·Bombay University Publications
na
meroommmmot
(Devanagari Põli Texts Series, No. 1)
निदान-कथा
OR
THE STORY OF THE EPOCHS
N: K, BHAGWAT.

·Bombay University Publications
(Devangari Pali Texts Series No. 1)
निदान-कथा
(जातककथा)
OR
THE STORY OF THE EPOCHS
( In the Life of the Buddha )
EDITED BY
N. K. BHAGWAT, M. A.
PROFESSOR OF PALI, ST. XAVIER'S COLLEGE.
FELLOW OF THE BOMBAY UNIVERSITY.
FIRST EDITION
( All rights reserved by the University )
BOMBAY
1935.

·Printed by M. N. Kulkarni, at the Karnatak Printing Press,
Karnatak House, Chira Bazar, Bombay 2,
and
Published for the University
by Prof. N. K. Bhagwat. M. A. University of Bombay,
Fort, Bombay 1.

·FOREWORD Two considerations have guided me in acceding to Prof. Bhagvat's request to write a foreword to the first of the series of Pali texts published by the University of Boinbay. One is that the publication marks a new departure in the activities of the University and I think I should take this opportunity of explaining the idea underlying the publication which has been undertaken by the University. The other is perhaps more sentimental. I regard it as a fortunate coincidence that it has fallen to my lot to take some part, however small it be, in encouraging the study of Päli in the University, which was, for the first time, introduced in 1909, and to the introduction of which my father, the late Sir Narayan Chandavarkar, who was then Vice-Chancellor, referred in his Convocation address of an important change. The Fergusson College first employed Prof. Dharmanand Kosambi to lecture on Pali in the year 1911. Since that time Pali studies have steadily become popular. This language has, however, had a chequered career in the University, as it was once dropped altogether from the syllabus of the Matriculation Examination, though it was subsequently restored through the efforts of Pali scholars. 1910 as The importance of Päli has been long recognized in Europe and America, where Pali scholarship has attained great heights. In India the late Sir Ramkrishna Bhandarkar was the first great Pāli scholar on this side, who stressed the value of the study of Pali language and literature, not only for antiquarian research, but also for a close understanding of our religious and social problems, past and present. In the West, Päli occupies a place alongside of Sanskrit, and a knowledge of Pāli is considered an essential part of the equipment of a Professor of Sanskrit, or of an Indologist. Scholars like Max Müller, Oldenberg, Dr. Rhys Davids and ·iv Mrs. Rhys Davids, Fausböll, Geiger and others have, in collaboration with fellow workers, given to the world some of the best translations and the most accurate and carefully edited Pali Texts in Roman Characters. In fact the work of the Pali Text Society in England and that of German and American scholars bear eloquent testimony to the great interest shown by the West in the study of Pāli. The University of Calcutta was perhaps the first Indian University to recognize Pāli in its curricula. Thanks to the splendid work of the Maha Bodhi Society and of Bengal scholars that that Province has given to the world some of the best products of Pāli scholarship. The University of Calcutta, however, appears to have specialised in Malāyana Literature. Bombay has devoted its chief attention to Pali. One of the greatest handicaps in the way of Páli studies is the variety of scripts in which Pali texts are published. They are printed in the Singhalese, Siamese, Burmese and Roman scripts. The University of Bombay examines Päli students in the Devanagari script. If Pali studies are to be popularised among the Sanskritists of India and scholars in Buddhist countries, it is necessary that all the texts of the Pali Canon, at any rate, should be made available in the Devanagari script, which is cominonly known in India. Isolated attempts by Pali scholars in this direction have been encouraged by this University in the past by the award of grants-in-aid. The inauguration of a series of Pali texts published by the University of Boinbay is calculated not only to help the students of the University in securing carefully edited texts, but also to give an impetus to the study of Páli generally and to further the good work, commenced by the founders of the Buddha Society. That Pali texts were rare and out of print was a standing complaint of students. In order to remove this genuine grievance, it the instance of Prof. N. K. Bhagvat, the University made a provision of Rs. 1500 in the Budget last year for publica- ·V tions of this type. Prof. Bhagvat very kindly offered his honorary services as Editor of the series of Pali texts which the University undertook to publish. The present volume, the Nidänakathā, is the first of the series. The series will include books of the type of the Mahavainsa or the Digha Nikaya or the Thera and Therīgatha, which will be edited for the first time in the Devanāgari script and will, it is hoped, prove an achievement worthy of the University. 22nd degust, 1935. V. N. CHANDAVARKAR, Vice-Chancellor, University of Bombay.

·CONTENTS
1. Foreword
iii-v
...
2.
Books for Consultation
viii
...
...
3.
Preface
...
ix-xiv
...
4.
A Correction Slip
XV
5.
Pāli-Text in Devanagari :-
...
1-126
...
(a) gifagra Sections, 1.72.
(b) a Agni Sections, 73-126.
(c)
Africa Farer Sections, 127-158.

·Books for Consultation, (1) The Nidänakatha ( included in the Jätaka-Text Vol. I )--by Fausböll, Ed. 1877. (2) The Nidanakathiī, in Devanagari script, by Kosambi, Ed. 1915. (3) The Nidänakathä, in Burmese script. Sakkaaja 1271, Rangoon. (4) The Buddhavamsa, Part 1-(P.T.S. Edition) by Morris (5) The Cariya Pitaka--Devanagari Edition, by B. C. Law, Ed. 1924. (6) Introduction to the Jätaka-Katha-Sandoho, published by Bhagvat, Ed. 1929. (7) Buddhist Birth Stories or Jataka Tales Translated by T. W. Rhys Davids, Ed. 1880. (The Nidänakathā is fully translated, Pages 1-133). (8) Buddhism in Translations---by Warren ( The Nidānakathā partially Translated) Ed. 1922, Pages 5-83. (9) The Mahāvagga ( Vinaya Pitaka), Vol. I, by Oldenberg, Ed. 1879. (10) The Sutta Nipāta-Devanagari Edition, hy Bapat, Ed. 1924. (11) The Digha Nikaya : Vol. II, (P. T. S.) by Rhys Davids and Carpenter. Ed. 1903. (12) The Cullavagga, (Vinaya Pitaka) Vol. II, (ch. VI ) by Oldenberg. Ed. 1880. N. B. Other books are mentioned in the Preface.

·PREFACE The Pāli Text of the Nidānakathā or the story of the Epochs that is re-edited in the Devanagari and published by the University is an Introduction to the Pāli book of the Jätakatthakatha or the Commentary on the Jätakas. The Jatakas or the Birth Stories of the Bodhisatta, five hundred and fifty in number, relate to the anterior existences of Gotama Buddha, while he had not yet attained Buddhahood. This book was for the first time edited by Fausboll in 1877 and translated by Dr. Rhys Davids in 1880 under the title of Buddhist Birth Stories.' The Nidānakathā was published in the Devanagari by Kosambi in 1915, but as the book is out of print a new Text of the Nidanakatha had been re-modelled and now published by the University. I am indebted to Kosambi's edition for the numbering of the Paragraphs, which is not done in the original book of Fausböll. The University has prescribed this book for the Päli Students of the F. Y. Class this year and to remove the difficulty of the Student-world, the University has come forward with this edition. Method followed in this Text: Over and above the edi. tions of the Nidānakathā, mentioned above, the Burmese edition also has been of great service to me in editing this Text. I have found several readings quite important and I have incorporated them either in the body of the Text or in the footnotes. Prof. Kosambi has not included the Narasīhagathās ( Para. 149 ) in the body, but I have followed the Burmese edition in regarding those verses as forming a part of the Text. I have further numbered all the verses occurring, which are not so numbered in Kosambi's edition. In Fausboll's edition, five verses, occurring in the commentarial or exegetical part, or otherwise are not numbered in the serial order ; but I have regarded them as necessary to be counted and therefore the number of verses according to my ·calculation is 312, while those in Fausböll's edition has come up to 298. In editing the Devanāgari Text, I have diverged from Kosambi in the fact that I have done away with the Avagraha (s). Instead I have freely used comma ("). This symbol represents either the punctuation, or the dropping of a letter, or the merging of a letter in the process of sandhi or the beginning and the completion of the direct speech. The free use of the comma is a peculiarity of this edition. Further I have dropped as far as possible the Anuswāra (-)(Pāli-Niggahita) and taken the corresponding nasal and joined it to the next letter; e.g., in the word 97a, I have omitted the Anuswära on , but the corresponding nasal of is joined to q and so far has been arrived at. In Burmese editions this is a common feature of the Text and I have accepted it in this edition. The introduction of bold type is by way of facilitating the studies of the Pāli student. Proper names, subjects or topics, enumerations or any technical word are, for the first time, printed in bold type, but small type is used in their case, if they are repeated. The use of the comma and the bold type have been generally attended to, but it does not profess to be absolutely faultless. It is an attempt or may admit of lapses in the Text. The title and scope of the Nidānakathā. The meaning of the title is as stated before the story of the Epochs (Nidāna). It is a life story of Gotama from his first being the Sumedha Brahmin to his being the Buddha or the Fully Enlightened One and a real preacher and the head of the Samgha. The Periods in the continuous life of Gotama are three: the distant (Dūre), the middle (Avidūre) and the proximate (Santike); and the author believes that the presentation will be useful in properly understanding the beginning, the development and the consummation of Gotama's ideal. Buddhahood is the sum-total or the accumulated perfection of all powers of head and heart and this cannot be expected in one or two existences. (Vide: Para 126 Verses 283, 284). It is in fact in striking analogy with the modern view that 'True growth in moral and intellectual power is the ·X1 cess. result of the labours, not of one only, but of many successive generations.* Buddhahood thus constitutes the most ideal perfection or evolution of the Personality through a long long pro- This is the doctrine of Dhammatā. The Life of Gotama is thus divided into three periods and thus described. The name of the author is unknown, although in the introductory verses, names of the Bhikkhus, Atthadassi, Buddhamitta and Buddhadeva, are mentioned. Further, the book is composed according to the traditions and the Method of exposition, obtained in the Mahāvihāra of Anuradhapur (Ceylon), (Page 2) This book, we are further told, is an improvement and easy help to understand the story of Sumedha, as contained in the Buddhavamsa or the History of the Buddhas. (Page 3) The latter is composed in metrical form and therefore with the help of explanations in prose, the work can be properly studied. In fact, for his prose statements, he quotes stanzas from the Buddhavamsa. In narrating the story of Sumedha, the various similes (upamā), leading to his renuncia. tion are very effectively explained in prose. The presentation of Ten Paramitās too is striking. The propriety of the explanatory passages and the glosses can be very well challenged. The effect of the simple narration of Sumedha's story is greatly marred by them. After the story of Sumedha, the author gives formal descriptions of each of the Twenty-four Buddhas, that preceded Gotama. They are, however, mechanical and tedious. They concern themselves with the details as the heights, length of life, conversions, father, mother, Bodhi tree, etc., of those Buddhas. The importance of Sumedha's part throughout this long process of time deserves our attention and has a value for us. In the presentation of the Distant Epoch, in addition to the Buddhavamsa, the Cariya Pitaka is also freely drawn upon. In the Intermediate Epoch (Avidūre Nidāna) life of the Bodhisatta begins from his life in the Tusita heavens. Mahāmāyā's dream, then his birth in this world as the son of Suddhodana, the Sākya, the prophecy of Kāļa Devala, the prophecy of the Brahmin priests, (Introduction: Buddhist Birth Stories, Vol. I, 1880, page liji.)

·X11 his skill and wisdom, four visions, renunciation, his dire penances, Sujātā's Pāyāsa, fight with Māra and attainment of Buddhahood are the events described in this epoch. The author has not restricted himself to any particular book; but has drawn his inaterial from works like the Mahävagga, Jätakas, Sutta Nipāta, Digha Nikāya, Majjhima Nikāya, Dhammapada. Theragathā, Udāna and others. In the Proximate Epoch (Santike Nidana ) Gotama's bliss of Nirvana under the Bodhi tree is described. His unwillingness to proclaim his doctrine, Brahman's appeal, foundation of the kingdom of righteousness, conversion of the three Kassapa brothers, triumphal entrance into Rājagaha, the foundation of the Samgha, return home, and presentation of the First monastery to the Buddha, are the events described in this epoch. Herein as before the author has drawn upon the Mahāvagga, and Cullavagga in particular. The book finds a fitting closure with the acceptance of the Jetavānārama. The Nidänakathā thus covers a very wide range. It must be said to the credit of the author that he has mentioned the important events and has not neglected the essential parts of the life of Gotama. The book contains no doubt supernatural element, incredible matter, digressions, and tedious repetitions but with all that he has drawn upon available material and tried to sift and express his own view. (Vide : Paras 128 131). If in point of details there are two views, he has expressed both of them (Vide Paras : 92,98,) The book in fact indicates an attempt to write a comprehensive life of the Buddha, as based upon all available sources of information and written records. The Buddhist doctrine of Dhammatā, viz., that there are well defined stages on the path of Bodhi and that anyone who wishes to be a Buddha, must pass through all of them and when that is done, the result must come as a matter of course. This being present, this must happen is the Dhammatā. Secondly, herein the doctrine of Paramitä too is fully set forth. The doctrine of Arhatship, ultimately did not prove to be very popular. The Paramitas are ultimately called the Bodhikäraka ·X111 Dhammā, "conditions of Buddhahood' and as this was to be an Introduction to the Jātakās, the author took an opportunity to emphasize on this doctrine of Päramitä and show how the Bodhisatta perfected through his long peregrination these conditions of Buddhahood. (77 af TEATTERIA ). The Pāramitā are not found outside ; but to be located in one's ownself. When these conditions are fulfilled, the Buddhahood must be won. The book contains many incidents worth reading and full of noble sentiments and possessing literary value. The following paragraphs are mentioned to illustrate this: 18- 20, 23, 35, 36, 42-44, 45-47, 72, 75, 77, 79.80, 84, 89, 93, 95, 104, 110, 112-116, 119-123, 130-131, 135, 138, 143, 146-151, 154. 156. This is a book, therefore, that should fit in as the first book in the series of the Devanagari Pali Texts of the University. My thanks are due to the University and the Vice-Chancellor. The foreword written by him sums up the view-point of the University. I do believe that if the Pali Texts of the Tipitaka are published in the Devanāgari, they are sure to create great interest among our people for Buddha's Literature. I have expressed my conviction in my Preface to the Jātakakathâsandoho in 1928. The University gave me an opportunity to work towards the fulfilment of my desire. The President and friends of the Buddha Society have also greatly appreciated this work, undertaken by the University. My thanks are next due to my Pāli students, who have helped me with great sacrifice of time and leisure. Mr. D. M. Tarke prepared for me the first copy, while Miss Durga N. Bhagwat and Mr. R. K. Acharya sat with me for hours together reading and correcting The Karnatak Printing Press has, in fact, given me the im. petus to undertake this work, by their most reasonable terms, their excellent printing, and conscentious proof correcting. It has been possible to produce this work, within such a short time because of their co-operation.

·In conclusion, the inauguration of this step by the University will, it is hoped, be an important land-mark in the progress of Pāli studies on this side of India and will effectively supplement the labours of individual scholars, and create a genuine desire amongst the Sanskritists and oriental scholars for a proper understanding of Buddha's teachings and their rank and value in the role of Aryan Culture. N. K. BHAGWAT. Sugata Nidhäna, Khar, 23rd August, 1935.

·A Correction Slip. Line Correct Page 5 20 26 6 18 27 29 12 11 31 48 4 Incorrect गवेसिंतुं पदिस्सान्ति अवस्संम्भावि एतदेहोसि पत्तुमिच्छसि आमन्ततत्वा दिपदुत्तुमो तस्मां निप्पजि सञ्च्छन्नतलो पुष्फिसु मरहम्पे'ते 57 23 67 1 16 68 70 8 70 10 73 23 76 13 सब्बस्स गवेसितुं पदिस्सन्ति अवस्सम्भावि एतदहोसि पत्तुमिच्छसि आमन्तेवा दिपदुत्तमो तस्मा निप्पज्जि सञ्छन्नतलो पुफिसु महम्पेतं सब्बलोकस्स एकेनू'न अट्ठसतेन जातिसङ्घस्स महापदाने निक्खमिस्सति सन्निम्भित्वा अम्बणमत्तेन वालाधं विजयुत्तरसहं वती'ति' मेत्तचित्तं ओरुय्ह विहारमहं 78 79 80 1 81 84 84 3 ऊनं असतं 7 आतिसंङ्घस्स महापदने 6 निक्खम्मिस्सति 20 सनिम्भित्वा Footnote(2),अम्वणमत्तेन 11 वालाध 12 विजयुत्तरसमक्षं 24 वद्वती'ति' 2 मेत्तचित्त 5 ओख्रह 1. 'विहारम'ह 85 97 97 109 111 124 ·जातकट्ठकथा। BIEEEE निदानकथा। नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । १. जातिकोटिसहस्सेहि पमाणरहितं हितं । लोकस्स लोकनाथेन कतं येन महेसिना ॥ १ ॥ तस्स पादे नमस्सित्वा कत्वा धम्मस्स च'अलि । सङ्घञ्च पटिमानेत्वा सब्बसम्मानभाजनं ॥ २ ॥ नमस्सनादितो अस्स पुञस्स रतनत्तये । पवत्तस्सानुभावेन भेत्वो सब्बे उपद्दवे ॥ ३ ॥ तं तं कारणमागम्म देसितानि जुतीमता । अपण्णकादीनि पुरा जातकानि महेसिना ॥ ४ ॥ यानि येसु चिरं सत्था लोकनित्थरणत्थिको । अनन्ते बोधिसम्भारे परिपाचेसि नायको ॥ ५॥ तानि सब्बानि एकझं आरोपेन्तेहि सङ्गहं । जातकं नाम सङ्गीतं धम्मसङ्गाहकेहि यं ॥ ६ ॥ बुद्धवंसस्स एतस्स इच्छन्तेन चिरट्ठिति । याचितो अभिगन्त्वान थेरेन अत्थदस्सिना ॥ ७ ॥ १ नमस्सनादिनो. २ छेत्वा.

·२ असंसद्वविहारेन सदा सद्धिविहारिना । ८ तथेव बुद्धमित्तेन सन्तचित्तेन विजुना ॥ ८ ॥ महिंसासकवंसम्हि सम्भूतेन नयञ्जना । बुद्धदेवेन च तो भिक्खुना सुबुद्धिना ॥ ९ ॥ महापुरिसचरियानं आनुभावं अचिन्तियं । तस्स विजोतयन्तस्स जातकस्स'त्थवण्णनं ॥ १० ॥ महाविहारवासीनं वाचनामग्गनिस्सितं । भासिस्सं, भासतो तं मे साधु गण्हन्तु साधवोति ॥ ११ ॥ २. सा पना'यं जातकस्स अथवण्णना दूरे निदानं, अविदूरे निदानं, सन्तिके निदान'ति इमानि तीणि निदानानि दस्सेत्वा वण्णयमाना ये नं सुणन्ति तेहि समुदागमतो पट्ठाय विज्ञातत्ता यस्मा सुदु विज्ञाता नाम होति, तस्मा तानि निदानानि दस्सेत्वा वण्णयिस्साम । आदितो ताव तेसं निदानानं परिच्छेदो वेदितब्बो। दीपङ्करपाद- मूलस्मि हि कताभिनीहारस्स महासत्तस्स याव वेस्सन्तरत्तभावा चवित्वा तुसितपुरे निब्बत्ति ताव पवत्तो कथामग्गो दूरे निदानं नाम । तुसितभवनतो पन चवित्वा याव बोधिमण्डे सब्ब तप्पत्ति ताव पवत्तो कथामग्गो अविदूरे निदानं नाम । सन्तिके निदानं पन तेसु तेसु ठानेसु विहरतो तस्मिं तस्मिं येव ठाने लब्भति । ३. तत्रि'दं दूरे निदानं नाम । इतो किर कप्पसतसहस्साधिकानं चतुन्नं अमझेय्यानं मत्थके अमरवती नाम नगरं अहोसि। तत्थ सुमेधो नाम ब्राम्हणो पटिवसति, उभतो सुजातो मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा कुलपरिवट्टा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन, अभिरूपो तत्थ १ सुद्ध. २ चेतसा for च तथा. ३ सब्बञ्जतं अधिगतं. ४ Add : भद्दकप्पतो इतो.

·३ दस्सनीयो पासादिको परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागतो। सो अझं कम्मं अकत्वा ब्राम्हणसिप्पमेव उग्गण्हि । तस्स दहरकाले येव मातापितरो कालमकंसु। अथ' स्स रासिवेड्डको अमञ्चो आयपोत्थकं आहरित्वा सुव- ण्णरजतमणिमुत्तादिभरिते गब्भे विवरित्वा एत्तकं ते कुमार मातुसन्तकं, एत्तकं पितुसन्तकं एत्तकं, अय्यकपय्यकानं ति याव सत्तमा कुलपरिवट्टा धनं आचिक्खित्वा एतं पटिजग्गाही'ति' आह । सुमेधपण्डितो चिन्तेसिः-'इमं धनं संहरित्वा मय्हं पितुपितामहादयो परलोकं गच्छन्ता एक कहापणम्पि गहेत्वा न गता, मया पन गहेत्वा गमनकारणं कातुं वट्टती'ति। सो रजो आरोचेत्वा नगरे भेरि चरापेवा महाजनस्स दानं दत्वा तापसपबज्ज पब्बजि। ४. इमस्स पनत्थस्स आविभावत्थं इमस्मिं ठाने सुमेधकथा कथेतब्बा। सा पने'सा किश्चापि बुद्धवंसे निरन्तरमागता येव, गाथाबन्धनेन पन आगतत्ता न सुदु पाकटा, तस्मा तं अन्तरन्तरा गाथाबन्धदीपकेहि वचनेहि सद्धिं कथेस्साम । कप्पसतसहस्साधिकानं हि चतुन्नं असतेय्यानं मत्थके दसहि सद्देहि अविवित्तं अमरवती'ति च अमरंति च द्धनामं नगरं अहोसि, यं सन्धाय बुद्धवंसे वुत्तः- कप्पे च सतसहस्से च चतुरो च असलिये। अमरं नाम नगरं दस्सनेय्यं मनोरमं । दसहि सद्देहि अविवित्तं अन्नपानसमायुतं'ति ॥ १२ ॥ तत्थ 'दसहि सद्देहि अविवित्तंति हत्थिसदेन, अस्ससदेन, रथसदेन, भेरिसदेन, मुदिङ्गसद्देन, वीणासदेन, गीतसद्देन, सम्मसद्देने, तालसदेन, १ सिरिवड्डको. २ पटिप्पज्जाहि. ३ गाथाय सम्बन्धदीपकेहि; गाथासम्बन्धेन पन अनागतत्ता. ४ सङ्खसद्देन.

·अस्नाथ पिवथ खादथाति दसमेन सद्देना'ति इमेहि दसहि सद्देहि अविवित्तं अहोसि । तेसं पन सद्दानं एकदेसमेव गहेत्वा:- हत्थिसदं अस्ससदं भेरिसङ्घरथानि च । खादथ पिवथ चे व अन्नपानेन घोसितंति ॥ १३ ॥ बुद्धवंसे इमं गाथं वत्वाः--- नगरं सबङ्गसम्पन्नं सबकाममुपागतं । सत्तरतनसम्पन्नं नानाजनसमाकुलं । समिद्धं देवनगरं व आवासं पुञकम्मिनं ॥ १४ ॥ नगरे अमरवतिया सुमेधो नाम ब्राम्हणो । अनेककोटिसन्निचयो पहूतधनधवा ॥ १५॥ अझायको मन्तधरो तिण्णं वेदान पारगू । लक्खणे इतिहासे च सद्धम्मे पारमिं गतो'ति ॥ १६ ॥ वुत्तं ५. अथेकदिवसं सो सुमेधपण्डितो उपरिपासादवरतले रहोगतो हुत्वा पटकं आभुजित्वा निसिन्नो चिन्तेसिः- पुनभवे पण्डित पटिसन्धिगहणं नाम दुक्खं, तथा निबत्तनिबत्तहाने सरीरभेदनं, अहश्च जातिधम्मो जराधम्मो व्याधिधम्मो मरणधम्मो । एवंभूतेन मया अजाति अजरं (अमरं) अव्याधि अदुक्खमसुखं सीतलं (खेमं) अमतमहानिबाणं परियेसितुं वट्टति । अवस्सं भवतो मुश्चित्वा निब्बानगामिना एकेन मग्गेन भवितब्बति । तेन वुत्तः- रहोगतो निसीदित्वा एवं चिन्तेस'हं तदा । दुक्खो पुनभवो नाम सरीरस्स च भेदनं ॥ १७ ॥ जातिधम्मो जराधम्मो व्याधिधम्मो अहं तदा । अजर अमरं खेमं परियेसिस्सामि निब्बुर्ति ॥ १८ ॥ १ अन्न पानेहि पिवथ, खादथा'ति.

·यन्नूनि'मं पूतिकाय नानाकुणपपूरितं । छड्डयित्वान गच्छेय्यं अनपेक्खो अनस्थिको ॥ १९ ॥ अस्थि होही'ति सो मग्गो न सो सक्का न हेतुये। परियेसिस्सामि तं मग्गं भवतो परिमुत्तिया'ति ॥२०॥ ६. ततो उत्तरिम्प एवं चिन्तेसिः- यथा हि लोके दुक्खस्स पटिप- क्खभूतं सुखं नाम अस्थि, एवं भवे सति तप्पटिपक्खन विभवेना'पि भवितब्बं; यथा च उण्हे सति तस्स वूपसमभूतं सीतैम्पि अत्थि एवं रागा- दीनं अग्गीनं वूपसमेन निबानेनापि भवितब्बं । यथा च नाम पापकस्स लाभकस्स धम्मस्स पटिपक्खभूतो कल्याणो अनवजधम्मोपि अस्थि येव, एवमेव पापिकाय जातिया सति सम्बजातिक्वेपनतो अजातिसवातेन निब्बानेनापि भवितब्बमेवा'ति । तेन वुत्त:- यथापि दुक्खे विजन्ते सुखं नामपि विज्जति । एवं भवे विजमाने. विभवो पि इच्छितब्बको ॥ २१ ॥ यथापि उण्हे विजन्ते अपरं विज्जति सीतलं । एवं तिविधग्गि विजन्ते निब्बानं इच्छितब्बकं ॥ २२ ॥ यथापि पापे विजन्ते कल्याणमपि विज्जति । एवमेव जाति विजन्ते अजातिम्पि इच्छितब्बकं ॥ २३ ॥ ७. अपरम्प चिन्तेसिः- यथा नाम गूथरासिम्हि निमुग्गेन पुरिसेन दूरतो'व पञ्चवण्णपदुमसञ्छन्नं महातळाकं दिस्वा कतरेन नु खो मग्गेन एत्थ गन्तब्बति तं तळाकं गवेसितुं युत्तं । यं तस्स अगवेसनं न सो तळाकस्स दोसो। एवं किलेसमलधोवने अमतमहानिब्बानतळाके विजन्ते तस्स अगवेसनं न अमतमहानिब्बानतळाकस्स दोसो। यथा च चोरेहि सम्प- १ यनूना'हं. २ सीतलम्पि.

·६ रिवारितो पुरिसो पलायनमग्गे विज्जमाने पि सचे न पलायति, न सो मग्गस्स दोसो, पुरिसस्सेव दोसो । एवमेव किलेसेहि परिवारेत्वा गहितस्स पुरिसस्स विजमाने येव निब्बानगामिम्हि सिवे मग्गे मग्गस्स अगवेसनं नाम न मग्गस्स दोसो, पुग्गलस्सेव दोसो। यथा च व्याधिपीळितो पुरिसो विजमाने व्याधितिकिच्छके वेजे सचे तं वे गवेसित्वा व्याधि न तिकिच्छापेति, न सो वेज्जस्स दोसो । एवमेव यो किलेसव्याधिपीळितो किले- सवूपसममगकोविदं विजमानमेव आचरियं न गवेसति, तस्सेव दोसो, किलेसविनासकस्स आचरियस्सा'ति । तेन वुत्तः- यथा गूथगतो पुरिसो तळाकं दिस्वान पूरितं । न गवेसति तं तळाकं न दोसो तळाकस्स सो ॥ २४ ॥ एवं किलेसमलधोवे विजन्ते अतेन्तळे । न गवसति तं तळाकं न दोसो अमतेन्तळे ॥ २५ ॥ यथा अरीहि परिरुद्धो विज्जन्ते गमने पथे। न पलायति सो पुरिसो न दोसो अञ्जसस्स सो ॥२६॥ एवं किलेसपरिरुद्धो विजमाने सिवे पथे। न गवेसति तं मग्गं न दोसो सिवमञ्जसे ॥२७॥ यथापि व्याधितो पुरिसो विजमाने तिकिच्छके । न तिकिच्छापेति तं व्याधि न सो दोसो तिकिच्छके ॥२८॥ एवं किलेसव्याधीहि दुक्खितो पटिपीळितो । न गवसति तं आचरियं न सो दोसो विनायकेति ॥२९॥ ८. अपरम्प चिन्तेसिः-' यथा मण्डनजातिको पुरिसो कण्ठे आसत्तं कुणपं छड्ढेत्वा सुखं गच्छति, एवं मया'पि इमं पूतिकायं छड्दुत्वा अनपेक्खेन १ Add: पुरिसस्सेव दोसो. २ अमतत्तळे. ३ विनासके. ४ सुखी.

·निब्बाननगरं पविसितव्यं । यथा च नरनारियो उक्कारभूमियं उच्चारपस्सावं कत्वा न तं उच्छङ्गेन वा आदाय दुस्सन्तेन वा बेठेवा गच्छन्ति, जिगुच्छमाना पन अनपेक्खा'व छड्डत्वा गच्छन्ति, एवं मयापि इमं पूतिकायं अनपेक्वेन छड्डेत्वा अमतं ( महा ) निब्बाननगरं पविसितुं वट्टति । यथा च नाविका नाम जज्जरं नावं अनपेक्खा छड्डत्वा गच्छन्ति, एवं अहम्पि इमं नवहि वणमुखेहि पग्घरन्तं कायं छड्डत्वा अनपेक्खो निब्बाननगरं पविसिस्सामि । यथा च पुरिसो नानारतनानि आदाय चोरेहि सद्धिं मग्गं गच्छन्तो अत्तनो रतननासभयेन ते छड्डत्वा खेमं मग्गं गण्हाति, एवं अयम्पि करजकायो रतनविलोपकचोरसदिसो। सचा'हं एस्थ तण्हं करिस्सामि अरियमग्गकु- सठधम्मरतनं मे नस्सिस्सति। तस्मा मया इमं चोरसदिसं कायं छड्दुत्वा निबाननगरं पविसितुं वट्टतीति । तेन वुत्त:- यथापि कुणपं पुरिसो कण्ठे बद्धं जिगुच्छियं । मोचयित्वान गच्छेय्य सुखी सेरी सयंवसी ॥ ३० ॥ तथेवे'वि'मं पूतिकायं नानाकुणपसञ्चयं । छड्डयित्वान गच्छेय्यं अनपेक्खो अनत्थिको ॥ ३१॥ यथा उच्चारठानम्हि करीसं नरनारियो। छड्डयित्वान गच्छन्ति अनपेक्खा अनस्थिका ॥ ३२ ॥ एवमेवा'हं इमं कायं नानाकुणपपूरितं । छड्डयित्वान गच्छिस्सं वच्चं कत्वा यथा कुटिं ॥ ३३ ॥ यथा पिं जज्जरं नावं पलुग्गं उदकगाहिनी । सामी छड्दुत्वा गच्छन्ति अनपेक्खा अनत्थिका ॥ ३४ ॥ एवमेव इमं कायं नवच्छिदं धुवस्सवं । छड्डयित्वान गच्छिस्सं जिण्णं नावं व सामिका ॥ ३५॥ १बन्धित्वा. २ रतन विलोपभयेन.

·८ यथा हि पुरिसो चोरेहि गच्छन्तो भण्डमादिय । भण्डच्छेदभयं दिस्या छडुयित्वान गच्छति ।। ३६ ॥ एवमेवं अयं कायो महाचोरसमो विय । पहायि'मं गमिस्सामि कुसलच्छेदना भया'ति ॥ ३७ ॥ ९. एवं सुमेधपण्डितो नानाविधाहि उपमाहि इमं नेक्खम्मुंपसंहितं अत्थं चिन्तेत्वा सकनिवेसने अपरिमितं भोगक्खन्धं हेट्ठा वुत्तनयेन कपण- द्धिकादीनं विस्सजेत्वा महादानं दत्वा वत्थुकामे च किलेसकामे च पहाय अमरनगरतो निक्वमित्वा एकको'व हिमवन्ते धम्मिकं नाम पब्बतं निस्साय अस्समं कल्वा तत्थ पण्णसालञ्च चङ्कमञ्चे मापेत्वा पञ्चहि नीवरणदोसेहि विवज्जितं ' एवं समाहिते चित्तेति आदिना नयेन वुत्तेहि अहहि कारणगुणेहि समुपेतं अभिञासङ्खतं बलं आहरितुं तस्मि अस्समपदे नवदोससमन्नागतं साटकं पजहिचा द्वादसगुणसम- नागतं वाकचीवरं निवासेवा इसिपब्बज्जं पञ्बजि । एवं पब्बजित्वा अट्ठदोससमाकिण्णं तं पण्णसालं पहाय दसगुणसमन्नागतं रुक्खमूलं उपगन्त्वा सब्बं धनविकति पहाय पवत्तफलभोजनो हुत्वा निसजट्ठानचङ्कमवसेनेव पधानं पदहन्तो सत्ताहब्भन्तरे येव अदृन्नं समापत्तीनं पश्चन्नश्च अभिञानं लाभी अहोसि । एवं तं यथापत्थितं अभिभाबलं पापुणि । तेन वुत्त:- एवाह चिन्तयित्वान नेककोटिसतं धनं । नाथा'नाथानं दत्वान हिमवन्तं उपागर्मि ॥ ३८ ॥ १ नेक्खम्मुपायसहितं. २ Add : अत्तनो पुजबलेन. ३ वाकचीरं. ४ B. has the following in addition 'अट्ठदोससमाकिणं'ति आदिना नयेन वुत्तेहि अट्ठहि दोसेहि समाकिण्णं ।

·....... हिमवन्तस्स अविदूरे धम्मिको नाम पब्बतो। अस्समो सुकतो मय्हं पण्णसाला सुमापिता ॥ ३९ ।। चङ्कम तत्थ मापेसि पञ्चदोसविवजितं । अट्ठगुणसमुपेतं अभिबलमाहरिं ॥ ४०॥ साटकं पजहिं तत्थ नवदोसमुपागतं । वाकचीरं निवासेसि द्वादसगुणमुपागतं ।। ४१ ॥ अट्ठदोससमाकिण्णं पजहिं पण्णसालकं । उपागर्मि रुक्खमूलं गुणे दसहु'पागतं ॥ ४२ ॥ वापितं रोपितं धनं पजहिं निरवसेसतो। अनेकगुणसम्पन्नं पवत्तफलमादियिं ॥ ४३ ॥... तत्थप्पधानं पदहिं निसज्जट्ठानचङ्कमे । अन्भन्तरम्हि सत्ताहे अभिबल पापुणिति ॥ ४४ ॥ १०. इमाय पन पाळिया सुमेधपण्डितेन अस्समपण्णसालाचङ्कमा सहत्था मापिता विय वुत्ता । अयं पने'त्य अत्थो । महासत्तो हिमवन्तं अज्झोगा- हेत्वा · अज धम्मिकं पञ्चतं पविसिस्सती'ति दिखा सक्को विस्सकम्मदे- वपुत्तं आमन्तेवा आह:-'तात, अयं सुमेधपण्डितो पब्बजिस्सामी'ति निक्खन्तो। एतस्स वसनट्ठानं मापेही ति । सो तस्स वचनं सम्पटिच्छित्वा रमणीयं अस्समं सुगुत्तं पण्णसालं मनोरमं चङ्कमञ्च मापेसि । भगवा पन तदा अत्तनो पुआनुभावेन निप्फनं तं अस्समपदं सन्धाय सारिपुत्तं तस्मि धम्मिकपब्बते:- अस्समो सुकतो महं पण्णसाला सुमापिता । चङ्कमं तत्थ मापेसि पञ्चदोसविवजितंति ॥ ४५ ॥ आह ·११. तत्य सुकतो मय्हंति सुकतो मया। पण्णसाला सुमापिता 'ति पण्णच्छदनसाला'पि मे सुमापिता अहोसि । पञ्चदोसविवजितंति पश्चि'मे चङ्कमदोसा नाम, थद्धविसमता, अन्तोरुक्खता, गहनच्छन्नता, अतिसम्बाधता, अतिविसालता'ति । थद्धविसमभूमिभागरिम हि चङ्कमे चङ्कमन्तस्स पादा रुज्जन्ति, फोटा उट्टहन्ति, चित्तं एकागतं न लभति, कम्मट्टानं न सम्पज्जति मुदुसमतले पन फासु विहारमागम्म कम्मट्टानं सम्पज्जति, तस्मा थद्धविसमभूमिभागता एको दोसोति वेदितब्बो । चङ्कमस्स अन्तो वा मझे वा कोटियं वा रुक्खे सति पमादमागम्म चकमन्तस्स नलाटं वा सीसं वा पटिहञ्जती'ति, अन्तोरुक्खता दुतीयो दोसो। तिणलतादिगहनच्छन्ने चङ्कमे चङ्कमन्तो अन्धकारवेलायं उरगादिके पाणे अक्कमित्वा वा मारेति तेहि वा दट्ठो दुक्खं आपज्जतीति, गहनच्छन्नता ततीयो दोसो । अतिसम्बाधे चङ्कमे ओयामतो रतनिके वा अड्डरतनिके वा चङ्कमे चकमन्तस्स परिच्छेदे पक्ख- लित्वा नखा'पि अङ्गुलियो'पि भिज्जन्तीति अतिसम्बाधता चतुत्थो दोसो। अतिविसाले चङ्कमे चङ्कमन्तस्स चित्तं विधावति, एकग्गतं न लभती'ति, अतिविसालता पञ्चमो दोसो। पुथुलतो पन दियडरतनं द्वीसु पस्सेसु रतनमत्तं अनुचङ्कमनं दीघतो सहिहत्थं मुदुतलं समविप्प- किण्णवालकं चङ्कमनं वट्टति। चेतियगिरिम्हि दीपप्पसादकमहिन्दथेरस्स चङ्कमनं तादिसं अहोसि । तेना'ह:--'चङ्कम तत्थ मापेसिं पञ्चदोसविव- जितं'ति । अहगुणसमुपेतं'ति अहि समणसुखेहि उपेतं । अहि'मानि समणसुखानि नाम । धनधअपरिग्गहा'भावो, अनवजपिण्डपातपरियेसन- भावो, निबुतपिण्डपातभुञ्जनभावो, रडं पीछेत्वा धनसारं वा सीसकहापणा- १ विपज्जति. २ वित्थारतो.

·दीनि वा गण्हन्तेसु राजकुलेसु रट्ट (पीळन) किलेसाभावो, उपकरणेसु निच्छन्दरागभावो, चोरविलोपे निभयभावो, राजराजमहामत्तेहि असंसहभावो, चत्सु दिसासु अप्पटिहतभावो'ति। इदं वुत्तं होतिः -~-यथा तस्मिं अस्समे वसन्तेन सक्का होन्ति इमानि अट्टमुखानि विन्दितुं, एवं अट्टगुणसमुपेतं तं अस्सम मापेसिति । अभिज्ञाबलमाहरि ति-पच्छा तस्मि अस्समे वसन्तो कसिणपरिकम्मं कत्वा अभिज्ञानञ्च समापत्तीनञ्च उप्पादनत्थाय अनिच्चतो दुक्खतो विपस्सनं आरभित्वा थामप्पत्तं विपस्सनाबलं आहरिं । यथा तस्मि वसन्ते तं बलमाहरितुं सक्कोमि, एवं तं अस्समं मापेसिति अथो। १२. साटकं पजहिं तत्थ नवदोसमुपागतंति एत्था'यं अनुपु- ब्बिकथा । तदा किर कुटिलेणचङ्कमादिपटिमण्डितं पुष्पगफल्पगरुक्ख- सञ्छन्नं रमणीयं मधुरसलिलासयं अपगतवाळमिगर्भिसनकसकुणं पविवेक- क्खमं अस्सम मापेत्वा अलङ्कतचङ्कमस्स उभोसु अन्तेसु आलम्बनफलकं सन्निधाय निसीदनत्थाय चङ्कमवेमञ्झे समतलं मुग्गवण्णसिलं मापेत्वा अन्तो- पण्णसालायं जटामण्डलवाकचीरतिदण्डकुण्डिकादि भेदे तापसपरिक्खारे, मण्डपे पानीयघट-पानीयसङ्ख-पानीयसरावानि अग्गिसालायं अङ्गारकपल- दारुआदीनीति एवं यं यं पब्बजितानमुपकाराय संवत्तति, तं तं सबं मापेवा पण्णसालाभित्तियं, 'ये केचि पब्बजितुकामा इमे परिक्खारे गहेत्वा पञ्चजन्तूति अक्खरानि छिन्दित्वा देवलोकमेव गते विस्सकम्मे देवपुत्ते सुमेधपण्डितो हिमवन्तपब्बतपादे गिरिकन्दरानुसारेन अत्तनो निवासानुरूपं फासुकट्ठानं ओलोकेन्तो नदीनिवत्तने विस्सकम्मनिम्मितं सक्कदत्तियं रमणीयं अस्समं दिस्वा चङ्कमनकोटिं गन्त्वा पदवलञ्जम'पस्सन्तो 'धुवं पब्बजिता धुरगामे भिक्खं परियेसित्वा किलन्तरूपा आगन्त्वा पण्णसालं पविसित्वा निसिन्ना १. B. adds: तस्स अभिजत्थाय विपस्सनाबलस्स अनुच्छविकं कत्वा.

·૨૨. भविस्सन्ती'ति चिन्तेल्वा थोकं आगमेत्वा 'अति विय चिरायन्ति जानिस्सामीति पण्णसालकुटिद्वारं विवरित्वा अन्तो पविसित्वा इतो चि'तो च ओलोकेन्तो महाभित्तियं अक्खरानि वाचेत्वा मय्हं कप्पियपरिक्खारा एते, इमे गहेत्वा पञ्बजिस्सामी'ति अत्तनो निवत्थपारुतं साटकयुगं पजाहिं । तेना'ह:--'साटकं पजहिं तत्था'ति । ' एवं पविट्ठो अहं सारिपुत्त तरसं पण्णसालायं साटकं पजहिं' । नवदोसमुपागतंति साटकं पजहन्तो नवदोसे दिस्वा पजहिं'ति दीपेति । तापसपब्बज्जं पब्बजितानं हि साटकस्मि नवदोसा उपट्टहन्ति । महन्धभावो एको दोसो, परपटिबद्धताय उप्पज्जनभावो एको; परिभोगेन लहुं किलिस्सनभावो एको, किलिडे च धोवित बो च रजितब्बो च होति; परिभोगेन जीरणभावो एको, जिण्णस्स हि तुन्नं वा अग्गलदानं वा कातव्वं होति; पुन परियेसनाय दुरभिसम्भवभावो एको; तापसपबजाय असारुप्प- भावो एको; पञ्चत्थिकानं साधारणभावो एको, यथा हि तं पञ्चत्थिका न गण्हन्ति तथा गोपेतब्बं होत; परिभुञ्जन्तस्स विभूसनहानभावो एको; गहेत्वा चरन्तस्स खन्धभारमहिच्छभावो एको'ति । १३. वाकचीरं निवासेसिं'ति:-'तदा'हं सारिपुत्त इमे नवदोसे दिस्वा साटकं पहाय वाकचीरं निवासेसि; मुञ्चतिणं हीरहीरं कत्वा गन्थेत्वा कतवाकचीरं निवासनपारुपनत्थाय आदियि'ति अत्थो। द्वादसगुणमुपागतंति द्वादसहि आनिसंसेहि समन्नागतं । वाकचीरस्मि हि द्वादसानिसंसा । 'अप्पग्धं सुन्दरं कप्पियंति अयं ताव एको आनिसंसो, सहत्था कातुं सक्का ति अयं दुतीयो, परिभोगेन सणिकं किलिस्सति धोवियमाने पि पपञ्चो नत्थी'ति अयं ततीयो, परिभोगेन जिण्णे'पि सिब्बितब्बाभावो चतुत्यो, पुन परियेसन्तस्स सुखेन करणभावो पञ्चमो, तापसपब्वजाय सारुप्पभावो छहो, पञ्चत्थिकानं पटिरूपभोगाभावो सत्तमो, परिभुञ्जन्तस्स विभूसन- द्वानाभावो अहमो, धारणसलहुकभावो नवमो, चीवरपच्चये अप्पिच्छभावो ·१३ दसमो, वाकुप्पत्तिया धम्मिकअनवजभावो एकादसमो, वाकचीरे नटे'पि अनपेक्खभावो द्वादसमोति। १४. अहदोससमाकिण्णं पजहिं पण्णसालकं'ति कथं पजहि । सो किर वरसाटकयुगं ओमुश्चित्वा चीवरवंसे लग्गितं अनोजपुप्फदामसदिसं रत्तं वाकचीरं गहेत्वा निवासेत्वा तस्सु'परि अपरं सुवण्णवण्णं वाकचीरं परिदहित्वा पुन्नागपुप्फसन्थरसदिसं सखुरं अजिनचम्म एकंसं कत्वा जटा- मण्डलं पटिमुश्चित्वा चूळाय सद्धिं निच्चलभावकरणथं सारसूचि पवेसेत्वा मुत्ताजालसदिसाय सिक्काय पवालवण्णं कुण्डिकं ओदहित्वा तीमु ठानेसु वकं काजमा'दाय एकिस्सा काजकोटिया कुण्डिकं एकिस्सा अङ्कुसपच्छिति- दण्डकादीनि ओलम्बेत्वा खारिभारं अंसे कत्वा दक्खिणेन हत्थेन कत्तरदण्ड गहेत्वा पण्णसालतो निक्खमित्वा सहिहत्थमहाचङ्कमे अपरापरं चकमन्तो अत्तनो वेसं ओलोकेवा 'मय्हं मनोरथो मत्थकं पत्तो, सोभति वत मे पब्बज्जा, बुद्धोदीहि सब्बेहि वीरपुरिसेहि वण्णिता थोमिता अयं पब्बज्जा नाम; पहीनं मे गिहिबन्धनं निक्वन्तो स्मि नेक्खम्मं, लद्धा मे उत्तमपञ्चज्जा, करिस्सामि समणधम्मं, लभिस्सामि मग्गफलसुखं'ति' उस्साहजातो खारिकाजं ओतारेत्वा चङ्कमवेमझे मुग्गवण्णसिलापट्ट सुवण्णपटिमा विय निसिन्नो दिवसभागं वीतिनामेत्वा सायण्हसमयं पण्णसालं पविसित्वा बिदलमञ्चकपस्से कद्वत्थरि- काय निपन्नो सरीरं उतुं गाहापेत्वा वलबपच्चूसे पबुज्झित्वा अत्तनो आगमनं आवजेसि:--'अहं घरावासे आदीनवं दिवा अमितभोगं अनन्तं यसं पहाय अरचं पविसित्वा नेक्वम्मगवेसको हुत्वा पब्बजितो, इतो दानि पहाय पमादचारं चरितुं न वट्टति, पविवेकं हि पहाय विचरन्तं मिच्छावितक्कम- क्खिका खादन्ति, इदानि मया विवेकमनुब्रूहेतुं वट्टति, अहं हि घरावासं पळिबोधतो दिस्वा निक्खन्तो, अयं च मनापा पण्णसाला, बेलुवपक्कवण्ण- १ ओलग्गेत्वा. २ B. reads thus: बुद्धपञ्चेकबुद्धादीहि. ३ विरळ. for बिदल.

·परिभण्डकता भूमि, रजतवण्णा सेतभित्तियो, कपोतपादवण्णं पण्णच्छदनं, विचित्तत्थरणवण्णो बिदेलमञ्चको, निवासफासुकं वसनट्ठानं, न एत्तो अतिरेकतरा विय मे गेहसम्पदा पायतीति पण्णसालाय दोसे विचिनन्तो अट्ट दोसे पस्सि। पण्णसालापरिभोगस्मिं हि अह आदीनवा । महासमारम्भेन दब्बसम्भारे समोधानेत्वा करणपरियेसनभावो एको आदी- नवो; तिणपण्णमत्तिकासु पतितासु तास पुनप्पुन ठपेतब्बताय निबद्धजग्गन- भावो दुतीयो; सेनासनं नाम महल्लुकस्स पापुणाति अवेलाय बुढापियमानस्स चित्तेकग्गता न होती ति उद्यापनियभावो ततीयो; सीतुण्हपटिघातेन कायरस सुखुमालकरणभावो चतुत्थो; गेहं पविठून यं किञ्चि पापं सक्का कातुति गरहपटिच्छादनभावो पञ्चमो; महंति परिग्गहकरणभावो छहो; गेहस्स अस्थिभावो नामे'स दुतियकवासोति सत्तमो; ऊकामङ्कुणधरगोलिकादीनं साधारणताय बहुसाधारणभावो अहमो। इति इमे अट्ठ आदीनवे दिस्वा महासत्तो पण्णसालं पजहि । तेना'ह:--'अट्ठदोससमाकिण्णं पजहिं पण्णसालकं'ति १५. उपागमिं रुक्खमूलं गुणे दसहु'पागते'ति । छन्नं पटिक्खिपित्वा दसहि गुणहि उपेतं रुक्खमूलं उपगतो स्मीति वदति । तत्रि मे दसगुणा । अप्पसमारम्भता एको गुणो; उपगमनमत्तकमेव हि तत्थ होती'ति अप्पज- गनता दुतीयो; तं हि सम्मट्टम्पि असम्मट्टम्पि परिभोगफासुकं होति येव, अनुट्ठापनीयभावो ततीयो; गरहं न पटिच्छादेति, तत्थ हि पापं करोन्तो लज्जतीति गरहाय अपटिच्छन्नभावो चतुत्थो; अब्भोकासवासो विय कायं न सन्थम्भेती'ति, कायस्स असन्थम्भनभावो पञ्चमो; परिग्गहकरणाभावो छहो; गेहालयपटिक्खेपो सत्तमो; बहुसाधारणगेहो विय पटिजग्गिस्सामि नं निक्खमथाति नीहरणकाभावो अहमो; वसन्तस्स सप्पीतिकभावो नवमो; १ विरळ for बिदल. २ परिग्गहभावो.

·रुक्खमूलसेनासनस्स गतागतद्वाने सुलभताय अनपेक्खभावो दसमोति इमे दसगुणे दिस्वा रक्खमूलं उपगतोस्मीति वदति । १६. इमानि एत्तकानि कारणानि सलक्खेवा महासत्तो पुनदिवसे भिक्खाय गामं पाविसि । अस्स सम्पत्तगामे मनुस्सा महन्तेन उस्साहेन भिक्खं अदंसु । सो भत्तकिञ्चं निहापेत्वा अस्समं आगम्म निसीदि । निसी- दित्वा चिन्तेसिः--'ना'हं आहारं न लभामीति पञ्बजितो सिनिद्धाहारो नामेस मानमदपुरिसमदे बड्डेति, आहारमूलकस्स च दुक्खस्स अन्तो नत्थि । यन्नूना'हं वापितरोपितधञ्जनिब्बत्तं आहारं पजहित्वा पवत्तफलभोजनो भवेय्यति । सो ततो पहाय तथा कवा घटेन्तो वायमन्तो सत्ताहब्भन्तरे येव असमापत्तियो पञ्च च अभिचा निबत्तेसि । तेन वुत्त:- वापितं रोपितं धनं पजहिं निरवसेसतो । अनेकगुणसम्पन्नं पवत्तफलमा' दियिं ॥ ४६॥... तत्थप्पधानं पदहि निसजहानचङ्कमे । अब्भन्तरम्हि सत्ताहे अभिज्ञाबल पापुणिति ॥ ४७ ॥ १७. एवं अभिचाबलं पत्वा सुमेधतापसे समापत्तिसुखेन वीतिनामेन्ते दीपङ्करो नाम सत्था उदपादि । तस्स पटिसन्धिजातिबोधिधम्मचक्कपवत्त- नेसु सकलापि दससहस्सी लोकधातु सङ्कम्पि सम्पकम्पि सम्प- वेधि, महाविरवं विरवि, द्वत्तिसपुब्बनिमित्तानि पातुरहेमुं । सुमेधतापसो समापत्तिसुखेन वीतिनामेन्तो नेव तं सद्दम'स्सोसि, न तानि निमित्तानि अद्दस । तेन वुत्त:-- एवं मे सिद्धिपत्तरस वसीभूतस्स सासने । दीपङ्करो नाम जिनो उप्पजि लोकनायको ।। ४८॥

·उप्पज्जन्ते च जायन्ते बुज्झन्ते धम्मदेसने ।
चतुरो निमित्ते ना'दसि झानरतिसमप्पितो ति ॥४९॥
१८. तस्मिं काले दीपङ्करदसबलो चतूहि खीणासवसतसहस्सेहि परि-
वुतो अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो रम्मं नाम नगरं पत्वा सुदस्सनमहा-
विहारे पटिवसति । रम्मनगरवासिनो 'दीपङ्करो किर समणिस्सरो परमा-
भिसम्बोधिं पत्वा पवत्तवरधम्मचको अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो रम्मन-
गरं पत्वा सुदस्सनमहाविहारे पटिवसतीति सुत्वा सप्पिनवनीतादीनि चेव
भेसज्जानि वत्थच्छादनानि च गाहापेत्वा गन्धमालादिहत्था येन बुद्धो येन
धम्मो येन सङ्घो तन्निन्ना तप्पोणा तप्पभारा हुत्वा सत्थारं उपसङ्कमित्वा
वन्दित्वा मालागन्धादीहि पूजेत्वा एकमन्तं निसिन्ना धम्मदेसनं सुत्वा
स्वातनाय निमन्तेत्वा उडाया'सना पक्कमिसु । ते पुनदिवसे महादानं सज्जेत्वा
नगरं अलङ्करित्या दसबलस्स आगमनमग्गं अलङ्करोन्ता उदकभिन्नहानेसु
पंसुं पक्खिपित्वा समं भूमितलं कत्वा रजतपट्टवण्णं वालुकमा किरन्ति,
लाजानि चेव पुप्फानि च विकिरन्ति, नानाविरागेहि क्थेहि धजपताके
उस्सापेन्ति, कदलियो चेव पुण्णघटपन्तियो च पतिद्वापन्ति । तस्मि काले
सुमेधतापसो अत्तनो अस्समपदा उग्गन्त्वा तेसं मनुस्सानं उपरिभागे
आकासेन गन्छन्तो ते हतुढे मनुस्से दिखा 'किन्नु खो कारणं ति आकासतो
ओरुय्ह एकमन्तं ठितो मनुस्से पुच्छि ‘अम्भो कस्स तुम्हे इमं मग्गं
अलङ्करोथा'ति । तेन वुत्त:--
पञ्चन्तदेसविसये निमन्तेत्वा तथागतं ।
तस्स आगमनं मग्गं सोधेन्ति तुट्ठमानसा ॥ ५० ॥
अहं तेन समयेन निक्खमित्वा सकस्समा ।
धुनन्तो वाकचीरानि गच्छामि अम्बरे तदा ॥ ५१ ॥

·, वेदजातं जनं दिस्वा तुट्ठहढे पमोदितं । ओरोहित्वान गगना मनुस्से पुच्छि तावदे ॥ ५२ ॥ तुहहहो पमुदितो वेदजातो महाजनो। कस्स सोधीयती मग्गो अञ्जसं वटुमायनं'ति ॥ ५३ ॥ १९. मनुस्सा आहंसुः—'भन्ते सुमेध, न त्वं जानासि दीपङ्करदसबलो सम्मासम्बोधि पत्वा पवत्तवरधम्मचक्को चारिकं चरमानो अम्हाकं नगरं पत्वा सुदस्सनमहाविहारे पटिवसति । मयं नं भगवन्तं निमन्तयिम्ह । तस्से'तं बुद्धस्स भगवतो आगमनमग्गं अलङ्करोमा'ति। सुमेधतापसो चिन्तेसिः- 'बुद्धोति खो घोसमत्त'म्पि लोके दुलुभं, पगेव बुद्धप्पादो। मया'पि इमेहि मनुस्सेहि सद्धि दसबलस्स मग्गं अलङ्करितुं वट्टतीति । सो ते मनुस्से आह:- सचे भो तुम्हे एतं मग्गं बुद्धस्स अलङ्करोथ मय्हम्पि एकं ओकासं देथ । अहम्पि तुम्हेहि सद्धिं मग्गं अलङ्करिस्सामीति' । ते 'साधू'ति' सम्पटिच्छित्वा 'सुमेधतापसो इद्विमाति जानन्ता उदकभिन्नोकासं सलक्खेवा 'त्वं इमं ठानं अलङ्करोही'ति' अदंसु। सुमेधो बुद्धारम्मणं पीतिं गहेत्वा चिन्तेसिः- 'अहं इमं ओकासं इद्धिया अलङ्करितुं पहोमि; एवं अलङ्कतो पन में ने परितोसेस्सति। अञ्ज मया कायवेय्यावच्चं कातुं वट्टती'ति पंसुं आहरित्वा तस्मिं पदेसे पक्खिपि। तस्स तस्मिं पदेसे अनलङ्कते येव दीपङ्करो दसवलो महानुभावानं छळभिञानं खीणासवानं चतूहि सतसहस्सेहि परिवुतो देवतासु दिब्बमालागन्धादीहि पूजयन्तीसु दिब्बसङ्गीतेसु पवत्तन्तेसु मनुस्सेसु मानुसकगन्धेहि चेव मालादीहि च पूजयन्तेसु अनन्ताय बुद्धलीळ्हाय मनोसिलातले विजम्भमानो सीहो विय तं अलङ्कतपटियत्तमन्गं पटिपजि । सुमेधतापसो अक्खीनि उम्मीलेत्वा अलङ्कतमग्गेन आगच्छन्तस्स दसबलस्स १ मग्गं. २ मम मनं. ३ तरुणसीहो. २

·द्वत्तिसमहापुरिसलक्षणपटिमण्डितं असीतिया अनुब्यञ्जनेहि अनुब्यञ्जितं,
व्यामप्पभाय सम्परिवारितं, मणिवण्णगगनतले नानप्पकारविज्जुलता विय
आवेळावेळभूता चेव युगलयुगलभूता च छब्बण्णधनबुद्धरस्मियो विस्सज्जेन्तं
रूपग्गपत्तं अत्तभावं ओलोकेत्वा 'अज मया दसबलस्स जीवितपरिच्चागं
कातुं वट्टति, मा भगवा कललम'क्कमि, मणिफलकसेतुं पन अक्कमन्तो विय
सद्धिं चतूहि खीणासबसतसहस्सेहि मम पिढेि मद्दमानो गच्छन्तु; तं मे
भविस्सति दीघरत्तं हिताय सुखाया'ति' केसे मोचेत्वा अजिनजटावाक-
चीरानि काळवण्णे कलले पत्यरित्वा मणिफलकसेतु विय कललपिढे निपज्जि ।
तेन वुत्त:-
-
ते मे पुट्ठा व्याकरिसु बुद्धो लोके अनुत्तरो।
दीपङ्करो नाम जिनो उप्पजि लोकनायको ॥५४ ।।
तस्स सोधीयती मग्गं अञ्जसं वटुमायनं ।
बुद्धोति मम सुत्वान पीति उप्पजि तावदे ॥ ५५ ॥
'बुद्धो बुद्धोति कथयन्तो सोमनस्सं पवेदयि ।
तत्थ ठत्वा विचिन्तेसिं तुट्ठो संविग्गमानसो ॥५६॥
इध बीजानि रोपिस्सं खणो वे मा उपच्चगा।
यदि बुद्धस्स सोधेथ एकोकासं ददाथ मे ॥ ५७ ॥
अहम्पि सोधयिस्सामि अञ्जसं वटुमायनं ।
अदंसु ते ममो'कासं सोधेतुं अञ्जसं तदा ॥ ५८ ॥
'बुद्धो बुद्धोति चिन्तेन्तो मग्गं सोधेम'हं तदा ।
अनिहिते ममोकासे दीपङ्करो महामुनि ॥ ५९॥
चतूहि सतसहस्सेहि छळभिनेहि तादिहि ।
खीणासवेहि विमलेहि पटिपजि अञ्जसं जिनो ॥६०॥

·१९ पच्चुग्गमना वत्तन्ति वजन्ति भेरियो बहू । आमोदिता नरमरू साधुकारं पवत्तयुं ॥६१॥ देवा मनुस्से पस्सन्ति मनुस्सा'पि च देवता । उभो पि ते पालिका अनुयन्ति तथागतं ॥ ६२॥ देवा दिब्बेहि तुरियेहि मनुस्सा मानुसकेहि च । उभो पि ते वजयन्ता अनुयन्ति तथागतं ।। ६३ ॥ दिब्बं मन्दारवं पुप्फ पदुमं पारिच्छत्तकं । दिसोदिसं ओकिरन्ति आकासेन गता मरू ॥ ६४ ॥ चम्पकं सलळं नीपं नागपुन्नागकेतकं । दिसोदिसं उक्खिपन्ति भूमितलगता नरा ॥६५॥ केसे मुञ्चित्वा'हं तत्थ वाकचीरश्च चम्मकं । कलले पत्थरित्वान अवकुज्जो निपज्ज'हं ॥ ६६ ॥ अक्कमित्वान मं बुद्धो सह सिस्सेहि गच्छतु । मा नं कलले अक्कमित्थो हिताय मे भविस्सती'ति ॥ ६७ ॥ २०. सो कललपिढे निपन्नको'व पुन अक्खीनि उम्मीलेवा दीपङ्करस्स दसबलस्स बुद्धसिरि सम्परसमानो एवं चिन्तेसिः-'सचा'हं इच्छेय्यं सबकिलेसे झापेवा सङ्घनवको हुत्वा रम्मनगरं पविसेय्यं; अतकवेसेन पन मे किलेसे झापेत्वा निब्बानपत्तिया किच्चं नत्थि, यन्नूना'हं दीपङ्करद- सबलो विय परमाभिसम्बोधि पत्वा धम्मनावं आरोपेत्वा महाजनं संसारसागरा उत्तारेत्वा पच्छा परिनिब्बायेय्यं, इदं मय्हं पटिरूपंति । ततो अधम्मे समोधानेत्वा बुद्धभावाय अभिनीहारं कत्वा निप्पजि । तेन वुत्तः १ आकासनभगता मरू.

·पुथुवियं निपन्नस्स एवं मे आसि चेतसो । इच्छमानो अहं अज्ज किलेसे झापये मम ॥ ६८ ॥ किं मे अज्ञातवेसेन धम्मं सच्छिकतेनि'ध । सब तं पापुणित्वा बुद्धो हेस्सं सदेवके ॥ ६९॥ किं मे एकेन तिण्णेन पुरिसेन थामदस्सिना । सब्बञ्जतं पापुणित्वा सन्तारेस्सं सदेवके ॥ ७० ॥ इमिना मे अधिकारेन कतेन पुरिसुत्तमे । सब तं पापुणित्वा तारेमि जनतं बहुं ॥ ७१ ॥ संसारसोतं छिन्दित्वा विद्धंसित्वा तयो भवे । धम्मनावं समारुयह सन्तारेस्सं सदेवकेति ॥ ७२ ।। २१. यस्मा पन बुद्धत्तं पत्थेन्तस्सः मनुस्सत्तं लिङ्गसम्पत्ति हेतु सत्थारदस्सनं । पञ्बजा गुणसम्पत्ति अधिकारो च छन्दता ॥ अधम्मसमोधाना अभिनीहारो समीझती'ति ॥ ७३ ॥ मनुस्सत्तभावस्मि येव हि ठत्वा बुद्धत्तं पत्थेन्तस्स पत्थना समिझति, नागस्स वा सुपण्णस्स वा देवताय वा पत्थना नो समिझति । मनुस्सत्तभा- वेपि पुरिसलिङ्गे ठितस्से'व पत्थना समिति, इत्थिया वा पण्डकनपुंसक- उभतोव्यञ्जनकानं वा नो समिज्झति । पुरिसस्सा'पि तस्मि अत्तभावे अरहत्त- प्पत्तिया हेतुसम्पन्नस्सेव पत्थना समिज्झति, नो इतरस्स । हेतुसम्पन्नस्सा'पि जीवमानकबुद्धस्सेव सन्तिके पत्थेन्तस्स पत्थना समिञ्झति, परिनिब्बुते बुद्धे चेतियसन्तिके वा बोधिमूले वा पत्थेन्तस्स न समिझति। बुद्धानं सन्तिके पत्थेन्तस्सा'पि पब्बजलिङ्गे ठितस्सेव समिझति नो गिहिलिङ्गे ठितस्स । १ पठवियं.

·२१ पब्बजितस्सा'पि पञ्चाभिञस्स अट्ठसमापत्तिलाभिनो येव समिज्झति, न इमाय गुणसम्पत्तिया विरहितस्स । गुणसम्पन्नेनापि येन अत्तनो जीवितं बुद्धानं परिञ्चत्तं होति तस्स इमिना अधिकारेन अधिकारसम्पन्नस्सेव समिज्झति, न इतरस्स । अधिकारसम्पन्नस्सा'पि यस्स बुद्धकारकधम्मानं अत्थाय महन्तो छन्दो च उस्साहो च वायामो च परियेहि च तस्सेव समिझति, न इतरस्स। तत्रि 'दं छन्दमहन्तताय ओपम्मं । सचे हि एवमस्सः----'यो सकलचक्कवाळगभं एकोदकीभूतं अत्तनो बाहुबलेन पतरित्वा पारं गन्तुं समत्थो सो बुद्धत्तं पापुणाति, यो वा पन सकलचक्वाळगब्भं वेळुगुम्बसञ्छन्नं वियूहित्वा महित्वा पदसा गच्छन्तो पारं गन्तुं समत्थो सो बुद्धत्तं पापुणाति, यो वा पन सकलचक्कवाळगभं सत्तियो आकोटेवा निरन्तरं सत्तिथलसमाकिण्णं पदसा अक्कममानो पारं गन्तुं समत्यो सो बुद्धत्तं पापुणाति, यो वा पन सकलचक्कवाळगभं वीतच्चिकङ्गारभरितं पादेहि मद्दमानो पारं गन्तुं समत्थो सो बुद्धत्तं पापुणाती'ति । यो एतेसु एकम्पि अत्तनो दुक्करं न मञति, 'अहं एतम्पि तरित्वा वा गन्त्वा वा पारं गहेस्सामीति एवं महन्तेन छन्देन च उस्साहेन च वायामेन च परियेहिया च समन्नागतो होति, तस्स पत्थना समिज्झति, न इतरस्स । सुमेधतापसो पन इमे अट्ठधम्मे समोधानेत्वा बुद्धभावाय अभिनीहारं कत्वा निपज्जि । २२. दीपङ्करो'पि भगवा आगन्त्वा सुमेधतापसस्स सीसभागे ठत्वा मणिसीहपञ्जरं उग्धाटेन्तो विय पञ्चवण्णप्पसादसम्पन्नानि अक्खीनि उम्मी- लेत्वा कललपिढे निपन्नं सुमेधतापसं दिस्वा 'अयं तापसो बुद्धत्ताय अभि- नीहारं कत्वा निपन्नो, समिज्झिस्सति नु खो इमस्स पत्थना, उदाहु नोति, अनागतं सत्राणं पेसेवा उपधारेन्तो 'इतो कप्पसतसहस्साधिकानि चत्तारि असलेय्यानि अतिक्कमित्वा गोतमो नाम बुद्धो भविस्सती'ति जत्वा ठितको'व परिसमझे व्याकासि:--'पस्सथ नो तुम्हे इमं उगतपं तापसंकुललपिढे ·निपन्नति' । ‘एवं भन्ते' । 'अयं बुद्धत्ताय अभिनीहारं कत्वा निपन्नो, समिज्झिस्सति इमस्स पत्थना । इतो कप्पसतसहस्साधिकानं चतुन्नं असलेय्यानं मथके गोतमो नाम बुद्धो भविस्सति । तस्मि पनस्स अत्तभावे कपिलवत्यु नाम नगरं निवासो भविस्सति; माया नाम देवी माता; सुद्धोदनो नाम राजा पिता; अगसावको उपतिस्सो नाम थेरो, दुतियसावको कोलितो नाम; बुद्धुपट्ठाको आनन्दो नाम; अग्गसाविका खेमा नाम थेरी; दुतिय- साविका उप्पलवण्णा नाम थेरी भविस्सति। परिपक्काणो महाभिनिक्खमनं कत्वा महापधानं पदहित्वा निग्रोधमूले पायासं पटिग्गहेत्वा नेरञ्जराय तीरे परिभुञ्जित्वा बोधिमण्डं आरुय्ह अस्सत्थरुक्खमूले अभिसम्बुज्झिस्सती'ति । तेन वुत्त:- - दीपङ्करो लोकविदू आहुतीनं पटिग्गहो। उस्सीसके मं ठत्वान इदं वचनम'ब्रवी ॥ ७४ ॥ पस्सथ इमं तापसं जटिलं उगतापनं । अपरिमेय्ये इतो कप्पे बुद्धो लोके भविस्सति ॥ ७५ ॥ अहो कपिलव्हया रम्मा निक्वमित्वा तथागतो। पधानं पदहित्वान कवा दुक्करकारियं ॥ ७६ ॥ अजपालरुक्खमूले निसीदित्वा तथागतो। तत्थ पायासं पग्गव्ह नेरञ्जरमुपेहिति ॥ ७७॥ नेरञ्जराय तीरे पायासं आदाय सो जिनो। पटियत्तवरमग्गेन दोधिमूलं हि एहिति ।। ७८ ॥ ततो पदक्खिणं कत्वा बोधिमण्डं अनुत्तरो। अस्सत्थक्खमूलम्हि बुझिस्सति महायसो ॥ ७९ ॥ १ उस्सीसग्गे. २ महावीरो.

·२३ इमस्स जनिका माता माया नाम भविस्सति । पिता सुद्धोदनो नाम अयं हेस्सति गोतमो ॥ ८०॥ अनासवा वीतरागा सन्तचित्ता समाहिता। कोलितो उपतिस्सो च अग्गा हेस्सन्ति सावका ॥ ८१ ॥ आनन्दो नामुपट्ठाको उपहिस्सति'मं जिनं । खेमा उप्पलवण्णा च अग्गा हेस्सन्ति साविका ॥ ८२॥ अनासवा वीतरागा सन्तचित्ता समाहिता। बोधि तस्स भगवतो अस्सथोति पवुच्चतीति ॥ ८३ ॥ । २३. सुमेधतापसो 'मय्हं किर पत्थना समिज्झिस्सती'ति सोमनस्सप्पत्तो अहोसि। महाजनो दीपङ्करदसबलस्स वचनं सुत्वा 'सुमेधतापसो किर बुद्धबीजं बुद्धङ्कुरो चाति हट्टतुट्ठो अहोसि। एवं चस्स अहोसिः- यथा नाम पुरिसो नदि तरन्तो उजुकेन तित्थेन उत्तरितुं असक्कोन्तो हेहा तित्थेन उत्तरति, एवमेव मयं दीपङ्करदसबलस्स सासने मग्गफलं अलभमाना अनागते यदा त्वं बुद्धो भविस्ससि, तदा तव सम्मुखा मग्गफलं सच्छिकातुं समत्था भवेय्यामा'ति पत्थनं टपर्यिसु। दीपङ्करदसबलोपि बोधिसत्तं पसंसित्वा अट्टहि पुप्फमुट्ठीहि पूजेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । ते'पि चतुसतसहस्ससङ्खा खीणासवा बोधिसत्तं गन्धेहि च मालाहि च पूजेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कर्मिसु । देवमनुस्सा पन तथेव पूजेत्वा वन्दित्वा पक्कन्ता। बोधिसत्तो सब्बेसं पटिकन्तकाले सयना वुट्ठाय 'पारमियो विचिनिस्सा- मी'ति' पुप्फरासिमथके पलङ्क आभुजित्वा निसीदि। एवं निसिन्ने बोधिसत्ते सकलदससहस्सचक्कवाळदेवता साधुकारं दत्वा 'अय्य सुमेधतापस, पोराणकबोधिसत्तानं पल्लवं आभुजित्वा पारमियो विचिनिस्सामा ति निसिनकाले यानि पुब्बनिमित्तानि पञ्चायन्ति, तानि सब्बानि पि अज .

·--
पातुभूतानि, निस्संसयेन त्वं बुद्धो भविस्ससि। मयमेतं जानाम । यस्से तानि
निमित्तानि पआयन्ति एकन्तेन सो बुद्धो होति । त्वं अत्तनो विरियं दळ्हं
कत्वा परगण्हा'ति बोधिसत्तं नानप्पकाराहि थुतीहि अभित्थुनिसु । तेन वुत्त:-
इदं सुत्वान वचनं असमस्स महेसिनो ।
आमोदिता नरमरू बुद्धबीज कुरो अयं ॥ ८४ ॥
उकुहिसदा वत्तन्ति अप्फोटेन्ति हसन्ति च ।
कतञ्जली नमस्सन्ति दससहस्सी सदेवका ॥ ८५ ॥
यदि'मस्स लोकनाथस्स विरज्झिस्साम सासनं ।
अनागतम्हि अद्धाने हेस्साम सम्मुखा इमं ॥ ८६ ॥
यथा मनुस्सा नदि तरन्ता पटितित्थं विरज्झिय ।
हेट्ठा तित्थं गहेत्वान उत्तरन्ति महानदि ॥ ८७ ।।
एवमेव मयं सब्बे यदि मुञ्चेमि'मं जिनं ।
अनागतम्हि अद्धाने हेस्साम सम्मुखा इमं ॥ ८८ ॥
दीपङ्करो लोकविदू आहुतीनं पटिग्गहो ।
मम कम्मं पकित्तेत्वा दक्खिणं पदमुद्धरि ॥ ८९ ॥
ये तत्था 'सुं जिनपुत्ता सब्बे पदक्षिणम'कंसु मं ।
नरा नागा च गन्धब्बा अभिवादेत्वान पक्कमुं ॥९०॥
दस्सनं मे अतिक्कन्ते ससचे लोकनायके ।
हट्ठो हटेन चित्तेन आसना वुढाहिं तदा ॥ ९१ ॥
सुखेन सुखितो होमि पामुजेन पमोदितो।
पीतिया च अभिस्सन्नो पल्लङ्क आभुजिं तदा ॥ ९२॥
पलकेन निसीदित्वा एवं चिन्तेस'हं तदा ।
वसीभूतो अहं झाने अभिञापारमिं गतो ॥ ९३ ॥

·२५
साहस्सिकम्हि लोकम्हि इसयो नत्यि मे समा ।
असमो इद्धिधम्मेसु अलभि ईदिसं सुखं ॥९४ ॥
पल्लङ्कानुजने मय्हं दससहस्साधिवासिनो।
महानादं पवत्तेसुं धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ९५ ॥
या पुब्बे बोधिसत्तानं पल्लङ्कवरमाभुजे ।
निमित्तानि पदिस्सन्ति तानि अज पदिस्सरे ॥ ९६ ॥
सीतं व्यपगतं होति उण्हश्च उपसम्मति ।
तानि अज पदिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥९७ ॥
दससहस्सीलोकधातु निसदा होति निराकुला ।
तानि अज पदिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ९८ ॥
महावाता न वायन्ति न सन्दन्ति सवन्तियो ।
तानि अज पदिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥९९॥
थलजो'दकजा पुप्फा सब्बे पुप्फन्ति तावदे
ते'प'ज पुफिता सम्बे धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १० ॥
लता वा यदि वा रुक्खा फलभारा होन्ति तावदे ।
ते'पज फलिता सब्बे धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १०१॥
आकासट्टा च भूम्मट्ठा रतना जोतन्ति तावदे ।
ते'प'ज रतना जोतन्ति भुवं बुद्धो भविस्ससि ॥१०२॥
मानुसका च दिब्बा च तुरिया वजन्ति तावदे ।
ते'प'ज्जु'भो अभिरवन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥१०३ ॥
विचित्तपुप्फा गगना अभिवस्सन्ति तावदे।
ते'प'ज पवस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १०४ ॥

·महासमुद्दो आभुजति दससहस्सी पकम्पति । ते'प'ज्जु'भो अभिरंवन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥१०५॥ निरये पि दससहस्से अग्गी निब्बन्ति तावदे । तेप'ज निबुता अग्गी धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १०६ ॥ विमलो होति सुरियो सब्बा दिस्सन्ति तारका । तेपज पदिस्सान्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥१०७॥ अनोवट्ठन उदकं महिया उब्भिजि तावदे । तं'पज्जु'भिजि महिया धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १०८ ॥ तारागणा विरोचन्ति नक्वत्ता गगनमण्डले । विसाखा चन्दिमायुत्ता धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १०९॥ बिलासया दरीसया निक्खमन्ति सकासया । ते'प'ज आसया छुद्धा धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११०॥ न होति अरति सत्तानं सन्तुट्ठा होन्ति तावदे । ते'प'ज सब्बे सन्तुट्ठा धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १११॥ रोगा तद्रूपसम्मन्ति जिघच्छा च विनस्सति । तानि अज्ज पदिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११२ ॥ रागो तदा तनू होति दोसो मोहोपि नस्सति । तेप'ज विगता सबे धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥११३॥ भयं तदा न भवति अज्ज'पे'तं पदिस्सति । तेन लिङ्गेन जानाम धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११४ ॥ रजो'नुद्धंसती उद्धं अज्ज पे'तं पदिस्सति । तेन लिङ्गेन जानाम ध्रुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११५॥ १ पदिस्सन्ति.

·अनिद्वगन्धो पक्कमति दिब्बगन्धो पवायति । तेन लिङ्गेन जानाम धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११६॥ सब्बे देवा पदिस्सन्ति ठपयित्वा अरूपिनो । ते'पज सब्बे दिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११७ ॥ यावता निरया नाम सब्बे दिस्सन्ति तावदे। ते'प'ज सब्बे दिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११८ ॥ कुड्डा कवाटा सेला च न होन्ता'वरणं तदा । आकासभूता ते'प'ज धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ ११९ ॥ चुती च उपपत्ती च खणे तस्मिं न विज्जति । तानि अज्ज पदिस्सन्ति धुवं बुद्धो भविस्ससि ॥ १२० ॥ दळ्हं पग्गण्ह विरियं मा निवत्त अभिक्कम । मयं'पेतं विजानाम धुवं बुद्धो भविस्ससी ति ॥ १२१ ।। २४. बोधिसत्तो दीपङ्करदसबलस्स च दससहस्सचक्कवाळदेवतानश्च वचनं सुत्वा भिय्योसोमत्ताय सञ्जातु'स्साहो हुत्वा चिन्तेसि:--'बुद्धा नाम अमो- घवचना, नत्थि बुद्धानं कथाय अअथत्तं । यथा हि आकासे खित्तलेड्डुस्स पतनं, जातस्स मरणं, अरुणे उग्गते सुरियस्सुट्ठानं, आसया निक्ख- न्तस्स सीहस्स सीहनादनदनं, गरुगभाय इत्थिया भारमोचनञ्च धुवं अवस्संम्भावि, एवमेव बुद्धानं वचनं नाम धुवं, अमोघं, अद्धा अहं बुद्धो भविस्सामी'ति। तेन वुत्त:- बुद्धस्स वचनं सुत्वा दससहस्सीन चू'भयं । तुहहहो पमुदितो एवं चिन्तेसहं तदा ॥ १२२ ॥ १ सोपज वायती गन्धो. २ Add धुवं.

·२८ अद्वेज्झवचना बुद्धा अमोघवचना जिना। वितथं नत्थि बुद्धानं धुवं बुद्धो भवामहं ॥ १२३ ॥ यथा खित्तं नभे लेड्डु धुवं पतति भूमियं । तथेव बुद्धसेट्ठानं वचनं धुवसस्सतं ॥ १२४ ॥ यथापि सबसत्तानं मरणं धुवसस्सतं । तथेव बुद्धसेढानं वचनं धुवसस्सतं ॥ १२५ ॥ यथा रत्तिक्खये पत्ते सुरियस्सुग्गमनं धुवं । तथेव बुद्धसेद्वानं वचनं धुवसस्सतं ॥ १२६ ॥ यथा निक्खन्तसयनस्स सीहस्स नदनं धुवं । तथेव बुद्धसेट्टानं वचनं धुवसस्सतं ॥ १२७ ॥ यथा आपन्नसत्तानं भारमो'रोपनं धुवं । तथैव बुद्धसेढानं वचनं धुवसस्सतंति ॥ १२८ ॥ २५. 'सो धुवा'हं बुद्धो भविस्सामी'ति' एवं कतसन्निद्वानो बुद्धकारके धम्मे उपधारेतुं कहं नु खो बुद्धकारकधम्मा, किं उद्धं, उदाहु अधो, दिसासु विदिसासूति अनुक्कमेन सकलं धम्मधातुं विचिनन्तो पोराण- कबोधिसत्तेहि आसेवितनिसेवितं पठमं दानपारमिं दिवा एवं अत्तानं ओवदि:--'सुमेधपण्डित त्वं इतो पट्टाय पठमं दानपारमिं पूरेय्यासि । यथा हि निक्कुज्जितो उदकुम्भो निस्सेसं कल्वा उदकं वमति येव न पच्चाहरति, एवमेव धनं वा यसं वा पुत्तं वा दारं वा अङ्गपञ्चङ्ग वा अनोलोकेवा सम्पत्तयाचकानं सब्वं इच्छिति'च्छितं निस्सेसं कवा ददमानो बोधिरुक्खमूले निसीदित्वा बुद्धो भविसस्सी'ति' पठमं दानपारमिं दळ्हं कत्वा अधिद्वासि । तेन वुत्तः ·२९ हन्द बुद्धकरे धम्मे विचिनामि इतो चि'तो। उद्धं अधो दसदिसा यावता धम्मधातुया ॥१२९॥ विचिनन्तो तदा दक्खिं पठम दानपारमिं । पुब्बकेहि महेसीहि अनुचिण्णं महापथं ॥ १३०॥ इमं वं पठमं ताव दळ्हं कत्वा समादिय । दानपारमितं गच्छ यदि बोधि पत्तुमिच्छसि ॥ १३१ ।। यथापि कुम्भो सम्पुण्णो यस्स कस्सचि अधो गतो'। वमते उदकं निस्सेसं न तत्थ परिरक्वति ॥ १३२॥ तथैव याचके दिस्वा हीनमु'क्कट्ठमज्झिमे । ददाहि दानं निस्सेसं कुम्भो विय अधो कतो'ति ॥ १३३ ॥ २६. अस्स न एत्तकेहे'व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरि'म्पि उपधारयतो दुतीयं सीलपारमिं दिस्वा एतदेहोसिः—'सुमेधपण्डित त्वं इतो पट्ठाय सीलपारमिम्पि पूरेय्यासि । यथा हि चमरीमिगो नाम जीवितम्पि अनोलोकेवा अत्तनो वालमेव रक्खति, एवं त्वम्पि इतो पट्ठाय जीवितम्पि अनोलोकेत्वा सीलमेव रक्खन्तो बुद्धो भविसस्सी'ति दुतीयं सीलपारमि दळ्हं कत्वा अधिहासि । तेन वुत्त:- न हे ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे अछे पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १३४ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि दुतीयं सीलपारमिं । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १३५ ॥ इमं त्वं दुतीयं ताव दळ्हं कत्वा समादिय । सीलपारमितं गच्छ यदि बोधि पत्तुमिच्छसि ॥ १३६ ॥ १ अधोकतो.

·३० - यथापि चमरी वालं किस्मिच्चि पटिलग्गितं । उपेति मरणं तत्थ न विकोपेति वालधिं ॥ १३७ ॥ तथेव चतूसु भूमीसु सीलानि परिपूरय । परिरक्ख सब्बदा सीलं चमरी विय वालधिति ॥ १३८ ॥ २७. अर्थस्स न एत्तकेहे व बुद्धकारकधम्मेहि भवितव्बंति उत्तरिम्पि उपधारयतो ततीयं नेक्सम्मपारमिं दिस्वा एतदहोसिः----'सुमेधपण्डित त्वं इतो पट्ठाय नेक्खम्मपारमिम्पि पूरेय्यासि । यथा हि चिरं बन्धनागारे वसमानो पुरिसो न तत्थ सिनेहं करोति, अथ खो उक्कण्ठितो येव अव- सितुकामो होति, एवमेव त्वम्पि सब्बभवे बन्धनागारसदिसे कत्वा सब्बभवेहि उक्कण्ठितो मुञ्चितुकामो हुत्वा नेक्खम्मा'भिमुखो'व होहि, एवं बुद्धो भविस्स- सीति ततीयं नेक्खम्मपारमिं दन्हं कत्वा अधिहासि । तेन वुत्त:- न हे'ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे । अपि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १३९ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि ततीयं नेक्वम्मपारमि । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १४०॥ इमं त्वं ततीयं ताव दळ्हं कत्या समादिय । नेक्खम्मे पारमिं गच्छ यदि बोधि पत्तुमिच्छसि ॥ १४१ ॥ यथा अन्दुघरे पुरिसो चिखुथो दुखदितो । न तत्थ रागं जनेति मुत्ति येव गवेसति ॥ १४२ ॥ तथेव त्वं सब्बभवे पस्स अन्दुघरं विय । नेक्खम्माभिमुखो होहि भवतो परिमुत्तियाति ॥ १४३ ॥ २८. अस्स न एत्तकेहे व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्प उपधारयतो चतुतिय पञापारमिं दिस्वा एतदहोसि:--'सुमेधपण्डित त्वं ·इतो पहाय पञ्ञापारमिम्पि पूरेय्यासि । हीनमज्झिमु'कडेसु किश्चि अवजेत्वा सब्बे पि पण्डिते उपसङ्कमित्वा पऽहं पुच्छेय्यासि । यथा हि पिण्डचारिको भिक्खु हीनादिकेसु कुलेसु किञ्चि अवज्जेत्वा पटिपाटिया पिण्डाय चरन्तो खिप्पं यापनं लभति, एवं त्वम्पि सब्बपण्डिते उपसङ्कमित्वा पञ्हं पुच्छन्तो बुद्धो भविस्ससी'ति' चतुत्थं पञापारमिं दळ्हं कत्वा अधिहासि। तेन वुत्त:- न हे'ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे । अछे पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १४४ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि चतुत्थं पञापारमि । पुम्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १४५॥ इमं त्वं चतुत्थं ताव दळ्हं कत्वा समादिय । पञ्चाय पारमिं गच्छ यदि बोधि पत्तुभिच्छसि ॥ १४६ ॥ यथा'पि भिक्खु भिक्खन्तो हीनमुक्कट्ठमज्झिमे । कुलानि न विवजेन्तो एवं लभति यापनं ॥ १४७॥ तथेव त्वं सबकालं परिपुच्छन्तो बुधं जनं । पाय पारमिं गत्वा सम्बोधि पापुणिस्ससी ति ॥१४८॥ २९. अथस्स न एत्तकेहे'व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो पञ्चमि विरियपारमिं दिस्वा एतदहोसि:--'सुमेधपण्डित त्वं इतो पहाय विरियपारमिम्पि पूरेय्यासि। यथा हि सीहो मिगराजा सबइ- रियापथेसु दळ्हविरियो होति, एवं त्वम्पि सब्बभवेसु सब्बइरियापथेसु दळ्हविरियो अनोलीनविरियो समानो बुद्धो भविस्ससी'ति पञ्चमि विरिय- पारमिं दळ्हं कल्वा अधिद्वासि । तेन वुत्तः-- । --- १ पञ्ञापारमितं.

·३२ न हे ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे। अञपि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १४९ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि पञ्चमि विरियपारमि । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १५०॥ इमं त्वं पश्चमि ताव दळ्हं कत्वा समादिय। विरियपारमितं गच्छ यदि बोधि पत्तुमिच्छसि ॥ १५१ ॥ यथापि सीहो मिगराजा निसज्जहानचङ्कमे । अलीनविरियो होति पग्गहीतमनो सदा ॥ १५२ ॥ तथेव त्वं सब्बभवे परगण्ह विरियं दळ्हं । विरियपारमितं गत्वा सम्बोधिं पापुणिस्ससी'ति ॥ १५३ ॥ ३०. अर्थस्स न एत्तकेहे व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो छह खन्तिपारमिं दिस्वा एतदहोसि:--'सुमेधपण्डित वं इतो पट्ठाय खन्तिपारमिम्पि पूरेय्यासि । सम्मानने पि अवमानने पि खमो'व भवे- य्यासि। यथापि पठवियं नाम सुचिम्पि पक्खिपन्ति असुचिम्पि, न तेन पठवी सिनेहं न पटिघं करोति, खमति सहति अधिवासेति, एवमेव त्वम्पि सम्माननावमानेसु खमो'व समानो बुद्धो भविस्ससी'ति छठं खन्तिपारमिं दळ्हं कत्वा अधिवासि । तेन वुत्त:- न हे'ते एत्तका येव बुद्धधम्मा अछे पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥१५४॥ विचिनन्तो तदा दक्खि छहामि खन्तिपारमिं । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १५५ ॥ इमं त्वं छट्टमि ताव दळ्हं कत्वा समादिय । तत्थ अद्वेज्झमनसो सम्बोधि पापुणिस्ससि ॥ १५६ ॥ भविस्सरे ।

·३३ यथा'पि पठवी नाम सुचिम्पि असुचिम्पि च । सब्बं सहति निक्खेपं न करोति पटिचं दयं ॥ १५७ ॥ तथेव त्वम्पि सब्बेसं सम्माना'वमानक्खमो। खन्तिपारमितं गत्वा सम्बोधि पाणिस्ससी'ति ॥ १५८ ॥ ३१. अर्थस्स न एत्तकेहे व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो सत्तमि सच्चपारमिं दिस्वा एतदहोसिः--'सुमेधपण्डित त्वं इतो पट्टाय सच्चपारमिम्पि पूरेय्यासि । असनिया मत्थके पतमानाय'पि धनादीनं अत्थाय छन्दादीनं वसेन सम्पजानमुसावादं नाम मा अभासि। यथापि ओसधितारका नाम सबउतू सु अत्तनो गमनवीथिं जहित्वा अआय वीथिया न गच्छति, सकवीथिया'व गच्छति, एवमेव त्वम्पि सच्चं पहाय मुसावादं नाम अकरोन्तो येव बुद्धो भविस्ससी'ति सत्तमि सञ्चपारमिं दळ्हं कत्वा अधिट्टासि । तेन वुत्तः न हे'ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे अछे पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १५९ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि सत्तमि सच्चपारमि । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १६०॥ इमं त्वं सत्तमि ताव दळ्हं कल्ला समादिय । तत्थ अद्वेझवचनो सम्बोधि पापुणिस्ससि ॥१६१॥ यथा'पि ओसधी नाम तुलाभूता सदेवके । समये उतुवस्से वा नातिकमति वीथितो ॥ १६२ ॥ तथेव त्वम्पि सच्चेसु मा वोक्कमसि वीथितो । सच्चपारमितं गत्वा सम्बोधि पापुणिस्ससी'ति ।। १६३ ॥ ३ ·३२. अस्स न एत्तकेहे'व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो अहमं अधिहानपारमिं दिस्वा एतदहोसि:---- सुमेधपण्डित त्वं इतो पडाय अधिद्वानपारमिम्पि पूरेय्यासि । यं अधिट्टासि तस्मिं अधिट्ठाने निच्चलो भवेय्यासि । यथा हि पब्बतो नाम सब्बासु दिसासु वाते पहरन्ते'पि न कम्पति न चलति, अत्तनो ठाने येव तिद्वति, एवमेव त्वम्पि अत्तनो अधिद्वाने निश्चलो होन्तो'व बुद्धो भविस्ससी'ति अट्ठमं अधिट्ठानपारमिं दहं कत्वा अधिट्टासि । तेन वुत्त:---- न हे ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे। अछे पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥१६४ ॥ विचिनन्तो तदा दक्खि अहम अधिट्टानपारमिं । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥१६५ ॥ इमं त्वं अट्ठमं ताव दळ्हं कत्वा समादिय । तत्य त्वं अचलो हुत्वा सम्बोधिं पापुणिस्ससि ॥ १६६ ।। यथापि पब्बतो सेलो अचलो सुप्पतिहितो । न कम्पति भुसवातेहि सकट्ठाने व तिट्टति ॥ १६७ ।। तथे'च लम्पि अधिद्याने सब्बदा अचलो भव । अधिद्वानपारमिं गन्त्वा सम्बोधिं पापुणिस्ससी'ति ॥ १६८ ॥ ३३. अर्थ'स्स न एत्तकेहे व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो नवमं मेत्तापारमिं दिस्वा एतदहोसिः-- 'सुमेधपण्डित त्वं इतो पट्टाय मेत्तापारमिम्पि पूरेय्यासि। हितेसुपि अहितेमु'पि एकचित्तो भवे- य्यासि। यथापि उदकं नाम पापजनस्सपि कल्याणजनस्सपि सीतभावं एकसदिसं कत्वा फरति, एवमेव त्वम्पि सब्बसत्तेसु मेत्तचित्तेन एकचित्तो'व होन्तो बुद्धो भविस्ससी'ति नवमि मेत्तापारमि दळ्हं कत्वा अघिद्वासि । तेन वुत्तः ·३५ न हे ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे । अञपि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १६९॥ विचिनन्तो तदा दक्खि नवमं मेत्तापारमि । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १७० ॥ इमं त्वं नवमं ताव दळ्हं कत्वा समादिय। मेत्ताय असमो होहि यदि बोधि पत्तुमिच्छसि ॥ १७१ ।। यथापि उदकं नाम कल्याणे पापके जने समं फरति सीतेन पवाहेति रजोमलं ॥ १७२ ॥ तथे व त्वम्पि अहितहिते समं मेत्ताय भावय । मेत्ताय पारमिं गन्त्वा सम्बोधि पापुणिस्ससी'ति ॥ १७३ ॥ ३४. अस्स न एत्तकेहे'व बुद्धकारकधम्मेहि भवितब्बति उत्तरिम्पि उपधारयतो दसमि उपेक्खापारमिं दिस्वा एतदहोसिः—'सुमेधपण्डित त्वं इतो पडाय उपेक्खापारमिम्पि पूरेय्यासि। सुखेपि दुक्खे पि मज्झत्तो'व भवेय्यासि। यथापि पठवी नाम सुचिम्पि असुचिम्पि पक्खिप्पमाना मज्झत्ता'व होति एवमेव त्वम्पि सुखदुक्खेसु मज्झत्तो'व होन्तो बुद्धो भविस्ससी ति दसमि उपेक्खापारमिं दळ्हं कत्वा अधिट्टासि । तेन वुत्त:- न हे'ते एत्तका येव बुद्धधम्मा भविस्सरे अञ्छे'पि विचिनिस्सामि ये धम्मा बोधिपाचना ॥ १७४ ।। विचिनन्तो तदा दक्खि दसमि उपेक्खापारामि । पुब्बकेहि महेसीहि आसेवितनिसेवितं ॥ १७५ ॥ इमं त्वं दसमि ताव दन्हं कत्वा समादिय । तुलाभूतो दन्हो हुत्वा सम्बोधि पापुणिस्ससि ॥ १७६ ॥ १ मेत्ताय पारमितं. - ·३६ ६ यथापि पठवी नाम निक्खित्तं असुचिं सुचि । उपेक्खति उभो'पे'ते कोपानुनयवजिता ॥ १७७॥ तथेव त्वम्पि सुखदुक्खे तुलाभूतो सदा भव । उपेक्खापारमितं गत्वा सम्बोधि पापुणिस्ससी'ति ॥ १७८ ॥ ३५. ततो चिन्तेसिः इमस्मि लोके बोधिसत्तेहि पूरेतब्बा बोधिपरि- पाचना बुद्धकारकधम्मा एत्तका येव; दसपारमियो ठपेत्वा अछे नत्थि । इमा पि दसपारमियो उद्धं आकासे पि नत्थि, हेहा पठवियम्पि, पुरत्थिमा दीसु दिसासु'पि नत्थि, मय्हं येव पन हदयब्भन्तरे पतिहिता'ति । एवं तासं हदये पतिद्वितभावं दिस्वा सब्बा'पि ता दन्हं कत्वा अधिट्ठाय पुनप्पुनं सम्मसन्तो अनुलोमपटिलोमं सम्मसति, परियन्ते गहेत्वा आदि पापेति, आदिम्हि गहेत्वा परियन्ते ठपेति, मझे गहेवा उभतो ओसापेति, उभतो कोटिसु गहेत्वा मझे ओसापेति; अङ्गपरिच्चागो पारमियो नाम, बाहिरभण्डपरिच्चागो उपपारमियो नाम, जीवितपरिच्चागो परमत्थपारमियो नामापति दस पारमियो दस उपपारमियो दस परमत्थपारमियो यन्ततेलं विनिवन्तो विय महामेरुं मन्थं कत्वा चक्कवाळमहासमुदं आलुळेन्तो विय च सम्मसति । तस्स दस पारमियो सम्मसन्तस्स धम्मतेजेन चतुनहुताधिकद्वियोजनसतसह- स्सबहला अयं महापठवी हत्थिना अक्कन्तनळकलापो विय पीळियमानं उच्छुयन्तं विय च महाविस्वं विरवमाना सङ्कम्पि सम्पवेधि, कुलालचक्क विय तेलयन्तचक्कं विय च परिब्भमि । तेन वुत्त:- एत्तका येव ते लोके ये धम्मा बोधिपाचना । ततु'द्धं नत्थि अञत्र दळ्हं तत्थ पतिहहि ॥ १७९ ।। 9 In this connection the Burmese edition reads thus:- बाहिरभण्डपरिचागो दानपारमी नाम । अङ्गपरिश्चागो दानउपपारमी नाम। जीवित- परिच्चागो दानपरमत्थपारमी नाम । - ·इमे धम्मे सम्मसतो सभावसरसलक्खणे। धम्मतेजेन वसुधा दससहस्सी पकम्पथ ॥ १८० ।। चलती रखती पठवी उच्छुयन्तं'व पीळितं । तेलयन्ते यथा चकं एवं कम्पति मेदिनीति ॥ १८१ ॥ ३६. महापठविया कम्पमानाय रम्मनगरवासिनो सण्ठातुं असक्कोन्ता युगन्तवातम्हा'हता महासाला विय मुच्छितमुच्छिता पपतिंसु । घटादीनि कुलालभाजनानि पवट्टन्तानि अञमकं पहरन्तानि चुण्णविचुण्णानि अहेसुं। महाजनो भीततसितो सत्यारं उपसङ्कमित्वा 'किनु खो भगवा नागावट्टो अयं भूतयक्खदेवतासु अञतरावट्टो'ति, न मयं एतं जानाम, अपि च खो सब्बो'पि अयं महाजनो उपदुतो, किन्नु खो इमस्स लोकस्स पापकं भविस्सति उदाहु कल्याणं; कथेथ नो एतं कारणं'ति' आह। सत्था तेसं कथं सुत्वा 'तुम्हे मा भायथ, मा चिन्तयित्थ, नत्थि वो इतोनिदानं भय; यो सो मया अज सुमेधपण्डितो 'अनागते गोतमो नाम बुद्धो भविस्स- ती'ति ब्याकतो सो इदानि पारमियो सम्मसति; तस्स पारमियो सम्मसन्तस्स विलोळेन्तस्स धम्मतेजेन सकलदससहस्सी लोकधातु एकप्पहारेन कम्पति चेव रवति चाति आह । तेन वुत्तः- यावता परिसा आसी बुद्धस्स परिवेसने । पवेधमाना सा तत्थ मुच्छिता सेति भूमिया ॥ १८२ ।। घटाने'कसहस्सानि कुम्भीनं च सता बहू । सञ्चुण्णा मथिता तत्थ अञम 'पघट्टिता ॥ १८३ ॥ उब्बिग्गा तसिता भीता भन्ता व्याधितमानसा । महाजना समागम्म दीपङ्करमुपागमुं ॥ १८४ ॥ - १ किन्नु खो भगवा नागावट्टो अयं भूतावट्टो यक्खदेवतासु अञ्जतरावहो ति।

·-- कि भविस्सति लोकस्स कल्याणं अथ पापकं । सब्बो उपहुतो लोको तं विनोदेहि चक्खुम ॥ १८५ ॥ तेसं तदा सञपेसि दीपङ्करो महामुनि । विस्सत्था होथ मा भाथ इमस्मि पठविकम्पने ॥ १८६ ॥ यम'हं अज ब्याकासि बुद्धो लोके भविस्सति । एसो सम्मसती धम्म पुब्बकं जिनसेवितं ॥ १८७ ॥ तस्स सम्मसतो धम्मं बुद्धभूमिम'सेसतो । तेना'यं कम्पिता पठवी दससहस्सी सदेवकेति ॥ १८८ ॥ ३७. महाजनो तथागतस्स वचनं सुत्वा हहतुट्ठो मालागन्धविलेपन- मादाय रम्मनगरा निक्खमित्वा बोधिसत्तं उपसङ्कमित्वा मालादीहि पूजेत्वा वन्दित्वा पदक्खिणं कत्वा रम्मनगरमेव पाविसि । बोधिसत्तोपि दस पारमियो सम्मसित्वा विरियं दळ्हं कल्वा अधिद्वाय निसिन्ना'सना वुट्टासि । तेन वुत्त:- बुद्धस्स वचनं सुत्वा मनो निब्बायि तावदे । सब्बे में उपसङ्कम्म पुन पि मं अभिवन्दियुं ॥ १८९॥ समादयित्वा बुद्धगुणं दळ्हं कत्वान मानसं । दीपङ्करं नमस्सित्वा आसना वुट्टहिं तदाति ॥ १९० ॥ ३८. अथ बोधिसत्तं आसना वुट्टहन्तं सकलदससहस्सचक्कवाळदेवता सन्निपतित्वा दिब्बेहि मालागन्धेहि पूजेत्वा वन्दित्वा 'अय्य सुमेधतापस तया अज दीपङ्करदसबलस्स पादमूले महती पत्थना पत्थिता, सा ते अनन्तरायेन समिझतु, मा ते भयं वा छम्भितत्तं वा अहोसि, सरीरे अप्पमत्तको पि रोगो मा उप्पजि, खिप्पं पारमियो पूरेत्वा सम्मासम्बोधि पटिविझ; यथा पुप्फूपगफलूपगा रुक्खा समये पुष्फन्ति चेव फलन्ति च तथेव त्वम्पि समयं अनतिकमित्वा खिप्पं बोधिमुत्तमं फुसस्सूति आदीनि थुतिमङ्गलानि पयि- ·रुदाहंसु । एवं पयिरुदाहित्वा अत्तनो अत्तनो देवद्वानमेव अगमंसु । बोधि- सत्तोपि देवताहि अभित्थुतो 'अहं दसपारमियो पूरेत्वा कप्पसतसहस्सा- धिकानं चतुन्नं असङ्केय्यानं मत्थके बुद्धो भविस्सामीति विरियं दन्हें कत्वा अधिट्ठाय नभं अब्भुग्गन्त्वा हिमवन्तमेव अगमासि । तेन वुत्त:- दिब्बं मानुसकं पुष्पं देवा मानुसका उभो । समोकिरन्ति पुप्फेहि वुट्टहन्तस्स आसना ॥ १९१॥ वेदयन्ति च ते सोत्थिं देवा मानुसका उभो । महन्तं पत्थितं तुहं तं लभस्सु यथिच्छितं ॥ १९२ ॥ सब्बीतियो विवज्जन्तु सब्बरोगो विनस्सतु। मा ते भवन्त्वन्तराया फुस खिप्पं बोधिमुत्तमं ॥ १९३ ।। यथापि समये पत्ते पुप्फन्ति पुष्फिनो दुमा । तथेव वं महावीर बुद्धआणेन पुप्फसि ॥ १९४ ॥ यथा ये केचि सम्बुद्धा पूरयुं दस पारमी। तथेव त्वं महावीर पूरेहि दस पारमी ॥ १९५॥ यथा ये केचि सम्बुद्धा बोधिमण्डम्हि बुझरे । तथेव त्वं महावीर बुज्झस्सु जिनबोधियं ॥ १९६ ॥ ये केचि सम्बुद्धा धम्मचकं पवत्तयुं । तथेव त्वं महावीर धम्मचकं पवत्तय ॥ १९७॥ पुण्णमासे यथा चन्दो परिसुद्धो विरोचति । तथेव त्वं पुण्णमनो विरोच दससहस्सियं ॥ १९८ ।। राहुमुत्तो यथा सुरियो तापेन अतिरोचति । तथे व लोका मुश्चित्वा विरोच सिरिया तुवं ॥ १९९ ॥ यथा

·४०
यथा या काचि नदियो ओसरन्ति महोदधि ।
एवं सदेवका लोका ओसरन्तु तवन्तिके ॥२०॥
तेहि थुतिप्पसत्थो सो दसधम्मे समादिय ।
ते धम्मे परिपूरेन्तो पवनं पाविसि तदाति ॥ २०१॥
सुमेधकथा निहिता।
३९. रम्मनगरवासिनो'पि खो नगरं पविसित्वा बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स
महादानं अदंसु। सत्था तेसं धम्मं देसेवा महाजनं सरणादीसु पतिद्वापेत्वा
रम्मनगरम्हा निक्खमि । ततो उद्धम्पि यावतायुकं तिद्वन्तो सब्बं बुद्धकिच्चं
कवा अनुक्कमेन अनुपादिसेसाय निब्बाणधातुया परिनिब्बायि । तत्य
यं वत्तब्बं तं सब्बं बुद्धवंसे वुत्तनयेनेव वेदितब्बं । वुत्तं हि तत्थः--
तदा ते भोजयित्वान ससचं लोकनायकं ।
उपगच्छु सरणं तस्स दीपङ्करस्स सत्थुनो ॥२०२॥
सरणागमने कञ्चि निवेसेति तथागतो।
कश्चि पञ्चसु सीलेसु सीले दसविधे' परं ॥ २०३॥
कस्सचि देति सामञ्चं चतुरो फलमुत्तमे ।
कस्सचि असमे धम्मे देति सो पटिसम्भिदा ॥२०४ ॥
कस्सचि समापत्तियो अह देति नरासभो।
तिस्सो कस्सचि विज्जायो छळभिज्ञा पवेच्छति ॥ २०५॥
तेन योगेन जनकायं ओवदति महामुनि ।
तेन वित्यारिकं आसि लोकनाथस्स सासनं ॥ २०६॥
महाहनू'सभक्खन्धो दीपङ्करसनामको ।
बहू जने तारयति परिमोचेति दुग्गति ॥ २०७॥

·बोधनेय्यं जनं दिस्वा सतसहस्से पि योजने। खणेन उपगन्त्वान बोधेति तं महामुनि ॥ २०८ ।। पठमाभिसमये बुद्धो कोटिसतम'बोधयि । दुतियाभिसमये नाथो सतसहस्सं अबोधयि ॥२०९ ॥ यदा देवभवनम्हि बुद्धो धम्मम'देसयि । नवुतिकोटिसहस्सानं ततियाभिसमयो अहु ॥ २१० ॥ सन्निपाता तयो आसु दीपङ्करस्स सत्थुनो । कोटिसतसहस्सान पठमो आसि समागमो ॥२११ ।। पुन नारदकूटम्हि पविवेकगते जिने । खीणासवा वीतमला समिंसु सतकोटियो ।। २१२ ।। यदा वसी महावीरो सुदस्सनसिलुच्चये । नवुतिकोटिसहस्सेहि पवारेसि महामुनि ॥ २१३ ॥ अहं तेन समयेन जटिलो उग्गतापनो । अन्तळिक्खम्हि चरणो पश्चा' भिसु पारगू ॥ २१४ ।। दसवीसं सहस्सानं धम्माभिसमयो अहू । एकद्विनं अभिसमयो गणनातो असलियो । २१५ ॥ वित्थारिकं बाहुजनं इद्धं फीतं अहू तदा । दीपङ्करस्स भगवतो सासनं सुविसोधितं ॥ २१६ ॥ चत्तारि सतसहस्सानि छळभि महिद्धिका । दीपङ्करं लोकविदुं परिवारेन्ति सब्बदा ॥ २ ये केचि तेन समयेन जहन्ति मानुसं भवं । अप्पत्तमानसा सेखा गरहिता'व भवन्ति ते ॥ २१८ ॥ %3D ·४२ सुपुष्फितं पावचनं अरहन्तेहि तादिहि । खीणासवेहि विमलेहि उपसोभति सदेवके ।। २१९ ॥ नगरं रम्मवती नाम सुदेवो नाम खत्तियो । सुमेधा नाम जनिका दीपङ्करस्स सत्थुनो ।। २२० ॥ सुमङ्गलो च तिस्सो च अहेसुं अग्गसावका । सोभितो नामुपट्टाको दीपङ्करस्स सत्थुनो ॥ २२१ ॥ नन्दा चे'व सुनन्दा च अहेसुं अग्गसाविका । बोधि तस्स भगवतो पिप्फली'ति पवुच्चति ॥ २२२ ॥ असीतिहत्थमुब्बेधो दीपङ्करो महामुनि । सोभति दीपरुक्खोव सालराजा'व फुलितो ॥ २२३ ॥ सतसहस्सवस्सानि आयु तस्स महेसिनो। तावता तिहमानो सो तारेसि जनतं बहुं ॥ २२४ ॥ जोतयित्वान सद्धम्म सन्तारेत्वा महाजनं । जलित्वा अग्गिक्खन्धो व निब्बुतो सो ससावको ॥ २२५ ॥ सा च इद्धि सो च यसो तानि च पादेसु चक्करतनानि । सब्बं समन्तरहितं ननु रित्ता सब्बसखारा'ति ॥ २२६ ॥ ४०. दीपङ्करस्स पन भगवतो अपरभागे एकं असङ्केय्यं अतिक्कमित्वा कोण्डो नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता अहेसु । पठमसन्निपाते कोटिसतसहस्सं, दुतीये कोटिसहस्सं, ततीये नवुतिकोटियो । तदा बोधिसत्तो विजितावी नाम चक्कवत्ती हुत्वा कोटिसतसहस्ससङ्खस्स बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स महादानं अदासि । सत्था बोधिसत्तस्स 'बुद्धो भविस्ससी'ति' ब्याकरित्वा धम्मं देसेसि । सो सत्थु धम्मकथं सुत्वा रज्ज निय्यादेत्वा पब्बजि । सो तीणि पिटकानि उग्गहेत्वा अट्ट समापत्तियो पञ्च ·४३ च अभिज्ञायो उप्पादेत्वा अपरिहीनझानो ब्रम्हलोके निब्बत्ति । कोण्ड- अस्स बुद्धस्स पन रम्मवती नाम नगरं, सुनन्दो नाम खत्तियो पिता, सुजाता नाम देवी माता, भद्दो च सुनन्दो च द्वे अग्गसावका, अनुरुद्धो नामु'पट्टाको, तिस्सा च उपतिस्सा च द्वे अग्गसाविका, सालकल्याणी बोधि, अट्ठासीतिहत्थुब्बेधं सरीरं, वस्ससतसहस्सं आयुप्पमाणं अहोसि । दीपङ्करस्स अपरेन कोण्डो नाम नायको। अनन्ततेजो अमितयसो अप्पमेय्यो दुरासदो ॥ २२७ ॥ ४१. तस्स अपरभागे एकं असलेय्यं अतिक्कमित्वा एकस्मि येव कप्पे चत्तारो बुद्धा निब्बत्तिंसु, मङ्गलो, सुमनो, रेवतो, सोभितो ति। मङ्गलस्स भगवतो तयो सावकसन्निपाता अहेसुं । तेसु पठमसन्निपाते कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये कोटिसहस्सं, ततीये नवुतिकोटियो। वेमातिकमाता किर'स्स आनन्दकुमारो नवुतिकोटिसङ्खाय परिसाय सद्धिं धम्मसवनत्थाय सत्थु सन्तिकं अगमासि । सत्था तस्स अनुपुब्बिकथं कथेसि । सो सद्धि परिसाय सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि । सत्था तेसं कुलपुत्तानं पुब्ब- चरितं ओलोकेन्तो इद्धिमयपत्तचीवरस्स उपनिस्सयं दिवा दक्खिणहत्थं पसारेत्वा 'एथ भिक्खयोति आह। सब्बे तं खणं येव इद्विमयपत्त- चीवरधरा सहिवस्समहाथेरा विय आकप्पसम्पन्ना हुत्वा सत्थारं वन्दित्वा परिवारयिंसु । अयम'स्स ततीयो सावकसन्निपातो अहोसि । ४२. यथा पन अझेसं बुद्धानं समन्ता असीतिहत्थप्पमाणा येव सरीर- प्पभा अहोसि, न एवं तस्स । तस्स पन भगवतो सरीरप्पभा निच्चकालं दसस- हस्सीलोकधातुं फरित्वा अट्टासि । रुक्खपठवीपब्बतसमुद्दादयो अन्तमसो उक्खलिकादीनि उपादाय सुवण्णपट्टपरियोनद्धा विय अहेसुं । आयुप्पमाणं पन'स्स नवुतिवस्ससहस्सानि अहोसि । एत्तकं कालं चन्दसुरियादयो अत्तनो ·पभाय विरोचितुं ना'सक्खिसु । रत्तिदिवपरिच्छेदो न पायित्य । दिवा सुरियालोकेन विय सत्ता निच्चं बुद्धालोकेने'व विचरिंसु। सायं पुप्फित- कुसुमानं पातोव खनकसकुणादीनं च वसेन लोको रत्तिदिवपरिच्छेदं सल्ल- खेसि। किं पन असं बुद्धानं अयमा'नुभावो नत्थी'ति । नो नत्यि । ते हि'पि आकडमाना दससहस्सि वा लोकधातुं ततो वा भिय्यो आभाय फरेय्यु। मङ्गलस्स पन भगवतो पुब्बपत्थनावसेन अक्षेसं व्यामप्ममा विय सरीरप्पभा निच्चमेव दससहस्सीलोकधातुं फरित्वा अट्टासि। ४३. सो किर बोधिसत्तचरियकाले वेस्सन्तरसदिसे अत्तभावे ठितो सपुत्तदारो वङ्कपब्बतसदिसे पब्बते वसि । अथे'को खरदाठिको नाम यक्खो महापुरिसस्स दानझासयतं सुत्वा ब्राम्हणवण्णेन उपसङ्कमित्वा महासत्तं द्वे दारके याचि । महासत्तो 'ददामि ब्राम्हणस्स पुत्तके'ति' हट्ठपहट्ठो उद- कपरियन्तं पठविं कम्पेन्तो द्वेपि दारके अदासि। यक्खो चङ्कमनकोटियं आलम्बनफलकं निस्साय ठत्वा पस्सन्तस्से व महासत्तस्स मूलकलापं विय द्वे द्वारके खादि । महापुरिसस्स यक्खं ओलोकेत्वा मुखे विवटमत्ते अग्गिजालं विय लोहितधारं उग्गिरियमानं तस्स मुखं दिस्वापि केसग्गमत्तम्पि दोमनस्सं न उप्पजि । 'सुदिन्नं वत मे दानं'ति' चिन्तयतो पन'स्स सरीरे महन्तं पीतिसोमनस्सं उदपादि। सो ‘इमस्स मे निस्सन्देन अनागते इमिना'वनीहारेन रस्मियो निक्खमन्तूति पत्थनं अकासि। तस्स तं पत्थनं निस्साय बुद्धभू- तस्स सरीरतो रस्मियो निक्खमित्वा एत्तकं ठानं फरिसु। ४४. अपरम्प'स्स पुब्बचरितं अत्थि। सो किर बोधिसत्तकाले एकस्स बुद्धस्स चेतियं दिखा 'इमस्स बुद्धस्स मया जीवितं परिच्चजितुं वट्टती'ति' चिन्तेत्वा दण्डदीपकवेठननियामेन सकलसरीरं वेठापेत्वा रतनमकुलं सतस- हस्सग्घनिकं सुवण्णपातिं सप्पिस्स पूरापेत्वा तत्थ सहस्सवट्टियो जालापेत्वा तं सीसेना'दाय सकलसरीरं जालापेत्वा चेतियं पदक्खिणं करोन्तो सकलरत्ति ·वीतिनामेसि। एवं याव अरुणुगमना वायमन्तस्स पिस्स लोमकूपमत्तम्पि उसुमं न गहि। पदुमगन्भं पविद्वकालो विय अहोसि। धम्मो हि नामे'स अत्तानं रक्खन्तं रक्खति । तेना'ह भगवा:- धम्मो हवे रक्खति धम्मचारि धम्मो सुचिण्णो सुखमावहाति। एसा निसंसो धम्मे सुचिण्णे न दुग्गतिं गच्छति धम्मचारी'ति ॥ २२८॥ इमस्सा'पि कम्मस्स निस्सन्देन तस्स भगवतो सरीरो'भासे दससहस्सी- लोकधातुं फरित्वा अहासि। ४५. तदा अम्हाकं बोधिसत्तो सुरुचि नाम ब्राम्हणो हुवा — सत्यारं निमन्तेस्सामी'ति' उपसङ्कमित्वा मधुरधम्मकथं सुत्वा 'स्वे महं भिक्खं गण्हथ भन्ते'ति' आह । 'ब्राम्हण कित्तकेहि ते भिक्खूहि अथोति' । 'कित्तका पन वो भन्ते परिवारभिक्खूति' आह । तदा सत्थु पठम सन्नि- पातो ये व होति, तस्मा 'कोटिसतसहस्संति' आह । 'भन्ते सब्बेहि'पि सद्धि मय्हं गेहे भिक्खं गण्हथा'ति' । सत्था अधिवासेसि । ब्राम्हणो स्वातनाय निमन्तेत्वा गेहं गच्छन्तो चिन्तेसि । ' अहं एत्तकानं भिक्खूनं यागुभत्तवत्था- दीनि दातुं नो न सक्कोमि, निसीदनहानं पन कथं भविस्सती'ति'। तस्स सौ चिन्ता चतुरासीतियोजनसहस्समत्थके ठितस्स देवरो पण्डुकम्बलसिलास- नस्स उण्हभावं जनेसि। ४६. सक्को ‘को नु खो में इमस्मा ठाना चावेतुकामोति' दिब्बच- खुना ओलोकेन्तो महापुरिसं दिस्वा सुरुचि ब्राम्हणो बुद्धपमुखं भिक्खुसद्धं निमन्तेत्वा निसीदनहान'त्थाय चिन्तेसि । मया'पि तत्थ गन्त्वा पुञ्जकोहासं १ सहचिन्ता.

·. गहेतुं वट्टती'ति'वड्डकीवण्णं निम्मिनित्वा वासिफरसुहत्थो महासत्तस्स पुरतो पातुरहोसि। ' अत्थि नु खो कस्सचि भतिया कत्तब्ब'ति' आह । महापु- रिसो तं दिस्वा 'किं कम्मं करिस्ससी'ति' आह । मम अजाननसिप्पं नाम नत्थि, गेहं वा मण्डपं वा यो यं कारेति, तस्स, तं कातुं जानामी'ति'। 'तेन हि मय्हं कम्मं अत्थी'ति' | ' किं अय्या'ति'। स्वातनाय मे कोटि- सतसहस्सभिक्खू निमन्तिता, तेसं निसीदनमण्डपं करिस्ससी'ति' । ' अहं नाम करेय्यं सचे मे भर्ति दातुं सक्खिस्सथा'ति' । 'सक्खिस्सामि ताताति" । साधु करिस्सामीति' गन्त्वा एकं पदेसं ओलोकेसि । द्वादसते- रसयोजनप्पमाणो पदेसो कसिणमण्डलं विय समतलो अहोसि । सो 'एत्तके ठाने सत्तरतनमयो मण्डपो उहहतूति चिन्तेत्वा ओलोकेसि । तावदेव पठवि भिन्दित्वा मण्डपो उद्दहि । तस्स सोवण्णमयेसु थम्बेसु रजतमया घटका अहेसुं, रजतमयेसु सोवण्णमया, मणिथम्बेसु पवाळमया, पवाळथम्बेसु मणिमया, सत्तरतनमयेसु सत्तरतनमया'व घटका अहेसुं । ततो मण्डपस्स अन्तरन्तरे किकिणिकजालं ओलम्बतूति ओलोकेसि । सह ओलोकनेने'व जालं ओलम्बि; यस्स मन्दवातेरितस्स पश्चङ्गिकस्से'व तुरियस्स मधुरसदो निन्छरैति दिब्बसङ्गीतवत्तनकालो' विय होति । अन्तरन्तरा गन्धदाममालादामादीनि ओलम्बन्तूति चिन्तेसि; दामानि ओलम्बिसु। कोटिसतसहस्ससङ्खानं भिक्खूनं आसनानि च आधा- कानि च पठवि भिन्दित्वा उद्वहन्तूति चिन्तेसि; तावदेव उद्यहिंसु । कोणे कोणे एकेका उदकचाटियो उहहन्तूति चिन्तेसि; उदकचाटियो उहहिंसु। एत्तकं मापेत्वा ब्राम्हणस्स सन्तिकं गन्त्वा 'एहि अय्य तव मण्डपं ओलोकेवा मय्हं भर्ति देही'ति' आह । महापुरिसो गन्त्वा मण्डपं ओलोकेसि; ओलोकेन्तस्से'व सकलसरीरं पञ्चवण्णाय पीतिया निरन्तरं फुटं अहोसि । १ निग्गच्छति. २ दिव्वसङ्गीतिवत्तनकालो.

·३ , ४७. अस्स मण्डपं ओलोकेवा एतदहोसिः-'ना'यं मण्डपो मनुस्स- भूतेन कतो; मय्हं पन अज्झासयं मय्हं गुणं आगम्म अद्धा सक्कभवनं उण्हं अहोसि, ततो सक्केन देवरचा अयं मण्डपो कारितो भविस्सति, न खो पन मे युत्तं एवरूपे मण्डपे एकदिवसं येव दानं दातुं, सत्ताह दस्सामी'ति' चिन्तेसि । बाहिरकदानं हि कित्तकम्पि समानं बोधिसत्तानं तुर्हि कातुं न सक्कोति। अलङ्कतसीसं पन छिन्दित्वा अञ्जितअक्खीनि उप्पाटेवा हदयमसं वा उप्पाटेत्वा दिनकाले बोधिसत्तानं चागं निस्साय तुहि नाम होति । अम्हाकम्पि हि बोधिसत्तस्स सिविजोतके देवसिकं पञ्च- कहापणम्मणानि विस्सज्जेत्वा चतूसु द्वारेसु मझे नगरे दानं देन्तस्स तं दानं चागतुहिँ उप्पादेतुं ना'सक्खि । यदा पन'स्स ब्राम्हणवण्णेन आगन्त्वा सक्को देवराजा अक्खीनि याचि, तदा तानि उप्पाटेत्वा ददमानस्से'व हासो उप्पज्जि, केसग्गमत्तम्पि चित्तथत्तं ना'होसि। एवं दिन्नदानं निस्साय बोधिसत्तानं तुहि नाम नत्थि । तस्मा सोपि महापुरिसो ‘सत्ताहं मया कोटिसतसहस्ससङ्खानं भिक्खूनं दानं दातुं वट्टती'ति' चिन्तेत्वा तरिम मण्डपे निसीदापेत्वा सत्ताहं गवपानं नाम दानं अदासि । गवपानं'ति महन्ते महन्ते कोलम्बे खीरस्स पूरेत्वा उद्धनेसु ओरोपेत्वा धनपाकपक्के खीरे थोके तण्डुले पक्खिपित्वा पक्कमधुसकरचुण्णसप्पीहि अभिसङ्घ भोजनं वुच्चति । मनुस्सा येव पन परिविसितुं ना'सक्खिसु, देवा'पि एकन्तरिका हुत्वा परिविसिंसु । बारसतेरसयोजनप्पमाणं ठानम्पि भिक्खू गण्हितुं नप्पहोसि येव । ते पन भिक्खू अत्तनो अत्तनो आनुभावेन निसीदिसु । परियोसानदिवसे सब्बभिक्खून पत्तानि धोवापेवा भेसज्जत्थाय सप्पिनवनीतमधुफाणितादीनि पूरेत्वा तिचीवरेहि सद्धिं अदासि । सङ्घनव- कभिक्खुना लद्धचीवरसाटका सतसहस्सग्घनिका अहेसुं । १ एतकम्पि पमाणं. २ सिविराजजातकाले. ३ पञ्चकहापण सतसहस्सानि. ४ तित्ति.

·४८. सत्था अनुमोदनं करोन्तो 'अयं पुरिसो एवरूपं महादानं अदासि, को नु खो भविस्सती'ति' उपधारेन्तो अनागते कप्पसतसहस्साधिकानं द्विन्नं असङ्केय्यानं मत्थके गोतमो नाम बुद्धो भविस्सती'ति' दिस्वा महापुरिसं आमन्ततेत्वा 'त्वं एत्तकं नाम कालं अतिक्कमित्वा गोतमो नाम बुद्धो भविस्ससी'ति' ब्याकासि । महापुरिसो ब्याकरणं सुत्वा · अहं किर बुद्धो भविस्सामि; को मे घरावासेन अत्यो, पब्बजिस्सामी'ति' चिन्तेत्वा तथारूपं सम्पत्ति खेळपिण्डं विय पहाय सत्थु सन्तिके पब्बजित्वा बुद्धवचनं उग्ग- हित्वा अभिञा च समापत्तियो च निब्बत्तेत्वा आयुपरियोसाने ब्रम्हलोके निब्बत्ति । , ४९. मङ्गलस्स पन भगवतो नगरं उत्तरं नाम अहोसि, पिता पि उत्तरो नाम खत्तियो, मातापि उत्तरा नाम देवी, सुदेवो च धम्मसेनो च द्वे अग्गसावका, पालितो नाम उपहाको, सीवली च असोका च द्वे अग्गसाविका, नागरुक्खो बोधि, अट्ठासीतिहत्थुब्बेधं सरीरं अहोसि । नवुतिवस्ससहस्सानि ठत्वा परिनिब्बुते पन तस्मि भगवति एकप्पहारेने व दसचक्कवाळसहस्सानि एकन्धकारानि अहेसुं । सब्बचक्कवाळेसु मनुस्सान महन्तं आरोदनपरिदेवनं अहोसि । कोण्डअस्स अपरेन मङ्गलो नाम नायको। तमं लोके निहन्त्वान धम्मोक्कम'भिधारयी'ति ॥ २२९॥ ५०. एवं दससहस्सीलोकधातुं अन्धकारं कत्वा परिनिब्बुतस्स तस्स भगवतो अपरभागे सुमनो नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावक- सन्निपाता अहेसुं । पठमसन्निपाते कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये कञ्चनपब्बतम्हि नवुतिकोटिसहस्सानि, ततीये असीतिकोटि(सत)सहस्सानि। १ धम्मदेवो. २ असीतिहत्थुव्वेधं.

·४९
तदा महासत्तो अतुलो नाम नागराजा अहोसि महिद्धिको महानुभावो
सो 'बुद्धो उप्पन्नोति सुत्वा आतिसवपरितो नागभवना निक्खमित्वा
कोटिसतसहस्सभिक्खुपरिवारस्स तस्स भगवतो दिञ्चतुरियेहि उपहार
कत्वा महादानं दत्वा पञ्चेकं दुस्सयुगानि दत्वा सरणेसु पतिहासि । सो'पि
नं सत्था 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति' ब्याकासि । तस्स भगवतो
नगरं खेमं नाम अहोसि, सुदत्तो नाम राजा पिता, सिरिमा नाम माता,
सरणो च भावितत्तो च अग्गसावका, उदेनो नामु'पट्टाको, सोणा च
उपसोणा च अग्गसाविका, नागरुक्खो बोधि, नवुतिहत्थुब्बेधं सरीरं,
नवुति येव वस्ससहस्सानि आयुष्पमाणं अहोसि ।
मङ्गलस्स अपरेन सुमनो नाम नायको।
सब्बधम्मेहि असमो सब्बसत्तानमुत्तमोति ॥ २३०॥
५१. तस्स अपरभागे रेवतो नाम सत्था उदपादि। तस्सापि तयो
सावकसन्निपाता अहेसुं। पठमसन्निपाते गणना नाम नत्थि, दुतीये कोटि-
सतसहस्सभिक्खू अहेसुं, तथा ततीये। तदा बोधिसत्तो अतिदेवो नाम
ब्राम्हणो हुत्वा सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा सरणेसु पतिद्वाय सिरस्मि अञ्जलि
ठपेल्वा तस्स सत्थुनो किलेसम्पहाणे वण्णं वत्वा उत्तरासङ्गेन पूजं अकासि ।
सो'पि नं 'बुद्धो भविस्ससी'ति' ब्याकासि । तस्स पन भगवतो नगरं
सुधअवती नाम अहोसि, पिता विपुलो नाम खत्तियो, मातापि विपुला
नाम, वरुणो च ब्रम्हदेवो च अग्गसावका, सम्भवो नाम उपडाको,
भद्दा च सुभद्दा च अग्गसाविका, नागरुक्खोव बोधि, सरीरं असीतिह-
त्थुब्बेधं अहोसि, आयु सहिवस्ससहस्सानी'ति।
सुमनस्स अपरेन रेवतो नाम नायको।
अनोपमो असदिसो अतुलो उत्तमो जिनोति ॥ २३१ ॥

·५२. तस्स अपरभागे सोभितो नाम सत्था उदपादि। तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते कोटिसतं भिक्खू अहेसुं, दुतीये नवुति- कोटियो, ततीये असीति कोटियो। तदा बोधिसत्तो अजितो नाम ब्राम्हणो हुत्वा सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा सरणेसु पतिद्वाय बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स महादानं अदासि। सोपि नं 'बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि। तस्स पन भगवतो नगरं सुधम्मं नाम अहोसि, पिता सुधम्मो नाम राजा, मातापि सुधम्मा नाम देवी, असमो च सुनेत्तो च अग्गसावका, अनोमो नाम उपट्टाको, नकुला च सुजाता च अग्गसाविका, नागरुक्खोव बोधि, अट्ठपण्णासहत्थुब्बेधं सरीरं अहोसि, वुतिवस्ससहस्सानि आयुप्पमाणं'ति। रेवतस्स अपरेन सोभितो नाम नायको। समाहितो सन्तचित्तो असमो अप्पटिपुग्गलो ति ॥ २३२ ॥ ५३. तस्स अपरभागे एकं असतेय्यं अतिक्कमित्वा एकस्मि येव कप्पे तयो बुद्धा निव्वत्तिसु; अनोमदस्सी, पदुमो, नारदो ति । अनोमदस्सिस्स भगवतो तयो सावकसन्निपाता। पठमे अट्ठभिक्खुसतसहस्सानि अहेसुं, दुतीये सत्त, ततीये छ। तदा बोधिसत्तो एको यक्खसेनापति अहोसि महिद्धिको महानुभावो अनेककोटिसतसहस्सानं यक्खानं अधिपति । सो बुद्धो 'उप्प- नोति सुत्वा आगन्त्वा बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स महादानं अदासि । सत्था'पि नं 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति' ब्याकासि। अनोमदस्सिस्स पन भगवतो चन्दवती नाम नगरं अहोसि, यसवा नाम राजा पिता, यसोधरा नाम माता, निसभो च अनोमो च अग्गसावका, वरुणो नाम उपट्टाको, सुन्दरी च सुमना च अग्गसाविका, अज्जुनरुक्खो बोधि, सरीरं अट्ठपण्णासहत्थुब्बधं अहोसि, वस्ससतसहस्सं आयू'ति । सोमितस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । अनोमदस्सी अमितयसो तेजस्सी दुरतिक्कमोति ॥ २३३ ॥ - ·५४. तस्स अपरभागे पदुमो नाम सत्था उदपादि। तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये तीणि सतसहस्सानि, ततीये अगामके अरञ्जे महावनसण्डवासीनं भिक्खून द्वे सतसहस्सानि। तदा तथागते तस्मि वनसण्डे वसन्ते बोधिसत्तो सीहो हुत्वा सत्थारं निरोधसमापत्तिं समापन्नं दिस्वा पसन्नचित्तो वन्दित्वा पदक्खिणं कत्वा पीतिसोमनस्सजातो तिक्तत्तुं सीहनादं नदित्वा सत्ताहं बुद्धारम्मणपीति अविजहित्वा पीतिसुखेने व गोचराय अपक्कमित्वा जीवितपरिचागं कत्वा पयि- रुपासमानो अहासि। सत्था सत्ता'हच्चयेन निरोधा वुहितो सीहं ओलोकेत्वा भिक्खुसऽपि चित्तं पसादेत्वा सङ्घ वन्दिस्सतीति भिक्खुसयो आग- च्छतू'ति चिन्तेसि। भिक्खू तावदेव आगमिसु । सीहो सङ्घ चित्तं पसा- देसि । सत्था तस्स मनं ओलोकेत्वा 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । पदुमस्स पन भगवतो चम्पकं नाम नगरं अहोसि, असमो नाम राजा पिता, माता पि असमा नाम, सालो च उपसालो च अग्गसावका, वरुणो नामुपट्ठाको, रामा च सुरामा च अग्गसाविका, सोणरुक्खो नाम बोधि, अट्टपण्णासहत्थुब्बेधं सरीरं अहोसि, आयु वस्ससतसहस्सं'ति । अनोमदस्सिस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । पदुमो नाम नामेन असमो अप्पटिपुग्गलो ति ॥ २३४ ॥ ५५. तस्स अपरभागे नारदो नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये नवुतिकोटि(सत) सहस्सानि, ततीये असीति कोटि(सत)सहस्सानि । तदा बोधिसत्तो इसिपब्बजं पब्बज्जित्वा पञ्चसु अभिज्ञासु अद्वसु च समाप- तीसु चिण्णवसी हुत्वा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स महादानं दत्वा लोहितचन्द- १ पदुमो.

·. नेन पूजं अकासि । सोपि नं 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । तस्स भगवतो धजवती नाम नगरं अहोसि, सुमेधो नाम खत्तियो पिता, अनोमा नाम माता, भद्दसालो च जितमित्तो च अग्गसावका, वासेहो नामु'पट्ठाको, उत्तरा च फग्गुणी च अग्गसाविका, महासो- णरुक्खो नाम बोधि, सरीरं अट्ठा'सीतिहत्थुब्बेधं अहोसि, नवुति वस्सस- हस्सानि आयूति। पदुमस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो। नारदो नाम नामेन असमो अप्पटिपुग्गलो ति ॥२३५॥ ५६. नारदबुद्धस्स अपरभागे इतो सतसहस्सकप्पमत्थके एकस्मि कप्पे एको'व पदुमुत्तरबुद्धो नाम उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमे कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये वेभारपब्बते नवुति- कोटि(सत) सहम्सानि, ततीये असीतिकोटि(सत) सहस्सानि । तदा बोधिसत्तो जटिलो नाम महारहियो हुत्वा बुद्रपमुखस्स सङ्घस्स सचीवरदानं अदासि । सोपि नं 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । पदुमुत्तरस्स पन भगवतो काले तित्थिया नाम ना'हेसुं । सब्बे देवमनुस्सा तं बुद्धमेव सरणं अगमंसु । तस्स नगरं हंसवती नाम अहोसि, पिता आनन्दो नाम खत्तियो, माता सुजाता नाम, देवलो च सुजातो च अग्गसा- वका, सुमनो नाम उपट्ठाको, अमिता च असमा च अग्गसाविका, सालरुक्खोव बोधि, सरीरं अट्ठपण्णासहत्थुब्बंध अहोसि, सरीरप्पभा समन्ततो द्वादसयोजनानि गहि, वस्ससतसहस्सं आयू'ति । नारदस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । पदुमुत्तरो नाम जिनो अक्खोब्भो सागरूपमोति ॥ २३६ ॥ १ सुदेवो. २ B. adds : एकं असङ्ख्य्यं अतिकमित्वा. ३ सलळ. ४ अट्ठासीति- हत्थुब्बेधं.

·५३ , , ५७. तस्स अपरभागे तिसकप्पसहस्सानि अतिक्कमित्वा सुमेधो,सुजातो, चा'ति एकस्मि कप्पे द्वे बुद्धा निब्बत्तिंसु । सुमेधस्सा'पि तयो सावकसन्नि- पाता । पठमसन्निपाते सुदस्सननगरे कोटिसतखीणासवा अहेसुं, दुतीये नवुतिकोटियो, ततीये असीतिकोटियो । तदा बोधिसत्तो उत्तरो नाम माणवो हुत्वा निदहित्वा ठपितं येव असीतिकोटिधनं विस्सज्जेत्वा बुद्धपमु- खस्स भिक्खुसङ्घस्स महादानं दत्वा धम्म सुत्वा सरणेसु पतिद्वाय निक्ख- मित्वा पब्बजि । सोपि नं 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । सुमेधस्स भगवतो सुदस्सनं नाम नगरं अहोसि, सुदत्तो नाम राजा पिता, माता पि सुदत्ता नाम, सरणो च सब्बकामो च द्वे अग्गसावका, सागरो नाम उपट्ठाको, रामा च सुरामा च द्वे अग्गसाविका, महानीपरक्खो बोधि, सरीरं अट्ठासीतिहत्थुब्बेधं अहोसि, आयु नवुतिवस्ससहस्सानी'ति । पदुमुत्तरस्स अपरेन सुमेधो नाम नायको। दुरासदो उम्गतेजो सब्बलोकुत्तमो मुनीति ॥ २३७ ॥ ५८. तस्स अपरभागे सुजातो नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते सहिभिक्खु(सत)सहस्सानि अहेसुं, दुतीये पसं, ततीये चत्तारीसं । तदा बोधिसत्तो चक्कबत्ती राजा हुत्वा 'बुद्धो उप्पन्नोति सुत्वा उपसङ्कमित्वा धम्म सुत्वा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स सद्धिं सत्तहि रतनेहि चतुमहादीपरजं दत्वा सथुसन्तिके पब्बजि । सकलरढुवासिनो रटुप्पादं गहेत्वा आरामिककिच्चं साधेन्ता बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स निच्चं महादानं अदंसु । सो पि नं सत्था 'अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । तस्स भगवतो नगरं सुमङ्गलो नाम अहोसि, उग्गतो नाम राजा पिता, पभावती नाम माता, सुदस्सनो च सुदेवो च अग्गसावका, नारदो नाम उपडाको, नागा च नागसमाला च अग्गसाविका, महावेल्लुरुक्खो १ महानिम्बरुक्खो. , ·बोधि । सो किर मन्दच्छिद्दो घनक्खन्धो उपरिगताहि महासाखाहि मोरपि- च्छकलापो विय विरोचित्थ । तस्स भगवतो सरीरं पण्णासहत्थुब्बेधं अहोसि, आयु नवुतिवस्ससहस्सानी'ति । तथेव मण्डकप्पम्हि सुजातो नाम नायको। सीहहनू'सभक्खन्धो अप्पमेय्यो दुरासदोति ॥ २३८ ॥ ५९. तस्स अपरभागे इतो अट्ठारसकप्पसतमत्थके एकस्मि कप्पे पिय- दस्सी, अत्थदस्सी, धम्मदस्सी'ति तयो बुद्धा निब्बतिसु । पियदस्सिस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमे कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये नबुति- कोटियो, ततीये असीतिकोटियो'ति। तदा बोधिसत्तो कस्सपो नाम माणवो तिण्णं वेदानं पारं गतो हुत्वा सत्थुधम्मदेसनं सुत्वा कोटिसतसहस्सधनपरि- चागेन सङ्घारामं कारेत्वा सरणेसु च सीलेसु च पतिहासि। अथ नं सथा 'अट्ठारसकप्पसतच्चयेन बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि। तस्स भगवतो अनोमं नाम नगरं अहोसि, पिता सुदिन्नो नाम राजा, माता चन्दा नाम, पालितो च सब्बदस्सी च अग्गसावका, सोभितो नामुपट्टाको, सुजाता च धम्मदिना च अग्गसाविका, पियङ्गुरुक्खो बोधि, सरीरं असीतिहत्थु- ब्बेधं अहोसि, नवुति वस्ससहस्सानि आयू'ति । सुजातस्स अपरेन सयम्भू लोकनायको। दुरासदो असमसमो पियदस्सी महायसो'ति ॥ २३९ ॥ ६०. तस्स अपरभागे अत्थदस्सी नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमे अहनवुति भिक्खुसतसहस्सानि अहेसुं, दुतीये अहासीति सतसहस्सानि, तथा ततीये। तदा बोधिसत्तो सुसीमो नाम महिद्धिकतापसो हुत्वा देवलोकतो मन्दारपुप्फछत्तं आहरित्वा सत्थारं पूजेसि। १ ककुधरुक्खो ·सो'पि 'नं अनागते बुद्धो भविस्ससी'ति ब्याकासि । तस्स भगवतो सोभितं नाम नगरं अहोसि, सागरो नाम राजा पिता, सुदस्सना नाम माता, सन्तो च उपसन्तो च अग्गसावका, अभयो नामु'पट्ठाको, धम्मा च सुधम्मा च अगसाविका, चम्पकरुक्खो बोधि, सरीरं असीतिहत्थुव्बेधं अहोसि, सरीरप्पभा समन्ततो सब्बकालं योजनमत्तं फरित्वा अठ्ठासि, आयु वस्ससतसहस्सं ति। तत्थेव मण्डकप्पम्हि अत्थदस्सी नरासभो। महातमं निहन्त्वान पत्तो सम्बोधिमुत्तमंति ॥ २४०॥ ६१. तस्स अपरभागे धम्मदस्सी नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता । पठमे कोटिसतं भिक्खू अहेसुं, दुतीये सत्तति कोटियो, ततीये असीति कोटियो। तदा बोधिसत्तो सक्को देवराजा हुत्वा दिब्बगन्ध- पुप्फेहि च दिब्बतुरियेहि च पूजं अकासि । सोपि नं 'अनागते बुद्धो भविस्ससी ति ब्याकासि । तस्स भगवतो सरणं नाम नगरं अहोसि, पिता सरणो- नाम राजा, माता सुनन्दा नाम, पदुमो च फुस्सदेवो च अग्गसावका, सुनेत्तो नामुपट्टाको, खेमा च सब्बनामा च अग्गसाविका, रत्तकुरव- करुक्खो बोधि, बिम्बजालोतिपि वुच्चति । सरीरं पन'स्स असीतिहत्थु- ब्बेधं अहोसि, वस्ससतसहस्सं आयू'ति । तत्थेव मण्डकप्पम्हि धम्मदस्सी महायसो। तमन्धकारं विधमेत्वा अतिरोचति सदेवकेति ॥ २४१॥ ६२. तस्स अपरभागे इतो चतुनवुतिकप्पमत्थके एकस्मि कप्पे एको'व सिद्धत्थो नाम बुद्धो उदपादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता । पठमस- निपाते कोटिसतसहस्सं भिक्खू अहेसुं, दुतीये नवुतिकोटियो, ततीये १ रत्तङ्कुररुक्खो , ·असीति कोटियो। तदा बोधिसत्तो उग्गतेजो अभिबलसम्पन्नो मङ्गलो नाम तापसो हुत्वा महाजम्बुफलं आहरित्वा तथागतस्स अदासि। सत्था तं फलं परिभुञ्जित्वा 'चतुनवुतिकप्पमत्थके बुद्धो भविस्ससी'ति बोधिसत्तं ब्याकासि । तस्स भगवतो नगरं वेभारं नाम अहोसि, पिता जयसेनो नाम राजा, माता सुफस्सा नाम, सम्बलो च सुमित्तो च अग्गसावका, रेवतो नामुपट्टाको, सीवली च सुरामा च अग्गसाविका, कणिकार- रुक्खो बोधि, सरीरं सहिहत्थुब्बंधं अहोसि, वस्ससतसहस्सं आयू'ति । धम्मदस्सिस्स अपरेन सिद्धथो लोकनायको । निहन्वान तमं सब्बं सुरियो'व'ब्भुगतो यथा'ति ॥ २४२॥ ६३. तस्स अपरभागे इतो द्वानवुतिकप्पमत्थके तिस्सो, फुस्सोति एकस्मिं कप्पे द्वे बुद्धा निब्बत्तिंसु । तिस्सस्स भगवतो तयो सावकसन्निपाता । पठमसन्निपाते भिक्खूनं कोटिसतं अहोसि, दुतीयो नवुति कोटियो, ततीये असीति कोटियो। तदा बोधिसत्तो महाभोगो महायसो सुजातो नाम खत्तियो हुत्वा इसिपब्बजं पब्बजित्वा महिद्भिकभावं पत्वा 'बुद्धो उप्पन्नोति सुल्वा दिब्बमन्दारवपदुमपारिच्छत्तकपुप्फानि आदाय चतुप्परिसमझे ठत्वा तथागतं पूजेसि, आकासे पुष्फवितानं अकासि । सो'पि नं सत्था 'इतो द्वान- वुतिकप्पे बुद्धो भविस्ससी ति ब्याकासि । तस्स भगवतो खेमं नाम नगरं अहोसि, पिता जनसन्धो नाम खत्तियो, माता पदुमा नाम, ब्रम्हदेवो च उदयो च अगसावका, सम्भवो नामुपट्ठाको, फुस्सा च सुदत्ता च अग्गसाविका, असनरुक्खो बोधि, सरीरं सट्ठिहत्थुब्बेधं अहोसि, वस्ससत- सहस्सं आयू'ति। सिद्धत्थस्स अपरेन असमो अप्पटिपुग्गलो। अनन्तसीलो अमितयसो तिस्सो लोकग्गनायको'ति ॥ २४३ ॥ १ सुमनो.

·, ६४. तस्स अपरभागे फुस्सो नाम सत्था उदपादि । तस्सापि तयो सावकसन्निपाता । पठमसन्निपाते सहि भिक्खु सतसहस्सानि अहेसुं, दुतीये पण्णास, ततीये द्वत्तिस। तदा बोधिसत्तो विजितावी नाम खत्तियो हुत्वा महारज्ज पहाय सथुसन्तिके पब्बजित्वा तीणि पिटकानि उग्गहेत्वा महाजनस्स धम्मकथं कथेसि सीलपारमिश्च पूरेसि । सो पिनं 'बुद्धो भविस्ससी'ति तथेव ब्याकासि । तस्स भगवतो कासि नाम नगरं अहोसि, जयसेनो नाम राजा पिता, सिरिमा नाम माता, सुरक्खितो च धम्मसेनो च अग्गसावका, समियो नामु'पट्टाको, चाला च उपचाला च अग्गसाविका, आमलकरुक्खो बोधि, सरीरं अट्टपण्णासहत्थुब्बेधं अहोसि, नवुति वस्ससहस्सानि आयू ति। तत्थेव मण्डकप्पम्हि अहु सत्था अनुत्तरो । अनुपमो असमसमो फुस्सो लोकग्गनायको'ति ॥ २४४ ॥ ६५. तस्स अपरभागे इतो एकनवुतिकप्पे विपस्सी नाम भगवा उद- पादि । तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता । पठमसन्निपाते अहसहिभिक्खुसत- सहस्सं अहोसि, दुतीये एकसतसहस्सं, ततीये असीति (सत)सहस्सानि । तदा बोधिसत्तो महिद्धिको महानुभावो अतुलो नाम नागराजा हुत्वा सत्तर- तनखचितं सोवण्णमयं महापीटं भगवतो अदासि। सोपि नं 'इतो एकन- वुतिकप्पे बुद्धो भविस्ससी ति ब्याकासि । तस्स भगवतो बन्धुमती नाम नगरं अहोसि, बन्धुमा नाम राजा पिता, बन्धुमती नाम माता, खण्डो च तिस्सो च अग्गसावका, असोको नामु'पट्ठाको, चन्दा च चन्दमित्ता च अग्गसाविका, पाटलीरुक्खो बोधि, सरीरं असीतिहत्थुब्बे, अहोसि, सरीरप्पभा सदा सत्त योजनानि फरित्वा अट्टासि, असीतिवस्ससहस्सानि आयू'ति । फुस्सस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तुमो । विपस्सी नाम नामेन लोके उप्पजि चक्खुमा ति ॥ २४५॥ .

·६६. तस्स अपरभागे इतो एकतिसे कप्पे सिखी च वेस्सभू चा'ति द्वे बुद्धा अहेसुं। सिखिस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते भिक्खु- सतसहस्सं अहोसि, दुतीये असीति सहस्सानि, ततीये सत्तति सहस्सानि । तदा बोधिसत्तो अरिन्दमो नाम राजा हुत्वा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स सची- वरं महादानं पवत्तेत्वा सत्तरतनपटिमण्डितं हस्थिरतनं दत्वा हत्थिप्पमाणं कत्वा कप्पियभण्डं अदासि। सोपि नं 'इतो एकतिसे कप्पे बुद्धो भविस्स- सीति ब्याकासि। तस्स पन भगवतो अरुणवती नाम नगरं अहोसि, अरुणो नाम खत्तियो पिता, पभावती नाम माता, अभिभू च सम्भवो च अगसावका, खेमङ्करो नामु'पट्ठाको, सखिला च पदुमा च अग्गसा- विका, पुण्डरीकरुक्खो बोधि, सरीरं सत्ततिहत्थुब्बेधं अहोसि, सरीरप्पभा योजनत्तयं फरित्वा अहासि, सत्तंति वस्ससहस्सानि आयू'ति । विपस्सिस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो। सिखिव्हयो नाम जिनो असमो अप्पटिपुग्गलो'ति ॥ २४६ ।। ६७. तस्स अपरभागे वेस्सभू नाम सत्था उदपादि। तस्सा'पि तयो सावकसन्निपाता। पठमसन्निपाते असीति मिक्खुसतसहस्सानि अहेसुं, दुतीये सत्तति, ततीये सहि। तदा बोधिसत्तो सुदस्सनो नाम राजा हुत्वा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स सचीवरं महादानं दत्वा तस्स सन्तिके पब्बजित्वा आचारगुणसम्पन्नो हुत्वा बुद्धरतने चित्तीकारबहुलो अहोसि। सोपि नं भगवा 'इतो एकतिसे कप्पे बुद्धो भविस्ससी ति ब्याकासि। तस्स पन भग- वतो अनोमं नाम नगरं अहोसि, सुप्पतीतो नाम राजा पिता, यसवती नाम माता, सोणो च उत्तरो च अग्गसावका, उपसन्तो नाम उपट्ठाको, रामा च सुरामा च अग्गसाविका, सालरुक्खो बोधि, सरीरं सहिहत्थु- ब्बेधं अहोसि, सहिवस्ससहस्सानि आयू'ति । १ सत्तत्तिंस.

·G तत्थेव मण्डकप्पम्हि असमो अप्पटिपुग्गलो। वेस्सभू नाम नामेन लोके उप्पजि सो जिनोति ॥ २४७ ॥ ६८. तस्स अपरभागे इमस्मि कप्पे चत्तारो बुद्धा निब्बत्ता । ककुसन्धो, कोणागमनो, कस्सपो, अम्हाकं भगवा'ति ककुसन्धस्स भगवतो एको'व सावकसन्निपातो। तत्थ चत्ताळीसं भिक्खुसहस्सानि अहेसुं । तदा बोधि- सत्तो खेमो नाम राजा हुत्वा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स सपत्तीवरं महादानं चेव अञ्जनादिभेसज्जानि च दत्वा सत्थुधम्मदेसनं सुत्वा पब्बजि । सोपि नं सत्था ब्याकासि । ककुसन्धस्स पन भगवतो खेमं नाम नगरं अहोसि, अग्गिदत्तो नाम ब्राम्हणो पिता, विसाखा नाम ब्राम्हणी माता, विधुरो च सञ्जिवो च अग्गसावका, बुद्धिजो नाम उपट्ठाको, सामा च चम्पका च अग्गसाविका, महासिरीसक्खो बोधि, सरीरं चत्ताळीसहत्थुब्बेधं अहोसि, चत्ताळीसं वस्ससहस्सानि आयू'ति । वेस्सभुस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । ककुसन्धो नाम नामेन अप्पमेय्यो दुरासदोति ॥ २४८ ॥ ६९. तस्स अपरभागे कोणागमनो नाम सत्था उदपादि । तस्सा'पि एको सावकसन्निपातो। तत्थ तिस भिक्खुसहस्सानि अहेसुं । तदा बोधिसत्तो पब्बतो नाम राजा हुत्वा अमञ्चगणपरिवुतो सत्थुसन्तिकं गत्वा धम्मदेसनं सुत्वा बुद्धपमुखं भिक्खुसद्धं निमन्तेत्वा महादानं पवत्तेत्वा पटुण्णचीनपट्टको- सेय्यकंबलदुकूलानि चेव सुवण्णपादुकञ्च दत्वा सत्थुसन्तिके पब्बजि । सोपि नं ब्याकासि । तस्स भगवतो सोभवती नाम नगरं अहोसि, यज्ञदत्तो नाम ब्राम्हणो पिता, उत्तरा नाम ब्राम्हणी माता, भिय्योसो, च उत्तरोच अग्गसावका, सोत्थिजो नामुपट्ठाको, समुद्दा च उत्तराच अग्गसाविका, उदुम्बररुक्खो बोधि, सरीरं तिंसतिहत्थुब्बेधं अहोसि, तिस वस्ससहस्सानि आयूति ।

·६० ककुसन्धस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । कोणागमनो नाम जिनो लोकजेहो नरासभोति ॥ २४९॥ ७०. तस्स अपरभागे कस्सपो नाम सत्था लोके उदपादि । तस्सा'पि एको सावकसन्निपातो । तत्थ वीसति भिक्खुसहस्सानि अहेसुं । तदा बोधि- सत्तो जोतिपालो नाम माणवो हुत्वा तिण्णं वेदानं पारगू भूमिश्च अन्त- ळिक्खे च पाकटो घटीकारस्स कुम्भकारस्स मित्तो अहोसि। सो तेन सद्धि सत्थारं उपसङ्कमित्वा धम्मकथं सुत्वा पब्बजित्वा आरद्धविरियो तीणि पिटकानि उग्गहेत्वा वत्तावत्तसम्पत्तिया बुद्धसासनं सोभेसि । सो'पि नं सत्था ब्याकासि । तस्स भगवतो जातनगरं बाराणसी नाम अहोसि, ब्रम्हदत्तो नाम ब्राम्हणो पिता, धनवती नाम ब्राम्हणी माता, तिस्सो च भारद्वाजो च अग्गसा- वका, सबमित्तो नामुपट्ठाको, अनुला च उरुवेला च अग्गसाविका, निग्रोधरुक्खो बोधि, सरीरं वीसतिहत्थुब्बेधं अहोसि, वीसतिवस्ससहस्सानि आयू'ति । कोणागमनस्स अपरेन सम्बुद्धो दिपदुत्तमो । कस्सपो नाम नामेन धम्मराजा पभङ्करोति ।। २५०॥ ७१. यस्मिं पन कप्पे दीपङ्करदसबलो उदपादि तस्मि अछेपि तयो बुद्धा अहेसु । तेसं सन्तिके बोधिसत्तस्स ब्याकरणं नत्थि, तस्मा ते इध न दस्सिता। अट्ठकथायं पन तम्हा कप्पा पट्ठाय सब्बे'पि बुद्धे दस्सेतुं इदं वुत्त:- तण्हकरो मेधङ्करो अथोपि सरणङ्करो। दीपङ्करो च सम्बुद्धो कोण्डो द्विपदुत्तमो ॥ २५१ ॥ मङ्गलो च सुमनो च रेवतो सोभितो मुनि । अनोमदस्सी पदुमो नारदो पदुमुत्तरो ॥ २५२ ।।

·६१
सुमेधो च सुजातो च पियदस्सी महायसो।
अस्थदस्सी धम्मदस्सी सिद्धत्थो लोकनायको ॥२५३ ।।
तिस्सो फुस्सो च सम्बुद्धो विपस्सी सिखी वेस्सभू ।
ककुसन्धो कोणागमनो कस्सपो चापि नायको ॥ २५४ ॥
एते अहेसुं सम्बुद्धा वीतरागा समाहिता ।
सतरंसीव उप्पन्ना महातमविनोदना।
जलित्वा अग्गिखन्धा'व निब्बुता ते ससावकाति ॥ २५५ ॥
७२. तत्थ अम्हाकं बोधिसत्तो दीपङ्करादीनं चतुवीसतिया बुद्धानं
सन्तिके अधिकारं करोन्तो कप्पसतसहस्सा'धिकानि चत्तारि असङ्केय्यानि
आगतो। कस्सपस्स पन भगवतो अपरभागे ठपेत्वा इमं सम्मासम्बुद्धं अञ्जो
बुद्धो नाम अस्थि । इति दीपङ्करादीनं चतुवीसतिया बुद्धानं सन्तिके
लव्याकरणो पन बोधिसत्तो, ये तेनः
मनुस्सत्तं लिङ्गसम्पत्ति हेतु सत्थारदस्सनं ।
पब्बजा गुणसम्पत्ति अधिकारो च छन्दता ।
अट्ठधम्मसमोधाना अभिनीहारो समिझती'ति ॥ २५६ ॥
इमे अह धम्मे समोधानेत्वा दीपङ्करपादमूले कताभिनीहारेन 'हन्द
बुद्धकरे धम्मे विचिनामि इतो चितो'ति उस्साहं कत्वा विचिनन्तो तदा
दक्खि पठमं दानपारमिति दानपारमितादयो बुद्धकारकधम्मा दिट्ठा, ते पूरेन्तो
येव वेस्सन्तरत्तभावा आगमि; आगच्छन्तो च ये कताभिनीहारानं बोधिसत्तानं
आनिसंसा संवण्णिता:-
एवं सब्बङ्गसम्पन्ना बोधिया नियता नरा ।
संसारं दीघमद्रानं कप्पकोटिसतेहि'पि ॥ २५७ ॥

·अवीचिम्हि न उप्पजन्ति तथा लोकन्तरेसु च । निझामतण्हा खुप्पिपासा न होन्ति कालकञ्जका ॥२५८ ॥ न होन्ति खुद्दका पाणा उप्पज्जन्ता'पि दुग्गतिं । जायमाना मनुस्सेसु जच्चन्धा न भवन्ति ते। सोतवेकलता नत्थि न भवन्ति मूगपक्खिका ।। २५९ ॥ इत्थिभावं न गच्छन्ति उभतोब्यञ्जनपण्डका । न भवन्ति परियापन्ना बोधिया नियता नरा ॥२६॥ मुत्ता आनन्तरिकेहि सब्बत्थ सुद्धगोचरा । मिच्छादिटिं न सेवन्ति कम्मकिरियदस्सना ॥ २६१ ॥ वसमाना'पि सग्गेसु असचं नूपपज्जरे । सुद्धावासेसु देवेसु हेतु नाम न विज्जति ॥ २६२ ॥ नेक्खम्मनिन्ना सप्पुरिसा विसंयुत्ता भवाभवे । चरन्ति लोकत्थचरियाय पूरेन्ता सब्बपारमी'ति ।। २६३ ॥ ते आनिसंसे अधिगन्त्वा'व आगतो। पारमियो पूरेन्तस्स चस्स अकित्ति ब्राम्हणकाले, सङ्खब्राम्हणकाले, धनञ्जयराजकाले, महासुदस्सनकाले, महागोविन्दकाले, निमिमहाराजकाले, चन्दकुमारकाले, विसय्हसेहि- काले, सिविराजकाले, वेस्सन्तरकाले ति दानपारमिताय पूरितत्तभावानं परिमाणं नाम नत्यि। एकन्तेन पन'स्स ससपण्डितजातके: मिक्खाय उपगतं दिस्वा सकत्तानं परिच्चजि । दानेन मे समो नत्थि, एसा मे दानपारमी'ति ॥ २६४ ।। एवं अत्तपरिच्चागं करोन्तस्स दानपारमिता परमत्थपारमिता नाम जाता । तथा सीलवनागराजकाले, चम्पेय्यनागराजकाले, भूरिदत्तनागराजकाले छद्दन्तनागराजकाले, जयद्दिसराजस्स, पुत्तअलीनसत्तुकुमारकाले'ति .

·६३ ३ सीलपारमिताय परिपूरितत्तभावानं परिमाणं नाम नत्यि। एकन्तेन पन'स्स सङ्खपालजातके: सूलेहि विज्झयन्ते'पि कोट्टयन्ते'पि सत्तिहि । भोजपुत्ते न कुप्पामि, एसा मे सीलपारमीति ॥ २६५ ॥ एवं अत्तपरिच्चागं करोन्तस्स सीलपारमिता परमत्थपारमी नाम जाता । तथा सोमनस्सकुमारकाले, हत्थिपालकुमारकाले, अयोघरपण्डित- काले ति महारजं पहाय नेक्खम्मपारमिताय पूरितत्तभावानं परिमाणं नाम नत्थि । एकन्तेन पन'स्स चूळसुतसोमजातके:: महारज्जं हत्थगतं खेळपिण्डं'व छड्डयिं । चजतो न होति लगनं एसा मे नेक्खम्मपारमीति ॥ २६६ ॥ एवं निस्सङ्गताय रजं छड्डेवा निक्वमन्तस्स नेक्खम्मपारमी परमत्थपारमी नाम जाता । तथा विधुरपण्डितकाले, महागोविंदपण्डितकाले, कुद्दाल- पण्डितकाले, अरकपण्डितकाले, बोधिपरिबाजककाले, महोसध- पण्डितकाले ति पञापारमिताय पूरितत्तभावानं परिमाणं नाम नस्थि । एकन्तेन पन'स्स सत्तुभस्तजातके सेनकपण्डितकाले:- पाय विचिनन्तो'हं ब्राम्हणं मोचयिं दुखा । पाय मे समो नत्थि एसा मे पआपारमी'ति ॥ २६७ ॥ अन्तोभस्तगतं सप्पं दस्सेन्तस्स पापारमी परमत्थपारमी नाम जाता । तथा विरियपारमितादीनम्पि पूरितत्तभावानं परिमाणं नाम नत्थि । एकन्तेन पन'स्स महाजनकजातके:- अतीरदस्सी जलमझे हता सब्बे व मानुसा । चित्तस्स अञथा नत्थि एसा मे विरियपारमीति ॥ २६८ ॥ , - - ·- एवं महासमुदं तरन्तस्स विरियपारमी परमत्थपारमी नाम जाता । खन्तिवादजातके:- अचेतन' व कोटेन्ते तिण्हेन फरसुना ममं । कासिराजे न कुप्पामि एसा मे खन्तिपारमी ति ॥ २६९ ॥ एवं अचेतनभावेन विय महादुक्खं अधिवासेन्तस्स खन्तिपारमी परमत्थपारमी नाम जाता। महासुतसोमजातके: सच्चवाचं अनुरक्खन्तो चजित्वा मम जीवितं । मोचयिं एकसतं खत्तिये परमत्थसच्चपारमीति ॥ २७० ।। एवं जीवितं चजित्वा सच्चम'नुरक्खन्तस्स सच्चपारमी परमत्थपारमी नाम जाता। मृगपक्खजातके माता पिता न मे देस्सा नपि देस्सं महायसं । सब्बञ्जतं पियं मय्हं, तस्मा वतम' धिट्टर्हिति ॥ २७१ ॥ एवं जीवितम्पि चजिल्वा वतं अधिट्ठहन्तस्स अधिद्यानपारमी परमत्थ- पारमी नाम जाता। एकराजजातके:- न मं को पि उत्तसति नपि'हं भायामि कस्सचि। मेत्ताबलेनु'पत्थद्धो रमामि पवने तदाति ॥ २७२ ॥ एवं जीवितम्पि अनोलोकेवा मेत्तायन्तस्स मेत्तापारमी परमत्थपारमी नाम जाता। लोमहंसजातके:- सुसाने सेय्यं कप्पेमि छवहिं उपधायहं । गामण्डला उपगत्वा रूपं दस्सेन्त'नप्पकंति ॥ २७३ ।। एवं गामदारकेसु निडुभनादीहि चेव मालागन्धू'पहारादीहि च सुखदुक्खं उप्पादेन्तेसुपि उपेक्खं अनतिवत्तन्तस्स उपेक्खापारमी परमत्थपारमी - ·Com नाम जाता। अयमेत्थ सोपो; वित्थारतो पनेस अत्यो चरियापिटकतो गहेतब्बो । एवं पारमियो पूरेत्वा वेस्सन्तरत्तभावे ठितो:- अचेतना'यं पठवी अविञय सुखं दुखं । सापि दानबला मय्हं सत्तक्खत्तुं पकम्पथा'ति ॥ २७४ ॥१... एवं महापठवीपकम्पनानि महापुञानि करित्वा आयुपरियोसाने ततो चुतो तुसितभवने निब्बत्ति। इति दीपङ्करपादमूलतो पट्ठाय याव अयं तुसितपुरे निब्बत्ति एत्तकं ठानं दूरे निदानं नामा'ति वेदितब्बं। ७३. तुसितपुरे वसन्ते येव पन बोधिसत्ते बुद्धहळाहळंनाम उदपादि। लोकस्मि हि तीणि हळाहळानि ( महन्तानि ) उप्पज्जन्ति, कप्पहळाहळं, बुद्धहळाहळं, चक्कवत्तिहळाहळंति । तत्थ 'वस्ससतसहस्सस्स अच्चयेन कप्पु'डानं भविस्सती'ति' लोकव्यूहा नाम कामावचरदेवा मुत्तसिरा विकिण्ण- केसा रुदम्मुखा अस्सूनि हत्थेहि पुञ्छमाना रत्तवत्थनिवथा अतिविय विरूपवेसधारिनो हुत्वा' मनुस्सपथे विचरन्ता एवं आरोचेन्ति:- 'मारिसा मारिसा इतो घस्ससतसहस्सस्स अच्चयेन कप्पु'डानं भविस्सति, अयं लोको विनस्सिस्सति, महासमुद्दो पि सुस्सिस्सति, अयं च महापठवी सिनेरु च पब्बतराजा उड्डव्हिस्सन्ति विनस्सिस्सन्ति, याव ब्रम्हलोका लोकविनासो भविस्सति; मेत्तं मारिसा भावेथ, करुणं, मुदितं, उपेक्खं मारिसा भावेथ; मातरं उपट्ठहथ, पितरं उपट्ठहथ, कुले जेट्ठाप- चायिनो होथा'ति'। इदं कम्पहळाहळं नाम। 'वस्ससहस्सस्स अच्चयेन पन सब्ब बुद्धो लोके उप्पजिस्सती'ति' लोकपालदेवता 'इतो मारिस १ For the word Burmese edition. हळाहळ, कोलाहल कोलाहल is also found in the ·वस्ससहस्सस्स अञ्चयेन बुद्धो लोके उप्पजिस्सती'ति' उग्धोसेन्ता आहि- ण्डन्ति; इदं बुद्धहळाहळं नाम । 'वस्ससतस्स पन अच्चयेन चक्कवत्तिराजा उम्पजिस्सती'ति देवता येव 'इतो मारिसा वस्ससतच्चयेन चक्रवत्ती राजा लोके उप्पजिस्सती'ति' उग्धोसेन्तियो आहिण्डन्ति; इदं चक्कवत्तिहळाहळं नाम । इमानि तीणि हळाहळानि महन्तानि होन्ति । तेसु बुद्धहळाहळसई सुत्वा सकलदससहस्सचक्कवाळे देवता एकतो सन्निपतित्वा 'असुको नाम सत्तो बुद्धो भविस्सतीति अत्वा तं उपसङ्कमित्वा आयाचन्ति, आयाचमाना च पुब्बनिमित्तेसु उप्पन्नेसु आयाचन्ति। तदा पन सब्बा'पि ता ( देवता) एकेकचक्कवाळे चातुम्महाराजसक्कसुयामसन्तुसितपरनिम्मितवसवत्तिमहाब्रम्हेहि सद्धिं एकचक्कवाळे सन्निपतित्वा तुसितभवने बोधिसत्तस्स सन्तिकं गत्वा मारिसा तुम्हेहि दसपारमियो पूरेन्तेहि न सक्कसम्पत्ति न मारसम्पत्ति (ब्रम्हसम्पत्ति) न चक्कवत्तिसम्पत्तिं पत्थेन्तेहि पूरिता, लोकनित्थरणत्थाय पन सब्बञ्जतं पत्थेन्तेहि पूरिता, सो वो दानि कालो मारिस बुद्धत्ताय, समयो मारिस बुद्धत्ताया'ति' याचिसुं। ७४. अथ महासत्तो देवतानं पटिनं अदत्वा' व कालदीपदेसकुलजनेत्ति- आयुपरिच्छेदवसेन पञ्चमहाविलोकनं नाम विलोकेसि। तत्थ 'कालो नु खो अकालो नु खोति पठमं कालं विलोकेसि। तत्थ वस्ससतसहस्सतो उद्धं वड़ितआयु कालो नाम न होति। कस्मा। तदा हि सत्तानं जातिजरामरणानि न पायन्ति; बुद्धानं च धम्मदेसना तिलक्षणमुत्ता नाम नत्थि, तेसं 'अनिच्चं, दुक्खम नत्ता'ति' कथेन्तानं किं नामे'तं कथेन्ती'ति' ने'व सोतब्बं न सद्धातब्बं मञ्जन्ति, ततो अभिसमयो न होति, तस्मिं असति अनिय्यानिक सासनं होति; तस्मा सो अकालो। वस्ससततो जनआयुकालोपि कालो नाम न होति। कस्मा। तदा सत्ता उस्सन्नकिलेसा होन्ति, उस्सन्नकिलेसानं च दिन्नो वादो ओवादबाने न तिट्ठति उदके दण्डराजि विय खिप्पं विग- ·६७ च्छति, तस्मां सोपि अकालो । वस्ससतसहस्सतो पन पट्ठाय हेहा वस्ससततो पट्ठाय उद्धं आयुकालो कालो नाम। तदा च वस्ससतकालो। अथ महा- सत्तो निब्बत्तितब्बकालो'ति' कालं पस्सि। ततो दीपं विलोकेन्तो सपरिवारे चत्तारो दीपे ओलोकेत्वा तीसु दीपेसु बुद्धा न निब्बत्तन्ति, जम्बुदीपे येव निब्ब- त्तन्ती'ति' दीपञ्च पस्सि । ततो जम्बुदीपो नाम महा दसयोजनसहस्सपरिमाणो, कतरस्मि नु खो पदेसे बुद्धा निब्बत्तन्ती'ति' ओकासं विलोकेन्तो मज्झिमदेसं पस्सि । मझिमदेसो नाम पुरत्थिमदिसाय कजङ्गले नाम निगमो, तस्स अपरेन महासालो, ततोपरं पञ्चन्तिमा जनपदा ओरतो मझे । पुब्बद- क्षिणाय दिसाय सललवती' नाम नदी ततोपरं पञ्चन्तिमा जनपदा ओरतो मझे। दक्षिणाय दिसाय सेतकणिकं नाम निगमो, ततोपरं पञ्चम्तिमा जनपदा ओरतो मझे। पच्छिमाय दिसाय थूणं नाम ब्राम्हणगामो ततोपरं पञ्चन्तिमा जनपदा ओरतो मझे। उत्तराय दिसाय उसीरद्धजो नाम पब्बतो, ततोपरं पञ्चन्तिमा जनपदा ओरतो मझेति'--एवं विनये वुत्तो पदेसो। सो आयामतो तीणि योजनसतानि, वित्थारतो अड्डतेय्यानि, परिक्खे- पतो, नवयोजनसतानी'ति । एतस्मि पदेसे बुद्धा पञ्चेकबुद्धा अग्गसावका असीति महासावका चक्कवत्तिराजा अओ च महेसक्खा खत्तियब्राम्हणगहपतिमहासाला उप्पजन्ति। इदं चेत्थ कपिलवत्थुकं नाम नगरं, तत्थ 'मया निब्बत्तितब्बति' निटं अगमासि । ततो कुलं विलोकेन्तो बुद्धा नाम वेस्सकुले वा सुद्दकुले वा न निब्बत्तन्ति, लोकसम्मते पन खत्तियकुले वा ब्राम्हणकुले वा'ति' द्वीसु येव कुलेसु निब्बत्तन्ति । इदानि च खत्तियकुलं लोकसम्मतं, तत्य निब्बत्तिस्सामि; सुद्धोदनो नाम राजा मे पिता भविस्सती'ति' कुलं पस्सि। ततो मातरं विलोकेन्तो बुद्धमाता नाम लोला सुराधुत्ता न होति, कप्पसत- सहस्सं पन पूरितपारमी, जातितो पट्ठाय अखण्डपश्चसीला येव होति; १ गजङ्गलं. २ सलळवती; सल्लवती. ~ ·अयं च महामाया नाम देवी एदिसी, अयं च मे माता भविस्सती'ति'। कित्तकं पन'स्सा आयुति । दसन्नं मासानं उपरि सत्तदिवसानी'ति पस्सि । इति इमं पश्चमहाविलोकनं विलोकेत्वा 'कालो मे मारिसा बुद्धभावाया'ति' देवतानं सङ्गहं करोन्तो पटिचं दत्वा गच्छथ तुम्हे'ति' ता देवता उय्योजत्वा तुसितदेवताहि परिवुतो तुसितपुरे नन्दनवनं पाविसि । ७५. सब्बदेवलोकेसु हि नन्दनवनं अस्थि येव । तत्र नं देवता 'इतो चुतो सुगतिं गच्छ, इतो चुतो सुगति गच्छा'ति' पुब्बे कतकुसलकम्मो- कासं सारयमानों विचरन्ति । सो एवं देवताहि कुसलं सारयमानाहि परिवुतो तत्थ विचरन्तो चवित्वा महामायाय देविया कुच्छिरिम पटिसन्धि गहि । तस्सा विभावत्थं अयं अनुपुब्बी कथा । तदा किर कपिलवथुनगरे आसाळ्हीनक्वत्तं धुढे अहोसि । महाजनो नक्खत्तं कीळति । महामाया देवी पुरे पुण्णमाय सत्तमदिवसतो पट्ठाय विगतसुरापानं मालागन्धविभू- तिसम्पन्नं नक्खत्तकीळं अनुभवमाना सत्तमदिवसे पातो'व उट्ठाय गन्धोदकेन नहायित्वा चत्तारि सतसहस्सानि विस्सजेत्वा महादानं दत्वा सब्बालङ्कार- विभूसिता वरभोजनं भुञ्जित्वा उपोसथङ्गानि अधिटाय अलङ्कतपटियत्तं सिरिगन्भं पविसित्वा सिरिसयने निप्पजि । निदं ओक्कममाना इमं सुपिनं अद्दसः-~चत्तारो किर नं महाराजानो सयनेने व सद्धिं उक्खिपित्वा हिमवन्तं नेत्वा सडियोजनिके मनोसिलातले सत्तयोजनिकस्स महासालरु- क्खस्स हेट्ठा ठपेवा एकमन्तं अटुंसु । अथ नेसं देवियो आगन्त्वा देविं अनोतत्तदहं नेत्वा मनुस्समलहरणत्थं नहापेत्वा दिब्बवत्थं निवासापेत्वा गन्धेहि विलिम्पापेत्वा दिब्बपुष्पानि पिळन्धापत्वा ततो अविदूरे एको रजत- पब्बतो (अस्थि ), तस्स अन्तो कनकविमानं अस्थि, तत्थ पाचीनसीसकं दिब्बसयनं पञ्ञापेत्वा निपज्जापेसुं । अथ बोधिसत्तो सेतवरवारणो हुत्वा १सावयमाना ·६९ ततो अविदूरे एको सुवण्णपब्बतो ( अस्थि ), तत्य चरित्वा ततो ओरुय्ह रजतपब्बतं अभिरुहित्वा उत्तरदिसतो आगम्म रजतदामवण्णाय सोण्डाय सेतपदुमं गहेत्वा कोञ्चनादं नदित्वा कनकविमानं पविसित्वा मातुसयनं तिक्खत्तुं पदक्खिणं कत्वा दक्षिणपस्सं फालेत्वा कुच्छि पविठ्ठसदिसो (विय) अहोसि । एवं उत्तरासाव्हनक्खत्तेन पटिसन्धि गहि । ७६. पुन दिवसे पबुद्धा देवी तं सुपिनं रज्जे आरोचेसि। राजा चतु- सहिमत्ते ब्राम्हणपामोक्खे पक्कोसापेत्वा ( गोमय ) हरितुपलित्ताय लाजादीहि कतमङ्गलसकाराय भूमिया महारहानि आसनानि पापेत्वा तत्थ निसिन्नानं ब्राम्हणानं सप्पिमधुसकराभिसङ्क्तस्स वरपायासस्स सुवण्णरजतपातियो पूरेत्वा सुवण्णरजतपातीहि येव पटिकुज्जित्वा अदासि । अ हि च अहतवत्थ- कपिलगावीदानादीहि ते सन्तप्पेसि । अथ नेसं सब्बकामेहि सन्तप्पितानं सुपिनं आरोचापेत्वा 'किं भविस्सती'ति' पुच्छि । ब्राम्हणा आहेसुः-' मा चिन्तयि महाराज, देविया ते कुच्छिम्हि गब्भो पतिहितो, सो च खो पुरिस- गब्भो, न इत्थिगब्भो, पुत्तो ते भविस्सति । सो सचे अगारं अज्झावसि- स्सति राजा भविस्सति चक्कवत्ती, सचे अगारा निक्खम्म पब्बजिस्सति बुद्धो भविस्सति लोके विवटच्छदो'ति' । ७७. बोधिसत्तस्स पन मातुकुच्छिम्हि पटिसन्धिगण्हनक्खणे एकप्पहा- रेने'व सकलदससहस्सी लोकधातु सङ्कम्पि सम्पकम्पि सम्पवेधि । द्वात्तिंसपु- ब्बनिमित्तानि पातुरहेसुं । दससु चक्कवाळसहस्सेसु अप्पमाणो ओभासो फरि । तस्स तं सिरि सिरिं दद्दुकामा विय अन्धा चक्खूनि पटिलभिंसु, बधिरा सई सुणिंसु, मूगा समालपिंसु, खुजा उजुगत्ता, अहेसुं, पङ्गुला पदसा गमनं पटिलभिंसु, बन्धनगता सब्बसत्ता अन्दुबन्धनादीहि मुञ्चिसु, सब्बनिरयेसु अग्गी निब्बायिंसु, पेत्तिविसये खुप्पिपासा वूपसमिंसु, ·७० , तिरच्छानानं भयं ना'होसि, सब्बसत्तानं रोगो वूपसमि, सबसत्ता पियंवदा अहेसुं, मधुरेना'कारेन अस्सा हसिसु, वारणा गजिसु, सब्ब- तुरियानि सकसकनिन्नादं मुञ्चिसु, अघट्टितानि येव मनुस्सानं हत्थूपगादीनि आभरणानि विरविंसु, सम्बदिसा विप्पसन्ना अहेसुं, सत्तानं सुखं उप्पाद- यमानो मुदुसीतलो वातो वायि, अकालमेघो पवस्सि, पठवितो'पि उदकं उब्भिजित्वा विस्सन्दि, पक्खिनो आकासगमनं विजहिंसु, नदियो असन्द- माना अटुंसु, महासमुद्धे मधुरं उदकं अहोसि, सब्बत्थकमेव पञ्चवण्णेहि पदुमेहि सञ्च्छन्नतलो अहोसि, थलजजलजादीनि सब्बपुष्पानि पुफिसु, रुक्खानं खन्धेसु खन्धपदुमानि, साखासु साखापदुमानि, लतासु लतापदुमानि पुष्फिसु, थले सिलातलानि भिन्दित्वा उपरू'परि सतपत्तानि हुत्वा दण्डपदु- मानि नाम निक्खमिंसु, आकासे ओलम्बकपदुमानि नाम निब्बत्तिसु, समन्ततो पुप्फवस्सा वस्सिसु, आकासे दिब्बतुरियानि वज्जिसु, सकलदस- सहस्सी लोकधातु वदे॒त्वा विस्सट्ठमालागुळं विय उप्पीळेत्वा बद्धमालाकलापो विय अलङ्कतपटियत्तं मालासनं विय च एकमालामालिनी विप्पुरन्तवाळ- वीजनी पुष्फधूपगन्धपरिवासिता (सुन्दर) परमसोभग्गप्पत्ता अहोसि । ७८. एवं गहितपटिसन्धिकस्स बोधिसत्तस्स पटिसन्धितो पहाय बोधिसत्तस्स चेव बोधिसत्तमातुया च उपद्दवनिवारणत्थं खग्गहत्या चत्तारो देवपुत्ता आरक्खं गहिसु । बोधिसत्तमातु पन पुरिसेसु रागचित्तं नु'प्पजि, लाभग्गयसग्गप्पत्ता च अहोसि, सुखिनी अकिलन्तकाया बोधिसत्तं च अन्तोकुच्छिगतं विप्पसन्नमणिरतने आवुतपण्डुसुत्तं विय पस्सति । यस्मा च बोधिसत्तेन वसितकुच्छिनाम चेतियगब्भसदिसा, न सक्का होति अओन सत्तेन आवसितुं वा परिभुञ्जितुं वा; तस्मा बोधिसत्तमाता सत्ताहजाते बोधिसत्ते कालं कत्वा तुसितपुरे निब्बत्तति । यथा च अा इथियो दसमासे अपत्वापि अतिक्कमित्वापि निसिन्ना पि निपन्ना पि विजायन्ति, न ·- एवं बोधिसत्तमाता; सा पन बोधिसत्तं दसमासे कुच्छिना परिहरित्वा ठिता'व विजायति । अयं बोधिसत्तमातु धम्मता। ७९. महामाया'पि देवी पत्तेन तेलं विय दसमासे कुच्छिना बोधिसत्तं परिहरित्वा परिपुण्णगब्भा आतिघरं गन्तुकामा सुद्धोदनमहाराजस्स आरोचेसिः- इच्छाम'हं देव कुलसन्तकं देवदहनगरं गन्तुं'ति' । राजा 'साधू'ति' सम्पटिच्छित्वा कपिलवथुतो याव देवदहनगरा मग्गं समं कारेत्वा कदलिपु- ण्णघटधजपटाकादीहि अलङ्कारापेत्वा देविं सोवण्णसिविकाय निसीदापेत्वा अमञ्चसहस्सेन उक्खिपापेत्वा महन्तेन परिवारेन पेसेसि। द्विन्नं पन नगरानं अन्तरे उभयनगरवासीनम्पि लुम्बिनीवनं नाम मङ्गलसालवनं अस्थि । तस्मि समये मूलतो पट्ठाय याव अग्गसाखा सब्बं एकफालिफुलं अहोसि। साख- न्तरेहि चेव पुप्फन्तरेहि च पञ्चवण्णभमरगणा नानप्पकारा च सकुणसङ्घा मधुरस्सरेन विकूजन्ता विचरन्ति। सकलं लुम्बिनीवनं चित्तलतावनसदिसं महानुभावस्स रओ सुसज्जितं आपानमण्डलं विय अहोसि। देविया तं दिखा सालवनकीळं कीळितुकामता (चित्तं ) उदपादि। अमच्चा देवि गहेत्वा सालवनं पविसिसु । सा मङ्गलसालमूलं गन्त्वा सालसाखं गण्हितुकामा अहोसि। सालसाखा सुसेदितवेत्तरगं विय ओनमित्वा देविया हत्थपथं उप- गञ्छि । सा हत्थं पसारेत्वा साखं अग्गहेसि । तावदेव चस्सा कम्मजवाता चलिंसु । अथस्सा साणि परिक्खिपित्वा महाजनो पटिक्कमि । सालसाखं गहेत्वा तिट्ठमानाय एव'स्सा गब्भवुट्टानं अहोसि। तं खणं येव चत्तारो विसुद्धचित्ता महाब्रम्हानो सुवण्णजालं आदाय सम्पत्ता। ते तेन सुवण्ण- जालेन बोधिसत्तं सम्पटिच्छित्वा मातु पुरतो ठपेत्वा 'अत्तमना देवि होहि, महेसक्खो ते पुत्तो उप्पन्नोति' आहेसु । ८०. यथा पन अझे सत्ता मातुकुच्छितो निक्खमन्ता पटिक्कूलेन असुचिना मक्खिता निक्खमन्ति, न एवं बोधिसत्तो। सो पन धम्मासनतो ·७२ ओतरन्तो धम्मकथिको विय, निस्सेणितो ओतरन्तो पुरिसो विय च द्वे च हत्थे द्वे च पादे पसारेवा ठितको'व मातुकुच्छिसम्भवेन केनचि असुचिना अमक्खितो सुद्धो विसदो कासिकवत्थे निक्खित्तमणिरतनं विय जोतयन्तो मातुकुच्छितो निक्खमि । एवं सन्ते'पि बोधिसत्तस्स च बोधिसत्तमातुया च सकारत्थं आकासतो वे उदकधारा निक्ख- मित्वा बोधिसत्तस्स च मातुया चस्स सरीरं उतुं गाहापेसुं। अथ नं सुवण्णजालेन पटिग्गहेल्वा ठितानं ब्रम्हानं हत्थतो चत्तारो महाराजानो मङ्गल- सम्मताय सुखसम्फस्साय अजिनप्पवेणिया गहिसु; तेसं हत्यतो मनुस्सा दुकूलचुम्बटकेन। मनुस्सानं हत्थतो मुश्चित्वा पठवियं पतिद्वाय पुरथिमदिसं ओलोकेसि । अनेकानि चक्कवाळसहस्सानि एकङ्गणानि अहेसुं। तत्थ देव- मनुस्सा गन्धमालादीहि पूजयमाना 'महापुरिस इध तुम्हेहि सदिसो अञो नत्थि, कुते'त्थ उत्तरितरो'ति' आहेसु । एवं चतस्सो दिसा चतस्सो अनुदिसा च हेहा उपरी ति दस पि दिसा अनुविलोकेवा अत्तना सदिसं अदिस्वा अयं उत्तरादिसा'ति सत्तपदवीतिहारेन अगमासि महाबहुना सेतच्छत्तं धारयमानो सुयामेन वाळवीजनि अहि च देवताहि सेसराज- ककुधभण्डहत्थाहि अनुगम्ममानो, ततो सत्तमपदे ठितो 'अग्गो'हम स्मि लोकस्सा'ति' आदिकं आसमि वाचं निच्छारेन्तो सीहनादं नदि । ८१. बोधिसत्तो हि तीसु अत्तभावेसु मातुकुच्छितो निक्खन्तमत्तो'व वाचं निच्छारेसि; महोसधत्तभावे, वेस्सन्तरत्तभावे, इमस्मि अत्तभावे'ति' । महोसवत्तभावे किर'स्स मातुकुच्छितो निक्खमन्तस्से व सक्को देवराजा आगन्त्वा चन्दनसारं हत्थे ठपेत्वा गतो। सो तं मुट्ठियं कत्वाव निक्खन्तो। अथ नं माता 'तात किं गहेत्वा आगतोसी'ति' पुच्छि। 'ओसधं अम्मा'ति' इति ओसधं गहेत्वा आगतत्ता ओसधदारको'त्वेव अस्स नाम अकंसु। तं ओसधं गहेत्वा चाटियं पक्खिपिसु। आगतागतानं अन्धब- ·७३ धिरादीनं तदेव सब्बरोगवुपसमाय भेसनं अहोसि । ततो ' महन्तं इदं ओसधं, महन्तं इदं ओसधंति' उप्पन्नवचनं उपादाय महोसधोवेव'स्स नामं जातं । वेस्सन्तरत्तभावे पन मातुकुच्छितो निक्खमन्तो दक्खिणहत्यं पसारेत्वा ‘अत्थि नु खो अम्म किञ्चि गेहस्मि, दानं दस्सामी'ति' वदन्तो निक्खमि । अर्थस्स माता · सधने कुले निब्बतो'सि ताताति पुत्तस्स हत्यं अत्तनो हत्थतले कत्वा सहस्सस्थविकं ठपापेसि । इमस्मि पन अत्तभावे इमं सीहनादं नदी'ति । एवं बोधिसत्तो तीसु अत्तभावेसु मातुकुच्छितो निक्खन्तमत्तोव वाचं निच्छारेसि । यथा च पटिसन्धिग्गह- णक्खणे जातिक्खणे पिस्स बत्तिसपुब्बनिमित्तानि पातुरहंसु । ८२. यस्मि पन समये अम्हाकं बोधिसत्तो लुम्बिनीवने जातो तस्मि येव समये राहुलमातादेवी, (आनन्दत्थेरो) छन्नो अमच्चो, कालदायी अमञ्चो, आजानिय्यो हत्थिराजा, कन्थको अस्सराजा, महाबोधिरुक्खो, चतस्सो निधिकुम्भियो च जाता, तत्थ एका गावुतप्पमाणा, एका अड्डयोजनप्पमाणा, एका तिगावुतप्पमाणा, एका योजनप्पमाणा गम्भीरतो पठवीपरियन्ता एव अहोसी'ति' । इमे सत्त सहजाता नाम । ८३. उभयनगरवासिनो बोधिसत्तं गहेत्वा कपिलवत्थुनगरमेव अगमंसु । तं दिवसं येव कपिलवथुनगरे 'सुद्धोदनमहाराजस्स पुत्तो जातो, अयं कुमारो बोधितले निसीदित्वा बुद्धो भविस्सती'ति' तावर्तिसभवने हहतुट्ठा देवसङ्घा चेलुक्खेपादीनि पवत्तेन्ता कीलिंसु । तस्मि समये सुद्धोदनमहाराजस्स कुलूपको अट्ठसमापत्तिलाभी काळदेवलो नाम तापसो भत्तकिच्चं कत्वा दिवाविहारत्थाय तावतिसभवनं गत्वा तत्थ दिवाविहारं निसिन्नो ता देवता तथा कीळमाना दिस्वा, किं कारणा तुम्हे एवं तुट्ठमानसा कीळय मयहम्पे'ते कारणं कथेथा'ति' पुच्छि। देवता आहंसुः—'मारिस सुद्धोदनरओ पुत्तो जातो। सो बोधितले निसीदित्वा बुद्धो हुत्वा धम्मचकं पवत्तेस्सति ।

·तस्स अनन्तं बुद्धलीव्ह दर्दु धम्मश्च सोतुं लच्छामा'ति' इमिना कारणेन तुट्ठम्हा'ति'। ८४. तापसो तासं वचनं सुत्वा खिप्पं देवलोकतो ओरुय्ह राजनिवेसनं पविसित्वा पञ्चत्तासने निसिन्नो 'पुत्तो किर ते महाराज जातो, पस्सिस्सामि नति' आह । राजा अलङ्कतपटियत्तं कुमारं आहरापेत्वा तापसं वन्दापेतुं अभिहरि । बोधिसत्तस्स पादा परिवत्तित्वा तापसस्स जटासु पतिहहिं । बोधिसत्तस्स हि तेन'त्तभावेन वन्दितब्बयुत्तको अओ नाम नत्थि । सचे हि अजानन्ता बोधिसत्तस्स सीसं तापसस्स पादमूले ठपेय्यु, सत्तधा अस्स मुद्धा फलेय्य । तापसो ‘न मे अत्तानं नासेतुं युत्त'ति' उहायासना बोधिसत्तस्स अञ्जलि पग्गहेसि । राजा तं अच्छरियं दिवा अत्तना पुत्तं वन्दि । तापसो अतीते चत्ताळीसकप्पे अनागते चत्ताळीसा'ति असीतिकप्पे अनुस्सरति । बोधिसत्तस्स लक्खणसम्पत्ति दिवा 'भविस्सति नु खो बुद्धो उदाहु नोति' आवजित्वा उपधारेन्तो 'निस्संसयं बुद्धो भविस्सती'ति' अत्वा 'अच्छरि- यपुरिसो अयंति' सितं अकासि । ततो 'अहं इमं (अच्छरियपुरिसं) बुद्धभूतं लभिस्सामि नु खो नोति उपधारेन्तो न लभिस्सामि अन्तरायेव कालं कत्वा बुद्धसतेनापि बुद्धसहस्सेना'पि गन्त्वा बोधेतुं असक्कुणेय्ये अरूपभवे निब्बत्ति- स्सामी'ति' दिवा — एवरूपं नाम अच्छरियपुरिसं बुद्भूतं दहुं न लभिस्सामि महती वत मे जानि भविस्सती'ति' परोदि । मनुस्सा दिरवा 'अम्हाकं अय्यो इदाने व हसित्वा पुन रोदि'। 'किन्नु खो भन्ते अम्हाकं अय्यपुत्तस्स कोचि अन्तरायो भविस्सती'ति' पुच्छिसु । 'नत्थे' तस्स अन्तरायो, निस्संसयेन बुद्धो भविस्सती'ति'। अथ कस्मा परोदित्था'ति'। 'एवरूपं पुरिसं बुद्धभूतं दटुं न लमिस्सामि, महती वत मे जानि भविस्सती'ति अत्तानं अनुसोचन्तो रोदामी'ति' आह । ८५. ततो सो ‘किनु खो मे आतकेसु कोचि एतं बुद्धभूतं दर्दू ·'अस्थि १ लमिस्सतीति' उपधारेन्तो अत्तनो भागिनेय्यं नाळकदारकं अद्दस । सो भगिनिया गेहं गन्त्वा 'कहं ते पुत्तो नाळको'ति'। गेहे अय्या'ति' । 'पक्कोसाहि नं'ति'। पक्कोसापेवा अत्तनो सन्तिकं आगतं ( कुमारं ) आह:-'तात सुद्धोदनमहाराजस्स कुले पुत्तो जातो, बुद्धङ्कुरो एस, पश्चर्तिसवस्सानि अतिक्कमित्वा बुद्धो भविस्सति, त्वं एतं दटुं लभिस्ससि, अज्जे'व पब्बज्जाही'ति' । सत्तासीति- कोटिधने कुले निब्बत्तो दारको न मं मातुलो अनत्थे निय्योजेस्सती'ति' चिन्तेत्वा तावदेव अन्तरापणतो कासायानि चेव मत्तिकापत्तञ्च आहरापेत्वा केसमस्सु ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा ' यो लोके उत्तम- पुग्गलो तं उदिस्सं मय्हं पब्बज्जा'ति' बोधिसत्ताभिमुखं अञ्जलिं पग्गय्ह पञ्चपतिहितेन वन्दित्वा पत्तं थविकाय पक्खिपित्वा अंसकूटे ओलग्गेत्वा हिमवन्तं पविसित्वा समणधम्मं अकासि । सो परमाभिसम्बोधि पत्तं तथागतं उपसङ्कमित्वा नाळकपटिपदं कथापेत्वा पुन हिमवन्तं पविसित्वा अरहत्तं पत्वा उक्कट्ठपटिपदं पटिपन्नो सत्ते'व मासे आयुं पालेत्वा एकं सुवण्णपब्बतं निस्साय ठितको'व अनुपादिसेसाय निब्बाणधातुया परिनिब्बायि। ८६. बोधिसत्तम्पि खो पञ्चमदिवसे सीसं नहापेत्वा 'नामग्गहणं गहिस्सामा ति राजभवनं चतुजातिकगन्धेहि विलिम्पित्वा लाजापञ्चमकानि पुप्फानि विकिरित्वा असम्भिन्नपायासं पचापेत्वा तिण्णं वेदानं पारगे अट्ठसतब्राम्हणे निमन्तेत्वा राजभवने निसीदापेत्वा सुभोजनं भोजेत्वा महासकारं कत्वा 'किन्नु खो भविस्सती'ति' लक्खणानि पटिग्गहापेसुं । तेसु रामो धजो लक्षणो चापि' मन्ती । कोण्डेओ च भोजोसुयामो सुदन्तो'। १ जोतिमन्ति.२ यन्बोसुभोजो ३ सुदत्तो ·७६ एते तदा अट्ट अहेसुं ब्राम्हणा। छळङ्गमन्तं व्याकरिसूति ॥ २७५ ॥ इमे अडे'व ब्राम्हणा लक्खणपटिग्गाहका अहेसुं । पटिसन्धिगहणदिवसे सुपिनो पि एते'हे'व पटिग्गहितो । तेसु सत्त जना द्वे अङ्गुलियो उक्खिपित्वा द्वधा ब्याकरिसु। 'इमेहि लक्खणेहि समन्नागतो अगारं अज्झावसमानो राजा होति' चक्कवत्ती, पब्बजमानो बुद्धो' ति सब्बं चक्वत्तिरञो सिरिविभवं आचिक्विसु । तेसं पन सम्बदहरो कोण्डञो नाम माणवो बोधिसत्तस्स लक्षणवरनिष्फत्तिं ओलोकेत्वा 'एतस्स अगारमझे ठानकारणं नत्थि, एक- न्तेने'व विवढच्छदो बुद्धो भविस्सती'ति' एकमेव अङ्गुलिं उक्खिपित्वा एकं- सब्याकरणं ब्याकासि । अयं हि कता'धिकारो पच्छिमभविकसत्तो पाय इतरे सत्त जने अभिभवित्वा इमेहि लक्खणेहि समन्नागतस्स अगारमझे ठानं नाम नत्थि, असंसयं बुद्धो भविस्सती'ति' एकमेव गतिं अद्दस; तस्मा एकं अङ्गुलिं उक्खिपित्वा एवं ब्याकासि । अथरस नामं गण्हन्ता सब्बस्स अत्थसिद्धिकरत्ता सिद्धत्थोति नामं अकंसु । ८७. अथ ते ब्राम्हणा अत्तनो अत्तनो घरानि गन्त्वा पुत्ते आमन्तयिंसुः- ताता अम्हे महलका, सुद्धोदनमहाराजस्स पुत्तं सब्बञ्जतं पत्तं मयं सम्भावेय्याम वा नो वा । तुम्हे तस्मि कुमारे सब्बञ्जतं पत्ते तस्स सासने पब्बजेय्याथा'ति'। ते सत्त'पि जना यावतायुकं ठत्वा यथाकम्मं गता, कोण्डञो माणवो'व अरोगो अहोसि । सो महासत्ते वुड्डिम'न्वाय महाभिनि- क्खमनं अभिनिक्खमित्वा अनुक्कमेन उरुवेलं गत्वा 'रमणीयो वत अयं भूमिभागो; अलं वति'दं कुलपुत्तस्स पधानत्थिकस्स पधानाया'ति' चित्तं उप्पादेत्वा तत्थ वासं उपगते महापुरिसो पञ्बजितो'ति' सुत्वा तेसं ब्राम्हणानं पुत्ते उपसङ्कमित्वा एवमा'ह:--'सिद्धत्थकुमारो किर पब्बजितो, सो निस्सं- १ भविस्साति २ गोत्ततो सब्बदहरो ·७७ सयं बुद्धो भविस्सति, सचे तुम्हाकं पितरो अरोगा अस्सुं अन्ज निक्ख- मित्वा पब्बजेय्युं । सचे तुम्हे' पि इच्छेय्याथ, एथ, अहं तं पुरिसं अनुपञ्च- जिस्सामी'ति' । ते सब्बे एकच्छन्दा भवितुं ना'सक्खिसु। तयो जना न पब्बजिंसु, कोण्डअन्नाम्हणं जेट्टकं कत्वा इतरे चत्तारो पब्बजिंसु। ते पञ्च'पि जना पञ्चवग्गिया थेरा नाम जाता । ८८. तदा पन राजा 'किं दिस्वा महं पुत्तो पब्बजिस्सती'ति' अमचे पुच्छि। अमच्चा 'चत्तारि पुब्बनिमित्तानीति' आचिक्खिसु । 'कतरश्च कतरश्चा'ति' । 'जराजिण्णं, व्याधितं, मतं, पब्बजितं'ति'। राजा 'इतो पट्ठाय एवरूपानं मम पुत्तस्स सन्तिकं उपसङ्कमितुं मा अदत्थ, मय्हं पुत्तस्स बुद्धभावेन कम्मं नत्थि । अहं मम पुत्तं द्विसहस्स- दीपपरिवारानं चतुन्नं महादीपानं इस्सरिया'धिपश्चं रज कारन्त छत्तिसयोज- नपरिमण्डलाय परिसाय परिवुतं गगनतले विचरमानं पस्सितुकामो'ति' । एवं च पन वत्वा इमेसं चतुप्पकारानं पुरिसानं कुमारस्स चक्खुपथे आग- मननिवारणत्थं चतूसु दिसासु गावुते गावुते आरक्खं ठपेसि । तं दिवसञ्च पन मङ्गलट्ठाने सन्निपतितेसु असीतिया आतिकुलसहस्सेसु एकेको एकमेकं पुत्तं पटिजानि । 'अयं बुद्धो वा होतु राजा वा, मयं एकमेकं पुत्तं दस्साम । सचेपि बुद्धो भविस्सति खत्तियसमणे'हे'व पुरक्खतपरिवारितो विचरिस्सति । सचे'पि राजा भविस्सति खत्तियकुमारेहे'व पुरक्खतपरिवारितो विचरिस्सती'ति' । 'राजा'पि बोधिसत्तस्स उत्तमरूपसम्पन्ना विगतसब्बदोसा धातियो पच्चुपट्टापेसि । बोधिसत्तो अनन्तेन परिवारेने महन्तेन सिरिसोभ- - ग्गेन वडति । ८९. अथेक दिवसं रञो वप्पमङ्गलं नाम अहोसि। तं दिवस १ परिहारेन.

·७८ सकलनगरं देवविमानं विय अलङ्करोन्ति। सब्बे दासकम्मकरादयो अहत- वत्थनिवत्था गन्धमालादिपटिमण्डिता राजकुले सन्निपतन्ति । रञो कम्मन्ते नङ्गलसहस्सं योजियति । तस्मि पन दिवसे ऊनं असतं नङ्गलेन सद्धिं बलिवदरस्मियोत्तेहि रजतपरिक्खित्तानि होन्ति। रओ आलम्बननङ्गलं पन रत्तसुवण्णपरिक्खित्तं होति । बलिवद्दानं सिङ्गा रस्मिपतोदा'पि सुवण्णपरि- क्खित्ताव होन्ति । राजा महापरिवारेन निक्खमन्तो पुत्तं गहेत्वा अगमासि । कम्मन्तहाने एको जम्बुरुक्खो बहलपलासो सन्दच्छायो' अहोसि। तस्स हेहा कुमारस्स सयनं पञ्ञापापेत्या उपरि सुवण्णतारखचितं वितानं बन्धापेवा साणिपाकारेन परिक्खिपापेत्वा आरक्खं ठपापेवा राजा सब्बालङ्कार अलङ्करित्वा अमञ्चगणपरिबुतो नङ्गलकरणहानं अगमासि । तत्थ राजा सुवण्णनङ्गलं गण्हाति, अमच्चा एकेन ऊनट्ठसतं रजतनङ्गलानि कस्सका सेसनङ्गलानि । ते तानि गहेत्वा इतो चितो च कस्सन्ति। राजा ओरतो वा पारं गच्छति पारतो वा ओरं आगच्छति। एतस्मि ठाने महासम्पत्ति होति। बोधिसत्तं परिवारेत्वा निसिन्ना धातियो 'रञो सम्पत्ति पस्सिस्सामा'ति' अन्तोसाणितो बहिनिक्खन्ता। बोधिसत्तो इतो चितो च ओलोकेन्तो कञ्चि अदिस्या वेगेन उट्ठाय पलङ्क आभुजित्वा आनापाने परिग्गहेत्वा पठमझानं निब्बत्तेसि। धातियो खजभोजन्तरे विचरमाना थोकं चिरायिंसु। सेसरुखानं छाया निवत्ता, तस्स पन रुक्खस्स परिमण्डला हुत्वा अट्टासि। धातियो 'अय्यपुत्तो एकको ति वेगेन साथि उक्खिपित्वा अन्तो पविसमाना बोधिसत्तं सयने पलङ्केन निसिन्नं तञ्च पाटिहारियं दिस्वा गन्त्वा रञो आरोचेसुं:- ' देव कुमारो एवं निसिन्नो,' असं रुक्खानं छाया निवत्ता, जम्बुरुक्खस्स छाया परिभण्डला ठिता'ति' । राजा वेगेना'गन्त्वा पाटिहारियं दिवा 'इदं ते तात दुतीयं वन्दनं'ति' पुत्तं वन्दि । १ सन्तच्छायो. २ सेसनंगलसतानि.

·९०. अथ अनुक्कमेन बोधिसत्तो सोळसवस्सपदेसिको' जातो। राजा बोधिसत्तस्स तिण्णं उतूनं अनुच्छविके तयो पासादे कारेसि, एकं नवभूमकं, एकं सत्तभूमकं, एकं पश्चभूमकं, चत्ताळीसहस्सा च नाटकि' थियो उपहापेसि । बोधिसत्तो देवो विय अच्छरासङ्घपरिवुतो अलङ्कतनाटकपरिवुतो निप्पुरिसेहि तुरियेहि परिचारियमानो महासम्पत्ति अनुभवन्तो उतुवारेन तेसु पासादेसु विहरति । राहुलमाता पन'स्स देवी अग्गमहेसी अहोसि । तस्स एवं महासम्पत्ति अनुभवन्तस्स एकदिवसं आतिसंङ्घस्स अब्भन्तरे अयं कथा उदपादि । 'सिद्धत्यो कीळापसुतोव विचरति, न किञ्चि सिप्पं सिक्खति। सङ्गामे पञ्चुपट्टिते किं करिस्सती'ति'। राजा बोधिसत्तं पक्कोसापेत्वा 'तात तव आतका सिद्धत्यो किञ्चि सिप्पं अचिक्खित्वा कीळापसुतोव विचरतीति वदन्ति; एल्थ कि पत्तकाले मञसी'ति'। 'देव मम सिप्पं सिक्खनकिच्च न'त्थि, नगरे मम सिप्पदस्सनत्थं भेरि चरापेथ । इतो सत्तमे दिवसे आतकानं सिप्पं दस्से- स्सामी'ति' । राजा तथा अकासि । बोधिसत्तो अक्खणवेधी वालवेधी धनुग्गहे सन्निपातापेत्वा महाजनस्स मज्झे अञहि च धनुग्गहेहि असाधारणं आतकानं द्वादसविधं सिप्पं दस्सेसि । तं सरभङ्गजातके आगतनयेने'व वेदितब्बं । तदास्स आतिसङ्घो निक्कलो अहोसि । ९१. अथे'क दिवसं बोधिसत्तो उय्यानभूमि गन्तुकामो सारथिं आम- न्तेत्वा · रथं योजेही'ति' आह । सो ' साधू'ति' पटिस्सुणित्वा महारहं उत्तमरथं सब्बालङ्कारेन अलङ्करित्वा कुमुदपत्तवण्णे चत्तारो मङ्गलसिन्धवे योजत्वा बोधिसत्तस्स पटिवेदेसि । बोधिसत्तो देवविमानसदिसं रथं अभिरूहित्वा उय्यानाभिमुखो अगमासि । देवता 'सिद्भत्थकुमारस्स अभिस- म्बुझनकालो आसन्नो, पुब्बनिमित्तं दस्सेस्सामा'ति' एकं देवपुत्तं जराजिण्णं खण्डदन्तं फलितकेसं व ओभग्गसरीरं दण्डहत्थं पवेधमानं कत्वा दस्सेसुं । तं बोधिसत्तो चेव सारथि च पस्सन्ति । ततो बोधिसतो सारथिं 'सम्म को १ वस्सुद्देसिको. - ·- नामेस पुरिसो केसा'पिस्स न यथा अ सं'ति'महापद ने आगत- नयेन पुच्छित्वा तस्स वचनं सुल्वा ‘धिरथु क्त भो जाति; यत्र हि नाम जातस्स जरा पायिस्सती'ति' संविग्गहदयो ततो पटिनिवत्तित्वा पासादमेव अभिरूहि । राजा ' किंकारणा मम पुत्तो खिप्पं पटिनिवत्ती'ति' पुच्छि। 'जिण्णं पुरिसं दिस्वा देवा'ति'। 'जिण्णकं दिवा पब्बजिस्सती'ति' आहेसु। कस्मा में नासेथ । सीधं पुत्तस्स नाटकानि सज्जेथ, सम्पत्ति अनुभवन्तो पञ्बजाय सतिं न करिस्सती'ति' वत्वा, आरक्खं वढेत्वा सब्बदिसासु अड्डयोजने अड्डयोजने ठपेसि। ९२. पुनेक दिवसं बोधिसत्तो तथेव उय्यानं गच्छन्तो देवताहि निम्मितं व्याधितं पुरिसं दिस्वा पुरिमनयेने'व पुच्छित्वा संविग्गहदयो निवत्तित्वा पासादं अभिरूहि । राजा'पि पुच्छित्वा हेट्ठा वुत्तनयेने व संविद- हित्वा पुन वड्डत्वा समन्ततो तिगावुतप्पमाणे पदेसे आरक्खं ठपेसि । अपरं एकदिवसं बोधिसत्तो तथैव उय्यानं गच्छन्तो देवताहि निम्मितं कालङ्कतं दिस्वा पुरिमनयेने व पुच्छित्वा संविग्गहदयो पुन निवत्तित्वा पासादं अभि- रूहि । राजा'पि पुच्छित्वा हेट्ठा वुत्तनयेने'व संविदहित्वा पुन वड्ढेवा समन्ततो योजनप्पमाणे पदेसे आरक्ख ठपेसि । अपर म्पि एकदिवसं उय्यानं गच्छन्तो तथेव देवताहि निम्मितं सुनिवत्थं सुपास्तं पब्बजितं दिस्वा 'को नामे'सो सम्मा'ति' सारथिं पुच्छि । सारथि किञ्चा'पि बुद्धप्पादस्स अभावा पब्बजितं वा पब्बजितगुणे वा न जानाति, देवानुभावेन पन 'पब्बजितो नामे'स देवा'ति' वत्वा पब्बजाय गुणे वण्णेसि । बोधिसत्तो पब्बजाय रुचि उप्पादेत्वा तं दिवसं उय्यानं अगमासि । दीघमाणका पना हु 'चत्तारि निमित्तानि एकदिवसेने'व दिस्वा अगमासी'ति' । ९३. सो तत्थ दिवसभागं कीळित्वा मङ्गलपोक्खरणियं नहायित्वा अत्यं गते सुरिये मङ्गलसिलापट्टे निसीदि अत्तानं अलङ्कारापेतुकामो । अस्स ·परिचारिकपुरिसा नानावण्णानि दुस्सानि नानप्पकारा आभरणविकतियो मालागन्धविलेपनानि च आदाय समन्ता परिवारवा अहसु । तस्मिं खणे सकस्स निसिन्नासनं उण्हं अहोसि । सो को नु खो मं इमम्हा ठाना चावेतुकामोति' उपधारेन्तो बोधिसत्तस्स अलङ्करणकालं दिस्वां विस्सकम्म आमन्तेसि:-' सम्म विस्सकम्म सिद्धत्थकुमारो अज्ज अड्डरत्तिसमये महाभि- निक्खमनं निक्खम्मिस्सति, अयम'स्स पच्छिमो अलङ्कारो; उय्यानं गत्वा महापुरिसं दिब्बालङ्कारेहि अलङ्करोही'ति' । सो ‘साधूति पटिस्सुणित्वा देवतानुभावेन तं खणं येव उपसङ्कमित्वा तस्सेव कप्पकसदिसो हुत्वा कप्प- कस्स हत्थतो वेठनदुस्सं गाहेत्वा बोधिसत्तस्स सीसं वेठेसि । बोधिसत्तो हत्यसम्फस्सेने'व 'ना'य मनुस्सो देवपुत्तो एसोति' असि । वेठनेने व वेहितमत्ते सीसे मोलियं मणिरतनाकारेन दुस्ससहस्सं अब्भुग्गञ्छि। पुन वेठेन्तस्स दुस्ससहस्संति दसक्खत्तुं वेटेन्तस्स दस दुस्ससहस्सानि अब्भुग्ग- च्छिसु । 'सीसं खुदकं, दुस्सानि बहूनि, कथं अब्भुग्गतानीति न चिन्तेतब्ब। तेसु हि सञ्बमहन्तं साललतापुप्फप्पाणं, अवसेसा हि कुतुम्बकपुप्फापमाणानि अहेसुं । बोधिसत्तस्स सीसं किञ्जक्खगवच्छितं विय कुय्यकपुष्फ अहोसि । ९४. अर्थ'स्स सब्बालङ्कारपटिमण्डितस्स सब्बतालावचरेसु सकानि सकानि पटिभानानि दस्सयन्तेसु, ब्राम्हणेसु जयनन्दाति आदिवचनेहि सुत- मङ्गलिकादीसु नानप्पकारेहि मङ्गलवचनथुतिधोसेहि सम्भावन्तेसु सब्बाल- ङ्कारपटिमण्डितं रथवरं अभिरूहि। तस्मि समये 'राहुलमाता पुत्तं विजाता'ति' सुत्वा सुद्धोदनमहाराजा 'पुत्तस्स मे तुहि निवेदेथा'ति' सासनं पहिणि । बोधिसत्तो तं सुत्वा 'राहुलो जातो बन्धनं जातं'ति" आह । राजा 'किं मे पुत्तो अवचा'ति' पुच्छित्वा तं वचनं सुत्वा · इतो पट्टाय मे नत्ता राहुलकुमारो ये'व नामं होतू'ति' आह । १ अलङ्कारेतुकामो मत्वा २ आमलकपुप्फापमाणं. ६ ·-- ९५. बोधिसत्तोपि खो रथवरं आल्य्ह महन्तेन यसेन अतिमनोरमेन सिरिसोभग्गेन नगरं पाविसि । तस्मि समये किसागोतमी नाम खत्तिय- का उपरिपासादवरतलगता नगरं पदक्खिणं कुरुमानस्स बोधिसत्तस्स रूपसिरि दिस्वा पीतिसोमनस्सजाता इमं उदानं उदानेसि:--- निब्बुता नून सा माता निबुतो नून सो पिता । निबुता नून सा नारी यस्सा'यं ईदिसो पती'ति ॥ २७६ ॥ बोधिसत्तो तं सुत्वा चिन्तेसि । अयं एवमा'ह:--'एवरूपं अत्तभावं पस्सन्तिया मातु हदयं निब्बायति, पितु हदयं निब्बायति, पजापतिया हदयं निब्बायतीति'। कस्मिं नु खो निब्बुते हदयं निबुतं नाम होती'ति' । अर्थस्स किलेसेसु विरत्तमानस्स एतद'होसि:-'रागग्गिम्हि निब्बुते निब्बुतं नाम होति, दोसग्गिम्हि मोहग्गिम्हि, निब्बुते निब्बुतं नाम होति, मानदिद्विआदीसु सबकिलेसदरथेसु निब्बुतेसु निब्बुतं नाम होति । अयं मे सुस्सवणं सावेसि । अहं हि निब्बानं गवेसन्तो चरामि । अजेव मया घरावासं छड्डत्वा निक्खम्म पब्बजित्वा निब्बानं गवेसितुं वति। अयं इभिस्सा आचरियभागो होतू'ति कण्ठतो ओमुश्चित्वा किसागोतमिया सतस- हस्सग्घनकं मुत्ताहारं पेसेसि। सा 'सिद्धत्थकुमारो मयि पटिबद्धचित्तो हुत्वा पण्णाकारं पेसेसी'ति' सोमनस्सजाता अहोसि । ९६. बोधिसत्तोपि महन्तेन सिरिसोभग्गेन अत्तनो पासादं अभिरू- हित्वा सिरिसयने निपज्जि तावदेव नं सब्बालङ्कारपटिमण्डिता नञ्चगीतादीसु सिक्खिता देवका विय रूपग्गप्पत्ता इथियो नानातुरियानि गहेत्वा सम्परिवारयित्वा अभिरमापेन्तियो नच्चगीतवादितानि पयोजयिंसु । बोधिसत्तो किलेसेसु विरत्तचित्तताय नच्चादीसु अनभिरतो मुहुत्तं निदं ओक्कमि । तापि १ सुद्धवचनं सावेति.

·. , इथियो 'यस्स'त्थाय मयं नचादीनि पयोजयाम सो निहं उपगतो, इदानि किमत्थं किलमामा'ति' गहितगहितानि तुरियानि अज्झोत्थरित्वा निपजिसु । गन्धतेलप्पदीपा' व झायन्ति । ९७. बोधिसत्तो पबुज्झित्वा सयनपिढे पल्लङ्केन निसिन्नो अद्दस ता इत्थियो तुरियभण्डानि अवत्थरित्वा निदायन्तियो एकच्चा पग्धरितखेळा लाला- किलिन्नगत्ता, एकच्चा दन्ते खादन्तियो, एकच्चा काकच्छन्तियो, एकच्चा विप्पलपन्तियो, एकच्चा विवटमुखा, एकच्चा अपगतवत्था, पाकटबीभच्छ- सम्बाधहाना । सो तासं तं विप्पकारं दिस्वा मिय्योसोमत्ताय कामेसु विरत्तो अहोसि । तस्स अलङ्कतपटियत्तं सक्कभवनसदिस'म्पि तं महातलं विप्पविद्ध- नानाकुणपभरितं आमकसुसानं विय उपहासि; तयो भवा आदित्तगे- हसदिसा विय खायिंसु । ' उपदुतं वत भो उपस्सहं वत भो'ति' उदानं पवत्तेसि । अतिवियस्स पब्बजाय चित्तं नमि । सो 'अज्जेव मया महाभिनिक्खमनं निक्खमितुं वट्टती'ति' सयना वुट्ठाय द्वारसमीपं गन्त्वा 'को एत्था'ति' आह । उम्मारे सीसं कत्वा निपन्नो छन्नो 'अहं अय्यपुत्त छन्नोति' आह । 'अहं अज्ज महाभिनिक्खमनं निक्खमितुकामो एक मे अस्सं कप्पेही'ति' । सो 'साधु देवा'ति' अस्सभण्डकं गहेत्वा अस्ससालं गन्त्वा गन्धतेलप्पदीपेसु जलन्तेसु सुमनपट्टवितानस्स हेहा रमणीये भूमिभागे ठितं कन्थकं अस्सराजानं दिस्वा · अज मया इममेव कप्पेतुं वट्टती'ति' कन्थकं कप्पेसि । सो कप्पियमानो'व अआसिः- अयं कप्पना अतिविय गाळ्हा, अञ्जेसु दिवसेसु उय्यानकीळादिगमने कप्पना विय न होति, मय्हं अय्यपुत्तो अन्ज महाभिनिक्खमनं निक्खमितुकामो भविस्सती'ति' । ततो 9 In the Burmese edition Pays is throughout substituted for by कण्ठक. २ गमनकाले.

·तुट्टमानसो महाहसितं हसि । सो सहो सकलनगरं पत्यरित्वा गच्छेय्य; देवता पन तं सदं निरुम्भित्वा न कस्सचि सोतुं अदंसु । ९८. बोधिसत्तो पि खो ‘छन्न पेसेवा'व पुत्तं ताव पस्सिस्सामी'ति' चिन्तेत्वा निसिन्नपल्लङ्कतो वुट्टाय राहुलमाताय वसनहानं गन्त्वा गम्भद्वारं विवरि । तस्मि खणे अन्तोगब्भे गन्धतेलप्पदीपो झायति । राहुलमाता सुमनमल्लिकादीनं पुप्फानं अम्मणमत्तेन' अभिप्पकिण्णसयने पुत्तस्स मत्थके हत्थं ठपेत्वा निद्दायति । बोधिसत्तो उम्मारे पादं ठपेत्वा ठितको'व ओलो- केवा 'सचा'हं देविया हत्थं अपनेत्वा मम पुत्तं गहिस्सामि देवी पबुझिस्सती'ति' एवं मे गमनन्तरायो भविस्सती'ति' बुद्धो हुत्वा'व आगन्त्वा पुत्तं पस्सिस्सामी'ति' पासादतलतो ओतरि । यं पन जातककथाय 'तदा सत्ताहजातो राहुलकुमारो होती'ति वुत्तं तं सेस'ट्ठकथासु नत्थि । तस्मा इदमेव गहेतब्बं । ९९. एवं बोधिसत्तो पासादतला ओतरित्वा अस्ससमीपं गन्त्वा एवमाह: तात कन्थक, त्वं अज एकरत्तिं मं तारय, अहं तं निस्साय बुद्धो हुत्वा सदेवकं लोकं तारेस्सामी'ति'। ततो उल्लङ्घित्वा कन्थकस्स पिट्ठि अभिरूहि । कन्थको गीवातो पट्ठाय आयामेन अट्ठारसहत्थो होति, तदनुच्छविकेन उब्बेधेन समन्नागतो थामजवसम्पन्नो सबसेतो धोतसङ्ख- सदिसो। सो सचे हसेय्य वा पादसदं वा करेय्य, सद्दा सकलनगरं अवत्थरेय्य । तस्मा देवता अत्तनो आनुभावेन तस्स यथा न कोचि सुणाति एवं हसितसदं सन्नि'रुम्भित्वा अक्कमनपदवारे हत्थतलानि उपनामेसु । १००. बोधिसत्तो अस्सवरस्स पिट्टिवेमझगतो छन्नं अस्सस्स वालधि गाहापेत्वा अड्डरत्तिसमये महाद्वारसमीपं पत्तो। तदा पन राजा , १ सन्निरुज्झित्वा. २ अम्वणमत्तेन.

·. 'एवं बोधिसत्तो याय कायचि वेलाय नगरद्वारं विवरित्वा निक्खमितुं न सक्खिस्सती'ति' द्वीसु द्वारकवाटेसु एकेकं पुरिससहस्सेन विवरितब्ब कारापेसि। बोधिसत्तो थामबलसम्पन्नो हत्थिगणनाय कोटिसहस्सहत्थीनं बलं धारेति, पुरिसगणनाय दसपुरिसकोटिसहस्सान। सो चिन्तेसि:- 'सचे द्वारं न अवापुरीयति अज कन्थकस्स पिट्टे निसिन्नोव वालधि गहेत्वा ठितेन छन्नेन सद्धिं येव कन्थकं ऊरूहि निप्पीळेत्वा अट्ठारसह- त्थुब्बेधं पाकारं उप्पतित्वा अतिक्कमिस्सामी'ति'। छनो'पि चिन्तेसिः- सचे द्वारं न विवरियति अहं अय्यपुत्तं खन्धे निसीदापेत्वा कन्यकं दक्खिणहत्थेन कुच्छियं परिक्खिपन्तो उपकच्छन्तरे कत्वा पाकारं उप्पतित्वा अतिक्कमिस्सामी'ति'। कन्थको पि चिन्तेसि:-'सचे द्वारं न विवरियता अहं अत्तनो सामिकं पिट्टियं यथानिसिन्नमेव छन्नेन वालाध गहेत्वा ठितेन सद्धि येव उक्खिपित्वा पाकारं उप्पतित्वा अतिक्कमिस्सामी'ति'। सचे द्वारं न अवापुरीयित्य यथा चिन्तितमेव तीसु जनेसु अञतरो सम्पादेय्य । द्वारे अधिवत्था देवता पन द्वारं विवरि । १०१. तस्मिं येव खणे मारो बोधिसत्तं निवत्तेस्सामी'ति' आगन्त्वा आकासे ठितो आह:-'मारिस मा निक्खमि, इतो ते सत्तमे दिवसे चक्करतनं पातुभविस्सति, द्विसहस्सपरित्तदीपपरिवारानं चतुन्नं महादीपानं रजं कारेस्ससि, निवत्त मारिसा'ति' आह । 'को'सि त्वं'ति' । 'अहं वसवत्ती'ति' । 'मार जानाम'हं मय्हं चक्करतनपातुभावं । अनत्थिको'हं रजेन । दससहस्सीलोकधातुं उन्नादेत्वा बुद्धो भविस्सामी'ति' आह । मारो 'इतो'दानि ते पहाय कामवितकं वा व्यापादवितकं वा विहिंसावितकं वा चिन्तितकाले जानिस्सामी'ति' ओतारापेक्खो छाया विय अनुपगच्छन्तो अनुबन्धि । १ अतिकमेय्य.

·। १०२. बोधिसत्तो पि हत्थगतं चक्कवत्तिरजं खेळपिण्डं विय अनपेक्खो छड्डेवा महन्तेन सक्कारेन नगरा निक्खमित्वा आसाव्हिपुण्णमाय उत्तरासा- व्हनक्खत्ते वत्तमाने निक्खमित्वा च पुन नगरं अपलोकेतुकामो जातो । एवं च पन'स्स चित्ते उप्पन्नमत्ते येव 'महापुरिस, न तया निवत्तित्वा ओलो- कनकम्मं कतं'ति' वदमाना विय महापठवी कुलालचक्कं विय छिजित्वा परिवत्ति । बोधिसत्तो नगराभिमुखो ठत्वा नगरं ओलोकेत्वा तस्मि पुथवि- प्पदेसे कन्थकनिवत्तनचेतियट्ठानं दस्सेत्वा गन्तब्बमग्गाभिमुखं कन्थकं कल्वा पायासि महन्तेन सक्कारेन उळारेन सिरिसोभग्गेन । तदा किर'स्स देवता पुरतो सहि उक्कासहस्सानि धारयिंसु, पच्छतो सदि, दक्षिणपस्सतो सहि, वामपस्सतो सहि । अपरा देवता चक्कवाळमुखवट्टियं अपरिमाणा उक्का धारयिंसु । अपरा देवता च नागसुपण्णादयो च दिब्बेहि गन्धेहि मालाहि चुण्णेहि धूपेहि पूजयमाना गच्छन्ति । पारिच्छत्तकपुप्फेहि चेव मन्दारव- पुप्फेहि च घनमेघवुट्टिकाले धाराहि विय नभं निरन्तरं अहोसि। दिब्बानि सङ्गीतानि पवत्तन्ति । समन्ततो अह तुरियानि सहि तुरियानीति अट्टसहि तुरियसतसहस्सानि पजिसु । तेसं सद्दो समुद्दकुच्छियं मेघत्थनितकालो विय युगन्धरकुच्छियं सागरनिग्घोसकालो विय वत्तति । १०३. इमिना सिरिसोभग्गेन गच्छन्तो बोधिसत्तो एकरतेने व तीणि रज्जानि अतिक्कम्म तिसयोजनमत्थके अनोमं नाम नदीतीरं पापुणि । 'किं पन अस्सो ततो परं गन्तुं न सकोतीति । नो न सक्कोति । सो हि एकचक्कवाळगभं नाभिया ठितचक्कस्स नेमिवर्द्धि मद्दन्तो विय अन्तन्तेन चरित्वा पुरे पातरासमेव आगन्त्वा अत्तनो सम्पादितं भत्तं भुञ्जितुं समत्थो। तदा पन देवनागसुपण्णादीहि आकासे ठत्वा ओस्सद्देहि गन्धमालादीहि याव ऊम्पदेसा सञ्छन्नं सरीरं आकडित्वा गन्धमालाजलं छिन्दन्तस्स अतिप्पपश्चो अहोसि । तस्मा तिसयोजनमत्तमेव अगमासि ।

·१०४. अथ खो बोधिसत्तो नदीतीरे ठत्वा छन्नं पुच्छि:--'किं नाम अयं नदीति'। 'अनोमा नाम देवा'ति' । 'अम्हाक'म्पि पब्बज्जा अनोमा नाम भविस्सती'ति' पण्यिा घट्टेन्तो अस्सस्स सञ्ज अदासि। अस्सो उप्पतित्वा अट्ठसभवित्थाराय नदिया पारिमतीरे अहासि । बोधिसत्तो अस्सपिडितो ओरुय्ह रजतपट्टसदिसे वालुकापुलिने ठत्वा छन्नं आमन्तेसि, सम्म छन्न त्वं मय्हं आभरणानि चेव कन्थकश्च आदाय गच्छ, अहं पब्बजिस्सामीति'। 'अहम्पि देव पब्बजिस्सामी'ति' । बोधिसत्तो ‘न लब्भा तया पब्बजितुं, गन्छ त्वंति"तिक्खत्तुं पटिबाहित्वा आभरणानि चेव कन्थकञ्च पटिच्छापेत्वा चिन्तेसिः-----'इमे मरहं केसा समणसारुप्पा न होन्ती'ति' 'अञ्जो बोधिसत्तस्स केसे छिन्दितुं युत्तरूपो नत्थि; ततो सयमेव खग्गेन छिन्दिस्सामी'ति' दक्खिणहत्थेन असिं गण्हित्वा वामहत्थेन मोलिया सद्धिं चूळं गहेत्वा छिन्दि। केसा टुङ्गुलमत्ता हुत्वा दक्खिणतो आवट्टमाना सीसं अल्लीपिंसु । तेसं यावजीवं तदेवप्पमाणं अहोसि, मस्सु च तदनुरूपं । पुन केसमस्सुओहारणकिच्चं नाम नहोसि । बोधिसत्तो सह मोलिया चूळं गहेत्वा · सचा'हं बुद्धो भविस्सामि आकासे तिहतु, नो चे भूमियं पतत्'ति' अन्तळिक्खे खिपि। तं चूळामणिवेटनं योजनप्पमाणं ठानं गत्वा आकासे अहासि। सक्को देवराजा दिब्बचक्खुना ओलोकेवा योजनियरतनचङ्गोटकेन सम्पटिच्छित्वा तावर्तिसभवने चूळामणिचेतियं नाम पतिद्वापेसिः- छेत्वान मोलि वरगन्धवासितं वेहायसं उक्खिपि अग्गपुग्गलो। सहस्सनेत्तो सिरसा पटिग्गहि सुवण्णचङ्गोटेवरेन वासवोति ॥ २७७ ॥ १ चोट.

·८८ - १०५. पुन बोधिसत्तो चिन्तेसि.---' इमानि कासिकवत्थानि मय्हं न समणसारुप्पानी'ति' अथ'स्स कस्सपबुद्धकाले पुराणसहायको घटीकारमहा- ब्रम्हा एकं बुद्धन्तरं जरं अप्पत्तेन मित्तभावेन चिन्तेसिः- अज्ज मे सहायको महाभिनिक्खमनं निक्खन्तो, समणपरिक्खारम'स्स गहेत्वा गच्छिस्सामीति':- तिचीवरं च पत्तो च वासी सूचि च बन्धनं । परिस्सावनेन अडे'ते युत्तयोगस्स भिक्खुनोति ॥ २७८ ॥ इमे अहसमणपरिक्खारे आहरित्वा अदासि। बोधिसत्तो अरहद्धजं निवासेत्वा उत्तमपब्बज्जावेसं गण्हित्वा 'छन्न मम वचनेन मातापितुन्नं आरोग्यं वदेही'ति' उय्योजेसि । छन्नो बोधिसत्तं वन्दित्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । कन्थको पन छन्नेन सद्धि मन्तयमानस्स बोधिसत्तस्स वचनं सुणन्तो ठत्वा 'न'त्थि दानि महं पुन सामिनो दस्सन'ति' चक्खुपथं विज- हन्तो सोकं अधिवासेतुं असक्कोन्तो हदयेन फलितेन कालं कत्वा तावर्ति- सभवने कन्थको नाम देवपुत्तो हुत्वा निब्बत्ति । छन्नस्स पठमं एको'व सोको अहोसि, कन्थकस्स पन कालकिरियाय दुतियेन सोकेन पीळितो रोदन्तो परिदेवन्तो नगरं अगमासि । १०६. बोधिसत्तो'पि पब्बजित्वा तस्मिं येव पदेसे अनुपियं नाम अम्बवनं अत्थि, तत्थ सत्ताहं पब्बज्जासुखेन वीतिनामेत्वा एकदिवसेने'व तिसयोजनमगं पदसा गन्त्वा राजगहं पाविसि । पविसित्वा सपदानं पिण्डाय चरि। सकलनगरं बोधिसत्तस्स रूपदस्सनेन धनपालकेन पविहराजगहं विय असुरिन्देन पविट्ठदेवनगरं विय च सलोभं अगमासि । राजपुरिसा गन्त्वा, 'देव एवरूपो नाम सत्तो नगरे पिण्डाय चरति, देवो वा मनुस्सो वा नागो वा सुपण्णो वा को नामे'सो'ति' 'न जानामा'ति' आरोचेसुं ।

·राजा पासादतले ठत्वा महापुरिसं दिवा अच्छरियब्भुतजातो पुरिसे आणा- पेसिः----'गच्छथ भणे वीमंसथ । सचे अमनुस्सो भविस्सति, नगरा निक्ख- मित्वा अन्तरधायिस्सति; सचे देवता भविस्सति, आकासेन गच्छिस्सति; सचे नागो भविस्सति, पठवियं निमुजित्वा गमिस्सति; सचे मनुस्सो भवि- स्सति, यथालद्धं भिक्खं परिभुञ्जिस्सती'ति' । १०७. महापुरिसो'पि खो मिस्सकभत्तं संहरित्वा ‘अलं मे एत्तकं यापनाया'ति' अत्वा पविद्वद्वारेने व नगरा निक्खमित्वा पण्डवपब्बतच्छायाय पुरत्था' भिमुखो निसीदित्वा आहारं परिभुञ्जितुं आरद्धो। अस्स अन्तानि विपरिवत्तित्वा मुखेन निक्खमनाकारप्पत्तानि विय अहेसुं । ततो तेन अत्तभावेन एवरूपस्स आहारस्स चक्खुना'पि अदिट्ठपुब्बताय तेन पटि- क्कूलाहारेन अट्टियमानो एवं अत्तनाव अत्तानं ओवदि:-'सिद्धत्थ त्वं सुलभअन्नपानकुले तिवस्सिकगन्धसालिभोजनं नानग्गरसेहि भुञ्जनहाने निब्ब- त्तित्वापि एकं पंसुकूलिकं दिवा 'कदा नु खो अहम्पि एवरूपो हुत्वा पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिस्सामि, भविस्सति नु खो मे सो कालो'ति'चिन्तेत्वा निक्खन्तो; इदानि किं नामे'तं करोसी'ति' । एवं अत्तना'व अत्तानं ओव- दित्वा निम्बिकारो हुत्वा आहारं परिभुञ्जि । १०८. राजपुरिसा तं पवत्तिं दिस्वा गन्त्वा रञ्जो आरोचेसुं । राजा दूतवचनं सुत्वा वेगेन नगरा निक्खमित्वा बोधिसत्तस्स सन्तिकं गन्त्वा इरियापथस्मि येव पसीदित्वा बोधिसत्तस्स सब्बं इस्सरियं निय्यादेसि । बोधिसत्तो 'मय्ह महाराज वत्थुकामेहि वा किलेसकामेहि वा अत्थो न त्थि । अहं परमाभिसम्बोधिं पत्थयन्तो निक्खन्तोति'। राजा अनेकप्पकारं याचन्तो'पि तस्स चित्तं अलभित्वा ‘अद्धा त्वं बुद्धो भविस्ससि; बुद्धभूतेन पन ते पठमं मम विजितं आगन्तब्बति । अयमे'त्थसङ्केपो, वित्थारो १ Add पटिलं गहि.

·पन 'पब्बज कित्तयिस्सामि यथा पब्बजि चक्खुमा'ति' इमं पब्ब- ज्जासुत्तं सद्धिं अट्ठकथाय ओलोकेत्वा वेदितब्बो । १०९. बोधिसत्तोपि रो पटिनं दत्वा अनुपुब्बेन चारिक चरमानो आळारश्च कालामं, उद्दकच रामपुत्तं उपसङ्कमित्वा समापत्तियो निब्ब- त्तेत्वा 'ना'यं मग्गो बोधिया'ति तम्पि समापत्तिभावनं अनलङ्करित्वा सदेव- कस्स लोकस्स अत्तनो थामविरियसन्दस्सनत्थं महापधानं पदहितुकामो उरुवेलं गत्वा 'रमणीयो वता'यं भूमिभागो'ति' तत्थे'व वासं उपगन्त्वा महापधानं पदहि । तेपि खो कोण्डञ्ञप्पमुखा पञ्च पञ्चजिता गामनिगम- राजधानीसु भिक्खाय चरन्ता तत्थ बोधिसत्तं सम्पापुर्णिसु । अथ नं 'छबस्सानि महापधानं पदहन्तं इदानि बुद्धो भविस्सति; इदानि बुद्धो भविस्सती'ति' परिवेणसम्मजनादिकाय वत्तपटिपत्तियों उपद्रहमाना सन्तिका- वचरा'वस्स अहेसुं। ११०. बोधिसत्तो'पि 'खो कोटिप्पत्तं दुक्करकारिकं करिस्सामी'ति' एकतिलतण्डुलादीहि'पि वीतिनामेसि; सब्बसो'पि आहारुपच्छेदं अकासि । देवता' पि लोमकूपेहि ओजं उपसंहरमाना पटिक्खिपिंसु । अथरस ताय निराहारताय परमकसिमानप्पत्तकायस्स सुवण्णवण्णो कायो कालवण्णो अहोसि। द्वत्तिसमहापुरिसलक्खणानि पटिच्छन्नानि अहेसुं। अप्पे'कदा अप्पाणकं झानं झायन्तो महावेदनाहि अभितुन्नो विसञीभूतो चङ्कमनको- टियं पतति । अथ नं एकच्चा देवता 'कालङ्कतो समणो गोतमोति' वदन्ति; एकच्चा विहारो'वे'सो अरहतंति आहेसु। तत्थ यासं कालङ्कतो'ति अहोसि, ता गन्त्वा सुद्धोदनमहाराजस्स आरोचेसुं:--'तुम्हाकं पुत्तो काल- १ वत्तपटिवसाय. ? In this connection the Burmese edition gives the following variant :-एकच्चा 'निराहारताय मुच्छितो एसोति' आहेसु.:

·ङ्कतो'ति' । 'मम पुत्तो बुद्धो हुत्वा कालङ्कतो अहुत्वा'ति' । बुद्धो भवितुं ना'सक्खि; पधानभूमियं येव पतित्वा कालङ्कतो'ति । इदं सुत्वा राजा ' नाहं सदहामि । मम पुत्तस्स बोधि अप्पत्वा कालकिरिया नाम नत्थी'ति' पटि- क्खिपि । 'कस्मा पन राजा न सद्दही'ति' । काळदेवलतापसस्स वन्दा- पनदिवसे जम्बुरुक्खमूले च पाटिहारियानं दिहत्ता । पुन बोधिसत्ते सनं पटिलभित्वा उहिते ता देवता आगन्त्वा 'अरोगो ते महाराज पुत्तो'ति' आरोचेन्ति । राजा 'जानाम'हं पुत्तस्स अमरणभावं'ति' वदति । १११. महासत्तस्स छब्बस्सानि दुक्करकारियं करोन्तस्स आकासे गण्ठिकरणकालो विय अहोसि । सो ‘अयं दुक्करकारिका नाम बोधार्य मग्गो न होती'ति' ओळारिकं आहारं आहारतुं गामनिगमेसु पिण्डाय चरित्वा आहारं आहरि। अर्थस्स द्वत्र्तिसमहापुरिसलक्खणानि पाकतिकानि अहेसुं। कायो सुवण्णवण्णो अहोसि। पञ्चवग्गिया भिक्खू 'अयं छब्बस्सानि दुक्करकारिकं करोन्तोपि सब्बञ्जतं पटिविज्झितुं ना'सक्खि । इदानि गामादिसु पिण्डाय चरित्वा ओळारिकं आहारं आहरियमानो किं सक्खिस्सति। बाहुलिको एसो पधानविन्भन्तो, सीतं नहायितुकामस्स उस्सावबिंदुतक्कनं विय अम्हाकं एतस्स सन्तिका विसेसतकनं; किं नो इमिना'ति' महापुरिसं पहाय अत्तनो अत्तनो पत्तचीवरं गहेत्वा अट्ठारसयोज- नमग्गं गन्त्वा इसिपतनं पविसिसु । ११२. तेन खो पन समयेन उरुवेलायं सेनानिनिगमे सेनानि- कुटुम्बिकस्स गेहे निब्बत्ता सुजाता नाम दारिका वयप्पत्ता एकस्मि निग्रोधरक्खे पत्थनं अकासि:-'सचे समजातिकं कुलघरं गत्वा पठमगन्भे पुत्तं लभिस्सामि, अनुसंवच्छरं ते सतसहस्सपरिच्चागेन बलिकम्म करिस्सामी'ति' । तस्सा सा पत्थना समिज्झि । सा महासत्तस्स दुक्करकारिकं १ बोधिया.

·९२ करोन्तस्स छठे वस्से परिपुण्णविसाखापुण्णमायं बलिकम्मं कातुकामा हुत्वा पुरेतरं येव धेनुसहस्सं लट्ठिमधुकवने चरापेत्वा तासं खीरं पञ्चधेनुसतानि पायेत्वा तासं खीरं अडतियानी'ति' एवं याव सोळसन्नं धेनूनं खीरं अट्ठ धेनुयो पिवन्ति ताव खीरस्स बहलत्तञ्च मधुरत्तश्च ओजवत्तञ्च पत्थयमाना खीरपरिवत्तनं नाम अकासि । सा विसाखापुण्णमदिवसे पातो'व 'बलि कम्मं करिस्सामी'ति' रत्तिया पच्चुसमयं पच्चुट्ठाय ता अट्टधेनुयो दुहापेसि । वच्छका धेनूनं थनमूलं ना'गमंसु । थनमूले पन नवभाजने उपनीतमत्ते अत्तनो धम्मताय खीरधारा पवत्तिंसु । तं अच्छरियं दिखा सुजाता सहत्थेने व खीरं गहेत्वा नवभाजने पक्विपित्वा सहत्थेनेव अग्गि कत्वा पचितुं आरभि। ११३. तस्मिं पायासे पच्चमाने महन्तमहन्ता बुब्बुळा उट्ठहित्वा दक्खिणावत्ता हुत्वा सञ्चरन्ति, एकफुसित'म्पि बहि न पतति; उद्धनतो अप्पमत्तको पि धूमो न उद्दहति । तस्मि समये चत्तारो लोकपाला आगन्त्वा उद्धने आरक्खं गहिसु; महाब्रम्हा छत्तं धारेसि; सको अलातानि समानेन्तो अग्गि जालेसि; देवता द्विसहस्सदीपपरिवारेसु चतूसु महादीपेसु देवानश्च मनुस्सानञ्च उपकप्पनओज अत्तनो देवानुभावेन दण्डकर्बन्धं मधुपटलं पीळेवा मधु गण्हमाना विय संहरित्वा तत्थ पक्खिपिसु । अझेसु हि कालेसु देवता कबळे कबळे ओज पक्खिपन्ति, सम्बोधिदिवसे च पन परिनिब्बानदिवसे च ओजं उक्खलियं येव पक्खिपन्ति । सुजाता एकदिवसेनेव तत्थ अत्तनो पाकटानि अनेकानि अच्छरियानि दिस्वा पुण्णं दासिं आमन्तेसि। 'अम्म पुण्णे अज अम्हाकं देवता अतिविय पसन्ना, मया एत्तके काले एवरूपं अच्छरियं नाम न दिठ्ठपुब्बं, वेगेन गन्त्वा १ अड्डतियानि च सतानी'ति. २ दण्डकवद्धं.

·देवद्वानं पटिजग्गाहीति' । सा 'साधु अय्येति तस्सा वचनं सम्पटिच्छित्वा तुरिततुरिता रुक्खमूलं अगमासि । ११४. बोधिसत्तो'पि खो तस्मि रत्तिभागे पञ्चमहासुपिने दिस्वा परिगण्हन्तो ‘निस्संसयेना'हं अज्ज बुद्धो भविस्सामी'ति' कतसन्निहानो तस्सा रत्तिया अञ्चयेन कतसरीरपटिजग्गनो भिक्खाचारकालं आगमयमानो पातो व आगन्त्वा तस्मिं रुक्खमूले निसीदि अत्तनो पभाय सकलं रुक्खमूलं ओभासयमानो। अथ खो सा पुण्णा आगन्त्वा अद्दस बोधिसत्तं रुक्खमूले पाचीनलोकधातुं ओलोकयमानं निसिन्नं । सरीरतो चस्स निक्खन्ताहि पभाहि सकलस्वखं सुवण्णवण्णं दिस्वा तस्सा एतद' होसिः-'अज्ज अम्हाकं देवता रुक्खतो ओरुय्ह सहत्थेने व बलिकम्मं पटिच्छितुं निसिन्ना मझेति' उब्बेगप्पत्ता हुत्वा वेगेन गन्त्वा सुजाताय एतमत्थं आरोचेसि । ११५. सुजाता तस्सा वचनं सुत्वा ‘अज्ज दानि पहाय मम जेदुधी- तुहाने तिट्ठाही'ति' धीतु अनुच्छविकं सब्बालङ्कारं अदासि। यस्मा पन बुद्धभावं पापुणनदिवसे सतसहस्सग्धनिकं सुवण्णपाति लटुं वति, तस्मा सा 'सुवण्णपातियं पायासं पक्खिपिस्सामी तिचित्तं उप्पादेत्वा सतहस्स- ग्घनिकं नीहरापेल्वा तत्थ पायासं पक्खिपितुकामा पकभाजनं आवजेसि। सब्बो पायासो पदुमपत्ता उदकं विय विनिवदे॒त्वा पातियं पतिद्वासि; एकपाति पूरमत्तो'व अहोसि। सा तं पाति अाय सुवण्णपातिया पटिकुज्जेत्वा वसनेने वेठेत्वा सब्बालङ्कारहि अत्तभावं अलङ्करित्वा तं पाति अत्तनो सीसे ठपेत्वा महन्तेन आनुभावेन निग्रोधमूलं गन्वा बोधिसत्तं ओलोकेवा बलवसोमनस्सजाता रुक्खदेवता'ति' सआय दिट्ठट्टानतो पट्ठाय ओनतो'नता २ Add: सुवण्णपाति ३ निवत्तित्वा. १ Add: तुट्ठमानसा हुत्वा. ४ ओदातवत्येन.

·गन्त्वा सीसतो पाति ओतारेत्वा विवरित्वा सुवण्णभिङ्कारेन गन्धपुप्फवासितं उदकं गहेत्वा बोधिसत्तं उपगन्त्वा अट्टासि। घटीकारमहाब्रम्हुना दिन्नमत्तिका- पत्तो एत्तकं अद्धानं बोधिसत्तं अविजहित्वा तस्मि खणे अदस्सनं गतो। बोधिसत्तो पत्तं अपस्सन्तो दक्खिणहत्यं पसारत्वा उदकं सम्पटिच्छि। सुजाता सहेव पातिया पायासं महापुरिसस्स हत्थे ठपेति। महापुरिसो सुजातं ओलोकेसि । सा आकारं सलक्खेवा 'अय्य मया तुम्हाकं परिच्चत्तं गण्हित्वा यथारुचि गच्छथा'ति' वन्दित्वा 'यथा मरहं मनोरथो निप्फनो एवं तुम्हाकञ्च निप्फज्जतू'ति' वत्वा सतसहस्सग्घनिकाय सुवण्णपातिया पुराणपत्ते विय अनपेक्खा हुत्वा पक्कामि। ११६. बोधिसत्तो'पि खो निसिन्नठाना उट्ठाय रुक्खं पदक्खिणं कत्वा पाति आदाय नेरञ्जराय तीरं गत्वा अनेकेसं बोधिसत्तसहस्सानं अभिसम्बु- झनदिवसे ओतरित्वा नहानहानं सुप्पतिहिततित्थं नाम अस्थि, तस्स तीरे पाति ठपेत्वा ओतरित्वा नहात्वा अनेकबुद्धसतसहस्सानं निवासनं अरहजं निवासेत्वा पुरत्या भिमुखो निसीदित्वा एकड़ितालपक्कप्पमाणे एकून- पचास पिण्डे कत्वा सब्बं अप्पोदकं मधुपायासं परिभुञ्जि । सो एव हिस्स बुद्धभूतस्स सत्तसत्ताहं बोधिमण्डे वसन्तस्स एकूनपासदिवसानि आहारो अहोसि । एत्तकं कालो नेव अञ्जो आहारो अत्थि, न नहानं न मुखधोवनं, न सरीरवलखो, झानसुखेन मग्गसुखेन फलसुखेने'व वीतिनामेसि । तं पन पायासं परिभुञ्जित्वा सुवण्णपाति गहेत्वा 'सचा'हं अन्ज बुद्धो भवितुं सक्खिस्सामि, अयं पाति पटिसोतं गच्छतु, नो चे सक्खिस्सामि अनुसोतं गच्छतू'ति' वत्वा पक्खिपि । सा सोतं छिन्दमाना नदीमझं गन्त्रा मज्झमझहानेने व जवसम्पन्नो अस्सो विय असीतिहत्यमत्त- द्वानं पटिसोतं गत्वा एकस्मि आवट्टे निम्मुजित्वा काळनागराजभवन गन्त्वा तिण्णं बुद्धानं परिभोगपातियो किळिकिळी'ति खं कारयमाना ·पहरित्वा तासं सब्बहेहिमा हुत्वा अट्टासि । काळो नागराजा तं सदं सुत्वा हिय्यो एको बुद्धो निब्बत्ति, पुन अज एको निब्बत्तो'ति' अनेकेहि पदसतेहि थुतियो वदमानो अट्ठासि । तस्स किर महापठविया एकयोजन- तिगावुतप्पमाणं नभं पूरेत्वा ‘आरोहनकालो अज वा हिय्यो वा'ति' सदिसो अहोसि । ११७. बोधिसत्तो'पि नदीतीरम्हि सुपुष्फितसालवने दिवाविहारं कत्वा सायण्हसमये पुप्फानं वण्टतो मुश्चनकाले देवताहि अलङ्कतेन अटूसभ- वित्थारेन मग्गेन सीहो विय विजम्भमानो बोधिरुक्खाभिमुखो पायासि । नागयक्खसुपण्णादयो दिब्बेहि गन्धपुप्फादीहि पूजय॑िसु । दिब्बसङ्गीतादीनि पवत्तयिंसु । दससहस्सीलोकधातु एकगन्धा एकमाला एकसाधुकारा अहोसि । तस्मि समये सोत्थियो नाम तिणहारको तिणं आदाय पटिपथे आग- च्छन्तो महापुरिसस्स आकारं अत्वा अह तिणमुट्ठियो अदासि । ११८. बोधिसत्तो तिणं गहेत्वा बोधिमण्डं आरुय्ह दक्खिणदिसाभागे उत्तराभिमुखो अट्ठासि । तस्मि खणे दक्खिणचक्कवाळं ओसीदित्वा हेट्ठा अवीचिसम्पत्तं विय अहोसि; उत्तरचक्कवाळं उल्लचित्वा उपरि भवग्गपत्तं विय अहोसि । बोधिसत्तो 'इदं सम्बोधिपापुणनहानं न भविस्सति मञ्जति' पदक्विणं करोन्तो पच्छिमदिसाभागं गत्वा पुरत्था'भिमुखो अट्टासि । ततो पच्छिमचकवाळं ओसीदित्वा हेट्ठा अवीचिसम्पत्तं विय अहोसि; पुरथिमचकवाळं उल्लङ्घित्वा उपरि भवग्गप्पत्तं विय अहोसि । ठितठितहाने किर'स्स नेमिवट्टिपरियन्ते अक्कन्ते नाभिया पतिहितमहासकट- चकं विय महापठवी ओणतु'नता अहोसि । बोधिसत्तो इमं 'इमम्पि' सम्बोधिपापुणनहानं न भविस्सति मोति' पदक्खिणं करोन्तो उत्तर- . १ सुद्धियो.

·दिसाभागं गत्वा दक्खिगाभिमुखो अट्ठासि । ततो उत्तरचक्कवाळं ओसीदित्वा हेट्ठा अवीचिसम्पत्तं विय अहोसि, दक्खिणचक्कवाळं उल्लञ्चित्वा उपरि भवग्गप्पत्तं विय अहोसि । बोधिसत्तो ' इद'म्पि सम्बोधिपापुणनहानं न भविस्सति मञ्चेति' पदक्खिणं करोन्तो पुरत्थिमदिसाभागं गन्त्वा पच्छिमा भिमुखो अट्टासि । पुरत्थिमदिसाभागे पन सब्बबुद्धानं पलङ्कद्वानं, तं नेव छम्भति न कम्पति । महासत्तो 'इदं सब्बबुद्धानं अविजहितं अचलट्ठानं किलेसपञ्जरविद्धंसनहानं'ति' अत्वा तानि तिणानि अग्गे गहेत्वा चालेसि । तावदेव चुद्दसहत्थो पल्लङ्को अहोसि । तानि'पि खो तिणानि तथारूपेन सण्ठानेन सण्ठहिंसु, यथारूपं सुकुसलो पि चित्तकारो वा पोत्थकारो वा आलिखितुम्पि समथो नत्थि। वोधिसत्तो बोधिक्खन्धं पिडितो कत्वा पुरत्था'भिमुखो दळ्हमानसो हुत्वा 'कामं तचा च नहारू च अट्ठी च अवसिस्सतु; उपसुस्सतु सरीरे मसलोहितं', 'न'वेव सम्मासम्बोधि अप्पत्वा 'इमं पल्लङ्क भिन्दिस्सामी'ति' असनिसत- सन्निपातेनापि अभेज्जरूपं अपराजितपलकं आभुजित्वा निसीदि । ११९. तरिम समये मारो देवपुत्तो ‘सिद्भत्थकुमारो मय्हं वसं अतिक्कमितुकामो, न दानिस्स अतिक्कमितुं दस्सामी'ति' मारबलस्स सन्तिकं गन्त्वा एतमत्थं आरोचेत्वा मारघोसनं नाम घोसापेत्वा मारबलं आदाय निक्खमि । सा मारसेना मारस्स पुरतो द्वादस योजना होति, दक्षिणतो च वामतो च द्वादस योजना, पच्छतो याव चक्कवाळपरियन्तं कत्वा ठिता, उद्धं नवयोजनु'ब्बेधा, यस्सा उन्नादन्तिया उन्नादसद्दो योजन- सहस्सतो पट्ठाय पठवीउद्रियनसद्दो विय सुय्यति। अथ मारो देवपुत्तो १ 9 The Burmese edition reads thus :- कामं तचो च न्हारू च अट्ठी च अवसिस्सतु । उपसुस्सतु निस्सेसं सरीरे मंसलोहितं ॥

·दियडयोजनसतिकं गिरिमेखलं नाम हथिं अभिरू हित्वा बाहुसहरसं मापेत्वा नानावुधानि अग्गहेसि । अवसेसाय'पि मारपरिसाय द्वे जना एकसदिसं आयुधं न गम्हिसु, नानप्पकारवण्णा नानप्पकारमुखा हुत्वा महासत्तं अज्झोत्थरमाना आगमिसु । दससहस्सचक्कवाळे देवता पन महास- त्तस्स थुतियो वदमाना अद्वंसु । सको देवराजा विजयुत्तरसझं धममानो अट्टासि । सो किर सङ्खो वीसहत्थसतिको होति, सकिं वातं गाहापेत्वा धमन्तो चत्तारो मासे सदं करित्वा निस्सद्दो होति । महाकाळनागराजा अतिरेकपदसतेन वण्णं वदन्तो अहासि । महाब्रम्हा सेतच्छत्तं धारयमानो अट्टासि। मारबले पन बोधिमण्डं उपसङ्कमन्ते उपसङ्कमन्ते तेसं एकोपि ठातुं ना'सक्खि । सम्मुखसम्मुखट्टानेने'व पलायिंसु । काळो नागराजा पटवियं निम्मुजित्वा पञ्चयोजनसतिकं मञ्जरिकं नागभवनं गत्वा उभोहि हत्थेहि मुखं पिदहित्वा निपन्नो । सक्को विजयुत्तरसमक्षं पिट्ठियं कत्वा चक्कवाळमुख- वट्टियं अट्ठासि । महाब्रम्हा सेतच्छत्तं चक्कवाळकोटियं ठपेत्वा ब्रम्हलोकमेव अगमासि । एकदेवता'पि ठातुं समत्या ना'होसि । महापुरिसो एकको'व निसीदि । १२० मारो'पि अत्तनो परिसं आह:-' ताता सुद्धोदनपुत्तेन सिद्धत्थेन सदिसो अओ पुरिसो नाम नत्थि । मयं सम्मुखा युद्धं दातुं न सक्खिस्साम पच्छाभागेन दस्सामा'ति'। महापुरिसो'पि तीणि पस्सानि ओलोकेवा सब्बदेवतानं पलायितत्ता सुआनि अद्दस । पुन उत्तरपस्सेन मारबलं अझो- त्थरमानं दिस्वा 'अयं एत्तको जनो में एककं सन्धाय महन्तं वायाम परक्कम करोति; इमस्मि ठाने मय्हं माता वा पिता वा भाता वा अञो वा कोचि जातको नत्थि; इमा पन दसपारमियो'व मय्हं दीघरत्तं पुत्तपरिजनसदिसा; तस्मा पारमियो'व फलकं करवा पारमिसत्थेने'व पहरित्वा अयं बलकायो मया विद्धंसेतुं वहती'ति' दसपारमियो आवजमानो निसीदि ।

·१२१. अथ मारो देवपुत्तो एतेने व सिद्धत्थं पलापेस्सामी'ति' वातमण्डलं समुट्ठापेसि । तं खणं येव पुरस्थिमादिभेदा वाता समुट्ठहित्वा अड्डयोजनद्वियोजनतियोजनप्पमाणानि पब्बतकूटानि पदाळेवा वनगच्छरुक्खा- दीनि उम्मूलेल्या समन्ता गामनिगमे चुण्णविचुण्णं कातुं समत्थापि महापुरि- सरस पुञतेजेन विहतानुभावा बोधिसत्तं पत्वा चीवरकण्णमत्तम्पि चालेतुं ना'सक्खिसु । ततो 'उदकेन नं अझोत्थरित्वा मारेस्सामी'ति' महावस्सं समुट्ठापेंसि । तस्सा'नुभावेन उपरू'परि सतपटलसहस्सपटलादिभेदा बलाहका उहित्वा वस्सिसु; वुद्विधारावेगेन पठवी छिद्दा अहोसि । वनरक्खादीनं उपरिभागेन महाओघा आगत्वा महासत्तस्स चीवरे उस्सावबिन्दुट्टानमत्तम्पि तेमेतुं ना'सक्खि । ततो पासाणवस्सं समुट्ठापेसि । महन्तानि महन्तानि पब्बतकूटानि धूपायन्तानि पजलन्तानि आकासेना'गन्त्वा बोधिसत्त पत्वा दिब्बमालागुळभावं आपजिसु । ततो पहरणवस्सं समुट्ठापसि, एकतोधारा उभतोधारा असिसत्तिखुरप्पादयो धूमायन्ता पज्जलन्ता आकासेना'गन्त्वा बोधिसत्तं पत्वा दिवपुप्फानि अहेसुं । ततो अङ्गारवस्सं समुट्ठापेसि । किंसुकवण्णा अङ्गारा आकासेना'गन्त्वा बोधिसत्तम्स पादमूले दिब्बपुप्फानि हुत्वा विकिरिंसु । ततो कुक्कुळवस्सं समुट्ठापेसि । अच्चुण्हो अग्गिवण्णो कुक्कुळो आकासेना'गन्वा बोधिसत्तस्स पादमूले चन्दनचुण्णं हुत्वा निपति । ततो वालुकावस्सं समुट्टापसि । अतिसुखुमवालुका धूपायन्ता पज्जलन्ता आकासेना'गन्त्वा बोधिसत्तस्स पादमूले दिब्बपुप्फानि हुत्वा निपतिंसु । ततो कललवस्सं समुट्ठापेसि । तं कललं धूमायन्तं पजलन्तं आकासे- ना'गन्त्वा बोधिसत्तस्स पादमूले दिबविलेपनं हुत्वा निपति । ततो 'इमिना भिंसेत्वा सिद्धथं पलापेस्सामी'ति' अन्धकारं समुट्टापेसि । तं चतुरङ्ग- समन्नागतं अन्धकारं विय महातमं हुत्वा बोधिसत्तं पत्वा सुरियप्पमा विहतं विय अन्धकारं अन्तरधायि ।

·, १२२. एवं मारो इमाहि नवहि वातबस्सपासाणप्पहरणङ्गारकुक्कुल- वालिकाकलल'न्धकारबुट्ठीहि बोधिसत्तं पलापेतुं असक्कोन्तो 'किं भणे तिट्टथ, इमं कुमारं गण्हथ, हनथ, पलापेथा'ति' परिसं आणापेत्वा सयम्पि गिरिमेखलस्स हत्थिनो खन्धे निसिन्नो चक्कायुधं आदाय बोधिसत्तं उपसङ्कमित्वा 'सिद्धथ उद्याहि एतस्मा पल्लङ्का; ना'यं तुहं पापुणाति, मय्हं एसो पापुणाती'ति' आह । महासत्तो तस्स वचनं सुत्वा अवोच:--'मार नेव तया दसपारमियो पूरिता, न उपपारमियो, न परमत्थपारमियो, नापि पञ्चमहापरिच्चागा परिच्चत्ता, न आणत्थचरिया न लोकत्थचरिया न बुद्धत्थचरिया पूरितो, ना'यं पल्लङ्को तुरहं पापुणाति मय्हे'वे'सो पापुणाती'ति'। मारो कुद्रो कोधवेगं असहन्तो महापुरिसस्स चक्कायुधं विस्सज्जेसि । तं तस्स दसपारमियो आवजेन्तस्स उपरिभागे मालावितानं हुत्वा अट्ठासि। तं किर खुरधारं चक्कायुधं अझदा तेन कुद्धेन विस्सर्ट एकघनपासाणे थम्भे वंसकळीरे विय छिन्दन्तं गच्छति । इदानि पन तस्मि मालावितानं हुत्वा ठिते अवसेसा मारपरिसा 'इदानि पल्लङ्कतो वुट्ठाय पलायिस्सती'ति' महन्तमहन्तानि सेलकूटानि विस्सज्जेसुं । तानि पि महापुरिसस्स दसपारमियो आवजेन्तस्स मालागुळभावं आपजित्वा भूमियं पतिंसु । देवता चक्कवाळमुखवट्टियं ठिता गीवं पसारेत्वा सीसं उक्खिपित्वा — नहो वत भो सिद्धत्थकुमारस्स रूपग्गपत्तो अत्तभावो, किन्नु खो करिस्सती'ति' ओलोकेन्ति । १२३. ततो महापुरिसो 'पूरितपारमीनं बोधिसत्तानं अभिसम्बुज्झनदिवसे पत्तपल्लङ्को मय्हं पापुणाती'ति' वत्वा ठितं मारं आह:----'मार, तुहं दानस्स दिनभावे को सक्खी'ति' । मारो ‘इमे एत्तका सक्खिनोति' मारबलाभिमुखं हत्थं पसारेसि । तस्मि खणे मारपरिसाय 'अहं सक्खी अहं सक्खी'ति' १ Add : सब्बा ता मया एव पूरिता, तस्मा.

·पवत्तसद्दो पठवीउद्रीयनसदसदिसो अहोसि । अथ मारो महापुरिसं आह:- 'सिद्धत्य तुम्हं दानस्स दिन्नभावे को सक्खी'ति' । महापुरिसो ' तुम्हं ताव दानस्स दिन्नभावे सचेतना सक्खिनो; मय्हं पन इमस्मि ठाने सचेतनो कोचि सक्खी नाम नत्थि। तिद्वतु ताव मे अबसेसअत्तभावेसु दिन्नदानं । वेस्सन्तरत्तभावे पन टत्वा मय्हं सत्तसतकमहादानस्स ताव दिन्नभावे अयं अचेतना'पि धनमहापठवी सक्खी'ति' चीवरगब्भन्तरतो दक्षिणहत्थं अभिनीहरित्वा 'वेस्सन्तरत्तभावे ठत्वा मया सत्तसतकमहादानस्स दिन्नभावे त्वं सक्खी न सक्खी'ति' महापटविया अभिमुखं हत्थं पसारेसि । महापटवी 'अहं ते तदा सक्खी'ति' विरवसतेन विरवसहस्सेन विरवसतसहस्सेन मारबलं अवत्थरमाना विय उन्नदि। ततो महापुरिसे ' दिन्नं ते सिद्धत्थ महादानं उत्तमदान'ति' वेस्सन्तरदानं सम्मसन्ते सम्मसन्ते दियडयोजन- सतिको गिरिमेखलहत्थी जण्णुकेहि पतिहासि। मारपरिसा दिसा विदिसा पलायि । द्वे एकमग्गेन गता नाम नत्थि। सीसाभरणानि चेव निवथवत्थानि च पहाय सम्मुखसम्मुखदिसाहि येव पलायिसु । १२४. ततो देवसङ्घा पलायमानं मारबलं दिस्वा ‘मारस्स पराजयो जातो, सिद्धत्थकुमारस्स जयो, जयपूजं करिस्सामा'ति' नागा नागानं, सुपण्णा सुपण्णानं, देवता देवतानं, ब्रम्हा ब्रम्हानं घोसेवा. गन्धमालादिहत्था महापुरिसस्स सन्तिके बोधिपलकं अगममु । एवं गतेसु च पन तेसुः- जयो हि बुद्धस्स सिरीमतो अयं मारस्स च पापिमतो पराजयो। उग्धोसयुं बोधिमण्डे पमोदिता जयं तदा नागगणा महेसिनो ॥ २७९ ॥ जयो हि बुद्धस्स सिरीमतो अयं मारस्स च पापिमतो पराजयो।

·उग्धोसयुं बोधिमण्डे पमोदिता सुपण्णसङ्घापि जयं महेसिनो ॥ २८०॥ जयो हि बुद्धस्स सिरीमतो अयं मारस्स च पापिमतो पराजयो उग्घोसयुं बोधिमण्डे पमोदिता जयं तदा देवगणा महेसिनो ॥ २८१ ॥ जयो हि बुद्धस्स सिरीमतो अयं मारस्स च पापिमतो पराजयो । उग्घोसयुं बोधिमण्डे पमोदिता जयं तदा ब्रम्हगणा'पि तादिनोति ॥ २८२ ॥ अवसेसा दससु चक्कवाळसहस्सेसु देवता मालागन्धविलेपनेहि पूजयमाना नानप्पकारा थुतियो वदमाना अटुंसु । १२५. एवं धरमाने येव सुरिये महापुरिसो मारबलं विधमेत्वा चीवरू'- परि पतमानेहि बोधिवखकुरेहि रत्तपवाळदलेहि विय पूजयमानो पठमे यामे पुब्बेनिवासाणं अनुस्सरित्वा मज्झिमयामे दिव्यचक विसोधेत्वा पच्छि- मयामे पटिच्चसमुप्पादे आणं ओतारेसि । अथस्स द्वादसपदिकं पच्चयाकारं वट्टविववसेन अनुलोमपटिलोमतो सम्मसन्तम्स सम्मसन्तस्स दससहस्सी लोकधातु उदकपरियन्तं कत्वा द्वादसक्खत्तुं सङ्कम्पि । महापुरिसे पन दससहस्सीलोकधातुं उन्नादेत्वा अरुणुगमनवेलाय सब्ब तत्राणं पटिविज्झन्ते सकलदससहस्सी लोकधातु अलङ्कतपटियत्ता अहोसि। पाचीनचक्कवाळ- मुखवट्टियं उस्सापितानं धजानं पटाका पच्छिमचक्कवाळमुखवट्टियं पहरन्ति; तथा पच्छिमचक्कवाळमुखवट्टियं उस्सापितानं पाचीनचक्कवाळमुखवट्टियं; उत्तर- १ अनस्थगते येव सुरिये.

·१०२ चक्कवाळमुखवट्टियं उस्सापितानं दक्खिणचक्कवाळमुखवट्टिय; दक्खिणचक्कवाळ- मुखवट्टियं उस्सापितानं उत्तरचक्कवाळमुखवष्टियं पहरन्ति । पठवीतले उस्सा- पितानं पन धजानं पटाका ब्रम्हलोकं आहच्च अटुंसु, ब्रम्हलोके बद्धानं धजानं पटाका पठवीतले पतिद्वहिंसु । दससहस्सचक्कवाळे पुप्फूपगक्रुखा पुप्फ गहिसु । फलूपगक्खा फलपिण्डिभारभरिता अहेसुं । खन्धेसु खन्धपदु- मानि पुफिसु । साखासु साखापदुमानि, लतासु लतापदुमानि, आकासे ओल- म्बकपदुमानि, सिलातलानि भिन्दित्वा उपरू परि सतपत्ता हुत्वा दण्डकपदुमानि उद्यहिंसु । दससहस्सी लोकधातु वदे॒त्वा विस्सट्ठमालागुळा विय सुसन्थतपुप्फ- सन्थरो विय च अहोसि। चक्कवाळन्तरेसु अट्ठयोजनसहस्सलोकन्तरिका सत्तमुरियप्पभायपि अनोभासितपुब्बा एको'भासा अहेसुं। चतुरासीतियो जनसहस्सगम्भीरो महासमुद्दो मधुरोदको अहोसि । नदियो न'प्पवत्तिंसु । जच्चन्धा रूपानि परिससु । जातिबधिरा सदं सुणिसु । जातिपीठसप्पिनो पदसा गच्छिसु । अन्दुबन्धनादीनि छिन्दित्वा पतिंसु । १२६. एवं अपरिमाणेन सिरिविभवेन पूजियमाने अनेकप्पकारेसु अच्छरियधम्मेसु पातुभूतेसु सञ्च तत्राणं पटिविज्झित्वा सब्बबुद्धानं अविजहितं उदानं उदानेसिः- अनेकजातिसंसारं सन्धाविस्सं अनिब्बिसं । गहकारकं गवेसन्तो दुक्खा जाति पुनप्पुन ॥ २८३ ॥ गहकारक ! दिट्टो सि पुन गेहं न काहसि । ते फासुका भग्गा गहकूटं विसङ्घतं । विसङ्घारगतं चित्तं तण्हानं खयमझगाति ॥ २८४ ॥ इति तुसितपुरतो पट्टाय याव अयं बोधिमण्डे सब्ब तप्पत्ति एत्तकं ठानं अविदूरे निदानं नामा'ति वेदितब्ब m सब्बा ·१०३ १२७. सन्तिकेनिदानं पन ' भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे;' 'वेसालियं विहरति महावने कूटागारसाला- यंति' एवं तेसु तेसु ठानेसु विहरन्तो तस्मि ठाने येव लभतीति वुत्तं, किञ्चापि एवं वुत्तं, अथ खो पन तम्पि आदितो पट्ठाय एवं वेदितब्बं । उदानं उदानेत्वा (एकपलङ्केन) निसिन्नरस हि भगवतो एतद'होसिः-- 'अहं कप्पस- तसहस्साधिकानि चत्तारि असङ्खय्यानि इमस्स पलङ्कस्स कारणा सन्धाविं । एत्तकं कालं इमस्से व पल्लङ्कस्स कारणा अलङ्कतसींस गीवाय छिन्दित्वा दिन्नं, सुअञ्जितानि अक्खीनि हदयमंसश्च उब्बत्तेवा दिन्नं, जालियकुमारसदिसा पुत्ता, कण्हाजिनकुमारीसदिसा धीतरो, मदिदेवीसदिसा भरियायो च परेसं दासत्थाय दिन्ना । अयं मे पलको जयपलको वरपलको'व । एत्य मे निसिन्नस्स सङ्कप्पा परिपुण्णा, न ताव इतो वुढहिस्सामी'ति' अनेककोटिसतसहस्सा समापत्तियो समापजन्तो सत्ताहं तत्थे'व निसीदि । यं सन्धाय वुत्त:-' अथ खो भगवा सत्ताहं एकपल्लङ्कन निसीदि विमुत्ति- सुखं पटिसंवेदी'ति'। १२८. अथे'कच्चानं देवतानं 'अजापि नून सिद्धत्थस्स कत्तब्बकिच्चं अस्थि, पल्लङ्कस्मि हि आलयं न विजहतीति' परिवित्तको उदपादि । सत्था देवतानं वितकं अत्वा तासं वितकं वूपसमनत्थं वेहामं अभुग्गन्त्वा यमकपा- टिहारियं दस्सेसि । महाबोधिमण्डस्मि हि कतपाटिहारियञ्च जातिसमागमे कतपाटिहारियञ्च, पाठिकपुत्तसमागमे कतपाटिहारियञ्च, सब्बं गण्डम्ब- रुक्खमूले यमकपाटिहारियसदिसं अहोसि । एवं सत्था इमिना पाटिहारियेन देवतानं वितक्कं वूपसमेत्वा पल्लङ्कतो ईसकं पाचीननिस्सिते उत्तरदिसाभागे ठत्वा 'इमस्मि वत मे पलके सब्ब तत्राणं पटिविद्धं'ति' चत्तारि असङ्केय्यानि कप्पसतसहस्सञ्च पूरितानं पारमीनं फलाधिगमट्ठानं पलकं अनिमिसेहि अक्खीहि ओलोकयमानो सत्ताहं वीतिनामेसि । तं ठानं अनिमिसचेतियं ·१०४ नाम जातं । अथ पलङ्कस्स च ठितट्ठानस्स च अन्तरा चङ्कर्म मापेत्वा पुरथिम- पच्छिमतो आयते रतनचङ्कमे चङ्कमन्तो सत्ताहं वीतिनामेसि । तं ठानं रतनचङ्कमचेतियं नाम जातं । चतुत्थे पन सत्ताहे बोधितो पच्छिमुत्तर- दिसाभागे देवता रतनघरं मापयिंसु; तत्थ पलकेन निसीदित्वा अभिधम्म- पिटकं विसेसतो चेत्थ अनन्तनयं समन्तपट्टानं विचिनन्तो सत्ता'हं वीतिनामेसि । अभिधम्मिका पनाह:-रतनघरं नाम न रतनमयं गेहं; सत्तन्नं पन पकरणानं सम्मसितद्वानं रतनघरं ति।' यस्मा पनेस्थ उभो'पे'ते परियाया युजन्ति, तस्मा उभयम्पे'तं गहेतब्बमेव । ततो पट्ठाय पन तं ठानं रतनघरचेतियं नाम जातं । एवं बोधिसमीपे चत्तारि सत्ता हानि वीतिनामेवा पञ्चमे सत्ताहे बोधिरुक्खमूला येन अजपालनिग्रोधो तेनु'पसङ्कमि । तत्रापि धम्मं विचिनन्तो येव विमुत्तिसुखं पटिसंवेदेन्तो निसीदि । १२९. तस्मि समये मारो देवपुत्तो एत्तकं कालं अनुपबन्धन्तो ओतारापेक्खोपि इमस्स किञ्चि खलितं ना'दसं, ‘अतिक्कन्तो'दानि एस मम वसति' दोमनस्सप्पत्तो महामग्गे निसीदित्वा सोळस कारणानि चिन्तेन्तो भूमियं सोळसलेखा आकड्डि । 'अहं एसो विय दानपारमिं न पूरेसिं तेन म्हि इमिना सदिसो न जातो'ति' एकं लेखं कड्डि; ‘तथा अहं एसो विय सीलपारमि, नेक्खम्मपारमि, पञापारमि, विरियपारमि, खन्ति- पारमि, सच्चपारमिं, अघिद्यानपारमि, मेत्तापारमि, उपेक्खापारमिं न पूरेसिं, तेन म्हि इमिना सदिसो न जातोति' दसमं लेखं कडि; 'अहं एसो विय असाधारणस्स इन्द्रियपरोपरियाणस्स पटिवेधाय उपनिस्सयभूता दसपारमियो न पूरेसिं, तेनम्हि इमिना सदिसो न जातो'ति' एकादसमं लेखं कड़ि; तथा 'अहं एसो विय असाधारणस्स आसयानुसयाणस्स, ·, . महाकरुणासमापत्तित्राणस्स, यमकपाटिहीराणस्स, अनावरणञाणस्स, सब्ब ताणस्स पटिवेधाय उपनिस्सयभूता दसमारमियो न पूरेसिं, तेन म्हि इमिना सदिसो न जातो'ति' सोळसमं लेखं कड्डि; एवं इमेहि कारणेहि महामग्गे सोळसलेखा आकड्डमानो निसीदि । १३०. तरिम समये तण्हा, अरती, रागा'ति तिस्सो मारधीतरो 'पिता नो न पआयति, कहं नु खो एतरही'ति' ओलोकयमाना तं दोमनस्सप्पत्तं भूमि विलिखमानं दिस्वा पितुसन्तिकं गत्वा 'कस्मा'सि तात दुक्खी दुम्मनोति' पुच्छिसु। 'अम्मा अयं महासमणो मय्हं वसं अतिङ्कन्तो, एत्तकं कालं ओलोकेन्तो ओतारमस्स दई ना'सक्खि, तेनम्हि दुक्खी दुम्मनोति' । 'यदि एवं मा चिन्तयित्थ, मयमे'तं अत्तनो वसे कत्वा आदाय आगमिस्सामा'ति' । 'न सक्का अम्मा एसो केनचि वसे कातुं, अचलाय सद्धाय पतिहितो एसो पुरिसो'ति' । 'तात मयं इथियो नाम, इदानेव तं रागपासादीहि बन्धित्वा आनेस्साम, तुम्हे मा चिन्तयित्था'ति' भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘पादे ते समण परिचारेमा'ति' आहेसु । भगवा नेव तासं वचनं मनसि अकासि, न अक्खीनि उम्मीलेत्वा ओलोकेसि, अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तमानसो विवेकसुख व अनुभवन्तो निसीदि । १३१. पुन मारधीतरो · उच्चावचा खो पुरिसानं अधिप्पाया, केसञ्चि कुमारिकासु पेमं होति, केसञ्चि पठमवये ठितासु, केसञ्चि पच्छिमवेये ठितासु, यन्नून मयं नानप्पकारेहि पलोभेय्यामा'ति' एकमेका कुमारिवण्णा- दिवसेन सतं सतं अत्तभावे अभिनिम्मिनित्वा कुमारियो, अविजाता, सकि- विजाता, दुविजाता, मज्झिमिथियो, महित्थियो च हुत्वा छक्खत्तुं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा ‘पादे ते समण परिचारेमा'ति' आहेसु । तम्पि भगवा न , १ मज्झिमवये २ पलोभेत्वा गण्हेय्यामा'ति.

·मनसा'कासि यथा तं अनुत्तरे उपधिसङ्खये विमुत्तो। केचि पना'चरिया वदन्तिः-ता महित्थिभावेन उपगता दिवा भगवा एवमेव एता खण्डदन्ता 'पलितकेसा होन्तू'ति' अधिवासी'ति । तं न गहेतब्बं । न हि सत्था एवरूपं अधिट्टानं करोति । भगवा पन 'अपेथ तुम्हे किं दिवा एवं वायमथ न एवरूपं नाम अवीतरागादीनं पुरतो कातुं वट्टति; तथागतस्स पन रागो पहीनो दोसो पहीनो मोहो पहीनोति अत्तनो किलेसप्पहानं आरब्भः- यस्स जितं ना'वजीयति जितमस्स नो याति कोचि लोके। तं बुद्धम'नन्तगोचरं अपदं केन पदेन नेस्सथ ॥ २८५॥ यस्स जालिनी विसत्तिका तण्हा न स्थि कुहिञ्चि नेतवे तं बुद्धम'नन्तगोचरं अपदं केन पदेन नेस्सथाति ॥ २८६ ॥ इमा धम्मपदे बुद्धवग्गे द्वे गाथा वदन्तो धम्म कथेसि। ता ‘सञ्च किर नो पिता अवोच, 'अरहं सुगतो लोके न रागेन सुवानयोति' आदीनि वत्वा पितुसन्तिकं अगमंसु । १३२. भगवा'पि तत्थ सत्ताहं वीतिनामेत्वा मुचलिन्दमूलं अगमासि। तत्थ सत्ताहं वीतिनामेत्वा सत्ताहं वद्दलिकाय उप्पन्नाय सीतादिपटिबाहनत्थं मुचलिन्देन नागराजेन सत्तक्खत्तुं भोगेहि परिक्खित्तो असम्बाधं गन्धकुटियं विहरन्तो विय विमुत्तिसुखं पटिसंवेदियमानो सत्ताहं वीतिनामेवा राजायतनं उपसङ्कमि । तत्थापि विमुत्तिसुखं पटिसंवेदियमानो येव निसीदि । एत्तावता सत्त सत्ताहानि परिपुण्णानि । एत्थन्तरे नेव मुखधोवनं न सरीरपटिजग्गनं न आहारकिच्चं अहोसि, झानसुखेन मग्गसुखेन फलसुखेने व वीतिनामेसि । अस्स तस्मि सत्तसत्ताहमत्थके एकूनपासतिमे दिवसे तत्थ निसिन्नस्स 'मुखं धोविस्सामी'ति' चित्तं उदपादि। सक्को देवानमिन्दो अगदहरीटकं आहरित्वा अदासि । सस्था तं परिभुलं । तेन'स्स सरीरवलक्षं अहोसि ।

·अस्स सक्को येव नागलतादन्तकई चेव मुखधोवनउदकश्च अदासि । सत्था तं दन्तकई खादित्वा अनोतत्तदहे उदकेन मुखं धोवित्वा तत्थेव राजायतनमूले निसीदि। १३३. तस्मिं समये तपुस्सभल्लिका नाम द्वे वाणिजा पञ्चहि सक्ट- सतेहि उक्कला जनपदा मज्झिमदेसं गच्छन्ता अत्तनो आतिसालोहिताय देवताय सकटानि सन्निरुम्भित्वों सथु आहारसम्पादने उस्साहिता मन्थञ्च मधुपिण्डिकश्च आदाय 'पटिगण्हातु नो भन्ते भगवा इमं आहार अनुकम्पं उपादाया'ति' सत्थारं उपसङ्कमित्वा अहसु । भगवा पायास- पटिग्गहणदिवसे येव पत्तस्स अन्तरहितत्ता 'न खो तथागता हत्थेसु पटिगण्हन्ति, किम्हि नु खो अहं पटिगण्हेय्य'ति' चिन्तेसि । अस्स चित्तं ञत्वा चतूहि दिसाहि चत्तारो महाराजानो इन्दनीलमणिमये पत्ते उपनामेसुं । भगवा ते पटिक्विपि । पुन मुग्गवण्णसेलमये चत्तारो पत्ते उपनामेसुं । भगवा चतुन्न'म्पि देवपुत्तानं अनुकम्पाय चत्तारो'पि पत्ते पटिग्गेहवा उपरू'परि ठपेवा ‘एको होतू'ति' अधिट्टासि । चत्तारो'पि मुखवट्टियं पञ्जायमानलेखा हुत्वा मज्झिमेन पमाणेन एकत्तं उपगर्मिसु । भगवा तस्मिं पञ्चग्घे सेलमये पत्ते आहारं पटिगण्हित्वा परिभुञ्जित्वा अनुमोदनं अकासि । द्वे भातरो वाणिजा बुद्धश्च धम्मञ्च सरणं गत्वा देवाचसिकउपासका अहेसु । अथ तेसं 'एकं नो भन्ते परिचरित- ब्बट्टानं देथा'ति' वदन्तान दक्षिणेन हत्थेन अत्तनो सीसं परामसित्वा केसधातुयो अदासि । ते अत्तनो नगरे ता धातुयो सुवण्णसमुग्गस्स अन्तो पक्खिपित्वा चेतियं पतिद्वापेसुं । १३४. सम्मासम्बुद्धो'पि खो ततो उट्ठाय पुन अजपालनिग्रोधमेव गन्त्वा निग्रोधमूले निसीदि । अथरस तत्थ निसिन्नमत्तस्सेव अत्तना अधि- १ सनिरुज्झित्वा, ·१०८ गतस्स धम्मस्स गम्भीरतं पञ्चवेक्खन्तस्स सब्बबुद्धानं आचिण्णो 'अधिगतो खो म्या'यं धम्मोति' परेसं धम्म अदेसेतुकम्यताकारप्पत्तो वितको उदपादि । अथ ब्रम्हा सहम्पति ‘नस्सति वत भो लोको, विनस्सति वत भो लोको'ति' दसहि चकवाळसहस्सेहि सक्कसुयामसन्तुसितसुनिम्मितवस- वत्तिमहाब्रम्हानो आदाय सत्थु सन्तिकं गत्वा 'देसेतु भन्ते भगवा धम्म, देसेतु भन्ते सुगतो धम्मति' आदिना नयेन धम्मदेसनं आयाचि । सत्था तस्स पटिअं दत्वा ‘कस्स नु खो अहं पटमं धम्म देसेय्य'ति' चिन्तेन्तो आळारो पण्डितो, सो इमं धम्मं खिष्पं आजानिस्सती'ति' चित्तं उप्पादेत्वा पुन ओलोकेन्तो तस्स सत्ताहकालङ्कतभावं अत्वा उद्दकं आव- जेसि । तस्सा'पि अभिदोसकालङ्कतभावं अत्वा 'बहूपकारा खो पञ्चवग्गिया भिक्खूति' पञ्चवग्गिये आरम्भ मनसिकारं कत्वा 'कहन्नु खो ते एतरहि विहरन्तीति' आवजेन्तो 'बाराणसियं इसिपतने मिगदायेति' अत्वा तत्थ गन्त्वा ‘धम्मचकं पवत्तेस्सामी'ति' कतिपा'हं बोधिमण्डसामन्ता येव पिण्डाय चरन्तो विहरित्वा 'आसाव्हिपुण्णमासियं बाराणसिं गमिस्सामी'ति' चातुद्दसिय पच्चूससमये पभाताय रत्तिया कालस्से'व पत्तचीवरमादाय अट्ठारसयोजनमग्गं पटिपन्नो अन्तरामग्गे उपकं नाम आजीवकं दिस्वा तस्स अत्तनो बुद्धभावं आचिक्खित्वा तं दिवस येव सायण्हसमये इसिपतन अगमासि १३५. पञ्चवग्गिया थेरा तथागतं दूरतो व आगच्छन्तं दिवा · अयं आवुसो समणो गोतमो पञ्चयबाहुलाय आवत्तित्वा परिपुण्णकायो पीनिन्द्रियो सुवण्णवण्णो हुत्वा आगच्छति । इमस्स अभिवादनादीनि न करिस्साम; महाकुलप्पसूतो खो पने'स आसना'मिहारं अरहति, तेनस्स आसनमत्तं पञ्आपेस्सामा'ति' कतिकं अकंसु । भगवा सदेवकस्स लोकस्स चित्ताचार जाननसमथेन आणेन — किन्नु खो इमे चिन्तयिसू'ति' आवज्जित्वा चित्तं ·अआसि। अथ ते सब्बदेवमनुस्सेसु अनोदिस्सकवसेन फरणसमत्थं मेतचित्त सङ्खिपित्वा ओदिस्सकवसेन मेत्तचित्तेन फरि। ते भगवता मेत्तचित्तेन फुट्ठा तथागते उपसङ्कमन्ते सकाय कतिकाय सण्ठातुं असक्कोन्ता पञ्चुग्गन्चा अभिवादनपच्चुपट्टानादीनि सब्वकिच्चानि अकंसु, सम्मा- सम्बुद्धभावं पन'स्स अजानमाना केवलं नामेन च आवुसोवादेन च समुदाचरन्ति । अथ ते भगवा ' मा नो भिक्खवे तथागतं नामेन च आवुसोवादेन च समुदाचरथ, अहं भिक्खवे तथागतो सम्मासम्बुद्धो'ति' अत्तनो बुद्धभावं सञ्आपेत्वा पञ्चत्ते वरबुद्धासने निसिन्नो उत्तरासाव्हनक्ख- त्तयोगे वत्तमाने अट्ठारसहि ब्रम्हकोटीहि परिवुतो पञ्चवग्गिये थेरे आमन्तेवा धम्मचकप्पवत्तनसुत्तं देसेसि । तेसु अआकोण्डञ्जत्थेरो देसनानुसारेण आणं पेसेन्तो सुत्तपरियोसाने अट्ठारसहि ब्रम्हकोटीहि सद्धिं सोतापत्तिफले पतिद्वासि । सत्था तत्थे'व वस्सं उपगन्त्वा पुन दिवसे वप्पत्थेरं ओवदन्तो विहारे येव निसीदि । सेसा चत्तारो पिण्डाय चरिंसु । वप्पत्थेरो पुब्बण्हे येव सोतापत्तिफलं पापुणि। एतेने व उपायेन पुन दिवसे भद्दियत्थेरं पुन दिवसे महानामत्थेरं पुन दिवसे अस्सजित्थेरं ति सम्बे सोतापत्तिफले पतिद्वापेल्वा पञ्चमियं पक्खस्स पञ्चपि जने सन्निपातेवा अनत्तलक्खणसुत्तन्तं देसेसि, देसनापरियोसाने पञ्चपि थेरा अरहत्तफले पतिहिंसु। अथ सत्था यसस्स कुलपुत्तस्स उपनिस्सयं दिवा रत्तिभागे निब्बिज्जित्वा गेहं पहाय निक्वन्तं 'एहि यसाति' पक्कोसिल्वा तस्मि येव रत्तिभागे सोतापत्ति- फले पुनदिवसे अरहत्ते पतिद्वापेत्वा अपरेपि तस्स सहायके चतुपण्णासजने एहिभिक्खुपब्बजाय पब्बाजेत्वा अरहत्तं पापेसि । १३६. एवं लोके एकसहिया अरहन्तेसु जातेसु सत्था वुत्थवस्सो पवारेत्वा 'चरथ भिक्खवे चारिकंति' सहि भिक्खू दिसासु पेसेवा १ Add: द्वादसाकारं तिपरिवत्तं छआणविजम्भनं अनुत्तरं।

·११० सयं उरुवेलं गच्छन्तो अन्तरामग्गे कप्पासियवनसण्डे तिस जने भद्दवग्गियकुमारे विनेसि। तेसु सब्बपच्छिमको सोतापन्नो सब्बुत्तमो अना- गामी अहोसि । तेपि सब्बे एहि भिक्खुभावेनेव पब्बाजेत्वा दिसासु पेसेवा उरुवेलं गत्वा अडडानि पाटिहारियसहस्सानि दस्सेत्वा उरुवेलकस्सपा- ढुढ दयो सहस्सजटिलपरिवारे तेभातिकजटिले विनेत्वा एहिभिक्खुभावेने'व पब्बाजेत्वा गयासीसे निसीदापेवा आदित्तपरियाय देसनाय अरहत्ते पतिद्वापेत्वा तेन अरहन्तसहस्सेन परिवुतो 'बिम्बिसाररो दिन्नं पटिनं मोचेस्सामी'ति' राजगहनगरू'पचारे लहिवनुय्यानं अगमासि । १३७. राजा उय्यानपालस्स सन्तिका सत्था आगतो'ति' सुत्वा द्वादसनहुतेहि ब्राम्हणगहपतिकेहि परिवुतो सत्थारं उपसङ्कमित्वा चक्कवि- चित्ततलेसु सुवण्णपट्टवितानं विय पभासमुदयं विस्सजेन्तेसु तथागतस्स पादेसु सिरसा निपतित्वा एकमन्तं निसीदि सद्धिं परिसाय । अथ खो तेसं ब्राम्हणगहपतिकानं एतदहोसिः किन्नु खो महासमणो उरुवेलक- स्सपे ब्रम्हचरियं चरति उदाहु उखेलकस्सपो महासमणे'ति'। भगवा तेसं चेतसा चेतो परिवितक्कम आय थेरं गाथाय अझभासिः- किमेव दिस्वा उरुवेलवासी पहासि अग्गि किसको वदानो। पुच्छामि तं कस्सप एतमत्थं कथं पहीनं तव अग्गिहुत्तंति ॥ २८७ ॥ थेरो पि भगवतो अधिप्पायं विदित्वाः- रूपे च सद्दे च अथो रसे च कामि थियो चा'भिवदन्ति या । -- ·एतं मलं'ति उपधीसु अत्वा तस्मा न यि? न हुते अरञ्जिति ॥ २८८ ॥ इमं गाथं वत्वा अत्तनो सावकभावप्पकासनत्थं तथागतस्स पादपिढे सीसं ठपेल्वा, 'सत्था मे भन्ते भगवा, सावको'हमस्मी'ति' वत्वा एकतालं द्वितालं तितालं 'ति सत्ततालप्पमाणं सत्तखत्तुं वेहासं अब्भुग्गन्त्वा ओरूयह तथागतं वन्दित्वा एकमन्तं निसीदि । तं पाटिहारियं दिस्वा महाजनो 'अहो महानुभावा बुद्धा, एवं थामगतदिट्ठिको नाम अरहाति मञ्चमानो उरुवेलकस्सपो पि दिद्विजालं भिन्दित्वा तथागतेन दमितो'ति' सत्थु गुण- कथं येव कथेसि । भगवा 'ना'हं इदानि येव उरुवेलकस्सपं दमेमि, अतीते'पि एस मया दमितो एवा'ति' वत्वा इमिस्सा अत्थुप्पत्तिया महा- नारदकस्सपजातकं कथेत्वा चत्तारि सच्चानि पकासेसि । मगधराजा एका- दसहि नहुतेहि सद्धिं सोतापत्तिफले पतिहासि; एक नहुतं उपासकत्तं पटि- वेदेसि । राजा सत्थुसन्तिके निसिन्नो येव पञ्च अस्सासके पवेदेवा सरणं गन्त्वा स्वातनाय निमन्तेत्वा आसना वुट्ठाय भगवन्तं पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । १३८. पुन दिवसे येहि च भगवा दिट्ठो येहि च अदिट्ठो, सब्बे'पि राज- गहवासिनो अट्ठारसकोटिसङ्खा मनुस्सा तथागतं दद्दकामा पातोव राजगहतो लट्ठिवनं अगमंसु । तिगावुतमग्गो न'प्पहोसि । सकललट्ठिवनुय्यानं निरन्तरं फुटं अहोसि। महाजनो दसबलस्स रूपग्गपत्तं अत्तभावं पस्सन्तो तित्ति कातुं ना'सक्खि । वण्णभूमि नामे'सा, एवरूपेसु हि ठानेसु तथागतस्स लक्ख- णानुब्यञ्जनादिप्पभेदा सब्बा'पि रूपकायसिरी वण्णेतब्बा । एवं रूपग्गप्पत्तं दसबलस्स सरीरं पस्समानेन महाजनेन निरन्तरं फुटे उय्याने च मग्गे च एकभिक्खुस्सा पि निक्खमनोकासो ना'होसि। तं दिवसं किर भगवा छिन्नभत्तो भवेय्य । तं मा अहोसी'ति सक्कस्स निसिना'सनं उण्हाकारं दस्सेसि । सो आवज्ज- १ रूपसोभग्गपत्तं.

·मानो तं कारणं अत्वा माणवकवण्णं अभिनिम्मिनित्वा बुद्धधम्मसङ्घपटिसंयुत्तथु- तियो वदमानो दसबलस्स पुरतो ओतरित्वा देवानुभावेन ओकासं कत्वाः- दन्तो दन्तेहि सह पुराणजटिलेहि विप्पमुत्तो विप्पमुत्तेहि । सिङ्गीनिक्वसवण्णो राजगहं पाविसि भगवा ॥ २८९ ॥ मुत्तो मुत्तेहि सह पुराणजटिलेहि विप्पमुत्तो विष्पमुत्तेहि । सिङ्गीनिक्खसवण्णो राजगहं पाविसि भगवा ॥ २९० ॥ तिण्णो तिण्णेहि सह पुराणजटिलेहि विप्पमुत्तो विप्पमुत्तेहि । सिङ्गीनिक्खसवण्णो राजगहं पाविसि भगवा ॥ २९१ ॥ दसवासो दसबलो दसधम्मविदू दसहि उपेतो। सो दससतपरिवारो राजगहं पाविसि भगवा'ति' ॥ २९२ ।। इमाहि गाथाहि सत्थुवण्णं वदमानो पुरतो पायासि। महाजनो माणव- कस्स रूपसिरिं दिवा 'अतिविय अभिरूपो अयं माणवको' न खो पन'म्हेहि दिट्ठपुब्बो'ति' चिन्तेत्वा 'कुतो अयं माणवको कस्स वा अयंति' आह । तं सुत्वा माणवोः- यो धीरो सब्बधी दन्तो (सुद्रो) बुद्धो अप्पटिपुग्गलो । अरहं सुगतो लोके तस्साहं परिचारको ति ॥ २९३ ॥ गाथं आह । सत्था सक्केन कतोकासं मग्गं पटिपज्जित्वा भिक्खुसहस्स- परिवुतो राजगहं पाविसि । १३९. राजा बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स महादानं दत्वा 'अहं भन्ते तीणि रतनानि विना वत्तितुं न सक्खिस्सामि, वेलाय वा अवेलाय वा भगवतो सन्तिकं आगमिस्सामि । लट्ठिवनुय्यानञ्च नाम अतिदूरे, इदं पन'म्हाकं ·वेळुवनं नाम उय्यानं नातिदूरे ना'चासन्नं गमनागमनसम्पन्नं बुद्धारहं सेनासनं इदं मे भगवा पटिगण्हातू ति' सुवण्णभिकारेने'व पुप्फगन्धवासितं मणिवण्णं उदकं आदाय वेळुवनुय्यानं परिच्चजन्तो दसबलस्स हत्थे उदकं पातेसि । तस्मि आरामपटिग्गहणे 'बुद्धसासनस्स मूलानि ओतिण्णानी'ति' महापठवी कम्पि । जम्बुदीपस्मि हि टपेत्वा वेळुवनं अनं पठविं कम्पेत्वा गहित- सेनासनं नाम नत्थि। तम्बपण्णिदीपेपि ठपेत्वा महाविहारं अचं पठविं कम्पेत्वा गहितसेनासनं नाम नत्थि । सत्था वेळुवनारामं पटिग्गहेत्वा रो अनुमोदनं कत्वा उठाया'सना भिक्खुसङ्घपरिवुतो वेळुवनं अगमासि । १४०. तस्मि खो पन समये सारिपुत्तो च मोग्गलानो चाति द्वे परिब्बाजका राजगहं उपनिस्साय विहरन्ति अमतं परियेसमाना । तेसु सारिपुत्तो अस्सजित्थेरं पिण्डाय पविटं दिस्वा पसन्नचित्तो पयिरुपासित्वा 'ये धम्मा हेतुप्पभावाति गाथं सुत्वा सोत्तापत्तिफले पतिद्वाय अत्तनो सहायकस्स मोग्गलानपरिबाजकस्सा'पि तमेव गाथं अभासि। सोपि सोताप- त्तिफले पतिद्वहि । ते उभोपि सञ्जयं ओलोकेवा अत्तनो परिसाय सद्धि सत्थु- सन्तिके पबजिंसु । तेसु महामोग्गलानो सत्ताहेने'व अरहत्तं पापुणि, सारिपुत्तत्थेरो अडमासेन । उभो'पि च ते सत्था अग्गसावकडाने ठपेसि; सारिपुत्तत्थेरेन अरहत्तप्पत्तदिवसे येव सावकसन्निपातं अकासि । १४१. तथागते पन तस्मि व वेळुवनुय्याने विरहन्ते सुद्धोदनमहा- राजा 'पुत्तो किर मे छब्बस्सानि दुक्करकारिकं चरित्वा परमाभिसम्बोधि पत्वा पवत्तवरधम्मचक्को राजगहं निस्साय वेळुवने विहरतीति' सुत्वा अञ्जतरं अमचं आमन्तेसिः 'एहि भणे त्वं पुरिससहस्सपरिवारो राजगहं १ The full verse runs thus :- ये धम्मा हेतुप्पभवा तेसं हेतुं तथागतो आह । तेसञ्च यो निरोधो एवंवादी महासमणो'ति ॥

·सुत्वा यथा ठितो'व गन्त्वा मम वचनेन 'पिता वो सुद्धोदनमहाराजा दमुकामो'ति' वत्वा पुत्तं मे गण्हित्वा एही'ति' आह । सो ' एवं देवा'ति' रओ वचनं सिरसा सम्पटि- च्छित्वा पुरिससहस्सपरिवारो खिप्पमेव सट्ठियोजनमग्गं गत्वा दसबलस्स चतुष्परिसमझे निसीदित्वा धम्मदेसनावेलाय विहारं पाविसि । सो ' तिहतु ताव रञो पहितसासनं'ति' परियन्ते ठितो सत्थु धम्मदेसनं सद्धिं पुरिससहस्सेन अरहत्तं पत्वा पब्बजं याचि । भगवा एथ भिक्ख- वो'ति' हत्य पसारेसि । सब्बे तं खणं येव इद्धिमयपत्तचीवरधरा सहिवस्स- त्थेरा' विय अहेसुं । अरहत्तं पत्तकालतो पट्ठाय पन ' अरिया नाम मझ- त्ताव होन्ती'ति' रओ पहितसासनं दसबलस्स न कथेसि। राजा 'नेव भगवा न गतको आगच्छति न सासनं सूयतीति 'एहि भणे त्वं गच्छाति' तेने व नियामेन अञ्चं अमञ्च पेसेसि । सो'पि गन्त्वा पुरिमनयेने'च सद्धि परिसाय अरहत्तं पत्वा तुण्ही अहोसि । राजा एतेने व नियामेन पुरिससह- स्सपरिवारेने'व अमच्चे पेसेसि । सम्बे अत्तनो किच्चं निट्ठपेत्वा तुण्हीभूता तत्थेव विहरिसु। १४२. राजा सासनमत्तम्पि आहरित्वा आचिक्खन्तं अलभित्वा चिन्ते- सिः- एत्तका जना मयि सिनेहभावेन सासनमत्तम्पि न पच्चाहरिंसु, को नु खो मम वचनं करिस्सती'ति' सब्बराजबलं ओलोकेन्तो कालुदायिं अद्दस । सो किर रञो सब्बत्थसाधको अमच्चो अब्भन्तरिको अतिविस्सा- सिको बोधिसत्तेन सर्द्वि एकदिवसे जातो सहपंसुकीळितो सहायो। अथ नं राजा आमन्तेसिः-'तात काळुदायि, अहं मम पुत्तं पस्सितुकामो नव पुरिससहस्सानि पेसेसि; एकपुरिसो'पि आगन्त्वा सासनमत्तं आरोचेन्तो'पि नत्थि । दुजानो खो पन जीवितन्तरायो, अहं जीवमानो'व पुत्तं दटुं इच्छामि, १ परिसन्ते. २ वस्ससतिकत्थेरा. ३ The Burmese edition adds the following :--तुण्हीभावेन निसीदि ।

·सक्खिस्ससि नु खो मे पुत्तं दस्सेतु'ति'। 'सक्खिस्सामि देव, सचे पब्ब- जितुं लभिस्सामी'ति'। 'तात त्वं पब्बजित्वा वा अपब्बजित्वा वा मव्हं पुत्तं दस्सेही'ति' । 'सो साधु देवा'ति' रजो सासनं आदाय राजगहं गन्त्वा सत्थुधम्मदेसनावेलाय परिसपरियन्ते ठितो धम्म सुत्वा सपरिवारो अरह- त्तफलं पत्वा एहिभिक्खुभावे पतिहासि । १४३. सत्था बुद्धो हुत्वा पठमं अन्तोवरसं इसिपतने वसित्वा वुत्थवस्सो पवारेवा उरुवेलं गत्वा तत्थ तयो मासे वसन्तो तेभातिकजटिले विनेत्वा भिक्खुसहस्सपरिवारो फुस्समासपुण्णमाय राजगहं गन्त्वा द्वे मासे वसि । एत्तावता बाराणसितो निक्खन्तस्स पञ्च मासा जाता, सकलो हेमन्तो अति- कन्तो, काळुदायित्थेरस्स आगतदिवसेतो सत्तद्वदिवसा वीतिवत्ता । सो फग्गुणिपुण्णमासियं चिन्तेसिः-अतिक्वन्तो हेमन्तो वसन्तसमयो अनुप्पत्तो, मनुस्सेहि सस्सादीनि उद्धरित्वा सम्मुखसम्मुखट्टाने मग्गा दिन्ना हरिततिण- सञ्छन्ना पठवी । सुपुप्फिता वनसण्डा, पटिपज्जनक्खमा मग्गा, कालो दस- बलस्स आतिसङ्गहं काति' । अथ भगवन्तं उपसङ्कमित्वा:- अङ्गारिनो दानि दुमा भदन्ते फलेसिनो छदनं विप्पहाय । ते अच्चिमन्तो'व पभासयन्ति समयो महावीर भगी रसानं ॥ २९४ ।। नातिसीतं ना'तिउण्हं नातिदुभिक्खछातकं । सदला हरिता भूमि एस कालो महामुनीति ॥ २९५ ॥ सहिमत्ताहि गाथाहि दसबलस्स कुलनगरं गमनत्थाय गमनवण्णं वण्णेसि । अथ नं सत्था 'किन्नु उदायि मधुरस्सरेन गमनवण्णं वण्णेसी'ति' १ Add पट्ठाय सत्तमे दिवसे वीतिवत्ते. २ समयो महावीर अङ्गीरसानं.

·. आह । ' भन्ते तुम्हाकं पिता सुद्धोदनमहाराजा तुम्हे पस्सितुकामो, करोय आतकानं सङ्गहंति । साधु उदायि, करिस्सामि आतकानं सङ्गहं । भिक्खुस- अस्स आरोचेहि, गमिकवत्तं पूरेस्सन्ती'ति'। 'साधु भन्ते'ति'थेरो आरो- चेसि। भगवा अङ्गमगधवासीनं कुलपुत्तानं दसहि सहस्सेहि कपिलव- स्थुवासीनं दसहि सहस्सेही ति सब्बेहे व वीसतिसहस्सेहि खीणासवभिक्खूहि परिवुतो राजगहा निक्खमित्वा दिवसे दिवसे योजनं गच्छति। 'राजगहतो सद्वियोजनं कपिलवत्थु द्वीहि मासेहि पापुणिस्सामी'ति' अतुरितचारिक पक्कामि । १४४. थेरो पि ' भगवतो निक्खन्तभावं रञो आरोचेस्सामी'ति' वेहासं अब्भुग्गन्त्वा रञो निवेसने पातुरहोसि । राजा थेरं दिस्वा तुद्वचित्तो महारहे पल्लङ्के निसीदापेत्वा अत्तनो पटियादितस्स नानग्गरसभोजनस्स पत्तं पूरेत्वा अदासि । थेरो उहाय गमनाकारं दस्सेसि । 'निसीदित्वा भुञ्जथा'ति'। सत्थु सन्तिकं गन्त्वा 'भुञ्जिस्सामि महाराजा'ति' 'कहं पन सत्था'ति' 'वीसतिभि- क्खुसहस्सपरिवारो तुम्हाकं दस्सनत्थाय चारिक निक्खन्तो महाराजा'ति'। राजा तुहमानसो आहः-' तुम्हे इमं परिभुञ्जित्वा याव मम पुत्तो इमं नगरं पापुणाति ताव'स्स इतोव पिण्डपातं पटिहरथा'ति'। थेरो अधिवा- सेसि। राजा थेरं परिविसित्वा पत्तं गन्धचुण्णेन उब्बतॄत्वा उत्तमभोजनस्स पूरेत्वा 'तथागतस्स देथा'ति थेरस्स हत्थे पतिद्वापेसि। थेरो सब्बेसं पस्सन्तानं येव पत्तं आकासे खिपित्वा सयम्पि वेहासं अब्भुग्गत्वा पिण्डपातं आह- रित्वा सत्थुहत्थे ठपेसि । सत्था तं परिभुञ्जि । एतेनुपायेन थेरो दिवसे दिवसे आहरि। सत्थापि अन्तरामग्गे रओ येव पिण्डपातं परिभुजि । थेरोपि भत्तकिच्चावसाने दिवसे दिवसे · अज्ज एत्तकं भगवा आगतो, अज एत्तकं'ति' बुद्धगुणपटिसंयुत्ताय च कथाय सकलराजकुलं सत्थुदस्सनं १ सम्पादितस्स.

·. विना येव सत्थरि सञ्जातप्पसादं अकासि। तेनेव तं भगवा 'एतदग्गं मिक्खवे मम सावकानं भिक्खूनं कुलप्पसादकानं यदिदं काळुदायी'ति' एतदग्गे ठपेसि। १४५. साकिया'पि खो अनुप्पत्ते भगवति — अम्हाकं आतिसेह पस्सि- स्सामा'ति' सन्निपतित्वा 'भगवतो वसनहानं वीमंसमाना निग्रोधसक्कस्स आरामो रमणीयोति' सलक्खेत्वा तत्थ सब्बं पटिजग्गनविधि कारेत्वा गन्धपुप्फहत्था पच्चुग्गमनं करोन्ता सव्वालङ्कारपटिमण्डिते दहरदहरे नगरदारके च दारिकायो च पटमं पहिर्णिसु, ततो राजकुमारे च तेसं अनन्तरा सामं गन्धपुप्फचुण्णादीहि पूजयमाना भगवन्तं गहेत्वा निग्रोधारामेव अगमंसु । तत्र भगवा वीसतिसहस्सखीणासवपरिवुतो पञत्तवरबुद्धासने निसीदि । १४६. साकिया नाम मानजातिका मानत्थद्धा । ते 'सिद्धत्यकुमारो अम्हेहि दहरतरो अम्हाकं कनिहो, भागिनेय्यो, पुत्तो, नत्ता'ति' चिन्तेत्वा दहरदहरे राजकुमारे आहंसुः- 'तुम्हे वन्दथ, मयं तुम्हाकं पिहितो निसी- दिस्सामा'ति' । तेसु एवं ( अवन्दित्वा ) निसिन्नेसु भगवा तेसं अज्झासयं ओलोकेवा 'न में आतयो वन्दन्ति; हन्द दानि ते वन्दापेस्सामी'ति' अभिआपादक ( चतुत्थ ) ज्झानं समापजित्वा ततो उट्ठाय आकासं अब्भु- ग्गन्त्वा तेसं सीसे पदपंसुं ओकिरमानो विय गण्डम्बरुक्खमूले यमकपाटिहा- रियसदिसं पाटिहारियं अकासि । राजा तं अच्छरियं दिस्वा आह:- भगवा, तुम्हाकं जातदिवसे काळदेवलस्स वन्दनत्थं उपनीतानं पादे वो परिवत्तित्वा ब्राम्हणस्स मत्थके पतिहिते दिस्वापि अहं तुम्हे वन्दि, अयं मे पठमवन्दना । वप्पमङ्गलदिवसे जम्बुच्छायाय सिरिसयने निसिन्नानं वो जम्बु- च्छायाय अपरिवत्तनं दिस्वापि पादे वन्दि, अयं मे दुतीयवन्दना । इदा- नि इमं अदिहपुब्बं पाटिहारियं दिस्वापि तुम्हाकं पादे वन्दामि, अयं मे ततीयवन्दना'ति' । रओ पन वन्दिते भगवन्तं अवन्दित्वा ठातुं समत्थो ·, नाम एको साकियो पि ना'होसि; सब्बे वन्दिसु येव । इति भगवा आतके वन्दापेत्वा आकासतो ओतरित्वा पञ्जत्ते आसने निसीदि । १४७. निसिन्ने भगवति सिखाप्पत्तो आतिसमागमो अहोसि। सब्बे एकग्गचित्ता हुत्वा निसीदिसु । ततो महामेघो पोक्खरवस्सं वस्सि, तम्बवण्णं उदकं हेहा विरवन्तं गच्छति, तेमितुकामोव तेमेति, अतेमितुकामस्स सरीरे बिन्दुमत्तो'पि न पतति । तं दिस्वा सब्बे अच्छरियब्भुतचित्ता जाता · अहो अच्छरियं अहो अब्भुतं'ति' कथं समुट्ठापेसुं। सत्था 'न इदाने व मय्हं आतिसमागमे पोक्खरवस्सं वस्सति, अतीते'पि वस्सी'ति'इमिस्सा अथुप्पत्तिया वेस्सन्तरजातकं कथेसि । धम्मदेसनं सुत्वा सब्बे उहाय वन्दित्वा पक्कमिसु । एको पि राजा वा राजमहामत्तो वा 'स्वे अम्हाकं भिक्खं गण्हथा'ति' वत्वा गतो नाम नत्थि। १४८. सत्था पुनदिवसे वीसतिभिक्खुसहस्सपरिवुतो कपिलवत्थु पिण्डाय पाविसि । तं न कोचि गत्वा निमन्तेसि वा पत्तं वा अग्गहेसि। भगवा इन्दखीले ठितो व आबज्जेसि, 'कथं नु खो. पुब्बबुद्धा कुलनगरे पिण्डाय चरिंसु, किं उप्पटिपाटिया इस्सरजनानं घरानि अगमंसु' उदाहु सपदानचारिकञ्चरिसूति'। ततो एकबुद्धस्सा'पि उप्पटिपाटिया गमनं अदिस्वा 'मया'पि दानि अयमेव सो अयं मे पवेणी पग्गहेतब्बा, आयति- श्च मे सावका'पि मम व अनुसिक्खन्ता पिण्डचारिकवत्तं परिपूरेस्सन्ती'ति' कोटियं निविद्वगेहतो पट्टाय सपदानं पिण्डाय चरि। 'अय्यो किर सिद्धत्थ- कुमारो पिण्डाय चरतीति' द्विभूमकतिभूमकादिसु पासादेसु सीहपञ्जरे विवरित्वा महाजनो दस्सनव्यावटो अहोसि । १४९. राहुलमातापि देवी 'अय्यपुत्तो किर इमस्मि येव नगरे महन्तेन राजानुभावेन सुवण्णसिविकादीहि विचरित्वा इदानि केसमस्सुं ·- ओहोरेत्वा कासायवत्यैवसनो पिण्डाय चरति, सोभति नु खोति' सीहपञ्जरं विवरित्वा ओलोकयमाना भगवन्तं नानाविरागसमुज्जलाय सरीरप्पभाय नगर- वीथियो ओभासेत्वा ब्यामप्पभापरिक्खेपसमुपगूळ्हाय असीतिअनुब्यञ्जनाव- भासिताय द्वत्तिसमहापुरिसलक्षणपटिमण्डिताय अनोपमाय बुद्धसिरिया विरोचमानं दिवा उण्हीसतो पट्ठाय यावपादतला:- सिनिद्धनीलमुदुकुञ्चितकेसो सुरियनिम्मलतलाभिललाटो। युत्ततुङ्गमुदुकायतनासो रंसिजालविततो नरसीहो ॥ २९६ ॥ चकवरङ्कितरत्तसुपादो लक्खणपणीतआयतपण्हि । चामरिहत्यविभूसितपण्हो एस हि तुम्हं पिता नरसीहो ॥ २९७ ॥ सक्यकुमारो वरदो सुखुमालो लक्खणविचित्तपसन्नसरीरो। लोकहिताय आगतो नरवीरो एस हि तुहं पिता नरसीहो ॥ २९८ ॥ आयतयुत्तसुसण्ठितसोतो गोपखुमो अभिनीलनेत्तो । इन्दधनुअभिनीलभमुको एस हि तुहं पिता नरसीहो । २९९ ॥ पुण्णचन्दनिको मुखवण्णो देवनरानं पियो नरनागो । मत्तगजिन्दविलासितगमी एस हि तुम्हं पिता नरसीहो ॥ ३०० ।। सिनिद्रसुगम्भीरम घोसो हिङ्गुलवण्णरत्तसुजिव्हो । वीसतिवीसतिसेतसुदन्तो एस हि तुम्हं पिता नरसीहो ॥ ३०१ ॥ खत्तियसम्भवअग्गकुलिन्दो देवमनुस्सनमस्सितपादो । सीलसमाधिपतिहितचित्तो एस हि तुहं पिता नरसीहो ॥ ३०२ ॥ वट्टसुवट्टसुसण्ठितगीवो सीहहनुमिगराजसरीरो। कश्चनसुच्छविउत्तमवण्णो एस हि तुम्हं पिता नरसीहो ॥ ३०३ ॥ १ The Burmese edition adds कपालहत्थो. २ We have embodied these verses (297-305) in our text as has been done in the Burmese Text.

·१२० अञ्जनसमवण्णसुनीलकेसो कञ्चनपट्टविसुद्धनलाटो। ओसधिपण्डरसुद्धसुउण्णो एस हि तुम्हं पिता नरसीहो ॥ ३०४ ।। गच्छन्तो नीलपथे विय चन्दो तारागणपरिवडितरूपो । सावकमज्झगतो समणिन्दो एस हि तुहं पिता नरसीहोति ॥३०५॥ एवमादिकाहि दसहि नरसीहगाथाहि नाम अभित्थवित्वा · अय्य तुम्हाकं पुत्तो पिण्डाय चरतीति' रओ आरोचेसि। १५०. राजा संविग्गहदयो हत्थेन साटकं सण्ठपेन्तो तुरिततुरितं निक्खमित्वा वेगेन गत्वा भगवतो पुरतो ठत्वा आह :-' किं भन्ते अम्हे लज्जापेथ, किमत्थं पिण्डाय चरथ, किं एत्तकानं भिक्खूनं न सक्का भत्तं लढुं'ति सनं करित्था'ति' । 'वंसचारित्तमेतं महाराज अम्हाकं'ति' । ननु भन्ते अम्हाकं महासम्मतखत्तियवंसो नाम वंसो, तत्थ च एकखत्तियो'पि भिक्खाचारो नाम नत्थी'ति' । 'अयं पन महाराज राजवंसो नाम तव वंसो; अम्हाकं पन दीपङ्करो कोण्डञो....पे०....कस्सपो ति अयं बुद्ध- वंसो नाम; एते च अञ्चे च अनेकसहस्ससङ्घा बुद्धा भिक्खाचारा भिक्खा- चारेने व जीविकं कप्पेसुं'ति' अन्तरवीथियं ठितो'वः- उत्तिट्टे नप्पमज्जेय्य धम्म सुचरितं चरे । धम्मचारी सुखं सेति अस्मि लोके परम्हि चाति ॥ ३०६ ॥ इमं गाथमाह । गाथापरियोसाने राजा सोतापत्तिफले पतिहासि । धम्मं चरे सुचरितं न तं दुच्चरितं चरे। धम्मचारी सुखं सेति अस्मि लोके परम्हि चा'ति ॥३०७ ॥ इमं पन गाथं सुत्वा सकदागामिफले पतिद्वासि । महाधम्मपाल- जातक सुत्वा अनागामिफले पतिहासि । मरणसमये सेतच्छत्तस्स हेट्ठा सिरि- सयने निपन्नो येव अरहत्तं पापुणि । अरञ्जवासेन पन पधानानुयोगकिच्चं ·१२१ रञो ना'होसि। सोतापत्तिफलं सच्छिकत्वा येव पन भगवतो पत्तं गहेत्वा सपरिसं भगवन्तं महापासादं आरोपेत्वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन परिविसि। १५१. भत्तकिच्चपरियोसाने सब्बं इत्थागारं आगन्त्वा भगवन्तं वन्दि, ठपेत्वा राहुलमातरं । सा पन गच्छ अय्यपुत्तं वन्दाही'ति' परिजनेन वुच्चमाना पि 'सचे मय्हं गुणो अत्थि सयमेव मे सन्तिकं अय्यपुत्तो आगमिस्सति आगतमेव तं वन्दिस्सामी'ति' वत्वा न अगमासि । भगवा राजानं पत्तं गाहापेत्वा द्वीहि अग्गसावकेहि सद्धि राजधीताय सिरिंगभं गन्त्वा राजधीता यथारुचिं वन्दमाना किश्चि न वत्तब्बा'ति वत्वा पञत्ते आसने निसीदि । सा वेगेना' गन्त्वा गोप्फकेसु गहेत्वा पादपिट्ठियं सीसं परिवत्तेत्वा यथाज्झासयं वन्दि । राजा राजधीताय भगवति सिनेहबहुमानादिगुणसम्पत्तियो कथेसिः-- 'भन्ते मम धीता तुम्हेहि कासायानि निवत्थानीति सुत्वा ततो पट्ठाय कासायवत्था जाता; तुम्हाकं एकभत्तिकभावं सुत्वा एकभत्तिकाव जाता; तुम्हेहि महासयनस्स छड्डितभावं अत्वा पट्टिकामञ्चके येव निपन्ना; तुम्हाकं मालागन्धादीहि विरत- भावं अल्वा विरतमालागन्धा व जाता; अत्तनो आतकेहि 'मयं पटिजग्गिस्सा- मा'ति' सासने पेसिते एकातकम्पि न ओलोकेसि। एवं गुणसम्पन्ना मे भगवा धीता'ति' । ' अनच्छरियं महाराज, यं इदानि तया रक्खियमाना राजधीता परिपक्के आणे अत्तानं रक्खेय्य, एसा पुब्बे अनारक्खा पब्बतपादे विचरमाना अपरिपक्के आणे अत्तानं रक्खी'ति' क्त्वा चन्दकिन्नरजातकं कथेत्वा उद्याया'सना पक्कामि । १५२. दुतीयदिवसे नन्दस्स राजकुमारस्स अभिसेकगेहप्पवेसन- विवाहमङ्गलेसु वत्तमानेसु तस्स गेहं गत्वा कुमारं पत्तं गाहापेत्वा पब्बाजे- १ मट्टिका in the Burmese edition.

·१२२ तुकामो मङ्गलं वत्वा उडाया'सना पक्कामि । जनपदकल्याणी गच्छन्तं दिवा 'तुवटं खो अय्यपुत्त आगच्छेय्यासी'ति' वत्वा गीवं पसारेत्वा ओलोकेसि । सोपि भगवन्तं — पत्तं गण्हथा'ति' वत्तुं अविसहमानो विहारं येव अग- मासि । तं अनिच्छमानं येव भगवा पब्बाजेसि। इति भगवा कपिलवत्थु गन्त्वा ततियदिवसे नन्दं पब्बाजेसि । सत्तमदिवसे राहुलमाता कुमारं अलङ्करित्वा भगवतो सन्तिकं पेसेसि:--' पस्स तात एतं वीसतिसहस्ससम- णपरिवुतं सुवण्णवण्णं ब्रम्हरूपवण्णं समणं, अयं ते पिता, एतस्स महन्ता निधयो अहेसुं, त्यास्स निक्खमनतो पट्ठाय न पस्साम, गच्छ नं दायजं याचः-'अहं तात कुमारो 'अभिसेकं पत्वा चक्कवत्ती भविस्सामि, धनेन मे अत्यो, धनं मे देहि, सामिको हि पुत्तो पितु सन्तकस्सा'ति' । कुमारो भगवतो सन्निकं गत्वा पितुसिनेहं पटिलभित्वा हट्टतुट्टो 'सुखा ते समण छाया'ति वत्वा अञम्पि बहुं अत्तनो अनुरूपं वदन्तो अट्ठासि । भगवा कतभत्तकिच्चो अनुमोदनं कत्वा उट्ठाया'सना पक्कामि । कुमारो'पि — दायजं मे समण देहीति' भगवन्तं अनुबन्धि । भगवा कुमारं न निवत्तापेसि । परिजनो'पि भगवतो सद्धिं गच्छन्तं कुमारं निवत्तेतुं ना'सक्खि । इति सो भगवता साद्धिं आराममेव अगमासि । ततो भगवा चिन्तेसि, 'यं अयं पितुसन्तकं धनं इच्छति, तं वट्टानुगतं सविघातं, हन्द'स्स बोधिमण्डे पटिलद्धं सत्तविधं अरियधनं देमि, लोकुत्तरदायजस्स तं सामिकं करोमी'ति' आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसिः- तेन हि त्वं सारिपुत्त राहुलकुमारं पब्बाजेहीति' । थेरो तं पब्बाजेसि। १५३. पम्बजिते पन कुमारे रञो अधिमत्तं दुक्खं उप्पजि । तं अधिवासेतुं असक्कोन्तो भगवतो निवेदेवा, साधु भन्ते अय्या मातापितूहि अननुज्ञातं पुत्तं न पब्बाजेय्यु'ति' वरं याचि। भगवा तस्स तं वरं दत्वा पुनदिवसे राजनिवेसने कतभत्तकिच्चो एकमन्तं निसिन्नेन रज्ञा 'भन्ते तुम्हाकं ·१२३ दुक्करकारिककाले एका देवत्ता में उपसङ्कमित्वा पुत्तो ते कालङ्कतो'ति' आह । 'तस्सा वचनं असद्दहन्तो न मय्हं पुत्तो बोधि अप्पत्वा कालं करोती'ति' 'तं पटिक्खिपिति वुत्ते 'इदानि किं सद्दहिस्सथ ये तुम्हे पुब्बे पि अहिकानि दस्सेत्वा 'पुत्तो ते मतो'ति वुत्ते न सद्दहित्था'ति' । इमिस्सा अथुप्पत्तिया महाधम्मपालजातक कथेसि । कथापरियोसाने राजा अनागा- मिफले पतिद्वहि । इति भगवा पितरं तीसु फलेसु पतिद्वापेत्वा भिक्खुसङ्घपरिवुतो पुनदेव राजगहं गत्वा सीतवने विहासि । १५४. तस्मिं समये अनाथपिण्डिको गहपति पञ्चहि सकटसतेहि भण्डं आदाय राजगहे अत्तनो पियसहायस्स सेहिनो गेहं गन्त्वा तत्थ बुद्धस्स भगवतो उप्पन्नभावं सुत्वा बलवपच्चूससमये देवतानुभावेन विवटेन द्वारेन सत्थारं उपसङ्कमित्वा धम्म सुत्वा सोतापत्तिफले पतिद्वाय दुतियदिवसे बुद्धप- मुखस्स भिक्खुसङ्घस्स महादानं दत्वा, सावथि आगमनत्थाय सत्थुपटिनं गहेत्वा अन्तरामग्गे पञ्चचत्ताळीसयोजनहाने सतसहस्सं सतसहस्सं दापेत्वा योजनिकाय योजनिकाय विहारे कारेत्वा जेतवनं कोटिसन्थरेन अट्ठारसहिर- अकोटीहि किणित्वा नयकम्मं पट्ठपेसि। सो मझे दसबलस्स गन्धकुटिं कारेसि। तं परिवारेत्वा असीतिमहाथेरानं पाटिएक्कसन्निवेसेन आवासे एककुड्डकद्विकुड्डकहंसवट्टकदीघसालमण्डपादिवसेन सेससेनासनानि पोक्खरणि- यो च चङ्कमनरत्तिहानदिवाहानानि चाति अद्वारसकोटिपरिच्चागेन रमणीये भूमिभागे मनोरमं विहारं कारापेत्वा दसबलस्स आगमनत्थाय दूतं पेसेसि । सत्था दूतस्स वचनं सुत्वा महाभिक्खुसङ्घपरिवारो राजगहा निक्खमित्वा अनुपुब्बेन सावत्थिनगरं पापुणि । 9 The Burmese edition gives the following variant :- असीतिया महाथेरानं पटिपाटिया एकसनियेसे आवासे एककूटागारद्वीकूटागार- हंसवट्टकदीघसाळामण्डपादिसेनासनपोक्खरणी ·१२४ १५५. महासेडिपि खो 'विहारम'हं सज्जेत्वा तथागतस्स जेतवन- पविसनदिवसे पुत्तं सब्बालङ्कारपटिमण्डितं कवा अलङ्कतपटियत्तहे व पञ्चहि कुमारसतेहि सद्धि पेसेसि । सो सपरिवारो पञ्चवण्णवत्थसमुज्जलानि पञ्चधजसतानि गहेत्वा दसबलस्स पुरतो अहोसि । तेसं पच्छतो पच्छतो महा- सुभद्दा चूळसुभद्दा ति द्वे सेद्विधीतरो पश्चहि कुमारीसतेहि सद्धिं पुण्णघटे गहेत्वा निक्समिसु । तासं पच्छतो सेटिभरिया सब्बालङ्कारपटिमण्डिता पञ्चहि मातुगामसतेहि सद्धिं पुण्णपातियो गहेत्वा निक्खमि । सब्बेसं पच्छतो सयं महासेटि अहतवत्थनिवत्थो अहतवत्थेहे व पञ्चहि सेहिसतेहि सद्धि भगवन्तं अब्भुग्गञ्छि । १५६. भगवा इमं उपासकपरिसं पुरतो कत्वा महाभिक्खुसङ्घपरिवुतो अत्तनो सरीरप्पभाय सुवण्णरससेकपिञ्जरानि विय वनन्तरानि कुरुमानो अनन्ताय बुद्धलीव्हाय अप्पटिसमाय बुद्धसिरिया जेतवनविहारं पाविसि । अथ तं अनाथपिण्डिको पुच्छि:-'कथा'हं भन्ते इमस्मि विहारे पटिप- जामी'ति' । ' तेन हि गहपति इमं विहारं आगता'नागतस्स चातुद्दिसस्स भिक्खुसङ्घस्स देही'ति' । ' साधु भन्ते'ति' महासेठि सुवण्णभिङ्कार आदाय दसबलस्स हत्थे उदकं पातेत्वा — इमं जेतवनविहारं आगता'ना- गतस्स चातुद्दिसस्स बुद्धपमुखस्स सङ्घस्स देमी'ति' अदासि। सत्था विहारं पटिग्गहेत्वा अनुमोदनं करोन्तोः सीतं उण्ड पटिहन्ति ततो वाळमिगानि च । सिरिंसपे च मकसे सिसिरे चापि वुट्टियो ॥ ३०८ ॥ ततो वातातपे घोरे सञ्जाते पटिहचति । लेणत्थश्च सुखत्थश्च झायितुं च विपस्सितुं । विहारदानं सङ्घस्स अग्गं बुद्धेन वणितं ॥ ३०९ ।। १) The Burmese edition reads अपरिमाणाय.

·१२५ तस्मा हि पण्डितो पोसो सम्परसं अस्थमत्तनो । विहारे कारये रम्मे वासयेत्य बहुस्सुते ॥ ३१०॥ तेसं अन्नश्च पानश्च वत्थसेनासनानि च । ददेय्य उजुभूतेसु विप्पसन्नेन चेतसा ॥ ३११॥ ते तस्स धम्म देसेन्ति सब्बदुक्खापनूदनं । यं सो धम्मं इध'आय परिनिब्बाति अनासवोति ॥३१२॥ विहरानिसंसं कथेसि । अनाथपिण्डिको दुतीयदिवसतो पट्टाय विहारमहं आरभि । विसाखाय पासादमहो चतूहि मासेहि निहितो, अनाथपिण्डिकस्स पन विहारमहो नवहि मासेहि निहासि । विहारमहे'पि अट्ठारसेव कोटियो परिच्चागं अगमंसु । इति इमस्मि येव विहारे चतुपण्णासकोटिसङ्ख धनं परिच्चजि । १५७. अतीते पन विपस्सिस्स भगवतो काले पुनब्बसुमित्तो नाम सेहि सुवण्णिट्टिकसन्थरेन किणित्वा तस्मि येव टाने योजनप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि। सिखिस्स भगवतो काले सिरिवड्डनो नाम सेहि सुवण्णफालकस- न्थरेन किणित्वा तस्मि येव ठाने तिगावुतप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि । वेस्स- भुस्स भगवतो काले सोत्थियो नाम सेहि सुवण्णहत्थिपदसन्थरेन किणित्वा तस्मि येव ठाने अट्ठयोजनप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि । ककुसन्धस्स भगवतो काले अच्चुतो नाम सेटि सुवण्णिट्टिकसन्थरेने व किणिवा तस्मि येव ठाने गावुतप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि । कोणागमनस्स भगवतो काले उग्गो नाम सेहि सुवण्णकच्छपसन्थरेने'व किणित्वा तस्मि येव ठाने अडगावुतप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि । कस्सपस्स भगवतो काले सुमङ्गलो नाम सेठि सुव- णिहिकसन्थरेने व किणिवा तस्मि येव ठाने सोळसकरीसप्पमाणं सङ्घाराम १ The Burmese edition gives सोत्थिजो.

·१२६ कारेसि । अम्हाकं पन भगवतो काले अनाथपिण्डिको सेट्टि कहापणकोटि- सन्थरेन किणित्वा तस्मि येव ठाने अट्ठकरीसप्पमाणं सङ्घारामं कारेसि। इदं किर ठानं सब्बबुद्धानं अविजहितहानमेव । १५८. इति महाबोधिमण्डे सब्ब तप्पत्तितो याव महापरिनिब्बानमञ्चा यस्मि यस्मि ठाने भगवा विहासिः- इदं सन्तिकेनिदानं नाम; तस्स वसेन सब्बजातकानि वण्णयिस्सामा ति ।* निदानकथा निहिता - The Burmese edition gives this in the Parenthesis although in the body of the text:- सा पना'यं जातकस्स अत्थवण्णना दूरेनिदानं अविदूरेनिदानं सन्तिकेनिदानं ति इमानि तीणि निदानानि दस्सेत्वा वण्णियमाना वित्थारतो वण्णिता नाम होति । तत्थ दीपकरपादमूले कताभिनीहारस्स महासत्तस्स याव वेस्सन्तरत्तभावतो चवित्वा तुसितपुरे निब्बत्ति ताव पवत्तो कथामग्गो दूरेनिदानं नाम । तुसितभवनतो चवित्वा याव बोधिमण्डे सब्ब तप्पत्ति ताव पवत्तो कथामग्गो अविदूरेनिदानं नाम । सन्तिकेनिदानं पन जेतवनादीसु तेसु तेसु ठानेसु विहरन्तो तस्मि तस्मि येव ठाने लम्भति । तेसं तिष्णम्पि वित्थारकथा वचनमग्गतो अवित्थारेत्वा सब्बत्थगाथाय कथिता'व; इध पन वचनमग्गो वित्थारितोति अतिवित्थारपरिहारत्यं सन्तिकेनि- दानवसेने'व सम्बजातकानि वण्णयिस्सामा'ति ।

·No text on this page.