·No text on this page.

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला
ORCEDOद्वितीया(२)माणि.CH-3-30
IŠRLOALCANO JI SINCHI
TLECIAMARITToy
जाडालवन्दजी सिंचा
HTIHAR
no Titanium, Sát trijuumiiiiiiiiiiiiiiiiii
प्रबन्धचिन्तामणिग्रन्थसम्बद्ध
पुरातन प्रबन्ध संग्रहा

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला . जैन आगमिक, दार्शनिक, साहित्यिक, ऐतिहासिक, कथारमक - इत्यादि विविधविषयगुम्फित प्राकृत, संस्कृत, अपभ्रंश, प्राचीनगूर्जर, राजस्थानी आदि भाषानिबद्ध बहु उपयुक्त पुरातनवास्नय तथा नवीन संशोधनात्मक साहित्यप्रकागिनी जैन ग्रन्थावलि । कलकत्वानिवासी वर्गस्य श्रीमद् डालचन्दजी सिंघी की पुण्यस्मृतिनिमित्र तत्सुपुत्र श्रीमान् वहादुरसिंहजी सिंघी कर्तृक संस्थापित तथा प्रकाशित सम्पादक तथा सन्चालक जिनविजय मुनि अधिष्ठाता-सिंघी जैन ज्ञानपीठ, शान्तिनिकेतन सम्मान्य सभासद-भाण्डारकर प्राच्यविद्या संशोधन मन्दिर पूना, तथा गूजरात साहित्यसमा अहमदावाद; भूत पूर्वाचार्य-गूजरात पुरातत्त्वमन्दिर अहमदावाद; जैन वाङ्मयाध्यापक विश्वभारती, शान्तिनिकेतन संस्कृत, प्राकृत, पाली, प्राचीन गूर्जर आदि अनेकानेक ग्रंथ संशोधक-सम्पादक । ग्रन्थांक २ प्राप्तिस्थान संचालक-सिंघी जैन ग्रन्थमाला भारतीनिवास, नं०.१८, अहमदावाद (गुजरात). } -- सिंघीसदन, ४८, गरियाहाट रोड, वालीगंज, कलकत्ता. स्थापनाब्द] सर्वाधिकार संरक्षित. [वि० सं० १९८६

·प्रबन्धचिन्तामणिग्रन्थसम्बद्ध
पुरातन प्रवन्ध संग्रह
प्रबन्धचिन्तामणिग्रन्धगत प्रवन्धोंके साथ सम्बन्ध और समानता रखनेवाले
अनेकानेक पुरातन प्रबन्धोंका विशिष्ट संग्रह ।
सम्पादक
जिनविजय मुनि
मूल पाठ
विशेषनामानुक्रम-पद्यानुक्रमणिकादियुक्त
प्रकाशन-कर्ता
अधिष्ठाता-सिंघी जैन ज्ञानपीठ
कलकत्ता
हमाद १९९२ ]
प्रथमावृत्ति, एक सहस्त्र प्रनि.
[ १९३६ मिष्टान्द

·SINGHI JAINA SERIES A COLLECTION OF CRITICAL COITIONS OF MOST liparian CAMIONI:11 PILOOTHICAL, HISTORICAL. LITCRARI, NAFRATIIC [70 HORISO ViTA Uitrrarur IN PRÄKRIT, SANSPRIT. AFTOH BANSA AND OLO vernaculR LANGITAGES AND STUDIOS 01 CONCTCNT RESEARCH SCHOLAR; FOUNDED AND PUBLISITED BY ŚRĪMĀN BAHĀDUR SINGHJÍ SINGHIO OF CALCUTTA IN MEMORY OF HIS LATE FATHER ŚRÍ DÁLCANDJI SINGHỈ. GENERAL EDITOR JINAVIJAYA MUNI ADHISTEĀTĀ: SINGRĪ JAINA JÑANAPĪTHA, SĀNTINIKETAN. HONORARY MEMBER OF THE BHANDARKAR ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE OF POONA AND GUJRAT SAHITYA SABHA OF AHMEDABAD, FORMERLY PRINCIPAL OF CUJRAT PURATATTVAMANDIR OF AHMEDABAD, EDITOR OF MANY SANSKRIT, PRAKRIT PALI, APABH RAMSA RAMSA. AND OLD GUJRATI WORKS NUMBER 2 TO BE HAD FROM SAÑCĀLAKA, SINGHỈ JAINA GRANTHAMĀLĀ BHARATINIVAS, ELLIS BRIDGE SINGHI SADAN, 48, GARIYAHAT ROAD. BALLYGUNGE, CALCUTTA AHMEDABAD (GUJRAT) Founded ] All rights reserved [ 1931. A. D.

·PURĀTANA PRABANDHA SANGRAHA
A COLLECTION OF MANY OLD PRABANDHAS SIITILAR AND ANALOGOUS TO THE MATTER
IN THE PRABANDHACINTAMANI INDICES OF THE VERSES AND PPOPER
NAMES, A SHORT INTRODUCTION IN HINDI DESCPIBING
THE MISS AND MATERIALS USED IN PREPARING
THIS PART, ALONG WITH PLATES
BY
JINAVIJAYA MUNI
SINGHI PROFESSOR OF JAINA CULTURE AT VISVABHĀRATI
SANTINIKETAN.
ORIGINAL TEXT
I. IN SANSKRIT AND PRAKRIT WITH INDICES OF THE VERSES AND
PROPER NAMES.
II. AN INDEX OF PROPER NAMES OF PRABANDHACINTAMANI.
DUULNOITID 5341
JAIS LIIK:Ri,
21*1!Iis 2.1.3 FU
PUBLISHED BY
THE ADHISTHĀTĀ-SINGHI JAINA JÑANAPĪTHA
CALCUTTA.
V. E. 1992)
First cushion, One Thoi Cipira
[ 1935 A. D.

·प्रवन्धचिन्तामणि ग्रन्थकी प्रस्तुत आवृत्तिका संकलन । इस ग्रन्थका संकलन और प्रकाशन निम्न प्रकार, ५ भागोंमें, पूर्ण होगा। (१) प्रथम भाग. भिन्न भिन्न प्रतियोंके आधार पर संगोधित-विविध पाठान्तर समवेत-मूलग्रन्य; १ परिशिष्ट; मूलमन्य और परिशिष्टमें आये हुये संस्कृत, प्राकृत और अपभ्रंश भापामय पद्योंकी अकारादिक्रमानुसार सूचि, पाठ संशोधनके लिये काममें लाई गई पुरातन प्रतियोंका सचित्र वर्णन । (२) द्वितीय भाग. प्रबन्धचिन्तामणिगत प्रबन्धोंके साथ सम्बन्ध और समानता रखनेवाले अनेकानेक पुरातन प्रबन्धोंका मंग्रह; पद्यानुक्रमसूचि; विशेष नामानुक्रम; संक्षिप्त प्रस्तावना और प्रबन्ध संग्रहोंकी मूल प्रतियोंका सचित्र परिचय। (३) तृतीय भाग. पहले और दूसरे भागका संपूर्ण हिंदी भापान्तर । (४) चतुर्थ भाग. प्रबन्धचिन्तामगिवर्णित व्यक्तियों के साथ सम्बन्ध रखनेवाले शिलालेख, ताम्रपत्र, पुस्तकप्रशस्ति आदि जितने समकालीन साधन भार ऐनिह्य प्रमाण उपलब्ध होते हैं उनका एकत्र संग्रह और तत्परिचायक उपयुक्त विस्तृत विवेचन, प्राक्कालीन और पश्चात्कालीन अन्यान्य अन्योंमें उपलब्ध प्रमाणभूत प्रकरणों, उच्छेखों और अवतरणोंका मंग्रह; कुछ शिलालेख, ताम्रपत्र और प्राचीन ताडपत्रोंके चित्र । (५) पधम भाग. प्रबन्धचिनामगिप्रथित सब बातोंका विवेचन करनेवाली विस्तृत प्रस्तावना-जिसमें तत्कालीन ऐतिहासिक, भौगोटिक, मामाजिक, धार्मिक और राजकीय परिस्थितिका सविशेष उहापोह और सिंहावलोकन किया जायगा । अनेक प्राचीन मंदिर, मूर्तियां इत्यादिके चित्र भी दिये जायेंगे। THE SCHEME OF THE WORK OF PRABANDHACINTAMANI (The work will be completed in five parts. ] Pur: I. A critiral Edition of the original Text in Sanskrit with various readings based on the cost reliable MSS.; An Appendix; An alphabetical Index of all Sarskrit, Prakrit and Apabhramba verses occurring in the text and the sri dix; A short Introduction in Hindi describing the MSS. and materials Bad for tle construction of the text along with plates. Pu:: II. c:"lection of many old Prahandhas similar and analogous to the matter in tPralsodiacintamani; Indices of the verses, and proper names; A short 1:rection in Hindi describing the MSS. and materials used in preparios ::::Prearg with plateg. I':: 111. Cl. Hindi Translation of Part. I and II. ...".-2 of cigraphical records, ... gtone inscriptions, copper plates, ...! Pratasis from the contemporary ISS.; all available historical 603271-? Fiibe the Persons described or referred to in the Prabandhacinti- .....a critical account in Hindi of the alore, as also many plates. 4: 4ica caloristite referrancs and quotations from other works. erz! Iatriscion eurisyin, the historical, ecograpl:ical, sccial, 17"Cod.10-cf that peric?; with platen. -- --- क ·॥ सिंघीजैनग्रन्थमालासंस्थापकप्रशस्तिः ॥ - अस्ति चङ्गाभिधे देशे सुप्रसिद्धा मनोरमा । मुर्शिदावाद इत्याख्या पुरी वैभवशालिनी ॥ निवसन्यनेके तत्र जैना ऊकेशवंशजाः । धनाढ्या नृपसदृशा धर्मकर्मपरायणाः ॥ श्रीडालचन्द इत्यासीत् तेष्वेको बहुभाग्यवान् । साधुवत् सच्चरित्रो यः सिंघीकुलप्रभाकरः ॥ बाल्य एवागतो यो हि कर्तु व्यापारविस्तृतिम् । कलिकातामहापुर्यां धृतधर्मार्थनिश्चयः ॥ कुशाग्रया स्वबुद्ध्यैव सद्वृत्त्या च सुनिष्ठया । उपाय॑ विपुलां लक्ष्मी जातो कोट्यधिपो हि सः॥ तस्य मन्नुकुमारीति सन्नारीकुलमण्डना । पतिव्रता प्रिया जाता शीलसौभाग्यभूपणा ॥ श्रीवहादुरसिंहाख्यः सद्गुणी सुपुत्रस्तयोः । अस्त्येप सुकृती दानी धर्मप्रियो धियां निधिः॥ प्राप्ता पुण्यवताऽनेन प्रिया तिलकसुन्दरी । यस्याः सौभाग्यदीपेन प्रदीप्तं यद्गृहाङ्गणम् ॥ श्रीमान् राजेन्द्रसिंहोऽस्ति ज्येष्ठपुत्रः सुशिक्षितः । यः सर्वकार्यदक्षत्वात् वाहुर्यस्य हि दक्षिणः ॥ नरेन्द्रसिंह इत्याख्यस्तेजस्वी मध्यमः सुतः । सूनुर्वीरेन्द्रसिंहश्च कनिष्ठः सौम्यदर्शनः ॥ सन्ति त्रयोऽपि सत्पुत्रा आप्तभक्तिपरायणाः । विनीताः सरला भव्याः पितुर्मार्गानुगामिनः ॥ अन्येऽपि वहवश्चास्य सन्ति स्वस्रादिवान्धवाः । धनैर्जनैः समृद्धोऽयं ततो राजेव राजते ॥ अन्यच- सरस्वत्यां सदासक्तो भूत्वा लक्ष्मीप्रियोऽप्ययम् । तत्राप्येष सदाचारी तचित्रं विदुपां खलु ॥ न गर्यो नाप्यहंकारो न विलासो न दुष्कृतिः । दृश्यतेऽस्य गृहे क्वापि सतां तद् विस्मयास्पदम् ॥ भक्तो गुरुजनानां यो विनीतः सजनान् प्रति । वन्धुजनेऽनुरक्तोऽस्ति प्रीतः पोष्यगणेष्वपि ॥ देश-कालस्थितिज्ञोऽयं विद्या-विज्ञानपूजकः । इतिहासादिसाहित्य-संस्कृति-सत्कलाप्रियः ॥ समुन्नत्यै समाजस्य धर्मस्योत्कर्षहेतवे । प्रचारार्थ सुशिक्षाया व्ययत्येप धनं धनम् ॥ गत्वा सभा-समित्यादौ भूत्वाऽध्यक्षपदाङ्कितः । दत्त्वा दानं यथायोग्यं प्रोत्साहयति कर्मठान् ॥ एवं धनेन देहेन ज्ञानेन शुभनिष्ठया । करोत्ययं यथाशक्ति सत्कर्माणि सदाशयः ॥ अथान्यदा प्रसङ्गेन खपितुः स्मृतिहेतवे । कर्तु किश्चिद् विशिष्टं यः कार्य मनस्यचिन्तयत् ॥ पूज्यः पिता सदैवासीत् सम्यग्-ज्ञानरुचिः परम् । तस्मात्तज्ज्ञानवृद्ध्यर्थं यतनीयं मया वरम् ॥ विचार्यैवं स्वयं चित्ते पुनः प्राप्य सुसम्मतिम् । श्रद्धास्पदस्खमित्राणां विदुपां चापि तादृशाम् ॥ जैनज्ञानप्रसारार्थ स्थाने शान्तिनिकेतने । सिंघीपदाङ्कितं जैनज्ञानपीठमतीष्ठिपत् ।। श्रीजिनविजयो विज्ञो तस्याधिष्ठातृसत्पदम् । स्वीकर्तु प्रार्थितोऽनेन शास्रोद्धाराभिलापिणा ।। अस्य सौजन्य-सौहार्द-स्थैयौदार्यादिसद्गुणः । वशीभूयाति मुदा येन स्वीकृतं तत्पदं वरम् ।। तस्यैव प्रेरणां प्राप्य श्रीसिंघीकुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे चपा ग्रन्थमाला प्रकाश्यते ॥ विद्वजनकृताल्हादा सचिदानन्ददा सदा । चिरं नन्दत्वियं लोके जिनविजयभारती ॥

·॥ सिंघीजैनग्रन्थमालासम्पादकप्रशस्तिः ॥ स्वस्ति श्रीदपाटाख्यो देशो भारतविश्रुतः । रूपाहलीति सन्नाग्नी पुरिका तत्र सुस्थिता ॥ सदाचार-विचाराभ्यां प्राचीननृपतेः समः । श्रीमचतुरसिंहोऽत्र राठोडान्वयमृमिपः ॥ तत्र श्रीवृद्धिसिंहोऽभूत् राजपुत्रः प्रसिद्धिमान् । क्षात्रधर्मधनो यश्च परमारकुलाग्रणीः ॥ मुज-भोजमुखा भूपा जाता यस्मिन्महाकुले । किं वय॑ते कुलीनत्वं तत्कुलजातजन्मनः ॥ पत्नी राजकुमारीति तस्याभूट गुणसंहिता । चातुर्य-रूप-लावण्य-मुवाक्सीजन्यभूपिता ॥ क्षत्रियाणीप्रभापूर्णा शौर्यदीप्तमुखाकृतिम् । यां दृष्दैव जनो मेने राजन्यकुलजा त्वियम् ॥ सूनुः किसनसिंहाख्यो जातस्तयोरति प्रियः । रणमल्ल इति ह्यन्यद यन्नाम जननीकृतम् ॥ श्रीदेवीहंसनामात्र राजपूज्यो यतीश्वरः । ज्योतिभैपज्यविद्यानां पारगामी जनप्रियः ॥ अष्टोत्तरशताब्दानामायुर्यस्य महामतेः । स चासीद वृद्धिसिंहस्य प्रीति-श्रद्धास्पदं परम् ॥ तेनायाप्रतिमप्रेम्णा स तत्सूनुः स्वसन्निधौ । रक्षितः, शिक्षितः सम्यक्, कृतो जनमतानुगः ॥ दौर्भाग्यात्तच्छिशोर्वाल्ये गुरु-तातौ दिवंगतौ । विमूढेन ततस्तेन त्यक्तं सर्व गृहादिकम् ।। तथा च- परिभ्रम्याथ देशेषु संसेव्य च बहून् नरान् । दीक्षितो मुण्डितो भूत्वा कृत्वाऽऽचारान् सुदुष्करान् ॥ ज्ञातान्यनेकशास्त्राणि नानाधर्ममतानि च । मध्यस्थवृत्तिना तेन तत्त्वातत्त्वगवेपिणा ॥ अधीता विविधा भाषा भारतीया युरोपजाः । अनेका लिपयोऽप्येवं प्रन नूतनकालिकाः ॥ येन प्रकाशिता नैका ग्रन्था विद्वत्प्रशंसिताः । लिखिता बहवो लेखा ऐतिह्यतथ्यगुम्फिताः॥ वहुभिः सुविद्वद्भिस्तन्मण्डलैश्च सत्कृतः । जातः स्वान्यसमाजेषु माननीयो मनीषिणाम् ॥ यस्य तां विश्रुतिं ज्ञात्वा श्रीमद्गान्धीमहात्मना । आहूतः सादरं पुण्यपत्तनात्स्वयमन्यदा ॥ पुरे चाहम्मदावादे राष्ट्रीयशिक्षणालयः । विद्यापीठ इतिख्यातः प्रतिष्ठितो यदाऽभवत् ॥ आचार्यत्वेन तत्रोच्चैनियुक्तो यो महात्मना । विद्वज्जनकृतश्लाघे पुरातत्त्वाख्यमन्दिरे । वर्षाणामष्टकं यावत् सम्भूष्य तत्पदं ततः । गत्वा जर्मनराष्ट्रे यस्तत्संस्कृतिमधीतवान् ॥ तत आगत्य सँलग्नो राष्ट्रकार्ये च सक्रियम् । कारावासोऽपि सम्प्राप्तः येन स्वराज्यपर्वणि ॥ क्रमात्तस्माद् विनिर्मुक्तः प्राप्तः शान्तिनिकेतने । विश्ववन्द्यकवीन्द्रबीरवीन्द्रनाथभूपिते ॥ सिंधीपदयुवं जैनज्ञानपीठं यदाश्रितम् । स्थापितं तत्र सिंघीश्रीडालचन्दस्य सूनुना ॥ श्रीवहादुरसिंहेन दानवीरेण धीमता । स्मृत्यर्थ निजतातस्य जैनज्ञानप्रसारकम् ॥ प्रतिष्ठितश्च यस्तस्य पदेऽधिष्ठातृसङ्ग्के । अध्यापयन् वरान् शिप्यान् शोधयन् जैनवाड्मयम् ॥ तस्यैव प्रेरणां प्राप्य श्रीसिंघीकुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे चैपा ग्रन्थमाला प्रकाश्यते ॥ विद्वजनकृताल्हादा सच्चिदानन्ददा सदा । चिरं नन्दत्वियं लोके जिनविजयभारती ॥

·उदारात्मा क्षमामूर्तिः साधुश्रेष्ठो गुणिप्रियः।
यो मम परमः पूज्यो गुरुवत् , शिष्यवत्सलः ॥
यस्य शिक्षाप्रसादेन प्राप्ता मया विशिष्टदृक् ।
यया दृष्टो ग्रन्थराशिरीदृक् पौरातनो महान् ॥
सुगृहीतनाम्नस्तस्य प्रवर्तकशिरोमणेः।
कान्तिविजयपादस्य पावने करपङ्कजे ॥
अनन्यभक्तिभावेन विनम्रशिरसा मया ।
पुरातनप्रवन्धानां संग्रहोऽयं समर्प्यते ॥
-

·No text on this page.

·पुरातनबन्धसंग्रह विषयानुक्रमणिका । १.२५ २६-३२ १ ".. २ ३ .... .... ४ .... .... .... .... .... .... .... . ..... .... .९ प्रास्ताविक. वाय प्रास्ताविक-टिप्पनीसचिनपरिशिष्टसंग्रह १. विक्रमाप्रवन्धाः ६१ विक्रमामध्यप्रबन्धः ( B. ) १४ दरिद्रक्रयप्रबन्धः ( B BR. ) ६५ वीकमग्रनकारप्रवन्धः ( 3 ) ६६ सीमाहसम्बन्धः ( B. ) .... ७ि स्त्रीचरित्रप्रवन्धः ( P. ) .. ६८ देहलक्षणप्रवन्धः ( B. ) ... ६९ मनि-मनुप्रवन्धः ( 3. BR. ), ६११ विक्रमपुत्रविक्रमसेनसम्बन्धप्रबन्धः ( B_G. ) [१२ विक्रमसम्बन्धे रामराज्यकथाप्रवन्धः ( B.P.G. ) ६१३ G संग्रहगतं विक्रमवृत्तम्. -२, ६१९ सातवाहनम्वन्धः ( P. ) G. संग्रहे सातवाहनसम्बन्धि गाथावृत्तम्.. ३. ६२० वनराजवृत्तम्. ( G. ) ४. ६२१ लाखाकवृत्तम्. ( G. .... ५. ६२२ मुजराजप्रवन्धः ( P..) ६. ६२४ श्रीमानतुङ्गाचार्यप्रवन्धः ( B. BR. ) ७. ६२८ माघपण्डितप्रवन्धः ( BR. ) . ८. ६३१ कुलचन्द्रप्रवन्धः ( B..) ९. ६३२. पड्दर्शनप्रबन्धः ( B. BR. ). १०. ६३३ नीलपटवधप्रवन्धः ( B ) ११. ६३४ भोज-गाङ्गेययोः प्रवन्धः ( B.. १२, ६३५. भोजदेव सुभद्राप्रवन्धः-( B. ) ६३६-G संग्रहगतं भोजवृत्तम्. १३, ६४७ धाराध्वंसप्रवन्धः ( B.) १४. ६४९- सिद्धराजौदार्यप्रवन्धः- ( B. ). ;. .... 4 १२ ... .... . .... .... १३ .. .... ..." . १७ 7 .... .... १८ १९ .... .... ... २० - .... - ८r .... २३ .... २४ (

·No text on this page.

·१३ ... .... ..". ८२ ८३ . .... .... ८६ ८८ .... .... .... ... .... .... .... .... .... .... .... ३६. ६१८८ विश्वासघातकविपये नन्दपुत्रप्रवन्धः ( B. ) ६१८९ G. संग्रहे नन्दनृपोल्टेख..... ३७. ६१९० वलभीमलप्रवन्धः (.P. ) ६१९३ G. संग्रहे वलमीभगवृत्तम् ३८. ६१९६ श्रीमाताप्रवन्धः ६१९७ G. संग्रहगतं श्रीमातावृत्तम्. ३९. ६१९८ जगद्देवप्रवन्धः (G. ) .... ४०. ६१९९ पृथ्वीराजप्रवन्धः ( B. P. ) ६२०१ G. संग्रहे पृथ्वीराजविपयकवृत्तम्। ४१. ६२०२ जयचन्द्रप्रवन्धः ६२०६ G. संग्रहे जयचन्द्रनृपवृत्तम् ४२. ६२०७ वराहमिहिरवृत्तम्. ४३. ६२०८ नागार्जुनप्रबन्धः ४४. ६२१० पादलिप्तसूरिप्रवन्धः ( B. ) ६२१३ G. संग्रहे पादलिप्तसरिवृत्तम्। ४५. ६२१४ अभयदेवरिप्रवन्धः ( B. BR. ) ४६. ६२१६ वाग्भटवैद्यवृत्तम्. (G.) ४७. ६२१९ रैवततीर्थप्रवन्धः ( P.) ४८. ६२२० देयम्बाप्रवन्धः (B BR. ) ४९. १२२१ उज्जयन्ततीर्थात्मकरणप्रवन्धः ( P. ) ५०. ६२२२ वज्रस्वामिकारितशत्रुञ्जयोद्धारप्रवन्धः ( P.) ५१. ६२२४ कपर्दियक्ष-जावडिप्रवन्धः ( BR. ) ५२. ९२२५ लाखणराउलप्रवन्धः ( B. P. ५३. ६२२८ चित्रकूटोत्पत्तिप्रवन्धः ( P.)) ५४. ६२२९ श्रीहरिभद्रसूरिप्रवन्धः (B) ५५. ६२३१ सिद्धर्पिप्रवन्धः ( B. BR. ) ५६. ६२३२ शान्तिस्तवनवन्धः ( P.) ५७. ६२३३ न्याये यशोवर्मनृपप्रवन्धः ( B. BR P.) ५८. ६२३४ अम्बुचीचनृपप्रवन्धः ( B. BR. P. ) ५९. ६२३५ विधिविपये उदाहरणम्. (P. ६०. ६२३६ परोपकारविपये उदाहरणम्. ( P.) ६१. ६२३७ उद्यमविपये उदाहरणम्. ( P.) ९२ ९४ ९५ ९६ .... .... .... .... .... .... .... .... ९९ १०० १०१ १०३ ~ .... .... .... .... .... .... .... .... .... ) .... १०८ १०९ ११० ....

·No text on this page.

·पुरातन प्रबन्ध सङ्ग्रह
प्रास्ताविक वक्तव्य
+

·No text on this page.

·No text on this page.

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला] [पुगतनप्रवन्धसंग्रह * निधि मन्दिनवनवागनमानदारनामबर दमननापदनानागानन मोरपितति कतार नितीनदास्पाघदाजानरानवनिराशनाविकालमानानमनश्यामनिटात जादादानिकतावानः 'नप्राणयुनधारियेदेसर्गमगानामुदयावरिनानादय यावर मनन ॥ इमिग?" मायन। प्रतापवान श्रीन्यायबारदलपुरनुवटपरणं गनाउन प्रगदानावानुमास्यानानन्तम जागानन ਦਰਵੇਸ਼ਵਰਵੇਦਰਿਫਰਦ ਯੂਅਰਵੇ ਚ ਰਾਸ: ਬਾਵ¤uri777: + यस्वारकानवामियोमरदेव समुपानसतीश नजपानसभामाकागानादरमपनवार कारवायझन्टेची नेमकमादिना सप्रसाद परदाय धान्नुवनहिविमानविनतनमानकिनारमा किन वाचस्मा शपत्तपताललनादेवोनिदिनानग निमयनन्यापही पदानिमारनगरदार आयोजानोबानराजनत्रीयदलकमामानिनवास कता मुनानापिटाम्गादा गवाहमालयात SEनिनादतासामगिन परिप्रदेनादारिन नामानिरायदि नयाधामन्यदिशनिपानिनादतगाव भिमानिनवासमाय तमनोन्मूलनादनाम कदाविनम्यादमानवालमवारवालोनाइन्नोनदाराप्रसारिन बारमदानमा पिनाकिन्दन वनविनघ्ननिदानादविदेनलाल बागारमारणास्तस्याटमधान प्रविधान दिटुबिकवाय दिनाविन किन्द्र सोलाप्राकारमाननिउदिनागदगदोशन्या दिनदुलोपितलिनिनोनापाटनविदितावनेनन्नकनात्मक चाटनेट्दानासोनिधनप्रतिवितित्यप्रकाशमान नितान दिनदनावरापरमाननाम्गनिकादिक बामदिन इन नबनारसयसन नलिनालराविनाकईपहनामा दिलमानधनामारेकमात्र सचिलवईनाननमक पारेनु शीतारदशरस्पार्थ नागस्तिचनराहारनपनिवदेवनातयातकर रियानि निदेवउपसिना नायनामिना एकत्यनारतदेदनमान्यानानाविनष्टानातरिटादाबाजानाraa प्रदिशा मानानोनदा विटादनासावधरनमस्कन्पटासम्वन्दचपाउनावकपदमन्दानावादाविदारपुस्लान बन पुडाक्षिणाशयोनामानिनिसहलीस्लानरेशनिशिनुपरेवाडा.हिन सुनावच विद्यालयकामा सिदाधिनायोशानांपूर्वकाटिनाच पनिपात्यातिशिदनयतारणादनानदणलग्नदेवोनि प्रकाशित लागुरुपारपटाहिस्तिोतएनसबुछार सिजन लकसदवश्वनाधिकातिलपानशापदापर गरतानवर विविदिकानयनानिष्टासादाहिन नारवासनादप्रतिनित्राधानधनानाकिनीस्मदात्म्य यदिगवत विवाहिनियात्रिवानावराणाग्नान नागहषनोनितानाशनानिमानागमन कार पानापानागाश्रत वनानिलकास्तमासप्तनि दनियावलतोकाकदिनकननीतारताचपुत्रीशया सानचानाशीतपालमानसोहन्नमकीन शीखणलकशनगनिष्ठामालीन निदेनलाहक्मारक तन्दतत्तानानासापिनोजहसाझादतरनेजगमितानिनारकागोयाविधायदनिधीनिवाहिपिनतिरक्षा छायापालसिनिमवसस्टिोधचन्याचरणावस्याबमाकपालनित कोविनोपयोमेनिया नाहनतोनातनच. मुसहसासदायनिक्षारमसिमरिजालावन्नुपाननदनोटवास्तहिनपटवारा की जान निदिनवानपनाप.पुन त्रिटिकामगिनिरभिदासाभिनधितापूरुजावयताब्वान्तसम्बदिटलनुवक्षिमितन्न चित्र गनबारदुरामनिवारपाशादारेगालदीनदयनरनिकन्दनाविधवा मतावानग्यन्त पचनानिन्सिन दिनादिव ननदादविशालदादावाहतानवदनमा करिवारका is E ਵਰ विपनगाहामारादिनस्ट मुश्वानासनधान्छनाविन्याने वाश्चिानेननत्यानमातिदना विजवंद्र स्टमुपादानासक्त्रिोन न्याएकोनपवासादयान्नानिएलेनीमनपान मनपानिान निदिन कानुनहरप्रसार्वमारिनो विवानिहायनान्विनाशने शिक्षा दिन ਵੀ 7 ਦਸਵੰਯੋ! ਜੋiੜ੍ਹ ਦਊ श्रीसरससहित नापने साथित अदिनिक रुपानमुलदादा मान्न माननादर डाइवनि- ननददि प्रनन्दियनि बनानविष्यहिकावर. FATहिन्दताकदोल नुवाविव िवारा कनियमित मननिमो सदरविवाददस्सिएर जो रिक्षा सतावर तरुनेन्द्रिचार निवनड़ तन्त्र पो नम्वनामनंदनासनिक THदहन टिविदयारमिन्दाज पनपनादानियात्रारदिनमावि संसार वामगार नानानमन्त्रवान्दवारून मनापहरहेमरतवटनावाचा कानवीर नियामननयमपन्न इन्नालगवान बटोरगावोदावाप्रमा ३८ B संग्रह-पत्र ३२ (प्रथमपृष्ट), ४. (प्रथमपृष्ट), ७५ (द्वितीयपृष्ट) की प्रतिकृतियां।

7No text on this page.

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला] [ पुरातनप्रवन्धसंग्रह , किसी वादिका sini *" Anirurtatiniuी कादर शिका विशिरिस विकामासनवालीकामा मितिनधातासालनमादसवामणदाता mali तविरलाटानीनारयवतीदाताकवाकाशाचारिणादीनाचसातीयाधिवासाचिकामायनगमा नाभीयाना areधितातटीयामागितापागालावदिशाशोधोतिनोतलकदादियालनामातत्याकागाराहात आदिवाशिमाहातातलका हिमालीपादातासामवालदिनी गातानाजान नमान्दा परजापितोगाविधागोतलक्दाक्षिदायाकंपादसा। कारागागातीविनाधावानाठाaarm :: tamatयकारीतशिकायला नितीयायालय मशीनतिजामामागष्टापाय नितालाजासालिअम्माविधामीदलकाहादसायो दवागमाराकारमाना FREE77. रसायन शिकावत्यजामाबाय्यावरिकाट्यागनरितीक सातादेविकागितगवतापान mmenासनायामाहवाहगायनयतिवावासाक्षापात्र मासीविकालाहान रजा-17 बाणेरप्रियामानवाश्यनारचकटाइफपायातादियादिनाथ रानामनिराम दफ्ना नाका काकाना ! 'दसिताकदाक्षिकमााकोनिजध्यायव्यवस्वाटकसरातोदिनागिनायकायापविशविri जमाराताशासानीपघमानवमाताजातायायायासानिधात्तस्यापिदनाअनंतीगातारानाराकारागिएक- Fir सपिजल्लारणजीवापादाताऊतकारारानीदारातित्राणामारणायचितितानाजीनामा तिनकाकासासतारादेगनासारनीचार्यणहचााराजासमतिम सामागतासारातीसमान ? " .. . 1 . -1 । शाला दमननाnिya.pl : नाना सान्यावा गुर-गाराला! ARRORIगावादिनिकास पालि अनावोजना लावावा': शारिदिनचरत्राएअलावदीनद्राल बनीमया साहितिवपदी." पातमारितमन्दानोराजनगर राजांनापानापन जमरदी नेता म्यादीनपात पाटिजतिमातानिsildinीन जना टोनमायागणमारिदिनयावादिति पा. imanारातशादिपरोजवारा नगोला ! " + G संग्रद-आदि ओर गन्तके पी ·प्रास्ताविक वक्तव्य । पुरी - ६१. प्रवन्धचिन्तामणिसम्बद्ध पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह रातन-प्रवन्ध-सङ्ग्रह नामका यह ग्रन्थ प्रवन्धचिन्तामणिके द्वितीय भागके रूपमें प्रकाशित किया जा रहा इसलिये इसका पूरा नाम हमने 'प्रवन्धचिन्तामणिसम्बद्ध-पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह' ऐसा रखा है। प्रवन्धचिन्तामणिके सम्पादन करनेका जबसे हमने सङ्कल्प किया, तभीसे उसके साथ सम्बन्ध रखनेवाली, साहित्यिक और ऐतिहासिक, सब प्रकारकी यथाप्राप्य साधन-सामग्रीके सङ्कलित करनेका प्रयत्न शुरू किया । भिन्न भिन्न प्रकारके और भिन्न भिन्न विषयके जैन ग्रन्थोंका अवलोकन करते हुए, हमने देखा कि कई उपदेशात्मक और कथात्मक ग्रन्थों में भी इस विषयकी कितनी ही सामग्री छुपी हुई पडी है। कई ग्रन्थ, जिनका मुख्य विपय तो है आचारप्रतिपादक, लेकिन उनमें भी, इस प्रकारकी कुछ इतिहासोपयोगी बातें लिखी हुई मालूम दीं। इसलिये हमने सोचा कि यदि यह सब सामग्री, चाहे उसमें कुछ अधिक विशेषता या नवीनता न भी हो, उन उन ग्रन्थोंमें से चुन चुन कर एकत्रित की जाय और उसे एक संग्रहके रूपमें प्रकट कर दी जाय, तो इस विषयके विद्वानों और विद्यार्थिओं-दोनोंको संशोधनादि कार्य करने में बहुत कुछ सरलता और नवीनता प्राप्त हो सकेगी। इस विचारसे प्रेरित होकर, हमने उन उन ग्रन्थों से इस सामग्रीको, एक एक करके चुनना शुरू किया । हमारी पूर्व कल्पना थी कि इस सामग्रीको, प्रवन्धचिन्तामणिके परिशिष्टके रूपमें, उसी ग्रन्थके अन्तमें, दे दी जायगी। लेकिन एकत्रित करते करते हमें वह सामग्री इतनी विस्तृत मालूम देने लगी कि जिससे उसको, प्रवन्धचिन्तामणि ही जितने वडे, अलग ग्रन्थ के रूपमें, दूसरे भागके तौर पर, निकालनेका निश्चय करना पडा । उस निश्चयानुसार, प्रस्तुत द्वितीय भाग उस सामग्रीसे समलङ्कृत होता, लेकिन पाठक देखेंगे कि इसमें वह सामग्री भी नहीं है। इसमें जो सामग्री उपस्थित की जा रही है वह उससे भिन्न संग्रह ग्रन्थोंमेंकी है, और वह सामग्री, अब इसके बादके ग्रन्थमें, तीसरे भागमें, प्रकाशित होगी । ऐसा होनेमें कारण यह है कि-ज्यों ज्यों हम इस विषयमे अधिक खोज करते गये त्यो त्यों हमें कुछ और भी अधिक उपयुक्त और स्वतंत्र ग्रन्थात्मक कितनीक सामग्री प्राप्त होने लगी। पाटण, पूना, भावनगर, अहमदाबाद, राजकोट वगैरह स्थानोंसे हमें कुछ ऐसे पुराने ग्रन्थ मिल आये, जो सास कर प्रबन्धचिन्तामणि-ही-के ढंगके स्वतंत्र संग्रहरूप मालूम दिये, लेकिन जिनमे कर्ता वगैरहका कोई उल्लेख नहीं पाया गया। इनमें कोई कोई संग्रह तो बहुत पुरातन मालूम दिये-शायद प्रवन्धचिन्तामणिकी रचनासे भी पुगतन । जब हमने इन संग्रहोंका परस्पर मिलान करके देखा तो, इनमें कुछ प्रकरण तो ऐसे मिले जो एक दूसरे सग्रहके माय शब्दशः माम्य रखते हैं। कई प्रकरण परस्पर न्यूनाधिक वर्णनवाले मालूम दिये । कोई प्रकरण किमीमे कुछ पाट-फेर वाला है, तो कोई किसीमे कुछ भापा-भेद वाला है। और, कितनेएक प्रकरण एक दूसरेसे सर्वथा मिन्न भी है और नवीन भी हैं। इनमें कोई कोई प्रकरण ऐसे भी दिखाई दिये जो प्रबन्धचिन्तामणिगत उम प्रकरणफै माय मर्वथा कना रखते हैं। कुछ प्रकरण ऐसे हैं जो प्र० चि० मे तो नहीं हैं लेकिन प्रवन्धकोगमें हैं। और कोई कोई प्रकरण प्र० वि० या प्र० को की पूर्ति के लिये ही लिखे गये हों ऐसे मालूम देते हैं। इस प्रकारके इन संग्रहोंमेले, हमने कुछ पूर्ण और कुछ अपूर्ण ऐसे नमूचे ५ संग्रहों का प्रश्नुत ग्रन्थरे लिये, या तारण किया है। इनमेरे प्रायः पटुतसे प्रवन्धों या प्रकरणोंका मन्वन्ध, रिमी-न-रिमी म्प प्र. चिं. के माथ है। जो कुछ थोडेसे प्रकरण ऐसे भी हैं जिनका सीधा सम्बन्ध इन अन्य माय नहीं है. नवारि नरागटंग और । पु. प्र. प्रा० १

·No text on this page.

·प्रास्ताविक वक्तव्य । ३ इस चित्रके दर्शनका प्रत्यक्ष लाभ हो इसलिये हमने, पन्नेके अतिरिक्त, चित्रकी पूरी नापका भी एक हाफ्टोन ब्लॉक अलग वनवा कर उसकी छवी इसके साथ दे दी है । तदुपरान्त, १ ले, १२ वें और अन्तिम ३० वें पन्नेकी द्वितीय पृष्ठि ( पूंठी ) के चित्र भी हम साथमें दे रहे हैं जिससे इस प्रतिके अक्षर, पंक्ति और लिखावट आदिकी, पाठकोंको प्रत्यक्षवत् , ठीक ठीक कल्पना हो सके । प्रतिके पन्नोंकी लंबाई प्रायः १२ इंच और चौडाई ४३ इंच है। पंक्तियों और अक्षरोंका परिमाण सव पन्नोंमें एक-सा नहीं है । किसी पृष्ठ पर १३ पंक्तियां, किसी पर १४, किसी पर १५ और किसी किसी पर १९-२० तक हैं। अन्तिम पृष्टपर लिपिकर्ताने जो अपनी परिचायक पंक्ति लिखी है उसे हमने अन्थान्तमें, पृष्ठ १३६ पर, मुद्रित कर दिया है । इस पंक्तिके लेखसे मालूम होता है कि- 'संवत् १५२८ ३ वर्षके मार्गसिर मासकी १४-वदि या सुदि सो नहीं लिखा - सोमवारके दिन, कोरण्ट गच्छके सावदेव सूरिके शिष्य मुनि गुणवर्धनने, मुनि उदयराजके लिये इसकी प्रतिलिपी की' । लेकिन प्रतिका सायन्त अवलोकन करने पर ज्ञात होता है कि यह पूरी प्रति मुनि गुणवर्धनकी लिखी हुई नहीं है। इसकी लिखावट दो तीन तरहकी मालूम दे रही है। प्रथम पत्रसे लेकर १५ वें पत्रके प्रारम्भकी दो पंक्तियों तककी लिखावट किसी दूसरेके हाथकी है और फिर उसमें भी दो तरहकी कलम मालूम देती है- और उससे आगेकी सव लिखावट मुनि गुणवर्धनके हाथकी है। प्रतिका लेख कुछ अव्यवस्थित और अशुद्धप्राय है । कहीं कहीं त्रुटित भी है । कई स्थलों पर लिपिकर्ताने अक्षरों तथा पंक्तियोंकी पूर्तिके लिये'. .'इस प्रकारकी अक्षरशून्य कोरी जगह रख छोडी है । ७ ३ पन्नेकी दूसरी पृष्टि पर तो पूरी ४-५ पंक्तियां ही इस प्रकार खाली रखी हुई हैं। इससे दो बातें सूचित होती है- एक तो यह कि यह पूरी प्रति एक साथ और एक हाथसे नहीं लिखी गई, इसका प्रारंभ किसी दूसरेने किया और समापन किसी दूसरेके हाथसे हुआ। दूसरी बात यह है कि इसका मूल आदर्श भी कोई एक ही संग्रह न होकर जुदा जुदा दो तीन संग्रह होने चाहिए । सिवा इसके, मूल आदीमेसे कोई प्रति ऐसी भी मालूम देती है जो त्रुटित या खण्डित हो । ऐसा होना यह ज्ञात कराता है कि वह प्रति तालपत्रात्मक होनी चाहिए और उसका कुछ अंश नष्ट-भ्रष्ट और कोई पत्र विलुप्त हो गया होना चाहिए । तालपत्र लिखित पुरातन ग्रन्थोंमे प्रायः ऐसा होता रहता है । उनके उद्धार स्वरूप, जो पीछेसे कागज पर ग्रन्थ लिखे गये, उनमें ऐसे खण्डित या त्रुटित भागकी सूचना करनेवाले अनेक रिक्त स्थान, जिस उस ग्रन्थमे देखे जाते हैं। इसके उपरान्त, यह प्रति भी बहुत जीर्ण दशाको प्राप्त हो गई है और प्रायः प्रत्येक पन्नेका, वाये ओरका, ऊपरका कुछ हिस्सा, जो या तो आगसे कुछ जल गया हो या पानीसे कुछ सड गया हो, नष्ट हो रहा है। इससे हमको तत्तत् स्थलोंपर कुछ अक्षर या शब्द और भी अधिक छोड देने पडे हैं। पृष्ट ११.१४.३४.३५.४१.४८.५० आदि पर जो पंक्तियोंके बीच बीचमे. ऐसे अक्षरच्युत विंदुमात्र वाले पंक्त्यंश रखे गये हैं वे इसी चातके सूचक । इस प्रतिका आयुप्या अब बहुत नहीं है । इसके लिखनेमे जो स्याही प्रयुक्त हुई है उसमे क्षारकी मात्रा बहुत अधिक होनेसे वह कागजको पूरी तरह या गई है। जितनी दफह इसे हाथ लगाया जाता है उतनी ही दफह इसके कागजके टुकड़े चिरते जाते हैं और पन टूटने जाते है । सिर्फ प्रारम्भके ५-७ पन्ने कुछ ठीक हालतमे हैं; पिछले पन्नोंकी स्थिति उनरोत्तर गगव हो रही है। ६४. P संग्रहका आन्तर परिचय हम ऊपर लिख आये है कि, प्रस्तुत प्रन्धमे प्रबन्धों या प्रकरणोंका जो क्रम दिया गया है वह मूल सग्रहांक क्रममे नहीं है । यहां पर एमने उनको प्र० चिं० के क्रममे मुद्रित रिया है । मूल संग्रहोंने, वे. दममे भिन्न रूपमे, आगे पीछे, लिखे हुए है । प्रस्तावित संग्रहका प्रम वैसा है, और कान प्ररण ग्नि पन्नेमें, वहांगे प्रारंभ होता है और कहां समाप्त होता है. इसका दिग्दर्शन करानेवाली मृची नीचे दी जाती है जिनमे मंग्रहगन प्रबन्धम्म, आर. उसका आन्तरिक परिचय भी. पाठकोंको टीय टीक हो जायगा । ३ ·पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह संप्रतिमें लिखित प्रकरणानुक्रम प्रस्तुत ग्रन्थमें मुद्रित-क्रम पत्र.पृष्टि.पंति प्रवन्धाक प्रकरणाक पृष्ठांक १ ३..१ .१५ १४ ६ . .. [प्रा. रोम० प्रा ६..१..१२ ६ १२ २ ६ १ . ९८-९९ १३-१५ ४१-४२ ३९-४१ ८ म० [प्रा. मा [प्रा० मा प्रा १ ७ . ७ . १ *पादलिताचार्य प्रबन्ध २ *रवावक प्रयन्य ३ उजयनार्यान्मकरण प्र० १ मुजराज प्रवन्य , अमारिविषये कुमारपाल प्र० गणक आयट प्रयन्य । गमगोपरि कथा ८-१बीयांवार नया पाज प्रसन्न १०. सागरामानेमिनाया माती प्रमा मनपा पाय माया नामा पिना प्रा 1 प्राक . ४९ २२१ ५ २२-२३ २६ ६८३ २५ ६८१-८२ *१ १२ २२-२३ ६६२-६६३ ६५६ २१९ १८ ६५७ ४० १००-१२०० ४१ ६२०२-१२०५ ५० ६२२२-६२२३ ३२१० . १ . (प्रा. . १ २ २ ३ ::. प्रा ग २ [प्रा. ३ 1 . ३१ ८६-८७ ८८-१० ९९-१०० ४०-५१ ११ 1 . १ . . 3 - त त्रि । གཡག 3 ५६ - - If अनार है कि 'रतश्रावक प्रयन्धी विगजिता: चिट ।' रार आ जाने जगान ही हमने इन को प्रात प्रामे स्थान क M -- s .40 " :"int. Eom गाविद्यानमियन नग्न कनचित ॥ १ ॥ १. प्रामने (7,71-०१) ट बिकमार्य चाणं विनमादित्य, मादा,1, "या समयाद पगेवयारिमा नानिमिनि ॥१॥ व देव दिसायंगरगामी हिम्॥२॥ दर Tr, Frमय' 22 - 7.:.-"- Trrr" xxx photo ....... ..... + ।

·प्रास्ताविक वक्तव्य । प्रा० ३ १४ *३५ ६१२२-६१४८ ५८-६९ स० १ x X ५३६ .. . . र - प्रा० २० २० २ प्रा० २० स० प्रा० २१ .१ स० प्रा० २१ .२ स० ३२ ३३ २ ६ २ २ ६५९-६६० २१ ६१ १९६ ३० ६१०४-१०५ ८४ ४७-४८ २२ २ शत्रुञ्जय माहात्म्य प्रवन्ध [वस्तुपाल प्रवन्धान्तर्गत उत्तर भागां] प्रा० २० २० लूणिगवसही प्रवन्ध स० २१ मयूर सर्प प्रवन्ध स० २२ मंत्रि उदयन प्रवन्ध वसाह आभड प्रवन्ध २४ श्रीमाता प्रवन्ध २५-२६ तारणगढप्रासादरक्षण तथा {मा प्रा० २१.२.२० अजयपाल प्रवन्ध २७ वस्तुपाल प्रवन्ध [१] आशराज प्रबन्ध [२] वस्तुपाल प्रवन्धान्तर्गत पूर्वभाग' प्रा० [३] वस्तुपाल प्रवन्धगत परिशिष्टात्मक-प्रा० अन्तिम वर्णन २८ विधिविषयक उदाहरण प्रा० २९ स्त्रीचरित्र प्रवन्ध [प्रा० [विक्रमचरित्रान्तर्गत] प्रा० २२ २.१२ x { x २२ २ १८ म . ३५ ११७-१२२ ६१४९-१९५७ ५४-५८ ६९-७१ २४ ७ स० २५. १ १०९-११० २६ .१ २६ or ७ . १ ६७ ४ । स० || इस प्रबन्धका समावेश वस्तुपाल प्रबन्धके अन्तर्गत होता है। यह इस जगह बिना किसी पूर्वमबन्धके वो ही शुरू होता है। इसका आदि वाक्य 'श्रीशत्रुअयमाहात्म्यं लिरयते' ऐसा है और उसके बाद, फिर वे सब पय किये है जो इस संग्रहमे १५७ से लेकर १६५ तकके क्रमाक्में दिये हुए है । इसके बाद, उसीके आगेके ६ १२३ वे प्रकरणपाला वर्णन का होता है जो भागिरमे १४८ ने प्रकरण के साथ, समाप्त होता है। यह एक प्रकारसे वस्तुपालप्रवन्धका उत्तरभाग है। पूर्वभाग मागे जा कर लिया है, २ नं प्रनामे मिहै। यह प्रवन्ध इस P सप्रहके अतिरिक्त BR सप्रहमे भी लिया हुआ है, और कार जरा विस्तृत रम है, इगतो हमने प्रा प्रयमे, उसीको मुख्य स्थान दिया है और इस प्रतियाले प्रवन्धको उसवी पाद टिप्पनीरे चर वर दिला देगो पृ" ५३ परवी पहरी टिपनी। 1म प्रवन्धको हमने छोर दिया है । एक तो इसका सम्बन्ध, यो ही प्राय माविकोपी रदूगरा पाग यह है कि, प्रस्तुत प्रतिका चर पना जिसमें यह प्रबन्ध लिखा हुआ है, एक किनारे पर हैं कि इसका पाटोलार वरना सर्वधा अशक्य-सा हो गया है। 2 प्रतिम तारणगढमासादरक्षणप्रवन्ध तथा अजयपालपदन्ध दिने प्र प्रसार काम इनको एक ही 'अजयपालप्रवन्ध में शीर्पयरे नीचे दोरा प्रकारे न । "पाशगजप्रबन्ध' परनुपार प्रबन्धी-पादिमम हमनेर ५१ .ET : तौर पर रख दिया है। यह प्रवरण, हम प्रतिचे हिवा ]BrET178777771 शिवमने मुस्कान को दे यर, र रियार पारशिला र ? 1. पा. मिया प्रारम्ग, ६ ११७६ प्रदर (५. परि १६) इतोकानपहीलो गरा 147, माधि पूर्वोत. जय मार मार (३०५८, ११) नयामा परामिदि। १८:-: 54 पन, ६५ म, ४९६ प्रकार पालन सरस :: :: ७९ यी ५ ची परिनिया • [सं०] १६०८ ते पाती Eि 3 .

·६ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रह { प्रा० २६...२... २०.....१० प्रा. १ १० प्रा० २७.... ३ १ २८..२ { . प्रा० २८...१... ९ स० २८ २.. प्रा० स० प्रा० स० २९...१ प्रा० १..१५ २९..१..१५ स० २९...२ ४ प्रा० २९ . ४ स० ३०,१.१५ प्रा० स० ३०. २.११ प्रा० ३०.....११ स० .. ... ।। " ३० वलभीभंगप्रवन्धः ३१ न्यायविषयक यशोवर्मनृप प्रबन्ध ५७ ६२३२ १०७-१० ३२ लाखणराउल प्रवन्ध ५२ २२५-5२२७ १०१-१० ३३ चित्रकूटोत्पत्ति प्रवन्ध ५३ ६२२८ १० ३४ परोपकारविषयक उदाहरण ६० ६२३६ ३५ उद्यमविषयक उदाहरण ६१ ६२३७ ११ ३६ दानविषयक उदाहरण ६२ ६२३८ ११ ३७ अम्वुचीच नृप प्रवन्ध प्रा० ५८ ६२३४ १० ३८ कुमारपालराज्यप्राप्ति प्रवन्ध २४ ६७१-६८० ३९ कर्णवाराविषयक उदाहरण ६३ ६२३९ १११-११ ४० सोनलवाक्यानि ६६४ पुष्पिकालेखात्मक गाथादय १३ पंक्तिद्वय १३ इस प्रकार ये ४० प्रवन्ध इस प्रवन्ध इस संग्रहमें संगृहीत हैं। इस सूचीके अवलोकनसे ज्ञात होता है कि प्रथम दो प्रवन्ध, राजशेखर सूरिके प्रवन्धकोशमेंसे लिख लिये गये हैं, और ३० वां प्रवन्ध, सम्भवतः मेरुतुद्ग सूरि प्रवन्धचिन्तामणि ग्रन्थमेंसे नकल किया हुआ है। इनके सिवा, कुमारपाल और विक्रमचरित्रके सम्बन्धवाले कुछ प्रकरण, इसमें ऐसे हैं जिनका प्रवन्धकोशगत तत्तत् प्रकरणोंके साथ बहुत घनिष्ठ साम्य दिखाई देता है । विगे। करके निम्न सूचित प्रकरण तुलना करने योग्य है- पुरातनप्रवन्धसंग्रह प्रवन्धकोश कुमारपालप्रवन्धान्तर्गत प्रकरण ६८३ ६५८ विक्रमचरितान्तर्गत प्रकरण ६१२ ६९९ ये प्रकरण इन दोनों संग्रहोंमें, शब्द और अर्थ दोनों प्रकारसे, प्रायः समान प्रतीत होते हैं, लेकिन है ये मित्र 6 यह प्रबन्ध, प्रवन्धचिन्तामणिके, पृष्ठ १०७-९ पर मुद्रित, प्रकरणाक २०२-२०३ वाले इसी नामके प्रवन्धके माय शब्दश मिलता है और बहुन करके उसी ग्रन्थमेंसे यह नकल किया गया है-अतः हमने इसे यहा पुनः मुद्रित करना निरर्थक समझा है । 7 सिद्धराज जयसिंहके इतिहासके साथ सम्बन्ध रखनेवाले सोनलदेवीके ये वाक्य, जो गूजरात और सौराष्ट्रमें, लोक गीतके रूपमें सूत्र प्रसिद्ध हैं और जिनके शब्दोंमें सिद्धराजके जीवनकी, घर घर गाई जानेवाली एक इतिहासानुल्लिखित, कलंकित कथा ओतप्रोत हो रही है. विना किसी विशेषोल्लेखके इस प्रतिमें, अन्तमें, लिसे हुए मिलते हैं। हमने इनको, सिद्धराजके समयके प्रकरणों के अन्तमें, पृष्ठ ३४-पंक्कि ३० पर, एक गौण प्रकरणके ढंगसे, क्रमाक ६ ६४ के नीचे, मुद्रित किये हैं। 8 प्रस्तुत प्रन्धके पृष्ठ १३६ पर, प्रथम जो दो प्राकृत गाथाएं मुद्रित हैं, वे इस प्रतिमें, पत्र ३० की पहली पूंठी ( पृष्टि-पार्श्व) पर, सबसे नीचेकी पंक्तिमें लिखी हुई हैं। पंक्तिके प्रारंभमें 'x' ऐसा चिह्न दिया हुआ है जिसका अर्थ होता है, कि यह पक्ति, ऊपरकी किटी पंक्तिमें लिखते लिसते छूट गई अतः यहां नीचे ( हासियेमें ) लिख दी गई है। लेकिन ऊपर किस जगह और कौन पंक्तिमें यह लिखनी रह गई इसका सूचक कोई चिह इस सारे पनेमें कहीं दृष्टिगोचर नहीं होता। इसकी विशेष मीमांसा आगे चल कर की है। 9 इन दो पंक्तियोंमेंसे, पहलीमें, सं० १४३० में वर्गवास प्राप्त करनेवाले किसी सावदेव सूरिका उल्लेख है। इसका पूर्वापर क्या सम्बन्ध है सो ठीक मालूम नहीं देता। दूसरी पंक्तिमें लिपिकर्ताका-जिसने इस प्रतिका कमसे कम उत्तरी हिस्सा लिख कर पूरा किया- समयादि सूचक निर्देश है । ये दोनों पंक्तियां भी प्रन्यान्तमें, पृष्ठ १३६ पर मुदित हैं।

·प्रास्ताविक वक्तव्य । 5 । प्रवन्धनाम भन्न-कर्तृक । हमारा अनुमान है, कि प्रवन्धकोशकी अपेक्षा प्रस्तुत प्रतिवाले इन प्रकरणोंकी रचना पुरातन है । राजशेखर सूरिने शायद कुछ थोडा बहुत भापा-संस्कार करके इनको अपने ग्रन्धमें सन्निविष्ट कर लिया है। क्यों कि, प्रस्तुत संग्रहगत इन प्रकरणोंकी भाषा, अधिक लौकिक ढंगकी-परिष्कार विहीन और शिथिल स्वरूपमें-है; और प्रबन्धकोशमे वह परिष्कृत और सुश्लिष्ट रूपमें है । अतः, इससे यह सूचित होता है, कि राजशेखर सूरिके पहले, किसीने, इन प्रकरणोंको, किसी प्रथमाभ्यासी विद्यार्थीके पढने के लिये, इस प्रकारकी बहुत ही सीधी- सादी भापामें लिखा, और फिर राजशेखर सूरिने उनमें उक्त प्रकारका कुछ संशोधन-परिमार्जन किया । प्रवन्धकोशके कर्ताने अपने पहलेकी कृतियोंमेंसे ऐसे कई प्रकरण ज्यों के यो, अथवा कुछ थोडा फेरफार कर, अपने ग्रन्थमें किस प्रकार सम्मिलित कर लिये हैं, इसकी कुछ आलोचना हमने उस ग्रन्थकी भूमिकामें की है। इसी प्रकार यदि, प्रस्तुत संग्रहके कुछ प्रकरणोंका मिलान, प्रवन्धचिन्तामणिगत उन उन प्रकरणोंके साथ किया जाय तो उनमें भी कुछ ऐसी शाब्दिक और आर्थिक समानता जरूर दिखाई देगी। यद्यपि वह समानता प्रबन्ध- कोशके जितनी विपुल और विशेषरूपमे नहीं है, जिससे यह स्पष्टताके साथ निर्णीत किया जा सके कि प्र० चि० के कर्ताने भी इस सग्रहके कुछ प्रकरणोंका अनुसरण किया है, तथापि उसके लिये कुछ अनुमान अवश्य किया जा सकता है। प्र० चिं० प्रथित मुञ्जराज प्रवन्ध, प्रस्तुत संग्रहलिखित उस प्रवन्धके साथ बहुत ही सहयता रखता है। इसी तरह कुछ और और प्रबन्धोंमें भी परस्पर कितनाक साम्य दिखाई देता है । निम्न सूचित प्रकरण इस दृष्टिसे मिलान कर देखने योग्य हैं- प्र० चिं० प्रस्तुत ग्रन्थ उदयन प्रवन्ध ६९० ६५९ रैवततीर्थोद्वार प्रवन्ध ६१०७ ६२ सोनलवाक्य ६१०६ ६४ ६१३७ ८१ अजयपाल प्रवन्ध ६१७२ ६१०४ इस तुलनासे यह बात सूचित होती है कि-प्रस्तुत संग्रहमें कुछ प्रकरण चा प्रयन्ध तो ऐसे हैं, जो प्रबन्धचिन्तामणि या प्रवन्धकोगमेंसे लिखे हुए या उद्धृत किये हुए हैं, अतएव उनले अर्वाचीन है, लेकिन कुछ प्रकरण से हैं जो उन प्रन्थोंसे भी पुरातन हो कर, उक्त ग्रन्थोंके कर्ताओंने, शायद इन्हीं परसे अपने प्रकरण गुम्फित किन हो । गा नान तभी सिद्ध हो सकती है जव इसका प्रमाणभूत कोई उल्लेस इस सग्रामे दृष्टिगोचर होता । प्रसारित अन्य पृष्ठ १३६ पर जो दो प्राकृत गाथाएं मुद्रित हैं चे, इस कथनके लिये, प्रमाणभून कही जा सकती है। ये दोनों गावाणं, इस संग्राहके ३० वें पत्रके प्रथम पृष्टमे, सबसे नीचेकी पंक्ति मे, सिमे किली हुई है। इसके प्रारभम 'x' गंगा चिन्ह दिया हुआ है जिसका मतलब होता है कि या पंक्ति, उपर चार विमानमे, दिन्यते समय, भूटगे हर गई जिससे इसको यहां पर हासियमे लिया गया है। लेकिन, उपर चालिसानने, दह किम जग हटी हुई है एमा सूचक कोई चिन्द कहीं नहीं दिखाई देता। इससे चार निश्चितनदा जान नही होता कि वह पनि, ययाम शिम प्रकरणफे चा प्रवन्धके अन्तमे होनी चाहिए, तथापि, जैसा मिन सी ध्यान दी गमिरे मारहास है, इस अन्तिम पत्रके प्रथम पार्थ पर कुमारपालराज्यमाप्ति-प्रपन्ध समान होता है. और मेरे द कर्णवाग- विषयक उदारणभूत प्रदाय लिया है। लोएस पनिकासान, निगर, न को अन्तमे होना चाहिए । परत. हमारा अनुमान स्पिा वारविरमान. साता मा पाग : संतमे होगा पाहिए या उन पार से रान लोग कारक :- नमो अंबड प्रवन्ध - ·पुगतनप्रगना भी था रचना. . होना चाहिए । कहीं भी हों, लेकिन है यह पंक्ति इसी गंगा के मार मानेती में कोई गम है। इन गाथाओंका अर्थ है यह कि-"नागेन्द्र गच्छके आचार्य उदयमभ गति गिनिनभद्रने, मंत्री- श्वर वस्तुपालके पुत्र जयन्तसिंहके पढने के लिये, विक्रम संवत् १२१० में, उम नाना-कथानक- प्रधान प्रवन्धावलिकी रचना की।" इस उल्लेखसे स्पष्टतया ज्ञात होता है कि प्रस्तुन गंगा के लिपिकनीने जिन पुगने गंगामे गे गे गा माननार किये उनमें 'नाना कथानक प्रधान प्रबन्धावलि' नामका (गा उगो गना भेगे ही किसी और नामका) मना वह जिसकी मंत्रीश्वर वस्तुपाल के पुत्र जगन्तरिके पनी लिगे. गंत १२." में उगाभरि गित जिनभद्रने की थी। जिनभद्रकी इस नाना कथानकवाली प्रभावित गत जमिनीना और हमारे देखने में नहीं आया इससे यह पता नहीं लग सकता कि मप्रातालिमें गा मिलाकर मिलने जाना और कौन कौन विपयके थे। प्रस्तुत संग्रहके लिपिकाने, जैसा कि ऊपर दी दुई गनिमे शान होगा, न प्रयोग कई भिन्न भिन्न अन्योमेसे लिखा है और मो भी अन्नन्यस लंगरो। गरो ममें पुगने और नो प्रयन्नों का एक साथ संमिश्रण हो कर उनकी एक तरहसे मिचडी बन गई है, जिससे यह जानना गा निश्रय करना भी कठिन-मा हो गया है कि, इसमे उक्त गाथा-कथित जिनभद्रके रने हुए प्रबन्ध मिलने और कौन कौन है, तथा उसके पीछेके कितने और कौन कौन है? । तथापि भाषा और लना-शैलीका गूल्मनया निरीक्षण करने पर उसमें के कितनेएक प्रकरणोंका कुछ कुछ विशेपण या पृथफरण किया जा सकता है। पूर्वोक गजशेग्वर सूरिके रचे हा जो पादलिप्ताचार्य और रत्नश्रावक नामके दो प्रबन्ध इसमें संगृहीन हैं उनकी नथा प्रबन्धचिन्तामणिमेमे नकल किये गये वलभीभंग प्रवन्धकी भापा, और और प्रबन्धोंकी भाषामे बिल्कुल अलग पट जाती है । मंत्रियशोवीर प्रवन्ध और वस्तुपाल-तेजःपाल प्रबन्ध-ये दोनों प्रकरण भी किसी दूसरेकी कृति होने चाहिए । क्यों कि इन दोनोंमें वर्णित कितनीक वस्तु-घटनाएं संवत् १२९० के पीछेकी हैं । यगोवीर प्रबन्यमे, सवन् १३१० में जलालुद्दीन सुल्तान द्वारा, मारवाड अन्तर्गत जालोरके दुर्ग सुवर्णगिरिपर किये जानेवाले आक्रमणका उल्लेख है; और इसी तरह, वस्तुपाल प्रवन्धमें, संवत् १३०८ में होनेवाले मंत्री तेजपालके मरणका निर्देश है । अतः ये दोनों प्रवन्ध अर्थात् ही जिनभद्रके वाद की रचना है । इनके अतिरिक्त, और सब प्रबन्ध, यदि उक्त जिनभद्रकी कृतिरूप मान लिये जांय तो उसमें कोई वाधक प्रमाण हमें नहीं दिखाई देता । ६५. P संग्रहके कुछ महत्त्वके प्रवन्ध इस सग्रहमें, कुछ प्रवन्ध, ऐतिहासिक दृष्टिसे बडे महत्त्वके हैं । पृथ्वीराजप्रवन्ध (१३), जयचन्द्रप्रवन्ध (१४), मंत्रि यशोवीरप्रवन्ध (१६), वस्तुपालतेजःपालप्रवन्ध (१९, २०, २७), मंत्रिउदयनप्रवन्ध (२२), वसाह आभडप्रवन्ध (२३), अजयपालप्रवन्ध (२५-२६) और लाखणराउलप्रवन्ध (३२) आदि प्रकरणोंमें इतिहासोपयोगी जो सामग्री मिलती है वह बहुत ही विश्वसनीय और विशेषत्ववाली है। इसका विशेष ऊहापोह करना यहां अप्रासंगिक है। इस ग्रन्थके अगले भागोंमे उसका यथेष्ट अवलोकन और आलोचन आदि करनेका हमारा संकल्प है ही। हम यहां पर, एक बात पर विद्वानोंका लक्ष्य आकर्पित करना चाहते हैं, और वह वात यह है कि इस संग्रह गत पृथ्वीराज और जयचन्द विपयक प्रवन्धोंसे हमें यह ज्ञात हो रहा है, कि चन्दकवि रचित पृथ्वीराजरासो नामक हिन्दीके सुप्रसिद्ध महाकाव्यके कर्तृत्व और कालके विपयमे जो, कुछ पुराविद् विद्वानोंका यह मत है कि वह अन्य समूचा ही बनावटी है और १७ वीं सदीके आसपासमें बना हुआ है। यह मत मर्वथा सत्य नहीं है । इस संग्रहके उक्त प्रकरणोंमें जो ३-४ प्राकृत-भापा पद्य [ पृष्ठ ८६, ८८, ८९ पर ] उद्धृत किये हुए मिलते हैं, उनका ·प्रास्ताविक वक्तव्य । ९ पता हमने उक्त रासोमें लगाया है और इन ४ पद्योंमें से ३ पद्य, यद्यपि विकृत रूपमें लेकिन शब्दशः, उसमें हमें मिल गये हैं। इससे यह प्रमाणित होता है कि चंद कवि निश्चिततया एक ऐतिहासिक पुरुप था और वह दिल्लीश्वर हिंदुसम्राट् पृथ्वीराजका समकालीन और उसका सम्मानित एवं राजकवि था। उसीने पृथ्वीराजके कीर्तिकला- पका वर्णन करनेके लिये देश्य प्राकृत भाषामें एक कान्यकी रचना की थी जो पृथ्वीराजरासोके नामसे प्रसिद्ध हुई। हम यहां पर, पृथ्वीराजरासोमें उपलब्ध विकृत रूपवाले इन तीनों पद्योंको, प्रस्तुत संग्रहमें प्राप्त मूलरूपके साथ साथ, उद्धृत करते हैं, जिससे पाठकोंको इनकी परिवर्तित-भापा और पाठ-मिन्नताका प्रत्यक्ष बोध हो सकेगा। प्रस्तुत संग्रहमें प्राप्त पद्य-पाठ । पृथ्वीराजरासोमें प्राप्त पद्य-पाठ । रक वाणु पहुवीसु जु पई कइंचासह मुक्कओं, एक चान पहुमी नरेस कैमासह मुक्यौ। उर भिंतरि खडहडिउ धीर कपखंतरि चुकाउ। उर उप्पर थरहन्यौ वीर कप्पंतर चुक्यौ ।। बी करि संघीउं भंमा समेसरनंदण!, बिचौ वान संधान हन्यौ सोमेसर नंदन। एटु सु गदि दाहिमओं खण खुद्द सईभरिवणु । गाढी करि निग्रह्यो पनिव गध्यो संभरि धन ॥ फुड छंदिन जार इहु लुम्भिउबारह पलकउ खल गुलह । थल छोरि न जाइ अभागरी गायौ गुन गहि अग्गरौ । नं जाणडं चंदवलहिट किं न वि छुट्टइ इह फलह ॥ इम जपे चंदवरहिया कहा निघट्ट इय प्रलौ ॥ -पृष्ट, ८६, पद्याक (३४५). -रासो, पृष्ट १४९६, पच २३६. अगह म गहि दाहिमओं रिपुरायसयंकर, मगह मगह दाहिमो देव रिपुराइ पयंकर । कृह मंत्रु मम टवओं एटु जंबूय(प?) मिलि जग्गरु । कृरमंत जिन करी मिले जंवू ये जंगर ॥ सद नामा सिपखवलं जद सिरिखविउं बुज्मई, मो सहनामा सुनी एह परमारध सुज्ने । जंपर चंददलिटु मज्न परमफ्पर गुज्यः । याच द विरह वियों को एन वुजौ ॥ पष्ट परविराय सहभरिधणी सयंभरि सरण संभरिसि, प्रधिराज सुनवि भरि धनी इसंभल संभारि रिस । कई वास विधास विसयिण मच्छिबंधिवाँ मरिसि ॥ माल दलिट वीट दिनदेन गंध यो मरिस ॥ -पृष्ट यही, पद्याय (२७६). - २१८२, पर ४७६. घिण्टि लक्ष नुपार सवल पापरीया जनु एय, सानिमार गार चऊदमय मयमत्त दंति गजति महामय । नाम :TI || पीसलग पायघा सफर फारम धणुजर, पंचाग । गला. धर घट थान संग पुः जाणा तां पर। उनीसलम नगहिया चितिचिनरियो । किम भयर, PART:"feी रिपो। जचंदन जाणर जयकार गयउ पि. मूड कि धारि गया। nिfri - 1, पयार () इसमें कोई शक नहीं मिदीराजगसो गाना - पीर से पनामा । प्नया या गावी nि: परपर पानीमनी किसान पनि । गारग पराvिar मापासे लाभो - गोलीय दरभसेसर पारसी पदे रिपरि . . + , . . - । . .

·+ । । और अंत भाग अनुपलब्ध है। तदुपरान्त कठिन कार्य है । तथापि, निम तम. नुमती पी. 3, मोतीयोंको अलग छांट साना न भागमान- निकी : सच्चे पोंको भी अलग नीगल मरना है मामा नन्द कति ? हमने इन महाराय अन्यो, पा, मनिने, कमजोर रचना पद्धतिका आभास हुना। भार और भागती सिमेनगेगमें मक्सन दिखाई पड़ता है। हमें गा भी अनुभागकि काशीनी नागरी प्रनारिणीमभागपना प्रकाशन हुआ है. यह भाषा-नत्त्वकी पिगे माहुन ही भरे। उसके गाको गयोती पान मा, विशेप नान रहा हो ऐना प्रनीत नहीं हुआ। गिना मात, भंश और मामा पुगत मा गग जान रखते हुए इस रानोका सयोधन-सपादन पाना मानों इगो मा कोलोजीर भी नष्ट करना । ग्रन्थमें हमें कई गाथाएं दृष्टिगोचर हुई जो बन मानीनो फर; पाक गनी है, लेकिन । गर्म म प्रकार भ्रष्टाकारमें छपी हुई हैं जिससे शायद ही किसी किसान को उनके पान नेती या प्रानगर कल्पना हो सके। यही दगा शुद्ध संरकन लोकोही भी है। गंगा माने, ननो मिन मिन प्रतिगाने प्राप्त पाठान्तरोंको चुननेमें किसी प्रकारकी गानभानना रगी, न गरे-मोटे पाठों का कारण करनेही शेटे चिन्ता की है; न कोई शब्दों या पटांका व्यवस्थित सयोजन या मिश्रण किया गया है न frगति या प्रत्यय कोई नियम ध्यानमें रखा गया है। सिर्फ 'याटलं पुसके दष्टं तारगं रिमितं मया ।' साठी उफिका अनुमग्णा किया गया मालूम देता है। मालूम पडता है कि चंद कविकी मूल कृति बहुत ही लोकप्रिय हुई और एग लिये ज्यों ज्यों ममय बीतता गया यो त्यो उसमे पीछेसे चारण और भाट लोग अनेकानेक नये नये पय बनाकर मिलाते गये और उसका कलेवर बटाते गये । कण्ठानुकण्ठ प्रचार होते रहनेके कारण मूल पद्योंकी भाषामें भी बहुत कुछ परिवर्तन होना गया। इसका परिणाम यह हुआ कि आज हमे चंदकी उस मूल रचनाका अस्तित्व ही विलुम-मा हो गया मालूम दे रहा है। परंतु, जैसा किन हमने ऊपर सूचित किया है, यदि कोई पुरातन-भापा-विद् विचक्षण विद्वान् , यथेष्ट सायन-मामग्रीके साथ पूरा परिबन करे तो इस कूडे-कर्कटके बडे ढेरमसे चन्द कविके उन रनरूप अमली पद्योंको सोज कर नीकाल सकता है और इस तरह हिन्दी भापाके नष्ट-भ्रष्ट इस महाकाव्यका प्रामाणिक पाठोद्धार कर सकता है। नागरीप्रचारिणी सभाका कर्तव्य है कि, जिस तरह पूनाका भाण्डारकर रीसर्च इन्स्टीट्यूट महाभारतकी सशोधित आवृत्ति तैयार कर प्रकाशित कर रहा है, उसी तरह, वह भी हिन्दी भापाके महाभारत समझे जानेवाले इम पृथ्वीराजरासोकी एक संपूर्ण संशोधित आवृत्ति प्रकाशित करनेका पुण्य कार्य करें। ६६. (२) B संज्ञक संग्रह पूज्य प्रवर्तक श्रीमान् कान्तिविजयजी महाराजके स्वर्गवासी शिष्य श्रीभक्तिविजयजीका शास्त्रसंग्रह, जो भावनगरकी जैन आत्मानंद सभाके भवनमे सुरक्षित है, उसमेंका यह एक त्रुटित संग्रह है । भक्तिविजयजी और भावनगरके वीचौके भी वहुतसे पत्र अप्राप्य है । अन्तिम पत्र जो विद्यमान है उसका क्रमांक ७५ है । उसके आगेके कितने पन्ने नष्ट हो गये हैं उसके जाननेका कोई साधन नहीं है । प्रारंभके १ से ६ तकके पत्र, फिर १३, ३४, ३५, ३६ ३७, ४३, ४४, ४५,४७, ४८, ४९, ५१ से ७० (२० पन्ने एक साथ ) और ७३, ७४-इस प्रकार कुल ·प्रास्ताविक वक्तव्य । ११ - . ३३ पन्नोंका अभाव है। ७५ मेंसे ४२ पन्ने विद्यमान हैं। पन्नोंका नाप, प्रायः लंबाईमें १०१ इंच और चौडाईमें ४६ इंच है। प्रत्येक पृष्ठि (पार्श्व) पर १५-१५ पंक्तियां लिखी हुई हैं। अक्षर सुवाच्य और लिखान प्रायः शुद्ध है । अन्तिम भाग अप्राप्य होनेसे, यह प्रति कब लिखी गई थी इसके जाननेका कोई निश्चित साधन नहीं रहा। प्रतिकी स्थितिको देखकर अनुमानसे यह कहा जा सकता है कि कमसे कम कोई च्यार सौ वर्ष पहले की यह लिखी हुई जरूर होगी। ६७. B संग्रहका आन्तरिक परिचय जैसा कि ऊपर सूचित किया गया है, इस संग्रहका अन्तिम भाग अनुपलब्ध होनेसे, इसका संग्रहकर्ता या संक- लनकर्ता कौन है और उसका क्या समय है इत्यादि वातें जाननेका कोई उपाय नहीं है। वैसे ही यह भी ठीक नहीं जाना जा सकता कि इस संग्रहमें सव मिला कर ऐसे कितने प्रवन्ध या प्रकरण संगृहीत थे। जो अन्तिम पत्र (७५ वां) विद्यमान है उसमें नीलपटवधप्रबंध [देखो प्रस्तुत ग्रन्थका पृष्ठ १९, प्रवन्धांक १०, प्रकरणांक ६३३] समाप्त हुआ है और आगे फिर देवाचार्यप्रवन्ध प्रारंभ हुआ है। नीलपटवधप्रवन्धका क्रमांक इसमें ६६ दिया हुआ है, लेकिन, जैसा कि आगे दी हुई सूचिसे प्रतीत होता है, उसका वास्तविक क्रमांक ७० होना चाहिए। यदि, इसके आगे लिखे हुए देवाचार्यप्रवन्धके साथ ही इस संग्रहकी समाप्ति होती हों तो, इस प्रकार इसमें कमसेकम ७१ प्रवन्धोंका संग्रह होगा। इस संग्रहगत प्रवन्धोंका आकार-प्रकार देखनेसे हमारा अनुमान होता है कि, उपदेशतरंगिणी ग्रन्थके कर्ता रत्नमन्दिरगणीने, महामात्य वस्तुपालके कीर्तिदान प्रवन्धोंका वर्णन करते हुए, तद्विपयक विशेप ज्ञापनके लिये जिस २४ (चतुर्विशति) प्रवन्ध अर्थात् प्रवन्धकोश नाम ग्रन्थके साथ, (उसके जैसे ही विपयवाले) ७२ (द्वासप्तति) प्रवन्ध और ८४ (चतुरशीति ) प्रवन्ध नामक जिन और दो ग्रन्थोंका सूचन किया है,* उन्हींमें से यह एक ग्रन्थ हों। यदि यह अनुमान सही हों तो, कमसेकम विक्रम संवत् १५०० के पहले इसका संकलन हुआ होना चाहिए। क्यों कि रत्नमन्दिर गणीके १६ वीं शताब्दीके प्रथम पादमें विद्यमान होनेके प्रमाण पाये जाते हैं।। अतः उनके सूचित ७२ या ८४ प्रवन्धोंके संग्रह अवश्य ही उनके पूर्व की रचनायें होनी चाहिए । लेकिन हमारा यह अनुमान तवतक विशेष बलवान् नहीं माना जा सकता, जवतक, कहींसे इसका समर्थक और कोई प्रमाण उपलब्ध नहीं होता। ६८, इस प्रतिमें प्रवन्धोंका संग्रह-क्रम कैसा है और हमने प्रस्तुत संग्रहमें उनको किस क्रममें मुद्रित किया है, इसका क्रमपूर्वक परिचय होनेके लिये यहां पर दोनों-लिखित और मुद्रित-सग्रहोंकी पृष्ठ-पंक्ति-आदि सूचक विस्तृत सूचि दी जाती है और उसके नीचे पाद-टिप्पनीमें जो कुछ विशेष ज्ञातव्य वस्तु मालूम दी, वह भी सूचित कर दी गई है। * उपदेशतरगिणीमे यह उल्लेख इस प्रकार है-'इत्यादि श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः शतशो यथाश्रुताः स्वयं बाच्याः ८४,२४, ७२ प्रवन्धेभ्यः । [ यशोविजयजनप्रन्धमाला, बनारस, मे मुद्रित प्रति, पृ० ७९] । यद्यपि रत्नमन्दिर गणीने, उपदेशतरङ्गिणीम, अपना समय-सूचक कोई रेस नहीं किया है, लेकिन इन्दीरा बनाया हुआ एक भोजप्रबन्ध नामका पन्ध है उसके अन्तर्म जो प्रशस्ति पय है उसमे, उस अन्य दननेके समय वादिका निर्देश इस प्रकार दिया हुआ है- जातः श्रीगुरुसोमसुन्दरगुरुः श्रीमत्तपागच्छपस्तत्पादाम्बुजपट्पदी विजयते श्रीनन्दिरलो गपी। तच्छिप्योऽस्ति च रतमन्दिरमणि जप्रयन्धो नमस्तेनाऽसौ मुंनि-भूमि-भूत-शर्शभृत् संवन्सरे निर्मितः ।। इस पद्यने ज्ञात होता है कि वि० स० १५९७ मे रतमन्दिरगाने भोजप्रन्धकी रचना पूरी दी थी। दिवा, इसरे टपटेवादरमिती वि० सं० १५१९ २ चैत्र शु. के दिनपी हरिसत प्रति पूने, भाडारकर रोनर्च इन्स्टीयट ने, संरक्षित राती अन्यसाहन विद्यमान है। - ·१२ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह । B संजक प्रतिमें लिखित प्रकरणानुक्रम प्रस्तुत पुस्तकमें मुद्रित क्रम प्रवन्धांक प्रकरणांक प्रवन्धनाम पत्र. पृष्ठि. पंकि पृष्टांक प्रा० स० ७...१...१२ १ १२ . . प्रा० स० . ... ८...१...१ ८...२..११ . स० १-७ [विनष्ट' ॥ १-७॥] ८ श्रीपुंजराजस्तत्पुत्रीश्रीमाता- त्तांतः ॥८॥ ९ वराहमिहरप्रबंधः ॥९॥ नागार्जुनोत्पत्ति-स्तंभनकतीर्थाव- प्रा. तारप्रवंधः ॥१०॥ ११ भर्तृहरोत्पत्तिप्रबंधः ॥ ११॥ {स. १२ वैद्ययान्भटप्रबंधः ॥१२॥ १३ पादलिप्ततुरिप्रयंधः ॥ १३ ॥ १४ मानतुंगाचार्यप्रबंधः ॥ १४ ॥ १५ पाग्गीमयंघः ॥ १० ॥ १. अभयदेवनारमधः ॥१६॥ ० . प्रा० 10 प्रा० ८...२.१२ ९ १..१० ९ १० ९ २ १३ ९..२...१३ ११..२...४ ११...२..४ १२.२ ११ १२.. २..१२ म ४४ ६२१०-२१२ ६२४-२७ ९२-९४ १५-१६ प्रा. म० प्रा० - { प्रा. म० ४५ ६२१४-६२१५ १४...२... ४ . 1 rtr: ६ नगरे पत्र अनुपम्य होनेमे, १ मे ७ तकके प्रबन्ध विनष्ट हो गये हैं । ये विनष्ट प्रबन्ध किस किन विषयके ये । :- HTT इसी नामरे प्रबन्धक माथ [हमारी आत्तिके पृष्ठ १०९-११०; प्रकरणांक २०४-२०५] प्राय re-- गावरे, इगो मंग्राहकने यह प्रबन्ध उमी ग्रन्थमें से नकल किया हो । संभव कहने का कारण यह है कि -: -- शब्दश मिदनी हुई है, तथापि, क्वचिन् , किंचित् प्रकारका पाटमेद भी मिलता है, और यह REET प्रायचिन्तामनिती अन्यान्य मय प्रतियोम मिलता है २२ प्रतिमा स्थित उनी नामों में प्रबन्धकी प्रायः शब्दश. नकल है । इनका क्रम भी वंगा ही है अगा r. FT. ITE ११८ मे १३०, और प्रकरणाक १२१८ से १२२४ ता] इनमें भी उसी प्रकारका पुरा f; निदग गया है। प्र. नि. यिन गहमिहर प्रबन्ध जो दो पद्य मिलते है [पयांक - : 4: पयारा प्रबन्धमा विशेष माग अप्राप्य है। विद्यमान १३ पत्र में इस प्रसन्धती निग्न उर - ईना पंतु यदादगन् । कपायादिग्पुिवानी भन्नागमननमः ॥ १ ॥ का धनाइयो देवगडी नृप । नत्र बभिगमुग्यः शिवनागो महायणिजः । अन्यदा श्रीधरणे रे टम्म मद्विका अपनानविपदग्धरणेद्रावामतन्मंयगर्भ धार्गदम्तोत्रं च । सह-सिटटा दिया । दन्त्री बीरः । अनेककोटिव्याधिपः । पिया मा कन्याः परिणा - ब श्रीवंदनाय यादि । अन्यदा मागे मंज्ञानचागेपट्टयन मशालकर गाः। विदार.........! ::.-, : टान में भी प्रय Tranty र ::रदु- मति मा. श्री. १४ अरे है ·प्रास्ताविक वक्तव्य । १३ . प्रा० १४..२... ५ स० १६..२...१२ प्रा० १६...२..१३ स० १७ .२. २ [प्रा० १७. २... ३ स० १७..२... ६ २८ ६८६ ४४ m प्रा. १७. २..६ १८..२...११ १५ ६५१-६५२ २४-२५ ३८ ८४ प्रा० २...१२ १९ १...१४ प्रा० १९.१.१५ स० २०...१..६ [प्रा० २०. १. ६ स० २०..२ ५१-५२ ५२-३ २० १ स० २०..२.१२ प्रा० २०..२ १२ ऋषिदत्ताकथानकम् ॥ १७ ॥ कुमारपालपूर्वभवप्र० ॥ १८॥ {स मोरनागप्रबंधः ॥ १८ ॥ मदनब्रह्म-जयसिंहदेवप्रीति- प्रबंधः ॥ १९॥ श्रीमाताप्रबंधः ॥२०॥ विमलवसतिकाप्रबंधः ॥ २१ ॥ लूणिगवसहीप्रवंधः ॥ २२ ॥ भोज-गांगेयप्रबंधः [॥ २३ ॥] {प्रा० २०...२... १ भोजदेव-सुभद्राप्रबंधः ॥ २४॥ { धाराध्वंसप्रबंधः ॥ २५ ॥ सिद्धराजौदार्यप्रवंधः। देव्यम्बाप्रबंधः ॥ २५ ॥ विक्रमार्कसत्त्वप्रबंधः ॥ २६ ॥ {मा २३.१... दरिद्रक्रयप्रबंधः ॥ २७ ॥ वीकमद्यूतकारप्रचंधः ॥ २७ ॥ स्त्रीसाहसप्रबंधः ॥ २८॥ मनिमनुप्रवंधः ॥ २९ ॥ देहलक्षणप्रबंधः ॥ ३०॥ ३४ ११ १२ १३ १४ स० २० ६१९६ ६११२-११३ ६११४ ६३४ ३३५ ६४७-४८ ६४९-५० ६२२० ६१-३ ६४ ६५ २३-२४ प्रा० २१ . १... ५ स० २१ २...११ प्रा० २१ .२..११ स २२ .१ प्रा० २२..१ २ स० २२ { १ . . ४८ १ ९७-९८ १-२ २ " ३ प्रा० २३...१. स० २३ .२ प्रा० २३..२... २ स० २४.१ प्रा० २४ ९ स० २४ २.. ५ प्रा० २४ २ ६ स० २४. २ प्रा० २४ २ ११ स० २५..१...२ ६५ " . १ { ६९ ६८ ५ ४-५ " 1 यह कथानक पौराणिक ढंगका है। इसकी कथावस्तुका, प्रस्तुत संग्रहके विषयके साथ किसी प्रकारका सबंध न होनेसे, हमने इसको के अंतर्भूत न रख कर, पृथक् परिशिष्टके रूपमें इसी प्रस्तावनाके अन्तमे मुद्रित कर दिया है। 2 यह प्रवन्ध भी अनैतिहासिक होनेसे, इसको चाल क्रममें मुद्रित न कर, ऊपरके प्रकरणके साथ, परिशिष्टके रूपमे दे दिया है। * प्रतिमें इस प्रबंधका क्रमाक भी, गलतीसे १८ ही दिया गया 1 इस प्रबंधका क्रमांक प्रतिम लिसना रह गया है। 3 प्रतिम प्रबंधका कोई नामामिधान नहीं दिया गया है। सिर्फ अतमे ॥ २४ ॥' ऐसा क्रमांक लिसा हुआ है। 4 प्रतिमे इस प्रवंधका भी कोई नाम निर्दिष्ट नहीं किया गया, और न खतंत्र प्रवन्धका सूचक क्रमाक ही दिया गया है। इसमें प्रति के नुसार, यह प्रकरण, इसके पूर्वके धारास प्रबंधके परिशिष्टके जैसा मालम देता है। 5 इसका क्रमांक भी गलतीसे '॥ २५ ॥' दिया गया है। ऊपर धारावंसप्रबंधका भी यही अक है। ** विक्रमार्क राजाके विषयके जितने प्रकरण हैं उन सबको रमने "विक्रमार्कमबन्धाः" इम नामरे एक ही मुख्य शिरोगके नीचे ये हैं। 6 इन दोनो प्रबंधोंका भी क्रमांक एक-सा ॥ २७ ॥ २५ ॥' लिसा हुला है 7 इस प्रबन्धके बाद वे दो पंकियां लिखी हुई हैं जो प्रलत संग्रहके घट ५ पर, प्रकरण ६१० वैने मुदित की हुई है।

·पुरातनप्रवन्धसंग्रह। ६११ " " " ग्रा० २५. १... ५ स० २५...१...१२ ग्रा० २५......१० २५...२..१ प्रा० २५.. २...१ २६. १.. ४ प्रा० २६..१ [॥३२॥] {स ॥ ३४॥ {सः " 3 4 اسی " " प्रा० २७..१ स० २०..२...६ ६१२ ८ प्रा० २७...२.. ६ स० २८.१. १० ६२८८ ८१ प्रा० . विक्रमपुत्र-विक्रमसेनसम्बन्धात्मकाः ५ प्रबंधा:- ३५ आद्यपुत्तलिकाप्रबंधः ॥ ३१ ॥ ३६ द्वितीय ३७ तृतीय ३८ तुर्य ३९ विक्रमसम्बन्धे रामराज्यकथा- प्रवंधः ॥ ३५॥ ४० विश्वासघातकविषये नन्दपुत्र- प्रवंधः ॥ ३६॥ ४१ उदयननृपप्रवंधः ॥ ३७॥ ४२ कुमारपालकृतामारिप्रबंधः॥३८॥ {प्रा० २९...... ११ ४३ कुमारपालकृततीर्थयात्रा- प्रवंधः॥ ३९॥ ४४ मंत्रिसांतूप्रबंधः ॥ ४० ॥ ४५ सजनदंडपतिप्रवंधः॥४१॥ ४६ आभडवसाहप्रवंधः ॥ ४२ ॥ ४७ वस्तुपालप्रवंध -वस्तुपालकाव्यानि ॥ ४३ ॥ न्याये यशोवर्मनृपप्रबंधः॥४४॥ {सः ४३.....१५ ४९ अम्वुचीचनृपप्रबंधः ॥ ४५ ॥ {मा स० १० २९..१..११ ot २६ ६८३ ४१-४२ स० २९...२...६ . प्रा० २९ ..२ स० ३०..२ २७ ६८४-६८५ ६ प्रा० ३०...२...६ स० ३१ ..१... ४ प्रा० ३१ स० प्रा० ३१..१...१५ ३२..१.३ प्रा० ३२...१.... स० ४२...१... ५ १९ ३१ २१ ६५८ ६१०८ ६६१ ४९ स. ३५ ६११५-६१४८ ५३-६९ ४८ ६२३३ ६२३४ १०७-०८ १०८ मा० ४२.२.. १ ४२.२..९ 1 यह प्रबन्ध, राजशेखरसूरि रचित प्रवन्धकोशमें उपलब्ध इसी नामके प्रवन्धके साथ [हमारी आवृत्तिके पृष्ठ ८६-८८, प्रकरणाक ६१०३-६१०५] प्राय. शब्दश. मिलता है। संभव है कि प्रवन्धकोशकारने यह प्रवन्ध इसी संग्रहमें से नकल कर लिया हो। इस संभवतामें वही कारण सूचित किया जा सकता है जो ऊपरकी टिप्पनी नं. २ में उल्लिखित किया गया है। प्रवन्धकोशवाले पाठमें और इस संग्रहवाले पाउने किंचित् किंचित् ऐसा पाठमेद उपलब्ध होता है, जो मात्र किसी लिपिकर्ताका किया हुआ न हो कर किसी विद्वान् संग्रहकर्ताका किया हुआ प्रतीत होता है । और इसी लिये यह पाठभेद उन पाठमेदोंसे मिन है जो प्रवन्धकोशकी अन्यान्य प्रतियोंमें उपलब्ध होते हैं। + प्रवन्धकोशमें उपलब्ध होनेसे इस प्रबन्धको हमने प्रस्तुत संग्रहमें पुनर्मुद्रित करना उचित नहीं समझा। 2 इसका प्रारंभ 'अथ श्रीवस्तुपालप्रबंधो यथाश्रुतः।' इस वाक्यसे होता है। फिर वह पद्य लिसा है, जो पृष्ट ५३ पर, पद्यांक १४४ के तौर पर मुद्रित है। प्रस्तुत आदर्शमें, पत्र ३४, ३५, ३६, और ३७ अनुपव्ध है। लेकिन यह प्रबंध BR. P. और Ps. संग्रहोंमें भी किचित् पाठमेदोंके साय, और कुछ वर्णन-भेदोंके साथ, उपलब्ध होनेसे त्रुटित भागी पूर्ति उन संग्रहों परसे कर ली गई है। इसका समाप्तिवाक्य इस प्रकार है- '॥ इति श्रीवस्तुपालप्रबंधो गुरुपारंपर्याल्लिखितो न पुनः स्वबुद्ध्या ।' इस पंक्तिके वांद, वस्तुपाली प्रशंसावाले वे २४ पद्य लिखे हुए हैं जो पृ०७१ से ७३ पर, पद्यांक २२२ से २४६ तक मुद्रित हैं । - ·प्रास्ताविक वक्तव्य । १५ ४२. २ प्रा० स० ४० १९९-३२०० ८६-८७ . . पृथ्वीराजप्रबंधः' ।। ४६ ।। २ [विनष्ट ॥ ४७-४८॥] नाहडराजप्रबंधः ॥ ४९ ॥ लाखणराउलप्रबंधः ॥५०॥ ८ [विनष्ट ॥५१-५४ ॥] कुलचंद्रप्रबंधः ॥ ५५॥ भोजप्रबंधः ॥५६ (१)॥ प्रा० स० प्रा० १६ स० ५२ ६२२५-२७ १०१-०२ . १८-१९ or . ८ १८-१९ १ १६ प्रा० स० प्रा० स० . . । ४३, ४४, और ४५ ये ३ पत्र विलुप्त हैं इस लिये यह प्रबंध इस सप्रहमें अपूर्ण ही है। मुद्रित पृष्ठ ८६ की पंक्ति १२ में कष्ट इत.' इस शब्दके साथ, भादर्शका ४२ वा पत्र समाप्त होता है । 2 रूपरवाली टिप्पनीमे सूचित किये मुताबिक यहां पर आदर्शके ३ पत्र विलुप्त हो जाने से पृथ्वीराजप्रवन्धके बादके दो और प्रबन्ध नष्ट हो गये हैं । वे प्रवन्ध किस विषयके थे इसके ज्ञानका कोई साधन नहीं है । 3 विनष्ट पत्र ४५ में इस प्रवन्धका आदि भाग नष्ट हो जानेसे, और, इस B संग्रहके सिवा अन्य P आदि संग्रहोमे इसकी प्राप्ति न रस्तावित संत्रहके चाल क्रममें इसको स्थान नहीं दिया जा सका । पत्र ४६ में इसकी सिर्फ निम्नोद्धृत शेप पंकियां प्राप्त होती है। ......व्याहृतम्-भवान् किमपि स्मरसि ? । तेनोक्तम्-न । तृतीयवेलायां मृतकेनोत्थाय योगिनः शिरश्छिन्नम् । न स ज्वालितः। वह्नौ निक्षिप्तः। स्वयं तटस्थे प्रासादे स्थितः। प्रातरवलोकयति, योगी ज्वलितोन वा । तावत्वर्ण- ददर्श । तस्य वलात् क्रमेण राज्यं प्राप । अर्बुदाद्री नाहडतटाकं कारयित्वा गर्जनप्रतोल्याः कपाटमादाय तत्र अपे । तथा जावालिपुरे राजधानिः कृता । पंडितयक्षदेवस्य मातुलमिति भणित्वा भक्ति कर्तुं प्रवृत्तः । एकदा कटके गतस्तत्र सर्वपरिकरो मारितः। मात्रा शुद्धिमलभमानया पंडितः पृष्टः । भागिनेयस्य सारा न प्राप्यते । क्तम्-एकाकी वस्त्रं विना मध्यरात्री समेत्य गुफायां स्थास्यति, तत्र चीवराण्यादाय जनः प्रेप्यः । स तत्र स्थितः। मिलितम् । वस्त्रपरिधानं कृत्वा मध्ये समायातः। मात्रा पंडितेनोक्तं कथितम् । तदनु हटः । एकदा पंडितेनो- वत्स ! अस्माकं योग्यं किमपि कीर्तनं कारय । भूमिं दर्शयत । पंडितेन भृमिदर्शिता। तत्र नाहडसरः कारितम् । पंडितो रुष्टः । चरणयोर्निपत्य राज्ञोक्तम्-अधुना कारयिये । तर दर्शिता भूमी नाहडवसहरीति प्रासादः रक्षदेवनाना कारितः। एवं नमस्कारमभावाद् विपद् गता। सुवर्णपुरुषः प्रातः । स नादडगना जालालिगुडे सः ॥ इति नाहडराजप्रबंधः॥४९॥ 4 मूल आदर्शके ४७, ४८ और ४९ ये ३ पन्ने विलुप्त है इसलिये इस प्रबन्यो समाचार पत्रार दि नहीं हि गो। परंतु पी जे इस प्रबन्धका अन्तिम शब्द उपलब्ध है उस परसे यह वहा जगवना सिगरे पनी पहली ही पनि यह प्रमा हो गया होगा। यह अन्तिम शब्द 'जींदराज' है जो मुद्रित पुः १०२ वी पसि २८ मगोचर हो रहा है। 5 ५० व पानेमें जो पुलचन्द्र प्रबन्ध उपलब्ध है उसका प्रमोर ५५ रिकाम, महिपनी सविता गो २८, और ४९ एन ३ विनष्ट पदोंमे ५१ से ५४ तक के ४ प्रबन्ध विप हो गये हैं। स ५० वे पक्षमे जो वर्णन विद्यमान है पर सभोजनान्ध निदा न हो • पटनमा प्रमाण एक भयान्तर-सा प्रयरण है । सत्य प्रबन्ध जो भोज र दिपक पीपमा है।न्तिम परिगो पय पूर्ण होता है उसका रा ६ है। कोरोनर, मो यापन तोरसी भोजप्रबन्धये पकने या होगारहर : 7.1 न दो पणेने मिस पिस दिपयये प्राय ये उरके पद मामलेर । ई टारर अगले वानसे पा रमा होगा र शारीर है।-५०६, ... होइन पो गोरबन्ददे निरिएर र निन्द है। .. २' पूर्ण होता है उसका पद दिन। - ·पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रह । . . प्रा० . स० ७१..१.. ६ . १० प्रा० ७२..१...१२ प्रा० ७२..१ १३ स० ६२२९-३० ६२३१ १०३-०५ १०५-०७ ६१-६३ [ अनुपलब्ध ॥ ५७-५९ ॥] ६४ सिद्धसेनदिवाकरप्रतिबोध- प्रवंधः ॥ ६०॥ ६५ हरिभद्रसूरिप्रबंधः ॥ ६१ ॥ ६६ सिद्धर्षिप्रबंधः ॥ १२ ॥ ६७ [विनष्ट ॥ ६३ ॥] ६८ श्रीपालकविप्रवंधः ॥ ६४ ॥ ६९ षड्दर्शनप्रवंधः ॥ ६५ ॥ नीलपटवधप्रवंधः ॥६६॥ ७१ देवाचार्यप्रवंधः ॥ ६७ ॥ . . - । { . . ग्रा० स० ७५.१... ९ प्रा० ७५..१.. ९ ७५..१...१४ प्रा० ७५...१.. ११ ७५ .२...४ प्रा० ७५...२... ५ स० १० स ६३२ ६३३ ६५३-६५५ १० १६ १९ २५-३० 1 उपर्युल्लिखित टिप्पनीमें सूचित किये गये मुताविक इस प्रवन्धकी सिर्फ ५-६ पंक्तियां ही, विद्यमान पत्र ७१ में, उपलब्ध हैं; इसलिये यह अपूर्ण प्रवन्ध प्रस्तुत संग्रहमें सम्मीलित नहीं किया गया । 2 ७२ के बाद ७३ और ७४ ये दो पत्र विलुप्त हैं इसलिये यह प्रवन्ध अगले पत्रमें किस जगह समाप्त होता है सो अज्ञात है । इस भादर्शके सिवा BR संग्रहमें भी यह प्रवन्ध उपलब्ध होता है इसलिये इसकी शेषपूर्ति वहीं से की गई है। इस प्रतिमें, यह प्रबन्ध, मुद्रित पृष्ठ १०६ की पंक्ति २४ में आये हुए 'निवेदितः' शद्वके साथ खण्डित होता है 3 विद्यमान ७५ वें पत्रमें इस प्रवन्धकी नीचे दी हुई सिर्फ अन्तिम ८ ही पंक्तियां उपलब्ध होती हैं। और सब विशेष भाग पिछले विलुप्त पत्र में विनष्ट हो गया है, इसलिये इस त्रुटित प्रकरणको भी प्रस्तुत संग्रहके चाल क्रममें स्थान नहीं दिया गया। .......हतीनां तेजस्विवातसव्ये नभसि नयसि यत्प्रांशुपूरप्रतिष्ठाम् । अस्मिन्नुत्थाप्यमाने जननयनपथोपद्रवस्तावदास्तां सोढुं शक्यं कथं वा वपुपि कलुपतादोप एप त्वयैव ॥ ४ ॥ एकचक्षुर्विहीनोऽयं शुक्रोऽपि कविरुच्यते । चक्षुर्द्वयविहीनस्य युक्ता ते कविराजिता ॥५॥ नृपेणोक्तम्-किमपि परं पृच्छयताम् । भगवता समस्यार्पिता-'अन्ध! कियन्ति वियन्ति भवन्ति ।' 'एकमनेकमिदं वियदासीन्मध्यमवाप्य घटप्रभृतीनाम् । तहत्तपु घटादिपु नष्टेप्वन्ध ! कियन्ति वियन्ति भवन्ति ॥ ६ ॥ पुनरर्पिता- चक चट तपसे त्वं शाखिनि कापि सान्द्रे श्रय झटिति तटिन्याप्टिट्टिभस्त्वं तटानि । इह सरसि सरोजच्छन्ननीडे समंता- ललितगतिरिदानी रंस्यते राजहंसः॥ ७ ॥ भगवनुत्तारके गत्वा स्थानमार्जारयोरमेध्यं युगलान्वितं सरस्वती प्रति होम प्रारेमे । देव्युवाच-रे ! मम शरीरे स्फोटकान् किमुत्थापयसि । तेनोक्तम्-मया सप्त भवानाराधिता। पढ्सु भवेषु स्तोकस्तोकमायुर्मत्वा सप्तमे बाहुल्यादायुप एवं याचिता 'यदहमजेयो भूयासं, मयाऽत्र पत्तने श्रीदेवाचार्याणां पुरतस्तथा श्रीपालस्य पुरतो हारितम् । देव्याह-मया पत्तनं वर्जितमासीत्, कथं नु त्वमिहायातः । स नृपस्य छन्नं निःसृत्य गतः ॥ इति श्रीपालकवेः प्रवन्धः ॥४॥ 4 प्रस्तुत B संग्रहमें, इस प्रवन्धकी सिर्फ वे ही ६ पंक्तियां विद्यमान हैं जो मुद्रित पृष्ठ २६ की टिप्पनीमें दी गई है। आगेका भाग पन्नोंके विनष्ट होजानेसे सण्डित है। यह प्रबन्ध BR संप्रहमें भी, कुछ पाठभेद के साथ, उपलव्य होता है इसलिये इसकी स्थानपूर्ति, उसी संग्रह परसे की गई है ।

·प्रवन्वनाम प्रकरणाक पृष्टाक म. १ २.. १७ प्रास्ताविक वक्तव्य । ६९. (३) BR संज्ञक संग्रह पाटणके सागरगच्छके उपाश्रयमें सुरक्षित ग्रन्थ-भण्डारमेंसे हमें इस संग्रहकी प्राप्ति हुई है । भण्डारकी सूचिमें इसका नाम आशराजादिप्रवन्ध लिखा हुआ है । वर्तमान सूचिके मुताविक, इसका डिव्या नं० १८, और प्रति नं० ५० है। इसकी पत्रसंख्या कुल ७ है । पत्रोंकी नाप लंबाईमें प्रायः १० इंच और चौडाईमें ४३ इंच है। इसमें सब मिला कर कोई २३ प्रवन्ध लिखे हुए हैं जिनमेंसे ५-६ प्रवन्धोंको छोडकर शेप सब प्रायः उपर्युक्त B संग्रहके साथ पूर्ण समानता रखते हैं। इस संग्रहका लिपिकर्ता पंडित रविवर्द्धन गणि है । यद्यपि लेखकने इस प्रतिके लेखनकालकी सूचक कोई मिति आदि नहीं दी है-केवल 'लिखितं पं० रविवर्द्धनगणिभिः। इतना लिखकर अपना नामनिर्देश मात्र किया है-तथापि इनके हाथके लिखे हुए बहुतसे ग्रंथ और पत्रादि पाटण वगैरहके भण्डारोंमें जो हमने देखे हैं और जिनमेंसे कुछ पर संवत् मिति आदिका भी उल्लेख क्रिया हुआ मिलता है, उससे इनका अस्तित्व विक्रमकी १८ वीं शताब्दीके पूर्व भागमें निश्चिततया ज्ञात होता है। इस कारणसे, यह संग्रह कोई ढाई सौ पौनेतीन सौ वर्पका पुराना लिखा हुआ कहा जा सकता है। विशेपतया B संग्रहके साथ समानता रखनेसे, और पं० रविवर्द्धनका लिखा होनेसे इस संग्रहका संकेत हमने BR अक्षरोंसे किया है। इसमें संग्रहित प्रवन्धोंके क्रमादिका सूचन करनेवाली संपूर्ण तालिका इस प्रकार है। B संनक प्रतिमें लिखित प्रकरणानुक्रम प्रस्तुत पुस्तकमें मुद्रित क्रम पत्र पृष्टि पंक्ति Bसग्रहका क्रमांक प्रबन्धाक १ कपर्दियक्ष-जावडिप्रवन्ध २२४ १०० २ आशराजप्रवन्ध ६११६ ३ भर्तृहरोत्पत्तिप्रवन्ध ११ ४ मानतुङ्गसूरिप्रवन्ध ६२४-६२७ १५ ५ अभयदेवसूरिप्रवन्ध १६ ४६ ६२१४-१५ १५ ६ *मोरनागप्रवन्ध [प्रा० २ २ १५ १९ प्रा० २.२ ७ लूणिगवसहीप्रवन्ध २३ ११४ ८ अम्बिकादेवीप्रवन्ध २८ ४८ ३२२० ९७ ९ दरिद्रनरक्रयमवन्ध ६४ १० मनइ मन इति प्रवन्ध ३३ ६९ ११ नागार्जुनप्रवन्ध ६२०८-०० १२ महं सांतूप्रवन्ध ४२ 1 इस प्रबन्धकी समाप्ति वाद प्रतिने यहां पर वे २ पय लिखे हुए हैं, जो प्रस्तुत पुन्तरले पृ. ३१, पयाड ...-.८ के गाथ मुद्रित हैं। इनमें आरासणके नेमिनाथ चैत्वनी प्रतिष्टाका वर्णन है। । यह प्रबन्ध, प्रबन्धचिन्ताममिगत इसी नानके प्रबन्धपी प्रद सदगः प्रविशति है इसलिये इसको प्रस्तुत प्रिटी दिन किया गया। देसो,जार पृ० १२ पी 3-6 वाली टिप्पनी । देखो, जपर पृ० १३ पर दी गई नी प्रान्ध पदी विपन। प्रा० १...२ प्रा० १ . . १ २ स० प्रा० १ २.२२ एस० २..१. प्रा०२.१ ३ स० प्रा०२ १ ६ .. . 2 . ० स० .. प्रा० २ २.२५ स० ३ ३ प्रा० ३ .१ ३ .. १० २ ५ प्रा०३ म. ३ .. प्रा०३१ . न ३ { प्रा०३.२. स० ३.२ SH ३ ·१८ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह। com प्रा०४ मा०४.... ८ स० ४..१.. १०८ १४ . १० ५० ४...२ मा०४..२ स० ४..२. ९ प्रा० ४...२...१० ६ मा० ५.१ ६ स० ५...२...१३ प्रा० ५.. २...१३ ९ . प्रा० ५..२...१६ प्रा० ६...२..२२ स० ६..२ .२५ प्रा० ७..१.. . . .. . १३ वसाहआभडप्रवन्ध {मा० ३...३..१३ २१ १४ न्याये यशोवर्मप्रवन्ध ४८ ६२३३ १०७ १५ अंबुचीचप्रवन्ध ४० ५८ ६२३४ १६ द्वात्रिंशद्विहारप्रतिष्ठाप्रवन्ध प्रा० ४...१.. १९ २९ ६८७ १७ विप्पभट्टिप्रवन्धान्तर्गतप्रकरण १८ सिद्धर्षिप्रवन्ध ६२ ६२३१ १०५ १९ माघपण्डितप्रवन्ध ६२८-३० १७ २० भोजपड्दर्शनप्रवन्ध ६३२ १९ २१ देवाचार्यप्रवन्ध २७ २२ फलवर्द्धितीर्थप्रवन्ध . १८ ६५७ ३१ २३.। जिनप्रभसूरिप्रवन्ध ६१०.(४) G संज्ञक संग्रह राजकोट (काठियावाड) निवासी जैन गृहस्थ श्रीयुत गोकुलदास नानजीभाई गान्धीके निजी पुस्तक संग्रहमेंसे यह प्रति हमें प्राप्त हुई है । गोकुलदास नामका सूचन करनेके विचारसे इस प्रतिका संकेत हमने G अक्षरसे किया है। इसकी पत्रसंख्या कुल १९ है, लेकिन वीचमें ८ के वादका १ पत्र विलुम हो गया है इसलिये अब इसके १८ ही पन्ने विद्यमान हैं । ये पन्ने चौडाईमें ४३ इंच और लंबाईमें १२१ इंच जितने हैं। पत्रके प्रत्येक पार्श्वमें १५-१६ पंक्तियां लिखी हुई हैं । लिखावट बहुत अच्छी है-अक्षर सुवाच्य और सुन्दराकार है । प्रति कहीं, कमी, पानीसे गई मालूम देती है और इसलिये किसी किसी पन्नेका कुछ कुछ हिस्सा एक दूसरे पन्नेके साथ चिपक जानेसे, कहीं कहीं कुछ अक्षर या शब्द नष्ट हो गये हैं। प्रस्तुत पुस्तकके पृष्ट ३५ और ४५ आदिमें जो खण्डित पाठ दिया हुआ दिखाई देता है, वह इसी सववसे है। प्रति अच्छी पुरानी है। लेकिन, खेद है कि लेखकके नामादिका कोई निर्देश नहीं मिलता । इसके अन्तमें जो पातसाहिनामावलि लिखी हुई है उससे इतना अनुमान किया जा सकता है कि, वि० सं० १४०७ के बाद, दिल्लीके वादशाह पेरोज (फिरोजशाह ) के राज्यकाल में यह लिखी गई होनी चाहिये । यद्यपि, यह संग्रह एक प्रकारसे संपूर्ण ही है-आद्यन्तका कोई भाग खण्डित नहीं है, लेकिन, इसके पन्नोंपर जो मूलभूत क्रमांक लिखे हुए हैं उनसे सूचित होता है कि यह एक किसी बहुत वडी पोधीका एक छोटासा हिस्सा मात्र है । पन्नोंके ये मूलभूत क्रमांक प्रयेक पन्नेकी दूसरी पूंठी (पृष्टि) पर, दाहिनी ओरके हासियेके मध्यभागमें, गेरूआ रंगसे रंगे हुए चंद्रक पर लिखे हुए हैं। इसमे प्रथम पत्रका यह क्रमांक १२६ है और अन्तिम पत्रका १४४ । * वप्पटिसूरिके प्रवन्धका एक प्रकरण इस संग्रहमें लिखा हुआ मिलता है लेकिन अन्यान्य संग्रहोंने इस विषयका कोई प्रकरण या वर्णन न होनेसे हमने इसको मूल ग्रन्थमें सम्मीलित नहीं किया । वप्पमहिमरिक सम्बन्ध में अनेक ऐसे छोटे बढे स्वतंत्र प्रबन्ध लिये हुए भण्टारोंमें मिलते हैं, और इन सबका एक स्वतंत्र पृयक् संग्रह करनेका हमारा संकल्प है। इसलिये प्रस्तुत संग्रहमें इस प्रकरणको केवल संप्रहकी दृष्टिसे टिप्पनीके परिशिष्ट रूपमें दे दिया है। 1. जिनप्रभसूरिका सम्बन्ध प्रवन्धचिन्तामगि वर्णित व्यक्तियों के साथ न होने तथा विविधतीर्थकल्प नामक ग्रन्थ, जो इन्हींकी एक विशिष्ट कृति है और इस ग्रन्थमालाने इत पूर्व मूल रूपने प्रकाशित भी हो चुका है, उसके द्वितीय भागमें इनके विषयका समप्र साहित्य एकत्रित करनेका निर्धार है, इसठिये, इस प्रबन्धको नी प्रन्यान्तर्गत नहीं किया गया। परंतु संग्रहमात्रकी दृष्टिने टिप्पनीक परिशिष्टमें मुद्रित कर दिया गया है। - कुछ मीन ·प्रास्ताविक वक्तव्य । १९ , " इससे ज्ञात होता है कि इस पोर्थीमें, इन पन्नोंके पहले, १२५ पन्ने और अवश्य थे । लेकिन जब तक वे कहींसे मिल न आवे तब तक, उन पन्नोंमें क्या लिखा हुआ था उसके जाननेका कोई उपाय नहीं है। ६११. G संग्रहका आन्तर परिचय यह संग्रह, ऊपरके P. B. Br. संग्रहोंके जैसा कोई सुसंकलित चा सुप्रथित ग्रन्थस्वरूप नहीं है । यह एक प्रकारका, पुरानी कथा वार्ता विषयक संक्षिप्त टिप्पणोंका प्रकीर्ण संग्रह मात्र है. जो किसी विद्वान्ने अन्यान्य ग्रन्थोंमे पड़ कर या अन्य जनोंके मुखसे सुन कर निजकी स्मृति के लिये लिख लिया है । इसमे, प्रारम्भमे जो विक्रमादित्य प्रबन्ध लिसा हुआ है वह एक मात्र किसी पुरातन लिखित-प्रबन्धकी अनुलिपि-रूप है, और बाकी सब इस संग्रहके लिपिकर्ताका स्वयं किया हुआ संक्षिप्त और अव्यवस्थित संचयन है । इसमें, विक्रमादित्य प्रबन्धको छोड कर कोई १३५-३६ कथा-वाताओंका संचय है । इसमें न किसी प्रकारका कोई क्रम है, न पूर्वापरका कोई सम्बन्ध है, न भागकी संस्कारिता है, न वर्णनकी व्यवस्थितता है । एक ही व्यक्तिके विषयकी कोई वार्ता कहीं लिखे हुई है और कोई कहीं । इनको कुछ व्यवस्थित रूप देनेके लिये हमने इन सबको अलग छांट छांट कर, प्रस्तुत पुस्तकमें, प्रबन्धचिन्ताम- मिगत विषयवर्णनके क्रममें संकलिन की है। जैसे कि मिद्धराजके साथ सम्बन्ध रखनेवाली सब बातें सिद्धराजके वर्णनप्रसंगमें एकत्रित दे दी है और वस्नुपालके इतिवृत्तके साथ सम्बन्ध रखनेवाली बात वस्तुपालके प्रबन्धके साथ प्रथिन कर दी हैं। वैसे ही प्रकीर्ण या फुटकर जो वृष्टान्नादि हैं उन सबको अवशिष्ट प्रकरण रूपमे एक जगह संकलिन कर दिया है (देखो, पृ. ११२ से ११५)। इस संग्रह मे ये सब कथा-वार्ता किम क्रममें लिखी हुई है उसका यथार्थ बोध होने लिये. P. B आदि संपहोंगी नृचिके मुनाविक इनकी संपूर्ण नृचि भी यहां पर, उनी नरह विनारके माथदी जाती है। G संघाक प्रतिमें लिखित प्रकरणानुक्रम प्रस्तुत पुन्ना में मुद्रित पम विक्रमार्कप्रवन्ध ६११ विप्रामादित्यप्रवन्ध १ जयनिरदेवमभाक्षोभवृत्तान्त र १०८१ २ सभाक्षोभविपयवा अन्यवृत्तान्त जीव-न्द्रियगंवादवृत्तान्त* ४ गूर्जरविद्वत्ताविषयक सामर-भोजसंकाय म .? ५ अनुपमाकारितनन्दीश्वरप्रासादयामा म ६ भोजराज-सिद्धरमपर्णनवृत्तान्त ७ हमररिमालामरणवत्तान्त ८ परनुपाल- नोसाद पनवर्णन ९ पनीराजगत्यात्तान्त १०द्रमरि-गामारपाल तान प्रबन्धनाम १ १ प्रा. - १ ." r " . . . . in -- - - . - + ·पुरातनप्रवन्धसंग्रह। A ७२ " २१२ स० स० १३० १ २ ६९७८ ६१७९ ६१८६ ७९ " स " १ ० ११ वीसलदेवगीतशिक्षणवृत्तान्त १२ नागलदेवीगीतोपदेशवृत्तान्त १३ जगद्दवसाहप्राप्तअश्ववृत्तान्त १४ पृथ्वीपुरश्रेष्ठीवृत्तान्ता १५ गयंणा-मयणा इन्द्रजालिकवृत्तान्त १६ विक्रमरोगोत्पत्तिवर्णन १७ मयणल्ला पापघटवृत्तान्त १८ अभयदेवसुरिवृत्तान्त १९ वलभी-यवनागमनवृत्तान्त २० अमरचन्द्रकविवृत्तान्त २१ कच्छदेशीयजिणहाव्यापारीवृत्तान्त २२ यगोभद्रसूरिपारणावृत्तान्त २३ कर्णाटनृपपुलकेशिमृत्युवृत्तान्त २४ जगदानवृत्तान्त " ६७० ६१८ ६६८ ६२४२ ६१९३ ६१७७ ६२५३ ६२५४ ६६९ ६९८७ ३६ १० ३६ ११२ ८३ ७८ ११५ स० स० १ १० स० १ १३ स० स० २ ८ स० २ ११ " स० स० २१५ स० १३१ १ ६ स० ८ १११ " " ८० १ R २६ जगदेवदानवृत्तान्त ६१९८ ८५ a २७) स० " . २१ १ २ ४ १० ९ २८ सीतापण्डितावृत्तान्त २९ हेमाचार्यछत्रशिलावृत्तान्त ३० भोजराजनमोविधानवृत्तान्त ३१ कालीदाससमस्यापूर्तिवृत्तान्त ३२ नागलदेवी-मयणसाहारवृत्तान्त ३६ उदयप्रभसरस्वतीध्यानवृत्तान्न ३४ कुमारपालराज्यप्राप्तिशकुनवृत्तान्त ३५ कर्णमातादेमतिमृत्युवार्ता ३६ भोजकुण्डलोत्कीर्णकाव्यवार्ता ३७ हेमव्याकरणकरणवृत्तान्त ३८ भोज-भीम-कर्णयुवृत्तान्त ३९ लघुवाग्भटकृतोपधिवृत्तान्त ४० वाग्भटजलोदररोगवृत्तान्न ४१ श्रीमातावृत्तान्त स० २ " स० स० स० २ " स० स० १३२ १ स० स० ७९ १ १ ६४० ६७८ ६४१ ६१७ १९८१ ६९७० ६९० ६४२ ६४२ ६७४ ६४६ ६२१८ ६२१३ ३२९७ ४५ २३ ७ F M " स० स० स० स० स० १ १४ ११७ ३ २ ८४ इस स्थान इतिहामरे नाय कोई नपर्क न होने, इनी टिप्पनीके परिशिष्टमें मुद्रित की है। + पद (२.5) के बदले ३ टिकय ई गई है और जिनमें प्रमने (२७२), (२७३), (२४), के पांक दिये हुए हैं। देहदाः .. ६, दाली कृयाय समदानी चाहिए।

·प्रास्ताविक वतन्य। २ २०७ . ४३ *... स० ० " १६६ ७२ २४३ ६१८० स० M ११ २ ६७१ ir In स० ६२४४ ११ ११ स० ४२ वराहमिहिरवृत्तान्त स. स? २१४ ४४ रामवनवासफल भक्षणवार्ता ४५ घृनवसतिकाउत्पत्तिप्रवन्ध स० १३३ १ १ ४६ हेमसूरि-वादि-गब्दच्छलवृत्तान्त स० ४७ यशोधनव्यवहारिवृत्तान्त ४८ मयणसाहारनासाच्छेदनवृत्तान्त सु० ४९ सारंगदेवप्रधानवृत्तान्त स० ५० मिद्धि-बुद्धियोगिनीवृत्तान्त स० ५१ सिद्धराज-सान्तृमंत्रीवृत्तान्त ५२ उन्मत्तप्रधानवृत्तान्न ५. मित्रचतुष्कवार्ता म ५४-६१ [विनष्टपत्रांक १६४ नम नष्टा पताः सर्वाः वार्ताः ] ६२ मुंज-भोज-यन्धमोक्षवृत्तान्तर स. १९५१ ६६ भाग्यविषयकराजिलहष्टान्न स०१:५१ ६४ भोजराज-दामरवृत्तान्त ६५ वावपतिराजकविवृत्तान्न ६ राघ्यन्धकथानक ६५ व्यवहारिसुनाकथानक ६८ चातुर्थिकज्वरवृत्तान्त ११ ६९. काचमयपंटीवृत्तान्न ७० राजपुत्रीवथानका ७१ भोजराज-ग्यानपानवावृत्तान्त f६. भाई पनि यदी ।।। नेपाली परितfririi या गा - "विवाशिवाय पायां ॥३:ति .... ? - २४९ ११ २ म १० ११ .. ** .. . . सचिनापने धा!ि - ·पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह । " ९० " " " १ " ७८ २१ ७२ गूढमहाकालोत्पत्तिवृत्तान्त स० ६९५ १० ७६+ जगदेवदानवृत्तान्त स० ११३ ६१९८१ ७७ वराहमिहिरवृत्तान्त २ १ ६२०७ ७८ वाग्भटवैद्यवृत्तान्त स० ६२२७ ९६ ७९ वीसलदेवचक्षुपीडावृत्तान्त स० ६१८२ ७९ ८० कुमारपाल-कालिंगीयकवृत्तान्त स० २११ ४६ ८१ द्विकलत्रव्यवहारिवृत्तान्त स' २१५ ९४ ८२ सोमेश्वरकृत वस्तुपालप्रशंसा स. १३७ १ ३ ६१६१ ७४ . 'सातवाहनसम्बन्धिगाथावृत्तान्त स० ६१९ ११ ८३ जलोदररोगि-आचार्यवृत्तान्त स० ११३ ६२४८ ११४ ८४ शिवतपोधनकवितावृत्तान्त स०. १ १६ ६१६ १० ८९ वस्तुपालअन्त्ययात्रावृत्तान्त स० २ २ ६९७२ ८६ कुमारपालशकुनप्राप्तिवृत्तान्त स० २ ६८८ ४२ ८७ कुमारपालराज्यनिवेशवृत्तान्त स० ६९१ ८८ कुमारपाल-कडीतलारक्षवृत्तान्त स० १३८ १ २ ६९२ ४६ ८९. कुलचन्द्रक्षपणकवृत्तान्त स० ६३९ १० कुष्ठरोगि-आचार्यवृत्तान्त स० १ १२ ६२४९ ११४ ९१ सामुद्रिकशास्त्रवेदिवृत्तान्त स० ११४ १४ १० १२ लाग्याकफुहवृत्तान्त २ ६२१ १२ ९६ वनराजजन्मवृत्तान्त स० २१२ १४ जयसिंहकृनधाराभंगवृत्तान्त स० १३९ १ ४ ६६५ त्रिभुवनपालयातवृत्तान्त स० ६७३ १६ कुमारपालस्वर्णसिद्दीच्छावृत्तान्न र स. ६९७ सिद्धराजगुणतुलनावृत्तान्त ४७ ६९८ १७ अम्याकारितपद्यावृत्तान्त स० १ ११ ६९९ १८ अजयपाल-कपर्दिमंत्रीवृत्तान्त स० ६१०६ पारं वारं पदद्वयमिति पठ्यमाने दरिद्रोपद्रुनेनकेन पण्डिनेन यात्रपानं कुर्वता इति पठितम्- "संमीलने नयनयोनिखिलं न किञ्चित् ।" इन्युन राजा धीरां दत्त्वा प्रसादितः ॥ ७ ॥ रहने १,७४ ये माहट दिये गये हैं और ७० के बाद ७६ का अंश दिया हुआ है। इसका कारण कुर माई । कः मलया गया है या अन्य कमी विचारने सो अस्पष्ट है। १० ८५ परदेद प्रन्य दिना हुआ है उनी प्रथम कष्टिका मात्र ही [पंनि १० मे १६ दक] क्रमांक वाले वृतान्नका । टिसर.,., बाटानी अगमत है। . १८ मे नका। !नई दिया गया है। TET.द गरी धमनी मागे माय वाली है। इसी दाद मागे :- हैदर निदरई। " OG G a ela a obe १ ३६ " " १ ४८ ·२३ ६९५ ४ स० २ . " ८० प्र " स० ७४ स० " " २२ स० " ७ A " प्रास्ताविक वक्तव्य । ९९ आम्बडकृतमल्लिकार्जुनवधवृत्तान्त स. १३९ २ ५ १०० आम्बडोचारितप्रतिज्ञावृत्तान्त १०१ भृगुकच्छीयबालहंससूरिवृत्तान्त स० २१० १०२ राजीमतीछिपिकावृत्तान्त १०३ हेमाचार्योक्तकुमारपालमृत्युवृत्तान्त स° २१६ १०४ कुमारपालमृत्युप्रसंगवृत्तान्त स०१४० १ १ १०५ सोमेश्वरत्यक्तव्यासवृत्तिवृत्तान्त स० १०६ विक्रमादित्य-कार्पटिकवृत्तान्त १०७ वस्तुपालदानवृत्तान्त स० १०८ खलकृतवस्तुपालनिन्दावृत्तान्त १०९ भोजराजप्रदत्तवैद्यग्रासवृत्तान्त स० २ २ ११. लघु-वृद्ध-वाग्भटवैद्यवृत्तान्त १११ षड्दर्शनसम्मेलनवृत्तान्त स० २ ११२ वस्तुपालमंडितचच्चरवृत्तान्त २ ११ ११३ देपाकदत्तपुण्यवृत्तान्त स० १४१ १ १ ११४ व्यवहारिजगडूवृत्तान्त स० १ २ ११५ पुञ्जराज-श्रीमातावृत्तान्त ११६ पादलिप्त-नागार्जुनवृत्तान्त ११७ वामनस्थलीयपण्डितवृत्तान्त १ १२ ११८ व्यवहारिमुख-उन्दरिकावृत्तान्त ११४ ११९ वलभीविनाशसूचनवृत्तान्त १२० वस्तुपालकृतसंघामंत्रणवृत्तान्त १२१ वस्तुपाल-माणिक्यसूरिमीलनवृत्तान्त स. २१४ १२२ हरिहर-मदनकविद्वयवृत्तान्त स० १४२ १ ४ १२३ कुमारपालसन्तत्यभाववृत्तान्त १२४ कुमारपालसोमेश्वरदर्शनवृत्तान्त १२५ मयणल्लामोचितवाहुलोडकरवृत्तान्त स १२६ हेमसूरिसर्वरसवेदकवृत्तान्त १ १२ १२७ रामकृतधान्यकुशलपृच्छावृत्तान्त १२८ पादलिप्तसूरिकृतवादिपराजयवृत्तान्तास १९ ৩৭ ७३ ८० ६१७१ ६१८३ ६१०२ ६१०३ ६१८४ ६१३ ६१६२ ६१६३ ६४४ ६२१८ ६३२ ६१६९ ६१५९ ६१८५ ६१९७ ६२१३ ६२५० ६२५१ ६१९४-९५ १६८ ६१७२ ६१७३ ६८९ १०० ६७ ६७६ ६२५५ ६२१३ स० " स० " स० " ११४ स० ८३ " स० स० १ १ स० " स० " ११५ 3 प्रतिम गलतीसे इसका क्रमांक दुवारा १०१ दिया गया है। 4 पृ० ९७ की पंकि ४ से ८ तकका अरा। 5 पृ० १९ पर मुद्रित पदर्शनप्रवन्धका सक्षिप्त सूचन मात्र दिया गया है इसलिये यह पति संग्रहने पुनर्मुद्रित नहीं की गई । I पृ० ९५ पर, मुद्रित पंकि ३ से ७ तक्का जा ।

·स ११२४ २१५ " १ ८ " स० २ स " पुराननानन्गहर। १२९ खरतराचार्यप्रदर्शितदयावृत्तान्त स० १४२ २ ८ १३० चारणकृतयशोवीरप्रशंसावृत्तान्त २ १३१ राज्ञीभ्रातृवुद्विपरीक्षावृत्तान्त स १३२ पं० रामचन्द्रविपत्तिवृत्तान्त म १४३ १ २ १३३ वस्तुपालसैनिकभूणपालवृत्तान्त १३४ सोमेश्वरकृतवस्तुपालस्तुति स १३५ वामनद्विजकृतवस्तुपालचाडावृ० ११५ १३६ वस्तुपालकारितमूलराजहस्तच्छेदवृ० स. १७४ १३७ पिप्पलाचार्यप्रदर्शितविनोददानवृ० स० १३८ हरदेवचाचरीयाकवृत्तान्त २१२ ६१.७१ १३९ पाटलीपुरीयनन्दनृपवृत्तान्त स० $१८९ १४० जयचन्द्रनृपवृत्तान्त स. १९४१ २०६ पातसाहिनामावलि स० ६१२. (५) Ps संज्ञक संग्रह पाटणके संघके नामसे प्रसिद्ध ग्रन्थ भण्डारमें ६ पन्नोंकी एक प्रति हमें मिली जिम पर वस्तुपाल-तेजःपाला ऐसा नाम लिखा हुआ है । पाटणके संघका नाम सूचित करनेके लिये हमने इसका संकेत Ps अक्षरमे कि नाम मात्र देखनेसे तो ऐसा भ्रम होता है कि यह वही प्रबन्ध होगा जो राजशेयर सूरिके प्रवन्धकोपमें ६ भागमें प्रथित है; क्यों कि इस प्रवन्धकी स्वतंत्र प्रतियां भी कहीं कहीं दृष्टिगोचर होती हैं। लेकिन प्रतिका अवलोकन करने पर विदित हुआ कि यह प्रवन्ध राजशेखरकृत प्रवन्धसे सर्वथा भिन्न है। उतना ही नहीं परं प्रवन्धके प्रणयिताका उद्देश तो उक्त प्रवन्धकोपगत वस्तुपाल-तेजपाल प्रवन्धमें जो जो बातें अनुलिखित र खांस करके उन्हींका संग्रह करनेका है। इस वातका उल्लेख प्रवन्धप्रणेताने स्वयं प्रकरणके प्रारम्भ-ही-में श्रीवस्तुपालस्य २४ प्रवन्धमध्ये यन्नास्ति तदत्र किञ्चिल्लिख्यते।' यह पंक्ति लिख कर किया है । यह भी ज्ञात होता है कि इसका प्रणयन, राजशेखरकृत प्रबन्धके पश्चात् हुआ है। इसका प्रणेता कौन है से नहीं होता । प्रतिमें कहीं भी कर्ताका नामनिर्देश किया हुआ नहीं मिला । संघके भण्डारकी यह प्रति है बहुत पुर यद्यपि इसमें लिपिकर्ता वगैरहका कोई उल्लेख नहीं होनेसे इसका लेखन-समय ठीक निश्चित नहीं कर सकते है इसकी स्थिति देखते हुए, संभवतः वि० सं० १५०० के पहले या उसके आसपास इसका समय सूचित किर सकता है। इस प्रबन्धके प्रणेताने, प्रवन्धगत वृत्तान्तोंमेसे बहुतसे तो B और P संज्ञक पुराने संग्रहों ही नकल किये मालूम देते हैं । सिर्फ कहीं कहीं कुछ वृत्तान्त या पंक्तियोंमें न्यूनाधिकता दृष्टिगोचर होती है। ६१३. (६) परिशिष्ट प्रस्तुत संग्रहके अन्तमें, पृष्ठ ११६ से १३४ तक, प्रवन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेप शिरोलेखके नीचे जो १ परिशिष्ट दिया गया है उसकी मूल प्रति हमें अहमदाबाद के डेलाके उपाश्रयवाले भण्डारमेसे हुई है। इसकी पत्रसंख्या ५ है । अन्तमें 'श्रीजयसिंहप्रवन्धाः।' ऐसा पुप्पिकावाक्य लिखा हुआ होनेसे भण्ड सूचिमें 'जयसिंहप्रवन्ध' के नामसे इसका निर्देश किया हुआ है । परंतु प्रतिका साद्यन्त अवलोकन करने पर हो जाता है कि इसमे, प्रायः प्रवन्धचिन्तामणिसंकलित कितनेएक मुख्य मुख्य प्रवन्धोंका किसी विद्वान्ने संदि ५ इम कण्डिकाका अन्तिम भ.ग,-पृ०५१ की पंक्ति १२ से १७ तक । - - ·प्रास्ताविक वक्तव्य । २५ करण किया है । इस संक्षेपका कर्ता कौन है सो अज्ञात है, वैसे ही प्रतिके लेखन-समयादिका सूचक भी कोई उल्लेख प्राप्त नहीं हुआ। प्रतिका रूप रंग देखते हुए अनुमान कर सकते हैं कि कोई ३००-४०० वर्ष जितनी पुरातन तो जरूर होगी । प्रतिके हांसियोंमें कई भिन्न भिन्न प्रकारके हस्ताक्षरों में टिप्पनादि किये हुए दृष्टिगोचर हो रहे हैं इससे ज्ञात होता है कि इसका पठन वाचन कई जिज्ञासुओंने किया है। ६१४. उपसंहार इस प्रकार प्रस्तुत संग्रहका संकलन करनेमें हमने भिन्न भिन्न ऐसे ६ संग्रह ग्रन्थों का सम्पूर्ण उपयोग किया है; जिनमें ५ तो स्वतंत्र प्रवन्ध-संग्रह हैं और १ प्रवन्धचिन्तामणि-ही-के कुछ भागका स्वल्प संक्षेप मात्र है । एक Ps संग्रहको छोड कर शेष पांचों प्रतियोंके कितनेएक पत्रोंके हाफ्टोन ब्लाक वनवा कर उनकी प्रतिकृतियां इसके साथ संलग्न कर दी गई है जिससे पाठक प्रतियोंके वर्णनगत परिचयके साथ इनके आकार-प्रकार आदिका प्रत्यक्ष दर्शन भी कर सकेंगे। अन्तमें हम इन प्रतियोंके संरक्षक, और इस प्रकार यह समुद्धार करनेमें हमें पूर्ण सहानुभूति पूर्वक इनका यथेष्ट उपयोग करनेमें सुलभता प्राप्त करा देने वाले सज्जनोंके प्रति हम अपनी आदरपूर्ण कृतज्ञता प्रकट करते हैं। इनमें P प्रतिके साथ विद्वान् मुनिवर श्रीपुण्यविजयजी महाराजका, तथा G प्रतिके साथ उसके संग्राहक श्रीयुत गोकुलदास नानजी भाई गान्धीका नाम निर्देश हमने ऊपर स्पष्ट कर ही दिया है। यहां पर B प्रतिके संरक्षक, स्वर्गत मुनिवर श्रीभक्ति- विजयजीके सुशिष्य और साहित्यप्रिय मुनि श्रीजसविजयजी महाराजके प्रति हम अपना सविशेप कृतज्ञतभाव प्रकट करते हैं जिन्होंने कई वर्षों तक इस प्रतिको हमारे पास पडी रहने देनेकी उदारता बतलाई है तथा और और भी पुस्तकादि प्राप्त करने-करानेमें जो सदैव हमारे प्रति सोत्साह प्रेरणा एवं प्रयत्न करते-कराते रहते हैं। महावीर जन्मतिमि, चैत्र, सं० १९९३. भारतीनिवास; अहमदावादः जिन विजय ·प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह [१] B संग्रहगत ऋपिदत्ता कथानक । रंथमईनं नगरम् , राजा हेमरथः, सुयगा राज्ञी, पुत्रः कनकरथः । इतश्च कौवेरी नगरी, राजा मुन्दरपाणिः, रानी वासुला, सुता रुक्मिणी । प्राप्तवरा जाता, कनकरथस्य दत्ता । ततः परिणेतुं तस्यांगच्छनो देगसीनि आवासेषु दैत्यु केनापि पुरुषेण इति विज्ञप्तम्-यत् , अस्य देशस्य खामी राजा अरिदमन इति ज्ञापयति-मम सीन्नि राजचिन्हानि मुक्त्वा वया एकाकिना गन्तव्यम् । अन्यथा युद्धसज्जो भव । तथा तस्य दूत[ स्य ] मुग्वादमुं श्लोकं श्रुत्वा- यदि मत्तोऽसि मतंगज! किममीभिरसारसरलदलनः । हरिमनुसर खरनखरं व्यपनयति स करटकण्डतिम् ॥१॥ लोकमाकर्ण्य युद्धाय समागतः । एयति घोडा एअ बल एअति निसिआ खग्ग । इत्थ मुणीस जाणीअह जो नवि वालइ वग्ग ॥ २ ॥ घड घोडइ सिरु धरणिअलि अंतावलि गिद्धेहिं । महु कंतह रिणसामीअह दिन्नं तिहु संहिं ॥३॥ स राजा कुमारेण जितः । आज्ञाविधायी जातः । स व्रतं पालयित्वा मुक्तिं जगाम । कुमारेण श्रीनेमितीर्थ [प्रति] प्रयाणं कृतम् । एकस्मिन्नपि सरसि आवासेषु-जातेपु वनमध्ये काञ्चित्कन्यकां दृष्ट्वा गतां ज्ञात्वा परित्रमन् श्रीयुगादिचैत्यं गतः । देवस्तवनानन्तरं यावत्पद्यायां निविष्टः, तावदेको वृद्धतपोधनः कन्यासहितः पूजोपचारयुतो दृष्टः ।। कन्या कुमार' विलोक्येति चिन्तितवती. किमिन्द्रः किमु वा चन्द्रः किमु वासो दिवाकरः । देवः किमथवा साक्षादयं मकरकेतनः ॥४॥ - . अथवा : कलङ्की. रजनीजानिस्तपनस्तपनः पुनः । अनङ्गास्तु मनोजन्मा तत्कोऽयं सुभगाग्रणीः ॥ ५ ॥ अथ कुमारेण स नमस्कृत. । मुनिना इत्युक्त -लं कस्य सुतः?, केन कारणेनानायात ।। कुमारस्य भट्टेन पूर्ववृतान्तः कथितः । कुमारेणापि मुनेः पार्थादिति पृष्टम्-कथमत्र ?, के यूयम् ?, का कन्या ?, कथमत्र देवगृहम् ? । कारणं कथयत । ततो मुनिना देवपूजाऽनन्तरं कुमारं निजाश्रये नीत्वा वचरित्रमिति कथितम्-वत्स! श्रूयताम् , अस्मिन् भरते मंत्रिवती पुरी, हरिपेणो राजा, प्रिया प्रियदर्शना, पुत्रोऽजितसेनः । कदाचित्स राजाऽश्वापहृतो वनेऽस्मिन् कच्छ-महाकच्छानुक्रमे कुलपति विश्वभूति प्रणम्य उपविष्टः । आशीर्वादः प्रदत्तस्तेन । राजन् ! यस्यांशयोः खेलति कुन्तलाली श्रियेस्तु वः स प्रथमो जिनेन्द्रः । गम्भीरसंसारसमुद्रमध्यादुन्मजतः शैवलवल्लरीव ॥ ६॥ ततोऽनन्तरं लक्षणैर्नृपं विज्ञाय मुनिना पृष्टम् कुतो यूयमेकाकिनः?, कथमिहागताः । तेन वृपभान्वयेन श्रीआदिनाथः प्रासादः कारितः । मुनिना तस्य विपापहो मंत्रो वृत्त । ततः स राजा स्वपुरं गतः । तत्र समये मंगलावती पुरी, प्रिय- दर्शननरेन्द्रन्स प्रीतिमती दुहिता । केनचित् पुरुपेण राज्ञ. सर्पदृष्टा कथिता । ततो हरिषेणस्तत्र गत्वा, तां निर्विपीकृत्य परिणीय च वपुरं समायातः । कियत्यपि काले वृद्धत्वे भार्यया सह तापसी दीक्षां जग्राह । तां प्रकटगी निरीक्ष्य, राजर्षिमुपालभ्य कुलपतिरन्याश्रमं तौ त्यक्त्वाययौ । तेन दुःखितो यावदास्ते तावत्पुत्री जाता, राज्ञी मृता च । पश्चात्तेनाष्टवर्षाणि यमुपमदत्ता ·- 'प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह । सुता पालिता । ततस्तां रूपवती ज्ञात्वा लोकापहारभयेनादृश्यीकरणमञ्जन दत्तम् । सा बाला, या, हे राजकुमर ! त्वया दृष्टा । तया च त्वं दृष्टः । परस्परानुरागतः सांप्रतं मम सुतामिमां त्वं परिणय । तेन सा ऋषिदत्ता परिणीता । ऋषिणा कुमार प्रत्युक्तम्-अस्यास्त्वं जीवितेशवत् इति ज्ञेयं भवता । युक्तोऽसि भुवनभारे मा.नम्रां कन्धरां कृथाः शेप!। त्वय्येकसिन् दुःखिनि सुखितानि भवन्ति भुवनानि ॥ ७ ॥ सम्प्रति न कल्पतरवो न सिद्धयो नैव देवता वरदाः। जलद! त्वयि विश्राम्यति जगतोऽपि हि जीवितारम्भः ॥८॥ मुनिः पुत्रीं प्रति शिक्षा ददाति- रक्खाकंडयमंतोसहीभि मा खिवसु पुत्ति ! अप्पाणं । छंदाणुवत्तणं पिअयमस्स एअं वसीकरणं ॥९॥ कुलवध्वा विधातव्यं श्वश्रूशुश्रूपणव्रतम् । दैवतं हि पतिः स्त्रीणां माता तस्यापि दैवतम् ॥ १० ॥ संसारभारनिर्वाहे वामा वामाङ्गवाहिनी । प्रसादपात्रं मोहस्य तेनैवालमलंकृता ॥ ११ ॥ . अभ्युत्थानमुपागते गृहपतौ तद्भापणे नम्रता तत्पादार्पितदृष्टिरासनविधिस्तस्योपचर्या खयम् । सुप्ते तत्र शयीत तत्प्रथमतो जह्याच शय्यामिति प्राच्यैः पुत्रि! निवेदिताः कुलवधूशुद्धान्तधर्माश्रमाः ॥ १२ ॥ इति शिक्षा प्रदत्ता । मा भूः सुखे च दुःखे च वत्से ! धर्मपरामुखी । धर्म एव हि जन्तूनां पिता माता सुहृत् प्रभुः ॥ १३ ॥ पश्चान्मुनिः राजसुतं सुता मुत्कलाप्य वयं नमस्कारपरः सन् अग्नौ प्रविष्टः । तत आत्मीयकलत्रं रुदनिवार्य प्रेतकृत्यं कृत्वा तत्स्थाने वेदी विघाय निजपुरं प्रति कुमारश्चलितः । तया मार्गे सर्वत्रापि देवतादत्तवीजैर्वृक्षा रोपिताः, उद्गताश्च । प्रयाणः पश्चाइहं गतौ । पित्रा मात्रा वर्द्धापनं कृतम् । सुखेन तिष्ठन्ति । इतश्च, राजसुता रुक्मिणी ऋषिदत्तां परिणीतां श्रुत्वा कुमारं वाल्छती महादुःखिता योगिनी सुलसाभिधां पटूकर्मनिरतां सपल्यास्त्यागाय रथमईनपुरे प्रेप्यं तयाऽवस्खापिनी विद्यां दत्वा पुरुषवध-नरमांसभक्षणे ऋषिदत्तायाः कलंकमारोप्य श्वशुरपार्धाद् देशमध्यान्निष्कासिता । सा केनापि सार्थेन सह औषधप्रभावेण पुरुपवेषं विधाय स्वजन्मभूमौ पैत्रिकं वनं गता । सा योगिनी खपुरं गता। तया रुक्मिण्या अग्रे सर्व निवेदितम् । ततो रुक्मिण्या पितुरने ऋपिदनामृतवृत्तान्तं कथयित्वा पाणिग्रहणार्थ कुमारस्याकारणाय विज्ञप्तेन जनकेन मनुप्यान् प्रेष्य सुतादानं विधाय प्रगुणितः । तैर्मनुष्यैः समं पाणिं ग्रहीतुं पूर्ववनं याव- कुमारः समायातः, तां पूर्वमूमिकां दृष्ट्वा ऋपिदत्तागुणान् स्मृत्वा मुक्तकण्ठं रोदनं विधाय यावच्चैत्यं गतः, तावद्दक्षिणामस्फुरणं विचार्य, अत्र किं शुभं भावि ! इति किञ्चिञ्चिन्तयन् यावदास्ते तावत्पुप्पो[प]हारहस्तः तपस्विकुमाररूपधारी कोऽपि मुनिः समायातः । रूपपरावन पुष्पाणि कुमारस्य समर्प्य स्वयं देवपूजादिकृत्यं विधाय इति चिन्तितम्-यत् एप परिणेतुं गच्छति । ततः कुमारेण स मुनिः पृष्टः-कुतो यूयम् ! कथमत्र: । मुनिनोक्तम्-अत्राश्रमे पूर्व हरिपेणराजर्पिः सुनां ऋषिदचां कस्यापि भागतस्य राजकुमारस्य दत्वा काष्ठभक्षणं कृतवान् । अलिन् शून्याप्रमेऽहं तस्य शिप्यतुल्यः देशान्तरे तीर्थयात्रां विधाय समागतः । पञ्चवर्षाणि बभूवुः । निजगुरुतीर्थमोरेन-अत्राप्रमेऽहं तप.कुर्वाणोऽलि । ततः कुमारोऽतीव नहोडासावं मुनि " - - ·२८ ? प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह । खेहादाभाषणपूर्व भोजनवलाभरणादिदानं विधाय कौवेरी प्रति तेन मुनिना समं गृहीत्वा गतः । रुक्मिणी परिणीता । तया रुक्मिन्या एकान्ते महालेहे जाते पतिः ऋषिदत्तावृत्तान्तः पृष्टः । तेन कथितम्-ऋषिदत्तायाः शीलगुणो विनयगुणो रूपगुणा- दिकोऽनिर्वचनीयतन किं कथ्यते । उक्तंच- रूपलक्ष्मीयुपो यसाः समस्या कामकामिनी । कर्णिका-मेनिका-नागयोपितः पदपांशवः ॥ १४ ॥ जाते तद्विरहे दैवादासी त्वमसि मे प्रिया । यत् क्षीरेण विना धृष्टिरपि प्रीतिकरी न किम् ॥ १५॥ तदभावे वं मया परिणीता । यथा पदसपेशलस्य भोजनस्याप्राप्त्या किं कथितान्नं न भुज्यते । तद्वचनं श्रुत्वा गृह- पासमवगणय्य सा रुक्मिणी पूर्वकारितं निजं पौरुषं सर्व कथितवती । कुमारस्तदाकर्ण्य महासकोपतामात्यक्त्या, रे! पापिठे! मात्मानं मां च नरके कथं क्षिपसि ? गच्छ, मम नेत्रादपसर । अदृष्टमुखी भव । सा रूपवती महासती कथाशेषी कृता । लोकलयविरक्षमप्रेक्ष्य तदा मुनिलहननं भुवा निजकलकगमनेनातीय हृष्टः । निशान्ते राजाङ्गणे चितां कारयित्वा कुमारः कायमस्वार चतुरेण लोकेन च वार्यमाणोऽपि यावचलितः, तदा सर्वलोकवचनोपरोधात्तपखिमुनिनोक्तम्-हे कुगार ! फोऽरिया कवचार मिनगतिक आत्मप्रियस्य मिलितः : । इति वारितोऽपि यदा न तिष्ठति तदा मुनिनेत्युक्तम्-देव! तब राग मनाशी मिलिन्गति, इति ज्ञानेन जानामि । कुमारः पृच्छति-भवद्भिः कापि सा दृष्टा ज्ञाता था । कथं किंवा बादशी गमतुरे कृतान्तमन्दिरे तर प्रिया विद्यते । यदि तस्याः साने ग्रहणके कोऽपि मुच्यते, तदा समेति । माथि मा को यति, कनिष्ठति ?; इत्युक्ते मुनिनोक्तम्-देवाहं यास्यामि । यतो दुस्त्यजः सहस्त्वया समम् । मदिनगन गा दासी नदाहं यानामि । कुमारः प्राह-मयाग्रे तुभ्यं जीवितव्यं हृदयं दत्तम् , शेष जीवितव्यं विद्यते । दो पुनर्गले कार्य यत्किचिदहं याचि (१) तनिषेधयितव्यं नहि । ओमित्युक्ते प्रतिश्रुते स मुनिलक्ष- र पटात प्रविष्ट. । क्षगानो मुक्तं पूर्वम् । दृष्टिः दिप्तिा । ततोऽतीव सृष्टः कुमारः । ऋपिदत्तायुतः श्वशुरेश पनि गुना । अन्त्यकारिणीनि भणिया। पचात्ययाणकमुहूर्ते पिदत्ताया अने इति गणितए-अहं 7 (4) मने मुनया कथं यामि गृहम् ? । अहं मित्रसमीपे गमिष्यामि । तदा हसिला प्रिया प्राह- दे मिभितम् । भवद्विग्न्यन्नावधारणीयम् । परं यथा रुक्मिण्यां प्रसादो भवति तथा कर्तव्यम् । यतः- न हगंति परं न शृणंति अध्ययं विप्पि पि न चवंति । एमो जान महावो नमो नमो नाण पुरिमाण ॥ १६ ॥ म । धान । प्रियायती निनपितृगृहं ययो । ततो हेमरयो राजा निजागविलक्षी मादार व मृटीचा मुक्ति गनः । - tes ऋपिटदाय दिग्थो जातः । हर्षपरितमा गनः कियन्यपि गते काले गवामोप- नेद बायनं गलितं च विज्ञाय चेतगि विगगवान्, गातः संगागगरि । जादा देर दोन दहा जीव विणाम । मा दिनदन्न हदसमागमा मरे ।। १७ ॥ को ही ले उदानात व यापूर्यगमनं कजिनम् । मतः किम ·प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह । २९ उक्तं च- इह भरते गंगापुरे गंगदत्तराज्ञः गंगाकुक्षिसमुद्भवा गंगसेना सुताऽऽसीत् । चंद्रयशासाध्वीसमीपे सुता सम्यक्त्वसारं धर्म प्राप्यातीव सदाचारचतुरा बभूव । कदाचित्तत्रैव पार्थे गंगाभिधा तपोधना तपस्तपति । तां लोको नमति तौति च । अस्याः सदृशी तपःपात्रं साध्वी क्वापि न दृश्यते जगति-इति प्रशंसावाक्यं श्रुत्वा गंगसेनाऽसहमाना लोकाग्रे इति कथयति-इयं गंगा दम्भपरा दिवा तपः करोति रात्रौ राक्षसीव मृतकमांसं भक्षयति । अस्या नामापि न ग्राह्यम् । सा गंगा क्षमापरा सती सर्व सहते न किमपि वदति । तदलीकदूषणेन दूषिता गंगसेना महत्तपः कृत्वा मिथ्यादुःकृतस्यादानात् मृत्वा खगं गता । पश्चाद् भवं भ्रान्त्वा मुहुर्मुहुः, गंगापुरे राज्ञः सुता जाता । ततो मुनिसुव्रततीर्थनाथस्य पार्थे धर्म प्राप्य सकपटं विकटं तपो विधाय पर्यन्तेऽनालोच्यानशनान्मृत्वा ईशानेन्द्रस्य प्रिया जाता । ततः पश्चाद् हरिपेणमहीपतेः सुता जाता ऋषिदचाभिधाना । अस्याः स कलङ्क उदयं गतः । सा गंगा साध्वी भवान् भान्वा रुक्मिणीसपली जाता । तेन कलंकोs- दायि रुक्मिण्याः । अतो भवशतैरपि कर्मभ्यो न छुट्यते । ततः सूरिवचनाजातिस्सरणतः पूर्वभवस्वरूपं विज्ञाय राजा सुतं सिंहरथाभिधानं राज्ये संस्थाप्य सकलत्रो व्रतमग्रहीत् । ऋषिदत्तासाध्वी भदिलपुरे श्रीशीतलतीर्थे श]जन्मभूमौ केवलज्ञानं प्राप्य मुक्तिं जगाम । ॥ इति ऋषिदत्ताकथानकं समाप्तम् ॥ १७ ॥ । [२] B और BR संग्रहस्थित मोरनागप्रवन्ध । एकदा श्रीशत्रुजये राजादनतरोरधः श्रीआदिनाथे (Br श्री ऋषभदेवे) समवसृते मयूरमुखात् सर्पश्चरणाने पपात । मयूरः पृष्ठिमाययौ । खामी विसितः । वैरं दृष्ट्वा तयोर्भगवानाह-भोः! पूर्वभवाभ्यासादिहापि वैरमारब्धम् ? । शृणुतः- वालाकदेशमध्ये सुग्रामग्रामे दत्तः श्रेष्ठी । तस्य द्वौ सुतौ । एकदा श्रेष्ठी अनशनं जगृहे । नियंजनं मत्वा लघुना कटाहिः कृष्टा । इतो वृद्धो भ्राता आययौ । तेन दृष्टा....गाथै कलहं कृत्वा मृतौ । तत्रैव सर्पो जातौ । युद्धा मृतौ । तृतीयनरकं गतौ । तदनु संढौ जातौ । मिलितो, युवा मृतौ । तदनु सर्प-मयूरौ जातौ । अत्रापि तदेवारब्धम् ! । ततो जातजातिस्मृती भगवता दत्तमनशनमादाय मृतौ । चतुर्थदेवलोकं गतौ ।। ॥ इति मोरनागप्रवन्धः ॥ १८ ॥ १ [३] BR संग्रहोपलब्धयप्पभहिसूरिकथाप्रकरण । एकदा प्रेक्षणे जायमाने गुरूणां वप्पभट्टिसूरीणां पुस्तकं(?) दृष्टिस्तिमिरेणावृता यप्पभट्टिसूरिभिर्नर्तक्या नीलीकंचुके दृष्टिः क्षिप्ता । आमनृपेण ज्ञातं मम मित्रस्यैतस्याममिलापोऽस्ति । अत्र किं दुप्फरम् । कांठुलीमाहूय रात्री मम मित्र- मठे वसनीयम् । इतः सा रात्री छन्ना मठं गत्वा गुरूणां चरणसंवाहनं चक्रे । गुरुमिरुस्तम्-का वं ? । अहं नर्तकी देवेन प्रहिता । इतो गुरवो रोदितुं प्रवृत्ताः । तया ज्ञातं दशम्यां कामावस्थायामेते । यथा- नयनप्रीतिः प्रथमं चित्तासद्गस्ततोऽध सदल्पः । निद्राच्छेदस्तनुता स्वभावव्यत्ययस्थपानाशः ॥ उन्मादो मूर्छा मृतिरित्येताः सरदशा दर्शव त्युः ॥ तयोफम्-मयि स्वाधीनायां किमिति रयते ? । ताभ्यामु(तैर )तम्-अस्माकं गुरवः स्मृताः । कथं ? -शिशुन्चे गुरूणां पाश्चात्यप्रदेशेषु लुठनं तव पयोधरैः स्मृतम् । तद्नूतम्- पक्षुः संवृणु परावीक्षणपरं वक्षः समाच्छादय रन्द्रि स्फूर्जदनेवभदि पतुरं शृङ्गाररम्यं वचः । अन्ये ते नवनीनपिण्टसहसा ना भवन्ति दिदी मुन्धे ! विं परिसेदितेन वपुषा पापारमा वनम् ।।

·- . प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह। ‘प्रातर्नुपेण पृष्टा- गयई (?) वैइकेरइ देव मंढि नहु केणइ परिभुत्त । निचोरइ गुज्जररजि जिम पाय पसारवि सुत्त ।। नृपेण प्रातश्चरणयोर्लगित्वा मानिताः- [४] BR संग्रहस्थितजिनप्रभसूरिप्रयन्ध । खरतरपक्षे श्रीजिनसिंहसूरितः श्राद्धादिभेदेनं पक्षद्वयमजनि । ततः श्री जिनसिंहसूरिभिः पद्मावतीदेव्या राधनाथ पण्मासान् यावंदाचाम्लतपः स्मशाने गत्वा तदाराधनं चक्रे । ततः प्रत्यक्षीभूतया पद्मावत्योचे-किमर्थमाराद्धा? तैरुक्तम्-राज्ञः प्रतिबोधशक्तिं देहि । देव्योकम्-तव पण्मास्येवायुः । तेन किं नृपबोधशक्त्या ? । तथापि वागडदेशे गच्छ । तत्र प्रामे दश भ्रातरः सन्ति, तत्रैकस्य लघुः सप्ताष्टवार्पिकः सुतोऽस्ति, पादे किचिन्न्यूनांगुलित्वेन लंघायमानः । तान् प्रतिवोध्य दीक्षय ! तस्य च खल्पाराधनेनाप्यहं प्रत्यक्षा भाविनी । स च नृपप्रतिबोधकः शासनप्रभावको भावी- त्युक्त्वा तिरोदधे देवी । स च सूरिः सर्व तथा कृतवान् । तो चादीक्षयत् । स्वायुःप्रान्ते तस्य :चायं पदमपि दुद्दे योग्यतां ज्ञात्वा । ततः श्रीमल्लिपेणसूरेः स्याद्वादमञ्जरीकर्तुः पार्श्वेऽधीतवान् । [स]श्रीजिनप्रभसूरिः । तस्य च यदा यदा भाणने संशयो भवति तदा तदा निद्रायमाण इव किश्चित् विमृशति । तदा सम्यग् बुध्यते च । वतो घूमर्मा(ण ?)- सरस्वती तस्य नाम तावता दत्तम् । श्रीजिनप्रभसूरिस्तु कियद्ग्रन्थाध्ययनानन्तरं बहुशुद्धप्रज्ञत्वेन तघूर्णनावसरे तमयं लिखति सम्यग वुध्यते च । ततो गुरुभिस्तं तथा कुर्वन्तं दृष्ट्वा तस्य प्रत्यक्षसरस्वती विरुदं ददे । स क्रमेण म्लेच्छाधि- राज पा० पीरोजादिप्रतिवोधकञ्चाभूत् । तेन च साहाय्येन स्याद्वादमञ्जरीवृत्तिः स्वगुरोः कृतिरिति शोधिता- । ततः "श्रीजिनप्रभसूरीणां सहायोद्भिन्नसौरभे"त्यादि तत्प्रशस्तौ तैयस्तम् ॥ इति श्रीजिनप्रभसूरीणामुत्पत्तिप्रयन्धः । एकदा सभास्थे सुरत्राणे सूरिभिः समं धर्मगोष्ठी कुर्वाणे कोपि मुलाण आगतः । तेन निजटोपिका आकाशे स्थापिता । तदा च सभासदां चमत्कारः समजनि । तद्नु सुरत्राणेन सूरेर्मुखं विलोकितम् । ततः सूरिणा निजरजोहरणमुच्छाल्य टोपिका पातिता, परं रजोहरणं नभसि स्थितम् । गुरुणोक्तम्-यस्य कस्यापि शक्तिरस्तु स पातयतु । परं केनापि नापाति । ततस्तैरेव दक्षिणकरेणाप्राहि । द्वितीयदिने तेनैव सजलकुम्भो नभसि स्थापितः । ततो गुरुणा सुरत्राणानुनया रजो. हरणेन कुट्टयित्वा घटो भग्नः, पानीयं तत्रैव मोदकाकारेण स्थितम् । तेन चमत्कारेण जिनशासने महती प्रभावना जाता। एकदा सुरत्राणेनोक्तम्-भोः सभ्याः! शर्करा कस्य मध्ये क्षिप्ता मिष्टा स्यात् । ततः सभ्यः स्वधियोक्तं परं तन्मनसि न चमत्करोति । ततस्तेन सूरिः पृष्टः । मुखमध्ये । तेन रञ्जितः । अन्येद्युः स्वमुद्रिका स्वयं पर्यवपादतले संस्थाप्य सूरि प्रति प्राह-मम मुद्रिका गता सॅम्प्रति कास्ति? सूरिणोक्तम्-योगिनीपुरमध्ये । पुनः पृष्टे, राजभवनान्तः । पुनः पृष्टे, सभा- मध्ये । पुनः पृष्टे पल्यङ्के पादचतुष्टयमध्ये । तव एकं पल्यङ्कपादमुत्पाट्यांगुल्यर्पिता । तेन स रञ्जितः । एकदा पृष्टम्-दुनीमध्ये किं पुप्पं वृद्धम् ? । सभ्यः स्वधियोक्तम्-परं तन्न मनश्चमत्कारकारि । सूरिणोक्तम्-बुणिफले वृद्धम् । येन नवखंडपृथ्ख्या लज्जा ढंक्यते । तेन हेतुना जगढंकणीति विरुदं दत्तम् । एकदा ततः सुरत्राणः समुत्याय सूरिणा सह स्वावाससोपानकानुल्लंघ्यमानः, एकस्मिन् सोपानके श्रीवीरविम्वं म्लेच्छैः स्थापितमस्ति, तदुपरि सूरिणा पादो न दत्तः ।-सुरत्राणेनोचे-कुतोऽस्मिन् प्रस्तरे पादं न ददासि ? । तेनोचे-महावीरोऽसौ कथ्यते । सुरत्राणोंऽवक्- यद्यसावीदृग नाम विरुदं धत्ते तदा कस्मान्मौनेन स्थितः । सूरिराह-हे देव! यतः कथित देवेभ्योऽपि. दानवा वलिनः स्युः । दुरवस्थापतितानां सर्वेपामीहगवस्था स्यात् । तद्नु सुरत्राणेन निजनरा निष्कासनहेतवे प्रहिताः परं सहस्रैरपि न निःसरति । तदनु सुरत्राणेन पृष्टः सूरिराह-यदि स्वयमेव गत्वोसाट्यते तदा, निस्सरति नान्यथा । तथा कृत्वाऽऽक. एप प्रवन्ध. BR सनहे लिखितो लब्धः । तथैवैकस्मिन् अन्यकयासद्हेऽप्युपलब्धः । अतोऽस्य पाठमेदा अपि अत्र सङ्ग्रहीता 1 रविवर्दनप्रती 'देवी' नास्ति । + एतदन्तर्गता पक्ति. पतिता प्रात्रीनादों । 2 प्र०-भगुलीयमर्पितम् । - ! * सन्ति।

·? । । प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह । पितः । निजावाससम्मुखं प्रोढं जिनालयं कारयित्वा स्थापितः । पृष्टम्-भोः सूरे! श्रीवीरः पृष्टस्तन् किमप्युत्तरं दत्ते न वा । सूरिराह-सर्व कथयति । तदनु, अन्ते जवनिकां वद्धा सुरत्राणेनोक्तम्-अस्मिन्नगरे कियन्तः सुरत्राणा जाताः वोरेणोक्तम्-सर्वेषां नामायूराज्यपदपालनपूर्वकं संख्यादि । तेनातीव हृष्टोऽभूत् । पुनः पृष्ठम्-भवन्तः कियन्तः सन्ति । वीरेणोक्तम्-वयं ऋपभप्रभृतयः २४ संख्याः स्मः । तदनु अतिहृष्टेन तेन पंचाशतं द्रम्माणां प्रतिदिनं भोगपुष्पादि पूरितम् । परमेतत्सर्व सूरिध्यानवलेनैव । तस्मिन्मले जिनालयं कारितं येन निजावासस्थितो, नित्यं प्रणाम करोति । एकदावसरे सूरिणा विजययनप्रेभावः प्रोक्तः । तदने पंचाशतद्रम्मैः स कारितः । सुरत्राणेन पृष्टम्-कः प्रभावः ? | सूरिणा कथितम्-यत्रायं यत्रो भवति तत्रारिः कोऽपि नायाति । ततः सुरत्राणेन निजच्छंत्राधराखुर्व्यस्तः । ततो मार्जारी मुक्ता परं छत्रच्छायायां कथमपि ओतुनैति । अपरः प्रभावः-यस्य देहे असौ वध्यते तस्य प्रहारो ने लगति । तदनु सुरत्राणेन छागमानाय्य तस्य देहे विजययत्रो वद्धः । वहवः खड्गप्रहारा मुक्ताः परमेकोऽपि न लग्नः । एकदा सुरत्राणो गूर्जरधरित्री प्रति यात्राभिप्रायेण सूरि प्राह-पांडे ! अहं कस्यां प्रतोल्यां निस्सरिष्यामीति पृष्टे सूरिणा चिठडिका लिखित्वा सर्ववृत्तान्तयुतां गोलकान्तस्तां क्षित्वा मुद्रां दत्त्वाऽर्पितो गोलकः । हे देव ! त्वया योगिनीपुरवहिर्गत्वा गोलकं स्फोटायित्वा वाचनीयमिति प्रोक्तम् । सुरेत्राणेन तथा कृतम् । यत् सुरत्राणः काकराख्यकोटस्य' एकत्रिंशच्छराणि पातयित्वा- निस्सरिष्यति । तेनाभिज्ञानेन स हृष्टः । सच्छायमंजरीफलभ्राजिष्णोराम्रस्य तले- सर्वकटक मेलयित्वा प्रस्थानं साधितम् । तेन सूरिः पृष्टः-भो पांडे! कीशो नयनानंदकारी सहकारोऽस्ति ? । सू० सत्यमेतत् । ततः सूरिणा स वृक्षः प्रयाणद्विकं सुरत्राणोपरि छायां कुर्वन् सार्द्ध चालितः । सूरिः सुरत्राणेन पृष्टः-भो पांडे ! असौ वृक्षः कस्मा- सार्द्ध समेति ?-1 सूरिणोचे-यदि सुरत्राणो विदाहिं ददाति तदा पश्चाद्वलित्वा स्वस्थाने याति नान्यथा । तदनु सुरत्राणेन विसर्जितचूतो निजस्थाने गतः । स. सूरिः कियत्प्रयाणैर्नागपुरादिमार्गेण मरुस्थल्यां प्राप -। प्रतिग्रामं तन्निवासिना- योऽक्षतनालिकेरकुसुममालाचन्दनादिभिः [सूरिराज ] सुरत्राणं च वर्धापयन्ति । स ताः सर्वा विलोक्य कंचन पार्श्वस्थं, नरं प्राह-एताः स्त्रियो विभूषणपट्टकूलमौक्तिकादिभिर्विवर्जिताः कथम् ? । केनापि दंडिता वानीपाते पातिता वा; येनेह- शीनिःश्रीका दृश्यते । (?) तदनु तेन नरेणोचे-हे देव अयं देशो निर्द्धनः स्वभावेनैव, अन्यत्किमपि कारणं नास्ति । ततः सुरत्राणेन परोपकारधिया प्रतिस्त्रियं दीनारटककाः स्वर्णमयाः समर्ण्य प्रणामं कृत्वा स्वगृहे प्रहिताः । एवं प्रतिग्राम समस्तनिर्द्धनजनानामाशाः सफलयन् पत्तनं यावत्पूर्वरीत्या प्राप । जंघरालनगरे वहिः कटकमुत्तरितम् । श्रीज़िनप्रभ- सूरयः पत्तननगर. गच्छन्तः तपापक्षश्रीसोमप्रभसूरिशालायामीयुः । श्रीसोमप्रभसूरिभिस्तेपां प्रशंसा कृता । श्रीप्रभूणां प्रभावादेव सम्प्रति श्रीजिनधर्ममाहात्म्यमस्ति इति । तैः प्रत्युक्तम्-वयमविरताः सुरत्राणेन सार्द्ध · रात्रिंदिवं व्रजामः । सर्वदाऽस्वतन्त्राः । यूयं चारित्रिणः । युष्माकमाधारे 'चारित्रमस्तीति । एवं विधप्रस्तावे साधुभिः प्रतिलेखनाथू सिफिको- तारिता । एकस्य साधोः सिक्किका मूपकैर्जग्धा । तद्वचः श्रुत्वा श्रीसूरिभी रजोहरणं भ्रामितम् । ततः सर्वे मूपकाः शाला [तो वहिः] निःसृत्य सूरेरने उपविष्टाः । सूरिभिरुक्तम्-अहो आखव! एते साधवः कीटिकाया अपि विरूपं न चिन्त- यन्ति; भवद्भिः कस्माद्विनाशोऽकारि ? । पुनरुक्तम्-वयं कस्यापि विरूपं न चिन्तयामः, एवं यः कश्चिदपराधी स तिष्ठतु, अन्ये गच्छन्तु । ततस्तस्य मूपकस्य देशपट्टो दत्तः, शालान्तर्न स्थेयम् । तत. स द्वारेण निःसृत्यान्यत्र गतः । कियहिनानि पत्तने स्थित्वा गूर्जरत्राव्यवहारिभिः सह सुराष्ट्र प्रति चलितः । एकदा सूरिः पृष्टः-भो पांडे ! हीन्दूजनमध्ये किं तीर्थ बृहत् ? । सूरिराह-राजादनो दुग्धेन वर्षति । तद्नु पातसाहिना संघपतीभूय पूजामहाध्वजाऽऽवारिकारात्रिकादिकं कृत्वा सघन सार्द्ध सहस्रलोकेन सूरिभिः सह त्रिःप्रदक्षिणां कृत्वा राजादनितरोरधः स्थितम् । तावता सूरेानवलेन संघसहितसुरत्राणोपरि कुंकुमकेसरकर्पूरमिनं दुग्धं राजादनितो ववर्प । ततश्चमत्कृतचित्तेन सुरत्राणेन सह गिरिनारं प्रति चलितः । तीर्थासन्नगतेन तेन सूरिः पृष्टः-अस्य तीर्थस्य कः प्रभावः ? ! मूरिराह-अच्छेद्योऽभेद्योऽयम् । किन्नु पत्रमयी 1 प्र-कोष्टस्य । 2 प्र०-पदाहि । 4 प्र०-नागपुरनगरमार्गेण ।' 5 प्र०-एतत्पदं नान्नि । - ? 3 प्र०-'वरिन्दा' नास्ति ।

·३२ प्रास्ताविक-टिप्पनीसूचितपरिशिष्टसंग्रह । मूर्तिः । ततः सुरत्राणेन मुद्गरघाते दत्तेऽमिस्फुलिंगाः प्रकटीभूताः, परं न भमः । तेन प्रभावेण रजितेन स्थालं टहके {त्वा नेमिर्वोपितः । रात्रौ केनापि म्लेच्छेन सर्वाः श्यामलप्रतिमा एकत्र मध्ये संस्थाप्य रात्री सुषम् । एवं च व्यव- हारिणामने कथितम्-यद्येते भूता रात्री मम प्रत्ययं दर्शयिष्यति तदा छोटयिष्यामि नोचेत्सर्वाचूर्णीकरिष्यामि । एवं कथयित्वा सुप्तः । परं कालवशेन कोऽपि चमत्कारो न दृष्टः । प्रातः श्राद्धजनेन म्लेच्छव्यतिकरं विम्वन्यतिकरं च सुरत्राणाने निवेदितम् । सुर० स आहूतः पृष्टश्च-भो! तवामे भूतैः किमपि कथितं न वा? । तेनोक्तम्-नहि नहि । ततः सुरत्राणेनोक्तम्-सर्वैर्भूतैर्ममाने मीनतिः कृता, अयं दुष्टः अस्मानभिभवति तेन त्वया शिक्षा दातव्या । ततः स धृतो निर्घातनाथ श्राद्धैः कृच्छ्रेण मोचितः । एवं प्रकारेण गमनागमने' सर्वजनाशां पूरयन् योगिनीपुरे सूरिभिस्सह महा- महोत्सवपूर्वकं प्रावीविशत् सुरत्राणः ॥ ॥ इति श्रीजिनप्रभसूरीणां प्रवन्धोऽयं ॥ लिखितं पं० रविवर्द्धनगणिभिः ॥ ? [४]G संग्रहस्थित जीव-इन्द्रियसंवादकथा । अन्यदा जीवस्येन्द्रियैः सह विवादः । तानि भणन्ति-वयं भव्यानि, अस्मद्विना न स्युः किञ्चन । स जीवो भणे- दहं चारुः । एवं सति जीवेनोक्तम्-यान्तु भवन्तः । गते नेत्रे । ताभ्यां विनापि भ्रमणादिकाः क्रियाः कुरुते । ततः कर्णी गतौ । ताभ्यां विनापि जातं सर्वम् । नाशिकापि जिहापि गता । खादं न लभते । गतेः सर्वैरपि जीवः सर्वानपि व्यापारान् कुरुते । ततो जीवेनोक्तम्-आयान्तु भवन्तः । अहं यामि । तथा कृतम् । जीवो वपुपो दूरे स्थित्वा स्थितः । ततः मृत इव स्थितः । वालो- (?) भणत-को गरीयान् ?। तैरुक्तम्-भवान् । एवं निर्णयः झकटकस्य । अतो जीवो नरके न क्षेप्य इन्द्रियाणां स्वार्थ साधयित्वा ॥ ३ ॥ [५] G संग्रहगत धनश्रेष्ठीकथानक । पृथ्वीपुरे धनश्रेष्ठी । तस्य चत्वारः पुत्राः । म्रियमाणेन पित्रा शय्याधःस्थिताश्चत्वारः कलशा विमज्य समपिताः । तेषु रजो-ऽस्थि-भूर्ज-हेमादि विद्यते । ततः पितुर्मतेरनन्तरं ते परस्परं विवादं कुर्वाणाः पशुपालेनैकेन वारिता एवम्- रजः क्षेत्रम्, अस्थि पशुअश्वमनुष्यादि, भूज लेख्यादि, कलाहीनः किमपि न वेत्ति सुवर्णम् ॥ १४ ॥ 1 नास्त्येतत्पदं रविवर्दनप्रती ।

·प्रबन्धचिन्तामणिसम्बद्धः- ॥ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहः ॥ [ P. B. BR. G. Ps. सञ्ज्ञकसङ्ग्रहग्रन्थेभ्यः सङ्गृहीतः । ] १. विक्रमार्क-प्रवन्धाः। ? विक्रमार्कसत्त्वप्रबन्धः (B.) (१) अकापीदनृणामुर्वी विक्रमादित्यभूपतिः। स्वर्णे प्राप्ते तु है रंकस्तुरष्काकुलितां व्यधात् ।। (२) हणवंशे समुत्पन्नो विक्रमादित्यभूपतिः । गन्धर्वसेनतनयः पृथिवीमनृणां व्यधात् ॥ ६१) उज्जयिन्यामुच्छिन्नवंशो विक्रमादित्यनामा जननीसहायोऽस्ति । तस्य भट्टमात्रो नाम मित्रम् । स एकदा द्रव्यार्जनाय मित्रेण सह जननीमापृच्छ्य चचाल । वज्राकरं स्मृत्वा तदुपरि प्रस्थितः । क्रमेण रोहणाचले गतस्तत्र ग्रामे रात्री वसितः । प्रातः खनित्रमादाय रोहणाद्रौ गतः। तत्र कौपीनमाधाय त्रिवेलं 'हा दैव' इत्युक्त्वा ललाटं करेण हत्वा घातो दीयते । अतो भट्टमात्रेण चिन्तितम्-असौ सत्त्ववानस्ति । अपूर्ववार्ता विना न हा देव' इति वक्ष्यति । अतो भट्टमात्रेणोक्तम्-देव ! उञ्जयिन्या एको जनः समायातस्तेन तव मातुरनिष्ट- मुक्तम् । इति श्रुत्वा विक्रमार्केण 'हा दैव' इत्युक्त्वा करात्कुद्दालकः क्षिप्तस्तस्य संघातेन दिव्यं रत्नं प्रादुरास । विक्रमेणात्ते मित्रेणोक्तम्-कुशलं गृहे, कोऽपि नायातः। तर्हि कथमलीकमुक्तम् ? । तदनु इमं श्लोकं पठता 10 विक्रमार्केण करात्यक्तं दूरे- (३) धिम् रोहणगिरि दीनदारियव्रणरोहणम् । दत्ते हा देवमित्युक्ते रत्नान्यर्थिजनाय यः॥ इत्युक्त्वा यथागतं ययौ । पुनरुजयिन्यामायातस्तत्र पटहो चाधमानः श्रुतः। कमपि नरं पप्रच्छ-को हेतुरत्र ? तेनोक्तम्-अत्र राजा विलोक्यते । कथम् ? । योऽत्र राजा भवति स रात्री विपद्यने । विक्रमेणोक्तम्-अहं भवि- प्यामि । इत्युक्ते प्रधान राज्ये स्थापितस्तेन सन्ध्योपरि नैवेद्यानि कारितानि । पुप्पायुपस्करः गकलोपि सजी-15 कृतः । पल्यवपार्श्वे पुप्पगृहं तत्र नाना नैवेद्यानि ढोकयित्वा स्वयं खङ्गमाकृप्य जाग्रन्नन्ति । इतो गवाक्षविवरान् धूमो विस्तृतः। क्रमेण वर्वरो वेतालः प्रकटीभृतः । नैवेद्यं स्वेच्छया भुक्तवान् , विलेपनं च । पधातुष्टः गन विक्रममाहृय बभापे-राजन् ! तव भत्याऽहं तुष्टः । त्वं राज्यं कुरु । परमियदिने दिने देयम् । नगिन गने नृपः सुप्तः । प्रातर्नुपकर्षकाः समाजग्मुः। ते नृपं जीवन्तमालोक्य हर्पकोलाहलं चक्षुः । प्रधानगुरुपर्नुपामिपिताः । नित्यं नित्यं तापनवेद्यं निप्पद्यते । एकदा नृपेणोक्तो वर्वरः-कस्न्वम् ? । नेनोक्ताम्-दन्द्रमेवकः । नहिं महाकपादिन्द्रं 20 एला कल्ये वाच्यम्-यद्विक्रमस्य कियदायुः । म द्वितीयदिनेऽवादीद-वर्ष १ शनम्, नाधिकं न न्यूनम् । नर्टि इन्द्रपार्थान्मे वर्षद्वयमधिकं कुरु । तेनोत्ताम्-इन्द्रेणाप्यनेनायुरधिकं न भवनि । नहिं वर्षढयं न्यूनं करू । नाप न भवति । इति विमृश्य हितीयदिने नैवेधं नाकापीन् । न क्षुपितः मन नृपं प्रार-न्यं यवाक्याश्यनः । अनः शसं कुरु । शो कृते नृपेण भूमा पातयिन्वा कप्ठे चरणः प्रदनः । ननोन्नर-ना भाग्य । ना किंकरः । स्मृतेरनु समेधामि ॥ ! ? - ·२ ? पुरातनप्रबन्धसङ्घहे ६२) एकदानिकवेतालेनोक्तम्-त्वं नारीहृदयं वेत्सि परं चरित्रं न | एकदा नृपस्तदन्वेषणाय चलितः । कसिंश्चित्पुरे गतः। तत्रैको द्विजस्तत्सुता कुमारिकाऽस्ति । नृपेण भोजनार्थे द्विजोऽभ्यर्थितः । कुमार्या......(अत्र कियान् पाठो मूलादर्शे पतितः प्रतिभाति )...चिन्तितम्-मृत्युरुपस्थितः । सेवोक्ता । तब किङ्करः । मां किं मारयसि । तयोक्तम्-तर्हि अवाझुखो भूत्वा पत । तया दधिकरम्योऽग्रे त्यक्तः । मुखं च खरण्टितम् । जनेन पृष्टं 5 किमिदम् ? । असौ देशान्तरिको भोजनाय भणितोऽस्य ऊर्दू गाढं जातं अतो पूत्कृतम् । स्वस्थे जाते जनो गतः । तयोक्तम्-त्वं स्त्रीहृदयं वेत्सि परं चरितं न वेत्सि । नृपः स्त्रीहृदयपरीक्षां कृत्वा स्वराज्ये गतः ।। ६३) इत एकदा नगरमध्ये दन्तकः श्रेष्ठी नृपमान्योऽस्ति । तेन गृहार्थे भूरात्ता । सूत्रधारानाहृयोक्तम्- तादृग्गृहं मण्डयत यत्र सप्तान्वयिनः खादन्ति पिबन्ति च । द्रव्यं खेच्छया दास्यामि । निमित्तज्ञानाहूय शुभमुहूर्त गर्तापूरः कृतः । भव्येष्टिकासञ्चयेन भव्यकाप्टैः कृत्वा सप्तपणः (खण्डः ) प्रासादो नृपग्रासादसट्टक्कारितः । 10 पूर्णे निष्पन्ने सूत्रधारैरुक्तम्-एप ईदृशोऽस्ति यादृशे धनिकभाग्यात् सुवर्णपुरुषः पतति । तेन सत्कृतास्ते सूत्रधाराः । निमित्त र्मुहूर्त दत्तम् । तत्र प्रवेशे प्रारब्धे राजपर्यन्तो जनो भोजितः। द्विजातीनां दानं दत्तम् । तदन्ता रात्री सुप्तस्तदा 'पतामि' इति वचनमशृणोत् । चिन्तितमभिनवगृहे धुंसकः। द्वितीयवेलायामुक्तम्-पतामि। तावत्परिजनं ग्राह-रे! रे! उत्तिष्ठत बहिनिस्सरत । एप पतिप्यति । यावदुत्तिष्ठति तावत्पतामीति श्रुत्वा निःसृतः । कुपितो गत्वा नृपं ग्राह-देव ! तब राज्ये सूत्रधानिमित्त श्च मुपितः । कथम् ? । स्वरूपमुक्तम् । नृपेण 15 सूत्रधाराः पृष्टाः । देवासी निर्दोष ईदृशोऽस्ति यस्मात्सुवर्णनरः पतति । निमित्तर्मुहूर्त निर्दोपतोक्ता । राज्ञोक्तम्- कियद्रव्यं लग्नम् ?...... वससि नवा । तेनोक्तम्-देव! तृप्तोऽहम् । राज्ञा द्रव्यं दत्तम् । रात्रावारात्रिकानन्तरं तत्र गतः । शय्यापार्थे खगमाकृप्य स्थितः । पतामीति स्वरत्रयमशृणोत् । पतेत्युक्तम् । खट्वाग्रे सुवर्णपुरुषः पपात । प्रातर्नुपेण सर्वेषां दन्तकस च दर्शितः । सपश्चात्तापः स ग्राह-देव! याहग् तव भाग्यं तव सत्चं च, तादृग् न कस्य । इति मुवर्णनरप्राप्तिः सत्त्वात् ॥ इति श्रीविक्रमार्कसत्त्वप्रवन्धः ।। 20 दरिद्रक्रयप्रवन्धः (B. Bk.) ६४) अर्थकदा सर्वत्र देश-देशान्तरे इयं वार्ता यदुञ्जयिन्यां सर्व विक्रयमामोति । एकेन राज्ञोक्तम्-तदहं प्रेपयिप्यामि यत् कोऽपि न लाति । तेनायोमयो दरिद्रनरः कारितः । एकसिन् करे सूर्य्यमन्यसिन् प्रमार्जनी । एवं कृत्वा व्यवहारिणोर्पितवान् । उज्जयिन्यां गतः सर्व वस्तु विक्रीय एप दर्शनीयः । लक्षं मूल्ये वाच्यम् । यदि कोऽपि न गृहाति तदा नृपातोल्यां शब्दं क्षिप्त्वा पुरस दोपं दत्त्वा व्यावर्तनीयम् । तेन तत्र गत्वा सर्व 25 विक्रीतम् । व्यवहारिभिरुक्तम्-किमसिन् शकटे ?, उद्घाखताम् । तेन दर्शितो दरिद्रनरः । किमिदम् ? । नाम्युक्त सर्वः कोऽपि नेत्रे निर्माल्य नष्टुं प्रवृत्तः । नेनोक्तम्-लक्षं दत्वैप गृह्यताम् । पुर्या दोष नानयनेति बदतोऽपि जनो दूरं गतः । तेन नृपद्वारे नीत्वा व्याहृतम्-अम्माकं दरिद्रनरं न कोऽपि गृह्णाति । पुरदपणं दत्वा यामः । नृपेणा- हृनः। दरिद्रपृत्तलः ममानीतः । मभाजनम्तु नेत्रे निमील्य स्थितः । नृपेण लक्ष दत्त्वा क्रीतः। भाण्डागारे क्षिमः। इतो रात्रेः प्रथमे यामे सुने पुमानेकः समेत्य नृपं ग्राह-देवाहं यामि । कस्न्यम् ? । गजाविष्टाता ! कथ यानि? । दरिद्रक्रयान् । यत्र दाग्यिं तत्र गजाः क? । तहिं याहि । तस्मिन्गने द्वितीये यामेऽप्येकयोक्तम्-देव! मुन्कलापयामि । का न्वम् ? । श्रीः । कथम् ?-दारिद्य क्रीने श्रीः क । मन्संघातो याति । मत्वरं याहि । इतस्तुरीय- पामे पुमानेत्य बभापे-देव मुन्कलाप्यसे । कम्बम् ? माहमपुमान् । नृपेणोक्तम्-चं मा ब्रज । कथं त्वया दारियं क्रीतम् ? । यत्र तत् तत्र माहमं ?। नृपेणोक्तम्-यदि मत्वमासीत्तदा क्रीतम् । येषां न, तः कयं न क्रीतम् । यदि पासति नदा विक्रमादित्ये मृन; इन्युक्त्वा सुरिका कृष्टा । तेनोक्तम्-देव ! मैवं कुरु । मकला मार्यो मयि सिने खितः। प्रानपेण दरिद्रपुत्तलकं ममायामानाव्य गत्रिवृत्तान्तं निवेद्य दूरीकृतः । इति दरिद्रयावन्यः ।।

·विक्रमाप्रवन्धाः । ३. ३ - ? वीकमद्यूतकारप्रबन्धः (B.) ६५) तथैकदा नृपतिरन्धकारपटमावृत्य पुरे भ्रमन्नेकां दिव्यरूपां स्त्रियं दृष्ट्वा प्राह-देवि ! क्व यासि ? । तयो- क्तम्-तव पार्श्वे । तेनोक्तम्-चल । साऽग्रे नृपः पृष्ठे । एकसिन् प्रासादे गतौ । तत्र प्राहरिका आकृष्टखगा उपविष्टाः सन्ति, परं चित्रलिखिता इव । तत्र शुनः सन्ति तिऽपि तथैव । सा मध्ये प्रविष्टा, नृपोऽपि । सा तं पञ्चमभूमौ निनाय । तत्र स्नानसामग्री कृत्वा नापितो नृपः । सा तु च्छद्मना नृपं वञ्चित्वा मध्ये पल्यङ्के । विवेश । नृपस्तु द्वारमागत्य ऊ:भूय स्थितः । पल्यवद्वयं दृष्ट्वा सन्देहपरः कं पल्यझं श्रयामि । तत्र स्त्रीयुग- मुपविष्टमस्ति । नृपे सन्देहपरे मुख्या जगाद-रे! कोऽयं नृपशुः समानीतः। बहिः कृष्ट्वा कमपि नरमानय । चेटी उत्थाय नृपं बहिर्निनाय । तदनु नृपेण चिन्तितम्-मां विनाऽन्यं विदग्धं कमानेष्यति । तदनु चतु- प्पथान्तर्धमति । इतो वीकमो द्यूतकारी द्यूतादुत्थितः। कान्दविकगृहे दत्ते, वहिः स्थित्वा द्वारमुद्घाटयेत्याह । तेनोक्तम्-कस्त्वम् ? । वीकमाँ इत्युक्ते स आह-कस्ते द्वारमुद्घाटयति । मम किं त्रगटकं ग्रहीतुकामः ? । तेनो-10 क्तम्-बाद बुभुक्षितः । द्रव्यमर्पय, बहिःस्थस्यैवान्नं दद्मि । तेन किञ्चिदर्पितम् । कान्दविकेनोक्तम्-कथं गृह्णासि । भाजनमर्पय । तेनोक्तम्-गृहीत्वा यातुकामः । तर्हि कर्परे कृत्वा समर्प्यताम् । तेनार्पितम् । आदाय प्रपा प्रति व्रजन तां चेटी यान्तीं प्राह-रे! दासि क्व यासि ? । तयोक्तम्-तवानयनाय । तर्हि भोज्यं गृहाण । तयोक्तम्- परित्यज । तत्रापि भविष्यति भोज्यम् । तया सह चलितः । नृपः पृष्ठे लग्नः । तत्र नीतः नापितश्वीवराण्य- पितानि भोजितश्च । नृपस्य पश्यतस्सा तदृष्टिं वञ्चयित्वा पल्यङ्के उपविष्टा । नृपे चिन्तातुरे स मध्ये प्रविश्य 15 एकस्सिन्पल्यथे उपविष्टः। सा स्त्री उत्थिता। पत्राण्यादायाने कर्त्तनं कृत्वाऽर्पितवती । तेन विण्टकर्त्तनं कृत्वा पुनरर्पितानि । तयोक्तम्-शयनं कुरु । स पल्यङ्के किञ्चिदृष्टिं दत्त्वोच्छीर्पके मस्तकं कृत्वा सुष्वाप । नृपो विस्मितः । कथमनेन स्वामिनी ज्ञाता, कथं पत्राण्यर्पितानि, कथमुच्छीर्षकं ज्ञातम् ? । स क्रीडितुं प्रवृत्तः । नृपस्तु स्वस्थाने गतः। प्रात:कमो निष्कासितः। प्रपां गत्वा सुप्तः। रात्रिवृत्तं पृच्छ्यमानोऽपि न वक्ति । नृपेण शूलोपरि प्रहितः। यदि रात्रेवृत्तं वक्ति तदा न क्षेप्यः। स शूलोपरि नीयमानोऽस्ति । आरक्षकस्त्विति वक्ति-यन्नृपो रात्रि-20 वृत्तं पृच्छत्यसौ न वक्ति । तया नार्या गवाक्षस्थया शब्दः श्रुतः। स दृष्टः । चेटीं प्राह-अरे दृष्टौ विल्वयुगं भञ्ज । तया तथाकृते तेनोक्तम्-कथयिष्यामि नृपनीतः । नृपेणानायितः । रे! कथय-मया सा चेटीति [न] व्याहता; त्वया चेटी किमिति ज्ञाता ? । तेनोक्तम्-देव! चेटीजनस्य सुरभिवस्तुप्राप्तिः प्रस्तावे भवति । अतोऽसाः शरी- रेऽम्लो गन्धः । अतश्चेटीत्युक्ता । तत्र प्राहरिकाणां किं कृतमस्ति यत्ते न श्वसन्ते ? । धूपवशात् । कथं स्वामिनी- चेटी-पल्यको ज्ञातः । देव ! उत्तमस्य मनुप्यस्य गृहस्य दक्षिणे भागे पल्यङ्कः स्यात् । पत्राण्यग्रं छित्त्वा तवार्पि-25 तानि, त्वया तु टिमपाकृत्य; तत्किम् ? । तयोक्तम्-अहं तव स्वहृदयमर्पयामि परं बहिर्न वाच्यम् । मया व्याह- तम्-यत् शिरो याति, परं न वच्मि । तर्हि कथं कथयसि ? । तयैवोक्तम् । तया कथम् ? । चेटी प्रेप्य मदृष्टौ विल्वं विल्वेनाहत्य भनम् । अत उक्तम्-तत्कथय । पल्यङ्के उच्छीर्षकं प्रान्तो वा कथं ज्ञातः ? देव! उच्छीपके चूर्णेन पादः खरण्टितो भवति । एवं तस्य वचः श्रुत्वा राज्ञोक्तम्-द्यूतं त्यज । त्वया सदैव मत्समीपे स्थेयं मत्पुत्रवत् । स प्रसादपात्रं कृतः । इति वीकमद्यूतकारप्रवन्धः ॥ स्त्रीसाहसप्रवन्धः (B) ६) एकदा विक्रमादित्ये जननी नन्तुं गते माता तस्याशिष ददौ-वत्स! स्त्रीणां ते माहसं भवतु । नृपे- गोक्तम्-मातः ! किमिदं साहसम् ? स्त्री तृणसमा । देव्याह-दर्शयिप्यते वत्स! प्रातः प्रतोलीद्वारे आवासान दत्त्वा स्थेयम् । नृपस्तत्र गतः। अथ देव्या मालिन्येका पृष्टा-रे ! कोऽत्र व्यवहारी मुख्यः? । कस्य गृहे बाई गृहिणीरक्षा। तयोक्तम्-देवि ! सोमभद्रश्रेष्टिनः । तत्र त्वं यासि ? । तयोक्तम्-पुप्पाण्यादाय यामि । तस्या 35 ? 30 ?

·पुरातनप्रबन्धसङ्घहे गृहिण्याऽग्रे वाच्यम्-चढिक्रमार्कस्त्वामभिलपति । तया तत्र गत्वा निवेदितम्। तयोक्तम्-अहं सप्तमभूमेरथ उत्त- रितुं न लेमे । तया देव्यग्रे व्याहृतम् । देव्या द्वितीयदिने पिता । अहं रज्जु प्रेपयिष्यामि, तत्प्रयोगेण त्वयाऽऽ- गन्तव्यम् । तया मानितम् । मालिनी पुप्पस्थाने रज्जुमादाय गता । तस्सा अर्पितः। तया स्तम्भ बद्धा बहिः क्षिप्तः । देव्यादेशाद्राना गुडुरस्य स्तम्भ बद्धः । सा भर्तरि सुप्ते दवरकेण भूत्वा बहिर्गता। नृपशव्यान्ते उत्तीर्य 5 नृपं प्राप्ता । नृपेण पृष्टा-का त्वं देवि ? । व्यवहारिपत्नी | राज्ञोक्तम्-सभर्तृकां नाहमभिलपामि । सा तेनैव प्रयो- गेण गृहं गता । मुप्तं पति हत्वा पुनरागता । नृपेणोक्तम्-पतिमारिकां न भेजे । तयोक्तम्-देव ! यजातं तन्ना- न्यथा भवति । परं प्रातमें साहसमवलोकनीयम् । सा वेश्मनि गता । रगें क्षिप्वा पूचक्रे यत् धावत धावत, श्रेष्टी केनापि हतः । कलकले जाते जनो मिलितः। किमिदं न ज्ञायते । सा मुक्तकेशा काष्टारोहणे सजा जाता। जनो वारयति सा तु न निवर्त्तते । इतः प्रातर्नुपस्तत्र जनाज्ञात्वा तदावास आयातः। नृपेणोक्ता-रात्रिवृत्तं तत्, 10 आधुनिकमिदं निवर्तस्त्र । मद्वपुरलंकुरु । कोऽपि न ज्ञास्यति । देव ! नतद्वक्तव्यम् । बीटकं देहि । अस्स व्रतवैत- देवोद्यापनम् । सा विसर्जिता । पत्या सहानौ प्रविष्टा । नृपस्तु जननी नन्तुं गतः । वत्स ! स्त्रियः साहसं तेऽस्तु । नृपेणोक्तम्-देवि! तथ्यमिदं दृष्टम् । इति स्त्रीसाहसप्रवन्धः ।। स्त्रीचरित्रप्रवन्धः (P.) १७) कएदा नृपविक्रमेण देव्यै धावनाय वामपादः पूर्वमर्पितः । तयोक्तम्-यदि स्त्रीचरितं वैत्सि तदा वाम 15 पादं प्रक्षालयामि । नृपस्नमन्वेष्टं चचाल । मार्गे कमिश्चित्पुरे जलहारिणीमेकां ददर्श । तया व्याहृतं कुतः ममायानः ? तेनोक्तमुञ्जयिन्याः। कयास्यसि ? नारीचरितमन्वेष्टम् । तर्हि मया सह मगृहे एहि, यथाऽत्रंत्र ज्ञापयामि । परमहं यदृच्मि तत्वया पृष्ठानुगेन वाच्यम् । नृपो गृहे नीतः। सकलेऽपि कुटुम्बे इति व्याहृतम्-एप मद्भाना वाल्यादपि मातृशाले वद्धितः । अधुना मम मिलनाय समायातः । राजा नतिः कृता । तत्प्रियो भगिनी- पतिरिति कृत्वा ननः । गौरवेण भोजिनः । तया रात्री स्वपनिरुक्तः यदाययोः सम्बन्धो जन्मावधि । परम- 20 द्यतनो दिनो भ्रातालभ्यः । एकान्त भृत्वाऽस पार्थापितृगृवात्तां शृणोमि सुखदुःखकरां च । दिवा वक्तुमपि प्रम्नावो नाऽभूत् । उपवरकान्तनृपस शय्या । गजा भगिनीपतिना सह बातां कृत्वा शय्यायां गतः । सा म्वयं पृथक् शय्यां क्षिप्वा मध्ये विवेश । पन्युग्ने प्राह तालकं दत्त्वा म्यं मीप गृहाण | मा जनापवादो भवतु । तेनोनाम्-को जनापवादो मयि मति ? । नयोक्तम्-एवं कुरु । तथा कृते वार्ताग्रमङ्गाटनु तयोक्तम्-मदभिलपितं बुरु । राज्ञोक्तम्-त्वं मे भगिनी । नयोक्तम्-कुतः ? त्वं पथिकः । को भ्राता का भगिनी । नयो(तनोक्तम्- नियोक्ता, तहह्मकृत्यं [कथ] कगेमि ? । न विधाससि, तर्हि पश्च यद्भवति । तया पून्कृतम्-धावन धावत मन्यग्म् । वाग्मुद्घाटयन । नृपेन विनष्टमपि सचिलोक्तम्-मा माग्य यन्कथयमि तन्करिष्ये । नयापन श्वासस्नु न प्रायः। नया पानाहत्य करम्बकगेट पूर्वतं त्यनम् । नृपबदनं वर्गडितम् । तावन्पत्या द्वारमुद्घाटितम् । दारः कृतः । जनेन पृष्टम्-किमिदम् ? । पापाई किं जाने । अन्य मातुः पानीयरमो जानः । उदग्व्यथास वापपान ! मया तु भीतया पृन्तम् । जलमानीय वदनं मालितम् । उ.कटिकामाघाय उदग्मेकः कृतः । नृपन्नु थासमेत न गृहानि । मर्वः कोपि निष्कामिनी मध्यान । क्षणं मुग्वामिकानि । यदि निर्जनं भवनि न्दा निद्रा पनि । इति कृत्वा जने गते द्वारं दत्त्रोक्तम्-दं बीचरितम् । वानं न वा ? । गीतम् यकुलादि नागमनशानं च । पानकलाप्य दियो मुद्राग्नं दत्वा बरं गतः । पन्य वृनान्नमावदितवान् । नयोक्तम्- क्यं वातावनि ? | नोन्मतः परं न । इति बीचरितप्रवन्यः॥ देहलक्षावन्धः (B) ८)स्दा होगमायां बजन केनाति पन्टिनेन दृष्टः।नं दृष्ट्वा पन्डितः मिराकम्यं च । दृपस्नु गलपार्टी ----

·No text on this page.

·? पुरातनप्रबन्धसदहे अन्य किं दुःखम् । देहपीडादिकमेकमपुत्रत्वमपरम् । चौरेणोक्तम्-त्वमपि कथय का त्वम् ? कथमिहागतास? ! निजग्निं नयोक्तम् । मूलास्यनरंणोक्तम्-मां विवाहवेमाम् । मया पुरादाहृतं भूक्षिप्तं द्रव्यं गृहाण च क्रये । प्राननी आह-चं मरिप्यमि । सुता लज़ी, पुत्रः क्व ? । तेनोक्तम्-अस्या ऋतुकाले कस्यापि द्रव्यं दत्वा पुत्रमन्पादयः । नया सर्व कृतम् । यावत्पुत्रो जातः । मात्रा छन्नं नृपद्वारे मुक्तः । केनापि राक्षे निवेदितम् । नृपणापुत्रेण पालितः । राज्यं दत्तम् । राजा मृतः । स पितुः श्राद्धं कर्तुं गङ्गायां गतः । जलात्करत्रयं निर्ययो । गजा विभिनः । ऋभिन्करे पिडं मुन्नामि । वेतालेनोक्तम्-देव ! यद । स पिण्डं कस्स करे मुञ्चतु । राज्ञोक्तम्- पागमन पग्ािना यन्स वित्तम् । C. गहा गुव पालकं जन्पितम् । तदपि कथां प्राह-कस्मिन्नपि ग्रामे कश्चित् कुलपुत्रः । स परिणीतोऽन्य- ग्राम | नरनी अशुगृह न यानि । म जनसते । एकदा जनप्रेरित आनयनाय गतो मित्रान्वितः । मार्गे सगारे यदयालम । नत्र यक्ष नन्या पाह-देव! यदि मे पनी समेप्यति तदा बलमानम्ते गिरो दास्यामि । गन्यमानान्तरले मनः । माया नेन सह चलिना । स चलन मार्गे वाहिन्या उत्तीर्य यक्ष नन्तुं गतः। मग मालामानिनिम । म नागानि । मित्रं तु तमनुगनम् । विनष्टं दृष्ट्वा जनापवादात् भीतेन तेनापि गिक नागनिमा गना । द्वापि नाम्या दृष्टौ । चिन्तितम् जनोऽग्रेपि मां पतिद्वेषिणी कमाना पनि नायिनि । नतः मापि गिग्दछेत्तुं प्रवृत्ता । यक्षेणोक्ता माहसं मा कुरु । तयोक्तम्- गल! नीलम-निक को निगानं कुरु । नयोन्मुकभावादन्यान्यकबन्धयोयम्ते । द्वावपि - भामाद : । एकी महीयां यक्ति, द्वितीयम्तु मदीयाम् । नेनोक्तम्-देव! मा कम्प fare भाया । [ 'मयंग ] गात्रमा गिरः प्रधानमिति वचनात् । " यः पृथ:-! कामपि कयां कथय । देव ! कुनो-पि पुरागत्वारः कलाविदग्धा- i; 12: : पर: गर्णकारः। तृतीयः शालापतिः । तुर्यो द्विजः । कापि बन पानी ::::r: पिनः । काठमयी पुननिका कृता । ग गुमः । द्वितीयग्रहरे सुवर्णकार :::.:! पनमा पुरिमा भाष्टिना । तृतीय शालापनिनेन दहलं परिधापिना ! र मी या विवादितुं प्रवृनाः । इनानेन बनानानम-देव ! विक्रमादित्य ! ar.! [ नाम अयः मा नोन] गजानम-नाई वमि, यदियं गुमा बेनि । [नयाँकाथ- - गजद: ] का मा?। गगनाम--म्याणकारम्य । पनि विना को नारी मण्टयान । पर वेदान्तम-श्रमाग विक्रमादित्यः 1] मा दृष्टा, गवा परिणीता च । पद : द टा. महागा नन्गमः कः?; प्राधिये तु का कथा नि हगितम । :ोन किरनपत्यागप्रवन्यः ।। + : । toon - , क . . --- . Netra- १ -टेटाः मात्रिका मम पिनगमतगण वर्णन्नि, नगि दो दिदि । प्राक, द न कोर्नी नादगममा भून-ति ----- रावा! [., नवगी] युग युग ग्वानि । ]ि। दिनदिदा हा मृद-यथा : समस्यालय दर यथा- गम दा . पुन: नोमिन पट नं बदलु यतः- ·विक्रमार्कप्रयन्धाः । (७) *उत्क्षिप्य टिटिभः पादावास्ते भङ्गभयाद्भुवः । खचित्तकल्पितो गर्वः कस्यान्यस्य न विद्यते ॥ [G उपायेनोत्तारयितव्यः प्रस्तावे] एकदा राज्ञोक्तम्-स कोऽप्यस्ति योऽश्रुतपूर्वां रामकथां कथयति । एकेन वृद्धमत्रिणा प्रोक्तम्-राजन् ! कोशलायामेको वृद्धद्विजोऽस्ति । स पारम्पर्येण कामपि रामवात वक्ति । [G आहूय पृच्छयते ] स राज्ञा सगौरवमानीतः पूजितश्च । पृष्टं च-हे वृद्ध ! कांचिद्रामवार्ता [ नव्यां] वद । सोऽभाणीत- देव ! कोशलायां यद्यागच्छसि तदा किमप्यपूर्व दर्शयामि [G इह स्थितस्य तु वक्तुं न पारयामि]। राजा मत्रिपु राज्यं न्यस्य स्वयं कटकेन सह कोशलां प्रति चचाल । तत्र गत्वा बहिःस्थितः । वृद्ध ! दर्शय । देव ! अत्र जन- पार्थात्खानय । तथा कृते, स्वर्णकलशः प्रकटो जज्ञे; तदनु हैमी मण्डपिका च । पुनः खनिते एकक्षण-द्विक्षण- तृतीयक्षण-चतुर्थक्षणे प्रकटीकृते महती स्वर्णोपानदेका प्रकटी जाता । स्वर्णवालकगुम्फिता सर्वरत्नखचिता । विसितेन गृहीत्वा हृदि कण्ठे च दत्ता नृपेण । वर्णनं कुर्वति, द्विजेनोक्तम्-देव ! चर्मकारपत्या उपानदेपा न 16 स्प्रष्टुमर्हति । नृपेणोक्तम्-सा चर्मकार्यपि धन्या, यस्या ईदृगुपानत् । परं कथ्यतां कथम् ? । देव ! श्रीरामे सत्यत्र चर्मकारगृहाण्यासन् । इदमेकस्य गृहम् । तत्पनी लाडवहुला, अतः सगर्वा । विनयं न करोति । सा भर्ना हकिता शिक्षिता च । उक्तञ्च-महाद् याहि । सा वाणहीमेकां पतितां मुक्त्वा एकां च पादे कृत्वा पितृगृहं गता। पत्युरपमानमूचे । पित्रा दिनद्वयं स्थापिता पश्चादुक्ता-वत्से ! कुलस्त्रियः पतिरेव शरणम् । त्वं तत्र याहि । सा द्वित्रिवारं भणिताऽपि न याति । तदा पित्रा प्रोक्तम्-वत्से ! श्रीरामः सलक्ष्मणः सप्रियश्च त्वामनुनेष्यति । 15 साऽप्यलीकाऽभिमानिनी प्राह-यदि समेप्यति तदैव यासामि [G नापरथा] । इयं वार्ता छन्नैर्नुपपुरुषैः श्रुता । तैर्नृपाय न्यवेदि । श्रिीरामस्ततः श्रुत्वा तद्नेहद्वारे स्थितः । तेन कथितम्-देव ! पादमवधार्यताम् । मम रङ्कस्य गृहेऽद्य कल्पद्रुमागमनम् । तव पुत्रीमानयितुं वयमागताः सः । मात्रा सा त्वरितं पत्युर्गृहे नीता । तस्या औत्सु- क्येन व्रजन्त्या इयमत्रैवोपानद्विस्मृता । श्रुत्वा देवस्तु स्वस्थानं गतः । देव ! रामराज्यमीदृशमासीत् । तच्छ्रुत्वा विक्रमादित्यः गर्वं त्यक्त्वा निजपुरीं प्राप ॥ इति विक्रमादित्य विविधप्रबन्धाः ।। (G.) सङ्ग्रहगतं विक्रमवृत्तम् । ६१३) श्रीविक्रमादित्यसत्रागारे नित्यं कार्पटिका विनश्यन्ति । तदपवाददोपभयेन राजा प्रच्छन्नः स्थितः । तावता * G नाति एप श्लोकः । एतदन्तर्गतपाठस्थाने G सद्महे कियानधिको विस्तृतश्च पाठः प्राप्यते । यथा- ततो देव श्रीरामः प्रजावत्सलः प्रात. ससीत सलक्ष्मण समागत्य तधर्मकारभवनमगात् । तन्मध्यं प्रयिष्टः पृजित. कारमिर्विम्मित विज्ञप्तश्च-देवायमसान् कीटकान् प्रति कियान् प्रसाद कृतः । स्वमेऽपि नेदं संभाव्यते, यद्देवोऽसानुपनिष्टते । किं कारणमागमनस्य । श्रीरामः प्राह-वत्पुन्या. स्वशुरक्लप्रेपणायायातोऽसि । तस्या हि वराक्यास्तथाविधा सन्धाऽऽन्ने । ततो दृष्टान्तमानकः । अपवरकं गया दुहि- तरमाह ल-मुग्धिके ! तव प्रतिज्ञा पूर्णा । रामदेवोऽप्यायात सदेवीक । एहि वन्दस्व तं जगत्पनिम् । ततम्नुष्टा रामान्तिकमागता । यान्दे तम् । आरापिता प्रजातातेन-वत्से गच्छ स्वशुरमन्दिरम् । तया भणितम्-आदेशः प्रमाणम् । ततो गता पितृ(पनि)गृहम् । रामः म्यस्थान- मयासीत् । श्रीविक्रमत्य द्वितीया उपानत् तत्रापि गृहे सन्यधोमाने (अध सन्यमाने) एप्स्यते । स्वामिसायानि तन यान्यने । गतो राजा तन्त्र । खानितं तत् । रन्धा द्वितीया उपानत् । इष्ट रेनगृहम् । एपमन्यान्यपि तेन विप्रेणासानदिपन । गनं तदेन । राज्ञा दिन पृष्ट - चिन ! क्थमीदृशं सम्यग् जानासि ? । विप्रेण गदितम्-पूर्वजपारंपर्योपदेशात् ज्ञातं तुभ्यमुक्तं च । परं ग माधा । म राम म एन । तपा. ज्ञया जलज्वलनौ संभ्येते ल । पतन्त्यो भित्तयो दत्तायां तदाज्ञायां न पेनु । टूना हिचवारिंशत् , अन्धगदा सप्तविशनि , फोटिका अष्टो. त्तरं शतं, विद्वराणि दोपाश्च सर्वे प्यनेशन् । या तु तद्देवी सीता, ये तद्रातर', तमृत्या हनूमामुग्रीवादयन्तेषां महिमानं वर्षगनेनापि वाक्पतिरपि वक्तुं न शक्तः । इनि भुत्वा विक्रमेण गर्वो मुक्तः । दिदं निपिदं 'अभिनवरान' इति । पुनरपिनीमगात् । ययानि योर मुदधरत् । तत्य हि अग्निवेताल-पुरपसिद्धिभ्यां सुवर्णसिमा घोपकारेश्वयं तदा निरसनमानीन् । ततो विश्मो धन्य एव । नतोऽपिकास्तु परे कोटाकोटयोऽभूवन् । इलावी विक्रमसेनो विदेक्पभूत् ।। 20 . - - ये पु०प्र० स.2 - ·. 5 10 ६२ पुरातनप्रवन्धसङ्कहे (१४) सयलजणाणंदयरो सुक्कस्स वि एस परिमलो जस्स । तस्स नवसरसभावंमि होज किं चंदणदुमस्स ॥४॥ -इति गाथाचतुष्टयं श्रीसातवाहनेन राज्ञा चतुःकोटिभिहीतम् । (१५) हारो वेणीदंडो खटुग्गलियाई तहय ताल त्ति । सालाहणेण गहिया दहकोडीहिं च चउगाहा ॥ १ ॥ (१६) मग्गु चिय अलहंतो हारो पीणुनयाण थणयाण । उब्बियो भमइ उरे जउणाणइफेणपुंज व ॥२॥ (१७) कसिणुजलो य रेहइ० (१८) परिओससुंदराई सुरए जायंति जाई सुक्खाई। ताई चिय तबिरहे खड्डुग्गलियाई कीरंति ॥ ४ ॥ (१९) ना किं करोमि माए खनउ सालीउ कीरनिवहेहिं० ॥५॥ -इति गाथाचतुष्टयं कोटिभिर्दशभिहीतम् । (२०) अहलो पत्तायरिओ फलकाले मुयसि मूढ ! पत्ताई । जण फारणि रे विड विडय मुद्ध ! तुय एरिसं नामं ॥१॥ (११) निगृहपोरिसाणं असचसंभावणा वि संभवः । इकाणणे वि साहे जाया पंचाणणपसिद्धी ॥२॥ (१२) पासो रणरंभे मंद मंते तहेव दुन्भिग्वे । जस्म मुहं जोइनइ सो चिय जीवउ किमनेण ॥ ३ ॥ -इति गाथात्रयं कोट्या गृहीतम् । ३. वनराजवृत्तम् (G) २०) वागायचापाकटतानीयचंड-चामुंडाभिधा भानगवभृताम् । तता केनापि नैमिनिकनोक्तम्- माडपरगनाः चंटी मलमगमि यदिति गा मगर्भा परिहना । ततः मा पंचामरग्रामं गता। ओन्छवृत्या जीवनि । अन्पदा साल मुनमुनियाभूमी गच्छायामनमन्नी वीक्ष्य सुलक्षणं बालकं दृष्ट्वा च सा निजचैत्ये ग्या- गि विपनाम काटेन बार्यमानानि वनगजो मृपकमाग्णं कुर्वन गुमभिनिर्वामिनः । चरडः मन मेहर-गेप- रातामा मचानानान्तरं चायवृत्ति वितन्वन अग्यमनकं श्रष्टिजाम्बाकं पप्रच्छ । नेनोनं-यूयं प्रयः । भाः । तेन वात्रय परीक्षा दगिना। नन नीतिनाता । अन्यदा काकग्ग्रामे अंष्टिगृहे भाजपानं कन्या गर्म पान्दविगंडे पतितः । नतम्नेन सर्वमपि मुक्तम् । प्रातः श्रीदेव्याम्नपल्या पंचागुली- प्रविन दक्षि: नः को िचांगल्यं टनि विताव, चार मिलिन भादव, हनि अभिग्रहो गृहीतः । ग दिने व कमनन् । अन्यदा श्रीकन्यकुब्जीयमहणकगयाः [पश्रलं.J गृहंग्यगट्टा- रे । अलग युद्ध वियर गन सर्व जगृह । नतः शाकंनकन म्यानभंगामिलान गहिवरूपा ना । श्रीदव्या बागनकं कृतम् । गुर्गममंत्राभिषेकच ॥ 2. लावावृतम् ।। प्रदे मा कानव्या दम्नमाल्या हलाभिषा पाटो दः । : । .

·मुझराजमवन्धः । १३ तत्सुतो लापाकः । स कच्छेश्वर एकविंशतिवारत्रासितमूलराजः समजनि । द्वाविंशतिवेलायां कपिलकोटस्थिती लापाको रुद्धः । माहेचनाम्नः पदातेराकारणं प्रहितम् । सोऽन्तरावस्थितश्रीमूलराजभिल्लैः प्रहरणानि गृहीतः। ततः तसिन् निरायुधे समागते लापाकेन राज्ञा समं युद्धमकृत । लापाको रणभुवि पतितो राज्ञा रोपाचरणेनाहतः । ततो लापाकस्य मात्रा राजा शप्तः । ततः प्रांते स्फोटिका समजनि । ततो राज्ञा तांबूलमध्येऽलिका विलोक्य स्मार्ताः शुभमरणं पृष्टाः । तैरुक्तं-इंगिनीं साधय । तथा विहिते सप्तमदिने स्वर्विमानमायांतं वीक्ष्य मुदितः। 5 पुनरन्यतो गोकार्यमृतस्त्रपाकमानयित्वा (१) समेते तत्र पुनः सार्ताः पृष्टाः । एवं सति सुखमृत्यौ कथं मम कप्टमृत्युरुपदिष्टः । तैरुक्तं-राजन् ! कस्तव भूमौ गोग्रहं तनोति । एवं विपन्नः ॥ ५. मुञ्जराजप्रवन्धः (P.) ६२२) श्रीउज्जयिन्यां नगर्या सिंहो नृपः । स एकदा मृगयां गतः। तत्र शरवणमध्ये [वाल:] पतितो दृष्टः। नृपेण गृहीतः । प्रच्छन्नमन्तःपुरे प्रहितः। देव्यैकया सूतिकर्माणि कृतानि । वालस्य मुञ्ज इति नाम दत्तम् । स्नेहेन 10 वृद्धिं गतः । इतो नृपस्यापरस्यां पत्त्यां सिन्धुलनामा पुत्रो जातः । उभावपि निरवशेषभावेन वृद्धि गतौ परिणीतौ च । इतो नृपो वृद्धो जातः । एकदा मुञ्जावासे गतः । आवासान्तर्मुञ्जः सपत्नीकोऽस्ति । नृपेण वहिःस्थेनोक्तम्- रे मध्ये कोऽप्यस्ति ? । नृपशब्दं श्रुत्वा मुञ्जश्शंकितः । प्रियां भद्रासनाधो निवेश्य व्याहृतवान्-देव! मध्ये पादमधारयत । नृपः सिंहासने उपविष्टः । कुमारः प्रणम्य भद्रासने निविष्टः । आदिश्यतां कार्यम् । नृपेणो- क्तम्-राज्यं कस्य दीयते । मुञ्जः प्राह-तातः प्रमाणमत्र । वत्स ! त्वं मम पालितः पुत्रः । सिन्धुलस्त्वगजः । 15 व्यतिकरे उक्ते मुझेनोक्तम्-मम भ्रातुर्देव ! राज्यं भवत्वहं तस्य सेवां तावत् करिष्यामि । नृपेणोक्तम्-एवं मा भण । राज्यं तवैव । अधुना परावर्ते कृते जनो न मन्यते । परं मम शिक्षा शृणु । सिन्धुलो नापमान्यः । मन्त्री रुद्रादित्यो न पृथकार्यः । गोदावरी ती. परतीरे न गम्यम् । तेन सर्व मानितम् । नृपे बहिर्गते भेदभयाद्राज्ञी खड्ड्रेन पातिता । तस्या आक्रन्दं श्रुत्वा नृपो वलितः । वधू पतितां दृष्ट्वा प्राह-रे पाप! किमकार्यमकापीः १ अपरा- मपि शिक्षा न करोपि । अतोऽनोऽपि निवेश्यः, वाक्यभगभयात् । मुञ्जस्य राज्यं जातम् । नृपो दिवं ययौ । 20 स सिन्धुले सदा प्रसादपरो वर्त्तते । जनः सर्वोऽपि सिन्धुलेऽनुरक्तः। एकेन मत्रिणा प्रोक्तम्-देव ! सिन्धुलात्तव विनाशो भावी । नृपेण तद्वचनमङ्गीकृत्य ग्रासो निपिद्धः। सिन्धुलः खावासे तिष्ठति । एकदा नृपो राजपाट्या गजारूढो ब्रजन् सिन्धुलगवाक्षाधः प्राप्तः । सिन्धुलेनोपरि निविटेन दक्षिणकरे आदर्श सति वामकरण करी वर- त्रया धृतः । तदनु पुच्छे धृतः । पदमपि न चलति । आधोरणे नैष्टिष्ट । नृपेणोक्तम्-करी किं न चलति ? देव नृसिंहेणाक्रान्तः । तावत्कुमारो दृष्टः । वत्स! मुश्च । तेनोक्तम्-अहं देवपादानां केनाभक्त उक्तः, यद्रासः स्थितः । 25 गजं मुञ्च, द्विगुणं गृहाण । सिन्धुलेनोक्तम्-एप गजस्त्रुटितः, अपरमानयत । नृपस्तु द्वितीये निविष्टः । करी तत्रैव पतितः । नृपेण वलं वन्धोदृष्ट्वा वर्धापनं प्रारब्धम् । पिशुनेन मत्रिणा देव उक्तः-एप त्यां हनिप्यत्येव । नृपेण देशपट्टो दत्तः। सोर्बुदे कासहदग्रामे गतः । दीपदिने श्मशाने गतः । तत्र सूकरं वीक्ष्य बाणमन्धानमकरोत् । इतो र्जन (१) सुप्तः । तेन प्रत्यासन्नं मृतकंजानोरधः प्रदत्तम् । तत् सलसलितम् । तेन वामकरण बारितम्-वाणेन शूकगे विद्धः । तत्साहसेन तुष्टः, वरं याचस्व । तेनोक्तम्-मालवराज्यं देहि । तव भाग्यं न, परं तत्र याहि । तव पुत्रस 30 भविष्यति । पुनर्नृपाहृतः स्वघरे गतः। राज्ञा दुर्जनवचसा नेत्राकर्पणं कृतं सिन्धुलस । तत्पुत्रो भोजः। म नृपस्या- तीव वल्लभः । यौवनाभिमुखो जनेनानुरागात् सेव्यते । अतस्तेन कूटमत्रिणा नृपसोक्तम्-देव! त्वां हत्या फुमारो राज्यं ग्रहीप्यति । राज्ञा रुद्रादित्येन मत्रिणा छन्नमाज्ञापितः । मत्रिणा एकान्ते नीन्वा नृपाज्ञा उक्ता । कुमारणो- क्तम्-शीघ्रं कुरु । किमपि राज्ञः कथापयसि ? । तेन 'मान्धातेति लिखिन्वा पत्रिकाऽपिता । काले दर्शनीया ।

·१४ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे मत्रिणा प्रोक्तम्-त्वयि मारिते राज्यं निमजति । अतश्छन्नं तिष्ठ । मत्रिणा कार्य कृतं निवेदितम् । तेनापि 'किम- प्युक्तम् ?' तदा पत्रिका दर्शिता । नृपः काष्ठारोहणाय गतः । मत्रिणा कुमारो दर्शितः । अथ नृपो हष्टः। ६२३) अथ कर्णाटे उरङ्गलपत्तने तैलपदेवो नृपः । तस्य मन्त्री कमलादित्यः । स मालवेशेन सह वैरग्रारम्भ कत्तुं खां नासां कर्णावपि बुध्या अपाकृत्य नृपेणापमानितो मुञ्जनृपमाययौ । देव ! मया स्वामिनोऽग्रे उक्तम्- 5 मुञ्जेन सह वैरं त्यज । तेनाहमपमानितः । नृपेण सत्कृतः । रुद्रादित्येन नृपो वारितः । यावद्वित्तं (द् हितं?) न शृणोति तावद्रुद्रादित्यो]मुत्कलाऽप्य स्थितः । गोदावरीतटे नृपः कमलादित्यवचसा कटकं सम्मील्य चलितः। रुद्रादित्योऽपि चितां प्रविष्टः । कमलादित्येन कटकं सम्मुखमाकारितम् । मत्रिणो वचसा कोऽपि न युध्यति । मुञ्जो नष्टः । बुभुक्षितः कस्मिन् वासे गतः । तत्र शीताशनं याचन् महीआरी गर्योद्धतां दृष्ट्वा पपाठ- (२३) मा गोलिणि मन गव्वु करि पिखि वि पड्डुरूआई । पंचइ सई विहुत्तरां मुंजह गय गयाई ।। 10 इति पठन् नृपचरैरानीतः । नृपायाप्तिस्तेन गुप्तौ क्षेपितः । मृणालवती चेटी परिचर्याकृते मुक्ता । नृपस्तस्या- मासक्तो जातः । इतो धारायां रुद्रादित्येन भोजो राज्ये मुख्यः कृतः। स सैन्यं कृत्वा गोदावरीतीरमागत्य स्थितः । भोजेन सुरङ्गा दापिता सिद्धा च । पुमानेको नृपानयने प्रहितः। स सुरङ्गाद्वारेण गत्वा नृपमाह-चल्य- ताम् । राजाऽऽह-प्रतीक्षस्त्र, यावन्मृणालवती आयाति । देव ! किं चेव्या ?, चल्यताम् । नृपे स्थिते, विनष्टं नृपं मत्वा गतः । चेटी आयाता। भोजनमादाय नृपं सचिन्तं वीक्ष्य पप्रच्छ-देव ! किं चिन्ता ? । न वक्ति । तया 15 भोजनमध्ये लवणमुष्टिः क्षिप्ता तेन नाज्ञायि । तया निर्बन्धेन पृष्टः प्राह-चल्यताम् , त्वां प्रतीक्ष्यमाणोऽसि । तयोक्तम्-आभरणान्यादाय त्वरितमेमि । गत्वा तैलपदेवाय सुरङ्गाद्यमुक्तम् । नृपेणागत्य बन्धितः । स बध्य- ? मानः प्रोचे- . अच्छ......(अत्रादर्श गाथाप्रमाणा पतिरक्षरशून्या मुक्काऽस्ति ।)......॥ भिक्षां भ्रामयित्वा वनमध्ये नीत्वा शूलाप्रोतः कृतः । 20(२४) यशःपुञ्जो मुचो गजपतिरवन्तीक्षितिपतिः सरखत्यावासः समजनि पुराविष्कृतगतिः । स कर्णाटेशेन वसचिववुध्यैव विधृतः कृतः शूलाप्रोतस्त्वहह विपमाः कर्मगतयः ।। (२५) गय गय रह गय तुरय गय गय पाइक्क अनुभिच्च । सग्गहिय करि मंत्रणडं महता रुद्दाइच ।। (२६) मुंज भणइ मिणालवह केसा काहं चुयंति । लदुर साउ पयोहरहं बंधण भणीअ रअंति ।। (२७) मुंज भणइ मिणालवइ गउ जुवण मन झूरि । जइ सक्कर सयखंड कि तोह स मिट्टी चूरि ॥ 25 (२८) इच्छउ इअरमणोरहाण मणवंछिआण संपत्ती। न पहुप्पद वंधणदोरिआ वि दिवे पराहुत्ते। (२९) झोली तुदृवि किंन मूउ न हउ छारह पुंज । घरि घरि भिक्खभमाडीइ जिम मंकड तिम मुंज ।। (३०) मा मण्डक! कुरूद्वेगं यदहं खण्डितोऽनया। रामरावणभीमाद्या योपिद्भिः के न खण्डिताः॥ (३१) वेसा छंडि वडाइ ती जे दासिहिं रचंति । ते नर मुंजनरिंद जिम परिभव घणा सहति ।। (३२) आपद्गतान हससि किं द्रविणान्धमूह ! लक्ष्मीः स्थिरा न भवतीति किमत्र चित्रम् । एता न पश्यसि घटीर्जलयनचक्रे रिक्ता भवन्त्यविरतं भरिताश्च रिक्ताः ॥ (३) क तरुरेप महावनमध्यगः० ॥ (३४) उत्तंसकौतुककृते तु विलासिनीभिर्द्धनानि० ॥ 30 1 'य कृतिरिति' इति प्र० चि० मुदपाठः।

·१५ मानतुगाचार्यप्रवन्धः। (३५) इयं कटी मत्तगजेन्द्रगामिनी० ॥ (३६) लक्ष्मीर्यास्यति गोविन्दे०॥ मुझे धृते राजपुत्रीवाक्यम्-'चिन्तामिमां वहसि किं गजयूथनाथ' ॥ सिन्धुलवाक्यानि-(३७) अद्धां अद्धां नयणलां जइ मुं मुंज न लिंत । सत्तइ सायर सधर धर महि सिंधलु भंजंत ॥ (३८) पञ्चाशत्पञ्चवर्षाणि षण्मासाश्च दिनत्रयम् । ॥ इति मुञ्जराजप्रवन्धः॥ 5 ६. श्रीमानतुङ्गाचार्यप्रवन्धः (B. BR.) (३९) प्रभोः श्रीमानतुङ्गस्य देशनायां रदत्विषः । जयन्ति ज्ञानपाथोधिशारदेन्दुसहोदराः॥ ६२४) वाणारस्यां हो राजा। तत्र ब्रह्मक्षत्रियो धनदेवः श्रेष्ठी । मानतुङ्गः सुतः। सोऽन्यदा दिगम्बरचैत्ये जिनं नत्वा गुरुपादान्ते गतः । प्रतिवोध्य दीक्षितः । चारुकीर्तिर्नाम । स्त्रीमुक्ति केवलिभुक्तिर्न मन्यते । दिगम्बरत्वं 10 दुष्करं कुर्वन् भगिनीपतिलक्ष्मीधरेण सगौरवं निमंत्रितो गृहमायातः । अशुद्धेर्यावत् कमंडलुजलेनाचमनं गृह्णाति, तावद् भगिन्या श्वेताम्बरभक्तया पूतरानालोक्य तद्रतं निन्दयित्वा श्वेताम्बराणां पञ्चसमित्यादि स्तुत्वा प्रतिबोध्य कथितम्-समायातान् जैनाचार्यान् मेलयिष्यामि । परमिदं पयो यमाजलाशयादानीतं तमिन्नेव क्षिप । यथान्यान्यजलसंपर्कात् पूतरका न म्रिय ते] । अन्यदा श्रीअजितसिंहसरीणामागमने गङ्गातीरोद्याने भगिन्या कथिते मानतुङ्गः पूर्वर्पिसामाचारीश्रवणात् तद्दीक्षां गृहीत्वा समग्रसिद्धान्तमधीत्य गुरुभिर्दत्तमुरिपदः सुललित-15 कान्यकर्ता बभूव । 20 ६२५) इतश्च तत्र पुरि मूर्तीब्रह्मा मयूरो नाम महाकविरस्ति । तस्य श्रीनाम्नी पुत्री रूपवती । (४०) पङ्के पङ्कजमुज्झितं कुवलयं चापारनीरे हदे विम्बी चापि वृतेर्वहिः प्रकटिता क्षिप्तः शशी चाम्बरे । यस्याः पाणिविलोचनाधरमुखान् वीक्ष्य खसृष्टिं विधि- रुद्विप्टेव पुरातनी समभवदेवाद्विधा येहताम् ॥ तदनुरूपं वाणनामानं कविमुद्वाहिता । ततः श्रीहर्पस्य भेटयित्वा तस्य धान्यादि पृथक् धवलगृहं च कारितम् । अन्यदा वाणपत्नी सञ्जातकलहा पिटगृहं गता । वाणेनागत्य प्रदोपेऽनुकूलयितुमारब्धा । (४१) मानं मुश्च स्वामिनि शत्रु जगतो विनाशितस्वार्थम् । सेवक-कामुकपरभवसुखेच्छवो नावलेपभृतः॥ अमानित पण्डितं गृहाद् वहिः प्रेपयित्वा सखी तां जगाद । तथापि न मानयति । उक्तं च- (४२) लिखन्नास्ते भूमि बहिरवनतः प्राणदायितो निराहाराः सख्यः सततरुदितोच्छ्ननयनाः । परित्यक्तं सर्व हसितपठितं पञ्चरशुकैस्तवावस्था चेयं विसृज कठिने मानमधुना ॥ सख्या वहिरागत्य कथिते विभातसमये वाणेन गत्वा- (४३) गतप्राया रात्रिः कृशतनु शशी शीर्यत इव प्रदीपोऽयं निद्रावशमुपगतो पूर्णित इव । प्रणामान्तो मानस्तदपि न जहासि मानमधुना कुचप्रत्यासत्त्या हृदयमपि ते सुभु कटिनम् ।। 25 30 ·१.६ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे इति मित्तिपुरतः सुप्तेन मयूरेण-सुभ्रशब्दस्याने चण्डीत्याख्यां कथय, यतोऽस्सा दृढकोपायाश्चण्डीशब्द उचितः। इति पितुर्वचनेन कुपिता लज्जिता भर्तृवचनं मानयित्वा सतीत्वप्रभावेण पितरं कुष्ठीभवेति शप्तवती । सञ्जातकुष्टेन मप्रेण राजभणितेन सूर्याराधनाय पट्पादं रज्जुयत्रं बद्धा खदिराङ्गारचितां काराप्य तत्स्तवने एकैकवृत्ते छुरि- कया एकैकरजुपादच्छेदे यावता पञ्च च्छिन्नाः । पष्ठच्छेदै सूर्यपरितोपे नव्यदेहदानेन मयूरप्रमोदे बाणपक्षीयैरुक्तं 5 राजसभायाम्- (४५) यद्यपि हर्पोत्कएं विदधति मधुरा गिरो मयूरस्य। वाणविजृम्भणसमये तदपि न परभागभागिन्यः ।। राझोक्तम्-यूयं गुणिपु मत्सरिणो यस्य शक्तिर्भवति किमप्यधिकं दर्यते । ततो वाणेनोक्तम्-मम हस्तपादी छेदय, यथा नव्यान् करोमि । ततश्छिन्नेषु चण्डिकास्तुतौ सप्तमाक्षरे नव्या जाताः । तथाप्युभयोर्विवादे राज्ञो- 10 क्तम्-काश्मीरे श्रीसरस्वती विवादं भञ्जयति । यो हारयति तेन पुस्तकानि ज्वाल्यानि । इति प्रतिज्ञाय राजपुरुषैः समं काश्मीरगमने देव्या समस्याऽर्प्यन्त । पदे पृष्टे वाणस्य शीघ्रपूरणे मयूरस्य सविलम्बे-तथाहि- (४५) दामोदरकराघातविह्वलीकृतचेतसा । दृष्टं चाणूरमल्लेन शतचन्द्रं नभस्तलम् ।। मयूरेण पराभूतत्वादागत्य पुस्तकज्वालने श्रीसूर्यशतकपुस्तकेऽदग्धे उभयोर्मानदानैः राजप्रसादः । ६२६) अन्यदा राज्ञा मन्त्रिसम्मुखं भणितम्-पश्य भूमिदेवानां कीदृक् प्रभावः । मत्रिणोक्तम्-जिनशासनेऽपि 15 महाप्रभावोऽस्ति । यदि कौतुकं ततः श्रीमानतुङ्गाख्यं सरिमाकार्य विलोकय । राज्ञोक्तमाकारयस्व । ततो मत्रिणा गत्वा भक्तिवचनैर्दर्शनप्रभावार्थ निरीहा अपि तत्रानीताः । राज्ञो धर्मलाभाशिपं दत्वा यथोचितासनसमासीनाः। मयूर-चाण-प्रशंसापूर्व राजोवाच-यदि भवतां काचिच्छक्तिरस्ति तत्किञ्चित् कौतुकं दर्शयत । गुरुभिरुक्तम्-अस्साकं किमपि कार्य नहि । जिनमते मोक्षार्थ एवाभ्यस्यते । तथापि शासनोत्कर्षाय दर्शयामः । ततो राज्ञा तमसि आपादमस्तकं चतुश्चत्वारिंशलोहशंखलाभिर्नियंत्र्यापवरके विस्वा तालकं दत्त्वा मोचिताः। ततो 'भक्तामरस्तवः' 20 कृतः । एकैकवृत्तपाठे एकैकनिगडभङ्गे निगडसंख्यया वृत्तभणनम् । सूरयो मुत्कला जाताः । तालकं भग्नम् , स्वयं कपाटोद्घाटने निर्गत्य सभायां राज्ञ आशीर्वादं ददुः । राज्ञाऽनेकस्तुतीः कृत्वा सविनयं नत्वा कृत्यादेशेन प्रसी- दत । मूरिणोक्तम्-असाकं कापीच्छा नहि । परं तव हिताय चूम:-जिनधर्म प्रपद्यस्व । राजाऽङ्गीचकार । दान- पात्रौचित्यानिधा दानं देयं-जीर्णोद्धारे(रं) नव्यविम्बकारणं चैत्यादिधर्ममादिश्य प्रभावनां कृत्वा सूरयः स्वाश्रयं गताः । तदाख्यातो 'भक्तामरस्तवः' अद्यापि सर्वोपद्रवहर्ता । अन्यदा कर्मवशात् सञ्जातकुष्ठोऽनशनाय धरणेन्द्रं 25 ससार । प्रत्यक्षीभूयायुःशेषतया धरणेन्द्रोऽष्टादशाक्षरं पार्श्वनाथमत्रं दत्तवान् । सूरयः सर्वोपद्रवहरं तन्मप्रगर्भितं 'भयहरस्तवं कृत्वा पुनर्नवतां प्राप्ताः । ६२७) एकदा तन्नगरेशसैन्ये परदेशं प्राप्ते तद्रिपवस्तमल्पवलं ज्ञात्वा सम्भूय भूरिमन्यस्तन्नगरमावैष्टय तम्थुः। पौरजने व्याकुले, भयमीते राज्ञि, गोपुरेषु पिहितेषु राजा वाण-मयूरादिषु पण्डितेपु तदुपसर्गोपशमनायादिष्टेषु पातालप्रवेशार्थमित्र भूमिमालोकयत्सु श्रीमूग्यो धवलगृहमूर्द्धानमारुह्य ‘भयहरं' प्रकटीचक्रुः । तत्प्रभावान् नेषु 30 वैरिपु स्तम्भितेषु गुरोराज्ञया तेषां धातमकुर्वन् सर्वस्वं हस्ति-हयाचं जग्राह नृपः । ततः सूरि राजानं नत्वाऽऽनां प्रपद्य प्रसादं च प्राप्य खं खं स्थानं ययुः । ततो 'भयहरस्तवः पठ्यमानो भयहा सर्वेपाम् । इत्यं प्रभावनां कृत्वाऽन्तममयं प्राप्य श्रीगुणाकरमूरि न्यस्य पदेऽनशनमरणेन मूरयो दिवं ययुः । ॥ इति श्रीमानतुद्गमूरिप्रवन्धः ॥

·माघपण्डितप्रवन्धः। १० ७. माघपण्डितप्रबन्धः ( BR. ) (२८) अथ दत्तसनोर्माघस्योच्यते । माघस्य जन्मनि पित्रा जातकं कारितम् । आयुर्वर्पाणां चतुरशीतिः, परं प्रान्ते चरणशोफेन मृत्युः । पित्रा ऋद्धिप्राग्भारकलितेन पोडशवर्षादूर्ख दिनदिनसम्बन्धी लट्टितो हारको द्रम्माणां मुक्तः । अतिव्ययवानपीयता सुखं निर्वहिष्यते । स प्रौढः सन् पठितुं प्रवृत्तः । कवित्वं कृत्वा पितुर्दर्शयति । ईदृशानि कवित्वानि कुरुपे, पूर्वकवित्वानां शतांशेनापि न प्रभवन्ति । पुत्रेण शिशुपालवधो नाम- काव्यं कृत्वा चुल्हकोपरि च्छन्नं धृतम् । एकदा पितुः पुस्तकं जीर्णप्रायं धूमेन कृत्वा दर्शितम् । पिता वाचयन शिरोऽवधूनन् आह-वत्स ! ईदृशानि कवित्वानि क्रियन्ते । तेनोक्तम्-तात ! भव्यानि ? । किमुच्यते । तर्हि मया कृतानि । जनकेनोक्तम्-मया छलः कृतोऽतस्ते इयता कवित्वसीमा जाता । अतःपरं तव कवित्वं न । स अधीत्य पितर्युपरते विलसितुं प्रवृत्तः। जन्मपत्रिकां दृष्ट्वा सशिखं हारकं व्ययीकुरुते । ६२९) तस्य भोजनृपतिना मालवाधीशेन मैत्री जाता । एकदा श्रीभोजेन मिलितुमाकारितो माघस्तत्र गतः। नृपेण सगौरवं धवलगृहे स्थापितः । स्नानं कुर्वता पण्डितेन मुखं कूणितम् । नृपेण भोक्तुमुपविष्टस्य दिव्यरसवती- समाना रसवती परिवेपिता । स मुखमेव कूणयति । नृपेण चिन्तितम्-स्वगृहे किमसौ भुनक्ति । उत्थितः। पृष्टो नृपेण-रसवती कीशी । देव ! कदशनेनोदरं पूर्त्तम् । भव्यशीतरक्षा पार्श्वे हसंतिका च रात्रौ सुप्तः । पण्डितो नृपस्य नातिदूरे । रात्रौ पण्डितः शय्यायां पुनः पुनः पार्श्वे घातं करोति । नृपेण-किमसौ भुनक्ति, कथं शेतेऽस्य गृहे ? । अवलोकनीयं गत्वा एतत् । प्रातरुत्थिते नृपेण पृष्टम्-सुखेन निद्रा समायाता ? । देव! रासभवद्भारितानां निद्रा कुतः । दिनचतुष्कं स्थित्वा पण्डितेन तृपो मुत्कलापितः। राज्ञा श्रीमाले भोजस्वामिप्रासादः कारितः। तस्य पुण्यं पण्डितस प्रदाय पण्डितः सम्प्रेपितः । पण्डितेनोक्तम्-देव! कदाचिन्ममोपरि प्रसादं विधायास्सत्पुरे पाद- मवधारणीयम् । एवमित्यभिधाय सम्प्रेष्य नृपः प्रत्यावृत्तः, स्वगृहमायातः। इतो द्वितीये शीततौं नृपः प्रौढकटकेन श्रीमालं प्राप्तः । माघेन सम्मुखं गत्वा नृपः स्वगृहे एव सकटकोऽप्युत्तारितः । नृपस्तु आवासमवलोकितुं प्रवृत्तः। स्थाने स्थाने विचित्रकौतुकानि पश्यन् , स्थाने स्थाने धूपघटीपरिमलमाजिघ्रन् , सञ्चारभूमिमतीच परिमलाढ्यां दृष्ट्वा पृष्टवान्-किमेप देवतावसरोपवरकः ? । देव ! एप सञ्चारकोऽपवित्रः । नृपो लजितः। इतो मज्जनावसरे पूर्व मर्दनिकर्मर्दनं दत्तं यथा नृपोऽतिरञ्जितः । स्नानपीटे स्वर्णमये महाविच्छित्या स्नानं कारितः। तदनु देवदूष्यसमानि नासानिःश्वासहार्याणि वस्त्राण्याजग्मुः । महर्या देवान् नत्वा भोक्तुमुपवेशितः । स्वर्णस्थाले द्वात्रिंशत्कचोलकैर्वृते मण्डिते क्षीरमयं पक्वान्नं परिवेपितम् । क्षीरतन्दुलमयः कूरः। एवं वटकान्यपि तस्यैव । अपराणि नानाव्यञ्जनानि परिवेपितानि । नृपश्चिन्तयति स्म-य ईदृशीं रसवती भुनक्ति तस्य मे रसवती कथं रोचते । भुक्तोत्तरं पञ्चसु-: गन्धिनामताम्बूले जाते वार्ता विदधतो रात्रिरजनि । सर्वोपरितनभूमौ नृपाय पल्यशः सन्जितः । राज्ञोक्तम्-मित्र ! शीतकालं न जानीथ ? । देव ! जानीमः । चन्दनं सजितम् । नृपस्तत्र शय्यामलंचक्रे । तत्र महान् तापचन्दन- मर्पितम् । तालवृन्तैर्विज्यमानस्य निद्राऽऽयाता । प्रातः पण्डितेन पृष्टम्-देव ! शीतकाल उष्णकालो वा ? | उप्णकाल इति प्रत्युत्तरं ददौ । पण्डितप्रीत्या कियन्ति दिनानि स्थित्वा मुत्कलाप्य नृपः स्वपुरीं ययौ । ६३०) क्रमेणैवंविलसतः पण्डितस्य धनं क्षीणं वार्द्धक्यमपि चागमत् । इतः पण्डितेन प्रिया उक्ता- (४६) न भिक्षा दुर्भिक्षे पतति दुरवस्थाः कथमृणं लभन्ते कर्माणि क्षितिपरिवृडान कारयति कः। अदत्त्वापि ग्रास ग्रहपतिरसारस्तमयते क यामः किं कुमो गृहिणि! गहनो जीवनविधिः ।। इति निर्वाहमविमृश्येतो माघेन माघकाव्यपुस्तकमर्पयित्वा प्रिया माल्हणादेवी नानी धारायां नृपमगीपे प्रहिता-यदमुं ग्रन्थं ग्रहणकेऽङ्गीकृत्य लक्षत्रयं द्रम्माणां ददत । सा तत्र गता नृपेण शुद्धिः पृष्टा । पुग्नकम- पितम् । लक्षत्रयी याचिता । राज्ञा शलाका क्षेपिता । प्रातवर्णने पण्डितम्बर पश्चकं कायं निम्मृतम्- पु०प्र० स०3 ·१८ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे 10 15 (४७) कुमुदवनमपथि श्रीमदम्भोजखण्डं त्यजति मदमुलूकः प्रीतिमांश्चक्रवाकः । उदयमहिमरश्मिर्याति शीतांशुरस्तं हतविधिललितानां ही विचित्रो विपाकः ।। नृपेण विमृश्य ही इति अक्षरस लक्षत्रयं दत्तम् । ग्रन्थस्तावत् दूरेऽस्तु काव्यं च । पण्डितपत्या नृपकुलादुत्तरन्त्या पण्डितविरुदान्यधीयानानां लक्षत्रय्यपि दत्ता । नृपेण पुनराहूयोक्ता-पुनद्रव्यं गृहाणेत्युक्तो- 5 वाच-अधिकं नानायितमतोऽहं न गृहे । सा क्रमेण स्वगृहं प्राप्ता । यथा गता तथा आगता । पण्डितेनोक्तम्- पुस्तकं राज्ञा किमिति नात्तम् ? । तया वृत्ते उक्त पण्डितेनोक्तम्-सत्यं आवयोर्योगो विधिना कृतः। अद्य त्वं परीक्षाशुद्धा निवृत्ता । एतावन्ति दिनानि चेतस्येवं विकल्प आसीत् यन्मे गेहिनी ममानुरूपा न वा । अद्य सन्देहो भन्नस्तव दानेन । यत्त्वया गृहदौस्थ्यं न गणितम् । (४८) अर्था न सन्ति न च मुञ्चति मां दुराशा दानान्न सङ्कुचति दुर्ललितः करो मे । याच्ञा च लाघवकरी स्ववधे च पापं प्राणाः स्वयं व्रजत किं परिदेवितेन ॥ इतो दर्भस्रस्तरसुप्तः चरणयोः श्वयथुर्जातः । असिन्नवसरे कोऽपि विप्रः क्षुधार्थी पण्डितावासे प्रविष्टः । भोजनं याचितम् । पण्डितेनोक्तम्- (४९) क्षुत्क्षामः पथिको मदीयभुवनं पृच्छन् कुतोऽप्यागतः तत्किं गेहिनि ! किश्चिदस्ति यदसौ भुङ्क्ते बुभुक्षातुरः। वाचाऽस्तीत्यभिधाय सत्वरपदं प्रोक्तं विनवाक्षरं स्थूलस्थूलविलोललोचनगलद्वाष्पाम्भसां विन्दुभिः॥ इतोऽर्थी विमुखीभ्य गतः। पण्डित आह- (५०) व्रजत व्रजत प्राणा अर्थिनि व्यर्थतां गते । पश्चादपि हि गन्तव्यं क सार्थः पुनरीदृशः॥ इति कथनादनु प्राणैस्त्यत्यजे । पत्यानु सहगमनमकारि । इतः श्रीभोजराजो वित्तस्स करमीभृत्वा 20 त्वरितमाययौ । पृष्टम्-पण्डितः क्व ? । जनैर्वृत्तमुक्तम् । नृपः प्राह-रे रे इदं श्रीमालं न, मिल्लमालमिदम् । यत्र मम मित्रस्य मयि सत्यपि केनाप्युद्धारकेऽपि किमपि नार्पितम् । अतः पुरेप्वपि [अप]वित्रमिदम् । शेपकार्याणि तस्सार्थस्य व्ययेन विधायेति विमृशन् मनसि- (५१) शशिदिवाकरयोग्रहपीडनं गजभुजङ्गविहङ्गमवन्धनम् । मतिमतां च समीक्ष्य दरिद्रतां विधिरहो वलवानिति मे मतिः॥ क्रमेण स्वपुरी गतः। (५२) उदयति यदि भानुः पश्चिमायां दिशायां विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायाम् । प्रचलति यदि मेरुः शीततां याति वह्निः तदपि न चलतीयं भाविनी कर्मरेखा ॥ ।। इति माघपण्डितप्रवन्धः ॥ 25 30 ८. कुलचन्द्रप्रवन्धः (B) ३१) एकदा श्रीभोजो वीरचर्यायां भ्रमन् दिगम्बरं मठोपरिस्थं इति वदन्तमशृणोन्- (५) तिक्वा तुरिअन माणिआ भडसिरि बन्ग न भग्गु । पद जम्म नन्गहं गयड गोरी कंठिन लग्गु ॥

·नीलपटवध-प्रवन्धः। १९ 5 10 नृपेण चिन्तितम्- नैप सामान्यः । प्रातराहूय उक्तः- तव किं नाम ? । देव ! कुलचन्द्रः । (५४) देव ! दीपोत्सवे रम्ये प्रवृत्ते दन्तिनां मदे। एकच्छत्रं करिष्यामि सगौडं दक्षिणापथम्॥ राज्ञा गृहिवेपं ग्राहितः । इतो राजकुमारी तसिन्ननुरक्ता जाता । सा एकदा वरात्रौ प्राह- (५५) नव जल भरिआ मग्गडा सजल धड्डक्का मेहु । इअ वारि जइ आविसिइ तउ जाणीसिइ नेहु ॥ द्वारस्थेन श्रुतम् । स कटकमादाय गूर्जरत्रोपरि गतः । पत्तनं भनम् । नृपस्तु नष्ट्वा गतः । वलमानस्य स्तम्भनकाचार्यैर्घाटे रुद्धे, घाता जाताः । तेन सङ्कटस्थेन भोजं प्रति पत्रिकामादाय [ नरः] प्रहितः । तत्र- (५६) विस्फारस्फारधन्वा मृगयुरनुपदं पार्श्वयोर्दावदाघः क्ष्वेडानादः पुरस्तात् तपति च तपनो मूर्ध्नि तापर्तुतीव्रः। अन्तःशल्यं शिरस्सु स्थपुटगिरिनदी दुस्सहा क्षुद् तृषार्ति- दुर्दैवादद्य जातं व्रजतु हि हरिणः कां दिशं कांदिशीकः ॥ राज्ञा दृष्ट्वा 'कां' स्थाने 'किं कृत्वा प्रहितः । स तु युवा मृतः ॥ इति कुलचन्द्रप्रवन्धः ॥ ९. षड्दर्शनप्रवन्धः (B. BR. ) ६३२) एकदा श्रीभोजराजेन दर्शनानि सम्मील्य उक्तम्- मोक्ष एकः पन्थानः पञ्च । एकसम्मती भव । लद्धिताः। कः कं मन्यते । कः कं न । इतस्तै पो विज्ञप्तः-देव! देवी भारती पड्दर्शनानां सम्मता । सा तव 15 प्रत्यक्षाऽस्ति तां पृच्छ । नृपेण उपोपितेन पूजापूर्व प्रत्यक्षीकृता । देवी उवाच- कथं स्मृता ? । नृपेणोक्तम्- मम तथ्यं कथय, कस्सिन्मार्गे यामि । देवी आह- (५७) श्रोतव्यः सौगतो धर्मः कर्त्तव्यः पुनराहतः।वैदिको व्यवहर्त्तव्योध्यातव्यः परमः शिवः ।। इत्यभिधाय देवी अदृश्याऽभूत् । प्रातर्नृपेण सर्वे सम्भूय सत्कृत्य प्रहिताः ॥ इति पइदर्शनप्रवन्धः ॥ १०. नीलपटवध-प्रवन्धः (B.) ६३३) श्रीभोजराजवारके नीलपटा दर्शनिन आसन् । ते तु, एका स्त्री एकः पुमान् नीली दोटी प्रावृत्य मध्ये नग्नीभूय विजहतुः । एकदा धारायां प्राप्तास्तत्रापूर्वान् दृष्ट्वा सर्वः कोऽपि तेषां समीपे याति । ते त्वित्थं प्ररूपयन्ति-वयमीश्वरस्य तथ्याः सन्तानिन अर्द्धनारीश्वरत्वात् । इतश्च कौतुकाद् भोजपुत्री समागमत् । कर्त्तव्यं ? 20 पृष्टम् । तैरुक्तम्- 25 -- (५८) पिय खाद च चारुलोचने! यदतीतं वरगात्रि! तन्न ते । नहि भीरु ! गतं निवर्तते समुदयमात्रमिदं कलेवरम् ।। तया व्याहतम्-भवन्मतमङ्गीकरिष्ये । नृपं मुत्कलापयितुं गता । ताताहं नीलपटानां धर्ममगीकरिष्ये । नृपेण आहृताः, पृष्टाश्च- सुखिनः स्थ ? । मुख्येनोक्तम्- (५९) न नद्यो मद्यवाहिन्यो न च मांसमया नगाः। न च नारीमयं विश्वं कथं नीलपटः सुग्वी ।। नृपेणोक्तम्- यूयं कियन्तः स्थ ? । एकोनपञ्चाशद् युगलानि । नृपेणोक्तम्- सर्वानप्याकारयन, अहं त्वद्भक्तो 20 भविष्यामि । ते सर्वे मिलिताः । नृपेण पुरुषाः सर्वे मारिताः, स्त्रियच निष्कास मुत्ताः । अनन्नपां चीजमपि नाशितम् ॥ इति नीलपटवधप्रवन्धः॥

·No text on this page.

·धाराध्वंसप्रवन्धः। २३ ६४५) अन्यदा डाहलदेशीयकर्णमात्रा देमतया सिद्धयोगिन्या प्रहरं यावत् शुभलग्नकृते प्रसवसमये कपा- लासनेन गर्भो धृतः । कर्णो जातः । सा तु मृता। शुभलग्नप्रभावात् पत्रिंशदधिकशतराजचक्राधिपत्ये क्रिय- माणे राजा रोदिति । मत्रिभिः कारणं पृष्टम्-"मा स्म सीमन्तिनी काचित् ॥" ६४६) अन्यदा श्रीकर्णेन श्रीभोज प्रति कथापितम्-यत् भवतश्चतुरुत्तरशतं प्रासादाः, गीतबद्धप्रवन्धाश्च वर्त्तन्ते । अतस्तुरगद्वन्द्वयुद्ध-विद्यात्यागयुद्धेन मां विजित्य एकं प्रासादं प्रवन्धाधिकमुररीकुरु । ततः पंचाशद्धस्त- 5 प्रासादप्रतिज्ञायां भोजे जिते मत्रिभिराहूयमाने शरीरापाटवे सति घाटमार्गेपु वद्धेषु रुद्धेषु श्रीभीमेन श्रीकर्णस्य शुकचरणेन कृत्वा लेखः प्रस्थापितः । “अंवय फलं० ॥” इति यौगपद्येन मालवभंगे कृते भागहेतो मरेण श्रीको बन्दी कृतः ॥ इति विविधा भोजनृपप्रवन्धाः ।। १३. धाराध्वंसप्रवन्धः (B.) ६४७) मालवमण्डले उज्जयिनी पुरी अपरा धारा । तत्र राजा यशोवर्मा । इतश्च पत्तने श्रीजयसिंहदेवः । स 10 मालवं जेतुं प्रयाणमकरोत् । समीपभूमौ गतः प्रतिज्ञामकरोत् यद् धारां लात्वा भोक्ष्ये । इतो धारायां गव्यूति ५ मध्येऽयोमयाः क्षुरिकाः क्षिप्ताः सन्ति । प्रतोल्यो दत्ताः । कपाटेपु योजितेपु सम्मुखानि नाराचानि । तत्र गज- स्याप्यवकाशो नास्ति । धारायाः प्रत्यासन्नैरपि भवितुं न शक्यते । अथ सिद्धराजप्रधानैः कणिकाया धारा कृता । तस्या भङ्गे ५०० परमारा युद्धा मृताः । द्वादशवार्षिके विग्रहे सिद्धनाथे खिन्ने वर्चरको वेतालः प्राह-देव ! यदि यशःपटहः करी किराडूवास्तव्यो जेसलपरमारस्तत्र प्रेप्यते, गजारूढेन तेन धारा गृह्यते अन्यथा न । राज्ञोक्तम्-15 स करी वास्ते १ । कान्त्यां मदनब्रह्मनृपतेरस्ति । जयसिंहदेवस्तु कियता परिकरेण तत्र गतः । वर्षाकालोऽस्ति । पुर्या द्वारे स्थितः । मांइदेवमत्रिणो मिलितः। आदिश्यतां कार्यम् । नृपदर्शनमवलोक्यते । नृपो महानवम्यां विना दर्शनं न ददाति । जयसिंहदेवः स्थितः । इतो गाढे धर्मे भिजायमाने नृप उपरितनभूमौ आकाशे प्राप्तः । पुरम- वलोक्य पुराद् वहिदृशं ददौ । मदनकपटैः कृष्णान् चतुरकान् दृष्ट्वा प्राह-अरे ! पूरे किमिदं दृश्यते १ । देव ! गूर्जरत्रानृपतिर्देवदर्शनार्थी प्राप्तोऽस्ति । अरे! नृपो न किन्त्वेप कवाडी । य एवंविधे वर्षाकाले भ्राम्यति । 20 आकार्यताम् । जयसिंहदेवस्तूपायनमादायाययौं । श्रीमदनब्रह्मण राज्ञा सत्कृतः। आगमनकारणं पृष्टम् । राज्ञो- क्तम्-यशःपटहः करी विलोक्यते । किमर्थम् ? । देव ! तेन विना द्वादशवार्पिको विग्रहो न भज्यते । राज्ञो- क्तम्-जानानयत । जनैरुक्तम्-प्रसिद्धानां मध्ये स नास्ति । सिद्धराजः कृष्णवदनो जातः । इत एकनाघोरणे- नोक्तम्-देव ! स यशःपटहः करी । तं समानाय्यत । नृपेणोक्तम् यद्यमुना कार्य सरति तदा गृहाणान्येपि हस्त्यश्वादयः । देव ! पूर्णमनेनैव । राजा परिधाप्य करिणं दत्त्वा चोक्तम्-अतः परं विग्रहो न कार्यः। यतः 25 खल्पायुपि जीवलोके राज्यस्य सौख्यं नानुभूयते तत्तस्य को गुणः । नृपस्तु धारायां गत्वा सगौरवं जेसलपरमार आहूतः । तं दृष्ट्वा चारणेनोक्तम्- (६३) तुह मुंडिए घणेहिं धार न लीजइ कर्णउत्त!। जिम जे हेडे(?)प्रजंचेहि जोइ न जेसल आवतउ ।। स यश पटहमारुह्य प्रतोली गतः । कपाटयो गचानि सम्मुखानि तैः करी विध्यने । म पश्चात् स्थितः । जेम-30 लेन हकितः । करी कुपितः । कपाटाध ईपन् शुण्डाप्रवेशं प्राप्योद्धृतवान् । प्रतोली अतिवलेन पनिता । धाग गृहीता । नृपतिर्यशोवर्मा धृतः । श्रीजयसिंहदेव उपकारिणो जमलखादहिकं कृत्वा बलिनः । ६४८) यावत्क्रमेण वृद्धनगरमायातस्तत्र ब्राह्मणैः प्रवेशोन्नवे कारिले श्रीयुगादिदेवप्रामादाग्रे नृप प्राम, द्विजैरुक्तम्-देव ! देवं नमस्बुरुत । किमसा ब्रह्मा । देव ! अनौ युगादिदेवप्रामादः । किमत्रापर्वम् ? । देव! ? 5 ·? - । २४ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे अस्माकं पुरे एप देवो मुख्यः । नृपस्तु मध्ये गत्वा देवं नमस्कृत्य ध्वजां प्रासादोपरि दृष्ट्वा जनानाह-मया मालवे रुद्रमहाकालं विना ध्वजा कापि न दृष्टा । अतः कथमत्र १ द्विजैरुक्तम्-उत्तारके चलत यथोच्यते । ततो नृपतिर्ब्रह्मदेवकुले गत्वोत्तारके गतः। तदनु ब्राह्मणैः श्रीयुगादिदेवभाण्डागारात्कांसतालाद्धं गोष्टिकरानीय नृपाय दर्शितम् । देव ! असौ स प्रासादो यत्रैवं कांस्यतालान्यासन् । एवं ग्रासादाः २१ सकलशा भूगताः सन्ति । एप 5 द्वाविंशतितमः । नृपस्तु चमत्कृतः । देवायाधिकं ग्रासं दत्त्वा पत्तनं गतः ।। इति धाराध्वंसमवन्धः ।। १४. सिद्धराजौदार्यप्रवन्धः (B) ६४९) अथैकदा गुप्तिस्थाय यशोवर्मनरेश्वराय सिद्धराजेन पत्तनं दर्शितम् । तेन प्रासादपरम्परां दृष्ट्वा उक्तं च-देवासाकं वैरं सुखेन वलिप्यति । कथम् ? । एषु देवकुलेषु मानातीतो ग्रासोऽस्ति । पाश्चात्यास्तं लोपयिप्यन्ति । अतो देवद्रव्यभक्षणाद्विनश्यन्ति । सहस्रलिङ्गं दृष्ट्वा प्राह-वयं देवद्रव्यभक्षकाः, यूयं शिवस्नातजलपायिनः । अन 10 एवायां तुल्यौ। (६४) न मानसे माद्यति मानसं मे पम्पा न सम्पादयति प्रमोदम् । अच्छोदमच्छोदकमप्यसारं सरोवरे राजति सिद्धभर्तुः ॥ ६५०) अथैकदा सिद्धनृपतिनगरचरितं ज्ञातुं छन्नं भ्रमति स्म । व्यवहारगृहश्रेणी एकस्मिन्नावासे वहुन् दीपानालोक्य प्रातस्तस्याकारणं प्रहितम् । तेन भयभीतेन कारणं पृष्टम् । आकारकेणोक्तम्-नाहं जाने । स गतः। 15 नृपेण पृष्टम्-कियन्तस्ते गृहे दीपाः ? । तेनोक्तम्-चतुरशीतिः। नृपेण भाण्डागारात्पोडशलक्षान् दत्त्वा ध्वजा कारिता, दीपका विध्यापिताश्च । १५. मदनब्रह्म-जयसिंहदेवप्रीतिप्रवन्धः (B.) ६५१) कान्तीपुरी सर्वपुरश्रेष्ठा । तत्र चतुरशीतिचतुप्पथानि । चतुरशीतिजैनाः प्रासादाः । तावन्तो माहे- श्वराः । तावन्त्यो वाप्यः । ८४ उद्यानानि । ८४ सरोवराणि । एवं ८४-८४ स्थानानि । तत्र मदनब्रह्मा राजा । 20 तस्य धवलं गृहम् । योजनप्रमाणः प्राकारस्तत्र धवलगृहं सप्तदशभूमिकम् । तस्स पाश्चात्यग्राकारमध्ये मर्वऋतूपयोगि उद्यानम् । तत्र सप्त दश ?] भूमौ गवाक्ष ४ । आदौ विमानविभ्रमः पूर्वस्वाम् । उत्तरस्यां कैलाशहासः । दक्षिणयां पुप्पाभरणः । पश्चिमायां गन्धर्वसर्वस्वः । एते चत्वारो मुख्या गवाक्षाः । सर्वे स्वर्णमयाः । नानाकानुकोप- शोभिताः । अपरे ११६ । एवं १२० तदुर्गे। वाप्यश्चतस्रश्चतुर्दिक्षु । क्षीरोदयापी १, कमलकेदारा २, हंमविश्राम- वापी ३, सुधानिधिः ४ एवं । तदनु पुरमध्ये चन्द्रज्योत्स्ना तटाकिका धवलगृहप्रवेशप्रत्यासन्ना नानारनिबद्धा । 25 तसाचतुर्दिक्षु वाटिकाधारागिरिः सर्वत्तूपयोगिभिक्षविराजितः । तस्स राजोऽन्तःपुरसहस्र ५। एवं ३६००० पिंट- विलासिन्यः । मुख्यदेव्यश्चतस्रः । बावन १, [चन्दना २, मुमाया ३, सींघण ४ । बावनदेवीवाहिगि-मुगति १, हंमगति २, मुललित ३, लीलावती ४ मुख्य । चन्दनावाहिगि ४ साऊ १, मुसीला २, दक्षमणी ३, वल्लभा ४। सुमयावाहिगि ४-कांऊ १, कपूरी २, कामल ३, कस्तूरी ४ । अमृतमयी ?, अमृतवत्सला २, बचन- पन्मला ३, सहसकला ४-सींघणदेवीवाहिगि । मेरी १, हम्मीरी २, फलू ३, फलू ४-एता मुख्याः गनः 50प्रसादपात्राणि । आलि ?, आलति २, अलवि ३, अलवेसरि ४, बीन्टू वामणी कानुकयात्राः । गज ३३३०, तुरंगम लक्ष ५, पदाति लक्ष २१ । सर्वमविश्रेष्ठो माईदेवः सर्वमुद्राधिकारी । सेनापतिः मादयः । बारमॉलगर माघवदेवः । तया वर्षमध्ये सर्वावसरः २-एको महानवम्याम् , अपचत्राष्टम्याम् । एवमिन्द्रममानो गज्यं पालपति । मोलही मोल १६ नृत्यं मदा नृपाये कुर्वन्ति ।

·२५ देवाचार्यप्रवन्धः । ६५२) एकदा गूर्जरत्राधिपतिर्जयसिंहदेवो दिविजयं विधाय व्यावृत्तः कान्तीपरिसरे प्राप्तः । चिन्तितम्- मम रणश्रद्धा केनापि नापूरि । “पुष्पेषु जाती नगरेषु कान्ती*...” सा तावद्विलोकनीया । परिग्रहोऽप्यनु- त्साहोऽपि नृपमनुययौ । क्रमेण पुरीद्वारभूमावावासान् दत्वा स्थितः । मध्ये कोऽपि न वेत्ति । नृपेण बहिःस्थेन पुरीप्राकारे कनककपिशीर्षाणि दृष्टानि । प्रासाददण्डकलशैः सर्वसुवर्णमयी लंकेव भाति । सिद्धराजेन चिन्तितम्- वयमविमृश्य प्राप्ताः । इतः सेनानीः सन्नद्धीभूय पुरावहिर्निर्गत्य फेरकं दत्त्वा मध्ये याति । अमात्येन पुरीरोधः 5 कृतः । सैन्यसामग्री च सर्वा विहिता । इतो मत्रिणा लेखद्वारेण नृपो विज्ञप्तः-देव ! किमपि सैन्यं द्वारि केनापि हेतुनाऽगतमस्ति । नृपेणोपरितनभूमिस्थितेन दृष्टम् । द्वारावलगकस्य प्रति स्वरूपपत्रमर्पितम् । मत्रिणा स्वरूप- मालोक्य पोडशतुरङ्गमानपरवस्तु नृपयोग्यमर्पयित्वा माधवदेवद्वारावलगकः प्रहितः । स सिद्धनाथं गतः । नृपेणो- क्तम्-किमिदम् ? । मत्रिणाऽतिथ्यं भवतां प्रहितम् । प्राघुणका यूयं सत्कारार्हाः । नृपेणोक्तम्-चयमातिथ्यार्थिनो न, किन्तु युद्धार्थिनः । स तत् श्रुत्वा मत्रिणे निवेदितवान् । मत्रिणा नृपो विज्ञापितः । राज्ञा पत्रकेण द्वारि 10 कथापितम् । भव्यमेतत् । आगामिके मङ्गलवारे तव श्रद्धां पूरयिष्यावः। मत्रिगा द्वारि रणक्षेत्रं नृपस्य जयसिंह- देवस्य वचनात्सजीकृतम् । चतुर्दिक्षु वृक्षादि क्षत्रियैश्छिन्नम् । मत्रिणा युद्धार्थे सैन्यसामग्री कृता । नृपादेशमेव विलोकमानस्तिष्ठति । नृपस्तु किमपि न कथापयति । इतो निर्णीतदिनोपरि जयसिंहदेवेन जगद्देवस्य परमारवंशो- द्भवस्य पट्टबन्धः कृतः । पञ्चदश चान्येऽपि तत्सदृशाः सजीकृताः। इतो मङ्गलवारदिने नृपः प्रबुद्धो दन्तशौचं स्नानं शृङ्गारं च विधाय देवतावसरमकरोत् । तत्र प्रेक्षणीयं जातम् । पश्चाद्रसवती निष्पन्ना । भोजनं विधाय 15 ताम्बूलमादाय तुरगान् सन्जीकृत्य स्वयं सन्नाहं जगृहे । पोडश नार्यः सन्नाहं ग्राहिताः । तदनु ताभिर्युक्तो युवत्या धृतातपत्रो द्वाभ्यां वीजितवालव्यजनः स्थाने २ प्रेक्षणकान्यवलोकयन् पुर्यन्तरेवाप्टौ दिनानि कौतुकेनैव [निर्गम्य] नवमदिने बहिरायातः । इतो रणभूमौ पटो विधृतोऽन्तरा तावजयसिंहदेवसुभटाः सन्नह्य समाजग्मुः । याव- त्पटोऽपाकृतः, तावन्नारीवेष्टितं नृपं दृष्ट्वा जगद्देवाद्याः पश्चाद्ववलुः । नृपेणोक्तम्-किमिति भग्नाः स्थ । जगद्देवे- नोक्तम्-केन सह युध्यते । स्वयमवलोकयतु देवः । तावजयसिंहदेवः स्वयं सम्मुखे धावितस्तुरङ्गं मुक्त्वा पाद-20 चारेण । मदनब्रह्मनृपोऽप्युत्तीर्णः । द्वयोरालिङ्गने जाते द्वयोरपि प्रीतिर्जाता । प्रवेशमहोत्सवे जायमाने सिद्धनाथ- स्त्वनेकानि कौतुकानि विलोकयन्ननेकानि वाद्यानि शृण्वंश्च राज्ञा समं प्रतोल्यामागतः। एवं नवभिर्दिनैश्चन्द्र- ज्योत्स्नातटाकिकायां प्राप्तौ । तत्र स्नातौ । सुवर्णवेष्टितपादपां धारागिरिवाटिकामवलोकयन्तौ धवलगृहद्वारमा- यातौ । मत्रिणा कारितमङ्गलोत्सवौ धवलगृहं प्राप्तौ । सिद्धनाथस्तु सर्वरमणीयतामालोक्य ग्रामीण इव विसया- तुरः स्थितः । भोजनाद्या सर्वा सामग्री तथा जाता यथा वाढं चेतसि चमत्कृतः । मासान्ते मुत्कलापयामास 125 राज्ञा हस्त्यश्वादीन्युपढौकितानि । जयसिंहदेवस्तु पात्राटकं ययाचे । नृपेणार्पितम् । राजा मुत्कलाम्य पत्तनोपरि चलितः । पात्राटकं यावत्पुरप्रतोल्यामागतं सुखासनादि संहृत्य......तावन्निर्गमे उक्तम्-अग्रे पत्तनं क्व ? । जनैरुक्तम्-‘पत्तनं दूरे' इति श्रुत्वा पण्णां हृदयसङ्घट्टो जातः । इतो द्वयस्योपर्याच्छादनं दत्तम् । द्वयं जीवितम् । तन्नृपेण सह क्रमेण पत्तने प्राप्तम् । माऊनाम एकस्याः, परस्याः पेथू । अद्यापि माऊहराणि पेथूहराणि च पात्राणि श्रूयन्ते । एवं श्रीजयसिंहदेवः कान्तीं गत्वा समायातः ॥ इति मदनब्रह्मनृपतेर्जयसिंहदेवस प्रीतिप्रबन्धः ।। १६. अथ श्रीदेवाचार्यप्रवन्धः ( BR.) (६५) वस्त्रप्रतिष्ठाचार्याय नमः श्रीदेवसूरये । यत्प्रसादमिवाख्यान्ते सुखप्रश्नेषु साधवः ।। (६६) नग्नो यत्प्रतिभाधर्मात् कीर्तियोगपटं त्यजन् । हियेवात्याजि भारत्या देवसूरिमुंदेऽस्तु सः॥ * अत्र पद्यस्य पूरणार्थे मूलादर्श तत्प्रमाणा पंक्ति रिका मुक्ताऽस्ति । - 30 + पु० प्र० स०4 ·5 10 पुरातनप्रवन्धसङ्घहे. (६७) प्रभाधिनाथैर्मुनिभिः कलाभृत् मुख्यैरुपेतो गुरुतारकौघैः। अनन्तलीलाकलितः किलास्ते गच्छो वृहद्गच्छ इति प्रतीतः ॥ (६८) तत्र चित्रचरितः परितापं हर्तुं मेघ इव भव्यजनानाम् । शिष्यवृद्धिकरसंवरवानप्युज्वलोऽजनि गुरुर्मुनिचन्द्रः ।। (१९) दुषमाजलधी येन मग्ना सुविहितस्थितिः । हेलयेव समुद्दधे धरित्रीवादिपोत्रिणा ।। तच्छिष्यः- (७०) पडियोहिअमहिवलओं निन्नासिअकुमततिमिरखरो । सच्चकपयोहकरो जयउ जए देवसूरिरवी ॥ (७१) तावचिअ गलगजिं कुणंति परवाइमत्तमायंगा। चरणचवेडचमकं न देइ जा देवसूरिहरी ॥ ६५३) तस्य चरितारम्भः-*धन्याधारदेशे मड्डाहडपुरे वीरणागश्रेष्ठी प्राग्वाटज्ञातीयो वसति । तत्प्रिया जिन- देवी । साऽन्यदा स्वमे चन्द्रं मुखे विशन्तं ददर्श । अथ गुरूणां श्रीमुनिचन्द्रसरीणामुक्तम् । तैरुक्तम्-चन्द्रवत्सौम्यः सुतो भावी । सा समये शुभदिने सं० ११४३ वर्षे वैशाखशुद्धदशम्यां सुतमस्त । पूर्णचन्द्र इति नाम कृतम् । कदाचिन्मड्डाहडेऽशिवमुत्पन्नम् । लोको दिशोदिशं गतः । वीरणागोऽपि भृगुकच्छे गतः । पूर्णचन्द्रस्तु अष्टवा- पिकः सन् शुष्कमक्षिका विक्रीणाति । गुरवस्तत्रायाताः । स शुष्कमक्षिका विक्रेतुं कस्यापि गृहे गतः । तद्गृहे- 15 शोऽपि निधानद्रव्यमङ्गाररूपं त्यजन् पूर्णचन्द्रेणोक्तः-स्वर्ण किं त्यजसि ? । तेनोक्तम्-मम भाग्यादगारा जाताः, त्वं स्वकरे कृत्वा ममार्पय । तेनार्पितम् । धनिकेन कनकं दृष्टम् । धनिकेन शुण्डो भृत्वा स्वर्णवार्पितः। तेन पितु- रर्पितः । पित्रा गुरूणामुक्तम् । सूरिभिरुक्तम्-एप न सामान्यः, यद्यमाकं ददासि तदा प्रभावको भावी । पित्रो- क्तम्-अहं वृद्धः, तथा एकसुतो निर्द्रव्यः । पूज्यानां च वचोऽन्यथा कर्तुं न शक्यते । गुरुभिरुक्तम्-मम तपो- बनानां पञ्चशत्यस्ति ते सर्वे तव सूनवः । स दयितां पृष्ट्वा पुत्रं गुरूणां ददौ । सं० ११५२ वर्षे दीक्षा । प्राज्ञ- 20 त्वात् समग्रशास्त्रपारङ्गतो जातः । रामचन्द्र इति नाम दत्तम् । स महावादी जातः । पूर्व धवलकापुरे धन्धो नाम द्विजो जितः । काश्मीरदेशीयो द्विजः सत्यपुरे सागरो जितः । नागपुरे गुणचन्द्रो दिगम्बरो जितः। चित्रकूटे शिवभूतिर्भागवतो जितः । गोपगिरौ गंगाधरो द्विजः, धारायां धरणीश्वरः, पुष्करिण्यां पद्माकरः । इतो विमल- चन्द्र-हरिचन्द्र-पार्श्वचन्द्र-सोमचन्द्र-शान्तिकलश-अशोकचन्द्राद्याः सहायाः सञ्जाताः । गुरुभिः सं० ११६२ वर्षे पदे स्थापितः-देवसरि इति नाम जज्ञे । तथा वीरणागश्रेष्ठिना जिनदेवीसहितेन तथा सरस्वतीनाम्या पुत्र्याऽ- 25 न्वितेन व्रतमात्तम् । पुत्र्याश्चन्दनवालानाम्ना गुरुभिर्महत्तरापदमदायि । ६५४) अन्यदा धवलकके विहारे गताः । तत्र ऊदाश्रेष्ठिना श्रीसीमन्धरप्रासादोऽकारि । तस्सायमभिप्रायः- यत् सीमन्धरो यं कथयति तेन प्रतिष्ठां कारयामि । उपवासत्रयं जातम् । सङ्घो मिलितः। शासनदेवी स्मृता । कार्ये निवेदिते, देव्या उक्तम्-श्रीसङ्घः कायोत्सर्ग करोतु । तस्य बलात् देवी तत्र गता । श्रीसीमन्धरं नत्वा * B सनहे एतच्चरितस्यारम्भः किञ्चिद्भिन्नपाठक्रमेणोपलभ्यते । यथा- मडाहटम्मि नयरे निवसइ सेट्टी अ वीरणागु त्ति । सिरिपोरवाडवंसे जिणदेवी तस्स मजा य॥ तमोननूजः गुमस्वमसूचितो रामचन्द्र नामानि । अन्यदाऽवृष्टी सत्यां दुर्भिक्षवशात् भृगुपुरे मुभिक्षं युवा श्रेष्टी तन गतः । राम- पन्द्रलु नौवित्तवाट्यां वाणिज्याय यदपि तदप्यादाय यानि । एकदा श्रीमुनिचन्द्रस्यो विहारेणाजग्मुः । वीरणागो वन्दनायापात । इतो रामचन्द्रेण पोडशवर्षदेशीयेन पापधागारमागत्योक्तम्-तात! मया चणकान् दत्वा तावत्यो दाशा समानीता। गुरमिलक्षणान्यवलोक्य श्रेष्ठी उक्त-प्रेष्टिन् ! पुत्रो महाभाग्यवान् , खद् गृहे सन् तब कुलस्यैव द्योतको भावी; परं गृहीतदीक्ष. सकलस्यापि जिनशासनस्य घोतको मंत्रिता । तनः प्रेष्टिना प्रेष्टिभ्या च क्षमाश्रमणं दत्तम् । भगवन् ! सपुत्रयोरप्यावयो क्षया प्रसाद कुर ।...(इतोऽमे B सङ्ग्रहः स्वदितः) ·देवाचार्यप्रवन्धः। 10 15 पप्रच्छ-भगवन् ! धवलकपुरे श्रेष्ठिना ऊदाकेन भवतां प्रासादः कारितः । तस्य प्रतिष्ठां कः करोतु ? । स्वामिना उक्तम्-श्रीदेवाचार्याः कुर्वन्तु । निवृत्य उक्तम् । कायोत्सर्गः पारितः श्रीसद्धेन । प्रतिष्ठा जाता । ऊदावसहीति नाम जज्ञे ।-इत्याधनेकवर्णनानि, तथापि किश्चित् खण्डितसम्बन्धा लिख्यन्ते । ६५५) अथ कर्णावतीसङ्घप्रार्थनया कर्णावतीं गताः । चतुर्मासकं स्थिताः । तत्र श्रीमदरिष्टनेमिनः प्रासादे व्याख्यानं भवति । इतः कर्णाटनृपगुरुश्चतुरशीतिवादान्-एवं देशे देशे जित्वा मालवमण्डलस्य मध्ये भूत्वा 5 गूर्जरत्रां प्रति चचाल । क्रमेण आसापयामाययौ । तस्य वादाः- (७२) बंभ अह नव बुद्ध भगव अट्ठारस जित्तय, सइव सोल दह भदृ सत्त गंधच विजित्तय । जित्त दिगंवर सत्त च्यारि खत्तिय दुय जोइय, इकु धीवर इकु भिल्लु भूमिपाडिआँ इकु भोईआँ। ता कुमुदचंदि इय जित्त सवि अणहिल्लपुरि जौं आइयाँ । वडगच्छतिलइ पहुदेवसूरि कुमुदह मदु उत्तारियाँ । वासुपूज्यचैत्ये स्थितः । इतो धावस्तत् श्राद्धोऽमन्दतरमायातः । कुमुदेनोक्तम्-किं चिरेण दृष्टः १ । तेनोक्तम्- श्वेताम्बरश्रीदेवाचार्यपौपधागारे समर्थनमजनि । तत्र वेला लग्ना । कुमुदेनोक्तम्-मयि आगते श्वेताम्बराणां समर्थनमेव युक्तं न त्वारम्भणम् । तेनोक्तम्-मैवं वद । (७३) आस्तां सुधा किमधुना मधुना विधेयं, दूरे सुधानिधिरलं नवगोस्तनीभिः । श्रीदेवसूरिसुगुरोर्यदि सूक्तयस्ताः पाकोत्तराः श्रवणयोरतिथीभवन्ति ॥ इति श्रुत्वा सकोपः सन् साहारणं नाम भट्टमाहूय प्राहिणोत् । स पौपधागारे कुमुदविरुदान्यवादीत्-सकल- वादिवेताल, वादितरुप्रवलकालानल, वादीन्द्रमानपर्वतदावानल, वादिगजघटापञ्चानन, वादिसिंहशार्दूल, मुक्तिनि- तम्बिनीकण्ठकन्दलालंकारहार, श्वेताम्बरदर्शनप्रहसनसूत्रधार, पदर्शनपाठी जयति वादीन्द्रश्रीकुमुदचन्द्र । (७४) हंहो श्वेतपदाः किमेष कपटाटोपोऽस्ति सण्टङ्कितैः संसारावटकोटरेऽतिविकटे मुग्धो जनः पात्यते । तत्त्वातत्त्वविचारणासु यदि वो हेवाकलेशस्तदा सत्यं कौमुदचन्द्रमझियुगलं रात्रिन्दिवा ध्यायत ॥ ततः प्रभोः शिष्येण माणिक्येनोक्तम्- AGOARORARD BAN:07 517! (७५) कः कण्टीरवकण्ठकेसरसटाभारं स्पृशत्यंहिणा कः कुन्तेन शितेन नेत्रकुहरे कण्डूयनं काहति । का सन्नह्यति पन्नगेश्वरशिरोरत्नावतंसश्रिये यः श्वेताम्बरदर्शनस्य कुरुते वन्द्यस्य निन्दामिमाम् ।। अन्यदा प्रभोर्भगिनी सरस्वती तनुगमनिकायां गता । कुमुदः प्राह-केयं गंडुरिका श्वेताम्बरी ? कुमुदेनोक्तम्- आयें ! नृत्यं कुरु । नग्नाट ! त्वं मृदङ्गं वादय । ततः सा पौपधागारे गत्वा रोदितुं प्रवृत्ता। गुरुभिर्निमित्तं पृष्टा तयोक्तम्- (७६) हा कस्स पुरोहं पुष्करेमि असकन्नया महं पहुणो। नियसासणनिकारे जोऽवयरइ वरं सुगओ॥ दिगम्बरविडम्बना उक्ता । गुरुमिश्विन्तितम्- 20 JAIN LIBRUE. DIKANER, B... - 25 - 30 an ·अभी मानो मविवभून गरोजनमा । कविता सनताममता गणोमि ।। भी भेनासागमा लगाई। कानुन प्रथमारनारम् ॥ - मगर सति पर गहराः । जिनिभास भोतमोपाये। Mob :: । शिशिताः। . 4 K. * 1 APR A 5 - || state it.......... --... aithi...! itment 11. Antistkht . . || Listhit hair in : L. f ܥܢ t t- न ३ . , * *. + A ३... ... .!! || , र गी" EI,,ग ii। माह । T *- 1 - , , -- . 1 } }.1 :! : hti...!!... 4 * A . है .., . HTRA . | himitin: htii... air . . में M 7 1 . 1- ·२९ 5 10 15 1 देवाचार्यप्रवन्धः। यणलदेव्या अग्रे उक्तम्-अहं जयकेशिनरेश्वरस्य प्रियस्तव भ्रातुः । इतः करणे स्व-स्वमतख्यापनाय पत्रं लेख- यितुं गतौ । इतो गांगिलपण्डितेन श्रीदेवसूरीनुद्दिश्य हास्यं कृतम् । (८५) वेषः कोऽपि तुरुष्कसन्ततिभवः कक्षान्तरे लम्बित- श्छायामाश्रयते गताशुकपशोर्जीर्णोर्णकापोलः। अन्धानामिव यष्टिका करतले मुण्डं समुल्लुञ्चितं युक्तं केवलमास्यमुद्गतमलं यद्वस्त्रखण्डावृतम् ॥ (८६) दन्तानां मलमण्डलीपरिचयस्थूलं भविष्णुस्ततिः कृत्वा भैक्षभुजिक्रियामविरतं शौचं किलाचाम्लतः । नीरं साक्षि शरीरशुद्धिविषये येषामहो कौतुकं तेपि श्वेतपटाः क्षितीश्वरपुरः काहन्ति जल्पोत्सवम् ॥ ततः प्रभुराह-(८७) यादोऽङ्गशोणितकषायितचीवराणां सन्मांसभक्षणविचक्षणदक्षिणानाम् । विद्वनिकायजननिन्दनकोविदानां पावित्र्यमुत्तममहो द्विजसत्तमानाम् ॥ (८८) एतस्याः कुक्षिकोणे विद्धति वसति कोटयः स्वर्गधाम्ना- मेतल्लाङ्गेललग्नाः सपदि तनुभृतो वैतरण्यास्तरन्ति । गामित्थं स्तौति विप्रः पदि पदि न वयं कारणं तन्न विद्मो गृह्णानामात्मगेहात् तृणमपि निविडं ताडयन्त्युग्रदण्डैः ।। इत्युक्त्वा पौपधा(?)न्नृपेण गांगिलस्य देशपट्टो दत्तः । तदा कुमुदचन्द्रः प्रतिज्ञामवादी- (८९) इह नृपतिसभायां वाहुरूचीकृतो मे वदतु वदतु वादी विद्यते यस्य शक्तिः। मयि वदति वितण्डावादविद्याधुरीणे जलधिवलयमध्ये नास्ति कश्चिद्विपश्चित् ॥ (९०) वृहस्पतिस्तिष्ठतु मन्दबुद्धिः पुरन्दरः किं कुमते वराकः । मयि स्थिते वादिनि वादिसिंहे नवाक्षरं वेत्ति महेश्वरोऽपि ॥ श्रीदेवाचार्यः कुमुदं प्रति- (९१) न लाभयामो ललनां न भोज्यं सुगन्धिसर्पितमुष्णमनः । कार्य विवादेन सखे न तत्र खशासनोद्योतते च कुर्मः ।। ख-स्वमतख्यापनाय पत्रकमलेखि । कुमुदेनोक्तम्- (९२) केवलिहुओ न भुंजर जीवरसहियरस नन्धि निपाणं । इत्थीहुआ न सिज्मद मयमेयं पागदपन्दन्स ।। देवाचार्येणोत्तम्- (१३) केवलिओ वि भुंजर, पीयरसरियन्स अन्धि निधाणं । पत्थीहुआ वि सिजद मयमेयं देवनुरीणं ॥ 30 गूर्जत्राया विवेकहारपतिन्वम् , नृपस निमित्तम्, पननन्न नमान्बममन सिदने । ० १९८२ च वैशावपूर्णिमादिन पादरतोरातौ । दिगन्नरः पई गतः । श्रीदेवरिः रामः नः प्रमाणः पवादनः । क्रमेण सभायां गताः । समुदेनाशीवादी दत्तः, प्रभिः । नदनु गाहानी जलने, दमाः प्रत्युना पत्र शत्या दीयते । पुनर्गचपाती उपन्दखने । एवं नत्र पदविदिदिनानि विवादोहरे। स्टा वान निनाद 20 2.3 ·३० 5 पुरातनप्रबन्धसङ्ग स्थानमायातः । क्रमेण सर्व प-राज्ञीप्रमुखैर्मानितम्-कुमुदचन्द्रो हारित-इति कृत्वा देगानिष्काशितः । कुमुद- स्थाशोकवनिकां गतस्य हृदयास्फोटो जातः । राज्ञा तत्सर्वखमादाय प्रभूणां प्राभृतीकृतम् । (९४) च्यारि जोड नीसाण हय हिंसइ पंच पंच्यासी, इग्यारह सई सुहड सीस सई दुन्नि छिआसी । घलदह सई चिआरि कम्मकर पंचछत्तर, अत्थ लक्ख पणवीस दम हुइ लक्ख बहुत्तर । ता चमर छत्त तुहर विरुद सुखासण वाहण लियओं। वडगच्छतिलइ पहुदेवसरि नग्गओं वलि नग्गओं कियओं। श्रीगुरुं प्रति नृपः प्राह-भगवन्निदं भवद्भिरेवार्जितं तत् गृहीत । मरिराह- (९९) भुञ्जीमहि वयं भैक्षं जीर्णवासो वसीमहि। शयीमहि महीपीठे कुर्वीमहि धनेन किम् ॥ नृपेण महोत्सवपुरस्सरं पापधागारे मूरयः प्रेपिताः। (९६) श्रीसिद्धपुरे रम्ये सिद्वन्पो देवसूरिगुरुवचसा । तुर्यद्वारं चैत्यं कारितवान् तुर्यगत्यर्थम् ।। [*श्रीवादिदेवसरिसदुपदेशवासितचेतसा सिद्धराजजयसिंहदेवेन सं० १८८३ वर्षे पत्तनमध्ये श्रीऋपभप्रासादः कारितः ८४ अङ्गुलऋपभविम्बयुग राजविहारनाम्ना ।] ॥ इति देवाचार्यग्रवन्धः ।। 10 15 १७. आरासणीयनेमिचैत्यप्रवन्धः (P.) ५६) अथैकदा आरासणपुरात् महं गोगासुतः पासिलो दौर्बल्यात् कूपिकामादाय पत्तनमाययौ । तत्र राय- विहारे देवं नत्वा विम्बमपने लमः । इतः ठक्कुरछाडापुत्र्या देवकुलमागतया दृष्टः पृष्टश्च-भ्रातरेवं विम्वप्रमाणं गृह्णासि, किं नूतनमेवंविधं करिष्यसि । तेनोक्तम्-भगिनि ! यदि कार्यते तदा प्रतिष्ठायामागन्तव्यम् । एवमस्तु । 20 स स्वपुरे गतः। विम्बरचनेऽन्यमुपायमलव्ध्या, अम्बाविदेवीप्रासादे गत्वा लछितुमारेभे । दशभिरुपवासदेवी प्रत्यक्षीभूयोवाच-चरं वृणु । तेनोक्तम्-देवि ! तथा कुरु यथाऽहं नृपविहारसमं प्रासादं कारयामि । देव्या स्थान- मुक्तम्-खानिर्दर्शिता । परं पोडशप्रहरैस्ते मनोरथः सेत्स्यन्ति, तदनु न । इतो लन्धवरः सद्धेन सह ब्रजन् बुद्ध्या चतुष्पथमध्ये उपविष्टः। इयन्ति दिनानि देवीनिमित्तम् , अतः परं सद्योपरि। कथम् ? । यदि सर्वः कोऽपि स्वतो जनेन स्वसमुदायेन पोडशमहरान् सान्निध्यं करोति तदा भुजे नान्यथा । सङ्घन मानितम् । पारणकाढनु जनं 25 सम्मील्य खनौ गतः। खननं प्रारब्धम्-प्रहरत्रयं जातं खनताम् । अतस्तस्य गुरवस्तनुगमनिकायां प्रस्थिताः । पासिलेन वन्दिताः। तैरुक्तम्-पूर्णा मनोरथाः । तेनोक्तम्-देवगुरुप्रसादात् । देवी रुष्टा मम प्रसादो न किन्त्वे- तेपाम् । सत्वरं निःसरत । खानिः पतिता । दीनारसहस्र ४५ विमलो निर्गतः । इष्टिकामयः प्रासादः प्रारब्धः। विम्बं कारितम् । चन्द्रमा सहस्र २ अवशिप्यन्ते । चिन्तितं विम्बमुपवेशयामि । इति ध्यात्वा पत्तनं गतः ठकुर- छाडावासे प्रतोल्यां स्थितः । प्रवेशमलभमानो महता वरेण पूत्करोति । ठकुरेण मध्ये मोचितः । नमस्कारे 30 कृते ठकुरेणोक्तः कुतः समायातः । । छाडापुत्री वाई हांसी तस्सा मीलनाय । ठकुरेण पुत्री आहूता । वत्से ! तत्र भ्राता । तेन नमस्कृत्योक्तम्-मां न वेत्सि ?, राजविहारे विम्बं मपन् दृष्टः सोऽहम् । मया विम्बं कारितम् , प्रतिष्ठायामागच्छत । ततः श्रीदेवसरिभिः समं श्रेष्ठिपुत्री चलिता, पित्रा प्रेषिता । तत्र प्रतिष्ठा जाता ११९३ । तत्र तया.शेपं सम्पूर्ण कृतम् । मण्डपस्तया भगिनीत्वेन कारितः । लक्ष ९ द्रव्यलागिः । स च मेघनादः । * एकस्मिनन्यादर्श एपा कोष्टकगता पंतिः प्राप्यते।

·मत्रिसान्तूप्रवन्धः। (१७) गोगाकस्य सुतेन मन्दिरमिदं श्रीनेमिनाथप्रभो- स्तुङ्गं पासिलसञ्जकेन सुधिया श्रद्धावता' मन्त्रिणा। शिष्यैः श्रीमुनिचन्द्रसूरिसुगुरोर्निर्ग्रन्थचूडामणे- वादीन्द्रः प्रभुदेवसूरिगुरुभिर्नेमे प्रतिष्ठा कृता ॥ (९८) रामनन्दशशिमौलिवत्सरे माधवे च दशमीतिथौ सिते। वाक्पतेः सुदिवसे प्रतिष्ठितोऽरासणे पुरवरे शिवाङ्गभूः ॥ ॥ इति आरासणसत्कनेमिचैत्यप्रवन्धः । १८. फलवर्द्धितीर्थप्रवन्धः (P. Bn.) ६५७) अथैकदा श्रीदेवाचार्याः शाकंभरी प्रति विजहुः । अन्तराले मेडतकपुरपाट्यां फलवर्द्धिकाग्रामे मासकल्प स्थिताः । तत्र पारसनामा श्राद्धस्तेन जालिवनमध्ये श्रीपार्श्वतीर्थं प्रादुःकृतम् । तेनैकदा वनं निरीक्ष्यमाणेन 10 जालिवनमध्ये लेष्टुराशिदृष्टः । अम्लानशितपत्रिकापुष्पैः पूजितः । लेप्टवो विरलीकृताः । मध्ये विम्बं दृष्टम् । तेन श्रीदेवसूरिभक्तेन गुरवो विज्ञापिताः । तैः सूरिभिर्धामदेव सुमतिप्रभगणी वासान् दत्त्वा प्रहितौ । धामदेव- गणिना वासक्षेपः कृतः । पश्चाद्देवगृहे निष्पन्ने श्रीजिनचन्द्रसूरयः स्खशिष्याः वासानर्पयित्वा प्रहिताः। तैश्च ध्वजा- रोपः कृतः । पश्चात्तत्र प्रासादेऽजमेरीयश्रेष्ठिवर्गों नागपुरीयो जाम्बडवर्गः समायातः । ते गोष्ठिका जाताः । संवत् ११९९* वर्षे फागुणशुदि १० गुरौ विम्बस्थापनम् । संवत् १२०४ वर्षे माहसुदि १३ शुक्रे कलशध्वजारोपः।। 15 ॥ इति फलवर्द्धिकातीर्थप्रवन्धः ॥ १९. मत्रिसान्तूप्रवन्धः (B. BR. ) ६५८) श्रीपत्तने जयसिंघदेवस्य मन्त्री सान्तूनामा सर्वमुद्राधिकृतः श्रीदेवसरिणां भक्तः । तेन धवलगृहानुकारी आवासः कारितः । गुरवोऽवलोकनायाकारिताः । मत्रिणा अग्रेसरेण भूत्वा दर्शितः । पृष्टम्-प्रभो ! कीगा- वासः १ । इतः शिष्यमाणिक्येनोक्तम्-यदि पौषधशाला भवति तदा वर्ण्यते । मत्रिणा क्षमाश्रमणं दत्तम् । एपा 20 पौषधशालैव भवतु । तदनु सा मुख्यपौपधशाला जाता । तत्र पट्टशालायामुभयोः पार्श्वयोरादर्शाः पुरुषप्रमाणा आसन् । श्रावका धर्मध्यानादनु यथा वक्त्राण्यवलोकन्ते । तथा वांका-निहाणाभिधानयोमियोद्वौं प्रासादौ कारितौ । एकसात्स्नपनं कृत्वा सुरगया गन्यूतिमितया द्वितीये गम्यते । एकदा मत्रिणो राज्ञा सहाऽप्रीतिर्जाता। मत्री रूसणके मालवदेशं प्रति सपरिच्छदोऽचालीत् । राज्ञा ज्ञातमेपो मध्यवेदी । सैन्यं सत्वरमानयिष्यति । छन्ना नरा राज्ञा तेन सह प्रेपिताः। तत्र गतोऽसौ किं कुरुते । मत्री उज्जयिन्यां गतो नृपमन्दिरे, परं नृपस्य नमस्कारं न 25 करोति । पार्श्वस्थैरुक्तम्-मत्रिन् ! नमस्कारं [कथं ] न कुरुषे १ । देव ! देवं मत्वा श्रीवीतरागो नमस्कृतः, गुरून् भणित्वा सुसाधवः, नृपस्तु जयसिंघदेवः । अन्यस्य कस्य शिरो न नाम्यते । राज्ञोक्तम्-मत्रिन् ! मुद्रां गृहाण । देवासाकं स्वामी केनापि कारणेन रुष्टोऽस्ति । कल्येऽप्यसानाकारयिष्यति । तदनु राज्ञा गौरवेण स्थापितः । छन्नपुरुषैः पत्तने गत्वा नृपाय निवेदितम् । नृपेण सत्वरमाकारणं प्रहितम् । मन्त्री नृपं मुत्कलाप्य चलितः । मालव-मेवाडसन्धौ आहडग्रामे महं० सान्तूयोग्यं पाश्चात्यप्रहरे मृत्युः । मत्रिणा तदेव क्षामणाचं कृत्वा 30 पुत्रस्य शिक्षा दत्त्वाऽनशनं गृहीतम् । पुत्रीवयजू तया प्रदत्तम् । तात! किमवशिप्यते ? पृष्टे, वत्से ! तपोधना- दर्शानादन्यन्न किमपि । तया वण्ठस्तपोधनवेपं कारयित्वाऽग्रे नीतः। उक्तम् । तदर्शनान्मत्रिणा हटेन नमस्कृतः 2 BR पिम्वनः। 3 BR लेटूनि विरलीकृतानि । 1 BR कारापितं। 4 B. सेटिवगा। 5BE जायरा * P१८८॥

·? ? पुरातनप्रवन्धगहरे तन्मुखान्नमस्कार प्राप दिवं ययौ । स तथैव समुद्रो निवेश्य ग्यितधलनवेलागामुक्तः-२ वे मुत्र, ग्वकर्माणि कुरु । तेनोक्तम्-यत्प्रसादान्मन्त्री सान्तू चरणयोर्निपतितम्तं वेपं न मोक्ष्ये । क्रमेण पनने नीतो गुरुणां पाय दीक्षितः। नृपेण पुत्रस्य महं० देवलस्य महन्मानोऽदायि ॥ इति मन्त्रीसान्तूप्रबन्धः ॥ २०. मत्रिउदयनप्रवन्धः (P.) 5६५९) श्रेष्ठीयोहित्यपुत्र अश्वेश्वरः । पुत्रयक्षना[ग]-पुत्रवीरदेव-पुत्रउद्गनः । तत्पुत्रो मत्रिगुरुवाहडदेवः । श्रीकरणम् । लाटाहयदेशकरणमपि तस अर्पयति ग्म नरेन्द्रो, येन बगेकरणपञ्चकमनुष्यः (१) ॥ मरुस्थल्यां जावालिपुरसमीपे वाघराग्रामे श्रीमालनातीय उदयनो वणिक् । भार्या धवलकाक ठ० साम्बपुत्री सुहादेवी । स कूपिकां करोति । अन्यदा घृतकूपं मस्तके कृत्वा धनुरादाय मेघान्धकारयामिनी विमानप्रायां मत्वा रामशेनोपरि चचाल । इत एकस्मिन् क्षेत्रे कलकलं श्रुत्वा, धनुरारोप्य, पृष्टवान् के यूयम् ? । अस क्षेत्रनिकस्य 10 कमा । उदयनेनोक्तम्-अस्यैव स्युः किं वा अन्यस्यापि ? । भवन्ति, परं स्थानान्तरिताः । मम क सन्ति । तैरु क्तम्-आशापळ्यां कर्णदेवोऽपरः शालापतिस्तिद्गुणसीहः । स ततः शुन्या पश्चाद् व्यावृत्य, महिलामुत्थाप्य, सुत- वाहड-चाहडान्वितः आशापल्लीं गतः । तत्र चैत्ये मुंड मुक्त्या देवं नन्तुं मध्ये गतः । तत्र तिहुणसिंहस्स पनी चेटीवृता देवं नन्तुमागता । अपूर्वान् दृष्ट्वा वन्दनां चकार । पृष्टं कस्यातिथयः? उदय-आदी देवो दृष्टः, पया- त्वम् । ततः स्वसार्थे स नीतः। सा घरं (गृह) मध्ये गता । द्वारपाल उदयनं न मुञ्चति । प्रतोल्युपरिस्थेन शाला- 15 पतिनोपरि आनायितः । उदयनेन नमस्कारे कृते, पृष्टम्-कुतः प्राघुणकाः । मरुस्थल्या भवन्तं ध्यात्वा वर्तना- यागताः । भव्यं जातम् । भोजनाय सकुटुम्बो [उपवे]शितः। भोजनादनु पृष्टम्-मध्ये स्वासथ पृथग्या ? । तेनो- क्तम्-पृथग् । स्तोकमपि स्थानमर्प्यताम् । तेन गृहद्वारेऽपवरको दर्शितः। तत्र भूमिशुद्धिं कृत्वा यावद्वारं ददाति तावन्निधानं निर्गतम् । स विलसति । तन्नृपस्य सारा जाता । शालापतिराहूतः। याचितं तत् । देव ! मदीये [गृहे ] मारुक एक आगतः। तस्य गृहे किञ्चिन्निस्सृतम् । तदहं न वैद्मि । ततः स नरैर्धत्वा नीयमानो निरो- 20 धार्थ शून्यं हट्ट विवेश । तत्रापि निधानं दृष्टम् । राजकुले गतः। राज्ञा पृष्टम्-रे निधानं दर्शय । तेनोक्तम्-देव! बुभुक्षितेन भक्षितम् । ततो गुप्तौ क्षेपितः । स यदा शरीरचिन्तायां याति तदा निघानमेव विलोकयति । अन्यदा नृपेणोक्तम्-रे अर्पयसि ? । तेनोक्तम्-कियन्ति दर्शयामि । राज्ञोक्तम्-एतत्किम् ? देव ! यत्र यत्र यामि तत्र तत्र निधानानि । दर्शय । तेन ५-१० दर्शितानि । तं भाग्यवन्तं ज्ञात्वा स्वमुद्रा दत्ता भूपेन, राणिमा च । ६६०) एकदा मत्रिपनी विनष्टा । वाग्भटेनाचिन्ति-मम पिता दुःखितः । कापि कन्यां विलोकयामि । 25 वायडपुरे कोऽपि व्यवहारी तस्य सुता वृद्धाऽस्ति । सा वाग्भटेन स्वयं तत्र गत्वा याचिता । तेनोक्तम्-कस्सार्थे ? किं तेन ? ममैव देहि । तेन दत्ता । इतो वाग्भटदेवेन राणक उक्तः-तात ! वायडपुरे जीवितस्वामिनं श्रीमुनि- सुव्रतमपरं श्रीवीरं नन्तुं चलत । सङ्घ सम्मील्य ततो गतः । तत्र गत्वा, पूजां विधाय, भोजनवारा प्रारब्धा । इतो वाग्भटदेवसङ्केत्तात् कोऽपि स्थालं न मण्डयति । मत्रिणोक्तम्-स्थालानि किं न मण्ड्यन्ते ? । यदि सङ्घवचः प्रमाणीकुरुत तदा सर्वः कोऽपि भुनक्ति । आदिशत । यत्परिणयनं मन्यध्वम् । मत्रिणोक्तम्-सप्तति वर्षाणि 30 जातानि । अतः कोऽवसरः अवसरं विना न शोभते । अतो वाग्भटेनोक्तम्-ज्ञातिवलीयसी । उदय०-कः कन्या प्रयच्छति । सर्व निप्पन्नम् , भवतां वाक्यमेव विलोक्यते । ततः परिणीतः । तस्याः सुतो रायविहार आम्बडो जातः । उदयनेन खड्गारो जितः । पश्चान्मेलगपुरे साङ्गणडोडीआकेन सह युद्धं जातम् । घाताः लग्नाः । तत्राभि- ग्रहद्वयम्-शत्रुञ्जयोद्वारे द्विवेलं भोजनम् , श्रीमुनिसुव्रतप्रासादोद्धारे स्नानम् । अभिग्रहद्वैविध्यं सत्याप्य कालं कृत्वा सुगतौ प्राप्तः ॥ इति मत्रिउदयनप्रवन्धः ॥

·वसाह आभडप्रवन्धः। ३३ - २१. अथ वसाह आभडप्रवन्धः (B. BR. P.) ६६१) श्रीअणहिल्लपुरे नागराजश्रेष्ठी कोटीध्वजः। तस्य प्रिया लीलादेवी । अन्यदा श्रेष्ठी आपन्नसत्त्वायां पत्यां विशूचिकातो मृतः । तदनु नृपपुरुपैर्गृहसारमपुत्र इति कृत्वा गृहीतम् । श्रेष्ठिनी धवलकके पितृगृहे गता। तत्र तस्या अमारिदोहदो जज्ञे । स पित्रा पूरितः । क्रमेण पुत्रो जातः । तस्याभयकुमार इति नाम दत्तम् । स क्रमेण पञ्चवीयो जातः । पठनाय क्षिप्तः । अध्ययनं करोति । अथैकदा वालकैनिस्तात इति कथितः । स मातरं 5 पप्रच्छ-मातः ! को मे तातः ? । तया खपिता दर्शितः । तेनोक्तम्-एप ते, मम क्व ? तया स्वभावे उक्ते, तेनो- क्तम्-पत्तने यास्यामि, अत्र' न स्थास्यामि । इत्याग्रहमादाय स्थितः। मातामहेन सम्प्रेपितः । पत्तने गतः । तत्र स्वगृहे स्थितः । क्रमेण व्यवसायः प्रारब्धः । लाछलदेवी भार्या परिणीता । किमपि निधानं पूर्वजसत्कं लेभे । व्यवसायात् पितृतुल्यो जातः श्रिया । सुतत्रयं जातम् । अथ कर्मदोर्वल्यात् श्रीगन्तुं लग्ना । मन्दं मन्दं निर्द्धन- त्वमाययौं । पत्नी पुत्रानादाय पितृगृहं गता। आभडोऽप्येकाकी मणिकारहट्टे घुर्घरकान् घर्षति । यवानां माणकं 10 लभते । तेन वृत्तिः । तिं पीष्य स्वयं पक्त्वाऽश्नाति । एवं दुरवस्थां गमयति । यतः- (१९) वार्द्धिमाधवयोस्सौधे प्रीतिप्रेमाङ्कधारिणोः । या न स्थिता किमन्येषां स्थास्यति व्ययकारिणाम् ॥ एकदा कुलगुरूणां हेमाचार्याणां पौपधागारे गतः। जनान् परिग्रहप्रमाणं गृह्णतो वीक्ष्य सोऽपि ययाचे । गुरुभिर्द्रम्मान् पृष्टः । योग्यतां ज्ञात्वा टिप्पने द्रम्मलक्ष ९ कृताः । एवं शेपवस्तूनि । टिप्पनमर्पितम् । तेनो-15 क्तम्-कस्यापि पुण्यवत इदम् । ममैवं योग्यता नहि । गुरुभिरुक्तम्-भविप्यति । शेपं धर्मे देयम् । क्रमेण द्रम्म- पञ्चकं ग्रन्थौ कृतम् । एकदा चतुःपथान्तरे एकामजां दीनार ५ जग्राह । गले आभरणं सार्थे क्रीतम् । तस्य पापाणस्य दलानि वैकटिकात् कारितानि । क्रमेण धनी जातः । कुटुम्वं मिलितम् । तपोधनानां विहरणे घृत- घट १ दिन प्रति । तथा सत्राकारस्त्ववारितः । नित्यं प्रासादेपु पूजा । सदैव साधर्मिकाणां वात्सल्यं सत्कारः । वर्ष प्रति सकलदर्शनसद्धार्चा २ । तथा पुस्तकान्यनेकशः लेखितानि । जीर्णोद्धाराश्च कारिताः । बहूनि विम्यानि 20 कारितानि । एवं सद्धमुख्यतामासाद्य वर्प ८४ प्रान्तेऽनशनमादातुकामः पुत्रपञ्चकं स्वजनानप्याहूय प्रोवाच-हे वत्साः! धर्मवहिकां वाचयत । वाचितायां 'भीमग्रीद्राम ९८ लक्ष ।' इति अझं श्रुत्वा वसाहो विपण्णः । ज्येष्ठमुतेन आसपालेन व्याहृतम्-यूयं तात ! मा विपीदत । यदसाभिः सकलोऽर्थो व्ययीकृतः । अद्याप्यादिश्यताम् । भव- त्प्रसादेन सर्वमस्ति । वसाहः प्राह-रे वत्साः ! जनके मयि गर्भस्थिते विपन्ने सर्वस्वं नृपेणात्तम् । पुनर्जातन पुन- रजितं पुनर्गमितम् । महदुःखमनुभूतम् । पुनरर्थे जातेऽहं कृपणो जातः । कोट्यपि न परिता । पुत्ररुक्तम्-तात ! 25 परं कोटीः पूर्णा तदा स्यात् , यदा अष्टोत्तरा भवति । १० लक्षास्तत्कालमानीय सप्तक्षेव्यां व्ययिताः । अष्टी पुनर्धर्मव्यये । एवं पुण्यानि कृत्वा स्वर्गभाग जातः" । पुत्राणां मध्ये द्वौ माहेश्वरिणौ त्रयः श्रावकाः माताः । ॥ इति आभडवसाहप्रवन्धः ।। Bअत्र मानु. 1B गुर्जरबामण्टले श्रीपत्तने श्रीमालज्ञानीयो नागराजः । 2 B दिवं चना। 3 B पंचवर्षदेशीय । शाले। 5 P नास्ति । 6 B पाणिग्रहण प्रमेण जात राटरदेयी नाम इतन् । 7 B पूजरमागतं च । ६P नाम्न्यनद्वारयम् । + एतदन्तर्गत पाठ P नाम्नि । । एतदन्तर्गतपारस्थाने B आदर्शों एतादृश पाट -'एरा अग रितुमायाता । नम्मा कण्टे पापा- णोऽनि । स इन्द्रनीलमयो पसारेनोपलक्ष्य मृत्यं पृटम् । पंच दीनारा उत्त'. । तेनार्पिता । कष्टाभग्नं गृद वाग्दि । म अगामाटाय गृहे गत । पापाणोऽपि कटिवाय दर्शित । अर्दमुक्दा दिदारित । रमपमृत्या नगर कृता । अमद हवा गृहीता । प्रमंग धनवान्नथैव जझे। 9 B भीमपुरी । 10 B नृपेच गृहीनन् । 11 B हवा ८२ दमनं प्राय गुम-याना- द्विपेदे। स्वर्गमगात् । पु०प्र० स०5 ·Imr ? । पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे २२. मं० सज्जनकारितरैवततीर्थोद्धारप्रवन्धः (P.) ६६२) अथ सिद्धराजे राज्य शासति श्रीमालज्ञातीयवान्धवाः ३-साजण-आम्वा-धबैलाः । इतः श्रीजय- सिंहेन सञ्जनः सुराष्ट्रायां व्यापारे प्रहितः । श्रीरैवते तीर्थं नन्तुं गतः । प्रासादो जाकुड्यमात्येन शैलमयः प्रारब्धः। अमात्यो मालवावासी दिवं गतः । १३५ वर्पाण्यन्तरे गतानि । ततः सज्जनेन कर्मस्थायः प्रारेमे । वर्पयो- 5 द्राहितं द्रव्यलक्ष २ व्ययीकृत्य प्रासादः कारितः । कियन्ति वर्षाण्यन्तरे गतानि । तत्रत्यान् इभ्यानाकार्य प्रोक्तम्-मया प्रासादः कारितः । पुनर्नृपो द्रम्मान् यदि याचते तदा भवद्भिरङ्गीकार्यः। तैरमन्यत । इतश्व सिद्धेशः सोमनाथयात्रायामागतः । सर्वे व्यापारिणो मिलनाय आगताः । सज्जनो नाययौं । नृपेण तदनागमने कारणं पृष्टम् । तैरुक्तम्-देव! तेन द्रव्यं विनाशितमतः स कथमायाति । ततः सज्जनस्याकारणं गतम् । स आयातः। नृपेणोक्तम्-रे द्रम्माः क्व ? देव ! सन्ति । कथं नानीताः । स्वामिन् ! रैवतकं दुर्ग मत्वा तत्र भाण्डागारे 10 स्थापिताः । नृपेणोक्तम्-तत्रागम्यते तदा दर्शयसि ? । देव! दर्शयामि । नृपस्तु तत्र गतः। पृष्टः-कास्ते ? । उपर्या- गच्छत । तथा कृतम् । प्रासादे नेमि नत्वा बहिरायातः । पृष्टम् केनात्र प्रासादः कारितः ? । सजनेनोक्तम्- श्रीसिद्धेगेन । मम तु शुद्धि[रपि न] कथं जातः ? । देव! इदमुद्राहितम् । राज्ञोक्तं न मन्यते । ममादेश विना कथं कारितः। द्रम्मानानय । आनयामि । कथम् ? । देव! अत्रत्येनेभ्यवर्गेणाङ्गीकृतमस्ति । ....द्रम्मान् देवो गृह्णातु, पुण्यं वा । राजा पुण्यमङ्गीकृतम् , परं मन्नाम्ना प्रासादोऽस्तु । देव! त्वन्नाम्नैव, मम दासस किम् । 15 नृपेण तुष्टेन पुनर्व्यापारो दत्तः । अवलोकनासिखरमारुह्य दिशावलोकनं कृतं सिद्धेशेन । चारणेनोक्तम्- (१००) मई नाईडं सिद्धेश तडं चडियओ उजिलसिहरि । जीता च्यारइ देस अलीउ जोअइ कर्णउन ॥ ततः उत्तरितः। (१०१) जाकुड्यमात्य-सज्जनदण्डेशाद्या व्ययीकरन् यत्र । नेमिभुवनोद्धृतिमसौ गिरनारगिरीश्वरो जयति ॥ (१०२) नाखानि खानितटतो घटितो न टकर्नासूत्रि मृत्रकलया प्रमितो न मानः । नाचार्यमन्त्रकलया कलिनप्रतिष्टो यः स्वेन विश्वकृपया प्रभुराविरासीत् ।। २३. महं आंवाकारितगिरिनारपाजप्रवन्धः (P.) ६६.) अत्र धवलेन प्रपा कारिता । महं आम्बाकस्य श्रीकुमारदेवेन मुराष्ट्राच्यापारो दत्तः । तेन बजना महं 25 वाहडदेवो विज्ञप्तः । तत्र गतोऽहं रखते पद्यां कारयामि । मन्त्रिणोक्तम्-कार्या । पश्चात्तेन तत्र पद्या कारिता । व्यये भीमग्री[य]द्रम्मलक्ष ६३ । इतः कुमारेशो यात्रायामागतः । माङ्कलीआपद्यायां चटितः । बलमानो वाहडदेवेन मुखामने समागेप्याध आनीतः । केनेयं पद्या कारिता ?, पृष्टं देवेन । नेनावादि मया । कदा? । ततः म्यरूपं प्रोक्तम् । तुष्टः [मन ] आम्बाकस्य व्यापागे दत्तः ॥ इति पाजग्रवन्धः ॥ 20 (P.) सद्महे सोनलवाक्यानि । ६६४) प(ब)गारे जीर्णदुर्गाधिपती उदयनेन हुने नन्प्रिया मोनलदेवी जगाद- (१००) पडीयां पंगार धीविट्टणां वृलहर । गया करावणहार जाहमिहं... (१०८) पड़ गरआ गिरनार काह मनि मन्सर परिरं। मारिनां पंगार एक सिहर न दालिटं। ॥

·सिद्धराजसम्बन्धिवृत्तम् । (१०५) वीजलिआ बीजी वार सोरठ म आवे प्राहुणउ । अम्मीणउ भंडार लाई तई लूसी लीउ ॥ (१०६) मन तंवोल म मागि कंषि म ऊघाडई मुहिहिं । देउलवाडइ सागि तउं पंगारिं सउं गयउं॥ (१०७) जेसल मोडि म वाह वलि चलि वरूए भाविअइ । नदी जिम नवा प्रवाह नवघणविणु आवई नहीं ॥ (१०८) का हर्ष करिसि गमार अणहिलवाडइ रूअडइं। सिहरतणां गिरनार सूतांहीं सालई हीअइ॥ 5 (१०९) बलि गरूआ गिरनार दीह नीझरणे झरइ । बापुडली गूजरात पाणीहइ पहुरउ पडइ ॥ (११०) राणा सन्चे वाणिया जेसल वड्डउ सेठि । काहउं वणिजडु मांडीउं अम्मीणा गढहेठि ॥ (१११) गया ति गंगह तीरि हंस जिसी वइसता । अड्डीणइ ढंढारि बगला बइसेवउं करई ॥ (११२) अम्ह एतलइ संतोस जं पहुपाय पेलीआं। इक राणिम अन रोसु वेउ पंगारिइंसउंगयां। (११३) वढी त वढवाण वीसारतां न वीसरई । सोनलकेरा प्राण भोगावहिसिङ भोगव्या ॥ 10 (G.) सङ्ग्रहे सिद्धराजसम्बन्धिवृत्तम् । दर्गय । म प . . ६६५) श्रीजयसिंहदेवेऽष्टवार्पिके श्रीकर्णो दिवं गतः । अष्टवार्पिक एव स सांतूमत्रिणा गुणश्रेणिं नीतः। कटकं कृत्वा धाराभङ्गप्रतिज्ञां चकार । मत्रिणा तृतीये दिने प्रतिज्ञापूरणाय मतिर्दत्ता । ततः कणिकधारायां भज्यमानायां परमारपंचशती मृता । तदनु विग्रहायालिगेन सह मन्त्रे विधीयमाने चारणेनैकेनापाठि- (११४) एहे टीलालेहिं धार न लीजई करण उन । जम जेहे प्रउंचेहिं जोड़ जेसलु आवतउ ॥ 15 इति श्रुत्वा बन्दीकृतस्य तस्य लेखः प्रहितः । तेनोक्तम-पितुरानया नमेप्यामि । ततः पित्रा गमागत्योक्तम्- वन्य ! याहि । तदनु स्वयं नि गं विधाय गतः । मन्चे गजा भेटिनः । अत्रान्तरे जमपडहहन्ती मत्तो जातः । रानोक्तम्-जेगल ! धाराभङ्गं विधेहि । ननोनाम्-दंब! प्रसीदनिकल] गजशिक्षावेदी यशःपटहं ग्वीचकार । ततः सहगायनुबन्याग्गिन्मिनाः तुलनाः यो रम्याः । पनगा- वागे लक्षा देहमोक्ष पुर्वन्ति । प्रतोल्यां गतो हम्नी । प्रहार दने काम मगजनि । नगीनामारणा- 1 र्गला भग्ना । यदा जंगलेन लनया हत्या त्याजिनः । म ना नि [पागला गर्ग शुचौ जाती । राजा च बन्दीकृतः । पननप्रवेगे जयनिादेपेन गोम- मिनिमम गाना । करणा- पाणस्य मम भवान् कवचहीन एव गजाधिरहग्य प्रवेगं देहि । एक मि मम मांगीतिः। ६६६) श्रीनिद्धगजः श्रीगोमेश्वग्देवं नगरका पचाल । मन्त्री मानः भरने मः। प्रयाग ते धरापती मयणहदेवी अंग्रे धिना चाति । अनान्तरं गारपीपद मि । नगि ना: श्रीसिद्धगजपरिन एप. न पलितः । गा गागेध भगिना मजिददी मन्तिः। श्रीमदारांना पुष्पं याचिनम् । ततसन्वारे पुण्यं दत्तन् । गनो मारकर । टिनाल गतः । राजा एसः । मत्रिणा महापिता । गे पापान जान:::: र दो रातो ये पूनम् । तदपगत्य राजा नन्नागल मानिने भृण । नापि तपन्धिना प्रभार कमीन- ८. न दया, हा सपन्दी नरः । मदा- -नार:: - ·5 ? ३८ पुरातनप्रवन्धमहे ६७९) तिहुअणपालपुत्रः कुमारपालः । तस्य द्वे भगिन्यौ-एका प्रेमलदेवी सपादलक्षाधिपतिना आनाकन नृपेण परिणीता; द्वितीया नामलदेवी राज्ञो महासाधनिकेन प्रतापमद्देन परिणीता । ६८०) अथान्यदा सिद्धेशो निरपत्यश्चिन्तयति- (११७) निर्नामताम्बुधौ मजत्राज्यभूवलयोद्धृती। पुत्राः क्रीडावराहन्तः सम्पद्यन्ते महात्मनाम् ।। (११८) घटिकाऽप्येकया घट्या कुम्भीपयसि मजति । गोत्रं पुनरपुत्रस्य क्षणान्निर्नामताम्भसि ॥ इति विचिन्त्य देवपत्तने श्रीसोमेश्वरयात्रायै चचाल । परं विहङ्गिकां स्कन्धे निधाय तत्र गत्वा सोमेश्वर आराधितः । स प्रत्यक्षीभूय आह-कष्टं कथं कृतं यत्स्कन्धे विहगिकां विधायेहागतः ? । तेनोक्तम्-मुतं देहि । 10 किं तेन ? । राज्यार्थम् । राज्यधरस्ते कुमारपालो भविष्यति-इत्युक्तं सोमेश्वरेण । नृपो निवृत्यायातस्त्वेवमचिन्त- यत्-चेदमुं मारयामि तदा सोमेश्वरः पुत्रं यच्छति । अतस्तं मारयितुमारेभे । सोऽपि विंशतिवर्षदेशीयः पुरा- च्छन्नो निःससार । सप्तवारं भ्रमन् केदारयात्रामकरोत् । अन्तरान्तरा प्रच्छन्नमभ्येति तपस्वी सन् । राजा मार्य- माणो नष्टः। सज्जनकुलालेन कोप्टीमध्ये क्षेपितः । तस्य चित्रकूटं दत्तम् । पुनरप्येकदा अनादिराउलमठे प्रविष्टः । कदाचिद्धेमसूरिगुरुपौपधागारे प्रविष्टः । तत्र तैरुक्तम्-संवत् ११९९ मागसिरवदि ४ खो तब राज्यम् । परं 15 तव प्रत्यासन्नं कप्टम् । तदा पौपधागारे आगम्यम् । इतश्चानादिराउलतपस्विसप्तशत्या सार्द्ध जेमनाय गतो नृपवे- उमनि । राज्ञा तपस्विनां पार्वे खड्गधराः [स्थापिताः ] सन्ति । यस्य तपस्विनः पादौ प्रक्षालयन् विमुच्य उपरि यामि स मारणीयः । तथा कृते तेपां जनानां तद्भाग्यवशाद्विस्मृतम् । भोजनावसरे एकं हस्तमुदरे न्यस्सापरं मुखे वान्तिमिपेण नष्टः । श्रीहेमसू० पौपधागारे गतः । दिन ३ उपवरके तालकं दत्त्वा स्थापितः । ततो भाण्डा- गारिककपर्दिनो दत्तः । तेन स्वगृहे छन्नं स्थापयित्वा पत्रचोलकमध्ये सिवा २० योजनप्रान्ते मोचितः । कान्त्यां 20 गतः । तत्र सरसि तस्करस्य शिरः केनापि निःकृत्य क्षिप्तम् । तदनु तत्प्रातः प्रातरिदं ब्रूते-एकेन वुडति । नृपे- णामात्याः पृष्टास्तैः पण्डिताः । तैर्मास एको याचितः । मुख्यपण्डितः स्वगृहसूत्रं कृत्वा निर्ययौं । अटवीं भ्रमन् एकमिन् वृक्षकोटरे रात्रौ स्थितः । तत्र भूताः सन्ति । लघुभिरुक्तम्-तातामाकं क्षुधा । तातेनोक्तम्-दिनत्रयान- न्तरं यास्यामि । कथम् ? । प्रत्यासन्नपुरे नृपेण पण्डिताः शिरसो वाक्यं पृष्टाः । ते न जानन्ति । नरेन्द्रस्तान् सकुटु- म्बान् व्यापादयिप्यति । तैः पृष्टम्-तात ! किं कारणम् ? । निर्वन्धे कृते उक्तम्-लोभेन वुडति । तत्पण्डितेन 25 श्रुतम् । गृहमायातः। मासप्रान्ते नृपेणाहूतः। तेन सरस्तीरे गत्वा उक्तम्-यदि लोभेन बुडति तदा पुनर्न वाच्यम् । शिरस्तथैव स्थितम् । नृपेण प्रासादः कारितः । अतो मध्ये शिरः पूज्यते । ततः कुण्डगेश्वरप्रासादे श्रीसिद्धसेनलिखितां गाथां ददर्श-॥ "पुण्णे वाससहस्से।” एवं तस्य देशान्तरे ३० वर्षाणि जातानि । कदाचिदुजयिन्यां चर्मकारहट्टे सिद्धेशो विनष्टः श्रुतः । ततः कृष्णमुखो जातः । तेनोक्तम्-किं कृष्णास्या यूयम् ? भवतो नृपः किं सगीनः ? । उत्तरः कृतः-नृपमृतौ को न दूयते । ततः पत्तनमागतः । तत्र भगिनीपतिः प्रता- 30 पमल्लः । तेन जागरणिरेका गृहमानीता। तया पणवन्धः कृतः । अन्याः सर्वाः पितृगृहे ग्रेपय । तेन तथा- कृते, कुमरस्य स्वसा नामलदेवी पितृगृहमदृष्ट्वा समयज्ञा तस्याश्चरणयोः पपात । तयोक्तम्-किमिदम् ? । देवि ! त्वं [म]म पितृगृहम् , तव दासीसमा स्थास्यामि । तया कथितम्-स्थीयताम् । इतः कुमरिको भगिनीं एत्य ग्राह- अहं क्षुधा म्रिये, मम दशां पश्य । स्वस्रा उक्तम्-मम भ्राता भवान् । तया वेश्योक्ता-मम भ्रातुर्दालिमुष्टेरादेशो दीयताम् । तथाकृते स पाणउठे (?) नित्यं दालिमुष्टिं गृह्णाति । इतो नृपे मृते यो यो राज्ये स्थाप्यते स स - ·३९ ? ? राणकअंबडप्रवन्धः। प्रधानरपाक्रियते । एवं सिद्धेशस्य पादुके राज्यं कारयतः । एकदा प्रतापमल्लो रात्रौ वैकालिकं कर्तुमुपविष्टः । सा वेश्या परिवेपयति । नामलदेवी दीपकरा पराखी (?) वर्तते । तां दृष्ट्वा प्रतापमल्ल उवाच-रे ! तव भ्राता का- प्यस्ति । तया वेश्या दृष्टा । उक्तम्-पाणउठे प्रतिदिनं दालिमुष्टिं गृह्णाति । तत्र पृष्टस्तैरुक्तम्-यदद्य नायातः । तेन गवेपयितुं नराः प्रहिताः । ते अपादि शोधयितुं नराः प्रवृत्ताः । इतः प्रपायां कुमरिको बोसरिकद्विजेन वार्ता कुर्वन् श्रुतः-रे वोसरिक ! अद्य द्यूताक्षिप्तेन दालिरपि नानीता। ततोऽस्मिन् सम्मुख हट्टे गत्वा दीपच्छायायां कर 5 प्रक्षिप्य चणकमुष्टिं समानय । तेनोक्तम्-अथिलोऽसि । तव प्रातः पितृराज्यं भविष्यति, मम त्वारक्षकै हुश्छि- द्यते । इति श्रुत्वा नृपपुरुषैरभाणि स कः? । कुमरिकेनोक्तम्-को विलोक्यते । कुमरिकः । केन हेतुना ? । प्रता- पमल्ल आकारयति, चलत । इतो वोसरिकेन ज्ञातम्-एप मारणाय नीयते । स जीवग्राहं गतः । कुमारोऽपि स्वसृ- पति भणित्वा नमश्चकार । तेनोक्तम्-यदि राज्यं दमि तदा मे किम् ? । यद्भणसि तत् । तर्हि यावज्जीवं साध- नम् । वर्ष प्रति लक्षत्रयं द्रम्माणाम् । प्रातर्नुपकुले आगम्यम् । क्षुधातः स्थितः । बोसरिं प्रपायां न पश्यति । 10 अचिन्ति-राज्यं सन्देहे, वोसरिरपि गतः । इतः प्रातर्दन्तधावनं कृत्वा नगरान्तः प्रविशति । तावत्खगकरवैज्ञा- निकं ददर्श । तेन खड्गो दत्तो वन्दितः । चिन्तितं मम कार्य जातमेव । शकुनं भव्यम् । तेन किमपि न याचि- तम् । अग्रे मोचिकेनोपानहौ दत्ते । दोसिकेन वस्त्राणि । मालाकारेण पुष्पाणि । ताम्बूलिकेन पत्राणि । ततो राजकुले गतः। प्रतापमल्लेन प्रधाना उक्ताः कुमारः किं न स्थाप्यते ?, सोऽपि धनिकोऽस्ति । तैरुक्तम्-स्थापयत । असिवलेन तदा राज्यं जातम् । सं० ११९९ । ततोऽप्यनेकानि कष्टानि अनुभूतानि । एवं कद[र्थ]नेन वपत्रयं 15 गतम् । पश्चाद्राज्यं सले जातम् ॥ ॥ इति कुमारपालराज्यप्राप्तिप्रवन्धः ॥ २५. राणक अंवडप्रवन्धः ( P ) ६८१) अन्यदा कुङ्कणे जालपतनं श्रुत्वा महिरावणाधिपतिं मल्लिकार्जुनं प्रति दूतं प्राहिणोत्-तथा विधेयं यथा जालं न पतति तव देशे । तेन च वलमानं विज्ञापितम् यदावयोरेप पणः। कुकणाधिपो गूर्जरेशस्य वगि(?)कायां पत्राणि पूरयति, तत्करोमि अन्यदधिकं न जाने । अत्र जना मत्स्यमांसरताः प्रायश्चान्नदौस्थ्यात् । श्रीकुमार-20 पालेन कथापितम्-यदन्नं तथा प्रेपयिष्ये यथा पत्त(?)नार्थो भवति । तेनोक्तम्-सर्वथा नैतत् । इतः श्रीकुमारपालः क्रुद्धः सन् प्राह-राजा (ज्ये) कोऽपि वीटकं मल्लिकार्जुनोपरि ग्रहीष्यति । इतः श्रीवाहडदेवभ्रात्रा अम्बडेन वीटकं गृहीतम् । प्रौढकटकेन चलितम् । तेन मार्गे घाटी रुद्धा । तत्र कटकं हताहतं जातम् । अम्बडो निवृत्तः । कृष्ण- शृङ्गारः कृष्णाश्वः कृष्णगुप्तोदरः पत्तनवाह्ये स्थितः । नृपं नन्तुं न याति । नृपेणोपरिस्थितेन गुप्तोदरं दृष्टं पृष्टं च-रे किमेतत् ? । तैर्निवेदितम्-खामिन् ! अम्बडोत्तारकोऽसौ । इतः सूर्यास्तेऽम्बडो द्वारिकया प्रविश्य नृपं 25 पाश्चात्येन [न] त्वा पृष्टौ स्थितः । अग्रे एहीति नृपोक्ते, देव ! मया स्वस्वामिनः कालिमानीता । अतो रात्री समेतः। यद्युज्वलो भवामि, तदा दिने समेप्यामि । इतो नृपो वीटकमादाय उक्तवान्-गृहीत । कोऽपि न गृह्णाति तदा भट्टेनोक्तम्-यदा रासभः प्रचण्डस्तदा तुरगेन समं कथमुपमीयेत । तथा वणिक् नृपप्रमादेऽपि क्षत्रि- यपौरुपान्वितः स्यात् । इत्युक्तेऽम्बडेनागत्य वीटकं गृहीतम् । सभ्यैरुक्तम्-अग्रेऽपि कटकं हताहतं कृतम् । शेप- मपि तथा करिष्यति । ततोऽम्बडो समीपमेत्य अश्ववारपञ्चशती याचितवान् । स तां गृहीत्वोपरि पथैन हेरकं 30 कृत्वा मल्लिकार्जुनं वेडायां स्थितमश्वान् वाहयन्तं प्राह-भो ! शस्त्रं कुरु । अम्बडम्तमगाङ्गेन युध्या गिरः पात- यत् । इतवारणेनोक्तम्- (११९) अंब[ड] हुंतु वाणीउ मल्लिकार्जुन हूंत राउ । पाडी माधडं वाढीठं उअडिहिं देविणु पाउ ।।

·पुरातनप्रवन्धसङ्घन्हे शिरश्छित्वा वाहीआलीकिसोरसप्तशती, शेपतुरगाश्वभाण्डागारम् , कोष्ठागारम् , सेडूयकं दन्तिनम् , नव ध हिरण्यस्य, चतुरस्र कलशम् , मूटक ९ मौक्तिकानाम् , माणिकउ पछैडउ, शृङ्गारकोडि साडी, सहस्रकिरण उङ्क २, पापक्षयो हारः, संयोगसिद्धिः शिप्रा-एवंविधं सर्वमादाय अम्बडः पत्तनं गतः । नृपः सम्मुखमायर्य मल्लिकार्जुनशिरसा नृपपादावपूजयत् । नृपस्तुष्टः, अम्बडस लाडदेशमुद्रां ददौ । हस्ती दत्तः, कलशस्य 5 मल्लिकार्जुनजयसूचकः । स्वगुप्तोदरादयः । इतो हस्तिनमादायाम्बडः स्वगृहं गतः । वाग्भटदेवो नमस्कृत वत्स ! देवं नमस्कुरु । तथा कृते सति पुनरप्युक्तं बाहडदेवेन मत्रिणा-इयन्ति दिनानि राजपुत्रस्त्वमभूः । अधु व्यापारी जातः । अतः श्रीहेमसूरीन् कुलगुरूनमस्कुरु । पौपधागारे गतः । तैस्तु धर्मलाभो न दत्तः। आशीर्वा ऽस्तु । गृहे गत्वा प्रोक्तम्-अहं पौपधागारे गतः । तत्र गुरूणां धर्मलाभस्यापि सन्देहः । मत्रिणा वाग्भटदे गुरव उक्ताः-यद्भवद्भिर्धर्मलाभो न दत्तः। गुरुभिरुक्तम्-यदि असाभिनॊक्तिस्तर्हि किं भृगुकच्छेन गतः। प्रास 10 कथं श्रीमुनिसुव्रतस्वामिन उद्धरिष्यति । अनेकानन्यायान् करिष्यति । मत्रिणा वाग्भटदेवेनाम्बडस्याग्रे उक्तर तेनोक्तम्-मम गुरव उद्धृतेः । प्रासादे हृष्टाः । द्विवेलमुद्धृते भोक्ष्ये, परं भूज (१) विना युप्माभिः किमपि न वर व्यम् । ततश्चलित्वा भृगुपुरे गतः । प्रवेशे जाते मञ्चमुपविष्टः । इतो देवीपूजिका योगिनीभिरन्विता समेत्यान त्थिता समीपे समीपे समेत्य विवेश । अम्बडेन कूर्पराहता मञ्चकादहिः पपात । मृता । कर्मस्थायः प्रारब्ध वर्षेण सम्पूर्णः। शिलाकोटिघटितः प्रासादो जातः, राणकोदयनस्य मनोरथश्च । अम्बडेन श्रीपत्तने एका विज्ञा 15 श्रीकुमारपालदेवस्य १, एका गुरूणां २, एका वाग्भटदेवस, ३ एका श्रीसङ्घस्य एवं ४ प्रहिताः । वाग्भः श्रीगुरूणां पुरो विज्ञप्तिमुक्ता । इदं किम् ? । एपा अम्बडय विज्ञप्तिः । वर्षमेकं गतस्यासीत् । अद्य विज्ञप्तिः ? । विलोकयत । प्रतिष्ठोपर्याकारणमागतम् । मत्रिन् ! एतत् सत्यम् । अहं किं जाने, विज्ञप्तिः कथयति तर्हि चल्यताम् । नृपो गुरुभिः सह प्राचालीत् । इतोऽर्द्धमार्गे जनः सम्मुखमाययौ । यदम्बडो न शक्नोति गुरवः सद्धं विमुच्य भृगुपुरे गताः । इतः प्रक्षीणधातुरम्बडो दृष्टः । देवीप्रासादं गत्वा ध्यानेन निविष्टाः 20 इतो मुख्यपूजिकोदरे उदरवाढिर्जाता । सा कोकूयते । परिचारिका एत्य प्रभुमूचुः । अस्माकं स्वामिनी मुच्यताम तर्हि अम्बडोऽपि मुच्यताम् । स सकलो जग्धः पीतश्च । तपाऽपि म्रियताम् । जीवन्ती किं करोति । एक ए सार्थोऽस्तु । सा अत्यर्थ पीडिता प्रभूनेत्यावदत्-प्रसादं कृत्वा मां मुञ्चत । अम्बडमपि मुञ्च । तरु(?)वेष्टितं कृत्- घृतकुम्भ्यां प्रक्षिप्ते यदिति वक्ति, म मारिति मां कर्षति । ततः कृष्ट्वा स्नानं कार्यः । यदि जल्पिप्यते स तद त्वमपि सज्जा भविष्यसि । दिनत्रयान्ते अम्बडः सजो जातः । मापि च । इतः श्रीसद्धान्वितो नृपः प्राप्तः गुरुभिः साकमम्बडः सम्मुखो ययौ । अम्बडेन दत्तकरा गुरवः प्रदक्षिणां यच्छन्ति । प्रासादं तुङ्गमालोक गुरुभिरुक्तम्-मया देवं गुरं विना कोऽपि न स्तुतः। तब कीर्त्तनेन किश्चिद्वक्ष्यामः । आदिशत । (१२०) किं कृतेन न यत्र त्वं यत्र त्वं किमसौ कलिः। कलौ चेनवतो जन्म कलिरस्तु कृतेन किम् ।। प्रतिष्ठा जाता । आगत्रिकोत्तारणाय नृपो विनप्तः । नृपेणोक्तम्-त्वमेवोत्तारय । वाग्भटेनाप्यनुमतः soक मुद्यतः । नृपण गृङ्खलं कनकमयं वकण्ठादुत्तार्याम्बडगले क्षिप्तम् । नेन च याचकानां पटनां गृहमारं दत्तम् दर तलिन् गृहले दत्ते नृपेणोक्तमवतारय । तथा कृतेऽम्बडेन पृष्टम्-देव! किमुन्मुका जानाः । मया गान दास्सनि । मम त्वया बढुकार्यमन्नि । मचा दिए जानेषु पुनः मङ्घः पत्तनं प्राप्तः । नत्र चन्यबलानके मुवर्णस चतुरगं कलशं ददा । 1८२) अथकदा नृपः मेवायातं मटिकार्जुनमुनं प्राह-पापक्षयादिरवपञ्चकम्यान्पत्यं वट । देव ! मछिका - :: पूर्वजो धवलार्जुननस पत्रदय प्रिया आसन् । एका नरेन्द्रमुना खतन परिणीता । आनीय ·कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः । ४१ चन्दीवास्थापि । नृपस्तां वेत्तीच न । शेषा मान्यतमाः । सा तु दैवमेवोपालभते स । अन्यदा पुरे काचित् परिव्राजिका आगता । सा चेटीभिः राज्ञीसकाशमानीता । तयोक्तम्-किं वेत्सि ? । साऽऽह- (१२१) दंसेमि तं पि ससिणं वसुहावइन्नं थंभे वि तस्स वि रविस्स रहं नहद्धे । आणेमि सबसुरसिद्धगणं गणाओ तं नत्थि भूमिवलये महू जं न सिद्धं ॥ प्रसीद, मम पति वशीकुरु । तया करे सर्पपा जपित्वा ऽर्पिताः । यथा तथा नृपस्य [भोजन]मध्ये देयाः ।। तया शाकं कृत्वा शिप्रां भृत्वा चेव्युक्ता-भोजनावसरोऽस्ति देवस्य परिवेपय । सा शृङ्गारं कर्तुं गता । देव्या चिन्तितम्-न ज्ञायते कदाचिदेपा वैरिणा प्रहिता सात्तदा मे पतिमारिकायाः का गतिः सादिति मत्वा गवाक्षस्याधः समुद्रस्तत्र शिप्रां ढालयामास । चेटी उक्ता-शाकं सम्प्रति तिष्ठतु । कथम् ? । तत् करात्पपात । इतस्तेन वशीकृतः समुद्रो नृपरूपं कृत्वा रात्रावायातः । स तु देव्या नृपवदुपचरितो नित्यमेति । इतो देवी सगर्भाऽभूत् । चेटी प्राहिणोत्-देव ! सीमन्तोन्नयनाय मुहूर्त्तमसत्स्वामिन्या गणापयत । नृप आह-का त्वम् ?, 10 तव स्वामिनी ? । अहं तस्या नामापि न जाने । कस्य सुता..... ......णीता। तया यदकृत्यं कृतं तन्मम किमुच्यते । साऽऽगत्य देवी प्राह-इत्थं निवेदयति । तयोक्तं समये ज्ञायते । इतः पुत्रो जातः । सूतकशुद्धेरनन्तरं वा.........य प्रतोलीमेत्य उपविष्टा । मम शुद्धिं यच्छत । जातायां वालः स्तनं गृहीष्यति । नृपेणोक्तम्-मम साराऽपि न । अधुना खङ्गेन परिणीता श्रुता, परं दृष्ट्वापि न । पुत्रस्य का......... ...प्रधानान् प्रेपीत् । एन्मम दूषणं तत्र न मया सोदव्यम् । सा न मन्यते । पट्टराज्ञी प्रहिता । स्त्री स्त्रीभणितेन मन्यते । सा एत्यावादीत्-किमिदमार-15 ब्धम् ? । तयोक्तम्-तव कुले इदं.........मम तु न । नृपः स्वयमेत्य तां प्राह-तव ममाधुना दर्शनम् , पुत्रस्य तु का कथा ? । उत्थीयताम् । देव ! सर्वथापि वार्ता दिव्यं विना न वाच्या । प्रधानैर्दिव्यं दत्तम् । राज्ञी सुत बहिर्ययौ । पौरसहितो नृपश्च । तत्र लोहमयी नौस्तयां समधिरोप्य, दिव्यकर्त्ता क्षिप्यते । शुद्धे तरत्यशुद्धे त्रुडति । सा राज्ञीति कामा श्रावणामकार....... ..त्यवद्राव इत्युक्त्वा नावमधिरुरोह । सपुत्रापि बुडिता । लोकः कोलाहलं यावत्करोति तावन्नावमधिरूढा देवी सशृङ्गारा शृङ्गारकोटिशाटीपरिधाना, सहस्रकिरणताड-20 काभ्यामलङ्कृतकपोला, पापक्षयेण हारेण विराजितवक्षःस्थला, माणिक्यपटेनाच्छादितवाला, संयोगसिद्धिशिप्रा- करा सर्वैरपि दृष्टा शुद्धताला पपात । नृपेण नगरमध्ये प्रवेशिता । नृपो निशि तद्वेश्मनि इयाय । तयोपचरितः पृष्टवान्-अहं सर्वथा न जाने त्वं तु सत्येव या समुद्रेण शोधिता। इतः समुद्रदेवेन, प्रत्यक्षीभूयादितोऽपि स्वरूपमुक्तम्-नास्यापराधः । नृपेण सुतस्य वालधवल इति अभिधा चक्रे । सा राज्ञी पट्टराज्ञी कृता । एतानि तानि रत्नानि तस्यैव समर्पितानि ॥ इति राणकाम्बडप्रवन्धः ॥ 25 २६. कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः (B.P.) ६८३) अथैकदा श्रीकुमारपालदेवेन अमारी प्रारब्धायामाश्विनशुदिपक्ष आयातः । कण्टेश्वरीप्रभृतीनामबोटि- कैर्नृपो विज्ञप्तः-देव! सप्तम्यां पशूनां सप्त शतानि सप्त महिपाः, अष्टम्यामष्टी शतानि अष्टौ महिपाः, नवम्यां नव शतानि छागानां नव महिपाश्च देव्यै नृपेण देयाः । पूर्वराजामयं क्रमः । नृपः प्रभृणां पार्थे गनः। कथिना वार्ता । कर्णे उक्तं नृपः श्रुत्वोत्थितः । भापितास्ते देयं दास्यामः । वहिकाप्रमाणेन पगबो देवीमदने निक्षिमाः । 30 तद्वारे तालकं दत्त्वा नृपः स्वसाधं गतः। प्रातरायातो नृपः । उद्घाटितानि हागणि । मध्ये दृष्टाः परायः गेमन्था- यमानाः । राज्ञा अयोटिका अभिहिताः-चद्यमभ्यो देवीभ्योऽगेचिप्यन्त तदा ग्रमिप्यन्त । 'परं न ग्रन्नाः । 1 एतदन्तर्गता पनि पनिटा Pी। 1B प्रभृतिपूजक । 2 B पूजवा । 3Bामिन । पु. प्र.1.6 ·४० पुरातनप्रबन्धसङ्ग , ? शिरश्छित्वा वाहीआलीकिसोरसप्तशती, शेषतुरगाश्वभाण्डागारम् , कोष्ठागारम् , सेहयकं दन्तिनम्, नत्र घई हिरण्यस्य, चतुरस्र कलशम् , मूटक ९ मौक्तिकानाम् , माणिकउ पछेडउ, शृगारकोडि माडी, महस्रकिग्णता डक २, पापक्षयो हारः, संयोगसिद्धिः शिप्रा-एवंविधं सर्वमादाय अम्बडः पत्तनं गतः । नृपः गम्मुखमाययो मल्लिकार्जुनशिरसा नृपपादावपूजयत् । नृपस्तुष्टः, अम्बडस्य लाडदेशमुद्रां ददौ । हन्ती दत्तः, कलशस्य(ब 5 मल्लिकार्जुनजयसूचकः । स्वगुप्तोदरादयः । इतो हस्तिनमादायाम्बडः स्वगृहं गतः । वाग्भटदेवो नमस्कृतः वत्स ! देवं नमस्कुरु । तथा कृते सति पुनरप्युक्तं वाहडदेवेन मत्रिणा-इयन्ति दिनानि राजपुत्रम्त्वमभूः । अधुन व्यापारी जातः । अतः श्रीहेमसूरीन् कुलगुरून्नमस्कुरु । पौषधागारे गतः। तैस्तु धर्मलाभो न दत्तः । आशीर्वादो ऽस्तु । गृहे गत्वा प्रोक्तम्-अहं पौपधागारे गतः । तत्र गुरुणां धर्मलाभस्यापि मन्देहः । मत्रिणा वाग्भटदेवेन गुरव उक्ताः यद्भवद्भिर्धर्मलाभो न दत्तः । गुरुभिरुक्तम्-यदि अस्माभिर्नोक्तिस्तर्हि किं भृगुकच्छेन गतः । प्रासा 10 कथं श्रीमुनिसुव्रतस्वामिन उद्धरिष्यति । अनेकानन्यायान् करिष्यति । मत्रिणा वाग्भटदेवेनाम्बडस्साये उक्तम् तेनोक्तम्-मम गुरव उद्धृतेः । प्रासादे हृष्टाः । द्विवेलमुन्द्धृते भोक्ष्ये, परं भूज (?) विना युष्माभिः किमपि न वक्त व्यम् । ततश्चलित्वा भृगुपुरे गतः । प्रवेशे जाते मञ्चमुपविष्टः । इतो देवीपूजिका योगिनीभिरन्त्रिता समेत्यानभ्यु त्थिता समीपे समीपे समेत्य विवेश | अम्बडेन कूर्पराहता मञ्चकादहिः पपात । मृता । कर्मस्थायः प्रारब्धः वर्षेण सम्पूर्णः। शिलाकोटिघटितः प्रासादो जातः, राणकोदयनस्य मनोरथश्च । अम्बडेन श्रीपत्तने एका विज्ञप्ति 15 श्रीकुमारपालदेवस्य १, एका गुरूणां २, एका वाग्भटदेवस्य, ३ एका श्रीसद्धस्य एवं ४ प्रहिताः । वाग्भटेन श्रीगुरूणां पुरो विज्ञप्तिर्मुक्ता । इदं किम् ? । एपा अम्बडस विज्ञप्तिः। वर्षमेकं गतस्यासीत् । अद्य का विज्ञप्तिः ? । विलोकयत । प्रतिष्ठोपर्याकारणमागतम् । मत्रिन् ! एतत् सत्यम् ? । अहं किं जाने, विज्ञप्तिः कथयति तर्हि चल्यताम् । नृपो गुरुभिः सह प्राचालीत् । इतोऽर्द्धमार्गे जनः सम्मुखमाययो । यदम्बडो न शक्नोति गुरवः सद्धं विमुच्य भृगुपुरे गताः । इतः प्रक्षीणधातुरम्बडो दृष्टः । देवीप्रासादं गत्वा ध्यानेन निविष्टाः 20 इतो मुख्यपूजिकोदरे उदरवाढिर्जाता । सा कोकूयते । परिचारिका एत्य प्रभुमूचुः । अस्माकं स्वामिनी मुच्यताम्। तर्हि अम्बडोऽपि मुच्यताम् । स सकलो जग्धः पीतश्च । तपेपाऽपि म्रियताम् । जीवन्ती किं करोति । एक एक सार्थोऽस्तु । सा अत्यर्थ पीडिता प्रभूनेत्यावदत्-प्रसादं कृत्वा मां मुञ्चत । अम्बडमपि मुञ्च । तरु(?)वेष्टितं कृत्वा घृतकुम्भ्यां प्रक्षिप्ते यदिति वक्ति, म मारिति मां कर्पति । ततः कृष्ट्वा स्नानं कार्यः । यदि जल्पिप्यते स तदा त्वमपि सज्जा भविष्यसि । दिनत्रयान्ते अम्बडः सजो जातः । साऽपि च । इतः श्रीसङ्घान्वितो नृपः प्राप्तः । 25 गुरुभिः साकमम्बडः सम्मुखो ययौ । अम्बडेन दत्तकरा गुरवः प्रदक्षिणां यच्छन्ति । प्रासादं तुङ्गमालोक्य गुरुभिरुक्तम्-मया देवं गुरुं विना कोऽपि न स्तुतः। तव कीर्तनेन किश्चिद्वक्ष्यामः । आदिशत । (१२०) किं कृतेन न यत्र त्वं यत्र त्वं किमसौ कलिः। कलौ चेद्भवतो जन्म कलिरस्तु कृतेन किम् ॥ प्रतिष्ठा जाता । आरात्रिकोत्तारणाय नृपो विज्ञप्तः । नृपेणोक्तम्-त्वमेवोत्तारय । वाग्भटेनाप्यनुमतः । 30 कर्तुमुद्यतः । नृपेण शृङ्खलं कनकमयं स्वकण्ठादुत्तार्याम्बडगले क्षिप्तम् । तेन च याचकानां पठतां गृहसारं दत्तम् । द्वारभट्टस्य तस्मिन् गृहले दत्ते नृपेणोक्तमवतारय । तथा कृतेऽम्बडेन पृष्टम् देव! किमुत्सुका जाताः। मया ज्ञात जीवमपि दास्यसि । मम त्वया बहुकार्यमस्ति । सङ्घा दिए जातेपु पुनः सङ्घः पत्तनं प्राप्तः । तत्र चैत्यवलानके ९ धडी सुवर्णस्य चतुरस्रं कलशं ददौ । ६८२) अथैकदा नृपः सेवायातं मल्लिकार्जुनसुतं पाह-पापक्षयादिरत्नपञ्चकस्योत्पत्यं वद । देव ! मल्लिकार्जुन 35 नादेकविंशः पूर्वजो धवलार्जुनस्तस्य पञ्चदश प्रिया आसन् । एका नरेन्द्रसुता खड्न परिणीता । आनीय ·कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः । ४१ धन्दीवास्थापि । नृपस्तां वेत्तीव न । शेपा मान्यतमाः । सा तु देवमेवोपालभते रस । अन्यदा पुरे काचित् परिव्राजिका आगता । सा चेटीभिः राज्ञीसकाशमानीता । तयोक्तम्-किं वेत्सि ? । साऽऽह- (१२१) दंसेमि तं पि ससिणं वसुहावइन्नं थंभे वि तस्स वि रविस्स रहं नद्धे । आणेमि सबसुरसिद्धगणं गणाओ तं नत्थि भूमिवलये मह जं न सिद्धं ॥ प्रसीद, मम पति वशीकुरु । तया करे सर्पपा जपित्वा ऽर्पिताः । यथा तथा नृपस्य [भोजन]मध्ये देयाः ।। तया शाकं कृत्वा शिप्रां भृत्वा चेट्युक्ता-भोजनावसरोऽस्ति देवस्य परिवेपय । सा शृङ्गारं कर्तुं गता । देव्या चिन्तितम्-न ज्ञायते कदाचिदेपा वैरिणा प्रहिता स्यात्तदा मे पतिमारिकायाः का गतिः स्यादिति मत्वा गवाक्षस्याधः समुद्रस्तत्र शिप्रां ढालयामास । चेटी उक्ता-शाकं सम्प्रति तिष्ठतु । कथम् ? । तत् करात्पपात । इतस्तेन वशीकृतः समुद्रो नृपरूपं कृत्वा रात्रावायातः । स तु देव्या नृपवदुपचरितो नित्यमेति । इतो देवी सगर्भाऽभूत् । चेटी प्राहिणोत्-देव ! सीमन्तोन्नयनाय मुहूर्तमसत्स्वामिन्या गणापयत । नृप आह-का त्वम् ?, 10 तव स्वामिनी ? । अहं तसा नामापि न जाने । कस्य सुता............णीता । तया यदकृत्यं कृतं तन्मम किमुच्यते । साऽऽगत्य देवीं प्राह-इत्थं निवेदयति । तयोक्तं समये ज्ञास्यते । इतः पुत्रो जातः । सूतकशुद्धेरनन्तरं वा.........य प्रतोलीमेत्य उपविष्टा । मम शुद्धिं यच्छत । जातायां वालः स्तनं गृहीष्यति । नृपेणोक्तम्-मम साराऽपि न । अधुना खङ्गेन परिणीता श्रुता, परं दृष्ट्वापि न । पुत्रस्य का. प्रधानान् प्रैपीत् । एन्मम दूपणं तत्र न मया सोढव्यम् । सा न मन्यते । पट्टराज्ञी प्रहिता । स्त्री स्त्रीभणितेन मन्यते । सा एत्यावादीत्-किमिदमार-15 ब्धम् ? । तयोक्तम्-तव कुले इदं.........मम तु न । नृपः स्वयमेत्य तां प्राह-तव ममाधुना दर्शनम् , पुत्रस्य तु का कथा ? । उत्थीयताम् । देव ! सर्वथापि वार्ता दिव्यं विना न वाच्या । प्रधानैर्दिव्यं दत्तम् । राज्ञी सुत...... बहिर्ययौ । पौरसहितो नृपश्च । तत्र लोहमयी नौस्तस्यां समधिरोप्य, दिव्यकर्ता क्षिप्यते । शुद्ध तरत्यशुद्धे बुडति । सा राज्ञीति कामा श्रावणामकरि...... ..त्यवद्राव इत्युक्त्वा नावमधिरुरोह । सपुत्रापि बुडिता । लोकः कोलाहलं यावत्करोति तावन्नावमधिरूढा देवी सशृङ्गारा शृङ्गारकोटिशाटीपरिधाना, सहसकिरणताड-20 काभ्यामलङ्कृतकपोला, पापक्षयेण हारेण विराजितवक्षःस्थला, माणिक्यपटेनाच्छादितवाला, संयोगसिद्धिशिप्रा- करा सर्वेरपि दृष्टा शुद्धताला पपात । नृपेण नगरमध्ये प्रवेशिता । नृपो निशि तद्वेश्मनि इयाय । तयोपचरितः पृष्टवान्-अहं सर्वथा न जाने त्वं तु सत्येव या समुद्रेण शोधिता। इतः समुद्रदेवेन, प्रत्यक्षीभूयादितोऽपि स्वरूपमुक्तम्-नासापराधः। नृपेण सुतस्य वालधवल इति अभिधा चक्रे । सा राज्ञी पट्टराज्ञी कृता । एतानि तानि रत्नानि तस्यैव समर्पितानि ॥ इति राणकाम्बडग्रवन्धः॥ 25 २६. कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः (B.P.) ६८३) अथैकदा श्रीकुमारपालदेवेन अमारौ प्रारब्धायामाश्विनशुदिपक्ष आयातः । कण्टेश्वरीप्रभृतीनामबोटि- कैर्नृपो विज्ञप्तः-देव! सप्तम्यां पशूनां सप्त शतानि सप्त महिपाः, अष्टम्यामष्टौ शतानि अष्टौ महिपाः, नवम्यां नव शतानि छागानां नव महिपाश्च देव्यै नृपेण देयाः । पूर्वराज्ञामयं क्रमः । नृपः प्रभूणां पार्वे गतः । कथिता वार्ता । कर्णे उक्तं नृपः श्रुत्वोत्थितः । भापितास्ते देयं दास्यामः । वहिकाप्रमाणेन पशवो देवीसदने निक्षिप्ताः 180 तवारे तालकं दत्त्वा नृपः स्वसौघं गतः । प्रातरायातो नृपः । उद्घाटितानि द्वाराणि । मध्ये दृष्टाः पशवः रोमन्था- यमानाः । राज्ञा अबोटिका अभिहिताः-यद्यमूभ्यो देवीभ्योऽरोचिप्यन्त तदा ग्रसिप्यन्त । 'परं न ग्रस्ताः । 1 B प्रभृतिपूजकै.। 2 B पूजका । 2 B पूजका । 3 B नास्ति । पु०प्र० स०6 1 एतदन्तर्गता पंचि पनिता P आदर्श ।

·४० पुरातनप्रवन्धसङ्घन्हे शिरग्छित्वा बाहीआलीकिसोरसप्तशती, शेपतुरगाश्वभाण्डागारम् , कोष्ठागारम् , सेड्यकं दन्तिनम् । नव घई हिरण्यस्य, चतुरस्र कलशम् , मूटक ९ मौक्तिकानाम् , माणिकउ पछेडर, शृङ्गारकोडि साडी, सहस्रकिरणता डक २, पापक्षयो हारः, संयोगसिद्धिः शिप्रा-एवंविधं सर्वमादाय अम्बडः पत्तनं गतः । नृपः सम्मुखमाययाँ मल्लिकार्जुनशिरसा नृपपादावपूजयत् । नृपस्तुष्टः, अम्बडय लाडदेशमुद्रां ददौ । हस्ती दत्तः, कलशस्य(श्च 5 मल्लिकार्जुनजयसूचकः । स्वगुप्तोदरादयः । इतो हस्तिनमादायाम्बडः स्वगृहं गतः । वाग्भटदेवो नमस्कृतः वत्स ! देवं नमस्कुरु । तथा कृते सति पुनरप्युक्तं वाहडदेवेन मत्रिणा-इयन्ति दिनानि राजपुत्रस्त्वमभूः । अधुन व्यापारी जातः । अतः श्रीहेमसूरीन् कुलगुरून्नमस्कुरु । पौपधागारे गतः। तैस्तु धर्मलाभो न दत्तः। आशीर्वाद ऽस्तु । गृहे गत्वा प्रोक्तम्-अहं पौपधागारे गतः । तत्र गुरूणां धर्मलाभस्यापि सन्देहः । मत्रिणा वाग्भटदेवे गुरव उक्ताः-यद्भवद्भिर्धर्मलाभो न दत्तः । गुरुभिरुक्तम्-यदि अस्माभिननॊक्तिस्तहि किं भृगुकच्छेन गतः । प्रासाद 10 कथं श्रीमुनिसुव्रतस्वामिन उद्धरिष्यति । अनेकानन्यायान् करिप्यति । मत्रिणा वाग्भटदेवेनाम्बडसाग्रे उक्तम् तेनोक्तम्-मम गुरव उद्धृतेः । प्रासादे हृष्टाः । द्विवेलमुद्धृते भोक्ष्ये, परं भूज (?) विना युप्माभिः किमपि न वक्त व्यम् । ततश्चलित्वा भृगुपुरे गतः । प्रवेशे जाते मञ्चमुपविष्टः । इतो देवीपूजिका योगिनीभिरन्विता समेत्यानभ्यु त्थिता समीपे समीपे समेत्य विवेश । अम्बडेन कूपराहता मञ्चकाइहिः पपात । मृता । कर्मस्थायः प्रारब्धः वर्षेण सम्पूर्णः। शिलाकोटिघटितः प्रासादो जातः, राणकोदयनस्य मनोरथश्च । अम्बडेन श्रीपत्तने एका विज्ञप्ति 15 श्रीकुमारपालदेवस्य १, एका गुरूणां २, एका वाग्भटदेवस्य, ३ एका श्रीसङ्घस्सएवं ४ प्रहिताः । वाग्भटेन श्रीगुरूणां पुरो विज्ञप्तिमुक्ता । इदं किम् ? । एपा अम्बडस विज्ञप्तिः । वर्षमेकं गतस्सासीत् । अब का विज्ञप्तिः ? । विलोकयत । प्रतिष्ठोपर्याकारणमागतम् । मत्रिन्! एतत् सत्यम् ? । अहं किं जाने, विज्ञप्तिः कथयति तर्हि चल्यताम् । नृपो गुरुभिः सह पाचालीत् । इतोऽर्द्धमार्गे जनः सम्मुखमाययो । यदम्बडो न शक्नोति गुरवः सद्धं विमुच्य भृगुपुरे गताः । इतः प्रक्षीणधातुरम्बडो दृष्टः । देवीग्रासादं गत्वा ध्यानेन निविष्टाः 20 इतो मुख्यपूजिकोदरे उदरवाढिर्जाता । सा कोक्यते । परिचारिका एत्य प्रभुमूचुः । असाकं स्वामिनी मुच्यताम् । तर्हि अम्बडोऽपि मुच्यताम् । स सकलो जग्धः पीतश्च । तर्खेपाऽपि म्रियताम् । जीवन्ती किं करोति । एक एवं सा । सा अत्यर्थं पीडिता प्रभूनेत्यावदत्-प्रसादं कृत्वा मां मुञ्चत । अम्बडमपि मुञ्च | तरु(?)वेष्टितं कृत्वा घृतकुम्भ्यां प्रक्षिप्ते यदिति बक्ति, म मारिति मां कर्षति । ततः कृष्ट्वा स्नानं कार्यः । यदि जल्पिप्यते स तदा त्वमपि सज्जा भविप्यसि । दिनत्रयान्ते अम्बडः सजो जातः । माऽपि च । इतः श्रीसङ्घान्वितो नृपः प्राप्तः । 25 गुरुभिः साकमम्बडः सम्मुखो ययौ । अम्बडेन दत्तकरा गुरवः प्रदक्षिणां यच्छन्ति । प्रासादं तुङ्गमालोक्य गुरुभिरुक्तम्-मया देवं गुरु विना कोऽपि न स्तुतः। तब कीर्तनेन किश्चिद्वख्यामः । आदिशत । (१२०) किं कृतेन न यत्र त्वं यत्र त्वं किमसी कलिः। कली चेद्वनो जन्म कलिरस्तु कृतेन किम् ।। प्रतिष्ठा जाता । आरात्रिकोत्तारणाय नृपो विज्ञप्तः । नृपेणोक्तम्-त्वमेवोत्तारय । वाग्भटेनाप्यनुमनः । 80 कर्तुमुद्यतः। नृपेण शृङ्खलं कनकमयं वकण्टादुत्तार्याम्बडगले क्षिप्तम् । तेन च याचकानां पठतां गृहमारं दत्तम् द्वारभट्टस तम्मिन् शृङ्खले दत्ते नृपेणोक्तमवतारय । तथा कृतेऽम्बडेन पृष्टम्-देव! किमुन्मुका जाताः! मया बात जीवमपि दाससि । मम त्वया बहकार्यमन्नि । मचा दिए जानेषु पुनः सङ्घः पत्तनं प्राप्तः । नत्र चत्यबलानके ९ घडी सुवर्णस चतुरस्रं कलशं दी। ६८२) अर्थकदा नृपः सेवायानं मटिकार्जुनमुनं प्राह-यापक्षयादिरवपञ्चकान्पत्यं बट । देव ! मद्धिकार्नु जनादेकविंगः पूर्वजो धवलार्जुनन्नस पञ्चदय प्रिया आमन् । एका नरेन्द्रमुना खट्नेन परिणीता । आनीय ·४१ कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः । पन्दीवास्थापि । नृपस्तां वेत्तीव न । शेषा मान्यतमाः । सा तु दैवमेवोपालभते स । अन्यदा पुरे काचित् परिव्राजिका आगता । सा चेटीभिः राज्ञीसकाशमानीता । तयोक्तम्-किं वेत्सि ? । साऽऽह- (१२१) दंसेमि तं पि ससिणं वसुहावइन्नं थंभे वि तस्स वि रविस्स रहं नहद्धे । आणेमि सबसुरसिद्धगणं गणाओ तं नत्थि भूमिवलये मह जं न सिद्धं ॥ प्रसीद, मम पतिं वशीकुरु । तया करे सर्पपा जपित्वा ऽर्पिताः । यथा तथा नृपस्य [भोजन]मध्ये देयाः ।। तया शाकं कृत्वा शिप्रां भृत्वा चेट्युक्ता-भोजनावसरोऽस्ति देवस्य परिवेपय । सा शृङ्गारं कर्तुं गता । देव्या चिन्तितम्-न ज्ञायते कदाचिदेपा वैरिणा प्रहिता स्यात्तदा मे पतिमारिकायाः का गतिः सादिति मत्वा गवाक्षस्याधः समुद्रस्तत्र शिप्रां ढालयामास । चेटी उक्ता-शाकं सम्प्रति तिष्ठतु । कथम् ? । तत् करात्पपात । इतस्तेन वशीकृतः समुद्रो नृपरूपं कृत्वा रात्रावायातः । स तु देव्या नृपवदुपचरितो नित्यमेति । इतो देवी सगर्भाऽभूत् । चेटी प्राहिणोत्-देव ! सीमन्तोन्नयनाय मुहूर्त्तमसत्खामिन्या गणापयत । नृप आह-का त्वम् ?, 10 का तव स्वामिनी ? । अहं तस्सा नामापि न जाने । कस्य सुता............णीता । तया यदकृत्यं कृतं तन्मम किमुच्यते । साऽऽगत्य देवीं प्राह-इत्थं निवेदयति । तयोक्तं समये ज्ञास्यते । इतः पुत्रो जातः । सूतकशुद्धेरनन्तरं वा.........य प्रतोलीमेत्य उपविष्टा । मम शुद्धिं यच्छत । जातायां वालः स्तनं गृहीष्यति । नृपेणोक्तम्-मम सारापि न । अधुना खङ्गेन परिणीता श्रुता, परं दृष्ट्वापि न । पुत्रस्य का.........प्रधानान् प्रैपीत् । एन्मम दूपणं तत्र न मया सोढव्यम् । सा न मन्यते । पट्टराज्ञी प्रहिता । स्त्री स्त्रीभणितेन मन्यते । सा एत्यावादीत्-किमिदमार-15 ब्धम् १ । तयोक्तम्-तव कुले इदं.........मम तु न । नृपः स्वयमेत्य तां प्राह-तव ममाधुना दर्शनम् , पुत्रस्य तु का कथा ? । उत्थीयताम् । देव ! सर्वथापि वार्ता दिव्यं विना न वाच्या । प्रधानैर्दिव्यं दत्तम् । राज्ञी सुत... बहिर्ययौ । पौरसहितो नृपश्च । तत्र लोहमयी नौस्तस्यां समधिरोप्य, दिव्यकर्ता क्षिप्यते । शुद्ध तरत्यशुद्धे बुडति । सा राज्ञीति कामा श्रावणामकरि.... .त्यवद्राव इत्युक्त्वा नावमधिरुरोह । सपुत्रापि बुडिता । लोका कोलाहलं यावत्करोति तावन्नावमधिरूढा देवी सशृङ्गारा शृङ्गारकोटिशाटीपरिधाना, सहस्रकिरणताड-20 काभ्यामलङ्कृतकपोला, पापक्षयेण हारेण विराजितवक्षःस्थला, माणिक्यपटेनाच्छादितवाला, संयोगसिद्धिशिप्रा- करा सर्वैरपि दृष्टा शुद्धताला पपात । नृपेण नगरमध्ये प्रवेशिता । नृपो निशि तद्वेश्मनि इयाय । तयोपचरितः पृष्टवान्-अहं सर्वथा न जाने त्वं तु सत्येव या समुद्रेण शोधिता। इतः समुद्रदेवेन, प्रत्यक्षीभूयादितोऽपि स्वरूपमुक्तम्-नास्यापराधः । नृपेण सुतस्य वालधवल इति अभिधा चक्रे । सा राज्ञी पट्टराज्ञी कृता । एतानि तानि रत्नानि तस्यैव समर्पितानि ॥ इति राणकाम्बडप्रवन्धः ॥ ... 25 २६. कुमारपालकारितामारिप्रवन्धः (B.P ) ६८३) अथैकदा श्रीकुमारपालदेवेन अमारौ प्रारब्धायामाश्विनशुदिपक्ष आयातः । कण्टेश्वरीप्रभृतीनामबोटि- कैर्नृपो विज्ञप्तः-देव! सप्तम्यां पशूनां सप्त शतानि सप्त महिपाः, अष्टम्यामष्टौ शतानि अष्टौ महिपाः, नवम्यां नव शतानि छागानां नव महिपाश्च देव्यै नृपेण देयाः । पूर्वराज्ञामयं क्रमः । नृपः प्रभूणां पार्चे गतः । कथिता वार्ता । कर्णे उक्तं नृपः श्रुत्वोत्थितः । भापितास्ते देयं दास्यामः । वहिकाप्रमाणेन पशवो देवीसदने निक्षिप्ताः 180 तवारे तालकं दत्त्वा नृपः स्वसौधं गतः । प्रातरायातो नृपः । उद्घाटितानि द्वाराणि । मध्ये दृष्टाः पशवः रोमन्था- यमानाः । राज्ञा अवोटिका अभिहिताः-यद्यमूभ्यो देवीभ्योऽरोचिप्यन्त तदा ग्रसिप्यन्त । 'परं न ग्रस्ताः । 3B नास्ति । । एतदन्तर्गता पति पनिता P आदर्श। 1 B प्रभृतिपूजकै । 2 B पूजका. । पु० प्र० स०6 ·- , ४० पुरातनप्रवन्धसङ्घहे शिरश्छित्वा वाहीआलीकिसोरसप्तशती, शेपतुरगाश्वभाण्डागारम् , कोष्ठागारम् , सेडूयकं दन्तिनम् । नब बड़ी हिरण्यस्य, चतुरस्र कलशम् , मूटक ९ मौक्तिकानाम् , माणिकउ पछेडउ, शृङ्गारकोडि साडी, सहस्रकिरणता- उङ्क २, पापक्षयो हारः, संयोगसिद्धिः शिप्रा-एवंविधं सर्वमादाय अम्बडः पत्तनं गतः । नृपः सम्मुखमाययौ । मल्लिकार्जुनशिरसा नृपपादावपूजयत् । नृपस्तुष्टः, अम्बडस्य लाडदेशमुद्रां ददौ । हस्ती दत्तः, कलशस्य(च) 5 मल्लिकार्जुनजयसूचकः । स्वगुप्तोदरादयः । इतो हस्तिनमादायाम्बडः स्वगृहं गतः । वाग्भटदेवो नमस्कृतः । वत्स ! देवं नमस्कुरु । तथा कृते सति पुनरप्युक्तं वाहडदेवेन मत्रिणा-इयन्ति दिनानि राजपुत्रस्त्वमभूः । अधुना व्यापारी जातः । अतः श्रीहेमसूरीन् कुलगुरून्नमस्कुरु । पौपधागारे गतः। तैस्तु धर्मलाभो न दत्तः। आशीर्वादो- ऽस्तु । गृहे गत्वा प्रोक्तम्-अहं पौषधागारे गतः । तत्र गुरूणां धर्मलाभस्यापि सन्देहः । मत्रिणा वाग्भटदेवेन गुरव उक्ताः-यद्भवद्भिर्धर्मलाभो न दत्तः । गुरुभिरुक्तम्-यदि असाभिनॊक्तिस्तहि किं भृगुकच्छेन गतः । प्रासाद 10 कथं श्रीमुनिसुव्रतस्वामिन उद्धरिष्यति । अनेकानन्यायान् करिष्यति । मत्रिणा वाग्भटदेवेनाम्बडस्याग्रे उक्तम् । तेनोक्तम्-मम गुरव उद्धृतेः । प्रासादे हृष्टाः। द्विवेलमुद्धृते भोक्ष्ये, परं भूज (?) विना युप्माभिः किमपि न वक्त- व्यम् । ततश्चलित्वा भृगुपुरे गतः। प्रवेशे जाते मञ्चमुपविष्टः। इतो देवीपूजिका योगिनीभिरन्विता समेत्यानभ्यु- त्थिता समीपे समीपे समेत्य विवेश | अम्बडेन कूर्पराहता मञ्चकावहिः पपात । मृता। कर्मस्थायः प्रारब्धः । वर्पण सम्पूर्णः। शिलाकोटिघटितः प्रासादो जातः, राणकोदयनस्य मनोरथश्च । अम्बडेन श्रीपत्तने एका विज्ञप्तिः 15 श्रीकुमारपालदेवस्य १, एका गुरूणां २, एका वाग्भटदेवस्य, ३ एका श्रीसङ्घस्सा एवं ४ प्रहिताः । वाग्भटेन श्रीगुरूणां पुरो विज्ञप्तिमुक्ता । इदं किम् ? । एपा अम्बडस विज्ञप्तिः । वर्षमेकं गतस्यासीत् । अद्य का विज्ञप्तिः । विलोकयत । प्रतिष्ठोपर्याकारणमागतम् । मत्रिन्! एतत् सत्यम् ? । अहं किं जाने, विज्ञप्तिः कथयति । तर्हि चल्यताम् । नृपो गुरुभिः सह प्राचालीत् । इतोऽर्द्धमार्गे जनः सम्मुखमाययौ । यदम्बडो न शक्नोति । गुरवः सङ्घ विमुच्य भृगुपुरे गताः । इतः प्रक्षीणधातुरम्बडो दृष्टः । देवीप्रासादं गत्वा ध्यानेन निविष्टाः । 20 इतो मुख्यपूजिकोदरे उदरवाढिर्जाता । सा कोक्यते । परिचारिका एत्य प्रभुमूचुः । असाकं स्वामिनी मुच्यताम्। तहि अम्बडोऽपि मुच्यताम् । स सकलो जग्धः पीतश्च । तपेपाऽपि म्रियताम् । जीवन्ती किं करोति । एक एव सार्थोऽस्तु । सा अत्यर्थं पीडिता प्रभूनेत्यावदत्-प्रसादं कृत्वा मां मुञ्चत । अम्बडमपि मुश्च । तरु(?)वेष्टितं कृत्वा घृतकुम्भ्यां प्रक्षिप्ते यदिति वक्ति, म मारिति मां कर्पति । ततः कृष्ट्वा स्नानं कार्यः । यदि जल्पिप्यते स तदा त्वमपि सज्जा भविष्यसि । दिनत्रयान्ते अम्बडः सजो जातः । साऽपि च । इतः श्रीसङ्घान्वितो नृपः प्राप्तः । 25 गुरुभिः साकमम्बडः सम्मुखो ययौ । अम्बडेन दत्तकरा गुरवः प्रदक्षिणां यच्छन्ति । प्रासादं तुड्गमालोक्य गुरुभिरुक्तम्-मया देवं गुरुं विना कोऽपि न स्तुतः। तब कीर्तनेन किञ्चिद्वक्ष्यामः । आदिशत । (१२०) किं कृतेन न यत्र त्वं यत्र त्वं किमसौ कलिः। कली चेङ्गवतो जन्म कलिरस्तु कृतेन किम् ।। प्रतिष्ठा जाता | आरात्रिकोचारणाय नृपो विज्ञप्तः । नृपेणोक्तम्-त्वमेवोत्तारय । वाग्भटेनाप्यनुमतः । 80 कर्तुमुद्यतः । नृपेण गृहलं कनकमयं स्वकण्ठादुत्तार्याम्बडगले क्षिप्तम् । तेन च याचकानां पठतां गृहसारं दत्तम् ! द्वारभट्टस तसिन् गृहले दत्ते नृपेणोक्तमवतारय । तथा कृतेऽम्बडेन पृष्टम् देव ! किमुत्सुका जाताः! मया जातं जीवमपि दास्यसि । मम त्वया बहुकार्यमस्ति । सङ्घा दिए जातेपु पुनः सङ्घः पत्तनं प्राप्तः । तत्र चैत्यवलानके ९ घडी सुवर्णस चतुरस्रं कलशं ददा। १८२) अर्धकदा नृपः सेवायानं मल्लिकार्जुनमुतं ग्राह-पापक्षयादिस्वपञ्चकखान्पत्वं बद । देव ! मल्लिकार्जु- 55 नादेकविंशः पूर्वनो धवलार्जुनन्नस पञ्चदश प्रिया आसन् । एका नरेन्द्रमता खद्देन परिणीता । आनीय -

·No text on this page.

·४२ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विनशुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निगि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । पहिःस्थाः सन्ति । गता वही निगा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं गिरसि त्रिशूलेन हन्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रवो हताः। त्वरितं काष्ठसजतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधास्यति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राजा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्था । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय(B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वाकर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्राम प्रतिपुरं साध- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षिप्त्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बवा सुवर्णाचलः। क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलाऽर्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् । द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मत्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षां व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुरुः ॥ अत्रापि लक्षदानम् । अन्येयुः कथाप्रसङ्गे प्रभवः प्राहुः-पूर्व भरतो राजा श्रीमालपुरे श्रीशत्रुञ्जय सोपारकेऽटापदे च जीवित खामिप्रतिमाश्चकार । श्रीमद्वराचक्रोच्छलितरजःपुञ्जध्यामलितदिश्चक्रवालः सद्धपतिर्भूत्वा ववन्दे । तदाकी श्रीकुमारपालनृपतिः स्वयं कारिते देवालयेहविम्बमारोप्य ससैन्यः शत्रुञ्जयोजयन्तादियात्रायै चचाल । सद्धेन 25 30 ·15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । ४३ सह-उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पइभापाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दातृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठकरछाडाकः; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लील, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसूरिशिप्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेषां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिसूरिवर्गः । श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः । एवंविधेन सङ्घन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटीं च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु- 10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यास्यति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्वं व्रजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्य कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽनेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससद्यो नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिकः कपर्दी प्राह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न्न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोबट्टनममये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मत्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुष्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाष्टी लक्षाः कृताः। एवं क्रमेण वर्द्धमानेपु कश्चित्मपादकोटी- चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । म उत्थितः । चायट्टयने मलिनयमनो वणिक् । गता मत्री उक्तः- द्रम्मसोस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन मह पादुकान्तिके गन्या द्रम्मनीयं परन्छ । तेन गपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः ? । नेनोक्तम्-मानापानच्यो मम पिना हंगो नाम गांग- ट्रिकः प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारू । मम पित्रा मग्णनमय भापितः चन्ग ! मया प्राहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं नपादकोटिमूल्यंग्यकाम् । एवमधुना मम श्रीयुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उत्तं च-एवं श्रीनेमिने, एवं श्रीनन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोन्ननं दध्याः । वापधनमपि तव प्रचुरमम्ति । इदानीं यात्राय मया माता महानीता-नि । कार्टिभपने मुकाग्नि । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरपनिवेदिनां मालां परिधापवियामि । श्रुत्वा मग्री रटः गदं च सम्मुखं नीत्या महोत्सवेनानीय सदसमक्षं मालापरिधान कान्निम् । नन्नानिय मर्मजटितं या कष्टामगो मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं एन्कलाप्प समागविसमाधाय महः गमनीयं प्रमंग चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं नदवात्सल्पम् । प्रतिलाभिताय [मायाः] मरिम्नु मायनर ।। ॥ इति श्रीहमारपार देवतीर्थयात्राममन्यः ।। - ?

·૨ पुरातनप्रवन्धमहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तस्सादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विनशुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निगि चन्द्रगालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्टिपदं जपन्नस्ति । बहिःस्थाः सन्ति । गता वही निगा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभृय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं गिरसि त्रिशूलेन हन्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून याचने, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रवो हताः। त्वरितं काष्ठसज्जतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधासति । गुरुन् गत्वा मुत्कलापय । राजा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्था । म्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय( B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीनं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ।। 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वाकर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुषाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्रामं प्रतिपुरं साध- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षिप्त्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेण्वावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बवा सुवर्णाचलः । क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलार्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् ॥ द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मत्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षा व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुरुः ॥ अत्रापि लक्षदानम् अन्येद्युः कथाप्रसङ्गे प्रभवः प्राहुः-पूर्व भरतो राजा श्रीमालपुरे श्रीशत्रुञ्जये सोपारकेष्टापदे च जीवित स्वामिप्रतिमाश्चकार । श्रीसद्धसचक्रोच्छलितरजःपुञ्जध्यामलितदिक्चक्रवालः सङ्घपतिर्भूत्वा ववन्दे । तदाकर्ण्य श्रीकुमारपालनृपतिः स्वयं कारिते देवालयेऽर्हद्विम्बमारोप्य ससैन्यः शत्रुञ्जयोजयन्तादियात्राय चचाल | सङ्ग्रेन 25 30 - ·- - 15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रबन्धः । सह-उदयनसुतो चाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पइभापाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दातृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षवर्णस्वामी ठक्करछाडाका; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसरिशिप्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेषां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिसूरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुप्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः । एवंविधेन सडेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपार्टी च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यासति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व बजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्य कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽनेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससङ्घो नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य बलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिका कपर्दी प्राह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न्न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोद्घट्टनममये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मन्त्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुष्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाष्टी लक्षाः कृताः। एवं क्रमेण वर्द्धमानेषु कधित्सपादकोटी- श्चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः। यावदृश्यने मलिनवननो वणिक् । गना मत्री उक्तः- द्रम्मसीस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन मह पादुकान्तिके गन्या द्रम्मनास्थ्यं पप्रच्छ । तेन गपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः १ । तेनोक्तम्-महुआयाम्नव्यो मम पिना हंगो नाम गौरा- ष्ट्रिका प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धार । मम पित्रा मरणसमयेऽहं भापिनः चन्म ! मया प्रवहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन फ्रीतं नपादकोटिमूल्यं समरकम् । एवमधुना मम श्रीयुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उत्तं च-एकं श्रीनमिने, एक. श्रीचन्द्रग्रभाय, द्वयमात्मनोन्नर्धनं दध्याः । वायधनमपि तव प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्राय मया माता महानीनाम्नि । कपर्दिभयने मुनानि । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरुपनिवेदितां मालां परिधापयिष्यामि । श्रुन्ना मन्त्री दृष्टः गदंग सम्मुखं नीत्वा महोत्सवेनानीय सहसमक्षं मालापरिधान कारिनन् । नन्माणिस्यं मजटिनं कया कन्याभरणे 20 मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं मुन्कलाप्य पदमागविसमाधाय मदः गमनार्य क्रमेण चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं सहवात्सल्यम् । प्रनिलाभिताय [ नायरः] । अनारिम्नु गायनर । ।। इति श्रीहमारपालदेवतीर्थयात्रामकन्यः ॥

·४२ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः [ छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विनशुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । बहिःस्थाः सन्ति । गता वही निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम् दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून् याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रयो हताः। त्वरितं काष्ठसज्जतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधास्यति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्थे । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय( B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- रक्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविषये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 - २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वा-]कर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्राम प्रतिपुरं साथ- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षिप्त्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बद्ध्वा सुवर्णाचलः । क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणः समोऽयमखिलाऽर्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् । द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावलमयेऽपि मत्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षा व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ॥ अत्रापि लक्षदानम् । अन्येयुः कथाप्रसङ्गे प्रभवः प्रादुः-पूर्व भरतो गजा श्रीमालपुरे श्रीशत्रुञ्जये सोपारकेऽष्टापदे च जीवित खामिप्रतिमाञ्चकार । श्रीमद्धमचक्रोच्छलिनग्जापुञ्जध्यामलिनदिक्चवाला मपनि न्वा ववन्दे । तदाकर्य श्रीमापालनृपतिः न्ययं कारिले देवालयेडदिम्बमागेप्य ममन्यः शत्रुनयोजयन्तादियात्राय चचाल । मदन 25 ·15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । सह–उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पड्भापाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दाणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठकरछाडाका; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसूरिशिप्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेषां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिसरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः । एवंविधेन सड्वेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटीं च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यासति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व ब्रजत । नृपस्तु धोतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्य कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽप्रेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससको नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिकः कपर्दी प्राह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न्न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ।। ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोद्घट्टनसमये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मत्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुप्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाष्टौ लक्षाः कृताः । एवं क्रमेण वर्द्धमानेषु कधित्सपादकोटी- श्चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः। यावदृश्यने मलिनयमनो पणिक् । राजा मन्त्री उक्तः- द्रम्मसोस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन सह पादुकान्तिके गन्या द्रम्मनीस्थ्यं परन्छ । तेन मपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः ? । नेनोक्तम्-महुआयानच्यो मम पिना हंगो नाम गौरा- ष्ट्रिकः प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारू । मम पित्रा मरणसमयेऽहं भापितः चन्म ! मया पाहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं नपादकोटिमूल्यं दमकम् । एवमधुना मम श्रीगुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उत्तं च-एवं श्रीनेमिने, एवं श्रीचन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोन्ननं दध्याः । वापधनमपि तव प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्रायै मया माता महानीना नि । कपर्दिभरने मुकाग्नि । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरपनिवेदितां मालां परिधापयिष्यामि । शुन्या मत्री दृष्टः गदं च सम्मुखं नीत्वा महोत्सवेनानीय सखसमक्षं मालापरिधान कारितम् । नन्माणिस्यं मजटिनं कृत्या कष्टामगणे 20 मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं सन्कलाप्प सपमागविरमाथाय गदः समुनीर्य क्रमेन चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं नवान्सल्पम् । प्रतिलाभिताय [ माधवः] | माग्नुि माया ।। ।। इति श्रीकुमारपालदेवतीर्यपात्राप्रपन्यः ।।

·४२ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः। छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विन शुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । बहिःस्थाः सन्ति । गता बह्वी निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून् याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रवो हताः। त्वरितं काष्ठसजतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मयोड्डाहं विधास्यति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्श्वे । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय(B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- धमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 , २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वाकर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्राम प्रतिपुरं साध. 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षिस्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं वहा सुवर्णाचलः । क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलार्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मन्त्रिणि न यां कर्तु क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षां व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ।। अत्रापि लक्षदानम् । अन्वेयुः कथाप्रसङ्गे प्रभवः प्रागुः-पूर्व भरतो राजा श्रीमालपुरे श्रीशत्रुञ्जये सोपारकेऽटापदे च जीवित सामिप्रतिमाश्चकार । श्रीमदभचक्रोच्छलितरजःपुञ्जध्यामलितदिनचक्रवालः मद्धपतिर्भूत्वा बबन्दे । तदाकर्ण्य श्रीकुमारपालनृपतिः स्वयं कारिने देवालयेहदिम्बमारोप्य समन्यः शत्रुञ्जयोजयन्तादियात्राय चचाल | सर्द्धन ॥ 25 ·, 15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रबन्धः । ४३ सह-उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पइभापाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दातृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठक्करछाडाकः; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसरिशिप्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेषां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिमूरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- स्वती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः । एवंविधेन सडेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटी च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेप्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यासति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व व्रजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्य कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽप्रेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससो नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिकः कपर्दी प्राह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८२) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोयट्टनसमये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मन्त्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुष्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाष्टी लक्षाः कृताः। एवं क्रमेण बर्द्धमानेषु कथित्मपादकोटी- श्वकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः । यावदृश्यने मलिनयमनो वणिक् । गता मची उक्त:- द्रम्मसोस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन मह पादुकान्तिके गन्या द्रम्मनास्थ्यं परन्छ । नेन गपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः । नेनोक्तम्-मालापानव्यो मम पिना हंगो नाम मांग- ष्ट्रिका प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारः । मम पित्रा मग्णनमहं भाग्निः-चन्म ! मया पाहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं नपादकोटिमल्य समेकरम् । एवमधुना मम श्रीयुगादि- परणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उत्तं च-एवं श्रीनेमिन, एवं. श्रीचन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोन्ननं दध्याः । वाघधनमपि तब प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्रा मया माता महान ना नि । कार्दिभरने मुनानि । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरपनिवेदिनां मालां परिधारपियामि । श्रुत्वा मयी हष्टः गई न सम्मुख नीत्या महोत्सवेनानीय सदसमक्षं मालापरिधान काग्निम् । नन्नालिस्यं मजटिनं नृत्या कष्टामगो.) मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं मन्कदाप्न सपनागरिमापार मदः ममीर्य क्रमेण चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं सवालल्यम् । प्रनिलाभिनाय [भापत्रः] । अनगरिन्नु मायंदा । ॥ इति श्रीहमारपाल्देवीपात्राबन्दः ।।

·४२ पुरातनप्रबन्धसङ्घहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विन शुक्लदशम्यां कृतोपवासः श्मापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । वहिःस्थाः सन्ति । गता बह्वी निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभृय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम् दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तरक्षणा- कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रयो हताः। त्वरितं काष्ठसज्जतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधास्यति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्श्वे । स्वरूपं निवेदितम् 10गुरुभि रमानाय्य कलापनीय(B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वा-]कर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ।। एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्रामं प्रतिपुरं साथ- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठीत्- (१२३) विस्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं वहा सुवर्णाचलः । क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलाऽर्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् 25 द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मन्त्रिणि न यां कर्तुं नमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षा व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ।। अत्रापि लक्षदानम् अन्येयुः कथाप्रसङ्ग प्रभवः प्रादुः-पूर्व मन्तो राजा श्रीमालपुरे श्रीगत्रुञ्जये सोपारकेऽष्टापदे च जीवित खामिप्रतिमाश्चकार । श्रीमदमत्रोच्छलिनग्जापुञ्जध्यामलितदिकचक्रचालः मद्धपनि न्वा बबन्दै । तदाकाय श्रीकुमारपालनृपतिः स्वयं काग्नि देवालये दिम्बमागेप्य समन्यः शत्रुञ्जयोञ्जयन्नादियात्राय चचाल | मन ॥

·४३ 15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । सह–उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पड्भाषाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दातृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठक्करछाडाकः; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसरिशिष्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेषां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिमूरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः। एवंविधेन सवेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटी च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्धिनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यासति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व व्रजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्यं कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽनेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससद्धो नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिका कपर्दी पाह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न्न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोद्घट्टनममये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मन्त्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुष्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाष्टी लक्षाः कृताः। एवं क्रमेण बर्द्धमानेपु कश्चित्मपादकोटी- चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः । यावदृन्चने मलिनयमनो वणिम् । गजा मन्त्री उक्तः- द्रम्मसोस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन सह पादुकान्तिके गन्या दम्ममास्थ्यं पप्रच्छ । नेन गपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मन्त्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः । तेनोक्तम्-महुआयाम्नच्यो मम पिना हंगो नाम गौरा ष्ट्रिकः प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारू । मम पित्रा मरणसमयेऽहं भापिनः-न्म ! मया पाहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं नपादकोटिमूल्यं रसोरुम् । एवममुना मम श्रीयुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उक्तं च-एवं श्रीनेमिने, एवं श्रीचन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोन्नर्धनं दध्याः । वायधनमपि तव प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्राय मया माना महानीतानि । कम्भिरने मुनानि । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरंपनिवेदितां मालां परिधापपियामि । श्रुत्वा मन्त्री दृष्टः महंग सम्मुखं नीत्वा महोत्सवेनानीय सासमक्षं मालापरिधान कारितम् । तन्मानित्यं मर्गजटिनं कया काटाभगो मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं मुकलाप्प न्ययभागत्रिकमायाय नाः गमनीर्य क्रमेण चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं नवात्सल्यम् । प्रतितामिनाथ [नाथः] | अमारिम्नु यायनर । ।। इति श्रीवमारपालदेवतीर्थयात्राममन्यः ।। ? .. - ·४२ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विन शुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । वहिःस्थाः सन्ति । गता बढी निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालुरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रवो हताः। त्वरितं काष्ठसजतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधासति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्श्वे । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय( B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वा-कर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ।। एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्रामं प्रतिपुरं साथ- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षिप्त्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेण्वावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बवा सुवर्णाचलः। क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलार्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मन्त्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षां व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ॥ अत्रापि लक्षदानम् । अन्वेयुः कथाप्रसग प्रभवः प्रादुः-पूर्व भरतो राजा श्रीमालपुरे श्रीशत्रुञ्जये सोपारकेऽटापदे च जीवित सामिप्रतिमाञ्चकार । श्रीमदभचक्रोच्छलिनरजःपुञ्जध्यामलितदिक्चक्रयालः मापनि न्वा वबन्दै । तदाकी श्रीकुमारपालनृपतिः न्ययं कारिले देवालयेहदिम्बमारोप्य समन्यः शत्रुञ्जयोञ्जयन्तादियात्राय चचाल । मदन ॥ 25 30 ·४३ 15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । सह-उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पड्भापाचक्रवर्ती प्राग्वाटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दावृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठकरछाडाकः; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसूरिशिष्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेपां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिसूरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः । एवंविधेन सद्धेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटी च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौ गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यायति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व ब्रजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्वं तीर्थकार्यं कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽनेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घवात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससको नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिकः कपर्दी प्राह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्व समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न्न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोद्घट्टनसमये राज्ञि सङ्घ चोपविष्टे मन्त्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुप्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाप्टौ लक्षाः कृताः। एवं क्रमेण वर्द्धमानेपु कश्चित्सपादकोटी- चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः । यावदृश्यते मलिनवसनो वणिक् । राज्ञा मत्री उक्तः- द्रम्मसौस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन सह पादुकान्तिके गत्वा द्रम्मसौस्थ्यं पप्रच्छ । तेन सपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः । तेनोक्तम्-महुआवास्तव्यो मम पिता हंसो नाम सौरा- ष्ट्रिकः प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारू । मम पित्रा मरणसमयेऽहं भापितः-वत्स ! मया प्रवहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं सपादकोटिमूल्यं रत्नमेकैकम् । एवमधुना मम श्रीयुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उक्तं च-एकं श्रीनेमिने, एकं श्रीचन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोऽन्तर्धनं ध्याः । वाह्यधनमपि तव प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्रायै मया माता सहानीताऽस्ति । कपर्दिभवने मुक्ताऽस्ति । तां जरन्तीं मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरुपनिवेदितां मालां परिधापयिप्यामि । श्रुत्वा मत्री हृष्टः सद्धं च सम्मुखं नीत्वा महोत्सवेनानीय सद्धसमक्षं मालापरिधानं कारितम् । तन्माणिक्यं स्वर्णजटितं कृत्वा कण्टाभरणे 30 मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं मुत्कलाप्य स्वयमारात्रिकमाधाय महः समुत्तीर्य क्रमेण चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं सवात्सल्यम् । प्रतिलाभिताश्च [माधवः] । अमारिस्तु शाश्वतव ॥ ।। इति श्रीकुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः ।।

·४२ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तसादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विनशुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्टिपदं जपन्नस्ति । वहिःस्थाः सन्ति । गता वही निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽसाकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- त्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून् याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रयो हताः । त्वरितं काष्ठसज्जतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधासति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्श्वे । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय(B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- क्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- द्यमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः॥ 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वाकर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पूरुपाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्भरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्रामं प्रतिपुरं साथ- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षित्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बद्धा सुवर्णाचलः । क्ष्मामध्ये च धनं निधाय धनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तैः कृपणैः समोऽयमखिलार्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् । द्रम्मलक्ष १ दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रज्ञावत्यभयेऽपि मत्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षा व्यधात् यस्यासाद्य वचस्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ॥ अत्रापि लक्षदानम् । अन्येयुः कथाप्रसङ्गे प्रभवः प्रादुः-पूर्व मरतो राजा श्रीमालपुर श्रीशत्रुञ्जये सोपारकेऽष्टापदे च जीवित सामिप्रतिमाश्चकार । श्रीमद्धमचक्रोच्छलिनग्नःपुञ्जच्यामलिनदिक्चक्रवालः मापनि न्वा ववन्दे । तदाकये श्रीमपालनृपतिः वयं कान्नेि देवालये हडिम्बमारोप्य ममन्यः शत्रुञ्जयोजयन्नादियात्राय चचाल । मन 25 ·15 कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । ४३ सह–उदयनसुतो वाग्भटश्चतुर्विशतिमहाप्रासादकारापकः, नागराजश्रेष्ठिभूः श्रीमानाभडः, पइभाषाचक्रवर्ती प्राग्याटश्रीपालः, तत्तनयः सिद्धपालः कवीनां दातृणां धुर्यः, भाण्डागारिकः कपर्दी, परमारवंश्यः प्रह्लादनपुर- निवेशकारकः प्रह्लादनः, राजेन्द्रदौहित्रः प्रतापमल्लः, नवनवतिलक्षस्वर्णस्वामी ठकरछाडाकः; तथा श्राविका देवी श्रीभोपलदे, नृपपुत्री लीलू, राणाअंबडमाता, वसाह आभडपुत्री वाई चांपलदे-इत्यादिकोटीश्वरो लोकः । सूरयः-श्रीदेवाचार्याः, श्रीअभयदेवसूरिशिष्याः श्रीजिनचन्द्रसूरयस्तेपां गुरुवान्धवाः श्रीजिनवल्लभ- 5 सूरयः, श्रीचैत्रगच्छीयाः श्रीधर्मसूरयः, श्रीवीराचार्याः-इत्यादिसूरिवर्गः। श्रीदेवसूरीणां भगिनी प्रवर्तिनी सर- खती, श्रीहेमचन्द्रसूरीणां महत्तरापुष्पचूलाद्याः साध्व्यः । लक्षसंख्या मानवाः। एवंविधेन सडेन सह स्थाने स्थाने प्रभावनां कुर्वन् चैत्यपरिपाटीं च कुर्वन् याचकेभ्य इच्छानुरूपं भोजनं यच्छन् श्रीवर्द्धमानमार्गेण रैवतकाद्रौं गतः । सांकलिआलीपद्यातले श्रीसङ्घः स्थितः । राज्ञोक्तम्-प्रभो ! पादमवधारयत, यथोपरि गम्यते । गुरुभिरु- क्तम्-हे कुमारपालराजन् ! यूयं गच्छत, वयं पश्चादेष्यामः । नृपेणोक्तम्-गुरून्विनोपरि कथं यामि ? । गुरु-10 भिरुक्तम्-अत्रेदृशो जनप्रवादः, यत् यदोत्तमनरद्विकं छत्रशिलाऽधो यास्यति तदाऽनर्थः । अतो यूयं पूर्व ब्रजत । नृपस्तु धौतवासांसि परिधायोपरि गतस्तदनु गुरवः । सर्व तीर्थकार्यं कृत्वा नृपो वाग्भटदेवेन नूतनपद्यया मत्रि- णाऽऽप्रेण कारितयोत्तारितः । तदनु तलहट्टिकायां जीर्णदुर्गे सङ्घयात्सल्यं सङ्घपूजां च कृत्वा देवपत्तने ससद्धो नृपो गतः । तत्र श्रीचन्द्रप्रभादितीर्थान्नमस्कृत्य वलमानः श्रीशत्रुञ्जयमधिरूढवान् । चैत्यपरिपाट्यां जायमानायां भाण्डारिकः कपर्दी पाह- (१२५) श्रीचौलुक्य ! स दक्षिणस्तव करः पूर्वं समासूत्रित- प्राणिप्राणविघातपातकसखः शुद्धो जिनेन्द्रार्चनात् । वामोऽप्येष तथैव पातकसखः शुद्धिं कथं प्राप्नुया- न स्पृश्येत करेण चेद्यतिपतेः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ॥ ६८५) मेरुमहाध्वजा-महापूजा-अमारिकादिसर्व प्रवर्तितम् । मालोद्घट्टनसमये राज्ञि सद्धे चोपविष्टे मत्री 20 वाग्भटदेवो द्रम्मलक्षचतुप्कमवदत् । केनापि च्छन्नेनाप्टौ लक्षाः कृताः । एवं क्रमेण वर्द्धमानेषु कश्चित्सपादकोटी- श्चकार । नरेन्द्रश्चमत्कृतोऽवादीदुत्थाप्यताम् । स उत्थितः। यावदृश्यने मलिनवसनो वणिक् । राजा मत्री उक्त:- द्रम्मसौस्थ्यं कृत्वा मालां प्रयच्छ । मन्त्री तेन सह पादुकान्तिके गत्वा द्रम्ममौस्थ्यं पप्रच्छ । तेन सपादकोटि- मूल्यं माणिक्यं दर्शितम् । मत्रिणा पृष्टम्-इदं ते कुतः । तेनोक्तम्-महुआवास्तव्यो मम पिता हंसो नाम सौरा- ष्ट्रिकः प्राग्वाटः । तत्पुत्रोऽहं जगडः । माता मे धारू । मम पित्रा मरणसमयेऽहं भापितः चत्म ! मया प्रवहण-25 यात्राश्चिरं कृताः, फलिताश्च । मेलितं धनम् । तेन क्रीतं सपादकोटिमूल्यं रनमेकम् । एवमधुना मम श्रीयुगादि- चरणः शरणम् । अनशनं प्रतिपन्नम् । उक्तं च-एकं श्रीनेमिने, एकं श्रीचन्द्रप्रभाय, द्वयमात्मनोऽन्तर्धनं दध्याः । वाह्यधनमपि तव प्रचुरमस्ति । इदानीं यात्राये मया माता महानीताऽस्ति । कपर्दिभवने मुक्तास्ति । तां जरन्ती मातरं सर्वतीर्थाधिकतया पुराणपुरुपनिवेदितां मालां परिधापयिप्यामि । श्रुन्वा मत्री हृष्टः गई च सम्मुखं नीत्वा महोत्सवेनानीय सद्धसमक्षं मालापरिधानं कारितम् । तन्माणिक्यं स्वर्णजटितं कृत्वा कण्टाभरणे 80 मध्यमणिस्थाने निवेश्य श्रीयुगादिदेवाय दत्तम् । देवं मुत्कलाप्य स्वयमागत्रिकमाधाय मदः समुनीर्य क्रमेण चलितः । प्राप्तः श्रीपत्तने । प्रवर्तितं सवात्सल्यम् । प्रतिलाभिताश्च [माधवः] । अमारिम्नु गायनर ॥ ॥ इति श्रीकुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः । ?

·४२ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे तसादमूभ्यो मांसं नेष्टं किन्तु भवतामेवेष्टम् । तस्मादहं जीववधं न करिष्ये । ते विलक्षाः स्थिताः । छागमूल्य- समेन धनेन नैवेद्यानि कारितानि । अथाश्विन शुक्लदशम्यां कृतोपवासः क्षमापो निशि चन्द्रशालायां स्थितः । ध्यानेन पञ्चपरमेष्ठिपदं जपन्नस्ति । वहिःस्थाः सन्ति । गता बढी निशा । एका दिव्या स्त्री प्रत्यक्षीभूय जगाद- राजन्नहं तव कुलदेवी कण्टेश्वरी । त्वयाऽस्माकं देयं च न दत्तम् । नृपेणोक्तम्-दयालरहम् , अतःपरं पिपीलिका- 5 मपि न हन्मि, का कथा पशूनाम् । कण्टेश्वरी इति श्रुत्वा क्रुद्धा नृपं शिरसि त्रिशूलेन हत्वा गता । नृपस्तत्क्षणा- स्कुष्ठी जातः । विखिना भृत्येन उदयनतनूजं वाग्भटमाकार्य पप्रच्छ-मत्रिन् ! देवी पशून याचते, दीयन्ते न वा । मत्रिणा दाक्षिण्यादुक्तम्-देव ! दीयते । मत्रिन् ! वणिगसि, यदेवं ब्रूपे तर्हि ममातः परं जीवितव्येनालम् । राज्यं प्राप्तम् , धर्मो लब्धः संसारतारकः, शत्रवो हताः । त्वरितं काष्ठसज्जतां कुरु । येनेदृशं मां दृष्ट्वा जनो धर्मस्योड्डाहं विधासति । गुरून् गत्वा मुत्कलापय । राज्ञा विसृष्टो गतो गुरूणां पार्थे । स्वरूपं निवेदितम् । 10गुरुभिर्नीरमानाय्य कलापनीय(B कालापानीय )मर्पितम् । तेन पूर्व देहाभ्यङ्गः कृतः पश्चात्पीतं च । नृपस्त- रक्षणं सुवर्णवर्णो जातो वपुपि । प्रातर्गुरूणां नन्तुं गतः । ततो गुरुभिर्देशना चक्रे । पश्चादमारिविपये विशेषो- धमः कृतः॥ एवममारिविपये कुमारपालप्रवन्धः ॥ 15 २७. कुमारपालदेवतीर्थयात्राप्रवन्धः (B) ६८४) एकदा गुरुभिरुपदेशो दत्तः- (१२२) शूराः सन्ति सहस्रशः प्रतिपदं विद्याविदोऽनेकशः सन्ति श्रीपतयो निरस्तधनदास्तेऽपि क्षिती भूरिशः। [ज्ञात्वाकर्ण्य निरीक्ष्य चान्यमनुजं दुःखार्दितं यन्मन- स्ताद्रूप्यं प्रतिपद्यते सपदि ते सत्पुरुषाः पञ्चपाः ॥ एकदा प्रभुभिर्मरतस्य चक्रिणः साधर्मिकवात्सल्यकथा कथिता । नृपस्तां श्रुत्वा प्रतिग्रामं प्रतिपुरं साथ- 20 मिकवात्सल्यमारेमे । तदृष्ट्वा कविः श्रीपालपुत्रः सिद्धपालोऽपाठी- (१२३) क्षित्वा वारिनिधिस्तले मणिगणं रत्नोत्करं रोहणो रेवावृत्त्यसुवर्णमात्मनि दृढं बवा सुवर्णाचलः। क्ष्मामध्ये च धनं निधाय घनदो विभ्यन् परेभ्यः स्थितः किं स्यात्तः कृपणैः समोऽयमखिलाऽर्थिभ्यः स्वमर्थ ददन् ।। द्रम्मलक्ष दानम् । पं० श्रीधरेणोक्तम्- (१२४) पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति प्रख्याति धर्म स्वयं प्रजावत्यभयेऽपि मत्रिणि न यां कर्तुं क्षमः श्रेणिकः । अक्लेशेन कुमारपालनृपतिस्तां जीवरक्षां व्यधात् यस्यासाद्य वचम्सुधांशुपरमः श्रीहेमचन्द्रो गुमः ॥ अत्रापि लखदानम् । अन्येयुः कथाप्रसंग प्रभवः प्राठ्ठः-पूर्व भग्तो राजा श्रीमालपुरे श्रीगजुञ्जये मोपारकेऽष्टापदं च जीवित सामिप्रतिमायकार । श्रीमदमत्रोच्छलिनग्जापुञ्जयामलिनदिक्चक्रबाला मपनि न्वा बबन्द । तदाकार्य श्रीमापालनृपतिः वयं काग्नि देवालये इद्विम्बमागेप्य ममन्यः शत्रुञ्जयाजबन्नादियात्राय चचाल । मदन ॥ 25 १ "0

·No text on this page.

·पुरातनप्रवन्धसद्धहे २८. कुमारपालपूर्वभवप्रवन्धः (B.) ६८६) एकदा श्रीकुमारपालेन श्रीहेमसूरयः पूर्वभवखरूपं पृष्टाः । ततः सूरयः सिद्धपुरे गताः। प्राचीमाधवाये श्मशानभूमौ चतुरः श्रावकान् कृतोपवासान् चतुर्दिक्षु तपोधनांधत्वारो विदिक्षु स्थाप्य स्वयं त्रिभुवनस्वामिनी विद्यां स्मृतवन्तः । देव्याह-मरणकारणं वदत । तैस्तु नृपभवः पृष्टः । देव्याह-मेदपाठदेशे चित्रकूटप्रत्यासन्ने 5 ऊपरमालपर्वते परमारवंशीयो जैत्रः पल्लीपतिरासीत् । सोऽन्यदा धाराया गगनले यकस्य दगमहसूबलीवईमितं सार्थ जगृहे । नायको नंष्ट्वा मालवेशमाह । राज्ञोक्तम्-मया तस्य किमपि कत्तुं न शक्यते । तेनोक्तम्-मया शक्यते । कटकमादायाज्ञातवृत्त्या पल्यां गतः । जत्रो नष्टः । तेन कीटमारिं कृत्वा जयतापत्याः सगर्भाया उदरं विदार्य वालं भूमावास्फोट्य वलित्वा च तं नृपं प्रति खवृत्तमुक्तम् । नृपेणादृष्टव्योऽयमिति तिरस्कृतो जननिन्द्यमानस्ताप- साश्रमे गत्वा शुद्धिकृते तपस्वी जातः । अथ जैत्रः स्थानभ्रंशाचोरवृत्त्या जीवन्नेकस्मिन् साथै मिलितः । साथै 10 स्थिते श्राद्धा देवपूजां विधाय सरसः पालो वजन्तो वीक्ष्य तैः सार्धं गतः । ते तपोधनान् नमस्कृत्य धर्मोपदेशं श्रुत्वा क्षमाश्रमणपूर्व तपोधनानादाय गताः । स तथैव स्थितस्तपोधनाः समायाताः । स न उत्तिष्ठति । मयि वुभुक्षिते कथं भोक्ष्यन्ति मुनयः । श्राद्धानाहूय भोजितः । तदनु गुरुभिरुक्तम्-त्वं चार्यस्सादत्तस नियमं गृहाण । तेनोक्तम्-यद्युदरपूरणं भवति तदा नाहं करोमि । तैः श्राद्धपार्थाच्छम्बलं दापितम् । स क्रमेण सार्थाचलितो गुरुभिर्नियम सारितः । उरंगलपत्तने गतः । तत्र ऑढरनायकाट्टे उपविष्टः । तेनागतेन पृष्टम् क यास्यसि ? । 15 तेनोक्तम्-यत्रोदरपूर्तिभविष्यति । नायकेन स्थापितः । शुद्धवृत्त्या सञ्चरन् विश्वासपात्रं जातः । एकदा चतुष्पदे विसाधनहेतौ प्रहितः । इतो हट्टान् दीयमानान् दृष्ट्वा पृष्टम् । तैरुक्तम्-सूरयः समायाताः । सम्मुखैर्गम्यते । तेन चिन्तितम्-अहमपि यामि । यदि ते मे गुरवो भवन्ति । इति मत्वा सूरीनुपलक्ष्य नमस्कृतवान् । गुरुभिः कुशलं पृष्टम् । स क्रमेण विसाधनमादाय गतः । नायकेन पृष्टम् । तेन वृत्तमुक्तम् । नायकः सुभद्रकत्वात्तत्र तेन सह गतः। “न कयं दीणुद्धरणं" इत्यादिव्याख्यानान्ते सुबुद्धो धर्ममगीकृतवान् । गुरुनाह-दक्षिणां याचत । 20 तैरुक्तम्-अत्र जिनालयो नास्ति तं कारय । तथाकृते प्रासादप्रतिष्ठा जाता । एकदा पर्वदिने नायको वस्त्राणि निर्मलानि परिधाय जैत्रेण सह प्रासादं गतः । तेन पूजा कृता । जैत्रायोक्तम्-त्वमपि पूजां कुरु । तेन किमपि द्रव्यमासीत्तेन पुष्पाण्यादाय पूजा कृता । पौपधागारे नायकेनोपवासः कृतो जैत्रेणापि । पश्चाद् गृहे गतो धौतवस्त्राणि मुक्तानि । जैत्रो भोजनायोपविष्टः । परिवेप्य यावत् स्थितस्तावत्पारणार्थी मुनिराययो । कालेनान- शनमादाय स्वर्ग्यभूत् । क्षेत्रोऽप्यनशनमादाय त्रिभुवनपालदेवसुतो जज्ञे । नायकजीवस्तु जयसिंघदेवो जातः । 25 पूर्वभवपातकादनपत्यो जातः । ततो गुरुभिर्नृपाय निवेदितम् । नृपो हृष्टः ॥ इति कुमारपालदेवपूर्वभवप्रवन्धः ॥ - २९. द्वात्रिंशद्विहारप्रतिष्ठाप्रवन्धः (BR. ) ६८७) एकदा श्रीपत्तने द्वात्रिंशद्विहाराणां प्रतिष्ठां महदुत्सवेन प्रारब्धां श्रुत्वा वटपद्रपुरनिवासी वसाह कान्हाका स्वयं कारितग्रासादविम्बमादाय श्रीपत्तने प्रतिष्टार्थमाययों। हेमाचार्याः प्रतिष्टार्थेऽभ्यर्थिताः । तेर्मानितम् । इत- स्तसिन् दिने जनसम्मो जातः । रात्रौ घटी मण्डिता । इतो वसाहस भोगाद्युपस्कारो विस्मृतः । तेन तमानीतुं 30 गते लग्नघटी असमये वादिता । स आगतः । मध्ये प्रवेशं अलब्ध्वा लग्नघटीं श्रुत्वा विपण्णः । प्रतिष्टापश्चाजनो विरलो जातः । कान्हाकोऽप्यन्तः प्रविश्य गुरूणां चरणयोर्लगित्वा वाढं सरोद । मदीयं विम्बं प्रभो ! स्थितम् । गुरुभिरूद्धमवलोकितम् । लग्नं तदा वहमानं विलोक्योक्तम्-भो ! त्वं पुण्यवान् , लग्नमधुनास्ति, परिच्छेदं कुरु विम्वप्रतिष्ठायाम् । स न मन्यते । गुरुभिः प्रतिष्ठां विधायोक्तम्-यदि न मन्यसे तथा देवं पृच्छ-एतत्तथ्यं न

·No text on this page.

·४६ पुरातनप्रबन्धसङ्कहे यूयं मारयथ । मया राजा समग्रपरिवारो राजपाटिकोपायेन बाह्ये निःकासितोऽस्ति । नतो गजा दृष्टिकलया विनष्टं वीक्ष्य पश्चाद्वलितः। प्राकारासन्नं कान्हडदेवं विमूत्रयित्वा ततो निगि सप्तगतमिनगढसंबराजपुत्रहम्ने दीपिका अर्पयित्वा राजगोध्रईयाकं सुप्तं विकृत्य एकरात्रिमध्ये समग्रमपि राजचक्र वशीकृत्य राज्ये निविष्टः ॥ ६९२) श्रीकुमारपालेन राज्ये प्राप्ते तत्क्षणं कडीतलारक्षस्याकारणे सुखासनेन समं लेखः प्रहितः । म च विन्म- 5 यापन्नमनाः समागतो राज्ञा सन्मानितः । ततो विगेपविग्मयोऽजनि । अत्रान्तरे युगपन् नानद्रोणी......तेन पृष्टिदर्शिता.... .सकशाप्रहारां वीक्ष्य विपणन चिन्तितं यदसौ मां मागविप्यनि विपं दत्त्वा । ततो भोजनावसरे राज्ञा बहुमानेन निजरसवती भोजयित्वा गणकपदं दत्तम् । इत्यं विपि(प)ण्णः क्षीणनेजा जातः । राजा तु पुनः पुनः चरान् परिपृच्छति । स चाद्यापि जीवति । स इत्यं चतुःपथानतिक्रम्य प्रतोलीहारे गतो मृतः। राज्ञोक्तम्-[आ! बाद] ढाढसिकः । सर्वः पृष्टं-राजन् ! किमेतद्वयं न विद्मः । अतो रानापि सर्वो वृत्तान्नो 10 निगदितः । अतो मया मारणार्थमस्स प्राढिदत्ता । यथा मम महत्त्वं सात् ।। ६९३) एकदा कुमारपालदेवः सप्तदिनानि यावत् चुभुक्षितः कस्यापि गोधूमक्षेत्रे कलिङ्गानि गृहीत्वा अरघट्ट- घटिकया वाफयित्वा रात्रौ यावद्भक्षितुं लगः, तावद् हालिको दण्डमुद्यम्य धावितः । परं क्षेत्रपतिना रक्षितः । राज्ये प्राप्ते कालिङ्गीयको नाम्ना ग्रामो दत्त आघाटे तसे ॥ ६९४) अन्यदा श्रीकुमारपालो दिनत्रयं क्षुधितः परिभ्रमन् कसापि व्यवहारिणो गृहे प्रविश्य निविष्टः । 15 गृहाधिपतेलेखकं विदधतो मध्यरात्रिरजनि । ततस्तेन चिन्तितं यद्यसौ न भुक्तोऽस्ति, तदा भोजयिष्यामि । ततः पृष्टे स वल्भकलत्रगृहे प्रेपितः । तया तसै भोजनं न दत्तम् । द्वितीयया हर्पितया दत्तम् । प्राप्त राज्ये राजः स्थालं गृहीत्वा चौरैस्तस श्रेष्ठिनो हट्टे व्ययितम् । ततो राज्ञा आकारितो व्यवहारी । उपलक्षितः । राजोक्तम्-तव कलत्रद्वयमास्ते । तेनोक्तम्-एवमेव । राज्ञोक्तम्-आकारय तत् द्वितयम् । यथा तब सकुटुम्बस्य निग्रहं करोमि । कुटुम्बे समेते पूर्वोपकारीति भणित्वा राज्ञा तस्य प्रसादो दत्तः ।। ६९५) पुरा श्रीकुमारपालेन क्षयाहे पिण्डदानसमये उध्रियमाणे द्वारभट्टेन मयणसाहारेण पितामहपिण्डे प्रोक्त- मिति-राजन् ! राजपितामहं मल्लिकार्जुनं पितृणां मेलय तदनु पिण्डं उद्धर । इति श्रुत्वा राज्ञा पिण्डः पश्चान्मुक्तः। राज्ञा वीटके दीयमाने सकलेऽपि राजमण्डलेऽयो विलोकयति बाहडवारितेनापि आम्बडेन वीटकं जगृहे । राजा कटकं राजगिरिं च समर्प्य प्रेपितः । संग्रहारे सकलमपि वलं भग्नम् । तत आम्बडः कृष्णगुरूदरोदरान्तः कृष्ण- वासाः कस्तूरिकानुलेपनः पत्रपुटभोजी कस्यापि निशि दिने निजवदनं न दर्शयति । राज्ञा तद्विज्ञाय स्वयमागत्य 25 सन्मानं दत्त्वेति प्रोक्तम्-मम मल्लिकार्जुनविग्रहे त्वमेव सेनापतिः। पुनर्द्वितीये वर्षेऽश्वसहस्र ४४, पत्तिलक्ष ३ मितं कटकं दत्तम् । तेन मल्लिकार्जुनं विमुच्य नान्यस मे प्रहार इति प्रतिज्ञातम् । सत्वरं गत्वावेष्टितः । युद्धे जायमाने निजौ चरणौ परदन्तिदन्ते दत्त्वा तत्राधिरुह्य कौङ्कणखामी व्यापादितः। कोङ्कणं गृहीतम् । मूटक १८ मौक्तिक । संयोगसिद्धि सिग्रा । सहस्रकिरण ताडंक २ । अग्निपखालु पछेवडउ । शृङ्गारकोडी साडी । सेडउ पट्ट- हस्ती । अष्टोत्तरसहस्रमौक्तिकहारः त्रिसरकः । चतुश्चत्वारिंशदगुलप्रमाणं मरकतलिङ्गं नीलकण्ठस्य । एतदानीय 30 राज्ञः पादौ शिरसा सह पूजितौ । अत्रान्तरे द्वारभट्टेनोक्तम्- "कीडी रक्ख करंतु चडिट रणि मइगल मारइ० ॥" ६९६) श्रीआम्बडोपि रणांगणपतितो जगादिति-देवबुद्ध्या जिनेन्द्र एवास्ति । गुरुः श्रीहेममूरिरेव । स्वामी श्रीकुमारपाल एव । ततः केनापि कविना इति जगाद-"वरं भट्टै व्यं० ॥" ६९७) अन्यदा श्रीकुमारपालेन पृथिवीमनृणां कत्तुं गुरवः सुवर्णसिद्धि पृष्टाः । गुरुभिरुक्तम्-मम गुरवो "जानते, नाहमिति प्रबन्धो ज्ञेयः॥ 20 ·अजयपालप्रवन्धः । ६९८) एकदा श्रीकुमारपालेनात्मनः श्रीजयसिंहस्यान्तरं पृष्टम् । सभ्यैरुक्तम्-श्रीसिद्धराजस्थाप्टौनवति गुणाः, दोपद्वयं देहे। भवति अप्टनवति दोपाः, गुणद्वयम् । भवान् विक्रमी, कृतज्ञश्च । श्रीसिद्धराजस्तु मत्सरी, दीर्घरोपी च ॥ ६९९) श्रीसङ्घयात्रायां जायमानायां रैवतगिरी छत्रशिलाकम्पे जायमाने राज्ञा पृष्टेर्गुरुभिरूचे-द्वात्रिंश- लक्षणोपेतं पुरुषद्वयं यदि शिलाधो यास्यति तदा शिला पतिप्यति । अतो नव्यपद्यया देवनमस्करणं विधास्यामः। 5 इत्युक्ते आम्बाकेन नव्या पद्या कारिता ।। ६१००) अथ महापूजायां महाभोगे विधीयमाने धूपधूमान्तरिते गर्भगृहान्तरे प्रभुभिः श्रीसोमेश्वरः प्रत्यक्षी- कृतः । देवादेशेन ततः प्रभृति मजाजैनः कुमारपालोऽभूत् ।। ६१०१) अथ श्रीदेवेन्द्रसरिभिः श्रीसेरीसके तीर्थे निम्मिते कान्तीत आकृष्टिविद्यया महाविम्बानि समानी- तानि । मनसीति चिन्ता जाता-श्रीपत्तनं सेरीसकं च एकमेव विधास्यामि । अत्रान्तरे गाजणपतिनृपतेरुपरि 10 कटकं विधाय श्रीकुमारपालदेवः श्रीप्रभुभिः सह तत्रागतः। श्रीदेवपादान्नमस्कृत्य श्रीदेवचन्द्रसूरयो नमस्कृताः। श्रीसूरयः कथितवन्तः-राजन्! वर्षासु कथं कटकबन्धः । राज्ञोक्तम्-साम्प्रतं छलं विना गाजणपतिर्न विनश्यति । सूरिभिरुक्तम्-कथं भवद्गुरूणां एतावत्यपि शक्तिर्नास्ति । राजा मौनेन स्थितः। ततस्तैरुक्तम्-अबाध कटकं स्थापय । अहं गाजणपतिमानेष्यामि। निशि सूरिभिराकृष्टिविद्यया देवतावसरं कुर्वद्भिर्गाजणपतिरानीतः। परस्परं मैत्री जाता । अरैः पाङ्गुलां (?) पत्राणि जातानि ।। ६१०२) श्रीहेमाचायैरवसानसमये सगद्गदं राजानं समीक्ष्योक्तम्-मम तव च पण्मासान्तरमेवास्ति । ततः प्रभोरवसानानन्तरं रामचन्द्रेण श्रीसद्धस्य पुरः पठितमिति-"महि वीढह सचराचरह० ॥" ६१०३) अथ पण्मासान्तरे श्रीकुमारपालेन भूमी मुक्तेन श्रीवीतरागविम्वदर्शने उक्तमिति-"सावय- घरंमि०॥" अत्रान्तरे मल्लिकार्जुनभांडागारनीतसंयोगसिद्धिसिप्रा जलपानार्थ याचिता । अजयपालदेवोक्तार- क्षक र्पिता । तदा चारणेनोक्तम्-"कुयरड कुमरविहार० ॥" 15 । ३०. अजयपालप्रवन्धः (P) ६१०४) अथाजयपालेन प्रासादेषु पात्यमानेषु, चमकरणं तारणदगोपनि गन प्रानः प्रयाम्पीति शुना चमाह-आभडमुख्यः समग्रोऽपि सद्धः पर्यालोचितवान्-विलोकयन श्रीमापानयन प्रामादाः काग्निाः, अनेन दुरान्मना पातिताः । कोऽपि इदं न वेत्स्यति यसपः श्रावकोभून या । नाम्गदर्गमागाही गरिनुं गागा नदा भव्यम् । सीलणाग कुतिगिया विनाऽन्योपायो नाम्नि । नन्न गो चन्दन । ने नत्र गलाः । महामना गुन्धितः ।। करी संयोज्य उत्ताम्-मचि विपये महान् प्रमादः । वि कार्यम् । मान्न दलि पूर्वग प्रागादाः काग्गिा अन पातिताः । एवम्तारणदुर्गस्यावशेपोऽस्ति, गोपि प्रानः पनिप्पनि । पदि मामले सन्मायो गुणाग नाग्नि। तेनोनाम्-एप भवतां प्रमादः । पूर्व जापिनोभूयं नको-पि नापतिप्यत् । कागतं नगदम् । वयागं रक्षना सर्वेपि रक्षिताः । नमः मन्नृत्य विसष्टः । न नपनीपं गतः । देवयान यानि । मीः इ. मागि? देर पयमुत्पन्नभक्षकाः । मर्य भक्षितम् । छापि गपने गला कामा भिमादा नः । नमोनम-गर, पगनं पितराय थमन्यत्र यान ना बाजे । अपना दालान ! देसी वा यामिनः गाना कृत्वा बन्योपाहि । नपण नर्वः पर: गमावर पानता मुनिकारालमानि जान्नः १ . २ किमि दान :: ।

·वासाः कस्तूरिकानुलेपनः पत्रपुटभोजी कसापि निशि दिने निजवदनं न दर्शयति । राज्ञा तद्विज्ञाय स्वयमागत्य हल्ली । अष्टोत्तरमहस्रमौक्तिकहारः त्रिमरकः । चतुश्चत्वारिंशदङ्गुलप्रमाणं मरकतलिङ्गं नीलकण्ठस । एतदानीय १६) श्रीआम्बडोपि रणांगणपतितो जगादिति-देवबुद्ध्या जिनेन्द्र एवास्ति । गुरुः श्रीहेममूरिख । स्वामी ६९.७) अन्यदा श्रीकुमारपालेन पृथिवीमनृणां कत्तुं गुरवः मुवर्णसिद्धिं पृष्टाः । गुरुभिरुक्तम्-मम गुग्यो ४६ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे युयं मारयथ । मया राजा समग्रपरिवारो राजपाटिकोपायेन बाह्ये निःकासितोऽस्ति । ततो राजा दृष्टिकलया विनष्टं वीक्ष्य पश्चाद्वलितः। प्राकारासन्नं कान्हडदेवं विस्त्रयित्वा ततो निशि सप्तशतमितगढसंखराजपुत्रहस्ते दीपिका अर्पयित्वा राजगोध्रईयाकं सुप्तं विधृत्य एकरात्रिमध्ये समग्रमपि राजचक्रं वशीकृत्य राज्ये निविष्टः ॥ ६९२) श्रीकुमारपालेन राज्ये प्राप्ते तत्क्षणं कडीतलारक्षस्याकारणे सुखासनेन समं लेखः ग्रहितः । स च विस- 5 यापनमनाः समागतो राज्ञा सन्मानितः । ततो विशेपविसयोऽजनि । अत्रान्तरे युगपत् स्नानद्रोणी......तेन पृष्टिदर्शिता..... ...सकशाग्रहारां वीक्ष्य विपण्णेन चिन्तितं यदसौ मां मारयिप्यति विपं दत्त्वा । ततो भोजनावसरे राज्ञा बहुमानेन निजरसवती भोजयित्वा राणकपदं दत्तम् । इत्थं विपि(प)ण्णः क्षीणतेजा जातः । राजा तु पुनः पुनः चरान् परिपृच्छति । स चाद्यापि जीवति । स इत्थं चतुःपथानतिक्रम्य प्रतोलीद्वारे गतो मृतः। राज्ञोक्तम्-[आ! वाद] ढाहसिकः। सर्वैः पृष्टं-राजन् ! किमेतद्वयं न विद्मः। अतो राज्ञापि सर्वो वृत्तान्तो 10 निगदितः । अतो मया मारणार्थमस्य प्रौढिर्दत्ता । यथा मम महत्वं स्यात् ।। ६९३) एकदा कुमारपालदेवः सप्तदिनानि यावत् बुभुक्षितः कस्यापि गोधूमक्षेत्रे कलिङ्गानि गृहीत्वा अरथट्टः घटिकया वाफयित्वा रात्रौ यावद्भक्षितुं लग्नः, तावद् हालिको दण्डमुद्यम्य धावितः । परं क्षेत्रपतिना रक्षितः । राज्ये प्राप्ते कालिङ्गीयको नाम्ना ग्रामो दत्त आघाटे तसे ॥ ६९४) अन्यदा श्रीकुमारपालो दिनत्रयं क्षुधितः परिभ्रमन् कस्यापि व्यवहारिणो गृहे प्रविश्य निविष्टः । 15 गृहाधिपतेर्लेखकं विदधतो मध्यरात्रिरजनि । ततस्तेन चिन्तितं यद्यसौ न भुक्तोऽस्ति, तदा भोजयिष्यामि । ततः पृष्टे स वल्लभकलत्रगृहे प्रेपितः । तया तसै भोजनं न दत्तम् । द्वितीयया हर्पितया दत्तम् । प्राप्ते राज्ये राज्ञः स्याल गृहीत्वा चौरस्तस्स श्रेष्ठिनो हटे व्ययितम् । ततो राज्ञा आकारितो व्यवहारी । उपलक्षितः । राज्ञोक्तम्-तत्र कलबद्वयमास्ते । तेनोक्तम्-एवमेव । राज्ञोक्तम्-आकारय तत् द्वितयम् । यथा तब सकुटुम्बस्य निग्रहं करोमि । कुटुम्बे समेते पूर्वोपकारीति भणित्वा राज्ञा तस्य प्रसादो दत्तः॥ ६९५) पुरा श्रीकुमारपालेन क्षयाहे पिण्डदानसमये उध्रियमाणे द्वारभट्टेन मयणसाहारेण पितामहपिण्डे प्रोक्त मिति-राजन् ! राजपितामहं मल्लिकार्जुनं पितॄणां मेलय तदनु पिण्डं उद्धर । इति श्रुत्वा राज्ञा पिण्डः पश्चान्मुक्तः। राज्ञा चीटके दीयमाने सकलेऽपि राजमण्डले धो विलोकयति वाहडवारितेनापि आम्बडेन वीटकं जगृहे । राजा कटकं राजगिरिं च समर्प्य प्रेपितः । संग्रहारे सकलमपि बलं भग्नम् । तत आम्बडः कृष्णगुरूदरोदरान्तः कृष्ण 25 सन्मानं दत्वेति प्रोक्तम्-मम मल्लिकार्जुनविग्रह त्वमेव सेनापतिः। पुनद्वितीय वर्षेऽश्वसहस्र ४४, पत्तिलक्ष मितं कटकं दत्तम् । तेन मल्लिकार्जुनं विमुच्य नान्यस मे प्रहार इति प्रतिज्ञातम् । सत्वरं गत्वावेष्टितः । युद्धे जायमाने निजी चरणौ परदन्तिदन्ते दत्त्वा तत्राधिस्य कौङ्कणस्वामी व्यापादितः। कौणं गृहीतम् । मुटक मौक्तिक । संयोगसिद्धि सिप्रा । सहस्रकिरण ताडंक २ । अग्निपखाल पछेवडउ । शृङ्गारकोडी साडी । सेडउ पृट्ट 20 राजः पादौ शिरसा सह पूजिती । अत्रान्तरे द्वारभट्टेनोक्तम्- "कोडी रकग्न करंतु चडिड रणि महगल मारह० ॥" श्रीकृमारपाल एव । ततः केनापि कविना इति जगाद-"वरं भट्टै व्यं०॥" 20 १८ 35 जानते, नाहमिति प्रबन्यो जेयः॥

·मश्रियशोवीरप्रवन्धः। ४९ ६१०७) श्रीहेमसूरिशिष्यौ रामचन्द्र-बालचन्द्रौ । गुरुभिः सुशिष्यं भणित्वा रामचन्द्रस्य विशेषविद्याः दत्ताः। मानं च दत्तम् । तत्कोपेन वालचन्द्रो निःसृतः । तस्याजयपालेन सह मित्रत्वं जातम् । राज्ये प्राप्तेऽजयपालेन रामचन्द्रस्योक्तम्-श्रीहेमचन्द्रसूरीणां सकला विद्या मम मित्राय बालचन्द्राय देहि । तेनोक्तम्-गुरूणां विद्याः कुपात्राय न दीयन्ते । राज्ञोक्तम्-तर्हि अग्नि.... ...तत्र जिहां खण्डयित्वा उपविशता तेन दोध क पञ्च श ती कृता । 5 ३१. धर्मस्थैर्ये सजनदण्डपतिप्रवन्धः (B) ६१०८) अथ दण्डपतिसजनप्रवन्धः-श्रीपत्तने ग्रथिलभीमदेवो राज्यं करोति स । तेन सहस्रकला वेश्याऽन्त:- पुरे क्षिप्ता । सा राज्यचिन्तां सकलां करोति । दण्डपतिः सज्जनः श्रीमालज्ञातीयो मज्जाजैनो राज्याधिकारं करोति स। स देवपूजां विना न भुङ्क्ते, प्रतिक्रमणं विना न शेते । अथैकदा पत्तनोपरि तुरुष्काणां सैन्यमाययौ । दण्डनायकसजनेन वनासनदीतीरे गाडरो नामाऽरघट्टस्तत्र रणक्षेत्रं सजीकृतम् । देवी सहस्रकला स्वयं सज्जनदण्ड-10 [नाय-] केन सह सैन्यमादाय सम्मुखमागता । अश्वसहस्र २४ मनुष्यसहस्र ३२ सार्धम् । तत्र प्रातयुद्धमिति निश्चि- काय । रात्रौ शस्त्रजागरणं कृतम् । वीराणां सन्नाहाः समर्पिताः । गजा १८ गुडिताः । अश्वाः सर्वेऽपि सन्जिताः। प्रक्षरां ग्राहिताः । इतो देव्या सज्जनो दण्डपतिः सैनान्येऽभिषिक्तः । स सन्नाहमादाय यामिन्याः पाश्चात्यप्रहरे गजमधिरूढः । चतुर्दिक्षु सन्नद्धैवीरैर्वृतः। इतो मत्रिणा गजस्कन्धे स्थापनाचार्य निवेश्य प्रतिक्रमणं कृतम् । पार्श्व- स्थैश्चिन्तितम्-असात्किं युद्धं भविष्यति । तेन सामायिक पारितम् । रणरसोत्सुका वीरा उभयोः पक्षयोर्मिलिताः। 15 महान् रणः समजनि । सज्जनदण्डेशेन स्वयमुत्थापनिका कृता । शरीरे घातदशकं लग्नम् । परं म्लेच्छसैन्यं निर्धा- टितम् । रणः शोधितः । इतो देवी खयमेत्य दुकूलाञ्चलेन सज्जनगात्रं प्रमार्ण्य गुप्तोदरे निनाय । इतः पार्श्वस्यै- रुक्तम्-देवि! दण्डनायकस्य काऽप्यपूर्वा वार्ता । पाश्चात्ययामिन्यां 'एकेन्द्रिया द्वीन्द्रिया]' इत्युक्तम् । प्रातयुद्धं तथा कृतं यथा केनापि न क्रियते । देव्या पृष्टम्-दण्डेश ! किमेतत् १ । देवि! रात्रौ खकार्य कृतम् , प्रातस्तव । यत् पिण्डस्त्वदीयस्तेन यत्कृतं तत्तव कार्यम् । मम साय .....तन्मम । एवं च तुरुष्कान्विजित्य देवी पत्तनं 20 प्राप्ता । मन्त्री सञ्जागो जातः ॥ इति धर्मस्थैर्य सज्जनदण्डपतिप्रवन्धः ॥ ३२. मत्रियशोवीरप्रवन्धः (P.) ६१०९) श्रीजावालिपुरे श्रीसमरसिंहनृपाङ्गजः श्रीउदयसिंहस्तस्य मन्त्री दुसाजस्तत्पुत्रो यशोवीरस्तस्य भार्या सुहागदेवी, सुतः कर्मसिंहः । एकदा सण्डेरगच्छोद्भवैः श्रीईश्वरसूरिभिरुक्तम्-हे मत्रिन् । तव पुरे धारागिरिवा- टिकाऽस्ति । तत्र अद्यदिनात् पोडशमे दिने तव वाटिकामध्ये स्थितस्य द्विग्रहरवेलायां यो द्विजः समभ्येति, 25 त्वया तसिन् दृष्टमात्रे 'पादमवधार्यताम् , अधुना प्राप्तकालं शीतोदनं क्रियताम् । तत्र कूरकरम्बो दधा कृतः, शाके लिम्बुकं च भोजनीयम् । तदनु द्रम्मसहस्र (३०००) वासणे प्रक्षिप्य एका त्रिपट्टदुकूला मटिया । भव्यरीत्या चिन्तनीयम् । मन्त्री तां सामग्री कृत्वा वाटिकायां गतस्तत्र क्रीडितुं प्रवृत्तः । इतो नागडनामा भट्टपुत्रस्त्रिदिन- लङ्घनावसाने-अद्य यशोवीरं वन्दी करिष्ये वा मे चिन्तितं भोजनं प्रयच्छति-इति विचिन्त्य मत्रिणं वाटिकायां मत्वा विवेश । मत्रिणा दृष्टमात्र एव उक्त:-सत्वरमेत्य भुज्यताम् । भोजने दर्शिते मुस्थीभूतः। मुखं प्रक्षाल्य 30 भोक्तुमुपविष्टः। अनन्तरं मत्रिणा वस्त्राणि द्रम्माश्च दर्शिताः। तेनोक्तम्-मत्रिन्! ममाभिप्रायः त्वया कथं ज्ञातः? । अद्य मे मनसि इत्यासीत्-यदेवं ददाति वा मारयामि । मत्रिणोक्तम्-किमत्र ज्ञानम् १ । नागडेनोक्तम्-मत्रिन् ! मया तवोपकारः कथं कर्तुं शक्यः । परं तथापि मे देवः किमपि ददाति, त्वयाऽऽत्मानं ज्ञाप्यम् । एवमाख्याय पु०प्र० स०7 ·५४ . पुरातनप्रवन्धसङ्घहे पृष्टम् । पूज्यैरिति भणितम्-अस्याः कुक्षौ पुत्ररत्नद्वयमतिशायि विद्यते, यजिनगायनप्रभावकं [स्थान ] । अन्यदाच- राजे साधुमदनपालसमीपे उपविष्टे सति तस लेखकं न मिलति । व्यवहारिणो लेखक मेलयिन्या समर्पितमब- राजेन । ततस्तस्य द्रम्मो द्वौ दिन प्रति ग्रासे कृत्वाऽऽत्मपार्श्वे स्थापितः । पुत्री गृहव्यापार मुग्या । कदाचिदु- भयोः नेहो जातः । मात्रा वृत्तान्तं ज्ञात्वा द्रव्यदशसहस्राणि समर्प्य प्रेपिती सोहालकनाम नगरम् ( Ps. 'मंड- 5 लीनगयां गतः।' पुनरस्मिन्नेव सङ्ग्रहेऽन्यत्र 'स्तम्भतीर्थे गतः एतल्लिखितं लभ्यते )। आसराजस्य चत्वारः पुत्राः--मत्री लूणिगो १, महदेवोऽपरः २, वस्तुपालस्तृतीयः ३, चतुर्थस्नेजपालः ४ । पुन्यः सप्त-साउ १, भाऊ २, माऊ ३, धनदेवी ४, सोहगा ५, वयजूका (तेजूका Ps.) ६, पद्मलदेवी ७ । (१४५) श्रीवस्तुलस्य पत्नी ललितादेवीति विश्रुता जगति । तेजःपालस्य तथाऽनुपमदेवीति सत्कान्ता ॥ 10 लूणिग-मल्लदेवों अल्पायुपी जाती । क्रमेण आसराजः पुत्राभ्यां सह धवलकमागतः । तत्रावासः कृतः। सुतावुभावपि व्यवसायं कुरुतः । इति आसराजप्रबन्धः ॥ ६११७) इतो व्याघ्रपल्लीयो राणक आनाको भीमेनापमानितो देशसीमनि गतः । परिग्रहेणाकारितो नायाति । राज्यं विनष्टम् , आगत्य किं करोमि । परं पदातिमात्रः सन् ऑलगां करिष्यामि-इति पत्तने समायातः। तत्सुतो लूणपसानामा भत्रकधरोऽस्ति । *तस्स द्वे कान्ते । वीरम-वीरधवली मुता । इतो लवणप्रसादेन 15 वीरममाता सपुत्रापि त्यक्ता । सा मेहतावास्तव्येन त्रिभुवनसिंहकौटुम्बिकेन धृता । लवणप्रसादस्तन्मारणाय तस्य गृहे सन्ध्यायां प्रविष्टः । इतः कौटुम्बिकः कान्तया वैकालिकायोपवेशितः। तेनोक्तम्-चीरमः क्व ? । तया प्रोक्तम्-कापि रन्तुं गतः । तेनोक्तम्-आकारयत, तं विना नाहं भोक्ष्ये । तया निर्बन्धादुक्तोऽपि न विशति । इतो लवणप्रसादेन चिन्तितम्-अनेन मम कान्ता धृता, परं मे पुत्रेण सह वाहं स्नेहवानसो । अतः कयं हन्यते । इति विचिन्त्य प्रकटो जातः । तेनाभ्यर्थितः कस्त्वम् । स्वभावे उक्ते तयोमिथः प्रीतिर्जाता । स लवणप्रसादस्तेन 20 भोजितः । वस्त्रादि दत्त्वा प्रहितः । इतः स क्रमेण भीमदेवेन राणकः कृतः (B. Ps. प्रधानः कृतः राणिमा दत्ता) स राज्यचिन्तां कर्तुं प्रवृत्तः। [B. Ps. नृपस्तु स्वयं विकलः । अथ लवणप्रसादेन] राज्य- मात्मायत्तं कृतम् । इतो राज्ञि दिवं गते स एवाधिपो जातः । वीरमः स्वसमीपमानीतः । वीरधवलस कुमारभुक्तौ धवलकं दत्तम् । तस्य प्रिया जइतलदेवी । [Ps. पुत्रस्नेहेन लवणप्रसादो धवलकपुरे घनं तिष्ठति । पत्तने अमात्याः कर्णवारां कुर्वन्ति ।] ६११८) इतो वस्तुपाल-तेजःपालौ हट्टं मण्डयतः। तेजःपालस्य राणकेन सह प्रीतिर्जाता। राजकुले वस्त्राणि पूरयति । अथ एकदा देवपत्तने ठ० धरणिगस्तेजःपालस्य श्वशुरोऽनुपमदेवीजनकः । तेन स्वपुत्री अनुपमदेवी श्वशुरकुले अहिता । तया गृहमागतया सर्व वस्तु ज्येष्ठप्रभृतिकुटुम्बस्स दर्शितम् । तत्र कपूरस्य सर्वोऽपि शृङ्गारः। वस्तुपालस्तेजःपालमाह-आवां वणिमात्रौं । एप ईश्वराणां स्वामिनां वा योग्यः शृङ्गारः । यदि वधूविचारे आयाति 'तदा राणकपत्यै दीयते । अनुपमयोक्तम्-स्त्रीतनुर्भायत्ता, आभरणानां तु का कथा । ततो राणकं निमय एतदन्तर्गतं वर्णनं Ps आदर्श नाति । एतदन्तर्गतं वर्णनं Ps. आदर्गे परित्यक्तम् । 1 B तदा देव्य जयतलदेव्यै उपायनी. क्रियते। 8 एतदन्तर्गतपाठस्थाने B आदर्ने एतादृशाः पाट प्राप्यते-"अनुपमदेव्योक्तम्-स्त्रीणां गरीरं मनुरायत्तमामरणानां तु का कया। विशेपतो यच्छध्वम् । वस्तुपाल. प्राह-यद्वाणकं भोजनाय सपवीकं निमंन्य भोजय । तथा कर्नु गते वस्तुपालो हे गतः । रागक प्राप्त । भोजितश्च। आभरणे दर्भिते देवी प्राह-स्वामिन् ! इदमामरणं मद्ययावत् न दृष्टं न श्रुतम् । तदा गृहामि यदि मुद्रां तेज पालो गृहानि । भव- त्वेवं समापीष्टमिदम् । तेज.पाटेनोक्तम्-वृदमातरं पृच्छामि। प्रष्टुं गतोऽहै । भ्रात्रोक्तम्-किं मुद्रया। यदि ददात्येव तदति यहिप्पां कारयत । यत्तत्र भवति तदर्पयित्वा दोषमादाय वयं मोठ्याः। एवमस्तु । इत्युक्त्वा मुद्रा समर्पिता। व्यापारो जात । तद्नु काल- सरस्वतीत्येवंविधानि बिरुदानि पठ्यमानैाह्मणेमक्षिकाजालमिव वेष्टितः । अनन्तबन्धनं कृतम् । एकदा कुलगुरव श्रीविजयसेनवरयो बन्दा. 25 वनव्यम्- ·10 15 वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । भोजयित्वा तद्दत्तम् । देव्यै दातुं राणो लनः। तयोक्तम्-एतयोः स्वमुद्रा देया । ततो वृद्धभ्रातरं पृष्ट्वा गृहटीपां दर्शयित्वा मुद्रा गृहीता। ६११९) तदनु वस्तुपालो [Ps. कूर्चालसरस्वती-इत्येवंविधानि विरुदानि पठमानः ] ब्राह्मणैाप्तः । [Ps. अनन्तवन्धनं कृतम् । ] एकदा कुलगुरुश्रीविजयसेनमूरयो वन्दापयितुमागताः । कुमारदेव्या नमस्कृताः । मंत्री नागतः। मत्रिणं वन्दापयितुं गृहे गताः । मन्त्री द्विजावृतो गवाक्षस्यो दृष्टः । तेन नाभ्युत्थिताः, ते 5 व्याघुटिताः। मात्रा प्रोक्तम्-मत्रिन् ! अतीव ईशी विग्रता यत्कुलगुरवोऽपि आगता न ज्ञाताः। ततो मत्री धावितः। अभ्यर्थ्य नीताः। तत्र तैरुक्तम्-आशराजतनूजस्य गेहं न किन्तु मद्यपगृहम् । किमति [ Ps. B. गुरुभिरुक्तम्-वयं ठकुरचण्डप्रसाद-सोम-आसराज-तनूद्भवस्य कुमारदेवीकुक्षीसरोजराजहंसस्य श्रीवस्तु- पालस्य गृहं मत्वा समायाताः । परमग्रे मद्यपगृहं दृष्टम् । मत्रिणोक्तम्-एकवेलं मध्ये पादाववधारयत । स्वकरे- णासने दत्ते उपवेशिताः । सप्रश्रयमुक्तम्-प्रभो ! मे गृहे श्रीमद्गुरुभिः किमयुक्तं दृष्टम् ? । एतच्छृणुत-] (१४६) जीवादिशेति पुनरुक्तमुदीरयन्तः कुर्वन्ति दास्यमपि वण्ठजनोचितं ये । तेप्वेव यद्गुरुधियं गुरवोः विदध्युः सोऽयं विभूतिमदपानभवो विकारः ।। भगवन् ! एवं भवति यदि सारा न क्रियते । शिक्षा यच्छत । [ Ps. आदावनन्तमपाकुरु । तसिन् दूरीकृते, तव कुले कोऽपि माहेश्वरो न जातः । अतः श्रावकत्वमङ्गीकुरु ] आदावनन्तोऽपाकृतः । ततः श्रावकत्वं जातम् । पूजानिश्चयमकापीन् । (१४७) *सोऽयं कुमारदेवीकृभिसरःसरसिज त्रियः सदनम् । श्रीवस्तुपसचिवोऽजनि ननयस्तस्य जनितनयः ॥ (१४८) विभुता-विक्रम विद्या-विदग्धता-वित्त वितरण-विवेकैः । यः सप्तभिर्विकारः कलितोऽपि वभार न विकारम् ॥ ६१२०) अथ देगस्तोको वीरधवलस्य व्ययो बहुः । इति मन्वा तेजःपालः पत्तनोपरि गन्तुकामं राणकं 20 निपिध्य स्वयं गतः । तत्र सभायां श्रीलूणानार्दन कुगलं पृष्टम् कुमारः किमिति नागतः ? । देव ! श्रीवीरध- चलेन देवगिरपरि वीटकं याचिवमन्ति । कथम् ?-व्ययो बहुः । अतो देवगिरपरि कटकार्थी । तं विना व्ययो न सम्पद्यते । राणकेनोक्तम्-यदि तत्र गतः हतः स, नहिं व्ययं कः का? । केन दनन निष्ठनि ?-वेव ! म्तम्भतीर्थन । व्यापारिणः पृष्टाः-तस किमायपदम् ? । नरुक्तम्-म्मापां नहब ३०, पाहण ( 3 गन ?) ३२ । राणकेनोक्तम्-चदि नेन पुरेण दत्तेन धनी भवति तर्हि दनम् + । महाप्रमादमुन्या नेजःपालो पालामागतः 125 राना पृष्टम्-किञ्चिद्वन्धम् ? । स्तम्भतीर्थम् । विनेन ?-मचा नर लदा दना. परं न गाद्यते न पीयते । सर्व भव्यं भविप्यति-न्युक्त्या मत्रिणं वस्नुपालमथवाः पञ्चामादिः (५०), पनिमिः सनद्वयन (२००) सम्भ- पपिटनायाग । म माया नमन्मना । नम्-मनाना। टमा गुरगा । पन्निभूमी गा । न गानो की हिरोहर । - ! ! -' नामनिदम् । एर नेनं यद् गुरूप्पागोप पनि IIT- पटमदारिता, पाथ । गुरभिरतर-परवापर निगम श्री सामान नया मनासार पाएनन्-दादा ! । र मान्-श्रीनहर रिन्युम पर'--"ई। 1 BIBI Fट प्रा.* एकहोरोकिएनन..)नन । सदा- विर! - समन्दर र प्रदान। mr- ·पुरातनप्रबन्धसहहे तीर्य [प्रति ] प्राहिणोन् । मत्री तत्र गतः । नियोगिभिरुक्तम्-आदौ सईदगृहे गम्यते, तदनु उत्तारके । मत्री अनार्य न्योतारके गतः। तदनु सईदोऽपि मिलितुमागतः । मत्रिणं न[त्वोपविष्टः । मत्रिणा ताहर मम्मान कुनं [परं] लोकं गौरवं कृतम् । यतः- (१४२) *नयणिहिं रोसु निवारि वयणिहिं वरिसइ अमिअ रसु । तलि दोरउ संचारि करि कांई जन वीसरइ ॥ इनो दिनीयदिने मात्रमा गईदो व्याहृतः । जलमण्डपिका द्रम्माणां लक्षैसिभिर्याच्यते । सईदेनोक्तम्-अर्पय- नामा मग त्यता । द्वितीय दिने उक्तम्-सलमण्डपिका द्रम्माणां लक्षपञ्चकेन याच्यते । तेनोक्तम्-ददत । मागीलना । अपरावपि व्यापारेषु ग्यमनुष्यान् मुमोच । इतः सईदेन खमित्रं भृगुपुराधिपतिः सण्डेराजः काल (मंटेगः गांबड) आकारितः । ग जलमार्गेणाश्चराहस २, मनुष्यसहस ५ समानीय समुद्रतटे मन मनी न्यारतः । शाः ममागातोऽस्ति, किश्चिदत्ता प्रेष्यते । मन्त्रिणोक्तम्-अस्माकं द्रव्यं RE: नंदेह । ममी गुल्मेत । नहिं नलन, यथा युध्यते । मत्रिणोक्तम्-त्वं खपरिकरण प्रज, तमामः । मनी पार ५० मनुष्यशतहयेन बहिनिर्गतः । बलहयं बहिर्निर्गतम् । इतो नारगन्यापनि कां विधासनि। तदनु चालुमसेन (B चौलुक्यवंशजेन) भुनन- । मनाली याः । नागुक्तम्-मृतश किं प्रामादं करिष्यति मन्त्री ? । रा किधि- ";::: भागि, तदा ना गानुपाणि निर्वाहयिष्ये प्रासादं च कारयिष्ये । ततो- - प्रग भातु । नानु एकनाधारेणोक्तम्-अहं शमः । रा भन्छेन हत्वा पातितः । .

·5 10 वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । यन्सईदस्य वाहनानि एकदा दोलायितुं प्रवृत्तानि । वस्तुवापनि (१) कृता अग्रे घृ(धू ?)नि भणित्वा रेणुः क्षिप्ता । गृहगतेषु पृष्टम्-किमायातम् ? । वही लक्ष्मीः । तेनोक्तम्-समुद्रस्य रेणुरपि श्रेष्ठा। वखारिभृता । एकदा दीपो रूमञ्जयां लग्नस्तस्य तापेन रेणुः खर्णीभूता । स वृत्तान्तो मन्त्रिणा श्रुतः । अतो याचिता । राणकेन दत्ता । गृहे टीपिः कृता । द्रव्यं स्वर्ण च दुकूलमौक्तिकादि प्रहितं राणकपार्थे । मन्त्री गतः । तत्र कविभिरुक्तम्- (१५०) मिलिते तद्दलयुगे तस्मिन् शङ्ख च चूर्णतां याते । श्रीवस्तुपालमन्निन् ! महीमुखे कोऽपि नवरङ्गः ॥ ६१२१) एकदा भ्रातरौ आलोचे उपविष्टौ । द्रव्यं व सात्यते ?-एवं विमृश्यतोः मध्यं दिनं जातम् । इतोऽनुपमदेव्या चेटी प्रहिता-उत्सरं जातं देवताऽवसरस्य । तया अलब्धप्रत्युत्तरया स्वयमेत्य जगाद-अध कोऽयमालोचः ? । यदि कथनयोग्यो भवति तदा कथयत । इतस्तेजःपाले ईर्ष्यापरे मत्रिणोक्तम्-वत्स! मा कुप इयमति दक्षास्ति, बुद्धिः पृच्छयते । (१५१) असकृन्मूर्खमप्यन्यं पृच्छेत् कार्ये समु[गते । चपला मनसो वृत्तिवृद्धानपि हि मुह्यति ॥ पृष्टम्-असाकं श्रीायेनान्यायेन वा जाता । अस्याः स्थानमवलोकयावः । भूगता क्रियते जनवेश्मसु वा मुच्यते । किमपि गृहे नायाति । तया व्याहतम्-यदि मे बुद्धिः क्रियते तदाऽक्षया स्यात् । सर्वः कोऽपि प्रकटां च पश्यति कोऽप्यात्तुं न पारयति । कथम् ? । प्रासादाः कार्यन्ते । उपरि स्वर्णकलशान् दत्त्वा, प्रशस्तौ द्रव्यं 15 सङ्ख्यते । सर्वः कोऽपि वाचयति, अत्र इयद् द्रव्यं लग्नम् , परं काणवराटकमपि गृहीतुं न पारयति । ज्येष्ठेनोक्तम्- इदं वधूवाक्यमेवास्तु । भाग्यक्षये आत्मीयाप्यन्या भवति । तदनु स्नात्वा देवताऽवसरमाधाय, भुक्तोत्तरं पोप- धागारे गतौ । यद्गुरवो वक्ष्यन्ति सैवोपश्रुतिर्नः प्रमाणम् । गुरवो नमस्कृताः । तैर्भणितम् । (१५२) कोशं विकाशय कुशेशयसंसृतालिं प्रीतिं कुरुष्व यदयं दिवसस्तवास्ते । दोषोदये निविडराजकरप्रपातध्वान्ते समेष्यति पुनस्तव का समीपम् ।। नमस्कृत्योत्थितौ वहिनिर्गतौ । विमृष्टम्-आवयोरुत्तरकालो न भव्यः । अतो द्रव्यं व्ययितुं लग्नौ । [Ps. स्थाने स्थाने सत्रागार-प्रासाद-पौपधशालां प्रारेभाते । वर्षमध्ये वार ३ संघार्चा । यति १५०० विहरणम् । ६१२२) एकदा मत्री सुप्तोत्थितः पाश्चात्ययामिन्यां चिन्तयति- (१५३) आशाराज इहाजनिष्ट जनको यस्य प्रशस्यावधि- र्य......कुमारदेव्यथ कृती श्रीम..... तेजःपाल इति प्रधाननिवहेष्वेकश्च मन्त्रीश्वर- स्तजायानुपमा गुणैरनुपमा प्रत्यक्षलक्ष्मीरभूत् ॥ (१५४) तेजःपालोऽनुशास्ति प्रवरतरमतिवीरराजस्य राज्यं सामग्रीयं समग्रा वजनपरिजनोत्साहसम्पत्तिभिश्च । एवं पुण्यैर्दिनं मे पुनरसमयतः खेदमन्नो जनोऽयं तद्गुर्वादेशमाप्य स्फुरितमतिरसावद्भुतं कर्म कर्तुम् ॥ इति विचिन्त्य यावद्वारशालायामागत्योपविष्टः, तावद्वारपालेनोक्तम्-मत्रिन् ! श्रीपत्तनाद्गुर्वाशीर्वादकरो नरो दर्शनम[भिलपति] । प्रवेशय । स नरः समेत्य प्रणामपूर्वमाशीर्वादं करेणोः । 20 ..जः। 25 30 पु०प्र० स०8 ·५८ 10 15 पुरातनप्रवन्धसवहे (१५५) मन्त्रीश! गुरवस्तुभ्यं खस्ति विस्तारयन्तु ते । योग्यं त्वामेव विज्ञाय यैरिह प्रेषितोऽस्म्यहम् ॥ मत्रिणा ससम्भ्रममुत्थानपूर्वकं करावायोज्य पत्रकं जगृहे । शिरसि निवेश्यावाचयत् । तत्र कुशलप्रश्नपूर्वमिद- माशीर्वादमवाचयत्- 5 अमुष्मिन् यः काले किशलयति कर्माद्भुततरं० ॥ तथा- (१५६) मुनीनां को हेतुर्जरठकठिनत्वन्यपगमे भवेद्भूषा येषां खजनपरिहारव्यतिकरः । परं धन्यास्तेषामपि वितनुते केऽपि मृदुतां शितां शीतांशुर्यो जनयति यतश्चन्द्रदृषदाम् ॥ महामात्य! १२७६ एप संवत्सरोऽतिनीतः (Ps. तीवः)। समयवशेन वर्ष २८ श्रीशत्रुञ्जय गिरनारयोर्वम केनापि न वाहितम् । [Ps मत्रिपदं विना मण्डली वारमेकं गतः नापरः। तत्र यात्रार्थे यतनीयमिति । श्रीशत्रुञ्जयमाहात्म्यं चैवम् - (१५७) अनास्ति स्वस्ति शस्तः क्षितितलतिलको रम्यताजन्मभूमि- देशः सम्पन्निवेशस्त्रिभुवनमहितः श्रीसुराष्ट्राभिधानः। यस्योच्चैः पश्चिमाम्भोनिधिरपहरते लोलकल्लोलपाणिः प्रस्फूर्जत्फालफेनोल्बणलवणसमुत्तारणैदृष्टिदोषान् ॥ तत्र तीर्थानि- (१५८) श्रीशत्रुञ्जय-रैवताभिधगिरिद्वन्द्वेऽत्र यात्रोत्सवं दानब्रह्मतपःकृपाकृतरतियः सन्मतिः सेवते। तीर्थत्वातिशयेन नारकगति तिर्यग्गतिं च ध्रुवं नो कस्मिन्नपि जन्मनि स्पृशति स प्रध्वस्तदुष्कर्मतः॥ (१५९) फणिपति-मघवाद्या यत्र देवाः समेयुर्भरत-सगरमुख्याश्चक्रिणः क्षोणिशकाः। नमि-विनमिमुखास्ते सर्व विद्याधरेशा दशरथसुत-कुन्तीनन्दनाद्याश्च भूपाः ॥ (१६०) एपु श्रीजयसिंहदेवनृपतिस्तीर्थेपु यात्रां व्यधात् सिद्धः प्रोद्धरधर्मभूधरशिरःकोटीररत्नांकुरः। राजर्पिस्तु कुमारपालविपुलापालः कृपालुः कलौ कृत्वा सङ्घमिहोपदेशवचसा श्रीहेमसूरिप्रभोः ।। (१९१) सङ्घो वाग्भटदेवेन तथा चक्रेऽत्र मन्त्रिणा । भविष्यतामतीतानामुपमानं यथाऽभवत् ॥ तेषु तीर्थेषु दुष्कालवशात्- (१६२) लायूहद्धकरङ्ककुटनरता मार्दङ्गिकाः स्युका घूका घर्घरघोरघोपविपमं गायन्ति नीडस्थिताः । सभ्य(यः?)व्याघ्रवितीर्णमांसविघसा नृत्यन्ति नित्यं शिवाः फेरुणामिह वन्दिनां कलकलः प्रेक्ष्योत्सवः स्यादिति ॥ । एतदन्तगंटा नर P: आदमों न चिन्ने। P: तीर्थयामाहात्म्यं शु । 20 25 SO - ·5 15 वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः। (१६३) नियउयरपूरणासा जणणी पुत्तं चएइ विलवंतं । मणुयाणि माणुसेहिं निसायरेहिं व खजंति ॥ (१६४) पिल्योपमसहस्रैकं ध्यानालक्षमभिग्रहात् । दुष्कर्म क्षीयते मार्ग सागरोपमसंज्ञके ।। (१६५) शित्रुञ्जये जिने दृष्टे दुर्गतिद्वितयं क्षिपेत् । पल्योपमसहस्रं तु पूजा स्लान विधानतः ।। अत एवंविधानि तीर्थान्यपूजानि यात्रायै यतनीयम् । ६१२३) तदनु मत्रिणाऽभाणि-गुरूणामाकारणं प्रेष्यते । आनायिताः । शुभे मुहूर्ते देवालयः प्रारब्धः । सर्वदेशेषु कुङ्कुमपन्यः प्रहिताः । (१६६) वाहनौषधिपाथेयसहायवृषभादिकम् । यद्यस्य नास्ति तत्तस्मै सर्व देयं मया मुदा ॥ [Ps. इति श्रुत्वा महर्द्धयो] लोका यात्रायै मिलिताः । इतः कलिर्गलगर्जितमकरोत्- 10 (१६७) रे रे वातूललोकास्त्यजत निजनिजं सर्वथा धर्मकृत्यं कार्य चेन्जीवितव्यैरिह कलिसुभटः क्रुद्ध एवास्मि यस्मात् ।' -'नित्यं श्रीसङ्घलोकाः कुरुत नवनवं निर्भया धर्ममेष प्राप्तोऽहं वस्तुपालः कलिनुपहृदये निर्दयं न्यस्य पादम् ॥ (१६८) 'किमिह कलिनरेन्द्रं नैव जानाति सोऽयं यदनुचितमिवोचैधर्मकृत्यं तनोति ।' 'अमुमनुपमसत्यं धर्मकम्मैककृत्यं कलिकवलनकालं वेत्ति नो वस्तुपालम् ॥' (१६९) गुरवः पर शतास्ते पर सहस्रश्च साधवः सुधियः । गृहिणस्तु परोलक्षाः सङ्के श्रीवस्तुपालस्य ॥ जने मिलिते शुभे लग्ने प्रस्थाने जायमाने.........कश्चिदाह- (१७०) कान्ते कान्ते शीघ्रमागच्छ शीघ्रम् . आएसं मे देहि इत्थम्हि णाह । कीदृग् रम्यं पश्य देवालयं त्वम् ?. धन्नो मंती कारियं जेण एयं ।। [Ps. इतः सङ्घपूजार्थ पूर्व देवालयो रथे स्थापितः। उपरि च छत्रत्रयं धृतम् । चामराणां व्यजनमविध- चाभिः कृतशृङ्गाराभिः प्रारब्धम् । कृतशृङ्गारौ घुर्घरमालादिना कौसुम्भवस्त्रैश्च धृतौ वृपभौ । मार्गणजनैः प्रारब्धः कीर्तिकोलाहलः । मिलिता मत्रिणामनु अश्ववाराणां सहस्राः । प्रारब्धं स्त्रीजनेन गीतम् । वादितानि भेर्यादीनि मगलतूर्याणि ।] एवं चलति देवालये दक्षिणदिग्भागे दुर्गा जाता। मत्रिणोक्तम्-स्थिरीभवत | 25 तत्रैको मारवः क्षत्रियो मत्रिणा पृष्टः-भो एपा किं वक्ति? । देव ! इयं नूतनगृहे निप्पद्यमाने द्वारशाखोपरि स्थिता मुदिता स्वरं विधत्ते । तत्र सार्द्ध वार घर ( Ps. द्वादश घरेण) उपविष्टास्ति । भवतामित्थं १२ ॥. यात्रा भविष्यन्ति [Ps. एपा प्रथमा तासां मध्ये ।] तदनु वहुरीणामनुमतं सप्तशतानि देवालयानामग्रे चलन्ति । [Ps. कुहाडीया ५००, कुदालीया ५०० मार्गस्सारणाय । शकट ४०००, सुखासन ७००, श्रीकरी १९००, सूरीणां ३३३, वतिनां २२००, क्षपणक ११००, भट्ट ३३००, देवालां ६४, वाहिनी १८०, नयाचक 30 ४५०, तुरंगम ४०००, मनुप्य एवं कारइ ७०००० एवं सामग्या चचाल ।] परतीथिकान् कन्दलं कुर्वाणान् वारयन्ति । एवं श्रीसङ्घः शत्रुञ्जयाधो वर्दापनिकानि कृत्वोपर्यास्टः । तत्र- (१७१) पहाणं कुंकुमकद्दमेहि विहियं कत्थूरिआहिं कयं चंगं अंगविलेवणं विरइआ पुप्फेहिं पूआ वरा । 1 एपा गाया Ps. भादरों एवं उपलभ्यते । दिदं पचय Ps भादर्श नगन्नि । 1 P: इंटमो दुराले नाया। 20 ।

·- 5 10 15 ६० पुरातनप्रबन्धसङ्घहे रंभाविन्भमलालसेहिं ललनालोएहिं नई कयं देवेसस्स महाधया सुमया पहसुएहिं कया ॥ तित्र देवविज्ञप्ति:- (१७२) आस्यं कस्य न वीक्षितं क न कृता सेवा न के वा [स्तु]ता- स्तृष्णापूरपराहतेन विहिता केपां च नाभ्यर्थना । तत् त्रातर्विमलाद्रिनन्दनवनीकल्पैककल्पद्रुम ! त्वामासाद्य कदा कदर्थनमिदं भूयोऽपि नाहं सहे ॥ मुत्कलापनकाव्यम्- (१७) श्रीगर्वोष्मभिरुष्मलेपु धनिनामीानलज्वालया जिह्वालेषु मृगीदृशामनुशयामायितेषु द्विपाम् । वक्रेपु ग्लपितामिमां त्रिजगतीं निस्तन्द्रचन्द्रोदये देव! श्रीविमलाद्रिकेतन! कदा दास्ये त्वदास्ये दृशम् ॥5 [Ps. एवमारात्रिकं कृत्वा श्रीजिनं मुत्कलाप्य] तले साधर्मिकवात्सल्यं सङ्घपूजादिकं च विधाय रैवतो- परि ततश्चचाल । ६१२४) [Ps इतः कैनापि चरटकेन दुर्गबलात् सङ्घमध्ये चौरिकी कृता । मत्रिणा स प्राकारो रुद्धः। उक्तं च- (१७४) मह वयरियस्स ठाणं विओं त्ति अवराहकारणं एयं । पायारं परिचुन्निय संघ संचारइस्सामि ॥ इत्यभिधाय दुर्ग चूर्णवित्वाग्रे प्रस्थितः ।] कियद्भिः प्रयाणकैर्जीर्णदुर्ग प्राप । जीर्णदुर्गेऽष्टादशग्रासादेषु चैत्य- परिपाटीं कृत्वा (Ps. जीर्णदुर्गोपकण्ठे स्वयं वासिते तेजलपुरे आवासान् दत्त्वा कुमारदेवीसरसि स्नात्वा स्वयं 20 कारितश्रीपार्श्वनाथचैत्वे महिमां विधाय) यावत्पर्वतोपरि चलितुं सन्नद्धस्तावदेकाकिनो तिनः प्रोक्ताः-अत्र वस्त्रपथतीर्थे पद्याप्रत्यासन्ने मुण्डिके जनं २ प्रति द्रम्माः पञ्च २ याचन्ते । तान् भवतां का प्रदासति ? । यथा जानीथ तथा कुरुध्वम् । तैरुक्तम्-मत्रिन् ! तवाज्ञा भवति तदा वयं वारयामः । मत्रिणा प्रोक्तम्-कुल्त यद्रो- चते । पृष्ठिरक्षकोऽहम् । ते सजीभ्य पूर्व चलिताः । भरटकैरुक्तम्-मुण्डकं दत्त्वा ब्रजत । तैरुक्तम्-मुण्डे केशाः सन्ति । तेऽपि दत्ताः । भवतां किं दद्मः? । तैः सह कलहो जातः । कुट्टयित्वा व्रतिभिः पातिताः। मत्रि- 25 णोऽग्रे रावां कर्तुमागताः । मत्रिणा वतिनो हकिताः-कथमेवं कृतम् ? । मत्रिन् ! इयती भूमिं यावदतिक्रम्या- गताः। देवनमस्कृति विना कथं भुज्यते इति सञ्चिन्त्य चलिताः । एभिर्निपिट्टाः । देवदर्शनोत्कण्ठया कल्येऽपि न भुक्ताः । अत उन्कण्ठिताः । परं बुभुक्षिताः । एतेषां किं दद्मः । मुन्दरं न कृतम्-यत्प्रथमतोऽप्यमी रुद्धाः। ममापि वार्ता न कृता । तैरुक्तम्-मत्रिन् ! देवस एप लागः केनाप्यपाकतुं न शक्यते । मत्रिणा प्रोक्तम्-मम भोजनदानावमरो न पुनद्रव्यस्स । भट्टान् द्विजान् सर्वानपि पृथक् पृथक् याचवम् । तरुक्तम्-असामिः 30 कथं गृह्यते । त्वयैवानुमता यच्छन्ति । मत्रिणा व्याहृतम्-सर्वः कोऽपि यच्छतु, नाहं वेनि । मट्टाया ऊचु:- कोलान् ग्रहीप्रति स उट्ठीभवतु । मत्रिणा ततो व्याहृतम्-यदि मम भणितं कुरुत, तदा वः कंदलं निर्वाह- यामि । [Ps एकेन नामेण यदि रति कुन्न ।] तनम्नम्यो जीर्णदुर्गप्रत्यामनं ग्रामं वितीर्य पट्टको विदारितः । सर्वः कोऽप्युपरि गन्वा समाधिना देवं वन्दितुं लनः । तत्र- पदन्वन्तः पाठः P. मादा सन. । ? - ·६१ 5 10 15 वस्तुपालतेजःपालप्रवन्धः । (१७) गम्भीरगेयभरगजिरवो सुवन्नालंकारताररुङ विजुलयावयासो। दूराउ उन्नययरो भुवि तावहारी संघो घणु व घणदाणमिसेण चुट्टो ।। मुत्कलापनं काव्यम्- (१७६) स्वामिन् ! समुद्रविजयात्मज ! विश्वनाथ ! न प्रार्थयेऽन्यदिह किन्तु तव प्रसादात् । एते मनोरथमयास्तरवो मदीयास्त्वदर्शनामृतरसैः सफलीभवन्तु ।। तत्र पूजारात्रिकादि कृत्वा मत्री सद्धेन सह देवपत्तनं गतः । तत्र चन्द्रप्रभ-प्रभासादिपु तीर्थेषु महिमां कृत्वा सोमेश्वराभोगं विधाय धवलकं प्राप्तो मन्त्री । (१७७) लिखतु लिखतु धाता दुर्लिपिं भालभित्तौ भजतु भजतु सर्वोऽप्युग्रभावं ग्रहो वा। परमयमिह यावद्वस्तुपालः कृपालुन भवति खलु कष्टं विष्टपस्यास्य तावत् ।। (१७८) या श्रीः स्वयं जिनपतेः पदपद्मसमा भालस्थले सपदि सङ्गमिते समेता। श्रीवस्तुपाल! तव भालनिभालनेन सा सेवकेपु सुखमुन्मुखतामुपैति । (१७९) पाणिप्रभापिहितकल्पतरुप्रवालश्चौलुक्यभूपतिसभानलिनीमराला। दिक्चक्रवालविनिवेशितकीर्तिमालः श्रीमानयं विजयतां भुवि वस्तुपालः ॥ (१८०) सिौरभ्यमालगुणमालतमालका...व्योमान्तरालकृतफालयशोमरालः । जीमूतकालरिपुकीर्तिमृणालिनीनां श्रीवस्तुपाल विजयी चिरकालमेधि ।। -एवं कवीनां तत्र वाक्यानि । ६१२५) इतो [Ps सङ्घ सम्भोज्य, वस्त्रादिना सत्कृत्य च] वसाह आभडतनूजं सा० आसपालं आहूयो- वाच-भोः! त्वं वसाहपुत्रः (P वसाहमुख्यः) सङ्घमुख्यस्तव शत्रुञ्जये किं लग्नम् ?। द्रम्म चत्वारिंशत्सहस्राणि (४००००), रैवतके त्रिंशत्सहस्राणि (३००००)। देवपत्तने किं ? । तेनोक्तम्-तत्रासाकं तीर्थेऽधिकतरम् ? । मत्रिणा व्यतिकरः श्रुतः । यद्गुरुणा ब्राह्मणेनोक्तम्-प्रियमेलके स्नानं तदा स्यात् , यदा पूर्वतीर्थव्ययप्रायश्चित्ते 20 लक्षं द्विजेभ्यो दुग्धेन प्रक्षाल्य ददासि । तेन स्वीकृतम् । मत्रिणा प्रोक्तम्-शत्रुञ्जय-रैवतकस्य प्रायश्चित्तग्राहके मयि सति द्विजानां कथं वितीर्णम् ? । यदि दण्डयिष्यामि तदा जनापवादः । परं त्वमदृष्टव्यमुखः । तव पित्रा एका कोटीः, ८ लक्षाः (Ps पोडश लक्षाः) धर्मव्यये कृताः। त्वमेवं कुरुपे । त्वमपातयोऽतःपरं सङ्घबाह्यश्च । इत्यभिधाय विसृष्टो जनः । [Ps स मत्रिचरणयोः पतित्वा लक्षद्वयं तीर्थेषु वितीर्य सङ्घमध्येऽभूत् । विप्राणां नामानि न गृह्णाति । मत्रिणा अन्वेऽपि सङ्घलोकाः सम्भूप्य सम्भूष्य पहिताः।] ६१२६) [ एकदा देवपत्तनात्पतितान्वया ईयुः । मत्रिणोक्तम्-देवो भव्यरीत्या पूज्यमानोऽस्ति ? । तैरु- क्तम्-न । कथम् ?- (१८१) नादत्ते भसितं सितं सचिव ! ते कर्पूरपूरं स्मरन् कौपीनेऽपि च कुप्यति प्रभुरसौ शंसन् दुकूलादिके। दिग्धो दुग्धरसैर्जलेषु विमुखः श्रीवस्तुपाल! त्वया 30 कर्पूरागरुमोदितः पशुपतिनों गुग्गुलं जिघ्रति ॥ तेपां सहस्रा दश दत्ताः। 25 + एतानि पद्यानि Ps आदर्श त्यक्तानि । एतदन्तर्गत वर्णनं Ps. आदर्श एवोपलभ्यम् । -- ·६२ 5 15 - पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे ६१२७) एकदा मत्री तेजःपालो भृगुपुरमायातः । तत्र श्रीमुनिसुव्रतचैत्याचार्यैः श्रीरासिल्लसूरिभिरुक्तम्- मत्रिन् ! सन्देशकमेकं शृणुत । आदिश्यताम् । अद्य पाश्चात्ययामिन्यां वृद्धा युवत्येका समेत्य पाह- (१८२) तेजःपाल! कृपालधुर्य ! विमलप्राग्वाटवंशध्वज! श्रीमन्नम्बडकीर्तिरद्य वदति त्वत्सम्मुखं मन्मुखात् । आजन्मावधि वंशयष्टिकलिता भ्रान्ताऽहमेकाकिनी वृद्धा सम्प्रति पुण्यपुञ्ज ! भवते सौवर्णदण्डस्पृहा ॥ इत्युक्ते मत्रिणा देवकुले देवकुलिका ७२ सहिते दण्ड-कलशाः सुवर्णमयाश्चकार । तसिन्कारिते तैरेव उक्तम्- (१८३) कं के देशमहं न गतः कौतुकलोभाविष्टः । त्यागी तेजः पालादपरः कोऽपि न दृष्टः॥ 10 ६१२८) अथैकदा एकोदनियोगी गले सरावं बद्धवा मत्रिणमायातः। पृष्टम् । देव! द्वात्रिंशत्सहस्राः श्रीपत्तने नृपवेश्मनि देयाः । त्वां संस्मृत्यायातः । मत्रिणा सहस्र १० दापिताः । श्रीस्तम्भे भृगौ गत्वा अन्यान् द्वादशसहस्रानानीय चिन्तितम्-याजयान्ये न भविष्यन्ति ।....... अग्रेऽपि गृहीत्वा पुनरपि याचन् न लजसे ?। तेनोक्तम्-देव! (१८४) हृदि बीडोदरे वह्निः खाभावादुत्थितः शिखी। इति मे दग्धलज्जस्य देही देहीति का त्रपा॥ मत्रिणा श्रुत्वोक्तम्-कियन्तोऽवशिष्यते ? । देव! दश सहस्राः; द्वादश मिलिताः । त्वां विना शेपेभ्यः को विमोचयति । मत्रिणा दश दापिताः । पुनरुक्तम्-निर्वाहं कथं करिष्यसि ? । देव! काष्ठतृणान्यादाय वर्तिष्ये । मत्रिणा सहस्राष्टकं निर्वाहाय वितीर्य प्रहितः। ६१२९) कोऽपि विप्रो मत्रिसभायामागतः । मत्रिणा उपवेशित इतस्ततो विलोक्य ऊचे- (१८५) अन्नदानः पयः पानैर्द्धर्मस्थानैश्च भूतलम् । यशसा वस्तुपालेन रुद्धमाकाशमण्डलम् ॥ कुत्रोपविश्यते ? । पुनर्वदेति सभ्यरुक्तं नववारमुक्तं खिन्नः । नव सहस्रा दत्ताः। ६१३०) अथैकदा वामनस्थलीवास्तव्येन यशोधरेणोक्तम्- (१८६) श्रीवस्तुपाल तव भालतले जिनाज्ञा वाणी मुखे हृदि कृपा करपङ्कजे श्री। देहे युतिर्विलसतीति रुपेव कीर्तिः पैतामहं सपदि धाम जगाम नाम । सहस्र १० दत्तिः। पं० माधवोक्तिः- सरखतीसगतकान्तमूर्ति......... ॥ द्रम्मसहस्र ४० दत्तिः। ६१३१) द्वितीययात्रारम्भ श्रीनरचन्द्राचार्यरुक्तम्- (१८७) लक्ष्मि! प्रेयसि! केयमास्यशितिता वैकुण्ठ कुण्ठोऽसि किं ? नो जानासि पितुर्विनागमसमं सङ्घोत्थितः पांशुभिः । मा भीभीन! गभीर एव भविताम्भोधिश्चिरं नन्दतात् सद्धेशो ललिनापतिर्जिनपतेः लावाम्बुकुल्यां मृजन् ।। 20 25 20 ·६३ वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः। (१८८) गौरी रागवती त्वयि त्वयि वृषो बद्धादरस्त्वं पुन- भूत्या त्वं च समुल्लसद्गुणगणः किंवा बहु महे । श्रीमन्त्रीश्वर ! नूनमीश्वरकलायुक्तं च ते युज्यते बालेन्दु चिरमुच्चकै रचयितुं त्वत्तोऽपरः कः क्षमः॥ तदनु मत्रिणा पदोपवेशनं कारितम् । पातालान्न समुद्धृतो वत वलिः । इदं कङ्कणकाव्यम् । ६१३२) अथ पादलिप्तपुरे ललितादेवीश्रेयसे सरोऽकारयत् । (१८९) *पुण्डरीकनिवहैर्विराजितं पुण्डरीकगिरिराजसन्निधौ । वस्तुपालसचिवेन कारितं भाति यत्र ललिताभिधं सरः ।। 5 10 (१९०) 'दहनेन विनाशितं पुरा सचिवौ सच्चरितव्रताविमौ । अचलेश्वरनालिमण्डपं रचयामासतुरेनमवुदे ॥ (१९१) 'वस्तुपालसचिवेन कारितं हैमदण्डकलशैः [सुशोभितम्] । [अर्बुदाद्रि]शिखरे मनोरमं नेमिमन्दिरमिदं विराजते । ६१३३) एकसिन्नवसरे सुराष्ट्रायां सङ्के व्रजति सति अग्रेसरैरेकाकिभित्रतिभिर्वाटिकासु मार्गस्योपद्रवे कृते 15 तपोधनिकैरेत्य मत्रिणोऽग्रे रावा कृता । मत्रिणोत्तारके कृते अनुपमदेव्यग्रे कथापितम्-यदद्य एकाकिनां विहरणं न विधेयम् । अपरे सर्वेऽपि विहृत्य गताः । ......अनायाते अनुपमदेव्या नगोदरं वन्धोः समविच(ह?)रणं तेषां कारितम् । स्वयमवेलं भोजनार्थमुपविष्टा । मत्रिणोक्तम्-यो गृहे लघुः स बहिर्वातेन नीयते । अस्माभिः केनापि हेतुना वारितम् । इत्यं कियन्ति दिनानि निर्वाहं यास्यति । तया तत्कालं स्थालं त्यक्त्वोक्तम्-यद्भवतां बालत्वे जातं तत्कि विस्मृतम् १ । किं तत् । धवलकके वसतामेकदा अवेलं तपोधनौ मार्गश्रान्तौ भवतां गृहे 20 समेत्य धर्मलाभोक्तिपूर्व स्थितौ । तदा करुणभक्तानि......समायान्ति । नापरं किमपि गृहे । सर्वः कोऽपि भुक्त्वोत्थितः । अतः श्वशुरेण नेत्रमीलनं कृतम् । श्वश्रूनीचैरवलोक्य स्थिता । युवामधोऽवनौ जातौ । ज्येष्ठपती- सहिता अहं कटिकापाश्चात्ये उपविष्टा । तपोधनौ अलब्धोत्तरौ गतौ । तदा युवाभ्यां यदुक्तं तत्कि न सरतः धिगसाकं जीवितम् । भृदङ्ग (Ps मातङ्ग) स्यापि गृहे भुक्तोत्तरं प्राप्यते । वयं तेपामपि निकृष्टाः स्मः। यद्यनिर्विवरं दत्ते तदा पाताले विशामः । अवेलमायातौ यती इत्थं व्यावृत्य गती । स कोपि क्षणो भविता 25 यत्र वयमपि किमपि कर्तुं क्षमा भविष्यामः । नूनं तद्भवतां विस्मृतम् । यदद्य ऋद्धिं प्राप्य ईदृशं विमृशत । भवतां ददतामेव श्रेयः। इति श्रुत्वा मत्री हष्टः । इत्युक्तम्-ममाग्रे तपोधनरावा केनापि न कार्या । ततो दर्शनिभिः सर्वैः 'पड् दर्शनमाता' इति उक्तम् । तस्याः कङ्कणकाव्यमिदम्- (१९२) पश्चाद्दत्तं परैर्दत्तं लभ्यते वा नवा खलु । स्वहस्तेनैव यद्दत्तं तद्दत्तमुपलभ्यते ॥ ६१३४) तया विमलाद्रौ नन्दीश्वरोधापने नन्दीश्वरप्रामादः कारितः । नत्रोद्यापनं कृतम् । अत्रय विमला-30 चलेऽनुपमसरः कारितम् । तसिन् भरिते केनापि चारणेनोक्तम्- (१९३) भाऊ भरहिं काइं सेतुंजि सर न काराविरं । जाणिउं ईणई टाइ आगइ अणुपमडी फि॥ * Ps भादर्श एवेदं पचं प्राप्यते । + एत पपरपं Ps भादों परिसनन् । - ·६४ 5 15 पुरातनप्रवन्धसङ्घहे एकवीसवारभणनेनैकविंशतिसहस्रा दापिता मत्रिणा । ६१३५) एकदा वटकूपपुरेऽलङ्कारिणः श्रीमाणिक्यसूरयः सन्ति । ते मत्रिणा आकारिता अपि नागताः। मत्रिणा स्वरूपेण कथापितम्- (१९४) उस्टुत्योत्ष्टुत्य गतिं कुर्वन् गर्वादखर्वजडबुद्धिः । वटकूपकूपमध्ये निवसति माणिक्यमण्डूकः ॥ पुनराचार्यः प्रतिस्वरूपं प्रहितम्- (१९५) गुणालीजन्महेतूनां तन्तूनां हृद्विपाटयन् । वंशा परिस्फूर्त्या रे पिञ्जन ! विजृम्भसे ॥ मन्त्री किश्चिट्ठपितः स्तम्भतीर्थपौपधागारं लुण्टाप्यैकत्र वस्तु दधे । आचार्यास्तदनु समायाता मिलिताः 10 मत्रिणः । उक्तं च-मत्रिन् ! सङ्घभारोद्धारधुरीणे त्वयि कथमसाकं पौषधागारे उपद्रवः । मत्रिणोक्तम्-पूज्या- नामनागमनमेव हेतुर्नान्यत् । पुनः सर्वमर्पितम् । संघार्चासमये तैर्व्याहृतम्- (१९६) एकं वासः सुरेशैः कृतसुकृतशतैर्जन्मकाले जिनानां दत्तं दीक्षाक्षणे वा ध्वजवसनमथो एकमेवाम्बरं च । सूर्यादीनां ग्रहाणां पुनरपि विधिना दत्तमस्मिन् क्षणेऽसौ सत्पात्रैर्भूरि यच्छन्नधरितसुरपो नन्दताद् वस्तुपालः ॥ वदनु ते पुस्तकादि दत्त्वा क्षमित्वा च प्रहिताः । ६१३०) तथा यत्र यत्र प्रासादं कारयति तत्र तत्र निधिः प्रकटीभवति । एकदा श्रीशत्रुञ्जये शृङ्गोपरि कपर्दि- यक्षमासादः प्रारब्धः । पापाणान् विदार्य मण्डयध्वम् । चिन्तितम्-कथमत्र निधिः प्रकटीभविष्यति । मूलादपि टविकाभिविदार्य पापाणे द्विधाकृते सर्वैरप्यन्तः सो दृष्टः । तदा मन्त्री तत्रासीत् । स्वयमायातस्तदाश्चर्यविलोक- 20 नाय । यावत्पश्यति तावदेकावली हारः । करेण गृहीतः । सर्वैरपि दृष्टः । तत्र पपाठ कपर्दिस्तुतिम्- (१९७) चिन्तामणिं न गणयामि न कल्पयामि कल्पद्रुमं मनसि कामगवी न वीक्ष्ये । ध्यायामि नो निधिमधीनगुणातिरेकमेकं कपर्दिनमहर्निगमेव सेवे ।। तदनु प्रासादः कारितः । ६१३७) एकदा मत्रिणा चिन्तितम्-यं श्रीशत्रुञ्जये कर्मस्थाये मुच्यते स देवद्रव्यं विनाशयति । एवं 25 विचिन्त्य पोपधागारे श्रीविजयसेनरिपार्श्व समेतः । गुरखो वन्दिताः । लब्याचार्याः श्रीउदयप्रममूर- योऽपि । ते तु मत्रिणा मतगनयोजनानामन्तर्यः कोऽपि विद्वान् तमानीय पाटिताः सन्ति । तपोधनानामपि पञ्चविंशतिर्नमश्चकार । तपोधनमेकं वृद्धं शान्तं नमम्कारपरावर्त्तनपरं दृष्ट्वाऽऽह-भगवन् ! देवद्रव्येण रक्षिनेनोपेक्षिनेन वा श्रेयः ? । यदि रखिनेन तह्ममुं वृद्ध यति प्रसादीकुम्त । यं शत्रुञ्जये नयामि । अपरे तत्र भक्षकाः । गुरुभिरुताम्-न युक्तमेतत् । बलादपि मानिना गुम्बः । तम्तपोधनाग्रे प्रोक्तम्-यन्मन्त्री वक्ति नत्का- 30 यम् । नेनोक्तम्-भगवन् ! दीक्षा मया निन्नाराथं जगृहे । तत्र द्रव्यागनेन कथं मलिनयामि ! मत्रिणा प्रोक्तम्- एनन्मालिन्यं न किन्तु भूपणम् , चैत्यद्रव्यरक्षणेन । आग्रहं कृन्या प्रहितः। म बदर्शनमार्गम्यों देवलेवकं विलो- कपनि । एकदा आदेशावनिनिः खादकम्तम्-भगवन् ! यूयं तीर्थमटपाः। भवनां पार्थ देवनमखागताष्टकुरा व्यवहारिणथोपविशन्ति । एभिमलिनाणचीवमव्यं न । बनमध्ये किं प्रणम् ? । मनोहराणि वमना]नि परि- 1Bहा नन्न्तगदंदा गृहीता। Bांनाचारग्द.। ।

·वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । 10 15 दधत । तानि ग्राहितः । तथाकृते पुनरुक्तम्-अनेके जना भवतां सह पर्यालोचं कुर्वन्ति, तत्कथमुद्गीते वदने भव्यम् ?' । पश्चात्ताम्बूलं ग्राहितः । उक्तम्-अत्र भवतां भिक्षावेला तया कर्मस्थायान्तरायं स्यात् , रसवतीमा- स्वादयतां किं दूपणम् । तल्लोलुपः कृतः । भगवन् ! विलोकयत-पादेन चङ्गमणं भव्यं वा सुखासनेन ? । तमपि कारितः । एकदा सुखासनस्थः पालीताणके जनैः पञ्चदशभिः सह गन्तुं प्रवृत्तः । मन्त्री कृतधौतवसनः कृतमु- खकोशः पादचारेण सम्मुखो जातः । मत्रिणा पृष्टम् केऽमी ? । अग्रेसरैरुक्तम्-असौ भवत्प्रहितो मठपः । 5 मत्रिणा सुखासनं स्थापयित्वा वन्दितः। उक्तम्-तले कार्य कृत्वा वेगेन पादमवधारणीयम् । स लज्जितः । तत्रानशनमादाय स्थितः। उपर्याकारितोऽपि नायाति । उक्तञ्च-मयाऽनशनं जगृहे । इयतां यतीनां मध्यादहं मत्रिणा प्रेपितः । ममाप्ययमाचारः । गुरूणां भवतां चाऽऽयं कथं दर्शयामि । अन्योऽत्र कार्यकर्ता वीक्ष्यः । उपरि गत्वाऽनशनं परिपाल्य दिवंगतः। मन्त्री तु यात्रां कृत्वा पुरमेत्य गुरूणां सकलं तद्वृत्तमाचख्यौ। [Pc. गुरुभिः प्रोक्तम्-माऽतः परं कोऽपि साधुश्चैत्यद्रव्यचिन्तां करोतु । एपोऽपि ईदृशो जातः ।] ६१३८) अथ महं० अनुपमदेव्या १२९२ वर्षे पञ्चमी-उद्यापनं कृतम् । तत्र समवसरणानि २५, श्रीशत्रुञ्जय- तले वाटिका ३२, रैवते १६, तेजलपुरे पौपधागार-कुमरसरःसहितं देवकुलम् । झीझरीआग्रामे प्रासादः, सरोवरम् , वापी च । लूणिगवसहीग्रासकृते डाक-डमाणीग्रामद्वयं दत्तम् । तपोधनोपकरणानि नाम्ना पात्राणि दोरु-झोली- डांडाप्र० ग्रामाणि । कोऽपि यात्राः १३ वक्ति । (अत्र B आदर्श एतद्वर्णनं विशेषविस्तरेण लिखितं लभ्यते; यथा-) ६ १३९) {तथा महं० अनुपमदेव्या १२९२ पंचमी-उद्यापनं कृतम् । तत्र २५ समवसरणानि पञ्चवर्णानि कार- यित्वा श्रीसूरिभ्यः प्रदत्तानि । एवं २५ महं० कुमारदेव्याः पञ्चविंशति महं० ललतादेव्या । तथा महं० आसराज- वसही कारिता मा(पि?)तुः श्रेयसे च । महं० मल्लदेवश्रेयसे मं० लूणिगश्रेयसेर्बुदे । तथा सप्तभगिन्यस्तासां श्रेयसे सप्त प्रासादाः । तासां सखीनां श्रेयसे सप्त देवकुलिकाः कारिताः । श्रीशत्रुञ्जयतले वाटिका ३२ जगन्नाथपूजायै कारिताः । रैवते पोडश । तथा श्रीतेजलपुरं प्रासाद-पौपधागार-कुमरसर सहितम् । तथा झींझरिआग्रामे प्रासादो 20 वापी सरश्च । अर्बुदे लूणिगवसह्यां श्रीनेमिपूजायै डाक-डमाणी इति ग्रामद्वयं ददौ । तथा तपोधनोपकरण १४ तेपां नाम्ना दोरउ-झोली-डांडाप्रभृतीनि प्रतिग्रामाण्यस्थापयत् । एवं सर्वकीर्तनानि १२५००० विम्बानि शैल-पित्तलम- यानि । १८ कोटि, ९६ लक्ष शत्रुञ्जयपदे । १२ कोटि, ८० लक्ष गिरिनारपदे । १२ कोटि, ५३ लक्ष अर्बुदपदे । ९८४ पोसाल, ५०० सिंहासन दान्त-काष्ठमय, ५०५ समवसरणानि पट्टसूत्रमयानि । तीर्थयात्रा १२; कोऽपि १३॥ वक्ति । ७०० ब्रह्मशाला। ७०० सत्राकार । ७०० तपस्विनो मठाः । मसीति ८४, गढ ३२, सरोवर 25 ६४, वावि ७०० । माहेश्वरेपु प्रासादेपु, ३ सहस्र विडोत्तर नूतन जीर्णोद्धार, १३०४ जन प्रासाद शिखरबद्ध, २३०० जीर्णोद्धार, २१ आचार्यपद । सरस्वतीभांडागार ३-भृगुपुरे स्तंभतीर्थे पत्तने च । १८ कोडि द्राम दण्ड- कलश-पुस्तकपदे । १५०० तपोधन दिन प्रति विहरणउं । ५०० ब्राह्मणभोजनम् । १०० कार्पटिकभोजनम् । दक्षिणस्यां श्रीपर्वत, पश्चिमायां प्रभास, उत्तरयां केदारु, पूर्वस्यां वाणारी इति भृमिमध्ये । एवं गर्वाद, ३ कोटिशत, ३२ कोडि, ८४ लक्ष, ७ सहस्र, ४ शत, १४ लोहडिआ अथवा इका आगला द्राम भीमग्री० ।। 30 ६१४०) अथ भीमे [राज्ञि] दिवंगते राणकलवणप्रसादः पुत्रयो/ग्म-चीग्धवलयोर्मध्यादकमपि गज्ये उपवेशयितुं न शशाक । आद्यः पत्तनपरिग्रहस्य प्रियः, द्वितीयम्तु दानी योद्धा । अधकटा गणकवाग्धरलेन ताम्यूलो [व]ठायार्पितः । तेन विलोक्य तटे [क्षिप्तः] एवं द्वित्रिवेलम् । राजा पृष्टम्-फिमरे! त्यजमि ? । म्यामिन ! मध्ये कृमयः कृष्णवर्णाः । राणकेन मन्त्रिणोऽने उक्तम्-चदमराजापि नृत्या नृपः कृतः । 1 B क्यमुहानसस्य (1) बदने भयम् । पु०प्र० स०9

·No text on this page.

·६७ वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । ६१४३) एवं पुण्यानि राजकार्याणि कुर्वतोरेकदा राणक'लूणप्रसादेन तेजल उक्तः-मत्रिन् ! को राजा कार्यः ? । वीरधवलः स्वर्गामी जातः । तत्पुत्रः शिशुः । यदि तव विचारे एति तदा वीरमस्य राज्यं दीयते । मन्त्रिणा उक्तम् -स्वामिन् ! मया स्वस्वामिसनोवर्वीसलसाङ्गीकृतमस्ति । राणकः प्राह-यद्यप्येवं तथापि मद्वाक्यं' मन्यख । मत्रिणा मानिते, रात्रौ वीरमः समेत्य राणकं लत्तया प्रहत्य, प्राह-भो डोकर ! अद्यापि राज्याशां न मुञ्चसि ?, किं द्वितीयमपि म्रियमाणं अपेक्षसे ? । एवमुक्त्वा गतः । राणकेन चिन्तितम्-अनेन कीलिकामङ्गो न 5 प्रतीक्षितः । स कोऽप्यस्ति यः प्रातःप्रहरमध्ये वीसलमानयति । नागडेन भट्टपुत्रेणोक्तम्-अहं धवलके रात्रिपाश्चा- त्यप्रहरे यास्यामि । तिदनु करभीमारुह्य समेष्यति । स लेखं दत्त्वा प्रहितः । वीसलं सुप्तमुत्थाप्य पाह-यदि त्वं राजा तदा मे किं ? । श्रीकरणम् । तर्हि चल । करभीमारुह्यायात् । प्रातः राणकः सकलपरिग्रहं सम्मील्य सहस्रलिङ्गोपकण्ठे उत्तारकं दत्त्वा स्थितः । वीसलेन राणकस्तत्रैत्य नमस्कृतः । ततो राणकेन तिलकं कृत्वा" तूर्यनादपूर्व धवलगृहे नीतः, सिंहासने उपवेशितश्च । वीरमः-किं ? किं ? याव-10 द्वक्ति" तावन्निखाननिखनपूर्वकं श्रीवीसलदेवाज्ञा श्रुता । अश्वसहादशभिः सम पृथग् भूत्वा स्थितः । इतस्तेजः- पालबुद्ध्या राज्ञा चिन्ति-वृद्धस्य वीरमोपरि मोहोऽस्ति, मा कदाचिदेतद्विघटयतु-इति विमृश्य वट्टके विपं क्षिप्त्वा सन्ध्यायां राणकपार्चे गन्तुं प्रवृत्तः। राणकेन तु चिन्तितमस्ति"-मया विरूपं कृतम् । अद्यापि राज्यं प्रातरिमस्य दास्ये । उक्तम्-द्वारे कोऽपि विशन् रक्ष्यः । इतो राजा द्वारस्थैर्निपिध्यमानोऽपि मध्ये प्रविश्य राणकं प्राह-तात! अमृतमिदं सत्वरं पिवत । वत्स! तव विचारे आयातम् । आयातं तानीतम् । राणकेन उक्तम् -त्वया राज्य-15 निर्वाहो भावी -एवमुक्त्वा पीतम् । तत्कालं दिवंगतः। तेजःपालस्य "राजस्थापनाचार्यः" इति विरुदं जातम् । १४४) इतो मत्रिवुद्ध्या श्रीवीसलदेवेन तृतीये दिने वीरमो भाणितः-यन्मे वीरमस्तातसमः । अतो यदि वक्ति तदा राज्यं मुञ्चामि, सेवां करोमि । तदनु प्रधानैर्महाधरैश्चोक्तं वीरमं प्रति-देव ! राजा मान्यः । यस्त्वेवं वक्ति । वीरमः प्राह-यदि मे नगरपञ्चकं नृपो ददाति-एकं प्रह्लादनपुरं, द्वितीय विद्यापुरं, तृतीयं वर्द्धमानपुरं, चतुर्थ धवलकं, पञ्चमं पेटलाउद्रपुरं । एतानि पञ्च पुराणि; तथा वर्ष प्रति द्रम्म लक्ष ३ । एवं 20 यदि नृपो मन्यते तदा प्रणामं करोमि । नृपेण मानितम् । मत्रिणा तत्कालं "तन्नगरपरिसरे पञ्च ग्रामाणि तन्नाम्ना वासितानि । वीरमो मिलितः । नृपं प्रणम्य वीरमो वाटके स्थितः। वीसलदेवस्य राज्यं निष्कण्टकं जातम् । नागडस्य श्रीकरणं जातम् । मत्रिणो व्यापारो निवृत्तः । नृपेण "वृद्धामात्या" इति दत्तमानाः सेवां कुर्वाणाः सन्ति । (१९९) सूत्रे वृत्तिः कृता दुर्गसिंहेनापि मनीषिणा। विसूत्रेऽपि कृता तेपांवस्तुपालेन मन्त्रिणा॥* एकदा वीरमेन नगरपञ्चकं याचितम् । राज्ञा ग्रामपञ्चकं दर्शितम् । तेनोक्तम्-नगराणि याचे । राज्ञोक्तम्-25 एपु दत्तेषु किमवशिप्यते ? । तर्हि न स्थास्ये । ब्रज । स सपरिच्छदो मालवं प्रति वजन् , राज्ञा जावालिपुरीयस्य चाचिगदेवस्य पार्थात् सइंवाडीघाटसमीपे मारितः। ६१४५) इतश्च-अर्बुदचैत्ये गजशालां वीक्ष्य यशोवीरेण मत्रिणा पृष्टम् -भवतां पूर्वजः कः श्रीकरणः । पृष्टम् कथम् ? । श्रीकरणं विना गजशाला सत्या न भवति । तदनु तेजःपालेन गजः समानायितः । तं + B सुतस्तु । 1 P 'राणक' नास्ति । 2 B तेज पालो च्याहृत. । 3 राज्यं कस्य दीयते । 5 Bसमेति। GB 8 B ढोल्डन्कर । 9 B म्रियन्तं । 10 B 'रात्रि' नानि । एतद. नास्तीदं वाक्यम् । 7 B मम वाक्याट् वीरमस्यास्तु । न्तर्गतपक्तित्याने B आदर्श "तदनु करभीमधिरा चलित.।" इत्येव पाठो विद्यते 11 Bचतुरकं । 12 B वीमल ममायात । 14 B.पुरस्सरं । 15 विधत्ते । 16 B मह। 17 B'अम्नि' नाम्नि । राणकं नमस्कृत्य यावदास्ते तावद्।। 13 B विधाय । 19 B कुरुत। 20 B समायात । 21 B आयातेनानीनं । 22 B व्याहतं । 18 B रक्षणीय.। 23 B भविष्यति । 25 नास्तीदं पदं B। 26 B मानयोग्य । 27 B अभिदधाति । 28 B अपरं । 24 B कथयति । 29 B नगराणां * P आदर्श एप को नानि । 31 B उक्त। 32 B गजशारा न घटने । परि० । 30 B नास्तीदं वाक्यं ।

·६८ पुरातनप्रबन्धसद्धहे नृपस्योपायने कृत्वा, एककोटि १६ लक्ष, वर्ष यावत् चडावके कृत्वा गृहीतम् । व्ययस्तादृगेव । केनापि कविना नृपं प्रति प्रोक्तम्- (२००) एतावतैव वीसल ! पश्य प्राग्वाट-लाटयो दम् । एक इभानुपनिन्ये प्रथमश्चरमस्तु खरमेकम् ॥ 5 तेजःपालेन स हस्ती ढोकने कृतः । लाटेन समराकेन वेसरश्चैकः । द्रम्म लक्ष ३६ त्रुटो, द्वितीयवर्षे श्रीकरणं मुक्तम् । 20 (२०१) बौद्धौद्धो वैष्णवैर्विष्णुभक्तः, शैवैः शैवो योगिभिर्योगरङ्गः । जैनस्तावजैन एवेति कृत्वा सत्त्वाधारः स्तृयते वस्तुपालः ॥ ६१४६) सं० १२९८ वर्षे मत्री नृपं मुत्कलाप्य चलितः । नागडस्तु राणकसाथै मण्डली गतः । तत्र 10 तपोधनसाराविपये शिक्षा दत्त्वा अङ्केवालीआग्रामे०....... ..प्रासादः । सरः । सत्रशालात्रयं च कारितम् । (B सनहे अत्र एतदेव वर्णनं किञ्चिद्विस्तारेण लिखितं लभ्यते । यथा-) {संवत् १२९८ वर्षे जातकेनायुपोऽन्तं परिज्ञाय नृपं मुत्कलापयामास-देव! क्षम्यताम् , यत्स्वामिन ऊणं खूणं वा कृतः । राजा-हे मत्रिन्! कथमेतत् ? । देवसेवायै यासामि । मत्रिन् ! त्वं मदीय[तात]वीरधवलसमोऽतस्त्वां कथं प्रेपये । कदाचिद्देयद्रम्माणां शङ्का भवति। तदा न कार्यम् । मदीयं शरीरं तवायत्तम् , द्रव्यः किम् , 15 द्रम्माणां पत्रं विदारयिष्यामि । परं मा व्रज । मत्री प्राह-देव ! द्रम्माणां किम् ?, द्रम्मा बाह्याः । देहं तु तव पिण्डैः पोपितम् । परमवसाने प्रत्यासन्ने देव! तीर्थसेवा युक्ता । अश्रुपातपूर्व राज्ञा बीटकं दत्तम् । मत्रिजनान् क्षमयित्वा श्रीवस्तुपालो महता परिच्छदेन सह श्रीशत्रुञ्जयोपरि चचाल । इतो राणकनागडो मत्रिप्रयाणं श्रुत्वा सम्प्रेपयितुं चचाल । मंडल्यां गतेन मत्रिणाभिहितम्-राणक! राजकार्याणि सीदन्ति । यूयं प्रसादं कृत्वा वलत । तेनोक्तम्-तव गृहे बटुरसि । तवोपजीवनेन इयतीं ऋद्धिम् । करणीयं किमप्यादिश । मत्रिणोक्तम्- (२०२) न कृतं सुकृतं किश्चित्सतां संस्मरणोचितम् । मनोरथैकसाराणामेवमेव गतं वयः॥ राणकः प्राह-परं किञ्चन मनसि दुष्यति, ममाग्रे किं नोच्यते । देव! मयि गते सति एते व्रतिनो दुःखिनो भविष्यन्ति । मत्रिन् ! इत्थं कथमुच्यते ? । यद्भवतां पार्थात् सुखिनः करिष्यामि । परमियं चिन्ता न विधेया । इति राणको मुत्कलाप्य वलितः । मत्री अंकेवालिआग्रामे गतः । गुरवस्तत्रोक्ताः-भगवन् ! मेऽनशनं प्रयच्छत । तत्र तेजःपालानुमत्या गुरुभिरनशनं प्रदत्तम् । मन्त्री क्षमित-क्षामणापूर्व पञ्च परमेष्ठिनः सरन् स्वर्ग गतः। संस्का- 25 रादनु तेजःपालेनास्थीनि श्रीशत्रुञ्जये प्रहितानि । तत्र वर्गारोहणप्रासादः कारितः । अंकेवालिआग्रामे प्रासादः कारितः । सरोवरं च सत्रशाला च । तत्र धर्मस्थानत्रयं कारितम् । तेजःपालो यात्रां विधाय पत्तने समायातः ।) ६१४७) व्यापारे वर्ष १८ तदनु बइठा ऊठि । तथा १३०८ वर्षे महं० तेजःपालेन स्वर्गमनाय राजा [Ps वीसलदेवः] मुत्कलापितः । तदा द्रम्मा लक्ष २७ देया आसन् । राज्ञा मुक्ताः' । [ तथा राज्ञा द्रम्मा लक्षत्रयं धर्मव्ययाय वितीर्य* ] तेजःपालः प्रहितः। श्रीसङ्घ क्षमयित्वा श्रीशद्वेश्वरोपरि चलितः । चन्द्रोमाणा- 30 ग्रामे गतः । 'जातकमवलोकितम्-यच्चन्द्रोमाणाग्रामे पाश्चात्यग्रहरे व्ययः । मत्री अनशनमादाय दिवमगमत् । तत्र कीर्तनत्रयम्। ६१४८) अथ मत्रिणि दिवं गते श्रीवर्द्धमानसूरयो वैराग्यादाम्बिलवर्द्धमानं तपः कत्तुं प्रारेभिरे । श्रीशद्धेश्वर- पार्श्वनाथाभिग्रहं च जगृहुः । यत्तपसि सम्पूर्णे देवं नमस्कृत्य पारणकं करिष्यामः । सम्पूर्णे जाते देवं नन्तुं 1 B गुम्मान् विमुच्य । * Ps आदर्श एर्वतद्वाक्यं लभ्यते । + एतत्पत्तिस्थाने P 'पाश्चात्यदिने दिवंगत' इत्येव संक्षिप्तः पाट.। B आदर्श एतव्यकरणं प्राप्यते।

·वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । 5 15 प्रस्थिताः । मार्गे श्रान्तास्तृपिता एकस तरोस्तले देवं नमस्कृत्यानशनाद्विनष्टाः । शङ्खश्वरेऽधिष्ठायको जातः । ज्ञानेन मत्रिणो गतिमन्वेष्टुं प्रवृत्तः । अजानानो महाविदेहे श्रीसीमन्धरं नमस्कृत्य पप्रच्छ-भगवन् ! वस्तुपाल- जीवः क्व गतः । स्वामी आह-अत्रैव पुष्कलावतीविजये पुण्डरीकिण्यां कुरुचन्द्रो नाम नृपो जातः । स तृतीयभवे सेत्सति । अनुपमदेवीजीवः श्रेष्ठिनः सुता अत्रैव विजये जाता । साष्टवार्पिकाऽस्माभिर्दीक्षिता, देशोनां पूर्वकोटिं तपस्तत्वा सेत्स्यति । इति तेन व्यन्तरेणात्र भरते वस्तुपालानुपमदेव्योर्गतिः प्रकटीकृता । ॥ इति वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः ॥ (एतत्प्रवन्धप्रान्ते P सझके सङ्ग्रहे निम्नगतं विशेपवर्णनं लिखितं लभ्यते-) ६१४९) अत्रातनः प्रबन्धः कथनीयः । वीरधवलेन वामनस्थल्यां जयतलदेविभ्रातरौ साङ्गण-चामुण्डराजौ मारितौ । युद्धे जाते १४ शततुरङ्ग स० ५ जजी (?) (२०३) जीत छहि जणेहिं सांभलि समहरि वाजीइ । विहुं भुजि वीरतणेहिं चिहुं पगि ऊपरवटतणे ॥ इति चारणोक्तिः । $ १५०) गोध्राधिपो घूघलमण्डलीकस्तेजःपालेन बद्धः धवलकपुरसभायामानीतः । तदा सोमेश्वरोक्तिः- (२०४) मार्गे कदमदुस्तरे जलभृते गद्मशतैराकुले खिन्ने शाकटिके भरेतिविषमे दूरे गते रोधसि । शब्देनैतदहं ब्रवीमि महता कृत्वोच्छ्रितां तर्जनी- मीदृक्षे गहने विहाय धवलं वोढुं भरं कः क्षमः ॥ ६१५१) एकदा मत्री स्तम्भने आगतः । तत्राचार्यैरुक्तम्- (२०५) अस्मिन्नसारसंसारे सारं सारङ्गालोचना। मन्त्री रुष्टः । शृङ्गारिण एते । अष्टमे दिने- यत्कुक्षिप्रभवा एते वस्तुपालभवादृशः॥ दशसहस्रदीनारा दत्ताः । न गृहीताः । भृगुपुरे लेप्यप्रतिमास्थाने अन्या कारिता तद्रव्येण । ६१५२) एकदा मत्रिभिः पलितं दृष्ट्वा चिन्तितम्- (२०६) अधीतान कला काचित् न च किञ्चित्तपः कृतम् । दत्तं न किश्चित्पात्रेभ्यो गतं च मधुरं वयः॥ (२०७) आयुर्योवनवित्तेषु स्मृतिशेषेषु या मतिः । सैव चेन्जायते पूर्व न दूरे परमं पदम् ।। ६१५३) सद्धप्रारम्भे नरचन्द्रसरिभिरुक्तम्- (२०८) चौलुक्यः परमाहतो नृपशतस्वामी जिनेन्द्राज्ञया निर्ग्रन्थाय जनाय दानमनघं न प्राप जानन्नपि । सम्प्राप्तस्त्रिदिवं स्वचारुचरितैः सत्पात्रदानेच्छया त्वद्रूपोऽवततार गूर्जरभुवि श्रीवस्तुपालो ध्रुवम् ॥ मन्त्री यात्रायां वृपभं प्रति पपाठ-"आस्यं कस्य न वीक्षितं० ॥" (२०९) यदाये द्यूतकारस्य यत् प्रियायां वियोगिनः । यद्राधावेधिनो लध्ये नद्ध्यानं मेऽस्तु ते मने। रेवते नेमि प्रति- (२१०) कल्पद्रुमस्तरुरसौ तरवस्तधाऽन्ये चिन्तामणिर्मणिरसौ मणयम्नथाऽन्ये । धिग जातिमेव ददृशे यत यत्र नेमिः श्रीरवते स दिवसो दिवसाम्नथाऽन्ये ॥ 21 25 ·. पुरातनप्रबन्धसङ्घहे ६१५४) एकदा मोजनी(दी)नसैन्यं दिल्लीतचलितम् । प्रयाणक ४ जातानि । राणकस सुद्धिर्जाता । वस्तुपालो बीटकं गृहीत्वाऽवलक्ष १ युतोऽव॒दगिरी गत्वा हतवान् । भग्नम् । राणकेन परिधापितः । उक्तम्-" "त्वमेव मे गुणवान् ॥ पूनडमा नागपुरीयो मत्रिसङ्घ मिलितः । तत्र-"अब मे फलवती पितुराशा०" | श्रीयुगादिफलही, कपर्दि- 5 पुण्डरीक चक्रवर्ग-नेजपुरविम्बपायमूर्ति-फलही ५ खानित आनीताः ।.........दिल्लीत आगतस्स मत्रिणो हेमलक्ष १० गणकन दत्ताः । तेन तत्क्षणमेव ब्राह्मणेभ्यो दत्ताः । तदा काव्यानि- (२११) निरीक्ष्य मनिन् ! द्विजराजमेकं पद्मानि सोचमहो भजन्ति । समागतेऽपि द्विजराजलक्षे सदा विकासी तव पाणिपद्मः॥ (२१२) उचाटने विद्धिपना रमाणामाकर्षणे स्वामिहदश्च वक्ष्ये । एकोऽपि मन्त्रीश्वरवस्तुपालः सिद्धस्तव स्फूर्तिमित्ति तन्त्रः॥ नानाम्नाप्युनं नागरण- (२१३) पकन्यं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्ञानमशिराः स्थिरावलमिदं यहीक्षसे वेभि तत् । यादवीयदनारविन्दनिलमः! श्रीवस्तुपाल ध्रुवं ! पावादार निमुदिधीपुरसन्मार्ग भयान्मार्गति ।। अत्रापि पोडगमहमदत्तिः । १...) एटा : नुमा आगन्य भागना मुत्रधागन कर्मम्यायमन्दादगनाह- (2) नपणापमान्ननिगलम्बचिदम्पिनीम । म्ययमी बन मन्यन्ते सेवकाः म्यामपि श्रियम् ।। ना - निलयो ग उपायः कः । तः १० निवेदितम्-ग्रामः द्विम(गुरेणी क्रियताम् । कुतः । पभाभिम: (१) एनाधिपता मृत्युग्लिा व्याधिरितो जग। जन्तवा हन्न पीसन्नं चतुभिरपि मन्नतम् ।। ११) पर प्रथममम श्रीप्रघंट श्रीवस्तुपालं प्रति ग्राह- (६) श्रीमलाई परम्परागतभवकल्याणकार्तिश्रुतः मीनानां भवदीपदानविधा नाम्माकमुक्कं मनः । शुन्या प्रत्यापिनी गदा ऋनया बानाकविनम्मी दाक्षियकविधानकंबल मियं दृष्टिः समुत्काटतं ।। १.5} F गरमल्लराय अंदेवानीमाया रतः सपरिजनः । (निपा युगाटा प्रतिवानं ग्मायनम । वनदयापथ्यं मन्तु में मवमामिदं ।। १८ याः श्रियः मुम्ब पट मुवं दृष्ट ननन्द्राम। तिनं टानं नं न मृत्योभयमग्नि में । नबनाने मत्रिचिन्दा- नु - कृतं निविट सतां मनाचिनमा मनोग्यमागणावय गर्ने वयः ॥ मग वित्तं टिनामवया । जिनहारनवंब नेद मेम्नु भये मंत्र ।। दि कामाले दिदंगलीमेक न - ·७१ वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः। (२२१) किं कुर्मः किमुपालभेमहि किमु ध्यायाम किं वा स्तुमः कस्याग्रे खमुखं स्वदुःखमखिलं सन्दर्शयामोऽधुना । शुष्कः कल्पतर्यदङ्गणगतश्चिन्तामणिश्चाजरत् क्षीणा कामगवी च कामकलशो भग्नो हहा दैवतः ॥ [सं०] १३०८ तेजःपालो दिवं जगाम । 10 15 (B सज्ञके आदर्श पुनरेतत्प्रवन्धान्ते निन्नगतानि वस्तुपालसम्बन्धिकाव्यानि प्रायन्ते-) (२२२) सेजवालकसहस्रचतुष्कं साधिकं पञ्चशतैश्च । पञ्चकं च शतपञ्चकमिश्रं स्यन्दनाभवरपिल्लिखिकानाम् ॥१॥ (२२३) शतानि चाष्टादशवाहिनीनां सुखासनानां प्रमितिस्तथैव । तपोधनानां द्विशतीसहस्रे शतं सहस्रं च दिगम्बराणाम् ॥२॥ (२२४) त्रिंशद्विमिश्रा त्रिशती चराणां रत्नासनानां वृपशोभितानाम् । शतानि च त्रीणि तु मागधानां चतुःसहस्राश्च तुरंगमाणाम् ।। ३ ॥ (२२५) अष्टौ महाङ्गाश्च चतुःशतानि लक्षास्तथा सप्तति मानवानाम् । श्रीवस्तुपालस्य कृताऽऽद्ययात्रासंख्येयमानन्दकरी जनानाम् ॥ ४ ॥ (२२६) स्वस्ति श्रीब्रह्मलोकात्कविजनजननी भारती ब्रह्मपुत्री धात्र्यां श्रीवस्तुपालं कुशल यति यथा कार्यमेतन्निवेद्यम् । योऽभूत्कल्पद्रुकल्पः सकलसुमनसां नाधुना सोऽपि भोज- स्तस्मात्सीदन्त एते जगति सुकृतिना रक्षणीयास्त्वयैव ॥५॥ (२२७) खस्ति श्रीभूमिवासाद्विपिनपरिसरात्क्षीरनीराधिनाथः पृथ्व्यां श्रीवस्तुपालं क्षितिधवसचिवं वोधयत्यादरेण । अस्या आस्माकपुत्र्याः कुपुरुषजनितः कोऽपि चापल्यदोपो निःशेषः शेपलोकम्पृणगुणभवता मूलतो मार्जनीयः ॥ ६॥ (२२८) मुखमुद्रया सहाऽन्ये दधति करे सचिवमन्त्रिणो मुद्राम् । श्रीवस्तुपाल ! भवतो वदान्य ! तद्वितयमुन्मुद्रम् ॥ ७ ॥ (२२९) कीर्तिः कन्दलितेन्दुकान्तिविभवा धत्ते प्रतापः पुनः प्रोटिं कामपि तिग्मरश्मिमहसां बुद्धिर्बुधाराधिनी । प्रत्युज्जीवयतीह दानमसमं कर्णादिभूमीभुज- स्तत्किञ्चिन्न तवास्ति यन्न जगतः श्रीवस्तुपाल ! प्रियम् ॥ ८ ॥ महं० यशोवीरेण- (२६०) लक्ष्मी नन्दयता रतिं कलयता विश्वं वशीकुर्वना त्र्यक्षं तोषयता मुनीन्मुदयता चित्ते सतां जाग्रता । सङ्ग्रेऽसहयशरावली विकिरता रूपश्रियं पुष्णता नैकटयं मकरध्वजस्य विहितो येनेह दर्पव्ययः ॥९॥ 20 25 30 ·10 15 पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे ६१५४) एकदा मोजनी(दी)नसैन्यं ढिल्लीतश्चलितम् । प्रयाणक ४ जातानि । राणकस मुद्धिर्जाता । वस्तुपालो वीटकं गृहीत्वाऽश्वलक्ष १ युतोऽर्बुदगिरौ गत्वा हतवान् । भग्नम् । राणकेन परिधापितः । उक्तम्-"त्वमेव मे गुणवान् ॥" पूनडसा नागपुरीयो मत्रिसद्धे मिलितः । तत्र-"अब मे फलवती पितुराशा०" | श्रीयुगादिफलही, कपर्दि- 5 पुण्डरीक चक्रेश्वरी-तेजपुरविम्वपार्श्वमूर्ति-फलही ५ खानित आनीताः ।.........ढिल्लीत आगतस मत्रिणो हेमलक्ष १० राणकेन दत्ताः । तेन तत्क्षणमेव ब्राह्मणेभ्यो दत्ताः। तदा काव्यानि- (२११) निरीक्ष्य मन्त्रिन ! द्विजराजमेकं पद्मानि सङ्कोचमहो भजन्ति । समागतेऽपि द्विजराजलक्षे सदा विकासी तव पाणिपद्मः॥ (२१२) उच्चाटने विधिपता रमाणामाकर्पणे स्वामिहृदश्च वश्ये । एकोऽपि मन्त्रीश्वरवस्तुपालः सिद्धस्तव स्फूर्तिमियति तन्त्रः॥ नानाकेनाप्युक्तं नागरेण- (२१३) एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्जानम्रशिराः स्थिरातलमिदं यद्वीक्षसे वेद्मि तत् । वाग्देवीवदनारविन्दतिलकः! श्रीवस्तुपाल ध्रुवं ! पातालाहालिमुद्दिधीयुरसकृन्मार्ग भवान्मार्गति ॥ अत्रापि पोडशसहस्रदत्तिः । ६१५५) एकदा अनुपमा अर्बुदचैत्ये आगता सूत्रधारान् कर्मस्थायमन्दादरानाह- (२१४) भूपधूपल्लवप्रान्तनिरालम्ब विलम्बिनीम् । स्थेयसीं वत मन्यन्ते सेवकाः स्वामपि श्रियम् ।। तया पृ०-शीघ्रं निप्पद्यते स उपायः कः । तैः सू० निवेदितम्-ग्रासः द्विम(गु)णी क्रियताम् । कृतः। 20 पश्चान्निप्पन्नः। (२१५) इतोऽन्धिः परितो मृत्युरितोव्याधिरितोजरा। जन्तवो हन्त पीड्यन्ते चतुर्भिरपि सन्ततम् ॥ ६१५६) यशोवीरः प्रथमसङ्गमे श्रीअर्बुदे श्रीवस्तुपालं प्रति ग्राह- (२१६) श्रीमत्कर्णपरम्परागतभवत्कल्याणकीर्तिश्रुतेः प्रीतानां भवदीयदर्शनविधौ नास्माकमुत्कं मनः । श्रुत्वा प्रत्यायिनी सदा ऋजुतया स्वालोकविस्रम्भणी दाक्षिण्यैकविधानकेवलमियं दृष्टिः समुत्कण्ठते । ६१५७) मत्री राजानं मुत्कलाप्य अङ्केवालीआग्रा० गतः सपरिजनः । (२१७) गुरुर्भिपक् युगादीशः प्रणिधानं रसायनम् । सर्वभूतदयापथ्यं सन्तु मे भवम्गभिदे ॥ (२१८) लब्धाः श्रियः सुग्वं स्पृष्टं मुखं दृष्टं तनूमहाम् । पूजितं दर्शनं जनं न मृत्योर्भयमस्ति मे ।। तत्रानशने मत्रिचिन्ता- (२१९) सुकृतं न कृतं किञ्चित् सतां संस्मरणोचितम् । मनोरथैकसाराणामेवमेव गतं वयः॥ (२२०) यन्मयोपार्जितं वित्तं जिनशासनसेवया । जिनशासनसेवैव तेन मेऽस्तु भवे भवे ।। इति वदन् मत्री वस्तुपा० दिवं ययौ । ततस्तेजःपाले दिवंगते लोकोक्तिः- 25 30 ·वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । (२२१) किं कुर्मः किमुपालभेमहि किमु ध्यायाम किं वा स्तुमः कस्याग्रे स्त्रमुखं स्वनुःखमखिलं सन्दर्शयामोऽधुना । शुष्कः कल्पतरुयंदङ्गणगतश्चिन्तामणिश्चाजरत् क्षीणा कामगवी च कामकलशो भग्नो हहा दैवतः ।। [सं०] १३०८ तेजःपालो दिवं जगाम | 5 10 15 (B सजके आदर्श पुनरेतत्प्रवन्धान्ते निन्नगतानि वस्तुपालसम्बन्धिकाव्यानि प्राध्यन्ते-) (२२२) सेजवालकसहस्रचतुष्कं साधिकं पञ्चशतैश्च । पञ्चकं च शतपञ्चकमिदं स्यन्दनाभवरपिल्लिखिकानाम् ॥ १॥ (२२३) शतानि चाष्टादशवाहिनीनां सुखासनानां प्रमितिस्तथैव । तपोधनानां द्विशतीसहस्रे शतं सहस्त्रं च दिगम्बराणाम् ॥२॥ (२२४) त्रिंशद्विमिश्रा त्रिशती चराणां रत्नासनानां वृपशोभितानाम् । शतानि च त्रीणि तु मागधानां चतुःसहस्राश्च तुरंगमाणाम् ॥ ॥ (२२५) अष्टौ महागाश्च चतुःशतानि लक्षास्तथा सप्तति मानवानाम् । श्रीवस्तुपालस्य कृताऽऽद्ययात्रासंख्येयमानन्दकरी जनानाम् ॥ ४ ॥ (२२६) स्वस्ति श्रीब्रह्मलोकात्कविजनजननी भारती ब्रह्मपुत्री धात्र्यां श्रीवस्तुपालं कुगलयति यथा कार्यमेतन्निवेद्यम् । योऽभूत्कल्पद्रुकल्पः सकललुमनसां नाधुना सोऽपि भोज- स्तस्मात्सीदन्त एते जगति सुकृतिना रक्षयात्वयैव ॥५॥ (२२७) खस्ति श्रीभृमिवासाद्विपिनपरिसरान्क्षीरनीराधिनाथः पृश्यां श्रीवस्तुपालं क्षितिधवसचिवं योधयन्यादरेण । अस्या आस्माकपुत्र्याः युपुरपजनिनः कोऽपि चापल्यकोपी निःशेषः शेपलोकम्पृणगुणमयता मृदनी मानिीयः ।।।। (२२८) मुग्वमुद्रया सहाऽन्ये दधति बारे सविधमनियो मुद्राम। श्रीवरतुपाल ! भयनो यदान्य ! तनियमनाम ॥ ७ ॥ (२२९) फीतिः कन्दलितेन्दवानिदिमा प्रति प्रदान प्रादि कामपि तिग्मरहिममालां दिवादिनी । प्रत्युज्जीपयतीर वानमसमं दार्णादिननज स्तत्यिश्चित तपास्ति बन्न जगनः शीरन्दपाल : मिया ।। मा० पसोनिय- (८) लक्ष्मी नन्दरता रनिं पलपना दिवं दीर्थना ध्यक्ष तोपयता मुनीन्मुदयता चित्त मां मना । सोऽसवहारापली दिपिन्ना परियं पाता नकायं मकरम्पजर विदिती यन्त दर्पनर द ·-- - - 1 . 10 तत् । 15 पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे ६१५४) एकदा मोजनी(दी)नसैन्यं ढिल्लीतश्वलितम् । प्रयाणक ४ जातानि । राणकस सुद्धिर्जाता । वस्तुपालो वीटकं गृहीत्वाऽश्वलक्ष १ युतोऽर्बुदगिरौ गत्वा हतवान् । भग्नम् । राणकेन परिधापितः । उक्तम्-"त्वमेव मे गुणवान् ॥" पूनडसा नागपुरीयो मत्रिसके मिलितः । तत्र-"अद्य मे फलवती पितुराशा०" । श्रीयुगादिफलही, कपर्दि- 5 पुण्डरीक चक्रेश्वरी-तेजपुरविम्वपार्श्वमूर्ति-फलही ५ खानित आनीताः ।.........दिल्लीत आगतस्य मत्रिणो हेमलक्ष १० राणकेन दत्ताः । तेन तत्क्षणमेव ब्राह्मणेभ्यो दत्ताः । तदा काव्यानि- (२११) निरीक्ष्य मन्निन् ! द्विजराजमेकं पद्मानि सङ्कोचमहो भजन्ति । समागतेऽपि द्विजराजलक्षे सदा विकासी तव पाणिपद्मः॥ (२१२) उच्चाटने विद्धिपता रमाणामाकर्पणे स्वामिहदश्च वश्ये । एकोऽपि मन्त्रीश्वरवस्तुपालः सिद्धस्तव स्फूर्तिमियति तन्नः॥ नानाकेनाप्युक्तं नागरेण- (२१३) एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्जानम्रशिराः स्थिरातलमिदं यद्वीक्षसे वेद्मि वाग्देवीवदनारविन्दतिलकः ! श्रीवस्तुपाल ध्रुवं ! पानालाइ लिमुहिधीऍरसकृन्मार्ग भवान्मार्गति ॥ अत्रापि पोडशसहस्रदत्तिः । ६१५९) एकदा अनुपमा अर्बुदचये आगता सूत्रधारान् कर्मस्थायमन्दादरानाह- (२१४) भूपधृपल्लवप्रान्तनिरालम्बविलम्बिनीम् । स्थेयसी वत मन्यन्ते सेवकाः स्वामपि श्रियम् ॥ तया पृ०-शीघ्रं निप्पद्यते स उपायः कः । तैः सू० निवेदितम्-ग्रासः द्विम(गु)णी क्रियताम् । कृतः । 20 पवानिप्पन्नः। (२१५) इतोऽब्धिः परितो मृत्युरितोव्याधिरितोजरा। जन्तयो हन्त पीड्यन्ते चतुर्भिरपि सन्ततम् ।। ६१५०) यशोवीरः प्रथममङ्गमे श्रीअर्बुदे श्रीवस्तुपालं प्रति ग्राह- (२१३) श्रीमत्कर्णपरम्परागतभवत्कल्याणकीर्तिश्रुतेः प्रीतानां भवदीयदर्शनविधा नास्माकमुत्कं मनः । श्रुत्वा प्रत्यायिनी सदा ऋजुतया स्वालोकविसम्भणी दाक्षिण्यकविधानकेवलमियं दृष्टिः समुत्कण्ठते ॥ १५७) मत्री गजानं मुन्कलाप्य अङ्केवालीआग्रा० गतः मपरिजनः । (२१७) गुरुर्भिपक युगादीगः प्रणिधानं रसायनम् । सर्वभूतदयापथ्यं सन्तु मे भवाभिदे ॥ (२८) लब्धाः श्रियः मुग्वं स्पृष्टं मुग्वं दृष्टं ननूम्हाम् । पूजितं दर्शनं नं न मृत्योर्भयमम्ति मे॥ तत्रानगुने मत्रिचिन्ता- (२१) सुकृतं न कृतं किञ्चित् सनां संम्मरणोचिनम् । मनोरर्थकमाराणामेवमेव गनं वयः ।। (२०) यन्मयोपार्जितं वित्तं जिनशासनमेवया । जिनशासनसेवेव तेन मंऽस्तु भवे भवे ।। इति वदन मत्री वस्नुपा० दिवं यया । तननंजःपाले दिवंगते लोकोक्तिः- - .

·वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । (२२१) किं कुर्मः किमुपालभेमहि किमु ध्यायाम किं वा स्तुमः कस्याग्रे खमुखं खदुःखमखिलं सन्दर्गयामोऽधुना। शुष्कः कल्पतर्यदङ्गणगतश्चिन्तामणिश्चाजरत् क्षीणा कामगवी च कामकलशो भग्नो हहा देवतः ॥ [सं०] १३०८ तेजःपालो दिवं जगाम । 10 15 (B सझके आदर्श पुनरेतत्प्रवन्धान्ते निन्नगतानि वस्तुपालसम्बन्धिकाव्यानि प्रायन्ते-) (२२२) सेजवालकसहस्रचतुष्कं साधिकं पञ्चशतैश्च । पञ्चकं च शतपञ्चकमिश्रं स्यन्दनाभवरपिल्लिखिकानाम् ॥ १॥ (२२०) शतानि चाष्टादशवाहिनीनां सुखासनानां प्रमितिस्तथैव । तपोधनानां द्विशतीसहस्रे शतं सहस्रं च दिगम्बराणाम् ॥ २ ॥ (२२४) त्रिंशद्विमिश्रा त्रिशती चराणां रत्नासनानां वृषशोभितानाम् । शतानि च त्रीणि तु मागधानां चतुःसहस्राश्च तुरंगमाणाम् ॥ ३ ॥ (२२५) अष्टौ महाङ्गाश्च चतुःशतानि लक्षास्तथा ससति मानवानाम् । श्रीवस्तुपालस्य कृताऽऽद्ययात्रासंख्येयमानन्दकरी जनानाम् ॥ ४ ॥ (२२६) स्वस्ति श्रीब्रह्मलोकात्कविजनजननी भारती ब्रह्मपुत्री धान्यां श्रीवस्तुपालं कुशल यति यथा कार्यमेतन्निवेद्यम् । योऽभूत्कल्पद्रुकल्पः सकलसुमनसां नाधुना सोऽपि भोज- स्तस्मात्सीदन्त एते जगति सुकृतिना रक्षणीयास्त्वयैव ॥ ५ ॥ (२२७) स्वस्ति श्रीभूमिवासाद्विपिनपरिसरात्क्षीरनीराधिनाथः पृथ्व्यां श्रीवस्तुपालं क्षितिधवसचिवं बोधयत्यादरेण । अस्या आस्माकपुत्र्याः कुपुरुषजनितः कोऽपि चापल्यदोपो निःशेषः शेषलोकम्पृणगुणभवता मूलतो मार्जनीयः ॥ ६ ॥ (२२८) मुखमुद्रया सहाऽन्ये दधति करे सचिवमन्त्रिणो मुद्राम् । श्रीवस्तुपाल ! भवतो वदान्य ! तद्वितयमुन्मुद्रम् ॥ ७ ॥ (२२९) कीर्तिः कन्दलितेन्दुकान्तिविभवा धत्ते प्रतापः पुनः प्रौढिं कामपि तिग्मरश्मिमहसां बुद्धिर्बुधाराधिनी । प्रत्युज्जीवयतीह दानमसमं कर्णादिभूमीभुज- स्तत्किञ्चिन्न तवास्ति यन्न जगतः श्रीवस्तुपाल ! प्रियम् ॥ ८ ॥ महं० यशोवीरेण- (२६०) लक्ष्मी नन्दयता रतिं कलयता विश्वं वशीकुर्वता त्र्यक्षं तोपयता मुनीन्मुदयता चित्ते सतां जाग्रता । सोऽसवयशरावली विकिरता रूपश्रियं पुष्णता नैकटयं मकरध्वजस्य विहितो येनेह दर्पव्ययः ॥९॥ 20 25 - 30 ·७२ 6 पुरातनप्रवन्धसङ्घहे (२३१) हंसैलब्धप्रशंसस्तरलितकमलमत्तरङ्गैस्तर नीरैरन्तर्गभीरैर्घकचटुलकुलग्रास[लीने]श्व मीनः । पालीरूद्धदुमालीतलसुखशायितस्त्रीमणीतैश्च गीत- र्भाति प्रक्रीडदातिस्तव सचिव! चलचक्रवाकस्तटाकः ॥ १० ॥ अत्र पं० सोमेश्वरेण पोडशयमकव्यये पोडशसहस्रा द्रम्माणां प्राप्ताः । [पुनः] पं० सोमेश्वरेण- (२३२) दिग्वासाश्चन्द्रमौलिविहरति रविरयं वाहवैपम्यकष्टं राहोः सातङ्कमिन्दुर्विचरति गरुडान्नागवग्र्गो विभेति । रत्नानां धाम सिन्धुस्त्रिदशगिरिपती स्वर्णमद्यापि यस्मा- त्किं दत्तं रक्षितं वा किमु किमुत जगत्यर्जितं येन गर्वः ॥ ११ ॥ 10(२३३) कलिकवलनजाग्रत्पाणिखेलत्कृपाणः द्युतिलहरिनिपीतप्रत्यनीकप्रतापः । जयति समरसत्त्वारम्भनिर्दम्भकेलिप्रमुदितजयलक्ष्मीकामुको वस्तुपालः ॥ १२॥ (२३४) यदि विदितचरित्रैरस्ति साम्यस्तुतिस्ते कृतयुगकृतिभिस्तरस्तु तद्वस्तुपालः । चतुरचतुरुदन्ववन्धुरायां धरायां त्वमिव पुनरिदानी कोविदः कोऽविदग्धः ॥ १३ ।। (२३५) मुञ्ज-भोजमुखाम्भोजवियोगविधुरं मनः।श्रीवस्तुपालवक्नेन्दौ बिनोदयति भारती॥१४॥ (२३६) त्वं जानीहि मयास्ति चेतसि धृतः सर्वोपकारवती किं नामा सविता न शीतकिरणो न स्वर्गवृक्षो नहि । पर्जन्यो नहि चन्दनो नहि ननु श्रीवस्तुपालस्त्वया ज्ञातं सम्प्रति शैलपुत्रिशिवयोरित्युक्तयः पान्तु वः ॥ १५ ॥ (२३७) गाम्भीर्य जलधिर्वलिर्वितरणे पूपा प्रतापे स्मरः सौन्दर्य पुरुपवते रघुपतिर्वाचस्पतिर्वाङ्मये । लोकेऽस्मिन्नुपमानता[मुपगताः सर्वे पुनः सम्प्रति प्राप्तास्तेऽप्युपमेयतां तदधिके श्रीवस्तुपाले सति ॥ १६ ॥ (२३८) श्रीवस्तुपालः श्रियमेप केषां हृदि स्थितो हार इवातनोति । विश्राणयन्त्यक्षिगतापरागकणा इवात्तिं तु नियोगिनोऽन्ये ॥ १७ ॥ (२३९) दीपः स्फूर्जति सज्जकजलमला लेहं मुहुः संहर- निन्दुमण्डलवृत्तखण्डनपरः प्रदेपि मित्रोदयम् । सरः क्रूरतरः परस्य सहते तेजो न तेजस्विन- स्तत्केन प्रतिमं द्र(व)वीमहि महः श्रीवस्तुपालाभिधम् ॥ १८ ॥ (२४०) आयाताः कति नैव यान्ति कति नो यास्यन्ति नो वा कति स्थानस्थाननिवासिनो भवपथे पान्धीभवन्तो जनाः। अस्मिन्विस्मयनीयबुद्धिजलधिर्विध्वस्य दस्यून्करे कुर्वन्पुण्यनिधिर्धिनोति वसुधां श्रीवस्तुपालः परम् ॥ १९ ।। 20 26 80 ·७३ 5 वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । (२४१) समुद्रत्वं श्लाघेमहि महिमधाम्नोऽस्य बहुधा यतो भीष्मग्रीष्मोपमविषमकालेऽप्यजनि यः। क्षणेन क्षीणायामितरजनदानोदकतनी दयावेलाहेला द्विगुणितगुणत्यागलहरिः ॥ २० ॥ (२४२) यः सप्ताननसप्तिसोदरयशाः सप्ताब्धिगम्भीरिमा सप्ताचिःपरितप्तकाञ्चनरुचिः सप्तर्षिसर्गावधिः। सप्तद्वीपधरानरालिमुकुट[:]पुण्याय सप्त व्यधात् यात्राः सप्तजगचमत्कृतकृती सप्त क्षिपन्दुर्गतीः ॥ २१ ॥ (२४३) किमस्तु वस्तुपालस्य मन्त्रीन्दोः साम्यमिन्दुना । यहत्ते व[सुधामेष सुधामेवापरः पुनः ॥ (२४४) नाभीपङ्कजमङ्कजन्मविधिना वृद्धेन रुद्धं हरे- स्तापत्र्यापदमापदुष्णमहसो लीलासरोजं पुनः। किश्चैतज्जल जलप्रकृतिकं तेन श्रिया शिश्रिये यत्पाणिनहि चेदमुष्य पुरतस्तस्थौ न दौस्थ्यं कथम् ॥ २२ ॥ (२४५) मुक्त्वापि पुण्डरीकाक्षं श्रीरिमं शिश्रिये किल । देहार्धनव(?)वन्धेन विरूपाक्षः प्रियां भिया ॥ २३ ॥ (२४६) अन्वयेन विनयेन विद्यया विक्रमेण सुकृतक्रमेण च । कापि कोऽपि न पुमानुपैति मे वस्तुपालसदृशो दृशोः पथि ॥ २४ ॥ ॥ इति वस्तुपालसम्बन्धिकाव्यानि ॥ 10 । 15 1 (G.) सङ्ग्रहगतं वस्तुपाल-तेजःपालसम्बन्धिवृत्तम् । ६१५८) अथ व्यापारे प्राप्ते महं० श्रीतेजःपालः श्रीम्नम्भतीर्थव्यापागय प्रहिनः । तत्र नोडागईदसामिलितं 20 वीक्ष्य तस्य कोऽपि न भेटयति । अमात्योऽपि तद्विनाय नं भेटयामान । अन्यदा नेन एकाने चिट्टाकवाचन- च्छलेन तस्स गिरग्छेदितम् । तस्य भांडागारोऽपि धृतः । नर्वमपि टीपपिचा गृहीनम् । उपारिकानये मृनिकां वीक्ष्य सा स्वयं गृहीता । सईदभागिनेयेन रातो मिलिन्या नत्र कापिनम् । गजा म० जापालस गुपिनः । मन्त्रिणोऽग्रेऽकथयत्-भवता रम्यं न कृतम् । अकथयित्वा न्वचा कथं नानिः । नेनोनाम्-गजन ! आपन- कारकमन्यमपि न सहामि । रानोत्ताम्-तर्हि उलपिनविपचे दिव्यं देहि. पगमारय । ति प्रनिपने पटग-25 कर्पणसमये महं० श्रीनेजःपालेन सर्वसमक्षमित्युक्तम्-चन्मया नमपि नदम मकं गो दनम् । यदि कदापि सईदस्य धृतिर्मम गृहे तिष्ठति तदोरपृरवल(?)मिनि भणिया नदनानिनेपन्य पर घटाप बाय निमः । ग च मृतः । सा च धृलिस्रयसिशत्कोटिप्रमाणा गृहे पिता । ६१५९) एकदा कटकल्येन राणकेन मन्त्रीशो लेमर पाचिनः । मनिनन्-जन नानि । गोन.म-काये समानेतन्यमेय । एवं स्थित मत्रिणा तुग्गास्तो देपार प्रेषितः । नन पुगन्नो गन्ना भाला श्रीनि-2 रागो नमरकृतः । पश्चापकं गादानीर दत्तं सामिनोजे । जान्ट देव पूरे दिन माता पर्नने । तस पुत्रयुगं विनम् । तृतीयोऽजो दिलो जानः । पवाद व पदधिः । न सकी. लम्-यापारिन् : काचं निजपुरमागं न दुलपे । लेनेनः-विवा! दाना 5.प्र.र. 10 ·पुरातनप्रवन्धमहे 10 15 देपाकस्य राजादेशः प्रहितः। ततो मत्रिश्रीवस्तुपालस महदुपरोधेन देपाकः सदने समागतोऽपि भयेन व्यन रपार्श्वे नाभ्युपैति । नृपरोधेनानीतः । व्यन्तरेण सन्मानितः । इत्युक्तं च-यत् त्वया तुरगाविस्टेन श्रीवीतरान नमस्कृतः, तत्पुण्यं मे देहि । तेनोक्तम्-कथमस्स लग्नोऽसि । व्यन्तरेणोक्तम्-अनेन......ना मया वारितेना मम बलीवईयुगं प्रभुतयैव गृहीतम् । तद्विरहेणाहं मृतः । ततो मयास्स पुत्रयुगं मारितम् । अस्य पातकं के 5 गृह्णामि, अतो मोक्ष्यामि । ततस्तेन पुण्यं दत्तम् । $१६०) श्रीभृगुपुरात् खंडेरायसांखुलाकः श्रीस्तंभीर्थ श्रीवस्तुपालोपरि कटकं गृहीत्वा समागतः । तत्र निर्णीतदिने संग्रामे जायमाने भूणपालेन विंशतिः शंखपत्तयः शंखं भणित्वा मारिताः । तदा मत्रिणोक्तम्-रे शंखमातुः शंखाः कियन्तो जाता विद्यन्ते । तदाकर्ण्य शंखः स्वयमुत्थितः । सोऽपि श्रीमत्रि-भूणपालाम पातितः । तदा श्रीसोमेश्वरदेवेनोक्तम्- (२४७) श्रीवस्तुपाल ! प्रतिपक्षकाल ! त्वया प्रपेदे पुस्पोत्तमत्वम् । तीरेऽपि वाईरकृतेऽपि मात्स्ये दूरं पराजीयत येन शंखः॥ ६१६१) अन्यदा पं० सोमेश्वरदेवेनोक्तम्- (२४८) बाणे गीर्वाणगोष्टी भजति मघवति ब्रह्मभूयं प्रपन्ने व्यासे विद्यानिवासे कलयति च कलां कैशवी कालिदासे। माघे मोघां मघोनः सफलयति दृशं चाद्य वाग्देवतायाः सोऽयं धात्रा धरित्र्यां निवसनसदनं प्रस्तुनो वस्तुपालः ॥ काव्यस्यैतस दशसहस्रा मत्रिणा दत्ताः। तेनैव एकदा सभायां मत्रिकाव्यमिदमपाठि- (२४९) पाणिप्रभापिहितकल्पतरुप्रवालश्चौलिक्यभूपतिसभानलिनीमरालः। दिग्चक्रवालविनिवेशित.........श्रीमानयं विजयतां भुवि वस्तुपालः ॥ इति श्रुत्वा मत्रिणि अधोविलोकयति तेन पुनरिदं प्रोक्तम्- (२६०) एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्जानम्रशिरा धरातलमिदं यद्वीक्ष्यसे वेद्मि तत् । वाग्देवीवदनारविंदतिलक ! श्रीवस्तुपाल! ध्रुवं पातालाद्वालिमुद्दिधीपुरसकृन्मार्ग भवान् मार्गति ।। [एतच्छुत्वा] द्रव्यसहस्राणि चतुश्चत्वारिंशत्संख्यानि मत्री ददौ । ६१६२) एकदा श्रीशत्रुञ्जयतलहट्टिकायां श्रीसङ्घपूजायां जायमानायां [वस्त्रपोटली-] बंधनं कसापि पंडित सार्पितं मत्रिणा। ततस्तेनोक्तम्-तद्वीक्ष्य वस्त्रं मन्त्रीशाभिमुखं "कचित्तूलं कचित्सूत्रं०” इति भणिते सहस्त्र दश दत्ताः। ६१६०) एकदा केनापि खलेन बहुदानं दीयमानं विलोक्य राणश्रीवीरधवलस विज्ञप्तम्-स्वामिन् ! तब भाण्डागारो यथेच्छं व्ययमानोऽस्ति । तद्वचनाद्विलोकनार्थ तत्रागतः। तदिने ब्राह्मणश्रमणवनीपक्रदेशांतरिणां विशेपतो दानं दीयमानं दृष्ट्वा मनसि दमितो राणकः । राणकेनोक्तम्-मत्रिन् ! ईदृगेन व्ययेन कथं पूजयिष्यति । मत्रिणोक्तम्-यावान् आदेशो भवति, तावान् विधीयते । राज़ोक्तम्-इयन्ति दिनानि कथं ममादेशो न कृतः । 20 25 80 ·। वस्तुपाल-तेजःपालप्रवन्धः । यावता पुण्येन राजकुले कार्य तावद्विधीयते । राज्ञोक्तम्-तव व्ययेन मम किं पुण्यम् ? । मत्रिणोक्तम्-राजन् ! केवलमहं भाण्डागारिक इवारिस, सकलद्रव्यव्ययफलं तवैव । इत्युक्ते राणको जगाद-मत्रिन् ! यद्येवं तदा द्विगुणं दानं देयम् । ६१६४) श्रीवस्तुपालः प्रथमयात्रायां पिशुनप्रवेशभयान्मत्रितेजःपालं तत्र विमुच्य प्रस्थितः। ततो मत्रि- तेजःपालस्य महाविपादः संजातः-यदहं श्रीशत्रुञ्जययात्रायां न चालितो मत्रिणा । तदनु राणकेन तदवलोक्य 5 गाढाग्रहेण प्रेपितः । ततस्तेजःपालेन महं० देपाक आत्मस्थाने स्थापितः । ततस्तेजःपालं समेतं वीक्ष्य मत्रिणो- क्तम्-त्वया न कृतं रम्यम् । यतः प्रभुरात्मीयो न भवति । तावता द्विजवामनेनेति राज्ञोऽग्रे निवेदितम्-राजन् ! मन्त्री यात्रायै न गतः, किं तु निधाननिक्षेपाय गतः । यदि राजादेशो भवति, तदा द्रव्यमानयामि । राज्ञोक्तम्- मध्याह्ने सारयेथाः। यथा कटकमर्पयामि । तावता तद्विज्ञाय महं० देपाकेन मत्रिणः संढियकः प्रहितः । स्नात्रा- वसरे संढियकमुत्सुकं समागच्छन्तं वीक्ष्य मत्रिणा तेजःपालस्योक्तम्-इदं तव चरितमायाति । संढियकेन सर्व-10 मपि निवेदितम् । मत्रिणा संघस्याग्रे प्रसादः समेत इति विज्ञप्तम् । निशि भ्रातृद्वयेन मन्त्रं विधाय निधाननिक्षेपाय मानवा अरण्ये प्रहिताः । तत्र तेषां खनतां नवं निधानमुन्मीलितं वीक्ष्य मत्रिणोक्तम्-नैवात्मनां राजभयम् । तावता द्वितीयसंढियकेनाभ्येत्य स्वरूपं कथितमिति-वामनोऽन्यायकारी राज्ञा विधृतः । पुनः प्रसादो भवतां प्रहितः । ततः कुशलेन यात्रा विहिता । ६१६५) अनुपमया गुरवो नंदीश्वरतपःकरणोद्यापनं पृष्टाः। गुरुभिरुक्तम्-वत्से! भवत्या न प्रष्टव्यम् । तयो-15 क्तम्-कथम् ? । भवती पृच्छका, अहं कथकः । यदि न विधीयते तदा किम् । पुनरुक्तम्-भगवन् ! कथ्यताम् । गुरुभिरुक्तम्-वत्से ! जघन्यं वावनी ढौक्यते, मध्यमं वावन-बावनी, उत्तमं नंदीश्वरप्रासादः । ५२ आचार्यपद- ५२ सिंहासन-५२ पाट एवं सर्व विधीयते । देव्या प्रतिज्ञा विहिता-द्वितीयवेलायां तदा भोक्ष्ये, यदा प्रासादं कारयिप्यामि । गुरुभिरपि ततोऽभिग्रहो गृहीतः त्रयमाचाम्लान् तदा मोक्ष्यामः, यदा भवदभिग्रहः सेत्स्यति । भोजनवेलायां देव्या मत्रिणो भाजने शालिभक्तं प्राशुकजलं च मुक्तम् । मत्रिणा कारणं पृष्टम् । तयोक्तम्- 20 भवतामभिग्रहोऽस्ति यत् गुरुदत्तशेपं भोक्तव्यम् । गुरवः पृष्टाः सर्वं जगदुः। ततो वामदेवस्य सूत्रधारस्य पटं दर्शयित्वा प्रासादः कारितः । ६१६६) एकदा तीर्थयात्रायां श्रीशत्रुञ्जये सङ्घपतिना अवारितं सत्रागारा विहिताः। ततः सङ्घयात्सल्ये विधी- यमाने घृतं त्रुटितम् । सद्धपतिचित्ते विपादो जात इति यद्विरंगो भविष्यति । सूरिभिः श्रीयशोभद्राख्यैख़तम् । आकृष्टिविद्यया श्रीपत्तनात् कस्यापि गृहात् घृतमानीतम् । वात्सल्यं पूर्णमजनि । ततो गुर्वनुज्ञया तेन तावन्तो 25 द्रम्मास्तस्यार्पिताः । तेनोक्तममी कीदृशा द्रम्माः । तेन समग्रोऽपि वृत्तान्तो निवेदितः । तेनोक्तम्-यदि ममाज्यं श्रीशत्रुञ्जयस्योपरि साधर्मिकवात्सल्ये व्ययितं तदाहं न ग्रहीप्ये । ततस्तेन घृतवसतिका श्रीपत्तने निष्पन्ना । ६१६७) एकदा धवलक्कके कलशप्रतिष्ठायां मिलितेषु बहुपु सूरिपु द्वौ वक्तारो पिप्पलाचार्यों मिलिता । तत्र ताभ्यामनुपमदेव्यै उपदेश इति दत्तः । यतः-पात्रदानमल्पं विनोददानं बहुतरम् । अनुपमदेव्योक्तम्-नवम् । वचः स्मृत्वा स्थितौ । ततस्ताभ्यां रात्री वेपपरावर्तेन मत्रिमन्दिरे गत्वा मत्रिदेवीपुरतो महामतीचन्दनाचरितं 30 गातुमारब्धम् । चतुर्विंशतिसहस्रद्रम्मा लब्धाः । प्रातरनुपमदेव्यै दर्शितं सर्वम् । सत्यं मानितम् । ६१६८) अन्यदा तीर्थयात्रायां गच्छन्तो देशान्तरादागताः श्रीसदा निमत्रिताः श्रीवस्तुपालेन । तदा मन्त्री चरणप्रक्षालनं कुर्वाणः सेवकैनिंपिद्धः । तदा मत्रिणोक्तम्-"अद्य मे फलवती." ॥ -- २ ·? ७६ पुरातनप्रवन्धसयदे १६२) अन्यदा निशि पट्टशालास्थितश्रीविजयसेनमूरीन्नमस्कृत्य मन्त्री अपवरकस्थित श्रीउदयप्रभमूरीणां वन्दनाय गतः । तत्रैते न विद्यन्ते । एवं दिनत्रयं समेत्य विलोकितम् । चतुर्थदिने विनयपूर्व वृद्धगुरवः पृष्टाः । तैरुक्तम्-मत्रिन् ! अद्य कल्ये नगरेऽत्र चाचरीयाक एको महाविहानुपागतोऽस्ति । तस्य वचनविशेपश्रवणाय नित्यं सूरयो वेपपरावर्त्तन यान्ति । तद्विज्ञाय मत्रिवस्तुपालस्तत्र गतः । मूरयः प्रच्छन्ना वीक्षिताः। प्रातः मत्रिणा 5 आकारितस्य चाचरीयाकस्य सहस्रद्वयी न्यासे कृता । इत्युक्तं च यत् त्वया पापधशालाद्वारे चचरे चचरो मण्ड- नीयः । एवं पण्मासं मण्डितः । ततः सत्कृत्य प्रहितः । ६१७०) मत्रिणा श्रीउदयप्रभसूरयः पृष्टाः कथं चतुर्विंशतिजिनेन्द्रध्यानदेव एक एव भवति । तत् कथं चतुर्विंशतिमध्ये को ध्येयः ? । गुरुभिरुक्तम्-महानयं सन्देहः । श्रीसरस्वती विना सन्दहनिर्णयो न भविष्यति । गुरुभिर्निशि देव्याराधनं विहितम् । श्रीभारत्या उच्छीर्षके श्लोकोऽयं समर्पितः- 10(२५१) अहं स्मरामि तादात्म्यात्तं रूढ्या परमेश्वरम्। स्थितं वाग्ब्रह्मणः पारे परं ब्रह्मेति यं विदुः । मत्रिणोक्तम्-अत्रापि सन्देहः । परब्रह्मेति वाक्यं सर्वाण्यपि दर्शनानि निजनिजदेवस्स कथयन्ति । गुरुभिः पुनः सरस्वत्याराधनं विहितम् । देव्या पुनर्निशि कथितम्- (२५२) सुवर्ण.........ग्रीवामण्डनेऽन्त्यमणिद्वये । प्रभोर्यस्याङ्कितं नाम स्तुमहे परमेश्वरम् ॥ अहमिति सिद्धम् । 15 ६१७१) श्रीभृगुकच्छे श्रीमुनिसुव्रतनाथाविष्ठायकाः श्रीवालहंससूरयो विद्वांसः। तेषां मटे घोटकसप्तशती- राज्यम् । एकदा मत्री सङ्घ विधाय तत्रायातः । सर्वः स्नात्रपूजादिविधिविहितः। श्रीसूरयो नमस्कृताः। भूरिभिः समस्तश्रीसङ्घसमक्षमाशीर्वादो दत्तः । (२०३) अस्मिन्नसारसंसारे सारं सारंगलोचनाः । -इति वारसप्तकं पठितम् , व्याख्यातं च । ततो मत्रिणा चिन्तितम् यत् मूरयोऽतिविपयिणः। तदनु गुरु 20 भिरुत्तरार्द्धमुक्तम्- यत्कुक्षिप्रभवा मन्ये वस्तुपाल! भवादृशाः ॥ ततो मत्रिणा हर्पितेन ग्रामद्वादशकं श्रीदेवपादानां दत्तम् । ६१७२) एकदा वढ्याग्रामे श्रीमाणिक्यसूरीणां श्रीवस्तुपालेनाकारणं प्रहितम् । परं नागताः । तदनु मंत्रिणा मह(०त्य ?)वदातवती विज्ञप्तिका निमंत्रणार्थं प्रहिता । तत्रेदं काव्यम्- (२०४) इदं ज्योतिर्जालं जटलितविहायःस्थलमलं सखे मा माणिक्य प्रथय परितः सर्वहरितः। अयं गुंजापुंजाभरणसुभगंभावुकवपुः पुलिंद्राणा(दाना?)मिंद्रस्तव नहि परीक्षाक्षममतिः॥ तथापि मूरयो नायाताः । तदा द्वितीय विज्ञप्तिकायां श्लोकोऽयं प्रहितः । तद्यथा "जडसंगमे ग्रहपी(?) द्विजिह 30 जनवल्लभोऽति तुच्छपदः । वटकृप० ।" अनेन श्लोकेन सूरयो रुटाः । तत आशीर्वाद विशेपावदाते श्लोकोऽयं प्रहितः- (२५०) वंशा परिस्फुर्त्या रे पिंजन ! विजृभसे । गुणालीजन्महेतृनां तृलानां हृद्विपादयन् ।। ! 25 ·5 10 वस्तुपाल-तेजःपालप्रबन्धः। अनेन मर्मणा मंत्रिमनसि महान् विपादोजनि। तदनु तत्रत्यमंत्रिणा......पार्थान्नवनिष्पादितत्रिपटिशला- कापुरुषचरितभंडारो रात्रौ चौरवृत्त्या निःकाशितः । प्रातः सूरयो विपादिताः । चित्तनिवृत्त्यर्थ वाहरा विहिता । ततो मंत्रिणा दिनेषु सप्तसु गतेपु कस्यापि पथिकस्य हस्ते उपलेखपत्रे श्रीसूरीणां विज्ञप्तिका प्रहितेति-यदत्र तत्र- भवतां भवतां श्रीसूरीणां पुस्तकभांडागारो वलितोऽस्ति । यदि कार्यं भवति तदाऽऽगंतव्यम् । श्रीसूरयस्तद्विज्ञाय प्रस्थिताः । मंत्रिणा महाप्रवेशोत्सवो विहितः तदनु मध्याह्ने श्रीसंघपूजायां श्रीसूरिभिः काव्यमिदं प्रोक्तम्- (२५६) देव! स्वर्नाथ ! कष्टं क इह ननु भवान्नन्दनोद्यानपाल: खेदस्तत्कोऽद्य केनाप्यहह हृत इतः काननात्कल्पवृक्षः। हुँ मा वादीः किमेतत्किमपि करुणया मानवानां मयैव प्रीत्या दिष्टोऽयमुास्तिलकयति तलं वस्तुपालच्छलेन । (२५७) वैरोचने रचितवत्यमरेशमैत्रीमेकत्र नाकनगरं च गते द्वितीये । दीनाननं भुवनमूर्द्धमधश्चापश्यदाश्वासितं पुनरुदारकरेण येन ॥ ततः श्रीसूरयो मंत्रिणा विज्ञप्ताः । किमेतदधुनागमनकारणम् ? । गुरुभिरुक्तम्-वयं सरखतीपुत्रकाः, भवांश्च सरस्वतीकंठाभरणमिति । यत्र सा तत्र वयम् । इति हर्पितः । $ १७३) श्रीवस्तुपालसभायां हरिहर-मदननामानौ पंडितौ महाकवीश्वरौ परस्परं निरंतरं विजय(विवद्य?)मानौ स्तः। तौ द्वावपि परस्परं मत्सरं कुर्वतौ न तिष्ठतः। ततो मंत्रिणा दौवारिकसोक्तम्-यत् त्वया एकस्मिन् पंडितेऽन्तः- 15 स्थिते द्वितीयपंडितप्रवेशो न देयः। एकदा हरिहरे सदसि विद्याविनोदं वितन्वति मदनोऽपि समेतः । तेनोक्तम्- (२५८) हरिहर! परिहर गर्व कविराजगजांकुशो मदनः । द्वितीयेनोक्तम्- मदन ! विमुद्रय वदनं हरिहरचरितं स्मरातीतम् ।। ततो मंत्रिणा प्रोक्तम्-यः पणे काव्यशतं प्रथमं विधास्यति, स महाकविः । एवं सति मदनेन नालिकेरवर्णने काव्यशतं त्वरितं विहितम् । अथ हरिहरेण काव्यपष्टिः। ततो मंत्रिणोक्तम्-हरिहर ! त्वया हारितम् । तेनोक्तम्- (२५९) रे रे ग्रामकुविंद कंदलयता वस्त्राण्यमृनि त्वया गोणीविभ्रमभाजनानि पहुशः स्वात्मा किमायास्यते । अप्येकं रुचिरं चिरादभिनवं वासस्तदासूत्र्यतां यन्नोज्झन्ति कुचस्थलात् क्षणमपि क्षोणीभृतां वल्लभाः ॥ ततो मत्रिणा हपितेन द्वावपि मानिती । ६१७४) एकदा व्यापारे व्यतीते नागडमंत्रिणि व्याप्रियमाणे श्रीवीमलदेवस्य मातुलो मूलराजः प्रानः श्रीवस्तुपालगुरुपौपधशालाप्रत्यासन्ने पथि व्रजन् लघुक्षुल्लकत्यक्तपुंजकेन ग्वरंटिनः । नदनु मंत्रिणा शुदकपग- भवत्वात्तस्य करः छेदापितः । वंवारवो जातः । ततो रुप्टेन राजा वस्तुपालवधाय मनिकाः पिनाः । मंत्रीगोपि राजानमागत्येति जगाद-किं मया कृतम् । राजोक्तम्-प्रत्यक्षमिदम् । मंत्रिपोक्तम्-अहं नवायगः माटुं नालम् । 80 दर्शनपराभवोद्भवमयशो अपरराजमंडले याति । इति वचः श्रुन्या विचार्य च राजापि हर्पिनः । प्रमादं ददी । 25 ।

·पुरातनप्रबन्धसङ्कहे ६१७०) अंत्ययात्रायां महं वस्तुपालस आकेवालीयसरसःपाल्यां आकली समेता। तत्र स्थितो मंत्री । भूमी मुक्तः । श्रीसंघ तत्रागने उत्सवे विधीयमाने च मंत्रिणोऽश्रुपातः समजनि । कारणं पृष्टः । तदा मंत्रिणोक्तम्- न में संमारविपये चिंता वर्त्तते, परम्- मुकृतं न कृतं किंचित् ॥१॥ (१०) नृपव्यापारपापेभ्यः सुकृतं स्वीकृतं न यैः।तान धूलिधावकेभ्योऽपि मन्ये मूढतरान्नरान् ।। WA + । V (G.) महगतं वीरधवलवृत्तम् । १५३) अथ श्रीयोग्यवनवारक नांदउद्रीपालितः, अढारहीउ बहउ हरदेवः वयाचाचरीयाकस शिष्यः । अन्नदा आगापट्यां गमेनः । नतो दिवसमाप्तके जाते तत्परिवार इति कथयति-शंबलं नास्ति किंचित् । चाचरं किन मानि-मिनभवन । नित्यं नगरमनुष्यमनोऽभिप्रायं विलोकयन्नति । इतच महाराष्ट्रीयो गोविंद- मार्गगरः गमायणा । ममायादगपुगणानि अष्टी व्याकरणानि चउपईबंधेन मुखपाठेनागच्छंति । तेन पचरः fen यामानिनिगमगंग्यका मिलिगाम्नस । ततो हरदेवचाचरीयाको विशेषतः परिच्छदेन पोगाना कमगिर माणगापितः । गमान गहजवो बातां कुर्वाणेन सीतारामप्रबंधः कथयितुमारेगे। HALE: "नामिनिवाः । मंग बहाः । मध्यरात्री गुग्यागनाधिरूढा अमात्याद्याः शृण्णतः रांति । rti ::Triifa न मांगथा भगन बहिः गाभ्रमतीनदीतीरं गतः । ततो गानं विसृष्टम् । :: करिया नया कुरुप यथा गुगेन नगरे गम्यते । ततस्तेन पुनरुत्तररामचरित्र- गोविनः परमम्ममग्नश्रनु पर्थ गमानीतः । ततो लोकेन मुद्रिका पट्टालादि-दानेन । करदेवगा। :: पं., अमानामा कोपि दंगावर्ग निगमयो विहितः । नन श्रीगाग्णनमंत्रो r? नरः पं. गोमयादवमानिध्यान प्रथमं गद्य माग्नम , नदनु छक.माग्नं च र ! क श्रवदति विनमः-गजन ! कविः कनी एव, परं गजा ग्रंथं वापयति । लिहिला र गालाम्या भोका विलोकिनः । नद्यथा- दधिमपनदिन्दोलटोलहरायगिदंभा० ॥ १ ॥ ":जिदी विटिटी जादः । श्रीवालमाग्न गमयपि निप्प निशिव्यांगन पदा पुनर, नान्नि | महाविपादीनि । नावना व्यागनालाम-कथं रिपाई निहिताः । अन्यन मम नामापि न गृहाणि । ना ग्रंथः कर्ष दियो बत्मायादि नदिययम् । ननः प्रानयत्ययारिमार्ग पनि लट बम हाइदिने जाने वायदवादीयमानापमनाना दिन-ट-: दमामला प्रसन्ना डादा। नई कमियान बीडम? | - प्रति विपदिलामगर पानंद"नमा ग्रंथ TI ---...---.---. 97............" 4 They POST . * मा * ? R ·वीसलदेववृत्तम् । , or 10 . ६१७८) श्रीवीसलदेवस्यानेऽवसरे जायमाने रागानभिज्ञय राज्ञो रागसंकेताः कृताः संति श्रीनागलदेव्या । श्रीरागस्य शरीरं, वसंतस कुसुमं, भैरवस भेरीरवः, पंचमस्यांगुलिपंचकं, मेघरागस्याकाशः, नट्टनारायणस्य चक्रं, कानडा कर्णः, धनासी धान्यं, नाटसारि पासकः, सोरठी पश्चिमा, गूर्जरी सिंहासनं, देवशाखायां द्वारशाखा- दर्शनम्-एवम् । एकदा कोऽपि वइकारः समागतो देवशाखायामवलगां करोति । राजा रागं न वेत्ति । राज्ञी तु वारं वारं द्वारशाखां दर्शयति । एवं वइकारेणोक्तम्-राज्ञि! भवती चेत् द्वारशाखां विदारयति, ततोऽपि राजा 5 न वेत्ति । इत्युक्ते राजा हसितः । ६१७९) एकदा श्रीवीसलदेवेन नागलदेव्यग्रे न्यगादि-यन्मां रागपद्धति शिक्षय । एवमुक्ते दिनपंचसप्तका- नंतरं यवनिकांतरितया देव्या बहुदासिकाभिः प्रत्येकं तदेव कार्य निजगदे । राज्ञोक्तम्-देवि! किमेतत् सर्वा अपि दासिकास्तदेव कार्य निगदंति ? । देव्योक्तम्-देव! काः कियंत्योऽभूवन् ? । राज्ञा सर्वा अपि नामग्राहं कथिताः । देव्यूचे-राजन् ! रागपद्धतिरेवमेव ज्ञायते । ततो देव्या वीणामादाय राजा रागान् सर्वानपि शिक्षितः । ६१८०) अन्यदा मध्यरात्रौ नागलदेवी राज्ञश्चरणसंवाहनं कुर्वाणा श्रांता । ततस्तयोक्तं वृद्धमहिलीवउलीपुर:- यत् त्वं चरणसंवाहनं कुरु । अहं श्रांतासि । ततो मयणसाहारेणोक्तम्-यत् त्वं आत्मानं पखाउजीपुत्रीत्वं न वेत्ति । परखाउजसत्कं भोजनं कुसणाती निविण्णा न । अधुना खिन्ना । ततो रुपितया (रुटया?) तया मयण- साहारस्य नासाच्छेदः कारितः। ततो देवगिरी गतः । राज्ञा सिंहणदेवेन पृष्टः । तेनेत्युक्तम्-अत्र स आगच्छति यस्य नासा न स्यात् । इति श्रुतेन नूतना नासा कुतोऽप्यानीय तत्क्षणमारोपिता । लना । अन्यदा पुनः 1: श्रीपत्तने समागतः । राज्ञा पृष्टः स वक्ति-अन्यस्य समीपे नासा याति । परं सिंहणदेवसमीपे गतापि समा- गच्छति । इति हटेन प्रसादो दत्तः । ६१८१) श्रीवीसलदेवस्य द्वारभट्टन नीराजनावतरणसमये प्रचुराकारणरागताया नागलदेव्याः कथितमिति- कथं आत्मानं न जानासि ? । इयती वेलां विलंबसे । इति कथिते कुपिना[इत्यथ] तद्वचनेन । मारण गाढाग्रहां मत्वा राज्ञा न मारितः, किं तु मयणमाहारस्य नेत्राकर्षणं कृतम् । नेनापमानेन ग मालवपनिनग्वनेगमीपं ।' गतः । तेनावर्जितेन ग्रासशासनादि समप्पितम् । एकवलं गजा कपिनम-मदन ! गिलेन गता ता ने कार्य कापिने ? । गाढाग्रहं पृष्टेन तेनोक्तम्-विवेकनारायण ! गन्धपिनिगमलामी शिकसम्पनिः । गया रणभन्मस्य नृपाधमस्य मुग्यमसाकीनानि पात्राणि द्वारमहानि न पनि । न प मिहिनम् । ग नगर्ग- राजा वीमलेन वारत्रयं भग्नोऽस्ति । श्रुत्वय न्थिनः । [मानं] माया भी पीगगन । मयणगातार: समाकारितः । अतीव मानं दत्तम् । एकदा पाटम्-रधनीला नमनंगी रिपाटी न जानः ? 1, तेनोत्ताम्-म उभयवंशविशुद्धः, न भवाशः । यन:-मन (द विको समी: ग पतिमाः । मातृपक्षे महिपीभक्षका जेटेया पति । राजा किमपि न पनि ६ १८२) एकदा श्रीनिलदेवरस दक्षिय पापि जननी नोपनमनि । ततोरितिगजपसाकारणं पहिनः । तेन दाना मितिमा राजा पटियाचतुष्टयं पापनमा विधा भविष्यति । ना इन्युनः भेप दत्तं वैधेन । नतो दिपे, या अध पटियाचप्पादनंतरं निगा न पर दान्तिोभन् । नटन समानीकोन:--:-::- -- । । . है

·No text on this page.

·विश्वासघातकविपये नन्दपुत्रप्रवन्धः । ? ३६. विश्वासघातकविषये नन्दपुत्रप्रबन्धः (B.) ६१८८) एकदा पाटलीपुरे नन्दो नृपस्तस्य भानुमती देवी। एकदा नृपस्त्वाखेटकं गतः। तत्र भोजनवेला जाता। नृपो देवीदर्शनं विना न भुनक्ति । इतो वररुचिना देवीभारतीप्रसादाद्देवीरूपं कृतम् । गुह्यदेशे विन्दुः पपात । एकवेलमपाकृतः । पुनस्तथैव । तेन चिन्तितमत्रास्ते । राजा देवी निर्वर्ण्य हृष्टो भुक्तश्च । विन्दुं दृष्ट्वा कुपितो नूनमसावन्तःपुरे विनष्टः । राजा रक्षकेण च्छन्नं वररुचिर्मारितः । आरक्षकेण भूमिगृहे स्थापितस्तस्य पुत्रान् । पाठयति । इतो नृपस्य तनयो राजपाट्यां गतोऽश्वापहृतो वनं ययौ । अश्वस्तु मुक्तमात्रो मृतः । कुमारोऽपि फला- स्वादं कृत्वा वासार्थ वृक्षं प्राप्तः । तत्र उपरि रिंछोऽस्ति । इतो नरगन्धाद् व्याघ्रः समायातः । कुमारः प्राणभया- दृक्षमारूढः । रिंछेनोक्तम्-एहि एहि त्वं ममातिथिः । व्याघ्रस्तु वृक्षमूले स्थितः। रिंछेनोक्तम्-व्याघ्रस्य मम वैरमस्ति । त्वया तु न भेतव्यम् । कुमारस्तस्य समीपं गतः। रिंछेनोक्तम्-वस्थीभूय निद्रां कुरु । स रिछांके शिरो दत्त्वा सुप्तः । व्याघेणोक्तम्-भो! रिंछामुं नरं यद्यर्पयसि तदाऽऽवयोः प्रीतिः स्यात् । आवां स्वजनावेकत्र 10 वनवासिनौ । तेनोक्तम्-नाहं विश्वस्थानः । अमुं युगान्तेऽपि नाप्पयामि । इतः कुमारो जागरितः । रिंछेनोक्तम्- त्वं जागृहि, शयनमहं करोमि । परमसौ मां याचयिष्यति । असौ कपटवानस्ति । त्वया तु मलिनता न कार्या । एवमुक्त्वा स्वकेशान् शाखायां वद्धा सुप्तः । इतो व्याघेणोक्तम्-भो राजपुत्रामु ममाप्य । यथा त्वां जीवन्तं मुञ्चामि । अन्यथा वनात्कथं यास्यसि । असौ मलिनोऽस्ति प्रातस्त्वां हत्वा खादयिष्यति । कुमारेण रिछस्तद्वचसा क्षिप्तः । स केशैर्वद्धैः स्थितः, न पतितः । तेन कुमार उक्तः-रे किमिदम् ? अधुना किम् ? । स चरणयोर्निप-15 त्याह-अहं भुल्लः । तेनोक्तम्-त्वं वचनाद्धष्टः । अतस्ते तत् यातु । तेन सदैन्यमुक्तः-अनुग्रहं देहि । तेनोक्तम्- 'विसेमिरा' एवं जल्पसि । यदि कोऽप्यमुं व्याख्यानयिष्यति तदा ते वचः पटुतरं स्यात् । इतः प्रभाते तुरगपदैः सैन्यमायातम् । व्याघ्रस्तु वनं गतः । रिंछोऽपि गतः । कुमारः पुरमाययो । परं 'विसेमिरा' एतदेव वक्ति । मात्रिकैल्प्यमानोऽपि तदेव वक्ति । पण्डितेन आरक्षकः पृष्टः-नृपसभायां का वार्ता । स्वरूपं श्रुत्वोक्तम्-मां तत्र नयसि तदा सजं करोमि । तेनोक्तम्-चल ।.. कथमाकारणं विना गम्यते १ । आरक्षकेण नृपः पृष्टः-देव ! 20 मम गृहे युवत्येकाऽऽयातास्ति सा सज्जीकरिप्यति । नृपेणाहूता । पण्डितः स्त्रीवेपो नृपसभां गतः । यवनिकान्त- रितः स्थितः । कुमारो जल्पितस्तेन- (२६२) विश्वासप्रतिपन्नानां वञ्चने का विदग्धता। अङ्कमारुह्य सुप्तस्य हन्तुः किं नाम पौम्पम् ॥ इन्युक्ते आद्याक्षरो मुक्तः । (२६३) सेतुं गत्वा समुद्रस्य महानद्याय सद्गमे । ब्रमहा मुच्यते पापान्मिन्नद्रोही न मुच्यते ॥ इति द्वितीयाक्षरः । (२६४) मित्रद्रोही कृतघ्नश्च यो वै विश्वासघातकः । तावत्ते नरकं यान्ति यावचेन्द्रावतुर्दटा ।। [इति ननीयाक्षरः।] (२६८) राजस्त्वं राजपुत्रस्य यदि कल्याणमिच्छसि । देहि दानं द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुनः॥ [इनि चनुमः।] 25 30 पु० प्र० . 11 ·४२ पुगतनप्रवन्धमहे (२६६) नगरे वससि हे पालेऽदव्यां नैव यास्यसि । सिंहव्याघ्रमनुष्याणां कथं जानासि भापितम् ? ॥ (२६७) देव! द्विजप्रसादेन जिहाग्रे मम भारती । तेनाहं नन्द! जानामि भानुमतीतिलकं यथा ॥ 5 नृपेणोपलक्ष्य पण्डितो मानितः । आरक्षकस्य प्रमादो दत्तः । ॥ इति विश्वासघातकविपये नन्दपुत्रप्रवन्धः ।। (G.) सङ्ग्रहे नन्दनृपोल्लेखः । ६ १८९) पाटलीपुरे नंदनामा नृपोऽजनि । महाकृपणः कस्यापि किमपि न दत्ते । ततः सर्वपां द्वयोऽजनि । अत्रांन्तरे कालदोपेण स मृतः । तदनु परकायप्रवेशविद्यासिद्धद्विजेन रानः गये स्वात्मा निवेगिनः। T: शत्रं 10 समुत्थितम् । सकलराजलोकस्य महानंदोऽजनि । सापां राना प्रमादो दत्तः । मंत्रिणः सर्वपि तदीदार्य विलोक्य पुरे द्विजदेहसंस्कार कारिततः । स एव राजा कृतः । ३७. वलभीभङ्गप्रवन्धः ( P.) ६ १९०) मरुमंडले पल्टीग्रामे काकू-पाताको भ्रातरी । तयोर्लघुर्धनवान् । ज्यायांस्तु तद्गृहे वृत्त्या वर्तते । एकदा प्राट्काले लघूक्तिः-केदारास्ते स्फुटिताः । स्वकर्म निन्दन् कुद्दालस्कन्धो यावद्याति तावत्कर्मकराः सेतून् 15 वन्धयन्ति । के यूयम् ? । तैः प्रोचे-भवद्भातुः कर्मकराः । मदीयाः क सन्ति ? । वलभ्याम् । गतस्तत्र सः, गोपुरस- मीपे आभीराणां संनिधौ तार्णगृहे स्थितः । अत्यंत कृशतया ते रंक इति नाम कृतम् । इतः कोऽपि कार्पटिको कल्प- प्रमाणेन रैवत्तशैलादलाबुना सिद्धरसकूपात् तुविका भृता । तामादाय कावडिमध्ये गुप्तीकृता मध्ये मार्गस्य याति । तुंबकमध्यादशरीरिणी 'काकूड तूंबडी' इति वाणीमाकर्ण्य जातविसयभीर्वलभ्यां तस्स च्छमिनो वणिजः समनि समागतः । तत्र स रंक इति ज्ञात्वा पूर्वनामभीतः सरसमलावु तत्र स्थापयांचक्रे । स्वयं सोमेश्वरयात्रायां गतः । 20 गलद्विन्दुनाऽधस्तापिका स्वर्णमयी । सिद्धरसं मत्वा सर्व कृष्ट्वा गृहज्वालनं कृतम् । सर्वजनस समक्षं रोदति स्वच्छद्म प्रकटीकरणम् । लोकै पर्यवसापितस्तथैव प्रज्वलितं गृहं मुक्त्वाऽन्ये गोपुरे गृहं कृतम् । तत्र मोगाः संति । तस्मिन् साहसादुवास स निर्भयः । क्षेत्रे रात्री वसति । पत्नी प्रति गृहे वक्ति पतामि३। प्रातः कथितम् । सा क्षेत्रे स्वयं गृहे । पुनः शब्दे पतेति प्रोक्तः। स्वर्णपोरुपसिद्धिप्रदः । सत्चैक-अगण्यपुण्यप्रभावान् स्वर्णपुरुष- सिद्धिः । तत्र प्राज्याज्यक्रयः । अन्यदा घृतभांडमक्षीणं प्रेक्ष्य सुस्थके चित्रकवल्ली दृष्टा । स्त्रियाः कैतवेन 25 गृहीता । कार्पण्यनिधिः । अथ स्वसुताया रत्नखचितकांचनकंकतिकायां राजा स्वसुताकृते प्रसभमपहृतायां तद्विरोधो जातः । “काके शोचं० ॥” सोऽपि म्लेच्छान् वलभीभंगाय । यदृच्छास्वर्णदानम् । तदनुपकृत एकछत्र धरो निशि राज्ञि सुप्तजाग्रदवस्थे पूर्वसंकेतितनरसमालापः । असिन् स्वामिनो नास्ति विचारलेशोऽपि, न परमपि पृच्छति । रंकवणिजा प्रेरितः सूर्यपुत्रं शिलादित्यं प्रति याति । प्रातः प्रयाणविलम्यं दृष्ट्वा तस्य वर्णदानम् । पुनर्वितीयदिने पुनः “सिंहस्बैकपदं० ।। कः स्थास्यति मे स्वामिनः ० " प्रयाणम् । ६१९१) खेडमहास्थाने देवादित्यसुता बालविधवार्कसंमुखावलोके सोरं मंत्र जपति । तेनैव भुक्ता । गर्भः । लज्जमानेन पित्रो वलभ्यां प्रस्थापिता ! पुत्रजन्म । सोऽटाब्दः । लेखशालापराभूतो पितृनामानवगम्य मर्तुकामो- ऽण करे कर्करोर्पितः । सापराधे शिलाऽन्यथा तवैव सा इत्युक्तः । ततः शिलादित्यः । तत्पुरनृपेण परीक्षायै 30 ·वलमीभगप्रवन्धः । तथाकृते मृते राज्ञि स एव राजा । अर्कदत्ताश्वारूढो नभश्चर इवेच्छाविहारी । जैनः । शत्रुञ्जयोद्धारकः । कदा- चित् सौगतैस्तमधिष्ठितम् । तद्भागिनेयो मल्लनामा क्षुल्लः वेपपरावर्तेन बौद्धपार्श्वे । खे भारत्योक्तम्-के मिष्टाः १ । वल्लाः । पण्मासान्ते-केन सह ? । घृतगुडाभ्याम् । इत्युक्ते तुष्टा भारती । जिताः सौगता निष्कासिताः । शिला- दित्येनाचार्यपदं कारितम् । श्रीमल्लवादिसूरिः । ६१९२) इतो बलभ्याः श्रीचन्द्रप्रभविम्बं सांवाक्षेत्रपालादि अधिष्ठातुर्वलेन व्योग्नि शिवपत्तने गतम् । अश्विनीपू- 5 र्णिमास्यां रथाधिरूढा श्रीवीरप्रतिमा श्रीमालपुरे । ततः पूर्देवतया श्रीवर्द्धमानसूरीणां वहिर्भूमौ रोदनेन ज्ञापनम् । (२६८) का त्वं सुंदरि जल्प देविसदृशे किं कारणं रोदिपि भंगं श्रीवलभीपुरस्य भगवन् पश्याम्ययं प्रत्ययः । भिक्षायां रुधिरं भविष्यति पयो लब्धं भवत्साधुभिः स्थातव्यं मुनिभिस्तदेव रुधिरं यस्मिन् पयो जायते ॥ पुरीसमागताः श्रावकाणां पुरः प्रोच्याशिवं चलिताः । तैश्च समं शकटसहस्र १८ चलिताः । मोढेरपुरे रुधिरं पतनहे पयो जातम् । पुरीपरिसरे म्लेच्छाः । रंकेण पंचशब्दवादकान् बहुवर्णेन विभेद्य तस्य तुरगसारोहण- काले एव क्रियमाणे पंचशब्दसांराविणे तार्थ्यवदुड्डीय स दिवमुत्पतितः । किंकर्तव्यतामूढः शिलादित्यस्तैर्निजप्ने । "भवंत्युपा० ॥" "तावचंद्र०॥" (२६९) पणसइरी वासाइं तिन्निसयाई अइक्कमेऊणं । विक्कमकालाउ तओ वलहीभंगो समुप्पन्नो ॥ ॥ इति वलभीमङ्गप्रवंधः॥ 10 15 (G ) सङ्ग्रहे वलभीभङ्गवृत्तम् । ६१९३) अथ पातसाहिकटके चलिते यवनव्यंतर एको वलभ्यामुपागतः । कुत्रापि प्रवेशं न लभते । कियद्भिर्दिनः कपिशीर्षमेकं रिक्तं वीक्ष्य स्थितः। ततस्तत्र कश्चिद्दरिद्री द्विजो नित्यमग्निहोत्रहेतोः कपिलगोघृतमादातुं खां भार्या 20 प्रहिणोति । तया विपण्णतया तळ्यंतरावेशेन खरमूत्रमानीयार्पितम् । तेन होमो दत्तः । प्रातर्यावता विलोकयति तावता सुवर्ण दृष्टम् । नित्यमेवं विधत्ते । ब्राह्मण्या तु निजसख्या अग्रे कथितम् । एवं परंपरया पुरे सर्वत्र खर[मूत्र होमोऽजनि । तेन पुरं निर्दैवतं जातम् । यवनव्यंतराः प्रसृताः सर्वत्र । ततो यवनकटकमागतम् । ६१९४) वलभ्यां श्रीदेवचन्द्रसूरयो रात्रौ सुप्ताः कांचन देवतां प्रत्यक्षां द्वादशवर्परूपां पश्यंति स्म । पृष्टं च-"का त्वं सुंदरि०॥" तत्स्वरूपं परिज्ञाय गुरुभिः श्रीसंघस्य राज्ञश्च निवेदितम् । ततः कियानपि श्रीसंघो निःसृतः । 25 ६ १९५) अथ राज्ञोक्तम्-भगवन् ! निजव्यंतरैः शुद्धिः कार्या । ततः सूरिभिर्निजव्यंतरद्वयं प्रहितम् । तत् द्वयं वलमानं यवनव्यंतरैधृतं, कुट्टितं च । दिनत्रयं स्थापितं च । तावता गुरूणां उसेरिर्जाता । दिनत्रयं यावत् कटके चलिते मुक्तम् । ततस्ताभ्यां समग्रमपि स्वरूपं श्रीपूज्यानां निवेदितम् । गुरचो गताः । राजा स्थितः । अश्विनी- पूणिमादिने रथयात्रायां श्रीमालपुरे श्रीमहावीरः, कासद्हे श्रीयुगादिदेवः, हारीजे श्रीपार्श्वनाथः, श्रीशजये बलभीनाथश्चाययौ । तदनु रंकेण सर्वेऽपि यवना रणे क्षिप्ता मारिताः । 30 ·८४ पुरातनप्रवन्धमबहे ३८. श्रीमाताप्रबन्धः (13. P.) ६१९६) पूर्वसां लखणावतीपुरी । राजा लखणसेनः । तस्यान्वये राजा रतपुजः। तस राजपाट्यां बजनः कात्रिन स्त्री सगर्भा अक्षतपात्रकरा सम्मुखा जाता। नृपेणाक्षतपात्रनालिकेरोपरि दुर्गा निविष्टा दृष्टा । नृपेण शाकुनिक पृष्टः । तेनोक्तम्-अस्याः सुतोऽत्र नृपो भावी । राज्ञा आरक्षक आदिष्टः-यदेनां प्रछन्नं पुरादहिनीत्या गत्तयां 5क्षिप । सा तलारेण नृपादेशाद्वहिनींता । तयोक्तम्-क मां नयसि ? । तेनोक्तम्-मारयिष्यामि । तया भयमनियो- क्तम्-अहं बहिर्भूमों यास्यामि । सा गता । भयाद्दर्भः पपात । मा चीवरणावेष्टवाययो । तारिता मा । स वालो एकया हरिण्या दृष्टः । कृपया स्तन्यं पायितः । सा प्रतिदिनं तं पालयति । लुब्धकन एकेन वालं सन्यं पाययन्ती मृगी दृष्टा । नृपाय निवेदितं बालखरूपम् । राज्ञा तलारः पृष्टः । तेनोक्तम्-सा मृत्युवेलायां बहि- भूमौ गता । नृपेण वालस्ततः समानीय पुरपरिसरे मुक्तः। यथा धेनोश्वरणपातेन मरति । इतस्तस्स बालस 10क्षुधितस्य वाक्यमुत्पन्नम् । (२७०) यो मे गर्भस्थितस्यापि वृत्तिं कल्पितवान् पयः । शेषवृत्तिविधानाय स किं सुप्तोऽथवा मृतः ।। काचिद्धेनुर्नवप्रसूता तत्रागत्य पाययति । नृपेण चिन्तितं न म्रियते । स धवलगृहे आनीतः । श्रीपुजेति नाम कृतम् । कालेन नृपतिना राज्यं दत्तम् । श्रीपुञ्जस्य राज्यं पालयतः क्रमेण पुत्री जाता । तस्याः शरीर 15 दिव्यम् , मुखं वानर्याः । क्रमेण प्रौढा जाता । कोऽपि न याचते । तस्याः खेदपराया जातिसरणमुत्पेदे । पाश्चात्य- भवो दृष्टः । तया नगरमध्ये शब्दः पातितः । यः कोऽपि मरुस्थल्याः समायातः सोऽभ्येतु । एकः पुरोऽभूत् । कुमार्या पृष्टः-अर्बुदं वेत्सि? । सर्व वेनि । तत्र कामिकतीर्थाग्रे कुण्डमस्ति, तस्स तटे वंशजाल्यस्ति । तत्र जाल्यां वानरीशिरो लग्नमस्ति । इतो मत्सकाशाद्रव्यमादाय तत्र गत्वा तच्छिरो जलान्तः क्षिप्त्वा समागच्छ । स तत्र गत्वा यावजले क्षिपति तच्छिरस्तावदेव कुमार्याः श्रीमाताया मुखं दर्शनीयं जातम् । नृपेण पृष्टा-वत्से ! किमि- 20 दम् ? । तयोक्तम्-देव! मरुस्थल्यामष्टादश[शती] देशमध्ये नन्दिवर्द्धनो नाम पर्वतस्तत्र कामिकतीर्थमस्ति । तस्स तीरे वंशजाली । तत्राहं पूर्वभवे वानरीरूपाधिरूढा । फालच्युता वंशकीलेन विद्धा मृता । मम शरीरं गलित्वोदके पतितम् । तत्प्रभावादहं तव पुत्री जाता । शिरस्तत्र स्थितम् । अतो मे ईदृशं मुखम् । अधुना जनः प्रेपितः । तेन शिरसि जले क्षिप्ते वदनं स्वभावे जातम् । इतस्तसिन्नरे समायाते परिणयनपरामुखी जाता । अतिनिर्व- न्धेन पितरावापृच्छय, बहुपरिकरेण अर्बुदाद्रावाययो । तत्र तपः कत्तुं प्रारेभे । इतस्तत्र रसीअउ तपस्वी तपः 25 करोति । स तां दृष्ट्वा क्षुब्धः । पाणिग्रहणार्थं ययाचे । तयोक्तम्-यदि सूर्योदयाद् अर्वाक् द्वादश पाजा अत्र पर्वते करोपि, तदा त्वां परिणये । तेन तपः शक्त्या शीघ्रं चकार । इति कियत्यपि रात्रिशेपे श्रीमातया तपःप्रभावा- स्कुक्कुटः स्वरः कृतः। स तं श्रुत्वा विभातमिति कृत्वा क्षुब्धः । हृदयस्फोटान्मृतो व्यन्तरो जातः । साऽपि सपश्चात्तापा वैश्वदेवे प्रवेशं कृत्वा देवी श्रीमाता जाता । ॥ इति तपसि श्रीमाताप्रवन्धः॥ .... 30 (G.) सङ्ग्रहगतं श्रीमातावृत्तम् । ६ १९७) पुरा रत्नपुरे रत्नशेखरो राजाऽऽसीत् । तेन दिग्विजयव्यावृत्तन प्रवेशमहोत्सव.. तीति पृष्टः । ताभिः संतानाभावानेति कथितम् । ततः संतानहेतोर्नवांतःपुरचिकी राजा शाकुनिकेन वहिनिप्क्रांतः । ततः शाकुनिकेनापन्नसत्त्वां कामपि कामिनी काष्ठभारवाहिनीमुदीक्ष्यासाः सुतस्तत्र राज्ये भविता एवं जगाद ।

·जगदेवप्रवन्धः । ८५ ततो विपिण्ण(०पण्ण)मनसा राज्ञा सा गर्तायां क्षेपिता । तया प्रम्य वालो मुक्तः । नवप्रसूता हरिणी तं निज- स्तन्येन जीवयति । अथ टंकशालायां हरिण्यंकिता द्रम्माः पतंति । राजा तथा विज्ञायानीय च गोपुरद्वारि सायं मुक्तः । तत्रस्थो बालः संडेन रक्षितः । ततो राज्ञा समानीय स वालो लालितः श्रीपुंजराजा बभूव । श्रीपुंजराज्ञः पुत्री श्रीमाता मर्कटमुखी जाता । तस्सा जातिसरणं जातमिति-पुरा अर्बुदाचले मर्कटी फालां ददाना शाखया विद्धा । कुंडोपरि गलित्वा देहं पतितम् । शिरो शाखायां विलग्नमेव स्थितम् । ततो देहं 5 मानवाकारं कुंडपतनप्रभावादजनि । ततस्तत्रागत्य शिरोऽपि तया तत्र क्षिप्तं कुंडे । ततोऽर्बुदे तपस्संती तां तत्र रसीयाकनामा योगी ददर्श । प्रार्थितं तेनेति-यन्मम पत्नी भव । तयोक्तम्-द्वादशपद्या विधेहि एकरात्रि मध्ये । तेन तथाकृते श्रीमात्रा कृत्रिमकुर्कुटा वासिताः । कृत्रिमशुनश्चरणयोर्विलग्नाः । ततो हृदयस्फोटनेन स स्वयं विनष्टः । .. 15 1 ३९. जगदेवप्रवन्धः (G.) १९८) मुद्गलपातसाहिसमीपात्समागतो जगद्देवः श्रीसिद्धराजभूपतिना नवलक्षकंकणं परिधापितः। अत्रांतरे 10 केनापि कविना काव्यमिदं न्यगादि- (२७१) उन्मीलन्मणिरश्मिजालजटिलश्चायं रणे कङ्कणं विभ्राणस्तव वैरिवीरकदनक्रीडाकठोरः करः। हित्वा संयति जीवितानि रिपवो ये स्वर्गमार्ग गता- स्तानाक्रष्टुमिवाविवेश सहसा चण्डद्युतेर्मण्डलम् ।। इति पठिते तस्मै तत्कङ्कणं दत्तम् । एकदा सभायां अधो विलोक्यमानस्य चिंताप्रपन्नस्य कस्यापि कवेः पार्थे जगद्देवेन पृष्टम्-कवे! महती चिन्ता। तेनोक्तम्-विमर्शनास्ति । शृणु (२७२) दरिद्रान् सृजतो धातुः कृतार्थान् कुर्वतस्तव । जगद्देव! न जानीमः कःश्रमेण विरंस्यति । इति पठिते जगद्देवेन सुवर्णलक्षो दत्तः । जगद्देवेन समागतस्य कस्यापि कवेः पार्श्वे नवविशेपं देशखरूपं पृष्टे तेनोक्तम्-देव ! चित्रमस्ति । असत्सार्थे पान्थस्सैकस्य पार्थे सरसः समुत्थितेन चक्रवाकेनैकेनेति पृष्टम्- (२७३) चक्रः पप्रच्छ पान्धं कथय जनपदः कोऽपि संपत्स्यते मे वस्तुं नो यत्र रात्रिर्भवति स च विचिंत्येति तं प्रत्युवाच । नीते मेरौ समाप्ति कनकवितरणैः श्रीजगद्देवनाम्ना सूर्येऽनन्तर्हिते स्यात्कतिपयदिवसैर्वासराद्वैतसृष्टिः॥ इत्युक्ते जगद्देवेन सुवर्णसहस्रा दश दत्ताः। कमिन्नपि पण्डिते समागते श्रीजगद्देवेन वारं वारं पृष्टे सति जीवेति वारं वारं जल्पति पंडितः, नान्यत् । तेनोक्तम्-कथमेतत् जीवेति वचः । कविनोक्तम्-"त्वयि जीवति जीवंति०॥" (२७४) स्वस्ति क्षत्रियदेवाय जगद्देवाय भूभुजे । यद्यशःपुंडरीकान्तर्गगनं भ्रमरायते ॥ इति गदिते लक्षदानम् । 20 25 30 ·८६ पुरातनप्रबन्धसङ्घहे - ४०. पृथ्वीराजप्रवन्धः (B.P.) ६१२९) यथा-शाकंभरीपूर्या चाहमानान्वये श्रीसोमेश्वरो नृपस्तस्य तनूजः पृथ्वीराजः, तभाता यशोराजः। तस्य शल्यहस्तः श्रीमालज्ञातीयः प्रतापसिंहः, मन्त्री कइंबासः। तयोरुभयोः परस्परं विरोधः। स राजा पृथ्वीराजो योगि- नीपुरे राज्यं करोति । तस्य धवलगृहद्वारे न्यायघण्टाऽस्ति । स महाबलवान् , धनुर्भृतां धुरीणो नृपः। यशोराजस्तु 5आशीनगरे कुमारभुक्तावस्ति' । तस्य वाराणस्याधिपतिना श्रीजयचन्देन सह वैरम् । एकदा गर्जनकात् तुरष्का- धिपतिः पृथ्वीराजेन सह वैरं वहन् योगिनीपुरोपरि चचाल । पृथ्वीराजस्थामात्यो दाहिमाज्ञातीयः कहुंचासनामा मत्रीश्वरोऽस्ति । तस्यानुमत्या नृपस्तुरङ्गमलक्षद्वयमादाय, गजानां पञ्चशत्या सम्मुखश्चलितः । तुरप्कसन्येन सह युद्धं जातम् । भग्नं शाकसैन्यम् । सुरत्राणो जीवन् गृहीतः । स्वर्णनिगडे क्षिप्त्वा योगिनीपुरे समानीय मातुर्वचसा मुक्तः । एवं वार ७ बवा बवा मुक्तः, करदश्च कृतः। प्रतापसिंहः करमुग्राहयितुं याति गर्जनके । एकदा 10 मशीतिं विलोकितुं गतस्तत्र स्वर्णटङ्ककलक्षं दुर्वेसादीनां ददौ । मत्रिणा नृपायाभिदधे-देव ! गर्जनकद्रव्येण निर्वाहः स्यात् । स तु इत्थं विद्रवति । राज्ञा पृष्टम् । तेनोक्तम्-देवस्य तदा ग्रहवैपम्यं मत्वा मया धर्मव्ययः कृतः।ज्योतिर्विदः पृष्टाः । तैस्तु कष्टमुक्तम् । इतः शल्यहस्तो नृपस्य कर्ण विलग्नः-यदेप मन्त्री वारं २ तुरुप्काना- नयति । नृपो रुष्टः। तद्वचसा मत्रिणं हन्तुं बुद्धिमकरोत् । इतः रात्रौ सर्वावसरादुत्थिते मत्रिणि प्रतोलीद्वारा- निःसृते राज्ञा दीपिकाभिज्ञानेन वाणं मुक्तम् । तन्मत्रिणः कक्षान्तरे भूत्वा दीपवरस्य करे लमम् । दीपिका 15 कराच्युता । कलकले जाते नृपेण पृष्टम्-रे किमिदम् ? । देव! मत्रिणः घातकेन बाणमुक्तम् । रे ! मत्री जीवति ? देव ! कुशलम् । इतः पाश्चात्ययामिन्यां चन्दबलिद्दिको द्वारभट्टो नृपं ग्राह- (२७०) इक्कु वाणु पहुवीसु जु पई कइंबासह मुक्कऑ, उर भिंतरि ग्वडहडिट धीर कक्वंतरि चुक्कर । वीअं करि संधी भंमइ सूमेसरनंदण ! पहु सु गडि दाहिमओं खणइ खुद्दइ सइभरिवणु । फुड छंडि न जाइ इहु लुम्भिउ वारइ पलकउ खल गुलह, नं जाणडं चंदवलहिउ किं न वि छुट्टइ इह फलह ॥ (२७६) अगहु म गहि दाहिमओं रिपुरायग्वयंका, कूड मंत्रु मम व्यओं पहु जं य मिलि जग्गरु। सह नामा सिक्वयर्ड जइ सिविखविडं घुज्झहं, जंपड चंदवलिट्ठ मज्झ परमवर सुझड । पहु पहुविराय सईभरिचणी सयंभरि सउणड संभरिसि, कडंयाम विआस बिसविणु मच्छियंधिवढओं मरिसि ॥ नृषेण भेदभयान अन्यायां क्षेपिनः । आयौ ग्रहरिकममये मं(?) मावसरे मत्री ममायानः । विमृत्रिनः । भट्टो निष्कामिनः । नेनोक्तम्-देव ! पुनर्मवनः कल्याणमतः परं न करोमि । गिद्धमाग्म्बना हं । तब म्लेच्छबद्ध- साचिगन्मग्णं भविष्यति । म निर्गय वागणयां गतः । गना श्रीजयचन्दंनोनम-मया त्वमानः परं नावानः । देव ! नवापि मृत्युगमन्नानोवापि न स्यान्ये । '-7 एतदनना पंनिः B आटगे नोरनयनं । 2। नानि पटमिटम् । 20 25 1B श्रीगोडवाना।

·पृथ्वीराजप्रबन्धः। ? ६२००) इतः कइंबासे विसूत्रिते नूतनो मन्त्री जातः। नृपः प्रतापसिंहस्य भ्रातृव्यमतिवलिनं मत्वा कारायां चिक्षेप। मत्रिणि विसूत्रितेऽपि न त्यजति । स सुरत्राणाय मिलितः । तेन कटकं शकानामहूतम् । आयातं श्रुत्वा पृथ्वीराजः सम्मुखो निःसृतः । तुरङ्गालक्ष ३, गज सहस्र १०, मनुष्य लक्ष १५; एवं............आशीमतिक्रम्याग्रे कटकं गतम् । इतः सुरत्राणस्य मत्रिणो वार्ता जाता । तेन कथा- पितम्-प्रस्तावे आकारयिष्यामि । अथ पृथ्वीराजः प्रसुप्तः दिनानि १० परं कोऽपि न जागरयति । यो 5 जागरयति तं मारयति । इतः प्रधानेन सुरत्राण आकारितः । राजा न जागर्ति । मन्दं मन्दं केऽपि सामन्ता युध्या मृताः। केऽपि प्रणप्टाः। अश्वसहस्र... वशिष्यमाने [ भगिन्या] नृपो जागरितः। खड्गमाकृष्य धावतः भगिन्योक्तम्-खं जनं मारयसि । कटकं सर्व तव निद्राणस्य मारितम् । नृपस्त्वाह-अहमत्रि- ....तसिन् विनष्टे नृपः शाकंभरी मनसि कृत्य नाटारम्भाश्वे आरुह्य प्रणष्टः । भ्रात्रा सह पृष्टि- धावितैस्तुरकैर्न गृह्यते । इत आशी.........देशे पर्वतिकाद्वयस्य मध्ये भट्टोऽस्ति । तव (तत्र?) नृपं प्रेष्य जस-10 राजः स्थितः । तेन किश्चित्कटकं खलहितम् । स तत्र मारितः। सुरत्राणसाहबदीनेन स मंत्री.. पुच्छरहितः सर्पवत्कृतः । स्थाने गतः केन गृहीतुं शक्यः १ । तेनोक्तम्-छन्देन । वाद्यान् वादयतः, यथा तुरगो नृत्यति । तथा कृते तुरगो नर्तितुं प्रवृत्तो न चलति । नृपस्य कण्ठे शृङ्गिण्यः पेतुः। राजा गृहीतः सुरत्राणे [न]। स्वर्णनिगडे प्रक्षिप्य योगिनीपुरे समानीतो भापितश्च-राजन् ! यदि जीवन्तं मुञ्चामि ततः किं कुरुपे १ । नृपतिः प्राह-मया त्वं सप्तवारान् मुक्तस्त्वं मामेकवेलमपि न मुञ्चसि । इतो नृपोत्तारकसम्मुखं सुरत्राणः सभायामुपवि-15 शति । नृपः खिद्यते । स प्रधानः समभ्येति-देव! किं क्रियते, देवादिदं जातम् । नृपेणोक्तम्-यदि मे शृङ्गिणी वाणांश्चार्पयसि, तदाऽमुं मारयामि । तेनोक्तम्-तथा करिष्ये । पुनर्गत्वा सुरत्राणाय निवेदितम्-यदत्र त्वया नोपविशनीयम् । सुरत्राणेन तत्रायःपुत्तलकः स्वस्थाने निवेशितः । राज्ञः भृङ्गिणी समर्पिता । राज्ञा वाणं मुक्तम् । अयःपुत्तलको द्विधा कृतः । नृपेण भृङ्गिणी त्यक्ता । न मे कार्य सरितमन्यः कोऽपि मारितः । तदनु सुरत्राणेन गर्तायां प्रक्षिप्य लोहितः। सुरत्राणेनोक्तम्-अस्य रुधिरे भूमौ पतिते शिवं स्यात् । तथैव मारितः। संवत् 20 १२४६ वर्षे दिवं ययौ । योगिनीपुरं परावृत्त्य सुरत्राणस्तत्र स्थितः । ॥ इति पृथ्वीराजप्रवन्धः ॥ (G ) सङ्ग्रहे पृथ्वीराजविषयकवृत्तम् । २०१) श्रीयोगिनीपुरे श्रीप्रथिमराज्ञ उपरि अष्टादशभिर्लक्षैरश्वानां पातसाहिरागतः। तदा एकादशीपारणं विधाय निद्राग्रथिलो राजा प्रसुप्तोऽस्ति । तदा महाविग्रहे जायमाने प्राकारे खंडिः पतिता। राजानं कोऽपि भीत्या 25 न जागरयति । कुजिकयांगुष्ठमोटनेन जागरितः । तावता तां मारयित्वा पुनः सुप्तः। द्वितीय दिने वीरचतुष्टयेन जागरितः। स्वरूपं ज्ञात्वा यावता स्वयं प्राकारवातायने निविष्टस्तावतारिभिविगेपविग्रहो मंडितः । अत्या- कुलेन राजा तारादेवी स्मृता । प्रत्यक्षीभूता । तया निशि श्रीपातसाहिसमीपे मुक्तः सः । यावता नन्मारणाय प्रहारं मुंचति, तावता चतुर्भुजो दृष्टः, मुक्तः। द्वितीयवेलायां जटाधारी दृष्टः, मुक्तः । तृतीयवेलायां ब्रह्मा दृष्टः । देव्या भणितोऽपि न मारयति । वस्त्र-ग्रहरणादि गृहीत्वा समागतः । प्रानस्तत्सर्व पानगाहेर्दगिनम् । इति 30 कथापितं च-यथा वस्त्राण्यानीतानि तथा मारयिष्ये । पातसाहिना सर्वाणि वस्त्राणि याचिनानि । रामोक्तम्- प्रयाणसप्तके प्रेपयिप्ये । तथा विहिते कटकं तथैव चलितम् । राजा जीवग्राहं गृहीनः । बंदीकनस्य तस्यान्यदा भोजनं स्वानेनात्तम् । तदवलोक्य विषण्णः । आः किमेतत् ! मदीया रमवती संटिमप्तगत्या ममागतवती । सांप्रतमियमवस्था । ततो मृतो युद्धन । - ·पुरातनप्रवन्धसङ्कहे 1 ? ४१. जयचन्दप्रवन्धः (P.) ६ २०२) कान्यकुब्नदेशे वाराणसी पुरी नवयोजनविस्तीर्णा द्वादगयोजनायामा । नत्र श्रीविजयचन्द्रांगजो राष्ट्रकूटीयो जैत्रचन्द्रो राज्यं करोति । तस्य कर्पूरदेवी परमप्रीतिपात्रम् । अथ नगरवास्तव्य[स] कस्यापि शालापतेः पुत्री सुहागदेवी पुरीप्रत्यासन्ने ग्रामे परिणीताऽस्ति । सा एकदा भर्ना अपमानिता मटा पिनगृहं प्रति चचाल | 5 मार्गे यान्त्या गोमयोपरि फणी कृतफणम्तच्छी खञ्जरीटम्तं दृष्ट्वा चिन्तितवती-यदि कोऽपि दक्षो मिलति नढा पृच्छामि । इतः पुराद्विद्याधरो नामा द्विजस्तद्ग्रामे भिक्षार्थ व्रजन्मार्ग मिलितः । तया पृष्टं शकुनं वेत्मि? 1 तेन ओमित्युक्ते, तयाभिहितम्-अस्य किं फलम् ? । तेनोक्तम्-इदमतीव सुन्दरम् । इतः सप्तमे दिने न्वं नृपतेः मर्च- श्वरी भविष्यति । परं मम किम् ? । तयोक्तम्-यदि मे त्वयोक्तम् , तदा ने श्रीकरणम् । नेनोक्तम्-ममाभिज्ञान नाम च शृणु-अहं द्विजपाटके उत्तराश्रिते देवधरद्विजमागिनेयो विद्याधरो नाम । मा 'एवं' प्रतिश्रुत्य गता 10 पिटगृहम् । सप्तमे दिने राजपाट्यां नृपेण बजता गृहद्वारे वनदेवीव दृष्टा । मानुरागो धवलगृहं गत्वा शालाप- तिमाहूय पुत्री ययाच । तेन दत्ता, धवलगृहं नीता । तया नृपो द्विजाय प्रतिपन्नं निवेदितः । राजा विद्याधरा आहूताः । शतसप्तकं मिलितम् । देवी सौभाग्यदेवी प्राह-स विद्याधरो वामनेत्र काणोऽस्ति । तेपामपि शतत्रय- मायातम् । उत्तरस्यां द्विजपाटके देवधरस्य भागिनेयः ममानीयताम् । अवबाराः प्रहिताः । स सजीभृय स्थितोऽस्ति । अश्ववाराहृतम्-भो विद्याधर ! राजा आकारयति । तस्य मातुलपन्योक्तम्-रे क स , क राजकुलं; 15 कथं श्रीकरणं लभ्यसे ? । तेनोक्तम्-यद्भविप्यति तद्रष्टव्यम् । स राजकुले गतः । मर्वमुद्राधिकारी कृतश्च । म महात्यागी नित्यं ब्राह्मणानामष्टादशसहस्रमग्रासने भोजयति । ६२०३) अथैकदा राजा जैत्रचन्द्रः कथान्तरे इत्यशृणोत्-यद्गालदेशे लखणावतीपुरी तत्र लखणसेनो राजा । तस्य दुर्गो दुर्ग्राह्योऽस्ति । तदनु नृपः प्रतिज्ञामकरोत् यत् गतमात्र एव दुर्ग गृहामि वा यावन्तो दिनास्तत्र लगन्ते ता० • कुमारमत्रिवाक्यम्- 20 (२७७) उपकारसमर्थस्य तिष्ठन् कार्यादितः पुरः । मूर्त्या यामतिमाचष्टे न तां कृपणया गिरा ।। नृपेण लखणसेनमाहूय सगौरवं परिधाय दण्डं मुक्त्वा स्वराज्ये प्राहिणोत् । श्रीजैत्रचन्द्रोऽपि पश्चाद्वलितः वनगरीमायातः । इति लखम(ण)सेनपराजयप्रवन्धः । तदनु चन्दवलिदभट्टेन श्रीजैत्रचन्द्र प्रत्युक्तम्- (२७८) त्रिण्हि लक्ष तुपार सवल पापरीअइं जसु हय, चऊदसई मयमत्त दंति गज्जंति महामय । वीस लक्व पायक सफर फारक धणुद्धर, ल्हृसड्ड अरु वलुयान संख कु जाणइ तांह पर । छत्तीस लक्ष नराहिवइ विहि विनडिओं हो किम भयउ, जइचंद न जाणउ जल्टुकड़ गयउ कि मूड कि धरि गयउ॥ 30 पतनागतं वर्षद्वयेनोक्तम् । तेनैव पूर्वमुक्तम्- (२७१) जइतचंदु चक्कवइ देव तुह दुसह पयाणट, घरणि घसवि उदसइ पडइ रायह भंगाणऑ। 25 ·जयचन्दप्रवन्धः। ८९ 10 सेसु मणिहिं संकियउ मुक्क ह्यखरि सिरि खंडिऑ, तुओ सो हरधवलु धूलि जसु चिय तणि मंडिओं। उच्छलीउ रेणु जसग्गि गय सुकवि व(ज)ल्हु सचउं चवइ, वग्ग इंदु विंदु भुयजुअलि सहस नयण किण परि मिलइ । ६२०४) इतश्व वाराणस्यां प्रतोलीद्वारे चतसृपु वंशानां भारिका पञ्च शतानि प्रापक्षिष्यन्ते (प्रक्षिप्यन्ते?) सन्ध्यायां 5 यदि चूर्ण न क्षिप्यते तदा कूपकाः पतन्ति । एक..... पत्तनोपरि कटकमादाय प्रस्थितः । तत्पुरं भक्त्वा भाण्डागारमपारं वस्तुजातं चादाय प्रत्यावृत्तः । मार्गे जलवृष्टिर्जाता । इन्धनानि न प्राप्यन्ते । सूपका........ विना रसवती कथं कुर्मः ? । मत्रिणोक्तम्-भाण्डागारे किमप्यस्ति ? । चन्दनं पट्टदुकूलागरकाष्ठानि च बहूनि सन्ति । तानि च प्रज्वालयत । एवं रसवती कृत्वा ..लोकयितुं (?) व्रजन् वैद्यः शीतकालं भणित्वा अश्वानां तिलकुट्टी दत्त्वा व्याघृतः सिरःस्थिता शेपतिलकुट्टयोऽपि श्यत् (?) तस्याः परिमलमाघ्राय तिलकुट्टी........ चिन्तितं ममैप मनोरथो दुष्टः । एवं जाते नृपो रुटः । तत्कालमुत्तारके समागत्य सर्वस्खटिप्पां कृत्वा नृपाय जनं प्राहिणोत् । तेन नृपं नत्वा. ....इदं पत्रकमर्पितम् । वीटकं च वनवासार्थे याचितमस्ति । नृपस्तव(द )प्रेक्ष्य चकितः । ततः स्वयमायातः । मत्रिणा प्रणतः सन् इदमभ्यधात् । किमुक्तं यदेवं पत्रकमप्रैपीत् ? । देव ! मम मनसा नीचाभिलापसूचकेन कथितम् । राज्ञा मानं दत्तम् । ६२०५) अथैकदा सुहागदेव्या नृपो व्याहृतः-देव! राज्यं कस्य दास्यथ ? । नृपेणोक्तम्-कर्पूरदेव्यात्मजस । 15 मम पुत्रस्य कथं न ? । त्वं सङ्ग्रहणी, अतस्ते पुत्रोऽयोग्यः । सा त्वर्द्धराज्यस्वामिनी । धनेन परिपूर्णा । तया तदैव मनसि विधाय गर्जनके स्वपुरुषान् प्रहित्य सुरत्राणः सहावदीन आनीतः। योऽन्तरा पृथ्वीराजं विगृह्य योगिनीपुरे स्थितः । तया कथापितम्-मया आहूतः समागच्छेयाः। इतः पृथ्वीराजे दिवं गतौ श्रीजैत्रचन्द्रेण वर्धापनकान्यारब्धानि । गृहे गृहे घृतेनोदम्बरक्षालनमारब्धम् । तूर्यरवः प्रववृते । मत्री राजकुले न याति । केनाप्युक्तम्-देव ! पृथ्वीराजमरणं मत्रिणो विचारे नायातम् । 20 एवं चतुर्थदिने मन्त्री राजकुलं प्राप्तः । राज्ञोक्तम्-मत्रिन् ! चिराद् दृष्टोऽसि । देव ! राजकार्यव्यग्रतया नायातं मया । देव! केयं खडखडा । राज्ञोक्तम्-किं न वेत्सि पृथ्वीराजमरणम् १ । एवं विधे वैरिणि मृते वर्धापनकानि किं न विधीयन्ते । मत्रिणोक्तम्-तसिन् हते विपादं कर्तुं युज्यते हो वा ? । राज्ञोक्तम्-कथम् ? । देव ! प्रतोली भवति, तस्सामयोमयानि कपाटानि, अर्गला च अयोमया । यदा सा भज्यते, कपाटौ च पृथग्भवतः, तदा दुर्गस्य किं स्यात् ? । तथा देव ! स पृथ्वीराजस्तव अर्गलासम आसीत् । तसिन् विनष्टे गृहसूत्रं कर्तुं 25 युक्तं वा वर्धापनकम् १ । तिष्ठतु वर्धापनकम् । देव ! यदय पृथ्वीराजस्य तत्कल्ये आत्मनो ज्ञेयम् । मत्रिणा मेलापकः प्रारब्धः। तया सुरत्राणस्य कथापितम्-चढत्रैव स्थेयं परत्र न गन्तव्यम् । देव्या नृपो विज्ञप्तः-देव ! मेलापकः किं कुरुते ? । तुरुप्कः प्रत्यासन्नस्वस्वभूमो विद्यते तव नामापि न गृहाति । कोशव्ययं मत्री पृथय कुरुते । राजा मत्री उक्तः-सर्वः कोऽपि विसीदति मेलापकं विसर्जय । मत्रिणोक्तम्-अस्तु । अनेन कार्यमस्ति । पुनरेकदा तया नृपो व्याहृतः । मत्रिणोक्तम्-देव ! वर्षद्वयं अहं व्ययं करिष्ये । नृपेणोक्तम्-मोऽपि 30 मदीयम् । मत्रिणा सामन्तान् प्रेप्य नृपो व्याहृतः-देव ! बीटकस्य प्रमादं कुरु यथा तपोवन यामि । नृपेण देव्या वचसा विसृष्टः। वर्षद्वयादनु तया सुरत्राणः समाकारितः। स भारं विमुच्य जरीदकेन धावितः(2)। नृपस कटकन सह युद्धे जाते सुरत्राणो भन्नः प्रणप्टः । इतः मुरत्राणपल्या पति चिन्तातुरं विलोक्य उक्तम्-देवास्य श्यामना कथम् १ । सुरत्राणेनोक्तम्-युवत्या वार्त्तया समागताः परं पश्चाद्गमनं दुर्घटम् । देव ! मम स्वमं जानं यन्-अह- पु० प्र० स० 12 ·१ ९० पुरातनप्रवन्धसङ्घ म्मदपुत्रमहमदं यदि सेनान्यं करोपि तदा ते जयः स्यात् । तदा ते आकारिताः । तेषां पञ्चगती मिलिना । देव्योक्तम्-स वामनेत्रे काणोऽस्ति । स आकारितः दलपतिश्च कृतः। इतः शेपमपि कटकमानीतम् । हतः मुहाग- देव्योक्तम्-देव ! राज्यं कस ? । कर्पूरदेव्यास्तनयस्य । यदि मत्स्नोर्ददाति भवान् तदाऽद्यापि परचक्रं चलति । राज्ञोक्तम्-त्वयाऽऽनीतम् १ । तया प्रोक्तम्-अन्येन केन ? । तदा स्त्रीचरितं नीतिं च स्मृत्वा-ज्येष्ठपुत्रमभिषिच्य, 5 तामदृष्टव्यमुखाऽऽसीरित्युक्त्वा दृष्ट्वा( ? ज्येष्ठा)याः सुतं राज्ये निवेश्य, पतिमारिकायास्तस्याः सुतं वृद्धि (०« १) सहादाय नृपो युद्धाय निस्ससार । महति संयुगे जायमाने नृपेणोक्तम्-रे गलितकंसस्य ६४ जोटकानि निश्वानानां किं स्फुटितानि ? । [कथं]न श्रूयन्ते । देव ! वाद्यमानानि सन्ति परं शृङ्गिणीगुणैरुपलप्सा- (रुद्धा)नि । नृपस्तत् श्रुत्वा उदरे शस्त्रिकां क्षिप्वा पुत्रं चाग्रे करिण्यधिरोप्य यमुनायां करिणमक्षेप्सीत् । स पश्चत्वमाप । ज्येष्ठपुत्रोऽपि निःसृत्य युद्धे विनष्टः । संवत् १२४८ वर्षे चैत्र शुदि १० दिने वाराणसीमा- 10 दाय सुरत्राणः प्रवेशं कर्तुं प्रवृत्तः । कर्पूरदेवी यमगृहं प्रविष्टा । द्वितीया सुहागदेवी लघुपुत्रमादाय प्रतोल्या स्थिता। सुरत्राणेनोक्तम्-केयम् ? । देव ! यया त्वमिहानीतः। सुरत्राणेन वदने निष्ठीवनं कृत्वा एकसै धगडाय, या पत्युन जाता सा मे भविष्यति इति वदता, प्रदत्ता । पुत्रस्तु तुरुप्कः कृतः । ॥ इति श्रीजैत्रचन्द्रनृपतेः प्रवन्धः ॥ (G) सङ्ग्रहे जयचन्द्रनृपवृत्तम् । ६ २०६) अन्यदा कोपकालाग्निरुद्र १, अवंध्यकोपप्रसाद २, रायद्रहबोलादि विरुदानि श्रीपरमर्दिनः श्रुत्वा श्रीजयचन्दोऽसहमानस्तदुपरि ससैन्यश्चचाल । तद्देशभंगं कुर्वाणः कल्याणकटकनाम्नी राजधानीमाजगाम स क्रमेण । परं कोऽपि विज्ञप्तिकां कर्तुं न शक्नोति यत्कटकमागतम् । परं स्वयं परमर्दिराजा परसैन्यं दृष्ट्वा दुग्गा- तः...... । ततो राजा सैन्येन रुद्धः। वर्षमेकं जातम् । पश्चात्परमर्दिना राज्ञा मल्लदेवमहामात्येन सह मंत्रं विधाय तत उमापतिधरं मंत्रिराजमाकार्य इत्युक्तम्-यत् मंत्रिविद्याधरसमीपं गत्वा तस्स किंचित्कथयित्वा त्वं 20 सैन्यमुत्थापय । ततः स 'आदेशः प्रमाण मित्युक्त्वा सायं प्रतीहारमुक्तः सन् मंत्रिविद्याधरसमीपमगमत् । उमा- पतिधरमंत्रिणा एकं सुभापितं पत्रे विलिख्य मंत्रिराज्ञो विद्याधरस्साये मुक्तम् । तदिदम्- (२८०) उपकारसमर्थस्य तिष्ठन् कार्यातुरः पुरः। मूर्त्या यामर्तिमाचष्टे न तां कृपणया गिरा ॥ एतदर्थमवधार्य निशीथे एव पल्यंकस्थितो राजा समुद्धृत्य क्रोशपंचके मुक्तः । प्रातः राजा दुग्गं न पश्यति । ततः पृष्टम् । मंत्रिणा विद्याधरेणोचे सर्व स्वरूपम् । राजा क्रुद्धः । ततो विद्याधरः प्राह-राजन् ! कथं 25 ममोपरि कोपं कुरुपे । कणवृत्तिः कापि न गताऽस्ति । ततो राजाह-अतोऽहं क्रुद्धः, यतस्त्वया मम लीला विनाशिता । अनेन सुभाषितेन मम राज्यमपि कथं नार्पितम् । एतद्भणने विरुदानि मुक्तानि । मानं राज्यं च सर्व मुक्तम् । इति भणित्वा जयचन्द्रः स्वस्थानमगमत् । 15 ४२. वराहमिहिरवृत्तम् (G.) ६२०७) पुरा वराहमिहिरो विद्यार्थी ज्योति शास्त्रं पठन् उपाध्यायगोरक्षणां करोति । तत्र नित्यं लग्नं मण्डयित्वा 30 पठिताभ्यासं करोति । एकदा सिंहलग्नं मण्डितम् । प्रमादाद्विसर्जनं विस्मृतम् । गृहगतेन तेन भोजनसमये स्मृतम् । तत्र गतः । शिलोपरि निविष्टः सिंहो दृष्टः । निर्भयेन सता सिंहोदराधो लग्नं विसर्जितम् । सूर्यस्तुष्टः । पण्मासं विमानस्थितेन नक्षत्रग्रहतारागणं विलोक्य समागतेन 'वाराहीसंहिता'प्रमुखज्योतिःशास्राणि निर्ममे ।

·९१ नागार्जुनप्रवन्धः । अथ वराहमिहिरस्य पुत्रो जातः । ततः पित्रा जातके चतुरशीतिवर्षाणि आयुर्वर्तितम् । तदनु जिनदीक्षा- दीक्षितश्रीभद्रबाहुपार्श्वे वर्दापनिकाकृते मनुष्यः प्रहितः । तद्वचः श्रुत्वा सूरिभिरुक्तम्-जातस्य सप्तदिनानि आयु- रस्ति । सप्तदिनान्तेऽस्य मार्जारिकया मरणं भविष्यति । तेन सर्वत्र मार्जारिका रक्षिता । निणीतवेलायां अर्ग- लिकामार्जारिकया मरणमजनि । ततो विपण्णेन तेन पुस्तकैः सह काष्ठभक्षणं प्रारब्धं यावता तावता तत्रागतेन श्रीभद्रबाहुना कथितम्-कथं काष्ठसाधनं कुरुपे ?। शास्त्राणि न वितथानि । परं या दोरिका भवताभिज्ञाने विहि- 5 ताऽभूत् सा कुब्जिकया महाकप्टेन प्राप्ता । तदा वेलाव्यतिक्रमोऽजनि । तया तु सप्तदिनान्येवायुस्ततो मानितम् ।। ४३. नागार्जुनप्रवन्धः (Br.) ६२०८) ढंकपर्वते श्रीशत्रुञ्जयशिखरैकदेशे राजपुत्ररणसिंहस्य भोपलानाम्नी सुतां जातानुरागो वासुकिर्नागराजः सिपेवे । पुत्रो जातः । नागार्जुन इति नाम कृतम् । स च वासुकिना सुतस्नेहात् सर्वासामौपधानां पत्राणि फलानि भोजितः । तत्प्रभावेन सर्वसिद्धिभिरलङ्कृतः सिद्धपुरुप इति ख्यातः । पृथिवीं विचरन् पृथिवीस्थान-10 पत्तने सातवाहननृपस्य कलागुरुर्जातः । स च विद्याध्ययनार्थ पादलिप्तकपुरे पादलिप्ताचार्य विद्यार्थी सेवते । स गुरुः पादतललेपवलेन तपोधनेषु विहरितुं गतेषु श्रीशत्रुञ्जयादिपु देवान्नत्वा स्थानमायाति । आगतानां नागार्जुनश्चरणक्षालनं कृत्वा स्वाद-वर्ण-गन्धादिभिः सप्तोत्तरं शतमौपधानाममीलयत् । तेनोपदेशं विनाऽपि जलेन चरणलेपे कृते कुर्कुटोत्पातमुत्पत्य पतितो व्रणजर्जरिताङ्गो गुरुभिः पृष्टः-किमेतत् १ । पूज्यपाद- प्रसादः । कथम् ? । यथास्थिते उक्ते गुरवस्तस्य कौशल्येन रञ्जिताः । गुरुभिरुक्तम्-गुरून् विना कलाः कथं 15 फलदाः स्युः । प्रसादमाधातु गुरवः । भवतो मिथ्यात्ववासितस्य कलां न दद्मि । श्रावकत्वमङ्गीकुरु । तेन . तथा कृते, तन्दुलजलेन लेपं कृत्वा गगने खैरं व्रजति स । ६२०९) एकदा खैरं विचरता गुरुमुखात् श्रुतम् यत् रससिद्धि विना दानेच्छा न पूर्यते । तदनु रसं परिकर्मयितुं प्रवृत्तः । खेदन-मर्दन-जारण-मारणानि चक्रे । परं स्थैर्य न वभाति । गुरवः पृष्टास्तैरुक्तम्-दुष्ट- निर्दलनसमर्थश्रीपार्श्वनाथस्य दृष्टौ साध्यमानः सर्वलक्षणोपलक्षितया महासत्या मृद्यमानो रसः स्थिरीभूय 20 कोटिवेधी भवति । तत् श्रुत्वा स श्रीपार्श्वनाथप्रतिमामन्वेष्टुमारेमे । इतश्च नागार्जुनेन खपिता वासुकिया॑तः । प्रकटीभूतः। पृष्टं च-श्रीपार्श्वस्य काञ्चिद्दिव्यां प्रतिमां कथय । तेनोक्तम्-पुरा द्वारावत्यां श्रीसमुद्रविजयेन श्रीनेमिनाथमुखात् श्रीपार्श्वप्रतिमा प्रासादे स्थापयित्वा पूजिता । पूर्वाहानन्तरं समुद्रेण प्लाविता । प्रतिमा तथैव समुद्रमध्ये स्थिता । कालेन कान्तीपुरीवासिनो धनपतिनामकस्य सांयात्रिकस्य यानपात्रं देवतातिशयात् खलितम् । अत्र जिनविम्बं तिष्ठतीति दिव्यवाचा निश्चित्य, तत्र नाविकान् निक्षिप्य आमतन्तुभिः सप्तभिर्वद्धो-25 द्धृता प्रतिमा । स्वपुरे नीत्वा प्रासादे स्थापिता । चिन्तातीतो लाभो जातः । स नित्यं नित्यं पूजां करोति । ततः सर्वातिशयसम्पन्नं तद्विम्वं ज्ञात्वा नागार्जुनो रससिद्ध्यै सेडीनदीतटेऽपहृत्यानीतवान् । तस्य पुरतः श्रीशातवाहनस्य नृपस्य चन्द्रलेखां देवी महासतीं व्यन्तरीसान्निध्यादानीय प्रतिनिशं रसमर्दनं कारयति । एवं तत्र भूयो भूयो गतागतेन देव्या बांधव इति प्रतिपन्नः । तया तेपामौपधानां मर्दने कारणं पृष्टम्-कोटिवेधी रसोऽसौ । अन्यदा देव्या स्वपुत्रयोरुक्तम्-यत्सेडीनदीतटे नागार्जुनस्य रससिद्धिर्भविष्यति । नौ रमलुब्धौ 50 नागार्जुनान्तिकमागतौ। कपटेन रसं जिघृक्षु छन्नं भ्रमन्तौ यस्या रन्धनीगृहे नागार्जुनो भुनक्ति तामालपतः । नागार्जुनरसवती लवणबहुला कुर्याः । यदा तां क्षारां वक्ति तदा कथनीयम् । षण्मासान्ते क्षारेत्युक्तया + जैनानां मते देवानां मनुजेन सह सम्यन्धो न युज्यते-टिप्पनी । - ·९२ पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे तयोक्तम् । ताभ्यां रससिद्धिनिश्चिता । तस्य वधोपायं पृच्छन्ती भ्रमतः । केनाप्युक्तम्-अस्स दर्भाङ्कुरान् मृत्युः । नागार्जुनेन द्वौ कुतपौ भृतौ ढंकपर्वतस्य गुहायां क्षिप्तौ । पृष्ठचराभ्यां ताभ्यां ज्ञातौ; वलमानो दर्भाकरेण जने मृतः । कुतपौ देवतया हतौ। (२८१) अजाते चित्रलिखिते मृते च मधुसूदन!। क्षत्रेपु त्रिपु विश्वासश्चतुर्थो नोपलभ्यते । देवतया कुपितया, द्वावपि पश्चात्तापपरौ-आवाभ्यां किमकारि यः खटिकासिद्धः कलावान् स हतः, हत्वाऽऽवाभ्यां किं साधितमिति-चिन्तयन्तो मारितौ । ॥ इति नागार्जुनप्रबन्धः ॥ 5 तं 10 ४४. श्रीपादलिप्तसूरिप्रवन्धः (B.) (२८२) जयन्ति पादलिप्तस्य प्रभोश्चरणरेणवः । श्रियः संवनने वश्यचूर्णतः प्रणताङ्गिनाम् ॥ ६२१०) तत्र कोशला नाम नगरी । विजयब्रह्मा भूपः । तत्र प्रसिद्धः प्रफुल्ल श्रेष्ठी । रूपेणाप्रतिमा [प्रति- माणा नाम] भार्या परं वन्ध्या । अनेकौपधदेवपूजोपयाचितैरपि नापत्यमाप । अन्यदा विखिन्ना श्रीपार्श्वनाथचैत्वे वैरोठ्यादेवीं कर्पूरागुरुभिः सम्पूज्योपवासाष्टाह्निकां चक्रे । ततो देवी प्रकटीभूय पुत्रवरं ददौ, इत्याख्यातवती च- 15 पुरा नमिविद्याधरान्वये श्रीकालिकाचार्यसन्ताने विद्याधरगच्छे श्रुतसमुद्रपारगश्रीआचार्यनागहस्तिगुरूणा- मनेकलब्धिवतां पुत्रेच्छया पादप्रक्षालनजलं पित्र । ततः प्रातरुपाश्रये गत्वा तपोधनहस्तस्थितं पादोदकं पीतम् । प्रभुनमस्कृतः । धर्मलाभपूर्वमित्यादिदेश-यतो दशहस्तान्तरे पयःपानेन तव पुत्रो दशयोजनान्तरे यमुनापर- तीरेऽनेकप्रभावनिधानं वर्द्धिप्यते । तथान्ये तव पुत्रा नव भविष्यन्ति । तयाऽभाणि-प्रथमपुत्रो भवतां दत्तः । गुरुभिर्भणितम्-संघमुख्यो भविता । जातः पुत्रः । प्रभूणामर्पितः । अष्टवार्पिको नीत्वा शुभलग्ने प्रव्रज्यां दत्त्वा 20च मण्डननामगणिसमीपे मुक्तः पठनाय । वर्षमध्ये श्रुतपारगो जातः । अन्येधुरारनालं गुर्वादेशेनानीयेर्यापथिकी प्रतिक्रम्य गुर्वग्रे गाथां पठितवान्- (२८३) अंवं तंवच्छीए अपुप्फि पुप्फदंतपंतीए । नवसालिकंजीयं नववहइ कुड्डएण मे दिन्नं ।। इति श्रुत्वा गुरुभिः प्राकृतशब्देन पलित्तो इति-शृङ्गाराग्निना प्रदीप्त इत्युक्तः । ततोऽसौ दशमे वर्षे पदस्था- 25 पनायां मथुरागमने सड्ढोपकारं [क]त्वाऽऽकाशगमनसिद्धौ कतिचिदिनानि स्थित्वा पाटलीपुत्रपत्तने गतः । तत्र मुरंडो राजा । तस्य केनापि गुप्तमुखदंडकार्पणे प्रभुणा श्रीपादलिप्तेन उप्णोदकेन मदनं स्फेटयित्वा बुधोन्मोचने तथा गंगेटीसमा(?)गुरूणां समीपे मूलपर्यन्तपरिज्ञापनाय प्रेपणे नद्यां तारयित्वा मूले बुडिते बुद्ध्या मूलं परीक्षा । श्रीमदाचार्येस्तन्तुग्रथिततुम्बकोन्मोचने प्रहिते केनापि नोन्मुक्तम् । ततो मुरंडनृपतिः समीपमागत्योन्मोचिते प्रभूणां गौरवं चक्रे । अन्यदा राज्ञः शिरोवेदनायां श्रीगुरुभिराकारितैः शिरोवेदनाविनाशार्थमात्मीयजानुस्त- 30 र्जन्या पुनः पुनः स्पृष्टा- (२८४) जह जह पएसिणि जाणुअंमि पालित्तड भमाडेइ । तह तह से सिरवयणा पणस्सए मुरंडरायस्स ॥

·पादलिप्तसूरिप्रवन्धः। 5 ? 15 अन्ये मंत्ररूपामिमां गाथां जपन्ति, ततः शिरोवेदना याति । प्रभावतो राजा नित्यं भाक्तिं करोति । एकदो- पाश्रयागतेन राज्ञा पृष्टम्-एते तपोधना भवतां भणितं दानमानादि विना कुर्वन्ति ? । इति पृष्टे गंगा कुतो वहति ? । तपोधनेन गंगायां गत्वा दण्डकं तारयित्वा-पूर्वाभिमुखी वहति-इति गुरोरग्रे कथितम् । (२८२) निवपुच्छिएण भणिओ गुरुणा गंगा कओमुही वहइ । संपाइअव्वं सीसो जह तह सव्वत्थ कायव्वं ॥ इत्थं नृपो गुरुभिः समं तिष्ठन् दिनानि गच्छन्ति न ज्ञातवान् । अन्यदा लाटदेशे ओंकाराख्यनगरे प्रभवो वालैः समं क्रीडन्ति । देशान्तराद्वन्दितुमायातश्रावकाणामुत्तरं कृत्वा सिंहासनोपवेशे पुनरायातश्रावकोपलक्षणे वाल: क्रीडतीति सत्यभापणे बालगुरोर्वचसा जहर्षुः । अन्यदा गुरवो मार्गे गच्छत्सु शकटेपु तपोधनेषु विहाँ गतेपु क्रीडनसमेतवादिनो विप्रतार्य पटीं प्रावृत्य सिंहासने सुप्ताः । वादिभिरागत्य पुनर्विभातकथकताम्रचूडसूरः (स्वरः) कृतः । प्रभुभिर्विडालखरे कृते वादिनो मानहीना जाताः । पश्चात्तैरुक्तं मध्ये कः ? गुरुभिरुक्तम्-देवः । तैरु-10 क्तम्-को देवः ? । गुरुभिरुक्तम्-अहम् । तैरुक्तम्-कोऽहम् । गुरुभिरुक्तम्-श्वा । तैरुक्तम्-कः श्वा । गुरुभि- रुक्तम्-त्वम् । तैरुक्तम्-कस्त्वम् । गुरुभिरुक्तम्-देवः । इति पुनरावृत्त्या निर्जिताः । तथापि गाथामेकां पप्रच्छु:- (२८६) पालित्तय कहसु फुडं सयलं महिमंडलं भमंतेणं । दिट्टो सुआँ व कत्थवि चंदणरससीअलो अग्गी ॥ सूरयोऽविलम्वेनोत्तरं ददुः- (२८७) अयसाभिओगमणदूमिअस्स पुरिसस्स सुद्धहिअयस्स । होइ बहुं तस्स फुडं चंदणरससीअलोअग्गी ॥ इति वादिजयः कृतः। ६२११) अन्यदा श्रीशत्रुञ्जये तीर्थयात्रां कृत्वा कृष्णभूपरक्षितं मानपे(ख)टपुरं श्रीपादलिप्तगुरवः प्राप्ताः । तदनु शत्रुञ्जये रैवतके संमेतेऽष्टापदे च तीर्थयात्रां चिकीर्पवः सुराष्ट्रादेशमायाताः । तत्र ढंकानामपुरी विहरन्तः समेतास्तत्र नागार्जुनो योगी भावी गुरुशिष्यः । तद्वृत्तं चेदम्-संग्रामराजपुत्रः, प्रिया सुव्रता, शेपाहि-20 स्वमसूचितपुत्रस्य नागार्जुननामकरणम् । स वर्षत्रयदेश्यः क्रीडन्-सिंहार्भकं विदार्य तन्मांसं खादन् पितृवारितः। यत्क्षत्रकुले नखी न भक्ष्यते । तदायातसिद्धपुरुषेणाख्यातम्-मा विपीद, तव पुत्रो रससिद्धो भावी । तदनु कलाविद्भिः कुर्वन् संगीतं रससिद्धो जातः । सूरिं तत्रायातं ज्ञात्वा पर्वतभूमौ स्थितः । स्वशिष्येण पादलेपेच्छः तृणरत्नपात्रे सिद्धरसं ढौकितवान् । गुरुणा सित्वा भित्तावास्फाल्य शतखण्डे कृते शिप्यं विच्छायमुखमावर्त्य भोजनं दापयित्वा व्यावर्तमानस काचपात्रे निरोधं कृत्वा प्राभृतं प्रेपितम् । उद्घाट्य विलोकिते क्षारगन्धेन निरोधं 25 ज्ञात्वा कुम्पको भग्नः । दैवयोगाद्वह्निसंयोगे सा समूत्रा मृत् सुवर्ण जाता । नागार्जुनेन ज्ञातम् । तस्य प्रभोर्मलमू- त्रादिसंगेन पापाणादयोऽपि सुवीभवन्ति । अहमेतावन्ति दिनानि यावदनेकौषधोपक्रमं मुधा कृतवान् । अस्य प्रभावे का कथा । ततोऽसौ विनयनम्रो मदं त्यक्त्वा प्रभुपादसेवाचरणक्षालनादिकां देहशुश्रूपां करोति । श्रीसूरयः साधुपु विहाँ गतेप्वाकाशयानेन पूर्वोक्तपंचतीर्थेषु यात्रां कृत्वा नित्यमायान्ति । ततो नागार्जुनः पादलेपोपधानि जिज्ञासुश्चरणक्षालनोदके पीते खादेनौपधानि ज्ञात्वा पादलेपे च कृते ताम्रचूडवदुचःप्रदेशादु-30 त्पतन् गुल्फे जानौ च पीडितो रक्तक्लिन्नो गुरुभिदृष्टः । उक्तश्च-अहो पादलेपे गुरुं विनापि सिद्धः । तेनो- क्तम्-भगवन्! गुरुं विना कुतः सिद्धिः । गुरुणोक्तम्-अहं तव बुछा तुष्टो विद्यां ददामि । यदि मे जिनशासन- भक्तिं गुरुदक्षिणां ददासि । यत:- an ·-- पुरातनप्रबन्धसङ्घहे (२८८) दीहरफर्णिदनाले महिहरकेसरदिसामुहदलिल्ले। ऑपिअइ कालभमरो जणमयरंदं पुहइपउमे ॥ ततो विश्वहितं जिनधर्ममाद्रियख । तेनोक्तम्-पूज्यादेशः प्रमाणम् । ततो गुरुणोक्तम्-आरनालमिश्रतन्दु नैकेनौपधानि पिष्ट्वा पादलेपे खगमनसिद्धिः । ततस्तेन कृतज्ञतया विमलाद्रिसमीपे महासमृद्धं श्रीवीरप्रतिमा ..5 ठितं गुरुमूर्तियुतचैत्यान्वितं श्रीपादलिप्ताभिधं पुरं चक्रे । तत्र श्रीवीराग्रे श्रीगुरुभिः श्रीवीरस्तवश्चक्रे । 'गाहा अलेणे'त्यादि । अत्र सुवर्णसिद्धिराकाशयानं च गुप्तमस्ति । तथा गुरोः श्रीनेमिचरितं श्रुत्वा कौतुकाद्रैवतका रधः स्वर्णसिद्ध्याकाशयानवलेन सर्व दशार्णमण्डपादि नागार्जुनश्चक्रे । अद्यापि लोकैस्तत्सर्वमप्यालोक्यते । ६२१२) अन्यदा प्रतिष्ठानपुरे श्रीशातवाहनराज्ये चत्वारः शास्त्रसंक्षेपकृतो महाकवयः समेताः । राइ पुरस्तैः श्लोकस्यैकैकः पादः पठितः । तथाहि- (२८९) जीर्णे भोजनमात्रेयः, कपिलः प्राणिनां दया । बृहस्पतिरविश्वासः, पंचाला स्त्रीषु माईवम् ॥ एवं तदुक्ते राज्ञा महादाने दत्ते भोगवती वाराङ्गना न स्तौति । केवलं पादलिप्तानेव स्तौति । तं मुक्त्वाऽऽक शगामी विद्यासिद्धो महाकविः सर्वगुणनिधिरन्यो न हि । इति ज्ञाते राज्ञः सन्धिविग्रहकः शंकरो नाम मत्स असहमानोऽवादीत् । ततो मानखेटपुरात् कृष्णभूपति मुत्कलाप्य शातवाहनेन श्रीपादलिप्ता आनीताः । नग 15 द्वारे वृहस्पतिर्विद्वान् परीक्षार्थ रौप्यकचोलके घृतं विलीनं प्रहितवान् । प्रभुभिर्धारिणीविद्यया तन्मध्ये सूत्रप्रोत सूची प्रक्षिप्य प्रहिता । इति जये भूपः प्रवेशं महोत्सवेन कारितवान् । उपाश्रये स्थिताः। नित्यं भूपश्चरणोपारि कुरुते । तत्र नव्या 'तरङ्गमाला कथा' कृता, व्याख्याता च । पाञ्चालकविः मत्सरेण न स्तौति । मदन्था उद्धृत्यानेन कृता । अन्यदा कपटमृत्युना प्रभूणां तद्गृहद्वारे शिविकागमने पाञ्चालेन शोकाद् उक्तम्- (२९०) आकरः सर्वशास्त्राणां रत्नानामिव सागरः। गुणैर्न परितुप्यामो यस्य मत्सरिणो वयम् ।। 10 - 20 तथा- (२९१) सीसं कहब न फुटं जमस्स पालित्तयं हरंतस्स । जस्स मुहनिज्झराओ तरंगलोला नई बूढा ।। पाञ्चाल! तव वचनाद् अहं मृतोऽपि जीवित इति गुरोरुत्थाने महीभुजा निष्कायमानो मित्रं भणिव 25 पाञ्चालो गुमभिर्दानमानाभ्यामावर्जितः। ततो गुरवो निर्वाणकलिकाम् , मामाचारीम् , प्रश्नप्रकाशज्योति शास्त्रं कृत्या आयुःक्षयं परिज्ञाय नागार्जुनेन समं श्रीशत्रुक्षयं गताः । तत्र नाभेयं नत्वा द्वात्रिंशदिनान्यनशनं कत्व देहं मुक्न्वा द्वितीयकल्पे इन्द्रमामानिकः मुरो जातः । ॥ इति श्रीपादालिसगुरूणां प्रवन्धः।। (G.) सद्महे पाइलिममृरिवृत्तम् । २१) एक्दा श्रीपादलिममृग्यो यात्रायां गगनं गच्छन्तः पुरुषाकारच्छायया दृष्टाः। ततो नागार्जुनेन वन्दन हेतोः प्रार्थिताः । तस्तम्-यात्रां विधाय वलंतः ममेयामः । तथाविहिने कूटयुवा जलेन वागतमिपाचरण प्रक्षालनं कृतम् । तद्वगंधग्माखादतः ममोत्तरशतमापधीनां परिनानम् । ततसाः सर्वा अपि संमील्य चरण ·९५ श्रीअभयदेवसूरिप्रवन्धः । लेपोऽकारि । तदनु स दर्दुरवदुत्प्लुत्य पतितः । एवं गुरुभिदृष्टः । गुरुभिरुक्तम्-किमेतत् ? । तेन निजकूटं प्रका- शितम् । गुरुभिः सुशिष्यं विज्ञाय तन्दुलजलेन लेपः कथितः । ततो गगनगामिनी विद्याऽजनि । एकदा वर्षासु पौपधशालाद्वारि जले क्रीडमानं शिष्यप्रायं पृष्टाः कैरपि वादिभिः-श्रीपालित्तय सूरिवरा वसतो संति ?-इति पृष्टाः सूरयः तानन्यमार्गेण वाहयित्वा स्वयं सिंहासने कपटनिद्रया सुप्ताः । तैः समागत्य कुर्कुटवरो विहितः । श्रीसूरिभिमार्जारस्वरोऽकारि । वचनेन भक्षिताः । ततः पृष्टमिति । तद्यथा-'पालित्तय 5 कहसु फुडं० ॥ ततो गुरुभिरुक्तम्-'अयसाभिओगसंतावियस्स० ॥ एतया नमस्यया पराजिताः । नमो विधाय गताः। ४५. श्रीअभयदेवसुरिप्रवन्धः (B. BR. ) ६२१४) श्रीबुद्धिसागरसूरिभिः श्रीजिनेश्वरसूरिभिश्च वसतिनिवासे कृतेऽन्यदा श्रीजिनेश्वरसूरयो विहारेण धारापुरीं गताः। तत्र श्रेष्ठी महीधरः, भार्या धनदेवी, तत्पुत्रोऽभयकुमारनामा । अन्यदा श्रेष्ठी गुरुवन्दनाय गतः । 10 संसारमसारमाकर्ण्य वैराग्यवानभयः पितरमापृच्छय दीक्षाग्रहणे ग्रहणासेवनारूपशिक्षाद्वययुतः समग्रसिद्धान्त- पारगामी महाक्रियो जातः । गुरुभिराचार्यपदस्थापने श्रीअभयदेवसूरिर्विहरन् पल्यपुरे श्रीवर्द्धमानसूरिपु दिवं गतेष्वभयदेवसूरीणां तत्र स्थितानां महादुर्भिक्षे सिद्धान्तास्तद्वृत्तयोऽपि त्रुटिताः। यदवस्थितं तदपि दुःखबोध- त्वात् खिलं जातम् । शासनदेवी रात्रौ प्रभुं जगौ-यदगद्वयं मुक्त्वा नवाङ्गानां वृत्तिं कुरु । सरिराह-श्रीसुधर्म- स्वामिकृतसिद्धान्तविवरणे मन्दमतित्वादुत्सूत्रप्ररूपणादनन्तसंसारित्वम् । परं त्वामनुल्लङ्घयां करिष्यामि । देव्यो-15 क्तम्-यत्र सन्देहस्तत्राहं सर्त्तव्या । यथा श्रीसीमन्धरस्वामिपार्थाद् सन्देहभङ्गं कुर्वे । प्रभुभिर्ग्रन्थपूर्णतावधि यावदाचाम्लाभिग्रहोऽग्राहि । सम्पूर्णेषु ग्रन्थेषु शासनदेव्या पुस्तकलेखनाय रत्नखचिता स्वर्णमयी ऊतरी समव- सरणे मुक्ता । सर्वत्र दर्शिता कोपि मूल्यं न कुरुते । तथा राजमहाराजश्री[भी]मेन द्रम्मलक्षत्रयदाने पुस्तकानि लेखयित्वा समग्रदेशाचार्याणां दत्तानि । ६२१५) अथ श्रीअभयदेवसूरयो धवलक्कके आगताः । आचाम्लतपसा रात्रिजागरणेन च प्रभूणां रक्तविकारो 20 जातः । तदा जनो वदति-यदुत्सूत्रप्ररूपणया शासनदेच्या रुष्टया देहं विनाशितम् । गुरुभिः शोकेनाऽनश- नार्थ रात्रौ धरणेन्द्रः स्मृतः । तेन सर्परूपेण देहलिहने गुरुभितम्-कालेन दष्टः । धरणेन्द्रेण खमे आदिष्टम्- यन्मयाऽयं तव रोगो ग्रस्तः । एकं जिनोद्धारं कृत्वा प्रभावनां कुरु । श्रीकान्तीपुरीयधनेन वणिजा समुद्रान्तरा यानपात्रस्तम्भे व्यन्तरोपदेशेन धनेन मूर्तित्रयमाकृष्टम् । एका चारूपग्रामे । द्वितीया श्रीपत्तने अंबिलीतले श्रीनेमिनः । तृतीया स्तंभनग्रामे सेडिकानदीतटे तरजाल्यन्नरा भूमिमध्ये न्यन्नाम्नि तां प्रकागय । अत्र 25 महातीर्थ भविष्यति । (२९२) पुरा नागार्जुनो योगी रससिद्धो धियां निधिः । रसमस्तम्भयद्भूम्यन्तःस्थविम्यप्रभावतः ।। ततः स्तम्भनकाख्यो ग्रामस्तेन न्यस्तः । तदेपाऽपि तव कीर्तिः सात् साधी पुण्यभूषणा । अन्यादृष्टया वृद्धा सुरी मार्ग कथयिष्यति । श्वेतवारूपः पुरः क्षेत्रपालोऽपि प्रातः संपन्न पुर आयानः । बाहनमहयफयुनाः ।। सूरयो वृद्धा-श्वेतश्वानदर्शितमार्गाः सेंडीतीरमायाताः । वृद्धा-पानी निरोहिता । नत्र गोपालाः पृष्टाः-गन् किमपि पूज्यमस्तीह ? । तेपामेकेनोत्ताम्-अत्र जाल्यां किमप्यन्नि । पतोत्र ग्रामे महिनापट्टिलकर गानिल चतुर्भिस्तनः क्षीरं क्षरति । गृहे न दुपते । नत्र तैः क्षीरं दृष्ट्वोपविय श्रीमदाचा: 'उपनियन' न्यादिान. ..

·९६ पुरातनप्रसन्नमादे द्वात्रिंशता स्तवे कृते श्रीपाच प्रकटीभूते, समग्र [मत] सहिन्दिने, देहरोगो गनः । तत्र मात्र पूजायं कृत्वा प्रासादार्थ द्रव्यं मीलयित्वा महिपपुरान् श्रीमल्छयादिशिष्य आमेघरागिनो नियुक्तः। कर्मान्तरं कारयामास । शुभे मुहूर्ते श्रीअभयदेवमूरयो विम्ब स्थापयामासुः । धरणेन्द्रादेशान् स्तोत्रमध्यावृत्तगयं मत्रगर्मित निष्काशितम् तस्मिन् प्रत्यक्षीभवने, त्रिंशद्वृत्ता स्तुतिर्जाता । सा पठ्यमाना क्षुद्रोपद्रवनिनागिनी । ततः प्रभृत्यदनीय 5 मनोवाञ्छितपूरणं जातम् । रोगगोकादिदुःखदायघनाघनः । अद्यापि कल्याणके प्रथमकलगो धवलाकीयस्य सङ्घस्य । विम्बासनस्य पश्चाद्भागेऽक्षरपंक्तिरतिगात् श्रूयते । पूर्व कथपा प्रथिता जने । (२९३) नमस्तीर्थकृतस्तीय वर्ष द्विकचतुष्टये । (२२२२) आपाढावको गौडोऽकारयत् प्रतिमात्रयम् ।। (२९४) श्रीमानभयदेवोऽपि शासनस्य प्रभावकः । पत्तने श्रीकर्णराज्ये धरणोपास्तिगोभितः ।। (२९५) विधाय योगनीरोधं धितापरवासनः। परलोकमलंचके धर्मध्यानकधीनिधिः॥ ॥ श्रीअभयदेवररिग्रवन्धः ॥ 10 15 20 ४६. वाग्भटवैद्यवृत्तम् (G.) ६२१६) पुरा मालवके वाग्भटनामायुर्वेदवेदी प्रथमं कुपथ्येन निजदेहे रोगानुत्पादयति, औपधेन पुनर्नि- वारयति । एवमेकदा जलोदरमुत्पादितम् , तदोपधं विहितम् । कुटुंबकस्येति उक्तं च यन्मम चतुःप्रहरं यावत् जलं याचितमपि न देयम् । दैवयोगेन कुटुंबस्य तद्वचो विस्मृती गतम् । प्रहरचतुष्टयानन्तरं जलोदरे क्षीणेऽपि जलं न पायितः । पिपासापीडितो मृतश्च । अत:- (२९६) कचिदुप्णं कचिच्छीतं क्वचित् कथितशीतलम् । कचिद् भेपजसंयुक्तं कचिद्वारि न वारितम् ॥ ६२१७) राज्ञः श्रीभोजस्य सिंहद्वारि वाग्भटवैद्यपरीक्षार्थमश्विनीकुमारी पक्षिरूपं विधाय नित्यं नित्यं वारत्रयं 'कोऽभुक्' इति रवं विधाय गच्छतः । राज्ञा तदनवगत्य सर्वेऽपि विद्वांसः पृष्टाः । कोऽपि किमपि न कथयति । तदा वाग्भटेनोक्तम्- (२९७) अशाकभोजी घृतमत्ति योऽन्धसा पयोरसान् शीलति नातिपोऽम्भसाम् । अभुक् विरुट वातकृतां विदाहिनां मलप्रमुक् जीर्णभुगल्पशीररुक् ॥ ततोऽश्विनीकुमाराभ्यां निजरूपमाविर्भूय वाग्भटोऽतिप्रशंसितः । ६२१८) अथ वृद्धवाग्भटजामात्रा लघुवाग्भटेन कृष्णच्छायाप्रवेशदर्शनेन राज्ञः क्षयरोगोत्पत्तिनिवेदिता । 30 राज्ञोक्तम्-ततो ममे वर्षत्रयमेवायुरस्ति । तेनोक्तम्-नैवं राजन् ! (२९८) यावदुच्चसति प्राणी तावत् कुर्यात् प्रतिक्रियाम् । कदाचिद्देवयोगेन दृष्टारिष्टोऽपि जीवति ॥ 25 ·? ? देव्यम्बाप्रवन्धः । रसं विधाय देवं निरामयं विधास्यामि । रसे जाते रसं गृहीत्वा राजसदसि समागतः । तत्रागतेन रसकूपको भग्नः । राज्ञोक्तम्-आः किमेतद्विहितं भवता । तेनोक्तम्-राजन् ! किमौपधेन कार्यम् ? । देवो निरामयो जातः । रसगन्धदर्शनेन च कृष्णच्छायामिपात् क्षयरोगो निःसृत्य गतः । एकदा श्रीनृपय शिरसि शिरोतिरतीव जाता । ततो वाग्भटेनोक्तम्-राजन् ! शिरसि दर्दुरी जाताऽस्ति । तत- स्तेन शस्त्रकर्मणा तालु उत्तारितम् । द१री दृश्यते परं न निःसरति । धर्तुं न शक्यते । तदनु जलभृतस्थालं 5 धृतम् । तत्रापि नायाति । ततो जामात्रा लघुवाग्भटेन तदवलोक्य निजरुधिरभृतस्थालं दर्शितम् । तद्गन्धेन सा तत्रागता । राजा निरामयो जातः । ततः पृष्टेन लघुवाग्भटेनोक्तमिति-यदियं रक्तजा, रक्तं विना जले नायाति । ततः प्रमुदितो वृद्धवाग्भटः सकला अपि कलाः शिक्षयति । ४७. रैवततीर्थप्रवन्धः (P.) ६२१९) अथ श्रीनेमे रैवतकाचलस्थस्योत्पत्तिर्यथा-भारते क्षेत्रेऽतीतचतुर्विशतिकायां तृतीयतीर्थङ्करसागर-10 समये उज्जयिन्यां नरवाहनो नृपः । अन्यदा तस्मिन् पुरे सागरजिनः समवसृतः । स नन्तुं ययौ । व्याख्याया- मनु केवलिपर्पदं वीक्ष्य पृष्टम्-प्रभोऽहं केवली कदा। स्वामिनाऽऽदिष्टम्-आगामिचतुर्विशतिकायां श्रीनेमिजिन- तीर्थे निर्वाणं ज्ञानं च भविष्यति । इति ज्ञात्वा ततस्तस्मिन् भवे श्रीसागरतीर्थेशपार्थे दीक्षां गृहीत्वा, तपः कृत्वा, पञ्चमदेवलोके दशसागरोपमायुरिन्द्रो जातः । तेन तत्र स्थितेनावधिज्ञानेन पूर्वभवं ज्ञात्वा वज्रमयीं मृत्तिकामानीय श्रीअरिष्टनेमिपूजानिमित्तं विम्बं कारितम् । स्वर्गे दशसागरोपमं यावत्पूजितम् । आत्मनश्चायुःप्रान्तमवधिना 15 विज्ञाय श्रीनेमेर्दीक्षा-ज्ञान-निर्वाणकल्याणकत्रयस्थानं विलोक्य श्रीरैवतकगहरे स्वर्गान्नेमिप्रतिमां गृहीत्वा समेतः । तत्र गह्वरमध्ये चैत्ये गर्भगृहत्रयं कृत्वा रत्न-मणि-स्वर्ण-मयविम्बत्रयं कृत्वा तत्र [स्थापितं]......... काञ्चनवलानकं कृतम् । तत्र वज्रमृत्तिकामयविम्बं स्थापितम् । ततः स इन्द्रः स्वर्गाच्युत्वा वहु संसारं भ्रान्त्वा श्रीनेमितीर्थसमये महापल्लिदेशे क्षिति[पु]रनगरे............श्रीनेमिस्तत्र समवसृतः । पुण्यसारो वन्दितुं समागतः। श्रीनेमिना उपदेशो दत्तः। श्रीनेमिपाधै धर्मावाप्तिः । पृष्टाः स्वामिनः पूर्वभववृत्तान्तः.. रैवतके गत्वाऽऽत्मकृतं नेमिविम्बं पूजयित्वा नमस्कृत्य स्वनगरे समागत्य, सुतं राज्ये निवेश्य, नेमिपाधै दीक्षा गृहीत्वा, तपसा कर्मक्षयं कृत्वा र्जितम् । मोक्षं गतः । श्रीनेमे रैवतकाचले कल्याणत्रिकं सम- जनि । पुण्यवद्भिस्तत्र लेप्यमयं विम्ब चैत्यं च कारितम् । लोके च पूज्यमानं जातं.........कसीरदेशात् कल्प- प्रमाणेन रैवतकगिरौ श्रीनेमि नमस्कतु समागतः । तत्र विम्यं स्नात्रजलेन गलितं दृष्ट्वा मासद्वयक्षपणं कृतं.. .स्वर्णमयं विम्बं समानीय स्थापितम् । यतः- (२९९) नववाससएहिं नवुत्तरेहिं रयणेण रेवयगिरिम्मि । संठविअं मणिविवं कंचणभवणाओ नेऊण ॥ तथा वामनावतारे वामनेन रैवते श्रीनेम्यग्रे वलिवन्धनसामर्थ्याथं तपः कृतम् । 20 25 ४८. देव्यम्वाप्रवन्धः (B. BR.) ६२२०) सुराष्ट्रामण्डले कोडीनारपुरे सोमभट्टो द्विजः । स श्रावकस देवशमद्विजस पुत्रीमम्बिकानाम्नी 30 परिणीतवान् । पुत्रद्वयमस्ति । इत एकदा नस्य गृहे किश्चित्पन्ति । नत्र पार्क निप्पने नपोधना विर्तुमायाता । श्वश्रू गृहे नास्ति । अम्बया महाभक्त्या प्रतिलाभिनौ । प्रानिवैश्मिकया श्वश्वग्रे निवेदितम् । ववदेवेऽपूजिने पु०प्र० स० 13 ·९८ पुगतनप्रान्भगङ्गहे द्विजेष्वभुक्तेपु शूद्राणामन्नं दत्तम् । एपा वधूः न सामान्या । तयाऽगटिः कना । गोमगट्टे गमायाने उक्तम् । तेन तातादिना ताडयित्वा निष्कासिता । सा गुतहगमादाय, एकं कठयां कृत्वा परमजल्यां, निःमृता । अश्या पुत्रः पृष्ठे सानुतापया प्रहितः-त्वरितं गत्वा समानय । इतः शिशुः गुनम्तृपिनो नीरमयानन । नगा श्रीनेमिचगणी स्मृत्वा मही पादेन दारिता । दीर्घिका प्रादुर्वभूव । गुतो नीरं पायितः । वृद्रेनोक्तम्-अहं भुषितः । नत्रासः 5 प्रकटीचभूव । तत्र सहकारलुम्बि गृहीत्वा पुत्रायार्पयत् । इतः पाधाये प्रिगमायान्तं दृष्ट्वा भीता श्रीनेमिपादी स्मृत्वा कूपे पुत्रैः सह झम्पां ददौ । सोऽपि सी-भ्रूणघातिनं मन्यमानः पृष्ठौ अम्मां ददी । अम्बा खतके श्रीनेमिचैत्येऽधिष्ठात्री जाता । सोमस्तस्या वाहने मिंहो जातः । ॥ इति देव्यम्बाप्रवन्धः ॥ B 10 - ४९. उजयन्ततीर्थात्मकरणप्रवन्धः (P.) ६२२१) सुराष्ट्रायां गोमण्डलन[ग]रे सप्तशतयोधैः सह सप्तपुत्रावृतस्त्रयोदशशतशकटयुतखयोदशकोर्टास्वामी धारानामा श्रावकः सङ्घ कृत्वा तीर्थन]मस्यै गतः । विमलाद्री युगादि नत्या रैयततलहट्टिकायां स्थितः । तीर्थ दिग्वस्त्रैः पूर्वमधिष्ठितमस्ति । तैरपि पञ्चाशद्वर्पभोगात् पश्चाद्रौद्धान् वादे जित्वा आत्मायत्तं कृतम् । दिगम्बराणां द्वादशवर्षाणि जातानि । श्वेताम्बरीयधाराकेनोक्तं चतुरशीतिमण्डलाचार्याणां समीपे यदहं देवं नन्तुं समेतः । तैरुक्तम्-दिगम्बरीभूयागच्छ । तेनाचिन्ति-प्राणान्तेऽपि स्वगुरुलोपं न कुर्वे । अन्यदुजयन्तनति 15 विना गृहे न यामि । चिन्तात्तॊ जातः । पुत्ररूचे-किं कारणम् ? । हे पुत्रास्तीथं नन्तुं न लभ्यते । पुत्रैरुक्तम्- दिग्वस्त्राधिष्ठिते तीर्थेऽपि किं कार्यम् ? । तातेन कथितम्-पूर्वमात्मीयमेव, इदानीमेभिरधिष्ठितम् । एवं तर्हि बला- दपि यास्यामः, चिन्ता न कार्या । तत्पुत्रैमण्डलाचार्याणां कथापितम्-यद्वयं बलादपि तीर्थ वन्दिप्यामहे । तैर्निजभक्तखंगारस्य ज्ञापितम् । तेन किश्चित्सन्यं प्रहितम् । तैः पुत्रस्तस्य सैन्येन साकं युद्धं प्रारब्धम् । सप्त पुत्राः सप्तशतयोधसहिता मारिताः। सङ्घपतिर्धाराको न भुङ्क्ते । तृतीयोपवासेऽम्बिकयाऽमाणि-वत्स! कन्यकुन- 20 देशे गोपालपुरे आमो राजा । स पूर्वभवे भूण्डपर्वते तपस्वी तपस्तावा नृपोऽभूत् । तस पार्श्वे वप्पभट्टिसूरयः सन्ति । तैरते जीयन्ते नान्येन । एतेपां मत्रा व्यन्तराश्च सवलाः। इति ज्ञात्वा तत्र गच्छ । धाराकः सद्धं मुक्त्वाऽष्टश्रावकैः सह तत्र गतः। श्रीसूरयस्तदा आमराजस सभायाश्चाग्रे रसेन व्याख्यां कुर्वाणाः सन्ति । धारा- केन नत्वा सङ्घाज्ञा तेषां दत्ता । राज्ञा साक्षेपमैपिष्ट । आचार्यतत्पार्श्वतो वृत्तान्तः पृष्टः । तेन समूलं वृत्तान्त- मुक्तम् । राज्ञा स्वभावश्रवणरैवतप्रभावाकर्णनहर्षपूरवशादभिग्रहो गृहीतः-श्रीनेमिनतिं विना न भोक्ष्ये । तद्भा- 25 र्यया कमलादेव्या कथितम्-सोमेश्वरनमस्करणं विना न भोक्ष्ये । ततः सर्वेऽपि चलिताः । लक्ष १ पोठियां, उष्ट्रसहस्र २०, हस्ति ७००, घोटक लक्ष १, पदाति लक्ष ३, श्रावकसहस्र २० । राजा त्रिंशत्तमे दिने स्तम्भ- तीर्थे आगतः । रात्रावम्बिकयाऽभाणि-राजन् ! श्रीनेमिस्तव सत्त्वेनाप्यति । प्रभाते पारणं कार्यम् । यत्र च गृहली पुप्पप्रकरचोपरि त्वया तत्र खनितव्यं हस्तेन नेमिः प्रग(क)टीभविष्यति । प्रभाते तदेव जातम् । नेमि नतः । राजपत्याऽभाणि-स्वामिन् ! पारणं क्रियताम् । त्वां विना कथं करोमि । तत् क्षणात्सोमेश्वरलिङ्गः प्रादु- 30 रभूत् । तद्दिने नदीस्थाने सोमनाथेन च्छिरा (१) नीतो अभिज्ञानाय । तत्रेभ्यानां देवकुलद्वयकृते द्रव्यमर्पितम् । एतसिन्पुरे प्रासादद्वयं कारयितव्यम् । यथा वलमानाः पश्यामः । ततः प्रयाणकं जातम् । सङ्घसमीपे मानुष प्रहितम् । सूरिभिर्मण्डलाचार्यपाधै यदि युध्यते तदा बहुजीवसंहारो भवति। अतो वादे जय-पराजयौ ज्ञेयम् सभ्याः कृताः । मासं यावद्वादो जातः । श्रीनृपेण धाराकेन च प्रभूणामग्रे विज्ञप्तम्-वहवो दिना जाताः। प्रभुणा- भाणि-अद्य निर्वाहयिष्यामि । एकत्रिंशे दिने प्रभुणा भणितं मण्डलाचार्याग्रे-यदद्य मण्डले कुमारी उपवेश्या । ..

·९९ वनस्वामिकारितगञ्जयोद्धारप्रवन्धः । कुमारी यस्य तीर्थ दत्ते तस्य तीर्थ जातम् । तैर्भणितम् एतत्प्रमाणम् । प्रथमं दिग्वस्त्रैर्मण्डले मण्डिता कुमारी । पात्रं नापूरि तैः । ततः श्रीवप्पभट्टसूरयो वसतौ ध्याने उपविष्टाः । सद्धेशो वासान् दत्त्वा प्रहितः । तेन कन्या- शीर्षे वासाः क्षिप्ताः । ततः पात्रेणाभाणि- (३००) इकोवि नमुक्कारो जिणवरवसहस्स वद्धमाणस्स । संसारसागराओ तारेइ नरं व नारिं वा ॥ (३०१) उजिंतसेलसिहरे दिक्खा नाणं निसीहिआ जस्स । तं धम्मचक्कवहिं अरिट्टनेमि नमसामि ॥ इति गाथाद्वयं तस्या मुखात्सर्वैरपि श्रुतम् । तदिनादात्मीयं तीर्थ सज्जातम् । ॥ इति उज्जयन्ततीर्थात्मकरणप्रवन्धः । 5 10 20 ५०. वनखामिकारितशत्रुञ्जयोद्धारप्रवन्धः (P.) ६२२२) अथैकदा दशपूर्वधराः श्रीवज्रस्वामिगुरवो मधुमत्यां नगयां समायाताः । श्रीशत्रुञ्जयदेवं नन्तुं गताः । देवं नमस्कुर्वद्भिर्भोजमेकमागतं दृष्टम् । देवार्चकः पृष्टः-रे ! किमिदम् । देव ! प्रत्ययान् पूरयति । चिन्तितम्- जिनशासनस्य मुख्यमिदं तीर्थम् , परं तत्र कपर्दी मिथ्यात्वी जातः; एतन्न सुन्दरम्-इति विचिन्त्य मुहुयानगरे पुनरायातः । चिन्तितं ध्यानवलेन-अस तीर्थस्य क उद्धारः कर्त्ता ? । अस्स नगरनिवासी सौराष्ट्रिकप्राग्वाटो भावडश्रेष्टिपुत्रो जावडः । तं मत्वा देशनामध्ये उक्तम् । तच्छ्रुत्वा जने गते जावडस्तु स्थितः-प्रभो! यदादिष्टं 15 अन्यः कोऽप्यहं वा? । भवानेव । भगवन्! ममाप्टादश प्रवहणानि क्वापि सन्ति न वा, तन्न ज्ञायते । वर्ष १२ जातानि । अधुना भोजनमपि कप्टेन भवति । स एव. गृहे गतः। अङ्गशौचं कृत्वा यावद्देवपूजायां प्रवृत्तः तावद्वर्धापनिकेनेत्युक्तम्-यत् प्रवहणान्यष्टादश क्षेमेणागतानि । श्रेष्ठिना विम्बसाने जलं मुक्तम् । (३०२) ...डूगरवालणि वलिणि वलि कित्तीसु अन्भडभंज। अत्तागमणु न जाणिउं तुह पनरह मुह पंच ॥ यत्तेपु द्रव्यमेष्यति तत्तीर्थार्थे । भुक्त्वा वाहणवस्तून्युत्तार्य गुरूणां [पायें] गतः । प्रभो! योग्यता जाता। उद्धाराय यतध्वम् । गुरुभिर्विमृष्टम्-आदौ विम्बं पोतके (?) क्रियते । तन्नागपुरप्रत्यासन्नमकडाणाग्रामे मम्माणी- नामखाणौ विम्ब निष्प... स्ते मूले द्रामलक्ष एकं व्ययति । तत्राश्वानवीरक्रियेण (१) क्रीत्वा विम्ब- मानीयताम् । जावडिस्तु द्रव्यमादाय तत्र गतः । विम्बं क्रीत्वा आनिनाय । कपर्देरनुभावादिम्यं यावती भूमि दिने च[टति] तावती रात्रौ पश्चाद्याति । गुरुभिरुक्तम्-श्रेष्ठिन् ! उपवासं कृत्वा धौतवसनानि परिधायकस्य 25 चक्रस्य तले त्वया स्थेयम् , अपरस्य श्रेष्ठिन्या । प्रीतौ दम्पती तथा स्थिती । तयो............त्थितं स्वरूपेण । प्रातरुत्थायोपरि नीतम् । इतः श्रीवज्रस्वामी श्रीमरुदेव्याधिष्ठायकं ध्यानवलाभोगवलाच स्वायत्तं चक्रे । क्रमेण शेपा अपि स्वायत्तीकृताः। ते तु कपर्दिनमन्वेपयन्ति । स तं यातं वा । एवं पण्मामग्रान्ते कपर्दी क्रीडायां गतः । शेपव्यन्तरैः स्थानं शून्यं मुक्तम् । इतो लेप्यविम्बं मण्डपे समानीतं शैलमयं मध्ये स्थापितम् । ६२२३) तत्र नूतनकपर्दी स्थापितः । स पूर्व टीम्बाणाग्रामे-कोऽपि मधुमत्यां कथयति-कोलिक आसीत् । 30 तस्य द्वे भार्ये-एका हा[डि:] अपरा कुहाडिः । स चीवरं प्रत्यहं वणयति । उभयतम्ताभ्यां प्रान्ताया......करे मद्यभुम्भल्यौ वर्तेते । यदा यस्याः समीपे स याति सा तदा तं पाययनि । इतश्च सुव्रताचार्याम्ननुगमनिकायां गताः । तैर्दृष्ट्वा विमृष्टम् । एप अविरतः । अस्यायुः कियत् । घटीद्वयं विमृश्य आहृय उक्तः-मोस्न्यया अनिन्छता A ·१०० पुरातनप्रबन्धमहे ग्रन्थिवन्धनं कार्य तत्र गतेनोन्मोचनं कार्यम् । नमो अरिहंताणं इति कथनीयं मुगे । इत्युदिन्या सरयो गनाः । इतः शकुनिकागृहीतसर्पमुखादरलं तन्मये पपात । तेनाज्ञातेन पीतम् । स मृतः, अणपनी-पणपन्नीव्यन्तगणां मध्येऽवतीर्णः । इतः कलकलं कुर्वाणाः सर्वेऽपि राजभवनं ययुः । यदमार्क कोलिको निरपराधो बतिभिर्मारितः । तेन अनार्येण सूरयो धृत्वा वधाय आदिप्टाः । स कोलिकस्तु नमस्कारप्रभावान्मृत्वा व्यन्तरो जातः । प्राग्मत्रं 5 निरूप्य गुरूणां परिभवं दृष्ट्वा ग्रामोपरि शिलां चकार । राजप्रमुखः सर्वो जन आतॊ जातः । इतो व्यन्तरे- णोक्तं मारयिष्यामि । कथम्? । मम गुरून् शीघ्रं मुञ्चत यथा न मारयामि । एते ममोपकारिणः । एतेषां प्रमा- दान्मया देवत्वं प्राप्तम् । ततः सर्वैर्गुरवः क्षामिता नृपप्रभृतिभिः । इति च लोकसमक्षं जगा- (३०३) मजासी मंसरओ इकेण वि चेव गंठिसहिएण । सोहं तु तंतुवाओ सुसाहुवाओ सुरो जाओ। व्यन्तरस्तु नमस्कृत्य गतः । स यक्षः कपर्दीनाम दत्वा श्रीवज्रस्वामिभिस्तीर्थ स्थापितः । इतः पूर्वकपर्दी आयातः । विम्बपरावृत्तं दृष्ट्वा आराडि विधाय निस्सृतः । तदा पर्वतस्तु द्विधा जने । सदाफला वनस्पत्यपि तदा ज्वलिता । अतः कपर्दिना गुरव उक्ताः-प्रभो! ममापराधं क्षान्त्वा इहब मां स्थापयत । गुरुभिरुक्तम्- त्वमनहः । तव मिथ्यात्वं गच्छतो वारा न लगति । त्वयाऽत्र न कार्यम् । अहमन्यत्र गत उद्वेगकारी भवि- ष्यामि । गुरुभिरुक्तम्-त्वं याहि । ततः स देवपत्तने गतः । तत्र तैय॑न्तरैरपरद्वारे क्षेपितः । तत्र कपर्दिवारिका 15 जाता । इतः प्रतिष्ठा जाता । तथा महाध्वजवेलायां श्रेष्ठी सपत्नीक उपरि गत्वा नर्तितुं प्रवृत्तः । ततः पूर्वकप- दिनाऽपहृत्य क्षीरोदार्णवे क्षिप्तः । लोके इति ख्यातिर्जाता-भौतिकेनापि पिण्डेन स्वगं गतः । एवं द्रम्मलन १९ व्ययेन श्रीयुगादिदेवविम्वं प्रतिष्ठाप्य स्थापितम् । ॥ इति श्रीशत्रुञ्जयोद्धारप्रवन्धः ॥ 10 20 ५१. कपर्दियक्ष-जावडिप्रवन्धः (Br.) ६२२४) मधुमत्यां नगर्या कपदिनामा कोलिकः । आडि-कुहाडिनान्यौ कलत्रे अभक्ष्यापैयसक्तः। तत्प्रस्तावे योगन्धराचार्यास्समाजग्मुः। अन्यदा तंगणिकायां गच्छद्भिः पूज्यैर्भार्यावचनैस्ताव्यमानः कोलिको दृष्टः । आचायें- भणितम्-अहो कोलिक ! आगम्यतामसत्समीपे । तेन चिन्तितम्-किमपि याचिप्यन्ति वस्त्रादिकम् । आचा- येण श्रुतेन विलोकितम्-कियदायुरस्य । ततः पश्यन्ति घटिकाद्वयं यावत् । अहो कोलिक ! प्रत्याख्यानस प्रथमं पदं नमो अरिहंताणं इति त्वया भणनीयम् । मद्यं पिवताऽभक्ष्यं भक्षयता ग्रन्थिश्छोटनीयः । नमो अरिहं- 25 ताणमिति भणित्वा भक्षणपानानन्तरं तथैव ग्रन्थिन्धनीय इति प्रतिश्रुते, सरिषु गतेषु शकुनिकागृहीतसर्पमु- खाद्गरलं मांसखंडमध्ये पपात । तद्भक्षणादसौ मृतः। अणपन्नी-पणपन्नीव्यन्तरमध्ये प्रबलो व्यन्तरो जातः । अवधिना दृष्टम्-गंठिसहितपसः प्रभावादहं देवो जातः । इतश्च तद्भार्याभ्यां राजकुले गत्वति कथितम्-महा- राज! पाखण्डिभिरावयोर्भर्त्ता मारितः । किमपि कथितं तन्न जानीमः । मिथ्यादृष्टीनां च वचनात् राज्ञा गुप्तौं कृताः सूरयः । तेन व्यन्तरेणात्मशरीरमधिष्टाय राज्ञोऽग्रे भणितम्-यन्महाराज! क्षाम्यन्तां आचार्याः । अन्यथा 30 तव नगरोपरि शिलां पातयिष्यामि । राज्ञा पादयोर्विलग्य सूरयः क्षामिताः । शिला संहता। लोकविदिता गाथा भणति- (६०४) मंसासी मज्जरओ इक्केणं चेव गंठिसहिएण। सोहं तु तंतुवाओ सुसाहुवाओ सुरो जाओ।

·लाखणराउलप्रवन्धः । १०१ - इति प्रभूणामग्रे नाटकं रचितम् । पश्चाद् ईदृशं चोक्तम्-भगवन् ! मया किं कर्तव्यम् ? । प्रभुणोक्तम्-भो! त्वया पाश्चात्यभवे बहूनि पातकानि कृतानि, तेषां शुद्धिहेतोः श्रीशत्रुञ्जयमहातीर्थे सङ्घसाहाय्यकारी भव । तस्य कपर्दिनामा यक्षः सञ्जातः । अग्रीयकपर्दिना सह तस्य वर्ष १२ विग्रहः सञ्जातः । कोऽपि न पराजीयते । इतश्च मधुमत्यां नगर्यां प्राग्वाटज्ञातीयश्रेष्ठी जावडिः, भार्या सीतादेवी, प्रवहण १८ पूरयित्वा समुद्रमध्ये प्रवहणसहितचित्रवल्ली (?) मध्येऽपतत् । क्रमेण वर्ष १८ सञ्जातानि । एकयाऽपि रीत्या निस्सरीतुं न शक्यते । 5 , बहूनां देवानां आराधना कृता । पुनः कस्यापि साहाय्यं न जातम् । तदा चिन्तितम्-एकदा व्याख्यानमध्ये श्वेताम्बराचार्यैरिति भणितम् । यतः-'कान्तार०' इत्यादि । नूतनकपर्दिना रात्रौ खमं प्रदत्तम्-यदहो जावड ! यस्मिन् पक्षेऽभ्रं दृश्यते तसिन्पक्षे प्रवहणानि चालनीयानि । अग्रे पुनः क्रयाणकं वापितं जावडेन । प्रवहणानि लघुत्वेन न सञ्चरन्ति । कसिंश्चिद्वीपे समागत्य छगणकर्करैर्भूत्वा पञ्चमदिने समुद्रं निस्तीर्य मधुमत्यां नगर्यां समा- गतो जावडः । छगणानि सुवर्णीभूतानि, कर्करा रत्नानि सजातानि । तदनन्तरं सङ्घ कृत्वा श्रीशत्रुञ्जये श्रीऋप-10 भदेवनमस्करणाय गतो जावडः । यावत् स्नात्रं करोति तावद् अग्रीयलेप्यमयविम्बस्य नासिका गलिता । महाविपादो जातः । एतस्मिन् प्रस्तावे दशपूर्वधरेण श्रीवज्रस्वामिनाऽऽदिष्टो जावड:-अद्य रात्रौ कपर्दियक्षस्य भोगं कृत्वा कायोत्सर्गे स्थीयताम् । तत्करणानन्तरं रात्रौ कपर्दिना भणितम्-यदहो जावड! मम्माणाकरे मम्माणनगरे वाह्ये पूर्वदिशि या राइणिर्विद्यते तसा अधः फलहिका मम्माणापापाणमयं विद्यते, तां कार- यित्वा इहानय । तस्या घटापने मूल्ये चानयने लक्ष ९ व्यये जाताः । पर्वतोपरि यावन्मानं दिनेऽध्यारोहयते 15 तावन्मानं रात्रौ वलति । श्रीवज्रवाम्यादेशात् रथकलचक्रस्वाध एकत्र स्वयमन्यत्र श्रेष्ठिनी स्थिता । तद्भाग्या- द्देवतासाहाय्याच न निवृत्तो रथकलः । उपरिगतं विम्बम् । वज्रस्वामिगणधरेण प्रतिष्ठितम् । अग्रेतनं विम्बमुत्था- प्यते नोत्तिष्ठति । पण्मासावधि भोगकरणेन श्रीवज्रस्वामिध्यानेन सर्वान् व्यन्तरान् आत्मायत्तीकृत्य पण्मासान्ते क्वाप्याघे (1) कपर्दिनि क्रीडार्थ गते, नूतनकपर्दिवचनेनाद्यविम्वमुत्थाप्य नूतने स्थापिते, तदधिष्ठायके नूतने कप- दिनि कृते, आद्य आराटि मुक्तवान् । तदनुभावात्पर्वतो द्विधा जातः । ध्वजारोपणप्रस्तावे जावडो भार्यासहित: 20 प्रासादोपरि नृत्यन् आद्यकपर्दिनोत्पाख्य वैताढ्यपर्वते उत्तरश्रेण्यां नीतः। एवं विम्बस्थापनम् । (३०५) श्रीविक्रमादित्यनृपस्य कालादप्टोत्तरे वर्पशते व्यतीते । शत्रुञ्चये शैलशिलामयस्य कारापिता जावडिना प्रतिष्ठा ॥ ॥ इति श्रीकपर्दियक्ष-जावडिप्रवन्धः ।। 25 ५२. लाखणराउलप्रवन्धः (BP.) ६२२५) शाकम्भरीपुर्या चाहमानो लक्ष्मणः । स वर्तनाय भार्यामादाय एकमन्त्यजं च सहायं कृत्वा देशान्तरं चलितः । मार्गवशान्नडूलपुरे सरःपरिसरे देवकुले दिनं विश्रान्तः । इतः सन्ध्यायां द्विजैरागत्योक्तम्-हे पान्थ! पुरस्य मध्ये समागच्छ । अत्र मेदानां प्रतिभयेन रात्रौ कोऽपि वहिर्न तिष्ठति । लाखणेनोक्तम्-चयं पथिका मार्गस्थाः। अतोल्यः सूर्योदये उद्घाट्यन्ते । अतोऽत्रैव स्थासामः । द्विजैरुक्तम्-अप्रमत्तः स्थेयम् । तेषु गतेषु लाखणः सह सहायेन' सजीभूय स्थितः । इतो रात्री मेदधाटी प्रसृता । लाखणेन सह सहायेन युद्धं कृतम् । जन २० पतिताः। 30 तावुभावपि घातात्तौ पतितौ । प्रातर्द्विजेरेत्य पत्नी पृष्टा-कस्ते भर्ता? कः सखा ? । तया दर्शितायुत्पाट्य नीनी । पालितो । रुद्धपातेन तेन द्विजा मुत्कलापिताः। तैरुक्तम्-क्क याससि ? । तेनोक्तम्-चत्र निर्वाही भविष्यति । वयमत्रेव करिष्यामस्त्वयाऽसाकं पुरे मेदोपद्रवो रक्ष्यः । स स्थितः । द्विजैस्तु ग्रामः कृतः। नेन जनाः ५ अन्ये 2 B मेदानामुपद्रवो रक्षणीय । 1B ससखाय । wwemaa ·१०२ पुगतनप्रवन्धमदहे स्थापिताः । प्रतोली दातुं न यच्छति.। मेदानां स्थानेषु गत्वा तेषु धाट्यां निर्गतेषु पाथान्ये उपद्रवं करोनि । तैः कथापितम्-यद्वयं नडूलसीमायां नैप्यामः । त्वया नों' ग्रामेषु नागम्यम् । क्रमेण जनाः २२० स्थापिताः पार्थे । समीपग्रामेषु चला विहिताः । मेदानां कथापितम्-मम करदेषु ग्रामेषु नोपद्रवः कार्यः । एकदा घाटीमा- दाय मेदपाटे गतः । तत्र धाटी भग्ना । लाखणो घातजर्जरः कृतः पतितः । इतस्ते यावदुसितुं जनाः 5 प्रवृत्तास्तावदसणि देव्या गोत्रजया शकुन्तिकारूपं कृत्वोपरि निपत्य रक्षितः । रात्री उत्थाय मन्दं मन्दं खपुरं गतः । एकदा देव्या व्याहृतम्-त्वां महान्तं विधासे चिन्ता न कार्या । प्रातर्मालवेशमुकेरको वातप्रेरितो मुत्कलः समेष्यति । त्वया कुण्ड्यः कुङ्कुमजलै त्वा प्रतोल्युपर्युपविश्य स्थेयम् । अग्रे गच्छता हयानां छटा देयाः । येषां ता लगिष्यन्ति तेषां वर्णपरावतॊ भविष्यति । मध्ये प्रवेशं च विधासन्ति । प्रातस्तथैव कृतम् । वहयोऽयाः प्रविष्टाः पुरान्तः । तथा महान्तमेकमश्वं दृष्ट्वा स्थानपालेन गले लगित्वोक्तम्-भव भव इति । तदनु प्रविशन्तः स्थिताः । 10 वाहरायां समागतायां पृष्टम्-अस्माकमश्वाः प्रविष्टा भविष्यन्ति । लाखणेनोक्तम्-मध्ये समेत्य पश्यत । तर- श्वसाधनं निरैक्षि" द्वौ हयौ लब्धौ । तावादाय गताः । येपां छटा लमास्तेऽवाः शेपाः स्थिताः । एवमश्वसहस- १२" जाताः । महदाधिपत्यं जातम् । ६२२६) एकदा खगृहोपर्युपविष्टेन काचिद्विप्रवधूः स्नान्ती दृष्टा । पश्चाविजानाहूय प्रोक्तम्-अहं भवतां पुरं त्यक्षामि । तैरुक्तम्-कथम्?, तवेह गतय किं विनष्टम् ?। यदि मे भूमिमर्पयत बाटे गृहार्थे वासाय" वा तदा 15 तिष्ठामि । द्विजैः पुरस्य बाह्ये वासाय भूरर्पिता । तत्र धवलगृहमारब्धम् । काष्ठदले निप्पद्यमाने, भित्तयः पृथुला जाताः । पट्टास्तु इस्त्राः । सूत्रकारै चिन्ति-किमुत्तरं करिष्यामः । वेश्या एका पृष्टा-चयं केनोपायेन निस्तरि- प्यामः । तयोक्तम्-न भेतव्यम् । सा वपिनार्थ स्थालमादायाक्षतैर्मृत्वा राजकुलं गता। पृष्टा राज्ञा-किमिद- मद्य ? । देव! लाखणगृह" वर्द्धितम् । कथम् १ । पश्यत, भित्तयः पृथुलाः पट्टा न्यूनाः । स तदेव शकुन मन्त्रा तां सत्कृत्य प्राहिणोत् । तत्र राजकुलद्वारे गोत्रदेवीप्रासादो महान् कारितः । तथाऽष्टादश जैनाः प्रासादा 20 महान्तो निप्पन्नाः, प्राकारश्च । एवं क्रमेण नड्डूलराज्यं जातम् । ६२२७) एकदा कसापि श्रेष्ठिनः पुत्री कुमारिका दृष्टा । सा पाणिग्रहार्थे याचिता । तया पिता व्याहृतः-मम श्रावकत्वं प्रयाति, पुत्राश्वामिपभक्षिणः स्युः । अतो यदिति मन्यते-यन्मे पुत्रा मातृशाले बर्द्धनीयाः। इति मानिते सा परिणीता । सुते जाते मातृशाले ग्रेप्यते । तत्र सर्वे पुत्रास्तस्या बद्धिताः । राउलेनोक्तम्-तव पुत्राणां किं ग्रास ददामि ? । भाण्डागारे मुञ्च, तथा वणिजां च पति दापय । राउलेन तथा कृतम् । वणिग्भिः सह विवाहादि- 25 सम्बन्धा जाताः । ते भाण्डागारिका जाताः। तस्य सुता आसल-राउलप्रभृतयः ३२ (द्वात्रिंशत् ) जाताः। *ते वलापर्वतस्य तीरे पृथक् २ स्थापिता दुर्गेषु तदा । तस्यान्वये राउलकेहण-केतूनाम्ना शाखाद्वये राज्यद्वयं जातम् । नट्टले सुवर्णगिरौ च*। लाखणपूर्वजाः वासुदेव नरदेव वीकम वल्लभराज दुर्लभराज चान्दण गोऊ" अजयरा वीपरा सिंघरा । लाखण-बलिराज सोही माहिन्द अणहिल जीन्दराज आसराज आहूण कीतू समरसीह उदयसीह चाचिगदेव सामतसीह काह्नदेव-इत्यादि। ॥ इति लाखणराउलग्रवन्धः ॥ ? 30 1 B कुरते। 2 B त्वसाकं । 3B विंशतिः। 4 B सरित. । 5Bअमिणि । 6 B तुरगाणां। 7 B भवतु भवतु इत्युकं। 8 B वहारया समागतया। 9 B अवलोकयन । 10 B विलोकित। 11 B एवं सहन१२ अश्वानां जाताः। 12 B वेदमो०। 13 B ब्राह्मणी। 14 B यातस्य। 15 B वासार्थे। 16 B सूत्रधारः। 17 P 'गृह' नास्ति । 18 B सुतमुपयेत पितृगृहे प्रेपयति । 19 B ते तत्र वर्दिताः। 20 B ततो राटलेन पंकिदापिता । 21 B मिमिः सह पाणिग्रहः पुत्राणां कारितः। * एतदन्तर्गता पंक्ति: B प्रती न रभ्यते । एतदन्तर्गता पंक्तिः B प्रती न लभ्यते। 22 B वासदेव। 23 B नास्ति। 24 B गार।

·श्रीहरिभद्रसूरिप्रवन्धः। ५३. चित्रकूटोत्पत्तिप्रवन्धः (P.) ६२२८) कान्यकुञ्ज काश्यां शम्भलीशो नृपो राज्यं करोति । इतः शिवपुरे कतिचिद्रामाधीशश्चित्रागदो नृ' एकदा तस्स सभायां कोऽपि योगी समेतः । स नित्यमेति राजानं न वक्ति । पण्मासान्ते नृपेण सेवाकारणं ! स आह-देव! निर्जनं कुरु । तथा कृतम् । राजन् ! मम गुरुणा विद्या दत्ताऽस्ति । तस्याः पूर्वसेवा जाता, उत्तर तिष्ठति । सा तु त्वां द्वात्रिंशल्लक्षणं विना न भवति । राज्ञा मानितम् । देव्यष्टमीदिनेऽसिहस्तेन त्वया कूटा वागम्यम् । ओमित्युक्ते स गतः । देव्या पटान्तरितया तच्छ्रुतम् । तया अमात्याने उक्तम् । मत्रिणोक्तम्- नृपो याति तदा मम कथ्यम् । नृपः सन्ध्यायां शिरोतिमिपेण तां विसृज्य, यदा चलितस्तदा देव्या म ज्ञापितः । स पश्चाचचाल । नृपोऽन्यग्रे गतो योगिनमैक्षिष्ट । मत्र्यपि च्छन्नं स्थितः । योगी नृपमग्निकुण्डप विमुच्य स्नानाय गतः। मत्री प्रकटीभूय नृपमाह-देव! अयं कपटी । त्वां हत्वा स्वर्णपुरुष कर्ता । अतो गम्य नृपः प्राह-वार मे मा यातु । मत्री आह-यदाऽसौ कथयति फेरकान् देहि तदा त्वया कथ्यम्-अहं न भवानग्रे भवतु । इत्युक्त्वा मत्री वृक्षान्तरितोऽभूत् । योगी समेतः । तेन ध्यानमारब्धम् । अग्निकुण्डमुद्दीपित नृपं प्राह-फेरकान् देहि । त्वमपि मम दर्शय नाहं वेनि । स उत्थाय तथा कर्तुं लमः । उभावपि त्वरितं धावत योगी वैश्वानराभिमुखं नृपमप्रेरयत् । तावन्मत्रिणा राज्ञा च सोऽन्तः क्षेपितः । स स्वर्णनरोऽभूत् । उभाव तं लात्वा गृहमागतौ । तत्प्रभावाद्वित्तं जातम् । स पश्चात् पुरस्थानमवलोकयन् पर्वतमधिरूढः । तत्र यावान् दु दिने निप्पद्यते तावान्निशायां पतति । पूजया तत्रत्यो व्यन्तरस्तुष्टः । तेनोक्तम्-अहं पुरस भारं सोढुं न क्षम अतः स्थानान्तरे कुरु । तत्र जलाद्यं पूरयिष्यामि । पश्रादुर्गः पर्वतोपरि अन्यत्र प्रारब्धः । चित्रकूटेति न कृतम् । वासे जायमाने उपरि लोका न मान्ति । पश्चान्नृपेणोक्तम्-कोटीध्वजा मध्ये वसन्तु, लक्षेश्वरा यहि एवं कोटीध्वजानां गृहसहस्रम् । एवं पुरे निप्पन्ने काशीश्वरेण शम्भलीशेन दुर्गो वेष्टितः । स स्वर्णपुर याचते । विग्रहे वर्ष १२ जाते राज्ञा घासं गिरसि दत्त्वा स्वनराः प्रहिताः, मध्यतनं खरूपमादातुंम् । यात्र घासयुता मन्त्रिगृहाधस्तात् सन्ति तावद्वाक्षस्थितया मत्रिपुच्या पिता उक्तः-तात! पर्वताधस्तादेने वाणिज्यकार: एतान् दिनान् किं स्थापिताः । शुल्कमादाय किं न प्रेप्यन्ते ? । नेन सिन्वोक्तम्-एतत्परचक्रं मत्वा, मया दुर्गस्यैव मध्ये दत्ता। तब पुत्रोऽपि जातः । परमेतन्न यानि । तां यानां श्रुन्वा नै पाग्रे उक्तम् । स निराशीभूय गन प्रवृत्तः। स्वदलं प्रेपयत् । स दुर्गमवलोकयन् यदा गन्नं लग्नः, नायना गवाक्षभिनया चाकरीवेश्यया मलमुक्तम (६०६) गण्डूपदा किमधिरोहति मेरगृहं किं चारयेरज(?)गिरी निम्णन्ति मार्गम् । शक्येपु वस्तुपु बुधाः श्रममारभन्ते दुर्गग्रनलिना पल शम्भलीग! ॥ नृपः प्राह-तथा कुरु यथा दुर्ग गृहामि । तथा प्रोताम्-पटसं गमगर । जयमलो मध्याई प्रनोटीर मुद्धाट्य दानं दत्ते । यदाहं स्नान्या केशविवरणं करोमि नदा दारनाम् । मने मिलिने दगा मेलिनः । निना दस्तु स्वर्णपुरुपं कण्टे बच्चा वाप्यन्तः पपात । नृपेण मा मनिनुमाया। नन आदेशो जानः-पिग्म या कट इनिप्यामि । स नृपश्चित्राहदपुत्रं राज्येऽधिरोप्य सपुरी गतः । ननो निपटान-नियाटमिदं भद्र' नि । ॥ इति चित्राटोपनिययः॥ ५४. श्रीहरिभद्रमरिप्रवन्धः । । । ६२२९) चित्रकूटे हरिभद्रो टिजमर्दावियापारीयो साडी । नालिया बयान छिनमि तस शिप्यो भवामि । तन्त्र प्रहहद्गर निन्दाद। गाई याफिनी साप्प्यपा] ये नि । एक्दा प्रतिकाई नगरपाना- ·१०४ 10 . 15 पुगतनावमा (३०७) चधिदुगं २, हरिपणगं ५, पणगं चगीण ७, केसयो , चही ८ । केसव ७, चकी ९, केसब ८, दुनधि ११, केसी अ १२, नकी अ १२ ॥ इयं गाथा हरिभद्रेण गुण्यमाना श्रुता । अजाननत्र प्रविष्टः । प्रारीन्या उक्तम्-कः प्रविगलात्र ? । नेनो- क्तम्-अतिचिगचिगापितम् । प्रवर्त्तन्या उक्तम्-नूतनं लिसं निगनिगायने । प्रगाढं कन्या अस्या अर्थ कथयन । 5 यदि श्रवणेच्छा तदा गुरूणां पार्थादवगन्तव्या । स गतः । प्रातगुरुणां पापधागारे गतः । उक्तम्-इमां गायों व्याख्यानयत । गुरुभिरुक्तम्-किं प्रतिनायाः । तेनोक्तम्-मा तथैव । तर्हि एपा सिद्धान्तगाथा पूर्वापरसम्बन्ध परीप्स्यते स च दीक्षां विना तपश्चरणं च विना न भवति । तहि मे दीक्षां दीयताम् । तदा ब्रह्मलोकः सम्भूय उक्तवान्-वयं दातुं न दद्मः । हरिभद्रेणोक्तम्-कथं न दत्य ।। (१०८) पक्षपातं परित्यज्य मध्यस्थीभूयमेव च । विचार्य युक्तियुक्तं यद् ग्राथं त्याज्यमयुक्तिमत् ॥ (३०२) पक्षपातो न मे वीरे न द्वेपः कपिलादिषु । युक्तिमद्वचनं यस्य तस्य कार्यः परिग्रहः ।। (६१०) दुर्योधनस्वकुलनाशकरो बभूव विष्णुर्हरन्त्रिपुरदाहकरः किलासीत् । क्रौंचो गुहोऽपि दृढशक्तिहरं चकार वीरस्तु केवलजगद्वितसर्वकारी ॥ (३११) खाारम्भप्रणतशिरसां पक्षपातात् सुराणां दृप्तात्मानं करजकुलिगैर्दानवेन्द्र निहन्तुम् । सि...तस्त्रिभुवनगुरुः सोऽपि नारायणोऽस्मिन् रागद्वेपन......कस्य न स्यात्पशुत्वम् ।। (३१२) विष्णुः समुद्यतगदायुतरौद्रपाणिः शम्भुललन्नरशिरोऽस्थिकपालमाली । अत्यन्तशान्तचरितातिशयस्तु वीरः कं पूजयाम उपशान्तमशान्तरूपम् ।। (३१३) मातृमोदकवद् वाला ये गृह्णन्त्यविचारितम् । पश्चात्परितप्यन्ते सुवर्णग्राहको यथा ।। (३१४) नेनिरीक्ष्य विपकण्टककीटसर्पान सम्यग् यथा व्रजति तान् परिहृत्य सर्वान् । कुज्ञानकुश्रुतिकुमार्गकुदृष्टिदोपान् ज्ञात्वा विचारयत पर भो ! मया सम्यग् यत्तद्विमृष्टम् । (६१५) न वीतरागादपरोऽस्ति देवो न ब्रह्मचर्यादपरं [चरित्रम् ] । नाभीतिदानात्परमस्ति दानं चारित्रिणो नापरमस्ति पात्रम् ॥ इति द्विजान् सम्बोध्य दीक्षां जगृहे । कृतयोगोद्वहनः सिद्धान्तसारमधीतश्च गुरुणा पदे स्थापितः । श्रीह- रिभद्रसूरय इति नाम कृतम् । तैश्चतुर्दशशतानि कृतानि सिद्धान्तरहस्सभूतानि [प्रकरणानि] । चिन्ति- तम्-क एतान् लेखयिप्यति ? । वणिक् दरिद्री एको दृष्टः । तस्य व्याहृतम्-मत्कृतान् ग्रन्थान् लेखय । गुर्वाज्ञा प्रमाणमित्युक्ते, गुरुभिरुपदिष्टम्-अद्य मण्डपिकायां ये मधूच्छिष्टमयाः स्तम्भाः समायान्ति तानादाय गृहे 30 शोध्य पश्चादागन्तव्यम् । तथाकृते स हिरण्यकम्बामिर्धनवान् जातः । तेन रूप्यपत्रेषु स्वर्णाक्षरैस्तानि लेखि- तानि । गुरुभिश्चित्रकूटोपरि प्रासादे औपधानि सम्मील्य स्तम्भः कृतः । तत्र प्रक्षिप्य मुक्तानि । स स्तम्भो न पानीयेन गलति, न च्छिद्यते, नाग्निना दह्यते । 20 ते . वादः॥ 125 ·सिद्धर्पिप्रवन्धः । ६२३०) एकादा] सूरीणां भागिनेयौ व्रतं जगृहतुः । सूरिभिः प्रमाणान्यध्यापितौ । ताभ्यां बौद्धानां प्रमा- णानि दुरवयोधानि श्रुतानि । गुरव उक्ताः-भगवन् ! भवतामादेशेन वौद्धदेशे गत्वा तेषां प्रमाणान्यधीत्य जैनाभिप्रायेण कृत्वा यास्यावः । गुरुभिर्वारितावपि निर्वन्धं कृत्वा चेलतुः । वौद्धदेशे गतौ । तत्राव्यक्तवेपो विद्यामठे पठितुं प्रवृत्तौ । स्वस्थाने समेतौ ग्रन्थपरावर्तने प्रवृत्तौ । बौद्धाधिष्ठाच्या तारादेव्या वायुयोगात् पत्रमु- हाप्य लेखशालायां क्षिप्तम् । 'नमो जिनाय' इति दृष्ट्वा छात्रैरुपाध्यायस्य दर्शितम् । तेनोक्तम्-कोऽपि जैनश्छन्न- 5 मधीते । ततोऽत्र वाटिकाद्वारि जिनप्रतिमां मण्डयध्वम् । सर्वेऽप्युपरि चरणं दत्त्वा व्रजतः । जैनस्तु न यास्यति, तदा ज्ञास्यते । सर्वेऽपि चरणं दत्त्वा निःशङ्कं गताः । उभाभ्यां विमृष्टम्-वयं ज्ञाता असाकमेतत्परीक्षार्थ कृतम् । ततो वृद्धेन कर्णात् खटिकामादाय वम्भसूत्रं कृतम् । उपरि चरणं दत्त्वा गतौ । निजाश्रयात् शास्त्राण्यादाय निर्गतौ । चौद्धाचार्यैर्नृपं प्रत्युक्तम्-यत् देव ! शासनसर्वस्वमादाय द्वौ श्वेताम्बरौ नष्टौ । नृपस्तु अनुपदं जातः । इतो हंसेनोक्तम्-वत्स! अहं रहितस्त्वं कस्यापि शरणे प्रविशेथाः । हंसस्तु युवा मृतः । परमहंसः कसिन्नपि पुरे 10 प्रविश्य शरणे गतः । पृष्टिलग्नं कटकमायातम् । वहिस्तनेन याचितः-भोः । त्वमपि बौद्धभक्तः । तदमुं धर्मविद्वे- पिणमर्पय । तेनोक्तम्-शरणागतं नार्पये । यादृशस्तादृशो वाऽस्तु । परमहंसेनोक्तम्-मम चौद्धाचार्य दोऽस्तु । यद्यहं पराजीयते तदा मार्यः । वौद्धैर्जितो मारितः । इतस्तस्य रुधिरालिप्ता रजोहतिः कयाचिद्देव्या शकुनिकारू- पया चित्रकूटे पौपधागारे परित्यक्ता । गुरुभिरुपलक्षिता । निपद्यादर्शनात् ज्ञातमरणाः शिष्याणां रौद्रध्यानं गताः । बौद्धानामुपरि प्रकुपिताः । इत उपाश्रयात्पाश्चात्ये तैलकटाहिर्मण्डिता । तत्र मन्त्रवलेन आकाशमार्गेण बौद्धा 15 एत्य कटाह्यां पतन्ति पतङ्गवत् । एवं सप्तशतानि । ततो गुरुभितिवृत्तान्तैः श्रावक एकः शिक्षां दत्त्वा प्रहितः । स मध्ये प्रवेष्टुं न लभते । तेनोक्तम्-गुरूणां श्रीजिनभद्रसूरीणां पार्थादहमागतोऽसि । मध्ये मोचितः । तेनो- -प्रभो ! अहमालोचनार्थी गुरूणां सकाशे गतः । मया प्रायश्चित्तं याचितम् । गुरुभिरहं भवतां पार्थे प्रहितः । प्रसाद विधाय मम प्रायश्चित्तं दीयताम् । प्रभो! मया पञ्चेन्द्रियजीवस्य विराधना कृता । साऽत्यर्थ दूयते । गुरुभि- रुक्तम्-सुबहु प्रायश्चित्तमप्यति । तहि भवतां किं भविष्यति यदि मम इयत् । ततो ज्ञातम्-मम गुरुभिवृत्तमवग-20 तम् । तदा हि अवामुखीजाताः। श्रावकेणोक्तम्-गुरुभिः कथापितम् , कथं समरादित्यचरितं नावगतम् ? । तेन एकसिन् भवे पिष्टमयः कुर्कुटो हतः, एकविंशतिवारान् पिष्टकुर्कुटसङ्क्रान्तेन व्यन्तरेण वैरं कृतम् । तत् स्मृत्वा श्रीहरिभद्राचार्या वधान्निवृत्ताः । पुनः सङ्घ मील्य प्रायश्चित्तं कृतवन्तः। तदनु 'समरादित्यचरितं' वैराग्यामृत- भयं चक्रुः । कालेनानशनं कृत्वा दिवं गताः । इति प्रतीतम् । (३१६) महत्तराया याकिन्या धर्मपुत्रेण धीमता । आचार्यहरिभद्रेणाप्टकवृत्तिरियं कृता॥ ॥ इति श्रीहरिभद्रसूरीणां प्रबन्धलेशः ॥ क्तम्- 25 ५५. सिद्धर्षिप्रवन्धः ( B. BR.) ६२३१) अथ सिद्धः [प्रबन्ध ] उच्यते-श्रीमालपुरे दत्त-शुभंकरौ भ्रातरी महर्द्धिको श्रीमालवानीयाँ । इनथ शुभंकरस्य सुतः सीधाकः । दत्तस्य सूनुर्माघः । म सीधाको बाल्यनोऽपि नव्यमनी पित्रा कृष्णाक्षरितः । एकदा रममाणेन हारितम् । पितुर्गृहाचौर्य विधाय दत्तम् । अन्यदा रममाणेनोक्तम्-दम्म ५०० यावत् क्रीट-30 यध्वम् । द्रम्मान् ददामि, शिरो वा ददामि । नैरुपवैशितो घृतकारैः, नेन हारिनम् । द्रम्मा याचिनाः । गया श्रीवीरप्रासादे धरणकं दत्त्वा मुप्तेषु द्यूतकारेषु निद्धः प्रामादभिनेझम्पां ददौ । पौपधागाग्मध्ये पनिनः । गुरु- भिर्व्याकृतः कस्त्वम् ? । तेन स्वनाम उक्तम् । ग्रहणयोग्यं किमन्नि ? । नेनोक्तम्-तथ्यम् , परं मम दीक्षां यच्छन । पु० प्र०व० 14 ·15 पुरातनप्रवन्धसङ्घहे द्यूतकाराः प्रातः शिरो ग्रहीष्यन्ति । अतो दीक्षा स्तोककालमप्यस्तु । गुरुमिनक्षत्राण्यवलोक्य प्रभावकं मत्वा दीक्षितः। प्रातः श्राद्धास्तं दृष्ट्वा गुरुनूचुः-प्रभोऽद्य कल्ये परिवारः किं स्तोकोऽस्ति, यदस घटानुकारिमाणि- क्यस्य दीक्षा दत्ता ? । भवतु यादृशस्तादृशो वा । इत उपवेशने स्वाध्यायपुस्तिकां दृष्ट्वा 'उपदेशमाला मादिमध्या- वसानां विलोक्य पाठं ददौ । गुरुभिश्चिन्तितमहोप्रज्ञाऽस्य । इतो द्यूतकाराः समायाताः। भो! बहिरेहि । किं 5 पाखण्डेन छुट्यसे । श्रावकैरुक्तम्-किं देयम् १ । पञ्चशती द्रम्माणाम् । वयं दास्यामः । कयापि कारणे दीनोऽसौ मुच्यते । पुनरस्साकं पार्श्वे समेष्यति । श्रावकैरुक्तम्-यास्यति ततो यातु । द्यूतकारैरुक्तम्-तर्हि असाभिर्मुक्तः । ते गताः । स सिद्धान्तमधीतवान् , प्रमाणग्रन्थाश्च । सिद्धेनोक्तम्-भगवन् ! बौद्धा महावादिनः श्रूयन्ते । तत्र गत्वा तानिर्जित्य समेष्यामि । गुरुभिरुक्तम्-जैनानामेप धर्मो न यत् कस्यापि सम्मुखं गम्यते । य उपविष्टानां सम- भ्येति सोऽभ्येतु । सनिर्वन्धात् व्रजन् सूरिभिरुक्तः यदि तत्र गतः परावर्त्यसे तैस्तदा वयं मुत्कलापनीयाः । 10 इदं किमादिष्टम् ? । बौद्धानां देशे गतः । तेपां स्वरूपं दृष्टम् । (३१७) मृद्वी शय्या प्रातरुत्थाय पेया मध्ये भुक्तं पानकं चापराह्ने। द्राक्षाखण्डं शर्करां चार्धरात्रौ मोक्षश्चान्ते शाक्यसिंहेन दृष्टः॥ एवंविधानाशीर्वादांश्च शुश्राव- (३१८) ध्यानव्याजमुपेत्य चिन्तयसि कामुन्मील्य चक्षुः क्षणं पश्यानङ्गशरानुरञ्जनमिमं त्रातापि नो रक्षसि । मिथ्या कारुणिकोऽसि निघृणतरस्त्वत्तः कुतोऽन्यः पुमान् सेप्यं मारवधूभिरित्यभिहितो वुद्धो जिनः पातु वः॥ (३१९) आत्मा नास्ति पुनर्भवोऽस्ति सततं कर्मास्ति कर्ता विना गन्ता नास्ति शिवाय चास्ति गमनं वुद्धोऽस्ति बद्धो न च । इत्येवं गहनेऽपि यस्य न मुनेाहन्यते शासनं खद्योतैरिव भास्करस्य किरणा वुद्धो जिनः पातु वः ॥ तथा 'शुष्का शप्कुली भक्षयतो भगवतो बौद्धस्य पञ्चज्ञानानि समुत्पन्नानि' इत्यादि श्रुत्वा बौद्धाचार्य जगौ- यदहं जैनः, परं त्वदर्शनमादरिष्यामि । तेहटैर्नृपाय निवेदितः यदसौ जैनः स्वदीक्षा ग्रहीप्यति । नृपेण गौरव कृतम् । दुकूलानि परिधापितः, अलंकृतश्चाभरणः । प्रातर्लग्नं बौद्धदीक्षायाः। रात्री तेन गुरूणां वचः स्मृतम् । 25 प्रातः पणवन्धं तेपां निवेद्य चलितः। श्रीमाले श्रीजिनसिंहसूरीणां पार्थे प्राप्तः । आचार्य ! मुत्कलाप्यसे; मया तेषां शासनं तत्त्वभूतमवगतम् । गुरुभिरुक्तम्-किञ्चिदसानपि ज्ञापय । तेनोक्तम् । गुरुभिः प्रत्युत्तरे दत्ते आह- भगवन् ! नैतहचोऽहं ज्ञापिनः । अनेन वचसा तान् निर्जित्य समेप्यामि । गुरुभिः पूर्ववद्धं कृत्वा प्रेपितः । तत्र तैः परावर्तितः। पुनर्गुरुसमीपे आयातः। तस्तु बोधितः । एवं सप्तवेला एहिरे-याहिरांचके । अष्टमवेलायां बौद्धरक्तमिव निष्ट तत्र वा । तेनोक्तम्-चतुरो वादिनो मया सह प्रेपयत । तानादाय श्रीमाले पापधागारे 50 आपातः । उक्तं द्वारस्येन-आचार्य ! मुकलाप्यसे । तरुक्तम्-मध्ये आगच्छ । मध्ये आयातः । नतिं विनाप्युप- विष्टः । गुरखो 'ललितविनरावृत्तेः पुन्नकमुपवेशने विमुच्च म्ययं तनुगमनिकायां चलिताः । तेन मोटुण्ठममि. हिनम्-एभिवौद्धाचाराकान्तानां तनुगमनिका मुलभा एव । मृग्यो गताः । स पुग्निकां वाचयितुं प्रवृत्तः । 'निवनयल इत्यालावृत्तिमनुचिन्त्य बौदः सह वादं कृत्वा गुम्बनागच्छन्म तानिफनर्गचक्रे । गुरुवागर्नपु, जन्युन्यानं कृतम् । गुखो विजताः-एको हमामं आत्मपञ्चमो भूत्वा ममागमम् । उक्तं तेन- 20 ! - ·न्याये यशोवर्मनृपप्रवन्धः। (३२०) नमोऽस्तु हरिभद्राय तस्मै श्रीप्रभसूरये । मदर्थ निर्मिता येन वृत्तिललितविस्तरा ॥ तैः सह प्रवत्राज । पश्चादुपदेशमालावृत्तिः कृता । पश्चात्सूरिपदमनुपाल्य समाधिना दिवं गतः ।। ॥ इति सिद्धर्पिप्रवन्धः॥ ५६. शान्तिस्तवप्रबन्धः (P.) ६२३२) कोरण्टके वीरचैत्ये देवचन्द्रनामोपाध्यायः । तत्र श्रीसर्वदेवाचार्या वाराणस्याः सिद्धिक्षेत्रे गन्तुं मनसः । समायाताः । तत्र कियदिनाः स्थिताः । उपाध्यायः पदेऽस्थापि । देवसूरिरिति नाम कृतम् । स्वयं यात्रायां गताः । तत्पट्टे प्रद्योतनसूरयः। ते च विहरन्तो नट्टले गताः । तत्र श्रेष्ठी जिनदत्तः, प्रिया धारिणी, सुतो मानदेवः सूरीणामुपाश्रये गतः । धर्म श्रुत्वा प्रव्रज्यां जग्राह । सर्वसिद्धान्ततत्त्वज्ञो जातः । सूरीश्वरैः पदे स्थापितः । जया-विजयाख्यौ देव्यौ नमतः । अथ तक्षशिलायां पञ्चशतीतीर्थपवित्रितायां महान् रोगो जातः । न कोऽपि कस्यापि वेश्मनि याति । पुरीं शून्यप्रायां वीक्ष्य सद्धेनाचिन्ति-सर्वेऽप्यधिष्ठायका नष्टाः । इति चिन्तिते शासन-10 देव्या उपदिष्टम् सर्वे व्यन्तरास्तुरुष्कव्यन्तरैरुपद्रुताः । वर्षत्रयानन्तरं तुरुष्कभङ्गो भावी । इति ज्ञात्वा यदुचितं तत्कार्यम् । पुना रोगशान्त्यै उपायोऽस्ति । नड्डलनगरे श्रीमानदेवसूरीणां चरणोदकेन सिञ्चत स्खमानुपाणिः यथा डामरं नश्यति । एवमुक्त्वा तिरोदधे । तैः सर्वेः सम्भूय वीरदेवनामा श्रावको नड्डले प्रहितः। स तत्र गतः । नैपेधकीं कृत्वा मध्ये गतः। सूरयो ध्यानपरा दृष्टाः । जया-विजयादेव्यौ नमस्कर्तुमागते, उपवरककोणे उपविष्टे । यदा स मध्ये उपवरकं गतस्तदा [दव्यौ दृष्ट्वा चमत्कृतः । अहो राजर्पयोऽमी । एतेपां पादोदकात्कथं शान्तिर्भ-15 विष्यति । मयि दृष्टे ध्यानमारब्धम् । सूरिणा ध्यानं मुक्तम् । ततः सावज्ञं वन्दिताः । देव्यौ तचित्तं ज्ञात्वाऽदृष्ट- वन्धनस्तं ववन्धतुः । स प्रभुणा मोचितः। आगमनकारणे सूरिभिः पृष्टे, श्रावकवीरदेवेनोक्तम्-तक्षशिलासद्धेनो- पद्रवरक्षार्थ प्रभुपादमूले प्रेपितः । मम वि[क]ल्पो जातः । जयादेव्या उक्तम्-यत्र भवादृशाश्छिद्रान्वेषिणः श्रावकास्तत्र गुरवो नागमिष्यन्ति । सूरिभिरुक्तम्-वयमत्रस्थाः शान्ति करिष्यामः । श्रीशान्तिनाथ-पार्श्वनाथ- मन्त्रगर्भ श्री शान्तिस्तव'मर्पयित्वा प्रहितः । स तस्यां गतः । तसिन् पठ्यमाने शान्तिर्जाता । वर्पया[नन्तरं] पुरी 20 तुरुष्कैर्भना । अद्यापि भूमिगृहे तस्यां पित्तलानि विम्बानि सन्ति । ततः प्रभृति एप स्तवः सञ्जातः । ॥ इति शान्तिस्तवप्रवन्धः ।। ५७. न्याये यशोवर्मनृपप्रवन्धः (B. BR. P.) ६२३३) कल्याणकटके पुरे यशोवर्मनृपतिस्तेन धवलगृहद्वारे न्यायघण्टा बद्धा । एकदा राज्याधिष्ठात्री देवी नृपव्रतपरीक्षार्थ धेनुरूपं कृत्वा वत्सस्य तत्कालजातस्य मार्गे कृत्वा स्थिता । नृपसूनुर्वहिलामारुढम्तत्रायातः । वेगेन 25 वहिला वत्सचरणयोरुपरि भूत्वा गता । वत्सस्तु मृतः । धेनुः कोक्यते, अश्रूणि मुञ्चति । फेनाप्युक्तम्-ज- द्वारे गत्वा न्यायं याचस्व । सा गता । तया शृङ्गाग्रेण घण्टा चालिता । नृपस्तु भोजनायोपविष्टः । शब्दं श्रुन्या वभापे-रे! कोऽयं घण्टां चालयति ? । सेवकैर्विलोक्योक्तम्-देव! कोऽपि न, भुज्यताम् । नृपः प्राह-निर्णयं लब्धा भोक्ष्ये । नृपः स्थालं त्यक्त्वा प्रतोल्यां स्वयमायातः । कमप्यदृष्ट्वा धेनुं प्राह-केन पराभूतासि ? । तं मम दर्गय | साध्ये भूता, नृपः पृष्ठौ लग्नः । तया वत्सो दर्शितः । नृपेणोक्तम्-केनेयं वाहिनी वाहिना ? । म पुगे भवतु 130 1B वाहिन्यधिरूढः। 2B पाहिनी। 3 B पाता ।

·१०८ पुरातनप्रबन्धसङ्घहे कोऽपि न वक्ति । नृप आह-तदा भोक्ष्ये यदा स प्रकटीभविष्यति । लङ्घने जाते प्रातः कुमारेणोक्तम्-दे पराधी । मम दण्डं कुरु । नृपेण वाहिनीमानाय्य सार्ताः पृष्टाः-कोऽस्य दण्डः ? । तैरुक्तम्-देव! राज्यधर ए कुमारस्तस्य को दण्डः। नृपः प्राह-कस्य राज्यम् , कस्य सुतः। मम न्याय एव महान् । यद्भवति तद्रूत। तर यो यस्य कुरुते, तस्य तद्विधीयते । नृपेणोक्तम्-इह स्वपिहि । स सुप्तः । नृपेणोक्तम्-चाहिनीमुपरि वेगेन 5 यत । कोऽपि न कुरुते । नृपस्तदाह-(B नृपः कामाश्राविण्यामिदमवादी-) मे पुत्रस्नेहो न, विनश्य जीवतु । यावत्स्वयमुपविश्य वेगेन बाहयति कुमारचरणयोरुपरि तावद्देवी प्रकटीभूय पुष्पवृष्टिं चक्रे । न वत्सः । राजन् ! मया तब चित्तपरीक्षणं कृतम् । नृपस्स मुतो वल्लभो न्यायो वा । पुत्रादपि न्यायस्तव वह चिरं राज्यं कुरु । ॥ एवं न्याये यशोवर्मप्रवन्धः ॥ 10 ५८. अम्बुचीचनृपप्रवन्धः (BR. P.) ६२३४) एकदा द्वारिकायां कृष्णो राज्यं करोति । पाण्डवपितृव्यो विदुरः कृष्णेन प्रधानः कृतः। दिन १६ गयाणा ग्रासे कृतास्तस्यापरं न किमपि । एकदा विदुरेणोक्तम्-त्वं मेऽधिकं न ददासि, अतः कसाप्य पार्वे यास्यामि । कृष्णः ग्राह-तब प्राप्तिरियती, नाधिकास्तीति । विदुरेणोक्तम्-प्राप्तिरस्ति परं त्वया वारिता राजान्तरं ब्रज-इत्युक्तः । कृष्णेन स प्रहितः । कृष्णेन सर्वेषां भूपतीनां कथापितम्-यद्विदुरस १६ गद्याणा 15 न देयम् । स सर्वत्र प्रान्त्वा समायातः । कृष्णाग्रे बभापे-मम त्वं काल इव पृष्ठे लग्नः । तवाज्ञयाऽधिकं कोऽ यच्छति । कृष्णः ग्राह-तर्हि द्विजरूपं कुरु । अहमपि तव बटुको भविप्यामि । हस्तिकल्पपुरेऽम्बुचीचो नृपति त्यागी। परं कर्णयोर्न शृणोति । तृपितस्त्वम् इति वक्ति, बुभुक्षितश्वीचु इति वदति । तस्स पुरे आवाभ्यां गम गता नत्र । विदुरो भव्यविप्रवेपं चकार, कृष्णस्तु बटुकरूपम् । विदुरेण नृपस्साशीदत्ता । नृपेण प्रधानर खमालोकितम् । प्रधानरूक्तम्-कलशे करं क्षिप्ता चीरिकाया आकर्षणं कुरु । विदुरेणाधः करं विस्वा 20 विलोकिता। ग०१६ नत्र लिखिताः । बटुकरूपेण कृष्णेनोपरितनी गृहीता। तत्र चीरिकायां कोटिलिखि प्रधानरवादि-अकिञ्चित्करोऽयम् । एप च भाग्यवान् । अम्माकं दाने पोडश निकृष्टाः । कोटिः सर्वोत्त ततः प्रत्यावृत्ती । कृष्णेनोक्तम्- (१२.) न विद्या धनलाभाय जनजाड्यसमृद्धये । आत्मानमम्बुचाचं च मां च दृष्ट्वा मुखी भव ॥ 25 त्वं विदुगेहं कृष्णो नृपम्वकिञ्चिन्करः । इति विमृश्य विदुरः स्वस्थो जातः । ॥ इनि अम्युचीचप्रवन्धः ॥ 1- परम P अट नष्ट।

·(P.) सङ्ग्रहगता अवशिष्टा विधि-परोपकारादिविषयकप्रकीर्णप्रबन्धाः । । ५९. विधिविषये उदाहरणम् । ६२३५) पोतनपुरे नरवाहनो नृपः । सुमित्रो मत्री । अन्यदा अन्तःपुरे पुत्री जाता । नृपेणोत्सवे कारिते, पष्ठीदिनेऽमात्यस विस्सयो जातः । पष्ठीदिने विधिरेत्य ललाटेऽक्षराणि क्षिपति । तदेतत्सत्यं असत्यं वा-इति सन्देहे, स्वयं खड्गमाधाय छन्नं स्थितः। अर्द्धरात्रौ स्त्रीरायाता । सा कुङ्कुममादायाक्षराणि क्षिप्त्वा यान्ती मत्रिणा 5 प्रणामपूर्व पृष्टा-देवि ! प्रसादं कृत्वा कथय, कान्यक्षराणि क्षिप्तानि ? । तयोक्तम्-मा पृच्छ । निर्वन्धेन पृष्टा आह-इयं कोरिकसुतस्य पत्नी भविष्यति । इत्युक्त्वा तिरोदधे । प्रातर्मन्त्री विषण्णस्तं वृत्तं नृपाय आचख्यौ । नृपेणोक्तम्-तस्य सुतो जातमात्रोऽस्ति, स चालोऽपि व्यापाद्यः । इत्युक्ते मत्रिणोक्तम्-देव! बालहत्यां कः करोति । तदैव व्यापादयिष्यामः । क्रमेण कन्या वर्द्धिता, सोऽपि वर्द्धितः । राजगृहे कर्माणि कुरुते । पोडशवार्पिके तसिन्नमात्येनोक्तम्-देव! स डिम्भः कथं व्यापादनीयः । इतः कस्मैचिन्नृपपुत्राय कन्या दत्ता। पण्मासान्ते 10 लग्नं मत्वा नृपेण स भूर्जानर्पयित्वा (१) विधिनिमन्त्रणाय उक्तः-रे वत्स! विधिं निमत्र्यागच्छ । तेनोक्तम्- स्वामिन् ! सा वास्ते । तन्न जाने-मत्रिणोक्तम् । लङ्कायां स चलितः । अग्रे गच्छन् कसिंश्चित्पुरे श्रेष्ठिहट्टे उपविष्टः । तेन पृष्टम्-क्क याससि ? । तेन स्वभावोक्तौ गृहे नीत्वा श्रेष्ठिना भोजितः । उक्तम्-विध्यग्रे मम सन्देशो वाच्यः- मदीयं भवनं कथं ज्वलति ? । तेनोक्तम्-कथयिष्ये । तं श्रुत्वाऽग्रे गच्छन् पुरमेकमुद्धसं दृष्ट्वा मध्ये प्रविष्टः । शोभा- भिरामं पश्यन् राजाङ्गणे नृपसिंहासनाध्ये निविष्टः । सन्ध्यायां पुरशोभा जाता । नृपः समाययौ । तेन नम-15 स्कृतः। कोऽसि त्वम् ? । स्वरूपे उक्ते स०-मम सन्देशो विध्यग्रे वाच्यः-यन्मे पुरं प्रातर्दिशो दिशं कथं याति ? । तच्छ्रुत्वा प्राति]चलितः। समुद्रोपकण्ठे गतः । चिन्तातुरो मत्स्येनैकेन व्याहृतः-भो मनुष्य ! कोऽसि त्वम् ? स्वभावोक्तो तत्रापि तेनाप्युक्तम्-यदि मे सन्देशं कथयसि तदा तत्र नयामि । तेनोक्तम्-वद । तेनोक्तम्-मदीये जठरे दाघः कथम् ? । स पृष्ठिमधिरोप्य उपकण्ठे मुक्तः। तेनोक्तम्-चलनं कथम् ? । सप्तप्रहरान् प्रतीक्षयिष्ये । इति श्रुत्वा स गतः । इतः प्रतोलीराक्षसेपु धावितेषु तेनोक्तम्-विधेः स्वरूपं समर्प्य वलन्नेष्यामि । तैर्मध्ये मुक्तः । स 20 रावणनृपालयसप्तमभूमौ कुचेला कोद्रवदलनपरां विधिं राक्षसनिवेदितां ननाम । खरूपेऽपिते सा हृष्टा जाता । वत्स! त्वं गच्छ । लग्नसमये एप्यामि । सन्देशान् पृष्ट्वा समुद्रोपकण्टे गतः । तत्र तं मत्स्यं दृष्ट्वा, तेन पृष्टः-गत्ग- न्देशं कथय । पूर्वभवे त्वं विद्यापारगो ब्राह्मणः । विद्यादाने कृपणो जातः। मृत्वा मन्यो जातः । पूर्वमन- विद्यया तव देहो दह्यते । यदि विद्यां ददासि, तदा ते स्वास्थ्यं भविष्यति । मोऽपि जानि स्मृत्य तस्यैव विद्या- मदात् । पुनः परतटे नीतः स विद्यावान् । पुनः शून्यपुरे सन्ध्यानमये नृपाय मिलिनः । तेन शन्यताकारणे 25 पृष्टे, उक्तम्-अत्रैव पुरे तव पिता दुर्गरोधे सन्नध बहिनिःसृतः । धागतार्थे मृतः । मनकं विना यया अपि संस्कारः कृतः। करोटिका कालदण्डचण्डालगृहेऽस्ति । तया डिम्भानि व्यापानं कुर्वन्ति । पचाना नानो व्यन्तरो जातः । स यथा यथा तां करोटिकां ताप्यमानां पश्यति नधा नथा क्रुद्धः मन पुरं शून्यं निधनं । गत्रा तया शीतया जातया स्वास्थ्यं करोति । नृपेण नामानीयाग्निमंन्कारः कुतः । नन्निन पुरे म्यामध्ये जाने, म्यत्री दत्त्वा बहुपरिकरः प्रेपितः । पुनः श्रेष्टिपुरे गतः। श्रेष्टिनातिथ्ये कृने वानी पृष्टा । नेनानम्-पिनगरानपिन) कृपणस्तव गृहे देवगुरुसुहासिण्यादयो निःश्वस शापं यच्छन्ति-ज्वलन्वन्स गृहम् । नेन मन्यं मला दानयंगे जातः । स्वपुत्रीं दत्त्वा प्रेपिनः । इनो लमदिने न न्यपुरे गतः । जनरेंगे मन्या मधे नीदः । नायकिन ।

·११० पुरातनप्रवन्धमनहे किञ्चिन्नोक्तम् । हस्तमेलकवेलायां पुरे पूर्ववरः समाययौ । रा केनाप्यसत्कृतो मध्ये समागतः । विवाहं मत्ता युद्धसजो जातः । इतो विधिना समेत्य नृप उक्तः-राजन् ! मा विपीद; भो मनिन् ! त्वमपि मा विपीद । किं विसरसि त्वया पृष्टाऽहम् ? । मयोक्तं पूर्व मद्वाक्यमन्यथा कथं भवति । एपाऽस्यैव भवतु । अन्यां परिणाप्य द्वितीयः प्रेपितः । इति विधिर्यद्विधत्ते तद्भवति, मनुष्यकृतं न भवति । 5 ६०. परोपकारविपये उदाहरणम् । (३२२) नीचाः शरीरसौख्यार्थमृद्विव्यापाय मध्यमाः। कस्मैचिदद्भुतार्थाय यतन्ते पुनरुत्तमाः ॥ ६२३६) कश्चित्परोपकारी न्यायी पुमान् अन्यायनगरे गतः। तत्र राजाप्रभृति सर्वऽप्यन्यायिनो वसन्ति । तेन स्वजीवनाथ विक्रेतुं कोहलकानि समानीतानि । विक्रेतुं लग्नः । 'ईछ' सम्बन्धेन नवकोहलकानि गतानि । 10 चत्वारो विलोक्यन्ते । खेटके पतितः । स आत्मानं विक्रेतुं कामोऽपि न छुटति । तेन पुरुषेण चिन्तितम्-कथं अथापि प्रतीकारं करोमि । श्मशानभूम्यां गतः । तत्र मृतकानां दापं दातुं न ददते । मृतकमहत्त्वानुमानेन द्रव्यं याचते । लोकैः पृष्टम्-कस्त्वम् ? । राज्ञीशालकः । तस्य द्रव्यं ददाति । ततोऽनन्तरं दायो भवति । तेन कियद्भिर्दिनैर्द्रम्माः सहस्रदशो मेलिताः । राज्ञः (०ज्ञा?) पुरोहितः पृष्टः । तद्भूम्यां समागतः । द्रम्मानां सहस्रं याचते । पञ्चशत्या निर्वाहः । राज्ञोऽये लोकेन रावा कृता । राज्ञा शन्दितः । स मुक्तकैशः कौपीनवासाः 15 प्रत्यक्षपिशाच इव दृष्टः । पृष्टः-कस्त्वम् ? । राज्ञीशालकः । कोऽपि राज्ञीशालको वर्त्तते कसिन्नगरे । तेनोक्तम्-'नव कोहलां ईछ तेर' एवं कुत्रापि वर्तते । तेन समस्ता द्रम्मा राज्ञः समर्पिताः । तस्स राज्ञा व्यापारी दत्तः । नगरेऽन्यायो रक्षितः । समस्तलोकानामुपकारकरो वभूव । 0 ६१. उद्यमविषये उदाहरणम् । (३२३) उद्यमेन हि सिद्ध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः। पुरुषस्य चोपविष्टस्य देवता न च सिद्धिदाः ॥ ६२३७) केनापि पुंसा देवी चामुण्डा आराधिता । परितोपं गता क०-याचस्व । तेन कथितम्-यच्चिन्तयामि तत्प्राप्तिः । तव भविष्यति इति कृत्वा देवीभवनानिःसृतः। चिन्तितम्-मम शरीरे सर्वाङ्गीणानि आभरणानि । जातानि । गृहसोपरि व्रजन्मार्गे सार्थेन सह चौरेदृष्टः। सार्थो गृहीतः । स उपविश्य स्थितः । केपि गताः, केऽपि योधिताः । स लकुटैः कुट्टयित्वा गृहीतः । आभरणानि गतानि । शरीरे दूमितो गाडं देवीं लोही गृहीत्वा गतः । देव्या कथितम्-कथं मां भञ्जसे ? । त्वया चौरात् कथं न रक्षितः ? । यदि युद्धं त्वं तदा स्कन्धाभ्यामवतरामि, यदि पलायनं कुरुत तदा पादाभ्यामवतरामि । उपविश्य स्थितस्तदाऽहं किं १। देव्या स भङ्गं कुर्वनिपिद्धः । ततः स्वगृहे गतः । यदि उद्यमः क्रियते तदा सिद्धिर्भवति ।

·कर्णवाराविपये उदाहरणम् । १११ 5 ६२. दानविषये उदाहरणम् । (३२४) पश्चाद्दत्तं परैर्दत्तं लभ्यते वा न वा खलु । खहस्तेनैव यद्दत्तं तद्दत्तमुपतिष्ठति ॥ (३२५) सद्यस्तृप्यति भोक्तारं यस्योद्देशेन दीयते । सत्यं वदामि कौन्तेय! यो ददाति स भुचते ॥ ६२३८) कयाचित्प्रोपितभर्तृकया पत्यागमनकारणं विलोकयन्त्या दिना घनतरा गताः । भर्तुः पार्थात्पश्चा- देको जनस्तस्याः समाचारदर्शनार्थं समायातः । सा अन्यासक्ता दृष्टा । तया चिन्तितम्-अहमनेन ज्ञाता । स पुनरपि भर्तारं प्रति चलनाय लग्नः । तस चलतो द्वौ मोदको समर्पितौ सम्बलार्थम् । एको विपमिश्रितो द्वितीयो न । यथैप विपमिश्रितमोदकभक्षणेन विनश्य भर्तुरग्रे गृहस्वरूपं न कथयति । स चलितः । तस्यैव ग्रामगोन्द्रके निर्विणो भर्त्ता तथा उपविष्टो दृष्टः । क्षुधाऽऽक्रान्तः । तत्र द्वौ जनावुपविष्टौ । तेनैको मोदकस्तस्सा भर्तृयोग्यं 10 दत्तः । एकस्तेन भक्षितः । विपमिश्रितमोदकभक्षणेन लहरितः । मूर्छा प्राप्तः । तावता दण्डपाशिकैर्धतः ससखा । लोको मिलितः। तस्योपद्रोतुं लग्नः । मारणार्थ नीतो जनः । भार्यायाः शुद्धिर्जाता । मोदकभक्षणेन दूरदेशादायातो मम भर्ता विनष्टः । स जनो मारणार्थं नीतोऽस्ति । तया चिन्तितम्-मम विरूपदानतस्तात्का- लिकं फलं जातम् । अहमेनं जनं मुंश्वापयामि । तया तत्र गत्वा कथितः यादृशं दानं दत्तम् , तस्य तात्कालिकं फलं दृष्टं तादृशम् । जनो मुश्चापितः । लोकानामग्रे कथितम्-यादृशं दीयते तादृशं प्रत्यक्षं दृश्यते; यादृग् दत्तं 15 तादृग् लब्धम् । तस्याः सत्यकथनेन विपं जपित्वोत्तारितम् । स निरामयो जातः । तदनन्तरं सा तस विपये एकचित्ता गृहस्थधर्म पालयति । यादृग्दीयतेऽन्यस्य तादृक् प्रत्यक्षं दृश्यते इति भावः । (३२६) अपलपति रहसि दत्तं प्रत्ययदत्तेन संशयं कुरुते । तस्य हि नश्यति सर्वं मूलतस्तानिशम्यताम् ।। ६३. कर्णवाराविपये उदाहरणम् । ६२३९) देवदत्तेन व्यवहारिणा प्रवहणगतेन एकसात्मीयवणिकपुत्रस्य हस्ते चत्वार्यमूल्यकानि रतानि गृहे कलत्रयोग्यानि प्रहितानि । तेन वणिक्पुत्रेण चतुर्गाम(क)टजनानां लञ्चां दत्त्वा साक्षिणः कृताः । यदा देवदत्तः समायाति तदा युप्माभिरिति कथनीयम्-वयं साक्षिणः कृत्वा, तव कलत्रयोग्यानि चत्वारि रतानि प्रदत्तानि । कियद्भिर्दिनैः प्रवहणे समायाते देवदत्तः कुशलेनागतः । कलत्रपार्थे पृष्टम्-मया नव योग्यानि चन्वारि रवानि प्रहितानि, आनय तानि, प्रविलोक्यन्ते; रत्नपरीक्षकाणां दयते । तया कथितम्-मम योग्यं केनचिन्न समर्पितानि | 25 वणिक्पुत्रः पृष्टः । तेन कथितम्-मया चतुरो नगरमध्यसान् व्यवहारिणः माक्षिणः कन्या तर प्रियायोग्यानि समर्पितानि । तैरपि कथितम्-तव प्रियायोग्यानि नमर्पितानि वयं नाक्षीकृत्य निथयेनाग्मिन्नर्थ न गन्देहः । नेन चिन्तितम्-अहमनेन वणिक्पुत्रेण साक्षिभिध [ मुपितः ] कोऽपि नगरमध्ये न यो न्यायान्यायं विलोकयनि । कर्णवारां सत्यां कुरुते । केनचिजनेन कथितम्-कर्णवारी नृनः । पुनन्नन्स नपुपुत्रो विद्यते एकः । देवदन- स्तस्य गेहे गतः। पुत्रस्य मात्रा स आवर्जितः। तथा कथितन्-किमयं नमावानः? । कामागं प्रच्छनाय । 20 तया कथितम्-अरे वत्स ! तव पिता नगरमध्यसां नमनां कर्णवागं उर्वन लोरानां मध्याद्रह व्यं ममान. यत् । त्वं किमपि न कुरुपे । अन्यत्त्वां लघु भणिया को-पि न मन्यते । मानन्हमपि नस पुत्री भवामि । गमग्रं निर्णयं करिप्ये । यतः- 20 ?

·११२ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे (३२७) सिंहशिशुरपि निपतति मदकुलझङ्कारभूपिते करिणि । न पुनर्नखमुखविलपि(लिखि)तभूतलकुहरस्थिते नकुले ।। तस्य समीपे देवदत्त उपविष्टः। कर्णवारा कथिता । व्यवहारिणश्चत्वारोऽप्याकारिताः। पृथक् पृथगुपवेगिताः। तेषां समीपे पृ०, तैः क०-चयं साक्षीकृत्य तस्य प्रियायोग्यं समर्पितानि । भव्यम् । तेन स्वबुद्ध्या पडसूधीलोअको 5 विभज्य चतुर्णां समर्पितः। कथितं च-यावन्मात्राणि सन्ति तावन्मात्राणि कुर्वन्तु | चत्वार्यपि रत्नानि तैः कूट- साक्षिभिरन्यादृशानि २ कृतानि । तेन कर्णवारीपुत्रेण कथितम्-भोः वणिक्पुत्र ! रतानि सकालेऽपि समर्पय, मा राजग्राज्यो(ह्यो) भव । एते कूटसाक्षिणश्च राजग्राह्या भविष्यन्ति । ततस्तेन श्रेष्टियोग्यानि रत्नानि समर्पितानि । पादयोश्च पतितः । कर्णवारीपुत्रस्य पदं जातम् । अतः सत्यां कर्णवारां कुर्वनां द्रव्यग्राप्तिर्यशश्च इह लोके परलोकेऽपि । श्रेष्ट्यपि रत्नानां सौख्यं विलसित्वा स्वर्गभाग्जातः । ॥ इति कर्णवाराविपयकावन्धः ।। 10 . (G.) सङ्ग्रहगता अवशिष्टाः प्रवन्धाः । ६२४०) श्रीवाक्पतिराजकविना भारतं कत्तुं प्रारब्धम् । तावता निशि द्वैपायनः समागतः । तेनोक्तम्-किमर्थ पादमवधारिताः । तेनोक्तम्-तव पार्वे याचितुम् । किम् ? यत् त्वं भारतं मा कृथाः। पुस्तकमर्पय । तेन तथा- कृतम् । गीर्वाणवाण्यपि निपिद्धा । ततो गौडवधनामा प्राकृतग्रन्थो विहितः । ? 15 ६२४१) श्रीसारंगदेवप्रधानो राज्ञा रामदेवेन पृष्टो निजस्वामिनः कीर्तिस्फूति अवादीन् । राज्ञोक्तम्-सर्व भव्यम् , परं पानं करोति । पानकः शशाङ्ककलङ्कः । तेनोक्तम्-देव! सत्यम् , परं मातृ-भगिनीं जानाति । रामदेवस पितृव्यमुता लुखाईराणी अन्तःपुरेऽस्ति । इति श्रुत्वा लज्जितः । ! ६२४२) अथ अभयदेवनामा द्विजः प्रभासे सरस्वत्यां स्नानं विधाय समागत्य च श्रीसोमेश्वरं नमस्कृतः। तद्धर्मशिलायाः पुरः शफरी जीवन्ती पतिता तस्यैव शरीरे लग्ना मृता च । तेन सानुकम्पेन प्रायश्चित्तं पृष्टम् । 20 केनापीति गदितम्-सुवर्णरूपमयी दीयते शफरी । तेन न मानितम् । ततः सर्वत्र प्रायश्चित्तहेतोभ्रमन् श्रीस्तम्भ- तीर्थे गुरु ववधमांसभक्षणप्रायश्चित्तं सिद्धान्ते वाचयन्नभूत् । तेन श्रुतम् । यद्यस जीवस्य यावन्तीन्द्रियाणि भवन्ति, तद्वधे तावन्मितशतोपवामा विधीयन्ते । तन्मानितम् । ततो दीक्षात्ता ! श्रीअभयदेवमूरयो जाताः । . ? ६२४३) कुम्मीपुरे यशोधनो व्यवहारी । तस्य पुत्रो विद्यानन्दो विस्तरेण परिणीतः । दीपालिकायामागता वधूः । तेनोक्तम्-कथा कथ्यतामिति । नया लञ्जया नोक्तम् । मा मुक्ता । तनः पित्राऽपरां परिणायितः । पूर्व- 25 बदुक्ते सापि मुक्ता । पुनः पित्रा दुरं गन्वा कन्यां याचयित्वा परिणायिनः । तया पृष्टया कथितम् कीदृशीं कयां कथयामि ? अनुभृतां, श्रुतां वा, दृष्टां वा । नेनोक्तमनुभृताम् । एवमुक्तं नया मन्दं २ हव्यं पितृगृहे प्रविष्टं कृतम् एकदा निशि गृहं ज्वालिनम् । तदनु निर्धनतयान्मचतुर्थकुटुम्यं निःमृतम् । कम्मिन्नपि नगरपाठे मम्बलमिपेण पिता गतः, मातापि गता, मोऽपि नां विहाय गतः। मा तु व्यरलेन राजकुमारवयं विधायावलगां जग्राह । नस पिता महिपविनोजनि । माना मासोपवामिन्यजनि । म कोन्किो जातः । वयमपि नया मंगृहीनम् । वन्नेि तमाकार्य कथितम् । अद्यापि कयां कथयामि नो वा । जातम् । एवं पुनः व्यवहारी जानः विहिनो भार्यया । .

·G. सङ्ग्रहता अवशिष्टाः प्रबन्धाः । ११३ ६२४४) केनापि राज्ञा वाह्यालिगतेन कश्चित्पुमान् करीरशिखरस्थानि करीराणि विचिन्वन्नुदितः-रे सुप्राप्यानि अमूनि विहाय कथं कष्टप्राप्यानि चिनोपि । तेनोक्तम्-सुप्राप्यानि पश्चादपि ग्रहीप्यामि, पूर्वमहमसाध्यानि साधयि- प्यामि । राज्ञा तुप्टेन व्यापारो दत्तः । स महासुखं भुते। एकदा प्रातः पृष्टः कथमुन्मना इव दृश्यसे ?। तेनोक्तम्- कुसुमशय्यायां वृन्तेन दृमितोऽसि । ततो राज्ञा उन्मत्त इति सर्वमादाय व्यापारानिर्वासितः । एवं यावत्- जा जा पडइ अवत्थडी०॥ 5 ६२४५) राजा-अमात्य-तलारक्ष-व्यवहारिणां पुत्राः मित्राणि च कर्म-घुद्धि-विक्रम-व्यवसायान् मन्यन्ते । विवादे जाते देशान्तरं प्रति चलिताः । एकेन व्यवसायप्रयोगात् कस्यापि हट्टे द्रव्यमुपार्जितम् । द्वितीयेन [धाटीतो(?) ] ग्रामो रक्षितः । तृतीयेन बुद्धिवशात् तटस्थेन सरोवरमध्यकीर्तिस्तंभपाशो दत्तः । चतुर्थस्य कर्म- वशात् पदाभिपेको जातः । (३२८) यविष्याधिको धीरैर्व्यवसायी प्रकीर्तितः । तस्मादप्यधिको लोके भाग्यवान् राजिलो यथा ।। 10 ६२४६) कर्मोपक्रमप्रशंसकं नरद्वयं राज्ञा केनापि कूपे प्रक्षिप्तम् । दिनत्रयं जातम् । राज्ञा तयोर्मोदकदशकं प्रहितम् । उपक्रमवता गृहीतम् । मोदकपञ्चकं कर्मप्रशंसकस्यार्पितम् । तन्मध्ये रत्नपञ्चकमभूत् । राज्ञा तौ बाह्यनि- प्कासितौ । भाग्याधिकेन रतानि दर्शितानि । अतो भाग्यमेव श्रेयः । ! ६२४७) वसन्तपुरे जितशत्रुराजा सभां सचित्रां कारयन्नस्ति । अत्रान्तरे चित्रकरदारिका भक्तमादायागता | 15 इतश्च वृद्धो वाह्यभूमौ गतः। ततस्तया तत्र क्रीडया भुवि वहिवह चित्रितम् । ततो विलोकनायागतेन नृपेण पिच्छभ्रान्त्या करः क्षिप्तः । नखावली भन्ना । सा हसिता । राज्ञोक्तम्-कथम् । तयोक्तम्-चत्वारोऽपि मूर्खाः । एकश्चतुष्पथे घोटकं त्वरयन् दृष्टः। द्वितीयो मम पिता, यो भक्ते समागते वहिर्गन्ता । तृतीयो राजा, यः समभूमि मत्पितुर्वृद्धस्य चित्रार्थ ददाति । तुर्यस्त्वम् । ततस्तेन सा परिणीता । ततः सा राज्ञोऽग्रे कथां कथयति- राजन् ! शृणु । कोपि. अन्तःपुराणां आभरणानि भूमिगृहे स्वर्णकारपार्थात् कारयति । तेन तत्र 20 स्थितेन कथितम् । संप्रति अस्तमनं जातम् । स कथं जानाति । राजन् ! राज्यन्धत्वात् । द्वितीयदिने राजन् ! व्यवहारिसुता काचित् पित्रा मात्रा भ्रात्रा मातुलेन च चतुर्पु स्थानेषु दत्ता । लग्नदिने चत्वारोऽपि वरा विवादं विदधते । सा विवादं विज्ञाय मृता । एकेन सह गमनं कृतम् । द्वितीयेन तस्या अस्थीनि तीर्थे प्रक्षिप्तानि । एकः पिण्डं ददाति । तुर्यों मृतसंजीविनीविद्याग्रहणार्थ देशान्तरे गतः । तेन कुत्रापि रुदमानं वालकं चुल्लके क्षिप्तवती कापि नारी दृष्टा । तेनोक्तम्-आः किमेतद्विहितम् ? । तया पुनर्जीवितः । तेन 25 तत्र विद्यामादाय सापि जीविता । पुनश्चतुर्णा बादो मारुयकेन भग्नः । येन जीविता स पिता । येनास्थीनि तीर्थे क्षिप्तानि स भ्राता । यः सहोत्पन्नः सोऽपि भ्राता । पिण्डदाता भर्ता ज्ञेयः । तृतीयदिने केनापि राज्ञा चौरद्वयं [ पेटीमध्ये निःक्षिप्य नद्यां ] प्रवाहितम् । कग्मिन्नपि नगरे केनापि राजा निष्कासितम् । पृष्टम्-कियन्ति दिनानि जानानि । ताभ्यां तुर्य दिनं [ कथिनं ] कथं ज्ञातम् ? । राजन् ! चातु- र्थिकज्वरप्रभावतः। पु० प्र० स० 15 ·पुरातनप्रवन्धसङ्घहे चतुर्थ दिन कस्यापि राज्ञोऽन्तःपुरद्वयम् । एकया महे गन्तुकामया निजाभरणपेटिका कस्याश्चिनिजसख्याः समर्पिता । तया हारश्चोरितः । तया समेतया पेटिकां दृष्ट्वा कथितम्-मम हारः केनापि चोरितः । राजन् ! कथं झातः ? । काचमयपेटित्वात् । पञ्चमदिन-कसापि राज्ञो रत्नचतुष्टयम्-नैमित्तिको, रथकारः, सहस्रयोधी, वैद्यश्च विद्यते । अन्यदा तय राज्ञः 5मुना विद्याधरणकेनापजहे । ततो राज्ञोक्तम्-य आनेष्यति स परिणेष्यति । इत्थमुक्ते नैमित्तकेन मार्गो दर्शितः। रथकारण गगनगामी रथचक्रे । सहस्रयोधिना स जितः । सा राजपुत्री विद्याधरमारिता वैयेन सजीकृता । एषां को भर्ता ? । यादे जायमाने तया काष्ठभक्षणं कृतम् । नैमित्तिकेनापि तया सह कृतम् । द्वावपि सुरंगान्त- भृत्या मुचं खिता। ६२४८) कुत्रापि कामपि आचार्याणां जलोदरमुत्पन्नम् । केनापि वैद्येन स्वरूपं विलोक्य पृष्टम्-यूयं किं 10 गुरुय ? । नतम्-अन्य एकः प्रारब्धोऽस्ति । तत्र सरोवर्णनं क्रियमाणमास्ते । तदवगत्यौपधं कारितम् , इत्युक्तं -सन्मवर्णने विधत्त । तथाकते आचार्याणां जलोदररोगोऽगमत् । *२४१) निदानार्या अतीव विद्वांसः कर्मयोगात् कुष्ठिनो जाताः । तत औषधोपचारैरपि रोगमनिवर्तमान पर भीगेगम नानागां गाना देवाग्रे त्रिविधाहारप्रत्याख्यानं विधायोपविष्टाः । दिनसप्तकमजनि । पश्चा- मानसिपमाः । नानागतव्यन्तरः स्थितव्यन्तरपार्थे पृष्टमिति-कथं भवतामियन्तो दिवसा महाविदेहे 1 गलत-जापालकललं भीमगान्धिकगृहे सुतात्वेनोत्पन्नमारते । तया परिणयनोचितया पाणि- का शीर्माधम्माभिकरेण दीक्षा गृहीता। पित्रा पाणिग्रहणद्रव्यं तत्परिव्रज्यायाः समये व्ययितम् । लामकामियलि दिनानि लनानि । ततस्तैराचार्याणां कथितमिति-भवान् सप्तमभवे भाव- गाव मारतारेन वाटिमध्ये नालनालकगप्तकं विनाशितम् । तेन कर्मणा त्वं सप्तमभवेऽम्मिन् | या गरमागरे । कापि परिक्षणम् । यदि भणसि ततन्तवारोग्यता दीयते । परमागामिभ- मि। नाची निगम्य प्रातः श्रावकानापृच्छय गुग्यस्तथैव स्थिताः । * . १ टा वामनमर्गवानव्यः पण्टिनीमली लोलीयाणक गतः। तत्र जायमान जागरण व्यारो- - व्यायातम् । यदय मनुष्याणामकादममहमा उपोपिनाः गन्ति । ग्नानं हरदम-दमननामुना ? । पुरे मदीय लघुकाग्मीर वामनग्थलीनामनि गोलक्षम बाल या मम पाढदि । + .. मग म मन्द उन्दग्किा प्रविष्टा । न गंगा जानः । पण्मागाः गंजानाः । नागि दर दनः । तदन्नः कृत्रिमा मृपिकाः पनिताः। नदी नींगगी जानः । KHARA IN दाट टल्य कथा पन्दितावा कुत्रापि पटिया कागविमानो महत या व पूर्व मामी : गमा मनी दिदी afrill मन-मिटर? । पतितान-मोमय rial लन- नम: । Pyaniran H म Prvte ·G. सञहता अवशिष्टाः प्रबन्धाः । ११५ ६२५३) कच्छदेशे बहुचौरोपद्रवं विज्ञाय राज्ञा जिणहा नामा व्यापारी प्रेपितः । स चौरं मारयत्येव । एकदा चारणेन चौरी कृता । स धृतः आरक्षकेण । चारणं भणित्वा मत्रिजिणहाकस्य देवपूजां विदधतो विज्ञप्तम् । करसंज्ञया मत्रिणोक्तम्-मारयत । तदा चारणेनापाठि । 'इकु जिणहा इकु जिणवरह। ६ २९४) एकदा पारणादिनोपरि श्रीयशोभद्रसूरीणां क्षमाश्रमणानि समागतानि । दाक्षिण्यात्सर्वत्र मानितम् । ततस्तद्दिने ग्रामग्रामात् श्रीसङ्घः सकलोऽपि मिलितः । यत्र न यान्ति तत्र ते श्राद्धा विपादं कुर्वते । अतस्तां 5 बहुरूपिणी विद्यां स्मृत्वा रूपान् विधाय सर्वेषां मनोरथाः पूरिताः । ६२५५) रावणविजयं विधाय समेतेन श्रीरामेणायोध्याप्रवेशे समस्तलोकपाधै 'धान्यस्य कुशलं गृहे' इत्थं पृष्टम् । लोकानां चेतसीति जातम्-यद्वर्षाणि चतुर्दशयावद्वने स्थितः । अन्नप्राप्तिर्न जाता। अतः प्रथममेवेदं पृष्टम् । इङ्गितै राज्ञा तदवगत्य महाजनो निमत्रितः। प्रहरद्वये आकारितः । तेषां सुवर्णस्थाले महामूल्यानि रत्नानि मुक्तानि । एकैकस्याभिमुखमालोकयति । एकेनोक्तम्-देव ! नवीना रसवतीयम् । परं रत्नानि न शक्यते भोक्तुम् । 10 यद्येवं जानीय तदा मम पृच्छायां कथं हसिताः ? । शृणुत-'उत्पत्तिर्दुर्लभा यस्य । (३२९) अन्नं प्राणा वलं चान्नम् अन्नं जीवितमुच्यते । परमौषधमन्नं हि सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् ।। ६२५६) खरतराणामाचार्याणां निशि कोऽपि रंको दुर्भिक्षे परिभ्रमन् शालाद्वारि समागतः पूत्करोति । गुरुभिः श्रुतो वारितोऽपि न याति । ततो गुरुभिर्वहिनिःसृत्य वारितः-अरे ! अन्यत्र याहि । वयं दर्शनिनः । ततो विशेपतश्चरणयोर्लगित्वा स्थितः । ततो गुरुभिस्तपोधनमुत्थाप्य श्रावकस्सैकस्याकारणं प्रहितम् । तस्य भोज-15 नायार्पितः । तेन निजगृहे नीत्वा निजबालकशीताशनं भोजितः । अत्याहारेण विसूचिकया मृतः । शुभध्यानेन व्यन्तरोऽजनि । ज्ञानेन ज्ञात्वा पुनरपि रंकवेपं विधाय तथैवागतः । गुरुभिरपि तथैवोत्थाय वारितः । स निजरूपं प्रकटीकृत्येति जगाद-भगवन् ! भवतां प्रसादेन ममेदृशी संपत्तिरजनि । ततः किमपि याचध्वम् । तैरुक्तम्-वयं किं याचामहे । यैस्तवान्नं दत्तं तानेव हि व्यवहारिणो विधेहि । अपरं यो गुरून् पूजयिष्यति तस्य गृहे न दारिद्यम्-इत्युक्त्वा मम पूजां कारय सर्वत्र । 20 ६२५७) कस्यापि राज्ञो राज्ञी वदति-नृप ! मम भ्रातुर्व्यापारं देहि । विपर्जीयम् (?) । राजाह-राज्ञि! व्यापा- रस्तस्य दीयते, यो व्यापारं कर्तुं जानाति । सा न तिष्ठति । ततो दत्ता हस्तिपदरक्षा । ततश्चतुप्पथे लोकैः सह कलहं कृत्वाऽऽगतः । ततो राज्ञा कस्यापि पूर्वव्यापारिणो नित्यमवलगां विदधतः पदभ्रष्टस्य हम्ति पदे रक्षाव्या- पारो दत्तः । चतुप्पथे तत्र डालं दत्त्वा यो य आयाति तस्य तसाग्रे वदति-अत्र राज्ञो गजशाला भविता; अत्र पुनः पट्टहस्तिन आलानस्तम्भो भावी । एवं भणतस्तस्य व्यवहारिभिरुक्तम्-इह मा कृथाः, अग्मद्गृहाणि 25 पातयिष्यन्ति । इति च्छद्म कृत्वा द्रव्यं गृहीतम् । प्रातर्लक्षसंख्यधनान्यादाय राज्ञोऽग्रे मुक्तानि । पृष्टं च नृपेण । भणितो यथार्थः । हर्पितेन भूपेन महान् व्यापारो दत्तः । है ·पुरातनप्रवन्धनबहे 10 परिशिष्टम. १. प्रवन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । ६२५८) अवन्तिदेशे प्रतिष्ठानपुरे विक्रमो राजपुत्रो भट्टमात्रयुतो रोहणे तदासन्नपुरे कुम्भकारगृहे खनित्रम् । प्रातः खनीपार्श्वे भट्टेन मातुर्मतिः । हा देवमिति । सपादलक्षमूल्यं रनम् | चलन भट्टन कुगलम् । तत्करा- 5 दाच्छिद्य खनीकण्ठे- (३३०) धिग् रोहणगिरिं दीनदारिद्र्यव्रणरोहणम् । दत्ते हा देवमित्युक्ते रत्नान्यर्थिजनाय यः॥ ततो अवन्तिदेशपाधै पटहस्पर्शेन राजा । मुहूर्त विनापि सो दध्यो । कोपि कोपी मुरः प्रतिदिनं नृप हन्ति । निशीथे भोजनादीनि पल्यङ्के निजदुकूलाच्छादितोच्छीपकम् । दीपच्छायामाश्रित्य कृपाणपाणिः' । तुष्टो- ऽहमग्निवेतालो भक्त्या । नित्यं देयम् । प्रतिपन्नम् । आयुःप्रश्ने स्वखामिप्रश्नः । शतमेकं नोनाधिकम् । यतः- (३३१) सा नत्थि कला तं नत्यि ओसहं तं किं पि नत्यि विन्नाणं । जेण धरिजइ काया खनंती कालसप्पणं ॥ रणेन जितो अग्निवेतालः सिद्धः । यतः- (३३२) सत्त्वैकतानवृत्तीनां प्रतिज्ञातार्यकारिणाम् । प्रभविष्णुर्न देवोऽपि किं पुनः प्राकृतो जनः ॥ ६२२९) प्रियङ्गुमञ्जरी कन्या पं० वेदगर्भः। आम्रसंवन्धे कोपितः । पतिविलोकनाय बने, तृपा, पशुपालः, 15 करचण्डी । योग्यं ज्ञात्वा गृहे आनीतः । पण्मासीं वपुःसमारणा। स्वस्ति० । प्रधानमुहूर्ते नृपसभायाम् । क्षोभात् । उशरट् । नृपविस्मयम् । पण्डितः प्राह- (३३३) उमया सहितो रुद्रः शंकरः शूलपाणियुग । रक्षतात् तव राजेन्द्र ! टणत्कारकरं यशः ततो नृपेण स्वपुत्री० । पण्डितोक्तं मौनमेव कु० । तया परीक्षार्थ पुस्तकशोधने विन्दुमात्रारहितान्यक्षराणि । नखच्छेदिन्या महिपीपाल एव निर्णीतः । अतःप्रभृति जामातृशुद्धिः । चित्रभित्तौ महिपीनिवहे दर्शिते तदाहा- 20 नोचितानि वचांसि । महिपीपाल एव नि० । कालीदेवीमारराध । पुत्रीवैधव्यमीतेन नृपेण दासी० । देव्येव तुष्टा। तज्ज्ञात्वा राजसुताऽऽगता तत्र । अस्ति कश्चिद् वागविशेषः ? । कुमारसंभवादिकाव्यत्रयम् । कालिदासप्रवन्धः । ६२६०) श्रे० दान्ताककारितावासगृहीतशयनेन पतामीत्युक्ते सुरे पत इत्युक्ते नृपे पतितं कनकपुरुपं प्राप्त- वान् । [ सुवर्ण ] पुरुषसिद्धिः । ६२६१) अन्यदा कोऽपि विदेशी सामुद्रिकज्ञः । अपलक्षणराजा पण्णवतिदेशस्वामी । कय्रात्रम् । कृपाणि- 25 कामाकृ० । अं० दर्शयामि तव । ३२ लक्षणाधिकं नावगतम् । पारितोपिकम् । सत्त्वपरीक्षाप्रवन्धः । ६२६२) अथ परकायप्रवेशं विना सर्वमफलम् । श्रीपर्वते भैरवानन्दयोगिपार्श्वे पूर्व तत्रागतविप्रेण सह प्राप्य वलन्तौ स्वदेशे मृतपट्टहस्तिनमालोक्य- (३३४) वर्मप्राहरिके द्विजे निजगजस्याङ्गेऽविशद्विद्यया, विप्रो भूपवपुर्विवेश नृपतिः क्रीडाशुकोऽभूत्ततः। पल्लीगात्रनिवेशनात्मनि नृपे व्यामृश्य देव्या मृतिम् , विप्रः कीरमजीवयन्निजतनुं श्रीविक्रमो लब्धवान् ॥ ? 30 १ नृपाभावे च देशं विनाशयति । (टिप्पनी)। रघुवंश । (टिप्पनी)। -परवपुःप्रवेशविद्यासिद्धिः। २ प्रथमं धूमं ततो ज्वालां तत. साक्षात् स । (टिप्पनी)। मेघदूत, ·११७ परिशिष्टम् १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रबन्धसंक्षेपः । ६२६३) श्रीविक्रमनृपो राजपाटिकायां श्रीसङ्घसहितं श्रीसिद्धसेनाचार्य सर्वज्ञपुत्र इति । परीक्षार्थ मानसं - नमस्कारम् । आचार्येण- 10 15 (३३५) धर्मलाभ इति प्रोक्ते दूरादुच्छ्रितपाणये । सूरये सिद्धसेनाय ददौ कोटिं नराधिपः ॥ राज्ञा दीयमाने निरीहतया नादृतैराचार्यभूरनृणी विधीयतामनेन कनकेन ततस्तथैव कृतम्' । ६२६४) अन्यदा कोऽपि निःस्वः करात्तायसकृशदरिद्रपुत्रकः । उपालव्धेन भूपेन दत्तदीनारलक्षमादाय गतः। 5 राजा तं पुत्रकं कोशे नि० । यामत्रयेणागतगजाश्वलक्ष्म्यो निशि० सत्त्वादनुमता जग्मुः । चतुर्थयामे सत्त्वनामा पुरुषः । छुर्यात्मघातं यावत् । तावत् तस्मिन् तुष्टे स्खलिते च पूर्वगता अप्याजग्मुः। गमनसङ्केतन्याघातिना सत्त्वेन विप्रलुब्धानां न गतिर्योग्या वः । विक्रमादित्यसत्त्वप्रबन्धः । ६२६५) अथ श्रीभोजो नित्यं भावनाभावितः प्रातः रैटङ्ककान् ददौ । (३३६) रोदिको मत्री-आपदर्थ धनं रक्षेत् । राजा-भाग्यभाज: कचापदः । मत्री-दैवं हि कुप्यते कापि । राजा-सञ्चितोऽपि विनश्यति ॥ सभाभारपट्टे । पञ्चशतीपण्डिताग्रे राजा- (३३७) इदमन्तरमुपकृतये प्रकृतिचला यावदस्ति सम्पदियम् । विपदि नियतोदयायां पुनरुपकर्तु कुतोऽवसरः॥ (३३८) निजकरनिकरसमृद्ध्या धवलय भुवनानि पार्वणशशाङ्क !। सुचिरं हन्त न सहते हतविधिरिह सुस्थितं कमपि ॥ (३३९) अयमवसरः [ सरस्ते सलिलैरुपक मर्थिनामनिशम् । इदमपि सुलभमम्भो भवति पुरा जलाभ्युदये ।] (३४०) कतिपयदिवसस्थायी पूरो दूरोन्नतश्च भविता ते । तटिनितद्रुमपातनपातकमेकं चिरस्थायि ॥ (३४१) यदनस्तमिते सूर्य न दत्तं धनमर्थिनाम् । तद्धनं नैव पश्यामि प्रातः कस्य भविष्यति ॥ -इति स्वकृतं श्लोकम् । ६२६६) अन्यदा राजा राजपा० । [काष्ठवाहं प्रति-] (३४२) कियन्मानं [जलं विप्र ! जानुदप्नं नराधिप !। कथमीहगवस्था ते न सर्वत्र भवादृशाः॥] (३४३) लक्षं लक्षं पुनः [ लक्षं मत्ताश्च दश दन्तिनः। दत्तं भोजेन तुष्टेन जानुन्नप्रभापिणे ॥]25 ६२६७) अन्यदा निशीथे राजा- (३४४) यदेतचन्द्रान्तर्जलदलवलीलां प्रकुमते तदाचष्टे लोकः शशक इति नो मां प्रति तथा । चौरः- अहं त्विन्दं मन्ये त्वदरिविरहाक्रान्ततरणी- कटाक्षोल्कापातव्रणशतकलझाकितननुम् ॥ १. एकदा रात्री नएचर्याचा तरिपेन द्वीपी पुन अम्मीणउ सदेसरउ नारय बन्द कहिन । जग दारिरिरि दुधिर टिपर। २. जाउ रच्छि धणवणकरिद अन मगर नपमत्त । नरनार मतितरनन गरि मत । ३. हिमसमयो यनपदिजंदपपनसरिय ते निमदम् । न्त मान्ने पर नारद हुन र परोपनम् ।। 20 ១០ २ प्रान ए ६०- ·- 10 पुगतनप्रवन्धगहरे (६४५) अमुष्मै चौराय प्रतिनिहितमृत्युप्रतिभिये प्रभुः प्रीतः प्रादादुपरितनपादयकृते । सुवर्णानां कोटीर्दश दशनकोटिक्षतगिरीन् करीन्द्रानप्यष्टी मदमुदिनगुञ्जन्मधुलिहः ।। 5६२६८) स्वधर्मवहिका प्रेक्ष्य- (६४६) तत्कृतं यन्न केनापि नहत्तं यत्न केन चित् । तत्साधितमसाध्यं यत् तेन चतो न दूयते ॥ इति दन्धेि पुरातनो मत्री कोऽपि श्रीविक्रमादित्यधर्मवहिकायां प्रथमं काव्यम्- (३४७) अप्टी हाटककोटयनिनवतिर्मुक्ताफलानां तुला पञ्चाशन्मदमत्तगन्धमधुपक्रोधोद्धराः सिन्धुराः ।। तारुण्योपचयमपञ्चितहगां वाराङ्गनानां गतं दण्डे पाण्ट्यनृपेण ढौकितमिदं वैतालिकस्यार्पितम् ।। इत्याकर्ण्य निर्गनृपः। ६२६९) आगतसरस्वतीकुटुम्बम् । दासी- (३४८) वापो विद्वान् [वापपुत्रोऽपि विद्वान् आई विद्रुपी आई धूयापि विदुषी। काणी चेटी सापि विदुपी वराकी राजन् मन्ये विद्यपुत्रं कुटुम्बम् ॥] ज्येष्ठं प्रति समस्यापदम्-'असारात्सारमुद्धरेत्' । दानं वित्ता। तत्पुत्राय- हिमालयो नाम नगाधिराजः, बालशय्या शरणं शरीरम् इति भूपवाक्यम् । (३४९) तव प्रतापज्वलनानगाल, हिमा० । चकार मेना विरहातुराङ्गी, प्रवाल० ॥ ज्येष्ठभायाँ प्रति-'कवणु पियावर खीरु' । (३५०) जईय रावणु जाइयउ दहमुह इछ सरीरु । जणणि वियंभी चिंतवइ कवणु पियावउ खीर ॥ ६२७०) अन्यदा गूर्जरदेशविद्वत्ताज्ञानाय श्रीमीमं प्रति गाथा- (३५१) हेलानिद्दलियमहेभकुंभपयडियपयावपसरस्स। सीहस्स मएण समं न विग्गहो नेय संधाणं ॥ (३५२) अंधयसुआण कालो भीमो पुहवीइ निम्मिओ विहिणा। जेण सयं पि न गणियं का गणणा तुज्झ इक्कस्स ॥ श्रीगोविंदाचार्यकृता गायेयम् । अन्धधृतराष्ट्र १०० मुता हृता भीमेनेति । 15 . 20 3 25 1 १० वाल १ मुवर्ण । एवंविधा मष्टा । 2 पर शतरेका नुला (टिप्पनी)।

·5 10 13 , परिशिष्ट. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । ११९ ६२७१) दामरसन्धिविग्रही । अत्यन्तकुरूपः । (३५३) यौष्माकाधिपसन्धिविग्रहपदे दूताः कियन्तो द्विज !, मादृक्षा वहवोऽपि मालवपते ! ते सन्ति तत्र त्रिधा । प्रेष्यन्तेऽधममध्यमोत्तमगुणप्रेक्ष्यानुरूपक्रम तेनान्तर्गतमुत्तरं प्रददता धाराधिपो रञ्जितः ॥ ६२७२) अन्यदा शीतौ निशि कंचिन्नरं प्रेक्ष्य प्रातः-कथं शीतं सोढम् ?-त्रिचेल्या । राजा-का सा? (३५४) रात्रौ जानु[र्दिवा भानुः कृशानुः सन्ध्ययोर्द्वयोः । राजन् ! शीतं मया नीतं जानु-भानु-कृशानुभिः ॥] ६२७३) भूपतितकणाशं रोरं प्रति- (३६५) नियउयरपूरणट्टा असमत्था तेहिं किं पि [जाएहिं । सुसमत्था वि वि हु जे न परोवयारिणो तेहि वि न किं पि ॥ (३५६) परपत्थणापवन्नं मा जणणि ! जणेसु एरिसं पुत्तं । मा उयरे वि धरिजसु पत्थियभंगो कओ जेण ॥ राज्ञोचे-कस्त्वम् ? तेनोचे-] राजशेखरनामाहम् । तस हस्तिनीदानं कृतम् । पुनस्तेनोक्तम्- (३५७) शीतत्रा न पटी०, निर्वाता न कुटी०, वृत्तिारभटी०, श्रीमद्भोज तव प्रसादकरटी भक्तां ममापत्तटी॥ ६२७४) अर्जुनसाध्यो दुःसाधो राधावेधो भोजेन साधितः । हट्टशोभायां तैलिकेन सचिकेन सविज्ञानेन निर्गर्वः कृतः। (३५८) भोजराज! मया ज्ञातं राधावेधस्य कारणम् । धाराया विपरीनं हि सहते न भवानपि ॥ ६ २७२) सर्वदेवांगजौ शोभन-धनपालौ । तदुपाश्रये श्रीवर्द्धमानमग्निनिमचिनः पाद- (३५९) भजेन्माधुकरी [वृत्तिं मुनिग्लेंच्छकुलादपि । पयानं नेय भुशीत वृहस्पतिसमारपि ॥] (३६०) अपमानात्तपोवृद्धिः सन्मानाच नपाक्षयः । अर्चिनः पृजितो चिनो दरभा गोरिन गति ॥ (६६१) पुनराप्याय्यते धेनुरहणर मृतसंभवः । एवं सानिया पनगायोतिः ।। -याज्ञवल्क्यः । संतोपतुष्ट आरधनाने धनपाले. विमानना-TANTr. खामी'। वोधात्पूर्व शोभनमुनिम्-गर्दभदन्त भदन्न : नगर । म । ६२७६) अन्यदा नृपो मृगया० । एण पे। पनपा:- (३६२) रसातलं यातु नवरात्र पारपं यातिपादान निरन्यते यद पलिनापि दर्दन । (१६:) पिंपारणं तु पनपा : सुगा पनि नि: ? | देव ! त्पदलचकिताः परिमा- का (६८) परिणोऽपि हिपते [मापातमा संन्यसामगयो नमो नग : 20 - - विधार ·१२० 5 -- 15 पुरातनप्रवन्धसङ्घन्हे (३६५) नाहं स्वर्गफलोपभोग[तृपितो नाभ्यर्थितस्त्वं मया, सन्तुष्टस्तृणभक्षणेन सततं साधो न युक्तं तव । स्वर्ग यान्ति यदि त्वया विनिहता यज्ञे ध्रुवं प्राणिनो, यज्ञं किं न करोपि मातृपितृभिः पुत्रैस्तथा वान्धवैः ॥] पुना राजप्रश्नः-यूपं कृत्वा० । (३६६) सत्यं यूपं तपो ह्यग्निः कर्माणि समिधो मम । अहिंसामाहुतिं दद्यादेप यज्ञः सनातनः ।। -इति शुकसंवादादहद्धर्माभिमुखो राजा । ६२७७) अन्यदा सरस्वतीकण्ठाभरणप्रासादे खत्तकै रत्या सह हस्ततालदानपूर्व सरं मूर्तिमन्तमालोक्य हासायोक्तः पण्डितः ग्राह- 10 (३६७) स एप भुवनत्रयप्रथितसंयमः शंकरो, विभर्ति वपुपाऽधुना विरहकातरः कामिनीम् । अनेन किल निर्जिता वयमिति प्रियायाः करं, करेण परिताडयन् जयति जातहासः स्मरः ।। (३६८) पाणिग्रहे पुलकितं वपुरैशं भूतिभूषितं जयति । अङ्कुरित इव मनोभूर्यस्मिन् भस्मावशेपोऽपि ॥ इत्यादिना प्रीतो नृपः। ६२७८) यानवणिग्मदनमयपट्टिकायां प्रशस्तिकाव्यानि । नृपोक्तः स आह । नीरचौ शिवायतने, मदन- पट्टिकां नियोज्येयं प्रशस्तिः । (३६९) अयि ग्बल विपमः पुराकृतानां भवति हि जन्तुपु कर्मणां विपाकः । सर्वरपि पण्डितैरसोत्तरार्द्ध पूर्यमाणे विसंवदति नृपोक्तो धनपाल:- हरशिरसि शिरांसि यानि रेजुर्हरिहरितानि लुठन्ति गृध्रपादैः ॥ 20 चेविसंवादस्ततः कवित्वनियमः । राजा तदेव यानानि नीरधौ । तथैव कृते पण्मासैः काव्यार्द्धम् । ६२७२) तिलकमञ्जरीग्रन्थे वाच्यमानेऽधः कचोलम् । [मामत्र कथानायकं, विनीता स्थाने अवन्ती, शक्रा- यतारपदे महाकालं कुर्वन् यद्याचसे तत्तुभ्यं ददामीति । ] (३७०) दोमुह्य निरक्खर लोहह्मदय नाराय तुज्झ किं भणिमो। गुंजाहिं समं कणयं तुलंतु न गओसि पायालं ॥ राजा दन्धा कोपान् मा प्रतिः । मुतासानिध्यात् पुनरूद्धरिता । ६२८०) शापि पर्वणि नानव्यग्रे लोके अलव्धभिक्षो भार्याताडिनो विनो राजनरैः समानीतः । राजोक्तः- (७) अंबा तुप्यति न मया न [न्नुपया सापि नाम्बया न मया । अहमपि न नया न नया वद राजन् ! कस्य दोपोऽयम् ॥] नपन्डितानवबोधे स्वयुझ्या गजा ज्ञान्वा लक्षत्री प्रसादीकृता । कलहमूलं दारिद्यमेव । २८.) अन्यदा नर्वदर्शनमुक्तिमार्ग पृष्टे पण्मामावा निशि श्रीगारदा नृपं प्रति-'श्रोतव्यः सांगतो।' शोरुमिमं गई दनिम्यच नमादिव्य निगेहिना । (35) अहिंसालक्षणो यो मान्या देवी सरस्वती । ध्यानेन मुनिमामोति सर्वदर्भनिनां मतम् ।। 25 - ·परिशिष्टम्. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः। १२१ ६२८२) परोन्नत्यां राज्ञोक्तः श्रीमानतुङ्गसरिरात्मानमापाद[४४]शृङ्खलावद्धं कारयित्वा प्रति काव्यं शृङ्खला- भगः । इत्थं प्रभावना । श्रीमानतुगाचार्यप्रवन्धः । (३७३) उत्थायोत्थाय बोद्धव्यं किमद्य सुकृतं कृतम् । आयुषः खण्डमादाय रविरस्तमयं गतः॥ (३७४) लोकः पृच्छति मे वार्ता शरीरे कुशलं तव । कुतः कुशलमस्साकं आयुर्याति दिने दिने । (३७५) श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्ने चापराह्निकम् । मृत्युन हि प्रतीक्षेत कृतं चास्य न वा कृतम् ॥ 5 (३७६) मृतो मृत्युर्जरा जीर्णा विपन्ना किं विपत्तयः। व्याधयो व्याधिताः किन्नु दृप्यन्ति यदमी जनाः॥ ॥ श्रीहर्पस्यानित्यताश्लोक ४ प्रवन्धः॥ ६२८३) श्रीभोजो भीमं प्रति वस्तु ४ । वेश्यया स्पृष्टः पटहः । गणिका १, तपस्वी २, दानेश्वर ३, घूत- कार ४-इति वेश्योक्तम् । श्रीभीमो भोज प्रति प्रा० । वस्तुचतुष्टयप्रवन्धः । 10 15 ६२८४) अन्यदा निशि वीर०- (३७७) माणसणा(डा) दस दस दसा सुणीइ लोअपसिद्ध । मह कंतह इक्क ज दसा अवर ति चोरिहिं लिद्ध ॥ प्रातः कृपयानीय प्रत्येकं लक्षमूल्यं वीजपूरद्वयं प्रच्छन्नं दत्तम् । तेन तत् स्वरूपमज्ञात्वा पत्रशाकाट्टे । तेना- प्यज्ञाते कस्यापि भेटार्थम् । तेन श्रीभोजाय । (३७८) वेलामहल्लकल्लोलपिल्लियं जइ वि गिरिनईपत्तं । अणुसरइ मग्गलग्गं पुणोवि रयणायरे रयणं । परेपामदशाः । यतः- (३७९) प्रीणिताशेषविश्वासु वर्पास्वपि पयोलवम् । नाप्नुयाचातको नूनं नालभ्यं लभ्यते कचित् ॥ (३८०) सुखस्य दुःखस्य न कोऽपि दाता परो ददातीति कुबुद्धिरेपा । पुराकृतं कर्म तदेव भुज्यते शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम् ॥ + टिप्पन्याम्-पुरा मयूर-बाणारयौ भावुकशालको राजमान्यौ । पाण. एव भगिनीमिर नाप यया । मरण निशि तामनुनीयगानाम- भृणोत् । 'गतप्राया रात्रि कृशतनु शमी शीर्यत इव प्रदीपोऽर निमायाको निदर। प्रणामान्तो मानस्त्यजसि न तथापि प्रथमहो . भूयो भूयः परन् दार बचावासत्ता हसनने?' वदनम् ॥' सा लजिता, पुष्टी भवेति शशाप पन्धुम् । शीतती प में नहरेण दर पनि सामा। नेट मागदाni विधाय प्रतिकाप्य सियरपद धुरियया हिन्दन पंचभि वायगिक, समदद एनको देर । गोfrre | मग्राम पादौ पाणी घ दिया पटेऽक्षरे भवानीप्रसादेन नदी पापी पाने पालो । रोना । - arty सरस्वत्यादेशेन जिनाजिननिर्णये जितस्य पुस्तकानि आगे जामानि-लि मन्दिरमा अश्वायां ॥ रोवार-तवा पन० ॥ वार बिया-ए-7:17. शि, निर्विपा० ॥ सरम्पतीपुरे देया समस्याप्तिा-पाल्चर ।' 'पत --हाxframm ८० ॥ मयूरस सूर्यसाहिबार पुरापेपसन्धेप पोर्नान्र । किन नि ..... गुहाचार्या । 20 पु.५० प्र० 16

·No text on this page.

·१२३ परिशिष्टम्. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । दुःपूरोदरपूरणाय पिचति स्रोतःपति वाडवो, जीमूतस्तु निदाघसम्भृतजगत् सन्तापविच्छित्तये ॥ ॥ श्रीभोजप्रवन्धः॥ 10 15 - ६२८६) सपादलक्षप्रहितारिकातः पालितान्दयुगशीला वकुलादेवी वेश्या श्रीमीमेनोढा । तस्याः पुत्रः हर- पालदेवस्तदनजत्रिभुवनपालदेवस्तस्य श्रीकुमारपालः । श्रीसिद्धभीतः कियन्त्यन्दानि देशान्तरे व्यतिक्रम्यागतः 5 पत्तने श्रीकर्णश्राद्धे । आलिगकुम्भकारगोपितः। ततः क्षेत्रे सूडमध्ये अन्वागतनरैः कुन्ताग्रेण । ततः प्रान्तरं व्रजन् उंदरटंका २०; ततो दिनत्रयक्षुधातः । कयापि करम्भकेन प्रीणितः । एवं परिभ्रमन् उदयनपार्थे शम्बलार्थ स्तम्भतीर्थे पौपधागारं गतः । उदयनपृष्टाः श्रीहेमसूरयः-राजायं भावी । द्वयोः प्रत्येकं राज्यप्राप्तिपत्र- मर्पितम्' । कुमारः-यद्यदस्तथ्यम्, ततस्त्वमेव राजाऽहं सेवकः । प्रभुभिर्जिनशासनप्रभावकेन भाव्यमिति हटो मत्रिणा शम्बलादिना प्रीणितो मालवे । कुण्डिगेश्वरप्रासादे । (६८७) पुन्ने वाससहस्से सयंमि वरिसाण नवनवइ अहिए । होही कुमरनरिंदो तुह विक्कमराय सारिच्छो ॥ गाथामालोक्य जातप्रत्ययः। श्रीसिद्धस्तं श्रुत्वा तमाचोरितरवाकवाहडेन नामा(?) पत्तने मुहडासाप्रताप- मल्लपत्नी वा० ऊमादे बंधुर्वणिगट्टे । (३८८) पुत्रादपि प्रियतमैकवराटिकाणां मित्रादपि प्रथमयाचितभाटकानाम् । आजानुलम्बितमलीमसशाटकानां वज्रं दिवः पततु मूर्ध्नि किराटकानाम् ॥ प्रातर्भावुकेनं राजसभां नीतः । संवृतांचल एकः । योजितकरोऽन्यः । कुमारपालः पञ्चाशदर्पदेश्यो राज्यम् । हता राजवृद्धा विश्वासघातकत्वात् । नादिपरभावुकाङ्गभङ्गो नेत्रकर्षणम् । यतः- (३८९) आदौ मयैवायमदीपि नूनं तन् नो दहन्मामवहेलितोऽपि । इति भ्रमादमुलिपर्वणाभिस्पृशेत नो दीपमिवावनीपम् ॥ (३९०) प्रभासमृद्धिरेवैषा जीवितं राज्यसंपदः । यथाम्भः कमलगोभायै तैलं वा दीपदीधितेः ॥ शास्त्रम् । ततः प्रोढिमा । आलिगकुम्भकारस्य सप्तशतग्राममितचित्रकूटीयपट्टी । श्रीउदयनाङ्गजो महामात्यो वाहडदेवः । कर्पका अङ्गरक्षपदे । ६२८७) श्रीपत्तने लातानशनाम्बाविमानभङ्गे विप्रेरित्यसूयया श्रीहेममूरिौलवे । 'आपण पई प्रभु०' इति चिंतापराः। श्रीउदयनोक्तागमाः कृतज्ञमौलिना श्रीकुमारेणोक्तम्-नित्यं आगन्तव्यम् । श्रीहेम०-भुजीम० ॥ 25 राजा एको वासः । इति प्रेत्य शुभायेति । ततः सदा गमनागमने । कोऽपि मन्मरी । विश्वा० ॥ निहो । रात्रौ भोजने । अधामधा० ॥ मृते स्वज० ॥ (३९१) पयोदपटलच्छने नाश्नन्ति रविमण्डले। अस्तं गते तु भुजाना अहो भानो समयकाः ॥ यशश्चन्द्रगणिनासने प्र० । राजा-जीवं विना कथं प्र० १ । गुरवः-भवनां गजाद्या रिपी मनी०, उन निन्येवागं राजव्यव० । तद्गुणरञ्जितेन पूर्वप्रतिपन्नराज्ये दीयमाने प्रभुः । गजप्रति ॥ मंनिहींगि० ॥ इति प्रीणिती 20 राजा । श्रीहेमस रिचरित्रं पृष्टः श्रीउदयनः प्राह- ६२८८) धन्धुक्के [मोटकुले ] चाचिग चाहिणिपुत्रधागदेवोष्टादः श्रीदेवचन्द्रमििभन्नत्रागते ग्ममागो दृष्टः। । संवत् १९९९ वर्षे कार्तिक शुदि २ रवाने पहाभिपेर । 20 + ·१२४ पुरातनप्रबन्धसवहे लक्षणानि वीक्ष्य-यद्ययं क्षत्रियकुले तदा सार्वभौमः, यदि वणिग्-विप्रकुले तदा महामात्यः, चेद्दर्शनं प्रतिप- द्यते तदा युगप्रधान इवेति विचार्य तत्पुरसङ्घ मेलयित्वा गृहं गताः । चाचिगे ग्रामान्तरे मात्रा बागतादिना श्रीसद्धस्तोपितः । श्रीसङ्घो मत्पुत्रार्थमागत इति हर्पाश्रूणि मुञ्चन्ती खं रत्नगर्भ मन्या विषण्णा । यतस्तत्पिता मिथ्यात्वी। ग्रामेऽपि नास्ति । स्वजनानुमता माता गुरुभ्यो निजं पुत्रं ददौ। आचार्यः प्रश्ने ओमित्युचरन् गृहीतः। 5 तत् ज्ञानान्मुक्ताहारः पुत्रदर्शनावधि चाचिगः । उदयनः स्वावासे बांधवभक्त्या प्री० । तदनु चाङ्गदेवं तदुत्सङ्गे निवेश्य पञ्चाङ्गप्रणामपूर्व दुकूलत्रयं लक्षत्रयं च ढौकितवान् । चाचिगः प्राह-क्षत्रियमूल्ये १०८०, अश्वमूल्ये १७५०, सामान्यस्यापि वणिजो मूल्ये नवनवति कलां इति । त्वं लक्षत्रयं ददत् स्थूललक्षायसे । मत्सुतोऽ- नय॑स्तवभक्तिरनय॑तमा तर्हि अस्य मूल्ये भक्तिरस्तु । द्रव्यं न लामि। मत्री-साधु साधु; युक्तं ब्रूहि । चाचिगः- यूयमेव प्रमाणम् । ततो गुरुभ्यो द० । 10 (३९२) धनधान्यादिदातारः सन्ति कचन केचन । पुत्रभिक्षाप्रदः कोऽपि पुनरत्र न दृश्यते ॥ दीक्षया कुलयुगोज्ज्वलनम् । यतो महाभारते- (३९३) तावद्भ्रमन्ति संसारे पितरः पिण्डकांक्षिणः। यावत् कुले विशुद्धात्मा यती पुत्रो न जायते॥ श्रीहेमसूरिपादाः। ६२८९) श्रीसोमेश० राजादेशात् । यत्र तत्र समये०॥ १॥ भववी० ॥२॥ राज्ञा रात्रिकाधनु तमेकान्ते 15 देवगर्भागारे-मत्समस्त्वत्समः शंभुसमो नहि । भाग्यवशादेतत्रयसंपत्तिः। शिवदं देवं ब्रूहि । आचार्याः- ईशमेव प्रादुःकुर्वे । यथा तन्मुखेन शिवमार्ग वेसि । नृपाश्चर्यम् । आवयोरेकाग्रयोः सर्व सुकरम् । मया ध्यान त्वया धूपोत्क्षेपः । जलाधारोपरिहेमाभः । दुरालोकश्चक्षुपातिरूपः । असंभाव्यस्वरूपः । तपस्वी प्रादु० । राज्ञः स्तुतिः । नृपेणादेशं देहीत्युक्ते, मोहनिशादिनमुखात्तन्मुखादिति तद्वाणी । राजन्नयं महर्पिः सर्वदैवतावतारः । ज्ञानमयः । एतद्दिष्ट एवासन्दिग्धो मोक्षः। तिरोदधे । श्रीहेमाचार्यों राजनिति यावद् ब्रूते, राजा तावन्ननाम 20 पादाभोजम् । तदादेशात्त्यक्तं मांसमद्यम् । ततः पत्तने बोधः । आज्ञावर्तिपु०' । तृतीयत्रताधिकारे मृतकद्रव्य- द्वासप्ततिलक्षमितं पट्ट पाटितवान् । 25 ६२९०) सुराष्ट्रासुसुमाररणे आखुनानीतदशायां काष्ठप्रासादोऽपनीय नव्यपापाणरचनायां कृताभिग्रहो रण- भन्न उदयनो देवद्रव्यं २ याचन् स्वजनैरुक्तं वाहडामडसुतौ करिष्यथः । पात्राभावे तद्वेपधारिणं वण्ठं ननाम । आराधना। (३९४) जिने वसति चेतसि त्रिभुवनैकचूडामणौ कृतेऽनशनसद्विधौ सकललोकवद्धाञ्जलिः। समस्तभवभावनाप्रतिकृतिं समभ्यस्यतः स चान्त्यसमयक्षणः कचिदुपैति पुण्येऽहनि । स्वर्गः। वण्ठोऽपि तद्भावनाद्रवतेऽनशनः । ततः स्वजनैः पत्तने उक्तौ बाहड-आम्बडी कृताभिग्रही । वर्षत्रयेण संपूर्णः प्रासादः । मम्माणिविम्बम् । ६ ९९ लक्षाः स्युः-टिप्पनी । २ देशेषु अष्टाददामु १४.१ प्रामादा. का० । मारि निवारयामास ।

·परिशिष्टम्. १. प्रवन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रबन्धसंक्षेपः । (३९५) त एव जाता जगतीह जन्तवः स्वकीयवंशस्य त एव भूपणम् । य एव देवे च गुरौ च वान्धवे यथावमौचित्यविधानतत्पराः॥ 5 मोक्षार्थ खधनेन शुद्धमनसा पुंसा सदाचारिणा । बद्धं तेन नरामरेन्द्र महितं तीर्थेश्वराणां पदम् , प्राप्त जन्मफलं कृतं जिनमतं गोत्रं समुद्योतितम् ।। ॥ श्रीशत्रुञ्जयोद्धारः॥ ६२९१) कपर्दिनानुमतेन केनापि सभायां कामन्दकीनीतौ- (३९६) पर्जन्य इव भूतानामाधारः पृथिवीपतिः। विकलेऽपि हि पर्जन्ये जीव्यते न तु भूपतौ ।। राज्ञोक्ते 'मेघस्य राज्ञ उपम्या ।' इति संसद्धर्षे । श्रीकपर्दिनोक्तम्-उपमा १, औपम्यं २, उपमेयं ३ । ततो 10 नृपेण वर्षेण व्याकरणं काव्यम् । विचारचतुर्मुखप्रवन्धः । ६२९२) 'रोम्णां ग्रहणमाकरे' मूलपाठे पं० उदयचन्द्रः प्राह-'प्राणितूर्याङ्गाणा'मित्येकत्वम् । ततो रोम्णो ग्र०॥ ६२९३) घृतपूरयोग्यायोग्ये । एकभिडवन्धप्रासादाः ३२ कारिताः । प्रायश्चित्तप्र० । ६२९४) उन्दरद्रव्येणोन्दरवसही कारिता। करम्भसम्बन्धे करम्बकविहारः । सपादलक्षीयमारितयूकव्यवहा- रिसारेण यूकावसही। ६२९५) नृपेणोक्त आलिगनामा प्रधानपुरुषः प्राह-श्रीसिद्धेऽष्टनवतिगुणाः, द्वौ दोपौ । त्वयि द्वौ गुणौ, दोपा अप्टनवतिरित्युक्ते, असमाधौ छुरिकां चक्षुः। श्रीसिद्धस्स गुणाः ९८ रणासुभटता-स्त्रीलम्पटताभ्यां तिरो- हिताः। तव कार्पण्यादयो दोपा रणशूरता-परनारीसहोदरताभ्यां तिरोहिताः। आलिगप्र० । 15 20 (३९७) यूकालिक्षशतावलीवलवलल्लोलोल्ललत्कम्बलो दन्तानां मलमण्डलीपरिचयादुर्गन्धरुद्धाननः । नासावंशनिरोधनागिणिगिणत्पाठप्रतिष्ठास्थितिः सोऽयं हेमडसेवडः पिलपिलत्खल्लि समागच्छति ॥ अशस्त्रो वधः । पौपधागारपार्थे । श्रीयोगशास्त्रं श्रुत्वा- (३९८) आतङ्ककारणमकारणदारुणानां वक्त्रेषु गालिगरलं निरगालि येपाम् । तेषां जटाधरफटाधरमण्डलानां श्रीयोगशास्त्रवचनामृतमुन्जिहीते ॥ ॥ वामराशिविप्रप्रवन्धः ॥ 25 ६२९६) सुराष्ट्रातश्चारणौ- (३९९) लच्छि वाणि मुहकाणि ए पई भागी मुहु मरउं। हेमसूरि अत्याणि जे ईसर ते पंटिआ॥ नृपेण दत्तस्वहस्तप्रभुपादानां प्रा० आरात्रिकानं०- .

·१२६ पुरातनप्रबन्धसद्धदे (४००) हेम तुहाला कर मरू जिह अचम्भुअरिद्धि । जे चंपह हिठा मुहा तीह उपहरी सिद्धि ।। त्रिपाठे लक्षत्रयम् । चारणा २९७) यात्रामनोरथे नृपे युगलिका-डाहलदेशीयः श्रीकर्णस्त्वां प्रति । राजा खेदं गुर्वन्ते 5 प्रभुः प्रारभ्यते० ॥ प्रारभ्य विननिहता । विनैः ॥२॥ द्वादशयामे धर्मेण विनापगमः । किंव ताम्बूलत्यागे । युगलिका-रात्रौ ग्रयाणे वटलग्नकण्ठहारेण मृतः श्रीकर्णः। द्वासप्ततिसामंतयुत सप्तदशहस्तमिते प्रभुजन्मभूमिस्वयंकारितविहारे प्रभावनां कृत्वा श्रीशत्रुञ्जये । त्वया चरणग? जगतीनाथ । न्यहन्यत मनोभवः ॥२|| दुक्खरखउ० ॥३॥ विविधप्रार्थनावसरे-इकह पुलह० चारणे नवलक्षान् ददौ राजा । नृपादेशात् आंबडेन त्रिपष्टिलः रैवतकपद्या ! तीर्थयात्राप्रबंध: ६२९८) देशादाकारितश्रीदेवचन्द्रसूरिभिः कनकोत्पत्त्यवसरे । मुद्गरसमायदत्तविद्यया त्वम मिमा विद्यां मोदक० तब मन्दाग्नेर्ददामि इति । श्रीहेमचन्द्रमुरिदेवत्वात् ६ मास राजापि । 10 (४०१) स्वस्ति श्रीमति पत्तने नृपगुरू श्रीहेमचन्द्रं मुदा स्वागका प्रणिपत्य विज्ञपयति स्वामिन् त्वया सत्कृतम् । चन्द्रस्याङ्कमृगे यमस्य महिपे यादस्सु यादःपते- विष्णोर्मत्स्यवराहकच्छपकुले जीवाभयं तन्वता ।। (१०२) ननं शिरः कुरु तुमक कलिङ्ग लिङ्गं त्यक्त्वा वनं व्रज गजबजमङ्ग मुञ्चायुधं मगध मालव मालपोचैनन्वेप गूर्जरपतिः कुपितोऽभ्युपति (१०३) मौलिं मालवनायको नमयति स्वामहुलिं जाङ्गल- म्वामी कृन्नति दक्षिणक्षितिपतिगृहाति दन्तैस्तृणम् । सिन्या सिन्धुपतिर्निमन्नति नगोत्सङ्गे च वनेश्वरो नइयत्याशु निशम्य यस्य जयिनः प्रस्थानभेरीस्वरम् ।। || श्रीकुमारपालप्रवन्धः ॥ .. ०० २९) [मन्यान्नव्यः ] श्रीमाल उदाको वणिग बर्षायां घृतक्रयार्थम् । [टिप्पण्याम्-रा बजरंदागदापानिन्नीगः पूर्वमा 'के यम ? अमुकम्यामकाः । ममापि कापि मन्नि ? मावि मन्ति ! नान्यः । मकुटुम्बनत्र कर्णावत्यां [वायटीय ]पामाद छीम्पिकामोजनं वाली नयावामानात निधिः । नतः म उदबनमत्री । [टि-तत्रातीतादिचतुर्विगतिजिन प्रसादः शान्तिः ] (१०४) कृतमयनानपि ननि कांचन यं दायानानपि मेयने पगन् । द्वतिनानि द्वितवापि विद्यते श्रियः प्रचारा न विचाग्गोचरः ।। हमार वाइटदेर , आम्बड २, बदह ३, मोट? [अरमानकाः ।।

·१२७ परिशिष्टम्. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रबन्धसंक्षेपः । ६३००) सान्तू राजपा० खकारितप्रासादे वाराङ्गनास्कन्धन्यस्तहस्तं कमपि चैत्यवासिनं ददर्श । देवान् चन्दित्वा स नतः । स लजितः श्रीमलधारहेमान्ते प्रव्रज्य संवेगात् श्रीशत्रुञ्जये १२ वर्ष तपस्तेपे । (४०५) रे रे चित्त कथं भ्रातःप्रधावसि पिशाचवत्। अभिदं पश्य चात्मानं रागत्यागात्सुखी भव ।। (४०६) संसारमृगतृष्णासु मनो धावसि किं मुधा । सुधामयमिदं ब्रह्मसरः किं नावगाहसे ॥ देववन्दनाय तत्र गतः श्रीसान्तूस्तं प्रेक्ष्य विस्मयः । स:- (४०७) जो जेण सुद्धधम्ममि ठाविओ संजएण गिहिणा वा । सो चेव तस्स जायइ धम्मगुरू धम्मदाणाओ ॥ ॥ लज्जाप्रवन्धः॥ 5 15 ३३०१) जित ८४ वादः कुमुदचन्द्रः श्रीदेवसूरिशिष्यरत्नप्रभः प्रदोपे गुप्तवेपो रात्रौ कु० मठे । तेन कस्त्व- मित्युक्ते । अहं देवः। को देवः । अहम् । अहं कस्त्वं श्वा । श्वा कः । त्वम् । त्वं कः। अहं देवः । इति 10 चक्रभ्रमदोपात् । (४०८) हो श्वेतपटाः किमेष कपटाटोपोक्तिसण्टावितैः संसारावटकोटरेऽतिविकट मुग्धो जनः पात्यते । तत्त्वातत्त्वविचारणासु यदि वो हेवाकलेशस्तदा सत्यं कौमुदचन्द्रमवियुगलं रात्रिंदिवं ध्यायत । (४०९) कः कण्ठीरवकण्ठकेसरसटाभारं स्पृशत्यहिणा कः कुन्तेन सितेन नेत्रकुहरे कण्डूयनं कायति । कः सन्नह्यति पन्नगेश्वरशिरोरत्नावतंसश्रिये यः श्वेताम्बरशासनस्य कुरुते वन्यस्य निन्दामिमाम् ।। श्रीसिद्धराजसभावादावसरे कुमुदः श्रीहेमचन्द्रं प्रति । पीतं तक्रम् । श्वेतं तक्रम् , पीता हरिद्रा । युवयोः को 20 वादी? । श्रीदेवमूरिभिरयं वालः । अनेन को वादः । त्वमेव वालो योऽद्यापि कटीद० वस्त्रं न धत्ते । (४१०) खद्योतयतिमातनोति सविता जीर्णोर्णनाभालय- च्छायामाश्रयते शशी मशकतामायान्ति यत्रादयः । इत्थं वर्णयतो नभस्तव यशो जातं स्मृतेगाँचरं तद्यस्मिन् भ्रमरायते नरपते ! वाचस्ततो मुदिता ।। (४११) नारीणां विदधाति निर्वृतिपदं श्वेताम्बरमोल्लसत्- कीर्तिस्फातिमनोहरं नयपथप्रस्तारभगीगृहम् । यस्मिन् केवलिनो विनिर्जितपरोत्सेकाः सदा दन्निनो राज्यं तजिनशासनं च भवनश्चीलुक्य ! जीयाचिरम् ।। 25 ·१२८ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे ६३०२) ३६००००० ग्रामकन्यकुञ्जदेशकल्याणकटकपुरे श्रीभ्यराजा राजपा० । स्त्री प्रेक्ष्य कामातः । यतः- (४१२) न पश्यति दिवा घूकः काको नक्तं न पश्यति । कामातः कोऽपि पापीयान् दिवा नक्तं न पश्यति ॥ वनरेणानायि प्रोक्तस्वनीचत्वाद-पूर्वं धृतकरा सा मुक्ता लजितेन राज्ञा । स्वकरी छेदिता गवाक्षगों निज- यामिकैरेव । महाकालाराधनादागतौ करों । मालवदेशं तस्मै दत्त्वा तापसः संजातः । ६३०३) कन्य० एकदेशगूर्जर० वडीयारदे० पञ्चासरग्रामे चापोत्कटवंध्यं झोलिकास्थं बालं बनाये आरोग्य माता रन्धनादिः श्रीशीलगुणसूरिभिस्तन्मातुर्वृत्तिं दत्त्वार्पितो वीरमतिगणिन्या पाल्यमानः। वनराजनामा ८ वर्षः। देवपूजा विना० भूपकान मार० । गुरुणा निपिद्धोऽपि दण्डयोग्या अमी । तस जातके राजयोगं मत्वाऽयं महा- राजा भावीति मातुः सम० । [चौर मातुलेन सह ] धाव्यादिना चरति । काकरग्रामे धनिगेहं मुष्णन् दधिमाण्डे करे पतिते भुक्तोऽहमिति सर्व हित्वा गतः। अन्यदा तद्भगिन्या श्रीदेव्या निशि गुप्तवृत्त्या बन्धुवात्सल्यात् नानादिनोपकृतो मम राज्ये त्वयैव तिलकं विधेयम् । अन्यदा चौरैः क्वापि वने रुद्धेन जाम्वाकेन ५ शरमध्यात् २ भन्ने । श्रीवन रा]जेनोक्तं मे महामात्यो भावीति । ६३०४) अथ कन्यकु० तद्राजसुता महणका कंचुकसंवन्ये गूर्जर० पञ्चकुलं पण्मासैरुद्राहित २४ लक्षपारुथ- रुद्रमान्, ४००० तेजीतुरङ्गान् , [ सौराष्ट्रघाटे ] लात्वा यान् श्रीवनराजेन हत्वा वर्ष वने स्थित्वा, पुरनिवेशाय भूमि विलोकयता अणहिलगोपः प्राप्तस्तेन यत्र शशकेन वा त्रासितस्तत्र तन्नाम्नाणहिल्लपुरम् । [५० वर्षीयः] प्रतिपन्नभगिन्या तिलकम् । जाम्बाको महामात्यः । आचार्यवचसा श्रीपार्श्वप्रतिमालंकृतं निजाराधकमूर्तियुतं पञ्चासरं कारितम् । सं० ८०२ । ६३०५) श्रीमूलराजा [स्त्रकारितप्रासाद] धर्मस्थानारक्षं विलोकयन् सरस्वतीतीरे एकान्तरोप० पंचग्रासा० कांथडिकं तपस्विनं आरोपिततृतीयज्वरकम्पमानकंयाकं प्रेक्ष्योवाच । सर्वथा कथं न हीयते । मुनिः-अभुक्तं कर्म न० । नृपेण धर्मस्थानरक्षणायाम्ब० सः। (४१३) अधिकारात् त्रिभिर्मासैमठापत्यानिभिर्दिनैः। शीघ्रं नरकवाञ्छा चेदिनमेकं पुरोहितः ।। इति निपिद्धो नृपः। ६३०६) श्रीपरमारवंश्यश्रीहर्पभूपो राज० शरवणमध्ये जातमात्रं वालं प्राप्य देव्यै० स मुञ्ज इति नाम । ततः [रानः] सीन्धलः सुतः। मुझे राज्यं रुद्रादित्यो महामात्यः । उत्कटत्वात्सीन्धलो निष्काशितः। गुर्जरदेशे कासद्रामन्ने निजपलीं कृत्वोवास । दीपाली निशि मग० चौरवध्यभूमिपार्श्वे शूकरं प्रति वाणम् । शवेन सङ्केतः । सीन्धलेन निवार्य शरेण हतः किरिः । सी० तव सङ्केतकाले शूकरवधः श्रेयानथाधुनेति । तत्माहमतुष्टः । प्रेतो भूम्यपाति वाणवरं श्रीमुजान्त्यसमयं प्रकान्य गतः। मालवे गतः। श्रीमुञ्जसम्पदैकदेशं प्राप्तः । पुनल्क० नेत्रे कपिते । ग्राममेकं दत्तं ग्रासार्थम् । पञ्जरगेन भोजः मुतः। तजातकम् । टि०-मनीवं दासदासऽहं मन्यन् । २ राज्यरक्षाय परमारराजयुत्राद्वियोज्य । ३ टि०-१०९८ वर्षे मूलराज्याभिषेकः । मूला: ग्रूपते शाने सर्वकल्याणकान्कः । अधुना मूलरानेन योगचित्रं प्रयन्यने । म्दमतापानले येन रसहोनं वितन्त्रता । चिनन्दकलत्रागां बापावनहनिग्रहः ॥ कन्टार हवा महलाबिकटन्दगस्नानादन् । मंगरमागरमध्ये पीवग्ना दागंदा येन ! १ टिपन्यां-बाजल्देवनाननं निजं बिन्यं तेन गहोऽन्ययनमा जान्ययुमगन्याष्टी पानि मृगमद ४ दर द्वात्रिंशद्वारादनगः । प्रा. कृदा सापित स्वयं ब्रह्मचारी | गहा परीक्षा । टान्बूलमहारेग कृष्टिनी मनां च० इत्यादि । ५ दिगर गर रह गय दत्य गय, पायकटानि मित्र । सम्पट्टिट करि मंद महंटा रहाइव ।। NO ·१२९ 5 10 परिशिष्टम, १. प्रवन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । (४१४) पञ्चाशत् पञ्चवर्षाणि मासाः सप्त दिनत्रयम् । भोक्तव्यं भोजराजेन सगौडं दक्षिणापथम् ॥ [ज्ञानिपार्धात्पुत्रभिक्षां याचितः । अभ्यस्तशास्त्रपत्रिंशद्दण्डायुधः, अधीत्य ७२ कलाऽकूपारपारंगतः समस्त- लक्षणलक्षितः स ववृधे । ] इत्याकर्ण्य श्रीमुञ्जनान्त्यजेभ्यः स० । तैः सानुकम्पैरभीष्टदेवं स० । (४१५) मान्धाता स महीपतिः कृतयुगालंकारभूतो गतः, सेतुर्येन महोदधौ विरचितः कासौ दशास्यान्तकः । अन्ये येऽपि युधिष्ठिरप्रभृतयो यावत् भवान् भूपते, नैकेनापि समं गता वसुमती मन्ये त्वया यास्यति ॥ इति राज्ञे सम० । श्रीमुञ्जः खेदादिः । यौवराज्ये भोजः । ६३०७) अथ तिलङ्गदेशपतैलपनृपरणे बद्धो मुञ्जः । कारायां तद्भगिन्या सह भार्या सं० । मृणालवती स्वमुखं दर्पणे विलोकयन्ती विपण्णा मुर्छनाभाणि । (४१६) पभणइ मुंजु मुणालवइ जुघणु गियर्ड म झूरि । जइ सकर सयखंड थिय तोइ स मीठी चूरि ॥ इति तां मो० । निजप्रधानदापितसुरङ्गासङ्केते राजा तां प्रतीक्षमाणस्तया' स्वभ्रातुः कथितम् । तैलपेन प्रति- कुटं भ्राम्यमाणो मुञ्जः- (४१७) सउ चित्तहं [सट्ठी मणहं वत्तीसडी हियाहं । अम्हे ते नर ढाढसी जे वीसस्या बीआहं ॥ 15 (४१८) झोली बेटी किं न मूयउ किं न हूउ छारह पुंजु । हीडइ दोरी दोरीयउ जिम मंकडु तिम मुंजु ॥ एकसिन् दिने एकां भिक्षोत्तरं कुर्वाणां स्त्री प्राह मुञ्जः- (४१९) भोली मूधि म गबु करि पिक्खिवि पड्डसयाई।चऊदसहं यहत्तरहं मुंजह गयह गयाई ।। [इत्थं सुचिरं भिक्षां भ्रामयित्वा भूपादेशात् ] अन्यदा वधकाले [ नरैरुक्तमिष्टदेवतं सरेत्युक्तं ] मुझेन- 0 (४२०) लक्ष्मीर्यास्यति गोविन्दे वीरश्री.रवेश्मनि । गते मुश्चे यशःपुजे निरालम्या सरखती ॥ शूलीपोतं नित्यं दधिलिप्तमौलिं तैलपः कारयामासामर्यादिति ॥ ६३०८) कियतां कार्पटिकानां त्वं राज्यं ददासीति भवान्योक्तो भवम्नां गां पदमनां कृला नृरूपम्तटम्पः पान्थान् उ० । तैरासन्नश्रीसोमेश्वरदर्शनोत्कैरुपहसितः। केनापि कृपावता पधिकवृन्देनोद्धरणप्रारम्भ गिहरूपेण शम्भुना त्रासिते कश्चिदेकोऽवज्ञातभयस्तस्याः पार्थे स्थितः । स एव योग्यो राज्यसेन्युक्ता गोरी भोनेनि । १ टि-इद वाव्य पत्रके मालिख्य नृपते. समर्पयामास । तदानगत् पनि रोदन्दगे भूनहरिम सम्यमान । श्रीमोतो. न्मानितयुवराज्यादिना । मुझस्तु तिला देशीयराशा तैल्पदेवनारस सर यो गतः । नेन भात पश्च रिदार नि। २ सन्न गतोऽसी वृद्धा मा त्यक्ष्यतीति विसरानया । ३ टि-आपद्गतं हससि फि मदिणान्धमुग्ध, मी दिरा न नदह जिन्य पिन् । पिंव न पश्यसि घटील्पप्रच्छे, रिमा मदन्ति भारिता पुरेद निमः ।। पु० प्र० स० 17 주 ·पुरातनप्रबन्धसद्दाहे ६३०९) कश्चित्कार्प० श्रीसोमेश्वरयात्रायां यान् पथि लोहकारौकसि निशि भार्यया स्वपति छुर्या हत्वा कार्य- टिकशी छरी मुक्ता वुम्बापातः। तलारकैस्तस्य करौ छिन्नौ । तेन दैवोपालम्भे निशि श्रीसोमेशः पूर्व एकेनाजा कर्णयोर्धता परेण मारिता । ततः साऽजेयं नारी, येन मारिता स पतिः। त्वया कौँ धृतौ । तवागमे उल्ल- सितकोपे त्वत्करौ गतौ । ततो मे उपालम्भः कथमिति ।। कृपाप्रवन्धः ॥ 5 10 ६३१०) प्रतिष्ठाने श्रीशातवाहनो राजपा० आसन्ननद्यां झपहासे ज्ञानसागरसाधुना-वं पूर्व काष्ठवाहको नित्यं सक्तुतीमनम् । अन्यदा मासोपवासिनं मुनि प्रेक्ष्य पूर्वभवे कस्यापि न दत्तम् । यतः- (४२१) रम्येषु वस्तुषु मनोहरतां गतेपु रे चित्त ! खेदमुपयासि कथं वृथा त्वम् । पुण्यं कुरुष्व यदि तेषु तवास्ति वाञ्छा पुण्यर्विना नहि भवन्ति समीहितार्थाः ॥ तद्दानात्वं श्रीशातवाहनः । देवग्रस्तझपेण ह० । (४२२) मीनानने प्रहसिते भयभीतमाह श्रीशातवाहनमृपिर्भवतात्र नद्याम् । यत्सक्तुभिर्मुनिरकार्यत पारणं प्राक् दैवाद्भवन्तमुपलक्ष्य झपो जहास ॥ जातस्मृतिः। अहोदानम् । यत:- (४२३) दानपात्रमधमणमिहैकग्राहि कोटिगुणितं दिवि दायि । साधुरेति सुकृतैर्यदि कर्तुं पारलौकिककुसीदमसीदत् ॥ (४२४) पूर्वपुण्यविभवव्ययवहाः सम्पदो विपद एव विमृष्टाः । पात्रपाणिकमलार्पणमासां तासु शान्तिकविधिर्विधिदृष्टः ::॥ ततः प्रभृति पात्रदानादि । श्रीशातवाहनपात्रदानप्रवन्धः ।। 15 ६३११) खेडमहास्थाने देवादित्यसुता रूपवती बालविधवार्कसन्मुखावलोके तेनैव भुक्ता, गर्भ, वने मुक्ता पुत्रजन्म । साष्टाब्दः। लेखशालिकपराभूतो मातपार्श्वे पितृनामानवगम्य मर्तुकामोऽर्केण करे कर्करोऽर्पितः। साप- 20 राधे शिलान्यथा तवैव शिलेन्युक्तः । ततः स शिलादित्यः । तत्पुरनृपेण परीक्षाय तथा कृते मृते राज्ञि स एव राजा; अर्कदत्तावारुढो नभश्वर इवेच्छाविहारी महाप्रतापी जैनमुनिवासितः श्रीशत्रुञ्जयोद्धारकः । कदाचित्सौगतः श्वेताम्बरपराभवे श्रीशत्रु० अघिष्टितम् । तदागिनेयो महनामा क्षुल्लः । वेपपरावर्तेन बौद्धपार्थे पठन् निशीथे से यान्त्या भारत्योक्तः के मिष्टाः । वहाः। पुनः पण्मासान्ते निग्येव केन सह । घृतगुडाम्यामित्युक्ते तुष्टायां भारत्यां जिताः मांगता निकाशिता देशात् शिलादित्ये सभापतौ । तत आचार्यपदं श्रीमल्लबादिसूरिः। मलबादिप्रबन्धः।। । 25 ६:१२) श्रीमालपुरे माषपण्डितः। पित्रापि [टि०-कुमुदपण्डितेन] स्वपुत्रापन्निराकरणाय वर्षशतदिन- मिवनापकहारकान् दत्त्वा भोगायानेकयो दत्त्वा च विपदे । तदिदृक्षयांगतश्रीभोज सबलं रखयामास । मरकन- वडा भूमिर्दिव्या । काचबद्धा सञ्चारकभूः । देवबोक्तप्रान्ते पादे श्वयथुः । पुण्यक्षये देशमोचः । यतः- ! टिपन्ना-मोजान्ते भोजनन् । शीढता प्रावरगन् । प्रच्छादककदानं मोनित लादितश्च राग्री मोकार प्रिग्यम् । मालमा. नन् । दुरित्रवान्टम्नान्ट. विद्याम्दिानि नशीदाता राजा । 'सिपमा टस टि-५०० गवां दुन्य २५० पानं यावद गावः । टापित लिन् कण्डारके शाद्रिविधीयते पारे सग यसरे के परिवरित राजा दुत।

·परिशिष्टम्. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । १३ (४२५) देशं खमपि मुश्चन्ति मानस्लाने महाशयाः। दिवावसाने व्रजति द्वीपान्तरमहर्मणिः ॥ धारायां गतः । पुरतकग्रहणकार्पणपूर्व श्रीभोजात्कियद् द्रव्यमानेयमित्युक्ता भार्या गतोपलक्षिता नृपेण विपादः । पुस्तकाद्यपत्रे काव्यम्- (४२६) कुमुदवनमपनि श्रीमदम्भोजखण्डं त्यजति मुदमुलूकः प्रीतिमांश्चक्रवाकः। उदयमहिमरश्मिर्याति शीतांशुरस्तं हतविधिललितानां ही विचित्रो विपाकः ॥ अस्यैव काव्यस्य सर्वोवींमूल्यम् । परं लक्षं १, सा मार्गे याचकैः ० । नाक्षराणिक-प्रस्मृतः किमथवा० । गृहागता पत्या प्रशंसिता । अन्यदा भिक्षा०-अर्था न सन्ति न च मुं० ॥ (४२७) दारिद्र्यानलसन्तापः शान्तः सन्तोपवारिणा । दीनाशाभङ्गजन्मा तु केनायमुपशाम्यति ॥ व्रजत व्रजत प्राणाः ॥ ततो मृतः । नृपेण तजातेभिल्लमाल इति । पण्डितमाघप्रवन्धः ॥ ६३१३) डाहलदेशे देमतराज्ञी महायोगिनी गणकवचसोत्तम्भितगर्भा १६ यामान् यावत् श्रीकर्णजन्म । अष्टमयामे सापि मृता । मुखे हारावाप्तिर्नयन० ॥ श्रीकर्णप्रवन्धः ।। ६३१४) श्रीसिद्धराजोपरोधेन श्रीहेमव्याकरणं १ वर्पण सम्पूर्णम् । (४२८) भ्रातः पाणिनि ! संवृणु प्रलपितं कातन्त्रकन्था वृथा मा कर्षीः कटु शाकटायनवचः क्षुद्रेण चान्द्रेण किम् । कः कण्ठाभरणादिभिर्वठरयत्यात्मानमन्यैरपि श्रूयन्ते यदि तावदर्थमधुराः श्रीसिद्धहेमोक्तयः॥ ६३१५) मालवान्महास्थाने श्रीसिद्धराजा जैनप्रा० ध्वज प्रेक्ष्य कुपितः । विप्राः-देव अयं वजारोपः पुरापि । यतो नगरपुराणे- (४२९) पञ्चाशदादौ किल मूलभूमेर्दशोर्द्धभूमेरपि विस्तरोऽस्य । उच्चैस्त्वमष्टव तु योजनानि मानं वदन्तीति जिनेश्वराद्रेः॥ ततो जैनप्रा० ध्वजाः। ६३१६) डाहलदेशीयनृपसमस्यागता । 'आयुक्तः प्राणदो लोके ।' पूरिता श्रीप्रभुभिः । ६३१७) जाम्बान्वयिश्रीसजनदण्डेशेनोग्राहितवपत्रयमुराष्ट्राद्रव्येण काष्ठप्रामादमपनीय श्रीनेमिप्रासादो- द्धारः। चतुर्थवर्षे आनायिते सजने नृपेण द्रव्ये माठमाणे तत्रत्यागतव्यवहारिभिर्दीयमाने । द्रव्यं पुण्यं वावधा- रयतु स्वामीत्युक्ते सजने राजा पुण्यमग्राहीत् । ततः पुनरप्यधिकारः । तीर्थद्वये योजन १२ घना दना । १ टिप्पण्याम्-अर्था न सन्ति न च मुसति मां दुरावा लागार सहचति दुररित करो में । यादा च राघववरी स्वयधे धपापं प्राणा' स्वयं मस्त विपरिदविनन । सुरक्षाम पथिको मदीयभवनं पृच्छन् यतोऽप्यागठन गहिनि किदिन्ति पदयं न । वाचास्तीत्यभिधाय नास्ति च पुन प्रोक्तं दिनदाक्षर स्मूलन्यूनिटोटोनगरदासम्मपन्दुिभिः । सीमालेपु धनवत्सु सत्सु सुधादिनः पुरपर मिटमाः । २ टिप्पणी-दर-मुण्ट-न्मनानि सोमेटरेटा मिस शिरिन्। 31 ·१३२ पुरातनप्रवन्धसङ्घहे (४३०) नृपव्यापारपापेभ्यः स्वीकृतं सुकृतं न यैः। तान् धूलिधावकेभ्योऽपि मन्ये मूढतमान्नरान् ।। ॥ इति श्रीरैवतकोढारप्रवन्धः ।। ३१८) अन्यदा श्रीसिद्धराजः श्रीसोमेश्वरयात्रां कृत्वा बलन् रैवतं गन्तुमिच्छविर्मात्सर्यालिङ्गाकारमिति निपिद्धः श्रीशत्रुञ्जये आकृप्टकृपाणिविनिषिद्धो रात्री कार्पटिकवेपेणारुरोह । सरोमाञ्चं देववन्दनम् । द्वादश- 5 ग्रामोद्राहितं दत्तम् । ६३१२) श्रीपत्तने आभडवणिग् कांस्यकारगृहे घर्षरादिना ५ विशोपकराजीविकः । श्रीहेम० पार्श्वे २ प्रति- क्रामन् अधीतरत्नप० परिग्रहं प्रमाणीकुर्वन् प्रभुभिः सामु० द्रमा ३ [लक्षाः-टि०] मोकला मोचिताः । अन्यदा कापि ग्रामेऽजावजं चरन्तं प्रेक्ष्य कण्ठे पापाणं मूल्येन लात्वा मणिकारपार्थादुत्तेजितं श्रीसिद्धराजमुकु- टावसरे लक्षद्रव्येण दत्तम् । तेन द्रव्येणागतमाञ्जिष्टाठामानि क्रीत्वा तद्विक्रयावसरे सांयात्रिर्जलचौरभयात्तद- 10न्तर्निहिता हैमकाम्व्यः । ततः श्रीसिद्धराजमान्यो जैनप्रासादादि । सा० आमडस्स प्रबन्धः ।। ६३२०) अन्यदा श्रीसिद्धराजैन धर्मतत्त्वादिपृष्टेषु सर्वदर्शनिपु निजस्तुतिपरनिन्दकै आकारितश्रीहेमबरिः १४ विद्यारहस्सं विमृस्स पौराणिककथा- पुरा कश्चिद् व्यवहारी पूर्वोहां पत्नी हित्वा सङ्ग्रहिणीकृतसर्वस्वः पूर्वया वशीकरणायाम्यर्थितगोडदेशीवेनोक्तम्- रश्मिवद्धां गामिव तव पतिं करोमीत्युक्त्वाऽचिन्त्योपचं दत्त्वाऽऽहारान्तर्देयम् । तथाकृते पतिगा। तत्प्रतीकारम- 15 जानन्ती विश्वविश्वाक्रोशान् स० । निजं निन्दन्ती एकदा मध्यन्दिने तापाक्रान्तापि शावलभूमिघु तं चारयन्ती कस्यापि तरोस्तले विश्रान्ता विलपन्ती खे वाणीम० । तत्रागतो विमानारूढो भवो भवान्या तदुःखकारणं पृष्टो यथावस्थितं निवेद्य च तस्यैव तरोश्छायायां पुंस्त्वहेतुमीपवं तनिबन्धादादिश्य ति० । सा तदनु तच्छायां रेखा- वितां कृत्वा तन्मध्यवर्तिन औपधारान् लात्वा मुखे क्षिः । तेनाप्यनातापधेन स गॉर्नरः। यथा तदनातमेप- जागुरः समीहितकार्यसिद्धिं चकार, तथा कलियुगे मोहात् तिरोहितं पात्रपरिज्ञानम् । ततः सर्वदर्शनाराधनेन 20 तदपि मोक्षदं भवतीति निर्णयः। तथा, द्वैपायन-युधिष्टिरमीमसंवादे पात्रपरीक्षायाम्- (४३१) मूर्वस्तपस्वी राजेन्द्र ! विद्वांश्च वृपलीपतिः । उभो नी द्वारि तिष्टेते कस्य दानं प्रदीयते ॥ युधिष्टिर:- (४३२) मुग्बासेव्यं तपो भीम ! विद्या कष्टद्वरासदा। विद्वांसं पूजयिप्यामि गरीरः किं प्रयोजनम् ।। भीमः (१३) श्वानचमस्थिता गङ्गा क्षीरं मद्यघटस्थितम् । अपात्रे पतिता विद्या किं करोति युधिष्ठिर ।। 1 टिपयन-पनी मन्हा दुग्धं द प्रामोनि बाउकः मादान उदयमद्रां गृहीनुशामो गतः। नीलं नई घृतंय......नावं रनम् । रंग मटेकरा सन्मयरवन् । २ हिमां-दिम आमटेन पूर्व निर्वन १. ला पग्निहरमाणे मुफला. वृताः। पुनने जाने दोघनाना : गृनवट प्रति दि मान । सदा वन्दि मन्यन् । प्रतिवर्ष मुदादाद। एवममा निमाया प्रतिमा गुमादि गुमापा मार्मिसात दरा कृट नि । ८१ दयु प्रान्त धर्मन्दयदहमायाँ १८ टअदांने स्टेट । पुनः मुनेः - लझे मतनेज्यां दाया अभी नीवदा । पुन मुद्रान्टादावाद ।

·परिशिष्टम्. १. प्रबन्धचिन्तामणिगुम्फितकतिपयप्रवन्धसंक्षेपः । १३३ द्वैपायन:- (४३४) न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तमिमे चोभे तद्धि पात्रं प्रचक्षते ॥ एवं गुणोपेतपात्रभक्त्या मुक्तिः। इति प्रभुनिवेदिते श्रीसिद्धराजः सर्वधर्मान् आ०॥ सर्वदर्शनमान्यताप्रवन्धः॥ ६३२१) मांगूः क्षत्रियः पाराच्यौ भूम्याम् । भोजने घृतकुतपः । दाढायां सोहल १, अपाटवे पथ्ये यवागूः ५ माना । अाहारे के वैयेनोक्ते पुनः ५ माना । निपिद्धः। नृपेण निरा० । समयोचितम् । स्नानावसरे गजः 5 श्वानेन । तद्रलेन पीडितो मृतः॥ मांगूप्रवन्धः ॥ ६३२२) ओतुना खद्धशुकसाकमृतश्रीजयकेशिराजानं श्रुत्वा निजतातपुण्याय श्रीमयणल्लदेवी श्रीसोमे० । त्रिवेदिनं विघं जलन्यासावसरे प्राह-यदि भवत्रयपातकं लासि, तदा ददामि नान्यथेति । गजादि तसै । सोऽपि ददानस्तयोक्तः प्राह-त्वं पूर्वार्जितपुण्येनेशी जाता। दानादिना भवेन भवः श्रेयस्करः। भवत्या भवत्रयपातकं मे पापघटं लात्वाधमः कश्चिद्विप्रः स्खं तद्दापकं च भवाम्भोधौ पातयति । मया तु वित्तमेतदादाय पुनर्ददता 10 लब्धादष्टगुणं पुण्यमिति ॥ पापघटप्रवन्धः ॥ 20 $ ३२३) श्रीसिद्धे निशि सुप्ते वण्ठौ पराक्रम-कर्मणि प्रा० । (४३५) यदिह क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते । मूल सिक्तेपु वृक्षेषु फलं शाखासु जायते ॥ नृपेण तदाकर्ण्य कर्मवि० । अपरदिने स्वप्रशंसकस्य लेखः । असै वण्ठाय शताश्वसामन्तता देयेति । सान्तू- पार्श्वे निश्रेण्या अङ्गभङ्गे मञ्चकेन गृहे, अपरो लेखं लात्वा गतः । प्रातःसामन्तता इति श्रुत्वा राजा कर्मैव व० । 15 यतः नैवाकृति० ॥ (४३६) यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनु धावति ।। (४३७) नमस्यामो देवान्ननु हतविधेस्तेऽपि वशगाः विधिर्वन्ध्यः सोऽयं ननु विहितकमैकफलदः । फलं कर्मायत्तं तत्किममरैः किं च विधिना नमः सत्कर्मभ्यो विधिरपि न येभ्यः प्रभवति ॥ ॥ कर्मप्राधान्यप्रवन्धः ।। ६३२४) जातस्मृतिः श्रीमयणल्लदेवी श्रीसोमेशयात्रायां वाहुलोडपुरद्वासप्ततिलक्षपाटितपट्टा सपादकोटिमूल्यां हेमपूजां तुलापुरुषादिना सर्वान् प्री० । (४३८) सङ्ग्रहैकपरः प्राप समुद्रोऽपि रसातलम् । दाता तु जलदः पश्य भुवनोपरि गर्जति ॥ रात्रावगतेशेनागतात्र कार्पटिका पुण्यं याच्यमित्युक्ता दर्पान्धा निजनरानायिना मती याच्यमानाप्यवदाना कियद् व्ययितमित्युक्ताह-अहं भिक्षावृत्त्या शतयोजनानि......दीकृत्यात्रागना कल्ये कृनोपयामा पारणकदिने कस्साद् अपि खलं प्राप्य तत्खण्डेनेशं सम्पूज्य तदंशमनिधये दत्वा पाग्निम् । त्वं पुण्यवती यम्मा गांविध कुटुम्बदानादि । ममाल्पपुण्ये कथं लोभः । यदि न कुप्यनि तदा त्रुवे । ममाथिकं पुयम् । यतः- + टिप्पण्यां-एकोऽपि यात्रिय पञ्चशती सन्माणा पाचते। नरमीयुग्नगीतदेर । पाटी हमे एलिया गया। इत्यादि विश्वं ला मपणहदेवी० ।

·१३४ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे (४३२) सम्पत्ती नियमः शक्तौ सहनं यौवने व्रतम् । दारिद्रये दानमित्यल्पमपि लाभाय कथ्यते ।। दानं दरिद्रस० ॥ निगर्वा जाता ॥ श्रीमयणल्लदेवीयात्राप्रवन्धः ।। - ६३२९) श्रीसिद्धराजः सागरकण्ठवर्ती । चारणी- (४४०) को जाणइ नरनाह चित्तु तुहालडं चक्वइ । लहु लंकह लेवाह मग्गु निहालइ करणउत्तु ।। 5 (४४१) धाई धोया पाय जेसल! जलनिहि ताहिला । पई लड्या सविराय इकु विभिपणु मिल्हि मुहु॥ 10 ३२६) छलान्वेपिणं मालवाधीशमागतं याचितेशयात्रापुण्यं तदानेन सान्तूः परामुखीचकार । आगत- भूपकोपे तत्पुण्यं मया तव दत्तमिति बोधितः । (४४२) यस्यो-तिलकस्य निर्मलयशःसन्दोहसन्दोहितां सामग्रीमवलोक्य लोलनयनः कैलासशैले वसन् । कास्थीनि क वृपः क निर्जरनदी केन्दुः क भोगिप्रभुः पप्रच्छेति शिवां समाधिविगमे देवः शिवः साद्भुतम् ।। (४४३) मनिद्रादरिद्रः कुरुभिकाभयः सोपलिङ्गः कलिङ्ग- रात्मृष्टर रवगणितधनुर्दण्डतणश्च एणैः । मुगः शीण्डीर्यजिबरनुसुतविभवारण्यचारीविराट- लाटः विद्यहलाटरजनि गजघटाभोगरुद्वेऽस्य युद्धे ।। (१४८) मुगानुगतमुद्रानुरंगदाबातोद्वतान् व्यन्नरान् चेनालानतुलानलाभविकटान् झोटिङ्गचेटानपि । जित्वा सत्वरमाजिनः पितृवने नक्तंचराधीश्वरं यद्वा वर्वरमुर्वरापतिरसौ चक्रे चिराकिङ्करम् ॥ ॥ श्रीजयमिहनवन्याः ॥ 15 ० ·पातसाहिनामावलिः। १३५ (G.) सज्ज्ञकसङ्ग्रहस्यान्ते पातसाहिनामावलिः । (१) सं० १२६३ वर्षे पातसाहि साहबदीनेन गजणपुरात्समागत्य पृथ्वीराजं लाहउरमून्धउरयोरन्तराले निहत्य दिल्ली गृहीता । वर्प ३ राज्यं कृतम् । (२) ततः सं० १२६६ वर्षे मार्गमासे सुरत्राणसमसदीनो दाउदपुरात् ढियां समागतः। वर्ष २६ राज्यं कृतम् । (३) ततः संवत् १२९२ वर्षे श्रावणशुदि २ द्वितीयायां कटकादागत्य कूटं कृत्वा पूर्वसुरत्राणं हत्वा पातसाहिं 5 पेरोजः समजनि । मास ६ राज्यं कृतम् । पश्चादाखेटके गतो यमुनातटे कयलोपरीग्रामे मारितः । (४) ततस्तत्पुत्री दउलती। दिनपञ्चकं यावद्राज्यं कृतम् । पश्चात्सा मुख्यैर्लम्पटत्वेन मलिका नाम्नी व्यापादिता। (५) ततः परं वर्ष ३ मास ६ शून्यं जातम् । तदा मलिककूबडीपुत्र मोजदीन मलिको ढिल्ल्यां समभूत् । सं० १२९६ वर्षे राज्यं वर्षद्वयं यावत्कृतम् । स नानामलिकभेदेन मृतः । (६) ततः पातसाहि पेरोजपुत्रः अलावदीनो नानामलिकेन राज्ये स्थापितः । वर्ष ३ राज्यं कृतम् । (७) ततः सं० १३०१ वर्षे आसाढमासे पूर्वसां दिशि वहडाइचनगरान्मलिक समसदीनः समागतः । तेन ढिल्ल्यां वर्ष २१ राज्यं कृतम् । (८) ततः सं० १३२२ वर्षे फाल्गुनमासे त्रयोदश्यां शुक्रवारे नसरदीनसाहिना राज्यं कृतम् । वर्ष एकं यावत् । (९) ततः सं० १३२३ वर्षे चैत्रवदि २ द्वितीयायां ग्यासदीनो राजा जातः । वर्ष २० राज्यं कृतम् । (१०) सं० १३४३ वर्षे चैत्रमासे कोकामलिकभेदेन मोजदीन पातसाहिर्जातः । वर्ष ३ मास ३ राज्यं जातम् । 15 (११) सं० १३४६ वर्षे फाल्गुनशुदि ६ पष्ठ्यां खलचीवंशीय मलिकजलालदीनेन राज्यं कृतम् । वर्ष ६ मास ९ । स यमुनातीरे पंभराग्रामसमीपे मलिक अलावदीनेन मारितः। (१२) ततः जलालदीनपुत्रो रुक्मदीनो राज्यधरो बभूव । मास ३ राज्यं कृतम् । (१३) सं० १३५२ वर्षे सुरत्राणः अलावदीनो जातः । वर्ष [२१] राज्यं कृतम् । (१४) सं० १३७३ वर्षे माघशुदि ११ दिने पातसाहि अलावदीनपुत्रः सहावदीनः पातसाहिर्जातः । मास २॥० 20 राज्यं चकार। (१५) ततः सं० १३७३ वैशाखशुदि ३ दिने सुरत्राण अलावदीनपुत्रः कदुवदीनः पातसाहिर्जातः । वर्ष ५ 10 राज्यं कृतम् । 25 (१६) ततः सं० १३७८ वर्षे ज्येष्ठशुदि २ दिने कदुवदीन [पुत्रः] पोसरुपानु पातसाहि नसरदीनो राज्यधरः। मास ४ राज्यं कृतम् । (१७) सं० १३७८ वर्षे भाद्रपद शुदि २ द्वितीयायां देपालपुरस्थानात् तुगलकगा.........तो ढियां नसरदीनं हत्वा ग्यासदीन पातसाहिर्जातः । वर्ष ४ राज्यं कृतम् । लपणावती नगरात्समागतः सुरत्राणः पुत्रेण महमूंदेन तुगलावाद. •मध्ये कूटयन्त्रप्रयोगेण मारितः । (१८) ततः सं० १३८० वर्षे आपाढशुदि २ द्वितीयायां महमूंदपातसाहिर्जातः । वर्ष २७ राज्यं कृतम् । वालराजा जात. (१९) ततः संवत् १४०७ वर्षे श्रीपातसाहि पेरोजनामाजनि । - 30 ·पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे (P.) सज्ञकसङ्ग्रहस्य अन्तिमोल्लेखः । सिरिवत्थुपालनंदणमंतीसरजयतसिंहभणणत्वं । नागिंदगच्छमंडणउदयप्पहसूरिसीसेणं ॥ जिणभद्देण य विक्कमकालाउ नवइ अहियवारसए । नाणा कहाणपहाणा एस पवंधावली रईआ ॥ 5 १४२९ श्रीजिराप० श्रीसावदेवसू० स्वं चरित्रं न वेडितं पश्चात् ढिल्यां ग० स्वमुपाय॑ पश्चात् संवत् १४३० भाद्र० मासे श्रीगिरनारे समभाव० त्वा परलो० जगाम । संवत् १५२८ वर्षे मार्गसिर १४ सोमे श्रीकोरण्टगच्छे श्रीसावदेवसूरीणां शिष्येण मुनिगुणवर्द्धनेन लिपीकृतः। मु० उदयराजयोग्यम् । श्रीः।

·पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहस्य अकाराद्यनुक्रमेण पद्यानुक्रमणिका पु० प्र० स० 17 ·पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे पदानुक्रमणिका। पमा पृष्ठान पृष्टार जमिनगारगंगारे ११८ ९२ २०५ ६९ ७६ १२० १ २५१ २० ३७२ ३८२ M १२ १२० १२२ २८ १२ ૨૨ २०.० ५२ अंधय आण कालो ૩૬૨ अंबं तंवच्छीए ૨૮૩ अंब[ड ]हंतु वाणीउ ११९ अंबा तुप्यति न मया ३७१ अकापीदनृणामुर्वीम् अगहु म गहि दाहिमओं २७६ अजाते चित्रलिखिते २८१ अत्यि कहंत किंपि न दीसह ६२ अत्रास्ति स्वस्ति शस्तः १५७.. अथैकदा तं निगि दण्डनायकम् १४१ अद्धां अद्धां नयणलां ३७ अधिकारात् त्रिभिर्मासैः ४१३ अघीता न कला काचित् २०६ अन्नं चान्नम् ३२९ अन्नदानैः पयःपानः १८५ अन्वयेन विनयेन विद्यया २४६ अपमानात् तपोवृद्धिः ३६० अपलपति रहसि ३२६ अमुप्मै चौराय ३४५ अम्ह एतलइ संतोस ११२ अयमवसरः [ सरस्ते ] ३३९ अयसाभिओगमणदूमिअस्स २८७ अयि खलु विपमः ३६९ अर्था न सन्ति ४८ अगाकभोजी घृतमत्ति अष्टौ महाड्गाश्च चतुःशतानि ૨૨૫ अष्टौ हाटककोटयः ३१७ असकृन्मूर्खमप्यन्यम् १५१ १२८ ६९ ११५ ६२ प्राणा वलं अहं मारामि नानाम्यात् अहलो पातरिमो अहिगालाणो धर्मः अहो लोभमा गाग्राज्य आ· कण्ठगोपपरिपोप० आकरः सर्वगात्राणाम् आचार्या बहवोऽपि सन्ति आतङ्ककारणनकारण आत्मा नास्ति पुनर्भवोऽन्ति आदी मर्यवायमदीपि नूनम् आपदर्थ धनं रक्षेत् आपद्गतान् हससि किम् आयाताः कति नैव यान्ति आयान्ति यान्ति च परे आयुर्योवनवितेपु आगाराज इहाजनिष्ट आसन्ने रणरंमे आस्तां सुधा किमधुना आस्यं कस्य न वीक्षितम् इकु वाणु पहुवीसु जु इको वि नमुक्कारो इच्छउ इअरमणोरहाण इतोऽब्धिः परितो मृत्युः इदं ज्योतिर्जालम् इदमन्तरमुपकृतये इयं कटिमत्तगजेन्द्रगामिनी ३७ १२५ १०६ १२३ ?१७ १४ ७२ ६६ ६९ ३०.८ ३१० ३८९ ३३६ ૨૨ २१० १९८ २०७ १५३ ૨૨ ११९ १११ ११८ ३५ ११७ ९३ १२० १८ ९६ १२ २७ ६० ८६ १४ १७२ २७५ ३०० २८ २१५ २५४ ३३७ ३५ ११८ ११७ १५ ·17 १३९ पचाक पृष्ठाका २ १२२ २२ ९ ११७ १४ १२१ ६१ १८ ११० ८८ CC ११६ ६४ ৩০, ৩২ २९ समिति यि टिदिम. पाना उनमकीतुकारने ३१ स्ल्याचन्याय बोजव्यम् उत्प्लु बोलल्य गनि कुर्वन् उदयति यदि भानुः उद्यमेन हि सियन्ति ३२३ उन्गीलन्मणिरहिमजाल २७१ उपकारसमर्थस्य २७७ २८० उमया सहितो रुद्रः एकं वासः सुरेशः १९६ एकस्त्वं भुवनोपकारक इति २१३,२५० एतस्याः कुक्षिकोणे ८८ एतावतव वीसल! २०० एषु श्रीजयसिंहदेवनृपतिः १६० एहे टीलालेहि धार न ११४ ओ आगिलड जु होइ १२९ १३३ के कं देशमहं न गतः १८३ कः कण्ठीरवकण्ठकेसर० कतिपयदिवसस्थायी० ३४० कलिकवलनजाग्रत्पाणि २३३ कल्पद्रुमस्तरुरसौ २१० कविपु कामिपु भोगिपु ३८४ कसिणुजलो य रेहइ १७ का त्वं सुन्दरि ! जल्प २६८ कान्ते कान्ते शीघ्रमागच्छ १७० कालिका नद्या नद्या का हडं करिसि गमार १०८ कि कारणं नु धनपाल! किं कुर्मः किमुपालभेमहि २२१ किन यत्र त्वं १२० किं नदी कि मुरारिः ३८५ किं वर्ण्यत कुचद्वन्द्वम् ६० किमस्तु वन्नुपालय २४३ फिमिह कलिनरेन्द्रम् १६८ कियन्मानं जलं विग्र! ३४२ कीर्तिः कन्दलितेन्दु० २२९ कुमुदवनमपथि श्रीमदम्भोज० ४७, ४२६ कृतप्रयत्नानपि नैति ४०४ केवलिहुओ न भुंजा ९२ केवलिहुओ वि भुंजइ को जाणइ नरनाह ४४० कोगं विकागय कुशेशय० १५२ कचिदुष्णं क्वचिच्छीतम् २९६ क तरुरेप महावनमध्यगः ३३ क्षित्वा वारिनिधिस्तले १२३ क्षुत्मामः पथिको मदीय० क्षुद्राः सन्ति सहस्रशः ३८६ खद्योतद्युतिमातनोति -४१० गण्डूपदा किमधिरोहति ३०६ गतप्राया रात्रिः ४३ गम्भीरगेयभरगजिरवो १७५ गयगय रहगय तुरयगय २५ गया ति गंगह तीरि १११ १६९ गाम्भीर्ये जलधिः वलिः २३७ गुणचन्द्रजयांजनतः गुणाली जन्महेतूनाम् १९५ गुरुर्भिपक् युगादीगः २१७ गोगाकस्य सुतेन गौरी रागवती त्वयि १८८ घटिकाऽप्येकया घट्या ११८ चकिदुगं २ हरिपणगं५ ३०७ चक्रः पप्रच्छ पान्थम् २७३ १८,१३१ १२६ २९ २९ १३४ ५७ ९६ १४ ४२ १८ १२२ १२७ १०३ १५ ० ५८ ३५ " ६२ २७,१२७ " ३५ ३ . गुरवः परःगतास्ते ७२ २८ ६४ ६९ १२२ १२ ८३ ५९ २२ ३५ ११९ ३१ ६३ १०४ ८५ -- ·१४० पुरातनप्रबन्धसङ्ग्रहे पद्याक पृष्ठाक फ्याङ्क पृष्ठाङ्क १९७ २०८ ९४ ३ ५ ७१ ८८ ८ ६४ ६९ ३० १० ८८ ११८ ९२ ९२ ११ ३४ १२४ २७९ ३५० २८२ २८४ १२ १०१ ३९४ १२८ २०३ २८९ १४६ १०७ ४१ २९ ८५ ६३ १३० ५० ६९ ९४ १३१ २८ ७२ ७२ चिन्तामणिं न गणयामि चौलुक्यः परमार्हतः च्यारि जोड नीसाण हय च्यारि पाय विचि जइतचंदु चकवइ जईय रावणु जाइयउ जयन्ति पादलिप्तस्य जह जह पएसिणि जह सरसे तह सुक्केवि जाकुड्यमात्यसज्जन जिने वसति चेतसि जिम केतू हरि आजु नीतउं छहि जणेहि जीर्णे भोजनमात्रेयः जीवादिशेति पुनरुक्तम् जेसल मोडि म वाह जो जेण सुद्धधम्ममि झोली तुट्टवी किं न मूउ झोली त्रुटी किं न मूयड झोली डूगरवालणि वलिणि व्हाणं कुंकुमकद्दमेहि त एव जाता जगतीह तत्कृतं यन्न केनापि तत्र चित्रचरितः तन्वन्ति डंवरभैरः तव प्रतापज्वलनाजगाल ताण पुरओ य मरीहं ता कि करोमि माए तावच्चिअ गलगल्जि तावद् भ्रमन्ति संसारे तावन्नीतिर्विनीतत्वं तिक्खा तुरिअ न माणिआ तुह मुंडिए घणेहिं तेज.पाल! कृपालुधुर्यः ५५ ३५ १२७ ९४ ४०७ तेजःपालोऽनुशास्ति १५४ तेहि वि न किंपि ५ त्रिंगद्विमिश्रा त्रिगती चराणाम् २२४ त्रिहि लक्ष तुपार २७८ त्वं जानीहि मयास्ति २३६ दंसेमि तं पि ससिणं १२१ दन्तानां मलमण्डली ८६ दरिद्रान् सृजतो धातुः ૨૭૨ दहनेन विनाशितं पुरा १९० दानपात्रमधमर्णम् ४२३ दामोदरकराघातविह्वली. ४५ दारिद्यानलसंतापः ४२७ दिगम्बरशिरोमणे! दिग्वासाश्चन्द्रमौलिः २३२ दीपः स्फूर्जति सज्जकज्जल० २३९ दीहरफणिंदनाले २८८ दुःपमाजलधौ येन ६९ दुर्योधनः खकुलनाशकरो ३१० [दूसा ] ...जग्र (?) वीर १२७ देव ! दीपोत्सवे रम्ये ५४ देव ! द्विजप्रसादेन २६७ देव ! स्वनाथ ! कष्टं २५६ देवाचार्यबलात् युक्तः ८३ देशं स्वमपि मुञ्चन्ति ४२५ दोमुहय निरक्खर ३७० धनधान्यादिदातारः ३९२ धर्मलाभ इति प्रोक्त ३३५ धांगा दोसु न वइजला १२६ धाई धोया पाय जेसल ४४१ धिग् रोहणगिरिम् ३,३३० ध्यानव्याजमुपेत्य ३१८ न कृतं सुकृतं किञ्चित् २०२ नगरे वससि हे वाले २६६ नग्नेनिरुद्धा तरुणीजनस्य ८१ २६ १०४ ५० १९ ८२ ৩৩ २९ ४१८ ३०२ १७१ ३९५ ३४६ ६८ २६१ ३४९ ११ १९ १२९ ९९ ५९ १२५ ११८ २६ ८० ११८ ११ १२ २६ १२४ १२२ १८ २३ ६२ २८ १३१ १२० १२४ ११७ १८ ३९३ ३८३ १३४ १, ११६ १०६ ६८ ८२ २८ ६३ १८२ ·पयानुक्रमणिका । १४१ पचार पृष्ठान पद्याक पृष्ठाका २५ CC पञ्चागत् पञ्चवर्षाणि १२८ १७ १३३ २४ ९६ १०७ १२६ ५६ २८ २९ १९ नगो यत्प्रतिभावान् ६६ न नचो मचवाहिन्यः ५९ न पश्यति दिवा घृकः ४१२ न मिक्षा दुर्भिक्षे ४६ नमस्यामो देवान् ४३७ न मानसे माधति ६४ नमेतीर्थकृतस्तीर्थे २९३ नमोऽस्तु हरिभद्राय ३२० ननं शिरः कुरु तुरुप्क ४०२ नयणिहि रोखु निवारि १४९ नयनविपय यातश्चापः ८४ न लाभयामो ललनाम् ९१ नवजलभरिआ मग्गडा नववाससएहि नवुत्तरेहि २९९ न विद्यया केवलया ४३४ न विद्या धनलाभाय ३२१ न वीतरागादपरोस्ति ३१५ नाखानि खानितटतो १०२ नादत्ते भसितम् १८१ नाभिपड्कजमकजन्म० २४४ नारीणां विदधाति ४११ नास्माकं हृदि दर्पसर्प० नाहं स्वर्गफलोपभोग० ३६५ निअउअरपूरणमि निजकरनिकरसमृद्धया ३३८ नियउयरपूरणट्टा ३५५ नियउयरपूरणासा १६३ निरीक्ष्य मन्निन् । द्विज० २११ निर्नामताम्बुधौ मज्जत् ११७ निवपुच्छिएण भणिओ २८५ निबूढपोरिसाणं २१ नीचा गरीरसौख्यार्थम् ३२२ नीवारप्रसवाप्रमुष्टिकवलैः ११५ नृपव्यापारपापेभ्यः २६०,१३० नर्निरीक्ष्य विपकण्टक० ३१४ पइं गरूआ गिरनार १०४ पक्षपातं परित्यज्य पक्षपातो न मे वीरे ३०९ पड्के पड्कजमुज्ञितम् ३८ ४१४ पञ्चागदादी किल ४२९ पडियोहिअ महिवलओ पणसहरी वासाइं २६९ पभणइ मुंजु मुणालवइ पयोदपटलच्छन्ने ३९१ परपत्थणापवन्नं ३५६ परिओससुंदराई १८ पर्जन्य इव भूतानाम् पल्योपमसहस्रकम् १६४ पश्चाद्दत्तं परैर्दत्तम् १९२ ३२४ णणिग्रहे पुलकितम् ३६८ पाणिप्रभापिहितकल्पतरु० १७९,२४९ पालित्तय कहसु फुडं २८६ पिन खाद च चारुलोचने पुण्डरीकनिवहैविराजितम् १८९ पुत्रादपि प्रियतमैक० ३८८ पुनराप्याय्यते धेनुः ३६१ पुन्ने वाससहस्से ३८७ पुरा नागार्जुनो योगी २९२ पूर्व वीरजिनेश्वरे भगवति १२४ पूर्वपुण्यविभवव्यय० १२४ प्रभाधिनाथर्मुनिभिः ६७ प्रभासमृद्धिरेवैपा ३९० प्रभोः श्रीमानतुंगस्य प्राग्वाटवंशाभरणम् १४० प्रीणितागेपविश्वासु १०४ ३४ १०४ १०४ १५ १५ १२९ १३१ २६ ८३ १२९ १२३ ११९ १२ १२५ ५९ ६३ १११ १२० ६१,७४ ९३ १९ ६३ १२३ ११९ १२३ १३३ १०८ १०४ ३४ १२७ २८ १२० ४ ११७ ११९ ५९ ३८ ९३ १२ ११० ४२ १३० २६ १२३ १५ ५२ ७८, १३२ १२ ·पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह पद्याङ्क पृष्ठाक पद्याङ्क पृष्ठाक ६७ २५२ १९९ २२२ २६३ ८१ १३४ १२ ११ ११६ ११२ ९४ ८५ ७० सुवर्ण........ग्रीवामण्डने सूत्रे वृत्तिः कृता दुर्ग० सेजपालकसहस्रचतुप्कं सेतुं गत्वा समुद्रस्य सोऽयं कुमारदेवी कुक्षि० सौरभ्यमालगुणमाल० स्नायूहद्धकरड्ककुट्टनरता स्वस्ति क्षत्रियदेवाय स्वस्ति श्री भूमिवासात् स्वस्ति श्रीब्रह्मलोकात् स्वस्ति श्रीमति पत्तने स्वामिन् समुद्रविजयात्मज० स्वार्थारंभप्रणतशिरसाम् संतः समंतादपि तावकीनम् संसारमृगतृष्णासु सङ्ग्रहैकपरः प्राप सड्यो वाग्भटदेवेन सत्यं यूपं तपो ह्यग्निः सत्त्वेकतानवृत्तीनाम् सद्यस्तृप्यति भोक्तारम् १८० १६२ २७४ २२७ २२६ ४०१ १७६ ३११ समुद्र त्वं श्लाघेमहि सम्पनी नियमः शक्ती सयलजणाणंदयरो सरिसे माणुसजम्मे सा नत्यि कला सिंहशिशुरपि निपतति सीसं कहब न फुझं मुकृतं न कृतं किञ्चित् सुखस्य दुःखस्स न कोऽपि सुखासेव्यं तपो मीम सुन्दरसरि असुरांह हंसैलब्धप्रशंसः हंहो श्वेतपटाः क्रिमेय हरिहर ! परिहर गर्व हा कस्स पुरोहं हारो वेणीदंडो हुणवंशे समुत्पन्ने हृदि वीडोदरे वहि० हेम तुहाला कर मल हेलानिद्दलियमहेम० २४१ ४३९ १४ १३ ३३१ ३२७ २९१ २१९ ३८० १३२ १३२ २३१ ७४,४०८ २५८ ७६ १५ २ १८४ १०० ३५१ १२१ १३२ ५० ७२ २७,१२७ ७७ २७ १२ १३४ १२६ ६१ १०४ ५१ १२७ १३३ ५८ १२० ११६ १११ ४०६ १३८ १६१ ३६६ ३३२ ૨૨૫ no ६२ १२६ ११८ ३ ·पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहान्तर्गतविशेषनाम्नां सूचिः । * अकाराधक्षरानुक्रमेण 3-- ओं मोकार [ नगर] ९२ ३० । आदिनाथ ५० ९७ ५४,३८ २३,४३,४७, ४८ १२४, ४६ अइबुक मलिक अनिक वेताल अन्निपखाल्ड [पईवड] अवालिया [ग्राम] जग [जनपद] अचलेश्वर अहोदक [मरोवर] अजमेरीय [ मघ] अजयपाल [राजा] ३६, ८२ अमृतवल्मला २४ । सादि अम्वड ३९, ४०, ६२ । आत्रेय अम्बा ५१,५०,९८ आदिदेव अम्बावीदेवीप्रासाद अम्बिका अन्बुचीच सामड अयोध्या ११५ अन्टिनेमि । आभीर अरिष्टनेमि । आभू अरिष्टनेमिनासाद २७ अरिनिह [ राज्] ७२ आमड अर्जुन मधुंदगिरि ११,५१,५०,६३," ६५, ७०,८४, अदचत्य सांना ६८, ७० १३४ ६३ २४ ४७-४९ र अजितनिह सरि पदारही अणपन्नी अगाहिल [राम] अगहिर गोप अतिपुर क्षरित्याउ सरपनन रणहितापुर पुरी मी (अनुपमा) निरल [प] अगवान [] अनिदिन अननी . Hrith ६३ , -- M 1 ३ दय (47) ' .. । । - . .

·१४६ पुगतनप्रवन्धमजह hor ८८,१०३,१२८ काकार[नला] इन्द्रजाल विद्या ३६ Char कामनाकीनीति ईश्वरसूरि ४९ उ १२ ४२, कामला कामिनी ८४ उजयन्त उजयिनी १,२, १२, २३,३१. ३८, ९७ उजित सेल उजिलसिहर उत्तरमथुरा ११ उत्तररामचरित्रगान उदयचन्द्र १२५ उदयन ३२, ३४, ४२, ४३, १२३, १२४, १२६ उदयग्रम ६४, ७६० उदयप्पह उदयराज उदयसिह। ४९,५० उदयसीह १०२ उपदेशमाला [ग्रन्य] १०६ उपदेशमाला-वृत्ति १०७ उमा १०,११६ उमापतिधर ९० उरंगल [पत्तन] १३ ८० चरा [ नगर] कड़ी [साम] कण्टेगरी [देशी] ४१, ४२ कण्ठाभरण [गाकरग] यदुवदीन [पातगाहि ] कन्याम १२, ९८ कपर्दि [मंगी] ३७, ४३ कपदि [ग] ४८,६४,६६,७०,१.१ पर्मियारिका १८० कपर्दियक्षप्रासाद कपिल ९४, १०४ कपिलकोट १३ कपूरी कमलकेटारा [ वापी] कमलादित्य १४ कमलादेवी ९८ कयलोपरी [प्राम] करणउत्र (कर्णपुर) ३५ करदाक करम्बकविहार १२५ वर्णउत्त (त्र) २३, ३४, ३५, १३४ कर्ण [चालुक्यवंशीय] ९६, १२३ कर्ण [डाहलदेशीय] २३, १२६, १३१ कर्णदेव ३२ कर्णवारी १११ कर्णाट कर्णाटेश १४ वर्णवती २७, २८,१२६ कर्मसिह ४९,५१ कपूरदेवी ८८-९० कस्तुरी २४ कस्मीर कलिङ्ग १२६, १३४ कल्याणकटक १०७, १२८ कांऊ २४ कांथडिक [ तापस] १२८ काकरग्राम १२, १२८ काकू ८२ कातन्त्र [व्याकारण] १३१ कादिक ६६ कानडा [राग] ७९ कान्ति २३ कान्ती २५, ३८ कान्तीपुरी २४,९१,९५ १०९ कालिका [देनी] २२. कालिकाचार्ग ११, ९२ कालिनीगा ४६ कालिदास १०, ७४, ११६ काली देनी ११६ काशी ६,१०३ काश्मीर २६ कामह ८३ कापट्टा [प्राम] १२८ कासहद काहाटदेव १०२ किराडू २३ की १०२ कुक्ष्ण कुण्ड(ण्डि)गेश्वरमासाद ३८,१२३ कुन्ती कुबेर १२२ कुमर (कुमारपाल) १२३ कुमरविहार कुमरिक (कुमारपाल) कुमारदेव (कुमारपाल) ३४ कुमारदेवी ३७,३८,३९, ४१,४४- ४७, ५२, ५३, ५५,५८, ६५, १२३ कुमारदेवीसर ६० कुमारपाल ४२ कुमारसंभव [काव्य] १०,११६ कुमुद [पण्डित] १३० कुमुदचन्द्र २७-३०, १२० कुम्भीपुर ११२ कुमरड (कुमारपाल) १३४ १४, ४४ २६ २७, १२६ २७ ऊदा ऊदाक ऊढावसही ऊपरमालपर्वत ऊपरवट [अश्व] ऊमादे ४४ ६९ १२६ १०१ ऋपभदेव ऋपभप्रासाद ऋपभविम्ब nr im ३० ओ ११४ ४७ ओजेनिनदी ओढरजाति ४४ क कइवास [मंत्री] कच्छदेश कच्छेश्वर ८६,८१ ११५ १३ कुरुचन्द कुलचन्द्र कुहाडि कृष्ण १९, २१ १०० ९३, १४, १०८

·No text on this page.

·No text on this page.

·५० " ७० ८८ ૨૨ २५ ४९ १३५ ३८ ७९ ४४ ४३ ११८ विशेपनाम्नां सूचिः। १४९ दुर्लभराज १०२ धवलक [पुर] ५२, ६९ नागड ४९, ५०, ६७,६८, ७७,८० दुमाज ४९ धवलम ५४, ५५६१,६७ नागपुर दुसाजुन धवलछक २६, २७, ३२, ३३, २६, ६६, ९९ नागपुरीय धवलका देपाक ६३, ६६, ७५, ९५, ३१, ७० ७३-७३ नागर देपालपुर नागराज धवलार्जुन ३३,४३ ४० देमतराज्ञी नागलदेवी १३१ धांगा, धांगाक ४८ देमता धामदेव नागह म्नि ९२ देवगिरि ५४, ७९ नागार्जुन धारा [नगरी] १४, १७, १९, २०, ९१,९३-९५ देवचन्द्र ८३, १०७, १२३, १२६ नागिद २१, २३, २६, ३५, १३६ देवदत्त १११, ११२ नाटसारि [राग] ४४, ५१, ५२, ९५, ७९ देवधर ९८, ११९, १३१ नानाक [कवि] देवपत्तन ३८,४३,५४,६१,१०० धाराक नानामलिक देवप्रभ [ सूरि] धारागिरि नामल देवी देवल [महं०] धारागिरिवाटिका नायक देवशर्मा धारिणी [ विद्या] ९.४ नारायण १०४ देवशाखा [रागिणी] धारिणी [श्रेष्टिनी] निघृणशर्मा देवसूरि २५-३१, १०७, १२७ धारू निर्वाणलिका [अन्य] देवाचार्य २७,२८,३१,४३, ४४ एतराष्ट्र निहाणा [प्राम] देवाचार्यपौषधागार | नीत [टकर] न नीलपट [मप्रदाय] देवादित्य ८२, १३० नगरपुराण देवेन्द्रसूरि नेमि [नाथ, जिन] ३१, ३४, ४३ ५३, नहनारायण दोधपञ्चशती नड्डल ६५, ६९,८४, ९१, द्वात्रिगतिका [ग्रन्थ] ९२, ९७ नेमिचैत्य द्वारभ ४६, ७९ ९८ नड्डुला(कान्हडदेव) नेमिप्रासाद द्वारवनी ९१ १३१ ८१, ८२ द्वारिका । नेमिमन्दिर १०८ नन्दिवर्धन द्वैपायन । नेह(6) ११२, १३२, १३३ नन्दिवर्टूनपर्यंत ५२ ८४ । नोटा मईद नन्दी धनदेव नन्दीश्वरमामाद धनदेवी नमि पचम [राग] ५४, ९५ धनपति । नमिविद्याधरान्वर पचाल [ग] ९१ नयमार [भ] पचायर [प्राम] धनपाल ११९, १२० १२, १०८ धनासी [राग] नरचन्द्र त्रि पपा [मरो] नरदेव पपारा धन्ध नरपति पारी धन्धुप १२३ नरवर्मदेव पतन [em'पुर] धन्धू परमार नरवी २८-३३,३", ३६, 3८-.", धन्याधार [देग] नरवाहन ४३-11,11-10,'..,..., वरणिग नरम [पत्तनो रणीश्वर नर रणेन्द्र 5°१८०,८० मसूरि नसरीन्सारी पर [मंत्री] नांदसी १३१ ४९ १९ -- १० नहल [पुर] १०७ १०१ ET - प : . ४८, ५४ । , १२,

·No text on this page.

·विशेपनाम्नां सूचिः। धवलक [पुर] धवलक धवलछक धवलका ५२, ६९ ५४, ५५६१,६७ २६, २७, ३२, ३३, " ४० ४८ धवलार्जुन धांगा, धांगाक धामदेव धारा नगरी] नाराड ४९, ५०, ६७,६८,७७,८० नागपुर २६,६६,९९ नागपुरीय ३१, ७० नागर नागराज नागलदेवी नागहति ९२ नागार्जुन नागि नाटसारि [राग] नानाक [ कवि] বাল্যহিক नामर देवी १४, १७, १९, २०, ४४, ५१, ५२, ९५, ९८, ११९, १३१ ८८ दुर्लभराज दुसाज ४९ दुसाजुन देपाक देपालपुर देमतराज्ञी १३१ देमता २३ देवगिरि ५४, ७९ देवचन्द्र ८३,१०७, १२३, १२६ देवदत्त १११,११२ देवधर देवपत्तन ३८,४३,५४,६१,१०० देवप्रभ [सूरि] देवल [महं०] टेवशर्मा देवघासा [रागिणी] देवमूरि २५-३१, १०७, १२७ देवाचार्य २७, २८, ३१,४३, ४४ देवाचार्यपधागार देवादित्य ८२, १३० देवेन्द्रसूरि दोधकपलगती ४९ द्वात्रिमनिका [प्रन्ध] द्वारमह ४६, ७९ हारची हारिका १०८ वैपायन ११२, १३२, १३३ धाराक धारागिरि धारागिरिवाटिका धारिणी [ विद्या] धारिणी [ श्रेष्टिनी] नायक ७९ धृतराष्ट्र निगगी निवागरलिश पिन्य] निताणा [प्रम]] ३२ नीत [कर] नीलपरमपदाय नेनि [नाम, जिन ] ; 3, ३४. ४३ ५३, नगघुगण नहनारायण नमुल। [पुर नहाल नला(कानाव) . ट .

·No text on this page.

·विशेपनाम्नां सूचिः। १४९ " " " नागड ४९, ५०, ६७,६८,७७,८० नागपुर २६, ६६, ९९ नागपुरीय ३१, ७० नागर नागराज ३३, ४३ नागलदेवी नागह म्ति ९२ नागार्जुन ९१,९३-९५ नागिद १३६ नाटमारि [राग] नानाक [ कवि] नानामलिक नामलदेवी नायक नारायण १०४ निघृणशर्मा निर्वाणकलिका [प्रन्थ] ९४ निहाणा [प्राम] दुर्लभराज दुसाज ४९ दुसाजुन देपाक ७३-७२ देपालपुर १३५ देमतराज्ञी १३१ देमता २३ देवगिरि ५४, ७९ देवचन्द्र ८३, १०७, १२३, १२६ देवदत्त १११,११२ देवधर देवपत्तन ३८,४३,५४,६१,१०० देवप्रभ [सूरि] देवल [महं०] ૨૨ देवशर्मा देवशाखा [रागिणी] देवसूरि २५-३१, १०७, १२७ देवाचार्य २७,२८, ३१,४३, ४४ देवाचार्यपौषधागार देवादित्य ८२, १३० देवेन्द्रसूरि ४७ दोधकपञ्चशती ४९ द्वात्रिशतिका [प्रन्य] द्वारभट्ट ४६, ७९ ९१ द्वारिका १०८ द्वैपायन ११२, १३२, १३३ ८८ ४४ धवलक [पुर] ५२,६९ धवलक ५४, ५५ ६१, ६७ धवलछक २६, २७, ३२,३३, धवलका ६३,६६, ७५, ९५, ९६२६ धवलार्जुन धांगा, धांगाक ४८ धामदेव ३१ धारा [नगरी] १४, १५, १९, २०, २१, २३, २६, ३५, ४४, ५१, ५२, ९५, ९८, ११९, १३१ धाराक धारागिरि २५ धारागिरिवाटिका ४९ धारिणी [ विद्या] ९४ धारिणी [श्रेष्टिनी] १०७ धारू ४३ सृतराष्ट्र ११८ न नगरपुराण नहनारायण नहुल -[पुर] नडूल १०१ नढुला(कान्हडदेव) ४५ नन्द ८१, ८२ नन्दिवर्धन नन्दिवर्द्वनपर्वत नन्दी १२२ नन्दीश्वरप्रामाद नमि ५८ नामिविद्याधरान्वय नयसार [भ] नरचन्द्र सूरि नरदेव १०२ नरपति नरवर्मदेव नरवा नरवाहन नरममुद्र [पत्तन] १३१ नीत [टक्कर] नीलपट [सप्रदाय] नेमि [नाथ, जिन ] ३१, ३४, ४३ ५३, ६५, ६९,८८,९१, १९ १०७ द्वारवती - नेमिचैत्य नेमिप्रासाद नेमिमन्दिर नेह(6) नोटा सईद 183 - धनदेव धनदेवी धनपति १५ ५४, ९५ धनपाल धनासी [राग] ११९, १२० धन्ध ७९ २६ १२३ पचम [राग] पचाल [देश] पचासर [प्राम] पपा [ग] परमाउन पगाशी पगन [. 1 धन्धुप धन्धू परमार धन्याधार [ देश] धरणिग धरणीश्वर परणेन्द्र धर्मसूरि पल [मंत्री] ४०, ५४ , १६ नमसीन न्सरटीनमाही नगदी ·१५० पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह बलि [ राजा] पाटलिपुत्र } [पत्तन] पद्माकर २६ पद्मानन्द [काव्य, ग्रंथ ] पवंधावली १३६ परकायप्रवेशविद्या ८२ परसहस १०६ परमर्दी परमार [वश] १२, २३, २५, ४३, ४४, १२८ परिमल पल्यपुर पल्लीग्राम पहुविराय, पहुवीस (पृथ्वीराज) ८६ ९२ ८१, ८२ पाणिनि १३१ पाण्डव १०८ पातमाहि ८३,८७, १३५ पाताक ८२ पादलिप्त(प्तकपुर) ६३,९१ पादलिप्त सूरि ९१-९४ पाद्रदेवता २१ पापक्षय [हार] पाग्म [श्राद्ध] ३१ पाराचि [भूमि] १३३ पारूथक पारूया पार्वती २१ पार्श्व [नाथ, जिन] ६८, ८३, ९१, ९६, १०७ पार्श्वचन्द्र पार्श्वतीर्थ ३१ पार्श्वनाथचैत्य ६०, ९५ पार्श्वनाथप्रतिमा ९१ पार्श्वनाथविम्ब १० पावमूर्ति पालित्तय [सूरि] ९५ पालीताणक ६५ पासिल [श्रावक] पाहणी पिप्पलाचार्य पुंडरीक ६६, ७० पुण्टर्गकिणी [नगरी] पुण्यसार पुरन्दर पुलकेगी पुष्करिणी पुष्कलावतीविजय ६९ पुप्याभरण २४ पुप्फचूला ४३ पूनड [माधु] पूर्णचन्द्र २६ पूपा पृथिवीस्थान [पतन] ९१ पृथ्वीराज ८६, ८९, १३५ पेटलाउद्र ६७ पेथू २५ पैथूहर पेरोज १३५ पोतनपुर १०८ प्रतापमल्ल ३८, ३९, ४३, १२३ प्रतापसिह प्रतिष्टानपत्तन ११ प्रतिष्टानपुर ९४,११६ प्रतिमाणा ९२ प्रयिमराज प्रद्योतनसूरि प्रफुल्ल [ श्रेष्टी] ९२ प्रभास [तीर्थ] ६१, ६५, ११२, १२३ प्रश्नप्रकाश [प्रन्य] ९४ प्रल्हादनपुर ४३,६७ प्राकृत [भाषा] ६, ९२, ११२ प्रारबाट [वंश] २६,४३, ५२, ५३, ६२, ६८,१०१ प्राचीमाधव ४४ प्रियगुमञ्जरी ११६ प्रियमलेक [तीर्थ] ६१ प्रेमलदेवी ३८ ८६, ८७ वह ७८ यदया [चाचरीयाक] बनास नदी व(ध?)न्धुराज वापभट्टमूरि ९८, ९९ बवर [ वेताल] १, १३४ वयंरक २३ ८२, ९७, १०२ यहडाहच १३५ बहुरूपिणी [ विद्या] ११५ ब्रह्मक्षत्रिय १५ ब्रह्मा वाकरी [ वेश्या ] १०३ वाण [कवि] १५, ७४ बापड [ राजपुत्र] बालचन्द्र बालधवला ४१ बालभारत बालहंमसूरि वावन २४ वाहदेव ३२, ३९,४०,४६, १२३, १२४, १२६ बाहुक [शल्यहत्त] याहुडदेव बाहुलोडपुर वीजलिआ ३५ बुद्धि [योगिनी] बुद्धिमागरसूरि वृहद्गगच्छ २६,१०३ वृहस्पति योटिक योमरिक योमरी योहित्य [वंश] ३२ बौद ६८,८३,९८,१०५, १०६, १३० ब्रह्मदेवकुल २४ ४०, ४१ १०७ २८ २८ ७८ योमरिक } ७० ५८ २४ फणिपति फतू फलवर्द्विका ग्राम फट फुलढ २४ १२ १६ च १,५,७,११६ भकामरस्वत्र भट्टमात्र भद्रबाहु भद्रेश्वर भयहरस्तन घटली बकुलादेवी बङ्गालदेश ९१ १२३ ·.. विशेपनाम्नां सूचिः। १ ९५ । ६६ ३ -- པ༦ ७८ २५, ५४ २५ भरत [राजा, चक्री] ४२, ५८ मघव भव (शिव) १३२ मडाहडपुर भवानी (पार्यती) १३२ मण्डनगणि भाऊ मतोडातीर्थ भाण्डागारिक १०२ मथुरा भानुमती ८१ मदन भारती १९,८१-८३ मदनपाल भारत, छेक मदनब्रह्म गद्य मदनायतन बाल मद [ देश] (महाभारत) १११ मधुमती भावड ९९ मधुसूदन भिल्लमाल १८, १३१ मनोरमा भीम २१, २३, ५४, ६५, ११८, मम्माणनगर १२१, १२३, १३२ मम्माणाकर भीमगान्धिक ११४ भीमडाक मम्माणी [खनि] मयण भीमदेव ५१, ५२, ९५ भीमप्री[य]द्राम मयणल(लोदेवी ३३, ३४, ६५ भुण्डपर्वत ९८ मयणमाहार भुवनपाल भुवनपालेश्वरप्रासाद मयूर [ कवि] मरहट्टदेश भूणपाल ७४ मरु [भूमि] भूण्डपर्वत ९८ मरुदेवी भूयराज १२८ मरुमण्डल भृगुकच्छ २६,४०, ७५ मरुस्थली भृगूपुर ४०,५६, ६२, ६५, मलधार [गच्छ] ६९, ७४ मलयपर्वत । मलिकपटी [योगी] मलिया महदेव मयादि [सूरि] १० मलिक भोज [ नृप] १४, १७-२३, ५१, ७१ मयिार्सन ७२, ९६, ११७, ११९, माणक १२१, १२२, १२९-१३१ भोजस्वामिप्रासाद माणसा भोपलदे भोपला मरमृद मागपति महाभारत मंटलीनगरी मानिस मराणा मगध महिणल पहिलक महिरावण महिपपुर महीधर ९५ ११, ९२ महुआ ४३ महेश्वर २९ ५३, ५४ मागू १३३ २३-२५ माइदेव माऊ १३२ माऊहर ९९-१०१ मागध माघ [कवि] १७, ७४, १०५, ११ १३०, १३१ १०१ माघकाव्य १०१ माणिकउ [पछेडउ] ४० ९९ माणिक्य २७, २८,३३, माणिक्यसूरि ५०,६४, ७६ २८, ३५, ३६, माधव ३२, ३३, १३३, १३४ । माधवदेव २४, २५ ४६, ७९ माधवपडित २४, २५ १५, १६ मानखे(प)टपुर ९३, ९४ मानतुझ सुरि १५, १६, १२१ १२६ मानदेव सूरि १०७ ९९ मानस [ सरोवर] २४ मारव ३२, ८४ मालदे मारक ३२,५० मारयक ४८, ११३ मारय १७, २०, २३, २४,३१, ३५, ४४, ६७, १०२, ११९, ५४, ६५, ९० १२३, १२, १२८, १११ ८३,९६, १३० मार १",1, मार मामा ५६ ७९ ५२ भैरव [राग] भैरवानन्द भोगवती भोगावह भोगीन्द्र } ६ ९४ मा कार riz ६६,९ .

·१५२ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रह मुल ना] १३,१५-७०, रद [शिव] ८० मवार ३१ . तुगमा मात्र युगधराचार्य - +-- . frr याकिनी [मा ] १०३ रहाइय (रमादित्य) याज्ञवल्क्य ११९ युगादिदेव ४३,६६,८३,१०० रद्रमहाकाल २४ युगादिदेवप्रासाद रुद्रादित्य [मंत्री] १३, ४४, १२८ युगादिदेवभाण्डागार २४ रूपरती युगादिकल्ही रंगा [गिरि, तीर्थ ] ३४, ४७, ५२, ५३, युधिठिर १२९, १३२ ६०, ६५, ६९,८२, १३२ १८० तक [पर्वन] ३४, ४३, ६१,९३, यूमात्रमही १२५ ९४, ९७, ९८, १२६, १३२ योगदान रेवतरुपया १२६ योगिनीपुर ८६,८७,८९ । गततलह हिका र रोदिक (रनादिन्य) ११० म [1] गेहणगिरि, रोहणाचल १,८२,८३ १,११६ गी ल गपत रंका १२० राक्षमण १.१ 77787 (TIR17) १०२ लक्ष्मी ८४ लसी पर रा लग्म[म] गरीन 1771 १२७ लराणानीपुरी ला चारपट लाटगिरा [जनि] १०६, १.७ लदिना गरि(नामी रमणपगार नारा मणयमुर 77,7 itir F. सपणा Tari. म] , and + . ८१,८८ ८४,८८ A 7 पानी] 7 है ३ ७ .. ८ .-', . , साधा पट[] गा 2 . . - ... " ·विशेषनामां सूचिः। १५३ एलिगामी Pोगिक बोटिक } [म्म] न ९० ४४ बजरिया ४८ वहे पर १२६ वचनपत्मला २४ वनस्वामी ९९,१०१ बजाकर १ घटकूपपुर यत्पद्रपुर वटीयारदेश १२८ वयाग्राम वढवाण वरथुपाल (वस्तुपाल) १३६ वदमाण (वर्तमान) वनराज १२, १२८ वयजू ३१ वयजूका ५४ वररुचि ८१ वराहमिहिर वर्द्धमानपुर ६७ वर्द्धमानसूरि ६८,८३, ९५, ११९ ८२, ८३ वलही वल्लभराज १०२ वल्लभा २४ ५,८ ७८ वागारमी १५, २०, ६५ बादी देवमूरि ३० वामणी २४ वामदेव वामन वामनराली ६२, ६८,११४ वामरागि १२५ याय उसातीय बायपुर ३२ वाराणसी ८६, ८८-१०, १०७ वाराहीसंहिता चालही ११४ वालीनाह ५२ वासुकि ९१ वासुपूज्यचैत्य २७ विकम (विक्रम) १३६ विपमकाल ८३ विषमराय १२३ विक्रम ४, ६, १०, ११६, ११७ विक्रमसेन विक्रमादित्य १,३,९,५१,१०१, ११८ विक्रमार्क ४-७ विखि ४२ विजयचन्द्र विजयग्रह्मा ९५ विजयसेनसूरि ५५, ६४, ७५ विजया १०७ विदुर १०८ विद्याधर [मंत्री] ८८, ९०, १२२ विद्यारधरगच्छ ९२ विद्यानन्द ११२ विद्यापुर विनमि ५८ विभीपण १३४ विमल [मंत्री] ५१-५३ विमलचन्द्र २६ विमलवसति विमलवसहि विमलाद्रि ६३, ९४, ९८ विमानविभ्रम २४ विराट [देश] विवेकवृहस्पति [विरुद] २८, २९ विश्वमह विष्णु ६९, १०४ चीकम १०२ वीकमओ ३ चीवरा १०२ वीर [जिन] ३२, ४२, ९४, १०४ वीरणाग २६ वीरप्रतिमा ८३ वीरदेव ३२,१०७ वीरधवल ५४-५६, ६५-६७, ६९, ७८ वीरम ५४, ६५-६७ वीरमति १२८ वीरराज (वीरधवल) ५७ वीराचार्य ४३ वीलू २४ वीसल ६६-६८, ११४ वीसलदेव ५०, ६८, ७७-८० वीसलिक ६६ वृद्धसरस्वती २० वृपभ [जिन] वेणीकृपाण [विरुद] वेदगर्भ ११६ वैदिक १९ वैष्णव ६८ व्याघ्रपल्ली व्यास ७४, ७८,८० व्यासविद्या श शंकर ९४, ११६, १२० शंस ५६,५७, ७४ शक शावतारतीर्थ १२० शद्धेश्वर [प्राम] ६९ शद्धेश्वरपार्थनाय ६८ शल (संडेराज) शत्रुञ्जय [तीर्थ] ३२, ४२, ४३, ५९, ६१, ६४-६६,६८,७५,८३, ९१,९३,९९-१०१, १२६, १२७, १३०, १३२ शनुञ्जयतलहहिका शत्रुञ्जयमाहात्म्य शत्रुक्षययात्रा शम्भटीश १०३ शम्भु १०, १२९ ९०,९१ ८८ वलभी [पुर] वसंत [राग] ८७ वसन्तपुर वसाह वस्तुपाल ११३ ३३, ४३, ४४, ४७, ४८,६१,८० ५२-५५, ५७, ५९, ६१-६४, ६६-७५, ७७, ७८,८० ६० ३१ ११२ ३२, ४०,४२, ४३, ५८, ९७ वाग्मट [वैद्य] ९६, ९७ ३२ ७२ पु०प्र० स०20 वस्त्रापथ [तीर्थ] वांका [प्राम] वाक्पतिराज वाग्भट [मंत्री] वाघराग्राम वाचस्पति ·१५४ पुरातनप्रवन्धसङ्ग्रहे + प पं(ख) गार पं(ख)भराग्राम पदर्शनमाता [विरुद] पोसरपानु (खुशरुखान) १३५ ८० १३५ ८६ सईभरी (शाकंभरी) सइंवाडीघाट सईद [नोडा] ६७ ५६, ७३ संखराज शासन्य भामरी [पुरी] ३१, ८६, ८७,१०१ गाकटायन [व्याकरण] १३१ शाक्यसिह १०६ वातवाहन ९४, १३० शान्तिकला शान्तिनाथ १०७ 'शान्तिन्तव १०७ गारदा [देवी ] १२० शासनदेवी ૨૬ मिलादित्य ८२ शिव १०,१९,४८,६८ निवपत्तन गियपुर १०३ निवभूनि २६ शियमार्ग १२४ शिवनामन ४९ शिशुपापलध [ काय] १७ शीलगुगसूरि १२, १२८ शुभंकर १०५ शुहारमोहि (माडी) नाव शोभन [मुनि] ११९ शोभनदेव [मूत्रधार] सी [ कन्या] श्रीदेवी १२, १२८ श्रीधर शीपर्यत ६,६५, ११६ शीपर [क] ४०,४३ साजराज ५१, ८४, ८५ श्रीमति १०७ ५१,५२,८४-८६ श्रीगल [एर] १७, १८,३२, ३४, ७९ ४०, ४६ संखेश्वर १२ संग्रामराजा संमेत [ गिरि, तीर्थ] संयोगसिद्धि [शिप्रा] ४०,४१,४७ संस्कृत [भापा] ६,१० सगर [चक्रवर्ती] ५८ सज्जन [कुलाल] २८ सजन [दण्डनायक] ३४,४९, १३१ सजन [ साकरीयाक] ३६ सण्डेरगच्छ ४९ सण्डेराज (गण्डेराज) [शंखल] ५६ सत्यपुर २६ सपादलक्षग्रन्थ (महाभारत) समरसिह ४९ समरमीह १०२ ६८ समरादित्य १०५ ममरादित्यचरित १०५ मममदीन [पातमाहि] १३५ ममुद्रविजय ६१,८१ मरस्वती [देवी] १०, २६, २७, ४३, 1१२, १२०, १२१ सरस्वती [नदी] १२८ मरस्वतीक्ण्टामरण प्रामाद १२० मरम्बाकुटुम्ब ११८ मयंदेवाचार्य १०७ महन्त्रकला सहयकिरण [दाद] ४०,४१,४७ महनटिक [मरोबर] ६७ महादान [पाटमाहि] मगदंदेव सागण-चामुण्डराज सागण [डोडिआक] साजण (सजन) [मंत्री] ३४ सातवाहन ११,९१ सातूक [महं०] सान्दू [मत्री] ३१,३५, १०७, १३३, १३४ साभ्रमती सामंतसीह १०२ सामाचारी [अन्य] सास्त्र ३२ सारंगदेव ११२ सारस्वतमंत्र सालाहण १२ सावदेवसूरि साहबदीन [पातसाहि] ८७, ८९, १३५ साहारण २७ सिंघरा १०२ सिंह १३ सिंहणदेव सिद्धराज [जयसिंह] २३-२५,२८, ३०, ३४-३६, ३८,३९,४७, ८५, १०५, १२३, १२५, १२७, १३१-१३४ सिद्धचक्रवर्ती सिद्धनाथ सिद्धपाल [कवि ] सिद्धपुर ३०,४४,४५ सिद्धर्पि १०५ सिदमारस्वत ८६ सिद्धसेन सूरि सिद्धसेन दिवाकर मिद्धहेम [व्याकरण] मिद्धि योगिनी] मिन्धलु सिन्धु मिन्युल मिरागा [ग्राम] साँवण मीवा मीतादेवी मीतारामप्रवन्ध मीधाम २८, २९ २३, २५ ३८, ११५ १० १३१ १०६, १२६,१० श्रीमीय १५ १२६ १३, १५ [क] - [ग] १....८,१०१, १०, ११, १३० ७८ सागर [हित] ·विगेपनाम्नां सूचिः। १५५ } [तीर्थ 1 सुंदर सर ४ मीन्धल १२८ सीमंधर [सामी, जिन] २६, ६९, ९५, ११४ सीमंधरप्रासाद सीलण ४७, ४८ ५० सुसुमार १२४ सुगति २४ सुधर्मस्वामी ९५ सुधानिधि वापी २४ सुन्दरिसरित् सुभट ११ सुभद्रा २० सुमतिप्रभ [गणी] ३१ सुमाया २४ सुमित्र १०९ सुमेसर (सोमेश्वर) ८६ सुरबाण ५१,६६,८६ सुरपति १२२ सुराष्ट्रा ३४,५८, ६३,९३,९७, ९८, १२४, १२५, १३१ सुललित २४ सुवर्णनर सुवर्णगिरि १०२ सुवर्णपुरुप सुवर्णसिद्धि सुनता सुबताचार्य ९९ सुशीला २४ सुहादेवी ३२ सुहागदेवी ४८, ४९,८८,८९,९० सुस १३४ स्मेसर (मोमेश्वर) ૮૬ सूर्यशतक १६ मेटी [नदी] म्तम्भनग्राम ९५ सहयक [हस्ती] ४० स्थूलभदचरित सेरिमक ४७ स्वर्गारोहणप्रासाद ૬૮ सेरीसक ११४ स्वर्णगिरि सेपर ५१ १२ स्वर्णगिरिदुर्ग सेहर १२ सोनल ३४, ३५ ह सोपारक ४२ हंस ४३, १०५ सोम ५३, ५५, ९८ हंसगति २४ सोमचन्द्र २६ हंसविश्रामवापी २४ सोमनाथ [ महादेव] ९८ हजयात्रा सोमनाथयात्रा हम्मीरी २४ सोमभह ९७,९८, हरदेव [ चाचरीयाक] ७८ सोमभद्र हरपालदेव १२३ सोमेश १३३ हरिचन्द्र सोमेश्वर [ महादेव ] ३५, ३६, ३८, ४७, हरिभद्र सुरि १०३-१०५, १०७ ६१, ६९, ७२, ७८, हरिसिद्धि [देवी] ८६, ९८, ११२, हरिहर १२९, १३०, १३२ हर्प [राजा] १५ सोमेश्वरदेव [कवि] ७४,८० हस्तिकल्पपुर १०८ सोमेश्वरयात्रा ८२, १३२ हांसी ३० सोरठी [राग] ७९ हारीज ८३ सोलू १२६ हिंदुक ૬૬ सोहगा ५४ हिसाद्रि सोहालक [प्राम] ५४ हिमालय ११८ सोही १०२ १३४ सौगत [मत] १९, ८३, १२०, १३० हूणवश १ सौभाग्यदेव हेमचन्द्र [ सूरि] ३७,४२,४३, सौरमन्त्र ८२ १२६, १२८ सौराष्ट्र १२८ हेमटसेवा १२५ सौराष्टिक मप्रभ गरि स्तम्भतीध ४४,५४,५५, ६४, मण्याकरण १३१, ६५, ७३, ७४, १८, म[चन्न गरि 3.१,३८, ४४,४२, ११०, १२३ ४९, ५८, १२३, म्तम्भन (न्नम्भतीर्थ?) १२, १३२ स्तम्भनवाचार्य १८ ८८ म सेढट [हस्ती] सेडिका ·表 步出法 一一 ·प्रबन्धचिन्तामणिग्रन्थान्तर्गतविशेषनाम्नां सूचिः । ॥ अकाराद्यक्षरानुक्रमेण ॥ १ २ ८८ अग्नि [राजा] भनिताल अच्छोद [सरोवर] अजयदेव अजयपाल अजितनाथ [जिन] भणहिल [भास्याड] भणहिलपुर [पत्तन] } [चालुक्य] ४ ९४, ९८ } [मंत्री] ४० ७७, ८० भवन्ति [देश] उत्तराध्ययन [सूत्र] वृहद्वृत्ति अकालजलद विरुद] भवन्ति सुकुमाल [मुनि] ७ (टि०) उदयचन्द्र पण्डित] अगस्त्य भश्विनीकुमार १२२ उदयन [मंत्री] ५६, ७७, ७१, ८१, ८३, ६९, ७६ भष्टापद [पर्वत] ८४, ८६,८७, ९७ अष्टापद-प्रासाद १०१ / उदयन-चैत्य २, ३,३२ आ उदयन-विहार आकृष्ट विद्या ११४ उदयप्रभदेव आकेवालीया [ग्राम] १०५/ उदयमति [राज्ञी] ५४,५५ ९६ / भागडदेव १५ उदा [उदयन]] १३ भागडेश्वर १५ उपासकदशा [सूत्र] उमा १३, १५, १७, भानाक (अर्णोराज) [सपादलक्षीय] ७६,७९ उमापतिधर ३२,४७,६०, ७४, ११२, १२३ भानाक [व्याघ्ररहीय] ६९-७० आभड [वसाह] उर्वशी ७७, ७८,८१,८६, आभीरराणक [नवघण] 'अवसग्गहर' [स्तोत्र] ११९ ८७,९१, ९२, १२६ अनादिभूपति [तपस्वी] ९२ माम [नृपति] १२३ भनुपम देवी आम्बड ५६,८०,८१ अपभ [जिन] ६ (टि०) ६२ अनुपमा । ९८,१०३-५ आभ्रभट ८६-८८, ९७ स्पभनाध-प्रासाद अनुपमासर १०० आहेत [दर्शन, मत] ४२ ऋपभपञ्चाशिका [स्तुति] अन्धय [अन्धक] २८ भालिग [कुलाल] आलिग (°मिग')[पुरोहित] ६० (टि०), एकपद [क्षेत्रपाल] ८२ १०२ भालिग [प्रधान] ४८ आल्या [गूर्जराश्ववार] कच्छ [देश] १६, १८ १९, ९५ १०९ १२३ भावश्यकवन्दनानियुक्ति [प्रथ] ९०१ कच्छर जसराज १९ अयोध्या यण्टेलीया [पापागविशेष] १३ आशराज [मत्री] आशराज-विहार वडाभरण पाकरण] २८ भाशा [भिह] वन्धादुर्ग अर्जुन ३१, ५५/ आशापही एन्या अर्जुनदेव [मालवभूपति] भाशाम्पर [दिगम्बर] ११, १२,३१, १२३ भर्णोराज [शाकम्भरीश] भासापिली [प्राम] यन्द (ग) बर्दिी] ८३ पर्दि] ११० 100, १२ ड इ] अर्बुद गिरि भवद तलहटिका बरच (.")[] उसयन्त [पनी] : घरमा भहन्तश्री [अन्यविशेष] उपन-प्रासाद भला [नगरी] ...... उता] ४ १०७, १२० अन्ध्र [देश] समयदेव [सूरि] अभिनन्द [कवि] अस्दा अस्विका ७९, ९१ . वटेवरी प्रासाद . मरिष्टनेमि-प्रासाद अरुन्धती ८ 2 , भीष्टम [देश] अर्बुद [नाग] , इन्द्र [नपति] ८०, ९७, १०१ उसरा नगरी] महन् [देव] , . ८ अवन्ति [नगरी] २, ३, २५, ४१, : उम् विगी [] ५०, १०६,११ -- non ·२ प्रवन्धचिन्तामणिविशेपनामसूचिः । ८० ८० कुरुकुल्ला देवी ९, २५ २८ गौड [देश] १२, १३ / केशव कर्णमेरु [प्रासाद] ५५, ७०, ७१। कीर्तिराज १८ गुणचन्द्र [विद्वान् १ कर्णसागर [तडाग] ५५ / कुङ्कण [देश] गूढ महाकाल-प्रासाद (टि.) कर्णाट [देश] ३१, ५४, ६६, ७४, ९५ | कुडङ्गेश्वर-प्रासाद गुर्जर १३, ३१,४८, ६२, ९५ कर्णाटेश २५ । कुन्तल मण्डल ११४, ११५ गोपाल कर्णावती ५५, ५६, ६६, ८३ | कुबेर देश १२, १४, १६, २१, २८, कर्णाङ्गज [सिद्धराज] ५६, ५९ | कुमरनरिन्द ('नरेन्द्र) [कुमारपाल] ८,७८ ३१, ३२, ४५, ४६, ५३, कर्णेश्वर ५५ / कुमारदेवी ५८,६६,९४, ९७ कर्पूर [कवि] ५० कुमारदेवीसर १०१ धरित्री १२, २५, ७४ कर्मप्रकृति [अन्थविशेष] कुमारपाल ७६-७९,८१,८६-९०, नाथ कलविणि [नदी] ९२, ९४, ९५, ९५, नृपति २० कलहपञ्चानन [हस्ती] १०१, १२६, १२८ मण्डल कलिकालसर्वज्ञ [विरुद] १२६ / कुमारविहार [प्रासाद] ८९, ९१, ९२, ९६ | गूर्जराधीश्वर कलिङ्ग [देश] ३१ कुमारसम्भव [काव्य] ५ | गूर्जरेश्वर कल्याणकटक कुमुदचन्द्र [पण्डित, वादी] ६६-६६ | गोदावरी [नदी] ९, २२ कल्याणत्रयचैत्य १०१ ६८ गोलानई (गोदावरी नदी) २४ कविबान्धव [बिरुद] ९० कुलचन्द्र [पण्डित] ३२ | गोवर्द्धन [राजा] १११ कंकूलोल १८ कुसुमपुर ११२ गोविन्द कंस १९५ कृष्ण ११९ / गोविन्दाचार्य काकर [प्राम] ८१ २२, ७६, ११२ काकल [पण्डित] कैलास ६८ ८५ / गौडदेशीय काकुत्स्थवीर्य २७ / कोछरबा [देवी] गौरी १०३, १२३ काकू कोपकालानल [पिरुद] ११६ च काकूयाक कातन [व्याकरण] ६१ / कोलूया [गूर्जराश्ववार] चण्डिका ३८ कात्यायिनी २३ | कोशल [देश] ३१ ४४, ६० (टि०) कानीन [मुनि] ४२ / कौङ्क(कु)णक [देश] ३१, ८०, ८८, चन्दनाचार्य ४९ कान्ती [पुरी] १३, १११, १२० ९५, ११८ | चन्दनाथदेव २० कान्थडि [तापस] कौतुकी [सीलण] १८ चन्द्रप्रभ [जिन] १०१ कान्हडदेव कौरवेश्वर १३ चन्द्रप्रभबिम्ब १०८१०९ कान्हू [व्यवहारी] क्षपणक ११४ | चन्द्रप्रभसूरि १ कापिल [दर्शन] क्षेमराज ६३ १४, १५ चन्द्रलेखा [राज्ञी] १२० कामन्दकीय [नीतिशास्त्र] ख चन्द्रावती [नगरी] १०१ कामलता १८ खंगार [आभीरराणक] ५४, ७६ चम्पा [नगरी] १३ कामिततीर्थ ११० खण्डप्रशस्ति [काव्य] ४१ चरटराज्य कालभैरवीय ६० (टि०) खेडा [महास्थान ] १०६ चाङ्गदेव ८३ कालमेघ १२३ चाचिग ८३ कालिका [देवी] गगनगामिनी [विद्या] ११९ चाचिणेश्वर-प्रासाद कालिदास [कवि] ३, ४, ५, १०२ गगा [नदी] ७४, १०४, ११३ चाणक्य ६७ कालिन्दी [नदी] ७५ / गाङ्गेय १३ चान्द्र [व्याकरण] ६१ काशहृद [नगर २१ गाडर [अरघट्ट] चापोरकट वंश १२, १५, १६ काशि [नगरी] १३,५०, ७४,८९, गाथाकोश [गाथासप्तशतीग्रंथ] १० चामुण्डराज [चापोत्कटवंशीय] १५ ११३ गिरिनगर १२२ [चालुक्यवंशीय] १९, २० काश्मीर [देश] ६० (टि०)| गिरिनार [राष्ट्रकूटान्वयी] ९८ कीर [देश] ९५ | गुढजातीय [सुभट] १०२ चामुण्डा [गोत्रजा देवी] ८३ 3 [वणिक्] १०७,१०८ | कोल्लापुर चउलिग [हस्ती] ४८ चण्डिका-प्रासाद ८८ ·चारण [जात] चाहट [उदयनपुर, सना] चाहरु [मचिव] घाइटकुमार चाहुमान [ग] चित्र चिग्रसिद्धि [विद्या] चित्रकूटपट्टिका चिन्तामणि (गणेश) चूडामणि ग्रन्ध (अर्हन्तश्री) ८७ ८० चेदि [देश] चोड [देश] चौलुक्य [वश] لا चौलुक्य चक्रवर्ती जैनप्रासाद णावपनामसूचिः । जयसिंह [मिद्धराज ] ५५, ६०, ७१, ७६ जिनधर्म ३७, ६३ , त्रिपुरुप [प्रासाद, धर्मस्थान] লিমায় १७, १८, १२३ ५३, ६१, ८१ जिनपूजा १२४/ त्रिभुवनपाल जिननिम्न ९७, १२० त्रिभुवनपालविहार जिनशासन १२, ३७, ३९, ६८, ७८, त्रिपटिशलाकापुरुषचरित्र ८६, १२८ ८३, १२४ त्रैलोक्यपाट १२३ १०८ जिनेन्द्र व्याकरण . थ जीमूतवाहन १०६ थाहड (2) [वाहड, टिप्पणी ] १२१/ जेसल [जयसिंह, सिद्धराज ] ५.८, ६५, द ३१ जैत्रमृगारि [ जयसिंह दक्षिण [ देश] ९५ ३१, १११ जैत्रसिह [ तेजःपालपुत्र] दक्षिणापथ २२ जैन [दर्शन, धर्म, मत] दण्डक [राजपुत्र] ६१, ६८, ७३, ७९- १५ ८, १३, ३६, दण्डाहि [ देश ? ] ५३ ८१, १२६, १२७ ४४, ६३, ९४, ९७, १०७ दधीचि [ऋषि] २५, ७९०, ८० २८, ६१, ६२, ६३ १०३, ११५ दरिद्रपुत्रक जैनमुनि १०, ९९, १०७, ११९ उन्नशिला जैनविचारग्रन्थ दशरथ २४ ३७ ९३ दशवकालिक [ सूत्र] दससिरु (दशशिरस्, रावण) जैनाचार्य ४० १२, १०७, ११८ २३ जैनालय दहमुहु (दशमुस ,,) ज जोगराज दान्ता [ श्रेष्टी] १४ ११ ज्ञानसागर [मुनि] दामर [ सान्धि विग्रहिक] १० ३०-३२, २० ३४, ५१, ५२ ११४, ११५, ११६ दिगम्बर (दिग्वासम्) ३२, ६६-६८,११४, झाला [ज्ञाति] ६६ झोलिकाविहार १२२-१२३ ५४, ७४ दुर्लभराज ११३ दुर्लभसर २० डामर (दामर) [सान्धिविग्रहिक ] दूहाविद्या ३१, ३३, ३४ । देउलयाउउ ६५ " [जयसिंह, सिद्धराज] डाहल [ देश] देमात [राजी] ६० ४९ ६० (टि०) देवन्द्र [ सरि] ६० (दि.), ८३, ९३ ढव [पर्वत] ११९ देवराज [पातित] ढिल्ली [नगरी] देवगि त दंगाचार्य पानी] तापसी दिक्षा देगदित्य द्वारी [4] १२० ९५ तिल कमजरी [1] राध्य [1] १२, १३ ६५ तिला [देश] डाला [प्राम] छित्तप [कवि ] जैनागम ८२ २८ ५ झ जउणानई [यमुनानदी] जगझम्पण [विरुद] जगद्देव जम्बूद्वीप जयकेशी [राजा] जयचन्द्र जयतलदेवी जयदेव [पण्डित] ७४, ३०, ९.८, १०४ १६, १०३ ho जयदेव-भवन जयन्त जयन्ती [देवी] जयमङ्गल [सूरि] - }[ग ६६,६५,६९ १ ९५, ९६ / तारगदुर्ग " जागल [देश] जागलक जाम्य [मत्री] जामदग्न्य जालन्धर [ देश] जावालिपुर जाहवी जिन जिनदत्तसूरि . सर [सुभट] हरप्प १०१ तेजलपुर ११४ ६२,८१ १०१ निती पर तेर पार सनिदेव प्रा- .

·४ प्रवन्धचिन्तामणिविशेपनामसूचिः । नेमि [नाथ, जिन] नेमिनाथ-प्रासाद ४६,८९ } ३ धर्म [वादी] ४१ ६५, १२० पृथु धर्मदेव पृथ्वीराज [सपादलक्षीय] ११६, ११७, धर्मवहिका २७. नेमिनाथविम्म १०१ ११८ धर्मशिला प प्रतापदेवी धाता (विधाता) १५ पञ्चग्राम १०४ प्रतिष्ठानपुर धामणउलि [प्राम] १२२ पञ्चासर [प्राम] १२, १३ / प्रद्युन्नाचार्य ६९ धारा [नगरी] १३, २०, ३२, ३५, ३६, पञ्चासरचत्य १३ प्रबन्धचिन्तामणि [ग्रन्य] १,१२५ ४१, ४५, ४८, ५९, ७६, १२१, | पत्तन [अणहिल्लपुर पाटण] १३, १४, १५, प्रवन्धशत [अन्यविशेष] धारा [पणस्त्री] ३२ १७, २०, ५३-५५, ५०-६२, प्रभासलेत्र ८९, १०१ धारादुर्ग ६५,६६,६९,७७, ८२-८४, प्रवर नगर १ धारानाथ ७५ ८७,८९-९१,९४,९८ धारापति प्राकृत [भाषा] ७६ | पत्तन-पाटलीपुत्र १०६ धाराश्रेष्ठी १२२, १२३ | पत्तन-सोमनाथ प्राकृतसूत्र ४३ १०१ ९८ धुन्धुकर प्राग्वाट [वंग] पद्माकर ६० (टि०) [नगर] धुन्धुका ९३ | पद्मावती [देवी] प्रियकुमारी ११४ न प्रियव्रत ६२ पम्पा [सरोवर] नगरमहास्थान ६२ परपुरप्रवेशविद्या फ ६,१०६ नगरपुराण ६२ | परमर्दि [ नृपति] ९७,११४-११६ फूलड [पशुपाल] १८ नन्द [प] १०६,११८ परमार [बंग] १८,२१,५९,७६ य नन्दिवर्धन ११२ परमार राजपुत्र ११ वप्पमट्टिसूरि १२३ नन्दी ३९ | परमाहत [विरुद] ७७, ८६ / बम्बैरानगर नन्दीश्वरावतार [प्रासाद] १०० पराशर [ ऋषि] ६० (टि०), ८२ वर्वर [ वेताल] ७३, ७६ नल [नृपति] ३९ / पल्लीग्राम १०७ बलि [राजा] ८, १९, ११५ नरवर्मा ७६ | पाटलीपुत्र [पत्तन] १०६, ११८ बल्लाल [ नृपति] नरवाहन [खगार] ५४ | पाणिनि [व्याकरण] ६१,१२१ वाटलाग्राम ९९ नर्मदा पाण्डव ४२ याण [कवि] नयचक्र [अन्य] १०७ पाण्ड्यनृप २७ बारप [सेनापति] नवधण ('न) ६४, ६५ पाताक १०७ १०३ बालचन्द्र [पण्डित] नवानवृत्ति [प्रन्य] १०७, १२० पादलिसपुर १००, ११९ बाल-मूलराज ९७ नहुप [राजा] पापखट [हारु] नाइकिदेवी वाहड (वाग्मट) [मंत्री] ९७ पापघट नागार्जुन [योगी] बाहडपुर १९, ११९, १२० पारूथक [द्रम्मविशेष] १३ माचिराज [कवि] बाहुलोढ [नगर] ५० पार्थकया ११५ ल[प्राम] ६० (टि०) पार्वती वाहुलोढकर ३८ १५ ४१ पाश्वनाथ [जिन, तीर्थ] ८५, १२० मा. [नृपति] ८६ पार्श्वनायप्रतिमा १३ बुद्ध [देव] म [नृपति] ६२, ६३ / पार्श्वनायबिम्ब १२० वृहसति [गण्ड] नाभिमू[प्रथमजिन] १ पालिताणक [स्थान] वृहस्पतिमत १०० नारय (नारद) पालित्ता (पाटलिप्ता०) चार्य १११ / बौद्ध [दर्शन, मत] नारायण ९० पावक [पर्वत] १०० ब्रह्मपुरी नातिक [दर्शन] ६३ / पाहिणि ८१,८३ ब्रह्म-प्रासाद नीतिशास्त्र १४ । पीपलुला[तटाग] १३ ब्रह्मा ८५ नीलकण्ठ [महादेव] ८४ पुण्यपार १११ माझ [दर्शन] नीलकण्ठेश्वर पुष्कर ७६ ' ब्राह्मी [ देवी, सरस्वती] १०२ ४४ १६, १७ ८१ ८७ वीज [राजपुत्र] . ON ८४, ८५,९१ १०९ ६३, ६९, १०७ ८ ९९ ·प्रवन्धचिन्तामणिविशेषनामसूचिः । } {देश, मण्डल] १९-२२,२५, . ८७, १०३ भ मारव ९५ भक्तामर स्तोत्र ४५ मख(महा)तीर्थ १०३ मालदेव भहमान १,२,८ मण्डलीकसत्रागार [विरुद] मालव भहारिका-मीरूभाणी मण्डलीनगर मालवक महारिका-योगीश्वरी मतिसागर १११ ३२, ४५, ५१,५८,५९, भद्रबाहु [सूरि] ६१,६२.७१, ७४,७६, ११८,११९ मधुरा [पुरी] १३ भरत [नति] ६२, ६३,८६, ८७ मदनपाल ७८,८१,९५,१२१ ५५, ५६ भरतखण्ट मालवपति ६२ / मदनराज्ञी ३१, ६७ भर्तृहरि मालविक १२१ मदनरेखा ११८ २०, ५८ भव [शिव] मालवी ६३, १२३ मदनशकरप्रासाद २० मालवीय भवानी १२३ मध्यदेश मालिम १०३ भागीरथी मनु ६२ माहेच १९ भारन (महाभारत) १, १०७ मम्माण [खनी] मिधिला भारती ४२, ५०, १०७ } मयणलदेवी ५४, ५७, ६७, ७४ मुञ्ज [राज, नत्र] २०-२, ८.३१, ५० भारुयाड [साखड] १३ ४४ भार्गव मुजाल [मंत्री] ६३ [महोपामा ३६ मरुदेवि ६२ भीम, भीमसेन २८, ९७ मरुदेश मुशारदेव-प्रासाद भीम, भीमदेव [चालुक्य १] २०, २५, महमण्डल स्वामी २८,३३,३४,४५,४६, मत्वृद मुगालव (ली) ५१-५४, ७७ मलधारी [बिस्दा मुनिदेवाचारी ९७, ९८ मल्लवादी [सूरि] मुनिमुना [नि मल्लिकार्जुन ८०,८१,९५ महणका महाकाल ८,४६, महाकाल-प्रासाद :. (दि. " १०२ महादेव भूपल [कुमारी] मानन्द भूय [ग] देव भूय [ग] टेश्वर-प्रासाद मामी [: मयूर [ कवि ११५ मरुदेव भिहमाल मुसालदेव ५६, १०७ . ९६, ५७ । भीमदेव [चालुक्य २] भीमडीयाक (टिप्पणीगत) भीमेश्वरदेव भीरुआणी [भटारिका]-प्रासाद भूगपाल भूणपालेश्वर-प्रासाद है -- १४, १५, महाभारती पक्षा १४, १५, महाराष्ट्र [] ·४ प्रबन्धचिन्तामणिविशेषनामसूचिः । है नेमिनाथ, जिन] नेमिनाय-प्रासाद प्रतिधानपुर 7 [ जावई ६५, १२. पुन १ ९९ पृथ्वीरान [मारलक्षीय] 115, ११५, २. नेमिनायनिय प प्रतापदेवी १०४ -- १२२ पज्ञापर प्राम] १२, १३ प्रद्युम्नाचार्य की ..:.,२.:..३६. पचासरचय १३ । प्रधानन्तामणि प्रिन्थ ] 1,१२५ ४.४". ४८.५९,७६, १२१, पत्तन [अगडि र पाटग] १३, १४, १५, प्रयन्धशत [अन्धविशेष] ori १५, २०, ५३-५५, ५८-६२, प्रभासक्षेत्र ८५,१.१ प ६१, ६३, ६९, ७७, ८२-८४, प्रवर नगर ८७,८९-११,९४,९८ प्राकृत [भाषा] पान-पालीपुर १.६ प्रामसूत्र पा-गोमनाथ १०१ मारबाट [वंश] ६० (दि.) ३ , मापसी [देशी] प्रियगुमरी ३ ११४ प्रियात (२ [गरोदर] ६३ फ पापुरम पेशविद्या ६,१०६ ९", 116-११६ फूल [पशुपाल] : परमार [वंग] १८,२१,५९,७३ परमार राजपुत्र ११ वागमगिरि 11 १ परमान[स] ७१,८६ / बानेरानगर मगर [] ६० (दि.), ८२ ) पयर [ वेताल ] TIT अलि [राजा] पुत्र [पनन] 11८ यालाल [पति] पालना १२१ याउलानाम याण[क]ि या[गेनापति] १०७ यालगन्द्र [प]ि १००, ११९ याद-मूलाराम Pri यादा (पारमन) [मंत्र, याहा थानी नगा] यार TE वीर[] aar तुद [३] : TAITri 2. (72770 in: -- h -- gram 38 ८,11,11 १०६, ६१, N * . * । * -- -- * 1 मो. WA " for ·प्रवन्धचिन्तामणिविशेषनामसूचिः । ५ } [देश, मण्डल] १९-२२,२५, } ६२ | माहेच ३६ मरुदेवि ६२ | मुलालदेव भ मारव भक्तामर स्तोत्र ४५ / मस(मफा)तीर्थ १०३ मालदेव १०० भनमात्र १,२,८ मण्डलीकसत्रागार [विरुद] ९४ मालव भहारिका-भीरूभाणी मण्डलीनगर मालवक भहारिका-योगीश्वरी १४ मतिसागर १११ ३२, ४५, ५१,५८,५९, भद्रबाहु [ सरि] ११८, ११९ मथुरा [पुरी] १३ ६१,६२,७१, ७४,७६, भरत [नृपति] ६२, ६३,८६, ८७ मदनपाल ७८,८१,९५, १२१ भरतखण्ड मालवपति ६२ मदनराज्ञी ५८ ३१, ९७ भर्तृहरि १२१ मदनरेसा मालविक ११८ २०, ५० मालपी भव [ शिव] ६३, १२३ ५९ मदनशकरप्रासाद २० मालवीय भवानी १२३ मध्यदेश ४६ ३६, ७२ मालिम भागीरथी १२७ १०३ मनु भारन (महाभारत) १९ १,१०७ मम्माण [खनी] ८७, १०३ मिथिला भारती ४२,५०, १०७ १३ मयणल्लदेवी ५४, ५७, ६७, ७४ भारूयाड [साखड] मुअ [राज, नृप] २०-२५, २८, ३१, ५० १३ मयूर [ कवि] ४४ भार्गव ११५ मुमाल [मंत्री] मरुदेव ५४, ५९ भिलमाल [महोपासक] ९९ भीम, भीमसेन २८, ९७ १५ मरुदेश भीम, भीमदेव [चोलुक्य १] २०, २५, मुलालदेव-प्रासाद मरुमण्डल ५६, १०७ स्वामी २८,३३, ३४, ४५, ४६, मरवृद्ध ९६, १०० ५१-५४, ७७ मलधारी [विरुद] मुणालवई (मृणालवती) २३ भीमदेव [चौलुक्य २] ९७, ९८ मुनिदेवाचार्य मरवादी [सूरि] १०७ भीमडीयाक (टिप्पणीगत) ३१ | मल्लिकार्जुन मुनिसुव्रत [जिन] ८८ ८०,८१,९५ भीमेश्वरदेव महणका मुरारि १२ भीरूआणी [भट्टारिका]-प्रासाद महाकाल ८,४१, ६१ मूलराज [चालुक्य १] १६-१९,३९,६१,९५ भूणपाल १०२ महाकाल-प्रासाद ३० (टि.), ६१ मूलराज [वाल, २] भूणपालेश्वर-प्रासाद १०२ | महादेव ८५ मूलराज, कुमार ५३ भूपल [कुमारी ११९ महानन्द ११८ मूलराजवमहिका १७ भूय [ग] डदेव १४, १५ महाभारती कथा ४२ मूलेश्वर-प्रासाद १७ भूय [ग] डेश्वर-प्रासाद महाराष्ट्र [ देश] ७१ मृगालवती २३ भूयराज ११, १५ | महालक्ष्मी [देवी ] ७३ मेघनाद १२२ भृगुपुर ८८,१०२ महावीर [जिन] मेरतुझाचार्य ६० १,६९ भैरव १२३ महावीरचत्य १०० ९५ भैरवदेवी ४९ मोड वंश ८३ भैरवानन्द [ योगी] महेश्वर ८३ भोगपुर महोदय ७६ / मोढरपुरावतार [प्रासाद] भोगीन्द्र १०६ माघ [कवि, पण्डित] ३४-३६, १०२ ७३, ११५, ११८ भोज, भोजदेव २२, २५, २६, २८, माद् [शाला] ७२, म्लेच्छदेश ३०,३१-३६, ३९, ४१, मायस्पण्डिल मण्डल १०८ ४३, ४५-४७, ४९-५१,५२, माणिक्य [पण्डित] राजा १०४, १०५, १२१ माणिकड परेवदर मोजस्वामि-प्रासाद ३४ | मानतुवाचार्य ४४ यमुना [नदी] ११३ भोयएव (भोजदेव) मानस [ सरोवर ] यस पटह [हनी] भंभेरी [नगरी] मान्धाता [नुपति] २० यशवन्द्र [गणी] ८२,८८ १४, १५ मेवाट [देश] ५५ / मही नदी मोढ महिका ७ ८१ ·w प्रबन्धचिन्तामणिविशेपनाममूचिः । ८९,११४ वागही ग्राम वाराहीय त्रूच यशोधवल १२२, १२३ बस्नुपाल [महामाल] ९०, १००, १०२, यशोभद्र [सूरि] ६८ रोहक [महामाय] १०३, १०५ यशोराज १८ रोहण, रोहणाचल १,२ चारमट [मंत्री] ७९, ८६, ८७ यशोवर्मा ५८-६१, ७४, ७६ ल यमोवीर १०१, १०२ लंक [गढ] (लक्षा) (लघु, वृहन्) [य] १०१ युगादिदेव [जिन] ४५, ६,८६, लक्सठ (लायाक) [वंद्यक प्रन्य] १९ १०१ १०५, १०७ १६,१९ वाणाग्मी [नगरी] २०,५०, ७४, युधिष्टिर २२, ८२ लक्षराज यूकाविहार ९१ लक्ष्मणसेन ११२ गढियेतालीय [विन्द] योगराज १४, १५ / लक्ष्मी ३५, १०४ वामराशि [विप्र] योगशास्त्र ८६,९०, ९२, १०८ लक्ष्मीपति वायटीय [गच्छ] १०१ योगीश्वरि [भट्टारिका] प्रासाद लप (स) णावती [पुरी] ११२ चापटीय जिनायतन र लघु भैरवानन्द [योगी] ६० (टि.) रघु [फुल, राजा] लघु वाग्भट [वैद्य] ७१ ७३,८६ १२२ रह [वणिक्] रक्षा [नगरी] १३, ३२, ३९,६६, ७२ वागही महिना [ग्रंथ] ११८ १०८, १०९ रणसिह ११९ लच्छि (लक्ष्मी) ७3 वालाक [देग] रति ललितसर ४२ वारमीकि [ऋपि] ४० १०० रतिरमण लवणप्रसाद [राजा] ९४, ९८, १००, वासुकि [नागराज] ११९, १२० रत्रपरीक्षा अन्य ६९ १०३, १०४ वामुदेव रतप्रभ [पण्डित] लाखाक [फुलटत्र] १८, १९ विध (क)मकाल १५,१०९ रत्रमाल [पुर] १०९ लाछि [छिम्पिका] विक्रम [नृप] २, ४, ६, ७, ९ रतशेखर विक्रमा १०९, ११० लाट [देश] ३१, ९५ १,५,२७,८२,१०६,१२१ विक्रमादित्य ३,८ लाटेश्वर रत्नाकर [पण्डित] १६ विक्रमाक संवत्सर रत्नादित्य १५ / लीला [ठार, राजवैद्य] विग्रहराज राज [राजपुत्र, क्षत्रिय] १५ लीलादेवी १५ ८९ राजघरद [विरुद] विचार चतुर्मुख [विरुद] ९४ | सृणिग [मंत्री १००, १०१ राजपितामह [] विजयसेन सूरि ८१ राणिगवसहि [प्रासाद] १०१ राजमदनशकर,] ४३ विजया [पण्डिता] २० व १३ राजविडम्बन [नाटक] ३१ विदिशा [नगरी] ९० वटपद्र [प्राम] राजशेखर [कवि, अकाल जलद] विद्याधर [मंत्री] ११३, ११४ वढसर ५९ राजिराज (1) १६ विद्यापनि [महाकवि] वढवाण राम [दाशरथी] १९,२१,५५, ७३ विनायक [गणपति] वढीयार [देश] १२ ४१ रामचन्द्र [कवि, प्रबन्धशतकर्ता] ६३, ६४ विनीता [नगरी] वनराज १२, १३, १४ विभीपण वयजल्लदेव [तपत्रिभूपति] १८ रामेश्वर-प्रासाद विमलगिरि ४१ वयजलदेव [प्रतीहार] ९७ विमरवसहिका १०१ रावण [लद्दापति] २४, २८ वररुचि [पण्डित] राष्ट्रकृट [वंश] विमलवाहन ३ वराहमिहिर [पण्डिन] ११८,११९ विरश्चि ११६ ४,३८,९० रद्रमहाकाल-प्रासाद वर्द्धमानपुर ६४,८६, १२५ विरहक [वृक्ष विशेष] रुद्रादित्य बर्द्धमानप्रतिमा १०९ विशाला [नगरी] २१, २२, २३ वर्द्धमानसूरि रहाइच ३६, १०९ विशोपका देश] रेवा [नदी] १०७-९, १२२ विश्वल ९० रैवत वलभीभंग १०९ विश्वामित्र ६० (टि०), ८२ रंवतक ६५,८७, १०८, वल्लभराज विश्वेश्वर } ९९,१०४ ८०, ८९, ९७ ५८,७३ ८६,१०७ ३ ८० } [मत्री] } [पर्वत] ९, ७५, वलभीपुर ·प्रवन्धचिन्तामणिविशेपनामसूचिः । ७ ९ वैरसिंह १० सान्तू मंत्री राह नृपति] ११०। ९१ १०४ विष्णु ६३, ८५ / शीलगुणसूरि १२, १३ । सर्यज्ञपुत्र वीतरागस्तव [ग्रन्थ] ८६, १२८ शीलसुन्दरी ६६ सहस्रलिङ्ग [सरोवर] ५४,५८,६१, वीरधवल ९८, १००, १०३-५ । शुक [मुनि] ९९ ६२,६४, ७४ वीरमनी [आर्या, गणिनी १२ / शुरुसंवाद [आख्यान] ३८ । संयोगसिद्धि सिमा ८१ वीसलदेव १०४ | शुभकेगी साहाश्य [गोत्र] वृद्धवादी [सूरि] (टि०) ६-७ शृङ्गारकोडी साडी ८१ साखड [भात्याड] वृषभदेव-प्रासाद ६३ शैव [दर्शन] सागण वैदिक [धर्म] ४२ शेवेय [जिन] १०१ सातवाहन [राजा] १५ शोभन (मुनि, पण्डित] सातवाहन [संग्रहगाथाकोश] वैराग्यशतक [अन्ध] १२१ शोभन चतुविशतिका [ग्रन्थ ] सातवाहन कथा व्यास [ऋषि] ४२ गोभनदेव [प्रतीहार] १०४ ५६-५८, ७५ श [मूत्रधार] १०१ सान्तूवसहिका शकटाल [मंत्री] ११९ १३ साभ्रमती [नदी] शकुनिका विहार ८६-८८, १०० सामन्तसिह शक्रावतार [तीर्थ] श्रीपर्वत ४१ ६ सासल ४,४० श्रीपाल [कवि] ६४ सालाहण (शालिवाहन) १२३ । श्रीपुञ्ज [राजा] ११० श्रीमाता सालिगवसहि का राग [महामाधनिक] १०२, १०३ श्रीमाल [पुर, नगर] साहमा [नृपति] शासपुर १९,२९, ११५ ३४,३६, १०९ सिंहपुर शची श्रीमालवंश पिहभट शतानन्दपुर २१ ११८ श्रीहर्ष (सीन्धल) सिताम्बर श्वेतपट ४४, ४९,६७, ८२, १०७, शत्रुञ्जय [तीर्थ] ५७, ६५,८४, ८६, श्वेताम्बर ६६,६८,९,९९ १०० ८७, ९३, १०३, १०५ श्वेताम्बरवामन मिताम्बरदर्गन मितापरशासन शाकटायन [व्याकरण] ६१,६८ मिद् पावती [जमगिद, शारम्भरी [पुरी] पोदशलक्ष-प्रामाद १६, १७, ७६ 33 मिन्द्र नृपनि सिराज]] शातवाहन [राजा] प(प)मार [21] मिदपुर पान्तिमूरि मिदमता (पिराज) शारदा देवी] महद विर] पिराग (जागिर) शासनदेवता सगर , शिवण्डि शिप्रा नदी] १०६ सज्जन दिन सस्यपुरावतार मिहार [[] शिलादित्य १०७, १०८, १.६ सपादलक्ष १., :, ६., .:, दंग शिव Fr गिय निर्मात्य PATI शिवपत्तन सहनदि शिवपुराण १८ ८, गरसति । TI... शिवभत. मरम्दनी "" ..) शिवमयन विपरित सार निपार[] नीता [परिता ११६ । " ११९, ४. . १ . गिगेन [] मितीम] शिवि राजा] -- - ७८ . . 7 है . F ·प्रबन्धचिन्तामणिविशेपनामसूचिः । ८० हरि ७७ सुराष्ट्रा [देश] ६५, ८६, ९२ | सोमेश्वरयात्रा ५८, ६५, १०८, १२३ । हम्मीर ८९ सुवर्णपुरुषसिद्धि [विद्या] ५, ९३, १०८ | सोलाक [वइकार] ३८-४०, ९९ सुबत-प्रासाद ८७, ८८ | सोलाक [मण्डलीकसत्रागार] ३९, ४० हरिपालदेव सूनलदेवी ६५ | सोहड [मालवनृपति]] हरिभद् सूरि ९८ सूहवदेवी ११३-११४ | सौगत [मत] ४२,१०७ हप नृपति] सेडउ [हस्ती] ८१ | सौगतमठ १०७ हारीत [ऋपि] ९९ सेडी [नदी] १२० | सौराष्ट्र [देश, मण्डल] १६,७६, ९५ सैन्धव [देश] ९५ सौराष्ट्र घाट हिमालय [पर्वत] सैन्धवा [देवी] स्तम्भतीर्थ ६० (टि०), ७७, ९१, १०२ | हेमड सेवड ९२ सोमनाथ [महादेव] १५, १७, ५७, ८४ स्तम्भनक [प्राम] १०७, १२० हेमचन्द्र सूरि ५७, ५९, ६०, ६१, ६४, सोमेश्वर [महादेव] १९, ५५, ५७, ५८, | स्थूलिभद्चरित्र ६० (टि०) | हेमसूरि ६६,६७-७०,७७,८०- ७१, ८२, ८५, १०१, १२३ । स्मृतिवाक्य ८२, ८४,८५,८७,८९, सोमेश्वर [कवि] १०२, १०३, १०५ | स्वर्गारोहण-प्रासाद १०५ ९०,९३,९७, १०१, सोमेश्वर [प्रधान] ११७ | स्वायम्भु १२५, १२८ सोमेश्वरपत्तन १४, १७, ७४, ९१ हेमनिप्पत्ति [विद्या] ९३ सोमेश्वर प्रासाद हनुमान ३८ । हैहय [वंश] १५ १३ | हेमखड्ड ८८ १८ / हेमाचार्य her ८४

·No text on this page.