः मन्यभिमुखगमनं कर्तव्यं सपा सस्पैक प्रस्थितस्यानुग्रजनं कर्तव्यमिति ॥ तया णीचं ठाणं णीचंगमणं णीचच आसणं सयणं । आसणदाणं उवगरणदाण ओगामदाणं च ॥ नीचं स्थानं नीचं गमनं नीचं च आसनं शयनं । आसनदानं उपकरणदानं अवकाशदानं च ॥ देवगुरुभ्यः पुरतो नीचं स्थानं । नीचं च गमनं गुरो- Tur ·२१८ मुनानगर- माओं पृष्टतामा गन्नम्गानी धन्याभूत मासनं पीटा. दिवननं गुरोरामनध्य पीठाविसदानं निवेदनं । र. माय पुस्तिकादिकापिनिकादिकस्य दानमुरगपादनं । अवकामपनसनिकागिरिगुहादिक मागुक'यानिय दान निवेदनं । अपरा नी शान करचरमसंकवितष्णुिरो: सघायोप६५ या प्यापितस्येति ॥ १७७ ॥ तया- पडिरूवकायसंफासणदायपडिरूपकालीकरियाय पेसणकरणं संथरकरणं उपकरण पडिलिहणं ॥ प्रतिरूपकायसंस्पर्शनता प्रतिरूपकालक्रिया च । प्रेप्यकरणं संरतरकरणं उपकरणं प्रतिलेखनं ॥ प्रतिरूपं शरीरबलयोग्य कायस्य शरीरस्य संस्पर्शनं मर्दनमभ्यंगनं । प्रतिरूपकाल क्रिया चोपणकाले शीतकि- या शीतकाले उष्णक्रिया वर्षाकाले तद्योग्यक्रिया मेपकरण- मादेशकरणं । संम्तरकरणं दिशादिमस्तरणं । उपकरणानां पुस्तिकाकृपिट कादीनां पतिलेखनं सम्यग्निरूपणम् ॥१८॥ इचवमादिओ जो उवयारो कीरदे सरीरेण । एसो काइयविणओ जहारिहं साहुवग्गस्स ।। इत्येवमादिको यः उपकारः क्रियते शरीरेण । एपः कायिकविनयः यथार्ह साधुवर्गस्य ।।

·वाचाराधिकारः॥५॥ इत्येवमादिकारो गुरोरन्यस्य वा साधुरर्गस्य पः शरी- रेण क्रिपते यथायोग्यं स एप कापिको स्निय: कापाधिनः त्वादिति ।। १७६ ॥ वाचिकचिनपस्वरूपं विपन्नाह- पूयावयणं हिदभासणं च मिदभासणं च मधुरं च। सुचाणुवीचिवयणं आणिठुरमकयासं वयणं । पूजावचनं हितभापणं च मितभापणं च मधुरं च । सूत्रानुवीचिवचनं अनिष्ठुरमकर्कशं वचनं । पूनावचन बहुवचनोच्चारणं यूयं भट्टारका इत्येवमादि । हितस्प पध्याय भापणं इलोकपरलोकधर्पकारण बचनं । मितम्य परिमितस्य भापणं चारपारपहर्ष । मधुरं च मनोहर श्रुतिमुखदं । स्थानुरीषियनमागमष्टपामापणं यथा पापं न भवति । अनिष्टुरं दग्धम्मालीनेत्यादिराई रहित । भकश पचनं च बर्जयित्ता पामिति ॥ १८० ॥ उवसंतवयणमगिहत्पवयणमकिरियमहीलणं वयणं एसो वाहयविणओ जहारिहं होदि कादब्बो। उपशांतवचनं अगृहस्थवचनं अक्रियमहीलनं वचनं एप वाचिकविनयः यथा भवति कर्तव्यः॥ उपशान्तरवनं मोपमानादिरहित । स्पाचनं श.

·३.. माननारे- स्पानांमकासकारादिगदान शेन हयग्रामनवाडना- दिवपनाति । ममिरि प्रसिपमिकादिकिग (दि) गहिन प्रयता मक्रियापति पाठ: सक्रिय क्रियाकमन्दग्नि. नान्यदोरयोरिनिन मयं, नदुरले यमिपायने । भील- अपरिमवननं । इत्येवमादिश्यमनं यत्र सपा बाधिको दिनको यपापोग्यं भवति कप इति ॥ १८१॥ मानमिकविनयसमाह- पापविसोतिअपरिणा- मवजणं पियहिदेय परिणामो। णादब्बो संखेवे- सोमाणसिओ विणओ।। १८२॥ पापविश्रुतिपरिणामवर्जनं प्रियहिते च परिणामः। ज्ञातव्यः संक्षेपेणैपः मानसिको विनयः ॥ १८२॥ पापविभुतिपरिणाम ननं पापं हिंसादिकं विश्रुतिः सम्यग्विराश्ना तयोः परिणामस्तस्य वर्जन परिहारः। प्रिये घोपकारे हित च सम्यग्ज्ञानादिके व परिणामो ज्ञातव्यः । संक्षेपेण स एप मानसिकश्विचोद्भवो विनय इति ॥१८॥ इय एमो पञ्चक्खो विणओ पारोखिओवि जंगुरुणो ।

·एयायाधिकार:५१ ३०१ विरम्मिवि वट्टिज्जदि आणाणि हमचरियाए । इति एषः प्रत्यक्षः विनयः पारोक्षिकोपि यत् गुरोः । विरहेपि वर्तते आज्ञानिर्देशचर्यायाः ॥ १८३ ॥ इत्येप प्रत्यक्षबिनयः कापिकादिः,गुदिपु सत्सु वर्तते यतः, पारोक्षिकोऽपि विनयी पद्गुरोहिंऽपि गुर्गदिपु परो. तीभूतेषु पढने । भानानिदेशेन पर्याया वाइनहारकोपदिष्टेषु जीरादिपदापु थदानं पं तथा नेर्या चयोंदिया यत- समित्यादिका सपा च नं परोक्षा विनयः । तेषां प्रत्यक्षतो यः विपते स पन्यामिति ॥ १३॥ पुनरपि प्रियिं विनयमन्येन प्रकारेयाह- अह ओपचारिओ सलु विणओतिविहा समासदो भणिओ। सच चाउम्बिह दुविहो बोधचो आणुपुबीए॥ अथ औपचारिकः खलु विनयः त्रिविधः समासतो भाणितः। सप्त चतुर्विधः द्विविधः बोधव्यः आनुपूर्व्या ॥

·-
मुलावारे-
भोपनारिको विनय उपकार धादिकारविचानुपई
भर औपचारिकः खलु स्फुट प्रिविनियकार: कायिकवा-
निकमानमिक भेदेन सपासता संपनो मणित: कथिनः सप्त
विपश्चतुर्विधो द्विविधो चोदनः । आनुपूज्यानुक्रमेण पायि-
का सप्तमकारो वाचिकरचतुर्विधः मानसिको द्विविध इति ।।
कायिकविनयं सप्तरकारमाह-
अन्भुट्ठाणं सपणदि आसणदाणं अणुप्पदाणं व
किदिकम्म पडिरूवं आसणचाओय अणुब्बजणं
अभ्युत्यानं सन्नतिः आसनदानं अनुप्रदानं च ।
कृतिकर्म प्रतिरूपं आसनत्यागश्च अनुव्रजनं ॥
अभ्युत्थानमादरेणोत्यानं । सन्नतिः शिरसा प्रणामः |
आसनदानं पीठाधुरनयनं । अनुपदानं च पुस्तकपिच्छिका.
युपकरणदानं । क्रियाकर्म श्रुभिवत्यादिपूर्वककायोत्सर्गः
मतिरूपं ययायोग्य, अश्वा शरीरप्रतिरूपं कालनतिरूपं मान-
प्रतिरूपं च क्रियार्म शीतोष्णमूत्रपुरीपायरनयनं। भासन-
परित्यागो गुरोः पुरत उचायाने न स्यातव्यं । अनुव्रजन
प्रस्थितेन सह किंचिद्गसमिति । अभ्युत्थानमे सन्नतिदि-
नीय बासनदानं हनीयम (म) नुप्रटानं चतुर्थः प्रतिरूप-
क्रियाकर्म पंचमा आसनलागः षष्ठोऽनुवजन सप्तमः मकार:
कायिकविनयस्येति ॥ १५॥

·पापाराधिकारः॥५॥ ३०३ वाचिमानसिकरिनयभेदानाह- हिदमिदपरिमिदभासा अणुवीचीभापणं च वोधन्वं । अकुसलमणस्म रोषो कुमलमणपवत्तओ चे॥ हितमितपरिमितमापा अनुवाचिभापणं च योद्धव्यं । अकुशलमनसो रोधः कुशलमनःप्रवर्तकश्चैव ॥ हितमापर्ण मितमापण परिमितमापणमनुजीचिमापणं पनि धर्ममयुक्तं । निरक्षरं यहीं । पारपिनं कारण सरिन । अनुनीचीभाषणमागपाविरुदवचनं चेति पतुर्विधो पचनविन्यो मानव्यः । तथा कुशलपनसो रोपा पापादा- नारसिनिरोधः । शलपनसो धर्मवविवस्य मवर्त- करचेति दिविधी मनोविम्य इति ॥ १८ ॥ स एवं सिविधो विनयः साघुर्गेण करप कर्वव्य इत्याशंझाया- रादिणिए उणरादिणिएसुअ अज्जासुत्र गिहिवरगे। विणओ जहारिओ सो काययो अप्पमत्तण ॥

·३०४ मूलाधारे- रात्र्यधिके ऊनरात्र्यधिकेषु च आमुचेत्र गृहिवगें। विनयः यथार्हः स कर्तव्यः अप्रमत्तेन ॥ रादिगिए-उपषिके दीक्षागुरी श्रुतगुरो तपोधिक च । उपरादिगिरा य-ऊनरात्रिकेषु च नपसा कनिष्टषु गुणक निष्ठेपु वयसा कनिष्ठेषु च माधुषु । मज्जासु-मापिकामु । गिहिरो-हिवर्गे धावफलोके च । विनयो यथाहों यथायो ग्यः कर्तव्यः । अप्रपत्तेन प्रपादरहितेन । माधूनां यो योग्यः आपिकाणां यो योग्यः, श्रावकाणां यो योग्पा, अन्येपामपि यो योग्यः स तथा फर्नयः, केन ? साधुनर्गणाममतेनात्सतपोऽ. नुरूपेण मासुमद्रव्यादिभिः स्वशक्त्या चेति ॥ १८७ ।। किार्य विनयः क्रियते इत्याशंकायामाह-- विणएण विप्पहीणस्स हवदिसिक्खा णिरत्थिया सबा। विणओ सिक्खाए फलं विणयफलं सबकल्लाणं ॥१८॥ विनयेन विप्रहणिस्य भवति शिक्षा निरार्थका सर्वा। विनयः शिक्षायाः फलं विनयफलं सर्वकल्याणं ॥ विनयेन विहीणस्य विनयरहितस्य भवति शिक्षा श्रुवा- भ्ययन निरयिका विफला सर्वा सकला विनयः पुनः शिक्षा.

·इंचाचाराधिकारा ५॥ या विद्याध्ययनस्य फलं, विनयफलं सर्वकल्पाणान्यभ्युदय- निश्रेयससुग्यानि । अथवा वितरणनन्मनिष्क्रमणके. बलज्ञानोलविपरिनिर्वाणादीनि फल्याणादीनीति ॥ १८॥ विनयस्तवमाह- विणओ मोक्खदारं विणयादो संजमो तवो गाणं विणएणाराहिनदि आइरिओ सवसंघो य ।। विनयः मोक्षद्वारं विनयात् संयमस्तपो ज्ञानं । विनयेनाराध्यते आचार्यश्व सर्वसंघश्च ॥ विनयो मोसम्य द्वार प्रवेशकः । स्नियात्संयमः । विन. पाचपः। विनयाच ज्ञानं ! भवतीति सम्बन्यः । विनयेन चाराध्यते आचार्यः सर्वसंघश्चापि ॥ १८६ ।। आयारजीदकप्पगुणदीवणा अदसोधिणिजंजा अजवमद्दवलाहवभत्तीपल्हादकरणं च ।। आचारजीदकल्पगुणदीपनां आत्मशुद्धिः निर्द्वहः । आर्जवमार्दवलाघवभक्तिप्रह्लादकरणानि च ॥ आचारस्य गुणा जीदप्रायश्चिचस्प फल्मायश्चिचस्य गुणानद्नानुष्ठानानि तपांदीपनं प्रकटनं । आत्मशुद्धिश्चात्म- कर्मनिर्पतः । निन्दः कलहायभावः । ऋजोभा पार्नर स्वस्थता, मृदायी मार्दवं पायामानयोनिदासः । लपोभावो २० ।

·म्लाचार- लाय निःसंगता लोभनिरासः । मक्तिगुरुसेवा । प्रल्हादक- रणं व सर्वेषां सुखोत्सादनं । यो विनयं करोति तैनाचरजीद- कल्पविपया ये गुणास्ते दीपिता उद्योतिता मति मार्ज- वमार्दवलायवभक्तिमल्हादकरणानि च मति विनयकर्तरिति । कित्ती मिची माणस्स भंजणं गुरुजणेय बहुमाणं तित्ययराणं आणा गुणाणुमोदो य विणयगुणा कीर्तिः मैत्री मानस्य भंजनं गुरुजने च बहुमानं । तीर्थकराणां आज्ञा गुणानुमोदश्च विनयगुणाः ॥ फोति: सर्वव्यापी प्रतापः ख्यातिश्च । मैत्री सः सह मित्रमावः । मानस्य गवस्य भंजनमामर्दनं । गुरुजने चप- इमानं पूनाविधानं । तीर्यकराणामाना पालिता भवति । गुणा- नुमोदन कृतो भवति । पते विनयगुणा भवन्तीति । वि. नयस्य फर्ता कीति लमते । तथा मैत्री लभते । सथात्मनो मानं निरस्यति । गुरुजनेभ्यो बहुमान लमते । तीर्थकराणा माशी व पालयति । गुणानुराग व फरोतीति ॥ १९१ ॥ वैपासत्यस्वरूपं निरूपपन्ना- भाइरियादिसु पंचसु सवालवुढाउलेसुगन्छेसु । बैजाबचं वुन कादम्ब सव्वसचीए ॥ आचार्यादिपु पंचमु सबालवृद्धाकुलेषु गच्छेषु ।

·पंचाचोराधिकार ३०७ चैयावृत्त्यं उक्तं कर्तव्यं सर्वशक्त्या ॥ भाचार्योपाध्यायस्यविरमवर्तगणधरेषु पंचसु । बाला नवरूपयमिताः । वृदा बयोद्धास्तपोटदा गुणदास्राएलो गवस्तयेर पालरदारले गच्छे सप्तपुरुषसन्ताने । यार- स्यमुक्तं यथोक्त कर्तव्यं सर्वशच्या सर्वसामध्न उपकरणारा- रमपमपुस्तकादिभिरुपमहः कर्तव्य इति ॥ १९२।। पुनरपि विशेपाय शोनाह- गुणाधिए उवज्झाए तवस्सि सिस्से य दुबले । साहुगणे कुले संघे समणुण्णे य चापदि ।। गुणाधिके उपाध्याये तपस्विनि शिष्ये च दुर्वले । साधुगणे कुले संघे समनोज्ञेच चापदि ॥ गुणैरधिको गुणाधिकरतस्मिन् गुणाधिक । उपाध्या शुनगुरौ । तपस्विनि कायरमेशपरे । शिक्षक शास्त्रशिक्षणत- सरे दुशीले था दुरीले प्याध्याक्रान्ते या । साधुगणे ऋषि- यनिमुन्यनगारेषु । कुले शुकले स्त्रीपुरुषसन्ताने । संघे पा- तुर्वपये श्रवणसंधे । समनांचे सुखासीने सोपद्रवरहित । भापदि चोपदये संनावे वैपावत्यं कर्तव्यमिति ॥ १९३ ।। कैः कृत्वा पाहत्यं कर्तव्यमित्याह- सेजोग्गासणिसेजो तहोवहिपडिलेडणाहि उवग्गहिदे।

·३०८ मालनारे- आहारोसहवायण- विकिंचणं वंदणादीहिं॥ शरयावकाशनिपद्या तथा उपधिप्रातिलखनाभिः उपग्रहः । आहारोपधवाचना- विकिंचनवंदनादिभिः॥ शय्यावकाशो वसतिकावकाशदान निपधाऽऽसनादिक। उपधिः कृष्टिकादि । प्रतिलेखन पिच्चिकादिः । इत्यरु- पग्रह उपकारः । अयवैतागृहीते स्वीकृते । तपाहारौषधवा- चनाव्याख्यानविकिंचनम्बपुरीपादिभ्युत्सर्गबन्दनादिभिः । माहारेण मिक्षाचर्यया । औषधेन शुलिपिप्पल्यादिकेन ।। शासव्याख्यानेन । स्युतमलनिर्हरणेन । बन्दनया च । श; ग्यावकाशेन निपश्योपधिना प्रतिलेखनेन च पूर्वोक्तानामुप.. कारः कर्तव्यः । एतस्ते मनिगृहीता यात्मीकृता भवतीति ॥ ते (के) पु स्थानेषुपकारः क्रियतेऽत आह-- अद्धाणतेणसावदरायणदीरोघणासिवे ओमे।।. वेजावचं वुत्तं संगहसारक्खणोवेदं ।। अध्वस्तेनश्वापदराजनदारोधनासिब ओमे। . वैयावृत्त्य उक्तं संग्रहसारक्षणोपेतम् ॥

·पंचाचाराधिकारः ॥५॥ ३ अनि श्रान्तस्य । स्तनश्चौर रुग्गुनस्य । पारद सिं- रुपामादिभिः परिभूतस्य । राजभिः खंचितस्य । नदीरो- धेन पीडितस्य । भशियेन मारिरोगादिव्यथितस्य । भोमे-दु. मितपीडितस्प । यात्पमुक्तं संग्रहसारतणोपेतं । नेपामा- गतानां संग्रहः कर्तव्यः । संग्रहीवस्य रक्षणं कर्तव्यं । अप- चैव सम्पन्धा कर्तव्यः । एतेषु प्रदेशेषु संग्रहोपेतं सारतणो. वैतं च षैयाहत्यं कर्तव्यमिति । अथवा रोधशब्दाः प्रत्येकम- मिसम्बध्यते । पपिरोपचौररोधः श्वापदरोधः राजरोपो नदारोध एतेषु रोधेषु तपा अशिषे दुर्भिक्षेप पावत्यं कर्तव्यमिति ॥ १९५ ॥ स्वाध्यायस्वरूपमाह- परियट्टणाय वायण पडिच्छणाणुपैहणा य धम्मकहा। थुदिमंगलसंयुक्तः पंचविहो होह सज्झाओ॥१९६॥ परिवर्तनं वाचनं पृच्छना अनुप्रेक्षा च धर्मकथा। स्तुतिमंगलसंयुक्तः पंचविघो भवति स्वाध्यायः॥ परिवर्तन पठितस्य ग्रन्पत्यानुफेदनं । वाचना शास्त्रस्य याख्यानं पृच्छना शासश्रवणं । अनुप्रेक्षा द्वादशानुप्रेक्षा नित्यत्वादि । धर्षया त्रिपटिशलाकापुरुषचरितानि । रतु-

·-
मूलाचारे-
तिनिदेववन्दना मंगल इत्येवं संयुक्तः पंचत्रकारो माति
स्वाध्यायः । परिवर्तनमेको वाचना द्वितीयः पृच्छना तृतीयो
नुमेक्षा चतुर्यों धर्म कयास्तुतिमंगलानि समुदितानि पंचमः म-
कासा एरं पंचविधः स्वाध्यायः सम्यग्युक्तोऽनुष्ठेय इति १९६.
ध्यानस्वरू विश्वनाह-
अटुंच रुदसहियं दोषिणविझाणाणिअप्पसत्याणि
धम्मं सुकं च दुवे पसत्यझाणाणि णेयाणि ॥
आतं च रौद्रसहितं वै अपि ध्यान अप्रशस्ते ।
धर्म शुद्धं च द्वे प्रशस्तध्याने ज्ञातव्यानि ॥ १९७ ॥
भातध्यानं रौश्यानेन सहित । एते द्वे ध्याने अप्रशस्ते
नरकतिर्यग्गतिप्रापके । धर्यध्यानं शुक्लध्यान चैते द्वे प्रशस्ते
देवगतिमुक्तिगतिमापकै । इत्येवंविधानि ज्ञातव्यानि । एका.
मचिन्तानिरोधो ध्यानमिति ॥ १७ ॥
भार्तध्यानस्य मेदानाह-
अमणुण्णजोगइट्ठविओगपरीसहाणदाणकरणेसु
अर्ट्स कसायसहियं झाण भाणिद समासेण ॥ १९८
अमनोज्ञयोगइष्टवियोगपरीपहनिदानकरणेपु ।
आत कपायसहितं ध्यानं भणित समासेन ॥१९॥

·वायरपिसारा.
सपनोधन जालगेगादिना पोगा सर्पः ।
पराय पुस्लिमाप्तिपशिष्यादिषय रियोगोऽ.
पार: INHEm: पुलीसोप्यादपा । निदानमा
लोपालोकमोगरिपपोऽभिलापः । इत्येतेषु पदेशेना
मन: पपायसहितं ध्यान मचित समासेन संपवः।
कदा ममानेनामनोन रियागो भरिप्पतीत्येनं चिन्तनमा
ध्यानं पाट मा सर्वदा यदि मर संपोगो भाति
वियोगो न कदापिदरियाप चिन्तनमान दिलीपं ।
इटशीतोष्णादिमिरई पथिनः पदैतेषां ममामारः पाउ ।
उप प्रपोदनादयो लभ्या पेन मर सुशदपो न स्युः । पदा
कम पेलापा: माप्तिः पाना झंजे पिरामि पा । पार
पूतार जलस पदुनोऽपि न मम मवीकार इति चिन्ता
नमाध्यानं हनीयमिति । इहलोके यदि मप पुत्राः म्पुः पर-
लोके यादमी भवामि सीवशादिफ. पप स्यादित्येवं चिन्त-
नं चतुर्षमापानमिति ॥ १९८ ।।
रोष्णानग्यरूपं मतिरादपन्नाह-
तेणिकमोससारक्सणसु तप चेव छबिहारंभे ।
रुदं कसायसहिदं झाणं भणियं समासेण ॥ ..९९
स्तन्यमृपासारक्षणेपु तथा चैव षड्विधारंभे ।
रौद्रं कपायसहितं ध्यानं भाणितं समासेन ॥ १९९॥

·मूलाधारे-
तिमुनिदेववन्दना मंगल इत्येवं संयुक्तः पंचमफारो भवति
याध्यायः । परिवर्तनमेको वाचना द्वितीयः पृच्छना वतीयो:-
नुमेक्षा चतुर्यों धर्मकयास्तुतिमंगलानि समुदितानि पंचमः म-
कारः। एवं पंचविधः स्वाध्यायः सम्यग्युक्तोऽनुष्ठेय इति १९६.
ध्यानस्वरूप विश्वनाह-
अट्टं च रुदसहियं दोण्णिविझाणाणिअप्पसत्याणि.
धम्मं सुकं च दुवे पसत्यझाणाणि णेयाणि ॥
आतं च रौद्रसहितं दे अपि ध्याने अप्रशस्ते ।
धर्म शुक्लं च द्वे प्रशस्तध्याने ज्ञातव्यानि ॥ १९७ ॥
मार्तध्यानं रौदध्यानेन सहितं । एते द्वे ध्याने प्रशस्ते
नरकतिर्यग्गतिमापके । धर्मध्यानं शुक्लध्यानं चैते दे प्रशस्ते
देवगतिमुक्तिगतिमापके । इत्येवंविधानि ज्ञातव्यानि । एक
मचिन्तानिरोपो ध्यानमिति ॥ १९७॥
'भातध्यानस्प मेदाना-
अमणुण्णजोगइट्ठविओगपरीसहाणदाणकरणेमु
अट्ट कसायसाहियं झाणं भाणिद समासेण ।। १९८
अमनोयोगइष्टवियोगपरीपहनिदानकरणेषु ।
मातं कषायसहितं ध्यानं माणित समासेन ॥१९॥

·पंचाचाराधिकारा॥५॥ ३१३ एयग्गेण मणं गिरंभिऊग धम्म चउन्दिहं झाहि आणापायविवायविचओ य संठाणविचयं च ।। एकाग्रेण मनो निरुध्य धर्म चतुर्विधं ध्याय । आज्ञापायविपाकविचयः संस्थानविचयथ ॥२.१। एकाग्रेग पंचेन्द्रियच्यापारपरित्यागेन कापिकवापिक- व्यापारविरदेण च । मनो मानसम्यापारं । निरुध्यात्मा कृत्वा । धर्भ चतुर्विधं चतुर्मदं । च्याप चिन्तप के से घस्वा- रो विकल्या इत्याशंकापामाह-पाशाविषयोभापरिचयो विपाकविचयः संस्थानविषयश्चेति ।। २.१॥ तमाशाविचय दिएबन्नाह- पंचत्थिकायछज्जीवणिकाये कालदम्बमण्णे य । आणागेज्झे भाव आणाविचयेण विचिणादि। पंचास्तिकायपट्लीवानिकायान् कालगन्यमन्यत् च आज्ञानाद्यान् भावान् आज्ञाविचयेन विचिनोति ॥ पंचास्तिकाया: जीवास्तिकायो भीरास्तिकायोपाति- कापोऽधर्मास्तिकापो रियास्विकाय इति वेषो मदेशमन्योऽ. नीति कृत्वा काया इत्युच्यन्ते । पीरनिकापश्व पृपिम्प- तेजोवायुवनातिवसाः । कारद्रव्यपन्यत् । जप प्रदेशाधा- भाषादस्तिकापत्व नास्तिएतानाहामासान मापान पदान।

·मूलाचार- खीणकसाओ झायदि एयचविदकर्वाचारं ॥२०७॥ उपशांतस्तु पृथक्त्वं घ्यायति ध्यानं वितर्कवीचारं । क्षीणकपायो ध्यायति एकत्ववितर्कवीचार ।। २०७ ॥ उपशान्तकपायस्तु पृथक्वं ध्यायति ध्यानं । द्रव्या- रायनेकभेदभिन्नानि विभियोगर्यतो ध्यायति तता पृथक्त्व. मित्युपते ।वितर्फः श्रुतं यस्मादितण श्रुतेन सह वर्तते पस्मा- व नवदशचतुर्दशपूर्वधरैरारभ्यते तस्मात्सवितर्क तत् । विचा रोन्यजनयोगः (ग) संक्रमणः । एकमर्थ स्पक्लान्तरं ध्यायति मनसा संचित्य वचसा पर्तते कायेन प्रवर्तते पर्व परंपरेण संक्रमो योगाना द्रव्याणां व्यंजनानां च स्थूलपा- पायामर्यानांसदमपर्यापाणां वरनगोचरातीतानां संक्रमः सी. चार यानमिति । अस्य त्रिपकारस्य ध्यानस्योपशान्तापाय: स्वामी । तपा क्षीणकपायोप्यापत्येकावंरिता (प्र)बीया. रं। एक द्रव्यमे कार्यपयांपमे प्य मनपा प योग केन पापति नवापानमकर, शितः शु िपूर्वोक्तमेर, पीपार- जनयोगकान्तिादिनं । माय विकार कर तिर्क- बीपरभेदभिप्राय सीपपाय: सामी ।। २०७॥ .

·- चाचायधिकार॥५॥ तृतीयचतुर्षशुरुष्यानस्वरूपातिपादनार्थमाह- सुहुमकिरियं सजोगीझायदिझाणंचतदियसुकंतु नं केवली अजोगी झायदि झाणं समुच्छिण्णं सूक्ष्मक्रियं सयोगी ध्यायति ध्यानं च तृतीयशुक्लं तु यत् केवली अयोगी ध्यायति ध्यानं समुच्छिन्नं ॥ सूक्ष्मक्रियामवितर्कमवीपारं श्रुतावष्टम्भरहितपर्यव्यञ्च- नयोगसंक्रान्तिवियुक्तं समकायक्रियान्यवस्थित कृतीयं शुएं: सयोगी ध्यायति ध्यानमिति। यत्केवल्पयोगीध्यायति ध्यानं सत्समुच्छिन्नमवितर्कपविधारमनिचिनिस्दयोगमपश्चिमं शु. ग्लविवलं ,मणिशिखावत् । तस्य चतुर्यध्यानस्प योगी सामी । ययप्पय मानसो पापारो नास्ति वयाप्पुपनारक्रि. पा ध्यानमित्युपवर्पते । पूर्वपरचिपपेदप पटमद वेदव- देति ।। २०८॥ दुविहो यविउस्सगोअभंतर वाहिरो मुणेयम्बो। अभंतर कोहादी वाहिरं खेतादियं दबं॥२०१॥ द्विविधथ व्युत्सर्गः आभ्यंतरो बाह्यः ज्ञातव्यः । अभ्यंतरः क्रोधादिःयायःक्षेत्रादिक द्रव्यं । द्विविधो विषकारो म्यूत्सर्गः परिपहपरित्यागोऽम्पन्नर- बाहिरो ज्ञातम्यः । कोषादीनां म्पुत्सर्गाभ्यन्तरः । क्षेत्रादि- ट्रम्पप स्पागो पायो म्युत्सर्ग इति । २०९ ॥

·३२.
मूलाधारे-
मिच्छत्तवेदरागा तहेव हस्सादियाय छदोसा।
चत्तारि तह कसाया चोइस अभंतरा गया२१०
मिथ्यात्ववेदरागा तथैव हास्यादिकाव्य पदोषाः।
चत्वारस्तथा कपाया:चतुर्दशअभ्यंतराग्रंथाः॥२१॥
मिथ्यात् । स्त्रीनपुंसकयेदाम्त्रयः । रागा हास्याद-
यः पद दोपा हास्यरत्यरतिशोकमयजुगुप्साः । चत्वार-
म्तथा कपाया क्रोधमानमायालोपाः । एते चतुर्दशाभ्यन्त-
रा अन्याः । एता परित्यागोऽभ्यन्तरो व्युन्सर्ग:इति ॥२१॥
न्युन्मनिरूपणागह-
खेचं वत्थु घणघण्णगदं दुपदचंदुप्पदंगदं च ।
जाणसयणासणाणि य कुप्पे भंडसुदस होति।
क्षेत्रं वास्तु धनधान्यगतं द्विपदचतुष्पदगतं च ।
यानशयनासनानि च कुप्ये भांडेपु दश भवंति।
क्षेत्र सस्यादिनिपतित्यानं । वास्तु गृहमासादादिक ।
धनगतं सुवर्णरूज्यद्रनादि । धान्यगतं गालियबंगोंधूमादिक
द्विपदा दासीदामादयः चतुष्पदगत गोपहियानादिगतं ।'
यानं शयनमासनं । दुर्ण कामादिकं । म.ण्डं हिंगुमरीचा-
दिकं । एव वावरियही दशभकारस्तस्य त्यागो बायो व्युत्स-
गइति ॥ २११॥

·.
पंचायोपधिकार ५०
मान्तरस्य व्युन्सर्गस्य मेदयतिपादनार्यमाह-
वारसविघझिवि तवे सम्भतरवाहिरे कुसलदिट्ट।
णवि अस्थिणवि य होही सज्झायसमोतवोकम्म।
द्वादशविधेपि तपसि साभ्यंतरवाह्ये कुशलदृष्टे ।
नाप्यस्ति नापि च भविष्यति स्वाध्यायसमं तपःकर्म
हादश विधम्मापि नाम: मपयाभ्यन्तरे कुशलष्टे सर्व.
जगणरादिनिपादित न गम्ति नापि च भविष्यति स्वाध्या-
यममान त । द्वादशाविधेऽपि पमि मध्ये स्वाध्यायस-
मानं सपानुष्ठान न भ न भरियति ॥ २१२ ।।
যমুনমঃমনিকাহনামা
सज्झायं कुव्वतो पंचेंदियसंवुडो तिगुत्तो य ।
इवदिय एअग्गमणो विणएण समाहिमोभिक्खू
स्वाध्यायं कुर्वन् पंचेंद्रियसंवृतः त्रिगुप्तश्च ।
भवति च एकाग्रमनाः विनयेन समाहितो भिक्षुः ॥
साध्यायं कुर्वन् पंचे निःसंरतः शिगुमश्चन्दिपप्यापार•
गहनो मनमायगुप्तान, भायेापना: शास्त्रार्यतभिः
हो विनयेन साहनी विनम्युको मनुः साधुः । स्वाध्यायः
समापदसितमाभ्यां गायापामिचि ॥ १३ ॥

·पूनावार- दादराविषयापिनासमायोकिनि निहाभार- सिद्धिणामादवदमयस्म करणं चद्रुषिहो होदि। दसते काले भारे वि य आणुपुबीए ॥२१॥ सिद्धिप्रासादावतंसकस्य करणं चतुर्विधं भवति । द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावमपि च आनुपूर्व्या ॥ तस्य द्वादशनिधागापि नाम: विशिष्टस्य, सिदिवा- सामस्य मोसयाकारहा मयडनायाया सिदि- भासादसवेश कम करगा मनुष्ट'नं ननुर्विध भानि । द्रव्यमाहार- गेरादिकं । क्षेत्रानुरुनांगरा देक स्निम्बरूवातपि- संश्लेष्णपकोषकं । कालः शीतोष्णावर्षादिरू | माय: () परिगामशिकचसंलंगः । दृष्यनेत्रकालपावामाश्रित्य तपः कुर्यात् । यण वातपित्तश्लेप्पविकरी न मानि । भानुपूर्या- नुक्रमेण क्रममा यदि तपा करोति विचसक्लेशो भवति संशाच कर्मरन्धः स्गदिति ॥ २१४ ॥ तरानक्रमपाह- अन्तरसोहणओ एसो भन्भतरो तओभणिओ। M ·पंचामाराधिकार ३२१ एचो विरियाचारें। समासओ वण्णइस्सामि ॥२१५॥ अभ्यंतरशोधनकं एतत् अभ्यंतरं तपो भाणितं । इता वीर्याचारं समासतः वर्णयिप्यामि ।। अभ्यन्तरशोयना मेतदभ्यन्तरतपो भणित भावशोधना- येतचर तया वाह्यमप्युक्तं । इत ऊर्य वीर्षाचारं वर्णयिष्या- मि संक्षेपत इति ॥२१५ ।। पोऽधिकारमुपसंहरन वीर्याचारं च मूवयमाड- अणुगृहियवलविरिओ परफामदि जो जहुत्तमाउचो। जुजदिय जहाथाणं विरियाचारोचि णादयो । २१६॥ अनिगृहितबलवीर्यः पराक्रमते यः यथोक्तमात्मनः। युनाक्ति च यथास्थानं वीर्याचार इति ज्ञातव्यः । अनुग्रहितबलवीर्य अनि हितमसंदृतमपन्हुन, बल- माहारोपयादिकृतसामध्ये, बीयं वीर्यान्तरायक्षयोपशममानित संहननापे स्यामशरीरावरकरण वरणपोरकटिम्पन्यादि अनपटतान्यापेक्ष । भनिहिते पलवा :

·- - मूलाचार- सवीर्यः पराक्रमते चेष्टने समुन्महते यो यथोक्तं तपश्नारित्रं विविधानमनिहितं म्मदशमकारसंपविधानं माणसंयम तये-' न्द्रियायमं चैत्ययानं । अनिहितालवीयोंय: कुरुते युक्ति चात्मानं यथास्थानं यथाशरीरावयवाभं य: स बीयर्यावा. इनि बातम्यो दाद । १५वा तस्य वार्याचारो हातम्या इति ॥ २१६॥ त्रिविधानुमतिपरिहागे ययोक्तमिन्हक्तातया सप्तदशमकार प्राणसंयममिन्द्रियसंयमच प्याक्तीमत्युक्तं । तया मिकि. भानुपात: करन सप्तदशम: माणसंपमः को येन्द्रिपसंयम इति पूरे उत्तम्माह- पडिसेवा पडिसुणणं संचासोचव अणुमदी तिविद्या । गई जदि भुंजदि भंगदिय होदि पडिसेवा ॥२१७ ॥ प्रतिसेवा प्रतिश्रवणं संयासःचैव अनुमति:त्रिविधा । सहिष्टं यदि मुक्त भागयति च भवति प्रतिसेवा ।। मतिका प्रतिश्राय संगसानुमतिविरिषा । तिसरापाला-दापारिफ पांसानिमायणादारादिसणादि योनीवदानीतमा..

·पंचाचाराधिकारः॥५॥ - हारादिकं यदि भुक्तऽनुभवति । उपकरणादिकं च मामुकपा. नीतं दृष्ट्वा भोगपति सेवते यदि तदा तस्य पात्रस्यमविसवा- नामानुमतिमेदः स्यात् ।। २१७ ॥ तपा- उद्दिटुंजदि विचरदि पुव्वं पच्छा व होदि पडिसुणणा। सावजसंकिलिट्ठो ममत्तिभावो दुसंवासो॥२१॥ उदिष्टं यदि विचरति पूर्व पश्चात् वाभवतिप्रतिश्रवणा। सावधसंक्लिष्टो ममत्वभावस्तु संवासः ॥ २१८॥ पूर्वमेवोपदिष्टं याचदात न गृहवि साधुस्तादेव पूर्व प्रतिपादपति दाता, भरतो निमित पया संस्कृतमाहारा. दिफ मामुकमुकरण का तद्भगन् एकहातु । एवं पूमेिर धुत्वा यदि विचरति हानि | भया दमाहारादिमुर- करणं पश्वामिदनि पुप्पन्निपित्त मण गफ नाशि- गृहीतं भय मे संतोष: संमातः इति पुरातूगी सरापेन सन्तो. पेण सिहति तदा तर प्रतियणानगनुपनिमेटो दिली. यः स्यादिति । नया सावधसहिष्टां योऽयं पपत्वपार: म संवासः । गृहम् महसंसमि आमेटपिनि माप करोत्या. हारापुपारणनिपिक सर्वदा संलः मन् संतामनापानुपति. हस्तृतीयः । एवंपकारामनुपति ना यो नापरित

4No text on this page.

·दबावारधिकार, दिकार सस्य संयमनं यत्नेन मतिलेखनं जीवनगरमंत- रेण दुमतिलेखसंपमः । उपेक्षापेक्षण-उपारणादिक .. स्थाप्य पुनः कालान्तरेणाप्पदर्शनं जीसम्मुर्छनादिकं हप्ता उपेक्षणं तस्या उपेक्षायाः संयमनं दिन प्रति निरीक्षणापेक्षा- संयमः । अबदु-भपहरणमानयन पंचेन्द्रियहीन्दिादीनाम- पनयनमुपकरणेभ्योन्य संक्षेपणमुगवर्तनं तस्य संयम (मः) निराकरण उदाकम्यादिकस्य वा निराकरणपाहणं संपमः । एवं चतुधि: संयमः । तमनसः संयमन वचन स्व संपमनं कायस्य संयमनं मनोरचनकायसंयमखिकाः। एवं पूर्वान दशमेदानिमांश्च सप्तमेदान गृहीत्वा पका संयमःमाणसंयमः अस्य रक्षणेन पयोक्तमाचरितं भवति ॥ सथेन्द्रियसंगमं प्रतिपादयन्नाह- पंचरसपंचवण्ण दो गंधे अट्ठ फास सत्त सरा। मणसाचं दसजीवा इन्दियपाणाय संजमोणेओ। पंचरसा: पंचवर्णा दौ गंधौ अष्ट स्पर्शाः सप्त स्वराः। मानसः चतुर्दर्श जीवाः इन्द्रियप्राणाश्च संयमः ज्ञेयः पंच रसास्तिक्तकपापाम्लाटुकपधुरा रसनेन्द्रियविष.. गा:':. . सरि - ·३२६ - मूलाधारे- बलवीर्य चावहितं तेन वीर्याचारो नानुष्ठिनः स्यातसाद सानुमनिखिमकारापि स्याज्या वीर्याचारमनुष्ठति ॥२१८ ॥ सप्तदशमकारसंप प्रतिपादपन्नाह-- पुढविदगतेउवाऊवणफदीसंजमो य वोधब्बो। विगतिगचदुपंचेंदिय अजीवकायेसु संजमणं ॥ पृथिव्युदकतेजोवायुवनस्पतिसंयमश्च योद्धव्यः। द्वित्रिचतु:पंचेंद्रियाजीवकायेपुसंदमनं ॥ पृथव्युदकते नोवायुवनम्पतिकायिकाना संघमनं रक्षणं संपमो ज्ञातव्यः । तथा द्वीन्द्रियत्रोन्टियरतुरिन्द्रियपंचेन्द्रिया णां संपमने रक्षण संयमः । अजीककायानां शुमणादीना- परछेदनं । कायभेदेन पंचमकारः संपखममेदन चतुर्दियोऽ जीवरक्षणेन चैव इति दशमकारः संयमः ॥२१६ ॥ तया अपडिलेहंदुप्पडिलेहमुनुभवहटु संजमो चेव मणवयणकायसंजम सचरसविघोदुणादयो ।। अप्रतिलेखं दुपतिलेखं उपेक्षा अपहरणस्तु संयमश्चैव मनोवचनकायसंयमः सप्तदशविधरत ज्ञातव्यः ।। प्रतिलेखश्चतुपा पिद्धिका रादयस्प दम्परपान स्याप्रतिलेखनमदर्शन माप संपानं दर्शनं प्रहिलेसनं वा पतिलेखसंययः । दम्मतिलेखो दुष्टुपमा भीषपातपर्दना ·पिण्डशुद्धि-अधिकारः ॥६॥ पिरशुदपाख्यं पष्ठमाचारं विधातुकारस्तावमस्कारमाह- तिरदणपुरुगुणमदेि अरहते विदिदमयलसम्भावे । पणमिय सिरिसा वोच्छं समासदो पिण्डसुद्धी दु॥१॥ निरनपुरगुणसहितान् अर्हतःविदितसकलसहावान् प्रणम्य शिरसा वक्ष्ये समासतः पिण्डशुरिस्तु ॥१॥ निरन्नानि सम्पदर्शनशाननारित्राणिमानि प तानि पुरगुग्णाश्न ते महागुणारयते वि नपुरुगुणाः । प्राधि- रत्नानि सम्रादीनि पुरुगुणा भरमसुम्याद सहि- तास्तान् । भरते भईतः सज्ञान शिदिनसलसद्भावान कि- दितो वितमाल: सातः सदानः सरूर पेलान् प. शितिसादावरूनान् प्रणम सिरसा, पदो समासतः पियरगुदिपाहाशुदिपिनि । ॥१॥ यपातिनं निराह- उग्गम उप्पादण एसणं च संजोजणं पमाणं च ।

·३२८
मूलापारे-
हौ गंधौ सुगंधदुर्गधौ प्रायद्विपरिपयो। अशै सर्गः स्ति-
ग्गरूक्षकर्कशमशीतोष्णलघुगुरुकाः पर्शनेन्द्रिपविषयाः ।
सप्तम्बराः पामगान्धारमध्यमपंचमननिपादाः श्रो.
दियविषयाः । एतेषां मन (सा) सहाष्टाविंशतिभेदभिन्नाना
संयमनमात्मविषयनिरोपनं संयमः । मनतो नोइंद्रपा सं.
यपः । तया चतुर्दशनीवसमासाना रसणं पाणसंपमः । एमि.
न्द्रियसंयमः माणसंयमश्व ज्ञातव्यो यथोक्तमनुष्ठेय पनि २२१
पंचाचारमुपसंहरन्नाह-
दसणणाणवरिते
तव विरियाचाराणग्गहसमत्यो ।
अत्ताणं जो समणो
गच्छदि सिद्धिं धुतकिलेसो॥
दर्शनशानचारित्रतपो वीर्याचारनिग्रहसमर्थः ।
मात्मानं यः श्रमणो गच्छति सिदि धुतलेशः।।
पर्व दर्शनशानगारिश्तपोवीर्या वारसानं निपायित
नियंत्रित यः समर्थः प्राणः साधुः स गति सिदि
पुतकेयो विवाएमा । एपंचापागात २२
इति गुननिविपिनायामापायी पंचाधारविन माम"
५५ प्रानारामाप्तः ॥५॥

·पिण्डशुद्धि-अधिकारः॥६॥ पिशुदपाख्यं पष्ठमाचारं विधातुपस्तावमपरकारमाह- तिरदणपुरुगुणमहिदे अरहंते विदिदमयलसम्माये । पणमिय सिरिसा वोच्छ समासदो पिण्डसुद्धीदु ॥१॥ त्रिरत्नपुरगुणसहितान् अर्हतः विदितसकलसहावान प्रणम्य शिरसा वक्ष्ये समासतः पिण्डशुस्स्तुि ॥१॥ विनानि समादर्शनशाननारित्राणि नानि पतानि पुरगुणारच ते पहागुणारन ते त्रिस्नपुरुगुणाः । याशि रत्नानि सम्परादीनि पुरुगुणा मनसुम्वादपत: सरि वास्तान् । भरति मतिः सशिन विदिनसालसामान - दितो विनतः मकल: सामः समासः सरूप येस्तान् प. रिशासनादार्थ स्वरूपान् प्रण शिरसा, पदो समासतः पियदिपाहारशुदिमिति । ॥ १ ॥ पवाति निमार- उग्गम उप्पादण एसणं च संजोजणं पमाणं च । • .

·३१० मूलावारे- इंगाल धूम कारण अट्ठाविहा पिण्डसुद्धी दु॥२॥ उद्गमः उत्पादनं एषणं च संयोजनं प्रमाण च । अंगारं धूमः कारणं अष्टविधा पिण्डशुद्धिस्तु ॥२॥ उद्गच्छत्युत्पद्यते चैरभिमायतिपात्रगतराहारादिस्ते उद्गमोत्पादनदोपाः आहारार्यानुष्ठानविशेषाः । अश्यते भुज्यते येभ्यः पारिवपकेभ्यग्नेपामशुद्धयोऽशनदोपाः । संयोज्यते सं- योजनमा वा संयोजनदोषः । प्रमाणातिरेकः प्रमाणदोषः। अगापियाङ्गारदोपः । धूम इव धूमदोपः। कारणनिमित्र कारणदोपः । एवं एतरभिदो रहिताएकारा पिण्डशु- दिरिति संग्रहमत्रमेतत् ॥२॥ उद्पदोषाणां नामनिर्देशायाह--- आपाकम्मुद्देसिय अझोवल्झेय पूदिमिरसे य। ठविदे बलि पाहुडिंद पादुकारे य कोदे य ॥३॥ अधःकर्म आदेशिक अध्यधि पूतिमिश्रण । स्थापित बलि:प्रावर्तितं प्राधिकरणं चक्रीतं च ॥ गृहस्थापित पंपशुनासमेत तावत्सामान्यभूतमाया ·१३ रिगुदमपिपारा ॥६॥ (1) पिपाशुदिर महादोपहरामपाकर्म कथ्यते । पापा कम्म-अधर्म निकृष्टयापास पनीरनिकायाकरः । सदिश्यते इत्युदेशः रहेगे मन प्रोटेशिकः । प्रमोग्य अप्पधिसंयत रष्टा पाकारम्भः । पूदि-पूतिरमामुकमासुक मिश्रणं सोतुमिरसेय-मिश्रयासयतमिश्रणं । विदे--क्या- पितं स्महेन्यगृहे या । पति-पद्य देवार्चना पा । पाहुटियं-- मासि कालस्य हानिदिरूपं । पादकारेय-माविकरण पष्टपादे मागनं। फोदेश-प्रीत वाणिज्यरूपमिति । तथा-- पामिच्छे परियट्टे अभिडमुभिण्ण मालआरोहै। आच्छिजे आणिसहे जग्गमदोसा दु सोलासमे ॥ ४॥ प्रामृप्यं परिवर्तकं अभिघटं उद्भिन्नं मालारोहं । अच्छेचं अनिसृष्टं उद्गमदोपारतु पोडश इमे ॥ ४ ॥ पामिण्टे प्रामृष्यं सूक्ष्मदारकं । परिष्टे-परिवर्तकं दला ग्रहणं । मिर-अभिघटी देशान्तगटागतः । उम्भिण्णं- वभिन्न पन्धनानयनं । मालारोहे-मालारोहणं गृहोर्ध्वमाक- मणधिने-अपछेषं त्रामहेतुः अणिमहे-अनीशा- प्रधानदाता । उद्गमदोषाः पोडशेमे मावन्याः ।

·२१९ मुनामा- पहरणार्मिगः परिगना छजीणिकायाण विराहणोदावणादिणिप्पण। आधाकम्म णयं सयपरकदमादसंपण्णं ॥५॥ षट्जीवनिकायानां विराधनोहावनादिनिप्पन्न । भधःकर्म ज्ञेयं स्वपरकृत्यमात्मसंम्पन्नं ॥ ५॥ दिनीवनिकायानां पृथिव्यामोगयुवनस्पतिवसकापिका- नांविराधनं दुःखोल्पना उदावयां उदयन मारणं । विराधनो. दवनाभ्यां निष्पन्नसंजातं विराधनोहाननिरन्नं यदादरादिई वस्तु तदधः कर्म ज्ञातव्यं । स्वनं पाकृतानुपतं कारितमात्मनः समाप्तः । प्रात्मनः समुपस्थितं । विरायनोदाने अामग्री पापक्रिये ताभ्यां यन्निपन्नं तदपमा मत्युच्यते । कार्ये कारणोपचाराद । स्पेनात्मना वृवं परेण पारित वा परेण वा छन, भात्मनानुमतं । विराधनोइसननिष्पपात्मने संमान यदैवाटत्यादिविरहितं तदधःकर्म दूरतः संपतेन परिहरणीय गाईस्थ्यमेतत् । बेथाइत्यादिविमुक्तपात्मभोजननिमित्त पर- नं पत्नीवनिकायस्थकर न कर्तव्यं न कारयितव्यमिति । एतत् पट्चत्वारिंशद्दोपवाहिभूतं सर्वथाणिसामान्यजातं गृह- ·- पिरिधिमा १० स्पानुप्टेयं सगा गर्मीयं । एपेतत् कर्णन श्रवणो स्प: पान । किमर्थमेमदुम इति पंप दोषः, अन्येषु पाखन्टि- पासार्मणो दर्शनापया तपां तदनुष्ठेयं नषा साधना सदनुष्ठानपयोग्य । तेन गुरया: । सारसः पुनरनागार. निलंगा यसो मतो नानुष्ठेश्मयः ति मापनायमेतदिति ॥५॥ उद्गमदीपाणां यरूपं प्रतिपादयन् विस्तरस्वागयाr-- देवदपासंडढें किविणटुं चावि जंतु उद्दिसियं । कदमण्यममुद्देमं चदुवि वा समासेण ॥६॥ देवतापाखंडार्य कृपणार्थं चापि यनु औदेशिकं । ऋतमन्नं समुद्देशं चतुर्विधं वा समासेन ॥६॥ अपायर्पण: पाश्र्थात् उ (ो) देशिक सूक्ष्मदोपमपि पशिामः प्रार-देवता नागपक्षादया, पापगड़ा जनदर्श. नभतादृष्टाना हिंगिनः कृपा, का दीनजनाः । देवतार्थ पसरकृपयार्थ चांद्दिश्य पकृतपनं तामिल निष्पन्न भोजन रदौदेशिक अश्या पधि सागौदेशिक समान मानीहि वक्ष्यमाणेन न्यायेन ॥ ६॥ समेव पदाधि मतिपादपनार- ·१३४ मूलाधारे- जावदिय उद्दसो पामंडोति य हो समुद्देसी। समणोति य आदेसो णिग्गंयोचि य हवे समादेसो ॥७॥ यावान उद्देशः पापंड इति च मवेत् समुद्देशः । श्रमण इतिच आदेशो निग्रंय इति च भवेत् समादेशः॥ पावान कधिगच्छति तम्म मर्मस्मै दास्थामीत्युद्दिश्प पत्कृतपन्नं स पावानुइदेश इन्युभ्यो। ये केवन पाखनि आगन्छन्त भोजनाय तेभ्यः म यो द सामीत्युद्दिश्य कृत- मन्नं स पाखण्डिन इति न भवेत्ममुद्देशः । ये कंचन था- णा मानीवकतापसरतपटारिव्राजकारछात्रा वागच्छन्ति भोजनाय तेभ्यः सर्वेभ्योऽदयाहारं दास्यामोत्युदिप कृतं. मन्नं स श्रग इति कृत्वादेशो भयेत् । ये कवन निर्ग्रन्या साधन आगच्छ गतेमा सोभ्यो दाहशापीत्युदिश्य कर मन्नं निग्रन्या इति च भवेत्समादेशः । सामान्यमुद्दिश्य पाप यहानुदिश्य प्राणानुदिरय निर्मपानुदश्य यत्तपनंतचतुः विधमोदेशिक भवेदनामिति । उदेरोन निवर्तितपोदेशिकमिति । अध्यधिदोपतरूपं प्रतिराइयन्नाइ- जलतंदुलपक्लेवो ·३३५ विधिमधिकारः ॥६॥ दाणटुं संजदाण सयपयणे । अज्झोवझंणेयं अहवा पागंतु जाव रोहो वा ॥८॥ सलतंदुलप्रक्षेपो दानार्थ संयतानां स्वपचने । अध्यधि ज्ञेयं अथवा पाकं तु यावत् रोधो वा ॥८॥ जलतंदुलानां प्रक्षेपः दानाय, संयतं दृष्ट्वा उसकीयपचने संपतानां दानार्थ सस्प निमिचं यजलं पिठरे नितिनं तंदु- लाश्व स्वस्य निमित्तं ये स्थापितास्तस्सिन जलेऽम्पत्य जल- मक्षेरः तेषु च तंदुरेधन्येषां नंदुलानां प्रक्षेपणं यदेशतिथं तद- ध्यघि दोपरू झेयं । भयका पाको यावता कालेन निष्पध- से तस्य कालस्य रोस्ताव कालमासीन उदीक्षत एतद- यधि दोपजातमिति ॥८॥ पूतिदोपस्वरूपं निगदमाह- अप्पासुरण मिस्सं पासुयदलं तु पूदिकम्मं तं। चुल्ली उक्खलि दबी भायणगंधचि पंचविहं ॥९॥ अप्रासुकेन मिभं प्रासुकद्रव्यं तु पूतिकर्म तद।

·२२६ मृलावारे- चुल्ली उदुखलः दीं भाजनं गंध इति पञ्चविध ॥ मासुका प्यमासुकन मचित्तादिना मिथं यदाहारादिक सपूतदोपः । प्रसुकद्रव्य तु पूतिधर्म यत्तदपि पूतिकर्म, नमकार चुल्ली सन्धी । वाल उदम्बलः । दबी-दवी । भारण-भाजनं । रनि गन्ध इति । न प्रकारेण रुष. न्युदखलद भाजनगर मेदेन पंचविध सन्धी कृतरीय महा- नागं रुपयापीदमादक निध साधुभ्यातापदायामि पवादन्या इति प्राथमपि प्रतिाणा निपन्नमिति पूतीत्युपते । नयादूख कृत्वमस्मिन्नुग्यले पूर्णपिसा याभ्यिो न दाम तायदात्मध्ये परच न ददामो- विनिमन मासुमपि नत् नयाऽनया दर्ग यातियो 'नदास्यामि नादानोऽन्येक नागमेतदपिपूति विया मामनमप्यान ददामि तावदात्मनोऽन्येपा प न सयोग्रामिनि पूनि । तपा गयो पारपियो न दीयते भोगापूर्वक तावदात्मनोऽन्येा मन पसते इत्येवं हेतुना निमपादनादिक पूनिकर्म । तत्पं नपकारं दोपनावं प्रयम.. पारम्भारणादिनि । ९॥ मिश्रोपावरूपं निरूपपन्ना- पांसंड ह य सद्धं . सागरहिं य जदण्णमुहिसियं ।

·पिहरालपधिकारः ६R दादुमिदि संजदाणं सिद्धं मिस्स वियाणाहि ॥१०॥ पाखण्डैः साधं सागारैच यदन्नं उद्दिष्टं । दातुमिति संयतानां सिद्ध मिथ विजानीहि ॥१०॥ मासुकं सिद्ध निधन्नपि यदन्नमादनादिकं पापण्टे: साथै म.गारः महगृहायश्च सह संगयो दातमुद्दष्टं तं (मश्रदोपं विजनीहि । स्पर्शनादिनानादरादिदापदर्शना- दिति ॥ १०॥ स्थापितदोपसरूपमाह- पागादु भायणाओ अगाझि य भायणाी पक्वविय ।। सघर व परघरे वा णिहिंदं टविदं वियाणाहि ॥११॥ पाकात भाजनात् अन्यस्मिन् च भाजने प्राक्षप्य । स्वगृहे वा परगृहे या निहितं स्थापित विजानीहि ११ पाकाद्र जनात् पानि मत रामनं म्मिन मानने पको व्यवस्थिनम्तामद्भजनात् पिठरादंदनादिकमन्यस्मिन् मानने पागदो प्रक्षिप्य व्यवस्थाप्य स्वगृहे परहमा नीला ·३५.. मूलाचारे- वं उत्कृष्टा (उत्कर्या) प्रायां दादात्येतदिवस परावत्यः मातं मामृतं तथा चैत्रशुक्लपक्षे देयं यतचैत्रांपकारपसे द. दाति । अन्धकारपक्षे वा देयं शुक्लपक्षे ददाति पक्षपराधि- मात प्रामृत । तथा चैत्रमासे देयं फाल्गुने ददाति फाल्गुने देयं या चैत्रे ददानि तन्मासरिटचिनातं प्राभृतं । तथा 4-.. रुचने वर्षे देयं यत्तदधुनातने वर्षे ददाति । अधुनातने वर्षे यदिएं फसने ददाति तात्तिनातं मामृवं । नया सुदर्भ . च पात विविध पूर्वायहरेलायामपरायहयेलायां मध्ययेसा- यामिति । भारारहवेलागं दम्पमिति स्थितं प्रकरणं पं. गलं संयतागमनादिशारणे नाकृष्य पूर्वायहयेलापां ददाति तथा मध्यान्हे दातव्यमिति स्थित पूर्वद्धि ऽपरा या ददाति पनं मासिदोपं फालानिदिएरिटण्या यादरमदममेदमि. मंगानीहि पलेशबहुविधातारंमदोपदर्शनादिति ॥१४॥ प्रादुरकारदोपमाइ- पादुकारो दुविहो संकमण पयामणा य योपलो। भायणभोयणदीणं मंडवविरलादियं कमसो॥१५॥ प्रादुष्कारो हिविधः संक्रमणं प्रकाशनं ग पोपव्यं । भाजनभोजनादीना मंडपविरलनादिकं क्रमशः॥ .

·२४॥ निस्पhिema पामार्गशिरिष सामनमोमना दीनां पाए। नपा भामनोमनादीनामा दि. दमणमायापारमदादर नपर्म का माम नादी भासादिमोदरादिनानिनि भागनादेश दि. सरणमिति परा पाप सितनापोननं परमादि. रिलनं मादिशदनपरिपालनं मरीपपोत. ममिति संकरः सर्गः समारो दोपोष। रिपोप- सनादिति ॥१५॥ श्रीनारदोषपा फोदयर्ड पुग दुविहं दलं भावं च सगपरं दुविहं । सशिवादी दळ विजाभतादि भावं च ॥१६॥ भीततरं पुनः द्विविघं द्रव्यं मावश्च स्वपरं द्विविधं । सचित्तादि द्रव्यं विद्यामंघादि भावश्च ॥ १५॥ हीनतरं पुनदिविषद्रव्यं भाषष । द्रव्यपरि दिवि स- परमदैन वापं परद्रय समारः परभारप। मरिचादिक गोमरिप्पादिकंद्रप्यं । विद्यामंदिक भारः । यो भिला- यो प्रगिटे इसकीय परकीपं सपिचादिदम्य दरवार पर- ददाति सपा नवं परमंत्र वा अविषां पररिधो पा ·मुनापार दयाहार प्रा ददाति यत् म फ्रीतोपः । कास्यपदार दर्गनादिति । पाल्पादिगा मेकास्मिर ति॥२६॥ মুগৰীৰবঃ- उहरिय रिणं तु भणियं पामिन्छ ओदणादिअपणदरं । तं पुण दुविहं भाणदं सबढियमवइढियं चावि ॥१७॥ लघु ऋणं तु भणितं प्रामृप्यं ओदनादि अन्यतरं । तत् पुनः द्विविघं मणितं सवृद्धिकमवृद्धिकं चापि ॥ रहरिपरिणतु-लघुसण म्तोषी मणि । पामिच्छं मामृप्यं ओदनादिकं भक्तं मण्डकादिमन्यनग्न । तत्पुनर्दि- विषं सदिमवृद्धिकं चापि । मितौ चर्यायां प्रविष्टे दाता. न्यदीयं गृहं गत्वा मक्या मक्तादिकं यावते दि समिप्य वृद्धपाविना वा साधुहेतोः । तौदनादिकं दिसहितपन्यथा वा दास्यामि मम मक्तं पानं खापं काइन प्रयच्छ । एवं भणिता मण्डकादीन् गृहीत्वा संपतेभ्यो ददाति ताणस- हितं मामृष्यं दोष मानीहि । दातुः क्लेशायासारणादिदर्श- नादिति ॥ १७॥ परावर्तदोपमाह- .

·मराहकाम्बा . पिश्यधिकारा चीहीकूरादीहिं य सालीकूरादियं तुजं गहिदं। दातुमितिसंजदाणं परियट्ट होदि णाय॥१८ मीहिक्रूरादिभिः शालिकरादिकं तु यत् गृहीतं । दातुमिति संयतेभ्यः परिवतं भवति ज्ञातव्यम् ॥ संपतेभ्यो दातुं ग्रीटिकगदिभिर्यशालिटगादिकं संय. हीतं तर भरति मादम्प । वीमारिष यात्वा पप शारपोदनं प्रयच्छ साधुभ्योऽयं दाम्पामोति दता मोहिमतादिकं प्रपात साधुनिमित्तं यत् परिवर्तन नाम दोपं जानीहि दातुः क्लेशकारणादिति । भाभिषटदोपस्वरूपं विटामा- देसचि य सबत्तिय दुविहं पुण भिडं वियाणाहि। आचिण्गमणाचणं देसाविहडं हवे दुविहं ॥११॥ देशइतिच सर्वइति च द्विविधंपुनःअभिघटंविजानीहि । आचिन्नमनाचिनं देशाभिघटं भवेत् द्विविधं ॥ देश इति सर्व इति द्विविध पुनरभिपट रिमानी । एकदेशादागतपोदनादिकं देशापिघटं । सरस्मादागतमोरना.

·मiteninthing निमा पहजार मागद मानना परती नानी भो नासिकामानि ॥२०॥ मतग:मालो गोगो मानिर्भ पातामा रोयो मामिनाम 3.11 मनुmfreerein ifग पर पापा Inframminोपो गयागर- Sirailitariatrintmमः খন্থর থালীন মর্ম মাগো Blini anirur: गगन पापियादातुपापं । ५ नायनेमो पोम्यो. - पान म पदोपदनादिति ॥ २०॥ मभिपटमेद पतिदयनार--- सवाभिघर्ड चदुधा सयपरगामे सदेसपरदेसे।

·पिyeolanet
पुचापरपाटणपट
पदम मेमपिणाद ॥२१॥
गर्वाभिषटं पतुर्पा स्वपरमामे स्वदेशपरदेशे।
पूर्यापरपाटनयनं प्रथमं शेपमपि ज्ञातन्यं ।।
गमिष परिंध म... | मारवायापदेना.
रदेशमेदाद । माद परामा सशक्षामनं
परदेशादागनमोदनादिक प्रापिटं । परर.
मामेकायत RER प्युठो सपः पर.
पापायुप्पो ।
दशः पादेशी मानप्या ननु .
प्रापापागायतरा-पूराकान् पर.
स्पिन पाट. मयनं पराटा पनि नपनमोदमादिप
যারা মখ সানা। থারীবি স ম
परापाप मानयन देशात माम मानपपादेवा-
सबपामे सर्द रानपनापति सामिपदो पर्तिमानी.
रामपुरषांपर्शनाति ॥ २१ ॥
वनिमदीपमार--
विहिद लंछिदयं या
मोसहाघिदसफारादिजंदव्वं ।
उम्भिपिणऊण देयं
जन्मिणं होदि णादब्बं ॥२२॥

·११ मूलागारे- पिहित लांछित या औषधपृतशर्करादि यत् दयं । उहिय देयं उहिन्नं भवति ज्ञातव्यम् ॥ पिरि गितादिना कर्दनंतनाग संत । मां- हिंत सदिश नामतिरादिना नदी पृतगर्क गदि गुरष. एलड्मादिकम्पमुद्रपादराय देस निमदोषो पनि जातपः । पिलिकादिरादर्शनादिति । पालारोहण दोष निरूपन्ना- हिस्सेणीकद्वादिहि गिहिदं पूादियं तु घेत्तूणं। मालारोह किमा देय माल.रोहणं णाम ॥२३॥ निःश्रेणीकाष्ठादिभिः निहितं पूपादिकं तु गृहीत्वा। मालारांहं कृत्वा देय मालारोहणं नाम ॥ निःश्रेयया कामादिभितुभूतैर्मालारोहणं छला माल दिनीयगृहभूमिमारुह्य होययाग चारमा निहित स्यापितमपू. पादिक मंडकलड्डाशर्करादिकं गृहीता म्हेयं स पालारोहो माम दोपः।दातरपापदर्शनादिति ॥ २३ ॥ ', अच्छेघदोपस्वरूपमाह- - ·रिशुद्धधिका. रायाचोरादीहिंय संजदभिक्खासमंतुदगं । मीण णिजुजं अच्छि होदि णादव ।। राजचौरादिभिक्ष संयतभिक्षाश्रमं तु दृष्ट्वा । भापयित्या नियुक्तं आछेद्यं भवति ज्ञातव्यम् । संपतानां पिता ना राजा चौराहय एवपाहुः कुटुमिहान् पदि संतानामागतानां भिक्षादानं न कुरु (4) ते तदानी पुष्मा द्रव्यमपहरामो प्रामाद्वा निर्वाषणम इति । एवं रामा पौरादिमिर्ग कुटुषिकान् भापयिता नियुक्तं नियोमित यान नार तहान नामदोपो भवति ज्ञातव्यः। कुटुंबिना भयारणादिति ॥ २४ ॥ अनीशार्थदोपस्वरूपं विटयवभार- अणिसटुं पुग दुविहं इस्सरमह णिस्सरं च दुवियप। पढमिस्सर सारखं वत्तावतं च संघाई॥ अनीशार्थः पुनाहविधः ईश्वरोथानीश्वरः चतुर्विकल्पः मथम ईश्वरः सारक्षः व्यक्तोऽव्यक्तय संघाटः॥ अनीशायर्योभयानहेतुः। स पुनर्टिविध ईश्वरो- ·"३४८ मुलाया- साय पवाऽ धनेशर निपः । मनीगोसानोर्यः कारण पायौदनाटिकम्य नौदनादिकमनीयाप तयाणे यो दोपा सोनीशार्य:कागो कार्योचादिति सिमानीमा- यों दिविषः शिगनीशरमेदेन । हिरोऽपि चतुरिंशः । जयप ईश्वरः दानाय माग्नःसहायति इति सारमा यय- पिदामिछनि नगापि दातु न लमतेऽन्ये पि कति नत्तस्य ददनः स ईमो ददाति मन्ये चामागपुरोहितादयो वियातं कुर्वन्ति, पर यदि नदानं सोमपम ईश्वरो नाप- कमेदोऽनीशायों दोष इनि । तथानीसोऽभयानहेतुर्यस्य दानस्प तहानमनीशाय दोगोपनीचार्यः इत्युरने का कार- गोपचाराद । स चानीशार्थ खिसफारी व्यक्तोऽव्यक्तः संघाट- कः । दानादिकस्यानीश्वाः स्वामी न मरति किन्तु व्यक्तः प्रेक्षापूर्वकारी तेन दीयमानं यदि गृहाति नदा व्यतोऽनीश्वरो नामानीशार्थो दोष इति । तया दानस्थानीरस्या (दा) ध्यक्तोऽपेक्षापूर्वकारी भवति तेन दीयमान यदि गृहानि सदाव्यक्तानीश्वगे नामानीशार्य इति । नया संघटन व्यक्ता- ध्यक्तानशारेग दीपानं यदि गृपहाति तदव्यताव्यक्त संघाटानानगे नापानीशायों दोगड पापनादिति । अय- वैवं माह, ईसरेण प्रभुणा व्यक्तेनामेन वा यत्सारखं पत्सतिपिदं तदनं यदि साधु यहाति तदा व्यक्ताव्य- केसरो नामानाशणे दोपः । तथानीसरेश प्रमुग्णा म्परते- नाध्यक्तेन मा यत्प्रतिपिदं सारक्ष्यं दानं तदि गृहाति ·३४६ डिपिकारा॥६॥ साधुम्नदा पक्कापक्कानीश्वरो नगपानीमायों दोषः । तपा संघट सपराप एफी ददाम्परो निषपनि दानं तयाभू. एयानि साघुम्नदा संपादको नामानीशायर्यों दोप इति । ईश्वरो व्यक्तापतसंपाटभेदेन दिविषः । अनीसरा व्यत्तात्त.सपाटभेदेन विविध इति । अत्र पशब्दः समुप. यायों एव्यः। ईशारा दिविषः । अनीश्वगे दिविषः प्रियम ईश्वरेण व्यक्ताव्यक्तमपटकन का मारत नीशाः। द्विती- योऽनीश्रेण व्यक्काप्यक्तसय टन का संरक्ष्योऽनीशार्थ इति भयमा ध्यरतेनामयतेन चरेण मारदा मथम ईश- रानीशा द्विविय: । तपा पवनेनागवतेन पानीसरेगा साक्षी, दिनीयोऽनीश्वगेड नीगायों दिविध इति । तया संघटन सारद पृषाभूतोऽपं दोपानीमाओं एम्य: सन निदर्शनादिति । प्रथया निसृष्टो सक्तो न निसृष्टो निरुपा निवारितः स प दिरिधाश्ऽनीशाय शिवरंग' नियष्टोऽनोरंणऽनिस्टः ईशाश्वत दीनीवर इति । पथपाईबरः साक्षी म्परतोऽ यतः संपरः। तयानीश्वरो पिसरतो डरनोऽयतः मंजस पत्र दियुक्ता माता वाला परयो सामित्वं संघाटसः । एरपोरोऽपि इटम्यः इति । एमएं निपटसं मादान दियापते बदा निमष्टो नाम दोषी मनि रोनादिवि ॥२५॥ प्रशदनदोपन पनिपात्यन्ना:- भादीदणिमिचे आजीव वणिगेय तेगिंछे।

·३५२ स्लग मूलाबारे- वालयं मण्डपति मदननिनिचं वा कोपदिशति यस दाम तेन भक्तः सन दानाय प्रवर्तते तद्दानं गृपहाति माधु- MONTनामात्पादनदोपः । क्या वालं स्वयं क्रीडयनि क्रीडामचिंच कियोपदिशति यस्मै दाने स दानादागय प्रवर्तने रहनं गृहानि साधुस्तस्य क्रीडनयात्री नामोत्पादनदोपः । तथा येन तीरं भवति येन च विधानेन वालाय तो दो ते तदुर्गदशनि यस्मै दात्रे स भक्तः मन् दाता दानाप प्रवर्तते त्यानं यदि गृह ति तदा तस्य मोरया- श्रीनामोत्पादनदोपः तया स्वयं स्त्रापयति स्वापनि मिचं विधा- नं चौपदिशति यस्मै द बेस दाता दानाय प्रवर्वते तदानं यदि. गृयहाति तदा तायाम्पधात्री नामोत्पादनदोपः । कयमयं दोष इति चेत् माध्याविनाशमार्गदपणादिदर्शनादिवि ॥२८॥ दतनामोलादनदोषं वियतनाह- जलथलआयासगदं सयपरगामे सदेसपरदेसे। संबंधिवयणणयणं दूदीदोपो हवाद एसो॥ जलस्थलाकाशगतं स्वपरग्रामेस्त्रदेशपरदेशे। संबंधिवचननयनं दूतदोपः भवति एपः॥ प्रामाराग्ग्रामं गच्छति जले नावा तया,स्वदेशात्पर- देशं गछति जले नारा तत्र तस्य गच्छता कश्चिद् गृहस्य समार-महारका मदीयं संदेश गृहीत्वा गच्छ स साघुरवत्स- ·१५३ रिपHिAREL मशिनो पन मारा नियति थम दिन ग परमार. प: परदेशापानापन मा मन्दानादि ददाठि सानादिकं पदि माधुरीमन दा ताप हर्मयोरगाइन- रोषःतापले गाना मग माधोरसम्म सिनननं पारामे परदेशादेश, पम्मिन् मामे विसरमाए युष्पने, तपा पनि देशे ठिठति पह- निमानि देश इत्युप्यते । स्यै नरम स्पलगतपा- तगत पसरनेननीय इति तदयित्पुरता पदेत सारfuनो पनप नपनं स एष दूतापा भरति । दुतर्म शा- सनदीपाति दोपदर्शनादिति ॥२९॥ निमिपसरूपपार- वंजणमंगं च सरं छिपणं भूमं च अंतरिक्खं च । लक्खण मुविणं च तदा अट्ठविहं होहणेमित्तं ॥ व्यंजनमंगं च स्वरः छिन्नः भूमिध अंतरिक्षं या लक्षणं स्वप्नः च तथा अष्टविधं भवति निमित्तं ॥ म्जनं शकाठलादिकं । अड्गं च वरीपः । सरः सदा टिमः दः, खस्मादिमहारो पहादिवेदो साभांम भ पविभागः । अन्तरिक्षमादित्यगृहापुदयास्तमनं । मक्षयं नन्दितावकादिक । सपश्च गुप्तस्स हस्ति. विमानमपिरोयादिदर्शनं प सपाटकार मावि निषि- ·मुलाबारे- रायननं रष्ट्वा यच्छुमाशुभ मापते पुरुषस्य तद्वयननं निमित्तमित्युन्यते । तयागं शिरोग्रीवादिकं दृष्ट्वा पुरुषस्फ यन्दुपाशुभं ज्ञायते तदङ्ग निमित्तमिति । तया यं वरंश- विशेष श्रुत्वा पुरुषस्यान्यस्य वा शुभाशुभ मापते तस्वर- निमिचामिति । ये प्रहारं छेद वा दृष्ट्वा पुरुषस्यान्यस्य वा शुभाशुमं झायते तच्छिन्ननिमित्तं नाम । तया यं भूमिनिमागं हप्ता पुरुषस्यान्यस्य वा शुभाशुमं झायते तन्नोमनिमितं नाम । यदन्तरितस्य व्यवस्थित ग्रहयुद्धं ग्रहास्तपनं ग्रहनिर्यानादिक समीदय मनायाः शुभाशुभं वियुध्यते तदन्तरिक्ष नाम । यल. क्षणं दृट्वा पुरुषस्यान्यस्य वा शुभाशुभं झापने तल्ल- क्षणानिमित्तं नाम । यं स्वप्नं दृष्ट्वा पुरुषस्यान्यस्य वा शुमा. शुभ परिच्छिद्यते तत्स्वप्ननिमित्तं नाम । तया चशब्देन भू- मिगर्ननदिग्दाहादिकं परिगृह्यने । एतेन निमिचेन भिक्षामु- साध यदि भुंक्त तदा तस्य निमिचनामोत्पादनदोषः । रसा. स्वादनदैन्यादिदोपदर्शनादिति ॥ ३० ॥ भानीवं दोपं निरूपयन्नाह- जादी कुलंच सिप्पं तवकम्मं ईसरच आजीवं । तेहिं पुण उप्पादो आजीव दोसो हवदि एसो॥ जातिः कुलं च शिल्पं तपःकर्म ईश्वरत्वं आजीवं। तैः : पुन: उत्पादः आजीवदापो भवति एपः।

·पिंगुलपति नानिमामलनिः सं तिसन्ततिः । पारमुदिः विरामिना मेरपिपुस्तकादिकर्म विमानं । गरपोष्टानं । हिमपानीम्पनेनेनामीरः। भानो मालिंद निर्दिप गिनानकचरप निधिपामीरनं राति मात्रामीसपनाम्पेनानि तेभ्यो भातिकपनादिभ्यः पुनम्याद माम्प पोऽयं मानीर- झोपी माया पिंगानदीनतादिदोपदर्शनादिति ॥३१॥ पनीपापपनं निरूपपमा- साणकिविणतिधिमांदण. पासंडियसवणकागदाणादी। पुण्णं णवेति पुठे पुण्णेचि वणीवयं वयणं॥ धाकृपणातिथिब्राह्मणपाखंडिश्रमणकाकदानादिः। पुण्यं नवा इति पृष्टे पुण्यमिति बनीपकं वचनं । सुना, कपणादीनां टम्याध्यापादिना प्रतिषीना म. प्यानमालागताना भिकाणां, ग्राम्हणानां पांसादिक्षिण पाखंहिनां दीक्षोपमीरिना, श्रवणानामाजीसानां छात्राणां पा काकादीनां च पानादिकं दीयवै सेन पुष्पं भवति कि ·मूलाचार- वा न भवतीत्येवं पृष्टे दानपतिना, 'भवति पुण्यमिति' य.- घेवं याचद्वनीपर्क वचनं दानपत्युनुकूलवचनं प्रतिपाद्य यदि मुजीत तदा तस्य वनीपकनामोत्पादनदोषः।दीनत्वादिदोप- दर्शनादिति ।। ३२॥ चिकित्सा प्रतिपादयन्नाह- कोमारतणुतिगिंछारसायणविसभूदखारतंतं च सालंकियं च सल्लं तिगिंछदोसो दु अट्टविहो । कोमारतनुचिकित्सारसायनविपभूतक्षारतंत्रं च । शालकिकं च शल्य चिकित्सादोपस्तु अष्टविधः ॥ कौमारं घालवैचं मासिकसावंस रिकादिरहमासनहंतः शास्त्रं तनुचिकित्साजरादिनिराकरणं करगेदरशोधनका. रणं च । रसायनं बलिपलितादिनिराकरण बहुकालनीधि. त्वं च । विपं स्थावरजंगम सकृत्रिममेदमिमं । सस्य विपस्य चिकित्सा विपापहारःभूत (त:)पिशाचादि तस्य विकिरमा भूतापनपनशास्त्रं । सारतत्रं तारदव्यं दुष्टनणादिशोपनकरं। शलाकपा निसं चालाकि पाक्षिपदलायुयानं । शन भूमिगत्यं शरीरसल्यं य तोमरादि शरीरशल्यं, मरम्पादित के भूचिस्यं तस्यापनपनकारक शाग्नं शामित्युपते । सया विपारनपनशास विमिति । भूनापनयननिमितं मागे भूतमिति, कार्य कारणोपचारादिति अपरा वितिसारादः ·पदयधिकारा. प्रत्येकमामिसम्बध्यते काकाक्षितारकवदिति । एवमटमकारेण चिकित्साशास्त्रेणोपकारं कृत्वाहारादिक यहाति तदानीं त- स्पाटमकारश्चिकित्सादोषो भवत्येव सावधादिदोषदर्श- नादिति ॥ ३३ ॥ क्रोधमानमापालोभदोषान् पनिादयनाह- कोघेण य माणेण य मायालोभेण चावि उप्पादो उप्पादणा य दोसो चदुबिहो होदि णायब्बो॥ क्रोधेन च मानेन च मायालोभेन चापि उत्पादः । उत्पादन दोपः चतुर्विधो भवति ज्ञातव्यः । कोपमानमायालोमेन च पोऽयं भिक्षाया उत्सादः स उत्पादन दोषश्चतुष्पकारस्तानम्प इति । क्रोधं कृता भिक्षामुत्सादयति मात्मनो पनि सदा कोपो नामोसादनदोपः तथा पान गर्ने रुत्वा पपात्मनो भिक्षादिकमुत्सादयति तदा मानदोषः।मायां कुटिलमा कृस्वा पचात्मनो मिक्षादिकमुखादयति सदा मायानामोत्पादनोपः। तथा लोभं कक्षा मदर्य भिक्षां पपात्मन उत्रादपति सदा लोमोसादनदोपो भारदोपादि- दर्शनादिति ॥ ३४ ॥ पुनरपि तान् दृष्टान्तेन पोपयमार- कोपोय हत्यिकप्पेमाणोवेणायडम्मिणयरम्मि।

·मनानारे- माया वाणारसिप लोहो पुण रासियाणम्मि ।। फोघम हरितफल्पे मानो वेणातटे नगरे। माया वाराणस्या लोमो राशियाने ॥३५॥ हतियागने कश्मिरमायुः कोपेन मितामुलादिन- पान । सपा पेन्नानटनगरे कमिसंपतो पानेन मिझामुसादि. वरान । सया वागार भिसापुः मायां कता मिसामु. सारितवान् । तथान्यः संपतो लोमं मदर्य राशियाने मिसा. मुत्पादिनानिनि । तेन कोयो हस्तिहल्पे, मानो येभातटनगरे पापा घाणारस्पां लोमोराशियाने इत्युच्यते । भाकपा उत्ते. ६प वाच्या इति ॥ ३५॥ पूर्वसंस्तुतिदोपमाह- दायगपुरदो किची तं दाणवदी जसोघरोवेति। पुवीसंथदि दोसा विस्सरिदे घोषणं चावि ॥ दायकपुरतःकीर्तिस्त्वं दानपतिः यशोधरो वा इति । पूर्वसंस्तुतिदोषो विस्मृते बोधनं चापि ॥ ददातीति दायको दानपतिः तस्य पुरतः कीर्ति ख्यात (ति) बूते । कयं, तं दानपतिपशोधरः त्वदीया कीनिर्वि- भुवा लोके । यहातुरप्रवो दानग्रहणामागेर ब्रूते तस्य पूर्व- संस्तुविदोपो नाम जायते । विस्मृतस्य च दानसम्बोधन ·पिपिका. संपादाननिरिक्षानी लिमिति कृमा लिन वि. मोन रोति पानरपापि पूर्म विदोरो भसीनि । यो कोलि यूने, पर सायं करोति तसा संततिदोपो न. नापालपदोपदर्शनादिति ॥ ३६ ॥ पासानिदोपया- पन्छा संथुदिदोसोदाणं गहिदूण तं पुगोफिर्ति विक्सादो दाणवदी तुज्य जसो विस्मुदो वेति । पभात संस्तुतिदोपः दानं गृहीत्वा तद पुनःकीर्ति। विख्यातः दानपतिः तब यशः विश्रुतं छूते ।। परमासंस्तुदोषो दानमाहारादिकं पहीला उतः पुनः परमादे मोति मोरित दानातिस्त्र, तायशोवि. भूपिनि मरे पसप पवा सस्तुविदोषः, कार्पयपादिदो. पार्शनादिति ॥ ३७॥ रिपानारोलादनदोपमा:- विजा साधितसिद्धा तिस्से आसापदाणकरणेहि तरसे माहप्पेण य विजादोसो दु उप्पादो॥ विधा साधितसिडा तस्याः आशाप्रदानकरणैः। तस्सा माहात्म्येन च विवादोषस्तु उत्पादः ।।

·-- मूलाधारे- लिया नार सातिसिला मातिा मी मिदा माति तस्मविपाया मागापदानाम्पेन मालिपामोदापा मितस्पारन माम्न यो नीति र सिपोलादनो मार दो माराया दर्शनादिति ॥ ३८॥ पंधोपानदीपा- सिदे पढ़िदे मंते तस्स य आसापदाणकरणेण। तस्स प मादपेण य उपायो मतदोसो दु ।। गिडे पठिते गंगे सस्य च आशापवानमरणेन । सस गमाहात्येन प उत्तानो गरमागरतु ॥ गि कोपिंग गो iraffamil wfAT Isra nat मानमानसको जीना हादिक पनि मनमार. बागादिना ॥ ३॥ FORTranditam -- आहाादायगागभानादिदेवदाणं। भादय माविका विनामनांदोमा॥४॥ কাপা fখাম: না ।

·पिराधिषामा आहूय साधितव्या विद्यामंत्रः भवेत् दोपः ॥ ४॥ माहारदाधी भोमनदानशीला देवता प्यंतरदेवान विध- या पत्रेण चाहयानीय साधितव्यास्नासां साधनं क्रियते यदा- नार्य स विद्यादोपो मंत्रदोपश्च मति । अथवाऽऽहारदायकानों निमिचं विघया मंत्रेण बाहय देवतानां साधितष्पं साधन कियते यत् स विद्यामंत्रदोषः । अस्प प पूर्वयोर्विद्यामंदो- पयोर्मप्पे निपातः इति कृत्वा नायं पृगग्दोपः पठितस्तयो. रन्तर्माणादिति ॥४०॥ पूर्णदोपमाह- णेत्तस्संजणचुणं भूसणचुण्णं च गचसोभयरं। चुण्णं तेणुप्पादो चुप्णयदोसो हवदि एसो॥४॥ नेत्रयोरंजनचूर्ण भूषणचूर्ण च गायशोभाकरं । चूर्ण तेनोत्पादः चूर्णदोषो भवति एषः ॥४१॥ नेप्रयोरननं पूर्ण चतुषोनिर्मलीकरणनिमितमन्नने द्रव्यरमः । तथा भूपणनिमितं पूर्ण येन पूर्णेन तिलकपत्र- स्पस्पादयः क्रियन्ते सद्भपणद्रप्परनः । गात्रस्य शरीरस्प शोमाकरं प पूर्ण पेन पूर्णेन शरीरश्य दीप्यादयो भर्ग ·३६२ मूलाचारे- तच्छरीरशोमानिमिच चूर्णमिति । तेन गेन योयमुत्पादो भोजनस्य क्रियते स चूर्णोत्पादनामदोषो भवत्येप जीवि- कादिक्रियया जीवनादिति ।। ४१ ।। मूलकर्मदीपं प्रविशदयाह-- अवसाणं वसियरणं संजोजयणं च विप्पजुत्ताणं । भणिदं तु मूलकम्म एदे उप्पादणा दोसा ॥४२॥ अवशानां वशीकरणं संयोजनं च विप्रयुक्तानां । भाणितं तु मूलकर्म एते उत्पादना दोषाः ॥ ४२ ॥ भवशानां वशीकरणं यद्विरयुक्तानां च संयोजनं यत्कि- यते वदणित मूलमर्म । अनेन मूलकर्मणोत्पादो यो भक्का- दिफस्य स भूलकर्मदोपः । सुष्टु लज्जाधामोगस्य करणा- दिति । एते उत्सादनदोपास्वयोरपदोपाश्च सर्वे एते परित्या ज्या भषःकर्माशदर्शनात् । एतेषःकाशस्य सद्भायो- स्ति पतः । तपान्ये च दोषाः जुगुप्सादमो दर्शनदूषणादयः सम्मपन्ति येभ्यस्तेऽपि परित्याग्या इति ।। ४२॥ अमनदोगन् प्रतिपादयन्नाइ- सकिदमक्खिदापहिद ·पिगुदधिकारा ॥६॥ संक्पहरणदायगुम्मिस्से। अपरिणदलितछोडिद एपणदोसाई दस एदे ॥१३॥ शकितम्रक्षितनिक्षिपपिहितसंव्यवहरणदायकोन्मिश्राः अपारणतलिप्तत्यत्ता: अशनदोषा दश एते। शंकपोत्यमः शक्तिः, दिपपमारोऽर्मणा निष्प मपत नेति को पता ने परताप कितनामासनदोषः। तथा प्रतितस्तैलापम्पतम्तेन भामनादिना दीपमानमा पदि एपदानि प्रतितोपो भवति । तया नि না, ববিতা অনিনিমা এৰি যায় সে दाप निक्षिप्तदोषः । तपादिम मान भारफेन प महना पदयम्भमादक पदापि दीपमान पदि एयराति तस्य सिरितमामानरोपः। सपा संपारणे दानाय सम्पाहार का परिदा. पदिमापुर संसारमानापागनीप: तथा दापरः परिपः, तेनादेन पपानrt oft एराति सापुरमदानापापानापासनको । यो भोऽागुन ऐण पयिष्यादिमापीर Nिsferers. पोतमा उभिनायानो तारितो मागोमयादिना सामादिका पसारेर ·मूलाधार परिणतनामागनदोरः । तपा लिलोमासुकादिसरात- स्तंन भाननादिना दीयमानपाहारादिक यदि गति सदा नस्य लिप्तनामासनोपः। तथा बोधि परित्पननं अना नम्पास्थिम्यागिगाहार परिशतनं गलनं परिगमनं यत्कियने तसरिस्ममननापासनदोषः। एनेशनदोपा दशेर मति ज्ञातम्या इति॥४३॥ शनिदोग विना- असणं च पाणयं वा सादीयमध सादिय व अज्ञप्पे । फपियमणिगत्तिय मंदिवं संकिगं जाणे ॥४४॥ अशनंगपानयागाचं अथरमानं मा अध्यागनि থামাননিনি হান গণীটি म भना, efinri mi wr. ifri., मा मार्ग पलाrmintsकोमा हिमालय : मला मागमे मलिन गोगnिly farina ािनी, ग्राम RATAN मंदिप महानिमामा मानी।

·दिसायधिशारा ॥६॥
अथवाध्यात्मे घेतसि फिमध:कर्मसहिनमुत नेति मन्दिग्धमा-
सरं यदि एयरीपान्छकिं जानीहि ॥४४॥
सिीय प्रशिनदोपमा--
ससिणिदेण य देयं
इत्येण य भायणेण दबीए ।
एसो माक्सददासो
पारदरदबो सदा मुणिणा ॥१५॥
सनिग्धेन च देयं हस्तेन च भाजनेन दा ।
एपः म्रक्षितदोपः परिहर्तव्यः सदा मुनिना ॥४५॥
सस्निग्धेन रस्तेन भामनेन दो बटाररेन परेय
भत्तादिकप पदि पहने दा प्रक्षितदोषो पति।
सम्मादेष प्रतिदोषः परिहयो सनिना मम्मानादि.
एपदोपदर्शनादिति ॥ ४५ ॥
निधिमशेषमा-
सभित पुढविआऊ
तेऊहारेदं च वीयतसजीवा।
जंतेसिमुपरि ठाविद
णिक्सितं हरोदि उम्भेयं ॥ ४६॥

·मूलाधारे- उच्चारपतितांतरुधिरवेश्याश्रमाणिका अंगमृक्षिका ॥ मति: या वालं मसापयति । मुंडी-पथपानसम्परः । रोगी व्याधिमस्तः। मृतकं, मृतकं पशाने परिक्षिप्यागतो या समृतक इन्युच्यते । मृतकमनकेन यो जुष्टः सोऽपि मृतक इत्युच्यते । नऊंसय न सी न पुमान् नपुंसकमिति नानादि । पिशाचो वाताव्युपात: निम्नः पटापावरयरहितो रहस्यः। उधारं मूत्राचीन कृत्वा य आगतः स उचार इत्युच्यते। पति- वो मागतः । वान्त कृत्वा प भागनः । रविरं रुधि- रसहितः । पेश्या दासी निकाऽऽपिका । अपराधम. गिका रक्तपटिकादयः । अंगप्रक्षिका अंगाभ्यंगनकारिणी। ॥४९॥ता- अतिवाला अतिवुड्ढा घासची गम्भिणी य अंपलिया। अतरिदाय णिसपणा उचत्या अब णीचत्या ॥५०॥ मतियालाआतिवृद्धापारायंती नगर्भिणी पअपलिका अंतरिता या निपप्णा शरया अथवा नीचस्मा ५. अनिवारा प्रतिमा, मतिरा भीमरामस्ता । पासपन्दी माफी fwer क्षिी गुममा मा ·- भिधिकार सिका। प्रालिका पतरहिना । अन्तरिता राज्यादिमिर्य. पहिता । मासीनोपविट। माया उन्नामदेवरिपता । नीषापा निम्नप्रदेशस्पिना । एवं पुसो पानिमा परि ददाति तदान प्रानं मोमनादिपपिसि ॥५०॥ या- पूरण पजलणं वा सारण पच्छादणं च विज्झवणं । विमा तहानगकर्ज णिवादं घट्टणं चावि ॥ ५१ फूत्करणं प्रग्वालनं या सारणं प्रछादनं पबिप्यावं कृत्वा तथामिकार्य निर्वात पट्टनं चापि ॥५१॥ पूषण-पुतणं मुरबातेनान्येन राममिना कामदीना प्रमालन भयोतनं या सारणं कायादीनायमादन भस्पादिना रिस्पानं मलादिना रुपातयाम्पपिग्निका पनि निर्माण काणादिपरिस्पाम:, पान पापि पा. दिनार ५१॥ तथा- लवणमजणकम्म पिपमाणं दारयं पणिस्सरिय। एवंविधादिया पुण ·मूलाना- दाणं जदि दिति दायगा दोसा ।। लेपनमार्जनकर्म पिचतं दारकं च निक्षिप्य । एवंविधादिकाःपुनः दानं यदि ददाति दायका दोपाः॥ लेप गोमयार्दपादिना कुर्यादेपाननं स्नानादिक कर्म क सेति सम्बंग । पिपन्तं दार व स्तनमाददानं पालं निक्षिप्य स्पक्या, भन्यांश्चैवंविधादिकान् कृत्वा पुनर्दानं यदि दो दायकदोपा भवन्तीति ॥ २ ॥ सम्मिश्रदोषमाड। पुढवी आऊय तहा हरिदाबीया तसा य सज्जीवा। पंचेहिं सहिं मिस्सं आहारं होदिगम्मस्तं ॥५३॥ पृथिव्यापश्च तथा हरितावीजानि नसाश्च सजीवाः। पंचभिस्तैः मिश्र आहारः भवति उन्मिः ॥ पृथिवी मृत्तिका, आपश्चापासुकः, तथा हरितकाया पत्र- पुष्पफलादयः । वीयाणि-बीनानि यवगोधूमादयः । प्रसाश्च सनीवा निगः पुनर्मलमध्ये भविष्यन्ति दोषा इति । पंचभिथि आहारो भवत्युम्मिश्रः सर्वधा वर्ननीयो महादोप- 'इवि कृत्येति ॥ १३ ॥ अपरिणतदोपमाह- ·३०१ पिंसदयधिकारः ॥६॥ तिलतंडुलउसणोदय चणोदय तुसोदयं वद्धत्यं । अण्णं तहाविहं वा अपरिणदंणेव गेहिजो ॥ ५४॥ तिलतंडुलोणोदकं चणोदकं तुपोदकं अविध्वस्तं । अन्य तथाविधं वा अपरिणतं नैव गृहीयात् ॥५४॥ तिलोदकं तिलमहालनं । संदुलोदकं नंदुलमक्षालनं । उ. प्णोदकं तप्तं भूत्वा शीतं न चणोदकं चणमसालनं । तुपोदपं तुपक्षालनं । मविनम्तमपरिणतं श्रमीपवर्णगन्यासापरित्य- तं। अन्यदपि तथाविधापरिणतं हरीतकीचूर्गादिना भवि. ध्वस्तं । नेव गृण्डीयान नै ग्रामिति । एतानि परिणतानि मायाणीति ॥५४॥ लिमदोपं दिएकमाह- गेरुय हरिदालेण व सेडीय मणोसिलामपिटेण । सपवालोदणले ण व देयं करभायणे लि॥ ५५॥ गैरिकयाहरितालेन वा ·सन WATERTAIT na Hathnatankat Aurat Trt.ttInaut पावर WER THEIRITanal 11 11 HR Pha मा मानदिने। * nail offenthi *?IS T U ram kirtasti ek to Frik to time.TA

·दिधिकार:
मादार के परतापपत्तदोपो भनि।पने पसनदोषा:
दश परिमायाः । पापकारणामीपदयालोगेनगुप्ता
भारति॥५६ ॥
সমাগীবাণ—
संजोयणा य दोसो
जो संजोएदि भत्तपाणं तु ।
अदिमचो आहारो
पमाणदोसो हवदि एसो॥५७॥
संयोजनं च दोपः यः सयोजयति भक्तपान तु।
अतिमात्र आहारःप्रमाणदोपो भवति एपः॥५॥
संयोजन पदोपो भरतियः संयोमपति मत पानं सु।
शीतं भर पानेनाप्न संपोप्रपति । शीतं पा पानं सप्लेन
मतादिना संयोमपति अन्यदपि विरुदं परस्परं यत्पदिसं.
पोषयति सस्य संपोमननाम दोपो भरति । भविमात्र मा.
हार:-प्रशनम्प सव्यंजनस्प हनीपमागादकस्योदरस्य प:
पापनि, धतुर्षभाग पापशेषपति परताप प्रमाणभूत मा.
हारो भाति, भस्मादन्यपा यः कुर्यातम्यातिपात्रो नामाहा.
ग्दोषो भवति । प्रमाणानिरिक्ते माहारे होते स्वाध्यायो
न नेते, पाकक्रियाः कर्तुं न शक्यते, बारादपश्च
संतापन्ति, निद्रालस्पादपश्च दोपा मार्यते इति ॥ ७ ॥

·मूनाचा- - सेटिकया मनःशिलया आमापष्टन। सप्रवालोदनलेपेन या देयं करभाजने लिप्तं ॥ ५५ ॥ मैरिकपा रक्तदयेण, हरितालेन सेटिकया पटिकया पां- अधिकया, मन:शिलपा आमपिप्टेन वा संदलादिसून समवालेन अपशाकेन अमासुकोदकैन वा भागैव इस्तेन भाननेन वा यद्देयं तल्लितं नाम दोपं विजानीहि ॥ ५५ ॥ परिननदोपमाह- बहु परिसाडणमुज्झिम आहारो परिगलंत दिजंतं। छडिय भुंजणमहवा छांडियदोसो हवे णेओ॥ ५६ ।। बहु पारसातनमुज्झित्वा आहारं पारंगलंतं दीयमानं। त्यक्त्वा भुंजनमथवा त्यक्तदोषो भवेत् ज्ञेयः ॥५६॥ बहुपरिसातनमुग्मित्वा बहुमसातनं कृत्वा मोज्यं स्तोकं त्याज्यं बहुपात्रहारेण सोऽपि बहुपरिसातनमित्युच्यते । मा- हारं परिगलंतं दीयमाने तक्रतोदकादिभिः परिस्रवंतं छिद्र- इस्तैश्च बहुपरिसातनं च कृत्वाहार यदि गृहाति त्यक्त्वा चै.

·पिंडएश्यधिकारः ॥६॥ कमाहारमपरं भुंके यस्तस्यत्पत्तदोषोभवति। एते मशनदोषाः दश परिहरणीयाः । सारथकारणाजीवदयाहेतोलोकजुगुप्सा ततश्चेति ॥५६॥ संपोजनाप्रमाणदोपाना- संजोयणा य दोसो जो संजोएदि भत्तपाणं तु । अदिमचो आहारो पमाणदोसो हवदि एसो॥५७॥ संयोजनं च दोषः यः संयोजयति भक्तपानं तु । अतिमात्र आहारःप्रमाणदोषो भवति एपः॥७॥ संपोननं पदोपो भरति यः संपोमपति भक्तं पानं तु । शीतं भक्त पानेनोप्णेन संयोगपति । शीतं पा पानं उप्लेन भक्तादिना संयोगपति । सन्यदपि रिरुदं परसरं पक्षपति- योगपति हस्प संयोमननार दोपो भवति । अषिमात्र मा. हार:-मशनस्प सम्यंजनस्य उतीयभागमुदकरयोदरस्प या प्रयति, धतुर्षभागं पारशेपपति परतस्य प्रमाणभूत मा. हारो भाति, स्मादन्पया या चम्पातिपायो नामा. रदोपो भरति । प्रमाणातिरिक्त मारे होते साप्पापो न मानते, पसाराकक्रियाः स्तुं न शर्यने, गरादपरप संतापन्ति, निद्रासापादपाय दोपा भावे इति ॥१७॥ 1

·३५४
मूलाचार-
अंगारधूपदोपानाह-
तं होदि सयंगालं
ज आहारोदि मुच्छिदो संतो।
तं पुण होदि सघूमं
जं आहारेदि णिदिंदो ॥१८॥
तद् भवति सांगारं यत् आहरति मूर्छितः सन् ।
तत् पुनःभवति सधूमं यत् आहरति निंदितः॥ ५॥
यदि मलितः सन दया मुक्तः पाहारमध्यराति
संत तदा तस्य पूर्वोक्तोऽगारादिदोपो भवति, गुपु पदि-
दर्शनादिति । तत्पुनर्भवति स पूर्वोक्तो धूमो नाम दोषः, य:
स्मादाहरति निंदन जुगुप्तपानो विरूपरमेतदनिष्ट मम, एवं
कृत्वा यदि सुंक्त मदानी घूमो नाम दोपो भयत्पेष, भन्तः
क्लेशदर्शनादिति ॥ ५८॥
कारणापाह-
छहि कारणेहिं असणं
आहारता वि आपरदि धम्म।
यहिं चेव कारणेहिंदु
णिग्नुहवंतीविआचरदि॥ ५९॥

·रिपपिकारा॥ पद्भिः कारणैः अशनं आहरसपि आचरति धर्म । पभिः चैव कारणःतु उन्मपि आचरति ॥ ५९॥ पदभिः कारयः योजनेत निरोपपशनमाहारं भो. उपवायरलेसपेपारमागरमपि भुनानोऽपापाति चेष्ट. पति-अनुष्ठान करोति धर्म पारित्रं । तथैव परमिः कारणःप्र. योमनस्तु निरोपं जुगुप्सपि परिस्पनमप्पाचगति प्रति- पालपति धमिति संय: । निकायं यदि संग्ते भोग्या- दिक तदा दोषः, कारणः पुन मानोऽपि धर्मपानरति साधु- रिति सम्पन्धः । तथापरः पयोजनः परित्यजय भोग्या- दिक धर्ममेवाति नाशनारित्यागे दोपः सकारात्तापरि- पागस्पति ॥५६॥ कानिहानि काणानि भुक्तानमित्याशंकायाम- वेणयवेजावजे किरियाठाणे य संजमदठए । तघ पाणधम्मचिंता कुबा एदेहिं आहारं ॥१०॥ वेदनावैयावृत्त्ये कियार्थ च संयमार्थ । तथा प्राणधर्मचिंता कुर्यात् एतैः आहारं ॥६॥ पेदना तुइनामुपशश्यामीति भंते। पापमात्मनो. ज्येषां च करोमीति वैयारस्पार्थ मुके। क्रिया पहा- किया पम भोजनमन्तरण न मरते इति ताः मसिपालमी.

·मूलाधारे- विसंके । संपमार्य प्रयोदशरिष संयम पालयापीति सतर. पनाहारमन्तरेगन्द्रियाणि मम विकसानि भवन्ति तया सति जीवदयां कर्तुं न शमोमीति माणसंपमार्य इन्द्रियमंयमार्य च संक्त, तथा माणचिन्तया भुक्त, प्राणा दगमकागस्ति- टन्ति ममाहारमन्तरेण, विशेषेणायुन विष्टनीत्येवं मागायें मुक्त। तथा धर्मचिन्तया मुक्त घों दशपकारः उत्तमक्षया- दिलाणो मम वशे न तिष्ठनि भोजनमंतरेण, क्षमा मार्दवमा- जैवं चेत्यादिकं कर्तुं न शक्नोस्पयं जीवोऽगनमन्तरेणेति मुक्त। नातिमा धर्मसंयमयोः पुनरैक्यं क्षमादिमेददर्शनादिति। एमिः पर्भिः कारणराहारं कुर्यायतिरिति सम्बन्धः ।। ६० ॥ भय यः कारणेस्त्यजत्याहार कानि तानीत्यासंकायामाह-. मादंकेउवसग्गेतिरक्खणेवंभवरगुत्तीओ। पाणिदयातवहेऊ सरीरपरिहार वेच्छेदो ॥६॥ भातके उपसर्गे तितिक्षायां ब्रह्मचर्यगुप्तेः। प्राणिदयातपोहेतौ शररिपरिहारे व्युच्छेदः ॥ ६१ ॥ आतंके भाकस्मिकोस्थितव्याधौ धारणान्तिपीटाया सहितायां वाहनातायामाहात्म्युन्छेदः परित्यागः। तयोपसमें दीक्षाबिनाशईती देवपानुपतिर्यग्चेतनकृते समुपस्थिते मोन- नारित्यागः । तितिक्षणायां ब्रह्मचर्यगुप्तेः सुन्छु निर्मली करणे मतपघातसयापाहारव्युच्छेदः । तथा प्राणिदया तो ·निएपhि RER पपायर एपापि पपाणिनां पालो पनि तसापपार न पापीनि नीरदयानिमित्तमायूछेदः । तपास. पोदशरिध नपाननं नाम नरस्ताप करोमीति सपो निमिपमादारपुरदः । तया शरीरपरिकारे संन्यासकाले मरा मम पापण्यनगरी, रोगेष पदासापतमेन जुष्टः, करणरिकल मप संमातं माययातिश्प पते, जी. सिरप प ममोपापी नातीत्येवं कारण शरीरपरिस्पाग- समिपित्तो पनादिप्परछेदः । एनः पदभः कारणैराहा. परित्यागः पार्थः । न सह शिरोचो विपरिमागद- नादिति, देवनादिपु सरस्वपि मातंक: स्यात्, पदि म- शुरभीत्या पारयते ततो मोमनाविपरित्यागं, शरीर पीटारहितस्य सविधानमिति न पिरोयो वायमेददर्शना- दिति । माहारोधानुसते तेन सह संपंधो प्युच्छेदस्येति ।। एतदर्थं पुनराहार न कदाचिदपि कुर्यादिति प्रपंचयमाह- णवलाउसाउअटुंण सरिस्सुवचयह तेजडं। णाण संजमटुंझाणी चेव भुजेजो॥३२॥ न पलायुःस्वादार्थ न शरीरस्योपचयार्थ तेजोर्थ । ज्ञानार्थ संयमार्थ ध्यानार्थ चैव भुंजीत ।। ६२ ॥ न पलार्थ - पम पलं पुदादिक्षम भूयादित्येरपर्थ न त नायुपोथै मपायुदि यारिवति न मुक्ते । न स्वादा, ओग- ·मोसादा पोजनामे न मुनरो नगारी, गर्गर पम गुएं मापादं मा मनिन । नामोड, MAITRA: Mi किन सेमी. नामिति । गमनको रोज मा. नामााणे मम नामिनि । संगाय, संगमो मप स्पासिनि भुगो । गाना गा, मारमनरेग समान माने तो मुंगे यििनि सगरि गोपन मार॥१२॥ णवकोडीपरिसुद्धं असणं वादालदोसपरिहाणं। संजोजणाय हाण पमाणसहियं विहिसुदिणं ॥ नवकोटिपरिशुद्ध अशनं हाचत्वारिंशदोपपरिहीनं । संयोजनया हीनं प्रमाणसहितं विधिसुदत्तं ॥६३ ॥ नकोटिपरिशुदं । कास्ना: कोटयो मनसा कृतकारि. तानुमतानि तिसः कोटयः, तपा वचसा कृतकारितानुमतानि तिसः कोटया, तथा कायेन कृतकारितानुसतानि तिस्रः कोट- य पतामिः कोरिभिः परिशुदमशनं, द्विचत्वारिंशद्दोपपरि- हीणं उद्मोत्पादपणादोपरहितं, संयोजनमारहितं, प्रमाणस- दितं, विधिना दचं मनियहोचस्यानपादोदकार्चनाप्रणमनम- नोवचनकायशुदयशनशुदिभिर्दचमुपनीतं, श्रद्धाभक्तितुष्टिवि- 'झानातुंन्धताक्षपाशक्तियुक्तेन दायेति ॥ ६३ ॥ तथा--- ·३७६ पिडशुद्धपधिकारः ॥ ६॥ विगदिंगाल विधूम छकारगसंजुदंकमविसुद्ध । जतासाधणमेत्तं चौद्दसमलवाज्जिदं मुंजे ॥६॥ विगतांगारं विधूमं पट्कारणसंयुक्तं क्रमविशुद्ध । यात्रासाधनमात्रं चतुर्दशमलवर्जितं भुक्ते ॥६॥ विगनांगरं, विगतधूपं, पदकारणसंयुक्तं ऋपविशुद्ध- सुन्कमहीन, यात्रासापामात्रं माणसंगरणार्य अयना मोक्ष- पावासाधननिमित्तं, चतुर्दशमलनित भातेसापुरिति संपन्यः ।। भय कानि चतुर्दशश्लानीत्याह- णहरोगजंतुअट्ठी- कणकुंडयपूपिचम्माहिरमंसाणि बीयफलकंदमूला छिण्णाणि मला चउद्दमा होति ।। नखरोमजस्वस्थिकणकुंडपूतिचर्मरुधिरमांसानि । बीजफलकंदमूलानि जानि मलानि चतुर्दश भवति नखो, हातपादागुरमप्रभमा ( भ) मनुमाति पनिषतिगानानिमविषदो वा रोपवाल: सोपि मनु परि. पन्नावः । अन्तु यः माणिरहितरी । रिय कंकाल mmmmsai #fume पाहिशास्यादीना.

·मूलाचार-
मभ्यन्तरसमावयवाः । पयं, पारुधिरं व्रणश्लेदः धर्मश-
रीरत्वायमधातुः । रुधिरं दितीयो धातुः । मांसं रुधिरा-
धारं ततीयो धातुः । वीजानि मा(म)रोहयोग्यावयव-
गोधूमादयः । फलानि जम्वाम्राग्वाडकफलानि । फंदः के-
दल्यधामारोहकारणं । मूलं () पिपलायधःपरो-
हनिमित्तं । छिनानि पृथग्भूतानि मलानि चतुर्दश भवन्ति ।
कानिचिदत्र महामलानि, कानिचिदललानि, कानिचिन्महा:
दोपाणि, कानिचिदलदोपाणि । रुधिरमांसास्थिचर्मपूया-
नि महादोपाणि सहारपरित्यागेऽपि प्रायश्चित्तकारणा-
नि द्वीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियशरीराणि घालाश्चाहार-
त्यागकारणनिमित्तानि नखनाहारः परित्यज्यते । किवि-
स्मायश्चित्तं क्रियते । कणकुँरलीजकंदफलमूलानि परि-
हारयोग्यानि यदि परिहत न .परन्ते भोजनपरित्यागः कि-
यते । तया स्वशरीरे सिदभक्तो कृवायां यदि रुधिरं पूर्य च
गलति पारिपेशकशरीरद्वा तदाहारस्य त्यागः । सदिवसे-
स्प मांसस्य पुनदर्शनेनाकारायां पिंडगुदी न परिवानी.
ति पृयगुच्यन्ते इति ॥ ६॥
दोपरहिवं मुक्त यतिरित्युक्ते कि तभुक्त इत्याशंकायामाह-
पगदा असओजझातह्मादो दवदोचि तं दद।
फासुगामिदि सिद्धविय
अप्पट्टकदं असुद्धं तु ॥६६॥

·भादागे दूरतः पिंडराद्धपधिकारः ॥६॥ ३१ पगता असवो यस्मात् द्रव्यत इति तत् द्रव्यं । मासुकमिति सिद्धेपि च आत्मार्थकृतं अशुद्धंतु॥ द्रव्यमावतः मासुकं ट्रष्यं मुंक्त द्रव्यगतमासुकमाह-प्र. गता ममयः माणिनो रस्सातस्माद्रष्यतः शुद्धमिति तद्पं केन्द्रिया जीवा न सन्नि न विद्यन्ते स माहारस्तम्पतः शुदः, दीन्द्रियादयः पुनर्थ सनी निर्जीवा वा सन्ति स परिवर्तनीयो द्रष्यतो शुद्धतादिति । मासु कमिति भनेन प्रकारेण प्रासुकं सिदनिप्पममपि द्रम्प यचा. स्पार्धं कृतमात्मनिमिर्च कसं चिन्तयति तदा द्रव्यतः शुदम- प्यशुदमेव ॥६६॥ कथं परार्यकृतं शुदमित्याकायां स्टान्तेनार्यमा- जह मच्छयाण पयदेमदणुदये मच्छया हिमजति ण हि मंडूगा एवं परमट्ठकदे जदि विसुद्धो॥६७. पथा मत्स्यानां प्रकृते मदनोदके मत्स्या हि मजति। न हि मंडूका एवं परमार्थकृते यतिः विशुः ॥७॥ पथा रस्तान महने महनोदके यया मरस्यान नि. मि कृते मदनकारण मले मास्या हिरापुटं पानि रिहली. भवन्ति न हि माझा का नामापन्ति । यलिम्जले ·३२ मनाचा मत्स्यारतस्मिन्नेव मगहका अपि तथापिते न विश्चन्ने त - तोरमानात् । एवं परार्थे कृते मक्षादिके प्रवर्तमानोऽपि पति- विशुद्धस्तद्नेन दोषण न लिप्यते । कुटुम्पिनीमार्मादिदो. पेण गृान्ने न साधवः । तेन कुटुम्बिनः माघुदानफलेन तं दोपमपास्य स्वर्गगामिनो मोक्षगामिनय मन्ति सम्यानटपः, मिथ्यादृष्टयः पुनर्मोंगभुमवाप्नुवंति न दोप इति ।। ६७ ॥ भावतः शुद्धमाह- आघाकम्मपरिणदो फासुगदम्बेवि बंधओ भणिओ। सुद्धं गयेसमाणो आधाकम्मेवि सो सुद्धो ॥ ६८॥ अध:कर्मपारणतः प्रासुकद्रव्येपि यंधको भणितः। शुद्ध गवेषयमाणः अधःकर्मण्यपि स शुद्धः॥ ६८ ॥ मासुके द्रव्ये सति पद्यःकर्मपरिणतो भवति साधु- यद्यात्मार्थ कृतं मन्यते गौरवण तदासौ बन्धको भणितः कर्म पध्नाति शुद्ध पुनर्गयेपयमाणोऽधाकर्मविशुद्ध कृतकारि- तानुपतिरहितं यत्नेन पश्यन्नपाकर्मणि सत्यपि शुदोऽसौ यघाययाकर्मणा निपमोऽसावाहारस्तथापि साधोर्न बंध- देतः कृतादिदोपाभावादिति ।। ६८।।

·२८ शुिदयधिकार ॥६॥ सम्बोवि पिंडदोसो दब्बे भावे समासदो दुविहो। दव्वगदो पुण दवे भावगदो अप्पपरिणामो ॥ ६९ ॥ सर्वः अपि पिंडदोपः द्रव्ये भावे समासतो द्विविधः द्रव्यगतोपुनः द्रव्ये भावगतो आत्मपरिणामः ६९ सोऽपि पिण्डदोपो ट्रॅव्पगतो भावगतश्च समासतो दि. पकारः । द्रव्यमुद्गपादिदोपसहिनमध्यधाकर्मणा पुक्तं द्रव्य- गतमित्यूप्यते तस्मादद्व्पगना नव्यमिति । भावत: पुनरा. स्मपरिणामः शुद्धमपि द्रव्यं परिणामानामशुदधाशुद्धमिति सस्पाभावशुदिर्पनेन कार्या। मारगुदपा सर सपश्चरण ज्ञानदर्शनादिक प प्यास्पितमिति ।। ६९ ।। द्रम्पत्य मेदपा- सब्बेसणं च वि- हसणं च सुद्धासणं च ते कमसो। एसणसमिदिविसुद्ध णिब्धियडमवंजणं जाणं ॥७॥ सणं च विदैपणं शुद्धाशनं च ते क्रमशः।

·३८५ मूलाधारे- एषणासमितिविशुद्ध निर्विकृतमव्यंजनं जानीहि ७. सपणे चशन्देनासपणं, विपणं चशब्देना विद्वैपर्ण शुदाशनं चशन्देनाशुद्धाशनं च ग्रयं । प्पणासमितिविशुदं सपणमित्युच्यते । तथा विकृतेः पंचरसेभ्यो निफ्रान्तं नि. विकृतं गुदतलघृतदपिदुग्धशाकादिरहितं सौपीरशुष्कतका- दिसावित दिदैपनियुच्यते । तथा सौवीरशुष्कतकादि. भिजितमव्यञ्जनं पाकादवतीर्णरूपं मनागपन्यया न कृतं शुद्धाशनमिति क्रमशो यथानुक्रमेण जानीहि । एत. विविध द्रव्यमशनयोग्यं । प्रमाशिनं सर्वरससमन्वितं सर्व. ध्यम्जनश्च सहितं कादाचिद्योग्य कादाचिदयोग्यमिति । एव- मनेन न्यायपणासमितियाख्याता माति ॥ ७० ॥ तां पयं कुर्यादित्याशंकायामाह- दवं खेत्तं कालं भावं क्लवीरियं च णाऊण । कुजा एपणसमिर्दि जहोवदिटुं जिणमदम्मि ॥१॥ द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावं बलवीयं च ज्ञात्वा। कुर्यात् एपणासमिति यथोपदिष्टां जिनमते ॥१॥ द्रव्यमाहारादिक मासा, तथक्षेत्र नांगलानुपरूक्ष- ·पिंडसुद्धपधिकारा. स्निग्मादिक दाबा, सपा काई शीणादिक शाला वया मारमात्मपरिणाम अंदामुन्साई माता, तया परीरवस. मात्मनो जाता, तयात्मनो वीर्य संहननं झावा दिन. समिति जिनागमे ययोर्गदेष्ट मिति । अन्य यदि हाहा. पिकालेपादिसमुदाः स्यादिति ।। ७२॥ . भाजन विभागपरिणाममा- अद्धममणस्स सबि- जणस्स उदरस्स तदियमुदयेण । वाऊ संचरणहूँ चउत्थमवसेसये भिक्खू ॥७२॥ मधअशनेन सव्यंजनन उदरस्य तृतीयं उदकेन। बायोः संचरणार्थ चतुर्थमवशेषयेत् भिक्षुः॥२॥ उदरम्पा मध्यञ्जनेनागनेन पूग्गे नृतीपभागं पोदर- प्योरेन पूग्यदायोः संमरणार्थ पर्यभागमदरस्पाशेरे द्रितुः । भतुर्यभागमुदरम्य तुई कर्मयेन पहारादि- या: सुषेन मरतने, पानाध्ययनादिकं स न होयते, मी- गादिक प न भवेदिति ।। ७२ ।। भोगायोग्यालपार- सुरुदयत्यमणादो ·मुलावारे- णालीतिय वजिदे असणकाले। तिगदुगएगमुहुते जहष्णमज्झिम्ममुकस्से ॥७३॥ सूर्योदयास्तमनयोर्नाडीत्रिकवर्जितयोःअशनकाले त्रिकदिकैकमुहूर्ताः जघन्यमध्यमोत्कृष्टाः॥७३॥ सूर्योदयास्तपनयोनाडीपिकवर्जितयोर्मध्ये शनकालः । तस्मिन्नशनकाले निषु मुहतेपु भोजनं जयन्याचरणं योर्महः तयोरशन मध्यमाचरणं एकस्मिन महर्नेऽशनमुत्कृष्टाचरपमिति सिदिभवतो कृतायो परिणाममेतम मिक्षामलममानस्य प. यंटत इति ॥ ७३ ॥ :: मिक्षाथै मविष्टो मुनिः किं कुर्वनाचरतीत्या- 'भिक्सा चरियाए पुण गुचीगुणसीलसंजमादीणं रखंतो चरदिमुणीणिब्बेदतिगंच पेच्छंतो७४ भिक्षाचर्यायां पुनः गुप्तिगुणशीलसंयमादीनां । रक्षन चरति मुनिनिवेदत्रिकं च प्रेक्ष्यमाणः ॥ ७॥ भिक्षाचयां प्रविष्टो मुनिर्मनोगुप्ति यवनगुप्ति काय. गुप्तिरसंघरति । गुणान् मूलगुणान रसंबरवि । सपा शील. संपमादीय संघरति । निर्वदपि चापदपमाणः शरीरच. साम्यं संगवैराग्यं संसारपैराग्यं पापेदयमाण इत्पः। सपा- ·पिशुसूधिकारा॥६॥ जाणाअणवत्यावियमिच्छचाराहणादणासोय संजमविराधणाविय चरियाए परिहरेदंबा ७५ भाज्ञा अनवस्थापि च मिथ्यात्वाराधनात्मनाशय । संयमविराधनापि च चर्यायां परिहर्तव्याः॥ ७५॥ भाणा मात्रा वीतरागशासनं रक्षपन् पालयंधरतीति समन्यः । एतांश्च परिहरंश्चावि पनवस्था स्वेच्छापत्र चिरपि ष, मिथ्यात्वारापन सम्परलपतिकूलापरणं, पा. मनार स्वपतियातः, संयमविराधना चापि पर्यायां परिष. या। मिशाचर्यायां विटो मुनिरनवाया यया भवति सपा परति मिथ्यात्वाराषनात्मनाशः संयमदिरापनारपपया न भवन्तीवि सपान्तरायांइव परिहरेश्वरति ॥ ७॥ फेतेऽन्तराया इत्याशंग्याह- कागामेज्झा छद्दीरोहण रुहिरंच अस्सुवादंच। ' जाहहिहामरिसंजण्हुवरि वदिकमो चेव ॥७॥ काकोऽमेध्यं छर्दिः रोधनं रुधिरं चाश्रुपातथ। जान्वधः भामर्शः जानूपरि व्यतिकमधैव ॥ ७ ॥ काफ उपलक्षणापर्यो यसरीतस्तेन कारकस्येनादयः परि. शान्ते । गच्छतः स्थितस्य पा काकादपो पदुपरि पुत्सर्ग कुर्वन्ति संदपि कारु,इत्युपते साहपर्योन पाको नाम भोग- । .

·गुमाया- नस्यानराणः माग्यमानि सेन पादादिक परम नदणमेसिनत, भमेश नापागमः । सग नपिनमात्मनो यदि मनति । तया रोपनं यदि कानदा. गादिकं करोनि | A1 पिग्मात्मनोन्याय या यदि पश्य- ति । पराभेन प्यादिक मा। सपा रातो हासेना- स्मनी यमभूपागलान परेशापि समिष्टानां यययं दीपो मवेद । मया मानया मामयों जानरः परामर्शः । तया नानारियतिक्रपश्चैव सर्ववान्तायैया सामन्याइति । तया- गाभिअघोणिग्गमणं पञ्चक्लियसेवणाय जंतुवहो कागादिपिंडहरणं पाणीदा पिंडपडणं च ।। ७७॥ नाभ्यघोनिर्गमनं प्रत्याख्यातसेवना चजंतुवधः । फाकादिपिंडहरणं पाणितः पिंडपतनं च ॥ ७७ !! नाम्ययो निर्गमनं नामेरयो मस्तकं कृता यदि निर्ग:. मनं भवेत् । तथा प्रत्याख्यातस्य सेवना च, भवग्रहो यस्य चस्तुनस्तस्य यदि भक्षणं स्यात् । वया जन्तवधः आत्मनोंड. न्येन वा पुरतो जीवषयो यदि क्रियते । तया फाकादिमिा पिंडहरणं यदि काकादयः पिण्डमपहरन्ति । तया पाणिपात्रा पियरपतनं भुनानस्य पाणिपुटादि पिपदो पासमानं वा पतति ॥ ७७ ।। तथा- पाणीएजतुवहो मंसादीदसणे य उवसग्यो । i:

·पिराधिकारः॥६॥ पादतरम्मि जीवो संपादोभायणाणं च॥७८॥ पाणी जंतुवधः मांसादिदर्शनं च उपसर्गः । पादांतरे जीवसंपातो भाजनानां च ॥७॥ पणिगो मनुषधो जन्तुरात्मनागरय पापों संमानस्प पदि म्रियते । तया मांसादिदर्शनं मांसं मृतपंचेन्द्रिपशरीर इत्येवमादीनां दर्शनं पदि स्यात् । तयोपसगों देविकायुषः स! यदि स्पात् । तथा पादान्तरे पंचेन्द्रिय मीनो पदि गच्छेत् । तथा सम्मातोमाननस्य परिषेपकास्तामामन यदि पोन् ।। ७८ ॥ सपा- उच्चारं पस्सवणं अभोजागहपवेसणं तहा पंडग! उववेसणं सदंसं भूमीसंफास णिवणं ॥ ७९ ॥ उन्चारः प्रस्रवणं अभोज्यगृहप्रवेशनं तथा पतन। उपवेशनं सदंशः भूमिसंस्पर्शः निष्ठीवनं ॥ ७९ ॥ ज्वार भारसनो पपुदरमलम्पुत्सर्गः स्यात् । तपात्मनः मसाणं मूषादिकं यदि स्यात् । तपा पर्यटनोऽमोभनेर शो पदि भयेव घालादिगृहसपेशो पदि स्यात् । नया पतनमात्मनो मूगडादिना यदि पननं भवेत् । पोपवेशन पपुरिष्टो मोत् । तपा सदंशः सा दंशेन पर्सने इविस वर्णादिपिदि दरः स्यात् । तया भूमिसंसर्गः सिमको .

·मूलाचारे- कृताया हस्तेन भूमि यदि स्पृशेत् । तथा निष्ठीवन स्पेन पनि श्रेष्मादिकं क्षिपेत् ।। ७९॥ तया- उदरकिमिणिग्गमणं अदचगहणं पहारंगामडाहो पादेण किंचि गहणं करेण वा जैच भूमीए ८० उदरकृमिनिर्गमनं अदचग्रहणं प्रहारो आमदाहय । सादेन किंचिद्ग्रहणं करण वा यञ्च भूमौ ॥ ८॥ उदरापदि कृमिनिर्गमनं भवेत् । तथा प्रदत्तग्रहणमद- धं यदि किंचिद् प्रयहीयात् । तथा महार भारमनोऽन्यस्प या सद्गादिभिर्यदि महारः स्यात् । तया ग्रामदाहो यदि स्यात् । खया पादेन यदि किंचिद् एन । तया फरेण वा यदि किंचि. बनते भूमेरिति सर्वप्राशनस्यान्तरायो भवतीति सम्बन्धः । ॥८.|| तपा- एदे अण्णे बहुगा कारणभूदा अभोयणस्सेह। मीहणलोगदुगंछणसंजमणिबेदणटुं च ॥१॥ एतेऽन्ये यहवः कारणभूता अमोजनस्येहं। भयलोकजुगुप्सासंयमानवेंदनाय च ॥ १॥ एते पूर्वोका, काकादयोन्तरायाकारणभूता भोमन- परित्यागस्प द्वात्रिचन् । तान्ये व पासश्चंदालादिस्पर्शक- भेटमायसापकिसन्यामरतनपानमरणादपोशनपरिस्पान- -

·पिंपराधपधिकार
हेतरा। भपलोजुगुप्सापां संपनिोदना यदि कि.
पित्पात् भयं रामा स्पान्, तथा लोगजुगुप्सा परि
स्यात् पायाारस्पागः । संपमा पारस्पागो नि.
दना चेति ॥१॥
पिरशुदिपसहरमा-
जेणेह पिंडसुद्धी उवदिशा जेदि पारिदा सम्म ।
ते वीरसाधुवग्गा तिरदणमुदि मम दिसंतु॥
थैरिह पिंडशुदि: उपदिष्टा यः पारिता राम्यम् ।
ते धीरसाधुवर्गाः भिरमशमिम दिशतु ॥१
एवकारः फलार्थी मार-रहि पिपरशुदिदिया
पारिता सेदिता सम्पाविधानेन ते वीरसागरिम
आदि मम दिशा मपन्त ।।३॥
रयापारयण मानन्दसिवितापो पिपरमादिनाम
पाना॥६॥

·पडावश्यकाधिकारः ॥७॥ मापेण नापते पुंसां वीतरागस्य दर्शनम् । पदर्शनविरक्तानां मनमामि निष्फलम् ॥ १॥ पटावश्यकक्रिय मूलगुणान्तर्गतमधिकार प्रपन वि- हसन मपमतरं सारन्नमस्कारमाइ- काऊण.णमोकारं अरहंताणं तहेव मिदाणं। भाइरियउवज्झाए लोगाम्मय सबसाहणं ।। कृत्वा नमस्कारं अर्हतां तथैव सिद्घानां । . . भाचार्योपाध्यायानां लोके च सर्वसाधूनाम् ॥१॥ छत्वा नमस्कारं, केपार्हतां तय सिद्धानां, भाचार्यों- पाध्यायानां प. लोके च सर्वसाधूनां । लोकशन्दा प्रत्येक- ममिसम्मायते । कारशन्दो येन तेन पष्ठी संजाताध्यया पुनातुर्थी भवति । भईसिद्धाचार्योगध्यायसाधुभ्यो लोके अस्मभमकला भावश्यकनियुक्ति वक्ष्ये इति सम्बन्धः सा. सत्ताव मत्तान्तप्रयोगस्पेति ॥१॥ नमस्कारपूर्वक प्रयोजनमाह- भावासयणिज्जुची वौच्छामि जहाकमसमासेण -

·पदापश्पकाधिकार
आपरिपरंपराए जहागदा आणुपुबीए॥२॥
मावश्यकनियुक्ति वक्ष्ये ययाक्रम समासेन ।
आचार्यपरंपरया यथागतानुपर्थ्यो ।
भारनियुक्ति पक्ष्ये । पषाकर्म क्रममनतिलय
परिसाटपा । समासेन संदेयत: 1 भाचार्पपरंपरया यशागता.
नुपया । पेन फ्रमेणागता पूर्वाचार्यमगण संक्षेपतोऽहम-
पि नैनेर प्रमेण पूर्वागम पापरिस्पज्य पक्ष्ये फयपिम्पा.
मोवि ॥२॥
सावत्यनमस्कारनियुकिमार---
रागहोसकसाए य ईदियाणि य पंच य ।
परिसहे उवसग्गेणासयंतो णमोरिहा ।।३।।
रागदेपकपायांच इंद्रियाणि च पंच च ।
परीपहान् उपसर्गान् नाशयद्भ्यो नमः अर्हद्भ्यः।
रागःो रतिरूपः । देपोभोतिरतिरूपः । कपाया:
कोषादयः । इन्द्रियाणि चतुरादीनि च । परोपहाः सुदा.
दयो दाविंशतिः । उपसर्गा, देवादिकृतसंक्लेशाः। सान् रागः।
पायेन्द्रिपारीपरोपसर्गान स्वयं कतकरयतामाणिनां
नाशंपड़पो बिनाशप पोधो नम इति ॥ ३॥

·.
३९५
मूलादारे-
बान्तिः कया निरुच्या अन्यन्त इत्याइ ...
अरिहांति णमोकार
मरिहा पूजा सुरुचमा लोए।।
रजहंता अरिहंति य
अरहंतो तेण उचंदे ॥४॥
महति नमस्कारं अहर्हाः पूजायाः सुराचमा लोके।
रजोहंतारः आरिहंतारश्च अहंतस्तेन उच्यते ॥ ४॥
नमस्कारमईन्ति नपस्कारयोग्याः । पूजाया महां यो.
न्या । लोके मुराणामुचमाः प्रधानाः । रमसो मानदर्शना-
परययोन्तिारा । अमोहस्यान्तरायस्य च हन्तारोऽभनेतारो
वस्मातस्मादईन्त इत्युच्यन्ते । अनेर कारणेनेत्यम्भूतास्ते
मान्तिः समाः सर्वलोकनामा लोकेस्मिन्नुच्यन्ते ॥४!!:
अरइंतणमोकार
भावणय जो करेदि पयदमदी। । ।
सो सबदुक्समोक्स
पावदि मचिरेण कालणं ॥५॥

·पावश्पकाधिकाmaon महनमस्कारं भावने च यः करोति प्रयत्नमतिः। स सर्वदुःखमोक्षं प्राप्नोति अचिरेण कालेन ॥५॥ इत्यंभूतानामईको नमस्कारं यः करोति मान प्रयत्न वि: स सर्वदुःखमोक्ष प्राप्नोत्पचिरेण कालेनेति ॥ ५॥ दीइकालमयं जंतू उसिदो अट्ठकम्महि । सिदे धचे णिचे य सिद्धेचमुवगच्छइ ॥ ६॥ दीर्घकालमयं जंतुः उपितः अष्टकर्मसु । सिते ध्वस्ते निघचे च सिद्घत्वमुपगच्छति ॥१॥ इलोकोऽयं । दीर्घकालमनादिसंसारं । अयं जन्तुर्जी- पितः स्थितः भएमु फर्मसु ज्ञानावरणादिभिः कर्मपित परिपेटिनोपं जीव: परिणतः पितः। सिते करपे निव. थे। निधत्ते परमतिसंक्रमोदयोदीरमोत्कर्षापकर्षवरहिते पस्ने प्रयाशमुपगते । सिदत्वमुपगति । निर्धछे पन्ने ध्वस्त सत्पर्य जन्तुर्पयपि दीर्घकालं कर्मसु प्यास्थितस्वयापि सिद्धो भवति सम्परमानापनुपानेनेति ॥६॥ तथोपापमाह- आवेसणी सरीरे इंदियभंडो मणो व आगारमो।

·मन यानि नमा-
मारिहांत णमोकार
मरिहा पूजा सुरुचमा लोप।
रजता अरिहतिय
भरतो तेण उबदे॥॥
नईति नमरकार अहहः पूजायाः मुरोत्तमा लोके ।
नोदंतारः मरिहंतारम भइतस्तेन उच्यते ॥४॥
नमसारमनिमारयोग्या: । पूनाया मा यो.
चासोके गुराणामुत्तमाः प्रधानाः । रनसो मानदर्शना-
रणपोलिाग । मरमोस्यान्तरापस्य नारोऽपनतारो
साचसान्त इत्युपपन्ते। गेनेह कारणनेत्यम्भूताने-
न्तिः सर्गमाः सरलोकनामा लोकस्मिन्नुष्यन्ते ॥४॥.
अरहंतणमोकारं
भावणय जो करेदि पयदमदी।
सो.सन्धदुक्खमोक्खं.
पावदि अचिरेण कालणं ॥५॥

·पहावयशाषिER महसमस्कारं भावने च यः करोति प्रयलमतिः। स सर्वदुःखमोक्षं प्राप्नोति आचिरेण कालेन॥५॥ इत्यंभूतानामहतो नमस्कार यः करोति मारेन मपलम विस सदुरखमोक्ष माप्नोत्पचिरेण कालेनेति ॥ ५॥ दीहकालमयं जंतू उसिदो अट्ठकम्महि । सिदे धचे णिचे य सिद्धचमुवगच्छह ।।६।। दीर्घकालमयं जंतुः उपितः अष्टकर्मसु । सिते बस्ते निघचे च सिद्घत्वमुपगच्छति ॥५॥ इलोकोऽयं । दीर्पकारमनादिसंसारं । म जन्तुर्जी- यः । उरितः स्वितः मासु फर्ममु मानाररणादिभिः कर्मति परिवेष्टितोयं जीवः परिणतः स्थितः। सिते कर्मरन्पे निर. । निपते परमकतिसंकपोदयोदीरयोकांपकर्षपहिते पस्ते मणाशमुपगते । सिदयसुपगति । निर्धते पन्चे मस्ते सत्य जन्तुर्ययपि दीर्घकालं कर्मसु व्यवस्थितस्तथापि सिदो भवति सायनानापनुपानेनेति ॥६॥ तयोगपमा- • आवेसणी सरीरे इंदियभंडोमणो व आगारमोर ·.मूनामार- घमिदाजीवलोहे वावीसपरीसहग्गीहि ॥७॥ मावेशनी शरीरं इंद्रियमांडानि मनो वा आकरी। मातव्यं जीवलोहं द्वाधिशतिपरीपहामिभिः ॥७॥ भायेसनी मुली यत्रांगारगि किने । गरीर किविशि- टे, मावेशनीमूते । इन्दिापयेव मायडमुरस्कारमून सदंश- कामीरणी हस्तक्म्पन दिकं । मनस्वाकरी घेता उपाध्यायो लोहकारः । मानव्यं दाप निर्मलीकर्तव्यं । जीरली जीव. धातुः । दाविशतिपरीपहाग्निना । एवं द्वारिंशतिरीपदा- निना कर्मबन्धे बस्ते चुल्लीका शरीरं त्यक्त्वेन्द्रिमणि पोप- कारणमतानि परित्यज्य निर्मलीन नीरसुवर्ग गृहीता मनः केवलमानमारी सिदतमुगति सिद्धो भवतीति सम्बन्धः । तस्मात् सिद्धतयुक्तानां सिद्धानां नमस्कारं मायेन यः करोति प्रयत्नमतिः (स) सर्वदुःखमोक्षं मानायविरे- व कालेनेति ॥ ७॥ आचार्यस्य निरुक्तिमाह- सदाआयारविद्दण्ह सदा आयरियं चरे। आयारमायारवंतो आयरिओ तेण उचदे॥८॥ सदा आचारविद सदा.आचरितं चरः।

·पहायश्पकाधिकारnon भाचारमाचारयन् आचार्यः तेन उच्यते ॥८॥ श्लोकोऽयं । मदा सर्वकालं.भापार येणीति सदापार. विन गाणे दिने बाचाय परमार्थसंपेदनं पस्नेन यांतोऽत. पा सदाचारः शोभनाचारः सम्परमानांश्च सदा सर्वकाल: माचरित घर आचरित गणधरादिरभिप्रेत घेरित परतीति मा चरितं घरोऽपवा परणीयं श्रापगपयोग्यं वीक्षाका व शिक्षाकालं च परितानिति कृतकल्प इत्यर्पः । आवा. गमन्यान मानाचारपन हि यस्मात् प्रभासते तस्मादापा: 4 इत्युपते ॥ ८ ॥ सपा जम्हा पंचविहाचारं आचरंतोपभासदि। आयरियाणिदेसंतोआयरिओतेण वुधदे ॥१॥ यस्मात् पंचविधाचारं आचरन् प्रभासते। आचरितानि दर्शयन् आचार्यः तेन उच्यते ॥९॥ श्लोकोऽयं । पंविधमाधारं दर्शनामारादिपेपकार. माचार ष्यम् । भामते गोभते । भारितानि सानुछा. नानि दर्शपन प्रभामते प्राचार्योन कारणेनोपते इति । एवं विशिष्यापार्याय यो नमनार करोति स सर्वासमो) माप्नोत्पविरेण कालनेति ॥९॥ अपायापनितिपार- 4 ·मूलाधार- नारसंगे जिणवखादं सज्झायं कथितं बुधे । उवदेसह सज्झायं तेणुवज्झाउ उच्चदि ॥१०॥ द्वादशांगानि जिनाख्यातानि स्वाध्यायः कथितो बुधैः उपदिशति स्वाध्यायं तेनोपाध्याय उच्यते ॥१॥ द्वादशांगानि निनाख्यातानि बिनाप्रतिपादितानि स्वा. माय इति कथितो बुधैः पहितस्तं स्वाध्याय द्वादशादायतु- वपूर्वरूपं यस्मादपदिशति प्रविपादपति तैनोपाध्याय इत्यु- व्यते । तस्योपाध्यायस्य नमस्कारं यः करोति प्रपत्नमतिः स सर्वदुखमोक्ष प्राप्नोत्यचिरेण कालेनेति ॥१०॥ साधूनां निरुक्तितो नमस्कारमाह- णिवाणसाधए जोगे सदा सृजति साघवो। समा सम्बेसु भुदेसुतहा ते सव्वसाधवो ॥११॥ निर्वाणसाधकान् योगान् सदा युजंति साधवः । समाः सर्वेषु भूते' तस्मात् ते सर्वसाधवः ॥११॥ यस्मानिर्वाणसायकान् योगान मोक्षमापकान मूलगुणा. दितपोऽनुष्ठानानि सदा सर्वकालं रत्रिदिवं युनन्ति रात्सा. नं योजयन्ति सापः साधुचरितानि । यस्माष समा: सम- त्वमापन्नाः सर्वभूतेषु सकलनीषेप तस्मात्कारणाचे 'सर्वसा. पर इत्युच्यन्ते । वेषां सर्वसाधूनां नमस्कार मान यः करो. - ·परावश्यकाधिकार विपपलमतिः स सर्वदुःखमोक्ष करोत्यविरेण कालेनेति ॥ पंचनमस्कारहरसारमार- एवंगुणजुत्ताणं पंचगुरूणं विसुद्धकरणेहि। जोकुणदि णमोकारं सोपावदिणिन्चुदि सिग्धं एवं गुणयुक्तानां पंचगुरूणां विशुद्धकरणैः । यःकरोति नमस्कारंस प्राप्नोति निति शी ॥१२॥ एवं गुणयुक्तानां पंचगुरुगां पंचपरमेष्ठिना अनिर्मल- मनोदारकाः करोनि नमस्कारं स प्राप्नोति निषि सि. दिसुस शीन मौनरुत्यं, न्यार्षिकपर्यायायियोरमबो- रपि संप्रारित्वादिति ॥ १२ ॥ किपर्व पंचनमस्कारः क्रिपद इति पेदित्याह- एसो पंच णमोयारो सबपारपणासगो। मंगलेसु य सब्बेसु पढमं वदि मंगलं ॥१३॥ एपः पंचनमस्कारः सर्वपापप्रणाशकः। मंगलेषु च सर्वेषु प्रथमं भवति मंगलं ॥१॥ एप पंचनपरकार सगरगाशसविघ्नरिनायक पलं पापं गालपत्रीति रिनाशपन्ति, पंगे सुख खात्यादद सीति रामंगलानीति तेषु मंगलेपु दम्पमंगलेषु मारमंगर ·मुलाबारे- सर्वेषु अपमं भवति मंगलं यस्माचस्मात् सर्वशासादौ मंगलं क्रियत इति ॥ १३॥ पंचनमस्कारनिरुक्तिमाख्यायावश्यकनियुक्तेनिरुक्ति- माह- ण वसो अवसो अवस- स्सकम्ममावासयंति बोधब्बा। जुचिति उवायचि य हिरवयवा होदि णिज्जुची ॥१॥ नवशःअवशःअयशस्य कर्म आवश्यकमितियोडव्यं युक्तिरिति उपाय इतिच निरवयवा भवात नियुक्तिी न वयः पापादेरवश्यो यदेन्द्रियकपायेपरकपायरागदेवा- दिमिरनालीयकृतस्तम्यावश्यकस्य यत्कर्मानुष्टानं सदावश्य. कमिति योद्धव्यं ज्ञातव्यं । युक्तिरिति उणः इति का थी । निरवश्वा सम्पूर्णाऽखरिहता भवति नियुक्तिः। आवश्यकानां नियुक्तिरावश्यकनिर्मुक्तिरावश्यकसHोपायः महोरात्रमध्ये साधूनां यदाचरणं तस्थावबोधक, पृपयपृषर स्तुतिस्वरूपेण "जपति भगवानित्यादि" प्रतिपादकं यत्पूर्वा- पाविरुदं गानं न्याग भावश्यकनियुकिरित्युपते । सा च पदाकारा भवति ।। १४॥

·- पायश्यापिका:non ४०१ तस्प (स्पा) भैदान पतिरादयभाह- सामाय चउर्वासत्यव वंदण पडिकमणं। पञ्चक्खाणंच तहाकाओसग्गो वदि छटो १५ सामायिक चतुर्विशस्तवः वंदना प्रतिक्रमणं । प्रत्याख्यानं च तथा कायोत्सगों भवति पष्ठः॥१५॥ समः सर्वेषां ममानो यो सर्गः पुण्यं वा समायरतस्मिन मर, तदेय प्रयोजनं पुण्यं तेन दोपतीति वा माणयिक स- मये भामा सापाय। नगितिस्तवः चायतितीर्द- फराणां नातुनः । बन्दना सामान्यरूपेण स्तुविर्मपति भगानित्यादि, पंचारुमतिपर्यन्ता पंचपरमेष्ठिविपयनम- स्कारमरण या शुदपायन । पतिक्रमणं अतिक्रान्तदोपनिई- रणं मताला णं च । पत्याख्यानं भविष्यकालविषयवस्तु- परित्याग । तया कायोन्मों भवति परः । सामायिकार- शनियनि:, गटशिनिस्तापायु केता, बन्दनानि. युक्त', रिकाण नतिः, प्रत्यारयानावसनियुक्तिा, कागोसम्यानपतरिति ॥ १५ ॥ सत्र सामापिकनायक युक्ति परः माह- सामाइयणिजुतीवाच्छामि जहाकर्म समासेण आयरियपरंपराए जहागदं आणुपुबीए ॥१६॥ ६६ ·४०२ + . मूलाचारे- सामायिकनियुक्तिं वक्ष्ये यथाक्रमं समासेन । आचार्यपरंपरया यथागतं आनुपूर्व्या ॥१६॥ सामायिकनियुक्ति सामायिकनिरवयवोपायं वक्ष्ये य- याक्रपं समासेनाचार्यपरंपरया ययागतमानुपूर्वा । भघि कारक्रमेण पूर्व ययानुक्रम सामायिकरुपनविशेषणं पाश्चा- स्यानुपूर्वाग्रहण, यथागतविशेषणमिति कृत्वा न पुनरुक्तदोपः। सामायिकनियुक्तिरपि पदाकारा वामाह- णामट्ठवणा दबे खेत्ते काले तहेव भावे य । सामाइयामि एसोणिक्खेओछविओणओ १७ नाम स्थापना द्रव्यं क्षेत्रं कालस्तथैव भावश्च । सामायिके एपः निक्षेपः पड्विधो ज्ञेयः॥ १७ ॥ अथवा निक्षेपविरहिन शास्त्रं व्याख्यायमानं बपतुः यो. तुश्चोत्पयोत्यानं कुर्यादिति सामायिकनियुक्तिनिक्षेपो वर्य- ते-नाममामायिकनियुक्तिः, स्थापनासामापिकनियुक्तिः ग्यसामायिकनियुक्तिः, क्षेत्रसामायिक नियुक्तिः, पारसा- मापिकनियुक्तिः, भावसामायिकनियुक्ति, । नामस्थापना द्रव्यक्षेत्रालमावभेदेन सामायिक पप निक्षर स्पाय: पक्षकारो भवनि घातम्यः । शुभनामान्यनुमनानि पy. वा रागपादिवर्मन नामसामायिक नाम । कानन पाए.

·४०३, पाहायश्यकाधिकार नाः मुस्थिताः सुप्रमाणाः सर्वाश्यवसम्पूर्णाः सद्भावरूपा मन माहादकारिययः काश्चन पुनः स्थापना दुस्थिताः प्र. मायरहिताः सरपरसम्पूर्गाः सद्भावरहितास्तास्ता (5) उपरि रागदेपपोरभारः स्थापनासामायिकं नाम । -मुवर्णरजतमुकाफलमाणिक्यादिमृनिकाशप्टलोठाटकादिपु. समदर्शन रागपियोरभावो द्रव्यसामायिक नाम निचित् क्षेत्राणि रम्यागि आरामनगरनदीपापीत- आगजनपदोपचितानि, कानिविध क्षेत्राणि रूतकंटकवि. पमविरसास्थिपापाणसहितानि भीर्णाटवीगुप्फनदीमरसिकता. पुंजादियाल्पानि पूरि रागदेषपोरभारः क्षेत्रसा- मायिकं नाम । मानदिमन्तशिशिरवसन्तनिदापाः पद्- सनको गत्रिदिवसहरकणरक्षा: फालस्ते परि राग टेपवर्जनं कालसामाविक नाम । सर्वोपरि मैत्रीभावोऽशु. भपरिणाममनं भारसामापिकं नाम । अपरा जातिदम्पगु. पनिपानिरपेक्ष संज्ञाकाणं सामायिकरादमा नामसागपि. कं नाम । सामापिकावश्यकन परिणतस्याकृतिपत्यनाकठि: पति प पातुनि गुणारोपणं स्थापनासामायिक नाम । प. सामापिकं दिविर आगपष्पसामापिकं नोभागमदग्यसा- मायिकं चेति । सामायिकर्ण नपाभृतज्ञायी भनुरयुक्त मा. गरपसामायिक माम । नोभागपदम्पसामायिक वि. विध सामाविकपनमाभृतमाय शरीरसामापिकमाभूतमवि. अपनापामीरनपतिरिक्तभेदेन । प्रायशरीरमिति शिरिष ·४०४ - मूलाचारे- भूतवर्तमानमविष्यद देन । मृतमपि त्रिविधं व्युतच्या- वितस्यवतमेदेन । सामायिकपरिणतमीशधिष्ठितं क्षेत्रं क्षेत्र- सामायिफ नाम । यस्मिन् काले सामायिकं करोति स काल: पूर्वाग्रहादिभेदभिन्नः कालसामायिक। भावसामायिक द्विविध आगममावसामायिक, नोआगमभावसामायिकं चेति । सामायिकवर्णनमाभृतझाय्युपयुक्तो जीव भागमभावसामायिक नाम, सामायिकपरिणतपरिणामादि नोभागमभावसामायिक नाम । तथैषां मध्ये भागमभावसामायिकेन नोमागमभात्र- सामायिकेन च प्रयोजनमिति ॥ १७ ॥ निरुक्तिपूर्वक भावसामायिक प्रतिपादयन्नाह-- सम्मत्तणाणसंजमतवेहि जंतं पसत्थसमगमणं। समयंतु तंतु भणिदं तमेव सामाइयं जाण॥१०॥ सम्यक्त्वज्ञानसंयमतपोभिः यत्तत् प्रशस्तसमागमनं समयस्तुसतु भणितस्तमेव सामायिक जानीहि १८ सम्यक्त्तमानसंयमतपोभियतन मरास्तं समागमनं मापणं ते: सहैक्यं च जीवम्य यत् सम्यरत समय एव भणितस्तेमेर सामायिक मानीहि॥१८॥ तथा य:- जिदउपसग्गपरीसह उपजुचो मावणासु समिदी।

·पहापशाधिकारका
जमणियमउजदमदी
सामाइयपरिणदो जीवो ॥१९॥
जितोपसर्गपरीपह उपयुक्तःभावनासु समिति' ।
यमनियमोचतमतिःसामायिकपरिणतो जीवः १९
जिताः सोटा उपसर्गाः परीपहाश्च येन स नितोपस-
परीपदः समितिषु भावनामु पोपयुक्तो यः यमनियमोपत-
मतिश्च पास सामापिकारिणतो जीव इति ॥१९॥ तया-
जं च समोअप्पाणं परेयमाय सबमहिलासु।
अप्पियापियमाणादिसुतोसमणोतोयसामइयं ।।
यस्माच सम आत्मनि परे च मातरि सर्वमहिलासु।
अप्रियप्रियमानादिपु तस्मात् श्रमणस्ततश्च सामयिक
यसाप समो रागदेपरहित भात्मनि परे च, पसाब
मातरि सर्वपहिलासु च शुदमायेन समानः, सर्ग योपितो
मातमध्यः पश्पति, यस्माद्य प्रिपामियेषु समानः, यस्माष
मानापमानादिपु समानस्तस्मात् स श्रवणस्वतश्च तं सामा-
विक नानीहीति ॥ २०॥
जोजाणइसमवायंदबाणगुणाण पजयाणंच ।,
सम्भावं तं सिद्धं सामाइयमुत्तमं जाणे ॥२१॥

·४०६ मुलाचारे- यःजानाति समवायं द्रव्याणां गुणानां पर्यायाणांच। सहावं तं सिद्ध सामायिकमुत्तमं जानीहि ॥ २१ ॥ पूर्वगायाभ्यां सम्यक्त्वसंयमयोः समागमनं व्याख्यात भनया पुनर्गावया ज्ञानसमागमनमाचष्टे । यो जनाति सम- वायं सादृश्यं स्वरूप का द्रव्याणां, द्रव्यसमवायं क्षेत्रसमवायं कालसमवायं भावसमवायं च जानाति । तत्र द्रव्यसमवायो - नाम धर्मावलोकाशिकजीवमदेशाः समाः। क्षेत्र पमवा. यो नाम सीमन्तनरकमनुष्यक्षेत्र विमानसिद्धालयाः समाः । कालसमवायो नाम समयः समयेन समः, अवसगियुत्सर्पि- गया समेत्यादि । भावसमवायो नाम केवलज्ञानं केवलदर्शने न समिति । गुणा रूपरसगन्धस्पर्शज्ञातृत्वदृत्वादयस्तेषां समानतां जानाति । अथवौदयिकौशिमिकक्षायोपशमिकपा- रिणामिकगुणास्तेषां सपानतां जानाति । पर्याया नारकत्व- मनुष्यत्वतिर्यवत्वदेवत्वादयस्तेषां समानतां जानानि । द्रव्या- घोरत्वेनापृथवर्तित्वेन च गुणानां समवायः । पर्यायाणां उ. सादविनाशधौव्यत्वेन समवायो भावसमवायो गुणेषन्तर्भव ति । क्षेत्रसमवायः पर्यायधन्तर्भवति । कालसम्बायो द्रव्य- समवायेऽन्तर्भवतीति । द्रव्यसमवाय गुणसमवाय पर्यायसम: बायं च यो नानाति तेषां सिद्धि सद्भाव निष्पमं परमार्थरूपं चयो नानावि सं संयतं सामायिकमुसमं जानीहि । अथवा ग्यांणां समवाय सिदि, गुणपर्यापाणां च सद्भावं यो जा.

·पडावश्यकाधिकार ॥७॥ नानि तां सामायिक जानीहि । मया समस्ति सपनार्य, द्र. ध्यगुणार्यायाणां सपत्ति, द्रव्यं गुणविहिन नास्ति गुणा- इच ट्रम्पविरहिता न सन्ति पर्यायाश्च द्रव्यगुणरहिता न स. न्ति । एवंभूतं समत्ति ममापं सद्भावरूपं न संचिरूपं, न करानारूपं, नाप्पविद्यारूपं, सत: मिदं न समवायद- व्यपलेन यो जानाति तं सामापिफ जानीहानि सम्पन्धः ।। सम्पयत्वचारित्रपूर्वकं सामायिकमा:- रागदोसोणिरोहिचा समदा सव्यकम्मसु । सुत्तेसु अपरिणामोसामाइयमुत्तमं जाणे॥२२॥ रागद्वेपी निरुद्ध्य समता सर्वकर्मसु । सूत्रेषु च परिणामः सामायिकमुत्तमं जानीहि ॥२२॥ रागको निरुप माफमा मनपर या मटर पु ष द्वादशांगचतुर्दशपु च यः परिणामः असार - मायिषमुत्तम प्रकृष्ट जानीहि ॥ २२ ॥ सम्पूर्ण सामायिकमा:- विरदो सव्यसावज तिगुतो पिहिदिदिनो। जीवो सामाइयं णाम संजमट्टागनुनन ॥२३॥ विरतः सर्वसावपं त्रिगुप्तः पिहिनेद्रियः। जायः सामायिकं नाम संपलाननुतनं ·8.८ मूलागार- सर्वसापयायो चिरतसिगुप्तः, पिडितेन्दिपो निरुदम्- पादिविषयः, एवं मनो जीवः सामायिक संयमस्थानचर्म जानीहि जीवसामामिसंयमयोरमेदादिति ॥ २३ ॥ मेदं न माह- जस्स साणिहिदो अप्पा संजमे णियमे तवे । तस्स सामायियं ठादिइदिकेवलिसासणे ॥२॥ यस्य संनिहितः आत्मा संयमे नियमे तपसि । तस्य सामायिकं तिष्ठति इति कंवलिशासने ॥ २४॥ यस्य संनिहितः स्थितः माला । क, संयमे नियमे त. पसि च तम्य मापायिकं तिष्ठति । इत्येवं कैलिना शासन एवं केलिनामाशा शिक्षा वा। अयवास्मिन् केलिशासने जिनागमे तस्य सामायिक तिष्ठतीति ॥ २४॥ समतभावपूर्वकं भेदेन सामायिकमाह- जो समो सबभूदेसु तसेसु थावरेसु य । तेस्ससामायियं ठादिइदि केवलिसासणे॥२५॥ यः समः सर्वभूतेषु बसेपु स्थावरेषु च । १ अस्याः गायाया: उत्तरार्थ दाशतमगाथा संोग्य संयोग्य पानीयं।

·पहावश्यकाधिकार तस्य सामायिकं नाम इति केबलिशासने॥ प: सपार्षपोष-घरोप प्यारेण च ममापी. पारस्ताप सापाविकामति ॥ २४ ॥ राग पविकारामापभेदेन मायापिका- जस्स रागोयदोसोय रियटिंणजणेति । यरय रागभ दोपत्र विकृति न जनयततु ॥२५॥ पाप गपो जिति nिt म मनपरलाप | माविममिति ॥ २५ ॥ रूपापमयेन सामापिपार- जेण फोपो पमाणोपमापालोमोय णिजिदो। थेन गोधाप मानाप गाया लोगाप निमिता। पेनकोपपानापालामा समेत जि. निता दलिता माcिafelo २७॥ परामादेन साप विमा- जस्स सण्णा प लेस्सा प रियर्टि जति ॥ पस शाप लेपारप मिति म जनमंसि तु ।। me is welline RTER.

·। मूलागा कारं न जनयन्ति । नया गाय लेग्या यानीला तादमलेश्या पायानुरतियोगटायो विनि विकाईन जनयन्ति तस्य सागापिकमिति ॥ २८॥ कामेन्द्रियविनदारेण सामायिकमाह- जो दुरसे य फासे य कामे वजदि णिजसा ॥२९॥ यस्तु रसं च स्पर्श च कामे वर्जयति नित्यशः । रसः कदुकसायादिभेदमिन्नः, स्पर्शो मृदादिनेदभिन्नः रसस्पर्श काम इत्युच्यते । रसनेन्दियं पर्शनेन्द्रियं च का. मेन्द्रिये । यो रसरशी कामो वयति नित्यं । कामेन्द्रियं च निरुणदि तस्य सामायिकमिति ।। २९ ।। मोगेन्द्रियविषयवर्जनद्वारेण सामायिकाह- जो रूवगंधसद्दे य भोगे वनदि णिचसा ॥३० यः रूपगंधशब्दांश्च भागं वर्जयति नित्यशः ।। ३. यः रूपं कृष्णनीलादिमेदमिन्न, गन्धो द्विविधः सुर- भ्यसुरभिभेदेन च, शब्दो वीणाशादिसमुद्भवः रूपगन्ध- शन्दा भोगा इत्युच्यन्ते, चक्षुर्माण श्रोत्राणि भोगेन्द्रियाणि, यो रूपगन्धशम्दान् वर्जयति, भोगेन्द्रियाणि च नित्यं सर्व- कालं निवारयति तस्य सापापिकमिति ॥ ३०॥ दुष्टध्यानपरिहारेण सामायिकमाइ·in पहापश्यकाधिकारा॥७॥ जो दु अझ रुदं च झाणं वजदि णिचसा ॥३॥ यस्तु आतं च रौद्रं च ध्यानं वर्जयति नित्यशः । चकारास्नयोः स्वभेदग्राहकानति कृत्वैवमुच्यते यस्त्वा. से चतुष्प्रकारे रौद्रं च चतुपकारं ध्यान पर्नयति सर्वकालं स्प सामायिकमिनि ॥ ३१ ॥ शुमध्यानदारेण सामायिकस्थानमाह- जो दु धम्मं च सुकां च झाणे झायदि णिचसा॥ यस्तु धर्म च शुक्लं च ध्यानं ध्यायति नित्यशः ।। ३२ अप्रापि पकारावनयोः सभेदमतिपादकादिति कसैव. माह-पस्तु धर्म चतुष्पकार पुलं च पशुपकारं ध्यानं ध्या. पति पुनक्ति सस्प सर्वकालं सामायिक सिमीति । फैलि. शासनमितिः सर्वत्र सम्बन्धो स्टम्प इति ॥ ३२ ।। विध सामायिक प्रज्ञानामिन्याशापामाह- सावजजोगपरिवजणटुं सामाइयं केवलिहिं पसत्य। गिहत्यधम्मोऽपरमाचि णिचा कुजा युघोअप्पहियं पसत्यं सावधयोगपरिवर्जना ।

·१४ मूलाचार- केन सामाणिमुरिटपिरयाशंकापामार-- पावीसं तित्ययरा सामायियसंजमं उपदिसंति। छेदुवठायणियं पुण भयवं उमहो य वीरो य ॥३६ द्वाविंशतितीर्थकरा: सामायिकसंयम उपदिशति । छेदोपस्थापनं पुन: भगवान् ऋपमश्च वारश्च ।। द्वाविंशतितीर्थकरा अजिनादिपायनापार्यता: सा. मायिकसंयममुपदिशन्ति प्रतिपादयन्ति । वेदोस्थापनं पुन: भयमं शामो पीरथ प्रतिपादयति ॥ ३६॥ फिपर्य राममहा- चोरी छेदोपस्यापनं प्रतिपादयतो यस्मा- आचक्खिदुं विभजिटुं विण्णादु चावि मुहदरं होदि। एदेण कारणण दु महव्वदापंच पण्णत्ता॥ ३७॥ आख्यातुं विभक्तुं विज्ञातुं चापि सुखतरं भवति । एतेन कारणेन तुमहावतानि पंच प्रज्ञप्तानि ३७ आचक्खिढुं-माख्यातुं कथयितुं आस्वादयितुं वा । विभयिदु-विभक्तुं पृथकपृषभावयितुं । विगणार्दु-विज्ञा- नमधयो पापि । सुहदरं सुखतरं सुखमहणं । होदि-भ- ·पाराधिका ४१५ पति एदेण-एनेन । कारपेन ! मालदा-महानानि । पंच पण्णा-पंच प्राप्तानियस्मादन्यम् प्रतिपादयितुं स्पेच्छा. नुतुं विभक्तुं, विज्ञातुं पापि भवनि गुरुतरं सापापिकं, तेन कारणेन महानानि पंच प्राप्तानानि ॥३७॥ फिपर्यादिती तितीर्थे पडेदोपल्यापनसंपमि- पायायामाह- आदीए दुब्बिसोधण णिहणे तद मुट्ठ दुरणुपाले य । पुरिमा य पच्छिमा विहु कप्पाकप्पं ण जाणति ॥ आदी दुर्षिशोधने निधने तया सुप्ठु दुरनुपाले च । पूर्वाश्च पश्चिमा अपि हि कल्प्याकलप्यंन जानंति ॥ मादिना शिष्याः दुःसेन शोध्यन्ते मुघु ऋजुस्वमा- या यतः । नया पधिपती शिमा दुःखेन प्रतिपात्पन्ने सु. प्दु पसभा यतः । पूर्वकालशिष्याः पचिपकालशिष्पा- श्य प्रापि स्फुट वल्यं-योग्य, अफरपं-अयोग्यं च न जान- न्ति यतस्ततः भादो निधने पदोपस्थानमुपदिशत इति । सामायिकरण क्रममाह- पडिलिहियअंजलिकरो -

·उक्छुतो टिऊण एयमणो।
अब्बासिनो वुत्तो
करेदिसामाइयं भिक्खू ।। ३९ ।।
प्रतिलेखितांजलिफरः उपयुक्तः उत्याय एकमनाः।
अव्याक्षिप्तः टक्तः करोति सामायिकं भिक्षुः ३९
परिलेसितारजालकगे येनामो प्रतिलेसिताम्नलिक-
र उपयुक्तः समाप्तिपनि:, उस्याय-स्थिला, एकाग्रपना म.
म्याक्षिप्तः, भागोक्तपमेण परोति सामायिक मिशुः ।
भयका प्ररिलेमय शुदो भुत्ला द्रव्यक्षेत्रकालमाशुदि कन्वा,
महाजलिकरमुकलितकरः प्रतिलेखन महिताजलिकरो
या सामगिक रोतीति ॥ ३९ ॥
सामायिकनियुक्तिमुपसंहर्नु चतुविशतिस्तवं पुनयि-
तु माह-
सामाइयणिज्जुत्ती एसा कहिया मए समासेण ।
चवीसयणिज्जुनी एतोउड्ढे पक्खामि॥४०॥
सामायिक नियुक्तिः एषा कथिता मया समासेन ।
चतुर्विदतिनियुक्ति इत ऊष्वं प्रवक्ष्यामि ॥ ४ ॥
सायकान्युक्तिरेषा करिता सम्पन | इत कर्व
चतविशतिवनियुक्ति, मपक्ष्यामीते ॥ ४ ॥

·पापाon तरीपनार्थ निसार- णामपणादब्वे खेते कालं यहोदिभावे य। एसोयामिणेोणिक्योछविहो होइ ४१ नाम रथापना द्रव्य क्षेत्र कालभ भवति भावभ। एप सवे ज्ञेयो निक्षेपः पवियो भवति ॥४१॥ मापान: पारनाम्नी पधेषम्मः कालानरो मारमा एप म तिः परियो भतिजातयः । पतु. स्थितिमाकराणां पयानुगतरशेपरसास्यसंख्येनापभिः तरनं पदमिनिनामनरा, पक्षिनितीकराणामपरि- मिनाना मिनिषायानानां तानं पक्षिनिस्यार. नामः । ताराराणां परमौरिसरारुपाणा पर्य- भेदन समनं एलर: पलाससम्मेदोर्मपन्नपापापमान. गरादिनिर्वाणवाणां समाविशेषाणां स्तवन क्षेत्रस्त. पिताजन्मनिरपरकालोत्पत्तिनिर्वाणा. ला सरनं मान । फेवलशानरलदर्शनादिगुणानां स्तान भारनियः । अपा जारिद्रव्यगुणक्रियानिरपेक्ष संशाम मासिनिमा नासः । पविशतितीक. राणां सायनातिवातुनि गुणानारोप स्ताने मार. नार: पातको शिरिष: भागमनोमागमभेदेन । प. सुशिस्तिस्पारणनमानशाप्पनुपपुक्त भागमद्रव्यातरः ।

·. ४१८ मूलाचारे- चतुर्विशतिस्तवव्यावर्णनमाभृतज्ञायक ( ज्ञानम् ) शरीरमा विजीवतद्वयतिरिक्तभेदेन नोग्रागमद्रव्यस्तवास्तविया, पूर्व- वत्सर्वपन्यत् । चतुर्विशतिस्तवसहित क्षेत्र कालव क्षेत्रस्तवः कालस्तश्च । मावस्तव आगमनाआगममेदेन द्विविधः । चतुर्विशतिस्तवव्यावर्णनमाभृतज्ञायी उपयुक्त आगमभाव- चतुर्विशतिस्तवः । चतुर्विशतिस्तवरिणतपरिणामो नोमा- गममावस्तव इति । भरवैरावतापेक्षश्चशितिस्तव उक्तः । पूर्व विदेहापरविदेहापेसस्तु सामान्यतीर्थकरस्ता इति कृत्ता न दोष इति ॥ ४१ ॥ अत्रनामस्तयेन भावस्तवेन प्रयोजनं सर्वे प्रयोजनं । तदर्यमाह- लोगुजोए धम्मतित्थयरेजिणवरे य अरहते। कित्तण केवलिमेव य उत्तमयोहिं मम दिसंतु ४२ लोकोद्योतकरा धर्मतीर्थकरा जिनवराध अहंतः। कीर्तनीयाः केवलिन एवं च उत्तमबोधिमा दिशतु लोको जगत् । उद्योतः प्रकाशः । धर्म उत्तपक्षमादिः । तीर्थ संसारतारणोपायं । धर्ममेव तीर्थ कुन्तीति धर्मतीर्थ- कसा करातीन जयन्तीति मिनास्तेषां वरा प्रधाना जि. नवराः । अन्तिः सर्वज्ञाः । कीर्तनं प्रशंसन कोनीया था । केलिनः सर्यपत्यक्षावोशः । एवं च । उत्तमाः प्रकृष्टाः स. पाण्याः । मे पोधि संसारनिस्तरणोपाय । दिशन्तु ददर ।

·- पहावश्यशाधिकार: एवं स्तरः किपते । भईन्तो लोकोयोतकरा धर्मवीर्य करा जि. नवराः फेवलिन उत्तपाश्च ये पो कीननं प्रशंसने पोधि मापं दिशतु प्रयच्छतु । अपरा एते भईनो धर्मतीर्य करा लोकोपोतकराः जिनराः कोर्तनीया उपा: केलिनो मम बोषि विशन्तु । अथवा अन्तिः सविशेषण (पणेन) वि. शिष्टा फेलिनां च कीर्तनं मयं योधि प्रयच्छन्तिति स. मन्धः॥४२॥ एतदेशभिरधिकाश्वसितिस्तको व्याख्यायत इति कुलादो तारल्लोकनिरुक्तिमाह- लोयदि आलोयदि प- लो यदि सल्लोयदित्तिएगत्यो। जमा जिणेहिं कसिणं तेणेसो वुचदेलोओ॥५३॥ लोक्यतेआलोक्यते प्रलोक्यते संलोक्यते इति एकार्थः यस्माजिनैः कृत्स्नं तेन एप उप्यते लोकः॥४३॥ लोपयते मालोरपने प्रलोक्यते संलोपवे श्यते इत्ये- कार्यःनिरिति सरमाइलोक इत्युप्पत ? कयं पाया- पापापा-मतिज्ञानचनशानाम्पा लोरको परपते पसात. स्माल्लोकः । अपराधिताने नालोरपते पुगस्टपादास्पद ।

·४२० मूलाचार- दृश्यते यस्मात्तस्माल्लोकः । अथवा मनःपर्ययज्ञानेन प्रलो. क्यते विशेषेण रूपेण दृश्यते यामाचस्माल्लोकः । अथवा केवलज्ञानेन जिन कृतनं यया भवतीति तथा संलोक्यते स- वैद्रव्यपर्यायः सम्यगुपलभ्यते यस्मातस्माल्लोकः । तेन का. रणेन लोकः स इत्युच्यन इनि ॥४३॥ नवप्रकारनिपलोकस्वरुपमाह- णाम वणं दव्यं सत्तं चिण्हं कसायलोओ या भवलोगो भावलोगो पजयलोगो य णादयो। नाम स्थापना द्रव्यं क्षेत्र चिन्हें कपायलोकश्च । भवलोको भावलोकः पर्यायलोकश्च ज्ञातव्यः॥४४॥ मात्र विमक्तिनिर्देशस्य प्राधान्यं माकृते यथापितः। लोकशन्दः प्रत्येकमिसमभ्यते । नामलोकः स्थापनालोको द्रव्यलोका क्षेत्रलोकश्चिन्हलोकः कपायलोको मरलोको मा. यलोकः पर्यापलोय मातब्ध इति ॥ ४४ ॥ सन नामलो विपरमार- णामाणि जाणि काणिचि सुदामुहाणि लोगहिा। मामलोगवियाणादि अणंतजिणदेसिदं॥४५ नामानि यानि कानिचित् शुभाशुमानि लोके । नामलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥

·पापश्याधिशारा॥
४२१
नापानि संहारूपाणि, यानि कानिचिन्दुमान्यशुमानि
घशोमनापशोमनानि व समिनिधी जीलोरेस्मिन् स.
मामलोकपनन्तमिनदर्शित रिमारि । न विपतेको
विनाशोऽवसानं या येषां तेग्नन्नासच ते निनाश्चानन्त-
जिनाम्तायो यतः इति ॥ ४५ ॥
स्थापनालोकमार-
ठविदं ठाविदं चावि किंति अति लोगरि।
ठवणालोगंवियाणाहि अणंतजिणदेसिदं॥४६॥
स्थितं स्थापितं चापि यत् किंचिदस्ति लोके।
स्थापनालोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥
रविदं वनःस्थितमकृत्रि ग्यापिन कृत्रिमं चापि यत्कि-
चिदस्ति विद्यतेऽस्मिन लोक तस्मय स्थानालोकमिति जा.
नीति, मनन्तमिन्दर्शितवादिनि ॥ ४६॥
दष्पलोकसहामाह-
जीवाजीवं रूवारूवं सपदेसमपदेसं च ।
दबलोग बियाणाहि अणंतजिणदसिदं ॥१७
जविाजीव रूप्यपि सप्रदेशमप्रदेशं च ।
द्रव्यलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥ ४६॥

·att ETHER1 Tricing enteritTTER Frm: trent 1 HTT. Ri # rter ATTITH Timitr Arritt 110 परिणाम तमामेनतिरीका णि कारण तनामनगरमा rrentiatinatiri निग: कोला Iftatinath Afrailer: । मी ! गंग III मागा पाxिiiमानिया या मां पारि ri : infianावामाश्रिय fran माणामापा ममी भीमेमाल ri : | मारा: पुन: मगलादया मारमा पमानादिनि । म्यं आदिमानात | गाग भी. समाजालाहायान्यम्तानि मादिसिलिलान् । म देशानि सामान भरियालाहान प्रोग्रामर शंनान । प्रदेशाः कालायरः परमामुश्व परपामाग ·४२३ पहायश्यकाधिकारः ॥७॥ न्धाभावाच । धांधकाशान्येकरूपाणि सर्वदा प्रदेशपिया. ताभावाद । शेषाः संसारिजीवनालकाला अनेकरूपाः म. देशानां भेददर्शनात् । माहाशं क्षेत्र सर्वपदार्थानामाधार• वाद । शेषा जीवदानधर्माधर्मकाला प्रक्षेत्राणि भगान. लक्षणाभावात् । जीवपुद्गलाः क्रियावन्नो गतेदर्शनाद शेषा धर्माधर्माकाशाला अक्रियावन्तो गतिक्रियाया अपारद- र्शनात् । नित्या पर्वाधर्मामाशपरमार्यकाला पाहारनपापे क्षपा ध्यननपवाभावमपेदा विनाशामावाद । जीवपद्- ला अनित्या व्यम्नरपर्यायदर्शनात् । कारणानि पुलर मधिकालाकामानि जीरोपकारकत्येन तत्वाव । जीवोs. कारणं स्वतंत्रतात् । जोरः फर्ता शुभाशुभभोग्तात् । शेपा धर्माधर्मपुद्गलाकामाला प्रकारः शुभाशुपभोग्दवाभागात माफाशं सांगत सर्वोपरपमानत्वात् । शेपायपसर्पगनानि भीरपगलधाम मालपाणि सर्वघोपलंभाभारा ! तापा. सरिणापभीरमूर्नमादेशकक्षेत्रक्रिपारमित्यकारणात पांग- विस्वरूपेण ट्रम्पलोकं मानीहि, इतरैश्चापरिणामादिभिःम. देशः ट्रम्पलोकं जानीरीति समा॥४८॥ क्षेत्रलोकरारूपं विपरमाह- मायासंसपदशंउड्टमहो तिरियलोगं च । खेचलोग वियाणादि अणंतजिणदेसिदं ॥४९॥ आकाशं सप्रदेश अर्चमधः तिर्यग्लोकं च ।

·४२५
मूलाचार-
क्षेत्रलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥ १९ ॥
माकाशं मप्रदेश प्रदेशः सह लोकं मध्यलोक-
मयोलोकं च । एतत्सर्व क्षेत्रलोकपनन्ननिनष्ट विना-
नीदीति ।। ४६ ॥
चिन्हलोकमार-
जंदिदं संठाणंदबाण गुणाण पजयाणं च ।
चिण्डलोगं वियाणाहि अणतीजणेदसिदं॥५०॥
यत् दृष्टं संस्थानं द्रव्याणां गुणानां पर्यायाणां च ।
चिह्नलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥५०॥
द्रयसंस्थान धर्माधर्मयोलोंकाकारेण संस्थानं । काल-
द्रव्यम्पाकाशमदेशस्वरूपेण संस्थानं | माकाशस्य केवलमा-
नस्वरूपेण मस्य नं । लोकाकाश गृहगुहादिस्वरूपेग सं.
स्थानं । दलद्रव्यस्य लोकस्वरूपेण संस्थानं दीपनदोसा-
गरपर्वतपृथिव्यादिरूपेण संम्पानं । जीवद्रव्यस्य समचतु-
रसन्यग्रोधादिस्वरूपेण संस्थान । गुणानां द्रव्याकारेण कृ.
पानीलशुक्लादिम्वरूपेण वा संस्थानं । पर्याभणा दीर्घहस्स-
पृचपस पतरसादिनारकरवतिर्यस्त्वमनुष्यत्वदेवत्वादिस्वरूपेण
संस्थानं । यदृष्टं संस्थान द्रयाणां गुणानां पर्यायाणां
च चिन्हलोकं विज्ञानीहीति ॥५०॥

·४२५
-
-
पहायश्पकाधिकार
पापलोकमार-
कोषो माणो माया लोभोउदिपणा जस्स जंतुणो
कसायलोगवियाणाहि अणंतजिणदोसिदं ५१॥
कोधो मानो माया लोभः उदीर्णाः यस्य जंतोः।
कपायलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥५१॥
पम्प मनोजीरोमानमागलोमा उदीयां उ-
दपमागताः । कपापलो रिनानीहोवि ॥१॥
भालोकमार-
णेरइयदेवमाणुसतिरिक्खनोणि गदाय जे सत्ता
णिययभवेवटुंताभग्लोग त विजाणाहि ॥५२॥
नारकदेवमनुष्यतिर्यग्योनिगताथ ये सत्त्वाः।
निजमवे वर्तमानाभवलोकं तं विजानीहि ।। ५२ ।।
नारकदेवपनुप्पर्वियम्गेनिषु गताप ये जीना निजमपे
निमायुःश्मणे वर्तमानास्त भरलो विनानीहोति ।।१२।।
भारलोपाह-
तिब्वोरागो यदोसोय उदिण्गा जस्म जंतुणो
भावलगं वियाणाहि अणंतजिणदेसिद॥५॥

·- ४२६ मुलानारे- तीवो रागम द्वैपक्ष उदीर्णा यस्य जंतो: भावलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ।। ५३ ॥ यस्य जन्तोस्तीनी रागपो प्रीतिविपीती उदीणी उ- दयमागतो तं मावलोकं विमानीहीति ॥ ५३ ।। पर्यापलोमाह- दबगुणखेचपज्जय भावाणुभावोय भावपरिणामो। जाण चाब्धिहमेयं पज्जयलोगं समासेण ॥५४॥ द्रव्यगुणक्षत्रपर्यायाः भावानुभावश्च भावपरिणामः । जानीहि चतुर्विधमेवं पर्यायलोके समासेन ॥ ५४ ।। द्रव्याणां गुणा मानदर्शनमुखवीर्यकर्तृतभोक्तृतक- णनीलशुक्लरक्तपीतगविकारकत्वस्थितिकारकत्वावगाहनागु- रुलघुवर्तमानादयः । क्षेत्रपर्णया: मप्तनरकपृथ्वीमदेशपूर्व विदेहापरविदेहभरतरावरुद्वीपसमुद्रविषष्टिस्वर्गभूमिमेदादयः । भावानामनुभवः । आयुपो जघन्यपध्यमोत्कृष्टविकल्या । भावो नाम परिणामोऽसंख्यातलोकमदेशमात्रः शुभाशुभरू- पः कर्मादाने परित्यागे षा सपर्थः । द्रव्यस्य गुणाः पर्यापलो. का, क्षेत्राय पर्यायाः पर्यायलोकः भवस्यानुभवः पर्यावलोक: " ·: पहायश्यकाधिकार भावो नाप परिणाम: पोग्लोकः एवं चतुर्विध पर्यापलोके समासेन जानीहीति ॥५४॥ उद्योतस्प स्वरूपमाह-- उज्जोवो खलु दुविहोणादब्बोदबभावसंजुचो। दव्वुज्जोवो अग्गी चंदो सूरो मणी चेव ॥५५॥ उद्योतः खलु द्विविधः ज्ञातव्यः द्रव्यभावसंयुक्तः। द्रव्योयोतः अग्निः चंद्रः सूर्यो माणश्चैव ॥ ५५ ॥ उपोनः प्रकाशः खलु दिविरः स्फुट ज्ञानको द्रप्पभार- भेदेन । द्रष्पसपुतो भारसंयुक्तश्च । तत्र द्रव्योपोतोऽग्नि- इन्द्रः सूर्यों मणिश्च । एक्कार: कारार्थ: एवियोज्योऽ. पि ग्योधोनो माला परत इति ॥ ५५ ॥ मायोपोत निरूपयमाह- भावुज्जोवो गाणं जह भणियं सबभावदरिसीहिं। तस्स दुपयोगकरणे भावुज्जोवोति णादवो ॥५६॥ भावोपोतो ज्ञानं यथा भाणितं सर्वभावदर्शिभिः। तस्य तु उपयोगकरणे भावोपोत इति ज्ञातव्यः। 4- ·४२८ मूलाचार- भावोद्योतो नाम जानं यया भागांत सर्वमावदर्शिमिः येन प्रकारेण सर्वपदार्थदर्शिमिज्ञानमुक्तं तद्भावोद्योत (त:) पर- माद्यातम्तया ज्ञानस्योपयोगकरणात स्वपरप्रकाश मत्वादा. वोद्योत इति ज्ञातव्यः ॥ ५६ ।। पुनरपि मावोद्योतस्य भेदमाह- पंचविहो खलु भणिओ भावुज्जोवो य जिणवरिंदेहि । आभिणिओहियसुदओ- हिणाणमणकवलंणेयं ॥५७॥ पंचविधः खलु भाणतः भावोद्योतश्च जिनवरेंद्रैः। आभिनिबोधिकश्रुतावधिज्ञानमनःकवलं ज्ञेयं ।।५७॥ स भावोद्योतो जिनवरेन्द्रः पंचविधः पंचप्रकारः खलु. स्फुदं, मणिता प्रतिपादितः । प्राभिनियोधिकधुतावधिज्ञान- मनापर्ययकेवलमयो मतिश्रुनावधिमनापर्ययकेवलज्ञानभेदेन पं. चप्रकार इति ॥५७॥ द्रभावोद्योतयोः सरूपमाह- दव्बुज्जोवोन्जोवो पडिहाणदि परिमिददि खेचह्मि ।

·४२१
पडायवाधिकारा॥
भावुज्जोवोजांवो
लोगालोगं पयासेदि॥५०॥
द्रव्योद्योतः उद्योतःप्रतिहन्यते परिमिते क्षेत्रे ।
भावोद्योत उद्योतः लोकालोकं प्रकाशयति ॥५८॥
दम्पोपोतो य उद्योतः स मतिहन्यतेऽन्येन द्रोण परि.
मिते च क्षेत्र वर्तते । भावायोमः पुनरुयोनो लोकमलोकं च
प्रकाशपति न मनिहन्यते नापि परिमिते क्षेत्रे वर्ततेऽप्रति-
घातिसर्वगतत्वादिति ।। ५८ ॥ तस्माद-
लोगस्सुज्जोवयरा
दव्वुज्जोएणण हु जिणाहोति।
भावुज्जोवयरा पुग
होति जिणवरा चउब्बीसा ॥५९॥
लोकस्योद्योतकरा द्रव्योचोतेन न खलु जिना भवंति
भावोधांतकराः पुनः भवंति जिनवराः चतुर्विशतिः५९.
लागयोधानहरा हपोद्योतेन नैव भवन्ति मिनाः ।
भावोद्यातकराः पुनर्भवन्ति जिनवरानतुर्विशतिः । अतो भा.
वोपोते व लोकम्योपोतका बिना इवि स्थितमिति । लोको-
घोतकरा इति पाख्या ॥ १६ ॥

·मूलाधारे- केन सामायिकमुविष्टपित्याशकापामाह-- चावीसं तित्ययरा सामायियसंजमं उवदिसति । छेदुवठावणियं पुण भयवं उसहो य वीरो य ॥३६ द्वाविंशतितीर्थकराः सामायिकसंयमं उपदिशति । छेदोपस्थापनं पुनः भगवान् कपभश्च वीरश्च ।। द्वाविंशतितीर्थकरा अजिनादिपार्थनायान्ता: सा. भाषिकसंयममुपदिशन्ति प्रतिपादयन्ति । छेदोपस्यापनं पुनः संयम पमो वीरथ प्रतिपादयति ॥ ३६॥ शिपय एपमहा- चीरो छेदोपस्थापनं प्रतिपादयतो यस्मात-- आचक्खिदुं विभाजिदूं विण्णादुं चावि मुहदरं होदि । एदेण कारणण दु महव्वदापंच पण्णता॥ ३७॥ भाख्यातुं विभक्तुं विज्ञातुं चापि सुखतरं भवति । एतेन कारणेन तुमहावतानि पंच प्रशतानि ३७ भापपिसk-मारपातुं फपितुं मासादयितुं । विभाषि{-विपक्तुं पृषकषभारयितुं । पिया-14. उपसोधु चापि । गुहद मुखतरं गुपणार्य । दि-म.

·.... Mrrrrrrr.. देश-लेन पELI-TER! हा-RRITAIMARA ना. TEDj Keert.frjमारि vald Tre ifia भारत RRifal १७॥ FRUARRIAler सापासार- आदीए दुलिसोपण णिदणे तर मुटु दुरणपाले । पुरमा य पण्ठिमा वि एप्पायप्पं जाणंति॥ भादौ दुर्षिशोधने निधो तथा मुटु दुग्नुपाले । पूर्वादच पश्चिमा अपि हि परप्पारलयं न जानति।। माय सियारोन शोमाने सुपु मुसा या पनः मया परिपती शिरोन प्रतिस्पने गु मायभाया याः । पूर्वसशिप्पा: काशिप्पा. प्रय कटिं परुप-योग, मार-प्रोग्य प न मान FR RAEसाभादो निधने पदत्यानादिया सापायकारणमार- पडिलिहियअंजलिकरो ·मूलागारे- उवछत्तो उहिऊण एयमणो। अव्वाखिचो वुची करेदिसामाइयं भिक्खू ॥ ३९॥ प्रतिलेखितांजलिकरः उपयुक्तः उत्थाय एकमनाः। अव्याक्षिप्तः उक्तः करोति सामायिक भिक्षुः ३९ मरिलेसितावन्नलिकरी येनासो मसिलेसिताभ्नलिक- रः सपयुक्तः समाहितपनि:, उत्याप-स्थित्वा, एकाग्रमना म. प्याक्षिप्तः, भागमोक्तप्रमेण परोति सामायिकं मिक्षुः । अथवा प्रन्लेिख्य शुदो भूत्वा द्रव्यक्षेत्रकालभावशुदि कत्वा, मालिकराकलितकरः प्रतिलेखनेन सहिताञ्जलिकरो या सामागिक परोतीति ॥ ३९ ॥ सामापिकनियुक्तिमुपसंहर्तुं चतुर्विशतिस्तवं सूचयि- तुं माह- सामाइयणिज्जुत्ती एसा कहिया मए समासेण । चवीसयणिज्जुत्ती एतोड्ढं परक्सामि॥४०॥ सामायिक नियुक्तिः एपा कथिता मया समासेन । चतुर्वितिनियुक्ति इत अवं प्रवक्ष्यामि ॥ ४॥ सामायिकनियुक्तिरेपा स्तिा समसैन । इत अर्व तिवनियुक्ति, मयामी,ते ।। ४.॥ .

·VO Art- पामरणादयनने का यहोदिभाय। एमोपर्शल शोणिस्यजनिटो ४१ माम मामा बारम मारमा एपलायोपिः पविधी मानि ॥१॥ RRRR MARRRRRREAR :: ARIAL भE PRRIOR: Triram: IN3. Creatimes eignTIREHai: Tari AIRPIRIRE, REER. HTTARRIAL REAT. मा uretinoi पापाणी ख. भैरेन साहसदमान- मदिवाण शिर मान क्षेत्रात माप्रपोलिया. ME TORREARRI लालमणिपा PAR भाषAR: । या मापिगुणविनिरपेक्ष मस free मा । जितिनीया.. गण APRITEतुति गुमानारोप EAR. मान पा लिपि: मनोकामना प. Afriनाम्पारनामसाप्यनुपपुक्त भागमपाता।

·४१८ मुलाचार- चतुम्शितिस्तवम्यावर्णनमाभृतशाया (मानम् ) शरीरमा विनीवनदयतिरिक्त मेदेन नोमागमद्रव्यसासिविधा, पूर्व वत्सर्वमन्यन् । चतुर्दिशतिस्तवसहित क्षेत्र कालय क्षेत्रस्तरः कालस्तान | भारत आगमनीभागमभेदेन वरिषः । नशिविस्ताम्यानपाभृतमाया पायुक्त आगमपार. चतुर्विशतिस्तरः । चतुर्विशतित्तवारिणतपरिणामो नोमा- गममारसन इति । भरतरासापेमारमतिमा सतः । पूरिसरविदेशापेक्षम्तु सामान्यतीर्थ रस्ता इति करा नदोष इति ॥४१॥ এ মাদকমুন মাসইন মঘীস মাস। মা- लोगुजोए पम्मतित्ययरेजिणारेय अरदंते । किरण केवलिमेव य उत्तमयोहिंगम दिसंतु ४२ लोकोद्योतकरा धर्मतीर्थकरा जिनवराग अहंतः। कीर्तनीयाः कवलिन एवं च उत्तमयोपिमा दिशा लोकी नगन् । उचोत: प्रकामः । पर्ष उगाया। गीय पातार मोगा । धर्मनीतिपतीय. मारातान मानातिनातिगासन नागान मानिर्गमनापास कातिमvrmish TM: HTA. मामे fiगानिम्नानुसा। - ·पहापश्याधिकाTER एवं स्तवः क्रिपते । भहन्तो लोकोपोतकरा धर्मतीर्थकरा भि. नवरा: फेवलिन उत्तमाश्च ये तेषां की प्रशंसने बोधि भापं दिशतु अपच्छतु । प्रपा एते भईनो धर्मती करा लोकोपोतकराः जिनराः कीर्तनीया उत्पा: केलिनो मम मोरि दिशन्तु । प्रपया मन्तिः सविशेषण (पणेन ) वि. शिष्टाः फेवलिनां व कीर्तनं प मोधि प्रयच्छन्विति स. मन्धः॥४२॥ पतर्दशभिरधिकारविशतिस्तो व्याख्यायत इति फलादो सालोकनिरुकिमाह- लोयदि आलोयदि प- लो यदि सालोयदित्तिएगत्यो। जमाजिणेहिं कसिणं तेणेसो वुच्चदेलोओ॥४३॥ लोक्यते आलोक्यते प्रलोक्यते संलोक्यते इति एकार्थः यस्माजिनैः कृत्स्नं तेन एप उच्यते लोकः॥ १३ ॥ लोषयते भालोपते मलोक्यते संलोपते दृश्पते इत्ये. कार्य:मिनारति नरमाल्लोक पुष्यते ? फयं छपापा. वस्थायां मतिज्ञानश्रुतानाम्पा लोक्पो श्यते यस्मार. माल्लोकः । भवावधिज्ञानेनालोपते पुद्गलपोदारूपेण ·४२० मूलाचार- दृश्यते यम्मानस्माल्लोकः । अथवा मनःपर्ययमानेन प्रलो- क्यते विशेषेण रूपेगा घश्या यामाचस्माल्लोकः | मयना देवलमानेन जिनः कृतनं यया भवतीति तथा संलोक्यने स- वैद्रव्यपर्याय: सम्यगुपलभ्यते यस्मात्तरमाल्लोकः । तेन का. रणेन लोकः स इत्युच्यत इति ॥ ४३ ।। नाकानिक्षलोकस्वरूपमाह- णाम ढवणं दव्वं खत्तं चिण्हं कसायलोओय। भवलोगो भावलोगो पजयलोगो य णादव्यो। नाम स्थापना द्रव्यं क्षेत्रं चिन्हं कपायलोकश्च । भवलोको भावलोकः पर्यायलोकश्च ज्ञातव्यः॥४४॥ नात्र विभक्तिनिर्देशस्य प्राधान्यं प्राकृतेज्ययापि वृत्तः। लोकशन्दः प्रत्येकममिसम्मभ्यते। नामलोकः स्थापनालोको द्रव्यलोकःक्षेत्रलोकश्चिन्हलोकः कपायलोको भवलोको मा- चलोकः पर्यायलोकश्च ज्ञातव्य इति ।। ४४ ॥ तत्र नामलोकं विरवनाह- णामाणिजाणि काणिचि सुहासुहाणि लोगमि। णामलोगं वियाणाहि अणंतजिणदेसिदं॥४५ नामानि यानि कानिचित् शुभाशुभानि लोके । नामलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ।। -

·पहायश्याधिकारा॥
४२१
नामानि संहारूपाणि, यानि कानिविलुपान्पशुमानि
पशोभना-पसोमनानि वसतिनिधी जीक्लोरेस्मिन् म.
भारलोकमनन्तमिनदर्शितं रिनार । न विपतेयो
बिनागोनसान पापा नन्नासच ते मिनाश्चानन्त-
जिनाम्रो पतः इति ॥ ४५ ॥
स्थापनालोकपाह-
ठविदं टाविदं चाविजं किंरि अत्ति लोगसि।
ठवणालोगंवियाणाहि अणंतजिणदेसिदं॥४६॥
स्थितं स्थापितं चापि यत् किंचिदस्ति लोके।
स्थापनालोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं
रविदं स्वत:स्थितमावि पापित कृत्रिम चापि यकि-
चिदस्ति विद्यतेऽस्मिन लो मत्म स्यानालोकमिति मा.
नीति, अनन्नमिनदर्शिनवादिति ॥ ४६ ।।
द्रप्पलोकसमार-
जीवाजीवं रूवारूवं सपदेसमपदेसं च ।
दबलोग वियाणाहि अणंतजिणदसिदं ॥१७
जावाजीव रूप्यरूपि सप्रदेशमप्रदेशं च ।
द्रव्यलोकं विजानीहि अनंतजिनदर्शितं ॥ १६ ॥

·४२२ मूलाचार- जीवाश्चेतनावन्तः । अजीवाः कालाकागधर्माधर्माः पु. दलाः । रूपिणो रूपरसगन्धम्पर्शशब्दवन्तः पुद्गलाः । अरू- पिणा कालाकाशधर्माधर्मा जीवाश्च । सप्रदेशाः सर्वे जी. वादयः । अपदेशौ कालागुपरमाणू च । एनं सर्वलोकं द्रव्य. लोकं विनानीहि, अक्षयसर्वदृष्टो यत इति ॥४७॥ तयेममपि द्रव्यलोकं विजानीहीत्याह-- परिणामजीव मुचं सपदेसं एकखेत किरिओय।' णिचं कारण कत्तासम्बगदिदरी अपवेसो॥१८ परिणामि जीवो मूर्त सप्रदेशं एकक्षेत्रं क्रियावत् च । नित्यः कारणं कर्ता सर्वगत इतरस्मिन् अप्रवेशः ४८ परिणामोज्ययामावो विद्यते येषां ते परिणामिनः । के ते जीवपुद्गलाः । शेपाणि धर्माधर्मकालाकाशान्यपरिणा- मीनि कुतो द्रव्यापिकनयापेक्षया व्यञ्जनपर्यायं चाधिस्यैत- दुक्तं । पर्यायार्थिकनयापेक्षयान्वर्थपर्यायमाश्रित्य सर्वेऽपि प. रिणामापरिणामात्मका यत इति । जीवो जीवद्रव्यं चेतनाल- सणो यतः । अनीवाः पुनः स पुद्गलादयो ज्ञाहत्वस्मृत्वा. धभावादिति । मूर्त पदलद्रव्यं रूपादिमत्वात् । शेषाणि जी- वर्माधर्मकालाकान्यभूतानि रूपादिविरहितत्वात् । सप्र. देशानि सांशानि भीवधर्माधर्मपुदलाकाशानि मदेशयन्यद- र्शनाव । प्रदेशाः कालायवः परमाणुश्च भचयामावाद - ·४२३ पहापश्यापित भामा पकाशान्येकरूपामि सर्वदा प्रदेशरिया- वामागद । शेपाः संसाग्जिीवपद्लकाला अनेकरूपा म. देशानां भेददर्शनाद । भाग संत्रं सर्वपदायांनामाधार- त्वाव । शेपा भीरपुदरपाचकाला भक्षेत्राणि भगाइन. लक्षणापावान् । भीरपदलाः क्रियावन्नो गतेदर्शनाद शेषा पर्यावहाशाला अफ्रियावन्तो गतिक्रियाया भभापद र्शनात् । नित्या धमाकाशपरमार्य झाला अपवहारनपापे- सपा प्यञ्जनवभारमपंदर विनाशाभावात् । जीवपुद्ग- रखा भनित्या पम्ननपर्वापदर्शनाद । कारणानि पुगलय. माधकालाकामानि जोरोपकारकत्येन वृत्तत्वात् । जीवोs- कारणं ममत्वात् । जीवः फर्ना शुभाशुभभोक्तात् । शेपा. धर्माधर्मपुद्गलाकाशकाला मकाः शुभाशुभभोपहत्यामागत् आफाशं सर्वगतं सर्वोलपमानलात् । शेषायपसर्वगनानि जीवपृगलधर्माम कालव्याणि सर्वोपलंभाभावाद । तम्मा- परिणामीवमूर्तमप्रदेशकक्षेत्रक्रियानित्यकारणकर्तृपर्वग- विस्वरूपेण द्रव्यलोक जानीहि, इतरैश्चापरिणामादिभिःप्र. देशःपलोफ जानी हीति सम्पन॥४८॥ क्षेत्रलोकस्वरूपं विरावभाह- आयासंसपदंश उड्ढमहो तिरियलोगं च । खेचलोग वियाणाहि अणंतजिणदेसिदं ॥४९॥ आकाशं सप्रदेश ऊर्ध्वमधः तिर्यग्लोकं च ।

·P मूलाया- मागोमोतो नाम मान गया ममिन मनमामि गेन कारेण मपदार्गदर्गिमिन्नानमुक्तं तन्नागेयोन (न:) पर. माघातानया ज्ञानस्योपयोगकरणात परमकासकतादा बोधीन इति मातम्यः ॥५६॥ पुनरपि मावोयोता दमाह- पंचविहो खलु भणिओ भावुजोवो य जिणवारदेहि। आभिणिओहियसुदओ- हिणाणमणकवलं णेयं ॥५॥ पंचविधः खलु भाणतः भावोद्योतश्च जिनवरेंद्रः। आभिनिबोधिकश्रुतावधिज्ञानमन:केवलं ज्ञेयं ॥५॥ स भावोद्योतो जिनवरेन्द्रः पंचविधः पंचप्रकारः खलु- स्फुटं, मगिता मतिपादितः । आभिनियोधिपधुताधिज्ञान- मनापर्ययकेवलमयो मतिथुनावधिमनःपर्यपकेवलज्ञानभेदेन पं. चप्रकार इति ।। ५७ ॥ द्रभावोद्योतपोः सरूपमाह-- दव्वुज्जोवोज्जोवो पडिहण्णदि परिमिदहि खत्चमि ।

·४२१
पडावश्यफाधिकारा॥ ७॥
भावुज्जोवोज्जांवो
लोगालोगं पयासेदि॥५॥
द्रव्योद्योतः उद्योतः प्रतिहन्यते परिमिते क्षेत्रे ।
भावोयोत उद्योतः लोकालोकं प्रकाशयति ॥५॥
द्रव्पोपोतो य उधोतः स मतिहन्यतेऽन्येन मेण परि.
मिते च क्षेत्रे वर्तते । भावोपोनः पुनरुयोतो लोकमलोकं च
प्रकाशयवि न मनिहन्यते नापि परिपिते क्षेत्रे पर्वतेऽप्रति-
पातिसर्वगततादिति ॥ ५८ ॥ तस्माद-
लोगस्सुज्जोपयरा
दव्वुज्जोएणण हु जिणा होति ।
भावुज्जोवयरा पुग
होति जिणवरा चउब्बीसा ॥५९॥
लोकस्योद्योतकरा द्रव्योपोतेन न खलुजिना भवंति
भावोपांतकराः पुनःभवति जिनवराः चतुर्विशति:५९
लोपोपानरापोनेन नैर भवन्ति मिनाः ।
भावोपातकरा. पुनर्मरन्ति मिसनतुशितिः। वो पा.
पोपोते नेर लोकम्पोपोतारा गिना इति स्पिमिति सोणे.
पोवारात पाल्पा ॥१९॥

·४३२
मूलागारे-
निनवरा अहमति पदं व्यारुपानुकाम: पाह-
जिदकोहमाणमाया
जिदलोहा तेण ते जिणा होति ।
हता अरिंच जम्म
अरहंता तेण वुचंति ॥ १४ ॥
जितक्रोधमानमाया जितलोमाः तेन तेजिनामवंति
हतारः अरीणां च जन्मनः अहंतस्तेन उच्यते॥६॥
यस्माज्जितक्रोधमानमायालोमास्तस्मात्तेन कारणेन ते
जिना इति भवंति येनारीणां इन्तारो जन्मनः संसारस्य च
हन्तारस्तेनाईन्त इत्युच्यन्ते ॥ ६४ ॥
येन च
अरिहंति वंदणणमंसणाणि अरिहंति पूयसकार
अरिहंति सिद्धिगमणं अरहंता तेण उच्चति ॥६५
अर्हति वंदनानमस्कारयोः अहंति पूजासत्कारं ।
अहंति सिद्धिगमनं अहंतः तेन उच्यते ।। ६५॥
वंदनाया नमसास्य च योग्या वंदना नमस्कारमईति,
पूनापाः सरकारस्य च योग्या: पूजासत्कारमईन्ति च यतः
सिद्धिगमनस्य च योग्या सिद्धिगमनमर्हन्नि, यस्माचेनार्डन्त
इत्युच्यन्ते ॥६५॥

·++ पदापायकाधिकार.sa किमर्थमेते कार्यन्त इत्याशंकायामाह,- किह ते ण कित्तणिजा सदेवमणुयासुरेहिं लोगेहिं। दसणणाणचरिचे तव विणओ जेहिं पण्णत्तो॥६६॥ कथं ते न कीर्तनीयाः सदेवमनुजासुरैः लोकैः। दर्शन ज्ञानचरित्राणां तपसः विनयो यैः प्रज्ञप्तः॥ कयं वे न कीर्तनीयाः स्पार्यनीपा: सदेवमनुप्पामु. रैलोक र्शनमानचारित्रतपसा बिनयो यः प्रातः मतिपादितः से चतुर्विशतितोकगः कयं न कीर्तनीयाः ॥६॥ इति कीर्तनपधिकार व्याख्याप केलिनां स्वरूपमाह- सव्वं केवलकप्पं लोगं जाणंति तह य पस्संति। केवलणाणचरिचा तसा ते केवली होति ।। ६७ सर्व केवलकल्पं लोकं जानंति तथा च पश्यति । केवलज्ञानचरित्राः तस्मात् ते कंवलिनो भवति ॥ किर फेलिन इन्युध्यन्त न्यायंकायामाह-पस्मा- सर्व निरोप पलिशप केवलमानविपर्य लोकमलो १ भानन्ति तया च पश्यंति केवलशानमेव चरिन येषां ते २८ ·५३५ मारे- माननािगमा मानिनोक. नीति॥१७॥ मगोगमा कपिन्याकागामा:- मिन्छ त्तदणीगंणाणावरणं नरिचमोइंच। तिविहातमाहु मुका तमा ते उत्तमा होति ॥३॥ मिथ्यालवेदनीयं ज्ञानावरणं चारित्रमाहं न । विविधात् तममो मुत्ताः तस्मात् ते उत्तमा मति ।। मियामोनीपपश्रदानरूपं मानारगं शानदर्शगोग- যা গান গাৰ সমান্না যােব पुसमा: पामयीति ॥८॥ स एवं विशिष्टा मम-. आरोग्ग वोहिलाई दितु समाहिं च मे जिणवरिंदा किं ण हु गिदाणमेयं णवरि विभासत्य कायव्वा आरोग्यवाधिलाभं ददतु समाधि च मे जिनवरेंद्राः किं न खलु निदानमेतत् केवलविभाषात्र कर्तव्या।। एवं शिशिष्टास्ते जिनवरेन्दा मयमारोग्यं जातिमरणा- भावं बांधिलाभं च जिनम्यश्रदानं दीक्षाभिमुखीकरयं वा समानि च मरणकाले सम्पपरिणाम ददतु प्रयच्छन्तु, किं ·पडावश्यकाधिकार पुनरिदं निदानं न भवति न भवत्येव करमादिमापात्र वि. सोनकर्तव्यो यस्मादिति ॥ १९॥ एतस्माचे निदान न माति यतः- भासा असचमोसा णवरि हु भनीय भासिदा एसा। णहु खीणरागदोसा दिति समाहिं च योहिंच॥ ७० ॥ 'भाषा असत्यमृषा केवलं हि भन्या भापिता एपा। नहि क्षीणरागपा ददति समाधिच घोधिं च ॥७॥ असत्यमृपा मापेयं किंतु भल्या मापिपा पम्मामति क्षीपरागपा मिना ददते समाधि पोधि प यदि दाने पर सेन सरापदेपाः स्युरिति ॥ ७० ॥ जंतेहिंदु दादव्वं तं दिणं जिणवरेहिं सब्जेहिं ।. दंसणणाणचरिचस्स एस तिविहस्स उबदेसो।। यत् तैस्तु दातव्यं तहचं जिनवरैः सर्वः ।। दर्शनशानचारित्राणां एष त्रिविधानामुपदेश: ॥१॥ यस्तु दातम्यं तरसमे मिनाः सः किनाशना.

·नमारिवागिण देगोमाकागा. पनि नामाशियोरिवाना तिमानि ॥ मन मा- मचीप जिणवराणसीयदि पुञ्चसंचियं कम्म । आयरियपसापण य विजा मंता य सिझंति ॥ माया जिनवराणां क्षीयते यत् पूर्वसंचितं कर्म । आचार्यप्रसादेन च विद्या मंत्राश सिद्ध्यति ॥ ७२ ।। निनसराणा मया सिनित कर्म नीयते विनश्यते प. स्मादू भाषायांगां ग मग्निः किम ? भानायांगां च प्रसादेन विधा याय सिदिमुपगडंति यस्मादिति त- माजिनानामाचार्याणां च मतिरिपं न निदानमिति ॥७२।।. भन्या- अरहतेसु य राओ ववगदरागेसु दोसरहिए। धम्महि य जो राओसुदेयजो वारसविधहि ।। महत्सु च रागः व्यपगतरागेषु दोपरहितेषु । धर्मे च यः रागः श्रुते च योद्वादशविघे ॥ ७४ ॥ व्यपगतरागेम्वष्टादशदोषरहितेषु अईसु यः रागः या भक्तिस्तया धर्मे यो रागस्तया श्रुते दादश विषे य: रागा ||७३ ।। तथा- .

·४३७ पटावश्यकाधिकार आयरियेसु य राओ समणेसु य वहुसुदे चरिचड्ढे । एसो पसत्यराओ हवादि सरागेसु सम्बेसु ॥७॥ आचार्येषु च रागः श्रमणेषु च बहुश्रुते चरित्राढो। एप प्रशस्तरागो भवति सरागेपु सर्वेषु ॥ ७४ ॥ आचार्येषु रागः श्रमणेषु पहुचनेषु ष यो रागरिका. दधेषु च रामः स एप रागः प्रशस्तः शोभनो भवति सगगेषु सजिति॥ ७४॥ भन्यमा- तेसिअहिमुहदाए अत्था सिझंति तह य भचीए तो भचि रागपुवं चुबह एदंण हु गिदाणं ॥ तेषां अभिमुखतया अर्थाः सिद्धचंति तथा च भक्या। तस्मात् भक्तिः रागपूर्वमुच्यते एतल खलु निदानं ॥ नेपा जिनवरादीनामभिमुखतपा भरपा पार्या दि. तेष्टसिद्धपः सिध्यन्ति हस्तमाया भवन्ति पस्मात्तस्मादरवीराग: किमददुष्पले नाहि निदान, संसारकारलाभारादिति ७५i परिशतिसवरिधानपार- ·मूदागो- चउरंगुलंतरपादो पडिलेहिय अंजलीकयपसत्यो। अव्वासित्तो वुत्तो कुणदियचउवीसत्ययं भिक्खू चतुरंगुलांतरपादः प्रतिलिख्य अंजलीकृतप्रशस्तः । अव्याक्षिप्त उक्तः करोति च चतुर्विशतिस्तोत्रं भिक्षुः पतुरंगुलानन्तरपादः स्थितांग: परित्यक्तशरीरावयव, पालनश्चकारादेतल्लयप्रतिलिख्य शरीरभूमिचित्तादिक प्र. शोध्य प्रांजलिः सविहः कृतांजलिपुटेन प्रशस्तः सौम्यमावोs- ध्यातिप्तः सर्वव्यापाररहितः करोति चतुर्विंशतिस्तवं भिनुःसं. यतश्चतुरंगुलमंतर ययोः पादयोस्ती चतुरंगुलान्तरी तो पादौ यस्य स चतुरंगुलान्तरपादः स्थितं निश्चलमंग यस्य सः स्थितांग: शोभनकायिकवाचिकमानसिकक्रिय इत्यर्थः ॥७६।। चतुर्विशतिस्तवनियुक्तिमुपसंहर्तु वंदनानियुक्ति च प्रतिपादयितुं माह;- चउवीसयाणिज्जुत्ती एसा कहिया मए समासेण बंदणणिज्जुची पुण एत्तो उड्ढे पवक्खामि॥७६ चतुर्विशतिनियुक्तिः एषा कथिता मया समासेन । यंदनानियुक्ति पुनः इत ऊध्वं प्रवक्ष्यामि ॥७७ ॥ चतुर्विशतिनियुक्तिरेपा कथिता मया समासेन वंदना. नियुक्ति पुनरित ऊर्व प्रवक्ष्यामि प्रतिपादयिष्यामीति ७७ - ·पडावश्यकाधिवा तथैतां नामादिनिनेपः मतिपादपमार- णामट्ठवणा दव्वे खेचे काले य होदि भावे य । एसो खलु वंदणगे णिपखेवो छविहो भणिदों। नाम स्थापना द्रव्यं क्षेत्र कालभ भवति भावश्च । एप खलु वंदनाया निक्षेपः पड्विधो भणितः ॥७॥ पकतीर्थकरनामोच्चारण सिदाचार्णदिनामोपारणं व नामावश्यफवंदनानियुक्तिरेकतीफरप्रतित्रियस्य सिद्धाचा- योदिमतिविवानां च स्तवनं स्यापनावंदनानियुक्तिस्तेपामेव शरीराणां स्तवनं दुष्पवंदनानियुक्तिस्तैरेव परक्षेत्राधिष्ठित कालाच योऽधिष्ठितानपोः स्तरनं क्षेत्ररन्दना फालयंदना च, एकनीकरस्य सिदाचार्यादीनां प शुदपरिणामेन यद्गुण. स्तरनं तद्भानावश्यमवंदनानियुक्तिः। नापाय वा जातिव्य. क्रियानिरपेक्ष संज्ञार्म पंदनाशन्दमानं नामवंदनापरिणतस्य भतिकृतं मनिवंदनास्थापनापंदनाव्यावर्णनप्राभृतशोऽनुपयुक्त भागभद्रपपंदना शेषः पूर्वदिति । एष चंदनापा निक्षेपः पविधो भवति मातभ्यो नामादिभेदेनेति ॥ ७ ॥ नामवंदनां प्रतिपादयनाह- किदियम्मं विदियम्म पूयाकम्मं च विणयकम्मं च । .

·मूलाधार-
कादब्बं केण कस्स व
कधे व कहि व कदिखुचो ॥ ७९ ॥
कृतिकर्म चितिकर्म पूजाकर्म च विनयकर्म च ।
कर्तव्यं केन कस्य वा कथंया कस्मिन् वा कृतकृत्य:
पूर्वगायार्थेन वंदनाया एकार्यः कथ्यतेऽपरादेन तद्धि
फला इति । कत्यते विद्यते अष्टविध कर्म येनातरफदवकेन
परिगामेन क्रियया वा तस्कृतिकर्म पापविनाशनोपायः । ची
यते समेकीक्रियते संचीयते पुण्यकर्म तीर्थकरत्वादि येन
तचितिकर्ष पुण्यसंचयकारणं पूज्यतेऽर्यन्तेऽर्हदादयो येन -
स्पूनार्म बहुवचनोचारणसवंदनादिकं । विनीयते निरा-
क्रियन्ते संक्रमणोदयोदीरणादिमावेन प्राप्यते येन कर्माणि
नदिनयकर्म शुश्रूषणं तकिया कर्म कर्तव्य केन फस्य कर्तव्यं
कथमिव केन विधानेन कर्तव्यं यस्मिन्नास्थाविशेष कर्जन्म
कतिवारान् ॥ ७९ ॥
तथा:-
कदि ओणदं कदि सिरं
कदिए आवचगेहिं पारिसुद्ध।
कदिदोसविप्पमुकं
किदियम्मं होदि कादब्बं ॥८॥

·पटापश्याधिकारा॥७॥ कियत्यवनतानि कति शिरांसि कतिभिः आवर्तकः परिशुद्ध । कतिदोपविप्रमुक्तं कृतिकर्म भवति कर्तव्यं ॥८॥ कदिओणदं फिपन्त्यानतानि फति कामुकुलोकितेन शिरसा भूमिस्पर्शनानि कर्मष्यानि फदि सिरं कियन्ति शि- रासि तिवारान शिरसि कराड्मलं कर्तव्यं कदि भावचगे. हि परिसुदं किपदाभिरावर्चकैः परिशुदं फतिवारान्मनोवचन- कापा मावनीपाः । कदि दोसविरमुकं कति दोपैरिसमुक्त कृतिकर्म भवति फव्यमिति ॥८॥ इति प्रश्नमालापां कृतापां ताकतिकर्मविनपर्मणोरे- कार्य इति कता विनपकर्मणः समयोननां निरुक्तिमाह:-- जमा विणेदि कम्मं अट्ठविहं चाउरंगमोक्खोय। तह्मा वदति विदुमो विणओत्ति विलीणसंसारा यस्मात् विनयति कर्म अष्टविधं चातुरंगमोक्षश्च । तस्मात् वदंति विद्वांसो विनय इति विलीनसंसाराः यस्मादिनयति विनाशपति कष्टिविय चातुरंगासंसारा. मोसश्च यम्मादिनयासस्मादिशांसो विडोनसंसारा दिनप इनि वदति ॥१॥ -- ·४५२ मुलाचार- यस्माभ- पुवं चेव यविणओपरूविदो जिणवरेहिं सोहि सव्वासु कम्मभूमिसु णिचं सो मोक्खमग्गम्मि ८२ पूर्वस्मिन् चैव विनयः प्ररूपितो जिनवरैः सर्वे :। सर्वासु कर्मभूमिपु नित्यं स मोक्षमार्गे ॥ गतश्व पूर्वस्मिन्नेर काले विनयः मरुपितो निनवरे स- या सर्वामु फर्मभूमिषु सप्तत्यधिकक्षेत्रेषु नित्यं सर्वकालं मोक्ष- मार्गे मोक्षमार्गदेतोस्तस्मामाविकालिको पथ्यापुरुषपणीतो वा शंकाऽन न कर्चव्या निश्चयेनात्र प्रतितव्यमिति ॥ कतिपकारोऽसौ विनय इत्याशंकायामाह- लोगाणुवित्तिविणओ अत्यणिमिचे य कामतते य । भयविणओ य चउत्यो पंचमओ मोक्खविणओ य॥८३ . लोकानुवृत्तिविनयः अर्थनिमित्वं च कामतंत्रं च । भयविनयश्च चतुर्थः पंचमः मोक्षविनयश्च ।। ८३ ॥ लोफस्यानुचिरनुवर्तनं लोकानुत्तिर्नाम भयमो विनयः, अर्यस्य निमित्तमर्थनिमित्त कार्यहेतुर्विनयो द्वितीयः, कामतने :

·বাঘবাধিকার ও
कामतंबहेतुः कामानुष्ठाननिमित्त तृतीयो बिनयः, भयविनए-
श्चतुर्थः भपकारणेन या क्रियते विनयः स चतुर्या, पंसमो
मोक्षविनय एवं कारणेन पंचमकारो विनय इति ॥ ८३ ।।
समादौ तावल्लोकानुरत्तिविनयस्वरूपमाह---
अन्भुट्ठाणं अंजलिआसणदाणं च अतिहिपूजाय
लोगाणुविचिविणो देवदपूया सविहवेण ॥८४
अभ्युत्थानं अंजील आसनदानं च अतिथिपूजा च ।
लोकानुवृत्तिविनयः देवतापूजा स्वविभवेन ॥ ८४ ॥
अभ्युत्थानं कश्मिश्चिदागते प्रासनादुरपान मिलिरं.
मलिकरण रायाममागतस्यासनदान तथाऽतिपिपूना प
मध्याकाले भागतस्प साधरम्परा धार्मिकस्प पहुमान
देवतापूना प पविभयेन सस्त्तिानुसारेण देवपूमा प तदेत-
सर्व लोकानुनि म स्निपः ॥४॥
भासाणुवत्ति छंदाणुवचणं देसकालदाणं च ।।
लोकाणुपतिविणओ अंजलिकरणं च अत्यकदे
भापानुगृत्तिः छंदानुपर्तनं देशकालदानं च।
लोकानुहाधिविनयः अंजलिपरणं च अर्धपते ॥५॥

·४३२ मूलाचारे- यस्माच- पुवं चेव यविणओपरूविदो जिणवरेहिंसवेहि सव्वासु कम्मभूमिसु णिचं सोमोक्खमग्गम्मि ८२ पूर्वस्मिन् चैव विनयः प्ररूपितो जिनवरैः सर्वैः। सर्वासु कर्मभूमिपु नित्यं स मोक्षमार्गे ॥ यतश्व पूर्वस्मिन्नेव काले विनयः मरूपितो जिनवरैः स. । सर्वासु कर्मभूमिषु सप्तत्यधिकतेत्रेषु नित्यं सर्वकालं मोक्ष- मार्गे मोक्षमार्गहतोस्तस्मानाविकालिको रथ्यापुरुषमणीतो वा शंकाच न कर्चा निश्चयेनात्र प्रतितव्यमिति ॥ कतिपकारोऽसौ विनय इत्याशंकायामाह- लोगाणुविचिविणओ अत्यणिमिचे य कामतते य ।, भयविणओ य चउत्यो पंचमओ मोक्खविणओ य॥८३. लोकानुत्तिविनयः अर्थनिमित्तं च कामंतंत्रं च.। भयविनयध चतुर्थः पंचमः मोक्षाविनयथ ॥ ८ ॥ लोकस्यानुरचिरनुपर्सनं लोकानुपिनास मथयो विनयः, मर्पस्य निमितमनिमित्त कार्यतानियो दिलीपः, काम ·- रहारश्यकाधिकार ४५३ कामतंबहेतुः कामानुष्ठाननिमि हतीयो दिनपः, भविनय श्चतुर्यः भपकारणेन या नियते विनयः स चतु:, पंचमो मोक्षपिनयः एवं कारगन पंचप्रकारो विनय इति ॥ ८३॥ तत्रादौ तावल्लोकानुचिविनयस्वरूपमाह-- अन्मुट्ठाणं अंजलिआसणदाणंच अतिहिपूजाय लोगाणुविचिविणो देवदपूया सविहवेण ॥८४ अभ्युत्थानं अंजील: आसनदानंच अतिथिपूजा च । लोकानुवृत्तिविनयः देवतापूजा स्वविभवेन ॥ ८४ ॥ अभ्युन्यानं फश्मिश्चिदागते पासनादुत्यानं पांजलिर- जलिकरणं स्वावासमागतस्यासनदानं तथाऽतिथिपूना व मध्याहकाले मागतस्य साधोरम्परा पा धार्मिकस्य बहुमान देवनापूजा व स्वविमयेन स्ववित्तानुसारेण देवपूजा च तदेत. सर्व लोशनुत्तिर्नाम विनयः ।।८४ ॥ तथा- भासाणुवात्ति छंदाणुवचणं देसकालदाणं च । - लोकाणुवचिविणओ अंजलिकरणं च अत्यकदे भापानुवृत्तिः छंदानुवर्तनं देशकालदानं च । लोकानुवृत्तिविनयः अंजलिकरणंच अर्थकृते॥८५।।

·मूलाचार-
भाषाया वचनस्यानुत्तेरनुवर्चनं यथासौ वदति तथा
सोऽपि मणति मापानुत्तिः, छंदानुवर्चनं तदभिपापानु-
कूलावरण, देशयोग्यं कालयोग्यं च यदानं सपोमर्गस्तदे-
तत्सर्व लोकानुत्तिविनयो लोकात्पीकरणायों यथार्य विनयों-
जलिफरणादिकः प्रयुज्यते तयांऽनलिकरणादिको योयनि-
मित्तं क्रियते सोऽयहेतुः ।।८।।
तया-
एमेव कामतते भयविणओ चेव आणुपुवीए।
पंचमओ खलु विणओ परूवणा तस्सिमा होदि
एवमेव कामतंत्रे भयविनयः चैव आनुपूर्व्या।
पंचमः खलु विनयःप्ररूपणा तस्येयं भवति ।। ८६ ।।
यया लोकानुत्तिविनयो व्याख्यातस्तयैवं कापतोभया.
पश्च भवति भानुपूा विशेषाभावाद, यः पुनः संचमो विनय-
-स्तस्येयं मरूपणा भवतीति ॥८६॥
दसणणाणचरित्ते तवविणओ ओवचारिओ चेव
मोक्खझि एस विणओ पंचविहो होदि णायन्बो
दर्शनज्ञानचारित्रे तपसि विनयः औपचारिकथैव ।
मोक्ष एप विनयः पंचविधो भवति ज्ञातव्यः॥८७ ॥

·पदापायाधिon ४४५ - दर्शनहानवारिपतप भोपचारिफभेदेन मोक्षविनय एप: पंपधारो भवति ।। ८७॥ स पंचागारे यपि विस्तरेणोक्तस्तथाऽपि विस्मरणशीर- शिष्पानुमहार्य सक्षेपः पुनरुज्यत इति- जे दवपनया खलु उवदिट्टा जिणवरेहिं सुदणाणे । ते तह सद्दहदि णरो दसणविणओत्ति णादबो॥८॥ ये द्रव्यपर्यायाः खलु उपदिष्टा जिनवरैः श्रुतज्ञाने। तान्तया श्रद्दधाति नरःदर्शनविनय इति ज्ञातव्यः। ये द्रव्यपर्यापाः खलूपदियश जिनमः श्रुतनाने सांस्तथै- व भायाति यो नरः स दर्शनविनय इतिहासव्यो भेदोपया. रादिति ॥८॥ भय ज्ञान किमर्थ विनयः क्रियते इत्यासंकायामाह- णाणी गच्छदिणाणी पंचदिणाणी णवं च णादियादि। णाणेण कुणदि चरणं तमा णाणे हवे विणओ ।। ८९॥

·मनाया. ज्ञानी गन्नति जानी गंगति ज्ञानी नाग नाताति ज्ञानेन करोनि नरणं सम्मान भानं मोत विनयः ।। মানী সি মা নানালি গা মানব মামা, যথা, মামা বাসি সি বা সাদা समानी न कर्म नामानिनो भिगिनी ममाप मानेनगेनि परणं पापि मम्मागमाने मातिपनप: মথ ৪ বিনা দি সিনামা- पोराणय कम्मरयं चरिया रितं करोदि जदमाणो। कम्मणय बंधदि चरित्तविणओत्तिणादब्बो।। पौराणं कर्मरजः चर्यया रिक्तं करोति यतमानः। नत्रकर्म न च बनाति चरित्रविनय इति ज्ञातव्यः ।। चिननकर्मरनश्चर्यमा पारिप्रेण रिक्त तुच्छ करोति यवसामयेष्टमानो नवं कर्म च न बध्नाति यस्माद, तस्माधा- रित्रे दिनयो भवति कर्तव्य इति भातम्यः ॥९॥ तया तपोविनयमयोजनमाह- अवणयदि तवेण तमं उवणयदि मोक्खमग्गमप्पाणं।

·पहायपाधिD OR तवविणयणियमिदमदी सो तबविणओ ति णादयो। अपनयति तपसा तमः उपनयति मोक्षमार्गमात्मानं। तपोविनयनियमितमतिः स तपाविनय इति ज्ञातव्यः इत्येवमादिगापानां 'मापारजीदा' दिगापापर्यन्तानां सर मापार्यः मविवादित इति कृत्वा नेह प्रतन्यते पुनरुक्त- दोपभयादिति ॥ ९१ ॥ पतो विनयः शासनमूलं यतश्च विनया शिक्षाफरम्- तमा सबपयत्ते विणयचं मा कदाइ छडिजो। अप्पसुदो विय पुरिसोखवेदिकम्माणि विणएण।। तस्मात् सर्वप्रयनेन विनयत्वं मा कदापि त्यजेत् । अल्पश्रुतोपि च पुरुष:क्षपयति कर्माणि विनयेन ।। पसारसर्वपयत्नेन दिनपत्वं नो पदाचित्परिहरेत् भवान् यसादलथुतोऽपि पुरुषः क्षरपति कागि विनयेन तस्मा- दिनयो न त्याग्य इति ।। १२ ॥ कृतिकर्मयः मपोमन त दत्ता प्रस्तुतापा: प्रश्नमालाया। भारदसो केन नष्पं तस्कृतिकर्म यत्पृष्टं तस्योतरमाह- पंचमहब्बयगुचो संविग्गोऽणालसोअमाणी य ·- मूलाचार- किदियम्मणिजरही कुणइ सदाऊणरादिणिओ।। पंचमहाव्रतगुप्तः संविग्नः अनालसः अमानी च । कृतिकर्म निर्जरार्थी करोति सदा ऊनरात्रिकः ॥१३॥ पंचमहायतैर्गुप्तः पंचमहाव्रतानुष्ठानपर: संदिग्धो धर्मफल. योपिये होत्कंठितदेहो नालसः उद्योगवान् अमाणीय अमा- नीच परित्यक्तमान पायो निर्जरार्थी ऊनरात्रिको दीक्षायां लघुर्यः एवं स कृतिकर्म करोति सदा सर्वकालं, पंचमहायन- युक्तेन परलोकार्यिना विनयकर्म कर्त्तव्यं भवतीति संबंधः ।। फस्य वत्कृतिकर्म कर्त्तव्यं यत्पृष्टं तस्योत्तरमाइ- आइरियउवज्झायाणं पवत्तयत्थेरंगणघरादाणं । एदेसि किदियम्मं कादव्वं णिजरट्टाए ।। ९४ ॥ आचार्योपाध्यायानां प्रवर्तकस्थविरगणधरादीनां । एतेषां कृतिकर्म कर्तव्यं निर्जराथ ॥ ९४ ॥ तेपामाचार्योगध्यायप्रवर्चस्यविरगणघरादीना कृति- कर्म कर्चव्यं निर्जराथै न मंत्रतंत्रोपकरणायेति ॥१४॥ एते पुनः क्रियाकर्मायोग्या इति प्रतिपादयन्नाह- णो वैदेज अविरदं मादा पिदु गुरु गरिंद अण्णतित्यं व।

·परायश्यकाधिकाoon
देसवरिद देवं वा
विरदो पासत्यपणगं वा ॥१५॥
नोबदेत अविरतं मातरं पितरंगुरं नरेंद्रं अन्यतीर्थया।
देशविरतं देवं वा विरतः पार्थस्य पंचकं वा ।। ९५ ॥
णो देज न देत न स्तुयात् . भारिदमविरतप-
संपतं मातरं जननी पितां जन गुरु दीक्षागुरु शुनगुरुपाय-
संपत परणादिशिपिलं नरेन्द्र गजानं अन्यतीर्थिक पारिन
ना देशविरतं भायफ शारादिपोटपपि देवं पा नागापम
उपेन्द्रादिफ पा विरता सपतः सन् पार्सम्यपणकं या झान.
दर्शनचारित्रशिथिलापंचमनाम्निम्रन्यानपि संपनः स्नेहादिना
पापपणन संदेव मातरमसंपता पितामस यतं मन्न
मोहादिना न स्तुपात भयेन लोमादिना वा नरेन्दं न तुपान्
महादिपीटामधार पादिकं न पूमयेत् शारवादिलोभेना.
स्पतीपि न स्तुपादाहारादिनिपि भान तुपात् ।
भारमगुरुपि विनष्टं न देत तथा नासदारितानहानपि
सोपकारिणोऽपनाम स्तुयादिति ॥ ९५ ।।
इति के पंचायत इत्यशापा-
पासत्यो य फुसीलो संसचोमण्ण मिगचरितोय।
दसणणाणचरिचे अणिउता मंदसंवेगा॥१६॥

·मूलापार-
पार्श्वस्थश्च कुशील:संसक्तोऽपसंज्ञो मृगचरित्रश्च ।
दर्शनज्ञानचारित्रे अनियुक्ता मंदसंवेगाः ॥९६ ॥
संगतगुणेभ्यः पावें अभ्यासे तिष्ठतीति पास्यः वसतिका-
दिमतिबद्धो मोहबहुलोरात्रिदिवमुपकरणानां कारकोऽसंपतन-
नसेवी संयतजनेभ्यो दुरीमृतः, कुत्सितं शीलं पाचरणं
स्वभावो वा यस्यासो कुशीला क्रोधादिफलुपितारमा व्रतगु-
गशीलेच परिहीनः संघम्यायश:करणकुशलः, सम्यगसंय-
तगुणेषाशक्तः संशक्तः आहारादिद्धया वैद्यमंत्रज्योति-
पादिकुशलत्वेन प्रतिवदो राजादिसेवातरः, बोसपणोऽपग-
तसंज्ञोऽगता विनष्टा संज्ञा सम्यग्ज्ञानादिक यस्पासौ अपगत-
संघश्चारित्राद्याहीनो जिनवचनप्रजाननारित्रादिमभ्रष्टः क.
रणालम: मांसारिकसुखमानसः, मृगस्येर पशोरिव चरित्रमा-
चरणं यस्यासौ मृगचरित्रः परित्यक्ताचार्योपदेशः स्वच्छन्द-
गतिरेकाकी निनसूत्रदूषण स्तपासूबाधविनीतो धृतिरहितधे-
येने पंच पास्ग दर्शनशानचारित्रेषु भनियुक्ताश्चारित्राच-
नुष्ठानपरा मंदसंगास्तीर्यवर्मायकृतहाः सर्वदा न वंदनीया
इति ॥ ९६॥
पुनरपि स्पष्टपबन्दनायाः कारणमाह-
दसणणाणचरितवविणए णिचकालपासत्था।
पदे अवंदणिजा छिद्दप्पेही गुणघराणं ॥९७॥

·- पहावश्यकाधिकारः॥७॥ दर्शनज्ञानचारित्रतपोविनयेभ्यःनित्यकालं पार्श्वस्थाः एतेअवंदनीयाः छिद्रप्रेक्षिणो गुणधराणाम् ॥ ९७ ॥ दर्शनशानचारित्रतपोविनयेभ्यो नित्यकालं पावस्था दूरीभूना यतो त एते न पदनीयारिछमेक्षिणः सर्वकालं गु. राणां च छिद्धान्ये पिण: संगतमनस्य दीपाशादिनो पतो न बदनीया एतेऽन्ये वेति ॥२७॥ के तहि पंचतेऽत माह- समणं वंदेज मेधावी संजतं सुसमाहिदं । पंचमहञ्चदकालदं असंजमजुगंछयं धीरं॥९॥ श्रमण धंदेत मेधाविन् संयतंमुसमाहितं। पंचमहावूतकालतं असंयमजुगुप्सकं धीरं ॥९८॥ हे मेधाविन ! पारिवापनुष्ठानतत्पर ! अपर्ण नियन्य रूपं देत पूजयेत् किषिशिष्टं संयत पारिश्र धनुष्ठानननिष्ठ पु- नरपि फिविशिष्ट सुसमाहित ध्यानाध्पयनतत्परं समादिसहित पंचमहायतकलितं असंयमजुगुप्सक माणेन्द्रियसंयमपरं धीर योपेतं चागमममापनाशील सर्वगुणोपेनमे विशिष्ट स्पादिति तपा- दसणणाणचरिचे तवविणए णिचकालमुवजुत्ता ·मूलाधारे- एदेखु बंदणिजाजे गुणवादी गुणधराणं ॥९९।। दर्शनज्ञानचारित्रे तपोविनयेपु नित्यकालमुपयुक्ताः। एते खलु बंदनीया ये गुणवादिनः गुणधराणाम् ९९ दर्शनशानवारित्रतपोविनयेषु नित्यकालममीक्ष्णमुपयु- काः सुन्छु निरता ये ते एते वंदनीया गुणपराणां शीलय- राणां च गुणवादिनो ये च ते बंदनीया इति ॥ ६ ॥ संयतमप्येवं स्थितमेनेपु स्यानेषु न देतत्याह- वाखितपराहुतं तु पमत्वं माकदाइ वंदिनो। आहारं च करंतोणीहारं वा जदि करेदि १००॥ व्याक्षिप्तपरावृत्तं तुप्रमचं मा कदाचित् वैदेत । आहारं च कुर्वतं नीहारं वा यदि करोति ॥१०॥ व्याक्षिप्तं ध्यानादिनाकुलचिंच परायत्तं पराइमुख पृष्ठ देशतः स्थित प्रमत्तं निद्राविकयादिरतं मा कदाचिद् बन्देज नो बंदेत संयमिति संबंधस्तथाऽहारं च कुर्वन्तं भोजनक्रिय कुर्वाण नीहारं वा मूत्रपुरीपादिकं यदि फरोति तदापि नो कुर्वीत बंदना साधुरिति ॥ १०० ॥ . केन विधानेन स्थितो बंधत इत्याशंकापामाह- आसणे आसणत्यं च उवसंतं चं उवाट्टिदं ।

·घडावश्यकाधिकार ४५३ अणुविष्णय मेधावी किदियम्मं पउंजदे ॥१०॥ आसने आसनस्थंच उपशांतं च उपस्थितं। अनुविज्ञाप्य मेधावी कृतिकर्म प्रयुक्ते ॥ १.१॥ भासने विविक्तभूपदेशे भासनस्यं पर्यकादिना पत्र- स्थित अपना मासने भासनस्थमव्याक्षिप्तपपरामुखमुपशांत ससस्यचिचं उपस्थित वंदनां कृति स्थित अनुविज्ञाप्य पंदनां करोमीति संषोध्य मेधावी माशोऽनेन विधानेन कृतिकर्म प्रार- भेस मपुंजीत विदधीतेत्पर्यः ॥ ११ ॥ कथमिव गतं म्यं पंदनायाः स्थानमित्याह-- आलोयणाय करणेपडिपुच्छा पूजणे यसज्झाए । अवराघे य गुरूणं बंदणमेदसु ठाणेसु ॥१०२॥ आलोचनायाः करणे प्रतिपृच्छायां पूजने च स्वाध्याये अपराधे च गुरूणां बंदनमेतेपु स्थानेषु ॥ १०२॥ आलोचनाया: करणे भालोचनाफालेऽयवा करणे पडावश्यककाले परिमश्ने प्रश्नकाले पूजने पूनाकाले च म्वाध्याये स्वाध्यापकालेऽपरापे क्रोधायपराधकाले च गुरू- गामाचार्योपाध्यायादीनां पंदनैतेषु त्याने कर्तव्येति॥१०२।। "कस्मिन्स्याने पदेनरम्य स्थापित तयारुपातमि- ·मूलाधार- दानी पतिवारं कृतिकर्म कर्तव्यमिति या स्थापिनं तव्या- ख्यानायाह- बचारि पडिकमणे किदियम्मा तिणि होति सज्झाए। पुब्बण्हे अवरण्हे किदियम्मा चोदसा होति ।।१०३.॥ चत्वारि प्रतिकमणे कृतिकर्माणि त्रीणि स्वाध्याये । पूर्वाहे अपराहं कृतिकर्माणि चतुर्दश भवंति १०३ सामायिकम्तवपूर्वककायोत्सर्गश्चतुर्विशतितीर्थकरस्तवप- पन्ता कृतिकन्युस्यते । पतिक्रमणकाले चत्वारि क्रियाक- मर्माणि स्वाध्यायकाले च त्रीणि क्रियाकर्माणि भवत्येवं पूर्वा- हे क्रियाकर्माणि सप्तं तयाऽपराहे च क्रियाकर्माणि सप्तवं पू. बढेिऽपरहे च क्रियाकर्माणि चतुर्दश भवंतीति । कयं पति- क्रमणे चत्वारि क्रियाकर्मा'ण, आलोचनाभक्तिकरणे कायो- सर्ग एक क्रियाकर्म तथा प्रतिक्रमणभक्तिकरणे कायोत्सर्ग: द्वितीयं क्रियाकर्म तया वीरमक्तिकरणे कायोत्सर्गस्तृतीयं कियाकर्म तथा चतुर्विशतितार्यकरमक्तिकरण शांतिहेतोः कायोत्सर्गश्चतुर्थ किंगकर्म कियं च स्वाध्याय त्रीणि क्रिया- कर्माणि, श्रुतभक्तिकरणे कायोत्सर्ग एफ क्रियाफर्म तपाss- 1

·पानप.
महापाएकाधिEOR
पार्पपचिकिपाका हिलीयं रिपार्म तपा पायो।
पारे भ्रतपक्तिकरण कायोत्सर्गातीपं किया नाति-
पपेदप श्रीणि किपारमाणि भति सापाये शेपायां
दनादिकिपार्पणामानर्मारो द्रष्टप्पः
दोपारणं एवं पता पूर्ति दिग्स इति एपपराहे रामायपि
दष्टप्य मेदामारा प्रया परिसरात्री मतिकपणे किपा-
कर्माणि पवारि माध्याये श्रीणि पंदनापांडे, सरिनयुदित
ताप्पा त्रीणि मापादनार्या परंपूर्णहविकर्माणि
पतुर्दश मानि तपाभरालायां ध्याये याणि क्रिपा.
पर्माणि मानिकपणे घत्तारि वंदनाप दे योगविसमायो-
पसंहारकालयोः रात्रौपचाग याणि । एकपपरा के.
पाकमाणि चतुर्दश भांति प्रतिममयसापापकालयोका.
लक्षणस्यादिनि, अन्यान्परि किपाकर्माययान्तरिति ना.
म्यापकत्वमिति संपन्या पूर्गहसमीरकाला पूर्वाह इत्युपतेऽ-
पराहममीरकालोभरान इत्युच्यते तस्मान दोष इति॥१०३।।
कस्यपनतिकरणमिस्पादि यत्पृष्टं तदर्पपाह-
दोणदं तु जबाजादंवारसावचमेव य।
चदुस्सिरं तिसुदं च किदियम्म पउजदे॥१०॥
यवनतिस्तु यथाजातं द्वादशावर्तमेव च ।
चतुःशिरःविशुदंच कृतिकर्म प्रयुजते ॥१४॥

·मूलाचार- दोगदंदे भवनती पंचनमस्कारादायकावनति मिस- पर्शस्तथा चतुर्विंशतिस्तपादौ दिनीयाजनतिः शरीरनमनं दे अवनती जहाजादं ययानातं मातरूपसदृशं क्रोधमानमायासं. गादिररितं वारसावतमेव य द्वादशावर्ता एव च पंचनपस्का. रोच्चारणादों मनोवचनकाशनां संपमनानि शुभयोगटाप- सय भावस्तिया पंचनमस्कारसमाप्ती मनोजवनमायानां शु- भऋषयत्रीयपन्यान्यावर्तनानि तया पतशिविस्तवादी मनो. चचनकापाः शुभत्तयत्रीययपराययावर्तनानि तपा चतुर्विश- तिस्तवसमाप्तो शुभमनोवचनकायवृत्तपत्रीण्यावर्तनान्येवं द्वाद- राधा मनोनयनकायहत्तयो दादशावळ भांति, अपवा चतरपु दिशु चत्वार प्रणामा एकस्मिन् भ्रपणे एवं त्रिपु भपणेषु द्वादश मति, पदस्सिरं चतार शिरांसि पंचनमाकारस्या- दावते च करमुरुलांकितशिरकरण तथा पविशतितर. स्पादायते च करमुकुलोस्तिशिराकरया मे पत्यारि शिराशि भति, पिशुद्ध मनोवयनकायशुदं रिपार्म पयुक्त करोति । देभाननी पस्मिन्त दयनात निर्म द्वादशारा: परिष. स्तन् द्वादशावतं मनोमनकापगुदया पवार शित पसिन् तत् पतु:गि:किपा विशिष्ट पपामा कर्म पीनेति ॥१४॥ पुनरवि क्रियाकर्मग्ननविशनपा- तिविहं तियरणमुदं ·पविश्यकाधिकार non ४५० मयरहियं दुविहठाण पुणरुत्तं । विणएण कमविसुद्धं किदियम्भ होदिकाय ॥१०५॥ विविधं त्रिकरणशुदं मदरहितं द्विविधस्थानं पुनरुक्तं विनयेन क्रमविशुद्ध कृतिकर्मभवति कर्तव्यं ॥१०५।। निवरिषं ग्रंपार्योभपमेदेन विकारं, अपवाऽननतिद्वपमे- का प्रकारः दादशारतः द्वितीयः प्रकारपतुःशिरस्वतीय वि. धानमे विविध, भय या कृनकारितानुपतिभेदेन विविधं, अपरा पविकपणस्वाध्यायग्न्दनाभेदेन विविध, भया पं. चनमस्कारप्पानगरितिस्तामेदेन विविमिति । विकर. पशुदं मनोवचनकायागुमपरिणापविमुक्तं, अप वाऽनविद- यद्वादशारर्सचा:शिरःक्रियाभिः शुदं । पदरहितं जात्यादिम- दीन । विविधस्थान देकमायोत्सगात्याने यस्प तत् द्वि- विध स्पानं । इनरुकं किगं कियां प्रति तदेव किपत इति पुनरुक्त, रिनयेन रिनपपुरत्या रूपविशुदै कमपननिलंघ्या. गमानुसारेण कृतिम भवति कर्तव्य । न पुनरुको दोगो दन्यार्षिकार्यापार्षिकशिम्पसंग्रहमादिवि ॥ १० ॥ कति दोपविभक्तं कृतिहर्म भवति कर्तव्यमिति यथाष्ट... तदर्धमा- ·४५६ मूलाचारे- दोगदं दे भवनती पंचनमस्काराहायेकानतिम पिस. परस्नया चतुर्विशतिस्सवादो दिनीयाजनतिः सरीरनपनं है प्रबनती जहानादं ययानातं जानरूपमदशं क्रोधमानमायामं. गादिररितं वारसावचमेव य द्वादशावत एव च पंचनमस्का. रोच्चारणादौ मनोरचनकायानां संयमनानि शुभयोगश्चय- सय भावस्तिया पंचनमस्कारसयाप्ती मनौवचनकायानांशु- भनयत्रीययन्यान्यावर्तनानि तया चतुर्विशतिस्तगदौ मनो. वचनकापाः शुभत्तपत्रीययपराययावर्तनानि तया चतुर्विंश- तिस्तवसमाप्तो शुभमनोवचनकायहत्तयत्रीण्यापर्चनान्येवं द्वाद- शधा मनोवचनकायहत्तयो दादशवा मति, अथवा चतसषु दिक्षु चत्वारः भणामा एकस्मिन् भ्रमणे एवं विषु भ्रमणेषु द्वादश मति, चदुस्सिरं चत्वारि शिरांसि पंवनमस्कारस्पा. दावते च करमुकुलांकितशिर:करणं तया चतुर्विशतिस्तर- स्थादावते व करमुकुलांकितशिरःकरणमेवं चत्वारि शिरांसि भवंति, त्रिशुद्ध मनोरचनकायशुद्ध क्रियाकर्म प्रयुक्त करोति । दे अवनती यस्सिन्त यवनति गिर्म द्वादशावाः यस्पि. स्तद् द्वादशावचे मनोवचनकायशुद्धया चत्तारि शिरांसि पसिन् तत् चतुःशिरक्रियाकर्म विशिष्ट यपानावं कर्म मयुंजीतेति ॥ १०४ ॥ पुनरपि क्रियाकर्ममगुंजनविधानमाह- तिविहं तियरणसुद्ध .

·पहावयाधिकारः॥॥ मयरहियं दुविठाण पुणरत्तं । विणएण कमविसुद्ध किदियम्मं होदिकायचं ॥१०५|| विविध भिकरणशुद्ध मदरहितं द्विविधस्थानं पुनगर विनयेन क्रमाविशुद्ध कृतिकर्म भवति कर्तव्यं ॥१.५।। प्रिविधं ग्रंशशोंभयभेदेन विकार, मानसिपम- का प्रकार द्वादशाव: निीप: मारपतुःशिदनीयं पानमे विविध, मप या कृतकारितानुपनिभेदेन निvि, अपना प्रतिक्रमणस्वाध्यायग्न्दनाभेदेन विधि, अपाप पनपस्कारप्पान मतशिलिस्तरभेदेन रिसिनि सिर- पारद पनीषचनकापाशुभरियाविशुसंत, अपारमति- पदादशावत:शिक्रियानिः मुदा पदरहित नास्पादिप दरीनं । दिविधर पायोमगाप्पाने पाप त विध पानं । पुनरुनं किया कि प्रति तदेव किन रति पुनरक, विनयेन रिनपपुरा गरिशुदं प्रमान मिलाया गमानुसारेण कृतिाप भनि । म नरसो दोषी द्रव्यापिकपर्यापार्षिशिपसंमायादिति ॥१०॥ कनि दोपरिभक्त कतिकर्म भरति परम्पपिति या समार- -

·मूलाचारे-
अणाठिच थट्टं च पविट्ठ परिपोडिदं।
दोलाइयमंकुसियंतहा कन्छभारांगयं ॥१०॥
अनाहतं च स्तब्धश्च प्रविष्टः परिपीडित।
दोलायितमंकुशितस्तथा कच्छपरिगतं १०६
अनाठिदमनादृतं विनादरेण संभ्रममंतरेण यन कियाकर्म
क्रियते नदनादृतमित्युच्यते अनाहतनामा दोपः । यह च स्त-
न्धश्च विद्यादिगणोद्धतः सन् यः करोति क्रियाकर्म तस्य स्त-
धनामा दोपः, पविहं प्रविष्टः पंचपरमेष्ठिनामत्यासन्नो मूत्वा
यः करोति कृतिकर्म तस्य प्रविष्टदोपः, परिपीहिद परिपी-
डितं करजानुपदेशैः परिपीडय संपर्य य: करोति वंदनां
तम्य परिसीडनदोषः, दोलायिद-दोलायितं दोलामिवा.
स्मानं चलाचलं कृता शयिता वा यो विदधाति वन्दनां
वस्य दोलायितदोपः अंकुसियं अंकुशितमंकुशमिव करांगुष्ठः
ललाटदेशे कृत्वा यो बन्दनां करोति तस्यांकुशितदोपः, तया
कच्छमरिंगियं कच्छपरिमित चेष्टितं कटिभागेन कृत्वा यो
विदयाति बन्दनां तस्य कच्छ रिगिवदोपः ॥ १०६ ॥
तथा-
मच्छब्बर मणोदुर्ल्ड वेदिआवद्धमेव य।
भयसा चैव भयत्तं इड्ढिगारवगारवं ॥१७॥

·पहावश्याकारा॥ ४१६ मत्स्योहतों मनोदुष्टो वेदिकापड एव च । भयेन च विभ्यत्त्वं कारिगौग्वं गौरवं ॥१०॥ पत्स्योदतः पादयेन पन्दनाफरणमा मत्स्यस्य इद कटिमागेनोद कृला यो पंदनां विदधाति तस्य मत्स्पोदत. दोपः, मनसाचार्यादीनां दुष्टो भूगा यो पंदनां करोति तस्य मनोदुष्टदोषः सहसपुकेन मनसा यदा पंदनाफरणं, दिया. बदमेर पदिकाषद् एव च पेदिकाकारेण हस्ताभ्यां बंधो हस्तपंजरेण वामदक्षिणस्तनपदेशं प्रपीटप जानुद्वयं वा भबद्ध्य वंदनाकरण पेदिकामददोषः, मयसा चेत्र मयेन चैत्र मरणा- दिभीतमय भयसंप्रतिस्प पदनाकारणं भपदोपः मयतो वि. स्पतो गुर्वादिभ्यो विभ्यतो भयं भानुरतः परमार्थात्परस्प या- लस्वरूपस्य वंदनाभिधानं विपदोपः, डिगारव दिगौरवं पंदनापार्वतो महापरिकरश्चातुर्वर्यश्रमणसंयो भक्तो भवत्येव- पमिमायेण गो पंदनां विदधाति सस्प ऋदिगौरवदोपः, गा- वं गौरवं आत्मनो माहारम्यासनादिभिराविकृत्य रससुखहे. तो; यो पंदना करोति सस्य गौरववंदनादोपः ॥ १०७ ॥ तथा- तेणिदंपडिणिदंचावि पदुढे ताजदं तथा। सइंचहीलिदंचावि तहतिवलिदकुंचिदं १०८ स्तनितं प्रतिनतिं चापि प्रदुष्टस्तर्जितं तथा ।

·मूलाचार-
अणाठिदं च थट्रंच पविट्ठ परिपीडिदं।
दोलाइयमंकुसियंतहा कच्छभागियं॥१०॥
अनाहतं च स्तब्धश्च प्रविष्टः परिपीडितं।
दोलायितमंकुशितस्तथा कच्छपरिगत १०६
अनाठिदमनाहतं विनादरेण संभ्रममंदरेण यत् क्रियाकर्म
कियते नदनातमित्युच्यते अनाहतनामा दोपः । यह च स्त-
ब्धश्च विद्यादिगणोदतः सन् यः करोति क्रियाकर्म तस्य त.
धनामा दोपः, पविहं प्रविष्टः पंचपरमेष्ठिनामत्यासन्नो मूत्रा
यः करोति कृतिकर्म तस्य प्रविष्टदोषः, परिपीहिंदं परिपी-
डितं करजानुपदेशैः परिपीडय संस्पर्य य: करोति वंदना
वस्य परिपीडनदोषः, दोलायिद-दोलायित दोलामिवा.
त्मानं चलाचलं कृता शयिता वा यो विदयाति बन्दनां
वस्य दोलायितदोपः अंकुसिय अंकुशितपशामिव करांगुष्ठ
ललाटदेशे कृत्वा यो बन्दनां करोति तस्यांकुशितदोपः, तथा
कच्छमरिगिपं कारपरिगित चेप्टिनं फटिमागेन कृत्वा यो
विदधाति बन्दनां तस्य कच्छारिगिवदोपः ।।१०६ ॥
तया-
मच्छब्बचं मणोदुई वेदिआवद्धमेव य।
भयसा चेव भयत्तं इढिगारव गारवं ॥१७॥

·पडापश्याधिकारा॥ ७६१ तपा- दिट्टमदिटुंचाविय संगस्स करमायणं । आलद्धमणालद्धं च हीणमुत्तरचूलियं ॥१९॥ दृष्टः अदृष्टभापि च संघस्य करमोचनं। आलब्धः अनारब्धम हीनमुत्तरचूलिका ॥१.९॥ दिईरए भावादिमिय: मन सम्यमानेन पंदना. दिक करोत्यन्यथा पेद्धपाऽया दिगवलोकन नपन्दना- दिकंपदि विधानि तदा तप रयो दोपः, दिमाएं मा. पार्यादीनां दर्शन पृषक स्परता भूपदेग शरीरं पारतिले- रूयातद्गमनाः पृष्ठदेशतो या भूला यो पदनादिक गति समरदोपा, अपि पसंघम परमोपणं मपरप परमोचन संपत्य मारो टिदा योन्यपान पमोति संपः शो. मन: स्यादितिमारापो पन्दनाफिकरोति तप संघारमो. पनदोषाा भारदमणाल उपकरणादिक लगायो पंदना करोनि तस्य लोपः मयाम-अनाला सारयादिक लप्रपेपिनि पुष्पा : रोपिन्दनादिक तापमान पदोपय त पागलाणरहिन पदनार रोमि सस्पीनदोपा, उत्तरपूलियं स्थापूलिका बन्दना स्वीरेन कलेन नि दनापालिकामापालो. पादिप महता पालन निलामोपदनो।

·मन्जमा अणाठिदंग थट्रन पविट्ठ पर दोलाइराम कुसियं तदाकन्छ। अनाहतं न सम्मान प्रविष्टः दोलागितमंकुशितनामा कन्नर अनाठिदमनार बिनादरेग्य संध. रियो मदनारतमित्युगो मनाला न्यप रियादिगर्नेगोदा: सन या कगे पनामा दोष:, पनि प्रायः पंचपरमे पनि कनिधर्म तस्य विदोषः, स्तिं करनानुदैरीः परिपीटप संपर तम्य परिसीहनदोषः, दोलापिद-दी त्मानं मलागतं कृता पिता बा। वस्य दोलापितदोपः सिपं महत ललादेशे कला यो बन्दनां करोवित कच्छमरिंगियं परिणित चेष्टितंक विदधाति पन्दना वस्प कच्चरिंगिवदं तथा- मच्छवचं मणोदुई वेदिआवः भयसा चेव भयत्तं इढिगारव ·'काधिकारा॥ -. गिस्स करमायणं । हीणमुचरचूलियं ॥१९॥ घस्य करमोचनं। हीनमुत्तरचूलिका ॥१०९॥ मिरः सन सम्पमिशनेन चंदना- पाचवा दिगवलोकनं कुर्वन् पन्दना- तस्य दो दोपः, अदि अरमा. पता भूपदेश शरीरं चापविले. । भूत्वा यो पन्दनादिफ बरोति घाम करपोषणं संपस्प करमोननं शेन्यया न ममोरि संघःशो. दिनादिकं करोनि तस्प संघारमो- ६ उपकरणादिक लम्भनायो पंदनां पणालद-अनालन उपकरणादिक : करोति वन्दनादिक तरपानाल. पिालममाणहिता बन्दनां य: क. पालियं उतालिका बन्दनां र्य नि ना कि- ·मुलाचार- अणाठिदं च थट्ट व पविठं परि दोलाइयमंकुसियंतहाकच्छभा अनाहतं च स्तब्धश्च प्रविष्टः पार दोलायितमंकुशितस्तथा कच्छपरि भनाठिदमनाहतं विनादरेण संभ्रमा क्रिपते नदनाहतमित्युच्यते अनाहतनामा न्धव विद्यादिगणोदतः सन् यः करोति न्धनामा दोपः, पविहं प्रविष्टः पंचपरमेहि यः करोति कृतिकर्म तस्य प्रविष्टदोषः, रितं फरजानुपदेशः परिपीडथ संपर्य तम्य परिपीडनदोपः, दोलायिद-दोल त्मानं चलाचलं कृता शयिता वा यो तस्य दोलायितदोपः अंकुसियं अंकुशित ललाटदेशे कृत्वा यो बन्दनां करोति तर कच्छमरिंगियंकापरिमित वेष्टितं का विदधाति बन्दनां वस्य कच्छगरिगिवदोप तथा- मछुव्व मणोदुर्ल्ड वेदिआवद्ध भयसा चेव भयत्तं इढिगारवर ·डायश्यकाधिकारा॥ यसंगस्स करमोयण। चहीणमुचरचूलियं ॥ १८९॥ च संघस्य करमोचन। धक्ष हीनमुत्तरचूलिका ॥१.९॥ यादिमियः मन सम्यमिशनेन पंदना- च्याया दिगबलोकन हुन पन्दना. पदा तप हो दीपः, दिवाएं प्रा. "ह स्पस्ता भूपदेशं शरीरं चापतिरने तो या भूत्वा यो पन्दनादिक रीति १ पसंपाम बारमोपणं मपस्यकामोपन टदातम्योपया न ममोपरि संपतो. यो बन्दनारिक करोति तस्य संपकरमो. पालवं उपकरणादि लगायो पंदना Tणार-अनाला शरणादिक प: रोति बन्दनादि तपानास ग्रंथार्थ गालपाणहिता बन्दना या. ', उपरपूलिपं उत्तरपूलियां पन्दनां निर्य बन्दनापाालियानासालो. हालेन निहाया पो बन्दना ।

·मुलाचारे- अणाठिदं च थट्रं च पविट्ठ परि दोलाइयमंकुसियंतहाकच्छमा अनादृतं च स्तब्धश्च प्रविष्टः परि दोलायितमंकुशितस्तथा कच्छपरि अनाठिदमनाहतं विनादरेण संभ्रमा क्रियते नदनाहतमित्युच्यते अनाहतनामा ब्धय विद्यादिगणोदतः सन् यः करोति धनामा दोपः, पविहं प्रविष्टः पंचपरमेहि यः करोति कृतिकर्म तस्य भविष्टदोपः, डितं करजानुपदेशैः परिपीडथ संस्पर्य तम्य परिपीडनदोपः, दोलायिदं-दोल त्मानं चलाचलं कृत्वा शयिता वा ये वस्य दोलायितदोषः अंकुसियं अंकुशि ललाटदेशे कला यो बन्दना करोति तर कच्छमरिंगियं काउरिगित चेष्टितं का विदधाति बन्दनां तस्य कच्छरिगिवदोष तथा- मछुवचं मणोदुहं वेदिआवद्ध भयसा चेव भयत्तं इढिगारवर ·दापश्यवाधिकार ७॥ “यसंगस्स करमायणं । चहीणमुचरचूलियं ॥ १८९॥ च संघस्य करमोचनं। घश्व हीनमुत्तरचूलिका ॥१०९॥ पर्यादिमियः सन सम्पम्बिधानेन पंदना- च्छयाऽवा दिगवलोकनं कुर्वन् बन्दना- नदा तस्प दृष्टो दोपः, प्रदिहं अहं प्रा. र त्यक्त्वा भूप्रदेश शरीरं चातिले. तो वा भूत्वा यो बन्दनादिकं करोति पसंयम करपोयणं सपस्य फरमोननं दनियोऽन्यथा न ममोपरि संघः शो. यो धन्दनादिकं करोति ताप संपकरमो. गालदं उपकरणादिकं लन्चायो पंदनां प:प्रणानद-अनालय उपकरणादिकं. प: करोति वन्दनादिकं सस्पानाल. प्रयार्यालपाणरहितां चन्दनां यः क. उपरचूलियं उत्तरचूलिका बन्दनां निर्त्य पन्दनापालिकाभूतस्यालो. कालेन निर्दक कृत्वा यो पन्दना दि.

·मुलाचारे- अणाठिदं च थट्टं च पविट्ठ परि दोलाइयमंकुसियं तहाकच्छमा अनाहतं च स्तब्धश्च प्रविष्टः परि दोलायितमंकुशितस्तथा कच्छपरि अनाठिदमनाह विनादरेण संभ्रपा किपते नदनाहतमित्युच्यते अनाहतनामा धश्च विद्यादिगणोदतः सन् या करो पनामा दोपः, पविहं प्रविष्टः पंचमरमति यः करोति कृतिकर्म तस्य प्रविष्टदोपः, डितं फरजानुपदेशः परिपीडय संस्पर्य तम्य परिपीडनदोपः, दोलायिद-दोल त्मानं चलाचलं कृता शयिता वा यो तस्य दोलायितदोपः अंकुसियं संकुशि ललाटदेशे कृत्वा यो वन्दनां करोति तर कच्छमरिंगिय काउरिगित चेष्टितं का विदयाति बन्दनां तस्य कच्छरिंगितदोर तथा- मच्छुव्वत्वं मणोदुटुं वेदिआवद्ध भयसा चेव भयत्तं इढिगारवः ·अधिका॥ स्सि करमायणं । णमुचरचूलियं ॥ १९॥ रय करमारनं। हीनमुत्तरचूलिका ॥१.९॥ ite: मन मायमिनेन वंदना पादिगबालीन नचन्दना. इयरटो दोपः, पदिसा. रा भूदेग शरीरं राति भून्या यो पदनादित नगरपोपण गपए कामोपन मायाम प्रभारि संप:सी. इनाहिसं करोनिनाय संघातो. उपकरणादि लगायो वंदना -अमालपारादिक दिनादिक. तापमान मालामाल दनांक लिएं ररक्षिा दन | তুলিল। निरोदना ·मूलाचार- शब्दश्च हीलितंचापि तथा त्रिवालतं कुंचितं १०८ तेणिदं स्नैनितं चौखुदया यया गुदियो न जानति बन्दनादिकमपवरकाभ्यन्तरं प्रविश्य वा परेषां वंदना चोरयि. सायः करोति बंदनादिक तम्य स्तेनितदोषः, पहिणिदं म. सिनीतं देवगुर्वादीनां प्रतिकूलो भूता यो बंदनां विदधाति तस्य मतिनीतदोषः, पदुई पदष्टोऽन्यः सह प्रदेष बैरं कलहादिकं विधाय संतव्यमकृत्वा यः करोति क्रियाकलापं तस्य प्रदुष्टः दोपः । तजिदं सर्मित तथा अन्यांतर्भयमन्येषां भयमुत्पादग न्यदि पन्दनां करोति तदा तनितदोषस्तस्याय पाऽवायर्यादि. भिरंगुल्यादिना तर्मितः शासितो यदि "नियमादिकंन करोपि निर्वासयामो भान्त" मिति तातो प: फरोति तस्य म. नितदोपः, सई प शब्दं मुगणो यो पदनादिकं करोति मौनं परित्यग्य तस्य शम्मदापोऽय वा सट चेति पाठस्तत एवं शाठयेन मायामपंचेन यो पदनां करोति सस्य मामहोपातील हीलित पचनेनापार्यादीनां परिमर्ष क. या य: करोति बन्दना तम्यहीलिनदोष, नइ तिलिदसया, मिशिला शरीर प्रिय करिहयग्रीवाप्रदेशे मग काया ललाटदेो वा मिलि कला यो विदधाति यन्दना सरप विलिनदोषः, इंचिंद पंचित इंचितालाम्पा शि: १.. मग इन यो बन्दना विस्थानि मानुपपयोग गिरः करता मनितो मृत्वा यो बन्दना करोनि नाप सहनिदोषः १०८

·No text on this page.

·४६४ मूलाबारे- गयं वंदनां च याचमानो 'भवद्भयो वंदनी विदशामि' इति' यानां कुर्वनिच्छाकारबन्दनामयाम करोति मिनुः साधुरेवंदा त्रिंशद्दोपपरिहारेण तावच द्वात्रिंशद् गुगा भवति तस्माचलप- रेण हास्यपयासादनारागद्वेषगौरवालस्यमदलोभस्तनमावमा तिकूल्यालयोपोधहीनाधिरुभावशरीरपरामर्शवचनभृकुटि-. करणपाटकरणादिवर्जनपरेण देवतादिगतमानसेन विनितका. न्तिरेण विशुद्धमनोरचनकाययोगेन मौन रेग पंदना कर. गीपन्दनाकारकेणेति ॥ ११२ ॥ पस्य क्रियते वन्दना तेन कयं प्रत्येपितष्येत्याह- तेण च पडिच्छिदव्यंगारवरहिएण सुद्धभावेण । किदियम्मकारकस्सवि संवेगं संजणतेण ।। ११३ तेन च प्रत्येषितव्यं गर्वरहितेन शुद्धभावन । कृतिकर्मकारकस्यापि संवेगं संजनयतां ॥ ११३।। तेग र तेनाचार्यग परिच्छिदमं मन्येषितव्यमभ्युग- न्तभ्यं गौरवाहितेन दिवायर्यादिगःहितेन कृतिकर्मकार कर बन्दनायर करि सग धर्मकले गाय संजन पता सम्पमिधानेन कारयता शुदरिणामता पन्दना म्यु-गरयति ॥ ११३॥ बन्दनानियुक्ति संतापन् प्रतिकमणी नियुक्ति एमपन्ना-- बंदगणिज्नुत्ती पुग एसा काहिया मए समासेण।

·कार पदिकमणणिजुत्ती पुण एतो उई पवरखामि। यंदनानियुतिः पुनः एषा यथिता मयासमासेन । प्रतिक्रमणनियुक्ति पुनः इत ऊर्ध्व प्रवक्ष्यामि॥११॥ पंदनानियुतिरपा पुनः कपिता मया संपेण प्रवि- कमणनियुक्ति पुनरिन अप य इति ॥ ११४ ॥ मां निक्षेपतरूपेगा- णामट्ठवणादब्बे खेचे काले तद्देव भावे य। एसोपडिफमणगेणिक्लेवो छबिहोणेओ।। नाम रथापना द्रव्यं क्षेत्रं कालस्तथैव भावय। एप प्रतिरमणके निक्षेपः पड्विषो ज्ञेयः ॥ ११५ ॥ मामपतिकपणं पापहेतुनामामीपारामितनं मतिक्रमण- दंगाशझोपारणं पा, सरागस्थापनाय:परिणामनिवचनं. स्पापनातिकमण सावयष्यसनापा: परिणामस्य निानं द्रव्य. मतिमामगं क्षेत्राधिनातिधाराग्निानं क्षेत्रातिक्रमण का. समाभिधावीपारान्नितिः कालप्रतिकमणं, रागदेपाघाधि- मातीचारानियन भापतिमारणमेप नामस्थापनाद्रव्यो। घसालमावाधितासीवारनिनिविषयः प्रतिकपणे निक्षप: पपियो शतप्य इति । अयश नामप्रतिममणं नाममात्र, म. सिकपक्षपरिणताप मतिरिक्शाना स्थापनापतिममम, पति- ·४६६ मूलाचारे- फूपणमाभृतशोप्यनुपयुक्त भागमद्रव्यमतिकमणं, घच्छरी दिकं नोभागमद्रव्यप्रतिकूपणमित्येवमादि पूर्ववद् दृष्टम्पमिति मविक्रमणभेदं प्रतिपादयन्नाद- पडिकमणं देवासयं रादिय इरियापचंचपोषबं पक्खिय चादुम्मासिय संवच्छरमुत्तमच ॥११६ प्रतिक्रमणं देवसिकं रात्रिकं ऐर्यापथिकं च धोद्धव्यं पाक्षिकं चातुर्मासिकं सांवत्सरमुत्तमार्थम् ॥ ११६ ॥ प्रतिक्रपणं कृतकारितानुमतातिधाराभिवर्णनं, दिवसे भवं देवसिक दिवप्तमध्ये नापस्यापनाव्यक्षेत्रकालमाराषि. तानीचारस्य तरिमानुमतस्य मनोवयनकाय: घोपनं, तया राम्रो मा राम्रिक रापिरिषपस्प पविशातीपारस्प छनकारितानुपनाय प्रिविन निरमन राषिक, परिपे भर. यायिक पद्दनीय निकाय विषातीचाप निरसन मातव्यं, पक्षे भवं पाक्षिक पंचदशाहोगपियस्य परिधनामार काणम्य कनकारितानुपतम्य पनोरनकायो परिशोपन, घसि पर्व चातुमासिक, सामरे पर्ष सांवरसरिफ पतु. मांमध्ये पसरमध्ये नामादिभेदेन पश्यियातीपारस्प पहमदमित्राय वा, कनकारितानुमतस्य मनोयनका नि रमनं, साथै भरमोचमाय पावनी पशिरप.

·४६० , पहायश्पकाधिकार रित्यागा सातियारमतिसमास्याप्रान्तर्भावो एप्पः, एवं अतिक्रमणसप्तकं द्रष्टप्पम् ॥ ११६ ॥ पुनरप्यन्येन प्रकारेण मेदं मतिपादयमाह- पडिकमओपडिकमणं पडिकमिदव्वं च होदिणादब्वं । एदेखि पचेयं परूवणा होदि तिण्हंपि॥ ११७॥ प्रतिक्रामक: पूतिकमणं पूतिकमितव्यं च भवति ज्ञातव्यं । एतेषां प्रत्येकं पूरूपणा भवति प्रयाणामपि ॥११॥ मतिकामनि कृतदोपादिमनीति पतिकाममा, अपवा दोपनिदरणे माते अविघ्नेन भतिक्रमत इति प्रतिकार पंचमहायतादिश्रवणधारणदोपर्निर्हरणतत्परः पवित्र चमहामनापतीचारविरतियतशुद्धिनिमित्तानरपारार* ऋमितव्यं द्रव्यं च परित्याग्यं मिथ्यावानी ज्ञातव्यं, एतेषां प्रयाणां प्रत्येकमेकमेकं मिन- दनं भवति ।। ११७॥ तथैव प्रतिपादरामा- जीवो दुपडियमओ दबे खेलनावर पाडिगच्छदिजेण जझिदलने - ·मुलायारे- जीवस्तु प्रतिकामकः द्रव्ये क्षेत्रे च काले भावे च । प्रतिगच्छति येन यस्मिन् तस्य भवेत् पतिकमणं जीवस्तु प्रतिक्रामकः दोपद्वारागतकर्मविसरणशीलो जीवश्चेतनालक्षण: क प्रतिकापकः द्रव्यक्षेत्रातमात्रविषये, द्रव्यमाहारपुस्तकमेप नोकरणादिक, क्षेत्र शयनासनस्यान- चंक्रमणादिविषयो भूमागोंगुल वितलिहस्तकोशगोजनादि. अमितः, कालः घटिकामुहूर्तसमयलवदिवसरात्रिपक्षपातय. नसंवत्सरसंध्यापर्वादिः, मावः परिणामरागद्वेषादिमदादिला. गा, एतद्विषयादविचारान्निानपरो जीवः प्रतिक्रामक इत्यु. च्यते ज्ञेयाकारवदियोहरू:, अथवा द्रव्यक्षेत्रकालमाववि- पयादतिचारात्मविगच्छति निवर्चते स प्रतिकामकोऽयवा येन परिणामेनाहरकदंबकेन वा प्रतिगच्छति पुनति य. स्मिन् प्रतशुदिपूर्वकस्वरूपे यस्मिन् वा जीवे पूर्ववतशुद्धिपरिण- तेऽतीचारं परिभूतं स परिणामोऽसरसमूहो वा तस्य वन- स्य तस्य वातशुद्धिपरिणतस्प जीवस्य भवेत्यतिक्रमण मावि- पयमतीचारं येन परिणामेन प्रक्षाल्य प्रतिगच्छति पूर्ववतशु. दौस परिणामस्तस्थ जीवस्य भरेत्यतिक्रमणमिति । मिथ्या- दुष्कतामिधानादभिव्यक्तमतिक्रियं द्रव्यक्षेत्रकालभावमाश्रित्य अतिक्रमणमिति वा ।। ११८॥ प्रतिक्रमितव्यं तस्य वरूपमाह- पडिकामिदव्वंद ·पहायश्यकाधिकारः॥७॥ ४२९ सचिचाचित्तमिस्सियं तिहिं । खेचं च गिहादीयं कालो दिवसादिकालाि ॥११॥ प्रतिकमितव्यं द्रव्यं सचिचाचितमिश्रकं त्रिविधं । क्षेत्रं च गृहादिकं कालः दिवसादिकाले ॥ ११९ ॥ पनिमितव्यं परिस्पनीयं कितन्द्रय सचिवाचित तमियमेदेन विविध सा विचन पर्यत इति सति विपद- पतुपदापचि शुनर्णरूप्पलोहादिपिणं पसादियुतदिप दादि तथा क्षेत्र पनशाप्पादिकं प्रतिम.मितप्यं तमा कालो दिवसमुहूर्तरात्रिकालादिः प्रतिफलितपः पेन . पेण षय कालेन पापापागमो भवति तदम्य क्षेत्रसाल: परिहरणीया पक्षेत्रकालाभितदोपाभार इस्पः काले प पतिक्रमिनप्पं पस्मिन् काले पतित्रामण मुक्तं तस्मिन् काले कम्पमिति, भय या कालेऽपीपाशीनंदासादिके. पं0 विकनिष्पं साल दिवादि: किमिका परासादिरूपेण, मपरा 'भारोह'पाठात मारएमति. निमितव्य इति । प्रागुपोषणालमापापा. रसदारेशातीपागश्व परिवरखीपा इति ॥ ११६ ॥ भारमविकपणा- मिच्छचपडिफमणं तह व असंजमे पडियमणं ।

·मूलाचारे- कसारसु पडिकमणं जोगेसुय अप्पसत्येसु १२०. मिथ्यात्वपूतिकूमणं तथा चैव असंयमे पूतिकूमणं । कपायेपु प्रतिकूमणं योगेषु च अपूशस्तेषु ॥ १२० ।। मिथ्यात्वस्य मतिक्रमण त्यागस्तद्विपयदोपनिहरणं त. थैवासंयमस्य प्रतिक्रमण तद्विषयातीचारपरिहारः पायाणां कोषादीनां मतिक्रमणं तद्विषयातीचारशुद्धिकरणं योगानाम. प्रशस्तानां प्रतिक्रपणं मनोकायविषयमतातीचारनिवर्सन- मित्येवं भावमतिक्रमणमिति ।। १२० ।। आलोचनापूर्वकं प्रतिक्रमणं यतोऽत भालोपनास्वरूपमाइ- काऊण य किदियम्म पडिलेहिय अंजलीकरणसुद्धो। आलोचिज सुविहिदो गारच माणं च मोजूण || १२१ ॥ कृत्वा च कृतिकर्म मतिलेख्य अंजलीकरणशुद्धः आलोचयेत् मुविहितः गौरवं मानं च मुक्त्वा ।। १२९ कृतिधर्म विनयं सिदक्तिश्रुतभायादिक हत्ता पूर्ण पामार्ग स्वायनयानं च प्रतिस्प सम्माप पिसिक पा पतुपा पापका पारिवानीचारान सम्पनिहापानसि. पाय दिललामविन्यासहरमनदिपाशुद मा.

·पायश्यशधिकार ४३१ - लोचयेद गुरवेऽपराधाभिषेदयेत् सुविहितः स्वतिः . दिगौरवं रसगौरवं मान प नात्यादिम गुस्ता परित्यज्यैवे गुरषे वयवातीचारामिषेदयेदिति ॥ १२१ ॥ भालोचनामकारमाह- आलोचणं दिवसिपंरादिअइरियापधं च वोडव्वं पक्खिय चादुम्मासिय संवच्छरमुचमच १२२ आलोचनं देवसिकं रात्रिकं ईर्यापथं च बोधव्यं । पाक्षिकं चातुर्मासिकं सांवत्सरिकमुचमार्थं च ॥१२२ मालोचनं गुरपेभरापनिवेदनं बिहारकस्याःसा. पराधाविकरणं पा स्वविवेऽपराधानामनगूरनं, दिवसे भवं दैवसिर्फ रात्रौ भवं गत्रिक यस्थि मोरधिकंपोद- व्य पो भवं पाक्षिक चतुर्यु मासेषु भवं चातुर्मासिक संवत्सरे भयं सांवत्सरिफ उधमार्ये मवमौतमार्य च दिवसरात्रीश्य. पक्ष चतुर्माससंवत्सरोसमाविषयमातापराधानां गुांदिभ्यो निवेदनं सप्तम कारमालोचनं चेदितव्यमिति ॥ १२२ ।। मालोचनीयमाह-- अणाभोगकिदं कम्मं किंविमणसा कदं। तंसबं आलोचेजहु अबाखितेण चेदसा १२३ अनाभोगकृतं कर्म यत् किमपि मनसा कृतं । -- ·मूलाधारे- तत् सर्वं आलोचयेत् अव्याक्षिप्तेन चेतसा || १२३ आमोगः सर्वजनपरिक्षातवतातीवारोऽनामोगो न पर- शांतस्तस्मादनाभोगतं कर्माऽऽभोगमन्तरेण कृतातीचारस्त. याभोगकृतश्चातीचारश्च तथा यरिकचिन्मनसा च कृतं कर्म तपा कापवयनकृतं च तत्सर्वपालोचयेत् परिकचिदनामोग. कृतं कर्मामोगकृतं कापराइमनोभिः कृतं च पापं तत्सर्वमन्या. शिप्तवेतसानालितवेनसाऽऽलोचयेदिति ॥ १२३ ॥ मालोचनार्यायनापान्या. आलोचणमालुंचण विगडीकरणंच भावसुद्धीदु आलोविदाम आराधणाअणालोचणे भजा ।। मालोचनमालुंचन विकृतिकरणं च मायशुदिस्तु । भालोचिते आराधना अनालोगने भाग्या ॥१२४॥ मालोयनमा पनमानपने पिहलीकरणमाकिरण मा. पादिरग्येकोः। श्रम मिर्यमालोपन किया. सकायामायस्मादालीरित परिणागती. गुरचे निति पंति माराधना सम्पादनशानमारिवादिना. ने पुनरागमनारिणे ना नपा. दालोपवित्रपमिति॥ १२४ ।। . मालोचने साधारण म पनि प्रापमा,- ·पहावकाधिकार उप्पण्णो उप्पण्णा मायाअणुपुबसोणिहंतबा। आलोचणणिदणगरहणाहिंणपुगोतिअंविदिरं उत्पन्न उत्पन्ना माया अनुपूर्वशो निहंतव्या । मालोचननिंदनगहणे न पुनः तृतीयं द्वितीयं । पत्तमोत्पन्ना यया यथा संजाता माया बतातीचारोऽनु. पूर्वशोनुक्रमेण यस्मिन् काले पस्मिन् क्षेत्रे यद्रव्यमाभित्य पेन भायेन तेनैव क्रमेण फोरित्य परित्यग्य निहन्तमा परि- शोध्या यस्मादालोचने गुरवे दोपनिवेदने निंदने परेवाविक- रणे गर्हणे आत्मनुगुप्सने कर्तव्ये पुनर्दितीयं पुनर्न करिष्पा- मीरपप धा न पुनस्तीपं दिन दिक्षीपं वा दिवीपरिवसे र- तीपदिवसे मालोचपियामीति न चिंतनीयं परमागतपपि कालं न जानतीनिमावार्यत्तस्माधीप्रनालोवपितम्यामिति यस्मान- आलोचणणिदणगर- हणाहिं अन्भुहिमोअकरणाए। तंभावपडिकमणं सेसं पुण दबदो भणि॥१२६।। आलोचननिंदनगईणैः अम्युत्थितम करणे।

·४७४
मूलाचारे-
गुरवेऽपराधनिवेदनमालोचनं ववनेनात्मजुगुप्सनं प.
रेभ्यो निवेदनं च निन्दा चितेनात्मनो जुगुप्सनं शासन-
विराधनभयं च गईणमतेः क्रियायो पतिक्रमणेऽयवापुनरती.
चाराफरणेभ्युस्थित उघतो यतस्वम्माद्भावपतिक्रमणं परमा.
र्थभूतो दोपपरिहास शेपं पुनरेवमन्तरेण द्रव्यतोऽपरमार्यरूपं
भणितमिति ।। १२६॥
द्रव्यमतिक्रमणे दोपमाह-
भावेण अणुवजुत्तो दब्बीभूदो पडिफमदि जोदु ।
जस्सर्ट पडिकमदेतं पुणअटुंण साधेदि १२७
भावेन अनुपयुक्तः द्रव्याभूतः प्रतिकूमते यस्तु
यस्यार्थ प्रतिकमते तं पुनः अर्थ न साधयति ।।
मापेनानुपयुक्त। शुद्धपरिणानरहितः दम्पीभूतो दोपे-
यो न निमनपना रागदेगापहवेताः प्रतिक्रमने दोपनि
रियाय पतिकपणं शृणोति करोति चेति य: पाया
परम दोराय प्रतिक्रयते तं पुनरर्थ न साधपति वंदोष नप.
रित्यतीत्यर्थः ।। १२७ ॥
भारतिकपणापा-
*.संपजुनो जदत्यजोगीय जंपदे मुतं ।
: :पिउला,पट्टदे साधू ॥२८॥

·पहायश्यकाधिकारा॥
भावेन संप्रयुक्तः यदर्थयोगथ जल्पति सूत्रं ।
स फर्मनिर्जरायां विपुलायां वर्तते साधुः ।। १२८॥
भाषेन संयुक्तो पदर्थ, पोगध परिमपिपिपानुष्ठान
पामा भर्यायाभ्युपतो अल्पति रामतिक्रमणपदान्युपतिमा
णोति पास साधुः कर्मनिभरायां विपुलाया मचने पर्या
परापान परिभरतीत्यर्थः ।। १२८ ॥
किमर्प मन्त्रिमणे तात्पर्य, पामा-
सपार्टिफामणोधम्मो
पुरिमस्सय पच्छिमरस य जिणस्म।
अवराहे पडिकमणं
मनिझमयाणं जिणवराणं॥१२९॥
सप्रतिकमणो धर्मः पूर्वरय प पभिमरय च जिनरय
अपराधे प्रतिक्रमणं मध्यमानां जिनपराणां ।। १२९॥
सहमतिकमयन पसत इति सपतिकपको भो दोपर.
तिरेण पारिवं पूर्वस्य पालनपएमा दिपाय
पापारा मनिपापिनो मिनाप तपासादरम:
पतिहमणमा राणे भाणु कारा, नां
নসিনামিনাখােমাখোলাঘাষ সি .
पपर्यंत पोनाक्षादिति ॥ १९ ॥

·-- -- ४७६ मूलाचार- जावेदु अप्पणोवा अण्णदरेवाभवे अदीचारो। तावेदु पडिकमणं मज्झिमयाणं जिणवराणं १३० यस्मिन् आत्मनो वा अन्यतरस्य वा भवेदतीचारः। तस्मिन् प्रतिक्रमणं मध्यमानां जिनवराणां ॥१३०॥ यस्मिन् व्रत भात्मनोन्यस्य वा भवेदतीवारस्तस्मिन् विपये भवेत्सतिक्रमणं मध्यमनिनवराणामाद्यपश्विमयोः पुन- स्तीर्थकरयोरेकस्मिनपराधे सर्वान् मविक्रमणदंडकान् भवति ।। इत्याह- हरियागोयरसुमिणा- दिसव्वमाचरदुमाव आचरदु। पुरिम चरिमादु सबै सव्वं णियमा पडिकमंदि॥१३॥ ईगोचरस्वप्नादिसर्व आचरतु मा या आचरतु । पूर्वे चरमे तु सर्वे सर्वान् नियमान प्रतिक्रमंते ॥१३१ ईयांगोचरस्सनाविप सर्वमतीचारमावरतु मा वाऽऽच. रतु पूर्व अपमनापशिष्याश्चरमा पर्दमानशिष्याः सर्ने सवा. मिपमान् प्रतिक्रमगदयकान् प्रतिक्रपन्त उचारपन्ति १३१ किमित्यापाः पश्विमा समिपमादुगारपंतिकिमि ·४३६ पहाधिकार॥ वामेर मविश निमार- णामट्ठवणा दमे खेते काले य होदि भावे य । एसो पचक्खाणे पिक्सेको छबिहोणेओ॥१३५ नाम स्थापना द्रव्यं क्षेत्र कालव भवति भावश्च । एपः प्रत्याख्याने निक्षेपः पड्विधो ज्ञेयः॥ १३५ ॥ भयोग्यानि नामानि पानि पिरोपकारणानि नक- तयानि न कारपितानि नानुमंतापानीति नाममत्याख्यानं भरपाख्याननापमा वा, प्रपोग्पा: साना पापबंधहेतुभूताः मिष्यातादिपरका भारगर्यरूपदेशनादिपतिस्विनि पा. पकारणपराखि घन कम्यानि न कारपितम्यानिना. नुमन्तम्पानि इति स्थापनाप्रपारुपानं प्रत्यारुपानपरिणत. प्रतिदिन प सरावासदारूस्थानाप्रत्यार नमिति, पा- परवशारणद्रव्य मापं निरक्यपपि तपोनिमित्तं त्यक्तं न मो- फम्प न मानयितम्यं नानुतमिति द्रव्यमरपाख्यानं प्रा. भृतसापकोऽनुपयुक्तस्तरी भारी भीरसम्पतिरिक प उपप्ररपाल्पानं मतंपादिहेतुभूतस्प क्षेत्रप परिहारः से. प्रत्यारूपानं प्रत्याख्यानपरिणतेन सेवितप्रदेशे परेशो पाते. न, मपमादिनिमिचभूतस्य कालस्य विश परि- फालप्रयारूपानं प्रत्याख्यानररिणतेन सेवितमालो वासंपमापापादीन त्रितिपेन परिहारो मारमत्या- ·मूलाचार- नसो नैव, मोहलक्षश्च मूढमनसो वहुन् वारान् प्रतिपादि. तमपि शाखं न जानति सुजुजडा महाश्व यस्मात्तस्मा. सर्वपतिक्रमणं दंडकोचारणं । तेपामन्चलकोटकदृष्टान्तः क- स्यचिद्राशोऽश्वोऽन्धस्तेन च वैद्यपुत्रं प्रति अश्वायौप पृष्टं स च धर्फ न जानाति वैद्यश्च प्रामं गतस्तेन च वैयपुत्रेणा- श्वासिनिमित्तानि माययोपधानि प्रयुक्तानि त सोऽश्वः स्वस्थीभूतः पर्व साधुरपि यदि एकस्मिन्मतिक्रपणदण्डके स्थि. रमना न भवति धन्यस्मिन् भविष्यति अन्यस्मिन् वा न भर. त्यन्यस्मिन् भवष्यतीनि सर्वदण्डकोगारण न्यायमिति, न पात्र विरोधः, सर्वेपि कर्मक्षयकरणसमर्या यतः इति ॥ १३३ ॥ मतिक्रमणनियुक्तिमुपसंहरन् प्रत्याख्याननियुक्ति प्रपंचय. नाह- पडिकमणणिजुची पुण एसा कहिया मए समासेण । पञ्चक्खाणणिजुत्ती एतो उड्ढे पक्क्खामि ॥ १३४॥ प्रतिकमणानियुक्ति: पुन एषा कथिता मया समासेन। प्रत्याख्याननियुक्तिं इत अवं प्रवक्ष्यामि ॥१५॥ मनिकरणनितिमा कपिता मया समासेन पुनः म. स्यारत्याननियुक्तिमिन मायामीति ॥ १३ ॥ - ·Paww ४८९ 7 पापश्पकाधिकाma गारमणागारंअणुपालेंतोदढघिदीओ॥१३७ जया ज्ञापकेनापि च उपयुक्तो मूलमध्यनिर्देशे। जारमनागारं अनुपालयन् दृढधृतिकः ॥१३७॥ भाषाविप भामया गुरूपदेशेनाईदापाशया चारित्रम. जिायणापिय मापन गुरुनियेदनेनाप या परमार्यती. दोपस्वरूप तमोहेतुं पायाभ्यन्तर भविश्य प्रात्वाऽपि पुक्तः पट्मकाररापनित: मूले भादौ प्राणकाले मध्ये काले निर्देशे समाप्तौ सागार गाईच्य संघमासस्तयो- थवा साकारं सविषल मेदसहित अनागारं संयमसमे. व पतिपतिपदमप बानाकारं निशिप सर्पण परि- मनुपालपन रक्षपन पतिकः सहधैर्यः मूलमध्पनिदेशे मारमनाका समस्यास्पानमुपयुक्तः सन्भासया सम्प केन बाशुपालपन रातिको यो भवति स एष मत्या. सोनामेति संबन्ध सारेणाया मूलमध्यनिर्देश मा. রমযান মুন্নাঘন মৰি , अस्यास्पायको भदिति।। ५. ति चुचद चाओ। हारोंच गो॥ १३० ·४८. मूलाचारे- ख्यानं भावपत्याख्यानमाभृतज्ञायकस्तद्विशानं प्रदेशादित्येवमेष नामस्थापनाद्रव्यक्षेत्रकालभावविपयः प्रत्याख्याने निक्षेपः षट्- विधो ज्ञातव्य इति । प्रतिक्रमणप्रत्यास्यानयोः को विशेष इति चेन्नैप दोषोऽतीतकालविषयातीचारशोधन प्रतिक्रमण मतीतमविष्यदर्तमानकालविपयाविचारनिहरणं प्रत्यारुपान- मथवा प्रतायतीचारशोधनं प्रतिक्रमणपतीचारकारमसचि. ताचियमिभद्रव्यविनियमिस्तपोनिपित्त मासुमद्रव्यस्य च नि. हरितः प्रत्याख्यानं यामादिति ॥ १३५ ।। प्रत्याख्यापकमस्याख्यानमत्याख्यातव्यस्वरूपपतिपादनार्थमार- पञ्चक्खामो पनक्साणं पनक्सियव्यमेवं तु । तीदे पच्चुप्पण्णे अणागदे चेयकालाही ॥१३६॥ प्रत्याख्यापकः प्रत्याख्यानं प्रत्याख्यातव्यमेवं तु । मतीत प्रत्युत्पन्ने अनागते चैय काले ॥ १३६ ।। प्रत्यारपायको भीषः संयमापनः प्ररणारयानं परिला. गारियायः प्रत्याख्यानस्य दम्प गितापिमिसाल. पंनियंका एवं विकार प्रमाणानारूपोपमा नुपपरिनि त्रिविषयप्पनीने का प्रारपाने कापेना. गते पकाने मनमविण्यपानकवि मातम्यति । प्रणालणापाव विशारा- आणाय जाणणापिय जनतो मूलमनमणि देगे।

·४८१ पहायश्यकाधिकार सागारमणागारंअणुपालेंतोदढघिदीओ॥१३७ आज्ञया ज्ञापकेनापि च उपयुक्तो मूलमध्यनिर्देशे। सागारमनागारं अनुपालयन हदधृतिकः ॥१३७ ॥ माणारिय माया गुरुपदेशेनाईदायानपा पारिवा- दया जाणणाविध शापकेन गुरुनिषेदनेनाय वा परमातो. शास्ता दोषल सपोहेतुं पापम्पन्त पविश्य मारवाय चोपयुक्तः पटमकारसपमितः मूले भादो प्राणकाले मध्ये मध्यकाले निर्देशे समाप्तो सामाई गास्थ्य संयनासपतयो- ग्यपयवा साकारं सविवरूप भेदसहित भनागारं संयमसमे. पोजर यतिप्रतिपदमय नाका निम्पिं सा परि. त्यागमनुपालपन रक्षयन सकि: साः मूलभ्यनिसे साकारमनाकारे पमपाएपानमुपयुक्तः सन् पारा समय- विषेकेन राशुपालपन तिको यो भाति स RT. रूपायको नामनि संगम: स्परेणापरा मूलमापनिर - अयोपयुक्तः सकारयनाकार पपाशन गुरंभात पादपन अनुपाल रातिः पत्याराको शेष पमिरादयमा एसो पमरखाओ पमरसाणेनिटेको। परिसदरमुवर्हि आहारोबार ३५ ·४८२ मूलाचार- एप प्रत्याख्यायकः पत्याख्यानमिति उच्यते त्यागः। प्रत्याख्यातव्यमुपधिराहारश्चैव योद्धव्यः ॥ १३८॥ एप प्रत्याख्यायकः पूर्वेण सम्बन्यः प्रत्याख्यानमित्यु- ज्यते त्यागः सावद्यस्य व्यस्य निरवद्यस्य वा तपोनिमित्तं परित्यागः प्रत्याख्यानं प्रत्याख्यातव्यः परित्यजनीय उपाधिः परिग्रहः सचित्ताचित मिश्रमेदमिन्नः क्रोधादिमेदमिन्नरचा- हारश्चाभक्ष्यभोज्यादिमेदभिन्नो पोद्धव्य इति ॥ १३८।। प्रस्तुनं प्रत्याख्यानं प्रपंचयनाइ:- पचक्खाणं उत्तरगुणेसु खमणादिहोदियविहं। तेणवि अ एत्य पयदं तंपि य इणमो दसविहंतु॥ पत्याख्यानं उत्तरगुणेषु क्षमणादि भवति अनेकविघं। तेनापिच अनप्रयतं तदपिच इदं दशविघं तु॥१३९ प्रत्याख्यानं मूलगुणविषयमुत्तरगुणविषयं वक्ष्यमाणा- दिभेदेनाशनपरित्यागादिभेदेनानेकविधमनेकपकारं तेनापि चात्र प्रकृतं प्रस्तुतं भय वा तेन मत्याख्यापकेनाय यत्नः क- संन्यस्तदेतदपि च दाविधं तदपि चैतत् समणादि दम- कारं भवतीति पेदिताम् ॥ १३६ ॥ तान् दशमेदान् प्रतिपादयना- अंणागदमदिकंतं कोडीसहिदं णिसंदिदं चेव । ।

·४८५ पडायश्यकाधिकार सागारमणागारं परिमाणगदं अपरिसेसं ॥ अनागतमतिकांत कोटीसहितं निखडितं चैव । साकारमनाकारं परिमाणगतं अपरिशेपं ॥१४॥ भणागदं अनागतं भविष्यकालविषयोपरासादिकरणं चतुर्दश्पादिषु यत्कर्तव्यं तस्त्रयोदश्यादिपु यत् क्रियते तद- नागतं मत्पाख्यानं, अदितं भतिकान्तं भतीनकालविषयोप- वासादिकरणं चतुर्दश्यादिपु पत्कर्तव्यमुपासादिकं तमति- पदादिपु क्रियतेऽतिकान्त प्रत्याख्यान कोडीसहिद फोटिस- हित संफससन्चितं शत्यपेक्षयोपगासादिक पत्तने दिने साध्यापयेलायापतिक्रान्तायां पदिशभिविष्पत्युपासादि. कं करिष्यामि नो चेन करिष्यानीत्येवं पतकिपते प्रत्याख्या- नं कोटिसहितमिति, णिचरितं निखंहित आश्पाई। ध्य पाक्षिकादिपवासारण निसंहित भरपारुपानं, माकार सभेदं सर्वतोभद्रकनकावल्पायुपवासायनिक्षत्रादिभेदेन करणं सत्साकारपस्पारुपानं, अनाकार खेडयोपासविधि- नक्षत्रादिकमंतरणोपरासादिकरणमनाकारपत्याख्यानं, परिमा- गत प्रमाणसहितं पष्ठाष्टपदशपदादरलार्दपक्षमासादिका. लादिपरिमाणेनोपराप्तादिकरण परिपागग प्रत्यारल्यानं, म. परिशेपं यावजीवं चतुर्विधाऽऽहारादिपरिस्पागोभरि प्र. पारुपानम् ।। १४०॥ सया:- ·४८४ मूलाधारे- अद्धाणगदं णवमं दसमं तु सहेदुगं वियाणाहि । पञ्चक्साणवियप्पा णिरुत्तिजुचा जिणमदहि ॥ अध्यानगतं नवम दशमं तुसहेतुकं विजानीहि । प्रत्याख्यानविकल्पा निरुक्तियुक्ता जिनमते॥१४॥ मदाणगदं प्रधानं गतमश्वगत मार्गविषयाटवीनपादिनिकम पदारेयोपवासादिकरण भगत नाम प्रत्यारुपानं नवपं, सा हेतुना वर्तत इति सहेतुकमुरसादिनिमित्तापेममुपासादिक. रणं सहेतुकं नाम प्रत्याख्यान दशमं पिनानीहि, एकमेतान्य. त्यापानकरणारिकल्पाविभक्तिपुतान्तयानुगतान पार्य- समाभिजनमते विनानीतीति ॥ ११ ॥ पुनरपि मत्पारपानारयविधिमा- विणए तहाणुभासा हवादिय मणुशालणाय परिणामे। पदं पच्चपखाणं चदुनिघं होदिणादर ॥११२॥ विनयेन तयानुभाषया भवति च अनुपालनेन परिणामेन । एतत प्रयानमा ·पहायाधिकार भवति ज्ञातव्यं ।। १४२॥ विनयेन पुर्य तपाऽनुमापपानुपालनन परियामेन र या भवति तदेतत्परपारपान परिषति प. स्मिन् प्रत्याख्याने विनयेन साईमनुमापानिपालनेन सा परिणामशुद्धिस्तरमरपारम्पानं पतुर्विध भवनि रिति १VE निपमस्याल्पानं तापदा।- किदियम्म उवचारिय विणभो तर णाणदंसणचरिके। पंचविषविणयजुवं विणयसुदं हवदितै तु ॥१५॥ कृतिकर्म औपचारिक: विनयः तथा शानदर्शनधारिये। पंपविधविनययुक्त विनयशुदं भवति तनु ॥१५॥ पति सिरपत्रिपोगभनिगुरुपति बापोसई. करण, कोपवारिरिन हाराहार नतोपांग: म पिता भिरितरत m. गुरपारमिया, तथा ज्ञानदर्शनारियरियो , पिपnिरेप रिमर एन सिपाल समान पर रे॥१९॥ মৰমাৰ মংগল,- ·मुलाचार- अणुभासदि गुरुवयणं अक्खरपदवंजणं कमविसुद्धं ॥ घोसविसुद्धी सुद्धं एदं अणुभासणासुद्धं ॥१४॥ अनुभाषते गुरुवचनं अक्षरपदव्यंजनं क्रमविशुद्ध । घोपविशुद्धया शुद्धमेतत् अनुभापणाशुई॥१४॥ अणुमासदि अनुमापते अनुवदति गुरुवचनं गुरुणा ययोचारिता अत्याख्यानासरपद्धतिम्तथैव तामुचरतीति, अक्षरमेकस्वरयुक्तं व्यंजनं, इच्छापीत्यादिकं पदं सुषन्तं मिदंतं चाक्षरसमुदाय रूपं, व्यंजनमनक्षरवर्ण रूप खंडाक्षरानुस्वारविसर्जनीयादिक, क्रमविशुद्धं येनैव क्रमेण स्थितानि वर्णपदव्यंजनवाक्यादीनि अंयार्थोमयशुद्धानि तेनैव पाठः, घोपविशुद्धया च शुद्ध गुर्वा- दिकवर्णविषयोचारणसहित मुख्यमध्योचारणरहितं महाकल. कलेन विहीनं स्वरविशुद्धमिति, एवमेतत्प्रत्याख्यानमनुमाप- णशुद्धं घेदितव्यमिति ॥ १४४ ॥ अनुपालनसहितमत्याख्यानस्य स्वरूपमा:--- मादके उपसग्गे समे य दुभिक्खवुचि कंतारे । जं पालिदं ण भग्गं एवं अणुपालणासुद्धं ।। भातके उपसर्गे श्रमे च दुर्भिक्षवृत्तौ कांतारे ।

·४८
पावश्यकाधिकारःnon
यत् पालितंनभमं एतत् अनुपालनाशुद्धं ॥१५॥
आतंकः सहसोस्पितो व्याधिः, उपसगों देवमनुष्पति
कृतपीडा, श्रप उपायालाममार्गादिकनः परिथमः बार-
रोगादिकतश्प, दुर्भिधर्विाफाळरापभंगविदारचौराशु-
पद्रवमपेन शस्यापमान मिक्षायाः माश्यमावा, कन्तारै
महाटवीविध्यारगयादिकमयानकमदेशः, पतेपूरियतेवातंको.
पसर्गशिकिान्तारेषु यत्मविपालित रक्षित नभन पना-
गरि विपरिणामरूपं जातं सदेतस्पत्याख्यानमनुपालनविशुरु
नाम ।। १४५॥
परिणामविशुदमस्याख्यानस्य स्वरूपमाह-
रागण व दोसणवमणपरिणामेण सिदं तु।
तं पुण पच्चक्खाणं भावविसुद्धं तु णादव्यं ॥
रागेण वा द्वेपेण या मनःपरिणामेण न दुपितं यनु।
तत् पुनः पूत्याख्यानं भावविशुदं तु ज्ञातव्यम् ।।
रागपरियामेन पिपरिणामेन पन तिन दिने
रिपरिणामेन पत्सरपारपान तमुना मापारुपानं मारिए
तुज्ञातव्यमिति । सम्पग्दर्शनादिपताप नि:स्परा
गस्य समारपुकारारिसादियालरिकामादम्प या
रूपानं परिणाम भरेरिति ॥ १६ ॥

·४८८
मूलाचार-
चतुर्विधाहारस्वरुपमा;-
असणं सुहप्पसमणं पाणाणमणुग्गहंतहा पाणं।
खादति खादियं पुण सादंति सादियं भणियं ।।
अशनं क्षुधाप्रशमनं प्राणानामनुग्रहं तथा पानं ।
खाद्यते खाद्यं पुनः स्वाद्यते स्वाद्यं भणितं ॥१७॥
अशनं क्षुदुपशमनं बुभुक्षोपरतिः प्राणानां दशप्रकारा-
णामनुग्रहो येन तत्तथा खाधत इति खायं रसविशुद्ध लड्डु
फादि पुनरावाद्यत इति आस्वाद्यमेलाककोलादिमिति म-
णितमेवंविषस्य चतुर्विधाहारस्य प्रत्याख्यानमुचमार्यपत्या-
रुपानमिति ॥ १४७॥
चतुर्विधस्याहारस्य भेदं प्रतिपाद्याभेदार्थमाइ--
सब्बोपि य आहारो असणं सम्बोवि धुच्चदे पाणं
सब्बोवि खादियं पुण सम्बोवि य सादियं भणियं
सर्वोपि च आहारः अशनं सर्वोपि उच्यते पानं ।
सर्वोपि खाधं पुनः सर्वोपि च स्वाचं भणितं ॥ १४८
सोऽयाहारोशनं तपा सोऽप्पाहार: पानमित्युपते
नपा सर्वोऽप्याहारः खाय तथा सर्वोऽस्याहारः स्वामिति
मणिस एवं चतुर्तिघस्पायाहारस्य द्रव्यापिंकनयापेक्षपैपयं
माहारत्वेनामेदाविति ॥ १४ ॥

·पहायश्यकाधिकारा॥ पर्यापार्मिकनपापेक्षया पुनश्चतुर्विधार्थव पाह-- असणं पाणं तह खा- दियं चउत्यं व सादियं भणियं । एवं परूविदं दु सद्दहिंदुं जे सुही होदि ॥ १४९ ॥ अशनं पानं तथा खायं चतुर्थ च स्वाद्यं भणितं । एवं प्ररूपितं तु श्रद्धाय सुखी भवति ।। १४९॥ एक्पशनपानखाघस्वाधभेदेनाहारं चतुर्विध मरूपितं श्र. दाय सुखी भवतीति फलं व्याख्यातं भवतीति ॥ १४९ ॥ प्रत्याख्याननियुक्ति पारूपाप कायोत्सर्गनियुक्तिस्व. रूपं प्रतिपादयन्नाह- पसरखाणणिजुची एसा कहिया मए समासेण । काओसग्गणिजुची एतो उड्ढं पवक्खामि ॥ प्रत्याख्याननियुक्तिः एषा कथिता मया समासेन । कायोत्सर्गनियुक्तिं इत ऊर्ध्व प्रवक्ष्यामि ॥ १५ ॥ मत्यारूपाननियुक्तिरेपा कपिता मया समासेन कायो- सर्गनियुक्तिपित कर्ममाप इति । सप्टोर्यः ॥१५॥ णामट्ठवणा दब्बे खेचे काले य होदिभावे । - AMA ·८६२ मूलाणरे- विमुक्तः, एवंविधस्तु विशुद्धः कायोत्सगों भवतीति ॥१३॥ फापोत्सर्गकसरूपनिरूपणापाह:- मुक्खही जिदणिदो सुत्तत्यविसारदो करणसुद्धो आदवलविरियजुचोकाउस्सग्गी विसुद्धप्पा१५४ मोक्षार्थी जितनिद्रः सूत्रार्थविशारदः करणशुद्धः। आत्मबलवीर्ययुक्तः कायोत्सगी त्रिशुद्धात्मा ॥१५॥ मोक्षमर्थयत इति मोक्षार्थी कर्मक्षयमयीननः, जिता निद्रा येनासौ मितनिद्रः जागरणशील स्त्रम्वार्यक्ष सूत्राया तयो- विशारदो निपुणः सूत्रार्थविशारदः, करणेन क्रियाया परिणा. गेन शुद्धः करणशुद्धः पात्मालवीर्ययुक्तः प्रात्माहारशक्तिक्ष. योपशमशक्तिसहितः कायोत्सर्गी विशुद्धामा भवति ज्ञातव्य इति ।। १५४ ॥ कायोत्सर्गपपिष्ठातुकामः पाह:- काउस्सग्गंमोक्खपहदेसयं घादिकम्म अदिचारं इच्छामि अहिहादं जिणसेविद देसिदत्तादो १५५ कायोत्सर्ग मोक्षपथदेशकं घातिकर्म आतिचारं । इच्छामि आधिष्ठातुं जिनसेवितं देशितस्तस्मात् ॥१५५ कायोत्सर्ग मोक्षपपदेशक सम्यग्दर्शनशानचारिप्रोपकार- कं घातिकर्मयां शानदर्शनावरणमोहनीयान्तरापकर्मणामती- ·पहावश्यकाधिकार ४९३. पार विनाशनं घातिकर्मविध्वंसकापिच्छाम्यहमधिमातुं यतः कायोत्सों मिनर्देशितः सेविनव तस्माचमधिष्ठातुमिच्छा- भीति ॥ १५५ ।। कायोत्सर्गस्प कारणमा- एगपदमस्सिदस्सवि जोअदिचारोदुरागदोसेहि गुत्तीहिंवदिकमो वा चदुर्हि कसाएहि व वदेहि॥ एकपदमाश्रितस्यापि यः अतिचारस्तु रागद्दपाया। गुप्तीनां व्यतिकमो वा चतुर्भिः कपायैः वा बूतेषु ॥ एकपदमाश्रितस्यैकपदेन स्थितस्य योऽतीवारो भवति रागदपाभ्यां सपा गुप्तीनां पतिकमा कपाश्चतुर्मिी स्यात् प्रतविषये पा यो व्यतिक्रम: स्यात् ॥ १५ ॥ तपात छनीवणिकाएहिं भयमयठाणेहिं वंभधम्महि । काउस्मग्गं ठामिय तं कम्मणिधादणट्ठाए १५७ पड्जीवनिकायैः भयमदस्थानः ब्रह्मधर्मे । कायोत्सर्ग आधितिष्ठामि तत्कनिघातनाथ ॥१५० पट्नीवनिकायैः पृथिम्पादिफायविराधनद्वारेण पो. विपस्तया भयपदस्यानैः सप्तभयाटपददारेण पो प्यतिक. मस्ता मानवविपये यो पविनमस्तनाग या ·४६४ मूलाचार दापाश्रितस्य गुप्यादिव्यतिक्रमेण च यकर्म सस्य कर्मणों नियातनाय कायोत्सर्गमधितिष्ठामि कायोत्सर्गेण तिष्ठामीति संबन्धः, अप वैकपदस्थितस्यापि रागद्वेपाभ्यामतीचारो मत्र- ति यतः किं पुनर्धमति ततो पावनार्य कर्मणां तिष्ठामी. ति ।। १५७ ॥ पुनरपि कायोत्सर्गकारणमाह;- जे केई उवसग्गा देवमाणुसतिरिक्खचेदणिया। ते सव्वे अधिआसे काओसग्गे ठिदो संतो॥ ये केचन उपसर्गा देवमानुपतिर्यगचेतनिकाः । तान् सर्वान अध्यास कायोत्सर्गे स्थितः सन् ॥ १५८ ये केचनोसर्गा देवमनुष्यतिकता भचेतना विवयुद गन्यादयस्तान् सर्वानध्यासे सम्पग्विधानेन सहेऽहं फायरस- में स्थितः सन्, उपसर्गेप्यागतेषु कायोत्सर्गः फर्मव्या का. योत्सर्गेण वा स्थितस्य ययुपसर्गाः समुपस्थिता भवन्ति से .पि सहनीया इति ॥ १५८॥ कायोत्सर्गममाणमा संवच्छरमुफस्सं भिण्णमुहुचं जहण्णयं होदि । सेसा काओसग्गा होति अणेगेमुठाणेमु ॥१५९ ·उपवासाः पर्तच्या नियमांते अमनचेन ॥१६॥ भगिरिक समशेला देवरिया देसिक- भतिकमयमये कापोरस एशामारमशेत सायं कस्ता वितिकeurमों पापंचाहए- सार्चपा परिपपापोस श्री AREERनालिसानानि रिप- पनि नि भरतिसादाहिनेन पापश्यापका-94 संयत्सरमुस्कृष्टं भिन्नमुहूर्त जघन्यं भवति । शेषाः कायोत्सर्गा भवंति अनेकेषु स्थानेषु ॥१५९|| संसद्वादशमाममा उत्कृष्ट प्रमाण कापोत्सर्गर अपन्येन ममाणं कायोत्सर्गस्यान्तर्मुहमानं संवत्मराव नमध्ये नेकविकता दिवमराम्यहोरात्रभेदमिन्नाः शेषाः का- पोमा नो पानेषु परम्यानविशेपेषु शक्यपेक्षया कापी, कालापत्रमारशापोत्सर्गविकता मातीति १५६ 'देपलिकादिपिछे कापोत्पर्गप्प भमाणमाइ,- अहमदै देवमिपं कल्लदंपक्विपंच तिणिसया उस्सासा कायना गियमंते अपमतेण ॥१६॥ अष्टशतं देवसिक कस्येपं पाक्षिकं च त्रीणि शतानि ला शेिष मिहिका ·मूलाचारे- सप्तविंशतिरुच्छ्वासाः कर्चच्या इति ।। १६०॥ चातुर्मासिकसांवत्सरिफकायोत्सर्गममाणमाह- चादुम्मासे चउरो सदाई संवत्थरे य पंचसदा। काओसग्गुस्सासा पंचसु ठाणेसु णादवा॥ चातुर्मासिके चत्वारि शतानि संवत्सरे च पंचशतानि कायोत्सर्गोच्छ्वासाः पंचसु स्थानेषु ज्ञातव्याः ॥ चातुर्मासिके प्रतिक्राणे चत्वारि शतान्युच्छ्वासानां चि. न्तनीयानि सांवत्सरिक च प्रतिक्रमणे पंचशतान्युपल्यामानां चिन्तनीयानि स्यातव्यानि नियमान्ते कायोत्सर्गप्रमाणमेत च्छेषेषु पूर्ववत् द्रष्टव्यः । एवं कायोत्सर्गाच्छ्वासा पंचा स्थानेषु मातव्याः ।। १६१ ॥ शेपेषु स्थानेष्वासपमाणमा- पाणिवह मुसावाए अदत्त मेहुण परिग्गहे चेय अट्ठसदं उसासा कामओमग्गास कादव्वा ।। प्राणिवपे मृपावादे अदत्ते भैथुने परिग्रहे चैव । मष्टशतं उच्च्यासाः कायोत्सर्गे कर्तव्याः॥ १५२॥ . प्राणिपातीचारे मृप बादागारे दत्तमहणावीचारे वैपुनामिषार पाटीपार व कापीरस में चोपशाबाना- ·४ पहाययकाधिकारा॥ पष्टोत्तरशतं कर्तव्य नियमान्ते सर्वत्र एम्प पेड दिति।। १६२॥ पुनरपि कायोत्सर्गपपायमार- भचे पाणे गामंतरे य अरहंतसमणसेजानु। उगारे पस्सवणे पणवीसं होति उस्सासा।। भक्त पाने प्रामांतरे घ अर्हत्श्रमणशय्यायाम् । उचारे प्रनवणे पंचविंशतिः भवंति उपवासाः॥ मते पाने गोवरे मतिकपण रिपये गोरादागायत. पोन्मर्गे पंपविशतिहासा: कन्या पक्षान, मानुसार मामादम्पग्रामो प्रामान्तरं मामान्तरगमन रिपसापोता पंचविशतिरुवामाः कर्तध्यारतडप्यापो जिनेन्द्रका मानसमरतिफबलझानोत्पविनिममणमन्यविस्वाने .. दनामन्तितोगतेन परिवतिहमा कापोस . पाः सपा सरमाय निकाय गत्वाऽगोन परिशसिपहसा: योन्सर्गे यातपोवारली. गिनं या पहला : पाम कियो र निपनेति॥१५॥ उदमे णिहमे सजाए पंदणे य पणियाणे । समाधीसुस्मासा सामोसमगधि पादना।। १ .

·४८ मूलाचार- उद्देशे निर्देशे स्वाध्याये बंदनायां प्राणघाने । सप्तविंशतिरुच्छ्वासाः कायोत्सर्गे कर्तव्याः ॥ १६४ देशे प्रन्यादिमागम्मकाले निर्देशे प्रारम्यग्रन्यादिसमा- सौ च कायोत्सर्गे सप्तविंशतिरुन्नासाः कर्चव्यास्तथा स्वा- ध्याये स्वाध्यायविषये कायोत्सर्गास्तेषु च सप्तविंशविरू- छ्वासाः कर्तव्यास्तया बन्दनायां ये कायोत्सर्गास्तेषु च मणियाने च मनोविकार चाशुभपरिणाम तत्सणोत्पने सप्त- विशतिरुनासा कायोत्म, कर्मव्या इति ।। १६४ ॥ एवं पतिपादितक्रमे कायोत्सर्ग किमर्थमधिविष्टन्तीत्याह- काओसग्गंइरियावहादिचारस्स मोक्खमग्गाम्भ 'वोसट्टचत्तदेहा करंति दुक्खक्खयट्ठाए । कायोत्सर्ग ईर्यापथातिचारस्य मोक्षमार्गे। व्युत्सृष्टत्यक्तदेहाः कुर्वति दुःखक्षयार्थ ॥ १६५ ॥ ईर्गस्थानीचारनिमिचं कायोत्सर्ग पोतमार्ग स्थित्वा व्युत्मयतदेहाः सन्तः शुदा कुर्वन्ति दुःखक्षयार्थमिति ।। नया- भचे पाणे गामंतरे य चदुमासिवरिसचरिमेसु पाऊण ठंति धीरा घणिदं दुक्खक्खयहाए ।

·पदावश्यकाधिकार भक्तं पानं ग्रामांतरं च चातुर्मासिकवापिकचरमान् । ज्ञात्वा तिष्ठति धीरा अत्यर्थ दुःखक्षयार्थम् ॥ १६६ ॥---- भक्तानमायान्तरचातुर्मासिकमावस्मारकनामोचपार्थ. विपर्यज्ञात्वा कायोत्सर्गे तिनि देवसिकादिपु पधीरा मत्प. -4 दुःखसपा नान्येन कार्येणेति ॥ १६ ॥ पदर्य कापोत्सर्ग करोति समेवार्य निनपनीस्या- काओसग्गमि ठिदो चितिदु इरियावधस्स अतिचारं। तं सब्बं समाणिचा धम्मं सुषं च चिनेजो॥ कायोत्सर्गे स्थितः चितयन् ईर्यापथस्य अतीचारं । तं सर्व समानीय धर्म शुक्लं च चिंतयतु ॥ १५॥ पापोत्समें स्थितः सन् ईपणातीचारं विनाशं चिन्त. पन नियमं म निरपशेपं सपाप्प समाधि नप पश्चा- दर्पपने गुणध्यान प चिन्तरिति ॥ १७॥ सपा- तह दिवसियरादिपप- क्सियचदुमासिवरिसपरिमेसु ।

·मूलायारे- तं सव्वं समाणिचा धम्म सुकच झायेजो ॥१६॥ तथा देवसिकरात्रिकपाक्षिकचतुर्मासवर्षचरमान् । तं सर्व समाप्य धर्म शुक्लं च ध्यायेत् ॥ १६८ ।। एवं यया ईपयातीचारार्थ देवसिकरात्रिपालिकचा. तुर्मासिकसीवत्सरिकोचमान नियमान सान् समाप्य प. मध्यानं शुक्लप्पानं ध्यायेव, न सावन्माण तिछेदित्यनेनालस्या- घमावः कथितो मातीति ॥ १८ ॥ कायोत्सर्गस्य रटं फलपा- काओसग्गसि कदेजह भिजदिअंगुवंगसंधीमो तह भिजदि कम्मरयं काउस्सग्गरस करणेण ।। कायोत्सर्गे कृते यया भिधते अंगोपांगसंषयः। तया भिघते कर्मरजः कायोत्सर्गस्य करणेन ॥ १५९. कायोत्म दिएट कने यया मिपन्न गोपांगापपः शरीगरपास्नया भियते करमः कायोरमकरणनेवि १५ গােপিকাণামা- बलवीरियमासेजय खेलेकालेसरीरसंहरणं । काओसग्गं कुना इमे दु दोसे परिदरतो॥१७० .

·पडापत्यवाधिकार लवीर्यमासाय च क्षेत्र कालं शरीरसंहननं । कायोत्सर्ग कुर्यात् इमांस्तु दोपान परिहरन ॥१७॥ पती चौपायाहरतिवीर्यान्तरापक्षपोपसम वा थित्य क्षेत्ररलं कालरलं पाभित्य शरीरं म्याध्यनुपहतसंहन. नाभभनाराचादिकमपेरूप कायोत्सर्ग गाव, इमास्तु क- प्यमानान् दोपाररिहरमिति ॥ १७ ॥ तान् दोपाना- घोडय लदाय संभे करे माले सबरवधू णिगले लंबुचरथणदिही वायस सलिणे जुग कवि? ।। घोटको लताच स्तमः कुड्यं माला शवरवधूनिगडा लयोचरः स्तनदृष्टिः रायसः खलिन युगे कपित्यं ।। पोटकस्तुरगः स पपा एकं पादमुसिप विनम्प वा विठवि तया यः कायोत्सर्गेण तिप्रति तस्य घोटकसत्शी पोटकदोपः, नपा लता इनांगानि चालपन्या विधति कापो. सर्गेण तस्य लतादोपः, संभपाभित्प पस्तिप्पति कापो. सगण तस्य स्तंपदोपः संमत शून्पहृदयो गा सत्साहन पेण स एवोरपते सपा कुख्यपाथिप कापोत्सर्गेण यस्ति- ति सस्प हरपदोषः साहचर्यादुपलक्षणमात्रमेवदन्पदप्य' -समस्यावन्यमिविशापयति, तथा मालापीठापुरि स्वा बापस्तहाद यत्तदाहित्य महास्योपरि यदि किचिः A ·मुलाचारे- तिस्तपापि यदि कायोत्सर्गः क्रियते स मालदोपः,शवरत वप्रिय जंघाभ्यां जपने निपीडय कायोत्सर्गेण विष्ठति सस्य शवरवदोषः, क्या निगडपीडित इव पादयोर्महदन्तराल छत्वा यस्तिष्ठति कायोत्सर्गेण तस्य निगडदोपः, तथा लंब- मानो नाभेरुद्धमागो भवति वाकायोत्सर्गस्यस्योगमनमधोनमनं वा च भवति तस्य लंबोत्तरदोषो भवति तथा यस्य कायोत्स- गैस्यस्य स्तनयोएिरात्मीयौ स्तनौ यः पश्यति वर्य स्तनहः टिनामा दोषः तया यः कायोत्सर्गस्यो वायस इव काफ इव पार्श्व पश्यति तस्य वायसदोषस्तथा य: खलीनपीडितोक इव दन्तकटकटं मस्तकं कृत्वा कायोत्सर्ग करोति तस्य ख- लीनदोषः, तथा यो युगनिपीडितवलीवर्दवत् प्रीवां प्रसार्य तिष्ठति कायोत्सर्गेण तस्य युगदोपः, तथा यः कपित्यफलव- न्मुष्टिं कृत्वा कायोत्सर्गेण तिष्ठति तस्य फपित्यदोपः १७१ तथा- सीसपकंपिय मुहयं अंगुलि भूविकार वारुणीपेयी। काओसग्गेण ठिदो एदे दोसे परिहरेजो ॥१२॥ शिरःप्रकपितं मुकत्वं अंगुलिभूविकारः वारुणीपायी। .

·पडायश्पकाधिकारा कायोत्सगण स्थितः एतान् दोषान् परिहरेत् ॥ १२॥ शिकंपित कायोगय स्थितो यः शिरः मकंप- यति पालपति तस्प शिपिनदोषा, मूक इन कायोत्स. गंग स्थितो मुरारिकारं नासिकाविकारं च करोति ताप . कितदोषः, सपा य: कायोत्सर्गेण स्थितोशलिगणना क- रोवि तम्यांगुलिदोपः, तथा भूधिकारः कायोत्सर्गेण स्थितो यो निक्षेपं करोति तस्य भूविकारदोप: पादांगुसिनतेनं वा, वारणीपापीर-मुरापायी पेति पूर्णमान: कायोत्सर्ग क. रोति तस्य पाणीपापीदोपः, तस्लादेतान दोपान कापोरस. में स्थितः सन परिरेदर्भयेदिति ।। १७२ ॥ सयेमांष दोषान् परिरेदित्याह- मालोगणं दिसाणं गीवाउण्णामणं पणवणंच! णिट्टीवणंगमरिसो काउसग्गझि बजिजो॥ आलोकनं दिशानां ग्रीवोन्नमनं प्रणमनं च। निष्ठीवनमंगामर्श कायोत्सर्ग वर्जयेत् ॥ १७३ ॥ कायोत्सर्गेण स्थितो दिशामालोकनं बनयेत्, सपा का. योत्सर्गेश स्थितो प्रोपोषपनं पपेत्तया कायोत्सर्गेण स्थितः सन् मणमनं च वर्मयेन, तपा कायोत्सर्गेग स्थितो ·मूलाचारे- निप्पीवनं पाटकरणं च वर्जयेव तया कायोत्सर्गेण स्थितोंड गामशै शरीरपरामर्न पर्नयेदेतेऽपि दोपाः सन्त्यती वर्जनीयाः दशानां दिशामवलोकनानि दश दोपाः, शेपा पका इति ॥ पया ययोकं कायोत्सर्ग कुर्वन्ति तयाह- णिक्कूडं सविसेसं वलाणुरूवं वयाणुरूवं च । काओसग्गंधीराकरंतिदुक्खक्खयहाए ॥१७॥ नि:कूटं सविशेष बलानुरूपं वयोनुरूपं च । कायोत्सर्ग धाराः कुर्वति दुःखक्षयार्थम् ।। १७४ ॥ नि:क्टं मायामपंचाग्निर्गतं, सह विशेषेण वर्चत इति - विशेषस्तं सविशेष विशेषतासमन्वितं पलानुरूपं स्वशक्त्यनु- रूपं, पयोध्नुरूपं, पालयौवनवाक्यानुरूपं तथा पीर्यानुरूप काळानुरूपं च कापोत्सर्ग घोरा दुःखापार्यं कुर्वन्ति तिष्ठ- न्तीति ॥ १७४॥ पापां प्रदर्शपमाह-- जो पुण तीसदिवरिसो सचरिवारिसेण पारणाय समो। विसमो य कूडवादी णिविण्णाणीयसोयजडो॥१७५॥ प्रिंशद्वर्षः सप्ततिवर्पण पारणेन समः।

·- पावश्यकाधिकारः ॥ ॥ 'विषमच कूटवादी निर्विज्ञानी चसचजडः ॥१७॥ यः पुनर्पिपमाणो पौरनस्यः कः समतिसंरत्म- रेण सप्तविसंवत्सरापुःप्रमाणेन पदेन निःशक्तिकेन पारपेना. नुष्ठानेन कायोत्सर्गादिसमाप्त्या समः सायक्तिको निःश- क्तिकेन सह यः पदों करोति सः साधुरिपपश्च शान्तरूपो न भवति कूटवादी मायामपंचतत्परो निरिमानी विज्ञानरहित. श्चारित्रमुकश्च नाश्च मूखों, न सस्येहलोको नाsपि पा. लोक इति ॥ १७ ॥ कायोत्सर्गःप मेदानाह- उहिदगद्वेद उद्विदणिविट्ठ उवविउहिदो चेव । उवविद्वणिविट्ठोवि य काओसग्गो चदुट्ठाणो॥ उत्थितोत्थित उत्थितानविष्ट उपविष्टोस्थितभैव । उपविष्टानिविष्टोपि च कायोत्सर्गः चतुःस्थानः ।। परिपताचासावृत्पितरपोस्थितोरियतो मानोऽपिकाव:, सपोरियानिविष्टः पूस्थितः पावामिविष्ट परिपतनिरिहा, कायोत्सर्गेण विनोपसारासीनो प परिपतः, सरियो मृत्वा रिपतो मातीनोपसौ कायोत्सर्मपार सपोरिष्टो ऽपि पातारासीन एकापोरमा पारि रानानि .. स्यासो पारपानररिस इति ॥ उप- .

·मूनागा- स्थागो देशममतागतनतिरदारना। सानिटोरियादिरिदेन परिंगा ॥१॥ आरोप यायपुरिष्टेन गिन्स्यते। उपनिष्टोपरिवारमा सा ननुमतिः ॥२॥ पर्मयुग्दपं पयोनिन विभीगने । साहस्पिनोपविष्टांका निगदंति माधिपः ॥३॥ भातरोटदप यापारियतेन निधीपते। तामुस्यितोपविष्टांका निगदंति महाधियः॥४ धर्मशुखादयं यस्यात्यितेन विधीयते । सस्थितोस्थितनाना तापाम पन्ते विपश्चितः ॥५॥ स्थितोयितकायोत्सर्गस्य लक्षणमा:- धम्मसुकं च दुवेझायदि झाणाणिजोठिदो संतो। एसोकाओसग्गोइह उडिदउट्ठिदोणाम॥१७७ धर्म शुक्लं च द्वे घ्यायति ध्याने यः स्थितः सन् । एप कायोत्सर्गः इह उत्थितोत्थितो नाम ॥१७७ ।। धर्म्यध्यानं शुक्लध्यान दे ध्याने यः कायोत्सर्गस्थितः सन् ध्यायति तस्यैष इह कायोत्सर्ग उत्यितोरियतो नामेति ॥ तयोस्थितनिविष्टकापोत्सर्गस्य लक्षणमाह- अटै रुदं च दुवे झायदि झाणाणिजोठिदो संतो। सग्गोउहिदणिविडिदोणाम ॥१७८ ·पहायश्यकाधिकाom आतं रौद्रं च दे ध्यायति ध्याने यः स्थितः सन् । एप कायोत्सर्गः उत्थितनिविष्टो नाम ॥ १७८ ।। आर्तध्यानं रौद्रध्यानं च दे ध्याने य: पर्यककायोत्म. गेण स्थितो पायति सस्यैप कायोत्सर्ग उत्थितनिविष्टना- मेति ।। १७८॥ धम्मं सुकं च दुवे झायदि झाणाणिजो णिसण्णो दु । एसो काओसग्गो उपविट्ठउट्टिदो णाम॥१७९॥ धर्म शुलं च द्वे ध्यायति ध्याने यो निषण्णस्तु । एप कायोत्सर्गः उपविष्टात्थितो नाम ॥ १७९ ॥ धम्य शौरपंचप्पाने पो निरिटो यापति ताप कायोत्सर्ग इहागमे उपविष्टोस्थितो नामेति ॥ १७९ ॥ उपविष्टोपविष्टकायोत्सर्गस्य लक्षणमार-- अट्टं रुदं च दुवे झायदि शाणाणि जो णिसप्णो टु। पसो काओसग्गो णिसण्णिदणिसण्णिदोणार -- - ·मूलाधार- आते रोदं च दे ध्यायति ध्यान यःनिपण्णस्तु । एप कायोत्सर्गः निपण्णितनिपण्णितो नाम ।।१८०॥ माधान रोयानं च द्वे ध्याने यः पर्यफकायोत्संगैग स्थितो ध्यायति तापैप फापोन्सर्ग उरविष्टोपविष्टो नाम १८० कायोत्सर्गेण स्थितः शुभं मनःसंकलर कुर्यात् परंतु का शुमो मनासंकर इत्याह;-- दसणणाणचरिचे उबओगे संजमे विस्सग्गे। पचक्खाणे करणे पणिधाणे तह य समिदीसु॥ दर्शनज्ञानचारित्रे उपयोगे संयमे व्युत्सर्गे। प्रत्याख्याने करणेषु प्रणिधाने तथा च समितिषु ॥ दर्शनशानचारित्रेषु यो मनःसंकस उपयोगे शानदर्श नोपयोगे पश्चिचव्यापारः संयमविपये यः परिणामः कायो- त्सर्गस्य हैतोर्यत् प्यानं प्रत्याख्यानग्रहणे या परिणामः पर. णेषु पंचनमस्कारपडावश्यकासिकानिधिकाविपये शुभयोग- स्तया प्रणिपानेषु धर्मध्यानादिविषयपरिणामः समितिषु स- मिनिविषयः परिणामः ॥ १८१॥ तपा- विजाचरणमहबदसमाधिगुणवंभचेरछकाए। गह अजवमद्दवमुचीविणए च सद्दहणे॥

·पहायश्यकाधिकारा॥ विद्याचरणमहावूतसमाधिगुणब्रह्मचर्यषटकायेषु । क्षमानिमहार्जवमार्दवमुक्तिविनयेषु च श्रद्धाने ॥ १८२ विधायों द्वादशांगचतुर्दशपूर्वविषयः संकसा, भाररये मिक्षाशुदधादिपरिणामः, महामनेषु अहिंसादिविपपपरिणा. मः, समाधौ विषयसन्यसनेन पंचनमस्कारस्तवनपरिणामः, गुणेषु गुणविषयपरिणामा, ब्रह्मचरें पैथुनपरिहारविषयप- रिणामः, षट्कायेषु पृथिरीकायादिरक्षणपरिणामा, क्षमायाँ क्रोधोपशमनविषयपरिणामः, निग्रह इन्द्रियनिप्रदविषयोऽमि. लापः, आर्जवमार्दरदिपयः परिणामः, मुक्तौ सर्वसंगपरित्या. गविषयपरिणामः, विनयविषयः परिणामा, भदानविषय:प- रिणामः ।। १८२॥ उपसदरमा,- एवंगुणो महत्यो मणसकंप्पो पसत्य वीसत्यो। संकप्पोत्ति बियाणह जिणसासणसम्मदं सब्बं ॥ एवंगुणो महार्थः मनःसंकल्पः प्रशस्तो विश्वस्तः। संकल्प इति विजानीहि जिनशासनसंमतं सर्व। एवंगुणः पूषोंक्तपनःसंकलो मनःपरिणामः महापः कर्मक्षपातु: पास्ता शोपनो विश्वस्तः सरेपी विधालयो. प: संसति सम्मानमिति विज्ञानीहिनिमशासने -

·मूलाचार-
म्म सर्व सपम्नमिति, एवंविशिष्ट प्यान कायोत्सर्गेग
स्थितस्य योग्यमिति ॥ १८३ ।।
भप्रशस्तपाह-
परिवारइंढिसकारपूयणं असणपाणहेऊ वा।
लयणसयणासणं भत्तपाणकांमट्टहेऊ वा॥१८४
पारवारमाद्विसत्कारपूजनं अशनपानहतोर्वा ।
लयनशयनासनभक्तपानकामार्थहेतो; ॥ १८४ ।।
परिवारः पुत्रकलयादिकः शिष्पसामान्यसाधुश्रावका-
दिकः दिविभूतिईस्त्यवद्रव्यादिस्य सत्कार कार्यादि-
प्पमतः करणं पूजनपर्षनं प्रश्नं मक्तादिकं पानं सुगन्धन-
लादिकं हेतुः कारणं वा विकलार्थः, लयनं उत्कीर्णपर्वतप-
देशः शयनं पर्यफतूलिकादिकं भासनं वेवासनादिकं मक्तो
भक्तियुक्तो जन भात्ममक्तिवा माणा सामध्य दशपकारा:
प्राणा वा कामो मैथुनेच्छा भयों द्रव्यदिनयोजनं, इत्येवं.
कारणेन कायोत्सर्ग या करोनि परिवारनिमिचं विभूतिनिमि.
“सरकारपूजानिमित्तं चाशनपाननिमितं वा लयनासननि.
मित्त मप भक्तो जनो भवस्विति मदीया भक्तिों ख्याति ग-
ध्यात्विति मदीयं प्रायसापध्ये लोको जानातु मम माणर-
क्षको देवो वा मनुष्यो वा भवनिति हेतो यः कायोत्सर्ग क-
रोति, कामहेतुर्थहेतुश्च यः कायोत्सर्गः स सर्वोऽप्यमशस्तो
-मन संकल इति ॥ १८४ ॥

·पदावश्यकाधिकार
तपा-
आज्ञाणिद्देसपमाणकिचीवपणणपहावणगुणहूँ ।
झाणमिणमप्पसत्यं मणसंकपोदुवीसत्या १८५
आज्ञानिदेशप्रमाणकीर्तिवर्णनप्रभावनगुणार्थ ।
ध्यानमिदमप्रशस्तं मनःसंकल्पस्तु विश्वस्तः ॥१८५
माशा मादेशमन्तरेण नीता पन निर्देशः भादेशो
बननम्यानन्पपा करणं ममाणं सर्वत्र पाणाकरण कीर्किः
पानिम्तया वर्णन मशंसनं प्रभारनं मकाशनं गुणाः शास-
मातन्वादयोऽर्थः प्रयोजनं, आमां मम सोऽपि करोतु निदे-
शं मम सर्वोऽपि करोतु ममाणीभूत म सबोंडपि करोतु मम
कीर्णिनं सोऽपि फरीत पो प्रभावयन्तु मऽपि मदीया-
न गुणान् सर्वेऽपि विस्तारपन्वित्य काणे सर्गेण ध्यान.
पिदम्मशम्तमेविषो मनःसंपसोऽविश्वस्ताऽविश्वसनीयो न
चिन्तनीयोनशस्तो यत इति ॥ १८५ ।।
कामोत्मर्गनियुक्तिमुसहरमा-
काउस्सग्गणिजुवी एसा कहिया मए समासेण।
संजमतवढियाणं णिग्गंयाणं महरिसीणं १८६॥
कायोत्सर्गानयुक्तिः एपा कथिता मया समासेन ।
संयमतपदिकानां निग्रंथानां महीणा ॥१८॥

·1 मुलागरे- कायोत्सर्गनियुक्तिरेपा कयिता मया समा तपोदिमिच्छतां निर्ग्रन्यानां महणामिति, क्त्यमाशंकनीयं द्रव्यायिकपर्यायाधिकशिष्यसंग्रहर कस्तरूपेण कयनाचेति ॥ १८६॥ पडावश्यकचूलिकामाह- सवावासणिजुतोणियमा सिद्धोचि होई अह णिस्सेसं कुणदिण णियमा आवार सर्वावश्यकानयुक्तः नियमात् सिद्ध इति भवति ज्ञातव्यः। अथ निश्शेषाणि करोति न नियमाद् आवासका भवंति मावश्यानां फलमा,- अना गया भियुक्तः संपूर्णरम्खलितः संपताधावश्यकरुप वो नियमात निश्चयेन गिद्ध इति मति झार. वर्षमानबहुपमारोह- सिदो भाति, .. एर सर्वावश्यकर्पतः पू! नान्गारले, भय, स्तोकाद निर्गत नि नि:शेषाणि न नाहरस्तिार जिन संपूर्णानि siravपकानि तदान अयान आवासका सांगतामा भर्शन में मोधः स्पादिति यदि सपशेपानिपातित, ·पहापश्यापिका धर्मक्षयसमयः स्यात्, मग निशेिषामिपमापरिपारेन परोवि सदा ताप पवेनियमा: समतादिकिया पागसपंति अछादयंतीति भावासका: जादा नियपाझवनीपः। अपवा संसारे मागसति स्थापतीत्यर्थः ॥ १८७॥ भयानासकानापयर्थ इस्पात मावासयं तु आवसएसु सम्बेसु अपरिहाणेसु । मणवयणकायगुतिंदियस्म आवासया हॉति ॥ आवासनं तु आवश्यकेषु सर्वेषु अपरिहानेषु । मनोवचकायगुप्तोंद्रियस्य आवश्यका भवति ।। १८८ मनोरयनकायमानींद्रियाणि यापासो मनोरपना. पगतेन्दिपरतस्य मनोरपना गुन्दिाप Kura সংবিধান মন ভাষায় খামt. ति परमार्थतो शुनपर्मागमोतर एति, मा मारासयंत इति भश्नापन, आपकानि संपूर्णानि .. पंताप पुरुषरय पातीनि पाने नत-बार दीपेषु मनोरचनापारपणानि मानिस कवति॥१८॥ बारपासपरिधानपारा- तिवरण सबविमोदवसेचे यतकालम। मोगणनासित्तोस.मा आगसपा पिcer ·मुलाचारे- त्रिकरणैः सर्वविशुद्धः द्रव्ये क्षेत्रे यथोक्तकाले। मौनेनाव्याक्षिप्तः कुर्यादावश्यकानि नित्यं ।। १४९।। त्रिकरणमनोत्रचनकायैः सर्वथा शुद्धो द्रव्यविषये क्षेत्रवि. पये यथोक्तकाले आवश्यकानि नित्यं मौनेनाव्याक्षिप्तः सन् कुर्याद्यतिरिति ॥ १८६ ॥ अंथासिकानिपियकयोः किंलक्षणमित्याशंकापामाह;- जो होदि णिसीदप्पा णिसीहिया तस्स भावदो होदि। आणिसिद्धस्स णिसीहिय- सद्दो हवदि केवलं तस्स ॥ ९॥ यो भवति निसितात्मा निपिद्यका तस्य भावतोभवति । आनसितस्य निषिधकाशब्दो भवति केवलं तस्य ॥१९॥ पो माति निस्तिो पद मामपरिणामो येनासो नि. शिवारमा निटातेन्द्रियपाविनाविपरिणामोशो निहित नापास्य या निपिदामा सया नियमितपतिसाय भालो। रिचि मवति प्रनिपिनाप शानदयानिविदाम..

·पहावश्यकाधिकार नश्चलवित्तस्य पायादिवशतिनो निपिघकाशन्दो मति केवलं शन्दमात्रकरण तस्येति ॥ १० ॥ आसिकार्यपाह;- आसाए विष्पमुक्कस्स आसिया होदिभावदो। आसाए अविष्णमुकस्स सद्दो हवदि केवलं ॥ आशया विप्रमुक्तस्य आसिका भवति भावतः। आशया अविषमुक्तस्य शब्दो भवति केवलं ।। १५१ आशया कांक्षपा विविषकारेण मुक्तस्य मासिका - पति मारतः परमार्यतः, भाशयापुनरविनमुक्तास्यासिकारणं शब्दो भवति केरल, किमर्थमासिकानिषिधकपोत्र निरूपण- मिति नेम प्रयोदशकरणमध्ये पठितवाद, ययान पंरनए. सारनिरूपणं पहारश्यकाना व निरूपण रुतमेरमनपोरद. पिकाराव परीति नामस्पाने निरूपणपनयोरिति ॥ १९॥ पलिकामुपसारमा- णिज्जुती णिज्जुची एसा कहिदा मए समासेण अह वित्यारपसंगोणियोगदो होदिणादबो॥ नियुक्तनियुक्तिः एपा कथिता मया समासेन । अध विस्तारप्रसंगो अनियोगात् भवति ज्ञातयः॥ नितिनियुक्तिरारपालिकामानिविता - ·- मूलायारे- पिता मया समासेन संसपेणार्यविस्तारप्रसंगोऽनियोगादा. नारांगाद्भवति मातन्य इति ।। १६२।। आवश्यकनियुक्ति सचूलिकामुपसंहरन्नाह- आवासयाणिज्जुची एवं कषिदा समासओ विहिणा जो उवणुजदि णिचं सो सिद्धिं जादि विसुद्धप्पा । आवश्यकनियुक्तिः एवं कथिता समासतो विधिना। यः उपयुक्त नित्यं सः सिद्धिं याति विशुद्धात्मा ।। आवश्यकनियुक्तिरेवंप्रकारेण कथिता समासतः सं. क्षेपतो विधिना, तां य उपयुक्त समाचरति नित्यं सर्वकालं स सिद्धि याति विशुद्धात्या सर्वकर्मनिर्मुक्त इति ॥ १९३ ॥ इति श्रीक्टेरकाचार्यवर्यप्रणीतमूलाचारस्य वनंघाचार्य- विरचितायामाचारहत्तावावश्यकनियुक्ति- नामकः सप्तमः परिच्छेदः ॥७॥ +

·No text on this page.