·HET VĀRĀHA-GRHYA-SUTRA PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN DEN GRAAD VAN DOCTOR IN DE LETTEREN EN WIJSBEGEERTE AAN DE RIJKS-UNIVERSITEIT TE UTRECHT, OP GEZAG VAN DEN RECTOR-MAGNIFICUS DR A A PULLE, HOOGLEERAAR IN DE FACULTEIT DER WIS- EN NATUURKUNDE, VOLGENS BESLUIT VAN DEN SENAAT DER UNI- VERSITEIT IN HET OPENBAAR TE VERDEDIGEN OP VRIJDAG 20 DE- CEMBER 1929, DES NAMIDDAGS TE VIER OUR DOOR RAGHU VIRA, M. A. GEBOREN TE RAWALPINDI, INDIA

·TO
A. C. WOOLNER
C. I. E., M.A.F.A, S. B.
THE GREAT PATRON
OF
SANSKRIT STUDIES
IN THE PANJAB

·To many of the previous obligations Prof Caland has added one more by going through the Varaha Grhya text and introduction His deep insight into the Sätra literature and his critical acumen, backed by an immense knowledge of Sanskrit literature, have not only helped in improving the work, but have given me a new impetus to make Vedic studies my life long work It is difficult to thank him sufficiently either for his parental care, which he very lovingly bestowed upon me during my residence in Utrecht in the severe winter and bright summer of 1929, or for his friendly interest in all my literary activities It was also due to his appreciation of my work that the Government University at Utrecht gladly accepted the VarGs as a dissertation for the doctor's degree London 30th March, 1930 RAGHU VIRA

·ABBREVIATIONS
Gdh.
Kh.
Par.
Sh.
Gangadhara, the author of the
first VarGr. Paddhati
Khanda
Paribisha
R. Sama Sastry, or his cdition
of the VarGr.
Vasishtha, the author of the
second VarGr. Paddhati
Vas.

·CONTENTS १ २ २ १ ३ १ ३ ८ ४ १ १ १ U १ ८ १ Introduction Text मैनायणीयसूतपरिशिष्टसख्यानम् पाक्यज्ञा जातकर्म नामकरणम् दन्तोद्गमन पुनाभिमन्नण च अन्नप्राशनम् सामान्यनियमा चूडाकरणम् उपनयनम् मतानि वेदव्रतानि उपाकरणम् अनध्याया उत्सर्जनम् अनध्याया उपनिषदही गोदानम् समावर्तनम् स्नातकधर्मा कन्यावरणम् मधुपर्क भलकरणम् प्रवदनकर्म विवाहकर्म रथारोहणम् गृहप्रवेश गर्भाधानम् ६ 5 ह E 1 ६ १ १ १ १ १४ १

·१९.
1
पुशयनम्
सामन्तोनयनम्
धेश्वदेवकर्म
Appendix I
Manava-Gthya variants in Sastry's edition
Appendix II
Mantra index
Appendix III
Word Index

·VIÒ BHARATIVE SN...... LIBRA RAR 1 INTRODUCTION' . According to the Caranavyuha-parisishtasatra the Varahas are a branch of the Maitrāyaṇiyas, who themselves belong to the Caraka-sabha of the Yājusha school. The only Var. literature now available is the Śrauta, the Parisishtas, the Grhya and two Paddhatis of the latter. References to the Varahas in ritual and general litera. ture are very few. One of the earliest quotations from the Śrautasūtra is to be met with in the Kumārabhashya of the Manava-Kalpasūtra?: 348 ET ETTER - Beca pe af. The Tantravarttıka' simply enumerates among others the Var. Kalpa : trarrara-arte-haarata. Another similar reference is to be seen in the Haralata of Aniruddhabhatta“. कल्प इति ज्योतिष्टोमाद्यनुष्ठानपद्धतिः-यास्क मशक याराह-वौधायनीयाद्याः. Narayana in his Prayogaratna cites from the Maitrāyaniya- Värahasutra : पुराणा बाहयो येषां वीजमुप्तं प्ररोहति । तेभ्यो ये तरडुला जाता विज्ञेया जीवतण्डुलाः ॥ This corresponds to VarPar. Akulapada kh. 3. sl. 3 : बीहीणामपुराणानां येषां वीजं प्ररोहति । तेषां ब्रह्मोदनः कार्यस्तमाहुजींवतण्डलम् ॥ 1. The introduction which was presentod to and approved by the Utrecht University for the award of doctor's degree has been much curtailed here, Of special interest was the critical stady of the text and mantras. It included A detailed examination of the mantra tradition as handed down in the Grhya sutras and Mantra pathas, Phonetic and morphologic emendations were proposod in numerous instances It would now appear in an expanded form og a separate volume "A critical study of the Grhya mantras” covering about 300 pages in print. 9. Goldstucker's edit, fol, 75 , 3. 1.3, 10. 4. Bib Ind. edit. p. 8, 5. Soa Cate of Skt mss, 19 Munich, 1909, ?, 18, ·2 Hemadri makes a sharp distinction between the Ma. nava-Maitrāyaṇīya and the Maitrāyaṇiyasūtra, and from the latter he cites many passages, all of which are to be found cither in the Varśr. or its Pariſishțas: (1) मैत्रायणीयसूत्रे तु परिवेपणीयस्य मध्यादिसाहित्यमप्युक्तम्- तिलवन्मधुमच्चाग्नं सामिपं च दद्यादिति. Sraddhakalpa p. 605 (identical with VarPar. Grhyapurusha kh. 9). (2) तथा मैत्रायणीयसूत्रे-प्रणय( Var. ms. ormits प्रणव )मुफ्त्वा पितृनावाहयिष्यामीति ब्राह्मणानामन्त्र्यावाहयेद् यथा पिण्डपिठ्यश इति. Ib. p. 1256 (identical with VarPar. ib.). (3) मैत्रायणीयसूत्रे-एकैकं पिने (Var. ms. omits पिने) पितामहाय प्रपितामहाय चानुदिश्य ब्राह्मणस्य पाणी निनयेत्. Ib. p. 1295 (identical with VarPar. ib.). (4) तथा च मैत्रायणीयसूत्रे-शिष्टं वर्हिपि निनयेदभ्युदय प्रत्यासा- दयोदिति. Ib. p. 1299 (identical with VarPar.ib.). (5) मैत्रायणीयसूत्रे त्वग्नौकरणशेप पपाङ्गुष्ठावगाइनमुफ्त्या पात्रा- लम्भे मन्त्रान्तरमुफ्तम्-अवशिष्टे ऽने ग्राह्मणाद्गुष्ठमुपयम्य (Var. ms. अयशिष्टमन्नं ब्राह्मणस्यागुष्टमुपसण्यम्य) द्यौः पात्रं स्वधापिधानं ग्राह्मणास्त्वा पिवमुखेऽमृतं जुहोमि स्वधेति. Ib. p. 1375 (identical with VarPar.ib.). (6) तथा मैत्रायणीयसूत्रे-विकिरं प्रदाय एतान्स्वदितमिति (Var. ms. तृप्तादितमिति) पृच्छेत् सम्पन्नमित्याभ्युदयिक (Var ms. ०फेपु) इति. Ib. p. 1395 (identical with VarPar. ib.). (7) मैत्रायणीयसूत्रे तु-प्रणवमुफ्त्या स्यधास्त्यिति विसर्जयेदिति. Ib. 1491 (identical with VarPar. ib.). (8) मैत्रपिएडपितृयो-एतत्ते मम पितरसाविति पितुर्नाम गृद्दीत्यतत्ते मम पितामहासाविति पितामहस्यैतते मम प्रपितामदासाविति प्रपितामहस्य । ये चात्र त्यानु तेभ्यश्च स्वधेत्यनुपजेदेतत्तेऽमुप्य पितरेतनेऽमुप्य पितामंदतत्ते गुप्य प्रपितामद्देति प्रवसति यजमानेऽध्ययुः. Ib. p. 1439 (identical with Varsr. Ishrishtra II.3, with the exception of clerical errors and omissions). (9) अथ हस्तोन्मार्जनम् । तच्च पिण्डनिर्यापानन्तरं मंत्रायणीयपिए. पियशम् धर्मेषु पिण्ड समन्त्रमुक्तं-हिंपि लेपं निमाष्टिं यात्र पितरः स्यधा तया यूयं यथामार्ग मादयध्यमित्यत्र पितरो मादयध्यमिति. b. p. 1419 (identical with Varsr. ib.) p.

·3 (10) मैत्रायणीयसूत्रे-निहते ऽञ्जलिं कृत्वा नमो वः पितरो मन्यवे नमो चः पितर इपे नमो घः पितर ऊजें नमो वः पितरः सुप्माय नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरो पलाय नमो वः पितरो यज्जी तस्मै नमो यः पितरो [यद् ] धोरं तस्मै स्वधावः पितरो नमो ( Var. ms. omits नमोक्षः पितरो यज्जीयं...स्वधा यः पितरो नमो) नमो वः पितरा।ये ऽन पितर प्रेता युप्मांस्ते ऽनु य इह पितरो जीवा अस्मांस्तेऽनुये ऽत्र पितरः प्रेता)Var. ms. omits युष्मांस्ते...प्रेता) यूयं तेषां वसिष्ठा भूयास्थ य इह पितरो जीया अहं तेषां वसिष्ठो भूयासमिति. Ib. p. 1460 (identical with Varsr. ib.). (11) मैत्रायणीयपिएडपितृयज्ञे तु कश्चिदिशेपो दर्शितः-एप (Var. ms. एषा ) युष्माकं पितर इत्यूर्णी दशां वाभ्य( Var. ms. वान = वा न्यस्यति इमा नस्माफमित्यवशिष्टावक्षते लोमोत्तरवयसि न्यसेदतो ऽन्यः (Var. ms. नः ) पितरो ऽस्यामायो( Var. ms. यू ऐति. Ib. p. 1465 (identical with Varśr. ib.). (12) मैत्रायणीयपिण्डपित्यशे ऽप्येतत्क्रमसहितं मन्नान्तरं दर्शितम्- नजनाक्ताः शलाकाः प्रतिपिण्डं निदधात्यंदवासावित्यअनेनाभ्यंदवासावित्य- भ्यञ्जनेनेति. Ib. p. 1468 (identical with Varsr. ib.). (13) मैत्रायणीयसूत्रे ऽपि-प्रजापते न त्वदित्युत्तिष्ठते परेत पितर ( Var. ms. परेतन ) इति यजमानः प्रवाहणी जपति । उभौ मनस्वतीर्मनो ऽन्वाहवामह इति तिनः। वयं सोमवते तव मनस्तनुपु विभ्रतः प्रजायन्तः सचे- महीति चातनमीमदन्तेति चेति. Ib. p.1474(identical with Varsr. ib.). Further on p, 1477 Hemadri adds to the foregoing: च प्राप्य ( Var. ms. प्रप्य था वे पाते,f. MS. II. 13, 7) अग्न इधीमहीति गार्हपत्यमुपतिष्ठत इति ( identical with Varsr. ib.). (14) मैत्रायणरियपरिशिष्ट-ऋषयो ह स्म (? धै) प्राजाजका श्रासंस्ते अग्निहोत्रिणां पक्षान्त समस्तहोमानपास्य तथा द्विरात्रीयपडानयो द्विमा- सार्धमासायाग्निहोत्रमजुहुस्तस्माद्यायावेर श्रामयाव्यात? वाधमासायाग्निहोत्रं जुहुयात् । उपसेव्ये ऽहनि प्रातः सायं चतुर्दश चतुर्ग्रहीतानि प्रातश्चतुर्दश. Kalanirnaya p. 816. In his note on samasta-homa in z.d. M. G. LIII. p. 228 Prof. Caland cites a similar passage from the Anugrahika-sūtra of the Manavas, which suggests that this passage was drawn from the lost Anugrahika Paribishta of the Varahas. (15) मैत्रायणीयपरिशिष्टे-दक्षिणालाभ (in Danakh. p. 1126) मूलानां लक्षणं दक्षिणां { in D. मूलानां भक्ष्याणां ) ददाति । न चात्र ( in D.

·rata ) a (in D. oq) 1 HTHTË F72: glaiait: I TŪT: (in D. p. 140 M2 TIEcaternal( in D. ODETTE ).. GHETTUIH I Fad (in D. GHIO) Fieta etatai pareil in D. Faces, both to be corrected to foreli ?lalalar TIHETTICHETTI (in D. TFHFTTEIT, both to be corrected to MICHCTMF ?)#f7727 Catertiania Hotelaria 1. Tahratti (in D. ot, prob. to be corrected to qartă, cf. Var. ms.) afalafiTea- SATU ITT TTT 17. Vratakh. p. 42, Dānakh. p. 112, 140. A cur sory search in the fragmentary VarPar. ms, has not proved of much avail. Cf., however, Pradhanakh. 3, 2. The use of the designation Maitrayapiya for Varaha is in perfect accord with the beginning of the VarGf.: : परं परिशिष्टा मैत्रायणीयसूत्रस्य. This further leads us to the conclusion that the MaitrGr. Pariſishta, quoted by Hemadri and others,' was different from the ManGș. Par., and was a supplementary treatise to the VarGị. OUR MATERIALS The present edition of the VarGr. is based on six mss. of the Sūtra text and four mss. of the two Paddhatis. A brief account of all these ten mss. is noted below: (A) MANUSCRIPTS OF THE SŪTRA TEXT A. B. D. These mss. were secured by Mr. R. A. Sastry, the well-known mss..collector, from Nasik 'and Nandurbar where he had found them in the possession of Yajnesvara Lakshmana Pauranika, Sankara Balvant Joshi and Tryambaka Ramcandra Joshi respectively. These were made use of by Dr. R. Sama Sastry, and for all the information that I possess about these, I am indebted to his introduction (p. iii) which I quote here in full: "Of these A. is complete and fair, but not free from 1. Seo Aufrocht, Cat. Cat.

·5 clerical crrors. The other two arc incomplete and differ from A. in arrangement.' "B.contains only 16 khandas dealing with from Jatakarma to Garbhadhana and omits Pumsarana, Simantonnayana at the end, and Ratharoha and Grhapraveśa in the middle. Nor are the Vaišvadevakhanda and Pakayajñakhanda contained in it. "D. contains only a very few khandas such as Sravanakarma, Cadakarma and Vratas. "The order of rites both in A. and B. is as follows: "(1) Rite to be performed at the conception of a child. (2) Rite to secure the birth of a male child. (3) Parting of the pregnant wife's hair. (4) Ceremony for the new-born child. (5) Greeting the children after returning from journey. (6) The feeding of the child. (7) The tonsure of the child's head and shaving. (8) The initiation of the student. (9) The four vratas or duties of the student. (10) The Upakarma and Utsarga. (11) Godana. (12) Mekhalonmeka. (13) Marriage. (14) Election of a bride. (15) Seiz. ng of the bride's hand. (16) The treading of the stone. (17) Sacrifice of the fried grain. (18) The seven steps. (19) The bride's journey to the new home. (20) Garbhadhana." In the list of rites quoted above Dr. Sama Sastry mentions two rites, one at the top and the other at the bottom "rite to be performed at the conception of a child" and "Garbhadhana." The former explains in English what the latter technically signifies in Sanskrit. Some other discrepancies observable in Dr. Sastry's remarks have been discussed elsewhere. In addition thereto it may be here noted that in spite of the statement that mss. A. B. are complete upto the 16th chapter, the Namakaraņa is missing from the list. E. (D.A, V. College, Lahore collection) The ms, is 1. Unfortunately Dr. Sastry has nowhere sientioned what this diffe. TODCB YAS.

·6 years old. written in Devanāgari characters on 19 leaves, which contain nine lines to a page on an average. It is about 150 Though incomplete and full of clerical mistakes, it serves pretty well to corroborate the readings of ms. F., with which it is closely related. F. (D. A. V. College, Lahore collection) The ms. is written in Devanagari script on 22 leaves, which contain nine lines to a page on an average. It is very nearly complete, only one leaf being missing in the middle. It stops towards the end of the 16th chapter and thus omits the Vaišvadevakhanda, which is found only in ms. A. It is the best ms. in the whole lot, and the Paddhati mss, testify to its having preserved the Varaha tradition more faithfully than the others. It begins with the enumeration of the Pariſishțas of the Varahasrauta and without ending the chapter it goes on with the Pakayajñas. This chapter, though given at the end by Sastry, has even in his edition, the very significant colophon: ETA ARTETË FTA: EUS: :. That it is called the first chapter in both the mss. (i.e. A. and F.) in which it is found, shows beyond doubt that Dr. Sastry was mistaken in placing it at the end and designating the first part of it as the "Pari- Sishtam." Towards the end of the 16th chapter the ms. stops abruptly. A line more would have finished the chapter. It reads: दीर्घायुरस्या यः पतिजीवातु शरदः शतमिति त्रिग्वेतया सीमंत TRETIETI. This forms a part of the second and third lines of the page. The rest of the page is totally blank except for the scribbling of the owner's name by a late hand and with a diffcrent ink: #467 Encantoret i FEVER II G. It is not an independent ms. It forms a part of the Vasishthi Paddhati, wherein it is transcribed after the Codi. karma ceremony covering foll. 54-69. It contains only a few chapters, and starts abruptly with a linc in the middle of ·7 the Jatakarma rite: PAT TE FET POSHTAT fari. The beginning has been lost to us, for the leaves preceding it are missing; still the colophon at the end of the Jatakarma "ATTREE r fantei stands in evidence that it began with the first chapter as known to A.F. In its arrangement of chapters it follows E., and occasionally gives the įshi, chandas, devata and viniyoga of the mantras, which curiously enough are transcribed on the margin of ms. E. by a late hand. It ends with Godana. (8) MSS. OF THE VĀRĀHAGRHYASŪTRA-PADDHATI The Paddhati msg, show beyond doubt that the Varaha text as represented by the group E.F.G. is the genuine one. Though like Durga's commentary on the Nirukta the Paddhatis of Gangadhara and Vasishtha do not always repeat every word of the Grhya, they do nearly always give the mantras besides supplying some very important variants. C1 (used by Sastry), C2 (Baroda ms, acc, no. 8088, grantha: 1900), C3 (D.A.V. College, Lahore collection). These are complete though corrupt mss of the Paddhati of Gdh. with the exception of a few missing leaves. These show no differences in their arrangement and division of chapters. They all begin svith Garbhadhana and end with Gșhapraveśa, ce ends: संयत् १७२४ वर्षे शके १५८६ अपर्चमाने वैशाखमासे शुक्ल- पते अक्ष ३ भौमयासरे...लिखितो ऽयं प्रन्थ प्रात्मपठनार्थे ॥ थी। तथा परो. 91 N DE 11 C3 ends: 69 V02 ao 159 SEATS Gangadhara cites by name a large number of authorities who are enumerated below in the order in which they occur for the first time: far (sloka), are (sl.), atsaa, sia[ta], eria (fl.), taa (32.), Tret, EMITT (sl.), Tuyetu, fayziert, ·8 विजे[चीज or चैजवाप[गृह्य]', गौलाक्षि (for लौगाक्षि), भाष्यकार कात्यायन, याज्ञवल्क्य (61.), ब्रह्मपुराण, शातातप (61.), गौतम (prose), अंगिरस् (61.), श्रापस्तम्ब, हारीत (prose), वसिष्ठ ( prose), श्राश्वलायन (61.), मुनयः (51.), बौधायन (1.), कर्क, शिक्षा (Piigala, s1.), व्याकरए (Pan.), निरुफ्त (Yaska), छन्दर (Pingala), कात्यायन and मानवगृह्य. Besides, he quotes five Srutis : (1) नान्तरेण संचरेयुरिति श्रुतिः (2) अाग्नेयो वै ब्राह्मण इति श्रुतिः (3) छंदांसि तया प्रीणाति इति श्रुतिः (4) नामांसो मधुपर्क इति श्रुतिः (5) अथापि त्रीणि स्युानो हि तृतीयो द्वे त्वेव [भवत इति शतपथश्रुतेः. C4 (Baroda Cent. Libr., acc. no. 8092). This is the Vasishthi Paddhati and has already been referred to in connection with ms. G. Out of 11g leaves 29 are missing. It begins : अथ वाराहसूत्रस्य पसिष्ठोक्तवासिष्टी पद्धति लिख्यते. The order of rites differs widely from the Paddhati of Gdh. In explaining the sūtras it often gives the very words of Gdh. It begins with Punyaha, goes on with Vivaha paddhati, Upa. nayana and Vratas and ends with Godana. REASONS FOR BRINGING OUT A NEW EDITION In the following few pages I shall briefly state my rea. sons why I undertook a new edition of this small treatise. The existing edition of Dr. Sama Sastry of the Arthasastra fame has some very serious shortcomings, which, in the light of the new mss. discovered, it was absolutely necessary to rectify. (A) ONE FOURTH OF SASTRY'S TEXT IS FROM MANAVA-GKHYA The most striking of these is that five full chapters (XIII-XVII) and 3 quarters of the sixth (XVIII) are a verbal reproduction of a Manava.Grhya ms. The editor failed to 1. I bayo giron the passago In my poto on III. 1, 2. It runs: सथा च गोलाक्षि:-परेन प्राशनं जातेषु दन्तेषु. At another place the reading is या गलाति:-पठे मासे साशनम् । जातेषु दन्तेषु चेति. Ct. Rathor. CLIx.1. .. SestDE. I. 1.3.3.

·9 notice this, for while, in his introduction, he establishes the similarity of the Varaha rites to those of the Apastamba, Baudhayana and Hiranyakeśın, he omits to explicitly mention the Manava That for these five chapters and three quarters as well the Varahas had an independent text of their own and did not depend on the Manavas is amply proved by the dis covery of EF Besides, Gangadhara the author of the Pad. dhati comments upon the text supplied by EF and distin guishes the Varaha from the Manava (1) ततोऽग्नेरुत्तरदिग्भागे दर्भानास्तीर्य तत्र प्राची प्राड्मुखी कन्यामव स्थाप्य उपविष्टाया हस्या पुरस्तात् प्रत्यड्मुखस्तिष्ठन् वर पाणिं गृह्णीयात् । fagaTETOTT" Ta madania (ManGr 1 10 15, Sastry's edit ch XIV p 16 1 22) (2) सन्ध्यासमये बधू गृह प्रवेशयेत् । गोधूलिकेत्यर्थ । केविद् ब्रह्म- वचनमिच्छन्ति । तथा च मानवगृह्ये-गोभिस्सहास्तमिते ग्राम प्रविशन्ति । ETETUTTARE [ET] (ManGf I 13 19Sastry s edit ch XVII p 20 1 12 ) In these two passages Gangadhara first paraphrases and explains the Varaha sutras (XIV 13, XV 14) "Tat sorting ETTET Framhafter getICIE 34467" and "affarat TETETUESIT' respectively, and then draws upon the Manava, which he mentions by name (B) WRONG AND INCOMPREHENSIVE CHAPTER HEADINGS THE FIRST CHAPTER PLACED AT THE END (1) The chapter entitled Vivāha is only just the preliminary portion of Vivaha-the Kanyāvarana (2) The Parißish tam chapter is, as the colophon à ANTELE TE Gry shows in reality the first chapter and not an appendix (3) În other cases where a chapter deals with more than one rite, only the first is put up as the heading, the others being altogether ignored Thus Agnivrata, Asvamedhiki Diksha, Traivıdyakavrata Samāvartana, Alankarana, Garbhadhana and Simantonnayana do not appear as headings ·10 (c) WRONG PUNCTUATION AND SPLITTING UP OF WORDS 1 Out of numerous instances I give here cnly a few: (1) गृह्याग्नौ पाकयज्ञान् विहरेत् । ह्रस्वत्वात् । पाकयको ह्रस्वं हि पाक इत्याचक्षते (p. 23. 11. 9.10). The punctuation mark preceding 945 ought to, precede ह्रस्व i.. ह्रस्वत्वात्पाकयज्ञः । हस्वं हि पाक इत्याचक्षते. f. Srinivasadhvari's com. on JaimGr. (W. Caland's Lahore edit. p. 39): यस्मादेते दर्शपूर्णमासादिभ्यो ऽल्पे भवन्ति, तस्मादेषु पाकयक्षाख्या । पाकशब्दो हवाल्पार्थवाचकः, Ashtavakra's com. on ManGr. (II. 4.1): पाकस्तनुरुच्यते, and Haradatta's com. on ApGr (I.2.9): पाकशन्दो अल्पवचनो यथा तिप्रं यजेत पाको देव (VII. 20. 15) इति. (2) चतुः परिणयति समितं सङ्कल्पेयामिति । पर्याये पर्याये ब्रह्मा ब्रह्म- जपं जपेत् (p. 17. 11. 7-8). "He takes (the bride) round (the fire) four times reciting the verse समित सङ्कल्पेथाम्. (And) for each (complete) circle round (the fire) the Brahma priest chants the Brahma-chant." This is altogether inconsistent with the tradition, for neither the verse समितं सङ्कल्पेथाम् is to be recited by the bridegroom, nor is it different from the Brahma-chant that is to be recited by the Brahma. Rightly punctuated the passage would run thus: चतुः परिणयति । समितं सङ्कल्पेथामिति पर्याये पर्याये ब्रह्मा ब्रह्म- जपं जपेत् (ManGr. I. 10. 18, 19). (3) अघोरचक्षुरपतिध्न्यऽधि (p. 15. 1. 20). It is a well-known verse of the Rgveda (X. 85. 44). (4) यापस्तरितव्या श्रासीत् - अति समुद्राप घेणवे सिन्धूनां पतये नमः (p. 20. 11. 3-4). Here the plural #19: governs the singular sira and the indeclinable at stands alone having no relation with any word expressed or understood. Neither is there any such known verse as begins with अति समुद्राय घेणये. This very shtra occurs in the ManGr. (I. 13. 15), which correctly reads : यत्रापस्तरितव्या आसीदति-समुद्राय...पए सिन्धूनां पतये नमः (TS. IV.6.2.6).

·11 (5) अपश्यं त्वा...प्रजाभ्यो विभर्षि पुत्रान् । इति स्त्रिया दीव्यत्या सञ्जपति (Garbhadhana rite p. 21. 11.7-14). "(The husband) recites along with his sporting (or gambling?) wife the (four) verses श्रपश्यं त्वा...' The correct reading is स्त्र्यादिव्यत्यासं जपति (ManGr. I. 14. 16, and the com.: दम्पत्योर्जपः । पत्नी पूर्वम्). . (D) THE SAME MANTRA OCCURRING AT TWO PLACES HAS DIFFERENTLY CORRUPT READINGS या अकृन्तन्या अतन्वन्यायन्या वाहरन् । अथास्यै वासः प्रयच्छति । याश्चाग्न्या देव्यो उन्तानमितो ततन्था। या अतन्वन्यावन्या वा हरन् । तास्त्वा देव्यो जरसे संव्ययन्त्यायुष्मन्निदं यश्थाम्या देव्योऽन्तानभितो ततन्य । परिधत्स्व बासः॥ (Upanayana ch. तास्या देव्यो जरस.संव्ययन्त्वा. p. 4. 1. 24-p. 5. 1. 1). युप्मन्निदं परिधत्स्व वास इति ॥ Panigrahana ch, p. 15. 1 26-p. 16. 1.2). For a more correct reading see Manavagrhya (I. 10.8,22. 3; cf. AV. XIV. 1. 45). The third line of this verse occurring in the Panigrahaņa chapter, although in perfect accord with the one in the Upanayana chapter, presents a strange discord with the context in which it occurs-herein the bridegroom is made to address his mate as प्रायुप्मन् instead of as श्रायुप्मति. (E) SASTRY'S TEXT LAYS DOIVN IRRELIGIOUS AND IMMODEST INJUNCTIONS FOR A YOUNG MAN AND WOMAN (1) असंसृष्टामधर्मेणोपयच्छेत् (p. 12. 1. 1). "(The young man) ought to marry an asamsrshta (girl) in accordance with adharma." (2) मां च पश्यसि सूर्य ध । अन्येपु मनस्कृथाः (p. 21. 11.2-3). "Thou seest me and the sun. Engage thy mind in others."

·10 (C) WRONG PUNCTUATION AND SPLITTING UP OF WORDS Out of numerous instances I give here cnly a few: (1) गृह्याग्नौ पाकयज्ञान विहरेत् । ह्रस्वत्वात् । पाकयशो हस्वं हि पाक इत्याचक्षते (p. 23. 11.9-10). The punctuation mark preceding 4t ought to precede हस्वं i.e. ह्रस्वत्वात्पाकयज्ञः । हस्वं हि पाक इत्याचक्षते. Cr. Srinivasadhvari's com. on JaimGr. (W. Caland's Lahore edit. p. 39): यस्मादेते दर्शपूर्णमासादिभ्यो ऽल्पे भवन्ति, तस्मादेषु पाकयाख्या । पाकशब्दो घनाल्पार्थवाचकः, Ashtavakra's com. on MinGr. (II. 4.1): पाकस्तनुरुच्यते, and Haradatta's com. on ApGr (I.2.9): पाकशब्दो अल्पवचनो यथा क्षिप्रं यजेत पाको देव (VII. 20. 15) इति. (2) चतुः परिणयति समितं सङ्कल्पेथामिति । पर्याये पर्याये ब्रह्मा ब्रह्म- जपं जपेत् (p. 17. 11.7-8). "He takes (the bride) round (the fire) four times reciting the verse समितं सङ्कल्पेथाम्. (And) for each (complete) circle round (the fire) the Brahma priest chants the Brahma-chant." This is altogether inconsistent with the tradition, for nei. ther the verse समितं सङ्कल्पेथाम् is to be recited by the bridegroom, nor is it different from the Brahma-chant that is to be recited by the Brahma. Rightly punctuated the passage would run thus: चतुः परिणयति । समितं सङ्कल्पेथामिति पर्याये पर्याये ब्रह्मा ब्रह्मा- जपं जपेत् (ManGr. I. 10. 18, 19). (3) अयोरचक्षुरपतिघ्न्यऽधि (p. 15. 1. 20). It is a well-known verse of the Rgveda (X. 85.44). (4) यत्रापस्तरितव्या आसीत् - अति समुद्राय घेणवे सिन्धूनां पतये नमः (p. 20. 11.3.4). Here the plural प्राप: governs the singular प्रासीत् and the indeclinable ora stands alone having no relation with any word expressed or understood. Neither is there any such known verse as begins with अति समुद्राय घेणचे. This very satra occurs in the ManGr. (I. 13. 15), which correctly reads : यत्रापस्तरितव्या पासीदति-समुद्राय...येयवे सिन्धूनां पतये नमः (TS. IV.6.2.6).

·11 (5) अपश्यं त्वा...प्रजाभ्यो विभर्पि पुत्रान् । इति स्त्रिया दीव्यत्या सञ्जपति (Garbhadhana rite p. 21. 11.7-14). "(The husband) recites along with his sporting (or gambling?) wife the (four) verses अपश्यं त्या...' The correct reading is च्यादिव्यत्यासं जपति (ManGr. I. 14. 16, and the com.: दम्पत्योर्जपः । पत्नी पूर्वम्). (D) THE SAME MANTRA OCCURRING AT TWO PLACES HAS DIFFERENTLY CORRUPT READINGS या अकृन्तन्या अतन्यन्यायन्या वाहरन् । अथास्यै वासः प्रयच्छति । याश्चाग्न्या देव्यो ऽन्तानभितो ततन्था। या चतन्वन्यावन्या धा हरन् । तास्त्वा देव्यो जरसे संव्ययन्त्यायुप्मन्निदं यश्चाम्या देव्योऽन्तानभितो ततन्य । परिधत्स्व यासः ॥ (Upanayana ch. तास्त्वा देव्यो जरस.संव्ययन्त्या- p. 4. 1. 24--p. 5. 1. 1). युष्ममिदं परिधत्स्थ पास इति ॥ Panigrahana ch. p. 15. 1 26-p. 16. 1.2). For a more correct reading see Manavagrhya (I. 10.8,22. 3; cf. AV. XIV. 1. 45). The third line of this verse occurring in the Panigrahaņa chapter, although in perfect accord with the one in the Upanayana chapter, presents a strange discord with the context in which it occurs wherein the bridegroom is made to address his mate as आयुप्मन instead of as श्रायुप्मति. (E) SASTRY'S TEXT LAYS DOWN IRRELIGIOUS AND IMMODEST INJUNCTIONS FOR A YOUNG MAN AND WOMAN (1) असंसृष्टामधर्मेणोपयच्छेत् (p. 12. 1. 1). "(The young man) ought to marry an asamsrshta (girl) in accordance with adharma." (2) मां च पश्यसि सूर्य च । अन्येपु मनस्याः (p. 21. 11, 2-3). "Thou seest me and the sun. Engage thy mind in others."

·12 This verse is addressed by the bridegroom to his bride on her first entering his house. (F) A REVIEW OF DR. SASTRY'S INTRODUCTION (1). The order of the rites both in A. and B. is more in accordance with Gangadhara's Paddhati than with Sastry's printed text based upon A, and B. The order of the three rites following "the initiation of the student" accords neither with Gangadhara nor with the printed text. In the enumeration of rites Prayadanakarma, Arghyadanam, Alankaraṇam and Kanyadanam have been omitted after "election of a bride." Garbhadhana at the end is surely a mistake for Gphapraveśa. (2) "The Varahagshya differs from other Grhyas in that it contains a number of old gathas not found elsewhere" (p. iv). The statement is totally wrong, for all the gathas on page 16 of Sastry's text are taken over from the ManGr. and have parallels in other Gěhyasätras. (3) "A few old customs not found in other Gșhyasatrag are also described here. The ascertainment of the suitability of a bride by observing what particular mud-piece she selects out of a number of pieces collected from various places, and the making of marriage agreement by both the parties with cowdung in their hands, are two interesting customs peculiar to the Varaha form of marriage" (p.iv). Of these the first custom is neither "not found in other Grhyasätras" nor "peculiar to the Varaha form of marriage." The Asvalayana (i. 5. 5, 6, and Haradatta's recension edited by Ganapati Śas. tri p. 20), Apastamba (1. 13. 15), Manava (1. 7. 9, 10), Bharadvaja (I. 11) and other Grhyastras describe this custom in plain words and some even supply greater details.

·13 These instances will suffice to vindicate the uncritical character of the edition quoted. Mistakes do occur and blunders do creep in even in the most carefully edited works (and I myself claim no finality for my edition), but this can be no excuse for the complete neglect of the ordinary precautions of an editor. Consulting the various Samhitas and Sūtras and referring to the Vedic Concordance absorbs much time and invokes a good deal of labour, but such work is indispensable in the editing of a text of this kind. RELATION WITH THE MAITRAYANT-SAMHITĀ (A) THE MANTRAS As was to be expected, all the mantras and anuvakas derived from the MS, are quoted by pratika, but the contrary, that all the pratikas should refer to the MS., does not hold good. 79 (111. 11), jūHT: (X1. 24 ) and jaar (XIV. 6 ) are to be referred back to VarGr. itself ( 11. 5, IV. 3, where they are given in full). Similarly zenet TTE (V. 21 ) stands for ब्रह्मणो ग्रन्थिरसि स मा विनसत्, just on the model of Turi alustana (ib.) (See Mangļ, 1. 22.6). gat: Granata: (XVI. 9) is taken from RV. (X. 85. 39) and is given sakalapathena in ManG;. I. 11, 12, though at a subsequent place (I. 15..1 ), which corresponds to the present Vär, sūtra, it naturally refers to the mantra by pratika. It is possible that the author of our work was unconsciously influenced by the MānGI., with which he was already acquainted. ORATE U STE (I. 13) may also be a pratika. Cf. Manśr, 1. 2. 3, 25. It is not derived from MS. oftata to gain and ScŪTA OIT 3+ (IV. 8), feat SE (IX. 14 ) and TIGER (XI. 6 ) could as well have been intended by the author to stand as complete mantras by themselves. For the fuller text of tra arto (and by ana. logy of strata arto ) see ManG; I. 21, 2, ApMp. 11. 1. 1, for farrste TS. III, 5. 2. 2, K$. XVII. 7. TOEIE occurs in ·14 ManG;. 1. 9.9 as well without any one of the extensions of ApMp. II. 9.7-9. (2) SANDHI The VarGğ does not share with its Samhitā any of the peculiarities of sandhi. In the mantras, however, quoted by pratikas, there is only one case where an occasion was affor. ded to the Sütrakāra of choosing between the Samhita and his own usage. The corrupt mss. unaffected by the emendations of the learned scribes, have preserved the Samhita usage unaltered : q&fo 97AT. The VarŚr. mss. have variably now the one and now the other reading. The same confusion is observable in ManGr. (II. 17.7), which, however, presents a few more examples of this sandhi. See Knauer's Einleitung, section 8. (c) THE CANDRABINDU All the schools of the Yajurveda developed a new mode of pronouncing the anusvära, when followed by one of the sibilants or the aspirate h. This was represented in writing by a different sign known now-a-days as the candrabindu. Both the schools of the White YV. as well as the TS. regularly changed the anusvāra to a candrabinda even when followed by a r. The KS. shows only one instance of a candrabindu before arstafarguet (VII. 14, VIII. 3, but XVIII. 4 stai- TEUET )}i. e. when the acc. pl. ending - was changed to mr. Thos in these schools the annsvāra was retained only before y, v and l. In the Mait. school, however, the tendency was further extended to the anusvāra preceding y and v. Beginning with the MS. down to the prose of the Man, and VarGr. anusvaras are only traceable before a I. Curiously enough, the Kapishthala-Katha Samhita also presents an instance of a candrabindu before a yollanarak uTİ (XLIV.3), but this is not sufficient to prove that the Kap.

·VID) 15 SN LIBRARY usage was in conformity with that of the Maitrayaniyası RELATION WITH THE VARĀHA-SRAUTA AND THE PARISISHTAS The present text of the VarGr is a later compilation than the VarŚr and its Pariśıshtas Hence, very naturally it has frequently drawn upon them Upanishadarhah (VIII 12-13) is taken over verbally from one of the Pariśıshtas, the Antarkyakalpa The Grhyapurusha, the first of the Par, forms the source of the majority of the sutras in the Vaišva devakarma (ch XVII), and still another Par, the Rahasya, has supplied materials for Pravargya (VII 17-20) This commumity of relationship is extended further to common corruptions and confusions between the right and wrong readings of the mantras, e g EHF ETHI, a vae (XIV 13), * YAT (IV 4), etc A close examination of the few Śrauta extracts ghen in our footnotes would show that points of difference are not al. together lacking In such a corrupt state of Vär mss as we have them, minor variations which could be accounted for as clerical mistakes and later emendations, cannot be seriously taken to have existed from the beginning, e 8, atuant sfat in the Śr for ett gra in the Gr (I 12) Still there is one instance in which the Gf has certainly deviated from the Śr It reads व्ये ध्वान्ता वाता अग्निमभि ये सपतन्ति । दूरेहेति पतत्री वाजिनीवान् (XV 1), while the Śr agreeing in all essentials with TS I 7 7 2 reads ० यो ध्वान्त वातानमनु सचरन्तौ । दूरेहेति पतत्रीन्द्रिया This could possibly be accounted for as due to the influence of ManGr I 13 4, which is identical with our Gr, with but two variants and #tia in most of the mss, though w pointing to and wala are also preserved O वान् ० in some mss Very significant is the enumeration of the Par in the beginning of the VarGr Firstly, it gives us the names of ·16 three lost Parißishtas, the Anugrahika, the Hautſka and the Śulvika, and of two thers whose colophons are missing, viz., the Rahasya and the Yamaka. These we could otherwise hardly have known. Secondly, it bears evidence of an order different from that of the present Śr. ms. Lastly the statement that these Par, are twenty-two in number is worthy of consideration, for if every one of the names enumerated be considered as the designation of one independent Par., the number exceeds twenty-two by five. It would be a matter of possibly fruitful investigation for the editor of the VarŚr. Par. to see whether some of these form part of the others or are later interpolations. The substitution of the Pitsmedha by Pratigraha in the Gr. is another problem to be left for the future editor of the Varsr. Par. 1 RELATION WITH THE MĀNAVA-GRHYASŪTRA The Varahas and the Manavas belong to the same sakha, the Maitrāyaṇiya. Their Srauta and Gșhyasūtras are hence very closely related. Several sotras are verbally identical. These have been noted in our footnotes, which also contain reference to all parallel passages. The chapters specially worthy of mention in this connection are: Cadakaranam, Vratani, Vedavratani, Upakaranam, Utsarjanam, Samavartanam, Madhuparkah, Vivahaḥ, Ratharohanam and Garbha. dhanam. Here the Var. and Man. texts run side by side, though points of difference are not lacking. Jatakarma of Varaha covers a more extensive ground, while Dantodgamanam is altogether omitted in the Man. Pa. trabhimantraṇam and Annapraśanam in the two Satras have little in common, RELATION WITH THE KĀȚHAKA-GRHYASŪTRA Next to the Manavas, the Kathas bear the closest affini. tics with the Varahas. In some chapters such as the Vratani, ·17 Upakaranam, Utsarjanam and Anadhyāyaḥ the three Grhiyasūtras -Man., Var., Kath..have much the same tradition. A detailed discussion of this common tradition lies outside the scope of our introduction. Here we shall be content to simply indicate that in some respects the Varahas stand nearer to the Kathas than to the Manavas, who belong to their own sakha. Thus IV. 22 and VIII. 12 are identical with KathGș, XL. 17, X. 1, 2 as against ManGr. I. 21. 12, 7. 1. Cf. also Marti Haritatt a HT KAARITMA ( Vär. III. 7) with Kath. XXXVI. 13 ATĖ a: (hi to be supplied from the preceding sū., and Arafat to be understood as the subject of waia:) and Man. I. 18. 7 7 AYAT AT1411 43Trur. at in Var, IV. 14 agrees with Kath. XL. 13 as against Man. 1, 21. 8 qyt. In a number of instances where the Man. and the other Gșhyasūtras fail, the Kath. supplies the parallel, e. g., the application of the mantra hieraa Foo for wetting the hair (Var. IV. 8: Kath. XL. 10), and Pravadanakarma (Var. XIII. 4: Käth. XVII. 2). Similarly IV. 18-19 corresponds with Kath. XL. 2-7, with but two differences-(i) Kath. TIET Fra:, while the Var. prescribes for the Bhargavas hair on both sides of the head; (ii) an interesting transposition of words: Var. fyrant Saw I THA AF MÜH, Kath. aTTA I Himarë friant SRT. Cf. also Var. VI. 11, 12 with Kath. 1. 21-23. For the performance of Annapraśanam the Var. does not state the month, but simply says "When the teeth have come out". The Man. and other Gșhyas in general specify the sixth month. The Kath. takes an intermediate position: TÙ ATË Sami Frag at slag (XXXIX. 1). RELATION WITH OTHER GRHYASŪTRAS When the Män, and Kath. fail, one or other of the Grhyasūtras supply parallels to the Var. A few examples are: (1) Asv. I. 10. 23-25 at guersi fantaa! TTSTJE: 1 ·18 9744ETAISTEL 2754. Identical with Var. I. 34-36. (2) Ap. VI. 15. 8 get 714 GuTà fat ha, Var. III. I पिता माता च पुत्रस्य नाम दध्याताम्. The Grhyas in general do not mention माता. (3) The three Sūtras of the Samaveda-Khad. II. 3. 29, Gobh. II. 9. 21, Jaim. I. 11 - use the mantra 10o for mürdha-parigrahaņa in Cūdakaraṇam, thus agreeing with Var. IV. 20 z4ryto sta : a. (4) Kaus. II. 1' arrivatahraun, Var. V. 8 TIPY Tarqataalne. The general reading is o 3470mA. (5) Baudh. II. 7 unai...487 is identical with Var. V. 27 EiTi...LTH DISTINCTIVE FEATURES OF THE VARAHA-GRHYA Unlike any one of the known Gșhyasūtras“, the Vár. starts with enumerating the Várśr. Pariſishtas, and after Pa. kayajñaḥ it begins the samskāras with Jātakarma and ends with Simantonnayanam, adding at the end Vaišvadevakarma. Thus it deals with only about half thé ritual. To the usual saņskāras it adds Dantodgamanam, and among the marriage rites it devotes special attention to the sounding of all musical instruments" which is elevated into a separate rite and covers the entire thirteenth chapter. 1; Prof. Ciland's ms. 2. Cf. also Samskäraratnamālā p. 189 Diaril44411H. 3. This refers to Prof. Caland's forthcoming edition, 4. The following GȚhyasútras have been consalted: Aſv. (Bib. Ind.), Sankh. (Oldenborg), Kaas. (Prof. Caland's fragmentary ms.), Jaim, (Caland), Gobh. (Knager), Khád. (Mysore), Kausika (Bloomfield), Mán. (Konger), Kath. (Coland). Bodh, (Mysore), Bhar. (Salomons), Ap. (Winternitz), Hir. (Kirste), Vaikh. (Caland), Pār. (Stonzier). Through Prof, Calaod's good offices I had obtained the Madras mus. (in Devandgari copy) of Fidbùla-Kalpa-vyakhyå. Towards the end there is a brief vyåkhyå of VadhGr. bat on account of its succiptness I could make little use of it.

·19 In details several points of unique interest can be found in almost every chapter. Some of them are given below: 1.6. The ahitagni is required to sacrifice in the Dakshinagni fire. II. 1, 2, 12 have no exact parallels. Yë reo is not recorded in the Vedic Concordance. II. 3 prohibits the mother from touching the child until the mantras have been chanted. II. 8. Gold is the principal ingredient in the food given to the new-born child, and an optional prescription is made for its continual use (after rubbing it in water) upto the twelfth year. III. 3. The girl is to be given only one name.' III. 4. The mantra HT TATT TT (MS. II. 6. 11 ) is applied for abhimarsana. III. 12. prescribes the dirghas for annaprašana. IV. 3-5 have no exact parallels. IV. 8 has a new mantra: sida aty 5. IV. 13 allows the option ATATTSPOT 7 sfazi. IV. 24, V. 4 have no parallels. V. 28 lays down for the brahmacarin the use of a ka. mandalu, and that of a different form for every one of the three higher castes. The kamandalu appears again in IX. 15. VI. 17 prohibits the begging of salt. IX. 20, X. 2 have no exact parallels. X. 14. The marriage agreement is made by both the parties with cow-dung in their hands. The vocabulary contains many words that would interest the lexicographer, e. g. cyāvan), nicalkala, karalika. 1. Cf. Samskāraratnamili p. 864 512 Til ·20 DATE OF COMPOSITION OF THE VĀRĀHA-GRHYA The VarGị. not only begins with enumerating the Parisishtas', but in sections such as the Upanishadarhaḥ and the major part of the Vaišvadevakarma it depends for its text entirely upon ther. The Parisishțas themselves are younger than the Varśr. to which they are appended. A detailed description of guņavidhi, codanavidhi, adeśavidhi and other technicalities of the Mimamsa in the Par. gives us the upper limit for the age of their composition. For the lower limit we are left free to make surmises. From the option made in the slaughter of the cow at the Madhuparka, Dr. Sastry infers that the VårGT. was composed in the first and second centuries A. D. The sutras identical with Man., Kath., Aśv. and other Gșhyas do not point unequivocally to the priority of the one over the other. The same passage quoted in the Man, and the Var. (VIII. 6) as a śruti is incorporated in the Kath. without any indication of its being a citation. Similar is the Var. treatment of some of the Srutis of the Manavas. Our thorough investigation into the matter has convinced us that this can also form no sound basis to construct our chronology upon. The cat passages allow of no definite identifications. - hones (XIV. 24) could probably refer to ManGr. 1. 11. 26.2 The importance attached to the yajñopavita in the Var. may, serve for some scholars as an additional indication of the priority of the Man. But then the Bodh., which has hitherto been considered as one of the oldest Sutras, and the accented Kath. Ar, including the Upanayana-Brahmana would have to be considered as younger productions. 1. It is highly problematical whether this enamoration is not an interpolation, 9. Por other possible Mán, joidencos see onder "Relation with tho Varšrand the Par," ·21 About one thing we are sure, namely, the VarGſ. was originally composed at a time when the Kathas were still living in close proximity, for there is not an insignificant number of sotras, which agree with the Kath Gſ. as against the Man., besides a number of sütras common to all the three. We have not been able to trace any citations from the VarGţ. In our own days the Varahas have been absorbed among the Manavas. At the conclusion of my labours I have much pleasure in expressing my thankfulness to the authorities of Lahore and Baroda libraries for lending me their most valuable manuscripts. RAGHU VIRA ·552/ ॥श्रोम् ॥ ॥ नमो यशवराहाय॥ [मैत्रायणीयसूत्रपरिशिष्टसंख्यानम् ] अतः परं परिशिष्टो मैत्रायणीयसूत्रस्य | गृह्यपुरुषः, प्रायश्चित्तं', अनुग्रहिक-हौदक-शुल्वि-उत्तरेप्टेक-वैष्णव-अध्वर्यविर्क-चातुर्होदक-गो- नामिक-याकुलपाद-रहस्य-प्रतिग्रह-यमक-वृपोत्सर्ग-प्रश्न-द्रविण-पद्का- रण-प्रधान-सान्देहिक-प्रवराध्याप-रुद्रविधान-छन्दोऽनुक्रमणी-अन्तर्य- कल्प-प्रवासविधि-प्रातरुपस्थान-भूतोत्पत्तिरिति द्वावि शतिः परिशिष्ट- संख्यानाम् ॥१॥ [अथ पाकयज्ञाः] गृह्ये ऽग्नौ पाकयज्ञान्विहरेत् ॥ २ ॥ हस्वत्वात्पाकयज्ञः हस्वरहि पाक 7 In their ms. the Parisishta 2 In the Varsha Srauta (Baroda ms following रहस्य - deagnated पितृमेध. 11234) the post-colophon of the 8. Sh, थन्त कल्प concluding section of this Parigishta Antarkya is the name of a sage to substitutes स्मार्तसूर for गृह्मपुरुष whom obeisance 19 paid towards 3 F. Sh गृह्यं गृह्यपुरुष प्राय (omitted the end of the chapter शलंकायन. by Sh) प्रायश्चित्तं. But गृy and प्राय गोत्राय अन्ताय सशिष्याय स्वधा नमare no Parisishtas स्तर्पयामि. 4 Sh. वि., F सुल्वि. 9. For द्वाविंशति F, has द्वाविंश- 5 Sb. .ष्टि.. 10. Before गृह्ये F. Inserts ओं, 6. Sh प्राध्वर्यविकार्षक, F. प्राध्वर्यविकर्ष. Sh,गृह्या- 1.3h, टं ·[I. 13. २] घाराहगृहास्त्रम् इत्याचक्षते ॥ ३ ॥ दर्शपूर्णमासप्रकृतिः पाकयज्ञविधिरप्रयाजो उन याजो ऽसामिधेनीकः ।।४।।खाहाकारान्तं निगद्य होमाः॥५॥ परतन्त्रोत्पत्तिः' दक्षिणामावाहिताग्निः कुर्वीत शालानावनाहिताग्निः॥६॥ गोमयेन गोचर्म- मात्रं चतुरस्र स्थण्डिलमुपलिप्येपुमा तसिन्लक्षणं कुर्वीत-सत्यसदी - ति पश्चार्धादुदीची लेखां लिखति । ऋतसदसीति दक्षिणार्धात्प्राचीम् । धर्मसदसीत्युत्तरार्धात्माचीम् । मध्ये द्वे तिस्रो वा प्राचीः । ऊर्जस्वतीति' दक्षिणाम् । पयस्वतीत्युत्तराम् । इन्द्राय वेति मध्याद्वा । सर्वाः प्रादेशमात्र्यो दर्भेणावलिखेत् ॥ ७॥ अद्भिः प्रोक्ष्यामिर सादयति ॥ ८॥ परिसमुह परिस्तीर्य" पर्युदय तूष्णीमिध्मावर्हिः संना ग्रागणैर्दक्षिणारम्भैरुदक्स स्थैर- युग्मैर्धातुभिः स्तुणाति ॥६॥ दक्षिणतो ऽग्नेब्रह्माणमुपवेश्योत्तरत उदपात्रम् ॥१०॥ बर्हिषः पवित्रे कुरुते ॥ ११ ॥ समावप्रच्छिन्नप्रान्तौ दभौं प्रादेशमात्रौ पवित्रे स्थो धैष्णव्ये इत्योपध्या छित्त्वा विष्णोर्मनसा पूते स्थ इत्यद्भिस्त्रिरुन्मू- ज्य, प्रोक्षणीधर्मः सस्कृत्ये, प्रणीतां"प्रणीय निर्वपणप्रोक्षणसवपनमिति यथादेत चरुमधिश्रित्य शुक्लुवं प्रमृज्याम्युझ्याग्नौ प्रताप्य-अदितिरसि नाच्छिन्नपत्रेत्याज्यममावधिश्रयति ।। १२ ।। पृः पयो ऽसीत्याज्यं निर्वपति 1.Sh, प्रयाजानु०. 14. Vicśr, ms. p. 28 has a similar 3. The mss. न्ते. passage : पर्हिषः पवित्र कुरुते । समाव- 3. Or. VarSr. ms. P.3: आसीनो जुहु प्रच्छिन्नप्रान्ती दी प्रादेशमात्रौ पवित्रे याजान्वको निगद्य खाहाकारान्तम् . स्थो वैष्णव्या इत्योपध्या छित्त्वा विष्णोर्म- नसा पूते स्थ इत्यद्भिनिरुन्मृज्य प्रोक्षणी- 5. Sh, र वा. स्सएस्कुरुते. 6. MS.1.1.10. 15. Sh. •ताः. 7. Sh. खेत्. 16. Sh, दै०. 8.cE. Varsr. ms. p. 42 सत्यसदसीति पश्चा दुदीची लेखां लिखति । ऋतसद. 18. Sh. अद्भिरासिच्य (probably an emen- सीति दक्षिणार्धात्प्राचीम् । धर्मसदसीत्यु. dation of a bad variant). त्तरार्धात्प्राची लेखा प्रतिष्ठाकामस्य कुर्यात्. 19, Identical with VarSr. us. P. 41. 9.AV.IX.3.16. Cf. MS. II. 8.14. Sh, अच्छिन०, F. •ापना, Gdh. 10. MMS. I.2 3. पात्रा. Cf. Rs. I. 11 अदितिरछिन्न- 11. Sh. E.O. Put परिस्तीर्य after पर्युक्ष्य. पत्रा प्रिया, etc. 12.Sh.नाम.. 20.cf. KS. I. 103; ManSr. I.2.3.25. 13. MS. IV.1.6. 4. The sense is not clear. 17. Sh. वी.

·1. 27.] वाराहगृह्यसूत्रम् [३ ॥१३॥ परि वाजपतिरित्याज्य हविश्व त्रिः पर्यग्नि करोति ॥१४॥ देवस्त्वा सवितोत्पुनोत्वित्याज्य५ श्रपयति ॥ १५ ।। तूष्णीमिध्मावहिविप्रोक्ष्य यथा- मातमभिपरिस्तृणाति ।। १६॥ परिधीन्परिदधाति ॥ १७॥ तेजो उसीत्या- ज्यमवेक्ष्प पश्चादगेर्दर्भेष्वासादयति ॥ १८ ॥ अभिघार्य थालीपाकमुत्तरत उद्वासयति ॥ १।। सकृदेवेध्ममाधाय वैरूंपातः प्रथमो होमानाम् ॥ २० ॥ ब्रह्माणमामन्त्र्य समिधमाधायापारावापार्याज्यभागौ हुत्वा युनज्मि त्वेति च योजयित्वा ।। २१॥ न ह्ययुक्तो हव्य५ वहत इति ह विज्ञायते ॥ २२ ॥ कामं पुरस्तादुरो जुहोति- युक्तो वह जातवेदः पुरस्तादिद५ विद्धि क्रियमाण५ यथेह । त्वं भिपग्भपजस्यासि गोप्ता त्वया प्रसूता गामश्वं पूरुप ५ सनेम ।। स्वाहा ॥ इति । विश्वा अमे त्वया वयं धारा उदन्या इव । अतिगाहेमहि द्विपम् ॥ इति ॥२३॥ नक्षत्रमिष्ट्वा देवता यजेत । अहोरात्रमृतुं तिथिं च ॥२४॥ अभिधार्य यद्देवतर हविः सात्तच जुहुयायथादेवतः यथादेवतया चर्चा ॥२५॥ प्राकूताय स्वाहा । प्राकूतये स्वाहेति" जयान्जुहुयात् ।। २६ ॥ प्रजापतिः 1. AUS. II.T. 2. But Gdh.: ओं परि 10. The msg. हव्या. वाजपति दाशुपे (origin not traced). II. For न...पहते Sh. reads: नस्पति । युक्तो 2. MS, IV. 1. 12. वह. Cl. MS. I. 4.5: युनज्मित्वा ब्रह्मणा 3. Sh. omits वि. दैव्येनेति परिधिषु परिधीयमानेषु वदेत् । 4.So also Manor. II.2.11; but sh. अमेर्वा एष योगः । अभिमेतपुनक्छि । युक्तो ऽस्मै हव्यं वदति. 5. MS.I.1.11. Ct. also Ks.xxxi. 15: ...अमेळ 6.Sh. .दा.. एष या(correct यो)गः । ब्रह्मणवामि 7. Sh, fato, cf. Gdb.: युनक्ति । युक्तो ऽस्य हव्यं देवेभ्यो वहति. सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतो ऽतिशिरोमुखाः। 12. Sh. F. इति हविर्ता.. विश्वरूपो महानमिः प्रणीतः सर्वकर्मसु । 13.81, पु०. विश्वरूपो नाम नानाप्रकारामिः । तस्मै 14. The mss. सनेमि. प्रथमो होमः । तं ध्यायेत् . 15. Before त्वया F.G. insert वा. 8. Sh.माझ.. 16. Sh.omits च. 9. MS.I.4.5. 17. Sh. omits आकूतये स्वाहा. has श्रोजो.

·४] धाराहगृहासूत्रम् [I. 38. प्रायच्छत् । इडाम इति स्विष्टकृतमुत्तरार्धपूर्वार्धे जुहुयात् ॥ २७ ॥ मेक्षण- मुपयाम पवित्रे चान्वाध्यात् ॥२८॥ अन्वद्य नो अनुमतिः । अन्विदनुमते त्वम् [इति । ] भूः स्वाहेति प्रायश्चिचाहुतीश्च ॥ २६ ॥ त्वन्नो अमे। स त्वन्नो अरें। मनोज्योतिः । प्रयस्त्रिशतन्तवः। श्रयाश्चाग्ने ऽसीति च॥३०॥ :: इमर स्तनं मधुमन्तं धयापां प्रपीनममे सलिलस्य मध्ये । उत्सं जुषस्व मधुमन्तमूर्मि५ समुद्रय सदनमाविशस्वं ॥ स्वाहा ॥ इति परिधिविमोकमभिजुहोति ॥ ३१ ॥ अन्नपत इत्यनस्य जुडुयाव ॥३२ ॥ एधो ऽस्येधिपीमहि स्वाहेति समिधमादधाति । समिदसि समेधिपीम- होति द्वितीयाम् ।।" ३३ ॥ यहिपि पूर्णपात्रं निनयेत् ॥३४॥ एषोऽवभृथैः ॥३५॥पाकयज्ञानामेतत्चन्त्र ॥ ३६ ॥ आपोहिष्ठीयाभिर्जियित्वा पर्युक्षेत ॥३७॥वरों दक्षिणा | अश्वर वर विद्यात् । गामित्येके ॥ ३८॥ इति वाराहगुह्ये प्रथम खण्डम् ॥ . 1,AMS.I.4.14. समुदपर सदनमाविवेश have boon 2. NMS. II.7.11. corrected to धयापां प्रप्यानममे सरिरस्य 3.MS. III. 16.4. and मधुमंतमूर्वि समुद्रियर सदनमाविशस्व. 4.MS. III. 11.10. 10.MS. II. 10. 1. 5. Gdh, begius the प्रायश्चित्तहोम with 11. MS. I. 3. 39. भूः स्वाहा, 12. Identical with ManGr II. 2.25. 6. 31S. IV. 10.4. 13. Odh. समाप्तो क्रियमाणं कर्म अवश्य 7.MS. I.7.1. शब्दार्थः. 8. Ars. I.4.3. 14. Sh. omits एतत्तन्त्रम्. 16.F. omits वाराह.. In the Varsr. ms. P. 127 घायापा 16. For प्रथम खण्डं Sh. resds प्रथमः प्रपीनममे सलिलत्य and मधुमंतमूर्मिर खएडः सम्पूर्णः. 9. Sh. .विवेश.

·y II 6] धाराहगृह्यसूत्रम् [५ [अथ जातकर्म] प्रामुखमुदड्मुख वा सूतिकालयं कल्पयित्वा ध्रुवं प्रपद्ये शुभं प्रपद्य श्राशा प्रपद्य इति काले प्रपादयेत् ॥१॥ रेतो मूनमिति' च्यावनीभ्यां दक्षिण कुतिमभिमृशेत् । श्रावया ॥२॥ पुत्रं जातमन्वक्षः स्नातं न मातोपहन्यादा मन्त्रप्रयोगात् ॥ ३ ॥अग्नेरम्याहितस परिसमूढस्य परिस्ती- र्णस्य पथादहते याससि कुमारं प्राक्शिरसमुत्तानर सश्वेश्य पलाशस्स मध्यमं पर्ण प्रवेष्टय तेनास कर्णावाजपेद्-भूस्त्वयि दधानीति दक्षिणे । भुवस्त्वयि दधानीति सव्ये | स्वस्त्वयि दधानीति दक्षिणे । भूर्भुवः स्वस्त्वयि दधानीति सव्ये ॥४॥अथैनमभिमन्नयेते" अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृत" भव । अगादगात्सभवसि हृदयादधि जायसे । आत्मा वै पुननामासि स जीव शरदः शतम् ।। इति ॥ ५ ॥ यत्र शेते तदभिमशेरें- घेद ते भूमि हैदय दिवि चन्द्रमसि श्रितम् । घेदामृतस्य देवा माह पुत्र्यमघ५ रुदम् ।। 1 Shomits श्राशी प्रपद्ये dgamana दधानि 2MS III 116 9 Cf ManGrI 17 6 ३ Sh दक्षण- 10 Sh येत्, E.odh •यते 4 Gdh अथ वा प्रसवाभिमुखीं श्रावयेत् variously •श्रित नृत, 5 Gdh जाते पुरे पिता सचैल (-1 सतैल) स्त्वित स्नानमाचरेत् । नानात्पूर्वमशुचिर्न किं 12 A adds वेदो वै पुत्रनामासि स जीव स्पृशेत् । सानादूर्वम[-च्छि-नायो नाड्या शरद शतम् (But not in Gdh) जातकर्म कुर्यात् Cf Parar 1 16 3 13 Ct ManGrI 17 5 186 6 Sh मध्यमपर्ण, E मध्य पर्ण 14 Cf ParGrl स यस्मिन् 7 Gdh पलाशस्य मध्यपर्ण करर्ये कर्णयो ?] देश जातो भवति तमभिमानयते, Hiror सवेष्टय कणों पिधाय जपति Cf Bhar तत पाणी प्रक्षाल्य भूमि- मालभते But Gdh GrI24 मध्यम पलाशपलाश सवेश्य तेनास्य दक्षिण कर्णमाजपति. नाभिर्देवता, नाभिस्पर्शने विनियोग, except F read 18 Sh F भूमिई. दधामि Gdh दधाति, but in Danto 16 Sh CGdh पुनमह हृदम्,EF पुनमग 11 The mass 16 17 II 38 वेद ते इत्यस्य 8 All the Sutra msg ·घाराहगृह्यसूत्रम् [II. 13. इति ॥ ६ ॥ प्राज्य सश्स्कृत्य ब्रह्माणमामन्त्र्य समिघमाधायाधारा- वाधार्याज्यभागी हुत्वा व्याहृतिभिश्चतस आज्याहुतीर्जुहुयात् । जयाम्याता- नाना राष्ट्रभृतधके ॥७॥ कास्ये चमसे वा ऽऽहुतिसंपातानवनीय तसिन्सुवर्ण संनिघृष्य व्याहृतिभिः कुमारं चतुः प्राशयेत् । अत्यन्तमेके सुवर्णप्राशनमुदके निघृष्याऽऽ द्वादशवर्पतायोः ॥८॥ इर्ष पिन्व । ऊ । पिन्येति स्तनौ [ प्रक्षाल्य ] प्रघापयेत् । दक्षिणं पूर्वर सव्यं पश्चात् ।।६।। खिष्टकृते हुत्वा प्रायश्चित्ताहुतीश्च समिधमाधाय पर्युक्षति ॥ १०॥ एष कर्मान्तो बहिद्वारे ऽग्निनित्यः । कणसर्पपयवाना होमः । व्याहृतिभिर्जुहुयात् ॥११॥ अप्रतिरथं जपेत् । इन्द्रो भूतस्येति पड" च ॥ १२ ॥ सूतिका- लय यथाकाल ५ समन्तादुदकेन परिपिश्चेत् ॥ १३ ॥ इति धाराहगृह्ये द्वितीयं खण्डम् ॥ हदम्. चतुः प्राशयति । श्रओं भूस्त्वयि प्राशय- M. F. the best of our lot, suppor [-मी-ति । ...एवमायुष्करणं कुर्यात् । ted by ms. E. suggests that the द्वादशवर्ष यावदेव भवेत्प्राशनमिति. reading as amended above is the '.Cf.fanGr.I.17.4. original ons. Instead of अघ रुदै 5. Gth. ओमिपं पिन्वेसनेन दक्षिणं स्तनं it reads अगं हृदं 1.0. the aspira प्रक्षाल्य तूप्णी प्रधापनम् । ओमूर्ज पिन्वे- tion in has been transferred to त्यनेन [सव्यं] स्तन प्रक्षाल्य [ तूष्णीं] 5, which in its aspirated form 5 प्रधापनम्. was written down as, the pro 6.Cl. MAnGr.I.17.7. nunciation of being identical 7. Sh. कृतं. with Win Testern Indis, to which 8. Gdb. सूतिकायहिौर्यनि नित्यं भूसं- locality all these mss. belong. The स्कारमानं कृत्वा संस्थाप्य समित्प्रक्षेपपूर्वकं writer could conceive of no such कणसर्पपदव्येण सायं प्रातः व्याहृतिभिहों में written word as हुदम् . In the other कुर्यात्. ms. अगं was further emended to 9.Gdh. आशु शिशानः (MS. II. 10. 4) अहं. इत्यप्रतिरथम्... 1. Sh. ब्राह्म.. 10. AAS.IV.14.7. 2.Gdh. राष्ट्रप्रमृतक 11, E. षचं, G. पडरचं. 3.Gdh. व्याहृतीनां...मेधाजनने विनियोगः। 12. Sh. •गृह्यसूत्रे प्रथमः खण्डः, E, प्रथम दक्षिणानामिकया सुवर्णान्तर्हितया कुमारं खण्डम्, F. गृह्ये०, १. वाराहसूने गृो , ..

·III 7.] वारागृह्यसूत्रम् [७ [अथ नामकरणम् ] एवमेव दशम्यां कृत्वा पिता माता च पुत्रस्य नाम दध्याताम्-घोप- चदाधन्तरन्तस्य, दीर्घामिनिष्टानान्तं, कृतं, न तद्धितं, यक्षरं चतुरचर वा, त्यक्त्वा पितुर्नामधेया, नक्षत्रदेवतेष्टनामानो वा ॥१॥ द्विनामा तु ब्राह्मणः ।। २।। नामैव कन्यायाः-अकारव्यवधानमाकारान्तमयुग्माक्षरं नदीनक्षत्रचन्द्रसूर्यपूर्पदेवदत्तरक्षितावर्जम् ॥ ३ ॥ नवनीतेन पाणी प्रलिप्य सोमस्य त्वा घुम्नेनेत्ये मभिमृशेत् ॥ ४॥ सर्वेषु कुमारकर्मस्वामेयः स्थाली- पाकः प्राजापत्यो वा ॥ ५॥ सतानादेशे ऽग्निः पुसामर्यमा स्त्रीणाम् ॥ ६॥ सभत्सरं मातापितरौ न मा समश्नीयाताम् ॥ ७ ॥ 1 Gdh श्रमे पश्चात् माताके पुन गृहीत्वा the त्रिपुरुषानूक of a very ancient उपविशेत् । उभौ वा । तयोरभावे भ्राता author quoted by Patañjali (Mbh ऽन्यो वा 11 1) याशिका पठन्ति-दशम्युत्तर- 2 Sh •टा. So also Baudh (II l काल पुनस्य जातस्य नाम विदध्यात् 26), Par (I 17 2)and Hir (II 4 अवृद्ध त्रिपुरुषानूकमनरिप्रतिष्ठित Gopl 10) Grhyasutras Bat Samskårara natba (Samskāraratnamala, Anatramala considers it to be a corrupt ndasrama edit p 855) explains it reading अभिनिष्ठान इति तु प्रमादपाठ thus नामकर्तृस्त्रिपुरुपान् पितामहादान (Anandaśrama edit p 853-854) नुवायत्यभिधत्त इति त्रिपुरुषानुकम् । पिता- 3 Gdh विजे [बाज or वैन] वाप-पिता महादिनितयान्यतम नाम कार्यमित्यर्थ नाम करोति एकाक्षर यक्षर यक्षर था। 5Cf fanGr I 18 1,2 चतुरक्षरमपरिमित चेति 6ShEG .षा. Baudh (II 127) and other Grh 7G तात्तिा]. 8 Ce Mänr I 18 1 yasutras cite 1 vijayate passage अपि वा यस्मिन् स्वित्युपसर्ग स्यात् तद्धि 9 E G oft प्रतिष्ठितमिति विज्ञायते 10MS II 611 11 Cf MånCr II 10 8 + Sh त्यक्तपितृनामधेयात् G त्यक्त्वा पितॄनामधेय So also Man 12 Henceforth Sh Gr I 182 fresh chapter The colophons for In mss EF and others the use of this chapter are the ablative' नामधेयात्' after त्यक्त्वा sh इति वाराहगृह्ये द्वितीय खण्ड, E 13 analogous to the one in relatios इति वाराहगृह्य द्वितीय खण्डम्, द्वितीय with the synonymous विना or ऋते After नामकरण Gdh introduces With this passage may be compared two more rites, viz farzany and E G begin a ·८] चाराहगृह्यसूत्रम् [ III. 14. [अथ दन्तोद्गमनं पुत्राभिमन्त्रणं च ] पुत्रस्य जातदन्ते यजेताग्निं गवा पशुना बा ॥८॥ विप्रोपितः प्रत्येत्य पुत्रस्य मूर्धानं त्रिराजित-पशूनां त्वा हिवारेणामिजिनामीति ॥६॥ जातकर्मवद्धस्ताङ्गुलि' प्रवेष्टय तेनास्य कर्णावाजपेत् ॥ १०॥ अथैनमभि- मन्त्रयते -अश्मा भवेति ॥११॥ [अथान्नप्राशनम् ] अनिधन्वन्तरी पुत्रवती छागमेपाभ्यामिष्ट्वा दीर्घाणा व्याहृतिभिः कुमार चतुःप्राशयेत् । आयुर्दा देवेति च ॥ १२ ॥ [अथ सामान्यनियमाः] कुमारकर्माणि शुक्ल उदगयने पुण्य नक्षत्रे नवमीवर्जम् । सर्व ऋतवो विवाहे ऽभाषेचैत्रौ मासी परिहाप्योत्तरं च नैदाघम् ॥१३॥ अन्वारम्भ- यित्त्वा हवनम् ॥ १४॥ इति चारागृह्ये तृतीयं खण्ड, ।। फर्णवेध. 8. Sh, G. .ध्ये. Ct. AMERGE. I. 21, 1, 1. Sh. जाते दन्ते. 9. For अमाघ. Sh. G. road माघ.. 2. Sh. S०. CE. MAnGT II. 9. 11. अमाघ hore stands for पौष, as Gdh. 3.Ct. Man Gr I..18.6. explains it: प्राशरदौ पौषत्रै वर्ज. 4.Sh. .ली. यित्वा. c. ApGr. I. 2. 12: सर्व ऋतवो 5.MS. IV. 12.4. विवाहस्य शैशिरी मासी परिहाप्योतमं च 6. Gdh. मधुरादीनसानादायान्यत्सर्वमन्तर्व नैदाघम्. Cf. also BaudhGr. I. 1. 18, दि भाजन उदृत्य मातुरुत्सङ्गे स्थित 19: सर्वे मासा विवाहस्य ॥ शुचितपस्त- कुमारं कनकहस्तः पिता कुलदेवतासनिधी पस्यवर्जमित्येके, and Bsudior. Pari. ता स्मृत्वा वा मधुशर्कराज्यसंयुक्त हन्त इति bhashasutra I.2.1: संवत्सरो वै व्यातिभिः प्राशयेत् ।...एतदनन्तरं धन देवानामहोरात्रम् । तस्यैतदुदगयनमहः । शास्त्रवस्त्रादि संस्थाप्य तत्र कुमारं मातोत्स ...तस्य प्रातःसङ्गवी शिशिरवसन्ती ॥ जेत् । प्रथमं यत्स्पृशेत् तेनास्य जीविका मध्यन्दिनं प्रीष्मः । अपराहसायाहे वर्षा.. शरदौ । प्रातः सावे सायमिति विवाहं न 7.Gdh, includes the 13th and the कुर्वन्ति. 14th sutra in the following cere- 10.Sh. •तृतीयः खण्डः, EG. वाराह, mony, vir. चूडाकरण. F. गृ ०. ज्ञातव्या.

·VIDYA ATIYA LIBRARI IV.5.] वाराहगृह्यसूत्रम् [6 [अथ चूडाकरणम्] वतीयवर्षस्य जटाः कुर्वन्ति । यथा वा कुलकल्पः ॥ १॥ अग्निमुप. समाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युष्य दक्षिणतो ऽग्नेझोणमुपवेश्योत्तरत उदपात्र शमीशमकवः ॥ २ ॥ अथैनमभिमन्त्रयते--हिरण्यवर्णः शुचर्य इति चतसृभिः । या श्रोपर्य इत्यनुवाकेन । शं नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । शयोरभि स्रवन्तु नः ॥ प्रियाः शं न आपो धन्वन्याः शं नः सन्तु याः । SN. शं नः समुद्रचा आपः शमु नः सन्तु कूप्याः ।। शं नो मित्रः श५ वरुणः शं नो भवत्वर्यमा। शं न इन्द्रश्वामिश्च शं नो विष्णुरुरुक्रमः॥ इति" । तासामुदकार्थान्कुर्वीत-पर्युक्षणे ऽभ्युन्दने लापने च ॥३॥ आज्य सस्कृत्य ब्रह्माणमामन्त्र्य समिधमाधायाघारावाधार्याज्यभागी हुत्वा -अमा आयूपि पर्वस इति सप्तभिः सप्त हुत्वों ॥४॥ आयुर्दा देवेति च। ये केशिनः प्रथमे सत्त्रमास येभिरावृतर यदिद५ विराजति । तेभ्यो जुहोम्यायुपे दीर्घायुत्वाय स्वस्तये ॥ 1.Cf ManGr. I 21.1 Bos sakalapathena, but gives only 2. Sh. places पर्युक्ष्य before परिस्तीर्य the pratikas शं नो देवीरभिष्टय इति, 3.Sh. माझ शं न पापो धन्वन्या इतिद्वाभ्याम् इति च 4. Sh EG उदक.. Gdh उदकपान शमीशमक्वत् प्रतिष्ठाप्य 5. For शमीशमकवत्G has शमिशमकपात्र हिरण्यवों इति चतसृणा चतन , शमिशमकवद्. ओषधय , [ प्रिया शन], शन्नो मिन 6S. II 131 इत्येषा कुम्भाभिमन्नणे विनियोग . 7MS, II.7 13 11MS I 3 31 Gdh Vas पदसा, thus 8 AV. I 64, KS II 1, Mapsr. following the M8 rule of sandbi VI 1, 5 omit PT 12 Sh. जुहुयात्, E adds जुहुयात. 9. AV. (ib.), KS. (1b) and Mānsr 13. MS. IV. 124 (b) read सन्त्वनू.. 14. E Vas, ते. 10, Sb, does not give these three yer या ·धाराहगृह्यसूत्रम् [IV. 16. इति ॥ ५ ॥ व्याहृतिभिश्च ॥ ६ ॥ उक्तः कर्मान्तः पूर्वेणं ॥७॥ शीतेन वार्य उदकेनेधि । उष्णेन वार्य उदकेनेधीति तप्ता इतराभिः ससृज्य- आर्द्रदानव स्थ जीवदानव स्थोन्दतीरिपमावदेत्यपो ऽभिमन्त्र्य दक्षिणं केशान्त- मम्युन्धा- अदितिः केशान्वपत्वाप उन्दन्तु जीवसे । दीर्घायुत्वाय स्वस्तये ।। इति ॥८॥ दक्षिणसिन्केशान्ते दर्भमूर्धानं निदधाति ॥६॥ ओपधे त्रायस्वैनमिति दर्ममन्तर्दधाति ।।१०।। स्वधिते मैन विसीरिति चुरेणाभिनिदधाति ॥ ११ ॥ येनावपत्सविता तुरेण सोमस्य राज्ञो वरुणस्य विद्वान् । तेन प्रोणो वपतेदमस्यायुष्मानयं जरदष्टिर्यथासत् ॥ अहमसौ" ॥ इति प्रयपति ॥ १२ ॥ दक्षिणतो माताऽन्या वाविधवाऽऽनडुहेन गोमयेनाऽभूमिगतान्केशान्परिगृहीयात् ॥ १३ ॥ मा ते केशाननुगाद्वर्य एतत्तथा धाता धातु ते तुभ्यमिन्द्रो वरुणो वृहस्पतिः सविता वर्च आदधुः । इति प्रपततो" ऽनुमन्त्रयते ॥ १४ ॥ तेन धर्मेण पुनरपो ऽभिमन्त्र्या- परं केशान्तमभ्युन्यादुत्तरं च ॥ १५ ॥ अन्यौ तु प्रवपनौ- 1. Gab. Vas. ततो जयादिव्याहृतिहोमः 12. Vas. अहममुकशर्माऽमुकगोत्रस्तव केशान् पूर्ववत्कार्यः. वपामीत्युक्त्वा पूर्वमंत्रं पठन्वपेत् . 2.The m. वा. 13. Cl. MANGr.I.21.6. 3. Thus the text mss., the Paddhatis 14. Sh. गोमयेन आभू०, Sh. (v. 1.) EG. मावदेदि०. The original was pro येन भू.. Cr, Gdh. Vas, भूमिस्पर्शbably •मावहते.. रहितान्. 4. Sh. puts दक्षिणं केशान्तमभ्युन्दति at 15. Ch. MinG.I.21.9. the end of the sūtra. 16. So also Kathar.XL.133; and the 5.CE. MinGr. I.21.2,3. Padahatis: पततः केशानभिमन्त्रयते 6. Sh. omits दक्षिणस्मिन्...निदधाति. (Vas. येत्). 7. MS. III 9.3. Sh. E.G. प्रवपतो. So also the Man. 8. Sh. odds : दक्षिणस्मिन् केशान्ते जवानं. (I.31.8) and Baudh. (II. 4.14) 9.Cf.ManGr. I 21.4. Grhyas. Thur also BaudhSr. 10.C.ManGr.I.21.5. XVIII.19. 11. E.Gdh. (r. I.) Vaझ,G.ब्राम.. 17. CH. AIADGE.I.21.8. - .

·. IV. 21.] वाराहगृह्यसूत्रम् येन पूषा बृहस्पतेरमेरिन्द्रस्य चायुपे ऽवपत् । तेन ते वपाम्यायुपे दीर्घायुत्वाय स्वस्तये ।। इति पश्चात् । येन भूयश्चरत्ययं ज्योक्च पश्यसि' सूर्यम् । तेन ते वपाम्यायुपे दीर्घायुत्वाय सुश्लोक्याय सुवर्चसे ॥ इत्युत्तरतः॥ १६ ॥ यत्तुरेण पर्चयता सुपेशसा वप्तर्वपसि केशान् । शुन्ध शिरो' मास्यायुः प्रमोपीः ॥ इति लोहायसं सुरं केशवापाय प्रयच्छति ॥ १७ ॥ यथार्थ केशयत्नान् कुर्वन्ति-दक्षिणत: कपर्दा पसिष्ठानामुभयतो ऽत्रिभार्गवकाश्यपानां, पञ्चचूडा आङ्गिरसः, शिखिनो ऽन्ये॥ १८॥ वाजिमके मङ्गलार्थम् ।। १६ ।। व्यायुपं कश्यपस्य जमदग्नेयायुषमगस्त्यस्य व्यायुपम् । यद्देवानां व्यायुपं तन्मे अस्तु शतायुषम् ॥ इति शिरः संमृशति ॥ २० ॥ परिगृह्य गोमयेन केशानुत्तरपूर्वस्यां गृहस्य मूष्यामन्तरा गेहात्पलदं च निदध्यात् । श्ररिक्ते वा वपने" । 1. Sh. G. Vas. .ति. 8. For ferrea sa (sūtra 18 ) and 2.Ck ManGr. I 21.6. वाजिA, reads • शिसान्येषामेकेति. 3. Except F.all the text and Paddha 9.Ct Kathar.xL.T. मालार्थ शिसिनो tumss. insert मुखं after शिरो. This Sand on it the Viyarada of Adı in gortion is not very appropriate tyadarsant. अमेध्यं वा एतरिछरो यद. for the tonsure of a three years शिखम् . ct, also Samsksrakaustu. old child, he has neither beard nor blue p. 115b• वाजि ललाटकर्णमूलस्पmoustaches. The ManGr.(I 21 14) शिनी मालामिव केरापतिमंगलार्थ कुर्वन्ति explicitly ordains that the word 10. Sh. ध्यायुपं जमदमेः कश्यपस्य. मुख be inserted in the rerse under 11. Sh. omits च. question only when it is used for 12 Sh. E. (sec. m. sup in.)G, अति., the Godina, A. अरिलेन. 4.CH. MAnGr. I.1.7. 13. Vau गृहस्पेशानदिग्भागे गायां निदध्यात् । गेहाभ्यन्तरा गत्ते था । भरिक वा पूर्णे 6. sh, •चूडाहिरसा. भाएदे निक्षिपेत् . 1.udh भन्येषामेव । तां यत्राचन कुर्वन्ति. b. Sh. दो.

·वाराहगृह्यसूत्रम् [v.6. उप्त्वाय केशान्वरुणाय राज्ञो पृहस्पतिः सविता विष्णुरिन्द्रः । तेभ्यो निधानं महदन्वविन्दन्नन्तरा द्यावापृथिवी अप स्वः॥ इति ॥ २१ ॥ कर्ने घरं ददाति ॥ २२ ॥ पक्ष्मगुणं तिलपिशितं च केशवापाय प्रयच्छति ।। २३ ।। सवत्सरं माता नाम्लाय धारयेत् । रोपाय नारनीयात् । लवणवर्ज तूणीम् ।। २४ ॥ कन्याया आहुविवर्जम् ।। २५ ।। विदुषो ब्राह्मणानर्थसिद्धि वाचयेत् ।। २६ ॥ एवमुत्तरेषु ।। २७ ।। इति वाराहगृो चतुर्थ खएडमें। [अथोपनयनम् ] गर्माष्टमेधुं ब्राह्मणमुपनयेत् । षष्ठे सप्तमे पश्चमे वा ॥१॥ ततो गर्भ- कादशेषु क्षत्रियं, गर्भद्वादशेपु वैश्यम् ॥ २॥ प्राक्षोडशाद्वर्षाद् बामण- स्यापतिता सावित्री, द्वाविरशास्तत्रियस्य, चतुर्विश्शाद्वैश्यस्य । अत ऊर्ध्व पतितसावित्रिका भवन्ति । नैनान्याजयेयुर्नाध्यापयेयुर्न विवहेयुर्न विवाहयेयुः ॥३॥ अभ्यन्तरं जटाकरणं पहिरुपनयनम् ॥ ४॥ उक्नो मिस स्कारो 4ह्मणश्च ॥ ५॥ कुमारं पर्युप्तिनर स्नातमभ्यतशिरसमुपस्पर्शनकल्पे- 1.Sh. रास्य. 2. Sb. पृथिव्योरवन्युः,Sh. (v. 1.) •पृथिवी अप्सु, E.adh. पृथिवी अप्स्वः, G. Vas, पृथिवी थप्सुः, 3.C. ManGr. I. 21.10. 4.Ck. MinGr, I 21.12. 5. Bh. .चतुर्थः खण्डः, E. काराह, F. गृखे०, G. गृहे तृतीयं, 6. Sh. •ष्टमे. 7.Ct. ManGr. I. 22.1. B. Sh. आदिशात्, E. श्रा द्वा०, 9. Excepting Gothor mss. आ चतु.. 10. Sh. •त्री.. 11. Sh. omits न विवाहयेयुः. 19.G. आ.. 13. Sh. E. read ब्राह्मणस्य and join itto 99in the pext sútra, but the ceremony that follows is nowhere ordained to pertain to a Brāhmapa kumhra alone, 14. After H1 one leaf is missing in F. upto •मसाविति (sutra r).

·[१३ v.9.] वाराहगृह्यसूत्रम् नोपस्पृष्टमंगेर्दक्षिणतोऽवस्थाप्य दधिक्राव्णो अकारिमिति दनः कुमार त्रिः प्राशयेत् ॥ ६॥ इयं दुरुतात्परिवाधमाना वर्ण पवित्रं पुनती न ागात् । प्राणापानाभ्यां बलमाभजन्ती शिवा देवी सुभगा मेखलेयम् ।। तस्य गोत्री तपसस्तरुत्री भ्रती रक्षः सहमाना अरातीः । सा मा समन्तमनुपर्येहि भद्रे धारस्ते सुभगे मेखले मा रिपाम || इति मौञ्जी त्रिगुणां निः परिवीतां मेखलामारधीते । मौवीं धनुया क्षत्रियस्थ, शाणी पैश्यस्य ॥७॥ उपवीतमसि यज्ञस्य त्वोपवीतेनोपन्य- यामीति" यज्ञोपवीत ॥८॥ या अकृतन्या अतन्वन्या अवायन्या श्रवाहरन् । याचा देवीरेन्तानभितो ऽतन्वत (?) तास्त्वा देवीर्जरसे स श्ययन्ताम् ।। आयुष्मानयं परिधत वासः परिधत्त वर्चः । 1. E. inserts कुमारं bokore अमेः, G. 10. After this verse E.G.add : यशो- omits अमे. पर्वातमिति मंत्रस्य परमेष्टी प्रजापतिः प्रषि 2. MS. 1.5.1, Before the verse E.G. ...यज्ञोपवीतं परमं पवित्रं...यज्ञोपवीतं insert : दधिक्राव्णो अकारिषमिति वाम बलमस्तु तेजः (The last verse is not देव ऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः सुरभिर्देवता, दधि given by Gdb.), प्राशने विनियोगः. These details are 11. E.G. omit यज्ञोपवीतम् . neither completely supplied by 12.sh, .न्त.. Gdh. nor by Vas. 13.Other variants suggest ग्न्या. 3. For दनः कुमारं Sh. reads कुमारं दधि. 14. Sh, here and next pada देव्यो. 4.C. Mandr.L22.3. 15. The mss. suggest ततन्य. 5. Before this rerso E.G. read : इयं 16. Only Sh, तास्त्वा, other mss. तास्ता, दुरिक्तादिति, [ ऋतस्य ] गोष्त्री [इति] n.sh. संव्ययन्तु. योर्मन्त्रयोः वामदेव ऋषिः त्रिष्टुप्छन्दः After संव्ययन्तां Vas. ndds: इति मेखला मरुतो देवता मेसलाबन्धने विनि कटिसूनं । ततः पन्नः। आयुष्मान् इत्येतयोः योगः. मंत्रयोः...वनपरिधान विनियोगः. In E. 6. The mss. वरुणं. the particulars beginning with 7. Sh. तपसचरित्री, 1. स्तरत्री, G, Gdh. आयुष्मान् have been added on the Vas. स्तरित्री. margin by a late hand. 8. Sh. •त. 18. Sh, भायुष्ममिदं परिधत्स्व. 9.C.MAnGr. I. 22.7,8,10.

·१ १४] धाराहगृहासूत्रम् [V. 19 शतायुपं कृणुहि दीर्घमायुः॥ शवं चे जीव शरदः पुरूंचीर्वसूनि चाय्यो विभजाय जीयानं (1) ||" इत्यहतर वास आच्छाद्य मित्रस्यं चक्षुर्धरणं वलीयस्तेजो यशस्वि स्थविरं च धृष्णु । अनाहनस्य वसनं चरिष्णु परीद५ वाज्यर वाजिनं" दधे ऽहम् ।। इति कृष्णाजिनं च ॥ ॥ श्राज्य र सस्कृत्य ब्रह्माणमामन्त्र्य समि- धमाधायापारावापार्याज्यभागी हुत्वाऽष्टौ जटाकरणीयान्जुहुयात् ॥१०॥ व्याहृतिभिश्च ॥ ११॥ उक्तः कर्मान्तः पूर्वेण ॥ १२ ॥ कालार्यं वां गोत्राय वां जैत्राय वामौ त्राय वामन्नाधाय वामवनेनिजेदित्युदकेनाञ्जलिं पूर- यित्वा सुकृताय वामिति पाणी प्रक्षाल्य इदमहं दुर्यमन्या निष्प्लावयामीत्याच- भ्य निष्ठीवति ॥१३॥ भ्रातृव्याणा सपनानामहं भूयासमुत्तम इति द्वितीयम् ॥१४॥ प्रातर्जितं भगमुप्रय हुवेम वयं पुत्रमदितेर्यो विधर्ता । आध्रश्चियं मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा चियं भगं भक्षीमहीत्याह । इत्यादित्यमुपतिष्ठेत ॥ १५ ॥ ब्रह्मचर्यमुपागामुप मा हयस्वेति ब्रूयात् ॥१६॥ एहि ब्रह्मोपेहि वह ब्रह्म त्वा स ब्राँ सन्तमुपनयाम्यहमसाविति ॥१७॥ अथास्याभिवादनीयं नाम गृह्णाति ॥ १८ ॥ देवस्य ते" सवितुः प्रसवे ऽश्वि- 1. Sh. omits कृपुहि; E. has दीर्घायुत्वा. they have कृष्णाजिनधारणे विनियोगः, 2. Gdh, omits . Gdh. Vas. omit मित्रस्य चतुः...कृष्णा- 3. G. Vas. चाज्यो, Gdh. चाप्नौ. 4.Gdb. जीयात्. 13. Cf. Mandir. I. 22.3. 5. Vas. शतं च जीवेत्यधिवासं दद्यात् . 14.Sh.माझ.. 6. E. (rmargin sec. m.) G.supply the 15. Sh. निजेमी० ऋष्यादि and विनियोगान्त details first, 16. E.G. omit इत्यु....पूरयित्वा, 7.Sh..., and further omits च. 17. B, I. I.4. 8. Sh, समिद्धं (..1, दिष्टयं),G. धिष्ण्यं. 1s.Gdh. ततो. 9. All the mss. प्रा. 19. Sh. Gdh, सं ब्रह्म, Vas. omits रा ब्रह्म, 10. Bh, जरिष्णु, B. च शुष्म, G. चष्णुं. 20. Cf, Manor. I. 22. 5. 11. For वाज्यं वाजिनं Sh. reads वाज्यजिनं. 21. Sh.G. Yas.वा. 12. EG, omil इति कृष्णाजिनं च, though जिनं च.

·V. 27.] वाराहगृह्यसूत्रम् [१५ नोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्या हस्तं गृहाम्यहमसावित्यस्य हस्तं दक्षिणेन दक्षिण- मुत्तानमभीचाङ्गुष्ठमभीव लोमानि गृहीयात् ।।१६।। मामेवान्वेतु ते मनो मामेवापि त्वमन्विहि । अग्नौ घृतमिव दीप्यता हृदयं तव यन्मयि ।। इत्येनं प्रेक्षमाण समीक्षते ॥ २०॥ पृष्ठतो ऽस्य पाणिमन्ववर्हत्य हद- यदेशमन्वारभ्य जपत्-प्राणानां प्रन्थिरसि सँ मा विनसंदिति । ब्रह्मणो प्रन्थि- रसीति नाभिदेशम् ॥ २१॥ गणानां त्वा गणपतिहवामहे" कवि कवीनामुपमैश्रवस्तमम् । ज्येषराजं ब्रह्माणं" ब्रह्मणस्पत आ नः कण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥ इति प्रदक्षिणमग्निं परिणयेत् ॥ २२ ॥ पश्चादग्नेर्दर्भधूपविशति दक्षिण- तथ ब्रह्मचारी ॥ २३ ॥ अधीहि भो इत्युपविश्य जपति ॥ २४ ॥ प्रभुज्य दक्षिणं जानुं पाणी संधाय दर्भहस्तायोमित्युक्त्वा व्याहृतीः सावित्री चानुब्रूयात् । एवं कापडानुवचनेषु ॥ २५॥ तत्सवितुर्वरेण्यमिति गायत्री ब्राह्मणाय । आ देवो या सविता सुरम इति त्रिष्टुमं क्षत्रियाय । युक्षते मैंने इति जगती५ वैश्याय । पच्छो ऽर्धर्वशः समन्ततः ॥२६॥ पालाश दण्डं ब्राह्मणाय प्रयच्छति नैयग्रोधं क्षत्रियायाश्वत्थर वैश्याय । सुश्रवः' सुनवसं मां कुरु । यथा त्वर सुनवः सुनवा अस्येवमह सुश्रवः सुश्रवा भूयासम् । 1. For देवस्य ते...हस्ताभ्यां Sh. reads 9. Thus Gdh., other mss, स.. देवस्य स्वेति (BIS. I. 1. 2). 10.C. AranGr.I.22.6. 2. Sh. •मभि धागहमभि वा लोमानि, A. E. II.G. adds : निधीनां त्वा निधिपति हवामहे. •मभिवलोमानि नाम, G.Gdh, Vas. 12. Some mes, उप मयि tor उपम, मभिवाइटमभिव लोमानि (adb. लोमानं). 13. Bh. ब्रह्मणां. So also Rv. II. 23. 1. 3.Ct. AnGr.I.22.6. 14,84 ..Soalso Rv.ib, 4. E. (marginsec. m.)and G.gurs the 16.Ct, Manor.I.22.13. प्यादि and विनियोगान्त details first, 16.313. IV.10.3. 5. Sh.E0. संप्रे.. 17.Sh. E ..याति. 6.Sh.E.O. •मन्दाह.. 18.MS, IV. 14.6. 19.MS.I.2.9. 20. G. adds मनुष्याणो. T.Sh. जपति. 8.96. add ते.

·१६] वाराहगृह्यसूत्रम् [V. 31. यथा त्वं देवाना वेदस्य निधिगोपो ऽस्येवमहं मनुष्याणां ब्रह्मणो निधिगोपी भूयासमिति प्रतिगृह्णाति ॥ २७ ॥ ऊर्ध्वकपालो ब्राह्मणस्य कमण्डलुः, परिमण्डलः क्षत्रियस्य, निचल्कलों वैश्यस्य । इमा आपः प्रमराम्यया यक्ष्मचातनीः । ऋतेनापः प्रमराम्यमृतेन सहायुपा ॥ इति प्रतिगृहामीति प्रतिगृह्य भैयचयं चरेत् - भवति भिक्षां देहीति ब्राह्मणः, भवतिमध्यां क्षत्रियः, भवत्यन्त्या वैश्यः । चतसः पडष्टौ वावि- धवा अप्रत्याख्यायिन्यः । मातरं प्रथममेके ॥२८॥गुरवे निवेद्यं ॥२६॥ वाग्यतः प्राग्ग्रामात्संध्यामासेत् । तिष्ठन्पूर्वाम् । सावित्री त्रिरीत्य श्रध्वनामध्वपते" स्वस्त्यस्याध्वनः पारमशीय ॥" या मेधा अप्सरःसु गन्धर्वेषु च यन्मनः । या मेधा देवी मानुपी" सा मामाविशतामिहे ।। इति" ॥ ३० ॥ प्रत्येत्याग्निं परिचरेत् । इमर स्तोममहत इति परिसमू- हेत् । एधो ऽस्येधिपीमहीति समिधमादधाति । समिदसि समेधिषीमहीति" 1. Sh. E.G, add दण्डं. Gr.I.29.21. 2.0. प्रतिगृहामि [इति] प्रतिगृह्य (ci. 12. Sh. •मुपास्ते. प्रतिगृहामीति प्रतिगृह्य in the next 13. Sh. adds श्रेष्ठयः. Cr. Vas. अध्वनामkūtra). ध्वपत इति सवितारं प्रणम्य. 3.C. ManGr. I.22.17. 14 After this verse Sh. adds: तच्चचु- 4. Sh. चलकलो, B. •चलको. देवहितं पुरस्वाच्छुकमुच्चरत् । पश्येम शरदः 5. E. (margin sec.m.) and G, give शतं जीवेम शरदः शतं शृणुयाम शरदः the ऋष्यादि and विनियोगान्त details शर्त । प्रबवाम शरदः शतं अदीनाः स्याम first. शरदः शतं । भूयश्च शरदः शतात. 6.S. यक्ष्माय,E.F. यदम्या. 15. Sh. दैवी या मानुषी मैधा. 7.G. .क्ष.. 16. Sh. E. मिहै( E. हे )व. 8. In Sh. E.G. भवति 28 preceded 17. E. omits इति. 18.C.Manor.1.22.11. 9. Bh. E.G, •न्तां. 19. MS. II.7.9. 10. C. Manor.I.22.20. 20. MB.I.3.39. II. Vs. मिचा गुरवे निवेदयति. CI. MERby in ·V. 43.] वाराहगृह्यसूत्रम् [१७ द्वितीयाम् ॥ ३१ ॥ अपों अद्यान्वैचारिपमित्युपतिष्ठते ॥ ३२ ॥ ३ मा समृज वर्चसेति मुखं परिमृजीत ॥ ३३ ॥ यदमे तपसा तपो ब्रह्मचर्यमुपेमसि । प्रियाः श्रुतस्य भूयास्मायुष्मन्तः सुमेधसः ॥ अमे समिधमहारिप बहते जातवेदसे। स में श्रद्धां च मेधां च जातवेदाः प्रयच्छतु ॥ स्वाहा ॥ इति समिधमादधाति ।। ३४ ॥ तेजसा मा समङ्ग्धि वर्चसा मा समङ्- ग्धि ब्रहावर्चसेन मा समग्धीति मुखं परिमृजीत ॥ ३५ ॥ आयुर्धा अमे ऽसीति" यथारूपं गात्राणि संमृशति ॥"३६ ॥ इह धृतिरिति पर्यायर से ग्रीवाथाचिरीलभ्य रुचं नो धेहीति" ललाटमभिमृशेत् ॥३७॥ आद्यन्तयोः पर्युक्षणम् ॥ ३८ ॥ गुरवे ब्रह्मणे च वरमुत्तरासङ्गं च ददाति ॥ ३६॥ द्वादशरात्रभक्षारलवणमाशेत् ॥ ४० ॥ अक्षारमेके ॥ ४१ ॥ व्युष्टे" द्वादश. राने पाने वो ग्रामात्प्राची५ वोदीची या दिशमुपनिष्क्रम्य पश्चात्ला- शस्य यज्ञीयस्य या वृक्षस्य सावित्रेण स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश्चा- ज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतो मेखला दण्डं चाप्सु प्रास्येत् ॥ ४२ ॥ तत्रैव हवि- 1,Ct. ManGr. I. 1. 16, 14. S.III.4,8, 2. Sh.E.G. Var. था.. 15.C. Manor. I. 1.22,23. 3.F. वा.. 16. With this stra Vas. boxins a new 4.MS.I.3.39. section अय सावित्रीमतोहीक्षणं, and 5. Idontical with rand.II.17. explains it as सावित्रीव्रतोत्सर्गः तस्यो- 6. Sh. omitsतं. दक्षिणमपरं नाम. 7.C. AMADOT.I.1.18. 17. Here EG. conclude the khanda: 8. Sh. G. भूयासमायु.,.F. भूया आयु.. इति पाराहगृह्ये पंचमं सण्डम् . In F.tho 9.MS. I.5.2. text runs continuously alter घा, 10.8h.E.G,addच. though on tho margin it also has : 11. Identfel with Vårør, tas. p. 52. 12.MS.III. 12.4, to the usual nouter 57). 13. Sh. पर्याय: भंसमवाय निरा.. ct, 18. Sh.E.G.पा.. VirSr. ms. p. 53:ध्रुवा धाति पृथिवी- 19. Sh. C. -शिक, मभिमायाभिरालभ्य बनुषी पालभेत. 29. Some mar, .य.. इति वाराहगृह्य पंचमः खण्डः (contrary ·[ VI. 14. धाराहगृह्यसूत्रम् शेपं भुञ्जीतेति श्रुतिः ॥ ४३ ॥ इति चाराहगृधे पञ्चमं सएडम् ॥ [अथ व्रतानि] उपनयनप्रभृति घतचारी स्यात् ॥१॥ उपनयनेर्ने बतादेशा व्या- ख्याताः ।। २ ।। मार्गवासाः, सहतकेशः, भैक्षावृत्तिः, सशल्कदण्डः, सप्तमौली मेखलां धारयेद्, प्राचार्यस्याप्रतिकूलः, सर्वकारी ॥ ३॥ यदेन- मुपेयात्तदसै दद्यात् । बहूना येन स युक्तः ॥ ४ ॥ नास्य शय्यामाविशेष ॥ ५॥ न रथमारोहेत् ॥ ६ ॥ न सश्यसेत् ॥ ७॥ न विहारार्थो जल्पेन ॥ ॥ न रुव्यर्थः कश्चनं" धारयेत् ॥ ॥ सर्वाणि सा स्पर्शकौनि स्वीभ्यो वर्जयेत् ॥ १० ॥ न खायाद्दण्डवत् ॥ ११ ॥ नोदकमभ्युपेयात् ॥ १२ ॥ न दिवा स्वपेत् ॥ १३ ॥ विद्यकं ब्रह्मचर्य चरेत् ॥ १४ ॥ 1. The Varsr. Par. Grhyapurusha 10. Sh. संविशेत् , Gdh. संवन्नयत् . So also श्शेष.. kh. I. P. 185 and MinGr. II.3.14 ManGr. I. 1.5. have respectively the varianta 11.Cl. ManGr.(ib.). कतैव हविश्शेष० and ब्राह्मण एव हवि. 12, Identical with Manor. I. 1. 9. 13, Sh, I. So also ManGr. I. I.10. 2. B. गृह्ये०, Sh. पञ्चमः खण्डः, E. 14. Thus E.G,Other ms9. कंचन. Cf. •षष्ठम खण्ड संपू०. Manor. (ib.) किंचन, 3. Identical with ManGr.I.1.1. 15. Cl. ManGr. (b.). .4.Sh. E.G. नयने. 10. E. (पशिका०, F, स्प्रशुका.. 5.F..चा.. 17, Identical with ManGr. I.1.11. 6.CH. Minar. I. 1.2. 18.Cf. Manor. I.1.13, 14, Kathar. 7. Identical with MânGf, I. 1. 3. I.21-23.C.Gdb.नभायात्। दण्ड- 8.Identical with ranGr. I.1.4. वदुदकमभ्युपेयात्. 9. Identical with landr. I. 1.6.

·VI. 32 ] वाराहगृह्यसूत्रम् [१६ इन्द्रियसभ्यतः सायं प्रातभै च्यवृत्तिः ॥ १५ ॥ सायं प्रातरग्निं परिचरे ॥ १६ ।। अधश्शायी', आचार्याधीनवृत्तिः, तनिसर्गादशनम, अयाचितं लवणम् ॥ १७ ॥ वाग्यतो ऽश्नीयात् ॥ १८॥ मधुमासे वर्जयेत् ॥ १६ ॥ अच्छन्नवस्त्रार विकृता स्त्रियं न पश्येत् ॥२०॥ यौप्यस घृक्षस्य दण्डी स्यात् ॥ २१ ॥ नानेन प्रहरेद्गवे न ब्राह्मणाय ॥ २२ ॥न नृत्य- गीते गच्छेत् ॥ २३ ॥ न चैने कुर्यात् ॥ २४ ॥ नावलिखेत् ॥ २५ ॥. शिखाजटः सर्वजटो वा स्यात् ॥ २६ ॥ शाणीक्षौमाजिनवासाः ॥२७॥ रक्त वसनकम्बल, ऐणेयं ब्राह्मणस्य, रौरवं क्षत्रियस्य, आज वैश्यस्य ॥ २८ ॥ एतेन धर्मेण द्वादशवर्षाणयेकवेदे ब्रह्मचर्य चरेत् । चतुर्विशति" द्वयोः, पति शति त्रयाणाम्, अष्टाचत्वारि शति सर्वेषाम् । यावद् ग्रहण वा ॥ २६ ॥ मलजुरबलः कृशः" स्नात्वा स सर्व लभते" यत्किञ्चि न्मनसेप्सितमिति ॥ ३० ॥ एतेन धर्मेण साध्वधीते ॥ ३१ ॥ मन्त्रबा- ह्मणान्यधीत्य कल्पं मीमासां च याज्ञिको ऽधीत्य वक्त्रं पद स्मृति चै- J. Sh. भैक्षाचर्य०, E. G, भैक्षाचार्य०. 15. F. तिं. 2. Sh. E.G. ०श्शय्या. 16. Sh. त्रिंशत् and अष्टचत्वारिंशत्. 3. E. G. add : तादाचार्यस्याधी (G. घि)नः. 17. C. MinGr, I. 2. 6. 4.Cf. ManGr. I. 22. 21 : श्राचार्याय 18. Sh. सरज्जुरलंकृतकुशः, E. सरजनलं- भैक्षमुपकल्पयते । तैनानुज्ञातो भुनीतेति कृकुश, F. मल सुरवलः कृशः, G. मर- श्रुतिः, जुनलंकृतः कुश, Gab. मलजुर्मलदिग्धजानुः b. Sh. अयाचितमलवणम्. But compare ...अबलः कृशः. The reading as Gdh, लवणं न याच्यम्. emended above is from the Män. 6.Cf. Manor.I.1.12. (I.2.6) and the Kathor. (II. 4). 7. Sh. श्राच्छि०, E.G. Gdh. अछि.. The reading of F. stands by itself and might be construed thus : 9.Ci, MinGr.I.1.8. सः [शरीरेण ] कृशः [ अपि ब्रह्मवर्चसा ] सुरवलः मलं नात्वा सर्व लभते.. 11.F. •क्ष्य.. 19. Sh. लभेत. 12.Cf. Manor. I. 2.6. 20, E, omits इति. 13. Sh. शाणं सौममजिनं वासः, 21. Identical with MinGr. I. 2.7, 14. Sh. रक्तं वसनं । कम्बलं. . 8. E. स्त्री, 10. Bh. योप..

·२०] चाराहगृह्यसूत्रम् [VII. 10. च्छिकः (१) ॥ ३२॥ तौ स्नातकौ ॥ ३३ ॥ श्रोत्रियो ऽन्यो वेदपाठी । न तस्य स्नानम् ॥ ३४ ॥ उपविश्याचमनः विधीयते । अन्तर्जानु बाहूं कृत्वा विराामेत् ॥ ३५ ॥ द्विः परिमृजेत् । सानि चोपस्पृशेच्छीर्पण्यानि ॥३६॥ इति धाराहगृहो पष्ठं खण्डम् ॥ [अथ वेदव्रतानि] अथ चातुर्योटकी दीक्षा सवत्सरम् ॥ १॥ आधारावाधार्याज्यभागौ हुत्वा चतुर्होतॄन्स्यकर्मणों जुहुयात् । सह पञ्चहोत्रा पढ्ढोत्रा च सप्तहोतार- मन्ततः ॥२॥ हुत्वा व्रतं प्रदायादितो द्वावनुवाकावनुवाचयेत् ॥ ३ ॥ अथाग्निव्रताश्वमेधिकी दीक्षा सश्वत्सर द्वादशरात्र वा ॥"४ ।। आकृतममि- मिति" पढत्या व्रतं प्रदायादितो ऽष्टावनुवाकाननुवाचयेत् ॥ ५॥ त्रिपव- णमुदकमाहरेत्त्री स्त्रीन्कुम्भान् ॥ ६ ॥ त्रीश्च समित्लान् ॥७॥ भस्मनि शयीत करीपे सिकतासु भूमौ वा ॥ ८ ॥ नोदकमभ्युपेयात् ।। ६ ।। स- 1. Thus Sh. Other mss. चौच्चिकः. अन्ततः is to be joined with सप्तहोतारम्. 2.Cf. ManGr.I.2.10. 3. E.G. हुं. 4, F..च.. 5. T. G. गृह्ये, Sh. •षष्ठः खण्डः, E. • सप्तम खण्ड. 6.Cf. ManGr.I.23.1. 7. Sh, कर्मणे. 8. Sh. E.G, omit च. ५.cf. Nandr. I.23.2. In MinGr. 10. Cf. fanGr. I. 23. 3. 11.Cf. ManGr.I.23.5,14. 12. MS. II.7.7. 13. CE. ManGr. I.23.6,7. 14. Identical with ManGr. I. 23,8. 15. Sh, oo. The ty of the mass, has been wrongly read as t'fi, 16.Cf. fanar.I.23.9. 17.Cf. fanGr.I.23.10.

·VII. 22.] वाराहगृह्यसूत्रम् [२१ वत्सरे समाप्ते घृतवतापूपेनाग्निमिष्या वात्सप्र वाचयेत् ॥ १० ॥ स्मार्तेन यावध्ययनं काण्डव्रतविशेषां होमार्थ()याचन्तयोर्जुहुयात् ॥११॥ अथैनं परिददीत-अग्नये त्वा परिददानि । वायवे त्वा परिददानि । सूर्याय त्वा परिददानि । प्रजापतये त्वा परिददानीति ॥१२॥ एतेनैवाश्वमेधो व्या. ख्यातः ॥ १३ ॥ नवमेनानुवाकेन हुत्वा दशमेनोपतिष्ठेत ॥ १४ ॥ अश्वाय घासमुदकस्थानमुदकं चाभ्युपेयात् ॥१५॥ एताभ्यामेव मन्त्राभ्यां त्रैविधकर व्रतमुपेयात् ॥ १६ ॥ रहस्यमध्येष्यता प्रवर्यः॥१७॥ तस्य रहस्ये"तो. पायन समिन्मन्त्रश्च ॥ १८ ॥ तिष्ठेदहनि सीत चाग्यतः ॥ १६ ॥ पर्वसु चैव ५ स्यात् ॥ २० ॥ सर्वजटश्च स्यात् ।। २१ ॥ सवत्सरावरः" प्रवर्यो भवति ॥ २२॥ इति पाराहगृह्ये सप्तम खण्डम् ॥ 1.Ct. Mandr.I.33.11. 2. 4.0. विशेष-, Sh. विशेषो. 3. F. •पोथा०, ७. योधा.. Udh. भादिवचनादुरसर्गमपि कुर्यात् . 4. Sh. परिदत्ते. 5.Sh. E.C. म. G.omits प्रजापतये त्वा परिददामि. 6.CL.DMAnGr.1.23.10. 7.CI. AMAnGr.1.23.16. 8. Sh. E. •त. २.CL. InGr.1.23.21. ct. Varsr. Par. Rahasya P. 2004: अप प्रवादिरानम् । मंत्र. मारामाती यपोहमपराहे कुमारं पर्यु. सिनर मातं मेरालावासोदए प्रदानादानि यथोक्लमहतेनास्य धारासा शिरः परिणात् । ...तस्य नित्यानि प्रतानि प्रवर्ये ऽधिकानि। तिष्टेदनि रामावासीत वाम्यतः । सन्ध्या- काले वाक्सश्यमनवाशी दिवाशी । निलं पर्वसु वा निः सायात् ।...एवर बसरम- युग्माणि धावपणि दादशवराण्यहतेनास्य वासमा शिरः परिणात् ।...गुरवे निवेद्य वरं दद्याद्यथाऽस्य रहस्यं प्रसूयात् । उत्तमी मार्जनो रहस्य कर्म भवति रहस्यं भवति. 10. Sh. omits रहस्ये. 11. Sh. r.a. •सरादरः, Odh. रोवतारा. दात. 12. F. गृ., G. वाराहस्प्रे, Sh. •मटमः राएः, E. नवमं राएम्.

·- २२] वाराहगृह्यसूत्रम् [VIII. 5. [अथोपाकरणम्.] वासु श्रवणेनाध्यायानुपाकरोति । हस्तेन वा । प्रौष्ठपदीमित्येके ॥१॥ अथ जुहोति- अषों नामासि तस्यास्ते जोष्ट्रीं गमेयम् । अहमिद्धि पितुः परि मेधा अमृवस्य जप्रभ । अह सूर्य इवाजनि ॥स्वाहा ।। अप्वो नामासि तस्य ते जोष्ट्रं गमेयम् । अहमिद्धि पितुः परि मेधा अमृतस्य जप्रभ। अहः सूर्य इवाजनि ॥ स्वाहा ॥ इति ॥२॥ युक्तिर्नामासि । योगो नामासि । मतिर्नामासि' । सुमति- नामासि । सरस्वती नामासि । सरस्वान्नामासि ॥ तस्यास्ते०, तस्य ते० इत्यनु- पजेत् ॥ ३ ॥ युजे स्वाहा । प्रयुजे स्वाहा । सभ्युजे स्वाही । उद्युजे स्वाहा । उद्युज्यमर्मीनाय स्वाहेति जयप्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतो ऽन्तेवासि- ना योगमिच्छन्नथ जपति-ऋतर वदिष्यामि सत्य वदिष्यामि ब्रह्म वदि- ध्यामि" तन्मामवतु तद्वतारमवत्ववतु मामवतु वक्तारम् ।। वाङ् मे मनसि प्रति- ष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविरायुमयि धेहि ॥ वेदस्य वाणी स्थ ।। उपतिष्ठ- न्तु छन्दाभ्युपाफुर्महे ऽध्यायान् ॥ ४ ॥ओं भूर्भुषः स्वरिति दर्भपाणिस्त्रि: सावित्रीमधीत्यादितच त्रीननुवाका स्तथाङ्गानामेकैकम् । को वो युनती- तिच॥५॥ 1. Sh. श्रवणेन स्वाध्या.. 10. Sh. omits सुमतिः...सरस्वान्नामासि. 2.F. प्रोष्ट.. 11. Sh. तस्त्रास्ते जौष्ट्री गमेयं तस्य ते जोष्ट्र 3.CH. AanGr.I.4.1.. गमेयं । इति सर्वत्रानुषजति. 4. Sh. अघा-( misread for अप्वा). 12. CI. anGr. (ib.). B. Thus Sh.Other mss.जप्रभत् (Fhas 13. Gah. omits प्रयुजे खाहा, संयुजे स्वाहा. stata in the next versé also). Cf. 14. E.G.युज्यमा ManGr. I.4.2,KathGr. IX.2. 15. Gdh, snd fanGr. I.4.4 omit G. Sh. E.G..Gdb. omit अप्वो नामासि प्रद्म वदिष्यामि. 16. F. omits तद्वतारमवत्ववतु माम् . 7.Sh. omits इति. 17.Ct. ManGr.I.4.3-5, 8.Ct. ManGr. (ib.). 18. Sh. E.G. omit ओं. 9.Gdb. omits this and the three 19. Sh, omitsच. subsequent formulas. 20.Cf. AranGr.I.4.4, 5. ...साहा.

·. VIII. 11.] वाराहगृह्यसूत्रम् [२३ [अथानध्यायाः] तस्यानध्यायाः। समूहन्वांतः, वलीकक्षारप्रभृति वर्षे, न विद्योतमाने न स्नयतीति' श्रुतिः, आकालिकं देवतुर्मूल विद्युद्धन्वोल्काप्रत्यक्षराः शब्दाः, आचारेणान्ये ॥६॥ [अथोत्सर्जनम् । अर्धपश्चमान्मासानधीत्य पश्चार्धपष्ठान्वा दक्षिणायन वाधीत्याथो- सृजन्त्येतेन धर्मेण-ऋतमवादिप५ सत्यमवादिपं ब्रह्मावादिषं तन्मामावीत्तद्व- तारमावीदावीन्मामावद्विक्तारम् ॥ वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रति- ष्ठितमाविरायुमयि धेहि ॥ वेदस्य वाणी स्थ ॥ प्रतिश्वसन्तु छन्दास्युत्सृजा- महे ऽध्यायान् ॥ ७॥ ओं" भूर्भुवः स्वरित्यन्तमधीत्य को वो विमुश्तीति च॥ ८॥ [अथानध्यायाः1 पक्षिणी रात्री नाधीयीत । उभयत पक्षार वा ॥"नात ऊर्ध्व- मनेषु ॥ १०॥ आकालिविद्युत्स्तनयित्नुवर्पर वर्ष च ॥ ११ ॥ वर्षन् . 1.Sh, E.G.Gdh. हनवा. 8. Sh. adds तद्. 2. Sh. पल्मीकक्षारप्रमृतिवर्षान् , E. G. 9. E.G. स्युत्सने. 10.Cf. Mandr.I.4.7-9. 3. For न विद्योत....स्तनयतीति Sh. 11. Sh. E.G. omit धों. roads fareitaarteheragitla, while 12.Ct. Manor. I. 4.8,9. EG. hare विद्योतमानस्तनयितोविति. 13. Sh, त्रिं. For स्तनयतीति F. has स्तनयत इति, 14. F. ०धीत. 4. Sh. E. मु.. cf. Mantr. I. 4.6 15.Cf. AfAnGr. I. 4.10. and its commentary. 16. Thus Sh. Other mss. आकालिको. 5.Sh, E.G.omit अन्ये. 17. Sh. E.G. omit वर्ष. 6. Identical with MaGr. I. 4.6. 18.CI. MAnGr. I.4.11, 7. Thus Sh. Other ms, ना..

·२४] चाराहगृह्यसूत्रम् [IX. 1. [अथोपनिपदर्हाः] अथोपनिषदर्हाः । ब्रह्मचारी सुचरिती' मेधावी कर्मकृद्धनदः प्रियः, विद्यया या विद्यामन्विच्छन् ॥१२॥ तानि तीर्थानि ग्रह्मणः ॥ १३ ॥ इति वाराहगृह्ये ऽष्टमं खण्डम् ।। . [अथ गोदानम् ] पोडशवर्षस्य गोदान | अग्नि चाऽध्येप्यमाणस्य । अग्निगोदानों 1. Sh, चरित- ख्यं कर्म. Adityadarisna comment- 2.Cf. ManGr. I.7.1. ing on KäthQr. XLIV. 1 proceods 3. F. ना.. a step further : गवि भूमी दीयत इति 4. Sh, E.G, add : वेदस्य ब्रह्मचारित्वादयः गोदानं स्वतः शिरोभागम्, प्रहणे तीर्थान्युपायाः(E.G.add further 8. The intorpretation of this passage HIHU: ). In F. this passage has as given in MínGſ, commentary been noted on the margin, though 1,21. 13 is as follows : अमि युञ्जानslightly changed : ब्रह्मणा वेदस्य ब्रह्म कस्थानं यदाध्येष्यमाणस्यागच्छेत् तदा वा. चारित्वादयः प्रहणे तीर्थान्युपायाः. The Cr. Kathar. XLIV.1: अमो वा समाप्त VarSr, Par, Antarkyakalpa ms. and on it the gloss of Adityadarp. 364 reads this and the former sana: बहिष्टके हिरण्यगर्मान्ते पठित sātra thus : अयोपनिषदर्हाः । ब्रह्मचारी इत्यर्थः. On बहिष्टक Prof. Caland gives सुचरिति मेधावा कर्मकृद्धनदः प्रियः विद्यया the note : बहिष्टक is apparently a वा विद्यामन्विच्छरस्तानि तीर्थानि ब्राह्मणः, designation of the Agnicayana part Cr. KathGr.x.2. of the Yajurveda (Kath, XIX.] 5. Identical with ManGE.I.7.2. 699). According to Ad. this part 6. F. गृह्ये, Sh. सप्तमः खण्डः, G. ends with Kath.XXII.14:70.19. वाराहसूने सप्तमं खण्डं समाप्तम्. 9. Bh. गोदानिको. CH. MAnGr. अमि- 7. Gdh, explains the word thas: डैदानिको (though the com. and योत्तरपश्चिमजटा गोदानशब्दवाच्यः । गवि Bren some of the Gr. mss. read अमि. भूमो दीयत इति गोदानम् । तच केशान्ता- गोदानिको) .

·IX: 9.] वाराहगृह्यसूत्रम् [२५ मैत्रायणिः ॥१॥ जटाकरणेनोक्को मन्त्रविधिः ॥२॥ उपस्थे उपकक्ष- योचाधिको मन्त्रनयोगः । यत्क्षुरेण पर्चयतो सुपेशसा वप्तर्वपसि केशश्मश्रून् । शुन्ध शिरो मुखं मास्यायुः प्रमोपीः ।। इति ॥ ३ ॥ भूमौ केशानिखनेत् ॥ ४ ॥ अन्ते गां दद्यात् ॥ ५ ॥ [अथ समावर्तनम् ] वेदे गुरुणाऽनुज्ञातः सायात् ।। ६ ।। छन्दस्यर्थान्बुवा सास्यन्गां कारयेत् ॥७॥ आचार्यमर्हयेत् ॥ ८ ॥ आपो हि छेति" तिसृभिः, हिरण्य. वर्णाः शुचय" इति चतसृभिः स्नात्वाऽहते वाससी परिदधीत--वस्यसि वसु- 1. Sh, roads मैत्रायणीयin the South, Gdh. अमिः प्रधानदेवता गोदाने अस्य 6. Sh. gives only the pratika: TESTET ब्रह्मचारिणः सः अमिगोदानः मैत्रायणिरा. मर्चयता. चार्यो मन्यते यस्मात् तस्मादामैयथः. G.G. Gdh. केशान्. Cf. alsa Mantr. com. I.21.13: 7.0. .यु. अमिप्रवर्तनात्प्रागूर्ध्वमेव वेत्यनियमः । अत्र 8. ManGr.com, I.2.8: प्रवरांगा कार- प्रमाणमाह-अभिगोदानिको मैत्रायणिरिति येत् । मधुपर्काद् या भूतां गां 'कुस्त' इति श्रुतिः । गोदाने भावो गोदानिकः गोदान- [I. 9. 20 3 प्रेष्यन् 'कारयति' इत्युच्यते, प्रयोजनो वा. Cr. Rathor. III. 1 and there. 2.Ct. AfanGr. ib. on tho Bhåshya of Devapăla, tho 3. Sh. .नोह- Paddhati of Brahmanabala and 4. The Valkh Dh. III, 15 assigas to the Vivarsna of Adityadarsana, the son born of अम्बष्ठ (born of विप्र 9. Identical with ManGr. I.2.8. and वैश्या III, 12) father and क्षत्रिया 10. CI. AMAnGr. I. 2.9. mother the duty of sharing the 11. MS. II.1.0. body below the nato : [अम्बष्टात् ] 12. MS. II. 13. 1. क्षत्रियायामधोनापितः-नाभेरधो रोमवता. 13. Thus Gdh. Sh. •ददाति, other m39. These अधीनापितs were different •ददीत. from those who shared the body 14, Sh.and ManGr. I.2.12 वरच्य., but above the nave, and hold a low tha Baroda edition of the Manor, position in society, Tlo still exist agrees with the text giron aboro, ·२६] वाराहगृह्यसूत्रम् [IX. 20. मन्तं मां कुरु सौवर्चसाय वा तेजसे ब्रह्मवर्चसाय परिदधानीति ॥ ॥ विश्व- जनस्य छायासीति छत्रं धारयते ॥ १० ॥ मालामावधीते- यामश्विनौ धारयेतां बृहती पुष्करस्रजम् । ता५ विश्वर्देवैर्रनुमतां मालामारोपयामि ॥ इति ॥ ११॥ तेज़ो ऽसीति हिरण्यं विभूयात् ॥ १२ ॥ प्रतिष्ठे स्थो देवते" मा मा संताप्तमित्युपानहौ ॥ १३ ॥ विष्टम्भो ऽसीति" धारयेद्वै- णवीर यष्टिम् ॥ १४ ॥ सोदेकं च कमण्डलुम् ।। १५ ।। [अथ स्नातकधर्माः] नित्यव्रतान्याहुराचार्याः ॥ १६ ॥ द्वियत्रो ऽत ऊर्ध्वम् । शोभन वासो भर्तव्यमिति श्रुतिः ॥ १७ ॥ आमन्त्र्य गुरुन्गुर्वधीना खान्गृहा- न्यजेत् ॥ १८ ॥ प्रतिपिद्धमपरया द्वारा निस्सरणं, मलवद्वाससा सह संभाषा रजस्वद्वाससा सह शय्या, गोर्गुरोर्दुरुतवचनम्, अस्थाने शयन५ स्थान स्मयन यानं गान स्मरणमिति । तानि वर्जयेत् ।।"१६ ॥ याजनः धृत्तिः । 1. Sh. Gdh Vas.MadrI.2.1:.मा. 23.CL.MARCELH50II.9. 2.Sh. MAnGrib. मा. 14. TS. III.5.2.2, Ks. XVII.T. 3.L.G.Va9.ndd या. 15. Gdh. Vas. वैष्णवं दराडं. 4. Sh, E. Vas. MinGr.ib. दधामि or 16.Cf, ManGr. I.2.15. •ददामि for दधानि, F.G.Odh. ददानि. 17. Before सोदकं Gdh. and Vas. insert G.CI. IMAGE.I.2.11,12. भों प्रजापते इति भदोरंजने विनियोगः 6.MS.I.2.11. (ct. AMAnGr. I.2.13), and furthor 7.Cl. IMAGr. I.2.15, on supply tho verso missing in the 8. Sh. विश्वेदेवे.. Grhya: श्मा आपः प्रभामि[...] अमृतेन 9.F. रोपयामत[ह] इति, but adh. Vas. सहायुषा [ct. VrGr. V. 271 इत्यनेन •रोपयाम इति. सोदककमण्डलुधारणम् । ततः पुलाचार:. 10. MS.I.1.11. 18.CL. AMANGr.I.2.17. Sh. omits from the tort तेजोऽसीति 19.8h. गुरुयधूर. and gires it in the footnote. 20.CH. MAAC.I.2.18. 11.CI.Afantr.I.2.14. 21. A. गुरोई., B. odb. गोगुरोई., 12. Sh. Manor. I.2.16 add: धावा. emended by sh. to गोगुढे.. एपिदी. 24.Cl. 3RAIGr. I.2.19.

·x.6.] वाराहगृह्यसूत्रम् [२७ उञ्छ५ शिलमयाचितप्रतिग्रहः साधुभ्यो वा याचितम् । असं सिध्यमाना- यावा वैश्यवृत्तिः ॥ २० ॥ स्वाध्यायविरोधिनो ऽर्थानुत्सृजेत् ॥ २१ ॥ इति धाराहगृह्ये नवम खण्डम् ॥ [अथ कन्यावरणम् ] विनीतक्रोधः सहर्पः सहपी भार्या विन्देतानन्यपूर्वा५ यवीयसीम् ॥१॥असमानप्रवरैर्विवाहः । ऊर्ध्व सप्तमास्पितबन्धुभ्यः पश्चमान्मातबन्धु- भ्यो बीजिनश्च ।। २।। कृत्तिकास्वातिपूर्वैरिति वरयेत् ॥ ३ ॥ मृगशिरस्थपि- ठोत्तराणीत्युपयमेत् ॥ ४॥ पञ्च विवाहकारकाणि भवन्ति-वित्त५ रूपर विद्या प्रज्ञा चान्धवमिति ॥ ५ ॥ एकालाभे वित्त विसृजेत् । द्वितीयालाभे 1. Sh, उञ्छ- 6. Sh. has महिषी.'Gdb. महिषी-हर्षयुतः According to Kullūka (31. Smrti points to rent as the original road: x. 112) शिल-अनेकधान्योन्नयन 'glean. ing. ing more than one ear of corn at a 7. Identical with MinGr. I.7.4. time' opposed to उग्छ एकैकधान्या- 8. Gdh. • यमे. This also MinGr. I. दिगुडकोश्चयन. Gdh.'s explanation is, 7.5 and KathGr, XIV. 10. adh. however, different: उज्वृत्त्या याया takes it to be a Vedic irregularity वरवृत्त्या वा जीवीत्. for उपयमेत्, but Dovapāla or 2. For असं Sh. reads अनायासेन, Kathar.ib. explains it as the loca- 3. Sh, र्थान् विस०. tive singular of उपयम-उपयमःस्वी- 4. F. गृह्ये०, Sh. नवमः खण्डः, E, कारः । तत्रतान्यनुवूलानीत्यर्थः. दशम खण्डम्, G. अष्टमखएडम् ॥८॥ 9. Cf, Māngr, ib, समाप्तिमगमत् ।। शुभं भूयात् ॥ 10.Ci, ManGr. I.7.6. 5. Thus Sh. Odh., F. क्रोधहर्षः.

·२८] वाराहगृह्यसूत्रम् [X.9. रूपम् । तृतीयालाभे विद्याम् । प्रज्ञायां तु वान्धवे च विवदन्ते ॥ ६ ॥ अनृतरा ऋजवः सन्तु पन्था येभिः सखायो यन्तु नो वरेयम् । समर्यमा सं भगो नो ऽनुनीयात्सं जास्पत्य सुयममस्तु देवाः ॥". इति चरकान्बजतो ऽनुमन्वयते ॥७॥ वन्धुमती कन्यामस्पृष्टमै- थुनामुपयच्छेतानग्निका श्रेष्ठाम् ॥ ८॥ विज्ञानमस्यै कुर्यात् । चतुरो लो- ष्टानाहरेत्-सीतालोट वेदिलोष्टं गोमयलोप्ट५ श्मशानलोष्टं च ॥ ६ ॥ 1. For बान्धवे चं Sh. reads वान्धवाः. 2.Cf.MAnGr.I.7.7. 3. Sh, यन्ति, 4.Gdh. takes each of the hemisticis 1.9 one vor88. 3. The ácărya (™) chants the mantra while the groom's party proceeds towards the bride's house to finally settle the match, 6. Gdh. बन्धुमती भ्रातृमतीमित्यर्थः. 7.Gdh. अनमिकां पृष्टां (1) अवाप्त (v.1. श्रप्राप्त)स्त्रीमावात् । यद्वा नमां विवस्त्रीरूपां अशातला लावण्ययुक्तां विवहेदित्यर्थः. Cl. ManGr. I.7. 8 नमिका and the com.: नमिकाम् अप्राप्तस्त्रीभावाम् ।... अथवा नमिका श्रेष्ठाम् । विवखा सती श्रेष्ठा या भवेत्तामुपयच्छेत । यस्मारकुरूपाऽपि वनायलंकारकृता मनोहारिणी भवति तस्मा- द्विवना सती न सर्वा शोभते, But Vaikhor. VI. 12: अष्टवर्यादा दशमासग्निका. It would be interesting to noto in this connection the view of Sir Thomas More as recorded in his Utopia that before marriage * staid and honest natron "showeth the woman, besbo maid or widow, naked to the mooer...At this cus. tom we laughed and disallowed it as foolish. But they, on their part, do greatly wonder at the folly of all other nations which, in buying scolt... be so chary and circum- Bpect that though he be almost all bare, yet they will not boy him anless the saddle and all the har ness be taken off, lest under thoso coverings ho hid some gall or soro. And yet, in choosing a wife,...... they be 60 rockless that all the residue of the woman's body being covered with clothes, they estimate her scarcely by one handsbreadth (for they can see no more but her faco) and so join her to them." (Quoted by H. Ellis, Studies in the Psychology of Sex Vol. VI. p. 102). 8.Cf. ManGr. I.T.8. 9.CH. Manor.I.T.9. Cr. Bharor. I. 11: श्लोकं तु लाक्षणा उदाहरन्ति- यस्यां मनो ऽनुरमते चनुष प्रतिपद्यते । तां विद्यारपुण्यलक्ष्मीको किशानेन करिष्यति।। Dr. Salomons' riew that this "must bo lator addition from a lighthearted copyist" is antepablo, for ·X. 16.] घाराहगृह्यसूत्रम् [२६ तेपामेकं गृहीप्वेति ब्रूयात् । श्मशानलोष्टं चेद् गृह्णीयान्नोपयच्छेत॥ १०॥ असस्पृष्टां धर्मेणोपयच्छेत ब्राह्मेणं शौल्केन वा ॥११॥ शतमितिरथं दद्याद् गोमिथुन वा ॥ १२ ॥ उभयास्तेजनीवासजेज्जन्यान्कौमारिका श्व । पूर्व जन्याः स्युरपरे कौमारिकाः ॥ १३ ॥ चतुरो गोमयपिण्डान्कृत्वा द्वायन्येभ्यस्तथान्येभ्य इति प्रयच्छेत् ॥ १४ ॥ धनं न इति ब्रूयुः । पुत्र- पशवो न इति"जन्याः ॥ १५ ॥ ददानि । प्रतिगृहानीति" त्रिब्रह्मदेया similar paysages are quoted in red bullocks and carts'. Our variother ancient texts as well, e.g. ant शतमतिरथं stands very closo to ApGr. I. 3. 20 and Vatsyāyana's शतमधिरयं Kamasātrach.XVI: यस्यां मनच. 9. Identical with ManGr. I.7.12. सुपोर्निबन्धस्तस्यामृद्धिर्नेतरदा ( Vatsyāy. 10. Sh, Gdh. उभये. Sh. reads it along रामा० for •रदा• of Ap.) दियेतेवेके. with गोमिथुन वा, 1.0. 'both the par. 1. Sh. Gdh. एते.. ties are to prosent a pair of cows'. 2. Sh. E.Gdb, त्. Here Sh. forgets that शुल्क is to 3.CfArAnGr.I.7.10. be given by one party alone. Cf. 4.Sh. .सू.. Cf.Mandr. I.7.11. Gdh. कन्यायै घरो ददाति. संजुष्टो. 11. Gdh. तत प्राचार्यश्चतुरो गोमयमोलका- 5. Sh. E... कृत्वा द्वी कन्यादातुः प्रयच्छेद्द्वी कन्या. 6. Gdh. प्रामो धर्म उदकपूर्वकदानम् . प्रतिगृहीतृहस्ते च. 7.CE. ManGr. ib. 12. Sh, puts a stop after fe and reads 8. But F. शतमति०, and Gdh. शुल्क- Fat (for our tr4r:) along with नियममाह-शतमित्यादि। सपादं तु प्रथा- ददामि of the next sutra. धिक शतं गवां दद्यात्. Prot. Caland 13. Gdh. ओं धनं न इति, [ओं] पुत्रपशवsuggests शमरयं a slow-going cha [ीन इति च] गोमयगोलकदानप्रहणे विनियोगः. Of these the first mantra riot' (Sayana on TS.Calcutta od. P. 1008). A more probable reading is is to be chanted by the groom's शतमधिरथं. Cf. Visvarupicarya on party and the second by the bri- Yajsaralkya smrti I. 80, where he cites an ancient Brahmana passage: 11. Sh. E.Gab. मि. Atter ददामि Sh. तस्माद् दुहितृमते ऽधिरथं शतं देयमितीह adda इति. यो विज्ञायते. The word अधिरथं 15. Sh, E. Gdh, मीति. goos back to Rgveda, and means Sh. E add प्रतिगृह्य. . cart-load, Sayana would have 16. Sh, E. देयानि. translated शतमधिरयं by a hundde's party.

·वाराहगृह्यसूत्रम् [XI. 6. ॥१६॥ कृतेना सेन विसंकसेयुः ॥१७॥ निरानन्दं मागधो हयेत् ॥१८॥ इति वाराहगृह्य दशमं खराम ॥ [अथ मधुपर्कः] पडाहीं भवन्ति-ऋत्विगाचार्यो विवाह्यो राजा स्नातकः प्रियश्चेति ॥ १॥ अप्राकरणिकान्नों परिसवत्सरादहयन्ति । अन्यत्र याज्यात्कर्मणो विवाहाच्च ॥२॥ न जीवपिको ऽयं प्रतिगृह्णीयात् ॥ ३ ॥ अथैनैमर्ह- यन्ति ॥ ४॥ कास्ये चमसे वा दधनि" मध्वासिच्य वयसाऽपिधायें विराजो दोहो उसि विराजो दोहो ऽसि विराजो दोहमशीय मयि दोहः पद्यायै विराज" इति मधुपर्कमाहिउँमाणं प्रतीक्षते" ॥"५ ।। सावित्रेण 1.Gdh. ददामीति कन्यादातृ वदेत् । कन्या ऽर्घ्य प्रतिगृहीयादिति श्रुतिः- प्रतिग्रहीता प्रतिगृहामीत्युक्त्वा प्रतिगृहीयुः । 11. E. तथै.. इत्येवं निः । चतुर्थ तूष्णीम् । यत ग्राम 12. Sh. omits the sitra. विवाहे नान्यत्र. Identical with ManGr. I.9.5. 2. For असेन Sh. has असं न. udh. कन्यापिता परशासानुसारेण मधु. 3.Gdh. अधःकृतेन स्कन्धेनोपलक्षिताः पणेनमईयेत् . प्रत्यानजेयुर्वरकाः 13. Sh. सदनि. 4. P. गृ , Bh. दशमः खण्डः, E. 14. Sh. adds: याचमनीयायमेः प्रतिपद्यन्त. •एकादशमं खएडम्, 15. Sh. omits the second विराजो दोहोऽसि. 5.odh... 16. Bh. adds कल्पताम्, while B. omits 6. Identical rith BlănGr. 1.9.1. 7. Sh. ना. odh, प्राकरणिमा विगा. 17.sh. एकैकमा०. दयः पय, 18. F. .ही.. 8. CE.ManGr.I.9.2,3. 19. Gdh. कन्यापित्राहियमाणं मधुपर्क धरो 9. SH. E..पत्पि.. ऽवेश्यति. 10. Ct. MANO. I...न जीवरिपतृको 20.Cf. MAndr.I.9.6,7. . oren विराजः.

·XI. 16.] वाराहगृह्यसूत्रम् [३१ विष्टरौं' प्रतिगृह्य राष्ट्रभृदसीत्यासन्यामुदगग्रमास्तृयाति ॥६॥ अह वर्म सदृशानामुद्यतानामिव सूर्यः । इदमहं तमधरं करोमि यो मा कश्याभिदासति ॥ इत्येकस्मिन्नुपविशति ॥ ७॥ मा त्वद्योपमित्यन्यतरमधस्तात्पाद- योरुपकर्षति ॥८॥ विष्टर आसीनायकै त्रिः प्राह ॥६॥ नैव भो इत्याह । न मा रिपामेति ॥ १०॥ आचमनीयाः प्रथमाः प्रतिपद्यन्ते ॥ ११॥ अमृतोपस्तरणमसीत्याचामति ॥ १२ ॥ पद्येन पादौ प्रक्षालयति ॥ १३॥ स्पृशत्यर्षम् ॥ १४ ॥ ततः प्रणयति ॥ १५ ॥ सावित्रेणोभयतो- 1. Sh. विष्टर. नीया प्रयमा प्रतिपद्यन्ते अमृतोपस्तरणम- 2. Sh. omits राष्ट्रमृदसि....मास्तृणाति.. सीत्याचामति. Gdh. राष्ट्र मृदसि इत्यस्य विष्टरो देवता। 17.cf. Manor. I... 12. Gdh. नैव भास्तरणे विनियोगः, भो इति शब्दे पाणिना स्पृष्टं स्पृशति । 3.Cf. MSnGr.I.9.7,8, पश्चाद् गृहीयादित्यर्थः (cf. ManGr. 4. Sh. •मुद्यतामिव. com. : विष्टरासीनायेति वचनानैव भो 5. A. इदं तमभितिष्ठामि. इत्याह । नम आयाय इति च । नैवभो- 6. Sh. कस्यचिदासति, Gdh. कस्याश्वामि.. शब्देन च पाणिना संस्पृशति । पश्चाद् 7. A. यो मा कश्या अभिदासति इति जपति. गृहात्येव) न मारिषा इमेर्षेयाय (2) सुसु- Gdh. अहं वर्मेत्यस्य...उपविशने विनि- श्रुनुषे (१) ददाति । छंदांसि तया प्रीयाति योगः. इति श्रुतिः. Cf. also KathGr. XXIV. 8.CE. ManGr.I.9.8. 9: नैव भो इत्याह न माति and Ds- 9. Before this verse Sh. inserts :राष्ट्र vapāla's com. thoreon: अभ्यर्हणीया. मृदसीत्याचार्य श्रासन्दीमनुमंत्रयते. भिमुख्यापादनाय यद् भो इति पूजासंबो- 10. Thus corrected. The mss. त्वा जो(A. धन प्राप्त नामसंबोधनं च मार्ष यज्ञदत दोषम्, इत्यादि तनिषेधयति. 11. Sh. पादयोर्विष्टरमुप०. 18.Cf. MinGr.I.9.6. 12. Gdh. तत्र पादौ स्थापयेत्, 19.Cf. ManGr.I.9.15. 13.Ct. ManGr,I.9. 10, Sh. omits sátras 11 and 12. 20,Ct. Mandr.I.9.13. 15. Identical with ManGr.I.9.11, 21.Cf. ManGr. I,9.12. 16. For न मा रिषामेति Sh. resds: न ! 22. Sh. puts sutras 13-15 (पायेन पादौ... मायाय इति श्रुतिः, and puts down in the footnote: न परिषामेत्याचमand substitutes for them the Ma- 14. Sh. विष्टरमासीनायक. स्पृशत्यर्थ्य...प्रणयति) in the footnote, ·३२] वाराहगृह्यसूत्रम् [XI. 23. विष्टरं मधुपर्क प्रतिगृह्य-अदित्यास्त्वा पृष्ठे सादयामीति' भूमौ प्रतिष्ठाप्या- वसाय्य सुपर्णस्य त्वा गरुत्मतश्चक्षुपाऽवेक्ष इत्यवेक्ष्य नमो रुद्राय पात्रसद इति प्रादेशेन प्रतिदिशर व्युद्दिश्याङ्गुष्ठेनोपमध्यमया च मधु वाता ऋता. यत इति तिसृभिः ससृजति ॥ १६॥ सत्य यशः श्रीमयि श्रीः श्रयता- मिति' त्रिः प्राश्नाति भूयिष्ठम् ॥ १७ ॥ सुहृदे ऽवशिष्टं प्रयच्छति ॥१८॥ अमृतापिधानमसीत्याचामति ॥ १६॥ असिविष्टरपाणिंगों प्राह ॥ २० ॥ ह्तो मे पाप्मा पाप्मानं मे हत ।।" यां त्वा देवा वसयो ऽन्वजीविपुरादित्याना स्वसार रुद्रमातरम् । देवा गामदितिं जनानामारभन्तामहतामहणाय ॥" ओं कुरुतेति संप्रेष्यति ।। २१॥ चतुरवरान्त्राह्मणान्नानागोबानित्येकैकं पश्यङ्गं पायस५ वा भोजयेत् ॥ २२ ॥ यद्युत्सृजेत्- माता रुद्राणां दुहिता वसूना स्वसादित्यानाममृतस्य नाभिः । प्रनु वो चिकितुपे जनाय मा गामनागामदिति वधिष्ट ।। ओमुत्सृजत तृणान्यत्तूदकं पिबतु ॥" nava sātras: स्पृशत्यय पायेन पादौ Gdh, reversos the order of sätras प्रक्षाल्य (1.9. 12, 13). 18, 19 1.IS. I.1.2. 13. Sh. असिपाणि.. 2. Sh omits भूमौ. 14. Odh. खड्गदर्भमुष्टिहस्तः कन्यापिता गो 3. Sh. E.साथ.GL, प्रतिष्ठाप्योद्घाटयेत. इति ब्रूयात् । मुच गामिति वरो यात्. 4. E. पात्रसादने, Ct.ManGr.I.9.19. 5.MS. II.7.16. 15.GL. हतो मे...मे द्दत इति गां ग्राह । 6.C, Mand.I,9,13,14. गामुद्दिश्येति वामकरण स्पृशेत्, 7. Before this verse Sh. inserts: 16, E.Galh. देवी. अमृतोपस्तरणमसि इत्युपस्तरति. 17. Gdh. वर आलभ्यमानायां गवि जपति-- 8. F.onits श्री, ओं यां त्वा... 9. Sh, adds मधुपर्क. 18.CL.ManGr. I.9.20. 10.Gdb. चतुर्थ तूष्णी.CH. MinGr.I.P. 16. 19. Cr. MAnGr. I 9.21, 22. 11, Identical with stanGr. I. 2. 18. 20. E. प्रण घोचि, Gdh, अवशिष्टं सुहृद्भ्यो ददाति । नाव 21. sh, भर्भररस्वरों-इत्युस्मजनु. Gah. शेषणावश्यक भूयिष्टमिति वनात्. ओमुत्सृजत । ओं भूः भुवः स्व उत्यजेत् 11. Identical with JånOr. I, 9, 17. 2. Here Sh. andMAGr. I...३ ·XII. 3.] वाराहगृह्यसूत्रम् [३३ इत्युक्ते पशुमालभन्ते ॥ २३॥ शं नो मित्र इति पाणी प्रक्षाल्य यथार्थम् ॥२४॥ इति वाराहगृह्ये एकादर्श खण्डम् ॥ [अथालंकरणम् ] अथालंकरणम्-अलंकरणमसि सर्वस्माँ अल भूयासम् ॥१॥ प्राणा- पानी में तर्पयामि समानव्यानौ मे तर्पयाम्युदानरूपे मे तर्पयामि चतुःश्रोत्रे मे तर्पयामि" सुची अहमतिभ्यां भूयासर सुवर्चा मुखेन सुश्रुत्काभ्यामिति गन्धाछादने" ॥२॥ परिधास्ये यशो धास्ये दीर्घायुत्वाय जरदष्टिरस्मि । conclude the Madhuparka soction. 8. Sh. adds मे. 1.Sh. has at the end of the next 9.Cf. MAndr. I.9.24 Gdb.अलंकर. chapter: यदि पशुमालमते-शं नो णमसि...अलं भूयासमिति अलंकरणम्. मित्र इति पाणी प्रक्षाल्य यथार्थमालभन• 10. Sh. omits चतुःश्रोत्रे मे तर्पयामि. मिसेके. 11. Sh. .चतुरः 2.CH. AranGr. I.9.23, 12. Sh. adds भूयासम्. 13. Sh. इति यथालिगमहानि संस्पृशति अथ 4. Gdb. नायं कलियुगधर्मः. गन्धाधादने वाससी. adh. प्राणापानी में 6. Sh, and MånGr. do not ond the ...इति नासारन्ध्रदयं स्पृशेत् । ओं chapter with Aladhoparka, bat go धोने...सुवर्चा मुखेन इति सर्व मुखं स्पृ. on with अथालंकरणम् . शेत् । मुश्रुत्...इति की स्पृशेत् । अयवा E. पंचदश सं०, F. गृध एतो दो मंत्री गन्धोद्वर्तने विनियोगयुक्ती । 8. F. omits भयाकरणम् • Gdh. ततः तद्यथा-नों प्राणापानौ मे...इति कराभ्यां कन्यापिता परस्थालंकरणं घस्रयुग्मं च कर्णसहितं मुसमवलिपेत् ।... दद्यात्, 14.CI, ATAAG.I.9.25,26. 7.Sb.Gdh, स्माद्. 15. Bh. •दष्टिरल, other mss, रश्मि. 3.E. पिं.

·वाराहगृह्यसूत्रम् [XIII. 2. शतं च जीवं शरदः पुरूचीर्वसूनि चाय्यो विभजाय जीयाम् ।। इत्यहत चास प्राधाद्याग्निं प्रज्याल्य व्याहृतिभिर्तीहियवान्हुत्वा मङ्गलान्याशासेत् ॥३॥ इति वाराहगृह्य द्वादशं खण्डम् ॥ [अथ प्रवदनकर्म] अथ प्रवदने कन्यामुपवसिताए साताए सशिरस्कामहतेनाछिन्नदशेन वाससा सवीता सस्तीर्णस्य पुरस्ताद्विहितानि वादित्राणि विधिवदु. पकल्प्य पुरस्तात्स्विष्टकृतो वाचे' पथ्याय पूष्णे पृथिव्या अग्नये सेनायै धेनायै गायत्र्यै त्रिष्टुमे जगत्या अनुष्टुभे.पतये" विराजे राकायै सिनी- वाल्यै कुट्ठ" त्वष्ट्र प्राशायै संपत्त्यै भूत्यै निर्ऋत्या अनुमत्यै पर्जन्यायाग्नये स्विष्टकृते च जुहुयात् ॥ १॥ आज्यशेपेण पाणी" प्रलिप्य कन्याया मुखर 1.Sh, शतं जीवेम. these ceremonies it bears the colo 2. Sh. पुरुची रायस्पोपमभिसंव्ययिष्ये. phon: इति मधुपर्कः समाप्तः. Gdh. •जीयान्. 7.Sh. सु०. 3.Gdh. इत्यहतं वासयुग्मग्रहणम्. 8. Sh, महताऽना०. 4. पास आधाद्या....मंगलान्याशासयेत् । १.E.F,add खाहा. pat in Sh's footnote, while his 10. E. appends BIET or ETTo to every text roads: वासः परिघते यदि पशुमा- deity up to पर्जन्याय. लमते-शो मित्र इत्ति पाणी प्रक्षाल्य 11. Sh. E. Gdb, TET (E. $). यथार्थमालभनमित्येके, 12. Sh. पुढे. 5.Ct. LAnGE.I.9.27, 13. Gdh. श्राज्यशेपेण पाणी प्रलिप्यते न G.F. गृह्ये०, sh, द्वादशः खण्डः, संपातशेषेण. Ono of Odb's mus, Includes the 14.E. •णि. Alankaraps within the Badba 15. Sh. कन्यामुरां. parka, for at the conclusion of both ·XIII.6.] वाराहगृह्यसूत्रम् [३५ संमाष्टि'- प्रियां करोमि पतये देवराणा श्वसुराय च । रुच्यै स्वामिः ससृजतु रुचिष्या पतये भव ।। सौभाग्येन त्वा स सृजत्विळा देवी घृतपदीन्द्रौएयमाय्यधिनी राट् । वागिळा घोररुन्धती ॥ इति चें॥२॥ सर्वाणि वादित्राएयभिमन्त्रयते- या चतुर्धा प्रवदत्यमौ या वाते या बृहत्युत। पशूना५ यां ब्राह्मणे न्यदधुः शिवा सा प्रवदत्विह ।। इति ॥३॥ सर्वाणि वादित्राण्यलंकृत्य कन्या प्रवादयते- शुभ५ वद दुन्दुभे सुप्रजास्त्वाय गोमुख । प्रक्रीडन्तु कन्याः सुमनस्यमानाः सहेन्द्राण्या सवयसः सनीडाः ॥ प्रजापतियों वसति प्रजासु प्रजास्तन्वते सुमनस्यमानाः । स इमाः प्री रमयतु प्रजात्यै स्वयं च नो रमता शं दधानः । इति ॥ ४ ॥ प्रवदन्ति कारोलिकानि ॥ ५॥ कन्यामुदकेनाभि- पिश्चेत् ॥ ६॥ इति धाराहगृह्ये प्रयोदशं खण्डम ॥ 1. Perhaps the acārya of the bride, 8. Sh. इमां प्रजा. Gdh. प्राचार्यः सहस्ती प्रलिपेत् . 9. Sh. संदधातनः. 2. sh. श्वशु.. 10. E.Gdh, omit प्रवदन्ति. 3. E. Gdh. •पदीरिंद्रा, धृतवतीरिंद्रा०, !!, Sh. omits रा. 4. Sh. E. omitच. 12. Gdh, प्रवादयन्ति क्रीडनावादनानि, 5. Bh. अथ सर्वाणि. 13. F. गृधे०, Sh. ० एकादशः खण्डः, E 6. Sh, adds वा. द्वादशं खण्डम्. 7.Gdh. अलंकृत्य मालाक्षतपुष्पैः. .

·३६] वाराहगृह्यसूत्रम् [XIV. 4. [अथ विवाहकर्म] खे रथस्य खे उनसः खे युगस्य शतक्रतो । श्रयालामिन्द्रस्त्रिः पूर्त्यकृणोत्सूर्यवर्चसः ।। इत्यथास्या अहतर वासः प्रयच्छति ॥ १॥ अथैनां दर्भशुल्वेन संनयति-- सं त्वा नह्यामि पयसा पृथिव्याः सं त्वा नह्याम्यद्भिरोपधीभिः । सं त्वा नह्यामि प्रजया धनेन सह संनद्धा सुनुहि भागधेयम् ।। इति ॥२॥ अथैना वाससो ऽन्तं ग्राहयित्वाऽभ्युदानयति - अघोरचक्षुरपतिघ्न्येधि । एहि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः । दीर्घायुपत्नी प्रजया स्वर्विदिन्द्रप्रणयीरुप नो वस्तुमेहि ॥ इति ॥ ३ ॥ समूहनोल्लेपनोद्धनीवेक्षणमित्याग्नकाले भूमिसस्कारा- I. Gdh, deals at length with some तानि...देवभागं यया पूर्वे संजानाना very important preliminaries. उपासते। वामहस्ते गृहीत्वा तां प्रदत्ता. These I quote here in brief: ततः मेव वरः अघोरचतुरपतिम्न्यधि इत्युक्त्या कन्यापक्षीयाः परं कन्यासमीपे निन्युः । क्रामन्ति गृहात् । ततो वरस्य वन्नं ददाति । मंत्रघोषेण ।...ओं समंजन्तु विश्वे देवाः श्रादावभिषेक करोति । हिरण्यगर्भ इति ...[RY. X. 85. 47] इति मंत्रण वधू तिसभिः प्रत्यूचम् । पश्चाद् वस्त्रं प्रयच्छति । वरौ परस्परं संमुखं गच्छेत् । तिष्टेपूर्वाभि वरी मंत्र जपति-से रथस्यैति. (Cf. मुखो दाता घरः प्रत्यङ्मुखो भवेत् । मधु. ManGr. 1.8.2-10). पर्कार्चितायनों तस्मै दद्यात्सदक्षिणाम् ॥... 2. E. अवालामंत्रस्यन्त्रिः. पनी हस्त उदकपात्रं गृहीत्वा देवस्य त्वा 3. Gdh. अथ वरस्यैवाहतं वासः प्रयच्छति. सवितुः प्रसवे...इति समुच्चार्य...वरहस्ते 4.Cf. Manor. I. 8. 11. कन्याहस्तं कांस्यपानावच्छिन्नधारया... 5. The mss. शुल्त्रैण. पुष्पफलाक्षतायुक्तं क्षिपेत् ।....... .....द्योस्त्वा 6.Ct, ManGr. I.11.6. ददाति पृथिवी त्या प्रतिगृह्णाति इत्युक्त्वा 7. Gdh. भर्ती भार्याया वनस्य पल्लवं गृहीत्वा वरः कन्या स्पृशेत् ।...गावो भूमिहिन्यो अभ्युदानयति । कराभ्यामुक्षिप्यानयति । वाजिनो ऽपि दद्यात् । स्वर्णमणीनपि । होमस्थानं प्रेतीत्यर्थः. (Cf. ManGr. I. ततो वर इति मंत्रमुचारयेत्-क इदं कस्मे 11.5). प्रदात् । कामः कामायादात् । कामो दाता 8.F..वचा:. फामः प्रतिग्रहीता। फामाय त्वा प्रतिय. 9.cf. MAnGr. I. 10.६. हामि कामैतत्ते इति ।...समाना वा आकू 10. E. adds सनन.

·3 XIV. 12.] धाराहगृह्यसूत्रम् [३७ न्सर्वत्र यथानिमित्तम् ॥४॥ पश्चादनेः कटे तेजन्या५ वा दर्भेष्वासनम् ॥ ५ ॥ शुचौ भूमिप्रदेशे शमीशमकश्यामाकानां प्रियङ्गुर्वागौरसर्पपाणार यथालाभगन्धसक्षीरफलवद्भ्यो वनस्पतिभ्यो हरित्पर्णकुशयादिभिश्चान्नै- यो श्रोपर्यः । समन्या यन्तीत्यनुवाकेन शं नो देवीरिति च सहिरण्यापो ऽभिमन्त्र्य प्रणीतोदकुम्भं प्रणयेत् ॥ ६॥ तं लाजाहुतीपु हूयमानासु भ्राता ब्रह्मचारी वोद्गृह्य धारयेद् दक्षिणतश्च ॥७॥ लाजान्सस्कृतान्श- मीपर्णमिश्रान्शूर्पण दक्षिणतो माताऽन्या वाऽविधवा ॥८॥ आज्य सर स्कृत्य ब्रह्माणमामन्त्र्य समिधमाधायाधारावाधार्याज्यमागौ हुत्वा ॥४॥ अथ जुहोति- अमये जनविदे स्वाहा ।सोमाय जनविदे स्वाहा । गन्धर्वाय जनविदे स्वाहा । सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । तृतीयो ऽमिष्टे पतिस्तुर्यो ऽहं मनुष्याः ।। स्वाहा ।। सोमो ऽददद्गन्धर्वाय गन्धर्वो ऽदमये । रयिं च पुत्राश्चादादमिर्मह्यमथो इमाम् ॥ इति ।। १० ।। हिरण्यगर्भ" इत्यष्टाभिः प्रत्युचमाज्याहुनीर्जुहुयात् ॥" ११ ॥ येन कर्मणेर्से तंत्र जयाजुहुयादिति जयाना श्रुतिः । त्वौं यथोक्तम् । 1. E. adds दमें. 8.Ct. AfanGr. I 10. 8. 2. E. • कुशस्कदर्भो यवा०. 9. The m89. .जन. 3. E. ज्यै, other mss. .न्यै.. 10 Ck. ManGE. I. 10,8,10. Cf, Vårsr. Par. Opbyapurusha kb. 11. MS.II. 13.23. 11: शुचौ भूमिप्रदेशे शमीशमकश्यामा 12. Identical with ManGr.I.10.10 कानां दुर्वाप्रियंगुसर्षपाणार यथा लाभ (last line). गंधाच क्षीरफलवद्भयो वनस्पतिभ्यो 13. The msg. ०च्छेत्त.. हरिपर्णः कूर्चः सदर्भो यवादिभिश्वार्या 14. This त्वा seems to refer to the one औषधयः समन्या यन्तीत्यनुवाकाभ्या occurring in the following mantrag. मिमा श्रापः प्रमरामि शं नो देवीरिति च. 15.Cf. DIānGr. I.10.11: तन्नजयान् 4. MS. II.1.13. जुहुयात् । जयानां च श्रुतिस्तार यथोवाम्. 5.1S. II.13.1. Gan. यत्र कर्मणा सिद्धिमिच्छेत्तत्र जया- 6. This sutra is missing in Gdh. होमः। अत: सर्वत्रानेन चाक्येन जयानां 7. E मिनितान्. विधानम् । श्रभ्रातृव्योपि (CI, MAndr.

·३८] वाराहगृह्यसूत्रम् [XIV. 13. आकूत्यै त्वा स्वाहा । भूत्यै त्वा स्वाहा । कामाय वा स्वाहा । रक्षायै त्वा स्वाहा । समृधे' त्वा स्वाहा । समृद्धथै त्वा स्वाहा । ऋचा स्तोमम् । प्रजापतये। भूः स्वाहा । अयाश्वाने ऽसीति च ॥ १२ ॥ उत्तरतो ऽग्नेर्दर्भेषु प्राची कन्यामवस्थाप्य पुर- स्तात्प्रत्यङ्मुख उपयन्ता देवस्य ते सवितुः प्रसवे ऽश्विनो हुभ्यां पूष्णो हस्ता. भ्या हस्तं गृहाम्यहमसावित्यथास्या उपनयनवद्धस्तं गृह्णाति नीचारिक्तम- रिक्तन- गृह्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टियथासत् । भगो अर्यमा सविता पुरन्धिर्मह्यं त्वादुर्गाईपत्याय देवाः || ऊर्ध्वा वाक्समभवत्पुरा देवासुरेभ्यः । यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रागायाभ्यस्या अप्रतः ॥ सरस्वति प्रेदमव सुभगे वाजिनीवति । येन भूत, समभवद्येन विश्वमिदं जगत् । तामद्य गाथां गास्यामों या षीणामुत्तमं मनः ।। सा त्वमस्यमो ऽहममो ऽहमस्मि सा त्वम् । धौरहं पृथिवी त्वं वृदह रथन्तरं त्वम् । रेतो ऽहमस्मि रेतोक्त्वम् ।। सामाहमस्मि ऋक्त्वं मनो ऽहमस्मि वाक्त्वम् । सा मामनुब्रता भव सा मामनुप्रजायस्व ॥ प्रजा सृजावहा उभी पुश्से पुत्राय फतवे । श्रियै पुत्राय वेथवेई (1) सूनृते ॥ com. भ्रातृश्यवानपि) एता जुहुयात् । ओं 7. The mss. वहाबु.. So also Varsr. श्रावत्यै त्वा स्वाहा...एतैर्मन्त्रैर्ययोतमि- त्यनेन एतदाह-एता एव तु, याकूतायेति 8. So also Vårør. Par. Priyascitta न जयाः [यया] शाखान्तरपठितविवाहे. kh.3.P.213: माता पनी लोकमुपदेश्य 1. The mss. समिधे (E. F.दे). हस्तमन्वारभ्य जपेद-सा त्वमस्यमोहम. 2.MS. II.1.1. मोहमस्मि सा त्वनावेह सरभावहे प्रजा. 3.AIS, I. 3. वहे प्रजा सुजावहायुमौ पुरसे पुत्राय फतवे 4.CH.MAnGr.I.10.11. प्रिये पुत्राय वेथवेह सूरत इति. E.wabहेतवेह. Ct. JalaGr. I. 20 6,Gabromits this line. इसे पुत्राय वेत्तये. Par. B.E..यो.

·- XIV. 23.] वाराहगृह्यसूत्रम् [३६ इति ॥ १३ ॥ प्रदक्षिणमग्निं परिणयेत् ॥ १४ ॥ पश्चादग्नेर्दर्भेष्वश्मान- मवस्थापयति- प्रातिष्ठेममश्मानमश्मेव त्वर स्थिरा भव । कृण्वन्तु विश्वे देवा आयुष्टे शरदः शतम् ।। इति ॥१५ ।। अत्रैवास्या द्वितीय वासः प्रयच्छति ॥ १६ ॥ उपर्य- नावञ्जली लाजान्धाता ब्रह्मचारी वोपस्तीर्ण आवपेत् ॥ १७ ॥ तानभिषा- रितानविच्छिन्दती जुहुयात् । कर्तानुमन्वयेत- इयं नार्युपते लाजानावपन्तिका । दीर्घायुरस्तु मे पतिरेधन्तां ज्ञावयो मम ।। अर्यमणं नु देवं कन्यामिमयतत । सो ऽस्मान्देवो ऽर्यमा प्रेतो मुश्चातु मामुत ॥ स्वाहा ।। इति ॥१८॥ वीरसूर्जीवपत्नीभूयासमिति सर्वत्र वाचयेत् ॥ १६ ॥ तुभ्यम पर्यणय सूर्या५ पहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह ।। इति द्वितीयं परिणयेत् ॥ २० ॥ एवमेव तृतीयम् । अवस्थापनप्रभृति समानम् । पूपणं नु देवम् । वरुणं नु देवमिति होमौ ।' कन्याग्निमयतेति समानम् ॥ २१ ॥ कामेन चतुर्थी पूरयित्वा द्विरभिघार्योत्तरार्धपूर्वार्धे जुहु- यात् ।। २२ ॥ अथैनां प्राचीर सप्त पदानि प्रक्रमयति-एकमिपे विष्णुस्त्वां नयतु । द्वे अर्जे । त्रीणि रायस्पोपाय । चत्वारि मायोभवाय । पश्च प्रजाभ्यः । पतुभ्यः । सप्त सप्तभ्यो होत्राभ्यः" ॥ विष्णुस्त्वां नयत्विति द्वितीयप्रभृत्यनु- पजेत् । सखी सप्तपदी भव सख्यं ते गमेयर सख्यात्ते मा रिपमिति" ससम 8.CL.ManGr.I.11.12. 9. For पूषणं न देवं...होमी E. has वरुणं पूषणं न देवं, 10. Cl. ManGr. I. 11.13. 11. For सप्तभ्यो होत्राभ्यः E reads सप्त. होताभ्यः. 12. odh, गमेयं तेन संख्या मा युषं योषम् ]. । 1.Cf. ManGr. I.10.15, 2.C. ManGr. I 10. 16. 3.Cf. AMAnGr. I.11.4. 4.E.लाजा. b.Cf. ManGr. I.11.11. 6.E. व्यते. 7.The mss. .छ..

·। -- ३८] वाराहगृह्यसूत्रम् [XIV. 13. आकूत्यै त्वा स्वाहा । भूत्यै त्वा स्वाहा । कामायै त्वा स्वाहा । रक्षायै त्वा स्वाहा । समृधे त्वा स्वाहा । समृद्धथै त्वा स्वाहा । ऋचा स्तोमम् । प्रजापतये । भूः स्वाहा। अयाश्चाग्ने ऽसीति च ॥ १२॥ उत्तरतो ऽग्नेर्दर्भेषु प्राची कन्यामवस्थाप्य पुर- स्तात्प्रत्यङ्मुख उपयन्ता देवस्य ते सवितुः प्रसवे ऽश्विनो हुभ्यां पूष्णे हस्ता- भ्या हस्तं गृह्णाम्यहमसावित्यथास्या उपनयनवद्धस्तं गृह्णाति नीचारिकम- रिक्तन- गृहामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टियथासत् । भगो अर्यमा सविता पुरन्धिर्मह्यं त्वादुर्गाईपत्याय देवाः ॥ ऊर्ध्वा वाक्समभवत्पुरा देवासुरेभ्यः । यां त्वा विश्वस्य भूतस्य प्रागायाम्यस्या अप्रतः॥ सरस्वति प्रेदमव सुभगे वाजिनीवति । येन भूत, समभवद्येन विश्वमिदं जगत् । तामद्य गाथां गास्यामों या खीणामुत्तमं मनः ।। सा त्वमस्यमो ऽहममो ऽहमस्मि सा त्वम् । धौरहं पृथिवी त्वं वृहदह रथन्तरं त्वम् । रेतो ऽहमस्मि रेतोऽक्त्वम् ॥ सामाहमस्मि ऋक्त्वं मनो ऽहमस्मि वाक्त्वम् । सा मामनुनता भव सा मामनुप्रजायस्व ॥ प्रजा५ सृजावदा उँभौ पुसे पुत्राय फतवे । श्रियै पुत्राय वेथवेई (?) सूनृते । com. श्राव्यवानपि) एता जुहुयात् । ओं 7. The mss, वहावु०. So also Varsr. श्राकूत्यै वा स्वाहा...एतैर्मन्त्रैर्ययोतमि. त्यनेन एतदाह-एता एव तु, प्राकूतायैति 8. Bo also Varsr. Par, Prayascitta न जयाः यथा शारखान्तरपठित विवाहे. th. 3.P.213: माता पी लोकमुपवेश्य 1. The mss. समिधे (E.F.दे). इस्तमन्वारभ्य जपेद-सा त्वमस्यमोहम- 2.ars. II.1.1. मोहमस्मि सा स्वभावेह सरभावहे प्रजा- 3. Ars. I. 4.3. वहै प्रजा सजावहावुभौ पुसे पुत्राय कार्वि 4.CHAMALG.I.10.11. धिये पुत्राय वेयवेह सून्त इति. E.Cdb. हेतवेद. Ct, JamGr. I. 20 Par. B.E. वो. 6. Gdh. omits this line, {से पुत्राय वेत्तवे.

·[३६ XIV. 23.] वाराहगृह्यसूत्रम् इति ॥ १३ ॥ प्रदक्षिणमग्निं परिणयेत् ॥ १४ ॥ पश्चादग्नेर्दर्भेष्वरमान- भवस्थापयति- प्रातिष्ठेममश्मानमश्मेव त्वर स्थिरा भव । कृण्वन्तु विश्वे देवा श्रायुष्टे शरदः शतम् ।। इति ॥१५॥ अत्रैवास्या द्वितीय वासः प्रयच्छति ॥ १६ ॥ उपर्य- मावञ्जलौ लाजान्भ्राता ब्रह्मचारी वोपस्तीर्ण प्रावपेत् ॥ १७ ॥ तानभिधा- रितानविच्छिन्दती जुहुयात् । कर्तानुमन्त्रयेत- इयं नार्युपत्रूते लाजानावपन्तिका । दीर्घायुरस्तु मे पतिरेधन्तां ज्ञातयो मम ।। अर्यमणं नु देवं कन्यानिमयक्षैत । सो ऽस्मान्देवो ऽर्यमा प्रेतो मुश्चातु मामुत ॥ स्वाहा ॥ इति ॥ १८ ॥ चीरसूर्जीवपन्नीभूयासमिति सर्वत्र वाचयेत् ॥ १६ ॥ तुभ्यममे पर्यणय सूर्या ५ वहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह ।। इति द्वितीयं परिणयेत् ॥२०॥ एवमेव तृतीयम् । अवस्थापनप्रभृति समानम् । पूपणं नु देवम् । वरुणं नु देवमिति होमौ । कन्याग्निमयतेति समानम् ॥ २१ ॥ कामेन चतुर्थी पूरयित्वा द्विरभिघार्योत्तरार्धपूर्वार्धे जुहु- यात् ॥ २२ ॥ अथैनां प्राचीर सप्त पदानि प्रक्रमयति- एकमिपे विष्णुस्त्वां नयतु । द्वे ऊर्जे । त्रीणि रायस्पोपाय । चत्वारि मायोभवाय । पञ्च प्रजाभ्यः । पट्टतुभ्यः । सप्त सप्तभ्यो होत्राभ्यः" ॥ विष्णुस्त्यां नयत्विति द्वितीयप्रभृत्यनु- पजेत् । सखी सप्तपदी भव सख्यं ते गमेय संख्यात्ते मा रिपमिति" सप्तम 8.C.MAndr.I.11.12. 9. For पूपणं नु देवं...होमी E. has धरणं पूषणं नु देवं. 10,Ch. ManGr.I. 11. 13, 11. For सप्तभ्यो होत्राभ्यः E. reads सप्त- होताभ्यः. 12. Gdh. गमेयं तेन सख्या मा युपं [यौपम्]. 1.CE. ManGr. I.10.15. 2. Cf. NMAnGrI 10. 16. 3.CE.AMAndr. I. 11.4. 4. E. लाजा. 5.Cf. Manor. I.11.11. 6. E, यते. 7.The mss. •छ..

·४०] पारादरापासूत्रम् [XIV. 27. एनां प्रेक्षमाणार समीचवे ॥२३॥ प्र त्या गुन्धातु परणस्य पाशापेन त्वायनासयिता सुशेयः । धातुभ योनी मुफ्तस्य लोके हटा सर सई पत्या भूयासम् ।। इति शुन्य विखस्योदकुम्मन मार्जयन्ते-पुनन्तु मा पितर इत्यनु- चाकेन । आपोहिष्ठीयनेत्येके ॥२४॥ सुमहालीरियर पधुरिमार समेत्य परयन । सौभाग्यमाय दत्ता यथार्थ विपरेतन !! इति ॥ २५ ॥ स्थालीपाकेन शेपो ग्याख्यातः ॥ २६ ॥ पृथक्त्वत् (१) । येन पोरमेत्येवंप्रभृतप उद्वाहे होमाः स्युः । नापाणिग्रहणे लाजाः । समानं प्रक्रमणं मार्जनं च ॥२७ ।। इति पाराहगृहो चतुर्दशं खण्डौ । 1.CLMANGE.I.11.18. 2.E.ढा राह. I.MS.III. 11.10. 4.Ct. Manor.I.11.20,26. 6. Gdb, समेत. 6. Gdh. ययात. 7.Cl. ManGr.I.12.1. 8. AIN. II.13.23. 9.CHATANGr.I.11.14. Gdh, takos no notice of the last two tütras, bat simply goes on with Bomo practicos le Iced by the Sutrakara: [कन्या पितृरहे तमेव सीमन्तं करोति निरयेसया शलत्या ।... ततो पर आचार्याय चैव तु सपता गो दद्यात् ।...ततः त्रिराने दमती स्माताम- क्षारतवणाशिनी । एरुपाने सदाश्नीयात् । ...(CI. Mandr. I.12.2,7: अन्नव सीमन्तं करोति। निश्यतया शलल्या...॥ उभौ सह प्राचीतः). 10. E. •पाराहस्मरखे पोडश खंडम् । शुमं भक्तु । F. चतुर्दशम संडम्.

·RAM VIDYA BHA LIBRARY XV.7.] वाराहगृह्यसूत्रम् [४१. [ अथ रथारोहणम् ] अवौ न्यङ्कायभितो रथ ये ध्वान्ता वाता अप्रमभि ये संपतन्ति । दूरेहेतिः पतत्री वाजिनीवास्ते नो ऽमयः पप्रयः पारयन्तु ।। इति चक्रमभिमन्त्रयते ॥१॥ सुकि शुक५ शल्मलिए विश्वरूप हिरण्यवर्ण सुधुर सुचक्रम् । आरोह सूर्ये अमृतस्य पन्या स्तेन याहि गृहान्स्वस्ति ।। इत्यारोपयेत् ॥२॥ उप मायन्तु देवता उप ब्रह्म सुवीर्यम् । 5. N............. उप क्षत्रं च यदलमुप मामैतु यदलम् ।। इति प्रयास्यन्जपति ॥ ३॥ अनु मायन्तु देवता अनु ब्रह्म सुवीर्यम् । अनु क्षत्रं च यद्यशमनु मामैतु यद्यशम् ॥ इति प्राचं प्रयाप्य प्रदक्षिणमावृत्त्य यथार्थलक्षण्य वृक्ष चैत्यं वोप- तिष्ठेत ॥ ४ ॥ नमो रुद्रायैकवृक्षसद इत्येकवृक्षे जपति । ये वृक्षेषु शप्पिञ्जरी इति च ॥ ५ ॥ नमो रुद्राय चतुष्पथसद इति चतुष्पथे । ये पथां पथिरक्षय इति च ॥" ६ ॥ नमो रुद्राय श्मशानसद इति श्मशाने । ये भूतानामधिपतये 1. Gah, notes the following prelimi 4. So also the VårŚr, ws. (ib.). CE, naries: इदानी भर्तृगृहं पुण्याहे गच्छेत् । fanGr.L.13.4. ...तत्राइतेन च वाससा दभैर्वा रथं समाधि 5. According to Gdh, it is either the प्रयमं दक्षिणं पश्चाद् वामम् । तत्र adhvaryu or the yajamine who युजन्ति मनं (Ans. III. 12. 18) इत्यश्वा helps the bride to get into the भिमंत्रणे विनियोगः.Cf. ManGr. L. 13. chariot. 1-3. 6.Cf, ManGr. I. 13.6. 2. VarSr. ms. (p. 131) ध्वांता, 7.Cf. Manor. I.13.8, 3. In Varsr. ms. (ib.) the red ink 8.Cf. AanGrI.13.1. corrections are: रथं यो भ्वांत वाता- 9.MS, II. 9.9. मनुसंचरन्ती । दूरहेति पतनीरिद्रियावान् 10. Cf. NIGr. I. 13. 11. ते नो०. 11. Identical with ManGr.I.13, 13, ·४२] वाराहगृह्यसूत्रम् [XV.19. इति च ॥७॥ नमो रुद्राय पात्रसद इति पिवन् । ये अनेषु विविध्यन्तीति च॥ ८॥ये तीर्थानीति' तीर्थे ॥ ॥ यत्रापस्तरितव्या आसीदति- समुद्राय वयुनाय सिन्धूनां पतये नमः । नदीनार सर्वासां पित्वे जुहुता विश्वकर्मणे । विश्वहादाभ्य९ हविः ।। इत्यपदकाञ्जलीर्जुहुयात् ॥१०॥ यावता५ सखायान स्वस्तिमि. च्छेत्तावत उदकाञ्जलीर्जुहुयात-अमृतमास्ये जुहोम्यायुः माणे प्रतिधामि । अमृतं ब्रह्मणा सह मृत्युं तरेम । प्रासहादितीष्टिरस्यदितिरेव मृत्युन्धयमिति त्रिरा- चौमेत् ॥ ११॥ द्विः परिमृजेत् ॥ १२ ॥ यद्यक्षा शम्याणिर्वा रिष्येत तत्रैवाग्निमुपसमाधायानेयेन स्थालीपाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुस्ता- स्विष्टकृतः ॥१३॥ [अथ गृहप्रवेशः] अपरस्याहः संधिकाले गृहान्प्रपादयेत् ॥१४॥ रथाद्यौपासनासंतता- मुलपराजी५ स्तुणाति ॥ १५ ॥ तयाम्युपैति ॥"१६ ।। गृहानह सुमनसः प्रपद्ये ऽवीरनी" चीरवतः सुशेवा । इरा वहन्ती घृतमुक्षमाणास्तेष्वह सुमनाः सविशामि ॥ इत्यभ्याहिताग्नि सोदकर सौपधमावसथं प्रपद्ये त] | रेवत्या रोहिण्या यद्वा पुण्योक्तम् ॥ १७ ॥ आनडुहे चर्मण्युपविश्य ॥ १८॥ अथास्या ब्रह्म- 1. Identical with ManGr. I. 13.12. in an incorrect form in all Grhya- 2. MS, II, 9.9. sitras. Oar mss. read सुशेवान् , वह- 3.CE. ManGr.I.13.14. तीर् (or वहन्ति), उक्षमाणास्, संविशाम. 4. The ms. जुहुला. The omended verse presents a fino b.CH. MS. II. 10.6 विवाहादाभ्यर हविः. parallelism between the attributes 6.Cf. MinGr. I.13.15. of गृहान् and अहं-गृहान सुमनसः, अहं 7.F.... सुशेवा । गृहान् वीरवतः, अहं अवीरनी। 8.Cf. Manor. I, 13. 17. गृहान् घृतमुक्षमाणान्, अहं इरा वहन्ती. 9.Cf. AlānGr.I.14.1. 13.Cf. AMAnGr.I.14.6. 10.Cf. AlanGr. I.14.4,5. 14.Cf. ManGr.1.14.7. 1I.C.AfanGr.I.14,5. 15. Henceforth Sh, rererts to the va. . 12. Thus corrected. The Yor30 ocars räha text.

·xv. 28.] वाराहगृह्यसूत्रम् [४३ चारिणं जीवपिटेक जीवमातृकमुत्सङ्गमुपवेशयेत् ॥ १६ ॥ फलानामञ्जलि पूरयेत्तिलतण्डुलाना वा ॥२०॥ अच्युता भुवा ध्रुवपत्नी ध्रुवं पश्येम विश्वत इति ध्रुवं जीवन्ती५ सप्तपनिरुन्धतीमिति दर्शयित्वा प्राजापत्येन स्थाली- पाकेनेष्ट्वा जयप्रभृतिभिवाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृत प्राज्यशेपे दध्यासिच्य दधिक्राव्णो अकारिपमिति दनः पुमा स्त्रिः प्राश्नाति ॥२१॥ चक्रमिवानडुहः पदं मामेवान्वेतु ते मनः । मां च पश्यसि सूर्य च मा चान्येषु मनस्कृथाः ॥' चाकवाक सश्वसन तन्नौ" सश्वननं कृतम् ।। इत्यवशिष्टं जायायै प्रयच्छति ॥ २२॥ तूष्णीसा प्राश्नाति ॥२३॥ सवत्सरं मुदा तौ ब्रह्मचर्य चरतः । द्वादशरात्रं त्रिरात्रमेकरात्र वा ॥२४॥ एवमेव चतुझं कृत्वा हिरण्यगर्भ" इत्यष्टाभिः स्थालीपाकस्य हुत्वा जय- प्रभृतिभिश्चाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतः ॥ २५ ॥ अथास्याः सव्ये ऽसे पूपा ते प्रन्थि प्रध्नात्विति वाससो ग्रन्थि क्रियमाणमनुमन्त्रयते ॥२६॥ चतस्रो ऽविषयाः कुर्वन्ति । ताभ्यो हिरण्यं ददाति ॥ २७ ॥ सवत्सरं न प्रवसेत् । द्वादशरात्रं त्रिरानमेकरावया ॥२८॥ इति धाराहगृह पञ्चदर्श खण्डम् ॥ 12. Sh, पत्न्यै. 1.Cf. Mandt. I.14.8. 2. Bh. •तएडलान्. 3. CE. ManGr. I.14.9. 4.Sh. .श्चाज्यं. b. Sh. Sकारिषम्. F. and Varir. p. 15 अकार्षम्, and again p. 17 अचार्षम्. MS.I.5.1. 6. Sh. omits पुमान् . 7.Ci. ManG.I. 14,9-12, 8. Sh, चक्रीमिषाऽ.. 9. Sh. adds सोमेनादित्याः, 10.sh. संवननं, 11. F. तो, 13.Cf. AranGr. I. 14.12. 14.C. AfinGr.I14,14. Sh. omits this and the following sütras of this khaṇda. In their stead he reads three Måpaya stras (I. 14.13-15). 15.MS, II.13.23. 16. MS.I.1.2. 17. F. omits इति, 18. Sh, does not ead the khapda bere, but goes on with Garbhidhans.

·.. ४४] घाराहगृह्यसूत्रम् [XVI. 4. [ अथ गर्भाधान ] तौ संनिपातयतः। अपश्यं त्वा मनसा चेकित्तानं तपसो जोतं तपसो ऽभिभूतम् । इह प्रजामिह रयि रराणः प्रजायस्व प्रजया पुत्रकाम ।। अपश्यं त्वा मनसा दीध्यानाय स्वायां तनू, 'त्विये नाधमानाम् । उप मामुच्चों युवतिर्यभूयात्मजाया प्रजया पुत्रकामे ॥ प्रजापते तन्वं मे जुपस्व त्वष्टा धीरैः सहसाहमिन्द्रः (?)। इन्द्रेण देवैर्वीरुधः सख्ययन्तां' पहूनां पुश्सां पितरौ स्याव । अहं प्रजा अजनयं पृथिव्यामहं गर्भमदधामोपंधीषु । अह विश्वपु भुवनप्यन्तरहं प्रजाभ्यो विभर्पि (?) पुत्रान् । इति स्यादिव्यत्यासं जपतः" ॥१॥ करदिति भसदमिमृशेत् ॥ २॥ जनदित्युपरिजननम् ॥ ३ ॥ वृहदिति जातः प्रतिष्ठितम् ॥ ४ ॥ 1. For Garbhādhāna (excepting इन्द्रेण वलम्वितयज्ञोपवीती गच्छेत् । गमनात् देवरुिधः...विभर्पि पुत्रान् ) Sh. gires पूर्व पश्चाद्वा अपश्यं स्वा... इलादीनां the Manava text (I. 14.16-20, ex. मंत्राणां...गर्माधानकर्मणि दम्पत्योः पठने cepting the second half of 16c, and विनियोगः । अपश्यं० पुनकाम...इति पनी the whole of 16d). जपेत् ।...अपश्यं पुत्रकामे...इति पतिः। 2. Ot. ManGr. I. 14. 16 तौ संनिपातयेत्. ....प्रजापते...इन्युभयोर्जपः ।...अहं प्रजाः 3. Gdh. ऽभिजा.. ...इति पतिर्जपेत्. 4. The mss. तनूम्. 12.Cf. AlanGr. I.14.16. 5. F. मुचा. 13. Gdh....इति प्रथमं पतिः पत्न्या गुळ 6.F.प्रजाय प्रजायस्व. स्पृशेत्. The sense of अभिमृशेत् is 7. Bh. Gdh. संविदानां. furthor brought out by Baodb Gr. 8. Sh. पितरः Paddhati (Panjab University mos, 9. Sh.Gdh. स्याव, F. स्यामः. 4326 P.29b): अस्या योनि विवृणोति. 10. F. मादधाम्यो.. 14.C.MinGr. I.14.17. 11. Gdh. रात्री तृतीय प्रहरे ऽन्यस्मिन्वा 15. Gd5. श्री अजनदिति पत्नी स्पृशेद् मर्तुः धर्माविरुद्ध तौ दम्पती एकस्मिन्शयने गुह्यम् . Cl. ManGr. I. 14. 18, सन्निपातयतः । भार्या भर्तुरुपरि भार्यामु- 16. Gah. बृहदस्य रेतो देवता, रेतस्पर्शने परि भर्ता स्वं स्वमपश्यन्निति । चुम्बनद विनियोगः । यो वृहदिति पतिः । जातः शननखपातादिभिः सुशासप्राप्तये सहपृष्ठा- प्रतिष्ठितं रेत: सितमित्यर्थः, Ck. MinGr. ..

·- XVI.9.]. वाराहगृह्यसूत्रम् [४५ [अथ पुरसवनम् ] अथास्यास्तृतीये गर्भमासे पुसा नक्षत्रेण यदहश्चन्द्रमा न दृश्येतं तद- होपोप्याप्लाव्याहृत यास श्राबाद्य न्यग्रोधावरोहशुङ्गान्युदपेपं पिप्वाँ दक्षिणस्मिन्नासिकाचिद्र आसिञ्चत्-हिरण्यगर्भः । अद्यः संभूत इत्येता- भ्याम् ॥ ५ ॥ अथास्या दक्षिणं कुतिमभिमशेद- पुमानमिः पुमानिन्द्रः पुमान्देवो बृहस्पतिः । पुभानग्निश्च वायुश्च पुमान्गर्भस्तवोदरे ॥ पुमा सौ मित्रावरुणौ पुमा सावश्विनावुभौ । पुमासं गर्भ जायस्व त्वं पुमान-जायताम् ।। इत्येताम्याम् ॥ ६॥ [अथ सीमन्तोन्नयनम् ] अथास्याः पञ्चमे पष्ठे सप्तमे वा गर्भमासे मङ्गल्यैः स्नापयित्वा प्राजा- पत्येन स्थालीपाकेनेवा जयप्रभृतिभिश्वाज्यस्य पुरस्तात्स्विष्टकृतः । पश्चा- दमेर्दर्भेष्वासीनायाः सन्केिशान्विप्रमुच्य त्वमर्यमा भवसि यकीनां देवः स्वधावो गुह्यं विपि । प्रान्ति विष सुकृतं न गोभिर्यदम्पती सुमनसा फूणोपि" । इति नवनीतेन पाणी प्रलिप्य सन्केिशान्संप्रयौति ॥ ७॥ इन्द्राणी च;" फकत से सीमन्त विसर्पतु [इति कङ्कतं गृह्णाति ]" ||८|| पुनः I.14.19. 9. Thus Gdb., other mss. यः. With Garbhadhina Sh. concludes 10. Bh, विध. bis 18th khanaa. 11. Sh. F, सुस्तं तपेमिय०, can. मुन 1.Sh. •श्यते. मनोभियं० 2. Sh. •ान् उ.. 12. Sh. समनसा कृणोमि. 3. Sh. omits पिष्टवा. 13. Cl. IMAGr.I15.1. 4. MS. IT.7.15. 14.ch. adds केशप्रसाधनी. B.Sh. •योदरे. 15. Sh, Gdb. omit स. 6.Sh.पुमानुप.. 16.odb, इन्द्राणीति...पं.क्ताहणे विनि- 7.Sh. मा.. योगः । दाणी चक्रे...इत्यनेन गृहाति. 8. Sh. odb. विमु० ·४६] वाराहगृह्यसूत्रम् [XVII. 3. पत्नीमपिरिति' [केशप्रसाधनं कुर्यात् ] | || शलन्या शमीशाखया सैपलाशर्या- अन्तर्वती पुमासं दीर्घ जीवन्त शतायुपम् । दीर्घायुरस्या यः पतिर्जीवातुं शरदः शतम् ।। इति विश्वेतया सीमन्तं करोति ।।"१०॥ अथास्याः" पतिद्वैधा केशा- वनाति-नीललोहितेन सूत्रेण जीवोर्णया वा ।।११।। इति वाराहगृह्ये पोडशं खण्डम् ॥ [अथ वैश्वदेवकर्म ] अथ वैश्वदेवर व्याख्यास्यामः ॥ १ ॥ तत्र सायंप्रातःप्रभृतीनाम- ग्निहोत्रवत्परिसमुह्य परिस्तीय" पर्युक्ष्य सायं प्रातः स्यादित्येके ॥२॥ हवि- 1. F. •ममिम् . Sh. omits this verse. 9. Sh. .ति. RV. X, 85, 39. It is to be noted 10. F. त्रिग्वे.. that the mantra is not given sakala 11.Cf. ManGr. I. 15. 1. Gdh. ओं pathena. अन्तर्वनी...शरदः शतमित्यनेन मन्त्रण 2. F. omits इति. निश्वतया त्रिषु स्थानेषु श्वेतेन शमीशाखया 3. Gdi, पुनः पनीमददादायुपा सह वर्चसेति सह पलाराशाख्या एकीकृल तया शलल्या (but ek. Bv.ib.) कंकतेन अनेन मंत्रेण पूर्णचन्द्र सह (1) पतिः भार्यायाः सीमन्तं केशप्रसाधनं कुर्यात्. करोति. 4.CEMinGr.I.15.1. 12. With श्रयास्याः F.stops. 5.F.सह.. 13. Sh. एकोनविंशः खण्डः. 6. Sh. adds एकीकृत्य करतेन, F.adds 14. Sr. puts पर्युक्ष्य before परिवीर्य. पूर्णपात्रण नेति कंकेतेम. 15.cf. Varsr. Par, Grhyspurusha kh, 7. Thus F., othera oवत्री. 1: तेन सायंप्रातःप्रमृतीनामग्निहोत्रवत्परि- 8. Gah, दीर्घजीवं. समुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्य.

·XVII 18.] घाराहगृह्यसूत्रम् [४७ प्यस्य वा सिद्धस्य वैश्वदेवः ॥३॥ अग्नये सोमाय प्रजापतये धन्वन्तरये वास्तोप्पतये विश्वेभ्यो देवेभ्यो ऽग्नये स्विष्टकृते च जुहुयात् ॥ ४॥ अव- शिष्टस्य बलि हरेत् ॥ ५॥ दधिमधुमिश्रस्याग्नये पुरस्तात्, यमाय दक्षि- णतः, सोमाय पश्चात्, वरुणायोत्तरतः, मध्ये वरुणायमभ्यां ब्रह्मणे च। अग्नये पृथिव्यै वायवे ऽन्तरिक्षाय सूर्याय दिवे चन्द्रमसे नक्षत्रेभ्य इति ॥६॥ अद्भयः कुम्भदेशे ॥ ७॥ श्रोपधिवनस्पतिभ्यो मध्यदेशे ॥ ८॥ कामाय । गृहपतये इति शय्यादेशे ॥" || श्रियै च ॥१०॥ रक्षोजनेभ्यो ऽन्तः शरणे ॥ ११॥ आकाशायेति स्थलिकाण्डाम्याम् (१) ॥ १२ ॥ तूष्णी निष्क्रम्योपरि शरणे ॥१३॥ कव्यं प्राच्याम् ॥ १४ ॥ पितृभ्यः स्वधेत्य- नुपजेत् ॥"१५ ।। नम इत्यन्ते च ।। १६ ।। ये प्रामणाः प्राच्या दिश्यहन्तु । ये देवा यानि भूतानि प्रपद्ये तानि मे स्वस्त्ययनं कुर्वन्त्विति । दक्षिणस्याम् । प्रतीच्याम् । उत्तरस्याम् । ऊर्खायाम् ॥ ये ब्राह्मणा इति सर्वनानुपजेत् ॥ १७ ॥ स्नेहवदमासमन्न भोजयित्वा विदुषो ब्राह्मणानर्थसिद्धि याचयेत् ॥१८॥ 1 Varsr Par Grhyspurusha kh 1 इविष्यस्य सिरस्य वैश्वदेव Cr ManGr II 121 2 Identical with Varár Par (ib) Cf MånGr II 12 2 3 Varsr Par (tb_kh 16) अवशिष्टस्य बलीहरत cf ManGr II 123 4CE Manur 1213 5C ManGr II 12 15 6 CE MANG? II 12 14 7 Varsr Par (1b) वरुणाभ्यां 8 CE ManGr II 12 16 9 Identical with Varsr Par (b) 10 Identical with Varsr Par (ib) CE MānGr II 12 4 11 Varsr Par (Ib) मध्यमा. 12 Cf ManGr II 125 13 It may be that कामाय and गृहपतये form ono verso the two I6 Káma and Gphapati being identified with each other 14 Identical with Varsr Par (b) 15 Identical with Varsr Par (b) Cf Kathur Iv 14 5 स्थूगाया धुवाया श्रियै हिरण्यकश्यै वनस्पतिभ्यवेति 16 Identical with Varsr Par (ab) 1 Varsr Par (b) स्थलीकाडाक्या 18 Cf Man Gr II 12 8 19 Cf hathGr IV 14 10 उपरि शरणे वैश्रवणाय राज्ञ भूतेभ्यश्चेति 20 Varsr Par (1b) कल्या 21 Identical with VårŚr Par (ib) 22 Varsr Par (b) हन्तो 23 Sh विदिशो, but ek Varar IV 26 विदुषो बाह्मणानर्थसिद्धिर वाचयेत् 24 Sh •सिद्ध ·11] वाराहगृह्यसूत्रम् [XVII. 22.. बलिहरणस्यान्ते यामाशिपमिच्छेत् तामा[शासीत ॥ १६ ॥ गृहपतिः ओमक्षयमन्नमस्त्वित्याह ॥ २०॥ भिक्षां प्रदाय सायंभोजनमेव प्रातराशेव ॥२१॥ विप्रोप्य गृहानुपतिष्ठेत् ॥ २२ ॥ इति वाराहगृह्ये सप्तदशं खण्डम् ॥ इति वाराहगृह्यसूत्रम् ॥ 1.sh. •यैश्वदेविष्टः सपर:

·APPENDIX I
A LIST OF VARIATIONS
BETWEEN
THE MANAVA TEXT OF SASTRY'S VARAHA-GREYA
AND
THE CORRESPONDING PASSAGES
IN
DR. KNAUER'S EDITION OF THE MANAVA-QREYA
In Sastry's edition of the Varaha-Gșhyasūtra the text
for chapters 13-17 and a part of ch. 18 is derived from a
ManGț. ms. ch. 1. 8, 10-13 and the first 7 (excepting one
verse and a half, i. e. second half of 16c and the whole of
16d) together with the last 8 aphorisms of ch. I. 14. For the
use of a future editor of the ManGţ, the variations from Dr.
Knauer's edition are noted below:
Sastry's variants
Dr. Knauer's MānGș.
1.8
3. ITERTE
5. Ang
6.
10. 3144 SETTE
11. Eriger
प्राइमूलान्
महलानि
जपत्यन्ताद्
Efte (var. lect. )

·५० MĀN. GR. VARIANTS I. 10 1. चतुरनं प्रणयेत् [तत्र ब्रह्मोपवेशनम् ] 2. परिसमुह्य 3. माक्तूलान् अवस्तृणाति 4. अपरमपरं लाजाधार्याश्च 5. शमीमयीः शम्याः 7. युगतन्मनोऽधस्तात् तिसभिरद्भिः पाणशब्दं 8. याश्चना अततनन्त थाघारावाज्यभागी जनविदे सोमाय...दक्षिणाघे चतुरथं प्रणयेत् । तत्र ब्रह्मोपवेशनम् । परिसमूह्य प्राक्कूलान् अवस्तृणाति । अग्न्यायतनस्य मध्यमदक्षिणोत्तरप्रदेशेषु उदगग्रपूर्वा ग्रान्परिधीन्परिदधाति । अपरमपर- लाजाधारायाश्च शमीमयाँ शम्यां युगतस्तन्मना हस्तात् तिसृभिः वाणशब्द याश्चाप्रथा ततन्थ श्राधारावाधार्याज्यभागी जनिविदे सोमाय अनिविदे स्वाहेत्युत्तराधे जुहोति सोमाय जनिविदे स्वाहेति दक्षिणार्धे। जनिविदे युनज्मि त्येति जातवेदसं काम युक्तो यद्दति जातवेदसं भिपज, विभ्यान इति चाग्निं नक्षत्रमिप्या नवनदेवतां अहः अहर्देवतांरात्रि रात्रिदेवतां प्रतुं तु. देवतां यजेत् । तिथि तिथिदेवतां विरू- पाच । श्रुतिस्थां कामाये प्रत्यमुसा प्रजापतिस्त्वा नियुनक्ति गृहामि भगोऽयमा सममवत् जनविदे। 9. युक्तो वह... ऋतुदेवतांच 11. श्रुतिस्तां कामाय 12. प्रत्यङ्पयन्ता 13. प्रजापतिप्ट्वा नियुनक्तु 15a. गृभ्यामि भगो अर्यमा b. समयदत ·MAN. GR. VARIANTS सं त्वा गाथा गाधां c. प्रेदमव प्रेदमिव यां या अस्याप्रतः अस्या अग्रतः . वेधवै वैधवै 16, आस्थापयति आस्थापयतः - 17ab.अवरोह सह पत्न्या॥आरोहस्व अवरोहस्य I. 11 2. पूष्णे [ ऽग्नये] पूष्णे ऽग्नये याभिनिरूप्य या निरूप्य भृजति प्रभृति 3. अविधवायै अविधवायाः 6. सं त्वा...पृथिव्याः सं स्वा सनाते संनाति 7. अथैनानि अथैनाम् इपीका अश्मानमाअनं इपीकाश्मानं श्रञ्जनं चतसृभिः...संनिष्कृष्य चतसृभिः सतूलाभिरित्येकैकपातैक- कुभस्याञ्जनस्य सन्निकृष्य वध्व 10. पश्चादनेः पश्चाद् 12. ता अविछिन्नैर्जुहुतः तावच्छन्नतीर्जुहुयात् a. कन्या अग्निम् कन्याऽग्निम् अस्मान् इमा मामुतः नामुतः b. अग्नेः अग्ने 14. संततिहोमाः सन्ततिहोम 15. इत्यभ्यरताना इत्याभ्यातानाः प्राणादपानं प्राणदपानं 16. मङ्गल्ये माल्ये 21. स त्वं...ऽसीति च मनो ज्योतिः भयस्त्रिंशत्तन्तयः श्रया- 8. 9. वध्यै श्चाने। 23. इति च हुत्या इति च हुत्या इमं स्तनं मधुमन्तं धयायां प्रपीनमग्ने सलिलस्य मध्ये। उत्सब्रुष- स्व मधुमन्तमूर्मि समुद्रय सदनमावि- वेश स्वाहा इति परिधिविमोफमभिः ·यशसे वहुपुत्राः MĀN. GR. VARIANTS जुहोति । अन्नपते इत्यन्नस्य जुहुयात् । 25. उपतिष्ठन्ते उपतिष्ठते 26. कुम्भाद्...मार्जयन्ते कुम्भादुदकेन पुनन्तु मा पितर इत्यनु वाकेन मार्जयन्ते । आपोहिष्ठीयामि रित्येके। I. 12 3. अभ्यञ्जन्ति अभ्याति यशसे शिवा...चिरायुः शिवा भव भर्तुः श्वशुरस्या घदायुष्मती श्वश्रुमती चिरायुः। 4. अवृजिनान् वृजिनान् सखीभ्यः सखिभ्यः वाहनेषु वा जनेषु 5. अथैनौ अथैतौ 6. जपन्ति दंपती 1.13 4. श्रकू श्रकी अभिमन्यते मन्त्रयते 5. वीट्वज विवङ्ग 7. प्राङभिप्रयाय प्राक् अभिमायाय 9. चेदतिकामति...इति जपति चेत्यतिकामति 15a. विश्वाहा जुपतां विश्वाह्यजुपतां उद्काअलीन b. रितिरिति...परिमृज्यावामति रितिरिति जपेत् 16. यदि...सुत्रामाणमिति जपेत् 17. शम्यागी शम्यागि घध्वासह घध्या 18 पन्यां पयां डियास्याप्रतः इत्यस्याग्रतः येन येन येन येन पथा I.14 अपरस्मिन्नतः अस्मिनहः 4. संततामुलपराजि स्वाति सन्तता मूलपराजितं स्तृतरथादथ्यो. 5. रथादध्योपासनात् पसादनाद । उदकाजलि

·6. सुशेवा
वहन्ती
सुमनाः सँवसाम
प्रतिपद्यते
रोहिण्या
16b. वाघमानां
17. भसदम्
18. उपजननम्
19.
जातं प्रतिष्ठितम्
MAN. GR. VARIANTS
सुशेवाः
घहती
समना संविशाम
प्रतिपधेत
रेवत्या रोहिण्या
नाथमानां
भसद्
उपजनम्
जातम्

·APPENDIX II MANTRA INDEX Such of the mantras as are not to be found in the Vedic Concordance or as show some variations therefrom are marked with an asterisk. ७. १२ ४ ។ १ २ २ अग्नये जनविदे स्वाहा १४. १० अन्विदनुमते त्वम् * अग्नये त्वा परिददानि * अपश्यं त्वा मनसा चेकि- श्रग्ना श्रायूपि पवसे ४. तानम् * अग्ने समिधमहारिपम्० * अपश्यं त्वा मनसा दीध्या- * अघोरचक्षुरपतिघ्न्यधि० १४. ३ नाम्० श्रको न्यङ्कायभितः० १५. अपो अद्यान्वचारिपम् अकादशात्संभवसि० २. * अप्वा नामासिक * अच्युता ध्रुवा भुवपत्नी० १५. २१ * श्रप्वो नामासिक * अदितिः केशान्वपतु अमृतमास्ये जुहोमि० १५.११ * अदितिरसि० १. १२. * अमृतं ब्रह्मा १५. ११ अदित्यास्त्या पृष्ठे सादयामि११. १६ अमृतापिधानमसि ११. १६ अद्भधः संभृतः अमृतोपस्तरणमसि ११. १२ अधीहि भोः अयाश्चाउसि १.३०, १४. १२ * श्रध्वनामश्वपते० ५. ३० * श्रर्यमणं नु देवम्० १४. १८ * अनु मायन्तु देवताः० * अलङ्करणमसि. १२. * अनुक्षरा जवः० चश्माभव ३. ११ अश्मा भव० २. अन्नपते * अह वर्म सहशानाम्। अन्वद्य नो अनुमतिः * अहं प्रजा अजनयम्० १ १०. * अन्तर्वती पुमाश्सम्० १ ·MANTRA INDEX ५ ऊर्ज पिन्व * ऊर्जस्वती * ऊर्धा घाफ्समभवत् २. १. १४. १३ १४.१२ ४ श्राकाशाय १७. १२ श्राकृतमग्निम् अाकूतये स्वाहा प्राकृताय स्वाहा आकूत्यै त्या स्वाहा १४, १२ * श्रातिष्ठेमभश्मानम् आ देवो यातु० पापो दिया श्रायुर्दा देव ३. १२, ४. श्रायुर्धा अग्नेऽसि श्रायुप्मानयं परिधत्त वास:०५. * आईदानव स्थ० [श्राशुः शिशानः०] ऋचा स्तोमम् * तवदिष्यामिक * ऋतमवादिपम्० ऋतसदसि * ऋतस्य गोप्त्री० ७ ६ १. ७ ५ है * एकमिपे० एधो ऽसि० * एदि ब्रह्मोपेहि १४. २३ १. ३३, ५, ३१ ८ २. १२ श्री कुरुत * १७.२० ११. २३ ४. १० इडामने १.२७ * इदमहं दुर्यमन्यानिप्सावयामि५. १३ ओमक्षयमन्नमस्तु * इन्द्राणी चके कद्दतम्० * श्रोमुत्सृजत० श्री भूर्भुवः स्वः इन्द्राय त्वा इन्द्रो भूतस्य ओपधे प्रायस्वैनम् २. १२ * इमर स्तनम् इमर स्तोममर्हते ५.३१ करत् * कामाय * रमा श्रापः प्रमरामि० * कामाय त्वा स्वाहा * इयं दुरुक्तात्परियाधमाना० ५. इयं नार्युपते. * कालाय चाम्० इप पिन्य २. को वो युनक्ति इह धृतिः को यो विमुञ्चति ૨ ७ १४. १२ ६ ५ द *खे रथस्य ४. ४ ४ ४ ५. २२ उद्युजे स्वाहा * उधुज्यमानाय स्वाहा * उपतिष्ठन्तु छन्दासि० * उप मायन्तु देवताः * उपवीतमसि यशस्यक * उप्त्वाय केशान्. * उप्ऐन चाय उदकेनधि ३ * गणानां त्वा० गन्धर्वाय जनविदे स्वाहा १४. १. * गृहपतये * गृहानह सुमनसः० * गृह्णामि ते सौभगत्वायक द ·NANTRA INDEX पुनः पत्नीमग्निः पुनन्तु मा पितरः * * धर्मसदसि परि वाजपतिः १. १४ * पवित्र स्था० * चक्रमियानाहः पदम्० १५. २२ पशूनां त्वा० ३. चत्वारि मायोभवाय पुत्रपशवो नः १०. १५ * चाक्रवाकर सश्यसनम्० १५. २२ १४.२४ जनत् * पुमा सौ मित्रावरुणो० १६.६ पुमानग्निः पुमानिन्द्रः तत्सवितुर्वरेण्यम् पूपणं नु देवं कन्याग्निम् ] १४. २१ तं मा ससूज वर्चसा पूषा ते प्रन्थि प्रथ्नातु १५. २१ * तुभ्यमले पर्यणयम् १४.२० * पृथक् त्वेत् १४. २७ * तेजसा मा समन्धि० ५.३५ * पृश्नेः पयो ऽसि तेजोऽसि १. १८, ६. १२ * प्रजा सृजावहा उभौ० १४. १३ प्रयस्त्रिशत्तन्तवः * प्रजापतये त्वा परिददानि ७. १२ त्रीणि रायस्पोपाय १४. २३ प्रजापतये १४.१२ * घ्यायुपं कश्यपस्य० ४. २० प्रजापतिः प्रायच्छत् त्वं नो अग्ने * प्रजापतियों वसति प्रजासु०१३. * त्वमर्यमा भवसि० १६. * प्रजापते तन्वं मे जुषस्व० १६. * प्रतिगृहानि १०. १६ * ददानि प्रतिगृह्वामि दधिक्राव्णो अकारिपम् ५. ६, १५.२१ * प्रतिश्वसन्तु छन्दासि० देवस्त्या सवितोत्पुनातु १. १५ प्रतिष्ठे स्थः० * देवस्य ते सवितु:०५. १६, १४. १३ * प्रत्वा मुश्चातु० १४. २४ दे ऊर्ज १४. २३ प्रयुजे स्वाहा * प्राणानां ग्रन्धिरसिक * धनमः १०. १५ * प्राणापानी मे तर्पयामिक * धुवं प्रपद्ये० २. * प्रातर्जितं भगमुमहुवेम० ५. १५ * प्रियाः शं न श्राप ३ नमो रुद्राय चतुष्पथसदे १५. ६ * प्रियां करोमि पतये० नमो रुद्राय पात्रसदे ११.१६,१५. ८ नमो रुद्राय श्मशानसदे १५. वृहत् नमो रुद्रायैकवृक्षसदे १५. ब्रह्मवर्यमुपागाम् * पञ्चप्रजाभ्यः १४. २३ ब्रह्मणो प्रन्धिरसि * पयस्वती १. * परिघास्ये यशो धास्ये० १२. ३ भवति भिक्षां देहि . २ ७ * ·४ ४ ८. ३ ८. ३ MANTRA INDEX ५७ * [भितां देहि भवति ५.२९ येन धौरुग्रा १४.२७ * [भिक्षां भवति देहि ५.२८ * येन पूषा वृहस्पतेः० ४. १६ * भुवस्त्वयि दधानि २. * येन भूयश्चरत्ययम्० ४.१६ भूत्यै त्वा स्वाहा १४. १२ * येनावपत्सविता ४. १२ * भूर्भुयः वस्त्वयि दधानि २. ये पथां पथिरक्षयः * भूस्त्वयि दधानि २. * [ये ब्राह्मणा] उत्तरस्याम् १७. १७ भूः खादा १. २६, १४. १२ * [ये ब्राह्मणा] ऊर्वायाम् १७. १५ भ्रातव्याणासपत्तानाम्० ५.१४ [ये ब्राह्मणाः प्रतीच्याम् १७. १७ * ये ब्राह्मणाः प्राच्याम्० १७. १७ मति मासि [ये ब्राह्मणा] दक्षिणस्याम् १७. १७ मधु वाता तायते. ये भूतानामधिपतयः 'मनो ज्योतिः ये वृक्षेपु प्पिञ्जराः माता रुद्राणाम्० ११. २३ योगो नामासि मा ते केशाननुगात्० ४.१४ * मा त्वद्योपम् ११. * रक्षाये त्वा स्वाहा १४. १२ * मामेवान्वेतु ते मनः० राष्ट्रभृदसि * मित्रस्य चक्षुः० रुचं नो धेहि यत्क्षुरेण पर्चयता० ४.१५, ६.. ३ * यथा त्वं देवानाम्० * घरणं नु देवं कन्याग्निम्] १४. २१ यदने तपसा तपः० * यस्यसि वसुमन्तं मां कुरु० ६. * या प्रकृतन्० वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता०८. ४,५ या ओपघयः ४. ३,१४. ६ * पायवे त्वा परिददानि ७.१२ * या चतुर्धा प्रवदति० १३. ३ * विराजो दोहोऽसि० * यांत्वा देवा यसवः० विश्यजनस्य छायासि * यामश्विनी धारयेताम्० ६. १ * विश्वा अग्ने त्वया० * या मेघा अप्सरासु० ५.३० विष्टम्भोऽसि युकिर्नामासि विष्णोर्मनसा युक्तो वह जातवेदः० पीरसूर्जीवपत्नीभूयासम् १४. ११ युजे स्वाहा * घेद ते भूमि० युअते मनः घेदस्य यापी स्थ युनज्मि त्या ये अनेषु वियिष्यन्ति १५. * शतं च जीव शरदः० * ये केशिनः प्रथमे० शं नो देवी ये तीर्थानि शं नो देवीरभिष्टये ६ रेतो मूत्रम् २. २ ६ ३ ·MANTRA INDEX * शं नो मित्रः ११.२४ * सा त्वमसि १४. १३ शं नो मित्रः ३ * सामाहमस्मिक १४. १३ * शीतेन वाय उदकेनधि * सुकि शुक शल्मलिम्० १५. २ * शुभर वद दुन्दुभे० १३. ४ सुकृताय वाम् सुचक्षा अहमतिभ्याम्० १२, २ पडतुभ्यः १४. २३ •* सुपर्णस्य त्वा० सयुजे स्वाहा * सुमङ्गलीरिय वधूः० १४. २५ * सखी सप्तपदी० १४. २३ * सुमति मासि सत्य यश:० ११. १७ सुश्रवः सुश्रवसं मां कुरु० ५. २७ सत्यसदसि १. * सूर्याय त्वा परिददानि ७. १२ स त्वं नो अग्ने * सोमः प्रथमो विविदे० १४. १० * सं त्वा नह्यामि० १४. सोमस्य त्वा घुम्नेन ३. सप्त सप्तभ्यो होगाभ्यः सोमाय जनविदे स्वाहा समन्यायन्ति १४. ६ सोमो ऽददद् गन्धर्वाय० १४. १० समिदसि० १. ३३, ५.३१ * सौभाग्येन त्वा० १३. * समुद्राय वयुनाय० -१५. १० स्वधिते मैनहिसीः समृद्धथै त्वा स्वाहा १४. १२ * स्वस्त्वयि दधानि २. समृधे त्वा स्वाहा १४. १२ * सरस्वति भेदमव० १४. १३ हतो मे पाप्मा० ११. २१ सरस्वती नामासि ३ हिरण्यगर्भः १४.११,१५. २५, १६. ५ सरस्वान् नामासि हिरण्यवर्णाः शुचयः ४.३, ६.६ २ ४ २ ३ ·१ ४ १ APPENDIX III WORD INDEX* अकारव्यवधानम् ३. ३ अन्तर्यकल्प अक्षा १५. १३ अन्तर्जानु शक्षारम् अन्तेवासिनाम् अक्षारलवणम् अन्वतम् अनिकाले १४. अन्वारभ्य अशिगोदानः (v.1. दानिक) ६. अन्यारम्भयित्वा ३.१४ अग्निघन्वन्तरी ३. १२ अपतिता (adj. to सावित्री) ५. ३ श्रच्छन्नवनाम् अपाणिग्रहणे १४. २७ श्रच्छिन्नदशेन १३. १ अपूपेन ७.१. प्रत्यक्षराः ६ श्रमच्छिन्नप्रान्ती १. १२ अधश्शायी ६. १५ अप्रतिकूलः श्रध्वयंविक- १. अप्रतिरथम् अनमिकाम् १०. अप्रत्याख्यायिन्या अनध्यायाः ६ श्रप्रयाजः १. अननुयाजा १. प्रमाकरणिकान् अनन्यपूर्याम् १०. श्रयल अनादेशे ६ अभियादनीयम् अनुग्रहिक अभूमिगतान ४. १३ अनुपाचयेत् अभ्यतशिरसम् अन्तरन्तस्थम् ३. १ अभ्यादितामिम् • The editor had compilod acomploto word Indox, but on account at the abortage of foods it had to be cut down to the limit of olx pagna. The words occurring in the mantras bato boos entirely ignorod. १ २. १२ ६ ८. ४ ४ १ १ ५ ·६० YORD INDEX ४ ४ अभ्युदानयति १४. ३ आग्निमताश्वमेधिकी अभ्रेषु ८.१० प्राचारेण ६ श्रमासम् १७. १८ श्राचार्याधीनवृत्तिः अमाघचैत्री ३. १३ आजम् अम्लाय ४. २४ आपोहिष्ठीयाभिः, आपोहिष्ठीयेन अयाचितप्रतिग्रहः ६. २० १. ३५, १४. २४ अयुग्मातरम् ३ श्रालाव्य अर्थसिद्धिम् ४. २६, १७. १८ आवसथम् १५. १७ अर्धपश्चमान् श्रासन्धाम् अर्धषष्ठान् आहिताग्निः अलंकरणम् १२. १ पाहुतिवर्जम् ४.२५ अलंकृत्य १३. पाहुतिसंपातान् २. अवभृथ: अवसाय्य ११. १६ इन्द्रियसयतः ६.१५ अवस्थापनप्रभृति १४. २१ इपुमात्रम् अविच्छिन्दती १४. १८ अविधवा, विधवाः ४. १३, १४.८, ईसेत् १४, १२ ५. २५,१५. २७ अरानम् उञ्छम् अश्वमेधः ७. १३ उत्तरासन्नम् अष्टाचत्वारिशति उत्तरेष्टक अस सिध्यमानायाम् ६. २० उत्तानम् २.४, ५. १६ अस स्पृष्टाम् १०. ११ उत्साम् १५. १६ असमानप्रवरैः उदकस्थानम् ७. १५ असामिधेनीका १. उदकार्थान् ३ असिचिष्टरपाणिः ११.२० अस्थाने उद्वाहे १४. २७ अस्पृष्टमैथुनाम् १०. उपकक्षयोः अहतम्, अहते, अहतेन ५.६, १२. ३, उपनिषदर्हाः ८, १२ १४. १,१६. ५, २. ४, ६.६, १३. १ उपमध्यमया ११. १६ उपयन्ता १४. १३ आकारान्तम् ३. ३ उपयामम् आकालिकम् उपरिजननम् आकालिकविद्युत्स्तनयित्नुवर्षम्८. ११ उपस्थे माकुलपाद १ उपस्पर्शनकल्पेन ५. ६ १ उदक्स स्थैः ३ ६ ३ ३ ·WORD INDEX kkk २ ३ है १ उपानही ९. १३ गन्धाछादने उभयतःपदाम् है गर्भद्वादशेषु उभयतोविष्टरम् ११. १६ गर्भाप्टमेपु उलपराजीम् १५. १५ गर्भकादशेषु उल्का ६ गात्राणि गुर्वधीनान ऊर्ध्वकपाल: ५. २० गृधपुरुषः गृह्ये १. ऊर्धाप्रम् गेहात् ४, २१ गोनामिक एके१. ३८, २.५, ८, ४. १६, ५. २८, गोमयपिएडान् १०.१४ v१,८.१४. २४, १७. २ गोमयलोष्टम् गोमिथुनम् १०. १२ पणेयम् घोपवदादि ओम् ५. २५, ८.५, ८, ११. २१, २३, १७. २० चतुरवरान ११. २२ चतुरस्त्रम् चतुझेतून कपदी ४. १६ चातुहोटक- कमण्डलुः, कमण्डलुम् ५. २८, १. १५ चातुर्योतकी करीपे चैत्यम् १५. कर्णसर्पपयवानाम् २.११ च्यावनीभ्याम् २. २ काएडमतविशेषाः काण्डानुवचनेषु ५.२५ छत्रम् कारालिकानि १३. छन्दोनुक्रमणी. कुतिम् २. २, १६. ६ छागमेपाभ्याम् ३. १२ कृत्तिकास्वातिपूर्वेः जटाकरणीयान [केशप्रसाधनम्] १६. जन्या, जन्यान १०. १३, १५ फेशयतान् जयाभ्यातानानाम् २. ७ केशवापाय ४. १५, २३ जातदन्ते ३. फीमारिकाः, कौमारिकान १०.१३ जीवपितृका,जीयपिटकम् ११.३,१५.११ जीचमातकम् खानि ६. २६ जीयोर्षया १ ४ ७. ११ ५ है ४. १८ 5 ·TYORD NDEX ។ ६ ६ ७ ६ १ ។ १ ३ २ १ तद्धितम् ३. नीललोहितन तन्त्रम् १. ३६ नैदाघम् ३. १३ तनिसर्गात् ६. १७ न्यग्रोधावरोहशुक्लानि १६. . . तिलपिशितम् तेजनीपु, तेजन्याम् १०. १३, १४. ५ पक्षिणीम्। त्रिग्वेतया (V.1.) १६.१० पक्ष्मगुणम् ४, २३ त्रिश्वेतया पच्छा विद्यकम् ६. १४,७. १६ पतितसावित्रिकाः परतन्त्रोत्पत्ति दक्षिणायनम् परिमण्डल ५.२८ दक्षिणारम्भैः । १. परिशिष्टसंख्यानाम् १. दर्शपूर्णमासप्रकृतिः १. परिशिष्टाः दीक्षा ७.१, ४ पर्युप्तिनम् दीर्घाणाम् ३. १२ पलदम् ४.२१ दीर्घाभिनिष्टानान्तम् ३. पाका १. दुरुतवचनम् ६. १६ पितृवन्धुभ्यः १०. देवतुमूलम् ६ प्रधान- द्रविण- प्रभुज्य द्वादशवर्षतायाः २. प्रवराध्याय- १. द्विनामा ३. प्रवर्यः ७.१७, २२ द्विवस्त्रः प्रवासविधि- प्रश्न- १. धनुर्ध्याम् प्रातरुपस्थान. नक्षत्रदेवतेप्टनामानः प्रियगुदूर्वागौरसर्पपाणाम् १४. ६ ३. प्रोक्षणीधर्मः नदीनक्षत्रचन्द्रसूर्यपूपदेवदत्त प्रोष्टपदीम् रक्षितावर्जम् ३. नानागोत्रान् ११. २१ वीजिनः नासिकाछिद्रे निघृष्य २. भवतिमध्याम् निचल्कलः (v. 1. निचलका, भवत्यन्त्याम् निचलकल) ५. २८ भूमिसरस्कारान् १४. नित्यवतानि निर्वपणमोक्षणसवपनम् १.१२ मन्त्रनाह्मणानि निस्सरणम् मलनुः १ १ २ ६.१७ १ ។ १ १ ३ २ ५ ५.२८ ६.११ ·WORD INDEX मीमा साम् १ द ॐ २ ६ १ १ १ मलवद्वाससा #. १९ वैणवीम ६.१४ मागध: १०. १८ वैरूपाक्षा मारवन्धुभ्या १०. २ वैश्यवृत्तिः मार्गवासा ३ वैश्वदेवः ६. ३१ वैष्णव- मूप्याम् ४.२१ मृगशिराथविष्ठोत्तराणि शतमि(v.l.मोति (perhaps w... मैत्रायणिः for शतमधिोरथम् मैत्रायणीयसूचस्प शमीपर्णमिधान् शमीशमकवत् यज्ञोपवीतम् शम्याणिः यथालाभगन्धसतीरफलवद्यः१४. ६ शय्यादेशे यमक- शलल्या १६.१. यवीयसीम् शाक्षीमाजिनवासाः ६. २७ शाणीम् १ शिलम् ७. १५, १८ शुल्विक- रुद्रविधान- शोल्केन रौरवम् ६.२८ श्मशानलोप्टम् १०.६,१. धुतिः २.४३, ८. ६, ६. १५, १४. १२ लोप्टान् थोत्रियः लोहायसम् ४.१७ पदकारण घपत्रम् ६. ३२ पदिशति घरकान् १०. वायसा साइतकेशः ३ पलीकक्षारप्रभृति ६ संधिकाले पसनकम्बलम् ६.२८ संनिपातयतः चात्समम् सप्तमोजीम् पादित्राणि १३. १, ३, ४ समित्पुलान् वियादफारफाणि १०. समूहन् पिसंफसेयुः १०. १५ सर्यकारी ६. ३ पृपोत्सर्गः १. सशस्कदएडा ६. ३ येदपाठी ६. ३४ सशिरस्काम् येदिलोएम् १०. सहपीम् रहस्यम्, रहस्ये १ ६ ५ ३ ७. ७ ८. १ १ ·WORD INDEX १६. १ १४, ६ स्यादिव्यत्यांसम् १. स्थलिकाएडाभ्याम् (१) १७. २१ स्मयनम् स्वाध्यायविरोधिनः ८.१२ ६. ३० हरित्पर्णकुशयवादिभिः २.१, १३ हौतुक है.२१ सहिरण्यापः सान्देहिक- सायंभोजनम् सीतालोष्टम् सुचरिती सुरवलः (v.1.) सूतिकालयम् है १४. ६ ។