·No text on this page.

·शान्तमूर्तिपन्यासश्रीहर्षमुनिमुरुभ्यो नमः लालजी जैन अन्य श्रीमोहन (१) श्रीहेमविजयगणिविरचितं । पार्श्वनाथचरितम् वलदाणाग्रामनिवासिश्राद्धगणमुकुटायमानधेष्टिवयंछगनलाल- तनुजनुषा न्याय-व्याकरणतीर्थपण्डित- खेलसिंहेन । संशोधितम् । तच्च काराणस्या मोहमयीवास्तव्यदानवीरश्रेष्ठिवर्य्यपन्नालालात्मजचुन्नीलाल- पत्नीभीखीबाई साहाय्येन ज्यार्जनामधेययन्त्रालये मुद्रयित्वा प्राकट्यं नीतं सहर्षपरिषदा वीरसंवत् २४४२ विक्रम सं. १९७२ सन् १९१६

·No text on this page.

·Muni Shri Dhantal Jain Granda No. I.
PARSHWANATH GHARITA
BY
SHRI HEMVIJAI GANI
EDITED BY
Pt. Volsingha Nyaya Vyakaran Tirth,
UNDER THE PATRONAGC OR
Bhikhi Bai widow of Chonni Lal son of Panna Lal
OF
BOMBAY
PUBLISHED BY HARSH PARISHAD,
BENARES.
Veer-Era 2442

·PRINTED BY Pt ATMA RAM SHARMA, at the George Printing Works, Benares City.

·Crwasnavara measarawants पर अर्हम् श्रीयुतमान्यवरथेष्ठिचुन्नीलालपन्नालाल वा पात्रेभ्यो दानदातुः सुमधुरवचसो नीतिमार्गानुगस्य मान्यस्य मानयोग्यैः सकरुणमनसो जैनधर्माग्रगस्य । कृष्णस्वाद् यद् विमुच्य स्वपतिमधुरिपु श्रीवृतत्वादमुष्य दूर कष्टा दिगन्त समगमदचिराद् भामिनी कीर्तिरूपा ॥१॥ (NPVC) जन्म १९०५ विक्रमाब्द- निर्याणम् १९५९ विक्रमाब्द- बैशाखकृष्णतृतीयायाम, ज्येष्ठशुक्लपौर्णमास्याम 8L.N Pres, Benares

·No text on this page.

·का खल्वहमप्यस्मि कश्चन पुरुष इति पुरुषत्वाभिमानी परमाईती- भूय मानघराघरसमास्फोटितचारित्रपोतम्,मायाभामिनीम्रकुटीमाभीप- णमकरीदुराटोपपुच्छच्छटोच्छालितयमादिशीकरान्धकारितज्ञानेक्षणकाष्ठम्, इतस्ततः परिसर्पदुल्वणज्वालाजालजटिलक्रोधव्यालसंदष्टानेकप्राणधार- करम्बितम्, दुःख-लोलुपाऽहंकृतिप्रचण्डावर्तदुरावगाहम्, दुर्योधलोभ- नक्रचक्रमीषणम्, जीवाजीवादिद्रव्यपर्यायपाथस्तरङ्गप्रकरप्रपूरितम्, सं- मृतिपारावार समुचितीर्घः संवुमुक्षुश्चानन्तचतुष्टयानन्दम्, कारिकाम- शेषक्लेशविच्छेदनस्य, दारिका भवसन्ततेः. विधायिनी निःशेपदोपमो- पस्य, दयित्री पारमार्थिकपथस्य, अविनती निःसर्गसौन्दर्यम्, अद्भूतां रसैः, परमपवित्रां कालदोपतः कोटैरुपमुज्यमानामन्धतमसे निपतितां मातरमिव जैनी भारती समुद्धतुन यतेत एवं च वृन्दिष्ठानां पन्यासपदधारिणाम् , प्रवाहाना करुणारसस्य, तीर्थाना चातुर्वैद्यानाम्, रोहणाचलानां गुणगणरत्ननिकरस्य, उद्धारकाणां भव्यजनस्य, प्रेष्ठानां मुनिजनलक्ष्मीकस्य विश्वजनीनवृत्तीनां गुरुगुरूणा तत्रभवतां पन्यास- श्रीहर्षमुनीन्द्राणां प्रशिष्यः शिप्यश्च विदुपां श्रीमतां जयमुनि- महाराजानां सिद्धहेमव्याकरणपारदृश्या चारित्रपात्रं शान्तात्मा संसा- रान्धकूपपातिकाभिनिःसीमलोभवृतिभिर्धनादेरदातून शमशीलादिजुषान् मुनिमताल्लिकान् निन्वयद्भिदातुंश्चोन्मार्गगामिनः प्रत्यक्षतो दृश्यमान- दोषान् प्रशंसयद्भिर्मातुरुद्धारेऽपि ससारपरम्परावर्धकं पैरमामेनानः पिशाचीयमहत्त्वाकायामात्रेण स्वमातरमिवाहतीं ब्राह्मी निष्ठुर विध्वं- सयाद्भर्महापुरुपौर्विघ्नसहनैः प्रतिहन्यमानोऽपि “विघ्नः पुनः पुनरपि प्रतिहन्यमानाः प्रारव्यमुत्तमजना न परित्यजन्ति। इमां जनविश्नुतां श्रुति सत्यत्वेन प्रतिष्ठापयन् "न जातु कामाद् न भयाद न लो- भाइ । धर्म त्यज्येन् जीवितस्यापि हेतोः इति वैदी वाचमनुरुन्धानश्च 'येन केनाऽपि मार्गेण जैनं प्रवचनं भजेत्' इत्यभियुक्तोक्ति संमत्य तत्र ·प्रस्तावः। मवान् विद्वदर्यप्रतापमुनि नैककार्यक्षमा श्रीहर्षपरिषदं प्रतिष्ठाप्यतत्र प्रथम प्रन्योद्धारपूर्वहां "मुनिश्रीमोहनलालजीजैनग्रन्थमाला" इतिनाम्नी सस्था सस्थाप्यादौ च श्रेप्ठिवर्यपन्नालालतनूननुपस्तत्रभवतः श्राद्धकुलभूषणस्य देवमूर्य गतस्य श्रेष्ठिश्रीचुन्नीलालस्य निपीताहत- तत्त्वामिः परमश्राविकाभिः श्रीमतीमिः " भीखी इत्यन्वर्थी वर्ण- माला पावयन्तीमि. पत्नीमिः साहाय्यं समुपलभ्य स्वगुरुं संस्थासंस्था- पकत्वेन प्रसिद्धय अन्य च पार्श्वनाथचरितनामानं प्रकटय्य प्रसिद्धि- मनीनयत् । एतस्याश्च प्रथमावभूतस्य मृङ्गाकस्येवाखण्डानन्दपीयूषसन्दोह- वर्षिणो योगिननचित्तवृत्तेरिव स्वभावसरलस्य वाल्ये रचितस्याप्यहम- हमिकया बालपीयूपदीधितिदर्शनस्य श्रीपार्श्वनाथचरितस्य अन्थितारः कुन्देन्दुकिरणहरहासधवलकीर्तयोऽनवद्यचातुर्वैधवैशारघहुंकारतानता- गण्यतीर्थान्तरीयविद्ववृन्दाः तपागच्छगगनाङ्गणहेलयः श्रीहेमविजय- गणयः कदाकियतींच मेदिनीमण्डली मण्डयामासिवांस इति बुभुत्समा- नानां जिज्ञासामपनोदयितुं स्वयमेव कविकुञ्जरा:स्वकृतग्रन्थोपनिवड्रैस्तै- स्तैउल्लेखैः समसुसूचन् सप्तदशशताब्दिरूप स्वसचासमयम, तथाहि- अस्मिंश्चरित्रे- 'दृक्-कृशानु-रस-सोममितेऽन्देशमन्त्रिणि दिन व्यसन्जे हस्तभे च बहुलेतरपक्षे फाल्गुनस्य, चरितं व्यरचीदम्" ।। कथारलाकरेऽपि- "अहिमनगरद्रले वर्षेऽश्वे घु-रसा-ऽवनौ । मूलमार्तण्डसंयोगे चतुर्दश्यां शुचौ शुचेगा श्रीऋपमशतके च- "श्रीहीरहीरविजयतिराजपट्ट- पझांशुमद्विजयसेनमुनीन्द्रराज्ये । श्रीस्तम्भतीर्थनगरे रस-याण-भूप- वर्षे समाप्तिमगमच्छतकं सदर्थम् ॥

·प्रस्तावः। ३ विहायममन्यानपि विजयप्रशस्तेः पोडशसर्गी, कथारत्नाकरः, कीर्तिकल्लोलिनी, अन्योक्तिमहोदधिः, सक्तरत्नावली, विजयप्रकाशः स्तुतित्रिदशतरङ्गिणी, कस्तुरप्रिकरः, सद्भावशतकम्, विजयस्तुतय इतिप्रभृतीन् नैकान् ग्रन्थानुपन्यभान्त्सुयरैनन्यसाधारणान्यान्यग्रन्थग्रन्थन- शक्तिः प्रखरप्रतिभाप्रकर्षश्च सुस्पष्टमनुमातुं शक्यते । अधिरोहयन्ति चैतत् प्रामाण्यकोटौ श्रीगुणविजयगणीनां वचःसन्दोहाः, तथा च वि- जयप्रशस्तेष्टीकाप्रशस्तौ- "अथो वृहद्गुरोः शिष्यो गुरोश्च गुरुसोदरः। श्रीहेमविजयोऽभिज्ञो जज्ञे कविषु कुञ्जरः ॥४७॥ श्रीहेमसुकवेस्तस्य हेमसूरेरिवाभवत् । वाग्लालित्यं तथा देवे गुरौ भक्तिश्च भूयसी ॥४८॥ यदीया कविता कान्ना न केषां कौतुकावहा । विनापि हि रजो यस्माद् यशःसुतमसूत या ॥४९॥ तेन श्रीविजयसेनसूरेः सर्वज्ञचित्तदृत् । स्वर्गकल्लोलिनीतुल्या कीर्तिकल्लोलिनी कृता ।५०॥ अन्येऽपि स्तुतित्रिदशतरङ्गिण्यादयो धनाः । रचयांचक्रिरे ग्रन्थाः स्तोत्राणि शतशः पुनः ॥५॥ चतुर्विशत्यहतां च, विजयस्तुतयः पुनः । बाल्येऽप्यवालधीगम्यं श्रीपार्श्वचरितं महत् ॥५२॥ शद्भावशतकं चापि कस्तुरीप्रकरः पुनः। सुक्तरत्नावलिश्चाप्यन्योक्तिमुक्तामहोदधिः ॥५३॥ चक्रे वक्रतरो येन कथारत्नाकरः स्फुरन् । व्याख्यापीयूषलुब्धानां विवुधानां मनो हरन् ॥५॥ इत्यादिग्रन्थविधौ सौधे कलशाधरोपणसवर्णम् । विजयप्रशस्तिकाव्यं तेन कृतं विजयसेनगुरोः॥५५॥ १ एमि श्रीगुणविनयगणिमि श्रीहेमविजयग विजयप्रशस्त्या षोडशमीनिर्माणान्तरं देवी गतिमुपलम्भितत्वादवशिष्टं सर्गपञ्चक निर्माय सम्पूर्णिता विजयारास्ति, वस्या अन्येपा च हेमविजयगणिकृतग्रन्याना विजयप्रकाशादीना टीका मपि कृता विलोक्यन्ते ।

·४ प्रस्ताव अधिकृतमत्र क्रोधसरीसृपे जानुलीमन्त्रायमाणस्य रागाटविदहने दावानलस्य विषयवासनावासमहीरुहोन्मूलने गजेन्द्रतामादधानस्योद्- घृतवालतपःप्रभावशठकमठज्वालितोल्वणज्वालज्वालाजिबज्वालादग्धाह- मुजङ्गस्यावधूय तृणवत् साम्राज्यलक्ष्मी निर्जित्य मोहमहीपतिचक्रव्यूहंशु- क्लध्यानाशुशुक्षाणनिर्दग्धनिःशेषक्लेशमूलस्य पारमार्थिक धर्ममजानानैर- तिमीषणेऽनाधनन्तागाधसमृतिसरित्पतौ मजनोन्मजनहिलीमवद्भिःप्रा- कृतप्रायै नैर्देवधिया पूजितैरपीन्द्रादिमिभक्तिभरणाहमहमिकया सेन्यमा- नचरणद्वन्द्वस्य विहारवातनिर्वारितेत्यादिरजःसमूहस्य त्रयोविंशतीर्थकर- स्य निःसीमकरुणापरस्य श्रीपार्श्वनाथस्याऽऽबोधिबीनं दशभव्या: यावन् मोक्षं चरितम् । व्यावर्णित सुधासहोदररसधारानिःस्यान्दमिः सुसंगत- वाक्यसन्दाहैः सद-लङ्कृतीनि पद्यानि सर्गबन्धेनोपनिवघ्नाद्रिः कविवरै- नंग-नगराऽऽर्णवनायकादिवर्णनीयनिकुरम्बव्यावर्णनेन यथामहाकाव्य- स्वरूपम् । यद्यपि सर्गबन्धी महकाव्यमुच्यते तस्य लक्षणम् । आशीनमस्क्रियावस्तुनिर्देशो वाऽपि तन्मुखम् ॥१॥ इतिहासतथोद्भूतमितरदा सदाश्रयम् । चतुर्वर्गफलोपेतं चतुरोदात्तनायकम् ॥२॥ नगराणवशैलतुचन्द्रार्कोदयवर्णनः । उद्यानसलिलक्रीडामधुपानरतोत्सवैः ॥३॥ विप्रलम्मैर्विवाहश्च कुमारोदयवर्णनैः। मन्त्रिदूतप्रयाणाजिनायकाभ्युदयैरपि ॥४॥ अलङ्कृतमसंक्षिप्तं रसभावनिरन्तरम् । सगैरनतिविस्तीर्णैः श्राव्यवृत्तः सुसन्धिभिः ॥५॥ सर्वत्र भिन्नवृत्तान्तरुपेतं लोकरजकम् । काव्यं कल्पान्तरस्थायि जायेत सदलंकृति॥इति महाकाव्यलक्षणैर्लक्षितत्वेऽपि कर्तृमिरस्य कुत्रापि महाकाव्यत्वे- नालेखामावे प्रथमे वयसि विहितत्वं कृतेश्च प्राथमिकत्वमन्तरेण नान्यत् .

·मस्ताव:। किश्चिद निमित्तमुत्पश्यामः । न च सर्वत्र सर्गान्ते लेखकविस्मृतिरमि- धातुं योग्या, संशतिरनिवार्यप्रसरत्वाइ-लेखकस्य विस्मरणमुताहो ग्रन्थ- कारस्यानभिधानमिति । न चैवं तथा चोमयमप्यसिद्धम, सर्वत्र विस्म- रणस्याकल्पनीयत्वेनोत्तरकल्पनायां वाधकोन्मूलनाद्-बाधकस्य-संशय- स्य समूलकापं कपणाद् । एषां कवीनां समक्ष्यि बुद्धिपाटवं गुरवो वाल्य एवं गणिपदं समापिन्निति वक्तुं सुशकम्, “बाल्येऽम्यवालधीगम्य- म्" इत्यादिनाऽस्य बाल्ये विधानस्य ससिद्धः सर्गान्ते च सर्वत्र हेमविजय- गणिविरचिन इत्यमिहितत्वाद् । यद्वा विद्योत्कर्पत्वात् पदस्य च भावित्वात् तदमावेऽपि स्वयमेव तत्सहितस्य स्वन्नामोल्लेखस्य सुकरत्वाद् गणिपद- माप्येव तदुल्लेख इति निर्धारयितुं न शक्यते, दृश्यन्ते खल विद्वांसो भाविनो भूतवदुपचारयन्तः स्वेन पदं प्रापयन्तश्च । केचिदिदानी- तनीमेव तत्प्रणाली मन्यमानाःजवनिकायोषायमाणाः निन्दयन्त्यर्वाची- नान प्रशंसयन्ति च प्राचीनान तद् वालिशप्रयोगप्रायमयुक्तम्,तदातने- प्वपि तत्कल्पनेन विपरीतविकल्पस्यापि शक्यत्वाद् । आयास्यति खल तादृशः समयो यस्मिन्निदानींतनानामिदानी प्राचीनानामिव सर्व या- थातथ्येनैव प्रतिभाविषयं नेप्यन्तीति, यथेदानींतनमसत्यमपि सत्यत्व- कोटौ संगस्यते तथा प्राचीनमसत्यं सत्यत्वेन प्रतिभातीति किं न मन्य से १ । न चैवं सर्वथैव चिरंतनेषु असत्यमेव सत्यत्वेनाधुना प्रतीति- विषयमतीति निश्चयम्, किं तर्हि ? यत्किञ्चित् प्राचीनं सर्वथा सत्यत्वेना- वगमय्य पण्डितंमन्यत्वप्रसिद्धये सर्वथैवदानींतनेण्वसत्याक्षेपो मन्दमत्यहः, योग्योऽदत्तमपि योग्य पदं स्वस्मिन् स्वेन प्रयुजीत न त दोषार्ह वि- जानीयाः किं पुनः सुयोग्य प्राप्तपदक स्वेन विद्ययैव वा । इमे हि गणयोऽनुगणिपदोपढौकनामिदं चरित नग्रन्थुरित्यपि नायुक्तियुक्तम् । यद्यप्यादिमत्त्वाद् व्याकरणच्छन्दोऽलड्कृत्यादिविषया दोषा राहुरिव पीयूपदीधितिमिम ग्रन्थ प्रस्तवन्तस्तथापि ततनियमवाहुल्याद् न ते एकान्तेन सुदुरुधराः। यत्तु कचित् पादस्य सप्ताक्षरत्वं कचिच्च नवा- क्षरत्वं तदवश्य तत्कारणं सुज्ञानम् । सत्त्वेऽप्यल्पदोषस्य गुणबाहुल्या दाक्षिप्यन्ते वक्तृश्रोतृमानसानि । विषयानुक्रमश्वास्मिन्नेवम् ·मस्तावः । । प्रथमे समे। मङ्गलाचरणं सजनदुर्जनप्रशंसानिन्दे अन्य प्रयोजनं च । जम्बू द्वीपे भरतक्षेत्र पोतनामिधे पुरे अरविन्दनाम्नो राक्षः, तत्प्रियाया धारिण्याः, तनगरस्यानुद्धरामार्यासहितस्य विश्वभूतेः पुरोहितस्य, पापपुण्यरतयोः वरुणा-वसुन्धरापत्नीकयो कमठमरुभूतिनाम्नीः पुरोहितपुत्रयोश्च वर्णनम् । सस्त्रीकस्य विश्वभूतेः स्वर्गप्रातः, कमठ- मरुभूत्यो शोकस्य, हरिश्चन्द्रमुनरागमस्य, पितृशोकापनादाय तत्र यातयोस्तयोः मरुभूतेर्मुनिदशनया श्राद्धधर्मादानस्य च कथनम् । समीक्ष्य मरुभूति विषयोन्मुखं तत्पल्या रागदृष्ट्या स्वदेवरस्य निमालनस्थ, तयोः परस्परानुरागस्य, कमठवधूतः मरुभूतेस्तयो- दुललितश्रावणस्य, कृतप्रामान्तरव्याजेनान्यथाकतनेपथ्येन मरुभूति नागत्यशयितुंभूमि याचयित्वाव्याजनिद्रया सुप्या कामोचितनेपथ्य- माबिम्रती कमठेन सह संगतां निरीक्ष्य स्वभामिनी प्रात काल क्रोधेन राशी निवेदनस्य वव्याणिनम्। राक्षा निगृह्य ग्राम परिनमय्य च निर्वासितस्य कमठस्य स्वभातरि शत्रुत्वेन स्वीकारस्य, कमठस्य तापसाश्रमयानस्य, तापसैस्तत्सान्वनस्य, कमठप्रार्थनया तापस. आतार्पणस्य, कमटव्रतपालनविधेः, मरुभूतेः स्वमन्तुक्षमणाय तत्रा- यनस्य, तं दृष्ट्वा क्रोधवृद्धःनमस्कियां कुर्वाणस्य मरुभूतरुपरि शिला- मापात्य कमठेन घातस्य, तदानीं विस्मृतत्वात् नमस्कारमन्त्रस्य मरुभूतेहस्तिभवप्राप्तेश्च ज्ञापनम् । तस्य हस्तिनो विन्ध्याद्री विहारै- वासरव्ययम् वरुणायास्तस्यैव प्रेयसीत्वेन भवनम् शरत्कालम् अरवि न्दराजस्य पञ्चविधाब्ददर्शनेन स्मयम्, मेघस्य तदानीमेव द्रवितत्वात् तत्क्षणिकं विलोक्य तद्वत् संसारस्यानित्यताभावनां च निर्वयं पुत्रं राज्ये न्यस्यारविन्दराजस्य दीक्षाग्रहणम् सागरदचसार्थेशसार्थेन समे- तादी यानम्। पथि सागरेण पृष्टस्य राजर्षेः समताएपदस्थदेवस्व- रूपस्य तत्तीर्थोत्पत्तिवीजस्य च सविस्तरं कथनं निरूप्य मुन्युप- देशेन सागरस्य श्राद्धव्रतगृहीतेः, सार्थेशस्याटवीप्रापणस्य, तत्रस्थ- सरोवररामणीयकस्य, सर्वेषु तत्र निवासे जाते निम्शहू यथारुचि चेष्टयत्सु सत्सु मरुभूतीभराजस्य तत्रागमनस्य, तत्स्नानवर्णनस्य, सार्थदर्शनसंजातक्रोधोधुरस्य हन्तुं धावनस्थ, सर्वेषामितस्ततः पलायनस्य, ध्यानस्थमुनिमाक्रमय्य समीपीभूय हस्तीन्द्रस्य शान्तत्वेन भवनस्य, शाववृत्तान्तेन मुनिना पूर्वभवस्मारणस्य,मियापत्योहस्तिनो- ·भस्तावः। जोतिस्मृतिजननस्य, पुनरुपदेशदानेन तयोर्धर्मप्राप्तेश्च वाचोयुक्ति। शान्ते उपप्लवे सन्दश्य धर्मप्रभा पहनां व्रतादानस्य व्रतदा- यस्य च, अष्टापदं प्राप्य सर्वेपो यथास्थानगते, मरुभूतेस्तत्तहतु- जन्यैस्तैस्तैः परिषदर्भावनापूर्व विहृतेश्च वचनम् । कमठस्य मरु- भूतिवधेन वापसेम्यो लोकभ्यश्च तिरस्कारस्य, आर्तध्यानेन मृत- स्थ कमठस्य कुर्वटाहिमवप्राप्तः, पृष्मकालागतेरतितृषार्तस्य मह. भूतेहस्तिन एकस्मिन् सरोवरे निर्मग्नतायाः, तत्रागतेन कुर्कुटाहिना दरस्य पण्डितमृत्युना विपद्य मरुभूतद्धितीयस्वर्गलामस्य, देवश. रीर-शृङ्गारवर्णनस्य, मरुभूतेर्जीवस्य देवत्वं प्राप्तस्य डा.स्थेन नाम- ग्राहं सवर्णनं पाप्यादिदर्शनस्य, शय्योत्थायं प्रपठ्य पुस्तकं विधाय देवयात्रादिधार्मिक कृत्यं मरुमूतेत्रिविधमोगासेवनस्य, कुटाहे: पञ्चमावनिगमनस्य, वरुणाया अपि मृत्वा द्वितीयसर्ग यातायाः परस्परानुरागणदेवन सम्मेलनस्य,तयोरितस्ततोविलासस्यचौक्ति। द्वितीय सर्ग। पूर्वविदहस्थसुकच्छविजयस्य चैताव्यं भूधरम्, तत्स्थां तिलकों पुरीम तद्राजं विद्याधरं विद्युद्गतिनामानम् विद्युगतिपत्नीतिलकावीच वर्णयित्वा तिलकावतीकुक्षौ स्वाद मरुभूतिजीवस्य व्यवनम्, तज- न्मोत्सवम्, किरणवेगेति नामविहितिम चाल्ये तल्लालनम् यौवनें पना- वत्यासह विवाह राज्य समर्प्य विद्युद्गतीक्षास्वीकारम,राज्यं विदधत' किरणगस्य किरणतेजानाम्नः पुत्रस्योत्पत्तिम्, सुरगुरुनामकस्य गुरोरागतिम् ,धर्म श्रुत्वा किरणवेगस्य प्रव्रज्योपादानं चव्याकृत्यगीता- र्थीभूय किरणवेगमहात्मनः पुष्करद्वीपस्य बताये गतेः. कुईंटाहि- जीवस्याप्युद्धृत्य नरकाधनेस्तत्रैव सर्पभवनस्य, तत्सर्पदष्टस्य मुने र्यानपूर्व पञ्चत्वमाप्य द्वादशं कल्पे यानस्य, यौवनालडकृतस्य च देवभवे समययापनस्य व्याहरणम् । दवाग्निदग्धस्य सरीसृपस्य धूमप्रमानाम्नि नरकावनौ यानम्, सुगन्धिविजयस्य शुभंकराया नगर्या वज्रवीर्यस्य राज्ञ. लक्ष्मावत्याश्च तत्प्रियायाः वर्णनम्, लक्ष्मी- वतीगर्भे किरणवेगजीवस्य द्वादशात् स्वगार्दवतरणम् , तस्य वज्रनाम इति नामकरणम् , बगदेशीयचन्द्रकान्तराजस्य विजयाहया कन्यया चाद्वाहा, वजनाममातुलपुत्रस्य नास्तिकस्य कुबेरस्यापवज्रनाभमायन तस्य चैहिकविपयोपदेशः, तच्छ्रुत्वा गुरोरागममिच्छोर्वज्रनाभस्य मानम् , लोकचन्द्रगुरोरागति', उभयोर्वन्दितुं मुनि यातिः, मुनेरनू ·प्रस्तावः। पदेशं कुवरस्यात्माघभावसाधनम्, गुरुणा च तत्प्रतिविधानम्, कुवेरस्य धर्मप्राप्ति, वज्रवीर्यस्य संसारत्यागः, वज्रनामस्य राज्य- शासनम्, स्वीयपुत्रस्य चक्रायुधस्य राज्यं वितीर्य क्षमंकरतीर्थकरा- न्तिके वजनाभस्य प्रव्रज्योतीकरणम्,नरकादागत्य सर्पजीवस्य भि- लभवप्राप्तिा,तस्य मिल्लस्य मृगयां यात सम्मुखमागच्छतो मुनर्द- र्शनादमङ्गलबुद्धया पाणप्रहारेण पोडाक्रान्तस्य वज्रनामर्षेः शुक्ल- ध्यानेन मध्यप्रेवयकगमनम् कुरजाहेन तेन मिल्लेन स्ववलप्रशंसनम्, मिल्लस्य सप्तमनरकावाप्तिः, बज्रनामर्षेर्जीवस्य देवभवे कालाति- क्रमवर्णन च। वृतीयेस। जम्बूद्वीपस्य प्राग्विदेहस्थं सुरपुरनाम नगरम, तन्नृपतिं वज़वा- हुम् तत्प्रियांसुदर्शनां च निर्वर्ण्य वज्रनामजीवस्य चतुर्दशस्वप्नसूचितं सुदर्शनाकुमावतरणम् स्वर्णबाहुरित्यभिधाविधानम् स्वर्णवाहा शरीरा वयववर्णनम् व्रत जिघृक्षुणाघजवाहुनास्वर्णवाहवे राज्यंगृहीतुं कथनम्, स्वर्णवाहवे सार्थेशनाश्वापढौकनम्, प्रतिकूलशिक्षितेनाश्वन राक्षो वेगाहरणम्, वल्गामोचनेन सप्तः स्थितिम्, सरोवरदर्शनम्, तत्र साश्व स्नात्वा क्रीडाकाननं प्रविश्य विधम्य राशो मुन्याश्रमं प्रति गमनम् नृपतेः दक्षिणचक्षुषः स्पन्दनम्, समखीकान्तादर्शन,कान्ता- गवर्णनम्, राक्षः कान्तामयत्वम्, कुमारिकायाः कड्ढल्लिसंचनव्यापृतिः, राशो विचारः, सरोरुहम्रान्त्या अभिमुखं समापतन्तं पट्पदं निवार- यितुमक्षमया कुमारिकया सख्य प्राणयाचनम्, सख्या स्वर्णवामृतेऽ न्यस्य त्राणाक्षमत्वकथनम् श्रुत्वा तयोरग्रे स्वर्णवाहोः प्राकट्यम्राज्ञा कल्याणादिप्रच्छनम्, सख्या राशे निवेदनम् अतिथिमावद्यराशेऽर्ध्या- पंणम्, सख्या कुलादिकं पृष्टेन राशीत्तरकरण चोपवर्णितम् । राक्षः कुमारिकाविषयक प्रश्ना, सख्या सविस्तरमुत्तरार्पणम्, राक्ष सैन्य- स्यागमनम्, राशस्ततोऽपसरणम् कन्यां पनामादाय सख्या स्वस्थान- गमनम्। सख्या पद्मामातुलस्य गोलवाख्यस्यर्षे राजागति चातालाप- कथनम्, गोलवस्य राजाने गमनम्, प्राप्तसत्कारेण गोलवेन स्व- स्वसुः पुड्या पाणिग्रहणप्रार्थनम्, राज्ञा तत्स्वीकार, तत्र पद्मोत्तरस्य पद्माभ्रातुरायाति, वैताढ्य गन्तुं प्रार्थनम्, कुलपत्यादि प्रणिपत्य रास्तत्र गमनोद्योग' पनया मातुलस्य मातुश्च बाल्यकृतमन्तुक्षमा प्रार्थनम्, तन्मातु. प्रतिवचनम्, नन्दया सख्या सह विमानारोहणम्, राशो वैताढये गति , तत्र राज्यप्राप्तिः, पुनः स्वनगरायातिः, पाया ·प्रस्तावः। ९ सह क्रीडतो राक्ष एकदाऽऽयुधशालायां चक्रात्पत्तिः, तस्य स्नान-पूजन- स्तुतिविधानम्, राज्ञो जलविहारवर्णनम् ,आमूषणाधारणम्,छत्र चाम- यदिशोमिवस्य धर्यहस्त्यधिरोहणम्, ससैनिकस्य षट्खण्डसाधनाय प्रथम पूर्वो दिशं प्रति गमनम्, अनुक्रमेण षट्खण्डीसाधनं नवानां निधीनां च प्राप्ति,तदन्तश्च चतुर्दशानां चक्रिरत्नानां कार्यस्य,राको नैकराजैः सह युद्धस्य, पराभूतैस्तैस्तैः स्वीकृताशकैर्विविधोपदादा- नस्य, चमूपतेस्तत्र तत्र युद्धपराक्रमस्य तदस्यश्वयोश्च, निरुपयो- गस्य च वर्णनम् । चक्रवर्तियोग्यसामग्रीसहितस्य स्वपुरागमनं तत्र च सुरासुरनरैः विज्ञप्तस्य राक्षोऽभिषेका, रत्नानां जन्मभूकथनम्, रा. शाऽऽकाशे देवसमूहदर्शनम्, धनपालेन जिनागमकथनम्, धनपाल- स्य पारितोषिकदानं राक्षो भावना च । जिनाने राशोगमनम्, भग- वद् देशना, भगवत्पादपङ्कजभ्रमरायमाणान् देवान् समीक्ष्योहापोहेन राक्षः पूर्वभवस्मृतिः, भावनापूर्व तपस्यादानम्, स्वर्णवाही राजर्ष- हषिकयन्त्रणपूर्व संयमपालनम् विंशत. स्थानकानां वर्णनम्, सम्य- गाराधितेविंशत्या स्थानकै स्वर्णबाहुना तीर्थकरपदोपार्जनम्, एका- किनो विहर्तुमुनेराकाशमार्गेण क्षीरवणाख्यवने गमनम्, तत्र प्रतिम- या स्थितस्य मुनेनरका निःसृत्य प्राप्तसिंहभधेन कुरङ्गजीवन सम्मु खं विलोक्य जातकोपाटीपेन घात, मैत्रीनाम्नी भावनां भावयतो मुने- विपद्य विंशत्यध्यायुष्टया दशमे स्वर्ग उत्पत्ति सिंहजीवस्य तुर्य- नरकप्राप्तिः, स्वर्णबाहुजीवस्य देवभवोचितसुखेन कालनिर्गमश्च । जम्बूद्वीपे भरतक्षेत्रस्थानार्यदेशन् संख्याय, धाराणसी नगरीम्, तद्भुपमश्वसेनम्, वामाख्यां च नृपपत्नी सम्यग् व्यावर्ण्य वामाकुक्षौ स्वर्णबाहुजीवस्य चैत्रमासस्य कृष्णचतुर्थ्यामवतारम्, चतुर्दशस्व- नीनिमालनम् ,लब्धस्वप्नया वामादेव्या प्राणशंगत्वाप्रोच्य स्वप्नान् फलं पृष्टेनराशा स्वबुद्धधनुसारेण वचनम्, प्रातःकाले आकार्य स्व- नपाठकानापृच्छय स्वप्नफलं वितीर्य तेभ्यश्च पारितोषिक विसृष्टिम्, वसन्त-ग्रीष्म-वर्षा-शरद्-हेमन्तानामृतूनां लावण्यश्रियम् तमस्विन्यां वामाया. पार्वेऽदिदर्शनाद् राज्ञः पार्श्वनामकरणे संकल्पम्, पोप- कृष्णदशम्यां भुजङ्गाङ्कम्य भगवतो जननं च व्याकृत्य भगवन- न्मसमये आलोकान्त प्रकाशस्य, नित्यदुःखवतां नारकाणामपि क्षणं सुखासिकायाः पुष्पमकरवृष्टेश्व कथनम्। आसनकम्पेन विश्वासां दि.

·१० प्रस्तावः । कुमारीणांजन्मोत्सवायागति,स्वस्वकृतिविधानंच सौधर्माधिप- तेरासनकम्पेन कोप, ज्ञातयथार्थस्वरूपस्य देवेन्द्रस्य भगवतो नति- स्तुती जन्मोत्सवाय सकलदेवाह्वानं संमूय चैति., देवराजेन मातुः स्तुतिकरणम्, पञ्चरूपेण जिनस्य मरूपरि नयनम् । अभिपेकसाम- प्रीणां कुम्भादीनाम्, अभिषेकस्य, धूपादिधारणविधेः, देवानां विवि- घचेष्टादेश्चवर्णनम् । इन्द्रकृताभागवतीस्तुतिः,मातुरन्तिके भगवतो मोचनम्, नियुज्य धात्री आज्ञाप्यधनाधिपं भर्तुग्र्हे धनदाने दत्त्वा च कुण्डलादिदेवैरन्यदेवन्द्रश्च सह सौधर्माधिपतनन्दीश्वरद्वीपोत्सव- कृत्तये गमनम्, अश्वसेननुपकृतमहोत्सव., स्थितिपतिका-पुष्पदन्तन- र्शन-पष्ठिजागरण-भगवन्नामविधानानि च । बाल्यचेष्टा चतुरतिशयी- पांशुक्रीडा शरीरावयव-जलकेलिव्यावर्णनम् । एकदाऽऽस्थान्यां रा. शोऽन्तिके केनचिद् कुशस्थलनगरस्य तद्राजस्य प्रसेनजितः पाा- सक्तायास्तत्कन्यकायाश्च सविस्तरवर्णनपूर्व तां कस्यां परिणतुं यवनराजः समागत्यावरुध्य च पुरी स्थित इत्यादिस्वागतिकारण- शापनम् । श्रुतवार्तेन तयोनिग्रहानुग्रहाय जिगमिषुणा राज्ञा कारित- भेरीमोडारं श्रुतिपथं प्राप्य तत्र पाच गति । पाचन निषिध्य पितरं गत्वा स्वयं दूतप्रेषणम्, दूतोक्तिः, यवनराजप्रत्युक्तिः, दुत- मारणायोधतानां मन्त्रिणा निषेधनं यवनराजस्य व प्रतिवोधः। यवनराजस्य स्वाम्यग्रे आगमनम् क्षमाप्रार्थनम्, प्रभुणा चोपदेशा- पंणम् । प्रभावत्याः पाणिग्रहणे प्रार्थितस्य प्रभोरमनने प्रभावतीमा- दाय प्रसेनजित भगवता सह काश्यां गमनम् । प्रवेशे नगरवर्णनम्, प्रसेनजित्मार्थनयाऽभ्वसेनस्य प्रभोः पाणिग्रहणे प्रेरणम, प्रमोस्तं प्र- त्युपदेशरूपावाचोयुतिः पितुराशयापाणिग्रहणस्वीकृतिः,विवाहस्य सस्त्रीकस्य प्रभाविहारस्य च वर्णनम् । पक्मे कमें। सौधमूर्धस्थितेन प्रभुणा पूजासामग्रीसहितान् नगराद्धहिर्यातो जनान् विलोक्य पृष्टेन सेवकेन कमवृत्तान्तकथनम् । प्रभोरित्वा तं विधाय वाती सर्वजनप्रतीत्यर्थ कमठज्वालिवकाष्ठमध्याद् निःसार्य ज्वलन्तमहि प्रश्नाव्य सेवकमुखा महामन्त्रं संगमय्य च तं सर्प घरणेन्द्रत्वं स्वभवनागमनम् । वसन्तागमः, तदानीमुद्यानगमनम्, उद्यानगृहभित्तिचित्रितनमिचरित्रं समीक्ष्य प्रमोधैराग्योत्पत्ति, पत्य लोकान्तिकैः प्रतिबुद्धस्याप्याचारवशात् प्रतिवोधनम्, भगवद्भाव- ·, प्रस्ताव ११ ना, वार्षिकदान-देवेन्द्रागमन-प्रव्रज्योत्स्ववर्णनम्न पार्षकृष्णकादश्यां दीक्षास्वीकारः, मनःपर्यायस्य चोत्पत्तिः । देवन्द्रकृतस्तुतिः, नन्दी- श्वरद्वीपे देवमहोत्सवः, प्रभोः कादम्वर्यामटव्यां गमनम्, तत्र कुख- रेन्द्रस्य निमाल्य प्रभु जातिस्मृतिः, तत्पूर्वभववृत्तान्त ,हस्तिनाप्रभोः पूजनं च । प्रभारने व्यन्तरविरचितनाट्यं समीक्ष्य वनवासिनां चम्पा- पुर्यो तद्राजाय करकण्डवे निवेदनम्, करकण्डोन्दितुमागतिः, प्रभु- मनालोक्य विलपते तस्मै धरणेन प्रतिमार्पणम्, राज्ञा च तत्र चैत्य- विधानम् । प्रतिदिनदर्शनादुपार्जितपुण्यस्य हस्तिनो मृत्वा तत्राधि- ष्ठातृत्वेन भवनम्, तीर्थस्य च महाप्रभाधण्यातिः।शिवापुर्या स्मृतो- पकारण धरणेनायाय प्रभोरुपरि च्छनधारणम्, ततश्चाहिच्छति तनगर्याः प्रसिद्धिा, राजपुरनरेश्वरस्य प्रभु संदृश्य पूर्वभवस्मृतिः, स्व सेषकेभ्यः सविस्तरं पूर्वभवज्ञापनं च । कमठछतोपसर्गस्य, तदानीं प्रियासहितस्य धरणेन्द्रस्य भक्के, धरणेन कमठस्य मापनस्य च वर्णनम् । कमठस्य प्रमो पादयोनिपत्य क्षमाप्रार्थनम्, प्रमोः कैवल्यो- त्पत्तिः, इन्द्रादेरागमनम्, समवसरणप्रतिष्ठितिः, सपरिवारस्याश्व- सेनस्य बन्दितुमायनम् । तत्कृता स्तुतिः, दानादिचतुष्टय-जात्या. दिविषयिणी प्रामधी देशना, अश्वसेनस्य वामाप्रभावत्योश्चव्रतग्रहणं च । सोमादिभिश्चतुर्भिर्दीक्षार्थ विक्षप्तेन प्रभुणा तेभ्यः प्रव्रज्यार्पणं त्रिपदीदानं च । बलिप्रवेशः, सर्वैश्च यथायोग्यं तद्गृहीतिः, मगवतो देवच्छन्द यातिः, गणभृतो देशना, तीर्थाधिष्ठातुः फणिपतेरधिष्ठा- ज्याश्च पद्मावत्या वर्णनम्, प्रमोः प्रभावस्य च वणनम् । षष्ठे सर्ग। पार्श्वनाथस्वामिनः पुण्डूदेशे विहतिम्, सागरदत्तस्य कथानकं चोपवये, कष्टसाध्यां संविद्याहतीं दीक्षां चतुर्णा भगवच्छिष्याणां बौद्धदर्शने यातिम्, अन्ते च पश्चातापं कुर्वताममेदं च भगवताऽऽवि- भ्रतां कैवल्यप्राप्तिम्, सविस्तरं बन्धुदत्तकथानकं तदन्तश्च श्रीधर कथां च व्याकृत्य प्रभो. परिवारस्य, सम्मेताः,तचभगवतीध्या- नस्य, इन्द्रादेरागमनस्य, श्रावणशुक्लाष्टम्यां सह साधुपुङ्गवैः सिद्धि- सौधाधिरोहणस्य,इन्द्रछतावलापस्य,तनूदाहकर्मणः,भगवतो दंष्ट्रा- धादानस्य, स्तुतेश्च वर्णनमिति । एतन्मुद्रणे श्रेष्ठिवर्यश्रीचुन्नीलालो यो हि- - ·१२ प्रस्तावः । श्रीज्ञानशालाजिनमक्तिमुख्य कार्य वितीयांधविनाशहेतुः । लक्षद्वयस्पर्शनमाप देवभूयं महात्मा दयया विराजः ॥१॥ तत्पत्नी सुश्राविका भीखीमहोदया मुनिमहाराजश्रीप्रतापमुनी- नामुपदेशेन ग्रन्थमालोपक्रमे एवव्ययसाहाय्यार्पणादतीवोपकारिणीत्वात् शतशो धन्यवादपात्रम्। अस्य पुस्तकस्यैका प्रतिः श्रीकुशलचन्द्रसूरिजनभाण्डागारत उपलम्भिता, सा चानतिशुद्धा । एकेनैवानतिशुद्धादर्शपुस्तकेन यत्नतः संशोधितेऽस्मिन् अन्थे दृष्टिदोषवशाद् यन्त्रस्खलनावशाच्च या का- श्वनाशुद्धयो दृष्टिपथमवतरेयुस्ताः कृपापराः सज्जना मेधाविनः संशो- घयन्तु सफलयन्तु चास्माकीनं परिश्रममिति । मुनिश्रीमोहनलालजी- जैनग्रन्थमालाकार्यालय, निवेदयते- रघुवीरसिंहमासाद सरस्वतीफाटक, बेलसिंहः। घनारस सिटी। श्रावणशुक्लाष्टमी ।

·* १६ औ नमः पार्श्वनाथ चरित्र syaSEEEEE श्रिये तत् परमं ज्योतियोतिताशेपदिग्मुखम् । समस्तं वस्तु यदाजां हस्तन्यस्तमिवाजनि ॥१॥ नमः श्रीनामिभूपालकुलाकाशैकमास्वते। दर्शयामास यः स्वामी सन्मार्ग भानुमानिव ॥२॥ सन्तु ओशान्तिनाथस्य शान्त्यै क्रमनखत्विषः । व्यभुर्या नमदिन्द्राणीमाले पत्रलता इव ॥३॥ कजलश्यामलच्छाय. श्रीशैवेयः शिवाय वः । अभवोऽपि हि यः पुष्पपत्रवाहमदीदहत् ॥ ४॥ चामेयाय नमस्तस्मै महामहिममालिने । कमठासुरविस्मेरस्मयापस्मारकारिणे ॥ ५॥ वायुनव तरोः पत्रं चकम्पे काश्चनाचलः । येनाङ्गुष्ठन संस्पृष्टः स श्रीवीरः श्रियेऽस्तु वः ॥ ६ ॥ निर्वग्रवर्णिनी वयंपेंढन्यासा रसाऽद्भुता। कुलाङ्गनेव सार्वशी गौरवं गौस्तनोतु व. ॥ ७ ॥ जयन्ति गुरवो विश्वविश्वाविश्वाससंश्रया.। यत्प्रसत्तेरहं प्रापं विवर्णोऽपि सवर्णताम् ॥ ८॥ जयन्ति कवयः सबै सुरसार्थमहोदया। शिवाश्रया रसाधारा यदीर्गनेव तापैहत् ॥९॥ शैतल्यमिव शीतांशी भासुर्यमिव भास्करे। वात्सल्यं येषु ते सन्तु मयि सन्तः कृपालवः ॥१०॥ १ भव - ससार, पक्षे महादेव ।२ कामदेवम् । ३ निर्वा-मनोहरा येवर्णा =अक्ष- राणि तद्वती, पई निर्वयं-रमणीयो यो वर्ण-अङ्गरागस्तद्वती।४ पदम्-स्याचन्तत्याअन्तम्, कोकचतुर्थाशो वा, पक्षे पद -चरण ५ रसो वैराग्यात्मक, पते शृगारात्मकः। ६ विश्वविश्वा- सर्वजगदु । ७ शोमनै रसैरफैश्च महानुदयो येपाते । ८ शिवम् - सुखम, पक्षे जल कल्याण वा। रस-शान्तनामा, पक्षे जलम् । १० ताप-दुखम्, पक्षे उष्णत्वम् ।

·पार्श्वनाथचरित्र समादायेव शीतांशो खण्डं नलिनयोनिना। विदघे रसना येषां ते सन्तः सन्तु शर्मणे ॥ ११ ॥ चन्दनेन्दुकलाकुन्दमरन्दस्यन्दसुन्दराः। धाग्विलासाः सतां सन्तु जगदानन्दहेतवे ॥ १२ ॥ करोतु खलराड् राज्यं गुणिदूषणभूपणः । यद्रीत्या सावधानाः स्युः सन्तः सधर्मकर्मणि ॥ १३ ॥ द्विकर्कशवाक्यऽपि विरक्षयति दुर्जन'। भवेद् गोरसवृद्धथै यद निस्नेहोऽपि खलः खलु ॥ १४ ॥ दुर्जनो वन्दनीयोऽसौ यजिला काव्यदीपिका । विना पाषाणखण्डं किं श्रीखण्डमहिमा भवेत् ? ॥ १५॥ प्रसन्ना यदि सन्तः स्युर्विश्वानुग्रहकारिणः । किं खल खलु दुर्वृतः काव्यरत्नापरीक्षकैः ॥१६॥ द्विजिह्वजिलैकज्वालाजिह्वज्वालामुतापितम् । काव्यस्वर्ण सतां कर्णभूषणौचित्यमहति ॥ १७॥ सच्चरित्रचमत्कारि रत्नाकरसमुद्भवम् । सद्दतुिष्टिसंघावपरीक्षकपरीक्षितम् ॥१८॥ खलजिह्वारया विद्धं तेजितं तवचाधनैः । काव्यरत्नमिदं भूयाद् विदुषां कण्ठभूपणम् ॥१६॥ (युग्मम् ) विषापहारविद्याया विषाणीव समन्ततः । महतां कीर्तनादेव गलन्त्येनांसि तत्क्षणात् ॥ २० ॥ महान्योऽपि महान्तो येऽहन्तस्तत्कीर्वनादून किम् । चेत् पयःपानतस्तृष्णा याति किं नामृतस्य तत् ॥ २१ ॥ निबद्धानि प्रमोः पूर्व सूरिमिभूरिमियदि । चरित्राणीह भूरीणि स्वपरोपकृतेः कृते ॥ २२ ॥ तथापि स्वल्पबुद्धीनामुपकारकरं नृणाम् । सम्यक् सम्यक्त्वमाणिक्यावाप्तये चात्मनः पुचः ॥ २३ ॥ श्रोतृश्रोत्रेषु पीयूपवर्षि वर्षासखं मया। चरित्रं पार्श्वदेवस्य यथाएं प्रकाश्यते ॥२४॥(युग्मम्) जम्बूद्वीपामिधो द्विपो वृत्तसंस्थानसंस्थितः। धृतोऽसंख्याम्बुधिद्धीपैः सेवकैरिध नायकः ॥२५॥ वेष्टितः शुशुमे योऽत्र परितः क्षारवाधिना। १ स्नेह-द्रवपदार्थो गोरसदि करोत्ययं तु निस्नेयोऽपीति विरोष, निलेए.-प्रेमामाव- गोरसो वारिस प्रति परिहार ।

·प्रथमः सर्गः। कुण्डलीकृतकायेन निधिः कुण्डलिना यथा ॥ २६ ॥ सहंसी भुवनान्तस्थो महाकन्दः परांगवान् । ताराकारपृषद्भ्यो यत्र मेरुः पयोजति ॥२७॥ तत्रास्ति भरतक्षेत्र क्षेत्रभूरिव सम्पदाम् । आकर्णीकृतकोदण्डदण्डकाकृतिविस्तरम् ॥ २८॥ नानाऽऽराम गिरि-प्रामाभिरामं भाति यद् भृशम् । मणिस्वर्णादिसम्पूर्ण स्वर्गखण्डमिव च्युतम् ॥ २६ ॥ भान्त्यखण्डानि खण्डानि यत्र पक्षोणिभूषणे । एकान्तसुषमत्वेनोत्पन्नाः षडरका इव ॥३०॥ तत्राभूत् स्वःपुराकारं नगरं पोतनाभिधम् । सदारम्भैकसंमोगा यजनाः त्रिदशा इव ।। भाति चन्द्रोपलैर्वद्धे कुहिमेऽलक्तरक्तिमा । स्त्रीपदन्यासजो यत्र रक्ताम्भोजमिवाम्भसि॥ ३२॥ स्वर्णकुम्भा गृहेपूर्नवीनाऽरुणशोणिताः। स्वास्त्रीवक्षोजसंस्पर्धावर्धितेप्या इव न्यभुः ॥ ३३ ॥ तत्रारिवृन्दकन्दैककुद्दालोऽभूद् महीपतिः। अरविन्द इति ख्यातोऽरविन्दस्फारलोचनः ॥३४॥ वित्रीणां साजनैप्पैिधातं येन निजं यशः । नैर्मल्यं तदपि प्राप्त काऽप्यहो। अस्य धैदुषी ॥३५॥ यत्कृपाणप्रदीपैकशिखा परिपन्थिनः । सर्वेऽपि परितः पेतुः पतहा इव निखपाः ॥३६ ॥ तस्य राज्ञोऽभवद्राशी धारिणी शीलधारिणी। पद्मानुकारिणी, यस्या वपुः श्रीच विपावने ॥ ३७॥ अभवद्रूपतस्तस्य विश्वभूतिः पुरोहितः। विश्वभूतिभृतः पूर्वदिक्पतेरिव वाक्पतिः ॥ ३८ ॥ निर्भरं यन्मनो जैनवाग्मिोसितमन्वहम् । कृमिरागैर्दुरुत्तारैर्वासाखण्डमिवाजनि ॥ ३९ ॥ मुरारातेरिव प्रीता यद्धामनि रमते रमा। सरस्वती मुखे यस्य हंसीव सरसीरहे ॥ ४०॥ सुररल-सुरणां सारमादाय वेधसा। १इस. सूर्यः, पचे तन्नामा पनी । २ मुवनम् जलम्, पर्व भूमण्डलम् । ३ कन्द मेघ , पक्षे कमलदण्ड. । ४ परागपुप्परन, सद्वान्, पक्षे परा. उत्कृष्टा योगा.-पर्वतास्तद्वान् ।

·४ पार्श्वनाथचरित्रे- याऽकारि, गतसारा हि ते तिरोदधिरेऽधुना ॥४१॥ तप्रियाऽनुद्धरा नाम घरेव क्षान्तिधारिणी। पतिचित्तानुगामिन्या थयाऽरजि जगत्त्रयम् ॥४२॥ रूपसम्पत्पराभूतपुरुहूतनिम्धिनी। याऽभवत् भर्तुरानन्दकन्दकादम्बिनीनिमा ॥४३॥ रमणीयगुणागारावभूतां तनयो तयोः । द्विधाविहितरूप किं पञ्चषुः किल कौतुकात् ? ॥४४॥ कमठोऽमरभूतिश्चेत्यनयोरभिधां पिता। स्थापयामास समय मनोरथलतामिव ॥४५॥ क्रमेण वर्धमानौ तौ रूपस्पर्धितमन्मथी। रेजतुर्वर्यसौन्दर्यावश्विनीनन्दनाविव ॥ ४ ॥ कृताऽनल्पकलाभ्यासी कुलोद्धारधुरन्धरौ। यौवनं पावनं विश्वभूतिपुत्राववापतुः ॥४७॥ कमठस्याऽभवद् मार्या वरुणा हरिणक्षणा। दयिता मराभूतेश्चामवद् नाम्ना वसुन्धरा ॥४८॥ भुजाना भ्रातरावेतौ विपयान विपयोप्सितान् । गहिनीभ्यां समं स्वाभ्यां निन्यतुर्वहुवासरान् ॥ ४९ ॥ मुन्जानौ भ्रातरावेतौ विपयान विपयीप्सितान् । विश्वभूतिरमू वीक्ष्य वंशाधारधुरन्धरी। पुत्रौ विरको गाईस्थ्या वीवधादिव भारवाड़ ॥ ५० ॥ (साश्लोकः) ततश्च स स्ववंशस्य स्कन्धोद्धारणयोस्तयोः। भारमारोपयामास शकटं वृषयोरिव ५१ ॥ स्वयं मोहव्यपाहैकनिदानं दान्तमानसः। वैराग्यं प्राप्य मुमुदे दरिद्रीव धनागमे ॥ ५२॥ कपायविषयोगशैलशैलारिसादराम् । गुर्वन्तिके तपस्यां स विश्वमूतिरुपाददे ॥ ५३ ॥ विधायानशनं चान्ते नमस्कृतिस्मृति सुजन् । विश्वभूतिस्ततो मृत्वा सौधर्मे त्रिदशोऽजनि ॥ ५४॥ अनुराऽपि स्वधवनिधनव्यथिताऽधिकम् । दुस्तपंच तपस्तेपे सतीनां यदसौ कमः ॥ ५५ ॥ तपक्षामवनुर्दावानलप्लुटेव मालती।

·प्रथमः सर्गः। सा समाधिनिवद्धात्मा मृतिमापदनुद्धरा ॥५६॥ सुवाढं बाधितौ तौ च पित्रोर्विपत्तिशकुना। विरमतुर्न कथञ्चिच्छोकाद युद्धादिव स्तभौ ॥ ५७ ॥ कृतौदेहिको'तौ च गतशोको बभूवतुः । शोको हि महतां प्रातश्छायेव क्षितिमाग् भवेत् ॥ ५८ ॥ स्वकार्य कार्यधौरयो सातौ सोचमाविमौ । अत्यवाहयतां कालं भूयांसं विश्वभूतिजौ ॥ ५९॥ कठिनः कमठस्याभूत स्वभावस्तस्य सर्वदा । लोहस्याऽकारि काठिन्य किं केनाऽपि कदाचन ? ।। ६० ॥ नवनीतमिवात्यन्तं मरुभूतेर्मनो मृदु । स्वाभाविको भवेद नूनं मृदुता जलजन्मनि ।। ६१ ॥ अन्येास्तत्पुरोधाने देवदुरिव जङ्गमः । हरिश्चन्द्रमुनिश्चन्द्ररुचिरम्यगुणोऽम्यगात् ॥६२॥ तदाऽऽगमनपीयूपाऽऽसारसिक्तोऽथ पूर्जनः । तं नन्तुमगमत् प्रीत्योदञ्चद्रोमाञ्चकञ्चुकः ॥ ६३ ॥ सर्वेऽपि सप्रियाः पौरा साधुनाऽलड्कृतां भुवम् । भ्यगुमिथुनीभूता मराला इव मानसम् ॥ ६४ ॥ विश्वभूतिसुतावती कौतुकोत्कण्ठिताशयौ । जग्मतुः शोकनाशार्थ निग्रन्थमभिवन्दितुम् ॥ ६ ॥ निपदुस्तेऽथ सर्वेऽपि यथास्थानं पुरीजनाः । पश्यन्त साधुवदनं चकोरा इव चन्द्रिकाम् ॥६६॥ स्थितेषु तेपु सर्वेषु जनेषु करुणाकरः। प्रारेमे देशनां साधु. पयोवृष्टिमिवाम्बुदः ॥ ६७ ॥ स्याद्रत्नत्रयमेवेवं मिथ्यात्वध्वान्तधूसरे संसारेऽत्र प्रकाशाय प्रदीप इव वर्त्मनि ॥ ६८॥ ज्ञान-दर्शन-चारित्ररूपं तत् कथितं जिनः । सम्यगाराधितं दत्ते श्रियं स्वर्गापवर्गयो ॥ ६९॥ जीवाजीवादितत्त्वानि यथोक्तानि जिनोतमैः। तथाववोधस्तेषां यस्तज्ज्ञानं सम्यगीरितम् ।। ७० ।। अहंदुक्तेषु तत्त्वेषु यः समस्तेषु निर्णयः। दर्शन तच्छिवश्रीणां प्रतिभूरिव दोहनाम् ॥ ७१॥ अहिंसा-ऽसत्य-निश्चौर्य-ब्रह्मा-ऽकिञ्चनतात्मकम् । १ स्तमौ-अजी, मेपो वा । २ कमले।

·पार्श्वनाथचरित्रे- सर्वतो देशतश्चैव चारित्रं द्विविध मतम् ॥ ७२ ॥ सर्वतः सर्वसङ्गेभ्यो मुक्तेप्वेष तपस्विषु। सुगाणामाधिपत्यं हि मृगेन्द्रप्वेष सर्वथा ॥ ७३ ॥ देशतस्तद् गृहस्थानां साधुधर्माभिलाषिणाम् । विधाऽप्याराधितं दत्ते मुक्तिधियमिदं नृणाम् ।। ७४ ॥ रत्नत्रयमविम्राणा भ्रमन्ति म्रान्तचेतसः । साधुसार्थपरिम्रष्टा उत्पझ्या इच संस्तौ । ७५॥ मो!भो!भव्या!विभाव्यैतदपुनर्भवलब्धये । सेव्यतामिदमारोग्यकृते पथ्यमिवानिशम् ॥७६ ॥ वाचं वाचंयमस्यैवमाकाकर्ण्यवर्णिकाम् । मुदमापुर्जनाः सर्वे लब्धसर्वसुखा इव ॥७॥ मरुभूतिमहात्मा स श्रुत्वा धर्म मुनेर्मुखात् । रुचि चके तमादातुं गूद्ध इवान्नमाजनम्॥७॥ मैयादिचञ्चिते चित्ते मरुभूतेमहामतेः। शुधर्मः सुसम्वद्धः कृमिराग इवाम्बरे ॥७९॥ साधुधर्म समादातुमक्षमा कमठानुजः। सम्यक् सम्यक्त्वमूलं तु श्राद्धधर्ममुपाददे । ८० ॥ कठोरकमठस्यास्य हषदीय हृदि स्फुटम् । अविशद् नैव साधूतधर्मोऽसौ प्रतिविम्बवत् ।। ८१ ॥ कमठः कठिनात्मा स नोरुरीकृतवांस्तदा । पद्धति शुधर्मस्य औरेयीमिव सूकरः॥ २॥ तदरस्थास्थितातो ब्रेजाते भ्रातरावुभौ । कदाचिदेकराशिस्थौ सौम्य-क्रूरमहाविव ॥ ८३॥ अनुज्ञाप्य मुनि विश्वभूतिजौ भवनं निजम् । अनल्पाऽल्पाय-नीवीको वणिजाविव जग्मतुः॥ ८४॥ पाठीनाविव पानीये निमग्नौ निर्भरं सुखे । कालं तौ निन्यतुर्विश्वभूविजौ भूतिमासुरौ॥ ८५ ॥ विरको विषयग्राम मरभूति. स नो रतिम् । पीतसुस्निग्धगोदुग्ध आर्सनाल इव व्यधात् ।। ८६ ॥ १उन्मुखा ।२आकरयां श्रोतव्या,पा.-अक्षणणि सन्त्यत्या वान्।३ लोलुप.। आदिशब्दात प्रमोद माध्यस्थ्य-करुणानां प्रह।५सौम्य-चन्द्र.१६ बहुन्यूनलामव्ययौ । ७ मत्स्यौ। आरानालम् काशिकर, काजी इति भाषायान् ।

·. ७ प्रथमः सर्गः। शरावमिव संवगं वर्धयन कमठानुजः। निर्मोकमिव निर्मोकी मुमोचासौ वसुन्धराम् ॥ ८७ ॥ भोगान् भोगानिवोद्वेगदायिनो जानताऽमुना। प्रकामं तत्यजे कामकथापि मरुभूतिना ॥ ८८॥ तत्प्रिया साऽथ संगसंगतं वीक्ष्य वल्लभम् । मम्लावस्ताचलप्राप्तमिवादित्यं सरोजिनी ॥ ८९॥ अनीहिताऽमुना साथ सुभगेनेव दुर्भगा। प्रकामं कामवाणानां गोचरा समजायत ॥१०॥ मरुभूतिप्रिया कामवशा देवरमात्मनः। अमारयत् कटाक्षः स्वैः सायकैरिव मान्मयैः ॥ ११॥ कमठोऽपि शठः शाव्यनिष्ठुरस्तां न्यमालयत् । धशा कन्दर्पदककन्दजी|तुतुल्यया ॥ ९२ ॥ मिथोऽथ मिलिताघेतौ मनसा वचसा इशा । ततस्तयोरभूत् प्रीती रति-मन्मथयोरिव ॥ ३॥ ततस्तौ चक्रतुः कामक्रीडां निबीडचेतसौ। कामार्तानां कुतो लजा निर्विवेकाहिनामिव ।। ९४ ॥ दुष्टं तवेष्टितं स्पष्टं दृष्टाऽथ कमठप्रिया । ईर्ष्यालु कथयामास समस्तं मरुभूतये ॥१५॥ कर्णाभ्योपसर्पद्भिर्मरुभूतर्महात्मनः । ववृधे तद्वच पूरै. कोपो वहिरिवन्धन ॥ ९६ ॥ स्वयं पश्याम्यहं स्पष्टं चेष्टितं दुष्टमेतयोः। अन्याये निश्चयीभूते दण्डः स्यात तद्विधायिनाम् ॥ ९७ ॥ चेतस्येवं स निश्चित्य दिक्षुश्चरितं तयोः । कृतनामान्तरव्याजो निर्ययौ भ्रातुराज्ञया । ९८॥ कियभूमि च गत्वैष व्याजुघोट कुशामधीः । सायं गौरिव वत्सोका स्वपुराभिमुखोऽभवत् ॥ १६ ॥ अन्यथाकतनेपथ्यस्तापसीभूय सोऽभ्यगात् । प्रदोषे भवनाभ्यर्ण स्वं नीडमिव नीडजः ॥ १०॥ विधामाय श्रमश्रान्तः प्रतिश्रयमयाचत । कमठं मरुभूतिश्च (दिक्षुश्चरितं तयोः१)॥१०१ ॥ आकण्यैतद्वचो घेश्मप्रदेशं सोऽन्यदीहशत् । कमठः कठिनोऽन्यस्मै वासाय मरुभूतये ॥ १०२।। १जीवातु:-जीवनौषधम् ।२ नेपथ्यम् वेप.।

·८ पार्श्वनाथचरित्र । शेते स्म मरुभूतिः स नियाजो व्याजनिद्रया। सिद्धये निजकार्याणां व्याजोऽप्यव्याज एव हि ।। १०३ ।। मरुभूतिर्मीलिताक्षो निस्तन्द्रो व्याजतन्द्रया। शयान शयनेऽपश्यञ्चरितं च तदैतयोः॥ १०४॥ वसुन्धराऽथ तत्कान्ता कान्तं प्रामान्तरं गतम्। विमाव्योद्भाषयामास विशेषादू भूपणाटिकम् ॥ १०५ ॥ सस्ने तय.ऽथ सस्नेहं वारिणा गन्धहारिणा । हस्येव प्रपतत्पद्मपरागकपिशैर्जलैः ॥ १०६ ॥ साजनं क्षेपयामास नेत्रयो स्फारतारयोः। रुद्रग्दग्धपञ्चेषोरिवोजीवनभेषजम् ॥१७॥ चक्र च चान्दनं चित्र विचित्रं चित्रकृञ्चिरम् । कामभूपप्रकाशाय प्रदीपमिव साऽलिके ॥ १०८॥ सा स्तनौ मण्डयामास घुणाऽरुणवारिणा । कुम्भाविव मदोन्मादविहस्तस्मरहस्तिनः ॥१०९॥ व्यधात् सा वदने पत्रलतां काश्मीरकश्मलास् । जन्मपत्रीमिवानशिशोः सम्प्राप्तजन्मनः ॥ ११० ॥ विधाय वन्धन पाढं सूत्रय मास साऽशिकम् । जगज्जेतुमहानगराज पटकुटीमिव ॥ ११ ॥ यथाई योजितानेकभूषणा सा वसुन्धरा । प्रत्यङ्गसङ्गतानहसंसर्गेध व्यभात् तदा ॥ ११२ ॥ गतेऽथ मरुभूती स कमठोऽपि शठाशयः। गाढमुत्कण्ठते स्मास्यां रिम्सुः स्मरकिकरः॥ ११३॥ यथोचितकृतानल्पकल्पनोभूषणैर्घनैः । शुशुमे कमठ. सोऽपि स्मरस्यव सहोदरः ॥ १२४ ।। ततस्तौ निर्मयं भावनिर्भरौरहसि स्थितौ । रेमाते काममुद्दामकामयामिकबोधितौ ॥ १५ ॥ तुलिकातल्पकोत्सङ्गसङ्गसगतविग्रहो। कुर्वाणौ क्षोरजै रक्तैः शय्यां विगुमितामिव ॥ ११६ ॥ कदाचिद् विरलीभूतौ लक्ष्मी-लक्ष्मीपती इव । एकीभूतौ कदाचिच गौरी-गौरीपती इव ॥ ११७ ॥ १ निष्कपट ।२ ललाटे।३ घुसणम्-चन्दनम् ।४ विहस्त-व्याकुलो विगतशुण्डोवा । ५ अडिका-कन्चुक, 'कान्चली' इति भापायाम् ।

·.
प्रथमः सर्गः।
हास्यैरल्लासितानङ्गविभ्रमौ शुभविभ्रमौ ।
चिरं चिक्रीडतुःकामकिङ्कराविव निस्त्रपौ॥११८॥ (त्रिभिर्विशेषकम्)
वीक्ष्यैतच्चरितं तूर्णं चुकोप कमठानुजः।
तिरश्चामपि दुस्सह्या पराभूतिः स्वयोषिताम् ।। ११६ ॥
उत्पन्नानल्पसंकल्प: सदष्याविति धीनिधिः।
अधुना नासहिण्येऽहं दुश्चरित्रमदोऽनयो । १२० ।।
तत् सर्व संशयामास विशामीशाय स द्रुतम् ।
अन्यायैः परिभूतानां भूतानां भूपतिर्गतिः ।। १२१ ॥
तद्वचोमिर्भुवो भर्तुः क्रोधी वृद्धिमुपेयिवान् ।
महारण्यप्रदेशस्य दावानल इवानिलैः ।। १२२ ।।
कीनाश इव संक्रुद्ध प्रचण्डैश्चण्डदण्डवत् ।
दण्डपाशैः काश्यपीशः कमळं समजूहवत् ॥ १२३ ॥
तेऽपि गत्वा गृहे तस्य यमदूता इवापरे ।
कचिरे कमठं वाक्यै. कठोरैः कर्णदुःसहैः ॥ १२४ ॥
निवध्य बन्धनैः कुद्धस्तनिन्येऽसौ नृपाग्रतः ।
तेषां तन्निग्रहायादादादेशं पार्थिवोऽपि हि ॥ १२५ ॥
यष्टिमुष्टिप्रहारैस्ते निहत्य क्षमापपूरुषा ।
हठेनारोपयामासुः कमळं गर्दभोपरि ॥ १२६ ॥
भूयो भूयः परिभ्राम्य चत्वरे चत्वरे चिरात् ।
प्रकारभूरिभिघोविंडम्व्य च मुहुर्मुहुः ॥ १२७ ।।
ते भूपपुरुषा निन्युः कमळं पुरतः पुर.।
अवध्य इति मुमुचे सजीवस्तैः कुकर्मकृत् ॥ १२८ ।। (युग्मम् )
तलारक्षादिलोकेषु गतेषु निखिलेष्वपि ।
क्लिष्टकर्ममयोऽचालीत् कमठः पापकर्मठः ॥ १२९ ।।
अत्यन्तविनतग्रीवः पापकर्मभरैरिव ।
अनाचाराचलेनेव पाणिना पिहिताननः ।।१३०॥
मुञ्चन्नश्रूण्यविश्राम निवापमिव सन्मतेः।
प्रस्खलत्पदविन्यासो निबद्धो निगडेरिव ॥ १३१ ।।
गच्छन् दुर्ध्यानधरणीकमठः कमठस्ततः ।
ध्यातवानिति दौर्जन्यपर्जन्यगगनाङ्गण. ॥१३२॥
(त्रिभिर्विशेषकम् )
अद्याहं सोदरादेव न्यपतं विपदाम्वुधौ।
मातृत्वेन समुत्पन्नः शत्रुरेव ममानुजः ॥ १३३ ॥

·पार्थनाथचरित्रे- विपक्षमिव मन्यानो मरुभूति निजानुजम् । परिधानविमुक्तोऽयमघजात इवाम्रमत् ।। १३४॥ निर्विष्णः प्राणितव्येऽपि निर्दग्धः शोकवह्निना। निजापराधमुक्त्यर्थ यियासुस्तत्र सोजनि । भ्रमन्नितस्ततोऽरण्येसोऽभ्यगात्तापसाश्रमम्।।१३५॥ (सार्घश्लोकः) बदा इव जटावन्तोभका इव (जुचेतसः) कमठेनेक्षाञ्चक्रिरे तापसास्वापसाथमे ॥ १३६ ॥ पतवाप्पो लुलल्लालो भ्रमच्चक्षु. स्खलद्वचाः। सोचक तेभ्यः स्वकं दुःखं रोगीव भेषजे रुजम् ॥ १३७ ॥ पापातिरेकादुद्वृत्तं नरकादिव नारकम् । कृमिकान्ततर्नु श्वानमिव निन्धं पदे पदे ।। १३८ ॥ वीक्ष्य तं ताहगाकारं दुपाचारमिवापरम् । मरुभूत्यग्रजन्मानमभ्यधुस्तेऽथ तापसाः ।। १३९ ।। (युग्मम) भो। भद्रामभूमानं मा कार्षीः खेदमीहशम् । जीवैः क्षीवैरिवावश्यं कृतं कर्मोपभुज्यते ॥ १४० ॥ समद्भिर्मवकान्तारे जीवनान्तनरैरिव । कर्मणः फलमासाद्यं स्वयमुप्ततरोरिव ॥ १४१ ॥ आकण्यैवं च तवाचं दु.खवैराग्यभागसौ । अभ्यधात् मूर्ध्नि विन्यस्तहस्तस्तांस्तापसानिति ॥ १४२॥ चेत् समस्तेषु सत्त्वेषु भगवन्तः कृपापराः। मह्यं तथापि ददतु भवन्तस्तापसवतम् ॥ १४३ ॥ अवगम्यैनं प्रशान्तं भस्माच्छन्नमिवानलम् । शैवतापसदीक्षां ते ददुस्तस्य शठात्मनः ॥ १४४ ॥ तद्नतादानतस्तुष्ट. पटिष्ठः पापकर्मणि । अन्वष्ठात् कटाक्षानं ताशां सन्मतिः कुतः ॥१४५॥ मरुभूतौ स्मरत् वैरमस्मरन् कृत्यमात्मनः । दुस्तपं स तपस्तेपे कन्द-मूल-फलाशनामा १४६॥ इतश्चैनां दशां वीक्ष्य कमठस्यातिनिष्ठुराम् । मरुभूतेरभूत् पीडा सब्रीडानां शिरोमणेः॥ १४७ ॥ क्षणे क्षणे स्मरन् स्वान्ते वृत्तान्तं भ्रातुरात्मनः। न कापि रतिभाक् सोऽभूद पन्ध्यभ्रष्ट इव द्विप. ॥१४८ ॥ १ मते ।

·मयमः मर्गः माभूतिमंदारमेति निनादात्माममन्याने सन्धार्गप मयाकारि भुर्दशनारसी दा जोपिनं यदि पश्यामि तं पाशुं यन्शुराक्षर। क्षमयामि निमन्तुमन्तेयासीप तापुरः ॥ १५०।। तपम्यन्तंस शुधाय फमटं तापमाने । निज्ञापराधमुक्त्यर्थ पियाग्नुस्तम मोऽजनि ॥१५॥ गजा सालितस्थापि गानोऽस्याप चन्मनि । माहानपिशुनः शकुन: प्रतिफलितम् ॥१५२।। मान्या मृद्गरमान मन्नुमन्तं पिशम.. रयियास्तापमायामं मृगारिय निसनम् ।।१५।। मृगार्भफनोपामित गन्नरधिम्नरम् । भूमिस्मनराम्य यन्कटाकल्पफगानम् ॥१५४ ॥ पुर्यन्त ध्यानमायुप्रमनजन्मानमारमनः । सापश्यामनी गल्छन् पोटटिलातायम् ॥४५॥ (युग्मम्) गुग्गुरागरमगर म्यभानं नस्य मनः । नानानीद मगनिः म दुर्लख्या गनिगंटनाम् ।।१५६॥ गुगरिव यिनयाांम्ततिभुमन्तुमान्मनः। माडपतन् पदान्तस्य मनरल्यस्तमम्नकः ॥१५॥ नदा नम्य प्रणामा म नगांधग्धननां यया । पश्चगानां पयःपानात कि म स्याद गरगीयम् ? ॥१५८॥ मतस्य तम्य वचन. शीतल तिशीतलः । माज्यलन् कमटोऽस्न स्नेदः मिफ्त ध्यानलः ॥१५९॥ अन्न्यायनरी धरियरग्रहणमंटः। कमठाधिन्तयामास चीयय तं नतकन्धरम् ॥१६॥ पाणिनाशपातयत् प्रोडां मशिलामस्य मस्तके। तर्जयन्ती मुष्टिपातं शुगस्य समर्तिनः ।।१६।। मा माति म्म तदाऽधम्तान् पतन्ती शलतः मिला। घोग्यि शिनदर्बुजेरस्य सम्पापटीयसी ॥१६॥ एफशः पतनादस्या अनी जीयन भायप्यति । ध्यात्यति दुधियानगाऽऽदा सा पाणिना पुनः ॥१६३।। पुनस्ताममुचट्दुएः कमटश्चेतनामिय। शिला तपमा साधं मरभूतिमचूर्णयत् ॥१४॥ मुमुचे मरभूतिः स ततः प्राणस्त्यरत्यरम् । अबन्धचन्दनौरपनपापतः सपरिव ॥१५॥ . ५ ·१२ पार्श्वनाथचरित्रे- प्रहारातिसमुत्पन्नमहार्तध्यानधूसर । तत्कालविस्मृतश्रावतपञ्चनमस्कृतिः ॥१६॥ अर्हत्सिद्धादिशरणाशरणीतमानसः। पन्ध्याद्रौ भद्रजातीय. सोऽभूद् बन्धुरसिन्धुरः ॥१६७॥ (युग्मम्) क्रमेण ववृधे तस्य तारुण्यं वपुषा समम् । सहन्तः स तदा सानुमतः सानुरिव व्यभात् ॥१६॥ क्षरहानकणाम्भोभिः सुरमीकृतभूतलः । भ्राम्यद्ममरझड्डारवर्धिष्णुक्रोधदुर्धरः ॥१६॥ प्रचण्डशुण्डादण्डेन कम्पितप्रौढपादपः। ईपढद्भिन्नदन्ताभ्यां मिन्नभूधरधोरणिः ॥१७०॥ गम्भीरवदनोद्भूतगर्जितर्जितवारिदः। उद्भिन्नादुतकुम्भाभ्यां कुम्माभ्यामिव शोभितः॥१७॥ प्रत्यगोत्तुङसद्भागस्पएस्पृशवनीतलः। अजनाद्रिरिवोत्तुङ्ग सोऽभ्रमद् वनगहरे ।।१७२|| (चतुर्मिः कलापकम् ) कण्डूयमानो गौरिव कदाचित् करिणीकरैः । कदाचिद्धस्तिनीहस्तविन्यस्तस्वकमस्तकः ॥१७३।। कदाचित् पसिनीपत्रपरागकपेिशं पयः । पिवन पद्माकराद् दुग्धवारिधरिव वारिदः ॥१७॥ कदाचिद् भापयन् भूयो भूयसीमिल्लवल्लभाः। स्वकुम्भस्पर्धिवक्षोजदर्शनादिव मन्युमान् ॥१७॥ कदाचित् विचरन् कूलडुषाकूले सुलीलया। कदाचित् करिणीवृन्दैः साध क्रीडनितस्ततः ॥१७॥ क्रीडन् क्रीडाभिराक्रोडे विविधाभिरहर्निशम् । हस्तिमल्ल इवानषीद हस्तीशोवासरानसौ॥१७॥ (पञ्चमि. कुलकम्) कमठस्य प्रिया साथ वरुणा प्रियवार्तया। तादृश्या भृशमुद्विग्ना जशे खेदातुराऽनिशम् ॥ १७८॥ स्वप्रिये च धृतद्वेषा निग्धस्नेहा च देवरे । विपद्य वरुणा जशे हस्तिनी तस्य हस्तिनः ॥ १७९ ॥ अथामुना भ्रमन्ती सा करिणी करिणा समम् । मेनफेव श्रितोत्साहा भवानीगुरुणा व्यमात् ॥१०॥ तस्यापि हस्तिनस्तस्यां विशेषादभवतिः ।

·मधमः गर्ग: शुचिरन्जरिय नेता मान पनुगजनि ॥११॥ रममाणम्नया साधं लिपुर. (स्नेपयाधुरः?)। अन्यमुना मुसामनिजाती यति ॥ १२॥ अधारपियम गंगासयतः सतः । प्रसमार तारकालतकारिय नन्दनः ॥ १३ ॥ सायन्य यादिनापाक्षाभयंत्र यातिगम । गण्डवीरानपागाशगंस्तरीक्षणादिन।।१४।। नी नीरजनीर स्वच्छ नागपभम् । अनन्तानन्तनमल्यस्पर्धय समन्ततः ॥१०॥ विकाशः कानपुपाणां शोभते यत्र निर्मग्म् । इंसानामीयुगांमुपनापन यिहिना भुया ॥१८ मानि यानिलयमा माडलं मृगलक्ष्मण' | जगजेनुमियोपुयनं च कामपंचमिण ॥१८॥ पाने स्थान पन्त ईमाः देनदसुन्दगः । लग्नादयशम्शालभूपालननपाय ॥१८॥ पर गोपालपुराणां धूप गीतकलय. । यमन्त फलकण्ठानां फलकण्टग्याय॥१८॥ विपार्णमा मनग्नटा फयमन्तश्रकाग्निर । उकिरन्तां गिर. फट उन्नन्तानला इय ।।१०॥ नदारविन्दभूपाल शराफालांचितं मुपम् । भुभाना मांडग्यदा नया साहायिय कसरी ।।११३॥ प्रियाभी रममाणः स भयग्रयाजन. । नमस्य पोयटायाम ध्यातमम्बुटम् ॥१०॥ मधः शक्रधनुचमाचमासीसरत् नदा । जान्कालमहीपालप्रवेशच तोरणम् ॥१०॥ फ्यचित् कुन्देन्दु-कलाम-कामनकाशचिम्नग्म् । पनदात्यदिनोरपिलग्धि विनिर्मितम् ॥१४॥ फ्यचिच्चम्पकमाचाम काम्चनीकाम्चनोपमम् । प्रासादापग्गिः शातकुम्भकुम्भरिव श्रितम १५|| फचिन नर्जिनगुझार्ध-जपा-फोराम्य-किशुफम् । नालकावहितं गच्छत्मिजखीणां फामग्यि ॥१०॥ मानामा न मा । युगपाई मागगनगम । दिन्टर -फैन.. २

·१४
पार्श्वनाथचरित्रे-
कचित् वमालहीन्तालतालप्रेयालविभ्रमम् ।
व्योमोपरि परिनाम्यत् कीराणामिव संकरम् ॥१७॥
कचित् कलललोलालिकालिन्दीजलसोदरम् ।
3वादिवेह सम्माप्तं गमञ्जनभूभृतः ॥१९८॥
वयं निर्वयं निर्वर्ण्यमित्यब्दं पञ्चवर्णकम् ।
विसिमिये विशामोश लौधोत्सदस्थितस्तदा ॥१९॥
(पड्भि कुलकम्
इत्यस्य पश्यती राजो विस्मयोत्फुल्लचक्षुषः।
विदुवाव द्रुतं वादों दौडनीव मन स्थिति.॥२०॥
तव कलितानित्यमावनो भूमिवल्लमः।
ध्यातवानिति वैराग्यवारिस्पर्धितवारिधिः ॥२०१॥
अहो! एतादृशी सम्पद् धनस्य नयनोत्सवा।
तत्क्षणाद विलयं प्राप तृणाग्निरिव सर्वतः ॥२०॥
पुत्रमित्रकलबादिधनकाञ्चनसंधयः।
तथा संसार एपोऽपि धनवत् क्षणभङ्गुर ॥२०॥
शरीरं शोमत यन विनापि मणिभूपणे ।
यौवनं तदपि प्रौदशकचाप इवास्थिरम् ॥२०४॥
मिष्टान्नपानरत्यन्तं पापिता तनुरङ्गिनाम् ।
विलीयते क्षणादेव स्फुरद्विद्युल्लतेव च ॥२०॥
मणिमाणिक्यसाम्राज्यराज्यसपा अपि थियः।
सर्वा अपि चिलीयन्ते स्यासंका इव तत्क्षणात् ॥२०६।।
का खिय के मुता किञ्च राज्यं परिजनश्च की ।
फाऽसी सम्पत् पुनः कोऽहं सर्व मेघानुसार्यदः ॥२०७॥
तन्मुर्धव निमग्नोऽस्मि मुख सांसारिके भृशम् ।
यत्फलं
मूलनाशाय रम्भाफलमिव
इत्यनित्यं जगवृत्तं भावयन सोऽवनीधन. ।
जामसाटावधियानं फलं वैराग्यभूबहः ॥२०॥
ननो महन्द्रनामानमाजन्मानमात्मन ।
न्यवाद राज्यविन्दी राह पैगम्यमिव चेतसि ॥१०॥
मचियानिपगया प्रतिरोध्यानयाफ्टिभिः।
सूरः मामन्तमस्थायण स प्रतमाददे ॥१॥
आरमायापिंटन भेदं दसवन भीरनारयो।
।
ध्रुवम् ॥२०॥

·प्रथमःमर्ग: दुयक्षा मनसोऽप्यन्यः न वपम्यामपालना पाययन फास्यपापीट भगाविधानापमंनिमः। अगरिन्टमुनीन्द्रः म मिह प्याजानः २१३॥ महानायायापदादी नोर्थयावारिधित्सया। मागरदनसार्थशमाऽचालीन : माधुप ॥२१॥ अन्याटिनः साधनाथ. पानाधिनिस्यनन । मुनि पर यामिन् ! पय पियामाऽस्निपोभुना? जगामुनयन सारदमपटापटानले। मम्मनाही याभ्यामि नोधयानारिकोपया ॥१६॥ पुन सामानः प्रा. प. पाम्तन य नियाः । गुनम्ती गजात कि फल नतमसैन | मुनिरम्याद तं, याम्नचाहना अगन्मताः । ममन्त सम्मय घनण रन्जनाज़ जनाः ॥१८॥ नहणान धोनुमिनमानि शुन्यो पापयर्षिणः । न्युन म मुनिः मात्र तदनुवारकाम्यया ॥ २९॥ मिध्यात्याऽविस्तारन्य रती मन्मथशाचन । समान दाम्य-भी-गगदा निद्रा-जुगुप्सनम ॥२२॥ भोगी-पमांगयोलाम-दानयोः पुनराजसः। अन्नरायाध नतेपुयापा अशाहशाप्यमी ॥ २२ ॥ (युग्मम ) पपु. मुगन्धि नियामा मिन्नाम्भीरदसौरमः । अमृग्मांम पर पूरफराठग्सोटर ॥२२॥ अध्य्यदचर्मनीनां नीहाग-हारयोविधिः। चंन्यागनिशयाः साधजन्मानां धीगुणा स्य ॥ ३ ॥ योजनप्रमिनायां धधर्मध्याहरणाचनी। तिष्ठन्ति कोटिशस्नियंग्मन्यां-उमरयां अधायया ॥२४॥ भागनुमापिणी भाग तिर्य-मनुज-नाधिनाम् । भामण्डले शिर पृथं माल जयदर्यम्णः ॥२५॥ योजनानां न सा रांगा एचतिष्परः। घरमार्ग-ति-दुष्काला भयं स्य परचमायाः ॥ २६ ॥ यत्मभाचालनमत गेगा इय पव्यतः। पतंऽप्यतिना पकादश स्यु कर्मणां क्षयात् ॥७॥ मान-पग रचना-पागमनपा ।

·१६ पार्थनाथचरित्रे- धर्मचक्र पुरो व्योम्नि ध्वजो रत्नमयो महान् । पन्न्यास नव पदानि देवदुन्दुभिझातिः ॥ २२८ ॥ चैत्यदः पल्लवोलासी मृगेन्द्रासनमुत्तमम् । पपत्रयं तयोत्तडमातपत्रं च चामरा ॥२२९ ।। अधस्तात् कण्टकास्यानि चत्वारि वदनानि च । आनुकूल्यं च वायूनां प्रादक्षिण्यं व पक्षिणाम् ॥ २३० ।। वर्ष गन्धोदकानां च प्रणति. पृथिवीरहाम् । सुगन्धिसुमनोवृष्टिः सर्वेऽपि ऋतवोऽन्तिके ।। २३१ ॥ अवृद्धिर्नख-केशानां नाकिकोटिः सदाऽन्तिके। एकोनविंशतिर्दवः कृता अतिशया अमी ॥ २३२ ॥ स्युरेतेऽतिशया सर्वे चतुर्विंशच मीलिताः। सेवन्ते तानमी नित्यं भुजिष्या इष नायकान् ॥ २३३ ॥ पन्चत्रिशंद्गुणोपेतं तद्वच सुमनोहरम् । सुरासुरनराधीशस्वान्तसंघननौषधम् ॥ २३४ ॥ इत्याधसंख्यैः संख्यावरणगेयैर्गुणोत्करैः । निविता येच पाथोभिरिव पानीयराशयः ॥ २३५ ॥ त्रिकालविषयं वस्तु समस्तमपि नित्यशः । प्रतिविम्बमिवादर्श तज्ज्ञाने प्रतिबिन्वितम् ।। २३६ ।। अनन्ता अभवस्ते च भविष्यन्ति तथाऽपरे। अर्हन्तो भगवन्तोऽत्र विश्वातिशयशालिनः ॥ २३७ ॥ आकर्णयाथ सार्थेश तत्तीर्थोत्पत्तिमादितः। याति तच्छ्वणादेव तुरन्तमपि दुष्कृतम् ॥ २३८ ॥ अस्यामेवावसर्पिण्यामिस्वाकुकुलसम्भवः । बभूव भगवानादिवो देवेन्द्रवन्दितः ॥ २३९ ॥ तत्सून पुण्यनिभृतो भरतो भरताधिप । चक्रिणामादिमो योऽमूदईतामिव तत्पिता ॥ २४० ॥ अन्यधुर्भरताधीशस्तं तीर्थाधीशमादिमम् । पर्वतेयापट्टे प्राप्तमभ्यगादभिवन्दितुम् ॥ २१ ॥ नत्वा निषण्णस्तीर्थशमप्राक्षीत् क्षितिवासवः। अस्यां नाथावसर्पिण्यां (माविनः १) कति तीर्थपा १॥२४२।। अवादीदहतामाद्यो भरतं भावभासुरम् । दामा । २ सख्यावान् विद्वान् ।

·मथमः सर्गः - १७ भविताऽत्र महाभाग ! त्रयोविंशतिरहताम् ॥ २४३ ॥ तदड्डा-ऽऽह्वान-संस्थान-वर्णप्रभूतिपूर्वकम् । श्रुत्वा मुदितो धाम जगाम जगतीपतिः ॥ २४४ ॥ प्रतिबोध्य जगल्लोकानम्भोजानिव भास्करः। नामेयो भगवालभे मुक्तिमष्टापदाचले ।। २४५ ॥ आर्षभिषमाधीशनिर्वाणेनातिदुखितः। शोक चकार, संसारवासिनां यदसौ स्थितिः ॥ २४६ ॥ तथा चाष्टापदाद्री सोऽष्टापदप्रौढविक्रमः । भरतस्तातनिर्वाणस्थानं वन्दितुमभ्यगात् ॥२४७॥ गतस्तत्रात्यजच्छोक निर्मोमिव पन्नगः। शोको हि तादृशां न स्याश्चिरं स्नेह इवासताम् ॥२४॥ सोऽथ तत्र गिरौ विश्वविश्वानुग्रहधीर्मुदा। भरतोऽचीकरञ्चैत्यं यशोराशिमिघात्मनः ॥२४९॥ भविष्यदहवां भक्त्यै पुनस्तातदिहक्षया । जिनानिवार्य प्रतिमास्तत्रास्थापयदर्हताम् ॥२५०॥ ततश्च पप्रथे तीर्थमिदं निर्वाणकारणम् । स्वलब्ध्या वन्दमानस्यावश्यं शिवसमर्पकम् ।। २५१ ॥ संमतोऽपि महातीर्थ त्रैलोक्यानन्दकन्दभूः। प्रवृत्तिं श्रृणु तस्यापि श्रोतृश्रुत्योः सुधोपमाम् ॥२५२।। अनन्ता निर्वृता यत्र निर्वास्यन्ति तथाऽपरे । अन्तिो बहुभिः सार्ध साधुर्मिगुणधारिभिः ॥२५॥ अस्यामप्यवसर्पिण्यामत्र विशतिरहताम् । कर्म निर्मूल्य निर्वाणसुखमव्ययमेष्यति ।।२५४॥ अतस्तद्वन्दने पुंसां फलं कैवल्यलक्षणम् । महापुंभिस्तु यत् स्पृष्टं तद् वीज मोक्षभूरुह. ॥२५५।। तस्मादिमे महातीर्थ पवित्रीकृतविष्टपे । गत्वाऽहमपि तत्रैव करिज्ये कर्मणां क्षयम् ।।२५६॥ मन्ये तीर्थे इमे सर्वशैलेभ्योऽप्युनते अहस् । यदारूढःक्षणेनाऽपि लोकानमपि लभ्यते ॥२५७॥ इति तस्योक्तिसिक्तात्मा सागरः सार्थनायकः । आनन्दमदुरो जज्ञे पीतस्तन्य इवार्मकः ॥२५॥ अरविन्दमुनीन्द्रः स योग्यं ज्ञात्वाऽन्यदाऽथ तम् । १ सर्पवचम् ।

·१८ पार्श्वनाथचरित्र- अनुजग्राह धर्मोक्त्या सन्तो हि श्रितवत्सलाः ॥२५॥ सागरोऽस्य मुनेर्षाचा भुक्त्वा मिथ्यात्वमन्जसा । भेजे धर्म गृहस्थानां सम्यक् सम्यक्त्वसयुतम् ॥२६॥ अनगारं गुणागारं मागें सागरसार्थराट् । सेवमानोऽचलत् गृह्णन् मयंजन्मतरोः फलम् ॥२६॥ मिल्ल-भल्लुक-शार्दूल-गालकुलसंकुलाम् । किरातीमिकराराधहल्लीसकमनोहराम् ॥२६२।। सदुर्गामिव दुर्गम्यां प्राकाराकारसूधरैः। व्याकुला तस्करैः कुरैस्तुर रिव मन्दुराम् ॥२६॥ विवेकिनेव विनयः साधुना सहितःकमात् । महाटवीं विवेशासौ सागरः सागर श्रियाम् ॥२६४॥ (त्रिमिर्विशेषकम् ) सोऽथ सार्थ सनिम्रन्थ. कामंस्तामटवीं क्रमात् । मरुभूतीमराजेन भूषितां भुवमालमत् ॥२६५॥ क्रोडद्वन्द्धचरद्वन्द्वारब्धदुन्दुमिनिस्वनम् । लोलरोलम्बसंराववेणुवीणाझणत्कृति ॥२६॥ निमजत्सारसश्रेणीकारालापपेशलम् । उच्छलत्पक्षहसालीकृतमैदलगुन्दलम् ॥२६७॥ उल्ललल्लोलकल्लोलकल्पिताऽनल्पतालकम् । अनिलान्दोलिताशेषाब्जिनीजनितहस्तकम् ।।२६८॥ नाकिमितमायातैः सङ्गीतमिव सूत्रितम् । परमादकलक्ष्मीकं तत्रास्त्येक सरोवरम् ।।२६९॥ (चतुर्मिः कलापकम् ) सार्थनाथोऽथ पानीय तृणेन्धननिधानकम् । वीक्ष्य प्रदेशं तं तत्र सार्थसाधन्यवीविशत् ॥२७॥ अकम्पयन् केपि शाखिशाखा: शाखामृगा इव । मेमु फलार्थिनः केऽपि गहरे शवरा इव ॥२७१॥ केऽपि मुस्ताशयाऽचतु मामलं सूकरा इव । वभक्षुद्रुहान केऽपि मत्तमातङ्गजा इव ॥२७॥ 'सरोम्भोमि. केऽपि सरलुः सस्नेहं सारसा इव । भारवाह इवानिन्यु केऽपि सस्येन्धनादिकम् ।।२७३|| १ इलीसकम् -स्त्रीणां मण्डलीभूय गानम् । २ अश्वशालाम् । ३ मर्दल =पणरनामक बाधम् ।

·प्रथमः सर्गः - १९ भव्यं चुभुजिरे भक्ष्य केऽपि जन्यजना इव । एवं ववृतिरे सर्वे सार्थिकाः स्वार्थनिर्मराः ॥२७॥ (चतुर्भिः कलापकम्) कलितः कलभैस्तुह्न प्रतिच्छन्दरिवात्मनः। परीतः करिणीवृन्दैः शैलिकाभिरिवाचलः ॥२७॥ भृगदीनार्थमायातर्याचकैरिव सेवितः। मरुभूतिद्विपः सोऽथ तत्सरोवरमभ्यगात् ॥२७६।। (युग्मस् ) काभ्यीभवद्भङ्गमणिमातङ्गपुङ्गवः । पपी स्वच्छं पयस्तत्र नीरधाषिव नीरदः ॥२७७॥ अमितोऽभ्यङ्ग्यमानाङ्गः प्रोत्क्षिप्तः करिणीकरैः! पतन्तीभिः पयोवाहधाराभिरिव भूधरः ॥२७८॥- कार्यमाणाम्बुजग्रासो द्विपराधोरणरिव । हस्तिमल्ल इवाम्भोधौ सस्नौ तत्र स कुञ्जरः ॥२७॥ (युग्मम्) अन्जनादिरिवाम्मोमिताङ्गः स सरोजलैः। तत्पालीमारुरोहाद्रिमेखलामिव वारिदः ॥२०॥ पश्यनितस्ततोऽपश्यत् स हस्ती सार्थसार्थिकान् । तद्दर्शनादभूत तस्य कोपाटोपः पटीयसः ॥२८॥ विघ्नन् क्रमः क्षमापीठं तर्जयन्निव जिह्मगान् । शुण्डानं कुण्डलीकुर्वन् वहन्नहिमिवानने ॥२८॥ शीकरान् निक्षिपन् सान्द्रान क्रोधाजीय वमन्निव । कुर्वन्नाताम्रदृग्युग्मं रु8 पल्लवयन्निध ॥२८॥ सृजन्नत्युजितां गर्जि पर्जन्य इव भूगतः । समाविष्ट धूमोणीधवभूध-इव द्विप. ॥२८॥ (त्रिमिर्विशेषकम्) दुर्लोपकोपं साटोपमापतन्तमनेकपम् । यमयोधमिव कुद्धं वीक्ष्याक्षुभ्यंश्च सार्थिकाः ॥२८॥ सोऽथ सार्थजनान् दन्तावलः प्रोहामधामभृत् । भाययामास पन्ताभ्यां भुजाभ्यामिव धर्मराड् ॥ २८६ ॥ . आरोहन भूलहान केऽपि दावार्ता वानरा इव । गहरे प्राविशन केऽपि-व्याधवस्ता मृगा इव ॥२८७ ॥ मूर्छितान्येऽपतन केऽपि विषाघाता इव क्षिती। पर्याटनारटन्तश्च केपि भूतातुरा इव ।। २८८ ।। . .. १ नवोढस्वीणा सम्बन्धिस्नेहिन । २ आधोरणा -हस्तिपका.।३रुड्-रोप ।

·पार्श्वनाथचरित्रे- नूतनोद्भूतकोपान्धे इमेऽभ्यर्णमुपेयुपि । एवं विचेपिरेसार्थलोका कोलाहलाकुला ॥२८॥ (त्रिमिर्विशेषकम् ) स्टद्रोष्टं लुठल्लोष्ठमटच्छकटसंकटम् । व्रजहषभमाकन्दत्खराश्वतरसैरभम् ॥ २९॥ असदेणं रुदल्लैणं स्फुटत्पटकुटीपटम् । इत्यभूद् भीषणं तस्मिन्नन्यसैन्य इघागते ।। २६१ ।। (युग्म) जीवनाहं प्रनष्टेषु लोकेषु निखिलेषु च । एक एव मुनिस्तस्थौ मेरुचूलेव निश्चलः ॥ २६२ ॥ कात्वाऽथावधिज्ञानात् तस्य हस्तिनोऽतियोग्यताम् । कायोत्सर्गेण तस्थौ सोऽरविन्दो मुनिपुङ्गवः ॥ २६३ ॥ नाकाग्रन्यस्तद्वन्द्व सुस्थितं तं मुनि प्रति । गर्जितर्जितपर्जन्यो दधा सिन्धुरोद्धरः ॥ २४ ॥ ध्यानसन्धाननद्धस्य प्रभावात् तस्य सन्मुनेः। पय सेकादिवाहारः शान्त सोऽजनि कुजरः॥ २९५ ॥ शान्तात्माऽसौ द्विपाधीशो मिर्धा वीक्ष्य क्षमारतम् । संवेगं परमं भेजे पूर्वाभ्यस्तमिव त्वरम् ॥ २९६ ॥ शनैः शनैस्तपस्वीवागत्यैष द्विरदश्वरः। तस्थिवांस्तन्मुने पार्श्व सद्यः सद्यस्कशिप्यवत् ॥२९७॥ मुमुक्षुरपि शान्तात्मा परोपकृतिकर्मठ । कुब्जरस्योपकाराय कायोत्सर्गमपारयत् ॥२९८॥ व्यशासीज्वानविज्ञानात् तत्पूर्वाचरणं मुनिः। प्रत्यक्ष ज्ञानिनां नूनं स्वरूपं हि वपुष्मताम् ॥२९९ बचोमिधुरस्तस्य तिरशोऽपि हिपेशितुः । प्रतिबोधमदा साधुः स हि क्रीटेन्द्रयोः सम् ॥३००॥ अनुभूतं त्वया भद्र ! मरुभूतिभचे पुरा सदा स्मर निःशेष निशास्वमिवाहनि ॥३०॥ विश्वभूति स्ववतारं मातरं स्वमनुद्धराम् । किन्न स्मरसि दन्तीन्द्रारविन्दं मां च भूभुजम् ? ॥३०२॥ हरिश्चन्द्रमुनेः पाव स्वीकृतं धर्ममाईतम् । न्यस्मार्षीः किं त्वमधुना दुष्टस्वप्नमिवोषसि ? ॥३०॥ दुष्कर्मकर्मठनाशु कमठेन कृतः पुरा । अभ्यागतो भवान् मृत्योस्तदपि स्मर कुखर॥३०n - ·प्रथमः सर्ग: २१ तिर्यक्त्वकारणं क्लिटमार्तध्याननिबन्धनम् । दृषत्खण्डप्रहारोत्थं मरणं म्मरणीकुरु ॥३०५॥ वाचं वाचंयमस्यैवं पपौ पीयूषवर्णिकाम् । निस्तन्द्रः सोऽपि हस्तीन्द्रः कूपस्याप इवाध्वगः ॥३०६॥ दृष्टिमिदं स्पएमिति निष्टङ्कयनिमः । अस्मार्षीत् पूर्वजां जाति प्रवृत्तिमिव विस्मृतिम् ॥३०७॥ अविहस्तः स हस्तीन्द्रो जातिस्मृत्या यथाभवाम् । सा पूर्वभवाभ्यस्तामशासीदात्मनः कथाम् ॥३०॥ संसारासारतां ध्यायन्नत्र व्रत इव प्रती। चिन्तयन् कर्मवैचित्र्य व्यापारीव शितोद्यमः ॥३०९१ शुण्डानं सरलीकुर्वन वैकक्षमिव निर्मलम् । स्पृशन्निलातलं मूर्ना पातकं पातयन्निव ॥३१॥ करी करेण चरणौ शरणं चरणश्रियाम् । धवन्दे दमिनस्तस्य द्विपरूप इवामरः ॥ ११ ॥ (त्रिमिर्विशेषकम् ) भूयो भूयो मुनेः पादौ सोऽस्पृशनिजमौलिना । सापप्लवज पापं क्षामयन्निव भावतः ॥३१२॥ नोदः सिन्धुरः साधुक्रमन्यस्तं स्वमस्तकम् । धर्मभाराधिरोपाय याचयन्निव संयतिः ॥३१३॥ पुनस्तं हस्तिनं शस्तं भावभावितचेतसम् । वमासे भिक्षुहर्यक्षः सुधामधुरया गिरा ॥३१॥ शृणु सिन्धुर! संसारे रम्मागर्मानुकारिणि । न सारं किञ्चिदीक्षेऽहं बीहाविव वितण्डुले ॥३१५॥ इभ्यानिभ्यजरबालनृतिर्यग्नारकामरान् । कमैव कुरुते जन्तूंचित्राणीवात्र चित्रकृत् ॥३१६॥ हसद्रिश्च रुद्भिश्च भोगिभिश्चाप्यभोगिभिः । संसारप्रेक्षणे जीवैनेटौरव विचष्टयते । ३१७॥ कुर्वद्भिर्विविध कर्म कर्मवद्भिर्भवापणे । लभ्यन्ते लाभसामान्यसंहारा नैगमैरिव ॥३१८॥ क्व तत्पूर्वभवः क्वाऽपि श्रावकत्वमनुत्तरस् । क्व तद्भूतभवेऽभ्यस्तं मार्दवं भवतः पुनः १ ॥३१९॥ १हर्यक्ष =सिंह ।२ प्रेक्षणम् =नाटकम् ।३ लाम-हान्योरभाव. सामान्यम् । ४ वणिग्नि ।

·२२ पार्श्वनाथचरित्रे- . विवेकविकलं क्वेदं तिर्यक्त्वं च तवाधुना । पच चासौ विरतित्याग. क्वायं क्रोधो दुरुद्धरः ? ॥ ३२० ॥ इत्यस्य व्रतिनो चाचं शृण्वतस्तस्य हस्तिनः। निर्ययुद्धपयापूरा निर्झरा इच भूभृतः॥ ३२१ ॥ पुनः पुनः क्षिपन् पांशून् मूनि वापिर्तलोचनः।। शुशोच करिराजोऽसौ नटश्रीरिव तद्वनम् ॥ ३२॥ द्विपं खेदं प्रकुर्वाणमित्यभीक्ष्णं क्षमीशिता याचमुञ्चरति स्मैव चर्णिकामिव शर्मणाम् ॥३२३ ॥ किं खेदनाधुना दुखदायिना द्विरदोत्तम ।। दीप्ते प्रदीपने कूपखनने नोद्यम' शुभः ।। ३२४ ।। कपायविपयास मुन्च मातङ्गपङ्गव ।। यतस्तन्मोचनात् स्वर्गगामिनः पशवोऽपि हि ॥ ३२५ ॥ तथाह्यस्मिन् भवे सर्वविरतिस्तव नाहति । निर्विवके हि तिर्थक्त्वे दुर्लभा साऽभ्रपुष्पवत् ॥ ३२६ ॥ अणुव्रतानि पञ्चापि सप्तकं गुणशिक्षया। अनु सम्यक्त्वमेवानि व्रतानि गृहमेधिनाम् ॥ ३२७ ॥ सम्यगाराधनापूर्व मार्गः स्वर्गापवर्गयोः। अहधर्मस्तवैपोऽस्तु श्राद्धस्येव धियांनिधे । ॥ ३२८ ॥ (युग्मम् ) धर्म पूर्वमवाभ्यस्तं भिक्षुणाऽभिहितं करी। मेने मूर्धप्रकम्पेन मौनीव विनयी वचः ॥३२९ ।। घरुणा करिणी साऽपि तदा तत्रैव तस्थुपी। पश्यन्ती शमिन लेभे जातिस्मरणमात्मनः ॥३३॥ साधूक्तं द्वादशात्मानं धर्म तं प्रत्यपद्यत । हस्तिनी साऽपि हस्तीव, पत्न्यो हि पतिमार्गगाः ॥ ३६॥ मुनिनाऽपि पुनः सिक्तः सन्मार्गोंक्तिपयोमरैः। कुम्मिनो भावभूजन्मा महानन्दः फलप्रदः ॥ ३३२॥ निपीय पुण्यपानीयं मुनिराजसरोवरात् । स्तम्बरमः स संतुष्ट. प्राप्तश्रीरिव दु:स्थितः ॥ ३३३ ।। श्राद्धधर्ममुपादाय चिन्तारत्नमिवानघम् ।। मुनि नत्या ततः कुम्मी व्यचरद मुनिराजवत् ॥ ३३४॥ १ स्यूलेभ्य प्राणातिपान-मृपावादा-हत्तादान-मैथुन-परिवहेभ्यो विरति अणुव्रतपञ्चकम् । • दिग्परिमाण-मोगोपमागपरिमाणा-ऽनर्थदएटविरमणानि गुणवतानि, सामायिक-टैशावका शिक-पोपरा-प्रतिषितविमागा-शिक्षाबनान्युच्यन्ते।३ सम्यक्त्वेन सहैत्यर्थ । - ·प्रथमः सर्गः . बिरदोपद्रवे तस्मिन् प्रशान्ते सार्थसार्थिकाः। अमिलस्तत्र संतुष्टाः सायं वृक्षेप्विवाण्डजाः ॥३३५ ॥ ललाटपट्टसंघट्टकरकोमलकुइमलाः। यतिराजपदाम्भोजरजश्चित्रितमस्तका. ॥ ३१६॥ मुनिनाथगुणग्रामग्रहणैकपरायणाः। नेमुर्मुनि मुदा लोका गोत्रदेवमिवागतम् ॥ ३३७ ॥ धर्मप्रभावं तं वीक्ष्य विस्मिताः सार्थवासिनः । यथाशक्ति सुनेः पार्श्व धर्ममाददिरे मुदा । ३३८॥ अमानं महिमानं तं दृष्टा सार्थाधिपोऽपि हि । स्वं स्वान्तं दृढयामास धर्म, धन वाधनः ॥ ३९ ॥ । शृण्वानः शमिनः सम्यगुपदेश स सागरः। श्राद्धधर्मादनल्पोऽभूद् मर्यादात इवाम्बुधिः ॥ ३४० ॥ अरविन्दमुनीन्द्रो द्राग् गत्वाऽष्टापदपर्वते । प्राणमत् प्रतिमास्तवाहतां साक्षादिवाईतः ॥ ३४१॥ महातीर्थे च सोते कृत्वा यात्रां यतिप्रभुः । व्यहरत् पावयन् पीठं पृथिव्या पांशुमिः पदोः ॥ ३४२ ॥ सनाथीभूतमात्मानं तीर्थवन्दनतो विदन् । सार्थनाथोऽन्यगात् स्थाज़मीप्सितं पूरितेप्सितः ॥ ३४३ ॥ मरुभूतिद्विपः सोऽथ प्रवणः प्राणिरक्षणे । व्यहापीत् मानिषण्णाक्षः पतितस्वः पुमानिव ।। ३४४ ॥ तपनातपसतत संपिवन नैहरं पयः। शुष्कः कन्दैः फलैर्मूलैदलैश्च कृतपारणः ॥ ३४५ ॥ द्वितीयारकसमुत्पन्न इव षष्ठं तपः सुजन् । शीतोष्णक्षुत्तृपावाधां स लेहे प्रत्यहं द्विपः ॥ ३४६ ॥ (युग्मम् ) 'विघ्राणो भावमिक्षुत्वं समतङ्गजपुङ्गवः । निर्जीव स्थण्डिले तस्थौ सुस्थितात्मेव संयमी ॥ ३४७ ॥ उच्चवानाप्रमावसंगतविग्रहः । भजस्तीघातपं तीवदीप्तेरद्रिरिव स्थिरः ॥ ३४८ ।। उत्पन्नानलसंतप्तलोहकर्कशकर्करे। शयानोऽगमयद् ग्रीष्म सरित्कूले परांसुवत् ॥ ३४९ ॥ (युग्मम् ) इदिनीदनिगच्छच्छीतलानिलसंकुले। १ परासु-गतप्राण.।

·२४ पार्श्वनाथचरित्रे-- पल्वले निशि सतिष्ठन्नुत्कीर्ण इव निश्चलः ॥ ३५० ।। प्लवहान्दोल्यमानगुवल्लीसम्भववायुभिः । निष्कम्पो निशि कुम्मीन्द्रो हेमन्तमत्यवाहयत् ॥३५॥ (युग्मम्) गिरीन्द्रकन्दरागारे समासीनः समाधिमान् । तजन्मेवासुमद्रक्षादक्षोऽहान्यतिवाहयन् ॥ ३२ ॥ गतागतमकुर्वाणो विभ्राणो दुस्तपं तपः । अनैषीदेष वर्षर्तुमङ्गसङ्गोऽप्यगहरे ॥ ३५३ ॥ (युग्मम् ) ग्रीष्म हेमन्त-वर्षासु दौष्कर्यमिति संफिरेन । शरीरं शयामास कर्मभि. सह सिन्धुर ॥३५४॥ कायोत्सर्ग सृजन क्वाऽपि स्वैका सूचयन्निव । शुण्डा संयमयंश्चण्डां क्वापि कैरविणोमिव ।। ३५५ ॥ क्वापि मौनं वितन्वंश्च भृतकुम्भ इवाम्भसा । तिष्ठन् क्वापि तरोद्ले जातश्रम इवाध्वगः ॥३५६॥ करिणीकेलिविमुख सम्मुख. पुण्यकर्मणि । दध्यौ स सिन्धुर. शर्ममर्मधर्मधुरां दधत् ॥३५ ॥ (त्रिमिर्विशपकम्) धन्यास्ते यैस्तपस्यद्भिस्तपस्याऽऽदावि दुष्कग। सा नृजन्म विना न स्याद् विवेकैकनिवन्धनम् ॥३८॥ विवेकविकलस्यात्र तपस्या नृभवोचिता । दुर्लभा मम दुर्बुद्धरमव्यस्येव निवृतिः ॥३५९॥ धन्यास्ते यै. सुपात्रेभ्यः प्रदीयन्ते स्वसम्पदः । नृणामेवोचितं दानं मत्तानामिव दन्तिनाम् ॥३६॥ आपन्नोऽहं च तिर्यक्त्वं निजदुष्कर्मदोपतः। नालं दातुं किमप्यस्मिन् निर्वारिरिव वारिदः ॥३६१३ धिर धिर मामन्तसमयेऽप्यातध्यानविधायिनम् । येन रत्नोपमं मर्त्यजन्म हारितांस्तदा ॥३२॥ तिर्यक्त्वं लब्धवानातध्यानेन क्लिष्टचेष्टित । तियक्त्वेऽप्यभवं हस्ती महादेहो महीध्रवत् ॥३६६॥ गात्रगौरवत किञ्चाक्षमोऽहं प्राणिरक्षणे । प्राणिप्रग्णपरिध्वंसी दाववाहिरिवाभवम् ॥३६॥ गच्छस्तिष्ठंस्तथोत्तिष्ठन् यमदूत इवागत । अमवं भयभीरूणां प्राणिनां भीतिहेतवे ३६५॥ १ बोषयन् ।

·भथमः सगः २५ फलमूलपलालौघपलाशैः पुष्फलैरपि। दुष्पूर्तिदरस्यास्य महान्धोरिव पारिभिः ॥३६६।। आत्मानं भावयनाभिर्भावानामिरहनिशम् । भिक्षुशिक्षा स्मरन् हस्ती गमयामास वासरान् ॥३६७॥ इतश्च कमठः क्लिष्टकर्मकर्मठमानसः । अनुजं मरुभूर्ति स्वं मृतं दृष्ट्वाऽतिहष्टवान् ॥३६८।। कमठ शठकोठीरः तद दुष्कर्म मुहुर्मुहुः। अन्वमोदत दुष्टात्मा स्वात्मानं धर्मिणं विदन ॥३६९॥ श्रुत्वा वार्तामिमां दुष्टां गुरुरप्याश्रमादिमम् । त्वरं निष्काशयामास मन्दिरादिव कुकुरम् ।।३७०॥ दुष्टदुष्टेति दुर्वाक्यस्तापसास्तापसोटजात् । अमुञ्चन् दूरतः पाणिं धृत्वा पुच्छमिवोरगम् ॥३७१॥ स्थानभ्रष्टा भ्रमन् दुष्टो भोगीव कठिनाशयः। न लेभे स्थानमप्येष क्वापि कुटार्तिमानिव ॥३७२॥ असौ दुष्कर्मकर्तेति गर्षमाणः पदे पदे । नीरसामपि न प्राप भिक्षां पितृजिघांसुवत् ॥३७॥ आर्तध्याननिवद्धात्मा स मृत्वा वालमृत्युना । समवर्तीव हिंसात्मा कुर्कुटाहिरजायत ॥३७४। वाहोरिव महाचण्डो विक्षपं पक्षयो. सृजन् । घर्षनश्मनि तुण्डानं कुन्तानमिव कौणपः ॥३७५॥ संहरन बहुशः सत्त्वान् मरकस्येव सोदरः। सोऽधमत् कुञ्जपुजाद्रिगुहागभांदिगरे ॥३७६ (युग्मम) भरुभूतिर्कीपस्याथ चरतश्चारुचर्चया । अन्यदाऽभूद प्रीष्मकालो दुष्काल इव पाथसाम् ॥३७७॥ नीराशयेपु वाहुल्यावाहुल्ये पडपाथसोः । अभूतां तत्र धर्मती पोत्रिणां प्रेमपूरके ॥३७८॥ तृषार्तो वारणो वारिपानार्थ बंभ्रमंस्तदा । नापश्यत् प्रासुकं क्वापि पयो ध्वान्तमिवाहनि ॥३७९॥ नानागुमच्छदाच्छन्नं तीव्ररुक् तप्तपुष्करम् । भ्रमन्नितस्ततः कुम्भी ददशैकं सरोवरम् ॥३८०॥ शात्वा तत् प्रामुक तायमजानन् कर्दमाम्भसोः। स्तौक्याऽस्ताक्ये विवेशाऽसौ कासारे यत्नतः करी ॥३८१॥ १ पोत्रिण-सूकरा । २ निजीब निदोपमित्यर्थ ।'

·२६ पार्श्वनाथचरित्रे- तटाकेऽथ प्रविष्टः सन् पिपासुस्तत् पयः करी। निर्मग्नः कर्दमे दैवात् तत्र रूढ हवाजनि ॥३८॥ तपक्षामतनुत्वेन ततो निर्गन्तुमक्षमः। तस्थौ तत्रैव निर्मग्नः कर्दमे दुर्दमे द्वीपः ॥३३॥ मूभ्रमेणापि भूतानाममितो भयकारिणा। स दृष्टस्तेन दुऐनाऽटता कुकूटभोगिना 3cm निध्यानात् तस्य धीरैकधुर्यस्यानेकपेशितुः। अजागरीदहेर्वैर क्षणं सुप्तमिव द्रुतम् ॥ ३८॥ सपक्ष इव कीनांश उड्डीयोडीय मत्सरी। दन्दरको दर्दशैनं कुम्भिनं कुम्भमर्मणि ॥३८६॥ सदर्पसर्पदंष्ट्राभ्यां निर्गता गरधोरणिः। व्यानशे तत्तनुं शैलनिर्झराम्भ इवावनिम् ॥३८७॥ प्रसपद्भिगरोद्गारैत्विात्मानं निरायुपम् । विदधेनशन हस्ती प्रशमामृतसारणिः ॥३८॥ तत्क्षणोल्लासिसंवेगवेगवान् गजपुंगवः। अस्मादिरविन्दर्षे शिक्षा शिष्या गुरोरिष ॥३८९॥ अर्हत्सिद्धगणाधीशोपाध्यायसमसाधुभिः । सर्वधर्ममयः सर्वगुणैश्च समधिष्ठितम्॥३९॥ अशेषदुःखदावाग्निदाहाम्भोवाहसोदरम् । स सस्मार नमस्कारं सिन्धुर शमवन्धुरः ॥३९१॥ (युग्मम् ) समदृष्टी रिपो मिन्ने तृणे लेणे मणौ मृदि । आहारपरिहारी स दध्यावित्थं मतङ्गजः ॥३६॥ रेजीव मरणं जन्मानुगं जन्मवतां स्मृतम् । ततो न जन्मिमि व्यं मरणे करुणस्वर ॥३९॥ पनगोऽसौ तवाद्यात्मन् ! यातो धमें सहायताम् । यदेतद्विहिता पीडा सोढा दुष्कर्मभेदनी ॥३९४॥ मा कार्षीः पनगे मन्युमात्मन् मृत्युविधायिनि । मरणं ह्यावश्यक नूनं यत. कीटेन्द्रयोरपि ॥३९॥ सुखे दुखे क्षये वृद्धौ स्तुतौ गालौ महे शुचि । अन्यो निमित्तमात्र स्यात् कर्माण्येवात्र कारणम् ३९॥ एवं संवेगमारूढश्चतुर्धाहारमुक्तिवान् । चतुष्कपायनिर्मुकश्चतुशरणमाश्रितः ॥३९७॥ १दर्शनात् । २रस्तिन ।३यम ।४ोष-मान-माया-टोमरूपा चतुष्कायो, तयारहित इत्यर्थ ।५महरिस-वाधु-धर्माणा शरणम् ।

·पथमः सर्गः चतुर्गतिर्विरकात्मा चतुर्धाधर्मधारधीः । चतु संक्षासमुद्विग्नश्चतुर्विकथवर्जकः ॥३९८॥ धर्मध्याननिधिः शुक्ललेश्योल्लासी विपद्य सः। सहस्रारेऽभवत् सप्तदशाब्द्यायुःसुरोत्तमः ॥३९९॥(त्रिमिार्विशेषकर सुसंस्थानः शुभाकारः सुकुमारफरक्रमः। मलग्लानिविनिर्मुक्तो रम्भागभापमाङ्गकः ॥ ४००॥ उल्लोललोलकालिन्दीजलश्यामलकुन्तलः । सूक्ष्मस्निन्धोल्लसद्रामाभिरामाशेपविग्रहः ॥४०१॥ उत्फुल्लोत्पलमुकुलदलविस्तीर्णलोचनः । स्निग्धया लक्षणया दन्तपङ्क्त्या संपूरिताननः ॥४०२॥ शौण्डीरसिन्धुरोदण्डशुण्डादण्डभुजावयः । अमानमहिमागारो चुद्धिमान् घरवैभवः ॥४३॥ उत्तप्तकाञ्चनोद्दीप्रद्युतिद्योतितदिग्मुखः। अयमुपपादतल्पे यौवनेन सहाजनि ॥४ा(पञ्चभिः कुलकम् ) मणिमौक्तिकमाणिक्यमण्डिते पादुके पदो। कटीतटे कटीसूत्रं हस्तसूत्रं च हस्तयोः ॥४०५॥ मस्तके दामकोटीरो हारयष्टिरुस्थले। कुण्डले कर्णयो. कान्स्या जितादित्येन्दुमण्डले ॥४०६॥ भुजाइये च केयूरे अङ्गुलीप्वद्गुलीयकम् । लक्षणानीव भव्यानि भूषणानीति तत्क्षणात् ४०७॥ शुभ्रांशुकरशुभ्राणि दिव्यानि वसनानि च । इत्यजायत तद्भपा पुण्यैरङ्कुरिता किमु॥४०॥(चतुर्भिकलापकम् दुन्दुभिर्दिवि ध्वान ध्वानयन ध्वनिर्दिशः। चिरं जय जयेत्युबरूचिरे चारुवन्दिनः ॥४०६॥ गीतसंगीतवादिननादकोलाहलाकुलम् । विमानं तत्तदाऽगत्य मुदेवालङ्कृत व्यभात् ॥४१०॥ सुप्तोत्थित इवोत्तस्थौ स सुरः कान्तिभासुरः । विलोकयमिदं सर्व सर्वतो विस्मयावहम् ॥४१॥ पश्यामि किमहं स्वप्नमिन्द्रजालं किमद्धतम् । १ मनुष्य-देव-तिर्यग्नरकगती विरक्त आत्मा यस्य स. सर्वत्र समवृत्तिरित्यर्थ ।२ दान- शील-तपो-भावस्पे चतुष्प्रकारे धर्मे निश्चला बुद्धिर्यस्य स । ३ चतुर्णाम्-आहार-भय-मैथुन- परिग्रहाणा सन्चा, चतु सन्चा । ४ चतुर्णाम्--स्त्री-भक्त-देश-राशा कथा विकथा उच्यन्ते । ५ तल्लोला महाकरलोला.। ६कालिन्दी-यमुना । ७०पपादनाम्न्या शय्यायाम्।

·२८
पार्श्वनाथचरित्र-
किंवा महीयसी माया यदिदं दृश्यते हशा ॥१२॥
इति संशयदोलायां खलन्तं लेखनायकम् ।
प्राग्जलि प्रोचिधान द्वाःस्थो नरेन्द्रमिव धीसखः ४१शा
पता.थियस्तष स्वामिन् । दास्यः क्रीता इवाभवन् ।
सनाया षयमधेव नाथ ! नाथेनच त्वया ॥१४॥
स्वामिन्नादिश किं कृत्यं कुर्महे किंकरा चयम् ? ।
आदेशः स्वामिनां दासैर्धार्यते मूनि मौलिवत् ॥४१५॥
अनल्पश्रीः सहस्रारः कल्पोऽसौ कल्पितप्रदः ।
अमानानि विमानान्यसमानान्येतकानि च ॥४१६॥
त्वदर्शनसुधाधामधामभिषलाननाः।
त्वदादेशं प्रपश्यन्तः त्वन्मुखन्यस्तलोचना. ॥४१७॥
सामानिकाश्यात्मरक्षास्त्रयस्त्रिंशा. सभासदः ।
सेनान्यो लोकपालाश्च देवाश्चान्ये पुर.स्थिताः ॥४१॥(युग्मर) .
सर्वसुमनोमाम्य गझङ्कारहारिणी।
इयं त्वन्मनसस्तुष्टयै क्रीडाक्रीडपरम्परा ॥१९॥
उद्भिन्नाम्मोजिनीराजीराजितान्तरभूमयः।
हंससारसंचकाङ्गकुलक्रेङ्कारसंकुला. ॥ ४२० ॥
अतिस्वच्छैरतुच्छैच जनिभृतसंमृताः।
पताश्च दीर्घिका दीर्घमुदे सन्तु तवाधुमा ।। ४२१ ।।
सत्फलैरतुलैर्वृक्षः शोभिता मुकुटैरिव ।
अमी क्रीडाचलाश्चेतश्चतुरं जयन्तु ते ॥४२२ ॥
ध्वजदण्डमुखैर्मिना नतकल्पगृहागिणः ।
प्रासादा अन्यमी रम्या नानारत्नविनिर्मिताः ॥ ४२३ ।।
सद्य प्रेमास्पदं नद्यः सद्यस्ककमला इमा ।
सरितुल्या इमा' कुल्या उद्यानदुममातरः ॥ ४२४ ॥
सभाया मण्डपोऽयं च मण्डितो मणिमौक्तिकैः।
इदं श्वेतातपत्रं च शरदिन्दुसहोदरम् ।। ४२५ ।।
निर्झराइव गाङ्गेया अमी चामरचामराः।
इमाश्चामरधारिण्यो वारनार्यः पुरस्थिताः ॥ ४२६ ।।
अयं गन्धर्ववर्गोऽपि गान्धर्वाऽखर्वगवान् ।
त्वद्गुणग्रहणव्यग्र प्राञ्जलिस्वामुपस्थित ।। ४२७ ॥
इदं सर्वे त्वदाधीनं त्वत्पुण्यैरिव यन्त्रितम् ।
अस्मान् संभामय स्वामिन् कूर्मावाऽसहशा इशा ॥२८॥

·प्रथमः सर्गः २९ उपयोगवशात् सद्यो विस्फूर्तिरवधेस्ततः। अस्माषीदात्मनो जन्मातीतं स्वप्नमिव द्रुतम् ॥ ४२६॥ सोऽहं हस्ती भवे पूर्व निर्गुणानां शिरोमणिः । अजानमरविन्दमहर्षधर्ममाहतम् ।। ४३०॥ प्रतिपद्य तदादेशविरतिं पशुरप्यऽहम् । व्यधामनशनं स्वर्गश्रियामिव करग्रहम् ।। ४३१ ॥ तैः पुण्यैरासद कल्पमनल्पसुखतल्पनम् । यस्मादनशनं नाकिमोगानां प्रतिभूरिव ॥ ४३२ ॥ स्मृत्वैवं च समुत्थाय वेभ्यं सन्यस्तहस्तकः । स्नानासनमलंचक्रे राजहंस इवाम्बुजम् ॥ ४३३ ॥ गान्धीतसंगीतकलमगलगायिभिः । चिरंजीव चिरंजीवेन्यूचिवद्भिश्च बन्दिभिः ॥ ४३६ ॥ आनन्दाद्वितसंनद्धैरमरैरमराग्रणीः । अमिपिता सुखैः सार्ध मेधैर्मेरिवाम्बुभिः ।। ४३५ ॥ (युग्मम्) उत्थाय वाचयामास ततः प्रशस्तपुस्तकम्। आत्मकृत्यं च जशेऽसौ गुरुकमिव तत्त्वधीः ॥ ४३६॥ गत्वा सिद्धालयेऽथासो सुमनोमिमनोहरैः। प्रतिमाः पूजयामास शाश्वतीः पुण्यपुण्यधीः ॥ ४३७ ॥ इति प्रकृत्य कृत्यानि कृत्यानि कृतिनां वरः । अभुत विविधान भागान् धर्मद्रसुमसंनिभान् ॥ १३ ॥ अथ कुर्कुटसप्पोऽपि पर्यटन्नटवीतटे । अमारयद् बहून् जीवान् कालरारिवात्मजः ॥ ४३९ ॥ भूरिभिर्वास रिपापभोरण भारितः । मृत्वाऽधोगतिभाग जाहे सोऽश्मखण्डमिवाम्बुधौ ॥ ४४०॥ रौद्रध्यानपरः कृष्णलेश्यालितमान स्थितिः । क्षुत्तषाशीततपोत्थपीडानामेकमास्पदम् ॥ ४४१ ॥ पञ्चमक्षोणिगः सप्तदशवारिनिधिस्थितिः। पञ्चमावनियोग्याश्च वेदना अन्वभूदसौ ॥ ४४२॥ (युग्मम्) वरुणा हस्तिनी हस्तिवियोगादतिखेदभाव । दु:खिताऽजनि तत्रैकस्थल उसेव पद्मिनी ॥ ४४३॥ व्यवाद् विशेषतः साऽपि तप पत्युर्वियोगतः। मरणे रमणानां हि रमणीनां तप. श्रिये ॥४४४ ।। दुस्तपं च तपस्तप्त्वा कृत्वान्तेऽनशनं पुनः ।

·३० पार्थनाथचरित्रे- ययावीशानकल्पेऽथ दुरापे सा करेणुका । ४४५॥ स्मितविस्मयविस्मेरदेवग्मृगवागुरा। तारुण्याऽगण्यलावण्यपुण्यपानीयकूपिका ॥ ४४६ ॥ तदोपपादशय्याया प्रादुरासीत् सुरी व सा । पयोनम्रपयोवाहसंपुटादिव हादिनी ।। ४४७।। विभ्रती वदनं वृत्त पुष्पचापमहीपतेः। प्रवेशायेव संपूर्ण कुम्भ काञ्चननिम्मितम् ॥ ४४८ ॥ पीवरोन्नतवक्षोजभारभुग्नवपुलता। चक्राकारनितम्वेनाऽभिभूततटिनीतटा ॥ ४४९।। मध्यदेशं च विभ्राणा कुलिशोदरसोदरम् । निर्गच्छद्दलकोलिपल्लवाभकरक्रमा ।। ४५० ।। मृगारातिरषत्रस्तमृगशावविलोचना । भ्रषोनिममात्रेण भ्रामयन्ती सुपर्वणः ।। १५१ ॥ सा नुरी क्षोभयामास फटाक्षनिशितैः सुरान् । सेनेवानहराजस्य पाणखस्तजगत्त्रयैः ॥४५२॥ (पञ्चभिः कुलकर) तत्र फल्पे न कोऽप्यासीद् देवो देवशिरोमणिः । तां निभाल्य मनोजन्मवाणैभिन्न न यन्मनः ॥ ४५३ ।। ज्ञानविद्यातहस्तीन्द्रपूर्वलेहनिवन्धना । न सा व्यधा मनः स्वीयं फस्मिन्नप्यमरेवरे ।। ४५४॥ गजजीवं विना काऽपिसुरेनाप सुरी रतिम । ग्रहेऽन्यस्मिन् विना भानुं किमब्जिन्या भवेद्रति.? ॥ ४५५ ॥ दूरस्थमपि दन्तीन्द्रजीवदेवं प्रति द्रुतम् । अयस्कान्तमिवायस्कंधावति स्मामरीमनः ॥४५६॥ हस्तिजीवसुर सोऽपि हस्तिन्यामतिरागवान् । न हि क्वापि रतिं प्राप करीव मरुनीवृति ॥ ४५७ ॥ अघोशानन विज्ञाय सुरी तामतिरागिणीम् । सहनारेऽमुना निन्ये परिणीतेय साऽमरी ॥ ४५८ ॥ रूपातिशयशालत्वात् पूर्वप्रेमवशादपि । अमरीममरश्चके तामन्तःपुरमण्डनम् ॥ ४५९ ।। मुपासी पपी पिपुटस्तद्रूपसंपदम् । शरदम्रविनिर्मुक्तां चकोर इच चन्द्रिकाम् ।।४६०॥ मेनेऽनिमिपमुख्योऽसी धन्यां स्यामनिमेपताम् । रापुरा कहि अशीकरण । -- ·प्रथमः सर्ग: दृष्टिभ्यां यत् प्रियारूपं निर्विघ्नं पिवतो मम ॥४६॥ अथैतौ दम्पती जातौ मिथः प्रेमातिरेकिणौ। पूर्वस्नेह भवेत् स्नेहो विशेषाज्ञानशालिनाम् ॥४६२।। अथ नन्दीश्वरादीनां तीर्थानां यात्रया सुर'। दर्शनं द्योतयामास वह्नितप्त्येव काञ्चनम् ॥४६॥ कदाचिच्छाश्वती नीः प्रतिमाः प्रत्यपूजयत् । कदाचिदईतां जन्मोत्सधैरुत्साहमासदत् ।। कदाचिदतिसंतुष्टः साधूनां पर्युपासनैः । ॥४६॥ कदाचिच्छासनोन्नत्यामुन्नति मनसो व्यधात् ।।४६५॥ कदाचिन्नन्दनोद्याने विक्रीड करिराजवत् । दाचिद् मेरुचूलायां तस्थिवान् सुरशाखिवत् ।। ४६६|| कदाचिद् व्यचरद् व्योम्नि विमानस्थोऽशुमानिव । कदाचिदम्रमभूमीमण्डले भूमिभूरिय ।।४६७॥ एवं देव्या तया सार्ध शम्मण्यिनुभवन् सदा । भूयांसं गमयामास कालं सोऽमरपुंगवः ॥४६८॥ श्रीविश्वभूतिसुतकुब्जरनिर्जरेश- लीलाविलासललितो ललितार्थवन्धः। श्रीपार्श्वनाथचरिते त्रिभवस्वरूप: सर्गः समाप्तिमगमत् प्रथमःप्रधीयान् ॥४६९।। इतिश्री तपागच्छाधिराजभट्टारकसार्वभौमश्रीहीरविजयसूरिश्री- विजयसनमुरिराज्ये समस्तसुविहितावतंसपण्डितकोटीकोटीरहीर पं० श्रीकमलविजयगणिशिष्य भुजियग० हेमविजयगणिविरचित श्रीपार्श्वनाथचरिते प्रथमः सर्गः समाप्तः ॥छ । श्री।।

·अर्हस् अथ द्वितीयः सर्गः अथ पूर्वविदेहेऽस्ति सुकच्छविजयो महान् । धनकाञ्चनरत्नादिसंपदा निधिभूरिव ॥१॥ सन्ति सौख्यान्यसंख्यानि संततं यन्निवासिनाम् । स्वर्लोक इव कालस्य तुल्यत्वं यत्र सर्वदा।। अस्ति तत्र धनराल्यो वैताब्यो नाम पर्वतः। यस्मिन् निन्थनायेन क्षमाधरतया स्थितम् ।।३।। पञ्चाशत्पञ्चविंशतियोजन. पृथुलोचकः । राजतो राजते यश्च यशपुञ्ज इचाहताम् ॥४॥ मेखलाभ्यामुभाभ्यां या पार्श्वयोरुभयोर्व्यभात् । विस्तारिताभ्यां पक्षाभ्यां पक्षिराज इव स्थिर: ॥५॥ कूटैनवमिरुतुङ्ग रत्नराजिविराजितः। यो रराज महाशैल उत्कटैर्मुकुटैरिव ॥६॥ योजनानां सहस्र देवे शते साधिके च यः। अभिव्याप्य स्थित-शोणि शेपनाग इवापरः ॥७॥ यद्गुहागहरे सिद्धवव क्रीडन्त्यनेकशः। विस्मारयन्त्य सौधेषु रह केलि प्रकल्पिताम् ॥८॥ यद्गुहाद्वारमासीनो विद्याधरवधूजन । नागाद् निश्यपि वेश्म स्वं दिवाभ्रान्तिमणित्विषा ॥९॥ यद्गुहागहरागारे निषण्णं खेचरीजनम् । वीक्ष्याजग्मुर्विमानस्थमुरीमान्त्या सुरा अपि ॥ १० ॥ भान्ति यस्योपरि प्रौढा रत्नकाचनसानवः । संमुक्ताः सिद्धकन्याभिः क्रीडान्ते कन्दुका इव ॥ ११ ॥ दक्षिणोत्तरयोःश्रेण्यौ पुराणां यत्र राजतः। सौधम्मैशानयो स्वर्गिगहयोरिव संस्थिती ॥ १२॥ तत्रास्ति निखिलक्षोणितलैकतिलकोपमा । तिलकति पुरी रम्या स्वापुरीवाययौ क्षितौ ॥ १३ ॥ उच्चैश्चैत्यस्थिते. कुम्मैरियैर्भूरिमिशस् । संक्रान्तर्गहभूभांति स्वर्णाकुरेव मेरुभूः॥ १४ ॥ पतद्भिर्दामपुष्पौधे,नामध्वनि गच्छताम् । यत्र भूर्भाति मन्दारपतत्पुष्पव नान्दनी ।। १५॥

·द्वितीयः सर्गः चन्धकीनां प्रयान्तीनां टित्वा हारमौकिके। पतितांति यद्भूमिस्ताम्रपा इवानुजैः ।।१६।। वीक्ष्य यद्विपणिणि मणिमाणिक्यमण्डिताम् । संलस्यते दृषच्छेषा रोहणानेरधित्यका ॥१७॥ प्रतापविद्यदा दग्धविपक्षवनगह्वरः। तत्र विद्युद्गतिर्नाम भूपो भूचरेश्वरः ॥१८॥ यत्प्रतापस्य सूरस्य सामान्यममिदध्महे । यदुद्गते रिपुस्त्रीहक्कैरवैर्मुकुलायितस् ॥ १९॥ यत्प्रतापातपस्योष्णदीप्तिदीप्तेर्महान्तरम् । निश्यानन्दस्तयात तचन्तेऽहनिशं न हि ॥ २० ॥ राज्ञस्तस्याभवद्राझी तिलकेत्यभिधानतः। यया लावण्यलीलामि. बैणेषु तिलकायितम् ।। २१॥ इग्मुखाभ्यां जितौ जाने यस्था मृगमृगाङ्कको । एकत्रीभूय यमन्त्रं कुर्वाते तजिगीषया ॥२२॥ यन्मुखे विहिते चन्द्रं वृथा जानन् पयोजभूः । मपीपुज निचिक्षेप लक्ष्यलक्षणमन्तरे ॥ २३ ॥ सोऽथ विद्युद्गतिर्भूपः सा राक्षी तिलकावती। मिथस्तयोरभूत प्रेम गौरीगौरीशयोरिव ॥ २४ ॥ नमानेकमहीपालमौलिमालार्चितक्रमः। वुमुजे भूपतिर्भोगांस्तया सार्धमहर्निशम् ॥ २५॥ विलासैललितास्यैहास्यैश्च भूरिभिः सदा । सा मनो रूजयामास राज्यश्रीरिख भूभुजः ॥ २६ ॥ एवं सुखमहाशाखिशाखाशाखामृगोपमौ। कालं लवमिवानल्पमित्यवाहयतामिमौ ।। २७ ।। इत: करटिकोटीरजीवः सोऽएमकल्पगः । स्वीयायुः पूरयामास भानुमानिच पासरम् ॥२८॥ पक्कपर्णमिव च्युत्वा ततः सोऽवातरत सुरः। कुक्षौ श्रीतिलकावत्या मुक्तावच्छतिसंपुटे ।। २९ ।। अद्राक्षीत् पनपत्राक्षी स्वप्नं साऽस्वप्नंसूचितम् । गर्मानुभावतः स्वप्ना अपि स्युः शुभशंसिनः । ३० । मेरुमूरिव मन्दारमरोहं प्रतिविम्रती। तं गर्भ साऽभवद्भूमीमतुः प्रेम्णे महीयसे ॥ ३१ ॥ १अस्वप्न टेव..

·पार्थनाथचरित्रे- देवी सा समये दिव्यासंख्यलक्षणलक्षितम् । सुखेन सुषुवे सूनुं पूर्णेन्दुमिव पूर्णिमा ॥३२॥ सुधापानोपमं श्रुत्यो श्रुत्वा जन्माङ्गजन्मनः। कृतकृत्य इवात्यन्तं मुमुदे मेदिनीधनः ॥ ३३ ॥ चके महोत्सवं सूनोरनूनं खेचरेश्वरः । जनने तादृशां यस्मादुत्सवानामतुच्छता ॥ ३४॥ उत्सवरुद्धहस्यास्य किरणवेग इत्यसो । अभ्यघादभिधां भूपो मुदा मन्त्रमिवादिमम् ॥३५॥ घात्रीमिवुद्धिधात्रीमिाल्यमानः क्रमेण च । स वृद्धि कलयामास कलावानिव वालकः ॥ ३६॥ अङ्कादकं हंस इव पङ्कजात् पङ्कजं ब्रजन् । उज्ज्ञांचकार स क्षीरकण्ठतां शठतामिव ॥३७॥ उपोपाध्यायमानिन्येऽन्येधुरेष क्षमाभुजा। तस्माद्विद्यां ललौ न्यासीकता इव कृती च सः॥३८॥ कुलक्रमागता विद्याः प्रज्ञप्तिप्रमुखाः पुनः। विनेयायेवोपाध्यायो नृपोप्यस्मै ददौ तदा।। ३९।। तं वीक्ष्य यौवनारुढं स्मरराजमिवापरम् । निखिला अपि खेचर्यस्तन्मय्य इव जज्ञिरे ॥ ४० ॥ पित्रा पद्मावतीनाम्नी कन्यां लावण्यशालिनीम् । सबंशसरसीहंसीमुदवाहि निजोडह ॥ १ ॥ पझयेष पद्मनाभ पद्मावत्या तया समम्। रेमे विपयपाथोधिपाठीना पार्थिवात्मज ॥४२॥ स्वराज्यकुब्जरालानं निभाल्य निजमहजम् । विद्युद्गतिर्नृपो दध्यौ संवरप्रवराशयः ॥ ४३।। यमलेख इचायाते वादिके पलिताक्षरे । ये हितं नानुतिष्ठन्ति मूर्खमुख्या हि तेऽखिलाः ॥४४॥ वादिकेस्मिन् समायाते वीर्यहानिविधायिनि । नात्र धर्म विधास्ये चेत् तदाहमपि दुर्मतिः ॥ ५५ ॥ एवं संवेगरहेण रजितः खेचराधिपः । उत्सवनिदधे राज्ये पुत्रं विम्वमिवात्मन ॥४६॥ श्रुतसागरसूरीणामभ्यर्ण भूमिवल्लभः । स्वयं संयमसाम्राज्यमाददे जन्मन फलम् ॥ ७॥ विद्युबतिसुतः सोऽथ पदं संप्राप्य पैत्रिकम् ।

·३५
द्वितीयः सर्गः
लोकानावर्जयामास गुण स्वैरिव मार्गणान् ॥ ४८ ॥
परिणिन्येऽमुना नीतिर्मुञ्चता करपीडनम् ।
अतश्चित्रावहा कीर्तिःप्रासरत् पृथिवीमुजः ॥ ४९ ।।
वैतान्याधित्यकासुचैः खेचयों रासकेलिषु ।
गायन्ति यद्यशः पुण्यपुण्यपानीयनीरधेः ।। ५०॥
सुखं सांसारिकं सोऽथ भुजानोऽपि विरकधीः ।
न ववन्ध मना क्वापि चारनारीव सर्वदा ॥५६॥
अर्थकामाविमौ धर्मपरिध्वंसकरावपि ।
तस्य धर्ममयो जातौ तादृशां शक्तिरद्भुता ॥ ५२ ।।
अन्यदा तत्प्रिया पद्मावती प्रासूत नन्दनम् ।
पित्रा किरणतेजाश्चेत्यभिधा विदधे शिशो. ॥ ५३ ।।
क्रमचंक्रमणप्रहः पित्रोरानन्दमन्दिरम् ।
अवर्धिष्ट क्रमाच्छावः सिंहशाव इवोद्धरः ।। ५४ ॥
लन्धविधः क्रमेणैप पितेवाऽजनि दुर्धरः ।
किं चित्रं केसरिस्फूर्ति लमेद् यत् केसरिप्रसूः ? ॥ ५५॥
एवं किरणवेगः स राज्यमेकातपत्रकम् ।
कुर्वाण शुशुभे भूमौ नमसीव नमोमणिः ॥ ५६ ।।
अन्येधुस्तत्पुरोद्याने जंगमः कल्पपादप. ।
गुरू.सुरगुरुनाम्नाऽभ्यगाव सुरगुरूपमः । ५७ ॥
उपोपवनमायातं मूर्त धर्ममिवाईतम् ।
राजा किरणवेगस्त ययौ वन्दितुमादरात् ।। ५८॥
सर्वगृङ्गारमृङ्गारा नागरा नागरीवृताः।
ययुस्तं वन्दितुं साधुंन्यपदश्च यथोचितम् ।। ५९ ।।
ततः कारुण्यपाथोधिः सत्त्वानुग्रहकारिणीम् ।
भवाम्भोधितरीदेश्यां देशनां व्यतरद मुनिः ॥६०॥
धर्मः कार्मणनिम्माणं श्रियां स्वगापवर्गयोः ।
यदा तदिच्छवो भव्या ! यतध्वं तत्कते तदा ॥१॥
कर्मधर्मसुधास्फूर्त्या धर्मदेशनयानया।
मुसुदे जमताऽतुल्यकुल्ययेव धनस्थली ॥२॥
राजा पि धर्ममाकय धर्मात्मा तन्मुनर्मुखात् ।
संवेगमतुलं भेजे श्रुतेः साफल्यसूचकम् ॥६॥
गृहागतः स किरणवेगः संवेगवेगवान् ।
राज्यभार सुतस्यादाधुर्यस्येवोद्भुरा धुराम् ॥६॥

·३६ पार्थनाथचरित्रे- प्रावाजीत सकराज्यः स पार्श्वे मुरगुरोर्गुरोः। यतो विदिततत्त्वानां सरवानां स्थितिरीशी ॥६५॥ ग्रहणासेवनाशिक्षां गृहन् स्थविरसंनिधौ । अप्रमत्तः स सिद्धान्तमपाठीदशठाशयः ॥६६॥ भालं तिलकयन् नित्यं गुरुपादाजपांशुमिः। गीतार्थश्च क्रमाजशे सिद्धान्ताम्मोधिकुम्भभूः ॥६७n अथान्येधुरनुखाप्य गुरुमेका स साधुराट् । पुष्करद्वीपमगमत् पक्षिवद् व्योममार्गगः ॥६॥ विद्याख्यैः खचरैराढये घेताव्ये तत्र सोऽगमत् । निनंसुः प्रतिमा जैनी शाश्वतीः शाश्वतश्रिये ॥१९॥ तत्राहिंतःप्रणम्यैष हेमाद्रौ तत्समीपगे। तत्पाद इव निष्कम्पस्तस्थौ प्रतिमया मुनिः ॥७॥ कर्मक्लेशविनाशाय सहमानः परीषहान् । धर्मासकिं भजश्चित्ते मालतीमिव षट्पदः ॥७१॥ मनोवाक्तनुसंपन्नां दधद् बुद्धि विघापि हि । शानदर्शनचारित्रवीजाकुरमिवाऽपरम् ॥७२॥ कुर्वाणश्चाईदादीनां पश्चानां हृदि संस्तवस् । झानानां मतिमुख्यानां मूलमारोपयनिव ॥७३॥ अहौ हारे तृणे रणेऽरण्ये सौधे सहग्मनाः। तत्रैष गमयामाससमयान समयाधित्।।७४॥(चतुर्मि:कलापकर) इतः कुर्कुटजीवः स श्वना निर्गत्य पश्चमात् । यियामुरिव तत्रैव सर्पयोनिमशिनयत् ॥७॥ तत्रैव हेमशैलस्य गहने कापि गहरे। सोऽपि सपोऽभवत सर्पन पवि प्रेतपतेरिव ॥७६॥ कालिन्दीकजलाभोगमोगः खङ्ग इवाऽऽन्तकः । दध जिहाद्वय दीर्घ दीर्वपृष्ठाविवापरी ॥७॥ प्रवालमिव कोपदोर्दघद्रतं हशोयुगम् । धूमोर्णीयां इव दीं तब्धी कुर्वस्तथोद्भटाम् ॥७॥ फूत्कारपवनोल्कामिर्धालितानल्पपादपः । ससर्प सर्पस्तष संहार इव मूत्तिमान् ॥७९॥ (त्रिमिर्षिशेषकम् ) चण्डो दण्डधरस्येव दोर्दण्डः प्राणिसंहतो। न्यमालयद् भुजङ्गः स भ्रमंस्तं भिक्षुभूषणम् ॥८॥ १ धूमोर्णायमपत्नी । २दवी=सर्पस्फया कम्बिध ।

·द्वितीयः सर्गः। धर्मध्याननिधावस्मिन् निध्याते सांधुधूर्वहे। निखातश्चखानैप रोपराशि भुजङ्गमः ॥१॥ प्राग्भवाभ्यस्तवैरः स भोगी भोगेन भिक्षुकम् । वेष्टयामास दुष्टात्मा प्रकाण्डमिव चान्दनम् ॥२॥ कुण्डलीकृतकायेन तेन कुण्डलिना तदा । वेएित संयमी शातकुम्भकुम्भ इव व्यभात् ॥८॥ दवी दर्वीकरो दीर्घा दीर्घनिद्राविधायिनीम् । विधाय यतिनः कायं फूत्करोति स नि समम् ॥८४॥ जिह्वाभ्यामेप प्रहाभ्यां तं मुनि प्रतिमाधरम् । अलीलिहल्लेलिहानस्तदायुः स्वादयन्निव ॥८॥ उद्भटेन फटेनाहिारयामास तं यतिम् । सुतं निर्गमितद्रव्यं स पितेव चपेटया ॥८६॥ विषराशिमिराशीमिरप आशीविषो रुपा। अदशत् साधुधौरेयं श्वने गन्तुमियोत्सुकः ॥७॥ तेन प्रसर्पता सर्पविषेणाक्रमितं वपु.। शात्वा विज्ञजनाधीशो ध्यातवानिति साधुराट् ॥८॥ शल्योद्धारकृते च्छेदकारितुल्योऽहिरेष मे। एतदंशातिरषा यत् सोढा प्रौढाय शर्मणे ॥८॥ धीरेणापि ह्यधीरेण मर्तव्यं बत जन्मिना । परत्र शर्मणे धैर्यमधैर्य स्यादशर्मणे ॥१०॥ दशति दंदशकेऽस्मिन् साममेवोचितं मम । स्तोतर्यऽस्तोतरि स्वान्तं तुल्यं निश्रेयसश्रिये ॥२१॥ शमसंयमशीलादिपालनात् कर्मणां क्षयः । एतत्पीडैव तं कुर्यात् सर्पोऽसावुपकारकृत् ॥१२॥ एवं साम्यसुधासिकधर्मध्यानधरारुहः । क्रियाऽऽन्तिक्यऽस्फुरत् तस्य व्रतद्रोरिव मजरी ॥९॥ आलोच्य विधिवत् पापं भजन साम्यं च जन्तुषु । व्यधादनशन साधुर्धर्मसौधध्वजोपमम् ॥९॥ ध्यायंश्चानित्यतां चित्ते स्मरन पञ्चनमस्कृतिम् । विपद्यैष ययौ कल्पमच्युतानन्दमच्युतम् ॥१५॥ दीतिमानिव दीप्तानां दीप्तीनामेकमास्पदम् । सर्वावयवसुभगः स्रष्टुः शिल्पमिवादिमम् ॥१६॥ भूपितो भूपणैर्मव्यै. शोभितः पुष्पदाममिः। - ·पार्श्वनाथचरित्र- यौवनालङ्कृतो देवयवासोविराजितः ॥९॥ वृत्तं जम्बूद्धमावत विमान सर्वत शुभम् । दीतिभिर्यातयन्नु.प्रदीप इव मन्दिरम् ॥१८॥ द्वाविंशत्यम्बुराश्यायुरच्युतेन्द्र इवापरः । सोऽभूजम्बूद्धमावर्तविमानाधीश्वरः सुरः ॥१९॥ (चतुर्मिः कलापकम् ) सेव्यमानक्रमाम्मोजः संनम्रामरकोटिमिः। गीयमानगुणग्राम. सोत्कण्ठममरीजनैः ॥१००n वन्दिमि सुन्दरारावैः स्तूयमान पढे पदे । सम्यक्त्वोन्द्रावनां कुर्वन्ननचीत् समयानलौ ॥१०१॥ (युग्मम् ) प्राणिनां प्रालयः काल इयातिप्रलयं पुजन् । ऋपिघाताघसंघातं विनत् कालत्वदम्मतः ॥१०॥ आशीविपो विपोद्वारान् फूत्कारव्याजतो वमन् । पर्याट गिरिफटके कृतान्तस्येव किंकर. ॥१०॥ (युग्मम् ) सत्त्वानां करुणध्वानस्नेहसेकादिवाविकः। दायाग्निरन्यदा वत्र हेमाद्रावुद्रपद्यत १०४ ज्वालाभिरुच्छलन्तीभिर्विद्युद्भिरिव लाञ्छितः। धूमोऽपि व्यानशे घूम्रो धरोत्थ इव वावरः ॥१०५॥ कारस्करनटत्कारैः कन्दरान् रोदयनिय । स्फुलिनरुच्छलद्भिश्च तारकान् नोदयनिय ॥१०॥ धूसरैधूमसंदोहैरन्धयन्निव भूतलम् । प्रासीसर बने तत्र दावाग्निः कालराभिवत् ।।१०७॥ आकृष्ट इर्पिघातपापपाशेन पापडक् । सर्पमितस्वतः सपों दावानौ तत्र सोऽपतत् ॥१८॥ टग्धोऽसौ पन्नास्तत्र कृष्णात्मा कृष्णवर्मना। ययौ धूमप्रभां धूमप्रभां तां संस्मरन्निव ॥१०९॥ स्वयमुप्तां च यातनां भुझानो भूरिशोऽनिशम् । तस्थौ सप्तदशाध्यायुस्तत्रासौ दुखमावहन् ॥११॥ अथास्ति जम्बूद्वीपेऽस्मिन् प्रत्यग्विदेहमूपणम् । सुगन्धिनामा विजयः थियामेकनिकेतनम् ॥११॥ अस्ति तत्र जगल्लोकलोचगानां शुभंकरा । सुगन्धिविजयात्तसमण्डन पू. शुभकरा ॥११२॥ यत्र प्रोतुङ्गमासाढणी राजति हारिणी।

·द्वितीयः सर्गः। 'मुखारोहेब निःश्रेणिः स्वर्गापवर्गवेश्मनोः ॥१३॥ हित्वा याम्योदपथाभ्यां यत्पुरं याति भानुमान् । प्रासादोत्तुङ्गङ्गाप्रै रथभगमयादिव ॥११॥ यन्न रलमये चैत्यकुहिमे विम्वितः शशी । राजते राजतस्थालमिव कस्तूरिकान्वितम् ॥११५॥ यञ्चैत्यशृङ्गकलशश्रेणोमिनिर्जिता घटाः। कुम्भिकुम्मेषु कतिचित् कतिचित्रीकुचेष्वगुः ॥११॥ यदारामामिरामश्री-वसन्तसमयावुभौ । दम्पती इव शोभते यन्नित्यमवियोगिनौ ॥११७॥ वत्रिवीर्योऽभवद् घनवीर्याख्यस्तत्र भूपतिः । वैर्यद्रो वनिवज्रवत्पदण्डश्चण्डशासनः ॥११८॥ यत्कीर्तिपशिनी ब्योम्नि प्रससार शरत्प्रभा । यस्याः पुष्पाणि ताराली कोशः पूर्णेन्दुमण्डलम् ॥११९॥ यत्प्रतापः प्रदीप्रात्मा प्रदीपक इव व्यभात् । प्लुटेष्वरिपत वजन वैर्ययशोऽजनि ॥१२०॥ तस्याजनि महीजाने या मायाविवर्जिता। यथा लक्ष्मीपतेर्लक्ष्मी नाम्ना लक्ष्मीवती सती ॥१२१॥ यद्रूपं द्रष्टुमाधाय्यनिमेषैरनिमेषता । अविघ्नकाक्षिणा सर्वे लदर्थे यदनुष्ठिते ।।१२२॥ शोणितैः पाणिपादोछपुटै ति स्म या भृशम् । दलैर्विदलितै रक्ताम्भोजिनीव सुकोमलैः ॥१२॥ यदास्यस्याकलङ्कस्य सदैवोदयिनो न हि । 'हीयमानकलस्याङ्ककालस्येन्दोः समानता ॥१२४॥ सत्यप्यन्तःपुरे पत्युः सैव चतोऽन्तरेऽविशत् । यतस्तारास्वनल्पासु रोहिण्येव विधोहदि ॥१२५॥ दम्पत्योः सुखनिर्मग्नमनसोरनयोर्वदुः । समयोऽगमदेकान्तसुषमारसहोदरः ॥१२॥ इत कन्दर्पदककेलिविह्वलवुद्धिभिः। नानाङ्गाररचनाचतुराशयचारुभिः ॥१२७॥ संक्रान्तकान्तरागाभिरसगेमिनिरन्तरस्। सुखं वैषयिक चेतासंक्रमादेव मेजुषः ॥१२८॥ पूर्णीभूव किरणवेगजीवसुपर्वणः । आयुस्तस्याच्युते कल्पे भूमिः सायंरवेरिव ॥१२९।।विभिर्विशेषकम् , ·४० - . पार्श्वनाथचरित्रे- ततव्युत्वा स गीर्वाण उदियाय मरालवत् । राशीलक्ष्मीवतीकुक्षिसरलीसरलीरहे ॥१३०॥ ईषनिद्राविमुद्राक्षी साऽद्राक्षीत स्वप्रमुत्तमम् । भुवोऽन्तर्मणिवद् गर्भस्तत्कुक्षौ धवृधे च सः ॥१३१॥ वज्रवीर्यकुलाकाशप्रकाशविधिपूर्वहम् । रविविम्बसिव प्राची साऽसूत सुतमुत्तमम् ॥२३२॥ कृतोत्सवो धराधीशस्तनोस्तस्य शुभेऽहनि । वज्रनाभ इति ख्यातामाख्यामाख्यत् सुखावहाम् ॥१३॥ राशीव कलयामास स क्रमात सकलाः कलाः। निदर्शनमियाजानाद् विद्वत्सु जनकोऽप्यमुम् ॥१३॥ तमालिलिले तारुण्यावस्था वल्लीव शाखिनम् । मुषर्ण मणिवत् तस्मिंस्तारुण्यमपि दीप्तधत् ॥१३५।। तारुण्यं तस्य निर्वयें वर्णिनीवर्गलोचनैः। निपेते निर्भरं तस्मिन् सरोजे भ्रमरैरिव १३६|| यौवनालङ्कृतः मापनन्दनो जननन्दनः। माक्रीडादौ स सव्रीडश्चिकीड द्वीपपोतवत् ॥३३७॥ इतोऽजनि जनपदो घङ्गाहश्चङ्गिमाश्रयः। यजना विजयानन्दाः स्वर्जना इव जशिरे ॥१३८॥ तत्राभूश्चन्द्रवत् कान्तश्चन्द्रकान्तोऽवनीपति । यत्कीर्चिश्चन्द्रिकेवाभूत मुदौत्सुक्यवत्सला ॥१३९॥ जयन्वी जयन्ती स्वीयवपुर्लक्ष्म्या अजायत । विजयाला सुता तस्य कमलेव पयोनिधेः ॥१४॥ यौवनालकृतांगी च यूनां चेत क्षणादपि । जहार नृपपुत्री सा,योषितां नेदमद्भुतम् ॥१४॥ वीक्ष्यैनां यौवनारूढां भुवो वोढा व्यचिन्तयत् । सुतैषाऽजनि निःशेषयोषितां मुखभूषणम् ॥१४२।। तदेनां वितरिष्यामि कस्मै राजाइजन्मने । संयोगः लाध्यते रत्लस्वर्णयोरेव धीधनैः ॥१४॥ पुत्रीचिन्ताब्धिनिर्मग्नो वजवीर्यनृपात्मजम् । सोऽनौपीत् सुमगोस रूपश्रीजितमन्मथम् ॥१४४ तस्मै दातुं निजां पुत्री नीरत्नमिव चक्रिणे । आययो चन्द्रकान्तः स नगरी तां शुभकराम् ॥१४॥ लघुक्यस.न्द्रिपुत्रीमा ·४२ द्वितीयः सर्गः। स्वयंवरां धरागीं तां पित्रादिष्टः शुमे क्षणे । उपयम वज्रनाभः पझनाम इव श्रियम् ॥१४॥ विजया तं पतिं प्राप्य मेने स्वात्मानमुत्तमम् । तापुंरत्नसंयोगे प्रमोदः प्रगुणीभवेत् ॥१४७॥ कुवेराख्योऽन्यदा वज्रनाभमातुलनन्दनः । न्यत्कृतो जनकेनागाद् वज्रनाभस्य मंनिधौ ॥१४॥ परलोकात्ममोक्षादि नास्तित्वेन विदन् हृदि । नास्तिकोऽसौ कुवरस्तं कुमारमन्ववर्तत ॥१४॥ धर्मं शर्ममयं कुर्वन्नित्यूचे तेन भूपभूः । किं वृथा कुरुपे धर्म पाथसामिव मन्थनम् ? ॥१५०॥ शिरीषसुकुमारं स्वं शरीरं भागभाजनम् । मा ज्वालय महाकः श्रीखण्डमिव पावकः ॥५१॥ मृगीगङ्गकोशेयतालिकाभ्यगमजन.। फलैरेभिः सफलय स्पर्शनेन्द्रियमात्मनः ॥१५२॥ स्वादुभिर्टघिदुग्धानपानप्रमुखभोजने । फलं मुंच रसायाः फलैरेमिः सुदुर्लभैः ॥१३॥ कुन्दचम्पककलेल्लिमालतीसुमन नजाम् । सफलीकुरु सौरभ्यरिन्द्रियं घाणसंशकम् ॥१५॥ नेत्रारुमुखवक्षोजाधराविकरविभ्रमान् । एणीशां निभाल्यैतान् स्वनेने सफलीकुरु ॥१५॥ वणुवीणाकलालापमृदगमधुरैः स्वरैः। श्रुत्योः फलं गृहाणेदं फलैरेभिर्महामते ! ॥१५६५ वैरं प्राप्तान सखे। भुभव विषयान् विषयेप्तितान् । पीयूपन्ति हितारुण्ये विपया विषयैपिणाम् ॥१५७॥ शमैहिकं त्यजन् प्रेत्यसुखच्छु. खेदमप्यसि । स्तोकमम्भो विहायणतृष्णया धाविताद्भिवत् ॥१५॥ कुमार! सुकुमाराङ्ग सुधा ते मानुषं जनुः । यदेतान दुर्लमान भोगान न मुझेऽन्नमिव ज्वरी ॥१५९॥ श्रुत्वेति नास्तिकस्यास्यात्यद्भुतं वचनं चिरम् । कृतमौनी महात्माऽसौ चिन्तयामास चेतसि ॥१६॥ नास्त्यसौ समयो नूनममुना सह जल्पने। मर्मज्ञानं विना न स्याश्चिकित्सा कल्पकारिणी ॥१६॥ मर्मवेत्तु कुतोऽप्येनं बोधयिष्याम्यहं गुरोः।

·४२ पार्श्वनाथचरित्र- शक्यन्ते न विना वैद्यैरुच्छेत्तुं रोगिणां रुजः॥१६२॥ ध्यात्वेति पृथिवीनाथपुत्रः साघुसमागमम् । बप्पीह इव पाथोदागमं ध्यायंश्च तस्थिवान् ॥१६॥ अन्येधुर्वहिरुद्याने लोकचन्द्राभिधो शुरुः । आनीत इव तत्पुण्यै रागाद् धर्म इवाइवान् ॥१६॥ खुरेस्तस्यागमोदन्ताजनता तनिवासिनी निर्वृति परमां प्राप सतीव पतिदर्शनात् ॥१५॥ निशम्य गुरुमायातं कुमारो मुदमाप च । चिन्तितार्थ हि निष्पन्ने हर्षोप्युत्कर्षतां ब्रजेत् ॥१६॥ कुवेरखापया तस्य राजसुश्च स्वभक्तितः। मुनि नन्तुमितौ तौ द्वौ तमःसत्त्वगुणाविव ॥१६७n सदाकुमुदिनीचन्द्र लोकचन्द्रं महामुनिम् । भूपमूर्भावतोऽनंसीत् कुवेरस्तस्य लजया ॥१६॥ तेषु सत्सु सभासन्न निषण्णेषु यथोचितम् । (प्रारेमे देशनां साधुः प्रशमामृतनिझराम् ॥१६॥ इह स्वभावस्वच्छोऽपि चेतनश्चेतनात्मकः। कारक पुण्यपापानां भोक्ता स्वकृतकर्मणाम् ॥१७०॥ कर्ममलावृतो नित्यमेति दुःखं भवे भ्रमन् । तन्निवृत्तिचकीर्षा चेद् यतध्वं पुण्यकर्मणि १) ॥१७॥ श्रुत्वेत्यात्ममतध्वंली कुवेरोऽवल तपरिवनम् । वियत्पुष्पमिवात्मेव तावन्नास्त्येव मिक्षुक ! ॥१७२॥ भूम्यऽप्तेजोमरुद्भ्याम्नः प्रादुर्भवति चेतना। नप्टेवेतेपु साप्यभ्रपटलीय विलीयते ।।१७।। यदात्मा प्रेत्य गन्तेति तद्वचोऽप्यसमञ्जसम् । तदभावात् विना मातापितृभ्यां न सुतोद्भवः ॥१७॥ पृथग् नास्ति शरीरेऽपि शरीरीह शरीरिणाम् । प्रयाति परलोके कः परित्यज्य वपुस्तदा ॥१७॥ पन्ध्यासूनुरिव प्रेत्यगतिस्तस्मादशङ्कितम् । निपेव्या विपया नित्यं भोगिभिभोगमासुरैः ॥१७क्षा यदुकं चेतनात्मात्मा सापि नात्मगुणो भवेत् । यत सा भूतसम्भूता तद्विनाशे विनश्यति ॥१७७।। यदुक्तमात्मा कर्तेति धर्माऽधर्मविधेर्न तत् । तत्फलामावतो नेह वौ स्त. खरविषाणवत् ॥१७८॥ .

·द्वितीयः सर्गः। ४३ तपोभिर्दुस्तपैरात्मा भवद्भिः कृशितश्विरम् । तत्फलं चेह चेत् तर्हि स्युर्वः साम्राज्यसम्पदः ॥१७९॥' । हत्वाऽन्यप्राणिनां प्राणानस्माभिः पोप्यते वपुः। तत्फलं चेत् तदास्माकं रखत्वमिह जायते ॥१८॥ देवानामप्यलभ्ये यद् भालभागे च भूभुजाम् । मणिपन्मयोऽप्यस्थात् पुण्यं तेनात्र किं कृतम् ? ॥१८॥ उत्पन्नेऽपि शरीरेऽपि चारुचन्दनचर्चिते । भलोऽसौ त्यज्यते लोकैः पापं तेनात्र किं कृतम् ? ॥१२॥ यदुक्कमयमात्मा स्वकृतभोकाऽत्र तन्मुधा। धर्मिणाऽर्मिणा चात्र कृतं स्वं स्वं न दृश्यते ॥१८॥ कृतानुसारतः प्राप्तिश्चेति यत् तदसंगतम् । कृतेन केनेन्द्रचापः प्राप सौन्दर्यमद्धतम् ? ॥१४॥ शुभाशुभं स्वं तन्मन्ये यत्प्रत्यक्ष, न चेतरत् । विमुच्योत्सगं गर्मगतहा नेह शोभना ॥१५॥ अन्योऽप्यात्मनि यः कश्चिद् गुणारोपो सुधैव सः। तदभावात् तयोर्यस्मादाधाराधेयता स्मृता ॥१६॥ गुरुरप्याह शान्तात्मा पीयूषसहशा गिरा। भद्र | निस्तन्द्र भद्राय शृणु स्वोके सदुत्तरम् ॥१८७॥ अध्यात्मज्ञानगम्योऽयमात्मा मान्यो मनीषिणा सुखी दुःख्यम्यहं चैव प्रत्ययो जीवसूचकः ॥१८॥ शरीरं मामकं चैतद् मतिरपा वपुष्मताम् । कोऽपि देहान्तरे देही संभाव्यो देहभेदभाग ॥१८९|| देहे गेहे धने धान्ये द्विपदे च चतुष्पदे ।। विना नेतुर्न शक्नोति कर्तुमङ्गीकृति परः ॥१९॥ विद्यते स्वशरीरे चेदात्माऽसौ मुखदुःखभाक् । परेषामपि कायेऽयं भविता थितविभ्रमः ॥१९१॥ संवेत्ता सुखदु खानामात्मैवास्ति तनुन हि । यदभावे न शीतोष्णक्षुत्तृपां घेत्ति यत् तनुः॥१९२॥ अस्त्यात्मनोऽस्य सद्भावे परलोकगतिर्भुवम् । वस्तुनोऽपि विनष्टस्य पर्यायेण पुनर्जनिः ॥१९३॥ चेतनं चेतनाऽप्यति प्रेत्यात् कान्तिरिवारुणम् । मुखे क्षिपति वक्षोजमनुक्तोऽपि यतः शिशुः॥१९४॥ अचेतनभ्यो भूतेभ्यश्चेतना चेष्ट्यते कथम् । ।

·.
पार्श्वनाथचरित्रे-
थाहकारणसांकय कार्य भवति तादृशम् ॥१६॥
शवे सेव तारुण्ये तारुण्ये सैव वाईके।
जन्तोमवान्तरेऽप्येवं चेतना सैव वर्तते ॥१९॥
चेतना चेतनस्यैव गुणो नान्यस्य वस्तुनः।
तयैवोन्मीयते सोऽयं धूमनेव मरुत्सखा ॥१७॥
यदुक्तं मणिमान्यत्वं त्याज्यत्वं मलवस्तुनः ।
वदयुक्तं, तयो सौख्याऽसौख्यवेत्तृत्वहानित. ॥१९॥
कर्तृता भोक्तृता चैव धर्तते देहिनो ध्रुवम् ।
कृतानुसारता भुङ्क्षवे धर्माधर्मफलं हि सः ||१६|
कर्पूरागरुकस्तूरीघूपधूपितविग्रहः।
स्वैरं भ्रमति सौरभ्यपटीचैकोऽत्र यत् पुमान ॥२०॥
भस्माभ्यसमालिगिधूलिधोरणिधूसर ।
यदेका पशुवत् पांशुपानं पर्यटति क्षितौ ॥२०॥
अङ्गनालिङ्गनानगररचह्निमसंगमः।
यत् सुधाघामघामामे सौधे स्वपिति चैकका॥२०॥
ऊचीकृतनिजजानुजनितालिगनश्चिरम् ।
लोलुठीति लुठल्लालो यदेकश्चोषरक्षितौ ॥२०॥
रम्यां रसवती दिव्यस्वादां च सुखमक्षिकाम् ।
यदेका स्वेच्छया भुके सुधामिव सुरार्पिताम् ।।३०४||
गेहे गेहे भ्रमन् शश्वद् वृवंश्चाटुशतानि च ।
न प्राप्नोति यदेकश्च मिक्षामप्यत्र नीरसाम् ॥२५॥
दिव्याम्बरधरो भव्याभरणैः शरणीकृतः ।
यद् मनो हरते चैक कल्पशाखीव मूर्तिमान् ।।२०६॥
शीर्णजीर्णाम्वरोत्कीर्णपरिधान पिशाचवत् ।
यदेका कुरुते पश्चक्षुषा वीक्षितःक्षणात् ॥२०७॥
कोफिलाकुलरोलम्बसरावमुखरीकृते।
चने निपण्णोऽमीप यकृणोत्येकः कलम्वनिम् ॥२०॥
च्यालवेतालशार्दूलगालकुलसंकुले।
श्मशाने यवस्थितश्चैकः शृणोत्येपां दुरारवान् ॥२०॥
पाणिपादमुखाकारे समाने पुण्यपापयोः ।
पुंसोरेव महान भेद आलोकध्वान्तयोरिव २१०॥
निदानमयमात्मैव संसारशिवमूलयोः।।
कपायश्च पराभूतः पराभूतकपायक ॥२१॥

·४५ द्वितीयः सर्गः। कषायाः स्युः क्रोधमानमायालोमाभिधा अमी। चत्वार एव संसारदुर्गद्वारा इचोगटा. ॥२१॥ रूपगन्धरसस्पर्शशब्दाख्या विषया अमी। कारणानि कषायाणां बीजानीवावनीरुहाम् ॥२१३॥ 'एकैकोपि विषयः (स?) सर्वासक्त्या निपेवितः । महानाय जायेत हालाहल इवाङ्गिनाम् ॥२१४॥ तस्माद् विषयमूलो यः संसारधरणीरुहः । तमाञ्छत्तुममी च्छेद्या यथाऽसौ नैव वर्धते ॥२१५॥ इत्यमुण्य गुरोर्वाचा तस्य मिथ्यात्वसंगतिः। द्रुतद्रुतं निर्जगाम रखे त्येव शर्वरी ॥२१६॥ गुरुणाक्तमिदं तत्त्वं निर्वाणपथदर्शकम् । रुरुचेऽस्य कुबेरस्य निर्जरस्येव भोजनम् ॥२१७॥ भून्यस्तमस्तको भालसंलग्नकरकुड्मल. । . जातश्रद्धः कुवेरस पप्रच्छ प्रशमीश्वरम् ॥२१८॥ भगवन् ! केन मार्गण प्राप्यते चापुनर्भवः । न तं विनह शर्मास्ति विनाम्भोदं यथा कृषिः ॥२१९॥ परोपकारप्रवणः प्रवीणः पुण्यकर्मसु । सूरीशः कथयामास धम्म शम्मैककारणम् ॥२२॥ अर्हन् देवः कृपा धर्मो गुरवश्च मुमुक्षवः । धर्माऽयमातस्तत्वत्रयीरूपः सुखावहः ॥२२१॥ सुरिवा (क्कृत') कक्षोदनिर्मलीकृतहजलः । कुवेरस्तमुपादत्त धर्म वीजमिव श्रियाम् ॥२२२॥ चिरखीव जगलोके सवारिरिव वारिदः। उजगार बचोगार्जि धर्मोद्रारमिवापरम् ॥२२॥ चिरञ्जीव जगलोकशोककोकहिमधुते ।। सूरे दुद्रोहमोहाद्रिभिदैकभिदुरोपम! ॥२२४ ।। त्वत्प्रसत्तेर्गुणागारानगारगणपुंगव ।। इत्यजानमहं धर्म जात्यन्ध इव सत्पथम् ।।२२५।। वचोभिर्विविधैरवमभिष्टुत्य यतिप्रभुम् । प्राशंसत् पुनरण्येप वज्रवीर्यनृपात्मजम् ॥२२६॥ वजवीर्यमहीपालकुलभालकभूषण ।। धर्मानुग्रहकारित्वात् त्वं मे बन्धुर्गुरुश्च मे ॥२२७॥ येनाहं चोधितो धर्ममुत्पश्य इव सत्पथस् ।

·पार्थनाथचरित्रे- उपकारी स एवात्र यो दत्ते धर्ममाईतम् ।।२२८॥ वज्रनामोऽपि सूरीशसभिधौ छादशवतीम् । अग्रहीदनुसम्यक्त्वं तरीमिव भवाम्बुधेः ॥२२९॥ प्रणम्यैपोऽथ निर्घन्धनाथं लक्ष्मीवतीसुतः । न्यवर्तत कुवरणानुगो दन्तीव दन्तिना ॥२३०॥ मुनिराजगुणग्राममानसोल्लासिमानसौ। राजहंसाविमौ चोक्षपक्षौ स्वं जग्मतुहम् ॥२३॥ धर्म देहमिवात्मीयं कुवेरस्तमपालयत् । प्रतिक्षा हि सतां वजोत्कीर्णवर्णैकवर्णिका ॥२३२॥ मातापित्रोः पदाम्भोजे राजहंसत्वमाश्रयन् । धर्म च विद्धद् वज्रनामोऽपि सुखमन्वभूत् ॥२३॥ वजवीर्यनृपोऽन्येा/क्ष्य पुत्रं धुरंधरम् । चिन्तयामास निर्विणः संसाराच्चारकादिवा२३४॥ सूनो साम्राज्यधौरेये धर्तु राज्यं न मेऽहति । साते कि हि शीतातिः शीतत्राणपटे सति ? ॥ २३५।। ध्यात्वेत्येष धराधीशो न्यधाद्राज्यं निजात्मजे । भवमहाय जग्राह स्वयं दीक्षां च सद्धिया ॥२३॥ पालयन् पृथिवीपालः पृथिवीं वज्रवीर्यभूः । चकासे तेजसामेकभाजनं भानुमानिव ।।२७७। यत्प्रतापो रिपुत्रीणां श्यामयो. स्तनतुण्डयो। अपीपतत् स्पर्धयेष तयोः साखनमक्षि वा ॥२३८॥ संभग्नारातिहृत्कुम्मो यत्प्रतापोगमुद्गर.। फुल्लति स्म विना मूलं सिको रिपुत्रीहगम्बुमि ॥२३॥ यत्प्रतापस्य यस्यासः कलिरेवं च यन्मया। अनिद्रा विहिताऽरीणां दीर्धनिद्रा त्वया कुतः ॥२४०।। प्रजा इव प्रजा रक्षन् नीतकालो महीपति । समाः स गमयामास पुरंदर इवापर. ॥२४॥ राज्ञोऽस्य विजया राशी प्रास्त सुतमन्यदा। अवित्यका काञ्चनाद्रेर्मन्दारदोरिवाङ्कुरम् ॥२४२।। चक्रायुध इति क्षमापश्चक्रे नामाइजन्मनः । अवधिए क्रमात् सोऽपि मातापित्रोच्दा समम् ॥२४॥ महीपतेरस्य सूरिखचोमिः सलिलैरिव । सिक पुरा यः संवेगपादप' फुल्लति स्म स. ॥२४४|| ·४७ द्वितीयः सर्गः। दध्यावित्येष भूभर्ता कैषा माहविडम्बना । क्रियते विवशोऽवश्यं यया मत्त इवासुमान् ? ॥२४५॥ दर्शनस्पर्शनासगालिङ्गनादिभिरङ्गनाः । हरन्ति सुकृतप्राणान राक्षस्य इव देहिनार ।।२४६॥ मित्रपुनकलत्रेषु यः स्नेहो देहिनां महान् । ते नद्धा निगडेनेव तेन तिष्ठन्ति संसृतौ ॥२४७ निधानमिव समताशमशीलदमादिकम् । हियते च प्रमत्तानामिन्द्रियस्तस्करैरिव ॥२४॥ एवं संवेगमारूढो वज्रनामोऽवनीधन । अभाषिष्ट सुतं दीक्षा जिघृक्षुर्मोक्षसाक्षिणीम् ॥२४॥ वत्सादत्स्व भुवो भारीमुक्षेव धुरमानसीम् । कृतकृत्यो यथा स्वार्थे कृतेऽत्यर्थे भवाम्यहम् ॥२५१॥ एवं स विविधैर्वाक्यः प्रतियोध्य स्वमात्मजम् । राज्ये न्यस्य जयश्रीणामलंकीणकार्मणम् ॥२५॥ स्वयं संवेगकुशलः शम्बलं शिववर्मनः। व्रतं जग्राह स क्षेमंकरतीर्थकरान्तिके ॥२५॥ गुरुक्रमाम्बुजोन्मुद्रमुद्रायां विभ्रताऽलिताम् । पेठिरे द्वादशाहानि साहानि मुनिनाऽमुना १२५३॥ पष्ठाष्टमादिभेदैश्च दुस्तप तपतस्तपः। तस्यामूद व्योमगामित्वं तपोद्रोरिव पल्लवः ॥२५॥ अन्याश्च बहवो लम्भ्यस्तस्यासंस्तपतस्तपः । यत् तपस्तपता लब्ध्यः किंकर्य इव पृष्ठगाः ॥२५॥ शान्तात्मा वज्रनाभर्षिः स्वशरीरेऽपि निस्पृहः । स्वगुरोराज्ञयकाफी प्रतिमा प्रतिपन्नवान् ॥२५६।। अन्यधुर्विहरनेप एकाकी प्रतिमाधुरः। सुकच्छविजय प्रापदभिवन्दितुमर्हतः ॥२५७॥ संवन्दिताहत्प्रतिमोऽप्रतिमा प्रगुणर्गुणै.। विजहे व्याजनिर्मुकः सुकच्छविजयावनौ ॥२५८॥ इतश्चोरगजीवः स पञ्चमावनिसभवम् । संवेद्य विषिधं दुःखं ततो द्वागुदवर्तत ॥२५६।। निर्गतः श्वभ्रत. श्वनादम्रपीडानुगानिव । तिर्यग्योनिषु बभ्राम स भवान् भूरिशो भ्रमी ॥२६॥ १ अनस - शकटस्येयमानसी।

·४८ पार्श्वनाथचरित्रे- भवे भ्रमन्नरण्यान्यां सार्थच्युत इवाध्वर्गः। सोऽभूद मिल्लः कुरङ्गालो ज्वलनाद्रौ सुकच्छगे ॥२६१।। अत्यन्तश्यामलच्छायः कजलैरिव निर्मितः । कठोरतरनिष्काणो मूर्णिमानिव वायसः २६२॥ पिङ्गलोचण्डचिकुर सदावाग्निरिवाचलः। संम्राम्यत्पिडक्युग्मो मार्जार इव मूर्तिमान ॥२३॥ उपासितो भिल्लवृन्दै प्रतिच्छन्दैरिवात्मनः। स वनमे गिरौ वत्र यमस्येव सहोदरः ॥२६४॥ (त्रिमिर्विशेषकम्) कुण्डलीकृतकोदण्डदण्डेनानेन पापिना । त्रास्यन्ते पशवोऽरण्ये कृतान्तेनेव देहिनः ॥२६॥ स हरभ्यामुल्मुकाकारसहग्भ्यां पशुनाशकृत् । अत्यन्तनिष्ठुरो जशे घटितः पातकैरिव ॥२६॥ थानाच स्थाननिध्यानाद् गाहनस्वननादिमिः । कुरङ्गः प्राणिनां प्राणान् स संहार इवाहरत् ॥२६७॥ सोऽन्यदा बज्रनामर्षिः सदृग्ग् मित्रशत्रुषु । ज्वलनाद्रावाजगाम जगामास्तं रविस्तदा ।।२६८॥ न गन्तव्यमित. स्थानाद् मया प्राणात्ययेऽपि हि । ध्यात्वेति धीरधीः साधुः कायोत्सर्गेण तस्थिवान् ।।२६९।। वालरोलम्बकालिन्दीलोलकल्लोलसोदरै । अन्धकारैर्जगद् व्याप्त मषीपात्रमिवाजनि ॥२७॥ करालव्यालवलयभूषणैरतिभीषणैः । स्पर्धयवान्धकाराणां विचेरे शर्वरीचरैः ॥२७॥ सम्पराभूतभूतानां भूतानामतिढुंततः। तदा जगद्गृहं भीमं भयाद्वैतमिवाजनि ॥२७२॥ युतिद्योतितहृद्गृहं दीपं ज्ञानप्रदीपकम् । दधत् तस्थौ तदा निर्मी प्रतिमा प्रतिमाधुरः ॥२७॥ मुमुक्षोभवतस्तस्य मुमुक्षा तत्र तस्थुष क्षीयते स्म क्षणाद् मैत्री दौर्जनीच विभावरी ॥२७४।। अलंचक्रे चक्रवन्धुरुदयाचलचूलिकाम् । विश्वातिशायिमाहात्म्यं दिक्षुरिव त मुनिम् ॥२७॥ भाजुना भानुभिःस्पृष्टं दृष्ट्वाऽध्वानमसौ मुनिः। चचाल युगमात्रांश लैलिलोचनकुडल ॥२७६|| १ ललि=विकसितम्। , ·द्वितीयः सर्गः । कोदण्डपाणिः परमाघार्मिकस्येव नन्दनः । मिल्लोऽपि निरगाव तिर्यग्नारकत्रासकारणम् ॥२७॥ आगच्छन् सम्मुखः साधुर्दहशेऽनेन पापिना। ममामङ्गलमधेष चिन्तितं चति दुधिया ॥२७८n कोऽयं मुण्डः प्रचण्डात्मा प्रोद्दण्डाखण्डविग्रहः । गच्छतो मम पापविन्तराय इवान्तरे ॥२७९॥ चेदहं स्खलितोऽनेन मृगयार्थे वजन् वन । तदाइमप्यमुं मुण्डं स्खलयामि भुजङ्गवत् ॥२८॥ पीतश्वापदरक्तानां रकानां मनुजाऽसृजि । पृषत्कानां ममावेष भूयाद भुक्तिमुनिबुवः ॥२८॥ एवं दुर्ध्याननद्धात्मा दुर्बुद्धिः शवरघुवः । बाणेन निजघाननमायान्तं यतिपुंगवम् ।।२८२॥ प्रहरस्य प्रहारेण तेन प्राणान्तकारिणा। खात्वाऽऽयुषोऽवर्षि दध्यौ संयमी संयमाशयः ॥२८॥ मा कुप्यस्त्वं किरातेऽस्मिनात्मन् ! वधनिवन्धने । कारणं सुखदुःखेषुप्राणिनां हि पुरानम् ॥२८॥ भवाब्धी जन्म सुप्रापं हषत्खण्डमिवाटताम् । चिन्तारत्नमिवाप्रापं मानुजं जन्म जन्मिनास् ॥२८५। तत्प्राप्तावपि दुधापं कुलमार्यजनोचितम् । कुलेऽपि धर्मसामग्री मरुच्छायेव दुर्लभा ॥२८॥ सामन्यामपि च श्रद्धा ग्रीमेऽम्भ इव दुर्लभा । श्रद्धाकुरे सति प्रौढे दुष्प्रापोद्योगयोग्यता ।।२८७॥ उद्यमेऽपि हि निशेषविरतिर्दुलमा भृशम् । आत्मन् ! सापि त्वया लब्धा क्षुधितेनेव भोजनम् ।।२८८॥ अमुष्मिन् शबरे रोषोऽधुनाचे भविता तव । सलब्धमपि तत्सर्वे वृथाऽमेघ इवाङ्करः ॥२८॥ इत्यात्मानमभिषिच्य शमीशा शमवारिणा । व्यधादाराधनां सिद्धसाक्षिक साक्षराग्रणीः ॥२९॥ मनोवाक्तनुमूलानि पापान्यालोचयन् पुनः। विपद्य घज्रनाभर्षिमध्यप्रैवेयकं ययौ ।।२९१॥ विद्युत्पुरुज इवोद्दामधामधीसमलवकृतः। ललिताङ्ग इति ख्यातो ललिताङ्गा मुरोऽजनि ।।२९२॥ कुरङ्गः स कुरङ्गात्मा वीक्ष्यैनं पतितं यतिम् ।

·पार्श्वनाथचरित्रे- प्राणिनां प्राणनान्दोलं प्राशंसद्जयोर्चलम् ॥२९॥ मयैकेनैव धाणेन हतोऽयं कुरोपमः। अभवं दोमतां मुख्य. प्रबलैदोंबलैरतः ॥२९॥ ततो धनुर्धरंमन्यः स्वात्मानं शवरघुवः। नित्यं बम्राम पापर्द्धि. पापद्धौं त्रासयंत्रसान् ।।२९५॥ भृत्वाऽऽत्मानं महापापैः प्रसेवकमिवाश्मभिः । कालेन कियताप्येष कुरङ्ग प्राप पञ्चताम् ॥२९॥ ऋपिघातात् कवोत्कृटपापपूरेण पूरितः । उत्कृष्टायुस्ततो माघवत्यां पृथ्व्यामगादसौ ॥२९७ । वेदना भूरिशो भुखन् शीताः शीतातिविह्वल. । अनैषीदेष समयानप्रतिष्ठानप्रस्तरे ॥२९८॥ ललिताङ्गः सुपर्धापि प्राप्य वैभवमद्भुतम् । प्रैवयकोचितानन्दकन्दभू समजायत ।।२९९॥ विषया भवविषया हित्वा तं ययुरन्यतः। पूर्वजन्मार्जितद्वेषरुपया पिता इव ॥३०॥ कषायाः क्षीणतां प्रापुः सर्वे तस्य सुधान्धसः। पूर्वारब्धमहाभ्यानहिमानीज्वालिता इव ॥३०१॥ कदाचिद् विदधत् तत्त्वविचाररचनाश्चिरम् । कदाचित् श्लाघयन् श्राद्धान् कुर्वतः पात्रपोषणम् ॥३०२॥ यतीनत्युग्रचारित्रान् कदाचिदनुमोदयन् । कदाचिद् विदधद् ध्यानं सिद्धानां धर्मधीरधीः ॥३०॥ अनन्तशनिर्मग्नो विदग्धोऽप्रविचारवान् । इत्यसौ ललितानाख्यो लेखः कालमवाहयत् ।।३०४॥ (त्रिभिर्विशेषकम् ) श्रीविद्युद्गतिनन्दनोऽव्युतसुर श्रीषज्रनामावनी- जानिर्निरकुलरोऽजनि ततो प्रैवेयके मध्यमे। एवं चारुचतुर्मवोद्भवमहाभूतिप्रभूतामृतः पावहिंश्चरिते समाप्तिमगमत् सर्गो द्वितीयोऽनघ ॥३०५॥ इतिश्रीतपागच्छाधिराजमारकसार्वमौमश्रीहीरविजयरिश्रीधि- जयसेनसूरिराज्ये समस्तशास्त्रसुविहिताचतंसपण्डितकोटी- कोटीरहोर पं० श्री कमलविजयगणिशिष्यभुजिप्यगण्हेम- विजयविरचिते श्रीपार्श्वनाथचरिते द्वितीय. सर्गः सम्पूर्णः ॥छ॥

·अहम् अथ तृतीयः सर्गर अथास्मिन् जम्बूद्वीपेऽस्ति प्राग्विदेहविभूषणम् । पुरं सुरपुरं नाम्ना पुरन्दरपुरोपमम् ॥१॥ नन्दनक्रीडनानन्दा सुरसार्थश्रिताशयाः । यत्र गेहेषु भामिन्यो भान्ति रम्भा इवामृताः ॥२॥ सहग्वर्णाः सहग्भूपाः सहग्वखाः सग्मुखाः । मिन्ना अप्येकहद्भाजो यत्र लोकाः कुचा इव ॥३॥ यत्र स्फटिकहाली स्पृष्टा पीयूपरोचिपा । पौराणां स्वर्णदीनारस्नानस्नेहमपूरयत् ॥४॥ वीक्ष्य स्फटिकहर्येषु संक्रान्तं तरणिं नवम् । पाणीन् क्षिपन्ति पद्माक्ष्यो घुमणास्पदकाम्यया ॥५॥ यत्र सौधमहानीलरत्नभाः प्रेक्ष्य चन्द्रमाः। शप्पम्रान्त्या लम्बयति करांधारयितुं मृगम् ॥६|| तत्रारिनृपनिकरकोकशीतकरोपमः। भूपो नाम्ना वजवाहुर्वज्रपाणिरिवाजनि ॥७॥ यदारातिवधूलोकः स्वशेषो रौति निर्मरम् । चाप्पपूरैः स्वपतीनां प्रकुर्वनिष तर्पणम् ॥८॥ यतश्चित्राः खगाररुधमण्डपा: शवराजयः। यत्प्रत्यार्थिनृपप्रामाः सङ्कामा इव जिरे ॥९॥ गेहा नो वरमत्यन्तं वनं यद्वैरिसुमुवः। अशिवा अयभवाम सशिवा वयमत्र यत् ॥१०॥ प्रस्तैणीदर्शना नित्यं दर्शनानन्ददायिनी। सुदर्शनेति तस्याभूदाही राक्षोऽतिवल्लभा ॥११॥ भूषणेनैष शीलेन सलीलं समलङ्कता। सद्गुणैः साऽऽत्मनो वंशं पताकेव न्यभूषयत् ॥१२॥ जितो यद्वदनेनेन्दुः कषायकलुषीकृतः। पादेस्तन्नेत्रमित्राणि तापयत्यम्बुजानि यत् ॥१३॥ अस्यै ददौ विधिात्वा लावण्यं सुरसुवाम् । तदन्षेष्टुमिवैतासामनिमेषा दशोऽभवन् ॥१४॥ गाम्भीर्यस्थैर्यमाधुर्यचातुर्यप्रमुखैर्गुणैः।

·५२
पार्थनाथचरित्र-
रखयामास सा नित्यं पति निजं पतिव्रता ॥ १५॥
पञ्चेन्द्रियकविषयान् (सानन्दं १) विषयाधिपः ।
तया सममभुइफ्तैष दागुद्रक चामरः ।। १६ ॥
मध्यप्रैवेयकस्थो योऽनुभवन् सुरसम्पदः ।
जीवः श्रीवजनाभर्षेनिजां स्थितिमपूरयत् ।। १७ ।।
च्युत्वा मुदर्शनादेव्या उदरे सोऽमराप्रणी।
अवातरद् व्योम्नः फूलङ्कषाकूले मरालवत् ॥ १८
प्रसुप्ता मुखशय्यायां तदेवैषा सुदर्शना ।
चक्रिजन्मकृता स्वप्नानीक्षांचक्र चतुर्दश ॥ १९ ॥
तदनु पट्टराशी सा दृष्टा स्वप्नान् शिवावहान् ।
विमुमोच हुतं निद्रा पभिनीव प्रबोधमार ।। २०॥
विभरामास सा गर्ने सन्दर्भमिष सम्पदाम् ।
बभूपर्दोहदा गर्भानुभावाच शुभावहाः ॥२१॥
गर्भप्रभावतो भाविमहोदयमहीभुजः।
विषेशात् कल्पवल्लीव वल्लभा चल्लभाऽभवत् ॥ २२ ॥
धोतयत् सूतिकावेश्म घेश्मरत्नमिव त्विषा ।
देवी सुदर्शना काले सुतरत्नमजीजनत् ॥ २३॥
फर्णयोरमृतस्यन्दं जन्माकण्याङ्गजन्मनः।
उच्छश्वास महीजानिः सुधासिक इवानिपः ॥२४॥
चके महोत्सवो राज्ञा जन्मनस्तनुजन्मन.।
श्रियां मन्त्र इवायाते पुत्र का संशय क्षणे॥२५॥
उत्सवैरुत्सुकोत्साहो वज्रबाहु शुभेऽहनि ।
व्यधाद् नाम स्वर्णवाहुरित्यस्य स्वात्मजन्मनः ॥ २६ ॥
धात्रीमिरिव धात्रीशनीयमानो मुहुर्मुहुः
अवर्धिष्ट कुमारेन्द्र प्रमोद इव पैत्रिकः ॥२७॥
दिक्चक्रीवशीकर्मकर्मठर मापनन्दनः ।
बाल्येन वयसाऽमोचि तमसेव तमीपतिः॥२८॥
परित्यकरजाकीडोचितावस्थः स भूपभूः।
कलाभ्यासविभुः शुक्लपक्षे चन्द्र इव व्यभात् ॥ २९ ॥
युवतीजनकचकचकचक्रसहोदरम् ।
घयो द्वितीयमापैष आम्नायमिव मान्मथम् ॥३०॥
अलका लेमिरे काल्यं नामुष्य गुणिनो गुणाः।
हुकोणः शोणिमा लम्चा मनसा नास्य संहतौ ॥३१॥

·तृतीयः सर्गः । घक्त्रस्य स्पर्धयेवास्य विस्तीर्णासीदुर स्थली। स्कन्धाभ्यां सार्धमेवास्य पीनतां प्रापच त्रपा॥३२॥ अस्याभूद्मार्दवं पाणिपादेषु स्पर्धया हुदः। नासाहुलीषु सारल्यं चम्पककलिस्पर्धया। ३३॥ विकारयौवनोद्भूतैरपराभूतचेतसा। लोकोत्तरा लौकिकाच प्राप्तास्तेनाखिला गुणाः ॥३॥ अष्टाधिकैः सहस्त्रैश्च लक्षणैर्लक्षितः शुभैः। सुमेरिव भन्दागरैाति स्म तद्वपुः ॥३५॥ अन्याः प्राप्तसंवेगो वज्रवाहुः क्षितीशिता। प्रोवाच स्वात्मजं राज्यं दित्सुारमिवात्मनः ॥३६॥ राज्यं वत्स! गृहाणेदं शर्मणामिव कार्मणम् । अतः संयमसाम्राज्यं समादास्यामहे वयम् ॥३७॥ श्रुत्वैतद्वचनं वन्तुर्वाष्पप्लावितलोचनः! स्वर्णवाहुरभाषिष्ट पितरं प्रणताननः ॥३८॥ मा त्याक्षी समयेऽमुष्मिस्तात मां पूतरोपमम् । वाला हि लाल्यमानाः स्युः पादपा इव शर्मणे ॥३९॥ हे तात ! त्वां विना धर्तुं नालं प्राणानिमानहम् । प्रौढोऽपि पादपः पाथो विना जीवेत् कियद्दिनम् ॥४०॥ या शोभा तात!मद्भाले भववरणरेणुभिः । चित्रित सा न चाखण्डश्रीखण्डमुगनामिभिः ॥४१॥ यत्सुखं स्वत्पदाम्भोजच्छायायां तस्शुषो मम । राकेन्दाविव विशदच्छत्रे मूर्ति धृते न तत् ॥४२॥ यत् सुखं शृण्वतो वाक्यमह गच्छेति तावकम् । न त मे बन्दिना वाचो जीव जीवेति जीवनाः ॥४३॥ त्वत्पुरस्तस्थुषा क्षोणौ यत्सौख्यमनुभूयते । न तद् मयाधिरूढेन रत्नसिंहासनोपरि ॥४॥ यत्मुख धावतः पद्यां त्वत्पुरः पत्तिवद् मम । प्रोन्मत्तसिन्धुरस्कन्धाधिरूढस्य न तद् मम ॥४५॥ हे तात ! भूमिमारोऽसौ भवदीयशिशोर्मम । नोचिता कुखरस्येव सन्नाहो रसनालिहः ॥४॥ बालं मां मुश्चतस्तच चेत् कृपा हदिनो न च । का तदा वतमर्यादा दयालोः प्राणरक्षणे ॥४७॥ राज्यं राजशिरोरत्नं भुजाभ्यामर्जितं त्वया।

·पार्श्वनाथचरित्रे- परित्यकं प्रलीस्यन्ति शत्रवश्छलकाक्षिणः ॥४॥ न्यायमार्ग प्रवृत्तानां न्याय कारयतां सताम् । साम्राज्यमपि भूपानां धर्मकर्मनिवन्धनम् ४९ वा दयां दयालो! तत् पूर्जने च शिशौ मयि । कुरु निम्शेषलोकानां पालनं लालनं च मे ॥५०॥ ध्रुषाणमिति तं स्वर्णवाहुमुवाहुं धूर्वहम् । वज्रवाहुर्वमाणैवं भावमिक्षुत्वमुदहन ॥५१॥ पुत्र 'पुत्रकलत्रादिपरिग्रहाः शरीरिणाम् । अर्गला इव जायन्ते यातां निर्वाणवमनि ॥५२॥ यत्किञ्चित् सुखत्वावाप्तिाहित्वे गृहमेधिनाम् । पञ् पुस्तदपि प्रायो मुष्णाति परिमोपिवत् ॥५॥ मुक्काऽमुक्तमिदं राज्यं शिवश्वभ्रनिवन्धनम् । अतो मुञ्चाम्यहं राज्यं वत्स | मोक्षामिलाषुक. ॥५४॥ लिप्यते पातकैस्तिष्ठन् गेहे सुकृतवानपि । श्यामत्वे को हि सन्देहः कजलालयमीयुषार ॥५५॥ भुका भूरर्जितं राज्यं शुनिता.कीर्तिमिर्दिशः। धर्म विना न न. कृत्यं किमप्यत्र परत्र शम् ॥५६॥ अतो वयसि पाश्चात्ये तुभ्यं राज्यं वितीर्यते। सान्ता चक्षुलता प्रान्ते मक्षिता विरसा मवेत् ।।५७॥ इत्यसौ भूपतिर्भूय संवेगवचनौषधैः। कदामहरू पुत्रमुख्याणामुदतारयत् ॥५८॥ जगन्मुदामिव मूलं महीशः स महामहै. । सुजुमस्थापयद्राज्ये प्रतिच्छन्दमिवात्मनः ॥५९॥ विहाय तृणवद्राज्यं स्वयं चायं महीपति.। दीक्षां जमाह मुक्तिश्रीवशीकरणकारणम् ॥६०॥ मध्याह्नमिव धर्माशुः पदं सम्प्राप्य पैत्रिकम् । दुधुते स्वप्रतापेन स्वर्णवाहुमहीशिता ॥६॥ सोऽरक्षयजयल्लोकान गुणलोंकोत्तराशयः। आरामिक इव चनीमवनीमवनीधनः ॥२ निम्शेषरिपुभूपालकुलशैलशचीपतिः। न्यायेन पालयामास राज्यं राजशिरोमणि. ॥६॥ आस्थान्यां तस्थुषोऽन्येचुर्भूभुज कोपि सार्थराट् । १माजानुबाहुम्।

·: ५५ तृतीयः सर्गः। अश्वरत्नमढौकिष्ट शस्तलक्षणलक्षितम् ॥६॥ स्तब्धकर्ण लघुग्रीवं स्निग्धरोमालिमालितम् । तुच्छपुच्छंच दध्यानं पृष्ठमम्वुफुटं स्फुटम् ॥६५॥ वीक्ष्य तं तुरगं भानुतुरगाणामिवाष्टमम् । सप्तसतिममस्तैप सप्तसतिमहीपतिः ॥६६॥ (युग्मम्) आदाय वाजिनं राजा सच्चके सार्थनायकम् । अश्वदाता हि भूपानां प्रेमपानं प्रजायते ॥६७॥ वेगमादाय वाहानां सर्वेषां विदधे विधिः। अस्मिन् यद् धावतोऽमुष्य कोप्यश्वो नाभवत् पुरः ॥६॥ उच्चैःश्रवप्रभृतीनां धाजिनां राजिराजिना। वाजिना तेन भूभ मन्दुरा सुन्दराजनि ॥६९॥ सुपर्णमिव गोविन्दस्तमारूढोऽन्यदा नृपः। निरगात् क्रीडया भूपः परीतः पुरतः पुरः ॥७॥ पतद्भिः फेनसन्दोहेमुक्ताङराङ्कितामिव । प्रकुर्वन् खुरली सोऽप्यचालीदवः शनैः शनैः ॥७॥ अंगशानाय तं वाजिराज राजशिरोमणिः । कशयाऽताडयच्छात्रमुपाध्याय इवोच्चकैः ॥७२॥ गाल्येव सुभटोसस्ताडितः कशया तया । अधाविष्ट समाकृष्टवलगोऽप्येष तुरङ्गमः ॥७३॥ उत्पतत्पक्षिराजं स तर्जयनचलद् नमः । तुरतः स्वं तुरङ्गत्वं जने सत्यापयन्निव ॥७॥ राज्ञाऽतिरक्ष्यमाणोपि योगिनेष मनो गतम् । न तस्थावेष प्रतीपशिक्षितत्वात् तुरनमः ॥७॥ पश्यतः परिवारस्य स तस्योन्मुखचक्षुषः । तरसाऽश्वस्तिरोऽधत सन्ध्यायामिव गोप्पतिः ॥७॥ भ्रमाद्वैतमिवात्मानं मन्वानो मेदिनीपतिः । स्थावरान् नगनागादीनस्थावरतयाऽविदत ७७॥ तुरणं तं समारुढश्वक्रारुढ व भ्रमन् । ययावेप बने दूरमभ्रान्तरिय भास्करः ॥७॥ मनसा सह सर्वेषां भूपानां पश्यतां सताम् । शंकलेनामुना राजा निन्येऽरण्येऽथ गहरे ॥७९॥ कर्षणात् स्वेदमापन्नः सस्तस्यातिधावतः। १दुर्मिनातेन ।

·पार्थनाथचरित्र- बलगां मुमोच भूभर्ता खलमैत्रीमिवाऽखल: 10॥ मुक्ति प्राप्य ततः सप्तिमवाटव भवी क्षणात् । गतिनिरोघं विदधे लब्धलक्ष इवाशुगः ॥८॥ ब्राम्यगमरशङ्कारः कृताध्वन्याभिमन्त्रणम् । उल्ललल्लोलकलोलारब्धाध्वन्योपगृहनम् Incen पद्मपत्रपतत्पिङ्गपरागै क्लप्तमण्डनम् । हंसहस्युच्छलत्पक्षव्यजनवीजितान्तरम् ॥४३॥ फोकलोककुलाकीर्णाऽसान्तरान्तरभूमिकम् । पीयूपोपमपानीयं भव्यमुक्तिभृतान्तरम्॥४॥ वीवाहमण्डपमिव पद्मिनीशस्तहस्तकम् । ददर्शप विशामीशस्तत्र वैकं सरोवरम् ।।(चतुर्भिकलापकम्) मार्गथमसमुत्पन्नतापसन्तापविदलः। तद् दृष्टा हृष्टवान् भूपो वप्पीह इव नीरदम् ॥८६॥ निर्गच्छत्पवनप्राथपथफूत्कारफेनलात् । उत्ततार तुरङ्गात् स्म क्षमापतिः सरसीतटे ॥८॥ तत पर्याप्तमुत्तीर्य स्वस्थीभूतेन भूभुजा । पायित: शीतलं वारि वाहः स स्नानपूर्वकम् ॥८॥ ममग्न तदनु क्षमापो वारिणा थमवारिणा। नानं यदध्वनीनानामध्वथमविमुक्तिकृत् ।।८९॥ साधुस्वान्तमिव स्वच्छं पयथमविपौषधम् । भूपः पपौ हिमवारि चलचचुरितेन्दुभम् ॥१०॥ पार्थिवोऽथ पय. पीत्वा तत्पालीमारुरोहच । पयंस्तत्परित क्रीडाकाननं श्रीमुखाननम् ।।९।। चम्पकाशीकपुन्नागनागनारङ्गसकते। विकसत्कुसुमामोदोत्पादितघ्राणतर्पणे ॥१२॥ तत्रारामे तरोः सान्द्रस्कन्धे देव इवागतः। नृदेवोऽसौ विशश्राम विस्मरन् स्वौकस. सुखम् । ९३॥ (युग्मम्) विश्रम्य क्षणमेकं स कौतुकोत्कण्ठिताशयः । चचाल पुरत. पश्यन् वनं निर्धारिवाद्रिभित् ॥९॥ तत्र ग्राममिवात्यन्तं मुनिलोकैः समाकुलम् । तापसाश्रममद्राक्षीद् गच्छन्नने नरामणी ॥१५॥ मृगैरूपासितानड्ढे शयानैः शावकैरिव । जरद्भिश्च मृगैः एत्ववस्तरूनिव ॥९॥ नीवारकणशादानं कुर्वतो वृषभानिव । ।

·तृतीयः सर्गः।
५७
कन्दमूलफलादीनि चिन्वतो मालिकानिव ॥१७॥
तत्यानेकशोघीक्ष्य तापसांस्तपतस्तपः ।
मेदिनीपतिमूर्धन्यो मुदमाप वचोतिगाम् ॥९८॥(त्रिमिधिशेषकर)
तदा क्षोणिपतेश्चक्षुर्दक्षिणं स्फुरितं द्रुतम् ।
कान्तं लाभमिदं वति निश्चिकायेति भूपतिः ॥९॥
भाविलामसमुद्भूतभावुकः क्षोणिकामुक.।
मुदामिव सदास्थान प्राविशत् तत् तपोवनम् ॥१०॥
स विशन् पुरतोऽपश्यदाहादोत्कुललोचनः ।
एका निर्वर्ण्यलावण्यां कन्यामालिसहायिनीम् ॥१०॥
सृजन्ती खस्तनस्पर्धिकुम्भाश्यां वलिसेचनम् ।
एकतानमनाः क्षमापः प्रेक्षांचक्रेऽमरीमिव ।।१०२।।
तस्यां राज्ञो मनोनेने जग्मतुर्यन्त्रिते इव ।
अशका ते विना स्थातुमिवागादपि धीरता ॥१०॥
अक्षाणामस्य सर्वेषां वृचिढविषयं ययौ।
रुद्धान्याक्षपथः पृथ्वीनाथस्तामेव धुवान् ॥१०४n
साफल्यं स्वहशोर्जानन् जन्मना सह भूपतिः।
निर्वयं वर्णिनीमेनां ध्यातवानिदमात्मगम् ॥१०५॥
अहो अस्याः शिर केशपाशोऽसौ श्यामलच्छविः ।
कातरं हन्ति मामुश्चर्मान्मथीवासिषलरी ॥१०॥
सीमन्तः स्थपुटः स्पटो भात्यस्या मूर्ति सुभ्रवः
अध्वेव मुष्णतो विश्वं पञ्चेषोः परिमोषिणः १०७n
भालं विभात मुभूयुतं चालेन्दुलोदरम् ।
चारुचापमिवानहोऽधिज्यीकृत्यात्र मुक्तवान्॥१०॥
कजलच्छलतः कामौषधं धत्त शोरियम्।
यदेतद्दग्निपातेन दग्धोऽप्युज्जीवति स्मरः ॥१०९।।
प्रस्तविम्ब प्रभात्यस्याः शोणिमाधिरविम्बयो।
प्रवाल इव चतोभूभूरुहः प्रथमोदमः ॥ ११०॥
मात्यस्या वदनं रम्य पार्वणेन्दुसहोदरम् ।
विभ्रत्कस्तूरिकाचित्रश्यामलं लक्ष्मलक्षणम् ।। १११ ॥
त्रिरेखाखचितः कण्ठः शोभतेऽस्या मृगीरशः।
कामदिग्विजये कम्युरिव मङ्गलनादकत् ॥११॥
स्तनौ तुल्यौ विमातोऽस्याः पीनी मीनाङ्कचक्रिणा।
हुचने कत्तुमारब्धौ युगपत् कलशाविध ॥ ११३ ॥

·५८ पार्श्वनाथचरित्रे- शोमेते सुनुवोऽमुष्याः सरलौ च भुजाधुमौ। नहदमनकवन्धी रते प्रेक्खागुणाविव ॥ ११४ ।। नलिनीदलमृदुल भात्यस्या.करयोर्युगम् । तारुण्यनिम्नगाकूले किं लावण्यद्रुपल्लध.? ॥ ११५ ।। नितम्वविम्बे मातोऽस्या नितम्विन्या समुन्नते। शारदिकैर्घनौते कूले स्वर्गधुनेरिव ॥ ११६ ।। उदृत्ने सरले जले विभातोऽस्या मृगीहश. । न्यासीकताविवात्मीयौ तूणीरौ मीनकेतुना ।। ११७ ॥ विश्वातिशायिरूपधीरेपा रेखा वधूजने । मनोहरा मनोहर्षा बल्लभेष मनोभुवः ॥११॥ तन्लून काऽप्यसौ विद्याधरी वा किन्नरी सुरी। न च णशिरोमण्याः किमस्या रूपमदुतम् ॥११९॥ तया हतमनस्कत्वाद मुमना अपि भूपति.। नाशासीद्विषयानन्यत् वेनुत्वं हि मनोऽनुगम् ।।१२०॥ एवं तद्रूपकूपान्तः पतित काश्यपीपतिः। चेतनाचातुरीशून्यः पीतालव इधाभवत् ॥१२॥ प्रस्तसारङ्गशावाक्षी साऽथ स्वं षल्फलं दृढम् । बद्धं च लथयामास मजनार्थमिवोद्यता ॥१२॥ कल्केलिपाणिरम्भोभिः कहकेलि सेक्तुमुद्यता। तस्यहां महिलासंगभवां सेक्तुमिव स्वयम् ॥१२३।। भूयो दध्यौ घराघोशो विस्मयस्मेरलोचनः । कैषा रूपपराभूतपुरुहूतनितम्बिनी ॥१२४॥ क चेदं कर्फशं कर्म मर्मकर्मफरोचितम् । धिम् विधि दधतं देष गुणेषु निखिलेष्वपि ।।१२५॥ तस्याच प्रकटैश्चिन्दः पुनश्चिन्तितवान नृपः। कस्यापि भूभुजो वंशे पताफेवेयमङ्गना ॥१२६॥ इतश्चैषा कुरगामी पल्लीपल्लवमण्डिता। मण्डपे प्रययौ वेगात् विमानान्तरिवामरी ।।१२७॥ तस्याः मुखे प्रफुल्ला जातोन्मुद्राम्वुजनमः। भ्रमरोन्यपतत् भत्तयुषेव त्रासमादयत् ॥१२८।। वेल्लितोयेप रोलम्वः पाणिपल्लववेल्लनैः । विररामन सबका मालनीमुकुलादिष ॥१२९।। तशविधुरा बाला सा जगाद सखी प्रति ।

·तृतीयः सर्गः। रिपोरिषालिनश्चारमात् पाहि पाहि सहायिनि । १३०॥ तत्पीडापीडिता साऽऽली प्रेावाच चतुरं वचः। कस्त्वां पातुमलं भद्रे ! स्वर्णवाहोते पुरः ॥१३॥ य पाति स्वीयवेश्मेव निखिलं मेदिनीतलम् । शीतात इव तरणिं तमेव शरणीकुरु ॥१३२॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः श्रवणामृतसभिमम् । चमच्चके वज्रवाहुकुलाकाशनभोमणिः।। १३॥ को वामूमुपप्लवं कर्तुमलंभूष्णुः शुभाशये ।। हराविव वनं वज्रवाहुपुत्रेऽवति क्षितिम् ॥१३॥ एवं धुवाणो विभ्राणो मुदं च परमां नृपः। प्रादुरासीत् तयोर पिनाकीव जयोमयोः ॥१३५॥ पुरतः सहसा प्रेक्ष्य तं साक्षाद् मकरध्वजम् । ससंभ्रान्ते अभूतां ते च्छलिते इव रक्षसा ॥१३६।। परिचरतुर्न किंचिद् नोचतुश्चतुरं वचः। विस्मयस्मरनयने जाते सुनयने उभे ॥१३७॥ मा भूयाद्भयमनयमित्तोमृग्योहरेरिव । इत्यभापिष्ट भूभर्चा प्रेमगर्भतया गिरा ॥१३८॥ भो भद्रे विस्मयोन्मुझे भाविमद्रे तपोवने । अस्ति भद्रं तापसानां दुस्तपं तपतां तपः ।।१३९॥ स्वयं पायितपयस. स्वपाणिरतलालनाः। पादपाः सन्ति सशिवाः कश्चिद् वां घालका इव ॥१४०॥ नीवाः कृतसम्मागा महामागे मृगाः सुखम् । स्वपाणिविहितावालावल्य. सन्ति शिवं शिवे ॥१४॥ पल्बलाम्मसि सढानां धर्मवृद्धिविधायिनाम् । बीहीणामिव रस्याणां नीवाराणां शुभं शुभे ! १४२॥ स्वयंत्रितसेतूनां स्वयमुप्तसरोरुहाम् । कुशले । अस्ति कुशलं सरसां पयसामिव ॥१४३५ आलवालपय-पानकारिणां नादहारिणाम् । वाते वर्तितसौभाग्ये ! वर्तते घरपत्रिणाम्॥१४४ कल्याण्यास्ति कल्याणं युवयोस्वपसि ध्रुवम् । इत्यपृच्छदतुच्छात्मा तयोर्भद्र समद्रयोः ॥१४५॥ अशका बक्तुमप्येषा तथाप्यालय धीरताम् । धीमती धरणीनार्थ सख्यूचे चतुरं वचः ॥१४६।। - ·पार्थनाथचरित्रे- महाभाग ! स्वसौभाग्यपराभूतमनोभव! | आवयोरस्ति कुशलं सर्वत्रापि निरर्गलम् ॥१७॥ स्वर्णवाही महाबाहौ भूपे पाति बसुन्धरास् । कोऽत्र नस्तपसां भूयात् प्रत्यूहन्यूहकारणम् ॥१४॥ कान्दिशीककुरङ्गाक्षी किन्त्वेषा चालफोलिना। दघाsननेऽम्बुजभ्रान्त्या सत्रमा मधुपी यथा ॥ ५९॥ व्याधूतोप्यनयाभृङ्गो नागाद माधुर्यलालपः। यद् वामाघरमाधुर्य धुर्य मधुरवस्तुषु ॥१५०॥ तत्पीडाविगतनीडा बालषा भयभीलुका। पाहि पाहीति मामूचे कार्य सहज हि नः ॥१५॥ इत्युदार्य वयस्यासा प्रतिपचि महीपतेः। व्यधाव स्थानोचिता गेहानुसत्यातिथयः स्मृताः ॥१५२॥ प्रेयालकदलीशालरसालादिरलोवहार । मङ्गलानीफलानि साऽढौकिष्ट महीपतेः ॥१५॥ मानिन्ये चानया नीरं पद्मिनीपत्रसंपुट। पीजितं व्यजनाकारले. कदलीदलैः ॥१५॥ मलिकामालतीकुन्दसधुकन्दसुमोत्करम् । साउदीकिर नृशिवाय सर्वस्वमिव मान्मथम् ॥१५॥ प्रत्यप्रे. पल्लवैः सोचैरघटिष्टाथ विधरम् । भूर्जत्वक्छादनं स्वच्छं स्वस्वान्तमिव चामुचत् ॥१५६॥ मृद्धी मृदुलतोल्लासे मण्डपे मण्डितासने। आसयामास तत्रैनं नृपं स्वमनसीव सा ॥१५७॥ स्वयं तल्लोचने लोनलोचना लोललोचना। देवमूरितस्य पुरस्तात् प्रावलिः स्थिता ॥१५॥ पशनपुतिवाःपुरैः क्षालयन्तीव तत्पादौ । स्थिता तत्पुरत. प्रोचे सा ववश्वारुचातुरि ॥१५९॥ तपोवनामिदं देव ! जशे स्वलौकतोऽधिकम् । समसादेयतो युष्मत्पादैरय पवित्रतम् ॥१६०॥ देवत्वद्नामनामादि लोकोत्तरयाऽनया। आकृत्यैवाववुद्धं च पाण्डित्यमिव भाषया ॥१६॥ तयापि चक्षुषी पते साक्षात् पितामृते इव । स्वहर्शनसुधासिके यया निवृतिमापतुः ॥१२॥ एमालनमरण।

·वृतीयः सर्गः। यथा युष्मद्गुणग्रामग्रहणप्रहिलाऽधुना । संलब्धात्मफलेवाभूजितुपा सुखभाजनम् ॥१६३॥ तथान्यकुलनामादिश्रवणे श्रवणे इमे । उत्कण्ठिते असम्मातोल्लासेनाडादिते इव ॥१६॥ (युग्मम् ) अतः कुळादिकथनप्रथापीयूपपानतः। कर्णयो. कुरु संतुष्टिमावयोर्मनसोरिव ॥१६॥ आत्मनश्चात्मना ख्यातिराख्याता ख्यातिमेति न । इति ध्यात्वा धराधीशोऽभिदधैं मधुरं वचः ॥१६॥ स्वर्णबाहुमहीशितुरस्म्यहं किंकर खलु । नित्यं तिष्ठामि तत्पार्थे द्वितीयमिव तहपुः ॥१६॥ अभूद् विघ्नकर. कोऽपि तापसानां तपोविधः । इति तेन महीगेन प्रहितोऽहमिहागमम् ॥१६८॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा भाषज्ञा सा व्यचिन्तयत् । स्वर्णवाहुः स एवासी राजा राजसमानन' ॥१६९।। झातवान भावविदुरो भूपस्तद्भावमान्तरम् । मामशासीदसौ विक्षा रसव रसज्ञताम् ।।१७०॥ पुनस्तां विस्मयापनां प्रोच वसुमतीपतिः। केयं कन्या च किंनामा कुतस्त्या किमिहागता? ॥१७॥ कुरुते किमिदं कर्म घपुष क्लेशकारणम् ।। इत्युक्ता सा सखी माह बाप्पप्लावितलोचना ।।१७।। (युग्मम् शृणु नाथ कथा तथ्यां प्रथितां पृथिवीतले । वैतादयभूधरेऽत्राभूद्धरं रत्नपुर पुरम् ॥१७३। तत्र विद्याभृतां मूर्ध्नि शखरो रत्नशेखरः। राजाऽऽसीत् त्रासिताऽशेषशशुलोकोत्तराशयः ॥१७॥ तस्य रत्नावली राशी रत्नं निम्शेपयोपिताम् । शुभां सा सुपुवेऽन्या: पद्मा स्वमोपसुचिताम् ॥१७५॥ तस्यां गर्ममुप्तायां प्रसूः पद्मा ददर्श यत् । अतोऽभिधानतः साऽऽसीत् पना पद्मानना शुभा ॥१७६।। तस्यां तु जातमात्रायां पिता पञ्चत्वमाप्तवान् । यभूवुः सूनवस्तस्य सर्वे पितृपदार्थिन. ॥१७॥ सर्वेच तनयास्तस्य राज्यलक्षम्यमिलापुकाः। मिथो युयुधिरे क्रोधाद् च्याला इव मदोधुराः ॥१७॥ तेयां तु युध्यमानानां वा राज्याभिलाषिणाम् । - ६ ·६२ पार्थनाथचरित्रे- भुजिप्यो भूपतिर्वापि नालं रोद्धमजायत ॥१७९॥ तदा तत्र पुरे प्रौढमस्वास्थ्यं समजायत। भूयो भवति लोकानामस्वास्थ्यं राज्यविग्रहे ॥१८॥ तदा तजननी रत्नावली भूमीशभामिनी । दुश्चेष्टित तनूजानां वीक्ष्य चाऽजनि दुखिनी ॥१८१ ॥ सुतां निधिमिवाऽऽदाय पुरात् सा निर्ययौ द्रुतम् । स्वभ्रातुगॉलवाख्यस्य मुनेश्चाश्रममभ्यगात् ॥१८॥ तत्राऽवर्धिष्ट बाला सा कल्पवल्लीव नन्दने । क्रमाच्च यौवनं प्राप लावण्यमिव मूर्तिमत् ।।१८३॥ वराहों वालिकां तां च संदृश्य गोलवो मुनिः। वरचिन्तासमुद्रान्तर्निमग्नो निर्ममोऽपि हि ॥१८४॥ यथैषाऽशेषवामाक्षीरत्नं मद्भगिनी सुता। नुरल रत्नगर्भायां भावी कोपि घरस्तथा ॥१८॥ अम्रच्छायानुकारण्या कृतं मञ्चिन्तयाऽनया। यदाख्या रत्नगर्भाया रत्नगर्भेति विश्रुता ॥१८६|| अथाऽन्यदाऽऽश्रमे तत्र ज्ञानवान् मुनिराययो । गोलवोऽपि मुनेस्तस्याऽभ्यगादभ्यर्णमअसा ॥१८७॥ अप्राक्षीज्ज्ञानिनं तं च गोलवः परया मुदा। अस्याः कुमार्याः विवोढा भावी कः पुरुषोत्तमः ॥१८॥ मुनिरप्यभ्यधादा वषाहुनृपात्मजः। अस्ति भूमामिनीभालभूषणं भूमिवल्लभः ॥१८॥ चक्रवर्तिश्रियो यस्य पाणिपल्लवपल्वले । मल्लकीभूय भूयोऽपि पूरयिष्यन्ति दोहदम् ॥१९॥ शूकलापहृत सोनाऽऽगमिष्यति धराधवः । त्वचिन्ताकूलिनीकूलमुक्खं निष्यति पण्डवत् ॥१९॥ अत्राऽऽगतस्य भविता कन्यकैषा कृशोदरी। मामिनी तस्य भूभर्तुःस्वाहा स्वाहापतेरिव ॥१९२।। स्वामिन्नेषा सरोजाक्षी कुमारी साऽमरीनिमा। वल्यादिसेचनासका क्रीडति स्वेच्छया वने ॥१९३॥ सचायमाश्रमो यत्र गोलवस्तापसस्तपः । तपति स्वस्वसुः पुत्री लालयल्लतिकामिव ॥१९॥ तथेत्युक्ते नृपो दध्यौ तद्वचोमिच्दं दधत् । १मन्जसमूहवर पतिष्यति ।

·तृतीयः सर्गः। नूनमश्वापहारोऽसौ ममाभूदु भद्रकारणम् ॥१९५॥ अश्वरूपं विधिर्नूनं कृत्वा चैतद्विजृम्भितम् । रत्नदोषीति दोष स्वमपाकर्तुमिव व्यधात् ।।१९।। ध्यात्वेति स्माह भूभर्ता भद्रे । कुलपतिः कस। सुधामिव स्वचक्षुर्यो तदर्शनं पिबाम्यहम् ।।१९७॥ तेनेत्युक्ते जगौ साऽथ तापसं गोलवोऽन्वगात् । तापर्स प्रस्थितं चकमितोऽन्यत्र यियासया ॥१९८।। अनुगम्य मुनि दूरमधुनैष्यति गोलवः । अत्रान्तरेऽभ्यगादका जरती तत्र तापसी ।।१९९॥ हे नन्दे । विहितानन्द पनामानय सत्वरम् । आगमे गोलवस्याथ जातोऽस्ति समयोऽधुना ॥२०॥ इतश्च भूभुजः सैन्यं खुरलीमध्यसंस्थितम् । यातं वायुमिवाश्वं तं वीक्ष्य विस्मयमाप्तवत् ॥२०१॥ क्षणेनायं हयो दूरमादाय नृपतिं ययौ। सर्वेषां भूभुजां तेषां पश्यतामिव विस्मयम् ॥२०२॥ तिरोभूतं भुवो नार्थ विज्ञाय निखिला अपि । चमूवुर्भूभुजाः सर्व गतस्वा इव दुखिताः ॥२०३।। किं कोऽपि स्वामिनः शत्रुरसुरः खेचर सुर। सप्तिरूप इहागल्यापजहे व्यंसको नृपम् ।।२०४॥ तदस्माकमपि क्षमापानुपदं गन्तुमर्हति । छायावनेव मुरुचन्ति नाथं दुःखसुखाऽनुगाः ॥२०५।। ध्यात्वेति ते नृपाः सर्वे सर्वतः क्षिप्तचक्षुषः । अश्वस्याऽनुपदं जग्मुः पश्यन्तो गिरिगह्वरान् ।।२०६|| भ्रमन्तो भूसुजास्तत्राऽरण्येऽश्वपदपद्धतिस् । अपश्यस्तिमिरे घोरे प्रदीपकलिकामिव ।।२०७॥ ततस्तदनुसारेण प्रजन्तस्ते महीभुजः। पवित्रित स्वामिपादेस्तापसाश्रममभ्यगुः । २०८।। हेपाभिर्वाजिराजानां गजानां धर्यगर्जिभिः। सिंहनादश्च धीराणां बलस्यन्दनचिकृतैः ॥२०९॥ भूयोमिः सैन्यसंम दुत्थितैश्च रजोभरैः। चलनादचलायाश्चागतं सैन्यं नृपोऽघिदत् २१०॥ (युग्मम् ) ज्ञात्वाऽऽगतिमनीकिन्याः कन्यात्रासनिवन्धन। १मनीकिनी-सेना ।

·६४ पार्थनाथचरित्र- वभाषे भूपतिर्भद्रे! सुखं यात निजाथमम् ॥२१॥ एपा मवाहिनी पूर्णवाहिनीपूदुर्धरा। अतोऽहमेनां नयामि पृथुले कापि भूतले ॥२१२॥ इत्युक्तवन्तं गम्भीरं वेगेन सरसं नृपम् । तमापत वाहिनी सा वाहिनीव पयोनिधिम् ॥१३॥ पलादियं सखी पद्मामादाय स्थानतस्ततः। समपासारयद् धेनुस्तनेभ्य इव तर्णिकाम् ॥२१॥ पदे पदे निपतन्ती व्याप्तेव विषमैर्विष । पश्यन्ती वलितग्रीवं कुरडीव भयातुरा ॥२१५॥ मूर्छामतुच्छां गच्छन्ती पतितेव गिरेस्तटात् । मुञ्चन्ती वाप्पपूरांश्च गिरिभूरिव निर्झरान् ॥२१६॥ पुन पुन प्रोचरन्ती स्वर्णवाहुनृपाभिधाम् । यूथादिव मृगी सख्या ततः सा प्रापिताश्रमम् ॥२१७n (विििर्वशेषकम् ) नन्दाऽऽनन्दाद् गोलवस्य स्वर्णपाहुमहेशितुः। आगति चान्यवृत्तान्तं यथाजातमचीकथव ॥२१८ आकाकर्णनीयं तद गोलवो ध्यातवानिति । अहो तस्य मुनानसंपदत्यन्तसद्भुता? ॥२१॥ अर्हत्यातिथ्य मेऽतिथिः सर्वोपि गृहमागतः । दत्तो यतिथये मानः स्यादमानयश श्रिये ॥२२०॥ असौ विशेषत. क्षमापः पूज्यो लोकहितो हि नः। अतो गच्छामि वर्णानां गुरोस्तस्यान्तिके स्वयम् ॥२२१॥ जातायां तत्कथायां च पथिक्यां श्रवसो पथे। रत्नावल्यपि संलब्धसमृद्धिरिव शर्मिता ॥२२२॥ पा रत्नावली नन्दान्वितामादाय गोलवः । विनयमनय द्रागुपभूपमुपेयिवान् ॥२२३॥ आयातं त मुनि वीक्ष्य राजाऽथ सहसोत्थितः। अभ्यागात् प्रश्रयिप्रष्ठे महतामिदमर्हति ॥२२४॥ यथाईमहणीयं तं सबके भूपतियतिम् । मावलिः प्रोचिवांश्चैवमग्रणीनीतिशालिनाम् ॥२२५॥ वयसा तपसा वृद्धा भवन्तो धर्मधूर्वहाः । अहं राज्यमहारम्भसंरम्भमरमारितः ॥२२६॥ किमर्थमयमायासः कृतस्तद् मुनिवपुगवैः ।

·वतीयः सर्गः।
ममैव घटते तत्रागमनं युष्मदन्तिके ॥२२७॥
सुविनीतैर्विनीतस्य वचोमिस्तस्य रखितः ।
मुदुगारमिवादारमुश्चचार वचो मुनिः ॥२२८॥
भूमीन्द्र ! भवदाधीना वर्णानां कार्यसिद्धयः।
अतः पूज्योऽसि नास्माकं किमु वर्णगुरुगुरु ॥२२९॥
किं चैपा भागिनेयी में पद्मा पोव दुर्लभा ।
ज्ञानिनाऽभिहिता भूप!भाविनी भामिनी तव ॥२३०१
कन्यायाः प्राक्कृतैः पुण्यैरधुनोन्मुकुलायितम् ।
अत्रातीऽसि यत् स्वामिन्दुम्बरफलोपमः ॥२३१॥
त्वयि संयमितस्नेहां नलिनीमिव भास्करे।
उद्घहोद्वाहुधौरेय जामेयीं तदिमां मम ॥२३२॥
इत्युक्त मुनिना मेने स्वाभिप्रायपरंपरास ।
फलितामचलाधीशस्तायातामिव पधिनीम् ॥२३३॥
गान्धर्वविधिना कन्यामेनामेप महीशिता।
चक्रिश्रियामिवामोघं घीज पर्यणयद् मुदा ॥२४॥
दोर्दण्डमण्डिताखण्डमण्डपौ तौ च दम्पती।
व्यमातामेककावाललीनौ वलीतरू इव ॥२३५॥
इतश्च गगनाभोगे विमान रत्ननिर्मितः ।
दूरमनुत्तरस्वर्गभ्रमं कुर्वनियामितः ॥२३॥
पद्मोत्तराख्यः पनाया भ्राता चापरमातृजः।
परीतः खेचरैस्तत्र खेचरेन्द्रः समाययौ ॥२३७॥ (युग्मम्)
रत्नावल्या क्रमद्वन्द्वं नत्वा पोत्तरो नृपः।
उपासप्राभूतोऽभ्यागादुपराजं जगाद च ॥२३॥
स्वर्णवाहो ! महाराज! जगदानन्ददायिनीम् ।
प्रशातिविद्ययाऽजानं भवद्वाामिमामहम् ॥३९॥
खेचरामयमय॑श्रीमुखाम्भोरुहषट्पदः ।
यो भवेद् मत्स्वसुर्भा तं पश्यामि स्वचक्षुषा ॥२४०॥
अतोऽनाहं समायातो.यद त्वा निपवितुमुद्यतः।
क्रीतोऽस्मि भवता स्वामिन् ! स्वगुणविणैरिव ॥२४॥
अनुगृह्य ततो नाथ! सर्वान विद्याधराधिपान् ।
वैताव्यश्रीमुखाम्भोजे भृङ्गी भवितुमर्हसि ॥२४॥
गाढं निवनतस्तस्य मेने राशाऽथ तद्वचः।
सन्तो हिप्रणयिप्रेमप्रीणनमवणाशयाः ॥२४३॥

·५
पार्श्वनाथचरित्रे-
अथो कुलपति प्रेरणा पृष्ट्वा प्रणतिपूर्वकम् ।
श्वश्रूरत्नावलीपादौ प्राणमत् प्रणयी नृपः ॥२४॥
तत्कते-तत्क्षणादेव स पश्नोत्तरखेचरः।
सबिमान स्वर्विमानप्रतिमानमसूत्रयत् ॥२४५॥
आपृछत्य परिवारं स्वं परीतः खेचरैप ।
भारोह विमानं तत् कुवेर इव पुष्पकम् ॥२४३n
पादौ कुलपतेस्तस्य क्षालयन्ती जलैडेशोः ।
पनाऽपि क्षामयामास मातुलं मन्तुमात्मनः ॥२४७॥
हे तात!यो मयाऽकारी विघ्नस्तपसि तापके।
तदक्षाया ममाशेष क्षमस्वागः क्षमानिधे । २४८॥
भूयो भूयः पतन्ती सा पद्मा तत्पदयोः पुरः ।
तमापृच्छय स्वसवित्रीसंनिधौ दुतमाययौ ॥२४९॥
स्वयमुसलतेवाई हे मातः पालिता त्वया ।
मन्दभाग्याऽहमभवन ते प्रत्युपकारिणी ॥२०॥
एतेऽभिरामा आरामाः फलदाः सोदरा इव ।
एता मुग्यो विमृग्याल्यो वयस्या इव वत्सलाः ॥२५१॥
संमृष्टा उटजा पते प्रसादा इव शर्मदाः।
पतेच पादपाः क्लतालवाला बालका इव ॥२५॥
पट्टकूलमिव स्वच्छ मृदुलं वल्कलं त्वद ।
कथमेकपदे मातरिद मोक्ष्याम्यहं समम् ॥२५॥
(त्रिभिर्विशेषकम् )
सौवागांसीव बाप्पाणि मुश्चन्ती च मुहुर्मुहुः ।
रुदती सुदती साऽथ न्यपतद् मातृपादयोः ॥२५४॥
साऽथ मात्राऽश्रुपूर्णाक्ष्या जगद गद्दस्वरम् ।
पत्सेच्छायेव भूयात् त्वं स्वमर्नु सहचारिणी ॥२५५॥
सपत्नीप्वसापत्न्यं कुर्याः कार्यविचक्षणा।
तदपत्येषु प्रणयः कार्यःप्रणयिनि । त्वया ॥२५६॥
किञ्च सम्पादितानन्दा नन्दाख्याऽसौ सखी तव ।
द्वितीयेव भवन्मूतिर्भूयात्वत्सहगामिनी ॥२५७॥
सर्वविज्ञानविषा कुशला सर्वकर्मच।
भवतीमनुगन्त्र्यस्ति तदिमामुररीकुरु ॥२५८॥
एवं मात्रा प्रदत्तामिः शिक्षामि सा विचक्षणा।
धन्यंमन्या स्वमात्मानं निरणाद् नन्दया युता ॥२५॥

·तृतीयः सर्गः ।
६७
प्रक्षरद्वाप्पपूर्णाक्षी स्मेराक्षी साशनैः शनैः ।
पत्याश्रितं विमानं तमारोहद् गौरिवाचलम् ॥२६॥
विमानं तं समारूढो मूर्तिमन्तमिवानिलम् ।
पश्यन्निलातलं भूपो वैताल्याद्रिभुपेयिवान् ॥२६१॥
अभिगम्य समायातं तत्रैनं वज्रवाहुजम् ।
ढौकनं दौकयामासुः सर्वे विद्याधराधिपाः ॥२२॥
मत्वा तस्य भुजिष्यत्वमात्मनां भावि सर्वदा ।
उदग्दक्षिणयोः श्रेण्यो राज्यमस्मै ददुपाः ॥२६३॥
नमद्विद्याधराधीशमौलिसम्मृष्टपन्नख ।
सोथ तस्थौ कियत्कालं तत्र भूपः सुखैकभूः ॥२६॥
अन्यदा स्वपुरे गन्तुं समीहाऽजनि भूभुजः ।
स्नेहो हि जन्मनो भूमेलीयान् महतामपि ॥२६॥
आपृच्छय खेचराधीशान सामन्तान् भूरिभूभुजान् ।
अचालीद् व्योममार्गेण यियासुः स्वपुरं प्रति ॥२६॥
व्योममार्ग पद्मरागरलसारैर्विनिर्मितः।
विमानैर्विदधद्वालहेलिलीलोदयभ्रमम् ॥२६७॥
ध्वजैवैतर्विमानस्थैः शतचन्द्रभ्रम सृजन् ।
वन्दिकोलाहलैः कुर्वन् भ्रमं गर्जे: पयोमुचः ॥२६॥
खेचरीखचरैयोस्नि विदधन नगरभ्रमम् ।
सुजन् वतातपत्रैः खे श्वेताऽब्जसरसीनमम् ॥२६९॥
पत्लीभिः सहितः स्वामिस्ताराभिरिव चन्द्रमा ।
आययौ स्वपुरि क्षमापोऽमरावत्यामिवादिमित् ॥२७०॥
(चतुर्मिः कलापकम् )
समेतमनया लक्षम्या समेतं भूभुजं निजम् ।
वीक्ष्य पौरा मुदं प्रापुः प्राप्तपुण्योदया इव ॥२७॥
स्वजनाऽस्वजनानन्दाऽनानन्दोद्भदकारिणी।
तदाज्ञा भूधवैर्दभ्रे पुष्पदामेव मूर्धनि ॥२७२॥
खेचरीमिः समन्ताभिः क्रीडन्नुक्षेष धेनुभिः।
भुवं पाति स्म भूमीन्द्रः पाकशासनशासनः ॥२७॥
इतश्चायुधसदनाधिकारी पुरुषो दुतम् ।
आस्थानीस्थितमूर्वीशं प्रालिः प्रोचिवानिदम् ॥२७४॥
नाथ ! त्वदखशालायामत्राणामधिदेवतम् ।
अजनि चक्ररत्नं दिक्चक्रं द्योतयद् शुता ॥२७५॥

·६८ पार्श्वनाथचरित्र- श्रुत्थोरश्रुतपूर्व तत् श्रुत्वा तेनोदितं वचः। मुदामिव प्रतिष्ठानमजनिष्ट महीपतिः ॥ २७६ ।। विपरोदयमुत्थायोपास्त्रागारमुपेयिवान् । प्रेक्षांचके चक्ररत्नं चकी रोमाञ्चकन्चुक ॥२७७॥ चकी चक्रं नमश्चके ललाटघटिताञ्जलिः। शलं देवमिवाराध्यं क्षत्रियाणामहर्निशम् ॥२७८॥ आदाय मृदुलं वालहस्तं हस्तेन भूभुजा। उन्मृष्टं चक्ररत्नं तत् प्रतिविम्बमिवाशघम् ॥२७९॥ स्नानासनं निवश्याच्चैश्चक्रं भूशक आदरात् । सलिलैः स्नपयामास प्रतापमिव जङ्गमम् ॥२८॥ चकमभ्यव्यं कस्तूरीफ'गगुरुचन्दनः । प्रत्यौः पूजयामास पुष्पै सौरभ्यमासुरैः ॥२८॥ मङ्गलान्यष्ट रजततन्दुलरतुलैस्तत्र । चके चक्राग्रतश्चक्री जयश्रीणामिवाड्डुरान् ॥२८॥ गान्धर्वविधिमाधाय तदने पार्थिवाग्रणीः । प्रतीम स्तोतुमारेमे चक्रं गुरुमिवान्तिषत् ॥२८३॥ त्वं जयाखण्डपट्खण्डअयरगावतारक ।। शवनीनेत्रनेत्राम्भ पिपासाजयसूचक | ॥२४॥ एघं विहिततद्भक्ति कृत्वा चाटाह्निकोत्सवम् । स्तानपीठमलंचके चक्री हंसः इवाम्बुजम् ॥२८॥ तेलैरभ्यङ्गय सर्वाङ्गे चूर्णैश्चोवृत्य चारुभि । विमले. सलिलरेनं स्नपयामासुरङ्गना ॥८६॥ रेलु काश्चिञ्च वक्षोजैः स्पर्धिकुम्भाङ्कितोरसः। एतत्तुल्या स्वनश्रीन इति वक्तुमिवोद्यताः ॥२८॥ रेजुः कश्चित् क्षिपन्त्यश्च पयः पार्थिवमूर्धनि । प्रोतुझे काश्चनगिरेः शृङ्गे धनघटा इव ॥२८॥ रेनु काश्चिच कनककलशाङ्कितमस्तकाः । विभ्रत्य इच लावण्यमसमादिव विग्रह २८९॥ काधिश्च क्षालयामासुस्तक्रमौ रक्तिमाहिती। सजातालककश्रद्धा उद्धर्तुमिव हस्तयोः ॥२९०॥ काश्चिश्व चिक्षिपुश्चक्षुकटाक्षान सलिले समम् । स्नानभङ्गोऽम्भसा स्वाल्ण्याद् मा भूदस्येति क म्यया ॥२९॥ एवं स विहितस्तानी रेजे राजशिरोमाणि ।

·तृतीयः सर्गः।
वाविन्दुमिर्वपुर्लग्ननक्षत्रैरिव मन्दरः ॥२९॥
पलाञ्चलनासा निर्जलीकृतविग्रहः ।
पर्यधत् सिते वझे सूते इव सितांशुना ॥२९॥
दिव्यदामधरो दिव्यैश्चन्दनादिमिरार्थतः ।
ललाटपट्टे तिलकं मागल्यं कृतवानसौ १९९४॥
धीराङ्कमिव वलयं पाणी भूवलयेश्वरः।
चमार भटमुख्यानां मुख्यमाभरणं ह्यदः ॥२९५।।
सोऽधा मुक्तावली वक्षस्थलमण्डनमादिमम् ।
मुखेन्दोरुदयावर्यशौर्याब्धेरिव वुवुढान् ॥२९॥
भूशक्रः सूत्रयामास कटीसूत्रं कटीतटे।
सध्यन्तर्मुक्कादवादी चेत्रिताहीशतां स्मरन् ॥२६॥
कुण्डले श्रयतः स्मैनं सकर्णकर्णपर्णयोः।
प्रतापमुखवित्रस्त सूर्यन्टोरिव मण्डले ॥२९८॥
नृकोटीस कोटीरं वर्ण्यस्वर्णमयं दधौ ।
फाञ्चनाचलचूलाने हेलिविस्वमिवोल्वणम् ॥२९९॥
पुण्डरीकातपत्रं स एक मूनि दधारच ।
एकातपत्र मद्राज्यमिति जनान् विदन्निव ॥३०॥
छत्रैलिभिर्नृपच्छनं व्यमादिन्दुसनामिभिः ।
मिलितैरभैरौः शारदीनैरिवाद्रिराट् ॥३०॥
चामरै जितो रजे राजा कुन्देन्दुसोदरैः ।
निझरैः काशसंकाशैरिव शैलशिरोमणि ॥३०॥
चामरग्रहणव्यग्रपाणिपण्याङ्गनाननैः।
भावि स्म भूपतिस्ताम्यचाराभिरिव शीतगुः ॥३०३।
वर्ष सन्दानधारामिगर्जन्तं निम्ननिस्वनस् ।
गच्छन्तं मन्दया गत्या मूर्तिमन्तमिवाम्बुदम् ॥३०॥
उत्तमकुम्मसंरम्भस्थिताशाननान्तरम् ।
मदवारिक्षरद्धाराधोरणीधौतभूतलम् ॥३०५॥
तालवृन्तैरिवोत्तालै. कर्णतालैः प्रचारिमिः।
विनिवारयन्तं भ्रमरान भ्रमतो दानविह्वलान् ॥३०६॥
कालिन्दीजलरोलम्बकजलश्यामलच्छविम् ।
गतं जङ्गमतां मूर्त्या शैलोश्चयमिवाचनम् ॥३०७n
सिन्दाकशिरपिण्डजितवालार्कमण्डलम् ।
शुण्डादण्डएराभूतमुजगाधिपविग्रहम् ॥३०८॥

·७० पार्श्वनाथचरित्रे- जय जयत्युम्वरद्वन्दिततमङ्गलमञ्जलम् । अध्यारोह मनुजकुअरो रत्नकुञ्जरम् ।।३०९॥(पड्मिः कुलकर) निःशेषसैन्यसंहृता दूतिका इव सर्वतः । प्रणेन्दुः धर्यतूर्याणां पतय पटुनिस्वनाः ॥३१०॥ प्रभूतैः पत्तिमि. क्लुप्तपरिपन्थिविपत्तिमिः । तदुवैश्रिवाभिश्वोचैम्श्रवस्तुल्यैस्तुरङ्गमैः ॥३१॥ अनेकपैरनेकैश्च हस्तिमल्लसहोदरैः। पटुघण्टाटणत्कारकारिभि. स्वमहारथैः ॥३१॥ भूपतिः स्थगिताकाशः पांशुभिः पृतनोत्थितः। पूर्वं पूर्वदिशं प्रति सोऽचलत् चक्री दुर्धरः ॥३१३॥(निभिर्विशेषकम् अचालीवक्रमग्रेऽस्याः पृतनाया नमश्चरम् । ध्वस्तारातितमःस्तोमं विम्ब व्योममणेरिध ॥३१४॥ इयरत्नं समारूढो दण्डरत्नधरपुरः। सेनानीरत्नमचलचकिमूतिरिवापरा ॥३१५॥ मन्त्रशकिरिवात्यर्थ कर्मठेशान्तिकर्मणि । पुरोधोरत्नमचलदचलापतिना समम् ॥३१६॥ दिव्यभोजनं निर्मातुमलं सैन्यकृतेऽचलत् । रहिरत्नं समं राज्ञा शत्रशालेव जंगमा ३१७॥ विश्वकर्मेव निर्मातुमलं सैन्यश्रियाविकम् । अचालीद्धार्धकिरत्नं रत्नगर्भामुजा सह ॥३१८॥ चर्मरत्नमचालीच रात्रिरत्नमिव द्रुतम् । तदैव स्थानविस्तारशक्तिविस्फूर्तिमूर्तिमत् ॥३१॥ पुनः प्रचेलतू रत्ने मणिकाङ्किण्यो तमोपहे। रवीन्छो. प्रसरधाममण्डले मण्डले इव ॥३२०॥ असिरत्न रत्नेन सार्धमचालीदुल्वणम् । दीपप्रतापदीपस्य कलिकेवास्य चक्रिणः ॥३२१॥ एवं च गच्छतस्तस्य चक्रिणोऽध्वनि दिग्जय.। शकुनैरतुफूलाथैः प्रत्यपादि सुरैरिव ॥३२२॥ रजोमिभूरिमिः सैन्योत्थितैश्छन्नं नमोऽङ्गणम् । भूमेः समुत्थितारिवाहाम्रपटलैरिव ३२३॥ रजस्तमलि सान्द्रेऽपि तत्सैन्यं सुखमव्रजत् । दृष्टमामिवोद्दीप्रकुन्तकोटिप्रदीपकै ॥३२४॥ चिात्कारैः स्यन्दना वाहा हषामिर्गर्जितैर्गजाः।

·तृतीयः सर्गः।
कुन्ताः सुभटाः सैन्ये लक्ष्यन्ते पांशुटुर्दिने ॥३२५॥
प्रयाणैरेकयोजनमात्रैर्मार्गे व्रजन नृपः।
प्रापत् क्रमानतः कूलंकषाकूलं स दक्षिणम् ॥३२६॥
चारीणि वायणादेव नद्या आददतस्तदा ।
ववधूमदमित्यते मा भूत् स्तोकमदःपयः ॥३२७॥
काय गङ्गा नैतत्सैन्यगृह्यमाणजलाऽप्यगात् ।
स्फातिं साऽतीव तद्वैरिमानिनीनयनाम्बुमिः ॥३२॥
एवं स्व कूलिनीफूलेऽनुकूलगमनं व्रजन् ।
भागधं तीर्थमापैष चक्री चक्रानुगः क्रमात् ॥३२९।।
द्वादशयोजनायाम नवयोजनविस्तरम् ।
सैन्यं न्यवीविशदसौ पूर्वपाथोधिरोसि ॥३३०॥
वार्धकिा कृतवांस्तत्र बन्धुरा सौधधोरणिम् ।
एकं च पौषधागारमगारं पुण्यसम्पदाम् ॥३३१।।
कृताष्टमतपास्त्यकमग्नेपथ्यविलेपनः ।
पौषधौषधमग्रहीत् (रोगद्वयविनाशकम् ) ॥३३॥
मागधतीर्थाधिदेव देवं चेतसि संस्मरन् ।
कुशसंस्तारके तत्र चक्री तस्थौ दिनत्रयम् ॥३३॥
पौषधान्तेऽथ पौषधागारा निर्गतवानसौ।
स्वर्भानुमुखतस्तुणे पूर्णेन्दोरिव मण्डलम् ॥३३४॥
स्वर्णस्तम्भपताकाभिर्भासुरं चरविष्टरम् ।
निभृतं च भृतं दिव्यशक्तिभिःशस्त्रजातिभिः ।३३५॥
किङ्कणीकाणसुभगं चतुरश्वं महारथी।
रथमध्यास्त मघवा विमानमिव पालकम् ।।३३६॥ (युग्मर)
तुरङ्गप्रोथफूत्कारत्रस्तनक्रकुले कूले।
उच्छलल्लोलकलोलकोलाहलसमाकुले ॥३३७॥
प्रविश्य जलधौ नामिदनं जलनिर्जलम् ।
अभ्यगाहत भूभर्ता रथेन रथिनां धर. ॥३३८॥ (युग्मस्)
अधिज्यीकृतकोदण्डः पाणिनाकृष्य शिखिनीम् ।
धनुर्विद्योहारमिच सरकारमकारयत् ॥२३॥
भुजङ्गममिव रन्ध्राद नीरन्ध्रौजाः क्षमापतिः ।
अयेषुमिषुधेः स्वीयनामाई कृतवान् बहिः ॥३४॥
सौष्ठव स्पण्या मुष्टया वाण वाणासने नृपः ।
न्यवाद प्रत्यार्थिमूपानां धनदण्डमिवारसि ॥३४१॥

·. ७२ पार्श्वनाथचरित्रे- आकान्तमाचकर्ष सायकं लोकनायक । किञ्चिद्वक्तुमनःपुद्धवचःश्रोतुमिवोधतः ॥३४२॥ मापं ताहगवस्थानस्थितं वीक्ष्य पयोनिधिः। चुक्षोभ मम सर्वस्वं हर्तुमित्येष उद्यतः॥३४॥ मुरासुरोरगाधीशरभ्यधिष्ठितमन्वहम् । पुङ्खानने वहिमध्ये तत्रैवावस्थितैरिव ॥३४॥ साक्षरमालाकारकं सलेखमिव हेरिकम् । वाणं मागधतीर्थेशं प्रत्यमुञ्चद् महीपति.॥३४५॥ पवनापूरितपुदखो वासुखप्रस्थविहङ्गमः। वाणः स रुरुवे गच्छन्नुत्पक्ष इव पक्षिराट् ॥३४६|| वज्रपाणेरिव बज्रो दण्डो दण्डधरादिव । विद्युदण्ड इवाम्भोदात् कोपशक्तिर्मुनेरिव ॥३४७॥ शूलपाणेरिव शूलं सीरं सीरधरादिव । तत्कोदण्डादधोगच्छन्नशामिष्टेष सायकः ॥३४८॥ (युग्मम् ) अतिक्रामन् क्रमादेष बाणो द्वादशयोजनीम् । मागधेशसमाभूमौ हृदि वनमिवापतत् ॥३४॥ विद्युत्पात इवोत्पातकृत् पृषत्क पतन् पुर। सद्यो मागधतीर्थेशक्रांधाग्नीन्धनतामगात् ।।३५०॥ पतितं पत्रिणं पृथ्व्यां ततो मागधतीर्थराट् । भोगीवात्मीयहन्तारं वीक्ष्य कोपपरोऽजनि ॥३५१।। कृतान्तकार्मुकाकारकुटीभङ्गभीषणः । वायुपूरितभस्त्रामनासासम्पुटवारुणः ॥३५२॥ आतात्रीकतनयनतिरेखाकृतभालभू । इत्यसी वचनं प्रोञ्च कोपोद्वारमिवावमत् ॥३५॥ (युग्मम्) य कण्टुं चक्षुषोस्तीक्ष्णकुन्ताग्रेण चिकीर्षति । यः केसरैः केसरिणस्तालवृन्तं विधित्सति ॥३५४n सुखामिलापुको यश्च संयमिनी टिवृक्षति । मननाय भुजाभ्यां यो वैतरणी तितीर्पति ॥३५५६ अवज्ञातस्वजीव स चिक्षेपैनं शिलीमुखम् । इति त्रुवन् स दवोटसम्पुटं विष्टरं जहौ ॥३५क्षा(त्रिभिावशेषकम्) इस्तेन हस्तमास्फाल्य कोशात् कौक्षेयकं द्रुतम् । आकर्पत् कर्दमाच्छुण्डादण्डं कुलरराडिव ४३५७॥ स्मिंश्च कुपित पाढं कुपितास्तत्पदातयः ।

·७३
तृतीयः सर्गः।
स्वामिवरिणि यः कोपाटोपोऽधात् स हि सेवकः ॥३५८॥
शुबधीसखस्तस्य वीक्ष्य रोषारुणेक्षणम् ।
नाथ, जग्राह तं बाणं स्वामिक्रोधाग्निवारिदम् ॥३५९॥
धाचयामास स प्रीतिवान् निर्वर्ण्य पनिणम् ।
स्वर्णबाहुण्यं चक्री त्वत्तः सेवां समीहते ॥३०॥
आदाय तमिधू मन्त्री समागात् स्वामिनोऽन्तिकम् ।
बाणं च दर्शयामास क्रोधव्याघेरिवौषधम् ॥३६॥
स्वर्णवाहुरयं चक्री त्वत्सेवापूर्वकं विभो।।
त्वत्तः समीहते दण्डं तत् त्वं च प्रगुणीकुरु ॥३२॥
श्रवणाद् मन्त्रिणो वाचो वीक्षणात् तस्य पत्रिणः ।
इयाय शान्ति तत्कोपोऽझारराशिरिवाम्भसः ॥३३॥
तदाज्ञामिव तं बाणमादायोपायनान्वितः।
समेत्य मागधाधीशश्चक्रिणं प्राञ्जलिर्जगौ ॥३६॥
दिण्या दृष्टोऽसि दृष्टयाऽध मया त्वं जगतीपते।।
निशालेशाप्तशोकेन कोकेनेव नभोमणिः ॥३६५॥
भूपकोटीर | काटीरमिवाज्ञां तव भूर्धनि ।
अतः परं वहिप्यामि भृत्यं मामुररीकुरु ॥३६६॥
उक्त्ववमर्पयामास मार्गणतं च चक्रिणे।
कोटीरं कुण्डले द्वे च स सर्वस्वमिवात्मन' ॥३६७॥
जग्राह तदनुग्रहहेतवे प्राभृतं च तद ।
राजा तं समभाषिष्ट भाषयाऽमृततुल्यया ॥३६८॥
तत्रैव मागधाधीश यशास्तम्ममिव स्वकम् ।
संस्थाप्य विससजैन सैन्यं चागाद् महीशिता ॥३६९॥
अपस्त्य ततः स्थानाद् विहिताष्टमपारणः ।
चक्री चक्रे मागधेशोत्सवमष्टाहिकं तदा ॥३७०॥
ततो नभसि चलता चक्रेणार्कसनाभिना।
वेत्रिणेवानुगतः स चक्रवर्ती चचाल च ॥३७१॥
प्रत्यहं पथि गच्छंश्च प्रयाणैरेकयोजनः ।
चक्री घरदामतीर्थ प्रत्यगावक्रपृष्ठगः ॥३७२॥
एलाककोललवलीलवङ्गफलसड्डुले।
दक्षिणाम्भोधिपुलिन स स्वसैन्यं न्यवीविशत् ॥३७॥
तत्राप्यष्टमभागेष पौषधवतमाददे
पौषधान्ते रथारूढोऽम्भोधिमध्ये समागमत् ॥३७॥

·७४ पार्थनाथचरित्रे- पूर्वेण विधिना चक्री वरदामसुरं प्रति । प्राहिणोद् चाणमात्मीयमिव सन्देशहारकम् ॥३७५॥ शान्तिं जगाम तन्मन्युराश्रुतैराशुगाक्षरः। दिव्यमन्त्राक्षरै. सर्पन विपधेग इवोरगः ॥३७क्षा घरदामामर: सोऽध तमादाय शिलीमुखम् । उपतस्थे महीनाय दूताहत इवानुगः ॥३७७॥ प्रीत्यैवानाथनाथस्त्वमनाथन मयाऽधुना। दृष्टोऽस्यधाटताऽटव्यां तापातेनेव भूरुहः ॥३७८॥ प्रादयमिव तं पाणं मुक्त्वाऽस्याने ददौ मुदा । दिव्यमेकं कटीसूत्रं सूतमंशोरिवांशुभिः ॥३७२।। प्राभृतीकृतवानेष पुरस्ताच्चक्रिणः पुन. । मुक्काराशिं पयोराशेः सर्घस्वमिव संहृतम् ॥३८०॥ अनुग्रहाय जग्राह तत्सर्वे तेन दौकितम् । तत्रैव स्थापयामास तं सामन्तमिवात्मन. ॥३८१ नत्वैनं तुष्टिपुष्टात्मा तत्रास्थाद् वरदामपः । पीतामृतमिव स्वामिप्रसादस्तुएिपुष्टिकृत् ॥३८२॥ स्कन्धाचारं समागत्य राजा विजयिनांवरः। सार्धमात्मपरीवारैर्विदधेएमपारणम् ॥३८॥ तव स्वीयसवाऽष्टाहिकं जगदुत्सवम् । उद्दिश्य वरदामेशं चक्री चक्र महोत्सवम् ॥३८३n ततःप्रभासमुद्दिश्य चक्री चक्रानुगोऽचलत् । प्रतीची प्रति प्राचीन हवन्धुरिवापर. ॥३८५॥ रथचीत्कारभेदेन भुवमाराटयन् पथि । दिनैः कतिपयैः प्राप तत्सैन्यं पश्चिमाम्बुधिम् ॥३८६॥ पूगीप्रेयालहिन्तालनालिकेरवनाकुले । मण्डपीकृतताम्बूलघल्लीपल्लवलालिते ॥३८॥ निदधे च निजस्कन्धावारंवारितशात्रवः । तत्र भूमीभुजां मुख्यः पश्चिमाम्भोधिरोधसि ॥३८८॥ (युग्मम् । प्राग्वत् तत्रापि शिविरे पौषधं पौपधोकसि। चक्री चके प्रभासेशं विदधद् ध्यानगोचरम् ॥३८९॥ पोपधान्त महीनाथो रथमारुह्य साश्वकम् । सत्वरं पश्चिमाम्भोधि सिन्धुपूर इवाविशत् ॥३९०॥ चाणं वाणासने पञ्चवाणरूपो निधाय सः।

·।
तृतीयः सर्गः।
प्रभासाधीशमुहिश्याऽमुञ्चदिन्द्र इवाशनिम् ॥३९१॥
निर्वर्ण्य वाणवांस्तान सोऽपि कोपं जहाँ द्रुतम् ।
गन्धान्धमधुपैःद्धान् गन्धेमानिव मत्कुणः ॥३९२॥
बाणपाणिरुपादायोपायनं स उपेयिवान् ।
गुरु शिष्य इव प्रोचे चक्रिणं च कृताञ्जलिः ॥३९३॥
अद्य भूप भवन्मूर्ति वीक्ष्याहममजं मुदम् ।
वर्षाकलुषवाक्लिष्टो मराल इव मानलम् ॥३९४॥
उरोमणिशिरोरत्नाङ्गदस्वर्णादिकं मुदा ।
ददाति स्म नृपायैष इषुदानपुरःसरम् ॥३९५॥
उपदादानतुष्टः स तत्रैवाऽस्थापि भूभुजा।
आगतं च स्वयं सैन्ये वन्ध्याद्राविव कुम्मिना ॥३९६॥
सधः कल्पनुभेनैव गृहिरत्नेन निर्मितम् ।
दिव्य भोज्यमभुष पार्थिवोऽष्टमपारणे ॥३९७४
विहिताष्टाह्निकमहो महीनाथपुरन्दरः।
अन्वादित्यमिवालोकोऽनुचक्रमचलद् मुदा ॥३९८॥
ततः प्राचीमुखं प्राचीस्वामीव विक्रमी क्रमात् ।
स्कन्धावारं निदधेऽनु सिन्ध्वोकः सिन्धुरोधसि ॥३९९॥
विदधेऽथाष्टमं राजा तत्तपःकम्पितासना ।
सिन्धुदेव्यप्युपेयाय प्राभृतं विनती करे ॥४०॥
चिरखीव चिरं नन्देत्याशीःपूर्व जगाद सा।
किंकयैव मया कार्य किं कार्य देव! तद्वद ? ॥४०१॥
सहस्ररत्नकुम्भानां स्पष्टं च विष्टरे उमे ।
केयूरे कटके दिव्यं वासश्चादाद् नृपाय खा ॥४०२॥
तुराषाडिव तत्सर्व सिन्धोरादाय भूपतिः ।
व्यसृजत् तां समानन्ध चरितुं गामिवोषसि ॥४०३॥
कृतपारण ऊर्वीशो विधायाष्टाह्निकोत्सवम् ।
अनुचक्र चचालानेऽनुप्रवाहमिवोदकम् ॥४०४॥
ततो गच्छन् क्रमाद् मार्गे चक्री पूर्वोत्तराशया।
ययौ श्रियाऽऽन्ये वैतात्ये विजयाधद्वयावधी ॥४०५॥
कटके दक्षिणे तस्य निज सैन्यं निवेश्य च ।
कृताष्टमतपाश्चको वैताख्याधीशमस्मरत् ॥४०६॥
तद्विष्टरमकम्पिष्टाश्वत्थपत्रमिधानिलात् ।
आगतो ज्ञात्वा चक्रीशागतिं सच जगाविति ॥४०७॥

·७६ पार्श्वनाथचरित्र- द्रव्यावत्त वैषोऽस्मि प्रेयस्तै काश्यपीपते।। तदादिश ममादेश किंकरः किं करोम्यहम् ? ॥४०८॥ रत्नालङ्काररत्नानि भूरिभद्रासनानि च । स सद्यः प्रददौ न्यासीकृतानीवावनीपतेः ॥४०९॥ प्रतिजग्राह राजाऽपि तेनोपदीकतं मुदा । स्वामिप्रसन्नचिहमुपदावानमादिमम् ॥४१०॥ समान्य विससर्जनं गृहायातमिवातिथिम् । तत्र चक्रे पारणान्ते चक्री चाष्टाहिक महम् ॥४१॥ चक्रानुगोऽचलचक्री तमिश्राह्वां गुहां प्रति । तत्सेना चाविशत् तन्न सार्थः सार्थपतेरिष ४१२॥ नृपाल: स्मरणीकृतकृतमालोऽष्टमं व्यधात् । सोऽभ्यगादुपदापाणिश्चक्रिणं चलितासनः ॥४१३॥ तमिश्राया. कन्दराया द्वारे द्वारस्थ इवास्म्यहम् । सेवकं पालकमिव मां प्रशाधि धराधव ॥४१४॥ इत्युक्त्वा सोऽर्पयामास तस्मै वसुमतीभुजे। युवतीरत्नयोग्यानि तिलकानि चतुर्दश ॥४१५॥ स्त्रीरत्नोचितदिव्यनग्रवस्त्रालङ्करणानि च । तत्कोशाध्यक्ष इव स व्यतरत् पृथिवीभुजे ॥१६॥ तदादानेन संमान्य व्यसृजत् तमिलापतिः। कृतभुकिश्च विदधेऽष्टाहिकं स महोत्सवम् ॥४१७॥ अथान्येयुः समाय चक्रवर्ती चमूपतिम् । गुरुः शिष्यमिवैवं तमादिदेश प्रसन्नवाग् ॥४१८॥ सिन्धुरासिन्धुवैताव्यपर्यन्तं सिन्धुनिष्कुटम् । दक्षिणं चर्मरलेनोत्तीर्यापगां वशीकुरु ॥४२९॥ चम्पतिगुणोपेतश्चमूपतिरसौ दुतम् । दामेव निदधे मूनि शासन क्षितिशासिनः ॥४२०॥ सामन्तसन्यैः सहितः प्रतिधिपरिवात्मनः । धेयकं दधत् कण्ठे जयश्रीदोलतामिव ॥४२१॥ विधाणो हदये हारं शोर्यपुजमिवामलम् । मौलो मौलि दधानश्च प्रसादमिव चक्रिणः ॥२२॥ निपगी हो दधत् पृष्ठे स्वदोर्दण्डाविवोद्भटी। विध्रच्चापमधिज्यं च धक्रीकतमिवाशनिम् ॥४२३॥ महादण्डधरो दण्डपतिदोर्दण्डचण्डिमा ।

·७७
.
.
तृतीयः सर्गः।
कुम्भिरत्नमथारोहद केसरीव गिरेः शिरःn४२४ा(पञ्चभिःकुलकर)
अर्ध सैन्यं समादाय चक्रिणश्च चम्पतिः।।
अस्थात् सिन्धुतटे भतुमिवैतां सैन्यपांशुभिः ॥४२५॥
यत्रोषस्युप्तधान्यानां निष्पचिः स्याद् दिनात्यये ।
विस्फूर्ति याति यत्स्फातिः क्षणाद् द्वादशयोजनम् ।।४२६॥
नदीनदनदीनाथमुख्याम्बूलारणक्षमस् ।
अस्माक्षीत् पाणिना चर्मरलं तत् पृतनापतिः ॥४२७॥ (युग्मम्)
प्रासरचर्मरत्नं तद् युगपत् पुलिनद्वये ।
मुक्तं तत्सलिले गुह्यमिव दुर्जनचेतसि ॥४२८॥
सत्तीर्य तेन मार्गेण कुल्यामिव नदीमिमास् ।
आससादापरं कूलं यशोमूलमिवात्मनः ।।४२९।।
निर्जित्य यवनांस्तत्र तेभ्यश्चादाय प्राभृतम् ।
तत्कीर्तिमिव तत्सर्वमढौकिष्टैष चक्रिणे ॥३०॥
सच्चक्रे चक्रिणा चक्रपतिदेष वात्मनः ।
स्वावासं सोऽप्यगात् तुष्टस्त्रैलोक्यैश्वर्यभागिव ॥४३॥
अथान्येधुः समाकार्य चक्रवर्ती चमूपतिम् ।
उद्घाटय तमिश्राया द्वारमैवं समादिशत् ॥४३२॥
सेनानीरपि तत्राशु गत्वा चक्रेऽष्टमं तपः।
अष्टमान्ते दधद्धूपघर्टी द्वारमुपेयिवान् ।।४३३॥
आलोकमात्रतस्तस्यारतत्कपाटौ प्रणम्य च।
अाहिकोत्सवं तत्र विदधे पृतनापति ॥४३४||
कपाटोघाटनं ज्ञात्वा विजयी विजयेश्वर।।
करिरत्न समारूढस्तमिश्राद्वारमाययौ ॥४३५॥
भानुवद्भासुरं यक्षसहस्राधिष्ठितं नृपः।
मणिरत्नमुपादत्त चतुरङ्गुलमुल्वणम् ॥४३॥
दक्षिणे कुम्मिनः कुम्भे न्यस्य तद् मेदिनीधनः।
अनुचक्र मिश्राया गुहाया द्वारमाविशत् ।।४३७n
षट्दलं सेवितं यक्षसहस्रणाष्टकर्णिकम् ।
सूर्येन्दुकान्तकाकिणीरत्नं राजा ततोऽप्रहीत् ।।४३८॥
गुहाभ्यर्णद्वये तेन गोमूत्रिकाममाद् नृपः।
अलिखद् मण्डलान्याशु योजने योजने प्रजन् ॥४३९॥
धनुःपञ्चाशदायामान्युधोतप्रवणानि च।
जातान्यखिलान्येकेन पञ्चाशत्तकान्यन्यथा ॥४४०॥

·७८
पार्श्वनाथचरित्र-
गच्छंस्तेन प्रकाशन गुहागर्मस्थिते उमे ।
उन्मग्नानिमग्ने नाम्ना निम्नगे प्राप भूपतिः ॥४४॥
चक्री वाईकिरलेन कृतेन रत्नसेतुना ।
उमेते सरितो तत्रोत्ततार वरलीलया ॥४४॥
व्रजन क्रमाद्नृपो गुहामाच्यद्वारमुपेयिवान् ।
तत्कपाटद्वयमपि मीत्येवोद्घाटितं क्षणात् ।।४४३॥
प्रथम निरगाच्चकी गुहातोऽक इवाम्रतः ।
चक्रमिारवाकया चक्रिसेनापि निर्ययौ ।।४४४॥
आयामविस्तरोच्चत्वे पञ्चाशद्वादशाष्टमिः ।
योजनः प्रमितां गुहामतिचक्राम तां नृप. १४४५॥
उदग्विजयवर्षार्धे विजेतुं चक्रिणां वरः ।
प्राविशद्विषयान् म्लेच्छभूपानां तन्निवासिनाम् ॥४४॥
शात्वा तेऽथ किरातास्तं चक्रत्तिनमागतम् ।
जन्याय जधिरे सजाः स्वदलैनिखिलैरपि san
म्लेच्छै सार्ध चक्रिचमूयुयुधे विविधायुधैः।
अथैपा तै. पराभूता मरालीव शकृत्प्रजैः ॥४४॥
सेनानायोऽय ता सेनामनाथामिव विद्रुताम् ।
वीक्ष्याभूत संयते सजो जितकाशी हि तत्र सः ॥४९॥
सोऽएशताङ्गुलं दैयेऽशीत्यकुलं समुच्छ्तिम् ।
परिणाहे च वपुष एकन्यून शताङ्गुलम् ॥४५०॥
विंशत्यङ्गुलबाहुं च शुद्धलक्षणलक्षितम् ।
प्रशस्त दशावतॆभूपितं भूषणैरिध ॥४१॥
मारुतमिव जङ्घालं कमलापोडमाह्वया ।
अश्वरन चमूनाथोऽध्यारोहद् व्यूढकटः ॥२॥
चतुर्भिः कलापकम्
दैयविस्तारयोर्माने पश्चाशत्पोडशाकुलम् ।
अर्धाङ्गुलं च बाहुल्ये सोऽसिरत्नमुपाददे ॥४५३॥
सुसजितचमूचक्रश्चमूनाथोऽथ सत्वरम् ।
गत्वा जिगाय तान् म्लेच्छान् कुखरानिव केसरी ॥४५४॥
पतेभ्यः काञ्चनरत्नोपदामादाय सैन्यराट् ।
चकिणे दोकयामास स्वौजोद्रोरिष मखरी ।।४५५।।
प्रयाणै. कतिमिश्चक्री ततोऽगाद निपधाचलम् ।
कृत्वाऽष्टमं रथाकदो गयी च तदुपत्यकाम् ॥४५॥

·हनीयः मर्गः। कारस्पादि ग्यामिंग गिगद । प्रदिपपपपानामा पाणगापम Irist पागपनांद मागासुदीप मि. मागायुपायनं पथ ॥४५८ यद्रगुमनाममाशिलोपथी। मतदुपर कामगाराम मम .. पिएमrrian मारपगापः। सगादपनादादिमागमति नम्र ri ritik नत्रारदार गांभोगीप मानरम ४६!" नि च ममा निकोटिगा। पया Tirurat नाम II मनः मन्द गरिनिगारपः। गोदय भूपानमा पर पारम.neran गरिराराम । नो पानिपपापागम In गगी गरियर न गम्निनाम । दानवारियाद मगध मरिमरा Irtill मग्यभारनगमानना गमागाध मानिः । नाच्या मार म.प्रमनिर६॥ स्यापारमियान भागनिमः। उनम्मिनितम्:म्प पायी गपीगिन ४६) र पिपाधान शिगांपुशंगापतिः। গার বানানো, ঘানান, fer अग्त्रिीपयधार प्रास रास्यामुगाक्षर। सागुम्बन गया स्तम्प नम्परमा एप ॥४॥ नमान मामधेनेय वोपन साधिताम् । कामचायगम्पशा कानापमपीमियmeson मगुगम्यामियरयाः कपोलान्यां पिराजिताम् । नभिनाला मासपणेरिया ॥७॥ विनती कुनी मापिय कम्पपंम्मिनः। नामियमितम्यन गटासी मन्धरास्थिति ॥४७॥ मृदुलस्पा करनीगर्भसंदर्भितामिय।

·८० - - पार्श्वनाथचरित्रे- दधानामोष्ठविम्वे च विम्बीविम्बे इवारुणे ॥५७३|| यथाईन्यस्तरलालडार रनखनीमिव । रम्यां सुरासुरस्त्रीणां सौभाग्यैरिव निर्मितास् ॥४७४॥ अगण्यपुण्यलावण्यां कन्यां स्त्रीरत्नमद्धताम् । तेऽथास्मै प्राभृतीचक्रुः सर्वस्वमिव सञ्चितम् ॥४७५|| (षमि कुलकम्) अथान्यदपि रत्नादि दौकितं खेचरेश्वरैः। तदादात् सर्वमूर्वीशचिन्हं चक्रिश्रियामिव ।।४७६|| विएज्यतांस्ततश्चयनु चक्र प्राप जाहवीम् । सेनां न्यवीविशत् तस्याः कूले कोमलवालुके ॥४७७॥ सेनान्याऽसाधयत् सोऽथ तस्या उत्तरनिष्कुटम् । गङ्गादेव्यपि सच्चके चक्रिणं सिन्धुवद् मुदा ॥४७ व्यावृत्तोऽथ ततश्चक्रमनुगच्छन् क्षितीशिता। खण्डप्रपाताहां गुहां मृगेन्द्र इव लब्धवान् ॥४७९॥ तदीयाभ्यर्णसंन्यस्तसैन्यो वसुमतीपतिः। आराधयन् नाट्यमालदेवमटममतभार ॥४८०॥ स चागादुपदापाणिश्चम्यादात तां स्वकामिव । सत्कृत्य विससर्जेनं स्वयं च कृतपारणः॥४८१॥ निदेशादथ भूमर्तुः पूर्ववत् पृतनापतिः । स्वगृहस्येव गुहायाः कपाटाबुदघाटयत् ॥४८॥ उद्घाटितकपाटां तां पूर्ववद् भूपपुङ्गवः। गुहामुलड्धयामास केसरीव वनस्थलीम् ।।४८३।। निवेश्य सेना जालन्या: पुलिने पश्चिमे ततः। निधीन नव समुद्दिश्य चक्री चऽयमं तप.॥४८|| पौपधान्ते क्षमाजानिमभ्यगुर्निधयो नव । गुथकानां सहस्रणाधिष्ठितास्ते पृथक् पृथक् ॥४८५|| नैसर्प. पाण्डकश्चैव पिङ्गलः सर्वरत्नका। महापा-काल-महाकाल-माणव-शङ्खका. ४ि८६।। उच्चविस्तारदैध्येऽनघद्वादशयोजनाः। ते समाः काञ्चनाश्चाए चक्रोपरि प्रतिष्ठिता ॥४८७॥ चकचन्द्रार्कचिहाश्च सम्पूर्णा स्नराशिमिः । घर्यवडूर्यमणिः कपाटः पिहितानना ॥४८८॥ तदधिष्ठायका देवाः स्वेपामेवामिधामिधाः। , - ·? না মা। পাখি, মাগুয়া লাগান। ভুয়ানুলনা । বনগালা নির্মাণ, ২০, সালমriণমগrঙ্গামামা। শ্য এ গ এ পাখি, সনেমায়। মানলে বিপদ বি. 1 মােগা মা পা বাগান। গুলশান গাে চিং গানখানালাম। এখন মন মানতার ৪ সাদা শিখ গথনা । নিমিনি কান না : ৪৮ লং সারিসালাম । লংকাণা মাগি যাশামাধরান্নাবানু। শনিশানবাঁচবো, খালাখানম। নানা খাদ না নিফ ৪৭ গ শ্যামলবাব দিল । # বাংলা নাম : ১০ বা ৱিাসবমিলে। সানবানু mrশিয়া ৫ ঘaraখাথে শi সায়াননি। না বলা যায় ! ন গাষিণী শাখ। কিয়া প্রাণ গেল সাত ৩২ ১ বাধাবিয়াল। সায়াসিমূৰংলানগুলি ৷ খুনঃ দুষছে ক্ষমঃ। পয়লাব ছাপ্লাগানদাত. जयत्युबामपटमालपाटकाः। বাঞ্ছামা টা আগেণীগ ॥৭০৭ ·पार्श्वनाथचरित्रे- नवििनधिभिर्युको मञ्जूषाभिरिव श्रियाम् । स्वांशैरिव महारत्नेश्चतुर्दशभिरन्वित. ५०६॥ कढानां यौवनारुढप्रौढनृपाङ्गजन्मनाम् । छात्रिशता सहनश्च परिवोऽप्सरसामिव ॥५०७॥ प्रतिच्छन्दैरिवैतासां लावण्यागण्यसंपदाम् । तावतीमिर्देशलोककन्यामिः परिवारितः ॥५-८॥ द्वात्रिंशता सहस्त्रैश्च भूभुजां सद्भुजौजसाम् । शोभितः स्वकदोर्दण्डकल्पवल्लीफलैरिव ॥९०९॥ चतुरशीत्या लक्षश्च सतिस्यन्दनदन्तिनाम् । योधानां पनवत्या च कोटिभिः परितो वृतः ॥५१०।। अनुवाणमिव पुखोऽनुचक्रं चक्रिचन्द्रमाः। शुजन् जगत् सैन्यमयंच वालप्रवललैः ॥५११ (नवमिः कुलकम्) वाजिवक्त्रगलत्स्फारफेनस्थासकमौक्तिकैः । वितन्वानो वनस्थली ताम्रपर्णीसुतामिव ॥५१२॥ हेपांसहपं कुर्वद्भिः किशोर दुकेसरैः। अरण्यानीं विदधानो मन्दुराभिव सुन्दराम् ॥५१॥ मिल्लीहल्लीसकोलासहलेखोल्लिखितेक्षणम् । कुर्वन् वनं निजै. सैन्यैः पुरन्दरपुरोपमम् ॥५१४॥ पूरयन् रोदसीरन्धं नीरन्धैः सैन्यपांशुभि. । सृजन्निव नमोऽधोऽन्यदन्तरालेऽन्तरिक्षकम् ॥ १५ ॥ पुरग्रामाकरदोणमुखमुख्यमहीभुजाम् । फलावलीमिव दूणामायच्छन्नुपदां पथि ॥ ५१६ ॥ अम्भोवाह त्वाम्मोभि सुखयन् जनतां धुनै । स्वांपुरी स्व.पुरीरम्यांमाप पृथ्वीपुरन्दर ॥१७॥ (षभिःकुलकम् ) निवेश्य च तदभ्यणे स्वसेनां तत्सुतामिव । तदधिष्ठायकं देवं ध्यात्वा चक्रेऽष्टमं नृप. ॥ ५१८॥ आयातेऽथ वशं तस्मिन् देवलोकशिरोमणिः । दिव्याज्ययंधात् मुकि कल्पवल्लीफलैरिव ॥५१९॥ प्रवरे स्वपुरे स्वर्द्धिस्पर्धितत्रिशालये। प्राविशत् पृथिवीपाल पौराणां जनयन् मुदम् ॥५२०॥ राजवारं ययावैप कैलासमिव यक्षराट् । करिणचोराताराशु गिरिशृङ्गादिवेमराट् ॥५२१॥ सेनानीप्रमुखं राजा लोकं लोकपुरन्दरः। .

·८३
तृतीयः सर्गः।
सत्कृत्य विससर्जापयामान्ते प्राधुर्णानिव ॥५२२॥
कामपत्नीसपत्नीभिः पत्नीभिस्ताभिरन्वितः ।
प्रासादे प्राविशद्भूपः कूपः सत्पुण्यपाथसाम् ॥५२३।।
विषयैर्विविधैर्दिव्यनाटकैश्च नर्नवैः ।
भोगानभुङक्त भूभर्ता स्वीकादाहतानिव ॥५२॥
अथ ते ज्ञापयामामुनरामरनमश्चरा।
स्वामिस्त्वं विजयस्यास्य षट्खण्डानामभूर्विभुः ॥५२५॥
अतोऽभिषेकस्ते कर्तु युज्यते द्वादशान्दिकः ।
चक्रिस्थितिरतश्चक्री तद्वचः प्रतिपन्नवान् ॥५२६।।
ते हदढदिनीनाथहृदिनीभ्यश्चाहर्जलैः ।
मन्त्रपूतैरभ्यपिञ्चस्तं मेरुमिव वारिवाः ५२७॥
निवृत्तेऽथोत्सवे तस्मिन् षदुखण्डावनिमण्डनः ।
सस्नौ कृतवलिप्रायश्चित्तकौतुकमगल' ॥५२८॥
ततोऽधिसौधमारूढो भुखन वैषयिकं सुखम् ।
अनैषीद वासरान क्षोणीवासवो वासवोपमः ॥५२९॥
उण्डश्चक्रमसिरछत्र रत्नानीमानि भूभुज।
एकेन्द्रियाणि चत्वारि बभूवुः शखवेश्मनि ॥५३०॥
मणिश्च काकिणी चर्म नवापि हि कुनामयः ।
शुक्त्यां च मोतिकानीव राज्ञः श्रीधाम्नि जज्ञिरे ॥५३१॥
पुरोधाः पृतनानाथो वाकिग्रहनायकः।
स्वपुरीमानिरत्नानि चत्वार्यपि हि जशिरे n५३२॥
वैताळ्यभूभृतो मूलेऽभूतां रत्ने हयद्विपी।
खेचरेषूत्तरश्रेण्या स्त्रीरत्नमुदपादि च ॥५३॥
विपक्षकुलकाकारिडरकोशे भानुमानिव ।
स सचकारशक्प्रेरणे पार्वणेन्दुरिव व्यभात् ॥५३४॥
क्षोणी क्षोणीपतौ पाति भावृतां च नभ स्थलीम् ।
एतत्तेजःपराभूतः परः कोपि न दिद्युते ॥५३५॥
पटखण्डाखण्डविजयविजयोदधिसम्भवे ।
न चह किमप्ययशो मृगारू मृगतामगात् ॥५३६॥
अथान्येधुर्धराधीशोऽधिरूढः सौधमूर्धनि ।
नाकिनोऽनेकशोऽपश्यत् कुर्वतो गमनागमम् ॥५३७॥
तदेव प्रतिहारेणानुगो दूतो मुदामिव ।
वनपाल. क्षमापालं समागादचिताअलि ॥५३८॥

·८४ पार्वनाथचरित्र- प्रोचिवांश्च पचोऽमन्दानन्दकन्दादुराम्बुदम् । नन्द नन्द चिरं नन्द दिष्ट्या संवर्धसे विभो ! १५३९॥ देवाय भवदुद्याने पद्मपण्डमिवांशुमान् । अलंचक्र जगन्नाथो जिनोऽमरनराचितः ॥४०॥ श्रुत्वेति धचनं तस्योदञ्चद्रोमाञ्चकञ्चुक. । सार्धद्वादश कोटीनां तस्मै क्षमापो वितीर्णवान् ॥५४१॥ विसृज्येनं व्यधाञ्चिन्तामित्थं वसुमतीपति.। धन्यास्ते कृतपुण्यास्ते येषां दृग्गोचरो जिनः ॥४२॥ नार्थेनोकिमनुष्याणां वन्दनीया च सावनी । यत्र चूडामणीयन्ते तीर्थेशपदपांशवः ॥५४॥ विचिन्त्येति मुमोचायमासनं लोकशासनः। भूमिलन्मौलिरिति चाहन्तं तुष्टाव तुष्टिभाग् ॥५४४॥ मुकिसीमन्तिनीसंगरहुसंगतचेतसे । जगजीवातुसहशे नमो भगवतेऽहते ॥५४५॥ स्तुत्वैवं मावसंदर्भभावितो भूमिवासवः । सज्जीकृतचमूचक्रोऽर्हन्तं वन्दितुमभ्यगात् ॥५४॥ निध्यातेऽथाईतश्चिह्न मानादिव मुमुक्षुराट् । उत्ततार क्षितित्राता सिन्धुरस्कन्धतो द्रुतम् ॥५४७॥ छत्रासिमौलिचामरोपानमुख्यं च पञ्चधा । राजचिहं मुमोचासौ साक्षानिर्णितेऽहति ॥५४॥ परीय परितोऽहन्तं नत्वाऽश्चित्व. च भक्तितः । न्यपद पर्षदि क्षोणीशक्रः शक्र इवापर. ॥५४२॥ भगवानपि संसारपारावारतरीनिमाम् । प्रारेमे जगदानन्ददायिनी देशनामिति ॥५५०॥ सदा प्ररिग्रहप्रस्ताः संसारापारगहरे। मजन्ति प्राणिनोऽम्भोधौ कण्ठाश्लिष्टशिला इव ॥५५१॥ तन्मुमुक्षा मुमुक्षुणामिव येषां शरीरिणाम् । उद्घीयन्ते भवाम्भोधेस्ते कृप्या इव रज्जुभिः ॥५२॥ इत्यहंद्देशनानीरधै तमू लो नृपः । कलयामास नैर्मल्यं कैवल्यकमलोचितम् ॥५५३॥ तीर्थरुत्पादपायोजेसमतो भ्रमरानिव । दध्यावित्येप निध्याय तेजःपुनमयान सुरान् ॥५५॥ . अदृश्यन्त भवे पूर्व फाप्यमी अमरा भया ।

·८५ तृतीयः सर्गः। इतीहापोहमापन्नोऽस्मापजाति स पूर्वजाम् ॥५५५।। अहो ताहासुरत्वेपि नाभवत् तुष्टिरात्मनः। वाडवाग्नेरिवागाधे निर्मनस्याम्बुधेर्जले १५५६॥ समस्तमुखविस्तारोत्तमाऽपीहक् च चक्रिता । न मेऽभूत तुष्टिलेशायाम्भोधेरिव पयःप्रथा ॥५५॥ प्रशमानन्दललितं साधुधर्म विनाऽथ सा। न तुष्टिः शिवस्य पुदिमुक्तेव जलधि विना ॥५५८॥ ध्यात्वेति धरणीनाथस्तीर्थनाथमुदाहरत् । तपस्यादानतः स्वामिन् ! प्रसीद मयि किकरे ॥५५९।। शानलक्ष्मीपयोराशिरभ्यधाद् भगवानपि । यथासुखं महामाग! भाग्यैरेष मनोरथः ॥५६॥ एवं निशम्यानुज्ञाप्य चक्रिराड् धर्मचक्रिणम् । वैराग्यधानिज घाम जगाम जनतावृतः॥५६२॥ धर्मकर्मस्थित राज्यनीतेर्निर्णाशभीरुकः । निदधे तनयं राजा सरोजरजनीकर ॥५६२॥ संवोध्य सकलमन्त.पुरं पोरान् परानपि । अगादुपजिन भूप उपकूपमिवाध्वग. ॥५६॥ पटं क्लिष्टपांशुमिव त्यक्त्वा साम्राज्यसंपद. । अङ्गीचकार धर्मस्य साम्राज्यं राजकुब्जरः ॥५६॥ सुरासुरनराधीशै. सेविताविघसरोरुहः । ततोऽन्यत्र वायुरिव व्यहरद् भगवानपि ॥५६५॥ व्यधाद्यतित्व राजर्षिहृषीकहययन्त्रणम् । पूर्वाचीर्णोच्छृङ्खलत्वप्रायश्चित्तं दिशनिव ॥५६६॥ . सोऽभूत् पटकायजीवानां षट्खण्डानामिव प्रभुः। विविधत्व समभ्येयुर्गुसयो नव ब्रह्मणः ॥५६७n रत्लेविच चतुर्दशस्वपि प्राणिविभक्तिषु । यतिरलो व्यधाद् यत्न निरन्तरमनातुरः ॥५६८॥ सळूपणैरिवोधतगुणोधैभूषितो भृशम् । जग्राह वपुषः सारं विजयस्येव संयमी ॥५६९॥ ज्ञानाम्यासपरः सोऽगाद् गीतार्थत्वमनुत्तरम् । सर्वत्रापि हि मुख्यत्वं सुप्रापं पुण्यशालिनाम् ॥५७०॥ आत्मवश्यमिवापश्यं भोग्यमजयति स्म च । स कर्म तीर्थचन्नाम विशत्या स्थानकैरिति ॥५७१० ·८६ पार्श्वनाथचरित्रे- तत्र चाहत्प्रतिमानामईतां च यदहणम् । स्तुतिश्चाशातनारोधः स्थानकं प्रथमं हि तत् ।। ५७२ ॥ सिद्धस्थानेषु सिद्धानामुत्सवैश्च नवनवैः। यश्च सिद्धगुणोच्चारसंस्तवस्तद् द्वितीयकम् ।। ५७३ ।। विनेयवालकग्लानमुनीनां प्रतिपत्तितः । प्रवचनस्य चौनत्याद वात्सल्याच तृतीयकम् ॥५७४॥ प्राअलीभूय वसनाशनौषधादिढोकनम् । श्रीगुरूणां गुरूणां यत् तुर्य तत्स्थानकं स्मृतम् ॥५७५ ।। गणान्तर्वासिनां विंशत्पदपर्यायज्यायसाम् । स्थविराणां च या स्थिरोपास्तिस्तत् पञ्चमं मतम् ॥५७६।। व्यपेक्षयाऽर्थश्रुतयोः स्वतः श्रुतवतां बहु । शुशूपया भवेत् षष्ठमन्नवस्त्रादिदानतः ॥५७७॥ अविश्रान्तत कर्मकर्मठानां तपस्विनाम् । वात्सल्यतः परिचर्याचरणं तच्च सप्तमम् ॥४७॥ सदैव द्वादशाङ्गारव्ये श्रुते प्रश्नानुचिन्तनै । ज्ञानोपयोगसूत्रार्थौ तपयोगस्तदएमम् ॥५७९॥ शङ्कादिदोषनिमुक्तं स्थैर्यादिगुणमूषणम् । नवमं दर्शनं सम्यक् शमादिलक्षणात्मकम् ॥५८०॥ चतुर्धा शानदर्शनचारित्रपरिचर्यया । दशमं विनयः कर्मक्लेशनाशनिवन्धनम् ॥५८।। इच्छादिवशधासामाचर्याचरणकर्मणि। परिहारोऽतिचाराणां स्थानमेकादशं स्मृतम् ।।५८२॥ मूलोतरगुणेष्वेष्वहिसामात्रादिसीमसु । उद्यमी निरतिचारो द्वादशं स्थानकं हि तत् ॥५८३।। दुर्ध्यानपरिहारेण यच्छुमध्यानधारणम् । क्षणे लवे मनाप्रीत्यै स्थानकं तत् त्रयोदशस् ॥५८४॥ शरीरमनसोर्वाधारहित च निरन्तरम् । यत्तपः कर्म शक्त्या तत् स्थानकं स्याश्चतुर्दशम् ॥५८५॥ दानं निदानमानन्दश्रियामनादि यन्मुनी। चाइमनोवपुषां शुद्धचा तत् पञ्चदशसंशकम् ।।५८६॥ वैयावृत्त्यविधी प्रौढा प्रीढिमक्तादिमिशस् । आचार्यादिदशाना या षोडशं स्थानमीरितम् ॥५८७॥ संघापायापनयनोपायप्रतयाऽनिशम् ।

·तृतीयः सर्गः। समाधिमनसो वा स्यात् तत् सप्तदश पुनः ॥५८८।। अपूर्वयो सूत्रार्थयोरुभयोरपि यत्नतः 1 अहर्निशं यदादानं तदष्टादशमुच्यते ॥५८९॥ इद्धया श्रद्धया दीप्त्या निवेदैकनिराकृतम् । सन्मानो यः श्रुतज्ञाने स्थानमेकोनविंशकम् ॥५९०॥ धर्मोक्तिवैद्यकज्योतिर्विद्यावादश्रुतादिभिः। उद्भासना शासनस्य तद्विशतितम मतम् ॥५९१॥ स्यादेकमपि यत् तीर्थकरकर्मनिवन्धनम् । स्थानं नैरुज्यकृद् महारसायनमिवाङ्गिनाम् ॥५९२॥ सर्वैः सर्वात्मनाऽमीमिः स्वामिना स्वर्णवाहुना । अर्जितं तीथकृन्नाम कर्म शमैककारणम् ॥५९३॥ आशया गुरुपादानां धैर्यधूर्वान् धुरंधरः । केसरीव स एकाको व्यहरद मुनिकुञ्जर ॥५९४॥ विहरनन्यदा क्षोणी क्षीरक्षोणीधरान्तिके। सोऽगात् क्षीरवणारण्यं राजधानीमिवान्तकी ॥५९५॥ तत्रारण्यमहाहिदैः सिंहाथै. स्वापदैभृते । दम्भोलिनेव घटितः सोऽस्थात् प्रतिमया स्थिरः ॥५९६॥ इतः कुरङ्गजीवः स निर्गतः सप्तमक्षितः । कुरात्माऽभूत् तत्र सिंहो यान प्रेतपतेरिव ५९७॥ विभ्राणो वदन शुण्डा दोर्दण्डमिच शासनम् । त्रासयन् स्वापदान् भूरीन् कृतान्त इव मूर्तिमान ॥५९८॥ वहिनिःसारयन् जिह्वां क्षुरिकां यमराडिव । भूपामध्यस्थितोत्तप्ततपनीयविलोचनः ॥५९९॥ भुवमास्फाल्य लागुलं मूर्ध्नि शूलमिवावहन् । प्रसारयन् मुखं दंष्ट्रारं कूपमिवापरम् ॥६००॥ वेडाक्षोभपरिक्षीणक्षोभितानेककुखरः। कुलिशाकारनखरश्रेणीमिन्नेमकुम्भभूः ॥६०१॥ केसरश्रेणिमिः क्षोणीपीठमाच्छोटयन मुहुः । आययौ मृगराजः स मुनिराजोऽस्ति यत्र सः ॥६०२॥ (पञ्चभिः कुलकम्) क्षुद्रक्ष्वेडारवः कण्ठीरवः क्षुत्क्षामकुक्षिकः। विषद्रुपल्लवोल्लासहशाऽपश्यत् तपस्विनम् ॥६०३॥ मुनि पञ्चानन. प्रेक्ष्य क्रुधोधुरो भवंस्तदा ।

·८८
पार्थनाथचरित्रे-
अधाविष्ट पुराभ्यस्तमत्सरस्फारितेक्षण ॥६०४॥
पुच्छाच्छोटोच्छलच्छन्दच्छलाद् रुरोद रोदसी।
सरन्ध्रा तन्मुनेरायां नीरन्धाऽपि तदाऽभवत् ॥६०५॥
तस्य पादप्रहारार्तिव्याकुला वसुमत्यपि ।
दिग्दन्तिनां तदुत्पातमाचिख्यारिवाचलत् ॥६०६॥
सटाच्छोटाद् दन्तिनीनामकाले भ्रूणब्रशकृत् ।
गिरीन् क्ष्वेडाप्रतिध्वानः सुजन् दुःशब्दनिर्भरान ॥६-७n
प्रादुर्भवतपूर्वकोपाटोपपाटलितेक्षणः ।
हर्यक्षो भिक्षुहर्यक्षं संनिकर्षमुपयिवान् ॥६०८॥ (युग्मम् )
तं शत्रुमिव मन्वानः क्षुद्रात्मा क्रोधदुर्धर ।
सिहोऽसौ सिंहतालेन मुनिसिंहममारयत् ॥६०९॥ (युग्मम् )
तत्महारोत्थितामथ व्यथां निर्ग्रन्थपुङ्गवः।
कर्ममर्मवणच्छेदक्षारक्षेपमिवाविदव ॥६१०॥
धर्मध्यानरतो ध्यानात् साधुधुर्यस्तयोग्रया।
अल्न चालितः स्यैर्यात सुमेरुरिव वात्यया ॥१६॥
दध्यौ स भगवान् स्वर्णबाहुः लाधुपुरन्दरः ।
मुहदीध मृगेन्द्रेऽस्मिन् स्तिह्य रे जीव निर्भरम् ॥६१२॥
जीवित्वाऽपि चिरखीव ! कार्य कर्मक्षयस्त्वया ।
तत्कारणमभूटेप तस्माद् बन्धोरपि प्रियः ॥६१३॥
रे जीव ! मृगराजेऽस्मिन् मा त्वं रोषो वृथा कृथाः।
नृणां पुराकृतं कर्म निदानं सुखदुःखयोः ॥६१४॥
अमुं मन्यस्व रे जीव । मृगेन्द्रमुपकारिणम् ।
धृतसौटवमर्यादानिश्चयोऽभूदतस्तव ॥६१५॥
एवं सिंह तथान्येषु प्राणिषु पूतमानसः।
मैत्रीभायमसी भेजे धर्मवल्लीफलोदयम् ॥१६॥
अर्हतां चापि सिद्धानां मुमुक्षुणां च साक्षिकम् ।
सम्यगालोचयामास दुप्कृतान्येप संयमी ॥६१७॥
कृताहारपरिहारो मुनिः पण्डितमृत्युना।
विपद्य दशम कल्पमगादस्वल्पसंपदम् ॥६१८||
महाप्रमो महात्मा स विमानऽत्र महाप्रमे।
विशत्यध्यायुरमरशिरोमणिरभूत् सुरः ॥६१९॥
भुखन भूयस्तरं कायचेतसो रुचिनां सुखम् ।
समयान् गमयामास स तत्र त्रिदशोत्तमः ॥२०॥

·तृतीयः सर्गः।
सिंहोऽपि हिंधौरेयः पर्यटनटवीतटे।
संजहे बहुशः सत्त्वान् संहार इव निर्दयः ॥२१॥
संहत्यानेकशः सत्त्वान् पारीन्द्रः पापपूरितः।
विपद्य श्वनमदनव्यथं तुर्यमुपेयिवान् ॥६२२॥
शीतोष्णयातनास्तनोपभुज्य बहुशश्चिरम् ।
उद्ववृते हरिर्जीवश्चतुर्थनरकादथ ॥२३॥
तिर्यग्योनावनेकांश्च स भ्रान्त्वा दुखिनो भवान् ।
कापि शाखापुरे दुस्थद्विजारात्मभूरभूत् ॥६२४॥
स्वर्णबाहुयतेरात्मा प्राप्यारन्नत्वमुत्तमम् ।
तैस्तनबैमोगैरभूत सुखस्यैकनिधानभूः ॥२५॥
गान्धर्वीणकलाकेलिविज्ञगान्धर्वधोरणेः।
ध्यानैरप्रीणात् नाकी को कर्णरसायनैः ॥२६॥
भिर्विविधपुप्पौधैर्गुम्फिताभिः सुगन्धिभिः ।
कण्ठन्यस्ताभिरस्वामः पुष्पकाल इवाशुभत् ॥६२७॥
हारकेयूरकोटीरपादुकाकुण्डलादिभिः ।
मण्डित तद्वपुरभाद् भूषणैर्लक्षणैरिव ॥२८॥
चिमानदीधिकोद्यानसरसीताण्डवादिषु ।
प्रापतुः फलमात्मीयं नियुक्त तद्विलोचने ॥२९॥
दिव्यैराहारसम्मारैरीहातस्तृप्तिकारिमि. ।
प्रोणाति स्माऽद्विजिह्वः स जिहां बल्लीमिवामृतः ॥६३०॥
कदाचित् कल्पगा अर्हत्प्रतिमाः प्रत्यपूजयत् ।
सुमना. सुमनोमुख्यः सुमनासग्मिरादरात् ॥३१॥
कदाचित् स्वर्णशैलाद्विशलेग्वानचं चारमिः।
चन्दनायैश्चिरं जैनीः शाश्वती. प्रतिमा मुदा ॥६३२॥
नन्दीश्वरादिद्वीपेष्ठ कदाऽप्यानन्दमेदुरः।
चक्रेऽहत्प्रतिमापूजां द्वात्रिंशद्बद्धनाटकैः ॥३३॥
इति धर्मरतः शर्मभोगान् भुखन्ननेकशः।
भूयांलमपि कालं सोऽनषोलशमिवामरः ॥३४॥
श्रीस्वर्णवाहुनरकुन्जरराजराजी
श्रीप्राणतत्रिदिव देविविलासशाली।
वामेयचारुचरिते हिमवाभिरामः
सर्गः समाप्तिमगमन् सुगमस्तृतीयः ॥३३५॥

·.
९०
पार्श्वनाथचरित्र-
इतिश्रीतपागच्छाधिराजभरिकसार्वमौमश्रीहीरविजयसूरिश्रीविज
यसेनहरिराज्ये संमस्वसुविहितावतंसपण्डितकोटीकोटीरही-
रपं०श्रीकमलविजयगणिशिष्यभुजियगहमविजयगणि-
विरचते श्रीपार्श्वनायचरितेतृतीयः सर्गः समाप्त.॥३॥
अहम् ।
अथ चतुर्थः सर्गः
अथात्र जम्वृद्धीपेऽस्ति क्षेत्रं भरतसंज्ञकम् ।
जम्बूद्वीपस्य दक्षिणमेदिनीमुखमण्डनम् ॥१॥
तत्सेतुनेव वैतात्यपर्वतेन द्विधाकृतम् ।
सव्यापसव्ययोर्जशे तत्र खण्डवयं प्रयम् ॥२॥
धर्माधर्मविदामार्यजनानां यत्र संस्थितिः ।
आर्यदेशाः सार्धपश्चविंशतिस्तत्र तद्यथा ॥३॥
मगधाही राजगृहमहाश्चम्पापुरी पुनः।
घनावस्ताम्रलिप्ता कलिकाः काञ्चनं पुरम् mein
साकेता कोशला काशीदेशा वाराणसी पुरी।
कम्पिला पूश्च पञ्चाला अहिच्छत्रा च जाहला. ॥५॥
द्वारावती च सौराष्ट्रा विदेहा मिथिला पुरी।
वत्सदेशा च कौशाम्बी मलया भहिल पुरम् ॥६॥
कोटिवर्षपुरं लाटा विराटा वत्सपूः पुन ।
वीतमीः सिन्धुसौवीरा श्रावस्तीपू: कुणालकाः ॥७॥
मथुरापू. सूरसेनाः पापापूर्मङ्गीयाः पुनः।
वृत्ता मासपुरी वद्या पुरी शुकिमती तथा II
अच्छापुरी च वरुणापुरी श्वेतविका तथा।
अर्ध कतकदेशानामार्यमार्यैरुदीरितम् ॥९॥
अईन्तश्चक्रिणयार्घचक्रिणः सीरधारिणः ।
उत्पद्यन्ते येषु पद्माकरेप्विव सितच्छदाः ॥१०॥
समन्तादुर्वरोधाक देशे देशशिरोमणी।
दुष्काल इत्यमी वी द्विधाऽपि श्रुतिगोचरा. ॥१२॥
काशिदेशशिरोरत्नमासीद् वाराणसी पुरी।
गगातरङ्ग रङ्गद्भिर्या हाररिव शोभते ॥१२॥

·चतुर्थः सर्गः। यदभ्यण्णमविश्रान्ता वहन्ती देववाहिनी। सङ्खधानमिव परित' शुशुभे नगरश्रियः ॥१३॥ यत्साले नीलरत्नोत्थरोचिपां चारुपीचिभिः । तोथै गहाप्रवाहोऽभूत् कालिन्दीसङ्गमादिव ॥१४॥ यत्साले नीलरत्नोत्थरोचिषां चारुवीचिभिः । जरेव पलितीका तत्केशानीर्षयाऽस्पृशत् ॥१५॥ यत्स्त्री चन्दनकाश्मीरकरम्बितपयोधरा स्वःसिन्धुरभर्ना सन्ध्या नवोढेव मुदेऽधिकम् ॥१६॥ यत्र चैत्यस्थिताश्चिनपुत्रिका मान्ति भूरिशः। स्वर्गेऽमान्त्य इवात्रेयुर्देव्योऽनिमिषचक्षुषः ॥१७॥ यत्र चत्यस्थिता. शातकुम्भकुम्मा विमान्त्यलम् । उदिता भानवः सर्वे कैलासाद्रिवरेप्विव ॥१८॥ वीक्ष्येन्दोमण्डलं यत्र रत्नकुहिमसंस्थितम् । पाणीन् क्षिपन्ति पन्नाक्ष्यो दन्तताडङ्कशङ्कया ॥१९॥ सौधकुटिमसंक्रान्तांस्तारकान घोक्ष्य बालिकाः । मुह्यन्ति पतितस्फारहारमौक्तिकशङ्कया ॥२०॥ यत्र स्फटिकप्रासादे रात्रौ रात्रीश्वरोदये। दीप्रैः प्रदीपकैरेव लक्ष्यते सौधधोरणी ॥२१॥ तत्र प्रबलाश्वसेनोऽश्वसेनोऽजनि भूपतिः। यत्सेना वैरिवनितावैधव्योद्वाहपूर्वहा ॥२२॥ तत्प्रतापोऽभवद् भानुमासुरो भानुमानिध । विनिद्रीकृतसत्पनः कुमुदौत्सुक्यवद् यतः॥२३॥ यत्प्रतापप्रदीपेऽभूदेतदस्वल्पकोतुकम् । प्रकाशोऽभूत् मुहद्गेहेऽसुहृद्गेहे च कालिमा ॥२४॥ यत्प्रतापोऽजनि प्रौढ प्रत्ययः कन्जलध्वजः । शत्रुस्थानअनाकारोऽभूत् तत्स्नेहं पिवनपि ॥२५॥ यत्प्रतापस्तपस्वी च प्रापेमां शक्तिमभृताम् । दाहादाही समं चक्रेऽमुहदां मुहृदां हदि ॥२६॥ राशस्तस्याभवद् राशी वामाऽवामा जनोत्तमा । या चामलोचना जसेवामा दुष्कृतकर्मणि ॥२७॥ यां निर्वर्ण्य सुपर्वाणःस्व लेणमभजन हि। नाऽक्षणोरप्येकलोलाऽस्यानिमेषजनिताऽजनि ॥२८॥ जितविश्वत्रयौपम्यां द्रष्टुं यद्रूपसम्पदम् ।

·९२
पार्थनाथचरित्रे-
अतृप्त इव शक्रोऽपि सहनाक्षत्वमाश्रयत् ॥२९॥
गाम्भीर्यादिगुणोद्वीचि सीता सीतापतेरिव ।
रात्रिभरिव रात्रि पन्ना पनापरिष ॥३०॥
अश्वसेनमहीभर्तुः श्रीवामा वामलोचना ।
सा महत्यवरोघेऽपि प्रेमपात्राऽत्यजायत ॥३१॥ - (युग्मम्)
रूपश्रीजितपौलोम्या तया सार्घ धराधिप. ।
निपेवमाणो विषयाननैषीद् वासरान बहून् ॥३२॥
वामादेव्यप्यवामाऽऽत्मा रखयन्ती गुणैः पविम् ।
राजहंसी बभूव स्वपतेर्मानसमानसे ॥३॥
इत्येतौ दम्पती धर्मकर्ममर्मपरायणौ ।
गमयामासतुः कालं स्नेहलो युग्मिनाविव ॥३४॥
इतो दशमकल्पस्थोऽनल्पवैभवभासुरः।
स्वर्णवाहुयतेजीवः स्वायुः सर्वमपूरयत् ॥३५॥
च्यवनाऽऽसन्नकालोऽपि स सुर पुण्यभासुरः।
अन्यदेव इव श्रीहीनाशाद्यं नैव लन्धवान् ॥३६॥
विंशत्यब्धिप्रमाण स्व आयुषि क्षयमीयुषि ।
वृक्षात् फलमिव पक्वं देवोऽध्योट दिवस्ततः ॥३७॥
चैत्रमासस्य बहुले चतुर्थीतिथिवासरे।
निशीथिनीनिशीथे च विशाखायां स्थिते विधी ॥३८॥
प्राप्तसौज्येपु निम्शेषजन्तुषु क्षणमुश्चकैः।
समन्तादुद्यनादित्यसमोद्योते जगद्गृहे ॥३९॥
शानत्रयधरो धामादेवीकुक्षौ स देवराट् ।
उत्पादि नम फूलंकपाकूले मरालयत् ॥mon (त्रिमिविशेषकम् )
तदा तस्यां त्रियामाया रम्ये हयें शयालुका।
वामादेवी महास्वमान प्रेक्षांचके चतुर्दश ॥
आदौ दन्ती चतुर्दन्तः पाण्डुरच्छविरुनत ।
मूत्तिमानिव कैलास क्षरन्मदजलप्लव. ॥४२॥
वलक्ष. पीवरस्कन्धः स्निग्धरोमालिमालित।
महोक्षा तीक्ष्णशृङ्गो यो महलश्रीनिकेतनम् ॥४३॥
श्वेडाक्षीमितदिग्दन्तावलो व्यालोललोचनः ।
मुदीर्घरसनस्तीक्ष्णनखरो नखारायुधः neen
अमिपिक्ता समुक्षित कुम्मैर्दिकुम्मिमिभृशम् ।
एकटक पानिलया पभा सद्देव सम्पदाम् ॥४५॥

·चतुर्थः सर्गः। पञ्चवर्णसमाकीर्ण भ्रमभ्रमरमासुरम् । लसत्परिमलोदाम दाम धन्वेव मान्मथम् ॥४६॥ सम्पूर्णमण्डलों व्योमकमलातिलकोपमः । जगदानन्दिपीयूषपूर्णः पीयूपदीधितिः ॥४७॥ स्वीयांशुभिस्तमस्तोमं म्फोटयन्नुल्वणधुतिः । धर्मद्युतिः सरोजालीमुकुलोन्मुकुलीकरः ॥४८॥ सुवर्णकिहिणीश्रेणीक्वाणक्वणितदिग्मुखः । उद्दण्डदण्डतुण्डस्थो धर्हिवीं महाध्वजः ॥४९॥ पुप्पमालार्चितः पूर्ण. सलिलैमङ्गलैरिव । कलशः कलधौतीयः श्रियां शेवधिभूरिव ॥५०॥ क्रीडद्वन्द्धं चरद्वन्द्वं कलहंससमाकुलम् । लोलकल्लोलमुत्फुलपझं पासरः सरः ॥५॥ मण्डितः पाण्डुडिण्डीरपिण्डैविम्बैरिवैन्दवैः । क्षीरनीरनिधिः क्षीरनीरनीरन्ध्रमध्यभू ॥५२॥ भगवद्वीक्षणायेवाऽऽगात् स्वामिविरहासहम् । विमानं रत्नराजिष्णु यस्माद् यातस्तदेव हि ॥५३॥ जगत्यमाद्भिर्भगवत्प्रतापरिव पिण्डितः। प्रोगश्चह्निमागाररत्नराशिदश्चितः ॥५४॥ शिखाभिः सम्मिलन्तीमिल्लिखन गगनस्थलम् । धूमध्यजश्च निघूमो मध्याह्नार्कसहोदरः ॥५५॥ दृष्ट्वा स्वमानिमान स्पष्टान् तुष्टिपुटिप्रदिएकान्। पद्मिनीच प्रबुद्धा सा वामादेवी प्रकर्पभाक् ॥५६॥ अहत्प्रभावतः पाकशासनाः प्रथम मुदा । समाहूता इवाभ्येयुर्धाम्नि वामाङ्किते तदा ॥५॥ प्रणम्य भगवन्तं वं भगवजननी पुनः । उक्त्वा स्वप्नार्थमस्वप्ननाथा जग्मुर्यथाऽऽगतम् ॥५८॥ सम्प्राप्तैस्तादृशैः स्वप्नैः संतुष्टा मङ्गलैरिव । साऽप्युदस्थादुपपादशयनादिव देवता ॥५॥ उत्थाय शयनोत्सङ्गाद मरालीव कजोदरात । मन्दं मन्दं जगामैषाऽश्वसेनालङ्कृतं गृहम् ॥६०॥ असमान्ती मुदमिषाद्विरन्ती गिरमादरात् । सा पति घोघयामास मन्थराक्षरवादिनी ॥६॥ अश्वसेनोऽपि तद्वाचमाकर्ण्य कर्णोपवार्णिकाम् ।

·पार्श्वनाथचरित्रे-
९४
तरसा जागराञ्च सन्तो हि स्वल्पसंलयाः ॥१२॥
साक्षात् पद्मामिवाऽऽनन्दकारिणी गुणशालिनीम् ।
वीक्ष्याप्राक्षीद क्षमाजानिः समागमनकारणम् ॥६३॥
साऽपि भद्रा स्थिता मद्रासनमानन्दमेदुरा।
न्यगदद् दशनज्योति पूरविच्छुरिताघरा nel
नाथाचास्यां निशीथिन्यामीषन्निद्रामुपेयुषी।
अद्राक्ष क्षमपिशुनान् महास्वप्नांचतुर्दश ॥६५॥
तदेषां देव! का श्रेय.संपत्तिर्भविता मम ?।
इत्यादिष्टो विशिष्टात्मा भूयोऽभाषिष्ट दृष्टवाफ ६६॥
स्वप्नैरेमिमहाभाने भविता तव नन्दनः ।
यशःशुभ्रांशुशुभ्रांशुशुनिताशेषदिग्मुखः ॥६७॥
इति बुद्धधनुसारेण स्वप्नार्थे कथितऽमुना।
भाऽऽदियाऽविशद् वासभवनं श्रीरिवाम्बुजम् ॥६॥
श्रीपूर्वाचलचूलायां तरणौ तिलकांयिते ।
पृष्टा क्षमाभुजा स्वप्नफलानि स्वप्नपाठकाः ॥६॥
प्रोचिरे तेऽपि भूपालं स्वप्नैरेमि. शिवावहैः ।
चक्री धा धर्मचक्री वा देवाभावी तवात्मजः॥७०n
श्रुत्वैवं तद्वचचासो राजा रोमाञ्चकबुक.।
व्यासुजन तांश्च सत्कृत्य काञ्चनाभरणादिमिः॥७॥
दिवमच्युत्वाऽधतीर्णोऽयं मत्समये परमेश्वरः।
इतीव स्फुरितं स्फूर्तिमतेव मधुनाऽधुना ॥७२॥
विस्मेरसुमन श्रेणीमरन्दानन्दमदुराः।
गायना इव गायन्ति भ्रमन्तो भ्रमरा भृशम् ॥७३॥
कुलकान्ता घोशालं कलकण्ठ्यः कलस्वनम् ।
कुजन्त्यनेकशश्चूतोद्भताद्भुतरसाशना' [van
आरामलीलालावण्य' कलाकौशल्यकारकः ।
अपासरत् वसन्तोऽसौ ग्रीष्मागमभयादिव ॥७५॥
सुजस्तेजस्विता मित्रे प्रकुर्वन् निर्जड जगत् ।
मुमुक्षुरिव ग्रीष्मर्तु प्रासरत् तदनन्तरम् ॥७६||
मा भूयाद् भगवन्मातुर्मुखक्षाविरहा मम ।
मन्दं मन्दं चचालासावतः कमलिनीपतिः ७७॥
प्रतेने भानुना फत्तं द्विमासानिमस्क्रियाम् ।
तेन नित्य तदा जशे दिनाधिक्य रथस्थिते ॥७॥

·चतुर्थः सर्गः। निवृत्ते ग्रीष्मसमये संशोषितजलाशये । मेधः श्यामलित व्योम कजलश्यामलरलम् ॥७९॥ कृत्यमायातु नस्तोयमर्हजन्माभिषेचने । नीरैराशयाः सर्वे नोरदैरिति संभृताः ॥८॥ मन्दगत्याऽम्बया पञ्चमासाईभारमुग्नया । तर्जनालजितेहंसैस्त्वरित मानसं प्रति ॥८॥ उपशान्तिमगार तृष्णा चातकानां चिरंतनी । जातश्छेत्स्यति मामहन् दानैरिति मयादिव ॥८॥ कृपीवलकुलानन्दकन्दकन्दलनाम्बुदः। समाप्ति कलयामास प्रावृट् कालः शनैः शनैः ॥८॥ मत्मणे भगवन्मातुः पीतं स्यादधृनं पयः। इतीव प्रेमतस्तूर्ण शरत्काल: समीयिवान् ॥८॥ वीकलुपितपाथो मा भून्नाथामिपेचने । इतीव स्वच्छयामास नीरंनीराशये शरत् ।।८५॥ चन्द्रोऽप्युत्तेजयामास कामं मण्डलमात्मनः। देवीकपोलपाण्डुर्यसादृश्य स्पृहयन्निव ॥८६॥ अस्मदाकारभृन्नाथं स्वीथः स्नपयिष्यति । इतीवाऽऽनन्दतो भत्ता. ककुमन्तश्चकासिरे ॥८७॥ अइस्तमास्विनीतौल्यतुलाकुशलतां स्पृशन् । शरत्कालो वणिगिव देशान्तरमुपेयिवान् ।।८८॥ भावि मत्समये स्वामिजन्म जन्मिकृतोत्सवम् । इतीव प्रेमपूर्णात्मा हेमन्तः शीघ्रमाययौ ।।८९॥ नो भावि भाविभद्रस्यास्मासुजन्म यदईतः । तदतीव महादुःखैर्दिवर्द्धर्वलायितम् ॥8॥ मुक्ने भद्रकृद् भावि जन्म मन्समयेऽहंतः। इतीव प्रीतिपद्धत्या निशयाऽप्यकृशायितम् ॥९॥ जातो मुखत्विषाऽशेपं तमोऽहन दलयिप्यति । कि मत्कृत्यमतो मन्दतेजास्तेजापतिस्तदा ॥१२॥ सकलेपु कलावत्सु मुख्यो भावी जगद्गुरुः । अतो नाजनि लोकानां कलावानपि शर्मण ॥१३॥ अभूत् सकलकमलाऽऽगमोऽहरिपतृवेश्मनि । अतो बभूवुः कमलाकरा निष्कमलास्तदा ॥९॥ एवमृनुमिरन्यूनैर्विहितस्वामिभक्तिमिः ।

·पार्श्वनाथचरित्रे-
संतुष्टा खामिनी गर्भ वभारोवीव सेवधिम् ॥१५॥
पाण्डुना पाण्डुरा गण्डस्थलेन स्वामिनी बभौ।
शारदीनपयोवाहमालेव हिमरश्मिना ॥१६॥
औन्नत्यमजनि स्वामिमातुर्वक्षोजयोभृशम् ।
अन्तधृतजगन्नाथनिधिसंतुष्टयोरिव ॥९७॥
नितम्वविम्बे स्वामिन्या वैपुल्यं भेजतुस्तमाम् ।
शरदीव नदीकूले विपुले सलिलोज्झिते ॥२८॥
त्रिलोकसारं सारङ्गहा सा गर्भ वहन्त्यपि ।
नाऽऽप खेदं प्रभावोऽसौ गर्भवासेयुपोऽहंतः ॥९९॥
भेजतुः स्फारतारे तल्लोचने स्फारतां भृशम् ।
उत्कण्ठिते इव स्वामिमुखमीक्षितुमादरात् ॥१०॥
मुखेनालक्षि सा वामादेव्यथ पाण्डना तदा।
फलेनेव नवा चल्ली परिपाकमुपेयुष ॥१०॥
पाण्डुगण्डस्थलं वस्त्रं विभ्रती स्वामिनी ब्यमात् ।
राकेव मण्डलं शीतमरीचेर्दिवसाऽऽगमे ॥१०२।।
कृपिमधादिव ग्रीष्मागमाद् वेलेच वारिधे ।
गर्मानुभावतो देव्या लावण्यश्रीरवर्धत ॥१३॥
गर्भानुभावतो देव्या बभूवुढाहदा शुभा ।
महीशक्रेण शक्रश्च पूरितास्तेऽपि तत्क्षणात् ॥१०४॥
यध्नाति स्म मनो देवी सा यस्मिन् दिव्यवस्तुनि ।
आनीतमेव शीघ्रं तत् साऽपश्यदमरैरपि ॥२०५॥
स्वामिन्यापनसत्वाऽपि नाशाय भूपपत्यपि ।
माता हि गूढगरभा भवत्युदरगेऽहति ॥१०॥
न स्फाविमगमत् तस्याम्कुक्षिरभवानपि ।
मौक्तिके सति कि शुक्तिसम्पुट वृद्धिभागू भवेत् । ।।१०७॥
गर्भाऽपि चवृधे देव्या उदरे स शनैः शनैः ।
अखकुर इव कल्पद्रोरन्तरं नन्दनक्षितः ॥१०॥
देवी पीवरयोः श्यामाननयोः कुचयोः श्रिया।
घडूर्यस्थगनी शातकुम्भकुम्भौ व्यडम्बयत १०९॥
अहत्पेयपयःपुएस्तमयोरनयोश्च मा।
शुक्पात इति तरतुण्डे श्यामत्वं विदधे विधिः ॥११०
सख्यंसन्यस्तहस्ताऽभा गर्ममारालसा सती।
विहिताम्भोजिनीस्तम्मावएम्मा वस्टेव सा ॥११॥

·चतुर्थः सर्गः। विमाणा भ्रूणमुदरे साऽमाद् मित्त्यऽवलम्बिनी। शारदीवाम्रपटली सेन्दुर्मेरुतटं गता ॥११२॥ सख्यस्तद्वदनं लोध्रपाण्डुरच्छवि वीक्ष्य च। आसन्नप्रसवोदन्तकथनैर्मोदयन्ति ताम् ॥११॥ शनैर्गच्छ शनैस्तिष्ठोत्तिष्ठ त्वं च शनैः शुमे। गर्मालसालिमिः सैवं जगदे च पदे पदे ॥१९॥ एवं शश्वत् सखीलोकैः क्रियमाणोपचर्यया। देशकालोचितैः पथ्यैरपालि गरमोऽनया ॥११५॥ अन्येधुः स्वामिनी सान्द्रतमस्विन्यां स्थिता सती। सर्प सर्पन्तमद्राक्षीलब्धशानेव योगिनी ॥११॥ उत्तिष्ठतोतिष्ठतैतत्स्थानादस्तीह वायुभुक् । ध्वान्तेऽप्येवं सखीदेवी सहसा स्माह निर्भया ॥११७॥ निवृत्तेऽस्मिन् भय भीमभोगभोगिसमुद्भवे । अथासौ चातुरीचन्चुय॑चिन्तयत् सखीजनः ॥११८।। भृतेऽपि भुवने ध्वान्तः श्यामलै. कजलैरिव । दिवेव देवीयं दीकर यन्निरवर्णयत् ॥११९॥ प्रभावो गर्भभूरेव तदसौ नात्र संशयः। गर्भ रत्नमिवामंस्त ततस्तस्याः सखीजनः ॥१२॥ इमं व्यतिकरं श्रुत्वा ध्यातवानश्वसनराट् । सदीपयेव पार्श्वेऽहिर्देव्याऽदर्शि तमस्यपि ॥१२॥ जाते सूनौ विधास्ये तत् पार्श्व इत्याभिधा शुभाम् । नाम यद् गुणसंपन्नं श्रवसोरमृतायते॥१२२॥ गते'मासु नवलु सार्धसप्तदिनेषु च। विशाखायां स्थिते चन्द्रे उ.स्थेषु गृहेषु च ॥१२॥ बहलायां च दशम्यां माले सहस्यनामनि । अर्धरात्रे भुजङ्गाएं स्वामिनी सुषुवे सुतम् ॥१२४ा (युग्मम्) दिशा प्रसन्नतामापुः प्रमोदादिव सर्वतः। लोकैजनितविद्योतैः संकुलं मेदिनीतलम् ॥१२५॥ तमास्तोमापसंहारी भगवजन्मसूचकः। अभूदालोकमालोको विधुदुद्योतसोदरः ॥१२॥ अघादीद् गगने वृन्दमानकानामनाहतम् । पाथोमिः पूरितं पायोवाहानामिव मण्डलम् ॥१२७॥ नुतिर्यक्रनरकवपुर्भाजां वपुष्मताम् ।

·९८
पार्श्वनाथचरित्रे-
सौख्यं जो क्षणेऽमुष्मिन् प्राप्तैश्वर्यश्रियामिव ॥१२॥
मन्द मन्दं प्रसद्भिर्मरुद्भिरूपभूतलम् ।
दासैरिवैकयोजनमशोधि घरणितलम् ॥१२९॥
ववृषुस्तन वसनपुष्पगन्धाम्बुनाऽम्बुदाः।
उश्वासमुद्रहन्तीव निष्पन्नाऽभूद् वसुंधरा ॥१३०॥
अथाधोलोकतोऽभ्ययुरष्टौ प्रचलितासनाः ।
दिक्कुमार्यो द्रुतं सूतिवेश्माहत्समलंकृतम् ॥१३१॥
मागंकरा भोगवती सुमोगा मोगमालिनी।
तोयधारा विचित्रा च पुष्पमाला त्वनान्दिता ॥१३२॥
तत्रागत्य प्रयोविशं तीर्थेशं सममम्वया ।
प्रणम्य प्रोचिरे ताश्च कुड्मलीकृतपाणयः ॥१३।।
नमस्तुभ्यं जगहीपदायिके!रत्नधारिके।।
अधोलोकनिवासिन्योऽधौ धयं दिक्कुमारिकाः ॥१३४॥
शानतो भगवज्जन्मावगम्याहत्प्रभावतः।
आयाता स्मो धमिह तदुत्सवविधित्सया ॥१३॥
मैतव्य नेति सम्भाष्य पूर्वादिदिशि संस्थिताः।
प्राङ्मुखे विदधुः स्तम्भसहस्रं सूतिवश्मनः ॥१३६॥
ततः संवर्तवातेन परितः सूतिवेश्मन ।
आयोजनमपाचस्ताः कण्टकतृणादिकम् ॥१३७॥
ताच संहनसंवर्तवाता नत्वा जगद्गुरुम्
गायन्यस्त तदासन्नभूभाग उपतस्थिरे ॥१३८॥
छात्वा तथैव चलितासना मेरुगिरिस्थिताः ।
ऊर्ध्वलोकादरियोकोऽष्टाऽभ्येयुर्दिक्कुमारिकाः॥१३९॥
मेघंकरा मेघवती सुमेघा मेघमालिनी ।
सुषत्सा वत्समित्रा च पारिपेणा चलाहिका ॥१४॥
तथैव स्वामिनं स्वामिमातरच प्रणम्य ताः।
अदम्रमम्रपटलं वर्षा इव दिवि व्यधु ॥१४॥
ताभिः परिमलाढयन पाथसा योजनावधि।
समन्तात तिगेहस्योपाशामि रजसस्ततिः ॥१४॥
जानुदनीं पञ्चवर्णैः पुष्पैर्वृष्टिं विधाय ताः ।
गायन्त्योऽहंद्गुणश्रेणी तस्थुः स्थाने यथोचिते ॥१४३॥
अौ च पूर्वरुचकाचलतो दिक्कुमारिकाः।
सविमानाः समभ्येयुस्तन मुत्प्रेरिता इव ॥१४॥

·चतुर्थः सर्गः।
नाम्ना नन्दोचरानन्दे सुनन्दा नन्दियधिनी ।
विजया जयन्ती च जयन्ती चापराजिता ॥१४५॥
भाध्याय पूर्ववत् ताश्च नत्वाऽर्हन्तं समातृकम् ।
गायन्त्यस्तं स्वादिगमागे तस्थुर्दर्पणपाणयः ॥१६॥
स्थिता अपाच्यरुचकेऽभ्येयुरटौ कुमारिकाः।
अर्हन्तं नन्तुमौत्सुक्यादासनश्चालिता इष ॥१४॥
समाहारा सुप्रदत्ता सुप्रवुद्धा यशोधरा।
लक्ष्मीयती शेपवती चित्रगुप्ता वसुन्धरा ।।१४८।।
ताः प्राग्वत् सर्वमाख्याय नत्वा नाथं सहाम्यया ।
अस्थरपाच्या मृतारपाणयो गीतमालाः ॥१४९॥
दिधुमार्याऽटी पश्चिमरुचकस्था अथाययुः।
परस्परं स्पर्धयन्त्यः प्रमोदन प्रसर्पता ॥१५॥
इलादेवी सुरादेवी पृथिवी पद्मावत्यथ ।
पकनासा नवामिका भद्रा शीलाऽभिधानतः ॥१५॥
जिनाम्यां च जिनं नत्वा स्तुत्वा चाख्याय पूर्ववत् ।
गायन्त्यो व्यजनव्यग्रहस्तास्ताः स्वदिशि स्थिताः ॥१५॥
उदीच्यरुचकाद्रिस्था अप्टेयुर्दिछुमारिकाः।
मानसैरिव जघालर्विमानः परिवारिताः ॥१५३।।
अपाच्यरुचकाद्रिस्था.अऐयुक्कुिमारिकाः।
अलम्बुला-ऽमितकशी पुण्डरीकाऽथ पारुणी ॥
हाला सर्वप्रभा चैव श्रीह्रींरित्याख्यया समाः ॥१५४॥
प्रणम्य भगवन्तं तन्मातरं चोक्तिपूर्वकम् ।
तस्थुरुत्तरतस्ताचोदीच्यां चामरपाणयः॥१५५॥
विदिग्ररुचकतोऽभ्येयुश्चतनी दिकुमारिकाः।
विचित्रा चित्रकनका तारा सौदामिनी तथा ॥१५६॥
पूर्ववत् प्रोक्तिपूर्व ता नत्या साम्वं जगत्पतिम् ।
पेशान्यां दिशि संतस्थुर्गायन्त्यो टोपपाणयः ॥१५७॥
चतस्रो रुचकद्वीपादयेयुर्दिकुमारिकाः।
रूपा रूपासिका चैव सुरूपा रूपकावती ॥१५८॥
जगद्भर्जुनामिनालं चतुरगुलतोऽश ताः।
छित्वा छिद्रे न्यधुस्तच वज़रानेरपूरयन् ॥१५९॥
पूर्वोदरदक्षिणास्वईजन्मगेहा ककुप्सु च ।
विमानानीव ता रम्भागृहाणि त्रीणि चक्रिरे ॥१६॥

·पार्थनाथचरित्रे- विचक्रिरेऽथ तन्मध्ये रत्नसिंहासनान्वितम् । चतुम्शालं विशालं ता:श्रीपमोदरसोदरम् ॥१६॥ अथ च दक्षिणरम्भागृहे रम्भागृहोपमे। न्यस्य पाणिपुटे नायं निन्युस्तन्मातरं च ताः ॥१२॥ अङ्गमभ्यङ्गयामासुस्तत्र ता अहंदम्बयो। संवाहिका इव लक्षपाकतैलेन हारिणा ॥१६॥ देव्य उद्वर्त्तनैर्दिव्यैरमन्दानन्दमेदुराः। अन्तिमर्हदम्वा चोद्वर्णयामामुराशुताः॥१६॥ ततो नीत्वा च प्राग्गेहे तावासने निवेश्य ता! सलिले. सपयामासुः करैरिन्दोरिवामलै. ॥१६५॥ शरीरं निर्जलीकृत्य वासोभिदुलैस्ठयोः। चन्दनैरर्चयामासुर्दिव्य द्रव्यकरम्वितैः ॥१६॥ दिव्याभरणनेपथ्यं परिधाप्य तयोश्च वा। अयोत्तरचतु:शाले निन्य साम्वं जगद्गुरुम् ॥१६७n तत्र श्रीखण्डखण्डानि प्रज्वाल्य ज्वलनेऽथ ताः। तयोर्महामहिम्नोश्च रक्षापोडलिकां व्यधुः॥१६८० उक्त्वेवि श्रवणाभ्यपणे विभो!भूयाश्चिरस्थितिः । ततस्ताः स्फालयामासुगोलको इषदोर्मियः ॥१६९॥ सूतिकासदने नीत्वा धामादेवी सहाईता। मङ्गलानि पत्तो देव्यः स्वस्वदिक्षु स्थिता जगुः ॥१७॥ टणत्कारं व्यधुर्घण्टाः शाश्वत्यस्त्रिदिवेषय । सद्योऽईजननीदन्तं ख्यापयन्त्य इवामरान् ॥१७॥ आसनानि ततः पाकशासनानां चकम्पिरे। मकमेरितपत्राणि वलपत्रतरोरिव ॥१२॥ तदा कुद्धोऽथ सौधर्माधीश आसनकम्पनात् । कोपाटोपगरोद्वारमुनगार वचो मुखात ॥१७॥ मित्रवत् बलमः कस्य जछिरे यमिनीजन.। अचीचलय मत्पीठं या स्वर्णाचकनिश्चलम् ॥२७॥ इति कुञ्चनिध्याय शक्रसेनापति गौ । मयि सत्यपि हे स्वामिन् ! कोपाटोपस्तवैप कः? १७५॥ गतकोयोऽवधेयोगादशासीदमरेश्वरः । प्रयोविंशजिनेशस्य जन्म नि.सीममुद्गृहम् ॥१७॥ मुक्तसिंहासन. शक सप्ताहाथ पदान्यगात् ।

·चतुर्थः सर्गः।
१०१
पश्चास्पृष्टभूपीठो नत्याहन्तं समस्तवीत् ॥१७७॥
नमस्तुभ्यं जगन्नाथ सिनाथाय यश श्रिया।
सनाधीकृतसफललोकाय लोकहलये ॥१७८॥
शीतांशुनेष भुवनं भरतं निखिल त्वदः ।
पचित्रितं त्वया स्वामिन्नवतारं प्रकुर्वता ॥१७९॥
चिरसीव जगजीवजीवातो ! निजगद्गुरो।।
अश्वसेनफुलाफाशविकाशननभोमणे । ॥१८॥
वासरोऽप्येष निःशेपवासराणां शिरोमणिः ।
जनता जनितानन्दा जनियत्र तवाजनि ॥१८॥
नरकोटीर! फोटीरमिवानां प्राप्य तावकीम् ।
द्रक्ष्यतेऽध्याऽखिललोकै सदीपरिघ निवृतेः ॥१८॥
पारावारमिवापारसंसारमुत्तरिष्यति।
यानपाजमिव प्राप्य त्वां जनः सकलोऽपि हि ॥१८॥
जगन्नाथमिति स्तुत्वा गीर्वाणग्रामणीमुढा ।
आदिदेशेति कटकाधिपति नेगमेपिणम् ॥१८॥
साम्प्रतं भरतेऽत्राभूत त्रयोविंशाहतो जनिः।
देवानाहय तज्जन्मस्नात्रोत्सवकृते तिन् । ॥१८॥
ततो योजनविस्तारपरिमण्डलमण्डितास् ।
सुघोपां स सुघोपाख्यां घण्टां च विरवादयत् ॥१८६॥
सार्ध तयाऽनदन् सर्वा घण्टाः सर्वविमानगाः।
प्रतिशव्दाश्च सर्वासा तासां प्रणधिरे दिवि १८७॥
शब्दादिविषयासकाः सुरास्तैः सान्द्रनिस्वनः ।
विहस्ता इघ हस्ताभ्यां पिधाय श्रवसी जगुः ॥१८॥
अस्मद्वृद्धर्मथ्यमानक्षीराधिध्वनिसोदरः।
कोऽयमाकस्मिकः शब्दोत्पातोऽस्मत्मुखतस्करः ॥१८॥
इति ध्यायत्तु सपु ठेवेषु चकितेपुष ।
उपशान्तिमगाद् घण्टानादो नाद इवाम्बुदः ॥१९॥
प्रशान्ते प्रध्वने तस्मिन् सैनिकाधिपतिः सुरः।
बाढमुद्रधोपयामास सुरेभ्यः शासन हरेः ॥१९॥
भो भो देवाश्च देव्यश्च श्रूयतां श्रूयतामिदम् ।
भरतेऽस्मिस्त्रयोविंशतीर्थरुद समजायत ॥१९२॥
विधातु भगवज्जन्माभिपेकोत्सवं सादरात् ।
तद्यास्यत्यधुनात्युप्रशासनः पाकशासनः ॥१९३॥

·१०२ पार्श्वनाथचरित्रे- अतो विधातुं भगवजननोत्सवमुत्सुकाः । भवन्तु सकला देवा तं तत्र यियासया ॥१९४॥ केऽप्यद्भिक्तितः केऽपि निदेशात् त्रिदशेशितुः । पत्नीभिः प्रेरिताः केऽपि केऽपि मित्रानुवर्तनात् ॥१९५।। एवं विमानरप्रतिमानश्च बहुबाहनः । गीर्वाणा अभ्यगुः सर्वे गीर्वाणेश्वरसंनिधौ ॥१९६॥ (युग्मम् ) योजनानां पञ्चशतं लक्षं चोग्यत्वविस्तरे । मौक्तिकश्रेणिभिर्युकं कुसुमैरिव काननम् ।।१९७॥ रत्नसिंहासनोपेतं विमानं वासवाशया । पालक पालकाख्येन त्रिदशेन विनिममे ॥१९८॥ (युग्मम्) यथोचितं तत्र सिंहासनानि विरचय्यते। देवा व्यजिज्ञपद् देवाधीश्वरायामियोगिकाः ॥१९९।। अनुत्तरगुणः कृत्वा रूपमुत्तरमदिमिद् । महिषीभिः सहाप्टाभिः विमानमाधिरूढवान् । २००॥ गान्धर्वधुर्यगन्धर्वकलाकृतकुतूहल:। तत्र पूर्वमुखः पूर्वपति. सिंहासने स्थित. ॥२०१॥ निषण्णेषु दिविपत्सु रेजे सिंहासनं हि तत् । उदयाचलचूलेव संगते भानुमालनि ॥२०२॥ यथोचित्येन न्यस्तेषु समस्तेष्वासनेप्वथ । न्यपदन विजुधाधीशं परितः स्वर्गिणः परे ॥२०३॥ वृतः सुरैः सुराधीशो व्यमादिन्दुरिवोडुभिः । तेऽपि व्यभुश्च विमुना तेन तारा इन्दुना ॥२०४॥ सिंहासनस्य पुरत उपन्यस्ताएमङ्गलः । मन्द्रस्वरेश्च महलपाठकैर्गीतमङ्गलः ॥२०५।। सौधर्मादय सौधर्माधीश्वरो विबुधैर्वृतः । प्रचचाल विमानस्थः स्पर्धयेव हृदो दुत्तम् ॥२०६॥ (युग्मम्। अभ्येयुर्जम्भमेत्तारमृतषः सपरिच्छदा। ममोमणिमिव द्वीपान्तरं यान्तममीशवः ॥२०७॥ विमानघण्टाटवाराराधैर्मुखरिता दिशः। त्वरज्वमिति तान् देवान प्रेरयन्तीव वाग्भरैः ॥२७॥ गजग. पूर्वग सिंहस्थितं घरममन्यत । यतस्तद्भयतः शीघ्रशीघ्र बजति कुज ॥२०॥ सर्पस्थः सर्पजिद्यान मेन विघ्नकरं पुरः।

·चतुर्थः सर्गः। २०३ यतस्तन्द्रयतो मन्दं मन्दं याति भुजङ्गमः ॥२१० विमानैर्विविधरेवं देवा यान्तो जगुर्मिथ । पर्वणः खलु संमो भूरिणे शर्मणेभवेत् ।।२११ । (विभिर्विशेषकम् दुतं द्रुतं नमस्यभिधावतां घुसदा तदा। जन कोलाहलो मथ्यमानाब्धाविव यादसाम् ।।२१२॥ वैमानिफविमानस्त रेजे नानाविधनभः । सरोवरमिव स्मेरमुकुलै. कमलोत्करैः ॥१३॥ उत्तरद्भिर्विमानस्तरिभिरित्यलक्षि च । सौधर्माधच्युतप्रान्ताः स्वर्गा अनोत्तरन्ति किम् ? ।।२१४॥ मायान्तीभि. सुरखीमिः प्रेक्ष्य महलमण्डलम् । क्षिप्ता मस्णधुराणभृङ्गारस्पृहया कराः ॥२१५॥ मागच्छन्त्यः सुरीपड्पत्यो नभस्युद्धीक्ष्य तारकान् । पाणीन प्रसारयामासुर्मालतीमुकुलहया ॥२१६॥ आयान्तीनां सुरस्त्रीणां मुखलग्नश्च तारकः। तटोठपानतो मेन तत्समदाऽपि शर्मकृत् ॥२१७॥ तदा देवपुरन्ध्रीणामायान्तीनां नमःस्थले। मुखत्विषा तजित इव नोटीयाय हिमधुतिः ॥२१८॥ नमस्यागच्छता स्वर्गवासिनां तारकास्तदा । हारहीरकिरीटतां मेजुत्कण्ठमूर्धसु ॥२१९॥ एवं देवः सदेवीकैर्वृतो वृत्रनिपूटनः। क्रमादुलधयामासासंख्यातान द्वीपसागरान् ।।२२०॥ द्वीपे नन्दीश्वरे रतिकरादिनिकट हरिः। संचिक्षप विमानं तं संसारमिव संयमी ॥२२२॥ विमानं संक्षिपन् मार्ग पीनःपुन्येन जम्भजित् । नतोऽप्युलपयामासाऽवशेपान छोपवारिधीन् ।।२२२॥ अथास्य जम्बूदीपस्य भरतावनिमण्डनम् । आखण्डल: फ्रमात् काशिमण्डलं समुपेयिवान् ।।२२३।। पुरी वाराणसी तत्र लब्ध्वा दम्भोलिभृत् ततः। अश्वसेनावनीम रासटत् श्रीगृहं गृहम् ।।२२४॥ शकस्तेन विमानेन भगवत्सूतिकागृहम् । निः परीयाय परितः स्खोपाध्यायमिषान्तिपत् ॥२२५॥ ऐशान्यां दिशि संमुक्तविमानो नाकिनायकः। प्राभृतं कृतवान् नूनं प्रणामं प्रथमं प्रभोः ॥२२॥ .

·पार्श्वनाथचरित्रे- १०४ प्रणनाम ततः शकस्तीर्थशं सममम्वया। न भत्कौ पौनरुक्त्यं हि ताशां भक्तिशालिनाम् ॥२२७n स विधायालिं मूनि मूर्धन्यस्त्रिदिवौकसाम् । भगवन्मातरं चामादेवीमित्यस्तवीदद्य ॥२२८॥ चिरज्जय जगन्मातर्जगदाधारधारिक त्वमेवासीह नि.शेषपुत्रिणीनां शिरोमणि ॥२२९॥ धन्याऽसि कृतपुण्यासि त्वमेव धरणीतले । ययाऽसौ सुषुवे सूनाखलाकीवरदीपक ॥३०॥ इति स्तुत्वा जगन्नाथजननी निर्जराग्रणी । प्रोचिवानिति तां मातमतव्यं न त्वयाऽनघे! ॥२३१॥ प्रथमस्वर्गदम्भोलिकरस्त्वत्सूकिंकरः । आईजन्मोत्सवं कर्तुमिहाऽगां देवि ! साम्प्रतम् ॥२३२॥ उक्त्वेति वासवी देव्या अवस्वापनिकां ददौ । रुत्वा च भगवदूपं विम्ब तत्सनिधौ न्यधात् ॥२३३॥ विधाय पञ्चधाऽऽस्मानं तत.स त्रिदशेश्वरः। एकरूपेण पाणिभ्यां भगवन्तमुपाददे ॥२३॥ रूपेणैकेन ढः च भूनि च्छवं जगत्पते । दधावुभाभ्यां रूपाभ्यां चामरे चामरेश्वरः ॥२३५॥ रूपेणैकेन विभ्राणो वज्रं धज्रधर पुनः। गच्छति च सह वा स्थ इव स्वामिपुर. स्वयम् ॥२३६॥ मकैभगवतां भकिर्षिधेया स्वयमेव हि । एवं स पञ्चमी रुपरात्ताईन् मेरुमभ्यगात् ॥२३७॥ काञ्चनाचलचूलायाः परितः पाण्डुकं वनम् । योजनानां सहस्रेण विस्तीर्ण सह चूलया ॥२३८॥ चूलिकादक्षिणेनास्ति सुमनोहारि तद्वनम् । पृथुलं योजनैश्चतुर्नवत्या च चतुशतैः ॥२३९॥ चतुर्मियोजन पञ्चशतैश्वोच्चत्वविस्तरे। पृथुला सार्धद्विशतैरधिज्यधनुराकृतिः ॥२४०॥ तत्रातिपाण्डकम्बला शिलामलमयूखमाए अस्ति दक्षिणदिग्भागे रत्नसिंहासनान्विता ॥२४१॥ (युग्मम् ) अस्यैव जम्बूद्धीपस्य याम्यामरतोद्भवाम् । अर्हतां क्रियते जन्मामिपेकस्तत्र वासवै पार४२॥ तस्मिन् सिंहासनेऽईन्तं विधांयोत्सङ्गसङ्गतम् ।

·चतुर्थः सर्गः। १०५ प्राचीनवर्हिः स प्राचीमुखरतत्र निषण्णवान् ॥२३॥ अपरेऽव्यय विपरिदेवन्द्राः कम्पितासनाः। देवदेवोपरीवारवारश्च परिचारिताः ॥२४॥ विमानैर्विविधैयाम्नि सृजन्तो धामिवाघयम् । समाजग्मुर्जगन्नाथसनाथं काञ्चनाचलम् ॥२४५॥ (युग्मम्) आदिदेशादि सुरेन्द्रोऽथैचं स्थानाभियोगिकान् । आनयन्वर्हतो जन्माभिषेकार्थमुपस्करम् ॥२४६ रालिकान् काशनान रौप्यान स्वर्णरत्नमयानपि । रूप्यस्वर्णमयान रत्नस्वर्णरुप्यमयांस्तथा ॥२४७n रूप्यरत्नमयान भीमान पूजितास्यान् शुभान् घटान् । अयाधिक सहनं ते प्रत्येकं विदधु सुराः ॥२४८॥ (युग्मम् ) भृङ्गारस्थालमाणिक्यकरण्डमुकुरादिकम् । स्वर्णादिवस्तुजं फुम्भमितं तदपि ते व्यधु.॥२४९॥ कुम्भानादाय ते देवा जग्मुर्जलजिघृक्षया। स्वामिभिः प्रहिता पारिवाहका इव सत्वरम् ॥२५०॥ नदिनीनदनदिनीपतिप्रमुखत. पयः। नगृहस्ते तैः कलशैः कलसरिव योपितः ॥२५॥ मागधादिपुतीयपु विदेहविजयेष्वपि । मृतमम्मच जगृहुरतृप्ता इव ते सुराः ॥२५॥ ओपधीरपि सर्वाश्च पद्मादिकुसुमानि च। ते मुदाऽऽददिरे टेवा मालिका इव काननात् ॥२५३॥ तदर्थ सञ्चितैरिव घस्तुमिश्चन्दनादिभिः । सुगन्धिमितास्तेऽधाभ्ययुमरुगिरि रयात् ॥२५॥ अच्युतारणयोः स्वामी स्वामरेरमितो वृतः। अभिपेक्तुं भगवन्तमुपतस्थे त्रिधा शुचिः ॥२५५॥ ततो चैकाक्षभृद्भक्त्या न च्युतोऽच्युतनायकः । कुसुमाललिमादाय मुमोच भगवत्पुरः ॥२५॥ गन्धाम्भोमि तान् कुम्भानानिन्युरमरास्तदा । मभिरभ्यर्चितान भूरीन मुखल्लीकुड्मलानिव ॥२५७॥ सलिलरमलै कुम्मा भृतास्तेऽथ पभासिरे। यान्धवा इव पीयूपकुम्भस्योद्गच्छतोऽम्वुधेः ॥२५॥ अन्जाचालरोलम्वमुखस्थेः कलशा बभुः। स्पर्धयन्त इव स्नानविधिमुधरतो हरीन ॥२५९॥ ।

·१०६ पार्श्वनाथचरित्रे- उन्मुखाः क्षितिगाः कुम्मा अम्मोभिः सम्भृता च्यभुः। नैकोभूता इवाम्येयुः कुम्माः सौधा रसातलात् ॥२६०n अम्मकुम्मान्तरालेअम्भस्तद्भाति स्मामलद्युति । अहन्मुखजितेश्चन्द्रैः करोध इव दौकितः ॥२६॥ आरणाच्युतकल्पेशः समं स्वैरमरैरथ। साएसहस्रकलशानादाद्रोमाञ्चकचुकः ॥२६॥ वक्षास्थलस्थितैः कुम्मैस्तै रेजुस्ते सुधान्धसः। तितीर्षव इवापार संसारमकराकरम् ॥२६॥ भगवन्तं स्तपयितुमच्युतेन्द्रो भनागय । कलशानानयामास मौलि दास इव प्रभोः ॥२६४ा तस्मिन्नवसरे केऽपि वादयामासुराशु च । हस्ताभ्यामविहस्ताभ्यां तालका इव नाकिनः ॥२६५॥ केचिदास्फालयन् कांस्यतालानुत्तालपाणयः। मराला कमलानीवाऽनिललोलतनूरुह ॥२६६॥ केचिदुचाडयामासुर्दुन्दुभीन् मधुरध्वनीन् । केचिद् मुखरयामासुमरी गम्भीरझाकृतिम् ॥२६॥ पाथासम्पूर्णपाथोदनादलक्ष्मीमलिम्लुचान् । मृदज्ञान वादयामासु. केपि मार्दनिका इव ॥२६८० केऽपि गम्भीरनिॉपमुखरोकृतदिग्मुखान् । आनकांस्ताडयामासुः कपोलानिव दन्तिनाम् ॥२६॥ मन्द्रमापूरयामासुः केऽपि शड्खाननेकशः। त्रिगुणीकृतप्रावीण्या वीणाः के चिदवादयन् ॥२७॥ एवं दिवाकसी नानाविधातोद्यान्यवादयन् । निनादै रोदसीरनं समपूर्यन मुदन्विताः ॥२७१॥ जयनाथ जगन्नाथ! धर्मममप्रकाशक।। वैतालिका स्वेत्यूचुश्चारणश्रमणा अपि ॥२७॥ नव्यकाव्यादिमिः पान्यां स्तुतिं कृत्वाऽच्युतेश्वरः। सदेवो नामयामास कुम्भांस्तानुपरि प्रभो ॥२७॥ लुठन्तस्तेऽथ सलिलकलसाः शिरसि ममोर। रेजुरखनशैलस्योपरि वर्षद्घना इव ॥२७४० निःसरन्स्यश्व कुम्मेभ्यो धारास्ता अम्मसां भु। मन्दराद्रिग्रहास्येभ्यः पतन्तो निर्झरा इव ॥२७५॥ निप्पतन्त्यो व्यभुनीरधारास्ता भगवत्पदाः।

·चतुर्थः सर्गः।
गतिलीलामिवाध्यतुं भरालकुलपट्क्तयः ॥२७६॥
तस्य पाया प्रवाहस्य धुतेश्च भगवत्तनो।
सङ्गमोऽभादन्तराले गडायमुनयोरिव ॥२७७॥
रेजिरे पारिधारास्ताः पतन्त्यो भगवन्मुखे ।
प्रफुल्लोत्पलमुकुले शीतरश्मेरिवांशवः ॥२७८॥
रेजिरे भगवदेहे संलग्नास्तोयविन्दवः।
शरद्व्योमतले स्फारविस्तारास्तारका इव ॥२७९॥
रेजिरे त्रिजगद्भर्तुर्हदयेऽम्भाकणाश्चिरम् ।
तत्रस्थध्यान ध्यायन्तः पयोधर्बुवुदा इव ॥२८॥
पाणिपलवयोर्भक्षुलोलास्ते विन्दवो धभुः ।
कलहंसा इव स्वर क्रीडन्तः पनकोशयोः ॥२८॥
भूयोऽपि कैदमस्माकं पीयूपमिव भूस्पृशाम् ।
तत्स्नात्राम्भो न्यधुर्देवास्तदाशामिव मूर्धनि ।।२८२॥
उत्तेरुस्तेऽध तोयानां प्रवाहाः काञ्चनाद्वितः ।
पवित्रयितुं भूलोकमिवाहित्स्नानर्जल: २८३॥
जे मेरुगिरिः पाथःप्रवाहरमलश्च तः ।
शारदीनाम्रपटलै. पतितैरिव सर्वतः ॥२८४॥
उद्याने तत्र ते पायाप्रवाहाः प्रासरंस्तमाम् ।
चनं सेक्तुमिवातुल्यकुल्याः सङ्कल्पिताः सुरैः ॥२८॥
भूयो भूयोऽपि तत्स्नावपवित्र तायमस्पृशन् ।
निदाघदाहदग्धागाः कुन्जरा इव निरान् ॥२८॥
एमि. कुम्मैः सदाऽऽरम्मरम्मोमिः सम्भृतैभृशम् ।
भगवन्तमभ्यपिञ्चदच्युतारणयोः पतिः ॥२८॥
अधोमुखा चभुः कुम्भास्तोयरिक्तोदरास्तदा ।
नीरधौ नीरमादातुं निम्ना इव पयोमुचः ॥२८॥
अस्माभिवंटनाम्भोज टरशेऽस्य जिनेशितु.।
सडासंगो न नः स्थाने इत्यासन्निजला घटाः ॥२८९॥
अच्युतशस्तत. स्वामिवपुरम्भोमिराविलम् ।
उदमार्जयत् सुगन्धिकापाय्या निजपाणिना ॥२९०॥
विभुमभ्यर्च्य गोशीर्पचन्दनैश्च सुगन्धिमिः।
यथोचित्यमलंकारान् स्थापयामास वासवः ॥२९॥
पूजयित्वा च पुष्पौधैः स्मरैः सौरभ्यभासुरैः।
खामिपादान्तिकेऽच्युतपतिः पत्तिरिव,स्थितः ॥२९॥

·१०८ पाधिनाथचरित्रे- नाथाग्रे नाकिनः केऽपि धूपभृङ्गारपाणयः । काकतुण्डान् ददन्ति स्म कर्मभिः सममात्मनाम् ॥२३॥ केचिदुल्लालयामासुः कौन्दान नमसि कन्दुकान् । तमस्विन्यां तमस्विन्यामिन्दूनिव चिकीर्षवः ॥२९४॥ दधुर्मूनि जगभर्तुः के चिच्छत्राणि नाकिनः। के चिदुचालयामासुः पासरांश्चामराधिपाः ॥२९५॥ नृत्यं वितेनिरे केऽपि गीतं गान्ति स्म केचन । के चिदुत्कलयामासुयोम्नि पंशे नटा इव ॥२९॥ तस्थुःस्था इवोहण्डदण्डमण्डितपाणयः। के चिर्दहन्मुखे ग्यस्तलोचना स्मितलोचना ॥२९॥ हासयन्तः सुरान् सर्वान् केऽपि हास्य व्यधुः सुराः । केचिद् मला इवावद्धकक्षा मुष्टिमृधं व्यधुः ॥२९८॥ विविधैरायुधैः केऽपि व्यधुर्युद्धं भटा इव । शिरास्यं स्फालयन् केऽपि मिथश्च महिषा इव ॥२९॥ केऽपि स्वर्गसदो वाढं जग ः कुञ्जरा इव । तुरहा इव विदधुः केऽपि हेपारवं वरम् ॥३०॥ केऽप्यसि भ्रमयामासुः सद्यो विद्युलतामिव । केचित्वोदश्चयामासुर्हस्तान् हस्तानिव द्विपाः ॥३०॥ भगवनयनानन्ददायिनीममृताशना' । स्पटं निरयामासुश्चेष्टां नानाविधामिति ॥३०२॥ अच्युतेन्द्रो जगन्नाथं नत्वा स्तुत्वा च भक्तिभाक् । अपसत्य ततः किञ्चित् तस्थावर्हन्मुखेक्षणः ॥३०॥ अथानुज्येष्ठं द्वाष्टमघवानोऽपि चक्रिरे। स्पर्धयन्त इवान्योन्य विशपादईवुत्सवम् ॥३०४॥ ईशानेशोऽथ प्रथमस्वर्गनाथ इव व्यधात् । आत्मनः पञ्च रूपाणि ज्ञानानीव सिसेविषुः ३०५॥ प्राग्वदूपैश्चतुर्मिस्तैः कृत्वा कृत्यं निज निजम्। रूपेण पन्चमेनैप तस्थौ शूलधरः पुरः ॥३०६॥ अथ सौधर्मनाथः स चके रूपचतुष्टयम् । वृपाणां वृपमादित्सुरिव जैन चतुर्विधम् ॥३०॥ तदा रूपाणि तुङ्गानि वृषाणां तानि रेजिरे। कृतानीव चतुर्दिग्भ्यः सारमादाय वेधसा ५३०८। ते रेजिरे महोक्षाणः कुन्देन्दुविशदांशवः।

·चतुर्थः सर्गः।
चाहनानीव धर्माणां चतुर्णाममलत्विपाम् ॥३०९॥
तच्छृङ्गारक्षरत्क्षीरधाराभिरष्टमिस्ततः ।
स्नपयामास सौधर्माधीश्वरः परमेश्वरम् ॥३१०॥
क्षरन्त्यः क्षीरधारास्ताः प्रभूपरिचकासिरे ।
सलिलोपरि कालिन्द्या राकेन्दोरिव रोचिपः ॥३११॥
क्षीरः क्षरद्भिस्तैलिप्त धभासे भगवद्वपुः ।
मयूखैरिव पीयूषमयूखस्य शरनमः॥३१२॥
दिग्धः स्निग्धतमैर्दुग्धोपमैः पुरैश्च पाथसाम् ।
रेजेईन जाहवीनीररिव स्नातो द्विपोत्तमः ॥१३॥
वृपरूपधरोऽहन्तं स्नपयंस्त्रिदशेश्वरः ।
आत्मानं निर्मलीचक्रे चित्रमेतदुदश्चितम् ॥३१॥
स्नपयित्वति देवेन्द्रो जिनेन्द्र भक्तिनिर्भरः ।
संजह वृपरूपाणि मायाकार इव द्रुतम् ॥३१५॥
कृत्वाऽहरागनेपथ्यपूजामिन्द्रोऽर्हतः पुर।
अलिखत् तन्दुलै रौप्य रत्नपऽष्टमङ्गलीम् ॥३१६॥
एवं कृतोत्सवो देवपुङ्गवो जिनपुङ्गवम् ।
स्तवैः सदर्थसंदर्भगतिरेवमस्तवीत् ॥३१७॥
जय धर्मधुराधीर! जन्तुजातपितामह ।।
निमिर्मत्यादिमिक्षानः सहजैस्समलंकृत!॥१८॥
दीप्रदीपेनेव वेश्म विधुनेच नमास्थलम् ।
त्वया नाथावतीर्णेन शुशुभे भुवनत्रयम् ॥३१९॥
विश्वहक्पावनीकारे दृष्टे त्वन्मुखभास्करे।
दुरन्तैर्दुरितर्दूरे नए ध्वान्तभररिव ॥३२०॥
भरतक्षेत्रभूरेपाऽभिवन्द्या धुसदामपि ।
यां करिष्यसि नाथ! त्वं पवित्रां पादपांशुभिः ॥३२१॥
धन्यास्ते कृतपुण्यास्त मानवा मानवाधिप।।
यचक्षुर्गोचरो भावी त्वं नित्यं भानुमानिव ॥३२२॥
मुक्सिीमन्तिनीकान्त ! कजलश्यामलच्छवे ।।
त्यामेव शरणीकुर्वे नीरं मरुपुमानिव ॥३२३॥
विश्वविश्वोपकारैकमल! मल्लोचनातिथिम् ।
त्वामेप मम पौलोमीवर्गो नमति साम्प्रतम् ॥३२॥
इति स्तुत्वा शचीजानिर्जिन स्वैर्निरैर्वृतः।
पम्वरूप समादायान्तं मात्रन्तिकेऽभ्यगात् ॥३२५॥

·११० पार्थनाथचरित्रे- अर्हत. प्रतिविम्व तत् संहत्यामरपुङ्गवः । भुमोचोपाम्बमहन्तं संजहे चावस्वापिनीम् ॥३२६॥ देघदूभ्यद्वयं दिव्य मुक्त्वोच्छीर्षे दिवस्पतिः । तत्रैव प्रसरत्कान्तिमण्डले कुण्डले न्यधात् ॥३२७॥ नानामाणिक्यहाराहारश्रीदामकन्दुकम्। अर्हद्दष्टिविनोदार्थ चिताने चालवोन्यधात् ॥३२८॥ अथ प्रथमस्वर्नाथः श्रीदमेवं समादिशत् । प्रत्येक काम्चनादीनां कोटी त्रिशदासा ॥३२९॥ पसनासननेपथ्यप्रमुखं यश्च शोभनम् । तत्सर्व स्वामिनो धाग्नि निधेहि नरवाहन ! ॥३३०॥ (युग्मम्) वथैव विहित तेन शक्रः स्माहाभियोगिकान् । उद्घोषा क्रियतामित्य निखिलेष्वपि नाकिषु ॥३३१॥ अर्हन्मातुरईतश्च चिन्तयिष्यति योऽशिवम् । तन्मूर्धाञ्जमबरीष सप्तधाशु स्फुटिष्यति ॥३३२॥ इदमिन्द्रघचश्चतुनिकायष्वपि नाकिषु । गाढमुद्घोषयामामुर्भूयो भूयोऽपि ते सुराः ॥३३॥ शक्रः संचारयामास स्वाम्यहुछे सुधामथ । क्षुधोदये यतोऽर्हता पाल्येऽङ्गुष्ठामृतं पिवेत् ॥३३ अथादिशद् बुद्धिधात्रीधांत्रीकृत्येषु धीधनः । पासवोऽप्सरस पञ्च धात्रीकर्मकृतेऽहतः ॥३३५॥ तवं भगवजन्माभिषेकानन्तरं ततः। बिडौजाश्च ते सर्वेऽपि नन्दीश्वरमुपेयिवान्॥३३६।। शाश्वतीः प्रतिमा अईत्प्रतिमास्तत्र वासवाः। नत्वा कृत्वा चाएदिनोत्सवं जग्मुर्यथागतम् ॥३३७॥ अथ प्रवुद्धा वामाऽपि पमिनीवोपये रवः। दिव्याङ्गरागनपथ्यमपश्यद् निजमात्मजम् ॥३३॥ सपरिच्छददेवन्द्रागमनादिपुर.सरम् । पुत्रजन्मोत्सवोदन्तं सा पत्युस्तमचीकथत् ।।३३६॥ मुधाकृतसुधामेनां धारी श्रुत्वाऽश्वसनराट् । धाराहतकदम्यदुपुष्पवत् समुदश्वसत् ॥३४०॥ खण्डिताया श्वाजिन्या प्रालेयाभूणि गोष्पती । अपाकुति कृतार्यः उत्तस्था तल्पमध्यतः ॥३४॥ राजाऽऽत्मजन्मनो जन्मशसिने काञ्चनादिकम् ।

·११२
चतुर्थः सर्गः।
ददी भूरितरं किं घदेयं तादृशजन्मनि ? ॥३४२॥
समानत्वेन संमान्य प्रापिताः पदमुश्चकैः ।
धक्तारो जन्मनः सूनो मवेऽप्येतेन भूभुजा ।।३४३॥
संसारात् सर्वजीवानां मोक्षमेष करिष्यति ।
गुकं तजनने राक्षा पन्दिमोक्षो व्यधायि यत् ॥३४४॥
सतां शिरसि नाथोऽसौ करमुक्तिं करिष्यति ।
इतीच भूभुजा चके करमुकिः पुरेऽखिले ॥३४५॥
सुगन्ध्युटफसम्भारैरभितो निखिलं पुरम् ।
अभिषिक्त प्रवद्भिर्घनैरिव शनैः शनैः ॥३४६॥
प्रकरः पञ्चवर्णानां कुसुमानामशोभत ।
अवतीर्ण पुरेऽमुस्मिन् पुष्पकालः किमड़वान् ? ॥३४७n
द्विपथे निपथ राजपथे बहुपये तथा ।
उदञ्चिता मञ्चकाच विमाना इव नाकिनाम् ॥३४८॥
उत्तम्भिता चत्वरेषु प्रोवस्तोरणधोरणिः ।
प्रादुर्भूतेव हल्लेखलेखावल्लीषु मजरी ॥३४९॥
भद्रकुम्भाश्च संमुक्ताः स्थाने स्थाने पुरेऽखिले।
बहुरूपैर्जगन्नाथ द्रष्टुमिन्दुरिवाययौ ॥३५०॥
विहिताः कौडमा हस्ताश्चत्वरे चत्वरे पुरे ।
कृतकृत्य इवाभ्यागाद् भूरिकपर्नवांशुमान् ॥३५१॥
दुकूलैः कलिताः प्रौढा मण्डितामण्डपाः पुरे ।
किञ्चिद् गगनता नम्राः शारदीना इवाम्बुदाः १३५२॥
स्वस्तिकृत् स्वस्तिकश्रेणी मौक्तिकैः सूनिता पुरे।
अईजन्मोत्सवं द्रष्टुमिवागादुडुमण्डली ।।३५३॥
ननृतुः केऽपि बंशाग्रे आह्वयन्त चामरान् ।
कचिव मण्डलीभूय पुरुपा रासकान् जगुः ॥३५४॥
स्थाने स्थाने व्यधुर्चत्यं भूरिश पण्ययोपितः ।
उनगुर्धवलान्युयः सधवाः कुलसुवः ॥३५५।।
वेणुवीणामृढङ्गादिवादितध्वनिवन्धुरम् ।
अशोभिए प्रमोदाय तत्पुरं रहरिष ॥३५६||
स्तम्मा उत्तम्मिता भूरिमौतिकश्रेणिहारिणः ।
तारालीमालिता मेरुगिरिदन्ता इघोन्मुखाः ॥३५७॥
वमणुर्मूरयो भट्टाः पेतुर्मगलपाठकाः।
उचाडवा घेदानाशिषो चन्दिनो जगुः ॥३५८॥

·११२ पार्श्वनाथचरित्रे- पूजा नानाविधास्तीर्थकृतां वेश्मनि पुत्रिताः। दीयन्ते मागणेभ्योऽपि काञ्चनादिधनान्यथ ॥३५९॥ प्रमोदै प्रोदिमप्राप्तः प्रोः पल्लवितैरिव । सोत्साहरुत्सरेमिरित्यशोमिष्ट सा पुरी ॥३६०॥ मौक्तिकस्वर्णरत्नादिप्राभूतै तपाणय. । सर्वेऽपि सप्रियाः पोरा अभ्यगू राजमन्दिरम् ॥३६१॥ तेजनमुदितै. पूर्ण रत्ले राजगृहाजिरम् । सरो विस्मरमुकुलै. पुण्डरीकाम्बुजैरिव ॥३६२॥ प्रमोदाऽद्वैत्यसंपन्नमित्यभूद् भूपधाम तत् । ताएजन्मनि तादृशामुत्सवानामतुच्छता ॥३६॥ वसुधाधीश्वरोऽप्येवं निजईरनुमानतः। व्यधाज जन्मोत्सवं भर्तु शक्तिर्गोन्या हि नोत्सवे ॥३६॥ निवृत्ते तूत्सवेऽथास्मिन् दिवसे प्रथमे प्रभो। कारयामालतुः स्थितिपतिकां पितरौ मुदा ॥३६५॥ तृतीयेऽहन्यथो मातापितरौ पुष्पदन्तयोः । दर्शनं दर्शनीयस्याहतः कारयतः स्म तौ ॥३६|| पाठेऽहि कल्पितानल्पकल्पामिः कलगीतिभिः । ताम्वूलपूर्णवस्त्रार्मिधुसूणागरुपाणिभिः ॥२६॥ हाराहारराजिष्णुवक्षोजद्वयहारिभिः । नितम्वविम्यविन्यस्तकाञ्चीकाञ्चनचारुभिः ॥३६॥ सधवामि. कुलसीमि पष्ठीजागरणोत्सवम् । दानमानैरसामान्यं राजा राशीचचक्रतुः॥३६९॥(त्रिभिर्विशेषकम्) एकादशे दिने प्राप्ते पितरौ प्रीतमानसौ। निवर्तयामासतुश्चाशुचिकर्ममहोत्सवम् ॥३७०।। प्राप्तेऽथ द्वादशे धन्ने महीशक समाह्वयत् । शातिसम्बन्धवन्ध्वाधं समस्तं स्वपरिच्छदम् ॥३७॥ भुक्तिपूर्व घनरत्नसुवर्णमणिदानतः । यथा दत्तसन्मानास्तानुवाचाश्वसेनराट् ॥३७२।। सूनी गर्मगतेऽमुष्मिस्तमस्विन्यां तमस्यपि। वजन्तं भुजङ्ग पार्श्वे देवी यद् निरवर्णयत् ।।३७३।। तदस्तु सूनोरस्याच पार्श्व इत्यभिधा शुमा । प्रत्यूचुस्तेऽपि संहएमानसा एवमस्त्विति ॥३७॥ अथ स शक्रादिष्यामिर्धात्रीमिरन्धहं मुढा ।

·।
चतुर्थः सर्गः।
लाल्यते स्म जगनाथः स्वयमुप्त इवादिनपः ॥३७५॥
धात्रीणामिष भूपानामङ्कादष्टुं च संचरन् ।
चालेन्दुरिव वालोऽपि स्वाम्यभूद् नयनोत्सवः ॥३७६||
सुधा सुधाशनाधीशन्यस्तामङ्गुष्ठगां विभुः।
क्षुधोदये पपौ कूपकुल्योदकमिव द्रुमः ॥३७७।।
स्तनंधयोऽपि हि स्वामी न स्तन्यं धयति स्म सः।
लोकोत्तरत्वमात्सीयं सूचयन्निव शैशवात् ॥३७८॥
सर्वासामपि धात्रीणां तासां चाप्सरसामिव ।
भर्तुमक्तौ विवादोऽभूवहपूर्विकया महान् ॥३७९॥
सोऽपश्यदुपरिन्यस्तं प्रभुः श्रीदामकन्दुकम् ।
म्लानिर्माऽस्येति हरूपातपीयूपैः प्लावयनिव ॥३८०॥
माणिक्यस्वर्ण निर्वय
प्रसुप्तः पालने
प्रभु
अपश्यदूर्ध्वमपरहशा सम्भावयशिव ॥३८१॥
भेजाते कुण्डले शकन्यस्ते ते पार्श्वयोः प्रभोः ।
विम्बे कि युगपत् पूर्वापरयोः पुष्पदन्तयोः ? ॥३८२॥
स्वेदामयमलैमुक्तं सौरभ्या त्यभासुरम् ।
आधसंहननं लोके नेतुर्वपुरशोभत ॥३८३॥
भर्तुः श्वासः समुद्भिन्नाम्भोजसौरभ्यसोदरः ।
सक्षात इव हृत्स्थायिशकलेश्याब्जिनीपुटात् ॥३८४॥
अमृग्मांस विभईरहासहारानुसारिणी ।
आवपुःस्थसितध्यानपिण्डर्धवलता इव ॥३८५॥
अगोचरो इशां भर्तुर्नीहाराहारयोर्विधिः।
आच्छादित इव सुचनोत्तममाहात्म्यवाससा ॥३८॥
चतुर्मिरित्यतिशयैः सहोत्थैर्भगवान व्यभात् ।
उद्यानभद्रशालाद्यैरिवामरमहीधरः ॥३८७॥
शनैः शनैर्जगन्नाथः पादौ मण्डयति स्म सः ।
भूभारमहरग्रीवभोगिभारभयादिव ॥३८८॥
किंचिकंक्रमणं चक्र भूषयन् प्राङ्गणं प्रभुः ।
अनुस्वाकूलिनीफूल मरालस्येव बालकः ॥ ३८९ ॥
भ्रमतोऽभाजगभर्तुः क्रमयोर्धघरध्वनिः।
गत्या जितो मरालौघः स्तुवन्निव पदान्तिपत् ॥३९०॥
पांशुक्रीडां च चिक्रीड डिम्भैः साधं धियांनिधिः ।
जिनाः पित्रोः प्रमोदाय पांशुक्रीडाकृताशया. ॥३९१॥

·११४ पार्श्वनाथचरित्र- रममाणो घमौ धूलीधूसराङ्गो जगद्गुरुः । नर्मदाफूलधूलीमिलितो द्वैप इवार्मका १३९शा वाक्प्रावीण्यं च धाब्यस्ता शिक्षयामासुरर्हतः । बभौ सिञ्चभिवाम्यायाः प्रमोदद्रुममीशिता ३९३॥ भर्तुश्चित्तानुसारेण छतरूपैः सुरैः सह । सोऽक्रीडद् विविधां क्रीडां पित्रोराहादहेतवे ॥३९४॥ समचतुरस्रसंस्थानः श्रीवत्लोद्भासिहत्स्थलः । स्वामी क्रमादवर्धिष्ट शशीव सितपक्षगः ॥३५॥ चकाङ्कुशध्वजच्छत्रकुभाम्भोजादिलाञ्छनः । धिणरिव नमः स्वामिपत्तलं लाञ्छितं बभौ ॥३६॥ उन्मयूखा नखश्रेणी ताम्राऽभागवत्पदो। पदाधः कृतरागेणोन्मुका श्रेणीव पत्रिणाम् ॥३६७॥ पीनावभ्युन्नती भर्नुभ्रेजाते चरणावुभौ । गुप्तेन्द्रियत्वमध्येतुं कूर्माविव समागतौ ॥३९८॥ कमसन्ध्यं जगद्भर्तु स्पाक्षीद मेदिनीतलम् । विश्वविश्वजनाधारभुवो अंशभयादिव ॥३९॥ सरले मांसले वृत्ते भर्तुर्जबघे विरेजतुः। मृणाले इव विपराइमुखयोः पनकोशयोः ॥४००॥ करिफरानुकारिणावमातामतिमांसली। भर्तुरूरू मनोहरौ रम्मास्तम्भाविवाद्भुतौ ॥४०॥ कटिः काठिन्यसुभगा बभौ दम्भालिसन्निमा। भर्चासौ पुरुपसिंहो दत्तेवेति मृगाधिपै ॥४०२॥ अभादेवं श्रीवामेयनामंर्गाम्भीर्यमद्धतम् । शैवलिन्या इवावर्तः सलिलप्लावसम्भवः ॥४०॥ अभ्युन्नतं सुविस्तीर्ण पक्षास्थलमशोभत । माणेयं रमणीयं श्रीवालिकाया इवाङ्गणम् ॥४०४॥ प्रसरचिराजिष्णुः श्रीवत्सो वत्सगो व्यभात् । भाविभामण्डलश्रीणां प्रतिभूरिव भासुर ॥४०५॥ त्रिरेखानचितो हस्वो गम्भीरध्वनिवन्धुर । अतीवोन्नतिमार भर्तुः कण्ठः कम्युविडम्बकः ॥४.६॥ ककुमत्ककुदाकारी स्कन्धी पीनीहढी प्रभोः। विश्वविश्वम्भरामारे भाविना धूर्वहाविध ॥४०७॥ मृदुली सरली पीनी भुजावाजानुलम्बितौ।

·चतुर्थः सर्गः।
श्रीहस्तिन्या इचालानस्तम्मावुचम्मितावुभौ ॥४oen
स्निग्धौ च सौष्ठवोत्कृष्टौ पुष्टास्थी शाणिमाहिती।
शस्तरेखा प्रमोः पाणी दर्पणाविव रेजतु:०९
अङ्गुष्ठौ सौन्दर्योत्कृष्टौ शोणिती यवराजितौ ।
अमातां विश्वसाम्राज्यशाखिनः पल्लवाविव ॥४१०॥
सरलाः सुक्ष्मपर्धाणः शोणा अगुलयो वभुः।
मनार मनार विनिर्यान्तः कल्पद्रूणामिवाड्राः ॥४१॥
नखाः स्निग्धनमा उशिखा शेणा ब्यविमोः।
आनुपूर्वास्थयोर्भव्यदलानीव कराजयोः ॥४१२॥
अशोभिए जिनाङ्गुष्ठप्रान्तमध्याद्यपर्वसु ।
यवराजी समुतेच विवाहाय जगच्छूियाम् ॥४१३॥
श्रीवा गुणिगुरोर्लवी वर्तुला मांसमेदुरा।
दधौ प्रोत्फुल्लकमलकाशपृष्ठविलासताम् ॥४१४॥
वर्तुलं वदनं पूर्णमण्डलेन्दुसहोदरम् ।
चक्रे विश्वत्रयस्वान्तवीचिमालिसमुन्नतिम् ॥४१५॥
कपोलफलको त्वल्पौ स्निग्धावुन्नतिशालिनी ।
व्यभातां त्रिजगद्भर्तुरासने इव वाधियोः ॥४१॥
स्कन्धावलम्विनी लम्बी मध्यावर्ती जगत्पतेः।
श्रवणी विभ्रतुः शोभालीलाऽऽन्दोलाविलाससाम् ॥४१७॥
अधरीकृतविम्वे तदधरविम्वे च विभ्रतु।
मुखातिसरिस्तोरे विद्रुमाङ्करविभ्रमम् ॥१८॥
द्वात्रिंशत्कुन्दकलिकाकारा देन्ता जगद्गुरो।
नासावशोऽपि सरलोन्नती दीपशिखोपमः ॥४१९॥
प्रत्यग्रपल्लवप्राया मृदुला रसना विभोः ।
द्वादशाङ्गागमोत्पत्तिनिदानमनिरर्थकम् ।।४२०।।
दृशौ कर्णान्तविधान्त प्रान्तरके विरेजतुः।
भ्रुवावपि भुवी भर्तुः श्यामले कुटिले शुभे ॥४२११
मालस्थलमशोभिष्ट विशालं त्रिजगत्पतेः।
स्वसौष्ठवेनाभिभवदष्टमीशशिनः श्रियम् ॥४२२॥
केशाश्चकासिरे विश्वमूर्धन्यस्यास्य मूर्धनि ।
श्यामला: कुञ्चिता लक्षणाः कलापा इव किना२३॥
सावते वृत्तमुक्षुगमुप्णी नाथमूर्धनि ।
चैत्योपरि स्थितशातकुम्भकुम्माश्रियं दधौ ॥४४॥

·११६ पार्श्वनाथचरित्रे- स्निग्धान्यजनरोलम्बपहलानि मृदूनि च । तनौतनूनि रोमाणि रेजिरे त्रिजगद्गुरोः ॥४२५॥ इत्याधष्टामसहस्रलक्षणैर्लक्षितः प्रभुः। तारकैरिव तारापः शुशुभे शुभगाग्रणीः ॥४२६॥ नवीनफलिनीनीलकायो विश्वगुरोरमात् । कान्तैर्मरकतज्योति पिण्डैरिव विनिर्मितः ॥४२७॥ आभरणानि यान्यङ्गे न्यधत पितरौ प्रभो । प्रत्युत प्रतिभूज्यन्ते तान्येवाऽस्याङ्गरोचिषा ॥४२८॥ सुहद्भिः सममाक्रोडक्रीडां कुर्वन् अगद्गुरुः । वनश्रीवदनाम्भोजम्रमरत्वमुपेयिवान् ॥४२९।। जलकेलिपर: स्वामी प्राविशन् जान्हवीजले । सद्यः सद्यस्ककालिन्दीकलोलागमविनमः ॥४३०॥ स्वर्णदीसलिलोल्लोला निष्पतन्तः प्रभूपरि । दधिरे दधिपिण्डामदुकूलकमलां विभो ॥४३१।। अझनातिरम्भोमिड्रेियैः स्नपितः प्रभु । व्यरुचत् तुहिनज्योति कीर्णैर्दिग्ध इव द्विप. ॥४३२॥ विश्वभर्तुर्जलक्रीडापवित्रं अद्यापि तीर्थमित्येतद् विश्वपावित्र्यहेतवे ।।४३३।। एवं नानाविध क्रीडा क्रीडन् सव्रीडमण्डनः । ववृधेनुकमाद् मातापित्रोरिव मुदङ्कुर ॥४३४॥ कलाकलापपाथोधिपाथ-पानघटोद्भवः । सुरासुरनरश्रेणीलोचनाम्भोजभास्कर ॥४३५॥ नवहस्तप्रमाणाहश्चडिमागार ईशिता । क्रमेण कलयामास यौवनं कामकाननम् ॥४३६॥ (युग्मम्) अथावस्थितमास्थान्यामश्वसनमहीभुजम् । अन्त सममगात् कोऽपि द्वाास्थेनानुगतः पुमान् ॥४३७॥ भूपोऽप्राक्षीत् पुमांसं तं समागमनकारणम् । मूनि यद्धाञ्जलिमूर्धाभिषिक्तमभ्यधाटसौ ॥३८॥ अस्ति भूभामिनीमालम्थलैकतिलकं पुरम् । नाम्ना कुशस्थलं स्थालमिध श्रीतन्दुलावलेः ॥४३९॥ यत्र जैनालयश्रेणी शोमते हारकैघंटेः। परंपरेव कोटीहोरीविश्वमराभुजम् ॥४४०॥ शालिभज्यो भान्ति यत्र विहारस्तम्भमित्तिषु । तत् सरित्पयः।

·११७ चतुर्थः सर्गः। जिनाननं द्रष्टुमिवाभ्येयुरमर्यः स्तब्धलोचना ।।४४१॥ तमामूद्धाममृकोटीकोटीरायितशासनः। नरवर्मनृपः शीलवर्मसंवम्मितः सदा ॥४२॥ तीर्थकृत्पथपथिकः स पार्थिवपुरन्दरः। न्यायेनापालयल्लोकमामीरा इव गोकुलम् ॥४४॥ अथ भूपः स संसारमसारं भावयन हदि। राज्यभाराविरक्तोऽभूत कुपथ्यादिव रोगवान् ॥४४४|| राज्य न्यस्य प्रसेनजिन्नामानं निजमगजम् । दीक्षां जग्राह जैनानां मुनीनामन्तिके नृपः ॥४४५॥ अथ प्रसेनजिद्राजा पितेवावति मदिनीम् । यशाकर्पूरपूरेण सुरभीकृतदिग्मुखः ॥४४६|| अभूत् प्रभावती नाम्ना कनी तस्यावनीपतेः। लावण्यकमलाकेलिगृहं यस्या धपुर्यभात् ॥४४॥ सा चश्वलाक्षी चिकुररांश्चश्वरीकरुचीन मृदून् । कुञ्चितान बिभरांचक्रे धीचीरिव यमस्वसा ॥४४८॥ तस्याश्चकासिरे चारकुन्तला कजलविषः। प्रातुं भृङ्गाइवाभ्येयुर्मुखाम्भोरुहसौरभम् ॥४४९॥ चित्रकटुचिरं चित्रं रोचिष्णु रुचिचान्दनम् । सा दधौ चित्तभूभूपप्रदीपकलिकामिव ॥४५०॥ श्यामले कुटिले तस्या अमातां सुमुधो भ्रुवो। अनुराविव लावण्यवल्या हरदीर्घिकातटे ॥४५१॥ स्फारे कर्णान्तविश्रान्ते लोचने वामलोचना । दधौ दले इव स्मेरे स्मरकेलिसरोव्ह ॥४५२॥ कनीकनीनिके कृष्णतमे श्लपणे उभे शुभे । अभातां लोचनोत्फुल्लपद्मलीनाविवालिनी ॥४५३॥ तस्याः पाणी शो नासावंशश्च सरलो धौ। आनुपूर्युवतः कामकल्पद्रोरिव कोरक. ॥४५४॥ मांसली स्नेहलौ वृत्तौ तत्कपोली विरेजतु. । सहजन्यो रतिप्रीत्योर्दर्पणाविव काञ्चनौ ॥५५॥ तस्या अमातां ताण्टको कर्णयोः स्कन्धलम्वयोः । दोलालिसमुत्कण्ठौ पुष्पदन्ताविवागतौ ।।४५६॥ तस्या ओष्ठपुट. स्पटमशोमिटारुणधुतिः । सारैःप्रवालपिण्डानामान्तरैरिव निर्मितः ४५७॥

·११८ पार्श्वनाथचरित्रे- रेजे तदनं राकातुहिनातिसोदरम् । तयोरेव हि सामान्यमसामान्यं न चेत् कथम् ? ४.en कोमलौ सरलौ तस्या वाहुदण्डौ विरेजतुः। युवचञ्चलचित्तानां बन्धने पाशकाविव ४५९॥ पीनावत्युन्नती भृतौ स्तनौ तस्या विरेजतुः। रतिस्मराभ्यां संमुक्तो कीडान्ते कन्दुकाविव ॥४६॥ कुचद्वन्वं विशालाक्ष्याः कल्याणकलशोपमम् । चमो द्वन्द्वं चरद्वन्द्वमिव वक्षःसरोतटे nearn स्तनावीन्नत्यमापन्नौ तथा तस्या मृगीदृशः। तदन्तरे यया लेमे नैव हारोऽप्यस्थितिम् ॥४६॥ तत्कुचौ कुर्वता धात्रा लुण्ठिता वज्रकुखरौ। तयोः काठिन्यमोन्नत्यं न चैदेतादृशं कथम् ? ॥४६३॥ गमीरं नामिकुहरं वमासे हरणीदृशः। स्वनिधाननिधानाय स्मरेणेव कृतं विलम् ॥४६॥ तस्याः सुनुव उदरं कुलिशोदरसोदरम् । चोक्य वक्षोजयोर्द्वन्धमीर्ण्ययेवाभवत् कृशम् ॥४६५॥ विभ्राजाते नितम्धिन्या नितम्बावतिपीवरौ। मानमन्मथयोश्चान्द्रकान्ती क्रीडाचलाविव ॥४६६॥ कोमलौ मांसलौ वृत्तारुस्तम्भौ मृगीदृशः । व्यमातामद्भुतरम्भागर्भसंदर्मिताविव ॥४६॥ इति स्वाभाविकैस्तस्या लक्षणैर्लक्षितं वपुः। शुशुमे सुभगाकारैर्गगनं तारकैरिव ॥४६८॥ मा कन्याऽगण्यलावण्यपुण्यपानीयकूपिका। तारुण्यं प्राप तरुणीजनाऽकृत्रिममण्डनम् ।४६९॥ तां कन्यामय निध्याय दध्यौ राजा प्रसेनजित् । फनीरूपानुरूपः को भविता दुहितुः पतिः ॥४७॥ ययेयं युवतीलोकमण्डन दुहिता मम । तथात्र भविता कोऽपि घरो नरपुरन्दर ४७१० स्वर्ण मणिमिव स्थान योजयिष्याम्यहं सुताम् । विद्यामिव सुतां विना योजयत्युचिते पदे १४७२॥ एवं पृथ्वीपतिः पुत्रीवरचिन्तापरायणः । वरं गवपयामास नाऽमिलत् कोऽपि तादृशः ॥४७३॥ वसन्तावसरेऽन्याः स्मरोन्मादविधायिनि ।

·चतुर्थः सर्गः।
११९
कन्या सा सार्धमालीमिः क्रीडार्थ निरगात् पुरात् ३७en
यथाई कल्पितानल्पकल्पसङ्कल्पना कनी।
साऽथाविशत् पुरोधानमुद्यानश्रीरिवाहिनी ॥४७॥
कोकिलाकुलसंलापे भृङ्गझङ्कारहारिणि ।
प्रोत्फुलपुष्पसद्गन्धसुगन्धितदिगानने ॥४७६॥
कानने तत्र रम्याभिर्नानाक्रीडाभिरुन्मदा ।
चिरं चिकीड सा कन्या धनदेवीव निर्भरम् ॥४७॥ (युग्मम् )
यथेच्छ रममाणा सा क्रीडोद्यान कुमारिका।
अौषीत् किन्नरद्धन्द्धोद्रीयमानमिदं पदम् ॥४७८॥
जय वाराणसीराजाश्वसननृपनन्दन ।।
जय देववधूवृन्दगीयमानगुणोरकर ! ॥४७९॥
जय देव | जगल्लोकावतंसीकृतशासन !"
जय प्रोत्कुल्लफलिनीतमालश्यामलच्छवे ४८
जय सौभाग्यसंमाराभिभूतमकरध्वज ।।
जय देवविभूपास्तपार्श्व | पार्श्वप्रभो! ४८१॥
सैवात्र गुणलावण्या मान्या सैवात्र मानिनी।
यद्विषये पतिष्यन्ति विलासास्तव प्रभो ! ॥४८२॥
सश्रीका भाविनी योषा सा विशपाद महीतले ।
यस्याः पाणिग्रहं पार्श्वकुमारन्द्रः करिष्यति ॥४८॥
तत्किन्नरमिथुनं तत्र भूयो भूयो विभोर्गुणान् ।
जेगीयते कलध्धानपधिरीकृतकाननम् ॥४८४॥
तद् गीतं किन्नरद्वन्धोद्गीतं स्फीतप्रमोदकृत् ।
हरणीव कृतकारकर्णा शुश्राव कन्यका ॥४८५॥
श्रुत्वा पार्श्वगुणग्रामगुम्फितं गीतमद्भुतम् ।
ब्रोडामिवापरां कीडामत्याक्षीत् सा कुमारिका ॥४८६||
तदैकाग्रमनाथारु शृण्वाना गीतिनिस्वनम् ।
चचाल किन्नरद्वन्द्वाभिमुखं सुमुखी शनैः ॥४८७॥
सा गीतिः किन्नरोद्गीता कर्णाभ्यर्णमुपेयुषी।
नरसा विदधे पार्श्वमयीमिव कुमारिकाम् ४८en
किन्नरोगीयमानं तद् गीतमाकर्ण्य सा कनी।
तद्रागसुभगं पावं बध्नाति स्म मनो निजम् ॥४८९॥
इगिताकारचेामिः स्पष्टाभिस्तो प्रभावतीम् ।
पाश्व रकां भावविज्ञो व्यज्ञासीत् तत्सखीजन ॥१०॥

·१२० पार्श्वनाथचरित्रे- किन्नराभिमुखं यान्ती गीति सा प्रभावती। एकामहृदयाऽौषीद नागीव स्फारितेक्षणा ॥४९॥ तदैव मन्मयोऽप्येनां जगद्विजयकारिणाम् । पत्रिणां गोचरं चक्रे लन्धच्छल इवासुहत् ॥४९२॥ प्रभावत्यथ तद्गीतगीतं पार्श्वविमुं हदि । ध्यायन्ती तत्र संतस्थौ स्तम्भबद्धव हस्तिनी ॥४९॥ इतस्तत्किनखन्वं रनवा तत्र वने चिरम् । उत्पपात नभो गत्या युग्मं विहगयोरिव ॥४९॥ उत्पतत्किनरखन्वं निर्वर्ण्य वरवर्णिनी। तद्गतिस्पर्धयेव स्वं स्वान्तं प्रेषी नमोऽध्वनि ४९५॥ कन्याया नयनद्वन्द्वं द्वन्द्वं किन्नरयोश्च तत् । चलति स्म नमस्युर्वं स्पयव द्रुतं द्रुतम् ॥४९६॥ तम्मनोहक समादाय गतं तत्किनरद्वयम् । अतो जग्धविवैषा योषा शून्यमना अभूत् ४९७॥ सखीकृतोपचारेण लम्धसंज्ञा प्रभावती । पाव पाति जल्पन्ती क्षणं तत्रैव तस्थुषी ॥४९॥ ज्ञात्वैभिश्चेष्टिते. स्पप्टैः पाच सम्बद्धचेतसम् । कन्यां तामूनिवांश्चित्तचतुरस्तत्सखोजनः ॥४९९॥ सुभगे। सुभग तस्मिन्नश्वसननृपात्मजे। उचिताजनि ते प्रीति पशिन्या इव भास्करे ॥५००n आश्वस्यवं च विविधर्वचाभिः प्रेमगर्मितः। इतश्चति सख्यस्ताः मोचुरेवं प्रभावतीम् ॥५०१॥ वाष्यैः सृजन्त्यध्धभूमि मुक्ताकुराङ्कितामिव । उत्तारयन्यलद्वारादिकं भारमिव दुतम् ॥५०२॥ पश्यन्ती पलितग्रीवं समाइतेव पृष्ठगः । खिन्नव भूरिभिरिस्तिष्ठन्ती च पदे पदे ॥५३॥ भूयो भूयः पतन्तीवोन्मत्तेव मदपानतः। सिंहनस्तकुरगीव ददती दिक्षु पुटम् ॥५०४।। सखीभिः स्वाभिहस्तेनानीता सायं कृशोदरी । मन्दं मन्दमलंचके मन्दिरं पृथिवीपते. ॥५०५॥(चतुभिर्विशेषकम्) कन्यामापं च तद्गीतिवृत्तातं सर्वमादितः। सप्यस्ताः कथयामासुराशु तस्मै महीमुजे ॥५०६॥ भूपोऽपि तत्सखीवाचं तामाकण्येवमूचिवान् ।

·चतुर्थः सर्गः। १२१ स्वयं पुज्योत्थितो चचे घरो लक्षम्येव केशवः ॥५०७॥ राक्षो चाचं तां वयस्याः प्रभावत्यै न्यवेदयन् । अवदत् साऽपि दुर्जयस्मरराजवशंवदा १५०८५ त्रिलोकीकमलाकेलिधाम क स कुमारराट् । काऽहं तु दुर्भगाऽशेपयोपामुख्या दुराकृतिः ॥५०९॥ अतस्तद्विपया वाञ्छा वृथैव मम दुधियः । पीयूषस्य पिपासा हि किमभाग्यस्य पूर्यते ? ॥५१०॥ अलम्वि कल्पनाजालरजाकण्ठकुचोपमैः। भवेदस्मिन्नाश्वसेनिः स शरणं मरणं तथा ॥५११॥ सा कन्याऽनङ्गसंसर्गाद नानावस्थामुपेयुपी । रति कुत्रापि न प्राप मत्सीव स्वल्पपाथसि ॥५१२॥ क्षणं वहिः क्षणं मध्ये क्षण चोर्ध्व क्षणं त्वधः । कुविन्ददवितेवैया नैकां स्थितिमुपागमत् ॥१३॥ दुर्मारज्वरसंतप्ता वरप्राप्तिसमुत्तुका । कलयामासानुक्लममिलापं प्रमावती ॥५१४॥ कथं स भुवनस्वामी मया प्राप्यो ह्यभाग्यया । कोऽपि नास्तीह तत्सङ्गाऽभगव्यापारकर्मठः ॥५१५॥ तत्सङ्गसिद्धये कुर्या किमुपायं वराक्यहम् । इति चिन्तातुरी चैत्यं न स्वास्थ्यं प्राप सा फनी ॥५१६॥ चन्द्रचन्दनकर्पूराम्भोजादौ द्वैपधारिणी। कनी साऽजनि निश्वासोश्वासान् भनेव विभ्रती ॥५१७॥ तल्लीनमानसा नित्यं ध्यानारुढेव योगिनी। अस्मापात् पार्श्वकुमार साऽवज्ञातसुखस्मृति.॥५१८॥ चातुर्यस्थैर्यगाम्मायाँदार्यादिगुणधोरणौ । ज्योत्स्नेवेन्दावस्ति तस्मिन् पार्श्व युवशिरोमणी ॥५१९॥ स्थिता जागरिता सुप्ता गच्छन्ती प्रलपन्त्यपि। सैवं पार्श्वगुणग्रामोत्कीर्तनं कृतवत्यभूत् ॥५२०॥ जातपीडाऽखिला क्रीडा भूपणं श्रितदूपणम् । कथा तथ्याप्यतथ्याऽभूत तस्याः स्मरज्वर्णितः ॥५२॥ यान्तु यान्विति जल्पन्ती प्राणान्नपि रिपूनिय । उद्वेगमत्यगाद वाला मरुप्राप्तव हस्तिनी ॥५२२।। क्षणं वाराणसीपूर्यो क्षणं तत्किनरध्वनौ । नास्ति तन्मनसि स्थैर्य करिणः कर्णयोरिव ॥५२शा ·१२२ पार्श्वनाथचरित्रे- किंकरीकृतत्रैलोक्यः कमलः कमलेक्षणः । परिणयति मां कि ससा प्रलापमगादिति ॥२४॥ गलविन्यस्तहस्ताभ्यां निश्वासोणडंगम्बुमिः । अङ्गिकामायामास साऽजनाऽनङ्गविला । ५२५।। अगुल्यग्रेण लिखन्त्या क्षोणी वस्तैः शिरोरुहै। छन तस्या मुखं राहुग्रस्तचन्द्र इध व्यभात् ॥५२॥ तस्या घपुषि समातस्तापः शोषितचन्दनः। अन्तर्वलितविरहानलादिव समुत्थितः ॥५२७॥ वपुः प्रतिपदुद्यातचन्द्रलेखासखं कनी। दधाना मेने शिरीषशय्यामग्निमयीमिव ॥५२८॥ कृतं भुकं स्थितं यातमजानाना च्युतस्मृतिः । स्तब्धडक्शालमजीव याऽस्थात् कम्ब्वावलम्बिनी ॥५२९॥ कामं कशाही निश्वासोश्वासधूसरिताधरा। हुंकारैरुत्तरं चक्रे सखीभ्यः सा जडत्वमृत् ॥५३०॥ स्मरन्ती पार्श्व पाश्वति सर्वत्राऽरतिमाक् कनी। अपतत् कृत्तशाखेव मूञ्छिता सती भूतले ॥५३॥ मूर्छयोश्वासनिश्वासौ प्रकुर्वती कुमारिका। अभिषिक्ताऽम्भसा रम्भाव्यजनैश्च सखीजनैः ॥५३२॥ वर्यामिरुपचर्यामिश्छिन्नमूर्छा रोद सा। मंक्षु क्षामाक्षरं क्षामोदरी मन्मथकिंकरी ॥५३॥ कामेनैवान्तिमावस्थां गतमायामुदीक्ष्य ताम् । तत्स्वरूपं जगौ राशः पुरस्तात् तत्सखीजनः ॥५३॥ नृपोऽप्याकर्ण्य तां वाती दथ्यौ विधुरितो हदि । संयोगः कथमनयोमीव्युमाहरयोरिव ? ॥५३५॥ कृतं कृतामिश्चिन्तामिरेताभिर्मेऽहर्निशम् । स्वयंवर घरायैनां प्रेपयिष्याम्यहंमुताम् ।।५३६॥ इत्यम निश्चयं राक्षः समाकर्ण्य सखीजनः । तदुक्तिमिर्मुदं चक्रे प्रभावतेर्वचोऽतिगाम् ॥५३७॥ तद्धचोमिः सुधाधामधामधन्यैः प्रभावती । सिका मेघर्जलोधैर्भूरिव क्षणमुदश्वसत् ॥३८॥ इतश्चास्तीह कलिङ्गाधीशो यवनभूपतिः। लोकोक्त्या सोऽथ शुश्राव स्वरूपमिटमादितः ॥३९॥ सभायां प्रकुटी विम्रद्यमापे सोऽरुणेक्षणः ।

·चतुर्थः सर्गः।
१२३
कियन्मास पाचौं यः परिणेता प्रभावतीम् ॥५४॥
मयि सत्युग्रदोर्दण्डाखण्डविक्रमदुर्धरे।
कथं दास्यति चान्यस्मै कन्यां सोऽपि प्रसेनजित् ॥५४१॥
कन्यामात्मकृते तस्मात् तावत् तां मार्गयाम्यहम् ।
पश्चात् तदनुसारेण करिष्येऽहमुपक्रमम् ॥५४२॥
अर्थिनामर्थिता वीरहीराणां दोर्वलं बलम् ।
नाहमर्थ्यस्मि किञ्चास्मि सुमटः सुमटाग्रणीः ॥५४॥
अतः का मार्गणा तस्य पुरस्तात् मार्गणोचिता।
जित्वा प्रसेनजिदूपं स्वयं लास्याम्यहं कनीम् ॥५४४॥
चिन्तयित्वेति यवनाधिपतिमानिनां पतिः ।
उस्कटैः कटकैः साकमागात् पुरं कुशस्थलम् ॥५४५॥
ततो दुरात्मना तेन स्वकीयैः प्रवलैलैः ।
वेष्टितं तत् पुरं भूमिरिव पाथोभिरब्धिना ॥५४६॥
द्वारादियन्त्रणापूर्व दुर्गरोधोऽभवद् भृशम् ।
दुःसाध्ये तेन जाते गमनागमने पुरे ॥५४७॥
तेन प्रसेनजिद्राक्षा प्रेषितो निरगात् पुरात् ।
अहं पुरुषोत्तमाख्यो मन्त्रिसागरदत्तभूः ॥५४८॥
आगामहमिहाख्यातुं वृत्तान्तं भवतः पुरः।
अतः परं यथाशक्ति देवकार्यस्त्वयोधमः ॥५४२॥
एवं निशम्य तद्वार्तावातूलैरतुलैस्तदा।
क्षमाक्षमावहः क्षमाभुजोऽस्याऽभज्यत दुतम् ॥५५०॥
रुषा परुषवार रोषारुणाक्षः क्षमापतिर्जगौ।
निग्रहानुग्रही गत्वा करिष्येऽहमसौ तयोः ॥५५१॥
इत्यमुक्त्वाऽरिहच्छाणोचेजितासिः क्रुधोधुरः।
प्रयाणभेरीभोङ्कारमकारयदिलापतिः ॥ ५५२ ॥
सातादन्तः समायातः पावः पावें पितुर्दुतम् ।
प्रोचे चाकस्मिकः कोऽयं तातपाद! रणोद्यमः ॥५५३॥
पाणिना दर्शयस्तं च पुरुषं पुरुषोत्तमम् ।
सर्वा तत्कथितां वार्ता जगदे जगतीपतिः॥५५४०
सन्निशम्य पुनः पावोऽभिदघे धरणीधवम् ।
नृकीटे यवने तस्मिन् कोऽसौ तात! तवोधमः ॥५५५॥
कि चा मृणालिनीनालोन्मूलने मुरसिन्धुरः ।
कुर्वन्नुपक्रम श्लाघामुपयाति कदाचन ॥५५॥

·१२४ पार्श्वनाथचरित्रे- निवर्तयत्वतस्तातपादा अस्माद्रणोधमात् । विधास्ये निग्रहं तस्य तातपादप्रसादतः ॥५५७॥ अश्वसेनो निशम्यतद्वचनं नन्दनोदितम् । मेने कुशस्थले गतुं पाच पार्श्ववलं विदन ॥५५८॥ भ्राम्यद्ममरझाकारहारिंगण्डस्थलं गजम् । आरुरोह जगनायो विन्ध्याद्रिमिव केसरी ॥५५९॥ प्रवलै पृथिवीपालैर्युक्तः स्वाशरिवोद्भटैः। देवैरिव शुभाशंसिशकुनैरतुकूलितः ॥ ५६०॥ धीयमाणोपरिच्छन्नः परिवारितचामर । पुरुपोत्तमसंयुक्त. प्रतस्थे पुरुपोत्तमः ॥५६॥ (युग्मम् ) सेनोबूतो रजोराशिर्दधावाव नमास्थलम् । पार्श्वप्रतापे सत्यको पृथेत्येतद्विधित्सया ॥५६२॥ कटकोत्कटभारेण भग्ना सती वसुंधरा। चकार रथचीत्कारदम्भादाराटिकां भृशम् ॥५६॥ नानातूयौघनिघोषो व्यानशे गगनं क्षणात् । आविख्यानुरिवेन्द्रेभ्यः प्रयाणं प्रथम प्रभो. ॥५६४॥ एतत्पतिपदप्रौढप्रहारविधुरा धरा । सिच्यते च मदाम्भोमिः सानुकम्पैरिव द्विपैः ॥५६५॥ एवं चलचमूचक्रभारभुग्नितभोगिराट् । विदधे गीतमाङ्गल्यप्रयाणं प्रथम प्रभो ॥५६६॥ प्रयाणे प्रथमे नार्थ प्रस्थितं पथि सत्वरम् । सरथ' सारथिर्वज्रपाणेतिलिरभ्यगात् ॥५६॥ स प्रणम्य जगादेवं देवाहं हरिसारथिः । जानन् भवयलं शक. प्रैपीद मामिह मक्कितः ॥५६८॥ भक्तिभक्तिभृतां भाऽभ्युपगम्येति तं रथम् । अध्यारोहद विभुः पूर्वशलङ्गमिवांशुमान ॥५६९॥ स्तूयमानो जयारावैः सुरखेचरभूचरै। दिनः कतिपयैः पार्श्वप्रभुःप्राप कुशस्थलम् ॥५७०॥ अथागत्य तदुधाने स्कन्धावारंन्यवीविशत् । स्वयं चेशोऽवसत् प्रौढप्रासादे सुरसूत्रिते ॥५७९॥ नाथः सनाथः सन्नीत्या कृपया चेत्यथ हुतम् । प्राहिणोत् कोविंद दूतं कलिगाधीशसंनिधौ ।।५७२॥ सोऽपि गत्वा सदस्यस्य न्यगदाग्मिनां घरः।

·चतुर्थः सर्गः।
१२५
मत्स्वामी भन्मुखेनेदं त्वामाज्ञापयतीत्यसौ ॥५७३॥
एनं प्रसेनजिद्भूपं मुञ्च दुर्गनिरोधतः।
अयं हि पूज्यमत्तातचरणौ शरणं श्रितः ॥५७४॥
इयता हि गतं नास्ति किञ्चनापि तवाधुना।
विमुच्य विग्रह याहि निजं नगरमखसा ॥५७५॥
कर्णाभ्यण प्रसर्पद्भिर्दूतोकैरिति वाग्भरैः ।
ववृधेऽस्याधिक क्रोधो वनवन्हिरिवन्धनैः ॥५७६॥
दष्टोष्ठसंपुटो भनीकृतघ्राणोऽरुणेक्षणः ।
सोऽब्रवीद् वचनं क्रोधात् क्रोधोदारमिवापरम् ॥५७७॥
यमाहृतोऽसि रे दूत! यदेवं प्रलपस्यदः ।
न मां जानासि शत्रुनीवैधव्यविधये गुरुम् ॥५७८॥
कः पावकुमारक्षीरकण्ठः शउशिरोमणे ।।
को वाश्वसेनो यः कामं प्रकोपयति मामिति ॥५७९॥
अथवा नानयोदापो वाल्यवार्द्धकधारिणोः।
विजृम्भते मति. पुसां न वाल्ये न च वार्द्धके ॥५८०॥
रे रे दूत ! दुराकूत! वैरभागसि भरि।
यदेवं तद्गुणान् वूपे मत्कोपज्वलनेन्धनम् ॥५८६॥
नूनं कश्चित् त्वयाऽकारि निजमर्नुरुपद्रवः ।
तद्रुषा प्रेषितोऽस्यत्र यमस्येव निकेतने ॥५८।।
त्वमवध्योऽसि दूतत्वादतो गच्छ गतत्रप!।
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन् स दूतः पुनरूचिवान् ॥५८३॥
अरे यवन ! कि तेऽस्ति यियासा यमवेश्मनि ।
भूताः इव पिङ्गाक्षो यदेवं वक्ष्यसाम्प्रतम् ॥५८४॥
कस्त्वं श्रीपार्श्वकुमारपुरः पुरुषकीटका ।
वेतनातमिवाशेष त्रैलोक्यं यस्य किडरः ॥५८५॥
कृपया मन्मुखेनेदं सोऽवदद् भवतो हितम् ।
पयापानमिवाहस्तद्विपरीतं तवाऽभवत् ॥५८६॥
रे बराक ! दुराधमावाबासीजीवितं निजम् ।
शरणौ पार्श्वनाथस्य चरणौ शरणीकुरु ॥५८७॥
एवं वाणं संदेशहारकं तं निरङ्कुशम् ।
उदायुधा भटास्तस्य मारणायोपतस्थिरे ॥५८
यावत् तं मुष्टियथ्याधैः प्रहरन्त्येतद्भटाधमा ।
तावद् देव इवावादीद्धीसखः कोऽपि धीनिधिः ॥५८९॥

·१२६ पार्श्वनाथचरित्र- अरे आकस्मिकः कोऽसौ प्रारब्धः सम्पदा क्षयः? । भुवनस्वामिनो दूतं यदेतं हन्तुमुत्सुका ५९०॥ मो भो भटा भवन्तश्च वैरिण स्वविभोः खल्ल । एवं त्रिजगतां भर्तुर्दूतोपरि रुषातुराः ॥५९१ ॥ गतक्रोधेषुयोधेषु दूतं मन्विवरोऽवदत् । न कोपो भवता कायों मनागपि मनोन्तरे ॥५९२॥ मचा इव भटा पते नैव जानाति किश्चन । त्वं तु मेधाविनां मुख्यः कृपालोरसि सेवकः ॥५९३॥ दूतं मन्त्री पुनः प्राह शृणु भोः पुरुषोत्तम।। आयास्यामो वयं पाव नन्तुं सद्यस्तवानुगाः ॥५९४॥ इत्युक्त्वा विसस नं दूतं सत्कृत्य मन्त्रिराट् । आगत्य यवनाधीशसन्निधौ चैवमूचिवान् ॥५९५॥ स्वामिन्नसौ न सामान्यः पार्श्वः पाश्वोऽरिसंपदाम् । यस्योपास्विं प्रकुर्वन्ति निर्जराः किङ्करा इव ॥५९६॥ अस्मै प्रहितधान् शक्रः सरथं सारथिनिजम् । अतो नाथामुना साधं विरोधी नायतौ शुभः ॥५९७॥ वचनै सचिवस्यैतत्कोपः शान्तिमुपेयिवान् । धाराघरस्य धारोधैर्दावानल इवोल्वणः ॥५९८॥ धीसखो यवनाधीश शान्तरोपं पुनर्जगौ। चेद्राज्येच्छा सुखच्छा चेत् तत्पावपश्विमश्रय ॥५९९॥ एवमाकर्ण्य सचिववचः प्राचे कलिगराट् । प्रतियोध्य त्वयाचाहं नियुक्काऽन्ध इवाध्वनि ॥६००॥ इति ध्यात्वा कलिङ्गेशी निजैः परिजनैः सह । कुठारं कण्ठे निक्षिप्य पार्श्व नन्तुमुपागमत् ॥६०१॥ द्वा स्थप्रवेशितः सोऽथ प्रविवेश सभां विभोः। पश्यंस्तेजस्विनां मुख्यं तेज.पुखमिव प्रभुम् ॥६०२॥ प्रमुरपि प्रसन्नास्य पीयूपसदृशा हशा। आयान्तं यवनाधीशमपश्यत् तागाकृतिम् ॥६०३॥ कुठारं हस्ततः कण्ठादथास्य यवनेशितुः। प्रभुरुन्मोचयामास मन्युनत्यऽवधिः सताम् ॥६०४॥ प्रणम्य प्रान्जलि: प्राह प्रभुस यवनप्रभुः। मदीयमपराधं यं क्षमस्व त्रिजगत्पते ।।६०५॥ दूतेन भवता स्वामिन्नपराधपरोऽप्यहम् ।

·१२७
चतुर्थः सर्गः।
कृपया घोधितो यस्मात् सन्तः सर्वत्र वत्सलाः ॥६०६॥
गाला इव सिंहस्य के घयं पुरतस्तव ।
विश्वं विश्वमिदं वश्यमवश्यं विद्यते तव ॥६०७॥
किंकरत्वेन मां नाथ ! गृहाणानुगृहाण च ।
भुजिष्य इव करिष्ये शिक्षा तेऽहमतः परम् ॥६०८॥
पार्श्वनाथोऽथ जगदे जगदेकहितावहः ।
कलिङ्गेश त्वयाऽकार्य न कार्य पुनरीशम् ॥६०९॥
दुर्गरोधेऽय संमुक्के श्रुतोदन्तः प्रसेनजित् ।
प्रभावत्यान्वितः पार्श्वमभ्यगाव तुष्टिपुष्टिभाग् ॥६१०॥
प्रणम्य प्रोधिवान् पाश्व कुशस्थलपुरेश्वरः।
नाथ! नाथेन भवता सनाथत्वमगामहम् ॥६११॥
नायैतनगरं रोधाद् मुमुचेऽध त्वदागमात् ।
तमोमिर्मुद्रितं पश्ममिवाभ्युदयतो रवः ॥६१२॥
अवन्धुरप्यभूद् बन्धुः कलिङ्गाधीश्वरोप्यसौ।
भवदागमने जो याऽसाधारणकारणम् ॥६१३॥
अथ नाथ 1 प्रसिद्य द्रागुवहेमा ममात्मजाम् ।
क्लिश्यति पमिनीवैषा त्वां जगचक्षुषं विना ॥६१४॥
दध्यौ प्रभावती धीक्ष्य निर्दोष विभुमीहशम् ।
स्वं दोष रत्नदोषीत्यत्याक्षीद्वेधाः सृजनमुम् ॥६१५॥
ईहपुंरत्ननिर्माणप्रावीण्यं विभ्रतो विधेः।
सृष्टिकरणप्रयासोऽसौ साफाल्यं समुपेयिवान् ॥६१६॥
याहतैः किन्नरैगीतस्ततोऽप्येषोऽतिसुन्दरः।
यस्मादताशा पुसा रूपं वाचामगोचरम् ॥१७॥
यदि मामेष भुवनभर्ताग्रीकरिष्यति ।
तदा पल्लवितं नूनं प्राकृतैः सुकृतैर्मम ॥१८॥
तातवाचमसौ स्वामी मंस्यते वा न मंस्यते ।
दध्यौ तन्मुखविन्यस्तलोचनेत्यब्जलोचना ॥६१९॥
अथ च स्माह बामेयोऽप्यमेयमहिमा नृपम् ।
कन्योद्धाहेऽत्र प्रमाणं तात्तपादाश्च न ह्यहम् ॥६२०॥
इति श्रुत्वा कनी वजाहतेवाजनि दुखिता।
अपत मूञ्छिता भूमौ लब्धसंज्ञा जगाद च ॥६२१॥
ईरक्ष नास्ति मे भाग्यं यदसौ भुवनेश्वरः।
हरभ्यामपीक्षेत मां तत् का कया पाणिपीडने ? ॥२२॥

·१२८
पार्श्वनाथचरित्रे--
अथ श्रुत्वा विभोर्वाचं दध्यौ राजा प्रसेनजित् ।
करिष्यतु पितुर्वाक्यादेष कन्याकरग्रहम् ॥२३॥
अतःसुतां समादाय गच्छाम्यहं सहामुना ।
इति ध्यात्वाऽभ्यधाद् विश्वराजं राजा प्रसेनजित् ॥२४॥
त्वया सहाहमेष्यामि देव ! वाराणसी पुरीम् ।
अश्वसेननृपं द्रष्टुमुत्के स्तश्चक्षुषी मम ॥२५॥
आमिति प्रतिपद्यतद् नाथस्त्रिजगतामथ ।
संमान्य विससर्जनं यवनं स्वपुरं प्रति ॥२६॥
अथ प्रसेनजिद्राक्षा सकन्येनान्वित. प्रभुः।
उत्सुकस्तातसेवायै चलति स्म कुशस्थलात् ॥६२७॥
सुरासुरवधूवृन्दोद्रीयमानगुणावलि ।
चिरं नन्द चिरं नन्देत्यूचान खचरैः स्तुतः ॥२८॥
प्रणमत्पृथिवीपालमौलिमालाश्चितक्रमः ।
क्रमेण कलयामास पुर्ण धाराणसी प्रभुः ॥६२९॥ (युग्मम्)
कचित् कर्पूरकस्तूरीपाथ.शान्तरजोमरम् ।
कधिचन्दनकाश्मीरव्यर्विन्यस्वहस्तकम् ॥१३॥
कचिद्धूपघटीधूपधूमालीधूसरीकृतम् ।
क्वचिदुत्तम्भितानकध्वजधारणिवन्धुरम् ॥६३९॥
कचित् प्रोतुनिवप्रौढतोरणाघलिमालितम् ।
कचियांदञ्चितप्रोच्चमश्चकैश्वारुचत्वरम् ॥६३२॥
क्वचिद् नृत्यत्पणस्त्रीणां श्रेणीमिर्विस्मयावहम् ।
क्वचिद् नानाविधस्फूर्जत्नयैरुद्रानमन्जुलम् ॥६३३॥
कचिद् दुन्दुभिनि?षप्राग्मारवधिरीकृतम् ।
कचिद् नानाविधस्फूर्जसूर्यवर्यरवाकुलम् ॥६३४॥
कचिदाशीर्मणद्वन्दिवृन्दकोलाहलाकुलम् ।
स्वं पुरं प्राविशत् स्वामी भूस्वामिविहितोत्सवः ॥६३५॥
(पड्मि. कुलकम्)
अश्वसेना सुतं प्रीत्या सम्भाव्य वचनै शुभैः।
विससर्ज निजावासे गन्तुं, नत्वा प्रमुर्ययो ॥६३६॥
गजवाजिमणिस्वर्णमुकाधं प्राभृतं सुजन् ।
अय प्रसेनजित काशिदेशाधीशं ननाम सः ॥६३७॥
उपदाढानपूर्वे च निवेश्य वरविष्टरे ।
वाग्मः सौहार्दहधामिरवादीवश्वसेनराट् ॥६३८॥

·चतुर्थः सर्गः। १२९ कुशस्थलेश! कुशलं सराज्यस्थ तवास्ति भोः । सोऽप्याहास्ति भवत्पादप्रसादात् कुशलं मम ॥६३९॥ किन्तु प्रभावती नाम कन्येयं दुहिता मम ! आनीताऽस्ति भवत्पुत्रपार्श्वनाथकृते कृतिन् ! ॥६४०॥ सफलीक्रियतां स्वामिन्नसौ मम मनोरथः । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य जगौ वाराणसीपतिः ॥६४१॥ कुशस्थलपुराधीश जागति मम चेतसि । मनोरथोऽसौ श्रीपार्श्वपाणिग्रहणगोचरः ॥६४२॥ किश्चैष पार्श्वकुमारो भोगेभ्यो विपराइमुखः। आ जन्मतो विरक्तात्मा न जाने किं करिष्यति ? ६४३॥ परं त्वदुपरोधेन वलात्कारेण चात्मनः । विवाहं कारयिष्यामि पार्श्वस्यानिच्छितोऽपि हि ॥४४॥ इति व्याहृत्य काशीशोऽन्वितस्तेन महीभुजा। आजगाम जगन्नाथसनाथं केलिमन्दिरम् ॥६४५॥ पावोऽपि तातमायान्तं वीक्ष्योत्तस्थौ मुदश्चितः। वृद्धानां विनयं सन्तो न मुश्चन्ति कदाचन ॥६४६॥ यथास्थानं निषण्णेऽस्मिन् पावें प्राहाश्वसेनराट् । पतां प्रसेनजित्पुत्रीमुहहोद्वहधूर्वह ! १६४७॥ इत्याकण्योभणद् भा वचोभिर्विनयोन्नतैः। वैषयिकमुखोहिम्म. समग्न. शर्मपाथसि ॥६४८॥ लोलः स्वभावविवशः परिग्रहपरः सदा । नृणां तत्सङ्गमग्नानां नरकाध्वनिदीपकः ॥६४९॥ आपातरम्यो रमणीजनानां खलु संस्तवः । आस्वाद इव किंपाकफलानां पाकमीयुषाम् ॥६५०n (युग्मम् ) तावद्विवेको हुद्गेहे प्रदीप इव दीप्यते । न यावत् सुचूभ्रूभङ्गाः पतन्ति पवना इव ॥६५१॥ कान्तारक्ता विरक्ताऽपि जायतेऽनर्थकारणम् । दशत्येव भुजङ्गी स्वगेहगा चागताऽपि हि ॥६५२॥ विषयासक्तचित्तानां नृणामुन्मार्गगामिनाम् । सुष्णाति शमशीलादि धन काममलिम्लुचः ॥६५३॥ तावद् मित्रं धनं तावत् तावद् धर्मे मतिः खलु । यावत् कामतमस्तोमो न प्रसर्पति हुद्ग्रहम् ॥६५४॥ अतुलैमोगसलिलैः सिकः काममहीरहः ।

·१३० पानाथचरित्रे- श्वनादम्रव्यथादुःखफलप्राति प्रयच्छति ॥६५५॥ अतो दमदयाशीलशमसाम्यादिनिग्रहः । हे तात! संसृतिम्रान्तिहेतुः कोऽयं कदाग्रहः १ ॥६५६॥ वैराग्यसंगसन्दर्भमित्याकर्ण्य सुतोदितम् । पुनाराणसीराजो व्याजहारात्मजं निजम् ॥६५७॥ पुत्र यद्भवताऽवाचि जानेऽहमपि तत् तथा। किन्तु त्वं मोहतः पाणिग्रहणाय भयेरित. ॥६५८॥ विषयेभ्यो विरक्तोऽपि पूरयास्मन्मनोरथान् । परिणीय कनीमेनां गार्हस्थ्यावश्यकं यदः ॥६५९॥ जिना जनितवीवाहाः सर्वेऽप्यादीश्वरादयः। नमोक्षं लेभिरे किं तेऽप्रमहन्तो भवन्तोऽपि हि ॥६६॥ इति मत्वा पितुर्वाक्यमात्मनो भोगकर्म च । मेने पाणिग्रहं स्वामी महान्ती धकदाग्रहाः ॥६६॥ तन्निशम्य स काशीन्द्रः स च राजा प्रसेनजित् । आरेभाते प्रमोदा सधः पाणिग्रहणोत्सवम् ॥६६२॥ मण्डिता मण्डपाः प्रौढाः शरदभ्रभ्रमावहाः। आहूतो शातिसम्बन्धिसुहत्परिजनो निजः ॥१३॥ कृता मुकामणिश्रेणीः स्वस्तिकानां च पङ्क्तयः । रसालपर्णैः प्रत्यः कृताश्चन्दनमालिका. ॥६६॥ अधोवृन्तै पुष्पपुर. परितः प्रकरो भृत.। सिका भूरम्बुभि पौष्पगन्धैधौंसुणचान्दनैः ६६५॥ दिव्याङ्गरागा सुन्दर्यः सधवा धवलान्यगुः । पण्यागनाश्व मण्डलीभूय हल्लीसकं व्यधु ॥६६॥ एवमतो घरवधूपितरौ स्पर्धया मिथः। निजढेरनुसारेण प्रारेभात महोत्सवम् ॥६६७॥ अथ त्रिजगतां नाथो महोत्सवपुरःसरम् । पुत्री प्रसेनजिद्राजः पर्यणेपीद प्रभावतीम् ॥६६॥ विधुतेच नवाम्भोदः सीतयेव रधूछहः। पायेव मुरारातिस्तया रेजे जगद्गुरुः ॥६६९॥ मौकिकस्वर्णमाणिक्यगजवाजिरथादिकम् । जामा पार्श्वनाथाय ददौ प्रीतःप्रसेनजित् ॥६७०॥ आत्मीयामात्मजामेनां भूयो भूयोऽनुशिक्ष्य च । काशीन्द्रेण विसृष्टोऽगात् स्वपुरं स प्रसेनजित् ॥६७१॥ .

·चतुर्थः सर्गः।
सिषवे पार्श्वनाथोऽयं प्रभावत्या समं सुखम् ।
भोगकर्मक्षयार्थे हि जिना गार्हस्थ्यवासिनः ॥६७२॥
कदाचित् कोकिलालापमुखरीकृतकानने ।
सहाऽक्रीडत् तया स्वामी करिण्येव महाकरी॥६७३||
कदाचिद्रमे सरसि सरलीरहमासुरे ।
चकाङ्ग इव चक्राग्या प्रभावत्या समं प्रभुः॥६७४||
श्रीपावं प्राप्य प्राणेश प्रामोदत प्रभावती।
ईप्सितार्थे हि संपन्ने प्रमोदः किरायते ॥६७५॥
कदाचिद्रचयामास चारुभिवान्दनैवै।
अङ्गिकां भर्तुरङ्गेऽसौमान्मथीमिव चेतनाम् ॥६७६॥
कदाचित् सा सुमनोभिर्मस्तके जीवितेशितुः।
मुकुट मण्डयामास चूडामिष मनोभुवः ॥६७७॥
कदाचित् कण्ठनिकटे स्वयं संदर्भितां ब्रजम् ।
भतुर्निवेशयामास निजवाहुलतामिव ॥६७८॥
कदाचित् साऽथ कस्तूरीद्रवर्मूर्धिन जिनेशितुः ।
चित्रमुश्चित्रयामास भल्लीमिवरतीशितुः ॥६७।।
कदाचिद् मूर्ध्नि सा भर्तुर्वन्धुरैः पुष्पदाममि ।
धम्मिल्लं बन्धयामास कन्दर्पमिव विभ्रमैः ॥६८०॥
एवं यद्यजगन्नेतुमनःप्रीतिनिवन्धनम् ।
स्वयं निष्पादयामास समस्तं किंकरीव सा ॥६॥
इति स्वप्रियया साधं भुञ्जन् भोगाननेकशः।
गमयामास समयान् समयज्ञशिरोमणिः ॥६८२॥
स्वर्गच्युत्यभिरामजन्मजननस्नात्रोत्सवाडम्वरो-
द्वाहोत्साहमहाविलासविलसत्संदर्भसंदर्भितः ।
श्रीमत्पार्श्वजिनाधिराजचरिते चेतश्चमत्कारक-
च्चातुर्याचरिते समाप्तिमगमत् सर्गश्चतुर्थः शुभः ॥६८३॥
इति श्रीतपागच्छाधिराजभट्टारकार्वभौमश्रीहीरविजयसूरिश्रीविज-
यसेनसूरिराज्ये समस्तदुविहितावतंसपण्डितकोटीकोटीर-
हीर पं. श्रीकमलविजयगणिशिष्यभुजिष्यग०
हेमविजयविरचिते श्रीपार्श्वनाथचरित्र
चतुर्यः सर्गः सम्पूर्णः ॥४॥

·अहम् पञ्चमः सर्गमा अथान्यदा जगभौधिरूढः सौधमूर्धनि । करिवेन्दुपातैराणसीमपावयत् ॥१॥ इतश्च सप्रियान् पौरान पूजोपस्करमामृतान् । प्रभुर्निमालयामास गच्छतः पुरत. पुरः ॥२॥ वीक्ष्यैतान विस्मयस्मेरलोचनखिजगद्गुरुः । अप्राक्षीत् सेवकं कञ्चित् पौराणां गतिकारणम् ॥३॥ सोऽप्यवगततद्वानों वार्शयन् स्वामिनं निजम् । नाथैकस्मिन संनिवेशे द्विजोऽभूद् दुर्गतावधिः ॥en अभवद् नन्दनस्तस्य निर्भाग्याणां शिरोमणि । जातमात्रेऽथ तस्मिस्तत्पितरी मृतिमापतुः ॥५॥ कृपया सोऽर्भको लोकैर्जीवितः करतोऽलमत् । कठ इत्यमिघांप्राप तारुण्यं चक्रमेण सः॥६॥ भ्रमन मिक्षाकृते प्रामाद प्रामं चैव गृहाद् गृहम् । उदरं पूरयामास सोऽरत्यन्तनीरलै. ॥७॥ सोऽन्यदा नगरे कापि हारादिमिरलङ्कृताः । स्वरं क्रीडन्ति भूप्राप्तावासवा इव केचन ॥८॥ अर्थनाव्यग्रहस्ताग्रानथिसार्थान् घनर्धनै । प्रोणयन्ति पुन. कल्पपादपा इव केचन ॥९॥ के चिद्विहितगृङ्गारा भृङ्गारोद्भासिपाणयः । पूजयन्त्यईतां मूर्तीः सुरा इव सुसैकसि ॥१०॥ दिव्यरूपधराः केऽपि दिव्यनेपथ्यधारिणः। रमन्ते स्वेच्छया साक्षाद् मीनभ्वजानुजाइव ॥११॥ गजवाजिरथारूढा केऽपि भ्राम्यन्ति भूपिताः । व्योममार्ग विमानस्था इव विद्याधरेश्वरा. ॥१२॥ कान्ताभुजलतालिएशरीराः स्मरसोदराः। तिष्ठन्ति सुखिनः केऽपि लताश्लिष्टा श्वाघ्रिपाः ।।१३।। वील्येतान् नागरान् स्वद्धिस्पद्धितत्रिदशेश्वरान् । कठः सद्यः समुत्पन्नसंवेगो ध्यातवानिति ॥१४॥ (सप्तभिः कुलकम् ) एमिः पूर्वभवे नूनमाचीण दुस्तपं तपः। सहसंपरयो यस्मादीशा नागरा अमी ॥१५॥ प्राग्भवे न विमूढेन मया तेपेऽद्वतं तपः ।

·पञ्चमः सर्गः ।
यस्मादहं स्वजठरपिठरापूरणाऽक्षमः ॥१६॥
भोगोपमोगसंयोगयोगा:
खल्ल शरीरिणाम् ।
तपसः स्यु. पयोवाहादिव काननकाम्यता ॥१७॥
इत्थं ध्यात्वा कठ. शीघ्र तापसवतमाददे।
सोऽथ तेपे तपस्तीनं कन्दमूलफलाशनः ॥१०॥
चतुर्दिक्षु चित्रभानुश्चित्रभानुस्तथोपरि।
एवं प्रकुर्वन् पञ्चाग्नितपः सोऽत्र समाययौ ॥१९॥
केचित् तमचितुं केचिद्वीक्षितुं कौतुकात् कठम् ।
अतः सप्राभृताः पौरा यान्त्यमी नगराद् वहिः ॥२०॥
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कौतकोत्कण्ठितः प्रभुः ।
रथारूढो ययौ तत्र निजे. परिजनैः समम् ॥२१॥
ज्ञानत्रयधरो ज्ञानवतां मुख्योऽश्वसेनसूः।
काष्ठान्तस्तत्र ज्वलने ज्वलन्तमहिमक्षत ॥२२॥
लोकैरभ्यर्चित भावमुग्धैः पुष्पाक्षतादिभिः ।
कथं प्रोवाच हटेतत् सबै दुर्ललितं प्रभुः ॥२३॥
अहो अज्ञानमज्ञानमहो? ते करमुत्कटम् ।
किं वृथा कुरुषे पापं भवभ्रमणकारणम् ? ॥२४॥
कठ! दुष्ट ! कठोरात्मन् ! मिथ्याज्ञानविमोहितः।
मा विधेहि सुधा कष्टं वीजोतिमिव पावके ॥२५॥
क्षीरस्येव नवनीतं प्रस्तरस्येव काञ्चनम् ।
धर्मस्य सारं कारुण्यं न जानासि शठ: कठ॥२६॥
विना जीवदयां सर्व कष्टं कठीवृथा तथा ।
विना छतस्य जीवेन शरीरस्येव मण्डनम् ॥२७॥
इत्याकर्ण्य विभोर्वाचं कठो दुष्कर्मफर्मठः।
अभूत् पूर्वमवाभ्यस्तकोपाटोपपरःक्षणात् ॥२८॥
अहो ? मुखरता राजसूनोर्धाष्टमहो? पुनः।
उन्मत्त इव यद् ब्रूते बचो मत्पुरतोऽपि यः ॥२९॥
कोऽसौ दिक्षुर्नरकं नरो मत्तपसां विधौ ।
आगाद् विघ्नकरो मातमुखमुख्यः पुरो मम ॥३०॥
इति ध्यात्वा वचः प्रोचे संदष्टौष्ठः स दुरधीः ।
पञ्चाग्निप्रवेशे तीवतापोदारमिवाद्भुतम् ॥३१॥
गजवाजिरथादीनां वाहनं सुखसाधनम् ।
मामिनीमोगसम्भोगा जानन्ते राजनन्दनाः ॥३२॥

·१३४ पार्थनाथचरित्र- फलहंसा इव क्षीरनीरद्धयविवेचनम् । बानीमो धयमवान योगान् योगीश्वराः खलु ॥३३॥ मया कश्चात्र जीवानां वधः खलु विधीयते । कलयलि लोकेषु यन्मामेवं नृपात्मज ! ॥३॥ इति श्रुत्वा वचांस्यस्य तत्प्रत्ययकृते प्रभुः। आदिशत् सेवकांस्तस्य काष्ठस्याकर्षणे बहिः ॥३५॥ सद्यो दारुणे तस्मिंस्तै. कुठारेण द्विधाकृते । निर्जगाम भुजङ्गोऽग्नितापप्राग्भारपीडितः ॥३६॥ अथाऽस्मिन् पन्नगे तापविह्वले क्षणिकायुषि। अजागरीजगद्भर्तुर्हदये करुणा तदा ॥३७॥ सेवकेभ्यो नमस्कारान् तस्मै प्रादापयत् प्रभुः॥ सहगेवानणी वाणी सतामुपकृतियतः ॥३८॥ प्रभावतीपते१टिं दृष्टा पीयूषवर्षिणीम् । न्यस्मार्षी वहिजं दु.खं सुधासिक्त वीरगः ॥३९॥ पावकोत्तप्तवपुषं पन्नगं पनगध्वजः । पीयूपैरिव पातै प्रीणाति स्म पुनः पुनः ॥४०॥ बहिव्ययामजानान: सावधानमनाः फणी। अश्रापोत् तं नमस्कार गीतनावमिषाद्भुतम् ॥४१॥ नमस्कारप्रभावेण दर्शनाच जिनेशितुः। समाधिना विपद्याभूत् स नागो नागपुङ्गवः ॥४in एतद्व्यतिकरं वीक्ष्य लोका. सर्वेऽपि विस्मिताः । महो? ज्ञानमहो ? झानं स्वामिनोऽस्यैवमुचिरे ॥४३॥ सवैस्तत्रागतैलोः स्तुतः स्वामी मुहुर्मुहुः । निजालयमलंचक्रे कलहंस इवाम्बुजम् ॥४४॥ महो? पापमहो? कर्ट कठस्य कठिनात्मनः। जुहोति यदसौ जीवान् वहावेवं निरङ्कुशः ॥४५॥ कठ. स कुण्ठधीलॊकौनन्धमानः पदे पदे । पम्राम प्रामनगराकरादी दुएकष्टमाग् ॥४६॥ तत प्रभृति वामेयोपरि मत्सरमावहन् । विशपतो विधत्ते स्म कठः कटं शठाग्रणी॥४७n कठो घालतपाः सोऽथ मृत्वा पाल्येन मृत्युना । अजायत सुरो मेघमाली भवनवासिपु ॥४८॥ भयो नाखिजगतां भुखन् वैषयिकं सुखम् । अनपीद वासरान भूरीन मातापित्रीच्दं सूजन ॥४९॥ - ·पञ्चमः सर्गः। १३५ इतश्च कुसुमबाणबाणानुत्तेजयन् भृशम् । पुष्पकालः समभ्यागादारामश्रीविभूषणम् ॥५०॥ अकूजन कोकिलास्तारं स्वरं गान्त्य इवोच्चकैः । धवलानि धनलक्ष्मी-घसन्तोद्वाहमहले ॥५१॥ स्थिताः पुष्पेषु पुष्पेषु पुप्पेषून्मादकारिणः । शङ्कारान् प्रथयामासुमन्दं मन्दं मधुव्रताः ॥५२॥ लसत्परिमलस्तोममूच्छिताशेषदिग्मुखा । धत्ते चम्पकपुष्पाली स्मरराजप्रदीपताम् ॥५३॥ विश्वं विश्वमिदं तस्मिन् पुष्पकाले प्रसर्पति । ज्ञापयन मधुसाम्राज्यमिव रेजेऽमितस्तदा ॥५४॥ तस्मिन्नवसरे सौवपरीवारोपरोधतः । अगादुद्याननिध्यानकृते कृतिपतिः प्रभुः ॥५५॥ स्वामी पश्यंस्तस्तत्र लत्प्रत्यग्रपल्लवान् । चिरमक्रीडदाक्रीडे विडोजा इव नन्दने ॥५६ विचरंस्तत्र वृक्षाग्रपतत्पुष्पालिमालितम् । मध्यस्थं च महारम्य प्रासाद प्राविशत् प्रभुः १५७॥ चित्रकृञ्चित्रित नेमिचरित्रं तस्य मित्तिषु । तल्लीनलोचनद्वन्द्वः प्रैक्षिष्ट भगवानिति ॥५॥ यदुवंशशिरोरत्नं शैवेयः कजलच्छविः । तत्याज तृणवद्राज्यं कन्यां राजीमती तथा ॥५९॥ भोगार्थमर्थ्यमानोऽपि यदुमिः केशवादिमि । तपस्यामाददे मुक्तिमानिनीसङ्गतिकाम् ॥६०॥ इत्यैक्षिष्ट प्रभुर्नेमिचरित्रं चित्रकृञ्चिरम् । चित्ते व्यचिन्तयश्चैवं स्मरकुखरकेसरी ॥६॥ कोऽप्यहो? अद्भुतः प्रज्ञाप्राग्भारस्तस्य नेमिन. । चयसि प्रथमे दीक्षां यः संवेगादुपाददे ॥२॥ इति ध्यायश्च पश्यंश्च चरित्रं तद् मुहुर्मुहुः । अभूद विभुर्भुक्तभोग्यभोगकर्मा ब्रताशयः ॥३॥ सदैवैत्य ब्रह्मलोकाद् लोकान्तिकाः सुरोत्तमाः। सारस्वतादयः सद्यः प्रोचुः प्राबलयः प्रभुम् ॥६॥ चिरं नन्द चिर नन्द चिरसय चिरं जय। भूयाद् भद्रं विभो ! तुभ्यं तुभ्यं भूयाद् नमः प्रभो ॥६५॥ त्वमेवासि विमो मोहमल्लमर्दनकर्मठ ।

·पार्धनाथचरित्रे-
भानुरिवान्धतमसधोरणीध्वंसधूर्वहः ॥६६॥
प्रतिबुध्यस्व भगवंलोकालोकप्रकाशकम् ।
तीर्थ प्रवर्त्तय प्रौढप्रभावं प्राणिपालकम् ॥६॥
शानत्रयधरः स्वामिन् ! सर्व वेत्सि स्वयं सदा।
तथापि हि वयं स्थित्यधिकारात् तेऽभिदध्महे ॥६८n
एवमुक्त्वा च नत्वा च स्वस्थानं ते ययुः सुराः।
भगवानप्यगात सायं वेश्म संवेगरगितः ॥१९॥
अथ तस्यां त्रियामायां भावयथिति भावनाम् ।
समयान् गमयामास पल्यङ्कस्थोऽश्वसेनभूः ॥७॥
कषायः क्रोधप्रमुखैः कलुषीकृतचेतसः।
पतन्ति भवकूपेऽस्मिन्नुत्पश्या इव देहिनः ॥७॥
जात्यादिकमदोन्मादैमद्भिर्भवचत्वरे।
जीचैटैरिव स्पष्ट नानारूपैर्विचष्ष्यते ॥७२॥
सेव्यमानोऽपि विषयग्रामः संसारिणामिह ।
जायतेऽत्यन्तं तृष्णाय पीतं क्षारमिवोदकम् ॥७॥
कामोऽपि वामधीधाम धर्माख्यं धनमगिनाम् ।
राजेवान्यायसंनिष्ठ आददाति पदे पदे ॥७४॥
क्षान्त्यादिमि. कषायाणां जयः स्यादिह देहिनाम् ।
उपशान्तिर्घनैरेव महारण्यहविर्भुजार ॥५॥
योज्या मदषु सर्वेषु कृतिभिर्निरहंकृतिः ।
मदानां हि जये सैघालंकर्मिणी शरीरिणाम् ॥७॥
एवं भावयतस्तस्य भावनां जगदीशितुः।
भोगबुध्या समं राघ्या व्युपरेमे क्षणादपि ॥७॥
सदामोदोल्लसल्लीलालीनमानसवृत्तिषु ।
धन्टिवृन्टेधिवामन्दं प्रकूजत्सु षडघ्रिषु ॥७८॥
भर्तुरिन्दोदाररात्रिदत्तसम्भोगनिर्वृतः।
वियोगात् पतितेविष लक्ष्म्यास्ताराश्रुविन्दुषु ॥७९॥
उद्यन्तं भवनोद्योतकृते विश्वगुरु तदा ।
विषन्दिपुरिवाईन्तमुढीयाय दिवाकरः neen
योधितस्तूर्यनिर्घोपैमणद्भिर्वन्दिभिः पुनः ।
कन्दरोदरत सिंह इवोदस्थात् स तल्पतः ॥८॥
ततः पाचप्रमुढं निर्वन्धेकनियन्धनस् ।
प्रतियोध्य परीघारं प्रारेमे बानमाब्दिकम् ॥८॥

·१३७ पञ्चमः सर्गः। रूप्यरत्नसुवर्णादि यथेच्छं याच्यतामिति । त्रिकचत्वरहाटे स्वाम्युद्घोषामकारयत् ॥३॥ शक्रादिष्टधनाधीशप्रेरिता जृम्मकाः सुराः । निधानः पूरयामासुर्यच्छतो गेहमीशितु: neen यथेह मधुमार्गणगणेभ्य. परमेश्वरः। व्याणयन् मणिस्वर्णमुकाधं सुरशाखिवत् ॥८॥ शशाम दौस्थ्य लोकानां यथेच्छं यच्छतः प्रमोः। अरण्य इव दावाग्निः प्रवर्षतः पयोमुचः ॥८६|| आभोजनक्षणं सूर्योदयात् त्रिजगतां पतिः। अप्पलक्षाधिकामेका कोर्टि हैमीमदात् स्वयम् ॥८७॥ श्रीणि कोटिशतान्यष्टाशीतिस्तथैव कोटयः । लक्षा अशीतिः स्वर्णानामब्दे दानमभूद् विभोः ॥८॥ दानान्ते शाततीर्थेशतपस्याग्रहणक्षणाः । ईयुवाराणसीमिन्द्राः सदेवाः कम्पितासनाः ॥९॥ स्वर्णादिवस्तुनिर्मिः कुम्भस्तीर्थाम्बुसम्भृतैः । मजयामासुरष्टाग्रसहसवा विभुम् ।।९।। स्यूते इव करैरात्रिकौधैर्दिव्यवाससी। मुदिता मघवानोऽथ स्वामिने पर्यधापयन् ॥११॥ अगोपालेवलंकारान् कोटीरादीन् यथोचितम् । चन्दनैरचितस्येन्द्रा रचयामासुरर्हतः ॥१२॥ अश्वसेनोऽपि भूमरी सौवरतुसारतः। भूयांसं त्रिजगद्म श्चक्रे निष्कमणोत्सवम् ॥१३॥ विचकार विशालाक्षो विशालां शिविकामथ । प्रतिबिम्बमिवात्मीयविमानस्यामरद्विपः ॥१४॥ उत्क्षिप्त मनुजैरादौ तदनु त्रिदशेश्वरैः। तामारोह स स्वामी विशालां शिबिकामथ ॥१५॥ तदन्तस्त्रिजगद्भर्त्ता स्वर्णरत्नविनिर्मितम् । सिंहासनमलचक्र मैत्रीभाषमिव व्रती ॥९॥ रेजे प्रभूपरि छत्र पार्वणेन्दुनिभं शुभम् । स्वाम्यसौ भुवनच्छनं सूचयन् जगतामिति ॥९॥ ध्वस्तकाशे चकासाते चामरे पार्श्वपार्श्वयोः। पिण्डीभूयाभितो धर्मशुक्लध्याने इवागते ॥९॥ सुरासुरनराधीशगणैर्गच्छद्भिरप्रतः।

·१३८
पार्थनाथचरित्रे-
पन्दिवृन्दैवि प्रोचैः कृते जयजयारवे ॥१९॥
सवारिवारिवाहालीगर्जितैरिष सर्वतः।
वर्यतूर्यैश्च बधिरीकृतभुवनकोटरैः ॥१०॥
वाराणसीपुरीमध्यं मध्येन त्रिजगद्गुरुः।
चचाल शिविकारूढः कुलस्त्रीगीतमङ्गलः १०१॥
सिन्धुरस्कन्धमारूढचामरच्छत्रशोभितः ।
अश्वसेनोऽन्वगाद् नार्थ प्रामं यान्तमिवातिथिम् ॥१०२॥ (युग्मम्)
वदा च भगवन्तं तं गच्छन्तं पुरवमनि ।
महाश्चर्यमिवायातं द्रष्टुं पौरै. प्रचक्रमे ॥१०३॥
केचिदारुरुहुः सौधमूर्षानं तहिक्षया ।
शीतार्ता द्रष्टुमादित्यं वृक्षाग्रं वानरा इव ॥१०॥
केचिश्व मण्डलीभूय भूर्यासः पुरतः प्रभो ।
चकोरा इव शशिनं पश्यन्ति स्म-जिनाननम् ॥१०५॥
कौतुकोत्कण्ठिता केऽपि स्वामिनः पार्श्वयोयो।
नग्मुः स्यन्दनस्तुरगारूढा अनुचरा इव ॥१०६॥
केचिद् दधाविरे भर्तुः पृष्ठे चरणचारिणः ।
पश्यामो वयम भूत्वेनमितिबुद्धय ॥१०७॥
नगरान्नागरा सर्वेऽप्यनुस्वामिनमन्वगुः ।
द्वीपाद् द्धीपान्तरं यान्तं भास्वन्तमिव रश्मयः ॥१८॥
तदैव विस्मयस्मेरलोचनाञ्चललोचनाः ।
तादृशं जगतामीशं निध्यातुमुपतस्थिरे ॥१०९।।
काश्चिद् दधाविरेऽर्हन्तं द्रष्टुं कटिकृतार्मकाः।
वानर्य इव मालिकलोकहकारमीरवः ॥११०॥
पश्यन्त्यः काश्चिदप्यर्हन्मुखं चपलचक्षुषः।
मन्वमूषन समस्ताक्षगोचरानक्षिगोचरान् ॥११॥
स्वामिनो दर्शनोत्कण्ठोत्कण्ठाः काश्चिन् मृगीहश !
खेचर्य इव विमानेऽथारोहन सौधमूर्धनि ॥११२॥
काश्चित् प्रलम्बित ग्रीवा गवाक्षाप्रेण सुभ्रवः ।
मौक्तिकैहारपतितैनाथं लाजैरिवार्चयन् ॥११॥
काश्चिद्भासुरसौरम्यपुप्पाणां प्रस्तीः प्रभुम् ।
प्रत्यमुञ्चन् कटाक्षाणामिव सन्धितधोरणी ॥११४॥
काचित् तदर्शनव्यमा हित्वा कृत्यानि धेश्मनः ।
चत्वरे चत्वरे तस्थुस्तत्रैव लिखिता इव ॥११५॥

·पञ्चमः सर्गः।
अत्यौत्सुक्यचिहमिव दर्शनाय जिनेशितुः।
काश्विदर्धाजिनं चक्षुर्दधाना निरगुदात् ॥११६||
काश्चित् कस्तूरीकाम्भोमिरर्धतो मण्डितानना।
निजग्मुः परितो राहुप्रस्तार्धेन्दुकला इव ॥११॥
एवं पौरप्रियाः स्वामिनिवर्णनपरायणाः।
विदधुर्विविधां चष्टां सर्वषां विस्मयावहाम् ॥११८॥
गीयमानो घन्दिवृन्दैस्तूयमान. सुरासुरैः।
ईक्ष्यमाणोऽक्षिमालाभिर्दयमानाङ्गुलीग्रजैः ॥११९॥
चिर जय चिरंजीवंत्याशीभिः परिणन्दितः।
किंकरीकृतमनुजसुरासुरपरंपरः ॥१२०॥
अभ्यगादाश्रमपडोद्यानं तत्कृतनन्दनम् ।
क्रमात् त्रिजगतां नेता जिघृश्चः संयमश्रियम् ॥१२१॥
(त्रिभिर्विशेषकम्)
तमाशोकतरोर्मूले शियिका सा सुरासुरैः ।
मुमुचे प्रभुरप्यस्या उत्ततार स्मयादिव ॥१२२॥
तानि मन्दारमाल्यानि रत्नाधामरणानि च।
मुष्चति स्म स्वयं स्वामी कपायविपयानिव।।१२।।
धवलातिधवलद्युत्येघ सूत्रितं प्रमोः ।
स्कन्धे न्यधाद् टेवदूप्यं स्वयं देवविमुस्तदा ।।१२४॥
पोपमासस्यासितायामेकादश्यां शुभ क्षण ।
पूर्वाहं विविशाखायां स्थिते कुमुदिनीपती ॥१२५॥
कृत जयजयारावे कृताप्टमतपाः प्रभुः।
पञ्चमिमुटिभिः केशानुच्चखान मदानिव ॥१२६॥
देवेन्द्रोऽप्यथ तान् स्वामिकेशानादाय सत्वरम् ।
क्षीरोदधी निचिक्षेप स्वकीयः पातकै समम् ॥१२७॥
पुनरागत्य सौधर्माधिपतिः पार्श्वसन्निधौ।
ऊर्वीकृतकरः कोलाहलं तं निरवारयत् ॥१२८॥
कृतसिद्धनमस्कारो नाथस्त्रिजगतामथ ।
सफलसावधयोगप्रत्याख्यानान्युदाहरन् ॥१२९॥
चारित्रमुररीचक्रे समक्ष नरनाकिनाम् ।
तदेवाजनि शर्माप्ति रकाणामपि क्षणम् ॥१३०॥ (युग्मम्)
तदेव दीक्षयाऽकस्मात् संकेतितमिव द्रुतम् ।
तुर्य ज्ञानं विमोजेझे मनःपर्यायसंशकम् ॥१३॥

·१४० पार्श्वनाथचरित्रे- तदा च नृपपुत्राणां स्वामिसौहार्दशालिनाम् । शतत्रयमुपादत्त दीक्षां संवेगवेगतः ॥१३॥ उकिरीटाः किरीटाप्रसंलग्नकरकुड्मलाः । नचाईन्तमिति स्वर्गस्वामिनः स्तुतिमुजगुः॥१३३॥ नाथ ! त्वत्स्तुतिमथोऽम के धयं स्वल्पमेधसः। तथापि कुर्महे भक्तिसंभ्रमरितचेतस. ॥१३४॥ नम संमारनिस्तारपथतमःप्रदीपक ।। प्रसानां स्थावराणाच जन्तूनां जनकाय ते ॥१३५॥ श्वम्राद्यभ्रदुखानां बीजमप्रत्ययास्पदम् । मृषावादं त्यक्तवते तुभ्यं भगवते नमः ॥१३६॥ अदत्तं दुःखप्रवलं शम्बलं नरकावनः। अनादत्तवते तुभ्यं नमोऽस्तुत्रिजगत्पते ॥१३७॥ अतथ्यपथपथिकमन्मथोन्माथकारिणे । अखण्डितब्रह्मचर्यचर्याचर्याय ते नमः ॥१३८॥ धनधान्यादि नवधा परिग्रह भवग्रहम् । नित्यं मुकवते भूयायों भगवते नमः ॥१३९॥ महावतानां पञ्चानां भारनिर्वाहपूर्वह ।। लोकालोकप्रकाशकभास्वते भवते नमः ॥१४॥ संमतीः पञ्च पञ्चानां बतानां सुस्थितीरिव । गुणरत्ननिधानाय विम्रते भवते नमः ॥१४॥ शुद्धध्यानैकमनसे वचःसंबरधारिणे । कायचेष्टां त्यकवते नमस्तुभ्यं जगद्गुरो। ॥१४२॥ पञ्चस्वपि विषयेषु सुमगाऽसुभगेष्वपि । निर्विकल्पमनस्काय तुभ्यं भद्रात्मने नमः ॥१४॥ शानदर्शनचारित्ररत्नत्रयश्रियं द्रुतम्। लोकोत्तरगुणाधार तुभ्यं श्रितवते नमः ॥१४॥ औदार्यस्थैर्यगाम्भीर्यचातुर्यादिगुणावलीम् । अलड्डारमिवानर्घ्य तुभ्यं धृतवते नमः ॥१४५। शिवाणि यद्गहवासेऽस्थास्तानि ते प्रभो ।। धर्म्यकर्ममयान्यासन्नरकाऽद्धएचेतसः ॥१४॥ इत्यं स्तुत्वा जगन्नाथ सौधर्माद्या दिवोकस । रुवनन्दीश्वरशीपयात्रा जग्मुर्यथागतम् ॥५४७n दशीः क्षरन्तिः कोणेर्याप्पैः प्लावितभूतलः।

·पञ्चमः सर्गः।
१४१
भगवद्विप्रयोगोत्यच्ययाव्यथितमानसः ॥१४८॥
अश्वसेनोऽपि तैः पौरै. सार्ध स्वपरिवारवान् ।
आजगाम निजं धाम नतपार्श्वपदद्धयः ॥१४९॥ (युग्मम्)
भगवानपि तत्रैव प्रलम्बितभुजद्धयः ।
ध्यायन सिद्धान विशुद्धात्मा कायोत्सर्गेण तस्थिवान् ॥१५०॥
तत. स्थानाद् द्वितीयेऽहि चिजहार जगद्गुरुः।
पावयन् काश्यपीपीठं पादपाथोजपांशुभिः ॥१५१॥
क्रमात् स कोपकटाण्ये संनिवेश जिनेश्वरः ।
प्रविवेश पारणाय धन्यस्य गृहिणी गृहे ॥१५२॥
धन्यमन्यः स धन्यात्मा धन्यः स्वामिनमङ्गणे ।
सुरद्रुममिवायान्तं वीक्ष्य रोमाञ्चितोऽजनि ॥१५॥
युगमात्रान्तरम्यस्तलोचनी भगवानपि ।
आरुष्ट इव तद्भाग्यमिक्षार्थमुपतस्थिवान् ॥१५॥
वीक्ष्य नार्थ च भिक्षार्थ प्राङ्गणे समुपस्थितम् ।
धन्यो विवकधन्यः स प्रणयवमभापत ॥१५५॥
इदं त्रिकोटि शुद्धं च पायसं परमेश्वर!।
गृहाणानुगृहाणेमं मां भुजिप्यधुरि स्थितम् ॥१५॥
स्वामी सोऽपि परमानमेपणीयं समीक्ष्य तत् ।
पाणी प्रसारयामास भवाम्भोधितरीनिभौ ॥१५७॥
सद्यः समुल्लसद्भक्तिभद्गुर पुलकाङ्कितः।
मनोवाक्तनुजां शुद्धिं दधानश्चातिशुद्धधीः ॥१५८॥
शुद्धन परमानन तेन धन्यः सप्रासलिए ।
स्वामिनः कारयामास पारपां भववारणम् ॥१५९॥
अहो दानमिति स्पष्टोद्घोपणा खे समुद्ययो।
दिवि दुन्दुभयो नेदुर्घसद्भिस्ताडितास्तदा ॥१६०॥
अर्धाधिका द्वादशाशु काञ्चनानां च कोटयः।
अहंदानकसन्तुष्टैः सुरैस्तत्र वितेनिरे ॥१६॥
गन्धोदफानि भूरीणि भूरीणि कुसुमानि च ।
वासांसि देवदूप्याणि वपुस्तत्र नाकिन. ॥१२॥
समक्षं सर्वलोकानामू लोकसदां गणः ।
नत्वा स्तुत्वा च सपके स धन्यो धन्यधीनिधिः ॥१६॥
महिमानमिमं वीक्ष्य चमत्कारैककारणम् ।
धन्यं प्रशंसयामातुः पुराधीशादयो जनाः ॥१६॥

·१४२ पाधिनाथचरित्रे- धन्य । धन्योऽसि लोकेऽस्मिलोकेषु सकलेवपि । भावतो विदधे येन कृत्यमत्यद्भुतं त्वया ॥१६५॥ ईपुरत्तचरणरणवोऽप्यतिदुर्लभाः। ववाहणमलंचक्रे सोऽसौ हंस इवाम्बुजम् ॥१६॥ धन्यः सोऽगण्यपुण्यानां निधिरेवं प्रशंसितः । मानितो भूभुजा जो संमतः पुरवासिनाम् ॥१६७॥ धन्योऽपि पारणास्थाने प्रभुपादपविनिते। रलैरवन्धयत् पीठं विन्यस्तप्रभुपादुकम् ॥१६॥ विजहऽथ जगन्नाथस्ततो विहितपारण । वायूनामिव साधूनां नैकत्रावस्थितिभवेत् ॥१६९॥ सहन परीषहान् सर्वास्तियग्नरसुरै कृतान् । कादम्बरीमरण्यानीमभ्यगादन्यदा प्रभुः १७॥ कायोत्सर्गेण तत्राथ तस्थौ कलिगिरेरध.। कलिकुण्डसरस्तोरे तत्र रूढ इवेशिता ॥१७॥ इतः प्रोत्फुलपाथोजरम्ये तत्र सरोवरे। महीधरः सिन्धुरेन्द्रः पयपानार्थमायया ॥१७२॥ तत्र नासाप्रविन्यस्तनयनं नयनोत्सवम् । प्रभु प्रेक्ष्य द्विप. प्राप जातिस्मरणमात्मनः ॥१७३॥ तथाहमभवं कापि पत्तने कुलपुत्रक । उपहास्यास्पदं पुंसां कुब्जाडो हेमलामिघः ॥१७॥ कुटुम्धेन पराभूतो निर्गतो गेहतोऽन्यठा। अनाथ इव यंम्रमन् प्रापं न कापि निव॒तिम् ॥१७५॥ पर्यटन प्रतिष्ठाख्यसुहृदन्तिकमभ्यगाम् । तोपितोऽहं च तेनापि पचनैरभृतोपमः ॥१७६॥ समये समममुना समागां गुरुसन्निधौ । धर्माऽभ्यघाय्यधर्माद्विरमणं गुरुणाऽपि मे ॥१७॥ नदन्तिक माधुधर्ममादित्सुरभवं तदा । प्रत्यगादि पुनस्तेन भूरिणा पुण्यहारिणा ॥१७८॥ भद्र कुजस्य ते नास्ति यतिधर्मस्य योग्यता। अतस्त्वं प्रतिपद्यस्व धर्म श्राद्धजनोचितम् ॥१७॥ तत् श्रुत्वा कुजतां निन्दन साधुधर्मविरोधिनीम्। हर्षप्रकपतोऽकार्पमात्मसाद् धर्ममार्हतम् ॥१८॥ आराधयं श्राद्धधर्म यथाकमहमन्यहम् ।

·.
१४३
पञ्चमः सर्गः।
तथापि मुखरैः पौरैर्विदधे हास्यभूरहम् ॥१८॥
तत्तनुं स्वां तनुं निन्दन्तभिनन्दन महातनुम् ।
आध्यानपर.प्रान्तेऽहं प्रापमान्तिमा दशाम् ॥१८॥
ततोऽहमभवं भृत्वा सिन्धुरो भूधरोपमः ।
निर्विकं हि तिर्यक्त्वमार्तध्यानतरोः फलम् ॥१३॥
निर्विवका पशुरहं किं करिष्यामि सम्प्रति।
यदन्धाविव तिर्यक्त्वे न्यपतं स्वल्पधीः खलु ॥१८॥
किमेभिः कल्पनाजालैरल्पैर्मम च दुर्मतेः।
आश्रयाम्यमुमेवात्र प्रभु द्वीपमिवाम्बुधौ ॥१८५॥
इति ध्यात्वा स संजातजातिस्मृतिरिभप्रभुः ।
क्षीराब्धी सुरहस्तोव प्रविवेश सरोवरे ॥१८६||
भृत्वा तिमिवाम्भोभि शुण्डामुद्दण्डभक्तिभाग ।
आगात् स्नपयितुं नाथं कृतस्नान स सिन्धुर. ॥१८७n
तै पयोभिर्जगन्नाथं स्नपयित्वा शनैः शनैः ।
पश्चान्यानेतुमषिशन तटाके करटी पुनः ॥१८८॥
ततोऽम्मोजानि भूरीणि सुगन्धीनि मृदूनि च ।
आदाय विरदः सोऽथ स्वामिनं तमपूजयत् ॥१८९॥
पूजयित्वा च नत्वा च भूयो भूयो जगद्गुरुम् ।
यथास्थान ययौ भाववन्धुरः सिन्धुराग्रणीः ॥१९॥
अथ क्रीडार्थमायाता ज्यन्तराखिजगत्पतिम् ।
दृष्ट्वा भूयिष्ठसन्तुष्टि प्राप्नुवन्ति स्म विस्मिताः ॥१९॥
पुष्पैः परिमलोल्लासैरानीतैर्वनगह्वरात् ।
मावतोऽभ्यच्चयामासुर्व्यन्तराः स्वामिनो वपुः॥१९२॥
वेणुवीणावगादिवादित्रध्वनिवन्धुरम् ।
नृत्य वितेनिरे तत्र व्यन्तराः पुरत. प्रभोः ॥१९३॥
वीक्ष्य तत्प्रेक्षणं दिव्यं तदासन्नधनेचराः।
अस्यगुः पुरिचम्पायां तदाश्चर्यचमत्कृताः ॥१९॥
मिल्लास्त विस्मितस्वान्ता वृत्तान्तं तमशेषतः ।
दुतं विज्ञापयामासुः करकण्डमहीभुजे ॥१९५॥
निशम्य तन्मुखादेतां वार्ताममृतलोदाम् ।
ससेनो धन्दितुं नाथं यावदायाति भूपतिः ॥१९६॥
सावदनियतस्थितिर्वायुवत् परमेश्वरः ।
व्यहरत स्थानतस्तस्मात् पुरनामाकरादिषु ॥१९॥

·१४४ पार्श्वनाथचरित्रे- अपश्यन् भुवनाधीशं घराधीशोऽतिखिन्नवान् । प्रभुकृतक्रमन्यासोपरिविन्यस्तमस्तक. ॥१९८॥ तस्य खदापनोदाय नागेन्द्रोऽथ जिनेशितुः । नवहस्तमिता हस्ते प्रतिमा विभ्रदभ्यगात् ॥१९९॥ साक्षात् प्रभुमिव प्रेक्ष्याप्रतिमा प्रतिमामिमाम् । मूपःप्राप परां प्रीति भुवनेश्वर्यभागिव ॥२००n चारुमिश्चान्दनाम्मोभिः कुसुमैश्च सुगन्धिमिः । पूजयित्वा परप्रीत्या घवन्द प्रतिमां नृपः ।।२०१॥ तथाऽत्र भूभुजा तेन चैत्यं प्रोत्तुङ्गमहतः। कारित यशसां पुखमिव पिण्डितमात्मनः ॥२०२॥ अथ सा प्रतिमा तत्र प्रासादे प्रोथतोरणे । न्यधायि श्मामुजा तेन साक्षादिव हदि प्रमुः ॥२०॥ महाप्रमावा जैनेन्द्री प्रतिमापि ददौ नृणाम् । समाराधयतां स्वान्ताऽभीष्टं कल्पलतेव सा ॥२०४॥ प्रासादे तत्र हस्तीन्द्र स समागत्य नित्यश । विन्यस्तमलकः पार्श्वप्रतिमा प्राणमत् सदा ॥२०५॥ तीर्थेऽस्मिन् भक्तिभाक् कुम्भी स मृत्वा व्यन्तरोऽजनि महातीर्थस्य तस्यैवाधिष्ठायका प्रभाववान् ।।२०६॥ आसन्नत्वात् कलिगिरिकुण्डयोरनयोस्तदा । तत्तीथैमलभल्लोके कलिकुण्डमिति श्रुतम् ॥२०७॥ निरालम्यो नम इव विहरनू परमेश्वरः। समभ्यगाच्छिवापुर्याः कौशाम्बाख्य वने क्रमाव ॥२०॥ तत्र सर्वसहः सर्वसहव निजगद्गुरु । तस्थौ प्रतिमया ध्यानधुराधाराधुरन्धरः ॥२०९॥ अथो तथा स्थितं नार्थ प्रणन्तुं पन्नगप्रभु.। स्मृत्वा पूर्वोपकारं तं समागात् परिवारवान ॥२१॥ सनिःप्रदक्षिणीकृत्य नत्वा च स्वामिन क्रमौ । पुरस्तात् प्रीतितो नृत्यं विदधे धरणोरगः ॥२१॥ सेवके मयि सत्यस्मिन् स्वामिनोऽस्य तनूपरि ! मा भूदुष्णदुतेरुष्णतरः पातोऽत्र रोचिपाम् ॥२१२॥ इति ध्यात्वा स्वयं छायाकरवत् प्रभुपृष्ठगः धृतवानहिराट् छत्रं विश्वमूर्धन्यमूर्धनि ॥२१३॥ एव दिनत्रयं तत्र स्थित्वा स्वाम्यातपत्रभृत् ।

·पञ्चमः सर्गः। १४२ मृगारानिरिपोजस्यी चिजहार ततो वनात् ॥२१४॥ धरणोऽपि प्रमोक्किमेयं कन्या दिनत्रयम् । शसम्माद निजं स्थानं कार्याssयात इवातिथिः ॥२५॥ तन श्रीपार्श्वनाथस्य प्रौढप्रासादशीभिता। अदिति यिन्याता पुरी सामूद्धवस्तले ॥२१६॥ भगवान पिचरन् माप पुरंराजपुरं कमात् । सुमेरिय निकम्पम्तन प्रनिमया स्थितः ॥२३॥ इतस्तन्नगराधीश ईश्वरी मनुजेश्वरः। मसन्यस्नुग्गामड. मोडायें निर्यया पुरात् ॥२१८॥ गतः प्रमात् स मूस्वामी स्वामिनाटछनां मुवम् । इतत्तयन्दिनाऽमाणि केन चित् पदयता प्रभुम् ॥२१९॥ पश्यनी देय : देयेन्दयन्द्रयन्टितपाजम् । सभ्यसनमुतं पाश्चजिनं प्रतिमया स्थितम् ॥२०॥ नेनेत्युन अनाजानिः पाच पाचप्रमाया। कारितास. पपा पावदर्शनं तु मुघामिव ॥२२२॥ अमी त्रिजगनामीशः शृतोऽन्यत्र च जन्मनि । इति ध्यायन् धगधोशी मुमितो न्यपनत् भिती धना कृतोपनारा चिरः सजलः कदलौदल.। सातिस्मृत्या समं लेमे संछां यन्नुमतीपनिः॥२२॥ अथायमयदनातजातिस्मृनिरिलापनि । जस्मरदर्शनादस्य प्राचीनं चरितं मम ॥२२४ा ततः परिजनः प्रांचे कीरा त्यरितं विमो मानायेत्युदिनः प्राह भूप: पार चरितं निजम् ॥२२५॥ दत्तनामानयत् विक्षः श्रीयमन्तपुरे पुग। ज्योतिवाङ्मयविनानां सदासदनमण्डनः ॥२६॥ अय तस्याऽनयत् एरोगो दुष्कर्मयांगतः। विनष्टं तहपुस्तंन मधुनेय पोयटः ॥२॥ देयधोडप्येष कुएन विनोऽनिष्टतां गतः । सत्कनिःश्वच न प्राप प्रवेशमपि कुत्र चित् ॥२८॥ परिवारोऽपितं वाग्वर्ण निधण्य घाडवम् । नस्मिन् नवादरं च शुष्क वृक्ष श्याण्डमः ॥२२९॥ दत्तौ दत्तापमानं स्वं कुटुम्यं वीम्य दुःखितः। न मंचंतसं स्वास्थ्यं घमात वावगः ॥२३en ·. पार्श्वनाथचरित्रे- गृहान निकाशितो दुष्टकुष्टक्लिष्टवपुस्ततः। स ग्रासमात्रमप्यन्नं जरन् गौरिव नातवान् ॥२३॥ एवं तद्रोगसंयोगोद्विग्नोऽसौ वाडवाग्रणीः । घल्लभानप्यवाहासीत् प्राणानात्मरिपूनिव ॥२३२॥ अन्यदाऽसौ निजमाणपरिहारपरायणः । धर्मबुद्धयाऽभ्यगाद् गङ्गातीर निष्पापमृत्यधे ॥२३॥ स यावजाह्नवी प्रापचारुवारितरहिताम् । अनुज्ञाप्य प्रवेशार्थमुत्सुकोऽजनि तजले ॥२३॥ तावत् केनापि स व्योमचारिणा मिक्षुणा क्षणात् । दडशे सुरुतारामसारणीसहशा दृशा ॥२३५॥ प्रोचे च यतिना भद्र । कथं पतसि पाथसि। बालेन मृत्युनाऽनेन दुःखावाप्तिः शरीरिणाम् ॥२३६॥ स्वस्मिन् कुऐन रोगेण गतं विद्यादिकं मम । तबिना किं तृणप्रायैः प्राणैः संरक्षितैः खलु ॥२३७॥ एप स्वर्वाहिनीवाहस्तीर्थ त्रैलोक्यपावनम् । स्पर्शोऽप्येतस्य तोयस्य हन्ति दुःखान्यनेकश. ॥२३८॥ अतस्तीर्थेऽत्र दुष्कर्ममर्मवारिणि धारिणि । निपत्याहं करिष्यामि सफलं जनुरात्मन' ॥२३९॥ तेनेत्युक्तः पुनः प्राह ब्राह्मणं श्रमणोत्तमः। कृतेनापि हि गङ्गायां किं मुधा मृत्युनाऽमुना' ॥२४०॥ नरामरणदौर्गत्यदुखादेर्दिष्यमौषधम् । विधेहि धर्म सार्वषं सर्वज्ञमिषजीवितम् ॥२४१॥ किं तद्रोगापहं दिव्यं भेषजं भिक्षुपुङ्गव ।। इत्युक्ते तेन यत्यूचे तत्पुरो.धर्ममाईतम् ॥२४२॥ तत्पार्श्व श्रद्धया थाद्धधर्ममङ्गीचकार सः। साधु सोऽपि ययो व्योममार्गेणान्यत्र पत्रिवत् ॥२४॥ तं धर्म विधिवद् नित्यं स विप्रः परिपालयन् । अन्यधुरगमद् देवचन्दनार्थ जिनौफसि ॥२४॥ अर्हतां प्रतिमास्तत्र प्रणम्यातिप्रमोदतः । वन्दित्वा च मुनीलस्थौ स यावद् मुनिसनिधौ ॥२४५ ॥ तापश्चीपाश्रये तत्र थायक पुष्कलाऽपि च । आयातः स मुनि नत्वा यथास्थानं निपण्णवान् ॥२४॥ गयनं कुष्टिनं दृष्ट्रोपविष्टं तत्पतिथये।

·पञ्चमः सर्गः।
१४७
अमाक्षीत पुफल: थार: साधुं मधुरया गिरा॥२४॥
स्वामिलसी द्विजः कुटविनप्टो जिनश्मनि ।
यजिनान् धन्दतेऽस्यतत्साम्प्रतं वाप्यसाम्प्रतम् ? ॥२४॥
पुन माह मुनिः थाद्धं रोगवानप्यसी द्विजः।
यद देवान धन्दते देवदाशातनां त्यजन् ॥२४९॥
नव भावप्रधानस्य दोपोऽमुप्य तदा भवेत् ।
नमन्ति यजिनान् मलसिनाला अपि भिक्षुकाः ॥१५०n
नन्मिथ्या दुरुतं भूयात् यदस्याशातनां ध्यधाम् ।
इति धुधाणः धमणं प्रोचिवान पुष्कलः पुनः ॥२५॥
का गतिमाविनी स्वामिन् ! मृतस्यास्य द्विजन्मनः ।
एवं तेनोदितनापोत्युदणे व मुमुक्षुणा ॥२५२।।
नियरमायुग्मुना तिर्यग्योनी चिजन्मना।
तेनायं कुर्कुटो भावी विपधातो भवान्तरे १२५३॥
घाचं वाचंयमस्य समीचीनां निशम्य सः।
शल्येनेच यया खट भाचिदुःखेन दुःखितः ॥२५४॥
अनिखेद प्रकुर्वाणं ग्रामणं धमणोऽवधीत् ।
भो भद्रसिदमा कानि न्यथा कर्मणां स्थितिः॥२५५॥
त्य नियन्यकर्थितचंचोमिच्युतशीचनः ।
स प्रोच प्रतिभू मुक्तः कदा मे घोधिसङ्गम ? ॥२५६॥
अभ्यधाज् मानधानेवं ग्रामणं स क्षमाधनः ।
इतो मृत्या राजपुरे ताम्रचूडी भविष्यसि ॥२५७॥
नमापि भविता जातिस्मृतिस्ते मुनिदर्शनात् ।
विधायानशनं चान्त ततो मरणमास्यसि ॥२५८॥
मृत्वा तत्रैव भाषी त्वमीश्वरारयः क्षितीश्वरः ।
दधा पुत्या च दारिण्या पुराहत इवापरः ॥२५९॥
अन्येधः कोडनानीडमीडया निर्गतः पुरात्।
त्रयोविशं जिन पार्श्व तस्थिवांसं च द्रक्ष्यासि ॥२६०॥
दर्शनं दर्शनीयस्य तस्यं दृष्ट्वा मनोरमम् ।
लप्स्ये समूच्छितो जातिस्मरणं कारणं मतेः ॥२६॥
तदेव ते महाभाग भावी सम्यक्त्वसनमः।
एवं तवचनस्तुएिकरस्तुष्टिं द्विजोऽभजत् ॥२२॥
सोऽई निर्वर्ण्य निर्वर्ण्यमुखं काशीशनन्दनम् ।
अस्मा पूर्ववृत्तान्त शानिनोक्तमिव द्रुतम् ॥२६॥

·१४८ पाश्चेनाथचरित्रे- इति व्याहृत्य वसुधानाथो नाथमपूजयत् । व्यहरद् विभुरन्यत्र मित्रे शत्रौ च तुल्यहम् ॥२६॥ ईश्वरोऽपि हि तत्स्थाने तुझं चैत्यमकारयत् । विम्ब च पार्श्वनाथस्य न्यधात् तत्र महोत्सवैः ॥२६५॥ कुक्कुटेश्वरमित्यास्यं तत्तीर्थ प्रथितं भुवि । पुरं तदपि विख्यातं कुक्कुटेश्वरमित्यभूत् ॥२६६॥ गजेन्द्र इव शौण्डीरः स्वशरीरेऽपि निर्ममः मौनवान् मुनिनाथः स व्यचरत् पृथिवीतले ॥२७॥ सुखे दुखे च सदृशः क्रमतो विहरन विभुः। पुरासने ययौ क्वापि तापसानां तपोवने ॥२६८॥ उदयोऽस्तं भवत्येव नित्यतेजस्विनामपि । शापयन्निति लोकानां तदैवास्तं ययौ रविः ॥२९॥ वदा चदि निध्याय विहारासमयं विभुः। कुम्भीवाश्यगमत् तस्यासन्नं न्यग्रोधपादपम् ॥२७॥ कुपोपकण्ठे न्यग्रोधाधस्ताद विध्वस्तमन्मथः । तत्पाद इव निकम्पस्तस्थौ प्रतिमया प्रभुः ॥२७॥ कजलश्यामलैरन्धकारैरन्धत्वकारिभिः। अमाद्भिरिव निभृतं भृतं भुवनकोटरे ॥२७२|| निशा निशाचरी श्यामाम्बराऽपुण्यजनप्रिया । भयङ्करी समभ्यागात् तदेवोद्धतपद्धतिः॥२७३|| तारतारा लसचित्रा क्षोभयत्यखिलं जनम् । तदा दिव्याम्बरा रेजे युवतीव विभावरी ॥२७॥ गोमायवो रन्ति स्म पर्यटन्तः पदे पदे । रात्री रात्रिचरा:सद्यः प्रसूता पृथुका इव ॥२७५॥ मिथास्फालितहस्ताग्रव्यग्रीकृतजगज्जनाः । अनृत्य मण्डलीभूय भूयस्यो भूतपड्क्तयः ॥२७६।। इत्यस्यां निशि नासाग्रलीनलोचनकुड्मलः । सिद्धध्यानपर: स्वामी कायोत्सर्गेण तस्थिवान् ।।२७७॥ इतश्च कठजीव: स मेघमाल्यऽसुरनुपः। स्मृतप्रागमत्सरोऽपश्यत् पार्श्वनाथं तथा स्थितम् ।।२७८॥ म प्राग्वैरं स्मरन् कोपाटोपपाटललोचनः । आगात क्षोमयितुं पार्श्वमदि मेनुमिवर्षभः ॥२७९॥ पार्श्वपार्श्वमुपागत्याहत्य पद्यां च भूतलम् ।

·।
पञ्चमः सर्गः।
१४९
शिलोचयानिव प्रोच्चान् विचक्रे करिणोऽथ सः ॥२८०॥
दन्तिनस्तेऽथ दन्ताः स्वामिनं भेत्तुमुद्यता. ।
स्वर्गिरिं गरिमागारं स्वतुण्डात्रैरिवाण्डजाः ॥२८॥
नमस्युल्लाल्य शुण्डाग्नै स्वामिनं पुष्पदामवत् ।
दन्तार्दन्तिनोऽधस्ताद् निपतन्तमधारयन् ॥२८२।।
इत्यं कथितोऽमीभिः करिभिः परमेश्वरः ।
मर्यादामिव पाथोधिर्नामुश्चद् ध्यानपद्धतिम् ॥२८॥
एवमक्षोभ्यमहन्तं मत्वाऽयमसुराधमः।
व्यकरोत् स्फारफूत्कारकारिणः फणिनः क्षणात् ०८४॥
सस्तेऽपि प्रसर्पन्तः परितः परमेशितुः।
फणाफूत्कारयातूलैभगवन्तमभाययन् ॥२८५॥
मोगिनी भीमभोगास्ते भोगैर्भगवतो वपुः ।
निर्भरं वेटयामासुः प्रकाण्डमिव चान्दनम् ॥२८॥
प्रक्षरगरराजीभिराशीमिर्ममणि प्रभुम् ।
दन्दशुका दशन्ति स्म भूयो भूयो निराशाः ॥२८॥
अमोमि गिभिर्नाथमक्षोभ्यं वीक्ष्य सोऽसुरः।
विचक्रे चित्रचीत्कारांश्चित्रकांश्चललोचनान् ॥२८॥
पुच्छाच्छोटैईराटोपैखरैनिशितैः पुनः ।
तेऽपीशं पीडयामासुराशु निविंशवृत्तयः ॥२८॥
असुरेण कृतास्तेन पुनः क्षोभयितुं विभुम् ।
करालव्यालशार्दूलशृगालाद्या अनेकशः ॥२९०॥
एतेऽपि भगवत्यस्मिन् ध्यानमीलितचक्षुषि ।
वृथा संजशिरे नारीकटाक्षा इव संयतौ ॥२९१॥
प्रद्वपेण पुनः पापमालिना मेघमालिना।
मेदुरैर्मुदिरैश्चक्रे श्यामलं गगनस्थलम् ॥२९२॥
कर्णकोटरविस्फोटपटीयान् स्तनितध्वनिः।
शुभ्यत्क्षीराम्बुधिध्वानसोदरो व्यान दिशः ॥२९३॥
स्फुरितं विधुता विप्वक्पटुत्रात्कारकारया ।
पतितं करकैज्रकरैरिच कर्कशैः ॥२९॥
अकूजन केकिनः कामकेकाकङ्कारकारिणः ।
रटन्ति स्म तृषाकान्ताःप्रोचैश्चातकपोतकाः ॥२९५॥
पालरोलम्बवलैर्दिक्षु व्याप्तं च दुर्दिनैः।
घनैरिव खरस्पर्शर्वातैतिं समन्ततः ॥२९॥

·पार्श्वनाथचरित्रे- इतो दुर्मतिना तेन प्रारेभेऽथ वर्षितुम् । धारापातैर्दुरापात पर्वतोत्पातकारिभिः॥२२७॥ एतद्भि पायसां पूरैः पूरिताखिलभूतलैः। सम्भृतं तदनं सर्वे जलाद्वैतमिवाजनि ॥२९८॥ कूपा कासारतां प्रापुगोष्पदाः कूपरूपताम् । नद्यश्च स्वर्णदीभावं कासाराश्च पयोधिताम् ॥२९९।। सरिद्रावं च सारिण्यो द्रहतां धनदीर्घिकाः। पपु मेघपु वर्षतु पानीयः प्रचुरैरिति ॥३०॥ (युग्मम् ) पतत् तत् सलिलं लोकानस्तोकान् प्लावयत् क्रमात् । कायोत्सर्गजुपो भर्तुर्जानुदनमजायत ॥३०॥ धवलध्यानसम्बन्धाधारस्य जगदीशितुः । कमतः कटिकण्ठानं यावदेति स्म तत्पयः ॥३०२॥ तोयान्तर्मग्नवपुप शुशुमेघदनं विभोः। जलान्तलीननालस्य कोश किजलजन्मन. ॥३०॥ पानीयं घटति स्म तत् स्वामिनासाऽवधि क्रमात् । चित्रं तद् यद् भवाम्भाधी निर्मग्न. सोऽसुराधमः ॥३०४ा। स्थासका स्थूलविस्ताराः परितः परमेश्वरम् । क्षणिकत्वमयाः स्यैर्यमध्येतुमिव भेजिरे ॥३०॥ पवं विधीयमानेऽस्मिन्नुपसर्गे जगदगुरौ। तदर्यवाभवद् विश्वं विश्वमप्येतदाकुलम् ॥३०६।। इत्यं शठन हठत. कठेन कठिनात्मना। पीडितोऽपि जगद्गर्ता मेरुवत् स्थैर्यभागभूत् ३०७॥ इतो दुःसर्गसंसर्गमुपसर्गमिमं विभौ। विदित्वाऽऽगात् सपत्नीको भोगिराड् भक्तिमगुरः ॥३०८।। आगत्य द्राक्स सन्द्रः स्वामिनो मस्तकोपरि। छत्रपडितमिव स्फार फणाश्रेणिमधारयत् ॥३०९|| रेजिरे स्वामिनो मूनि फणाथेणिमणित्विषः । विश्वप्रकाशनोद्दीमा प्रदीपकलिका इव ॥३१०॥ स्थितं प्रतिमया नाथं पाथःसमनविग्रहम् । आरमना सममुघृत्य दधौ स्कन्धे भुजङ्गराट् ॥३१॥ भुजगभर्तुः स्कन्धस्थ शुशुभे भुवनप्रभु पाय सनाथशलस्य मौलिलोन इवाम्वुदः ॥३१२॥ एवं भक्ति प्रकुवार्ण स्वप्रियं वीक्ष्य तत् क्षणात् ।

·पञ्चमः सर्गः। १५१ भाषा भोगीन्द्रभामिन्यः प्रभुमक्त्यै प्रचक्रमुः ॥१३॥ ता. सद्यो गीतसङ्गीतसंगतं पुरतः प्रभोः। ताण्डवं मण्डयामासुमहाडम्बरमम्बरे ॥३१॥ इत्थं पुर्यति भोगीन्द्र भक्ति सनक्तिनिर्भरे । कठे तापसर्गति सहा विभुरप्यभूत् । ३१५॥ तथावस्थास्थितं नायं द्वाऽसी दुष्टचरितः । फट. कठिनधारोघे. पयाऽमुश्चत् पुनर्घनम् ॥३१॥ यदा धाराभिर्मुशलमांसलाभिः प्रभूपरि । पतन्तीभिर्जगत्प्लावोपप्लावाभिर्न संस्थितम् ॥३१७॥ अवधिमानतोऽमासीत् तदा पन्नगपुङ्गवः। उपद्रवितुं प्रारब्धं कठनातुच्छमत्सरात् ॥३९८॥ (युग्मम् ) रुपा परुपवाग् भोगिराजोऽवार मेघमालिनम् । मुढ । ढपाय ते जो स्वामिनो हितवागपि ॥३१९॥ हितमप्यहितायाऽभूत् तनचोऽस्य विभोस्तव । न तच्चित्रं ज्वरातस्य यत् पयाऽपि विपायते ॥३२०॥ नरकाध्वनि पाथेयात् प्राणिप्राणप्रणाशतः। रक्षितः स्वामिनाऽनेन तदा त्वं दुधियां निधे! ॥३२॥ इंदृक्ष उपकारकरमिकेऽस्मिन् जगद्गुरी । केयं तदा तव द्रोहमतिर्दुमतरेव हि ॥२२॥ एवमुक्कोऽपि भुजगप्रभुणा मेघमाल्यसो । विरराम नाम्बमुक्तरुत्पश्य इच दुप्पथात् ॥३२॥ भ्रकुटीभगमीमाक्षः पुनः पन्नगपुगवः । साक्षेपमिदमाचल्यो घर्षन्तं मेघमालिनम् ॥३२४॥ कृपालोरस्य नाथस्य यद्यहं किङ्करः खलु । न सहिप्य क्षणमपि भवदुर्ललितं पदः॥३२५॥ इत्युक्तियुक्तिमाकर्ण्य पृष्टा च त्रिजगत्पतिम् । कृतभक्ति भोगिमा दध्यावित्यऽसुरब्रुव ॥३२६॥ अणीयसीक मे शक्ति काऽसौ मेरुरिव स्थिरः । तन्मया मन्दमतिना मुभवायमुपद्धतः ॥३२७॥ एतस्मात् पापतः पापः पतिप्य दुर्गतावहम् । आशातना हि पूज्यानां दुर्गतः पथि दीपिका ॥३२८॥ इयानपि ममायासो संजज्ञऽस्मिन् जिन वृथा। अम्युविम्वितशीतांशुविम्वादाने शिशोरिव ।।३२९॥

·. १५२ पार्श्वनाथचरित्रे- शत्रुमित्रतृणरणमणिरेणुसग्मनाः । अस्ति यद्यपि विवकवत्सलोऽसौ जगद्गुरुः ॥३३०॥ तथाऽप्यस्य जगभर्तः पर्युपास्तिपरायणात् । ममास्ति भीतिमोगीन्द्राजीवितान्तविधायिनी ॥३३॥ अतोऽमुत्र परत्रापि हिताय विडताहितम् । अमुमेव श्रये श्रेयाशरणं शरणं विभुम् ॥३३२॥ मत्वैवं मेघमाल्येष संहताम्भोदसंहतिः । अनन्यशरण. पार्श्वचरणी शरणं श्रित ॥३३॥ स्वकीयागः क्षमयित्वा स्वस्थानं मेघमाल्यऽगात् । सशोऽपि प्रभुं नत्वा ययौ निजनिकेतनम् ॥३३४॥ उपदुतोऽयं नृदेवो नृदेवाऽसुरशेखरः। सत्यां भयोति खदेन पार्धिशम्पापरायणा ॥३३५॥ नाथोपसर्गसंसर्ग निवारयितुमक्षमा । पतत्ताराथुकणिका क्षपाऽपि क्षयमाययौ ॥३३६॥ (युग्मम्) यस्यां सत्यां विभोजोता उपसर्गाः क्व सा निशा। इतीव तच्चपेटायै करविस्तारणोत्सुका ॥३३७॥ किंशुकशुकास्यकल्पैरनल्प रोचिषां चयै. । भुवं प्रकुर्वन् काश्मीरनीरकर्दमितामिव ॥३३८॥ उपसर्गप्रसङ्गाग्निसंततध्यानकाञ्चनम् । विवन्दिपुरिवान्तिमुदियादिवाहर्मणिः ॥३३९॥ (त्रिभिर्विशेषकम्) तत. प्रभातसमये रविणा पवित पथि। वायुरिवाऽप्रतिवद्धःप्रभुरज्यचलत् ततः ॥३४०॥ क्रमाद् गत्वा पुरी काशि काशिनायकनन्दनः । श्रयति स्माश्रमपदोद्यानं सिह इवाभयः ॥३४१॥ तत्र शुक्लमनाः शुक्लध्यानाध्याधिगमाध्वगः। धातकीक्ष्मारहाधस्ताद् ध्वस्वाधस्तस्थिवान् विभुः ॥३४॥ क्षपकणिमालढोऽधिरूढो ध्यानवत्मनि । प्रमुश्चिच्छेद दुर्घातघातिकर्मचतुएयीम् ॥३४॥ परीपहान् सहमानो नृतियग्निर्जरकृतान् । व्रताहाच्चतुरशीतिमहा नाथोऽत्यवाहयत् ॥३४४n अथो निशीथिनीनाये विशाखायामुपस्थिते । चैत्रासितचतुर्थी च पूर्वाहेऽपूर्ववैभवे ॥३४५॥ कृताएमतपा लोकालोकालोकनलोचनम् ।

·पानमः मर्गः।
ART मा गनिनिगमणिE REME (पुग्मम)
Men frirai
नगिना
भा: Mir Kant afगाना.
ARmirirzता !
ritiirf परिधान
meri गागाम।
HTRAirziye
THATritfurvaram. !
Emirmirerulinar ॥
vir TranRITIATERNITE:
Titaires muti मागिता ..
मग प्रaिtra
Timire पोप न Tinn .१५॥
TmuLERmriniti
दिसायनिकम 300
TAR FREER निर्मितम ।
मेगा et (शुमम)
पानहानि म भार
Entri मा भूमी.in
iuraTim.ar
RETTIATER. नगानित ३.६॥
raniनानि frismगम।
Trare. सीमामगारागार 13.57
माननीपबना गंज।
सामानमान ३.an
मा: गोगांमागरमा !
Per:
प्रग कंगन
Hोपि नगन.in: पुलकिनागपत् ।
Frmarri
परिपापापना haron
नाममायणाभप.।
सीधा मणियमा पनिायिम् ॥६॥
शिभ्यानपानं गुना पपासुनम् ।
पामा प्रमाणवि भगाऽमिदिरापान स्पषम् ॥३६॥

·१५२ पार्श्वनाथचरित्रे- शत्रुमित्रतृणनेणमणिरेणुलग्मनाः । अस्ति यद्यपि विवकवत्सलोऽसौ जगद्गुरुः ॥३३०॥ तथाऽप्यस्य जगभर्तुः पर्युपास्तिपरायणात् । ममास्ति भीति गीन्द्राजीवितान्तविधायिनी ॥३३॥ अतोऽमुत्र परत्रापि हिताय चिहताहितम् । अमुमेव श्रये श्रेयाशरणं शरणं विभुम् ॥३३२॥ मत्वैव मेघमाल्येष संहताम्भोदसंहतिः । अनन्यशरण पार्श्वचरणौ शरणं श्रितः ॥३३॥ स्वकीयागः क्षमयित्वा स्वस्थानं मेघमाल्यगात् । सशोऽपि प्रभुं नत्वा ययौ निजनिकेतनम् ॥३३४॥ उपदुतोऽयं नृदेवो नृदेवाऽसुरशेखरः। सत्यां मयोति सर्दन वाधिझम्पापरायणा ॥३३५॥ नाथोपसर्गसंसर्ग निवारयितुमक्षमा । पतत्ताराचुकणिका क्षपाऽपि क्षयमाययौ ४३३६॥ (युग्मम्) यस्यां सत्यां विभोर्जाता उपसर्गाः पव सा निशा। इतीव तच्चपेटायै करविस्तारणोत्सुकः ॥३३७॥ किंशुकशुकास्यकल्पैरनप रोचिषां चयैः । भुचं प्रकुर्वन् काश्मीरनीरकर्दमितामिव ॥३३८॥ उपसर्गप्रसङ्गाग्निसंतप्तध्यानकाञ्चनम्। विचन्दिपुरिवाईन्तमुदियादिवाहर्मणि ॥३३९॥ (त्रिमिर्विशेषकम्) तत. प्रभातसमये रविणा पवित पथि। वायुरिवाऽप्रतिवद्धः प्रभुरप्यचलत् ततः ॥३०॥ क्रमाद् गत्वा पुरी काशि काशिनायकनन्दनः । श्रयति स्माश्रमपदोद्यान सिंह श्वामयः ॥३४१॥ तत्र शुक्लमना. शुक्लध्यानाध्याधिगमाध्वगः। घातकीमाबहाधस्ताद् ध्वस्ताघस्तस्थिवान् विभुः ॥३४२॥ आपकथेणिमारूढोऽधिरूढी ध्यानधर्मनि । प्रमुश्चिच्छेद दुर्धातघातिकर्मचतुष्टयीम् ॥३४॥ परीपहान् सहमानो नृर्तियग्निर्जरकतान् । प्रताहाच्चतुरशीतिमहा नायोऽत्यवाहयत् ॥३४॥ अथो निशीथिनीनाथे विशाखायामुपस्थिते । वैवासित्तचतुथ्यों च पूर्वाहेपूर्ववैभवे ॥३४५॥ कृताएमतपा लोकालोकालोकनलोचनम् ।

·पञ्चमः सर्गः।
१५३
केवलं ससाद शानं प्रभुःशानिशिरोमणिः ॥३४ा (युग्मम्)
विधित्सवो विभोर्तानोत्सवं संकेतिता इव ।
अभ्येयुः सर्वतः सर्वे वासवाः कम्पिवासनाः ॥३४७॥
सोत्साहगतयो हर्षप्रकर्षप्रेरिताशयाः ।
स्वीयैः स्वीयैः परीवारैः परितः परिवारितः ॥३४८॥
अन्येऽपि हि सुपर्वाणः स्पर्धयन्तः परस्परम् ।
आयातास्ते च समवसरणायोद्यम व्यधुः ॥३४९॥
वैमानिकज्योतिषिकभवनाधिपन्यन्तराः ।
तत्र चकुः सुराः सौवसौवकार्याणि सत्वरम् ॥३५०॥
अथो सुधाशनन्यस्ताम्वुजन्यस्तक्रमाम्वुजः।
पूर्वद्वारेण समवसरणं प्राविशत् प्रसु ॥३५१॥
ततः प्रदक्षिणीकृत्य चैत्यद् जगदीश्वरः ।
गतानर्थाय तीर्थाय नमश्चके कमो हासौ १३५२॥
छते जयजयारावे सुरासुरनरेश्वरैः ।
चिरंजीव चिरंजीवेत्याप्सरोभिरुदीरिते ॥३५३॥
ततः प्राग्वदनः सिंहासनं रत्नविनिर्मितम् ।
अलंचक्रे धर्मचक्री चक्रवन्धुरिवाम्बरम् ॥३५४॥ (युग्मम्)
प्रभो रूपानुरूपाणि रूपाणि चापराण्यथ ।
व्यकुर्वन् व्यन्तराखीणि प्रभावः प्रभुभूरसौ ॥३५५॥
तियग्नरामरास्तत्र सर्वतः सपरिच्छदाः ।
पश्यन्तः स्वामिवक्राब्जं तस्थु. स्थाने यथोचिते ॥३५६॥
वनपालो निभाल्येति विभोर्चेभवमुत्तमम् ।
हृष्टः प्रविष्टः स्वपुरीमश्वसेनेशमभ्यगात् ॥३५७॥
मस्तकन्यस्तहस्तोऽयमश्वसेनाय भूभुजे ।
यथाजातं समवसृतवृत्तान्तं तमब्रवीत् ॥३५८॥
श्रुताऽप्येषाऽवनेनेंतुर्वार्ताऽभूदमृतोपमा ।
यत्सत्प्रवृत्तेः पुरतः शर्करा कर्करायते ॥३५९॥
अश्वसेनोपि तद्वाभि. प्रीत. पुलकितोऽभवत् ।
सिकोऽम्मोधरधाराभिरिव नीपावनीरुहः ॥३६०॥
तस्मै तुष्टाय तुष्टान्त:करणो धरणीधवः ।
ददौ दान मणिस्वर्णरूपाधं पारितोषिकम् ॥३६शा
विसुज्योद्यानपालं तं तं वृत्तान्तं यथाश्रुतम् ।
पामायै च प्रभावत्यै भूपोऽभिहितवान् स्वयम् ॥३६२॥

·१५४ पार्श्वनाथचरित्रे- स्थाने स्थाने परिमुक्कमौक्तिकस्वस्तिकाङ्किताम् । मार्ग मार्ग शातकुम्भकुम्भोचम्भिततोरणाम् ॥३६३॥ गेहे गेहे वधूवृन्दप्रारब्धधवलध्वनिम् । हट्टै हट्टे न्यस्तकेतुपटाच्छादिताम्बराम् ॥३६४॥ त्रिके त्रिक लसद्गन्धपुष्पप्रकरहारिणीम् । द्वारे द्वारे त्रिताम्रदलवन्दनमालिकाम् ॥३६५॥ एवं श्रियाऽतिहारिण्या स्पर्धयन्तीमिवालकाम् । ततोऽलड्डारयामाल काशी काशीशिता द्रुतम् ॥३६६॥ (चतुर्भिः कलापकम्) कुम्मीन्द्रकुम्भकुम्भेभ्यःक्षरन्मदजलप्लवैः। अमिपिश्चन महीं सैन्यभारमाएभारभाराम्॥३६७॥ बाजिराजिखुराक्षुण्णपांशुभि. पिहिताम्बरः। भेरीमोङ्कारसम्भारसम्मृताशेषदिग्मुखः ॥३६८० दिव्याभरणभ्राजिष्णुरातपत्रोपशोभितः। सिन्धुरस्कन्धमारूढः परिचारितचामरः ॥३६९॥ सौर्दिस्पर्धिताऽमय॑नायको मर्त्यनायक। विवन्दिपुमंगवन्तं पुरतः पुरतोऽचलत् ५३७०॥ (चतुर्भिः कलापकम्) चामाऽपि प्रेमवाप्पालीप्लाविताननपङ्कजा । नन्तुकामा जिनं गेहाद निरगाव स्तुपया समम् ॥३७॥ घोक्ष्याऽथ जिनचिहानि राजचिहानि सोऽमुचत् । भूपःप्राविशत् समवतिं च सपरिच्छदः ॥३७२॥ दृष्टाऽर्हन्तं स्थित सिंहासनेऽजनरुचि रुचिम् । भूपतिः कामपि प्रापयां वेत्त्यऽईस्तदाऽऽत्मनः ॥३३॥ भूमिलन्मौलिरानन्दवाप्पप्लावितभूतलः। उपञ्चचारुरोमाञ्चकन्चुक कल्पिताअलिः ॥३७४॥ दत्वा प्रदक्षिणास्तिस्रो गिराऽम्भोदगभोरया । जगन्नाथ महीनाथः सम्मटादेवमस्तधीत् ।।३७५॥ (युग्मम्) क्षेत्र योजनमात्रेऽपि नृतिर्यगमृतान्धसाम् । यचिठेत् कोटि कोटिस्ते माहात्स्यमिदमद्धतम् ॥३७६॥ भामण्डलमिदं स्वामिन् ! पश्चाद् मुर्नस्तव व्यभात् । घपुप्यमादिरस्वल्पमहोमिरिख पिण्डितम् ॥३७७॥ व्यरुचचिरोचिष्णु दिक्चक्रं त्वत्पुर प्रमो।।

·१५५ पञ्चमः सर्गः। धर्मचक्रं धर्मचक्रिलक्ष्मयाचिह्नमिव स्फुटम् ॥३७॥ महत्स्वपि महानेकोऽसावेवात्राधिदेवतैः। स्वत्पुरो विदधे स्वामिनयमिन्द्रध्वजो महान् ॥३७९॥ सत्वरं भगवन् ! भवान् जशे यश्चतुराननः । मन्ये चतुर्गतिद्वारकपाटजडताय तत् ॥३८॥ उल्लसनेष ककेलिवल्लत्पल्लवमालितः। भवानिव विभो ! केषां चक्षुषां नाऽभवद् मुदे ? ॥३८॥ विभो! त्वं कन्जलच्छायः स्वर्णसिंहासनस्थितः। मेरुलीन इवाम्भोदः सन्मयूरमुदं व्यधाः ॥३८२॥ छत्रत्रयी मणिस्वर्णरजतै रचिता विभो!। भुवि भूभवनैश्वर्य प्रोवरियमसूचयत् ॥३८॥ छत्रत्रयी भवन्मूनि पार्वणन्दुनिभा व्यभात् । ज्ञानदर्शनचारित्रत्रयप्राचुर्यसूचिका ॥३८४॥ परवचामरश्रणी धवला पार्श्वयोस्तव। मुखाम्भोरुहसेवाय मरालालिरिवागता ॥३८५॥ देवदुन्दुभयो देव नदन्तो गगनाङ्गणे । इत्यभ्यधुरसावेव जेता क्रोधादिवैरिणाम् ॥३८६|| गन्धाम्बुवर्षणं हात् तेनिरे त्वत्पुरः सुराः । सिचन्त इव बोधिदुमुचे पदफलासये ॥३८७॥ पञ्चवर्णी पुष्पपङ्कियंपतद् भवत पुरः। त्यक्तैच वाणालिः पञ्चवाणेन त्रासमीयुषा ॥३८८॥ ये नृतियक्सुरा गाढारूढमत्सरिणो मिथः । त्वत्सङ्गात् सुहृदायन्ते ते परस्परवत्सलाः ॥३८९॥ केशश्मश्रुनखा यन्नो वृद्धि यान्ति विभो ! तव । आप्तो नातः परैष पतावान् महिमा भुवि ॥३९०॥ अनुकूलेन्द्रियार्थ त्वामृतवो युगपत् समे । भः षड्जीवनिकाया इव त्राणात् सतुष्टयः ॥३९॥ पततिशयस्तारैस्ताराभिरिव चन्द्रमाः । कलितः प्रभो ! न कस्य दृश्चकौरमुदे भवेः १ ॥३९२॥ नमस्ते ज्ञानविज्ञानप्रज्ञाप्राग्भारशोमिने । जगच्चित्तचमत्कारिसर्वातिशयशालिने ३९३॥ स्तुत्वति मुनिमूर्धन्यं मूनि घद्धाञ्जलिर्नृपः। यधास्थानं स्थित. स्वामिमुखलीनविलोचनः ॥३९४||

·१५८
पार्श्वनाथचरित्र-
यां विना पूर्वयोगोऽसौ निस्तुषोऽपि तुषायते ॥२७॥
साधुमाद्धाविरतानां सम्यक्सम्यक्त्वशालिनाम् ।
न प्रमत्तैरतो भाव्यं धर्म शर्ममये जना: २८॥
एवं कर्णपुटैर्वाचं घाचंयमशिरोमणेः ।
पपुः सर्वेऽपि पार्पधा वैणकाणमिवैणकाः ॥४२९॥
निःसरन्तो गिरा पूरा ब्रेजिरे भगवन्मुखान् ।
पीयूपे पुष्करावर्तप्रवाहाइव पीवराः ॥४३०॥
श्रुत्वैवं देशनां स्वामिमुखाम्भोजसमुद्भवाम् ।
सर्वसावधविरतिर्विरतैः कैश्चिदाददे ॥४३१n
देशतो विरति. कैश्चित् कैश्चित् सम्यक्त्वमुत्तमम् ।
कैश्चिद्भद्रकता भाविभद्राऽमुत्र परत्रच ॥३२॥ (युग्मम्)
रोहणादिव रत्नाली स्वामिनो धर्मपद्धतिः।
स्वीयभाग्यानुसारेणाऽऽददे पर्पजनैस्तदा ॥४३३॥
भूमीमुजोऽश्वसनस्य हृदये दर्पणोपमे ।
धोऽसौ धर्मराट्योतः सम्प्राप्तः प्रतिविम्वताम् ॥४३॥
राज्यं दत्वाऽश्वलेनोग्य हस्तिसेनाय सूनवे।
मुक्तिसीमन्तिनीदूती दीक्षा संवेगतोऽग्रहीत् ॥४३५॥
पामादेवीप्रभावत्योर्वतदानाद् मुदं व्यधात् ।
स्वामी सर्वत्र सरशः किं पुनः स्वपरिच्छदे | ॥३६॥
आर्यदत्त आर्यघोपो पशिष्टो ब्रह्मनामक।
सोमध श्रीधरो वारिपेणो भद्रयशा जयः४३७॥
विजयश्चेति नामानो दर्शत पुरुषोत्तमाः।
पुरुषा प्राञ्जलीभूय प्रोचिचांसः प्रभु प्रति ॥४३८७ (युग्मम्)
कपायविपयद्धपकलुपीकतचेतसः ।
तारकं त्वां प्रपन्नाः स्मो महाममिवाध्वगाः ॥३९॥
मोद्विग्नाः स्मो जरामृत्युक्शकल्लोलसकुलात् ।
भग्नपोता इव भवाम्भोधेभ्रमणतो धयम् ॥४४०॥
महावतमहापोतदानत. किंकरानिमान् ।
संसाराब्धी मजतोऽस्मान् प्रमोवारय तारय ४४१॥
इत्युक्तः पुरुपमष्ठरमीमिः परमेश्वरः ।
ददी तेभ्यो महानन्दसत्यकारमिव नतम् ।।४४२
चतुर्विधस्य सश्वस्थ स्थापना विदधे विभुः
यस्मादप भवद्भाविभूतानामईतां फ्रमः ॥४३॥

·पञ्चमः सर्गः। १५९ दिव्यरूपसनाथानां नाथः कथयति स्म सः। उत्पातो विगमो धौम्यमित्यमीषां पदत्रयीम् ।।४४४॥ (युग्मम्) तयाशु वदनुस्त्य द्वादशाङ्गीमसूत्रयन् । विस्तरे वाङ्मयं विशे तैलविन्दुरिवाम्बुनि ॥४४५॥ दिव्यान स्थालस्थितान पासान् वासवैरुपौकितान् । अनुज्येष्ठं गणभृतां मूर्थिन चिक्षेप दक्षराट् ।।४४६।। द्रव्यैर्गुणश्च पर्यायैरनुज्ञामानुयोगिकीम् । गणानुशां च गणभृद्वरेभ्यो भगवानदात् ।।४४७॥ मुनिमूर्धन्यमूर्धान: सुरमुर्धामिषिककाः । तदा सद्वन्धसम्पूणैथूणैस्तूर्णमपूर्णयन् ॥४४८॥ धवलानि जगुस्तत्र सुरासुरनरखियः। नेहर्दुन्दुभयो व्योम्नि प्रतिध्वानितदिग्मुखाः ॥४४९॥ कोलाहलं प्रकुर्वद्धिरमरैरसुरैनेरै । ताण्डवाडम्बरोऽमण्डि तदा तत्र महोत्सवे ॥४५०॥ अथैते साधुशार्दूलाः मुकुलीकृतपाणयः । तस्थुःशावा इव स्तन्यं प्रतीच्छन्न्तो गुगोर्गरम् ॥४५१॥ पुनरासनमासीनस्तत्र चैत्यतरोरधः। विदधे देशनां शिक्षामयी शिष्यपुर प्रभुः ॥४५२॥ लोकतापापनोदाय वर्षति प्रभुवारिदे । घटिकेवाभवत् पूर्ण संपूर्णा तत्र पौरुपी ४५३।। अथ स्थालीस्थितैर्दिव्यैरखण्डैस्तन्दुलैः कृतः। चतुष्प्रस्थ मितः काशीनगरीश्वरकारितः ॥४५४॥ सारभ्यमव्यः समवसरणं नागरैर्वृतः। प्रोद्रीतधवलः पूर्वद्वारेण प्राविशद् वलिः ॥४५॥ (युग्मम्) प्रभु प्रदक्षिणीकृत्य सोऽक्षेपि पुरतो वलिः। स चान्तराले निपतनोऽलायि सुधाशनैः ॥४५६॥ अर्घः समाददे काशिपतिनाऽवनिमागसौ। दायादरिष अगृहे शेषः शेषजनैः पुनः ॥४५७॥ घले प्रभावतो रोगाः क्षीयन्ते पूर्वसम्भवाः । नवाः पुनर्न जायन्ते षण्मासावधि देहिनाम् ॥४५८० अथोदरद्वारमार्गेण निर्ययौ जगदीश्वरः। सुरकोटिचुतः स्वर्णपश्चन्यस्तपदाम्बुजा ॥४५९|| शालयो रत्नकनकमययोरन्तरस्थिते।

·१५६ पार्श्वनाथचरित्रे- मालवकैशिकीमुख्यप्रामरागानुरागया। संस्कारवत्त्वप्रमृतिपञ्चनिशद्गुणस्पृशा ॥३९५॥ नरतियश्नरश्रेणीवाणीविशानविक्षया। आदेशनोवोगामिन्या मेघगम्भीरया गिरा ॥३९॥ निसरदशनज्योतिष्प्लावप्लावितदिग्मुखः। सर्वतः सम्मुखः स्वामी विदधे धर्मदेशनाम् ॥३९७n (त्रिमिर्विशेषकम्) दानशीलतपोभावमेधर्मश्चतुर्षिधः। सोप्यऽत्र पुण्यहीनानां कल्परिव दुर्लभः ॥३९८॥ दान देयं सदैवान्यदनुनपरैरपि। दत्वं यदाब्दिकं दानं जिननिर्णीतमुकिमिः ॥३९९॥ दानकल्पतरोः सार्वभौमभोगास्तु पल्लवा। स्वर्मोगा. सुमनःश्रेणी महानन्दः फलोदयः ॥४००। वैकियौदारिकात् कामाद मनोवाक्तनुतश्चुतिः । कृत्याऽनुमत्या कारित्या ब्रह्माष्टधा भवेदिति ॥४०१॥ रूपलावण्यतारुण्यभाग्यसौभाग्यमद्भुतम् । शीलेनैव भवेद् नूनं लवणेनेव भोजनम् ।।४०२॥ मन्त्रयन्त्रौषधीसिद्धि देवाः प्रत्यक्षतां क्षणात् । यान्ति नूनं ब्रह्मचर्यचर्याचयपु देहिपु ॥४०३॥ व्याघोरगजलब्यालज्वलनादिसमुत्थिता। भीतिर्भातव शीलैकलीलातो याति दूरतः ॥४०४॥ नवमितिभिर्गुप्त यैः शीलं परिशीलितम्। मुकिसीमन्तिनी तेषां स्यादवश्यं वशंवदा ।।४०५॥ निकाचितानां दुष्कर्ममर्मणामपि भेदकम् । दुःखसाध्य होनसत्त्वैस्तपो द्वादशधा स्मृतम् ॥४०६॥ संन्यासानौदर्यवृत्तिसंक्षेपारसवर्जनम् । संलीनता तनुक्लेश: पोव वाशकं तपः ॥४०७n प्रायश्चितं च व्युत्सर्ग. स्वाध्यायो ध्यानपद्धतिः । धैय्यावृत्यं च व्युत्सर्गः पोत्याभ्यन्तरं तप ४०८t तपो द्वादशधाऽप्येतद् निर्निदानं निपवितम् । . निदान निवृतदनि स्यादवयं शरीरिणाम् ॥४०९॥ दुकुलकलहितानां दुस्तपं तपतां तपः। निर्जराः किड्रायन्ते तनै कीणिता घnelon ·. . पञ्चमः सर्गः। १५७ विना तपः पृथग्भावो न भवेज्जीवकर्मणोः । विना कृशानुमकृशं स्वर्णपाषाणयोरिव ४११॥ एकत्वाशुच्यशरणजगदाश्रवसम्वराः। भवोऽनित्यत्वमन्यत्वं पोधिर्धर्मश्च निर्जरा ॥४१२॥ दानशीलतपोधर्मसाफल्यैकनिषन्धनम् । मता द्वादशधेत्याप्तैर्भावना भवनाशकृत् ॥४१३॥ (युग्मम्) विना भाव क्रियाकर्म कायक्लेशाय केवलम् । विना जीवं हि कोदण्डदण्डो भाराय भूरये ॥१४॥ मावस्यैव हि मुख्यत्वमाचख्युर्धर्मकर्मणि । क्रियां कुर्वन्नऽप्यभव्यो नाऽपुनर्भवतां भजेत् ॥४१५॥ जीवध्वंसऽपि यद् बन्धो न स्यात् प्रशमशालिनाम् । प्रामाण्यं तत्र भावस्य न पुन. कायकर्मणः ॥४१६॥ भावप्रभावतःपापमर्माणि प्रचुराण्यपि । क्षणादेव विलीयन्ते वायोरिव पयोमुचः ॥४१७॥ मानुज्यमुख्यसामग्री समग्राऽपि शरीरिणाम् । चतुर्विधेऽपि धर्मे स्यादसाधारणकारणम् ॥१८॥ तत्रापि दश दृष्टान्तै जनप्रमुखैः खलु । भवेऽस्मिन् मानुषं जन्म मरौ वारिवद् दुर्लभम् ॥४१९॥ तत्रापि च सदाचारानाचारकविचारभूः। वाधों द्वीपमिव भवे आर्यनीवृत् सुदुर्लभः ।।४२०॥ तत्रापि धर्माऽधर्मादिविचारचतुरा नृणाम् । छायेव पथि पान्थानां दुर्लभा जातिरुत्तमा ॥४२॥ धर्मकर्मविनिर्माणेऽलंकर्मीणी शरीरिणाम् । न्यक्षाऽक्षयता साक्षात् तत्रापि खलु दुर्लमा ॥४२२स मानुग्यादिकसम्मासिसफलीकारकारणम् । तत्राप्यायुः सुदुष्प्रापमन्धकारे प्रदीपवत् ॥४२॥ स्वयं तरस्तारयश्च परान् सन्मार्गदर्शकः। दुष्प्रापः कथकः पाथ पती पौत इवाङ्गिनाम् ॥४२४॥ तत्राप्यलभ्यं सिद्धान्तवार्चिमध्योपतस्थुषाम् । हेयाऽहेयादिवस्तूनां श्रवणं श्रवणामृतम् ॥४२५॥ तत्राप्यनन्यसामान्या श्रद्धा स्यादतिदुष्करा। सैघ यद् धूर्वहायेत नितान्तं धर्मकर्मणि ॥४२६॥ तत्रापि खलु दुःसाध्या विरतौ रतिरद्भुतो ।

·१५८ पार्श्वनाथचरित्रे- यां विना पूर्वयोगोऽसौ निस्तुपोऽपि तुषायते ॥४२७१ साधुपाद्धाविरतानां सम्यक्सम्यक्त्वशालिनाम् । न प्रमौरतो भाव्यं धमें शर्ममये जनाः ॥२८॥ एवं कर्णपुटैर्वाचं घायमशिरोमणेः। पपुः सर्वेऽपि पार्षद्या वैणकाणमिवैणका ॥४२९॥ निःसरन्तो गिरा पूरा नेजिर भगवन्मुखात् । पीयूपे पुष्करावर्चप्रवाहा इव पीधराः ॥४३०n श्रुत्वैवं देशनां स्वामिमुखाम्मोजसमुद्भवाम् । सर्वसावधविरतिर्विरतैः कैचिदाददे ॥४३॥ देशता विरतिः कैश्चित् कैश्चित् सम्यक्त्वमुत्तमम् । कैश्चिद्भद्रकताभाविमद्रामुत्र परत्रच ४३२॥ (युग्मम्) रोहणादिव रत्नाली स्वामिनो धर्मपद्धतिः। स्वीयभाग्यानुसारेणाऽऽददे पर्षजनैस्तदा ॥३३॥ भूमीमुजोऽश्वसनस्य हदये दर्पणोपमे। धर्मोऽसौ धर्मराट्पोक्तः सम्प्राप्तः प्रतिविम्वताम् ॥ राज्यं दत्वाऽश्वसेनोऽथ हस्तिसनाय सूनवे । मुकिसीमन्तिनीदूतीं दीक्षां संवेगतोऽग्रहीत् ॥४३५॥ चामादेवीप्रमावत्योर्वतदानाद् मुदं व्यधात् । स्वामी सर्वत्र सशः किं पुनः स्वपरिच्छदे ? ॥३६॥ आर्यदत्त आर्यघोपो पशिश ब्रह्मनामकः। सोमध श्रीधरो धारिणो भद्रयशा जयः४३७॥ विजयश्चेति नामानो दर्शते पुरुषोत्तमाः। पुरुषा' प्राब्जलीभूय प्रोचिवांसः प्रभुं प्रति ॥४३॥ (युग्मम्) कपायविपयवेपकलुपीकृतचेतसः । तारकं त्वां प्रपन्नाः स्मो महाममिवाध्वगा: ॥३९॥ मोहिग्नाः स्मो जरामृत्युक्शिकल्लोलसकुलात् । भग्नपाता इव भवाम्मोधेभ्रमणतो वयम् ॥१४॥ महायतमहापोतदानत. किंकरानिमान् । संसाराब्धी मजतोऽस्मान् प्रमोचारय तारय me४१ इत्युकः पुरुषप्रटरमीमिः परमेश्वरस। ददी तेम्पो महानन्दसत्यकारमिव प्रतम् ॥४४॥ चतुर्विधस्य सश्यस्य स्थापना विदधे विभुः । यस्मादप भवद्भाविभूतानामहंतां क्रमः || ·पञ्चमः सर्ग: दिव्यरूपसनायानां नाथः कथयति स्म सः। उत्पातो विगमो धौव्यमित्यमीपां पदत्रयीम् ॥४४४॥ (युग्मम्) तयाशु तदनुसत्य बादशाङ्गीमस्त्रयन् । विस्तरे वाङ्मयं विशे तैलविन्दुरिवाम्बुनि ॥४४५॥ दिन्यान स्थालस्थितान् वासान् वासवैरुपढौकितान् । अनुज्येष्ठं गणभृतां मूनि चिक्षेप दक्षराट् ॥४४६॥ द्रव्यैर्गुणश्च पर्यायैरतुवामानुयोगिकीम् । गणानुक्षां च गणमृद्धरेभ्यो भगवानदात् ।।४४७॥ मुनिमूर्धन्यमूर्द्धानः सुरमूर्धामिपिक्तकाः। तदा सद्गन्धसम्पूणैचूर्णैस्तूर्णमपूर्णयन् ।।४४८॥ धवलानि जगुस्तत्र सुरासुरनरखियः। नेदुर्दुन्दुभयो व्योग्नि प्रतिध्वानितदिग्मुखाः ॥४४९|| कोलाहलं प्रकुर्वनिरमरैरसुरैर्नरै.। ताण्डवाडम्वरोऽमण्डि तदा तत्र महोत्सवे ॥४५०॥ अथैते साधुशार्दूलाः मुकुलीकृतपाणयः । तस्थुः शावा इव स्तन्यं प्रतीच्छन्ती गुरोर्गरम् ॥४५१॥ पुनरासनमासीनस्तत्र चैत्यतयेरघः। विदधे देशनां शिक्षामयी शिप्यपुरः प्रभुः ॥४५२।। लोकतापापनोदाय वर्षति प्रमुवारिदे । घटिकेवाभवत् तुणे संपूर्णा तत्र पौरुषी ॥४५३॥ अथ स्पालीस्थितैर्दिव्यैरखण्डैस्तन्दुलैः कृतः। चतुप्रस्थ मितः काशीनगरीश्वरकारितः ॥४५४॥ सारभ्यमव्यः समवसरणं नागरैर्वृतः। प्रोद्रीतधवलः पूर्वद्वारेण प्राविशद वलिः ॥४५५॥ (युग्मम्) प्रभु प्रदक्षिणीकृत्य सोऽक्षेपि पुरतो वलिः। स चान्तराले निपतनोंऽलायि सुधाशनैः ४५६॥ अर्धः समाददे काशिपतिनाऽवनिमागसौं । दायादैरिव जगृहे शेषः शेपजनैः पुनः ॥४५७॥ बले प्रभावतो रोगाः क्षीयन्ते पूर्वसम्भवाः । नवा पुनर्न जायन्ते पण्मासावधि देहिनाम् ॥४५८॥ अयोदग्द्वारमार्गेण निर्ययौ जगदीश्वरः । सुरकोटिवृतः स्वर्णपमन्यस्तपदाम्बुजा ॥४५९|| शालयो रलकनकमययोरन्तरस्थिते।

·१६०
पार्श्वनायचरित्रे-
ईशानदिग्गत देवच्छन्दे व्यधाम्यदीशिता ॥६॥
अथो गणमृतां मुख्य आर्यदत्तो गणाधिपः ।
विदधे भगवत्पादपीठस्थो धर्मदेशनाम् ॥४६॥
तस्मिस्तस्या देशनाया विरत गणभृद्वरे।
नत्वा जिनं जनाः सर्व
ययुः
स्थान निज निजम् ॥४६२॥
तत्तीर्थसम्भवः फणी फणाच्छन्नविराजितः ।
श्यामश्चतुर्भुजः कूर्मवाहनः कुलरानन ॥४६३॥
दवत् सच्यापसव्येषु करेषु नकुलोरगौ।
बीजपूरोरगी चाभूत् पाहि. पार्श्वभक्तिभार ॥४६॥ (युग्मम् )
तदा तत्तीर्थभूः पद्मावती देव्यमिधानत ।
स्वर्णवर्णा कुक्कुटाहिवाहनाऽत्युप्रशासना ॥४६५॥
सव्याभ्यामपसव्याभ्यां हस्ताभ्यां पाशपङ्कजम् ।
फलाडुशे च दधती विभौ भकाऽभवद् भृशम् ॥६६॥ (युग्मम्)
अनुकूलितोऽनुकूलैः पवनै शकुनैरिव ।
ततोऽन्यत्र वृतो देवैर्व्यहरद भगवानथ ॥४७॥
धीक्ष्य माहात्म्यमेतस्य म विहरतो मुवि ।
दुमा अपि नतिं च का कथा नरनाकिनाम् ? ॥४६८॥
वादिनामिव जातानि कण्टकानां मुखान्यधः।
प्रभु प्रदक्षिणीचक्रुः पक्षिणोऽपि पदे पदे ॥४६९॥
योजनानां शते सांश मर्तुर्विहरणावनेः।
नस्युर्भिक्षमारीत्यवृष्टिरोगातिवृष्टयः ॥४७॥
विमोर्विहारहर्यश्वेडाक्षुब्धा च तत्क्षणात् ।
स्वकीयपरचक्रोत्था याति भीतिः करेणुका ॥४७॥
जघन्यत. प्रभोः पार्श्वऽस्यात् कोटित्रिदिवोकसाम् ।
ताशां पर्युपास्त्ये यदौत्सुक्यं तादृशां भृशम् ॥४७२॥
अन्विताऽतिशयरेतैर्विश्वविस्मयकारिभि ।
ध्यहरद्भगवान् भूमौ भव्यानुग्रहहेतवे ॥४७३॥
कठस्मयध्वंसवसन्तवीक्षादीक्षाग्रहशानसुसंघवर्णनः ।
श्रीपायमर्नुश्चरितऽत्र पन्चमःसर्ग:समाप्तो हृदयंगमार्थ: ॥४७॥
इति श्रोतपागच्छाधिराजमहारफसार्वभौमश्रोहीरविजयसूरिश्रीविज-
यसनमुरिराज्ये समस्तसुविहितावतंसपण्डितकोटीकोटीरहोरपं०
श्रीकमलविजयगणिशिप्यभुजिप्यहेमविजयगणिविरचिते श्री-
पार्श्वनाथचरित्रे पञ्चमः सर्गः समाप्तः ॥५॥

·अहम्
अथ षष्टः सर्ग
अथान्येा सवृन्दवृतो बतिपुरन्दरः ।
पुण्ड्रदेशमलंचक्रे द्वीपान्तरमिवांशुमान् ॥१॥
इतश्चाजनि सौषश्रीहसितस्वःपुरी पुरी।
ताम्रलिप्ताभिधा पूर्वदशोवामुखभूपणम् ॥२॥
तस्यां सागरदत्ताह' सार्थवाहमुतोऽभवत् ।
रोरमूरिव भाति स्म यूनो यस्य पुरः स्मरः ॥३॥
प्राग्भवे तु बभूवैष भूदेवोऽथास्य वल्लभा ।
अन्यासक्ताऽन्नगं कालकूटमस्यान्यदा ददौ या
प्रसर्पता विपेणाशु क्षणेनास्य द्विजन्मनः !
पिहिता चेतनाऽदभ्राभ्रेणेव शशिनः कला ॥५॥
भग्नसंज्ञस्तया दुएचेष्टयाऽक्षेप्यसौ बहिः ।
हा ? रकाऽपि विरक्ताऽपि स्त्री भुजङ्गीव भीषणा ॥६॥
अथैनं पतितं वीक्ष्य कापि वल्लववल्लभा ।
समूञ्छितो विषेणैष इत्यऽशासीत् स्वबुद्धित ॥७
जीवातुतुल्ययाजीवि तयाऽसावोषधेः क्षणात्।
द्विजः स्वस्नीचरित्रेणोद्विग्नोऽभूत् तापसस्ततःnel
विप्रो विपद्य समये तत्रैव श्रेष्ठिभूरभूत् ।
दत्ता सागरदत्तेति पितृभ्यामभिधा शिशोः ॥९॥
दिनैः कतिपयैर्वर्धमानोऽसौ सौवमर्भकः ।
पुरीमासनष्टां स्वां पश्यन् प्राग् जनुरस्मरत् ॥१०॥
हृदि स्मरनसौ सौवप्रियाया दुष्टचेपितम् ।
विरकः सर्वथा स्त्रीषु पद्मिनीवि चन्द्रमाः॥१२॥
पतिव्रता मृदुस्वान्ता मृत्वा साऽऽभीरभामिनी।
पुरे तत्रैव संजज्ञे कस्यापि श्रेष्ठिनः सुता ॥१२॥
अयैषाऽगण्यलावण्यदीपिका दीर्घलोचना ।
दृष्टा सागरदत्तेन प्रेममन्थरयाशा ॥१३॥
तज्ज्ञात्वा जनकस्तस्य नामाऽयाचत तत्क्षणे ।
ददौ तां जनकस्तस्यास्तस्मै सार्थेशसूनवे ॥१४॥
सागरस्य परं तस्या दृष्टस्तुधिन मानसी।
अत' पाणिग्रहे तस्या नादरं विदधे च सः ॥१५॥
भीतः पूर्वप्रियाभीत्या स तस्यां न मनो व्यधात्।
सर्पदए. घुमान नूनं रजोरपि बभेति यत् ॥१६॥

·१६२ पार्श्वनाथचरित्रे- पतव्यतिकरो ज्ञात्वा धीमत्या कन्यया तया । तसे प्रेषि लिखित्वैष श्लोकस्तं सोऽप्यवाचयत् ॥१७॥ गुणाढ्यानतिशीला च शुद्धवंशसमुद्भवा । पुण्यैरवाप्यते धाम्नि कान्ता हस्ते धनुर्लता ॥१८॥ सागरोऽपि वाचयित्वा श्लोकमुत्पन्नधीः सुधीः । लिखित्वा प्रेपयामास श्लोकं तस्यै पुनः स्वयम् ॥१९॥ राक्षसी च दुराचारा निम्नगेवातिनिम्नगा। क्रूरदृष्टिभुजगीव रोचते मे न कामिनी ॥२०॥ इमं श्लोक वाचयित्वा साऽपि प्रत्यग्रधीनिधिः। दध्याविदं कयाऽप्येप परामूतोऽस्ति योषिता ॥२१॥ तदुद्विग्नतया भीत्या नैवार्य मामपीहते। चिन्तयित्वत्यमुंश्लोकं तस्मै प्रेषीत् पुनः कनी ॥२२॥ एकस्या दोषतो नान्या त्याज्या भवति भामिनी। एकशः पयसा दग्धस्त्यजेदन्यत् पयो हि किम् ? ॥२३॥ लोकमिमं वाचयित्वा तचातुर्यचमत्कृतः। परिणीय च तां भोगान् वुमुजे सतया समम् ॥२४॥ निपेवमाणो विषयान् विषमेषुरिवापर।. अन्याः सागरी लक्ष्मीकाङ्क्षी चिन्तितधानिति ॥२५॥ पमा पाथोनिधः पुत्री तां ददाति स एव हि । मत्वति सागरण्यके सागर गमनं तदा ॥२६॥ जलधौ गच्छतस्तस्य भग्नं प्रवहणं पथि। सप्तवारं स्वयं चायुर्वलाज जीवन विनिर्ययौ ॥२७॥ अद्य जात इवायाती निद्रव्यः सागरी गृहे । अभाग्योऽयमिति प्रोचहास्यभूरभवत् पुरे ॥२८॥ पौर. पद पदे हस्थमानोऽसौ ध्यातवानिति । स एवायं विधिन धैरै वहति वैरिवत् ॥२९॥ सप्तवारं पयोराशौ भग्नः पोतो ममैव हि । तस्करेणेव देवेन तदहं मुपितोऽमुना ॥३०॥ निन्दन दुर्दैवका दैवं सदैवोद्विग्नमानसः। निर्विणो जीवितव्येऽपि निर्ययो पेश्मतो निशि ॥३१॥ इतस्ततो भ्रमलेप उपकूपमुपेयिवान् । आफन्तं पयः कूपात पुमासं चकमैक्षत ॥३२॥ सप्तवारमपि फूपाद् नागादाकर्पतोऽस्य पाः।

·१६३
पष्टः सर्गः।
आगादएमवेलायामहो माहात्म्यमौद्यमम् ? ॥३॥
निर्विणो व्यवसायेऽपि दध्यौ तीक्ष्य सागर ।
विद्याया इव पनाया निदानं नूनमुद्यमः ॥३४॥
रत्नाकरे पुनामि तदहं विहितोधमः।
तस्माद्विमेति देवोऽपि यस्य स्यात् कियदेतिका ॥३५॥
मत्वैवं सिंहलद्वीपं प्रत्यचालीत् पयोनिधौ।
प्रेरितः पवनैः प्राप रत्नद्वीप क्रमाश्च सः॥३६॥
तत्र रत्नानि भूरीणि संगृह्य स्वगृहोन्मुखः।
अनुकूलानिलः सोऽधौ प्रतस्थे स्वपुर्ण प्रति ॥३७॥
रत्नलुब्धै रत्नराशौ स क्षिप्तः कर्णधारकै ।
धिक श्रियं यद्वया कुर्युनराः पापं निरर्गलम् ॥३८॥
फलकाऽऽधारतो नीरनिधेस्तीरमुपागतः।
भ्रमन्नितस्ततःप्राप स पुरं पाटलापथम् ॥३९॥
अदर्शि श्वशुरेणाथ तत्रायातेन सागरः।
नीतश्च स्वगृहं स्नानमुक्तिपूर्व च सत्कृतः॥४०॥
सागरोऽपि निजोदन्तं सर्वमारख्याय तत्पुरः।
अनुत्तानं कियत्कालं तस्थी श्वशुरवेश्मनि ॥४॥
तत्रास्य तस्थुषोऽभ्यागाद्यानमपि विधेर्वशात् ।
रत्नान्यादाय संमुकास्तेन निर्यामकाच ते ॥४॥
तै रत्नैनित्यशः कुर्वन् व्यापार वणिजां वरः।
उद्यमद्रोः फलमिव धनं धनसुपार्जयत् ।।४।।
कालेन कियता लक्ष्मीसागरः सागरस्ततः ।
पृष्टात्मश्वशुरः प्राप ताम्रलिप्तां निजां पुरीम् ॥४॥
स्वधनेन धनाधीशान स्पर्धयन् सागरोऽलमत् ।
पूर्याममानं संमानमहो विभववैभवम् ? ॥४५॥
प्रोत्या धन्धून मुनीन भक्त्या कीर्त्या मार्गणधोरणिम् ।
प्रीणयन् सागर प्राप फलं श्रीकृल्पवीरुघः ॥४॥
कर्नुकामो रत्नमयी प्रतिमां सुभगाशयः।
सोमाक्षीत् सुहृदोऽन्यदुर्देवः कः शिवदायका ? ॥8
मुख्यस्तेषु सुहृत्स्वेकः प्रवीणस्तमभाषत ।
कृत्वाअष्टम स्मर देवी साऽऽख्यास्यति तपेप्सितम् ॥४८॥
तथैव विहितं तेन सागरेणादरेण तत् ।
ततःप्रभावतः प्रादुरासीच्छासनदेवता ॥४९॥

·१६४ पार्श्वनाथचरित्रे- जैनविम्ब सागराने विमुच्यैषेत्यभाषत। भद्र! भद्राय देवोऽयं सेव्यो धर्मधिया त्वया ॥५०॥ आख्यास्यन्ति गुणांस्त्वस्य तव जैनमुमुक्षवः । एवं व्याहत्य सा देवी तिरोऽभूत् तस्य पश्यतः ॥५१॥ मुनीनामन्तिके गत्वा स तद्विम्बमदीदृशत् । पप्रच्छवमतुच्छारमा यतीश्च विहिताजलिः ॥५॥ काऽसौ देवो' गुणाः कस्य? किं स्याञ्चैतस्य सेवया । कोऽस्य पूजाविधिः पूज्याः .? प्रसीध कथयन्तु मे ॥५३॥ साधवस्तत्पुरो जैन धर्म प्रोच्यैवमूचिरे। एतद्देवस्वरूपस्य जिज्ञासा चेत् तवास्ति भोः ॥५४॥ अलङ्करोति य पुण्डूदेशं पावजिनेश्वरः । तत्र गत्वा तदापृच्छ सर्व तं सर्वदर्शिनम् ॥५५॥ सागरोऽपि ययौ नाथसनाथपुण्डूनांवृतम्। तत्रैवैक्षत पार्श्वशं चक्षुपोरमृताजनम् ।।५६।। नत्वा स्तुत्वा मुदोदञ्चद्रोमाञ्चः स्मितलोचनः । पृच्छति स्मैप तत्सर्वं स्वामिनं संशयापहम् ।।५७॥ तत्पुर. प्रभुरप्याख्यद् धर्म साधुगृहस्थयोः। पुनरईद्गुणानहन् जगौ तत्स्थैर्यहेतवे ॥५८|| नैवामानादयो दोपा यस्मिन् ध्वान्तमिवाहनि । प्रातिहार्यश्रिया यश्च सेव्यतेऽजमिव श्रिया ।।५९॥ देवाधिदेवा देवोऽसौ सेवाप्रणतिभक्तिभिः । आराधितो भवेद् नूनं कल्पगुरिव शर्मण ॥६०॥ चासैनैवेद्यपुप्पौधैदीपधूपैश्च नित्यशः। पूजा च लोकपूज्यस्य त्रिसन्ध्यं च विधीयते ॥६॥ एवमहन्मुसोन्द्रार्ण धर्ममाकर्ण्य सागर। धरिय इव धू कोर्टि श्राद्धधर्ममुपादढे ॥२॥ कन्या च प्रतिमा रत्नमयीमप्रतिमारुतिम् । प्रतिष्ठां कारयामास विभवं वितरन् सुधीः ॥६॥ ततोऽसौ चैत्यमुत्तुएं विधाय प्रनिमामिमाम् । तत्र संस्थापयामास महोत्सवपुरस्सरम् ।।६४॥ सोऽनिश मगवन्मूति पूजयन्नुपवैणवम् । धर्ममाराधयामास समाहितहितहया ॥६५॥ अन्याः सागरस्यास्य हदि चैराग्यमस्फुरत् ।

·१६५ पष्ठः सर्गः। ततो विषमिवामस्त सुखं सांसारिक सुधीः ॥६क्षा भवम्रमणत. खिन्नो निषण्णः संवराध्वनि । प्रावाजीत् सागरः पार्श्वपाच सुखेन धीनिधिः॥१७॥ पमानांव पद्मबन्धुः प्राणिनः प्रतिवोधयन् । व्यहरद सपरीवारो नाथोऽप्यन्यत्र नीवृति ॥६॥ चत्वारो जज्ञिरेऽथास्य स्वामिनः पार्श्ववर्तिनः। शिष्याः समये विजिताः क्षुधामुख्यैः परीषदः ॥९॥ कुलीना अपि ते दीक्षाक?एवताशयाः। प्रणम्य भगवत्पादानेवं भाषां वभापिरे ॥७॥ तन्निशम्य वची भर्नुश्चिन्तयामासुराशु ते । यतित्वे कष्टमत्युमं दुःसाध्य माहशैर्जनैः ॥७॥ गृहिणामपि भूपादिकरोपद्रवपीडनम् । तदेवातः करिष्यामो यत्र कविना शिवम् ।।७।। बौद्धानां दर्शने मुक्ति सुखसाध्याऽस्ति सम्प्रति । यतस्तत्तीर्थकदेवः स्वमुनीनेवमादिशत् ।।७॥ पयः पेयं प्रगे नित्यं शर्करामीलितं मुदा । भोज्यं मनोहर भोज्यं प्राज्याज्यव्यजनयुतम् ॥७॥ एलाकर्पूरपानीयं पानीयमतिशीतलम् । नागवल्लोदलास्वाद: कर्तव्यो मुखभूषणम् ॥७॥ परिधेयानि चासांसि स्वच्छानि विशदानि च । शयनीये शयनीयमकतूलाभतूलिके ॥७॥ द्राक्षा सितोपला चापि रक्षणीया मुखे निशि । महानन्दसुखावाप्तिः प्रान्ते चैतद्विधायिनाम् ॥७॥ इत्यवदर्शन मुक्तिः सुखसाध्याऽस्ति निश्चितम् । गमयामः सुखेनातो गत्वा तत्रैव वामरान् ॥७॥ तपस्या शक्यते धर्नु नास्मामिदुलैरलम् । किं मृणालैगजालानलीला स्यात् कठिनैरपि ? ॥७९॥ कैपा कष्टोचिता दीक्षा मोक्ष वावश्यंभाविनि। पादाचर्तप्रयासः किं हरतग्राह्ये जले शुभः ? 1000 एवं सम्भूय ते भूयो भूयः संचिन्त्य चेतसि । सुखावाप्त्यै ययुाद्धदर्शने दर्शनोझिताः ॥८॥ तथा तथागतप्रोक्तं तत्सर्व प्रतिवासरे। 'इष्ट च भिपजादिष्टमिति न्यायादमी व्यधुः ।।८।। .

·१६६ पार्श्वनाथचरित्र- अयो चतुर्णामध्येषां तस्थुषां बौदर्शने। प्रान्ते चरमदेहत्वादिदं हदि विजृम्मितम् ॥३॥ हा?मातमुखमुख्यानामस्माकं कर्मगौरवम् । भरौ दुममिव प्राप्य मुक्तोऽस्माभिर्जिनो गुरुः ॥cen दर्शनादेव देवस्य यस्य स्याद् मुक्तिसङ्गतिः । इप्सितार्थप्रसूतेस्तत्पर्युपास्तेस्तु का कथा ॥५॥ धिगस्मानैहिकमुखवते चारित्रमोचिना। पडिगंहिक्षालनाय निलोठितमुधाघटान् ॥६॥ धिगस्मान् कृत्यदुष्कृत्यान् यदस्माकं तपो धनम् । प्रमाददस्युनाऽहारि सुप्तानामिव जाग्रताम् ॥८॥ भवनमणमीतानां भूतानां जगदीश्वर। त्वमेव शरणं स्फातशीतार्तानामिवानल: Iccill मजतां भवपाथोधावस्माकं परमेश्वरः। करावलम्बनं देहि धों शेष महात्मनाम् ।।८९॥ एवं भावयतां तेषाममेदं चात्मपावयो। अपूर्व वीर्यमस्फुरत् कर्मेन्धनधनजयः ॥२०॥ मुलादुन्मूल्य कर्माणि ध्यानादिति विभोरमी । कैवल्य कलयामासुः कलितामलफेवलाः ॥११॥ इतश्चाभूद्धषि ख्याता नाम्ना नागपुरी पुरी। यत्पुरस्ताद् नागपुरी वभौगोपालपूरिव ।।९।। तस्यां धनपतेः पुत्री बन्धुदत्ताभिधोऽभवत् । दग्धे स्मरे सिवय रतिः प्राप्तपतिनमा ॥१३॥ स युवा युवतीचचश्वकोररजनीकरः। घसुनन्दसुतां चन्द्रलेखाख्यां परिणीतवान् ॥९॥ साऽथ कङ्कणहस्तव दश दुऐन भोगिना । निशायां प्राप पञ्चत्वं धिग्धिर विलसित विधेः ॥१५॥ तस्येति पट् प्रिया ऊईमात्रा एव मृति ययुः। नान्यां कन्यां पुनस्तस्मै ददी कोऽपि विपात्मने ॥२६॥ यात भुत स्थित सुप्त सर्व दुःखमय विदन् । पन्धुः किंकृत्यतामूढो गतसंश इवाभवत् ॥१७॥ अाऽनया यन्धुदत्त क्षीयमाणो दिने दिने। श्यामपक्षन्दुषज जो जयादश्च शनैः शमः ॥९८॥ दुखातुर मुतं वीक्ष्य पित्तदुखदुःखितः।

·पष्टः सर्गः।
१६७
पुत्रदुःखापनोवाय जगाद मधुरं घचः ॥१९॥
हे वत्स! गच्छ यानेन सिंहलद्वीपमम्वुधौ ।
सोऽपि पित्राशया प्राप छीपं द्राक् स्वसमीहितम् ॥१०॥
उपाय॑ द्रविणं भूरि व्यापारमूरिभिस्ततः।
अचालीद यानपात्रेण धन्धुर्निजां पुरी प्रति ॥१०॥
तस्याथ चलतो लोलेरनिलः प्रतिकूलितम् ।
आनन्दन सहाम्भोधी यानपात्रममज्यत ।।१०२॥
गृहीत्वा दारुणःखण्डमखण्डेन निजौजसा।
डन्नितस्ततः प्राप स फूलं.कूलिनीपतेः ॥१०॥
स्वस्थीभूयाम्वुधेस्तीरे ततः सोऽचलदप्रतः।
रत्नदीपं क्रमेणापदारोहश्व प्रमोदभाक् ॥१४॥
रत्नैर्विनिर्मितं स्वर्णमाणिभिः कृततोरणम् ।
तत्रारूढो ददर्शेष प्रोतुझं चैत्यमर्हतः ॥१०५॥
प्रासादान्तः प्रविष्टः स श्रीमन्नेमिजिनेशितुः।
विम्बमम्वुधरच्छायं वीक्ष्य प्रीतिं परां दधौ ॥१०६॥
नत्वा नेमि स तत्रस्थान निग्रन्थानभ्यवन्दत ।
यतीनां जन्मतः सर्वं निजोदन्तं जगाद च ।।१०७॥
अथो कारुण्यपुण्यामिर्धाग्भिः प्रोकां तपस्विभिः ।
बन्धुदत्त उपादत्त विरतिं गृहमेधिनाम् ॥१०८॥
इतश्चित्राङ्गदो नाम खेचरः खेचरोत्तमः।
गच्छन् गगनमार्गेण चैत्यं वीक्ष्योत्ततार सः ॥१०९॥
प्रणय प्रतिमा तत्र मुमुक्षूश्च नभश्चरः।
साधुभ्यो बुद्धतज्ञातों बन्धुदत्तं गृहेऽनयत् ॥११०॥
धर्मवन्धुरसौ वन्धुर्माननीयो ममाधुना।
इति धात्वा व्यधात् सोऽस्य भकिमजनमोजनैः॥११॥
सत्कृत्य स्वर्णरत्नाद्यैर्वन्धुमूचे नमश्चरः।
भद्र! साधर्मिकत्वेन पूज्योऽसि मम सर्वदा ॥११२॥
अंतः किं ते प्रयच्छामि कन्यालावण्यमालिनीम् ।
विद्यां वा कामिति स्थानगामिनी व्योमगामिनीम् ? ॥११३॥
श्रुत्वेति वचनं बन्धुदत्तचिनाइदं प्रति ।
विद्या त्वदेया मवश्येत्युक्त्वा तूष्णींपरोजनि ॥११४॥
ततचित्राङ्गदो दध्यौ नूनमेष समीहते।
मत्तः की कमनीयां मेघाद्वारीव चातकः ॥११५॥

·१६८ पार्श्वनाथचरित्रे- या स्यादायुष्मती कन्या साऽस्मै देया महात्मने । इति ध्यात्वा जगादेष खेचरः खयरान् स्वकान् ॥११क्षा दृष्टाऽस्ति भरते क्षेत्रे कन्या कापीहशी हशा । छेनुं न शक्यते यस्या जीवितं त्रिदशैरपि ॥११॥ इतो मृगाङ्कलेखाज्या तत्र चित्राङ्गदात्मजा । जगौ तातात्र कौशस्वी पूरस्ति प्रथिता भुवि ॥११८॥ तस्यां च जिनदत्ताहः श्रेष्ठयस्ति श्रेष्ठतुष्टिभाक् । तस्यास्ति दुहिता प्रेयोदर्शना प्रियदर्शना ॥११९।। यस्या दास्यभवन्नित्यं रती रूपश्रिया जिता। मरोऽपि स्वप्रियां दासी प्रेक्ष्य यस्यां तिरोदधे ॥१२०॥ बाढं निर्याधतस्तस्याः कौशम्बीमगर्म पितः। ताशी लीच यस्यां तां हवा तुष्टं मनो मम ॥१२॥ अयक शानिन कश्चिदित्यपृच्छमहं तदा। अस्या मम वयस्याया भाविनः कति सूनवः ॥१२॥ इत्युक्त स मुनिः स्माह भद्रेऽसौ प्रियदर्शना । समादास्यति तपस्यां सूत्वैकं सुतमुत्तमम् ॥१२॥ अस्ति सा मत्सखी रूपश्रीपराभूतखेचरी। भूयादस्य प्रिया शानिवासत्यत्वकारणम् ॥१२॥ चित्राइदो निशम्यैतद्वचश्चतुरिमाश्चितम् । तत्र दाक्प्रेषयामास वन्धुं विद्याधरैः समम् ॥१२५॥ ते चाप्याकाशचारिणो सम्भूय बन्धुना सह । थयन्ति स्म तदुद्यानं नानाद्रुममनोहरम् ॥१२॥ तत्र पार्श्वप्रमोश्चत्यं प्रविश्य पुलकाङ्किताः । प्रणेमुः प्रतिमां धन्धुदत्ताधास्ते नमश्चराः ॥१२७॥ अर्थकाग्रमनास्थेपु स्थितेषु प्रतिमानतः। जिनदत्तोऽभ्यगाचत्यमचितुं मूर्तिमाहतीम् ॥१२॥ अर्हद्विम्यमुखाम्भोजविन्यस्तनयनद्वयान । संयोजितकरद्वन्द्वान् परमानन्दमदुरान् ॥१२९॥ यन्धुदत्तमुखान् सिद्धानिमान् मूर्तिपुरस्थितान् । प्ष्वाऽतिहएवान् श्रेष्ठी जैनानां यदसौ गति. ॥१३०n (युग्मम्) जिनदत्तो जनमुरयः स साधर्मिकवत्सल । भूयो भूयः समभ्यय॑ तानिनाय निजालयम् ॥१३१॥ परिचर्ष यथोचित्य वन्धुमुख्यान् नभश्चरान् ।

·पञ्चमः सर्गः। अपृच्छजिनदत्तस्तानिहाऽऽगमनकारणम् ॥१३॥ ततस्ते खेचरा: प्रोर्निजाऽऽगतिनिवन्धनम् । जग्मियांसोधयं रत्नशैलं देवान्निनंसवः ॥१३॥ तत्र नत्वाऽऽहती मूती स्फूर्त्या साक्षादिवाईतः। तपस्विनस्तपस्यन्तस्तत्रास्माभिः प्रणेमिरे ॥१३॥ तत्रायममिलद् बन्धुदत्तो बन्धुरिवाइवान् । सश्चक्रेऽस्माभिरत्यन्तमसौ साधाकामणीः ॥१३५॥ अतः साधर्मिकत्वेन सहाऽऽदाय समागताः । वयमत्र जिनं पाव प्रणन्तुं श्रावकोत्तम ! ॥१६॥ उदन्तं बन्धुदत्तस्य जिनदत्तो निशम्य तम् । भ्रातरीव दधौ तस्मिन् साधर्मिकतया मुदम् ॥१३७॥ वाढमाग्रहमाधाय बन्धुदत्तोऽमुना ततः। उद्वाहितः सुतां रम्यदर्शनां प्रियदर्शनाम् ।।१३८॥ 'खचरास्तेऽथ सम्भाष्य वन्धुं बन्धुरया गिरा। बन्धुना सत्कृताः प्रापुर्निजं स्थानं नमोऽध्वना ॥१३९॥ वन्धुः सार्धं स्वप्रियया भुञ्जन् भोगानहर्निशम् तत्रस्थो गमयामास चतुरब्दी कलामिव ||१४०।। गर्म बमार सुस्वप्नसूचितं तत्प्रियाऽथ सा। वन्धोरप्यभवत् सौवपुरोत्कण्ठा महीयसी ॥१४॥ अभ्यदा श्वशुरं बन्धुरपृच्छत् स्वपुरोत्सुकः। संमान्य स्वर्णरत्नाद्यैरतुमेनेऽमुनाऽपि सः॥१२॥ ततः स्वप्रिययाऽऽपन्नसत्वया स तयाऽन्वितः । प्रस्थितः स्वपुरी, जन्मभूमी मातेव वल्लभा ॥१४३॥ मार्गेऽथ गच्छतस्तस्याम्यगात् पनामिधाऽरवी। व्यालभल्लुकभिल्लाधैर्भीष्मां तां प्रविवेश सः ॥१४॥ त्रिदिन्या तामरण्यानीमुल्लध्याऽलबध्यसाहसः । कस्यापि सरसस्तीरमाससाद क्रमेण सः ॥१४५॥ हुंकारैश्विप्रचित्कारैः पूरयन्तोऽटवीमपि । पादपातैर्दुरापातैः पातयन्तो दुमानपि ॥१४६॥ भृशोजितकुन्तानां कोटिमिटवर्मकाः। अधिज्यीकृतकोदण्डमण्डितसायकाः पुन' ॥१४७॥ अथ स्वैरं स्थिते सार्थे तस्मिन्नाकस्मिकागमाः । चण्डसेनापल्लीशपतिस्तत्रापतद् निशि ॥१४८॥(त्रिभिर्विशेषकम) ·१७० पार्श्वनाथचरित्र- दुर्वचांसीव पिशुनैर्मुभवद्भिर्वाणधीरणिम् । भिल्लैस्तैर्जगृहे चन्धोः सर्वस्वं प्रियया समम् ॥१४९॥ अस्या दास्या च तस्याग्रे प्रोचे चकितचेतसा। कौशयां जिनदत्तस्य सुतैषा प्रियदर्शना १५०॥ समाकयेति पल्लीशा सशल्य इव भूछितः। लब्धसंज्ञो जगौ मान्यदर्शनां प्रियदर्शनाम् ॥१५१॥ मत्तोमा त्वं मयं कार्मिद्रेऽसि भगिनी मम । यदपारोपकारैकक स्त्वमसि पुत्रिका ।।१५२॥ शृणु मुसु ! पुरा कुरैस्तस्करैः परिवारितः। कौशव्यामगर्म चौर्य छत्वा च बहिरागमम् ॥१५३॥ प्रकुर्वन् मधुनः पानं सोपानं व्यसनौकसः। कोहपालैरहं यो धृत्वा बद्धश्च बन्धनैः ॥१५४॥ नीयमानो वधायाऽहं तैरधोनयनस्ततः। त्वरिपत्रा जिनदत्तन एएः पथि दयालुना ॥१५५॥ ततो विज्ञप्य विज्ञप्य पुरस्तात् पृथिवीपतेः । मोचितोऽहं बधात् तेन स्वात्मा चापि भवभ्रमात् ॥१५॥ किडरवत् किं करोमि कृत्यं तव भगिन्यतः । इत्युक्ता सा जगादैनं चण्डसेनं पुर स्थितम् ॥१५७॥ वियोजितं भवद्भिलैचलमं मम मेलय । पतिव्रताया यत् पत्युः प्रतिपत्तिः परं धनम् ॥१५८० चण्डलेनोऽथ तां स्वान्त स्वसारभिव संविदन् । गवेषणाय तद्भ निर्ययौ स्थानत. स्वयम् ॥१५९॥ परिममन् गिरे. तुण्डे कन्ढरे काननेऽध्वनि । नाऽपश्यद् बन्धुदत्तं स धनाच्छादितचन्द्रवत् ॥१६०॥ अमातबन्धुदत्तः स आययौ स्वनिकेतने । यन्धुदत्तप्रियासाक्ष प्रतिशामकरोदिति ॥१६॥ बन्धुदत्तं नानयामि पण्मासान्तरेऽहं यदि । प्रविशामि तदा ज्वालाजिह्वे ज्वालाकरालिते ॥१२॥ प्रनिहायेति पल्लीराइ मिल्लान् स्वीयानितस्ततः। प्रेषयामास तद्भार्गवेपणकृते द्रुतम् ॥१६॥ पुलिन्दाः कृलिनीकूलरीलपल्वलभूमिपु। पन्धुं गवेषयामास रजसीय महामणिम् ॥१४॥ ब्रानया भ्रानवाऽनिशं खिनास्तथाप्यापुर्न तेश्य तम् ।

·पञ्चमः सर्गः।
१७१
वीक्षापनमुखा धीक्ष्याऽऽययुः स्वस्वामिनोऽन्तिके ॥१६५॥
विना वन्धुं समायातान् वीक्ष्य तान् शवरानथ ।
इति दध्यो स पल्लीशस्तत्पीडापीडितो भृशम् ॥१६॥
वियोगविधुरो धन्धुनमात्ममृगीदृशः।
झम्पापातादिना जशेऽभ्यागतः यमवमनः ॥१६॥
प्रतिक्षादिवसाद् मासु चतुर्ष गतवत्स्वथ ।
अचिन्तयञ्चण्डसेनश्चिन्तया चञ्चलाकृतिः ॥१६॥
प्रसूतायां बन्धुदत्तखियामथ तदुद्वहम् ।
निनाय पुरि कौशव्यां विधास्ये स्वं वचस्ततः ॥१६९॥
इति चिन्तातुरे तस्मिंस्तञ्चटिका समाययौ।
ब्रुवाणेति विभो ! सूता सुतं सा प्रियदर्शना ॥१७०॥
सम्मान्यैनां चण्डसेनश्चण्डसेनाभिधां सुरीम् ।
गोत्रजां विधिनाऽऽराध्याभिदधे प्राञ्जलिः पुरः ॥१७॥
घेद मासं क्षेममेतस्या मत्स्वसुः साङ्गजन्मनः ।
पुरुषैर्दशभिर्देवि! तदा दास्ये घलिं तव ॥१७॥
तस्याः क्रमेण क्षेमणागादहां पञ्चविंशतिः ।
ततः पल्लीपतिर्वल्युचितानानाययन नरान् ॥१७॥
इतःप्रनटसर्वस्वो वन्धुदत्तोऽध्वनि स्मरन् ।
प्रियाविरहज हुस्ख हिन्तालवनमभ्यगात् ॥१७॥
अनच्छच्छदनच्छायं तत्र सप्तच्छदं द्रुमम् ।
दृष्टाऽजनिष्ट तस्योच्चैः पियाविरहवेदना ॥१७॥
प्रिये! पित्रोवियोगा- विधुरस्य ममाधुना ।
त्वद्वियोगो हि दग्धस्य क्षारक्षेपोपमोऽभवत् ॥१७॥
मां विना हि तवाशर्ममर्म भावीति म्यहम् ।
गते हि पद्मिनीवन्धौ पमिनीनां कुतः सुखम् ? ॥१७७॥
हा? कुरङ्गाक्षि! दुष्प्रापदर्शने ! प्रियदर्शने!।
क वासस्ते पितुर्धाम्नि क पल्ल्यां मिलवेश्मनि? ||१७८॥
अथ त्वद्विरहात्तोऽहं जीवंस्तिष्ठामि यत्प्रिये ।।
त्वनामैकमहामन्त्रस्मरणं तत्र कारणम् ॥१७९॥
यावद् वाष्पितनेोऽसौ विलपति मुर्मुहुः ।
याति सप्तच्छदं तावदगाञ्चक सरर पुरः ॥१८॥
तटाकतटनिकटे पर्यटन्तं पुनः पुनः ।
स मरालं स्वमराल्या वियुक्तं निरवर्णयत् ॥१८॥

·१७२ पार्धनाथचरित्रे- धीक्ष्यैनं दुखितं हंसं दुखं तस्याऽभवद् भृशम् । परस्मिन् दु:खिते दृष्टे स्युः सन्तोऽपि हि तन्मया.॥१८॥ इतः पयोजिनीपत्रपिहितां प्रेयसी निजाम् । संवीक्ष्य तस्या अभ्यणे रंहसा हंस आययौ ॥१३॥ इमो सम्मिलितौ दृष्ट्वा ध्यातवानेवमिभ्यभूः। जीवतां खलु जन्तूनां संगमो ह्यनयोरिव ॥१८॥ ब्रजामि तदहं जीवनिजां नागपुरी तदा । अथवा गमनेनाऽलं तत्र मे गतसम्पदः ॥१८५॥ कोशम्यामपि नो यामि विना च प्रियदर्शनाम् । मातुलं तद्विशालायां धनदत्त बजाम्यहम् ॥१८॥ तस्माद्विभवमादाय मिल्लभर्तुः प्रदाय च। मोचयामि प्रियां तस्माद् मृगिकां मृगयोरिव ॥१८७॥ समयं द्रविणं भूयो भूयोभिर्व्यवसायकैः। मातुओतुरहं दास्ये का प्रपा मेऽत्र कर्मणि ॥१८॥ मत्वत्येव विशालायामचलद् निजमातुलम् । गत्वा गिरिस्थलं यक्षधाम्नि चोषितवान् निशि ॥१८९॥ एकस्तत्रामिलत् पान्थस्तस्य तं पृएवांश्च सः । कुतोऽभ्यागाद् ? विशालाया इत्यध्वन्योऽभ्यधादसौ ॥१९॥ श्रुत्वेति वचनं हुएः पृटवान् पथिकं पुनः। धनदत्ताभिधस्यास्ति कुशलं मातुलस्य मे ॥१९॥ अश्वनीनोऽभियत्त स्म बन्धुदत्तं मुदश्चितम् । धनदत्तोऽगमद् ग्राम व्यवसायार्थमन्यदा ॥१९२॥ तस्य ज्येछसुतः स्वीयपल्या क्रीडनिरङ्कुशः । अवामासीद मदोन्मत्तो भूपं गच्छन्तमग्रतः ॥१९॥ तदवशां च विज्ञाय चुकोप क्षिनिपस्तदा । अवज्ञा हि क्षितीशानां कोपाग्नाविन्धनायते ॥१९॥ भूपेन यमरूपेण क्रोधेन निदधेऽथ स' । सकुटुम्यो महाकाराएहे निगृध च पुनः ॥१९५॥ आगाद् धनोऽथ विज्ञातप्रवृत्ति. स्वाइजन्मनः । सकुटुम्यं सुतं राक्षे दत्त्वा दण्डममोचयत् ॥१९६॥ तयनार्थ धनदत्तो यन्धुदत्तं स्वसुः सुतम् । प्रतियाचयितुं नागपुया खोऽचलदालयात् ।।१९७॥ निशम्यैवं घन्धुटतो ध्यातवान् च मनस्यदः ।

·पञ्चमः सर्गः।
१७३
अरे देव! सर्दवाऽसि मे निष्कारणवैरभाग् ॥१९८५
यदर्ययाम्यहं सोऽभूद मातुलोऽपि धनोज्झितः।
तद् मामेव सदैवायं देवः पश्यति पृष्ठगः ॥१९९॥
देवस्य नाऽथवा दोषः कर्ममानुगामिनः।
सम्पदो विपदश्चापि मता हिमाचेरिव ॥२०॥
किन्वथात्रैव तिष्ठामि यावन्नायाति मातुल।
यदध्वाऽसौ नागपुर्या मत्वैवं तत्र सोऽवसत् ॥२०१॥
पञ्चभिः दिवसैः स्तोकलोकसार्थ. पथि व्रजन् ।
तत्रागाद् धनदत्तोऽपि बन्धुदत्तस्य तस्थुषः ॥२०२॥
तस्मिन्नेव देवकुले विधान्तं तं धनं प्रति ।
बन्धुः स्माह कुतो यूयमायाता:कुत्र यास्यथ ? ॥२०॥
आयाताः स्मो विशालाया नागपु- यियासवः ।
इत्यूचानं धनं सोऽधक्का सम्बन्ध्यस्ति तत्र वः ॥२०॥
विद्यते बन्धुदत्तास्तत्र भत्खसुरजजः।
यामि तं भूभुजा दण्डावशेषधनलिप्सया ॥२०५॥
पतया वार्तया बन्धुरुपलक्षितमातुलः।
मातुलं स्माह तत्रैव यियासा वर्तते च मे ॥२०६॥
अप्रकाश्य स्वमात्मानं मित्रमित्यभिधाय च।
बन्धुस्तं तदिनं तत्र व्यश्रामयद् निजान्तिके ॥२०७॥
अथ प्रभातसमये बन्धुदत्तोऽचिन्तया ।
उत्थाय स्वयमकाको प्रययौ तटिनीतटे १२०८।।
तत्र स्वर्णमणीपूर्णां दृष्टा पेटां भुवोऽन्तरे ।
उचखान स तां भूम्या मूर्ती मूर्तिमिव श्रियाम् ॥२०९।।
बन्धुस्तानमयीं पेर्टी तामादाय पिधाय च ।
अभ्यगाद् मातुलं स्वं च नाम प्राकाशयत् ततः॥२१०॥
अन्यां सी भववार्तामजानं पान्यतः पुरा।
अतस्त्वत्सुकृतैः प्राप्तां पेटीमेनां गृहाण भोः । ।२११॥
धनेनतेन राक्षः स्वकुटुम्ब मोचयाधुना।
निशम्यति धनोऽवादीद् काऽसौ दशा तवेहशी ' ॥१२॥
अत्यन्तनिपतवाष्पविन्दुच्छन्नमुखच्छविः ।
अभ्यधाद् बन्धुदत्तोऽपि स्वोदन्तं तत्पुरोऽखिलम् ॥२१३॥
पुनः प्राह धनो बन्धुं वत्स द्रव्येण भूरिणा।
प्रागहं मोचयिष्यामि मिल्लेभ्यो वल्लभा तव ॥२१४॥

·१७४ पार्थनाथचरित्रे- अयोद्घाटितनिखिंशा निखिशाः मापपूरुषाः । दधुर्दस्युधियाऽध्वन्यानन्यक्षान् यक्षालयोषितान ॥२१५॥ जामेयमातुलौ तौ च संम्रान्तौ भटभीतितः। उपचैत्यं निज द्रव्यं क्षिपन्तौ तैनिभालितौ ॥२१॥ पृष्टी पुनर्भटैरेतत् किं च ताविदमूचतुः। स्वीयं धनं भवद्भीत्या पिदध्वो धनुधातले ॥२१७॥ विहस्ती तीच पान्यास्ते सर्वेऽपि क्माभुजो मैटे। निन्थिरे मन्त्रिणोऽभ्यण प्रैक्षिष्ट सचिवोऽथ तान् ॥२१८॥ दृष्टिचेष्टाविदा तेन मन्त्रिणा एदृष्टयः । पान्था मुमुचिरे सर्वे ररक्षाते इमावुभौ ॥२१॥ ताबूचे सचिवः कस्य द्रव्यमेतश्च को युवाम् ।। इत्युक्तावूचतुस्तौ च भयम्रान्तविलोचनौ ॥२२०॥ आवां पुरि विशालायामुभाविभ्यतनूद्भवौ। व्यापारायऽर्थमादाय प्रस्थितौ लाटनीवृतम् ॥२२॥ करण्डे वित्तमेतनौ पूर्वजैः पूर्वमर्जितम् । इत्युक्त मन्यवक पेटीमध्ये वस्तु किमस्ति वाम् ? ॥२२२॥ अमिछानानमिनी तो जाते दोपसंजुपौ। पेटीमुद्घाटयामास तत्र मन्त्रीश्वर स्वयम् ॥२२३॥ तन्मध्याद् निर्गतं भूपाऽभिधानकं विभूपणम् । निध्याय धीसखो दध्याविदमात्मीयमेव हि ॥२४॥ मध्यात् प्राग्गतवस्तूनामेतदेतौ हि जहतुः। मत्वैवमनयोश्चण्डं दण्ड मन्त्रिवरो व्यधात् ॥२२५॥ सत्य द्यूतं कुतः प्राप्ता युवाभ्यामियमिन्दिरा। एपा श्रीर्युक्यानूनमित्युक्तौ ताववोचताम् ॥२२६॥ नायामतः परं विद्रो वृषाणाविति तावुमौ । मन्त्री चिक्षप कारायां विधायात्युपनिग्रहम् ॥२२७॥ तथव तस्थुपोस्तत्र तयोचिन्तातचित्तयोः । पण्मासी प्रययो वर्पप्रमाणदिननिर्मिता ॥२२८॥ अयको लिहियेपेण पर्यटन विटपूरुषः। निदधे धोधनः मुद्धः क्षमापपत्तिमिरन्यदा ॥२२९॥ अमोमिलक्षणेनूनमयमेव मलिम्लुचः। इति धुया धृतोऽसी तेरर्पितश्चास्य मन्त्रिणः॥२३०॥ अमात्योऽपि निमाल्यर्त जरमार्जारचक्षुपम् ।

·१७५
पञ्चमः सर्गः।
अयं च तस्करः क्रूरः स्वयं निर्णीतवानिति ॥२३॥
तापसानां कुतो वित्तं प्रभूतमिदमीडशम् ।
तन्नूनममुनैवैषा मुषिता निखिला पुरी ॥२३२॥
धीसखोऽथ तद्वधार्थ स्वनरानेवमादिशन् ।
विडम्ब्य बहुशः पुर्या शूलाग्रेऽसौ निधीयताम् ॥२३३॥
वाढ विडम्बयामामुर्दस्युं ते मन्त्रिणो नराः।
मामयित्वा पुरीमध्ये निन्युश्च पुरतः पुरः ॥२३॥
आरक्षकैनीयमानो वधार्थ वधभूमिकाम् ।
अनुतापपरचौरश्चिन्तयामास चेतसि ॥२३५॥
अद्य तस्य मुनर्वाचः समीचीनाः प्रजज्ञिरे ।
वाचंयमानां वाचो यदमोधाः पार्थपत्रिवत् ॥२३६॥
ममाघागतमेवास्ति भरणं दुःखकारणम् ।
तद् धनानि ददाम्यद्य यान्यादत्तानि प्राग् मया ॥२३७॥
ध्यात्वेति धृतधैर्योऽसौ प्राह पाटश्चरश्वरान् ।
चौरोऽहं च मयाऽमोषि नगरी भवतामसौ ॥२३८॥
किश्चन रत्नादिकं यद् मया च मुषितं पुग।
समय गिरिगह्वरकुजादौ वोऽस्ति तद् धनम् ॥२३९॥
तद् गृहीत निगृहीत पश्चात् मां परमोषिणम् ।
श्रुत्वेति कौतुकालोको लोकः सर्वो विसिमिये ॥२४॥
आरक्षकनरास्ते तं स्तेनं संमुच्य वर्मनि ।
राक्षो व्यज्ञापयन् प्रीतिकरं तत् तास्करं वचः ॥२४१॥
आनायितो महीशन तस्करो वेषमस्करी।
सोऽप्युवाच यथास्थाने स्थितं लोत्रमिलापतेः ॥२४२म
चौरोक्तं भूमितः सर्व द्रव्यं भूपः समाददे ।
न ददर्श च तत्रैक करण्ड प्राग् गतं निजम् ॥२५॥
प्रोवाच पुनरुवाशः परिव्राट्परिपन्थिनम् ।
अभीस्ते वद भद्राथ वेषः किमु क्रियतरः ॥२४४ा
सोऽथाऽऽह श्रूयतां स्वामिन्नस्ति संपत्तिपूरितम् ।
अचलाचलहपुण्डू नगरं पुण्ड्वर्धनम् ॥२४॥
पुरेवत्र द्विजन्माङ्गजन्माऽहं श्रीधरामिधः।
अपश्यं पश्यतोहरखुद्धया निगडितान् नरान् ॥२४६॥
दृष्ट्वा तानहमवददेवं दण्डितधारिति ।
अमी निहन्यन्तां पापकारिणश्चौर्यकारिणः ॥२४७॥

·१७६ पार्थनाथचरित्रे- तहाकर्ण्य जगदिको हा हा कुर्वन् मुमुक्षुराट् । घिण् शानं परस्मिन् यदसदूषणरोपणम् ॥२४८॥ अतसाधुपचाः साधुमपृच्छ विनयादहम् । हहो मुने ! किमशानं किं चाऽसदूषणार्पणम् ? ॥२४९|| बुद्धं मया चरित्रेण, ततोऽभाणि मुमुक्षुणा । हन्यन्तामित्यमी दुष्टा इत्युक्तया तव मूर्खता ॥२५॥ कर्ममि. प्राकृतैनं हन्यन्तेऽत्र नरा अमी। आत्ममिर्भुज्यतेऽवश्यं कर्म प्राक्कृतमन्वहम् ॥२५१॥ भद्रत्वमपि प्राक्कर्मफलमाग् भविता खल्लु । इत्युक्तिभोरुको भिक्षुमप्राक्ष प्राकृतं पुनः ॥२५२।। तुष्टएिरभाषिष्ट स्पटवागिति मां मुनिः । अभूत् क्षेत्रेऽत्र भरते गर्जनाह महापुरम् ॥२५॥ चन्द्रदेवामिधस्तत्र पुरे भूदेवभूरभूः। योगात्मेत्यपरः कश्चित् तत्राभूलोकविश्रुतः ॥२५४॥ तत्रैव वीरमत्याख्या श्रेष्ठिनो दुहितोद्धता। स्वेच्छादीक्षाविधी दक्षं वैधव्यं साऽऽपदन्यदा ॥२५५॥ ततः साऽभूत पुरे तत्र नित्यं स्वरविहारिणी। स्चर्ये यन्मरणं पत्युः सितापातः स गोरसे ॥२५६॥ भावयन्ती भुवामनान् कामिहन्मृगवागुरा । नगन् स्मरमयांश्चक कटाक्षेरेव पांशुला ॥२५७n बाढोद्वन्धितवक्षोजा स्मितधौतरदच्छदा। हस्तिनीय मदोन्मत्ता बन्धुकी बन्धुराऽभ्रमद् ॥२५॥ भ्रमन्ती स्वैरिणी स्वरं पुरे सा सिंहलाभिधम् । पुप्पचापमिवापश्यद् देवकं पुष्पजीविनम् ॥२५९॥ आसक्ता साऽभवत् तस्मिन् कान्ति: कान्तिपताविव । अचर्धिष्ट पराप्रीतिस्तयोर्मिलितयार्मिथः ॥२६॥ रहो रह सेवमाना मालिना कुलटोदिता । सुभुत्वत्पितरावत्र विघ्नं नी क्रीडतोः सतोः २६१॥ मन्त्रयित्वति तोरात्रावझाती स्वपरिच्छदः। जग्मतुनंगरे क्वापि स्वच्छाशमामिलापिणी ॥२२॥ तस्मिन्नदनि योगात्मा ययौ सोऽन्यत्र कुत्र चित् । अर्थपा प्रासरत् पुया वाती तेलमिधाम्भसि ॥२३॥ यन् सा अष्टिमुता कामकोलपल्वलकर्दमा । !

·पञ्चमः सर्गः।
१७७
प्रययौ केन चित् साकं स्वैरिणीनां शिरोमणिः ॥२६॥
तदा त्वं चत्वरे पुर्या पौराणामग्रतोऽलपः।
नूनं योगात्मना साधं सा ययौ स्वैरचारिणी ॥२६५||
अश्रान्तं पुरि तस्यां तत् सर्वत्र शापितं त्वया ।
कर्म बद्धं ततो लोहगोलकल्पं त्वया धनम् ।।२६६॥
कर्मणा तेन जातस्त्वं जम्बुकः कापि कानने ।
स्तभोऽभूस्त्वं ततो मृत्वा ततोऽभूगणिकात्मजः ॥२६॥
मुखमौखर्यदोषेण सर्वत्र मृतिभागभूर।
इदानीं त्वममूद्मीदेवमूर्विशतकभूः ॥२६८०
तत्कर्ममर्मणां शेपस्तवाद्यापि हि विद्यते ।
इति तस्य सुनेर्वाग्मिीतोऽहं भवसम्भ्रमात् ॥२६९।।
तत कर्म स्वं निराकडे गुरोः कस्यापि सन्निधौ ।
आत्ततापसदीक्षस्तद्भक्तिप्रोऽमवं भृशम् ॥२७॥
नित्यं ममाऽऽन्तरी भकीं दृष्ट्वा तुष्टमना गुरुः ।
विद्ये प्रददौ तालोद्घाटिनी चाभ्रगामिनीम् ॥२७॥
दक्षधी. शिक्षयामास गुरुआमेचमेकदा!
भाषणोया मृषाभाषा प्राणान्तेऽपि हि न त्वया ॥२७॥
ब्रूयाश्चेदनृतं तहिं गत्वा नामिमिताम्मसि ।
सहस्त्रमयानं हृद्यविद्ययोरनयोः स्मरेः ।।२७३॥
न प्रयुज्या त्वया विद्या विना धर्माङ्गरक्षणम् ।
सुखेन स्वरलचके शिक्षा दत्वति मे गुरु ॥२७४॥
प्राप्यानवधे ते विद्ये सद्यः प्रत्ययपूरिके।
अपालयं कियत्कालं तपस्यां तापसीमहम् ।।२७५॥ .
क्रमेण कर्मवशतो व्यसनासक्तिमानहम् ।
उत्पश्य इव गुरुक्तं माग हित्वाऽन्यतोऽचलम् ॥२७६||
अन्यदोद्यानमध्यस्थो मपप्राप्तकौतुकै।
खीजनैरहमेकाक्यऽप्रच्छि वैराग्यकारणम् ।।२७॥
तदाहमलपं प्राणप्रियायाः सहसा मृतिः।
भृत्तिव घटे टीक्षाग्रहणे कारण मम ॥२७॥
मृषाभाषां वभाषेऽहमित्यात्मोन्नत्यहेतवे ।
नाप्यका गुरुप्रोक्तं प्रायश्चित्तमहं च तत् ।।२७२।।
स्तेयं विधाय तेनाद्य चावासे पृथिवीपतेः ।
गच्छतो नाऽस्फुरद्विद्या सा मम व्योमगामिनो ॥२८॥

·१७८ पार्श्वनाथचरित्रे- यथारूपं स्वरूपं स्वमेवमुक्तवतो मम । विधेहि दण्डमुचित नीतिरेषा हि भूभुजाम् ॥२८॥ चौरं पुनर्जगौ राजा भद्रा स्नृतवागसि । रत्नालद्वारकलिता पेट्येका नाऽऽप्यते परम् ॥२८॥ प्रोचे चौरोऽचलाश पेटी तां निहितां बने । ललौ कोऽप्यध्वगो देवदृष्टिपातैः पवित्रितः ॥२८॥ तं सुमोच नृप सत्यभाषिणं परमोषिणम् । सत्यवाक्कल्पवल्ल्या यत् फलमस्वल्पवैभवः ॥२८॥ मन्त्री जुहाव कारातस्तौ करण्डहरी नरौ। पृष्टाववाचतां सत्यं वृत्तान्तं तं यथाभवम् ॥२८५|| मन्त्रिणा मुमुचाते तावस्थिचर्मावशेषको । निन्दन्ता प्राकृतं कर्म चलतुस्तौ ततोऽन्यतः ॥२८॥ इतश्च पलिनरार्थ पल्लीशप्रेपितैनरैः। गृहीती तौ च तैः प्रस्तकांदिशिकमृगाविव ॥२८७॥ चल्यानीतनरेग्वेतौ चिक्षिपाते चरैस्तदा । आनीय चण्डसेनाय देव्यास्तस्या गृहोदरे ॥२८॥ चण्डधीश्चण्डसेनोऽथ चण्डिकालयमीयिवान् । सवालाऽगाच पल्लीशावरोधा प्रियदर्शना ॥२८॥ ततः प्राणमयत् पल्लीपतिस्तां प्रियदर्शनाम् । सुत चादाय पाणिभ्यां देव्याग्रेऽमुमलोठयत् ।।२९०॥ दुप्पाकृतिमिमा देवी कर्मेदं चातिनिष्ठुरम् । नेक्षितुं युज्यते वन्धुपल्या श्रेष्ठिकुलोद्धवः ।।२९१॥ धात्वत्यऽधारयत् तस्या मुखाग्रेऽसौ निजां पटीम् । नरमानाययञ्चकं पल्लीराड् बलिहतवे ॥२९२।। रकै समभ्यर्च्य चण्डश्चन्दनश्चण्डिकामथ । असिं निष्काशयामास कोशाद्रन्धादिवोरगीम् ॥२३॥ अथ दध्यो वन्धुपत्नीति धिग् मां निघृणामणीम् । जायते मत्कृते यस्मादकत्यमिदमीरशम् ॥२९४॥ पन्धुदत्तोऽपि निर्णीतमरणः स्मरणं व्यधात् । घ्यस्तमोहप्रपश्चानां पञ्चानां परमेष्ठिनाम् ॥२९५॥ श्रुत्वा नमस्त्रियां बाढोधरितां प्रियदर्शना । जातप्रियस्वनाऽऽशद्वा तामपाकारयत् पटीम् ॥२९६।। सा पश्यति स्म प्राणेभ्यो पल्लम निज वल्लमम् ।

·पञ्चमः सर्गः।
१७९
रवेरिवाब्जिनी तस्य दर्शनात् तुष्यति स्म च ।।२९७॥
वीक्ष्य सा नयनानन्ददायिनं प्राणवल्लभम् ।
प्रोचे पल्लीपतिं पाणौ विघ्राणमसिवल्लरीम् ॥३९८
भ्रातर्वधार्थमानीतो योऽसौ त्वत्पुरतो नरः।
सोऽयं त्वद्भगिनीभर्ता धन्धुदत्चामिधः खलु २९९॥
पल्लीशस्त्यक्तनिखिंशः द्राग् बन्धोः पदयोः पुरः।
निपत्य क्षमयामास स्वमन्तो परिकल्पनाम् ॥३०॥
स्वामिन्नज्ञानविज्ञानमुकुलीकृतचक्षुपा।
आभीरेणैव माणिक्यं नोपालक्षि मया भवान् ॥३०१॥
अतो दुर्बुद्धिघोरेये क्षम्यतां क्षम्यतां मयि ।
धभाषे भिल्लभारं बन्धुर्घन्धुरबागथ ॥३०२॥
भद्र ! नो तप दोषोऽयमशानवशर्चिनः ।
नाज्ञानादपरं कष्टं पारतन्न्यादिवासुखम् ॥३०३॥
मन्तुमानपि जातोऽसि भूयिष्ठोत्कृष्टतुष्टिकर।
कल्पवल्लीमिव प्राणवल्लभां यदमेलयः ॥३०॥
किञ्च किं कर्म भवता मारेमे दुम्सुनिष्ठुरम् ।
चण्डसनोऽब्रवीदेतचण्डसनोपयाचितम् ॥३०५॥
वन्धु. स्माह च पूज्यन्ते पुष्पायैः खलु देवताः ।
न तु जीववधैः श्वभ्रपथदीप्रप्रदीपकैः ॥३०॥
बन्धुदत्तोऽभिधत्ते स्म मार्ग पल्लीपतेः पुरः।
अहिंसासूनृताऽस्तेयब्रह्माऽमूछेकलक्षणम् ॥३०७॥
भद्रास्मिन् पथि पथिकैनिर्वाणपुरी गम्यते ।
अतोऽमुत्र हितायास्मिन् मार्ग स्थेयं त्वयाऽनिशम् ॥३०८॥
श्रुत्वेति वचनं बन्धोमिल्लाः पल्लीश्वरादयः।
भेजिरे ते भद्रकत्वं फलं सत्सङ्गमूरुहः ॥३०॥
दम्पत्योर्मेलनात् पूर्णसङ्करः शचरेश्वर ।
अमुचद् चलये बद्धान् वन्धुदत्तगिरा नरान् ॥३१॥
वन्धुदत्तोऽपि वीक्ष्यैनां स्वप्रियां प्रियदर्शनाम् ।
दैवानुकूलता स्वस्मिन्नमन्यत महामतिः ॥३११॥
प्रोत्फुल्ललोचनं वन्धुदत्चाय प्रियदर्शना ।
पुत्रमादाय पाणिभ्यां मुढड्डुरमिवार्पयत् ॥३१२॥
तमादाय सुतं बन्धुरुपालक्षयति स्म स.।
स्वपत्न्यै मातुलं स्वञ्च साऽपि तं सत्रपाऽनमत् ॥३१३॥

·१८० पार्श्वनाथचरित्रे- शिवाभिर्वाग्भिरतस्यै दत्त्वाशी-सूचकं वचः। धनः माह तस्य सूनोरथ नाम विधीयताम् ॥१४॥ प्राणत्राणाद् बान्धवानामानन्दायाङ्गजोऽजनि। वान्धवानन्दनामेति पितृभ्यामयमीरितः ॥३१५॥ नीत्वा वेश्मनि कृत्वा च सत्कारं स्नानभोजनः। लोत्रं तदिल्लरान् बन्धुदत्तायाथ प्रदत्तवान ॥३१६॥ दत्त्वा बन्धुः सुवर्णादि व्यस्जद् निजमातुलम् । गुतो भिल्लैः सपल्लीशः प्रतस्थ चात्मनः पुरीम् ॥३१७॥ प्रविश्य स्वपुरी पौरवधूडग्दाममालितः। वन्धूनामप्रतो बन्धुः स्वकोदन्तमचीकथत् ॥३१८॥ धर्ममाहात्म्यमाकर्ण्य वन्धुतो धन्धुवान्धवाः । चिन्तामणाविवासका वमूबुर्धर्मकर्मणि ३१९॥ रत्नालङ्कारसत्कारैः कल्पितानल्पगौरवः । विसृष्टो वन्धुना पल्ली पल्लीपालः प्रयातवान् ॥३२०॥ भेजुपो विषयान् बन्धोः प्रियदर्शनया समम् । द्वादशाब्दी व्यतीयाय सुक्रतैः सफलीकृता ॥३२१॥ अथान्यदा शरत्काले नागपुयो जिनश्वरः। श्रीपार्श्वः समवासाहपिभिः परिवारितः ॥३२२॥ प्रमोरागमनीदन्त प्रासरत् सकले पुरे। ताशामागतर्वार्ता यतः स्वरविहारिणी ॥३२॥ बन्धुदत्तोऽथ तीर्थेशागमवार्तामृतीक्षितः। रोमाञ्चितोऽभवद् मेघधारासिक इवाधिपः ॥३२४॥ ततोऽङ्गीकृतङ्गारो भृङ्गारो भावसम्पदाम् । प्रियापुत्रान्वितोऽचालीद् बन्धुर्नार्थ विवन्दिपुः ॥३२५॥ नत्वा नाथं यथास्थानं निपण्णो निपपावयम् । चलचन्चुरिवेन्दोमा घाचं वाचयमेशितुः ॥३२६॥ देशनान्ते क्षितिन्यस्तमूर्धा मूर्धन्यमहताम् । अप्राक्षीद घन्धुरात्मीयचरित्रं पूर्वजन्मन ॥२७॥ दुःखाग्निदाहवाहप्रवाहपरमेश्वर । कर्मणा केन पटपल्लीमृतिदु खमगामहम् ॥३२॥ प्रियदर्शनावियोगो ममामूत् केन कर्मणा। कर्मणा केन बद्धोऽहं पुन पल्लीपतेश्चरः ॥३२९॥ अथो पायोधरध्यन प्रोवाच जगतां पतिः ।

·पष्टः सर्गः।
१८१
जो शिखरसेनाल्यः शबरो धन्ध्यभूधरे ॥३३०॥
श्रीमतीति प्रिया तस्य च्छायेव सहगामिनी ।
गमयामासतुः कालमेतौ प्रीतिपरौ मिथः ॥३३॥
क्रूरः शिखरसेनः स मृगया व्यसनी भ्रमन् ।
वने व्ययोजवत् क्रोडीमृगीभ्यः स्वस्वबालकान् ॥३३२॥
हिंसात्मा समवर्ती च पर्यटनटवीमसौ।
निहत्य स्वापदान भूरीस्तेषां युग्मान्यखण्डयत् ॥३३३॥
अन्यदा दम्पती पतौ भ्रमन्तौ गिरिगहरे ।
सम्पश्यतः स्म निर्ग्रन्थसाथै सार्थपथच्युतम् ॥३३॥
भिल्लभ ऽभणद्भिशून भ्रमतो भूभृवादिषु ।
यूयं किमर्थ भ्रमथ भिक्षवोऽथ पभापिरे ॥३३५॥
स्पष्टं सार्थपरिभ्रएरध्वाऽस्मामिन लभ्यते ।
श्रुत्वेति श्रीमती जीवो वल्लभं प्रत्यभाषत ॥३३६॥
आतिथ्यमतिथीशानां कृत्वा पुष्पफलादिमिः ।
पन्थान दर्शयामीषां सुमग सुमगाशय ! ॥३३७॥
साधवोऽभिदधुमिल्ल भद्र ! पुष्पफलादिकम् ।
प्रासुकं कल्पतेऽस्माकमा भुक्तं च सर्वदा ॥३३८॥
शबरस्तादशैःपुष्पफलस्तान प्रत्यलाभयत् ।
दर्शयामास साधूनामध्वानं च समीहितम् ॥३३९॥
लब्धावानोऽथ मिल्लाय मिक्षवस्ते समादिशन् ।
धर्म कृपामयं शुद्धं पुनः पञ्चनमस्क्रियाम् ॥३४०॥
पक्षे पो चैकशोऽपि सावधं त्यज्यता त्वया ।
स्मरणीया महामन्त्रमुख्या
चैषा नमस्कृतिः ॥३४१॥
तस्मिश्च समये कश्चित् त्वयि स्याद् यद्यमर्षणः ।
मा तस्मिन्नपि कुप्येथा वेला सा हतिदुर्लभा ॥३४२॥
तथेति प्रतिपद्यागाद् मिल्लः पली तथोक्तवान् ।
पना नियममर्यादामात्मनः श्रीमतीपुरः ॥३४३।।
तथैव कुर्वतस्तस्यान्यधुरेति स्म दुर्धर ।
केसरी केसराच्छोटाटोपकम्पितभूधरः ॥३४४॥
तं वीक्ष्य श्रीमती भीता समागादुपवल्लभम् ।
मा भैषीरिति जल्पंश्च मिल्लश्चापमुपाददे ॥३४५॥
तदैव स्मारित: पल्या स्वकीयां नियमस्थितिम्।
मिल्लः सोऽथ तथैवास्थाद् निश्चलो भित्तिचित्रवत् ॥३४॥

·१८२ पार्श्वनाथचरित्रे- ततस्तौ दम्पती क्रोधाधुरेण हरिणाऽरिणा। भक्षितौ नियमध्यानधवलौ मृतिमापतुः ॥३४॥ ततो मृत्वा दम्पती तावेकपल्योपमस्थिती। अभूतां त्रिदशावाद्ये कल्पेऽनल्पप्रमाभरौ ॥३४८॥ इतोऽय महाविदेहे चक्रपुर्या महीशिता। जझे कुरुमृगाडाख्यो विमृगाडूविधुतुदः ॥३४९॥ निःसरन्तं कोशविलाद्वीक्ष्य यत्खड्गपागम् । शत्रूणां शान्तिमापनाः प्रतापा दीपका इव ॥३५०।। इतः किगतजीवः स दिवश्युत्वाऽऽयुपः क्षये। सुतो बभूव शवरमृगाड्डाहोऽस्य भूभुजः ॥३५॥ मिल्लीजीवो दिवघ्युत्वा कुरुखीभ्रातुरङ्गजा। रम्या वसन्तसेनाण्याऽभूत सुभूषणभूपते ॥३५२॥ ततस्तौ कल्पितानल्पकलाभ्यासौ सुमेधसौ। यौवनालकृती कामरती इव विरेजतुः ॥३५३॥ तयो रूपं च रागं च ज्ञात्वाऽन्योन्यमनुत्तरम् । तयोरेव व्यधत्ता तत्पितरौ पाणिपीडनम् ॥३५४॥ पुत्रं कुरुमृगाड्ढोऽथ राजा राज्यधुरन्धरम् । राज्ये निघाय संजज्ञे परिवाट काननस्थितिः ॥३५५॥ पदं सम्प्राप्य शयरमृगाङ्क. पैतृकं तत.। स्वाः प्रजाः पालयामास पितवात्यन्तवत्सलः ॥३५६॥ पत्न्यां वसन्तसेनायां सौभाग्यादुतसम्पदि । भूमाऽभूद् विलीनात्मा महायोगीव निर्वृतौ ॥३५७॥ साऽपि सौभाग्यसम्भाराऽमिभूतामरमानिनी । विलासः सुभगोल्लासै प्राणेशं समरखयत् ॥३५८॥ इतो भिल्लभवोद्भूतं कर्म तियपियोजनात् । फाले फलमिवामुप्य परिपाकमुपाययौ ॥३५९॥ कर्मणा तेन शबरमुडाकः क्षोणिकामुकः । वेगावश्यंभाविन्या ददृशे दुरवस्थया ॥३६०॥ अथो जयपुर जशे वर्धनो घसुधाधन । यदण्डः शदोर्दण्डपारे कुञ्जरायते ॥३६१॥ स बभूव क्रुधाऽऽफ्रान्तो मृगाडोपरि राहुचत् । अचीकथश्च परमृगास्थररिति ॥३६२॥ अङ्गीकृत्य मदीयाज्ञां शनुशलशिरोऽशनिम्।

·१८३
षष्ठः सर्गः।
पत्नी वसन्तसेनां च दत्वा राज्यं चिरं कुरु ॥३३॥
न च तदा मया साधं युद्धाय प्रगुणीभव ।
श्रुत्वेति प्रणधिप्रोकं मृगाङ्कस्तानतर्जयत् ॥३६४॥
वर्धनोऽथ निःसैन्यैः कम्पयन् पृथिवीतलम् ।
आगाच् चक्रपुरी क्रोधाद् युद्धायोद्धरमत्सरः॥३६५॥
मृगाङ्कोऽपि समायाते वर्धने योधनेच्छया ।
निर्ययौ साहसी पुर्याः पृतनापूरपूरितः ॥३६६॥
राज्ञोजन्याजिरे जन्ये जायमाने तयोमिथः ।
क्षणेन वर्धनः प्रापदुत्कटोऽपि पराजयम् ॥३६७॥
ततः स्वं जीवमादाय वर्धनोऽगाद निजं पुरम् ।
'मृगावोऽप्याययौ पुर्या जयश्रीकृतमङ्गलः ॥३६८॥
अथ कोऽपि पुनः कुद्धस्तप्तनामाऽवनीपतिः।
मृगाडून समं युद्धं व्यधाद् योधैकधूर्वहः ॥३६९॥
हतः कोपानितप्तेन तप्तेन समराजिरे।
मृगाडो नरकं षष्ठं रौद्रध्यानवशादगात् ॥३७०।।
ततो वसन्तसेनाऽपि पीडिता पतिमृत्युना।
सहसैव विवेशाऽऽशुकशानावकशैधसि ॥३७॥
तस्योपरिकृतक्रोधा पतिप्राणनिर्हणात् ।
पति सङ्गन्तुकामेव मृत्वा तत्रैव साऽप्यगात् ॥३७२॥
उद्धृत्य नरकादायुःक्षये तो दम्पती इमौ।
अभूतां पुष्करीपे पुत्रः पुत्री च निःस्वयोः ॥३७३॥
परिणीतौ मिथः पूर्वजन्मप्रेमवशादिह ।
सुदु:स्थितौ गृहस्थाह मार्ग पालयतः स्म तौ ॥३७४॥
अन्यदा सदनद्वारे निषण्णौ दम्पतीच तौ।
मिक्षार्थ भ्रमतो भिक्षुन प्रेक्षतां स्मितचक्षुषा ॥३७५॥
आहूय निजगेहान्तः स्वसम्पदनुसारतः।
प्रत्यलामयतां भिक्षून भावतो भद्रकाशयौ ॥३७६||
साधवस्तेऽन्नपानादि गृहीत्वोपाश्रये ययुः।
वक्रतुस्तावपि प्रीती दानं दत्त्वाऽनुमोदनाम् ॥३७७n
अन्येधुलचन्द्रायाः संयतिन्याः प्रतिश्रये।
शृणुतः स्माहतं धर्म दम्पती तौ प्रमोदतः ॥३७८||
साव्या. समीपं श्राद्धार्ह धर्म मुक्तिपुरीपथम् ।
कामकुम्भामिवादाय समाराधयतः स्म तो ॥३७९॥

·पार्श्वनाथचरित्रे- १८४ आराध्य निरतीवारमाचारं गृहचारिणाम् । भभूतां तो ततो मृत्वा ब्रह्मकल्प सुरावुभौ ॥३८॥ विभवैरभुतान भुङ्क्त्वा भोगान् देवमवोचितान् । ततम्च्युतौ युवामिभ्यकुलेऽभूतामिहतको ॥३८१॥ यत् तिरश्च तिरस्नोम्यो विरहा विहितास्त्वया । तस्मिन् मिल्लमवे तत्ते कोदति स्म साम्प्रतम् ॥३२॥ कर्मणा तेन पह भार्या ऊढमात्रा मृतास्तव । वियोगश्चानया साधै मिल्लस्त्वं च नियन्त्रितः ॥३८३॥ गाढाभिप्रायकाठिन्यकतानां कर्मणामतः । पविपातादपि प्रोचैर्विपाकः खलु दुःसहः ।३८४॥ आकयेति सुधाकारं सुधायाः स्वामिनो वचः। धिक् कुर्वन् प्राक्छवं कर्म वन्धुदत्तोऽब्रवीदिति ॥३८५।। 'मादृशां मन्दभाग्यानां कुतस्ते दर्शनं विमो?। किं स्यादपुण्यानां गेहाङ्गणे कल्पद्रुमोद्गमः ॥३८६॥ किं च पूर्वार्जितं पुण्यमगण्यं फलितं मम । येन त्वदर्शनं प्रापं दुष्प्रापं जन्मकोटिभिः ॥३८॥ एवं संसारकान्तारावतारकेशविह्वलः। यन्घुरुचे जगद्वन्धुं बतादानमनाः पुनः ॥३८॥ लोकेश केवलालोकालोकितत्रिजगत्स्थिते ।। आवामितः क्व यास्यावोऽवताराः कति चाषयोः ॥३८॥ स्पटगीः शिष्टकोटीरः पृष्टोमाषिष्ट बन्धुना। इतो मृत्वाऽएमे कल्पे युवां देवौ भविष्यथः ॥३९०॥ ततश्च्युत्वा विदेह त्वं चक्रवर्ती भविष्यसि। प्रियाजीचोऽपि मावी त्वत्प्रिया तत्रापि जन्मनि ॥३९॥ राज्य संत्यज्य तत्रापि स्वीकृतव्रतसम्पदौ । युवांवजिप्यथः सिद्धिमनन्तज्ञानदर्शनेः ॥३९२॥ इति श्रुत्वाऽऽत्मभविष्यद्भवं भाव्यपुनर्भवम् । तुष्टोऽजनिष्ट शियात्मा चन्धुर्विपयप्राड्मुखः ॥३९॥ धान्धवानन्दपुत्राय दत्त्वा भारं स्वचेश्मनः। यन्धुदत्तःप्रभार पार्श्व प्रावाजीत् प्रियया समम् ॥३९४॥ जनन्योत्स्नाप्रियज्योत्स्नापतोनिजगतां पते.। इत्यभूद विहतिर्विश्वर्विश्वोपकृतिकारिणी ॥३९५॥ विहारं कुर्वतो नेतुर्विभ्यानुग्रवान्छया। है ·१८५ षष्ठः सर्गः। संजज्ञिरे सहस्राणि पोडश वतिनामिति ॥३९६॥ अष्टात्रिंशत् सहस्राणि श्रमणीनां महात्मनाम् । श्रावकाणां लक्षमेकं चतुःषष्टिसहस्रयुक् ।।३९७॥ नाथपादान्तिके प्राप्तधर्माणां सप्तविंशतिः। सहस्राणि त्रिलक्षं च श्राद्धीनां धर्मधीजुपाम् ॥३९८॥ चतुर्दशपूर्वभृतां सपञ्चाशत् शतत्रयम् । सार्धा सप्तशती विमलकेवलज्ञानशालिनाम् ।।३९९॥ देवानामिव देवः सर्वविस्तारकारिणाम् । लब्धवैक्रियलब्धीनामेकादश शतानि च ॥४०॥ पश्चाक्षाणां ससंज्ञानां पर्याप्तानां मनोविदाम् । षट्शतानि सुबुद्धीनां मनापर्यायधारिणाम् ।।४०१॥ शतानि सप्त विपुलमतीनां सार्थकानि च । बादलब्धिनिधानानां षट् शतानि च वादिनाम् (18०२॥ अनुत्तरविमानातितुष्टानां शिएसम्पदाम् । शतानि द्वादशागामिभद्राणां भद्रचेतसाम् ॥४०॥ इत्यसौ ज्ञानविज्ञानसम्पाद्भः परिवारितः । परिवार प्रभोरासीत् केवलज्ञानवासरात् ॥४०४॥ भानुमानिव भव्याब्जखण्डानि प्रतिवोधयन् । चिरकालमलचके श्रीपार्श्वः पृथिवीतलम् ॥४०५॥ अथो विशाय निर्वाणक्षणमासन्नमात्मनः । अनुक्रमेण सम्मेताचलं प्रत्यचलत् प्रभुः ॥४०॥ चह्निमोलुङ्गङ्गाप्रैः क्वचिदिन्ननमस्थलम् । कचिदुत्कटकूटानां कोटिभिः स्खलितोडुकम् ।।४०७॥ कचित् फूटाग्रजैः शष्पैः सन्तुष्टशशभृन्मृगम् । कचित् कूटैः सससप्तिसप्तिप्रस्खलितम्रमम् ॥eoen कचिव दन्तिभिर्दन्तैरुत्खातखटिकाखनिम् । कचित् तालरसैमिल्लोभिल्लै प्रारब्धपानकम् ।।४.९॥ क्वचिश्व किनरचन्द्रध्धानिध्वनितकन्दरम् । कचित् सिद्धवधूवृन्दैः प्रोन्मर्दत्तरासकम् ॥१०॥ चिन्नानाविधैरुस्तरैस्तरुमिराकुलम् । कचिद् द्राक्षादिघल्लीभिर्मण्डिताखण्डमण्डपम् ॥४१॥ कचित्तालरसोतालमिल्लीहल्लीसकाकुलम् । कचिच तापसणीसूत्रितप्रचुरोटजम् ।।४१२॥

·१८६ पार्श्वनाथचरित्रे- अन्यैरपि जिनैः पादपद्मपांशुपवित्रितम् । सम्मेवादि समेति स्म जिनः साधुभिरावृतः ॥४१३॥ (अहमिः कुलकम्) कवल्यालयनिःश्रेणिमिव सम्मेतपर्वतम्। तमारोहानशनं विधिमुखिजगत्पति. ॥४१॥ तत्र निर्जन्तुभूभागेऽनशनं प्रशमीश्वरः। व्यधात् सार्धे प्रयस्त्रिंशन्निन्धेरेकमासिकम् ॥४१५॥ तटैव विदितस्वाभ्यनशनाः कम्पितासनाः। सर्वेऽपि सपरीवारास्तत्राजग्मुर्विंडीजलः ॥४१६॥ वीक्षापनाः पतवाप्पविन्दुभिः कृतकर्दमा। तेऽध नत्वा जगन्नाथ तस्थु. स्थाने यथोचित ॥४१७॥ शुक्लाष्टम्यां नमोमासे विशाखायां स्थिते विधौ । क्रमेण प्रभुः शैलेशीमधिरोदुमना अभूत्॥४१८॥ सूक्ष्मतरौ ववश्चित्तयोगी योगिपुरन्दरः। निरुद्धय निरुणद्धि स्म काययोगं कृशेतरम् ॥४१९॥ ततश्च निरुध्य सुरुमौ यौगौ वाचित्तलक्षणौ । रुरोध वपुषः सूक्ष्मं योग त्रिजगदीश्वर ॥४२०॥ इति नाथो भवोन्माथकृतेऽनुक्रमती व्यधात् । सूक्ष्मक्रियाभिघ शुक्लध्यानभेदं तृतीयकम् ॥४२१।। अयोच्छिन्नक्रियं शुक्लध्यानभेदं तुरीयकम् । पञ्चहस्वाक्षरोचारामितकालमगात् प्रभुः॥४२२॥ ततो देहत्रयोद्भूतसुखदुःखपरिच्युतः । सनातनाक्षयानन्तज्ञानदर्शनसंयुतः॥४२॥ पुरातनरपि त्यको भवोपनाहिकर्मभिः । अनन्तायवलदिसमृद्धो निष्ठितार्थक. ॥४२४॥ एरण्डवाजवट् धन्धामावादूर्ध्वगतिः क्षणात् । जमार्गण लोकानमलंचके जगद्गुरुः ॥४२५॥ (निभिर्विशेषक भगवद्वत् भयस्त्रिंशदुत्तीर्णभवसागराः। साधयस्तैप सिद्धार्थाः सिद्धिसौधमगुस्तदा ॥४२॥ स्वामिनिर्याणकल्याणमाहात्म्यात् क्षणिक सुखम् । अजनिए नारकाणां नित्यदुखजुपामपि ॥४२७॥ घात्य सिद्धिगतं पार्श्व पार्श्वपादाब्जपट्पटः । धूतधर्यगुणो बाढमाचफन्द पुरन्दरः ॥४२८॥ .

·षष्ठः सर्गः। १८७ पार्श्व पाति सुधाणः कुर्वाणः परिदेवनम् । वाष्पितामः सहस्राक्षो भूञ्छितो न्यपतत् क्षितौ ।।४२६॥ लब्धसंज्ञश्च गीर्वाणग्रामणीर्गद्गदस्वरम् । स्मारं स्मारं जगन्नाथं विललापति विह्वलः ॥३०॥ हा? नाथ नाथ ! संसारसरिनाथेऽत्र दुस्तरे। तारयिष्यति कः सत्त्वांस्त्वां विना सप्तरण्डकम् १ ॥४३१॥ व्याकुलीकृतनिशिषलोकमालोकसङ्गुलम् । संहरिष्यति को ध्वान्तं त्वा जगञ्चक्षुषं विना १४३२॥ सन्देहध्वान्तसन्दोहन्याले भुवनमन्दिरे । विना त्वां दीपकं नाथं कः प्रकाशं विधास्यति ? ॥४३३॥ अद्यैषा त्रिजगल्लोकलोचनभ्रमरावलो। क स्थास्यति निश्चलास्या विना त्वां सरसीरुहम् ॥४३४॥ स्वामिन्नस्तमिते लोकोद्योते प्रद्योतने त्वयि । भ्रमिष्यन्त्यधुना मिथ्यामतखद्योतपोतकाः ॥४३५॥ त्वविहारे महापाते निर्वाते वारिताऽशिव । इतिकादम्बिनी लोकं प्रभविष्यति सम्प्रति ॥४३॥ स्थास्यामि कस्य पुरतः कुड्मलीकृतपाणिकः। कस्याज्ञां च निधास्यामि दामेव निजमूर्धनि ॥३७॥ एवं सोकः स्वलोकनायकस्तीर्थनायकम् । पचोमिरमितुष्टाव परमैः प्रेमगर्मितैः ॥४३॥ अथ स्वाभ्यङ्गसंस्कारोपकरग्रहणाय सः। घृतधैर्यः सुराधीश आदिदेशाभियोगिकान् ॥४३९॥ नन्दनादिवनात तेऽपि चन्दनादिकमञ्जसा । आनीय ढोकयामासुः पुरतो दिविपत्पते ॥४४०॥ चारुमिश्चन्दनै रुखण्डैराखण्डलस्ततः । पूर्वस्यां कारयामास चितां वृत्तां विभोः कृते ॥४४॥ चतुरक्षां दक्षिणस्यां दिशि स्वीयाभियोगिकैः । अकारयश्चितामन्यां श्रमणानां कृते हरिः ॥४४२॥ क्षीरनारनिधेनीरस्तत. शक'प्रभोर्वपुः । स्नपयामास नेत्राम्म.संभारद्विगुणीकृतः ॥४४॥ ततः स्वाम्यहमभ्यय चारुभिश्चान्दनैवै. । शको व्यभूषयद् देवदूष्येण श्लष्णवाससा useen अलङ्कृत्य सुरस्वामी स्वाम्यहं च विभूषणैः ।

·१८८ पार्थनाथचरित्रे- पुष्परपूजय भूरिसौरभोद्वारहारिभिः ॥४४५n एवमेव मुमुक्षूणामन्येपां वपुपामपि । अन्येऽपि विदधुधार स्नानाचं लाचुलोचनाः ॥४४६॥ सिञ्चन बाष्पैः भुवः पीठं क्रन्दन् संक्रन्दनस्ततः। स्वच्छं निवेशयामास शिविकायां विमोर्चपुः ॥४४॥ हरिरुत्पाटयामास स्वामिनः शिविकां स्वयम् । अन्येषां शिविकामन्ये वहन्ति स्म विचौकस. ॥४४८॥ शच्यादिकसुरखीपु गायन्तीषु विमोगुणान् । नृत्यं गीतं प्रकुर्वत्सु सर्वेषु च सुपर्वसु ॥४४९॥ विभ्रत्सुकेषु चित् प्रौढातपत्राणि प्रभूपरि । केचिश्चौडोजयत् सूचैश्चामरान् पायवाईयोः ॥१५॥ संप्लुटागरुकर्पूरपूरघूमालिधूसरान् । दघत्सु केषु चिद्रग्यधूपमृङ्गारकान् पुरः ॥४५१॥ सृजत्सु केचित् पाणितलाभ्यां तालकौतुकम् । केचिद् वाद्यसन्दोहान वाढयत्सु मुहुर्मुहु ॥४५२|| कुर्घत्सु कैपु चिद् गीतगानमालापमन्जुलम् । पविमुल्लालयत्सुः केपु चित् पुरतः प्रभोः ॥४५३॥ वर्षत्सु केचित् पुष्पधोरणी गन्धधारिणीम् । तन्वत्सु केपु चिद बासोवृष्टि व्याप्तदिगन्तराम् ॥४५४) एवं देवेषु सर्वेषु प्रोद्भूतान्द्रुतसतिषु । स्वामिनिर्वाणकल्याणोत्सवं कुर्वत्स्चतुच्छकम् ॥४५५॥ स्थाने स्थाने च तिष्ठन्तो नृत्यन्तश्च क्षणे क्षणे । शकः सुराश्च शिविका नयन्ति स्म चितान्तिकम् ॥४५६॥ (अष्टमिः कुलकम्) ततः प्राचीपति प्राचीचितान्तश्चन्दनार्चितम् । चिक्षप स्वामिनः कार्य पातकैः सममात्मनः ॥४५७॥ अपोऽपि सुपर्वाणः शेषाणामनागारिणाम् । वपि दक्षिणाशायाश्चितिकायां निचिक्षिपुः ४५८॥ वही पलिकुमारेद्रांक निक्षित चितयोस्तयोः। तपनं पचनं प्रादुष्प्रचकु पवनाः मुर: ॥४५९॥ सवः कपुरकस्तूरीकाकतुण्डादिमूरिशः। चिझिपे प्राज्यमाज्यं च परैरपि सुपर्वभिः ॥४६०॥ उमे तच्चितयोचाले उच्छलन्त्यो नमः प्रति ।

·षष्ठः सर्गः। १८९ व्यभातां सूचिके रागद्वेषयोर्दग्धयोरिव ४६१॥ प्लुष्टेण्वस्थ्यतिरिक्तषु धातुपिण्डेषु वह्निना। चितां व्यध्यापयन् मेघकुमाराः क्षीरवारिमिः ॥४२॥ अथापसव्ये ऊध्वाधोद्रंष्ट्र त्रिजगदीशितुः। आददाते सुधर्मेन्द्रचमरेद्रो मणी यथा ॥४६॥ उपर्यधः स्थिते चात् वामे धामयदंष्ट्रिके। ईशानेन्द्रवलीन्द्राभ्यां दन्ताश्चान्यै. सुपर्वभिः ॥४६॥ अस्थि निजगृहुः क्षमापा भस्माद्यं चापरे नराः। शोकलेशकलिध्वंसक्षम दंष्ट्रादि यद्विभोः ॥४६५|| अथ नाथवितास्थाने स्तूपं रत्नमयं हरिः। व्यधाच्चान्यचितास्थाने सुपर्वाणः परे व्यधु ॥४६॥ ज्यशीत्याऽन्दसहस्राणां सार्धसप्तशतीजुषा । श्रीनेमिनिर्वृतः पावनिर्वृतिः समजायत ग४६७॥ इत्यात्मबोधिरलेन जन्मपत्रीमिवाद्भुताम्। प्रशस्तिमलिखत् तत्र स्तूपे बजेण वनभृत् ॥४६॥ (युग्मम्) द्वीपे नन्दीश्वरेऽष्टाहमहिमानमनेकधा । कृत्वा निजं निजं स्थानं जग्मुः सेन्द्राः सुराः समे ॥४६९।। ललितवर्णचमत्कृतिकारिणी लसदलंकृतिधोरणीधारिणी। भवतु पार्श्वकथा सुकुमारिका विवुधवृन्दकरग्रहणोचिता ॥४७॥ श्रेय श्रीश्रयणं श्रयामि विनमद्देवेन्द्रमालामिल- पोन्मीलत्कुसुमालिमालितपदं संपत्पदं तं जिनम् । यस्य स्फारफणेषु सप्तमणयः प्रोद्दीप्रदीपाकुराऽs- कारान् सङ्कलयन्ति सप्तभुषनवासप्रकाशश्रिये ॥४७१।। अधौ निष्ठुरकर्ममर्मकरणान् कुरान् स्वकर्मद्विपो जेतुं यो युगपद् बभूव भगवान स्पष्टायमूर्तिप्रधः। मुखोद्भसिफणीन्द्रसत्फणमणिश्रेण्या समं विम्बितः पाश्वोऽव्यात् तमसस्तमालफलिनीनीलोत्पलश्यामल १४७२।। दशमवविभवैकस्फारविस्तारतारं व्यरचि चरितमैतद् यद् मया पार्श्वभर्तुः । व्रजतु विधुविधानां कण्ठपीठेषु शश्वत् कमलविजयरम्यं दामशीलं सलीलम् ।।:४७३।। नैवाहकृतये न कोविदकुलालड्ढारतालव्धये नो वा काव्यसनाथतापिपरिपञ्चतश्चमत्कृन्मुदे ।

·१९० पार्थनाथचरित्रे- यश्चक्रे चरितं चमत्कृतकृति श्रीपार्श्वनेतुर्मया। किन्वात्मानमनन्तनिवृतिमयं नेतुं पदं निर्वृतः ॥४७en विहारहारिणतियोधसिद्धिसौधाधिरोहप्रतिवन्धशुद्धः। श्रीपार्श्वभर्जुश्चरितेऽत्र सर्गःषष्ठः समाप्ति समीयायरम्यः ||४७५॥ इतिश्रीतपागच्छाधिराजभट्टारकशीसार्वभौमश्रीहीरविजयसूरीश्व- रथीविजयसेनसूरीश्वरराज्य समस्तसुविहितावतंसपण्डित- कोटीकोटीरहीरपं० श्रीकमलविजयगणिशिष्यमुजिष्य- ग. हेमविजयगणिविरचिते श्रीपार्श्वनाथ- चरित्रे पष्ठः सर्गःसं० इति श्रीपार्श्वनाथचरित्रं समासम् । अथ प्रशस्तिः पायात् कैरवकुन्दमौक्तिककलावत्स्फूर्तिकीर्तिहति- क्षीरक्षालितदिक स वो गणपतिः श्रीमान सुधामिधः। गोमिळधितविश्वद्वत्सरसिजः श्रीवीरपट्टोदय- मामृङ्गमभङ्गमाःकमलिनीमतव योऽभूपयत् ॥१॥ आसीत् तस्य परंपराकुमुदिनीचन्द्रातपश्चित्तमू- दर्पसनचन्द्रभू भुवि जगञ्चन्द्रामिधः सूरिराड् । मापत् पाणवसुद्धयोडपमितेवर्षे १२८५ तपोमस्तपे- त्याख्याति निजगजनश्रुतिसुखा यो दूरभी रिमिश अनूचानेप्द्यद्गुणगणमणीनीरनिधिषु प्रभूतपूभूतेष्वनुपमतदीयक्रमपये। अमगधीरजीकृतरुचिरचारित्रकमला धमूचुः सूरीशा' शमदममृदानन्दविमला: ॥३॥ नेत्रवास्विपहिमांशुमितेऽन्दे१५८रयः क्रियां सकलसरवाहितेच्छु । कर्दमादिव मणि लथमार्गादुदधार धरणीधरणीधर.nn इह वय कुमतद्विपकेसरी भवपयोधिपतचनुमत्तरी। कुमदकर्डममग्नममग्नधीः श्लथपये जनमुधृतवान् गुरुः ॥५॥ तत्पदृसत्करटिकुम्भविमूरणका- सिन्दूरपूरसहशोऽसहशोगुणौधः। जसे जगत्कुमुदकोशचिकाशचन्द्रो निस्तन्द्रधीविजयदानमुनीन्द्रचन्द्राक्षा तत्पठ्ठोदयशैलमौलितिलको गोभिर्वितन्धन् जन- ·प्रशस्तिः। १९१ स्वान्ताम्भोजविनिद्रतां रविरिवाभातीह यः सद्रूचिः। कुवन्नात्मविहारदारनिकरैः शोभा ककुप्मुभ्रुधां । स श्रीमान् स्मरहीरहीरविजयो जीयाधिरं सूरिराट् ॥७॥ भूपालभालमणिकोटिविहितेत- त्पादारविन्दमुकुलकविलासशालि। नि.शेषसाधुजनचित्तसरोविहारी जीयाच् चिरं विजयसेनमुनीशहंसः ॥ ८॥ सुविहितकृतशंसा सन्मनःपनहंसः समजनि मुनिमार्ग यासदाऽऽसकचेताः। अमरविजयविज्ञाहमणिस्तगणान्त- मुकुलितकुमुदालिर्दिधुते दीप्तिमाली ||९|| श्रीमान् जीयात् सुचिरमवनी पावयन् पद्रजोभि- स्तच्छिप्य: श्रीकमलविजयाह्वानविद्वद्वरेण्यः। व्योमेवोद्यदिवसमणिना येन भाति स्फुरभिः गोसन्दोहनिहततमसा श्रीमदौकेशवंशः ॥१०॥ उत्करैरिव सितद्युतिमासां स्फाति (यात?) मकराकरनीरम् । विश्वविश्वजनतेति समृद्धैद्धिमिद्धतमयद्वचनौधैः ॥११॥ शशिनि राहुभयं च रसातले भुजगहग् जलधौ पुनरौर्वभीः । इति च यस्य सुधा वसुधामतं श्रितवती रसनाभिषतोमुखम् ॥१२॥ तस्याणुके निखिलशिष्यभुजिष्यरेखा यस्मिन् समस्ति गणितेव विशारदेन्दौ। श्रीपार्श्वनाथचरितं रचयांचकार हर्षण हेमविजयः शिवलक्ष्मिकांक्षी ॥१॥ दृक्-कृशानु-रस-सोमामितेऽन्दे १६३२ शक्रमन्त्रिणि दिने इयने । हस्तमे च बहुलेतरपक्षे फाल्गुनस्य चरितं व्यरचीदम् ॥१४॥ अनुष्टुभां सहस्राणि त्रीणि वर्णाश्चतुर्दश । षष्टियुक्त शतं चैकं सर्वसंख्याऽत्रवाड्मये ३६६०। अ०१४ ॥१५॥ व्योमद्विरेफ उडुवृन्दपृषत्सुहंसः प्रोत्तुङ्गकन्दकलितो भुवनान्तरस्थः। यावजयत्ययनुदारसुमेरुपना- स्तावञ्चिरं जयति वाङ्मयरत्नमेतत् ॥१६॥ प्रशस्तिकाऽसौ समाप्तति भद्रं कल्याणमस्तु ।

·अशुद्धिशुद्धिपत्रम् । OMM No झाकृति ७० ७० ७७ पृछे, पड्को, अशुदम् प, पकौ, अशुदम् वृद्धी ૨૦ ૨ मृद्धी । २९ -धामनि -धाम्नि ६४ ३४ मुनिवपु मुनिपु- ऽमरभू मरुभू- ६६ ३० -भूयात्व- भूयात् त्व- २६ -भूमि भूमि विनत्य विभ्रत्य द्विप ६८ २९ दिप सलिले सलिले निनन्दा- ६८ ३२ निनिन्दा- ६६ २७ स्थिता स्थगिता- ३ काति. विनिवार निवार- त्रिशद्वा त्रिंशदुगु- २ वन्दितत बन्दिकृत- सख्यावान् सख्यावान् ३४ चित्कार चित्कार २० युग्म युग्म भांवाना भावना- ३४ हेपामि- हपामि- ७१ तबैरि- तदरि- भरमतिर्दिप- मरुभूतपि- २५ २४ चतुर्गतिवि- चतुर्गतिवि ७२ R -अक्टी- २७ २ -भृकुटी- रेखा रेखी- २८ ३५ २४ समामय समावय ७४ ११ २९ २१ मागान् मोगान् सूत धमंद- ૨૪ २४ २१ धर्मद्- रथचीत्कार- रथचित्कार- हादिनी १८ दारमैव রাটােৰ दोदिनी R सीणा कलि- श्रीणा ३० १२ ७९ कोस्लि- -वणिज्य- वाणिज्य- भूपो भूच- भूपोऽभूत् सेच-/-८१ ८२ इत्वा- ३४ १२ मादक मादई २४ धने कृतामिव राढये नान्ये २८ मणिः मणी ३६ १७ बीमा- बीजा- ५३ २२ -पुरीमानिरत्ना--पुरीमानि रत्ना- ३० २६ सा ५३ २९ पट- पट्- ४२ २० वकीपी -चिकी १२ तीथ- तीर्थ- ४- २७ निर्मी प्रतिमा निर्माप्रतिम 8 ध्वोने ध्वान- ५२ वाहक दागुन्दक कौशाम्बी कोशम्बी ५२ १३ विमरामास विमरामास १४ २० व्यासृजत् व्यसृजत् ५२ १६ विपेशाद विशेपा | ६४ ३३ कर्न क मुस्मिस्तात ऽमुस्मिस्तात ६६ २८ अडूकर अकुर २ प्रन्नीस्यन्ति मलास्यन्ति १००२५ बलपन बलपत्र- ५४ २६ सुपुते दिपुते १०१ २३ शब्दादि शब्दादि- হ मार १०२६ -वाहने ५६ २२ -रितेन्दुमा -रिवेन्दुभाम् १०२ ११ विनिममे विनिर्ममे फनमा कर्नुमा १०२ १३ -अप -शपन् -बन्धी पन्थी १०२ १६ -मालनि मालिनि BABASAHAR ३ .

·कोतको कौतुको- कर्मिणी कमीणी यो पूर्वोपकार पूर्वोपकार पयाऽपि पयोऽपि इयों ममेव ७ Yष्ठ, पतो, अशुद्धम् । शुद्धम्। १३३३१ १०८ १० स्था १३६ २२ १०८ १६ केचिलो केचितवी- १४० १७ उत्तस्थौ १४४ २७ सवे सबै १०२१० वृत्य- १५४ २० ११६ १२ बाहवी ११७ २७ दृशश १५६ २३ कीटान्ते क्रीटान्वे पार्थप्रमो। पार्थप्रमो। चिरम् १६३ १७ ११६ १८ यद्विपये यद्विपये १२० २० बाध्य. बाप १२०.३० स्वामि स्वामि- १६५ १४ १११ ३२ उहंग उग- १२२ १४ श्वासोस्छूया- ज्यामोच्च १७७ २२ १२४ १५ चीकार- -चित्कार -१७८ ११ १२६.३१ पश्विम पार्वमा १२६ २३ नियुक्ता नियुक्तो १८० २३ १२७ २२ -सौऽसौ सोसो दवा -प्रस्थ मित -प्रस्थमित ममैव मारव्याय माख्याय ਤਰੀ कोसी तत्यु तत्पर्यु- शानिन शानिन वाती वार्ता हत्येति दत्वेति वोच- १७४ १८ -वाडिम- -वान. -ध्वन. १०० ३४ कुशलचन्द्रजैनवृहत्पुस्तकालयः । आसीत् खल्वस्यां चाराणस्यां स्वविद्वत्त्वतेजस्तजितेतरदार्शनिक- वृन्दः श्रीभेलूपुरसिंहपूर्यादितीर्थोद्धारको काशीराजलब्धप्रतिप्ठो जैनविद्वान् कुशलचन्द्रसूरिः, आवश्यकच तत्स्मरणार्थ किमपि संस्थान- मिति विनिश्चित्य परिपज्जयेन सर्वतःप्राप्तपसिद्धिः श्रीदिग्मण्डला- चार्यः श्रीमान् वालचन्द्रसरिः चिरंतनसुदुर्लभमतीनां मुद्रितग्रन्थानां च संग्राहिको 'कुशलचन्द्रजैनइत्सुस्तकालय' इत्याह्नां संस्थांस्थापितवान, सा चेदानी तत्मपौत्रशिष्यविद्यालङ्कारपदमण्डितपण्डितहीरालालेन तथाविधां प्रसिद्धि प्रापिता येनेतरदर्शनावलम्विनोऽपि मुक्तकण्ठं प्रशं- सनपूर्व मनोहत्य पिबन्ति आईतवचःपीयूपसंदोहमिति ग्रन्थमकाश- कसमित्यधिपतयः प्रकाशितान् ग्रन्थान प्रेप्योन्नतिफलभाजो भव- नित्वत्याशास्ते। कार्यवाहक- रामघाट जैनमंदिर बनारस सिटी।

·SHSSSSSS 1201 oforgemegewsEEEER ZS विज्ञप्तिः । 'मुनिश्रीमोहनलालजीजैनग्रन्थमाला: अस्या ग्रन्थमालाया ये स्थायिग्राहका भवेयुस्तेभ्यो ग्रन्थ- मालातः प्रकटितानि विश्वानि पुस्तकान्यर्धमूल्येन मीलिष्यन्ति, तानि च यदा यदा मकटीभविष्यन्ति तदा तदा तैरवश्यमेव ग्रहणीयानीति स्थायिग्राहकत्वेन बुमधुमिः सत्यंकारस्य (डीपॉ झीटनो) रूप्यकमेकं भेष्य प्रथमत एव स्वनामोल्लेख: कार्यः, तच्च रूप्यकं वर्षत्रयानन्तरमेव मुमुक्षुभ्यो ग्राहकैम्यो मीलिष्यति ये च स्थायिग्राहकीभूतावपत्रयाभ्यन्तर एवापजिगमिषवो भवि- प्यन्ति तेपा, वर्षत्रयाभ्यन्तरे वी.पी.द्वारा प्रेषितपुस्तकमत्याव- तकानां च सत्यवारं द्रव्यं न प्रतिनिवृत्तं भविष्यति, ग्रन्थमा- लायां सप्तसंधानमहाकाव्य-चन्दकेवलिचरित्र-नैषधीयपादपति- लघुत्रिपष्टिशलाकापुरुषचरित्रादीनि सम्मतितर्क-दर्शनरत्नाकर- प्रभृतीनि छन्दोऽनुशासन-निर्णयप्रभाकरादीनि च पुस्तकानि प्राकटयं नेप्यन्त इति ॥ पी. डी. पण्डित व्यवस्थापक 'मुनिश्रीमोहनलालजीजनग्रन्थमाला' रघुवीरसिंह प्रासाद, लाहौरी टोला बनारस सिटी! SHESABKEETPS666686SDEESEENESSGENCERESERRENESESEGENREERSEEDSC-SERECENSOREOGRet -RMARDancES10000 DanceCREERE Aण

·No text on this page.