·No text on this page.

·THREE APABHRAMSA WORKS
OF
JINADATTASŪRI
With Commentaries
Edited with Introductior
utes and Appendices, etc
BY
LALCHANDRA BHAGAWANDAS GANDHI,
Jain Pandıt, Oriental Institute, Baroda
1927
Oriental Institute
BARODA

·Published on behalf of the Government of His Highness the Maharaja Gaekvad of Broda by Benoytosh Bhattacharyya at the Omental Institute Baroda and Printed by Y K Padsval at the Tatva-Vivechaka Press Parel Road Byculla Bombay Price Rs 4-0-0

·No text on this page.

·शिम १३३४ न पत्तन निनोपरिणा प्रतिष्टिता।
जिनदत्तरिमूर्ति।

·६५- -७० ७०-७ ११३-११७ ११९-१२४ क्रमसूची। जिनदत्तसूरिमूर्तिप्रतिकृति । भूमिका जिनसल्लमसूरि जिनदत्तसरि जिनपालोपाध्याय सूरप्रमोपाध्याय अपभ्रशमापा काव्यत्रयी-परामर्श काव्यत्रयी विषय-प्रदर्शनम् जिनवल्लभ-जिनदत्तसूरिप्रभृतेश्चित्रप्रतिकृति । काव्यत्रयी चर्चरी उपदेशरसायनरास कालस्वरूपकुलकम् परिशिष्टम् सद्धपट्टक गणधरसार्धशतकम् सुगुरुपारतन्त्र्यम् जिनदत्तसूरिस्तुति पाठभेद विशिष्टनामसूची १-८० १ २९-६६ ६७-८० ८१-११६ ८१-८६ १०७-१०९ ११०-११२ ११३-११५

·No text on this page.

·भूमिका भापामेदकोविदा सुपरिशीलितवाङ्मया मनीपिण ! भाषाभेदाभिज्ञेषु न नामाभिनव निवेदनीयमपभ्रशभाषाविषये वा तत्कान्यविषये, तथापि याथातथ्येन तत्स्त्ररूपानभिज्ञेषु तजिज्ञासुपु स्वल्पज्ञेषु सूपयोगि समुपकारकमवस- रोचितमत्यावश्यक प्रासङ्गिक चात्र तन्निवेदनम्, यद्भापामयी प्रस्तुता काव्यत्रयी मारतीभक्तैरद्य सकुतुहल दृष्टिपथपान्थीक्रियते । किञ्च ततोऽपि पूर्वमेतस्या काव्यत्रग्या कायितु परिचय आवश्यक इति प्रज्ञा- पनीये तच्चरिते तत्पूज्यस्य गुरुपर्यजिनवल्मस्येतिवृत्त प्रभूतग्र थपर्यालोचनत प्रोद्धृत्य प्राक् प्रदीते, यद्गुणस्तुतिरूप चर्चरीसज्ञित सप्तचत्वारिंशवृत्तसमवित प्रस्तुतकविजिन- दत्तसूरिप्रणीत काव्यमस्या काव्यत्रय्या प्रागेन प्रेक्षाद्रि प्रेक्षकै प्रेक्षणक्षणीक्रियते । जिनवल्लभसरिः। जेसलमेरुजैनभाण्डागारीय-प्रथसच्यामप्रसिद्धग्रन्थग्रन्थकृत्परिचये (पृ ४०४१) सक्षेपतोऽस्माभि परिचायितोऽय सूरिविशेषतोऽत्राभिज्ञाप्यते । विक्रमीयद्वादशशताब्या सूरेरस्य सुप्रतिष्ठिता सत्ता साधारण पाण्डित्य चारित्रपात्रत्व च समधिगतप्रमाणे सुतरों प्रतीयते । बि स ११२५ वर्षे जिनचन्द्रसूरिविरचिता सवेगरङ्गशालाऽनेन गणिना सशोधिताऽऽसीदिति वि स १२०७ वर्षीयताडपत्रीयपुस्तक-( जेसलमेरमा० सूची पृ २१, अप्र० पृ ३८) प्रान्तोल्लेखादवगम्यते । वि स ११३८ वर्षे प्राग्याटकुलीननेमिकुमारलिखित कोव्याचार्यकृताया विशेपावश्यकटाकायास्ताडपत्रात्मकमेतदीय प्राचीन जीर्णमादर्शपुस्तकमद्याप्युपलभ्यते, यत्र जिनेश्वरसूरिशिष्यत्वमस्य निरंदेशि । सूरिस्य स्वयमपि स्त्रीये प्रश्नोत्तरपष्टिशतककाव्येऽष्ट १ लिखित पुस्तक चद नेमियुमारसशिना प्राग्वाटकुर जातेन सुद्धाक्षरविलेसिना ॥ स ११३८ पोपवदि ॥ कोटयावार्यता टीका समाप्तेति ॥ ६ ॥ प्रयाप्रमस्या प्रयोदश सह साणि सप्तशताधिकानि १३५०० । पुस्तक चेद विश्रुतश्रीजिनेश्वरमरिशिष्यम्य जिनवालम गणेरिति ।-पुण्यपत्तन( पूना)म्य'भाडारकरइस्टीट्यूट' सशकमस्याया प्रति (प्रतितिप्राप्तिम्नु

·No text on this page.

·भूमिका भाषाभेदकोविदा सुपरिशीलितवाङ्मया मनीषिण ! भाषाभेदाभिज्ञेषु न नामाभिनव निवेदनीयमपभ्रशमापारिपये वा तत्कान्यविषये, तथापि याथातथ्येन तत्स्वरूपानभिज्ञेषु तज्जिज्ञासुपु स्वल्पज्ञेषु सूपयोगि समुपकारकमवस- रोचितमत्यावश्यक प्रासङ्गिक चात्र तन्निवेदनम्, यद्भापामयी प्रस्तुता काव्यत्रयी मारतीमक्तैरद्य सकुतूहल दृष्टिपथपाथीक्रियते । किञ्च ततोऽपि पूर्वमेतस्या काव्यत्रग्या कायितु परिचय आवश्यक इति प्रज्ञा- पनाये तच्चरिते तत्पूज्यस्य गुरुवर्यजिनवल्लभस्येतिवृत्त प्रभूतग्रन्थपर्यालोचनत प्रोद्धृत्य प्राक् प्रदीते, यद्गुणस्तुतिरूप चर्चरीसज्ञित सप्तचत्वारिंशद्वृत्तसमन्वित प्रस्तुतकनिजिन- दत्तसूरिप्रणीत काव्यमस्या काव्यत्रय्या प्रागेर प्रेक्षागनि प्रेक्षकै प्रेक्षणक्षणीक्रियते । जिनवल्लभसूरिः। जेसलमेरुजैनभाण्डागारीय-प्रन्थसूच्यामप्रसिद्धप्रथमन्थकृत्परिचये (पृ ४० ४१) सक्षेपतोऽस्माभि परिचायितोऽय सूरिविशेषतोऽत्राभिज्ञाप्यते । विक्रमीयद्वादशशताब्द्या सूरेरस्य सुप्रतिष्ठिता सत्ताऽसाधारण पाण्डित्य चारित्रपात्रत्व च समधिगतप्रमाणे मुतरां प्रतीयते । वि स ११२५ वर्षे जिनचन्द्रसूरिनिरचिता सवेगरङ्गशालाऽनेन गणिना सशोधिताऽऽसीदिति वि स १२०७ वीयताडपत्रीयपुस्तक-( जेसलमेरमा० सूची पृ २१, अप्र० पृ ३८) प्रातोल्लेखादवगम्यते । बि स ११३८ वर्षे प्राग्वाटकुडीननेमिकुमारलिखित कोट्याचार्यकृताया विशेपानश्यकटीकायास्ताडपत्रात्मकमेतदीय प्राचीन जीर्णमादर्शपुस्तकमद्याप्युपरभ्यते, यत्र जिनेश्वरमूरिशिष्यत्वमस्य निरदेशि । सूरिस्य स्वयमपि स्वीये प्रश्नोत्तरपष्टिशतककाव्येऽष्ट- १ लिसित पुस्तक घेद नेमिकुमारसशिना प्राग्वाटकुर जातेन गुद्वाक्षरविलेसिना ॥ स ११३८ पौपादि । कोटाचार्यकृना टीका समाप्तेति ॥ ६ ॥ प्रयाग्रमम्या योदश सह साणि सप्तशताधिकानि १३७०० । पुस्तक चद विश्रुतथीजिनेश्वरसरिशियस्य जिनपलम गणेरिति' ॥-पुण्यपत्तन( पूना )म्य 'भाडारकरइ स्टीट्यूट' सनकमम्याया प्रति (प्रतितिप्राप्तिस्नु सूर्यपुरीयजेनानन्दपुम्तयारपत ) ·अव.- सप्ततिकादौ च जिनेश्वरसूरिमभयदेवाचार्यं च सत्स्तुतिपात्र सद्गुरु च समसूचयत् । प्रायेणाय निजां कृति 'जिनवल्लभ' इति 'जिनपल्लभगणि' इति च नाम्नाऽभ्यजिज्ञपत् । १ क स्यादम्भसि (म्बुधौ)वारिवायसवति व द्वीपिन हन्त्यय लोके प्राह हय प्रयोगनिपुणे क श दधातु स्मृत । चूते पालयिताऽन दुधरतर क क्षुभ्यतोऽम्भोनिधे- बूंहि श्रीजिनवल्लभस्तुतिपद कीदृग्विधा क सताम् ॥ "जिनवल्लभसूरिविरचिते प्रश्नशते (श्लो० १५९) -मद्गुरवो जिनेश्वरसूरय । मद्गुर्जलपायमस्तस्य ख शब्द । अजिने चर्मणि 'निमित्तात् कर्मसयोगे सप्तमी' इत्यनेन 'अजिने' इत्यत्र सप्तमी । हे अश्व! 'रस लस शब्दे' इति ववनात् । हे ऊ रक्षक 'अवतीति विप् अव्यचीयादिना ऊटि रूपम् । रयो वेग । मम जिनवल्लमस्य गुरयो मद्गुरव । एवविधा सन्त के जिनेश्वरसूरय सता शिष्टाना स्तुतिपदमित्यथ ॥ पाके धातुरखाचि क ? व भवतो भीरोमन प्रीतये । सालद्वारविदग्धया वद कया रज्यति विद्वजना । पाणी किं मुरतिद् विभर्ति । भुवि त ध्यायन्ति के वा सदा ? के वा स(म)द्गुरवोऽत्र चारुचरणीसुश्रुता विनुता ॥ (श्लो० १५८) अव---श्रीमभयदेवाचार्या । श्री पाके' इति वचनात श्रीधातु । ममाभय ददातीति मदभयदस्तस्मिन् यो मदभय ददातीति तन मम मन प्रीतियुक्त भवतीत्यभिप्राय । वाचा वचनेन । भरा विद्यन्ते यत्र तदरि चक्र । ए विणौ भक्तिर्येपा ते आ वैष्णवा तत्र भक्तिरित्यण् ॥ --स्तोत्ररत्नाकरे (म्हसाणाश्रीयशोविजयजैनसस्कृतपाठशालया प्रकाशित भा. १) लोकार्यकृर्चपुरगच्छमहाघनोत्थमुक्ताफलोबलजिनेश्वरसूरिशिष्य । प्राप्त प्रथा भुवि गणिजिनवल्लभोऽत्र तस्योपसम्पदमाप्य तत ध्रुत च ॥ -अष्टमप्ततिरायां (चिनकूटीयमहावीरप्रासादशिलालेवे ) २ सूक्ष्मा विचारापरनामसार्धशतप्रान्ते-- जिणवल्लहगणिरिहिय मुहुमत्यवियारस्पामिण मुभगा । निमुणतु मुणतु सय परे वि योहिंतु सोहतु पनीत्यपानामागमिस्त्रम्नुविचारमारप्रा ते- जिणवछोरणीय जिगरगणामयगमुद्दपिदुमिम । हियमियो युजणा निमुनु गुगनु जाणत ।। पिहविगुनियाते- ऐप जिणयलग गणिमिनिग्नुतिमा सिंची। पितविदारए माग समामि।

·पोषधविधिप्रान्ते-- गणिजिणवल्लहेण पोसहविहिमिह लिहिय हियहया। सइ हियए कुणतु निसुणतु गुणतु मुणतु विहिरया ॥ सङ्घपाप्रान्ते-(परि० १, पृ० ८६ प्रष्टव्यम् ) प्रश्नोत्तरपष्टिशतक्प्रान्ते- प्रत्येक हरिधान्यभेदशशिन पृच्छन्ति किलुब्धक त्व प्राप्त कुरुपे मृगवनमयोऽग्वादद् गृहीताऽवदत् । की भाति सरोऽर्हतश्च सदन किं चारपधी प्नुपन् पृष्ट प्राह तथा च केन मुनिना प्रश्नावलीय कृता॥-अव० जिनवल्लभेन। अजितशान्तिस्तवप्रान्ते- इय विनया-जियसत्तुपुत्त सिरिजजियनिणेसर ! तह अइरा-चिमसेणतणय । पचमचक्कीसर ।। तित्यारसोलमम ! सतिजिण वलह सतह कुरु मगलमवहरसु दुरियमखिल पि थुगतह ॥ पाश्वनाथस्तोनप्रान्त- वाघारियपाणि य मासिएण सावणमियहमीए तुम । सम्मेयपव्वए जिण वल्लहसिबसुक्स पत्त जए । भत्तिन्भरादि-वीरस्तोरप्रान्त- इय तुह गुणवणगुणणेण ज मए किंचि अजिय कुमल । तेण तुम चिय मज्य सया वि जिण वलहो होजा ।। दुरियरयादि-धीरस्तोरप्रान्ते-- एव वीरजिणेस दीणमर ! तुम मोहधविद्धमण । भत्रभोधनासाहजणय दासायरुच्छेयण । योउ ज कुमलाणुबधिकुमल पत्तो म्हि सिंचि तओ जाइना जिण वल्लहो मह सया पायप्पणामो तुह ॥ भावारिवारणादि-धीरस्नोप्रान्त- इत्य ते समसस्कृतम्तरमह प्रस्तावयामासिवान् आशम जिनवीर । नन्दपदवीं न प्राज्यराज्यभियम् । रोरामाजि न वल्लमप्रणयिनी-वृन्दानि किन्वर्थय नायेद प्रयय प्रमादविशा टिं दयालो । मयि ।।

·६ - १ - सप्ततिकादौ च जिनेश्वरसूरिमभयदेवाचार्य च सत्स्तुतिपान सद्गुरु च समसूचयत् । प्रायेणाय निजा कृति 'जिनवल्लभ' इति 'जिनवल्लभगणि' इति च नानाऽभ्यजिज्ञपत् । १ क स्यादम्भसि (म्बुधौ)वारिवायसवति क द्वीपिन हन्त्यय लोके प्राह हय प्रयोगनिपुणे व शब्दधातु स्मृत ब्रूते पालयिताऽन दुधरतर के क्षुभ्यतोऽम्भोनिघे- बूंहि श्रीजिनवल्लमरतुतिपद कीविधा क सताम् ॥ --जिनवल्लभसूरिविरचिते प्रश्नशते (श्लो० १५९) अव.-मद्गुरवो जिनेश्वरसूरय । मद्गुर्जलवायसस्तस्य रव शब्द । अजिने चर्मणि 'निमित्तात् कर्मसयोगे सप्तमी' इत्यनेन 'अजिने' इत्यत्र सप्तमी । हे अश्व! 'रस लस शब्दे' इति वचनात् । हे क रक्षक 'अवतीति विप् अव्यवीयादिना ऊटि रूपम् ' । रयो वेग । मम जिनवल्लभस्य गुरवो मद्गुरव । एवविधा सन्त के जिनेश्वरसूरय सता शिष्टाना स्तुतिपदमित्यर्थ ॥ पाके धातुरवाचि क ? क भवतो भीरोमन प्रीतये । सालङ्कारविदग्धया वद कया रज्यति विद्वज्जना । पाणौ किं मुरजिद् विभर्ति भुवि त ध्यायन्ति के वा सदा' के वा स(म)-गुरवोऽत्र चारुचरणश्रीसुध्रुता विश्रुता ॥ (श्लो० १५०) --श्रीमदभयदेवाचार्या । श्री पाके' इति वचनात श्रीधातु । ममाभय ददातीति मदभयदस्तस्मिन् यो मदभय ददातीति तन मम मन प्रीतियुक्त भवतीत्यभिप्राय । वाचा वचनेन । भरा विद्यन्ते यत्र तदरि चक्र । ए विष्णौ भक्तिर्येषा ते आ वैष्णवा तन भत्तिरियण् ॥ -स्तोत्ररत्नाकरे (म्हेसाणाधीयशाविजयनसम्वृतपाठशालया प्रकाशित भा० ३) लोकार्यकूर्चपुरगच्छमहाघनोत्थमुक्ताफ्लोज्वलजिनेश्वरसूरिशिष्य । प्राप्त प्रथा भुवि गणिजिनवलमोऽत्र तस्योपसम्पदमवाप्य तत श्रुत च ॥ २ -अष्टमप्ततिसयां (चित्रकूटीयमहावीरप्रासादशिरालेवे) २ सूमार्यविचारापरनाममार्धशतरप्राते- जिणवलहगणिरिहिय मुदुमत्यवियारल्यमिण मुअणा । निगुणानु मुणतु मम परे वि पोहिंतु सोहतु ॥ पन्नीत्यपरनामागमिषम्नुविवारगारप्रात- जिणवण्दोरगीय मिशागणामयगमुरपितुमिम । हिसिलो मुहाग निगुगनु गुणतु जाणतु ।। रिमविािते- ये जिमयलोग गणिनितिभा ति। सिविमानसा माग गा। ? अव०-- 24 ·" पूर्वोक्तस्य वस्तुनिचारसारस्य प्राकृतविचरणमेतस्यैर जिनपल्लमसूरे शिष्येण रामदेव- गणिना विहित विलोक्यते (जेसलमेरभा० सूची पृ ४६) यस्य रचना वि स ११७३ वर्षे इत्यन्यत्र पठ्यते । जिनवल्लभसूरिप्रणीतस्य पिण्डविशुद्धिप्रकरणस्य वृत्तिश्चाद्रकुलीनचन्द्रसूरेरन्ते- वासिना यशोदेवसूरिणा वि स ११७६ वर्षे दृब्धोपलभ्यते ( जेसलमेरमा० सूची पृ ३५, पत्तनीयभा० सूची च द्रष्टव्या) सुप्रसिद्धवैराग्यशतककर्तु कविपद्मानन्दस्य पित्रा जिनवल्लभसूरिशातोपदेशामृत- सिक्तेन धनदेवश्रेष्ठिना नागपुरे नेमिनाथसदन निर्मापितमासीत्- "सिक्त श्रीजिनवल्लभस्य सुगुरो शान्तोपदेशामृतै श्रीमन्नागपुरे चकार सदन श्रीनेमिनाथस्य य । श्रेष्ठा श्रीधनदेव इत्यभिधया ख्यातश्च तस्याङ्गज पद्मानन्दशत व्यधत्त सुधियामानदसम्पत्तये ॥ -वैराग्यशतकप्रान्ते । सुप्रसिद्धसिद्धा तव्याख्याता कुमारपालभूपालसमकालीनो मलयगिरिरपि जिन- वल्लभीयपडशातिक व्यारयातपान् । चान्द्रकुलानधनेश्वरसूरि-(वि स ११७१ वर्षे जिनवल्लभीयसार्धशतकवृत्ति- कृत् )-प्रशिष्योऽजयदेवार्णोराजादिसम्मानितधर्मसूरे शिष्यो यशोभद्रसूरिर्जिनवल्लमीयाग- मिकरस्तुविचारसारपिपरणे इत्यमुल्लिखति स्म- "कासौ श्रीजिनवल्लभस्य रचना सूक्ष्मार्थचर्चाऽञ्चिता केय मे मतिरग्रिमाप्रणयिनी मुग्धत्वपृथ्वीभुज । पोस्तुङ्गनगाधिरोहणसुहृद् यत्नोऽयमायास्ततो- ऽसद्ध्यानव्यसनार्णवे निपतत स्वान्तस्य पोतोऽर्पित ॥ -~-पत्तनीयमा० सूची। वि स १२२३ वर्षे सूरिपदभृत् वि स १२७७ वर्षे च स्वर्गमाग् जिन- पतिरिजिनवल्लमायसवपट्टकविवृतिप्रारम्मे प्रक्ति स्म- "केमा श्रीजिनवल्लभस्य सुगुरो सूक्ष्मार्थसारा गिर काह तद्विवृतौ क्षम क्लमजुषां दुर्मेयसामग्रणी । द्विद्()गन()द्विपदन्तमञ्जनभुजस्तम्मैर्जयश्री कनु प्राप्या सगरमधनि व्यासित क्लात्र क तल्लिप्मया ॥ १ भने प्रदश्यमानजिनदत्तसूरिचरितेऽम्य स्वादाऽवलोक्यते ।

·वि स ११६४ वर्षेषु चानेन जिनवल्लभगणिना निजाष्टसप्ततिका-सङ्घपटक- धर्मशिक्षाऽऽदि चित्रकूट-नरवर-नागपुर-मरुपुरादिषु स्वप्रतिष्ठितवीरविधिचैत्यादिषु प्रशस्तिरूपेणोत्कीर्ण कारितमासीदिति श्रूयते । वि स ११४१ वर्षे दीक्षामाक्, वि स ११६९ वर्षे रिपदप्रतिष्ठित , वि स १२११ वर्षे च स्वर्गमा प्रस्तुतकाव्यत्रयीप्रणेता जिनदत्तसूरिरेतस्य जिनवल्द भाख्यनिजगुरोभूरिगुणस्तुतिरूपां चर्चरी व्यरचयत् , याऽत्र समीक्ष्यते । यत्र जिन वल्लभसूरेरसाधारणविद्वत्त्व तत्प्रकटितविधिपथस्य चाम्नाय प्राबोधि । तथा च स ए सूरिर्गणधरसार्धशतके स्वगुरुपरम्पराप्रदर्शनपूर्वमलकारालडूता विस्तृतां गुरुपारतन्त्र्यस्त च सक्षिप्तां जिनवल्लभसूरिस्तुति समकापीत्, परिशिष्ट( २-३ )दर्शनेन तत् प्रकट परिज्ञात भविष्यति । नि स ११७० वर्षे मुनिचन्द्रसूरिणा जिनकल्लभीयसार्धशतकस्य चूर्णिय॑रचि । वि स ११७० वर्षे धारायां जिनदत्तसूरिशिष्येण जिनरक्षितसाधुना, वि स ११७१ वर्षे पत्तने जयसिंहराज्ये जिनदत्तसूरिशिष्यब्रह्मचद्रगणिना च लिखिताया कविपल्ह- प्रणीताया पट्टावल्या जिनवल्लभस्य नाम परिपठ्यते (परि ४ ) । वि स ११७१ वर्षे धनेश्वरसूरिसमर्थितोयां जिनवल्लभगणिप्रणीतस्य सूक्ष्मार्थविचारसारापरनामसार्धशतकस्य वृत्तापि जिनपल्लमस्य सूरिनिशेषणममयदेवसूरिशिष्यत्व च व्याहारि । जिनवल्लमसूरिरचितस्यागमिकरस्तुविचारसारापरनामपडशातिकस्य वृत्तिर्जयसिंह- देवराज्ये पि स ११७२ वर्षे वृहद्प्छौयजिनदेवोपाध्यायशिष्यहरिभद्रसूरिणा समर्थिता मापनगरस्थयाऽऽमानन्दसमया प्राचानकर्मप्रथेषु प्रकाशिता समुपलभ्यते । १शशि-मुनि-पशुपतिसमय वर्षे विकमनृपादतिकान्ते । च सितसप्तम्यां समर्थितय गुरौ पारे । --पाश तो धनेश्वराचार्य । २ काति-पयसप्रहादिगामादयोदृस्य कमगतिविपदापानो प्रसङ्गतम्नदितरेषा व केपाविर प्रसार मनासापनि निकTREEनिमप्रतिम श्रीजिनपलमाम सरित पाय प्रकरण पिसी ++ -गा प्रारम्भे पनवरायाय । frति निनपलमगणिनामोन मतिमा गरमादित्यानाहायोगर- पम्प सितिपिपासासगुप पागमा पीप मपदेपारीगा। freen निर्माण मय दाय जिनपलमगनिमाम् । (मरम्पयापम दरगमप' ETra ·९ " पूर्वोक्तस्य वस्तुविचारसारस्य प्राकृतविचरणमेतस्यैर जिननल्लुभसूरे शिष्येण रामदेव- गणिना विहित पिलोक्यते (जेसलमेरभा० सूची पृ ४६ ) यस्य रचना वि स ११७३ वर्षे इत्यन्यत्र पठ्यते । जिनवल्लभसूरिप्रणीतस्य पिण्डविशुद्धिप्रकरणस्य वृत्तिश्चान्द्रकुलीनचन्द्रसूरेन्ते- वासिना यशोदेवसूरिणा वि स ११७६ वर्षे दृब्धोपलभ्यते ( जेसलमेरमा० सूची पृ ३५, पत्तनीयमा० सूची च द्रष्टव्या) सुप्रसिद्धवैराग्यशतककर्तु कपिपद्मानदस्य पित्रा जिनवल्लभसूरिशातोपदेशामृत- सिक्तेन धनदेवश्रेष्ठिना नागपुरे नेमिनाथसदन निर्मापितमासीत्-- "सिक्त श्रीजिनवल्लभस्य मुगुरो शान्तोपदेशामृतै श्रीमन्नागपुरे चकार सदन श्रीनेमिनाथस्य य । श्रेष्ठी श्रीधनदेव इत्यभिधया ख्यातश्च तस्याङ्गज पद्मानन्दशत व्यधत्त सुवियामान दसम्पत्तये ॥ ---वैराग्यशतकप्रान्ते । सुप्रसिद्धसिद्धान्तव्याख्याता कुमारपालभूपालसमकालीनो मलयगिरिरपि जिन- वल्लभीयपडशातिक व्यारयातमान् । चान्द्रकुलीनधनेश्वरसूरि-(वि स ११७१ वर्षे जिनालभीयसार्धशतकवृत्ति- कृत् )-प्रशिष्योऽजयदेवार्णोराजादिसम्मानितधर्मसूरे शिष्यो यशोभद्रसूरिर्जिनवल्लभायाग- मिकवस्तुनिचारसारविवरणे इत्थमुल्लिरवति स्म- "कासी श्रीजिनवल्लभस्य रचना सूक्ष्मार्थचर्चाऽचिता फेय मे मतिरग्रिमाप्रणयिनी मुग्धत्वपृथ्वीभुज । पोस्तुगनगाधिरोहणसुहृद् यत्नोऽयमायास्ततो-- ऽसद्ध्यानन्यसनार्णवे निपतत स्वातस्य पोतोऽर्पित ॥ –पत्तनीयमा० सूची। वि स १२२३ वर्षे सूरिपदभृत् वि स १२७७ वर्षे च स्वर्गमाग् जिन- पतिसूरिर्जिनवल्लमीयसङ्घपट्टकविवृतिप्रारम्भे प्रक्ति स्म- "केमा श्रीजिनवल्लभस्य सुगुरो सूक्ष्मार्थसारा गिर काह तद्विवृतौ क्षम लमजुपा दुर्मेरसामग्रणी । द्विद्(ड्)गन्न()द्विपद तमअनभुजस्तम्भेर्जयश्री कनु प्राप्या सगरमर्धनि व्यवसित कार क तल्लिप्सया ॥ भने प्रदश्यमानजिनदत्तसूरिवरितेऽस्य सवादाऽवलोक्यते ।

·तथापि तस्यैव पदप्रसाद फलिष्यति द्राक् मम निर्विवाद । किमड़ ! पभोर्भवनाङ्गणस्पृक् कल्पद्रुम पूरयते न कामान् । ॥ इह हि सदृशा पदार्थसार्थप्रकटनपटीयसि समूलकापङ्कपितनि शेषदोषे निर्वाणचरमशिखरिशिखरमधिरूढे भगति भास्वति श्रीमहावीरे, तदनु दुष्पमासमय- भविष्णुदशमाश्चर्यमहादोपाधकारोदयात् तनिमानमासादयति जिनराजमार्ग, मन्दायमानेषु सदृष्टिषु सात्विकषु सत्त्वेषु, प्रोज्जृम्भमाणेषु सदालोकवाद्येषु तामसेषु, निरङ्कुशमत्तमतङ्ग- जवद् यथेच्छ गर्जसञ्चरिष्णुषु प्रमादमदिरामदावदायमानानवद्यविद्यासम्पत्तिषु सातशी- लतया सकपोलकल्पनाशिल्पिकल्पितजिनभवननिवासेपू चौलुक्यवशमुक्तामाणिक्य- चारुतत्वविचारचातुरीधुरीण-विलसदङ्गरगनृत्यन्नीत्यङ्गनारजितजगजनसमाज-श्रीदुर्ल- भराजमहाराजसभायाम् अनल्पजल्पजलधिसमुच्छल्दतुच्छविकल्पकल्लोलमालाकवलित- वहलप्रतिवादिकोविदग्रामण्या सविग्नमुनिनिवहाग्रण्या सुविहितवसतिपथप्रथनरविणा वादिके- सरिणा श्रीजिनेश्वरसूरिणा श्रुतियुक्तिभिर्बहुधा चैत्यगासव्यवस्थापन प्रति प्रतिक्षिप्तेष्वपि लाम्पव्याभिनिवेशाम्या तन्निर्बन्धमजहत्सु यथाच्छ देषु ततस्तदुत्सूत्रदेशनाविरलगरल्लहरी- चरीकृष्यमाणहृदयभूमिनिहितचेतनाबीजमुदगदुर्निग्रहकुग्रहापग्रहशोशुष्यमाणविवेकाङ्कुर नि- रर्गलमुखकुहरनि सरहुर्वाणाकृपाणीकृत्तधार्मिकमर्माण श्राद्धसङ्घ निरीक्ष्य तदुपचिकीर्पया हृद्यानवयसमप्रविद्यानितम्बिनाचुम्बितवदनतामरस साद्रसवेगशास्त्रार्थरसायनपानवात- कामरस सुनिहितमुनिचक्रचालशिखामणि सिद्धातविपर्यस्तप्ररूपणमहाधकारनिकारत- रणि सुगृहीतनामधेय प्रणतप्राणिसन्दोहपितीर्णशुममागधेय चैसवासदोपमासन- सिद्धाताकर्णनापासितकृतचतुर्गतिससारायासजिनमवनवास सर्वज्ञशासनोत्तमागस्थाना- दिनपावृत्तिकृच्छ्रीमदभयदेवमूरिपादमरोजमूले गृहीतचारित्रोपसम्पत्ति करुणासु- धातरङ्गिणीतरङ्गरगत्स्वा त मुविधिमार्गानभासनप्रादु पद्विशदकीर्तिकौमुदीनिषूदितदि- क्सामन्तिनीयदनधात स्वस्योपसर्गमभ्युपगम्यापि पिदुपा दुरष्वपिनसनमेनाधेयमिति सपुरुषपदवीमदयौयसी विदधान समुजितभूरिर्मगवान् श्राजिनवल्लभमूरिः मोहाघ- तमम सनपटिष्ठसत्पथप्रकाशनगरिष्ठरत्नदीपायमान दुर्वासनाशिलामञ्चयपुटाफ श्रीसह- पट्टफारव्य प्रकरण चिकीर्प xx" सहपटकाविवृतिप्रान्ते- * मरि मानिनवहमोऽजनि युधश्रान्द्रे युटे तेजसा मोऽभयदेवरिचरणाम्भोजागिगायिन ।

·चित्र राजसभामु यस्य कृतिना कर्णे सुधादुर्दिन तन्वाना विबुधैगुरोरपि को कैर्न स्तुता सूक्तय ? ॥ १ ॥ हित्वा वाङ्मयपारदृश्वतिलक य दीप्रलोफम्र्पण प्रज्ञानामपि रञ्जयन्ति गुणिना चित्राणि चेतास्यहो। लुण्टाक्यश्श्युततद्रचन्द्रमहसामद्याप्यविद्यामुप कस्यान्यस्य मनोरमा सकलदिक्कूलङ्कपा कीर्तय १ ॥२॥ माधुर्यशार्करितशर्फरया रयाद् य पीयूपर्पमिव तर्कगिरा किर तम् । विद्यानुरक्तवनिताजनितास्यलाम्य हित्वा परत्र न मनो विदुपामरस्त॥३॥" पञ्चलिङ्गीनिवरणप्रान्ते- " तदनु समभूच्छिष्यस्तस्य प्रमुर्जिनवल्लभो जगति कवितागुम्फा यस्य द्रवद्रसमथरा । अनितरकविच्छायापत्या चमत्कृतिचुच्चवो न हृदि मधुरा लग्ना कस्य स्मरस्य यथेपर १ ॥” इत्यादि । बि स १२४५ वर्षे जमभाजो जिनेश्वरसूरे पिता जिनकल्लमसूरिगुणवर्णनगी- तनिर्माता मरकोहनिवासी नेमिचद्रमाण्डागारिक इत्य प्रास्तोत्- "अज रि गुरुणो गुणिणो सुद्धा दीसति तडयडा केइ । पर जिणवल्लहसरिसो पुणो नि जिणवल्लदो चेन ॥ वयणे नि सुगुरुजिणवल्लहस्स केसि न उल्लसइ सम्म । अह कह दिणमणितेय उल्ल्याण हरइ अधत्त ।। दिवा नि के वि गुरुणो हियए न रमति मुणियतत्ताण । के वि पुण अदिह चिय रमति जिणवल्लहो जेम ॥" —पष्टिशतकप्रकरणे (गा १०७,८,१२९ ) १ तच्छदेनानाग्रेऽपि च नवाहीतिर्नु सुप्रसिद्धम्यामयदेवसूररुपादानम्, यचरित गणधरसार्धशतवृत्ति-प्रभावक्चरितादौ प्रेक्ष्यते । २ 'इति परमाईनमा नोमिचद्रकृतानि श्रीजिम(न)वल्लु(ल)मसूरिसुगुरुगुणवर्णनागीतानि।' ३ अद्यापि गुरवो गुणिन गुद्धा दृश्यन्ते किन्याम्टोरा केपि । पर जिनवल्लभसदृश पुनरपि जिनवल्लभ एव ।। वचनेऽपि मुगु जिनवल्लमस्य केषा नोल्लमति सम्यक् । सय कय दिनमणितज उलूकाना हरत्यन्धत्वम् ।। दृया अपि केऽपि पुरवो हदय न रमन्ते साततत्त्वानाम् । केऽपि पुनरदृष्टा एव रमन्ते जिनवल्लमो यथा ।

·" वि स १२७८ वर्षे जयन्तनिर्जयकाव्यकर्ता जिनशेखरसूरिप्रशिष्योऽभयदेव- सूरिरिद पद्यद्वय व्याजहार- "तच्छिष्यो जिनवल्लभः प्रभुरभूद् विश्वम्भराभामिनी- भास्वद्भालललामकोमलयश स्तोम शमारामभू । यस्य श्रीनरवर्मभूपतिशिर कोटीररत्नाकुर- ज्योतिर्जालजलैरपुष्यत सदा पादारनिन्दद्वयी ।। कश्मीरानपहाय सततहिमव्यासङ्गवैराग्यत प्रोमीलद्गुणसम्पदा परिचिते यस्यास्यपङ्केरुहे । साद्रामोदतरङ्गिता भगवती वाग्देवता तस्थुषी धारालामलभव्यकाव्यरचनाव्याजादनृत्यचिरम् ॥ -जयन्तविजयकाव्यप्रान्ते। वि स १२८५ वर्षे जेसलमेरौ धन्य-शालिभद्रचरित्रकार पूर्णभद्रगणिरिद निजगाद- १ दिकरि-कुलगिरि-दिनकरपरिमितविक्रमनरेश्वरसमायाम् । द्वाविशतिशतमान शास्त्रमिद निर्मित जयतु ॥-नि सा २ वि स ११६१, ११६४ वर्षीयौ नरवर्मनृपसत्ताया सङ्कलितौ शिलालेखौ प्रसिद्धि प्राप्तौ (ए इ भा०२, १८२ ट्रा रो ए सो भा० १, पृ २२६) गूर्जरेश्वरसिद्धराजजयसिंहेन द्वादश वर्षाणि यावत् प्रयुध्य कृच्छ्रेग पराभूतोऽय मालवपतिर्यद्विपये गूर्जरेश्वरपुरोहित सोमेश्वर इत्यमुगिरति स्म- "क्षिता धारापति राजगुवत् काठपम्ञरे । य काष्टापन्जरे कीर्तिराजहसी न्यवीविशत् ॥ एकैव जगृह धारा नगरी नरवण । दत्ता येनाथुधारास्तु तदधूनां सहसपा ॥" कीर्तिकौमुदी (स• २, तया च वि स १४२२ वष कृष्णपिंगच्छीयजयसिंहमार फणस्य मयणलामुक्षिात्यकौक्तिकम् । तनयी न्याययान् जो जयसिंहो महीपति ॥ ल्या रिग्रहमप्रमेन्यनिदियों द्वादशम्दप्रम प्रारदार विदाम्य परिमाया य धारापुरीम् । पदा श्रीनरयर्मभूमानद पारामयम ति यसं परिपाय सामवाशिमर ॥' -कुमारसास्वस्तिमाय (NI. ४.४.) श्लो. ३१-३१) - ·“ आकर्ष्याभयदेवमूरिसुगुरो सिद्धा ततत्वामृत येनाज्ञायि न सङ्गतो जिनगृहे वासो यतीनामिति । त त्यक्त्वा गृहमेधिगेहवसतिनिर्दूपणा शिश्रिये सृरि श्रीजिनवल्लभोऽभवदसौ विख्यातकीर्तिस्तत ॥" -जेसलमेरमा०सूची (२) वि सं १२९३ वर्षे जिनवल्लभीयद्वादशकुलकाना पिचरणकारो जिनपाल- गणिर्जिनवल्लभमित्थ परिचाययति स्म- श्रीमच्चान्द्रकुलाम्बरैकतरणे श्रीवर्धमानप्रभो शिष्य सूरिजिनेश्वरों मति-वच --प्रागल्भ्यवाचस्पति । आसीद् दुर्लभराजराजसदसि प्ररयापितागारवद्- वेश्मानस्थितिरागमज्ञमुमुनिव्रातस्य शुद्धात्मन ॥ तस्मादभूद् नानपाङ्गनिवृतिधा मेवानिधेस्तनुतरो जिनचन्द्रसूरे ।। सस्थापितानुपमधामजिनेद्रपार्श्वः श्रीस्तम्भनपुरवरेऽभयदेवसूरि ॥ अर्थानामूहते स्मातिगहनरचनागूढताभाजि वृत्ते- ऽशीति युक्ता चतुर्भिश्चतुरतरमतिर्य मुविद्यानिधानम् । द्रोणाचार्यप्रधानै स्तुत इति मुदितैः पत्तने सद्धमुख्यै- नून धात्रा धरित्र्या प्रपचनतिलक कौतुकान्निर्ममेऽसौ ॥ ३ ॥ तथा च तदुक्ति- 'आचार्या प्रतिसद्म सति महिमा येपामपि प्राकृते- मातु नाघ्यवसायते सुचरितैयैषा पवित्र जगत् । एकेनापि गुणेन किन्तु जगति प्रज्ञाधना साम्प्रत यो धत्तेऽभयदेवरिसमता सोऽस्माकमावेद्यताम् ॥ ४ ॥' तस्य ख्यातिं निशम्य श्रुतनिकपनिधेगोतमस्येर दूरात पुर्या श्रीआशि(सि)काया प्रपररजतत्त्वेन कचोल । एव विख्यातकीर्ति सितपद(ट)पम प्रेपयत् स्व पिनेय विद्य शान्त-दात निशमननिधयेऽवागमस्यास्य पार्श्वे ॥ ६ ॥ १ श्रीमत्सूरिजिनेश्वरस्य मुमुसिवातप्रभो माम्प्रत शीघ्र चारुमहाप्रयन्धकवितुवास्यात् समारम्भि यत् । तमिष्टामधुना ययौ गुण-नवादित्यप्रमाणे वर वर्षे भाद्रपद शि(सि)ते गुभतरे द्वादश्यह पावने ॥१॥-पतनीयमा सूची। २ ·" वि स १२७८ वर्षे जयतविर्जयकाव्यकर्ता जिनशेखरसूरिपशिष्योऽभयदेव सूरिरिद पद्यद्वय व्याजहार-- "तच्छिष्यो जिनवल्लभः प्रभुरभूद् विश्वम्भराभामिनी- मास्वद्भालललामकोमलयश स्तोम शमारामभू । यस्य श्रीनवर्मभूपतिशिर कोटीररत्नाडर- ज्योतिर्जालजलैरपुष्यत सदा पादारपिदद्वयी ॥ कश्मीरानपहाय स ततहिमव्यासङ्गवैराग्यत प्रोन्मीलद्गुणसम्पदा परिचिते यस्यास्यपधैरहे। सा द्रामोदतरङ्गिता भगवता वाग्देवता तस्थुषी धारालामलभव्यकाव्यरचनाव्याजादनृत्यचिरम् ।। -जय तविजयकाव्यप्रान्ते । वि स १२८५ वर्षे जेसलमेरौ धन्य-शालिभद्रचरित्रकार पूर्णभद्रगणिरिद निजगाद- १ दिकरि-कुलगिरि-दिनकरपरिमितविक्रमनरेश्वरसमायाम् । द्वाविंशतिशतमान शास्त्रमिद निर्मित जयतु ॥-नि सा २ वि स ११६१, ११६४ वर्षीयौ नरवर्मनृपसत्ताया सङ्कलितौ शिलालेसौ प्रसिद्धि प्राप्तो (ए इ भा०२, १८२ ट्रा रो ए सो भा० १, २२६) गूर्जरेश्वरसिद्धराजजयसिंहेन द्वादश वपाणि यावन् प्रयुध्य कृच्छ्रेग पराभूतोऽय मालपपतिर्यद्विषये गूर्जरेश्वरपुरोहित सोमेश्वर इत्यमुगिरति स्म- "क्षिता घारापति राक्तत् काष्ठपजरे । य काटापन्जरे कीर्तिराजहसीं न्यवीविशत् ॥ एकैर जगृह धारा नगरी नरवण । दत्ता येनाशुपारास्तु तदघूना सहप्राधा ॥ --कोतिौमुदी (स. २, लो• ३१-३१) तथा च वि स १४२२ प णपिंगच्छीयजयसिंहमार- कास्य मयगलामुक्षिणत्यकमौक्तिकम् । तनया न्यायान से जयसिंहो महीपति ॥ त्या विग्रहमप्रमे यनियों द्वादशाम्दप्रम प्रारदार विदाम्य पारिगा माया य धारापुरीम् । पदा श्रीनरयमभूधामा पापाप्रयमानि परिषप्य याममारततिरामरा मारवरमार (श्रI. ४...) - " ·मुविहितसूत्रधारो जयति जिनवल्लभो गणि । येन पिण्डविशुद्धिप्रकरणमकारि चारित्रभवनम् ॥xx तत्र विशुद्धसिद्धा तमुधासारणि श्रीजिनवल्लभगणिः सक्षिप्तरुचीनामनुग्रहार्थं सगृह्य यतानामाहारदोपोद्धरण पिण्डविशुद्धिप्रकरण चिकीर्षु xx -पि वि दीपिकाप्रारम्मे । इति निविवनिलसदर्थमुविशुद्धाहारमहितसाधुजनम् । श्रीजिनवलभरचित प्रकरणमेतन्न कस्य मुदे ॥ मादृश इह प्रकरणे महार्थपट्क्तौ पिश वालोऽपि । यवृत्त्यङ्गुलिलग्नस्त श्रयत गुरु यशोदेवम् ॥" --पि नि दापिकाप्रा ते ( पत्तनायभा० सूची) पि स १२९५ वर्षे सुमतिगणिना विरचिताया गणधरसार्धशतकवृहद्वृत्ती प्रादशीत्थ श्रीजिनवल्लभसूरेश्चरितम्- " पूज्या श्राअभयदेवसूरय' श्रापत्तनमलञ्चक्रिरे । नूनमेत एव कुशाग्रीय- मतयो निखिलसिद्धान्तपारगा सुपिहितचक्रवर्तिनो युगप्रवरा सनिनवतिवातग्रामण्य पुण्यपात्रमित्यादि प्रसिद्धि प्राप्ता सर्वत्र महीमण्डले । इतश्च तस्मिन् समये आसिकाभिधानदुर्गवासी देवगृहनिवासा कूर्चपुरीयो जिनेश्वराचार्य आसात् । तत्र ये श्रारकपुत्रास्ते सर्वेऽपि तस्य बाल्ये बुद्धि , दीक्षा, मठे पठति । तत्र च जिनवल्लभनामा श्रारफपुत्रोऽस्ति । तस्य विद्याभ्यास जनको दिव गतस्त जननी प्रतिपालयति । पाठयोग्यश्चासौ प्रक्षिप्तस्तया तत्र मठे पठितुम् । सर्वेभ्यश्चट्टेभ्यस्तस्याधिक पाठ आगच्छति । अथ कथञ्चित् तेन जिनवल्लभचन बहिर्गच्छता टिप्पनकमेक प्राप्तम् । तत्र च विद्याद्वय लिखितमस्ति साकर्षणी सर्पमोचनी च । तत कण्ठगता कृत्वा यानत् प्रथमा विद्या प्रत्ययाय पठिता, तानत् स्फटाटोपभाषणा फुत्कुर्वाणाश्चञ्चलललज्जितायुगला स्फुरदरुणलोचना सर्वाभ्यो दिग्भ्य आगच्छतो विद्याप्रमानाकृष्टा [ दृष्टा ] महानागा । निर्मयचेतमा चितित तेन नून सप्रत्ययेय विद्या । पुनरुच्चारिता द्वितीया, तस्या प्रमा वेण पुन पश्चा मुखाश्चलिताश्चनु अपस । एतच्च तस्वरूप श्रुत सूरिणा, ज्ञात च निश्चित सात्त्विक पुण्या(गुणा)विको गुण(पुण्यापात्रमेप तस्मादाममात् कर्तुं युक्त इति । ततस्त १शर-निधि-दिनकरमव्य विक्रमवर्षे गुरौ द्वितायायाम् । राधे पूर्णीभूता गृत्तिरिय नदतात् मुचिरम् । - जमलमरभा०सूची (अप्र०पृ. ५०, पृ०१७) ·१४ ~ शिष्योऽथ स श्रीजिनवल्लभाख्यश्चैत्यासिन सूरिजिनेश्वरस्य । प्राप्य प्रसन्नोऽभयदेवसरि ततोऽग्रहीज्ज्ञानचरित्रचर्याम् ॥ ७ ॥ शुभगुरुपदसेवाऽप्राप्तसिद्धा तसारावगतिगलितचेत्यानासमिथ्यात्वमार | गृहिगृहवसति स स्वीचकारातिशुद्धया सुविहितपदवीउद्गाढसवेगरङ्ग ॥ ८ ॥ तथाऽस्य सविग्नशिरोमणेरभूमन प्रसन्न सकलेपु ज तुषु । जिनानुकृत्या भुवन विबोधयन् यथा न शश्राम महामना स्वयम् ॥९॥ धर्मोपदेशकुलकाङ्कितसारलेखै श्राद्धेन वधुरधिया गणदेवनाम्ना । प्राबोधयत् सकलवाग्जडदेशलाक सूर्योऽरुणेन कमल किरणैरिव स्वै ॥१०॥ तानि द्वादश विस्तृतानि कुलकान्यम्भोधिवद् दुर्गमा- न्यत्स त च गभारभूरिमुपदा युनिद्रितार्याणि च । व्याख्यातु य उपक्रम कृशधियाऽप्याधायते मादृशे-- नारोद तदमर्त्यशैलशिखर प्रागल्भ्यत पङ्गुना ॥ ११ ॥ एव श्राजिनवल्लभस्प मुगुरोश्चारित्रिचूडामणे- भन्यप्राणिनिबोधने रसिकता वाक्ष्यागुता शाश्वतीम् । आदेशाद् गुणनिन्नवानिवृतिप्रस्तानकस्यादरात प्रादात् सूरिपद मुदञ्चितवपु श्रीदेवभद्रप्रभु ॥ १२ ॥ द्वादशकुलकविमृतिप्राते- जयति सन्देलतासिधारा श्रोत्रप्रमोदामृतवारिधारा । सूरेर्गिर श्राजिनवल्लभस्य प्रहीणपुण्याङ्गिसुदुर्लभस्य ॥ १ ॥ आसन्नत्र मुनाश्वरा सुबहवश्चारित्रलक्ष्म्यास्पद स्तोका श्रीजिनवल्लभेन सदशा निभीकगाग्विस्तरा । सभामे गहनेऽपि भूरिमुमटश्रेण्या यरे भारते तुल्या श्राजितपाजिना विजयिनो वीरा किय तोऽभवन् ॥ २ ॥ -पत्तनीयमा० सूचा। अनेनैव जिनपालगणिना वि स १२९४ वर्ष विरचितायां चर्चरीमिवृती जिन पल्लमसूरिमधिकृत्य यत् प्रोचे, तत् यत्र माक्षादेवेति न पुनद्रियते । वि स १२९५ वर्षे जिनाहीपपिण्डनिशुद्धिदापिकाकार उदयमिहसूरिरिद- मुदगिरत्-- विरमता मां पयनयत्पधिरविम | रचितय सीरिय एक्युना त्यधिमान ! - दीपिया (फानीयमा एपी) ·" मुनिहितसूत्रधारो जयति जिनवल्लभो गणि । येन पिण्डविशुद्धिप्रकरणमकारि चारित्रभवनम् ॥ xx तत्र पिशुद्धसिद्धा तमुधासारणि प्राजिनवल्लभगणिः सक्षिप्तरुचीनामनुग्रहार्थं सगृह्य यतीनामाहारोपोद्धरण पिण्डविशुद्धिप्रकरण चिकीर्षु xx -पि नि दीपिकाप्रारम्मे । इति विनिवपिलसतर्थसुविशुद्धाहारमहितसावुजनम् । श्राजिनवलभरचित प्रकरणमेतन्न कस्य मुदे ॥ मादृश इह प्रकरणे महार्यपदक्ती रिवेश बालोऽपि । यवृत्यङ्गुलिलग्नस्त श्रयत गुरु यशोदेवम् ॥" पि दिदीपिकाप्राते ( पत्तनायमा० सूची) वि स १२९५ रपे मुमतिगणिना विरचिताया गणधरसाशतकवृहद्वृत्तो प्रादीत्य श्रीजिनवल्लभसूरेश्वरितम्- " पूज्या श्रीअभयदेवसूरयः श्रीपत्तनमलञ्चक्रिरे । नूनमेत एव कुशाग्रीय- मतयो निखिलसिद्धान्तपारगा मुनिहितचक्रातिनो युगप्रवरा सचिनवतित्रातग्रामण्य पुण्यपात्रमित्यादि प्रसिद्धि प्राप्ता सर्वत्र महीमण्डले । इतश्च तस्मिन् समये आसिकाभिधानदुर्गवासा देवगृहनिनासा कूर्चपुरीयो जिनेश्वराचार्य आमीत् । तत्र ये श्रारकपुत्रास्ते सर्वऽपि तस्य यात्ये बुद्धि , दीक्षा, मठे पठति । तत्र च जिनवल्लभनामा पारकपुत्रोऽस्ति । तस्य विद्याभ्यास जनको टिव गतस्त जननी प्रतिपालयति । पाठयोग्यश्चासौ प्रक्षिप्तस्तया तत्र मठे पठितुम् । सर्वेभ्यश्चट्टेभ्यस्तस्याधिक पाठ आगच्छति । अथ कञ्चित् तेन जिनवल्लभचट्टेन बहिर्गछता टिप्पनकमेक प्राप्तम् । तत्र च विद्याद्वय लिखितमस्ति साकर्पणा सर्पमोचनी च । तत कण्टगतां कृना यारत् प्रथमा विद्या प्रत्ययाय पठिता, तावत् स्फटाटोपमीपणा फकुर्वाणाश्चञ्चटललजिहायुगला स्फुरदरणलोचना सर्वाभ्यो निगम्य आगच्छन्तो विद्याप्रमानाकृष्टा [ दृष्टा ] महानागा । निर्मयचेतमा चितित तेन नून सप्रत्ययेय विद्या । पुनरचारिता द्वितीया, तस्या प्रमा वेण पुन पश्वा मुग्पाश्चलिताश्चक्षु श्राम । एतच्च तस्वरूप श्रुत सूरिणा, नात च निश्चित सात्विक पुण्या(गुणा)धिको गुण(पुण्यपात्रमेप तस्मादाममात् कर्तुं युक्त इति । ततस्त १र-निधि-दिनकरसख्य विक्रम गुरौ द्वितायायाम् । राध पूर्णीभूता गृत्तिरिय नदतात् मुचिरम् । जमलमरमा०सूची (अप्र०पृ. ५०,०३९) , ·पाचनाचाप ला निश्चिततोरेतमोजनादियुक्ति च पिरायिया जिनमेखरामिधानद्वि द्राक्षा-खजूराक्षोटक-खण्डमण्डक-खण्डमोदकादिदानपुरस्सर वशीकृत्य तमातर मधुरवचनै सम्बोधयामास यदुतैप त्वदीयपुत्रोऽन्यत प्रज्ञ स्फ(मूर्तिमान् साविक कि बहुना १ आचार्यपदयोग्योऽस्ति, तदेनमस्मभ्य प्रयच्छ । एपा तानकीना धर्मदेवकुलिका तनान्येपा च निस्तारको भविष्यत्यत्रार्थे नान्यथा किञ्चिद् वक्तव्यमित्यभिधाय द्रम्मशत- पञ्चक तस्या हस्ते प्रक्षिप्य क्षिप्र दिदीक्षे जिनवल्लभोऽध्यापितस्तेन समस्ता लक्षण- च्छन्दोऽलङ्कार-क(तर्क)-प्रहगणितादिका निरवद्या विद्या । कदाचित् तस्याचार्यस्य प्रामादौ प्रयोजनमुपतस्थे । ततो गच्छता पण्डितो जिन- वल्लभो भणित(तो भो)स्तावत् त्वया सर्वाऽपि चिन्ता कर्तव्या, यावत् शोधकबुद्धि सिद्धान्त पठनार्थं गमनम् प्रयोजनमनुशील्याहमागच्छामि । विनयप्रणतोत्तमाङ्गेन जिनवल्ल- वाचनाचार्यपदम् , भेनोक्तम्- पूज्यैर्यथाऽऽदिष्ट तथा पिधास्ये, परमाराध्यै कार्य प्रतिष्टादि निपाद्य शीघ्रमागत यम्' इति । गतोऽसौ ग्रामान्तरे (रम्)। ततो द्वितायेऽह्नि चिन्तित जिनवल्लभेन यदुत भाण्डागारमध्ये मञ्जूषा पुस्तकभृता दृश्यते । तदेतेषु पुस्तकेपु किमस्ति निभालयामि यतस्तद्वश सर्व जातमस्तीत्युच्छोटितमेक पुस्तक तच सिद्धातसत्कम् । तत्रोक्त पश्यति- साधुना द्विचत्वारिंशद्दोपरिशुद्धपिण्डेन गृहस्थ- गृहेभ्यो मधुकरवृत्त्या गृहीतेन सयमनिर्वाहहेतवे देहधारणा कर्तव्या । न कल्पते यतीना सचित्तपुष्प-फलादिक हस्तेनापि स्प्रष्टु किमङ्गाहारयितुम् ? न युक्त एकत्र निवासो मुनीनामित्यादि विचारान् दृष्ट्वा मनसा विस्मितश्चिन्तयामास । अहो ! अय एव स कश्चिद् व्रताचारो येन मुक्तो गम्यते, विसदृशस्वस्माकमेष समाचार स्फुट दुर्गतिगाया निपततामेतेन न कश्चिदाधार इति चेतस्यालोच्य गम्मीरवृत्त्या पुस्तकादिक यथास्थिति कृत्वा गुरूक्तरीत्या स्थित । कतिपयदिनान तरम(र)कृतकार्यस्तत समागत आचार्यश्चितयति किमपि स्थान न हीन जातम् । याज्जिनवल्लभेन मठ-वाटिका-विहार-द्रव्यसम्मार-- कोष्ठागारप्रमृति सर्व बातम्, तस्माद् यया योग्यश्चितितस्तथा निश्चितमेप भविष्यति, कितु सिद्धान्त विना शेषा अशेषा अपि तर्कालकारादिविया अनेनाभ्यस्ता सिद्धातच यथास्थित सम्प्रतितनकाटापेक्षया सम्पूर्ण साम्प्रत श्राअभयदेवसृरिसमापे श्रूयते तत् सिद्धातवाचनामहणार्थ तपार्चे जिनवल्लभ प्रेपयामि । गृहीतायां तु सिद्धाताच नायां समस्तवियानितम्बिनावहम [निनाहम ] स्पपदे सम्थापयिष्यामीति परिमान्य सीपशिष्यीयारत्यकरममेत निनवम भीअभपदेवाचार्यमा प्रेषिराया। मरोह ·2 मध्येनाणहिल्लपाटक गच्छता रात्रौ तत्र मरुको? माणश्रानककारितजिनभवने प्रतिष्ठा निदधे । तत पत्तने प्राप्त , श्रीअभयदेवरिवसतिं पृष्ट्वा प्रविष्ट । तत्र दृष्टो भगवा- स्तीकरप्रतिरूप सनिकृष्टोपविष्ट[निशिष्ट] सिद्धान्तवाचनार्थिप्रचु- पत्तनेऽभयदेयमूरिपाचे राचार्य स्वामनामधूतदेवाचार्य मक्तिशोरसिताहलरोमाञ्च- सिद्धान्ताभ्यास कन्चुकिका(ताञ्चितकायलतिकेन वन्दितस्तेन । ततो गुरणा दर्शनमात्रेणैच योग्यो विशुद्धात्मफलक इव कश्चिदय दृश्यते इति परिभान्य मधुरवाण्या पृष्ट कुतो भवान् । किं च भवत प्रयोजनमा गम]नत्य । ततो [नियोजितकरकुड्मलेन भगवदर्शनोभूतप्रभूतनिरुपमानबहुमानजलाद पटलनिध/तान्तर्मलेन वचनामृतचारिमा- न्यकृतामृतनिर्मितरोहिणायल्लमेन जगदे गणिजिनवलभेन-भगनन् । निजासण्डलक्ष्मी- प्रकर्पण स्व पुरीदासिकाया समागतस्ता[व]त् श्रामदासिकाया । श्राजिनेश्वरमूरिणा स्वगुरुणा प्रेपितस्य मम मधुकरविभ्रमस्य यौष्माकीणवक्त्राम्भोजनिलिनसिद्धा तरसपिपा- सितस्य मति सकलजनमनस्कामनाकल्पतरूणा भरता पार्श्वे सिद्धान्तवाचनामध्येतु व्यनस्यति । तत -] 'कोलम्मि आगए पिऊ अपत्त च न बाइज्जा पत्त च न पिमाणए।' इति विचिन्याभिहितम्-युक्त निहित भरता यत् सिद्धान्तनाचनाभि- प्रायेणात्र समागत ।तत प्रधानदिने वाचना दातुमारब्धा । या यथा सुगुरर्जिनवचनवाचना ददाति तना तथा प्रमुदितचित्त सन् स सुशिष्य सुधारसमिर तामास्वादयति । हर्पोत्पुल्लपद्मदृश त तादृश शिष्यमभिवीक्ष्य गुरवोऽपि तोपपोपद्विगुणाकृतवाचनादानो साहा बभूवु । किं वहक्तेन ? तथा तथा ज्ञापनबुद्धया श्रापूज्या वाचना तस्मे दातु प्रवृत्ता यथा स्तोकेनैन कालेन सिद्धातनाचना परिपूर्णा जाता। तथा गुरोज्यतिपिक एक पूर्णप्रतिपन्न आसाद् 'यदि भवता कश्चिद् योग्य शिष्यो भवेत्, तदाऽसो मह्य समर्पणायो येन तस्मै समग्रज्योतिष ज्योतिष पठनम् समर्पयामि । तत पूज्यैनिनवल्लभगणि समर्पित । तेनापि जिनवल्लभाय ज्योतिष मुपरिज्ञान प्रदत्तम् । एव च गहीतसिद्धा तपाचन सिद्धा तोक्तक्रियासम्यगनुष्ठानद्धमानम ममधिगत- प्रस्थाने सस्फूर्तिज्योतिष स्वगुरो समापे गमनाय मुत्कलनपचन प्रता सिद्धातगुरो शिक्षा छति । प्रभुमिरभिहितम् - 'वत्स ! सिद्धातोक्तमाधुसमाचार स्तारत् समस्तोऽपि त्वयाऽगतोऽतस्तदनुसारेण यया वर्तमे तथा विधेयम् । ' श्रीजिन- 'काले भागत विद्वान् अपान च न वाचयेन् पात्र च न विमानयत् ।' - ·१४ " वल्लभगणिना पादयोर्निपत्य भणितम्--- यथा श्रीपूज्यपादा आज्ञापयन्ति, तथैव निश्चित प्रवर्तिष्ये। प्रधानदिने चलितो यथाऽऽगतमार्गेण पुनमरुकोट्टे प्राप्त ।आगच्छता सिद्धान्ता- नुसारेण देवगृहे निधिलिलिखे । येन विधिनाऽनिधिचैत्यमपि मुक्ति दीक्षागुरमीलनम्, साधन विधिचैत्य स्यात् । स चायम्- मार्ग विधि प्रकाश "अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नात्र रजन्या सदा साधूना ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणा प्रवेश निशि । जाति-ज्ञातिकदाग्रहो न च न च श्राद्धेषु ताम्बूलमि- त्याज्ञाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीजैनचैत्यालये ॥ १॥" इत्यादिविधिार्वधेयो येन सर्व चैयर दनाद्यनुष्ठान मुक्तये सम्पद्यत इति । ततोऽसौ स्वगुरुसमीपे गन्तु प्रवृत्त प्राप्तो माइयडग्रामे आसिकादुर्गादर्वाक् क्रोशत्रये स्थित । तत्रैर गुरुमीलनाय पुरुप प्रेपितस्तस्य हस्ते लेखो दत्तो यथा-'युष्मप्रसादेन सुगुरुसमापे वाचना गृहीत्वा माइयडग्रामेऽह समागतोऽस्मि । पूज्यै प्रसाद कृत्वाऽत्रैवा- गत्य मम मीलनीयम् ।' ततो गुरुभिरज्ञायि-'किमिति जिनवल्लभेनेत्थ निर्दिष्टम् , नात्रागतोऽभवत्' । ततो द्वितीयदिने सकललोकेन सार्धं समायात आचार्य , अभिमुख गतो जिनवल्लभ , प्रणतो गुरु , पृष्टा क्षेमवार्ता गुरणा, कपिता यथोक्ता सर्वाऽपि वार्ता । तेन ब्राह्मणसमाधाननिमित्त मेघादिस्वरूपाणि तथा ज्योतिषग्लेन मणितानि फानिचिद् यथा गुरोरप्याश्चर्यकारीणि जातानि । “भूतपूर्वकस्तद्वदुपचार' इति गुरोरित्युक्तम् । [तत ] पृष्टो गुरणा-'किमिति माये व नागत " । जिनवल्लभगणिना ऽमिहितम्-'भगवन् ! मुगुरमुसाजिनपचनामृत पीया कयम- स्पपासत्याग धुना दुर्गतिगुप्तापात्मन समुपचितपाश चैयवास विपक्षसदृश सेपितुमिच्छामि ।।' ततो गुरणा मणितम्- 'भो जिनालभ ! मयेद चितितमासीद यत् तुम्य स्वपद दवा लयि स्वगन्छ-देवगृह-श्रावकाटिचिता निवेश्य पश्चात् स्वय सद्गुरपार्धे यमतिमार्गमद्गाकरिष्ये' । ततो मिनरल्लभगणिना किम्बरवदनारनिन्देन माणितम्-'भगा ! अतार शोमनमेतद्, पिपेरस्य हादमेय परम्, यद् हेयपरित्यागेनो पादेयापादापते । तहिं ममामेर मुगुग्ममापे गम्यते । गुरणेपनि श्वस्य प्रयपादि यदुत-'यस! दशी निगृहता नास्परमार, पमा चित्ताकरणममा पुल निा . - याया ·स्वगच्छ-देवगृह-वाटिकाऽऽदिचिन्ता मुक्त्वा सुगुरुपार्थे [व]सतिवाममङ्गीकुर्महेऽनश्य भरता विधातिव्य] वसतिवसनम् । श्रीजिनवल्लभगणिः-'भगवन् ! एवम्' । ततो गुरुाधुट्यासिकाया सम्प्राप्त । श्रीजिनवल्लभगणिरपि तत्सम्मतेन श्रापत्तने रिजहार, श्रीमदभयदेवमूरि- पादान् बहादरेण वदितवान् । सद्गुरूणामतिशयेन समाधान अभयदेवसूरे स तोप , गुरुपदम् समजनि, चितित च यथा परीक्षितस्तथैवैप जने । ततो मनसि चिदन्तोऽपि न कस्यापि प्रतिपादयति यदुतैप एवास्मत्पदयोग्य । यतो देवगृहनिवासिशिष्य इति हेतोर्गच्छस्य सम्मत न भविष्यतीति । ततो गच्छा- धारको वर्धमानाचार्यः स्वपदे निवेशितो जिनवल्लभगणेश्व स्वकायोपसम्पद दत्तात इत्यद्यप्रभृत्यस्मदाज्ञया सर्वत्र प्रार्तितव्यमिति । एकाते पुन प्रसन्नचन्द्राचार्यों माणितो मदीयपदे भव्यलग्ने जिनवल्लभगणिः स्थापनीय इति । एष नवाङ्गीति वर्तनीमिव मुक्तिनगरस्य भव्यजनेभ्य प्रतिपाद्य सिद्धा तोक्तपिविना समाधानेन देवलो क गता श्रीअभयदेवसूरयः। प्रसन्नचन्द्राचार्यस्यापि मुगुरुपदनिवेशनप्रस्तानो न जातस्ततस्तेनापि स्वायु परिसमाप्तिसमये श्रीदेवभद्राचार्याणा विज्ञप्तम् 'यत् सुगुरूपदेशो युष्माभिरेप सफलाझार्योऽनश्यमेव, मया कर्तुं न शकित । तत [तैरपि] प्रतिपन्नम्- 'वर्तमानयोगेनैव करिष्याम , समाधान भवद्भिर्विधेयमिति' । श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्योऽपि कतिचिद् दिनानि पत्तनभूमो विहृत्य न तादृशो विशेषेण बोध कस्याप्यत्र गूर्जरत्रामण्डले विपातु शक्यते, गूर्जरत्रा-मेदपाटादिपु विचरणम् येन समाधानमुत्पद्यते मनसीति मनसिकन्यामतृ(द्वि)ताय आगमपि विना सुशकुनेन भव्यजनमन मुक्षेत्रभूमिकामु मगरमाणितवि- धिधर्मबीजनिक्षेपणाथै श्रीमेदपाटदेशादिषु विहार चकार । ते च देशा सर्वऽपि प्रायेण चेत्यनितास्याचार्यामा, सोऽपि लोकस्तद्वासितो वर्तते । किं बहुना ? तादृशदेशा तरस्थनानाग्राम-नगरादिषु विहार विदधानश्चित्रकूटा- चलदुर्गे प्राप्त । यद्यपि तत्रयभुट्टैक्षरितो लोकस्तपाप्ययुक्त किमपि चित्रकूटे चण्डिकारक्षा कर्तुं न शक्नोति श्रीपत्तने श्रीगुणा महन्या प्रसिद्ध श्रवणात्। ततो जिनवल्लभगणिना स्थान याचितास्तनत्यश्राद्धा । तेश्चोक्तम्-'चण्डिकामठोऽस्ति, यदि तत्र तिष्टय(त) । ततो जिनवहभगणिना ज्ञातम्-'दुष्टामिप्रायेणते मति, तथापि तत्रापि स्थितस्य देवगुरुप्रसादाद् भद्र भविष्यति' इति चितयित्रा भणितास्ते 'तत्रैव बहु मन्यर यूय येन तिष्ठाम' तैरक्तमतात्र सम्मतमम्माफ तिष्टत यूयम् ।

·१८ वल्लभगणिना पादयोर्निपत्य भणितम्- यथा श्रीपूज्यपादा आज्ञापयन्ति, तथैव निश्चित प्रवर्तिष्ये। प्रधानदिने चलितो यथाऽऽगतमार्गेण पुनर्मरुकोट्टे प्राप्त ।आगच्छता सिद्धा ता- नुसारेण देवगहे विधिलिलिखे । येन विधिनाऽनिधिचैत्यमपि मुक्ति- दीक्षागुरुमीलनम्, साधन विधिचैत्य स्यात् । स चायम्- मार्गे विधि प्रकाश "अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नात्र रजन्या सदा साधूना ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणां प्रवेश निशि । जाति-ज्ञातिकदाग्रहो न च न च श्राद्धेषु ताम्बूलमि- त्याज्ञाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीजैनचेत्यालये ॥ १॥" इत्यादिविधिाधेयो येन सर्व चैत्यवन्दनाद्यनुष्ठान मुक्तये सम्पद्यत इति । ततोऽसौ स्वगुरुसमापे गन्तु प्रवृत्त प्राप्तो माइयडनामे आसिकादुर्गादर्वार् क्रोशत्रये स्थित । तत्रैव गुरुमालनाय पुरुप प्रेपितस्तस्य हस्ते लेखो दत्तो यथा-'युष्मत्प्रसादेन सुगुरुसमापे याचना गृहीत्या माइयडयामेऽह समागतोऽस्मि । पूज्य प्रसाद कृत्वाऽत्रैवा- गय मम मीलनीयम् ।' ततो गुरभिरज्ञायि-'किमिति जिनवल्लभेनेत्य निर्दिष्टम् ।, नानागतोऽभवत् । ततो द्वितीयदिने सकललोकेन सार्धं समायात आचार्य , अभिमुख गतो जिनवल्लभ , प्रणतो गुरु , पृष्टा क्षेमनार्ता गुरुणा, कपिता यथोक्ता सर्वाऽपि वार्ता । तेन ब्राह्मणसमाधाननिमित्त मेवादिस्वरूपाणि तथा ज्योतिपरलेन भणितानि कानिचिद् यथा गुरोरप्याश्चर्यकाराणि जातानि । “भूतपूर्वकस्तद्वदुपचार' इति न्यायाट गुरोरित्युक्तम् । [तत ] पृष्टो गुरुणा-'किमिति मध्ये त्व नागत'। जिनवल्लभगणिना ऽभिहितम्-'भगवन् ! मुगुरमुसाजिनपचनामृत पीना कथम त्यासत्याग धुना दुर्गतिगुप्तापात्मन ममुपचितपाश चैन्यवास पिवृक्षसदृश सेपितुमिच्छामि ! !' ततो गुरणा माणतम्-'मो जिनवहम ! मयेद चितितमासीत् यत् तुम्य स्वपद दत्वा सपि म्यगच्छ-देवगृह-पानकादिघिता निवेश्य पश्चात् सय सद्गुरपार्ने यमतिमार्गमगांकरिष्ये' । ततो जिनवल्लभगणिना पिकापरसदनारनिन्देन भाणितम्-'मगार ! अतार शोभनमेाद्, पिनेकस्य हादमेय पठम्, यद् हेपपरित्यागेनो पादेयमुपादायते । तर्हि समझमेर मुगुग्ममापे गम्यने । गुग्णेपनि श्वस्स प्रयपादि पदुत-'यम! सी निस्पृहा नस्तरमका, पपा घिसारणमगर पुरतरिना , . - ·स्वगच्छ-देवगृह-पाटिकाऽऽदिचिन्ता मुक्ला सुगुरुपार्श्वे [व]सतिवासमङ्गीकुर्महेऽवश्य भवता विधातिव्य] वसतिसनम्' । श्रीजिनवल्लभगणि:-'भगवन् ! एपम् । ततो गुरुर्व्याघुट्यासिकाया सम्प्राप्त । श्राजिनवल्लभगणिरपि तत्सम्मतेन श्रापत्तने पिजहार, श्रीमदभयदेवमूरि- पादान बहादरेण वन्दितमान् । सद्गुरूणामतिशयेन समाधान अभयदेवसूरे स तोप , गुरुपद समजनि, चितित च यथा परीक्षितस्तथैवैष जज्ञे । ततो मनसि विदन्तोऽपि न कस्यापि प्रतिपादयति यदुतैप एवास्मत्पदयोग्य । यतो देवगृहनिवासिशिष्य इति हेतोर्गच्छस्य सम्मत न भविष्यतीति । ततो गच्छा- धारको वर्धमानाचार्यः स्वपदे निवेशितो जिनवल्लभगणेश्च स्वकीयोपसम्पद दत्तन त इत्यद्यप्रभृत्यस्मदाज्ञया सर्वत्र प्रवर्तितव्यमिति । एकाते पुन मसन्नचन्द्राचार्यों भाणतो मदीयपदे भव्यलग्ने जिनवल्लभगणिः स्थापनीय इति । एवं नवाङ्गीत्ति वर्तनीमिव मुक्तिनगरस्य भव्यजनेभ्य प्रतिपाद्य सिद्धातोक्तविधिना समाधानेन देवलो क गता श्रीअभयदेवसूरयः। प्रसन्नचन्द्राचार्यस्यापि सुगुरुपदनिवेशनप्रस्तायो न जातस्ततस्तेनापि स्वायु परिसमाप्तिसमये श्रीदेवभद्राचार्याणा विज्ञप्तम् 'यत् सुगुरूपदेशो युष्माभिरेष सफलाकार्योऽवश्यमेन, मया कर्तु न शकित । तत [तेरपि] प्रतिपन्नम्- 'वर्तमानयोगेनैव करिष्याम , समाधान भवद्भिर्पिधेयमिति' । श्रीजिनवलभगणिवाचनाचार्योऽपि कतिचिद् दिनानि पत्तनभूमौ विहृत्य न तादृशो विशेपेण बोध कस्याप्यत्र गूर्जरत्रामण्डले विधातु शक्यते, गूजरना-मेदपाटादिपु विचरणम् येन समाधानमुत्पद्यते मनसीति मनसिकृत्यात्मतृ(द्विताय आगमपि धिता सुशकुनेल भव्य जनमन मुक्षेत्रभूमिकासु भगरगणितानि- धिधर्मनीजनिक्षेपणार्थ श्रीमेदपाटदेशादिषु विहार चकार । ते च देशा सर्वेऽपि प्रायेण चैत्यनिवास्याचार्याप्ता , सर्वोऽपि लोफस्तद्वासितो वर्तते । किं बहुना 2 तादृशदेशा तरस्थनानाग्राम-नगरादिपु विहार निदधानश्चित्रकृटा. चलदुर्गे प्राप्त । यद्यपि तत्रत्यक्षुदैर्भावितो लोकस्त पाप्ययुक्त किमपि चित्रकूटे चण्डिकारक्षा कर्तुं न शक्नोति श्रीपत्तने श्रीगुरूणा महत्या प्रसिद्ध श्रनणात्। ततो जिनवल्लभगणिना स्थान याचितास्तत्रत्यश्राद्धा । तेश्चोक्तम्-'चण्डिकामठोऽस्ति, यदि तत्र तिष्ठन(त) । ततो जिनवल्लभगणिना ज्ञातम्-'दुष्टाभिप्रायेणेते भणति, तथापि तत्रापि स्थितस्य देवगुरुप्रसादाद् भद्र भविष्यति' इति चितयित्वा मणितास्ते 'तत्रैर बहु मन्यन यूय येन तिष्ठाम' तैरक्तमतीर सम्मतमम्माक तिष्ठत यूयम् ।

·1 वल्लभगणिना पादयोर्निपत्य भणितम्-' यथा श्रीपूज्यपादा आज्ञापयन्ति, तथैव निश्चित प्रतिष्ये'। प्रधानदिने चलितो ययाऽऽगतमार्गेण पुनर्मरुकोट्टे प्राप्त ।आगच्छता सिद्धा ता- नुसारेण देवगहे विधिलिलिखे । येन निधिनाऽविधिचैत्यमपि मुक्ति दीक्षागुरुमीर नम्, सावन विधिचैत्य स्यात् । स चायम्- मार्ग विधि-प्रकाश "अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नात्र रजन्या सदा साधूना ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणां प्रवेशो निशि । जाति-ज्ञातिकदाग्रहो न च न च श्राद्धेषु ताम्बूलमि- त्याज्ञाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीजैनचैत्यालये ॥१॥ इत्यादिविधिाधेयो येन सर्व चैत्यवन्दनाद्यनुष्ठान मुक्तये सम्पद्यत इति । ततोऽसौ स्वगुरुसमापे गन्तु प्रवृत्त प्राप्तो माइयडग्रामे आसिकादुर्गादाक् क्रोशनये स्थित । तत्रैन गुरुमालनाय पुरुप प्रेपितस्तस्य हस्ते लेखो दत्तो यथा-'युष्मत्प्रसादेन सुगुरुसमापे वाचनां गृहीत्वा माइयडग्रामेऽह समागतोऽस्मि । पूज्यै प्रसाद कृत्वाऽत्रैवा- गत्य मम मीलनीयम् ।' ततो गुरुभिरज्ञायि-'किमिति जिनवल्लभेनेत्थ निर्दिष्टम् १, नानागतोऽभवत्' । ततो द्वितीयदिने सकल्लोकेन सार्ध समायात आचार्य , अभिमुख गतो जिनवल्लभ , प्रणतो गुरु , पृष्टा क्षेमवार्ता गुरणा, कथिता यथोक्ता सर्वाऽपि वार्ता । तेन ब्राह्मणसमाधाननिमित्त मेघादिस्वरूपाणि तथा ज्योतिपबलेन भणितानि कानिचिद् यथा गुरोरप्याश्चर्यकारीणि जातानि । 'भूतपूर्वकस्तद्वदुपचार' इति “यायान गुरोरित्युक्तम् । [ तत ] पृष्टो गुरणा-'फिमिति मध्ये त्व नागत '। जिनवल्लभगणिना ऽमिहितम्-भगवन् ! मुगुरमुवाजिनरचनामृत पाया कयम धेस्यासत्याग धुना दुर्गतिगुमापात्मन समुपचितपाश चैन्यवास विषवृक्षसदृश सेपितुमिच्छामि ।।' ततो गुरणा मणितम्- 'मो जिनवल्लभ ! मयेद चितितमासीट यत् तुभ्यं स्वपद दवा स्वयि स्वगष्ट-देवगृह-प्रायफारिचितां निवेश्य पश्चात् सय मद्हरपार्श्वे यमतिमार्गमङ्गाकरिष्ये' । ततो जिनपलभगणिना फिम्परपदनारनिदेन माणितम्-'मगार ! और शोमनमेतद्, पिपरम्प हीदमेर पडम्, यद् हेयपरित्यागेनो पादेयमुपादायते । ताहि मारमेर मुगुग्ममारे गम्यो। गुरणेपनि श्वस्य प्रयपादि पदुत-बस! ईशी नि एहता नस्यार, पपा चिसापरणमर्थ पुमा यिना - . - ·२१ तत्र गुर्वाज्ञाया पिशेपत प्रवर्तमान साधारणः सकल सङ्घस्य साधारण समभवत् । सहकादयोऽन्येऽपि श्राद्धा साधारणरत् सर्वत्र जिनवल्लभगणेराज्ञया प्रवर्तितुमारब्धा । कृतचातुर्मासिककल्पाना श्रीजिनवल्लभवाचनाचार्याणामाश्चिनमासस्य कृष्णपक्षत्रयोदश्या श्रीमहावीरदेवगर्भापहारकल्याणक समागतम्। चित्रकूटे महावीर-पष्ठ तत श्राद्धाना पुरो भणित जिनवल्लभगणिना-मो धानका ! कल्याणकाराधनम् अद्य श्रामहावीरस्य पष्ठ गर्मापहारकल्याणक " पंच हयुत्तरे दुत्था साइणा परिनिव्युडे " इति प्रकटाक्षरैरेव सिद्धान्ते प्रतिपादनात् । अन्यच्च तथाविध किमपि विधिचैत्यं नास्ति, ततोऽत्रैव चैत्यवासिचैत्ये गत्वा यदि देवा बन्यन्ते तदा शोभन भवति । गुरमुखकमलविनिर्गतचनाराकै [श्रानकै]रुक्तम्-'भगवन् । यद् युष्मान सम्मत तत् क्रियते । तत सर्वे श्रापका निर्मलशरीरा निर्मलगना गृहीतनिर्मलपूजोपकरणा गुरुणा सह देवगृहे गन्तु प्रवृत्ता । ततो देवगृहस्थितयाss- किया गुरुश्राद्धसमुदायेनागच्छतो गुरून् दृष्ट्वा पृष्टम्-' को विशेषोऽथ "। केनापि कथितम्-'वीरगर्मापहारपष्टकल्याणककरणार्यमेते समागच्छन्ति । तया चिन्ति- तम्-'पूर्व केनापि न कृतमेतदेतेऽधुना करिष्यतीति न युक्तम् । पश्चात् सयती देव- गृहद्वारे पतित्वा स्थिता । द्वारप्राप्तान् प्रभूनरलोक्योक्तमेतया दुष्टचित्तया- मया मृतया यदि प्रविशत ' । तागप्रतिक ज्ञात्वा निवर्त्य स्वस्थान गता पूज्या । श्राद्धैरुक्तम्---- भगवन् ! अस्माक बृहत्तराणि सदनानि सन्ति , तत एकस्य गृहोपरि चतुर्विशतिपट्टक धृत्वा देवपदनादि सर्व धर्मप्रयोजन क्रियत । पष्ठकल्याणकमाराध्यते । गुरुणा मणितम्-'तत् किमत्रायुक्तम् ।। तत आराधित विस्तरेण कल्याणकम् । जाते समाधानम् । अन्येयुगीतार्थं श्रारकर्मन्त्रित यश-विपक्षेभ्योऽनिधिप्रवृत्तेभ्य पाज्जिनोक्तो विधिर्विधातु न लप्स्यते, ततो यदि गुरो सम्मत भवति, तदा चित्रकूटे विधिचैत्य- तले उपरि च देवगृहद्वय कार्यते । स्वसमाधान गुरूणां निवेदि- द्वयप्रतिष्ठा तम् । गुरभिरप्युक्त यथा- "जिनमवन जिननिम्ब जिनपूजा जिनमत च य कुर्यात् । तस्य नरामर-शिनमुखफलानि करपटस्थानि ॥ १ ॥ इति देशनया ज्ञात श्राद्धे श्रद्धाप्रधानैर्यद् गुरुणामभिप्रेतमेवैतल्लोकमध्ये च वार्ता जाता यथैते देवगृहद्वितय कारयिष्यतीति यार्तामाकर्ण्य महादनवृहत्तरेण पहुदेवश्रेष्ठिना करितमेतेऽष्ट कापालिका देवगृहद्वय कारयिष्यन्ति राजमान्या भविष्य- न्तीति एतच श्रुतं श्रीजिनवल्लभगणिमि । अपरास्मिन् वामरे बहिर्गप्छता अपूर्णा पच हस्तोतरेऽभवर, स्वामिना परिनिरत ।

·२० ततो देव-गुरुन् सस्मृत्य देवता चानुज्ञाप्य स्थिता । तत्र देवता च तेपा ज्ञानेन [ध्यानेन) सदानुष्ठानेन] तुष्टा सती दुष्टप्रयुक्त तान् प्रत्ययुक्त दत्तापधाना रक्षति । ते च श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्या समस्तविद्यानिधानभूता । कथम् । तथाहि-ससिद्धातपेदिन सूत्रतोऽर्थतश्च कण्ठस्थपाणिन्याद्यष्ट- विद्यावैशारद्यम् व्याकरणा मेघदूतादिमहाकाव्यादिसनकाव्या रुद्रटोद्भट-दण्डि- गुरुत्वम् वामन-भामहाचलङ्कार-चतुरशीतिनाटक-समग्रज्योतिषशास्त्र- जयदेवादिनि शेषच्छन्दोमाय-जिनेन्द्रमतव्यवस्थापकाभयदेवानेकान्तजयपताकादि- तर्ककन्दली-किरणावली-न्याय-शङ्करनन्दन-कमलशीलादिपरसमयतर्कनि- ष्णाता अतस्तत्सौरभेण श्रीचित्रकूटे प्रकर्षेण विख्याता सञ्जाता । सर्वे परदर्शनिकविप्रादि- लोका आगन्तु प्रवृत्ता । यस्य यस्य यद्यच्छास्त्रविषय सशय समुत्पद्यते स सर्वोऽपि जनस्त त पृच्छति । श्रीजिनवल्लभगणयोऽपि भास्करकरा इव निसृत्वरा समस्तमपि सशया धकारमुच्छेदयति । श्रारका अपि स्तोकस्तोकेन च समागच्छति । तत सिद्धातपचनानि श्रुत्वा तदनुसारेण कियामपि दृष्ट्या साधारण-सहक-सुमति- पल्हक-वीरक-मानदेव-धन्धक-सोमिलक-वीरदेवादिभि - श्रापकै समाधिना श्रीजिनवल्लभगणिवाचनाचार्या गुरुत्वेन प्रतिपेदिरे । श्रीजिनवल्लभगणीशाना गुरूपदेशेनातातानागतादिज्ञान ज्योतिषपरिज्ञान चातिशयितमासीत् । भगवदतिके साधारणश्राद्ध परिग्रहप्रमाण ग्रहीतु प्रवृत्त , गणिमित्रैरक्त - किय मात्र सर्वसग्रहे करिष्यसि 21 साधा- रण -'भगवन् ! सृत विंशत्या सहस्रर्मे । विमलज्ञानदृष्टय श्रानिनवल्लभगुरव -'श्रापक ! बहुतर पुर' । तत कृतानि त्रिंशत् सहस्राणि । पुन [पूज्या ] ज्ञानेन 'महानुभार! इतोऽपि प्रभूततर परिमावय' । साधारण:- प्रभो । मदीयसमस्तगृहसारमूल्यगणनेऽपि पच शतानि न पूर्यते, कौतस्तुती ममाभ्य- विकतरद्रन्यमानामि । पुनरिय प्रमा-सर्वसाधारण साधारण ! धार्मिकश्राको किममाप्य पुष्यसम्भारस्य ' मा युर गणनातुयाम्, चणकमात्रविक्रयिणोऽपि पुरुषा सदग्न्याविपक्षपक्षपतयो मति' इति मामिप्राय गुरवचामाकर्ण्य - शिक्षित किचित फाचनमानाच्यादिक भा मा भरियताति विचिन्येषद् पिरस्य च साधारणेनोक्तम्- परेव साई मगार ! मया सपरिग्रहे ममैफ शशी। राथापिताणगृही परिरह- प्रमाा सा महरपदोगाम्पपम्निताप्रारारापरी दिने दिने प्रमान गप्पा अनागतज्ञानम् ·च स्याग पपात, भणितु च लग्नो याचदत्र तिष्ठामि, निश्चित तामद् भगनता पादान् वन्दित्वा भोजन विधास्यामि । न मानविडम्वितेन मया ज्ञाता एवविधा भवत । जाता सार्वत्रिकी प्रसिद्धिर्यदहो । ज्ञानिन श्वेतपटा एन भवति । अन्यदा कदाचिन्मुनिचन्द्राचार्येण शिष्यद्वय सिद्धातवाचनानिमित्त श्रीजिन वल्लभगणिपार्थे प्रेषितम् । जिनवल्लभगणिरपि तयोर्वाचना क्रियमाणप्रकुशिष्य दातु प्रवृत्तस्तापयशुमौ(भ) चिन्तयत -'यदि जिनवल्लभगणेः श्राद्धान् कञ्चिद् निप्रतारयात्र' इति बुद्धया रजयत श्रावकान् । कदाचित् स्वगुरु- पार्श्वे प्रेपितु प्रच्छन्नवृत्त्या लेखोऽलेखि । त च वाचनाकपलिकायां प्रक्षिप्य वाचना ग्रहीतु गतौ तौ वसतो गणिसमीपे वदन दत्तोपारिष्टौ । यानदुच्छोटिता कपलिका ततो नूतनो लेखो दृष्ट्वा गृहीतो जिनवल्लभगणिमित्रैरुच्छोटितश्च । तावपि हस्ताद् प्रहीतु न शक्नुत । ततोऽधारितो लेख । लिखित च तत्र-"जिनवल्लभगणे केचित् श्राद्धा स्वनश नीता सति, क्रमेण सर्वानपि वशाकरिष्याव इति मनोवृत्ति- रस्ति ।” 'अय चार्गो विरुद्धत्वा[द् यद्यपि शास्त्रोपनिवन्धयोग्यो न भवति, तथापि चरितोपरोव वादुक्त इति' । तत श्रीजिनवल्लभगणिना द्विधा विधायामाणि यया- "आसीजन कृतन क्रियमाणानस्तु साम्प्रत जात । इति मे मनसि वितर्मा भनितालोक कथ भपिता ॥ १ ॥" इति पठित्वोक्तम्-अहो ! एपिपाशुभमानयो सृत भरतो चनया। पश्चाद् विमुखौ गतौ स्वस्थानम्, पुनर्न दृष्टाविति । कदाचिन्जिनवल्लभगणेहिभूमौ गच्छत कश्चिद् पिचक्षण प्रसिद्धिं पाण्डि- त्यस्य श्रुत्वा मिलित , समस्यापद च प्रक्षिप्त कस्यापि राज्ञो समस्यापूर्ति वर्णनमाश्रिय यथा- कुरङ्ग फि मृङ्गो मरकतमणि किं किमशनि' ।' १ वि स १३३४ वर्षे प्रभाचन्द्रमूरिणा विरचित प्रभातम्यरिते कविराजश्रीपाल-दवबोधयो सवादेऽपीय समस्यापूर्ति प्रादर्शि- समस्या दुर्गमा कान्चित् पृच्छतेति नृपादिते । श्रीपाल ऊचिवाने स्फुट शियरिणीपदम् ।। तच-'कुरङ्ग कि मृगो मरकतमणि कि किमशनि?" तत्पाटपृष्ठ एवामाववदत् कविनायक चरणत्रितयवृत्ते को विरम्वोऽजामूशिः॥ तद् यया-चिर वित्तोद्यान चरसि च मुग्वाज पिरमि च क्षणादेणाक्षीणां विषयविपमुदा हरसि च । प! त्व मानादि दल्यमि च वि कौतुकार पुरा वि गृहो मरकतमणि कि किमानि ॥ -प्रमावश्चरिते (नि सा प्रकाशित ३०९) 2 .

·२२ सोऽपि मिलित । साक्षेप भणित ज्ञानदिवाकर श्राजिनवल्लभगणिमित्रै-'भद्र। बहुदेव ! गर्यो न विधेय । कश्चिदेतन्मध्यात् सोऽपि भविष्यति, यस्त्वा बद्धमुच्छोट- यिष्यति' । तच्च तथैव सञ्जातम् । प्रभुप्रसादात् साधारणसावुर[प्य] पिक राजमान्यो बभूव । नरवर्मनृप फाप्यपराधे तस्मै दुष्टमुखाय रुष्टस्तमुष्ट्रेण सह बद्धोष्टमिनारटन्तु धारायामानाययति । तत्र च केनापि प्रयोजनेन साधारणसाधुर्गतोऽभूत् ततस्तेन सकलजगत्साधारणेन साधुसाधारणेन निहित सेधनादिनिवारणेन निष्कारणेन राजान विज्ञप्याङ्गीकृतसाधुचेष्टितेन बधना मोचितोऽसो वराक । देवगृहयुग्ममपि सोत्साहै श्रावकै कारयितुमारब्धम् , देव-गुरुप्रसादात् परिपूर्ण निष्पन्नम् । तत्र चोप- रिष्टात् श्रीपार्श्वजिनभवनमधस्ताच श्रीभव्याना लोचनमनोहारि समुत्तुङ्गशिखरतोरण स्वर्णमयदण्डकलशपरम्पराप्रभामण्डलखण्डितचण्डाधकार श्रीमहावीरजिनभवन निर्मा पितम् । श्रीजिनवल्लभगणिपाचनाचास्तिरेण समस्तविधिपूर्वक चक्रे गरिठा प्रतिष्ठा । सर्वत्र प्रसिद्धिर्जाता अहो ! एत एव [गुरवो] गुरव इति । अयदा लोकमध्य एवनिधा सर्वशास्त्रविद श्वेतपटा समाजग्मुरिति श्लाघाँ महतीं श्रुत्वा विप्र एको ज्योतिषिक पण्डितमानी श्रीजिनवल्ल- ज्योति परिज्ञानम् भगणिसमीपे समागत । श्रावकै पट्टासन दत्तम् । पृष्टोऽसौ गुरुभिर्मद्र! भवतां कुत्र स्थाने वास , कस्मिंश्च शास्त्रेऽभ्यास । विप्र - निवास- स्तावदगाभ्यासस्तु सर्वेष्वपि व्याकरण-काव्य-नाटकालङ्कारादिषु । वाचनाचार्या - मवतु, विशेषेण कुत्र । । विप्र - ज्योतिपे । वाचनाचार्या –च द्रादित्यलग्ने सम्यम् वेसि । विप्र सगर्वम्-किमत्रैमागणिते एक द्वौ जीन् वा लग्नान् प्रतिपादयामि । तत सगर्ने तद्वचनमुपश्रुत्य वाचनाचार्या -शोमन परिज्ञानम् ? । पुनर्विप्र - युष्माकमपि किमप्यस्ति लग्नविषये परिज्ञानम् ।। वाचनाचार्या - भविष्यति किञ्चित् । विप्र साक्षेपम्- तर्हि कथयतु भरत । वाचनाचार्या अनुसिक्ता अपि सोत्सकमिन भो भो निन! कथय कति कथयामि दश विंशति वा उनान् । । तालुवा तस्याश्चर्यमभूत् तारसढ- प्याटमान् झटिति प्रतिपाय पुनर्मणित भगवद्भि-मो पिप्र! गगनमण्डले हस्तद्वय- दूपस मेघखण्ड पश्यसि । यमाण ब्राह्मण -पश्यामि । वाचनाचार्यरक्तम्-क्थय [किय]- मात्र जल मोक्ष्यति । विप्रोऽजानान सूयदृष्टिदिशोऽप्रटोकयति । ततो माणित माराप्य -शृणु मो विप्र ! घटिकाद्वयातरे समेवपण्ड हस्तद्वपमानमयधुना साउ. गगनमण्डउ व्याप्य तापद् वृष्टिं करिष्यति [यारता ततो यपर(?) मेव मानावय परिपूर्ण भविन्यति । ततश्च तगोपविष्टस्य विनम्योईगुगस्य सा संदेय रानागम् । यो मस्तके हस्ती पोनपिचाऽहो ! मानमरो। मानमिति शिरो धुन्ना प्रभूगा पादयोनि ·२३ . स्याग पपात, भणितु च लग्नो यादत्र तिष्ठामि, निश्चित तापद् भगरता पादान् वदित्वा भोजन विवास्यामि । न मानविडम्पितेन मया ज्ञाता एवविधा भवन्त । जाता सार्वत्रिकी प्रसिद्धिर्यदहो । ज्ञानिन श्वेतपटा एव भवति । अयदा कदाचिन्मुनिचन्द्राचार्येण शिष्यद्वय सिद्धातवाचनानिमित्त श्रीजिन बल्लभगणिपार्श्वे प्रेषितम् । जिनवल्लभगणिरपि तयो चना क्रियमाणनकुशिष्य दातु प्रवृत्तस्तावप्यशुमौ(भ) चितयत -'यदि जिनवल्लभगणे: श्राद्धानू काञ्चिद् विप्रतारयात्र' इति बुद्धया रञ्जयत श्रावकान् । कदाचित् स्वगुरु- पार्श्वे प्रेपितु प्रच्छन्नवृत्त्या लेखोऽलेखि । त च वाचनाकपलिकायां प्रक्षिप्य वाचना ग्रहीतु गतौ तौ वसतौ गणिसमीपे बदन दचोपारिष्टौ । यानदुच्छोटिता कपलिका ततो नूतनो देखो दृष्ट्वा गृहीतो जिनवल्लभगणिमित्रैरुच्छेटितश्च । तावपि हस्ताद् प्रहीतु न शक्नुत । ततोऽवधारितो लेख । लिखित च तत्र-"जिनवल्लभगणे केचित् श्राद्धा स्वरश नीता सति, क्रमेण सर्वानपि वशीकरिष्याव इति मनोवृत्ति- रस्ति ।" 'अय चार्थो विरुद्धत्वाद् यद्यपि शास्त्रोपनिन योग्यो न भवति, तथापि चरितोपरोधादुक्त इति' । तत श्राजिनवल्लभगणिना द्विधा विधायामाणि यथा- "आसीजन कृतघ्न क्रियमाणनस्तु साम्प्रत जात । इति मे मनसि नितर्को भवितालोक कथ भपिता ॥ १ ॥" इति पठित्वोक्तम्-अहो ! एवविपाशुभमानयो सृत भवतोर्वाचनया । पश्चाद् विमुखौ गतौ स्वस्थानम्, पुनर्न दृष्टापिति । कदाचिन्जिनवल्लभगणेहिभूमौ गच्छत कश्चिद् पिचक्षण प्रसिद्धिं पाण्डि- त्यस्य श्रुत्वा मिलित , समस्यापद च प्रक्षिप्त कस्यापि राज्ञो समस्यापूर्ति वर्णनमाश्रित्य यथा- कुरङ्ग फि मृगो मरकतमणि किं किमशनि' ।' १ वि स १३३४ वर्षे प्रभाचन्द्रमूरिणा विरचित प्रभारक्चरिते कविराजश्रीपाल-दयोधयो सवादेऽपीय समस्यापूर्ति प्रादर्शि- समस्या दुर्गमा कान्चित् पृच्छतेति नृपादिते । श्रीपाल चिवानेक स्फुट शियरिणीपदम् ।। तय-'कुरह कि भृगो मरस्तमणि कि किमशनि " तत्पाटपृष्ट एवामाववदत् कविनायक चरणनितयवृत्ते को विरम्योऽनामूशिः ॥ तद् यथा-चिर चित्तोद्याने चरसि च मुखाज पियमि च क्षणादणाक्षीगा विषयविषमुदा हरसि च । नृप । त्व मानादि दल्यमि च मि कौतुक्कर पुरा वि मृङ्गा मरक्तमणि कि किमशनि ॥ -प्रमायकवरित ( नि सा प्रकाशित पृ ३०९) ।

·? । तत श्रीजिनवल्लभगणिना मनाक् परिभाव्य तदैव पूरिता समस्या, कथिता च तदग्रत । यथा--- "चिर चित्तो(त्रो)द्याने चरसि च मुखाज पिबसि च क्षणादेणाक्षीणा विरहविषमोह हरसि च | नृप ! त्व मानादि दलयसि च किं कौतुककर कुरङ्ग किं भृङ्गो मरकतमणि किं किमशनि ॥१॥" इति श्रुत्वाऽत्यत प्रमुदितो गदितु प्रवृत्तोऽहो ! निश्चित न निर्मूला जनप्रसिद्धि यादृशा श्रुता[स्ता]दृशा एव यूयम् ' इति गुणस्तुतिं कृत्वा पादयो पतित्वा गत । तत सुगुरुर्वसती समागत श्रावकै पृष्टो यत् सुगुरो ! किमिति] बह्वी वेला लग्ना सहगतेन शिष्येण सर्वाऽपि कथिता वार्ता | जात प्रमोदोत्फुल्ललोचन समस्तोऽपि श्रावकलोक । गणदेवनामा श्रावक स्वार्थी जिनवल्लभगणिपार्श्वे सुवर्णसिद्धिरस्तीति केनाप्युक्त चित्रकूटस्थस्य भगनत [समीपे] समागत्य पर्युपासना घागजडीयलोक कर्तुमारब्ध । लक्षितस्तद्भायो गणिना । तथापि योग्य त ज्ञात्वा प्रतिबोध तथा कृता ससारवैराग्यजननी देशना यथाऽसावत्यत सविग्नो निस्पृहो जात । ततो भणित गणिना-भद्र ! फि मुवर्णसिद्धि कथयामि : 1 तेनो- तम्-भगवन् ! युष्मत्पादशुश्रूषां कुर्वाणो पिंशतिद्रम्मनीच्या व्यवहार कुर्वन् श्राद्धधर्म करिष्यामि । तस्य च धर्मकथने लब्धिरस्ति । ततो लिखितकुळकान् लेखान् दत्त्वा शिक्षयित्वा प्रेषितो वाग्ज(गोडदेशे । कृत सोऽपि वाग्ज(ग)डीयलोक श्राजिनव- ल्लभगणिं प्रति जातप्रतिनधस्तेन । श्रीजिनवल्लभगणिव्यारयाने सर्वे विचक्षणा जना उपविशति, विशेषतो यादाणा स्वस्वविद्यासन्देहापोहार्यम् । अब कदाचिदिय गाथा ररमाण दोपशमनम् न्यारयाने ममागता यथा]- " चिनाईण गिहीण पानथाईण या वि दश । जस्स न मुझइ दिट्टी अदिति तय निति ॥ १॥ ११९१ पर निगलगगिनवा न विरमारि, सत्प्रया उरि प्रा। र पिन(मिगतीन परिगर पाग्यान माऽ । यस्य न गुच टिr नि। " ·" ततो नि.शङ्केन व्याख्या ता] यथारस्थित श्रीजिनवल्लभगणिना धिगजातीया ब्राह्मणा इति व्याख्यान श्रुत्वा कुपिता विप्रा वहिर्निर्गता एकत्र मिलिता विपक्षाश्च निकटीभूता । आलोचित विगैरेतै सह विवाद निभायैतान् निष्प्रभान् करिष्याम । अथ तेषा स्वरूप तादृश विज्ञाय श्रीजिनवल्लभगमनसि तेभ्यो भय समजनि । उच्यते, न मनागपि । किमुत्कटकरटिकरटतटपाटनपटिष्ठनिष्ठुरप्रकोष्ठपञ्चाननस्य निज सिंहनादप्रतिशब्दवधिरीकृतकाननस्य कदाचित् परनप्रेट्खोलिततरुवरशिखरनिपतितपर्ण- मात्रोत्रसपलायनसजाताङ्गमद्नेम्य कुरङ्गेभ्य स्याद् रोमोद्धर्षमात्रमपि । तथा चास्मद्गुरूणा श्रीजिनपतिसूरीणामत्रैवार्येऽन्योक्तिर्यथा- "खरनखरशरकोटिस्फोटिताप्रेमकुम्भ- स्थलनिगलितमुक्ताराजिनिभ्राजिताजि । हरिरविगरि[मा] किं तर्जितो निर्जितो वा- ऽनिलचलदलपातत्वङ्गदने कुरङ्गे ॥ १ ॥" ततो भगवता श्रीजिनवल्लभगणिना-- "मर्यादामनमीतेरमृतमयतया धैर्य-गाम्भीर्ययोगाद् न सुभ्यते च तापन्नियमितसलिला सर्वदैते समुद्रा । आहो । क्षोभ व्रजेयु कचिदपि समये देवयोगात् तदानीं न क्षोणी नाहिचक न च रवि-शशिनी सर्वमेकार्णव स्यात् ॥ १॥" इति वृत्त भूर्जखण्डे लिखित्वा चिनफिजनहस्ते दत्त्वा प्रेपित मणितश्चासौ मिलिताना मध्ये बृहद्ब्राह्मणस्य हस्ते दातव्यम् , तथैव च कृत तेन । ततो विविक्त- बुद्धिना वृत्तार्थ परिमान्य चिन्तित तेनाहो । वयमेकैकविद्याधारिण एते च सविद्या- निधान कथ तै सह निवाद कर्तुं शक्यते । इति विचिन्य तेन सर्वेऽपि विप्रा 'अहो । हृदयचक्षुपा न प्रेक्ष ने यूयम् , एकैकमलिनविद्याधारिणो यूय सर्वेऽपि । स च निखिल- निस्तुषविद्यानिधानमतस्तेन सह काहशो युष्माक निनाद ' इत्यादिवचनसन्दर्मेण प्रति- योध्योपशम नीता , श्राजिनवल्लभगणे. पादयोश्च पातिता इति । मन्यिादा धारानगी श्रीनरवर्मराजसमाया देशान्तरात् पण्डितद्वय समागतम् । तेन च राज्ञ पण्डिताना पुरत पूरणा प्रक्षिप्तमिद ममस्यापद समस्यापूर्तिक्ति यथा-'कण्टे कुठार कमठे ठकार ' इति । तत पण्डित प्रत्येक स्वकीयस्वकीयप्रज्ञानुमारेण परिता, पर न तयोर्मनो मुमुदे । फेनापि राज्ञ पुरोऽमिहि- - ·२४ . तत श्रीजिनवल्लभगणिना मनाक् परिभाव्य तदैव पूरिता समस्या, कथिता च तदग्रत । यथा-- "चिर चित्तो(नो)द्याने चरसि च मुखाञ्ज पिबसि च क्षणादेणाक्षीणा विरहविषमोह हरसि च । नप ! त्व मानादि दलयसि च किं कौतुककर कुरङ्ग किं भृङ्गो मरकतमणि किं किमशनि ॥ १ ॥" इति श्रुत्वाऽत्यन्त प्रमुदितो गदितु प्रवृत्तोऽहो ! निश्चित न निर्मूला जनप्रसिद्धि यादृशा श्रुता[स्ता]दृशा एव यूयम् ' इति गुणस्तुति कृत्या पादयो पतित्वा गत । तत सुगुरुसतौ समागत श्रावकै पृष्ठो यत् सुगुरो ! किमिति] बह्वी वेला लग्ना सहगतेन शिष्येण सर्वाऽपि कथिता वार्ता । जात प्रमोदोत्फुल्ललोचन समस्तोऽपि श्रावकलोक । गणदेवनामा श्रावक स्वर्णाथीं जिनवल्लभगणिपार्श्वे सुवर्णसिद्धिरस्ताति केनाप्युक्ते चित्रकूटस्थस्य भगवत [समीपे] समागत्य पर्युपासना चारजदीयलोक कर्तुमारब्ध । लक्षितस्तद्भानो गणिना । तथापि योग्य त ज्ञात्वा पतिबोध तथा कृता ससारखैराग्यजननी देशना याऽसावत्यन्त सविनो निस्पृहो जात । ततो भणित गणिना-भद्र ! किं सुवर्णसिद्धिं कथयामि । तेनो- तम्-भगवन् ! युष्मत्पादशुश्रूपा कुर्वाणो विंशतिद्रम्मनाच्या व्यवहार कुर्वन् श्राद्धधर्म करिष्यामि । तस्य च धर्मकथने लब्धिरस्ति । ततो लिखितकुळकान् लेखान् दत्त्वा शिक्षयित्वा प्रेपितो वाग्ज(ग्ग)डदेशे । कृत सर्वोऽपि वाग्ज(ग)डीयलोक श्रीजिनव- ल्लभगणिं प्रति जातप्रतिरस्तेनं । श्रीजिनवल्लभगणिव्यारयाने सर्ने विचक्षणा जना उपविशति, विशेषतो ग्रामणा स्वस्ववियाम देहापोहार्थम् । अथ कदाचिदिय गाथा पएमाझगदोपशमनम् न्यायाने समागता य[था]- “धिनाईण गिहीण पास थाईण या वि दण । जस्त न मुज्झइ दिही अमूहदितिय गिति ॥१॥" १९९१ यो निासनिया पुनाना पिगमार, ताप्रति गरि प्रामा १ विगातीर दिगम पारपान पनि यस्य न मुनि रहिर सभानित ·२७ जस्य महानाग्रहस्तर्हि चित्रकूटे श्रापकैर्देवगृहद्वय कारितमस्ति, तत्र पूजार्थं स्वमण्डपि कादानात् पारुत्य[लक्षद्वय दापयत । " ततो राजा तुष्ट शाश्वत मा(मे) दान भवि- व्यतीति तथैव चकार । तथा श्रीजिनवल्लभगणेर्धार्मिकत्वेन सर्वत्र प्रसिद्धिर्जज्ञे । ततश्च श्रीनागपुरे श्रापकैर्देवगृह नेमिनाथविम्वं च भूतन कारितमस्ति । तेपामेप बभूवाभिप्रायो [य]दुत वय महाचारित्रिण श्रीजिनवल्ल- नागपुरे नेमिजिना- लयप्रतिष्ठा भगणिं गुरुत्वेनाभ्युपेत्य तस्य हस्तेनोभयो प्रतिष्ठा कारयिष्याम इति चिन्तयि[त्वा] सर्वसम्मतेन महताऽऽदरेण महता बहुमानेना- कारितो मगनान् श्रीजिनवल्लभगणि । तत पूज्ये शुभलग्ने देवगृह नेमिनाथ विम्बं च प्रतिष्ठितम् । तत्पद्महस्तप्रभागाल्लक्षपतयस्ते श्रानका जज्ञिरे । नेमिनाथपिम्ने रत्नमयानि मुकुट-तिलक-कुण्डलाङ्गद-श्रीवत्स-कण्ठमणिमालिकाद्याभरणानि कारया- ञ्चक्रिरे। मरुको विहार , तथा नरवरपुरीयश्रावकाणा तथाऽभिप्रायो [जा]तो वयमपि श्राजिनवल्लभगणि गुरुत्वेनाङ्गीकृत्य देवगृह-बिम्पयो प्रतिष्टा विधापयाम इति नरवरपुरे विधि- चैत्यप्रतिष्ठा पर्यालोच्य तपैन कारयामामु । उभयोरपि जिनगृहयो रात्रिवलिधारण- रात्रिस्त्रीप्रवेशन-रात्रिप्रतिष्ठाकारणवारणादिको मुक्तिसाधको विधिलिखित । ततो मरुकोट्टीयानकै श्रीजिनवल्लभगणिपाचनाचार्या निहारक्रमाय समाहूता विक्रमपुरम येन मरुकोट्टे विहृता । तत्र श्राद्धे श्रद्धापद्भिर्गु- व्याण्यानमाक्ति लिस्थानादियुक्ता दत्ता वसति , स्थितास्तस्याम् । श्रावकेरुक्तम्- भगवन् ! युष्मद्वदनारपिदाज्जिनाचनरसमास्वादयितुमिच्छाम । प्रभुमिरमाणि-'युक्तमतच्छ्रावकाणाम् , तर्युपदेशमाला कथयितुमारभ्यते) । तेरक्तम्- पूर्वमेव श्रुता। पूज्यैर्भणितम्-भूयोऽपि श्रूयताम् । भव्यदिने व्याग्यातुमारब्धोपदेशमाला। " सवच्छरमुसभजिणो उमासा पद्धमाणजिणचदो । इय विहरिया निरसणा जएज एउपमाणेण ॥ १ ॥" इत्येकस्या अपि गाथाया व्याख्याने पण्मामारधि कालो टनस्तापि धारकाणां नानासिद्धातोदाहरणामृतेन तृप्तिन जाता । भणितुमारख्या --श्रीमगर तस्तीर्थङ्करा एर वचनामृतेन श्रोत्रमुखमुत्पादयितु समर्या । सत्य ताकर प्रतिम्पा यय कथमन्ययेदशी अमृतस्रापिणी वाणी ईदृशी च ब्याग्यानलधिरिति भृश सतुष्टा देशनया श्रावका ।

·तम्-' देव ! न पण्डितपूरिता समस्या प्रतिभात्यनयो । राज्ञोक्तम्-अहो ! अस्ति कश्चिदुपायो येनानयोर्मनो रज्यते ।। केनापि विवेकिना पुरुषेणोक्तम्-देव ! चित्रकूटे श्वेतपटो जिनवल्लभगणि सर्वविद्यानिवानमाकर्ण्यते । राज्ञा तदैवोदय शीघ्रगति [स]पुरुष सलेख प्रेषितम् । लेखश्च साधुसाधारणनिमित्तम् । लिखित च [त]त्र--'भो साधा रणमाधो ! यथा त्वदीयगुरुभिर्मनोहरा पृरितेय समस्या शाघ्र समागच्छति तथा कार्यम् , नान्यथेति । एव स राजलेखस्तैरौष्ट्रिकै सन्ध्यासमये साधुसाधारणहस्ते प्रदत्त प्रतिक- मणायाम् । सावुसाधारणेन स नृपलेखो गुरो पुरो वाचित , अवगतस्तदर्थों गणिमित्रै । तत प्रतिक्रमणान तर झटिति पूरिता [सा] समस्या यथा- " रे रे नृपा 1 श्रीनरवर्मभूप--प्रसादनाय क्रियता नताहै । कण्ठे कुठार कमठे ठकारश्चके यदश्वोनखुराप्रघातै ॥ १ ॥" लेखयित्वा तदैव दत्ता साधुसाधारणहस्ते । तेनाप्यौष्ट्रिकपुरुपाणा हस्ते स्वकी- यविज्ञप्तिकालेखसहिता सा समस्या प्रहिता । तेऽपि लेख गृहीत्वा रात्रावेव शीघ्र धारा- पुर्यो सम्प्राप्ता । पठिता तयोर्वदुषो पुरत समस्या । रञ्जितमतीव [तया] तयोर्मन , भणित च ताभ्याम् अस्या सभायां नास्तीदृशो विद्वान् येनेय पूरिता, किं तन्य कश्चित्' इत्येव प्रशस तौ वस्त्रादिप्रदानेन सत्कृत्य तौ प्रेषया[ञ्चकाते नरेश्वरेण] [श्रीजिनवल्लभगणिरपि मगनानुद्यतविहारकारी परमब्रह्मचारी कतिपयदिन- चित्रकूटाचलदुर्गाद् निजहार धारायाम् ।] केनाप्युक्त राज्ञोऽने धाराया नरपर्मनृपात् देव ! समस्यापूरक श्वेतपटोऽत्रागतोऽस्ति । ततोऽतिशयित- विद्वत्तागुणाकृष्टहृदयेनोक्त नृपेण-'भो शीघ्रमाकारयत तमन'। आकारितो विनयपूर्वक राजपुरपै , समागतो भगनान् प्रणत सादर क्षिताश्वरेण । ततो लन्याशा देन योजितहस्तमुफुटेनामिदधे धराधरेन-'भो विद्वज्जनचूडामणे ! मम- नस्तुष्टये पारव्यलक्षत्रय प्रामत्रय या गृहाण ।' ततो भणित श्रीनिनवल्लभगणि- याचनाचार्य -महाराज ! प्रतिनां निषिद्धोऽर्यसङ्ग्रहोऽस्मदागमे विशेषत । तथा चाम "दोममपमूरनाउ पुरिमिरियज्जिय जई यत । अय यात अगत्य काम निस्य तर चरसि ॥१॥" [उपरेशमाटा गा.] इन्पादि। ओ यप गाय हम्रोनापि शाम । गजा पदयोग्य माह-मो महामा । रिशिगो! स्थापि समयदस्य मानापम्य या माणतरेण गम मागमाभिन स्पो पा रापा मनन ममशिपाय ! यापागा-" यपत्रा) मा समानम् 1 ·जस्य महानाग्रहस्तर्हि चित्रकूटे श्रापकैर्देवगृहद्वय कारितमस्ति, तत्र पूजार्थ स्वमण्डपि- कादानात् पारुत्य[लक्षद्वय दापयत । " ततो राजा तुष्ट शाश्वत मा(मे) दान भवि- व्यतीति तथैव चकार । तथा श्रीजिनवल्लभगणेर्धार्मिकचेन सर्वत्र प्रसिद्धिर्जज्ञे । ततश्च श्रीनागपुरे श्रापकैर्देवगृह नेमिनाथविम्यं च नूतन कारितमस्ति । तेषामेप बभूनामिप्रायो [य]दुत वय महाचारित्रिण श्राजिनवल्ल- नागपुरे नेमिजिना- लयप्रतिष्ठा भगणिं गुरुत्नेनाभ्युपेत्य तस्य हस्तेनोभयो प्रतिष्ठा कारयिष्याम इति चिन्तयित्वा] सर्वसम्मतेन महताऽऽदरेण महता बहुमानेना- कारितो भगवान् श्रीजिनवल्लभगणि । तत पूज्यै शुभलग्ने देवगृह नेमिनाथ बिम्ब च प्रतिष्ठितम् । तत्पमहस्तप्रभागालक्षपतयस्ते बानका जज्ञिरे । नेमिनाथबिम्बे रत्नमयानि मुकुट-तिलक-कुण्डलाङ्गद-श्रीवत्स-कण्ठमणिमालिकाद्याभरणानि कारया- ञ्चक्रिरे । तथा नरवरपुरीयश्रापकाणा तथाऽभिप्रायो [जातो वयमपि श्राजिनबल्लभगणि गुरुत्वेनामीकृत्य देवगृह-निम्नयो प्रतिष्ठा विधापयाम इति नरवरपुरे विधि- चैत्यप्रतिक्षा पर्यालोध्य तपैर कारयामासु । उभयोरपि जिनगृहयो रात्रिनलिधारण- रात्रिस्त्रीप्रवेशन-रात्रिप्रतिष्ठाकारणवारणादिकों मुक्तिसाधको विधिलिखित । ततो मरुकोट्टीयश्रापके श्रीजिनवल्लभगणिनाचनाचार्या विहारक्रमाय समाहूता विक्रमपुरमध्येन मरुकोट्टे विहृता । तत्र श्राद्ध श्रद्धापद्भिर्गु मरुको विहार, व्याख्यानाक्ति तिस्थानादियुक्ता दत्ता वसति , स्थिताम्तस्याम् । श्रानकैरक्तम्- भगवन् ! युष्मद्वदनारनिन्दाज्जिनपचनरसमास्वादायितुमिच्छाम । प्रभुभिरमाणि-'युक्तमेतरानमाणाम् , तर्युपदेशमाला कथयितुमारभ्यति'। तेरक्तम्- पूर्वमेव श्रुता। पूज्यैर्मणितम्-भूयोऽपि श्रूयताम् । भव्यदिने व्याख्यातुमारब्धोपदेशमाला। सवच्छरमुसभजिणो छमासा वद्धमाणजिणचदो । इय विहरिया निरसणा जएज एउरमाणेण ॥१॥" इत्येकस्या अपि गाथाया व्याख्याने पण्मासानवि कालो टनस्तगापि धारकाणां नानासिद्धान्तोदाहरणामृतेन तृप्तिर्न जाता । भणितुमारण्या-श्रीभगान्तस्तार्थङ्करा एपैर वचनामृतेन श्रोत्रमुखमुत्पादयितु सम; । सत्य तापकरप्रतिरूपा यय कथमन्ययेदृशा अमृतस्त्रारिणी वाणी ईदृशी च व्याश्यानलपिरिति मृश सतुष्टा देशनया श्रावका ।

·२८ प्रभव अ यदा कदाचिच्चैत्यगृहे व्याख्यान विधाय श्राद्धे सह वसतौ समागच्छन्त सति । एतस्मिन् प्रस्ताने पुरुष एकोऽश्वारूढ स्त्रीभिगीयमानो भाविकालज्ञानम् बहुपरिवार परिणयनाय गच्छन्नरलोकित । तत सविपाद श्री जिनवल्लभगणिना सनिग्नशिरोमणिना ज्ञानदिनाकरणोक्तम्-अहो ! पश्यत कीदृशा क्षणदृष्टनष्टता ससारस्य येनैता या स्त्रियो विकसितमदनकमला गायत्यो गच्छति, ता एव वक्ष स्थल ताडयन्त्यो महाऽऽकद कुर्वन्योऽनेनैर पथा व्याधुटिष्यते । गता वसतो स च परिणेता तत्र प्राप्त सन् नि श्रेण्या चटितुमारब्ध , आरोहतश्च स्खलित पाद पतितश्चासौ घरट्टोपरि । घरट्टकीलकेन च तस्योदर द्विधा जातम् , मृतश्च । ततस्ता स्त्रियस्तपाभूता आगच्छ त्यस्तेनैव मार्गेण दृष्टा श्राद्धसमुदायेन समस्तेनाहो! परिज्ञान सुगुरूणामिति गदितु प्रवृत्तश्च सर्व श्रावकलोक । एव श्रावफाणां धर्मपरिणा- ममुत्पाद्य पुनर्नागपुरे विहार चळु श्राजिनवल्लभगणयः । अत्रान्तरे श्रीदेवभद्राचार्या विहारक्रम कुर्माणा श्रीअणहिलपत्तने समायाता- अभयदेवसूरिपदे स्तत्रागतैश्चितितम्-' प्रसन्नचन्द्राचार्येण पर्यतसमये ममाने सूरिपदम् भाणित भवता जिनवल्लभगणिः श्रीअभयदेवमूरिपदे निवेश नीय । स च प्रस्तावोऽधुना वर्तते ।' तत श्रीनागपुरे श्रीजिनवल्लभगणेविस्तरेण लेख स्व प्रेषित -- त्वया शीघ्र समुदायेन सह चित्रकूटे विहर्तव्यम्, येन वयमागत्य चितितप्रयोजन कुर्म ' । तत समागताश्चित्रकूटे श्रीजिनवल्लभगणयः, तथा श्री- देवभद्राचार्या अपि सपरिवारा । पण्डितसोमचन्द्रोऽप्याकारित , पर नागन्तु शक्तोऽ भूत् । ततो महता विस्तरेण श्रीदेवभद्राचार्य श्राअभयदेवमूरिपदे श्राजिनवल्लभ- गणि. सस्थापित । अनेको मव्यलोक श्रीजिनवल्लभसूरीन् युगप्रधानश्रीमदभ- यदेवरिपादभक्तान् समाोक्य मोक्षमार्गे प्रवृत्त । देवभद्राचार्यादयस्तु पदस्थापन छत्या तर यमामान मन्यमाना श्रीअणहिलपाटकादिस्थानेषु विहार चकिरे । श्रीनिनवल्लभमरिमिस्त स्वायु प्रमाण गणित यात् पद्यर्षाप्यद्याप्यायुरस्ती- त्यागतम् । ततश्चितितमेता[यता] काठेन प्रभूतभन्योकप्रतियोध करिष्याम इत्येव मुन्थितानां तेषां पामासातीक्रमेऽकस्माद् देहम- [मन्य जात शात 'निमोद पाया पुनर्निपुण निम्पयन्ति, तापदलोरिष्ट नासा,तम्। पनमान' स्थाो पइ यायागानि, सा पसारदेश पुति भिन्य से महामत्ता सममान गा दचनियादुपता प्रनिया शरणा हितममा मान रतन जिनामा प्रम द्वारपास्य' enter स्वगवासा ·त्रितयमन शन] विधाय सप्तपष्ट्युत्तरैकादशश[त]सवत्सरे ११६७ कार्तिककृष्णद्वाद- स्या रजनीचरमयामे पञ्चपरमेष्ठिपरावर्तन कुर्वन्त श्रीजिनवल्लभसूरयो महात्मानश्च- तुर्थदेवलोक सम्प्राप्ता । परमद्यापि येपा भगवतामनदातचरितनिधीना श्रीमरुकोट्टसप्तवर्पप्रमितकृतनि- वासपरिशालितसमस्तागमाना समप्रगच्छादृतसूक्ष्मार्थसिद्धान्त- प्रथरचनादि विचारसारपडशीति-सार्धशतकारख्यकमम्रन्थ-*पिण्डवि- शुद्धि-"पीपर्धेविधि- प्रतिक्रमणसामाचारी-सड्डेपट्टक-*धर्मशिक्षा-"द्वादश- १ पडशीतेरपरनामागमिकत्रस्तुविचारमार इति दृश्यते, तच्चान सूक्ष्मार्थसिद्धान्तविचा- रसारविशेषणेन विशेषित सम्भाव्यते । एतच्च मावनगरस्ययाऽऽत्मानन्दसभया वृहद्गच्छीयहरि- भद्रसूरि-मलयगिरिविरचितवृत्तिद्वयसमन्वित प्राकाशि । एतदुपरि भाष्यद्वय प्रयते, मूलग्रन्थकार- जिनवम्भसरिशिष्यरामदेवगणिविरचित प्राकृतविवरण (जे भा सूची पृ ४६ ) यशोभद्रसूरि- रचिता वृत्तिश्योपलभ्यते । मेरुवाचककृत विवरण तथोद्धारावचूर्यादिकमप्यन्यत्र पठ्यते । २ सार्धशतक्म्यापरनाम सूक्ष्मार्थविचारसारेति पठ्यते । धनेश्वरसूरिरचितवृत्त्या सहित- मेतद् भावनगरस्थया जैनधर्मप्रसारकमभया प्रसिद्धिमापितम् । एतदुपरि भाष्य तथा वि स ११७० वर्षे मुनिचन्द्रसूरिविरचिता पूर्णिश्च ज्ञायते । चक्रेश्वरसूरि (३)-रामदवगणिविहित प्राकृतविवरण तथा च टिप्पनमपि श्रूयते । ३ वि स ११७६ वर्ष यशोदेवसूरिणैतम्य विवरण व्यधायि, वृहटिपनिका जैनग्रन्थावल्यादौ वि स ११८० वर्षे श्रीचन्द्रसूरिकृता सूचितैतदीया त्तिर्यशादवसूरिविवरणात् पृथग् न प्रतीयते । तया वि स १२९५ वर्षे उदयसिंहसूरिणा दीपिका तथा च तपागच्छीयसवेगदेवगणिना विक्रमीय. पोडशशताब्दीपूवार्धे वालावबोधो व्यरचि (पत्तनीयभा सूची द्रष्टव्या) एतदतिरिक्तावचूरि- पशिकाऽऽद्यप्यन्यत्र श्रूयते । विक्रमीयसप्तदशशता युत्तरार्धे प शुभविनयगणिसगृहीत श्रीविजयसेनसूरिप्रसादीकृते प्रश्नोत्तर रत्नाकरे उपाध्यायसोमविजयगणिकृतप्रनोत्तरे निम्नोनिखित पठ्यते- "पिण्डविशुद्धिविधाता जिनवल्लभमणि खरतरोऽन्यो वा' इति प्रश्न । अनो तरम्-जिनवल्लभगणे सरतरगच्छसम्बन्धित्व न मम्भाव्यते, यतस्तत्कृते पौषधीवधिप करणे श्राद्धाना पौषधमध्ये जेमनाक्षरदशनात् कल्याणकस्तोत्रे च श्रीवीरस्य पञ्चकल्याणक- प्रतिपादनाच तस्य सामाचारी मिना खरतराणा च मिनेति ॥ -प्रश्नोत्तररत्नाक्रे सेनप्रश्ने (दे ला प्रकाशिते प ४) किन्त्वेतत् मुदीर्घदृष्ट्या चिन्तने न समीचीन प्रतिभाति । ४ एतदाधारण निर्मितमेक सक्षिप्तमपि पौपधविधानमुपलभ्यते-- "गुरुजिणवल्लहविरइयपोसहविहिपयरणाउ सखेवा । दसियमेय विहाण विसेस उ पुण तओ नय ॥'-~पत्तनीयमा० सूची। तया वि स १६१७ वर्षे जिनचन्द्रसूरिणाऽस्य अत्तिव्यरचीति जैनग्रन्यावल्यादौ सूचितम् । ५ जिनपतिसूरिविरचितबृतिममन्वितोऽय 'पावक नठालाल दर मुख' इयनन प्रशशित । वि स २०३३ वर्षे लक्ष्मीसनेन विरविताऽम्य ल्युत्तिरसुचि जैनग्रन्यावल्याम् । हपराजोपा ध्यायविहिताऽम्य रघुवृत्ति , वि स १६१९ वर्षे साधुकीर्तिगरिचिताऽवचूरियोपलभ्यते । ६ एतदुपरि सकरपन्द्रकता वृत्तिजनप्रन्यावल्या समसुचि । * एताइञ्चिताहिता मन्या यावरणासमयावधि मुश्णादिद्वारा प्रसिद्धा । ४ ·३ . . कुलकरूपप्रकरण-प्रश्नोत्तरशतर्क-शृङ्गारशतक- नानाप्रकारविचित्रचित्रका- व्यतार-शतसङ्ख्यस्तुतिस्तोत्रादिरूपकीर्तिपताका सकल महीमण्डल मण्डपन्ती, विद्वज्जनमनांसि प्रमोदयति ।।" चारित्रसिंहगणिना सुमतिगणिनिनिर्मितगणधरसार्धशतकवृहद्भुत्तरेव , प्रोद्भुते गणधरसार्धशतका तर्गतप्रकरणे पूर्वोक्तमेव चरित प्रतिपादितम् । श्रीजिनदत्तसू- रीयगणधरसार्धशतकस्य सुमतिगणायविवरणमुपजाव्य जिनेश्वरसूरिशिष्येण वाचक सर्पराजगणिना विरचिताया सक्षिप्तवृत्तापप्युपरि प्रदर्शितमेवेतिवृत्तमुपलभ्यते । वि स १६२९ वर्षे धर्ममागरोपाध्यायेन विरचिते स्वोपनवृत्तिसमविते प्रवचनपरी- क्षापरनान्नि कुपक्षकोशिकसहस्रकिरणे पूर्वप्रदर्शितमेव चरितमवतारित विवादपूर्वमवमत नालोक्यते । संक्षिप्तरूप प्रायोऽयत्र क्षमाकन्याणादिरचितखरतरगच्छपट्टावल्यादावपि दृश्यते । जिनालभसूरे पट्टधर प्रस्तुतकाव्यत्रयोकर्तार जिनदत्तसूरि निहायान्ये के के शिष्या समासन् ? तद्विपये विशेषतो न व्यज्ञायि, नगर सत्तरि शिप्या (सप्तति) टिप्पन-जिनवल्लभायवस्तुनिचारसारप्राकृतनिवरणकर्तृ रामदेवगणेस्तु परिचयो भपति जेसलमेरमा० सूची(पृ ४०, ४६, अप्रसिद्ध० पृ.३४) मिलोकनेन । अपरर्गनाममालाकारो जिनभद्रसरिरपि च तत्माते निज जिनवल्लम- जिनदत्तसूरिसेविच जिनप्रिय( वल्लभ )-विनेयत्न चामिज्ञापयति स्म । । को सि १२९३ वर्ष जिनपारगणिना प्रणीताऽस्य वितिरुपरि प्राशि । २ वि स १४८३ वर्षे तपागच्छनायकलोममुन्दरपरिशि येण लेसित सटीकमेतदुपलभ्यते। अवस्मिहित त्वेतद् म्हसाणास्ययशोविजयजेनपाठशालया प्रसिद्धि प्रापितम् । वि १६४:- वर्षे पाटकपुरयमागरेण विरचित दृतियापलभ्यते । इजिनाममरिविरचित उडासिकम यादि लपजिनशतिस्तोत्र वि स ,१३२१ पतिमुनिरचितया विमीयगातदशराताम्यतरार्धे च गुणविनयगणिगदितया मृत्योपैनमुपलभ्यते । जिनसभमूरिविरचित मागरितारणादि योरजिनस्ताव नि स १४४७ (१) वर्षे जयमागर সলিমপাণিনি দিনের মায়ণ। जिन भरिचितं दुरिपरयगमार' इत्यादि पीरस्तान यि Jes (1) वर्ष सरमा गनिनिर्मित निगमान सूर्यपुर(गरता यजिनदत्त दानमाागरराम्यया प्रकायापक जिनमगरिन । नाभय-मा-मि-पान पीरजिनपरिमपात ratी १५.९६ सामान नियरिया गम य गायत। शामिन पगिरिना-जिनपिगि-बारहत्यागास्नानादिस्तोत्रा- पपमा समता पनाविपरनामा जिन दिमाग ra (पनौना• गुमा भाग मिनाममा अपमापिमा पनि नितीन पुलाला मायालयानयो। 1 34 ·प्रशसका - जिनवल्लमसूरिस तानीयै प्रभूतैद्विद्भिर्मन्यकारैर्ग्रन्थप्रारम्भप्रान्ते जिनचै- स्यादिप्रतिष्ठालेखप्रारम्भप्रातादौ निजपूर्वजपरिचायकप्रशस्तिप्रदर्शने च प्रस्तुतोऽय सृरिभूरिप्रशसापूर्वमस्मारि । तत उद्धृत्यात्र किश्चित् प्रदर्श्यते तथाहि- नि स १२९६ वर्षे चित्रकूटवास्तव्य सा सल्हाकेन लेखिताया पुस्तिकायाम्- " चारित्रिचूडामणिश्रीजिनवल्लभमूरिस तानीयश्रीजिनेश्वरसृरिपदपकजमधु- करेण" इत्यादि । -जे० भा० सूची ( पृ २६ ) 'वि स १३०७ वर्षे पूर्णकलशगणि "तस्मिन् सोऽभयदेवसूरिरभवत् क्तृप्ताङ्गवृत्तिस्तत* सविनो जिनवल्लभो युगनरो विद्यालिताराऽम्बरम् ।" -प्राकृतद्वयाश्रयवृत्तौ( प्रश० श्लो० २) वि स १३१२ वर्षेऽभयतिलकगणि - "*तच्छिायो जिनवल्लभो गुरुरभाचारित्रवैचि(पावित्र्यत सारोद्धारसमुच्चयो नु निखिलश्रीतार्थसार्थस्य य । सिद्धाकर्पणमन्त्रको न्वखिल्सद्विद्याभिरालिङ्गनात् कीर्त्या सर्वगया प्रसाधितनभोयानाग्र्यचिद्यो ध्रुवम् ॥ -स घ्याश्रयवृत्तो ( प्रश० श्लो० ४) 'जज्ञे *तदीयपदवीनलिनीमराल स्वेभ्यश्चरित्ररमया जिनवल्लभारय ।' -न्यायालङ्कारप्राते (जेसलमेरभा० सूची पृ ४८) 'वि स १३१२ वर्षे चन्दतिलकोपा याय 1 समर्थिता विक्रमरापवर्षे हयान्तरिक्ष-ज्वलनेन्दुसङ्ग्ये । पुष्याशस्यामरफाल्गुनकादशीतियौ घ्याश्रयवृत्तिरेषा ॥ --प्राकृतद्याश्रयत्ति (प्रश० ० १४) २ अय्ये द्वादशभित्रयोदशशते श्रीविक्रमा द हो(वि)य श्रीप्रहलादनपत्तन गुभदिन दीपात्सवऽपर्यंत । -~~स द्याश्रयत्ति (प्रश• लो० १३) ३ श्रीमद्वीसलदेवगूर्जरघराधारोऽधिपे भूभुजा पृथ्वी पारयति प्रतापतपने श्रीस्तम्मतीर्थ पुरे । चक्षु-शीतकर-त्रयोदशमित सवत्सरे वैश्मे काव्य भव्यतम ममर्थितमिद दापात्सव यासरे। -अभयकुमारचरितम् (प्रा० श्लो.४७) " ·. "श्रीजिनवल्लभसूरिस्तपट्टेऽभूद् विमुक्तमहमूरि । भन्यजनबोधकारी कल्मपहारी सदोद्यतविहारी ॥ तर्क-ज्योतिरलङ्कृतीनिज-परानेकागमॉट क्षण यो वेत्ति स्म सुनिश्चित सुविहितश्चारित्र(त्रि)चूडामणि । नानावाग्गडमुख्यकान् जनपदान् श्रावित्रकूटस्थिता चामुण्डामपि देवतां गुणनिधिर्यो बोधयामासिवान् ॥" ----अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १०-११) "वि स १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणि- " विद्वत्ताऽतिशयाई-सयमरमात्रैमातुर सर्वतो- वक्त्रो यस्य यश कुमार उदित श्रीतारकाधीश्वरम् । चित्र न्यत्कृतांत्रिलोकमपि च प्रासाधयल्लीलया तीर्थ श्राजिनवल्लभो गणपति शास्ति स्म सोऽय तत ॥" -जिनेश्वरसूरीयश्रावकधर्मवृत्तौ (प्रश० श्लो..) *वि स १३२० वर्षे प्रबोधचन्द्रगणि "विद्या मा मरताकुला जननि ! वाग्देवि ! त्वमाश्सासयै- ता धातस्त्वमिमा प्रबोधय गिर ब्रह्मन् ! स्वय मा मुह । आसीनोऽभयदेवसूरिमुनिराट-पट्टे जगदल्लम सूरि श्राजिनवल्लभ' स्व(मु)रसत सिद्ध तवैवेप्सितम् ।" -सदेहदोलापलिबृहद्वृत्तौ (प्रश० श्लो०५) १ श्रीवीजापुरवामुपूश्यभवने हेम रादण्डो पटो पारोप्यप घोरचेत्यमसिधत् धीमीमप"या पुरि। तस्मिन् वैकमात्सरे मुनि-शशि-प्रेतेन्दुमाने चतु- देश्यो मापमुदीह चाचिगनृपे जागलियों विमौ । पीराइन-विधिवेत्यमाहनाजनापी पतिति- धे भगदड-मासी हेमा महिष्ठेमहे । थीमतसरिजिनपरा युगारा प्रस्तुरस्मिन् सो टोतिरेवियाऽपि गमगर पनिगरम् ॥ - प.(ST• श्रो०१६-१७) सिम्मा प(म्)र-कर-मि-रुपमा मा अपमा। सम्मा पागदननगरऽगौ मा म -.दा.

·- 'वि स १३२२ वर्षे धर्मतिलकमुनि " इह हि किलैकदा वर्णनातिक्रान्तानुपममागधेया सुगृहीतनामधेया सकल- लोकसलाध्यमहाय॑विमलगुणमणिश्रेणय सविनमुनिजनवातचूडामणय स्वप्रज्ञाऽतिशय- विशेषविनिर्जितामरसूरय श्रीजिनवलभसूरयः श्रीअजित-शान्त्यो स्तवन चतुर्विध- श्रीश्रमणसङ्घ श्रेयस्कर सप्तदशवृत्तप्रमाण विशेपत पाक्षिकादिपर्वणि पाठ्य चिकीर्षव" -जिनवल्लमीयाजितशान्तिस्तयवृत्तिप्रारम्भे । वि स १३२६ (१) वर्षीये सङ्घपुरजिनालयाशिलालेखे- "अपमलगुणग्रामोऽमुष्मादमीतजिनागम प्रवचनधुराधौरेयोऽभूद् गुरुर्जिनवल्लभः । सकलविलसद्विद्यावटीफलावलिविनर्म प्रकरणगणो यस्यास्येन्दो सुधा विभृतेतराम् ॥ १०१ ॥ सम्यक्त्ववोधचरणैस्त्रिजगजनौवचेतोहरगुणे परिरब्धगात्र । य वीक्ष्य निस्पृहशिखामणिमार्यलोक सस्मार सप्रमदमार्यमहागिरीणा ॥१०॥" -वीजापुरवृत्तान्ते (पृ. ४) "वि स १३२८ वर्षे प्रबोधमूर्तिगणि ( जिनप्रबोधसूरि )- 'चान्द्रे कुलेऽजनि गुरुर्जिनवल्लभाख्यो- ऽर्हच्छासनप्रथयिताऽद्भुतकृच्चरित्र ।'-कातन्त्रदुर्गपदप्रबोधे वि स १२७८-१३३१ (१) वर्षे जगडुकवि 'धनु सु जिणवल्लहु वक्खाणि नाण-रयणकेरी छइ खाणि । वहतालीस सुद्ध पिंडु विहरेइ त्रिविधु मदिरु जगि प्रगट करेइ ॥' --सम्यक्त्वमाईचउपई (प्रा गू का सग्रह पृ ८१, गा ४१) वि स १३३५ (१) वर्षे प्रमानन्दाचार्य "*तस्मान्मुनी दुर्जिनवल्लभोऽथ तथा प्रथामाप निजैर्गुणीधै । विपश्चिता सयमिना गणे च (च वर्गे) धुरीणता तस्य यथाऽधुनाऽपि ॥" -रूपमपञ्चाशिकावृत्ती, वीतरागस्तोत्रविवरणेऽपि । नपन-कर-शिस्तीन्दुमित विक्रमवर्षे तपस्यसितषष्ठ्याम् । धृत्ति समर्थिताभ्या मान व सविंशतित्रिशती ।।- प्रान्वे । २ विक्रमनृपवर्षेऽष्टाविंशत्यधिक प्रयोदशशते। सम्पूर्ण गुच्या प्रतिपदि राधेऽश्विन्या गुरौ वारे।। -जैसलमेरभा• सूची ( १५, अप्र• ५७) - ·9 " । । । H । "वि स १४११ वर्षे तरुणप्रभसूर -- * तदीयपादद्वयपद्मसेवामधुव्रत श्रीजिनवल्लभोऽभूत् । यदगरङ्गे व्रतनर्तकेन किं नृत्यता कार्तिधन न लेभे ॥ , -श्रावकप्रतिक्रमणसूत्रविवरणे (प्रश० श्लो०३) १ वि स १४१३ वर्षे भुपनहितोपाध्याय - । 'जिनवल्लभ शागनावल्लभो प्रिय यद्रीयगुणगौरव श्रुतिपुटेन सौ(सु)धोपम निपीय. शिरसोधुनापि कुरुते न कस्ताडव, ॥ २० ॥" -जैनलेखसङ्कहे (पू० नाहरसगृहीते ख० १, पृ० ६.) "वि स १४२२ वर्षे सङ्घतिलकाचार्य "तापट्टपूर्वाचलचूलिकाया भास्वानिव श्रीजिनवल्लभाख्य । सचक्रसम्बोधनसावधानबुद्धि प्रसिद्धो गुरुमुख्य आसीत् ॥" -सम्यक्त्वसप्ततिवृत्तौ ( प्रश० श्लो० ३) wire नि.स.१४२९ (१) वर्षे सोमतिलकसूरि- "सविग्नचूडामणयो न केपा स्युर्वल्लभा श्रीजिनवल्लभास्ते । मूर्ताऽपि यद्गार्भनिनाममूर्तमात्मानमुत्तुङ्गगुणै ससञ्ज ॥" -शालोपदेशमालावृत्तौ शीलतरङ्गिण्याम् ( प्रश० श्लो० ३) "नि स १४२९ वर्षे देवेद्रसूरि - " *तदनु जिनवल्लभारय प्रायात समयकनककपपट्ट । यत्प्रतिनोधनपटहोऽधुनाऽपि दमन्यते जगति ॥" -प्रश्नोत्तररत्नमालावृत्ती (प्रश० श्लो. ५) शशि-शशि-देन्दु मत संवति सति पत्तने महानगरे । दीपोत्सवे च रिलेम मुगमा दिनकृत्यवितिरि(म)यम् ।। या प्र सू वि (प्रश• लो.) २ नपन-पर्व-पपोनिधि-भूमिव प्रजति विक्रमभूमनेरपि । बॉलपटदिने सुचिमामगे महीमधोरदयमय गुधी -३० हे. १० (पृ.१२) मम्मरिएन्यवरम्य सोमतिरसपायाजस्याना धौदपेन्द्रमुनीपरम्प यमगा सम्यम्यसरमप्तते । श्रीमदमागरे दि-नपनाम्भोधि क्षपारने घासारस्यतपत्तने मितिापागा तिता -...1 र तम्यनुरुन देपेन्टार निममद-युग्म-पपोराशि-गयारमायो । मुनोत्तरनमागय पनि मुदा । लिगादे पामुनिमामि । -१ (57• I.10-16) -- ·- 'वि स १४६८ वर्षे बर्धमानसरि - " श्राद्धप्रबोधप्रवणस्तप जिनवल्लभः । सूरिलभता भेजे त्रिदाना नृणामपि ॥" -आचारदिनकरे (प्रश० श्लो०१४) प्रायो- विक्रमीयपञ्चदशशतके चित्रिता जेसलमेरुदुर्गीयजैनभाण्डागारादै- ताडपत्रात्मकपुस्तिकाया काष्ठपट्टिकाया जिनपल्लमसूरि-प्रतिकृतिरप्युपलभ्यते r वि स १४९,७ वर्षे प्रतिष्ठित सम्भवजिनालयप्रशस्तिशिलालेखे- " तत क्रमेण श्रीजिनचढ़सूरि-नवागावृत्तिकार-श्रीस्तमनपार्श्वनाथप्रकटीकारश्रीअभय- देवसूरि-श्रीपिंडविशुद्धयादिप्रकरणकारश्रीजिनवल्लभमरि-" इत्यादि - -जेसलमेरमा० सूची ( परि०.६७,७१) वि स १५०३ वर्षे जिनकल्लभीयभागारिवारणादिस्तोत्रवृत्तिकारो जयसागरगणि- " श्रीवीरशासनाम्भोधिसमुल्लासनशीतगो । सूरेरमयदेवस्य नपाङ्गीकृत्तिवेधस ॥ पट्टालङ्कारसारश्री सूरि श्रीजिनवल्लभः।" ---जे० भा० सूची (पृ ५७) वि स १५०४ वर्प महेश्वरकरि "एतत्कुले श्रीजिनवल्लभाख्यो गुरुस्तत श्रीजिनदत्तारै । सुपर्नसूरिस्तदनुक्रमेण वभून वो बहलैस्तपोभि ॥" मन्त्रिमण्टनवशवर्णने काव्यमनोहरे ( स० ७, श्लो० ३५) 'बि स १५१९ वर्षे जिनपल्लभसूरिरचितनामेय-शाति-नेमि-पार्श-वीर जिनस्तोत्रचरितपञ्चकवृत्तिकार साधुसोमगणि- "जिनवल्लभसूरीन्द्रसूक्तिमौक्तिकपतय ।दर्शितार्था सुदृष्टीना सुखग्राह्या भवन्विति॥" -चरित्रपञ्चकवृत्तिप्राते (श्लो०६) *वि स १९४४ वर्षे कमलसयमोपाध्याय - विचारववाड्मयवारधाता गुरुगरीयान् जिनवल्लभोऽभूत् । सूत्रोक्तमार्गाचरणोपदेशप्रावीण्यपान नहि यादृशोऽन्यः ।।" --उत्तराध्ययनवृत्तौ संवार्थसिद्धों (प्रश० श्लो० ४) - १ पुरे नन्दवनास्ये व श्रीजालन्धरभूषणे । भनन्तपालभूपस्य राज्ये क्ल्पटमोपमे ॥ श्रीमविक्रमभूपालादष्टपण्मनुसयके । वर्ष कार्तिकराचार्या ग्रन्योऽय पूर्तिमाययौ ॥-c २ अस्य सक्षिप्तपरिचयो जे. भा. सूची (अप्रसिद्ध ०५४) दर्शनेन भविष्यति । ३ जेसलमेरभा० सूची (प्रस्ता० पृ० १३, ४ ), पतनभा• सूची। ४ जेसलमेरभा० सूची (प्रस्ता० पृ. १२, ४-५) ·. - "वि स १४११ वर्षे तरुणप्रभसार- "* तदीयपादद्वमपद्मसेनामधुव्रत श्रीजिनवल्लभोऽभूत् । - 3 - यदगर) व्रतनर्तकेन किं नृत्यता कार्तिधन न लेभे ॥ -श्रावकप्रतिक्रमणसूत्रविवरणे (प्रश० श्लो० ३) १० वि स १४१२ वर्षे भुनहितोपा याय जिनवल्लभ शागनावल्लभो प्रिय यद्वीयगुणगौरव श्रुतिपुटेन सौ(सु)योपम निपीय. शिरसोधुनापि कुरुते न कस्ताडव । ॥ २०॥" -जैनलेखसनहे'( पू० नाहरसगृहीते ख० १, पृ० १०) "वि स १४२२ वर्षे सङ्घतिलकाचार्य "*तत्पपूर्वाचल्चूलिकार्या भास्वानिव श्रीजिनवल्लभाख्य । सचक्रसम्बोधनसामधानबुद्धि प्रसिद्धो गुरुमुख्य आसीत् ॥" --सम्यक्त्वसप्ततिवृत्तौ ( प्रश० श्लो० ३) ore निस. १४२९ (१) वर्षे सोमतिलकसूरि- " सविनचूडामणयो न केषां स्युलभा श्राजिनवल्लभास्ते । मूर्ताऽपि यद्गीर्मविनाममूर्तमात्मानमुत्तुङ्गगुणै ससज्ज ॥" -शीलोपदेशमालावृत्तौ शीलतरङ्गिण्याम् ( प्रश० श्लो० ३) "वि स १४२९ वर्षे देवेद्रसूरि- ""तदनु जिनवल्लभारय प्रख्यात समयकनककपपट्ट । यत्प्रतिनोधनपटहोऽधुनाऽपि दघन्यते जगति ॥ -प्रश्नोत्तररत्नमालावृत्ती ( प्रश० श्लो० ५) नाशि-शशि-घेदेन्दु मत सवति मति पत्तने महानगरे । दीपोत्सवे व लिलेन मुगमा दिनहत्यवितिरि(म)यम् ।। -या प्र. सू. वि (प्रश• लो.) २ नपन-च-पयोनिधि-भूमिठ प्रगति विक्मभूभनेसि । बहुमपठादिने भूचिमासगे महीमवीरवमय गुपी 1-० ले• गु• (. १२) भस्मरिष्याम्य सोमतिलकापायातुमस्याधुना धोदयेन्द्रमुनीभरम्य यषमा मम्पस्यसामप्तते । मदिमागरे दि-ननाम्भोधि क्षपारम्प्रमे पासारस्यतपतने सिविता दारगर पति-रा...। ४ तम्मनु न देपेन्टर विमान । मन्द-युग्म-मोराशि-गामासो मनोतरररनमागमा विश्व मुसापरणारे भामुनिमामातम । (1.8-10-16) -- ·"सोऽभूदमयदेवाख्य , सूरि श्रीजिनवल्लभः । ज्ञान-दर्शन-चारित्रपात्र भेजे ततो भृशम् ॥ येन चण्डाऽपि चामुण्डा दर्शन प्रापिता गुणै । कर्ता पिण्डविशुद्धयादिशास्त्राणा तत्त्वशालिनाम् ॥" -सम्बोधसप्ततिवृत्तौ ( प्रश० लो० ७-८) 'वि स १६५४ वर्षे ज्ञानविमलोपाध्याय “तत्पट्टे च विरेजु कर्मग्रन्थादिशास्त्रकर्तार । वैराग्यैकनिधाना श्रीमज्जिनवल्लभाचार्या ॥" --शब्दभेदप्रकागटीकायाम् । इत्याद्यवदातापलोकनेन पस्तुतापभ्रशकाव्यत्रयीप्रदर्शितविधिपथप्रचारयितुरेतत्काव्य- त्रयीकर्तजिनदत्तरिपूज्यस्य जिनपल्लभसूरे सम्यक् परिचयो भविष्यतीति विस्तारभयाद् विरम्यते। जिनदत्तसूरि। सुप्रसिद्धिमधिगतस्य परमपितामह(वडा दादा )प्ररयया श्वेताम्बरजैनानुयायि भिर्विशेषत खरतरगच्छीयै प्रभूतपुरदिषु भक्तिप्राग्भारेणेदानीमपि स्तूप-प्रतिमा- -प्रतिकृति-पादुकाप्रभृतिप्रतिष्ठापनपूर्व प्रपूज्यमानस्य चतुरचित्तचमत्कृतकारिचारचरितस्य प्रस्तुतापभ्रशकाव्यत्रयीप्रणेतार्जिनदत्तसूरे परिचय साम्प्रत साम्प्रत इति स एव प्रस्तूयते। प्रस्तुतसूरिणा स्वगुर्गादे स्वायविद्वत्ताऽऽदेश्च प्रकटाप्रकटरूप परिचय स्वयमपि समकारि स्वकीयकृतिसन्दर्भपु । यमध्यादेपा काव्यमयी वत्र प्रत्यक्षा तथा च तत्कृतिरूप गणधरसार्धशतक गुरुपारतन्त्र्य नाम अन्यद्वयमप्यन्न परिशिष्टप्रदर्शित- मुपयुक्त प्रेक्ष्यते। प्रहश्यतेऽद्यापि प्रस्तुतस्य सूरेनिशीथचूर्खादि पुस्तक प्रतिकृत्योपरत्रप्रमुस च जेसलमेरुदुर्गादो । किश्चैतत्सूरिशिष्येण जिनरक्षितसाधुना नि स ११७० वर्षे १ श्रीमद्विकमनगरे राजन्ट्रीगजसिंहनुपराज्य । मोकामवाक्प्रमोदसूर्योदय सम्यर ॥ चतुराननवदनेन्द्रिय-रस-वसुधासमित स्म । नामद्विक्रमपतो निरान्तsतार कृतार्य । -P P०, १२८ २ जेसलमेरुमा० सूची ( २३, ३, अप्रसिद्ध पृ ५०) विलारनाया ।

·- । -- - *वि स १९५३ वर्षे पद्ममन्दिरगाण - "प्राप्तोपसम्पद्विभवस्तदन्ते द्विधाऽपि सूरिजिनवल्लभोऽभूत् । जग्रन्थ यो ग्रन्थमनर्थसार्थप्रमाथिन तीव्रक्रियाकठोर ॥" -ऋषिमण्डलवृत्तौ (प्रश० श्लो. ७) नि स १६१९ वर्षे साधुकीर्तिगणिना जिनवल्लमीयसङ्घपट्टकस्यापर्चुरिय॑धायि। वि स १६४० वर्षे पाठकपुण्यसागर "स जयताजगतीजनवल्लभ परहितैकपरो जिनवल्लभः । चतुरचेतसि यस्य चमत्कृति रचयतीह चिर रुचिर वच ॥" -जिनवलुभीयप्रश्नोत्तरपष्टिशतककाव्यस्य लघुवृत्तौ । "वि स १६४६ वर्षे समयसुदरगणि "कृत्वा समीपेऽभयदेवरि येनोपसम्पदग्रहण प्रमोदात् । le पपो रहस्यामृतमागमानो सूरिस्तत श्रीजिनवल्लभोऽभूत् ॥" -~-अष्टलक्षार्थी ( प्रश० श्लो० ११) स १६५१ वर्षे पाठकगुणविनय - . D १ एनां जेसलमेरुनानि नगरे प्रारब्धवानश्विनी- कोहे वाग्गुरुपद्ममन्दिरगणि पूर्णीचकारानु च । वर्षे पहि-शराशुगोडपमिते पेशाखशुक्लायो- दश्या गुस्करोद्भवे गुमतमे योगेऽल्पधीशेखर ॥ -म ५ २ सच्चिन्येण मुविहिता मुगमय साधुकीर्तिगणिनाऽपि । एकोनविंशममधिषोडशसंवत्सरे प्रवरे ॥ मापस्य उपक्षे पथम्यां प्रवरयोगपूर्णायाम् । विपु प्रपठयमाना समम्तमुखायिनी मातु ॥ --Tg• भवति । १ समर्पिता विक्रमसापुरेऽसौ पतिर्षियत्-पाधि-रसेन्दु १६४ वर्षे । गुरी ममतमहोदयां पीजैनचन्द्राभिषाप्तरिराज्य ||--नो. पति ४ धारिश्मनगरात् समय रस-जलधि-राग-सोमि] मते । अमलामपुरस्मिन् सिरिय पूर्णता नीता र ५ धाजिनचन्द्रगुग शाम पननम् । रग्वे रिमपिनि गा पृति विभEn सापपरगुणपिनप भजपसोमानिये । मापतीपराशि-भर-कापेगु १५ मि.--...

·" संच्छिष्यो जिनदत्तसूरिरभवच्चारित्रिणामग्रणी- र्यो मध्येसमय विधि च विषय सत्पारतत्र्य तपा । एता सिद्धपदत्रयीं त्रिपथगा लब्ध्वा यथा मातृका व्याशिष्टाहितलक्षण कृतमुखो विश्व यथा शाब्दिक ॥ लोला दोलाधिरोहात् कननशिखरिण कन्दरोत्सङ्गङ्ग- क्षोणीमक्षुणशोभावधिमविशयिता पूर्णहृन्नेत्र-कर्णा । जीयातून् श्रोत्रवृत्तेनिशमनमनसामन्तरङ्ग न मात शके गानच्छलेन त्रिदिवयुवतयो यद्गुणानुगिरन्ति ॥" -पञ्चलिङ्गीविवरणप्रान्ते (श्लो०९-१०) "जज्ञे श्रीजिनदत्तयत्यधिपति शिष्यस्ततस्तस्य य सिद्धाताद् विधि-पारतन्त्र्य-विपयाभिख्यामभिरयान्वित । आसाद्य त्रिपदी विधुर्वलिमिन व्यध्व वृप नसन चिच्छेद प्रतिपथिन सुमनसा व्यक्तक्रमप्रक्रम ॥ लावण्यावसपो यथा पतिरपा नो पर्वतक्षोभित शृङ्गीन युसदा सुवर्णसुभगो नौच्चै सुरागाश्रय । य कल्पद्रुरिव द्रुतार्पितफलो नोद्यत्सदापल्लन साम्य यस्य तथापि शस्ययशसस्तै कुर्वते वालिशा ॥" -सवपट्टकपिवृतिप्राते। वि स १२८५ वर्षे पूर्णमद्रगणि भास्वास्तत समुदगाज्जिनदत्तसरि- भव्यारपिदचयनोवविधानदक्ष । गान रपुरति विधिमार्गनिकासनैक- तानास्तमोनिदलनप्ररणा यदीया || -धन्य शालिभद्रचरित्रे ( जे मां सूची पृ २) नि स १२९३ वर्षे जिनपालगणि जिनदत्त इति श्रीमान् सूरिस्तत्पदभूपण । जज्ञे स ज्ञानमाणिक्यरोहणो विनिपोपण ॥" द्वादशमुलकविवरणमाते । १ तच्छ देनात्राग्रेऽपि च पूर्वोक्तनिनाभमूरे परामरा ।

·धारानगर्या लिखितानि, ब्रह्मचन्द्रगणिना च वि स ११७१ वर्षे पत्तने जयसिंह- देवराज्ये लिखितानि कपिपल्हप्रणीतानि पट्टारली( जिनदत्तसूरिस्तुति )पद्यानि त्वत्र परिशिष्ट( ४ )प्राते परिनिदर्शितानि पाठकै प्रत्यक्षाकरिष्यते । श्रीमतश्चास्य सूरे शिष्येण स्थिरच द्रगणिना वि स १२०७ वर्षेऽजयमेरौ दुर्गे पल्लीभङ्गे पञ्चाशकवृत्तेस्त्रुटितपुस्तक गृहीत्या गत स्वय लिखितमासीत् , तदपि विद्यते जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारे । अपवर्गनाममालाकारो जिनप्रियनिनेयो जिनभद्रसूरिर्जिनवल्लम-जिनदत्तसूरि- सेनकत्व निज न्यदर्शयत् । पूर्वपरिचायितजिनवल्लभसूरे पट्टप्रतिष्ठितेनानेन जिनदत्तसूरिणा निजपट्ट- चरपदवी जिनचन्द्रसूरये स्वय व्यतारीत्यादीतिवृत्तोऽप्युपलभ्यते । यस्य विनेयेन जिनमत- (2 पति )यतिना वि स १२१५ वर्षे पिलिखिता राक्षसकाव्यटीकाऽऽदिपुस्तिका जेसलमेरुदुर्गमाण्डागारे दृश्यते । सूरिवर्यस्यास्य शिष्य-प्रशिष्यपरम्पराप्रोद्भुतै प्रभूतै पण्डितप्रकाण्डै प्रणीतेषु प्रचुरपुस्तक-प्रतिमा-प्रासाद-प्रशस्तिप्रभृतिषु प्रादुष्कृत प्रविततमेतदाय प्रोज्ज्वल सुयश परिपठ्यते । प्रेक्षानता प्रीतये तत प्रोद्धृत्यान्न किञ्चित् प्रदर्यते । तथाहि- वि स १२२३-७७ वर्षेषु सूरिपदे विद्यमानो जिनदत्तसूरिपट्टधरजिन- चन्द्रसूरिशिष्यो जिनपतिसूरि- 11 भी सूची (६)। २ भा सूची ( ४५), ३" पूज्यनीजिनपरमप्रभुपदाध्याराहरोहदयश - सरिम जिनदत्तदत्तपदवीराजीविनीमास्वत । शिन्य धीनिनचन्द्रगरिसुगुराविद्यासरम्यानिति प्यम्यध्वमविधियंपाजिाति सूरि प्रयापोदयम्॥" -जिननिसरि (ज मां गूगो.) "मात्य धाजिनदत्तरिभि दीना शिक्षा दामा निसादास्यापिता । वामसिनरवरिषगुग्याम्पिमा मनम्नान गौ माता॥ -पून (मो सभी 2 ) thi (IFE.५९)मा me- ·"तच्छिष्यो जिनदत्तसूरिरभरचारित्रिणाभग्रणी- यो मध्येसमय निविं च पिपय सत्पारतन्त्र्य तपा। एता सिद्धपदत्रयीं त्रिपथगा लब्बा यथा मातृका व्याशिष्टाहितलक्षण कृतमुखो विश्व यथा शाब्दिक ॥ लोला दोलाविरोहात् कननशिखरिण कन्दरोत्सगरण- क्षोणीमभूणशोभारविमविशयिता पूर्णहृन्नेत्र-कर्णा । जीवातून श्रोत्रवृत्तेनिशमनमनसामन्तरङ्ग न मात शङ्के गानच्छलेन त्रिदिवयुनतयो यद्गुणानुगिरति ॥" -पञ्चलिङ्गीवितरणप्राते (श्लो०९-१०) "जज्ञे श्रीजिनदत्तयत्यधिपति शिष्यस्ततस्तस्य य सिद्धान्ताद् विधि-पारतव्य-पिपयाभिख्यामभिरयान्वित । आसाद्य त्रिपदी निर्वलिमिन व्यध्व वृपासन चिच्छेद प्रतिपथिन सुमनसा व्यक्तक्रमप्रक्रम ॥ लारण्यासयो या पतिरपा नो पर्वतक्षोभित शृङ्गीन घुसदा सुवर्णसुभगो नोचै सुरागाश्रय । य कल्पगुरिव दुतार्पितफलो नोवत्सदापल्लन साम्य यस्य तथापि शस्ययशसस्तै कुर्वते वालिशा ॥ -सद्धपट्टकनिवृतिप्रान्ते । नि स १२८५ वर्षे पूर्णभद्रगणि भास्वास्तत समुदगाज्जिनदत्तसृरि- भव्यारबिन्दचयत्रोवविधानदक्ष । गार पुरति विधिमार्गविकासनैक- तानास्तमोविदलनप्रणा यदीया ॥ -धन्य शालिभद्रचरिने (जे मां सूची पृ २) बि स १२९३ वर्ष जिनपालगणि जिनदत्त इति श्रीमान् सूरिस्तत्पदभूपण । जज्ञे स ज्ञानमाणिक्यरोहणो विधिपोपण ॥ -द्वादशकुलकरिसरणमाते। १ तसदेनायानेऽपि च पूर्वोचनिनाममूरे परामरा । " " ·- वि स १२९५ वर्षे सुमतिगाण "क्ता श्रीजिनदत्तमूरिसुगुरोर्वाण्योऽब्धिमध्योपमा क्याह दुर्गमहाटवीमृगनिम प्रास्तातरप्रातिभ । । तद्वत्त्याहितबुद्धिरुद्धतमति कर्णे यथा कुण्डल कुर्वन् वेधविविच्युतेऽहमपि तल्लप्स्ये तथा हास्यताम् ॥ महात्मन पुण्यनिधेस्तथापि तस्यैर माहात्म्यरशाद् निधास्ये । वृत्तिं विचित्रा गणभृच्छतस्य सार्धस्य सक्षिप्ततरां सुबोधाम् ॥ + + तत्र च प्राचनप्रमाननाप्रासादोत्तुङ्गशिखरखरतरमरुत्तरङ्गरगच्चारचामीकरोदण्ड- दण्डनिर्धातपूतप्रनल्कलकलाविद्राणरणत्किङ्किणीक्वाणपटपटायमानधवलध्वजपटायमान श्रीमदुज्जयनीदुर्जपनीरधर ध्रा वेपिद्वेपिभोगियोगिनीचकचक्रचित्रचरित्रचमत्कारकारि(री) श्रीमरुमण्डलमण्डन-परचक्रपराक्रमखण्डन-श्रीविक्रमपुरनगरनिवासिभूत-प्रेत-परेतराज- निर्याजसवासप्रोल्लासपरासनप्राण-श्रवणसुखहर्पदद्वादशवार्षिकपराश्रुताप्रचारिप्रविहितसु- निहितजनरञ्जननिदान-परिहितसुहितहाटक-प्रकटितनिफटनाटक-श्रमिदणहिलपाटक- सप्तसप्तिसप्तिप्रमितास्नानविधान-प्र[ति ]पादिपञ्चाननसिंहनादमजन प्रदा(धान)--श्री [नि] कर्पसनिकर्षनिष्कपितदारिद्यमुद्रामुखि( द्वि)त-श्रीनिमुननगिरिनीवपतिनियमितपञ्च- सप्तयतिवासप्त(प्र)वासि-श्रीवामाङ्गजोपरिनवफणिफणाधिरोपणरूप-यामारारात्रिकस्था- पनस्वरूप-प्रमुसनानारूपसारशक्तिसम्मारस्फायमान निरन्तरागच्छद्गच्छत्प्रपन्नमृत्य- मानभावसारप्रणमन्नानाप्रकारकातिमारमामुरमुरासुरव्य तरविद्याधरधरेश्वरनिषेधि(नि)त- सदैवतनिदैन्य-दानातुरप्रचुरतरनिर्विवादप्रसादानमनिस्तुलसकलसत्पादकमल सारस्वतमन्त्रानुमाननिमाविताशेपनिर्मुग्धशेमुपीसमु( 1 )कनिराज-स्क( स्वक मो- एफपितानन्यजन्य[ मि कपडोलहोउमटटहरीपरीतानगातसमस्तशास्त्रार्थकल्पना पटेपालप्तद्रिपिपरिज्ञानाराष्टपिष्टपप्राष्टिजनमानम तात्विकतत्वारमोधोबुद्धशुद्धोध- निशितामिटताप्रहारप्रस्ताहिततध्यापय्यमिथ्यादर्शनशयोगितातुल्यकल्यकन्याणकारिहारि निमटतर सम्यग्दर्शनमणि-सरिता शिरोमणिन्प्रदानिधान-साविरुपादप्रधान-पुना गनागदेवमेना-गोश रेशर्जित-सीप्रामदुपत्तोत्तु गुरुनिगरिशिगर- याविषम-सोयगावटयापिगम्बरो विधिमारलुम्बिनिविष्टि-सिद्ध- -युवराऽभिगदेवासदत्तप्रसारितगपुगप्रगनामाक्षर- गरि पदमा मम्म्य गीपर पाना मिादत्तमति॥ पदा Ham पनि पापम्। प्रमान- ·वाचनोत्पुसनोल्लासितयुगप्रधानपदवीनिभ्राजिपिराजिराजहसिकाऽऽसिकाबन्धनिर्बन्धस्थानचर- णचड्रमणरमणप्रधानमानस परिहृतपरिग्रहो(हा)ग्रहमात्रातपदूत(त्यद्भुत)चित्रचारित्रसम्प- दु(१)रिभगवान् श्रीजिनदत्तमूरिभूरिभव्यनव्यतरश्रद्धालुता उता पितानतानवोच्छेददक्ष निर्विपक्षपिकविमलजलसेकप्रख्य गणधरसार्धशतकाभिख्य प्रकरण चिकीर्षु ++ + -गणधरसार्धशतकवृहद्वृत्तौ (प्रारम्भे )। प्रस्तुतजिनदत्तसूरिप्रशिष्यजिनपतिसूरिशिष्येण सुमतिगणिना जिनदत्तसूरि- स्वर्गमनादनन्तर चतुरशीतितमे वि स १२९५ वर्षे समर्थिताया जिनदत्तसूरीयगण- धरसार्धशतकस्य बृहद्वृत्तानित्थमुदलेखि जिनदत्तमूरि-चरितम्- " अधुना पूर्वाचार्याम्नायप्रतिपादनप्रसङ्गादद्भुतनिधानाना श्रीजिनदत्तसूराणा मेतत्प्रकरणकाराणा यथाश्रुति [ यथास्मृति ] किञ्चिच्चरितमुल्की- जाम दीक्षाऽऽदि त्यते । तथाहि फिल पूर्व श्रीजिनेश्वरसूरिसत्कश्रीधर्मदेवोपांच्या यस्य सयताभिगीतार्याभिर्धनलक्कके चतुर्मासी कृताऽऽसीत् । तत्र च क्षपणकभक्त- वान्छिगश्रावफपत्नी वाडदेवीति नाम्ना पुत्रसहिता तासा साध्वीना पावें धर्म श्रोतु समागच्छति । ता अपि तस्या विशेषेण धर्मकथाऽऽदिक कपयन्ति । पुरु- पलक्षण शुभाशुम च ता गुरूपदेशाद् निदन्ति, तस्या पुत्रस्य प्रधानलक्षणानि पश्यन्ति, तल्लाभनिमित्त च तमातर वह्वाक्षिपति । किं बहुना ? तपाऽऽक्षिप्ता यमा [सा ] करितकारिणी जाता । ततो भणिताऽऽर्यिकाभिर्धर्मशीले ! एप त्वदीय पुत्रो विशिष्टयुगप्रधानलक्षण परस्तदेन यद्यस्मद्गुरूणा प्रयच्छसि, तदा तर महान् धर्मो भवति, किञ्चैप समस्तजगमुकुटभूतो भवति । तयाऽपि [ तत् ] प्रतिपन्नम् । ततश्चतुर्मास्यनन्तर श्राधर्मदेवोपा यायाना स्वरूप कायत यदस्माभिरत्र पात्र(रत्न)मेक प्राप्तमस्ति, यदि युष्माक प्रतिभास्यति । तत शीत्र समागता [श्री धर्मदेवोपा याया । दृष्टश्चासौ ज्ञात च निश्चित न सामान्यपुरुप एप , किं तर्हि गुरुतरपदयोग्यो भविष्यति । तमाता पृष्टा ' तर सम्मत यद्येप दीक्ष्यते । तयोक्त पुण्यपात्रया-' मगनन् (न्त)! प्रमाद कन्या कुस्तेन येन ममापि निस्तारो मति' । पुन पृष्टोपाध्याय -फियदर्प- प्रमाणोऽयम् । तयोक्तम्-' एकादशशतद्वात्रिंशसासरे ११३२ जात' इति । तत एकादशशतेकचत्वारिंशत्सवत्सरे ११४१ शुभटग्ने तस्योपाध्यायैर्दीक्षा प्रदत्ता नाम च कृत सोमचद्र इति । १ गणघरसार्धशतके (गा ५८,१४८)व्यम् ।

·४२ '- भणित उपाध्याय सर्वदेवगणिस्त्वया [ कियद्वर्षाणि ] प्रतिपाल्य एष, सर्व बहिर्भूमिनयनादिक कार्यमस्य क्रियाकलापश्च शिक्षणीय इति । बाल्ये प्रतिभा सूत्रादिपाठस्तेन पूर्व स्वगृहस्थितेनैव कृतोऽस्ति । 'करेमि भते ! सामाइय' इत्यादि पाठ्यते । प्रथमत्रतदिन एवासौ सोमच द्रमुनिनींतोऽस्ति बहिर्भूमौ सर्वदेवगणिना । [अज्ञानत्वादुद्गतक्षेत्राणि तेन नोटितानि । तत शिक्षानि- मित्त रजोहरण मुखवस्त्रिका च गृहीता सर्वदेवगणिना ] भणितश्च व्रते गृहीते कि क्षेत्राणि नोव्यन्ते । तद् गच्छ स्वगृहम् । ततस्तदैवोत्पन्नप्रतिभेन तेनोक्तम्-' युक्त कृत गणिना, पर मम चोटिकाऽऽसीत् तां दापय येन गच्छामि' इत्युक्ते गणेराश्चर्यम- भूदहो ! लघोरपि कीदृक् सदुत्तरत्वमेतस्य ? किं सम्प्रति प्रतिवचन दीयते । । एषा वार्ता धर्मदेवोपाध्यायस्याने जाता । धर्मदेवोपाध्यायश्चितितम्-' भविष्यति योग्य एष । सर्वत्र पत्तने परिभ्रम्य लक्षण-पञ्जिकाऽऽदिशास्त्राणि मणितुमारब्ध सोमचन्द्र । एव च भावडाचार्य-धर्मशालायां पञ्जिकाभणनार्थमेकदा गच्छ- विद्याध्ययनम् नुद्धतेन केनापि प्रतिपादितो यथाऽहो सितपटा ! कपलिका- ग्रहण किमर्थम् "। सोमच द्रेणोक्तम्--" त्वदीयमुखचूरणार्थमात्मीयमुखमण्डनार्थं च" गतोऽसौ निरुत्तरो न किमपि वक्तु शकितः। भणनस्थाने गतस्तत्रानेकेऽधिकारिपुत्रा पञ्जिका भणन्ति । कदाचित् तेनाचा येण परीक्षार्थ पृष्ट -'मो सोमचन्द्र ! न विद्यते वकारो यत्र स नकार इति यथार्थ । प्रतिमानता प्रोक्त झटिति सोमचन्द्रेण-" मैग्मानेदयत्वाचार्या , किं तर्हि नपकरण नपकार इति व्युत्पत्ति कार्या " । आचार्येण ज्ञातम्-' अहो ! असत सदुत्तर एप , अनेन सह यस्तु न शक्यते। अन्यदा होचदिने व्याख्यानमणनाय न गत । व्याख्याने व्यवस्था योकोऽपि प्ठात्रो नागप्रति, तदा व्याग्यान न भणयाचार्य इति । ततो व्यारयानम- भणयाचार्य सगर्मणितमधिकारिपुत्र - आचार्पमिया ! सोमच दस्य स्थाने एप पाषाणो मृतो मणत यूय न्याम्यानम् । सतस्तदुपरोधेन मगित व्याम्यानम् । द्वितीयदिने समगत सोमबार पत्राउ डानन्-'प्यारोऽदि कि मा पिना मगित गुमामि ।। र सम्म मपदेया रनम्मा मानिसमागम्यनमामा मिरी ममता एपना पिता maan (1.) मत गनि । नाम " चेदृशी .

·तैरुक्तम्-'त्वदीयस्पाने पापाणो धृत सोमचन्द्रेणोक्तम्-" कश्चित् पापाण कश्चिन्ने- त्यधुनै ज्ञास्यते, यानती च पञ्जिका भाणता, तावती मां पृच्छन्वेतानपि, यथार्थ यो न व्याख्यास्यति स एव पापाण " | आचार्येणोक्तम्-'भो सोमचन्द्र ! त्यां प्रज्ञाऽऽदि- सौरमगुणाढ्य कस्तूरिका जानाम्येष, परमेतैमूर्खे प्रेरितोऽह व्याख्यानेऽत क्षन्तव्य भवता । एव पञ्जिका स पपाठ । अंशोकचन्द्राचार्येणोपस्थापना कृता । हरिसिंहाचार्येण सर्वसिद्धान्तनाचना दत्ता पण्डितसोमचन्द्राय तथा मन्त्रपुस्तिका । यया सिद्धान्तवाचना स्वय गृहीता सा कपलिका च भगवता तुष्टेन दत्ता । तथा देवमद्राचार्येणापि तुष्टेन काष्टोकिरण दत्तम्, येन महागीरचरित-पार्श्वचरितादीनि चत्वारि कथाशास्त्राणि पट्टिकायां लिखितानि । एव च पण्डितसोमच द्रगाणिर्शानी[ ध्यानी सैद्धान्तिक सर्वजनमनोहारी श्रावकाणामानन्दकारी साध्वाचारेण प्रामानुग्राम विहरति । इतश्च [श्रीदेवमद्राचार्य श्रुत जिनवल्लमसुरीणा देवलोकगमनम्। चिन्ता समु- (पन्नाऽतीन चित्तसन्तापो जातोऽहो ! सुगुरूणा पदमुद्योतितम- जिनवल्लभसूरि- पदे प्रतिष्ठा भूत, पर विघटितम् । पश्चाद् ] देवभद्राचार्याणामीदृश चित्त जात यदि श्रीजिनालभसूरि-युगप्रधानपद योग्यपदस्थापनेन नोद्भियते, तदा का भक्ति । ततश्चितितमाचार्यैरस्मिन् गच्छे कस्तत्पदयोग्य इति चिन्तयता चित्ते पण्डितसोमच द्रगणिर्लग्न । निश्चितमेप एव योग्य श्रावकाणां ज्ञान-ध्यान-क्रियापरत्वे- नानन्दकारी । पश्चात् सर्वसम्मते पण्डितसोमचद्राय लेख प्रदत्तो यत् त्वया चित्रकूटे १ गणधरसार्धशतके (गा ७५,७९,८१-८४,१४८) द्रष्टव्यम् । अशोकवन्द्राचार्यस्य शिष्येणोदयचन्द्रगणिना वि. स. ११५४ वर्षे लेखित ताडपत्रीयमोयुिक्तिसूत्र विद्यतेऽद्यापि पत्तनीयजनभाण्डागारे । तनस्थश्वायमुलेस "समत ११५४ वर्षे वैशासशमप्रतिपदाया रविदिने श्रीमशोकचराचार्यशिध्येण उदयचरगणिना जिमभरलेखकहस्ताद् विमल्चद्रगणिहस्ताच ओपनियुक्तिस्त्र लसित ॥"P P ५,२९ अनेनैवाशोकचन्द्राचार्येण प्रसनचन्द्र-हरिसिंह-देवभवादय सूरिसदे प्रतिष्ठिता आसन् । यमध्याद् देवमासूगिर्जनवालम-जिनदत्तयो सूरिपदप्रदाता बभूव यदुक्तम्- 'तेभ्य श्रीदेवमहरिभ्य रिपद आचार्यपद दत्त विवीण करित्याह-अशोकचन्द्रमरिभि श्रीजिनव द्रसूरिप्रसादीकृताचार्यपदै । तथा चेमिरेव प्रकरणकारिप्रभुभिर्विशिकायामभ्यधायि यया- "अभिषकवरसहोदरसहदेवगणेस्ततोऽभवच्छिन्य । रिस्त्यशोकचन्द्रो जिनच प्राचार्यासपद ॥" उक्त च तत्रैव तेरेव यया- - ·४२ भणित उपाध्याय सर्वदेवगणिस्त्वया [ कियद्वर्षाणि ] प्रतिपाल्य एष , सर्व बहिर्भूमिनयनादिक कार्यमस्य क्रियाकलापश्च शिक्षणीय इति । बाल्ये प्रतिभा सूत्रादिपाठस्तेन पूर्व स्वगृहस्थितेनैव कृतोऽस्ति । 'करेमि मते ! सामाइय' इत्यादि पाठ्यते । प्रथमवतदिन एवासौ सोमचद्रमुनिनीतोऽस्ति चहिभूमौ सर्वदेवगणिना । [अज्ञानत्वादुद्गतक्षेत्राणि तेन नोटितानि । तत शिक्षानि- मित्त रजोहरण मुखवस्त्रिका च गृहीता सर्वदेवगणिना ] भणितश्च व्रते गृहीते कि क्षेत्राणि नोव्यन्ते १ तद् गच्छ स्वगृहम् । ततस्तदैवोत्पनप्रतिभेन तेनोक्तम्-'युक्त कृत गणिना, पर मम चोटिकाऽऽसीत् तां दापय येन गच्छामि' इत्युक्ते गणेराश्चर्यम- भूदहो ! लघोरपि कीदृक् सदुत्तरत्वमेतस्य ? किं सम्प्रति प्रतिवचन दीयते । । एषा वार्ता धर्मदेवोपाध्यायस्याने जाता । धर्मदेवोपाध्यायश्चिन्तितम्-' भविष्यति योग्य एप । सर्वत्र पत्तने परिभ्रम्य लक्षण-पञ्जिकाऽऽदिशास्त्राणि भणितुमारब्ध सोमचन्द्र । एव च भावडाचार्य-धर्मशालायां पञ्जिकाभणनार्थमेकदा गच्छ- विद्याध्ययनम् नुद्धतेन केनापि प्रतिपादितो यथाऽहो सितपटा ! कपलिका- ग्रहण किमर्थम् "। सोमचन्द्रेणोक्तम्--" त्वदीयमुखचूरणार्थमात्मीयमुखमण्डनार्थ च"गतोऽसौ निरुत्तरो न किमपि वक्तु शकितः। मणनस्थाने गतस्तत्रानेकेऽधिकारिपुत्रा पञ्जिका मणति । कदाचित् तेनाचा येण परीक्षार्य पृष्ट --'मो सोमचद्र! न विद्यते वकारो यत्र स नकार इति यथार्थ । प्रतिमारता प्रोक्त झटिति सोमच द्रेण-" मैरमानेदयन्त्वाचार्या, किं तर्हि नकरण नाफार इति व्युत्पत्ति कार्या " | आचार्येण ज्ञातम्-' अहो ! अत्यत सदुत्तर अनेन सह पक्तु न शक्यते'। अन्यदा लोचदिने व्याख्यानभणनाय न गत । व्यारय्याने व्यवस्था चेदृशी योकोऽपि प्ठात्री नागष्ठति, तदा व्याग्यान न भणयाचार्य इति । ततो व्याग्यानम- भणयाचार्य सगर्मणितमधिकारिपुत्र - आचार्यमिश्रा ! सोमचद्रस्य स्याने एप पापाणो तो मणत यूप न्याम्यानम् ' । तरास्तदुपरोधेन मगित व्याख्यानम् । द्वितीयदिने ममागत सोमपद पाउ छापा-'प्यारोऽभि फैि मा विना मणित गुमामि ।। भरि सम्म मपदेया स्तम्मनपरापूनियनि-गगाथलपामगार मोमियासिमिनि म मामान रपमा पुग्यमना दिद। m(7.)ो गा नाम ·तैरुक्तम्-'त्वदीयस्थाने पापाणो शृत ' सोमच देणोक्तम्-" कश्चित् पाषाण कश्चिने- त्यधुनर जास्यते, यानती च पशिका मणिता, तारती मां पृच्छन्वेतानपि, यथार्य यो न च्यारयास्यति स एव पाषाण "| आचार्यणोक्तम्-'मो सोमचद्रय प्रजाऽदि- सौरमगुणाढ्य कस्तृरिका जानाम्येव, परमेरी प्रेरितोऽह ध्यात्यानेऽत क्षतव्य भवता । एव पतिको स पपाठ । अंशोकचनाचार्यणोपस्थापा। शृता । हरिसिंहाचार्यण ससिद्धा तनाचना दत्ता पण्डितसोमच द्राय तथा मन्त्रपुस्तिका । यया सिद्धान्तनाचना खय गृहीता सा कपलिका च भगरता तुष्टेन दत्ता । तथा देवमद्राचार्यणापि तुटेन काष्टोकिरण दत्तग, येन महावीरचरित-पार्थचरितादीनि चत्वारि कथाशास्त्राणि पटिकाया लिमितानि । एव च पण्डितसोमचनगाणिर्शनी[ध्यानी सैद्धान्तिक सर्यजनमगोदारी धारकाणामादिकारी साध्याचारेण प्रामानुग्राम विहरति । इतश्च [ श्रीदेवमद्राचार्य सुतं जिावळमसरीणां देवलोकगमनम्। चिता समु (पन्नाऽतीर चित्तस तापो जातोऽहो ! मुगुम्बा पदमुद्योतितग- जिनयाममूरि- पदे मतिर भूत, पर विघटितम् । पश्चाद् देवमनाचार्याणामीदृश चित्त जात यदि श्रीजिनपढमसूरि-युगप्रधानपद योग्यपदस्थापनेन नोद्रियते, तटा का भक्ति । ततश्चितितमाचार्यरस्मिन् गच्छे फस्तत्पत्योग्य इति चितयतां चिते पण्डितसोमच नगणिलीन | निश्चितमेप एव योग्य थापकाणां शान-ध्यान-क्रियापरणे. नानदकारी । पश्चात् सर्वसम्मते पण्डितसोगच नाय लेप प्रदचो यत् त्यया चिनकुटे सशत (मा ७७,७९,८१-८४४) या । भोपय भागाच्या शिष्येणोदयच गणिना वि. स. ११५४ पर्षे एगिन तापनीयमोपायुविध वियोऽयापि पत्तनीयजनभाण्डागारे । तरथरचायगुडेय- सयत ११५४ वर्ष पेशागणाप्रतिपदायां रविदिो श्रीमती मागशिष्यण उदय नगगिता जिममटेयकहस्ताद यिमर चद्रगणिहानाय भोपनियुक्तिएन एपित ॥" P P ५,२९ मोनेवाशोकयन्द्राचार्येण प्रसनयर-हरिसिंह-देवगवादय परिषद प्रतिमिना भागा। य मल्याद देवमामूगिर्जिनवग-जिनदत्तयो पूरिपदप्रदाता यभूष यदुपमा तम्य श्रीदेवमरिभ्य सूपिदं भावार्यपद दत्त विसी परित्यार-पसाय गरिति घाजिनय गरिप्रगादीतापायपदे । तपाचेगिरेय प्रकरणकारिप्रमुभिर्विशिकायागम्यपापि यथा- " अमिरपयरगदोदरसहदेवगणेम्ननोऽभयसिन्य । गरिस्परपमा जिन मायदा ॥" उक्त पतत्रेय तरव यथा- . - ·शीघ्र समाग तव्यम् , येन श्रीजिनवल्लभसूरिपंदप्रतिष्ठायामपि नागतोऽभू । वहवश्व तत्पदे स्थातु ,लम्बकर्णा गौरवर्णा ,श्रीपर्णपर्णाक्षा साक्षादिव मकरध्वजा गूर्जरत्रासञ्जाता सयता अभ्युद्यता आसन्, पर योग्यता गुरव एव विदति किं बहुना ? । देवभद्रा- चार्या पण्डितसोमच द्रोऽन्येऽपि साधयश्चित्रकूटे समाजम्मु । सोऽपि लोको वेत्ति सामान्येन श्रीजिनवल्छमसूरिपदे सूरिपदस्थापन भविष्यति, न ज्ञायते कश्चिदुपक्ष्यति । श्रीजिनपल्लभसूरिप्रतिष्ठिते साधारणसाधुकारिते श्रीमहावीरचैत्ये पदस्थापन भविष्यति । तत स्वपरिभावितलग्नदिनादर्वाग्दिने श्रादेवभद्राचार्यरेकान्ते भणित पण्डितसोमचन्द्र- गणिर्यदुतास्मिन् दिने युष्मदीय पदस्थापनालग्न परिभावितमस्ति । प० सोमच द्रेणो- तम्- युष्माक सग(म)त तद् युक्तम् , ' पर यद्यस्मिल्लने स्थापयिष्यथ तदा न चिराय जीनित भविष्यति । पण्णा दिनानामुपरि शनैश्चरवा[स]रे यल्लग्न भविष्यति तत्रोपविष्टाना त्वस्माक चतुर्दिक्षु विहरता चतुर्विध श्रीश्रमणसव श्रीजिनवल्लभ- सूरिवचने प्रभूतो भविष्यति चिरञ्जीवित्व चै' । श्रीदेवभद्राचार्यैरुक्तम् । एतदेव वयमपि गरेपयामहे, तदपि लग्न न दूरे, तत्रैर भवतु' । ततस्तस्मिन्नेव दिने श्रीजिन- यलमसूरि(पदे विस्तरेण सध्यासमये लग्नवेलाया सस्थापिता श्रीजिनदत्तमुरिनामानो युगप्रवरास्ततो वादित्रै द्यमानै समागता वसतौ । प्रतिक्रमणानतर वदनक दत्त्वा श्रादेवमद्रसूरिभिर्मणितम्-'देशना कुरुत' । तत सिद्धान्तोक्तोदाहरणानुसारिहारिसुधा- सारणिकरणिगीर्वाणवाणीप्रबधेन तथा कृता पूज्य श्राजिनदत्तसूरिभिर्देशना यथा 'हस्वशरीर श्यामवर्णोऽय किमियुप[वेश्यते । किं न सन्त्यन्ये गौरवर्णा लम्बकर्णा पिशाललोचना गच्छमध्ये साधव , इत्यादि कालुष्यमपहाय सर्वा प्रजा रक्षिता सती भणति-'अहो ! सिंहानी पदे सिंह एवोपविष्टो विराजते । धन्या श्रीदेवमद्राचार्या पैरीश पात्ररत्न परीक्षितम्, किमस्मादृशा स्थूलमतयोऽन्तरीक्षणानि जानति ।। सूरि प्रसभय द्रो हरिसिंहो देवभरिरपि । सोऽप्येत विदिता मूरिपोकर ट्रेण ॥" परमाभरातक (गा .v) पद्धृतौ मुमतिगणि । 'तपाय विशियामप्यागुका- इदाऽस्यभयदायरे श्रुतगपदम् । समगप्प सतो मया यागाऽग्नि पाप ॥१॥ मरपुरापारिजिनपरस्य गिग मिना मेन गाला पेयनिषा परियात ॥३॥ FIदेसमोर पूरिता पिरस्मिन् o ता --- गा (7) rani गुम'गमि । पर यि सिपादिना गरगना 10 sure Re ·. n अयस्मिन् दिने विज्ञप्ता श्रीजिनदत्तसूरय श्रीदेवमद्राचार्यर्यत् कतिपयदिनान तर कतिचिद् दिनानि श्रीपत्तनाद् वहिर्षिहर्तव्यम् । श्रीजिनदत्तसूरिभिरुक्तम्-'एन निवास्याम'। अपरदिने जिनशिखरेण सावुपिपये किञ्चित् कलहादिकमयुक्त कृतम् । ततो देवभद्राचार्यैर्गलके गृहीत्वा निष्कासित । ततो यत्र श्रीजिनदत्तसूरयो औदार्यम् वहिर्गच्छति, तत्र गत्वा स्थित । तत्र गताना पूज्याना पादयोर्लगिना दीननागनादीत्-'प्रभो! मदीयोऽयमन्याय एकनार क्षतव्य , न पुन करिष्यामि । तत कृपोदधय श्रीजिनदत्तसूरयस्त प्रवेशयामासु । पश्चाद् देवभद्राचार्यरक्तम्---- 'युष्माभिर्न युक्त कृतम्, एप दुरात्मा न भवता मुखानहो भविष्यति । पामनोष्ट्रस्येतस्य वहिनिष्कासनमे श्रेय '। पूज्यैस्क्तम्--" श्रीजिनपलभसूरिपृष्ठे लग्नोऽय यानद- नुवर्तयितु शक्यते तावदनुपर्त्यते "। श्रीदेवभद्राचार्यादयोऽन्यत्र विहार चकु , कालेन स्व पद सम्प्रापुरिति । [श्रीजिनदत्तसरिभिरपि श्रीपत्तनाद् विजिहाँपुभि श्रीदेव-गुरस्मरणार्थमुपासत्रय चके । ततो देवलोकात् श्रीहरिसिहाचार्य आगत 'किमर्म स्मृतोऽ- मरस्थलादिषु हम् इत्युवाच ।] श्रीजिनदत्तसरिभिरक्तम्-'कुन विहराम इति विचरणम् हेतुना ' ततो ' मरुस्थलादिपु विहर्तव्यम् ' इत्युपदेश दत्वा गतोऽ दर्शन श्रीहरिसिंहाचार्य । यावत् तत्रैव तिष्ठन्ति पूज्या लब्धोपदेशास्तानन्मरस्थली वास्तव्या मेहर-भोस्व(प)र-चासल-भरतादय श्रापका व्यवहारेण तत्र सम्प्राप्ता । तत श्रीजिनदत्तसूरिगुरु दृष्ट्वा वचन च श्रुत्वाऽतीन तुष्टा श्रीजिनदत्तसूरीन् गुरत्वेन प्रतिपन्ना । भरत सुगुरुपार्ने वाचकत्येन स्थित , अन्ये तु मेहर-भोस्(प)रादय स्वस्थाने गता स्वकुटुम्बाग्रत. प्रभुवर्णन कुर्वति-' एवविधा शुद्धचारित्रिण श्रीजिन- दत्तसूरय ' इत्यादि । एव तत्र देशे प्रवेशो जात । ततो नागपुरे निहता । तत्र श्राफधनदेन श्रेष्ठी प्रतिपत्तिं करोति । [ श्रुत्वाऽs यतनानायतनादिविचार माणित चनदेनेन- भो आचार्य ! यदि नागपुरे सवाद मद्भणित करोपि, तदा सोऽपि धारकार्गस्त्यत्पृष्ठलग्न परिवारभूतो भवति ।' ] पूज्ये फिलाजानानेरिवाभिहितम्-" धनदेवश्रेष्ठिन् ! फैि तत् ? " धन देव उवाच- आयतनमनायतन विधिमनिधि चैत्र सर्मविपयेऽपि । नो चेत् कथयसि लगयामि मेदिनी तर(तदा) पृष्ठे ॥"

·६ . " तदाकोक्त श्रीपूज्यै- "धनदेव ! तावकीन वचन कुर्मोऽथवा नु तीर्थकृताम् ।। यदनायतन सूत्रे भणित तद् ब्रूमहे नियतम् ॥ १ ॥ उत्सूत्रभाषणात् पुनरनन्तससार कार णाद् वहुश । किं लोकेन त्वग्रोगिणो भवेत् प्रचुरो मक्षिकासङ्ग ॥ २ ॥ फिञ्च-मैच मस्था बहुपरिकरो जनो जगति पूज्यता याति । येन [बहु ]तनययुक्ताऽपि शूकरी गूथमश्नाति ॥ ३॥" तद् वचनमतीव कर्णकटुक दुखदमभूद् धनदेवस्य । भवतु, तथापि गुरुणा युक्तमेव वक्तव्यम् । यत " रूसउ वा परो मा वा विस वा परियत्तउ । भासियव्वा हिया भासा सपक्खगुणकारिया ।। इति सिद्धान्तप्रामाण्यात् केपाञ्चिद् विवेकिना [ पुन ]स्तद् वचन रुचितम् । ततो नागपुरादजयमेरौ विहृता । तत्र च ठ० आसधर-साधु (साधारण)-- रासलप्रमृतिश्रावका सन्ति | श्रीजिनदत्तसूरयो देववन्द- अजयमेरी देवगृहादि, नार्थ वाहडदेवगृहे गच्छति । अन्यदा तत्राद्य आचार्य अणोराज-समागम आगत. ।, स च पर्यायेण लघुरपि चेत्ये देवव दनाथ गताना गुरूणां व्यवहार नाकरोत् । ततः ठक्कुराशाधरप्रभृतिश्रापकैरुक्तम्-' किमत्र गच्छता फलम् ' , यदि युक्त न प्रवर्तते । ततो वन्दनादिव्याहारो निवृत्त श्रावकैर्विज्ञप्तोऽर्णोराज -'देवास्माक श्रीजिनदत्तसूरयो गुरव समागता सति । राज्ञोक्तम्-" मद्रम, यथाऽऽगता कार्यं कथयत " | श्रावकैरुक्तम्-' देव ! भूमि- खण्डमेकमरलोक्यते, यत्र देवगृहादिधर्मस्थानानि श्रापकार्णा सकुटुम्बसदनानि च सम्पायन्ते । पश्चादर्णोराजेनोक्तम्---" दक्षिणदिग्मागे य पर्वतस्तस्मिन् स्थ(भूत) छे यद् देवगृहादिक रोचते, तनि शव पुरत, आमीयगुरतश्च मम दर्शनीया । एतत् स्वरूप प्रभूणामने श्रापका अचाक्थन् । प्रभुमि परिमान्य माषितम्-" मो! एसमस्मदर्शनोत्कण्ठितो नरेद्रनस्मिन्नाकारिते गुण एर स्यात् । ततो गुरवचनमनु- उपगि प्राकैर्मव्यवासरे साइतोऽणोराज आगरा । क्षिप्रमेन नमझता श्राजिन दत्चसूप । अभिनन्दित आशादिन प्रमुभि । तथा चाशादि “मिस पिस विनिर्माग-स्थिी-प्रया । मन्तु राजेन्द्र भूय से प्रमावि राहा ॥१॥ रापमा पापम् | Teaf भाग गरिमा , तत ·४७ अत तपा-नीतिश्चित्ते वसति नितरा लव्धविश्रान्तिरुच्चै श्रीरस्याङ्गे भुजयुगलमप्याश्रिता विक्रमश्री । एपोऽत्यय क्षिपति बहुभिर्लोकवाक्यै प्रियो मा- मित्यर्णोराड् ! भ्रमति भुनन कीर्तिरस्ताश्रया ते ॥" इत्यादि । सद्गुरुमुखकमलनिनिर्गतमारतीमाकर्ण्य तुष्टो राजा वभापे--- सदेवान तिष्ठन्तु सुगुख ' ! गुरुभिरक्तम्-" युक्तमुक्त महाराजेन परमस्मदीया स्थितिरेपा यत् सर्वत्र विहारक्रम कियते लोकोपकाराय । अन्न पुन पुनरागमिष्यामो यथा युष्माक समाधान भविष्यति तथा विधास्याम । तत समाधानेनोत्थितो राजा । तत ठक्कुर आशाधरो माणित पूज्यैर्यथा- " इदम तरमुपकृतये प्रकृतिचला यानदास्ति सम्पदियम् । पिपदि नियतोदयाया पुनरुपकर्तुं कुतोऽपसर १॥" स्तम्भनक-शत्रुञ्जयोजयन्तकल्पनया पार्श्वनाथ-ऋषभनाथ-नेमिनाथविम्ब- स्थानानि परिभाश्नीयानि । उपर्यम्बिकादेवकुलिका तले च गणधरादिस्थान चिन्तनीयम् " । इत्यमिधाय श्रापूज्यैर्वाग्ग( ग्ज )डदेशे सुशकुनेन कृतो बिहार ॥ तत्रत्यलोकाश्च [ श्रीजिनबल्लमसूरिविषये प्रागेन समाहितचेतसोऽभूनन्, तन्ना मग्रहणेऽपि नमनशीलास्तेषा देवलोकगमनवार्तामाकर्ण्य तेपा पदे ये सस्था- वाग्जढदेशे विहार पितास्ते 'ज्ञान-यानगुणोपेता ] श्रीमहापीरवदनारविन्दविनिर्गतार्थ श्रीसु- धर्मस्वामिगणधरराचतसिद्धातवेदिन श्रीजिनदत्तसूरिनामान मुगुरवो युगप्रधानास्तीर्थकरकरपा अनास्मदेशे विहृता सन्ति' इति चोपश्रुत्य हृष्टा दर्शनोत्काण्ठता स्तत्पादाम्मोजन्दनार्थमायाता । तत श्रीपूज्यदेशनां श्रुत्वा दृष्ट्वा च सौम्यताम त्यन्तमानन्दिता साता । यद् यत् ते श्रावका पृच्छन्ति, तत् तत् कथ. यात केवलिन इव श्रीजिनदत्तसूरयस्तेपा मन समाधानमुत्पादयति । केचन सम्यक्ष केचन देशविरति केचन सर्पविरतिं तुष्टा सतस्ते गृह्णन्ति । एव च पूज्यस्तत्र तिनो बहन कृता बतिन्यश्च तस्मिन् प्रस्ताने द्विपञ्चाशत् कृता श्रूयन्ते । तस्मिन्नेव प्रस्तावे जिनशेखरमुपाध्याय कृन्या कतिचित्साधुसहित स्द्रपल्ल्यां विहारक्रमेण प्रेपया- ञ्चकु । स च तप करोति, स्वजनास्तत्र सन्तीति तेपा समाधानहेतो । तथेद स्वरूप जयदेवाचार्य स्वस्थानस्थिते श्रुत यत्-'श्रीजिनवल्लभसूरिपदे [प्रति- ष्टिता] थाजिनदत्तसरय सर्वगुणोपेता अन्न देशे निहारेणायाता, जयदेवाचायस्य सम्प्राप्ति इति । ततश्चिन्तित ते - 'शोमन सात श्रीजिनमल्लमगणेश्चैत्य वातपरिहारण श्रीअमयदेवसूरिपार्ने यसतिवासप्रतिपतिं कृता श्रुत्वा प्रागेगास्माक यसतिगासाभिप्राय उत्पन्न आसीद, इदानीं गत्या दृश्यते ते ·किमस्ति , सुगुरस । ततस्ते सपरिवारा वदनार्थ समागता [ वदिता ] सविनय श्रीजिनदत्त सरय । तैश्च तथा सम्भाषिता सिद्धान्तमधुरवचनैर्यथैर परिणामोऽभूद् यदुत- एत एव भवे भवेऽस्माक गुरवो भूयासु ' । पश्चाद् भव्यदिने उपसम्पद गृहीत- बत श्रीजयदेवाचार्या पश्चान्नावलोकित सनकुमारचक्रवर्तिवत् । तथा श्रीजिनप्रभाचार्या केवलिकापरिज्ञानेन सर्वजनप्रसिद्धास्ते च तुरष्क [ भूम्या गता केनचित् ] नायकेन ज्ञानिनो ज्ञात्वा पृष्टा यथा-'मीयहस्ते जिनप्रभाचार्यस्य । आचार्यैर्गणयित्वा कथितम्-' वदाम , खटिका चैत्यवासत्याग खण्ड वालश्च । स च वाल न जानाति, ततस्तेन विस्मितेन दार्शतो हस्तो यावद् वालोऽपि खटिकायां लग्नोऽस्ति । तुरुष्काधिपस्तुष्ट आचार्यहस्त गृहीत्वा चुम्वृितवान्, ' चगा चगा ' इत्युक्तवाश्च । आचार्येण ज्ञातम्-' एप मामात्मना सह नेष्यति । दुष्टाभिसधयश्चैते कदाचिदनर्थमपि कञ्चन मम सम्पादयिष्यति । इति रात्रौ प्रपलाग्य स्वदेशे गत । तत्रागतो जयदेवाचार्य वसतिमार्गप्रनिपत्तार श्राजिनदत्तसृरिपार्थे श्रुना तस्याप्यभिप्राय उत्पन्नोऽहमपि चैत्यवास परित्यजामि, परम तीन गाढो मार्ग एतेपा श्रूयते । ' यदि कश्चित् सुकुमारतरो वर्ममार्ग स्याद् ' इति केनलिकापरिज्ञानेन चितयति यावत् प्रपमरेलाया श्रीजिनदत्तसूरय इति नामागतम् । ततश्चितितम्--' मा कथञ्चिदङ्कव्यत्ययो जातो भविष्यति ' द्वितायवेलाया गणयति यावत् तथैव श्रीजिनदत्तसूरय इति नामागच्छति । पुनर्निश्चयाय यावत् तृतीयला यामपि गणयितुमारब्ध , ततोऽग्निपुझो गगनात् पतित आकाशे वाणी चोत्थिता- " यदि शुद्धमार्गेण ता प्रयोजनम, तत् किमिति बहुधा गण [यसि । अ] यमेव ससार- निस्तारक शुद्धमार्गप्ररूपक सुगुरु " इति । ततोऽसौ नि सन्देह सन् श्राजिनदत्त- रिपार्श्वे समागत । ततो ज्ञानादित्येन माणित - तव चूटामणिपरिज्ञानमस्मसमीपे न परिपुरिष्यति । तेनोक्तम्-'मा स्फुरतु, मम विविमार्गेण प्रयोजनम् । इत्युक्ते दत्ता तस्य स्वकीयोपसम्पति । तत मु(स)गुज्ञिया विजहार । तया तत्रैर स्थिताना श्रीजिनदत्तसरीणामतिशयज्ञानिना पार्थे विमञ्चद्र- गणिर्नाम चैत्यवासा जयदेशाचार्य-जिनप्रभाचार्ययोर्नमतिनिवास विलिए नित्यादि प्रति [पार शुचा यनति ] मार्गमनाचकार । तथा तस्मिन्ने प्रस्ताने परियार जिनरक्षिा-भीमद्री माला सह प्रमानितो, तथा स्थिरचन्द्र- घरदचना नो सासरी प्रभावितो। तथा जादवामा मन्त्रिादा यभूव । तस्य गर्मजा मन्त्राता भाग १ सोऽपि रसपा दुशयितदए देयतया मिशता । पपुर ·लब्ध, श्रीजिनदत्तसूरणिा शरण गतो व्रत जग्राह । तत श्रीपूज्यै शक्तिनिधाने करुणा- निधानैर्दुष्टदेवतातो रक्षित । तथा गुणचन्द्रगणिर्नाम यति सोऽपि जिनदत्तसूरिभिदीक्षित । स हि पूर्व श्राफ सन् तुरष्फैर्हस्तदर्शनेन । चलो भाण्डागारिको भविष्यति । इति ज्ञात्वा नाशनमयाच्छुड्वलया दृढ निबद्ध । तेन च भावनया नमस्कारलक्ष गुणितम् । तत्प्र- भानाच्छृट्सला स्वयमेन त्रुटिता। ततोऽलक्षितो नि सृत्य रजनीपश्चिमार्धे कस्याश्चिद् वृद्धाया गृहे प्रनिष्ट । तया च कृपया कोष्ठिकामध्ये प्रक्षिप्त । तुरष्कै प्रेक्षितो न ततो रात्री निर्गत्य स्वदेशे गत । एव च तेन जातसवेगेन प्रभूणा पार्चे- वृत्त( व्रत) गृहीतमिति । तथा रामचद्रगणिजीनानदपुत्रसहितोऽन्यगच्छाद् भव्य धर्म ज्ञात्वा श्रीजिन- दत्तसूरीणामाज्ञा प्रतिपन्न । तथा ब्रह्मचद्गणितमाददे । एतेपा मयाजिनरक्षित-शीलभद्र-स्थिरचन्द्र-वरदत्तप्रभृतिसावनस्तथा श्रीमति-जिनमति–पूर्णश्रीप्रभृतय साध्यश्च वृत्ति--पजिका-टीकाऽऽदिल- क्षणशास्त्रमणनार्थ श्रीधाराया प्रेपिता । तैश्च तत् सर्व भणित भक्तिम महर्द्धिक- श्रानकसाहाय्येन । आत्मना श्रीजिनदत्तसूरयो रुद्रपच्या पिहृता । तत्र च पपि गछतामेकस्मिन् ग्रामे श्रारा एक प्रतिदिन व्यन्तरेण प्रचण्डेन पीड्यते । तस्य च रद्रपरल्या पुण्येन श्रीजिनदत्तसूरयस्तत्रैव ग्रामे उत्तीर्णा । तेन श्रारण विज्ञप्त विहार शरीरस्वरूपम् । परिभाषित श्रीपूज्यैर्यदुत-' एप मन्त्र-तत्राणामसायो व्य तर । ततो गणधरसप्ततिका कृया टिप्पनके लेखयित्वा तस्य व्य तरगृहीतस्य श्रापकस्य हस्ते टिप्पनक दत्तम् , भणितश्च दृष्टिश्चात्र निवेशनीया । तेन च तथा कृत यावदसो व्यतरो गाढतर पौडया समागत सट्वासीमाम् , शरीरे न सद्का तो गणधरसप्ततिकाहृदयनिवेशनदर्शनप्रभावात् । द्वितीयदिने द्वारमीमा यावत् समागत | तृतीयदिने त्वागत एव न । श्रापकस्तु मुस्थो जात , किं बहुना । रुद्रपल्ल्या सम्प्राप्ता । जिनशेखरोपा'याया श्रारकै सहिता सम्मुखमागता , विस्तरेण मये प्रविष्टा । पिंटोत्तर शत कुटुम्बानां तत्र श्रीजिननल्लममूरिवचनव्या- १ जेसलमेरुदुर्गीयचिन्तामणिपाश्वरिनाल्यान्त स्थाया प्रतिमाया अधारीत्य पठ्यते व्य सवत् ११४७ वर्षे श्रीखत्तरगच्छेशवाजिनागरसूरिभि जीऋपभविम्य कारापित ।। इत्या ममय गच्छ-सूरिपदानि चिन्त्यानि।

·। स्थित कारितम् श्रीमषभनाथ-श्रीपार्सनापचैत्यद्वय प्रतिष्ठितम्। केचित् सम्यक्त्वधारिण, केचिद् देशविरतिग्राहिण श्रावका बभूवु । केचित् सननिरतिमनहीपुर्देवपालगणिप्रम- तय । एव तेषा समाधानमुत्पाद्यात्र जयदेवाचार्य प्रेषयिष्याम इति भणित्वा पुन पश्चिमदेशे विहृता । ततो वाग(ग्ज)डदेशे समायाता व्याघ्रपुरे। तत्र स्थित श्रीजयदेवाचार्या शिक्षा दत्त्वा रुद्रपल्या प्रेषिता । तत्र स्थितैरेव' श्राजिनवल्लमसूरिप्ररूपितश्री- वाग्जडदेशे चचरी-रचना चैत्यगृहविधिस्वरूपा चच्च(चोरी कृता । सा च टिप्पनके लेखयित्वा प्रेषिता मेहर-वासलप्रभृतिश्रापकाणा ज्ञानार्थे विक्रमपुरे । देवधर- साकसहियाभिघानजनकगृहसमापे पौषधशालाऽस्ति । तस्यामुपविश्य श्रीजिनदत्तसूरि- भक्तश्रावकै रुच्छोटित चर्चीरीटिप्पनकम् । अत्रान्तरे मदोन्मत्तेन देवधरेणागत्य चच (च)रीटिप्पनकमिति भणित्वा हस्तादुद्दाल्य द्विधा कृत तच्चच्च(च)रीटिप्पनकम् । तस्य च किमपि कर्तुं न शक्यते उ मत्तत्वादेव । तत्पितुरने कथिता वार्ता । तेनोक्तम्-'वाढ दुर्दान्त एप, तथापि वारयिष्याम' | पुनरपि पूज्येभ्यो दत्ता श्रावकैनिज्ञप्तिका । तदन्तलिखित चञ्च (च)रीटिप्पनकपाटनस्वरूपम् । पूज्यैरपि लेखा थ]मनर्धाय पुनर्लेखयित्वा द्वितीयटिप्पनक चच्च()ो प्रेपितम् , लेखरच प्रेषित ।इद च लिसितम्-देवधरस्योपरि विरूपक केनापि न भणनीयम्, देव गुरुप्रसादादेप भन्यो भविष्यति । तच द्वितीयटिप्पनक प्राप्त सत् प्रणि- पत्य श्रापकैरच्छोटित समाधान जातम् । देवधरेण पुनश्चितितम्-यद्यपि मया टिप्पनक पाटितम, तथाप्याचार्य पुनरपि प्रेपितम, अत्र कारणेन केनापि भवितव्यम् । तत् प्रच्छन्न परिमारयाम्येकान्ते किं तत्र लिखितमास्ते(मस्ति) ततो यदा श्रापका टिप्पनक स्थापनाचार्यालये मुक्या द्वार स्थगयिना गतास्तदा स्वगृहादुपरि चा( वा )टकेन प्रविस बहिद्वारे स्थगितेऽपि टिम्पनक गृहीत वाचयितु च प्रवृत्त । ततो यथा पथा-- "जहि उस्मुचनणममु कु नि फिर सोयणिहि भारतउ नारि दीसइ मुविहिपोयणिहि । निमि न हाणु न पहन [ साहदि ] साहणिहि निनि जुयति पोमु न न विद्यामिणि ॥ [मा १६] याठि जायइ दिनपरि नदि नीि निगपुरओ दामद परिर न मुचा जाद जणि तरओ। [या १८] जहरीरातु पर पारपद एउटारमनपरी दिवः परिप ॥ [4] १९] , ·' जहि सावय तबोलु न मक्खहि लिंति न य जहि पाणहिय धरिति न सावय सुद्धनय । जहि भोयणु नवि सयणु न अणुचिउ वइसणउ सहु पहरणि न पवेसु न दुइउ वुल्लणउ ॥ [ का २१ ] जहि न हासु नवि हुड्ड [ न खिड्ड ] न रूसणउ कित्ति[ निमित्तु न दिज्जइ जहि धणु अप्पणउ । करहि जि बहु आसायण जहि ति न मेलियहि मिलिय ति केलि करिति समाणु महेलियहि ॥[ का २२], इत्यादि । तदर्थमवधारयति तथा तथा मनसि प्रमोद उत्पद्यते । अहो ! अत्यन्त शोभनो जिनभवनविधि । एतदनुसारेण स्थालीपुलामन्यायनान्यदपि सर्व शोमन सम्भाव्यते। अतोऽन्न मार्गे मया प्रतिपत्ति कर्तव्या, ' केवल बिम्बमनायतन स्त्री पूजा न करोति' एतत् सन्देहद्वय प्रच्छनीयमस्ति' इति विचित्य टिप्पनक तथैव धृत्वा सन्मार्गविहित. चेता स्वगृहमागतो देवधर । इतश्च वागडदेशे स्थित श्रीपूज्यैरपि ये धाराया प्रेपिता आसस्ते सर्वेऽप्या- नायिता सिद्धान्त श्रानिता । तत स्वदीक्षितो जीवदेवनामाऽऽचार्य- शिष्यादिभ्य पद-प्रदानम् पदे सस्थापित । तथा दश वाचनाऽऽचार्या कृतास्तद्यथा वा० ५० जिनंरक्षित १, वा०प० शीलभद्रगणि २, वा० १० स्थिर- चन्द्रगणि ३, वा०प० ब्रह्मच द्रगणि ४, वा०प० विमलच द्रगणि ५, वा० वरदत्तगणि ६, वा० भुवनचन्द्रगणि ७, वा० वरणागगणि ८, वा० रामचन्द्रगणि ९, वा० माणिभद्रगणिश्चेति १० दश । तथा पञ्च महत्तरा कृतास्तथाहि-श्रीमतिमहत्तरा १, जिनमतिमहत्तरा २, पूर्ण- श्रीमहत्तरा ३, जिनश्रीमहत्तरा है, ज्ञानश्रीमहत्तरा ५ [चेति] | तथा हरिसंहाचार्याणा शिष्यो मुनिचन्द्राभिध उपाध्याय आसीत्, तेन च जिनदत्तसूरि प्रार्थितोऽभूद्-'यदि कश्चिमदीयशिष्यो योग्यो भवता समीपे समागच्छति तदा तस्याचार्यपद दातव्यमेव'इति प्रतिपन्न प्रमुभि । ततस्तस्य मुनिवद्रोपाध्यायस्य शिष्यो जयसिंहनामा मुनाद्रपदे निवेशित । तस्यापि शिष्यो जयचन्दनामा पत्तने सम- वसरणे रिपदे स्थापित । द्वयोरप्यने मणितं यथा 'युष्माभिरस्मदुक्तरीत्या प्रतितव्यमिति' । , १ परि• ४ पृ ११२ प्रान्ते द्रव्यम् ।

·एव पदस्थान् कृत्वा ते[षा] शिक्षा दत्त्वा सर्वेषानिहारादिस्थानानि मणित्वा स्वयम जयमेरौ रिहृता श्रीपूज्या । तन च श्रापकैश्चैत्यगृहत्रयाम्बिकाऽऽदि- अजयमेरौ चैत्यगृहत्रय-प्रतिष्ठा स्थानानि पर्वतप्रगुणीकृतानि सन्ति । तत श्रीजिनदत्तसूरिमि शोभनलग्ने मूलनिवेशे जिनमदिरषु प्रचिक्षिपिरे वासा । तत शिख रादिनिवेश कारयामासु श्रावका । इतश्च श्रीविक्रमपुरे सण्यिापुत्रदेवधरेण श्रीजिनदत्तसूरिप्रेपितचच्च(च)रीटिप्पनक- चर्चरी-प्रभाव दर्शनो मीलितसद्दर्शनकारिविधियोधेन पञ्चदशस्वकुटुम्बश्रावकसमुदाय विक्रमपुरे विहार कृत्वा । स्वजनकश्रे० आसदेवादयो भणिता श्रावका --'भो ! मयान श्रीजिनदत्तसूरयो विहार कारयितव्या'। तस्य चाने कोऽपि किमपि भणितु न शक्नोति । श्राद्धसमुदायेन निर्गतो नागपुरे सम्प्राप्त । तदानीं च तन्न देवाचार्यों विशे- घेण प्रसिद्धिपात्र वर्तते । देवधरोऽपि विक्रमपुरादाग(दन)त प्रसिद्धोऽस्ति जात श्रुतस्तेन । पथा देवगहे व्याख्यानप्रस्तावे देवाचार्य उपविष्ट आस्ते। देवधरोऽपि पादप्रक्षालनादिशौच कृत्वा देवगृह गत । देववदनादि कृत्वा वदितो देवाचार्य ,तेनापिपृष्टा क्षेमवार्ता । तत प्रथमत एव देवधरेण पृष्ट आचार्य –'भगवन् ! [देवगृहे ] रात्रौ स्त्रीप्रवेश-प्रतिष्ठा--बलिविधान- नन्यादिकयुज्यते नवा "। तच्छ्रुत्वा देवाचार्यश्चिन्तयति-'निश्चित कथचिन्निनदत्ताचार्य मन्त्रोऽस्यकर्णे प्रविष्टोऽतस्तद्वासित इव लक्ष्यते' इति विचिन्त्योक्तम्-"श्रावक ! रात्रिस्त्री- प्रवेशादिक सङ्गत न भवति । देवधर --तर्हि किं न वार्यते । आचार्य --लक्षसङ्ख्य लोकानां मध्ये को वार्यते । देवधर -~भगवन् ! यत्र देवगृहे जिनाज्ञा न प्रवर्तते, कि तर्हि जिनाज्ञानिरपेक्ष स्वेच्छया जनो वर्तते तज्जिनगृह [जनगृह वा प्रोच्यते । इति प्रतिपादयध्य यूयम् | आचार्य यत्र साक्षानिनोऽन्तर्निविष्टो दृश्यते, तत् कथ जिनम न्दिर नोय्यते ।। देवधर-आचार्य । वय तान मूर्खा परमेतद् वयमपि जानीमो यदुत यत्र यस्याज्ञा न वर्तते, तद् गृह तदीय नोच्यते । एव च पाषाणरूपाईद्विम्बमा- प्रान्तनिवेशनेन भगवदाज्ञापरिहारेण स्वेच्छया व्यवहारे का नाम तजिनमन्दिरमुच्यते । परमेव जानाना अपि यूय प्रहमार्ग न निवारयध्ये, प्रयुत पोपय ने तदेते वन्दिता अनुशापिताच मया यूयम्-'यत्र तीर्थकराज्ञा प्रवर्तते, स मार्गो मयाऽभ्युपेतव्य न्यमिधायोथितो देवघर । सहानातस्य कुटुम्वरूपधारकाणां जात स्थिरीकरण विधि- मार्गरिरये । प्राम धारकमादायसहितोऽजयमेरी । पन्दिता भावसार श्रीनिनदत्त सूरप । सदभिप्रायानगमाक एता शमा जातोऽमो तिमदेव । अन्याधता प्रमय श्रीविकारविहार प्रति । ततो वितरेण तर देयगृह-विम्याम्पिका-गग- प्रतिमा विधाप समागता देवधरेण सर श्रीविनापुरे । प्रमोविएगायो ना स्थारिता महारप्री।

·नाम तत उच्चाया गच्छतामन्तरे ये भूतादयस्तेऽपि प्रतिबोविता , किं पुनरुचकी प्रतियोध यलोक । ततो नगरे निहता । ततस्त्रिभुननगिरौ प्रतिवोधितस्तत्र विचक्षणता कुमारपालो राजा । कृतस्तन्न प्रचुरतरयतिजननिहार । प्रतिष्ठितो भगवान् शान्तिनाथदेव । तयोजयिन्या पिहारेण प्रतियोधित पूज्यैर्योगिनीचक्रम् । तथैकदा श्रीचित्रकूटप्रशके दुष्टेरपशकुनाय सम्मुखीकृतो रश्मिनद्ध कृष्ण भुजङ्गम । ततो मदीभूतानि गीत-मादित्रादीनि । श्रापका अप्यहो ! न सुदरमिति जाता सविषादा । तत प्रोक्त ज्ञानदिनाकर श्रीजिनदत्तसूरिभि -'भो ! किमेन विमनस्का यूयम् ' । यथैष कृष्णभुजङ्गो रज्जुबद्ध एवम येऽपि ये केचनास्मद्दष्टास्तेषा बधन पतिष्यतीति प्रेरयतातीन सुदर शकुनमेतत्' । पुनरातो गच्छता दुष्टैरेका कृत्तनासिका दुनिमित्तविधानाय प्रेपिता । सा चाग्रत स्थिता दृष्टा पूज्यपादैर्जल्पिता च या-'आई ! मल्ली 2 ततस्तया दुष्टरण्डया दत्त प्रतिवच -'मल्लइ धाणुकह मुक्की ।' पुनरुक्ता किञ्चिद् निहस्य सप्रतिभै पूज्यैर्यथा-"पक्खाहरा तेण तुह छिन्ना" तत सा गेय(गया) विलक्ख उत्तरनिक्खुट्टी ( 2 गता विलक्षा निरुत्तरा ) इत्यनेकाश्चर्यनिधानाना निरन्तर किकरैरिव मुरै सर्वदोपास्यमानपादाना करणासमुदाणा धारापुरी-गणपद्रादिस्थानेषु प्रतिष्ठितवीर-पार्श्व- शान्त्यजिततीकृद्विम्ब-देवगृहशिखराणा स्वज्ञानालदृष्टीनजपट्टोद्धार- कारिरासलागरहाणां मास्करसद् विनोवितभुननमण्डलभव्याम्भोरहाणामेतच्छास्त्रकाराणा श्रीजिनदत्तसूरीणा चरितलेश प्रतिपादित ॥" समनुवदन्ति समर्थयन्ति च सुमतिगणिसङ्कलितमेतचरितमेतदनुयायिनश्चारित्रसिंह- गणि-सर्वराजगणिप्रभृतय पूर्वोक्तगणधरसार्धशतकवृत्तिप्रोद्धारका । जिनदत्तसूरिप्रशसका: चान्ये प्रशशसुस्तत्परम्पराप्रविष्टा प्रतिष्ठिता प्रसिद्धा प्राज्ञा । तथा हि नि० स० १३०७ वर्षे पूर्णकलशगणि " तत्पट्टे जिनदत्तयोगितिल्क समार्गपमार्यमा" -~-प्राकृतद्वयाश्रयवृत्तौ (प्रश० शो० २) वि स १३१२ वर्षेऽभयतिलकगाणि " तपाम्बरसूरडम्बरधर कृष्णद्युतिर्दैवत सेव्य श्रीजिनदत्तसूरिरविम प्राय्या युगातीयताम् । सपसहार तथा ·श्रावका -'मो। एव पदस्थान् कृत्वा ते पा] शिक्षा दत्त्वा सर्वेपाविहारादिस्थानानि भणित्वा स्वयम जयमेरौ निहता श्रीपूज्या । तत्र च आरकैश्चैत्यगृहत्रयाम्बिकाऽऽदि- अजयमेरी चैत्यगृहाय-प्रतिष्ठा स्थानानि पर्वतप्रगुणीकृतानि सन्ति । तत श्रीजिनदत्तसूरिभि शोभनलग्ने मूलनिवेशे जिनमन्दिरेषु प्रचिक्षिपिरे वासा । तत शिख रादिनिवेश कारयामासु श्रावका । इतश्च श्रीविक्रमपुरे सण्हियापुत्रदेवधरेण श्रीजिनदत्तसूरिप्रेपितचञ्च(च)रीटिप्पनफ- चर्चरी-प्रभाव दर्शनो मौलितसद्दर्शनकारिविधिबोधेन पञ्चदशस्वकुटुम्बश्रावकसमुदाय विक्रमपुरे विहार कृत्वा । स्वजनकश्रे० आसदेवादयो भणिता मयाऽत्र श्रीजिनदत्तसूरयो विहार कारयितव्या' । तस्य चाने कोऽपि किमपि भाणतु न शक्नोति । श्राद्धसमुदायेन निर्गतो नागपुरे सम्प्राप्त । तदानी च तत्र देवाचार्यो निशे- षेण प्रसिद्धिपात्र वर्तते । देवधरोऽपि विक्रमपुरादाग(दग्र)त प्रसिद्धोऽस्ति जात श्रुतस्तेन । पश्चाद्देवगहे व्याख्यानप्रस्ताने देवाचार्य उपविष्ट आस्ते । देवधरोऽपि पादप्रक्षालनादिशौच कृष्वा देवगृह गत । देवनन्दनादि कृत्वा वदितो देवाचार्य ,तेनापिपृष्टा क्षेमवार्ता। तत प्रथमत एव देवधरेण पृष्ट आचार्य -'भगवन् ! [देवगृहे ] रात्रौत्रीप्रवेश-प्रतिष्ठा-बलिविधान- नन्यादिकयुज्यते नवा 11 तच्छत्वा देवाचार्यश्चितयति-निश्चित कथचिन्जिनदत्ताचार्य मन्त्रोऽस्यकर्णे प्रविष्टोऽतस्तद्वासित इव लक्ष्यते' इति विचिन्त्योक्तम्-"श्रावक ! रात्रिस्त्री- प्रशादिक सङ्गत न भवति । देवधर ---तर्हि किं न वार्यते । आचार्य ~~-लक्षसङ्ख्य लोकाना मध्ये को वार्यते । देवधर -~भगवन् ! यत्र देवगृहे जिनाज्ञा न प्रवर्तते, कि तर्हि जिज्ञानिरपेक्ष स्वेच्छया जनो वर्तते तज्जिनगृह [जन गृह वा प्रोच्यते । इति प्रतिपादयध्व यूपम् | आचार्य -यत्र साक्षाजिनोऽन्तर्निविष्टो दृश्यते, तत् कथ जिनम- न्दिर नोच्यते ।। देवधर --आचार्य । वय तान मूर्या परमेतद् वयमपि जानीमो यदुत यत्र यस्याज्ञा न वर्तते, तद् गृह तदीय नोच्यते । एव च पापाणरूपादिम्बमा- प्रान्तनिवेशनेन भगदाापरिहारेण स्वेच्छया व्यवहारे का नाम तजिनमन्दिरमुच्यते । परमेर जानाना अपि यूप प्राहमार्ग न निसारयप्पे, प्रयुत पोषयचे तदेते वन्दिता अनुज्ञापिताध मया यूयम्-'यत्र तीर्थकराज्ञा प्रतिते, स मार्गों मयाऽभ्युपेतव्य इत्यभिधायोचितो देवघर । सहानातस्य कुटुम्मरूपत्रानकाणी जात विरण विधि- मार्गविषये । प्रान श्रावकममुदायसहितोऽनपरी । यदिता मारमार भोनिनदत्त- रएप । तदभिप्रायानगमक र पर्देशना जातोऽमी नि मदेर । माता प्रमय श्रीविक्रमपुरबिहार प्रति । ततो विस्तरेण तत्र देवगृ-पिम्याम्बिका-ग प्रोमा विवाय समगा देवधरेत सह अविनमरे । प्रयोविन्तत्रयो जोया , स्थापिका श्रीमहादीप्रतिमा ·तत उच्चाया गच्छताम तरे ये भूतादयस्तेऽपि प्रतिगोविता , किं पुनरुचकी प्रतिबोध पलोक । ततो नगरे निहता । ततस्त्रिभुवनागिरी प्रतियोधितस्तन्त्र विचक्षणता कुमारपालो नाम राजा । कृतस्तत्र प्रचुरतरयतिजनविहार । प्रतिष्ठितो भगवान् शातिनाथदेव । तथोजयिन्या विहारेण प्रतियोक्ति पूज्यैोगिनीचक्रम् । तपैकदा श्रीचित्रकूटप्रवेशके दुष्प्टेरपशकुनाय सम्मुखीकृतो रश्मिवद्ध कृष्ण भुजङ्गम । ततो मदीभूतानि गीत-मादित्रादीनि । श्रापका अप्यहो ! न सुदरमिति जाता सनिपादा । तत प्रोक्त ज्ञानदिवाकरै श्रीजिनदत्तसूरिभि –'भो ! किमेन विमनस्का यूयम् । । यथैप कृष्णभुजङ्गो रज्जुबद्ध एवमयेऽपि ये केचनास्मद्दष्टास्तेपा बधन पतिष्यतीति प्रेरयतातीच मुदर शकुनमेतत् । पुनरप्रतो गच्छता दुष्टैरेका कृतनासिका दुनिमित्तविधानाय प्रेपिता । सा चाग्रत स्थिता दृष्टा पूज्यपादैर्जल्पिता च यथा--'आई ! भल्ली 2 ततस्तया दुष्टरण्डया दत्त प्रतिपच -'भल्लइ धाणुक्का मुक्की ।' पुनरुक्ता किञ्चिद् विहस्य सप्रतिभै पूज्यैर्यपा-"पक्खाहरा तेण तुह छिन्ना" तत सा गेय(गया) विलक्ख उत्तरनिक्खुट्टी (2 गता विलक्षा निरुत्तरा ) इत्यनेकाश्चर्यनिधानाना निरन्तर किकरैरिव मुरै सनदोपास्यमानपादाना करणासमुद्राणां धारापुरी-गणपद्रादिस्थानेषु प्रतिष्ठितवीर-पार्थ- शान्त्यजिततीर्थकृद्विम्व-देवगृहशिसराणा स्वज्ञानालदृष्टीनजपट्टोद्धार- कारिरासलागरहाणां भास्करवद् विनोवितभुवनमण्डलभव्याम्भोरहाणामेतच्छास्त्रकाराणा श्रीजिनदत्तमूरीणा चरितलेश प्रतिपादित ॥" समनुपदन्ति समर्थयन्ति च सुमतिगाणसङ्कलितमेतचरितमेतदनुयायिनश्चारित्रसिह- गणि-सर्वराजगणिप्रभृतय पूर्वोक्तगणवरसार्धशतकवृत्तिप्रोद्धारका । जिनदत्तसूरिप्रशसका तथा चान्ये प्रशशसुस्तत्परम्पराप्रविष्टा प्रतिष्ठिता प्रसिद्धा प्राज्ञा । तधा हि वि० स० १३०७ वर्षे पूर्णकलशगणि --- " तत्पट्टे जिनदत्तयोगितिलक समार्गपमार्यमा" -~-प्राकृतद्धाश्रयवृत्तो ( प्रश० ० २) नि स १३१२ वर्षेऽभयतिटकगाण तत्पशाम्वरसूरडम्बरधर कृष्णद्युतिंदवतै सेव्य श्रीजिनदत्तसूरिविम प्राय्या युगातीयताम् | उपसहार ·- केनाप्यस्खलितप्रतापगरुडो यस्य त्रिलोक्या स्फुर- स्त्रोट नोटमपास्यति श्रितरता विघ्नाहिपाशान् क्षणात् ॥" 1 --सस्कृतव्याश्रयवृत्तौ (प्रश० श्लो० ५ " आसीत् पदेऽस्य जिनदत्तगुरुर्भटेन येनादधे विधिपथः सुवह खिलोऽपि ।" -“यायालङ्कारप्रान्ते । बि स १३१२ वर्षे चद्रतिलकोपाध्याय " ततोऽजनि श्रीजिनदत्तमुरियेनेह कल्याणमदायि भूरि । य पारतव्य विपय विधिं च प्रकाशयामास विशेषतोऽपि ॥ भव्यान् सार्धं कुटुम्बै शतश उपकृतौ कर्मठोऽबोबयद् यो यस्याज्ञामन देवा अपि शिरसि दधुर्भक्तिभारेण नम्रा । यन्नामामानधामावरितसुरवर-क्षोणिजमाभिमान स्मर्तु वद्धादराणा दलयति विपदोऽद्यापि दत्ते च भद्रम् || " -अमयकुमारचरिते (प्रश० लो० १२-१३) पि स १३१७ वर्षे लक्ष्मीतिलकगणि " चितामणि कल्पतर्खराको कुर्वति भव्या किमु कामगव्या । प्रसीदतु श्रीजिनदत्तमूरि, सर्वे पदा हस्तिपदे प्रविष्टा ।।" " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरदगाद् य सतत दैवतै सेन्यानिशमद्भुतैरतिशपैस्तेस्तै सदाऽलमृत । आरयातोऽम्बिकया स्वय युगपरस्तीर्थवरस्य प्रति- टुप्तेऽप्ययपदे ततश्च निन इत्याग्या दधौ सान्चयाम् ॥ -जिनेश्वरसूरीयधावफधर्मरत्तो (प्रा० सी० ५, प्रश००५) गि म १३२० वर्षे प्रोपचगाण- " स्वर पहिरभिरत्र भुवने माराया- शान्यन्य तदेशारहरिभिर्मप्यारमुदितम् । पते सम्मी गरापारा यथा निगम नोरापमा मनारिदि॥ - - ·५५ तै पूज्यपादैर्जिनदत्तमूरिभि कृतेऽत्र शास्त्रे जिनशासनानुगे । संदेहदोलापलिनाम्नि लेशत करोमि वृत्तिं स्वगुरूपदेशत ॥" " तत्पट्टे जिनदत्तमूरिरभवन्मार्तण्डचण्डप्रभो यस्मिन् विष्टपशर्मणे त्वत इत स्वच्छ दसा भ्राम्यति । तज्ज्योतिर्गलहस्तिता घनतम पिण्टा र द्विड्-गजा जग्मुर्दिक्षु विदिक्षु मड्क्ष्वभिभव वक्तु तु दिग्दतिनाम् ॥ --जिनदत्तसूरीयसदेहदोलावल्या वृहद्वृत्तौ । वि स १३२६ (१) वपीये जिनमदिरप्रशस्तिशिलालेखे--- " तस्मिन् महात्मनि समेयुपि नाकलोक तीर्थ बमार भगवान् जिनदत्तसूरि' । नामापि यस्य बत पार्यविभोरिवाशु सर्व भय हरति मगलमातनोति ॥ १०३ ॥ यस्मिन्नजनभृगमासि तरुणांभोभृत्ककुत्कुजर- श्रीखंटामगभीरधीरमवुरध्याने वृप जल्पति । पीयूपैरिव पूर्यमाणमनसो भव्या प्रजहादिरे विश्वे वादिगजा गल मदभरा द्राक्काविशीक्य दधु ॥१०४॥" -वीजापुरवृत्ताते (पृ ४) " इह हि क्लिातिशायिज्ञानिभिभगवद्भि [ भट्टारक ] श्राजिनदत्तसूरिभिर्दु पमामाल- माहारन्याविभवदसन्मार्ग सोहमदनेक्सशयशापचलङ्कितानि भविष्यार्मिक्लोकधर्मानुशनानि मा भूवनिति परोपकाररसिक्तया स्वोत्प्रेक्षितमम्भाव्यप्रश्नमालानुमारि सारोत्तराभिधायक सशयपद प्रश्नोत्तरनामा प्रकरण चक्रे तच्चेह 'सन्देहदोलावली' इति नाम्ना प्रसिद्धम् । १ . * * एव च 'श्रीवीन(ठ)गहिडाभिधानपत्तनवास्तव्यया क्याचित् स्वरतरपरमश्राविश्या प्रति दिनमात्मगुरूपदिष्टधमानुष्टानान्यनुतिष्ठन्त्या स्वच्यापरणाननुम्पगच्छान्तरीयश्रावस्न्यापरणदर्शनात् तथाविधमुगुरुसम्पर्वाभावाच समुद्भवन्त सन्देहा सम्यगुत्तरलाभाथ तिप्तिकाया लिखि या दर- देशप्रवेशपेशलितानायप्राय ज नमनसा श्रीअम्बिकादेवताप्रकटितयुगप्रधानत्वातनामधयाना श्रीजिनदत्तसूरीगा पादमूल प्रेपिता । श्रीमत्पूज्यैव वाचनानन्तरमेर तम्या भवियोकानामप्यु पकाराय मरलाक्तित्वात् मुगमाथ साधशनगाथाप्रमाणमेतत् प्रकरण विरचितम्' इत्यपाऽपि प्रसिद्धि ईद्धपरम्परया निशम्यमाना समूला भवताति ।" -सन्देहदोरावलीरहदृत्ती प्रयोधर दगणि ।

·५६ " निस १३२८ वर्षे प्रवोधमूर्तिगाणि (जिनप्रमोधसूरि')- " तच्छिष्यमौलिजिनदत्तगुरुप्रवीर- श्चक्रे खिल विधिपथं सुवह समन्तात् । ~कातन्त्रदुर्गपदप्रबोधे। वि स १३३४ वर्षे जिनप्रबोधसृरिणा प्रतिष्ठिता जिनदत्तसूरिमूर्तिरद्यापि प्रेक्ष्यते ऽणहिलपाटक-पत्तने ।' *वि स १३८३ वर्षे जिनकुशलसूरि " समस्तयोगिनीचक्रदेवदेवतावातविहितशासना नानाप्रभापनाप्रभावित-श्री जिनशासना महर्चिकनागदेवश्रावकसमाराधितनीअम्बिकालिखितश्रीजिनदत्तसूरियुग प्रधानत्यक्षरवाचनमार्जनसमुपार्जितयुगप्रधानपदसत्यताप्रधाना सकलातिशायिप्रगुण- गुणगणमणिखनय सकलशिष्टचूडामणय प्रबोधिता यग छीयातुच्छभूरिसूरय श्रीजिन- दत्तसूरय ४४ तत्राभवन् श्रीजिनदत्तसूरय शश्वद् यदाज्ञा लुलपुर्न भूरय । देवा नृदेवा नततिर्यगङ्गिन सि धुनै चाग्निर्न च योगसगिन ॥ ---जिनदत्तसूरीयदेववन्दन( सम्यक्त्वारोपनिधि )कुलकवृत्तौ । वि स १४११ वर्षे तरुणप्रभसूरि " तत्पशैलेऽजनि योगिराज सुरानत श्रीजिनदत्तसूरि ।" -थारकप्रतिक्रमणसूत्रवृत्तो। वि स १४१२ वर्षे भुवनहितोपाध्याय "तपट्टे जिनदत्तमूरिरमवद् योगाद्रचूडामणि मिथ्यावान्तनिरुद्धदर्शन टांगटिआग'नामकपाटक जिनमन्दिरे । मनिप्रतिशलेगाय पयत- "सात् १५३४ गागादि ५ प्रीजिनदत्तमूरिमूर्ति धानिनररियाजिन- प्रयोपरत प्रतिष्ठिता १ तरिमय सत्पमेया भगिनिजामतिकात- নিরাশায় বিংবিপণিবিমানয়াবা। समारयनिग्गयो म पएण्येवादिसणे यामागुन । मान(शापर AIN (FT..) - - ·श्रावक यो न्यदेशि सुगुरु क्षेत्रेत्र सर्वोत्तम सेव्य पुण्यनता सता सुचरण-ज्ञानश्रिया सत्तम ॥२१॥" -राजगृहगिरिप्रशस्तौ। वि स १४७३ -९५ वर्षे जयसागरगणि तत्रायदा ज्ञान-दर्शन-चारित्रगुणैकभूमय श्रीमदम्बिकोपासनोपलब्धकराक्षर- श्रीनागदेवसुबारकविज्ञातप्रकटीकृतयुगप्रधानपदवीसरिन्महाब्धयस्त्रिभुवनातिशायिभाग- धेया नानावतरत्नाकरा कचित् तथानिधदुष्टरोगव्यतरादिदोपदूपित धामिकजनमुवीक्ष्या- क्षामकारुण्यपिशमनस श्रीजिनदत्तसूरयो दोपप्रतिक्रियाफरणंदक्ष तत्ताहक्षदेवदेवता- प्रणिधानप्रत्यस्तप्रतिपक्ष हितैषिमनीपिमनुजकण्ठकन्दलीविमलनगनुकार 'त जयउ ' इति लोकप्रसिद्धनामावतार जागरूकास्तोकप्रमानप्राग्मार श्रीविधिसडरक्षा स्मरणास्तर चिरचितपत ।” -जिनदत्तसूरीयस्मरणस्तववृत्तौ । "इह हि पुरा नागदेवसुश्रावकयुगप्रधानजिज्ञासाविहितसप्तोपपाससन्तुष्टोजयत निवासिश्रीअम्बिकादेनता तत् ह(द)स्तलिखितेतराचार्याशयलिपिरूपाक्षरमाचनोत्पुसनप्रका- रप्रकटितयुगप्रधानमावा ज्ञान-दर्शन-चारित्रागण्यपुण्यातिशयसत्त्वरजितश्रीशासनदेवता- चितीर्णोजयिनास्थितमहाकालप्रासादमध्यवर्तिशैलमयमारपट्टवीटकात सगोपित-पुराश्री सिद्धसेनदिवाकरवाचित-दशपूर्वधरश्रीकालिकसूरिविरचितानेकाद्भुतश्रीप्रथमानुयोगसि- द्धातपुस्तकरत्नार्थसम्यक्परिज्ञानजगद्विदितमहाप्रमाना निजप्रातिमभवविस्मापित-देव सूरय श्रीजिनदत्तसूरयो लोकप्रतिपोधा सुनिहितनिहारेण विहरन्तोऽयदा रोगाद्युपद्रवो- पशमा च मुगुरुजनपारतन्त्र्यस्तवरूप स्मरण महाप्रभार 'मयरहिय' इति प्रसिद्ध चिकीर्पव xxx।" -जिनदत्तसूरीयगुरपारत त्र्यस्तयवृत्तो । १ ' श्राजिनवर्धनसूरिसचनामृतपायिवाचनाचार्यजयमागरगणिना विरचिता स्मरणस्तव- घृत्ति । ' इति प्रान्त पट्यते ।-C जयमागरगणिपरिचयो जे मा सूच्यामप्रसिद्धपन्थग्रन्यकृत्परिचये (५४)ऽस्माभिरकारि । २ पृतिप्रान्त 'श्रीसागरचन्द्रसूरिप्रसादात् ' इत्युलेगदर्शननानुमीयते मि स १४५९ वर्षे जिनराजसूरिनिदेशालेसरमेरुटुगें लक्ष्मणराज्य सरतरमहकारित जिनप्रामादे गर्भगृह पार्वजिन- विम्यम्यापोऽय सागरवद्रसूरि स्याद् यस्य सूरमूर्तिरद्यापि तन इत्यत । तत्प्रामादप्रशस्ति शोधक्न जयमागरगणिना ( सूची पृ ५४,६३) एपा युतिः ना गम्भाव्यत ।

·" " इह हि परोपकारकृतधियो विशुद्धसिद्धाताचारशृङ्गारितचारित्रश्रिय श्रीजिनदत्त- सूरयस्तथाविवविषमदुष्पमासमुल्लसदसदुपदेशदायकचनश्रवणान्यान्यक्रियाऽनुष्ठानदर्श- नोद्भूतप्रभूतसन्देह्यवर्तपतित लोकमालोक्य कथञ्चित् तमुद्धर्तुमनस स्वपरसम्भावितप्रश्न तदनुसारितागुत्तरदानप्रधान संशयपदप्रश्नोत्तरनामक सदेहदोलावलीति द्वितीयनाम- प्रसिद्ध प्रकरणमकार्षु । -जिनदत्तसूरीयस देहदोलावल्या लधुवृत्तो। वि स १९४४ वर्षे कमलसयमोपा याय'- "कूष्माण्ड्याऽऽस्तिफनागदेवतपसा स तुष्टया यद्-युग- प्राधान्य प्रकटाकृत मुकृतिनामानन्दकन्दाम्बुदम् । सैप श्रीजिनदत्तसूरिसिलश्रामण्यविद्योऽभनद् यस्य इलाध्यचरित्रपत्रिगणने नो पाटव कस्यचित् ॥" -उत्तराध्ययनवृत्ति( सर्वार्थसिद्धि पाते। वि स १५५३ वर्ष पद्ममन्दिरगाण. " पट्टे तदीयेऽभनदद्भुतश्रीयुगप्रधानो जिनदत्तसूरि । यो योगिनीचक्रमुखादिदेवशाचे निजाज्ञा मुकुटीचकार ॥" -~-नरपिमण्डलमृत्तो (प्रश० श्लो०८) वि स १६४६ (१) वर्षे समपसुन्दरोपाध्याय - " यो योगिनाभ्यो जगृहे ददो च धरान् वरान् जाग्रदनेकविध । पपि पारान् स्वरशाचकार युगप्रधानो जिनदत्तसूरि ॥" -कससूनकल्पलतायाम् (प्रश० श्लो० ४) " जिग्यिरे येन योगिन्यनतु पर्यितीदुना । सूरि प्राजिनटसोऽभूत् तपट्टाम्बुजमारकर ॥" ---अष्टरक्षा ( प्रश.० १२) बि स १६४-५१ यम गुणग्नियगणि शुद्धानेसरममापि मारणप्रीता रेने पम्प गरमा गर" ममती गरे। - ·" मुक्तासारसरस्वती जनपदान् भव्यानभव्याश्रय त श्रीमज्जिनदत्तसूरिमुगुरु चित्ते निघायाधुना ॥" -रघुवंशवृत्ती (श्लो० ३) "प्रौढ प्रौढयुगप्रधानपदसाम्राज्य प्रतीत पुरा देवोक्त्या मुनि नागदेवभकिश्राद्धस्य साक्षात् पुर । योगिन्योऽपि च येन मन्त्रमहिमप्रागल्भ्यतो जिग्यिरे स्तुत्वा श्रीजिनदत्तसूरिमनघ तीव्रप्रतापारुणम् ॥ -दमयन्तीचम्पूवृत्तौ । " तत्पद्देऽभूचतु पष्टियोगिनीना प्रसाधक । युगप्रधानतामाप्त सूरि श्रीजिनदत्तराट् ॥ यन्नाममन्त्रस्मरणात् सम्प्रत्यपि विलोक्यते । तडित्पातादिकष्टोघो घस्यमान क्षशाद् मुनि ॥" -सम्बोधसप्ततिकावृत्तौ (प्रश० श्लो० ९-१०) 1 "श्रीमदकव्वरराजाधिराजलब्धप्रसादसौभाग्ये । राज्य शासति जनताऽऽनन्दकरे न्यायत्तिधरे ॥ श्रीरातसिह भुनि निनभुनवलनिर्जितारिनृपराजे । सन्ध्यादिगुणविचक्षणमन्त्रीश्वरकर्मचन्द्रवरे ॥ विक्रमतो रस-हरिभुज-रस-शशिवर्षे जनोत्सगोत्कर्षे । श्रीमद्विक्रमनगरे विनिर्मिता विमलमतिगम्या ।" -रघुवंशत्ति (प्रश० श्लो० १०-१२) २" श्रीविक्रमवशोद्भवसद्विक्मरानसिंहनृपराज्य । सत्क्मकमचन्द्राभिषधीमखधुर्यसन्धायें । श्रीमद्विक्रमभूपते स्वरसरस्वत-तर्क शक्रप्रमा- ख्याताया शरदि प्रमोदविमरभ्रानिष्णुपौराकुल श्रीमेनकनाम्नि मदनगरेऽर्हचैत्यशोभाघरे चक्रे श्रीदमयन्त्युदारचरित टीका महार्यो मुधी ॥ अकवरनृपाधिपतो विनयिनि शर-मुग्न-सस्मिते वर्षे । श्रीमल्लामपुरीय प्राशि परा पुरस्मुधियाम् ॥ -दमयन्तीचम्पत्ति (प्रश० ला• 14-16) " ·। " " इह हि परोपकारकृतधियो विशुद्धसिद्धा ताचारशृङ्गारितचारित्रश्रिय श्रीजिनदत्त मूरयस्तथाविधविपमदुष्पमासमुल्लसदसदुपदेशदायकवचनश्रवणान्यान्यक्रियाऽनुष्ठानदर्श- नोभूतप्रभूतसन्देहागलपतित लोकमालोक्य कथञ्चित् तमुर्तुमनस स्वपरसम्भावितप्रश्न- तदनुसारितागुत्तरदानप्रधान संशयपदप्रश्नोत्तरनामक सदेहदोलावलीति द्वितीयनाम- प्रसिद्ध प्रकरणमकार्षु । --जिनदत्तसूरीयसदेहदोलापल्या लघुवृत्तौ । वि स १९४४ वर्षे कमलसयमोपाध्याय'- "कूष्माण्ड्याऽऽस्तिकनागदेवतपसा सतुष्टया यद्-युग- प्राधान्य प्रकटीकृत सुकृतिनामानन्दकन्दाम्बुदम् । सैप श्रीजिनदत्तसरिरखिलश्रामण्यविद्योऽभनद् यस्य श्लाघ्यचरित्रपतिगणने नो पाटव कस्यचित् ||" -उत्तराध्ययनवृत्ति( सर्वार्थसिद्धि )प्राते । वि स १५५३ वर्षे पद्ममन्दिरगाणि. "पट्टे तदायेऽमनदद्भुतधार्युगप्रधानो जिनदत्तरि । यो योगिनीचक्रमुखादिदेवशा निजाज्ञा मुकुटाचकार ||" पिमण्डलवृत्तौ (प्रश० श्लो० ८) वि स १६४६ (१) वर्षे समयमुन्दरोपाध्याय "यो योगिनाभ्यो जगृहे ददौ च वरान् वरान् जापदनेझविद्य । पापि पारान् स्वपशाचकार युगप्रधानो जिनदत्तसूरि ॥" --कपमूलरुपलतायाम् (प्रश० श्लो० ४) "जिग्यिरे येन योगिन्यश्चतु पष्टिर्यतीदुना । सूरि अानिनढोऽभूत् तपासुगमास्कर ||" -अध्यक्षा ( प्रश.शे. १२) वि स १६४६-५१ वर्षे गुगलियांग " शुद्धानेक्रमप्रपाहायपुरमागरण रेने पम्प मरसतार TI मम्पपपत्ती गुगे।

·३ चैत्यदनकुडकम् (प्रा) गा २८ ४* गणधरसप्तति (प्रा) गा ७० ५ उपदेशरसायनम् (अप०) गा ८० ६ चर्चरी (अप०) गा ४७ ७ कालस्वरूपकुलकम् (अप०) गा ३२ ८ सर्वाधिष्ठायि(स्मरण)स्तोत्रम् गा २६ ३ " सव्वन्नूण मय मएण रहिमओ सम्म सया माहए भव्वाण पुरओ पवाहविरमो निच्छम्मम्मच्छरो। सो मे धम्मगुरू मया गुणि-गुरु काणकारी वरा लग्गो जो जिणदत्त-सोहणपहे नीमेसमुक्तावहे ॥" इत्यन्तिमगाथायुक्तमेतद् वि स १३८३ वप जिनमुशरसूरिणा चतुश्चत्वारिंशच्छत श्लोकपरिमितया वृत्या,लब्धिनिधानन सक्षिप्तटिप्पनेन च व्यभूयत । देववन्दनकुलक सम्यक्त्वारोप- विधिकुलकमिन्यादिकाऽस्यापरा सज्ञा ज्ञायत । दृत्ति-टिप्पनसमन्वितमेतत् प्रसिद्धम् । ४ अप्रसिद्धमेतत् । अस्य नामोपलभ्यत गणवरमाशतक-वृत्त्यादो (अन भूमिका द्रष्टव्या पृ ५१ ) जेसलमेरुदुर्गीयभाण्डागारे १५० माइपुस्तिमाया प्राप्यतेऽपि । इय जिणदनवएसरसायणु इह-परलोयह मुस्सह भायणु । पणजलिहिं पियति जि भब्वइ ते हवति अजरामर सवइ ॥" इति प्रान्तपद्यपर्यवसितमेतद् वि स १२९४(२) वर्षे जिनपालोपाध्यायन शतचतुण्यश्लोक परिमितया वृत्त्या सयोजितम् । तच्चान पूर्वमेव प्रकाश्यत । ६ "इय जुगपवरह सूरिहि सिरिजिणवल्लहह नायसमयपरमत्यह बहुजणदुल्हह । तमु गुणयुइ बहुमाणिण सिरिजिणदत्तगुरु काइ सु निस्तमु पावइ पउ जिणदत्तगुरु ।' इत्यन्त्यपद्यापतैपा जिनपालोपाध्यायन वि स १२९४ वप विहितया शतनयश्लोकप्रमिनया वृत्या समायोजि । सा चान प्रथममेव प्रकाशमाव प्राप्नोति । इय जिणदत्तुवएमु नि निसुणहि पढहि गुणहि परियाणनिजि कुणहि । ते निव्वाण-रमणी महु विल्सहि पलिउ न समारिण मटु मिलिसहि ॥' इति प्रान्तपद्यपर्यसित द्वार्निशिकारूपमेतन् कुलक सूरप्रभोपाध्यायमलितया मार्धशतश्लोक- मितया वृत्या साकमन कायनय्या तृतीयत्वन निवश्य प्रकाशितम् । उपदशरूपमप्येतत् 'कारम्वरूपफ इति प्रतिकाराभिमताभिधया प्रारयायि । जिनपालोपाध्यायकृताऽम्य पृत्ति पत्तने विद्यत इति जनप्रन्थावत्यामसूचि, किन्तु नाम्मामि मा दृष्टा । त जयउ' इत्यादिपदेनोपलक्षितत्वान तन्नाम्ना विशपत प्रसिद्धम् , प्रान्त च- इया पर तिसम दुस्मस्प तम्म नत्यि किं पि जए । जिणदत्ताणाइ टिआ मुनिरिया सुही होइ ।' इत्यनया गाथया ममुपतमनग्नेकन मुदितम् । अस्य वृत्तिस्तु जयसागरापाध्यायन विस १४९५ (!) वर्ष विनिर्मिताऽप्रसिद्धा । " ८ ·१० । । वि स १६५४ वर्षे ज्ञाननिमलोपाध्याय "तत्पपूर्वाचलतिग्मरश्मयो युगप्रधाना जिनदत्तसूरय । दिदीपिरे श्रावकलक्षबोधका सुरासुरै सस्तुतपादपङ्कजा ॥" -शब्दप्रभेदवृत्तौ। क्षमाकल्याणादिकृतायामर्वाचीनाया ' खरतरगच्छपट्टावल्यामन्यत्रापि च प्राप्यते प्रस्तुतस्य सूरिवर्यस्य समुज्ज्वलयश सवलितमद्भुतमन्यदपि सच्चरितम्, किन्तु कवि समयसामीप्यसम्मवि पूर्वतनमाधिक प्रामाणिकमिति तदेवान प्रादर्शि, समर्थित चान्यप्रामा णिकप्राज्ञानामाभिप्रेतै । विस्तरभयात् तु विरम्यतेऽधिकवक्तव्यात् । विशेषजिज्ञासुना तदप्यवलोकनीयम् । सूरे स्वर्गमनसमय-स्थलादिनिर्देशस्तनेत्थमसूचि- " अथैवविधा क्षत्रिय-ब्राह्मणादिकुलीनलक्षश्राद्धप्रतिबोधका जलभ्रमोपरि कम्ब- लास्तरणादिप्रकारेण पञ्चनदीसाधका सन्देहदोलावल्याद्यनेकग्रन्थविधायका परकाय- प्रशिन्यादिविविधविधासम्पन्ना परोपकारकारिण परमयश -सौभाग्यधारिण श्रीखरतर- गच्छनायका महाप्रभावका श्रीजिनदत्तसूरय सनत् १२११ आपाढसुदि एकादश्या अजमेरुनगरेऽनशन कृत्वा स्वर्ग गता ॥४८॥" ख पट्टापल्याम् । ग्रन्थरचना प्राकृतापभ्रशादिमापायां पद्यप्रमाणपरिगणनया लघवोऽप्यर्थतोऽतिगम्भीरा देव- गुरुस्तोत्र-चैत्यविधि-धर्मविधिप्रतिपादका विविधोपदेशपेशला निम्नसूचिता ग्रन्था प्रस्तुतजिनदचसूरिप्रणीता ज्ञाता सन्ति । १ गणधरसार्धशतकम् (मा) गा १५० २ सदेहदोलापली (प्रा) गा १५० . "जिणदत्तगणिगुणसय सपण्णय सोमचर्षि व । भवेहि मणिमत भव-रपिसतावमाहरउ ॥" इति प्रान्तपोपतमतदय (परि. २) प्रादी । अस्य द्वादशगहनठोकपरिमिता प्रवृत्ति मुमतिबिना वि में १२९५ वर्षे निरमायि (ज भी सूची क्र. ३१३-१५ अप्रसिद्ध ४५०) एतस्प पोरगतिवारपाया मशिमा पति रारामगलिना विक्रमीययनुदारानाम्या पलिता, मुदिना । पत्तेदारावरित भारस्पारियगिरिनाकारि, प्रविद । इस एपसमपपप-पत्तरपयर गमार्ग । म जुETA-जिणपारि-सीमण ॥' प्रान्तम परिन UITERATम्म वि.स.११. प्रोपपत्र गाना र पधारमामा पदपा गमतानि पम्य सानिमययागरगिना गा. मा•ि•९५) मरम्माhिan २ ·समकालीनसूरयः। प्रस्तुतजिनदत्तसूरि-जीवनसमये विक्रमस्य द्वादशशताब्द्या त्रयोदशशताब्द्याश्च प्रथमचरणे सत्ता बिभ्राणा प्रभूता प्रौढा सूरिपुङ्गना समजनिपत, सूर्यैरिव पैर्जिन- प्रवचन-गगनाङ्गण स्त्रप्रतिभया प्रायोति । तत्र च केपाश्चिदुल्लेखोऽत्राजनि | तदितरेपा जिनभद्रसूरि-देवचन्द्रसूरि-देव भद्रसूरि-धनेश्वरसूरि-ननसूरि-पार्वदेवगणि (श्रीचन्द्रसूरि)-महेन्द्रसूरि-मुनिच द्र- सूरि-यशोदेवसूरि-यशोदेवोपाध्याय-रत्नप्रभसृरि-रामचद्रसूरि-रामदेवगाण-वर्धमा- नसूरि-शान्तिसूरि-सिद्धसूरि-हरिभद्रसूरि (१-२)-हेमचन्द्रसूरि (१-२) प्रमृतीना सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरन्यत्र (जे मा सूच्याम् , अप्रसिद्ध०) अकारि । तथा चान्येषामानदेवसूरि-चक्रेश्वरसूरि-चन्द्रप्रमसूरि-चन्द्रसेनसूरि-विजय- सिंहसूरि (१-२)-श्रीचन्द्रसूरि-हेमचन्द्रसूरिप्रभृतीना परिचय प्रो० पिटर्सनादिसङ्कलि- तरिपोर्टपुस्तकादिपर्यवलोकनेन, वादिदेवरि-वीराचार्य-हेमच द्रसूरिप्रमुखाणा चरित प्रभावकचरितादिप्रेक्षणेन, लक्ष्मणगण्यादीना चापरेपा परिचयस्तत्तत्कृतिमुपादचरितादि- प्रशस्तिप्रान्तांशनिरीक्षणेनागस्यते । केपाञ्चिच्च परिचय प्रकाश्यमानपत्तनीयजैनभाण्डा- गारीयप्रथसूच्यादानपि प्रदर्शयिष्यत इति नेह तदर्थ प्रयत्यते । केवल जिनदत्तसूरेर्यादिदेवसूरि-हेमच द्ररिभ्या साक जम-दीक्षाऽऽदिसमय- स्थलादिविषयक समवक्तव्यमत्र कोष्ठके प्रदर्श्य सतुष्यते- ·----- ९ ९ सुगुरुपारतन्त्र्यम् (प्रा) गा २१ १० *पिंशिका ११ विघ्नविनाशिस्तोत्रम् (प्रा) गा १४ १२ *उपदेशकुलकम् १३* अवस्थाकुलकम् १४ *श्रुतस्तन १५* अध्यात्मगीतानि १६ उत्सूत्रपदोद्घाटनकुलकम् । सच्चरियाणमहीण सुगुरूण पारततमुबहइ । जयउ जिणदत्तसूरी सिरिनिलओ पणयमुणितिलओ॥' इत्यतिमगायोपेतमेतनैक्श प्रमिद्धम् । अस्य शतद्वयश्लोक्प्रमाणा वृत्तिरप्युपलभ्यते । वृत्ति कारो जयसागरगणिरिति जैनग्रन्थावल्यामसूचि । तर च तद्वृत्तिरचनासमयो वि स १३६८ वपरूपो निर्दिश्चिन्त्यो यतोऽत्र सम्भाव्यमानजयसागरस्य समयो विक्रमस्य पञ्चदशशताब्द्युत्तरार्ध- षोडशशताब्दीप्रारम्भरूप प्रामाणिक (जे भा सूच्यामप्रसिद्ध. पृ.५४ इत्यत्र विलोक्नीयम्) १. अप्रसिद्धषा । अस्या नामोपात्त गणधरमार्धशतकबृहदृत्तौ । अत्र भूमिका(पृ ४४) द्रष्टव्या। ११ सिग्घमवहरउ' इत्यादिनाऽऽरब्धत्वात् तनाम्नैव विशेषत प्रसिद्धिमधिगतम्, "जिणदत्ताण सम्म मत्रति कुणति जे उ कारति । मणमा वयमा वउसा जयति साहम्मिया ते वि॥ जिणदत्तगुणेहि नाणाइणो सया जे धरति धारति । दसियसियवायपहे नमामि साहम्मिया ते वि॥" इत्यन्तिमपद्यसूचितखाभिधानमेतदपि स्मरणस्तोन नैक्दा प्रकाशितम् । अस्य सक्षिप्ता त्तिरप्युपलभ्यते। १२ १३, १४, १५ क्रमाद्वेषु सूचिता कृतिर्जेसलमेरुदुर्गे भाण्डागारपुस्तिकाया पठ्यते, कि तु विशिष्टारलोकन विना नान किमपि तद्विपये स्पष्टीकर्तुं शक्यते । तया च जैनप्रथावल्या जिनदत्त सूरिकृतित्वेन निर्दिष्टाऽपि पद्वारला न तथा, किन्तु सा कविपल्हप्रणीता जिनदत्तसूरिस्तुतिरित्यन (परि० ४) दर्शनन प्रतीत भविष्यति पाठकानाम् । नाममाम्या पायटीयगच्छोयजिनदत्तसूरिकृतस्यापि शकुनशास्त्रस्य गूर्जरभाषानुवादपुस्तिकार्या प्रस्तुतजिनदत्तमूरिप्रतिकृति निवश्य प्रकारान्तरेणास्य सूरे कृति सा इत्यसूचि तदनुवादक प्रकाशन ५ हीरालाल्न, तथा च वैधित् तपरितमय समिनितम्, किन्तु तद् प्रान्तिमूल प्रतीयते प्रेक्षारताम्। * अप्रसिक्षम यसापरमेतदमिज्ञानम् ।

·समकालीनसूरयः। प्रस्तुत जिनदत्तभूरि-जीवनसमये विक्रमस्य द्वादशशताब्द्या त्रयोदशशतान्याश्च प्रथमचरणे सत्ता विभ्राणा प्रभूता प्रौढा सूरिपुङ्गया समजनिपत, सूर्येरिव यैर्जिन- प्रवचन-गगनाङ्गण स्वप्रतिमया प्रायोति । तत्र च केपाश्चिदुल्लेखोऽत्राजनि । तदितरेपा जिनमद्रसूरि-देवच द्रसूरि-देव भद्रसूरि-धनेश्वरसूरि-ननसूरि-पार्वदेवगणि (श्रीचन्द्रसूरि)-महेन्द्रसूरि-मुनिच द्र- सूरि-यशोदेवसूरि-यशोदेवोपाध्याय-रत्नप्रमसृरि-रामचद्रसूरि-रामदेवगाणि-वर्धमा- नसूरि-शातिसूरि-सिद्धसूरि-हरिभद्रसूरि (१-२)-हेमचन्द्रसूरि (१-२) प्रभृतीना सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरत्यत्र (जे मा सूच्याम् , अप्रसिद्ध०) अकारि । तथा चान्येपामानदेवसूरि-चक्रेश्वरसूरि-चन्द्रप्रमसूरि-चन्द्रसेनसूरि-विजय सिंहसूरि(१-२)-श्रीचन्द्रसूरि-हेमचन्द्रसूरिप्रभृतीना परिचय प्रो० पिटर्सनादिसङ्कलि- तरिपोर्टपुस्तकादिपर्यवलोकनेन, वादिदेवसूरि-वीराचार्य-हेमचन्द्रसूरिप्रमुखाणां चरित प्रभावकचरितादिप्रेक्षणेन, लक्ष्मणगण्यादीना चापरेषा परिचयस्तत्तत्कृतिमुपार्श्वचरितादि- प्रशस्तिप्रान्तानिरीक्षणेनागस्यते । केपाञ्चिच्च परिचय प्रकाश्यमानपत्तनायजैनमाण्डा- गारीयप्रथसूच्यादापपि प्रदर्शयिष्यत इति नेह तदर्थ प्रयत्यते । केवल जिनदत्तसूरेर्वादिदेवसूरि-हेमचन्द्रसूरिम्या साक जम-दीक्षाऽऽदिसमय- स्थलादिविषयक समवक्तव्यमत्र कोष्ठके प्रदर्य सन्तुष्यते- ·९ ९ सुगुरुपारतन्त्र्यम् (प्रा) गा २१ १० विशिका ११ विघ्नविनाशिस्तोत्रम् (प्रा) गा १४ १२ *उपदेशकुलकम् १३* अवस्थाकुलकम् १४ *श्रुतस्तव १६* अध्यात्मगीतानि १६ उत्सूत्रपदोद्घाटनकुलकम् । " सच्चरियाणमहीण सुगुरूण पारततमुबहइ । जयउ जिणदत्तसूरी सिरिनिलओ पणयमुणितिलओ ॥" इत्यतिमगायोपेतमेतनैकश प्रसिद्धम् । अस्य शतद्वयश्लोकप्रमाणा वृत्तिरप्युपलभ्यते । वृत्ति कारो जयसागरगणिरिति जैनग्रन्थावल्यामसूचि । तत्र च तद्वृत्तिरचनासमयो वि स १३६८ घषरूपो निर्दिष्टश्चिन्त्यो यतोऽन सम्भाव्यमानजयसागरस्य समयो विक्रमस्य पञ्चदशशताब्द्युत्तरार्ध- षोडशशताब्दीप्रारम्भरूप प्रामाणिक (जे भा सूच्यामप्रसिद्ध० पृ०५४ इत्यत्र विलोकनीयम् ) १० अप्रसिद्धषा । अस्या नामोपात्त गणधरसार्धशतकबृहद्भुत्तो । मन भूमिका(पृ ४४) द्रष्टव्या। ११ सिग्धमवहरउ' इत्यादिनाऽऽरब्धत्वात् तनाम्नेव विशेषत प्रसिद्धिमधिगतम्, जिणदत्ताण सम्म मनति कुणति जे उ कारति । मणसा वयसा वउसा जयति साहम्मिया ते वि ॥ जिणदत्तगुणेहिं नाणाइणो सया जे धरति धारति । दसियसियवायपहे नमामि साहम्मिया ते वि॥" इत्यन्तिमपयसूचितखाभिधानमेतदपि स्मरणस्तोन नैक्दा प्रकाशितम् । अस्य सक्षिप्ता वृत्तिरप्युपलभ्यत । १२, १३, १४, १५ कमाङ्केषु सूचिता कृतिर्जेमलमेरुदुर्गे भाण्डागारपुस्तिकाया पठ्यते, कितु विशिष्टारलोकन विना नार किमपि तद्विपये स्पष्टीकर्तुं शक्यते । तथा च जैनप्रथावल्या जिनदत्त- सूरिकृतित्वेन निर्दिष्टाऽपि पावला न तया, किन्तु सा कविपल्हप्रणीता जिनदत्तसूरिस्तुतिरित्यन (परि० ४) दशनेन प्रतीत भविष्यति पाठकानाम् । नाममाम्या वायटीयगच्छीयजिनदत्तसूरिकृतस्यापि शकुन शास्त्रस्य गूर्जरभाषानुवादपुस्तिकायां प्रस्तुतजिनदत्तरिप्रतिकृति निवश्य प्रकारान्तरेणास्य सूरे कृति सा इत्यासूचि तदनुवादक प्रकाशन पहीरालालन, तथा च देधिन् तयस्तिमन समिनितम् किन्तु तद् प्रान्तिमूल प्रतीयते प्रेक्षारताम्। • अप्रसिद्धमयसापरमेतदभिज्ञानम् । " ·समकालीनसूरयः। प्रस्तुतजिनदत्तसूरि-जीवनसमये विक्रमस्य द्वादशशताब्या त्रयोदशशतान्याश्च प्रथमचरणे सत्ता बिभ्राणा प्रभूता प्रौढा सूरिपुड्या समजनिषत, सूर्यैरिव यैर्जिन- प्रवचन-गगनाङ्गण स्वप्रतिमया प्रायोति । तत्र च केपाश्चिदुल्लेखोऽत्राजनि । तदितरेपा जिनभद्रसूरि-देवच द्रसूरि-देव मद्रसूरि-धनेश्वरसूरि-ननसूरि-पार्वदेवगणि (श्रीचन्द्रसूरि)-महेन्द्रसूरि-मुनिचद्र- सूरि-यशोदेवसूरि-यशोदेवोपाध्याय-रत्नप्रभसृरि-रामचद्रसूरि-रामदेवगाणि-वर्धमा- नसूरि-शान्तिसूरि-सिद्धसूरि-हरिभद्रसूरि (१-२)-हेमचन्द्रसूरि (१-२) प्रमृतीना सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरन्यत्र (जे मा सूच्याम् , अप्रसिद्ध०) अकारि । तथा चान्येषामानदेवसूरि-चक्रेश्वरसूरि-चन्द्रप्रभसूरि-चन्द्रसेनसूरि-विजय- सिंहसूरि (१-२)-श्रीचन्द्रसूरि-हेमचन्द्रसूरिप्रभृतीना परिचय प्रो० पिटर्सनादिसङ्कलि- तरिपोर्टपुस्तकादिपर्यवलोकनेन, वादिदेवसूरि-वीराचार्य-हेमचन्द्रसूरिप्रमुखाणां चरित प्रभावकचरितादिप्रेक्षणेन, लक्ष्मणगण्यादीना चापरेपा परिचयस्तत्तत्कृतिमुपाइर्वचरितादि- प्रशस्तिप्रान्ताशनिरीक्षणेनावगस्यते । केपाञ्चिच्च परिचय प्रकाश्यमानपत्तनीयजैनमाण्डा- गारीयमथसूच्यादानपि प्रदर्शयिष्यत इति नेह तदर्थ प्रयत्यते । केवल जिनदत्तसूरेर्वादिदेवसूरि-हेमचन्द्रसूरिभ्या साक जम-दीक्षाऽऽदिसमय- स्थलादिविषयक समक्तव्यमत्र कोष्ठके प्रदर्श्य सन्तुष्यते- ·जिनदत्तमूरेः वादिदेवसूरेः हेमचन्द्रसूरेः 1 १९३२ जमा जमम्मरम ११४५ धन्धूक्पुरम् (गूर्जरदेशे) धारकपुरम् (गूर्जरदेशे) . चङ्गदेव ४ विग क्षपणकमस्ता (हुबडवणिक्) याङिग बाहडदेवी दसायात म दीयागुरु ११४३ मद्दाहृतम् (गूर्जरदेशे) पूर्णचन्द्र प्राग्वाटवणिक् वीरनाग जिनदेवी १९५२ रामचद्र मुनिचन्द्रसरि बहद् (वड )गच्छ ११७४ सिद्धराज १२२६ सोमद्र धर्मदेवोपाध्याय विधिपथ (सरतर) गन्नाम मोढवणिक चच्च (चाचिग) चाहिणी (पाहिनी) ११५०(४) सोमचन्द्र देवचन्द्रसूरि पूर्णतलगच्छ १९६६ नारसिद्धराज-कुमारपाली 7110- १२२९ अणहिलपाटक(पत्तन)म् रामचन्द्रसूरि सिद्धहेमशब्दानुशासनम् पिया परिचितर स्वगमनगर सर्गमनम्पाटम् ४ अर्णोराज १२११ अजयमेरुदुर्ग जिनचन्द्रसूरि गणधरसार्धशतकम् पापर भद्रेश्वरसूरि मुम्बातिनाम स्याद्वादरत्नाकर ·व्याख्याकार - (१) जिनपालोपाध्याय । अपभ्रशकाव्यत्रय्यतर्गतस्य चर्चर्युपदेशरसायनारयकाव्यद्वयस्य व्याख्यातु- जिनपालस्य परिचितिरप्यत्रौचितीमञ्चति । विकृतिकर्ताऽनेनैतद ते निज जिनपतिसूरे शिष्यत्व जिनेश्वरसूरेश्च निदेशवर्तित्व स्पष्ट पर्यचायि । एतयोर्जिनपालस्यापि च सक्षिप्तपरिचयस्त्वस्माभिरेन्यत्राकारीति निशेपतो निवेदनीयमेवात्र निवेद्यते । जिनपति-जिनेश्वरसूरिद्वयस्यापि प्रशस्तगुणगणप्रशस्ति प्रचकाशे तत्परम्पराजा- तैस्तच्छिष्य-प्रशिष्यप्रभृतिमि , परन्तु भूमिकाया अतिविस्तारभयात् तत्प्रदर्शने नोत्सहे, केवल प्रस्तुतन्यारयाकारगुरोजिनपतिसूरेः परिचिति किञ्चिदुद्धरामि । तथाहि- बि स १२८५ वर्षे जिनपतिसूरिशिष्य पूर्णभद्रगणि -- "यैर्वादीन्द्रकरी द्रदर्पदलने सिंहैरिव स्फर्जित मोहमा तविनाशने भुवि सदा सूर्येरियोज्जृम्भितम् । भव्यप्राणिसमूहकैरवरने चन्द्ररिवेहोद्गत ते श्रीमज्जिनपत्यमिख्यगुरवोऽमूनन् यतीशोत्तमा ॥" -धन्य-शालिभद्रचरित्रे (प्रश० श्लो०८) वि स १२९३ वर्षे प्रस्तुतो जिनपालोपाध्याय " नानासद्वादकेलीविदलितविलसमानशैल परेपा रेखा य प्राप विद्वत्स्वनितरसुलमा सर्वविद्यावतस । दृष्टान्तत्व चरित्रिष्वलमत कुमतध्वान्तपि सहस स श्रीमान् सूरिराजो जिनपतिरभवत् तत्पदालङ्करिष्णु " -द्वादशकुन् कविवरणे (प्रश० श्लो०५) १ जसल मेस्मा० सूभ्याम् (अप्रसिद्ध २८, ३६, ४०, ४१ नामसूची) २ तत्पदेनानाग्रेऽपि चोपरिपरिचायितग्निदत्तमूरे पधरो जिनचन्द्रसूरिविनेय , यस्य जम बि स ११९१ वर्षे रिपद वि स १२११ वप, स्वगमन च वि स १२२३ वर्षे खरतरगच्छ- पावल्यादितो हायत ।

·जिनदचमूरेः वादिदेवसूरेः हेमचन्द्रसरो १ जमin समस्परम् १९३२ भारपुरम् (गूर्जरदेशे) महारतम् (गूर्जरदेशे) . पूर्णचन्द्र प्राग्वाटवणिक् वीरनाग जिनदेवी पिता ११४५ धन्धूक्पुरम् (गूर्जरदेशे) चङ्गदेव मोढवणिक् चच (चाचिग) चाहिणी (पाहिनी) ११५० (४) सोमचन्द्र देवचन्द्रसूरि पूर्णतलगच्छ क्षपणकभक्ता (हुडवणिक्) वाछिग बाइडदेवी १९४१ सोमचन्द्र धर्मदेवोपाध्याय विधिपथ (परतर) दक्षात दीक्षाम दीक्षागुरु रामचन्द्र परिपयात पोषित मुनिचन्द्रसरि बद्दद् वड)गच्छ ११७४ सिद्धराज १२२६ अर्णोराज स्वपमनमा ४ सगमनस्परम् . १२२१ अजयमेरुदुर्ग जिनच सूरि गणधरसार्धशतकम् १०५ सिद्धराज-कुमारपालो 1700- १२२९ अणहिलपाटक(पत्तन)म् रामचन्द्रसूरि सिद्धहेमशब्दानुशासनम् भदेश्वरसूरि मुग्यातिनाम स्याद्वादरत्नाकर ·सिद्धाताम्बुधिकुम्मसम्भवसम साहित्यलक्ष्मीप्रिय पान्थो व्याकरणाटगीषु तिलको यस्तार्किकाणां व्रजे । वादी द्रद्विपमेदपञ्चवदने काव्य महार्थं वर यस्मिन् कुर्वति मङ्गिभिर्जडतया माघोऽपि माषायते ॥ यश्चाद्यसहननकाय इवाधिसेहे गाढोपसर्गभरमस्पृह एव देहे । आदाय शोपिमधिपोऽपि च योऽत्र पट् पण- मासान् पर च विकृतीबहुशो मुमोच ।। छन्दो-लक्षण-तर्कशास्त्रविविधालङ्कारवित्कोविदे पृथ्वीराजसमे कुतूहलगृहे श्रीगूर्जरत्रावनौ । तर्कन्यायवरोपपत्तिसहित सिद्धान्तवाक्यैस्तथा तत्त्व प्रोच्य महातले विधिपथ प्रोत्सर्पयामास य ॥" --अभयकुमारचरिते (प्रश० श्लो० १६-१९) वि स १३१७ वर्षे जिनेश्वरसृरिशष्यो लक्ष्मीतिल्कोपा याय "येनामुद्यन्त सद्य प्रतिनपतिसभ वादिना धक्त्रगेहा उमुद्राणि त्वभूवस्तदपमलयशोगातिकोलाहलेन । अस्यो(न्यो)न्याशाइनाना शिवपदकमलाकामण यश्च मुद्रा गच्छस्यादत्त सोऽभूब्जिनपतिजिनराट् तत्कपट्टेऽभिषिक्त ॥" --श्रावकधर्मप्रकरणवृत्तौ (प्रश० श्लो० ७) वि स १३२० वर्षे जिनेश्वरसूरिशिष्य प्रबोधच द्राणि - "येपा गीर्वाणवाणीलहरिमिरमित पूयमाणाऽखिलाऽपि श्रीपृथ्वीराजपृथ्वीपतिसमितिरिहाश्चर्यसिधौ ममज्ज । चित्र तत्रापि शत्रोर्वपुपि वधिरे तर्ष-मालिन्य-तापा पापाना वा किमेतन्जिनपतिगुरवस्तेऽर पट्टे वभूवु ॥" -सन्देहदोलापलिवृहद्वृत्तौ । नि स १३२६ (१) वर्षे सहपुरजिनालयाशलालेखे- "ततो जिनपति. प्रभुर्गुरलतसचूडामाण- ·वि स १२९५ वर्षे जिनपतिसूरिशिष्य सुमतिगाणि - तस्याभूद् भूपोद्भटमुकुटतटीकोटिघृष्टान्हिपन्न शिष्य शस्यो बुधौर्जिनपतिरिति सन्नामत सूरिरुच्चै । विख्यात क्षोणिपीठे सुविहितयतिराट् [राज]चक्राधिनाथ- . छ दोऽलङ्कार-तर्कप्रमुखनिखिलसद्ग्रथविस्तारितार्थ ॥ प्रतिदिनमपि सिद्धिप्रेयसासङ्गसौख्या- नुगतनवकथास्वाक्षिप्तचित्त निरीक्ष्य । क्षणमपि दयित न ज्ञान-चारित्रलक्ष्म्यौ मुमुचतुरुदितात्माजात] मीत्येव य च ॥ -~-गणधरसार्धशतक बृहद्वृत्तौ (प्रश०) वि स १३०७ वर्षे जिनेश्वरसूििशष्य पूर्णकलशगणि- " विज्ञा केचन लक्षणेऽथ कतिचित् तर्के परेऽप्यागमे काव्येऽन्ये च समग्रशास्त्रचतुरा प्रायेण नामून् विना । व्यक्तु नूनमिद विधिर्बहुविधै शास्त्रैर्विजाप्यासमान् प्राज्ञान् राजसभास्वलम्भयदतो यान् जैत्रपत्राण्यरम् ॥ मृगायमाणपदपुष्करराजहसा वर्ण-प्रतापजितपुष्करराजहसा । श्रीजैनचद्रपदपकजराजहसा- स्ते जज्ञिरे जिनपतिप्रभवोऽन्छ(थ) हसा ॥" -प्राकृतद्वयाश्रयवृत्ती (प्रश० श्लो० ३, ४) वि सं १३१२ वर्षे जिनेश्वरसूरिशिष्योऽमयतिलकगाणि "आरमा क्षितिमृत्समाचतुरिका निर्जिन्य दुर्वादिन- स्तेजोऽग्नी ज्वलिते लसत्यनुदिश नादे यशोदुदुमे । पाणौत्य जयश्रियो गुरुमहर्य मारदा मातर पृषी चो मुदिता व्यधाजिनपति रि स जो तत ॥" -स याप्रयवृत्ती ( प्रश० श्लो. ७) शिसं १३१२ वर्षे जिनेसरयूरिशिष्यरातिटोपाध्याय "आप मोमिनपतिस्निोऽय पन्चलिङ्गी य महपहरमट दिएप परे युपश्चर्यम् ॥ - ·. " " स इत्थ चास्य कृतिक्रम परिज्ञायते- गि स १२६२ वर्षे पट्थानक-वृत्ति । सनत्कुमारचकिचरित सटीक महाकाव्यम् । वि स १२९२ वर्षे उपदेशरसायन-विवरणम् । वि स १२९३ वर्षे द्वादशकुलक-विवरणम् । पञ्चलिङ्गीविवरण-टिप्पनम् । वि स १२९४ वर्षे चर्चरी-विवरणम् । अज्ञातरचनासमय स्वप्नविचार-भाष्यादि । नि १२९५ वर्षे जिनदत्तसूरीयगणवरसार्वशतकस्य वृहद्वृत्तिकर्ता सुमतिगणि समकालीन स्वसतीर्थ्यमेत जिनपालोपाध्यायमित्थ स्मरति स्म- " नानातर्क-वितर्क-कर्कशलसद्वाणीकृपाणीस्फुरत्- तेज प्रोढतरप्रहारपटनानिष्पिष्टवादिवजा । श्रीजैनागमतत्वभावितधिय प्रीतिप्रसन्नानना सतु श्रीजिनपाल इत्यलमुपाध्यायाः क्षितौ विश्रुता ॥ नानाऽलङ्कारसार रचितकृतबुधाश्चर्यचित्रप्रकार नानाच्छन्दोऽभिराम नगरमुखमहापर्णकाव्यप्रकामम् । दृन्ध काव्यं सटीक सकलकविगुण तुर्यचक्रेश्वरस्य क्षिप्र यैस्तेऽभिषेका प्रपमजिनपदाश्लिष्टपाला मुदे न ॥" --गणधरसार्धशतकबृहद्वत्तौ ( प्र० श्लो १५, १६) चन्द्रतिलकोपाध्यायेनाहकारिनादिविजेतुरस्मादेव जिनपालोपा यायाद् नन्द्याद्यागम- वाचनोपादायि । वि स १३१२ वर्षे रचित नवसहस्रलोकपरिमितमभयकुमारचरित मपि तेनास्यैव जिनपालोपा यायस्य प्रेरणया व्यरचीति तत्प्राते व्यक्तीचके--- " भूयोभूमिभुजङ्गससदि मनोनानन्दनिप्र घना- हदारोद्धरक घर मुनिदुर पत्रावटम्बप्रदम् । जित्वा वादमहोत्सने पुरि वृहद्वारे प्रदोच्चक- युक्ती सद्ध्युत गुरु जिनपति यस्तोपयामासिवान् ॥

·जिनाधिपतिशासन समुदनीनमत् समना । समग्रगुणमालिकासमतियातस्तर्यावले- wलोक्यततरामहो किमपि वैशिष्ट्य मृत् ।। यस्मिन् परिपहचमूभरससहिष्णौ नानोपसर्गपटलीं विकटा विजिष्णौ । ऊर्जत्तप श्रियि परोपकृतिप्रवीणे श्रीधीरनाथजिनता प्रथयति धया ॥" -वीजापुरवृत्तान्ते । वि स १३८३ वर्षे जिनकुशलसूरि - अत एव श्रीआशापल्या पूर्वसैद्धान्तिकचकचूडामणिभिर्वादीन्द्रद्विपदघटा- विद्रावणकेसरिमिर्निरछाशुद्धक्रियाकारिम आजिनपतिसूरिभि श्रीप्रद्युम्नसूरिभि सहा यतनानायतननाद कुर्वाणै सकला याचार्यचक्रप्रत्यक्षमोघनिर्युक्त्यादिसिद्धातानुसारेण सविस्तरमायतन सस्थाप्यानायतन निरांचके।" तथा-- " दृष्ट्वा मोहव्यपोह निदधत इह यान् मोहकर्ती स्वका तां स्थामा ज्ञात्वा च च द्रस्तदुपहतिभिया ता तनूकृत्य नूनम् । फोडीचक्रे कलङ्क छलत उडुवृतो व्योम्नि शून्येऽभ्रमच्च श्रीमन्तस्तत्कपट्टे जिनपतिगुरवस्ते चकासाम्बभूवु ॥" -चैसवन्दनकुलकवृत्तौ (पृ ५५, प्रश० श्लो० ४) जिनपतिरिसत्का कतिचित् पुस्तिका उपलभ्यतेऽद्यापि जेसलमेरुभाण्डागारादौ। एव प्रस्तुतस्य प्रौढविदुषो वादिविजेतृस्तस्य जिनपतिसूरे शिष्योऽय जिनपालोपाध्याय । जिनपालस्य जम-दाभाऽऽदिसमय सम्यग् नानबुध्यते, तथापि पस्थानकवृत्ति स्तेन वि स १२६२ वर्षे पिहिता विज्ञायत इति तत पूर्व क्रिमस्य त्रयोदश शतान्या पूर्वार्धे याऽनुमायमान स दोपारहो न प्रतिभाति । अनेनोपदेशरसायन- विवरणरचना युग-न-विप्रत्ये वर्षे, चर्चरीनिवृतिरचना च वेद-ग्रह-रविवर्षेऽकारीति स्पर समसूचि । चर्च( गा १२ )विकृती निज रसायनविरणमरमारि | युगशब्देन रिफसरल्यामहणमपि फर्नु शस्यत इति विचार्यमाणे चर्च विवरणात् प्राग् रसायन विवरणप्रादुर्मार प्रतिमासते । रातम मूसा परम्पराकानी (Rus.7.१८) ·सूरमभाभिषेका विवेकसेकातिरेकतश्छेका । प्रपुनन्तु श्रीमन्तस्ते मच्चित्त सुधीमत ॥ --गणधरसार्धशतकबृहद्वृत्तौ (श्लो० १७, १८) जिनपालोपाध्यायसतीर्थेनानेन सूरप्रभोपाध्यायेन स्तम्भतीर्थनगरे दिगम्बर- वादियमदण्डो विजित । चद्रतिलकोपाध्यायोऽस्य पार्से विद्यानन्द पठितवान्, यो वि स १३१२ वर्षेऽमयकुमारचरित व्यरचयत्- " सूरि जिनेश्वरगुरु जिनतीर्थयात्राऽभ्यायातसङ्घसहित समरजयद् य । श्रीस्तम्भतीर्थनगरे वरजल्पकेलौ निर्जित्य वादियमदण्डदिगम्बरेशम् ।। स श्रीसूरमभसमभिधो बुद्धिधामामिपेको ज्ञाता नाम स्वमिव निखिला लक्षणाद्याश्च विद्या । स्कायज्ज्यायस्त्वरितकवितानिर्मिती ब्रह्मकल्पो विद्यानद शिशुमिव भृश हेलयाऽमाणयमाम् ॥" -अभयकुमारचरिते ( प्रश० श्लो ३०,३१) अस्य चिदुपोऽन्या कृति परिचितिं वा नैवोपलब्धुमपारयमिति विरमामि ।

·सम्यगध्याप्य निष्पाद्य यश्चातेवासिनो बहुन् । चक्रे कुम्भ-ध्वजारोपागच्छ-प्रासादमूर्धनि । श्रीजिनपालोपाध्यायमालेस्तस्यास्य सन्निधौ । मयोपादायि नन्द्यादिमूलागमाङ्गवाचना || x x x श्रीजिनपालोपाध्यायकृतां त्रि प्रेरणामहम् । चरित्रकरणे प्राप सरस्वत्युपदेशवत् ॥ सुशकुनमियास्मि तमंचानो द्रढिमान्वित । काव्याभ्यासविहीनोऽपिव्यधा काव्यमिद तत ॥" -अभयकुमारचरित्रे (प्रश० ३७-४२) वि स १३२० वर्षे सन्देहदोलापलिवृत्तिकर्ता प्रबोधचन्द्रगणिश्चैन- मेव जिनपालोपा याय निजमागमगुरुमभ्यजिज्ञपत्- " नृपसमिति विजितविविधप्रतिपादिनितीर्णजयपताकाऽऽया । जिनपालोपा याया आसन् यस्यागमे गुरव ॥"--सदेहदोलावलिवृत्तौ (प्रश०) जिनपालस्य सतीर्थ्या। (१) जिनेश्वरसूरि:-जिनपतिसूरेरय पट्टधर , अस्य परिचितिरुपरि समसूचि | ( २ ) पूर्णभद्रगणिः-अस्य परिचयोऽकारि जेसलमेरुभा०सूच्याम् (पृ ४९ ) (३) मुमतिगणिः-परिचायितोऽय जेसलमेरुमा०सूच्याम् (अप्रसिद्ध० पृ१०) ( ४ ) सूरमभोपाध्याय --अस्य परिचयोऽग्रे कार्यते । (२) सूरमभोपाध्यायः। अपभ्रशकान्यत्रय्यतर्गताया कालस्वरूपकुलकसज्ञिकाया द्वात्रिंशिकाया वृत्तिकारो जिनपतिसूििशष्योऽय स एषामिज्ञायते, येन वि स १२८५ वर्षे पूर्णमद्रगणिरचित धन्य-शालिमद्रचरित समशोधि- " चरितमिदमसिल निर्मलविद्यारूपारपारहमान । वाचफमुरया सूरसभामिधा शोधयाच ॥"-जेसलमेरुमा० सूची। विस १२९६ वर्षे गणधरसार्धशतक-गृहद्वत्तिकार' सुमतिगणिनिज सतीर्यमेनमियमुपासपत्- " परसम्मोज-रङ्गाङ्गणगुयि गुपि मोगमहीमाया नानाप्छन्द प्रयधै रचितयुधमनश्चिप्रचित्रप्रय था। निगमकामप्रकटन रेकटोपा पारप्रचारा शायी नसीप प्राममभिगम सहारा।।

·- - इति नाम्ना पप्रथे । कालक्रमेण वैयाकरणाना कृपया अपभ्रशभापासनयाऽपि प्रासाई प्राप । तानपि वैयाकरणनिबद्धानपभ्रशभापानियमानुल्ङ्य प्रकृतिप्रवर्तमानो विविध- जनपदभाषाव्यवहार सामान्यसज्ञया 'प्राकृत ' ' अपनश' इत्युच्यमानोऽपि विशिष्टतया तत्तद्देशभाषानाम्ना प्रसिद्धिं जगाहे । एव विचार्यमाणे कथञ्चिद् भेदेनाप-शनामधेयेऽपि प्राकृताङ्गभूतत्वात् तेनातीनसाम्याच्च 'प्राकृतमेनापभ्रश' इति वचन नानुचित प्रतिमाति। प्राकृतस्य जिनवरै प्राकृतभाषा सरला मुगमा स्त्री-वाल-मन्दादिसर्वजनोपक- सत्कार तिसमी च विचार्य निजसिद्धान्तोऽर्थतस्तदद्वारै प्रकाशित । एतदर्थ- सवादिकामिमामार्यामागमादुद्धृत्य प्रादर्शयद् वर्धमानसूरि " मुत्तूण दिहिनाय कालिय-उक्कालियगसिद्धत । यी-वालवायणत्थ पाईअ(यय)मुइय जिणपरेहि ॥"-आचारदिनकरे [उ १५] जिननरैरिर तदनुचरैस्तत्वज्ञगणधरैरपि तथैव तद्रिशेपोपकारितामवधार्य तत्रैव सूत्रतो जैनसिद्धा तरचनाऽकारि । समुपलभ्यते चैतत्समर्थका नैकश सवादा " वाल-स्त्री-मूढ( मन्द )-मूर्खाणा नृणा चारित्रकाशिणाम् । अनुग्रहार्थे तत्त्वज्ञे सिद्धात प्राकृतः स्मृ(कृ)त ॥" उद्भियते स्मेद पद्य दशबैकालिकटीकाया [प १०१] हरिभद्रसृरिणा, काव्यानुशासनटी- काया हेमचद्राचार्येण, तथा चान्यत्रान्यैरपि । जैनसिद्धान्तब्याख्यातृमिर्हरिभद्रसूरि-शी- लाङ्काचार्यामयदेवसूरि-हेमचद्रसरि-श्रीच द्रसूरि-मलयगिरिप्रभृतिमि सूत्रपद-शब्दशु- द्विसिद्धिसूचनेऽसकृत् प्राकृतशैल्या प्राकृतलक्षणात् प्राकृतत्वाद् वेत्थमित्याधुच्चारितम् । राजशेखरहरि स० १३८७ वर्षेऽनुनदति स्मेत्य पूर्वपद्यम्- " वाल-स्त्रयादिजडप्रायभव्यज तुहितेच्छया । माकृतागमकर्तृभ्यो गणमृद्भ्यो नमो नम ॥"-प्राकृतद्वयाश्रयवृत्तौ । १ मुक्त्वा दृष्टिवाद गलिकोत्कालिकानसिद्धान्तम् । स्त्री-बारवाचनाथ प्राकृतमुदित जिनसरे ॥ २ 'प्रारुतशेत्या बहुवचनम् , प्रारतशेत्या चतुर्युर्य पष्ठी । उक्त च- 'दुव्वयणे बहुव्यण छीविहत्तीऍ भण्णइ चउत्यो । जह हत्या तह पाया णमोत्यु देवाहिदेवाण ॥" सप्तम्यन्तता चास्य-'ए होति अयारत पयमि विइयाए यमु पुलिंग । तइयामु छटी-सत्तमीण एगमि महिलत्ये॥ अम्माक्षणात् सिध्यति,एसमन्यनापि मारुतशैल्या इष्टविमक्त्यन्तता पदानामवगन्तव्येति।" -आवश्यकसूत्रकृती, दर्शवकालिकसूनवृत्तौ च ( आ समितिप्र• ११, १२, १) हरिभद्रसूरि ।

·७२ - W । अपभ्रंशभाषा। भाषामेदनिवेचकर्मापासमुपासकै सस्कृतशाब्दिकैरितरैश्च प्राज्ञेर्यस्या अपभ्रश इति नाम परिकल्पितम्, कैश्चिच्च सस्कृतादपभ्रष्टेयमित्यादि यद्विपये प्रोद्घोपितम् , तस्या सर्वसाधारणजनोपकारिण्या वर्तमानाना भारतवीयाणा प्रायोऽशेषार्यदेशमाषाणा जननीरूपाया प्राकृतापभ्रशभाषाया विषये वक्तव्यमत्र प्रकाश्यते । प्रसिद्धमहर्पिपतञ्जलिना प्ररूपित खल्वेतत् पाणिनीयमहामाष्ये [१,१,१] शब्दापशब्दानामनुशासनविचारे--" भूयासोऽपशब्दा , अल्पीयास अपभ्रशस्य प्राकृते समावेश शब्दा । एकैकस्य हि शब्दस्य बहवोऽपभ्रशाः, तद्यथा गौरि- त्यस्य शब्दस्य गावी 'गोणी गोता गोपोतलिका इत्येवमादयोऽप- भ्रशाः।" एतावता च प्रकारातरेण प्रख्यापित प्राकृतशब्दानामेवापभ्रशत्व प्राचुर्य च, यतस्त एव गावी-गोणी-प्रभृतय शब्दा प्राचीनजैनसिद्धातपुस्तकेषु बहुश प्रयुक्ता दृश्यते', चण्ड -हेमचद्रादिभिर्वैयाकरणैश्च निजे प्राकृतलक्षणे तेषा शब्दाना शुद्धता च निरदेशि। तथा चापभशस्य लक्षण प्रादार्श कविदाण्डिना- आमीरादिगिर काव्येष्वपभ्रश इति स्मृता । शास्त्रे तु सस्कृतादन्यदपभ्रशतयोदितम् ॥"-काव्यादर्श [ १, ३६ ] गि स ११२५ वर्षे नमिसाधुश्च निर्दिशति स्म- 'तथा प्राकृतमेवापभ्रश-रुद्रटीयकाव्यालङ्कारस्य टिप्पने [ २, १२ ] सस्कृतपैयाकरणै सस्कृतशब्दानुशासनसिद्धात् सस्कृतादतिरिक्त सर्वमप्यपभ्रश- मिति व्याहृतम्, तब प्रतिभव प्राकृतमिति प्राकृतवैयाकरणनियमितम् । एव व्याकरण वेलया नियन्त्रितेऽपि प्राकृतजनमाषाव्यवहारस्त्वनपेक्ष्य शब्दशास्त्रनियमान् यथेष्ट स्वच्छन्द प्रारर्तत, न च नियन्त्रणमधिसेहेऽत एव स विदग्धानां प्रसादेन 'अपभ्रश' सौरीशियामओ गावीमा, गोण विपाठ-आयारा [ १० २, ३०४,५] 'गावीए पुा दिर्गव पि गीरतमुवा ।'-आवश्यकपूगी। गोणी सगेत्र'-पदारसू [3.४] 'पटग गोणी गुबा', 'गोणी पाया.'-आर. नि• [गा. ११३ १३६ 'ल्य गोगार तितो । अनाहुया उ गोणी । गोणिगरिन्छो उ गुरु। -दो निशानी [५] मी मृत पष्ट । २. गावपाहान TRI[२,1] 'गोगास'-गिन नागने [...]

·७३ . इति नाम्ना पप्रथे । कालक्रमेण वैयाकरणाना कृपया अपभ्रशमापासज्ञयाऽपि प्रसिद्धि प्राप । तानपि वैयाकरणनिवद्धानपभ्रशभापानियमानुल्लङ्य प्रकृतिप्रवर्तमानो विविध- जनपदभाषाव्यवहार सामान्यसज्ञया 'प्राकृत' 'अपभ्रश' इत्युच्यमानोऽपि विशिष्टतया तत्तदेशभाषानाम्ना प्रसिद्धि जगाहे । एन विचार्यमाणे कथञ्चिद् भेदेनापभ्रशनामधेयेऽपि प्राकृताङ्गभूतत्वात् तेनातीयसाम्याच 'प्राकृतमेनापभ्रश' इति वचन नानुचित प्रतिमाति। प्राकृतस्य जिनवरै प्राकृतभाषा सरला सुगमा स्त्री-बाल-मन्दादिसर्वजनोपक- सत्कार तिसमर्था च विचार्य निजसिद्धातोऽतिस्तदद्वारैव प्रकाशित । एतदर्थ- सवादिकामिमामार्यामागमादुद्धृत्य प्रादर्शयद् वर्धमानसूरि "मुत्तूण दिहिनाय कालिय-उकालियगसिद्धत । थी-वालवायणस्थ पाईअ(यय)मुइय जिणवरेहि ॥"-आचारदिनकरे [उ १५] जिनवरैरिव तदनुचरैस्तत्वज्ञगणधरैरपि तथैव तद्विशेपोपकारितामवधार्य तत्रैव सूत्रतो जैनसिद्धा तरचनाऽकारि । समुपलभ्यन्ते चैतत्समर्थका नैकश सवादा " वाल-स्त्री-मूढ( मन्द )-मूर्खाणा नृणा चारित्रकाशिणाम् । अनुग्रहार्थ तत्त्वज्ञै सिद्धान्त प्राकृतः स्मृ(क)त ॥" उाद्भयते स्मेद पद्य दशवकालिकटीकाया [प १० १] हरिभद्रसृरिणा, काव्यानुशासनटी- काया हेमच द्राचार्येण, तथा चान्यत्रा यैरपि । जेनसिद्धान्तव्याख्यातृमिर्हरिभद्रसूरि-शी- लाङ्काचार्याभयदेवसूरि-हेमचद्रसृरि-श्रीच द्रसूरि-मलयगिरिप्रमृतिमि सूत्रपद-शब्दशु- द्विसिद्धिसूचनेऽसकृत् प्राकृतशैल्या प्राकृतलक्षणात् प्राकृतत्याद् वेत्थमित्याधुच्चारितम् । राजशेखरसूरि स० १३८७ वर्षेऽनुवदति स्मेत्थ पूर्वपद्यम्- " वाल-स्त्रयादिजडप्रायभव्यज तुहितेच्छया । प्राकृतागमकर्तृभ्यो गणमृद्भ्यो नमो नम ॥"-प्राकृतद्वयाश्रयवृत्तौ । १ मुस्त्वा दृष्टिवाद कालिकोत्कालिकाइसिद्धान्तम् । स्त्री-यालयाचनार्थ प्रारुतमुदित जिनवरे ॥ २ 'प्रारुतशैल्या बहुवचनम् , मारुतशेल्या चतुर्थ्यर्थे पष्ठी । उक्त च- " दुव्वयणे बहुपयण छीविहत्तीऍ भण्णइ चउत्थी । जह हत्या तह पाया गमो त्यु देवाहिदेवाण ॥" 'सप्तम्यन्तता चास्य-'ए होति अयारत पयमि विइयाए वहुमु पुलिंग । तइयामु छी-सत्तमीण एगमि महिलाये ॥ अम्माषणात् सिध्यति एवमन्यत्रापि प्रारुतशेल्या इष्टविनम्त्यन्तता पदानामरगन्तव्येति ।" -आवश्यकसूनरत्तो, दर्शवकालिकसूनवृत्तौ च (था समितिप्र•११, १२, १) हरिभद्रसूरि । .

·विक्रमादित्यसत्कृतस्तत्समकालीन सिद्धसेनदिवाकर प्राकृत जिनशासनमिति लोकोक्त्या लजमान संस्कृतसिद्धान्तकरणाथै सङ्घ व्यज्ञपयत्, कि तु सद्देन तदनुचित विचार्य प्राकृतसिद्धान्तद्वारैव बालादिमजनस्य परमोपकृति निश्चित्य तादृचितनेनापि परमगम्भीरसदाशयाना सुज्ञानिना प्राकृतसिद्धातप्रणेतृणा तीर्थकृद्-गणधरादीनामप- मानन वितl भविष्यहोकशिक्षणायापि प्रगल प्रायश्चित्त तस्मै व्यतारीत्यपि श्रूयते' जैनसिद्धाते भणितिद्वय सस्कृता प्राकृता चेत्यमाणि-- भायाद्वये " संक्वता पागता चेय दुहा भणितीओ आहिया | माकृतस्थानम् सरमडलमि गिजते पसस्था इसिभासिता ॥" --स्थानाङ्गसूत्रे ( आ समितिप्र० पृ ३९४) " सकया पायया चेव भणिहओ होति दोणि वा । -~~अनुयोगद्वारसन्ने (आ समितिप्र० पृ १३१) "सकर्य-पाययवयणाण विभासा जत्थ जुजते ज तु।" -बृहत्कल्पमाष्ये (लि वृत्तिप ९) वि स ९६२ वर्षे सिद्ध प्रकाशयतीत्य हार्दम्-- १ भदेश्वरसूरि उजेणीए यरीए महावाई महाक्वी य सिद्धि(ख)सेणो नाम साहू । सौ य म्याइ जतो वाहि दिवो विकमाइचराए चितिउ(य) च-न जाणाम इमेखि केरिसो आसीवाउ ति । ओ से दिहिप्पणामो। लक्खिउ च तब्भावमुभवियहत्येण सिद्धसेणे ] दिकोणो) महासण धम्मलामो। राएण छदलत्तणाजिएण वाविया से दव्वकोडी । भणिय च करावि रायपारिग्गहिएण विकमाइधस्स वायपहिईए- धम्मलामो ति युसम्म पूरादुस्सियपाणिणो । साहुणो सिदमेगस्स पहो कोटिं निवाहियो । निवेश्या य मा रापदिण्णा दि(दवकोही सिद्धमणेण गुरुस्स । तेणावि सरस्स। स्पादि को वोए साहारणसमुग्गा । लनतो य पायय निगमासग ति लोउत्तीय सिद्धसेण- (गो) विगार य- 'जब भगद तो करमि समय पि सिद्धत। सपो भण.- “पितिएणावि मग पायप्तिी, किं पुण जपिएम, ता चरम तुम पारित ॥" -पावस्याम् (पालस्या वास्त्रीया प्रति १३..) २ मा प्रास्ता र दिपा मणिती भाग्याते। स्माल गौरमाने प्राता पिमापिता। १ मा मारुता पो मन्तिी मनोमा। -प्रास्तानना रिमा यत्र ले। “স্যাশা বিলাথি যাচ্ছ। 3 विपदा पुनदिन मरभूत् ॥ "-7 मया।

·सस्कृता प्राकृता चेति भाषे प्राधान्यमहत । तत्रापि सस्कृता तापद् दुर्मिदग्धहदि स्थिता ।। वालानामपि सद्बोधकारिणी कर्णपेशला । तथापि माकृता भाषा न तेपामपि भासते ॥" -उपमितिभवप्रपञ्चाकथापीठे। सस्कृतकाव्यालङ्कार-च्छ दोलक्षण-नाटकादिग्रन्थेषु पुरातनै सस्कृतवदिय प्राकृतभापाया प्राकृतकाव्यस्य च प्राकृतभाषाऽपि समाश्रिता । तथा सुप्रसिद्धनृपसातवाहन दण्डि वाक्पति- प्रशस्तत्वम् राज-राजशेखर-प्राकृतमञ्जरीकार-शम्भुरहस्यकार-भूषणमट्टतनय- सिद्धर्पि-महेश्वरसूरि-जयवल्लभ-नमिसाधु-त्रिविक्रमदेवप्रभृतिभिर्भूरिभि षातत्त्यवेदिमि प्राकृतभाषाया प्राकृतकाव्यस्य च मधुरता मृदुता सरलता सर्वग्राह्यता सर्वोपकारिता हृदयङ्गमता च प्रोदघोपि । तपाहि सातवाहन - " अमय पाइयकन्च पढिउ सोउ च जे न जाणति । प्राकृतकाव्यस्य कामस्म तत्ततत्तिं कुणति ते कह न लज्जति ? " माधुयम् -गापासप्तशत्याम् । जयवल्लम "पोइयाबस्स नमो पाइयकच च निम्मिय जेण । ताह चिय पणमामो पढिऊण य जे विजाणति ॥"वज्जालग्गे। कविदण्डी- महाराष्ट्राश्रया भापा प्रकृष्ट प्राकृत चिदु । सागर सूक्तिरत्नाना सेतुबन्धादि यन्मयम् ॥" --काव्यादर्श [ १,३४ ] प्राकृतमञ्जरीफार " प्रसीदतु च वाचस्ता यासा मावुर्यमुच्छ्तिम् । माकृतच्छमना चके कात्यायनमहाकवि ॥ अहो ! तत् माकृत हारि प्रियारक्वेन्दुसुन्दरम् । सूक्तयो यत्र राजते सुधानिष्यन्दनिर्मरा ॥" -प्राकृतमार्याम् (प्रातप्रकाशवृत्ती) १ अमृत प्रारूतकाप पटिनु धातु च य न जानते। कामस्य तत्त्वचिन्ता कुत्वनि त कथं न रखते॥ २ मारतकाम्याय नम प्रारतकान्य च निर्मित येन । तोरचय प्रशमाम परित्या च य विजानन्ति ।

·७६ " जयवल्लम पाइयकव्वुलावे पडिवयण सक्कएण जो देइ । प्राकृतकाव्यस्य मृदुता सो कुसुमसत्थर पत्थरेण अबुहो विणासेइ ॥ उन्झउ सक्कयकव्व समयकन्य च निम्मिय जेण । वसहर व पलित्त तडयडतहत्तण कुणइ ॥ पाययकव्व पढिउ गुफेउ तह य कुजपसूण । कुविय च पसाएउ अन्न पि वहवे न याणति ॥ वज्जालग्गे। राजशेखर - " परुसो सक्कअबधो पाउअ( इय )बधो वि होइ सुउमारो । पुरिसाण महिलाण जत्तियमिहतर तेत्तियमिमाण ॥ --कर्पूरमअरीसके। वाक्पतिराज "म्मिल्लइ लायण्ण पययच्छायाएँ सक्कयवयाण | प्राकृतस्य प्रभाव', सक्कयसकारुक्करिसणण पययस्स वि पहारो ।। प्राकृतान्य णनमत्थदसण सनिवेससिसिराओ बधरिद्धीओ । भाषानिर्गम अपिरलमिणमो आभुवणवधमिह णपर पययम्मि ।। सयलाओ इम वाया विसति एत्तो य ऐति वायाओ। एन्ति समुद्द चिय णेति सायराओ चिय जलाइ ॥ प्रारुतकाग्योलापे प्रतिपचन सस्कृतेन यो ददाति । स कुमुमसस्तर प्रस्तरेणानुधो विनाशयति । उम्झतु सस्कृतकाव्य संस्कृतकाव्य च निर्मित यन । पराहमिव प्रदीप्त तहत वात्व फरोति ॥ प्राकृतशम्प परिव शम्पयितु तथा च फुट्नप्रसूनम् । पुपित प प्रसादयितुमचापि यहवा न पानन्ति । २परप सस्तवथ प्रारुतर यस्तु माति मुरुमार । पुराणो महिना यारदिहा तर तापदनया ॥ 1 उमारने मारण्य प्रारतन्छ यया सस्कृताचणाम् (पदानाम् )। सस्कृतधारावर न मास्तम्यापि प्रभव ॥ मामरान नीधिशिरा पपईयः । भरिलमतरास्नप पम नसमारते ॥ सक्लास पावो विशन्ति तश्च निपान्ति पार । भापतिमा निरनि ·ত - हेरिसनिसेसो चियसावओ य मउलावओ य अच्छीण । इह बहिहुत्तो अतोमुहो य हिययस्स विष्फुरइ ॥" -गउडवहे [६५,९२-९४ ] यायावरीयराजशेखर यद् योनिः फिल सस्कृतस्य सुदृशा जिह्वासु य मोदते यत्र श्रोत्रपथावतारिणि कटुर्भापाक्षराणा रस । गद्य चूणपद पद रतिपतेस्तत् प्राकृत यद्वच~- स्तालाटाललिताङ्गि! पश्य नुदती दृष्टेनिमेपनतम् ॥" -बालरामायणे [४८, ४९] यायापरीयराजशेखर 'श्रयते च कुन्तलेपु सातवाहनो नाम राजा, तेन प्राकृतभाषा- प्राकृतस्य प्रचार ऽऽत्मकमन्त पुर एवेति समान पूर्वेण ।' -काव्यमीमांसायाम् [पृ ५०] भोजदेव 'केऽभूवन् नादयराजस्य राज्ये प्राकृतभापिण ।।' -सरस्वतीकण्ठाभरणे [२, १५) भूपणभट्टतनयः प्राकृतभापाया " अइरमणीया रयणी सरओ नि मणोहरो तुम च साहाणो । महिरानामादर अणुकूलपरियणाए भन्ने त नस्थि ज नस्थि ।। ता फि पि पओसविणोअमेत्तसुहय मणहरुल्लाव । साहेह अउरकह सुरस महिलायणमणोज । त मु(मु)द्धमुहबुरुहाहि(ए) क्यणय निसुणिऊण णे भणिय । कुनल्यदलछि ! एत्य कईहि तिनिहा कहा भणिया ॥ - 2 १ विशेषो विकासक्श्य मुकुलीसारश्चायो । इह यत्मिसोऽन्तर्मुसश्च हृदयम्य विस्फुरति ॥ २ अतिरमणीया रजनी शरदपि मनोहरा त्वच स्वाधीन । अनुकूरपरिजनाया मन्ये तनास्ति यमास्ति । तत् किमपि प्रदोपविनोदमानमुपदा मनोहरा पाम् । क्ययतापूर्वकया मुरसा महिलापनमनोपाम् ॥ तत् गुद्ध( मुग्ध )मुग्पाम्बुहराया वचन निश्रुत्यानेन भणितम् । कुवल्यदलक्षि मिन कविभित्रिविधा क्या भणिता ॥

·७६ - जयवल्लम "पाइयकवुल्लावे पडिवयण सक्कएण जो देइ । प्राकृतकाव्यस्य मृदुता सो कुसुमसत्थर पत्थरेण अबुहो विणासेइ ॥ उन्झउ सकयकन्व समयकव्व च निम्मिय जेण । वसहर व पलित्त तडयडतहत्तण कुणइ ॥ पाययकन्व पढिउ गुफेउ तह य कुज्जपसूण । कुविय च पसाएउ अज्ज वि बहवे न याणति ॥ बज्जालग्गे । राजशेखर "परुसो सक्कअबधो पाउअ( इय )बधो वि होइ सुउमारो । पुरिसाण महिलाण जत्तियमिहतर तेत्तियमिमाण ॥ -कर्पूरमअरीसट्टके। वाक्पतिराज " उम्मिल्लइ लायण्ण पययच्छायाएँ सक्कयरयाण । प्राकृतस्य प्रभाव', सक्कयसकारकरिसणण पययस्स नि पहायो । भाकृतादन्य णवमत्थदसण सनिससिसिराओ बधरिद्धीओ। भापानिगम अविरलमिणमो आभुषणबधमिह णवर पययम्मि ।। सयलाओ इम वाया विसति एत्तो य गेंति वायाओ। एन्ति समुद्द चिय णेन्ति सायराओ चिय जलाइ ॥ १ प्रारूतकाव्योगपे प्रतिपचनं सस्तेन यो ददाति । स पुमुमनस्तर प्रस्तरेणानुधो विनाशयति ।। उम्झतु सस्कृतकाव्य सस्कृतकाव्य च निर्मित यन। यशगृहमिव प्रदीप्त सन्तडतहत्त्व फरोति। प्राकृतशय पनि गुम्पयितु तया च युट्जप्रसूनम् । कुपित प प्रादयितुमयापि यहो न जानन्ति। १ परम सस्रुतय थ प्रारुतर पम्नु मयति मुमार । पुरुष महिलाना पारदिशातर सारदनया ॥ 1 उन्मात्यले सम्म प्राकृतम्यया सस्कृताचगाम् (पदानाम्) । सस्कृतमारोफोन प्रारतस्यापि प्रगाय ॥ मामन सेनापिया। अविरलमनागनम पमा नरमायते ॥ सक्लार्द पाची विशति इतश्च निपारित पाच । भारान्ति समर नियानि यानि ·. --कुमारपालभूपालमहामात्यपृथ्वीपालकारिते मल्लिनाथचरिते [लि प १४३] नाट्ये स्त्रीणा पाठ्य प्राय प्राकृत भवति । यदाह धनञ्जय स्त्रीणा तु प्राकृत प्राय' -दशरूपके [ परि० २,६०] महेश्वरसूरि प्राकृतकाव्यस्य "सक्कयकव्वस्सत्य जेण न याणति मदबुद्धिया । प्राकृतभापायाश्च सवाण वि मुहगोह तेणेम पाइय रझ्य ॥ १ ॥ सर्वेषा सुखबोधकता गूढत्वदेसिरहिय सुललियवन्नेहि विरइय रम्म । हृदयगमतादि पाइयकन्य लोए कस्स न हियय सुहावेइ १ ।। परउवयारपरेण सा भासा होइ एत्य भणियन्या । जायइ जीए विवोहो सव्वाण वि वालमाईण ॥" -पञ्चमीमाहात्म्ये (पि स १००९ वर्षे लि० जे० भा०ता० प्रति ) जयपल्लभ " पाइयकवम्मि रसो जो जायइ तह व छेयमणिएहिं । प्राकृतकाव्ये रस लालित्यादि उययस्स य वासियसीयलस्स तिर्ति न वच्चामो ॥ देसियसद्दपलोट्ट महुरक्खरछदसठिय ललिय । फुडवियडपायडत्थ पाइयकव्च पढेयर ॥ ललिए महुरक्खरए जुवईयणवल्लहे ससिंगारे । सते पाइयफव्वे को सक्कइ सक्य पढिउ १ ॥" -बजालगे (पद्यालये) त्रिविक्रमदेव "अनल्पार्थसुखोचारश्शब्दसाहित्यजीवितम् । सच माकृतमेवेति मत सूक्तानुवर्तिनाम् ॥" -प्राकृतशब्दानुशासने । १ सस्कृतकाव्यस्यार्थ येन न जानन्ति मन्दबुद्धय । सबषामपि मुपयोध तेनेद प्रारत रचितम् ।। गूदार्थदेशीरहित सुललिनवर्गविरचित रम्यम् । प्रारतकाम्प लोके कम्य न हृदय मुखयति । परोपकारपरेण सा भाषा भवत्यन मणितव्या। जायते यया विवोध सर्वेषामपि बारकादीनाम् ॥ २प्रारुतकाम्ये रसो यो नायते तथा च छक्भणित । उदरम्य च यासितशीतलस्य तृप्ति न प्रसाम ॥ देशीशन्दपयम्स मधुराक्षर-च्छन्द सस्थित रलितम् ।स्फुरविका प्रक्गय प्रारतकाय पटिनव्यम्।। रलिते मधुराक्षरे युवतिजना भे सहारे । मति प्रारुतकाव्ये क शस्नाति सस्टन पठितुम् ॥

·- 2 । त' जह दिव्या तह दिव्य-माणुसी माणुसी तह चेय । तत्थ नि पढमेहिं कय कईहि फिर लक्खण किं पि ॥ अन्न सक्य-पायय-सकिन्नकहा सुवन्नरइयाओ। पुष( वुच )ति महाकइपुगवेहि तिनिहाउ सुकहाउ ॥ ताण,मज्झे अम्हारिसेहिं अबुहेहिं जाउ सीसति । ताउ कहाउ न लोए मयच्छि! पाति परिहाव ॥ ता किं म उवहसेसि सुयणु ! असुएण सदसत्येण १ । उल्लविय(उ) न तीरइ किं पुण पियडो कहानधो १ ।। भणिय च पिययमाए पिययम ! किं तेण सदसत्येण । जेण सुहासियमग्गो भग्गो अम्हारिसजणस्स ।। उपलब्भइ जेण फुड अत्यो अकयथिएण हियएण । सो चेय परो सद्दो इहो कि लक्खणेणम्ह १ ।। एमेय सुद्धजुयइ मणोहर पाययाइ भासाए । पविरलदेसिसुलक्ख कहसु कह दिनमाणुसिय ||" -~-लीलावतीकथायाम् [ वि स १२६५ वर्षे लि जे भा ताडपत्रीया प्रति ] हरिभद्रसूरि "निरगादि तया प्रियतम ! मम नैपुण्य समस्ति शस्तम(त)मम् । पाइयवाणीए तो पढिय तह केरिन सहइ ॥ रेणेऽथ कुमारणेति मुतनु ! मा वद वदति यत् कृतिन । उत्तिविमेसो कर्व मासा जा हो[3] सा होउ ॥" १ तद् यया दिया तया दि य मानुपी मानुषी तथैव । तत्रापि प्रथमै कृतं पविभि किल रक्षण किमपि॥ अन्यत् सस्कृत-प्रारुत-सकीर्णरथा मुरारचिता । उच्य त महाकविपुगवेत्रिविधा मुकथा । arl मध्येऽम्मा गरयुथैया कथ्यते । ता कथा न लोक मृगाक्षिा प्राप्नुति परिभारम् ॥ सन् कि मामुपदरासि गुना! अश्रुतन शदशाग अपितु न शक्यते किं पुनर्विका क्याय ५ ॥ मणित व प्रियतमया प्रियतम ' किं तेन शम्दशास्त्रेण । पेन सुमापितमागों ममोऽस्मारराजनस्प। उपरम्पते पेन रएटमयोऽयदर्थितन दयेन । स एप पर शाद इष्ट रिभणेनारमाम॥ एपमेय युति मनोदरी प्रास्तपा (°सायाँ) माश्या ( पायाम् )। प्रविन्देशी मुरश्या क्यय का यि- गम्॥ १ प्रास्तयाण्या न पाकर उशिविर काम्य भए गरगा भा।

·- ततो बाह्या येऽष्टत्रिंशद् वर्णास्तै सस्कारे कृते संस्कृतं जातम् । ततश्च अनेके भाषाभेदा अभूयन् । तेन सकलशास्त्रमूल मातृकारूप प्राकृतमेव प्रथमम् । युगादौ सर्वज्ञेरिति लोकोपचा(का)राय प्रथम प्राकृतमुपदिष्टम् । साक्षरसनिपातलब्धीना श्रीद्वाद- शाङ्गीनिर्माणसूत्रधाराणा श्रीगणधराणा सिद्धान्तप्राकृतकरणे कारणमिदम्- 'बाल-स्त्री-मूढ--मूर्खाणा नृणा चारित्रकाङ्क्षिणाम् । अनुग्रहार्थ तत्वज्ञै सिद्धात प्राकृत कृत ॥' राजन् ! भाषा भवतु याऽपि साऽपि, पर तु परमार्थ एव पिलोक्यते । यत् पठति लोका 'अत्थनिवेसो त चिय सद्दा त च्चे परिणमता नि॥ उत्तिविसेसो कन्य भासा जा होउ सा होउ ॥' पर कस्यापि ज्ञानलबदुर्विदग्धस्य खण्डग्वण्डपाण्डित्यतुण्डकण्डूकरालितस्येय प्राकृत- निदा । यदुक्तम्- 'सोहेइ सुहाइ उवभुजतो लयो नि लच्छीए । एसा(देवी) सरस्सई पु(उ)ण असमग्गा क न(किंपि) विनडेइ ।' [गउडवहे गा ६८] इति श्रुत्वा राजादय सर्वेऽपि प्राकृतप्रशसा कुतो विशिष्य तदर्थश्रवणप्रवणा बभूवु ॥" -कुमारपालप्रबन्धे (वि स १४७५ वर्षे लि पत्तनजैनभा० प्रतिप ८१) कोचदादयान्त- प्राकृतभापा किम् 1-" प्राकृतभाषा सस्कृतभापाया विकृतिरूपा सस्कृतभापाया ततोऽपभ्रश्य समुत्पन्ना यत शाब्दिकश्चण्डो निजे प्राकृतलक्षणे विकृतिरूपा 'सस्कृतयोनि' इति प्राकृतस्य प्रकार लक्षितवान् । तथा प्रतिष्ठितप्रामाणिकहेमचन्द्राचार्योऽपि निजे प्राकृतशब्दानुशासने 'अथ प्राकृतम् । [८, १, १ ] इत्यस्य स्वोपशव्याख्यायाम्-'प्रकृति संस्कृतम् । तत्र भव तत आगत वा प्राकृतम् । ' इति व्याख्यातवान् । एपमयेऽप्यूचु । यथा कनिदण्टा- 'सस्कृत नाम देवा वागन्वाख्याता महर्पिमि । तद्भनस्तत्समो देशीयनेक प्राकृतकम ।' -काव्यादर्श [१,१३] १ अयनिवेश स एष शब्दास्त एस परिणमन्तोऽपि।उक्तिविशेष काव्य भाषा या भवतु सा भवतु।। २ शोभत मुपयत्युपभुज्यमानो लवोऽपि लक्ष्म्या । एपा सरस्वती पुनरमममा क न विनश्यति॥ ३ ई यो कविर प्रभृतिमहाशया प्राकृतप्रशासन तारनाऽऽदिषु । .

·८० - वि' स ११२५ वर्षे नमिसाधु सकलजगज्ज तूना व्याकरणादिभिरनाहतसस्कार सहजो वचन प्राकृतस्य व्यारया, विशालता च व्यापार प्रकृति , तत्र भव सैव वा प्राकृतम् । 'आरिसवयणे सिद्ध देवाण अद्धमागहा वाणी' इत्यादिवचनाद् वा प्राक् पूर्व कृत माक्कृत बाल-महिलाऽऽदिसुवोध सकलभापानिवन्धनभूत वचनमुच्यते । मेपनिर्मुक्तजलमिवैकस्वरूप तदेव च देशविशेषात् सस्कारकरणाच समासादितविशेष सत् सस्कृताद्युत्तरविभेदानाप्नोति । अत एव शास्त्रकृता प्राकृतमादौ निर्दिष्टम् , तदनु सस्कृतादीनि । पाणिन्यादि याकरणोदितशब्दलक्षणेन सस्करणात् सस्कृतमुच्यते । तथा माकृत भाषैव किञ्चिद्विशेपलक्षणान्मागधिका भण्यते । तथा प्राकृतमेव किञ्चिद्विशेषात् पैशाचिकम् । मु(शौ)रसेन्यपि माकृतभाषैव । तथा प्राकृतमेवापभ्रश" -रुद्रटायकाव्यालङ्कारटिप्पने [२, १२ ] " को पिनि देदिमा भाषां भारतीमुग्धभाषितम् । प्राकृतनिन्दा यस्या प्रचेतस. पुत्रो व्याकर्ता भगवान् ऋपि ॥ परिहार प्राकृत चार्षमेवेद यद्धि वाल्मीकिशिक्षितम् । तदना भने(णे)द् यो वै प्राकृत स्यात् स एव हि ॥" -शम्भुरहस्ये [ प १७, १८ ] " अन्पदा कोऽपि मत्सरी थाहेमसूरितेजोऽसहिष्णुरेकाते राजानमिदमनादीत्- 'देव! प्राय माकृतमेते पठति मिद्धा तोऽप्येतेषां प्राकृतमय । तत् प्रमाते [5] श्रोतव्यमिदम् । 'सस्कृत स्वर्गिणां भाषा' सैन महता प्रत्यूपे श्रोतव्या श्रेयस्करी चेति किमर प्रथम तयण विधीयते ।। एतदाकर्ण्य राजा विशतभाषामेदतत्व किञ्चित् माकृते मृतादरस्तास्वरूप श्रीगुरणामझयपत् । श्रीगुरस प्राह -अनुपासितमगुरुकुलस्य, अशातपाट्मपतत्वस्य फस्यापाद यच | राजस् ! अनेकथा मापामेदवैचित्र्येऽपि पर युगादी प्रामपुरुपेण शातडोक्यस्यरस्पेग प्रथम चतुर्दशरराष्टशिव्यगनपा दिपचाशदशरप्रमाणा मात फेयोपदिष्टा । सा च मानसपा सर्वप्रारमोरिणाति । , 'निर्मम । विमा ग्रमी प्रसाद गमपिता - ·ततो बाह्या येऽष्टत्रिंशद् वर्णास्तै सस्कारे कृते संस्कृतं जातम् । ततश्च अनेके भाषाभेदा अभूवन् । तेन सफलशास्त्रमूल मातृकारूप प्राकृतमे प्रथमम् । युगादौ सर्वज्ञेरिति लोकोपचा(का)राय प्रथम प्राकृतमुपदिष्टम् । सर्वाक्षरसनिपातलब्धीना श्रीद्वाद- शाङ्गीनिर्माणसूत्रधाराणा श्रीगणधराणा सिद्धातपाकृतकरणे कारणमिदम्- 'वाल--स्त्री-मूढ--मूर्खाणा नृणा चारित्रकाशिणाम् । अनुग्रहार्य तत्वज्ञै सिद्धात पाकृत कृत ॥' राजन् भाषा भवतु याऽपि साऽपि, पर तु परमार्थ एन पिलोक्यते । यत् पठन्ति लोका 'अवनिवेमो त चिय सद्दा त चेन परिणमता नि । उत्तिविसेसो कम भासा जा होउ सा होउ ।' पर कस्यापि ज्ञानलबदुर्विदग्यस्य खण्डखण्डपाण्डित्यतुण्डकण्डकरालितस्येय प्राकृत- निदा । यदुक्तम्- 'सोहेइ सुहाइ उवभुजतो लयो वि लच्छीए । एसा(देवी) सरस्सई पु(उ)ण असमग्गा क न(किंपि) विनडेइ ।' [ गउडवहे गा ६८] इति श्रुत्वा राजादय सर्वेऽपि प्राकृतप्रशसा कुर्वन्तो निशिष्य तदर्थश्रवणप्रवणा " बभूवु ॥ -कुमारपालप्रमधे (वि स १४७६ वर्षे लि पत्तनजैनमा० प्रतिप ८१) कोचदादयति 1-"प्राकृतभापा सस्कृतभापाया विकृतिरूपा प्राकृतभापा किम् सस्कृतभापाया ततोऽपभ्रश्य समुत्पन्ना यत शान्दिकरचण्डो निजे प्राकृतलक्षणे विकृतिरूपा? 'सस्कृतयोनि ' इति प्राकृतस्य प्रकार लक्षितवान् । तथा प्रतिष्ठितप्रामाणिकहेमचद्राचार्योऽपि निजे प्राकृतशब्दानुशासने अर प्राकृतम् [८, १, १ ] इत्यस्य स्वोपज्ञव्यारयायाम्-'प्रकृति संस्कृतम् । तत्र भर तत आगत वा प्राकृतम् । ' इति व्याख्यातवान् । एवमयेऽप्यूचु । या कनिदण्डी- 'सस्कृत नाम देवा वागवाल्याता महर्पिमि । तद्भवस्तत्समो देशायनेक मातकम ||' – काव्यादर्श [ १, ३३ ] १ अथनिवेश स एष श दाम्न एव परिणमन्तोऽपिउक्तिविशप काव्य भाषा या भरतु मा भवतु।। २ शोभत मुग्यय युपभुज्यमानो स्वाऽपि लभम्पा । एषा सरस्वती पुनरममप्राक न विनत्यति।। ३ ई ची कविलप्रभृतिमहागया प्राकृतप्रकार तारनाऽऽदिए।

·-- } तथा वाग्भट 'सस्कृत स्वर्गिणा भाषा शब्दशास्त्रेषु निश्चिता। माकृत तज्ज तत्तुल्य-देश्यादिकमनेकधा।' --काव्यालङ्कारे [ २,२] तथा चान्ये-- 'प्रकृते सस्कृतायास्तु विकृतिः प्राकृती मता।' --रूपकपरिभाषायाम् | तद्भवा सस्कृतभवा सिद्धा साध्येति सा द्विधा ।' --पड्भाषाचद्रिकायाम् । इत्यादयोऽनेक उल्लेखा उपलभ्यते ।" चिन्त्य खल्नेतत् सुसूक्ष्मचि तनशील प्रेक्षावद्भि, शाब्दिकाना सदाशयस्तै व सम्यग् व्यचारि वा नैव समनबोधीति ज्ञायते । सपिदित खलु लक्षणप्रवृत्तिलक्ष्यदर्शन पूर्विका भवति । लाक्षणिकै शाब्दिकै केवल लक्ष्यदृष्टाना प्राक्सिद्धानामेव शब्दानामनुशा सन क्रियते । तैश्च ब्युत्पित्सूना तत्तद्भापाशब्दज्ञानार्थ वर्णानुपूर्वीदााय च व्याकरण- पद्धत्या प्रकृति-प्रत्यय-लोपागमादेश-वर्णनिकारादिसूचनपूर्व पदा वाख्यान क्रियते । तदपि भिन्नभिन्नवैयाकरणैर्भिन्न-भिन्न प्रकारण द्योत्यते। एव शब्दशुद्धि-सिद्धिज्ञापने तदैव तपैन वा भाषाशब्दोत्पत्तिर्जातेति मन्तय न चोचित्यमन्चति । अद्यावधि भिन्न-भिन्नजनपदेषु प्रयुज्यमाना सहस्रशोऽपि प्राकृता शब्दा वर्षसहस्रद्वयादपि प्राग्भवेषु जैनसिद्धा तसूत्रेषु कथा-नाट्यप्रभृतिषु च प्रयुक्तास्तपैर किचिदिव परावृत्ताश्च दृश्यते । पाणिनीयभाष्यकारेण पतञ्जलिना यथा - सिद्धे शब्दार्थसम्बधे ' सस्कृतशब्दानाम- नुशासनप्रवृत्तिरसूचि तथैव प्राप्तशब्दाना सिद्धता विचार्य तत्ससूचनाय शाब्दिकचण्डेन 'सिद्ध प्राप्त त्रेधा ' इति सूत्र प्रारतलक्षणप्रारम्मे व्यरचि । घररुचिनिजे प्राकृतप्रकाशे प्रकृति शौरसेनी' [१०, २, ११,२] 'शौरसेनी । प्रति संस्कृतम् ' [ १२, १, २] इत्यादीनि सूत्राणि निर्मितवान् । मामहेन च मनोरमाया तद्वपारयेत्यमदर्शि- अस्या पैशाच्या प्रति शौरसेनी । स्थितायो शोरमेन्या पैशाचाउक्षण प्रपतयितन्यम् । अस्या माग या प्रति शौरमेनीति वेदितव्यम् ।। एस हेमच द्राचार्यादिमिरपि प्राशनस्य प्रति सस्टतमि युचारितेऽपि तथैव येदितव्य भवति-स्थिते सस्टने प्रास्ताण प्रपतयितव्यम् ' मिद्धा साध्यमानां च मत प्रतिमुपादाप तत्र प्रत्यप-टोगगम-यगरिसरादेशादिविमागदर्शना टक्षणपद्धल्या रक्ष्याधाना निद्रानां प्रासदाना गान वर्गन्य । मस्टगमापापामा मादानेच प्रारतमायामोदा सत्र परमेरमी पायाम न चैतापरा मारामा .

·सस्कृतभापात प्रादुर्भूतत्याम्नातम् । तत खलु लक्षणेऽपि कोचिच्छब्दा सस्कृतप्रकृतित्वेन, न सिध्यन्ति, लक्ष्येषु च दृश्य ते, तेपा शुद्धताज्ञापनाय 'दाढादयो बहुलम् '[परि०४, ३४] इति सूत्ररचना प्राकृतप्रकाशे कृता विलोक्यते । भामहेन तदित्य व्यारयातम् 'आदिशब्दोऽय प्रकारे तेन सर्व एव देशसङ्केतप्रवृत्तभाषाशब्दा परिगृहीता ' इत्युक्तम् । प्राकृतम अर्या प्राकृतप्रकाशस्य पद्यविवृतौ च तदित्थ विवेचितम्- "एपामपरिमेयत्वाद् दाढाऽऽदीना पद प्रति । न शक्या गणना वीचीर्गणयेत् को नु सागरे॥ या सर्मलोकसामान्या संस्कृताननिता गिर । अट्टमट्टप्रभृतयस्ताश्चाप्यत्रैच दर्शयेत् ।। सस्कृतप्रकृतित्वेन येन सि यन्ति केवलम् । तेपा लक्ष्येपु शब्दाना दाढादित्व विमृश्यताम्।।" सस्कृतयोनि-सस्कृतभव-तजप्रभृतिशब्दानामप्याकूतमितोऽन्यद् तिळमाण न समीचीनमाभाति । मानपाना सहजपचनव्यापाररूपप्रकृतिमा स्वभारसिद्धा प्रारभवा अपि प्राकृतशब्दास्तत्र तत्र श दानुशासने तु सस्कृतप्रकृतिमुपादाय सस्कृतसस्कारोत्कर्ष णपूर्फ नापिता यावत् प्रदर्शिता एव च सस्कृतप्रकृतो साधिता अत एवोपचारात् ते तत्र सस्कृतयोनय सस्कृतभा सस्कृतजा इत्यादिरूपेणोचार्य ते, परमार्थतस्तु ते प्रागेन सिद्धा । अत एव वाक्यतिराजेन गौडयो-'सफलाश्चेमा वाच प्राकृतमहार्णवाद् नियन्ति, तत्रेय च प्रविशति ' इन्यायुदगारि, यायावरीयराजशेखरेण काव्यमीमासायाम् -' तद् योनि किल सस्कृतस्य' इत्यादि वदता तदेवासृचि, नमिसावुना रुद्रटीयकाव्यालङ्कारस्य टिप्पनेऽपि च तथा व्यारयायि [ भूमिका पृ० ८० ] हेमचद्राचार्यस्याशयोऽस्मादन्यपा न सम्भाव्यते । येन हेमच द्राचार्यण निजे प्राकृतशब्दानुशासने उदाहृतिनिदर्शने जैनसिद्धा तसूत्रपाठा उदाहार्यत, त प्रणेतृणा सर्वेषा तीकराणा च भाषा प्राकृतापरमज्ञाऽर्धमागधी भवतीति स्वोपज्ञार कारचूडा- . . १ उमभमपि च चन्द '-नामस्तवे [ हेम ८1१।२४] देव नाग-मुअण्ण-'-श्रुतस्तये [ हैम ८११।२६ ] लोगस्सुनोअगरा'-नामस्तवे [ हेम ८1१1१७७ ] 'चउग्रीस पि जिणारा -नामस्तवे [ हैम ८१३१३७ ] 'तण पालण तण समएण -कल्पसूत्र [ हैम ८१३।१३७ ] २ " अनिमस्वादुपदा परमायाभिधायिनीम् । सबभाषापरिणता जैनी वाचमुपास्महे ।। एकरूपाऽपि हि भगवतोऽधमागधीभाषा वारिदविमुकवारिसदाश्यानुरूपतया परिणमति । -काव्यानुशामन [१,१] 'वाणी भाषा अर्धमागधी नर-तिर्यर-मुरलोभाषया सरदति तद्भापाभावन परिणमनी त्यवशीरा -हेमीनाममारायाम् [१,५९] ·" . मणिसमुपेते काव्यानुशासने स्वोपज्ञाभिधानचितामणिवृत्युपेताया नाममालायां च प्रत्य पादि, अनादिप्रवृत्तप्राकृतभापाविशेपो देशाति देशीनाममालाया प्रादर्शि, प्रमाणमा- मासाया विद्यानामनादित्व न्यरूपि, इमा सफला वाच प्राकृतमहार्णवाद् निर्गता इति निरूपयितुर्वाक्पतिराजस्य कृतेर्गाडवधस्योदाहरणानि च निजे प्राकृतशब्दानुशासने न्यदर्शिषत, तस्याशयो यथा प्राकृतभापा मस्कृतभापात समुत्पन्ना' इति कल्यते तथा नैव सम्भारयाम , प्रत्युत तेन प्राकृतभाषाया प्राग्भवत्व प्रत्यष्ठापि, तच्च कुमारपालप्रवन्धत उद्धृत्योपरि समटङ्कि। अन्न विषये बहु वक्तव्यमपि भूमिकाया निस्तार भयादियताऽपि विरम्यते । जिनवर-गणधरैर्निजसिद्धात प्राकृतभाषाया प्राणायांति अर्धमागधी भाषा प्राक् प्रमाणपूर्व प्रादर्शयम् | नषीणा चेद प्राकृतमार्पप्राकृत- सज्ञयाऽप्युच्यते । सामान्यप्राकृतात् किञ्चिद्वैशिष्टयोपेत चैतादृग् अर्धमागधीभापानाम्ना पुरातनै र्याहारि । जैनसिद्धातादिगतोलेखदर्शनेन परिज्ञायते खल्वर्धमागधीमापाया प्रतिष्ठा । अन्तिमस्तीकृद् भगवान् महावीरस्तथाऽयेऽपि सर्वे तीर्थङ्करा अस्यामेव भापाया धर्ममुपदिशति स्म । पुराण जैनसिद्धा तसूत्रमेतद्भाषानियतमाम्नायते । देवा अप्येता भाषा भापते । एपैर भाषा भाष्यमाणाऽन्यभाषाभ्यो विशिष्यते । भाषाऽऽश्चैि- तस्या भापाया भाष्यमाणाया भाष्यते । सस्कृतप्रवाने नान्ये चेट- राजपुत्र-श्रेष्ठिप्रभृताना पाठयत्वेनास्या एव नियोजना निरदेशि तद्विदै । एतत्प्रतिष्ठापका उल्लेखाश्चेमे-- "दसविसेसपसिद्धी भणमाणा अणतया हुति । तम्हा मगाइपाइपपयट्टमासाविसमओ देसी ॥ स्वोपन्यारया-नस्मादनादिप्रत्तमारतभापाविशेष एवाय दशीशब्दनोच्यते।" -देशीनाममारायाम् [४] ननु यदि भादीयानीमानि नैनसिद्धा तम्नाणि, तर्हि भात पूर्व पानि क्रिमीयानि या तान्यासमिति। अयत्पमिदम युट्यथा , पाणिनि-पिा-कगादा पादादिभ्योऽपि पूर फानि रिमीयानि या पारणादिसूमागायतदपि पाहस । मनादय एवेना पिया मोर-वितरपिक या TI-नीमयन्ति, तत्सक कारोच्य। नायोपोर्न हाविदनी जगदिति॥" -प्रमामार्मागायाम् । हारिनिराप-गरमा रेग ८४irve अपराम-"- ( ८९ म Ins] 'उमामु भायनल-' (Pाह १८८, हम 4.] विगविगतमामु-[IRE १९ हम 100] १ २ ·14 भाषा - समवायाङ्गसूत्रे- अहंद्देशना "भंगव च ण अद्धमागहीए भासाए धम्ममाइक्खइ । सा पि य ण अद्धमागही भासा भासिज्जमाणी तेर्सि सन्वेसि आरियमणारियाण दुप्पय-चउप्पय-मिय--पसु-पक्खि-सरीसिवाण अप्पप्पणो हिय-सिव-सुहदायमासत्ताए परिणमइ ।" --[स्था ३४ आ. समितिप्र० पृ ६०] औपपातिकसूत्रे- अद्धमागहाए मासाए मासति अरिहा धम्म ।" " तेए ण समणे भगव महावीर कूणिअस्स भमसारपुत्तस्स अद्धमागहाए मासाए भासति ।" --[आ स पृ ३४, ७७] महावीरनिर्माणात् ५३० (वि स ६०) वर्षे विमलसूरि - " आयरिससमा धरणी जायइ इह अद्धमागही वाणी । तो अद्धमागहीए भासाए सव्वजीवहियजणण । जलहरगभीररवो कहेइ धम्म जिणगरिंदो ॥" -पउमचरिए प ५, ६, उ २, गा ३४, ६१] हेमच द्राचार्य "वाणी नृ-तिर्यक्-सुरलोफमापासवादिनी । स्वो० न्या० [ तीर्थकराणा] वाणी माषा अर्धमागधी नर-तिर्यक्-सुरलो- कमाषया सवदति तदभाषामान परिणमतीत्येवशीला ।" --अमिधानचितामणिनाममालायाम् [फा० १, श्लो० १९] भगवांश्च क्लिार्धमागध्या भापाया धर्ममाख्याति । साऽपि च किलार्धमागधी भाषा माध्यमाणा तेषा सर्वेषामार्यानार्याणा द्विपद-चतुष्पद-मृग-पगु-पक्षि-सरीसृपाणामात्मात्मनो हित- शिव-सुसदायमापातया परिणमति । २ अर्धमागध्या भाषायां भापतेऽईन् धर्मम् । ३ तत किल श्रमणो भगवान् महावीर कूणिकस्य भम्भासारपुत्रस्य अर्धमागध्या भापायां मापते । ४" पत्र य पाससया दुसमाए तीसपरिसमजुता । वीरे सिद्धिमुवगए तो निबद्ध इमं चरिय ॥ राहूनामायरिओ ससमयपरममयगहियसम्भावो । विजओ य तस्स सीसो नाइलकुलवमनदिय पीसेण तस्स रइय राहवचरिय तु सूरिविमलेण । सोऊन पुधगए नारायण-सीरिचरियाइ ॥" -जे घप्र समया प्रकाशिते । ५ आदर्शसमा परणी जायते इहार्धमागधी वाणी । तनोधमागम्यो भाषायां सर्वजीवहितमननम् । जलपरगम्मीर रख कययति धर्म जिनवरेन्द्र । ॥

·"एकरूपाऽपि हि भगवतोऽर्धमागधीभाषा वारिदविमुक्तवारिवदाश्रयानुरूपतया परिणमति" इत्यादि । -स्वोपज्ञकाव्यानुशासनवृत्तौ श्लो० १] --- वाग्भट । - " - । "सर्वार्धमागधी सर्वभाषासु ,परिणामिनीम् । सर्वपा सर्वतो वाच, सार्वज्ञी प्रणिदध्महे ॥" -काव्यानुशासने । पारिष्ठापनिकाविधौ- "पुवावरसजुत्त वेरगकर सततमविरुद्ध । जैनसूत्रभाषा पोराणमद्धमागहमासानियय हवइ सुत्त ॥ -आवश्यकसूत्रे [दे ला प्रप,१२८] हेमचद्राचार्य 'पोराणमद्धमागहमासानियय हवइ सुत्त' इत्यादिना आर्पस्य अर्धमागधभाषा- नियतत्वमाम्नायि वृद्धस्तदपि प्रायोऽस्यैव विधानात् न वक्ष्यमाणलक्षणस्य । -[है प्रा ८४१२८७] मगवतीसूत्रे- देव-भापा " देवों ण मते! कयराए मासाए मासति । कयरा वा मासा विशिष्टा भाषा भासिज्जमाणी विसिस्सइ । गोयमा ! देवा ण अद्धमागहाए भासाए मासति । सा वि य ण अद्धमागही भासा भासिज्जमाणी पिसिस्सइ । --[श० ५, उ० ४, सू १९१ आ स पृ २३१ ] नमिसाधुरुद्धरतीद प्राचीन पद्यम्- "रिसरयणे सिद्ध देवाण अद्धमागही वाणी | "-रु टिप्पने । प्रज्ञापनासूत्रे- से कि त भासारिया। मासारिया जे णे अद्धमागहाए भासाए मापाऽऽयाणा मासंति । जय हि य वभी लिनी परत्तइ । -[मा स १ १६] पिरसंयुक्त वैराग्यारं स्य(मात्रमविलम् । पुराणमर्भमागपमापानियत भाति सूत्रम् । १ देवा भनु मगन् । स्वरायो भाष यो मापते !, करा या मारा मा यमागा विशिष्यते ॥ गौतम विधिमागप्पा मार्या मारत । ऽपि र किसाधमागधी गापा माध्यमाणा विधियते। बने रि देखनामर्भमागपी वानी। अप व मममगाऽया र हिमाईमागाया गरमा गरमाशि - मापा पहली लिपि ।

·नाव्ये पाख्या भापा " - मरतमुनि " मागध्यवन्तिजा प्राच्या शूरसेन्यर्धमागधी । वाल्हीका दाक्षिणात्या च सप्त मापा प्रकीर्तिता ॥" " चेटानां राजपुत्राणां श्रेष्ठिना चार्धमागधी'। -नाट्यशास्त्रे [अ १७, श्लो० ४८,५० ] शकस ५९८ (वि स ७३३) वैर्षे जिनदासमहत्तर अर्धमागधी " मंगहद्धविसयमासानिबद्ध अद्धमागह । अहवा अहारसदेसीभासा- शब्दव्यारया णियत अद्धमागध।" -निशीथचूर्णी । वि स ११२०-८ वर्षे अमयदेवसूरि " अद्धमागहीय ति' प्राकृतादानां पण्णा मापाविशेषाणां मध्ये या मागधी नाम माषा · रसोर्टशौ मागध्याम्' इत्यादिलक्षणवती सा असमाश्रितस्वकीयसमग्रलक्षणा अर्धमागधी' इत्युच्यते।" -~-समनायाङ्गसूत्रवृत्तौ [पृ ९८] " रसोर्लशौ मागध्याम्' इत्यादि यमागधमापालक्षण तेनापरिपूर्णा प्राकृत- [भापाटक्षण]बहुला 'अर्धमागधी' इत्युच्यते ।" -औपपातिकसूत्रवृत्तौ । " मागधमापालक्षण किञ्चित् किञ्चिच्च प्राकृतमाषालक्षण यस्यामस्ति सा 'अर्धे मागघ्या' इति व्युत्पत्त्या अर्धमागधी।" --भगवतीसूत्रवृत्तौ। मलयगिरि "अत सौ पुसि' इति मागधिकभापालक्षणात् सर्वमपि हि प्राचनमर्धमागधिक- भापाऽऽमकम् , अर्धमागधिकमापया तीर्थकृता देशनाप्रवृत्ते ।" -नदीसूत्रवृत्ती। मार्कण्डेय "शौरसेन्या अदूरत्वाद् इयमेवार्धमागधी।" -प्राकृतसर्वस्वे [पृ १०३] . . १ भरतमुनिप्रणाते नाट्यशास्रेऽभिनवगुप्तरिरचिनायामभिनवमारल्या तकाया चार्धमागधी- सशिराया गातेविषयोऽपि विवचित (गा ऑ सिरीझ प्र अ ५, २५५-२५७) निशाना द्रष्टव्य । २ जिनदासमहतरकता नन्द्यध्ययनपूर्ण राकम ५९८ वर्षेषु समाप्तेति तप्रानो पश्यत- " सकराजो पचमु वर्षशतयु व्यतिकानेषु अनवतिपु नयध्ययनची समाता । -पसनमा सूची। ३ मगधाविषयमाषानियद्धमर्धमागधम् । अथवाऽष्टादादशीमापानियतमधमागधम् । , ·। -- क्रमदीश्वर " महाराष्ट्रीमिश्राऽर्धमागधी ।", सक्षिप्तसारे [पृ ३८, सू ९५] अष्टादश जिनदासमहत्तरेणार्धमागध्या अष्टादशदेशीभाषानियतत्वमसूचि, तथा देशीभापा जैनसिद्धा तेऽपि राजकुमार-गणिकाऽऽदीनामष्टादशदेशीभाषाविशारदत्व व्यावाण । ततो ज्ञायते खलु भारतवर्षेऽष्टादशदेशीभाषाणा प्राक् प्रतिष्ठा । तथा च ज्ञातसूत्रे- "तते ण से मेहे कुमारे बापत्तरिकलापडिए णवगधयत्त(णवगसुत्त)पडिबोहिए अहारसविहि(ह)प्पयारदेसिभासाविसारए गीयरई गधव्वणट्टकुसले xx" " तत्थ ण चपाए णयरीए देवदत्ता णाम गणिया परिवसइ चउसहिकला- पडिया चउसहिगणियागुणोववेया अउणत्तीसाविसेसरममाणी एकवीसरइगुणप्पहाणा बत्तीसपुरिसोवयारकुसला णवगसुत्तपडिबोहिया अहारसदेसीभासाविसारया सिंगारागारचारवेसा xx|" -[ओ इ ता प २५,७१, आ समितिप्र० ३८९२ ] विपाकश्नुते- "तत्यै ण वाणियगामे कामज्झया नाम गणिया होत्या बावत्तरिकलापडिया चउसहिगणियागुणाववेया एगणतीसविसेसे रममाणी एकवीसरतिगुणप्पहाणा बत्तीस- पुरिसोवयारकुसला णगसुत्तपडिबोहिया अहारसदेसीभासाविसारया सिंगारागार- चारुवेसा गीयरई गधन्वनकुसला। -[अ २,सू ८, आ समिति पृ १५] औपपातिकसूत्रे- "तए ण से दढपइण्णे दारए बापचरिकलापडिए नागसुत्तपडिबोहिए अहारस- सन सल स मेघ कुमारो दासप्ततिकलापण्तिो सुप्तप्रतियोधितनवाहोऽष्टादशविदेशी भाषाविशारदो गीतरतिगा पर्व-नाव्याचल * *। २ सय राउ चम्पायर्या नगर्यो देवदत्ता माम गणिका परियसति चतुःपष्टिकरापण्डिता चतुष्प- गिनिजागुणोपपेता एकोनविंशदिगपरममाणा एकविततिरतिगुणप्रधाना द्वात्रिंथपुरुषोपचारकाला मुप्तप्रतियोधितना अष्टादशदेशीमापाविशारदा गृहारागारयारुपा । २ राउ वाणिजपामे कामध्वजा नाम गणिधाऽभू दाराप्ततिकतापनिता चतु पति- गपिकासोरता कान शिबिशपरममाग एकविंशतिरतिगाधना दाविशन्पुरषोपयार- হয় দীঘিনা অালীমাথাবিবা গৃহযােধী নীল- गांचनमाला... 3 सतप्रतिको दारोमा ताटालो भइत प्रतिपादेशी भाषाविरोगहरदिन पानमन ..।

·- देसीभासाविसारए गीयरती गधयणट्टकुसले ।" -[आ समितिप्र० १ ९८] राजप्रश्नीयसूत्रे- "तए ण से ढपतिण्णे दारए उम्मुक्कबालमावे विण्णायपरिणयमिते जोवणग- मणुपत्ते बावत्तरिकलापडिए अद्वारसविहदेसिप्पगारभासाविसारए णवगसुत्तपडिबोहए गीयरई गधन्वनकुसले सिंगारागारचारसे * * ।" -[आ समितिप्र० प १४८ ] कुवलयमालाकथायाम्- विक्रमीयनवमशताब्दीपूर्वार्धमवार्या कुवलयमालाकथायामष्टादशदेशीभाषाणा दिग्दर्शन कारित तत्तद्देश्याना वर्ण-वपुर्वेष-प्रकृतिप्रदर्शनपुर सरम् । परिचेतव्य खल प्राक् कुवलयमालाकथा-कर्तृ-समयादिसम्बन्धो यतोऽवसीयतेऽपभ्रश-देशीमापाऽऽदीनां विशिष्ट स्वरूपम् । क्षत्रियराजकुलोत्पन्नेनाचार्योद्योतनेन दाक्षिण्यचिह्नसूरिणा जावालि- पुरे निजविद्यागुरुवीरभद्रकारिते ऋषभजिनेन्द्रायतने स्थित्वा शककाले एकदिनोनेषु सप्तसु शतेषु व्यतीतेषु ( वि स ८३५ वर्ष ) चैत्रस्य कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामपराहे एषा कुवलयमालासज्ञिका धर्मकथा रचिताऽऽसीद्, यदा तत्र श्रीवत्सराजनामा रणहस्ती पार्थिवो विद्यमान आसीत् । अस्या कथाया प्राचीन वि स ११३९ वर्षे लिखित ताडपत्रीयमादर्शपुस्तकमद्यापि जेसलमेरुदुर्गीयजैनभाण्डागारे विद्यते' । वि स ११६० वर्षे देवच द्रसूरिणा, प्रयोदशशताब्या माणिक्यचन्द्रसूरिणा चेय कथा शान्तिनाथचरितेऽ- स्मारि, रत्नप्रभसूरिणा च चतुर्दशशाताब्दीप्रारम्भे सस्कृतभाषायां सक्षेपरूपेणावातारि । १ तत्र खलु स दृढप्रतिनो दारक उन्मुक्तबालभावो विज्ञानपरिणतमानो यौवनमनुप्राप्तो द्वासप्ततिक्लापण्डितोऽष्टादशविधप्रकारदेशीभाषाविशारद सुप्त-प्रतिवोधितनवासो गीतरतिर्गान्ध नाट्यकुशल शृङ्गारागारचारवेष * * । २"भासी तिकम्माहिरउमहादुवारम्मि खत्तिउ पयडोउज्जोअणो ति णामत चिभ परिभजिरे तइआ ।। तस्स वि पुत्तो सपइ गामेण चडेसरोति पयगुणोतस्सुजोअणणामो तणउ अब विरइआ तेण ॥ तुगमलय जिणभवणमणहर सार(व)याउल विमम । जावालिउर अहाक्य व अह अस्थि पुढईए । तुग धवल मणहारिरयणपसरतधयवडाडोर । उसहजिणिदायतण कराविय वीरभद्देण ॥ तत्य ठिएण अह चोदसीए चेत्तम्स काहपस्खम्मि । णिम्मविआ चोहिकरी भवाण होउ सब्वाण ॥ परभडभिउदीमगो पर्णईयणरोहणो कलावदो। सिरिवच्छरायणामो रणहत्यी परिथयो जहआ । चदकुलावयवेण आयरियउलोअणेण रइआ मे। सगकाले पोलीगे वरिमाण सएहि मत्तहि गएहि । एगदिणेणेहि रइआ भवरण्हवेलाए ॥" -कुवल्यमालाकयायाम् [जे मा ता प २५३ ] ३ मा सूची [अप्रसिद्ध०१ ४२-४३, २७] प्रन्या । * * * ·. चन्द्रकुलीनोऽसावुद्योतनसूरिमहाद्वारनिर्वासिक्षत्रियोद्योतनस्य पौत्रो' वटेश्वरस्य च सनय आसीदित्यादिनिजपरिचय स्वय तत्प्रशस्तावसूचयत् । १ कवर्जनको वटेश्वर स एव कवेगुरोस्तत्त्वाचायस्य गुरुरासीदिति तत्प्रशस्तितो ज्ञायते-उत्तरापये चन्द्रभागासरितस्तीरे स्थिता पर्वतिकापुरी तोरराजस्य राजधान्यासीत् । तोरराजस्य गुरुणा गुप्त वशीयहरिगुप्ताचार्येण तत्र निवेशो दत्तोऽभूत् । तस्य शिष्यो महाकविर्देवगुप्तनामा तथा शिवचन्द्र गणिर्महत्तरश्च। स जिनवन्दनहेतवे भ्राम्यन् क्रमेण भिल्लमालनगरे सस्थित । तस्य शिष्यो यक्षदत्ता णिनामा क्षमाश्रमणो महात्मा त्रैलोक्येऽपि प्रकटयशा आसीत् । तस्य प्रभूता शिष्यास्तपो-वीर्य- वचन-लब्धि-सम्पना आसन्, यैर्देवगदैर्गुर्जरदेशो रम्य कृत ते च पडिमे आसन्- १ नाग २ वृन्द , ३ मम्मट , ४ दुर्ग, ५ आचार्योऽग्निशर्मा, ६ वटेश्वरश्च । तेन (वटेश्वरेण ) आका शवप्र()नगरे रम्यो जिनालयो निर्मापित आसीत्, तस्य मुग्वदर्शनादेव प्रकुपितोऽपि प्रशाम्यति स्म । तस्यान्तिम शिष्यस्तत्त्वाचायनामा तप -शीलादिगुणवानासीत् । तस्य शिष्येण ह्रीदेवीदत्तदर्शनमनसा विलसद्दाक्षिण्यचिहनैषा कुालयमालाक्था रचिता। आचार्यवीरभदो हरिभद्रश्चैतस्य विद्यागुरू स्त इत्यादीत एव ज्ञायते-- "अस्यि पुहईपसिद्धा दोण्णि पहा दोण्णि चेय देस त्ति । तत्थ त्थि पह णामेण उत्तरावह बुहजणाइण्ण॥ सुइदिअवारुसोहा विअखिअकमलाणणा विमलदेहा। तत्यत्थि जलहिदइआ सरिआ अह चदभाय ति।। तीरम्मि तीय पयडा पवइया णाम रयणसोहिल्ला । जत्थ तिथ हिए भुत्ता पु.ई सिरितोरराएण ॥ तस्स गुरू हरिउत्तो आयरिउ आसि गुत्तवसाउ । तीय णयरीय दिग्णो जेण गिवेसो तहिं काले । तस्स वि सिस्सो पयडो महाकई देवउत्तणामो ति। सिवचदगणी यह मयहरो ति ॥ सो जिणवदणहेउ कह वि भमतो क्मेण सपत्तो । सिरिभिरमालणयरम्मि सठिउ क्प्परुक्खो व्य । तम्स समासमणगुणा णामेण जक्सयतगणिणामो । सीसो महइ महप्पामासि तिलोए वि पयडजसो॥ तस्स य प(व )हुयमीसा तववीरिअवयणलद्धिसपण्णा । रम्मो गुजरदेसो जेहि क्उ देवहरएहि ॥ जागा विदो मम्मड दुग्गो आयरियअग्गिसम्मो या छ। वडेसरो छम्मुहस्स वअणस्स ते आसि ॥ मागासवप्पणरो जिगालय तण णिम्मविय सम्मानस्स मुहदसणे चित्र अवि पसमइ जो अबत्यो वि॥ तस्स वि सीमो अंतो तत्तामरिट ति णाम पयगुणो । आसि तवतेयणिजियपविगयमोहो । सीलगविउलसालो रणरक्सो घणिकपो ।। सासेग तस्स एसा दिरिदेवीदिग्णदसणमणेण । रइया कृपलपमाठा विलसियदक्विण्णहरेण॥ दिग्णनहिरिएयफर उ बहुफित्तीमुमरे हिरामोउ ।मायरियवीरमदो भयावरो वप्परुक्मो च। यो सिस्तण गुरू जुत्तीसत्यहि जस्स हरिमहो। बहुग यगयवित्यरपत्यरियपयडराव्य(गोत्यो॥" -युवरयमाटाक्यायाम् [ज माता प २५२-१] दाक्षिण्यधिोनोपातनासायाभिधेनेवन कयिना पारसिन-गातवाहन-एप्पग्णय (पदपर्णक)- गुस-ग-यारमार-या-रिमार-दरगुवरिसाकार-गुमायनाकार प्रमान-रविणCT निमहापानो साइती-गोग(गायागना)-मगिति-मर कथा-भारण-गमायण- मम्मी--पिपरित-दविरा-गुसोप-यापरवरित-पप्रल-गमरम्म कपाल মক্ষম'ঘােময় । স ম মিযীশঙ্কায় মপি মাসুমি तथा दोरानगुरगुटगाएतस्य सिायमानाय तर मोहा।

·एपा कुवलयमालाकया सकीर्णकथात्वेन प्राधान्येन प्राकृतभाषाया रचिताऽपि कुनू- हलेन कचित् परवचनवशेन सस्कृतापभ्रश-पैशाचीमापास्वपि निवाऽत एव कविना देशी- मापालक्षणविद्भ्यस्तदविज्ञेभ्योऽपि च कुरालयमालापठनार्थमप्रार्थिः। इदेिवीप्रसादसम्मवाया- मत्र कथाया प्रसङ्गतोऽष्टादशदेशीमापाणा मध्याद् गोल-मध्यदेश-मगधा-तर्वेदी-कीर- टक्क-सिन्ध-मरु-पूर्जर-लीट-मावे-कर्णाटक-तायिक-कोसले-महाराष्ट्रान्ध्र-भवाना पोडशदेश्याना वणिजा वपुर्वर्ण-वेप-प्रकृतिपूर्व भाषास्वरूप प्रदर्शितमि समवलोक्यते- "जोन योअतरे दिट्ठ इमिणा अणेयप( व )णिअपसारयावद्धकयविक्यपयत्त- वट्टमाणकलयलरव हट्टमग्ग ति । तत्व य पविसमाणेण दिटे अणेयदेसभासालक्खिए देसवणिए । त जहा- , "पाययभामारझ्या मरहठय-देसिवण्णयणिवद्धा । सुद्धा सयलकह चिय तास निण सत्यवाहि । कोऊहलेण कन्थइ परवयणवसेण सक्कय णिवद्धा । किंचि अवन्मसकआ दा विय पेसायमासि॥" सव्वकहागुणजुत्ता सिंगारमणोहरा सुरइअगी। सब्बकलागमसुहया सकिण्णकह त्ति णायया ॥ एयाण पुग मज्झे एस चिअ होइ एत्य रमणिन्ना । सबभणिईण सारो जेण इमा तेण त मणिमो ॥" -कुवलयमालाकथायाम् [जे मा ता प३] • "लद्ध पि थिर होहिति होइ विअड्डो कद य पत्तहो । तम्हा कुचलयमाल वाएज हो पयतेण। जो जाणइ देसीउ हासाउ रक्खगाइ वा ज(धाऊ)य । वयणय गाहा छैन कुवलयमाल पि सो पढउ। एआइजोण याणइसो पिहुवाएउ पोत्यय घेत्तु । एत्य चिय अह णाहिति कइणो हि उ णिउ[ग]त्तणगुणेण॥ जो सनणो विअड्डो एसा रामेइ त मालक्स । जो पिमुणदुन्धिअड्डो रसहाव तस्स णो देह ॥' -कुवल्यमालाक्थायाम् [जे भा ता प २५२] ३ हीदेवीप्रसादाद् विरचितामेता धर्मस्या मुजन पाणिगृहीती कुता तेन कविजनकनेद व्यतपि- 'हे सुजन ' दुर्गतबालेव ऋजुपदगामिनो सरलोल्लापा भूषणविहीना चैषा कथा-कन्या मया तुभ्य स्नेहेन दत्ताऽस्यै स्नेह दद्या , अम्या स्खलित छादय , वचन पूरये , अयवा तर कुरस्य सदृश कुर्या ' इति । एताश्च तत्प्रतिपादिका गाथा - जीए मह देवयाए अक्खाण साहिय इम सन्च । तीए चिअ णिम्मविया एसा अम्हे मिम एत्य ॥ दिअहस्म पहरमेत्ते गथमय कुशउ भणपु को पुरिसोहिअयगया हिरिदेवी जइ मि लिह तस्स णो दह।। पउमासणमि पउममिआए पउमेण हत्यपउमम्मिा हिअयपउमम्मि सा मे हिरिदेवी होउ समिहिआ। जइ किंचि लिंगभिण्ण विभत्तिभिण्ण च कारयवीहीण । रहमण मए लिहिय को दोसो एत्य देवीए || उनअपयगमणिना सलुगावा य भूमगविहूणा । दुग्गयबाल ब मए दिण्णा तुइ मुआरोहण । मेह देख इमीए सलिभ छाएज वयणय पुलए । अहवा कुरम्स सरिस करेन हो। नुन्य ज मुअगा। दसिअकराकलावा धम्मकदा यदिक्खियरिंदा । इह लोए होइ पिरा एसा उसहस्स कित्ति ॥ -~-त्रलयमाटाक्यायाम् [ज मा ता प ०५२] ४ यावन् स्तोकान्तरे दृष्टोऽननानेकवाणिप्रसारिताददक्रयविफयप्रतिवर्तमानकर कलरवो हह मार्ग इति । तत्र च प्रविता घटा अनरदेशमापारक्षिता देशवणिज । वद् यया- .

·कैसिणे णिहुरवयणे बहुकसमरमुजए अलजे य । 'अरे' त्ति उल्लवते अह 'पेच्छइ गोल्लए तत्थ ॥ णय-णीति-सधि-विग्गहपडुए बहुजपिरे य पयतीए। 'तेरे मेरे आउ' ति जपिरे मज्मदेसे य || णीहरियपोट्टदुब्वण्णमडहए सुरयकलितल्लिच्छे । 'एगे ले' जपुले अह पेच्छइ मागहे कुमारो ॥ काविले पिंगलणयणे भोअणकहमेत्तदिण्णवावारे । 'कित्तो किम्मो जिअ ' जपिरे य अह अतवेते य | उत्तुग-थूलधोणे कणयवण्णे य भारवाहे य । 'सरि वा( पारि' जपिरे कीरे कुमारो पलोएइ ॥ दक्खिण्ण-दाण-पोरुस-विण्णाण-दयाविवज्जियसरीरे। 'एह तेह ' चवते टक्के उण पेच्छए कुमारो ॥ सललित-मिदु-मदपए गधन्वपिए सदेसगयचित्ते । 'व(च)उडयमे' मणिरे सुहए अह सेन्धवे दिढे । बके जडे य जड्डे बहुमोइ कठि(ढि )ण-पीण-सू(थूणगे। १ कृष्णान् निष्ठुरवचनान् बहुकसमरभुम्जानानलजाश्च । •अर रे' इत्युचपतोऽय प्रेक्षते गोलकास्तत्र ।। नय-नीति सधि विग्रहपटुकान यहुजल्पाकांश्च प्रकृत्या । 'तेरे मेरे भाभो' इति जल्पतो मध्यदेश्यांश्च ॥ नि स्तोदर दुर्वर्ण-वामनान् मुरतकेलितलिप्सान् । 'एगे ले' जल्पाकानय प्रेक्षते मागवान् कुमार ॥ कपिलान् पिालनयनान् भोजनकयामात्रदतव्यापारान् । कितो किम्मो जिम' जल्पासनपान्तवेद्याश्च ॥ गुड्ग-स्पलपोगान् कनकौरव मारवादोश्व । सरि पारि' जस्पाकान् कीरान् इमार. प्रलोच्यति ॥ दाक्षिग्यमान-पौर विलन-दयादिगिरान् । तेह' प्राणान् रमान पुन प्रेक्षते पुमार ॥ सलखित- मदास पिन् देशगावान् । 'घाम' मत गुमगनर सेन्यवान् गान् । बम भाव मोमिन लिपीन र .

·॥ 'अप्पा तुप्पा' भाणरे अह पेच्छइ मारुए तत्तो ॥ घयलो( ला लियपुढगे धम्मपरे सधि-विग्गह णिउणे। 'णउ रे भल्लर' माणिरे अह पेच्छइ गुजरे अवरे ॥ ण्हाउलित्त-विलित्ते कयसीमते मुसोहियसुगत्ते । 'आहम्ह काइ तुम्ह मित्तु ' मणिरे पेच्छए लाडे ।। तणु-साम-मडहदेहे कोवणए माण-जीविणो रोदे । माउअ भइणी तुम्हे' माणिरे अह मालवे दिहे ॥ उक्कडदप्पे पिअमोहणे ए(प)यरोदे पयगवित्ती य । 'अद्रि पोण्डि म(न)रे' भणिरे पेच्छइ कण्णाडए अण्णे ॥ कुप्पासपाउअगे मासरुई पाणमयणतल्लिच्छे । इसि किसि मिसि' मणमाणे अह पेच्छइ ताइए अवरे सत्थफलापत्तट्ठो(४) माणी पिअकोरणे काढणदेहे । 'जल तल ले' भणमाणे कोसलए पुलइए अपरे ।। दढ-मडह-सामलगे सहिरे आहिमाण-कलहसीले य । दिण्णल्ले गहिल्ले' उल्लगिरे तत्थ मरहटे । पिअमहिला-सगामे सुदरगत्ते य भोइणे रोदे । 'अप्पा तुप्पा' भणतोऽथ प्रेक्षते मारवास्तत ॥ घृतलो(ला)लिनपुष्टाङ्गान् धर्मपरान सन्धि-विग्रहे निपुणान् । 'णउ रे भल्लउ' भणतोऽथ प्रेक्षते गौर्जरानपरान् ।। स्नातोति रिलिप्तान् कृतसीमन्तान सुशोभितमुगानान । आहम्ह काइ तुम्ह मित्तु' भणत प्रेक्षते लाटायान् ।। तनु-श्याम-रघुदेहान् कोपनान् मानजीविनो रोद्रान् । भाउम भइणी तुम्हे' भगतोऽय मालवीयान् दृष्ट्वान ।। उत्कटदर्पान् प्रियमोहनान् पदरोद्रान् पतङ्गरत्तींश्च । 'अद्रि पोण्डि म(न)र मणत प्रेक्षते कर्णाटकीयानन्यान् ॥ कूपासप्रास्ताहान् मासरुचीन पान-मदनतलिप्सान् । 'इसि किसि मिसि' भणतोऽय प्रेक्षत तायिकानपरान् । a(शासकलाकुशलान् मानिन प्रियकोपनान् कठिनदेहान् । जल तल ले' भणन कौशलिकान् प्रलोकतेऽपरान् ॥ रह-र श्यामागान् सहमानानभिमान-करदशीलाश्य । 'दिग्णरे गहिले उल्पतस्तन महाराष्ट्रीयान् ।। प्रियमहिला-सयामान् मुन्दरगावाच भोगिनो रोदान् । - १ . . १२ ·। अटि पुटि रर्टि' भणते र(अ)न्धे कुमरो पलोएइ ॥ इअ अहारस देसीभासाउ पुलइऊण सिरिअत्तो। अण्णाइ अ पुलएई खस-पारस-बबरादीए ॥" --कुवलयमालाकथायाम् । [जे. भा ता १३१-२] देशभाषाणा उद्धतरुपरितनै कुवलयमालाया उल्लेखैरवगम्यते खलु तत्तद्देशमाषाणा प्राचीनता प्राचीनतेति तदर्वाचीनतानिपयक केपाञ्चिदमिमत निरस्त भवति । पादलिप्ताचार्यादिविरचितदेशीशास्त्रपरिशीलनेन विरचिते देशीशब्दसङ्ग्रहे सूच्यते खलु हेमचन्द्राचार्येण देशविशेषप्रसिद्धशब्दानामन तत्वमशक्पसर्वसङ्ग्रहत्व चै । बृहत्कल्पप्रभृतिषु जैनसिद्धातग्रन्थेषु महाभारत-नाव्यशास्त्र-कामशास्त्र-विष्णुधर्मोत्तर-मृच्छकटिक-मुद्रा- राक्षस-कादम्बरी-दशरूपकप्रभृतिष्वन्यप्रथेष्वपि देशभाषाणा स्मरणान्यवाप्यते। तथाहि- 'नाणाविहदेसभासन् xx गुणसयकलिओ जुत्तो(गो) पवयणसार परिकहेछ।' [बृहत्कल्पे प ४५, दशवैकालिकवृत्तौ प ५ उद्भियते हरिभद्रसारिणा] "नाणादेसीकुसलो नाणादेसीकप्पस्स सुत्तस्स । अभिलारे अत्थकुसलो होई तओऽणेण गतव्व ॥" -~-बृहत्कल्पे [उ ६, वृ ५ ८३१] 'अटि पुटि रटिं' भणत मान्ध्रान् कुमार प्रलोकते ॥ इत्यष्टादश देशीभाषा प्रलोक्य श्रीदत्त । अन्याश्च प्रलोकयति खम पारस-धर्वरादीन् । २ 'इदानी नानादेशप्रसिद्धमापास्वतिव्याप्तिवारणाय देशीलक्षणमाह- दसविसेसपसिद्धीइ भण्णमाणा अणतया हुति । तम्हा अणाइपाइयपयमासाविसेसओ देसी ॥ देशविशपा महाराष्ट्र-विदभाभीरादयस्तेषु प्रसिद्धपा मगा पश्चात, निकइला जिन , उक्दुरु- हुचिमो उरिक्षप्त , प्रेया तं , दिला जार , विको प्रपञ्च , दह-मूढो मूर्ख एक्याही इत्येवमादय वादा यदि उभ्यरत् तदा दाविरापागायनन्तत्वात पुरुषायुषेणापि न सर्वसनद स्यात् , तस्माद नादिपतातभाषाविशय याय देशीशम्देनाच्यत इति नाविन्याप्ति । यताह- 'वावस्पतरवि मतिन प्रमति दिम्पयुगगदोण । देश य प्रधिवास्नान दान मत गमुग्धेतुम् ॥" दीनाममायाम् [ गा ४ १ नानाविपदेशमाषX x गुगनातिना योग्या प्रवचनगार परिश्पयितुम् । सनादेशी (दरामपा) नानदेशीम्पस्स मुरम्य । अभिसाप मानिनोऽननन्तप्पा १ ·९५ - 6 महर्पिन्यास " नानाचर्मभिराच्छन्ना नानाभापाश्च भारत ।। कुशला देशभाषासु जल्पन्तोऽन्योन्यमीश्वरा ॥" -~-महाभारते (शल्यपर्व अ० ४६, श्लो. १०३) भरतमुनि अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि देशभाषाविकल्पनम् ॥ xx सौरसेन समाश्रित्य भाषा कार्या तु नाटके । अथवा च्छन्दत कार्या देशभाषा प्रयोक्तमि ॥ नानादेशसमुत्थ हि काव्य भवति नाटके ॥" नाट्यशास्त्रे [ अ १७, श्लो० २४, ४६, ४७ ] वात्स्यायन नात्यत्त सस्कृतेनैव नात्यन्त देशभाषया । कथा गोष्ठीषु कथयल्लोके बहुमतो भवेत् ॥"-कामसूत्रे [१,४,६०] " सुरते कर्णमूलेषु यच्च (तु निज देशीयभाषया । दम्पत्योल्पित मन्द ममन तद् विदुर्बुधा ॥" -अन्यत्र । " सस्कृतै प्राकृतैर्वाक्यैर्य शिष्यमनुरूपत । देशभापाऽऽद्युपायैश्च बोधयेत् स गुरु स्मृत ॥"--विष्णुधर्मोत्तरे । शद्धक "चन्दनक -अरे ! को अपञ्चओ तुह ' वअ दक्षिणत्ता अश्वत्तमासिणो खस-खत्तिखड-खडढे-विलअ-कण्णाट-कण्णप्पावरणअ-दविड-चोल-चीण-बर्बर- खेरखान-मुख-मधुघातप्रभृतीना म्लेच्छजातीनाम् अनेकदेशभाषाभिज्ञा यथेष्ट मन्त्र- यामो दिवो दिट्ठा वा अज्जो अज्जआ वा किं शब्दविचार ? स्वा-पु-नपुसकव्याख्या- नमप्रस्तुतम् । -मृच्छकटिके [ भ६, पृ २२५ ] विशाखदत्त. "प्रयुक्ताश्च स्वपक्ष-परपक्षयोरनुरक्तापरक्तजनजिज्ञासया बहुविधदेश-वेष- भाषा-ऽऽचार-सञ्चारखोदनो नानान्यजना प्रणिधय ।"-मुद्राराक्षसे [ १,९] वाणमह 'शिक्षिताशेपदेशभापेण सर्वलिपिज्ञेन ।' कादम्बर्याम् [१ १०२] - धनञ्जय "देशभापा-किया-वेपलक्षणा स्यु प्रवृत्तय । लोकादेवागम्यैता ययौचित्य प्रयोजयेत् ॥ यदेश नीचपान यत् तद्देश तस्य भापितम् ।" -दशरूपके [२,५८६१] ·९४ 'अटि पुटि रटि मणते (अ)न्धे कुमरो पलोएइ ।। इअ अहारस देसीभासाउ पुलइऊण सिरिअत्तो। अण्णाइ अ पुलएई खस-पारस-वन्धरादीए ॥" -~-कुवलयमालाकथायाम् । [जे भां ता १३१-२] देशभाषाणा उद्धतैरुपरितनै कुवलयमालाया उल्लेखैरवगम्यते खलु तत्तद्देशमाषाणा प्राचीनता प्राचीनतेति तदर्वाचीनताविषयक केपाञ्चिदमिमत निरस्त भवति । पादलिताचार्यादिविरचितदेशीशास्त्रपरिशीलनेन विरचिते देशीशब्दसङ्घहे सूच्यते खलु हेमचद्राचार्येण देशविशेषप्रसिद्धशब्दानामन तत्वमशक्पसर्वसङ्ग्रहत्व च। बृहत्कल्पप्रभृतिषु जैनसिद्धान्तग्रन्थेषु महाभारत-नाट्यशास्त्र-कामशास्त्र-विष्णुधर्मोत्तर-मृच्छकटिक-मुद्रा- राक्षस-कादम्बरी-दशरूपकप्रभृतिष्वन्यप्रथेष्वपि देशभाषाणा स्मरणान्यवाप्यते। तथाहि- 'नाणाविहदेसभासनू xx गुणसयकालिओ जुतो(गो) पवयणसार परिकहेठ।' [बृहत्कल्पे प ४५, दशवैकालिकवृत्तौ प ५ उद्भियते हरिभद्रसूरिणा] "नाणादेसीकुसलो नाणादेसीकप्पस्स मुत्तस्त । अभिलावे अथकुसलो होई तओऽणेण गतञ्च ॥" ---बृहत्कल्पे [उ ६, वृ प ८३१] 'अटि पुटि रटिं' भणत मान्ध्रान् कुमार प्रलोकते ॥ इत्यष्टादश देशीभाषा प्रलोक्य श्रीदत्त । अन्याश्च प्रलोकयति खस पारस-बर्बरादीन् । २ "इदानी नानादेशप्रसिद्धमापास्वतिव्याप्तिवारणाय देशीरक्षणमाह- दसविसेसपसिद्धीइ भण्णमाणा अणतया हुति । तम्हा अगाइपाइयपयमासाविसेसओ देसी ॥ देशविशपा महाराष्ट्र-विदमामीरादयस्तेषु प्रसिद्धया मगा पथात, निकला जित , उसुरु- हुचिसो उत्क्षिप्त , प्रेयडो धूर्त , हिको जार , विशो प्रपय , द-मूदो मुर्ख एमाही इत्ययमादय नम्दा यदि उम्परन् सदा देशविरुषाणामनन्तत्वात पुरषायुरेणापि न सर्वसदर स्यात् , तस्माद नादिप्रतापतमापाविप पाय देशीशम्देनोभ्यत इति नातिन्याप्ति । यदाद- 'याचस्पतरपि मतिन प्रभवति दिग्ययुगमलेग । पण य प्रगिसाम्ता सदान् सरत गमुन्धनम् ॥" दशीनाममाटायाम् [गा ४ ] १ नानाविपदेशमा xx गुगामाजिओ योग्या प्रारनगार परिष्ययिम् । ४ मानदेशी( Ivो ननदेशीम्पस सूरस्य । अभियाना मानि तोऽननसम्पम् । १ - ·- भापाचतुष्टये वाङ्मयस्य काव्यकायरूपाणा माषाणा ना चातुर्विध्यमपि प्रतिपादित अपभ्रश- प्रतिष्ठितै पुरातनैस्तद्विद्भि खल्वपभ्रशस्य प्रतिष्ठया । सातवाहननृपा- स्थानम् श्रितगुणाढ्यकविविशेषणेऽप्येतद् द्योतित सम्भाव्यते। तथा कविदण्डी- तदेतद् वाड्मय भूय संस्कृत प्राकृत तथा । अपभ्रशश्च मिश्र चेत्याहुरार्याश्चतुर्विधम् ॥" -कान्यादर्श [अ १, ३२] वि स ८३५ वर्षे दाक्षिण्यचिह्रोद्योतनाचार्य "आयणिऊण य चिंतिय णेण-'अरे । कयलीए उण भासाए एय उल्लावियइ केणावि किपि ? ह अरे । सक्कं तार ण होइ, जेण त अणेयपय-समास- णिवाउवसग्ग-विमत्ति-लिंगपरिअप्पणाकुवियप्पसगदुग्गम दुजणहियय पिव विसम । इम पुण एरिस । ता किं पार्यय होन्ज, तं पि णो जेण त सयलकलाकलाप- (व)मालाजलकल्लोलसकुल लोयवुत्ततमहोअहिमहापुरिसम( मु )हणुग्गयामयणीसदबिंदु- सदोह सघडिएएकेकमवण्णापय-णाणारूपनिरयणासह सज्जणवयण पिव सुहसगय । एय पुण ण सुदु । ता किं अवहंस होहिह । हू । त पि णो जेण [त] सक्कय-पाय-उभयमुद्धासुद्धपयसमतरगरगंतवग्गिर णवपाउसज- लयपवाहपूरपवालियगिरिणइसरिस समविसम पणयकुवियपियपणइणी- समुल्लावसरिस मणोहर। १ " इति श्रीमत्कु तल्जनपदश्वर-प्रतिष्ठानपत्तनाधीश-शतकर्णोपनामकद्वीपिकर्णात्मज- त्यवतीप्राणप्रिय-कालापप्रवर्तक-शर्वधर्मधीमख-मल्यवत्युपदेशपण्डितीभूत-पतमापात्रय स्वी- कृतपैशाचिकपण्डितराजगुणात्यनिर्मिनभस्मीभवबृहत्कथाऽवशिष्टमप्तमाशावलोकनप्राकृतादिवाक्प- श्वकप्रीत-कविवत्सल-हालाापनामकश्रीसातवाहननरेन्दनिर्मिता विविधान्योक्तिमयप्राकृतगीर्गुम्फिता शुचिरसप्रधाना काव्योत्तमा सप्तशत्यासानमगात् ॥' - गाथासप्तशतीप्रान्ते [ पि रि ३, ३४९] २ आये च चिन्तितमनेन-अरे । कतरया पुनर्भापयैतदुरप्यते केनापि किमपि । हु अरे! सस्कृत तावद् न भवति, येन तदनेकपद-समास-निपातोपसर्ग-विमकिलिङ्गपरिकल्पना कुविकल्पसहदुर्गम दुर्जनहृदयमिव विपमम् । इद पुनरीदृशम् । तत् किं प्राकृत भवेत् । । हु । तदपि नो येन तत् सकलकलाकलापमाला- जलकलोलसकुल लोकत्तान्तमहोदधि-महापुरुषमुखनिर्गतामृतनि स्यन्दविन्दुसन्दोह सघटित कैक- क्रमवर्ण-पद-नानारूपविरचनामह सजनवचनमिव सुम्पमतम् । एतत् पुनर्न मुष्ट । तत् किम् अपधश भविष्यति। तदपि नो येन (तत्] सस्कृत- प्रास्तोमयशुद्धाशुद्धपदसमतरगरद्वगु नवप्राइजलदप्रवाहपूरप्लावितगिरि- नदीसहश समविषम प्रणयकुपितप्रियप्रणयिनीसमुल्लापसदृश मनोहरम् । -म- ·देशभाषाणा कुवलयमालाकर्तुरभिप्रेतमपभ्रशलक्षण भाषाचतुष्टयेऽपभ्रशस्थानमित्यत्राने निवेश दृग्गोचर भविष्यति । पुरातनै प्राज्ञैर्देशभाषाणामपभ्रशे समावेश पर्यदार्श। तथा रुद्रट 'पष्ठोऽत्र भूरिभेदो देशनिशेपादपभ्रश ।' --काव्यालङ्कारे [२, १२] " देशेषु देशेषु पृथग् विभिन्न न शक्यते लक्षणतस्तु वक्तुम् । लोकेषु यत् स्यादपभ्रष्टसज्ञ ज्ञेय हि तद्देशविदोऽधिकारम् ॥" ----विष्णुधर्मोत्तरे [ख ३ अ ७] वाग्भट " 'अपभ्रशस्तु यच्छुद्ध तत्तद्देशेषु भाषितम् ।' -काव्यालङ्कारे [२, ३] रामचन्द्र-गुणच द्रौ- " देशोद्देशे स्वदेशगा । तिर्यग्मात्यन्तरादानामानुरूप्येण संकथा । देशस्य कुरु-मगधादेरुदेश प्रकृतत्व तस्मिन् सति स्वस्वदेशसम्बन्धिनी भाषा निबधनीयेति । इय च देशगीश्च प्रायोऽपभ्रशे निपततीति ॥' -स्वोपज्ञविवरणोपेते नाट्यदर्पणे [५ १२४ ] मापात्रयेऽप- उपलभ्यमानै प्रमाणे प्रतीयते खलु विक्रमीयप्रथमशताब्द्या पूर्वम- प्रशस्थानम् प्यपभ्रशमाषाया गद्य-पद्यमयानि काव्यानि स्युरिति। छन्दो-लक्षण- काव्यालङ्कारानुशासकै पिङ्गल-मामह-स्वयम्भू-हेमचन्द्रप्रभृतिभिरन्यैरपि च भाषात्रये तत्काव्यसूचनमकारि । तथा च शकस ४०० तमवर्षीये धरसेन-ताम्रपत्रे- 'सस्कृत-प्राकृतापप्रशमापात्रयप्रतिबद्धप्रबन्धरचनानिपुणतरान्त करण' -वलमीराजगुहसेनविशेषणे [इ ए १०, २८४ ] मामह "शब्दार्थों सहितौ काव्य गद्य पद्य च तद् द्विधा । सस्कृत प्रात चान्यदपभ्रश इति त्रिधा ॥"-काव्यालङ्कारे [१, १६] सस्कृत प्राकृत चैर गीत द्विविधमुय्यते । अपभ्रष्ट तृतीय च तदनत नराधिप । ॥ देशमापाविशेषेण तस्या तो नेह विद्यते ।" -विष्णुधर्मोचरे [खं ३, म ३] हेमचद्राचार्य पर प्राप सस्कृत-प्रासंतापप्रश-प्रामाषानिबद्धभिमान्यगृत्त-मर्गालाम सम्पायकवध समधि शब्दार्थोचित्योपेत महाकाव्यम् । अपभभापानिपराधिप धपन्धिमयनादि, ग्राम्यापभ्रममापानिरद्वारस्या- भरुवध भी सत्यादि।" यात्यानुसामने [अ८,१२०-७] ·. - तस्या राजासनम् । तस्य चोत्तरत सस्कृता कवयो निविशेरन् । पूर्वेण प्राकृता कवय । पश्चिमेनापभ्रशिनः कवयः। दक्षिणतो भूतमाषावय । काव्यमीमासायाम् [अ० १०, पृ ५४-६५] वाग्भट " सस्कृत प्राकृत तस्यापनशो भूतापितम् । इति भाषाश्चतस्रोऽपि याति काव्यस्य कायताम् ॥" ---वाग्भटालङ्कारे [प २, १,३] भाषापदकेऽपभ्रश चण्ड-हेमचद्र-हृषीकेश-त्रिविकम-सिंहराज-लक्ष्मीधर-क्रम- स्थानम् दीश्वर-शेपकृष्ण-मार्कण्डेयादिभिर्व्याकरणादिनाऽरबोधितासु षट्सु भाषास्वपभ्रशभाषाऽपि प्राबोधि । अन्यैरपि च रुद्रट-मोजराज-जिनदत्तामरचन्द्रा- दिभिर्निजे निजे प्रथे भाषापटक निर्दिश्य तत्रापभ्रशस्य स्मरणमकारि । तथाहि चण्ड " सस्कृत प्राकृत चैवापभ्रशोऽथ पिचिकी । मार्गधी शौरसेनी च पड् भाषाश्च प्रकीर्तिता ॥"--प्राकृतलक्षणे । रुद्रट वाक्य भवति द्वेधा गद्य छदोगत च भूयोऽपि । भापामेदनिमित्त घोढा मेदोऽस्य सम्भवति ॥ प्राकृत-सस्कृत-मागंध--पिशाचेभाषाश्च सू( २ )रसेनी च । पष्ठोऽत्र भूरिभेदो देशविशेषादपभ्रश ॥" --काव्यालङ्कारे [अ २, श्लो० ११-१२ । मोजराज " सस्कृतेनैव कोऽप्यर्थ प्राकृतेनैव चापर । शक्यो वाचयितु कश्चिदपभ्रशेन वा पुन ॥ पैशाच्या शौरसेन्याच मार्गध्याऽन्यो निवध्यते।द्विवामि कोऽपि भाषामि सर्वाभिरपि कश्चन।' --सरस्वतीकण्ठाभरणे। हेमचद्राचार्य 'भाषा पट् सस्कृतादिका ।' "माप्यन्ते मापा सस्त-माहत-मागंधी-शौरसेनी-पशोच्यपभ्रशलक्षणा ।" --अभिधानचिन्तामणौ [ का० २, सो० १९९] -- "

·एय पुण ण सुट्ठ । किं पुण होहिइ त्ति चिंतयतेण पुणो समायण्णिअ । अरे
अस्थि चउत्था(त्थी) भासा पेसाया, ता सा इमा होहि ति ॥"
----कुनलयमालाकथायाम् [जे भा ता प ६७, ५८ ]
भाषाचतुष्टयकवित्वविषये उपलभ्यन्तेऽन्येऽपामे उल्लेखा । राजशेखर उद्धरति
तदुक्तमित्युल्लिख्य प्राचीनमिद पद्यद्वयम्---
" एकोऽर्थ सस्कृतोक्त्या स सुकविरचन प्राकृतेनापरोऽस्मिन्
अन्योऽपभ्रशगीर्भि किमपरमपरो भूत पाक्रमेण ।
द्वित्रामि कोऽपि वाग्भिर्भवति चतसृमि किञ्च कश्चिद् विवेक्तु
यस्येत्थ धी प्रपन्ना(गल्भा) स्नपयति सुकवेस्तस्य कीर्तिर्जगन्ति ।।"
"गौडाद्या सस्कृतस्था परिचितरुचय प्राकृते लाटदेश्या
सापभ्रशप्रयोगा सकलमरुभुवष्टक्कमादानकाश्च ।
आवन्त्या पारियात्रा सह दशपुर तोषा मजते
यो मध्येमध्यदेश निवसति स कवि सर्वभाषानिषण्ण ॥"
-काव्यमीमासायाम् [ भ ९, १०, ४८,५१ ]
राजशेखर
" गिर श्रव्या दिव्या प्रकृतिमधुरा माकृतधुर
मुगव्योऽपभ्रशं सरसरचन भूतर्वचनम् ।
विमिना पन्थान किमपि कमनीयाश्च त इमे
निवदा यस्त्वेषां स सल निखिलेऽस्मिन् कविवृषा ।।"
--यालरामायणे [१,११]
"समस्तमपंश लाडित्यालिङ्गित पठेत् ।
प्राकृत भूतापां च सौष्ठनोत्तरमुगिरेत् ॥"
-काव्यमीमामायाम् [अ०७, ३१]
एता पुनन निरिपति इति रिता पुन समारतम् । भरे ! अस्ति
पती मापा पेशानी । म मरिnि

·. अपभ्रश- के २१)। तत्रापि सयममञ्जरी तु डॉ पी डी गुणेमहाशयेन मविष्यदत्तकथोपो- द्घाते समुद्धृता । नेमिनाथचरित च डॉ हर्मण याकोबीमहाशयेन निजभापालिप्या समपादि । वि स १२७४ वर्षेऽमरकीर्तिविरचित पट्कर्मोपदेशोऽन्येऽप्येतादृशा अवा प्यन्तेऽप्रसिद्धा ग्रन्था । अन्यदपि प्राप्यते यत्र तत्रोपदेश-कथा-चरित-प्रबन्धाद्यतर्गत नाटकालङ्कार-च्छन्द -स्तोत्रादिगत कुलकादिरूप च प्रसिद्धाप्रसिद्धमपभ्रशवाङ्मयम् । महाकविपुष्पद तस्य त्रिषष्टिमहापुरुषगुणालङ्कारमहापुराण-नागकुमारचरित-यशोधरच- रितानि, श्रीचन्द्रस्य कथाकोष, कनकामरस्य करकण्डूचरितम्, पद्मकीर्ते पार्श्वनाथ- पुराणम् , देवसेनस्य श्रावकधर्माचार , नयनन्दे सुदर्शनचरितम् , धवलस्य हरिवंशपुरा णमित्यादीन्यपभ्रशकाव्यानि प्रारम्भप्रान्ताशप्रदर्शनपूर्व सूचितानि खलु मध्यप्रदेश-विरार- सत्कपुस्तकसूच्या रा ब श्रीयुतहीरालालमहाशयेन । इतराणि तु प्रेक्षिष्यत इत एवं प्रकाश्यमानायां पत्तनीयजैनभाण्डागारसूच्यामिति नात्र तदशा अवतार्यन्ते । गद्य पद्यमय प्राचीनमुदाहृतिरूप कियच्चान परिदर्श्यते । अपभ्रशभाषाप्रसिद्ध ध्रुवकमुत्तराध्ययनादौ जैनसिद्धान्तसूत्रेड- प्युपलभ्यते', यस्य स्मरण दाक्षिण्यचिह्रोद्योतनाचार्यादिना कुवलय- पाश्मयोदाहरणानि मालाकथाऽऽदौ हेमचद्राचार्यप्रभृतिमि छदोऽनुशासनादौ च व्यधायि । संस्कृतादन्यदपभ्रश इति पतञ्जलि दण्डिदर्शितपूर्वोक्तलक्षणानुसारेणापभ्रशसज्ञिते प्राकृतलाक्षणिकैश्चार्षप्राकृतार्धमागधीति सज्ञया प्रख्यापिते प्राचीने जैनसिद्धान्ते तनियुक्ति- भाष्य-चूर्णि-वृत्तिप्रभृतिषु तथाऽपभ्रशलक्षणसिद्ध कथा-काव्यादौ चोपलभ्यन्तेऽपरिमिताः शन्दा येऽद्यानधि प्रयुज्यतेऽपभ्रशापरनामधेयासु देशभाषासु । भूमिकागौरवभयात् कियदेवात्रोदायिते- "अधुवे असासयमि ससारमि दुक्खपउराए । किं नाम होज त कम्मय जेणाह दुग्गइ न गच्छेजा ॥" -उत्तराध्ययने [८,१] विक्रमीयकादशशताब्द्या विद्यमानो वादिवेतालशान्तिसूरिरस्य व्याख्यायामित्यमसूचयत्- स हि भगवान् कपिलनामा स्वयम्युद्धश्चौरसङ्घातसम्बोधनायम(द) दुधक सगीतवान् । धुवकलक्षण चेदम्- 'ज गिजइ पुव्व(धुव) चिय पुण पुणो सन्वरव्वबधेसु । धुक्य ति तमिह तिविह छप्पय चउपय दुपय ॥ एव च भगवतोद्गीते तेऽप्येनमेव ध्रुवक प्रत्युद्गायन्ति, ताल व फुट्यन्ति ।" -उत्तराध्ययनवृहद्वृत्तौ [ २८९-२९०) २ एतदने चर्चरीविमो [भू १४] विलोक्नीयम् । ३ ' सन्ध्यादौ कडबकान्त च ध्रुव स्यादिति ध्रुवा ध्रुवक पप्ता पति सशान्तरम् ।' -एन्दोऽनुशाउने [1] - ·जिनदत्तसूरि " संस्कृते प्राकृते चैव शौरसेने च मांगधे । पैशौचकेऽपनशे च लक्ष्य लक्षणमादरात् ॥" -विवेकविलासे [उ 4, सो० १३१] अमरचन्द्र "सस्कृत प्राकृत चैव शौरसेनी च मार्गेधी। पैशौचिकी चापभ्रश षड् भाषा परिकीर्तिता ॥" ---काव्यकल्पलतावृत्तौ [प ८] अपभ्रशभाषानिबद्ध वाङ्मय प्रभूतमुपलभ्यते, तच्च स्वल्पमेवाद्या प्रसिद्धाप्रसिद्धम् वधि प्रसिद्धिमधिगतम् । श्रीम महोपाध्यायहरप्रसादशात्रिणा सम्पा अपभ्रशवाड्मयम् दिते बङ्गीयसाहित्यपरिषदा प्रकाशते बौद्ध गान ओ दोहा'साके पुस्तके विविधकर्तृणि विक्रमीयसप्तमाष्टमशताब्दीसम्भूतानि काव्यानि बङ्गीयलिया प्रसि- द्विमधिगतानि । मुम्बापुरीराजकायसस्कृतग्रन्थमालया प्रकाशित सुप्रसिद्धहेमचन्दाचार्यस्य प्राकृतशब्दानुशासनसवलिते प्राकृतघ्याश्रयमहाकाव्येऽन्यत्र प्रसिद्धे च्छन्दोऽनुशासनादौं च प्रतिष्ठा खल्बपभ्रशपद्यानाम् । तथा योगीन्द्रदेवपिरचितपरमात्मप्रकाश-योगचन्द्र- मुनिप्रणीतयोगसारप्रभृतयो ग्रन्था अमयदेवरिप्रभृतिभि प्रणीता 'जय तिहुयण' इत्यादिसज्ञया प्रथिता स्तोत्रप्रबधाश्च प्रसिद्धा येऽपभ्रशभाषाप्रतिष्ठा सूचयति । धर्कटवणिग्धनपालविरचिता भविष्यदत्तकथा या दशमशताब्दीमवा वितळते, साऽस्यां ग्रन्थमालायां (गा ऑ सिरीझ् क २०) पूर्व प्रसिद्धा, या डॉ हर्मण याकॉ-रीमहाशयेन जर्मनभाषाया रोमनलिप्या च प्राक् सम्पादिता । सोमप्रभाचार्येण वि स १२४१ वर्षे सन्दर्मित कुमारपालप्रतिबोधप्रयोऽस्यो प्रथमालायो (गा ऑ सिरीझ् क १४ ) प्रसिद्धस्तत्रापि कियानशोऽपभ्रशमाषायामिति मुनिदित विदु- पाम । इत एवं प्रकाशिते प्राचीनगूर्जरकायसद्महे प्रसिद्धानि द्वादश-त्रयोदश-चतुर्दश- पधदशशताब्दीजातानि गद्य-पद्यरूपाणि काव्यानि तसदृशान्यपराण्यपि चापनश सनयाऽपि वक्तु शस्यते रुद्रट-वाग्मट-गमच नादिमतेन । वि स १९७४ वर्षे यशोदेवोपाध्यायेन नवतत्त्वमाध्यविवरणे [५१] मुकुटसप्तमी- सन्धि माणिक्यप्रस्तारिकाप्रतिवद्धरासयोनार्मनी सूचिते । एस सम्प्रयदृष्टचरमपि श्रीहेम- चाचार्येश कान्यानुशासने [ अ६, ३३७ ] समसूचि-' अपनशमापानिनद्ध- मन्धिमयन-भीमकान्यादि । वि स ११२३ वर्ष सिद्धसेनरिणा साधारणा दून सदमिता पिटासरतीरुया, मि स १२१६ पर्षे पुमारपाउपत्ये हरिमारिणा रचित नेमिनायवरितम्, महेघररिणा निता मममम गरी पापभ्रशमापाया जेम. मेन्दीयमाडागरे पियते इति परिदर्शितमामामिस्त गुम्पार (गा भो मिरी ·, पचह णायक t" सता विसय जु परिहरइ, वलि किज्जउ हउ ताम् । सो दइवेण जि मुडियउ, सीसु खडिल्लउ जासु ॥" वसि करहु, जेण होति वसि अण्ण । मूल विणहइ तरुवरह, अवसइ सुक्कहिं पण्ण ॥" -परमात्मप्रकाशे [गा ८६,२७०,२७१] "भल्लाहं वि णासति गुण जह ससग्गु खलेहिं । वइसाणरु लोहह मिलिउ तें पिट्टियइ घणेहिं ॥ *जोइय ! मो(लो, णे, दे)हु परिचयहि, मो(लो, णे, दे)हु ण भल्लउ होइ । मो(लो, णे, दे )हासत्तउ सयलु जगु, दुक्खु सहतउ जोइ ॥" -परमात्मप्रकाशे [२३७,२३८२४३,२४१,२८३] निरहाङ्कहरिभद्रसूरिरुदाहरद्- “केणावि उग्गीय- जइ फुल्ला कणियारया चूयय ! अहिमासमयमि घुट्ठमि । तुह न खम फुल्लेउ जइ पच्चता करिति डमराइ ॥" + उदाहरदिद पद्य पाठान्तरेण हेमचन्द्राचार्य "सता भोग जु परिहरइ तसु पन्तहो बलि कीसु । तसु दइवेण वि मुण्डियउ, जसु सलिहडउ सीसु ॥"-सिद्धहेम० [८४१३८९] १ सतो विपयान् य परिहरति बलिं कुर्वेऽह तस्य । स देवेनापि मुण्डित शीप सल्वाट यस्य ॥ + किश्चित् पाठान्तरेण प्रादर्शयदिद पद्य हेमचन्द्राचाय "जिभिन्दिउ नायगु वसि रहु, जसु अधिनइ अनइ । मूलि विणइ तुविणिहे असे मुक्का पण्णइ ॥"-सिद्धहेम• [ ८४४२५] २ पश्चाना नायक वशे कुरु येन भवन्ति वशेऽन्यानि । मूले विनष्टे तरुवरस्यावश्य शुष्यन्ति पर्णानि ॥ * फुवल्यमालोक्तसूचनानुसारेण भूमिका पृ९३] 'भाइ' 'भाउ' शब्दप्रयोगाद् गूर्जरदेश्यम् । ३ भद्राणामपि नश्यन्ति गुणा या ससर्ग सले । वैश्वानरो लोहेन मिलितस्तेन पिय( हन्य )ते घने । ४ योगिन् ! मोह (लोभ, स्नेह, देह) परित्यज मोह (लोभ स्नेह , देहा) न भद्रो भवति । मोदा(लोभा- स्नेहा- दहा-)सरत सकल जगत्, दु स सदमान पश्य ॥ ५ मेनाप्युद्गीतम्-यदि पुष्पिता पर्णिकारकारचूतक ! अधिक्माम घुटे । तव नक्षम पुष्पितु यदि प्रत्यता युवन्ति डमराणि ।। - ·१०३ " जवा लोहमया चेव चावयव्या सुदुक्कर । जहा दुक्ख भरेउं जे होइ वायस्सकोत्थलो। भायरा मे महाराय! सगा जिह-कणिठगा । पुल्लेव मुही जह से असारे । --उत्तराध्ययने [ अ १९,३८,४० २०,२६,४२] शय्यम्भवसूरि " तहेव होले ! गोलि त्ति साणे! वा वसुलि त्ति अ । दमए ! दुहए ! वा पि नेत्र भासिज पन्ना || हेले । हलि त्ति अनि ति भट्टे! सामिणि! गोमिणि!। होले ! गोले ! वमुलि त्ति इथिअ नेवमालवे ॥"+ -दशवैकालिकसूत्रे [आ समितिप्र २१५] भद्रबाहुसृरि लद्धिल्लिभ च बोहिं अकरितो णागय च पत्थतो। दच्छिसि जह त विभल ! इम च अन्न च चुकिहिसि ।" गीतिका–सुई वाइय सुङ गाइय सुहु नञ्चिय सामसुदरि ! । अणुपालिय दीहराइयओ मुमिणते मा पमायए ॥ -आवश्यकनियुक्तौ [गा १०९९, १२९.] योगी द्रदेव * “ कालु लहेरिणु जोइया ! जिमु जिमु मोह गलेइ । तिमु तिमु दसणु लहइ जिउ णियमें अप्पु मुणेइ ॥" १ यवा लोहमयाचेर चर्वयितव्या सुदुष्करा । २ यथा दु शको भई भवति वातस्य कोष्ठ । ३ भ्रातरो मे महाराज ! स्वका ज्येष्ठ-कनिष्ठका । ४ रिक्तेव मुर्यिथा सोऽसार । ५ तयेव होले गोले इति साणे ! वा वसुले इति च । दमए । दुहए । याऽपि नैव भाषेत प्रमावान् ।। हले! हले इति अन्ने इति भट्टे सापिणि गोमिणि।। होले । गोले! वसुले इति स्त्रिय नैवमारपेत् ।। + हरिभरसूरि --'इह हालादिशग्दास्तत्तदेशप्रसिद्धिनो नेप्यादिवाचका । तथा होले गोले यसुले एयता यपि नानादेशापेक्षया आमन्त्रणवचनानि(न्य)गौरवकुत्सादिगर्भाणि वर्तते।' -दा. व्यारयायाम्। सय च पोधिमननागत म प्रार्ययमान । भ्यसि पया तर विडुस । अम्माचा यम्माश भ्रशियसि ॥ गुन्ट पादित गुलुगीनं गुमति श्याममुदरि।। भापारयदीपरायी स्वमतमा प्रमादी ॥ • विम्बर पर पग प्राTarith vjsनि योगीन्द्रदयम्य पाया प्राचीनता प्रतिभाति। १पा सम्मा यागिन् । पपा पया माहोगी। समापा मानिसमानामाम जनत ·" " " 'अण्णेण भणिय--वणि ! कीदृशं तत्र भोजन ? चाई भट्ठो! मम भोजन स्पृष्ट तक्षको ह न वासुकि । कत्तु घडति तउ हदय उल्लाव भोजन स्पृष्ट स्वनाम सिंघसि? -अरे रे बडो( चट्टो )महामूर्ख! ये पाटलिपुत्र- महानगरावास्तव्ये ते कुत्था समासोक्ति बुज्झति ? " -अस्मादपि इअ मूर्खतरी ।। काइ कज्ज? तेण मणिभ-अनिपुणनिपुणाथोक्तिप्रचुर । नर काइ, मां मुक्त( शुक्ल )अश्वोपि विदग्धः सति । अण्णेअ भणिअभट्ठो! सत्य त्व विदग्धः, कि पृणु माम कथित । सेण मणिअ-अरे महामूर्खः वासुकैवेदनसहस्र कथयति । कुमारेण य चिन्तिअ-'अहो ! असवद्धक्खरालापत्तण बालदेसिआण । अहवा को अपणो वापारो इमाण परपिण्डपुट्ठदेहाण विजा-विण्णाण-णाण-विणयविरहिआण च-- टरसायण मोत्तूण' चिंतयतस्स भणियमण्णेण चट्टेण-- भोजने स्पृष्ट " " " " " १ अन्येन भणितम्-वर्णिन् ! कीदृश तत्र भोजनम् । -त्यागिन् भट्ट ! मम भोजन स्पृष्टम्, तक्षकोऽहन वासुकि । -कुतो घटते तव हा धिक् उलापो भोजने पृष्टे स्वनाम कथयसि ? --अरे रे बट्ट महामूर्ख ! ये पाटलिपुनमहानगरवास्तव्यास्ते कुत्र समा सोक्किं युध्यन्ते। -अस्मादपीय मूर्खतरी। कुत कार्यात् । तेन भणितम् -अनिपुण-निपुणार्थोक्तिप्रचुग। -~-नर क्यम्, मम कोऽश्वोऽपि विदग्धोऽस्ति । अन्येन भणितम्-मह । सत्य त्व विदग्ध , किं पुनर्मोजने स्पृष्ट मम क्यय । तेन भणितम्-अरे । महामूरों वामुकेर्वदनसहन फययति । कुमारेण च चिन्तितम्-अहा ! असम्बदाक्षरालापिन्व यालदेश्यानाम् । अथवा कोऽन्यो व्यापार एपा परपिण्डपुष्टदहाना विद्या-विज्ञान-ज्ञान-विनयविरहिताना च(वाता)रमायन मुक्त्वेति दिन्तयति भणितमन्येन चन- ·। "वररुई डिंभरूवाणि मोयगे दाऊण इम पाढेइ- * राय नंदु नवि जाणइ ज सगडालो काहिइ । राय नंद मारता तो सिरिय रज्जे ठनेहिइ ॥"' साभणइ- . . न दुकर तोडिय अबल्लबिया न दुक्कर नचिउ सिक्खियाए । त दुक्कर त च महाणुभाव ज सो मुणी पमयवणमि वुच्छो ॥" -आवश्यकसूत्रवृत्तौ [पृ ५५७,६९४,६९७] " इरि(र)मदिरपणहारो मह कतु गतो वणिजारओ। वरिसाण सय च जीवउ मा जीवतु घर कयाइ एउ ॥" --दशवैकालिकटीकायाम् [पृ ५८] वि स ८३९ वर्षे दाक्षिण्यचिह्रोद्यतनाचार्य - ""रे रे आरोह ! भण रे जाव ण पम्हुसइ । जनार्दन पुच्छह कत्य तुज्झे कल्ल जिमिअल्लया। तेण भणिउ-साहिउ जे तेतउतस्स वलक्ख- इएल्लयह तणए जिमिअल्लया। तेण मणिय-किं सा विसेमहिला वलक्ख- इएल्लिव ? । तेण मणिउ-अहहा ! सा य भडारिअ सपूर्ण स्वलक्षण गायत्रि यसि। * वि स १.५५ वर्षे वर्धमानसूरिरिदमित्थमुदाहरति स्म- राय णदो णवि जाणति ज सगडाल करेसइ । राय णदु मारेत्ता सिरियउ रज्जे ठवेसइ ।' -उपदेशपदव्यारयायाम् [ह प ५४] वि स ११७४ वर्षे मुनिवन्द्रसूरि एउ लोउ नवि याणइ जसगडाल क्रेसइ । नदु राउ मारेविषु सिरियउ रजि ठवेसइ ।" ---उपदेशपदवृत्तौ [८] भद्रेश्वरसूरि- "उ सगडालो भणइ ज सगडा करिस्सइ । नदराओ मारेविणु सिरियउ रने ठविम्सह॥" --क्यावल्याम् [ पत्तनीयता २६.] १ पररुचि डिम्भस्पेभ्यो मोदकान् दत्वेद पाठयति- राजा नदो नेव जानाति यत शकाल करिष्यति । राजान नन्द मारयित्वा श्रीयक राग्ये स्थापमित्यति ॥ २ सा मगनि-न दुष्कर प्रारिताऽऽपम्बिका न दुष्कर नर्तित शिक्षितया । सद्दुकर तथ महानुभाई यन रा मुनि प्रमदावन उपित ॥ परमपग्यपारको मम का तो गतो वणिभारत । पपागा शव जीतुमा जीवन् गृहकदापि ए॥ "११ भारो! मारे। यार न विम्मति । नाईन! पृमि र पूप करये प्रिमियरत । हन मरितम्-यपयामि, यम तम्म) पापिम्य पत्के) निमितान गा पायमहिला बलामिका (तन मनितम्-भाद! गाय मारिका सम्पूर्ण ३ मनिका कि पक्षगगनी माती ·१०१ 'अण्णेण भणिय-वर्णिण ! कीदृशं तत्र भोजनं? चाई भट्टो ! मम भोजन स्पृष्ट तक्षको ह न वासुकि । कत्तु घडति तउ इद्धय उल्लाव भोजन स्पृष्ट स्वनाम सिंघसि? -अरे रे वड्डो(चहो )महामूर्ख ! ये पाटलिपुत्र- महानगरावास्तव्ये ते कुत्था समासोक्ति बुज्झति ? , -अस्मादपि इअ मूर्खतरी। काइ कज्ज ? तेण भणिअ-~-अनिपुणनिपुणाथोक्तिप्रचुर । नर काइ, मां मुक्त( शुक्ल )अश्वोपि विदग्धः सति । अण्णेअ मणिभ-भट्ठो! सत्य व विदग्धः, किं पुणु भोजने स्पृष्ट माम कथित । सेण मणिअ~-अरे महामूर्खः वामुकेर्वदनसहस्र कथयति । कुमारेण य चिन्तिअ-'अहो ! असबद्धक्खरालापत्तण वालदेसिआण । अहवा को अण्णो वापारो इमाण परपिण्डपुट्टदेहाण पिज्जा-विण्णाण-णाण-विणयविरहिआण च- हरसायण मोत्तूण' चिंतयतस्स भणियमण्णेण चट्टेण-- " . " " . १अन्येन भणितम्-वर्णिन् ! कीदृश तत्र भोजनम् । -त्यागिन् भट्ट ! मम भोजन स्पृथ्टम, तक्षकोऽह न वासुकि । -कुतो घटते तव हा धिक् उल्लापो भोजने पृष्टे स्वनाम कथयसि ? -अरे रे घट्ट महामूर्ख । ये पाटलिपुनमहानगरवास्तव्यास्ते कुन समा सोक्तिं युध्यन्ते। -अस्मादपीय मूर्खतरी। -कुत कायात् तेन भणितम् -अनिपुण-निपुणार्थोक्तिप्रचुरा। -नर क्यम्, मम गुकोऽयोऽपि विदग्धोऽस्ति । अन्येन भणितम्-मह । सत्य त्व विदग्ध , किं पुनर्मोजने स्पृष्ट मम क्यय । तेन भणितम्-अरे । महामूखों वामुकेर्वदनसहन कथयति । कुमारेण च चिन्तितम्-अहा ! असम्बदाक्षरालापिच पालदेश्यानाम् । अथवा कोऽन्यो व्यापार एषा परपिण्डपुटदहाना विद्या-विज्ञान-ज्ञान-विनयविरहिताना च(वाता)रमायन मुक्त्वेति चिन्तयति भणितमन्येन चन-- " ·- . M " 2 'भो भो भट्टउत्ता! तुम्हे ण याणह यो राजकुले वृत्तात' तेहिं मणिय--भण हे व्याघ्रस्वामि! क वार्ता राजकुले ? तेण मणिय--कुवलयमालाए पुरिसद्वेपिणीए पातओ लबित । इम च सोऊण अप्फोडिऊण एक्को उहिउ चट्टो । मणिअ च णेण- यदि पाडित्येन ततो मइ परिणेतव्य कुवलयमाल । अण्णण भणिय--अरे ! कवणु तउ पाण्डित्यु'। तेण भणिअ-पडगु पहामि, त्रिगुण मन्त्र पढमि, किं न पाण्डित्यु अण्णेण भणिअ---अरे ! ण मोहिं तगुणेहिं परिणिज्जइ, जो सहितौ पातौ भि(वि)दइ सो त परिणेति ।। अण्णेण भणिय-अह सहितउ जो ग्वाथी पढामि । तेहिं मणिअ-~-कइसी रे व्याघ्रसामि ! गाथ: तेण भणिअ--इम ग्वाथ- सा ते भवतु सुमीता अबुधस्य कुतो बल यस्य यस्य यदा भूमि सर्वत्र मधुसूदनः ॥ त च सोऊण अण्णेण सकोप भणिअ- अरे अरे मूर्ख ! स्कधकोपि गाथ भणसि ! अम्ह गाय ण पुच्छह । 'भो भो भट्टपुत्रा यूय न जानीथ यो राजकुले वृत्तान्त . तेर्भणितम्-भण हे व्याघ्रस्वामिन् । का पार्ता राजकुले ? तेन मणितम्-कुरलयमालया पुरुषद्वेषिण्या पादो लम्बित । इस च श्रुत्वाऽऽस्फोट्येक उत्थितश्च । भणित चानेन- यदि पाण्डित्येन ततो मया परिणेत या कुवलयमाला । अयन भणितम्-अरे ! की क् तव पाण्डित्यम् ? वेन भणितम्-पडा पटामि, त्रिगुण मत्र पठामि, किं न पाण्डित्यम् । भयेन भणितम्-अरे । न मधिगुणे परिणीयते, य सहृदय पादान भिनत्ति वित्ति) स सो परिगयति । भयेन मणिवम्-अह सहरयो यो गापा पगामि । मन्त्रिम्-कोणी रे पयस्वामिन् । गाया ! तन मणिम्-दय गाया- दरवाऽन्येन गरेर मणितम्-अरे मेरे मूछ । स्वयारि गापा मगनि। भामान् पापी माप ।

·- । 'तेहिं मणि-त्व पठ भट्टो यजुस्खामि ! गाथः । तण भणिय-मुटु पढमि- आए कप्पे मत्त गय गोदावरि ण मुयति । को तहु देसहु आव(प)तति को व पराणति वात्त ।' अण्णेण भणिअ-अरे ! सिलोगो अम्हे ण पुच्छह ग्याथी । पठहो । तेण भणिअ-मुटु पढमि- तबोलरइयराउ अहरो कामिनिं दृष्ट्वा । अम्ह चित्र क्खुभइ मणो दारिद्रगुरू णिवारेइ ।। तउ सव्वेहि नि भाणअ-अहो ! भट्ट यजुस्वामि विदग्ध पडितु विद्या- वतो ग्वाथी पढति, एतेन सा परिणेतन्या । अण्णेण मणिय-अरे ! केरिसो सो पातउ जो तीय लवितु । तेण मणिउ-राजागणे मइ पठितु आसि, सो से विस्मृतु, सव्वु लोक पढति ति॥ इम च सोऊण चट्टरसायण चितिय रायउत्तेण-अहो ! अणाहवट्टिआण असबद्धपलावत्तण चट्टाण ति ||" -कुवलयमालाकथायाम् [जे मा ता १३०,१३१] १ तैर्भणितम्-त्व फठ भट्ट यजुस्वामिन् । गाधाम् । तेन भणितम्-सुष्ठ पठामि- आदौ करपे मृति गता गोदावरी न मुन्वन्ति ()" क्स्तस्माद् देशादापतति को वा पर्याणयति वार्ताम् ॥ भन्येन भणितम्-अरे ! श्लोक , अस्मान् न पृच्छय गाथा पठामि । तेन भणितम्-मुष्ठ पठामि- ताम्बूलरचितरागमधर कामिन्या दृष्ट्वा । अस्माकमपि क्षुभ्यति मनो दारिद्यगुरुर्निवारयति ।। तत सरपि भणितम्-अहो । भव्यजुस्वामी विदग्यपण्डितो विद्यावान् गाया पठति । एतेन सा परिणेतव्या। अन्यन मणितम्-भरे ! कोश स पायो यस्तया लम्बित । तेन भणितम्-राजागणे मया पठिन आसीत, स तु विम्मत , मवों लोक पठनीति । इद च श्रुत्वा चट्ट(वाता)रसायन चिन्तित राजपुत्रेग-अहो । अनापतिरानामसम्बरप्रतापित्य चहानामिति ।।

·? - "सयल पुहईमडल परिभमिऊण सपत्तो महुराउरीए । एत्थ एकम्मि अणाह- मण्डवे पविठ्ठो । अवि य तत्य ताप मिलियालए कोड्डीए । वळक्ख खइयए । दीण दुग्गय । अधलय ( पगुरुय । मंदुलय । मडहय । वामणय । छिण्णणासय । तोडियकण्णय । छिण्णोठय । तडिय । कप्पडिय । देविय । तित्थयत्तिय । लेहाराय धिम्मिय । गुग्गुलिय । भो(लो)या। किं च बहुणा जो माउ पिउ-रुटेल्लउ सो सो सम्वो वि तत्थ मिलिएल्लउ त्ति । ताह च तेत्थु मिलिएलय सह समाणह एकोक महाआलावा पयत्ता । भो भो ! कयरहि तित्थे देवे] वा गयाह कपरा वाहि पाव या पिट्टइ ति । एक्केण मणिअ-अमुक्का वाणारसी कोढिएहिं । तेण वाणारसीगयाण कोदु फिइ त्ति । अण्णेण भणिअ-हुँ हुँ कहिउ वुत्तंतउ तेण जपिएल्लउ । कहि कोट । कहिं चाणारसि । मूलत्थाणु भडारउ भो('को)ढइ जे देइ । उद्दाकि कोअहु। अण्णेण भणिअ-रे रे जइ शू(मोलस्थाणु देइ उद्दालइज्ज कोदइ । ता पुणु काइ कन्जु अप्पाशु कोढिअल्लउ अच्छइ अण्णेण मणिम-जा ण कोढिएल्लउ अच्छइ ता ण काइ कज्जु । महाकाल भडारउ छम्मास सेवण्ण कुणइ । जेण शू(म्)लहेजे फिट्टइ । अण्णेण मणिअ-फाइ इमेण जत्थ चिरपरूढ पाउ फिट्टइ, तुन्भे उद्दि- सह तित्थ । १ सकल पृथ्वीमण्डल परिभ्रम्य सम्प्राप्तो मथुरापुर्याम् । अत्रैकस्मिन्ननाथमण्डपे प्रविष्ट । अपि प तत्र तावन्मिलिता कुष्ठिनो बलाक्षक्षयिन (1) दीन दुर्गता । अन्धा । पाला । मन्दा । एका । वामना 1 छिननासिका । प्रोटितर्णा । छिनोठा 1 तरिका (1) कार्पटिका । दविका । तीर्थयानिका । रेसा । धार्मिका । गुग्गुलिका ।लोका । किश्च बहुना यो मात पिवृष्ट सस सोऽपि तत्र मिलित इति । तेनाच तर मिलिते सह प्रत्येक महाशापा प्रत्ता । 'भो भो। पतरे सीय दवि] या गतानां कतरो प्याधि पापं का भ्रश्यति' इति । एकेन भणितम्-'अमुक पाराणसी कशिमि । तन वाराणसीगतान पुगो भ्रश्यति इति । अन्येन भणितम्- प्रत्यो पत्ता सस्तन जस्थित क्वि को यथाराणसी ! मूलम्याधुमारक पुगन् यो दर उदास्यति(1) सोशानाम् । भन्दन गणितम् रे। यदि मूमन उदास्यति (1) शान् , सदा पुन कार्य वर्ष हिन भास्मह ! मदन मन-यो म पी माम्ने, तस्म म fan कार्यम् । मामास्य पमान सा रोनियन मूनारय मापत्र। मन मन-स्मिन! सिप प्राम, पूषमुतताम् । ।

·'अण्णेण भाणअ-प्रयागवडपडिअहं चिरपरूढ पाय वि इत्थ वि फिहति । -अरे! पाच पुच्छिय पाय साहहि ? -खेदु मेल्लह । जइ परमाइ पिइवहकयई पि महापावइ गंगासंगमे पहायह भइरवभडारयपडिअह णासइ ति । -कुनलयमालाकथायाम् [जे भा ता ४३-४४] "तेउ भणिय एक्केण गाममहत्तरेण- एहु एहउ दुम्मणस्साहु । सव्व जे घु(यु) जागरिदु । तुज्झा णउ* पक वलितउ । पारद्धउ एउ(तु) भइ । सुगइ भ्रातु व(च)र भ्राति समतु । तउ अण्णण भणिय- यु जे विरइदु धणलवासा त मुहलप्पडे एतु प्रइ दुत्थहमणमोहलुद्धउ तु समति प्रोलित । एतु(उ) एतु(उ) पारड भल्लई * । तउ अण्णेण भणि चिरजराजुण्णदेहेण-- एस्थ सुज्झति फिर सुवण्ण रे* वइसाणरमुहगत कउ पाउ मित्तस्स वषण । कामालिअवतधरणे एतु(उ) पाउ दुज्झे प्पणाहिय । तउ सयलद्रगसामिणा भाणअ जेहमहामयहरेण- . १ अन्येन भणितम्-'प्रयागरटपतिताना चिरप्रस्टो पादापि हस्तावपि पश्यत ।' अन्यन भणितम्- अरे पाप ध पादौ क्थयसि ? अन्येन भणितम् खेदो मुच्यताम् । यदि परमाणि पितृवधकृतान्यपि महापापानि गहासामे नाताना भैरवमहारपतिताना नश्यन्ति ।' इति । २ ततो भणितमेकन ग्राममहत्तरण-एतदेताग दौमनस्य सलु सर्व यत् त्वयाऽऽचरितम् । तव वा व(च)लितम् । प्रारब्धमेतत् प्रति मुगति भ्राता घर भ्रात सम्प्रति()। ततोऽन्येन भणितम्- त्वया यद् विरचित धनल्वाशया तथा सुखलम्पटेनेत प्रति । दुष्टार्थ-मनोमोहब्धस्त्व सम्प्रत्य प्रवी एतत् एतत् प्रारब्ध भद्रम् । ततोऽन्येन भणित चिरजराजीर्णदहन- मत्र शुध्यति कित मुवर्ण रे वैश्वानरमुखगत कुत पाप मिनवन्वनम्य' कापालिक्तध रणे एतत् पाप तय प्रणश्यति । तन सकरदाम्बामिना भगिन ज्यमहामहस्तरेण- * कुवलयमाराभोलेसानुसारेण [भूमिका पृ १३] गजरदश्यमेतत् ।

·? सयल पुहुईमडल परिममिऊण सपत्तो महुराउरीए । एत्थ एकम्मि अणाह मण्डवे पविहो । अवि य तत्थ तार मिलियालए कोड्डीए । वळक्ख खइयए । दीण दुग्गय । अधलय । पंगुलय । मदुलय । मडहय । वामणय । छिण्णणासय । तोडियकण्णय । छिण्णोठय । तडिय । कप्पडिय । देविय । तित्थयचिय । हाराय । धम्मिय । गुग्गुलिय। भो(लो)या। किं च बहुणा जो माउ पिउ-रुहेल्लउ सो सो सम्बो वि तत्थ मिलिएल्लउ ति । ताह च तेत्थु मिलिएलय सह समाणह एकेक महाआलावा पयत्ता । भो भो ! कयरहिं तित्थे देवे] वा गयाह कयरा वाहि पाव वा पिट्टइ त्ति । एक्केण भणिअ-अमुक्का वाणारसी कोढिएहिं । तेण वाणारसीगयाण कोदु फिट्टइ त्ति । अण्णेण भणिअ-हु हु कहिउ वुत्तउ तेण जंपिएल्लउ । कहिं कोट । कहिं पाणारसि । मूलत्थाणु भडारउ भो('को)दइ जे देइ । उद्दाकि लोअहु । अण्णेण भणिअ-रे रे जइ शू(म)लत्थाणु देइ उद्दालइज्ज कोदइ । ता पुणु काइ कज्जु अप्पाणु कोहिअल्लउ अच्छइ अण्णेण भणिअ-जा ण कोढिएल्लउ अच्छइ ताण काइ कज्जु । महाकाल भडारउ छम्मास सेवण्ण कुणइ । जेण शू(म्)लहेजे फिट्टइ । अण्णेण भणिअ-काइ इमेण जत्थ चिरपरूढ पाउ फिट्टइ, तुम्भे उद्दि- सह तित्थ । , सकल पृथ्वीमण्डल परिभ्रम्य सम्प्राप्तो मथुरापुर्याम् । अनैकस्मिन्ननाथमण्डपे प्रविष्टः । अपि चतम ताव िमलिता कुष्ठिनो पलाक्षक्षयिन (1) दीन दुर्गता । अन्धा । पढ्गुला । मन्दा । । छिमनासिका । प्रोटितकर्णा । छिनोष्ठा । तटिका (१) । कार्पटिका । दविका । तीर्पयाविका । लेखका । पार्मिका । गुग्गुलिका ।लोका । विश्व बहुना यो मातृ पितृरुष्ट स स सर्वोऽपि तत्र मिलित इति । तेया च तत्र मिलित सह प्रत्येक महालापा प्रवृत्ता । 'भो भो । पतरे ती दवि या गतानां कतरो व्याधि पापं वा भ्रश्यति' इति । एकेन भणितम्-'अमुका पाराणसी पुष्टिभि न घाराणसीगताना कुणे प्रश्यति इति । अन्येन भणितम्-हु हु प्रत्यो पत्ता तस्तन जल्पित ।व को 1 व वाराणसी। मूलम्याशुभधारक कुठान् यो दव उदासयति(1) सोकामाम् । अदेन गणितम्-रेरेयदि मूलम्यानुय चदालयति (1) क्यान् , सदा पुन कि कार्य वयं कुहिन भास्नो। मन मगितम्-यो म arh साम्ते तम्य न तिषित पार्यम् । मदाबारमारस्य पन्म सान् सरोति यन मूनादर प्रायति। भास्न मम्-दिमनन र निर पर प्ररपति, पूयमुहिन hin. लघुका । वामना ·- वि स १०५५ वर्षे वर्धमानसूरि - "तथा च तन्मतम्----- ॐकारे विंदु उप्पज्जइ बिंदुहे गाउ गाए से लिजइ । बिंदुणाउ लउ जो परियाणइ अक्खरु अहव अणक्खरु जाणइ ।। सो ननि छिप्पइ कलि-मलपावें । समरसिहूयउ ठाइ य भावें ॥" --उपदेशपदटीकायाम् [ह प १९६ ] वि स ११२३ वर्षे साधारणाङ्कसिद्धसेनसूरि - " जण एकु खणतरु कछु देहु अक्खमि धमक्खरु त सुणेहु। जा य दूमिजइ अन्नु लोउ ता वरि फिउ धमकहाविणोउ ।। जाव य परतत्तिहिं जाइ काल ता परि परिभाविउ कमजाल । सव्वहो परदोसुग्घडणेण गुणु कवणु होइ चिंतहु मणेण ॥ सतोह य अहव असतएहिं किं परदोसेहिं पयासिएहि । लठभइ जमु(सु) अत्यु न तेत्यु कोइ अनु नि सो चेर य वइरि होइ। उप्पज्जइ परजण-पीड जेण त कजु न किजइ वुहजणेण । ज कमु हसतउ किर करेइ त रोवतु नि न नित्थर(रे)इ ॥" वामपासमि देवी वि वइसारिया दिव्ववा(था)लाइ उवणति भडारिया । कणय-मणि-रुप्पकचोलसपुन्नय कणयत्याल कुमरस्स पिस्थिन्नय । दक्ख खजूर खुडुहुडिय उत्तत्तिया दिन्न वरिसोलभव रायसजुत्तिया । भुजेवि किउ हत्थपक्खालण सिंधुलपणेण सह दिजए सालण । अव-टीटी-करीराइ करवदय विलिया कक्कड गज्जर अद्दय । १ विलोक्यताम् जे भा सूची [१ ६ ] २ ॐकारे विन्दुरुत्पद्यते विन्दोनादो नादे स लीयते । विन्दु-नाद लय य परिजानाति अक्षरमथवाऽनक्षर जानाति। स ने स्पृश्यते कलिमल्पापन । समरसीभूतस्तिष्ठति च भावेन ॥ • अवलोकनीय जे मा सूच्याम् [ १४, १८ अप्रसिद्ध० ४५] ४ जना एक क्षणान्तर कण्ठ (क्ण) दत्त आरव्यामि धर्माक्षर त शृणुत। यावद् दूयतेऽन्यो लोक्स्तावद् वर कूनो धर्मक्याविनोद ॥ यावच्च परतप्तिभियाति कारस्तावद् वर परिभावित कर्मजालम् । सर्वया परदोषोद्घटनेन गुण को भरति चिन्तयत मनसा ॥ सद्भिश्चाथवाऽमदभि कि परदोपै प्रकाशित '। लभ्यत यमो(शो)ऽत्र न तर कोऽपि अन्योऽपि स एस च री भाति ।। उत्पद्यते परजनपीडा यन तत् काय न मियते युधमनन । यत् कम हमन् क्लि करोनि तद रुदनपि न निस्तरति । H ·११० 'धवलवाइण धवल्देहस्स सिरि भ्रमिति जा विमलजल | धवलुज्जल सा भडारी यति गंग पावेसि तुहु मित्रद्रोज्यु तो णाम सुज्झति ।" *'ताव इम गीयय गीय गामणडीए- जो जसु माणुसु वल्लहउ त जइ अण्णु रमेइ । जइ सो जाणइ जीवइ पत्तो तहु प्राण लएइ ।। x“राईए पच्छिमजामे केण नि गुज्जरपहिएण इम धवलदुवय गीय । अविय--- जो णनि विहुरे विभज्जण्णउ धवलउ कडइ भार । सो गोहगणमण्डणउ सेसउ व ज सारु ॥" ---कुवलयमालाकथायाम् [जे भा ता ५१,३७,४५] वि स ९२५ वर्षे' शीलाकाचार्यविमलमति 'सयणु परियणु बधुवग्ग पि भिञ्चयणु । मुहि सज्जणु वि घरि कलत्तु आणापडिच्छउ ।। अथुम्ह किल घरि धरइ जाप । ताव पुण्यहिं समग्गल ॥" --चतुष्पञ्चाश महापुरुषचरिते [ह प ४ ] १ धवलवाहन-धवलदेहस्य शिरसि भ्राम्यति या विमलजला, धरलोज्ज्वला ता भट्टारिका यदि गङ्गा प्रविशसि त्व मिनद्रोहस्तदा नाम शुध्यति । * रत्नप्रभसूरिरिद सस्कृत इस्थमन्यवादीत-"तावदिद नट्या गीतम्- इष्ट यन्मानुष यस्य तदन्येन रमेत चेत् । स जाननेवमीालरादत्ते तस्य जीवितम् ॥" --कुवलयमालाक्थासक्षेपे [आ समाप्र ३८] २ तावदिद गीतक गीत ग्रामनट्या- यो यस्य मनुभ्यो वल्लभस्त यद्यन्यो रमते । यदि स जानाति जीवति प्राप्तस्तस्य प्राणान् गृह्णाति॥ x रत्नप्रमसूरिरिदमित्थमन्ववदत्-' पाश्चात्ययामे केनापि गूजरपधिकेन गीतम्-- धवल इव योऽप्र विधुर स्वजनो नो मारकर्षण प्रवण । स व गोटाणभूतल विभूषण येवल भवति ।। --कुवलयमाराकयासक्षपे [आ समाप्र ५३) ३ रात्र्या' परिमयामे केनापि गूरपथिक्नद धाल्दुहत्व गौतम् । अपि च- यो नेव विधुर विममको धाल कति भारम् । रा गोठागमन शेष व यत्सार । ४ज मा सूरयामप्रसिदमयपत्परिचय [va-m] ५ " नापत सत्रधार -आदिरोऽहमर साधुमनपपदा यपाध्य त्वया कर शीलाक्स्य विमलमत्यभिधानम्य पति वियुधानद नाम नाटक एकमात्यल्पक नापिनयमिति " -चनुपपारा महायुध्यपरित ह.] (सान परिग्नो ऽपि गन्यमन । गुगी रामनोपि म कत्रमामातीम्। भपोन्म दिन गह पानि म । तत् पुग्म समगह ॥ - ·- काव्यत्रयी-परामर्शः। प्रस्तुताया काव्यत्रय्या कर्तृविपये कविगुरुविषये व्याख्यातृविषयेऽपभ्रशभापानिपये च वक्तव्यमुपरि प्रादर्शि । अथ तस्या रचनाऽऽदिविषयेऽपि किञ्चिद् वक्तव्यमुचितम् । सुप्रतिष्ठिते खलु जैनशासने दुश्चरेषु साधूनामाचारेषु करालकालवैपम्यविल सितेन शैथिल्य प्रोजज़म्भे, यतोऽत्रैव खलु गूर्जरनाया राजधान्यामणहिलपाटके चैत्यवासियतिनां प्राबल्य प्रास्फुरत् । अस्मिंश्च समये चाद्रकुलीनवर्धमानसूरिशिष्यो जिनेश्वरसूरिरविरुदगात् । येनाणहिलपाटकपत्तने चौलुक्यदुर्लभराजराजपर्पदि वादे चैत्यवासिनो विजित्य यन्ति चैत्यवासो न्यपेधि, वसतिपासश्च प्रचकाशे (पिलोकनीय परि०२, पृ ९५-९६, परि०३, पृ १०८, भूमिका पृ १०, जे भा सूची पृ २) गणधरसार्धशतकवृत्त्यादेश्च यच्चरितमुपलभ्यते । वि स १०५५वर्षे उपदेशपदटीकाकर्तुर्वर्धमानसूरे शिष्योऽय स एव जिनेश्वरसूरि- रभिज्ञेयो येन वि स १०८० वर्षे जापालिपुरे हारिभद्रीयाष्टकाना सुप्रसिद्धा वृत्ति , प्रसिद्ध प्रमालक्ष्म पञ्चलिङ्गी पटस्थानकप्रकरणादि च प्राणायि । यत्कृतेलीलावतीक पाया कथाको- पस्य च सूचनमस्माभिरकार्यन्यत्र (जे भी सूची, अप्रसिद्ध० ५०,५६) यबधुर्बुद्धि- सागरसूरि वि स १०८०वजावालिपुरे पञ्चप्राथीशब्दलक्ष्मप्रभृति प्रणिनाय । यच्छिष्यो धनेश्वरसाधुर्जिनभद्रसूरि नि स १०९५ वर्षे चड्ढावलि( चन्द्रावती )पुर्या सुरसुन्दरी का जुगुम्फ, जिनच द्रसरि वि स ११२५ वर्षे सवेगरङ्गशाला व्यरचयत् , मुप्रसि- द्धोऽभयदेवसूरिश्च वि स ११२०-८ वर्षे पत्तनादौ नवाग-पञ्चाशकादिवृत्तीळ- धत्त स्तम्भने पार्थप्रतिमां च प्रत्यष्ठापयत् [अन भूमिका परिशिष्ट जे मा सूची च वीक्षणीया ] विक्रमायैकादशशताब्द्या जिनेश्वरसूरिणैन प्रस्फुट चैत्यवासादिशैथिल्ये प्रतिहते प्रभूतैर्वसतिगासे स्वाकृतेऽपि कैश्चिनिजकदाग्रहो नैनात्यजि, तन्मूलोऽनिविश्च जिनगृ- हादौ नैव पिररामेति विक्रमीयद्वादशशताब्या चैत्यवासिनामेकतमोऽपि चैत्यवासिदीक्षितो- ऽपि वसतिवासिनपानीवृत्तिकाराभयदेवसृरिशिक्षितो जिनबल्लभसूरिस्तन्निवारणाय प्रायतत। अन भूमिकाया चर्चर्यादौ गणधरसार्धशतके [परि० २] मुगुरुपारतन्त्र्ये [परि० ३] च यो विस्तरेण परिचय प्रापितस्तेन जिनकल्लभसूरिणा प्राक् चित्रकूटे विधिपथ प्रचकाशे, यदाय सामान्यस्वरूपमेतदीयकृते सङ्घ पटकात् [परि० १] समबुध्यते । तस्यैव विधिपथस्य विशेषस्वरूपविज्ञानाय तत्कालप्रसृतप्रतिक्षिप्ताविधि- विज्ञानायापि च प्रमपति खलु प्रस्तुता काव्यत्रयी, या तदीयपधरेण जिनदत्तसरिणा प्रणीता, तपशिष्याभ्यां जिनपाल-सूरप्रमोपाध्यायाम्या च व्याप्याता ।

·पुणु गोहमसालेहिं मुग्गह दाळिहि पिठेहि सज्जिय रसघडिय । कालायरवद्धा हिंगु सुयक तलिय तिविह पप्पड पडिय ॥ ३४ ॥ खड आसुरिय आसुरिय गुलमिहयं बहुपलेहेहिं तह भुजिय पेडयं । तलिय सयलेह चणऊरवाइगण कासमद्देण ससिद्धय रिंगण । तिडिस कञ्चर अव अवोइया दिन्न तुडीरिया खड सजोइया । चमलया चुचु चणसाइ चमलाइया वत्थुलो लोणओ सरिसवी राइया । गोहुमा चणय वल्ला य तह सगरो वहुपयारेहिं निम्मविउ पाचुगरो । वडिय पद्दविडिया वेरवाडि निविया हरडइ दाडिमी अवरसरद्धिया। कचणार करीराइ टक्कारिया फोग्ग सोह्जणो दिन्न वग्धारिया । तलिय पडउल ककोड कारेल्लया चग कालिंग ककडिय दिन्नेल्लिया । खीरवड घोलवड दुद्धवड दिन्नया पुणु पडति धवलत्थ मडया । घेउरा विव(च)हुत्तरियखडया चाउजाय सुहपायमडिया सोयवटि फिणीओ मडिया ।। सरस सेव सहिया मुहालिया सन्न चुइय कासार मीलिया | वर मुरुक्क वडिया मुरुक्किया कोकरीस लप्पसिय दुक्किया । दुद्धवडय तह लड्डु लावणा सिंहकेसरा मोइया घणा ॥" खडखज्जु अट्ठारस इम त कमेण परिविड उत्तम । छासि हरणिरव घोलइ पाणइ बहुलइ भुत्तुत्तरे अइमिट्ठउ । सह मुहिहिं मिरिएहि खडेहि तरिएहिं कढि उ दुद्ध परिवठ्ठउ ॥ " सो तारिस होसइ कवण देवि वाहाडइ किं न पाएहिं पडेवि । रुसतइ सरिस करणु माणु माणहनि वहिणि! भल्लउ* पमाणु ॥" " को ससारि सया सुहिउ ? कस्स च सयल मणोरह पूरिय । करस न उपज्जइ खलिउ ! कस्स न आसा-महादुम चूरिय ॥ तेणे तित्थु सेत्रुज्जु पसिद्धउ अंतकालि फयउण्णेहिं लद्ध। विमलगिरिहि जो अणसणु पारइ सो ससारि न पुणु पुणु आवइ ॥" -विलासरतीकथायाम् [जे मा ता २,१४७,८,२०२,२०१] तामा मपि यति पय दवी विपापयति कि 7 पादयो पतिया। एन्यता गाय की मनं मानयति भगिनि । म प्रमाणम् ॥ ११ संमार सदा गुपित 1 दम्य या महत्ता मनोरया पूर्ण । कम्य नोम्परत साठता इम्य TRI-मराम ॥ हेनतीय माग प्रसिम्मतरले मापसेम्पम् । विमगिरी मोडनान प्रजातिग गरे म पुन पुनरागति॥

·. काव्यत्रयी-परामर्शः। प्रस्तुताया काव्यत्रय्या कर्तृविपये कविगुरुविषये व्याख्यातृविपयेऽपभ्रशभाषाविपये च वक्तव्यमुपरि प्रादशि । अथ तस्या रचनाऽऽदिपिपयेऽपि किञ्चिद् वक्तव्यमुचितम् । सुप्रतिष्ठिते खलु जैनशासने दुश्चरेषु साधूनामाचारेषु करालकालवैषम्यविल सितेन शैथिल्य प्रोजज़म्मे, यतोऽत्रैव खलु गूर्जरत्राया राजधान्यामणहिलपाटके चैत्यवासियतिनां प्राबल्य प्रास्फुरत् । अस्मिंश्च समये चा कुलानपर्धमानसूरिशिष्यो जिनेश्वरमूरिरविरुदगात् । येनाणहिटपाटकपत्तने चौलुक्यदुर्लभराजराजपर्षदि वादे चैत्यवासिनो विजित्य यतिनत चैत्यवासो न्यपेधि, वसतिगासश्च प्रचकाशे (निलोकनीय परि०२, पृ ९५-९६, परि०३, पृ १०८, भूमिका पृ १०, जे मा सूची पृ २) गणधरसार्वशतकवृत्त्यादेश्च यच्चरितमुपलभ्यते । वि स १०५५वर्षे उपदेशपदटीकाकर्तुर्वर्धमानसूरे शिष्योऽय स एव जिनेश्वरसृरि- रभिज्ञेयो येन नि स १०८० वर्षे जापालिपुरे हारिभद्रीयाटकाना सुप्रसिद्धा वृत्ति , प्रसिद्ध प्रमालक्ष्म पञ्चलिङ्गी पटस्थानकप्रकरणादि च प्राणायि । यत्कृतेलीलावतीकथाया कथाको- पस्य च सूचनमस्माभिरकार्यन्यत्र (जे भी सूची, अप्रसिद्ध० ५०,५६) यद्बधुवुद्धि- सागरसूरि वि स १०८०वर्षे जापालिपुरे पञ्चप्रथीशब्दलक्ष्मप्रमृति प्रणिनाय । यच्छिष्यो धनेश्वरसाधुर्जिनभद्रसूरि वि स १०९५ वर्षे चड्डापलि( चन्द्रावती )पुर्या सुरसुन्दरी- का जुगुम्फ, जिनचन्द्रसूरि वि स ११२५ वर्षे सवेगरङ्गशाला व्यरचयत्, सुप्रसि- द्धोऽभयदेवसूरिश्च वि स ११२०-८ वर्षेषु पत्तनादौ नवाङ्ग-पञ्चाशकादिवृत्तीळ- धत्त स्तम्भने पार्श्वप्रतिमां च प्रत्यष्ठापयत् [अत्र भूमिका परिशिष्ट जे मा सूची च वीक्षणीया ] निकमायैकादशशताव्यां जिनेश्वरसूरिणैर प्रस्फुट चैत्ययासादिशैथिल्ये प्रतिहते प्रभूतैर्वसतिवासे स्वीकृतेऽपि कैश्चिन्निजकदाग्रहो नैनात्यजि, तन्मूलोऽनिधिश्च जिनगृ- हादौ नैव विररामेति विक्रमीयद्वादशशताब्द्या चैत्यवासिनामेकतमोऽपि चैत्यवासिदाक्षितो- ऽपि वसतिगासिननाङ्गीवृत्तिकारामयदेवसूरिशिक्षितो जिनरलमसूरिस्तनिवारणाय पायतत। अत्र भूमिकाया चर्चर्यादौ गणधरसार्धशतके [परि० २] मुगुरपारतन्त्र्ये [परि० ३] च यो विस्तरेण परिचय प्रापितस्तेन निनपल्लमसूरिणा प्राक् चित्रकूटे निधिपथ प्रचकाशे, यदीय सामान्यस्वरूपमेतदायकृते सह पदकात् [परि० १] समानुध्यते । तस्यैर निधिपथस्य विशेषस्वरूपविनानाय तत्कालप्रसृतप्रतिक्षिप्तानिधि- विज्ञानायापि च प्रमाति सल्ल प्रस्तुता काव्यत्रयी, या तदीयपट्टधरेण जिनदत्तसरिणा प्रणीता, तप्रतिष्याभ्यां जिनपाल-सूरप्रमोपाध्यायाभ्यां च व्याप्याता ।

·चर्चरी। प्राकृतापभ्रशादिभाषाया चच्चरी'चाचरि' इति नाम्ना सस्कृतभाषायां च 'चर्चरी' इति सज्ञया प्रसिद्धाया गातत्यपूर्व गान-क्रीडन-गुम्फनादिपद्धति प्राचीना परिज्ञायते यतः कविकालिदासो विक्रमोश्याश्चतुर्थेऽहे प्रभूतानि चर्चरी पद्यान्यपभ्रशभाषायां व्यरचयत् । हरिभद्रसरि समरादित्यकथाऽऽदौ, दाक्षिण्यचिह्नोद्यत नाचार्य कुवलयमालाकथाऽऽदौ, शीलावाचार्यश्चतुष्पञ्चाश महापुरुपचरिते, कवि श्रीहा रत्नावलीनाटिकाया प्रारम्भेऽये चा यत्र स्मरति स्म चर्चरीम् । पिङ्गलनाग-हेमच द्रादय प्रतिपादयति स्म चर्चरीलक्षणानि निजे च्छद शास्त्र-छन्दोऽनुशासनादौ । प्रासिद्धयत खलु कनिसोलणकृता चर्चरी इत्त एवं प्रकाशिते प्राचानगूर्जर काव्यसन हे । उपलभ्यते चान्या पत्तनीयजैनभाण्डागारादौ वेलाउलीरागेण गीयमाना शत्रुञ्जयमण्डनादिजिनस्तुतिरूपा पञ्चत्रिंशद्गाथाप्रमाणा प्रायो निक्रमीयचतुर्दशश ताब्दीसम्मना, इतरा च गूर्जरीरागण गीयमाना गुरुस्तुतिरूपा सक्षिप्ता पञ्चदशगाथा परिमिता। यमकालङ्कारायलद्धृता प्रस्तुता चर्चरी तु सप्तचत्वारिंशत्पद्यप्रमिता जिनवल्लभसू रिस्तुतिरूपा चैत्यनिधिप्रधाना सस्कृतवृत्तिसमपिता वृत्ति सूचनानुसारेण पढ(ट)मज रीमापया नृत्यद्भिर्गीयमाना च ज्ञायते । पटमञ्जरीरागोऽसूचि खलु नारदकृते इत एवं प्रकाशिते सङ्गीतमकरन्दादौ । दृश्यते प्रभूतानि पटमञ्जरीपद्यानि विक्रमीयसप्तमशता ब्दीसम्भूतैर्द्धइपादप्रभृतिभिर्विरचितेषु चर्याचर्यविनिश्चयादिषु श्रीयुतमहामहोपाध्यायहरमसा- दशास्त्रिमहाशयै सम्पादिते बगीयसाहित्यपरिपदा प्रकाशिते ‘बौद्ध गान ओ दोहा' सज्ञके पुस्तके । वि सं १३५८ वर्षे पढमञ्जरीभाषया रचित गौतमचरितकुलक- मुपलभ्यते पत्तनापजैनभाण्डागारे । अनेन पट(ढ)मजरीरागस्य चिरात् प्रतिष्ठाऽसीयते। जदा व कारिगा भरण पएसिण पंच चोरसमाइ रासगथगच्छलेण महामोहग- गरिआइ अक्तिविऊग इमाए चचरीए सयोदियाइ । अपि य- सगुनाह रिण मुझह पतिलए वि मा वि मुन्नाह । वीरत जफरियायय पुष दुणा त मरिमण्यम ति पुश्य। परिणामसदलायायामहि त पलापिपुरपगाभिमारिन। सारयरियरयासरित्यगाउरासमम्मि १.२"मः अतीमाया। मपुरण किग पुग्मद• पुगपुर।' मरमायाम् [* मोसा - ·प्रस्तुतायाश्चर्या रचनास्थल वाग्जड( वागड देशे व्याघ्रपुरमिति वृत्तिकारण वृत्तिप्रारम्भे, सुमतिगणिना च गणधरसार्धशतकवृत्तौ (भूमिका पृ ५० )समसूचि । रचनासमयश्च विक्रमीयद्वादशशताब्द्या उत्तरार्धरूप 1 वृत्तिकारसतीर्थ्येन मुमतिगणिना वि स १२९५ वर्प विनिर्मिताया गणधरसार्धशतकवृत्तौ (लि प ३५६, ३८१) अस्याश्चर्या १६, १८, २१-२५ तमानि पद्यानि समुद्धृतानि । अस्या प्रारम्भ पद्यव्याख्याया व्याख्याकारेण कुन्दनामक छन्द पर्यवनोधि । उपदेशरसायनम् । सुगुरु-कुगुरु-सुपथ-कुप पनिवेचक लोकप्रवाह-चैत्याविधिनिरोधक विधि- चैत्य-विधिधर्मस्वरूपाचोधक श्रावक-श्राविकाऽऽदिशिक्षाप्रद वर्मोपदेशपर चैतदपि द्वादशशातान्द्या उत्तरार्धे प्रणीत सम्भाव्यते । प्राकृतापभ्रशप्रायेष्वेतादृग्नथेषु वृत्ति विरचनपद्धतिर्नास्तीति सूचयन्नस्य सस्कृतमृत्तिकार " चर्चरी-रासकट्ये प्राधे माकृते किल । वृत्तिप्रवृत्ति नाधत्ते प्राय कोऽपि विचक्षण ॥ प्राकृतभापया धर्मरसायनाख्यो रासकश्चक्रे ।" इत्यादिनोटेखेनात्र दर्शितस्यापभ्रशलक्षणसिद्धस्यापि ग्रन्थत्रयस्य प्राकृतभाषाम- यत्वमसूचयत्, अपभ्रशभाषाया प्राकृतात्मकत्वात् सामान्यापेक्षया तथोक्तावपि न काऽपि क्षति । अपभ्रशभाषालक्षणलक्षिताना प्रथाना प्राकृतत्वेन प्रसिद्धि प्राचीना । अशीतिवृत्तात्मक पादा तयमक मनोहरमेतद् राससज्ञित काव्य पोडशमात्राss स्मरुपादपरिकलित पद्धटिकाव धनद्ध गीतिकोविदै सर्वेषु रागेपु गीयत इति वृत्तिप्रार- म्भेऽत्र प्रत्यपादि । प्राकृतपिङ्गल-गापालक्षण-स्वयम्भू छद -च्छन्दोऽनुशासनप्रभृतिषु छ दोरक्षणप्रयेपूपलभ्यते पद्धटिका(पज्झडिया)च्छदोलक्षणस्मरणम् | आपलीसड्वीय- स्वयम्भूकपिना पद्धटिका(पद्धटी )वध रामायणमपभ्रशमापाया विरचितमासीदिति श्रूयते अमरकीर्तिमहाकनि वि स १२७४ वर्षे निनिर्मिते पट्कर्मोपदेश( उकम्मुवएस )- सज्ञकेऽपभ्रशान्ये सूचयामास निजा कृर्ति यशोधरचरितसज्ञा पद्धटिकाव धपरिकलिता- मित्यादिना परिज्ञायते पद्धटिकापये पुरातनाना समादर । प्रस्तुतस्य रसायनस्य ४, ६, २७, २९, ३३, ३४, ६९, ७१ प्रभृतीनि पद्यानि वि स १२९५ वर्षे विनिर्मिताया गणधरसार्वशतकहद्वृत्तो ( प ३-६७- -३७० ) वृत्तिकारसतीयेन मुमतिगणिनोपात्तानि प्रेक्ष्यते । कालस्वरूपकुलकम् । यमकालङ्कारायलकृत द्वात्रिंशाम पूर्वोक्तपद्धटिकापरेर गुम्फितमुपदेशपरम प्येतत् सस्कृतवृत्तिकाराभिप्रायेण 'कालस्वरमपमुलक' सज्ञयाऽत्र प्राप्स्यापि । अस्य प्रारम्मे ·चर्चरी। - प्राकृतापभ्रशादिभापाया चचरी'चाचरि' इति नाम्ना सस्कृतभाषाया च चर्चरी' इति सज्ञया प्रसिद्धाया गातेर्नृत्यपूर्व गान-क्रीडन-गुम्फनादिपद्धति प्राचीना परिज्ञायते यतः कनिकालिदासो विक्रमोर्वश्याश्चतुर्थेऽङ्के प्रभूतानि चर्चरी पद्यान्यपभ्रशभाषाया व्यरचयत् । हरिभद्रसरि समरादित्यकयाऽऽदौ, दाक्षिण्यचिह्रोद्यत नाचार्य कुनलयमालाकथाऽऽदौ, शालावाचार्यश्चतुष्पञ्चाशमहापुरुपचरिते, कवि श्रीहर्षों रत्नावलीनाटिकाया प्रारम्भेऽये चान्यत्र स्मरति स्म चर्चरीम् । पिङ्गलनाग-हेमच द्रादय प्रतिपादयन्ति स्म चर्चरीलक्षणानि निजे च्छ द शास्त्र-च्छन्दोऽनुशासनादौ । प्रासिद्धयत खलु कविसोलणकृता चर्चरी इत एव प्रकाशिते प्राचीनगूर्जर काव्यसङ्ग्रहे । उपलभ्यते चान्या पत्तनीयजैनभाण्डागारादौ वेलाउलीरागेण गीयमाना शत्रुक्षयमण्डनादिजिनस्तुतिरूपा पञ्चत्रिंशद्गाथाप्रमाणा प्रायो क्रिमीयचतुर्दशश ताब्दीसम्भवा, इतरा च गूर्जरीरागेण गीयमाना गुरुस्तुतिरूपा सक्षिप्ता पञ्चदशगाथा परिमिता। यमकालङ्काराद्यलङ्कृता प्रस्तुता चर्चरी तु सप्तचत्वारिंशःपयप्रमिता जिनवल्लभसू रिस्तुतिरूपा चैत्यविविप्रधाना सस्कृतवृत्तिसमपिता वृत्तिकृत्सूचनानुसारेण पढ(ट)मा रीमापया नृत्यद्भिर्गीयमाना च ज्ञायते । पटमञ्जरीरागोऽसूचि खलु नारदकृते इत एव प्रकाशिते सङ्गीतमकरन्दादो । दृश्यते प्रभूतानि पटमञ्जरापद्यानि निक्रमीयसप्तमशता ब्दीसम्भूतैर्दुइपादप्रमृतिभिरिचितेषु चर्याचर्यविनिश्चयादिषु श्रायुतमहामहोपाध्यायहरप्रसा- दशास्त्रिमहाशयै सम्पादिते बगीयसाहित्यपरिपदा प्रकाशिते 'बौद्ध गान ओ दोहा सज्ञके पुस्तके । वि स १३५८ वर्षे पढमञ्जरीमापया रचित गौतमचरितकुलक मुपलभ्यते पत्तनीयजैनमाण्डागारे । अनेन पट(ढ)मजीरागस्य चिरात् प्रतिष्ठाऽवसीयते । जहा तण कवरिणाअरण्ण पएविण पंच पोरसयाइ रासयशच्छलेण महामोहग- दगदिआइ अस्मिविरुण इमाए चचरीए सयोहियाइ । मयि य- सयुन्मह रिण मुझह पत्तिलप विमा किंचि मुज्यद । दीरठ फरिय वय पुरा दुइ त मरिमारय ।। ति भुश्य। पनि समयदरछायगयरादि तर परिगुरपरिभरमारमिउ ! सारयरिरपतपालिकयरगर रासपम्मि १, २ मा भतीमत्या मयुगाह किग्ग पुगाइ. 5 गुस।' नामयमार पायम् + ता १) ·११७ सम्पविजयमुनिराजस्य कृपया सम्प्राप्तानि । कुवलयमालाकथाया जिनदत्तसारस्तुतेश्च [ परि०४ ] जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारीय-ताडपत्रीयादर्शपुस्तक पञ्चशतवर्पप्राच्यताडपत्री- यपुस्तककाष्ठपट्टिकागत २६३" x ३६" प्रमाणपरिमित परिचरपरिवृतस्य जिनपलभ- जिनदत्तसूरिद्वयस्य चित्रफलक च जिनकृपाचन्द्रसूरेः प्रसादेनानोपायोजीति ते धन्य- वादास् । किञ्च भूमिकाया [पू ५६ ] सूचिताया वि स १३३४ वर्षे प्रतिष्ठिताया प्रस्तुतग्रन्थकारजिनदत्तसूरिमूर्ते प्रतिकृतिरपि पिरचय्यात्र प्रागेगास्थापि । अत्राभिलपित कृतप्रायोऽपि चापभ्रशशब्दाना कोष प्रसिद्धप्राकृतशब्दकोपेण प्रायो गतार्थत्वाद् भूमिकाऽऽदिदर्शनविलम्बमसहिष्णूना शीघ्रमेतदिदृक्षूणां विदुपा प्रेरणया चोपेक्षित । अत्र च कार्येऽत्रत्याध्यक्ष डॉ विनयतोष भट्टाचार्य एम् ए पी एच डी महाशयैस्तथा श्रीयुत जी के श्रीगोन्देकर एम् ए इत्यनेन, के रङ्गस्वामिशास्त्रिणा च प्रासङ्गिक साहाय्य प्रदाय प्रोत्साहितोऽस्मीति ते प्रशसामर्हन्ति । सपादशतपथानामाधारभूतया भूमिकया सस्कृतच्छायया विषयसूच्या विशिष्टनाम- सूच्या च पि भूषिते परिशिष्टै पाठान्तरैमूर्ति चित्रप्रतिकृतिप्रभृतिभिश्च पर्यलकृते सस्कृत त्तिसमन्विते अन्यत्रयीगौरवितेऽस्मिन् प्रये मम मतिदौल्येन प्रमादाद् दृष्टिदोपाद् वा काश्चित् स्खलना जाता सम्भवेयुस्ता परिशोधनीया सूचनीयाश्च कृतकृपैर्विद्वद्भिरिति प्रार्थयते- गान्धीत्युपाख्यो भगवान्दासतनय लालचन्द्र । ता २४-१२-२६ '-4- * कुवलयमालाक्थाया सक्षिप्तपरिचयोऽस्माभि स १९७८ वर्षे जेसलमेरुदुर्गमाण्डागारी यग्रन्थसूच्यामप्रसिद्धप्रन्थ-ग्रन्थकृत्परिचये[ ४२-४३ ] कारि, तदेव च तदन्तर्गतापभ्रशाटा- दशदेशीभाषाऽऽद्युल्लेखोनत्यजैनज्ञानमन्दिरीयाचिरलिखितपुस्तिकात समप्राहि, वि स वर्षे भावनगरे सप्तमगूजरसाहित्यपरिपदि च तदुपयुक्तलेखोऽपाठि। अस्मादवतारित कियानश मो द देशाई इत्यनेन 'जैन गूजर कविओ संज्ञप्पुस्तके । स १९८१ वर्षे पण्डितचादासन प्राकृतव्याकरणप्रवेशकार्य पूवाकोऽस्मत्सद्ग्रहोऽयाचि । स १९८२ वर्षे मया जसरमरुद्गस्थ जिन- कृपाचन्द्रपुरि विज्ञप्य तरत्यभाण्डागारीयादर्शपुस्तकस्याभीष्टा पाठा समुदतारिपन्त । अस्मिन स १९८३वर्षे मार्गशीर्षमासे प्रवर्तकश्रीकान्तिविजयविनेयस्य कुवम्यमालाकयासक्षेपादिसशोधझम्य मुनिराजचतुरविजयस्य प्रेरणया जेसलमेलुगभाण्डागार साक्षाद् द्रष्टु प्राभवम् । तत स्वय दृष्ट्वा तदादर्शपुस्तकम् , विलक्षणलिपेस्ततो भूरिपरिश्रमणोदृतानुपयुकानशानन प्रमानो विदुपा भाषा- विकानदि-परिनुष्टये प्रादर्शयम् । पुरल्यमाठास्था-विरामवतीकयाप्रमृतम्नारपत्रीयपुस्तिकानां प्रतिफ्तीश्चापि (Photo-copies) साम्प्रतं समप्रादयम् ।

·प्रथका निजसत्ताकालस्य विक्रमीयद्वादशशतसवत्सरस्य विषम स्वरूपमपि किञ्चित पर्यदार्श। ग्रन्थकर्तु स्वर्गवास स १२११ वर्षेऽजयमेरुदुर्गे समजनि [भूमिका १ १२] अत्र च व्यतीतस्य विक्रमीयद्वादशशतसवत्सरस्य स्वरूपसूचनमकारीति ग्रन्थका निजायुप प्राते सप्ततितमवर्षप्राये वृद्धवयस्येतद् व्यधायीति विज्ञायते । अस्य पञ्चविंशतितमे पद्ये ग्रन्थका 'चाहिल' नाम निरदोश, वृत्तिकारण तद्व्याख्याया समसूचि यथाऽणहिलपाटकपत्तनवास्तव्यस्य प्रस्तुतप्रथकृजिनदत्तसूरिस- मुपासकस्य चाहिलस्य विज्ञप्त्या यशोदेवाभू-आसिग-सम्भवाना पृथग्वर्माश्रिताना तत्पु नाणा प्रतिरोधार्थमेतत् कुलक प्रणाय प्रतिलेखरूपेण प्रेपितमासीत् । अनन्तर च तेऽपि निधिधर्माराधका अभूवन् । कुमारपालभूपालराज्यप्रारम्भे तस्य जैनधर्मस्वीकारात् प्रागेषा घटना विभाव्यते । उपर्युक्तायामेव गाथाया 'बहुत्तु खरउ' पद प्रयुज्य ग्रन्थक; निजा- मिमतस्य निधिपथस्य 'खरतर' इति गच्छसज्ञा ध्वनिता वितय॑ते । विधिपथस्यैव तस्य कालक्रमेण प्रचलिता 'खरतरगच्छ' इत्यभिधाऽद्यावधि विद्यते । अस्य कुलकस्य प्रारम्भे 'सुगुरूवएसु' प्राते च 'जिणदत्तुवएसु' इति पदप्रयो- गद्वारा ग्रन्थकाऽनोपदेशरूपाभिधेय ससूच्यास्य 'उपदेशकुलक' सज्ञाऽप्युपालक्षि । उपसहारः। प्रथत्रयीविलोकनेन तत्कर्तुजैनसिद्धान्त-व्याकरण-काव्य-च्छन्दोऽलङ्कार-ज्यो- ति शास्त्रप्रभृतिषु प्रावीण्य परिज्ञायते । मूलग्रन्थकारस्य व्याख्यानोश्च गुरुशिष्यपारम्पर्य- सम्बधेन समयसामीप्येन च व्याख्यासु कचित् कचिन्निबद्धा विशेषता विश्वासार्हा व्यज्यते । अस्या काव्यत्रय्या विषयसूची तु पृथगुपनिबद्धति नान तद्विषये प्रयत्यते । अस्या सम्पादनेऽत्रत्यसड्महस्था पुस्तकत्रयी तथा चैका छाणीजेन- ज्ञानमदिरीया प्रतिरुपयुक्ताऽभवत् । क सज्ञिकायामष्टादशपत्रात्मिकाया नात्यर्वाचीनायां प्रती १-७+७+१३+१५-१८ तमेषु पत्रेषु क्रमेण सवृत्तेरपि काव्यत्रय्या समावेश । अन्या च नवपनामिका चर्चर्या प्रति 'स' सशिका | इतरा च दशपत्रारिमका प्रति. रपदेशरसायनस्य 'ख' सनिता, 'ग' सहिता चैकादशपत्रात्मिका छाणीजनज्ञानमन्दिरीया भूतना प्रति | काटस्वरूपकुलकस्याप्रत्याया पत्रत्रयामिकाया पश्चादुपधाया 'ख' सज्ञिताया प्रते पाठभेदस्तु प्राते पृथग दर्शित । सागांजनज्ञानमदिरीया प्रति प्रातकीकान्तिविनयमुनिराजस्य कृपया प्रामा । तथा भूमिकाऽऽराने गणधरसाशतकवृहद्भुत्तेरपदेशपदम्यासापायापाश महापुरुष चरितामृतेधादर्शपुस्तकाती मुनाराइसविनयशानमनादत्रयनज्ञानमन्दिरत पन्यास ·सम्पद्विजयमुनिराजस्य कृपया सम्प्राप्तानि । “कुनल्यमालाकथाया जिनदत्तसारस्तुतेश्च [ परि०४ ] जेसलमेरुदुर्गभाण्डागारीय-ताडपत्रीयादर्शपुस्तक पञ्चशतवर्षप्राच्यताडपत्री- यपुस्तककाष्ठपट्टिकागत २६३" ४ ३४ प्रमाणपरिमित परिचरपरिवृतस्य जिनवल्लम- जिनदत्तसूरिद्वयस्य चित्रफलक च जिनकृपाचन्द्रसूरेः प्रसादेनात्रोपायोजीति ते धय- वादास् । किञ्च भूमिकाया [पृ ५६ ] सूचिताया वि स १३३४ वर्षे प्रतिष्ठिताया प्रस्तुतग्रयकारजिनदत्तसूरिमूर्ते प्रतिकृतिरपि पिरचयात्र प्रागेवास्थापि । अत्राभिलपित कृतप्रायोऽपि चापभ्रशशब्दाना कोप प्रसिद्धप्राकृतशब्दकोपेण प्रायो गतार्थत्वाद् भूमिकाऽऽदिदर्शनविलम्बमसहिष्णूना शीघ्रमेतद्दिदृक्षणां विदुषां प्रेरणया चोपेक्षित । अत्र च कार्येऽत्रत्याध्यक्ष डॉ विनयतोप भट्टाचार्य एम् ए पी एच डी महाशयैस्तथा श्रीयुत जी के श्रीगोन्देकर एम् ए इत्यनेन, के रङ्गस्वामिशास्त्रिणा च प्रासङ्गिक साहाय्य प्रदाय प्रोत्साहितोऽस्मीति ते प्रशसामर्हन्ति । सपादशतपथानामाधारभूतया भूमिकया सस्कृतच्छायया विषयसूच्या विशिष्टनाम- सूच्या च विभूषिते परिशिष्टै पाठान्तरैर्मुर्ति चित्रप्रतिकृतिप्रभृतिभिश्च पर्यलङ्कृते सस्कृत- तिसमन्विते अन्यत्रयीगौरवितेऽस्मिन् प्रथे मम मतिदौर्बल्येन प्रमादाद् दृष्टिदोपाद् वा काश्चित् स्खलना जाता सम्भवेयुस्ता परिशोधनीया सूचनीयाश्च कृतकृपैद्विद्भिरिति प्रार्थयते- गान्धीत्युपाख्यो भगनान्दासतनय लालचन्द्र । ता २४-१२-२६ -- १९८० * कुवलयमालाकयाया सक्षिप्तपरिचयोऽस्मानि स १९७८ वर्षे जेसलमेदुर्गभाण्डागारी- यग्रन्थसूच्यामप्रसिद्धमन्य-ग्रन्थकृत्परिचये[४ ४०-४३ ]ऽकारि, तदेव च तदन्तर्गतापभ्रशाष्टा- दशदेशीभाषाऽऽद्युल्लेखोऽनत्यजनज्ञानमन्दिरीयाचिरलिखितपुस्तिकात समप्राहि, वि स वर्षे भावनगरे सप्तमगूर्जरसाहित्यपरिपदि च तदुपयुक्तलेखोऽपाठि। अस्मादवतारित कियानश मो द देशाइ इत्यनेन 'जैन गुर्जर कवियो' सनकपुस्तके । स १९८१ वर्षे पण्डितयेवरदासन प्राकृतव्यावरणप्रवेशकाथ पूवाकोऽस्मत्सङ्ग्रहोऽयाचि । स १९८२ वर्षे मया जेसलमेरुदुगम्य जिन- कृपाचन्द्रसूरि विज्ञप्य तत्रत्यभाण्डागारीयादर्शपुस्तकस्यामीष्टा पाठाः समुदतारिपन्त । अस्मिथ स १९८३वर्षे मार्गशीर्षमासे प्रवर्तकधीकान्तिविजयविनयस्य कुवलयमालाकयासक्षेपादिसशोधकम्य मुनिराजचतुरविजयस्य प्रेरणया जेसलमेरुदुर्गभाण्डागार साक्षात् टु प्राभवम् । तत स्वय हवा तादर्शपुस्तकम् , विलक्षणलिपेस्ततो भूरिपरिश्रमणोमृतानुपयुक्कानशानन प्रमानो विदुषा भाषा- विहानद्धि-परिदृष्टये प्रादर्शयम् । पुररयमालाथा-पिलामवतीस्थाप्रभृतम्नारपत्रीयपुस्तिकानां प्रतिकृतीश्चापि (Photo-copies) माम्प्रत सममाहयम् ।

·No text on this page.

·११९ " " काव्यत्रयी-विषयप्रदर्शनम् । चर्चर्याम् । १ धर्मजिनस्तुतिमङ्गलम्, जिनवल्लभसूरिस्तुतिरूपाभिधेयसूचनम् । जिनवल्लभसूरे विद्यावैशारयम् २-८ २ जिनवल्लभसूरे पड्दर्शन-प्रमाणज्ञानम् । व्याकरण-च्छद शास्त्रज्ञानम् । काव्यरचनाचातुरी, माधकवितोऽप्याधिक्यम् । कनिकालिदासाद् विशेषता। वाक्पतिराजाद् वैशिष्टयम् । चित्रकाव्यानि स्तुति-स्तोत्राणि । जिनसिद्धान्तविज्ञानम् , विधि-विषय-पारतन्त्र्यप्रकटनम् । जिनवल्लमसूरि प्रवृत्ति । विधिपथप्रकटनम् ९-१४ जिनभाषितसूत्रानुसारिकथन-क्रिये । तदर्शन विना गुणिनां खेद । १० जिनवल्लभसूरिणा लोकप्रवाह परिहृत्य, कुमार्गशत निराकृत्य पारतन्त्र्येण सह कारित गिविविषयप्रवर्तनम्, दु सङ्घ-सुसङ्घन्योरन्तरदर्शनम, वर्धमानजिन- तीर्थस्य नैरन्तर्यम् । उत्सूत्रमापिणां दूरत परिहरणम्, सुज्ञान-दर्शन-क्रियाणामा- चरणम् । गड्डरिकाप्रवाहप्रवृत्ति सवृत्य गीतार्थाचार्यस्मारणम् । लोकप्रवाहप्रवृत्ते कुतुहलप्रिय क्रियमाणानां चैत्यगृहेऽनुचिताना रिहाइनिवारितानामाशातनारूपाणां गीत-वादित्र-प्रेक्षण-स्तुति- स्तोत्राणा क्रीडा-कौतुकानां च निषेधनम् । युगप्रवरागमहरिभद्रसूरिसम्मतनिधिपथस्य प्रकटनम् । विधिचैत्यगृहस्प आयतनमनिश्राचैत्यमिति सज्ञासूचनम् । जिनपल्लमहरिप्रदर्शितविधिचैत्यगृहस्य विधि १६-२७ १६ विविचैत्यगृहे उत्सूत्रजनक्रमरोध , निशि स्नान प्रतिष्ठानिषेध , निशि साधु-साध्वी- युवतीनां प्रवेशनिपेध , विलासिनीनृत्यनिषेध । १७ जाति-ज्ञाति-कदाग्रहनिषेध , निदितकर्मनिषेध , धर्मिजनपीडानिषेध । शुद्धधर्मनासितहृदयस्याधिकारित्वम् । " १२-१३ ॥ १४ - ,

·No text on this page.

·१२१ ४२ ४४-४५॥ " ३९ त्रिविधचैत्यप्रतिपादकस्य साधो सम्माननम् । जिनबल्लमसूरेमहिमा ४०-४६ ४० त्रिविधचैन्यनिवेदकेनोत्सूरपारकेन सूत्रप्रतिपादकेन जिनवल्लभेन दर्शित नवमिन जिनशासनम् । ४१ जिनवल्लभसूरेर्माहात्म्यम्, तत्पदभक्तानां तद्वचनोधतानां च भवभयनाश । अशेपनिद्यवम, मिथ्यादृष्टिभिरपि वन्द्यत्वम् , स्थाने स्थाने चाप्रतिस्व- लित विधिपक्षस्य प्रकाशकत्वम् । ४३ पदप्रमावोऽनुपमेयता च । गुरुक्रम , गुणानामानन्त्यम् । शुद्धधर्मस्थापकत्वेन तद्गुणसक्रमेणैतत्प- रिज्ञातरि स्तुतिकर्तरि उपकार । अप्राप्त्या स्तुतिकर्ता स्वस्य परिभवप्राप्तिप्रतिपादनम् । , स्तुतिफल-कर्तृनामनिर्देशपूर्वकमुपसहार | उपदेशरसायने । १ पार्श-वीरप्रणाममङ्गलम् । पापमोचने गृहव्यवहारासक्तित्यागे आयुप क्षणि- कत्वदर्शने चोपदेश । २ मानुष्यसाफल्य आत्मतारणे राग-द्वेपादिदोपोत्सर्गे चोपदेश । ३ शुभगुरुदर्शनात् मनुजज मन शीघ्र साफल्यम् । ४-५ सुगुरुस्वरूपम् । ६-९ गुरुप्रवहण विना लोकप्रवाहसरिति कष्टप्राप्ति । १०-११ गुरुप्रवहणे नि सत्त्वस्यानादर । १२ कातरस्य धर्मधारणे राधावेवेऽयोग्यता । आस्थरस्य च निवृतिसङ्गमाभार, कुपरपातित्वम् । कुपथपतितस्य दुर्दशादर्शनम् १४-१९ १४ कुपथपतितस्य कदर्थनाप्राप्ति । सुजाते कुलजस्यापि ज मनो निरर्थकता। शतवायुपोऽपि जिनदीक्षाप्रपन्नस्यापि पापमचयकारित्वम् । मुग्धटोकानामने गर्जनम्, लक्षण-तर्फविचारणप्रवृति , जिनागमत्र्या- ख्यातृत्व लौकिकविचारदक्षवप्रतिपादनम् । अर्धमास चतुर्मासपारणम्, वहिराभ्य तरमलधारणम, प्रतिक्रमण चन्दनरुगतोन्सूत्रोमार्गपदप्रतिपादकत्वम् । . " १ १८ ·१२० १८ विधिचैत्यगृहे त्रिचतुरसुश्रावकदृष्टो द्रव्यव्यय । निशि नन्दिपूर्वकवतनिषेध । सूर्यास्तमने बलिनिषेध । सुप्ते जने तूर्यरवनिषेध । रजन्यां स्थभ्रमण लकुटरासनिवारणम् । देवताना जलक्रीडाऽऽन्दो- लननिषेध । कृताष्टाहिकाना भाषमालाया अनिषेध । जिनप्रतिमानां प्रतिष्ठाकरणे भावकाणामनधिकार । यथाच्छद प्रवृ. त्तिनिषेध । उत्सूत्रप्रवृत्ताना वचनमश्राव्यम् । जिन-गुर्वोरयुक्तगे यगाननिषेध । श्रावकाणा ताम्बूल भक्षण ग्रहणयोनिषेध, उपानद्धारणनिषेध , भोजन शयनानुचितोपवेशननिषेध , प्रहरण-दुष्टजल्पनवारणम् । २२ हास्य-होडा-क्रीडा-रोपण-कीर्तिदाननिषेध , आशातनाकारिमेलन- २० " " , " निषेध । " " स्नपनका . २४ २३ सङ्क्रान्ति-ग्रहण-माधमण्डलनिषेध , शिरोवेष्टनकनिषेध , रेतरविभूपानिषेध । गृहचिन्तानिषेध । मलिनवस्त्र देहाभ्यां जिनपरपूजानिषेध । शुचिभूताया अपि श्राविकाया मूलपतिमास्पर्शनिषेध । उत्तारितस्यारात्रिकस्य पुनरुत्तारणे निषेध । २५ निर्माल्यम् । यतिममत्व वासनिषेध । नीतिप्रचार । २६ सत्यजल्पनम् । समय-युक्त्या घटमानमेकोक्तमपि कर्तव्यम् । आत्मप्रशसा-परदूपणयो परिहार । उत्सूत्राणि निषिध्य प्रशस्तिषु लेखयितुर्युगप्रधानजिनवल्लभस्य महनीयता। २९ उत्सूत्रभाषणस्य विपाक । ३० लोकप्रवाहप्रवृत्ताना नामसुविहितानां चेष्टा । ३१ अनुस्रोत -प्रतिस्रोत प्रवृत्तानो परिणाम । ३२ भागमाचरणसनादिना पूज्यता। ३३ निवाचैत्यगन्दने विचार ३४ टिडिभिरधिष्ठिताशातितजिनमन्दिरस्य जिनद्रव्यकृतमठस्य च मार्मिकस्थलीति सना । तइन्दनाय वैफल्यम् । १५-१६ अनायतनगमनस्यानायतनयासिना नमनम्य चायुक्तता। २७ जनरञ्जनाय दुष्फरनियाकारिणा यमतियापिनगमधुसूत्रजस्साशना दर्शानिषेध । ३८ शिपिय-निग्रामियानापरानेषु गमनाविचार ।

·१२३ . ११-५० युगप्रधानगुरुलक्षणम् । ५१-५३ पारतन्त्र्य-विधि-विपयविमुक्तमार्गभ्रष्टजनस्य वचन वर्तन च । ५४-५७ विधेरव्यवच्छेदः । सड्घलक्षणम् । साधुसङ्घ-वन्दनादौ विचार । ५९-६० विपरीतदृष्टीनां स्वप्नेऽपि शिरसोल्यस्याप्राति । ६१-६२ द्रव्यात् साधर्मिककलहे देवद्रव्यभङ्ग , जिनप्रवचनस्य चाप्रभावना । विवाहे विवेक । ६४ धनव्यये कि । ६५-६६ विधिपयानुसारिणां साधु-साध्वीना सत्कार । धर्मावसरे कृपणत्वदर्शकस्य सम्यक्त्वहीनता । धर्मबन्धुता । ६९-७१ तीर्थकद्वचनाश्रद्धाळूना सम्यक्त्वाभाव । श्राविकाणा छुप्तिविधि । ७२-७४ छिद्रान्वेषण मद-कलहासत्यवादादिदोपत्रता परानर्यकारिणा परदार परद्रव्या- धिकपरिग्रह-पापप्रसक्ताना च सम्यक्त्वाभाव । ७१-७९ गृह-कुटुम्बनिर्वाहप्रकार । रसायनपानफल-कर्तृनामनिर्देशपूर्वकमुपसहार । कालस्वरूपकुलके। वर्धमान-जिनवल्लभयोर्नमस्कारमङ्गलम्, सुगुरूपदेशरूपामिधेयनिर्देश । मीनराशौ शनैश्चरे सक्रान्ते मेपवक्रताया परचक्रप्रवेश , देशमङ्ग- बृहत्पत्तनप्रणाशश्च । द्वादशशते विक्रमसत्सरेभूते सुखनाश । सुखनाशेऽपि धर्मेऽनादर , द्रव्यकार्ये देव-गुर्वोश्च परिहार । मोहनिद्रा-प्राबल्यम्, गुरुवचनेऽरुचि । ६ सुगुरुपचनलग्नानी सुप्तानामपि जागरूकत्वम् । लुञ्चितशिरस्कानामपि राग-द्वेषविडम्बना । ८ वेषधारिणा चौरत्वम् । चौर-गुरूपासकानो कदर्थना । १०-११ गोदुग्धार्कदुग्धदृष्टा तेन सुगुरु-कुगुझेर तरम् । धत्तूरपुष्पदृष्टा तेन कुगुरुसाम्यम् । २ . ३ ४ . ५ ७ ·१२२ " - १९ कुपथपतितेन लोकप्रवाहपतितत्वात् सूत्रार्थाज्ञत्वात् तन्निवारक गीतार्थाना च मारणम् । २० शास्त्रेण विचारयतो धार्मिकजनस्य शस्त्रेण विदारणम् । तदिधलोकपरिकार तत्वात् गीतार्थस्त पारहरणम् । २१-२२ कुपथपतितस्य गीतार्थाना च विरुद्धा चेष्टा । २३ कुपथपतितैर्विधिचैत्यग्रहणे तत्राविधिकरणे च प्रवर्तनम् । नरपतिपक्षपातेनाविधिकारिभ्यो विधिचैत्येनर्पितेष्वपि प्रहरणधारिष्वपि ते सह धार्मिकानां विधि पिना कलहाभाव । विधिपथप्रपन्नाना प्रवृत्ति २५-३९ २५ सुगुरु-देवपदभक्ताना पञ्चपरमेष्ठिस्मारकानां धार्मिकानो प्रसन्नेभ्य शास नसुरेभ्यो भव्यकार्यसिद्धि । धर्मकार्य साधयतो युध्यमानस्य कथञ्चित् पर मारयतो न धर्मनाश , किञ्च परमपदे वास । २७ निधिधर्माधिकारिणा श्रापकाणामदर्दीर्घससारिता, शुभगुरुवारणादविधिकरण- त्याग । जिनसम्बधिन्या दारिकाया(वेश्याया) धारणनिषेध । २८ पुष्पेषु, मूल्यलभ्येषु कूप-याटिकादिकरणे स्थावरगृह-हट्टानां कारणे जिनधन सगृह्य तद्वृद्धौ चाप्रवृत्ति । नियमाणस्य देयस्थाने भक्त्या ददतश्च गृह-हट्टानां ग्रहण तमाटकधनेन च जिनपूजनम् । ३०-३१ धर्मकार्ये ददता श्रावकाणी न निवारणम्, किन्तत्साहन सर्व गृहब्यापारत्यागेन कपायर्मोचनम् । चैत्राश्विनयोरष्टाहिकाकारका सुरराजा भवेयुस्तथा शिष्टधर्मोपदेश । ३२-३४ अष्टाहिकाविधाने नर्तकीनृत्ये पिक | ३५ जिनचैये गेय वाये विवेक । स्तुति-स्तोत्रपाठे तालरासे लगुडरासे व विचार । नाटकनर्तने निकमणकयनेच विधि । ३८ हास्य-योडा-होडनिषेध | रात्री युपतिप्रवेशस्य स्नपन नदी प्रतिष्ठाना च निषेध । माघमाडा-जउक्रीडाऽऽन्टोटननिषेध, सूर्येऽग्त गरे पनिधारण- गृहकार्यनिषेध । नदि-प्रतिष्ठाऽधिकारिसस्टिक्षणम् । " " ३९ ·१२३ ४१-५० युगप्रधानगुरुलक्षणम् । ५१-५३ पारतन्त्र्य-विधि-विषयविमुक्तमार्गभ्रष्टजनस्य वचन वर्तन च । ५४-६७ विधेरव्यवच्छेदः । सड्घलक्षणम् । साधुसङ्घ-वन्दनादौ विचार । ५९-६० विपरीतदृष्टीनां स्वमेऽपि शिवसौख्यस्याप्राप्ति । ६१-६२ द्रव्यात् सार्मिककलहे देवद्रव्यभङ्ग , जिनप्रवचनस्य चाप्रमावना । विवाहे कि । धनव्यये विवेक । ६५-६६ विधिपयानुसारिणां साधु -साध्वीना सत्कार । १७ धर्मावसरे कृपणत्वदर्शकस्य सम्यक्तहीनता । धर्मबन्धुता । ६९-७१ तीर्थकद्वचनाश्रद्धालूना सम्यक्त्वाभाव । श्रानिकाणा छुप्तिविधि । ७२-७४ छिद्रान्वेषण मद--कलहासत्यवादादिदोपत्रता परानर्यकारिणा परदार परद्रव्या- धिकपारग्रह-पापप्रसक्ताना च सम्यक्त्वाभाव । ७१-७९ गृह-कुटुम्बनिर्वाहप्रकार । रसायनपानफल-कर्वनामनिर्देशपूर्वकमुपसहार । कालस्वरूपकुलके। वर्धमान-जिनवल्लभयोर्नमस्कारमङ्गलम्, सुगुरूपदेशरूपाभिधेयनिर्देशः । मीनराशो शनैश्चरे सद्का ते मेपवक्रतायां परचक्रप्रवेश , देशमङ्ग- बृहत्पत्तनप्रणाशश्च। द्वादशशते विक्रमसवत्सरेभूते सुसनाश । सुखनाशेऽपि धर्मेऽनादर , द्रव्यकार्ये देव-गुर्योश्च परिहार । मोहनिदा-प्राबल्यम्, गुरुवचनेऽरुचि । सुगुरवचनलग्नाना सुप्तानामपि जागरुकत्वम् । लुश्चितशिरस्कानामपि राग-द्वेषविडम्बना । वेपधारिणां चौरत्वम् । चौर-गुरूपासकाना कदर्थना । १०-११ गोदुग्धार्कदुग्धदृष्टा तेन सुगुरु-कुगुनौर तरम् । धत्तूपुष्पदृष्टा तेन कुगुरुसाम्यम् । १ ३ . ६ ६

·१७ १८
१३
सुदुर्लभस्य कुल-बल जाति गुणसमृद्धस्य मनुजस्वस्य साफल्य उपदेश ।
सुगुरूपदेश विनाऽऽर्यानार्यदेशयोनरत्वनैरर्थक्यम् ।
दीर्घायुष्मता गुरुवचनश्रवणयोग ।
गुरुवचनश्रवणेऽपि जिनपचनश्रद्धानस्य दुर्लभता ।
श्रद्धानहीनाना विपरीताश्चेष्टा १७-२० ।
अविधिप्रवर्तन-विधिपरदूपण-प्रवाहपतितप्रशसा, अनुस्रोत-प्रतिस्रोत
सोनॆरतर्यम् ।
जिनवचनभ्रान्त्याऽन्यत्र धर्मे विलगनम्, सुगुरुश्रुतेर्दूरगमनम, विधिपथ
पृथस्थिताना जिन-मुनीनां वदनम्, तमार्गस्थितजनाभिनदनम् ।
१९ अनायतनवदनम् ।
पारतत्र्य-विधि-विषयाज्ञानम, तज्ज्ञानिमि सह कलह ,
भस्मग्रहस्य
दशमाश्चर्यस्य च प्रभार ।
दुषमा-हुण्डावसर्पिण्योर्दुष्टतापशादसयतपूजा ।
२२-२३ जघयविंशतिप्रान्तसवत्सरेषु प्रजाक्षय., तत्र धर्मप्रमत्तानां धर्मप्रवृत्तानां
च परिणामसूचनम् ।
२४ प्रमादत्यागिना विधिधर्मलग्नानां परमार्थवृत्त्या जीवजागरूकत्वम् ।
२१ चाहिलदर्शितेऽस्मिन् मार्गे प्रभूत विमा सदाऽऽदरकरणे सद्बोध ।
२६ वधूनामैक्ये युतयुतबध-दृढबधगृहयो पतनापतनदृष्टान्तेन बोध ।
२७ ऐक्ये प्रमार्जनीदृष्टात ।
२८ श्लेपालकारेण ग्रह-नक्षत्राणां दृष्टान्तेनोचित्योपेतस्य वसुप्राप्तिसूचन
मातापित्रोश्चित्तावर्जकस्यैव च सर्वत्रादरसूचनम् ।
२९-३० लोहचुम्बकोपेत-तद्रहितपोतयोर्दृष्टा तेन लोभत्यागात् लामदर्शनम् ।
गुमगुरुदृष्टस्य रुष्टयमादपि निर्मयत्वम्, परमेष्ठिमन्त्राधिवासितमनसो
दुखनाश ।
फर्वनामनिर्देशपूर्वकमुपसहार । श्रोतृ-पाठकादीनां सिद्धिपदे यास ।

·No text on this page.

·जे भा ता पुस्तिकाया काष्ठफलके चित्रिता जिनवल्लभमूरिमूर्तिः।
ने भा ता पुस्तिकाया काप्टपट्टिकाया चित्रिता जिनदत्तसूरिमूर्ति ।

·अपभ्रंशकाव्यत्रयी। (१) जिनदत्तसूरिविरचिता जिनपालोपाध्यायविहितवृत्तियुता चर्चरी। जिनपतिपदपन रम्यमानम्य शोण- छविसचितदिगन्त कोमल श्रीनिधानम् । जडमतिरपि किञ्चिचर्चरी चर्चयामि प्रचुरगुरुगुणोद्यद्ररत्नविद्योतमानाम् ॥१॥ स्तुतिस्वरूपा जिनवल्लभस्य प्रसङ्गतश्चैत्यविधिप्रधानाम् । गीतिप्रवृत्तोल्लसनैर्विदग्धामवेक्ष्य नैना मुवि मोदते क १॥२॥ इह हि समस्तविद्यानिधान-चारित्रपवित्र-निर्भीकशिरोमणि-श्रीमजिनवल्लभ- सूरिगुणात्यन्तावर्जितमानसा श्रीमजिनदत्तसूरय स्वय तदेकताना अपि शेपलो- कस्य तदर्थतानिमित्त तद्गुणस्तुतिरूपा समस्त श्रोतृश्रीनपीयूपकल्पामिमा चर्चरी चकु । इय च प्रथममञ्जरीभापया नृत्यद्भिर्गीयते । विरचिता च श्रीवाग्जदेश- तिलकायमानश्रीमद्धर्मनाथ जिनायतनविभूषिते श्रीव्याघ्रपुरे। ततस्तदासन्नतरतया आदौ तावत् श्रीधर्मनाथनमस्कारपूर्वक सामारिप्समाण इदमाह- नमिचि जिणेसरधम्मर तिहुयणसामियह पायकमलु ससिनिम्मलु सिवगयगामियह । करिमि जहट्ठियगुणयुइ सिरिजिणवहहह जुगपरागममूरिहि गुणिगणदुल्हह ॥१॥ [नत्वा जिनेश्वरधर्मस्य त्रिभुवनस्वामिन पादकमल शशिनिर्मल शिवगतिगामिन । करोमि यथास्थितगुणस्तुति श्राजिनवहमस्य युगप्रवरागमसूरेगुणिगणदुर्रमस्य ॥ १ ॥] १ त । २ ग ३ ६ प्रथम म' । ' य ग धीमद् । , ·२ [ जिनदत्तसूरिविरचिता नत्वा जिनेश्वरस्य धर्मनाथस्य निभुवनस्वामिन पादकमल शशिनिर्मल शिव गतिगामिन । करामि यथास्थिता सत्या गुणस्तुति श्रीजिनवल्लभस्य युगप्रवराग मसूरेगुणिगणदुर्लभस्य । इद चैकविंशतिमात्राकलित वास्तुभेदेषु द्वितीय कुन्दनामक छन्द इत्यर्थ ॥१॥ अथ सर्वविद्याप्राधान्येन तर्कविद्यायास्तद्विपया तावद् विरोधालङ्कारेण स्तुतिमाह--- जो अपमाणु पमाणेइ छद्दरिसण तणइ जाणइ जिव नियनामु न तिण जिव कुवि धणइ । परपरिवाइगइदैवियारणपचमुहु तसु गुणवनणु करण कु सक्कइ एकमुहु १॥२॥ [ योऽप्रमाण प्रमाणानि षड्दर्शनाना जानाति यथा निजनाम न तेन यथा कोऽपि वनानि । परपरिवादिगजेद्रविदारणपञ्चमुख तस्य गुणवर्णनकरणे क शक्नोत्येकमुख ॥२॥] प्रमाण प्रत्यक्षादि, ततश्च योऽप्रमाणोऽपि सर्वथा प्रमाणरहितोऽपि । प्रमाणानि पड्दर्शनसत्कानि । पद् दर्शनानि चैवम्- "बौद्ध नैयायिक साद्धय जैन वैशेषिक तथा । जैमिनीय च नामानि दर्शनानाममून्यहो । ॥ नैयायिकमतस्यान्ये भेद वैशेषिक सह । न मन्यन्ते ततस्तेषा पञ्चैवास्तिकवादिन ॥ पाठदर्शनसवया तु पूर्यते तन्मते किल । लोकायतमतक्षेपे करयते तेन तन्मतम् ।।" तेषा च प्रमाणान्येवम्-- "यौद्धोऽध्यक्षानुमाने वदति नयविद्ध्यक्ष-शान्दानुमानौ पम्य मीमासकश्यानुमितिमुपमिताभाव शाब्द समक्षम् । अर्थापत्ति घ चष्टे जिनयुगिति परोक्षापरोक्षे समक्ष चार्याफोऽध्यन शादानुमिति निगदत साप-वैशेपियो च॥" "शेषिका हि पू येचि प्रीणि प्रमाणा यात्रुराधुनियाश्च द्वे एयेति जाना तीति विरोरत्यािररम्-अपमानोऽपगतः, अथयाऽप्रमाणेऽपरिमाणोs नगन घात । पा'। ८१ भर गई । 1. वर ११ ग ग गपग प|१४ ·चर्चरी] परिच्छेद्यो गुणैरिति गम्यते । एतानि हि सदभ्यस्ततया निजनामवजानाति । न च तद्वदन्यो घनानि प्रभूतानि । परेऽन्ये प्रकृष्टा वा परिवादिनो जनमतापभापण- शीलास्त एव गजेन्द्रास्तेपा विदारण सर्वथा निराकरण तत्र पञ्चमुख सिंह । तस्य भगवतो गुणवर्णन कर्तुं क शक्नोत्येकमुस इत्यर्थ ॥२॥ जो वायरणु वियाणद सुहलक्यणनिलउ स? असदु वियारइ सुवियक्खणतिलउ । सुच्छदिण वक्खाणइ उदु जु सुजइमर्ड गुरु लहु लहि पइठावइ नरहिउ विजयम ॥ ३ ॥ [ यो व्याकरण विजानाति शुभलक्षणनिल्य शब्दमशब्द विचारयति सुविचक्षणतिलक । मुच्छ दसा व्याख्यानयति छन्दो य सुयतिमत गुरु लघु रमा प्रतिष्ठापयति नरहितो विजयताम् ॥ ३॥] यो व्याकरण शब्दलक्षणशास्त्र शास्त्रान्तरमहाकाव्यादिविधाननिवन्धन विजानाति । एतदन्तरेण हि शास्त्रान्तरानिप्पत्ते । तथा चोन्यते-- " अनधीत्य शब्दगान योऽन्यच्छास्त्र समीहते कर्तुम् । सोऽहे पदानि गणयति निशि तमसि जले चिरगतस्य ॥" शुभलक्षणाना सामुद्रिकोक्ताना निलयस्तच्छरीरस्य तन्निवासत्वात् । वैया करणत्वाच्च शब्द व्युत्पत्तिवैकल्यदोषरहितम्, अपशब्द चापभ्रष्ट तदोपसहित विचारयति सुविचक्षणाना तिलक । तथा शोभनाभिप्रायेण च्छन्द पद्यलक्षणशास्त्र यो व्यारयानयति । सुयतीना सुमुनीना मतोऽभीष्ट । गुरु गुणाढ्य लघुमल्पगुण लब्ध्वा विज्ञाय पदे आचार्यादौ वैयावृत्यकरत्वे चास्थापयति नरहित समस्तमनु जजात्यनुकूल । विवादादौ परवादिनिराकरणेन विशिष्टो जय उत्साह विशेषस्त निवृत्त । अथवा च्छन्दस एव एतानि विशेपणानि । छन्दमि च विरतियतिरष्टौ च मकारादयो मानासमूहरूपा गणा भवन्ति । " मस्त्रिगुरुखिलघुश्च नकारो भादिगुरुश्च तथाऽऽदिलधुर्य । जो गुरुमध्यगतो रलमध्य सोऽन्त्यगुरु कथितोऽन्त्यल्धुस्त ॥" ततश्च सुयतय शोभना विरामा गुरु-लघू एकमान-द्विमानको वणी पद प स्थान गुरू आर्यायामधद्वयेऽपि पयन्तपतिनौ । द्वितीयार्धे तु पष्ठ स्थान- मित्यादिकम् । नरौ नगण-गणी विशिष्टी जगण-यगणी तनभिमतमित्यर्थ ॥ ३ ॥ १५ ग परवा ।।६ गभर'। १७ स ग °तिरमा। १८ ग°मओ। १९ विजयया। २०सगम्याय ग वैयकरप१२२५ मना।२० गया।२४ ५ वृत.।२५ ग गात्य।

·[ जिनदत्तसूरिविरचिता n नत्वा जिनेश्वरस्य धर्मनाथस्य त्रिभुवनस्वामिन पादकमल शशिनिर्मल शिव गतिगामिन । करोमि यथास्थिता सत्या गुणस्तुति श्रीजिनवल्लभस्य युगप्रवराग मसूरेगुणिगणदुर्लभस्य । इद चैकविंशतिमात्राकलित वास्तुभेदेषु द्वितीय कुन्दनामक छन्द इत्यर्थ ॥१॥ अथ सर्वविद्याप्राधान्येन तर्कविद्यायास्तद्विपया तावद् विरोधालङ्कारेण स्तुतिमाह--- जो अपमाणु पमाणेइ छद्दरिसण तणइ जाणइ जिव नियनामु न तिण जिव कुवि घणइ । परपरिवाइगइदैवियारणपचमुहु तसु गुणवनणु करण कु सक्कर इकमुहु ' ॥२॥ [योऽप्रमाण प्रमाणानि पड्दर्शनाना जानाति यथा निजनाम न तेन यथा कोऽपि धनानि । परपरिवादिगजे द्रविदारणपञ्चमुख तस्य गुणवर्णनकरणे क शक्नोत्येकमुख ? ॥२॥] प्रमाण प्रत्यक्षादि, ततश्च योऽप्रमाणोऽपि सर्वथा प्रमाणरहितोऽपि । प्रमाणानि पड्दर्शनसत्कानि । पट् दर्शनानि चैवम्- बौद्ध नैयायिक साहय जैन वैशेषिक तथा । जैमिनीय च नामानि दर्शनानाममून्यहो । । नैयायिकमतस्यान्ये भेद वैशेषिकै सह । न मन्यन्ते ततस्तेषा पञ्चैवास्तिकवादिन ॥ पष्ठदर्शनसद्वया तु पूर्यते तन्मते किल । लोकायतमतक्षेपे कम्यते तेन तन्मतम् ॥" तेपा च प्रमाणान्येवम्- यौद्धोऽध्यक्षानुमाने वदति नयविध्यक्ष-शाब्दानुमानी- पम्य मीमासपश्चानुमितिमुपमिताभाव शाब्द समक्षम् । अर्थापत्ति च चष्टे जिनयुगिति परोभापरोक्षे समक्ष चार्याकोऽध्यक्ष शादानुमिति निगदत साप-वैशेषिकौ च ।।" पेशेषिका हि पूर्ये पेचि त्रीणि प्रमाणान्यादुराधुनिफाश्च द्वे एवेति जाना तीति विरोरनपरिहारधरम-अपगापगत, अथवाऽप्रमाणेऽपरिमाणोs TanuIn I प। ८. रणभ गई 11.नग 11. पाय।११ ग ग गपग पर१४गरि " O ·चर्चरी] - ५ " कवय कालिदासाद्या कवयो वयमप्यमी । पर्वते परमाणौ च वस्तुत्वमुभयोरपि"॥" तावद् यावन्जिनवल्लभो महाकवि कर्ण्यते । तदुक्तम्- " चित्र चित्र वितन्वन् नवरसरुचिर काव्यमन्यच भूय सर्व निदोपमहो मुसमिव सगुणत्वेन पट्टाशुकभि । कान्तावत् कान्तवर्ण भरतनृपतिवचावलकारसार चक्रे माघादिसूक्तेवनभिमुसमहो । मानस धीमता य ॥" अल्प चित्र चम्-मुसलादिरूप ये परिजानन्ति, तदपि विशुद्ध यथावस्थित नैव । तेऽपि चित्रकविराजों सर्वचित्रकविपत्कृष्टा भण्यन्ते लोफेर्मुग्धनता इत्यर्थ ॥५॥ मुकदविसेसियवयणु जु चप्पडराउकह सु वि जिणवल्लहपुरउ न पावड *कित्ति कइ । अवरि अणेयविणेयहि सुकंद पससियहिं तक्कचामयलुद्धिहिं निच्चु नमसियहिं ॥६॥ [मुकविवियोपितपचनो यो वाक्पतिराजकवि सोऽपि जिनकल्लभपुरतो न प्राप्नोति काति काञ्चित् । अपरेऽनेकविनेयै सुकवय प्रशस्यन्ते तत्काव्यामृतलुम्पेनित्य नमस्यन्ते ॥ ६ ॥] सुकविभिर्विशेपितमतिशयपदवी प्रापित सुकविभ्यो ग सस्कृतकाव्यकर्तृभ्यो विशेषित केवलप्राकृतप्रवन्धरूप वचन गोडवधादिनन्धरूप यस्य स तथा । यो वाक्पतिराजकविर्यकीर्ति श्रुतिकुतूहलितदूरदेशान्तगयातेपु विद्वत्सु स्वरूपानुयोगे सति यझार्या तान् प्रति प्रत्युत्तरमेवमूचे- " (होहिंति केचि जे ते न याणिमो जे गया नमो ताण । सपइ इह जे कइणो ते मह पइणो न सारिच्छा ॥" सोऽपि" इह जिनवल्लभस्य पुरतो न पाण्डित्यकीति काञ्चन प्राप्नोति । अपरेऽपि वाण-मयूरप्रभृतयोऽनके विनयैस्तच्छिष्यैरेव मुकवय प्रशस्यन्ते । तत्का व्यामृतलुब्धैश्च नित्य नमस्यन्ते । इति तेऽपि तत्साम्य न प्राप्नुवन्तीति भावार्थ ॥६।। (१) भविन्यति कचिद् य तान न जातीमा य गता नमरतभ्य । सम्प्रतीह य क्वयम्त मम पत्युन सा ॥ ३३ ग गरिति । ३४ सश' । ३५ ग ग 'गत ! ३६ क विममिव । ३७ कित्त। ३८ क °विणेइहि । ३९ र मुस्या ४० ग ग वचनरूप गोडयधादि। ४१ क रातपु। ४२ राग फेवि। ४३ य ग ये। ४४ ६ पयणा । ४ द पि जिन'। ४६२ म्यत त। ४७ क ति भाष इत्यर्थ । 1 ·[जिनदत्तसूरिविरचिता कब्बु अउच्चु जु विरयइ नवरसभरसहित लद्धपसिद्धिहिं सुकाहिं सायरु जो महिउँ । मुकइ माहु ति पससहिं जे तमु मुहगुरुङ साहु न मुगहि अयाणुय मइजियमुरगुरुहु ॥ ४ ॥ [काव्यमपूर्व यो विरचयति नगरसभरसहित लब्धप्रसिद्धिभि सुकविभि सादर यो महित । सुकवि माघ ते प्रशसति ये तस्य शुभगुरो साधु न जानतेऽज्ञा मतिजितमुरगुरो ॥ ४ ॥] काव्यमपूर्व रमणीयत्वादत्यद्भुत पूर्वकविभिरपि वा न कृतमिति महाप्रब- न्धरूपप्रश्नात्तरशतक-शृङ्गारशतक-प्रचुरप्रशस्तिप्रभृतिक यो विरचयति नवरस- भरसहितम् । रसाश्च-" शृङ्गार-हास्य-करुणा-रौद्र-वीर-भयानका । बीभत्साद्भुत-शान्ताश्च नव नाट्ये रसा स्मृता ॥ लब्धप्रसिद्धिभिरत्यन्तप्रसिद्ध सुकविमिनरवर्ममहागजसम्बन्धिभि सादर यो महित । सुकवि माघ ते प्रशसन्ति-- "माघेन विनितोत्साहा नोत्सहन्ते पदक्रमे । स्मरन्ति भारवेरेव कवय कपयो यथा ॥" इत्यादिना श्लाघन्ते, ये तस्य शुभगुरोर्मध्य यथावस्थित स्वरूप न जानते अज्ञप्राया मतिजितसुरगुरोरित्यर्थ ॥ ४ ॥ कालियासु कइ आसि जु'लोइहिं पनियइ ताच जाव जिणवल्लहु कइ नाअन्नियइ । अप्पु चितु परियाणहि त पि विमृद्ध न य ते विचितइगय भणिजहि मुद्धनय ॥ ५ ॥ [ काटिदाम कविरासाद् यो लोनयेते तापद् यागजिनपलम कनि फर्ण्यते । अय चित्र परिजानन्ति तदपि विशुद्ध न च तेऽपि चित्रकरिराजा मण्यन्ते मुग्धनता ॥५॥ फाटिदाम फविरासी।, यो लोयारविमहामविप्रभृतिभिरपि वये स्वातमहाकाव्यसशोधाप्रस्तावे । तया प बदुक्ति २८ मा ! १७ राग हि। २८ 0 ग ना२९ ग गानति।।.रामाणि 11. ग मोपदं । १२ ग ।

·चर्चरी] य सिद्धान्त विजानाति जिनबदनोद्भूतम्, अर्थतो वा जिनवचनोद्रूतं वस्य नामापि श्रुत्वाऽऽस्ता दर्शनादि, तुष्यति भवति य इद् भव्य । गुरुपरतन्न सर्व कृत्य क्रियते इति पारतन्त्र्य येन प्रकटितम् । सर्वत्रापि चैत्य-साध्यादौ शुद्ध- जिनाज्ञाप्रवृत्तिरूपो विधि । सम्यक्त्वादेमिथ्यात्वादिपरिहार इव देवपूजाऽऽदे सर्वथा आशातनादिपरिहारेण जिनप्रतिमादेश्चारित्रादेर्वाऽत्तीचारपरिहारेण साध्या- दिविपय । ताभ्या कैलित ज्ञानादित्रयवदेतत्त्रयस्यापि मोक्षाङ्गत्वात् । सखीति चर्चरीरूपत्वात् सम्बोधनम् । यस्य यश प्रसरत् न केनापि प्रनिस्खलितम्, तत उत्कृष्टस्यान्यस्याभावादित्यर्थ ॥ ८॥ जो किर सुत्तु वियाणइ कहइ जु कारवइ करइ जिणेहि जु भासिउ सिवपहु दक्खवइ । खवइ पावू पुन्वन्जिउ पर-अप्पह तणेउ तासु अदसणि सगुणहिं झूरिनइ धण ।। ९ ।। [य किल सूत्र विजानाति कथयति य कारयति करोति जिनैर्यद् भापित शिवपथ दर्शयति । क्षपयति पाप पूर्णार्जित परात्मनो सम्बन्धि तस्यादर्शनेन सगुणै खिद्यते प्रभूतम् ॥९॥] य किल सूत्र विजानाति, कथयति भव्येभ्य । कारयति च तैरेव देशना- द्वारेण । करोति जिनैर्यद् भाषित मोक्षमार्ग दर्शयति । एवत्रिधश्च सन् क्षपयति पाप पूर्वार्जित परात्मनो सम्बन्धि । तस्यादर्शनेन सगुणै खिद्यते प्रभूतमित्यर्थ ॥ ९ ॥ परिहरि लोयपवाहु पयहिउ विहिविसउ पारतति सहु जेण निहोडि कुमग्गसउ। दसिउ जेण दुसघ-सुसधैंह अंतरउ घद्धमाणजिणतित्थह कियउ निरतरउ ॥ १० ॥ [परिहत्य लोकप्रवाह प्रतितो विधिविषय पारतन्त्र्येण सह येन निराकृत्य कुमार्गशतम् । दर्शित येन दु सद्ध-मुसङ्घयोरन्तर वर्धमानजिनतीर्थस्य कृत निरन्तरम् ॥ १०॥] परिहत्य लोकप्रवाहमाविधिप्रवृत्तचैत्यसाधुभक्त्यादिक प्रवर्वितो विधिविपयञ्च पारतन्त्र्यण सह । एतत्स्वरूप व पूर्वमेवोक्तम् । येन निराकृत्य कुमार्गशत दर्शित ५४ क तो जिन।५५ क त वा। ५६ क मा । ५७ स ग मादि। ५० ब ग परी। ५६ के कलितना' । ६० क चचरी 1६१ क पार । ६२ क तणः । ६३ कु. सरि' । ६४ क सपाई।

·६ [जिनदत्तसूरिविरचिता जिण कर्यं नाणा चित्तइ चित्तु हरति लहु तसु दसणु विणु पुनिहिं कउ लभइ दुलहु । सारई बहु युइ-थुर्तेइ चित्तइ जेण कय तमु पयकमलु जि पणमैहि ते जण कयसुकय ॥ ७ ॥ [येन कृतानि नाना चित्राणि चित्त हरन्ति लघु तस्य दर्शन विना पुण्यै कुतो लभ्यते दुर्लभम् । साराणि बहूनि स्तुति-स्तोत्राणि चित्राणि येन कृतानि तस्य पदकमल ये प्रणमन्ति ते जना कृतसुकृता ॥ ७ ॥] येन कृतान्यनेकानि चित्राणि नानारूपाणि चक्र-खड्गाद्याकारवर्णविन्यासरू पाणि पद्चक्रिका-सप्तचक्रिका-गजबन्धरूपाणि वा चित्त हरन्ति लघु । तस्य दर्शन विना पुण्य कथ लभ्यते दुर्लभम् । तथा साराणि गम्भीरमहानि बहूनि स्तुति- स्तोत्राणि चित्राणि गुप्तक्रिय-समसस्कृतार्धप्राकृतार्धसस्कृत-गोमूत्रिकाऽऽदिरूपाणि वा येन कृतानि । तस्य पदकमल ये प्रणमन्ति, ते जना कृतसुकृता । यद्यपि शेष कवयोऽपि चित्रकाव्यादिनिष्णातास्तथापि योदृश श्रीजिनवल्लभसूररुपलभ्यते, न तादृश प्रायोऽन्यस्य श्रूयते । तर्कादिविद्या इव ज्योतिर्गणितादिविद्या अपि सर्वा पद्मावतीमत्रविद्याप्रभृतयश्च तस्य सातिशया आसन्निति सर्वेभ्य उत्कर्ष । तथा चोक्तम्- " योग्यस्थानानवाप्ते पृथुवथुमिथोविप्रयोगाग्नितप्ते शश्वद् विश्वभ्रमातेरपि च तनुतरामात्ममूर्ति दधत्य । सत्य यद्वक्त्रपकेरुहसदसि सहावासमासाद्य सद्यो विद्या प्रीत्येव सर्वा युगपदुपचय लेभिरे भूरिकालान् ॥” इत्यर्थ ॥७॥ एव तर्कादिविद्यानिधानत्वमभिधायाथ सिद्धान्तविपय तदाह-- जो सिद्धव वियाणइ जिणवयणु भविउ तमु नामु वि सुणि तूसइ होइ जु इहु भविउ । पारततु जिणि पयडिउ विहिविसइहिं कलिउ सहि ! जन जम पसरतु न केणड पडिखलिउ ॥ ८॥ [य सिद्धात मिजानाति निनाद(च)नोद्भूत तस्य नामापि श्रुना तुष्यति भाति य इह मव्य । पारतन्त्र्य येन प्राटित निधि-विषयाभ्यो फठित ससे ! यस्य यश प्रमरन फेरि प्रतिस्पटितम् ॥ ८॥ v८ग. सग पुन्।५.राय।५१ दाम्पनि। ५१ कानिमामा - ·चर्चरी] य सिद्धान्त विजानाति जिनवदनोद्भूतम्, अर्थतो वा जिनवचनोदूंत वस्य नामापि श्रुत्वाऽऽस्ता दर्शनादि, तुष्यति भवति य इह भव्य । गुरुपरतन्त्रै सर्व कृत्य क्रियते इति पारतन्त्र्य येन प्रकटितम् । सर्वत्रापि चैत्य-साध्वादौ शुद्ध- जिनाज्ञाप्रवृत्तिरूपो विधि । सम्यक्त्वादेमिथ्यात्वादिपरिहार इव देवपूजाऽऽदे सर्वथा आशातनादिपरिहारेण जिनप्रतिमादेश्चारित्रादेवोऽतीचारपरिहारेण साध्वा- दिर्विपय । ताभ्या कॅलित ज्ञानादित्रयवदेतत्त्रयस्यापि मोक्षाङ्गत्वात् । सखीति चर्चरीरूपत्वात् सम्योधनम् । यस्य यश प्रसरत् न केनापि प्रतिस्पलितम्, तत उत्कृष्टस्यान्यस्याभावादित्यर्थ ॥८॥ जो किर सुत्तु वियाणइ कहइ जु कारवइ करइ जिणेहि जु भासिउ सिवपहु दक्खवइ । खवइ पाचुं पुवज्जिउ पर-अप्पह तणउ तासु अदसणि सगुणहिं ज्झूरिज्जइ घणउ ॥९॥ [य किल सूत्र विजानाति कथयति य कारयति करोति जिनैर्यद् भापित शिवपथ दर्शयति । क्षपयति पाप पूर्णार्जित परात्मनो सम्बन्धि तस्यादर्शनेन सगुणै खिद्यते प्रभूतम् ॥ ९ ॥] य किल सूत्र विजानाति, कथयति भव्येभ्य । कारयति च तैरेव देशना- द्वारेण । करोति जिनैर्यद् भापित मोक्षमार्ग दर्शयति । एवविधश्च सन् क्षपयति पाप पूर्वार्जित परात्मनो सम्वन्धि । तस्यादर्शनेन सगुणै खिद्यते प्रभूतमित्यर्थ ॥ ९॥ परिहरि लोयपवाहु पयहिउ विहिविसउ पारतति सहु जेण निहोडि कुमग्गसउ । दसिउ जेण दुसघ-सुसधैंह अतरउ घद्धमाणजिणतित्थह कियउ निरतरउ ॥१०॥ [ परिहृत्य लोकप्रवाह प्रवर्तितो विधिविषय पारतन्त्र्येण सह येन निराकृत्य कुमार्गशतम् । दर्शित येन दु सह-सुसङ्घयोरन्तर वर्धमानजिनतीर्थस्य कृत निरन्तरम् ॥ १०॥] परिहत्य लोकप्रवाहमविधिप्रवृत्तचैत्यसाधुभमत्यादिक प्रवर्तितो विधिविपयश्च पारतन्त्र्येण सह । एतत्स्वरूप च पूर्वमेवोक्तम् । येन निराकृत्य कुमार्गशत दर्शित ५४ क तो जिन'।५५२ त वा। ५६ क ल्पा । ५७ 7 ग°मादि। ५८ ख ग परी। ५९ के कलितमा ।६. क चचरी' ३६१ क पाव । ६२ क तगउ । ६३ क. सरि'। ६४ क सपई।

·। . [जिनदत्तसूरिविरचिता येन दु सङ्घ-सुसङ्घयोरन्तरम् । एव च, कुर्वता वर्वमानजिनतीर्थस्य कृत निरन्तर मविच्छेद इत्यर्थ ॥१०॥ जे उस्सुत्तुं पयपाँहि दुरि ति परिहरइ जो उ सुनाणे-मुदसण-किरिय वि आयरइ । गडुरिगामपवाहपविति'वि'सवरिय जिण गीयत्थायरियइ सवइ सभरिय ॥११॥ [ये उत्सूच प्रजल्पन्ति दूरेण तान् परिहरति यस्तु सुज्ञान-सुदर्शन-क्रिया अप्याचरति । गड्डरिकाप्रवाहगामिप्रवृत्ति सवृत्य । येन गीतार्थाचार्या सर्वेऽपि सस्मृता ॥ ११ ॥] ये उत्सूत्र प्रजल्पन्ति, दूरेण तान् परिहरति । यश्च सुज्ञान-सदर्शनसाधुक्रि- याचाचरति । गरिकाप्रवाहंगामिना प्रवृत्तिमपि सवृत्य । प्रवाहशब्दस्य पूर्वनि पातश्छन्दोवशात् । येन गीतार्थाचार्या सर्वेऽपि सस्मृतास्तदुक्तशुद्धमार्गप्रकाशना- दित्यर्थ ॥ ११ ॥ चईहरि अणुचियइ जि गीयइ वाइयइ तह पिच्छण-युइ-युत्तइ खिइइ कोउयइ । विरहकिण फिर तित्यु ति सँव्यि निवारियइ तेहिं कइहिं आसायण तेण न कारिंयइ ।। १२ ॥ [चैत्यगृहेऽनुचितानि यानि गीतानि वादितानि तथा प्रेक्षण-स्तुति-स्तोत्राणि क्रीडा कौतुकानि । विरहाङ्केन किल तत्र तानि सर्वाणि निनारितानि ते कृतैराशातनास्तेन न कार्य ते ॥ १२ ॥] चैत्यगृहे यान्यनुचितानि गीत-वादिनाणि रसायनविवरणदर्शितानि । तथा प्रेक्षणफ-स्तुति-स्वोनाणि श्रीडा जलकेलिप्रभृतय कौतुकानीन्द्रजालादीनि विरहाकेन श्रीहरिभद्रसूरिणा- चियमिह गीय-वाइयमुचियाण बयाइएहि ज रम्म । जिणगुणविसय सद्धम्मधुद्धिजणग अणुबहाम ।।" (१) उचितमिर गीत-यादितमुचिता मादिकपद रम्यम् । जिनगुरिपय मदमसिनामामागम् ।। (५स गजिनापमानती। उम्गुन । गजाग ग पा९६ गतसाराम imaसन'। २ सग प्रसादेना हरिग frirs 1ि1 स our ·चर्चरी ] - इति वदता किल तत्र चैत्ये तानि सर्वाणि निवारितानि । कुतो यतस्तै कृतैराशातना भगवदाज्ञोल्लङ्घनेनावज्ञा कृता भवति । तेन न कार्यन्त इत्यर्थ ॥१२॥ यद्येव विरहाङ्केन निषिद्धान्येतानि तर्हि किमय क्रियन्त इत्यत आह- लोयपवाहपट्टिहि कोऊहलपिइँहि कीरन्तँइ फुडदोसई संसयविरहियहि । ताइ वि समँइनिसिद्धइ समदकयत्थियहि धम्मत्थीहि वि कीरहि वहुजणपत्थियहि ॥ १३ ॥ [लोकप्रवाहप्रवृत्त कुतूहलप्रिय क्रियमाणानि स्फुटदोपाणि सशयविरहित । तान्यपि समयनिपिद्धानि स्वमतिकदार्थते धर्माधिभिरपि क्रियन्ते बहुजनप्रार्पिते ॥ १३ ॥] लोकप्रवाहप्रवृत्त कुतूहलप्रियैश्च क्रियमाणानि स्फुटदोपाण्यपि सशयविर- हितैस्तत्र करणेऽपि निश्चितदोपाभावै । तान्यपिजलक्रीडाऽऽदीनि सिद्धान्तनिपिद्धानि कुमार्गानुगामिस्वमतिकर्यितै स्वबुद्धया धर्मार्थिभिरपि क्रियन्ते बहुजनप्रार्थितानि । कुतूहलप्रियत्वात प्रायो जनानामित्यर्थ ॥ १३ ॥ जुगपवरागमु मनिउ सिरिहरिभद्दपहु पडिहयकुमयसमूहु पयासियमुत्तिपहु । जुगपहाणसिद्धतिण सिरिजिणवल्लहिण पयडिउ पयडपयाविण विहिपहु दुल्लहिण ॥ १४ ॥ [ युगप्रवरागमो मानित श्रीहरिभद्रप्रभु प्रतिहतकुमतसमूह प्रकाशितमुक्तिपथ । युगप्रधानसिद्धातेन श्राजिनमल्लमेन प्रकटित प्रफटप्रतापेन विधिपयो दुर्लमेन ॥ १४ ॥] युगप्रवरागमो मानित श्रीहरिभद्रप्रभुस्तद्वचनमननेन तन्मननानुमानात् । प्रतिहतकुमतसमूहोऽनेकान्तजयपताकाऽऽदितर्कप्रणयनेन प्रकाशितमुक्तिमार्गश्चतुद- शशतप्रकरणविधानेन । ततश्च युगप्रधानसिद्धान्तेन श्रीजिनवल्लभेन तद्नुसारिणा प्रकटित प्रकटप्रतापेन भुवनविरयातसत्त्वेन विधिमार्गो दुर्लभेने 'नि पुण्यानामिति गम्यते' इति शेप ॥ १४ ॥ ६ तन का । स ग कियत । ७८ ख ग मनित । ७९ क दुर्डमो २ ·[जिनदत्तसूरिविरचिता विधिप्रकटनमेव प्रसङ्गत प्राह- विहिचेईहरु कारिउ कहिउ तमाययणु तमिह अणिस्साचेइउ यनिव्वुइनयणु । विहि पुण तत्व निवेश्य सिवपावणपउण ज निसुणेविणु रजिये जिणपषयणनिउण ॥ १५ ॥ [विधिचैत्यगृह कारित कथित तदायतन तदिहानिश्राचैत्य कृतनितिनयनम् ।' विधि पुनस्तत्र निवेदित शिवप्रापणप्रगुण य निश्रुत्य रञ्जिता जिनप्रवचननिपुणा ॥ १५ ॥ विधिप्रधान चैत्य तत् कारित देशनाद्वारेण श्राद्ध । कथित च तदायतन मिति । आय ज्ञानादिलाभ तनोतीति कृत्वा तदिहानिश्राचैत्यमपि न निश्रया सावा. द्यायत्ततया वर्तते किन्वागमोक्तनीत्यैव वतते इति कृत्वा कृतनिवृतिनयनम् । एव विधिचैत्यस्यैतन्नामत्रय कथित भवति । विधिराज्ञा पुनस्तत्र निवेदित शिवप्रापण प्रवण । य विधिमाकर्ण्य रक्षिता जिनप्रवचननिपुणा इत्यर्थ ॥ १५ ॥ विधिमेवाह- जहि उस्मुत्तुजणक्कमु कु विकिर लोयणिहि कीरतउ नवि दीसइ सुविहिपलोयणिहि । निसि न ण्हाणु न पट्ट न साहुँहि साहुणिहि निसि जुवइहिं न पवेसु न नटु विलासिणिहि ॥ १६ ॥ [यत्रोसूत्रजनक्रम कोऽपि फिल लोचने क्रियमाणो ना दृश्यते सुविधिप्रलोफनै (कै )। निशि न स्नान न प्रतिष्ठा न साधूनां साजीना निशि युपतीनां न प्रवेशो न नृत्य विलामिनीनाम् ॥ १६ ॥] यत्रोत्सूधभापफ्जनस्य प्रम आचारो नन्दिव्याख्यानादिक फोऽपि फिल लोगो प्रियमाणो नैव दृश्यते मुविधिप्रलोक पभि । निशि न मानन प्रतिष्ठा न साधूता माघीना शेषयुयतीना प निशि न प्रवेश | 'वाक्यान्सर- त्यानिशीति पौनरुक्त्यम् ' नापि नृत्य विलामिनीनामित्यर्थ ॥ १६ ॥ • ग पर 10१0 ग नमवत । ८२ १ "लया। ५ या । - ·वर्चरी] जाइ नाइ न कयग्गहु मन्नइ जिणवयणु कुणइ न निंदियकमु न पीडइ धम्मिर्यणु । विहिजिणहरि अहिगारिउ सो फिर सलहियइ मुदउ धम्म मुनिम्मलि जसु निवसइ हियइ ॥ १७॥ [ जाति-ज्ञातेर्न कदाग्रहो मन्यते जिनपचन करोति न निन्दित कर्म न पीटयति धर्मिजनम् । निधिजिनगृहेऽधिकारी स फिल श्लाघ्यते शुद्धो धर्म सुनिर्मले यस्य निरसति हृदये ॥ १७ ॥] यत्र च जाति-ज्ञातिकदाग्रह स्नात्रादौ नास्ति । जातिकैट श्रीमालीयोंदि , ज्ञाति!ष्टिकपुत्र-पौत्रादि । कदाग्रहो देवस्य दक्षिणादिदिशि अयमेव मान करोति, नान्य इत्यसदभिनिवेश । तथा विधिजिनगृहे अधिकारी समस्तकृत्यचिन्तक स एव श्लाध्यते, यो मन्यते जिनवचनम्, करोति न निन्दित कर्म घृतादिव्यसन- पैशुन्य-जुगुप्सितव्यवहारादिकम् । न पीडयति धार्मिक जन देवद्रव्योग्राहणिका- दावपि । शुद्धो धर्मो देवद्रव्योपभोग-कटुविपाकाद्यनुचिन्तनरूप सुनिर्मले यस्य मनसि सदा निवसतीत्यर्थ ॥ १७ ॥ जित्यु ति-चउरसुसावयदिहउ दव्ववउ निसिहि न नंदि करीवि कुवि किर लेइ वउ । वलि दिणयरि अंत्यमियइ जहि न हु जिणपुरउ दीसइ परिउ न सुत्तइ जहि जणि तूररउ ॥ १८ ॥ [ यत्र त्रिचतुरमुश्रावकदृष्टो द्रव्यन्ययो निशि न नन्दि कारयित्वा कोऽपि फिल लाति व्रतम् । वलिदिनकरेऽस्तमिते यत्र न खलु जिनपुरतो दृश्यते धृतो न मुप्ते यत्र जने तृर्यरस ॥ १८ ॥] यत्र च नि-चतुरसुश्रावकप्रतीतो द्रव्यन्यय कर्मकरादिविपय क्रियते । निशि नन्दि कारयित्वा कोऽपि किल व्रत न गृह्णाति । वलिरपि दिनकरेऽस्त गते यन नैव प्रतिमापुरतो दृश्यते धृत । तथा सुप्ते जने प्रहरमानातिकमे वादिनशब्दो न भवत्यसयतजनजागरणभयादित्यर्थ ॥ १८ ॥ जहिं रयणिहि रहममणु कयाइ न कारिया लउडारसु जहिं पुरिम विदितउ वारियड । ८४ प ग धमियमजणु । ८५ क प्यादिता । ८६ पराविवि । ८७ स ग अस्यि।

·। [जिनदत्तसूरिविरचिता विधिप्रकटनमेव प्रसङ्गत प्राह- विहिचेईहरु कारिउ कहिउ तमाययणु तमिह अणिस्साचेइउ कॅयनिव्वुइनयणु । विहि पुण तत्थ निवेइय सिवपाषणपउण ज निसुणेविणु रजिय जिणपवयणनिउण ॥ १५॥ [विधिचैत्यगृह कारित कथित तदायतन तदिहानिश्राचैत्य कृतनि तिनयनम् । विधि पुनस्तत्र निरेदित शिवप्रापणप्रगुण य निश्रुत्य रञ्जिता जिनप्रवचननिपुणा ॥ १५ ॥) विधिप्रधान चैत्य तत् कारित देशनाद्वारेण श्राद्धै । कथित च तदायतन मिति । आय ज्ञानादिलाभ तनोतीति कृत्वा तदिहानिश्राचैत्यमपि न निश्रया साध्या द्यायत्ततया वर्तते किन्त्वागमोक्तनीत्यैव वतते इति कृत्वा कृतनितिनयनम् । एव विधिचैत्यस्यैतन्नामत्रय कथित भवति । विधिराज्ञा पुनस्तत्र निवेदित शिवप्रापण प्रवण । य विधिमाकर्ण्य रजिता जिनप्रवचननिपुणा इत्यर्थ ॥ १५ ॥ विधिमेवाह- जहि उस्मुत्तुजणक्कमु कु वि किर लोयणिहि कीरतउ नवि दीसइ सुविहिपलोयणिहिं । निसि न व्हाणु न पइट्ट न साहुँहि साहुणिहि निसि जुवइहिं न पवेमु न नट्ठ विलासिणिहि ॥ १६ ॥ [ यत्रोसूत्रजनक्रम कोऽपि किल लोचने क्रियमाणो नर दृश्यते सुविधिप्रलोकन (के )। निशि न खान न प्रतिष्ठा न साधूनां सा चीना निशि युक्तीनां न प्रशो न नृत्य विलासिनीनाम् ॥ १६ ॥] यत्रोत्सूप्रभाषफजनस्य प्रम आचारो नन्दिव्याग्यानादिक योऽपि किल होचौ प्रियमाणो नैव दृश्यते मुविधिप्रलोकप फर्सभि । निशि न मान न प्रतिष्ठा न साधूना मापीना प शेपयुयतीना प निशि 7 प्रवेश ! वाक्यान्तर- त्यानिशीति 7 पोनरुस्त्यम् ' नापि प्रत्य विलामिनीनामित्यर्थ ॥ १६ ॥ .. ग ग रसिप'। राग नमामि । ८२ ता! १८ मा ·चर्चरी] जहि भोयणु न य सयणु न अणुचिउ वइसण सह पहेरणि न पवेसु न दुद्दउ घुल्लणउँ ॥२१॥ [ यत्र श्रारफास्ताम्बूल न भक्षयन्ति लान्ति न च यत्रोपानहो धारयति न श्रापका शुद्धनया । यत्र भोजन न च शयन नानुचितमुपदेशन सह प्रहरणैर्न प्रवेशो न दुष्ट जल्पनम् ॥ २१ ॥] यत्र श्रावकास्ताम्बूल न भक्षयन्ति, गृह्णन्ति च नैव । यत्रोपानहोऽपि न धारयन्ति मध्ये विशुद्धाचारा । यत्र न भोजन शयन वा नाप्यनुचित गब्दिकाचा- सन परिमुखते । सह प्रहरणेन क्षुरिकादिना न प्रवेशस्तन्मध्ये । नापि दुष्ट गाली- प्रदानादिक भापणमित्यर्थ २१ ॥ जहिं न हासु न वि हुड न खिड्डन रूसणेउ कित्तिनिमित्तु न दिज्जई जहिं धणु अप्पणउँ । कहि जि बहु आसायण जहिं ति न मेलियहि मिलिय ति केलि केरति समाणु महेलियहि ॥ २२ ॥ [ यत्र न हासो नापि होडा न कीटा न रोपण कीर्तिनिमित्त न दीयते यत्र धनमात्मीयम् । कुर्वति ये वह्वाशातना यत्र ते न मेल्यन्ते मिलितास्ते केली कुर्वन्ति सम महेलाभि ॥ २२ ॥] यत्र न हासो नापि हुड्डा प्रसिद्धा नापि क्रीडा द्यूतादिरूपा नापि रोपकरणम्। यत्र गायक-वैणविकादीना कलया तुष्टै श्रावकैर्जिनादिगुणरक्षितैरेव धन दीयते, न तु कीर्तिनिमित्तमात्मीयम् । कुर्वन्ति ये नट-विटादय प्रभूतामाशातना यत्र ते न ससर्गमानीयन्ते । किमित्यत आह-मिलिता हि सन्तस्ते दुराचारा फैली कुर्वन्ति सम महेलाभिरित्यर्थ ॥ २२ ॥ जहिं सफति न गहणु न माहि न मडलउ जहिं सावयसिरि दीसइ फियउ न विंटलउँ । ण्हवणयार जण' मिल्लिवि जहि न विभूसणउ सावयजणिहि न कीरइ जहि गिहचिन्तणउ ॥ २३ ॥ [ यत्र सङ्क्रान्तिन ग्रहण न मावे न मण्टलक यत्र श्रारमशिरसि दृश्यते कृतो न येष्टनक । ९७ रा ग । ९८ स ग पहिरणि । ५९राग करति । १०० सिखि, क विटलउ। १.२स मेल्हवि । १०३ ग ग जहि ।

·१२ [जिनदत्तसूरिविरचिता जहि जलकीडदोलण हुति न देवयह माहमाल न निसिद्धी कयअहाहियह ॥ १९ ॥ [यत्र रजन्या रथभ्रमण कदाचिन्न कार्यते लगुडरास यत्र पुरुषोऽपि ददद् वार्यते । यत्र जलक्रीडाऽऽदोलन भवति न देवताना माघे माला न निषिद्धा कृताष्टाह्रिकानाम् ॥ १९॥] यत्र रजन्या रथभ्रमण कदाचिन्न कार्यते । लगुडरास यत्र पुरुषोऽप्यास्ता योपिद् दद् वार्यते । यत्र जलक्रीडास्तथा देवतानामम्बिकाऽऽदीना चान्दोलन न भवति । एतदोषाश्च रसायनविवरणे किञ्चिदुक्ता । माघे मासि विशेषेण स्नाना- दिपूर्वक प्रतिमाया मालारोपण तदपि न निषिद्ध कृताष्टाहिकाना श्रावकाणामष्टाह्निको हि शाश्वतपूजास्ता अवश्य कार्यास्ताश्च कुर्वद्भियद्यपाऽपि क्रियते तदा क्रियताम् । एतच दिगम्बरभक्ताभिनवप्रबुद्धपल्हकश्रावकोपरोधेन प्रभुततरदुपणाभावेन चोक्तम्। तेन माहमालजलकीलदोलण' इत्यादिकवास्तवसार्वदिकमाघमालानिषेधेन रसायनोक्तेन न विरोध इत्यर्थ ॥ १९ ।। जैहि सावय जिणपडिमह कैरिहि पइड न य इच्छाच्छंद न दीसहि जैहि मुद्धगिनय । जहि उस्मुत्तपयट्टह वयणु न निमुणियइ जहि अन् त्तु जिण-गुरुहु वि गेउ न गाइयइ ॥ २० ॥ [यत्र श्रावफा जिनप्रतिमाना कुर्वन्ति प्रतिष्ठा यथाच्छन्दा न दृश्यते यत्र मुग्धाङ्गिनता । यत्रोत्सूत्रप्रवृत्ताना वचन न निश्रूयते यत्रायुक्त जिन-गुर्गोरपि गेय न गायते ॥ २० ॥] यन श्रावका जिनप्रतिमाना प्रतिष्ठा न कुर्वन्ति । उमास्वातिवाचकादिविर- चितप्रतिष्ठाफल्पादिप्वप्रतिपादितत्वात् । यथाच्छन्दा उत्सूनभाषका मुग्धमाणिप्रे- णता यत्र व्यारयानादिप्रवृत्ता न दृश्यन्ते । यत्रोत्सूनप्रवृत्ताना वचन न श्रूयते । यत्रायुफ विरोध-गारातिशयाविर्मायक जिनाचार्ययोरपि गेय न गीयत इत्यर्थ ॥२०॥ जाहि सापय तनोतु न भवहि लिंति न य जैहि पाणहि य परति न सावप मुदनय । ८८ ८९ ग शिकारिण। ९. रा ग प्रसस गइन । ५१ १ ग कम।१८ गुगि। १४ । ग अनुत्ता९५६ ता । ९६ ग ग भविता। च ·चर्चरी] जहि फुल्लइ निम्मलु न अक्खय-वर्णहलइ मणिमडणभूसणइ न चेल. निम्मलई । जित्थु न जइँहि ममत्तु न जित्थु वि तन्वसणु जहि न अत्थि गुरुदसियनीइहि पम्हसणु ॥२५॥ [ यत्र पुष्पाणि निर्माल्य नाक्षत-वनफलानि मणिमण्डितभूपणानि न चेलानि निर्मलानि । यत्र न यतीना ममत्व न यत्रापि तद्वसन यत्र नास्ति गुरुदर्शितनीते प्रस्मरणम् ॥ २५॥] यत्र पुष्पाणि निर्माल्य भवन्ति, नाक्षतीक्वथितवनफलानि, मणिमण्डितानि भूषणानि, वस्त्राण्यपि निर्मलान्यनुपहतानि नैव । यत्र यतीना मदीयमेतद् देवगृह- मिति न ममत्वम् । नापि यत्र चैत्यगृह एव तेषा वास । यत्र नास्ति गुरुदर्शित- स्थाचारस्य दशविधाशातनापरिहाररूपस्य प्रस्मरणर्मुत्फसन लोप इत्यर्थ ॥२५॥ जहिं पुच्छिय सुसावय सुहगुरुलक्खणइ भणिहि गुणन्नुय सञ्चय पञ्चक्खह तणई । जहिं इकुत्तु वि कीरइ निच्छैइ सगुणउ समयजुत्ति विहडतु न बहुलोयह [त]णउ ॥ २६ ॥ [यत्र पृष्टा सुश्रावका शुभगुरुलक्षणानि भणन्ति गुणज्ञा सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि । यत्रैकोक्तमपि क्रियते निश्चयेन सद्गुण समययुक्त्या विघटमान न बहुलोकस्य ॥ २६ ॥] यत्र च केनापि पृष्टा सुश्रावका शुभगुरुलक्षणानि विशिष्टगीतार्थत्वातिश- यविशेषकत्वादीनि भणन्ति गुणज्ञा सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि साक्षात् प्रतीयमा- नानि । यत्रैकसुश्रावकोक्तमपि क्रियते निश्चयेन सद्गुण कार्य देवगृहकर्मान्तरादिकम् । समययुक्त्या विघटमान बहुलोकोक्तमपि जलक्रीडादिक ' नैवेत्यर्थ ॥ २६ ॥ जहिं न अप्पु वन्निज्जइ परु वि न सियइ जैहि सग्गुणु वन्निज्जइ विगुणु उवोहियइ । जैहि फिर वत्थु-वियारणि कसु वि न वीहियइ जहि जिणवयणुत्तिन्नु न कई वि पयपियइ ॥ २७॥ १०८ ख ग परह। १.९ क म ।११०स गदसिउराग नाक्षतवन, १२ग ग भुत्फुसन। ११३सग भणहि। ११४ सग ठोयस्सद तणउ। ११५ क.ना १६ क कद ·१४ [जिनदत्तसूरिविरचिता । स्नपनकार जन मुक्त्वा यत्र न विभूषण श्रावकजनैर्न क्रियते यत्र गृहचिन्तनम् ॥ २३ ॥ यंत्र सूर्यादे सक्रान्तिर्महण वा न स्नान-दान-पूजाविधानादिना आराध्यते, मिथ्यारूपत्वात् तस्य । माघे मासि हरि-हर-सूर्यादीनामिव जिनस्याप्यो गैरेयक मण्डलक रक्तवर्णपुष्प-चन्दनाद्यभ्यर्चित न क्रियते । यत्र श्रावकाणा शिरसि दृश्यते कृतो न वस्त्रवेष्टनक । उपलक्षण चैप शेषस्याप्येकसाटिकोत्तरीयातिरिक्तस्य वना- न्सरपरिहारस्य । स्नपनकारान् जनान् मुक्त्वा यत्र न विशेषविभूषाकरण शृङ्गारादि वृद्धिहेतु श्रावकजनैर्न क्रियते । यत्र गृहचिन्तन गृहसम्बन्धिवाणिज्यादिकार्यानु ध्यानमित्यर्थ ॥ २३ ॥ जहिं न मलिणचेलगिहि" जिणवरु पूइयइ मूलपडिम सुइभूइ वि छिवइ न सावियइ । आरत्तिउ उत्तारिख ज' "किर जिणवरह तं पि न उत्तारिजा वीयजिणेसरह ॥ २४ ॥ [यत्र न मलिनचेलाङ्गर्जिनवर पूज्यते मूलप्रतिमा शुचिभूताऽपि स्पृशात न श्राविका आरात्रिकमुत्तार्यते यत् किल जिनवरस्य तदपि नोत्तार्यते द्वितीयजिनेश्वरस्य ॥ २४ ॥] यत्र न मलिनवस्त्र-शरीरैर्जिनवर पूज्यते । मूलप्रतिमा च शुचिभूताऽपि कृतस्नानायुपचाराऽपि योपिन्न स्पृशति । आकस्मिकस्य स्त्रीशरीरधर्मस्य कश्चित् तदाऽपि सम्भवात् । तस्य च महारक्तरूपत्वेनात्याशातनाहेतुत्वात् । अत्याशातना- याच समातिहार्यप्रतिमया सामान्यरूपयाऽपि 'आउट्टियावराह सन्निहिया नखमए जहा पहिमा' इति वचनात् असहनात्, तथा च कथञ्चिदनर्थस्यापि भावात् । मूलप्रविमायाश्च-जमहिगयविंयसामी सव्वेसिं चेव अब्भुदयहेड' इति वचनात् । समस्तसपाभ्युदयहेतुत्वेन स्थापितत्वात् । आशातनायाश्च सामान्यरूपाया अपि सन्न रक्षणात, किं पुनरेवविधमहाशातनाया ? तस्मात् सुपूत शुचिभूताऽपि न स्पृशतीति । आरात्रिफ यत् किलोचारितमेफस्य जिनवरस्य तदेव नोत्तार्यते द्विती यादेर्जिनेश्वरस्य निर्माल्यरूपत्वापत्तेस्तस्येत्यर्थ ॥ २४ ॥ (१)मापराध समिदिता न क्षमः यथा प्रतिमा । (२) परपितविम्यम्यामी सर्वे शम्युयद । 1. यदि १.५ ग मार्ट 1.1 ग नादि अम्म। 100 गति ·चर्चरी] १६ जहि फुल्लई निम्मलु न अक्खय-वर्णईलइ मणिमंडणभूसणइ न चेलई निम्मलई । जित्थु न जहि ममत्तु न जित्थु वि तव्वसणु जहि न अस्थि गुरुदसियनीइहि पम्हसणु ॥ २५॥ [यत्र पुष्पाणि निर्माल्य नाक्षत-वनफलानि मणिमण्डितभूपणानि न चेलानि निर्मलानि । यत्र न यतीना ममत्व न यत्रापि तद्वसन यत्र नास्ति गुरुदर्शितनीते प्रस्मरणम् ॥ २५ ॥] यत्र पुष्पाणि निर्माल्य भवन्ति, नाक्षतक्विथितवनफलानि, मणिमण्डितानि भूषणानि, वस्त्राण्यपि निर्मलान्यनुपहतानि नैव । यत्र यतीना भदीयमेतद् देवगृह- मिति न ममत्वम् । नापि यत्र चैत्यगृह एव तेपा वास । यत्र नास्ति गुरुदर्शित- स्याचारस्य देशविधाशातनापरिहाररूपस्य प्रस्मरणमुत्फसन लोप इत्यर्थ ॥२५ ।। जहिं पुन्छिय सुसावय मुहगुस्लक्खणइ भणिहि गुणनुय सञ्चय पञ्चक्खह तणइ । जहिं इकुत्तु वि कीरइ निच्छइ सगुणउ समयजुत्ति विहडतु न बहुलोयह [त]णउ ॥ २६ ॥ [ यत्र पृष्टा सुश्रापका शुमगुरुलक्षणानि भणन्ति गुणज्ञा सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि । यत्रैकोक्तमपि क्रियते निश्चयेन सद्गुण समययुक्त्या विघटमान न बहुलोकस्य ॥ २६ ॥] यत्र च केनापि पृष्टा सुश्रावका शुभगुरुलक्षणानि विशिष्टगीतार्थत्वातिश- यविशेषकत्वादीनि भणन्ति गुणज्ञा सत्यानि प्रत्यक्षसत्कानि साक्षात् प्रतीयमा- नानि । यत्रैकसुश्रावकोक्तमपि क्रियते निश्चयेन सद्गुण कार्य देवगृहकर्मान्तरादिकम् । समययुक्त्या विघटमान बहुलोकोक्तमपि जलक्रीडादिक "नैवेत्यर्थ ॥ २६ ॥ जहिं न अप्पु वनिज्जइ परु वि न दूसियइ जैहि सग्गुणु वनिज्जइ विगुणु उहियइ । जहि फिर वत्यु-वियारणि फसु वि न वीहियइ जहि निणवयत्तिनु न है वि पयपियइ ॥ २७ ॥ १.८ रा ग°फर। १.९ क म ।१०ख गवसि।"राग नाक्षतवन। १२ राग मुत्फुसन। ११३ राग भर्हि। 11४ सगलोयस्सद तणउ। ११५ क ना 196क कर ·ROIN , 1 - [जिनदत्तसूरविरचिता [यन नामा वर्ण्यते परोऽपि न दूष्यते' यत्र सद्गुणो वर्ण्यते विगुण उपेक्ष्यते । यत्र किल वस्तुविचारणे कुतोऽपि न भीयते । यत्र जिनवचनोत्तीर्ण न कथमपि प्रजल्प्यते ॥ २७ ॥] यत्रात्मा न वर्ण्यते, परोऽपि न दूष्यते । यत्र सद्गुणो वर्ण्यते, विगुणश्वोपे- क्ष्यते । एवरूपत्वादेव सदाचारस्य यत्र किल वस्तुविचारणे यथावस्थितचैत्यादि- विधिमणने न कुतोऽपि भय 'क्रियते । यत्र जिनवचनोत्तीर्णमविध्यादिक न कथमपि प्रजलप्यते इत्यर्थ ॥ २७ ॥ इय बहुविह उस्सुत्तई जेण निसेहियइ । विहिजिणहरि सुपसथिहि लिहिवि निदसियँइ । जुगपहाणु जिर्णवल्लहु सो"किं न मन्नियइ ? मुगुरु जासु सन्नाणु सुनिउँणिहि वन्नियइ ॥ २८ ।। [इति बहुविधायुत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे सुप्रशस्तिषु लिखित्वा निदर्शितानि । युगप्रधानो जिनवल्लभ स किं न मन्यते ? सुगुरुय॑स्य मज्ञान सुनिपुणैर्वर्ण्यते ॥ २८ ॥] इति निशिस्नानादीनि बहुविधान्युत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे चित्रकूटनर(ग)वर-नागपुर-मरुपुरादिसम्बन्विनि सुप्रशस्तिषु लिखित्वा च निद र्शितानि । तथाहि 'इह न सलु निषेध कस्यचिद् वन्दनादौ' इत्यादि, अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नान रजन्या सदा साधूना ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणां प्रवेशो निशि । जाति-ज्ञाति-कदाग्रहो न च न च श्राद्धेपु ताम्बूलमि- त्याशाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीवीरचैत्यालये ॥ इह न लगुडरास खीप्रवेशो न रानौ न च निशि बलि-दीक्षा-सान-नृत्य-प्रतिष्ठा । प्रविशति न घ नारी गर्भगेहस्य मध्ये ऽनुचितमकरणीय गीत-नृत्तादिकार्यम् ॥ " इत्यादि युगप्रधानश्रीजिनवादम सोन्येवगुणवानपि मुगुरु किमिति न मन्यते ? यस्य समान सुनिपुणैरपि वर्ण्यत इत्यर्थ ॥ २८ ॥ अयोपदर्शितउ(तो) सूत्रपदमरूपयाणा भाविभवानन्तदु पभाजनल पश्य निदमाह- ११००ग प्रजापति । १८ ग 1 ११९५ कि। ११.गग नित पपिपानि स्ना० । १११ स ग विपि । १२२ ग ग स्नान । १२३ ग ग गाजाने । - ·चर्चरी] लवमित्तु वि उस्सुत्तु जु इत्यु पयंपियइ तसु विवाउ अइथोउ वि केवलि दसियइ । ताइ जि जे उस्सुत्तइ कियेइ निरंतरई ताह दुक्ख जे हुति ति भूरि भवंतरइ ॥ २९ ॥ [लपमात्रमप्युत्सूत्र यदन प्रजल्प्यते तस्य विपाकोऽतिस्तोकोऽपि केलिना दर्श्यते । तान्येन ये उत्सूत्राणि कुर्नन्ति निरन्तर तेपा दुखानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि ॥ २९ ॥ ] लवमात्रमप्युत्सूत्र यदन प्रजल्प्यते, तस्य विपाकोऽतिस्तोक आस्ता समस्त केवलिनैव दयते । तान्येव 'जीति पादपूरणे' ये गुरुकर्माण उत्सूत्राणि कुर्वन्ति वचन-कायाभ्या निरन्तर तेपा दु सानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि येषु प्रभूतजन्मसहस्रानुभवनीयानीति भाव इत्यर्थ ॥ २९ ॥ अथ तेपामेव किञ्चिच्चेष्टितमाह- अपरिक्खियेसुयनिहसिहि नियमइंगचियहि लोयपवाहपैयहिहिं नामिण सुविहियइ । अवरुप्परमच्छरिण निदंसियसैगुणिहि पूओविज्जइ अप्पउँ जिणु जिव निग्घिणिहिं ॥ ३० ॥ [ अपरीक्षितश्रुतनिकपेनिजमतिगर्वितै- रोकप्रवाहप्रवृत्तैर्नाम्ना सुविहितै । परस्परमत्सरेण निदर्शितसद्गुणै पूज्यते आत्मा जिन इव निघृणे ॥ ३० ॥] अपरीक्षितश्रुवनिकपैर्निजमतिगर्विलोकप्रवाहप्रवृत्तैरत एव नामत सुविहिते। आस्ता शुद्धचारित्रसाधुविषये किन्तु परस्परतोऽपि मत्सरेण निदर्शितसन्गुणैरितर- निन्दया पूज्यते आत्मा जिन इव नि शूकैरित्यर्थ ॥ ३० ॥ एव च सति- १२४ प ग इत्य । १२५ ख ग निरतरह । १२० फ मुह । १२७ स ग पियाइ । १२८ रा ग माणिहिं । १२९ स ग पूयाविन्बद । ३ ·[ जिनदत्तसूरिविरचिता । - 1 - [यन नात्मा वर्ण्यते परोऽपि न दूष्यते' यन्त्र सद्गुणो वर्ण्यते विगुण उपेक्ष्यते । यत्र किल वस्तुविचारणे कुतोऽपि न भीयते । यत्र जिनवचनोत्तीर्ण न कथमपि प्रजल्स्यते ॥ २७ ॥] यत्रात्मा न वर्ण्यते, परोऽपि न दूष्यते । यत्र सद्गुणो वर्ण्यते, विगुणश्वोपे- क्ष्यते । एवरूपत्वादेव सदाचारस्य यत्र किल वस्तुविचारणे यथावस्थितचैत्यादि- विधिमणने न कुतोऽपि भय क्रियते । यत्र जिनवचनोत्तीर्णमविध्यादिक न कथमपि प्रजलप्यते इत्यर्थ ॥ २७ ॥ इय बहुविह उस्सुत्तइ जेण निसेहियइ । विहिजिणहरि सुपसस्थिहि लिहिवि निदसियँइ । जुगपहाणु जिणवल्लहु सो"किं न मनियइ ? मुगुरु जासु सन्नाणु सुनिउँणिहि पन्नियइ ॥ २८ ॥ [इति बहुविधान्युत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे सुप्रशस्तिषु लिखित्वा निदर्शितानि । युगप्रधानो जिनवल्लभ स किं न मन्यते ? सुगुरुय॑स्य मज्ञान सुनिपुणैर्वर्ण्यते ॥ २८ ॥] इति" निशिस्नानादीनि बढुविधा युत्सूत्राणि येन निषेधितानि विधिजिनगृहे चित्रकूटनर(ग)वर-नागपुर-मरुपुरादिसम्बन्धिनि सुप्रशस्तिपु लिखित्वा च निद र्शितानि । तथाहि 'इह न सलु निषेध कस्यचिद् वन्दनादौ' इत्यादि, "अत्रोत्सूत्रजनक्रमो न च न च स्नान रजन्या सदा साधूना ममताऽऽश्रयो न च न च स्त्रीणा प्रवेशो निशि । जाति-ज्ञाति-कदामहो न च न च श्राद्धेषु ताम्बूलमि- त्याशाऽत्रेयमनिश्रिते विधिकृते श्रीवीरचैत्यालये ।। इह न लगुडरास स्त्रीप्रवेश न रानौ न च निशि बलि-दीक्षा-सान-नृत्य-प्रतिष्ठा । प्रविशति न च नारी गर्भगेहस्य मध्ये ऽनुचितमकरणीय गीत-नृत्तादिकार्यम् ॥ " इत्यादि युगप्रधानश्रीजिनयटम सोऽयेवगुणवानपि सुगुरु किमिति न मन्यते ? यस्य समान सुनिपुणैरपि यर्यत इत्यर्थ ॥ २८ ।। अयोपदर्शितउ(तो)स्यपदप्ररूपयाणा भाविभवानन्तदुपभाजनल पश्य निदमाह- ११.राम प्रजापति । १८ ग ग प | ११९ कि.मग निन पशुविधानि ना.११ ग. विपिया' । १२२ ॥ ग स्नान । ११ ग ग गागाने ।

·चर्चरी] १७ लवमित्तु वि उस्मुत्तु जु इत्यु पयंपियइ तसु विवाउ अइथोउ वि केवलि दसियइ । ताइ जि जे उस्सुत्तइ कियई निरंतर ताह दुक्ख जे हुति ति भूरि भवतरइ ॥ २९ ॥ [ लवमात्रमप्युत्सूत्र यदन प्रजल्प्यते तस्य निपाकोऽतिस्तोकोऽपि केलिना दयते । तान्येर ये उत्सूत्राणि कुर्वति निरन्तर तेपा दुखानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि ॥ २९ ॥ लवमात्रमप्युत्सूत्र यदन्न प्रजल्प्यते, तस्य विपाकोऽतिस्तोक आस्ता समस्त केवलिनैव दय॑ते । तान्येव 'जीति पादपूरणे' ये गुरुकर्माण उत्सूत्राणि कुर्वन्ति वचन-कायाभ्या निरन्तर तेपा दु सानि यानि भवन्ति तानि भूरिभवान्तराणि येपु प्रभूतजन्मसहस्रानुभवनीयानीति भाव इत्यर्थ ॥ २९ ॥ अथ तेपामेव किश्चिञ्चेष्टितमाह-- अपरिक्खियेसुयनिहसिहि नियमइगवियहि लोयपवाहपैयहिहिं नामिण सुविहियइ । अवरप्परमच्छरिण निदसियसैगुणिहि पूऑविजइ अप्पउँ जिणु जिव निग्घिणिहिं ॥ ३० ॥ [ अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमतिगर्विते- लोकमवाप्रवृत्तैर्नाम्ना सुनिहितै । परस्परमत्सरेण निदार्शतसद्गुणै पूज्यते आत्मा जिन इव निर्धणे ॥ ३० ॥] अपरीक्षितश्रुतनिकपैर्निजमतिगर्विलॊकप्रवाहमवृत्तैरत एव नामत सुविहिवै। आस्ता शुद्धचारिनसाधुविषये किन्तु परस्परतोऽपि मत्सरेण निदर्शितसद्गुणैरिवर- निन्दया पूज्यते आत्मा जिन इव नि शूकैरित्यर्थ ॥ ३० ॥ एव च सति- १२४ स ग इत्य । १२५ ख ग निरतरह । १२६ क "मुह । १२७ स ग पयाद । १२८ स ग सग्गुणिहिं । १२९ य ग याविनह । .

·१८. [जिनदत्तसूरिविरचिता इह अणुसोयपयट्टह सख न कु वि करइ भवसायरि ति" पडति न इकु वि उत्तरइ । जे पडिसोया पयहि अप्प.वि जिय' धरह । अवसय सामिय हुति ति निव्वुइपुरवरह ॥ ३१ ॥ [ इहानुस्रोत प्रवृत्ताना सङ्ख्या न कोऽपि करोति भवसागरे ते पतति नैकोऽप्युत्तरति । ये प्रतिस्त्रोत प्रवर्तन्तेऽल्पा अपि-जीवा धराया- मवश्य स्वामिनो भवन्ति ते निवृतिपुरवरस्य ॥ ३१॥] अनुश्रो(स्रो)योमार्गप्रवृत्ताना सहया न कोऽपि करोति बहुत्वात्। भवसांगरे ते निपतन्ति । नैकोऽप्युत्तरति निविडकर्मत्वात् । ये पुनरल्पा अपि जीवा प्रतिश्री- (स्रोतोमार्गे प्रवर्तन्ते धरायाम् , अवश्य स्वामिनस्ते भवन्ति निर्वृतिपुरवरस्ये- त्यर्थ ॥ ३१॥ ज आगम-आयरणिहिं 'सहु न विसवयई भगहि त वयणु निरुत्तुं न सग्गुणु ज चयइ । ते वसति गिहिरोहि" वि होइ तमाययणु गइहि तित्थु लहु लम्भइ मुत्तिउ सुहरयणु ।। ३२ ।। [यदागमाचरणाभ्यां सह न विसरदति भणति तद् वचन निश्चित न सद्गुणो यत् त्यजति । ते वसति गृहिगेहेऽपि भवति तदायतन गतस्तत्र रघु लभ्यते मुक्त मुखरनम् ॥ ३२ ॥] यदागमाचरणाभ्या न विसवदति, भणन्ति तद् वचनम्, निश्चित न सद्गुणो यत् त्यजति । ते चैवविधाश्चारिनपवित्रा वसन्ति यत्र गृहिगेहेऽपि तदायतन भवति तद्वासपविनत्वात् ज्ञानादिलाभभावाच । गवै सद्भिस्तन लभ्यते मुक्ति सम्बन्धिसुखरत्नम् । यया फचित् सुप्रसन्न ईश्वरे मौक्तिक प्राप्यते, तथेहापीति भाव इत्यर्थ ॥ ३२॥ अप विधिचैत्यानिश्राफतप्रसंगव एव निश्राचैत्यादिस्वरूपमाह- ११. निरा जय । १११६ सागर नि। १३३ स ग गुहु । ११४ भनिदि । १३५ क निर । १९ रा में गेहु । १७ क ११८ ग तन्धु । १३९ ग त्यति । १४. ग साम। 19 °ग एर। । रामायण ·--चर्चरी] १९ 1 - " पासत्थाइविवोहिय केइ जि सावयइ कारावहि जिणमंदिर तंमइभौवियर्ड । तं किर निस्साचेइउ अायिण भणिउ तिहि पन्निहि तहि कीरड वंदणु कारणिउ ॥ ३३ ॥ [पार्श्वस्थादिविवोधिता केचिच्छ्रावका कारयति जिनमन्दिर तमतभारिता । तत् किल निश्राचैत्यमपवादेन भणित तिथि-पर्वमु तत्र क्रियते वन्दन कारणिकम् ॥ ३३ ॥] देशत पार्श्वस्थादिभिर्विघोधिता केचिच्छावका कारयन्ति जिनमन्दिर तन्मतभाविता । तत् किल निश्राचैत्यमपवादेन भणितमायतनम् । अत एव तिथिषु पर्वसु चाष्टमी-चतुर्दशी-चतुर्मासक-पर्युपणादिपु क्रियते वन्दनक कारणिकम् अनि- श्राचैत्याभावेन कौदाचित्कम्।तत्र हि लिगिनो मध्ये न निवसति । यत उक्त श्रीम- जिनवल्लभसूरिभिरागमोद्धारे- ओसन्ना चिय तत्थेव इती चेइयवदगा। जोस निस्साइ त भवण सट्टाईहि वि कारिय ॥” इत्यर्थ ।। ३३ ॥ अथानायतन विवक्षु प्रकल्पोक्तभड्ग्यन्तरेणाह- जहि लिंगिय जिणमदिरि जिणदविण कयइ महि वसति आसायण करहिं महंतियइ । त पकापि परिवनिउ साइम्मियथलिय जहिं गय वदणकजिण न सुदसण मिलिय ॥ ३४ ॥ [यत्र लिङ्गिनो जिनमन्दिरे जिनद्रव्येण कृते मठे वसन्त्याशातना कुर्वन्ति महती । तत् प्रकल्पे परिवर्णित सार्मिकस्थली यत्र गता वन्दनकार्येण न मुदर्शनस्य मिलिता ॥ ३४ ॥] या किल लिङ्गिनो लिगमात्रसाधर्मिका जिनमन्दिरे अथवा जिनद्रव्यश्वे मठे वा वसन्ति । वसन्तश्च सन्तो महतीराशातना भोजन-शयनादिमि पुर्वन्ति । वत् प्रकल्पे निशीथाध्ययने परिवर्णित साधर्मिकस्थलीति देवद्रोणीति नाना । यन (१) अवमना एव तर यात चैत्यान्दका । येषां निश्रया तद् भान पादादिभिरपि कारितम् ।। १४१रा ग भावियह । १४३ ५ अपवायणा । १४४ म गतिहिं पवहिं । १४५ क पाष्टमी १४६ स ग कदा। १४. ग. ग परिहि ।

·२० [जिनदत्तरिविरचिता गता भक्तिमन्तो वन्दनकार्येण न सुदर्शनस्य शोभनसम्यक्त्वस्य मिलिता क्षणमात्र मप्यनायवनसेवाया मिथ्यात्वहेतुत्वादित्यर्थ ॥ ३४ ॥ अथौधनियुक्त्यायुक्तरूपेणानायतनमा- 'ओहनिजुत्तावस्सयपयरणदसियउ तमणाययणु जु दावइ दुक्खपससियउ । "तहिं कारणि वि न जुत्तउ सावयजणगमणु "तहिं वसति जे लिंगिय ताहि वि पयनमणु ॥ ३५ ॥ [ओघनिर्युक्त्यावश्यकप्रकरणदर्शित तदनायतन यद् दर्शयति दु खप्रशसित । तत्र कारणेऽपि न युक्त श्रावकजनगमन तत्र वसति ये लिङ्गिनस्तेषामपि पदनमनम् ॥ ३५ ॥]. ओपनियुक्त्यावश्यकादिसिद्धान्तदर्शित तचैत्यमनायतन यो दर्शयत्यतिप्रभूतगुण- त्वाद् दु खेन महता कष्टेन प्रशसितस्तावकै । अथवा यत् अनायतनचैत्य कर्तृप्रश- सित सत् दुख नरकादिगतिसम्वन्धि दर्शयति प्रशसकाना तत्र कारणेनाप्यनिश्रा- वैत्याभावरूपेण । "नर्माणस्स दसणस्स य चरणस्स य जत्थ होइ वाघाओ। वजिजवजभीरू अणाययणवजओ खिप्प ॥ इति वचनात् तत्र च केवलाविधिदर्शनेन लिङ्गिससर्गेण च सम्यक्त्वादिव्याघा- वसम्भवात् न युक्त श्रावकजनस्य गमनम् । तत्र ये वसन्ति लिङ्गिनस्तत्पदवन्द- नमपि न युक्तमित्यर्थ ॥ ३५ ।। अथ तत्र गमने दोपमाह-- जाइजइ तहिं वावि(ठाणि) ति नमियहिं इत्थु जइ गय नमतजण पावहि गुणगणवुष्ट्टि जइ । गईहि तत्यु"ति नमतिहिं पाउ जु पावियइ गमणु नर्मणु तहिं निच्छंइ सगुणिहिं वारियइ ॥ ३६॥ (१)मानस्य दर्शनस्य च धरणस्य च यत्र माति प्यापात । पसमीरनायतनारक क्षिप्रम् ॥ ve हि । १४९॥ यदायान १५.६ वियु नि। १५१ नम Man " ·चर्चरी] , [गम्यते तत्र स्थाने ते नम्यन्तेऽत्र यदि गता नमज्जना प्राप्नुमत्ति गुणगणवृद्धिं यदि । गतैस्तत्र तान् नमद्मि पाप यदि प्राप्यते गमन नमन तत्र निश्चयेन सगुणैर्यते ॥ ३६ ॥] गम्यते एव तत्र स्थाने ते च लिङ्गिन प्रणम्यन्ते, अत्र चैत्ये यदि कथचिद् गताश्च जना नमन्त प्राप्नुवन्ति गुणगणवृद्धिं यदि, तदा तत्र युक्तमेव गमनमिति शेप । पर गते सद्भिस्तत्र तान् नमद्भिश्च पीसत्थाइ वदमाणस्स' इत्यादिवच- नात् पापमेव प्राप्यतेऽतो गमन तनमन च तत्र निश्चयतो निश्चयनयेन सगुणैर्गी- ताथैर्यत इत्यर्थ ॥ ३६ ॥ अथ लिङ्गिनामिव केपाश्चिद् वसतिनिवासिनामपि भावानायवनत्वेनाद्रष्टव्य- त्वमाह- वसहिहिं वसहिं बहुत्तउसुत्तपयपिरॅइ करहिं किरिय जणरजण निचु वि दुक्करयें । परि सम्मत्तविहीण ति हीणिहि सेवियहिं तिहिं सहु दसणु सग्गुण कुणहिं न पावियहिं ॥ ३७ ।। [वसती वसति प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाका कुन्ति क्रिया जनरञ्जनाय नित्यमपि दुष्कराम् । पर सम्यक्त्वविहीनास्ते हीनै सेव्यते ते सह दर्शन सद्गुणा कुति न पापिभि ॥ ३७ ॥] वसतौ वसन्ति पर प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाका कुर्वन्ति क्रिया पुनर्जनरखनाथ नित्यमपि दुष्करामपि प्रभूतमलधास्णमलिनतरवस्त्रचतुर्थरसिकौपानादिका पर ते सम्यक्त्वविहीना उत्सूत्रमापकत्वात् हीनैरेव सम्यक्त्वादिविकलैरेव सेव्यन्ते । यतस्तै सह दर्शनमपि सद्गुणा सञ्चारित्रिणो न कुन्ति पापिभिरित्यर्थ ॥ ३७॥ अथ चैत्यत्रयेऽपि गमनादिविषयविभागमाह- उस्सग्गिण विहिचेइउ पढमु पोसियउ निस्साकड्ड अवैवाइण दुइउ निदसियउ । जहि "किर लिगिय निवसहि तमिह अणाययणु तहि निसिद्ध सिद्धति वि धम्मियजणगमणु ॥ ३८॥ (१)पार्धम्यादीन् वन्दमानम्य । १५२ क नाइटव्यमाह। १५३ क रहि । १५४ म ग रसिया। पयासिउ । १५६ स ग याव । १५७ क किरि । १५८ स ग पहि।

·२० [ जिनदत्तरिविरचिता गता भक्तिमन्तो वन्दनकार्येण न सुदर्शनस्य शोभनसम्यक्त्वस्य मिलिता भणमात्र मप्यनायवनसेवाया मिथ्यात्वहेतुत्वादित्यर्थ ॥ ३४ ॥ अथौघनिर्युक्त्यायुक्तरूपेणानायतनमाह- ओहनिजुत्तावस्सयपयरणदसियउ तमणाययणु जु दावइ दुक्खपससियउ । "तहिं कारणि वि न जुत्तउ सावयजणगमणु "तहिं वसंति जे लिंगिय ताहि वि पयनमणु ॥ ३५ ॥ ओधनियुक्त्यावश्यकप्रकरणदर्शित तदनायतन यद् दर्शयति दु खप्रशसित । तत्र कारणेऽपि न युक्त श्रापकजनगमन तत्र वसति ये लिङ्गिनस्तेषामपि पदनमनम् ॥ ३५ ॥] ओघनियुक्त्यावश्यकादिसिद्धान्तदर्शित तचैत्यमनायतन यो दर्शयत्यतिप्रभूतगुण- त्वाद् दु खेन महता कष्टेन प्रशसितस्तावकै । अथवा येत् अनायतनचैत्य कर्तृप्रश- सित सत् दु ख नरकादिगतिसम्बन्धि दर्शयति प्रशसकाना तत्र कारणेनाप्यनिश्रा- चैत्याभावरूपेण । "नर्माणस्स दसणस्स य चरणस्स य जत्थ होइ वाघाओ। वजिजवजभीरू अणाययणवजओ खिप्प ॥" इति वचनात् तत्र च केवलाविधिदर्शनेन लिनिससर्गेण च सम्यक्त्वादिव्याघा- वसम्भवात् न युक्त श्रावकजनस्य गमनम् । तत्र ये वसन्ति लिङ्गिनस्तत्पदवन्द- नमपि न युक्तमित्यर्थ ॥ ३५ ॥ अथ तत्र गमने दोषमाह- जाइज्जइ तहिं वावि(गणि) ति नमियहि इत्थु जइ गय नमतजण पावहि गुणगणहि जइ । गैईहि तत्यु ति नमतिहिं पाउ जु पावियइ गमणु नर्मणु तहिं निच्छंइ सगुणिहिं वारियइ ।। ३६ ॥ (मानस्य नस्य र परणम्य च यत्र माति म्यापात । पयेदसमीकरनापतनाक क्षिप्रम् ।। १८ सहि । १४९२, ग मायतन। ५. निराशि नम्जत ·चर्चरी] -- [गम्यते तत्र स्थाने ते नभ्यन्तेऽत्र यदि गता नमज्जना प्राप्नुवन्ति गुणगणवृद्धिं यदि । गतैस्तत्र तान् नमनि पाप यदि प्राप्यते गमन नमनं तन निश्चयेन सगुणैर्यते ॥ ३६ ॥] गम्यते एव तत्र स्थाने ते च लिगिन प्रणम्यन्ते, अन्न चैत्ये यदि कथचिद् गताश्च जना नमन्त प्राप्नुवन्ति गुणगणवृद्धिं यदि, तदा तत्र युक्तमेव गमनमिति शेप । पर गते सद्भिस्तन तान् नमद्भिश्च 'पीसत्थाई बदमाणस्स' इत्यादिवच- नात् पापमेव प्राप्यतेऽतो गमन तन्नमन च तर निश्चयतो निश्चयनयेन सगुणैर्गी- तार्थार्थव इत्यर्थ ॥ ३६ ॥ अथ लिङ्गिनामिव केपाश्चिद् वसतिनिवासिनामपि भावानायतनत्वेनांद्रष्टव्य- स्वमाह- वसहिहिं वसहिं बहुत्तउसुत्तपयपिर करहि किरिय जणरजण निचु वि दुक्करय । परि सम्मत्तविहीण ति हीणिहि सेवियहिं तिहिं सहु दसणु सग्गुण कुणहिं न पावियहि ॥ ३७ ॥ [वसती वसति प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाका कुति क्रिया जनरञ्जनाय नित्यमपि दुष्कराम् । पर सम्यक्त्वविहीनास्ते होने सेव्यते तै सह दर्शन सद्गुणा कुति न पापिमि ॥ ३७॥] वसती वसन्ति पर प्रभूतोत्सूत्रप्रजल्पाका कुर्वन्ति क्रिया पुनर्जनरलनार्थ नित्यमपि दुफ्फरामपि प्रभूतमलधास्णमलिनतरवस्त्रचतुर्थरसिकौपानादिका पर वे सम्यक्त्वविहीना उत्सूनभापकत्वात् हीनैरेव सम्यक्त्वादिविकलैरेव सेव्यन्ते । यतस्तै सह दर्शनमपि सद्गुणा सच्चारित्रिणो न कुर्वन्ति पापिभिरित्ययं ॥ ३७॥ अथ चैत्यनयेऽपि गमनादिविषयविभागमाह-- उस्सग्गिण विहिचेइउ पदमु पयासियउ निस्साकडु अववाइण दुइउ निदसियउ । अहि "किर लिंगिय निर्वसहि तमिह अणाययणु तहि निसिद्ध सिद्धति वि धम्पियजणगमणु ॥ ३८॥ (१) पार्धम्यादीन् पदमानम्य । १५२ क नाटल्यमाद। १५३ करहि । १५८ स ग रसिका। पयाधि।१५६ रा ग बा । १५५ किरि। १५८ स ग यसहि ।

·२२ [ जिनदत्तसूरिविरचिता - [ उत्सर्गेण विधिचैत्य प्रथम प्रकाशित निश्राकृतमपवादेन द्वितीय निदर्शितम् । यत्र किल लिङ्गिनो निवसन्ति तदिहानायतन तत्र निषिद्ध सिद्धातेऽपि धार्मिकजनगमनम् ॥ ३८11] उत्सर्गेण विधिचैत्य गमनयोग्यतया प्रथम प्रकाशितम् । निश्राकृतात्त्रपवादेन द्वितीय तिथि-पर्वादिषु गमनयोग्य निदर्शितम् । यत्र लिनिनो निवसन्ति तत् तृती- - यमनायवनमिति दर्शितम् , तत्र निषिद्धमपवादतोऽपि धार्मिकजनगमनम् , कदाचि दत्यन्तापवादविषयत्वात् तस्येत्यर्थ ॥ ३८ ॥ अत एवाह- विणु कारणि तहि गमणु न.कुणहि जि सुविहियई तिविहु जु चेइउ कहइ सु साहु-वि मनियइ । त पुण दुविहु कहेइ जु सो अवगन्नियइ तेण लोउ इह सयलु वि भोलेउ धुधियइ ॥.३९ ॥ [विना कारण तत्र गमन न कुर्वन्ति सुविहिता त्रिनिध यश्चैत्य कथयति स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविध कथयति य सोऽवगण्यते तेन लोक इह सकलोऽपि मुग्धो विप्रतार्यते ॥ ३९॥] विना कारण दुष्टजनविहितधर्मभ्रशादिभयमन्तरेण तत्रानायतने गमन न कुर्वन्ति सुविहिता सदाचारा श्रावकादयोऽपि । एव च सति त्रिविध चैत्यं य कथयति अस्तित्वेन प्रतिपादयति, स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविधमनायतन वर्जनेन कथयति य , स साधुरप्यवगण्यते, शुद्धसिद्धान्तविचारासिद्धत्वादनायवन स्यापि । तेन द्विविधचैत्यकथकेन लोक सकैलोऽपि मुग्धप्रायोनिस्सकडमनिस्स- फडे वा वि घेइए' इत्यादि वदवा विप्रतार्यत इत्यर्थः ॥ ३९ ॥ इय निप्पुग्नेह दुलह सिरिजिणवल्लहिण तिविहु निवेइउ चेइउ सिवसिरिवल्लहिण । उस्मृत्तइ वारतिण मुत्तु कहतइण इह नव व निणसासणु दसिर मुम्मइण ॥ ४०॥ (१) निधामनियात याऽपि । १५९ स ग मासिकि.मग गोपि।निप्पुमहि । १६२रा पारितिणा ·चर्चरी] [ इति निष्पुण्याना दुर्लमेन श्रीजिनवल्लभेन त्रिविध निवेदित चैत्य शिवश्रीवल्लभेन । उत्सूत्राणि वारयता सूत्र कथयता इह नवमिव जिनशासन दर्शित स मतिना ॥ ४० ॥] इति निष्पुण्याना दुर्लभेन श्रीजिनवल्लभेन त्रिविध निवेदित चैत्य शिवश्री- वल्लभेन । उत्सूत्राणि रात्रिस्नानादीनि वारयता सूत्र सूत्राथै विधिरूप कथयता, तथा चोत्सूत्रभाषकप्रवर्तितकेवलाविधिप्रवणचैत्यादिदर्शनप्रच्छादितविधिप्रकाशम् । इह लोके नवमिव जिनशासन दर्शित सन्मतिना लोकोत्तरबुद्धिभाजेत्यर्थ ॥४०॥ इक्कवयणु जिणवल्लाह पहुँ क्यणेइ घणई किं व जपिवि जणु सक्कइ सक्कु वि जइ मुंणइ । तसु पयभत्तह सत्तह सत्तह भवभयह होइ अतु मुनिरुत्तउ तन्वयणुजयह ॥ ४१ ॥ [ एकवचनो जिनबल्लभ प्रभुचनानि धनानि किमिन जल्पितु जन शक्नोति शमोऽपि यदि जानाति । तस्य पदभक्तानां सत्त्वानां सप्ताना भवभयाना भवत्यत सुनिश्चितस्तद्वचनोद्यतानाम् ॥ ४१ ॥] 'जणुशब्दो द्वितीयपादगतो जानीहि त्वमेवैतदित्यर्थे लोकरूढितो घोद्धव्य' ततश्च भो ससे त्वमेवैतज्जानीहि । एकवचन श्रीजिनवल्लभ प्रभु कथ बहूनि वचनानि श्रीवीरपेष्ठकल्याणक-विधिविपयपारतन्त्र्य-चैत्यसाधुगतकृत्याकृत्यपद्क- रप्रमाणकल्प-साधुप्रावरणकपायादिद्रव्याहतजलग्रहणादीनि कथ जल्पितु समस्त- सङ्घसमक्ष प्रकाशयितु शक्नोति । एकवचनशक्तेरनेकवचनजल्पनविरोधात् । तत्परिहारश्चैवम्-एकमेकरूपमेव पूर्वापराविरोधेन सिद्धान्ताविरुद्धगीतार्थाचरणा नुसारि वचन यस्य तस्य च श्रीमन्महावीरपष्ठकल्याणकाधनेकवचनजल्पनविरोध सर्वथा नास्ति, सिद्धान्ताद्यनुसारित्वात् सर्वेपा वचनानाम् । तानि हि वचनान्या- धुनिकसाधुप्रवर्तनेन आच्छादितान्येवासन् । अत एव शकोऽपि विजुधेश्वरतया लोकोत्तरप्रज्ञाविशयशालिस्वेन लोकोत्कृष्टोऽपि यदि कश्चिन्महाकच्ण जानाति विशिष्टयुगप्रधानगम्यत्वात् पूर्वोक्तार्थानाम् । अथवा एव योजना कार्या-जिनवल्लभ प्रभुवचनानि प्रभूतानि पूर्वोक्तान्येकवदनो जनोऽस्मदीदि फथ जल्पितुमपि समा. १६४रा ग बहु । १६५ क वयणइ । १६६ स ग मुह । १६७५ मायद । १६८ क. पट्कल्याणिक । १६९ स ग 'गुण' । १७. दादि ।

·२२ [ जिनदत्तसूरिविरचिता - - [ उत्सर्गेण विधिचत्य प्रथम प्रकाशित निश्राकृतमपवादेन द्वितीय निदर्शितम् । यत्र किल लिङ्गिनो निवसन्ति तदिहानायतन तत्र निषिद्ध सिद्धातेऽपि धार्मिकजनगमनम् ॥ ३८ ॥] उत्सर्गेण विधिचैत्य गमनयोग्यतया प्रथम प्रकाशितम् । निश्राकृतात्वपवादेन द्वितीय तिथि-पर्वादिपु गमनयोग्य निदर्शितम् । यत्र लिङ्गिनो निवसन्ति तत् तृती- -यमनायतनमिति दर्शितम्, तत्र निपिद्धमपवादतोऽपि धार्मिकजनगमनम् , कदाचि दत्यन्तापवादविपयत्वात् तस्येत्यर्थ ॥ ३८ ॥ अत एवाह- विणु कारणि तहि गमणु न कुणहि जि सुविहियइ तिविहु जु चेइउ कहइ सु साहु-वि मनियइ । त पुण दुविहु कहेइ जु सो अवगन्नियइ तेण लोउ इह सयलु वि भोलेउ धुधियइ ॥.३९ ॥ [-विना कारण तत्र गमन न कुर्वति सुविहिता त्रिविध यश्चैत्य कथयति स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविध कथयति य सोऽवगण्यते तेन लोक इह सकलोऽपि मुग्धो विप्रतार्यते ॥ ३९॥ ] विना कारण दुष्टजनविहितधर्मभ्रशादिभयमन्तरेण तनानायतने गमन न कुर्वन्ति सुविहिता सदाचारा श्रावकादयोऽपि । एव च सति त्रिविध चैत्य य कथयति अस्तित्वेन प्रतिपादयति, स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविधमनायतन वर्जनेन कथयति य , स साधुरप्यवगण्यते, शुद्धसिद्धान्तविचारासिद्धत्वादनायवन स्यापि । वेन द्विविधचैत्यकथकेन लोक सकैलोऽपि मुग्धप्रायो निस्सकडमनिस्स- फडे वा वि घेइए' इत्यादि वदवा विप्रतार्यत इत्यर्थः ॥३९ ।। इय निप्पुनह दुल्लह सिरिजिणवल्लहिण तिविहु निवेइउ चेइउ सिवसिरिवल्लहिण । उस्मृतइ वारतिण मुत्तु 'कहतइण इह नव व मिणसासणु टसिउ मुम्मरण ॥४०॥ (.) नियालमनिधास्त याऽपि चेय। १५९ स ग मातिदि।१६ ग सोपि।निप्युमहि । २रा पारितिग।

·चर्चरी] । [इति निष्पुण्याना दुर्लमेन श्रीजिनवलमेन त्रिविध निवेदित चैत्य शिवश्रीवल्लभेन । उत्सूत्राणि वारयता सूत्र करयता इह नवमिव जिनशासन दर्शित सन्मतिना ॥ ४० ॥] इति निष्पुण्याना दुर्लभेन श्रीजिनवल्लभेन त्रिविध निवेदित चैत्य शिवश्री- वल्लभेन । उत्सूत्राणि रात्रिस्नानादीनि वारयता सूत्र सूत्राथै विधिरूप कथयता, तथा चोत्सूत्रमापकप्रवर्तितकेवलाविधिप्रवणचैत्यादिदर्शनप्रच्छादितविधिप्रकाशम् । इह लोके नवमिव जिनशासन दर्शित सन्मतिना लोकोत्तरबुद्धिमाजेत्यर्थ ॥४०॥ इक्कवयणु जिणवल्लहु पहुं वयणइ घणई किं व जपिपि जणु सक्कइ सक्नु वि जइ मुणइ । तमु पयभत्तह सत्तह सत्तह भवभयह होइ अतु मुनिरुत्तउ तबयणुज्जयह ॥ ४१ ।। [ एकचनो जिनवलभ प्रभुचनानि घनानि किमिर जल्पितु जन शक्नोति शमोऽपि यदि जानाति । तस्य पदभक्ताना सत्त्वानां सप्ताना भवभयाना भवत्यत सुनिश्चितस्तद्वचनोद्यतानाम् ॥ ४१॥] 'जणुशब्दो द्वितीयपादगतो जानीहि त्वमेवैतदित्यर्थे लोफरूढितो योद्धव्य' ततश्च भो सखे । त्वमेवैतज्जानीहि । एकवचन श्रीजिनवल्लभ प्रभु कथ यहूनि वचनानि श्रीवीरपेष्ठकल्याणक-विधिविषयपारतन्त्र्य-चैत्यसाधुगतकृत्याकृत्यपद्क- रप्रमाणकल्प-साधुप्रावरणकपायादिद्रव्याहतजलग्रहणादीनि कथ जल्पितु समस्त- सङ्घसमक्ष प्रकाशयितु शक्नोति । एकवचनशक्तेरनेकवचनजल्पनविरोधात् । तत्परिहारश्चैवम्-एकमेकरूपमेव पूर्वापराविरोधेन सिद्धान्ताविरुद्धगीतार्थाचरणा नुसारि वचन यस्य तस्य च श्रीमन्महावीरपष्ठकल्याणकाद्यनेकवचनजस्पनविरोध सर्वथा नास्ति, सिद्धान्ताद्यनुसारित्वात् सर्वेपा वचनानाम् । तानि हि वचनान्या धुनिकसाधुप्रवर्तनेन आच्छादितान्येवासन् । अत एव शकोऽपि विसुधेश्वरतया लोकोत्तरप्रज्ञातिशयशालिस्वन लोकोत्कृष्टोऽपि यदि कथञ्चिन्महाकृच्छेण जानाति विशिष्टयुगप्रधानगम्यत्वात् पूर्वोक्तार्थानाम् । अथवा एव योजना कार्या-जिनवल्लभ प्रभुवचनानि प्रभूतानि पूर्वोक्तान्येकवदनो जनोऽस्मदीदि फथ जल्पितुमपि समा १६४ स ग बहु । १६५ क वयणइ । १६६ स ग मुगेइ । १६५ क भवयह । १६८ फ. पकल्याणिक ! १६९ रा ग गुणप्र'। १७. दादिन' । - ·२२ [जिनदत्तसूरिविरचिता - [ उत्सर्गेण विधिचैत्य प्रथम प्रकाशित निश्राकृतमपवादेन द्वितीय निदर्शितम् । यत्र किल लिङ्गिनो निवसन्ति तदिहानायतन तत्र निषिद्ध सिद्धातेऽपि धार्मिकजनगमनम् ॥ ३८॥] उत्सर्गेण विधिचैत्य गमनयोग्यतया प्रथम प्रकाशितम् । निश्राकृतात्वपवादेन द्वितीय तिथि-पर्वादिषु गमनयोग्य निदर्शितम् । यन लिङ्गिनो निवसन्ति तत्'तृती- - यमनायतनमिति दर्शितम्, तत्र निषिद्धमपवादतोऽपि धार्मिकजनगमनम् , कदाचि दत्यन्तापवादविषयत्वात् तस्येत्यर्थ ॥ ३८ ॥ अत एवाह- विणु कारणि ताँहे गमणु न कुणहि जि सुविहियइ तिविहु जु चेइउ कहइ सु साहु वि मनियइ । त पुण दुविहु कहेइ जु सो अवगन्नियइ तेण लोउ इह सयलु वि भोलें धुधियइ ॥ ३९ ॥ [विना कारण तत्र गमन न कुर्वति सुविहिता त्रिविध यश्चैत्य कथयति स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविध कथयति य सोऽनगण्यते तेन लोक इह सकलोऽपि मुग्धो विप्रतार्यते ॥ ३९॥ ] विना कारण दुष्टजनविहितधर्मभ्रशादिभयमन्तरेण तनानायतने गमन न कुर्वन्ति सुविहिता सदाचारा श्रावकादयोऽपि । एव च सति त्रिविध चैत्यं य कथयति अस्तित्वेन प्रतिपादयति, स साधुरपि मन्यते । तत् पुनर्द्विविधमनायतन वर्जनेन कथयति य , स साधुरप्यवगण्यते, शुद्धसिद्धान्तविचारसिद्धत्वादनायतन स्यापि । तेन द्विविधचैत्यकथकेन लोक सकैलोऽपि मुग्धप्रायो ("निस्सकडमनिस्स- कडे वा वि चेइए' इत्यादि वदता विप्रतार्यत इत्यर्थ ॥३९॥ इय निप्पुनह दुल्लह सिरिजिणवल्लहिण तिविद् निवेइउ चेइउ सिवसिरिवल्लहिण । उस्मुत्तई वारतिण मुत्तु कहतइण इह नव व निणसासणु दसिड सुम्मइण ॥ ४० ॥ (१) नियालमनिपात याऽपि य । १५९० ग मोसिपि । ११. मग सर्वोपि।११. निप्पुमादि । १६२ रा. वारितिण। ५६. दान ·चर्चरी] तस्य पदपङ्कज पुण्य प्राप्य जन एव भ्रमर शुद्धज्ञानमधुपान कुर्वन् भव- त्यमर । शुद्धज्ञानपाने हि सति स्वस्थो विषयकपायाद्यभावेन सुसित सन् स जानावि शास्त्राण्यगोपाङ्गप्रकरणादीनि प्रशस्तानि शुभानि सहीति सर्वाण्यपि । एवविधश्चानुपम केन सहोपमीयते इति ससे । कथय त्वमेवोपमाऽतिक्रान्तत्वान्न केनापीत्यर्थ ॥४३॥ अथ तस्यैव गुरुक्रममाह- वद्धमाणसूरिसीम जिणेसरसूरिवरु तासु सीम जिणचदजईसरु जुगपवरु । अभयदेउमुणिनाहु नवगह वित्तिकरु तमु पयपकय-भसलु सलक्खणुचरणकरु ॥४४॥ [वर्धमानसूरिशिष्यो जिनेश्वरमूरिवर तस्य शिष्यो जिनचन्द्रयतीश्वरो युगप्रवर । अभयदेवमुनिनाथो नवाङ्गाना वृत्तिकर तस्य पदपङ्कजभ्रमर सलक्षणचरणकर ॥ ४४ ॥] वर्धमानसूरे शिष्यो जिनेश्वरसूरिर्वर । तस्य जिनेश्वरसूरे शिष्यो जिनचन्द्रसूर्यितीश्वरो युगप्रवर , अभयदेवमुनिनाथोऽपि स्थानादिनवावृत्ति कारक । तस्याभयदेवसूरे पदपङ्कजभ्रमर सामुद्रिकोक्तलक्षणयुक्तचरणकर इत्यर्थ ॥४४॥ सिरिजिणवल्लहु दुल्लहु निप्पुनह जणह हउ न अतु परियाणउ अहु जण! तन्गुणह । मुदधम्मि हउ ठाविउ जुगपवरागमिण एउ विमइ परियाणिउ तग्गुण-संकमिण ॥ ४५ ॥ [श्रीजिनकटमो दुर्लभो निप्पुप्याना जनानाम् अह नात परिजानाम्यहो। जनास्तद्गुणानाम् । शुद्धधर्मेऽह स्थापितो युगप्रवरागमन एतदपि मया परिज्ञात तहणसमेण ॥ ४५ ॥] वच्छिप्य श्रीजिनवल्लभो दुर्लभो निप्पुण्याना जनानाम् । वस्यैवविधस्य गुणरत्नाना महानिधेरह नैवान्त पर्यन्त सर्वसह्यामित्यर्थ परिजानामि मो जनास्तद्गुणानाम् । किञ्च शुद्धधर्मे विधिधर्मरूपे परमार्थतोऽह वेन स्थापित १७६ स ग अभयदवउ १७७क यागउ । ४ ·. २४ [जिनदत्तसूरिविरचिता समक्ष प्ररूपयितुमपि शक्नोति ? आस्ता सम्यक् कर्तु कारयितु चेत्यानाय । तस्य प्रभो पदभक्ताना सत्वानाम् (१) इहपरलोयाणमकम्हा आजीवमरणमसिलोए' इति सप्ताना भवभयाना भवत्यन्त क्षय सुनिश्चितस्तद्वचनकरणोद्यतानामित्यर्थ ॥४१॥ इक्ककालु जसु विज्ज असेस वि वयणि ठिय मिच्छदिहि वि वदहि किंकरभावहिय । ठावि(णि) गवि(णि) विहिपक्खु वि जिण अप्पडिखलिउ फुड्ड पयडिउ निक्कवडिण परु अप्पउँ कलिउ ॥ ४२ ॥ [ एककाल यस्य विद्या अशेषा अपि वदने स्थिता मिथ्यादृष्टयोऽपि वन्दन्ते किङ्करभावस्थिता । स्थाने स्थाने विधिपक्षोऽपि येनाप्रतिस्खलित स्फुट प्रकटितो निष्कपटेन परमात्मान कलयित्वा ॥ ४२ ॥ एककाल युगपदेव यस्य विद्यास्तर्कादयोऽशेषा अपि वदने स्थिता । मिथ्यादृष्टयोऽन्यदर्शनस्थिता अपि श्रीनरवर्ममहाराजपण्डिता पञ्चविंशतितमोऽय तीर्थकर इति प्रतिपादयन्तो वन्दन्ते किक्करभावस्थिता बहुमानातिशयप्रवर्तित- सादरवचना । स्थाने स्थाने सर्वत्र विधिपक्षोऽपि येनाप्रतिस्खलितो निराकर्तुरभावेन स्फुट प्रकटितो निष्कपटेन निश्छनना परोऽपि निराकरणीय आत्मा च निराकर्ता द्वयमपि कलयिस्वा यथावस्थितत्वेन तच्छक्तिमाफलय्य स्वसामयेनेत्यर्थ ॥४२॥ ससु पयपंकयउ पुन्निहि पाविउ जण-भमरु मुद्धनाण-महुपाणु करतउ हुइ अमरु । सत्यु हुतु सो जाणइ सत्य पसत्य सहि कहि अणुवसु उवमिज्जइ केण समाणु सहि !? ॥ ४३ ।। [ तस्य पदपङ्कज पुण्य प्राप्य जनभ्रमर शुद्धज्ञान-मधुपान कुर्वन् भरत्यमर । स्वस्थो भवन् स जानाति शास्त्राणि प्रशस्तानि सर्माणि कथयानुपम उपमायते केन सह ससे! ॥ ४३ ॥ (१) इह-परलोचनामझम्मादाजीय-मरणमाः । १७१ पत्यारमा १७१६ सुट य 15 min पुगता। १७५ गतु।

·चर्चरी] च कर्ता निरुपम पद मोक्षलक्षण प्राप्नोति प्रभावातिशयख्यापनाय भविष्यत्यप्यर्थे वर्तमानानिर्देश । जिनैर्दत्त सिद्धान्ते दर्शित गुरु महत् पूज्य मोक्षारयमि- त्यर्थ ॥४७॥ इति युगपँवरागमजिनपतिसूरिशिष्यलेशविरचित चर्चरीसक्षेपविवरण समाप्तम् ।। इति चर्चरीसुचर्चामञ्जयों सुरमिरूपता लेभे । जिनपालमूलनाम्ना श्रीजिनपतिमुनिपशिष्येण ॥१॥ वेद-ग्रह-रविचर्षे मधुपक्षे श्यामले तृतीयायाम् । सा सफला सजज्ञे मुनिजनमधुपोपभोगेन ॥२॥ श्रीजिनेश्वरसूरीणामादेशात् कविकुम्भिनाम् । इय व्यारया मया चके सक्षिप्ता मदमेधसा ॥ ३ ॥ IrouTUSHTITUTIONS इति 'चरी समासा । MAMALINITAMARITMANAINARNALIS १८५ य ग शयस्य स्या१६च ग माननि। १८७ ग ग इनि श्रोनिनपत्ति। १८८क चचरी' ।

·[जिनदत्तसूरिविरचिता स्वप्रतिपादितविधौ प्रवर्तनात् । एतदपि मया विधिमार्गे प्रवर्तन परिज्ञात तद्गुण समेण दूरस्थस्यापि तस्यादर्शस्येव कथञ्चित्प्रभावातिशयेन मयि तद्गुणसङ्ग मात् । विधिधर्मविषयवहुमानातिशयप्रादुर्भावादित्यर्थ ॥ ४५ ॥ अथ स्तुतिपरिसमाप्तौ स्वचरितेन ताम्यन् सविषादमाह- भामउ भूरिभवसायरि तह वि 'नै पत्तु मैंई सुगुरुरयणु जिणवल्लहु दुल्लहु सुद्धमइ । पाविय तेण न निबुइ इह पारत्तियई परिभव पत्त बहुतं न हुय पारत्तियई ॥ ४६ ॥ [भ्रातो भूरिभवसागरे तथापि न प्राप्तो मया सुगुरुरत्न जिनवल्लभो दुर्लभ शुद्धमति । प्राप्ता तेन न नितिरिहपारत्रिकी परिमवा प्राप्ता प्रभूता न भूतानि पारात्रिकाणि ॥ ४६ ॥ भ्रान्तो भूरि प्रभूतकाल भवसागरे तथापि न प्राप्तो मया सुगुरुरत्न श्री जिनवल्लभो दुर्लभोऽपुण्याना शुद्धमतिर्विवेकातिशयवत्त्वात् । प्राप्ता तेन कारणेन नैव निर्वृति सुखविशेषो मुक्तिर्वा । तदेवाह-इहेति ऐहिकी पारत्रिकी च जन्मा न्तरसम्बन्धिनी । परिभवाश्च वह्व प्राप्ता, न च भूता कुतोऽपि परित्रा परि. प्राणानि, अथवा न भूतानि पारनिकाणि परन हितानि ज्ञानादीनि युगप्रवरागमप्र सादाभावादित्यर्थ ॥४६॥ अथोपसहरन्नाह-- इय जुगपवरह मूरिहि सिरिजिणवल्लहह नायसमयपरमत्यह बहुजणदुल्लहह । तमु गुणधुइ बहुमाणिण सिरिजिणदत्तगुरु फरइ सु निरुवमु पावइ पउ जिणदत्तगुरु ।। ४७ ॥ [इति युगप्रपरस्य सूरे श्रीजिनपढमस्य ज्ञातसमयपरमार्थस्य बहुजनदुर्लभस्य । तस्य गुणस्तुति बहुमानेन श्रीजिनदत्तगुरु फरोति स निरपम प्रामोति पद जिनदत्तगुर ॥ ४७ ॥] इति युगप्रवरस्य सूरे प्रीजिनवल्लभस्य ज्ञातसिद्धान्तपरमार्थस्य बहुजनाना गुरुकर्मणा दुर्लभस्य तस्य गुणस्तुति य१मानेन श्रीजिनदत्तगुरु करोति । स •ve ग ग सापर । १७९.111.क. मा । 101 ग या १८.राग पहुत। १८३ रा गपि परिमा पनि । १८४ क मानामिना ।

·उपदेशरसायनरास ] अथ सुगुरो स्वरूपमाह मुगुरु सु वुचई सच्चर भासड़ परपरिवायि-नियरु जसु नासइ । सबि जीव जिव अप्प रक्खड मुक्ख-मग्गुं पुच्छियउ जें अक्खइ ।। ४ ॥ [ मुगुरु स उच्यते सत्य मापते परपरिवादिनिकरो यस्माद् नश्यति । सर्वजीगानामानमिन रक्षति मोक्षमार्ग पृष्टो य आख्याति ॥ ४ ॥] सुगुरु स उच्यते य सत्यमनुत्सूत्र भापवे । परपरिवादिनिकरो यस्माद् भयेन नश्यति । अन विभक्तिव्यत्यय प्राकृतत्वादेवमन्यत्रापि । सर्वजीवानात्मा- नमिव रक्षति । मोक्षमार्ग ज्ञानादिक पृष्ट सन् य आचष्ट इत्यर्थ ॥४॥ जो जिण-वयणु जहिउ जाणइ दन्बु खित्तु कालु वि परियाणइ । जो उस्सग्गववाय वि कारइ उम्मग्गिण जणु जतउ वारइ ॥ ५ ॥ [ यो जिनपचन यथास्थित जानोति द्रव्य-क्षेत्र-कालानपि परिजानाति । य उत्सर्गापवादावपि कारयति उमार्गेण जन यान्त वारयति ॥ ५ ॥] यो जिनवचन यथास्थित जानाति । द्रव्य-क्षेत्र-कालान् सयमनि- वाहानिर्वाहहेतूनपि परिजानाति । य उत्सर्गापवाटावपि तत्तत्कालापेक्षया शिष्यादिभि कारयति । उन्मार्गेण लोकप्रवाहेण जन यान्त वारयतीत्यर्थ ॥ ५ ॥ अयेत प्रसङ्गेनैव लोकप्रवाहसरितो द्रव्यसरितश्च शिष्ट स्वरूपमाह- इह विसमी गुरगिरिहिं समुहिय लोयपवाह-सरिय कुपडहिय । जम गुरुपोउ नत्यि सो निन्जा तमु पवाहि पडिया परिखिजड ॥६॥ १क नि । २१ ग अप्पड । ३ क मग्ग ! ४ ग गनु। ५फ वार। म ग यथास्थित । ७ स ग तत्वा' । ८ अप त । ९ विमसी म गु।

·-- [जिनदत्तसूरिविरचित धर्मोपदेशमारभते सूत्रकार । गृहव्यवहारे गृहव्यापार एव हलकर्षण-सेवा वाणिज्यादावेव मा लमा आसक्तास्तिष्ठथ । अन्तराऽन्तरा धर्मव्यवहारमपि कुरुतेत्यवधारणफलम् । क्षणे क्षणे आयुर्जीवित गलद् भ्रश्यत् प्रेक्षध्वम् । प्राय पर्यायाकथन सर्वत्र सूत्रपदाना प्रसिद्धत्वादित्यर्थ ॥ १ ॥ तथा च किमित्याह- लद्धा माणुसजम्मु म हारहु अप्पा भव-समुद्दि गउ तारहु । अप्पु म अप्पंहु रायह रोसह करहु निहाणु में सव्वह दोसह ॥ २ ॥ [लब्ध मानुपज म मा हारयत आत्मान भवसमुद्रगत तारयत । आत्मान माऽर्पयत राग-रोपयो कुरुत निधान मा सर्वदोषाणाम् ॥ २ ॥ लब्ध मानुषजन्म मा हारयत मा निरर्थक नयत । आत्मों भवसमुद्रगत स्तार्यता तत्पार नीयताम् । तदुपायमाह-आत्मान मा अर्पयत तद्वश मा नयत राग-द्वेषयो । तद्वशवर्तित्वेन मा कुरुत निधान सर्वदोषाणामित्यर्थ ॥२॥ दुलहउ मणुयजम्मु जो पत्ता सहला करहु तुम्हि सुनिरुत्तउ । सुहगुरु-दसण विणु सो सहलउ होइ न कीवइ वहलउ वहलउ ॥ ३॥ [दुर्लभ मनुजजम यत् प्राप्त सफल कुरत यूय मुनिरक्तम् । शुभगुरदर्शन पिना तत् सफल भगति न कथमपि शीघ्र शानम् ॥ ३ ॥] दुर्लभ मनुजजन्म यत् प्राप्त सफल पुरुत चद् यूय सुनिरुक्क सुनिश्चितम् । शुभगुरुदर्शन च विना न तत् सफल भवति कथमपि । तथा 'वहलउ वहलउ' इति लोके हि यन विवाहादौ प्रमुदितजनसमूह सपाभरण परस्परप्रीत्या मोहति बद वहलपहलम् । जन्मन्यपि यत्र पुत्र-फलम-राजसन्मान-लक्ष्मीवत्व लोफ-लोफोचरविशिष्टचेष्टावत्त्व प तद् यहलपहलमित्यर्थ ॥ ३ ॥ १ मा २ आमन। सारसा आरमान मोक्ष प्रापयतापप । तपा । ग धमरा ३९ मम।४ ग गजमा ५६ ·। उपदेशरसायनरास ] अथ सुगुरो स्वरूपमाह सुगुरु सु वुचइ सचउ भासइ परपरिवायि-नियरु जसु नासह । सहि जीव जिव अप्पड़े रक्खड मुस्ख-मग्गुं पुच्छियउ र्जु अरखइ ।। ४ ।। [ सुगुर स उच्यते सत्य मापते परपरिवादिनिकरो यस्माद् नश्यति । सजीवानात्मानमिन रक्षति मोक्षमार्ग पृष्टो य आख्याति ॥ ४॥] सुगुरु स उच्यते य सत्यमनुत्सूत्र भापते । परपरिवादिनिकरो यस्माद् भयेन नश्यति । अत्र विभक्तिव्यत्यय प्राकृतत्वादेवमन्यनापि । सर्वजीवानात्मा- नमिव रक्षति । मोक्षमार्ग ज्ञानादिक पृष्ट सन् य आचष्ट इत्यर्थ ॥ ४ ॥ जो जिण-चयणु जहहिउ जाणइ दच्बु खित्तु कालु वि परियाणइ । जो उस्सग्गववाय वि कारइ उम्मग्गिण जणु जतउ वारइ ॥ ५ ॥ [ यो जिनपचन यथास्थित जानोति द्रव्य-क्षेत्र-कालानपि परिजानाति । य उत्सर्गापनादापि कारयति उमार्गेण जन यात वारयति ॥ ५॥] यो जिनवचन यथास्थित जानाति । द्रव्य-क्षेत्र-कालान् सयमनि हानिर्वाहहेतूनपि परिजानाति । य उत्सर्गापवादावपि तत्तत्कालापेक्षया शिप्यादिभि कारयति । उन्मार्गेण लोकप्रवाहेण जन यान्त वारयतीत्यर्थ ॥ ५ ॥ अयैतत्प्रसङ्गेनैव लोकप्रवाहसरितो द्रव्यसरितश्च शिष्ट स्वरूपमाह- इह विसमी गुरुगिरिहिं समुहिय लोयपवाह-सरिय कुपइहिय । जसु गुरुपोउ नत्थि सो निन्जा तमु पपाहि पडियउ परिखिन्नइ ॥ ६॥ १ किंध।२१ ग अप्पउ । ३ क मग्ग । ४ ग गनु। ७क वारठ। हम ग यथारस्थित । स ग तत्का। ८६ अप तत्प्र। ९ क विममी स गु।

·- [ जिनदत्तसूरिविरचित धर्मोपदेशमारभते सूत्रकार । गृहव्यवहारे गृहव्यापार एव हलकर्षण-सेवा वाणिज्यादावेव मा लना आसक्तास्तिष्ठथ । अन्तराऽन्तरा धर्मव्यवहारमपि कुरुतेत्यवधारणफलम् । क्षणे क्षणे आयुर्जीवित गलन भ्रश्यत् प्रेक्षध्वम् । प्राय पर्यायाकथन सर्वत्र सूत्रपदाना प्रसिद्धत्वादित्यर्थ ॥ १ ॥ तथा च किमित्याह- लद्धउ माणुसजम्मु म हारहु। अप्पा भव-समुद्दि गउ तारहु । अप्पु म अप्पंहु रायह रोसह करहु निहाणु में सव्वह दोसह ॥२॥ [लब्ध मानुजम मा हारयत आत्मान भवसमुद्रगत तारयत । आत्मान माऽर्पयत राग-रे ग-रोपयो कुरुत निधान मा सर्वदोषाणाम् ॥ २॥] लब्ध मानुषजन्म मा हारयत मा निरर्थक नयत । आत्मा भवसमुद्रगत स्तार्यता तत्पार नीयताम् । तदुपायमाह-आत्मान मा अर्पयत तद्वश मा नयत राग-द्वेषयो । तद्वशवर्तित्वेन मा कुरुत निधान सर्वदोपाणामित्यर्थ ॥२॥ दुलहउ मणुयजम्मु जो पत्तड सहलउ करहु तुम्हि सुनिरुत्तउ । सुहगुरु-दसण विणु सो सहराउ होइ न कीवइ वहलउ वहलउ ॥३॥ [ दुर्लभ मनुजज म यत् प्राप्त सफल कुरत यूय मुनिरक्तम् । शुभगुरदर्शन विना तत् सफल भगति न कथमपि शीव शात्रम् ॥ ३॥] दुर्लभ मनुजजन्म यत् प्राप्त सफल पुरुत तद् यूय मुनिरुक्त सुनिश्चितम् । शुभगुरुदर्शन च विना न वत् सफल भवति फयमपि । तथा 'वहलउ वइलउ' इति लोके हि या विवाहादो प्रमुदितजनसमूह सवैपामरण परस्परप्रीत्या फ्रीडति सद् वहलयहलम् । जन्मन्यपि यत्र पुत्र-पलग-राजमन्मान-लक्ष्मीवत्त्व लोक-लोफोचरविशिष्टचेष्टायत्त्व प तद् यहलवाहलामित्यर्थ ॥ ३ ॥ 11 मान्य २ ग ग धमा! गजमा ५ मात्मनाक तारा भारमनं मम प्रापपारप । तपा बा।

·३ उपदेशरसायनरास ] [गुरु-प्राण निष्पुण्येन लभ्यते तस्मिन् प्राहे पतितो जन उद्यते । सा ससार-समुद्रे प्रविष्टा यत्र सौख्याना वार्ताऽपि प्रणष्टा ॥ ८॥] गुरुप्रवण सदाचार्यपोतो निप्पुण्यैर्न लभ्यते । तथा च तस्मिन् लोकप्रवाहे पतितो जन उद्यते । सा सरित् ससारसमुद्रे प्रविष्टा तद्गामिनी यातेत्यर्थ । यन सौरयाना वार्ताऽपि प्रणष्टा । द्रव्यसरित्पक्षे तु गुरुप्रवहण महापोत इत्यर्थ ॥८॥ तहिं गय जण कुग्गाहिहि खज्जहिं मयर-गरुयदाढग्गिहि भिजहिं । अप्पु न मुणहि न परु परियाणहिं सुखलछि सुमिणे वि न माणहिं ॥९॥ [ तत्र गता जना कुनाह साद्यते मद(क)र-गुरदष्ट्राग्रेभिद्यते। आत्मान न जानति न पर परिजानति मुगलक्ष्मी स्वप्नेऽपि न मानयति ॥ ९॥] तर लाकप्रवाहसरिति प्राप्ता जना कुनाहै. कदभिनिवेशै साधन्ते आत्मा- यत्ता क्रियन्ते । कुत इद यतो मदमहवार रान्ति स-परेभ्यो वितरन्ति मदरा कुगुरवस्तेपा गुरुदष्ट्राप्रैस्तत्तुल्यकठोरोत्सूनवचनैर्भिद्यन्ते वासितहदया क्रियन्ते । तथा चात्मान दुस्सहससारदु सपतित पर च कुगुरु केवल वञ्चनाप्रवृत्त न परि- जानन्ति ! सौरयलदमी स्वर्गादिका स्वप्नेऽप्यास्ता सामान मानयन्ति नैनोप- भुजते । पक्षान्तरे तु कुग्राहा कुत्सितजलचरविशेपा , मकरा अपि प्रसिद्धास्त- भिंद्यन्ते विदार्यन्ते । तथा च तदवस्था नात्मान पर चा विदन्ति । मूर्थितनेनात्यन्त मूढत्वात् सौरयलक्ष्मी स्वजनसम्बन्धसम्भोगादिकामित्यर्थ ॥ ९॥ अथ तद्विपय कस्यापि सत्पुरपस्य चेष्टितमाह- गुरु-परहणु जइ फिर कुपियाणइ परउवयाररसिय मट्ठाणः । ता गयचेयण ते जण पिछड किंचि सजीउ सो गित निन्छ ।।१०।। राग यम्या । २ ग° गुस्य' । ३रा ग ह । ४ फ भवहिं । ५ ग ग कवर।' ६फ जा ·३२ [जिनदत्तसरिपिरचित [ इह विषमा गुरुगिर समुथिता लोकमनासरित् कुप्रतिष्ठिता । यस्य गुरुपोतो नास्ति स नीयते तस्या प्रमाहे पतित परिखिद्यते ॥ ६॥ इह प्रवचने विषमा महानर्थहेतुरपि भवाभिनन्दिजनाभिरुचिततया विषय- स्तरूपा गुरुगिर कुगुरुवचनात् समुत्थिता, सिद्धान्तानुक्तमपि सामान्यपञ्चजना- नुमत प्रमाणमिति लोकप्रवाह म एवानुस्रोतोगमनमधानत्वात् सरित् कुप्रतिष्ठिता कुत्सिततया रयातिं गता 1 तयां च यस्य गुरुपोत सद्गुरुप्रवहण नास्ति स नीयते उह्यते । तस्या प्रवाहे पूरे पतित परिखिद्यते । द्रव्यसरित् पुनर्गुरुगिरे महापर्वतात्, को पृथिव्या प्रतिष्ठिता, गुरुपोतो महाप्रवण, प्रवाह पूर इत्यर्थ ॥६॥ सा घणजडपरिपूरिय दुत्तर किव तरति जे हुति निस्तर ' । विरला 'किवि तरति जि सदुत्तर ते लहति सुक्खैइ उत्तमत्तर ।। ७ ।। [ सा धनजडपरिपूरिता दुस्तरा कथ तरति ये भवन्ति निरुत्तरा । विरला केचित् तरति ये सदुत्तरा ते लमते सौग्यान्युत्तरोत्तराणि ॥ ७ ॥] सा लोकप्रवाहसरिट घनजडपरिपूरिता प्रभूतमूर्खप्रायजनाकीर्णा दुस्तरा कृपाप्यपर्यन्ता ता कय तरन्ति वत्पर्यन्त प्राप्नुवन्ति ? ये भवन्ति निरुत्तरा विचाराचातुर्येण विशिष्टोत्तरविकला । विरला केचित् तरन्ति ये सदुत्तरा सुगुरु- सम्पर्कोदिना विशिष्टोत्तरदानममर्था । ते लभन्ते सौग्यानि उत्तरोत्तगणि प्रधान. भधानतराणि स्वर्गापवर्गादिलाभेन । द्रव्यसरिपक्षे तु जडानि जलानि । निरु- तास्तथाविधोत्तरणशक्तिवैकल्येन सर्वथोत्तरणासमर्था । सदुत्तरा शोभनोत्तरणश- तिमन्त । उत्तरोत्तराणि पन्धुसङ्गम-लक्ष्मी-सम्भोगजनितानीत्यर्थ ॥७॥ तदुत्तरणाय च गुरुपवहण दुर्लभामिन्याह-- गुरु-पवहणु निप्पुनिन भइ तिणि पवाहि जणु पडियट युन्मइ । सा ससार-समुदि पट्टी जोहि मुरसह पत्ता विपणही ॥८॥ तपा।२ गिग JATira ग मुकाद।५ क बा। - ·उपदेशरसायनरास ] [धर्म स धर्तु किं शक्नोति कातर ? तत्र गुण क आरोपयति सादरम् । तस्य सुखार्थ (सुहस्तो) निर्माण किं सन्धत्ते ? मोक्ष किं करोति राधा किं स निध्यति ॥ १२ ॥ धर्म शुभानुष्ठान स कातरपुरुषो धर्तुमात्मनि निवेशयितु किं शक्नोति ? नैव । तत्र कातरगृहीते धर्मे गुणमुत्तरोत्तरवृद्धिलक्षण क आरोपयति सादरम् ? आरोपयितु कातरत्वात् । तस्य कातरस्य सुसार्थ निर्वाणमुपचारानिर्वाणहेत्व- नुष्ठान किं कृपालुरपि सन्धत्ते चेतसि निवेशयति ? नैव । तथा चासौ कृपण किं मोक्ष कृत्स्नकर्मक्षयलक्षण करोत्यात्मायत्त विधत्ते ? नै । यतोऽसौ राधा सम्यक्चारित्रानुपालनरूपा किं स कातरो विध्यति ? नैव । अयमत्र भावो यो हि कातरो धर्म तन गुण चारोपयितुमसमर्थश्चारित्रानुपालन च न करोति, स किं मोक्ष कदाचित् साधयति १ नैव । अर्थान्तरपक्षे तु धर्म धनु , गुणों जीना, तस्य कातरस्य, सुहस्त शोभनकर , निश्चित वाण निर्वाण, मोक्ष प्रक्षेप, राधा चकाटकोपरि वर्तमाना पाञ्चालिकामित्यर्थ ॥ १२ ॥ कातरवदस्थिरोऽप्ययोग्य इत्याह- तसु किव होइ सुनिव्वुइ-सगमु अधिरु जु जिर्व किक्काणु तुरगम् । कुप्पहि पडइ न मग्गि विलग्गइ वायह भरिउ जहिच्छई बग्गड ॥ १३ ॥ [ तस्य कर मवति मुनिर्वृति-सङ्गम अस्थिरो यो यथा किसाणतुरङ्गम । कुपये पतति न मार्गे पिलगति वातेन भृतो यच्छ वल्गति ॥ १३ ॥] तस्य कथ भवति नितिसद्गमो योऽस्थिरो मनश्चक्षुरादिचपल किफाण- तुरङ्गम इव । स हि कायेनैव चपल , परमस्थिरत्वेन साम्यादुपमानम् । कुपये लोक्प्रवाहलक्षण उन्मार्गे पतति न मागें सम्यग्ज्ञानादिरूपे 'विलगति न सम्बध्यते । वातेन विद्याजनिताहवारोत्कर्पण भृतो यथेच्छ वल्गति निरर्थक चेष्टते । किवाणोऽपि निति मुसभाना चणकादिभृतोदरत्वेन प्रनलप्रभसनो वातभृत इत्यर्थ वल्गति उट्टीक्त इत्यर्थ ॥ १३ ॥ १राग आरादयति। २ क यिनु । ३ ग ग वारों । ४ग च कराति । ५ क किरा ६स मुमिाह। ७ म ग जु। ८ क नि। स ग °च्छा.क विगर तिक मात्र । १२.०पति ।

·[जिनदत्तसूरिविरचित [ गुरु-प्रवहण यदि फिल कोऽप्यानयति परोपकाररसिकोऽनिच्छया बलात्कारेण । तानद् गतचेतनान् तान् जनान् प्रेक्षते किञ्चित् सजीव सोऽपि त नेच्छति ॥ १० ॥ गुरुप्रवहण यदि कश्चिद् दयालुस्तदुत्तितारयिषया तत्समीपमानयति किल कोऽपि परोपकाररसिक सत्पुरुषो ' मड्डाण' इति तदनिच्छया बलात्कारेण । तावदसौ गतचेतनान् नष्टविवेकलोचनान् तान् जनान् प्रेक्षते बहून् कोऽपि । अत्र लिङ्गव्यत्यय प्राकृतत्वादेवमन्यत्रापि । तेषु सजीवश्चेतनावान सोऽपि त गुरु- प्रवहण नेच्छत्यारोढुम् । पक्षान्तरे तु अर्थान्तर प्रसिद्धमेवेत्यर्थ ॥१०॥ कहिण कु वि जइ आरोविज्जा तु वि तिण नीसत्तिण रोविज्जइ । कच्छ जे दिज्जइ किर रोवतह सा असुइहि भरियइ पिच्छतह ॥ ११ ॥ [ कप्टेन कोऽपि यदि आरोप्यते तथापि तेन नि सत्त्वेन स्द्यते । कच्छा या दीयते किल रुदत साऽशुच्या भ्रियते प्रेक्षमाणस्य ॥ ११॥] परोपकाररसिके च कप्टेनारोचमानतया कृच्छ्रेण कोऽपि मूर्छितो यद्या- रोप्यते पोते । तथापि तेन आरोप्यमाणेन नि सत्त्वेनाधीरशिरोमणिना की अथवा तेन प्रसिद्धन नि सत्त्वेन करणेन रुद्यते । युक्त चैतत् यत कच्छा या दीयते अरोचमानकन्छावन्धस्यात एव रुदत । सा अशुन्या विष्टया भ्रियते लिप्यते प्रेक्षमाणस्य कच्छादातु । अतो युक्तमेव यदारोप्यमाणो रोदितीत्यर्थ ॥११॥ अथ मूर्छितेष्वेव मध्यादुपकाररसिकेर्ने नरेण दीयमान वितरणव्यतिकार] तस्य च गुरुकमत्वेन शपिकल्यतोऽकरणेन फलाभावप्रतिपादन च श्लेपेणाह- धम्मुमु घरणु ऊ सकइ फायर तहिं गुणु करणु चढाइ सायर तमु मुहत्यु निव्वाणु किं सघड मुरस कि फरह राह किमु विघड ॥२॥ एक अपग गया 10 ग यता। "का धमदानप्याशिवराहा ५स ग पुराग । - 7 ?

·उपदेशरसायनरास] सद्धर्मप्रवृत्त्यादिविकलेन परमार्थत स्वमस्तके पुल्हत्थक दत्त्वा जन्म व्यर्थी- क्रियते । यदि किल तेन कातरादिना कुले जन्मापि प्राप्त जातियुक्त तथापि गुण उपकार सद्धर्मलाभादिक स इति लोकोत्तरो न दापित दत्तो दर्शितो वेत्यर्थ ॥ १५॥ जइ किर वरिससयाउ वि होई। पाउ इकु परिसचइ सोई । कह वि सो वि' जिणदिक्ख पवनइ तह वि न सावजई परिवनइ ॥ १६ ॥ [ यदि किल वर्पशतायुरपि भवति पापमेक परिसचिनोति सोऽपि । कथमपि सोऽपि जिनदीक्षा प्रपद्यते तथापि न सापद्यानि परिवर्जयति ॥ १६ ॥] यदि किल वपशतायुभवति तथापि पापमेवैक परिसचिनोति । सोऽपि कातरादि कथमपि सद्गुरुसम्पादिना जिनदीक्षा प्रतिपद्यते । तथापि भावविकलत्वान्न सावधानि परित्यजतीत्यर्थ ॥१६॥ गजइ मुद्धह लोअह अग्गइ लक्खण तक्क चियारण लग्गइ । भणइ जिणागमु सहु वक्खाणउ त पि वियारमि ज लुक्काणउ ॥ १७ ॥ [ गर्जति मुग्धाना लोकानामग्रे लक्षण-तर्कविचारणे लगति । भणति जिनागम सर्व व्यारयामि तम(द)पि विचारयामि यहोकिकम् ॥ १७ ॥ ] गर्जति मुग्धोकाना पुरतो वृहत्स्वरेण साहकार स्वगुणोत्कीर्तन गर्जन लक्षण-वविश्रुतावपि विचारयितु प्रवर्तते । अहकाराद् भणति च जिनागम सर्व व्यास्यामि । अह तमपि विचारयामि यल्लौकिक श्रुति--स्मृति-पुराणादिक शास्त्रमित्यर्थ ॥ १७ ॥ १ क मम्तक दत्वा । २ स ग १३ क साइ । ४ रा ग 'बई। ५रा ग पर स। इस ग रिमि ।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित - खज्जइ सावएहि सुबहुत्तिहिं भिज्जइ सामरहिं गुरुगत्तिहिं । वग्यसघ-भय पडइ सु खड्डह पडियउ होइ म कूडउ हड्डह ॥ १४ ॥ [ खाद्यते श्रावकै सुबहुभि- भिद्यते सामदै ( श्वापदै ) गुरुगात्रै । व्याघ्रसङ्घभयात् पतति स गर्ते पतितो भवति स कूटोऽस्थ्नाम् ॥ १४ ॥ कुपथपतित सन असावस्थिर साद्यते वस्त्रान्नादिग्रहणेनोपभुज्यते श्रावकै प्रवाहपतितसाध्वनुयायिभि सुबहुभि भिद्यते वासितहृदय क्रियते सामदै साम ददतीति कोमलपापोपदेशदातृभिर्गुरुगात्रैर्गुररिति गात्र स्वरूप येषा नामाचार्य स्वरूपै सासारिकमहाभयोत्पादकत्वाद् व्याघ्र इव व्याघ्र सङ्घो निगुणदुष्टबहुजन समूहस्तस्माद् भय सन्मार्गाप्रवर्तने त्रासस्तेन पतत्यसो गर्ने नरके उपचारात् । तन्निमित्तनिरन्तरानायतनसेवादौ पतितश्च सन कूटो राशिर्भवति अस्थ्ना निर्ग णत्वात् कीकसमात्रावशेपो भवति । अर्थान्तरपक्षे तु श्वापदै श्व-शृगालादिभि भिद्यते विदार्यते । सामजैर्वनगजै गुरुगात्रैर्वृहच्छरीरै व्याघसघश्चित्रकसमूह पतितश्च सन् मृतत्वात् कूटो राशिरस्थ्ना भवतीत्यर्थ ॥ १४ ॥ तेण जम्मु इहु नियउ रित्थउ नियमत्थइ देविणु पुल्हत्थउ । जइ किर तिण कुलि जम्मु वि पाविउ जाइजुत्तु तु वि गुण न सुदाविउ ॥१५॥ [ तेन जमेह नीत निरर्थक निजमस्तके दत्ता पुल्हत्यकम् । यदि किल तेन कुळे जमापि प्राप्त जातियुक्त तपापि गुणो न स दापित ॥ १५ ॥] तेन कातरेणास्थिरेण वा जन्मान निरर्थक नीत निजमस्तके दत्त्वा पुल्हत्थक 'अन्त शुपिरमिलिवकरद्वयप्रहार पुंहत्यक ' यया केनापि यलवताऽसन्तान्याय परेण वण्ठेन फस्यचिद् दुर्गतनरादे पार्थान्मस्तके पुल्हत्यक दत्ता तस्मा पदम्यादि सर्वयाऽपहृत्य तस्य जन्म निरथर मियते । एवमनेगापि पातरादिना सिप । २६° में प्रानि नाग पन। ३ रा गुटा, ग गन् पटो। ४ फ. पुस्यो।

·उपदेशरसायनरास ] सद्धर्मप्रवृत्त्यादिविकलेन परमार्थत स्वमस्तके पुल्हत्थक दुत्वा जन्म व्यर्थी- क्रियते । यदि किल तेन कातरादिना कुले जन्मापि प्राप्त जातियुक्त तथापि गुण उपकार सद्धर्मलाभादिक स इति लोकोत्तरो न दापित दत्तो दर्शितो वेत्यर्थ ॥ १५॥ जइ किर वरिससयाउ वि होई पाउ इक्कु परिसचइ सोई । कह चि सो वि' जिणदिक्ख परज्जइ तह वि न सावज्जई परिवनइ ॥ १६ ॥ [ यदि फिल वर्पशतायुरपि भवति पापमेक परिसचिनोति सोऽपि । कपमपि सोऽपि जिनदीक्षा प्रपद्यते तपापि न सापद्यानि परिवर्जयति ॥ १६ ॥ ] यदि किल वपशतायुर्भवति तथापि पापमेवैक परिसचिनोति । सोऽपि कातरादि कथमपि सद्गुरुसम्पादिना जिनदीक्षा प्रतिपद्यते । तथापि भावविकलत्वान्न सावधानि परित्यजतीत्यर्थ ॥ १६ ॥ गज्जइ मुद्धह लोअह अग्गइ लक्खण तह वियारण लग्गइ । भणद जिणागमु सहु वक्खाणउ त पि चियारमि ज लुक्काणउ ॥ १७ ॥ [ गर्जति मुग्धाना लोकानामने एक्षण-तर्कविचारणे टगति । भणति जिनागम स व्यारयामि तम(द)पि पिचारयामि यहोफिकम् ॥ १७ ॥ ] गर्जति मुग्धलोकाना पुरतो वृहत्स्वरेण साहकार स्वगुणोत्कीर्तन गर्जन लक्षण-तविश्रुतावपि विचारयितु प्रवर्तते । अहङ्काराट भणति च जिनागम सर्व व्यारयामि । अह तमपि विचारयामि यहौकिक श्रुति--स्मृति-पुराणादिक शास्त्रमित्यर्थ ॥१७॥ १ क मस्तक दया । २ स ग ३।३१ साइ । ४ ग ग गई। ५रा ग पर स। इस गामि ।

·[जिनदत्तसूरिविरचित . अद्धमास चउमासह पारह मल अम्भितरु वाहिरि धारइ । कहइ उस्सुत्त-उम्मग्गपयाइ पडिक्कमणय बदणयगयाई॥१८॥ [अर्धमास-चतुर्मासादिभि पारयति मलमाभ्यन्तर बहिर्धारयति । कथयति उत्सूत्रोन्मार्गपदानि प्रतिक्रमणक-वदनकगतानि ॥ १८ ॥] अर्द्धमास-चतुर्मासादिभि पारयति । मलमाभ्यन्तर चित्तकालुष्यलक्ष- णमिव यहि शरीरे धारयतीत्युत्प्रेक्षा । कथयति लोकेभ्य उत्सूत्रोन्मार्गपदानि प्रतिक्रमणक-वन्दनकगतानि । तथाहि प्रतिक्रमण न कर्तव्यमेव श्रावकै , साध्वादिभिरपि क्षेत्रदेवतादिकायोत्सर्ग प्रतिक्रमणे न कार्य । पर्यन्ते च स्तुतिनयानन्तर शक्रस्तवपाठोऽप्ययुक्त इत्यादीनि । ऊर्ध्वस्थिता एव च साध्व्यो द्वादशावर्तवन्दन ददतीत्यादीनीत्यर्थ ॥ १८ ॥ पर न मुणइ तयत्यु जो अच्छइ लोयपवाहि पडिउ मुवि गच्छइ । जइ गीयत्यु को वि त वारइ ता त उडिवि लउडइ मारइ ॥ १९ ॥ [पर न जानाति तदर्थो य आस्ते लोकप्रगाहे पतित सोऽपि गच्छति । यदि गीतार्थ कोऽपि त वारयति तदा तमुत्थाय लगुडेन मारयति ।। १९11] पर न जानाति तदर्थ प्रतिरमणादिविधिसूनार्थ "समणेण सावरण य" इत्यायनुयोगद्वारोवो यस्तिष्ठति । तन हि वस्रोचे फायोद्धे च प्रत्युपेक्षा कर्त- व्येति पाठे दशिकापर्यन्ते वर गृहीत्या ऊर्ध्वस्थिवैश्च प्रत्युपेक्षा क्रियते इत्य- ज्ञानाद् व्याचक्षते । तर चोक्त गीवाय - "वस्थ फाउदृम्मी परवयणठि (वि)3 गहाय दसियते । () मान धारन य । (२) पार पाया परसवनस्थिना (वि) दीत्या दशकाते। १ मत । २८° तम्।३ स ग टमग ! ४ग ग पटकमा ५८० ষনায় ६. रस्त,रार शम्ताना' । ७ ग परं । ८ ॥ ग गीय पक. सवि.. दमोदय 10 गक्षा मा रि।

·उपदेशरसायनरास ] त न भवइ उक्कुडुओ तिरिय पेहे जह विलचो ॥ अत्र हि वस्त्रोर्व तिर्यगिति कायोर्ध्व चोत्कटिकासनस्थ इत्यर्थो वर्तते । तमबुद्धा साध्वीनामूर्ध्वस्थितानामेव वन्दन दापयन्ति । एव च सति परमार्थत सोऽपि मलादिधारको लोकप्रवाहपतित एव गच्छति । यदि कश्चिद् गीतार्थस्त वारयति असत्प्रवृत्तेस्तदाऽसौ निर्विवेकत्वादत्यन्त कोपाविष्टस्त लगुडेन प्रहर- तीत्यर्थ ॥ १९॥ अथ तस्य गीतार्थाना च चेष्टितमाह- धम्मिय जणु सत्येण वियारइ सु वि ते धम्मिय सत्थि वियारइ । तविहलोइहि सो परियरियउ तउ गीयस्थिहि सो परिहरियउ ॥२०॥ [ धार्मिको जन शास्त्रेण विचारयति सोऽपि तान् वार्मिकान् शस्त्रेण विदारयति । तद्विधलोकै स परिकरित ततो गीतार्थं स परिहृत ॥ २० ॥] धार्मिको जनस्त मलधारिणमुत्सूत्रादिप्रवृत्त शास्त्रेण तन्निराकारकग्रन्थेन विचारयति अयुक्तत्वेन ख्यापयति । सोऽपि तान् धार्मिकान् शस्त्रेण कोपवशाद् विदारयति । तद्विधलोकैस्तत्सदृशप्रवाहपतितजनैरसौ परिकरितोऽगीकृत । ततो गीतार्थे स दूरेण वर्जित इत्यर्थ ॥ २० ।। जो गीयत्यु सु करइ न मच्छरु मुवि जीवतुं न मिल्इ मच्छरु । मुद्धइ धम्मि जु लग्गइ विरल सघि सु वज्झु कहिन्नइ जालउ ॥ २१ ॥ [ यो गीता स करोति न मत्सर सोऽपि जीवन् न मुञ्चति मत्सरम् | शुद्धे धर्मे यो टगति विरल सझेन स बाह्य कथ्यते युतक ॥ २१ ॥] तद् न मायुत्कटवस्तियन् प्रेषत यया चिरस ॥ १० पसाध। २२° यरिउ । ३९ त निरा । ४ जीवितु । ५क. यर ।

·[जिनदत्तसृरिविरचित । अद्धमास चउमासह पारइ मल अम्भितरु वाहिरि धारइ । कहइ उस्मुत्त-उम्मग्गपयाइ पडिक्कमणय-वंदणयगयाइ ॥ १८ ॥ [ अर्धमास-चतुर्मासादिमि पारयति मलमाभ्य तर बहिर्धारयति । कथयति उत्सूत्रो मार्गपदानि प्रतिक्रमणक-बदनकगतानि ॥ १८ ॥] अर्द्धमास-चतुर्मासादिभि पारयति । मलमाभ्यन्तर चित्तकालुष्यलक्ष- णमिव यहि शरीरे धारयतीत्युत्प्रेक्षा । कथयति लोकेभ्य उत्सूत्रोन्मार्गपदानि प्रतिक्रमणक-वन्दनकगतानि । तथाहि प्रतिक्रमण न कर्तव्यमेव श्रावकै , साध्वादिभिरपि क्षेत्रदेवतादिकायोत्सर्ग प्रतिक्रमणे न कार्य । पर्यन्ते च स्तुतिनयानन्तर शक्रस्तवपाठोऽप्ययुक्त इत्यादीनि । ऊर्ध्वस्थिता एव च साध्व्यो द्वादशावर्तवन्दन ददतीत्यादीनीत्यथ ॥ १८ ॥ परं न मुणइ तयत्थु जो अच्छइ लोयपवाहि पडिउ मुवि गच्छइ । जइ गीयत्यु को वि त वारइ ता त उहिवि लउडइ मारइ ॥ १९ ॥ [पर न जानाति तदर्थो य आस्ते लोकप्रवाहे पतित सोऽपि गच्छति । यदि गीतार्थ कोऽपि त वारयति तदा तमुत्याय लगुडेन मारयति ॥ १९ ॥] पर न जानाति तदर्थ प्रतिक्मणादिविधिसूनार्थ सेमणेण सावरण य" इत्यायनुयोगद्वारोत्तो यस्तिष्ठति । तत्र हि वस्रोय कायोर्द्ध च प्रत्युपेक्षा कर्त- व्येति पाठे दशिफापर्यन्ते वस्त्र गृहीत्ला ऊर्ध्वस्थितश्च प्रत्युपेभी क्रियते इत्य- शानाद् व्याचक्षते । तर चोक्त गीतार्थ "वस्ये काउडम्मी परवयणठि (वि)उ गहाय दसियते । धान धारोन च । (१) न पायाय पसयनस्थितो (पिद) गृहीत्या दशकात । क.मल । २६° सह । ३राग उमा ४ रा ग पटियम'। ५०° दयताया। (करं स्त', रा र साना । ७ ग प 1 ८ स ग गीयम । ९९. सावि। १.क. वसोदयारा गाया । - ·उपदेशरसायनरास ] अविधिनिशिस्नानादिक प्रवर्तते तदा घृत सक्तुषु प्रलुठति तद्वत् समीहित समीहितेन सयुज्यते इति तेषा भाव इत्यर्थ ॥ २३ ॥ अथ तत्प्रार्थनया नृपतिचेष्टितमाह- जइ किर नरवइ कि वि दूसमवस ताहि वि अप्पहि विहिचेइय दस । तह वि न धम्मिय विहि विणु झगडहि जह ते सब्धि वि उद्यहि लगुडिहि ॥ २४ ॥ [ यदि फिल नरपतय केऽपि दु पमापशात् तेपामयपयति विचिचैत्यानि ढग । तपापि न धार्मिका विपि बिना कलहाय ते यदि ते सर्वेऽप्युत्तिष्टन्ते लगुडै ॥२१॥ ] यदि किल केऽपि नृपतय केचन निविवेकिनो लुब्धा दुस(प)मार- शाद् दुष्टकालमाहात्म्याल्लोभाभिभूतास्तेपामप्यविधिकारिणामापयन्ति पृजनाय विधिचैत्यानि 'दशेति यमकानुरोधेन तेन नीणि चत्वारि वेति द्रष्टव्यम्' । तथापि विधिचैत्यापहारेऽपि धार्मिका विधिं विना युक्तिमन्तरेण न सह कलहायन्ते यदि ते विपक्षा सर्वेऽप्युत्तिष्ठन्ते लगुडै प्रहतुमित्यर्थ ॥२४॥ नन्वेव सति तेपा विविचैत्यसचट्टन कथ भविष्यतीत्याह- निन्चु वि सुगुरु-देवपयभत्तह पणपरमिहि सरतह सतह । सासणमुर पसने ते भइ धम्मिय कज पसाहहि सव्वइ ।। २५ ।। [नियमपि मुगुर-देवपदमक्ताना पञ्चपरमेष्ठिन स्मरता सताम् । शासनमुरा प्रसन्नास्ते भव्यानि धार्मिककार्याणि प्रसाधयति मर्माणि ॥ २५ ॥] नित्यमपि सुगुरु-देवपदभत्ताना पञ्चपरमेष्ठिमन्त्र स्मरता सता शासनसुरा स्वयमेव प्रसन्ना भवन्ति । ते च भव्यानि मनोऽभीष्टानि धार्मिककार्याणि विधि त्यलामादीनि सर्वाणि साधयन्तीत्यर्थ ॥ २५ ॥ १२ तादि निहि। २उनिह । ३ क मत। ४ ग ग पग्नान। ५३ भव्यद । ६रा ग पलादहि। ।

·[जिनदत्तसूरिविरचित J तथा योगीतार्थ स न करोति मत्सरम् । स च मलिनो जीवन यावजीव न मुञ्चति गीतार्थेषु मत्सरम् । एव तावत् कातरास्थिरमलवारकादय प्रभूता । शुद्धे च धर्म प्रतिसातोरूपे य कश्चिल्लगति विरल, सहेन प्रवाहपतितजनसमूहेन स शुद्धधर्मलग्नो बाह्य कथ्यते युतकश्चाण्डालादिवद् भिन्न इत्यर्थ ॥२१॥ पइ पइ पाणिउ तमु चाहिज्जइ उपसमि थक्कु सो विवाहिज्जइ । तस्सावय सावय जिव लग्गहिं धम्मियलोयह छिडइ मग्गहि ॥ २२॥ [ पदे पदे पानीय ( छिन्द ) तस्य गवेष्यते उपशमे स्थित सोऽपि बायते । तच्छ्रावका सापदा इव लगति धार्मिकलोकस्य छिद्राणि मार्गयति ॥ २२॥] पदे पदे पानीय देशविशेषभाषया छिद्र तस्य शुद्धमार्गलग्नस्य गवेष्यते उपशमेऽवस्थितोऽसावपि दु सद्देन बाध्यते । तच्छ्रावका दु सङ्घश्रावका श्वापदा इव लगन्ति विनाशाय सम्बध्यन्ते । स्वभावत एव च ते धार्मिकलोकस्य छिद्राणि मार्गयन्ति । अयमपि च धार्मिक इत्यर्थ ॥ २२ ॥ अथ तच्छ्रावकाणामेवाविधिकारिणा चेष्टितमाह-- विहिचेईहरि अविहिकरेवइ करहि उवाय बहुत्ति ति लेवइ । जइ विहिजिणहरि अविहि पयट्टई ता घिउ सत्तुयमाज्झि पलुइ ॥ २३ ॥ [विधिचैत्यगृहेऽविधिकरणे दुर्वन्युपायान् बहस्ते तद्ग्रहणे । यदि निधिजिनगृहेऽविधि प्रवर्तते तदा घृत सक्तुमध्ये प्रलुठति ॥ २३ ॥] विधिचैत्यगृहे मत्सरवशादविधिकरणे पुर्वन्त्युपायान् यहुन् ते तच्यावका महणे विधिपत्यस्य । फिमित्येपामविधिकरणे आमह ! अत आइ यदि विधिजिनगृहे १ दे पाए ग गए।१ मा ४ग माग में, ग धर्म का ५य पयमग्शि पडपिपर। .. 'करण ·उपदेशरसायनरास ] [श्रानका विधिधर्मस्याधिकारिणो य एव न भवति दीर्घससारिण । अविधि कुर्नन्ति न शुभगुस्वारिता जिनसम्बन्धिनी धारयन्ति न दारिकाम् ॥ २७ ॥] श्रावका विधिधर्माधिकारिणस्त एव ये न भवन्ति महानर्थहेत्वकार्यनिवृत्ति- व्यडग्यशुद्धचित्तत्वेन दीर्घससारिण । अविधि जिनभवने भोजन-शयनादिरूप नैव कुर्वन्ति शुभगुरुवारिता । इद च पदमुत्तरत्रापि सर्वत्र योज्यम् । तथा जिनसम्बन्धिनी तत्परिग्रहस्थिता वेश्या न धारयन्ति, तस्या सर्वदा पापप्रपा-- रूपत्वादित्यर्थ ॥२७॥ अथ विधिमेवाह- जइ किर फुल्लई लब्भइ मुल्लिण तो वाडिय न कहि सहु कविण । थावर घर-हदृइ न करावहि जिणधणु संगहुँ करि न वद्धारहि ॥ २८ ॥ [ यदि फिल पुष्पाणि लभ्यन्ते मूल्येन तदा वाटिका न कुर्वन्ति सह कूपेन । स्थानराणि गृह-हट्टादीनि न कारयन्ति जिनधन सद्ग्रह कृवा न वर्धयति ॥ २८ ॥] यदि किल पुष्पाणि मूल्येन लभ्यन्ते तदा वाटिका न कुर्वन्ति सह कूपेन स्थावराणि स्थिरतराणि देवसत्कतया देवद्रव्येणैव गृह-हट्टादीनि न कारयन्ति । जिनस्य धन गणिम-धरिम-मेय-पारिच्छेद्यादिरूप तद्रव्येण सगृह्य न वर्धयन्ति जिनस्य (१) ॥ २८ ॥ जइ फिर कु वि मरतु घर-हट्टइ देइ त लिनहि लहणावट्टइ। अह कु वि भत्तिहि देइ त लिज्जहि तभाडयधाण जिण पूइज्जहि ॥ २९ ।। [ यदि किल कोऽपि म्रियमाणो गृह-हट्ट ददाति तदा गृह्यते रम्यानुसारेण । शयनस्य। ३ क सवापि । ४ स ग °दि।५क करहिं । ६ सगहु उ । ७ क पारय ती यय । ८रा ग लियादि । ९य ग । १. स ग तम्मा। १ स्व. ग - व्यग २ क ·४२ [ जिनदत्तसूरिविरचित धम्मिउं धम्मुकज्जु साहंतउ परु मारइ कीवइ जुज्झतउ । तु वि तसु धम्मु अस्थि न हु नासइ परमपई निवसइ सो सासइ ॥ १६ ॥ [ धार्मिको धर्मकार्य साधयन् पर मारयति कथमपि युध्यमान । तथापि तस्य धर्मोऽस्ति न खलु नश्यति परमपदे निवसति स शाश्वते ॥ २६ ॥] धार्मिको धर्मकार्य विधिचैत्यग्रहणादिक साधयन् सन् कदाचित् पर विपक्ष तदुपघाताय प्रवृत्त कथमपि मर्ममहारादिना व्यापादयति युध्यमानस्तेन सह तथापि तस्य निश्चयनयेन धर्मोऽस्त्येव केवलविधिप्रवर्तनाय विधिचैत्यग्रहण प्रवृत्ते । न तु नैव तद्वयापादनेन धर्मो नश्यति । तथा च क्रमेण परमपदे मोक्षे निवसति स शाश्वते । अयमत्र भावार्थ-धार्मिक केवलविधिविधानलालस सन् अविधि सर्वथाऽसहमानोऽविधिकारकान् (जिणपवयणस्स अहिय सम्वत्था मेण वारेइ' त्ति सिद्धान्तवचनानुस्मरणेन यथा तथा निवारयन् कदाचित् पर हन्यादपि तथाप्यत्यन्तशुद्धमनस्कत्वात् शुद्ध चारित्रपरिपालनप्रवृत्तसहसाकारनिपा- तितद्वीन्द्रियादिमहामुनिवन्निष्पाप एव । तथा चोच्यते- (उच्चालियम्मि पाए इरियासमियस्स सकमट्ठाए । वावन्जिज्ज कुलिंगी मरिज्म त योगमासज्ज । न य तस्स तन्निमित्तो बधो सुहुमो वि देसिओ समए । अणवजोहपओगेण सव्वभावेण सो जम्हा ।।" इत्यर्थ ॥२६॥ सावय विहिधम्मह अहिगारिय जिज्जन हुति दाहससारिय । अविहि करिति न सुहगुरुवारिय मिणसवधिय धरहि न दारिय ॥ २७ ॥ (.)जिनप्रायनस्याहित सर्वस्याम्ना धारयेत् इति । (१) उच्चालित पाद ईर्यासमितम्य सहनमार्थम् । ध्यापन कुलिनी मियतत्त यागमागाय।। न च तस्य समिमिता पप सूमोरि दशित समय । अनवोपत्रयागा सर्वमायन म यम्गात् ॥ ग भाम्निय । २ पहरा ग° F IN° प्रहमा । फ उन्परुपनि।।स ० ग.माय ।

·उपदेशरसायनरास ] [श्रावका विधिधर्मस्याधिकारिणो य एव न भवन्ति दीर्वससारिण । अविधि कुर्वन्ति न शुभगुस्वारिता जिनसम्बन्धिनी धारयन्ति न दारिकाम् ॥ २७ ॥] श्रावका विधिधर्माधिकारिणस्त एव ये न भवन्ति महानर्थहेत्वकार्यनिवृत्ति- व्यङयशुद्धचित्तत्वेन दीर्घससारिण । अविधिं जिनभवने भोजन-शयनादिरूप नैव कुर्वन्ति शुभगुरुवारिता । इद च पदमुत्तरजापि सर्वत्र योज्यम् । तथा जिनसम्वन्धिनी तत्परिग्रहस्थिता वेश्या न धारयन्ति, तस्या सर्वदा पापप्रपा- रूपत्वादित्यर्थ ॥२७॥ अथ विधिमेवाह-- जइ किर फुल्लई लभइ मुल्लिण तो वाडिय न करहि सहु क्षिण । यावर घर-हट्टइ न करावहि जिणधणु सगहुँ करि न बद्धारहि ॥ २८ ।। यदि किल पुष्पाणि लभ्यते मूल्येन तदा वाटिका न कुर्वन्ति सह कूपेन । स्थावराणि गृह-हटादीनि न कारयति जिनधन सग्रह कृन्या न वर्धयति ॥ २८ ॥] यदि किल पुष्पाणि मूल्येन लभ्यन्ते तदा वाटिका न कुर्वन्ति सह कूपेन स्थावराणि स्थिरतराणि देवसत्कतया देवद्रव्येणैव गृह-हट्टादीनि न कारयन्ति । जिनस्य धन गणिम-धरिम-मेय-पारिच्छेद्यादिरूप तद्रव्येण सगृह्य न वर्धयन्ति जिनस्य (१)॥२८॥ जड फिर कु वि मरतु घर-हट्टा देइ त लिजहि लहणावइ । अह कु वि भत्तिहि देइ त लिनहि तभाडयपाणि जिण पूइज्जहि ।। २९ ।। [ यदि किल कोऽपि त्रियमाणो गह-हट्ट ददाति तदा गृह्यते लम्यानुसारेण । क भवनापि । ४ स ग 1ि५-क करहिं । ६ क सगहु उ । ७क कारयन्ती यय । ८ स ग लियादि । ९ य ग वर । १. स ग तम्मा। १ स्व.ग व्यग २ के शयनप।

·- [ जिनदत्तसूरिविरचित अथ कोऽपि भक्त्या ददाति तदा गृह्यते तद्भाटकधनेन जिना पूज्यन्ते ॥ २९ ॥] यदि किल कश्चिद देवव्याधमर्ण मणमोक्षाय म्रियमाण सन् वस्त्वन्तरा भावेन गृह हट्ट वा जिनाय ददाति, तदा गृह्यते लभ्यद्रव्यानुसारेण । अथ कश्चिद् भक्त्या ददाति, तदापि गृह्यते । तस्य गृहादेभाटकधनेन जिना पूज्यन्ते इति विधि । शेपस्तु पूर्वोक्त स्थावरविधानादिरविधिरेवेत्यर्थ ॥ २९ ।। दित न सावय ते वारिज्जाहि धम्मिकजि ते उच्छाहिज्जहिं । घरवावारु सन्यु जिव मिल्लहि जिवन कसाईहिं ते पिल्लिज्जहिं ॥३०॥ [ ददतो न श्रावकास्ते वार्यन्ते धर्मकार्ये ते उत्साह्य ते । गृव्यापार स यथा मुञ्चति यमा न कपायैस्ते पीडयन्ते ॥ ३०॥ ददतो गृह-हट्टादीन् ते श्रावका न वायन्ते, प्रत्युत धर्मकार्ये देवद्रव्यऋण विशोधने उत्साह्यन्ते । तथा तद्दानप्रवृत्ता सन्तो गृहव्यापार सर्व वृत्तिव्यवच्छे देकारिव्यवहार मुक्वा यथा मुञ्चन्ति । यथा च कपायै क्रोध-लोभादिभिस्ते न पीड्यन्त इत्यथ ।। ३० ॥ किञ्च-- तिव तिव धम्मु कहिंति सयाणा जिर ते मरिवि हुति सुरराणा । चित्तासोय करत हाहिय जण तहिं कय हवति नहाहिय ॥ ३१॥ [तमा तरा धर्म कथयति शिष्टा या ते मृत्वा भवति सुरराजा । चत्राश्विनयो दुर्गन्याष्टादिका ननान्नर रता[टाहिका] मपति नष्टाहिता ॥ ३१ ॥] तथा तथा धर्म कथयति शिष्टा मुबायपास्तेषा यथा तत्समायेन मृत्ता ते भवति मुरनायका । सथा पैशानियो मुर्धन्यष्टारिका शाश्वतयाग्रा । यत पतुमामक-पयुपगादिप्रष्टाद्विकाररूपण गनगीmयगुगमम्मतम् । स हिसार १६।२८ पर।३ग पगागन। ५ग ग गपगो। ग°धारिध।

·उपदेशरसायनरास] पूजामात्रस्याप्ताहिकाशब्देन विवक्षितत्वात्। न च तदष्टाहिकाशब्दाभिधेयन भवतीति वाच्यम् , तस्य पष्ठागविवरणे अभयदेवसूरिभिस्तथा वर्णनात् । जना श्रावक- लोकास्तत्र चैत्रादौ ' कृतेति पदैकदेशे पदसमुदायोपचारात् ' कृताष्टाहिका भवन्ति नष्टाहिता ध्वस्ताधयो वा इत्यर्थ ॥ ३१ ॥ अथागमिक प्रकारान्तरमप्याह- जिव कल्लाणयपुहिहि किज्जहिं तिव करिति सावय जहसत्तिहिं । जा लहुडी सा नचाविज्जा वड्डी सुगुरु वयणि आणिज्जइ ।। ३२ ।। [ यथा कल्याणकपृष्ठे कियन्ते तथा कुर्वति श्रापका यथाशक्त्या । या लची सा नय॑ते वृहती सुगुरुबचनेनानीयते ॥ ३२ ॥ ] यथा जन्मकल्याणादिपृष्ठे क्रियन्ते दवेन्द्रादिभि किल । कृतकल्याणकमहो- सवा नन्दीश्वरे देवेन्द्रादयोऽष्टाहिकामहिमा कुर्वन्ति । तद् यदि तदनुसारेण श्रावका अप्यत्यन्तमृद्धिमन्त क्वचित् कल्याणकानन्तरमष्टाह्निका आरभन्ते तदा न दोप । तथा कुर्वन्ति श्रावका यथासामर्थ्य तथा विधिपरै श्रावकैर्लध्वी नर्तकी सा विधिचैये नर्तन कार्यते निर्विकारत्वात् । याऽपि बृहती सा सुगुरु- वचनेनैव नत्तनायानीयते । अयमत्राशय -यद्यपि तरुणविदग्धरूपवतीनर्तकी- नत्तने प्रेक्षणक सातिशयशोभ भवति, तथापि प्रतिदिन तदागमने तरुणश्रावकपुत्रा- दीना तस्या जिनद्रव्यदानादौ चित्तविश्लेषो भवति । तन्निमित्त चे क्रमेण देवगृह- त्यागादिना धर्मादपि प्रतिपातो भवतीति विमृश्य गीताथेरागमानिपिद्धमपि सर्वदा तदागमन न्यपेधि । कदाचित् तु देवगृहादिप्रतिष्ठाया जलानयनादिमहोत्सवे साति- शयप्रेक्षणकादिनिहाय सा आकारयितुमिप्यते श्रावकै , पर बहुतरदोप- दृष्ट्या गुरुभिरत्यन्त निषेधे गुर्वाज्ञामन्तरेण न ते तामाहातु प्रभवन्ति, अत्यन्ताज्ञा- परत्वात । ततस्तादृशे प्रस्तावे गुरुमापृच्छ्यानयन्तीत्यभिप्रायेण 'वही सुगुरुवय- णेण' इत्यादि अभिधीयते । ततोऽहो| युगप्रधानाना निर्विकार वचनमित्याद्यपहास केपाश्चिद् दुर्विदग्धाना सर्वथा नावकाश लभत इत्यर्थ ॥ ३२ ॥ १२ ग° गपुरिहि । २ क तथा । ३ क पि तदपि । ४ क° दानादानादौ । ५ क या। ६ग ग°प्रेक्षणादि । ७ क°रत्यननि । ८ रा ग नंतरेण । ९ क इत्यादभि । - ·[जिनदत्तसूरिनिरचित अथ कोऽपि भक्त्या ददाति तदा गृह्यते तभाटकधनेन जिना पूज्यते ॥ २९ ॥] यदि किल कश्चिद् देवद्रव्याधमर्ण ऋणमोक्षाय म्रियमाण सन् वस्वन्तरा भावेन गृह हट्ट वा जिनाय ददाति, तदा गृह्यते लभ्यद्रव्यानुसारेण । अथ कश्चिद् भक्त्या ददाति, तदापि गृह्यते । तस्य गृहादेभाटकधनेन जिना पूज्यन्ते इति विधि । शेषस्तु पूर्वोक्त स्थावरविधानादिरविधिरेवेत्यर्थ ॥२९॥ दित न सावय ते वारिज्जहि धम्मिजि ते उच्छाहिज्जहिं । घरवावारु सव्वु जिव मिल्लहिं जिव न कसाईहि ते पिलिज्जहि ॥ ३० ॥ [ ददतो न श्रापकास्ते वार्यते वर्मकार्ये ते उत्साह्यन्ते । गृहव्यापार सर्व यथा मुञ्चति यपा न कपायैस्ते पीड्य ते ॥ ३० ॥ ददतो गृह-हट्टादीन ते श्रावका न वार्यन्ते, प्रत्युत धर्मकार्ये देवद्रव्यऋण विशोधने उत्साह्यन्ते । तथा तहानप्रवृत्ता सन्तो गृहव्यापार सर्व वृत्तिव्यवच्छे देकारिव्यवहार मुक्त्वा यथा मुञ्चन्ति । यथा च कपाय क्रोध-लोभादिभिस्ते न पीड्यन्त इत्यथ ॥ ३० ॥ किञ्च-- तिव तिव धम्मु कहिंति सयाणा जिव ते मरिवि हुति सुरराणा । चित्तासोय करत हाहिय जण तहिं कय हवति नहाहिय ॥३१॥ [तमा तरा धर्म करयति शिष्टा यमा ते मृया भरति सुरराजा । पाश्विनयो युन्यष्टाद्विरा जान्तन ताटाधिका] भाति नष्टाहिता ॥ ३१ ॥] क्या क्या धर्म कथयन्ति शिष्टा मुबावकारतेपा यथा तत्मभावेन मृत्वा वे भवति मुरनायका । तया पैमाशिनयो कुवनयष्टारिका शाश्वतयात्रा। पतु पतुमामक-पयुपगादिषष्टानिराम्ररूपग यन्नगीतायगुगसम्मतम् । वय दिप्रष्ट कतिक पराग ग ग४ि राग नि५ग ग एग शादिया। समगो।

·उपदेशरसायनरास ]' ४७ पाड वि न हु अजुत्त वाइजहिं लइबुडिडउडि-पमुह वारिजहिं ॥ ३५ ॥ [रागा विरुद्धा नै गीयन्ते । हृदये धारयद्भिर्जिनगुणा गीयते । पाटा अपि नैवायुक्ता वाद्यते लइवुडिडउडिप्रमुखा वार्यन्ते ॥ ३५ ॥] रागा भैरव-मेघरागादयोऽत्यन्तशोकाविर्भावकत्वेन विरुद्धा नैव गीयन्तें मृदये जिनगुणानेव धारयद्भिर्जिनानामेव गुणा गीयन्ते, न त्वन्येपाम् । पाटा अपि पाणविकादिप्रसिद्धा नैवायुक्ता मरणाद्यवस्थासूचका वाद्यन्ते । वानेवाह-लइ वुडिडउडिप्रभृतय । पाटास्तत्प्रसिद्धा एव कार्यन्तेऽत्यन्त श्रुतिकटुकरवा- दित्यर्थ ॥३५॥ उचिय युत्ति-थुयपाढ पढिजहिं जे सिद्धतिहिं सहु सधिजहिं । तालारासु वि दिति न रयणिहिं दिवसि वि' लउडारसु सहु पुरिसिहि ।। ३६ ॥ [ उचिता स्तुति-स्तोत्रपाठा पठ्यन्ते ये सिद्धातेन सह सन्धीयन्ते । तालारासकमपि ददति न रजन्या दिवसेऽपि लगुडरास सह पुरुपै ॥ ३६ ॥ उचितानि स्तुति-स्तोनाणि देवाने पठ्यन्ते, यानि सिद्धान्तेन सह सन्धी- यन्ते, न पुनरुत्सूत्राणि । तालारासकमपि न ददति श्राद्धा रजन्या प्रदीपोद्योतेs पि । तदानीमदृश्यसूक्ष्मपिपीलिकादिध्वसहेतुत्वात् । दिवसेऽपि लगुडरास पुरु पैरप्यास्ता योपद्मि तस्यात्यन्तविटचेप्टारूपत्वात्, कदाचित् प्रमादरशान्मस्तका घाघातहेतुत्वान्, दुष्टपाठादिवत्त्वाचेत्यर्थ ॥ ३६ ॥ धम्मिय नाटय पर नचिनहिं भरह-सगरनिम्खमण काहिजहिं । चक्वहि-चल-रायह चरियइ नचिवि अति हुति पवइयइ ॥ ३७ ।। १ च । २ ख ग रस । ३ स ग सरस । ४ स ग नधिय मत ।

·[जिनदत्तसूरिविरचित '- 7 जोव्वणस्य जा नचइ दारी सा लग्गइ सावयह वियारी । तिहि' निमित्तु सावयसुय फट्टहिं जंतिहिं दिवसिहिं धम्मह फिट्टहि ॥ ३३ ॥ [ यौवनस्था या नृत्यति दारा सा लगति श्रावकान् विप्रतारयितुम् । तस्या निमित्त श्रावकसुता विश्लिष्यन्ति यातेषु दिवसेषु धर्माद् भ्रष्यति ॥ ३३ ॥] यतो यौवनस्था वेश्या या प्रतिदिन नृत्यति साऽत्यन्तपरिचयात् प्रवर्त्तते श्रावकान् तरुणान् विप्रतारयितुम् । धर्माध्यवसायात् कामाध्यवसायप्रवत्तकत्व विप्रतारणम् । तस्या निमित्त श्रावकसुता परस्परतो विश्लिष्टचित्ता भवन्ति । गच्छ- द्भिश्च दिनैरत्यन्तविरोधेन धमादपि भ्रश्यन्तीत्यर्थ ॥ ३३ ॥ वहुय लोय रायध स पिन्छहि जिणमुह-पकउ विरला पछहि । जणु जिणभवेणि सुहत्थु जु आयउ मरइ सु तिक्खकर्डक्खिहिं घायउ ।। ३४ ॥ [ बहनो लोका रागान्धास्ता प्रेक्षते जिनमुखपङ्कज पिरला वाञ्छति । जनो जिनभवने मुसार्थ य आगतो म्रियते स तीक्ष्णकटाक्षेतित ॥ ३४ ॥] घहबो लोका रागान्धास्तामेव प्रेक्षन्ते । जिनमुखपङ्कज विरला वाञ्छन्ति द्रष्टुम् । धया थ जिनमवने सुसार्थ सर्वयोपशान्तचित्तत्वेनालादमनुभवितु य आग सप्रियते दुसाविशयमनुभवति साक्ष्णपटाक्षे प्रहत इत्यर्थ ॥ ३४ ॥ राग विरद्धा नवि गाउजहिं हियह घरतिदि जिणगुण गिनहिं । । ग माग । ५५ १. हि । २ ग ग मिमा स म प४ि रा काम ग. इन।

·उपदेशरसायनरास ] माघमाला-जलक्रीडा-देवतान्दोलन च ता अप्यागमानुक्तत्वात् सिड्ग- क्रीडाप्रायत्वेन चायुक्तत्वान्न कुर्वन्ति गुणालया । वलि पक्वान्नादिरूपमस्तमिते दिनकरे न धारयन्ति । रात्रौ चतुर्विधस्याप्याहारस्य तद्वर्ण-तद्रस-जीवससक्ति- मत्त्वेनागमाभिहिततयाऽत्यन्तजुगुप्सितत्वात् । गृहकार्याणि लेखक-वाणिज्य- झगटकादीनि जिनगृहे न कुर्वन्तीत्यर्थ ॥ ३९ ॥ चैत्यसम्बन्धी विधिरुक्तोऽथ विशिष्टाचार्यस्वरूप व्यवहार चाह- सूरि ति विहिजिणहरि वक्खाणहि तहिं जे अविहि उस्सुत्तु न आणहिं । नदि-पइह ते अहिगारिय सूरि वि जे तदवार ते वारिय ॥ ४०॥ [ सूरयस्ते निधिजिनगृहे व्याख्यानयन्ति येऽनि युत्सूत्र नानयन्ति । नदि-प्रतिष्ठयोस्तेऽधिकारिण सूरयोऽपि ये तदपरे ते वारिता ॥ ४० ॥] सूरयस्त एव विधिजिनगृहे व्यारयान कुर्वन्ति ये तत्राविधिमुत्सूत्र वा न किश्चिदानयन्ति उपदर्शयन्ति । नन्दि-प्रतिष्ठयोरपि त एवाधिकारिण । सूरयोऽ पि ये तदपरे ते निवारिता उत्सूत्रादिप्रवर्तकत्वादित्यर्थ ॥ ४० ॥ एगु जुगप्पहाणु गुर मन्नहिं जो जिण गणिगुरु पवयणि वन्नहि । तासु सीसि गुणसिंगु समुइ पवयणु-कज्जु जु साहइ लहइ ॥४१॥ [ एक युगप्रधान गुरु मन्यते य जिना गणिगुरु प्रचने वर्णयति । तस्य शी गुणशृङ्ग समुत्तिष्टते प्रपवनकार्याणि य साधयति लप्टानि ॥ ४१ ॥] एकस्मिन् काले एकमेव युगप्रधान मन्यन्ते सुश्राद्धा , न बहून् । य जिना गणिगुरु समस्ताचार्यश्रेष्ठ प्रवचने सिद्धान्ते वर्णयन्ति । इतरेभ्यस्तस्य को विशेष इत्याह-तस्य युगप्रधानस्य शीर्षे गुणशृङ्ग गुणोच्छ्यरूप समुत्तिष्ठते शेपेभ्य सब रपि गुणैरुत्कृप्यत इत्यर्थ । प्रवचनकार्याणि विशिष्टप्रभावनाऽऽदीनि य साधयति स्टानि प्रधानानीत्यर्थ ॥४१॥ .

·[जिनदत्तसूरिविरचित [धार्मिकानि नाटकानि पर नृत्यन्ते भरत-सगरनिष्क्रमणानि कथ्यते । चकार्ति-बलराजस्य चरितानि नर्तित्वाऽते भवन्ति प्रबजितानि ॥ ३७॥] धार्मिकान्येव पर नाटकानि नृत्यन्ते, न तु राम-रावणादिसम्बन्धीनि येपु नाटकेपु भरत-सगरनिष्क्रमणानि कथ्यन्ते । अन्यान्यपि चक्रवार्त-बलदेव-दशा भद्रादिचरितानि च । किं बहुना ? यत्र तानि नर्तित्वा पयन्ते प्रव्रज्यादिहेतु सवेगवासना जायते तन्नर्तनीयमित्यर्थ ॥ ३७ ॥ हास खिड्ड हुड्ड वि वजिजहिं सहु पुरिसेहि वि केलि न किजहिं । रतिहिं जुवइपवेमु निवारहिं न्हवणु नदि न पइट करावहिं ॥३८॥ [हास्य-क्राडा-हुड्डा अपि वय॑ते सह पुरुपैरपि केलिर्न क्रियते । रात्रौ युवतिप्रवेश निवारयन्ति स्नपन नदि न प्रतिष्ठा कारयति ॥ ३८॥] हास्य-क्रीडा-हुडा अपि वय॑न्ते चैत्ये । सह पुरुषैरपि चसूरिन क्रियते । रानौ युवतिप्रवेश निवारयन्ति सुश्राद्धा , स्नपन नन्दि प्रतिष्ठा च न कारयन्ति । आचार्यादिभिस्तदानीं तदागमनस्यागमनिषिद्धत्वात् तेजस्कायिकादिध्वसहेतुत्वा- धेत्यर्थ ॥ ३८॥ माहमाल-जलकीलदोलय ति वि अजुत्त न करति गुणालय । पलि अत्यमियइ दिणयरिन धरहिं घरफन्नइ पुण जिणहरि न करहिं ॥ ३९ ॥ [माघमाला-जटकाडाऽऽदोटन तदप्पयुक्त न पुति गुणालया । यटिमस्तमिते दिनकरे 7 धारयन्ति गृहकार्यागि पुनर्निनगृहे न कुर्वन्ति ॥ ३९ ॥] १रा गरिदि।

·उपदेशरसायनरास ] जो नाइण कु वि जिणवि न सक्का जो परवाइ-भइण नोसक्का ॥४४॥ [ सुगुर्वाज्ञा मनसि सदा यस्य निवसति यस्य तत्वार्थे चित्त पुन प्रविशति । यो न्यायेन केनापि जेतु न शक्यते य परवादिभयेन नावष्वष्कते ॥ ४४ ॥] सुगुरूणामाज्ञा मनसि सर्वदा यस्य निविशते । यस्य तत्त्वार्थे चित्त पुन । य न्यायेन कोऽपि जेतु न शक्नोति । य परवादिभयेन नावष्वष्कते नैवापसरतीत्यर्थ ॥४४॥ जसु चरिइण गुणिचित्तु चमक्का तसु जु न सहइ सु दूरि निलुक्कइ । जसु परिचित करहिं जे देवय तमु समचित्त ति थोवा सेवय ॥ ४५ ॥ [ यस्य चरितेन गुणिचित्त चमत्करोति त यो न सहते स दूर निद्भुते । यस्य परिचि ता कुति ये देवा तस्य समचित्तास्ते स्तोका सेवका ॥ ४५ ॥] यस्य चरितेनाद्भुतेन गुणिना चित्त चमत्करोति । त यो न सहते मत्सरेण दूरमात्मान निहोति (हुते ) अयुक्तकारित्वात् । यस्य परिचिन्ता कुर्वन्ति देवता- स्तस्यात्यन्तगुणिन समचित्ता ये ते स्तोका सेवका इत्यर्थ ॥ ४५ ॥ तमु निसि दिवसि चिंत इह (य) वट्टइ कहिं वि ठावि जिणपवयणु फिइ । भूरि भवतो दीसहि वोडा जे म पससहि ते परि थोडा ॥४६॥ [ तस्य निशि दिवमे चितेय वर्तते क्वापि स्थाने जिनप्रवचन भ्रश्यति । भूरयो भ्रमतो दृश्यते मुण्डिता ये त प्रशसन्ति ते पर स्तोका ॥ ४६॥] १ स ग जिणिवि । २ क भयण । ३ क चित, स ग चित। ४ क पर, °स पर। ५स ग दिवमु । ६ रा ग कहि।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित सो छउमत्थु वि जाणइ सवइ जिण-गुरु-समइपसाइण भव्वइ । चलइ न पाइण तेण जु दिहउ जंजि निकाइउ त परि विणहउ ॥ ४२ ॥ [ स च्छद्मस्थोऽपि जानाति सर्व जिन-गुरु-समयप्रसादेन भव्यम् । चलति न प्रायेण तेन यद् दृष्ट यत् पुनर्निकाचित तत् पुनर्विनष्टम् ॥ ४२ ॥] स युगप्रधानश्छद्मस्थोऽपि जानाति सर्वम् , एतत् कालानुसारि ज्ञेयम् । केनेत्याह-जिन-गुरु सिद्धान्तप्रसादेन भव्य यथावस्थित नैसगिक-सातिशयप्रज्ञा- वत्त्वात् सिद्धान्तपारगतत्वाच, तथा च न चलति न विघटते प्रायेण यत् तेन दृष्ट सम्यक् श्रुतज्ञानप्रदीपेनावलोकित भविष्यत्वेन कचिद् दृष्टमपि यत् पुनर्निका चितमवश्यमनन्यथा भावि तत् पुनर्विनश्यतीत्यर्थ ॥ ४२ ॥ जिणपवयणभत्तउ जो सक्कु वि तसु पयचिंत करइ बहु व]क्कै वि जसु । न कसाईहिं मणु पीडिजइ तेण सु देविहि वि ईडिज्जइ ॥ ४३ ॥ [जिनप्रवचनभक्तो य शझोऽपि तस्य पदचिता करोति बहुव्यग्रोऽपि यस्य । न कपायैर्मन पीड्यते तेनासो देवैरपीड्यते ॥ ४३ ॥] जिनप्रवचने भक्तो योऽत शोऽपि तत्पदचिन्तामापद्यपि वन्निवनादि- विषया फरोति पहुव्यप्रोऽपि । यस्य कपायैर्दुष्टविषय-फोघादिभिर्मनो न पीड्यते, तेनासौ देव सुरेन्द्रादिभिरपीट्यते स्तूयत इत्यर्थ ॥ ४३ ॥ इद्रचिन्वाविषयत्वे कारणान्तरमाह- मुगुरु-आण मैणि सइ जसु नियसइ जमु तचत्यि चित्त पुणु पविसर । ११ । १ दिग मा।

·उपदेशरसायनरास ] ६३ एइ वि जइ तरंति भवसायरु ता अणुवाउ निचु वि सायरु ॥ ४९ ॥ [ आत्मानमनल्पमपि न स बहु मन्यते स्तोकगुणमपि पर प्रेक्ष्य वर्णयति । एतेऽपि यदि तरन्ति भवसागर ततोऽनुवर्तयामि नित्यमपि सादरम् ॥ ४९ ॥] आत्मानमनल्पमपि बहुगुणत्वेन महान्तमपि नासौ वहु मन्यते । स्तोक- गुणमपि पर प्रेक्ष्य वर्णयति उपगृहयति । चिन्तयति चैतेऽपि यदि तरन्ति भवसा- गर ततोऽनुवर्त्तयामि सादर पश्यामि नित्यमित्यर्थ ।। ४९ ।। जुगुपहाणु गुरु इउ परि चिंतइ त-मूलि वित-मण सु निकितइ । लोउ लोयवत्ताणइ भग्गउ तासु न दसणु पिच्छइ नग्गउ ॥ ५० ॥ [ युगप्रधानो गुरुरेतदेव चितयति तमूलेऽपि तमन स निकृन्तति । लोको लोकनार्तया भग्न तस्य न दर्शन प्रेक्षते नाग्रम् ( नग्न )॥ ५० ॥] युगप्रधानो गुरुरेतदेव पूर्वोक्त चिन्तयति । तन्मूलेऽपि तत्पाद्येऽपि मानस्तस्य युगप्रधानस्य मनश्चित्त स दुष्टचित्तो मर्मोद्घटनादिना निकृन्तति । 'त पुण' इति पाठान्तरे तु त सूरिमिति । तथा तन्मूलान्यपि ज्ञान-दर्शन-चारि- जाणि स्वबुद्धया पीडयतीति योज्यम् । लोको मुग्धधार्मिकजनो लोकवार्तयैव तथा- विधदुष्टविधीयमानगुरुविषयासहपणशतश्रयणेनैव भग्न सूरिविषय वैमुख्यमापा- दित सन् तस्य सूरदर्शनमपि शान्तरूप न प्रेक्षते नाप्यम दुष्टभवान्तरलाभलक्षण मित्यर्थ ॥५०॥ एव युगप्रधानस्वरूपे विहिते तद्विपय प्रवाहपतितजनवचनमाह- इह गुरु केहि वि लोइहि वन्निई तु वि अम्हारइ सघि न मनिउ । अम्हि केम इस पुहिहि लग्गह अन्निहि जिव किव नियगुरु मिह ।। ५१ ॥ १ क दुट । २ स ग ° उ तु । ३ग मिन्हु । ?

·- -- -- ५२ [जिनदत्तसूििवरचित तस्य युगप्रवरस्थाहनिशमियमेव चिन्ता वर्तते । कापि स्थाने जिनप्रवचन मालिन्य मा लभताम् । एवमतिशयेन प्रवचनानुकूल्येऽपि तस्य भूरयो भ्रमन्तोऽपि दृश्यन्ते बोडा मुण्डितशिरस ये त प्रशसन्ति ते स्तोका एवेत्यर्थ ॥ ४६ ॥ प्रत्युत- पिच्छेहि ते तमु पइ पइ,पाणिउ तसु असतु दुहु ढोयहिं आणिउ । धम्मएसाइण सो परि छुट्टइ सबत्थ वि मुहकजि पयट्टइ॥ ४७ ॥ [ प्रेक्षते ते तस्य पदे पदे पानाय (च्छिद्रम् ) तस्यासद् दु ख ढोकयन्त्यानाय । धर्मप्रसादेन स पर च्छुट्यते सर्वत्रापि शुभकार्ये प्रवर्तते ॥ ४७ ॥] प्रेक्षन्ते ते मुण्डितशिरस पदे पदे पानीय देशविशेषभाषया छिद्रम् । तस्या सदशोभन दुस परवाद्याद्युत्थापनेन पीडा ढोकयन्ति आनीय । धर्मप्रसादेनैव स तावत्सु दुष्टेषु सत्सु मुच्यते । तत सर्वत्रापि शुभकार्ये प्रवर्तत इत्यर्थ ॥४७॥ तह वि हु ताहि वि सो नवि रूसइ खम न सु मिल्लइ नवि ते दूसइ । जइ ति वि आवहि तो सभासइ जुत्तु तदुत्तु वि निसुणिवि तूसइ ॥ ४८ ॥ [ तथापि खलु तेभ्योऽपि स नैव रुष्यति क्षमा न स मुञ्चति नापि तान् दूपयति । यदि तेऽप्यागच्छति तत सम्मापते युक्त तदुक्तमपि निश्रुत्य तुष्यति ॥ ४८॥] वयाप्येवमपि दुष्टाशये सन रुष्यति । क्षमा वद्विपयानुकूलप्रवृत्तिरूपा न मुञ्चति । न च वान दूषयवि दोपरत्वेन रयापयति । यदि कदाचित् वेऽप्या- गच्छन्ति सत सम्भापते । युक्त वदुक्तमपि श्रुत्वा तुप्यति, न तु दुष्टोत्तत्वेन सण्डयतीत्यर्थ ॥४८॥ अपु अणप्पु वि न स बहु मन्ना योवगुणु वि पर पिच्छवि बन्नइ । १राग पिराए। ३ग गरितो।

·उपदेशरसायनरास ] ५३ एइ वि जइ तराति भवसायह ता अणुवत्ताउ निच वि सायरु ॥ ४९ ॥ [ आत्मानमनल्पमपि न स बहु मन्यते स्तोकगुणमपि पर प्रेक्ष्य वर्णयति । एतेऽपि यदि तरन्ति भवसागर ततोऽनुनर्तयामि नित्यमपि सादरम् ॥ ४९ ॥] आत्मानमनल्पमपि बहुगुणत्वेन महान्तमपि नासौ बहु मन्यते । स्तोक- गुणमपि पर प्रेक्ष्य वर्णयति उपगृहयति । चिन्तयति चैतेऽपि यदि तरन्ति भवसा गर ततोऽनुवर्त्तयामि सादर पश्यामि नित्यमित्यर्थ ।। ४९ ।। जुगुपहाणु गुरु इउ परि चिंतइ त-मूलि वित-मण सु निकितइ । लोउ लोयवत्ताणइ भग्गउ तासु न दसणु पिच्छइ नग्गउ ॥ ५० ॥ [ युगप्रधानो गुरुरेतदेव चितयति तमूलेऽपि तमन स निकृतति । लोको लोकमार्तया भग्न तस्य न दर्शन प्रेक्षते नाग्रम् ( नग्न ) ॥ ५० ॥] युगप्रधानो गुरुरेतदेव पूर्वोक्त चिन्तयति । तन्मूलेऽपि तत्पार्थेऽपि वर्त मानस्तस्य युगप्रधानस्य मनश्चित्त स दुष्टचित्तो मर्मोद्घट्टनादिना निकृन्तति । 'त पुण' इति पाठान्तरे तु त सूरिमिति । तथा उन्मूलान्यपि ज्ञान-दर्शन-चारि- नाणि स्वबुद्धया पीढयतीति योज्यम् । लोको मुग्धधार्मिकजनो लोकवार्तयैव तथा- विधदुष्टविधीयमानगुरुविपयासडूपणशतश्रवणेनैव भग्न सूरिविषय वैमुरयमापा- दित सन् तस्य सूरदर्शनमपि शान्तरूप न प्रेक्षते नाप्यम दुष्टभवान्तरलाभलक्षण मित्यर्थ ॥ ५० ॥ एव युगप्रधानस्वरूपे विहिते तद्विपय प्रवाहपतितजनवचनमाह- इह गुरु केहि वि लोइहि वनिउँ तु वि अम्हारइ सधि न मनिउ अम्हि केम इस पुटिदि लग्गह अनिहि जिव किव नियगुरु मिद्धह ' ॥ ५१ ।। १क दुष्ट । २ स ग उ तु । ३ग मिश्हु । १ .

·2 [ जिनदत्तसूरिविरचित [ एष गुरु कैश्चिदपि लोकैर्णित ततोऽप्यस्मदीये सद्धे न मत । वय कथमस्य पृष्ठे लगाम अन्यैरिव कथ निजगुरु मुञ्चाम ॥५१॥] एष गुरु कैश्चिल्लोकैवर्णित , परमस्मदीयेन सधेन न मानितं । ततोऽस्य पृष्ठे कथ वय लगाम १1,अन्यैरिव शुद्धविधिधर्मप्रवृत्तमुग्धधार्मिकैरिव कथ निज. गुरु मुञ्चाम इत्यर्थ ॥५१॥ पारतत-विहिविसइ-विमुक्कर जणु इउँ बुल्लइ मग्गह चुकउ । तिणि जणु विधिम्मिहि सह झगडइ इह परलोई वि अप्पा रगडइ ॥ ५२ ॥ पारतत्र्य-विधिविषयैर्विमुक्तो जन एतद् वदति मार्गाच्च्युत । तेन जनो विधिधार्मिकै सह कलहायते इह परलोकेऽप्यात्मान वञ्चयति ॥ १२ ॥] पारतन्त्र्यविधिविषयैर्विमुक्तो जन प्रवाहपतित एतत् पूर्वोक्त वदति मार्ग- भ्रष्ट सन्। यत एतदेव तेन कारणेन जन पूर्वोक्त एव । विधिधार्मिकै सह कलहा- यते । तथा चासाविह-परलोकयोरात्मान वञ्चयतीत्यर्थ ॥ ५२ ।। तु वि अविलक्खं विवाउ करतउ किवइ न थक्क विहि असहतउ । जो जिणभासिउ विहि सु कि तुइ सो झगडतु लोउ परिफिट्टइ ॥ ५३॥ [ तथाप्यविटक्षो निनाद कुर्वन् कथमपि नारतिष्ठते विधिमसहमान । यो जिनमापितो विनि स किं त्रुट्यति । असौ कलहायमानो लोक परिभ्रश्यति ॥ १३ ॥] यद्यप्यात्मान वधयति वयाप्यविलशोऽविवेक्त्विाददीनो विवाद पुर्वन धार्मिकै सह कयमपि नायविष्ठते विधिमसहमान । यतो न जानात्यसो मूखों 11 दीयर' । २८ मनित | ३ रा गफ६५ग°दि राई र राग लोय । ७रा ग रारा ग | P ·. - उपदेशरसायनरास ] यदुत जिनभाषितो विधि स किं विवादादिनाऽपि त्रुट्यति १, केवलमसौ कल- हायमानो लोक एव भ्रश्यति सद्धर्मलाभादित्यर्थ ॥ ५३ ॥ विधेरव्यवच्छेदमेवाह- दुप्पसहतु चरणु ज वुत्तउ त विहि विशु किव होइ निरुत्तउ। इक्क सूरि इका वि स अज्जी इक्कु देस जि इक वि देसज्जी ॥ ५४॥ [ दु प्रसभान्त चरण यदुक्त तद् निधि विना कथ भपति निरुक्तम् । एक सृरिरेकाऽपि साऽऽर्या एको देशार्य एकाऽपि देशार्या ॥ ५४ ॥] दु प्रसभान्त चरण यदुक्त भगवता, तद् विधि विना विधिव्यवच्छेदे कथ भवति निरुक्त निश्चितम् । यदेक सूरिई प्रसभ , एकाऽप्यार्या साध्वी सत्यश्री- नाम्नी, एकश्च देशव( विर )ति श्रावको नििगलनामा, एका च फल्गुश्रीनाम्नी देशेनार्या साध्वी देशविरता श्राविकेत्यर्थ ॥ ५४ ॥ तह वीरह तु वि तित्थु पयट्टइ त दस-वीसह अज्जु कि तुट्टइ। नाण-चरण-दसणगुणसठिउ सघु सु वुच्चइ जिणिहि जहहिउ ॥ ५५ ॥ [ तथा वारस्य तदपि ती प्रवर्तते तद् दशमिशित्याऽद्य फि त्रुट्यति । ज्ञान चरण दर्शनगुणसस्थित सद्य स उच्यते जिनैर्यपास्थित ॥ ५५ ॥] तथापि वीरस्य तीर्थ प्रवर्तते तद् दशभिर्विशत्या वा प्रभूतसुसाध्वाद्युपलक्षण चैतदद्य किं त्रुट्यति ? नैव । तन च सर्वनापि विधिरस्त्येव । न चैकादिसावादि भावे कथमसो सय ? यत ज्ञान-दर्शन-चारित्रगुणसस्थित स्तोकोऽपि सङ्घ स उच्यते जिनैर्यथावस्थित सत्यो न तु प्रभूत एव मेलक इत्यर्थ ॥ ५५ ॥ दध-खित-काल-ठिइ घट्ट गुणि-मच्छरु करतु न निहहह । यस सनि। २६ स सा। - ·[जिनदत्तसूरिविरचित गुणविहूणु सघाउ कहिज्जा लोअपवाहनईए जो निजइ ॥ ५६ ॥ [द्रव्य-क्षेत्र-कालस्थित्या वर्तते गुणिमत्सर कुर्वन् न निवर्तते । गुणविहान सड्धात कथ्यते लोकप्रवाहनद्या यो नीयते ॥ १६ ॥] द्रव्य-क्षेत्र-कालस्थित्या तदनुसारेण वर्तते । गुणिषु च मत्सर न करोत्येव । कदाचित् कुकर्मवशात् तत्करणेऽपि तत्रैव न स्थिरतराशयो भवति । अथ दुस- ड्वस्वरूपमाह-गुणविहीनो बहुजनोऽपि, सधात एव कथ्यते लोकप्रवाहनद्या यो नीयत इत्यर्थ ॥ ५६ ॥ तथा- जुत्ताजुत्तु वियारु न रचइ जसु ज भावइ त तिण बुच्चइ । अविवेइहिं सु वि सघु भणिजइ पर गीयत्थिहिं किव मनिजइ ॥ ७ ॥ [युक्तायुक्तविचारो न रोचते यस्य यद् भाति तत् तेनोच्यते । अविवेकिमि सोऽपि सड्यो मण्यते पर गीतार्थ कथ मन्यते ॥ १७ ॥] युक्तायुक्तविचारो यस्मै न रोचते, तत्सघातमध्ये च यस्य यद् भात्ययुक्त मपि तत् तेनोच्यते । अविवेकिमि सोऽपि सड्यो भण्यते, पर गीतार्थे कथमसो सपत्वेन मन्यते ? निर्गुणत्वादित्यर्थ ॥ ५७ ।। विणु कारणि सिद्धति निसिद्धउ वदणाइकरणु वि जु पसिद्धउ । तमु गीयत्य के कारण विणु पइदिणु मिलहिं करहिं पयवदणु ॥ ५८ ।। [विना कारण सिद्धाते निषिद्ध पदनाऽऽदिकरणमपि यत् प्रसिद्धम् ।

·उपदेशरसायनरास ] . - तस्य गीतार्था कथ कारण चिना प्रतिदिन मिलन्ति कुति पदवदनम् ॥ ५४॥] विना कारण ' (१)अग्गीयादायन्ने सेत्ते अन्नत्थ ठिइअभावमि' इत्यादिक सिद्धान्ते निषिद्ध वन्दनाऽऽदिकरणमपि (२) वायाइ नमुकारो' इत्यादिक यत् प्रसिद्ध तस्य साध्वादिसघातस्य गीतार्था केन हेतुना कारण विनाऽपि प्रतिदिन मिलन्ति ? कुर्वन्ति च पदवन्दनम् ? नैवेत्यर्थ ॥ ५८ ॥ प्रवाहपतितश्च जन जो असघु सो सघु पयासह जु जि सघु तसु रिण नासइ । जिव रायध जुवइदेहमिहिं चद कुंद अणहुति वि लक्खहिं ।। ५९ ॥ [ योऽसङ्घस्त सद्य प्रकाशयति यश्च सड्यस्तस्माद् दरेण नश्यति । यथा रागाधा युतिदेहाङ्गेषु चन्द्र-कुन्दादीनसतोऽपि रक्षयति ॥ ५९॥] योऽसङ्घ त सड्यमिति प्रकाशयति, यश्च सुसङ्घस्तस्माद् दूरेण नश्यति । किमि त्येवमित्याह-यथा रागान्धा युवतिदेहावयवेषु चद्र-कुन्दादीनसतोऽपि लक्षय- न्तीत्यर्थ ॥ ५९॥ तिवं दसणरायध निरिक्खंहि ज न अस्थि त वत्यु विवक्खंहि । ते विवरीयदिहि सिवमुक्खई पाविहि सुपिणि वि कह पञ्चक्खई ॥६० ।। [ तथा दर्शनरागाधा निरीक्षते यद् नास्ति तद् वस्तु रिक्षति । ते विपरीतदृष्टय शिवसौरयानि प्राप्नुवति स्वप्नेऽपि कथ प्रत्यक्षेण ॥ ६ ॥ तथा वेपमानमेव प्रमाणमिति दर्शनरागान्धा निरीक्षन्ते । तथा च यदसद्धे सड्घत्व नास्ति, तमपि पदार्थ विशेषेण पश्यन्ति । ते विपरीतदृष्टय शिवसोरयानि प्राप्नुवन्ति स्वप्नेऽपि नैव, कथ पुन प्रत्यक्षेणेत्यर्थ ॥ ६०॥ (1) मायाद्यासोणे क्षेनेभ्यर स्थियभावे । (२) वाचा नमस्कार । १सग यमसथ । ३ग नव । ३रा ग हिं । ४ स ग १ । ५ स ग ।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित गुणविहूणु संघाउ कहिज्जइ लोअपवाहनईए जो निज्जइ ॥ ५६ ॥ [ द्रव्य-क्षेत्र कालस्थित्या वर्तते गुणिमत्सर कुर्वन् न निवर्तते । गुणविहीन सड्यात कथ्यते लोकप्रवाहतया यो नायते ॥ ५६ ॥] द्रव्य-क्षेत्र-कालस्थित्या तदनुसारेण वर्तते । गुणिषु च मत्सर न करोत्येव । कदाचित् कुकर्मवशात् तत्करणेऽपि तत्रैव न स्थिरतराशयो भवति । अथ दुस- इस्वरूपमाह-गुणविहीनो बहुजनोऽपि सङ्घात एवं कथ्यते लोकप्रवाहनया यो नीयत इत्यर्थ ॥५६॥ . तथा- 2 जुत्ताजुत्तु वियारु न रचइ जसु ज भावइ त तिण वुच्चइ । अविवेइहिं सु वि सघु भणिज्जइ पर गीयत्यिहिं किव मन्निज्जइ॥५७ ॥ [युक्तायुक्तविचारो न रोचते यस्य यद् भाति तत् तेनोच्यते । अविवेकिमि सोऽपि सड्यो मप्यते पर गीतार्थे कथ मन्यते ॥ १७ ॥] युक्तायुक्तविचारो यस्मै न रोचते, तत्सद्यातमध्ये च यस्य यद् भात्ययुक्त मपि तत् तेनोच्यते । अविवेकिमि सोऽपि सद्यो भण्यते, पर गीताथै कथमसो सद्यत्वेन मन्यते । निर्गुणत्वादित्यर्थ ॥ ५७ ॥ विणु कारणि सिद्धति निसिद्धउ वदणाइकरण वि जु पसिद्धउ । तमु गीयस्थ के कारण विणु पइदिणु मिलहि करहिं पयपदणु ॥ ५८ ॥ [विना कारणे सिद्धाते निषिद्ध बन्दनाऽऽदिकरणमपि यत् प्रसिद्धम् ।

·उपदेशरसायनरास ] विसमधम्म-घरि जइ वीवाहद तो सम(म्म)त्तु सुनिन्छइ वाइइ ॥ ६३ ॥ [पुत्रा पुत्रिका परिणाप्यन्ते तेऽपि समानधर्मगृहे दीयते । विषमधर्मगृहे यदि विवाहयति तदा सम्यक्त्व स निश्चयेन बाधते ॥ ६३ ॥ ] पुत्रा पुत्रिकाश्च गृहस्थैश्चायोगे नैव विवाह्यन्ते । तत्रोपदेशमाह-तेऽपि समा- नधर्मगृहे दीयन्ते इति पुत्रिकाविषय बोद्धव्यम् । विषमधर्मा विभिन्नधर्माणस्तद्गेहे यदि विवाहयति पुत्रादीन् तदा सम्यक्त्व स निश्चयेन वाधते स्वस्य परस्य च । तत्स सर्गेण कदाचिच्छुद्धधर्ममार्गात् प्रच्यवनस्यापि सम्भवादिति भाव इत्यर्थ ॥६३।। थोडइ धणि ससारियकज्जई साहिज्जई सबई सावज्जई। विहिधम्मत्यि अत्थु विविज्जई जेण सु अप्प निछुइ निजइ ॥ ६४ ॥ [स्तोकेन धनेन सासारिककार्याणि साध्य ते सणि सापद्यानि । विधिधर्मार्थेऽर्थ उपयोज्यते येन स आत्मा निर्वृति नीयते ॥ ६४ ॥] स्तोकेनैव धनेन सासारिककार्याणि विवाह-मुण्डनादीनि सर्वाणि सावद्यानि साध्यन्ते । विधिधर्मार्थे जिन-सङ्घपूजादावर्य प्रभूततरोऽप्युपयोज्यते । येन स शुद्धविधिविधाता आत्मा निवृति नीयत इत्यर्थ ॥ ६४ ॥ सावय वसहि जेहिं फिर ठगहिं साहुणि साहु वित्थु जइ आवहिं । भत्त वर्थ फामुय जल आसण वसहिं वि दिति य पावपणासण ॥ ६५ ॥ [श्रानका वसन्ति येषु किल स्थानेषु साध्व्य साधपस्तत्र ययागच्छति । १ स ग °स्यै स्वयो।२ क ग न । ३ स ग °1 ४ स ग जुइ । ५ रा ग अप्पा । ६ क टाविदि । ७ क हि । ८ ग पुत्त पाउय ।

·[निनदत्तसारीवरचित अथ श्राद्धशिक्षामाह-- दम्म लिंति साहम्मिय-सतिय अवरुप्परु झंगडति न दिति य । ते विहिवामह खिंस मेहति य लोयमज्झि झगडति करंति य ॥६१ ॥ [ दम्मान् लाति साधर्मिकसत्कान् परस्पर कलहायते न ददति च । ते विधिधर्मस्य खिंसा महती च लोकम ये कलहायमाना कुति च ॥ ६१ ॥ ] ये लोभाभिभूता सन्तो द्रम्मान गृह्णान्ति साधर्मिकसत्कान् । तत परस्पर कलहायन्ते, न ददति । ते विधिधर्मस्य खिंसा जुगुप्साविशेष महती लोकमध्ये कलहायमानाश्च कुर्वन्तीत्यर्थ ॥ ६१ ॥ एव च सति- जिणपवयण-अपभावण वेड्डी तउ सम्मत्तह वत्त वि बुड्डी। जुत्तिहि देवदबु त भज्जइ हुंतउ मग्गइ तो वि न दिजइ ।। ६२ ॥ [जिनप्रवचनाप्रभावना महती तत सम्यक्त्वस्य वार्ताऽपि नष्टा । युक्त्या देवद्रव्य तद् भज्यते सत् मार्गयति तथापि न दीयते ॥ ६२॥ जिनप्रवचनस्याप्रभावना महती । ततोऽप्रभावनाया सकाशात् सम्यक्त्वस्य प्रभावनाव्यग्यस्य वार्ताऽपि समुद्रेपतितरत्नमिव नष्टा । किमिति सम्यक्त्व नश्य- तीत्याह-युक्त्या विचारेण देवद्रव्य तद् भज्यते । यत साधर्मिकद्रव्य सप्तक्षेत्र्या मुपयुज्यते, बरच जिनभवन-बिम्बादिकमस्ति । तत साधर्मिकद्रव्यभङ्गे परमार्थतो जिनभवन-विम्यादिद्रव्यमन नियत इति भाव । गृहे सदपि तस्य मार्गयतोऽपि तथापि यदि न दीयत इत्यर्थ ॥ २ ॥ हा येट्टी परिणाविनाहि ते वि समाणधम्म-घरि दिनहिं । सग सग'३ ग महिति ।। ग. वरी। 31 स ग राम पाक पिनशिश।

·उपदेशरसायनरास ] विसमधम्म-घरि जइ वीवाहद तो सम(म्म)त्तु सुनिन्छइ वाहइ ।। ६३ ।। [पुत्रा पुत्रिका परिणाय्यते तेऽपि समानधर्मगृहे दीयते । चिपमधर्मगृहे यदि विवाहयति तदा सम्यक्त्व स निश्चयेन वाधते ॥ ६३ ॥] पुत्रा पुत्रिकाञ्च गृहस्थैञ्चायोगे नैव विवाह्यन्ते । तत्रोपदेशमाह-तेऽपि समा- नधर्मगृहे दीयन्ते इति पुत्रिकाविषय बोद्धव्यम् । विपमधर्मा विभिन्नधर्माणस्तद्गेहे. यदि विवाहयति पुत्रादीन् तदा सम्यक्त्व स निश्चयेन वाधते स्वस्य परस्य च। तत्स सर्गेण कदाचिच्छुद्धधर्ममार्गात् प्रच्यवनस्यापि सम्भवादिति भाव इत्यर्थ ॥६३॥ थोडइ धणि ससारियकजई साहिजई सबई सावजई। विहिधम्मत्यि अत्थु विविज्जई जेण सु अप्पू निबुइ निन्नइ ।। ६४ ॥ [ स्तोकेन धनेन सासारिककार्याणि साध्यन्ते सणि सापद्यानि । निधिधर्मार्थ उपयोज्यते येन स आत्मा निर्वृति नीयते ॥ ६४ ॥] स्तोकेनैव धनेन सासारिककार्याणि विवाह-मुण्डनादीनि सर्वाणि सावद्यानि साध्यन्ते । विधिधर्मार्थे जिन-सच्चपूजादावर्थ प्रभूततरोऽप्युपयोज्यते । येन स शुद्धविधिविधाता आत्मा निति नीयत इत्यर्थ ॥ ६४ ॥ सावय वसहिं जेहिं फिर ठावहिं साहुणि साहु तित्थु जइ आवहिं । भत्त वर्थ फामुय जल आसण वसहिं वि दिति य पावपणासण ॥ ६५ ॥ [श्रावका वसन्ति येषु रिल स्थानेषु साज्य साधनस्तत्र यद्यागच्छति । - १ स ग भ्ये स्वया', क ग न । ग ग ३ | ४ राग जुइ । ५ सग अप्पा । ६ कटाविदि । कहि । ८ ग पुत्त पाउय ।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित , भक्त-वस्त्र प्रासुकजलासनानि वसतिमपि ददति च पापप्रणाशनान् (°का ) ॥६५॥ ] श्रावका वसन्ति येषु ग्राम-नारादिषु, किल स्थानेपु साध्य साधवो वा विहारक्रमेण यदि तत्रागच्छन्ति तदा आगताना साध्यादीना भक्त-वन-प्रासुक- जलासनानि वसतीश्च ददति । प्रासुकपद चैपणीयोपलक्षण तच्च मध्यस्थितमपि भक्तादिषु सर्वेषु योज्यम् । पापप्रणाशनान भक्तादीन् पापप्रणाशका वा श्राद्धा । न ददतीति पाठे तु काका पापप्रणाशना न भवन्ति' इति शेष इत्यर्थ ॥ ६५ ॥ जइ ति वि कालुचिय-गुणि वहि अप्पा परु वि धरहि विहिवदृहि । जिण-गुरुवेयावच करेवउ इउ सिद्धतिउ वयणु सरेवउ ॥ ६६ ॥ [ यदि तेऽपि कालोचितगणे वर्तन्ते आत्मान परमपि धारयति विधिमार्गे । जिन-गुरुवैयावृत्त्य कार्य- मिति सैद्धातिक वचन स्मर्तव्यम् ॥ ६६ ॥] यदि तेऽपि साध्वादय आगता सन्त कालोचितविधिना वर्तन्ते । आत्मान पर च श्रावकादिक स्थापयन्ति विधिमार्गे तदा जिन-गुर्वियावृत्त्य कार्यमिति सैद्धान्तिक वचनं 'गुरु-देवाण जहासमाहीए वेयावञ्चे नियमो' इत्यादिक स्मर्त्तव्य- मनुष्टेय चेत्यर्थ ॥ ६६ ॥ घणमाणुसु कुडुचे निबाहइ धम्मवार पर हिहउ पाहइ । तिणि सम्मत्त-जलजलि दिनी तमु भवभमणि न मइ निबिन्नी ।। ६७ ।। [ घनमानुप कुटुम्ब निहियति धर्मापसरे परमधो वायति (भनति)। तेन सम्यक्त्वनटालिदत्त- स्तस्य मपभ्रमणे न मतिनिर्षिणा ॥ ६७ ॥] (1) गुरु दयाययाममाधि पेयाशस्य नियम । राग पाप' । २ । 'क्य | ४ रा ग पारमा प५. पुष। राग. मा ·उपदेशरसायनरास ] प्रभूतमानुष स्वकुटुम्ब निर्वाहयति कश्चित्, पर कृपणतया धर्मप्रयोजने देव- साधुदानादावदित्सयाऽधोदृष्टिरेव भवति । तेन सम्यक्त्वस्य जिन-साधुभ- क्तिव्यङ्ग्यस्य जलाञ्जलिर्दत्तस्तन्नून तस्य भवभ्रमणे मतिरद्यापि न निर्विन्ने(ण्णे) त्यर्थ ॥ ६७ ॥ ? सघणु सजाइ जु जि तसु भत्तउ अन्नह सहिहिहि वि विरत्तउ । जे जिणसासणि हुति पवन्ना सवि वधर्व नेहपवना ॥ ६८ ।। [ सधन सजातिय एव तस्य भक्तो ऽन्यस्मात् सदृष्टेरपि निरक्त । ये जिनशासन भवन्ति प्रपन्ना- स्ते सर्ने वाधवा स्नेहप्रपन्ना ॥ ६८ ॥] साधर्मिको य सधन स्वजनो वा तचैव भक्त , अन्यस्मात् सद्दष्टेरपि प्रधानश्रावकादपि विरक्त । अयुक्त चैतत् यतो ये जिनशासन भवन्ति प्रतिप- नास्ते सर्वेऽपि वान्धवा एव स्नेहप्रतिपन्ना इत्यर्थ ॥ ६८॥ तसु समतु होइ किव मुद्धह जो नवि वयणि विलग्गइ बुद्धद्द । तिनि चोरि छुत्तिदिण रक्खइ स जि सरावी लग्गइ लिक्खइ ।। ६९ ॥ [ तस्य सम्यक्त्व भरति कथ मुग्धस्य यो नै वचने विलगति बुद्धानाम् । त्रीणि चत्वारि छुहिदिनानि रक्षति सैन श्राविका लगति लेरयके ॥ ६९ ॥] वस्य सम्यक्त्व कथ भवति मुग्धस्य ? यो नैव वचने १) सहधम्मियरा मह वधवा' इत्येवरूपे विशेषेण लगति बुद्धाना तीर्थकराणाम् । अथाव प्राविकाशि क्षामाह-त्रीणि चत्वारि वा दिनानि छुप्तिं रक्षति मृद्भाण्डादिस्पर्शवजनेन, विशेष- तश्च साधु-जिनालयगमनवर्जनेन च या, सैव श्राविका लेख्यके सुश्राविकागण- नाया गण्यते । छुप्तयश्चाशौचविशेषा एव रोके श्रूयन्ते- जात-मृत-सूतकदिने रजस्वला-वमन-मून-विष्टासु । मद्ये चण्ड लादौ स्यु सप्त छुप्तयो लोके ॥” इत्यर्थ ॥ ६९ ।। (१) सहधमारा मम बान्धमा । .क.स । २ग °वधवा । ३ क पयारि। ४क हरा। 2 " ·[जिनदत्चसृरिविरचित हुति य च्छत्ति जल(प)टइ सेच्छइ सा घर-धम्मह आवइ निन्छ । छुत्तिभग्ग घर छड्डइ देवय सासणमुर मिल्लहिं विहिसेवय ॥ ७० ॥ [ सत्या च छुप्तौ प्रवर्तते स्वेच्छया सा गृह-धर्मस्यापद् निश्चयेन । छुप्तिभग्ना गृहाणि मुञ्चन्ति देवता शासनसुरा मुञ्चति विधिसेनका ॥ ७० ॥] सत्यामपि छुप्तौ स्वेच्छया या प्रवर्तते सा निर्धर्मकर्मप्रवृत्ता गृहस्य धर्मस्य चापद् ध्यसकारण निश्चयेन । यत च्छुत्या भग्नालासिता गृहाणि मुञ्चन्ति देवता भुवन-क्षेत्रदेवताप्रभृतय शासनसुरा अपि गोमुखप्रभृतयो विधिसेवका अविधिप्र वृत्तौ मुञ्चन्तीत्यर्थ ॥ ७० ॥ पडिकमणइ वदणइ आउल्ली चित्त धरति करेइ अभुल्ली । मणह मज्झि नवकारु वि ज्झायइ तासु सुहु सम्मत्तु वि रायइ ॥ ७१ ॥ [प्रतिक्रमणे वदनके वाऽऽकुला चित्ते धारय ती करोत्यसदिग्धा । मनोमध्ये नमस्कारमपि ध्यायति तस्या मुष्ठु सम्यक्त्वमपि राजते ॥ ७१ ॥] सा रजस्वला प्रतिक्रमणे वन्दनके वा वचनाक्षराणि नोचारयतीत्यर्थ । चित्त एवाक्षराणि धारयन्ती फरोति असन्दिग्धैव मनोमध्य एव नमस्कारमपि ध्यायति । ततस्तस्या सुष्टु सम्यक्त्वमपि शोभत इत्यर्थ ॥ ७१ ॥ सावउ सावयछिद्दइ मग्गइ तिणि सहु जुज्झइ घणपलि वग्गइ । अलिउ वि अप्पाणउ सञ्चावइ सो समतु न केमइ पावइ ॥ ७२ ॥ [पारफ पाररुच्छिद्राणि मृगयते तेन सह युध्यते धननटेन यगते । १.णि । २. ३।

·उपदेशरसायनरास ] ६३ अलीकमप्यात्मान सत्यापयति स सम्यक्त्व न कथमपि प्राप्नोति ॥ ७२ ॥] श्रावक एव श्रावकान्तरस्य च्छिद्राणि गवेषयति, तेन सह युध्यते च धन- बलेन वलाते च राजकुलाद्युत्थापनेन । कदाचिद् राजकुलादौ व्यवहारे चालीक- मप्यात्मान सत्यापयति य कश्चिदसौ सम्यक्त्व कथमपि न प्राप्नोतीत्यर्थ ॥ ७२ ।। विकियवयणु बुल्लइ नवि मिल्लइ पर पभणतु वि सञ्चउं पिल्लइ । अह मयहाणिहिं वहतर सो सद्दिहि न होइ न संतउ ।। ७३ ॥ [विकृतवचनानि जल्पति न तु मुञ्चति पर प्रभणन्तमपि सत्य निराकरोति । अष्टसु मदस्थानेषु वर्तमान स सदृष्टिर्न भवति न सन् ॥ ७३ ॥ ] विकृतवचनान्येव जल्पति, न तु मुञ्चत्यन्य सत्यमपि भाषमाण गलदईरेण निराकरोति । अष्टसु जात्यादिमदस्थानेषु वर्तमानो य कश्चिदसौ न केवल सदह- टिन भवति सन्नपि शिष्टोऽपि न भवतीत्यर्थ ॥ ७३ ॥ पर अणत्थि घल्लतु न सकइ परधण-वणिय जु लेयण खई। अहियपरिग्गह-पावपसत्तर सो समत्तिण दूरिण चत्तउ ।। ७४ ॥ [ परमन प्रक्षिपन् न शकते परधन-भार्या यो ग्रहातुमाकाक्षति । अधिकपरिग्रह-पापप्रसक्त स सम्यक्त्वेन दूरेण त्यक्त ॥ ७४ ॥ ] अन्य व्यसने प्रक्षिपन् न शकते । परस्य धन भायर्या च यो ग्रहीतुमाका. क्षति । अधिके प्रभूते अत्यर्थ वा परिग्रहेण पाप तनासक्त सोऽपि सम्यक्त्वेन दूरेण त्यक्त इत्यर्थ ॥ ७४ ॥ जो सिद्धत्तियजुर्तिहिं नियघरु वाहि न जाणई करइ पिसवरु । 12 °यण । २ ग पर । ३ क धक्सइ । ४क °हि । ५ ख ग हि।

·[ जिनदत्तसरिविरचित हुंति य च्छुत्ति जल(पव)इ सेच्छइ सा घर-धम्मह आवइ निच्छइ । छुत्तिभग्ग घर छड्डइ देवय सासणसुर मिल्लहिं विहिसेवय ॥ ७० ॥ [ सत्या च छुप्तौ प्रवर्तते स्वेच्छया सा गृह-धर्मस्यापद् निश्चयेन । लुप्तिमन्ना गृहाणि मुञ्चति देवता शासनसुरा मुञ्चति विधिसेवका ॥ ७० ॥] सत्यामपि छुप्तौ स्वेच्छया या प्रवर्तते सा निर्धर्मकर्मप्रवृत्ता गृहस्य धर्मस्य चापद् ध्वसकारण निश्चयेन । यत च्छुत्या भन्नालासिता गृहाणि मुञ्चन्ति देवता भुवन-क्षेत्रदेवताप्रभृतय शासनसुरा अपि गोमुसप्रभृतयो विधिसेवका अविधिप्र वृत्तौ मुञ्चन्तीत्यर्थ ॥ ७० ॥ पडिकमणइ वदणइ आउल्ली चित्त धरति करेड अभुल्ली । मणह मज्झि नवकारु वि ज्झायइ तासु सुहु सम्मत्तु वि रायइ ॥ ७१ ॥ [ प्रतिक्रमणे वदनके वाऽऽकुला चित्ते धारय ती करोत्यसन्दिग्धा । मनोमध्ये नमस्कारमपि ध्यायति तस्या सुष्टु सम्यक्त्वमपि राजते ॥ ७१ ॥] सा रजस्वला प्रतिक्रमणे वन्दनके वा वचनाक्षराणि नोचारयतीत्यर्थ । चित्त एवाक्षराणि धारयन्ती करोति असन्दिग्धैव मनोमध्य एव नमस्कारमपि ध्यायति । ततस्तस्या सुष्टु सम्यक्त्वमपि शोभत इत्यर्थ ॥७१ ॥ सावउ सावयछिद्दइ मग्गइ तिणि सहु जुज्झइ घणवरि चग्गइ । अलिउ वि अप्पाणंड सञ्चावइ सो समत्तु न केमइ पावइ ॥ ७२ ॥ [श्राफ धारकच्छिद्राणि मृगयते तेन सह युध्यते धनरटेन बनाते । कलि१९ | ·उपदेशरसायनरास ] अलीकभापिणा धृष्टाना च वचने नैव प्रत्यय करोति । यश्वासमर्थो नि सत्वो वा तस्योपरि दया क्रियते । आत्मा कदाचिद् भीतो हष्टो वा परस्य लक्ष्यता न नीयते, कदाचिदपायसम्भवात् । न चात्मा विना कारण विशेपलाभादिक मन्त्रि- बलाधिपाद्यधिकारिणा वस्त्र-द्रव्यादिदानेनोपयोग नीयत इत्यर्थ ॥ ७७ ॥ माय-पियर जे धम्मि विभिन्ना ति वि अणुवित्तिय हुति ति बन्ना । जे किर हुति दीहससारिय ते चुल्लत न ठंति निवारिय ॥ ७८ ॥ [ माता-पितरौ यौ धर्म विभिन्नौ तामप्यनुवर्तितौ भवतस्तौ धन्यौ । ये किल भवन्ति दीर्घससारिण- स्ते गुन तो न तिष्ठति निवारिता ॥ ७८ ॥] माता-पितरौ यो विभिन्नधार्मिको तावप्यनुवर्तितौ सन्तौ तौ प्रसिद्धौ धन्यौ पुण्यभाजन शुद्धधम्मविपयाभिमुसौ भवत इत्यर्थ । व्यतिरेकमाह-ये पुन पिना- दयोऽपि दीर्घससारिणो भवन्ति, ते अनुवर्तिता अपि सन्तोऽसभ्य भापन्त एव, न च तिष्ठन्ति निवर्तिता अपीत्यर्थ ॥ ७८ ॥ ताहि वि कीरइ इह अणुवत्तण भोयण-वत्य-पयाणपयत्तिण । तह चुल्लतह नवि रूसिज्जा तेहि समाणु विवाउ न किज्जइ ॥ ७९ ॥ [तेपामपि क्रियत इहानुवर्तना भोजन वस्त्रप्रदाने प्रयत्नेन । तथा नुवतामपि नैन रष्यते तै सम विनादो न क्रियते ॥ ७९ ॥] तेपामपि भिन्न धार्मिमकाणा ससारिणा क्रियत इहानुवर्तना भोजन-वस्त्रम दाने प्रयत्नेन दुष्प्रतीकारत्वात् तेपाम् । कदाचित् तु दुष्टमपि भाषमाणाना न रोप क्रियते । ते सह विवादोन क्रियते स्वय विवेकित्वात कृतज्ञत्वाचेत्यर्थ ॥७९॥ अथोपसहरनुपदेशफलमाह- इय जिणदत्तवएसरसायणु इह-परलोयह मुस्खह भायणु | १ ख ग युत्तनह । २ क अद ।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित कुवि केणइ कसायपृरियमणु वसइ कुड्डवि ज माणुसघणु ॥ ७५ ॥ [ य सिद्धान्तयुक्त्या निजगृह वाहयितु न जानाति करोति निसवरम् । कोऽपि केनचित् कपायपूरितमना वसति कुटुम्बे यमानुपपने ॥ ७५ ॥ ] य सिद्धान्तयुक्त्या वस्यमाणसमदृष्टिदर्शन-कोमलालापादिरूपया निज गृह प्रवर्तयितु न जानाति, किन्तु करोति विसवर सवरणरहित विसस्थुलमित्यर्थ । यत कोऽपि केनापि कपायेण लोभादिना पूरितमना वसति कुटुम्ने मानुपप्रचुर इत्यथ ॥ ७५॥ तसु सरूवु मुणि अणुवत्तिजई कु वि दाणिण कु वि वयणिण लिज्जइ । कुवि भएण करि पाणु धरिज्जइ सगुणु जिहुँ सो पइ ठाविजइ ।। ७६ ॥ [ तस्य स्वरूप ज्ञात्वाऽनुपर्त्यते कोऽपि दानेन कोऽपि वचनेन लायते । कोऽपि भयेन कृत्वा प्राणेन ( पाणो 2 ) धार्यते सगुणो ज्येष्ठ स पदे स्थाप्यते ॥ ७६ ॥] तस्य कुटुम्बपुरुपादे स्वरूप ज्ञात्वाऽनुवय॑ते । कोऽपि दानेन, कोऽपि मधुरवचनेन गृह्यते । कोऽपि भयालुर्भयेन कृत्वा प्राणेन बलात्कारेण धार्यते । कुटुम्ने यश्च सगुणो ज्येष्ठ स पदे कुटुम्बादिवर्तनाधिकारे स्थाप्यत इत्यथ ॥ ७६।। जुहह विटह न य पत्तिज्जइ जो असनु तमुवरि दइ किन्जइ । अप्पा परह न लरखाविजइ नपा विशु कारणि खारिजइ ।। ७७ ।। [ अलीकमपिणां धृष्टानां नैर प्रतायते योऽसत्तस्तस्योपारे दया नियते। आमा परस्पन टश्यता नायते नामा पिना कारणमुपयोज्यते ॥ ७७॥] १० पुइवि। २ रा गरिदु ।

·जिनदत्तसूरिरचितं
सूरप्रभोपाध्यायविहितवृत्तियुतं
कालस्वरूपकुलकम्।
वीर प्रणम्य भवनीरधितीरमाप्तमाप्तोत्तम हततम प्रसर नतानाम् ।
कालस्वरूपकुलक जिनदत्तसूरिहब्ध यथाश्रुतमह विवृणोमि किश्चित् ॥ १ ॥
पणमवि वडमाणु जिणवल्लहु
परमप्पयलच्छिहिं जिणवल्लहु ।
सुगुरूवएसु देमि हउ भवह
मुक्खह कारणु होइ जु सबह ॥१॥
[प्रणम्य वर्धमान जिनवल्लभ
परमपदलक्ष्मा( म्या) जिनबल्लभम् ।
मुगुरूपदेश ददाम्यह भव्याना
सौख्याना कारण भवति य सर्वेपाम् ॥ १॥]
व्यारया-प्रणम्य वर्द्धमान वीर जिना अवधिजिनाय तेषा वल्लभ प्रिय
परमपदलक्ष्मा जिनो नारायणस्तद्वद्वल्लभ भर्तारम् । सुगुरूपदेश ददाम्यह भव्याना
सौरयाना कारण हेतुर्भवति य उपदेश सर्वेषाम् ॥ १ ॥
मीण सणिच्छरमि सकतइ
मेसि जति पुण वा करतइ ।
देस भग्ग परचक्क पइहा
वड वड पट्टण ते पन्भहा ॥२॥
[ मीने शनैश्चरे सङ्काते
मेपे याति पुनक कुर्वति ।
देशा भग्ना परचमाणि प्रविष्टानि
बृहबृहत्पत्तनानि तानि प्रभ्रष्टानि ॥२॥
व्यारया-मीनराशौ शनैश्चरे समान्ते सति मेपराशौ च याति सति पुनर्वत्र
कुर्वति सति देशा भग्ना परचत्राणि प्रविष्टानि । वृहबृहत्पत्तनानि तानि
प्रभ्रष्टानि ॥२॥

·[जिनदत्तसूरिरिचित कण्णजलिहि पियंति जि भवइ ते हवति अजरामर सबई ।। ८० ।। [ इति जिनदचोपदेशरसायनम् इह-परलोकयो मुखस्य भाजनम् । कर्णाञ्जलिभ्या पिपति ये भया ते भवन्त्यरामरा सर्ने ॥ ८ ॥] इत्युक्तन्यायेन जिनैर्दत्तो वितीर्णस्तीर्थकृदुपदिष्ट इत्यर्थ । अथवा जिनदत्त' इति प्रबन्धकत्तरेव नाम । ततश्च स चासौ तस्य चोपदेश शिक्षाविशेष स एवात्यन्त माधुर्यादजरामरत्वहेतुत्वाच रसायन सजीवनहेत्वमृतद्रव्यरूपम् । इह-परलोकयो सुरसस्य भाजन पान तद्धेतुत्वात् कर्णाञ्जलिभ्या पिबन्ति ये भव्यास्ते भवन्त्यज- रामरा सर्वेऽपीत्यर्थ ॥८॥ हाते युगप्रवरागमश्रीमजिनपतिसूरिशिष्यलेशविरचिता श्रीमजिनदत्तसूरि- सूत्रितोपदेशरसायनस्य सक्षिप्ततरा वृत्ति समाप्ता ।। इति जिनपतिसूरेः शिष्यो रसायनसत्पद किमपि किमपि व्याख्या निये निगूढमहार्थमृत् । युग-नव-रविप्रख्ये वर्षे निदेशत आइत सुकपिपरिपन्नृत्यत्कातेजिनेश्वरसद्गुरो ॥ १ ॥ जिनपाल इति ख्यातो भक्तिमान् निजसद्गुरौ । तस्यैवानुग्रहाचैत्र वृत्तिमाधादिमा तनुम् ॥ २ ॥ शुभ भवतु सकलसस्य । प्रथाय ४७९ ॥ R00000000000000000000000000000043 उपदेशरसायन समाप्तम् । ಹಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿ ಸರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಿರಂಟಿ १ग सनश्या

·जिनदत्तसूरिरचितं
सूरप्रभोपाध्यायविहितवृत्तियुत
कालस्वरूपकुलकम्।
वीर प्रणम्य भवनीरधितीरमाप्तमाप्तोत्तम हततम प्रसर नतानाम् ।
कालस्वरूपकुलक जिनदत्तसूरिदृब्ध यथाश्रुतमह विवृणोमि किञ्चित् ॥ १ ॥
पणमवि वडमाणु जिणवल्लहु
परमप्पयलच्छिहिं जिणवल्लहु ।
सुगुरुवएसु देमि हउ भवह
सुक्खह कारणु होइ जु सबह ॥१॥
[प्रणम्य वर्धमान जिनवल्लभ
परमपदलक्ष्मा(भ्या) जिनबल्लभम् ।
सुगुरूपदेश ददाम्यह भव्याना
सौरयाना कारण भवति य सर्वेपाम् ॥ १॥]
व्यारया-प्रणम्य वर्द्धमान वीर जिना अवधिजिनादय तेषा वल्लभ प्रिय
परमपदलक्ष्मा जिनो नारायणस्तद्वद्वल्लभ भर्तारम् । सुगुरूपदेश ददाम्यह भव्याना
सौरयाना कारण हेतुर्भवति य उपदेश सर्वेषाम् ॥ १ ॥
मीण सणिच्छरमि सकतइ
मेसि जति पुण वक्नु करंतइ ।
देस भग्ग परचक्क पइहा
वड धड पट्टण ते पहा ॥२॥
[ मीने शनेश्चरे समाते
मेषे याति पुनक कुर्वति ।
देशा भग्ना परचकाणि प्रविष्टानि
वृहबृहपत्तनानि तानि प्रभ्रष्टानि ॥२॥]
व्यारया-मीनराशौ शनैश्चरे समान्ते सति मेपराशौ च याति सति पुनर्वत्र
फुति सति देशा भग्ना परचकाणि प्रविष्टानि । वृहबृहत्पत्तनानि तानि
प्रभ्रष्टानि ॥२॥

·[जिनदत्तसूरिविरचित विकमसवच्छरि सय बारह हुयइ पणहउ मुहु घर वारह । इह(य)ससारि सहाविण सतिहि वत्तहि सुम्मइ सुक्खु वसतिहि ॥३॥ [निक्रमसवत्सरे शते द्वादशे भूते प्रनष्ट मुख गृहद्वारात् । इति ससारस्वभावेन सद्भि वार्तामि श्रूयते सोरय वसभि ॥३॥] व्या०--विक्रमसवत्सरे द्वादशशतप्रमाणे भूते सति प्रनष्ट सुस गृहद्वारात् । इति एवविधन ससारस्वरूपेण हेतुभूतेन सभि साधुभि वातमि श्रूयते सौरय वसद्धि ॥३॥ तह वि वत्त नवि पुच्छहि धम्मह जिण गुरु मिल्लाहि कजिण दम्मह । फल नवि पावहि माणुसजम्मह दूरि होति ति जि सिवसम्मह ॥ ४ ॥ [ तथापि वार्ता नैन पृच्छन्ति धर्मस्य जिनान् गुरुन् मुञ्चति कार्ये द्रम्मस्य । फल नेव प्राप्नुपति मनुष्यज मन दूरे भवति ते शिवशर्मण ॥ ४ ॥ ] -समस्येवविध ससारस्वरूप तथापि कामिपिन पृच्छन्ति धर्मस्य । तथा जिनान् , गुरुन् मुश्चरित कार्ये प्रयोजने द्रम्मस्य । तत फल न प्राप्नुवन्ति मनुष्यजन्मन । ततो दूरीभवन्ति ते लोका 'जिशब्द पादपूरणे' शिव शर्मण ॥४॥ फय मनुष्यजन्मन फल न प्राप्नुवन्ति ?, एतदेव भावयनाह- मोहनिद्द जणु मुत्तु न जग्गइ तिण उहिवि सिवमगि न लग्गइ । जइ मुहत्यु पुरि गुरु जग्गारद तु रि तथयणु तामु नवि भावः ॥ ५॥ व्या- .

·व्या. , कालस्वरूपकुलकम् ] [ मोहनिद्रया जन सुप्तो न जागर्ति तेनोत्थाय शिनमार्ग न लगति । यदि मुहस्त (सुखार्थ, शुभार्थ ) कोऽपि गुरुर्जागरयति तथापि तद्वचन तस्य नैव भाति ॥ ५ ॥] -मोहनिद्रया सुप्तो जनो न जागर्ति । तेन कारणेनोत्याय मोक्षमार्गे न लगति । यदि कश्चिद् गुरु सुहस्त शुभार्थ सुसार्थ वा जागरयति मोहनिद्रा- पगमेन प्रबोधयति, ततस्तद्वचो गुरुवचन तस्य जनस्य नापि नैव भाति रोचत इत्यर्थ ॥५॥ इदानी लघुकर्मणा गुरुवचनानुष्ठायिना गुणमाह- परमत्थिण ते सुत्त वि जग्गहि मुगुरु-वयणि जे उहेचि लग्गहिं । राग दोस मोह विजे गजहि सिद्धि-पुरधि ति निच्छइ भुजहि ॥६॥ [ परमार्थेन ते मुप्ता अपि जाग्रति सुगुरवचने ये उत्थाय लगति । राग-द्वेप-मोहानपि येऽभिभवति सिद्धिपुरन्ध्री ते निश्चयेन भुञ्जते ॥ ६॥] परमार्थेन तत्त्वत सुप्ता अपि द्रव्यनिद्रया, मोहनिद्राऽभावेन जाग्रति ये सुगुरुवचने उत्याय लगन्ति तत्त्वबुद्धया सजन्ते आसक्ता भवन्तीत्यर्थ । किं पुनर्गुरुवचनसर्वस्व किं वा तदनुष्ठानस्य परम फलमित्याह-रागेत्यादि' राग-द्वेप-मोहानपि अभिभवन्ति, ते सिद्धिपुरन्धी निश्चयेन भुखते ॥ ६ ॥ इदानी स्वयूश्यसमुत्थमि यात्वनिर्मन्थनायाह- बहु य लोय लुचियसिर दीसहि पर राग-द्दोसिहि सहु विलसहिं । पहहिं गुणहि सत्वइ वखाणहि परि परमत्यु तित्यु मुन जाणहि ।।७।। [बयो लोका चितशिरसो दृश्यते पर राग-द्वेषाभ्या सह पिटसन्ति । पठति गुणयति शास्त्राणि व्याख्यानयति पर परमार्थस्तत्र त न जानन्ति ॥ ७ ॥] व्या०- ·७० [ जिनदत्तसूरिविरचित व्या०-~बह्वो लोका लुञ्चितशिरसो दृश्यन्ते, पर राग-द्वेषाभ्या सह विलसन्ति विहरन्ति । पठन्ति गुणयन्ति शास्त्राणि व्याख्यानयन्ति, पर परमार्थों यस्तत्र शास्नेत न जानन्ति विरतिहीनत्वेन तरफलाभावात् ॥ ७ ॥ तिणि वेसिणि ते चोर रिहिल्लिड मुसहि लोउ उम्मग्गिण घल्लिउ । ताह पमत्तउ किवइ न छुट्टइ जो जग्गइ साम्म सु बट्टइ।॥ ८॥ [ तेन वेषेण ते चौरा स्थिता मुणात लोकमु मार्गे क्षिप्त्वा । तेभ्य प्रमत्त कथमपि न मुच्यते यो जागत्ति सद्धर्म स वर्तते ॥ ८॥] व्या०-तेन वेषेण साधुसम्बन्धिना उपलक्षिताश्चौरा स्तेनास्ते तत्त्वतो लोक मोषणपरत्वाद् वेपस्याकिञ्चित्करत्वात् विप्रतार्य मुष्णन्ति लोकमुन्मार्गे क्षित्वा तेभ्यो लिङ्गिभ्य प्रमत्तो धर्माधर्मविचाराचतुरतया निरवधान कथमपि न छुट्टति न मुच्यते तद्मास्यो भवतीत्यर्थ । यो जागर्ति धर्माधर्मविचारचातुर्येण सावधानो भवति सद्ध, स एव वर्तते ॥८॥ ते वि चोर गुरु किया सुबुद्धिहि सिववहुसगमसुहरसलुद्धिहि । ताहि वि खावहि अप्प-उपासह छुटइ कह दिन जिंव भवपासह ॥९॥ [तेऽपि और पुरस हत्ता स्वबुद्धिति शिवधूसद्गमसुपरसलुब्धे । तेपामपि खादयन्यात्मोपासकाना छुटति करमपि न यया भवपाशात् ॥ ९॥] व्या० तेऽपि चोरा गुरव वा आगमासस्थताभिर्निजमतिभि शिववधू- सङ्गमसुसरसलु भै । तेपामपि पार्शदात्मान सादयन्ति। आत्मीयभोजनादिवस्तू पयोगेन चुदति मुच्यते फ्यमपि न यथा भवपाशा ससारसम्बन्धात् ॥९॥ इदानी याहाकारभेदेन विशेपमनुपलभयतो मुग्यस्य विशेषप्रतिपत्त्यर्थमाह- दुद्ध होइ गो-यधिहि धरला पर पेलतइ प्रतर पहार।

·कालस्वरूपकुलकम् ] एकु सरीरि सुक्खु सपाडइ अवरु पियउ पुणु मसु वि साडइ ।। १०॥ [ दुग्ध भनति गोऽर्कयोधल पर पीयमानेऽतर वहलम् । एक गरीरे सौरय सम्पादयति अपर पीत पुनर्मीसमपि शातयति ॥ १०॥] व्या०-दुग्ध भवति गोऽयोर्धवल शुभ्र पर पीयमाने तस्मिन् अन्तर विशेपो वहल महत् । तदेवाह-एक गोभीर शरीरे सौख्य सम्पादयति । अपर अर्कदुग्ध पीत सत् पुनर्मासमपि शातयति, आस्ताम् अक्षिमान्द्यादिकमनान्तरमित्य- पेरर्थ ॥१०॥ एतदेव व्यनक्ति- कुगुरु सुगुरु सम दीसहि वाहिरि परि जो कुगुरु अतरु वाहि रि। जो तमु अतरु करइ वियक्खणु सो परमप्पउ लहइ सुलक्सणु ॥ ११ ॥ [ कुगुर-मुगुरू समौ दृश्येते वहि पर य कुगुरु स आतरो व्याधी रे।। यस्तयोरन्तर करोति विचक्षण स परमपद लमते सलक्षण ॥ ११ ॥] व्या,-कुगुरु-सुगुरू समौ तुल्यौ दृश्येते वहि , पर य कुगुरु स आन्तरो व्याधि 'रे' इति सम्बोधने । यस्तयो युगुरु-सुगुज़रन्तर विशेष करोति विचक्षण , स परमपद मोक्षपद लभते सलक्षण सह लक्षणे सामुद्रिकादिभिर्वर्त्तते ॥ ११ ॥ य पुगुर-सुगुर्वोरन्तर न करोति, तस्य दृष्टान्तेन दोपमाह-- जो धतूरयफुल्लु समुन्नल पिरिखवि लगगउ तित्यु समुनलु । जइ सो तमु रमु पियणह इच्छइ ता जगु सव्वु वि मुनउ पिच्छइ ॥ १२ ॥ [ यो धत्तूपुष्य ममुज्वल । प्रेश्य लग्नतत्र समुज्जड ।

·७२ [जिनदत्तसूरिविरचित यदि स तस्य रस पातुमिच्छति तदा जगत् सनमपि शून्य( मुवणे ) पश्यति ॥ १२ ॥] व्या०-यो धत्तूरकपुल्ल(प) समुज्वल निर्मल प्रेक्ष्य लग्नस्तत्र पुष्पे समुत् सहर्षो जडो मूर्ख । यदि स जडस्तस्य पुष्पस्य रसस्त पातुमिच्छति ततो जगत् सर्व सुवर्ण पश्यति । यदि कुगुरुधत्तूरकवचनरस पिवति सामिलाप शृणोति तत्त्वबुद्धया प्रतिपद्यत इति यावत् । तदा स सर्व जगत् शून्य पश्यति नास्तिकदृष्टिरिव प्रतिपद्यत इत्यर्थ । कुगुरवो हि स्वय नष्टा परानपि नाशय- न्तीति तात्पर्यार्थ ॥ १२ ॥ इदानी सुगुरूपदेशविवकिना भव्याना विशेषेण चेतसि निवेशिते तथा प्रति पादयन्नाह-- इय मणुयत्तु सुदुल्लहु लदउ कुल-बल-जाइ-गुणेहिं समिद्धउ । दस दिहत इत्थ किर दिन्ना इहु निप्फलु ता नेहु म धन्ना ॥ १३ ॥ [ इति मनुजत्व सुदुर्लभ लब्ध कुल-बल-जाति-गुणै समृद्धम् । दश दृष्टाता अत्र किल दत्ता इति निष्फल तस्मान्नेष्ट मा धया । ॥ १३ ॥] व्या०-इति मनुजत्व दुर्लभ रब्ध कुल-पल जाति गुण समृद्ध सम्प- नम् । दश दृष्टान्ता अन मनुजत्वदुर्लभत्वे दत्ता इति हेतोनिष्फल मोघ ता तस्मान्मा नैष्ट धन्या न च नरत्वमान कार्यकारीत्याह- लद्धिं नरत्ति अणारियदेसेहि को गुणु तह विणु मुगुरुवएसिहि । आरियदेस जाइ-कुरजुत्तर फाइ करेइ नरतु वि पत्ता ? ॥१४॥ [ टन्धे नरनार्यदेशेषु को गुणस्तथा पिना सुगुरूपदेशा (0)। आर्यदेशे जाति-युटयुक्त बिकरोति नरामपि प्राप्नम् ॥ १४ ॥] । ॥ १३ ॥ - ·कालस्वरूपकुलकम् ] व्या--लब्धे नरत्वेऽनार्यदेशेपु को गुण १, तत्र अनार्यदेशेषु विना सुगुरूपदेशम् । आर्यदेशेऽपि जाति-कुलयुक्त किं करोति नरत्वमपि प्राप्तम् ॥१४॥ जहि किर आउ होइ सखित्तउ तित्यु न कन्जु पसाहइ वुत्तउ । तं पि रहुत्तु होइ जइ पुन्निहि जित्थु गुरुत्तु सुणिजद कनिहि ॥ १५ ॥ [ यत्र किलायुर्भवति सक्षिप्त तत्र न कार्य प्रसाधयत्युक्तम् । तदपि प्रभूत भवति यदि पुण्य यत्र गुरूक्त श्रूयते कर्णाभ्याम् ॥ १५ ॥ ] व्या०-यन किल नरत्वे आयुर्जीवित सक्षिप्त भवति, तर नरत्वे न कार्यमुक्त सिद्धान्तप्रतिपादित ज्ञान-दर्शन चारित्राराधनादिक न प्रसाध यति । तदपि आयु प्रभूत भवति, यदि पुण्यै । यत्र प्रभूते आयुपि सति गुरूक्त श्रूयते कर्णाभ्याम् ॥ १५ ॥ उत्तरोत्तरयोग गुणसाधनमाह- सदहाणु तबयणु सुणतह विरला कसु वि होइ गुणवतह । पढहिं गुणहि सिद्धंतु बहुताई सदहाणु पर नत्थि जिणोत्तड ॥ १६ ॥ [ श्रद्धान तद्वचन शृण्यतो विरहस्य कस्यापि भवति गुणरत । पठति गुणयति सिद्धात प्रभूता श्रद्धान पर नास्ति जिनोक्ते ॥ १६ ॥] व्या०-~श्रद्धान तद्वचन गुरूक शृण्वतो विरलस्य कस्यापि भवति गुणवत । एतदेव व्यतिरेकेणाह-पठन्ति गुणयन्ति सिद्धान्त प्रभूता , श्रद्धान पर नास्ति जिनोक्ते ॥ १६ ॥ एतदेव विशेषेणाह- अविहि पयहि विहिपरु दूसहि पडिउ पवाहि लोउ म पससहि । अणुसोयह पडिसोयह अतरु न कुणहि खवणय जेर निरतरु |॥ १७ ॥ १० ·[जिनदत्तसूरिविरचित व्या० यदि स तस्य रस पातुमिच्छति तदा जगत् सर्वमपि शून्य( सुवर्णे ) पश्यति ॥ १२ ॥] -यो धत्तूरकपुल(प) समुज्ज्वल निर्मल प्रेक्ष्य लग्नस्तत्र पुष्पे समुत् सहर्षी जडो मूर्ख । यदि स जडस्तस्य पुष्पस्य रसस्त पातुमिच्छति ततो जगत् सर्व सुवर्ण पश्यति । यदि कुगुरुधत्तरकवचनरस पियति साभिलाष शृणोति तत्त्वबुद्धया प्रतिपद्यत इति यावत् । तदा स सर्व जगत् शून्य पश्यति नास्तिकदृष्टिरिव प्रतिपद्यत इत्यर्थ । कुगुरवो हि स्वय नष्टा परानपि नाशय- न्तीति तात्पर्यार्थ ॥ १२ ॥ इदानीं सुगुरूपदविवकिना भव्याना विशेषेण चेतसि निवेशिते तथा प्रति पादयन्नाह-- इय मणुयत्तु सुदुल्लहु लद्धउ कुल-बल-जाइ-गुणेहिं समिद्धउ । दस दिहत इत्थ किर दिन्ना इहु निष्फलु ता नेहु म धन्ना ॥ १३ ॥ [ इति मनुजत्व सुदुर्लभ लब्ध कुल-बल-जाति-गुणै समृद्धम् । दश दृष्टा ता अत्र किल दत्ता इति निष्फल तस्मान्नैप्ट मा धया । ॥ १३ ॥ ] व्या०-इति मनुजस्व दुर्लभ ल्ब्ध कुल-बल जाति गुण समृद्ध सम्प- नम् । दश दृष्टान्ता अत्र मनुजत्वदुल्लभत्वे दत्ता इति हेतोर्निष्फल मोघ ता तस्मान्मा नष्ट धन्या ॥ १३ ॥ न ध नरत्वमान कार्यकारीत्याह- लद्धिं नरत्ति अणारियदेसेहिं को गुणु तह विणु मुगुरुवएसिहि ? । आरियदेस जाइ-कुलजुत्तर काइ करेइ नरन्तु वि पत्तउ ॥१४॥ [सम्धे नरत्येऽनापदेशेषु को गुणम्तया विना सुगुरूपदेशम् (0)। आर्यदो जाति-युलयुक्त किं करोति नरवमपि प्राप्नम् ॥ १४॥]

·। कालस्वरूपकुलकम् ] ७५ व्या०-यदनायतन जिनैर्दर्शित त वन्दन्ते वहुलोकनमस्कृतम्। ये रत्ना- यिनो लोकास्ते स्तोका , ईदृशमन्तर विशेष न जानन्ति धोया मूर्खा ॥ १९ ॥ पारततु विहिविसउ न बुज्झहि जो परियाणइ तिणि सहु जुज्झहिं । सो भसमगहगहिउ निरुत्तर दसमच्छेरएण सो भुत्तउ ॥ २० ॥ [ पारतन्त्र्य विधिविपय न बुध्यते य परिजानाति तेन सह युध्यते । स भस्मनहगृहीतो निरुक्त दशमाश्चर्येण स मुक्त ॥२०॥] व्या०--पारतन्त्र्य विधिमागमाजा विषय गोचर गुणवत्पान न बुध्यते य परिजानाति । कोऽर्थ ? पारतन्त्र्यादिक बुध्यते, तेन सह युध्यते स पूर्वोक्त पारतन्त्र्याधनभिज्ञस्तदभिजयोधे च भस्मग्रहगृहीतो निरुक्त निश्चित दशमाश्चर्ये- णासयतपूजास्येन स भुक्तो ग्रस्त ॥ २० ॥ अहह 'हुड अबसप्पिणि दुट्ठी जह अस्सजयपू: पयट्टी। तासु वि दूसम जाय सहाइणि जवस हूय पय पावह भाइणि ॥ २१ ॥ [ अहह । हुण्डारसर्पिणी दुष्टा यस्यामसयतपूजा प्रविष्टा । तस्या अपि दुपमा जाता सहायिनी यदशाद् भृता प्रजा पापस्य भागिनी ॥ २१ ॥] व्या०-'अहहेति सेदे' हुण्डावसर्पिणी दुष्टा, यस्यामसयतपूजा प्रविष्टा । तस्या अपि दु ख(प)मा सहायिनी जायते साहाय्यकारिणी सम्पद्यते । यद- शात प्रजा भूता पापभागिनी ॥ २१ ॥ तह वि जहन्न वीस जा विरुई ताण पयह गुणह गई। तामु अति सवन्डर जि हुया खउ पाविय पय पुण तहि पाया ।। २२ ।। [ तचापि जघन्यरिंशतिर्या पिरूपा तामा प्रविष्टा गुणाना गुपी ।

·७४ [ जिनदत्तसूरिनिरचित [ अविधिना प्रवर्तते विधिपरान् दूपयति पतित प्रवाहे लोक ते प्रशसति । अनुस्रोतस प्रतिस्रोतसोऽन्तर न कुर्वन्ति क्षपणक इन निरन्तरम् ॥ १७ ॥] व्या०- अविधिना प्रवर्त्तन्ते, विधिपरान् भन्यान् दूषयन्ति । पतित प्रवाहेऽनुस्रोतोमार्गरूपे लोक प्रशसन्ति । अनुस्रोतस सकाशात् प्रतिस्रोतसो विशेष न कुर्वन्ति । किन्तु क्षपणक इव निरन्तर अन्तरस्याभावो निरन्तर विशे- पाभाव कुर्वन्ति । क्षपणकपक्षे निरन्तर अन्तराभाव अन्तरायव्यपगममिति यावत् ॥१७॥ इदानी मन्दमेधसा विपर्यस्तत्व दर्शयन्नाह-- करिवि जिणोत्ति धम्मि जण लग्गा दूरिण जति सुगुरु-सुइभग्गा । विहिपह-पक्खइ जिणु मुणिं वदहि त मग्गहिउ जणु अहिणदहि ॥ १८॥ [कृत्वा जिनोक्त धर्मे जना लग्ना दूरेण यान्ति सुगुरु-श्रुतिभग्ना । निधिपथपक्षे (१ ) जिन मुनि वन्दन्ते तमार्गस्थित जनमभिनन्दयन्ति ॥ १८ ॥] ध्या०-जिनोक्तमिति कृत्वा धर्मे जना लग्ना । दूरेण यान्ति सुगुरु-श्रुति- आगमश्रवणभमा विधिपथपार्थक्ये वर्तमानान् जिनमुनीन् वन्दन्ते तन्मार्गस्थित जनमभिनन्दन्ति बहु मन्यन्ते ॥ १८ ॥ जमणाययशु जिणेहि निदसिउ त वदहि बहुलोयनमसिर । जे रयणिस्थि लोय ते थोवा अइसउ न मुणवि अतरु धोवा ॥ १९ ॥ [यदनायतन निनदर्शित त यन्दते बलोकनमस्ततम् । येरनापिनो सोमाले स्तोमा शन नानन्त्यन्तर मूनी ॥ १९॥]

·कालस्वरूपकुलकम् ] ७५ व्या०-यदनायतन जिनैर्दर्शित त वन्दन्ते वहुलोकनमस्कृतम् । ये रत्ना- यिनो लोकास्ते स्तोका , ईदृशमन्तर विशेष न जानन्ति धोया मूर्सा ॥ १९ ॥ पारतंतु विहिविसउ न बुज्झहि जो परियाणड तिणि सहु जुज्झहिं । सो भसमग्गहगहिउ निरुत्तउ दसमन्छेरएण सो भुत्तउ ॥ २०॥ [ पारतन्त्र्य विधिविपय न बुध्यते य परिजानाति तेन सह युध्यते । स भस्मग्रहगृहीतो निरुक्त दशमाश्चर्येण स भुक्त ॥ २०॥] व्या० -पारतन्त्र्य विधिमागमाजा विषय गोचर गुणवत्पात्र न बुध्यते य परिजानाति । कोऽर्थ ? पारतन्त्र्यादिक बुध्यते, तेन सह युध्यते स पूर्वोक्त पारतन्त्र्याधनभिज्ञस्तदभिज्ञयोधे च भस्मग्रहगृहीतो निरुक्त निश्चित दशमाश्चर्ये- णासयतपूजारयेन स भुक्तो ग्रस्त ॥ २० ॥ अहह हुड अवसप्पिणि दुट्ठी जह अस्सजयपू पयही । तासु वि दूसम जाय सहाइणि जवस हूय पय पावह भाइणि ॥ २१ ॥ [ अहह । हुण्डारसर्पिणी दुष्टा यस्यामसयतपूजा प्रविष्टा । तस्या अपि दु पमा जाता सहायिनी यदशाद् भूता प्रजा पापस्य भागिना ॥ २१ ॥] व्या०-' अहहेति सेदे' हुण्डायसपिणी दुष्टा, यस्यामसयतपूजा प्रविष्टा । वस्या अपि दु सँ(प)मा सहायिनी जायते साहाय्यकारिणी सम्पद्यते । यद- शात प्रजा भूता पापभागिनी ॥ २१ ॥ तह वि जहन्न वीस जा विरुई ताण पयह गुणह गई। तासु अति सवन्टर जि हुया खउ पाविय पय पुण तहि पहुया ॥ २२ ॥ [ तथापि जघन्यरिंशतिर्या निरूपा तामा प्रविष्टा गुणाना गुगीं ।

·७६
-
-
ते
[ जिनदत्तसूरिविरचित
तस्या अते सवत्सरा ये भूता
क्षय प्राप्ता प्रजा पुनस्तत्र प्रभूता ॥ २२ ॥]
व्या०-तथा जघन्यविंशतिरपि विरूपा जाता । तासा दु सॅमासयतपूजा
जघन्यविंशतीना प्रविष्टा सती गुणाना प्रतिष्ठा गुर्वी गता प्रलीना । तस्या जघ-
न्यविंशतेरन्ते प्रान्ते ये सवत्सरा भूता, क्ष्य प्राप्ता प्रजास्तेषु सवत्स-
रेषु प्रभूता ॥ २२ ॥
पुनर्विशेषोपदेशमाह--
ईसर धम्म-पमत्त जि अच्छहि
पाउ करेवि ति कुगइहि गन्छहिं ।
धम्मिय धम्मु करति जि मरिसिहि
सुहु सयलु मणिच्छिउ लहिसिहि ॥ २३ ॥
[ ईश्वरा धर्मप्रमत्ता ये आसते
पाप कृत्वा ते कुगतौ गच्छति ( गमिष्यति)।
धार्मिका धर्म कुर्व तो ये मरिष्यति
ते मुख सकल मनईप्सित लप्स्यन्ते ॥ २३ ॥]
व्या०-ईश्वरा धर्मप्रमत्ता ये आसते, पाप कृत्वा ते कुगतः गच्छन्ति ।
धार्मिका धर्म कुवन्तो ये मरिष्यन्ति, ते सुस सकल मनइप्सित लप्स्यन्ते ।। २३ ॥
पुन्नवत विहिधम्मि जि लग्गहिं
ते परमत्थिण जीवहि जग्गहिं ।
अप्पु समप्पहि ते न पमायह
इह-परलोइ वि विहियावायह ॥ २४ ॥
[पुण्यपतो विधिधर्मे ये लगति
ते परमान जीगति जाप्रति ।
आत्मान समर्पयति ते न प्रमादस्य
इह परलोकेऽपि निहितापायस्य ॥ २४ ॥]
व्या०-पुण्यवन्तो विधिधर्मे ये लगन्ति, ते परमार्थेन जीवन्ति जाप्रति ।
आत्मान न समाय ( मप)यन्ति तेप्रमादस्य इह-परलोकेऽपि विहितापायस्य ॥२४॥
तुम्हह इहु पहु चारिलि दसिउ
हियइ बहुत्तु खरउ यीमसिट ।
इत्यु फरेनहु तुम्हि मयायर
लीय निर तरतु भवसापर ॥ २५ ॥

·.
कालस्वरूपकुलकम् ]
[युष्माकमेप पपाश्चाहिलेन दर्शितो
हृदये प्रभूत खर विमर्पा ( ०मर्शित )।
अत्र कुर्यात यूय सदाऽऽदर
लीलया या तरप भवसागरम् ॥ २५ ॥]
व्या०-युष्माक यशोदेवाभू-आसिग-सम्भवाना एप पन्थाश्वाहिलेन युष्मात्पित्रा
दर्शित । अथ च चाहिलिकोऽर्थो वीक्ष्य सन्मार्गपरीक्षणेन हृदये बहु प्रभूत
सरमत्यर्थ विमर्य अत्र सन्मार्गे कुर्यात यूय सदा सर्वदा आदर प्रयत्न लीलया
यथा तरथ भवमागरम् । फिलाणहिलपाटकपत्तने चाहिलनामा श्रावको धर्मार्थी
विचारचातुरीचञ्चुरभूत् । तस्य च चत्वार पुत्रा बभूवु । तद्यथा-यशोदेव , अद्-
भुत आभू इति प्रसिद्ध , आसिग , सम्भवश्वेति । तेन च चाहिलेन धम-गुरुप-
रीक्षापरायणेन प्रभुश्रीजिनदत्तसूरयो धर्माचार्यतया प्रतिपन्ना । ते च तत्पुना
पित्राज्ञारता अपि धर्मजा अपि कालदोपात् युतभाव कर्तुमीपु । स च चाहिल.
स्तथा गुणमनीक्षमाण पुनाणा शिक्षाप्रदिदापीयपया तथाविधस्वरूपगी विन-
प्तिका प्रभुश्रीजिनदत्तसूरीणा प्रेषयामास । ततस्तैरपि करुणासुधासमुद्रैस्तेषामुप-
चिकीर्पया एवविधधर्मदेशनागर्भ प्रतिलेस प्रेपित । ततस्ते एतदनुसारेण प्रवर्त
माना विविधमानृधु , विधिधर्म चाराधयामासुरिति ॥ २५ ॥
जहिं घरि वधु जुय जुय दीसह
त घरु पडइ वहतु ज दीसई ।
ज दढाधु गेहु त वलियर
जडि भिज्जतउ सेसउ गलिउ ॥ २६ ॥
[ यस्मिन् गृहे सपनो युतयुता दृश्यते
तद् गृह पतति रहन्न दृश्यते ।
यद् दृढनध गेह तद् वल्कि
जटेले) भिद्यमाने शेप गठितम् ॥ २६ ॥]
व्या०-यस्मिन गृहे वन्धो युतयुता पृथग्भूता दृश्यन्ते, तद् गृह पतति ।
वहन्नव्यवच्छेदेन वर्तमान न दृश्यते यद् दृढपन्य सस्नेहबान्धव गेह वद् पलिक
यत्वत् । जडे तद्देमम्वन्धिनि मूसे भिद्यमाने मन्दस्नेहतया पृयग् भवति सति
शेष गृह गृहवास्तव्यलोक गल्ति भ्रष्टम् । द्वितीयोऽर्थ --यन गेहे बन्धा सयम-
नानि त्रुटिवानि दृश्यन्ते । तद् गेह वहदवतिष्ठमान न दृश्यते । यद् दृढयन्ध
तट पलिक जडे पानीये भिद्यमाने गलति सोप गेह गलित भ्रष्टमेव ॥ २६ ॥

·[जिनदत्तसूरिवचित एकत्वे गुणमाह- कजउ करइ बुहारी बद्धी सोहइ गेहु करेइ समिदी। जइ पुण सा वि जुय जुय किजइ सा कि कज्ज तीए साहिज्जड ।। २७ ।। [ कार्यक करोति बहुकरा बद्धा शोध(म)यति गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता क्रियते तत कि कार्य तया साध्यते ॥ २७ ॥] व्या०-कार्यक पुजक करोति बहुकरी प्रमार्जनी वा शोधयति शोभयति वा गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता पृथग्भूतैकैकतृणा क्रियते, तत कि कार्य तया साध्यत निष्पाद्यते ? न किञ्चित् । एवमेव कुटुम्बवासे उपनयो योज्य ॥ २७ ॥ माता-पित्रादिभक्तस्य गुणमाह- पुणवस हथि चडइ सो चित्तह सोमु सूरु पुत्तु वि मावित्तह । जो किर चित्तह मज्झिन पविसइ जेहह मूलि सु कहि किव होसइ १ ॥ २८ ॥ [ पुनर्वसु हस्ते चटति सौचित्यस्य ( स चित्राया ) सौम्य (म) श(सू)र पुत्रोऽपि माता-पित्रो । य किल चित्तस्य (चित्राया) माये न प्रविशति ज्येष्ठाना(या) मूले स कथय कर भविष्यति ॥ २८11] पुनर्भूयोऽपि वसु द्रव्य हस्ते करे चदति आरोहति सौचित्यस्य उचितवृत्तिप्रधानस्य । सौम्य प्रशान्तात्मा सूरस्तेजस्वी पुनस्तनय स चित्ते माता- पित्रोरपि आस्तामन्यस्य प्राय सर्वस्य गुणप्रियत्वात् । य किल चित्तमध्ये न प्रविशति चिच नावर्जयति माता-पिनादीना ज्येष्ठाना महता पुरुषाणा मूले आदौ स फथय त्वमेव हि कथ भविष्यति न कथञ्चित् उपायाभावात् , जनानु- रागप्रमवरनात् सम्पदाम् । अन्य प्रतीयमानोऽर्थ -पुनवस्वोस्तारकयोहस्ते घटति चिनाया सोमचन्द्र , सूर सूर्य , पुरोऽपि सोमस्य बुध, सूरस्य शनि , सहति विशासामु य फिल चित्रामध्ये न प्रविशति । ज्येष्ठाया मूले च स कथय कर भविष्यति ? न कश्चित् , पूर्वानारोहे उत्तरानारोहात् । तदय- मन तात्पर्यार्थ-प्रहा अपि प्रमेणैव नक्षत्राण्यारान्ति, नाप्रमेण, अनेनैव रान्वेन पुरुपा अपि क्रमेणैव सम्पदमारोहन्ति, नाम मेण । मतो न समाप्ती ययायधिदायटरव युग्यरा वि माय ॥२८॥ व्या०- “मावि ·कालस्वरूपकुलकम् ] ७९ लोहिण जडिउ जु पोउ स फुटइ चुयुकु जहि पहाणु किव वइ । नेय समुदह पारु सु पावइ अतरालि तमु आवय आवइ ॥ २९ ॥ [ लोहे(मे)न जटितो य पोत स स्फुटति चुम्बको यत्र पापाण कर वर्तते ।। नैर समुद्रस्य पार स प्राप्नोति अतराले तस्यापदागच्छति ॥ २९ ॥ ] व्या०-लोहेन जडित पोतो य स स्फुटति । यन पोते चुम्नको लोहाक- पणकारी पाषाणो भवति, स पोत कय वर्तते । न कथञ्चिद् भजत इत्यर्थ । नैव समुद्रस्य पार स पात प्राप्नोति अन्तराले अन्तरे तस्य पोतस्य आपदा- गच्छति । द्वितीयपक्षे-लोभेन चतुर्थकपायेन जडितो ग्रस्त पोत ससारसमुद्रनि स्तारकारणतया गुरुयं स स्फुटति गुरुगुणैर्वियुक्तत्वात् लाधव प्राप्नोति । यत्र च गुरौ चुम्बकोऽनवस्थित साधु प्रधान स गुरु कथ वर्तते ? न कथञ्चित् । अपि तु स्तोकदिनैरेव विशृङ्खलीभवति नैव ससारसमुद्रपार स गुरु प्राप्नोति । अन्तरालेऽन्तरे तस्य गुरोरापदागच्छति ॥ २९ ॥ लोहिण रहिउ पोउ गुरुसायरु दीसइ तरतु जइ वि जडवायरु । लाह कर पारु वि पावड वाणियाह धणरिद्धि वि दावद ॥ ३० ॥ [लोहे( मेन रहित पोतो गुस्सादर (गुरु सागरे) दृश्यते तरन् यद्यपि जटवादर (वात )। लाम करोति स पारमपि प्राप्नोति वणिजाना धनम्द्धिमपि दर्श( दापयति ॥ ३० ॥ ] व्या०-लोभेन रहितो गुरु पोत प्रवणसदृश सागर ससारसागर तरन् दृश्यते । यद्यपि जडवादर जडैमूसरधमीर्वादरो व्याकुल । लाम ज्ञानादिलाभ करोति स गुरुपोत पारमपि प्राप्नोति प्रापूरति च । वणिजा वाणिजाना वणिज एव वाणिजा धर्मधनलाभार्थिन तेपा धर्मधनमद्धिमपि दर्शयति । द्वितीयपक्षे पोत प्रवहण, गुरुमहान् लोहेन रहित , सागर समुद्र तरन् वणिजा धनमद्धि- मपि दर्शयति परपारलाभजनिताम् ॥ ३० ॥ जो जणु मृहुगुरु-दिहिहि दिहउ तसु फिर काइ कारइ जमु रुद्दउ । जसु परमेहि-मन मणि निवसइ सो दुहमन्झि कया वि न पइसइ ॥ ३ ॥ - ·[ जिनदत्तसूरिविरचित एकत्वे गुणमाह- कजउ करइ बुहारी बद्धी सोहइ गेहु करेइ समिद्धी। जइ पुण सा वि जुय जय किज्जइ ता कि कन्ज तीए साहिजई ।। २७ ।। [ कार्यक करोति बहुकरी बद्धा शोध(भ)यति गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता क्रियते तत कि कार्य तया साध्यते ॥ २७ ॥] व्या०-कार्यक पुजक करोति बहुकरी प्रमार्जनी वा शोधयति शोभयति वा गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता पृथग्भकैकतृणा क्रियते, तत किं कार्य तया साध्यते निष्पाद्यते ? न किञ्चित् । एवमेव कुटुम्वासे उपनयो योज्य ॥ २७ ॥ माता-पित्रादिभक्तस्य गुणमाह- पुणवसु हत्थि चडइ सो चित्तह सोमु सूरु पुत्तु वि मावित्तह । जो किर चित्तह मज्झि न पविसइ जेहह मूलि सु कहि किव होसइ १ ॥ २८॥ [ पुनम हस्ते चटति सौचित्यस्य (स चित्राया ) सौम्य (म) शू(सू)र पुत्रोऽपि माता-पित्रो । य किल चित्तस्य (चित्राया) मये न प्रविशति ज्येष्ठाना(या) मूले स कपय का भविष्यति ॥ २८ ॥] - पुनर्भूयोऽपि वसु द्रव्य हस्ते करे चटति आरोहति सौचित्यस्य उचितवृत्तिप्रधानस्य । सौम्य प्रशान्तात्मा सूरस्तेजस्वी पुनस्तनय स चित्ते माता पित्रोरपि आस्तामन्यस्य प्राय सर्वस्य गुणप्रियत्वात् । य किल चित्तमध्ये न प्रविशति चित्त नावर्जयति मावा पिनादी ज्येष्ठाना महता पुरुषाणा भूले आदौ स कथय त्वमेव भूहि फथ भविष्यति न कश्चित् उपायाभावात् , जनानु- रागप्रभवत्वात् सम्पदाम् । अन्य प्रतीयमानोऽर्थ -पुनर्वस्वोलारकयोईस्ते घटति चित्राया सोमश्चन्द्र , सूर सूय , पुनोऽपि सोमस्य बुध , सूरस्य शनि, 'मावि सहति विज्ञासामु य क्लि चित्रामध्ये न प्रविशति । ज्येष्ठाया मूले प स कथय कथ भविष्यति ? न फयश्चित् , पूर्वानारोहे उत्तरानारोहात् । तदय- मय वात्सयार्थ-पहा अपि प्रमेणैव नक्षत्राण्याराहन्ति, नाश्मेण, अनेनैव स्टान्तेन पुरपा अपि क्रमेणैव सम्पदमारोदन्ति, नारमेण । अवो न समाप्ती ययाकथिदापुटरव युग्यत इति भाय ॥२८॥ व्या०- 4 ·कालस्वरूपकुलकम् ] लोहिण जडिउ जु पोउ स फुट्टइ चुचुकु जहि पहाणु किव बट्टइ। नेय समुदह पारु सु पावइ अतरालि तमु आवय आवइ ॥ २९ ॥ [ लोहे(मे)न जटितो य पोत स स्फुटति चुम्बको यत्र पापाण कर वर्तते । नैन समुद्रस्य पार म प्राप्नोति अन्तराले तस्यापदागच्छति ॥ २९ ॥ ] व्या०-लोहेन जडित पोतो य स स्फुटति । यत्र पोते चुम्नको लोहाक पणकारी पापाणो भवति, स पोत कथ वर्तते ? न कथञ्चिद् भजत इत्यथे । नैन समुद्रस्य पार स पात प्राप्नोति अन्तराले अन्तरे तस्य पोतस्य आपदा गच्छति । द्वितीयपक्षे-लोभेन चतुर्थकपायेन जडितो ग्रस्त पोत ससारसमुद्रनि स्तारकारणतया गुरुयं स स्फुटति गुरुगुणैर्वियुक्तत्वात् लाघव प्राप्नोति । यत्र च गुरौ चुम्बकोऽनवस्थित साधु प्रधान स गुरु कथ वर्तते १ न कथञ्चित् । अपि तु स्तोकदिनैरेव विशृङ्खलीभवति नैव ससारसमुद्रपार स गुरु प्राप्नोति । अन्तरालेऽन्तरे तस्य गुरोरापदागच्छति ॥ २९ ॥ लोहिण रहिउ पोउ गुरुसायरु दीसइ तरतु जइ वि जडवायरु । लाह करइ सु पारु वि पावइ वाणियाह वणरिद्धि वि दावइ ॥ ३० ॥ [ लोहे( मेन रहित पोतो गुस्सादर (गुरु सागरे) दृश्यते तरन् यद्यपि जडादर (वात )। लाभ करोति स पारमपि प्राप्नोति बणिजाना धनम्वृद्धिमपि दर्शदाप)यति ॥ ३० ॥] व्या०-लोभेन रहितो गुरु पोत प्रवणसदृश सागर ससारसागर तरन् दृश्यते । यद्यपि जडवादर जडैमूसरधमहादरो व्याकुल । लाभ ज्ञानादिलाभ करोति स गुरुपोत पारमपि प्राप्नोति प्रापति च । वणिजा वाणिजाना वणिज एव वाणिजा धर्मधनलाभाचिन तेपा धर्मधनमद्धिमपि दर्शयति । द्वितीयपक्षे पोत प्रवहण, गुरुमहान् लोहेन रहित , सागर समुद्र तरन् वणिजा धनमद्धि- मपि दर्शयति परपारलाभजनिताम् ।। ३०॥ जो जणु सहगुरु-दिहिहि दिहर तसु फिर काइ कारइ नमु रुहर जमु परमेहि-मन मणि निवसइ सो दुइमन्झि कया वि न पइसइ ।। ३१ ।। 7 ·[ जिनदत्तसूशिवराचित एकत्वे गुणमाह- कजउ करइ बुहारी बद्धी सोहइ गेहु करेइ समिद्धी । जइ पुण सा वि जुय जय किन्जइ ता किं कज्ज तीए साहिजइ ॥ २७ ।। [ कार्यक करोति बहुकरी बद्धा शोध(भ)यति गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता क्रियते तत किं कार्य तया सायते ॥ २७ ॥] व्या०-कार्यक पुञ्जक करोति बहुकरी प्रमार्जनी बी शोधयति शोभयति वा गेह करोति समृद्धिम् । यदि पुन साऽपि युतयुता पृथग्भूतैकैकतॄणा क्रियते, तत किं कार्य तया साध्यते निष्पाद्यते । न किञ्चित् । एवमेव कुटुम्बवासे उपनयो योज्य. ॥ २७ ॥ माता-पित्रादिभक्तस्य गुणमाह- पुणवसु हत्थि चडइ सो चित्तह सोमु सूरु पुत्तु वि मावितह । जो किर चित्तह मज्झि न पविसइ जेहह मूलि सु कहि किव होसइ १ ॥ २८ ॥ [ पुनर्वसु हस्ते चटति सौचित्यस्य (स चित्राया ) सौम्य (म ) श(सू)र पुत्रोऽपि माता-पित्रो । य किल चित्तस्य (चित्राया) माये न प्रविशति ज्येष्टाना(या) मूले स कथय का भविष्यति ॥ २८ ॥] पुनर्भूयोऽपि वसु द्रव्य हस्ते करे चटति आरोहति सौचित्यस्य उचिववृत्तिप्रधानस्य । सौम्य प्रशान्तात्मा सूरस्तेजस्वी पुरस्तनय स चित्ते माता- पिनोरपि आस्वामन्यस्य प्राय सर्वस्य गुणप्रियत्वात् । य किल चित्तमध्ये न प्रविशति चित्त नावर्जयति माता-पिनादीना ज्येष्ठाना महता पुरुपाणा मूले आदी स कथय त्वमेव हि कथ भविष्यति न कथञ्चित् उपायाभावात् , जनानु- रागप्रभवत्वात् सम्पदाम् । अन्य प्रवीयमानोऽर्थ -पुनर्वस्वोस्तारकयोईस्ते घटति चित्राया सोमश्चन्द्र , सूर सूय , पुनोऽपि सोमस्य बुध , सूरस्य शनि , “मावि वहात्ति विशापामु य किल चित्रामध्ये न प्रविशति । ज्येष्ठाया मूले च स फयय कप भविष्यति ? न कश्चित् , पूर्वानारोहे उत्तरानारोहात् । तदय- मन वात्पर्यार्थ प्रहा अपि प्रमेणेय नभग्राण्याराहन्ति, नाश्मेण, अनेनैव रष्टान्तेन पुरपा अपि मेणेव सम्पदमारोहन्ति, नागमे । अतो न सदमाप्ती यथाफयश्चिदाकुलल युज्यत इति मात्र ॥२८॥ व्या०- A ·परिशिष्टम् । श्रीजिनवल्लभसूरिविरचितः सङ्घपट्टकः । वहिज्वालावलीढ कुपथमथनधीर्मातुरस्तोकलोक स्याग्रे सन्दर्य नाग कमठमुनितप स्पष्टयन् दुष्टमुच्चै । य कारुण्यामृताधिर्विधुरमपि किल स्वस्य सद्य प्रपद्य प्राई कार्य कुमार्गस्सलनमिति जगादेव देव स्तुमस्तम् ॥ १ ॥ कल्याणाभिनिवेशवानिति गुणग्राहीति मिथ्यापथ- प्रत्यर्थीति विनीत इत्यशठ इत्यौचित्यकारीति च । दाक्षिण्यीति दमीति नीतिभृदिति स्थैर्याति धैर्याति सद्- धर्मार्थीति विवेकवानिति सुधीरित्युच्यमे त्व मया ।। २ ।। इह किल कलिकालव्यालवक्त्रान्तराल स्थितजुपि गततत्त्वप्रीतिनीतिप्रचारे । प्रसरदनवयोधप्रस्फुरत्कापथौघ- स्थगितसुगतिसर्गे सम्प्रति प्राणिवर्गे ॥३॥ प्रोत्सर्पद्भस्मराशिग्रहससदामाश्चर्य साम्राज्यपुष्य- मिथ्यात्वध्वान्तरुद्धे जगति विरलता याति जैनेन्द्रमार्गे । सक्लिष्टद्विष्टमूढप्रसलजडजनाम्नायरक्तैर्जिनोक्ति- प्रत्यर्थी साधुयेपैर्विपयिभिरभित सोऽयमप्राथि पन्था ॥ ४ ॥ म(य)त्रौदेशिकभोजन जिनगृहे वासो वसत्यक्षमा स्वीकारोऽयगृहस्थयचैत्यसदनेवप्रेक्षिताद्यासनम् । सावधाचरितादर श्रुतपथावज्ञा गुणिद्वेषधी धर्म कर्महरोऽत्र चेत् पथि भवेन्मेरुस्तदाऽधौ तरेत् ।।५।। पद्कायानुपमृद्य( मद्य ) निर्दरमपीनाधाय यत् साधित शानेपु प्रतिपिध्यते यदसनिस्त्रिंशताधायि यत् । गोमासाद्युपम यदाहुरथ यद् भुक्त्वा यतिर्यात्यध- स्तत् को नाम जिघत्सतीह सघृण सधादिमति विदन् ।। ६ ।। गायद्गन्धर्वनृत्यत्पणरमाणिरणद्वेणुगुसन्मृदा- मेश्रात्पुष्पनगुद्यन्मृगमदलसदुलोचचचजनौ।

·[ जिनदत्तसूरिविरचित [ यो जन शुभगुरुदृष्ट्या दृष्ट तस्य किल किं करोति यमो रुष्ट यस्य परमेष्ठिमन्त्रो मनसि निवसति स दुखमध्ये कदापि न प्रविशति ॥ ३१ ॥] व्या०-प्रकृतोऽर्थ प्रकट । द्वितीयस्तु किश्चिदुच्यते । य किल शुभगुरु दृष्ट्या ज्योति शास्त्रोक्तशोभनस्थानवर्तिनो गुरोबृहस्पतेर्दृष्ट्या दृष्टो लग्नद्वारेण, तस्य किं करोति यम शनैश्वर द्वादशजन्मद्वितीयादिस्थानस्थ १॥३१ ।। इदानीमुपसहरति- इय जिणदत्तुवएसु जि निसुणहि पढहि गुणहि परियाणवि जि कुणहि । ते निवाण-रमणी सहु विलसहि वलिउ न ससारिण सहु मिलिसिहि ॥ ३२ ॥ [इति जिनदत्तोपदेश ये निशृण्वन्ति पठन्ति गुणयति परिज्ञाय ये कुर्नन्ति । ते निर्वाणरमण्या सह विलसन्ति वलित्वा न ससारेण सह मिलिष्यति ॥ ३२ ॥ ] कालस्वरूपकुलक समाप्तमिति । व्या०-इति पूर्वोक्तेन प्रकारेण जिनरहभिर्दत्तो वितीर्णो य उपदेश कृत्याकृत्यविधिनिषेधरूपस्तम् । अथ च जिनदत्तसूरिरिति कवेर्नाम । ये निशू ज्वन्ति नियमेनाकर्णयन्ति, पठन्ति अधीयते, गुणयन्ति अभ्यस्यन्ति, परिज्ञाय विदित्वा ये कुर्वन्ति अनुतिष्ठन्ति, ते निर्वाणरमण्या मुक्तिकान्तया सह विलसन्ति जीडन्ति । वलित्वा व्याघुदय न ससारेण सह मिलिष्यन्ति सगस्यन्ते भव-तरुवी- ज कर्माभावादिति भाव ॥ ३२ ॥ मूरमभोऽभिषेक श्राजिनपतिमूरिपदकमलमृङ्ग । न्यारत द्वात्रिंशतमयमेधसां किमपि बोवाय ॥ १ ॥ कालस्वरुपकुरक व्यायाय यदर्जित मया पुण्यम् । तेनास्तु भव्यटोक सकतोऽपि विधिप्रमोधरत ॥२॥ - इति फालस्वरूपहरमरिसरण समाप्तम् ॥३॥ LANDvdomaration ·परिशिष्टम् । श्रीजिनवल्लभसूरिविरचित सङ्घपट्टकः । वह्निज्वालावलीढ कुपथमथनधीर्मातुरस्तोकलोक स्याने सन्दर्य नाग कमठमुनितप स्पष्टयन् दुष्टमुच्चै । य कारुण्यामृताधिर्विधुरमपि किल स्वस्य सद्य प्रपद्य प्राह कार्य कुमार्गम्सलनमिति जगादेव देव स्तुमस्तम् ॥ १ ॥ कल्याणाभिनिवेशवानिति गुणग्राहीति मिथ्यापथ- प्रत्यर्थीति विनीत इत्यशठ इत्यौचित्यकारीति च । दाक्षिण्यीति दमीति नीतिभृदिति स्थैर्सति धैरुति सद्- धर्मार्थीति विवेकवानिति सुधीरित्युच्यमे स्व मया ॥ २ ॥ इह किल कलिकालव्यालवक्त्रान्तराल स्थितजुपि गततत्त्वप्रीतिनीतिप्रचारे । असरदनवनोधप्रस्फुरत्कापौध- स्थगितसुगतिसर्गे मम्प्रति प्राणिवर्गे ॥३॥ प्रोत्सर्पभस्मगशिग्रहससदामाश्चर्यसाम्राज्यपुष्य- निमध्यात्वध्वान्तरुद्धे जगति विरलता याति जैनेन्द्रमार्गे। सक्लिष्टद्विष्टमूढप्रसलजडजनाम्नायरक्तैर्जिनोक्ति- प्रत्यर्थी साधुयेपैर्विषयिभिरभित सोऽयममाथि पन्था ॥४॥ अ(य)त्रौदेशिकभोजन जिनगृहे वासो वसत्यक्षमा स्वीकारोऽयगृहस्थय चैत्यसदनेष्वप्रेक्षिताद्यासनम् । सावधाचरितादर श्रुतपथावज्ञा गुणिद्वेषधी धर्म कर्महरोऽत्र चेत् पथि भवेन्मेरुस्तदाऽधौ तरेत् ।। ५ ।। पद्कायानुपमृद्य( मर्च ) निर्दरमपीनावाय यत् साधित शापु प्रतिपिध्यते यदसकृनिविंशताधायि यत् । गोमासाद्युपम यदाहुरय यद् भुक्त्वा यतिर्यात्यध- स्वत् को नाम जियत्सतीह सघृण सयादिभर्ति विदन् ॥ ६ ॥ गायद्गन्धर्वनृत्यत्पणरमागरणद्वेणुगुसन्मृदा- मेयत्पुप्पसगुद्यन्मृगमदलसदुलोचचयननौपे ।

·[जिनवल्लमसूरिविरचित
देवदव्योपभोगध्रवमठपतिताऽऽशातनाभ्यवसन्त
सन्त सद्भक्तियोग्ये न सलु जिनगृहेऽहन्मतज्ञा वसन्ति ॥ ७ ॥
साक्षाजिनैर्गणधरैश्च निषेवितोक्ता
नि सङ्गताग्रिमपद मुनिपुगवानाम् ।
शय्यातरोक्तिमनगारपद च जानन्
विद्वेष्टि क परगृहे वसति सकर्ण १ ॥८॥
चित्रोत्सर्गापवादे यदिह शिवपुरीदूतभूते निशीथे
प्रागुक्त्वा भूरिभेदा गृहिगृहवसती कारणेऽपोद्य पश्चात् ।
स्त्रीससक्त्यादियुक्तेऽप्यभिहितयतनाकारिणा सयताना
सर्वत्रागारिधाम्नि न्ययमि न तु मत क्वापि चैत्ये निवास ॥९॥
प्रव्रज्याप्रतिपन्थिन ननु धनस्वीकारमाहुर्जिना
सर्वारम्भपरिग्रह त्वतिमहासावद्यमाचक्षते ।
चैत्यस्वीकरणे तु गर्हिततम स्यान्माठपत्य यते
रित्येव व्रतवैरिणीति ममता युक्ता न मुक्त्यर्थिनाम् ॥ १० ॥
भवति नियतमनासयम स्याद् विभूषा
नृपतिककुदमेतल्लोकहासश्च भिक्षो ।
स्फुटतर इह सग सातशीलत्वमुच्चै
रिति न सलु मुमुक्षो सङ्गत गब्दिकाऽऽदि ॥ ११ ॥
गृही नियतगच्छभाग जिनगृहेऽधिकारो यते
प्रदेयमशनादि साधुषु यथा तथाऽऽरम्भिभि ।
घ्रादिविधिवारण सुविहितान्तिकेऽगारिणा
गतानुगतिफैरद कथमसस्तुत प्रस्तुतम् ? ॥ १२ ॥
निर्वाहार्थिनमुज्झित गुणलवैरज्ञावशीलान्वय
ताग्यशजवटगुणेन गुरुणा स्वार्थाय मुण्डीकतम् ।
यद् विरयातगुणान्वया अपि जना रनोमगच्छमहा
देवेभ्योऽधिकमर्चयन्ति महतो मोहस्य वजृम्भिवम् । ।। १३ ।
दुष्पापा गुरुफर्मसञ्चयवता सद्धमबुद्धिणा
जातायामपि दुलम शुभगुरु प्राप्त स पुण्येन पेत् ।
कर्तुं न स्वहित वयाप्यलममी गन्सस्थितिव्याहता
फ म कमिहाश्रयेमहि फमाराध्येम पिं पुमहे ? ॥ १४ ॥

·सपटक ]
क्षुरक्षाम किल कोऽपि रङ्कशिशुक प्रव्रज्य चैत्ये क्वचित्
कृत्वा कश्चन पक्षमक्षतकलि प्राप्तस्तदाचार्यकम् ।
चित्र चैत्यगृहे गृहीयति निजे गच्छे कुटुम्पीयति
स्व शक्रीयति वालिशीयति बुधान् विश्व वराकीयति । ॥ १५ ॥
यैर्जातो न च वर्धितो न च न च क्रीतोऽधमणों न च
प्राग् दृष्टो न च वान्धवो न च न च प्रेयान् न च प्रीणित ।
तैरेवात्यधमाधमै कृतमुनिव्याजैर्वलाद् वाहते
नस्योत पशुवजनोऽयमनिश नीराजक हा ! जगत् ।। १६ ॥
किं दिमोहमिता किमन्ध-यधिरा किं योगचूर्णीकृता ?
किं देवोपहता किमग । ठगिता किं वा ग्रहावेशिता ? |
कृत्वा मूनि पद श्रुतस्य यदमी दृष्टोरुदोपा अपि
व्यावृत्ति कुपथाज्जडा न दधतेऽसूयन्ति चैतत्कृते ।। १७ ॥
इष्टावाप्तितुष्टविटनटभटचेटकपेटकाकुल
निधुवनविधिनिपद्धदोहदनरनारीनिकरसङ्कुलम् ।
राग-द्वेष-मत्सरेणूंघनमघपङ्केऽथ निमज्जन
जनयत्येव च मूढजनविहितमविधिना जैनमज्जनम् ।। १८॥
जिनमतविमुखविहितमहिताय न मज्जनमेव केवल
किन्तु तपश्चरित्र-दानाद्यपि जनयति न सलु शिवफलम् ।
अविधि-विधिकमाज्जिनाज्ञाऽपि ह्यशुभ-शुभाय जायते
किं पुनरिति विडम्बनैवाहितहेतुर्न प्रतायते ॥ १९ ॥
जिनगृह-जिनबिम्ब-जिनपूजन-जिनयात्राऽऽदि विधिकृत
दान-तपो-व्रतादि-गुरुमक्ति-श्रुतपठनादि चाहतम् ।
स्यादिह कुमत-कुगुरु-युग्राह-कुरोध-कुटेशनात
स्फुटमनभिमतकारि वरभोजनमिव विपलवनिवेशव ॥२०॥
आकष्टु मुग्ध-मीनान् पदिशपिशितवद् निम्नमादय जैन
तन्नाम्ना रम्यरूपानपवरक-मठान् स्वेष्टसिद्धयै विधाप्य ।
यात्रा-स्नानाशुपायैर्नमसितक-निशाजागराद्यैश्टरश्च
श्रद्धालु मजैनै छलित इव शठर्वज्यते हा ! जसोऽयम् ॥२१॥
सर्वनास्थगिताश्रवा स्वविषयव्यासक्तसर्वेन्द्रिया
वल्गद्गौरवचण्डदण्ड-तुरगा पुप्यत्कपायोरगा ।
सर्वाफत्यकृतोऽपि फष्टमधुनाऽन्त्याश्चर्यराजाश्रिता
स्थित्वा सन्मुनिमूर्घसूद्धतधियस्तुष्यन्ति पुप्यन्ति च ॥ २२ ॥

·[जिनवल्लमसूरिविरचित सर्वारम्भ-परिग्रहस्य गृहिणोऽप्येकाशनाद्येकदा प्रत्यारयाय न रक्षतो हृदि भवेत् तीबानुताप सदा । षट्कृत्वत्रिविध विधेत्यनुदिन प्रोच्यापि भजन्ति ये तु क्व तप क्व सत्यवचन क्ध ज्ञानिता क्ष व्रतम् ! ॥ २३॥ देवार्थव्ययतो यथारुचिकृते सर्वर्तुरभ्ये मठे नित्यस्था शुचिपट्टतूलिशयना सद्गब्दिकाद्यासना । सारम्भा सपरिमहा सविपया सेया सकाङ्क्षा सदा साधुव्याजविटा अहो । सितपटा कष्ट चरन्ति व्रतम् ॥ २४ ॥ इत्यायुद्धतसोपहासववस स्यु प्रेक्ष्य लोका स्थिति श्रुत्वाऽन्येऽभिमुसा अपि श्रुतपथाद् वैमुख्यमातन्वते । मिथ्योक्त्या सुशोऽपि विभ्रति मन सन्देहबोलाचल येपा ते ननु सर्वथा जिनपथप्रत्यर्थिनोऽमी तत ॥ २५ ॥ सर्वेरुत्कटकालकूटपटले सर्वेरपुण्योचय सर्वव्यालकुलै समस्तविधुराधि-व्याधि-दुष्टग्रहै । नून झूरमकारि मानसममु दुर्मार्गमासेदुपा दौराम्येन निजघ्नुषा जिनपथ वाचैप सेत्यूचुपाम् ॥ २६ ॥ दुर्भेदस्फुरदुप्रकुमहतम स्तोमास्तधीचक्षुषा सिद्धान्तद्विषता निरन्तरमहामोहादहम्मानिनाम् । नष्टाना स्वयमन्यनाशनकृते पद्धोद्यमाना सदा मिथ्याचारवता वचासि कुरुते कर्णे सकर्ण कथम् ॥ २७॥ यत् किञ्चिद् वितथ यदप्यनुचित यल्लोक-लोकोत्तरी तीर्ण यद् भवहेतुरेव भविना यच्छावनाधाकरम् । वत् तद् धर्म इति मुवन्ति कुधियो मूढास्तदहन्मत- भ्रान्त्या लान्ति च हा ' दुरन्तदशमाश्चयस्य विस्फूर्जितम् ॥ २८॥ कष्ट नष्टदिशा नृणा यशा जात्यन्धवैदेशिक फान्तारे प्रदिशत्यभीप्सितपुगध्यान किलोत्पन्धर । एतन् फटतर तु सोऽपि मुश सन्मार्गगास्तद्विद- सद्वाक्याननुवर्तिनी हसति या मावसममानिव ॥ २९ ॥ सेपा हुण्डायसपिण्यनुसमयसमध्यभावानुमाया विशनोपपदोऽयं सयनसमितिषपस्थितिमरमराशिः।

·सईपटक ]
अन्त्य चाश्चर्यमेतन्जिनमतहतये तत्समा दुपमा चे-
त्येव पुष्टेषु दुष्टेष्वनुकलमधुना दुर्लभो जैनमार्ग ॥ ३० ॥
सम्यग्मार्गपुप प्रशान्तवपुप प्रीतोल्लसन्चक्षुप
श्रामण्यर्द्धिमुपेयुप स्मयमुप कन्दर्पकक्षप्लुप ।
सिद्धान्वाध्वनि तस्थुप शमजुप सत्पूज्यता जग्मुप
सत्साधून विदुप सला कृतदुप क्षाम्यन्ति नोद्यद्रुप ॥३१॥
देवीयस्युरुदोपिण क्षतमहादोपानदेवीयवि
सर्वज्ञोयति मूर्समुख्यनिवह तत्त्वज्ञमज्ञीयति ।
उन्मार्गीयति जैनमार्गमपथ सम्यक्पथीयत्यहो।
मिथ्यात्वाहिलो जन स्वमगुणाग्रण्य कृतार्थीयति ।। ३२ ॥
सम्वत्राकृतचैत्यकूटपतितस्यान्तस्तरा ताम्यत-
स्तन्मुद्राहदपाशवन्धनवत शक्तस्य न स्पन्दितुम् ।
मुक्त्यै कल्पितदान-शील-तपसोऽप्येतत्तमस्थायिन
सङ्घव्यात्रवशस्य जन्तुहरिणत्रातस्य मोक्ष कुत १॥ ३३ ॥
इत्य मिथ्यापथकथनया तथ्ययाऽपीह कश्चित्
मेद ज्ञासीदनुचितमयो मा कुपत् कोऽपि यस्मात् ।
जैनभ्रान्त्या कुपथपतितान् प्रेक्ष्य नृस्तत्प्रमोहा-
पोहायेद किमपि कृपया कल्पित जल्पित च ॥ ३४ ॥
प्रोद्भतेऽनन्तकालात् कलिमलनिलये नाम नेपथ्यतोऽर्हन्-
मार्गभ्रान्ति दधानेऽथ च तदभिमरे तत्त्वतोऽस्मिन् दुरध्वे ।
कारुण्याद् य कुबोध नृषु निरसिसियुदोपसख्या विवक्षे-
दम्भोऽम्भोधे प्रमित्सेत् स सकलगगनोल्लङ्घन वा विधित्सेत्।।३५।।
न सावद्याम्नाया न धकुश-पुलीशोचितयति-
क्रियामुक्ता युक्ता न मद-ममता-जीवन-भयै ।
न सक्लेशावेशा न कदभिनिवेशा न कपट-
प्रिया ये तेऽद्यापि स्युरिह यतय सूनरवय ॥ ३६ ।।
सविना सोपदेशा श्रुतनिषपविद क्षेत्र-कालाथपेक्षा-
नुष्ठाना शुद्धमार्गप्रकटनपटव प्रास्तमिध्यानवादा ।
वन्या सत्साधवोऽस्मिन् नियम-शम-दमौचित्य-गाम्भीर्य-धैर्य-
स्थैयाँदार्यचया-विनय-नय-दया-दाक्ष्य-दाभिण्यपुण्या ॥३७॥

·८६ [जिनवल्लमसूरिविराचितः विभ्राजिष्णुमगर्वमस्मरमनाशाद श्रुतोल्लङ्घने सज्ज्ञानामाणिं जिन वरवपु श्रीचन्द्रिकामेश्वरम् । वन्दे वर्ण्यमनेकधा सुरनरै शक्रेण चैनश्छिद दम्भारि विदुषा सदा सुवचसाऽनेकान्तरङ्गपदम् ॥ ३८ ॥ जिनपतिमतदुर्गे कालत साधुवेर- विषयिभिरभिभूते भस्मक-म्लेच्छसैन्यै । स्ववशजडजनाना शृङ्खलेव स्वगच्छे स्थितिरियमधुना तैरप्रथि स्वार्थसिद्धथै ॥ ३९ ॥ सम्प्रत्यप्रतिमे कुसङ्घवपुषि प्रोज्जृम्भिते भस्मक- म्लेच्छातुच्छयले दुरन्तदशमाश्चर्ये च विस्फूर्जति । प्रौढि जग्मुषि मोहराजकटके लोकैस्तदाज्ञापर- रेकीभूय सदागमस्य कथयाऽपीत्थ कदामहे ॥ ४०॥ AKSHARMA इति सङ्घपट्टकः समाप्त.॥ NRNOONRENDI

·(२)
श्रीजिनदत्तसूरिविरचित
गणधरसार्धशतकम् ।
गुणमणिरोहणगिरिणो रिसहजिणिंदस्स पढममुणिवइणो
सिरिउसमसेणगणहारिणोऽणहे पणिवयामि पए ॥१॥
अजियाइजिणिंदाण जणियाणदाण पणयपाणीण ।
थुणिमोऽदीणमणो ह गणहारीण गुणगणोह ॥ २ ॥
गौतम
सिरिवद्धमाणवरनाण-चरण-दसणमणीण जलनिहिणो ।
तिहुयणपहुणो पडिहणियसत्तुणो सत्तमो सीसो ॥३॥
सखाइए वि भवे साहितो जो समत्तसुयनाणी ।
छउमत्येण न नज्जइ एसो न हु केवली होइ ॥ ४ ॥
त तिरिय-मणुय-दाणव-देविंदनमसिय महासत्त ।
सिरिनाणसिरिनिहाण गोयमगणहारिण वदे ॥ ५ ॥
सुधर्मस्वामी-
जिणवद्धमाणमुणिवइसमप्पियासेसत्तित्यभारधरणेहि ।
परिहयपडिवक्खेण जयम्मि धवलाइय जेण ॥ ६ ॥
सस्कृतच्छाया ।
गुणमणिरोहणगिरे पभजिनेन्द्रस्य प्रथममुनिपते ।
श्रीपमसेनगणधारिणोऽनघौ प्रणिपतामि पदो ॥१॥
अजितादिजिनन्द्राणां जनितानन्दाना प्रणतप्राणिनाम् ।
स्तौम्यदीनमना अह गणधारिणा गुणगणोघम् ॥ १॥
श्रीवर्धमानवरज्ञान-चरण-दशनमणीना जलनिधे ।
त्रिभुवनप्रमो प्रतिहतशनो सत्तम शिन्य ॥३॥
सळ्यातीतानपि भवान् क्ययन् य समस्तश्रुतशानी ।
छास्येन न ज्ञायत एप न सल केवली भवति ॥४॥
स तिर्यग्-मनुज-दानव-देवे दनमस्थित महासत्वम् ।
श्रीमानश्रीनिधान गौतमगणघारिण वन्दे ॥ ५॥
निनवर्षमानमुनिपतिसमर्पिताशपतीर्यभारधरणे ।
प्रतिहतप्रतिपक्षण जगति पक्रायित येन ॥ ६॥

·स [ जिनदत्तसूरिविरचित - - 7 त तिहुयणपणयपयारविंदमुद्दामकामकरिसरह । अणह सुहम्मसामि पचमठाणद्विय वैदे ॥ ७ ॥ जम्बू तारुण्णे वि हु णो तरलतारअद्धच्छिपिच्छिरीहि मणो । मणय पि मुणियपवयणसब्भाव भामिय जस्स ॥ ८ ॥ मण-परमोहिप्पमुहाणि परमपुरपस्थिएण जेण सम । समइक्कताणि समग्ग(त्त)मव्वजणजणियसुक्खाणि ॥ ९ ॥ त जबुनामनाम सुहम्मगणहारिणो गुणसमिद्ध । सीस सुसीसनिलय गणहरपयपालय वदे ॥ १० ॥ प्रभवाचार्य सपत्तवरविवेय वयत्थिगिहिजबुनामवयणाओ । पालियजुगपवरपय पभवायरिय सया वदे ॥ ११ ॥ शय्यम्भव कट्ठमहो ! परमेय तत्त न मुणिज्जइ त्ति सोऊण । सिज्जभव भवाओ विरत्तचित्त नमसामि ॥ १२ ॥ यशोभद्र-सम्भूतसूरी- सजणियपणयभद्द जसमद्द मुणिगणावि सगुण । सभूय सुहसभूइभायण सूरिमणुसरिमो ॥ १३ ॥ त त्रिभुवनप्रगतपदारविन्दमुधामकामकरिशरभम् । अनघ सुधर्मस्वामिन पशमस्थानस्थित पन्दे ॥ ७॥ तारुण्येऽपि हि नो तरलतारार्धाक्षिप्रेक्षमाणाभिर्मन । मनागपि ज्ञातप्राचनसद्भाव भ्रामित यस्य ॥ ८॥ मन -परमावधिप्रमुखानि परमपुरपस्थितेन यन समम् । समतिका तानि ममस्तभन्यजनितसौरत्यानि ॥ ९॥ त जम्चूनामनाम सुधमगरधारिणा गुणसमृद्धम् । शिम्य मुशिन्यनिलय गगधरपदपालक वा॥1॥ सम्प्राप्तवरविवेक प्रनापिहिजम्पूनामावनात् । पालियुगप्रवरपद प्रमवाचाय गदा यन्द || 100 कटमहो। परमतत्तन्य न झायरा इति श्या । शाम्पम्भप मा पिरत निर्म नमम्यानि ॥ १२ ॥ मुपनि म पशोमद मुनि गपि गगाम् । सम्पूतं पुगगम्मतिमामन गरिमामराम ॥

·गणधरसॉर्धशतकम् ]
भद्रबाहुगुरु
सुगुरुतरणी जिणसमयसिंधुणो पारगामिणो सम्म ।
सिरिभद्दवाहुगुरुणो हियए नामक्सरे धरिमो ॥ १४ ॥
स्थूलभद्र-
सो कह न थूलभद्दो लहइ सलह मुणीण मज्झमि १ ।
लीलाइ जेण हणिओ सरहेण व मयणमयराओ ॥ १५ ॥
कामपईवसिहाए कोसाए बहुसिणेहभरियाए ।
घणदड्ढजणपयगाए(दि) वि जीए जो झामिओ नेय ॥ १६ ॥
जेण रविणेव विहिए(य) इह जणगिहे सप्पह पया(हा)सती ।
सयय सकज्जलग्गा पहयपहा सा सिणिद्धा वि ॥ १७ ॥
जेणासु साविया साविया चरण-करणसहिएण ।
सपरेसिं हियकए सुकयजोगओ जोगय दछ । १८ ।।
तमपच्छिम चउद्दसपुव्वीण चरण-नाणसिरिसरण ।
सिरिथूलभद्दसमण वदे ह मत्तगयगमण ॥ १९ ॥
आर्यमहागिरि-
विहिया अणिमूहियविरियसत्तिणा सत्तमेण सतुलणा ।
जेणज्जमहागिरिणा समइकते वि जिणकप्पे ।। २० ॥
सुगुरुतरण्या जिनसमयसिन्धो पारगामिन सम्या ।
श्रीमद्रबाहुगुरोर्हृदय नामाक्षराणि धराम ॥ १४ ॥
सक्थ न स्थूलभद्रो लभते साया मुनीना मन्य।
लीलया यन हत शरमेणेव मदनमृगराज ॥ १५ ॥
कामप्रदीपशिग्वया कोशया यहुनेहभृतया ।
घनदग्धजनपतझ्याऽपि यया यो ध्यामितो नैव ॥ १६ ॥
यन रविनेव विहिता इह जनगृहे स्वप्रभा प्रकाश(भास)यन्ती।
सतत स्वार्यस्ना(सकनलाग्रा)प्रहतप्रभा सा स्निग्धाऽपि ॥ १७ ॥
येनातु पाविता भाविका चरण-करणसहितन ।
स्थ-परेषां हितश्ते मुफ्तयोगतो योग्यता दृट्वा ॥ १८ ॥
तमपधिम चतुर्दशपूर्विां चरण-मानश्रीशरणम् ।
श्रीस्थूलभद्रथमण वदह मत्तगजगमनम् ।। १९॥
विहिताऽनिरहितवीर्यशपिना सत्तमन सन्तुलना ।
यनार्यमहागिरिणा समतिकान्तेऽपि जिनकप ॥२०॥

·९०
[जिनदत्तसूरीविरचित
आर्यसुहस्ती-
तस्स कणि लट्ठ अज्जसुहत्थि सुहत्थिजणपणय ।
अवहत्थियससार सार सूरि समणुसरिमो ॥ २१ ॥
आयसमुद्र-मड-सुधर्माण
अज्जसमुह जणय सिरीइ वदे समुद्दगभीर ।
तह अज्जमगुसूरिं अज्जसुधम्म च धम्मरय ॥ २२ ॥
भद्रगुप्त
मण-वयण-कायगुत्त त वदे भद्दगुत्तगणनाह ।
जइ जिमइ जई जम्मडलीए तो मरइ तेहिं सम ।। २३ ।।
श्रीवजस्वामी-
छम्मासिएण सुकयाणुभावओ जायजाइसरणेण ।
परिणामओडणवज्जा पव्वज्जा जेण पडिवन्ना ॥ २४ ।।
तुबवणसनिवेसे जाएण नदणेण नदाए ।
धणगिरिणो तणएण तिहुयणपहुपणयचरणेण ।। २५ ।।
इकारसगपाढो कओ दढ जेण साहुणीहितो ।
तस्सज्झायज्झयणुज्जएण वयसा छवरिसेण ॥ २६ ॥
सिरिअज्जसीहगिरिणा गुरुणा विहिओ गुणाणुरागेण ।
लहुओ वि जो गुरुकओ णाणदाणओऽसेससाहूण ॥ २७ ॥
तस्य कनिष्ठ रप्टमायसुहस्तिन सुखा(शुभार्थिजनप्रणतम् ।
अपहस्तितससार सार सूरिमनुस(स्म)राम ॥ २१ ॥
आयसमुद्र जनक श्रिया वन्दे समुद्गम्भीरम् ।
तयाऽऽयमद्गुसूरिमार्यसुधर्म च धमरतम् ॥ २२ ॥
मनो-वचन-कायगुप्त त वन्दे मद्रगुप्तगणनाथम् ।
यदि तिमति यतिर्यमण्डल्या ततो नियते ते समम् ॥ २३ ॥
पाण्मासिकन मुक्तानुभावतो जातजातिस्मरणेन ।
परिणामतोऽनवद्या प्राण्या यन प्रतिपन्ना ॥ २४ ॥
तुम्बपनसनिवश जातन नन्दनन नन्दाया ।
धनगिरेस्तनयन त्रिभुवनप्रभुप्रगतचरणेन ॥ २५ ॥
एकादर मोसयन साधीम्य ।
तत्स्वाभ्यायाभ्यपनायतन पयमा पासर्पग 1॥ २६॥
धीभावसिंहगिरिणा गुस्मा पिहिता गुगनुरागेण ।
मोरिमा शानो शानदानागापूनाम् ॥ ३५॥

·गणधरसाधशतकम् ]]
उज्जेणीए गहिअव्वओ लहु गुज्झगेहि वरिसते ।
जो सुजइ ति निमतिय परिक्सिओ पत्ततत्विज्जो ॥ २८ ॥
उद्धरिया जेण पयाणुसारिणा गयणगामिणी विज्जा ।
सुमहापइनपुवाओ सव्वहा पसमरसिएण ॥ २९ ॥
दुशालमि दुवालसवरमि(रिस)यमि सीयमाणे सघमि ।
विज्जावलेणमाणियमन्न जेणनक्सित्ताओ ॥ ३० ॥
सुररायचावविभमभमुहाधणुमुकनयणवाणाए ।
कामग्गिसमीरणविहियपत्थणावयणघडणाए ॥ ३१ ॥
लट्ठगपइट्टाए सिट्ठिसुयाए विसिटुचिट्ठाए ।
गुणगणसवणाओ जस्स दसणुकठियमणाए ।। ३२ ॥
नियजणय(ग)दिन्नधण-कणय(ग)-रयणरासीइ जो कन्नाए ।
तुच्छमवि न मुच्छिओ जोव्वणे वि धणिय धणड्ढाए ॥ ३३ ॥
जलणगिहाओ माहेसरीए कुसुमाणि जेणमाणित्ता ।
तिव्वनियाण माणो मलिओ सघुन्नई विहिया ।। ३४ ।।
दूगेसारियवय(इ)रो क्य(इ)रसेणनामेण जस्स बहुसीसो ।
सीसो जाओ जाओ जयम्मि जायाणुसारिगुणो ॥ ३५ ॥
उज्जयिन्या गृहीतव्रता रघु गुह्यकैवषति ।
य सुयतिरिति निमन्त्र्य परीक्षित प्राप्ततद्विद्य ॥२८॥
उद्धृता येन पदानुमारिणा गगनगामिनी विद्या ।
सुमहाप्रकीर्ण( परिज्ञा)पूर्वात सर्वथा प्रशमरसिकेन ।
दुष्काले द्वादशनार्पिके सीदति सधे ।
विद्यावलेनानीतमन यनान्यभेनात् ॥ ३०॥
मुरराजवापविभ्रमभ्रूधनुर्मुतनयनपाणया ।
कामानिममीरणविहितप्रायनावचनघग्नया ॥३१॥
स्टागप्रतिष्ठया प्रेष्ठिमुतया विशिष्टचटया।
गुणगणश्रवणाद् यस्य दशनोत्कण्टिनमनमा ॥३॥
निजजनस्दत्तधन-कनकरत्नराश्या य न्यया ।
तुच्छमपि न मूर्टिना यौवनऽपि वाढ धनाढ्यया ॥ ३३ ॥
ज्वरनहान्माहश्चर्या कुमुमानि यनानीय ।
प्रैवर्णिका मान मर्दित सहयोगतिर्विहिता ॥ ३४ ॥
दरोत्मारितवरो बयर(वज्र)सेननाना यस्य बहुशिन्य ।
शिघ्यो जाता जातो जगति जातानुमारिगुण ॥५॥

·[जिनदत्तसूरिविरचित
-
आर्यसुहस्ती-
तस्स कणि? लट्ठ अज्जसुहत्थि सुहत्थिजणपणय ।
अवहत्थियससार सार सूरि समणुसरिमो ॥ २१ ॥
आयसमुद्र-मगु-सुधर्माण
अज्जसमुह जणय सिरीइ वदे समुद्दगभीर ।
तह अजमगुसूरि अज्जसुधम्म च धम्मरय ॥ २२ ॥
भद्रगुप्त
मण-वयण-कायगुत्त त वदे भद्दगुत्तगणनाह ।
जइ जिमइ जई जम्मडलीए तो मरइ तेहिं सम ।। २३ ।।
श्रीवास्वामी-
छम्मासिएण सुकयाणुभावओ जायजाइसरणेण ।
परिणामओऽणवज्जा पव्वज्जा जेण पडिबन्ना ॥ २४ ।।
तुषवणसनिवेसे जाएण नदगेण नदाए ।
धणगिरिणो तणएण तिहुयणपहुपणयचरणेण ॥ २५ ॥
इकारसगपाढो को दढ जेण साहुणीहितो।
तस्सज्झायज्झयणुज्जएण वयसा छवरिसेण ॥ २६ ॥
सिरिअज्जसीहगिरिणा गुरुणा विहिओ गुणाणुरागेण ।
लहुओ वि जो गुरुकओ णाणदाणओऽसेससाहूण ॥ २७ ॥
तस्य कनिष्ठ लटमार्यसुहस्तिन सुखा(शुभार्थिजनप्रणतम् ।
अपहस्तितपसार सार सूरिमनुस(स्म)राम ॥ २१ ॥
आयसमुद्र जनक श्रिया वन्दे समुद्रगम्भीरम् ।
तथाऽऽयमहुसरिमार्य सुधम च धमरतम् ॥ २२ ॥
मनो-वचन-कायगुम त बन्द भद्रगुप्तगणनाथम् ।
यदि निमति यतिर्य मण्डल्या ततो मियते ते समम् ॥ २३ ॥
पाण्मासिकन मुक्तानुभावतो जातजातिम्मरणन ।
परिणामतोऽनवद्या प्राण्या यन प्रतिपना ॥ २४ ॥
तुम्बपनसनिवेशे जातन नदनन नन्दाया ।
धनगिरेम्तनयन त्रिभुवनप्रभुप्रगतचरणन ॥ २५॥
एकादसाबाट तो १यन साध्वीभ्य ।
सस्वाभ्यायाध्ययनायतन क्यमा पार्थ ॥ २६ ॥
धीआयसिंदगिरिणा गुरुगा विहिता TIनुरागेण ।
सोनिया गातो मानदानमाऽशेषमाधूनाम् ॥ २७ ॥

·गणधरसार्धशतकम् ]
उज्जेणीए गहिअव्वओ लहु गुज्झगेहि वरिसते ।
जो सुजइ त्ति निमातिय परिक्तिओ पत्ततन्विज्जो ॥२८॥
उद्धरिया जेण पयाणुसारिणा गयणगामिणी विज्जा ।
सुमहापइन्नपुवाओ सव्वहा पसमरसिएण ॥ २९ ॥
दुकालमि दुवालसवरसि(रिस)यमि सीयमाणे सघमि ।
विज्जावलेणमाणियमन्न जेणन्नक्सित्ताओ ।। ३० ॥
सुररायचावविन्भमभमुहाधणुमुक्कनयणबाणाए ।
कामग्गिसमीरणविहियपत्थणावयणघडणाए ।। ३१ ॥
लट्ठगपइट्ठाए सिट्ठिसुयाए विसिटुचिट्ठाए ।
गुणगणसवणाओ जस्स दसणुकठियमणाए ।। ३२ ।।
नियजणय(ग)दिन्नधण-कणय(ग)-रयणरासीइ जो कन्नाए ।
तुच्छमवि न मुच्छिओ जोवणे वि धणिय धणड्ढाए ॥ ३३ ॥
जलणगिहाओ माहेसरीए कुसुमाणि जेणमाणित्ता ।
तिव्वनियाण माणो मलिओ सघुन्नई विहिया ।। ३४ ।।
दूरोसारियवय(इ)रो वय(इ)रसेणनामेण जस्स बहुसीसो ।
सीसो जाओ जाओ जयम्मि जायाणुसारिगुणो ॥ ३५ ॥
उज्जयिन्या गृहीतव्रतो रघु गुह्यकर्बपति ।
य सुयतिरिति निमन्त्र्य परीक्षित प्राप्ततद्विद्य ॥२८॥
उद्धृता येन पदानुमारिणा गगनगामिनी विद्या ।
सुमहाप्रकीर्ण( परिक्षा पूर्वात् सर्वथा प्रशमरसिकेन ॥ २९ ॥
दुष्काल द्वादशार्षिके सीदति सड्थे ।
विद्यायलेनानीतमन येनान्यक्षेत्रात् ॥ ३० ॥
सुरराजचापविभ्रमभ्रूधनुर्मुतनयनवाणया ।
कामानिममीरणविहितप्रायनावचनघग्नया ॥ ३१ ।।
स्टागप्रतिष्ठया प्रेष्ठिमुतया विशिष्टचटया ।
गुणगणश्रवणाद् यस्य दर्शनोत्कण्ठितमनमा ॥ ३ ॥
निजजनक्दत्तधन-कनररत्नराश्या य न्यया ।
तुच्छमपि न मूलिो योवनऽपि वाढ धनान्यया ॥ ३३ ॥
ज्वलनग्रहान्प्राहेश्वर्या कुमुमानि यनानीय ।
वर्णिका मान मर्दित सड्योन्नतिर्विहिता ॥ ३४ ॥
दूरोत्यारितवरो पयर(पत्र)सेननाना यम्य बनुरिभ्य ।
शिन्यो जातो जातो जगति जातानुमारिगुण ॥ ५ ॥

·९२
[ जिनदत्तसूरिविरचित
-
कुकणविसए सोपारयमि सुगुरूवएसओ जेण ।
कहिय सुभिक्समविग्ध विहिओ सघो गुणमहग्यो ॥ ३६ ॥
तमह दसपुव्वधर धम्मधुराधरणसेससमविरिय ।
सिरिवय(इ)रसामिसूरिं वदे थिरयाइ मेरुगिरिं ॥ ३७॥
आर्यरक्षित
नियजणणिवयणकरणमि उज्जओ दिठिवायपढणस्य ।
तोसलिपुत्ततगओ ढडरसट्टाणुमग्गेण ॥ ३८ ॥
सट्टाणुसारओ विहियसयलमुणिवदणो य जो गुरुणा ।
अकयाणुवदणो सावगस्स जो एवमिह भणिओ ॥ ३९ ॥
को धम्मगुरू तुम्हाणमित्थ य तेण वि विणयपणएण ।
गुरुणो निदसिओ स ढड्डरसट्टो वियदेण ॥ ४० ॥
अकयगुरुनिहवेण सूरिसयासमि जिणमय सोउ ।
परिवज्जिय सावज्ज पवज्जगिरि समारूढो ॥४१॥
सीहत्ता निक्खतो सीहत्ताए य विहरिओ जो उ ।
साहियनवपुव्वसुओ सपत्तमहतसूरिपओ ॥ ४२ ॥
सुरवरपहुपुद्रेण महाविदहमि तित्थनाहेण ।
कहिओ निगोयभूयाण भासओ भारहे जो उ ॥ ४३ ।।
कुरणविषये सोपारके सुगुरूपदेशतो येन।
कथयित्वा सुभिक्षमविघ्न विहित सड्यो गुणमहाघ ॥ ३६ ॥
तमह दशपूर्वधर धमधुराधरणशेषममवीर्यम् ।
श्रीवयर(वज स्वामिसूरि वन्दे स्थिरतया मेरुगिरिम् ॥ ३७॥
निजजननीवचनकरणे उद्यतो दृष्टिवादपरनार्यम् ।
तोसलिपुत्रान्तगतो ढड्ढरभावानुमार्गग ॥ ३८॥
भावानुमारतो विहितसकलमुनिवन्दनश्च यो गुरुणा ।
अकृतानुव दन धारझम्य य एत्रमिह मणित ॥३॥
फो धमगुष्टुं माक्मर च तनापि विनयप्रणतेन ।
गुरव निति स दढरभादो विदग्धेन ॥ ४० ॥
सतगुरुनिहवेन सरिसकारी जिनमत श्रुत्वा ।
परिवार्य सावर प्रमग्यागिरि समान ॥४१॥
सिंहतया निकात मिहलया च वित्तो यस्तु ।
साधिनारत मप्राप्तमहत्सरिषद ॥४॥
गुरपरप्रभुटटेन महाविद्या सीपनायन ।
पितो निगोदभूताना भापका मारते यम्नु ॥३॥

·गणधरसार्धशतकम् ]
जस्स सयासे सको माणरूवेण पुच्छए एव ।
भयव ! फुडमनेसिय मह कित्तियमाउय कहसु ॥ ४४ ॥
सक्को भव ति भणिओ मुणिओ जेणाउप्पमाणेण ।
पुढेण निगोयाण पि वण्णणा जेण निदिहा ॥ ४५ ॥
हरिसभरनिन्भरेण हरिणा जो सथुओ महासत्तो।
नेण सपयामि सूरी वि ठाविओ गुणिसुबहुमाणा ।। ४६ ॥
रक्खियचरित्तरयण पयडियजिणपवयण पसतमण ।
त वदामि अज्जरक्सियमलक्खिय त खमासमण ॥४७॥
अन्ये--
तयणु जुगपवरगुणिणो जाया जायाण जे सिरोमणिणो ।
सन्नाण-चरणगुणरयणजलहिणो पत्तसुयनिहिणो ॥४८॥
परवाइ(दि)वारवारणवियारिणो जे मियारिणो गुरुणो।
ते सुगहियनामाणो सरण मह हुतु जइपहुणो ॥ ४९ ॥
उमास्वातिवाचक
पसमरइपमुहपयरणपचसया सक्या कया जोहिं ।
पुव्वगयवायगाण तेसिमुमासाइनामाण ॥ ५० ॥
पडियपडिवक्खाण पयडीकयपणयपाणिसुक्रसाण ।
पणमामि पायपउम विहिणा विणएण निच्छउम ॥५१॥
यस्य सकाशे शको ब्राह्मणरूपेण पृच्छत्येवम् ।
भगवन् ! स्फुटमन्विष्य मम कियदायु क्थय ॥ ४४ ॥
शको भवानिति भणितो ज्ञातो यनायु प्रमाणेन ।
पृष्टेन निगोदानामपि वर्णना येन निर्दिष्टा ॥ ४५ ॥
हर्षभरनिर्भरेण हरिणा य सस्तुतो महासत्व ।
येन स्वपदे सरिरपि स्थापितो गुणिमुवहुमानात् ॥ ४६ ॥
रक्षितवरितरत्न प्रकटितजिनप्रवचन प्रशान्तमनसम् ।
त वन्दे आर्यरक्षितमलक्षित त क्षमाश्रमणम् ॥ ४५ ॥
तदनु युगप्रवरगुणिनो जाता जाताना ये शिरोमणय ।
सज्ञान-चरणगुणरत्नजतधय प्राप्तयुतनिधय ॥ ४० ॥
परवादिवारवारणविदारिणो ये मृगारयो गुरख ।
ते मुगृहीतनामान शरण मम भवन्तु यतिप्रभव ॥४९॥
प्रशमरतिप्रमुराप्रकरणपधशती सम्वृता कृता ये ।
पूर्वगनवाचकाना तेषामुमात्वातिनाम्नाम् ॥ ५॥
प्रतिहतप्रतिपक्षाणा प्रकटीकृतप्रणनप्राणियोग्यानाम् ।
प्रणमामि पादपन विधिना विनयन निश्छम ॥ ५॥

·।
---
[ जिनदत्तसूरिविरचित
हरिभद्राचार्य
जाइणीमध्य(यह)रियावयणसवणओ पत्तपरमनिव्वेओ।
भवकारागाराओ साहकारओ नीहरिओ ।। ५२ ॥
सुगुरुसमीवोवगओ तदुत्तसुत्तोवएसओ जो उ ।
पडिवनसत्वविरई तत्तरुइ तस्थ विहियरई ॥ ५३ ॥
गुरुपारततओ पत्तगणिपओ मुणियजिणमओ सम्म ।
मयरहिओ सपरहिय काउमणो पयरणे कुणइ ॥ ५४ ॥
चउदससयपयरणगोनिरु(सिद्धदोसो सया हयपओसो ।
हरिभद्दो हरियतमो हरि ब्व जाओ जुगप्पवरो ॥ ५५ ॥
उइयमि मिहि(होरि भद्द मुदिद्विणो होइ मग्गदसणओ ।
तह हरिभदायरिए भद्दायरियमि उदयमिए ॥ ५६ ॥
ज पइ केइ समनामभोलिया भोऽलियाइ जपति ।
चीवासिदिक्सिओ सिक्खिओ य गीयाण त न मय ।। ५७ ॥
हयकुसमयभडजिणभडसीसो सेसु व्व धरियतित्थधरो ।
जुगपवरजिणदचपहुत्तसुत्तवत्तत्थरयणसिरो ॥ ५८ ॥
त सकोइयकुममयकोसियकुलममलमुत्तम वदे ।
पणयजणदिनभद्द हरिभद्दपहु पहासत ॥ ५९॥
याकिनीमहत्तरावचनश्रवणत प्राप्तपरमनिर्वेद ।
भवकारागारात् साहङ्कारतो नि मृत ॥ ५२ ॥
सुगुरुसमीपोपगतस्तदुक्तसूत्रोपदेशतो यस्तु ।
प्रतिपन्नसर्वविरतिस्तत्त्वचिस्तन विहितरति ॥ ५३ ॥
गुरुपारतन्त्र्यत प्राप्तगणिपदो पातजिनमत सम्यक् ।
मदरहित स्थपरहित क्तुमना प्रकरणानि करोति ॥ ५४ ।।
चतुर्दशशतप्रकरणगोनि पि)ददोष सदा इतप्रदोष ।
हरिभद्रो हततमा हरिरिव जातो युगप्रवर ॥ ५५ ॥
उदिते मिहिरे भद्र मुर्भवति मागदर्शनत ।
तथा हरिमदाचार्ये भाचार्य(चरिते) उदयमिते ॥ ५६ ।।
य प्रति केचित् समनामत्रान्ता भोऽलिकानि जल्पन्ति ।
ग्यशामिदीक्षित शिक्षितच गीताना तन मतम् ॥ ५ ॥
हलयुगमयम-जिनमटशिय शप इस पृततीयपर ।
युगप्रवरजिनदत्तामृतालारत्नचिरा ॥५॥
से सचिनायमशिरफलममलमुत्तम पद।
मनमनदातमा वरिपटगु प्रमागमानम् ॥ ५९॥

·गणधरसाधशतकम् ]
शीलाङ्क-
आयारवियारणवयणचदिमादलियसयलसतायो ।
सीलको हरिणकु व्व सहइ कुमुय वियासतो ।। ६० ।।
देवाचार्य-नेमिचन्द्रोद्योतनसूरय -
तयणतरदुत्तरभवसमुद्दमज्जतभव्वसत्ताण ।
पोयाण व्व सूरीण जुगपवराण पणिवयामि ॥ ६१ ।।
गयराग-दोसदेवो देवायरिओ य नेमिचदगुरू ।
उज्जोयणसूरी गुरुगुणोहगुरुपारततगओ ।। ६२ ।।
वर्धमानसूरि
सिरिवद्धमाणसूरी पवद्धमाणाइरित्तगुणनिलओ ।
चियवासमसगयमवगमित्तु वसहीइ जो वसिओ ॥ ६३ ॥
जिनेश्वरसूरि
तेसिं पयपउमसेवारसिओ भमरु व्म समभमरहिओ ।
ससमय-परसमयपयस्थसत्थवित्थारणसमत्थो ।। ६४ ॥
अणहिल्लवाडए नाडइ व्व दसियसुपत्तसदोहे ।
पउरपए बहुकविदूसगे य सन्नायगाणुगए ।। ६५ ॥
सट्टियदुल्लहराए सरसइअकोवसोहिए सुहए ।
मज्झे रायसह पविसिऊण लोयागमाणुमय ॥ ६६ ॥
आचारविचारणवचनचन्द्रिकादलितमकलसन्ताप ।
शीलाको हरिणाई इव शोमते कुमुद विकासयन ।। ६० ॥
तदनन्तर दुस्तरभवसमुद्रमजद्भव्यसत्त्वानाम् ।
पोतानिव सूरीन् युगप्रवरान् प्रणिपतामि ॥ ६१ ॥
गतराग-द्वेपदवो देवाचार्यश्च नेमिचन्द्रगुरु ।
उद्योतनरिगुणौघगुरुपारतन्त्र्यगत ॥ ६ ॥
श्रीवर्धमानमुरि प्रवर्धमानातिरिक्तगुणनिलय ।
त्यासमसट्टतमवगम्य वमतो य उपित ॥ ६३ ॥
तेपा पदपद्मसेवारसिको भ्रमर इस मर्वभ्रमरहित ।
स्वसमय-परसमयपदार्थमार्थविस्तारणममय ॥६४ ॥
अणहिलपाटके नाटक इस दर्शितमुपानसन्दाहे ।
प्रचुरप्रजे पहुकविपके च सनायकानुगते ॥ ५॥
सदिग्दुलमराजे सरस्वत्योपामित मुम्ब( गुम )द ( मुभग)।
मध्यराजसभ प्रविश्य रोकागमानुमतम् ॥६६॥

·[जिनदत्तसूरिविरचित
-
नामायरिएहि सम करिय वियार वियाररहिएहिं ।
वसइहिं निवासी साहूण ठविओ ठाविओ अप्पा ॥ ६७ ॥
परिहरियगुरुकमागयवरवत्ताए वि गुज्जरत्ताए।
वसहिनिवासो जेहिं फुडीकओ गुज्जरत्ताए ॥ ६८ ॥
बुद्धिसागरसूरि
विजयगयजीववधू जबधू बुद्धिसागरो सूरी।
कयवायरणो विन जो विवायरणकारओ जाओ ॥ ६९ ।।
जिनभद्र -
सुगुणजणजणियभद्दो जिणभहो जविणेयगणपढमो ।
सपरेसिं हिया सुरसुदरीकहा जेण परिकहिया ॥ ७० ॥
जिनचन्द्र
कुमुय वियासमाणो विहडावियकुमयचक्कवायगणो ।
उदयमिओ जस्सीसो जयमि चदु व्व जिणचंदो ॥ ७१ ॥
सवेगरगसाला विसालसालोवमा कया जेण ।
रागाइवेरिभयभीयभव्वजणरक्खणनिमित्त ।। ७२ ।।
अभयदेव-
कयसिवसुहत्यसेवोऽभयदेवोऽवगयसमयपक्खेवो ।
जस्सीसो विहियनवगवित्तिजलधोयजललेवो ॥ ७३ ॥
नामाचार्य सम कृत्वा विचार विचाररहित ।
वसतौ निवास साधूना स्थापित स्थापित आत्मा ॥ ६ ॥
परिहतगुनमागतवरवार्तायामपि गूर्जरवायाम् ।
वसतिनिवासो ये स्फुटीकृतो गूर्जरत्रायाम् ॥ ६८ ॥
विजगद्गतजीवय धुर्य धुवुद्धिसागर धरि ।
कृतम्याक(वाद)रणोऽपि न यो विवादरणकारको जात ॥६॥
मुगुरुजनजनितभद्रो जिनमद्रो यद्विनेयगणप्रथम ।
स्व-परेषा हिता सुरसुन्दरीकथा येन परिकथिता ॥ ७० ॥
कुमुद विकासमानो विघटितकुमतचरुवाकगण ।
उदयमितो यरियो जगति पदइय जिनचन्द्र ॥१॥
सवेगरगशाला विशारापमा पृता येन।
रागादिवरिमपमीतमभ्यजनरक्षानिमित्तम् ॥ ४२ ॥
कृतशिरगुमायसवोऽमयदेयोऽपगनसमयप्रक्षप ।
परियो विहिवनवाहपृत्तिमलधौतमहरप ॥१॥

·गणधरसार्धशतकम् ] - - जेण नवगविवरण विहिय विहिणा सम सिवसिरीए । काउ नवगविवरणमुज्झिय भवजुवइसजोग ।। ७४ ॥ जिनेश्वरसूरि जेहिं बहुसीसेहिं सिवपुरपहपस्थियाण भव्वाण । सरलो सरणी समग कहिओ ते जेण जति तय ।। ७५ ।। गुणकणमवि परिकहिउ न सक्कइ स कई वि जेसिं फुड | तेसिं जिणेसरसूरीण चरणसरण पवज्जामि ॥ ७६ ॥ अशोकचन्द्र - जुगपवरागमजिणचदसूरिविहिकहियसूरिमतपओ । सूरी असोगचदो मह मण-कुमुय विकासेउ ।। ७७ ॥ धर्मदेव- कहियगुरु-धम्म-देवो धम्मदेवो गुरू उवज्झाओ । मज्झ वि तेसिं च दुरतदुहहरो सो लहु होउ ।। ७८ ॥ हरिसिंह - तस्स विणेओ निद्दलिअगुरुगओ जो हरि व्व हरिसीहो । मज्झ गुरू गुणिपवरो सो मह मणवछिय कुणउ ॥ ७९ ॥ सर्वदेव तेसिं जिट्ठो भाया भायाण कारण सुसीसाण । गणिसव्वदेवनामो न नामिओ केणइ हढेण ॥ ८० ॥ येन नवाझविवरण विहित विधिना सम शिवत्रिय ॥ कर्नु नवाविवरणमुज्झित्वा भवयुवतिसयोगम् ॥ ४ ॥ येर्वहुशिष्ये शिवपुरपथप्रस्थिताना भव्यानाम् । सरल सरणिममक कथिता ते यया यान्ति तकत् ॥ ५ ॥ गुणरणमपि परिक्थयितु न शक्नोति स कविरपि येषा स्फुटम् । तेषा जिनेश्वरसूरीणा चरण-शरण प्रपद्ये ।। ७६ ॥ युगप्रवरागमजिनचन्द्रसूरिविधिकथितसूरिमन्त्रपदः । सूरिरशोकचन्द्रो मम मन -कुमुद विकासयतु ॥ ७७ ॥ कथितगुरु-धर्म-देवो धर्मदेवो गुरुरुपाध्याय । ममापि तेपा च दुरन्तदु खहर स लघु भवतु ।। ७०॥ तस्य विनयो निर्दलितगुरुगजो यो हरिरिव हरिसिंह । मम गुरुर्मु(ग)णिप्रवर स मम मनोवान्छिा करोतु ॥ ७९ ॥ तेषा ज्यठो भ्राता माग्माना कारण मुशियाणाम् । गणिसर्वदेवनामा न नामित केनचिट हटेन ॥ ..॥ १३ ·काए काए य विधाए भावि भय ज न त गणइ ॥ ८८॥ नक्षनगतौ मेप मीन मकरमपि भुजाते ॥ ८१ ॥ सूर-शशिनावपि न समौ येषा यत् तौ कुरुतोऽस्तमनम् । येषा प्रसादेन मया मदन परिवजित पद परमम्। निर्मलपान प्राप्त शुभसत्वसमुन्नतिनिमित्तम् ॥ ८२॥ तेषा नम पादेभ्य पापेभ्यो यै रक्षिता वयम्। श्रीसूरिदेवमदाणा सादर दत्तमदाणाम् ॥ ८३॥ अस्तगिरिमुपगतेषु निन-युगप्रवरागमेषु कालवशात् । सूर्य इव दृष्टिहरेण विलसित मोहसन्तमसा ॥८५॥ ससार-चारकाद् निर्विगैरपि भव्यजीव । इच्छद्भिरपि मोक्ष दृश्यत मोक्षाही न पन्या ॥८६॥ रद्धी रज(नो)निफरेणापि प्राप्ता प्राप्नप्रसरेण ॥ ८॥ पार्श्वस्य-कौनिमा प्रस्टीभूय हनुमार धम् । कायानां कानां च पिथात भावि भय या तद्गायनि॥ [ जिनदत्चसूरिविरचित - देवभद्रसूरि- सूर-ससिणो वि न समा जेसिं ज ते कुणति अत्थमण । नक्खत्तगया मेस मीण मयर पि भुजते ।। ८१ ॥ जेसिं पसाएण मए मएण परिवज्जिय पय परम । निम्मलपत्त पत्त सुहसत्तसमुन्नइनिमित्त ॥ ८२ ॥ तेसिं नमो पायाण पायाण जेहिं रक्सिया अम्हे । सिरिसूरिदेवभदाण सायर दिनभदाण ॥ ८३ ।। सूरिपय दिन्नमसोगचदसूरीहिं चत्तभूरीहिं। तेसिं पय मह पहुणो दिन्न जिणवल्लहस्स पुणो ॥ ८४ ।। जिनवल्लभसूरि अत्थगिरिमुवगएसु जिण-जुगपवरागमेसु कालवसा । सूरम्मि व दिट्ठिहरेण विलसिय मोहसतमसा ।। ८५ ॥ ससारचारगाओ निम्विन्नेहि पि भव्वजीवहिं । इच्छतेहिं वि मुक्ख दीसइ मुक्साग्दि -हा।। ८६ ॥ फुरिय नक्सत्तेहिं महागहे तओं समुल्लसिय । - वुड्डी रयणियरेणावि पाविया पत्तपसरेण ॥ ८७ ॥ पासत्थकोसियकुल पयडीहोऊण हतुमारद्ध । सूरिपद दत्तमशोकचन्द्रसूरिभिस्त्यक्तभूरिभिः । तेपा(ते) पद मम प्रभोर्दत जिनयलमम्य पुन ॥er स्फुरित नक्षत्रैर्मदामहैस्तन समुसितम् ।

·गणघरसार्धशतकम् ]
जग्गति जणा थोवा स-परेसिं निव्वुइ समिच्छता ।
परमत्थरक्खणत्थ सह सदस्स मेलता ॥ ८९ ।।
नाणा सस्थाणि धरति ते उ जेहिं वियारिऊण पर ।
मुसणस्थमागय परिहरति निज्जीवमिह काउ ॥ ९० ॥
अविणासियजीव ते धरति धम्म सुवसनिप्फन्न ।
मुक्खस्स कारण भयनिवारण पत्तनिव्वाण || ९१ ।।
धरियकिवाणा केई स-परे रक्सति सुगुरुफरयजुया ।
पासत्थ थ-चोरविसरो वियारभीओ न ते मुसई ॥ ९२ ॥
मग्गुम्मग्गा नजति नेय विरलो जणो थि मग्गन्न् ।
थोवा तदुत्तमग्गे लग्गति न वीससति घणा ॥ ९३ ॥
अन्ने अन्नत्थीहि सम्म सिवपहमपिच्छिरेहिं पि ।
सस्था सिवत्थिणो चालिया वि पडिया भवारणे ॥ ९४ ॥
परमत्थसत्थरहिएसु भव्वसत्थेसु मोहनिहाए ।
सुत्तेसु मुसिज्जतेसु पोढपासत्थ-चोरोहिं ॥ ९५ ॥
असमजसमेयारिसमबलोइय जेण जायकरणेण ।
एसा जिणाणमाणा सुमरिया सायर तइया ॥ ९६ ।।
जाग्रति जना स्तोका स्व-परेपा निवृति समिच्छन्त ।
परमार्थरक्षणार्थ शद शन्दस्य मेल्यन्त ॥ ८९ ॥
नाना शा(श)स्राणि धरन्ति ते तु येविचा(दार्य परम् ।
मुषणार्थमागत परिहरन्ति निर्जीवमिह कृत्वा ॥ ९० ॥
अविनाशितजीव ते धरन्ति धम मुवशनि पनम् ।
मोक्षस्य कारण भय निवारण प्राप्तनिवाणम् ॥ ११ ॥
धृतकृपा (कृपाणा) केचित् स्व-परान् रक्षन्ति मुगुरु-फ्ल्फ्युता ।
पार्थस्थ-चौरविमरो विचा(दा)ग्भीतो न तान् मुग्णाति ॥ ९ ॥
मार्गोन्पागो नायत नैव विरलो जनोऽस्ति मार्गइ ।
स्तोकास्तदुक्तमार्गे रुगन्ति न विवपति घना ॥ ९३ ॥
अन्यऽन्या(मा)थिमि मम शिवपथमप्रेक्षमाणेरपि ।
साथा शिपार्थिनश्चारिता अपि पतिता भवारण्य ॥ १४ ॥
परमायशा() रहितषु भन्यमाथषु मोहनिदया।
मुमेषु मुग्यमाणपु पो पाश्वग्य-चौरे ॥ १५ ॥
असममसमेतारामारास्य यन जानरमान ।
एपा जिनानामाना स्मृता मादर तदा ॥ १६ ॥

·[ जिनदत्तसूरिविरचित
'सुहसीलतेणगहिए भवपल्लिंतेण जगडियमणाहे।
जो कुणइ फु वि यत्त सो वण्ण कुणई सघस्स ॥ ९७ ॥'
तित्थयर-रायाणो आयरिया रक्सि व्व तेहिं कया ।
पासत्यपमुहचोरोवरुद्धधणभन्वसत्याण ।। ९८ ॥
सिद्धपुरपस्थियाण रक्सद्वाऽऽयरियवयणउ सेसा ।
अहिसेय-वायणायरिय-साहुणो रक्खगा तेसिं ।। ९९ ॥
ता तित्थयराणाए मए वि ते हुत्ति रक्सणिज्जाओ।
वीरवृत्ति
इय मुणिय वीरवित्ति पडिवज्जिय सुगुरुसन्नाह ।। १०० ॥
करिय खमा-फलय धरिउमक्खय कयदुरुत्तसररक्ख ।
तिहुयणसिद्ध त ज सिद्धतमसिं समुक्खिविय ॥ १०१ ॥
निव्वाणठाणमणह सगुण सद्धम्ममविसम विहिणा ।
परलोयसाग मुक्खकारग धरिय विष्फुरिय ॥ १०२ ।।
जण तओ पासत्थाइतेणसेणा वि हकिया सम्म ।
सत्थेहि महत्थेहिं वियारिऊण च परिचता ॥ १०३॥
आसन्नसिद्धिया भव्वसत्थिया सिवपहमि सठविया ।
निव्वुइमुर्विति जह ते पडति नो भीमभवरणे ॥ १०४ ॥
'सुखशीलस्तेनगृहीते भव-पल्यन्तेन कदर्थितानाथ
य करोति कोऽपि यत्न स वर्ण करोति सधस्य ॥ ९॥'
तीर्थकर-राजा आचार्या रक्षका इव ते कृता ।
पाश्वस्यप्रमुखचौरापरुद्धधनभव्यसाथानाम् ॥ ९८ ॥
सिद्धपुरपस्थिताना रक्षार्थमाचायवचनत शपा ।
अभिषेक-वाचनाचार्य-साधवो रक्षकास्तेषाम् ॥ २९॥
तत् तीर्थराज्ञया मयाऽपि ते भवन्ति रक्षणीया ।
इति ज्ञात्वा वीरवृत्ति प्रतिपद्य मुगुरुसवाहम् ॥ १.० ॥
कृत्वा क्षमा-पलक कृत्वाऽक्षय कृतदुरुक्तशररक्षम् ।
त्रिभुवनसिद्ध तद् यत् सिद्धान्तमसि समुत्क्षिप्य ।। 1.1॥
नियाणस्थानमनप सगुण समर्ममविषम विधिना ।
परलोकमाषक मोक्षकारक धृत्या विस्फुरितम् ॥ १.१॥
बन तन पार्थस्थादिस्तनसेनाऽपि दकिता सम्मर ।
पा(महारिया(दार्थ च परित्या ।। ॥ १.३॥
भाराविधिका भम्पसार्याः पिपे सयापिता ।
निप्रतिमुनि या सान्ति नो भीममारण्ये ॥ १४॥

·गणधरसार्धशतकम् ]
मुखाऽणाययणगया चुका मग्गाउ जायसदेहा ।
बहुजणपुट्ठिविलग्गा दुहिणो हूया समाहूया ॥ १०५ ।।
आयतनम्-
दसियमाययण तेसिं जत्य विहिणा सम हवइ मेलो ।
गुरुपारततओ समयसुत्तओ जस्स निप्फत्ती ॥ १०६ ।।
आयतनविधि
दीसइ य वीयराओ तिलोयनाहो विरायसहिएहिं ।
सेविजतो सतो हरइ हु ससारसताव ।। १०७ ।।
वाइयमुवीय नट्टमवि सुय दिट्ठमिट्ठमुचिकर ।
कीरइ सुसावएहि स-परहिय समुचिय जत्थ ॥ १०८॥
रागोरगो विनासइ सोउ सुगुरूवएसमतपए ।
भब्वमणो-सालर नासइ दोसो वि जत्थाही ॥१०९ ॥
नो जत्थुस्सुत्तजणकमु स्थि ण्हाण बली पइट्टा य ।
जइ-जुवइपवेसो विय न विजड विज्जइविमुक्को ॥ ११० ॥
जिणजत्ता-हाणाइ दोसाण ज खयाइ कीरति ।
दोसौदामि कह तेसिं सभवो भवहरो होज्जा ? ॥ १११ ।।
जा रत्ती जारस्थीणमिह रइ जणइ जिणवरगिहे वि।
सा रयणी रयाणियरस्स हेऊ कह नीरयाण मया ॥ ११२ ।।
मुग्धा अनायतनगता भ्रष्टा मार्गाजातसन्देहा ।
बहुजनपृष्टविल्मा दुखिनो भूता समाहृता ॥ १०५ ॥
दर्शितमायतन तेषा यन विधिना सम भवति मेल ।
गुरुपारतन्त्र्यत समयस्नतो यस्य निपत्ति ॥१०६ ।।
दृश्यते च वीतरागस्त्रिलोकनायो विरागसहित ।
सेव्यमान सन् हरति हि ससारसन्तापम् ॥ १० ॥
वादितमुपगीत नाट्यमपि ध्रुत दृष्टमिष्टमुक्तिकरम् ।
क्रियते सुश्रावकै स्व-परहित समुचित यत्र ॥ १०८॥
रागोरगोऽपि नश्यति श्रुला मुगुरूपदेशमन्त्रपदान् ।
भन्यमन-शालूर नानाति दोषोऽपि यत्राहि ॥ १.९॥
नो यत्रोत्सूचजनकमोऽस्ति स्नान वलि प्रतिष्टा च ।
यति-युवतिप्रवशोऽपि च न विद्यते विद्यतिविमुक्त ॥१०॥
जिनयाना-स्नानादीनि दोषाणा यत् क्षयाय कियन्ते ।
दोपोदये कय ते सम्भवो भवहरो भवेत् ॥10॥
या रानिजारम्रोणामिह रतिं जनयति जिनवरगृहेऽपि ।
सा रजनी रजनीच(जोनिक रम्य हतु कय नीरजमा मता ॥१२॥

·[ जिनदत्तरिविरचित
साहू सयणासण-भोयणाइआसायण च कुणमाणो।
देवह रएण लिप्पइ देवहरे जमिह निवसतो ।। ११३ ।।
तबोलो त बोलइ जिणवसहिटिएण जेण सो खद्धो ।
खुद्धे भवदुक्सजले तरइ विणा नेय 'सुगुरुतरं ॥ ११४ ।।
तेसिं सुविहियजइणो य दसिया जे उ हुति आययण ।
सुगुरुजणपारततेण पाविया जेहिं नाणसिरी ॥ ११२ ।।
सदेहकारितिमिरेण तरलिय जेसिं दसण नेय ।
निव्वुइपह पलोयइ गुरु-विज्जुवएसओ सहओ ॥ ११६ ॥
निप्पञ्चवायचरणा कज्ज साहति जे उ मुत्तिकर ।
मन्नति कय त ज कयतसिद्ध तु स-परहिय ॥ ११७ ।।
पडिसोएण पयट्टा चत्ता अणुसोअगामिणी वत्ता ।
जणजत्ताए मुक्का मय-मच्छर-मोहओ चुका ॥ ११८ ।।
सुद्ध सिद्धतकह कहति बीहति नो परेहितो।'
वयण वयति जत्तो निव्वुइवयण धुव होइ ।। ११९ ॥
तविवरीआ अन्ने जइवेसघरा वि हुति न हु पुज्जा ।
तहसणमवि मिच्छत्तमणुसण जणइ जीवाण ॥ १२० ॥
साधु गयनासन-भोजनाद्याशातना च कुर्वाण ।
देवस्य रजसा लिप्यते देवगृहे यदिह निवसन् ॥ ११३ ॥
ताम्बूल त बुडयति जिनासतिस्थितन येन स खादित ।
क्षुब्ध भादु सनले तरति विना नैव मुगुरुतरीम् ॥ ११४ ॥
तेषा सुविहितयतयश्च दर्शिता ये तु भवन्त्यायतनम् ।
सुगुरुजनपारतन्त्र्येण प्राप्ता युनिश्री ॥१५॥
स देहकारितिमिरेण तरलित येषा दर्शन नैव ।
नितिपय प्रलोस्यते गुस्वेद्योपदेशत महत ॥ ११६ ।।
नि प्रत्यवायवरणा काय साधयन्ति ये तु मुक्तिकरम् ।
मन्यते मृत तद् यत् कृतान्तसिद्ध तु स्व-परहितम् ॥ १७॥
प्रतिस्रोतसा प्रवृत्ता त्यस्ताऽनुस्रोतोगामिनी वार्ता ।
जनयाघया मुक्ता मद-मसर-माहतो घटा ॥१८॥
गुो सिमा तथा कपयति विभ्यानि ना परेभ्यः ।
पवनं पदन्ति यता नितिजन धुर भाति ॥ ११९॥
तद्विपरीतामय यतिवेपपरा धपि मातिन राठ पूज्या ।
दरानमपि निम्यारयमनुभण जनयनि जोगनाम् ॥ १०॥

·गणधरसार्धशतकम् ]
धम्मत्यीण जेण विवेय-रयण विसेसओ ठविय ।
चित्तउडे चित्तउडे ठियाण ज जणइ निव्वाण ॥ १२१ ।।
असहारणावि विही य साहिओ जो न सेससूरीण ।
लोयणपहे वि वञ्चइ वुच्चइ पुण जिणमयन्नहिं ॥ १२२ ॥
धवलोपमा-
घणजणपवाहसरियाणुसोअपरिवत्तसकडे पडिओ।
पडिसोएणाणीओ ववलेण व सुद्धधम्मभरो ॥ १२३ ॥
मेघोपमा--
कयवहुविज्जुजोओ विसुद्वलद्धोदओ सुमेहु व्य ।
सुगुरुन्छाइयदोसायरपहो पह्यसतावो ॥ १२४ ।।
सव्वत्थ वि वित्थरिअ वुट्ठो कयसस्ससपओ सम्म ।
नेव वायहओ न चलो न गजिओ जो जए पयडो ।। १२५ ॥
जलध्युपमा-
कहमुवमिजइ जलही वेण सम जो जडाण कयवुड्ढी।
तियसेहिं पि परेहिं मुयइ सिरि पि हु महिन्जतो ॥ १२६ ।।
सूर्योपमा-
सूरेण व जेण समुग्गएण सहरियमोह-तिमिरेण ।
सदिट्ठीण सम्म पयडो निव्वुइपहो हूओ ॥ १२७ ॥
धर्मार्थिषु येन विवेक-रत्न विगपत स्थापितम् ।
चित्पुटे चित्रकूटे स्थिताना यजनयति निर्वाणम् ॥ १२१ ।।
असहायनापि विधिश्च कथितो या न शेपसूरीणाम् ।
लोचनपयेऽपि ब्रजति, उच्यते पुनर्जिनमतते ॥ १२२ ॥
धनजनप्रवाहसरिदनुस्रोत परिवर्तसङ्कट पतित ।
प्रतिस्रोतसाऽऽनीतो धवलनव युद्धधर्मभर ॥ १२३ ॥
कृतबहुविद्यो(घुद्योतो विशुद्धलब्धोदय (क) मुमघ इव ।
मुगुरुच्छादितदापाकरप्रभ प्रहतसन्ताप ॥ १२४॥
सर्वनापि विस्तृत्य पृष्ट कृतसत्यसम्पत सम्यक् ।
नेव वातहतो न चलो न गर्जितो या जगति प्रमट ॥ १२५ ॥
फयमुपमीयत जलधिम्तेन सम यो जडा(ला)ना कृतवृति (ष्टि)।
त्रिदशेरपि परैर्मुच्यत प्रियमपि हि मध्यमान ॥ १२६ ॥
सूर्यवि यन समुद्गतन सहतमाह-तिमिरेण ।
सटटीना सभ्यर प्रकटा नितिपयो भूत ॥ १२॥

·१०४
[जिनदत्तरिविरचित
वित्थरियममलपत्त कमल बहुकुमय-कोसिया दूसिया ।
तेयस्सीण वि तेओ विगओ विलय गया दोसा ॥ १२८॥
विमलगुण-चक्कवाया वि सम्वहा विहडिया वि संघडिया।
भमिरहिं भमरोहिं पि पाविओ सुमणसजोगो ॥ १२९ ।।
भव्वजणण जग्गियमवग्गिय दुट्ठसावयगणेण ।
जइमवि खडिय मडिय य महिमडल सयल ॥ १३० ॥
चन्द्रोपमा-
अत्थमई सकलको सया ससको वि दसियपओसो ।
दोसोदए पत्तपहो तेण समो सो कह हुज्जा ॥ १३१ ॥
विष्णूपमा--
सजणियविही सपत्तगुरुसिरी जो सया विसेसपय ।
विण्हु व्व किवाणकरो सुरपणओ धम्मचकधरो ॥ १३२ ।।
ब्रह्मोपमा-
दसियवयणविसेसो परमप्पाण य मुणइ जो सम्म ।
पयहविवेओ छञ्चरणसम्मओ चउमुहु व्व जए ॥ १३३ ।।
शम्भूपमा-
धरइ न कवड्य पि हु कुणइ न बध जडाण कया वि।
दोसायर च चक्क सिरमि न चडावए कह वि ॥ १३४ ॥
विस्तृतममलपन कमल बहुकुमत-कोशिका दूषिता ।
तेजस्विनामपि तेजो विगत विलय गता दोषा ॥ १२८ ॥
विमलगुण-चक्रवाका अपि सर्वथा विघटिता अपि सघटिता ।
भ्रमणशीलॅ4मरेरपि प्राप्त सुमन-सयोग ॥ १२९ ॥
भन्यजनेन जागृतमवलित दुष्टश्वापदगगेन ।
जाध्यमपि सण्डित मण्डित च महीमण्डल सकलम् ॥ १३०॥
अस्तमयति सकलङ्क सदा सथ(शशा)कोऽपि दर्शितप्रदोष ।
दोपोदय प्राप्तप्रभस्तेन सम स कय भवेत् ॥1॥
संजनितविधि सम्प्राप्तगुरुवीर्य सदा विशेषपदम् ।
विगुरिव पाणकर मुरप्रणतो घम-चक्रधर ॥ ३२ ॥
दर्शितार(वनविष परमात्मान न जानाति य सम्यक् ।
प्राविवेक पटवरण मम्मायनुर्मम इव जगति ॥ १३॥
भरति न पदिकामपिहिरोविन बटा(नामाऽपि ।
दोरा य प चिरसि मारापति कथमपि ॥ ३॥

·गणधरसार्धशतकम् ] १०५ सहरइ न जो सत्ते गोरीए अप्पए न नियमग । सो कह तन्निवरीएण सभुणा सह लहिज्जुवम ? ॥ १३५ ॥ विद्या साइसएसु सग्ग गएसु जुगपवरसूरिनियरेसु । सव्वाओ विजाओ भुवण भमिऊण स्सताओ ॥ १३६ ॥ वह वि न पत्त पत्त जुगव जव्वयणपकए वास । करिय परुप्परमच्चत पणयओ हुति सुहियाओ ॥ १३७ ॥ अन्नुन्नविरहविहुरोहतत्तगत्ताओ तणुईओ । जायाओ पुण्णवसा वासपय पि जो पत्तो ।। १३८ ।। त लहिय वियसियाओ ताओ तव्वयणसररहगयाओ। तुट्ठाओ पुट्ठाओ समग जायाओ जिट्ठाओ ॥ १३९ ॥ अनुपमेयत्वम्- जाया कइणो के के न सुमइणो परमिहोवम ते वि । पावति न जेण सम समतओ सव्वकव्वेण ॥ १४०॥ उवमिज्जते सतो सतोसमुर्विति जमि नो सम्म । असमाणगुणो जो होइ कह णु सो पावए उक्म ' ॥ १४१ ।। जलहिजलमजलीहिं जो भीणइ नहगण पि पएहिं । परिसकइ सो वि न सकइ जग्गुणगण भाणउ ॥ १४२ ॥ सहरति न य सत्त्वान् गौर्या अर्पयति न निजमहम् । स कय तद्रिपरीतेन शम्भुना सह लभेतोपमाम् ॥ १३५॥ सातिशयेषु स्वर्ग गतेषु युगप्रवरसूरिनिरेषु । सर्वा विद्या भुवन भ्रान्त्वा प्रान्ता ॥ १३६ ॥ तथापि न प्राप्त पान युगपद् यद्वदनपङ्कजे वासम् । कृत्वा परस्परमत्यन्त प्रणयतो भवन्ति सुखिता ॥ १३॥ अन्योन्यविरहविधुरोघतप्तगानास्तन्व्य । जाता पुण्यवशाद् वासपदमपि य प्राप्त ॥ १३०॥ त रब्ध्वा विकसितास्तास्तद्वदन-सरोरुहगता । तुष्टा पुष्टा समक जाता ज्येष्ठा ॥ १३९॥ जाता कवय के के न सुमतय परमिहोपमा तेऽपि । प्राप्नुवन्ति न येन सम समन्तत सर्वकाव्येन ॥ १४ ॥ उपमीयमाने सन्त सन्तोपमुपवन्ति यस्मिन् नो सम्यक् । समानगुणो यो भवति कय नु स प्राप्नोत्युपमाम् ॥ १४१॥ जलधिजलमारिभिरुनोति यो नमोझणमपि पदे । परिष्वकते सोऽपि न शक्नोति यद्गुणगण भणितुम् ॥ १४२ ।।

·[जिनदत्तसूरिविरचित जुगपवरगुरुजिणेसरसीसाण अभयदेवसूरीण । तित्थभरधरणधवलाणमतिए जिणमय विमय ॥ १४३ ॥ सविणयमिह जेण सुय सप्पणय देहि जस्स परिकहिय । कहियाणुसारओ सव्वमुवगय सुमइणा सम्म ॥ १४४ ॥ निच्छम्म भव्वाण त पुरओ पयडिय पयत्तेण । अकयसुकयगिदुल्लह-जिणवहहसूरिणा जेण ।। १४५।। सो मह सुहविहिसद्धम्मदायगो तित्थनायगो य गुरू । तप्पयपउम पाविय जाओ जायाणुजाओ ह ।। १४६॥ तमणुदिण दिन्नगुण वदे जिणवल्लह पहु पयओ। सूरिजिणेसरसीसो य वायगो धम्मदेवो जो ।। १४७ ।। सूरी असोगचदो हरिसीहो सव्वएवगणिप्पवरो । सव्वे वि तविणेया तेसिं सव्वेसि सीसो ह ॥ १४८ ॥ ते मह सव्वे परमोवयारिणो वदणारिहा गुरुणो । कयसिवसुहसपाए तेसिं पाए सया वदे ।। १४९ ।। जिणदत्तगणिगुणसय सप्पण्णय सोमचबिंब व । भवेहि भणिज्जत भव-रविसतावमवहरउ ॥ १५० ।। युगप्रवरगुरुजिनेश्वरशिष्याणामभयदेवसूरीणाम् । तीर्थभरधरणधवलानामन्तिके जिनमत विमतम् ॥ १४३॥ सविनयमिह येन श्रुत सप्रणय तेर्यस्य परिकथितम् । कथितानुसारत सर्वमुपगत सुमतिना सम्यक् ॥ १४४ ।। निश्छ्न भन्याना तत् पुरत प्रकटित प्रयत्नेन । अकृतसुकृतानिदुर्लभ-जिनवल्लभसरिणा येन ॥ १४५ ॥ स मम शुभविधिसद्धर्मदायक्स्तीथनायश्च गुरु । तस्पदपा प्राप्य जातो जातानुजा(या)तोऽहम् ॥ १४६ ।। तमनुदिन दत्तगुण वन्दे जिनवल्लभ प्रभु प्रयत । सूरिजिनेश्वरशिग्यश्च वाचको धर्मदेयो य ॥ १४७ ॥ सूरिशोकचन्द्रो हरिसिंह सर्वदेवगणिप्रवर । सर्वेऽपि तदिनेयास्तपा सर्वेषा शिष्योऽहम् ॥ १४८ ॥ ते मम स परमोपकारिणो वदनाहा गुरव । कृतशिवमुखमम्पानाम्तपा पादान् सदा पन्दे ॥ १४९॥ जिनदत्तगणिगुगशत सपचारात(मम्पूर्ण) सौम्य(सोमाच द्रविम्यमिव । भन्यर्भग्यमान भव-रविगन्तापमपहरतु ।। १५० ॥ FIRMERMIRMIRITAMNESS गणघरसार्घातक समाप्तम् - -

·(३)
श्रीजिनदत्तसूरिरचितं
सुगुरुपारतन्त्र्यम्।
मयरहिय गुणगणरयणसायर सायर पणमिऊण ।
सुगुरुजणपारतत उवहि व्व थुणामि त चेव ॥ १ ॥
निम्महियमोहजोहा निहयविरोहा पण?सदेहा ।
पणयगिवग्गदावियसुहसदोहा सुगुणगेहा ।। २ ॥
पत्तसुजइत्तसोहा समत्तपरतित्थजणियससोहा ।
पडिभग्गलोहजोहा दसियसुहम(मह)त्थसत्योहा ॥ ३ ॥
परिहरियसत्तवाहा हयदुहदाहा सिवबतरुसाहा ।
सपावियसुहलाहा सीरोमहिणु व्व अगाहा ॥ ४ ॥
सुगुणजणजणियपुजा सनो निरजगहियपध्वजा ।
सिवसुहसाणसजा भवगुरुगिरिचूरणे वजा ॥ ५ ॥
अजसुहम्मप्पमुहा गुणगणनिवहा सुरिंदविहियमहा ।
ताण तिसझ नाम नाम न पणासए जियाण ॥६॥
पडिवन्जियजिणदेवो देवायरिओ दुरतभवहारी ।
सिरिनेमिचदसूरी उज्जोयणसूरिणो सुगुरू ॥ ७ ॥
सस्कृतच्छाया ।
मद(कारहित गुणगणरत्नसाग(कोर सादातार प्रणम्य ।
सुगुरुजनपारतन्यमुदधिमिर स्तवोमि तदव ॥१॥
निमथितमोहयोधा निहतविरोधा प्रणष्टसन्दहा ।
प्रणताहिवर्गदापितमुखसन्दाहा मुगुणगेहा ॥२॥
प्राप्तयतित्यशोमा समस्तपरतीर्थजनितसक्षोभा ।
प्रतिभामलोभयोधा दर्शिनसूमाथ(मुमहाय)शानीघा ॥३॥
परिहतमत्वराधा हतदु सदाहा शिवानंतरशासा ।
सम्प्रापितमुखलाभा क्षीरोदधिरिधागाधा ॥४॥
मुगुणजनजनितपूजा सयो निरवधगृहीतप्रनग्या ।
शिवमुसमाधनसुन्ना भगुरुगिरिचूरण वा ॥५॥
आयसुधमप्रमुखा गुणगानिरा मुरेन्दविहितमहा ।
तपा निम ध्य नाम नाम न प्रणाशयति जीवानाम् ॥६॥
प्रतिपनजिनदगो देवाचार्यों दुरन्तमबहारी।
जीनेमियन्द्रमरियोतनसूरि मुगु ॥ ७ ॥

·[ जिनदत्तसूरिविरचित
.-
-
-
वर्धमानसूरि.-
सिरिवद्धमाणसूरी पयडीकयसूरिमतमाहप्पो।
पडिहयकसायपसगे सरयससंकु व्व सुहजणओ ॥८॥
जिनेश्वरसूरि-
सुहसीलचोरचप्परणपञ्चलो निश्चलो जिणमयमि ।
जुगपवरसुद्धसिद्धवजाणओ पणयसुगुणजणो ॥ ९ ॥
पुरओ दुल्लहमहिवल्लहस्स अणहिल्लवाडए पयड ।
मुक्का वियारिऊण सौहेण व दवलिंगिगया ॥ १० ॥
दसमच्छेरयनिसिविप्फुरतसञ्छदसूरिमयतिमिर ।
सूरेण व सूरिजिणेसरेण हयमहियदोसेण ॥ ११ ॥
जिनचन्द्रसूरि-
सुकइत्तपत्तकित्ती पयडियगुत्ती पसतसुहमुत्ती ।
पहयपरवाय(इ)दित्ती जिणचदजईसरो मती ॥ १२ ॥
अभयदेवसूरि
पयडिअनवगसुत्तत्थरयणकोसो पणासियपओसो ।
भवभीयभवियजणमणकयसतोसो विगयदोसो ॥ १३॥
जुगपवरागमसारपरूवणाकरणबधुरो धणिय ।
सिरिअभयदेवसूरी मुणिपवरो परमपसमधरो ॥ १४ ॥
श्रीवर्धमानसूरि प्रकटीकृतसूरिमन्त्रमाहात्म्य ।
प्रतिहतक्पायप्रसर शरच्छशाङ्क इव सुखजनक ॥ ८॥
सुखशीलचौरन्यत्करणप्रत्यलो निश्चलो जिनमते ।
युगप्रवरशुद्धसिद्धान्तज्ञाता प्रणतसुगुणजन ॥९॥
पुरतो दुर्लभमहीवल्लभस्याणहिल्लपाटके प्रक्टम् ।
मुका विवा(दार्य सिंहेनेव द्रव्यलिङ्गि-गजा ॥१०॥
दशमाश्चर्यनिशिविम्फुरत्स्वच्छन्दसूरिमततिमिरम् ।
सूरणेव सूरिजिनेश्वरेण इतमहितदोषेण ॥ ११ ॥
मुकवि(कृति)त्वप्राप्तकीर्ति प्रकटितगुप्ति प्रशान्तममूर्ति ।
प्रहतपरवादिदीप्तिर्जिनचन्द्रगतीसरो मत्री ॥ १२॥
प्रकरितनवामगार्यरत्नछोरा प्रणाशितप्रदोष ।
भरमीतमविरुजनमन तुम तोपो विगतदोह) ॥ १३॥
युगायरागमगारप्रसगाकरव पुरो याम् ।
थीममयदेवरिसनिप्रपर, परमसमपर ॥१४॥

·सुगुरुपारतन्त्र्यम् ] जिनवल्लभसूरि- कयसावयसता(तो)सो हरि व्ध सारगभग्गसदेहो । गयसमयदप्पदलणो आसाइयपवरकन्वरसो ॥ १५ ॥ भीमभवकाणणमी दसियगुरुवयणरयणसदोहो। नीसेससत्तगरुओ सूरी जिणवल्लहो जयइ ।। १६ ।। उवरिट्टियसचरणो चउरणुओगप्पहाणसञ्चरणो । असममयरायमहणो उपमुहो सहइ जस्स करो ॥ १७ ॥ पंसियनिम्मलनिचलदतगुणोऽगणियसावउत्थभओ। गुरुगिरिगरुओ सरहु व्व सूरी जिणवल्लहो होत्था ॥१८॥ जुगपवरागमपीऊसपाणपीणियमणा कया भव्वा । जेण जिणवलहेण गुरुणा त सव्वहा वदे ॥ १९ ॥ विकुरियपवरपवयणसिरोमणी बूढदुव्वहसमो य । जो सेसाण सेसु व्व सहइ सत्ताण ताणकरो ॥ २० ॥ सधरियाणमहीण सुगुरूण पारततमुव्वहइ । जयउ(इ) जिणदत्तसूरी सिरिनिलओ पणयमुणितिलओ ॥ २१ ।। कृतश्रावक्मत्याश (श्वापदसन्नासो) हरिरिव सारा()भमसन्देह । गतसमय(समदगज)दपदल्न आस्वादितप्रवरका(कोव्यरस ॥१५॥ भीमभवकानने दर्शितगुस्वच(द)नरच(द)नसन्दोह । नि शेपसत्त्वगुरु सूरिर्जिनवल्लभो जयति ॥ १६ ॥ उपरिस्थितसच्चरणश्चतुरनुयोगप्रधानसच्चरण । असममदराग(मृगराज)मयन(राजमहन) ऊध्वमुख शोभते यस्य कर. ॥ १७ ॥ दर्शितनिर्मलनिश्चल्दा(दत्तगुणोऽगणितश्रावको(श्वापदो)त्यमय । गुरुगिरिगुरु शरम इव सूरिजिनवल्लमोऽभूत् ॥ १८ ॥ युगप्रवरागमपीयूषपानप्रीणितमनस कृता भव्या । येन जिनवल्लभेन गुरुणा त सवथा वन्दे ॥ १९॥ विस्फुरितप्रवरप्रवचनशिरोमणियू दुर्वहक्षमश्च । य शिष्या(शेपा)गो शप(प)व शोभते मत्त्वाना नाणकर ॥ २० ॥ सच्चरितानामही(घी)न मुगुरुणा पारतन्त्र्यमुद्रहति । जयतु(ति) जिनदत्तमुरि श्रीनित्य प्रणतमुनितिलक ॥ २१ ॥ इति मुगुस्पारतन्त्र्यम् ·अन्निहि वि गुणिहि सपुन्नतणु दीणदुहियउद्धरणु धर । जिणदत्तसूरि पर पल्ह भ(?)णु तत्तवतु सलहियइ धर ॥ ९ ॥ वक्खाणियइ त परमतत्तु जिण पाउ पणासइ । आराहियइ त वीरनाहु कइपल्हु पयासइ । धमु त दयसजुत्तु जेण वरगइ पाविज्जइ । चाउ त अणखडियउ जु बदिणु सलहिज्जा । जइ ठाउ त उत्तिमु मुणिवरह वि [पवरवसहिहो चउर नर । तिम सुगुरुसिरोमणि सूरिवर खरतरसिरिजिणदत्त वर ॥ १०॥]* इति श्रीपावलीपट्पदानि । सवत् ११७० वर्षे अश्वयुगाद्यपक्षे "तियों श्रीमद्धारानगर्यो श्रीखरतरगच्छे विधिमार्गप्रकाशिवमतिवासिश्रीजिणदत्तसूरीणा शिष्येण जिनरक्षितसाधुना लिखितानि । [+ इति श्रीरधवली ॥ 0 101 वर्षे पत्तनमहानगरे धीजयसिहदेवपिनयिाय । धीपरतरगन्छ । योगीन्द्र-युगापान-याविशासित्रीजिनदत्तपूरीगो शिष्येण प्रपणा मिरिता ॥ - मा प्रतिपार:

·९ " " अवशिष्टपाठ-भेदः। पृ प क पृ प ६७ १४ अवधिजिनादय सामान्यकेवलिन ८ कुर्वन्ति करोति १५ लक्ष्मा २६ ०ति सति दे० ति दे. अन्तराभाव व्यवधानाभाव ६९ १९ निद्राऽभा० निद्राया अभा. ७५ १२ ०त्पात्र त्यानलक्षण ७० २६ चोरा चौरा १४ ०भिज्ञयोधे च भाभिज्ञायाधिवभ. ७१ १२ एतदेव तदेव ७७ १७ विविधमा० पिपमा० ७२ ४ .पुल (प) पुष्प फुल्ल ३१ गलति सशेप गलति सति शेष १० इदा दानी यथा ७९ ११ भजत भज्यते देशवि० देशो वि० येण निवेशिते निविशते १६ ०द्रपार ०द्रस्य पार गुण न कोऽपी ३० तरन् तरन् दृश्यते यद्यपि त्यर्थ जडे पानीयवादरी बहल लाम क्रोति स पोत पार प्राप्नोति प्रापयत्यारोहान् . " १३ येन . " " ५३ २ गुण ? -o-20 विशिष्टनामसूची। (मूले) अभयदेव पास २९१७ आवस्सयपयरण २०,४ भरह मोहनिति २०,४ माह काल्यिास ४१९ वद्धमाण ७,२३ ६७६ चाहिल ७६,२८ वद्धमाणसूरि २५७ जिणचदईसर २५८ वप्पइराय जिणदत्त २६,२२ २३ ६५ २९८०,९ विक्क्मसवच्छर जिणवाह १,२०४,२०५,११९१८ विरहक ८,१७ १६,११ २२ २४ २३९२५११ विहिचेइहर ११०,२११ ३ १६,१० १२५ २१,६,२०६७.७ विहिजिणहर ४०१८,२०४१ ५४९ ७ जिणेसरधम्म ११. विसय जिणेसरसूरि २५७, विहिधम्म दुप्पसह ५५४ (विहिपक्स १९२४६४२ २२५४१० नदी ११,10 विहिपह ५८,४५९,१३६०१, नषगवित्ति २५% विहिवा ७४१३७६१८ पप्प १९१९ चीर पणपरमिति ४१,18! सगर ४५,२६ पारवत ६ २६ ७,२०५४ ८ । हरिमाहु ·(व्याख्यायाम् ) १,१६,१७२, ११,२' १ ,२' ४,१३ २४,१ ५५,१ १९,२ २,२४,२। अणहिल्पाटक ७७,८ | धर्मनाथ अनुयोगद्वार ३८,२४ धर्मरसायनरासक अनेकान्तजयपताका ९२५ नन्दि अभयदेवसूरि २५,१६,१७४५ २ | नन्दिव्याख्यान अम्बिका १२,८ नन्दीश्वर आगमोद्धार १९,१३ | नरवर आभू ७७,५,१० नरवर्ममहाराज आवश्यक २०,१२ | नागपुर आसिग ७७,५,१० | नागिल उपदेशरसायन २९,९६६,१३ | निशीथाध्ययन उमास्वातिवाचक १२,२३ / नैयायिक ओधनियुक्ति २०,३ १२ पद्मावती कालस्वरुपकुलक ६७५८० २६ । परहक कालिदास ४२७५,१ पारतन्न्य क्षेनदेवता ६२११ गोमुख ६२ ११/पार्श्व गोष्ठिक १११० प्रकल्प गौडवध ५१९ | प्रतिष्टाकल्प चर्चरी ११४२९, प्रशस्ति चावाक २२७ प्रश्नोत्तरशतक चाहिल ७७५,८ १०,१२ फल्गुश्री चित्रकूट बलदेवरवति चिनचन्द्रसूरि २५१६ जिनदत्तसूरि ११३२६ २९ २९,१३ ६६ ५ बाण बौद्ध १२६७,५७७ ११,१४८.१९ जिनपतिसरि १६ २७,४ ४ २९ ४६६ १२, भरत १४८ २४ भारवि जिनपाल २७७६६१० मुवनदेवता जिनवमसूरि११०१२२२५३,२४ मयूर ९२६१६२८१९१३२३, मरपुर १८,२७२५२७२६१४,२८ मलधारक मउधारी जिनेश्वरसूरि २५१५२७१०६ १५ मलादिधारक महावीर जैमिनीय २१८ माघ दार्णभद्र मीमामक दिगम्बर १२१२ यादव दुप्रसममूरि ५५१२१३ रसायन घटमाधि १९ रगायन विवरण १२१ ७,३,२९ २३ ॥ ७५११,१२,१३ २९,२१ १९,१६,२. १२,२१ ५५११ २१७,२४ ४१६२७ ३९४,१६४०२ २३ २३ २२५ १२१४ ८.१२ १२९ ·रावण डाकायत वर्धमानजिन वर्धमानपूरि वाक्पतिरान वाग्जडदेश विक्रम विधि ४५२ ४८,५ | विरहाङ्क (हरिभद्रसूरि) ८,२४९,३ ११ विपय ७,६२३,१९५४,१६ ७५,११ २९,७ | वीर २३,१९ २९,४,२५५५,२४ ६५,१४ २,२२ वीरचैत्यालय १६,२३ ८,१६७,१४ | वैशेषिक २,१७२७,२८ २५,१५ व्याघ्रपुर १,१६ शृङ्गारशतक १,१५ श्रीमालोजाति ११,९ ७,४,२८ २३,१९ ५४, पष्टाङ्गविवरण १६ ५५,११ ८०,२७ । सगर १६,१७,२२५४०, सट्य २२ २७४१,१५,१६ सत्यश्री ५५१३ ४२,९,११४५,१८ सम्भव ७७,५,१० ९,२७ २४,१५५४,६, सावध २१७,२७ १७५८,११५९ २०, सामुद्रिक ३,१७०५१७ ६०,१७७४ ५२० ७६,२६७७ १६ स्थानादिनवाङ्मयत्ति २५१६ ५४,१७५४,५ हरिभद्रसूरि(विरहाइ) ८,२५९,२४ विधिचैत्यगृह विधिचत्य विधिनिनगृह विधिधर्म विधिपक्ष वि-ि विधिमार्ग विधिधार्मिक विधिपर सूरप्रभ ८०,२४

·No text on this page.

·GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES Critical editions of unprinted Sanskrit Works edited by competent scholars, and published by the Oriental Institute Baroda 1 2 BOOKS PUBLISHED Rs A Katyamīmāmsă a work on poetics by Rājasebhara (880-920 A D) edited by C D Dalal and P Ananta krishna Sastry 1916 Re issue 1924 2-4 This bool has been set as a text-book by the Bombay and Patna Unitetsitres Naranārāyınānanda a poem on the Paurânic story of Arjuna and Krsna s rambles on Mount Girnar by Vas tupala Minister of hing Viradhavala of Dholha com posed between Samvat 1277 and 1287 re AD1221 and 1231 edited by C D Dalal and P Anantakrishna Sastry 1916 out of print 3 Tarhasangraha a work on Philosophy (refutation of Vaisesıka theory of atomic creation) by Anandajñāna or Anandagiri the famous commentators on S ankara carya & Bhãyvas, who flourished in the latter half of the 13th century edited by T M Iripathi 1917 2-0 4 Pārthaparākrama a drama describing Arjuna s ro covery of the cows of King Virata by Prahladanaduva the founder of Palanpur and the younger brother of the Paramāra king of Chandravati (a stato in Márwir) and a feudatory of the kings of Guzerat who was a Yuvaraja in Samvat 1220 or AD 1164 coated hy CD Dalal 1917 0-6 5 Rāstraudhavamsal an historical poum (Mahakāvva) de cribing the history of the Brgulas of Mayūrazini from Rastraudha king of hanauj and the originator of the dynasty to Narayana Shah of Mazūragers by Rudra havi composed in S aka 1618 or AD 1696 edited by Pandit I'mbar Krishnamacharya with Intro duction by CD Dalal 1917 1-12 Lingänušāsana on Grammar by Vainana who lused betwecn tho Inst quarter of the 8th century and the first quarter of the 9th century edited by C D 0-8 an historical poem (BabAlAyya) des cribing the life of Vastupala and the history of 6 7 Daial 1018 Vanantavitand ·century edited by CD Dalal 1923 collection of havindricainga Benares Pandit (1606 list of Sanskrit works in the AD) edited by R Inantakrishna Sliastry with & forex ord by De Ganganatha Jha 1021 18 Värihagshyasútra Vedic rituał (domestic) of the collection of models of stato pirate documents dating from Sth to Irth centuries 2 Rs Guzerat by Bulachandrasûr (from Modheraka or Modhera in Kadi Prant Baroda State), contomporary of Vastupila composed after his death for bis son in Samvat 1296 (A D 1240) edited by C D Dalal 1917 8 Rūpakasatham sıx dramas by Vatsaraja minister of Paramardideva of Kalınjara who lived between the 2nd half of the 12th and the 1st quarter of 13th cen tury edited by C D Dalal 1918 9 Mohaparājaya an allegorical drama describing the overcoming of King Moha (Temptation) or the conver sion of humarapala the Chalukya King of Guzerat to Jainism by Yasalipala an officer of King Ajaya deva son of Lumarapala, ho reigned from A D 1229 to 1232 edited by Mun. Chaturvijayajı with Introduc furind Annus Jy I) Dala? 2018 10 Hammıramadamardana å drama glorifying the two brothers Vastupāla and Tejalpala and their King Vira dhavala of Dholka by Jayasımhasūri pupil of Vira sūrs and an Acārya of the temple of Munisuvrata at Broach composed between Samvat 1276 and 1286 or A D 1220 and 1239 edited by C D Dalal 1920 11 Udayasundarıhathā a romance (Campū in prose and poetry) by Soddhala a contemporary of and patronised by the three brothers Chchittaraja Nagarjuna, and Mummunırāja successive rulers of honkan composed between AD 1026 and 1050 edited by CD Dalal and Pandit I mbar Krishnamacharya 1920 12 Mahāvidyāvidambana a Trork on Nyāya Philosophy by Bhatta Vadındra who lived about AD 1210 to 1274 edited by M R 'lelang 1920 13 Prācınagurjarakāvysangraha Guzeratı poems dating from 12th to 15th centuries collection of old AD edited by C D Dalal 1920 14 kumārapālapratıbodha Prahrts by Somaprabbachārya composed in Sainyat 15 Ganahārıhü l worh on by Bhäsarvají? who lives in the 2nd half of the 10th 16 Sangitumaharanda edited by M. R Telang 1520 & Work on Music bv Narada 17 Kavindricărza List Yajurieda aditel Is Diy Shamasastry 1020 10 Lehhapiddhati a 2 a biographical worh 1241 OF A V 1195 edited by Mani Jinavijayaji 1920 Philosophy (Pagupata School) in ·3 a romance in a Rs A AD edited by C D Dalal and G K Shrigondekar 1925 20 Bhavisayattahalıā or Pancimikahā Apabhrımsa language by Dhanapīla (circa 12th cen tury) edited by C D Dalal and Dr P D Gune 1923 6-0 21 A Descriptive Catalogue of the Palm leaf and Important Paper MSS in the Bhandars at Jessal mere compiled by C D Dalal and edited by Pandit LB Gandhi 1923 3-4 22 23 Parasurāmakalpsūtra a work on Tantra with commentary by Påmesvara and Paddhatı by Umānan da cdited by A Mahadeva Sastry BA 2 vols 1923 11-0 24 Tantrarahasya a work on the Prabhāl ara School of Pūrvamimamsā by Rāmānujīcārya edited by Dr R Shamasastri 1923 1-8 25 32 Samarängana work on architecture town planning and engineering by king Bhoja of Dhara (11th century) edited by Mahamahopadhyava T Ganapati Shastri Ph D 2 vols 1924 1925 10-0 26 41 Sadhanamālā a Buddhist Tantric text of rituals dated 1165 A D consisting of 312 small works com posed by distinguished writers edited by Benoytosh Bhattacharyya MA Ph D 2 vols 1925-1928 14-0 27 A Descriptive Catalogue of MSS in the Central Library Baroda Vol 1 (Veda Vedalaksana and Upanigads) compiled by G K Shrigondekar MA and K S Pamaswām Shastri with à Preface by Dr B Bhattacharyya Ph D 1925 6-0 28 Mānasollāsa or Abhilasıtârthacıntämanı an ency clopædic work divided into one hundred chapters treating of one hundred different topics by Somesvarade a Chalukya king of the 12th century edited by 2-12 G K Shrigondekar in A 3 vols vol I 1925 29 Nalayıläsa a drama by Ramchandrasūrı pupil of Hemachandrasūri describing the Paurānika story of Nala and Damayanti edited by G K Shrigondekar and LB Gandhi 1926 2-4 Tattvasangraha a Buddhist philosophical work of the 8th century by Sántaraksita & Professor at Nalanda with Panjiha (commentary) by his disciple hamalasila also a Professor at Nalandı edited by Pandit Embar Krishnamacharya with a Foren ord in English by Dr B Bhattacharyja MA PhD ? pols 19.6 24-0 33 34 Mirat i Ahmadi with its hlatimac or Supple mont By Ali Maliammad hhan the last Voghul Dewan of Gujarat edited in the original Persian by Syal Navabalt Professor of Persian Buroda College 3 vols (vol I nnd III in the Press) vol II 1926 12-0 va 30 31 ·2-0 by Bh.Barvajna, who lived in the 2nd half of the 10th list of Sanskrit works in the I ajurveda edited ls De R Shamanastry 19.0 LekhaprodhatA collection of models of stato ang private documents dating from Sth to 10th centuries 2 Rs Guzerat by Balachandrasūrı (from Modheraha or Modhera in Kadi Prant Baroda State) contemporary of Vastupāla composed after bis death for his son in 1-8 Samvat 1296 (AD 1240) edited by CD Dalal, 1917 8 Rūpahasatham six dramus by Vatsaraja minister of Parimardıdeya of Kalınjara who lived between the 2nd half of the 12th and the 1st quarter of 13th cen tury edited by C D Dalal 1918 24 9 Mohaparājaya an allegorical drama describing the overcoming of hing Moha (Temptation) or the conver sion of Kumarapala the Chalukya King of Guzerat to Jainism by Yasahpala an officer of King Ajaya deva son of humārapala who reigned from A D 1229 to 1232, edited by Muni Chaturvijayajı with Introduc tion and Appendices by C D Dalal 1018 10 Hammıramadamardana & drama glorifying the two brothers Vastupala and Tejabpala and their hing Vira dhavala of Dholka by Jayasımhasūri pupil of Vira sūrı and an Acarya of the temple of Munisuvrata at Broach composed between Samvat 1276 and 1286 or AD 1220 and 1239 edited by CD Dalal 1920 2-0 11 Udayasundarıhathā a romance (Campū in prose and poetry) by Soddhala a contemporary of and patronised by the three brothers Chchittaraja Nāgārjuna and Mummunırāja successive rulers of Konban composed between AD 1026 and 1050 edited by CD Dalal and Pandit Embar Krishnamacharya 1920 24 12 Mahāvidyāvidambana a work on Nyāya Philosophy by Bhatta Vadindra who lived about AD 1210 to 1274 edited by M R Telang 1920 13 Prăcinagurjarakāvysangraha Guzeratı poems dating from 12th to 15th centuries a collection of old AD edited by C D Dalal 1920 2-4 14 Kumārapālapratibodha Prakrta by Somaprabhacharya composed & biographical work 124) or AD 1195 edited by Muni Jinavijayajı 1920 in Samvat 7-8 16 Ganahārika a work on Philosophy (Pasupata School) century edited by O D Dalal 1921 Sangitamakaranda & work on Music by Narada edited by M R Telang 1920 2-0 17 Kavindrücāry List collection of havindricărya 1D) sited by a fantasma Shastry with foreword by Dr Gonganatha Jha 1021 18 Jürühagſhyasätra, Vedic ritual 2-8 in 16 a Benares Pandit (LCC (domestic) of this 10 ·5 7 Rs & 8 Mānasollasa or Abhilasitārthacintamani vol II edited bv G K Shrigondehar MA A Descriptive Catalogue of MSS in the Oriental Institute Baroda vol II (S rauta Dharma and Grhya Sūtras) compiled by the Iibrary staff 8 A Descriptive Catalogue of MSS in the Jain Bhandars at Pattan edited from the notes of the late Mr CD Dalal by Pandit L B Gandhi 2 rol Bharaprakāsana of Saradıtanıya an ancient Tork on Dramaturgy edited by Pandit Ramaswamu Shastn Onental Institute Barod, and H13 Holineas Yadugni Yatıraja Swami Meilot 10 Praçãopāyavınıscayasiddhi of Anangarajrs and Jäänasiddhi of Indrabhūte tro important iorks bulong log to the little known Vajrayıda chool of Buddhı m 18th century AD) edited bs De B Bhattrchair PhD Siddhantabindu on Vedānta plulo opbr br Vadku ū danı Sarasvati with commentary of Paru ottama edited by PC Dirani da LLU or Guhvasam ija the earliet and the most authortatire work of the Tantra School of the Buddhists edited bs Dr B Bhattachary Ph.D Director Oriental Institute Baroda Infidence of Portuguese on the Asiatic Languages Translated into Enolish from Portugue. e br Prof i I Soares MA Baroda College Baroda Persian Chronicle hutory of the Safsi Period of Persian History 15th and 16th centarea br Hasan Ramla edited by CN Seddon ICS (refren Peader in Persian and Marathi Urureritt of Oxford 15 Naõjarājayasobhūsana by Mrsunuhakan alas dobu pava Kalidasa & work on San krit Poetics and relates to the glorification of Nağjaraja son of Virabhüpa of Mlysore edited by E Krishnamacharya 12 Tathāgataguhyala 13 14 ·RS A 35 Mänavagrhyasūtra A work on Vedic ritual (domestic) of the Yajurved with the Bhagya of Astáváhra edited with an introduction in Sanskrit by Pandit Ramakrishna Harshajı S ástrl with a Preface by Prof BC Lele 1926 5-0 30 Natyasāstra of Bharatı bith the commentary of Abhinavagupta of Kashmir edited by M Ramakrish na Kavi M4 4 vols vol I illustrated 1926 6-0 37 Apabhrams ahāvyatrayı consisting of three works the Carcari Upadesarasiyana and halasvarūpakulala by Jinadatta Sūri (12th century) with commentaries edited by L B Gandhi 1927 4-0 39 Nyāyapravesa Part I (Sanskrit Text) on Baddhist Logic of Dinnaga with commentaries of Harbhadrı Súri and Parsvadevy edited by Principal A B Dhrn va MA LLB Pro Vice Chancellor Hindu Univer sity Benares Shortly 39 Nyāyapravesa, Part II Tibetan Text) edited with introduction notes appendices etc by Pandit Vidhu se khara Bhattacharyya Principal Vidyabhavana Vas vabharatı 1927 1-S 40 Advayavajrasangraha consisting of twenty short works on Buddhist philosophy by Advayavajra a Bud dhist savant belonging to the 11th century AD edited by Mahamahopadhyaya Dr Haraprasad Shastri MACIE Hon D LITT 1927 2-0 42 Kalpadrukosa standard work on Sanskrit Lexico graphy by hesiva edited with an elaborate introduc tion and indexes by Pandit Pamavatara Sarın, MA Sahityacharya of Patna In two volumes vol I 1928 10-0 43 Mirat i Ahmadı Supplement by Al Muhammad Khan Translated into English from the original Persian by Mr CN Seddon ICS (retired) and Prof Syed Nawab Al M A Corrected Re issue shortly 6-8 1 2 BOOKS IN THE PRESS Ramacarita of Abhinanda Court poet of Håravarsa (cir 9th century AD) edited by h $ Pamlswami Shasta Näsyadarpana on dramaturgy by Ramacandra Suri with his own commentary edited by Pandit I B Gandhi and G h Shrigondehar MA Natyaśāstra Tol II edited hr ni Ramakri hna hayı Jayakhyasamhita an authoritative Pancharitra work edited by I andit E henamacaryja of Vadta) Buddhist sorhs on Logic containing reconstructe! texts from Chinese Tibetan texta and ingli h transla tion of Chineae texts of ancient suthors like Magiruna Tasubandhu etc by Prof Giu eppe Tucci of Italy 3 5 ·5 R$ A 6 Mānasollāsa or Abhilasıtārthacintamani vol II edited by G K Shrigondekar NA 7 A Descriptive Catalogue of MSS in the Oriental Institute Baroda vol II (Srauta Dharma and Grhya Sūtras) compiled by the Library staff 8 A Descriptive Catalogue of MSS in the Jain Bhan. dars at Pattan edited from the notes of the late Mr CD Dalal by Pandit L B Gandhi 2 vols 9 Bhāvaprabásana of Sáradatanaya an ancient work on Dramaturgy edited by Pandit Ramaswami Shastri Oriental Institute Baroda and His Holiness Yadugiri Yatıraja Swami Mellot 10 Prajñopāyaviniscayasıddhi of Anangavajra and Jñanasiddhi of Indrabhūti tiro important works belong ing to the little known Vajrayına school of Buddhism (8th century AD) edited by Dr B Bhattacharvya Ph D 11 Siddhāntabindu on Vedanta philosophy by Madhusū dana Sarasvati with commentary of Purusottama edited by PC Divanji MA LL M 12 Tathāgataguhyaba or Guhyasamāja the earliest and the most authoritative work of the Tantra School of the Buddhists edited by Dr B Bhattacharya PhD Director Oriental Institute Baroda 13 Influence of Portuguese on the Asiatic Languages Translated into English from Portuguese by Prof A X Soares MA Baroda College Baroda 14 Persian Chronicle history of the Safvı Period of Persian History 15th and 16th centuries by Hasan Ramlu edited by CN Seddon ICS (retired) Reader in Persian and Marathi University of Oxford 15 Nañjarājayasobhūsana by Nrsimhakavi alias Abbi nava Kalidasa a work on Sansknt Poetics and relates to the glorification of Nañarīja son of Virabhūpa of MIysore edited by E Krishnamacharya ·4 6-0 Rs A 35 Mänavagrlyasūtra a work on Vedic ritual (domestic) of the Yajurveda with the Bhāsya of Astāvabra edited with an introduction in Sanskrit by Pandit Ramakrishna Harshaji Sastri with Preface by Prof BC Lele 1926 5-0 36 Nātyasāstra of Bharata with the commentary of Abhinavagupta of Kashmir edited by M Pamakrish na Kavi MA 4 vols vol I illustrated 1926 37 Apabhrams akāvyatrayı consisting of three works the Carcar Upadesarasāyana and Kalasvarūpabulaha by Jinadatta Sūrı (12th century) with commentaries edited by L B Gandhi 1927 4-0 38 Nyāyapravesa Part 1 (Sanskrit Test) on Buddhist Logic of Dinnaga with commentaries of Hanbhadra Sūri and Parsvadeva edited by Principal A B Dhru va MALL B Pro Vice Chancellor Hindu Univer sity Benares 39 Nyāyapravesa, Part II (Tibetan Text) edited with introduction notes appendices etc by Pandit Vidhu sekhara Bhattacharyya Principal Vidyabhavana Vus vabharatı 1927 1-8 40 Advayavajrasangraha consisting of twenty short works on Buddhist philosophy by Advayavajra a Bud dlust savant belonging to the 11th century AD cdited by Mahamahopadhyaya Dr Haraprasad Shastrı MACIE Hon D LITT 1927 20 42 halpadrukosa standard worh on Sanskrit Levico graphy by hesava edited with an elaborate introduc tion and indexes by Pandit Ramayatara Sarma M A Sahityacharya of Patna In two volumes vol I 1928 43 Mirat i Ahmadi Supplement by Ali Muhammad khan Translated into English from the original Persian by Mr CN Seddon ICS (retired) and Prof Syed Nawab Al MA Corrected Re issue shortly Shortly 10-0 6-S 1 BOOKS IN THE PRESS Rümacarita of Abhinanda Court poet of Haravarsa (cir 9th century AD) edited by h S Ramaswam Shasın Nasyadarpana on dramaturgy by Ramacandra Suri with his own commentary edited by Pandit I Р Candhi and G K Shrigondehar NA Nityasīstra Vol II editel lys M Ramahrılına hari Jayihhyasarhità an anthontatise Pochamtra work edited by Pandit F hranamacarygo of Vadtal Buddhist works on Logic containing reconstructml texts from Chinese Tibetan texts and 1 ngli h transla tion of Chinese texts of ancient authon like \Aghjuns Vasalandhu etc li l rol Cieppe Tucri of Italy 3 ·5 Rs A 6 Mānasollāsa or Abhilasitārthacıntāmani vol II edited by G K Shrgondekar, M A 7 A Descriptive Catalogue of MSS in the Oriental Institute Baroda vol II (Srauta Dharma ind Grhya Sūtras) compiled by the Library staff 8 A Descriptive Catalogue of MSS in the Jain Bhandars at Pattan edited from the notes of the late Mr CD Dulal by Pandit L B Gandhi 2 vols 9 Bhävaprahāsana of Saradātanaya an ancient work on Dramaturgy edited by Pandit Ramaswımı Shastri Omental Institute Baroda and His Holiness Yadugiri Yatırala Swami Melkot 10 Prajñopāyaviniscayasiddhi of Anangavajra and Jñapasiddhi of Indrabhūti two important works belong ing to the little known Vajrayana school of Buddhism (8th century AD) edited by Dr B Bhattacharvya PhD 11 Siddhāntabındu on Vedānta philosophy by Madhusū dana Sarasvati with commentary of Purusottama edited by P O Divanji M A LLM 12 Tathāgataguhyaka or Gunyasamāja the earliest and the most authoritative work of the lantra School of the Buddhists edited by Dr B Bhattacharya PhD Director Oriental Institute Baroda 13 Influence of Portuguese on the Asiatic Languages Translated into English from Portuguese by Prof A X Soares MA Baroda College Baroda 14 Persian Chronicle bistory of the Safvı Period of Persian History 15th and 16th centuries by Hasan Ramlu edited by CN Seddon ICS (retired) Reader ip Persian and Marathi University of Oxford 15 Naõjarājayasobhūsana by Nrsimbakavt alias Abhi nava Kalidasa a work on Sanskrit Poetics and relates to the glonfication of Nañjarīja son of Virabhūpa of Mysore edited by E Krishnamacharya ·4 RSA 35 Mānavagrhyasūtra a work on Vedic ritual (domestic) of the Yajurveda with the Bhāsya of Astāvakra edited with an introduction in Sanskrit by Pandit Ramakrishna Harshaji Sastri with a Preface by Prof BC Lele 1926 5-0 36 Nātyasāstra of Bharata with the commentary of Abhinavagupta of Kashmir edited by M Ramakrish na Kapı M 4 4 vols vol I illustrated 1926 6-0 37 Apabhrams ahāvyatrayi consisting of three works the Carcari Upadesarasuyana and halasvarūpakulala by Jinadatta Sūri (12th century) with commentaries edited by L B Gandhi 1927 4-0 38 Nyāyapravesa Part I (Sanskrit Text) on Buddhist Logic of Dinnaga with commentaries of Haribhadra Sūri and Parsvadeva edited by Principal A B Dhru va MALL B Pro Vice Chancellor Hindu Univer sity Benares Shortly 39 Nyāyapravesa, Part II (Tibetan Text) edited with introduction notes appendices etc by Pandit Vidhu sekhara Bhattacharyya Principal Vidyabhavana Vis vabharatı 1927 1-8 40 Advayavajrasangraha consisting of twenty short works on Buddhist philosophy by Advayavajra a Bud dhist savant belonging to the 11th century AD edited by Mahamahopadhyaya Dr Haraprasad Shastri MACIE Hon D LITT 1927 42 halpadrukosa standard work on Sanskrit Lexico graphy by Kesava edited with an elaborate introduc tion and indexes bv Pandit Ramavatara Sarma MA Sahityacharya of Patna In two volumes vol I 1928 10-0 43 Mirat i Ahmadı Supplement by Ali Muhammad hhan Translated into English from the original Persian by Mr CN Seddon ICS (retired) and Prof Syed Nawab Ali MA Corrected Re issue shortly 2-0 0-S 1 BOOKS IN THE PRESS Rūmncarita of Abhinanda Court poet of Háravarsa (cir 9th century AD) edited by K S Ramaswami Shastri Näțyadarpana on dramaturgy by Ramacandra Sun with his own commentary edited by Pandit I Gandhi And G h Shrigondehar M A Mätyagăstra Tol II edited by M Ramakrishna havi Jayabhyasamhità an authortative Pancharitra worl edited by I andit e Krenamacaryja of Vadtal Buddhist works on Logic containing reconstructed texts from Chinese Tibrtan texte and Ingli h tran la tion of Chine c texts of ancient authors like Nagarjuna Insulandhu etel, Prof Cianeppe Tucci of Italy 6

·No text on this page.

·English Translations of Vols I and II are also in preparation PUBLISHED BY THE GOVERNMENT OF HH THE MAHARAJA GAEKWAD OF BARODA Gazetteer of the Baroda State By Pao Bahadur Govindbhai F Desai BALL B Naeb Dewan Baroda State and the late Principal A B Clarke BA 2 volumes 1923 each Rs 15 With map 1921 Census of India Vol XVII Baroda By Satyavrata Muherjea B A Subah Baroda Division formerly Superintendent of Census Operations Baroda State In three parts 1921 22– Rs As P Part I Report 16 8 0 II Imperial Tables 90 0 III State Tables 4 8 ++ Mırat 1-Ahmadı the Original Persian Text Edited by : or Nawab Ali In 3 volumes (Gaekrad & Oriental Series Vol II 1927 Rs 12 are in the Press ) Vols I and ur

·No text on this page.