·R.70 प्रगुतरनिकायो [४.७.२० ६. "कतमं च, गहपति, अनवज्जसुखं ? इध, गहपति, अरिय- सावको अनवज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जन मनोकम्मेन समन्नागतो होति । सो अनवज्जेनम्हि कायकम्मेन समन्नागतो, अनवजन वचीकम्मेन समन्ना- 5 गतो, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो ति मधिगच्छति सुखं, अधि- गच्छति सोमनस्सं । इदं वुच्चति, गहपति, अनवज्जसुखं । इमानि खो, गहपति, चत्तारि सुखानि अधिगमनीयानि गिहिना कामभोगिना' कालेन कालं समयेन समयं उपादाया ति । "पानण्यसुखं नत्वान', अयो अत्थिसुखं पर। भुजं भोगसुखं मच्चो, ततो पञ्जा विपस्सति । "विपस्समानो जानाति, उभो भोगे सुमेधसो । अनवज्जसुखस्सेतं, कलं नाग्यति" सोळसिं" ति ॥ , 10 B.382 . ३. ब्रह्मसुत्तं १. "सन्नह्मकानि, भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं माता- पितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । सपुब्बाचरियकानि, भिवखवे, तानि 15 कुलानि, येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । सपुब्व- देवतानि', भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । साहुनेय्यकानि, भिवखवे, तानि कुलानि येसं पुत्तान मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । २. "ब्रह्मा ति, भिक्खवे, मातापितून एतं अधिवचनं । 20 पुब्वाचरिया ति, भिक्खये, मातापितून एतं अधिवचनं । पुव्वदेवता ति, भिक्खवे, मातापितून एतं अधिवचनं । आहुनेय्या ति, भिवखवे, मातापितून एतं अधिवचनं । तं किस्स हेतु ? बहुकारा, भिवखवे, मातापितरो, पुत्तानं आपादका पोसका इमस्स लोकस्स दस्सतारो ति । "ब्रह्मा ति मातापितरो, पुब्वाचरिया ति वुच्चरे । आहुनेय्या च पुत्तानं, पजाय अनुकम्पका ॥ 25 १. भोगिना - रो। २. कत्वान - रो। ३. सरे - रो०। ४, तथो रो। ५. नग्धति - रो० । ६. सपुष्वदेवानि - स्या० । ७. मातापितुन्न - सो०, रो० । ८. पुब्ब- देवा - सी०, स्या।

·४.७.५] समुत्तं "तस्मा हि ने नमस्सेय्य, सक्करेय्य च पण्डितो। अन्नेन अथ पानेन, वत्येन सयनेन च। उच्छादनेन न्हापनेन, पादानं धोवनेन च ॥ "ताय नं पारिचरियाय, मातापितूसु पण्डिता । इधेव नं पसंसन्ति, पेच्च सग्गे पमोदती" ति ।। . 5 R.71 ४. निरयसुत्तं १. "चतूहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति - इमेहि खो, भिवखवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये ति । "पाणातिपातो अदिन्नादानं, मुसावादो च बुच्चति । परदारगमनं चा पि, नप्पससन्ति पण्डिता" ति ।। 10 B.383 15 ५. रूपसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? रूपप्पमाणो रूपप्पसन्नो, घोसप्पमाणो घोसप्पसन्नो, लूखप्पमाणो लूखप्पसनो, धम्मप्पमाणो धम्मप्पसन्नो- इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि ति । "ये च रूपे पमाणिसु', ये च घोसेन अन्वगू । छन्दरागवसूपेता, नाभिजानन्ति ते जना ।। "अज्झत्तं च न जानाति, वहिद्धा च न पस्सति । समन्तावरणो वालो, स वे घोसेन वुय्हति ।। "अज्झत्तं च न जानाति, वहिद्धा च विपस्सति । वहिद्धा फलदस्सावी, सो पि घोसेन वुम्हति ॥ "अज्झत्तं च पजानाति, बहिद्धा च विपस्सति । विनीवरणदस्सावी, न सो घोसेन वुव्हती" ति ॥ 20 १. ते-रो.। २-२. सक्करेग्याय-रो.। ३ प्रयो-रो०। ४. च मोदवी- स्या, रो०। ७-७. न रो०। ५ वामेसु मिच्छाचारो - रो०। ६-६. रूपेन पामिसु- सी०, ते जानन्ति त जन-सोपा,रो०।

·R.70 प्रत्युत्तरनिकायो [४.७.२- ६. “कतमं च, गहपति, अनवज्जसुखं ? इध, गहपति, अरिय- सावको अनवज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो होति । सो अनवज्जेनम्हि कायकम्मेन समन्नागतो, अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्ना- 5 गतो, अनवज्जेन मनोकम्मेन समन्नागतो ति अधिगच्छति सुखं, अधि- गच्छति सोमनस्सं । इदं वुच्चति, गहपति, अनवज्जसुखं । इमानि खो, गहपति, चत्तारि सुखानि अधिगमनीयानि गिहिना कामभोगिना' कालेन कालं समयेन समयं उपादाया ति । "ग्रानण्यसुखं अत्वान', अथो अस्थिसुखं परं । भुजं भोगसुखं मच्चो, ततो पन्जा विपस्सति । "विपस्समानो जानाति, उभो भोगे सुमेधसो । अनवज्जसुखस्सेतं, कलं नाग्यति' सोळसि" ति॥ 10 B.382 . ३. ब्रह्मसुत्तं १. "सब्रह्मकानि, भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं माता- पितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । सपुब्वाचरियकानि, भिक्खये, तानि 15 कुलानि, येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । सपुब्ब- देवतानि', भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । साहुनेय्यकानि, भिवखवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । २. "ब्रह्मा ति, भिक्खवे, मातापितून एतं अधिवचनं । 20 पुब्वाचरिया ति, भिक्खवे, मातापितूनं एतं अधिवचनं । पुव्वदेवता ति, भिक्खवे, मातापितूनं एतं अधिवचनं । आहुनेय्या ति, भिवखवे, मातापितूनं एतं अधिवचनं । तं किस्स हेतु ? बहुकारा, भिवखवे, मातापितरो, पुत्तानं आपादका पोसका इमस्स लोकस्स दस्सतारो ति । "ब्रह्मा ति मातापितरो, पुवाचरिया ति वुच्चरे । आहुनेय्या च पुतानं, पजाय अनुकम्पका ।। १. भोगिना - रो० । २ मत्वान - रो० । ३. सरे - रो० । ४. तयो - रो। ५. नयति - रो०। ६. सपुब्यदेवानि - स्या०। ७. मातापितुप्त - सी०, रो० । ८. पुष्व- देवा - सी०, स्या०। 25 ·४.७.५] . रूपसुत्तं "तस्मा हि ने नमस्सेय्य, सक्करेय्य च पण्डितो। अन्नेन अथ' पानेन, वत्थेन सयनेन च । उच्छादनेन न्हापनेन, पादानं धोवनेन च ।। "ताय नं पारिचरियाय, मातापितूसु पण्डिता । इधेव नं पसंसन्ति, पंच्च सग्गे पमोदती" ति ।। R.71 ४. निरयसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति - इमेहि खो, भिक्खये, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये ति । "पाणातिपातो अदिन्नादानं, मुसावादो च वुच्चति । परदारगमनं चा पि, नप्पसंसन्ति पण्डिता" ति ।। 10 B.383 15 ५. रूपसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? रूपप्पमाणो रूपप्पसनो, घोसप्पमाणो घोसप्पसन्नो, लूखप्पमाणो लूखप्पसन्नो, धम्मप्पमाणो धम्मप्पसन्नो - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि ति । "ये च रूपमाणिसु', ये च घोसेन अन्वगू । छन्दरागवसूपेता, नाभिजानन्ति ते जना ।। "अज्झत्तं च न जानाति, वहिद्धा च न पस्सति । समन्तावरणो बालो, स वे घोसेन दुय्हति ।। "अज्झत्तं च न जानाति, वहिद्धा च विपस्सति । वहिद्धा फलदस्सावी, सो पि घोसेन वुय्हति ।। "अज्झत्तं च पजानाति, वहिद्धा च विपस्सति । विनीवरणदस्सावी, न सो घोसेन वुय्हती" ति ॥ 20 १. ते-रो.। २-२. सक्करेग्याय-रो। ३. पयो-रो०। ४. चमोदती- रो०। ५. कामेसु मिच्छाचारो - रो० ॥ ६-६. रूपेन पार्मिमु-सी०, स्या०, रो० । ७-७. न ते जानन्ति तं जन-सी०, स्था,रो।

·." अडगुत्तरनिकायो [४.७.६- ६. सरागसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चतारो ? 'सरागो, सदोसो, समोहो, समानो - इमे खो, भिवखवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि ति । "सारत्ता रजनीयेमु, पियरूपाभिनन्दिनो। मोहेन प्रावुता' सत्ता, बद्धा वड्डेन्ति बन्धनं ।। "रागज' दोसजं चा पि', मोहजं चापविद्दसू । करोन्ताकुसलं, कम्म, सविघातं दुखुद्रयं ॥ "अविज्जानिवुता पोसा, अन्धभूता अचवखुका । यथा धम्मा तथा सन्ता, न तस्सवं ति" मगर"ति ।। R.72 5 '. 10 B.381 ७. अहिराजसुतं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिफस्स पारामे । तेन खो पन समयेन सावत्वियं अञ्जतरो भिक्खु अहिना दवो कालङ्कतो' होति । अथ खो सम्बहुला भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसी- दिसु । एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं - "इध, 15 भन्ते, सावत्थियं अञ्चतरो भिक्खु अहिना दट्ठो कालङ्कतो" ति । "न हि नून सो, भिक्खवे, भिक्खु चत्तारि अहिराजकुलानि मत्तेन चित्तेन फरि। सचे हि सो, भिक्खवे, भिक्खु चत्तारि अहिराज- कुलानि मैत्तेन चित्तेन फरेय्य, न हि सो, भिक्खवे, भिक्खु महिना दट्ठो कालङ्करेय्य । कतमानि चत्तारि ? विरूपक्खं अहिराजकुलं, एरापथं 20 अहिराजकुलं, छव्यापुत्तं अहिराजकुलं, कण्हागोतमकं अहिराजकुलं । न हि नून सो भिक्खवे, भिक्खु इमानि चत्तारि अहिराजकुलानि मेत्तेन चित्तेन फरि। सचे हि सो, भिक्खवे, भिक्खु इमानि चत्तारि अहिराज- कुलानि मेतेन चित्तेन फरेय्य, न हि सो, भिक्सवे, भिक्षु अहिना दट्ठो कालङ्करेग्य । १. प्रथम-सी.स्वा०, रो०। २-२. रापजे च दो-रो.। ३. पापि अविसु-स्मा०; चा1ि० - रो०१४. दुक्खुट्य - स्या०, रो० ॥५-५. नस्सेवन्ति - सी० ॥ स्पा,रो० । ७. वेनुपमभुमि - रो०। ८. ह - मी०, स्था, रो। ६. मेतं- रो ६. कालकतो ·5 R.73 देववतसुतं ३. "अनुजानामि, भिक्खवे, इमानि चत्तारि अहिराजकुलानि • मेत्तेन चित्तेन फरितुं यत्तगुत्तिया अत्तरवसाय अत्तपरित्ताया ति । "विरूपवखेहि मे मतं, मेत्तं एरापथेहि मे। छव्यापुत्तेहि में मेत्तं, मेत्तं कण्हागोतमकेहि च ॥ "अपादकेहि मे मेत्तं, मेत्तं द्विपादकेहि मे। चतुष्पदेहि मे मेत्तं, मेत्तं बहुप्पदेहि मे ।। "मा मं अपादको हिसि, मा मं हिंसि द्विपादको। मा मं चतुप्पदो हिंसि, मा मं हिंसि बहुप्पदो । "सव्वे सत्ता सव्वे पाणा, सब्वे भूता च केवला । सब्वे भद्रानि पस्सन्तु, मा कञ्चि पापमागमा ।। "अप्पमाणो वुद्धो, अप्पमाणो धम्मो, अप्पमाणो सङ्घो, पमाणवन्तानि सिरिंसपानि" अहिविच्छिका सतपदी उग्णनाभी सरबू मूसिका। "कता मे रक्खा, कता मे परित्ता । पटिक्कमन्तु भूतानि । सोहं नमो भगवतो, नमो सत्तन्नं सम्मासम्बुद्धानं" ति । 10 15 D.385 ८. देवदत्तसुत्तं १. एकं समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पव्यते अचिरपक्कन्ते देवदत्ते । तत्र खो भगवा देवदत्तं आरभ भिक्खू आम- न्तेसि - "अत्तवधाय, भिवखवे, देवदत्तस्स लाभसक्कारसिलोको उद- पादि । पराभवाय, भिक्खवे, देवदत्तस्स लाभसरकारसिलोको उदपादि । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, कदली अत्तवधाय फलं देति, परा- 20 भवाय फलं देति; एवमेव खो, भिक्खवे, अत्तवधाय देवदत्तस्स लाभ- सक्कारसिलोको उदपादि, पराभवाय देवदत्तस्स लाभसक्कारमिलोको उदपादि। ३. "सेय्यथापि, भिक्सवे, वेळु अत्तवधाय फलं देति, पराभवाय फलं देति; एवमेव सो, भिक्ख अत्तवपाय देवदत्तस्स लामसवकार- 25 सिलोको उदपादि, पराभवाय देवदत्तत्स लाभसक्कारसिलोको उदपादित १. रो० पोत्यो नपि। २. दिपाश्केहि - तो, सा, रो० । ३. दिसाइको- सी०, स्था,रो०।४.किञ्चि-स्था०। ५. सरोनानि-म। -- ·७८ अडगुतरनिकायो [४.७.८- ४. "सेय्यथापि, भिवखवे, नळो अत्तवधाय फलं देति, परा- भवाय फलं देति; एवमेव खो, भिवखवे, अत्तवधाय देवदत्तस्स लाभ- सक्कारसिलोको उदपादि, पराभवाय देवदत्तस्स लाभसक्कारसिलोको उदपादि। ५. सेय्यथापि, भिक्खवे, अस्सतरी अत्तवधाय गर्भ गहाति, पराभवाय गभं गण्हाति; एवमेव खो, भिक्खवे, अत्तवधाय देवदत्तस्स लाभसक्कारसिलोको उदपादि, पराभवाय देवदत्तस्स लाभसक्कार- सिलोको उदपादी ति । "फलं वे कलि हन्ति, फलं वेळं फलं नळं । सक्कारो कापुरिसं हन्ति, गम्भो अस्सरि यथा" ति ।। 5 - 10 R.74 B.386 ? ६. पधानसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, पधानानि । कतमानि चत्तारि ? संवरप्पधानं, पहानप्पधानं, भावनाप्पधान, अनुरक्षणाप्पधानं । कतम च, भिक्खवे, संवरप्पधानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति 15 चित्तं पग्गण्हाति पदहति । इदं वुच्चति, भिवखवे, संवरप्पधान । २. "कतमं च, भिक्खवे, पहानप्पधानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु उत्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं पग्गाहाति पदति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, पहानप्पधानं । ३. "कतम च, भिक्खवे, भावनाप्पधानं ? इध, भिवखवे, भिक्खु अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं परगण्हाति पदहति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, भावनाप्पधानं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, अनुरखखणाप्पधानं ? इध, भिक्खवे, 25 भिक्खु उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति विरियं भारभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । इदं वुच्चति, भिवखवे, अनुरक्खणाप्पधानं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि पधानानी ति । 20 ·४.७.१०] ७६ प्रमिफमुलं "संवरो च महानं च, भावना अनुरखराणा । एते पचाना चत्तारो, देसितादिच्चवन्धुना । यो हि भिक्स इचातापी, खयं दुवखस्त पापुणे"ति' ।। 5 R.73 D.337 १०. अधम्मिकमुत्तं १. "पस्गि, भिवखवे, समये राजानो अधम्मिका होन्ति, राजा- युत्ता' पि तस्मि समये अधम्मिका होन्ति । राजायुत्तेसु अधम्मिकेसु ब्राह्मणगहपतिका पि तस्मि समये अधम्मिका होन्ति । ब्राह्मणगहपति- केसु अधम्मिकेसु नेगमजानपदा पि तस्मि समये अम्मिका होन्ति । नेगमजानपदेसु अधम्मिकेसु विसमं चन्दिमसुरिया परिवत्तन्ति । विसमं चन्दिमसुरियेसु परिवत्तन्तेसु विसमं नवसत्तानि तारकरूपानि परि- वत्तन्ति । विसमं नक्सत्तेसु तारकरूपसु परिवत्तन्तेसु विसमं रत्तिन्दिवा 10 परिवत्तन्ति । विसमं रत्तिन्दिवेसु परिवत्तन्तेसु विसमं मासद्धमासा परिवत्तन्ति । विसमं मासद्धमासेसु परिवत्तन्तेसु विसमं उतुसंवच्छरा परिवत्तन्ति । विसमं उतुसंवच्छरेसु परिवत्तन्तेसु विसमं वाता वायन्ति पिसमा अपजसा। पिसम वातेसु यायन्तेसु विसमेसु अपजसेसु देवता परिकुपिता भवन्ति । देवतासु परिकुपितासु देवो न सम्मा पारं । अनुप्पवेच्छति । देवे न सम्मा धारं अनुप्पवेच्छन्ते विसमपाकानि' सस्सानि भवन्ति । विसमपाकानि, भिपसवे, सस्सानि मनुस्ता परि- भुञ्जन्ता अप्पायुका होन्ति दुव्वण्णा च चव्हावापा च । २. “यस्मि, भिक्सवे, समय राजानो घम्मिका होन्ति, राजा- युत्ता पि तस्मि समये धम्मिका होन्ति । राजायुत्तेसु धम्मिफेसु ब्राह्मण : गहपतिका पि तस्मि समय पम्मिका होन्ति । ब्राह्मणगहपतियेगु पन्मि- केसु नेगमजानपदा पि तस्मि समये धम्मिका होन्ति । नेगमजानपदैन पम्मिकेसु समं चन्दिमसुरिया परिवत्तन्ति । समं चन्दिमरियनु परि- पत्तन्तेसु समं नस्तत्तानि तारकल्पानि परिवत्तन्ति । समं नवसत्तेनु तारकरूपेतु परिवत्तन्तेमु समं रत्तिन्दिवा परिवत्तन्ति । समं रत्ति- १ न्दिवेमु परिवत्तन्तेनु सम माससमासा परिपतन्ति । समं मामसमानु १.2-मारो-२. पानाति-रो३. गरमा रो...शि- स्वार, रो। यिनि-मो. सा., रो.। . भग । ५-स्सा,रो..

·. 10 • भगुत्तरनिकायो परिवत्तन्तेसु समं उतुसंवच्छरा परिवत्तन्ति । समं उतुसंवच्छरेसु परि- वत्तन्तेसु समं वाता वायन्ति समा' पञ्जसा। समं वातेसु वायन्तेसु समेसु पञ्जसेसु देवता अपरिकुपिता भवन्ति । देवतासु अपरिकुपितासु देवो सम्मा धारं अनुप्पवेच्छति । देवे सम्मा धारं अनुप्पवेच्छन्ते सम- 5 पाकानि सस्सानि भवन्ति । समपाकानि, भिक्खवे, सस्सानि मनुस्सा परिभुञ्जन्ता दीघायुका च होन्ति वण्णवन्तो च बलवन्तो च अप्पावाधा चा ति। "गुन्नं चे तरमानानं, जिन्हं गच्छति पुङ्गवो । सव्वा ता जिम्हं गच्छन्ति, नेत्ते जिम्हं गते सति ।। "एवमेव मनुस्सेतु, यो होति सेट्ठसम्मतो । सो चे अधम चरति, पगेव इतरा पजा । सव्वं रटुं दुक्खं सेति, रांजा चे होति अधम्मिको । "गुन्नं चे तरमानानं, उनुं गच्छति पुङ्गवो । सव्वा ता उजुं गच्छन्ति, नेत्ते उजु गते सति ।। "एवमेव मनुसेस्सु, यो होति सेट्ठसम्मतो। सो सचे' धम्मं चरति, पगेव इतरा पजा। सव्वं रटुं सुखं सेति, राजा चे होति धम्मिको" ति ॥ पत्तकम्मवग्गो सत्तमो। तस्सुद्दानं पतकम्म पानण्यको', सब्रह्मनिरया रूपेन पञ्चम । सरागअहिराजा" देवदत्तो, पधानं अधम्मिकेन चा ति ।। R.76 B.388 15 20 ८. अपण्णकवग्गो १. पधानसुतं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अपण्ण- कप्पटिपद पटिपन्नो होति, योनि चस्स पारद्धा होति पासवानं खयाय । १. सम-स्था, रो०१२-२, सो घेव-सी०,रो० सोपे-स्था०1३. मनणको- सी०, रो०, अन्नना-स्या०1४-४. सब्रह्मचारी निरस-रो०१५ मरागसहिना-स्रा. सयममहिन्द-रो। ६. प्रपण्यकपटिपद-स्था मपणकतं पटिपदं-रो०।

·४.८.३] सप्पुरिसमुत्तं. कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, वहुस्सुतो होति, आरद्धविरियो होति, पञवा होति । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अपण्णकप्पटिपदं पटिपन्नो होति, योनि चस्स पारद्धा होति आसवानं खयाया" ति । २. सम्मादिट्ठिसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अपण्णक- 5 प्पटिपदं पटिपन्नो होति, योनि चस्स आरद्धा होति पासवानं खयाय । कतमेहि चतूहि ? नेक्खम्मवितक्केन, अव्यापादवितक्केन, अविहिंसा- वितक्केन, सम्मादिविया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु अपण्णकप्पटिपदं पटिपन्नो होति, योनि चस्स पारद्धा होति पासवानं खयाया" ति । 1- R.77 10 B.389 ३. सप्पुरिससुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो असप्पुरिसो वेदि- तब्बो । कतमेहि चतूहि ? इध, भिवखवे, असप्पुरिसो यो होति परस्स अवण्णो तं अपुट्ठो पि पातु करोति, को पन वादो पुट्ठस्स पन पञ्हाभिनीतो अहापेत्वा अलम्वित्वा' परिपूरं वित्यारेन परस्स अवण्णं भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिवखवे, असप्पुरिसो अयं 15 ! पुट्ठो खो भवं ति। 20 २. "पुन च परं, भिक्खवे, असप्पुरिसो यो होति परस्स वष्णो तं पुट्ठो पि न पातु करोति, को पन वादो अपुट्ठस्स ! पुट्ठो खो पन पञ्हाभिनीतो हापेत्वा लम्वित्वा अपरिपूरं अपित्यारेन परस्स वणं भासिता होति । वेदितव्वमेतं, भिवखवे, असप्पुरिसो अयं भवं ति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, असप्पुरिसो यो होति अत्तनो अवष्णो तं पुट्ठो पि न पातु करोति, को पन वादो अपुट्ठस्स ! पृट्ठो खो पन पन्हाभिनीतो हापेत्वा लम्वित्वा अपरिपूरं अवित्यारेन अत्तनो अवणं भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, असप्पुरिसो अयं भवं ति । १. मलम्बेवा - स्था०; मलम्पत्वा - रो। २०२-११ ·- R.78 B.390 ! अंडगुतरनिकायो ४. "पुन च पर, भिक्खवे, असप्पुरिसो यो होति अत्तनो वष्णो तं अपुट्ठो पि पातु करोति, को पन बादो पुटुस्स! पुट्ठो खो पन पञ्हा- भिनीतो अहापेत्वा अलम्बित्वा परिपूरं वित्यारेन अत्तनो वणं भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, असप्पुरिसो अयं भवं ति । इमेहि खो, 5 भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो असप्पुरिसो वेदितब्बो। ५. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सप्पुरिसो वेदितब्वो। कतमेहि चतूहि ? इध, भिवखवे, सप्पुरिसो यो होति परस्स अवष्णो तं पुट्ठो पि न पातु करोति, को पन वादो अपुट्ठस्स ! पुट्ठो खो पन पञ्हाभिनीतो हापेत्वा लम्वित्वा अपरिपूरं अवित्थारेन परस्स अवणं 10 भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, सप्पुरिसो अयं भवं ति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, सप्पुरिसो यो होति परस्स वष्णो तं अपुट्ठो पि पातु करोति, को पन वादो पुट्ठस्स ! पुट्ठो खो पन पहा- भिनीतो अहापेत्वा अलम्बित्वा परिपूरं वित्थारेन परस्स वणं भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, सप्पुरिसो अयं भवं ति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, सप्पुरिसो यो होति अत्तनो अवण्णो तं अपुट्ठो पि पातु करोति, को पन वादो पुट्ठस्स ! पुट्ठो खो पन पञ्हा- भिनीतो अहापेत्वा अलम्वित्वा परिपूरं वित्थारेन अत्तनो अवणं भासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्खवे, सप्पुरिसो अयं भवं ति । "पुन च परं, भिक्खवे, सप्पुरिसो यो होति अत्तनो वष्णो 20 तं पुट्ठो पि न पातु करोति, को पन वादो अपुट्ठस्स! पुढो सो पन पञ्हाभिनीतो हापेत्वा लम्बित्वा अपरिपूरं अवित्यारेन अत्तनो वणं मासिता होति । वेदितब्बमेतं, भिक्सवे, सप्पुरिसो अयं भवं ति । इमेहि सो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो सप्पुरिसो वेदितव्यो । ६. "सेय्यथापि, भिक्सवे, वधुका यमदेव रत्ति वा दिव' या मानीता होति, तावदेवस्सा तिब्बं हिरोत्तणं पसुपट्टितं होति सस्नुया पि समुरे पि सामिषे पि अन्तमसो दाससम्मफरपोरिसेसु । सा अपरेन समयेन संवागमन्वाय विस्तासमन्याय सस्सुं पि समुरं पि सामिकं पि एवमाह 'अपेय, विपन तुम्हे जानाथा ति ! एवमेय मो, भिपसवे, किरनो भिक्सु यस्मदेव रति या दियं या अगाररमा पनगारिमं पाजतो १. -...। 15 ! - ·८३ + ४.८.६] फुसिनारसुत्तं होति, तावदेवस्स तिब्बं हिरोत्तप्पं पच्चुपट्टितं होति भिक्खूसु भिवखुनीसु उपासकेसु उपासिकामु अन्तमसो पारामिकसमणुद्देसेसु । सो अपरेन समयेन संवासमन्वाय विस्सासमन्वाय आचरियं पि उपज्झायं पि एव- माह - 'अपेथ, किं पन तुम्हे जानाथा' ति ! तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितव्वं 'अधुनागतवधुकासमेन चेतसा विहरिस्सामा' ति ।। एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितव्बं" ति । - ४. पठमनग्गसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अग्गानि । कतमानि चत्तारि ? सीलग्गं, समाधिग्गं', पञ्जाग्गं, विमुत्तग्गं - इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि अग्गानी" ति । R.79 - B.391 ५. दुतियअग्गसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अग्गानि । कतमानि चत्तारि ? 10 रूपग्गं, वेदनाग्गं, सञ्जाग्गं, भवग्गं - इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि अग्गानी" ति। ६. कुसिनारसुत्तं १. एक समयं भगवा कुसिनारायं विहरति उपवत्तने मल्लानं सालवने अन्तरेन यमकसालानं परिनिब्वानसमये । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खयो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो 15 पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - २. "सिया खो पन, भिक्खवे, एकभिक्खुस्स पि कवा वा विमति वा बुद्धे वा धम्मे वा सङ्घ वा मगे वा पटिपदाय वा, पुच्छथ, भिक्खवे, मा पच्छा विपटिसारिनो अहुवत्थ 'सम्मुखीभूतो नो सत्या अहोसि, नासक्खिम्ह भगवन्तं सम्मुखा पटिपुच्छितु" ति । एवं वुत्ते ते भिक्खू २० तुण्ही अहेसुं । दुतियं पि खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "सिया सो पन, भिक्खवे, एकभिक्खुस्स पि कङ्खा वा विमति वा बुद्धे वा धम्मे वा सङ्के वा मग्गे वा पटिपदाय वा, पुच्छथ, भिक्खवे, मा पच्छा विप्पटि- १. अङ्गानि - रो०। २. समाषणं - सी०, स्पा०; ममापङ्गं - रो० । ३. अन्तरे - - स्पा...

·प्रगुत्तरनिकायो [४.८.६- सारिनो अहुवत्य - 'सम्मुखीभूतो नो सत्था अहोसि, नासविखम्ह भगवन्तं सम्मुखा पटिपुच्छितुं" ति । दुतियं पि खो ते भिक्खू तुण्ही अहेसुं । ततियं पि खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "सिया खो पन, भिक्खवे, एकभिक्खुस्स पि कङ्खा वा विमति वा बुद्धे वा धम्मे वा सङ्घ 5 वा मग्गे वा पटिपदाय वा, पुच्छय, भिक्खवे, मा पच्छा विपटिसारिनो बहुवत्थ - 'सम्मुखीभूतो नो सत्था अहोसि, नासविखम्ह भगवन्तं सम्मुखा पटिपुच्छितुं'" ति । ततियं पि खो ते भिक्खू तुण्ही अहेसुं । ३. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि "सिया खो पन, भिक्खवे, सत्थुगारवेन पि न पुच्छेय्याथ, सहायको पि, भिक्खवे, 10 सहायकस्स आरोचेतू" ति । एवं वुत्ते ते भिक्खू तुण्ही अहेसुं । प्रथ खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - "अच्छरियं, भन्ते, अन्भुतं, भन्ते ! एवं पसन्नो अहं, भन्ते ! नत्थि इमस्मि भिक्खुसङ्घ एकभिक्खुस्स पि कसा वा विमति वा बुद्धे वा धम्मे वा सङ्घ वा मग्गे वा पटिपदाय वा" ति। ४. "पसादा खो त्वं, आनन्द, वदेसि। जाणमेव हेत्य, आनन्द, तथागतस्स 'नत्थि इमस्मि भिक्खुसङ्ग्रे एकभिवखुस्स पि कसा वा विमति वा बुद्धे वा धम्मे वा सङ्घ वा मग्गे वा पटिपदाय वा' । इमेसं हि, आनन्द, पञ्चन्नं भिक्खुसतानं यो पच्छिमको भिक्खु सो सोता- पन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो" ति । R.80 D.392 15 20 ७. अचिन्तय्यसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अचिन्तय्यानि, न चिन्ततत्वानि; यानि चिन्तन्तो उम्मादस्स विघातस्स भागी अस्स । कतमानि चत्तारि? बुद्धानं, भिक्खवे, वुद्धविसयो अचिन्तय्यो, न चिन्तेतव्यो; यं चिन्तेन्तो उम्मादस्स विघातस्स भागी अस्स । झायिस्स, भिवसवे, ज्ञानविसयो अचिन्तय्यो, न चिन्ततव्यो; यं चिन्तन्तो उम्मादस्स विधातस्स भागी 25 अस्स । कम्मविपाको, भिक्सवे, अचिन्तय्यो, न चिन्ततव्यो; चिन्तन्तो उम्मादस्स विघातस्स भागी अस्स ! लोकचिन्ता, भिवसवे, मनितम्या, नचिन्तेतन्या; यं चिन्तेन्तो उम्मादस्स विभातस्रा भागी अस्स । इमानि ·४.८.८] दक्षिणसुत्तं खो, भिक्खवे, चत्तारि अचिन्तेय्यानि, न चिन्तेतब्वानि; यानि चिन्तेन्तो उम्मादस्त विधातस्स भागी अस्सा" ति । - R.01 B.393 ८. दक्खिणसुतं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, दक्खिणा विसुद्धियो । कतमा चतस्सो ? अत्थि, भिक्खवे, दक्खिणा दायकतो विसुज्झति, नो पटि- ग्गाहकतो; अत्थि, भिक्खवे, दविखणा पटिग्गाहकतो विसुज्झति, नो 5 दायकतो; अत्थि, भिक्खवे, दक्खिणा नेव दायकतो विसुज्झति, नो पटिग्गाहकतो; अत्थि, भिक्खवे, दविखणा दायकतो चेव विसुज्झति पटिग्गाहकतो च । २. "कथं च, भिक्खवे, दक्खिणा दायकतो विसुज्झति, नो पटिग्गाहकतो? इध, भिवखवे, दायको होति सीलवा कल्याणघम्मो; 10 पटिग्गाहका' होन्ति दुस्सीला पापधम्मा'। एवं खो, भिक्खवे, दविखणा दायकतो विसुज्झति, नो पटिग्गाहकतो। ३. “कथं च, भिक्खवे, दविखणा पटिग्गाहकतो विसुज्झति, नो दायकतो ? इध, भिक्खवे, दायको होति दुस्सीलो पापधम्मो; पटि- ग्गाहका होन्ति सीलवन्तो कल्याणधम्मा । एवं खो, भिवखवे, दविखणा 15 पटिग्गाहकतो विसुज्झति, नो दायकतो। ४. "कथं च, भिक्खवे, दक्खिणा नेव दायकतो विसुज्झति, नो पटिग्गाहकतो? इध, भिक्खवे, दायको होति दुस्सीलो पापधम्मो; पटिग्गाहका पिहोन्ति दुस्सीला पापधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, दविखणा नेव दायकतो विसुज्झति, नो पटिग्गाहकतो ५. "कथं च, भिवखवे, दक्खिणा दायकतो चेव विसुज्झति पटिग्गाहकतो च? इध, भिक्खवे, दायको होति सीलवा कल्याणधम्मो; पटिग्गाहका पि होन्ति सीलवन्तो' कल्याणधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, दक्खिणा दायकतो चेव विसुज्झति पटिग्गाहकतो च । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो दक्खिणा विसुद्धियो" ति । 20 25 स्था० । २. सीलया - स्था। १-१. पटिग्गाहको होति दुस्सोलो पापधम्मो ·." 10 R.82 । ८६ प्रहगुत्तरनिकायो [४.८.६- ६. यणिज्जसुतं १. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्या भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच-“को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता छेदगामिनी 5 होति ? को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता न यथाधिप्पाया' होति ? को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता यथाधिप्पाया होति ? को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता पराधिप्पाया होती" ति ? २. "इध, सारिपुत्त, एकच्चो समणं वा ब्राह्मणं वा उपसङ्कमित्वा पवारेति 'वदतु', भन्ते, पच्चयेना' ति । सो येन पवारेति तं न देति । सो चे ततो चुतो इत्यत्तं आगच्छति, सो यचदेव वणिज्ज पयोजेति, सास्स होति छेदगामिनी। ३. "इध पन, सारिपुत्त, एकच्चो समणं वा ब्राह्मणं वा 15 उपसङ्कमित्वा पवारेति - 'वदतु, भन्ते, पच्चयेना' ति । सो येन पवारेति तं यथाधिप्पायं न देति । सो चे ततो चुतो इत्थतं आगच्छति, सो यज्ञदेव वणिज्जं पयोजेति, सास्स न होति यथाधिप्पाया । ४. “इध पन, सारिपुत्त, एकच्चो समणं वा ब्राह्मणं वा उपसङ्क- मित्वा पवारेति 'वदतु, भन्ते, पच्चयेना' ति । सो येन पवारेति तं 20 यथाधिप्पायं देति । सो चे ततो चुतो इत्यत्तं आगच्छति, सो यादेव वणिज्जं पयोजेति, सास्स होति यथाधिप्पाया । ५. "इध, सारिपुत्त, एकच्चो समणं वा ब्राह्मणं वा उपसङ्क- मित्वा पवारेति 'वदतु, भन्ते, पच्चयेना' ति । सो येन पवारेति तं पराधिप्पायं देति । सो चे ततो चुतो इत्थतं आगच्छति, सो यचदेव 25 वणिज्जं पयोजेति, सास्स होति पराधिप्पाया । ६. "अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिषेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा फ्युत्ता छेदगामिनी होति । अयं पन, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स. तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता न यथा- १ यथाधिपायं D.394 . , सी०। २. पद-स्या०, रो०। :

·८७ ४.६१] • पाणातिपातसुत्तं धिप्पाया होति । अयं खो पन, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधे- कच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता यथाधिप्पाया होति । अयं पन, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चस्स तादिसा व वणिज्जा पयुत्ता पराधिप्पाया होती" ति । .. १०. कम्बोजसुत्तं १. एकं समयं भगवा कोसम्वियं विहरति घोसितारामे । अथ 5 खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा अानन्दो भगवन्तं एतदवोच- २. “को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन भातुगामो नेव सभायं निसीदति, न कम्मन्तं पयोजेति, न कम्बोज गच्छती" ति ? 10 "कोधनो, आनन्द, मातुगामो; इस्सुकी, आनन्द, मातुगामो; मच्छरी, आनन्द, मातुगामो; दुप्पओ, आनन्द, मातुगामो अयं खो, आनन्द, हेतु अयं पच्चयो, येन मातुगामो नेव सभायं निसीदति, न कम्मन्तं पयोजेति, न कम्बोज गच्छती" ति । अपण्णकवग्गो अट्ठमो। तस्सुद्दानं पधान" दिट्ठिसप्पुरिसवधुका, द्वे च' होन्ति अग्गानि । कुसिनारअचिन्तेय्या, दक्खिणा च वणिज्जा कम्बोज ति ।। R.83 - B.395 15 ६. मचलवग्गो १. पाणातिपातसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । १. सभाय - रो। स्या०, रो०। वयुकञ्चेव - रो० । ४. कुसिनाराय अचिन्तित स्था०; कुसिणार मचिन्तितं ५-५. दक्षिणाय - स्या०, रो० । ६. कम्मोजेन वणो - स्या०; कम्मोजेन च वग्गो-। 20 ३-३. पधानदिट्ठिसप्पुरिस- २. कम्मोज ·-- . प्रगतरनिकायो [४.६.१- २. “चतूहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिना- दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति - इमेहि खो, भिवखवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो 5 यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति . - २. मुसावादसुतं १. "चतूहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? मुसावादी होति, पिसुणवाचो' होति, फरुसवाचो होति, सम्फप्पलापी होति - इमेहि खो, भिवखवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरसाय वाचाय पटिविरतो होति, सम्पप्प- लापा पटिविरतो होति ~ इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । R.84 10 B.396 15 . - - ३. अवणारहसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? अननुविच्च' अपरियोगाहेत्वा अवण्णा- रहस्स वणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने पसादं उप- दंसेति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति- 20 इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। २. "चतूहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे । कतमेहि चतूहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवष्णारहस्स अवण्णं भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वणं भासति, 25 अनुविच्च परियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने अप्पसाद उपदंसेति १. पिसुणाशवो - रो०। ।

·ह तमोतमसुत्तं अनुविच्च परियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने पसादं उपदेसेति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ४. कोधगरसुतं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? कोधगरु होति न सद्धम्मगरु, मक्खगरु होति न सद्धम्मगरु, लाभगर होति न सद्धम्मगर, सक्कारगर होति न 5 सद्धम्मगर – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे । कतमेहि चतूहि ? सद्धम्मगरु होति न कोधगरु, सद्धम्मगर होति न मक्खगरु, सद्धम्मगर होति न लाभगरु, सद्धम्मगरु होति न 10 सक्कारगरु – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । R.85 B.397 । 15 "कथं च, ५. तमोतमसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोक- स्मि । कतमे चत्तारो ? तमो तमपरायणो, तमो जोतिपरायणो, जोति , तमपरायणो, जोति जोतिपरायणो । २. भिक्खवे, पुग्गलो तमो होति तमपरायणो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नीचे' कुले' पच्चाजातो होति - चण्डाल- कुले वा वेनकुले वा नेसादकुले वा रथकारकुले वा पुक्कुसकुले वा दलिद्दे अप्पन्नपानभोजने कसिरवुत्तिके, यत्थ कसिरेन घासच्छादो लन्भति । सो च होति दुव्वण्णो दुद्दसिको प्रोकोटिमको व-हावापो काणो वा 20 कुणी वा खजो वा पक्खहतो वा, न लाभी अन्नस्स पानस्स वत्यस्स यानस्स मालागन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कार्यन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन दुच्चरितं चरित्वा, वाचाय दुच्चरितं चरित्वा, मनसा दुचरितं - स्या० । १-१. नीचकुले म०२-१२ ·१० B.398 अडगुत्तरनिकायो ४.६.५- चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उप- पज्जति' । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो तमो होति तमपरायणो । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो तमो होति जोतिपरायणो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नीचे कुले पच्चाजातो होति - चण्डाल- 5 कुले वा वेनकुले वा नेसादकुले वा रथकारकुले वा पुक्कुसकुले वा दतिद्दे अप्पन्नपानभोजने कसिरवृत्तिके, यत्य कसिरेन घासच्छादो लम्भति; सो च होति दुव्यण्णो दुद्दसिको प्रोकोटिमको बव्हावाधो काणो वा कुणी वा खो वा पक्खहतो वा न लाभी अन्नस्स पानस्स वत्थस्स यानस्स मालागन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कायन सुचरितं 10 चरति, वाचाय सुचरितं चरति, मनसा सुचरितं चरति । सो कार्यन सुचरितं चरित्वा, वाचाय सुचरितं चरित्वा, मनसा सुचरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं भरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । एवं खो, भिक्खवे, पुगलो तमो होति जोतिपरायणो । ४. "कयं च, भिक्खवे, पुग्गलो जोति होति तमपरायणो ? 15 इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो उच्चे कुले पञ्चाजातो होति - खत्तिय- महासालकुले वा ब्राह्मणमहासालकुले वा गहपतिमहासालकुले वा अड्डे महीने महाभोगे पहूतजातरूपरजते पहुतवितूपकरणे पहूतधन- धभे; सो च होति अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको परमाय चणा- पोक्खरताय समन्नागतो, लाभी अन्नस्स पानस्स वत्थस्स यानस्स माला- २० गन्धविलेपनस्स सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन दुच्चरितं चरित्या, वाचाय दुच्चरितं चरित्या, मनसा दुचरितं चरित्या कायम भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । एवं सो, भिपखवे, पुग्गलो जोति होति तमपरायणो । ५. "कायं च, भिक्सवे, पुग्गलो जोति होति जोतिपरायणो ? इध, भिवसवे, एकाचो पुग्गलो उच्चे कुले पच्चाजातो होति - गत्तिय- महासालकुले वा ब्राह्मणमहामानगुले या गहपतिमहागानयुले या गले महद्धने महाभोगे पहूतजातरूपरजते पहूतवित्तूपकरणे पहराधनषम्ये सो न होति अभिरपो दस्सनीयो पासादिको परमाय वष्णपोषरासाय सगन्नागतो, लाभी अगस्त पानस्स पत्थरस यानस्स मालागवितेपारस १. उप-रो. R.85 25 30 ·सम्पादकीय इस भाग में अगुत्तरनिकाय के चतुक्क निपात तया पञ्चक निपात प्रकाशित किये जा रहे हैं। क्योंकि इनका परिचय पहले भाग की भूमिका में ही आ गया है, उनके विषय में यहाँ कुछ लिखना आवश्यक नहीं समझा। यह संस्करण निम्नलिखित ग्रन्यों के आधार पर तैयार किया गया है:-वर्मी-संस्करण, छदु-सङ्गापन प्रकाशन (१९५५); स्यामी-संस्करण, महामकुट राजकीय प्रकाशन (१९२६); सिंहली-संस्करण, सिरि देवमित महानायक थेर द्वारा सम्पादित (१६१५); रोमन-सस्करण, चतुक्क निपात-श्री रिचार्ड मोरिस द्वारा सम्पादित (पालि टेक्स्ट सोसाइटी, १८८५), पञ्चक निपात--प्रो० इ० हार्डी द्वारा सम्पादित (पालि टेक्स्ट सोसाइटी, १८६६) । ** ** हमारे विद्वान् सम्पादक, श्री वीरबल शर्मा, एम० ए० ने अपने योग्य सहयोगियों के साथ ग्रन्थ की पाण्डुलिपि का अन्तिम रूप तैयार कर मुद्रण का कार्य सम्पन्न किया । वाराणसी भिक्षु जगदीश काश्यप २५-६-६० ·४.६.७] पुत्तसुत्तं सेय्यावसथपदीपेय्यस्स । सो कायेन सुचरितं चरति, वाचाय सुचरितं चरति, मनसा सुचरितं चरति । सो कायेन सुचरितं चरित्वा, वाचाय सुचरितं चरित्वा, मनसा सुचरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो जोति होति जोतिपरायणो। इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना 5 लोकस्मि" ति । - - ६. प्रोणतोणतसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि। कतमे चत्तारो? अोणतोणतो, अोणतुण्णतो, उण्णतोणतो, उण्णतुण्णतो। इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । 10 B.399 R.87 ७. पुत्तसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? समणमचलो, समणपुण्डरीको, समणपदुमो, समणेसु समणसुखुमालो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सेखो होति पाटिपदो'; अनुत्तरं योगवखेमं पत्थयमानो विहरति । सेय्यथापि, भिक्खवे, रञो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स 15 जेट्ठो पुत्तो आभिसेको अनभिसित्तो मचलप्पत्तो; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु सेखो होति पाटिपदो, अनुत्तरं योगक्षेमं पत्थयमानो विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति 20 दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, नो च खो अट्ठ विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति । १. पटिपदो- स्या०, रो० । २. अभिसेको- स्या०, रो० । . ३. विमोले-रो। ४. फस्सित्वा-सी०,रो। * - ·B.400 अडगुत्तरनिकायो {४.६७ दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, अट्ठ च विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो समणपदुमो होति । ५. "कयं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणेसु समणसुखुमालो होति ? 5 इध, भिक्खवे, भिक्खु याचितो व वहुलं चीवरं परिभुञ्जति, अप्पं अया- चितो; याचितो व बहुलं पिण्डपातं परिभुजति, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं सेनासनं परिभुञ्जति, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारं परिभुजति, अप्पं अयाचितो। येहि खो पन सब्रह्मचारीहि सद्धि विहरति, त्यस्स' मनापेनेव बहुलं काय- 10 कम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं बचीकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं मनोकम्मेन समुदा- चरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनायेव बहुलं उपहार उपहरन्ति, अप्पं अमनापं । यानि खो पन तानि वेदयितानि पित्तसमुद्यानानि वा सेम्ह- समुट्ठानानि वा वातसमुट्ठानानि वा सन्निपातिकानि वा उतुपरिणामजानि 15 वा विसमपरिहारजानि वा अोपक्कमिकानि वा कम्मविपाकजानि वा, तानि' पनस्सन बहुदेव उप्पज्जन्ति । अप्पावाधो होति । चतुम्नं झानानं प्रांभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहरानं निकामलाभी होति अकिच्छ- लामी अकसिरलाभी, पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जा- विमुत्ति दिदेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरति । 20 एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणेसु समणसुखुमालो होति । ६. "यं हि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य समणेसु समण- सुखुमालो ति, ममेव तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य समणेसु समण- सुखुमालो ति । अहं हि, भिक्खवे, याचितो व बहुलं चीवरं परिभुजामि, अप्पं अयाचितो; याचितो व वहुलं पिण्डपातं परिभुञामि, अप्पं अया- 25 चितो; याचितो व वहुलं सेनासनं परिभुञ्जामि, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञामि, अप्पं अया. चितो। खो पन भिक्खूहि सद्धि विहरामि ते मे मनापेनेव बहुलं कायकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं वचीकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं मनोकम्मेन समुदाचरन्ति, R.8B १. त्यास्स-रो०।२-२. तानस्स स्या, रो। ३. मम ·४.६.८]' संयोजनसुत्तं अप्पं अमनापेन; मनापयेव बहुलं' उपहारं उपहरन्ति, अप्पं अमनापं । यानि खो पन तानि वेदयितानि पित्तसमुट्ठानानि वा सेम्हसमुट्ठामानि वा वातसमुट्ठानानि वा सन्निपातिकानि वा उतुपरिणामजानि वा विसम- परिहारजानि वा अोपक्कमिकानि वा कम्मविपाकजानि वा, तानि में न बहुदेव उप्पज्जन्ति । अप्पावाधोहमस्मि । चतुन्नं खो पनस्मि झानानं 5 आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्ञाविमुत्ति दिदैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरामि । ७. “यं हि तं, भिवखवे, सम्मा वदमानो वदेय्य समणेसु समण- सुखुमालो ति, ममेव तं, भिवखवे, सम्मा वदमानो वदेय्य समणेसु 10 समणसुखुमालो ति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्ज- माना लोकस्मि" ति । D.401 15 - R.89 संयोजनसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविजमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? समणमचलो, समणपुण्डरीको, समणपदुमो, समणेसु समणसुखुमालो। "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो होति अवि- निपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति ? इध 20 भिक्खवे, भिवखु तिण्णं संयोजनानं परिवखया, रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामी होति, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुवखस्सन्तं करोति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिवखया प्रोप- पातिको होति तत्थ परिनिब्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति । १. स्या०, रो० पोत्यकेसु नत्यि ।

·१४ अडगुत्तरनिकायो [४.६..- ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणेसु समणसुखुमालो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जा- विमुत्ति दिढेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणेसु समणसुखुमालो होति । इमे खो, 5 भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । B.402 ६. सम्मादिद्विसुत्तं १. चत्तारोमे, भिक्खवे, पुरंगला सन्तो संविज्जमाना लोक- स्मि । कतमे चत्तारो ? समणमचलो, समणपूण्डरीको, समणपदुमो, समणेसु समणसुखुमालो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति ? इध, 10 भिक्खवे, भिक्खु सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति, सम्मानाजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति' होति, सम्मासमाधि होति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति ? इध, 15 भिक्खवे, भिक्खु सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति, सम्मामाजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति, सम्माजाणी होति, सम्माविमुत्ति' होति, नो च खो अट्ठ विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति ? इध, भिक्सवे, भिक्षु सम्मादिट्ठिको होति ... पे०... सम्माविमुत्ति होति, अट्ट च विभोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, भिवस, पुग्गलो समणपदुमो होति । ५. "कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो समणेसु समणमुसुमालो होति ? 23 इघ, भिक्सवे, भिक्सु याचितो व बहुलं चीयरं परिभुञ्जति, अणं प्रया- नितो...पे०... यं हि तं, भिक्सवे, सम्मा वदमानो वदेस्य समणेनु समण- मुगुमालो ति, ममेव तं, भिक्सवे, सम्मा वदमानो वदेय्य गमणेगु रामण- R.30 - 20 ·४.६.१०] खन्यसुत्तं सुखुमालो ति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। 5 D.403 -- १०. खन्धसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? समणमचलो, समणपुण्डरीको, समणपदुमो, समणेसु समणसुखुमालो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सेखो होति अप्पत्तमानसो, अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमानो । विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणमचलो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति ? 1 इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु उदयव्वयानुपस्सी विह- 10 रति – 'इति रूपं, इति रूपस्स समुदयो, इति रूपस्स अत्थङ्गमो; इति वेदना ...पे०... इति सञ्जा ... पे०... इति सङ्खारा ... पे०... इति विज्ञाणं, इति विज्ञाणस्स समुदयो, इति विज्ञाणस्स अत्थङ्गमो' ति; नो च खो अट्ठ विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, , भिक्खवे, पुग्गलो समणपुण्डरीको होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु उदयव्वयानुपस्सी विहरति - 'इति रूपं, इति रूपस्स समुदयो, इति रूपस्स अत्यङ्गमो; इति वेदना पे०... इति सञ्जा पे०... इति सङ्घारा ... पे०... इति विज्ञाणं, इति विज्ञाणस्स समुदयो, इति विज्ञाणस्स प्रत्यङ्गमो” ति, अट्ट 20 च विमोक्खे कायेन फुसित्वा विहरति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो समणपदुमो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो समणेसु समणसुखुमालो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु याचितो व बहुलं चीवरं परिभुञ्जति, अप्पं अया- चितो पे०... ममेव तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य समणेसु समणसुखुमालो ति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्ज- माना लोकस्मि" ति । 15 - R.91 25 .. मचलवग्गो नवमो। १. अत्यगमो रो०।

·६७ ४.१०.३] दुतियसमाधिसुतं. २. पठमसमाधिसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स, न लाभी अधिपञाधम्मविपस्सनाय । इध पन, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी होति अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय, न लाभी अज्झत्तं चेतोसमथस्स । इध पन, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो 5 न चेव लाभी होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स न च लाभी अधिपज्ञाधम्म- विपस्सनाय । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी चेव होति 'अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । B.405 . ३. दुतियसमाधिसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खचे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना 10 लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स, न लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी होति अधिपञ्जाधम्म- विपस्सनाय, न लाभी अज्झत्तं चेतोसमथस्स । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न चेव लाभी होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स न च लाभी अधिपज्ञा- 15 धम्मविपस्सनाय । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय । २. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो लाभी होति अज्झत्तं चेतो- समथस्स न लाभी अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिक्सवे, पुग्गलेन अज्झत्तं चेतोसमथे पतिट्ठाय अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय योगो करणीयो। सो अपरेन समयेन लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमयस्स लाभी च अधिपाधम्मविपस्सनाय । ३. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो लाभी अधिपज्ञाधम्म- विपस्सनाय न लाभी अज्झत्तं चेतोसमयस्स, तेन, भिक्सवे, पुग्गलेन अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय पतिट्ठाय अज्झत्तं चेतोसमये योगो करणीयो। 25 सो अपरेन समयेन लाभी चव होति अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय लानी च अज्झत्तं चेतोसमथस्स । R.93 20 रो०। १. पाय- म०२-१३ ·. भडगुत्तरनिकायो ४. "तत्र, भिक्सवे, स्वायं पुग्गलो न चैव लाभी अण्झत्तं चेतो. समथस्स न च लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिक्खवे, पुगलेन तेसंयेव कुसलानं धम्मानं पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामों च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च करणीयं । 5 सेय्यथापि, भिक्खवे, आदित्तचेलो वा आदित्तसीसो वा तस्सेव' चेलस्स वा सीसस्स वा निव्वापनाय अधिमत्तं छन्दं च वायामंच उस्साहं च उत्सो- हि च अप्पटिवानि च सतिं च सम्पजशं च करेय्य; एवमेव खो, भिक्खवे, तेन पुग्गलेन तेसंयैव कुसलानं धम्मानं पटिलाभाय अधिमत्तो छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति' 10 च सम्पजनं च करणीयं । सो अपरेन समयेन लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपाधम्मविपस्सनाय । ५. "तत्र, भिक्खवे, यवायं पुग्गलो लाभी चैव होति' अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिवखवे, पुग्गलेन तेसुयेव कुसलेसु धम्मसु पतिट्ठाय उत्तर आसवानं खयाय योगो 15 करणीयो । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । B. 106 R.91 ४. ततियसमाधिसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चतारो ? इघ, भिक्खवे, एकच्चो पुगगलो लाभी होति अज्झतं चेतोसमयस्स, न लाभी अधिपजाधम्मविपस्सनाय । इध पन, 20 भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी होति अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय, न लाभी अज्झत्तं चेतोसमयस्स । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न चेव" लाभी होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स न च लाभी अधिपज्ञाधम्म- विपस्सनाय । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमयस्स लाभी च अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय । २. "तत्र, भिक्खवे, स्वायं पुग्गलो लाभी अज्झतं चेतोसमथस्स न लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिक्खये, पुग्गलेन प्यायं 25 १. तस नस्सेव - सी०, स्या० । २. सहि-रो। ३.स्था०, रो. पोत्यकेनु नस्थि । ४. उतरि-सी०, स्या०, रा०। ५-५. नेव-स्था।

·. B.407 1 - ४.१०.४.] ततियसमाधिसुतं पुग्गलो लाभी अधिपञ्ञाधम्मविपस्सनाय सो उपसङ्कमित्वा एवमस्स वचनीयो - 'कथं नु खो, भावुसो, सवारा दट्ठन्वा ? कथं सवारा . सम्मसितब्बा ? कथं सङ्घारा विपस्सितब्वा' ति? तस्स सो यथादिटुं यथाविदितं व्याकरोति - ‘एवं खो, आवुसो, सङ्घारा दट्ठब्बा, एवं सङ्खारा सम्मसितव्वा, एवं सङ्घारा विपस्सितब्वा' ति । सो अपरेन समयेन 5 लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपञ्जाधम्म- विपस्सनाय । ३. "तत्र, भिक्खवे, वायं पुग्गलो लाभी अधिपज्ञाधम्म- विपस्सनाय न लाभी अज्झत्तं चेतोसमथस्स, तेन, भिवखवे, पुग्गलेन य्वायं पुग्गलो लाभी अज्झत्तं चेतोसमथस्स सो उपसङ्कमित्वा एवमस्स 10 वचनीयो 'कथं नु खो, आवुसो, चित्तं सण्ठपेतव्वं ? कथं चित्तं सन्निसादेतब्बं ? कथं चित्तं एकोदि कातब्बं ? कथं चित्तं समादहा- तब्ब' ति ? तस्स सो यथादिटुं यथाविदितं व्याकरोति ‘एवं खो, आवुसो, चित्तं सण्ठपेतब्बं, एवं चित्तं सन्निसादेतब्बं, एवं चित्तं एकोदि कातब्वं', एवं चित्तं समादहातब्ब' ति । सो अपरेन समयेन लाभी चेव 15 होति अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय लाभी च अज्झत्तं चेतोसमथस्स । ४. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो न चेव लाभी अज्झत्तं चेतो- समथस्स न च लाभी अधिपज्ञाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिक्खवे, पुग्गलेन य्वायं पुग्गलो लाभी चेव अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपञ्जा- धम्मविपस्सनाय सो उपसमित्वा एवमस्स वचनीयो - 'कथं नु खो, 20 आवुसो, चित्तं सण्ठपेतव्वं ? कथं चित्तं सन्निसादेतव्वं ? कथं चित्तं एकोदि कातव्वं ? कथं चित्तं समादहातब्बं ? कथं सङ्घारा दट्टब्बा ? कथं सङ्घारा सम्मसितव्वा ? कथं सङ्घारा विपस्सितव्वा' ति ? तस्स सो यथादिटुं यथाविदितं ब्याकरोति – 'एवं खो, आवुसो, चित्तं सण्ठ- पेतब्वं, एवं चित्तं सन्निसादेतब्बं, एवं चित्तं एकोदि कातब्बं, एवं चित्तं 25 समादहातब्बं, एवं सङ्घारा दट्टब्बा, एवं सहारा सम्मसितव्वा, एवं सङ्घारा विपस्सितब्बा' ति । सो अपरेन समयेन लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी च अधिपजाधम्मविपस्सनाय । ५. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो लाभी चेव होति अज्झत्तं चेतोसमथस्स लाभी' च अधिपञ्जाधम्मविपस्सनाय, तेन, भिक्सवे, 30 । R.95 रो०।

·- अडगत्तरनिकायो। [४.१०.४- पुग्गलेन तेसु चेव कुसलेसु धम्मेसु पतिद्वाय उत्तरि पासवानं खयाय योगो करणीयो । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमांना लोकस्मि" ति। - B.408 10 ५. छवालातसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । 5 कतमे चत्तारो ? नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, परहिताय पटि- पन्नो नो अत्तहिताय, अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अत्तहिताय चेव' पटिपन्नो परहिताय च । २. “सेय्यथापि, भिक्खवे, छवालातं उभतो पदित्तं, मज्झे गूयगतं, नेव गामे कट्ठत्थं फरति न अरऊ; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि य्वायं पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय । ३. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो नो अत्तहिताय, अयं इमेसं द्विन्नं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अयं इमेसं तिण्णं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तत्र, भिक्खवे, 15 य्वायं पुग्गलो अत्तहिताय चेव पटिपन्नो परहिताय च, अयं इमेसं चतुन्नं पुग्गलानं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो' च उत्तमो च पवरो च । ४. “सेय्यथापि, भिक्खवे, गवा खीरं, खीरम्हा दधि, दधिम्हा नवनीतं, नवनीतम्हा सप्पि, सप्पिम्हा सप्पिमण्डो' तत्थ अग्गमक्खायति; एवमेव खो, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो अत्तहिताय चेव पटिपन्नो परहिताय 20 च, अयं इमेसं चतुन्नं पुग्गलानं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो च उत्तमो च पवरो च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुगला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। . R.96 ६. रागविनयसुत्तं १. “चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, परहिताय पटि- १. च-सी०, स्या०, रो। २. मोरसो-रो ३. सप्पिमण्डो सम्पिमयो सी०, स्था। ! 4 ·THE PĀLI ALPHABET IN DEVANAGARI AND ROMAN CHARACTERS VOWELS a मा 3u ato CONSONANTS WITH VOWEL "A" क ka सkha गga gha डna च ca cha ST ña . 2 ţa o tha ज ja ड da ada ण na श, म jha dha घdha भ bha ta थ tha न na чра pha a ba मma य ya र Ta ल la सsa a va la ha am ·D.409 " 10 . रागविनयसुतं पन्नो नो अत्तहिताय, नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अत्तहिताय चेय पटिपन्नो परहिताय च । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति नो परहिताय ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना रागविनयाय पटिपन्नो होति, नो परं रागविनयाय समादपेति; अत्तना दोसविनयाय 5 पटिपन्नो होति, नो परं दोसविनयाय समादपेति; अत्तना मोहविनयाय पटिपन्नो होति, नो परं मोहविनयाय समादपेति । एवं खो, भिवखने, पुगलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो अत्तहिताय ? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना न रागविनयाय पटिपन्नो होति, परं रागविनयाय समादपेति; अत्तना न दोसविनयाय पटिपन्नो होति, परं दोसविनयाय समादपेति; अत्तना न मोहविनयाय पटिपन्नो होति, परं मोहविनयाय समादपेति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो अत्तहिताय । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति, 15 नो परहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना न रागविनयाय पटिपन्नो होति, नो परं रागविनयाय समादपेति; अत्तना न दोसविनयाय पटिपन्नो होति, नो परं दोसविनयाय समादपेति; अत्तना न मोहविनयाय पटिपन्नो होति, नो' परं मोहविनयाय समादपेति । एवं खो, भिक्सवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय चेव' पटिपन्नो होति परहिताय च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना च राग- विनयाय पटिपन्नो होति, परं च रागविनयाय समादपेति; अत्तना च दोसविनयाय पटिपन्नो होति, परं च दोसविनयाय समादपेति; अत्तना च मोहविनयाय पटिपन्नो होति, परं च मोहविनयाय समादपेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय चेय पटिपन्नो होति परहिताय च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। 20 25 R.97 १. न-रो० । २. च - स्पा०, रो०।

·410 5 अगुत्तरनिकायो [४.१०.७- ७. खिप्पनिसन्तिसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? अत्तहिताय पटिपन्नो' नो परहिताय, परहिताय पटि- पन्नो नो अत्तहिताय, नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अत्तहिताय चेव पटिपन्नो परहिताय च । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्ची पुग्गलो खिप्पनिसन्ती च होति कुसलेसु धम्मसु, सुतानं च धम्मानं धारकजातिको होति, घातानं च धम्मानं अत्थूपपरिक्खी होति अस्थमज्ञाय धम्ममञ्जाय, धम्मानु- धम्मप्पटिपन्नो होति; नो च कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो 10 पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्थस्स विज्ञा- पनिया, नो' च' सन्दस्सको होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ३. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो 13 अत्तहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो खिप्पनिसन्ती होति कुसलेसु धम्मसु, नो च सुतानं धम्मानं धारकजातिको होति, नो च धातानं धम्मानं अत्थूपपरिक्खी होति, नो च अत्थमज्ञाय धम्म- मज्ञाय धम्मानुधम्मपटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति कल्याण- वाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्तवाय अनेलगलाय अत्यन्त 20 विमापनिया, सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो अत्तहिताय । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो खिप्पनि- 25 सन्ती होति कुसलेसु धम्मेसु, नो च सुतानं धम्मानं धारकजातिको होति, नो च धातानं धम्मानं अत्यूपपरिक्खी होति, नो च अत्यमाय धम्म- मज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति; नो च कल्याणवाची होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय १. पटिपनो होति - रो० । २. पतान - सी०, स्या, रो०१३-३. नव-रो। 98 , 1 ·B.411 5 ४.१०.१ सिक्खापदसुतं अत्थस्स विज्ञापनिया, नो च सन्दस्सको होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय चेव पटिपन्नो होति परहिताय च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो खिप्पनिसन्ती च होति कुसलेसु धम्मसु, सुतानं च धम्मानं धारकजातिको होति, धातानं च धम्मानं अत्यूपपरिक्खी होति अत्यमझाय धम्ममज्ञाय, धम्मानु- धम्मप्पटिपन्नो होति; कल्याणवाचो च होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्थस्स विज्ञापनिया, सन्दस्सको च होति समादपको समुत्तेजको सम्पहंसको सब्रह्मचारीनं । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय चेव पटिपन्नो होति परहिताय च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना' लोकस्मि" ति । 10 ८. अत्तहितसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, परहिताय पटि- पन्नो नो अत्तहिताय, नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अत्तहिताय 15 चेव' पटिपन्नो परहिताय च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । पुग्गला सन्तो R.99 ६. सिक्खापदसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि। कतमे चत्तारो ? अत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, परहिताय पटि- पन्नो नो अत्तहिताय, नेवत्तहिताय पटिपन्नो नो परहिताय, अत्तहिताय 20 चेव पटिपन्नो परहिताय च । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अतना पाणातिपाता पटिविरतो होति, नो परं पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना अदिन्नादाना पटिविरतो होति, नो परं अदिन्नादाना वेरमणिया समाद- 25 १. सविजमान - रो० । २. च - स्या० ।

·B.412 - अडगुत्तरनिकायो [४.१०.६- पेति; अत्तना कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति; नो परं कामेसु- मिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना मुसावादा पटिविरतो होति, नो परं मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अत्तना सुरामेश्य- मज्जपमादद्वाना पटिविरतो होति, नो परं सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना 5 वेरमणिया समादपेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ३. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो अत्तहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना पाणातिपाता अप्पटिविरतो होति, परं पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना 10 अदिन्नादाना अप्पटिविरतो होति, परं अदिनादाना वेरमणिया समाद- पेति; अत्तना कामेसुमिच्छाचारा अप्पटिविरतो होति, परं कामेसु- मिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना मुसावादा अप्पटिविरतो होति, परं मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अत्तना सुरामेरयमज्ज- पमादद्वाना अप्पटिविरतो होति, परं सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेर- 15 मणिया समादपेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो परहिताय पटिपन्नो होति, नो अत्तहिताय । ४. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति नो परहिताय ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना पाणातिपाता अप्पटिविरतो होति, नो परं पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति... पे०... 20 अत्तना सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना अप्पटिविरतो होति, नो परं सुरा- मेरयमज्जपमादद्वाना वेरमणिया समादपेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । ५. "कयं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तहिताय चेव' पटिपनो होति परहिताय च? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो अत्तना च पाणातिपाता 25 पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति ... पे०... अतना च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति, परं च सुरामेश्य- मज्जपमादद्वाना वेरमणिया समादपेति । एवं सो, भिक्सवे, पुग्गलो प्रतहिताय व पटिपनो होति परहिताय च । इमेसो, भिक्सव, पत्तारो पुग्गना सन्तो संविग्जमाना लोकस्मि" ति । १.५-या, रो ·१०५ B. 413, R.100 ४.१०.१०] पोतलियसुतं १०. पोतलियसुत्तं १. अथ खो पोतलियो परिब्बाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो पोतलियं परिब्बाजकं भगवा एतदवोच - २. "चत्तारोमे, पोतलिय, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना । लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, पोतलिय, एकच्चो पुग्गलो मवण्णा- रहस्स अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, नो च खो वण्णारहस्स वणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन । इध पन, पोतलिय, एकच्चो पुग्गलो वण्णारहस्स वण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, नो च खो अवण्णारहस्स अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन । इध पन, 10 पोतलिय, एकच्चो पुग्गलो नैव अवण्णारहस्स अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, नो च' वण्णारहस्स वण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन । इध पन, पोतलिय, एकच्चो पुग्गलो अवण्णारहस्स च अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, वण्णारहस्स च वणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन । इमे खो, पोतलिय, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्ज- 15 माना लोकस्मि' । इमेसं खो, पोतलिय, चतुन्नं पुग्गलानं कतमो ते पुग्गलो खमति अभिक्फन्ततरो च' पणीततरो चा" ति ? ३. "चत्तारोमे, भो गोतम, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इध, भो गोतम, एकच्चो पुग्गलो अवण्णा- रहस्स अवणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, नो च खो वण्णारहस्स 20 वणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन ... इध पन, भो गोतम, एकच्चो पुग्गलो अवण्णारहस्स च अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, वण्णा- रहस्स च वण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन । इमे खो, भो गोतम, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । इमेसं, भो गोतम, चतुम्नं पुग्गलानं य्वायं पुग्गलो नेव अवण्णारहस्स अवण्णं भासिता होति 25 भूतं तच्छं कालेन, नो च वण्णारहस्स वणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेनं; अयं मे पुग्गलो खमति इमेसं चतुन्नं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु ? अभिक्कन्ता हेसा, भो गोतम, यदिदं उपेक्खा" ति। . B.414 R.101 30 १. पि - स्या०, रो। म०२-१४ ·- । अडगुतरनिकायो [४.१०.१०- ४. "चत्तारोमे, पोतलिय, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ... पे०... इमे खो, पोतलिय, चतारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । इमेसं खो, पोतलिय, चतुन्नं पुग्गलानं स्वायं पुग्गलो अवण्णारहस्स च अवण्णं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन, 5 वण्णारहस्स च वणं भासिता होति भूतं तच्छं कालेन; अयं इमेसं चतुन्नं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु ? अभिवकन्ता हेसा, पोतलिय, यदिदं तत्थ' तत्थ' कालज्जुता" ति । ५. "चत्तारोमे, भो गोतम, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो... पे०... इमे खो, भो गोतम, चत्तारो पुगला 10 सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । इमेसं, भो गोतम, चतुन्नं पुग्गलानं 'स्वायं पुग्गलो अवण्णारहस्स च अवण्णं भासिता भूतं तच्छं कालेन, वण्णा- रहस्स च वणं भासिता भूतं तच्छं कालेन; अयं मे पुग्गलो खमति इमेसं चतुन्न पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु ? अभिकन्ता हेसा, भो गोतम, यदिदं तत्थ तत्थ कालता । ६. "अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम ! सेय्य- थापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मगं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य चक्लुमन्ती रूपानि दक्खन्ती ति, एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मं च 20 भिक्खूसङ्गं च । उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति। असुरवणो दसमो। तस्सुद्दानं असुरो तयो समाधी, छवालातेन' पञ्चमं । रागो निसन्ति अत्तहितं', सिक्खा पोतलियेन चा ति । दुतियो पण्णासको समत्तो। 15 - B.415 . १-१. तनतम-स्या०1 २. छलावातेन- स्थान ३-३. रागाग रान्ति मत- हिताय -स्या० रान्ति प्रतहिता-रो०१४-४. पोतलिकन से दशाति-रो।

·B.41 R.102 5 10 ४.११.१] पठमवलाहकसुतं १०७ ११. वलाहकवग्गो १. पठमवलाहकसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स पारामे। तत्र खो भगवा भिवखू अामन्तेसि- "भिक्खयो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चरसोसुं । भगवा एतदवोच - २. "चत्तारोमे, भिक्खवे, वलाहका । कतमे चत्तारो ? गज्जिता नो वस्सिता, पस्सिता नो गज्जिता, नेव गज्जिता नो वस्सिता, गज्जिता च वस्सिता च । इमे खो, भिक्सवे, चत्तारो बलाहका । एव- मेव खो, भिवखवे, चत्तारो वलाहकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? गज्जिता नो वस्सिता, वस्सिता नो गज्जिता, नेव गज्जिता नो वस्सिता, गज्जिता च वस्सिता च । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता होति नो वस्सिता? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो भासिता होति, नो कत्ता । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो गज्जिता होति, नो वस्सिता । सेय्ययापि सो, भिक्सवे, वलाहको गज्जिता, नो वस्सिता; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो वस्सिता होति, नो गज्जिता? 15 इथ, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो कत्ता होति, नो भासिता । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो वस्सिता होति, नो गज्जिता । सेय्ययापि सो, भिक्सवे, वलाहको वस्सिता, नो गज्जिता; तयूपमाह, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेव गज्जिता होति, नो वस्सिता? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नेव भासिता होति, नो कत्ता। एवं 20 खो, भिक्खवे, पुग्गलो नेव गज्जिता होति, नो वस्सिता । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, वलाहको नेव गज्जिता, नो वस्सिता; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि। ६. “कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो गज्जिता च होति वस्सिता च? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो भासिता च होति कत्ता च । 2 एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता च होति वस्सिता च । सेय्यथापि सो, भिक्सवे, वलाहको गज्जिता च वस्सिता च; तयूपमाहं, भिक्सवे, B,417 •~ ·१०० अडगुत्तरनिकायो [४.११.१- इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो वलाहकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । R. 103 -- . २. दुतियवलाहकसुतं १ "चत्तारोमे, भिक्खवे, वलाहका । कतमे चत्तारो ? गज्जिता नो वस्सिता, वस्सिता नो गज्जिता, नेव गज्जिता नो वस्सिता 5 ग़ज्जिता च वस्सिता च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो बलाहका । एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो वलाहकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? गज्जिता नो वस्सिता, वस्सिता नो गज्जिता, नेव गज्जिता नो वस्सिता, गज्जिता च वस्सिता च । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता होति, नो वस्सिता? इध, 10 भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्खं ति यथाभूतं नप्पजानाति, 'अयं दुक्खसमुदयो' ति यथाभूतं नप्पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधो' ति यथाभूतं नप्पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता होति, नो बस्सिता । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, बलाहको गज्जिता, नो वस्सिता; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ३. "कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो वस्सिता होति, नो गज्जिता ? ' इय, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो धम्मं न परियापुणाति -सुत्तं, गेय्यं, वैय्या- करणं, गार्थ, उदानं, इतिवृत्तकं, जातक, अब्भुतवम्म, वेदल्लं । सो 'इदं 20 दुक्खें' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुवसनिरोधगामिनी पटि- पदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं सो, भिक्सवे, पुग्गलो कस्सिता होति, नो गज्जिता । सेय्यथापि सो, भिक्खये, यलाहको वस्मिता, नो गज्जिता; तथूपमाहं, भिक्खये, इमं पुग्गलं वदामि । ४. "कथं च, भिक्रावे, पुग्गलो नेव गज्जिता होति, नो वरिसता? 3 इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो नेव धम्म परियापुपाति-मुत्तं, गैय्यं, वैय्याकरणं, गायं, उदानं, इतिवृत्तपं, जात, प्रभुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्र" ति ययाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'मयं दुनिरोपगामिनी पटिपदा ति ययाभूतं नप्पजानाति । एवं गो, भिपराये, पुग्गलो नेग 15 D.418 - ·४.११.३] कुम्भसुत्तं - गज्जिता होति, नो वस्सिता । सेय्यथापि सो, भिक्खबे, वलाहको नेव गज्जिता, नो वस्सिता; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, मिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता च होति वस्सिता च? इथ, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गार्थ, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अन्भुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुवखंति 5 पथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो गज्जिता च होति वस्सिता च । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, वलाहको गज्जिता च वस्सिता च; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिवखवे, चत्तारो वलाहकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । R.104 . 10 - - 15 ३. कुम्भसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, कुम्भा । कतमे चत्तारो ? तुच्छो पिहितो, पूरो विवटो, तुच्छो विवटो, पूरो पिहितो – इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो कुम्भा । एवमेव खो, भिवखवे, चत्तारो कुम्भूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? तुच्छो पिहितो, पूरो विवटो, तुच्छो विवटो, पूरो पिहितो। २. "कथं च, भिवखवे, पुग्गलो तुच्छो होति पिहितो? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिवकन्तं पटिववान्तं पालोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं । मो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो तुच्छो होति पिहितो। सेय्ययापि सो, भिक्खवे, कुम्भो तुच्छो पिहितो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो पूरो होति विवटो ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं । 25 सो 'इदं दुक्वं' ति यथाभूतं पजानाति ...पे०...'अयं दुक्सनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो पूरो होति 20 - B.419 । -- ·११० अगुत्तरनिकायो विवटो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, कुम्भो पूरो विवटो; तथूपमाहं, भिक्सवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो तुच्छो. होति विवटो ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुगलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं 5 पालोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सवाटिपत्तचीवरधारणं । मो 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो तुच्छो होति विवटो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, कुम्भो तुच्छो विवटो; तथूपमाहं, भिक्सवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो पूरो होति पिहितो? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो 15 पूरो होति पिहितो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, कुम्भो पूरो पिहितो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो कुम्भूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । 10 R.105 . B.420 ४. उदकरहदसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, उदकरहदा । कतमे चत्तारो ? उत्तानो गम्भीरोभासो, गम्भीरो उत्तानोभासो, उत्तानो उत्तानोभासो, 20 गम्भीरो गम्भीरोभासो - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो उदकरहदा । एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो उदकरहद्पमा पुगला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? उत्तानो गम्भीरोभासो, गम्भीरो उत्तानोभासो, उत्तानो उत्तानोभासो, गम्भीरो गम्भीरोभासो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो उत्तानो होति गम्भीरोभासो ? 23 इध भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरपारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति ययाभूतं नष्पजानाति ...पे०... 'अयं दुवसनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो 7 ·VOWELS IN COMBINATION ai ka का ka ff ki की ki ku kū ake #tko a kha đi kha fa khi kết khi 4 khu ý khu 4k/c kho CONJUNCT-CONSONANTS a dva 'कkka ख kkha 77 mba Ti mbha Ey dhya 'ध्व dhva FH Inma क्य kya ff kri न्त nta भ्य mya ञ्च fica niñcha 5st ñja 57, ñjha है. tta E, cs tha ड्ड, ड्ड dda ड, इ ddha 759 ntva mha क्ल kla क्य kva 24 yya 67 khya ET khva yha न्य ntha randa andra rndha Et lla Tit gga ल्य lya nyggha , nna venta 5 ntha Enda PUT ņņa ल्ह Iha व्ह vha न्य nya ग्य gya gra न्ह nha स्त sta प्प ppa स्त stra nika ankha % nha tta of ppha स्नsna щруа Fusya त्य ttha 7. st nga इ, इघ igha स्सssa त्व tva स्मsma रुच cca त्य tya occha. स्वsva af pla bba a bbha a bya a bra tra Ethma हदdda Fajja FA, Jjjha 97 ñña ddha hva the lha dya म्प mpa nha a dra 75 mpha =; t=0 =; Pri; 1=1; -U; =ů; o 3 3 U ३ ४ ५ 9 0 8 1 3 7 2 4 5 6 -70 ·R.106 । - मम्बसुतं १११ उत्तानो होति गम्भीरोभासो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, उदकरहदो उत्तानो गम्भीरोभासो; तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । ३. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गम्भीरो होति उत्तानोभासो ? इध भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटि- क्फन्तं पालोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सनाटिपत्तचीवर- 5 धारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्ख- निरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो गम्भीरो होति उत्तानोभासो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, उदक- रहदो गम्भीरो उत्तानोभासो; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो उत्तानो होति उत्तानोभासो ? 10 इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारित सङ्घाटिपत्त- चीवरधारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो उत्तानो होति उत्तानोभासो । सेय्ययापि सो, भिक्खवे, उदकरहदो उत्तानो उत्तानोभासो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गम्भीरो होति गम्भीरोभासो ? इध भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकित विलोकितं सम्मिञ्जितं प्रसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरधारणं | 29 सो 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोघगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो' गम्भीरो होति गम्भीरोभासो। सेय्यथापि सो, भिक्खवे, उदकरहदो गम्भीरो गम्भीरोभासो; 3; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो उदकरहदूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना 2 लोकस्मि" ति। 15 B.421 ५. अम्बसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अम्बानि । कतमानि चत्तारि? आम पक्कवणि', पक्कं आमवण्णि', ग्रामं ग्रामवाणि, पक्कं पक्क- १. रो० पोत्यके नत्यि । २. परसवगी-स्पा०। ३. मामवयी-सो०,स्मा।

·है 5 R.107 ११२ अडगुत्तरनिकायो [४.११.५- वपिण- इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि अम्बानि । एवमेव खो, भिक्सवे, चत्तारो' अम्बूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? आमो पक्कावण्णी, पक्को आमवण्णी, प्रामो आमवण्णी, पक्को पक्कवण्णी। २. “कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो आमो होति पक्कवणी ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटि- क्कन्तं पालोकित विलोकितं सम्मिञ्जित पसारित सङ्घाटिपत्तचीवर- धारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्ख-. निरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, 10 पुग्गलो.आमो होति पक्कवण्णी । सेय्यथापि तं, भिक्खवे, अम्वं ग्राम पक्कवणि; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि। ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो पक्को होति प्रामवण्णी ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्त- 15 चीवरधारणं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं प्रजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो पक्को होति आमवण्णी । सेय्यथापि तं, भिक्खवे, अम्बं पक्कं आमवण्णि; तथूपमाहं, भिक्खये, इमं पुग्गलं वदामि । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो आमो होति प्रामवण्णी ? 20 इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स न पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटि- क्कन्तं आलोकितं विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारित सङ्घाटिपत्तचीवर- धारणं । सो 'इदं दुक्ख ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्ख- निरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्सवे, पुग्गलो प्रामो होति प्रामवण्णी । सेय्यथापि तं, भिक्सवे, अम्बं आमं 25 आमवणि; तयूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो पक्को होति पक्कवण्णी ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स पासादिकं होति अभिक्कन्तं पटिक्कन्तं आलोकित विलोकितं सम्मिञ्जितं पसारितं सङ्घाटिपत्तचीवरपारणं । सो 'इदं दुक्वं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी D.422 १. चतारांमे-स्यारो।

·४.११.७] मूसिकसुतं पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो पक्को होति पक्कवण्णी । सेय्यथापि तं, भिक्खवे, अम्बं पक्कं पक्कवण्णि; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अम्बूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । . ६. दुतियअम्बसुत्तं' 5 - 10 R 108 ७. मूसिकसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, मूसिका । कतमा चतस्सो ? गाधं कत्ता नो वसिता, वसिता नो गाधं कता, नेव गाधं कत्ता नो वसिता, गाधं कत्ता च वसिता च इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो मूसिका । एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो मूसिकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो गाधं कत्ता नो वसिता, वसिता नो गा, कत्ता, नेव गाधं कत्ता नो वसिता, गाधं कत्ता च वसिता च । २. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गाधं कत्ता होति नो वसिता? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्या- करणं, गार्थ, उदानं, इतिवृत्तकं, जातक, अब्भुतधर्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो गाधं 15 कत्ता होति, नो वसिता। सेय्यथापि सा, भिक्खवे, मूसिका गाधं कत्ता, नो वसिता; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो वसिता होति, नो गाधं कत्ता ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुगलो धम्मं न परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अन्भुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो वसिता होति, नो गाधं कत्ता' । सेय्यथापि सा, भिक्खवे, मूसिका वसिता होति, नो गाधं कत्ता; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं, पुग्गलं वदामि । १. छटुं उतानत्यमेवा ति. मट्ठकथायं दस्सित, पालिपोत्यकेमु पन कस्यचि न दिसति । २. सत्ता-रो। ३. स्या. पोत्थक नत्यि। ०२-१५ 20 B.423 - ·- अडगुत्तरनिकायो [४.११.७- ४. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेव गाधं कत्ता होति नो वसिता ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो धम्मं न परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं नप्पजानाति ... पे०... 'अयं दुवखनिरोध- 5 गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं नप्पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो नेव गा, कत्ता होति, नो वसिता । सेय्यथापि सा, भिक्खवे, मूसिका नेव गावं कत्ता होति, नो वसिता; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । .५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो गाधं कत्ता च होति वसिता 10 च? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो धर्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेव्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अन्भुतधम्म, वेदल्लं । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुवखनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो गाधं कत्ता च होति वसिता च । सेय्यथापि सा, भिवखवे, मूसिका गाधं कत्ता च 15 होति वसिता च; तथूपमाह, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चतारो मूसिकूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । ८. वलीबद्दसुत्तं' १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, बलीबद्दा । कतमे चत्तारो ? सगव- चण्डो' नो परगवचण्डो, परगवचण्डो नो सगवचण्डो, सगवचण्डो च परगवचण्डो च, नेव सगवचण्डो नो परगवचण्डो - इमे खो, भिवखवे, 20 चत्तारो बलीबद्दा । एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो बलीवद्रूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? सगवचण्डो नो परगवचण्डो, परगवचण्डो नो सगवचण्डो, सगवतण्डो च परगवचण्डो च, नेव सगवचण्डो नो परगवचण्डो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो सगवचण्डो होति, नो परगव- 25 चण्डो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सकपरिसं उब्वेजेता होति, नो परपरिसं । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो सगवचण्डो होति, नो परगव- चण्डो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, बलीवद्दो सगवचण्डो, नो परगवचण्डो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । १. वलीयद्धगुत्त-म० । २. सरुगपरण्डो-रो। R.109 B.124 ·- 5 ४.११.६] हक्ससुत्तं ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो परगवचण्डो होति, नो सगव- चण्डो ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो परपरिसं उब्वेजेता होति, नो सकपरिसं । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो परगवचण्डो होति, नो सगवचण्डो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, वलीवद्दो परगवचण्डो, नो सगवचण्डो; तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो सगवचण्डो च होति परगवचण्डो च? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सकपरिसं' उब्वेजेता होति पर- परिसं च । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो सगवण्डो च होति परगवचण्डो च । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, वलीवद्दो सगवचण्डो च परगवचण्डो च; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेव सगवचण्डो होति नो परगव- चण्डो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नेव सकपरिसं उव्वेजेता होति, नो परपरिसं च । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो नेव सगवचण्डो होति, ना परगवचण्डो । सेय्यथापि सो, भिवखवे, वलीवद्दो नेव सगवचण्डो, नो परगवचण्डो; तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे 15 खो, भिक्खवे, चत्तारो वलीवद्रूपमा' पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । 10 R.II0 ९. रुक्खसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, रुक्खा । कतमे चत्तारो ? फेग्गु फेग्गुपरिवारो, फेग्गु सारपरिवारो, सारो फेग्गुपरिवारो, सारो सार- परिवारो - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो रुक्खा । एवमेव खो, भिक्खवे, 20 चत्तारो रुक्खूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? फेग्गु फेग्गुपरिवारो, फेग्गु सारपरिवारो, सारो फेग्गुपरिवारो, सारो सारपरिवारो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो फेग्गु होति फेग्गुपरिवारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति पापधम्मो; परिसा पिस्त होति दुस्सीला पापधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो फेग्गु होति फेग्गु- परिवारो। सेय्यथापि सो, भिक्खवे, रुक्सो फेग्गु फेग्गुपरिवारो; तयू- पमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । १. सकपरिस च-स्पा०,रो। २. बलिवटुपमा - स्पा०, बतिवटूपमा-रो। B.425 25 ·अगुत्तरनिकायो [४.११.६- ३. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो फेग्गु होति सारपरिवारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति पापधम्मो; परिसा च स्वस्स होति सीलवती कल्याणधम्मा । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो फेग्गु होति सासरिवारो। सेय्यथापि सो, भिवखवे, रुवखो फेग्गु सार- 5 परिवारो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. “कथं च, भिक्सवे, पुग्गलो सारो होति फेरगुपरिवारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलवा होति कल्याणधम्मो; परिसा च स्वस्स होति दुस्सीला पापधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो सारो होति फेग्गुपरिवारो। सेय्यथापि सो, भिक्खवे, रुखो सारो फेगुपरि- 10 वारो; तथूपमाहं, भिवखवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो सारो होति सारपरिवारो? इध भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलवा होति कल्याणधम्मो; परिसा पिस्स होति सीलवती कल्याणधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो सारो होति सारपरिवारो । सेव्यथापि सो, भिक्खवे, रुक्खो सारो सारपरि- 13 वारो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो रुक्खूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । R.111 B.426 १०. मासीविससुत्तं १. “चत्तारोमे, भिक्खवे, प्रासीविसा । कतमे चत्तारो ? आगतविसोन घोरविसो, घोरविसो न आगतविसो, आगतविसो च घोरविसो च, नेवागतविसो न धोरविसो - इमे खो, भिवखवे, चत्तारो 20 आसीविसा । एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो आसीविसूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? आगतविसो न घोरविसो, घोरविसो त आगतविसो, आगतविसो च घोरविसो च, नेवागतविसोन घोरविसो। २. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो प्रागतविसो होति, न घोर- 25 विसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अभिण्हं कुज्झति । सो च ख्वस्स कोधो न दीघरतं अनुसेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो आगतविसो होति, न पोरविसो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, आसीविसो पागतविसो, न घोरविसो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ।

·- - 10 ४.१२.१] 'केसिसुत्तं ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो घोरविसो होति, न आगत- विसो ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो अभिण्हं कुज्झति । सो च ख्वस्स कोधो दीघरत्तं अनुसेति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो घोरविसो होति, न आगतविसो। सेय्यथापि सो, भिवखवे, पासीविसो घोरविसो, न आगतविसो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो आगतविसो च होति घोरविसो च? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अभिण्हं कुज्झति । सो च स्वस्स कोधो दीघरत्तं अनुसेति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो आगतविसो च होति घोरविसो च । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, प्रासीविसो आगतविसो च घोरविसो च; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेवागतविसो होति न घोर- विसो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो अभिण्हं कुज्झति । सो च ख्वस्स कोधो न दीघरत्तं अनुसेति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो नेवागतविसो होति, न घोरविसो । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, पासीविसो नेवागतविसो न घोरविसो; तथूपमाह, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो आसीविसूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । वलाहकवग्गो एकादसमो। तस्सुद्दानं द्वे वलाहा' कुम्भउदकरहदा', द्वे होन्ति अम्बानि । मूसिका वलीबद्दा रुक्खा, आसीविसेन ते दसा ति ॥ - 15 १२. केसिवग्गो १. केसिसुत्तं १. अथ खो केसि' अस्सदम्मसारथि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्त' निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो केसि अस्सदम्मसारथिं भगवा एतदवोच- 20 B.427, R.112 - रो। १. वलाहककुम्भा उदकरहदा-स्या०, रो० । २. केसी- स्या०, ·- , 5 10 ११८ अडगुत्तरनिकायो [४.१२.१- २. "त्वं खोसि', केसि, पज्ञातो अस्सदम्मसारथी ति। कथं पन त्वं, फेसि, अस्सदम्म विनेसी" ति? "अहं खो, भन्ते, अस्सदम्म सोहेन पि विनेमि, फरुसेन पि विनेमि, सोहफरसेन पि विनेमी" ति । "सचे ते, केसि, अस्सदम्मो सण्हेन विनयं न उपेति, फरुसेन विनयं न उपेति, सोहफरुसेन विनयं न उपेति, किन्ति नं करोसी" ति? "सचे मे, भन्ते, अस्सदम्मो सण्हेन विनयं न उपेति, फरसेन विनयं न उपेति, सोहफरुसेन विनयं न उपेति; हनामिन, भन्ते । तं किस्स हेतु ? मा मे आचरियकुलस्स अवण्णो अहोसी ति । ३. "भगवा पन, भन्ते, अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि । कथं पन, भन्ते, भगवा पुरिसदम्म विनेती" ति ? "अहं खो, केसि, पुरिसदम्म सहेन पि विनेमि, फरसेन पि विनेमि, सोहफरसेन पि विनेमि । तत्रिदं, केसि, सहस्मि - इति काय- सुचरितं इति कायसुचरितस्स विपाको, इति वचीसुचरितं इति वची- 15 सुचरितस्स विपाको, इति मनोसुचरितं इति मनोसुचरितस्स विपाको, इति देवा, इति मनुस्सा ति । तत्रिदं, केसि, फरुसस्मि' - इति काय- दुच्चरितं इति कायदुच्चरितस्स विपाको, इति वचीदुच्चरितं इति वचीदुच्चरितस्स विपाको, इति मनोदुच्चरितं इति मनोदुच्चरितस्स विपाको, इति निरयो, इति तिरच्छानयोनि, इति पेत्तिविसयो ति । "तत्रिदं, केसि, सहफसस्मि - इति कायसुचरितं इति काय- सुचरितम्मा दिपाको इति कारटुच्चारित इति कायदुचरितम्स विषाको, इति वचीसुचरितं इति वचीसुचरितस्स विपाको, इति वचीदुच्चरितं इति वचीदुच्चरितस्स विपाको, इति ,नोसुचरितं इति मनोसुचरितस्स विपाको, इति मनोदुच्चरित इति मनोदुच्चरितस्स विपाको, इति देवा, 25 इति मनुस्सा, इति निरयो, इति तिरच्छानयोनि, इति पेत्तिविसयो" ति । ४. "सचे ते, भन्ते, पुरिसदम्मो सण्हेन विनयं न उपेति, फरसेन विनयं न उपेति, सोहफरसेन विनयं न उपेति, फिन्ति नं भगवा करोती"ति? 20 B.428 R.113 १. च स्वासि-स्था०, रो०। २-२. सातो मस्सदम्मसारधि - सी०, स्या रो० । ३. पि-रो० । ४. फरीस्मि - स्वा०, रो।

·४.१२.२] जवसुत्तं "सचे मे, केसि,.पुरिसदम्मो सण्हेन विनयं न उपेति, फरसेन विनयं न उपेति, सोहफरसेन विनयं न उपेति, हनामि नं, केसी" ति । ५. "न'खो', भन्ते, भगवतो पाणातिपातो कप्पति । अथ च पन भगवा एवमाह 'हनामि, नं केसी" ति ! "सच्चं, केसि ! न तथागतस्स पाणातिपातो कप्पति । अपि 5 च यो पुरिसदम्मो सण्हेन विनयं न उपेति, फरसेन विनयं न उपेति, सोहफरुसेन विनयं न उपेति, न तं तथागतो वत्तव्बं अनुसासितव्वं मजति, ना पि विझू सब्रह्मचारी वत्तव्वं अनुसासितब्बं मञ्जन्ति । वधो हेसो, केसि, अरियस्स विनये यं न तथागतो वत्तब्बं अनुसासितव्वं मञ्चति, ना पि विझू सब्रह्मचारी वत्तव्वं अनुसासितव्वं 10 मान्ती" ति । ६. “सो हि नून, भन्ते', सुहतो होति -- यं न तथागतो वत्तव्वं अनुसासितव्बं मजति, ना पि विझू सब्रह्मचारी वत्तव्यं अनुसासितव्वं मञ्जन्ती ति । अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते ...पे०... उपासक मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । 15 -- २. जवसुत्तं १. “चतूहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो अस्सा- जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रजो अङ्गं तेव सङ्घ गच्छति । कतमेहि चतूहि ? अज्जवेन, जवेन, खन्तिया, सोरच्चन - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति, राजभोग्गो, रो अङ्गं तेव सङ्कं गच्छति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुजवखेत्तं लोकस्स । कतमेहि चतूहि ? अज्जवेन, जवेन, खन्तिया, सोरच्चन – इमेहि खो, भिवखवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति । 20 R.11 25 - १-१. नो - स्या०, रो० । २.यो भन्ते - रो० । ३. सुवधा - स्या०; सुगततो- रो। ४. आज्जवेन - स्या०। ५. भद्दो-रो।

·3.429 - १२० अडगुत्तरनिकायो [४.१२.३- ३. पतोदसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, भद्रा' अस्साजानीया' सन्तो संविज्ज- माना लोकस्मि कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो भद्रो अस्साजानीयो पतोदच्छायं दिस्वा संविज्जति संवेगं आपज्जति - कि' नु खो मं अज्ज अस्सदम्मसारथि कारणं कारेस्सति, किमस्साहं पटि- 5 करोमी' ति ! एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो भद्रो अस्साजानीयो सन्तो सविज्जमानो लोकस्मि। २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो न हेव खो पतोदच्छायं दिस्वा संविज्जति संवेगं आपज्जति, अपि च खो 10 लोमवेधविद्धो संविज्जति संवेगं आपज्जति - 'किं नु खो में अज्ज अस्स- दम्मसारथि कारणं कारेस्सति, किमस्साहं पटिकरोमी' ति ! एवरूपो पि, भिक्खवे, इधकच्चो भद्रो अस्साजानीयो होति । अयं, भिवखवे, दुतियो भद्रो अस्साजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो न हेव खो पतोदच्छायं दिस्वा संविज्जति संवेगं आपज्जति ना पि लोम- वेधविद्धो संविज्जति संवेग आपज्जति, अपि च खो चम्मवैधविद्धों संविज्जति संवेगं प्रापज्जति 'किं नु खो में अज्ज अस्सदम्मसारथि कारणं कारेस्सति, किमस्साहं पटिकरोमी' ति ! एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो होति । अयं, भिक्खवे, ततियो भद्रो 20 अस्साजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ४. “पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो न हेव खो पतोदच्छायं दिस्वा संविज्जति संवेग प्रापज्जति ना पि लोम- वेवितो संविज्जति संवेगं आपज्जति नापि चम्मवेधविद्धो संविज्जति संवेगं प्रापज्जति, अपि चखो अट्टिवेधविद्धो संविज्जति संवेगं प्रापज्जति- खो में अज्ज अस्सदम्मसारथि कारणं कारस्सति, किमस्साह पटिकरोमी' ति ! एवरूपो पि, भिवखवे, इधेकच्चो भद्रो अस्साजानीयो होति । अयं, भिक्सवे, चतुत्यो भद्रो अस्साजानीयो सन्तो संविज- 15 R.115 25 B.430 ३. सविजात स्था." १-१. भद्दो प्रस्साजानीयो - रो०। २. कथं - रो। ४. मंसपेयविदो-रो।

·10 ४.१२.३] पतोदसुतं १२१ मानो लोकस्मि । इमे खो, भिक्सवे, चत्तारो भद्रा अस्साजानीया सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । ५. "एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारोमे भद्रा पुरिसाजानीया सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इध, भिवखवे, एकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो सुणाति – 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा । इत्थी वा पुरिसो वा दुक्खितो वा कालङ्कतो'वा' ति । सो तेन संविज्जति, संवेगं आपज्जति । संविग्गो योनिसो पदहति । पहितत्तो कायेन चैव परमसच्चं सच्छिकरोति, पञ्चाय च अतिविज्झ पस्सति । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, भद्रो अस्साजानीयो पतोदच्छायं दिस्वा संविज्जति संवेगं आपज्जति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं भद्रं पुरिसाजानीयं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो भद्रो पुरिसाजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो न हेव खो सुणाति – 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा इत्थी वा पुरिसो वा दुक्खितो वा कालड़तो वा' ति, अपि च खो सामं पस्सति इत्यि वा पुरिसं वा दुक्खितं वा कालङ्कतं वा । सो तेन संविज्जति, संवेगं प्राप- ज्जति । संविग्गो योनिसो पदहति । पहितत्तो कायेन चेव परमसच्चं सच्छिकरोति, पज्ञाय च अतिविज्झ पस्सति । सेय्यथापि सो, भिक्सवे, भद्रो अस्साजानीयो लोमवेधविद्धो संविज्जति संवेगं आपज्जति; तथूप- माहं, भिक्खवे, इमं भद्रं पुरिसाजानीयं वदामि । एवरूपो पि, भिवखवे, 20 इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो होति । अयं, भिवखवे, दुतियो भद्रो पुरिसाजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो न हेव खो सुणाति - 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे या इत्यी वा पुरिसो वा दुक्खितो वा कालङ्कतो वा' ति, ना पि सामं पस्सति इत्यि वा पुरिसं 23 वा दुक्खितं वा कालङ्कतं वा, अपि च स्वस्स जाति वा सालोहितो वा दुविखतो वा होति कालतो वा । सो तेन संविज्जति, संवेगं आप- ज्जति । संविग्गो योनिसो पदहति । पहितत्तो कार्यन चैव परम- सच्चं सच्छिकरोति, पज्ञाय च अतिविज्झ पस्सति । सेय्यवापि सो, भिक्खवे, भद्रो अस्साजानीयो चम्मवेधविदो संविज्जति संवेगं आप- १. कालस्तो- सी०, स्या०, रो० । २. पुग्गलो-रो । 15 . - B.431, R.116 म०२-१६ A ·१२२ - प्रगतरनिकायो [४.१२.३- ज्जति; तथूपमाहं, भिवखवे, इमं भद्रं पुरिसाजानीयं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो होति । अयं, भिक्खवे, ततियो भद्रो पुरिसाजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो न 5 हेव खो सुणाति - 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा इत्थी वा पुरिसो वा दुक्खितो वा कालवतो वा' ति, ना पि सामं पस्सति इत्यि वा पुरिसं वा दुक्खितं वा कालङ्कतं वा, ना पिस्स माति वा सालोहितो वा दुविखतो वा होति कालङ्कतो वा, अपि च खो सामञ्चेव फुट्ठो होति सारीरकाहि वेदनाहि दुक्खाहि तिव्बाहि खराहि कटुकाहि असाताहि अमनापाहि 10 पाणहराहि । सो तेन संविज्जति, संवेगं आपज्जति । संविग्गो योनिसो पदहति । पहितत्तो कायेन चेव परमसच्चं सच्छिकरोति, पज्ञाय च अतिविज्झ पस्सति । सेय्यथापि सो, भिक्खवे, भद्रो अस्साजानीयो अट्ठिवेधविद्धो संविज्जति संवेगं आपज्जति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं भद्रं पुरिसाजानीयं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो भद्रो 15 पुरिसाजानीयो होति । अयं, भिक्सवे, चतुत्यो भद्रो पुरिसाजानीयो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो भद्रा पुरिसाजानीया सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । ४. नागसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो राजा- रहो होति राजभोग्गो, रो अङ्गं तेव सङ्कं गच्छति । कतमेहि 20 चतूहि ? इध, भिक्खवे, रञ्जओ नागो सोता च होति, हन्ता च, खन्ता च, गन्ता च । २. “कथं च, भिवखवे, रञो नागो सोता होति ? इध, भिक्खवे, रओ नागो यमेनं हत्थिदम्मसारथि कारणं कारेति - यदि वा कतपुब्बं यदि वा अकतपुव्वं - तं अट्टि' कत्वा' मनसि कत्वा सब्ब- 25 चेतसा समन्नाहरित्वा अोहितसोतो सुणाति । एवं खो, भिवखवे, रओ नागो सोता होति । B.432 १. तिप्याहि- सी०, रो। २. कटुक्काहि -- स्या० । ३-३. अद्विक्त्वा - सी० स्या०,०1४. सव्वं चेतसो-स्या०; सव्यचेतसो-रो।

·४.१२.४] नागसुतं १२३ ३. "कथं च, भिक्खवे, रओ नागो हन्ता होति ? इध, भिक्खवे, रज्जो नागो सङ्गामगतो हत्यि पि हनति', हत्थारुहं पि हनति, अस्सं पि हनति । अस्सारूहं पि हनति, रथं पि हनति, रथिकं पि हनति, पत्तिकं पि हनति । एवं खो, भिक्खवे, रओ नागो R.117 - 5 हन्ता होति । - ४. "कथं च, भिक्खवे, रो नागो खन्ता होति ? इध, भिक्खवे, रज्जो नागो सङ्गामगतो खमो होति सत्तिप्पहारानं असि- प्पहारानं उसुप्पहारानं फरसुप्पहारानं' भेरिपणवसङ्खतिणवनिनाद- सद्दानं । एवं खो, भिक्खवे, रो नागो खन्ता होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, रो नागो गन्ता होति ? इध, 10 भिक्खवे, रज्जो नागो यमेनं हत्थिदम्मसारथि दिसं पेसेति – यदि वा गतपुव्वं यदि वा अगतपुब्बं - तं' खिप्पमेव गन्ता होति । एवं खो, भिक्खवे, रमओ नागो गन्ता होति । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्यो अङ्गं तेव' सङ्ख गच्छति । ६. "एवमेव खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पाहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सोता च होति, हन्ता च, खन्ता च, 15 गन्ता च । 20 ७. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सोता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु तथागतप्पवेदित धम्मविनये देसियमाने अटुिं कत्वा मनसि कत्वा सब्वचेतसा समन्नाहरित्वा ओहितसोतो धम्म सुणाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सोता होति । ८. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु हन्ता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति हनति' 25 व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, उप्पन्नं व्यापादवितक्कं ... पे०... उप्पन्नं विहिंसावितक्क ... पे०... उप्पन्नुप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति १. हन्ति रो० । २. स्या० पौत्यके नन्धि । ३. रो० पोत्यके नरिय । ४. पम्मेहि ५. त्वेष स्था० । ६. मी०, स्या, रो० पोत्यकेमु नन्यि। ७. व्यन्तिकरोति-रो। रो०॥

·१२५ B.431 R.119 - - ४.१२.६] अप्पमादसुतं ३. "तत्र, भिक्खये, यमिदं ठानं अमनापं कातुं; तं च कपिरमानं अत्थाय संवत्तति - इमस्मि, भिक्खवे, ठाने वालो च पण्डितो च वेदितब्बो पुरिसत्थामे पुरिसविरिये पुरिसपरवकमे। न, भिवखवे, वालो इति पटि- सञ्चिवखति - 'किञ्चा पि खो इदं ठानं अमनापं कातुं; अथ चरहिदं ठानं कयिरमानं अत्याय संवत्तती' ति । सो तं ठानं न करोति । तस्स 5 तं ठानं अकयिरमानं अनत्थाय संवत्तति । पण्डितो च खो, भिवखवे, इति पटिसञ्चिवखति – 'किञ्चा पि खो इदं ठानं अमनापं कातुं; अथ चरहिदं ठानं कयिरमानं अत्थाय संवत्तती' ति । सो तं ठानं करोति । तस्स तं ठानं कयिरमानं अत्थाय संवत्तति । ४. "तत्र, भिवखवे, यमिदं ठानं मनापं कातुं तं च कयिरमानं 10 अनत्थाय संवत्तति - इमस्मि पि, भिवखवे, ठाने बालो च पण्डितो च वेदितब्बो पुरिसत्थामे पुरिसविरिये पुरिसपरक्कमे । न, भिवखवे, बालो इति पटिसञ्चिवखति – 'किञ्चा पि खो इदं टानं मनापं कातुं; अथ चरहिदं ठानं कपिरमानं अनत्थाय संवत्तती' ति । सो तं ठानं करोति । तस्स तं ठानं कयिरमानं अनत्थाय संवत्तति । पण्डितो च खो, भिवखवे, 15 इति पटिसञ्चिक्खति - 'किञ्चा पि खो इदं ठानं मनापं कातुं; अथ चरहिदं ठानं कपिरमानं अनत्थाय संवत्तती' ति । सो तं ठानं न करोति । तस्स तं ठानं अकयिरमानं अत्थाय संवत्तति । ५. "तत्र, भिवखवे, यमिदं ठानं मनापं कातुं, तं च कयिरमानं अत्थाय संवत्तति - इदं, भिक्खवे, ठानं उभयेनेव कत्तव्बं मञति । 20 यम्पिदं ठानं मनापं कातुं, इमिना पि नं कत्तव्यं मञ्जति; यम्पिदं ठानं कयिरमानं अत्थाय संवत्तति, इमिना पि नं कत्तव्वं मञ्जति । इदं, भिक्खवे, ठानं उभयेनेव कत्तव्वं मजति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि ठानानी" ति। .. ६. अप्पमासुत्तं १. "चतूहि, भिवखवे, ठानेहि अप्पमादो करणीयो। कतमेहि 25 चतूहि ? कायदुच्चरितं, भिक्खवे, पजहथ, कायसुचरितं भावेथ; तत्थ च मा पमादत्य । वचीदुच्चरितं, भिवखवे, पजहथ, वचीसुचरितं भावेथ; तत्य च मा पमादत्य । मनोदुच्चरितं, भिक्सवे, पजहथ, मनोसुचरितं , ·अडगुत्तरनिकायो [४.१२.६- भावेथ; तत्य च मा पमादत्य । मिच्छादिढ़ि, भिक्खवे, पजहथ, सम्मा- दिद्धि भावेथ; तत्थ च मा पमादत्थ । २. “यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो कायदुच्चरितं पहीनं होति कायसुचरितं भावितं, वचीदुच्चरितं पहीनं होति वचीसुचरितं भावितं, मनोदुच्चरितं पहीनं होति मनोसुचरितं भावितं, मिच्छादिट्ठि पहीना होति सम्मादिट्टि भाविता, सोन भायति सम्परायिकस्स मरणस्सा" ति । 5 ७. आरक्खसुत्तं १. "चतूसु, भिक्खवे, ठानेसु अत्तरूपेन अप्पमादो सति चेतसो आरक्खो करणीयो । कतमेसु चतूसु ? ‘मा मे रजनीयेसु धम्मसु चित्तं रज्जी' ति अत्तरूपेन अप्पमादो सति चेतसो पारखखो करणीयो; 'मा 10 मे दोसनीयेसु धम्मेसु चित्तं दुस्सी' ति अत्तरूपेन अप्पमादो सति चेतसो आरक्खो करणीयो; 'मा मे मोहनीयेसु धम्मेसु चित्तं मुम्ही' ति अत्त- रूपेन अप्पमादो सति चेतसो पारवखो करणीयो; 'मा मे मदनीयेसु धम्मसु चित्तं मज्जी' ति अत्तरूपन अप्पमादो सति चेतसो आरवखो करणीयो। २. “यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो रजनीयसु धम्मेसु चित्तं न रज्जति वीतरागत्ता, दोसनीयेसु धम्मेसु चित्तं न दुस्सति वीतदोसत्ता, मोहनीयेसु धम्मसु चित्तं न मुय्हति वीतमोहत्ता, मदनीयेसु धम्मेसु चित्तं न मज्जति वीतमदत्ता, सो न छम्भति न कम्पति न वेधति न सन्तासं प्रापज्जति, न च पन समणवचनहेतु पि गच्छती" ति । 15 20 ८. संवैजनीयसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्सवे, सद्धस्स कुलपुत्तस्स दरसनीयागि संवेजनीयानि ठानानि । कतमानि चत्तारि? 'इथ तथागतो जातो' ति, भियसवे, सद्धस्स कुलपुत्तस्स दस्सनीयं संवेजनीयं ठानं । इध तथागतो अनुतरं सम्मासम्वोघि अभिराम्बुद्धो' ति, भियगये, रामग कुलपुतस्रा दस्सनीयं संवैजनीयं ठानं । 'इच तथागतो अनुत्तरं पाम. 23 चा पवत्तेगी' ति, भिवपये, सदस्ग गुलपुत्तरस दरगनीयं गयेजनीयं टानं । 'इय तथागतो अनुपादिसाय निन्यानपातुपा परिनिग्यतो' ·R.121 ४.१३.१] प्रत्तानुवादमुत्तं १२७ ति, भिक्खवे, सद्धस्स कुलपुत्तस्स दस्सनीयं संवेजनीयं ठानं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि सद्धस्स कुलपुत्तस्स दस्सनीयानि संवेजनीयानि ठानानी" ति । ६. पठमभयसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, भयानि । कतमानि चत्तारि ? जातिभयं, जराभयं, व्याधिभयं', मरणभयं - इमानि खो, भिक्खवे, 5 चत्तारि भयानी" ति । - २" १०. दुतियभयसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिवखवे, भयानि । कतमानि चत्तारि? अग्गिभयं, उदकभयं, राजभयं, चोरभयं - इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि भयानी ति। केसिवग्गो द्वादसमो। तस्सुद्दानं केसि जवो पतोदो च, नागो' ठानेन' पञ्चमं । अप्पमादोच रक्खो, संवेजनीयं च द्वे भया ति ।। 10 १३. भयवग्गो १. अत्तानुवादसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, भयानि । कतमानि चत्तारि ? अत्तानुवादभयं, परानुवादभयं, दण्डभयं, दुग्गतिभयं । २. "कतमं च, भिक्खवे, अत्तानुवादभयं ? इध, भिवखवे, एकच्चो इति पटिसञ्चिक्सति -- 'अहं चेव खो पन कायेन दुच्चरितं 15 चरेय्यं, वाचाय दुच्चरितं चरेय्यं, मनसा दुच्चरितं चरेय्यं, किञ्च तं यं म अत्ता सीलतो न उपवदेय्या' ति ! सो अत्तानुवादभयस्स भीतो १. व्याधिभयं-रो । २. भयानानी रो। ३-३, नागठानेन रो। ४. अपमादो ५. वेजनीय रो०। ६-६. तं मं - सी०; म - स्या०; त कम-रो। - रो।

·१२६ . ४.१३.२] अमिभयसुतं सम्परायं, वचीदुच्चरितस्स पापको विपाको अभिसम्परायं, मनोदुच्च- रितस्स पापको विपाको अभिसम्परायं । अहं चेव खो पन कायेन दुच्चरितं चरेय्यं, वाचाय दुच्चरितं चरेय्यं, मनसा दुच्चरितं चरेय्यं, किञ्च तं याहं न कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जेय्यं" ति ! सो दुग्गतिभयस्स भीतो कायदुच्चरितं 5 पहाय कायसुचरितं भावेति, वचीदुच्चरितं पहाय वचीसुचरितं भावेति, मनोदुच्चरितं पहाय मनोसुचरितं भावेति, सुद्धं अत्तानं परिहरति । ' इदं वुच्चति, भिक्खवे, दुग्गतिभयं । इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि भयानी" ति । - २. अमिभयसुत्तं १. "चतारिमानि, भिवखवे, भयानि उदकोरोहन्तस्स पाटि- 10 कवितव्यानि । कतमानि चत्तारि ? ऊमिभयं, कुम्भीलभयं, पावट्ट- भयं, सुसुकाभयं - इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि भयानि उदकोरोहन्तस्स पाटिकसितब्बानि । एवमेव खो, भिवखवे, चत्तारि भयानि इधेकच्चस्स' कुलपुत्तस्स इमस्मि धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पव्वजितस्स" पाटिकसितब्धानि । कतमानि चत्तारि ? ऊमिभयं, कुम्भीलभयं, 15 पावट्टभयं, सुसुकाभयं । २. "कतमं च, भिक्खवे, ऊमिभयं ? इध, भिवखवे, एकच्चो कुलपुत्तो सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो होति – 'मोतिण्णोम्हि जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुखेहि दोमनस्सेहि उपाया- सेहि, दुक्खोतिण्णो दुक्खपरेतो; अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुवख- 20 क्खन्धस्स अन्तकिरिया पञ्जायथा' ति ! तमेनं तथा पब्वजितं समानं सब्रह्मचारिनो' प्रोवदन्ति अनुसासन्ति - ‘एवं ते अभिक्कमितव्वं, एवं ते पटिक्कमितब्वं, एवं ते आलोकेतव्वं, एवं ते विलोकेतव्वं, एवं ते सम्मिजितब्ब, एवं ते पसारितब्ब, एवं ते सङ्घाटिपत्तचीवरं धारेतब्ब' ति । तस्स एवं होति – 'मयं खो पुब्बे अगारियभूता समाना 25 अञ्चे भोवदाम पि अनुसासाम पि । इमे पनम्हाकं पुत्तमत्ता मञ्झे १. उपजेप रो० । २-२. रो० पोत्यके नत्यि। ३-३. इघेकच्चे कुलपुते. मी०, पञ्चजिते ६. साह्मचारी-रो। B.439 R.124 रो०। ४. सद्धामगारम्मा- सी०, म्या। ५. पब्बजतो म०२-१७ ·। अडगुत्तरनिकायो [४.१३.२- नत्तमत्ता मञ्झे प्रोवदितव्वं अनुसासितव्वं मझन्ती' ति । सो कुपितो अनत्तमनो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु ऊमिभयस्स भीतो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तो । ऊमिभयं ति खो, भिक्खवे, कोधूपायासस्सेतं अधिवचनं । इदं बुच्चति, 5 भिक्खवे, ऊमिभयं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, कुम्भीलभयं ? इध, भिवखवे, एकच्चो कुलपुत्तो सदा अगारस्मा अनगारियं पव्वजितो होति 'प्रोतिष्णोम्हि जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनसेहि उपाया- सेहि, दुक्खोतिण्णो दुक्खपरेतो; अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्ख- 10 क्खन्धस्स अन्तकिरिया पञ्जायेथा' ति ! तमेनं तथा पब्वजितं समानं सब्रह्मचारिनो ओवदन्ति अनुसासन्ति - 'इदं ते खादितव्वं, इदं ते न खादितव्वं, इदं ते भुजितब्वं, इदं ते न भुजितब्बं, इदं ते सायितब्वं, इदं ते न सायितब्बं, इदं ते पातब्ब, इदं ते न पातव्वं, कप्पियं ते खादितव्वं, अकप्पियं ते न खादितब्बं, कप्पियं ते भुजितब्बं, अकप्पियं ते न भुजि- 15 तव्वं, कप्पियं ते सायितब्ब, अकप्पियं ते न सायितव्वं, कप्पियं ते पातब्वं, अकप्पियं ते न पातब्वं, काले ते खादितब्वं, विकाले ते न खादितव्वं, काले ते भुजितब्बं, विकाले ते न भुजितब्ब, काले ते सायितब्ब, विकाले ते न सायितब्बं, काले ते पातब्ब, विकाले ते न पातब्ब' ति । तस्स एवं होति 'मयं खो पुव्वे अगारियभूता समाना यं इच्छाम तं 20 खादाम, यं न इच्छाम न तं खादाम; यं इच्छाम तं भुजाम, यं न इच्छाम न तं भुजाम; य इच्छाम तं सायाम, यं न इच्छाम न तं सायाम; यं इच्छाम तं पिवाम', यं न इच्छाम न तं पिवाम; कप्पियं पि खादाम अकप्पियं पि खादाम कप्पियं पि भुजाम अकप्पियं पि भुजाम पि सायाम अकप्पियं पि सायाम कप्पियं पि पिवाम अकप्पियं पि पिवाम, 25 काले पि खादाम विकाले पि खादाम काले पि भुजाम विकाले पि भुजाम काले पि सायाम विकाले पि सायाम काले पि पिवाम विकाले पि पिवाम; यं पि नो सद्धा गहपतिका दिवा विकाले पणीतं खादनीयं वा भोजनीयं वा देन्ति, तत्र पिमे मुखावरणं मध्ये करोन्ती' ति । सो कुपितो अनत्तमनो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । अयं बुच्चति, 50 भिक्सवे, भिक्खु कुम्भीलभयस्स भीतो सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तो । १. पिपाम-रो। - कप्पियं B.440, R.125 ·अङ्गुत्तरनिकायपालि 'पिट्ठा २१ ૨૨ ३ २२ ४ ४. चतुक्कनिपातो १. भण्डगामवग्गो १. अनुवुद्धसुत्तं २. पपतितसुत्तं ३. पठमखतसुत्तं ४. दुतियखतसुत्तं ५. अनुसोतसुत्तं ६. अप्पस्सुतसुत्तं ७. सोभनसुत्तं ८. बेसारज्जसुत्तं ६. तण्हुप्पादसुत्तं .१०. योगसुत्तं तस्सुद्दानं (चतुक्क-पञ्चकनिपाता) सूची पिट्ठा १०. भत्तुद्देसकसुत्तं तस्सुद्दानं ३. उरुवेलवग्गो १. पठमउरवेलसुत्तं २. दुतियउरुवेलसुत्तं ३. लोकसुत्तं ४. काळकारामसुत्तं ५. ब्रह्मचरियसुत्तं ६. कुहसुत्तं १० ७. सन्तुट्ठिसुत्तं ११ ८. अरियवंससुत्तं १२ ६. धम्मपदसुत्तं १०. परिबाजकसुतं १४ तस्मुद्दानं १४ ४. चक्कवग्गो १. चक्कसुत्तं २. सङ्गहसुत्तं १८ ३. सीहनादसुत्तं ४. पसादसुत्तं २० ५. वस्सकारसुतं २० ६. दोणसुत्तं २१. ७. अपरिहानियमुत्तं २१ ८. पतिलीनसुत्तं २२ २४ २६ २७ २६ २६ २६ ३० ३२ ३२ २. चरवग्गो १. चरसुत्तं २. सीलसुत्तं ३. पधानसुत्तं ४. संवरसुत्तं : ५. पत्तिसुत्तं ६. सोखुम्मसुत्तं ७. पठमप्रगतिसुत्तं ८. दुतियप्रगतिसुत्तं ६. ततियप्रगतिसुत्तं ४० ४१ ·" ४.१३:२] ऊमिभयसुतं कुम्भीलभयं ति खो, भिक्खवे, प्रोदरिकत्तस्सेतं अधिवचनं । इदं वुच्चति, भिक्सवे, कुम्भीलभयं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, आवट्टभयं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो कुलपुत्तो' सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो होति – 'प्रोतिण्णोम्हि जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि, दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपाया- 5 सेहि दुक्खोतिण्णो दुक्खपरेतो; अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स अन्तकिरिया पञ्जायेथा' ति ! सो एवं पब्वजितो समानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय गामं वा निगम वा डाय पविसति अरक्खितेनेव कायेन अरक्खिताय वाचाय अरक्खितन चित्तेन अनु- पट्ठिताय सतिया असंवुतेहि इन्द्रियेहि । सो तत्थ पस्सति गहपति वा 10 गहपतिपुत्तं वा पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितं समझीभूतं परिचारय- मानं । तस्स एवं होति – 'मयं खो पुब्वे अगारियभूता समाना पञ्चहि कामगुणेहि समप्पिता समङ्गीभूता परिचारिम्हा'; संविज्जन्ति खो पन मे कुले भोगा । सक्का भोगे च भुञ्जितुं पुनानि च कातुं । यन्नूनाहं सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तित्वा भोगे च भुजेय्यं पुनानि च करेय्यं' ति ! सो सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु पावट्टभयस्स भीतो सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तो। आवट्टभयं ति खो, भिक्खवे, पञ्चप्नेतं कामगुणानं अधिवचनं । इदं वुच्चति, भिक्खवे, पावट्टभयं । ५. “कतमं च, भिक्खवे, सुसुकाभयं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो 20 कुलपुत्तो सद्धा अगारस्मा अनगारियं पव्वजितो होति - 'प्रोतिण्णोम्हि जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुखेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, दुक्खोतिण्णो दुक्खपरेतो; अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स अन्तकिरिया पायथा' ति ! सो एवं पब्वजितो समानो पुब्बैण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय गाम वा निगमं वा पिण्डाय 25 8.441, पविसति अरक्खितेनेव कायेन अरक्खिताय वाचाय अरविखतेन चित्तेन अनुपट्टिताय सतिया असंवुतेहि इन्द्रियहि । सो तत्थ पस्सति मातुगामं दुन्निवत्यं वा दुप्पारुतं वा । तस्स मातुगामंदिस्वा दुन्निवत्थं वा दुप्पारुतं वा रागो चित्तं अनुद्धंसेति । सो रागानुद्धंसितेन चित्तेन सिक्खं पच्च- क्खाय हीनायावत्तति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिवखु सुसुकाभयस्स 30 १. कुलपुत्तस्स-रो० । २. परिचारिम्ह - रो। ३. सविज्जन्ते - रो। 15 R.126 ·. मगुतरनिकायो [४.१३.२- भीतो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तो। सुसुकाभयं ति खो, भिक्खवे, मातुगामस्सेतं अधिवचनं । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सुसुकाभयं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि भयानि इधेकच्चस्स कुलपुत्तस्स इमस्मि धम्म- विनये अगारस्मा अनगारियं पब्वजितस्स पाटिकवितव्वानी" ति । 5 ३. पठमनानाकरणसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्वहुलविहारी अपरि- 10 हीनो कालं कुरुमानो ब्रह्मकायिकानं देवानं सहब्यतं उपपज्जति' । ब्रह्मकायिकानं, भिक्खवे, देवानं कप्पो प्रायुप्पमाणं । तत्थ पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयु- 15 प्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिब्वायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो' इदं नानाकरणं सुतवतो अरिय- सावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचार 20 समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुल- विहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो प्राभस्सरानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । प्राभस्सरानं, भिवखवे, देवानं द्वे कप्पा आयुप्पमाणं । तत्थ पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं त 25 सब्द खेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं टत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुष्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्गियेव भवे परिनिव्यायति । १. उम्पजति -रो। २. पित्तिविनय रो०। ३ प्रधिप्यायामो - रो। ४. उणतिया-रो। ५. मम्पमादी .127 442 रो०।

·- पठमनामाकरणमुत अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन पटिसंवेदेति यं तं अरिया आचिक्खन्ति - 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी' ति ततियं । झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति । तत्य ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो, कालं कुरुमानो सुभकिण्हानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सुभकिण्हानं, भिक्खवे, देवानं चत्तारो कप्पा आयुप्पमाणं । तत्थ पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्या निरयं पि गच्छति 10 तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्य यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिब्वायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्वेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुवखमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धि' चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सा- देति, तं निकामेति, र्तेन च वित्ति प्रापज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो वेहप्फलानं देवानं सहय्यतं 20 उपपज्जति । वेहप्फलानं, भिक्खवे, देवानं पञ्च कप्पसतानि आयुप्प- माणं । तत्थ पुथज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्ति- विसयं पि गच्छति । भगवतोपन सावको तत्य यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिव्वायति । 25 अयं खो, भिवखवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति 15 R.128 D.413 १. उपेक्सासतिपरिमुद्धि - रो० ।

·१३२ प्रहगुत्तरनिकायो [४.१.३.२- भीतो सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तो। सुसुकाभयं ति खो, भिक्खवे, मातुगामस्सेतं अधिवचनं । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सुसुकाभयं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि भयानि इधेकच्चस्स कुलपुत्तस्स इमस्मि धम्म- विनये अगारस्मा अनगारियं पव्वजितस्स पाटिकवितव्बानी" ति । 5 ३. पठमनानाकरणसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकज पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरि- 10 हीनो कालं कुरुमानो ब्रह्मकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति' । ब्रह्मकायिकानं, भिक्खवे, देवानं कप्पो आयुप्पमाणं । तत्थ पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सब्बं खेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयु- 15 पमाणं तं सब्बं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिब्वायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो' इदं नानाकरणं सुतवतो अरिय- सावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं 20 समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति प्रापज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्वहुल- विहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो आभस्सरानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । प्राभस्सरानं, भिक्खवे, देवानं हे कप्पा आयुप्पमाण तत्य पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं 25 सव्वं सेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्य यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं सेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिव्यायति । २. पित्तिविसव 127 .442 रो०। रो। ३. प्रषिणायामा रो। - - १. उप्पज्जति ४. अपत्तिया-रो०। ५. सम्पमादो-रो० ।

·पठमनानाकरणसुतं अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन पटिसंवेदेति यं तं अरिया आचिक्खन्ति - 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी' ति ततियं 5 झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो, कालं कुरुमानो मुभकिण्हानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सुभकिण्हानं, भिक्खवे, देवानं चत्तारो कप्पा आयुप्पमाणं । तत्थ पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा निरयं पि गच्छति 10 तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति ।। भगवतो पन सावको तत्य यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिब्वायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुवखमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धि' चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सा- देति, तं निकामेति, र्तेन च वित्ति प्रापज्जति । तत्य ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो वेहप्फलानं देवानं सहव्यतं 20 उपपज्जति । वेहप्फलानं, भिक्खवे, देवानं पञ्च कप्पसतानि आयुप्प- माणं । तत्थ पुथज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सब्बं खेपेत्वा निरयं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्ति- विसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सब्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिव्वायति । 25 अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतक्ता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति 15 R.128 A B.443 १. उपेक्खासतिपरिसुद्धि - रो० ।

·१३४ ... अङगुतरनिकायो [४.१३:४- ४. दुतियनानाकरणसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो विविच्चेव कामेहि पे०... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्य होति रूपगतं वेदनागतं सजागतं सवारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे 5 अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुजतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो कायस्स भेदा परं मरणा सुद्धावासानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । अयं, भिक्खवे, उपपत्ति' असाधारणा पुथुज्जनेहि । २. “पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो वितक्कविचारानं 10 वूपसमा पे०... दुतियं झानं ... पे०... ततियं झानं ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो यदेव तत्य होति रूपगतं वेदनागतं सज्ञागतं सवारगतं विज्ञाणगतं, ते धम्मे अनिच्चतो दुवखतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुनतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो कायस्स भेदा परं मरणा सुद्धावासानं देवानं सहव्यतं 15 उपपज्जति । अयं, भिक्खवे, उपपत्ति असाधारणा पुथुज्जनेहि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । - .129 44 ५. पठममेत्तासुतं १. "चत्तारोमे, भिक्सवे, पुग्गला सन्तो संपिज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इथ, भियखये, एकच्ची पुग्गलो मैत्तासहगतेन चैतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । 20 इति उद्धमधो तिरियं सवधि सव्वत्तताय सब्वायन्तं लोक मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महागतेन अप्पमाणेन अयरेन अव्यावशेन फरित्या विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति प्रापज्जति । तत्य ठितो तदधिमुत्तो तन्बहुलविहारी अपरिहीनो कालं कुरमानो ग्रहा- कायिकानं देवानं राहव्यतं उपपज्जति । ब्रह्मनाविकानं, निगराने, देवानं 3. कणो मायुप्पमापं । तत्प पुपुग्जनो पायतायुकं टत्या गावतकं तेगं देवानं मायुप्पमाणसं सम्बं रोपेत्या निरव पि गति तिरछानयानि पि . ज - ·5 ४.१३.६] बुतियमेतासुतं गच्छति पेत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सब्बं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिब्वायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चे पुग्गलो करुणासहगतेन चेतसा ... पे०... मुदितासहगतेन चेतसा ... पे०... उपेक्खासगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्थं । इति उद्धमधो तिरियं सम्बधि सव्वत्तताय सव्वावन्तं लोकं उपेक्खा- सहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यावज्झेन 10 फरित्वा विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आप- ज्जति । तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो अाभस्सरानं' देवानं सहव्यतं उपपज्जति । आभस्सरानं, भिक्खवे, देवानं द्वे कप्पा आयुप्पमाणं । पे०... सुभकिण्हानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सुभकिण्हानं, भिवखवे, देवानं चत्तारो कप्पा 15 आयुप्पमाणं । पे०... वेहप्फलानं देवानं सहन्यतं उपपज्जति । वेह- प्फलानं, भिवखवे, देवानं पञ्च कप्पसतानि अायुप्पमाणं । तत्य पुथुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा निरय पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पत्तिविसयं पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं 20 देवानं आयुप्पमाणं तं सव्वं खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिवायति । अयं खो, भिक्खवे, विसेसो अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया सति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । ... B.445 R.130 ६. दुतियमंत्तासुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना 25 लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो मेत्तासह- गतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा १. स्या० पोत्यके पन करुणादयो तयो विहारा मानसरादीहि वीहि विसु विसं योजला परिपुष्णमेव दस्सिता ।

·प्रगुतरनिकायो [४.१३.६- चतुत्थं । इति उद्धमधो तिरियं सवधि सव्वत्तताय सव्वावन्तं लोकं मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महणतेन अप्पमाणेन अवरेन अव्यावज्झेन फरित्वा विहरति । सो यदेव तत्थ होति रूपगतं वेदनागतं सञ्जागतं सवारगतं विज्ञाणगतं ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो 5 सल्लतो अघतो आवाधतो परतो पलोकतो सुझतो अनत्ततो समनु- पस्सति । सो कायस्स भेदा परं मरणा सुद्धावासानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । अयं', भिक्खवे, उपपत्ति असाधारणा पुथुज्जनेहि । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो करुणा मुदिता ... पे०... उपेक्खासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति, 10 तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति उद्धमधो तिरियं सब्बधि सब्बत्तताय सव्वावन्तं लोकं उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन महम्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्यावज्झेन फरित्वा विहरति । सो यदेव तत्य होति रूपगतं वेदनागतं सञ्जागतं सवारगतं विज्ञाणगतं ते धम्मे अनिच्चतो दुक्खतो रोगतो गण्डतो सल्लतो अघतो आवाधतो परतो 15 पलोकतो सुझतो अनत्ततो समनुपस्सति । सो कायस्स भेदा परं मरणा सुद्धावासानं देवानं सहब्यतं उपपज्जति । अयं, भिवखवे, उपपत्ति असाधारणा पुथुज्जनेहि । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । D.446 ७. पठमतथागतअच्छरियसुत्तं १. "तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावा 20 चत्तारो अच्छरिया अब्भुता धम्मा पातुभवन्ति । कतमे चत्तारो ? यदा, भिक्खवे, बोधिसत्तो तुसिता काया चवित्वा सतो सम्पजानो मातु- कुच्छि प्रोक्कमति, अथ सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समण- ब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । या पि ता लोकन्तरिका अधा असंवुता 25 अन्धकारा अन्धकारतिमिसा यत्यपिमेस' चन्दिमसुरियानं एवंमहि- द्धिकानं एवंमहानुभावानं प्राभा नानुभोन्ति, तत्थ पि अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । ये पि तत्थ सत्ता १. मय सो- स्या, रो० । २-२. मन्मवधम्मा स्था । ३. यत्यिमेवं-सी, - स्वा.1 ·R.131 ४.१३.७] पठमतवागतमधरियगुत्तं १३७ उपपन्ना' ते पि तेनोभासेन अजमलं सजानन्ति - 'अञ्जे पिकिर, भो, सन्ति सत्ता इधूपपन्ना' ति । तथागतस्स, भिवखवे, अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्स पातुभावा अयं पठमो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो पातुभवति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, यदा बोधिसत्तो सतो सम्पजानो मातु- कुच्छिम्हा' निक्खमति, अथ सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समण-5 ब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । या पि ता लोकन्तरिका अघा असंवुता अन्धकारा अन्धकारतिभिसा यत्थपिमेसं चन्दिमसुरियानं एवं महिद्धिकानं एवंमहानुभावानं आभा नानुभोन्ति, तत्य पि अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । ये पि तत्थ सत्ता उपपन्ना 10 ते पि तेनोभासेन अञमनं सजानन्ति 'पञ्चे पि किर, भो, सन्ति सत्ता इधूपपन्ना' ति । तथागतस्स, भिवखवे, अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्स पातुभावा अयं दुतियो अच्छरियो अब्भुतो धम्मो पातुभवति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, यदा तथागतो अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्वुज्झति, अथ सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया 15 पजाय सदेवमनुस्साय अप्पमाणो उळारो अोभासो पातुभवति अति- क्कम्मेव देवानं देवानुभावं । या पि ता लोकन्तरिका अधा असंवुता अन्धकारा अन्धकारतिमिसा यत्यपिमेसं चन्दिमसुरियानं एवंमहिद्धिकानं एवंमहानुभावानं आभा नानुभोन्ति, तत्य पि अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । ये पि तत्य सत्ता उपपन्ना 20 ते पि तेनोभासेन अजमलं सजानन्ति - 'अझे पि किर, भो, सन्ति सत्ता इधूपपन्ना' ति । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्स पातुभावा अयं ततियो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो पातुभवति । ४. “पुन च परं, भिवखवे, यदा तथागतो अनुत्तरं धम्मचक्क पवत्तेति, अथ सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया 25 पजाय सदेवमनुस्साय अप्पमाणो उळारो प्रोभासो पातुभवति अति- कम्मेव देवानं देवानुभावं । या पि ता लोकन्तरिका अधा असंवुता अन्धकारा अन्धकारतिसिसा यत्यपिमेसं चन्दिमसुरियानं एवंमहिद्धिकानं एवंमहानुभावानं आभा नानुभोन्ति, तत्य पि अप्पमाणो उळारो ओभासो -रो। २-२. अन्भुतपम्मो - स्या० । ३. मातुकुच्छिस्मा - स्था०, रो। ४. यत्यिमेसं - स्था० । B.447 १. उप्पन्ना ·मगुतरनिकायो [४.१३.७- पातुभवति अतिक्कम्मेव देवानं देवानुभावं । ये पि तत्य सत्ता उपपन्ना ते पि तेनोभासेन अङ्गमञ्ज सञ्जानन्ति - 'अञ्ज पि किर, भो, सन्ति सत्ता इधूपपन्ना' ति । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्स पातुभावा अयं चतुत्यो अच्छरियो अत्भुतो धम्मो पातुभवति । 5 तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पातुभावा इमे चत्तारो अच्छरिया अब्भुता धम्मा पातुभवन्ती" ति । B.48 R.132 ८. दुतियतथागतअच्छरियसुत्तं १. "तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पातुभावा चत्तारो अच्छरिया अन्भुता धम्मा पातुभवन्ति । कतमे चत्तारो? आलयारामा', भिक्खवे, पजा आलयरता आलयसम्मुदिता; सा तथा- 10 गतेन अनालये धम्मे देसियमाने सुस्सूसति सोतं प्रोदहति अझ चित्तं उपद्रुपैति । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावा अयं पठमो अच्छरियो अत्भुतो धम्मो पातुभवति । २. "मानारामा, भिक्खवे, पजा मानरता मानसम्मुदिता । मा तथागतेन मानविनये धम्मे देसियमाने सुस्सूसति' सोतं प्रोदहति 15 अज्ञा चित्तं उपद्रुपैति । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावा अयं दुतियो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो पातुभवति । ३. "अनुपसमारामा, भिक्खवे, पजा अनुपसमरता अनुपसम- सम्मुदिता । सा तथागतेन ग्रोपसमिके धम्मे देसियमाने सुस्सूसति सोतं मोदहति अशा चित्तं उपटुपेति । तयागतस्स, भिवरावे, अरहतो 20 सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावा अयं ततियो अच्छरियो अन्भुतो धम्मो पातुभवति । ४. "अविग्जागता, भिक्सवे, पजा अण्डभूता' परियोनडा। सा तपागनेग' प्रविग्नाविनये धम्मे देसिपमाने नुस्यूति सोतं मोहति पन्ना नितं उपपेति । तपागतास, भिपराये, परहतो सम्मानम्युररस । पातुभाया प्रयं चतुत्यो भन्दरिखो मन्भुतो पामो पातुभवति । समा. १. पाRIAL - 1. 2. nints-... - Tit- .. परागला रो ... पापा ·७४ ७५ ७७ ४८. ७८ ७६ ८० ८० [ २ ] पिट्ठङ्का ६. उज्जयसुत्तं २. पानण्यसुत्तं १०. उदायीसुत्तं ३. ब्रह्मसुत्तं तस्सुद्दानं ४. निरयसुत्तं ५. रोहितस्सवग्गो ५. रूपसुत्तं ४६ ६. सरागसुत्तं १. समाधिभावनासुत्तं ७. अहिराजसुतं २. पञ्हव्याकरणसुत्तं ४८ ८. देवदत्तसुत्तं ३. पठमकोधगरुसुत्तं ६. पधानसुत्तं ४. दुतियकोधगरुसुत्तं ४६ १०. अधम्मिकसुत्तं ५. रोहितस्ससुत्तं ४६ तस्सुद्दानं ६. दुतियरोहितस्ससुत्तं ७. सुविदूरसुत्तं ८. अपण्णकवग्गो ५३ ८. विसाखसुत्तं १. पधानसुत्तं ६. विपल्लाससुत्तं ५४ २. सम्मादिट्ठिसुतं १०. उपक्किलेससुत्तं ३. सप्पुरिससुत्तं तस्सुद्दानं ४. पठमअग्गसुत्तं ५. दुतियअग्गसुत्तं ६. पुनाभिसन्दवग्गो ६. कुसिनारसुत्तं १. पठमपुञ्चाभिसन्दगुत्तं ५७ ७. अचिन्तय्यसुत्तं २. दुतियपुज्ञाभिसन्दसुत्तं ५६ ८. दक्खिणसुत्तं ३. पठमसंवाससुतं ६० ६. वणिज्जसुत्तं ४. 'दुतियसंवाससुत्तं १०. कम्बोजसुत्तं ५. पठमसमजीवीसुत्तं तस्सुद्दानं ६. दुतियसमजीवीसुतं ६. मचलवग्गो ७. सुप्पवासासुत्तं - १. पाणातिपातसुत्तं ८. सुदत्तसुतं २. मुसावादसुत्तं 2. भोजनसुत्तं ६८ १०. गिहिसामीचिसुत्तं ३. अवण्णारहसुत्तं ४. कोधगरुसुतं तस्मुद्दानं ५. तमोतमसुत्तं ७. पत्तफम्मवग्गो ६. प्रोणतोणतसुत्तं १. पत्तकम्मसुत्तं ७. पुत्तसुत्तं ८३ ८७ ८७ ८६ ११ ६१ .. ६६ - ·४.१३.१०] चक्कतिप्रच्छरियसुत्त १३६ गतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावा इमे चत्तारो अच्छरिया अन्भुता धम्मा पातुभवन्ती" ति । ६. प्रानन्दअच्छरियसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अच्छरिया अन्भुता धम्मा आनन्दे । कतमे चत्तारो? सचे, भिक्खवे, भिक्खुपरिसा प्रानन्दं दस्सनाय उपसङ्क- मति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे आनन्दो धम्म भासति, 5 भासितेन पि सा अतमना होति । अतिता व, भिवखवे, भिक्खुपरिसा होति, अथ आनन्दो' तुण्ही भवति । २. "सचे, भिक्खवे, भिक्खुनिपरिसा आनन्दं दस्सनाय उपसङ्क- मति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्थ चे आनन्दा धम्मं भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, भिवखुनिपरिसा 10 होति, अथ आनन्दो तुण्ही भवति । ३. "सचे, भिक्खवे, उपासकपरिसा आनन्दं दस्सनाय उप- सङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे आनन्दा धम्म भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता, व भिक्खवे, उपासकपरिसा होति, अथ आनन्दो तुण्ही भवति । ४. "सचे, भिवखवे, उपासिकापरिसा आनन्दं दस्सनाय उप- सङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे अानन्दो धम्म भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, उपासिका- परिसा होति, अथ आनन्दो तुम्ही भवति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अच्छरिया अन्भुता धम्मा आनन्दे" ति । - B.449 15 - 20 R.133 १०. चक्कवत्तिमच्छरियसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अच्छरिया अन्भुता धम्मा रञ्ने चक्कवत्तिम्हि । कतमे चत्तारो? सचे, भिक्खवे, खत्तियपरिसा राजानं चक्कवत्ति दस्सनाय उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र' चे राजा चक्कवत्ती भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, सत्तियपरिसा होति, अथ राजा चक्कवत्ती तुण्ही भवति । 25 १. मानन्द - रो०। २. नत्प रो। स्या, ·5 - १४० अडगुत्तरनिकायो [४.१३.१०- २. "सचे, भिक्खवे, ब्राह्मणपरिसा राजानं चक्कत्ति दस्सनाय उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे राजा चवकवत्ती भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिवखवे, ब्राह्मण- परिसा होति, अथ राजा चक्कवत्ती तुण्ही भवति । ३. "सचे, भिवखवे, गहपतिपरिसा राजानं चक्कवत्ति दस्सनाय उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे राजा चक्कवत्ती भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, गहपति- परिसा होति, अथ राजा चक्कवत्ती तुण्ही भवति । ४. "सचे, भिक्खवे, समणपरिसा राजानं चक्कवत्ति दस्सनाय 10 उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे राजा चक्क- वत्ती भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, समणपरिसा होति, अथ राजा चक्कवत्ती तुण्ही भवति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अच्छरिया अब्भुता धम्मा रम्ने' चक्कवत्तिम्हि । ५. "एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारो अच्छरिया अभुता 15 धम्मा आनन्दे । कतमे चत्तारो ? सचे, भिक्खवे, भिवखुपरिसा आनन्दं दस्सनाय उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे आनन्दो धम्म भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिवखवे, भिक्खुपरिसा होति, अथ प्रानन्दो तुण्ही भवति । ६. "सचे, भिवखवे, भिक्खुनिपरिसा ...प.०... सचे, भिवसवे, 20 उपासकपरिसा ...पे०... सचे, भिक्खवे, उपासिकापरिसा आनन्दं दस्स- नाय उपसङ्कमति, दस्सनेन पि सा अत्तमना होति । तत्र चे आनन्दो धम्म भासति, भासितेन पि सा अत्तमना होति । अतित्ता व, भिक्खवे, उपासिकापरिसा होति, अथ आनन्दो तुण्ही भवति । इमे खो, भिवखवे, चत्तारो अच्छरिया अब्भुता धम्मा आनन्दे" ति । भयवग्गो तेरसमो। तस्सुद्दानं अत्तानुवादऊमिच, द्वे च नाना द्वे च होन्ति । मता द्वे च अच्छरिया, अपरा' च तथा दुवे'ति ।। B. 150 , 25 १. रो-रो० । २. प्रत्तानुवादउम्भि - रो० ॥ ३-३. मम्मुतधामा परा-रो।

·R.134 D.451 10 ४.१४.१] संयोजनसुतं १४. पुग्गलवग्गो १. संयोजनसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिवखवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? इथ, भिक्खवे, एकच्चस्स पुगलस्स अोरम्भागियानि संयोजनानि अप्पहीनानि होन्ति, उपपत्तिपटिलाभियानि' संयोजनानि अप्पहीनानि होन्ति, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि होन्ति । २. "इध पन, भिवखवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स ओरम्भागियानि 5 संयोजनानि पहीनानि होन्ति, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि अप्प- हीनानि होन्ति, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि होन्ति । ३. "इध पन, भिवखवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि होन्ति । ४. "इध पन, भिवखवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि पही- नानि होन्ति, भवपटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति । ५. "कतमस्स, भिवखवे, पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, भवपटि- 15 लाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि ? सकदागामिस्स । इमस्स खो, भिक्खवे, पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, उपपत्ति- पटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि । ६. "कतमस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोज- 20 नानि पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, भव- पटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि? उद्धंसोतस्स अकनिट्ठगामिनो। इमस्स खो, भिक्खवे, पुग्गलस्स पोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि । ७. "कतमस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स अोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि, भवपटिलाभि- १. उप्पत्तिपटिलाभिकानि- स्या, रो० । २. अप्पहीना- रो। 25 ·१४२ अडगुत्तरनिकायो [४.१४.१- यानि संयोजनानि अप्पहीनानि ? अन्तरापरिनिव्वायिस्स । इमस्स खो, भिक्खवे, पुग्गलस्स पोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि, उपपत्ति- पटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि, भवपटिलाभियानि संयोजनानि अप्पहीनानि । ८. “कतमस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोज- नानि पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि, भवपटि- लाभियानि संयोजनानि पहीनानि ? अरहतो'। इमस्स खो, भिक्खये, पुग्गलस्स ओरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि, उपपत्तिपटिलाभि- यानि संयोजनानि पहीनानि, भवपटिलाभियानि संयोजनानि पहीनानि । 10 इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमना लोकरिम" ति । 5 B.452, R.135 २. पटिभानसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? युत्तप्पटिभानो, नो मुत्तप्पटिभानो; मुत्त- प्पटिभानो, नो युत्तप्पटिभानो; युत्तप्पटिभानो च मुत्तप्पटिभानो च; नेव युत्तप्पटिभानो न मुत्तप्पटिभानो- इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला 15 सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । ३. उग्घटितभूसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? उग्घटितञ्जू, विपञ्चितङ्घ, नेय्यो', पदपरमो इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। - 20 ४. उट्टानफलसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिवखवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? उट्टानफलूपजीवी न कम्मफलूपजीवी, कम्मफलूप- जीवी न उट्टानफलूपजीवी, उट्टानफलूपजीवी चैव कम्मफलूपजीवी च, १. भरतो सीणासवस्स ३. विपचित- स्था०,रो०। ४. बेग्यो-रो। ms- स्या०। २. न-स्या०, रो० ॥

·४.१४.६] पठगतोलसुत्तं नेव उट्ठानफलूपजीवी न कम्मफलूपजीवी - इमे खो, भिवखवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" । . R.136 ५. सावज्जसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? सावज्जो, वज्जबहुलो, अप्पवज्जो, अनवज्जो। २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो सावज्जो होति ? इध, भिवखवे, 5 एकच्चो पुग्गलो सावज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, सावज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, सावज्जेन' मनोकम्मेन समन्नागतो होति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो सावज्जो होति । ३. "कथं च, भिवखवे, पुग्गलो वज्जवहुलो होति ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो सावज्जेन बहुलं कायकम्मेन समन्नागतो 10 होति, अप्पं अनवज्जेन; सावज्जेन बहुलं वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अप्पं अनवज्जेन; सावज्जेन बहुलं मनोकम्मेन समन्नागतो होति, अप्पं अनवज्जेन । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो वज्जबहुलो होति । ४. "कथं च, भिवखवे, पुग्गलो अप्पवज्जो होति ? भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अनवज्जेन बहुलं कायकम्मेन समन्नागतो होति, 15 अप्पं सावज्जेन; अनवज्जेन बहुलं वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अप्पं सावज्जेन; अनवज्जेन बहुलं मनोकम्मेन समन्नागतो होति, अप्पं सावज्जेन । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अप्पवज्जो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अनवज्जो होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अनवज्जेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, 20 अनवज्जेन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, अनवज्जेन मनोकरमेन समन्ना- गतो होति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अनवज्जो होति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । इध, B.453 . ६. पठमसीलसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलेसु न परिपूरकारी 25 होति, समाधिस्मि न परिपूरकारी, पञाय न परिपूरकारी । १. सावज्जो - रो०1 ·प्रडगुत्तरनिकायो २. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलेसु परिपूरकारी होति, समाधिस्मि न परिपूरकारी, पञाय न परिपूरकारी । ३. “इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सोलेसु परिपूरकारी होति, समाधिस्मि परिपूरकारी, पञाय न परिपूरकारी। ४. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सोलेसु परिपूरकारी होति, समाधिस्मि परिपूरकारी, पञ्चाय परिपूरकारी । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । 5 R.137 B.154 ७. दुतियसीलसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इथ, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न सीलगर होति 10 न सीलाधिपतेय्यो, न समाधिगरु होति न समाधाधिपतेय्यो, न पञ्जा- गरु होति न पञआधिपतेय्यो । २. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलगरु होति सीला- धिपतेय्यो, न समाधिगरु होति न समाधाधिपतेय्यो, न पञ्जागर होति न पञ्जाधिपतेय्यो। ३. “इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलगरु होति सीला- धिपतेय्यो, समाधिगर होति समाधाधिपतेय्यो, न पञ्जागरु होति न पजाधिपतेय्यो। ४. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलगरु होति सीलाधि- पतेय्यो, समाधिगरु होति समाधाधिपतेय्यो, पञ्जागरु होति पञ्जा- 20 धिपतेय्यो । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। 15 ८. निकट्ठसुत्तं "चत्तारोमे, भिक्सवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोफस्मि । कतमे चत्तारो ? निकटकायो अनिकट्टचित्तो, मनिाट्ट- कायो निकट्ठचित्तो, अनिकट्ठकायो च अनिकट्टचित्तो च, निपट्ठपायो 25 च निकट्ठचित्तो च।

·5 10 धम्मकयिकसुत्त २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो निकट्ठकायो होति अनिकट्ठ- चित्तो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अरझवनपत्यानि' पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति । सो तत्थ कामवितक्कं पि वितक्केति व्यापाद- वितक्क पि वितस्केति विहिंसावितक्कं पि वितक्केति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो निकट्ठकायो होति अनिकट्ठचित्तो।। ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अनिकट्ठकायो होति निकट्ठचित्तो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो अरञ्जवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति । सो तत्थ नेक्सम्मवितक्कं पि वितक्केति अव्या- पादवितक्क पि वितक्केति अविहिंसावितक्क पि वितक्केति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अनिकट्ठकायो होति निकट्टचित्तो । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अनिकटकायो च होति अनिकट्ठ- चित्तो च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न हेव खो अरझवन- पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति । सो तत्य कामवितक्कं पि वितक्केति व्यापादवितक्क पि वितक्केति विहिंसावितक्कं पि वित- केति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अनिकटकायो च होति अनिकट्ठ- चित्तो च। ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो निकटकायो च होति निकट्ठ- चित्तो च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अरञवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति । सो तत्य नेक्खम्मवितक्कं पि वितकेति अब्यापादवितक्कं पि वितक्केति अविहिंसावितक्कं पि वितक्केति । एवं 20 खो, भिक्खवे, पुग्गलो निकट्ठकायो च होति निकट्टचित्तो च । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । B.455, R.138 15 ६. धम्मकथिकसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मकथिका । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो धम्मकथिको अप्पं च भासति असहितं च; परिसा चस्स' न कुसला होति सहितासहितस्स । एवरूपो, भिवखवे, धम्मकथिको 25 एवरूपाय परिसाय धम्मकथिको त्वेव सवं गच्छति । १. परज्ले धनपत्यानि - सी०, रो० । २. पुग्गला रो० । ३. च-सी०, स्था, म०२-१६

·5
प्रगुत्तरनिकायो
[४.१४.६-
२. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो धम्मकथिको अप्पं च भासति
सहितं च; परिसा चस्स कुसला होति सहितासहितस्स । एक्स्पो,
भिक्सवे, धम्मकथिको एवरूपाय परिसाय धम्मकथिको त्वेव सङ्ख
गच्छति ।
३. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो धम्मकथिको वहुं च भासति
असहितं च; परिसा चस्स न कुसला होति सहितासहितस्स । एवरूपो,
भिक्खवे, धम्मकथिको एवरूपाय परिसाय धम्मकथिको वेव सङ्ख
गच्छति।
४. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो धम्मकथिको वहुं च भासति
10 सहितं च; परिसा चस्स कुसला होति सहितासहितस्स । एवरूपो,
भिक्सवे, धम्मकथिको एवरूपाय परिसाय धम्मकथिको त्वेव सवं
गच्छति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मकथिका" ति ।
R.139
" 150
१०. वादीसुतं
१. "चत्तारोमे, भिक्सवे, वादी । कतमे चत्तारो? अत्यि,
भिक्सवे, वादी अत्यतो परियादानं गच्छति, नो व्यञ्जनतो; अत्यि,
15 भिक्सवे, वादी व्यञ्जनतो' परियादानं गच्छति, नो अत्यतो; अत्यि,
भिवरावे, वादी प्रत्यतो च व्यजनतोच परियादानं गच्छति प्रत्यि,
भिक्सवे, यादी नेवत्यतो नो व्यन्जनतो परियादानं गच्छति । इमे
सो, भिपये, चतारो यादी। अट्टानमेतं, भिवसये, अनवकासो
नहि पटिगम्भिदाहि रामनागतो' अत्यतो या व्यजनतो वा परिणा-
20 दानं गच्या" ति ।
गुग्गलबागी पुरगमो।
सरगुहानं
गंगोगनं पटिमातो, उम्पटिशन द्वारा।
गायज्जो दे नगीनानि, निगह पम्म पानी पालि।

·४.१५.५] पज्जोतसुत्तं १७ १५. प्राभावग्गो १. प्राभासुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, प्राभा । कतमा चतस्सो ? चन्दाभा, सुरियाभा, अग्गाभा, पञ्जामा इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो आभा । एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं चतस्सन' प्राभानं यदिदं पञ्जाभा" ति । - 5 २. पभासुतं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पभा । कतमा चतस्सो ? चन्दप्पभा, सुरियप्पभा, अग्गिप्पभा, पज्ञापमा - इमा खो, भिक्सवे, चतस्सो पभा । एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं चतस्सन्नं पभानं यदिदं पञ्चा- पभा" ति । । ३. पालोकसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, आलोका । कतमे चत्तारो ? चन्दालोको, सुरियालोको, अग्गालोको, पचालोको-इमे खो, भिवखवे, चत्तारो पालोका । एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं चतुम्नं आलोकानं यदिदं पझालोको" ति। 10 ४. प्रोभाससुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अोभासा । कतमे चत्तारो ? चन्दोभासो, सुरियोभासो, अग्गोभासो, पञ्ञोभासो-इमे खो, भिक्सवे, चत्तारो अोभासा । एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसे चतुन्नं प्रोभासानं यदिदं 15 पओभासो" ति । B.457 R.1401 ५. पज्जोतसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पज्जोता । कतमे चत्तारो? चन्द- पज्जोतो, मुरियपज्जोतो, अग्गिपज्जोतो, पज्ञापज्जोतो - इमे खो, १. चतुम्नं - सी०, रो०,म०।

·१४८ मगुत्तरनिकायो [४.१५.५- भिक्खवे, चत्तारो पज्जोता। एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं चतुन्नं पज्जोतानं यदिदं पञापज्जोतो" ति । ६. पठमकालसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, काला । कतमे चत्तारो? कालेन धम्मस्सवनं, कालेन धम्मसाकच्छा, कालेन' सम्मसना', कालेन 5 विपस्सना - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो काला" ति । ७. दुतियकालसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, काला सम्मा भावियमाना सम्मा अनुपरिवत्तियमानर अनुपुबेन आसवानं खयं पापेन्ति । कतमे चत्तारो? कालेन धम्मस्सवनं, कालेन धम्मसाकच्छा, कालेन सम्मसना, कालेन विपस्सना - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो काला सम्मा भावियमाना 10 सम्मा अनुपरिवत्तियमाना अनुपुब्बेन पासवानं खयं पापेन्ति । २. "सैय्यथापि, भिक्खवे, उपरिपब्बते थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते तं उदकं यथानिन्नं पवत्तमानं पब्बतकन्दरपदरसाखा परिपूरेति; पन्चतकन्दरपदरसाखा परिपूरा कुसोभे परिपूरेन्ति; कुसोभा परिपूरा महासोन्भे परिपूरेन्ति; महासोभा परिपूरा कुन्नदियो परि- पूरेन्ति; कुन्नदियो परिपूरा महानदियो परिपूरन्ति; महानदियो परिपूरा समुई परिपरेन्ति । एवमेव खो, भिक्सवे, इमे चत्तारो काला सम्मा भावियमाना सम्मा अनुपरिवत्तियमाना अनुपुब्बेन आसवानं खयं पापेन्ती" ति । B.458 15 141 - ८. दुच्चरितसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचोदुच्चरितानि । कतमानि 20 चत्तारि? मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरसा वाचा, सम्फप्पलापो इमानि खो, भिक्सवे, चत्तारि वचीदुच्चरितानी" ति । - १-१. कालेन समयो-सी०, रो; काले समयो- स्था ३. समुदं सागर-सी०, रो० समुद्दसागरं - स्या... २. कुरसुन्भे- रो।

·पिट्ठङ्का ६३ ६५ ६६ ८. संयोजनमुत्तं ६. सम्मादिट्ठिसुत्तं १०. खन्धसुत्तं तस्मुद्दानं १०. असुरवग्गो १. 'असुरसुत्तं २. पठमसमाधिसुत्तं ३. दुतियसमाधिसुतं ४. ततियसमाधिसुत्तं ५. छवालातसुत्तं ६. रागविनयसुत्तं ७. खिप्पनिसन्तिसुत्तं ८. अत्तहितसुत्तं ६. सिक्खापदसुत्तं १०. पोतलियसुत्तं तस्सुद्दानं ११. बलाहकवग्गो १. पठमवलाहकसुतं २. दुतियवलाहकसुतं ३. कुम्भसुत्तं ४. उदकरदमुत्तं ५. अम्बसुत्तं ६. दुतियनम्बसुत्तं मूसिकसुत्तं ८. वलीवद्दसुत्तं ६. रुक्खसुत्तं १०. आसीविससुत्तं तस्सुद्दानं १२. केसिवग्गो १. केसिसुत्तं पिटा २. जवसुतं ६४ ३. पतोदसुतं १२० ४. नागसुत्तं १२२ ५. ठानसुतं १२४ ६. अप्पमादसुत्तं १२५ ७. आरक्खसुत्तं १२६ ८. संवेजनीयसुत्तं १२६ ६७ ६. पठमभयसुत्तं. १२७ ६७ १०. दुतियभयसुत्तं १२७ ६८ तस्सुद्दानं १२७ १०० १३. भयवग्गो १२७ १०० १. अत्तानुवादसुत्तं १२७ १०२ २. ऊमिभयसुत्तं १२६ ३. पठमनानाकरणसुत्तं १३२ ४. दुतियनानाकरणसुत्तं १३४ १०५ ५. पठममेत्तासुत्तं १३४ १०६ ६. दुतियमेत्तासुतं १३५ १०७ ७. पटमतथागतअच्छरिय- १०७ सुत्तं १३६ १०८ ८. दुतियतथागतअच्छरिय- सुत्तं १३८ ११० ६. प्रानन्दनच्छरियसुत्तं १३८ ११२ १०. चक्कवत्तियच्छरियसुत्तं १३६ तस्सुद्दानं १४१ ११३ १४. पुग्गलवग्गो १४१ ११४ १. संयोजनसुत्तं १४१ ११५ २. पटिभानसुत्तं १४२ ३. उग्घटितसुत्तं ११७ ४. उट्टानफलसुत्तं १४२ ११७ ५. सावज्जसुत्तं १४३ ११७ । ६. पटमसीलसुत्तं १४३ १४२ ·४.१६.२] सवाबलमुत्तं ६. सुचरितसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचीसुचरितानि । कतमानि चत्तारि ? सच्चवाचा, अपिसुणा' वाचा', सहा वाचा, मन्तभासा'. इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वचीसुचरितानी" ति । - - 5 . . १०. सारसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, सारा। कतमे चत्तारो ? सील- सारो, समाधिसारो, पञ्जासारो, विमुत्तिसारो - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो सारा" ति। आभावग्गो पण्णरसमो तस्सुद्दानं आभा पभा च पालोका, प्रोभासा'चेव पज्जोता। द्वे काला चरिता द्वे च', होन्ति सारेन ते दसा ति" ।। ततियो पण्णासको समत्तो। १६. इन्द्रियवग्गो १. इन्द्रियसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, इन्द्रियानि। कतमानि चत्तारि ? सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि इन्द्रियानी" ति । । B.459 10 २. सद्धावलसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वलानि । कतमानि चत्तारि ? सद्धावलं, विरियवलं, सतिवलं, समाधिवलं इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि बलानी" ति । १-१.अपिसुणवाचा - स्या० । २.मन्ताभासा रो. 1३. ग्रोभास पज्जोता रो०1४-४. चरिता च सीलागा - रो०। ५-५. होन्ति ते दस वागे चाति रो० ॥ स्या० ·१५० अडगुतरनिकायो [४.१६.३ R.142 , ३. पञ्जाबलसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वलानि । कतमानि चत्तारि'? पञ्जावलं, विरियवलं, अनवज्जवलं, सङ्गवलं' - इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वलानी" ति । ४. सतिबलसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वलानि। कतमानि चत्तारि ? 5 सांतवलं, समाधिवलं, अनवज्जवलं, सङ्गहवलं - इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वलानी" ति । ५. पटिसङ्खानवलसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वलानि । कतमानि चत्तारि ? पटिसङ्खानवलं, भावनावलं, अनवज्जवलं, सङ्गहवलं - इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वलानी" ति । D,460 10 - ६. कप्पसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कप्पस्स असङ्खय्यानि । कत- मानि चत्तारि ? यदा, भिक्खवे, कप्पो संवट्टति', तं न सुकरं सङ्घातुं एत्तकानि वस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतानी ति वा, एत्तकानि वस्ससहस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतसहस्सानी ति वा । २. "यदा, भिक्खवे, कप्पो संवट्टो तिट्ठति, तं न सुकरं सङ्खातुं- 15 एतकानि वस्सानी ति या, एत्तकानि वस्ससतानी ति वा, एत्तकानि वस्ससहस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतसहस्सानी ति वा । ३. “यदा, भिक्खवे, कप्पो विवट्टति', तं न सुकरं सह्यातुं- एतकानि वस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतानी ति वा, एत्तकानि वस्ससहस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतसहस्सानी ति वा । ४. “यदा, भिक्सवे, कप्पो विवट्टो तिट्ठति, तं न सुकरं सहा- एतकानि वस्सानी ति वा, एतकानि वस्ससत्तानी ति वा, एतकानि १. पगानि-रा० । २. राजाहरलं-पी०, रो० गवाहाबल-सा । ३. सो firafa रसा० । ४. गपट्टद्वापी-स्या० । ५. रिपट्टी निषि-रो. विद्यापी- मा.) 20 A ·४.१६.७] रोगमुक्तं १५१ वस्ससहस्सानी ति वा, एत्तकानि वस्ससतसहस्सानी ति वा । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कप्पस्स असद्धेय्यानी" ति । - R.143 - K अञ्जन ७. रोगसुतं १. "द्वमे, भिक्खवे, रोगा । कतम द्वे ? कायिको च रोगो चेतसिको च रोगो। दिस्सन्ति, भिवखवे, सत्ता कायिकेन रोगेन एक पि वस्सं पारोग्यं पटिजानमाना, द्वे पि वस्सानि प्रारोग्यं पटिजानमाना, 5 तीणि पि वस्तानि आरोग्यं पटिजानमाना, चत्तारि पि वस्सानि आरोग्य पटिजानमाना, पञ्च पि वस्सानि यारोग्यं पटिजानमाना, दस पि वस्सानि आरोग्यं पटिजानमाना, वीसति' पि वस्सानि पारोग्यं पटिजानमाना, तिसं पि वस्सानि आरोग्यं पटिजानमाना, चत्तारीसं पि वस्सानि प्रारोग्यं पटिजानमांना, पञ्जासं पि वस्सानि आरोग्यं पटिजानमाना, वस्ससतं 10 पि, भिय्यो पि आरोग्यं पटिजानमाना । ते, भिवखवे, सत्ता सुदुल्लभा' लोकस्मि ये चेतसिकेन रोगेन मुहुत्तं पि पारोग्यं पटिजानन्ति, खीणासर्वहि । २. "चत्तारोने, भिक्खवे, पवजितस्स रोगा । कतम चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु महिच्छो होति विधातवा असन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेन । सो महिच्छो समानो विधातवा असन्तुट्ठो इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासन- गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन पापिकं इच्छं पणिदहति अनवा- प्पटिलाभाय लाभसक्कारसिलोकप्पटिलाभाय । सो उट्ठहति घटति वायमति अनवाप्पटिलाभाय लाभसक्कारसिलोकप्पटिलाभाय । सो 20 सवाय कुलानि उपसङ्कमति, सङ्काय निसीदति, सह्वाय धम्म भासति, सङ्खाय उच्चारपस्सावं सन्धारेति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पब्वजितस्स रोगा। ३. “तस्मातिह, भिक्सवे, एवं सिक्खितव्वं 'न महिच्छा भविस्साम विघातवन्तो असन्तुट्ठा इतरीतरचीवरपिण्डपातसेनासन- 25 गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, न पापिकं इच्छं पणिदहिस्सामा अन- D461 15 - स्पा० । २. वीसं-स्या०, वीसति - रो०। ३. दुल्तभा-सो०, स्पा०, रो। ४. विषातचित्ता-स्वा०। १. मरोगे ·१५२ अडगुतरनिकायो वनप्पटिलाभाय लाभसक्कारसिलोकप्पटिलाभाय, न उट्टहिस्सामन घटेस्सामन वायमिस्साम अनवाप्पटिलाभाय लाभसवकारसिलोक- प्पटिलाभाय, खमा भविस्साम सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकसवातातपसिरिसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं, 5 उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासकजातिका भविस्सामा'ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिविखतव्वं" ति । R.144 10 - B,462 ८. परिहानिसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "प्रावुसो भिक्खवे" ति । “प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं । प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच २. “यो हि कोचि, आवुसो, भिक्खु वा भिक्खुनी वा चत्तारो धम्मे अत्तनि समनुपस्सति, निट्ठमत्थ गन्तव्वं - 'परिहायामि कुसलेहि धम्मेहि' । परिहानमेतं वुत्तं भगवता । कतमे चत्तारो? रागवेपुल्लत्त, दोसवेपुल्लत्तं, मोहवेपुल्लत्तं, गम्भीरेसु खो पनस्स ठानाठानेसु पञ्जा- 15 चक्खुन कमति । यो हि कोचि, आवुसो, भिक्खु वा भिक्खुनी वा इमे चत्तारो धम्मे अतनि समनुपस्सति, निट्ठमेत्य गन्तब्बं - 'परिहायामि कुसलैहि धम्महि' । परिहानमतं वुत्तं भगवता । ३. "यो हि कोचि, आवुसो, भिक्खु वा भिवखुनी वा चतारो धम्मे अत्तनि समनुपस्सति, निद्रुमैत्य गन्तव्यं - 'न परिहायामि 20 कुसलेहि धम्मेहि' । अपरिहानमेतं वृत्तं भगवता । कतमे चत्तारो ? रागतनुत्तं, दोसतनुत्तं, मोहतनुत्तं, गम्भीरेसु सो पनस्स ठानाठानेसु पञ्जा चक्खु कमति । यो हि कोचि, भावुसो, भिक्यु वा भिषसुनी वा इमे चतारो धम्मे अतनि समनुपस्सति, निद्रुमैत्य गन्तव्यं - 'न परिहायामि कुसलेहि धम्मेहि' । अपरिहानमेतं वुत्तं भगवता" ति । । १. पटपिस्तान -मा. पटिरगान - रो.। २. रागपुस्लम - मी., ...। ३. पशापायु-स्वा०, ·१५३ - R.145 ४.१६.६] भिक्सुनीसुतं ६. भिक्खुनीसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं आयस्मा आनन्दो कोसम्वियं विहरति घोसितारामे । अथ खो अझतरा भिक्खुनी अञ्जतरं पुरिसं आमन्तेसि - "एहि त्वं, अम्भो पुरिस, येनय्यो आनन्दो तेनुपसङ्कम; उपसङ्कमित्वा मम वचनेन अय्यस्स आनन्दस्स पादे सिरसा वन्द 'इत्थन्नामा, भन्ते, भिक्खुनी आवाधिकिनी दुक्खिता वाव्हगिलाना। 5 सा अय्यस्स आनन्दस्स पादे सिरसा वन्दती' ति । एवं च वदेहि 'साधु किर, भन्ते, अय्यो आनन्दो येन भिक्खुनुपस्सयो येन सा भिक्खुनी तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया'' ति । “एवं, अय्ये" ति खो सो पुरिसो तस्सा भिक्खुनिया पटिस्सुत्वा येनायस्मा मानन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा आयस्मन्तं प्रानन्दं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं 10 निसिनो खो सो पुरिसो आयस्मन्तं मानन्दं एतदवोच - २. "इत्थन्नामा, भन्ते, भिक्खुनी आवाधिकिनी दुविखता वाह- गिलाना । सा आयस्मतो आनन्दस्स पादे सिरसा वन्दति, एवं च वदेति - 'साधु किर, भन्ते, प्रायस्मा आनन्दो येन भिक्खुनुपस्सयो येन सा भिक्खुनी तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति । अधिवासेसि खो ।। आयस्मा आनन्दो तुण्हीभावेन । ३. अथ खो आयस्मा आनन्दो निवासत्वा पत्तचीवरमादाय येन भिक्खुनुपस्सयो येन सा भिवखुनी तेनुपसङ्कमि । अहसा खो सा भिक्खुनी आयस्मन्तं प्रानन्दं दूरतो व आगच्छन्तं। दिस्वा ससीसं पारु- पित्वा मञ्चके निपज्जि । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन सा भिक्खुनी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो आयस्मा आनन्दो तं भिक्खुनि एतदवोच - ४. "आहारसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो आहारं निस्साय । आहारो पहातब्बो। तण्हासम्भूतो अयं, भगिनि, कायो तण्हं निस्साय । तण्हा पहातव्वा । मानसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो मानं निस्साथ । 25 मानो पहातब्बो। मेथुनसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो । मेथुने' च' सेतुधातो वुत्तो भगवता। - B.463 20 १-१. मेथुनो पहातवो मेयुनो स्वा०; मेयनो च-रो। म०२-२० ·१५४ 10 R.146 प्रगुत्तरनिकायो ५. "'पाहारसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो आहारं निस्साय । आहारो पहातब्बो ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भगिनि; भिक्खु पटिसङ्घा योनिसो आहारं आहारेति - 'नव दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया 5 यापनाय विहिंसूपरतिया ब्रह्मचरियानुग्गहाय । इति पुराणं च वेदनं पटिहवामि, नवं च वेदनं न उप्पादेस्सामि । यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासुविहारो चा' ति । सो अपरेन समयेन पाहारं निस्साय पाहारं पजहति । 'आहारसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो आहारं निस्साय । आहारो पहातब्बो' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ६. ""तण्हासम्भूतो अयं, भगिनि, कायो तोहं निस्साय । तण्हा पहातब्वा' ति, इति खो पनेत वृत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं? इध, भगिनि, भिक्खु सुणाति -'इत्थन्नामो किर भिक्खु आसवानं खया अनासवं चेतो- विमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिवेव धम्मे सयं अभि सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरती' ति । तस्स एवं होति - 'कुदास्सुनाम अहं पि आसवानं खया 15 अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सामी' ति ! सो अपरेन समयेन तण्हं निस्साय तण्हं पजहति । 'तहासम्भूतो 'अयं, भगिनि, कायो तहं निस्साय । तण्हा पहातब्वा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ७. "'मानसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो मानं निस्साय ! मानो 20 पहातब्बो' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भगिनि, भिक्खु सुणाति -- 'इत्थन्नामो किर भिक्खु आसवानं खया अनासवं चेतो.. विमुत्ति पनाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिन्ना सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहरती' ति । तस्स एवं होति - 'सो हि नाम आयस्मा पासवान खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वेव धम्मे सयं अभिञ्या 23 सच्छिकल्या उपसम्पज्ज विहरिस्सति; किमङ्ग' पनाह' ति! सो अपरेन समयेन मानं निस्साय मानं पजत्ति । 'मानसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो मानं निस्साय । मानो पहातव्यो' ति, इति यं तं युत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ८, "मैथुनसम्भूतो अयं, भगिनि, कायो । मैथुन च संतुषातो पुत्तो भगवता" ति। B.464 1 १. सारगु-सा०; पुगु-सं। २. मिन-सी रो० ।

·४.१६.१०.] सुगतविनयसुत्तं ६. अथ खो सा भिक्खुनी मञ्चका वुढहित्वा एकसं उत्तरासङ्ग करित्वा आयस्मतो आनन्दस्स पादेसु सिरसा निपतित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच - "अच्चयो मं, भन्ते, अच्चगमा, यथावालं यथामूळ्हं यथासकुसलं, याहं एवमकासि । तस्सा मे, भन्ते, अय्यो यानन्दो अच्चयं अच्चयतो पटिग्गाहातु, आयति संवराया" ति । "तग्घ त, भगिनि, अच्चयो अच्चगमा, यथावालं यथामूव्हं यथाअकुसलं, या त्वं एवमकासि । यतो च खो त्वं, भगिनि, अच्चयं अच्च- यतो दिस्वा यथाधम्म पटिकरोसि, तं ते मयं पटिग्गण्हाम । वुद्धि हेसा, भगिनि, अरियस्स विनये यो' अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्म पटिकरोति आयति संवरं आपज्जती" ति । 5 10 R.147 B.465 १०. सुगतविनयसुत्तं १. "सुगतो वा, भिक्खवे, लोके तिट्ठमानो सुगतविनयो वा तदस्स बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । २. “कतमो च, भिक्खवे, सुगतो ? इध, भिक्खवे, तथागतो लोके उप्पज्जति अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू 15 अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं वुद्धो भगवा । अयं, भिक्खवे, सुगतो। ३. "कतमो च, भिक्खवे, सुगतविनयो? सो धम्म देसेति आदि- कल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सव्यञ्जनं, केवलपरि- पुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । अयं, भिक्खवे, सुगतविनयो । एवं 20 • सुगतो वा, भिक्खवे, लोके तिट्ठमानो सुगतविनयो वा तदस्स बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं ति । ४. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तर- धानाय संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खू दुग्गहितं सुत्तन्तं परियापुणन्ति दुन्निविखत्तेहि पदव्यञ्जनेहि । दुनिक्खित्तस्स, भिक्खवे, 5 पदव्यञ्जनस्स अत्यो पि दुन्नयो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । १. साह - रो०। २. वं-सी०, रो! ३. या स्या।

·1 1148 प्रगुत्तरनिकायो ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू दुव्वचा होन्ति दोवचस्स- करणेहि धम्मेहि समन्नागता अक्खमा अप्पदक्खिणग्गाहिनो अनुसासनि । अयं, भिक्खवे, दुतियोधम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, ये ते भिक्खू बहुस्सुता आगतागमा 5 धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा, ते न सक्कच्चं सुत्तन्तं परं वाचेन्ति । तेसं अच्चयेन छिन्नमूलको सुत्तन्तो होति अप्पटिसरणो । अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, थेरा भिक्खू बाहुलिका' होन्ति साथलिका, पोक्कमने पुब्बङ्गमा, पविवेके निक्खित्तधुरा, न विरियं १० पारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । तेसं पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति आपज्जति । सा पि होति वाहुलिका साथलिका, प्रोक्कमने पुन्वङ्गमा, पविवेके निक्खित्तधुरा, न विरियं आरभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छि- कतस्स सच्छिकिरियाय । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मो- 15 साय अन्तरधानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तन्ती ति । ८. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मो- साय अनन्तरधानाय संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिवसू सुग्गहितं सुत्तन्तं परियापुणन्ति सुनिक्खित्तेहि पदव्यञ्जनेहि । सुनि- 20 क्सित्तस्स, भिक्खवे, पदव्यञ्जनस्स अत्यो पि सुनयो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्सू सुवचा' होन्ति सोवचस्स- करणेहि धम्मेहि समन्नागता समा पदपिसणगाहिनो अनुसासनि । अयं, 25 भिक्खये, दुतियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाप संवत्तति । १०. "पुन च परं, भियसवे, ये ते भिवसू बहुस्सुता मागतागमा धम्मपरा विनयधरा मातिकाघरा, ते सरकच्चं सुत्तन्तं परं वान्ति । - B.466 । १. पालिका - स्मा० । २. म.पोप नायिमुसा-रो.।

·१५७ ४.१७.१] सद्वित्तमुत्तं तेसं अच्चयेन नच्छिन्नमूलको' सुत्तन्तो होति सप्पटिसरणो । अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ११. "पुन च परं, भिवखवे, थेरा भिक्खू न बाहुलिका होन्ति न साथलिका, प्रोक्कमने निविखत्तधुरा, पविवेके पुवङ्गमा, विरियं 5 प्रारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । तेसं पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति प्रापज्जति । सा पि होति न वाहुलिका न सालिका, प्रोक्कमने निविखत्तधुरा, पविवेके पुब्बङ्गमा, विरियं आरभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । अयं, भिवखवे, चतुत्थो धम्मो सद्धम्मस्स 10 ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तन्ती" ति। इन्द्रियवग्गो सोळसमो। तस्सुद्दानं इन्द्रियानि सद्धा' पञ्जा, सति' सङ्खानपञ्चमं । कप्पो रोगो परिहानि, भिक्खुनी सुगतेन चा ति ॥ R.149 15 १७. पटिपदावग्गो १. सवित्तसुतं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा" ति । कतमा चतस्सो? B.467 इमा खो, १. अच्छिममूलको - स्या०, न च दिनमूलको- रो० । २. तिवलानि - रो । ३-३. सतिसवातं पञ्चमं - रो० ४-४. सुगवविनयेन ते दसा रो। - ·- १५० अडगुत्तरनिकायो [४.१५.२- २. वित्यारसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्सवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिना, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिना, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिमा । २. “कतमा च, भिक्सवे, दुक्खा पटिपदा दन्याभिञ्चा? इध, 5 भिक्खवे, एकच्चो पकतिया पि तिव्वरागजातिको होति, अभिक्खणं रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पतिया पि तिव्वदोसजातिको होति, अभिषखणं दोसजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिब्वमोहजातिको होति, अभिवखणं मोहजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुदूनि पातुभवन्ति-सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, 10 सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं मुदुत्ता दन्धं प्रानन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्याभिज्ञा । ३. “कतमा च, भिक्सवे, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिया? इध, भिक्सवे, एकच्चो पतिया पि तिब्बरागजातिको होति, अभिवसणं 15 रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिव्वदोसजातिको होति, अभिक्खणं दोसजं दुपसं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पतिया पि तिव्यमोहजातिको होति, अभिक्खणं मोहज दुपखं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रिय, पश्यिन्द्रियं । सो इमेतं पन्न २० इन्द्रियानं अधिमत्तता सिणं ग्रानन्तरियं पापुणाति आमवानं रागाय । अयं युच्चति, भिवरावे, दुपसा पदिपदा सिप्पाभिन्ना । ४, “गतमा च, भिपरावे, मुसा पटिपदा दधाभिस्या ? प, भिनगवे, एकच्चो पतिया पिन तिब्बरागजातिको होति, नाभि गगज दुग्मं दोमनरसं पटिगति । पतिया पिन तिव्योगजातिको के होति, नानिमय दोगन दुनगं दोगसं पटिगवति । पातिया पिन शिबमोहनातिको होति, नाभिम मोहन दाग दोमनस्नं टि. गति । तस्लिमानि पमिन्द्रियानि मुनि पानुभाग- गायि पे०... परिन्द्रियं । मो मे पन्या :निमान मा प्रानन्तग्नि पापुमानि मागवानं मगन | Asifir, भाग, 5. मुगा परिणम भामिन्ना । . R.130 ...

·१५६ असुभमुत्तं ५. "कतमा च, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभिञा ? इध, भिक्खये, एकच्चो पकतिया पि न तिब्बरागजातिको होति, नाभिक्खणं रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि न तिव्वदोसजातिको होति, नाभिक्खणं दोसजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि न तिब्बमोहजातिको होति, नाभिक्खणं मोहजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पमिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता खिप्पं आनन्तरियं पापुणाति पासवानं खयाय । अयं बुच्चति, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा" ति । 10 ३. असुभसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । २. “कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्धाभिञा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, आहारे पटिकूलसञ्बी', 16 सब्बलोके अनभिरतिसञ्जी', सब्बसह्यारेसु अनिच्चानुपस्सी; मरण- सञ्ज्ञा खो पनस्स अज्झत्तं सूपद्विता होति । सो इमानि पञ्च सेखबलानि' उपनिस्साय विहरति - सद्धाबलं, हिरिवलं, अोत्तप्पवलं, विरियबलं, पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुनि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पझिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं 20 इन्द्रियानं मुदुत्ता दन्धं प्रानन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा । ३. "कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिमा ? इध, भिक्खये, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, आहारेपटिकूलसी, सव्वलोके अनभिरतिसञ्जी, सब्वसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी; मरण- 25 सज्ञा खो पनस्स अज्झतं सूपट्टिता होति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि R.151 B.469 १. पटिक्कूलसनी- सी०, स्या०, रो। २. अनभिरतसञ्ची - सी, स्या०, रो। ३. सेक्सबलानि स्पा० ।

·१५८ . अगुत्तरनिकायो [४.१७.२- २. वित्थारसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिना, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दधाभिमा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । २. “कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्धाभिआ? इष, 5 भिक्खवे, एकच्चो पकतिया पि तिब्बरागजातिको होति, अभिवखणं रागज दुवखं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिब्बदोसजातिको होति, अभिवखणं दोसजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिब्वमोहजातिको होति, अभिक्खणं मोहजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुदूनि पातुभवन्ति -सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, 10 सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पझिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं मुदुत्ता दन्धं प्रानन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा । ३. "कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिञ्चा? इध, भिक्खवे, एकच्चो पकतिया पि तिब्बरागजातिको होति, अभिवखणं 15 रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिब्बदोसजातिको होति, अभिक्खणं दोसजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि तिब्धमोहजातिको होति, अभिक्खणं मोहजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं 20 इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता खिप्पं आनन्तरियं पापुणाति पासवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुवखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । ४. "कतमा च, भिक्सवे, सुखा पटिपदा दन्धाभिमा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पतिया पि न तिब्बरागजातिको होति, नाभिक्खणं रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पतिया पि न तिव्यदोसजातिको 25 होति, नाभिक्खणं दोसजे दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पतिया पि न तिव्वमोहजातिको होति, नाभिक्खणं मोहनं दुवखं दोमनस्सं पटि- संवेदेति । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुदूनि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रिय .पे.... पचिन्द्रियं । सो इमेसं पंञ्चन्नं इन्द्रियानं मुदुत्ता आनन्तरियं पापुणाति पासवानं सयाय । अयं बुच्चति, भिवरापे, 50 सुखा पटिपदा दधाभि । R.150 1.468 ·१५६ ४.१७.३] असुभसुत्तं ५. “कतमा च, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभिञा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पकतिया पि न तिव्वरागजातिको होति, नाभिक्खणं रागजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि न तिव्वदोसजातिको होति, नाभिक्खणं दोसजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पकतिया पि न . तिव्वमोहजातिको होति, नाभिक्खणं मोहजं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता खिप्पं आनन्तरियं पापुणाति पासवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभिमा । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा" ति । - 10 ३. असुभसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा तिप्पाभिज्ञा। २. “कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्वाभिआ ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, आहारे पटिकूलसञ्बी', 15 सब्बलोके अनभिरतिसञ्जी', सब्बसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी; मरण- सञ्जाखो पनस्स अज्झत्तं सूपद्विता होति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि' उपनिस्साय विहरति - सद्धावलं, हिरिवलं, प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं, पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुदूनि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्झिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं 20 इन्द्रियानं मुदुत्ता दन्छ आनन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा दन्वाभिमा । ३. "कतमा च, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी काये विहरति, पाहारे पटिकूलसी, सब्बलोके अनभिरतिसी, सब्बसह्यारेसु अनिच्चानुपस्सी; मरण- 25 सना खो पनस्स अज्झत्तं सूपद्विता होति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि R.151 - B.463 - १. पटिक्कूलसी-सी०, स्पा०, रो० । २. मनभिरतसञी-सी०, स्या०,रो० । ३. सेक्सबलानि स्या० ।

·अडगुत्तरनिकायो [४.१७.३- उपनिस्साय विहरति - सद्धावलं ... पे०... पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं ... पे०... पञ्जि- न्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता खिप्पं आनन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिचा। ४. "कतमा च, भिक्खवे, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा? इध भिक्खवे, भिवखु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्वं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति; वितक्क विचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं 10 अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति ; पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन पटिसंवेदेति यं तं अरिया आचिक्खन्ति 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी' ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति; सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खा- सतिपारिसुद्धि चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इमानि पञ्च सेख- वलानि उपनिस्साय विहरति -सद्धावलं... पे०... पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुनि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं ...पे०... पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं मुदुत्ता दन्ध आनन्तरियं पापुणाति आसवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुखा पटिपदा दन्धाभिञ्जा। ५. “कतमा च, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पे०... दुतियं झानं ... पे०... ततियं झानं ... पे०... चतुत्थं झानं उप- सम्पज्ज विहरति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि उपनिस्साय विहरति । 25 सद्धावलं, हिरिबलं, ओत्तप्पवलं, विरियबलं, पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमत्तानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता खिप्पं अानन्तरियं पापुणाति पासवानं खयाय । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सुखा पटिपदा खिप्पाभिञा। इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो 30 पटिपदा" ति । 15 । 20 - R.152 B.470 - १. भत्यगमा रो०।

·1.470 5 - - ४.१७.५] दुतिपखमसुत्तं ४. पठमखमसुतं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? अक्खमा पटिपदा, खमा पटिपदा, दमा पटिपदा, समा पटिपदा । कतमा च, भिक्खवे, अवखमा पटिपदा ? इघ, भिक्खवे, एकच्चो' अवकोसन्तं पच्चक्कोसति, रोसन्तं पटिरोसति, भण्डन्तं पटिभण्डति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, अक्खमा पटिपदा । २. “कतमा च, भिवखचे, खमा पटिपदा? इध, भिवखवे, एकच्चो अक्कोसन्तं न पच्चक्कोसति, रोसन्तं न पटिरोसति, भण्डन्तं न पटिभण्डति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, खमा पटिपदा । ३. "कतमा च, भिक्खवे, दमा पटिपदा? इध, भिक्खये, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनग्गाही; यत्वाधि- 10 करणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्खति चक्खु- न्द्रियं; चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सदं सुत्वा ... घानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा ... कायेन फोटुब्बं फुसित्वा ... मनसा धम्म विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनग्गाही; यत्वाधि- 15 करणमेनं मनिन्द्रियं असंवृतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रवखति मनिन्द्रियं; मनिन्द्रिये संवरं प्रापज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दमा पटिपदा। ४. "कतमा च, भिक्खवे, समा पटिपदा? इध, भिक्खवे, भिवखु उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति समेति व्यन्तीकरोति 20 अनभावं गमेति; उप्पन्नं व्यापादवितक्कं ... पे०... उप्पन्नं विहिंसा- वितक्कं ... उप्पन्नप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति पजहति विनोदेति समेति व्यन्तीकरोति' अनभावं गमेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, समा पटिपदा । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सी पटिपदा" ति । . R.153 । 25 ५. दुतियखमसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्सवे, पटिपदा । कतमा चतस्सो? अक्समा पटिपदा, खमा पटिपदा, दमा पटिपदा, समा पटिपदा । १. एकच्चो पुग्गलो- सी०, स्वा०। २. व्यन्तिकरोति - रो० ।

·B.471 - . प्रत्युत्तरनिकायो २. "कतमा च, भिक्खवे, अक्खमा पटिपदा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अक्समो होति सीतस्स उण्हत्स जिपच्छाय पिपासाय, डंसमकस- वातातपसिरिसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उत्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिव्वान' खरानं कटुकानं असातानं 5 अमनापानं पाणहरानं अनधिवासकजातिको होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, अक्खमा पटिपदा । ३. "कतमा च, भिक्खवे, खमा पटिपदा? इध, भिक्खये, एकच्चो खमो होति सीतस्स उपहस्स जिघच्छाय पिपासाय, कसवातातप- सिरिंसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उत्पन्नानं सारीरिकानं 10 वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासकजातिको होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, खमा पटिपदा । ४. "कतमा च, भिक्खवे, दमा पटिपदा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति ... पे०... सोतेन सई सुत्वा ... घानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा ... कायेन 15 फोटुब्बं फुसित्वा मनसा धम्म विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनगाही; यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंवुतं विहन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यु, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्खति मनिन्द्रियं; मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दमा पटिपदा । ५. "कतमा च, भिक्खवे, समा पटिपदा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति समेति व्यन्तीकरोति अनभावं गामेति, उप्पन्नं व्यापादवितक्क ... पं०... उप्पन्नं विहिंसावितक्क... उप्पन्नप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति पजहति विनोदेति समेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति । अयं वुच्चति, भिवखवे, 25 समा पटिपदा । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा" ति । ... 20 R.154 कतमा चतस्सो? ६. उभयसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्सवे, पटिपदा । दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्याभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिया । १. तिप्पानं- रो० । २. एकच्ची-रो० ।

·B.472 ४.१७.७] महामोग्गल्तानसुतं २. "तत्र, भिक्खवे, यायं पटिपदा दुक्खा दन्धाभिना, अयं, भिक्खवे, पटिपदा उभयेनेव हीना अक्खायति । यम्पायं पटिपदा दुक्खा, इमिनापायं हीना अक्खायति; यम्पायं पटिपदा दन्धा, इमिनापायं हीना अक्खायति । अयं, भिक्खवे, पटिपदा उभयेनेव हीना अक्खायति । ३. "तत्र, भिक्खवे, यायं पटिपदा दुक्खा खिप्पाभिना, अयं, 5 भिक्खवे, पटिपदा दुक्खत्ता हीना अवखायति । ४. "तत्र, भिक्खवे, यायं पटिपदा सुखा दन्धाभिना, अयं, भिक्खवे, पटिपदा दन्धत्ता हीना अक्खायति । ५. "तत्र, भिक्खवे, यायं पटिपदा सुखा खिप्पाभिञ्ज्ञा, अयं, भिक्खवे, पटिपदा उभयेनेव पणीता अक्खायति । यम्पायं पटिपदा 10 सुखा, इमिनापायं पणीता अवखायति; यम्पायं पटिपदा खिप्पा, इमिना- पायं पणीता अक्खायति । अयं, भिवखवे, पटिपदा उभयेनेव पणीता अक्खायति । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो पटिपदा" ति । ७. महामोग्गल्लानसुत्तं १. अथ खो प्रायस्मा सारिपुत्तो येनायस्मा महामोग्गल्लानो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा प्रायस्मता महामोग्गल्लानेन सद्धि सम्मोदि। 15 सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच- २. "चतस्सो इमा, आवुसो मोग्गल्लान, पटिपदा । कतमा चतस्सो ? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुक्खा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा, सुखा पटिपदा दन्धाभिना, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । इमा खो, आवुसो, चतस्सो पटिपदा । इमासं, श्रावुसो, चतस्सन्नं पटिपदानं कतमं ते पटिपदं आगम्म अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्त" ति ? ३. "चतस्सो इमा, आवुतो सारिपुत्त, पटिपदा । कतमा चतस्सो? दुक्खा पटिपदा दन्वाभिञ्चा, दुक्खा पटिपदा खिप्पामिन्मा, सुखा पटिपदा दन्धाभिजा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । इमा खो, आवुसो, चतस्सो पटिपदा । इमासं, मावुसो, चतस्सन्नं पटिपदानं यायं १. चतुम्नं - म० । 20 R.155 25 B.473 ·मगुत्तरनिकायो [४.१७.७- पटिपदा दुक्खा खिप्पाभिज्ञा, इमं मे परिपदं आगम्म अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्तं" ति । ८. सारिपुत्तसुत्तं १. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो येनायस्मा सारिपुत्तो' तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । 5 सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच- २. “चतस्सो इमा, श्रावुसो सारिपुत्त, पटिपदा । कतमा चतस्सो? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुवखा पटिपदा खिप्पाभिजा, सुखा पटिपदा दन्धाभिमा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिज्ञा । इमा खो, आवुसो, चतस्सो पटिपदा । इमासं, प्रावुसो, चतस्सन्नं पटिपदानं कतम ते पटिपदं पागम्म अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्त" ति ? ३. "चतस्सो इमा, आवुसो मोगल्लान, पटिपदा । कतमा चतस्सो? दुक्खा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, दुवखा पटिपदा खिप्पाभिमा, सुखा पटिपदा दन्धाभिज्ञा, सुखा पटिपदा खिप्पाभिया । इमा खो, 15 आवुसो, चतस्सो पटिपदा । इमास, आवुसो, चतस्सन्नं पटिपदानं याय पटिपदा सुखा खिप्पाभिज्ञा, इमं मे परिपदं प्रागम्म अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्तं" ति । 10 ६. ससङ्खारसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । . कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो दिद्वैव धम्मे ससङ्खार- २० परिनिब्बायी होति । इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो कायस्स भेदा ससवारपरिनिव्यायी होति । इध पन, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो दिद्रुव धम्मे असङ्खारपरिनिव्वायी होति । इध पन, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो कायस्स भेदा असङ्खारपरिनिव्वायी होति । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो दिवेव धम्मे ससवारपरि- 25 निव्यायी होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, १. सारिपुत्त - रो।

·B.473, R.156 ४.१७.६] ससहारगुतं पाहारे पटिकूलसी, सबलोके अनभिरतिसञी, सव्यसहारेगु अनिच्चानुपरसी। मरणसञ्ज्ञा खो पनरस अज्झत्तं सूपद्विता होति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि उपनिस्साय विहरति - सद्धावलं, हिरिवलं, प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं, पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधि- मतानि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, 5 पश्निन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चनं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता दिद्वैव धम्मे ससह्वारपरिनिव्यायी होति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो दिदेव धम्म ससवारपरिनिव्यायी होति । ३. "कथं च, भिवखवे, पुग्गलो कायस्स भेदा ससवारपरि- निब्यायी होति ? इध', भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, 10 आहारे पटिकूलसी, सब्बलोके अनभिरतिसञ्जी, सव्वसङ्खारेम अनिच्चानुपस्सी । मरणसझा खो पनस्स अज्झत्तं सूपट्ठिता होति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि उपनिस्साय विहरति – सद्धावलं, हिरिवलं, प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं, पञ्जावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि मुनि पातुभवन्ति - सद्धिन्द्रियं, विरियन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जि- 15 न्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं मुदुत्ता कायस्स भेदा ससवार- परिनिब्बायी होति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो कायस्स भेदा ससवार- परिनिब्वायी होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो दिढेव धम्मे ससवारपरि- निब्वायी होति ? इध, भिक्सवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ...पे०... 20 पठम झानं ... पे०... दुतियं झानं ... पे०... ततियं झानं ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि उपनिस्साय विहरति - सद्धावलं ... पे०... पावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि अधिमतानि पातुभवन्ति सद्धिन्द्रियं ...पे०... पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं इन्द्रियानं अधिमत्तत्ता दिद्रुव धम्म असहारपरिनिध्यायी 25 होति । एवं खो, भिक्सवे, पुग्गलो' दिद्वैव धम्मे असापरिनिब्वायी होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो कायस्स भेदा असङ्खारपरि- निब्वायी होति ? इध, भिक्सवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ..... ... १. इथ पन-रो० । २. एकच्चो पुग्गलो - रो० ।

·अडगुत्तरनिकायो [४.१७.६- पठमं झानं ... पे०... दुतियं झानं ... पे०... ततियं झानं ... पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इमानि पञ्च सेखवलानि उपनिस्साय विहरति ~ सद्धाबलं, हिरिवलं, प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं, पज्ञावलं । तस्सिमानि पञ्चिन्द्रियानि ... पे०... पञ्जिन्द्रियं । सो इमेसं पञ्चन्नं 5 इन्द्रियानं मुदुत्ता कायस्स भेदा असङ्खारपरिनिब्वायी होति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो कायस्स भेदा असहारपरिनिब्वायी होति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । B.475 R.157 15 १०. युगनद्धसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं आयस्मा आनन्दो कोसम्बियं विहरति घोसितारामे । तत्र खो आयस्मा आनन्दो भिक्खू आमन्तसि - 10 "प्रावुसो भिक्खवे" ति । "प्रावुसो' ति खो ते भिक्खू प्रायस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा अानन्दो एतदवोच- २. “यो हि कोचि, भावुसो, भिक्खु वा भिक्खुनी वा मम सन्तिके अरहत्तप्पत्ति व्याकरोति, सब्बो' सो' चतूहि मग्गेहि', एतसं वा अञ्जतरेन । ३. "कतमेहि चतूहि ? इध, आवुसो, भिक्खु समथपुब्बङ्गमं विपस्सनं भावेति । तस्स समथपुब्बङ्गमं विपस्सनं भावयतो मग्गो सजायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं आसेवतो भावयतो वहुलीकरोतो संयोजनानि पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । ४. "पुन च परं, भावुसो, भिक्खु विपस्सनापुबङ्गमं समर्थ भावेति । तस्स विपस्सनापुब्बङ्गमं समथं भावयतो मग्गो सजायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं श्रासेवतो भावयतो बहुलीकरोतो संयोजनानि पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । ५. "पुन च परं, अावुसो, भिक्खु समथविपस्सनं युगनद्धं भावेति । 25 तस्स समथविपस्सनं युगनद्धं भावयतो मग्गो सञ्जायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं आसवतो भावयतो वहुलीकरोतो संयोजनानि पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । १-१, सय्बसो- स्या० । २. माहि- रो। 20

·जालनामहानि
नालन्दा-पवनागरस-पालन्यालाय
सुचपिटके
अङ्गुत्तरनिकायपालि
( चतुक्क-पञ्चकनिपाता )
पधानसंसोधको
भिक्खु जगदीसकस्सपो
बिहारराजकीयेन पालिपकासनमण्डलेन
पकासिता
बु०२५०४
वि०२०१७

·पिट्ठद्धा ८. उपकसुत्तं ६. सच्छिकरणीयसुत्तं १०. उपोसथसुत्तं तस्सुद्दानं. २०. महावग्गो १. सोतानुगतसुत्तं २. ठानसुत्तं ३. भद्दियसुत्तं ४. सामुगियसुत्तं ५. वप्पसुत्तं ६. साहसुत्तं ७. मल्लिकादेवीसुत्तं ८. अत्तन्तपसुत्तं ६. तण्हासुत्तं १०. पेमसुत्तं तस्सुद्दानं २१. सप्पुरिसवग्गो १. सिक्खापदसुत्तं २. अस्सद्धसुत्तं ३. सत्तकम्मसुत्तं ४. दसकम्मसुत्तं ५. अङ्गिकसुत्तं ६. दसमग्गसुत्तं ७. पठमपापधम्मसुत्तं ८. दुतियपापधम्मसुत्तं ६. ततियपापधम्मसुत्तं १०. चतुत्थपापधम्मसुत्तं तस्सुद्दानं २२. परिसावग्गो १. परिसासुतं रिद्वा १६३ २. दिट्ठिसुत्तं २४० १६४ ३. अकतञ्जतासुत्तं २४० २४. पाणातिपातीसुत्तं २४१ १६७ ५. पठममग्गसुत्तं २४१ १६७ ६. दुतियमग्गसुत्तं २४१ १६७ ७. पठमवोहारपथसुत्तं २४१ २०० ८. दुतियवोहारपथसुत्तं २४१ २०३ ६. अहिरिकसुत्तं २४१ २०८ १०. दुस्सीलसुत्तं २४२ २१० तस्सुद्दान २४२ २३. दुच्चरितवग्गो २१३ २४२ १. दुच्चरितसुत्तं २४२ २१६ २. दिट्ठिसुत्तं २४२ २१९ ३. अकतञ्जतासुत्तं २४३ २२५ ४. पाणातिपातीसुत्तं २४३ २२६ ५. पठममग्गसुत्तं २४३ २३० ६. दुतियमग्गसुत्तं २४४ २३१ ७. पठमवोहारपथसुत्तं २४४ २३१ दुतियवोहारपथसुत्तं २४४ २३२ ६. अहिरिकसुत्तं २४४ १०. दुप्पज्ञसुत्तं २४४ २३४ ११. कविसुत्तं २४५ २३५ तस्सुद्दानं २४५ २३६ । २४. फमावग्गो २४५ २३६ १. सवित्तसुत्तं २४५ २. वित्थारसुत्तं २४५ २३८ ३. सोणकायनसुत्तं २४७. २३८ ,४. पठमसिक्खापदसुत्तं २४६ २३६ ५. दुतियसिक्खापदसुतं २५० २३६ ६. अरियमग्गसुत्तं २५१ २३६ ७. बोज्झङ्गसुत्तं २५१ २३७ । -- ·B.476 5 ४.१८.१] चेतनामुत्तं ६. "पुन च परं, भावुसो, भिक्खुनो धम्मुद्धच्चविग्गहितं मानसं' होति । सो, भावुसो, समयो यं तं चित्तं अज्झत्तमेय सन्तिट्ठति सन्नि- सीदति एकोदि होति समाधियति । तस्स मग्गो सजायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मगं प्रासेयतो भाव- यतो बहुलीकरोतो संयोजनानि पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । ७. “यो हि कोचि, भावुसो, भिक्खु वा भिवखुनी वा मम सन्तिके अरहत्तप्पत्ति व्याकरोति, सब्बो सो इमेहि चतूहि मोहि, एतसं वा अझतरेना" ति। पटिपदावग्गो सत्तरसमो। तस्सुद्दानं सवित्तं वित्यारासुभं', द्वे खमा उभयेन' च । मोग्गल्लानो सारिपुत्तो, ससङ्खारं युगनद्धेन चा ति ॥ 10 R.158 १८. सञ्चेतनियवग्गो १. चेतनासुत्तं १. “काये वा, भिक्खवे, सति कायसञ्चेतनाहेतु उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । वाचाय वा, भिक्खवे, सति वचीसञ्चेतनाहेतु उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । मने वा, भिक्खवे, सति मनोसञ्चेतना- हेतु उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं अविज्जापच्चया व" । २. “सामं वात, भिक्खवे, कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, यंपच्च- 15 यास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । परे वास्स तं, भिक्खवे, काय- सङ्खारं अभिसङ्घरोन्ति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुवखं । सम्पजानो वा तं, भिक्सवे, कायसङ्खारं अभिसङ्करोति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । असम्पजानो वा तं, भिक्खवे, काय- सङ्खारं अभिसङ्घरोति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । 20 ३. “सामं वा तं, भिक्खवे, वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, यं- पच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुवखं; परे वास्स तं, भिक्खवे, १-१. धम्मुद्धच्चविग्गहीतमना - रो० । २. वित्यत्तं असुभ - रो। ३. दुतियेन- रो०। ४. युगनन्धेन-रो01 ५. वा- स्या०, रो० । ६. रो० पोत्यकै नत्यि । " , ·1 B.477 . १६८ अडगुत्तरनिकायो [४.१८.१- वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोन्ति; यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं; सम्पजानो वा तं, भिक्खये, वचीसवारं अभिसङ्घरोति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं; असम्पजानो वा तं, भिक्खवे, वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं 5 सुखदुक्खं । ४. “सामं वा तं, भिक्खवे, मनोसङ्खारं अभिसङ्घरोति, यं- पच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं; परे वास्स तं', भिक्खवे, मनोससारं अभिसङ्घरोन्ति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं; सम्पजानो वा तं, भिवखवे, मनोसङ्घारं अभिसङ्घरोति, 10 यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुवखं; असम्पजानो वा तं, भिक्खवे, मनोसङ्खारं अभिसहरोति, यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं । ५. "इमेसु, भिक्खवे, धम्मेसु अविज्जा अनुपतिता, अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा सो कायो न होति यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति 15 अज्झत्तं सुखदुक्खं, सा वाचा न होति यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं, सो मनो न होति यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुख- दुक्खं, खेत्तं तं न होति ... पे०... वत्यु' तं न होति ... पे०... पायतनं तं न होति ...पे०... अधिकरणं तं न होति यंपच्चयास्स तं उप्पज्जति अज्झत्तं सुखदुक्खं ति । ६. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अत्तभावपटिलाभा । कतमे चत्तारो? अत्यि, भिणये, प्रतभावपटिलाभो, मस्मि त्तभावपटिलाभे अतसञ्चेतना कमति, नो परसञ्चेतना । अत्यि, भिक्खवे, अत्तभावपटिलाभो, यस्मि अत्तभावपटिलाभे परसञ्चेतना कमति, नो अत्तसञ्चेतना । अत्यि, भिक्सवे, अत्तभावपटिलाभो, यस्मि अत्त- 25 भावपटिलाभे अत्तसञ्चेतना च कमति परसञ्चेतना च। अत्यि, भिक्खये, अत्तभावपटिलाभो, यस्मि अत्तभावपटिलाभे नेवत्तसञ्चेतना कमति, नो परसञ्चेतना। इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो प्रत्तभाव- पटिलाभा" ति। ७. एवं वुत्ते प्रायस्मा सारिपुत्तोभगवन्तं एतदवोच-"इमस्लमो 20 प्रह, भन्ते, भगवता गद्वित्तेन भासितस्स एवं वित्याने प्रत्यं प्राजानामि १. स्मा. पाय मारय । २. वा-या,रा । R.159 20 ·D.478 ४.१८.१] चेतनासुतं १६६ - 'तत्र, भन्ते, याय' अत्तभावपटिलाभो यस्मि अत्तभावपटिलाभे अत्त- सञ्चेतना कमति नो परसञ्चेतना, अत्तसञ्चेतनाहेतु तेसं सत्तानं तम्हा काया चुति होति । तत्र, भन्ते, यायं अत्तभावपटिलाभो यस्मि अत्तभावपटिलाभे परसञ्चेतना कमति नो अत्तसञ्चेतना, परसञ्चेतना- हेतु तेसं सत्तानं तम्हा काया चुति होति । तत्र, भन्ते, यायं अत्तभाव- 5 पटिलाभो यस्मि अत्तभावपटिलाभे अत्तसञ्चेतना च कमति पर- सञ्चेतना च, अत्तसञ्चेतना च परसञ्चेतना च हेतु तेसं सत्तानं तम्हा काया चुति होति । तत्र, भन्ते, यायं अत्तभावपटिलाभो यस्मि अत्तभाव- पटिलाभे नेव अत्तसञ्चेतना कमति नो परसञ्चेतना, कतमे तेन देवा दट्ठब्वा" ति? 10 - R.100 15 "नेवसानासआयतनूपगा, सारिपुत्त, देवा तेन दट्टब्बा" ति । ८. "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चे सत्ता तम्हा काया चुता आगामिनो होन्ति आगन्तारो इत्यत्तं ? को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिर्धकच्चे सत्ता तम्हा काया चुता अना- गामिनो होन्ति अनागन्तारो इत्यत्तं" ति ? "इध, सारिपुत्त, एकच्चस्स पुग्गलस्स अोरम्भागियानि संयोज- नानि अप्पहीनानि होन्ति, सो दिद्वैव धम्मे नेवसञ्जानासचायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति; तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तव्बहुलविहारी अपरिहीनो कालं कुरुमानो नेवसज्ञानासज्ञायतनूपगानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । सो ततो चुतो आगामी होति आगन्ता इत्यत्तं । ६. "इध पन, सारिपुत्त, एकच्चस्स पुग्गलस्स पोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति, सो दिद्वैव धम्मे नेवसञ्जानासा- यतनं उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति, तं निकामेति, तेन च वित्ति आपज्जति; तत्थ ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो 23 कालं कुरुमानो नेवसझानासचायतनूपगानं देवानं सहव्यतं उप- पज्जति' । सो ततो चुतो अनागामी होति अनागन्ता इत्यत्तं । "अयं सो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिचेकच्चे सत्ता तम्हा काया चुता आगामिनो होन्ति आगन्तारो' इत्यत्तं । अयं 20 रो.. १. स्वायं-स्या०, रो। २. मापज्जति - रो। ३. मनागनारो म०२-२२ ·१७० अडगुत्तरनिकायो [४.१८.१- पन, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चे सत्ता तम्हा काया चुता अनागामिनो होन्ति अनागन्तारो इत्यत्तं" ति । B.479 २. विभत्तिसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "प्रावुसो भिक्खवे" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स 5 पच्चस्सोसुं । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच - २. "अद्धमासूपसम्पन्नेन मे, आवुसो, अत्थपटिसम्भिदा सच्छि- कता अोधिसो व्यञ्जनसो । तमहं अनेकपरियायेन आचिक्खामि देसेमि' पापेमि पट्ठपेमि विवरामि विभजामि उत्तानीकरोमि । यस्स खो पनस्स कङ्खा वा विमति वा, सो मं पञ्हेन । अहं वेय्याकरणेन सम्मुखी- 10 भूतो नो सत्था यो नो धम्मानं मुकुसलो । ३. "अद्धमामूपसम्पन्नेन मे, आवुसो, धम्मपटिसम्भिदा सच्छि- कता ओधिसो व्यञ्जनसो। तमहं अनेकपरियायेन आचिवखामि देसेमि पज्ञापेमि पट्ठपेमि विवरामि विभजामि उत्तानीकरोमि । यस्स खो पनस्स कसा वा विमति वा, सो मं पञ्हेन । अहं वेय्याकरणेन सम्मुखी- भूतो नो सत्था यो नो धम्मानं सुकुसलो । ४. "अद्धमासूपसम्पन्नेन' मे, आवुसो, निरुत्तिपटिसम्भिदा सच्छिकता अोधिसो व्यञ्जनसो। तमहं अनेकपरियायेन आचिवखामि देसेमि पपेमि पट्ठपेमि विवरामि विभजामि उत्तानीकरोमि । यस्स खो पनस्स कङ्खा वा विमति वा, सो मं पञ्हेन । अहं वेय्याकरणेन 20 सम्मुखीभूतो नो सत्था यो नो धम्मानं सुकुसलो। ५. "अद्धमासूपसम्पन्नेन मे, आवुसो, पटिभानपटिसम्भिदा सच्छिकता प्रोधिसो व्यञ्जनसो । तमहं अनेकपरियायेन आचिक्खामि देसेमि पञ्जामि पट्ठपेमि विवरामि विभजामि उत्तानीकरोमि । यस्स खो पनस्स कसा वा विमति वा, सो मं पञ्हेन । अहं वैय्याकरणेन 25 सम्मुखीभूतो नो सत्या यो नो धम्मानं सुकुसलो" ति । 15 RA १. भिवयवो- स्या, रो०। २. देसेमि पारोमि - रो०। ३. महमागसम्पन स्पा० ।

·१७१ R.161 D.480 5 - 10 ४.१८.३] महाकोटिकसुतं ३. महाकोटिकसुत्तं १. अथ खो आयस्मा महाकोटिको' येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो प्रायस्मा महाकोट्टिको आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच २. "छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यनं किञ्ची" ति? "मा हवं, आवुसो"। "छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नत्थनं किञ्ची" ति? "मा हेवं, अावुसो"। "छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यि च नत्थि च अनं किञ्ची" ति ? "मा हेवं, आवुसो"। "छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नेवत्यि 15 नो नत्थनं किञ्ची" ति ? "मा हेवं, आवुसो"। ३. "'छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा प्रत्यक्षां किञ्ची' ति, इति पुट्ठो समानो मा हेवं, अावुसो' ति वदेसि । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नत्यनं किञ्ची' 20 ति, इति पुट्ठो समानो - ‘मा हेवं, आवुसो' ति वेदसि । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्थि च नत्थि च अञ्झं किञ्ची' ति, इति पुट्ठो समानो 'मा हेवं, भावुसो' ति वदेसि । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नेवत्यि नो नत्थनं किञ्ची' ति, इति पुट्ठो समानो - ‘मा हेवं, आवुसो' ति वदेसि । यथा कथं 25 • पन, आवुसो, इमस्स भासितस्स अत्यो दडब्बो" ति ? ४. "'छन्नं, प्रावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यनं किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । 'छन्नं, प्रावुसो, फस्सायतनानं १. महाकोट्टितो - स्या०, रो० ।

·१७२ अगुत्तरनिकायो असेसविरागनिरोधा नत्थनं किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । 'छन्नं, भावसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यि च नत्थि च अञ्ज किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नेवत्थि नो नत्थअंकिञ्ची' 5 ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । यावता, भावुसो, छन्नं फस्सायतनानं गति तावता पपञ्चस्स गति; यावता पपञ्चस्स गति तावता छन्नं फस्सायतनानं गति । छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा पपञ्चनिरोधो पपञ्चवूपसमो" ति । R. 162 B.481 ४. आनन्दसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येनायस्मा महाकोट्ठिको तेनु- 10 पसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता महाकोटिकेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो प्रायस्मन्तं महाकोट्टिकं एतदवोच- २. "छन्नं, प्रावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यनं 15 किञ्ची" ति? "मा हेवं, आयुसो” । "छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नत्यज्ञ किच्ची" ति ? "मा हेवं, प्रावुसो"। "छन, प्रावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्यि च नत्यि च अनं किञ्ची" ति ? "मा हेवं, आवुसो"। "छन्नं, आयुसो, फस्सायतनानं असेसविरानिरोधा नेत्यि नो नत्यम्जं किञ्ची" ति ? "मा हेवं, प्रायुसो"। ३. ""धनं, सायुसो, फस्सायतनानं प्ररोगविरागनिरोधा प्रत्पन्न गिम्ची' ति, इति पुट्ठो ममानो 'मा हेवं, मासो' ति १. महाराहो-RE.। २. गाराची -पा.,। 20 , - ·४.१८.५] उपयाणसुत्तं वदेसि । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नत्थश्शं किञ्ची' ति, इति पुट्ठो समानो - ‘मा हेवं, पावुसो' ति वदेसि । 'छन्नं, आवुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अत्थि च नत्थि च अज किञ्ची' ति, इति पुट्ठो समानो - ‘मा हेवं, आवुसो' ति वदेसि । 'छन्नं, वुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नेवत्थि नो नत्थओं किञ्ची' 5 ति, इति पुट्ठो समानो - ‘मा हेवं, अावुसो' ति वदेसि । यथा कथं पना- वुसो, इमस्स भासितस्स अत्थो दट्टब्बो" ति ? ४. "'छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा अथर्ज किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्च पपञ्चेति । 'छन्नं, श्रावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नत्थनं किञ्ची' ति, इति वदं 10 अप्पपञ्चं पपञ्चेति । 'छन्नं, प्रावुसो, फस्सायतनानं असेसविराग- निरोधा अत्थि च नत्थि च अझं किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । 'छन्नं, भावुसो, फस्सायतनानं असेसविरागनिरोधा नेवत्थि नो नत्थभं किञ्ची' ति, इति वदं अप्पपञ्चं पपञ्चेति । यावता, आवुसो, छन्नं फस्सायतनानं गति तावता पपञ्चस्स गति । यावता 15 पपञ्चस्स गति तावता छन्नं फस्सायतनानं गति । छन्नं, श्रावुसो, फरसा- यतनानं असेसविरागनिरोधा पपञ्चनिरोधो पपञ्चवूपसमो" ति । R.163 B,482 ५. उपवाणसुत्तं १. अथ खो आयस्मा उपवाणो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुप- सङ्घमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोद- नीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो 20 खो आयस्मा उपवाणो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच ~ "कि नु खो, आवुसो सारिपुत्त', विज्जायन्तकरो होती" ति ? "नो हिदं, आवुसो"। "किं पनाबुसो सारिपुत्त, चरणेनन्तकरो होती" ति ? "नो हिदं, आवुसो" । "किं पनावुसो सारिपुत्त, विज्जाचरणेनन्तकरो होती" ति ? "नो हिदं, भावुसो" । 25 १. स्या० पोत्यके नत्यि ।

·१७४ अडगुत्तरनिकायो [४.१८.५- "किं पनावुसो सारिपुत्त, अञ्जन विजाचरणेनन्तकरो होती" ति? "नो हिदं, आबुसो"। २. "किं. नु खो, प्रावुसो सारिपुत्त, विज्जायन्तकरो होती' 5 ति, इति पुट्ठो समानो- 'नो हिद, प्रावुसो' ति वदेसि । “किं पनावुसो सारिपुत्त, चरणेनन्तकरो होती' ति, इति पुट्ठो समानो – 'नो हिदं, आवुसो' ति वदेसि । "किं पनावुसो' सारिपुत्त, विज्जाचरणेनन्तकरो होती' ति, इति पुट्ठो समानो - 'नो हिदं, आवुसो' ति वदेसि । 'कि पनावुसो सारिपुत्त, अञ्जन विज्जाचरणेनन्तकरो होती' ति, इति पुट्ठो समानो – 'नो हिदं, पावुसो' ति वदेसि । यथा कथं पनावुसो, अन्तकरो होती" ति ? ३. "विज्जाय चे, यावुसो, अन्तकरो प्रभविस्स, सउपादानो व समानो अन्तकरो अभविस्स । चरणेन चे, आवुसो, अन्तकरो अभविस्स, सउपादानो व समानो अन्तकरो अभविस्स । विज्जाचरणेन चे, आवुसो, 15 अन्तकरो अभविस्स, सउपादानो व समानो अन्तकरो अभविस्स । मात्र विज्जाचरणेन चे, आवुसो, अन्तकरो अभविस्स, पुथुज्जनो अन्तकरो अभविस्स । पुथुज्जनो हि, भावुसो, अञ्जन विज्जाचरणेन । चरण- विपन्नो खो, आवुसो, यथाभूतं न जानाति न पस्सति । चरणसम्पन्नो यथाभूतं जानाति पस्सति । यथाभूतं जान पस्सं अन्तकरो होती" ति । 10 R.164 20 - D.483 ६. पायाचनसुत्तं १. "सद्धो, भिक्खवे, भिक्खु एवं सम्मा आयाचमानो आया- चेय्य 'तादिसो होमि यादिसा सारिपुत्तमोग्गल्लाना' ति । एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम सावकानं भिक्खून, यदिदं सारिपुत्त- मोग्गल्लाना। २. "सद्धा, भिक्खवे, भिक्खुनी एवं सम्मा पायाचमाना पाया- 25 चेय्य - 'तादिसा होमि यादिसा खेमा च भिक्खुनी उप्पलवण्णा चा' ति । एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम साविकानं भिवखुनीनं, यदिदं खेमा च भिक्खुनी उप्पलवण्णा च । १. नु सो भादसो- स्या, t. रो..

·अडगुत्तरनिकायो [४.१८.७- सम्मप्पज्ञाय दिस्वा वायोधातुया निम्विन्दति, वायोधातुया चित्तं विराजेति । ६. “यतो खो, राहुल, भिक्खु इमासु चतूसु धातूसु नेवत्तानं न अत्तनियं समनुपस्सति, अयं वुच्चति, राहुल, भिक्खु अच्छेच्छि तण्हं, 5 विवत्तयि संयोजनं, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा" ति । 6 ८. जम्बालीसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनतरं सन्तं चेतोविमुक्ति उपसम्पज्ज विहरति । सो सक्कायनिरोधं मनसि करोति । तस्स सक्कायनिरोधं मनसि करोतो सक्कायनिरोधे चित्तं न पक्खन्दति नप्प- 10 सीदति न सन्तिद्वति नाधिमुच्चति । तस्स खो एवं', भिवखवे, भिक्खुनो न सक्कायनिरोधो पाटिकह्यो । सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो लेपगतेन' हत्थेन साखं गण्हेय्य, तस्स सो हत्थो सज्जय्य' पि गण्हेय्य पि' वज्झेय्य पि; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु अञ्जतरं सन्तं चेतोविमुत्ति उप- सम्पज्ज विहरति । सो सक्कायनिरोधं मनसि करोति । तस्स सक्काय- 15 निरोधं मनसि करोतो सक्कायनिरोधे चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति नाधिमुच्चति । तस्स खो एवं, भिक्खवे, भिवखुनो न सक्काय- निरोधो पाटिकङ्खो। २. “इध पन, भिक्खवे, भिक्खु अज्ञतरं सन्तं चेतोविमुक्ति उपसम्पज्ज विहरति । सो सक्कायनिरोधं मनसि करोति । तस्स 20 सक्कायनिरोधं मनसि करोतो सक्कायनिरोधे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति अधिमुच्चति । तस्स खो एवं, भिवखवे, भिवखुनो संबकाय- निरोधो पाटिकह्यो । सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो सुद्धेन हत्येन साखं गण्हेय्य, तस्स सो हत्यो नेव सज्जेय्य न गण्हेय्य न वझेय; एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु अञ्जतरं सन्तं चेतीविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरति । 25 सो सक्कायनिरोधं मनसि करोति । तस्स सक्कायनिरोधं मनसि करोतो सक्कायनिरोधे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति अधिमुच्चति । तस्स खो एवं, भिक्खवे, भिक्खुनो सक्कायनिरोधो पाटिकहो। १. एवं-सी०, स्या, २. सरागतेन - सी०, रो०, रापगतेग ३-३. राग्जेम्यापि गण्हेम्यापि-रो०। ४. सज्जव्या-सी। B.485 R.100 m रो०। -स्या ·२६६ २६६ २६६ पिट्टङ्का ८. सावज्जसुत्तं २५२ ६. अव्यावज्झसुत्तं २५२ १०. समणसुत्तं २५३ ११. सप्पुरिसानिसंससुत्तं . २५४ तस्सुद्दानं २५४ ५. प्रापत्तिभयवग्गो २५४ १. सङ्घभेदकसुत्तं २५४ २. आपत्तिभयसुत्तं २५५ ३. सिक्खानिसंससुत्तं २५८ ४. सेय्यासुत्तं २५६ ५. थुपारहसुत्तं २६० ६. पञ्जावुद्धिसुत्तं २६० ७. बहुकारसुत्तं २६० पठमवोहारसुत्तं २६० है. दुतियवोहारसुत्तं २६० १०. ततियवोहारसुत्तं २६१ ११. चतुत्यवोहारसुत्तं २६१ तस्सुद्दानं २६१ २६. अमिञावग्गो २६१ १. अभिज्ञासुतं २६१ २. परियेसनासुतं २६२ ३. सङ्गहवत्युसुत्तं ४. मालुपयपुत्तसुतं •५. कुलसुतं २६४ ६. पटमग्राजानीयसुत्तं २६४ ७. दुतियमाजानीयसुत्तं ८. बलमुत्तं २६६ ६. अरजमुत्तं १०. कम्मसुतं वरमुद्दानं २६७ २७. कम्मपथवग्गो २६८ .१. पाणातिपातीसुत्तं २६८ २. अदिनादायोसुत्तं २६८ ३. 'मिच्छाचारीसुत्तं २६८ ४. मुसावादीसुत्तं ५. पिसुणवाचासुत्तं ६. फरुसवाचासुत्तं ७. सम्फप्पलापसुत्तं २७० ८. अभिज्झालसुत्तं २७० ६. व्यापन्नचित्तसुत्तं २७० १०. मिच्छादिट्ठिसुत्तं २७० २८. रागपेय्यालं २७१ १. सतिपट्ठानसुतं २७१ २. सम्मप्पधानसुत्तं २७१ ३. इद्धिपादसुत्तं २७१ ४-३०. परिज्ञादिसुत्तानि२७ः ३१-५१०. दोसअभिज्ञादि- सुत्तानि २७. ५. पञ्चकनिपातो १. सेखवलवग्गो २७. १. सवित्तसुत्तं २. वित्थतसुत्तं ३. दुक्ससुत्तं ४. यथाभतसुत्तं ५. सिक्खासुत्तं ६. समापत्तिसुत्तं २७ ७. कामसुत्तं २७ ८. चवनमुत्तं २७ ६. पटमप्रगारवसुतं २६२ २६३ २७ २७ २७ २६५ २७ - ·४.१८.८] जम्यालोसुतं १७७ - .. -- ३. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु अञ्अतरं सन्तं चेतोविमुत्ति उप- सम्पज्ज विहरति । सो अविज्जाप्पभेदं मनसि करोति । तस्स अविज्जा- प्पभेदं मनसि करोतो अविज्जाप्पभेदे चित्तं न पवखन्दति नप्पसीदति न सन्तिद्रुति नाधिमुच्चति । तस्स खो एवं, भिक्खवे, भिक्खुनो न अविज्जाप्पभेदो पाटिकहो । सेय्यथापि, भिक्खवे, जम्वाली अनेक- 5 वस्सगणिका। तस्सा पुरिसो यानि चेव आयमुखानि तानि पिदहेय्य, यानि च अपायमुखानि तानि विवरेय्य, देवो च न सम्मा धारं अनुप्प- वेच्छेय्य । एवं हि तस्सा, भिक्खवे, जम्बालिया न आळिप्पभेदो' पाटि- कह्यो । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु अझतरं सन्तं चेतोविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरति । सो अविज्जाप्पभेदं मनसि' करोति । तस्स 10 अविज्जाप्पभेदं मनसि करोतो अविज्जाप्पभेदे चित्तं न पवखन्दति नप्पसीदति न सन्तिद्वति नाधिमुच्चति । तस्स खो एवं, 'भिक्खवे, भिक्खुनो न अविज्जाप्पभेदो पाटिकङ्को । ४. “इध पन, भिक्खवे, भिक्खु अझतरं सन्तं चेतोविमुनि उपसम्पज्ज विहरति । सो अविज्जाप्पभेदं मनसि करोति । अविज्जाप्पभेदं मनसि करोतो अविज्जाप्पभेदे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्टति अधिमुच्चति । तस्स खो एवं, भिक्खवे, भिक्खुनो अविज्जा- प्पभेदो पाटिकङ्को । सेय्यथापि, भिक्खवे, जम्वाली अनेकवस्सगणिका । तस्सा पुरिसो यानि चेव आयमुखानि तानि विवरेय्य, यानि च अपाय- मुखानि तानि पिदहेय्य, देवो च सम्मा धारं अनुप्पवेच्छेय्य । एवं हि 20 तस्सा, भिक्खवे, जम्बालिया आळिप्पभेदो पाटिकह्वो । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु अझतरं सन्तं चेतोविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरति । सो अविज्जाप्पभेदं मनसि करोति । तस्स अविज्जाप्पभेदं मनसि करोतो अविज्जाप्पभेदै चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिद्वति अधि- मुच्चति ! तस्स खो एवं, भिक्खवे, भिक्खुनो अविज्जाप्पभेदो पाष्टि- 25 कसो। इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। तस्स 15 B.486 R. 167 . १. अविजापभेदं - रो० । २. मालिप्पभेदो - स्था०, रो० । ३. भिवुनो - रो० । ४. विमुच्चति - रो। म०२-२३ ·७६ अंगुतरनिकायो। Expat ६. निम्बानसुत्तं १. अथ खो आयस्मा आनन्दो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा मानन्दो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच' - "को नु खो, आवुसो 5 सारिपुत्त, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चे सत्ता दिदेव धम्मे न परि- निब्वायन्ती" ति? २. "इधावुसो आनन्द, सत्ता इमा हानभागिया सझा ति यथाभूतं नप्पजानन्ति, इमा ठितिभागिया सझा ति यथाभूतं नप्प- जानन्ति, इमा विसेसभागिया सझा ति यथाभूतं नप्पजानन्ति, इमा 10 निब्बेधभागिया सय ति यथाभूतं नप्पजानन्ति । अयं खो, भावुसो आनन्द, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चे सत्ता दिद्वैव धम्मे न परि- निब्वायन्ती" ति। ३. “को पनावुसो सारिपुत, हेतु को पच्चयो, येन मिकच्चे सत्ता दिव धम्मे परिनिव्वायन्ती" ति ? "इधावुसो आनन्द, सत्ता इमा हानभागिया सझा ति यथाभूतं पजानन्ति, इमा ठितिभागिया सज्ञा ति यथाभूतं पजानन्ति, इमा विसेसभागिया सझा ति यथाभूतं पजानन्ति, इमा निब्वेधभागिया सज्ञा ति यथाभूतं पजानन्ति । अयं खो, आवुसो आनन्द, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चे सत्ता दिढेव धम्मे परिनिव्वायन्ती" ति । . 15 ... 20 B.107 R.163 १०. महापदेससुत्तं १. एकं समयं भगवा भोगनगरे विहरति आनन्दचेतिये । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच - "चत्तारोमे, भिक्खवे, महापदेसे देसेस्सामि, तं सुणाथ, साधुर्फ मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । "एवं, भन्ते" ति खोते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । 25 भगवा एतदवोच- २. "कतमे', भिक्खवे, चत्तारो महापदेसा ? इध, भिवखवे, भिक्षु एवं वदेय्य – 'सम्मुसा मेतं, प्राचुसो, भगवतो सुतं सम्मुता १. कदमे च-स्पारो.. - ·४.१८.१०] महापदेसमुत्तं पटिग्गहितं -- अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्युसासन' ति । तस्रा, भिवखवे, भिवखुनो भासितं नेव अभिनन्दितब्बं नप्पटियकोसितव्वं । अनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्ग- हेत्वा सुते प्रोतारेतव्यानि, विनये सन्दस्रोतव्यानि । तानि चे सुत्ते प्रोतारियमानानि विनये सन्दस्सियमानानि न चेव सुत्ते प्रोतरन्ति न । विनये सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तब्वं-'श्रद्धा, इदं न चैव तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स; इमस्स च भिवखुनो दुग्गहितं' ति । इति हेत', भिक्सवे, छड्डेय्याथ । ३. “इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'सम्मुसा मैतं, आधुसो, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, 10 इदं सत्युसासनं' ति । तस्स, भिक्सवे, भिक्सुनो भासितं नैव अभि- नन्दितव्यं नप्पटिक्कोसितव्वं । अनभिनन्दित्वा अप्पटिवकोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते प्रोतारेतवानि, विनये सन्दस्से- तब्वानि । तानि चे सुत्ते प्रोतारियमानानि विनये सन्दस्सियमानानि सुत्ते चैव प्रोतरन्ति विनये च सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तव्यं - 'अद्धा, 15 इदं तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स; इमस्स च भिक्खुनो सुग्गहितं' ति । इदं', भिक्सवे, पठमं महापदेसं धारेय्याथ । ४. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य – 'असुकस्मि' नाम आवासे सङ्घो विहरति सयेरो सपामोक्खो। तस्स मे सङ्घस्स सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्युसासनं' 20 ति । तस्स, भिक्सवे, भिक्खुनो भासितं नेव अभिनन्दितब्वं नप्पटिक्को- सितब्बं । अनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते अोतारेतब्बानि, विनये सन्दस्सेतव्यानि । तानि चे सुत्ते प्रोतारियमानानि विनये सन्दस्सियमानानि न चैव सुत्ते ओत- रन्ति न विनय सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तब्बं - 'श्रद्धा, इदं न चैव 25 तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स; तस्स च समस्त दुग्गहितं' ति । इति हेतं, भिक्सवे, घडेय्याय । ५. "इध पन, भिक्खवे, भिक्षु एवं वदेय्य - 'अनुकस्मि नाम आवाते सङ्को विहरति सयेरो सपानोक्सो। तस्त मे सङ्घस्त सम्मुखा . . D.HE8 R.169 । १. हि : सो० होर - स्मा। २. इमं - रो। ३. मनुकमि -ला०, रो ·१८० आवासे सम्बहुला 10 पडतरनिकायो [४.१५.१०- सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं ति । तस्स, भिक्खवे, भिक्खुनो भासितं नेव अभिनन्दितव्वं नप्पटिवकोसि- तव्यं । अनभिनन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते अोतारेतव्वानि, विनये सन्दरसेतबानि । तानि चे 5 सुत्ते प्रोतारियमानानि विनये सन्दस्सियमानानि सुत्ते चेव प्रोतरन्ति विनये च सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तव्वं - 'श्रद्धा, इदं तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स; तस्स च सङ्घस्स सुग्गहितं' ति । इदं, भिवखवे, दुतियं महापदेसं धारेय्याथ । ६. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'असुकस्मि नाम थेरा भिक्खू विहरन्ति वहुस्सुता आगतागमा धम्म- धरा विनयधरा मातिकाधरा । तेसं मे थेरानं सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटि- गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्युसासन' ति । तस्स, भिवखवे, भिक्खुनो भासितं नेव अभिनन्दितब्वं नप्पटिक्कोसितव्वं । अनभि- नन्दित्वा अप्पटिक्कोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते प्रोतारेतब्वानि, विनये सन्दस्सेतब्वानि । तानि चे सुत्ते अोतारिय- मानानि विनये सन्दस्सियमानानि न चेव सुत्ते ओतरन्ति न विनये सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तव्वं - 'श्रद्धा, इदं न चैव तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स; तेसं च थेरानं दुग्गहितं' ति । इति हेतं, भिक्खवे, छड्डेय्याथ । ७. "इघ पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'असुकस्मि नाम चावासे सम्बहुला थेरा भिक्खू विहरन्ति वहुस्सुता आगतागमा धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा । तेसं मे थेरानं सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं- अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं ति । तस्स भिक्खवे, भिवखुनो भासितं नेव अभिनन्दितव्वं नप्पटिक्कोसितब्बं । अनभिनन्दित्वा-अप्पटि- क्कोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते श्रोतारेतब्वानि, विनये सन्दस्सेतव्वानि । तानि चे सुत्ते प्रोतारियमानानि विनये सन्द- स्सियमानानि सुत्ते चैव प्रोतरन्ति विनये च सन्दिस्सन्ति, निट्ठमेत्य गन्तव्वं-'श्रद्धा, इदं तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स; च थेरानं सुग्गहितं' ति । इदं, भिवखवे, ततियं महापदेसं धारेय्याथ । ८. "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु एवं वदेय्य - 'असुकस्मि नाम आवासे एको थेरो भिक्खु विहरति बहुस्सुतो आगतागमो धम्मधरो 15 - 20 - 3.489 25 तेसं . 30 ·योपानीपगुतं विनयधरो मातिकापरी। तस्स मे थेरस्स सम्मुखा सुतं सम्मुखा पटि- गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्युसासनं ति । तस्स, भिवखवे, भिपसुनो भारितं नेव अभिनन्दितब्यं नणटिक्कोसितव्वं । अनभिनन्दित्या अणटिएकोसित्या तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्या सुत्ते प्रोतारे- तब्वानि, विनये सन्दरसेतव्यानि । तानि चे सुत्ते श्रोतारिवमानानि । पिनये सन्दस्राियमानानि न चेव सुत्ते पोतरन्ति न विनये सन्दिस्सन्ति, निद्वमेत्य गन्तब्ब-'सद्धा, इदं न'चेच'तस्स भगवतो वचनं अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्रा; तस्स च थेरस्स दुग्गहितं' ति । इति हेतं, भिक्सवे, छडेय्याथ । ९. "इध पन, भिवरावे, भिवसु एवं वदेय्य - 'असुकस्मि नाम आवारो एको थेरो भिवसु विहरति बहुस्सुतो पागतागमो धम्मधरो 10 विनयधरो मातिकाधरो । तस्रा मे धेरस्स सम्मुसा सुतं सम्मुसा पटि- ग्गहितं - अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्युसासनं ति। तस्स, भिवसवे, भिक्रानो भासितं नैव अभिनन्दितव्यं नप्पटियकोसितव्यं । अनभि- नन्दित्या अप्पटियकोसित्वा तानि पदव्यञ्जनानि साधुकं उग्गहेत्वा सुत्ते मोतारेतवानि, विनये सन्दररोतव्यानि । तानि चे सुत्ते प्रोतारिय- 15 मानानि विनये सन्दस्सियमानानि सुत्ते चेय मोतरन्ति विनये च सन्दि- स्सन्ति, निट्ठगेत्य गन्तन्वं - 'पद्धा, ददं तस्स भगवतो वननं अरहतो राम्मासम्बुद्धस्त; तस्स न घेरस सुग्गहित' ति । इदं, भिक्सवे, स्तुत्यं महापदेसं धारेय्याप । इमे सो, भिक्सवे, चत्तारो महापदेता" ति । सन्येतनियवग्गो मद्वारगमो । 20 चेतना विभत्ति कोटिको', मानन्दो' उपवाणपन्चमं । आपाचनराहुलजम्बाली, निव्यानं पहापदेसेना'ति !! १६. बाह्मणवग्गो १. योघाजीवसुतं १. "चतूहि, भिास, माहि सननागतो गोपालीयो गमा- रहो होति राजभोग्गो, रज्नो मनं तेव नलं गन्यति । १-१. रो. पोलो मस्मि । २. - रो।। ३. मान- - परेनेन सम्मो-रो। १.रोगे-रो.। रतनहि ·R.171 10 . - १८२ भगुतरनिकायो.. ४.१६.१. चतूहि ? इध, भिक्खवे, योधाजीवो ठानकुंसलो च होति, दूरेपाती च अक्खणवेधी च, महतो च कायस्स पदालेता । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागतो योधाजीवो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्जो अङ्गं तेव सङ्ख गच्छति । एवमेव खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि 5 समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दविखणेय्यो अञ्जलि- करणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ठानकुसलो च होति, दूरेपाती च, अक्खणवेधी च, महतो च कायस्स पदालेता। २. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु ठानकुसलो होति ? इथ, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ...पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु ठानकुसलो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु दूरेपाती होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु यं किञ्चि रूपं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा बहिद्धा वा अोळारिकं वा सुखुमं वा हीनं वा पणीतं वा यं दूरे सन्तिके वा, सव्वं रूपं 15 'नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पज्ञाय पस्सति । या काचि वेदना या काचि सञ्चा ये केचि सङ्खारा यं किञ्चि विज्ञाणं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा वहिद्धा वा अोळारिक वा सुखुमं वा हीनं वा पणीतं वा यं दूरे सन्तिके वा, सब्वं विज्ञाणं 'नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेतं यथाभूतं 20 सम्मप्पज्ञाय पस्सति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु दूरेपाती होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अक्खणवेधी होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'मयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं सो, भिक्सवे, भिक्खु अखणवेधी होति । ५. "कयं च, भिक्खवे, भिक्खु महतो कायरस पदालेता होति ? इध, भिक्सवे, भिक्सु महन्तं अविज्जाक्सन्धं पदालेता' । एवं सो, भिक्खये, भिक्यु महतो कायस्स पदालेता होति । इमेहि सो, भिपसपे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु आहुनेग्यो होति ...पे०... अनुत्तरं पुन्नसत्तं लोकस्सा" ति । ... B.491 , 25 १. पदावि स्या, ·R.172 - 5 ४.१८.३] मुत्तमुक्त २. पाटिभोगसुत्तं १. "चतुन्नं, भिक्खवे, धम्मानं नत्यि कोचि पाटिभोगो - समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि । २. "कतमेसं चतुन्नं ? 'जराधम्म मा जीरी" ति नत्यि कोचि पाटिभोगी- समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि; 'व्याधिधम्म मा व्याधियो' ति नत्यि कोचि पाटिभोगो समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि; 'मरणधम्म मा' मीयी" ति नत्थि कोचि पाटिभोगो- समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि; 'यानि खो पन तानि पुर्वे' अत्तना कतानि पापकानि कम्मानि सङ्किलेसिकानि पोनोग्भविकानि सदरानि दुवखविपाकानि प्रायति जातिजरामरणिकानि, तेसं विपाको 10 मा निब्बत्ती' ति नत्थि कोचि पाटिभोगो - समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि । ३. "इमेसं खो, भिक्खवे, चतुन्नं धम्मानं नत्यि कोचि पाटि- भोगो - समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि" ति। भ 15 . B.492 20 ३. सुतसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दक- निवापे । अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो सो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो भगवन्तं एतदवोच- २. "अहं हि, भो गोतम, एवंवादी एवंदिट्ठि- 'यो कोचि दिटुं भासति एवं मे दिटुं ति, नत्यि ततो दोसो; यो कोचि सुतं भासति - एवं मे सुतं ति, नत्यि ततो दोसो; यो कोचि मुतं भातति एवं मे मुतं ति, नत्यि ततो दोसो; यो कोचि विज्ञातं भासति - एवं मे विज्ञातं ति, नत्यि ततो दोसो'" ति । स्था० जीबी - रो। २. बारिधम्म रो० । ४-४. स्वा०, रो. पोत्नु नत्यि । ५. मर- स्या० । ६. एवदिट्टी-सी०, स्या०, - 25 रो.॥ - १. जिरी मिमी स्था० मा मिची रो।

·-१५४ R.173 . अडगुत्तरनिकायो ३. "नाहं, ब्राह्मण, सव्वं दिलु भासितव्वं ति वदामि; न पनाह, ब्राह्मण, सब्बं दिटुं न भासितब्वं ति वदामि ; नाहं, ब्राह्मण, सब्बं सुतं भासितब्बं ति वदामि; न पनाह, ब्राह्मण, सब्बं सुतं न भासितव्वं ति वदामि; नाह, ब्राह्मण, सव्वं मुतं भासितव्वं ति वदामि; न पनाहं, 5 ब्राह्मण, सव्वं मुतं न भासितब्बं ति वदामि; नाहं, ब्राह्मण, सव्वं विज्ञातं भासितब्बं ति वदामि; न पनाहं, ब्राह्मण, सव्वं विज्ञातं न भासितव्वं ति वदामि । ४. “यं हि, ब्राह्मण, दिटुं भासतो अकुसला धम्मा अभिवन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं दिटुं न भासितव्वं ति वदामि । 10 यं च ख्वस्स, ब्राह्मण, दिटुं प्रभासतो' कुसला' धम्मा परिहायन्ति, अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं दिटुं भासितव्वं ति वदामि । ५. “यं हि, ब्राह्मण, सुतं भासतो अकुसला धम्मा अभिवड्डन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं सुतं न भासितव्वं ति वदामि । यं च ख्वस्स, ब्राह्मण, सुतं प्रभासतो कुसला धम्मा परिहायन्ति, अकुसला 15 धम्मा अभिवड्डन्ति, एवरूपं सुतं भासितब्बं ति वदामि । "यं हि, ब्राह्मण, मुतं भासतो अकुसला धम्मा अभिवडन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं मुतं न भासितव्वं ति वदामि । यं च स्वस्स, ब्राह्मण, मुतं प्रभासतो कुसला धम्मा परिहायन्ति, अकुसला धम्मा अभिवदुन्ति, एवरूपं मुतं भासितव्वं ति वदामि । ७. "यं हि, ब्राह्मण, विजातं भासतो अकुसला धम्मा मभि: वडन्ति, कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरूपं विनातं न भासितव्यं ति वदामि । यं च स्वस्स, ब्राह्मण, विज्ञातं प्रभासतो कुसला धम्मा परिहायन्ति, अकुसला धम्मा अभिवन्ति, एवरूपं विज्ञातं भासितव्यं ति वदामी" ति। अथ सो पस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामतो भगवतो नास्ति अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना पकामी ति । D.493 20 25 ४. अभयमुत्तं १. मय सो जागुस्सोणि ग्राह्मणो येन भगया तेनुपरामि उपम गित्वा भगवता सरि मम्मोदि। सम्मांदनीयं यंगारपी 1-1. भारत मा - Ith. 1२ 1 Sileth.. -- ·- . . ४.१९.४] प्रभयसुतं वीतिसारेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - २. “अहं' हि, भो गोतम, एवंवादी एवंदिट्ठि - 'नत्थि यो' मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं पापज्जति मरणस्सा" ति । "अत्थि, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, सन्तासं आपज्जति 5 मरणस्स; अत्थि पन, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं आपज्जति मरणस्स । ३. “कतमो च, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, सन्तासं ग्रापज्जति मरणस्स ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो कामेसु अवीतरागो होति अविगतच्छन्दो' अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगत- 10 R.14 तण्हो। तमेनं अञ्जतरो गाव्हो रोगातको फुसति । तस्स अज्ञतरेन गाव्हेन रोगातङ्कन फुट्ठस्स एवं होति - 'पिया वत मं कामा जहिस्सन्ति, पिये चाहं कामे जहिस्सामी' ति । सो सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, सन्तासं आपज्जति मरणस्स । ४. "पुन चपरं, ब्राह्मण, इधेकच्चो काये अवीतरागो होति अविगत- च्छन्दो अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो । तमेनं अतरो गाल्हो रोगातङ्को फुसति । तस्स अज्ञतरेन गाव्हेन रोगातङ्केन फुटुस्स एवं होति - 'पियो वत मं कायो जहिस्सति, पियं चाहं कायं जहिस्सामी' ति। सो सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं पि खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, 'सन्तासं आपज्जति मरणस्स । ५. "पुन च परं, ब्राह्मण, इधकच्चो अकतकल्याणो होति अकत- कुसलो अकतभीरत्ताणो कतपापो कतलुद्दो कतकिब्बिसो। तमेनं अज्ञतरो गान्हो रोगातको फुसति । तस्स अज्ञतरेन गाव्हेन रोगातङ्कन फुट्ठस्स 25 एवं होति - 'अकतं वत मे कल्याणं, अकतं कुसलं, अकतं भीरुत्ताणं; कतं पापं, कतं लुई, कतं किविसं । यावता, भो, अकतकल्याणानं अकत- कुसलानं अकतभीरुत्ताणानं कतपापानं कतलुद्दानं कतकिब्विसानं गति तं गति पेच्च गच्छामी' ति । सो सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळिं १. मय-स्था०। २.सो-स्या०, रो०। ३. अविगतछन्दो- रो०। ४. वाह - रो०। ५. उसत्थल 15 B.494 20 रो०। अ०२-२४ ·R.175 10 अडगुत्तरनिकायो [४.१६.४- कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं पि खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, सन्तासं प्रापज्जति मरणस्स। ६. "पुन च परं, ब्राह्मण, इधेकच्चो कसी होति विचिकिच्छी अनिट्ठङ्गतो सद्धम्मे । तमेनं अञ्जतरो गाव्हो रोगातको फुसति । तस्स 5 अझतरेन गान्हेन रोगातङ्कन फुट्ठस्स एवं होति – 'कसी वतम्हि विचिकिच्छी अनिट्ठङ्गतो सद्धम्म' ति । सो सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं आपज्जति । अयं पि खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो भायति, सन्तासं आपज्जति मरणस्स । इमे खो, ब्राह्मण, चत्तारो मरणधम्मा समाना भायन्ति, सन्तासं आपज्जन्ति मरणस्स । ७. “कतमो च, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं प्रापज्जति मरणस्स ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो कामसु वीतरागो होति विगतच्छन्दो विगतपेमो विगतपिपासो विगतपरिळाहो विगततण्हो । तमेनं अञतरो गाव्हो रोगातको फुसति । तस्स अञ्जतरेन गान्हेन रोगातङ्केन फुट्ठस्स न एवं होति – 'पिया वत मं कामा जहिस्सन्ति, पिये is चाहं कामे जहिस्सामी' ति । सो न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरताळिं कन्दति, न सम्मोहं प्रापज्जति । अयं खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं प्रापज्जति मरणस्स। "पुन च परं, ब्राह्मण, इधेकच्चो कार्य वीतरागो होति विगतच्छन्दो विगतपेमो विगतपिपासो विगतपरिळाहो विगततःहो । 20 तमेनं अञ्जतरो गान्हो रोगातको फुसति । तस्स अञतरेन गान्हेन रोगातडून फुट्ठस्स न एवं होति ~ 'पियो क्त मं कायो जहिस्सति, पियं चाहं कार्य नहिस्सामी' ति । सो न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरताळि कन्दति, न सम्मोहं प्रापज्जति । अयं पि सो, ब्राह्मण, भरण- धम्गो समानो न भायति, न सन्तासं आपज्जति मरणस्स। है. "पुन च परं, बाह्मण, इथेकच्ची अक्तपापो होति गगनदी प्रातगिव्यिसो कतफल्याणो कतकुसलो कतभीरत्ताणो । तमनं गारो गान्हो रोगातडो फुमति । तस्स अन्जतरेन गाहन रोगातऐन पुन एवं होति – 'प्रगतं यत मे पापं, प्रगतं लुई, गतं किया; तं मल्यानं. मतं फुसलं, गतं नीरत्ताणं । मावता, भो, मातापानं प्रपत्तनुदान पर B.495 23 १.मा. गरिए ·। ७ । पिट्टा २७६ २८० २८० २८० २८० २८१ २८१ २८२ २८३ २८३ २८३ २८४ २८४ २८४ १०. दुतियनगारवसुत्तं तस्सुद्दानं २. बलवागो १. अननुस्सुतसुतं २. कूटसुत्तं. ३. सङ्कित्तसुत्तं ४. वित्थतसुत्तं ५. दट्टव्वसुत्तं ६. पुनकूटसुत्तं ७. पठमहितसुतं ८. दुतियहितसुत्तं ६. ततियहितसुतं १०. चतुत्थहितसुत्तं तस्सुद्दानं ३. पञ्चङ्गिकवग्गो १. पठमप्रगारवसुत्तं २. दुतियअगारवसुत्तं ३. उपक्किलेससुत्तं ४. दुस्सीलसुत्तं ५. अनुग्गहितसुत्तं ६. विमुत्तायतनसुत्तं २७. समाधिसुत्तं ८. पञ्चङ्गिकसुत्तं ६. चश्मसुत्तं १०. नागितसुत्तं तस्सुद्दानं ४. सुमनवग्गो १. सुमनसुत्तं २. चुन्दीसुतं ३. उग्महसुत्तं ४. सीहसेनापतिसुतं ५. दानानिसंससुत्तं ६. कालदानमुत्तं ३०७ ७. भोजनसुतं ३०७ ८. सद्धसुत्तं ३०८ ६. पुत्तसुत्तं ३०८ १०. महासालपुत्तसुतं ३०६ तस्सुद्दानं ३१० ५. मुण्डराजवगो ३१० १. प्रादियसुत्तं ३१० २. सप्पुरिससुत्तं ३१२ ३. इट्ठसुतं ३१२ ४. मनापदायीसुत्तं ३१४ ५. पुाभिसन्दसुत्तं ६. सम्पदासुत्तं ७. धनसुतं ३१८ ८. ठानसुत्तं ३१६ ६. कोसलसुत्तं ३२१ १०. नारदसुत्तं ३२२ तस्सुद्दानं ३२७ ६. नीवरणवग्गो ३२७ १. आवरणसुत्तं ३२७ २. अकुसलरासिनुत्तं ३२६ ३. पधानियङ्गमुत्तं ३२३ ४. समयसुत्तं ३२६ - ५. मातापुत्तसुत्तं ६. उपज्झायसुतं ७. ठानसुतं ८. लिच्छविकुमारकसुतं ३३२ ६. पठमवुड्डपब्वजितसुत्तं ३४१ २८४ २८५ २८६ २८८ २८६ २६० २६२ । २६२ २६६ २६७ - २६६ २६६ ३०३ !

·समणसच्चसुत्तं १८७ किब्विसानं कतकल्याणानं कतकुसलानं कतभोरुत्ताणानं गति तं गति पेच्च गच्छामी' ति । सो न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति । अयं पि खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं आपज्जति मरणस्स । १०. "पुन च परं, ब्राह्मण, इधेकच्ची अकवी होति अविचि- 5 किच्छी निट्ठङ्गतो सद्धम्मे । तमनं अञ्जतरो गाव्हो रोगातङ्को फुसति । तस्स अज्ञतरेन गाव्हेन रोगातडून फुट्ठस्स एवं होति- 'अकङ्खी वतम्हि अविचिकिच्छी निट्ठङ्गतो सद्धम्म' ति । सो न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि कन्दति, न सम्मोहं प्रापज्जति । अयं पि खो, ब्राह्मण, मरणधम्मो समानो न भायति, न सन्तासं आपज्जति मरणस्स । 10 इमे खो, ब्राह्मण, चत्तारो मरणधम्मा समाना न भायन्ति, न सन्तासं आपज्जन्ति मरणस्सा" ति । ११. "अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम पे०... उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । R. 176 . 15 B.496 ५. समणसच्चसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते । तेन खो पन समयेन सम्बहुला अभिभाता अभिजाता परिवाजका सिप्पिनिकातीरें परिव्वाजकारामे पटिवसन्ति, सेय्यथीद' अन्नभारो' वरधरों सकुलुदायि च परिबाजको अझे च अभिज्ञाता अभि- ज्ञाता परिवाजका । अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना 20 वुट्टितो येन सिप्पिनिकातीरे परिव्वाजकारामो तेनुपसङ्कमि । २. तेन खो पन समयेन तेसं अतित्थियानं परिव्वाजकानं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तरा कथा उदपादि – “इति पि ब्राह्मण- सच्चानि, इति पि ब्राह्मणसच्चानी" ति । अथ खो भगवा येन ते परिव्याजका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जते आसने निसीदि । 25 निसज्ज खो भगवा ते परिब्वाजके एतदवोच १. प्रापज्जति - रो० । २. सप्पिनियातीरे - स्या, रो० । ३. सेय्यथिदं - म० । ४. अन्तभारो-रो०। ५. वधरो-स्पा।

·१८८ - अडगुत्तरनिकापो [४.१६.५- ३. "काय नुत्य, परिवाजका, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना', का च पन वो अन्तराकथा विप्पकता" ति ? "इध, भो गोतम, अम्हाकं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा उदपादि 'इति पि ब्राह्मणसच्चानि, इति पि 5 ब्राह्मणसच्चानी" ति । ४. "चत्तारिमानि, परिवाजका, ब्राह्मणसच्चानि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि ? इध, परि- व्वाजका, ब्राह्मणो एवमाह - 'सबे पाणा अवज्झा" ति । इति वदं ब्राह्मणो सच्चं आह, नो मुसा । सो तेन न समणो ति मञति, न 10 ब्राह्मणो ति मति, न सेय्योहमस्मी ति मति, न सदिसोहमस्मी ति मञति, न हीनोहमस्मी ति मझति । अपि च यदेव तत्थ सच्चं तदभिज्ञाय पाणानंयेव अनुयाय' अनुकम्पाय पटिपन्नो होति । ५. "पुन च परं, परिब्बाजका, ब्राह्मणो एवमाह - 'सब्बे कामा 15 अनिच्चा दुक्खा विपरिणामधम्मा' ति । इति वदं ब्राह्मणो सच्चमाह, नो मुसा । सो तेन न समणो ति मञ्जति, न ब्राह्मणो ति मञ्मति, न सेय्योहमस्मी ति मञ्जति, न सदिसोहमस्मी ति मनति, न हीनो- हमस्मी ति मञति । अपि च यदेव तत्य सच्चं तदभिज्ञाय कामानयेव निविदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति । ६. "पुन च परं, परिवाजका, ब्राह्मणो एवमाह सब्वे भवा अनिच्चा ...पे०... तदभियाय भवानंयेव निविदाय विरागाय निरोपाय पटिपन्नो होति । ७. "पुन च परं, परिब्बाजका, ब्राह्मणो एवमाह-'नाहं क्वचनि कस्सचि किञ्चनतस्मि न च मम पवचनि कत्यचि किञ्चनतत्थी' ति । 25 इति वदं ब्राह्मणो सच्चं आह, नो मुसा । सो तेन न समणो ति मजाति, न ब्राह्मणो ति मनति, न सेय्योहमस्मी ति ममति, न सदिसोहमस्मी ति मम्नति, न हीनोहमस्मी ति ममति । अपि च यदेव तत्य सच्चं तदभिम्नाय प्रापिञ्चजयेय पटिपदं पटिपानी होति । इमानि सो, R.177 B.497 20 २. पविग्गा रो०॥ - ३. अनुश्याम १.. मनिरतिता -रो। ४. अपयन -गी., स्याः ।

·१८६ ४.१६.६] उम्मगसुतं परिब्बाजका, चत्तारि ब्राह्मणसच्चानि मया सयं अंभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति। 10 ६. उम्मग्गसुत्तं १. अथ खो अझतरो भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "केन नु खो, भन्ते, लोको 5 नीयति, केन लोको परिकस्सति', कस्स च उप्पन्नस्स वसं गच्छती" ति ? २. “साधु साधु, भिक्खु ! भद्दको खो ते, भिक्खु, उम्मग्गों, भद्दकं पटिभानं, कल्याणी परिपुच्छा । एवं हि त्वं, भिक्खु, पुच्छसि - 'केन नु खो, भन्ते, लोको नीयति, केन लोको परिकस्सति, कस्स च उत्पन्नस्स वसं गच्छती"ति ? "एवं, भन्ते"। "चित्तेन खो, भिक्खु, लोको नीयति, चित्तेन परिकस्सति, चित्तस्स उप्पन्नस्स वसं गच्छती" ति । ३. “साधु, भन्ते" ति खो सो भिक्खु भगवतो भासितं अभि- नन्दित्वा अनुमोदित्वा भगवन्तं उत्तरि पञ्हं अपुच्छि - "'वहुस्सुतो 15 धम्मधरो, वहुस्सुतो धम्मधरो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, बहुस्सुतो धम्मधरो होती" ति ? ४. “साधु साधु, भिक्खु ! भद्दको खो ते, भिक्खु उम्मग्गो, भद्दकं पटिभानं, कल्याणी परिपुच्छा । एवं हि त्वं, भिक्खु, पुच्छसि ''बहुस्सुतो धम्मधरो, बहुस्सुतो धम्मधरो ति, भन्ते, वुच्चति । कित्ता- 20 वता नु खो, भन्ते, बहुस्सुतो धम्मधरो होती" ति? "एवं, भन्ते"। "बहू खो, भिक्खु, मया धम्मा देसिता-सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथा, उदानं, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधर्म, वेदल्लं । चतुप्पदाय चे पि, भिक्खु, गाथाय अत्थमज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटि- 25 पन्नो होति बहुस्सुतो धम्मरो ति अलं वचनाया" ति । R 178 B.498 १. परिकिस्सति-रो। ४. चतुम्पादाय - रो। २. उम्मङ्गो- स्या० । ३. उत्तरि - स्या०, रो० ।

·१६० 5 - 10 अडगुत्तरनिकायो [४.१६६- ५. “साधु, भन्ते" ति खो सो भिक्खु भगवतो भासितं अभि- नन्दित्वा अनुमोदित्वा भगवन्तं उत्तरि पम्हं अपुच्छि - "'सुतवा निब्बे- धिकपञ्चो, सुतवा निव्वेधिकपो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सुतवा निब्बेधिकपञ्जो होती" ति? ६. “साधु साधु, भिक्खु ! भद्दको खो ते, भिक्खु, उम्मग्गो, भद्दकं पटिभान, कल्याणी परिपुच्छा । एवं हि त्वं, भिक्खु, पुच्छसि 'सुतवा निब्बेधिकपञ्चो, सुतवा निब्बेधिकपञ्चो ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सुतवा निव्वेधिकपञ्जओ होती" ति ? "एवं, भन्ते"। "इध, भिक्खु, भिक्खुनो 'इदं दुक्खं' ति सुतं होति, पाय चस्स अथं अतिविज्झ पस्सति; 'अयं दुवखसमुदयो' ति सुतं होति, पञ्चाय चस्स अत्यं अतिविज्झ पस्सति; 'अयं दुवसनिरोधों' ति सुतं होति, पज्ञाय चस्स अत्थं अतिविज्झ पस्सति; 'अयं दुवखनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति सुतं होति, पञ्चाय चस्स अत्यं अतिविज्झ पस्सति । 15 एवं खो, भिक्खु, सुतवा निब्बेधिकपञ्चो होती" ति । ७. “साधु, भन्ते" ति खो सो भिक्खु भगवतो भासितं अभि- नन्दित्वा अनुमोदित्वा भगवन्तं उत्तरि पन्हं अपुच्छि - "'पण्डितो महा- पओ, पण्डितो. महापओ' ति, भन्ते, बुच्चति । कितावता नु खो, भन्ते, पण्डितो महापञ्जो होती" ति ? ८. "साधु साधु खो, भिक्खु ! भद्दको खो ते, भिक्षु, उम्मग्गो, भद्दक पटिभान, कल्याणी परिपुच्छा । एवं हि त्वं भिवसु पुच्छसि - 'पण्डितो महापओ, पण्डितो महापञ्ओ ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु सो, भन्ते; पण्डितो महापओ होती" ति ? "एवं, भन्ते"। "इध, भिक्षु, पण्डितो महापओ मेयत्तव्यायाधाय चैतेति न परल्यावाचाय चेतेति न उभयव्यावाधाय चेतेति अत्तहितपरहित- उभयहितसब्बलोकहितमेव' चिन्तयमानो चिन्तेति । एवं मो, भिरा, पण्डितो महापभो होती" ति । R.179 20 23 B.491 १. माहित पाहिलं उभयलिंगम्बमोहिमेय -.,रो ।

·१६१ 5 . ४.१६.७] * यसकारसुतं ७. घस्सकारसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो चरसकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो भगवन्तं एतदवोच - २. "जानेय्य नु खो, भो गोतम, असप्पुरिसो असप्पुरिसं 'असप्पुरिसो अयं भवं" ति? "अट्टानं खो एतं, ब्राह्मण, अनवकासो यं असप्पुरिसो असप्पुरिसं जानेय्य – 'असप्पुरिसो अयं भवं" ति । "जानेय्य पन, भो गोतम, असप्पुरिसो सप्युरिसं – 'सप्पुरिसो 10 अयं भवं" ति? "एतं पि खो, ब्राह्मण, अट्ठानं अनवकासो यं असप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य 'सप्पुरिसो अयं भवं" ति । "जानेय्य नु खो, भो गोतम, सप्पुरिसो सप्पुरिसं – 'सप्पुरिसो अयं भव" ति? "ठानं खो एतं, ब्राह्मण, विज्जति यं सप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य - 'सप्पुरिसो अयं भवं" ति । "जानेय्य पन, भो गोतम, सप्पुरिसो असप्पुरिसं- 'असप्पुरिसो अयं भव" ति? "एतं पि खो, ब्राह्मण, ठानं विज्जति यं सप्पुरिसो असप्पुरिसं 20 जानेय्य - 'असप्पुरिसो अयं भवं" ति । "अच्छरियं, भो गोतम, अन्भुतं, भो गोतम ! याव सुभा- सितं चिदं, भोता गोतमेन - 'अट्टानं खो एतं, ब्राह्मण, अनवकासो यं असप्पुरिसो असप्पुरिसं जानेय्य – प्रसप्पुरिसो अयं भवं ति । एतं पि खो, ब्राह्मण, महानं अनवकासो यं असप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य सप्पुरिसो अयं भवं ति । ठानं खो एतं, ब्राह्मण, विज्जति यं सप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य – सप्पुरिसो अयं भवति । एतं पि खो, ब्राह्मण, ठानं विज्जति यं सप्पुरिसो असप्पुरिसं जानेय्य - असप्पुरिसो अयं भव' ति । ३. “एकमिदं, भो गोतम, समयं तोदेय्यस्स व्राह्मणस परिसति . . 15 R. 100 25 ·B.501 - उपकसुतं परमनिपच्चकारं करोन्ति, यदिदं अभिवादनं पच्चुट्ठानं अञ्जलिकम्म सामीचिकम्म' ति । ४. "अच्छरियं, भो, गोतम, अन्भुतं, भो गोतम ! याव सुभा- सितं चिदं भोता गोतमन - 'अट्टानं खो एतं, ब्राह्मण, अनवकासो यं असप्पुरिसो असप्पुरिसं जानेय्य - असप्पुरिसो अयं भवं ति । एतं । पि खो, ब्राह्मण, अट्टानं अनवकासो यं असप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य - सप्पुरिसो अयं भवं ति । ठानं खो एतं, ब्राह्मण, विज्जति यं सप्पुरिसो सप्पुरिसं जानेय्य – सप्पुरिसो अयं भवं ति । एतं पि खो, ब्राह्मण, छानं विज्जति यं सप्पुरिसो असप्पुरिसं जानेय्य - असप्पुरिसो अयं भवं' ति। हन्द च दानि मयं, भो गोतम, गच्छाम । बहुकिच्चा मयं बहु- 10 करणीया" ति । “यस्सदानि त्वं, ब्राह्मण, कालं मजसी" ति । ५. अथ खो वस्सकारों ब्राह्मणो मगधमहामत्तो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना पक्कामी ति । ८. उपकसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते । 13 अथ खो उपको मण्डिकापुत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो उपको मण्डिकापुत्तो भगवन्तं एतदवोच - २. "अहं हि, भन्ते, एवंवादी एवंदिट्ठि - 'यो कोचि परूपारम्भ वत्तेति, परूपारम्भं वत्तेन्तो सब्बो' सो' न उपपादेति' । अनुपपादेन्तो' गारव्हो होति उपवज्जो'" ति । "परूपारम्भं चे, उपक, वत्तेति परूपारम्भ वत्तेन्तो न उपपादेति, अनुपपादेन्तो गारव्हो होति उपवज्जो । त्वं खो, उपक, परूपारम्भं वत्तेसि, परूपारम्भं वत्तेन्तो न उपपादेसि, अनुपपादेन्तो गारव्हो होसि' उपवज्जो" ति । . 20 - R,182 25 १-१. सब्बसो- सी०, रो० ॥२. उप्पादेति - स्या०, रो। ३. अनुप्पादेन्तो स्या०, रो० ४-४, रो० पथके नत्यि। ५. गारव्होसि स्या०॥ प्र०२-२५ ·B502 १९४ मगुत्तरनिकायो [४.१८९- "सेय्यथापि, भन्ते, उम्मुज्जमानकंयेव महता पासेन बन्धेय्य; एवमेव खो अहं, भन्ते, उम्मुज्जमानकोयेव भगवता महता वादपासेन बद्धो" ति । ३. "इदं अकुसलं ति खो, उपक, मया पञ्जतं । तत्थ । अपरिमाणा पदा अपरिमाणा व्यञ्जना अपरिमाणा तथागतस्स धम्म- देसना - इति पिदं अकुसलं ति । तं खो पनिदं अकुसलं पहातब्वं ति खो, उपक, मया पत्तं । तत्य अपरिमाणा पदा अपरिमाणा व्यञ्जना अपरिमाणा तथागतस्स धम्मदेसना - इति पिदं अकुसलं पहातब्बं ति । ४. "इदं कुसलं ति खो, उपक, मया पञत्तं, तत्थ अपरिमाणा 10 पदा अपरिमाणा व्यञ्जना अपरिमाणा तथागतस्स धम्मदेसना - इति पिदं कुसलं ति । तं खो पनिदं कुसलं भावेतब्बं ति खो, उपक, मया पञ्चत्तं । तत्थ अपरिमाणा पदा अपरिमाणा व्यञ्जना अपरिमाणा तथागतस्स धम्मदेसना - इति पिदं कुसलं भावेतब्ब" ति । ५. अथ खो उपको मण्डिकापुत्तो भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा 15 अनुमोदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा येन राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा यावतको अहोसि भगवता सद्धि कथासल्लापो तं सब्बं रओ मागधस्स प्रजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स आरोसि । ६. एवं वुत्ते राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो कुपितो अनत्त- 20 मनो उपकं मण्डिकापुत्तं एतदवोच - "याव धंसी वतायं लोणकारदारको याव मुखरो याव पगब्बो यत्र हि नाम तं भगवन्तं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं आसादेतब्ब' मञिस्सति; अपेहि त्वं, उपक, विनस्स, मा तं अद्दसं" ति। R. 183 ६. सच्छिकरणीयसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, सच्छिकरणीया धम्मा । कतमे 25 चत्तारो ? अत्थि, भिक्खवे, धम्मा कायेन सच्छिकरणीया; अत्थि, भिक्खवे, धम्मा सतिया सच्छिकरणीया; अत्थि, भिवखवे, धम्मा चवखुना सच्छिकरणीया; अत्यि, भिक्खवे, धम्मा पञ्जाय सच्छिकरणीया । . १. अपसादेतवं स्था० । -- ·B.504 मडगुत्तरनिकायो विहरन्ति; सन्ति, भिक्खवे, भिक्खू इमस्मि भिक्खुसङ्घ आनेञ्जप्पत्ता विहरन्ति; सन्ति, भिक्खवे, भिक्खू इमस्मि भिवखुसङ्के अरियप्पत्ता विहरन्ति । ४. “कथं च, भिक्सवे, भिक्खु देवप्पत्तो होति ? इध, भिक्खवे, । भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति; वितक्कविचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं झानं ... ततियं झानं ... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु देवप्पत्तो होति । ५. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु ब्रह्मप्पत्तो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु मेत्तासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं 10 तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति उद्धमधो तिरियं सबधि सब्वत्तताय सब्बावन्तं लोक मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यावज्झेन फरित्वा विहरति । करुणा ... मुदिता ... उपेक्खा- सहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्यं । इति उद्धमधो तिरियं सब्बधि सब्बत्तताय सब्बावन्तं लोकं 15 उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्या- वझेन फरित्वा विहरति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु ब्रह्मप्पत्तो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु आनेजप्पत्तो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो रूपसज्ञानं समतिकमा पटिघसज्ञानं प्रत्यङ्गमा नानत्तसञ्ज्ञानं अमनसिकारा 'अनन्तो आकासो' ति आकासा- 20 नञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म 'अनन्तं विज्ञाणं' ति विज्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सब्वसो विज्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म 'नत्थि किञ्ची' ति आकिञ्चज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । सव्वसो आकिञ्च- ज्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्जानासज्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति । 25 एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु आनेञ्जप्पत्तो होति । ७. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अरियप्पत्तो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं पजानाति पे०... 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अरियप्पत्तो होती" ति । ब्राह्मणवग्गो' एकूनवीसतिमो। १. योपाजीववग्गो- सी०, स्या०, रो।

·[ ८ ] ३७१ ३७७ पिट्ठका पिट्टङ्का १०. दुतियवुड्डपब्वजितसुत्तं ३४१ ४. अस्सद्धसुत्तं ३७० तस्सुद्दानं ३४१ ५. अक्खमसुत्तं ७. सावग्गो ३४१ ६. पटिसम्भिदाप्पत्तसुत्तं ३७१ १. पठमसज्ञासुत्तं ७. सीलवन्तसुत्तं ३४१ ३७२ २. दुतियसमासुत्तं ८. थेरसुत्तं ३४२ ३७२ ३. पठमवढिसुत्तं ३४२ ६. पठमसेखसुत्तं ३७४ ४. दुतियवड्डिसुत्तं ३४२ . १०. दुतियसेखसुत्तं ३७४ ५. साकच्छसुत्तं ३४३ तस्सुद्दान ३७६ ६. साजीवसुत्तं ३४३ १०. ककुधवग्गो ३७६ ७. पठमइद्धिपादसुत्तं ३४३ १. पठमसम्पदासुत्तं ३७६ ८. दुतियइद्धिपादसुत्तं ३४४ २. दुतियसम्पदासुत्तं ३७६ है. निविदासुत्तं ३४४ ३. व्याकरणसुत्तं ३७६ १०. पासवक्खयसुत्तं ३४५ ४. फासुविहारसुत्तं ३७७ तस्सुद्दानं ३४५ ५. अकुप्पसुत्तं ८. योधाजीववग्गो ३४५ ६. सुतधरसुत्तं ३७७ १. पठमचेतोविमुत्तिफलसुत्तं ३४५ ७. कथासुत्तं ३७८ २. दुतियचेतोविमुत्तिफलसुत्तं३४६ ८. आरञ्जकसुत्तं ३७८ ३. पठमधम्मविहारीसुत्तं ३४८ ६. सीहसुत्तं ३७८ ४. दुतियधम्मविहारीसुत्तं ३४६ १०. ककुधथेरसुत्तं ३७६ ५. पठमयोधाजीवसुत्तं ३५० तस्सुद्दानं ३८३ ६. दुतिययोधाजीवसुत्तं ३५४, ११. फासुविहारवग्गो ३८३ ७. पठमअनागतभयसुत्तं ३६० १. सारज्जसुत्तं ३८३ दुतियअनागतभयसुत्तं ३६२ २. उस्सतिसुत्तं ३८४ ६. ततियअनागतभयसुत्तं. ३६५ ३. महाचोरसुत्तं ३८४ १०. चतुत्यग्रनागतभयसुत्तं ३६७ ४. सगणसुसमालसुत्तं ३८६ तस्मुद्दानं ५. फासुविहारसुत्तं ३८८ ६. चरवग्गो ३६६ ६. प्रानन्दसुत्तं ३८८ १. रजनीयसुत्तं ७. सीलसुत्तं ३६० २. वीतरागसुत्तं ८. असेखमुत्तं ३६० ३. कुहामुत्तं ३७० ६. चातुद्दिसमुत्तं ३६६ ·४.२०१३ सौतानुगतसुर्त तस्सुद्दानं योधा पाटिभोगसुतं, अभयं समणसच्चन पञ्चमं । उम्मग्गवस्सकारो, उपको सच्छिकिरिया च उपोसथो ति ।। R.185 , २०. महावग्गो B.505 - १. सोतानुगतसुतं १. "सोतानुगतान, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितान, दिट्ठिया सुम्पटिविद्धानं चत्तारो आनिसंसा पाटिकङ्खा। कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु धर्म परियापुणाति - सुत्तं, 5 गैय्यं, वेय्याकरणं, गार्थ, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अन्भुतधम्म, वेदल्लं । तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्टिया सुप्पटिविद्धा । सो मुटुस्सति' कालं कुरुमानो अतरं देव- निकायं उपपज्जति । तस्स तत्थ सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति । दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति । 10 सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिविया सुप्पटिविद्धानं अयं पठमो आनिसंसो पाटिको। २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेविखता, 15 दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । सो मुटुस्सति कालं कुरुमानो अञ्जतरं देव- निकायं उपपज्जति । तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति; अपि च खो भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्म देसेति । तस्स एवं होति - 'अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाहं पुब्वे ब्रह्मचरियं अचरि' ति । दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पमेव 20 विसेसगामी होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो कुसलो भेरिसद्दस्स । सो अद्धानमग्गप्पटिपन्नो भेरिसइं सुणेय्य । तस्स न हेव खो अस्स कह्वा वा विमति वा - 'भेरिसदो नु खो, न नु खो भेरिसद्दो' ति ! अथ खो भेरिसद्दो वेव निटुं गच्छेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु धर्म १. मुट्ठसती-सी01 २.पिलवन्ति - सी०, स्या०, रो० ! ३. देवपरिसाय - - - -स्या.

·R.186 B.506 प्रगुतरनिकायो [४.२०.१- परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परि- चिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा। सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अज्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति । तस्स तत्थ न हेव खो 5 सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति; अपि च खो भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्म देसेति । तस्स एवं होति – 'अयं वा सो धम्मविनयो, यत्याहं पुब्वे ब्रह्मचरियं अचरि' ति । दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पयेव विसेसगामी होति । सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं 10 अयं दुतियो आनिसंसो पाटिकलो। ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अब्भुतधर्म, वेदल्लं । तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । सो मुटुस्सति कालं कुरुमानो अञ्जतरं देव- 15 निकाय उपपज्जति । तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, न पि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पतो देवपरिसायं धम्म देसेति; खो देवपुत्तो देवपरिसायं धम्म देसेति । तस्स एवं होति - 'अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाह पुबे ब्रह्मचरियं अचरि' ति । दन्धो, भिवखवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पयेव विसेसगामी होति । सेय्यथापि, 20 भिक्खवे, पुरिसो कुसलो सङ्खसहस्स । सो अद्धानमग्गप्पटिपन्नो सङ्खसई सुणेय्य । तस्स न हेव खो अस्स कङ्खा वा विमति वा - 'सङ्घसदो नु खो, न नु खो सङ्खसहो' ति ! अथ खो सङ्खसहो त्वेव निटुं गच्छेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु धम्म परियापुणाति-सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गायं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । तस्स ते धम्मा 25 सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिविया सुप्पटि- विद्धा । सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अन्तरं देवनिकायं उप- पज्जति । तस्स तत्य न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, न पि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्म देसेति; अपि च खो देवपुत्तो देवपरिसायं धम्म देसेति । तस्स एवं होति - 'अयं वा सो धम्मविनयो, 90 यत्याहं पुन्बे ब्रह्मचरियं अचरि ति । दन्धो, भिवखवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसैसगामी होति । सोतानुगतान, भिक्खवे, धम्मानं, अपि च ·२०० 6 प्रडगुत्तरनिकायो सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, क्वसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं इमे चत्तारो आनिसंसा पाटिकङ्का" ति । B.508 २. ठानसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, ठानानि चतुहि ठानेहि वेदि- तब्बानि । कतमानि चत्तारि ? संवासेन, भिक्खवे, सीलं वेदितब्वं, .5 तं च खो दीधेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता'; पञवता, नो दुप्पझेन । संवोहारेन, भिक्खवे, सोचेय्यं वेदितब्वं, तं च खो दीघेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञ्चवता, नो दुप्पञ्जेन । आपदासु, भिक्खवे, थामो वेदितव्वो, सो च खो दीघेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; 10 पझवता, नो दुप्पञ्जेन । साकच्छाय, भिक्खवे, पञ्जा वेदितब्बा, सा च खो दीघेन अद्भुना, न इत्तर; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञवता, नो दुप्पश्येना ति । २. ""संवासेन, भिक्खवे, सीलं वेदितब्बं, तं च खो दीपेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पचवता, नो 15 दुप्पञ्झेना' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि संवसमानो एवं जानाति – 'दीघरत्तं खो अयमायस्मा खण्डकारी छिद्दकारी सवलकारी कम्मासकारी, न सन्तत- कारी' न सन्ततवुत्ति; सीलेसु दुस्सीलो अयमायस्मा, नायमायस्मा सीलवा' ति। "'इव पन, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि संवसमानो एवं जानाति- 'दीघरत्तं खो अयमायस्मा अखण्डकारी अच्छिदकारी असबल- कारी अकम्मासकारी सन्ततकारी सन्ततवृत्ति; सीलेसु सीलवा अयमायस्मा, नायमायस्मा दुस्सीलो' ति । 'संवासेन, भिक्खवे, सीलं वेदितव्यं, तं च खो दीपेन अद्भुना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो 25 अमनसिकरोता; पझवता, नो दुपञ्चेना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेत पटिच्च वुत्तं । ३. ""संवोहारेन, भिक्खवे, सोचेय्यं वेदितव्यं, तं च खो दीघेन अद्भुना, न इत्तर; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञ्जवता, १. मभनसिकारा स्या०, रो० । २-२. सततकारी न सततवृत्ति - स्या० । 20 R.188 - ·४.२०२] B.509 - - छानसुतं नो दुप्पञ्चेना''ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि संवोहरमानो' एवं जानाति - 'अज्ञथा खो अयमायस्मा एकेन एको वोहरति, अजथा द्वीहि, अनथा तीहि, अाथा सम्बहुलेहि; वोवकमति अयमायस्मा पुरिमवोहारा पच्छिमवोहार"; अपरिसुद्धवोहारो अयमायस्मा, नायमायस्मा परि-5 सुद्धवोहारो' ति। "इध पन, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि संवोहरमानो एवं जानाति - 'यथैव खो अयमायस्मा एकेन एको वोहरति, तथा द्वीहि, तथा तीहि, तथा सम्बहुलेहि । नायमायस्मा वोक्कमति पुरिमवोहारा पच्छिमवोहार; परिसुद्धवोहारो अयमायस्मा, नायमायस्मा अपरिसुद्ध- 10 वोहारों' ति । 'संवोहारन, भिक्खवे, सोचेय्यं वेदितव्वं, तं च खो दीधेन अद्भुना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञ्जवता, नो दुप्पओना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ४. "'आपदासु, भिक्खवे, थामो वेदितब्बो, सो च खो दीधेन अद्धना, न इत्तर; मनसिकरोता, नो अमनसिकोता; पचवता, नो दुप्पञ्चेना' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खके, एकच्चो जातिव्यसनेन वा फुट्ठो समानो, भोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो, रोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो न इति पटिसञ्चिक्खति- 'तथाभूतो खो अयं लोकसन्निवासो तथाभूतो अयं' अत्तभावपटिलाभो यथाभूते लोकसन्निवासे यथाभूते अत्तभावपटिलाभे अट्ठ लोकधम्मा 20 लोकं अनुपरिवत्तन्ति लोको च अट्ट लोकधम्मे अनुपरिवत्तति - लाभो च, अलाभो च, यसो च, अयसो च, निन्दा च, पसंसा च, सुखं च, दुक्खं चा' ति । सो जातिब्यसनेन वा फुट्ठो समानो भोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो रोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो जातिव्यसनेन वा फुट्ठो समानो भोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो रोगव्यसनेन वा फुट्ठो समानो इति पटिसञ्चिक्खति – 'तथाभूतो खो अयं लोकसन्निवासो तथाभूतो अयं अत्तभावपटिलाभो यथाभूते लोकसन्निवासे यथाभूते अत्तभावपटिलाभे १. सवोहारमानो - रो० । २. पच्छिमवोहारा - रो० । ३. स्या०, रो० पोत्यकेसु 15 25 R.189 नत्थि । अ०२-२६ ·२०२ . B.510 अडगुत्तरनिकायो [४.२०.२- अट्ठ लोकधम्मा लोकं अनुपरिवत्तन्ति लोको च अट्ठ लोकधम्मे अनुपरि- वत्तति - लाभो च, अलाभो च, यसो च, अयसो च, निन्दा च, पसंसा च, सुखं च, दुक्खं चा' ति । सो जातिव्यसनेन वा फुट्ठो समानो भोग- व्यसनेन वा फुट्ठो समानो रोगब्यसनेन वा फुट्ठो समानो न सोचति न 5 किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळिं कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति । 'आपदासु, भिक्खवे, थामो वेदितब्बो, सो च खो दीपेन अधुना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पचवता, नो दुप्पञ्चेना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । ५. "'साकच्छाय, भिक्खवे, पज्ञा वेदितव्बा, सा च खो 10 दीघेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञ्ज- वता, नो दुप्पञ्चेना' ति, इति खो पनेतं वुत्तं । किञ्चेतं पटिच्च वुत्तं ? इध, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि साकच्छायमानो एवं जानाति 'यथा खो इमस्स आयस्मतो उम्मग्गो यथा च अभिनीहारो यथा च पञ्हासमुदाहारो', दुप्पो अयमायस्मा, नायमायस्मा पञवा । तं 15 किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा न चेव गम्भीरं अत्यपदं उदाहरति सन्तं पणीतं अतक्कावचरं निपुणं पण्डितवेदनीयं । यं च अयमायस्मा धम्मं भासति तस्स च नप्पटिवलो सङ्कित्तेन वा वित्थारेन वा अत्यं आचिक्खितुं देसेतुं पज्ञापेतुं पट्टपेतुं विवरितुं विभजितुं उत्तानीकातुं । दुप्पो अयमायस्मा, नायमायस्मा पञवा' ति । "सय्यथापि, भिक्खवे, चवखुमा पुरिसो उदकरहदस्स तीरे ठितो पस्सेय्य परित्तं मच्छं उम्मुज्जमानं । तस्स एवमस्स 'यथा खो इमस्स मच्छस्स उम्मग्गो यथा च ऊमिघातो यथा च वेगायितत्तं, परित्तो अयं मच्छो, नायं मच्छो महन्तो' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि साकच्छायमानो एवं जानाति -- 'यथा खो इमस्स 25 प्रायस्मतो उम्मग्गो यथा च अभिनीहारो यथा च पन्हासमुदाहारो, दुप्पो अयमायस्मा, नायमायस्मा पञवा। तं किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा न चेव गम्भीरं अत्यपदं उदाहरति सन्तं पणीतं अतक्कावचरं निपुणं पण्डितवेदनीयं । यं च अयमायस्मा धम्मं भासति, तस्स च न पटिवलो सद्वित्तेन वा वित्यारेन वा प्रत्यं प्राचिविखतुं देसेतुं पञ्जापेतुं 20 - - १. पन्हममदाबारो म्या, रो० 1 २. न पटिदलो - स्था, रो० ।

·10 B.511 R.190 ४.२०.३] भदिपसुत्त पट्ठपेतुं विवरितुं विभजितुं उत्तानीकातुं । दुप्पो अयमायस्मा, नायमायस्मा पञ्जवा' ति। "इध पन, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि साकच्छायमानो एवं जानाति- 'यथा खो इमस्स प्रायस्मतो उम्मग्गो यथा च अभिनीहारो यथा च पञ्हासमुदाहारो, पञ्जवा अयमायस्मा, नायमायस्मा दुप्पञ्यो । । तं किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा गम्भीरं चैव अत्यपदं उदाहरति सन्तं पणीतं अतफ्कावचरं निपुर्ण पण्डितवेदनीयं । यं च अयमायस्मा धर्म भासति, तस्स च पटिवलो सहितेन वा वित्यारेन वा प्रत्यं प्राचि- क्खितुं देसेतुं पञ्चापेतुं पट्ठपेतुं विवरितुं विभजितुं उत्तानीकातुं । पञवा अयमायस्मा, नायमायस्मा दुप्पो' ति । "सेय्यथापि, भिक्खवे, चवखुमा पुरिसो उदकरहदस्स तीरे ठितो पस्सेय्य महन्तं मच्छं उम्मुज्जमानं । तस्स एवमस्स 'यथा खो इमस्स मच्छस्स उम्मग्गो यथा च ऊमिघातो यथा च वेगायितत्तं, महन्तो अयं मच्छो, नायं मच्छो परित्तो' ति । एवमेव खो, भिवखवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि साकच्छायमानो एवं जानाति - 'यथा खो इमस्स 15 आयस्मतो उम्मग्गो यथा च अभिनीहारो यथा च पञ्हासमुदाहारो, पज्ञवा अयमायस्मा, नायमायस्मा दुप्पञ्नो । तं किस्स हेतु ? तथा हि अयमायस्मा गम्भीरं चैव अत्यपदं उदाहरति सन्तं पणीतं अतक्कावचरं निपुणं पण्डितवेदनीयं । यं च अयमायस्मा धम्म भासति, तस्स च पटिबलो सङ्कित्तेन वा वित्यारेन वा अत्यं आचिविखतुं देसेतुं 20 पञ्ञापेतुं पट्ठपेतुं विवरितुं विभजितुं उत्तानीकातुं । पञवा अय- मायस्मा, नायमायस्मा दुप्पञ्भो' ति । ६. ""साकच्छाय, भिक्सवे, पञ्जा वेदितब्वा, सा च खो दीधेन अद्धना, न इत्तरं; मनसिकरोता, नो अमनसिकरोता; पञ्जवता, नो दुप्पओना' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । इमानि खो, स भिक्खवे, चत्तारि ठानानि इमेहि चतूहि ठानेहि वेदितव्यानी" ति । ३. भद्दियसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो भद्दियो लिच्छवि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्ग ·5 10 . ४.२०.३] गच्छति, मुसा पि भणति, परं पि तथत्ताय समादपेति यं स होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाया" ति । "एवं, भन्ते"। ६. "तं कि मञय, भद्दिय, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा" ति? "अकुसला, भन्ते"। "सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति? "सावज्जा, भन्ते"। “ विगरहिता वा विझुप्पसत्या वा" ति ? "वि गरहिता, भन्ते"। "समत्ता समादिना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति, नो वा? कथं वा एत्थ होती" ति? "समत्ता, भन्ते, समादिना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति । एवं नो एत्थ होती" ति। ७. "इति खो, भद्दिय, यं तं ते अवोचुम्हा' - 'एथ तुम्हे, भद्दिय, 15 मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झान- क्खन्तिया, मा भब्वरूपताय, मा समणो नो गरू ति । यदा तुम्हे, भद्दिय, अतना व जानेय्याथ - इमे धम्मा अकुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमे धम्मा विगरहिता, इमे धम्मा समत्ता समादिना अहिताय दुक्खाय 20 संवत्तन्ती ति, अथ तुम्हे, भद्दिय, पजहेय्याथा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं । ८. "एथ तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकार- परिवितक्केन, मा दिविनिज्झानक्खन्तिया, मा भव्वरूपताय, मा 'समणो 25 नो गरु ति। यदा तुम्हे, भद्दिय, अतना व जानेय्याय - 'इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा विअप्पसत्था, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना हिताय सुखाय संवत्तन्ती' ति, अथ तुम्हे, भद्दिय, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा ति । R.192 B.513 १-१. प्रवोचुम्ह - सी०, स्या०, रो० ।

·२०९ अडगुत्तरनिकायो [४.२०.३- ६. "तं किं मनाथ, भद्दिय, अलोभो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्ज- मानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा" ति? "हिताय, भन्ते"। "अलुद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो लोभेन अनभिभूतो 5 अपरियादिन्नचित्तो नेव पाणं हनति, न अदिन्नं आदियति, न परदारं गच्छति, न मुसा भणति, परं पि तथत्ताय न समादयति यं स होति दीघरतं हिताय सुखाया" ति। "एवं, भन्ते"। १०. "तं किं माथ, भद्दिय, अदोसो पुरिसस्स ... पे०... 10 अमाहो पुरिसस्स ... पे०... असारम्भो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा" ति ? "हिताय, भन्ते"। "असारद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो सारम्भन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो नेव पाणं हनति, न अदिन्नं आदियति, न परदारं 15 गच्छति, न मुसा भणति, परं पि तथत्ताय न समादपेति यं स होति दीधरत्तं हिताय सुखाया" ति । "एवं, भन्ते"। ११. "तं कि मञ्चय, भद्दिय, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा" ति? "कुसला, भन्ते"। "सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति ? "अनवज्जा, भन्ते"। "विज्बुगरहिता वा विञ्चुप्पसत्या वा" ति ? "विज्युप्पसत्या, भन्ते"। "समता समादिना हिताय सुखाय संवत्तन्ति नो या? फयं वा एत्य होती" ति? "समता, भन्ते, समादिना हिताय सुसाय संवत्तन्ति । एवं नो एत्य होतो" ति । १२. "इति सो, भद्दिय, यं तं ते अवोचुम्हा - 'एष तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इविकिराय, मा पिटकसम्प- 20 R.193 25 D.31 ·[६] . ४१७ ४१६ पिट्ठा १०. अरासुत्तं .तस्सुद्दानं ३६१ १२.. अन्धकविन्दवग्गो. ३६१ १. कुलूपकसुत्ते ३६१ २. पच्छासमणसुत्तं ३६२ ३. सम्मासमाधिसुत्तं ३६२ ४. अन्धकविन्दसुत्तं ३६३ ५. मच्छरिनीसुत्तं ३६४ ६. वण्णनासुत्तं ३६४ ७. इस्सुकिनीसुत्तं ३६५ ८. मिच्छादिट्ठिकसुत्तं ३६५ ६. मिच्छावाचासुत्तं १०. गिच्छावायामसुत्त तस्सुद्दानं ३६७ १३. गिलानवगो १. गिलानसुत्तं ३९७ २. सतिसूपट्टितसुत्तं ३९७ ३. पठमउपट्ठाकसुत्तं ३६८ ४. दुतियउपट्टाकसुत्तं ३९८ ५. पठमअनायुस्सासुत्तं ३६६ ६. दुतियअनायुस्सासुत्तं ३६६ ७. वपकाससुत्तं ८. समणसुखसुत्तं ४०० ६. परिकुप्पसुत्तं ४०१ १०. व्यसनसुत्तं ४०१ तस्सुद्दानं ४०१ १४. राजवम्गो ४०२ १. पठमचक्कानुवत्तनसुत्तं ४०२ २. दुतियचक्कानुवत्तनसुत्तं ४०२ ३. धम्मराजासुत्तं ४०३ पिटुद्धा ४. यस्संदिसंसुत्तं ४०५ ५. पठमपत्थनासुत्तं ४०६ ६. दुतियपत्थनासुत्तं ४०७ ७. अप्पसुपतिसुत्तं ४०६ ८. भत्तादकसुत्तं . ४०६ ६. अक्खमसुत्तं ४१० १०. सोत्तसुत्तं ४१४ तस्सुद्दानं ४१६ १५. तिकण्डकीवग्गो ४१६ १. अवजानातिसुत्तं २. पारभतिसुत्तं ३. सारन्ददसुत्तं ४. तिकण्डकीसुत्तं ४२० ५. निरयसुत्तं ४२२ ६. मित्तसुत्तं ४२२ ७. असप्पुरिसदानसुत्तं ४२३ ८. सप्पुरिसदानसुतं ४२३ है. पठमसमयविमुत्तसुत्तं ४२४ १०. दुतियसमयविमुत्तसुत्तं ४२४ तस्सुद्दानं ४२५ १६. सद्धम्मवग्गो ४२५ १. पठमसम्मत्तनियामसुत्तं ४२५ २. दुतियसम्मत्तनियामसुत्तं४२५ ३. ततियसम्मत्तनियामसुत्तं४२६ ४. पठमसद्धम्मसम्मोसमुत्तं ४२६ ५. दुतियसद्धम्मसम्मोससुत्तं४२७ ६. ततियसद्धम्मसम्मोससुत्तं४२८ ७. दुक्कथासुत्तं ४३० सारज्जसुत्तं है. उदायीसुतं १०. दुप्पटिविनोदयसुत्तं ४३४ तस्सुद्दानं ४३४ ४०० ·" ४.२०.] भडियमुक्त दानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा प्रकारपरिवितवफेन, मा दिद्वि- निशानक्सन्तिया, मा भब्यरूपताय', मा 'समणो नो गरु ति । यदा तुम्हे, भद्दिय, अत्तना व जानेय्याय - इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अन- वज्जा, इमे धम्मा विजुप्पसत्या, इमे धम्मा समत्ता समादिना हिताय सुखाय संवत्तन्ती ति, अथ तुम्हे, भद्दिय, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा' । ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वृत्तं । १३. “ये खो ते, भद्दिय, लोके सन्तो सप्पुरिसा ते सावकं एवं समादपेन्ति'- 'एहि त्वं, अम्भो पुरिस, लोभं विनेय्य' विहराहि । लोभ विनेय्य विहरन्तो न लोभज कम्मं करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा । दोसं विनेय्य विहराहि । दोसं विनेय्य विहरन्तो न दोसनं कम्मं करि- 10 स्ससि कायेन वाचाय मनसा । मोहं विनेय्य विहराहि । मोहं विनेय्य विहरन्तो न मोहज वाम्म करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा । सारम्भ विनेय्य विहराहि । सारम्भं विनेय्य विहन्तो न सारम्भज कम्म करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा" ति । १४. एवं वुत्ते भद्दियो लिच्छवि भगवन्तं एतदवोच - "अभि- 15 क्कन्तं, भन्ते ... पे०... उपासक मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणु- पतं सरणं गतं" ति। १५. "अपि नु ताहं, भद्दिय, एवं अवचं - 'एहि मे लं, भद्दिय, सावको होहि; अहं सत्या भविस्सामी'" ति? "नो हेतं, भन्ते"। "एवंवादि सो में, भद्दिय, एवमयखायिं एके समणब्राह्मणा असता तुच्छा मुसा अभूतेन अभाचिक्खन्ति - 'मायावी समणो गोतमो आवट्टनि मायं जानाति याय अतित्थियानं सावके पावट्टेती" ति । "भद्दिका, भन्ते, आवट्टनी माया । कल्याणी, भन्ते, पावट्टनी माया । पिया में, भन्ते, भातिसालोहिता इमाय पावट्टनिया पावट्टेय्यं, पियानं पि में अस्स आतिसालोहितानं दीघरतं हिताय सुसाय । सब्बे चे पि, भन्ते, खतिया इमाय पावट्टनिया आवट्टेय्यं, सन्वेसं पिस्स खत्तियानं दीपरत्तं हिताय सुखाय । सव्वे चे पि, भन्ते, ब्राह्मणा ... वेस्सा 20 R.191 25 B.515 . १.भब्यरूपताय रो० 1 २. ममादपेति - रो० ! ३. विनय्य विनप्य-मौ०, स्था० । ४. महं ते स्था ।

·२०८ ... प्रगुत्तरनिकायो [४.२०.३- ... सुद्दा इमाय आवट्टनिया आयट्टेय्यं, सव्वेसं पिस्स सुद्दानं दीघरतं हिताय सुखाया" ति। १६. "एवमेतं, भद्दिय, एवमेतं, भद्दिय ! सब्बे चे पि, भद्दिय, खत्तिया इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं प्रकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूप- 5 सम्पदाय, सब्बेसं पिस्स खत्तियानं दीघरत्तं हिताय सुखाय । सन्बे चे पि, भद्दिय, ब्राह्मणा वेस्सा ... सुद्दा आवट्टेय्युं अकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, सब्बेसं पिस्स सुद्दानं दोघरत्तं हिताय सुखाय । सदेवको चे पि, भद्दिय, लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं अकुसलधम्मप्पहानाय 10 कुसलवम्मूपसम्पदाय, सदेवकस्स पिस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दीपरत्तं हिताय सुखाय । इमे चे पि, भद्दिय, महासाला इमाय आवट्टनिया पावट्टेय्युं अकुसलधम्म- प्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, इमेसं पिस्स महासालानं दीघरत्तं हिताय सुखाय । को' पन वादो मनुस्सभूतस्सा" ति ! - 15 20 ४. सामुगियसुतं १. एक समयं आयस्मा आनन्दो कोळियेसु' विहरति सामुगं' नाम कोळियानं निगमो । अथ सो सम्बहुला सामुगियां कोळियपुत्ता येनायस्मा आनन्दो तेनुपसमिमु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं प्रानन्दं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिमु । एकमन्तं निसिन्ने खो ते सामुगिये कोळियपुत्ते आयस्मा मानन्दो एतदवोच- २. "चत्तारिमानि, व्यग्धपज्जा, पारिसुद्धिपधानियङ्गानि तेन जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धन सम्मदवसातानि सत्तानं पिमुखिया सोकपरिदेवानं समतिश्कमाय दुषसदोमनस्सानं प्रत्य- गमाय मायस्स अधिगमाय निव्यानस्स सच्छिकिरियाय 1 कतमानि चतारि? मौलपारिमुद्धिपधानियन, चित्तपारिमुद्धिपधानियनं दिट्टि- 25 पारिमुदिपधानिय विमुतिपारिनुद्धिपथानियन । ३. "मनगं न, व्यग्पपना, गीलपारिगुझिपपानिय ? श्य, १. मोदको-गी०, पा.,रो। गु-ग.। . d पी... ri. ४. गिन - ग.। ५. गोगिन R.195 भगवता D.510 - - - ·२१० प्रागृतरनिकायो [४.२०.४-- च उस्सोव्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजनं च, इदं वुच्चति, व्यग्घपज्जा, विमुत्तिपारिसुद्धिपधानियङ्गं । ७. "इमानि खो, ब्यग्धपज्जा, चत्तारि पारिसुद्धिपधानियङ्गानि तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन सम्मदक्खातानि 5 सत्तानं विसुद्धिया सोकपरिदेवानं समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सानं अत्थङ्ग- माय जायस्स अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाया" ति । B.517 रामे । 15 ५. वप्पसुत्तं १. एकं समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मि निग्नोधा- अथ खो वप्पो सक्को निगण्ठसावको येनायस्मा महामोग्ग- ल्लानो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभि- 10 वादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो वप्पं सक्कं निगण्ठसावकं आयस्मा महामोग्गल्लानो एतदवोच- २. "इधस्स, वप्प, कायेन संवुतो वाचाय संवुतो मनसा संवुतो अविज्जाविरागा विज्जुप्पादा । पस्ससि नो त्वं, वप्प, तं ठानं यतो- निदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया आसवा अस्सवेय्यं अभिसम्पराय" ति ? "पस्सामह, भन्ते, तं ठानं । इधस्स, भन्ते, पुब्बे पापकर्म कतं अविपक्कविपाकं । ततोनिदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया आसवा अस्स- वेय्युं अभिसम्परायं" ति । अयं चेव खो पन आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स वप्पेन सकेन निगण्ठसावकेन सद्धि अन्तराकथा' विप्पकता होति; अथ खो भगवा 20 सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्घमि; उपसमित्वा पञत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच- .३. “काय नुत्य, मोग्गल्लान, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना; का न पन वो अन्तराकथा विप्पकता" ति ? "इधाह, भन्ते, वप्पं सक्कं निगण्ठसावकं एतदवोचं - 'इधस्स, वप्प, फायेन संवुतो वाचाय संवुतो मनसा संवुतो अविज्जाचिरागा विज्जुप्पादा । पस्ससि नो त्वं, वप्प, तं ठानं यतोनिदानं पुरिसं दुक्ख. R.197 25 स्था, रो. 1 ·. *1.518 15 ४.२०.५] वापसुत्तं २११ वेदनिया आसवा अस्सवेय्युं अभिसम्परायं' ति ? एवं वुत्ते, भन्ते, वप्पो सक्को निगण्टसावको मं एतदवोच- 'पस्सामह, मन्ते, तं ठानं । इधस्स, भन्ते, पुब्बे पापकम्म कतं अविपक्कविपाकं । ततोनिदानं पुरिसं दुरख- वेदनिया आसवा अस्सवेय्युं अभिसम्परायं' ति । अयं खो नो, भन्ते, वप्पेन सक्केन निगण्ठसावकेन सद्धि अन्तराकथा विप्पकता; अथ भगवा । अनुप्पत्तो" ति । ४. अथ खो भगवा वप्पं सक्कं निगण्ठसावकं एतदवोच - "सचे मे त्वं, वप्प, अनुभ्भेय्यं चेव अनुजानेय्यासि, पटिक्कोसितब्बं च पटि- क्कोसेय्यासि, यस्स च मे भासितस्स अत्यं न जानेय्यासि ममेवेत्थ उत्तरि' पटिपुच्छेय्यासि - 'इदं, भन्ते, कथं, इमस्स को अत्यो' ति, सिया नो 10 एत्य कथासल्लापो" ति । "अनुञ्चेय्यं चेवाह, भन्ते, भगवतो अनुजानिस्सामि, पटि- क्कोसितब्बं च पटिक्कोसिस्सामि, यस्स चाहं भगवतो भासितस्स अत्यं न जानिस्सामि भगवन्तयेवेत्य उत्तरि पटिपुच्छिस्सामि - 'इदं भन्ते, कथं, इमस्स को अत्थो' ति? होतु नो एत्य कथासल्लापो" ति । ५. "तं किं मासि, वप्प, ये कायसमारम्भपच्चया उप्प- ज्जन्ति पासवा विघातपरिळाहा, कायसमारम्भा पटिविरतस्स एवंस ते वासवा विधातपरिळाहा न होन्ति । सो नवं च कम्मं न करोति, पुराणं च कम्मं फुस्स फुस्म ब्यन्तीकरोति, सन्दिट्टिका निज्जरा अका- लिका एहिपस्सिका प्रोपनेय्यिका पच्चत्तं वेदितव्वा विञ्यूहि' । 20 पस्ससि नो त्वं, वप्प, तं ठानं यतोनिदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया आसवा अस्सवेय्यु अभिसम्पराय" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। ६. "तं किं मासि, वप्प, ये वचीसमारम्भपच्चया उप्प- ज्जन्ति पासवा विधातपरिळाहा, वचीसमारम्भा पटिविरतस्स एवंस 25 ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । सो नवं च कम्मं न करोति, पुराणं च कर्म फुस्स फुस्स ब्यन्तीकरोति । सन्दिट्टिका निज्जरा अकालिका एहिपस्सिका प्रोपनेय्यिका पच्चत्तं वेदितव्या विभूहि । पस्ससि नो त्वं, वप्प, तं ठानं यतोनिदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया पासवा अस्सवैय्युं अभिसम्परायं" ति ? १. उत्तर स्मा०, रो० । २. विझूहीति - सी०, रो० । . R.198 30 ·२१२ B.519 10 'प्रगुत्तरनिकायो [४.२००५- "नो हेतं, भन्ते"। ७. "तं कि मञ्जसि, वप्प, ये मनोसमारम्भपच्चया उप- ज्जन्ति पासवा विघातपरिळाहा, मनोसमारम्भा पटिविरतस्स एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । सो नवं च कम्मं न करोति, पुराणं 5 च कम्मं फुस्स फुस्स व्यन्तीकरोति । सन्दिट्टिका निज्जरा अकालिका एहिपस्सिका अोपनेय्यिका पच्चत्तं वेदितव्वा विहि । पस्ससि नो त्वं, वप्प, तं ठानं यतोनिदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया आसवा अस्सवेय्यु अभिसम्परायं" ति? "नो हेतं, भन्ते"। ८. "तं कि मञ्जसि, वप्प, ये अविज्जापच्चया उप्पज्जन्ति आसवा विधातपरिळाहा, अविज्जाविरागा विज्जुप्पादा एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति । सो नवं च कम्मं न करोति, पुराणं च कम्म फुस्स फुस्स ब्यन्तीकरोति । सन्दिट्ठिका निज्जरा अकालिका एहिपस्सिका ओपनेय्यिका पच्चत्तं वेदितब्बा विभूहि । पस्ससि नो त्वं, वप्प, . 15 तं ठानं यतोनिदानं पुरिसं दुक्खवेदनिया आसवा अस्सवेय्युं अभि- सम्परायं" ति? "नो हेतं, भन्ते" । ६. “एवं सम्मा विमुत्तचित्तस्स खो, वप्प, भिक्खुनो छ सतत- विहारा अधिगता होन्ति । सो चक्खुना रूपं दिस्वा नेव सुमनो होति 20 न दुम्मनो; उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो। सोतेन सई सुत्वा ... पे०... घानेन गन्धं घायित्वा ... पे०... जिव्हाय रसं सायित्वा ...पे०... कायेन फोटुब्बं फुसित्वा ... पे०... मनसा धम्म विज्ञाय नेव सुमनो होति न दुम्मनो; उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो । सो कायपरि- यन्तिकं वेदनं वेदियमानो 'कायपरियन्तिकं वेदनं वेदियामी' ति पजा- 25 नाति; जीवितपरियन्तिकं वेदनं वेदियमानो 'जीवितपरियन्तिकं वेदनं वेदियामी' ति पजानाति; 'कायस्स भेदा उद्धं जीवितपरियादाना इधेव सव्ववेदयितानि अनभिनन्दितानि सीती भविस्सन्ती' ति पजानाति । १०. “सेय्यथापि, वप्प, थूणं पटिच्च छाया पञ्चायति । अथ पुरिसो आगच्छेय्य कुदालपिटकं आदाय । सो तं थूणं मूले छिन्दय्य; 30 मूले छिन्दित्वा' पलिखणेय्य ; पलिखणित्वा मूलानि उद्धरेय्य, अन्तमसो १. छत्वा - स्या०, रो०। R.199 - ·। B.520 ४.२०.६]. साहसुतं उसीरनाळिमत्तानि पि.। सो तं थूणं खण्डाखण्डिकं छिन्देय्य । खण्डा- खण्डिक छेत्वा फालेय्य । फालत्वा सकलिक सकलिक करेय्य । सक- लिकं सकलिक कत्वा' वातातपे विसोसेय्य । वाततपे विसोसत्वा अग्गिना डहेय्य । अग्गिना डहेत्वा मांस करेय्य । मसि करित्वा महावाते वा ओफुणेय्य नदिया वा सीघसोताय पवाहेय्य । एवं हिस्स, वप्प, या । थूर्ण पटिच्च छाया सा उच्छिन्नमूला तालावत्युकता अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा। ."एवमेव खो, वप्प, एवं सम्मा विमुत्तचित्तस्स भिक्खुनो छ सतत- विहारा अधिगता होन्ति । सो चक्खुना रूपं दिस्वा नेव सुमनो होति न दुम्मनो; उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो। सोतेन सह सुत्वा 10 ...पे०... घानेन गन्धं घायित्वा ... पे०... जिव्हाय रसं सायित्वा ... पे०... कायेन फोटुव्वं फुसित्वा ... पे०... मनसा धर्म विज्ञाय नेव सुमनो होति न दुम्मनो; उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो । सो कायपरि- यन्तिकं वेदनं वेदियमानो 'कायपरियन्तिकं वेदनं वेदियामी' ति पजा- जीवितपरियन्तिकं वेदनं वेदियमानो 'जीवितपरियन्तिकं वेदनं 15 वेदियामी' ति पजानाति; 'कायस्स भेदा उद्धं जोवितपरियादाना इधेव सब्बवेदयितानि अनभिनन्दितानि सीती भविस्सन्ती' ति पजानाति" । ११. एवं वुत्ते वप्पो सक्को निगण्ठसावको भगवन्तं एतदवोच- "सेय्यथापि, भन्ते, पुरिसो उदयस्थिको अस्सपणियं पोसेय्य । सो उदयं चेव नाधिगच्छेय्य, उत्तरं च किलमथस्स विघातस्स भागी अस्स । 20 एवमेव खो अहं, भन्ते, उदयत्यिको वाले निगण्ठे पयिरुपासिं । स्वाह उदयं चेव नाधिच्छि, उत्तरिच किलमयस्स विघातस्स भागी अहोसि । एसाह, भन्ते, अज्जतग्गे यो मे बालेसु निगण्ठेसु पसादो तं महावाते वा प्रोफुणामि नदिया वा सीघसोताय पवाहेमि । अभिक्कन्तं, भन्ते ... पे०... उपासकं मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । नाति; 25 R.200 ६. साम्हसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो साल्हो च लिच्छवि अभयो च लिच्छवि येन भगवा १. उसिरनालमत्तानि - सी० । २. करित्वा - स्पा०, रो० । ३. डहित्वा- स्या०, रो० ! ४, सोहं - स्या० । ५. सम्पसादो - रोः ।

·B.521 - . २१४ अडगुत्तरनिकायो [४.२०.६- तेनुपसङ्कमिसु; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिनो खो सान्हो लिच्छवि भगवन्तं एतदवोच- २. "सन्ति, भन्ते, एके समणब्राह्मणा द्वयन ओघस्स नित्थरणं पञपेन्ति - सीलविसुद्धिहेतु च तपोजिगुच्छाहेतु च । इध, भन्ते, 5 भगवा किमाहा" ति ? ३. "सीलविसुद्धि खो अहं, सान्ह, अञ्जतरं सामञ्जङ्ग ति वदामि । ये ते, साल्ह, समणब्राह्मणा तपोजिगुच्छावादा' तपोजिगुच्छा- सारा तपोजिगुच्छाअल्लीना विहरन्ति, अभब्वा ते ओघस्स नित्थर- णाय । ये पि ते, सान्ह, समणब्राह्मणा अपरिसुद्धकायसमाचारा अपरि- 10 सुद्धवचीसमाचारा अपरिसुद्धमनोसमाचारा अपरिसुद्धाजीवा, अभब्बा ते जाणदस्सनाय अनुत्तराय सम्बोधाय । ४. "सेय्यथापि, साह, पुरिसो नदि तरितुकामो तिहं कुठारि आदाय वनं पविसेय्य । सो तत्थ पस्सेय्य महति साललट्ठि उजु नवं अकुक्कुच्चकजातं । तमेनं मूले छिन्देय्य ; मूले छत्वा अग्गे छिन्देय्य; 15 अग्गे छत्वा साखापलासं सुविसोधितं विसोधेय्य; साखापलासं सुवि- सोधितं विसोधेत्वा कुठारीहि तच्छेय्य; कुठारीहि तच्छेत्वा वासीहि तच्छेय्य; वासीहि तच्छेत्वा लेखणिया लिखेय्य; लेखणिया लिखित्वा पासाणगुळेन धोवेय्य'; पासाणगुळेन धोवेत्वा नदि पतारेय्य । तं कि मञ्जसि, साव्ह, भव्बो नु खो सो पुरिसो नदि तरितुं" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "तं किस्स हेतु"? "असु हि, भन्ते, साललट्ठि वहिद्धा सुपरिकम्मकता अन्तो अविसुद्धा । तस्सेतं पाटिकई-साललट्ठि संसीदिस्सति, पुरिसो अनय- व्यसनं प्रापज्जिस्सती" ति । "एवमेव सो, साह, ये ते समणब्राह्मणा तपोजिगुच्छावादा - तपोजिगुच्छासारा तपोजिगुच्छापल्लीना विहरन्ति, अभव्या ते प्रोषस्स नित्यरणाय । ये पि ते, साह, समणब्राह्मणा अपरिमुद्धकायसमाचारा प्रपरिशुद्धवचीसमाचारा अपरिसुद्धमनोसमाचारा अपरिसुद्धाजीवा, अभव्या ते जाणदस्सनाय अनुतराय सम्बोधाय । t.miyगुप्यगा-पा० तारिगुप्पाहेतुपादा-रोक ! २. कपारि - रो० ॥ १. पम्प - सीमा, रो। ४. भ -रयाः । ५. गासाटी - ० । 20 R.201 25 ...

·5 B.522 ४.२०.६] साहसुतं २१५ "ये च खो ते, साल्ह, समणब्राह्मणा न तपोजिगुच्छावादा न तपोजिगुच्छासारा न तपोजिगुच्छाअल्लीना विहरन्ति, भव्या ते अोघस्स नित्थरणाय । ये पि ते, सान्ह, समणब्राह्मणा परिसुद्धकायसमाचारा परिसुद्धवचीसमाचारा परिसुद्धमनोसमाचारा परिसुद्धाजीवा, भव्या ते जाणदस्सनाय अनुत्तराय सम्बोधाय । ५. “सेय्यथापि, साह, पुरिसो नदि तरितुकामो तिण्हं कुठारि आदाय वनं पविसेय्य । सो तत्थ पस्सेय्य महति साललट्टि उजुं नवं अकुक्कुच्चकजातं । तमेनं मूले छिन्देय्य ; मूले छिन्दित्वा' अग्गे छिन्दय्य; अग्गे छिन्दित्वा साखापलासं सुविसोधित्तं विसोधेय्य; साखापलासं सुविसोधितं विसोधेत्वा कुठारीहि तच्छेय्य; कुठारीहि तच्छत्वा वासीहि 10 तच्छेय्य; वासीहि तच्छेत्या निखादनं आदाय अन्तो सुविसोधितं विसो- घेय्य; अन्तो सुविसोधितं विसोधेत्वा लेखणिया लिखेय्य; लेखणिया लिखित्वा पासाणगुळेन धोवेय्य; पासाणगुळेन धोवेत्वा नावं करेग्य; नावं करवा फियारितं वन्धेय्य'; फियारितं वन्धित्वा नदि पतारेय्य । तं कि मञ्जसि, साह, भब्बो नु खो सो पुरिसो नदि तरितुं" ति ? "एवं, भन्ते"। "तं किस्स हेतु" ? "असु हि, भन्ते, साललट्ठि वहिदा सुपरिकम्मकता, अन्तो सुविसुद्धा नावा कता फियारित्तवद्धा । तस्सेतं पाटिकङ्ख - 'नावा न संसीदिस्सति, पुरिसो सोत्थिना पारं गमिस्सती" ति । "एवमेव खो, साव्ह, ये ते समणब्राह्मणा न तपोजिगुच्छावादा न तपोजिगुच्छासारा न तपोजिगुच्छाअल्लीना विहरन्ति, भब्वा ते ओघस्स नित्थरणाय । ये पि ते, साह, समणब्राह्मणा परिसुद्धकाय- समाचारा परिसुद्धवचीसमाचारा परिसुद्धमनोसमाचारा परिसुद्धाजीवा, भव्या ते जाणदस्सनाय अनुत्तराय सम्बोधाय । सेय्यथापि, साव्ह, 25 योधाजीवो बहूनि चे पि कण्डचित्रकानि' जानाति; अथ खो सो तीहि ठानेहि राजारहो होति राजभोग्गो, रजो अङ्गं तेघ सङ्ख गच्छति । कतमेहि तीहि ? दूरेपाती च, अक्खणवेधी च, महतो च कायस्स पदालेता। 15 20 R.202 १. छत्वा - स्या०, रो। २. पियारितं - सी०, रो०; जियारितं ३. कण्डचित्तकानि स्था०, रो०।

·B,523 ... अगुत्तरनिकायो [४.२०.६- ६. “सेय्यथापि, साब्ह, योधाजीवो दूरेपाती; एवमेव खो, साह, अरियसावको सम्मासमाधि होति । सम्मासमाधि, सान्ह, अरियसावको यं किञ्चि रूपं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा बहिद्धा वा अोळारिकं वा सुखुमं वा हीनं वा पणीतं वा यं दूरे सन्तिके वा सब्वं 5 रूपं 'नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेतं यथाभूतं सम्म- प्पज्ञाय पस्सति । या काचि वेदना या काचि सञ्जा ये केचि सङ्खारा यं किञ्चि विज्ञाणं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा वहिद्धा वा अोळारिकं वा सुखुमं वा हीनं वा पणीतं वा यं दूरे सन्तिके वा, सव्वं विज्ञाणं 'नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता'.ति एवमेतं यथाभूतं सम्मप्पज्ञाय पस्सति । ७. "सेय्यथापि, सान्ह, योधाजीवो अक्खणवेधी; एवमेव खो, साह, अरियसावको सम्मादिट्टि होति । सम्मादिट्ठि, साह, अरिय- सावको 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । ८. "सेय्यथापि, साह, योधाजीवो महतो कायस्स पदालेता; एवमेव खो, साह, अरियसावको सम्माविमुत्ति होति । सम्माविमुत्ति, साह, अरियसावको महन्तं अविज्जाक्खन्, पदालेती" ति । 10 15 R.203 ७. मल्लिकादेवीसुतं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो मल्लिका देवी येन भगवा तेनुपसमि; २० उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिना सो मल्लिका देवी भगवन्तं एतदवोच २. "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो दुबण्णा' च होति दुरूपा सुपापिका' दस्सनाय; दलिद्दा' च होति अपस्सका अप्पभोगा अप्पेसक्खा' च ? को पन, भन्ते, हेतु को 21 पच्चयो, येन मिषेकच्चो मातुगामो दुव्यण्णा' च होति पुरूपा सुपापिका दस्सनाय; अटाच होति महतना महाभोगा महेसपसाच? को नु खो, १-१. दुपयों प होनि दुम्मो मुपापिका - म्या, रो। २-२. दनिदो घ होति पागको अगभीगी प्रगागो-या, रो॥ ३. दुस्मनी-स्या०, रो। ४-४. पदरी 'पहागि मनी मामांगी महंगरगी-रया,रो।

·[ १० ] ४६४ १ ८. सीलसुत्तं ४४७ ४७७ ४४६ पिट्ठा पिट्टा १७. प्राघातवग्गो ४३४ ४. सोसानिकसुत्तं १. पठमाघातपटिविनय- ५. अब्भोकासिकसुत्तं ४६४ सुत्तं ४३४ ६. नेसज्जिकसुत्तं २. दुतियाघातपटिविनय- ७. यथासन्थतिकसुत्तं ४६५ सुत्तं ४३५ ८. एकासनिकसुत्तं ४६५ ३. साकच्छसुत्तं ४३८ ६. खलुपच्छाभत्तिकसुत्तं ४६५ ४. साजीवसुत्तं ४३६ १०. पत्तपिण्डिकसुत्तं तस्सुद्दानं ४६६ ५. पञ्चपुच्छासुत्तं ४३६ ६. निरोधसुत्तं २०. ब्राह्मणवग्गो ७. चोदनासुत्तं १. सोणसुत्तं ४४६ २. दोणब्राह्मणसुत्तं ४६७ ६. खिप्पनिसन्तिसुत्तं ३. सङ्गारवसुत्तं ४७३ १०. भद्दजिसुत्तं ४. कारणपालीसुत्तं तस्सुद्दानं ५. पिङ्गियानीसुत्तं ४७६ ४४६ ६. महासुपिनसुत्तं १. सारज्जसुत्तं ४४९ ७. वस्ससुत्तं ४८२ २. विसारदसुत्तं ४५० ८. वाचासुत्तं ४८३ ३. निरयसुत्तं ४५० ६. कुलसुत्तं ४८३ ४. वेरसुत्तं ४५० १०. निस्सारणीयसुत्तं 2. चण्डालसुतं ४५२ तस्सुद्दानं ६. पीतिसुत्तं ४५२ २१. किमिलवग्गो ४८६ ७. वणिज्जासुत्तं ४५४ १. किमिलसुत्तं ४८६ ८. राजामुत्तं ४५४ २. धम्मस्सवनसुत्तं ६. गिहिमुत्तं ४५७ ३. अस्साजानीयसुत्तं १०. गवेसीसुतं ४५६ ४. वलसुत्तं तस्मुहानं ५. चेतोखिलसुत्तं १६. परवागो ६. विनिवन्धसुत्तं १. प्रारम्भिकमुतं ४६३ ७. यागुसुत्तं २. चीवरसुतं ४६४ ८. दन्तकट्ठमुतं. ३. स्लरामूलिकमुतं ६. गीतस्सरमुत्तं १८. उपासकवग्गो ४८० ४८४ ४८७ ४८७ ४८७ ४८८ ४८८ ४८६ ४६४ : ४८६ ·B.526 ४.२०.७] मल्सिकादेवीसुर्त २१७ भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो अभिरूपा च होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता; दलिद्दा च होति अप्पस्सका अप्पभोगा अप्पेसक्खा च ? को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो अभिरूपा च होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोवखरताय समन्नागता, अड्डा च होति महद्धना 5 महाभोगा महेसक्खा चा" ति ? ३.."इध, मल्लिके, एकच्चो मातुगामो कांधना होति उपा- यासबहुला । अप्पं पि वुत्ता समाना अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्यीयति, कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । सान दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्यं यानं मालागन्धविलेपनं 10 सेय्यावसथपदीपेय्यं । इस्सामनिका' खो पन होति; परलाभसक्कार- गरुकारमाननवन्दनपूजनासु इस्सति उपदुस्सति इस्स बन्चति । सा चे ततो चुता इत्यत्तं आगच्छति, सा यत्य यत्थ पच्चाजायति दुव्बण्णा च होति दुरूपा सुपापिका दस्सनाय; दलिद्दा च होति अप्पस्सका अप्प- भोगा अप्पेसक्खा च । ४. "इध पन, मल्लिके, एकच्चो मातुगामो कोधना होति उपायासबहुला । अप्पं पि वुत्ता समाना अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्यीयति, कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । सा दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्यं यानं मालागन्यविलेपन सेय्यावसयपदीपेय्यं । अनिस्सामनिका खो पन होति; परलाभसक्कार- 20 गरुकारमाननवन्दनपूजनासु न इस्सति न उपदुस्सति न इस्सं वन्वति । सा चे ततो चुता इत्यत्तं पागच्छति, सा यत्य यत्य पच्चाजायति दुब्बण्णा च होति दुरूपा सुपापिका दस्सनाय; अट्ठा च होति महीना महाभोगा महेसक्खा च। ५. “इध पन, मल्लिके, एकच्चो मातुगामो अक्कोपना होति 25 अनुपायासवहुला । वहुं पि वुत्ता समाना नाभिसज्जति न कुप्पति न ब्यापज्जति न पतित्थीयति, न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । सा न दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस वा अन्नं पानं वत्यं यानं माला- गन्धविलेपन सेय्यावतयपदीपेय्यं । इत्सामनिका खो पन होति; पर- १. सो- स्या० । २. माल गन्ध विलेन - रो०। ३. इस्लामनको - स्या; इस्म- - रो०। ४. चुतो-स्था० । 15 R.204 मानिका प्र०२-२८ ·B.525 २१८ प्रागुत्तरनिकायो [४.२००७- लाभसक्कारगरुकारमाननवन्दनपूजनासु इस्सति उपदुस्सति इस्सं वन्धति । सा चे ततो चुता इत्यत्तं आगच्छति, सा यत्थ यत्थ पच्चा- जांयति अभिरूपा च होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता; दलिद्दा च होति अप्पस्सका अप्पभोगा अप्पेसक्खा च । ६. “इध पन, मल्लिके, एकच्चो मातुगामो अक्कोधना होति अनुपायासबहुला । वहुं पि वुत्ता समाना नाभिसज्जति न कुप्पति न व्यापज्जति न पतित्यीयति, न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । सा दाता होति समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा अन्नं पानं वत्थं यानं माला- गन्धविलेपन सेय्यावसथपदीपेय्यं । अनिस्सामनिका खो पन होति; in परलाभसक्कारगरुकारमाननवन्दनपूजनासु न इस्सति न उपदुस्सति न इस्सं वन्धति । सा चे ततो चुता इत्थत्तं आगच्छति, सा यत्थ यत्य पच्चाजायति अभिरूपा च होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता; अड्डा च होति महद्धना महाभोगा महेसक्खा च। ७. "अयं खो, मल्लिके, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो दुव्वण्णा च होति दुरूपा सुपापिका दस्सनाय; दलिद्दा च होति अप्पस्सका अप्पभोगा अप्पेसक्खा च । अयं पन, मल्लिके, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो दुब्वण्णा च होति दुरूपा सुपा- पिका दस्सनाय; अड्डा च होति महीना महाभोगा महेसक्खा च । 20 अयं खो, मल्लिके, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो अभिरूपा व होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता; दलिद्दा च होति अप्पस्सका अप्पभोगा अप्पेसवखा च । अयं पन, मल्लिके, हेतु अयं पच्चयो, येन मिधेकच्चो मातुगामो अभिरूपा च होति दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समनागता; 25 अड्डा च होति महदना महाभोगा महेसक्खा चा" ति । ८. एवं वुत्ते मल्लिका देवी भगवन्तं एतदवोच - "या' नूनाहं भन्ते, अशं' जाति कोधना ग्रहोसि उपायासबहुला, अप्पं पि वुत्ता समाना अभिसज्जि कुणि व्यापज्जि' पतित्थीयिं कोपं च दोसं च च अणच्चयं च पात्वाकासिं, साह, भन्ते, एतरहि दुव्यण्णा दुरूपा 15 1526, TL205 १. गा-ना०1२-२. मन्नाय बानिया - स्याः। ३. प्यापग्नि-री ।

·४.२०.] अतन्तपसुत्त २२१ ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तन्तपो च होति अत्तपरि- तापनानुयोगमनुयुत्तो परन्तपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो राजा वा होति खत्तियो मुद्धावसित्तो, ब्राह्मणो वा होति महासालो । सो पुरत्यिमेन नगरस्स नवं सन्थागारं कारापेत्वा केसमस्सुं मोहारेत्वा खराजिनं निवासेत्वा सप्पितेलेन कार्य अभजित्वा । मगविसाणेन' पिट्टि कण्डुवमानो नवं सन्थागारं पविसति, सद्धि महेसिया ब्राह्मणेन च पुरोहितेन । सो तत्य अनन्तरहिताय भूमिया हरितु- पलिताय सेय्यं कप्पेति । एकिस्साय' गाविया सरूपवच्छाय यं एकस्मि थने खीर होति तेन राजा यापेति; यं दुतियस्मि थने खीरं होति तेन महेसी यापेति; यं ततियस्मि थने खीरं होति तेन ब्राह्मणो पुरोहितो 10 यापेति; यं चतुत्यस्मि थने खीरं होति तेन अग्गि जुति'; अवसेसेन वच्छको यापेति । सो एवमाह - 'एत्तका उसमा हान्तु यजत्याय, एतका वच्छतरा हञ्जन्तु यज्ञत्याय, एत्तका वच्छतरियो हनन्तु यञ्जत्याय, एत्तका अजा हञ्जन्तु यजत्थाय, एत्तका उरभा हञ्जन्तु यजत्थाय, एत्तका अस्सा हञ्जन्तु यात्थाय", एत्तका रुक्खा 15 छिज्जन्तु यूपत्याय, एत्तका दब्बा लूयन्तु वरिहिसत्थाया' ति । ये पिस्स ते होन्ति दासा ति वा पेस्सा ति वा कम्मकरा ति वा ते पि दण्डतज्जिता भयतज्जिता अस्सुमुखा रुदमाना परिकम्मानि करोन्ति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अत्तन्तपो च होति अत्तपरितापनानुयोगमनुयुत्तो परन्तपो च परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो। ५. “कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो नेवत्तन्तपो होति नात्तपरि- तापनानुयोगमनुयुत्तो न परन्तपो न परपरितापनानुयोगमनुयुत्तो ? सो अनत्तन्तपो अपरन्तपो दिवेव धम्मे निच्छातो निबुतो सीतीभूतो सुख- प्पटिसंवेदी ब्रह्मभूतेन अत्तना विहरति । इध, भिक्खवे, तथागतो लोके उप्पज्जति .अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू 25 अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सांनं बुद्धो भगवा । सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणि पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति । सो धम्म देसेति आदिकल्याणं मज्झे- कल्याण परियोसानकल्याणं सात्वं सव्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्ध १. मिगविसाणेन -रो। २. एकिस्सा-रो। ३. जुहन्ति - सी०, रो। ४. एत्तिका रो०। ५. सी०, स्या. पोत्यकेसु नरिप । ६. दन्मा-रो। R.208 20 B.529 .

·२२२ । R.209 अडगुत्तरनिकायो [४.२०.८- ब्रह्मचरियं पकासेति । तं धम्मं सुणाति गहपति वा गहपतिपुत्तो वा अनतरस्मि वा कुले पच्चाजातो। सो तं धम्म सुत्वा तथागते सद्ध पटिलभति। सोतेन सद्धापटिलाभेन समन्नागतो इति पटिसञ्चिक्खति- 'सम्वाधो घरावासो रजापथो, अब्भोकासो पब्वज्जा; नयिदं सुकरं 5 अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्म- चरियं चरितुं; यनूनाहं केसमस्सुं अोहारेत्वा कासायानि वत्यानि अच्छा- देत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्यं' ति । सो अपरेन समयेन अप्पं वा भोगक्खन्धं पहाय, महन्तं वा भोगक्खन्वं पहाय, अप्पं वा जाति- परिवर्ल्ड पहाय, महन्तं वा जातिपरिवर्ल्ड पहाय, केसमस्सुं अोहारत्वा 10 कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पव्वजति । ६. “सो एवं पव्वजितो समानो भिक्खूनं सिक्खासाजीवसमा- पन्नो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो. निहितसत्यो लज्जी. दयापनो, सव्वपाणभूतहितानुकम्पी विहरति । अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति दिन्नादायी दिन- 15 पाटिकवी, अयेनेन सुचिभूतेन अत्तना विहरति । अब्रह्मचरियं पहाय ब्रह्मचारी होति आराचारी' विरतो असद्धम्मा' गामधम्मा । मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति सच्चवादी सच्चसन्धो सेतो पच्चयिको अविसंवादको लोकस्स । पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटि- विरतो होति, न इतो सुत्वा अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, न अमुत्र वा 20 सुत्वा इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय; इति भिन्नान वा सन्धाता, सहितानं वा अनुप्पदाता, समग्गारामो समग्गरतो समग्गनन्दी समग्गकरणिं वाचं भासिता होति । फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति; या सा वाचा नेला कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता बहुजनमनापा तथापि वाचं भासिता होति । सम्पप्पलापं पहाय 25 सम्फप्पलापा पटिविरतो होति कालवादी भूतवादी अत्तवादी धम्मवादी विनयवादी; निधानति वाचं भासिता होति कालेन सापदेस परियन्त. पति अत्यसंहितं । ७. “सो वीजगामभूतगामसमारम्भा पटिविरतो होति । एक- भत्तिको होति रत्तूपरतो विरतो विकालभोजना । नच्चगीतवादित- - विमूकदस्सना पटिपिरतो होति । मालागन्पविलेपनपारणमण्डनविभूसन- रो.। २. मेमूना - रो। नळा-रो। B.530 १. परासरी ·R.210 ४.२०.] प्रराम्तयाँ द्वाना पटिपिरतो होति । उच्चासयनमहारायना पटिविरतो होति । जातरूपरजतपटिग्गहणा पटिविरतो होति । आमकवाटिग्रहण पटिविरतो होति । प्रामगामसपटिंग्गहणा पटिपिरतो होति । इत्यि कुमारिलपटिग्गणा पटिविरतो होति । दारिदासपटिग्गहणा पटि- विरतो होति । अजेळकपटिग्गहणा पटिपिरतो होति । कुनकुटगूकर.. पटिगहणा पटिपिरतो होति । हत्यिगवास्सपळवपदिग्गहणा पटिपिरतो होति । सेत्तवत्युपटिग्गहणा पटिविरतो होति । दूतम्पपहिनगमना. नुयोगा परिपिरतो होति । कयविक्कया पटिविरतो होति । तुताकूट- कंसकूटमानकुटा परिविरतो होति । उसकोटनवन्चननिकातिसानियोगा पटिविरतो होति । छेदनवधवन्धनविपरामोसमातोपसहगाकारा पटि- 10 चिरतो होति । ८. "सो सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिफेन चोवरेन कुच्छिारि- हारिकेन पिण्डपातेन । सो येन पेनेच परकमति समादामेव पक्कमति । सेय्यथापि नाम पासी राकुणो येन येनेच उति, सपत्तभारी व डेति; एवमेव भिक्षु सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिन चीवरेन कुन्धिारि-15 हारिकेन पिण्डपातेन । सो येन येनेय परकमति, समादायैव पानमति । सो इमिना भरियेन सीलासन्धेन समनागतो प्रज्जतं अनवजगुरां पटिसंवेदेति । ६. "सो चरतुना रूपं दिस्या न निमित्तग्गाही होति नानु- व्यन्जनग्गाही । यत्वाधिकरणमेनं चकमुन्द्रियं मसंयुतं विहरन्तं अभिमा- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्यात्सर्वव्य, तस्ल संवराय पटि. पज्जति; लसति मान्द्रिवं, चपसुन्द्रिये संवरं प्रापज्जति । गोतन सई सुत्वा ... पानेन गन्धं पायित्वा ... जिन्हाय सायित्वा ... कान फोटुब्ब फुसित्वा ... मनसा धम्मं विघ्नाय न निमित्तगाही होति नानु- व्यज्जनगाही। यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं प्रसंयुतं बिहरन्तं अमिज्जा. 25 दोमनस्सा पापका अकुलला धम्मा मन्यात्सर्वयं, तस्त संवगय पटिपज्जति; रक्सति मनिन्दिय; मनिन्द्रिय संवरं पापम्नति । नो इमिना भरिमैन इन्द्रियसंवरेन गमनागतो मन्मत्तं प्रत्यासेकमुलं पटिसंवेदेति । १०. "सो भित्तन्ते परिवान्ते सन्मजानकारी होति, मातो. " कित विलोकित सम्पजानकारी होति, मम्मिलिते पत्तारिते सम्प- B.SJI ·२२४ 5 R.211 मगुत्तरनिकायो [४:२०.- जानकारी होति, सङ्घाटिपत्तचीवरधारणे सम्पजानकारी होति, असिते पीते खायिते सायिते सम्पजानकारी होति, उच्चारपस्सावकम्मे सम्प- जानकारी होति, गते ठिते निसिन्ने सुत्ते जागरिते भासिते तुहीभावे सम्पजानकारी होति । ११. “सो इमिना च अरियन सीलक्सन्धेन समन्नागतो, इमाय' च अरियाय सन्तुट्टिया समन्नागतो', इमिना च अरियन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो, इमिना च अरियन सतिसम्पजओन समन्नागतो विवित्तं सेनासनं भजति अरशं रुक्खमूलं पव्वतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वन- प्पत्यं अभोकासं पलालपुञ्ज । सो पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो 10 निसीदति पल्लवं आभुजित्वा उजु कार्य पणिधाय परिमुखं सति उपट्ठपेत्वा । सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति, अभिज्झाय चित्तं परिसोधेति । व्यापादपदोसं पहाय अव्यापन्नचित्तो विहरति सब्यपाणभूतहितानुकम्पी, व्यापादपदोसा चित्तं परिसोधेति । योनमिद्धं पहाय विगतयीनमिद्धो विहरति ग्रालोकसभ्मी सतो 15 सम्पजानो, थीनमिद्धा चित्तं परिसोधेति । उद्धच्चकुक्कुच्चं पहाय अनुदनो विहरति अज्झत्तं वूपसन्तनित्तो, उद्धच्चकुक्कुच्चा चित्तं परि- सोधेति । विचिकिच्छं पहाय तिण्णविचिकिच्छो विहरति अकथ रथी कुसलेनु धम्मेमु, विचिकिच्याय चित्तं परिसोधेति । सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पन्नाय दुब्बलीकरणे विविच्चय २० कामेहि ... पे०... चतुत्यं ज्ञान उपसम्पज्ज विहरति । १२. "सो एवं समाहिले चिते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगनुपविकलेरो मुद्भूत कम्मनिये टिते पानेम्जप्पते पुर्वनिपासा- नुस्गतिनाणाय ... पं०... मत्तानं गुतूपपातम्राणाय ... पं०... पासवान गपणापाय गिनं अभिनितामेति । मो 'वं दुपरा' ति ययाभूतं पजाः - नानि, 'भयं दुआगममुदयो' नि यभाभूनं पजानानि, 'मग दुपनिरोपो' firयमाभूतं पनानानि, 'मयं दुगनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पगानानि । ' पामग' नियाभून पजानाति, 'भयं मागपगमुदयों Freपासून पानानि, 'पपं पागनिरोपो' जिपमान जानाति, 'वं पागनिरोपगामिनी पटिश भाग जाना। । - 1-1.hi, ITH PITA: sirst-ti ·२२६ . प्रगुप्तरनिकायो [४.२०.६- एवं भविस्सं ति होति, अञथा भविस्सं ति होति । इमानि अट्ठारस तहाविचरितानि अज्झत्तिकस्स उपादाय । ४. “कतमानि अट्ठारस तहाविचरितानि वाहिरस्स उपादाय? इमिनास्मी ति, भिक्खवे, सति इमिना इत्थस्मी ति होति, इमिना 5 एवंस्मी' ति होति, इमिना अज्ञथास्मी ति होति, इमिना असस्मी ति होति, इमिना सतस्मी ति होति, इमिना सं ति होति, इमिना इत्थं सं ति होति, इमिना एवं सं ति होति, इमिना अजथा सं ति होति, इमिना अपिहं सं ति होति, इमिना अपिहं इत्थं सं ति होति, इमिना अपिहं एवं सं ति होति, इमिना अपिहं अञथा सं ति होति, इमिना भविस्सं ति 10 होति, इमिना इत्यं भविस्सं ति होति, इमिना एवं भविस्सं ति होति, इमिना अज्ञथा भविस्सं ति होति । इमानि अट्ठारस तहाविचरितानि वाहिरस्स उपादाय । ५. "इति अट्ठारस तण्हाविचरितानि अज्झत्तिकस्स उपादाय, अट्ठारस तण्हाविचरितानि बाहिरस्स उपादाय । इमानि वुच्चन्ति, 15 भिक्खवे, छत्तिस तोहाविचरितानि । इति एवरूपानि अतीतानि छत्तिस तहाविचरितानि, अनागतानि छत्तिस तहाविचरितानि, पच्चुप्पन्नानि छत्तिस तहाविचरितानि । एवं अट्ठसतं तहाविचरितं होन्ति' । ६. "अयं खो सा, भिक्सवे, तण्हा जालिनी' सरिता विसटा विसत्तिका, याय अयं लोको उद्धस्तो परियोनद्धो तन्ताकुलकजातो 20 गुणागुण्ठिकजातो मुझपव्वजभूतो अपायं दुग्गति विनिपातं संसार नातिवत्तती" ति। - R.213 B.534 - १०. पेमसुतं १. "चत्तारिमानि, भिवरावे, पेमानि' जायन्ति । कतमानि चत्तारि? पेमा पमं जायति, पेमा दोसो जायति, दोसा पेमं जाति, दोसा दोसो जायति । २. "नयं च, भिक्पये, पेमा पेमं जायति ? २थ, भिपस, पुग्गलो पुग्गलन्ग 8ो होनि कन्तो मनापो । तं परे द्वेन कन्तन - यारो.। -२. पारग नहारिपग्निानि गाह-रो.। 1. गनिमा--! ४, मोर, पारस पारपरंगुन५ । - ran" ·[ ११ ] ४६० ४६० ४६५ । १०. मुट्ठस्सतिसुत्तं तस्मुद्दानं २. अपकोसकंवग्गो, ४६० १. अक्कोसकसुत्तं ४६० २. भण्डनकारकसुत्तं ४६१ ३. सीलसुत्तं ४६१ ४. बहुभाणिसुत्तं ४६२ ५. पठमग्रक्खन्तिसुत्तं ४६३ ६. दुतियअक्सन्तिसुत्तं ४६३ ७. पठमग्नपासादिकसुत्तं ४६३ ८. दुतियापासादिकसुत्तं ४६४ ६. अग्गिसुत्तं ४६४ १०. मधुरासुत्तं ४६४ तस्सुद्दानं २३. दीघचारिकवग्गो ४६५ १. पठमदीपचारिकसुत्तं ४६५ २. दुतियदीघचारिकसुत्तं ४६५ ३. अतिनिवाससुत्तं ४६६ ४. मच्छरीसुत्तं ५. पठमकुलूपकसुत्तं ४६६ ६. दुतियकुलूपकसुत्तं ४६७ ७. भोगसुत्तं ४६७ ८. उस्सूरभत्तसुत्तं ६. पठमकण्हसप्पसुतं ४३८ १०. दुतियकण्हसप्पसुत्तं ४६८ तस्सुद्दानं २४. प्रआवासिकवगो १. आवासिकसुतं २. पियसुतं ३ मोभनसतं ५. अनुकम्पसुत्तं ५०१ ६. पठमग्रवण्णारहसुतं ५०१ ७. दुतियग्रवण्णारसुत्तं ५०२ ८. ततियप्रवण्णारहसुत्तं ५०२ ६. पठममच्छरियसुतं ५०३ १०. दुतियमच्छरियसुत्तं ५०३ तस्सुद्दानं २५. दुच्चरितवग्गो ५०४ १. पठमदुच्चरितसुत्तं . ५०४ २. पठमकायदुच्चरितसुत्तं ५०४ ३. पठमवचीदुच्चरितसुत्तं ५०४ ४. पटममनोदुच्चरितसुत्तं ५०५ ५. दुतियदुच्चरितसुत्तं ५०५ ६. दुतियकायदुच्चरितसुत्तं ५०५ ७. दुतियवचीदुच्चरितसुत्तं ५०५ ८. दुतियमनोदुच्चरितसुत्तं ५०५ ६. सिवथिकसुत्तं ५०५ १०. पुग्गलप्पवादसुत्तं तस्मुद्दानं २६. उपसम्पदावग्गो ५०८ १. उपसम्पादेतब्बसुत्तं ५०८ २. निस्सयसुत्तं ५०० -३. सामणेरसुतं ५०८ ४. पञ्चमछरियमुत्तं ५०६ ५. मच्छरियप्पहानसुत्तं ५०६ ६. पठमझानसुत्तं ५०४ ७-१३. दुतियझानमुत्तादि- सत्तक ५१० १४. अपरपठमझानमुत्तं *५१० "१ अपरटतिययान- ४६७ ४३३ ४६६ ४६३ ४६ ५०० ·४.२०.१०] पेमगुतं मनापेन समुदाचरन्ति । तस्स एवं होति - 'यो सो म्यायं पुग्गलो इट्ठो कन्तो मनापो, तं परे इडेन कन्तेन मनापेन समुदाचरन्ती' ति । सो तेसु पेमं जनेति । एवं खो, भिवखवे, पेमा पमं जायति । ३. "कथं च, भिवखवे, पेमा दोसो जायति ? इध, भिक्सवे, पुग्गलो पुग्गलस्स इट्ठो होति कन्तो मनापो । तं परे अनिट्टेन अफन्तेन अमनापेन समुदाचरन्ति । तस्स एवं होति – 'यो सो म्यायं पुग्गलो इट्ठो कन्तो मनापो, तं परे अनिटेन अफन्तेन अमनापेन समुदाचरन्ती' ति । सो तेसु दोसं जनेति । एवं खो, भिवसवे, पेमा दोसो जायति । ४. "कथं च, भिक्खवे, दोसा पेमं जायति ? इथ, भिवसवे, पुग्गलो पुग्गलस्स अनिट्ठो होति अकन्तो अमनापो । तं पर अनिट्रेन 10 अकन्तेन अमनापेन समुदाचरन्ति । तस्स एवं होति - 'यो खो म्यायं पुग्गलो अनिट्ठो अफन्तो अमनापो, तं परे अनिटेन अफन्तेन अमनापेन समुदाचरन्ती' ति । सो तेसु पेमं जनेति । एवं खो, भिपसवे, दोसा पर्म जायति । ५. "कथं च, भिक्सवे, दोसा दोसो जायति ? इध, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलस्स अनिट्ठो होति अकन्तो अमनापो । तं पर इदैन कन्तेन मनापेन समुदाचरन्ति । तस्स एवं होति 'यो खो म्यायं पुग्गलो अनिट्ठो अकन्तो अमनापो, तं परे इटून कन्तेन मनापेन समुदा. चरन्ती' ति । सो तेसु दोसं जनेति । एवं खो, भिक्सवे, दोसा दोसो जायति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि पेमानि जायन्ति । ६. “यस्मि, भिक्सवे, समये भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति, यं पिस्स पेमा पेम जायति तं पिस्स तस्मि समये न होति, यो पिस्स पेमा दोसो जायति सो पिस्स तस्मि समये न होति, यं पिस्स दोसा पेमं जायति तं पिस्स तस्मि समये न होति, यो पिस्स दोसा दोसो जायति सो पिस्स तस्मि समये न होति । ७. “यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्सु वितक्फविचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं झानं ... पे०... ततियं झानं ... पे०... चतुत्यं झानं उप- सम्पज्ज विहरति, यं पिस्स पेमा पेमं जायति तं पिस्स तस्मि समये न होति, यो पिस्स पेमा दोसो जायति सो पिस्स तस्मि समये न होति, यं पिस्स दोसा पमं जायति तं पिस्स तस्मि समये न होति, यो पिस्स दोसा दोसो जामति सो पिस्स तस्मि समये न होति । 15 R.214 1.535 . 20 25 30 ·, B.536, R.215 २२८ मचंगुत्तरनिकायो [४.२०.१०- ८. “यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खु आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञाविमुत्ति दिदेव धम्मै सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, यं पिस्स पेमा पेमं जायति तं पिस्स पहीनं होति उच्छिन्नमूलं तालावत्युकतं अनभावङ्कतं आयति अनुप्पादधम्म, यो 5 पिस्स पेमा दोसो जायति सो पिस्स पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्थु- कतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो, यं पिस्स दोसा पेमं जायत्ति तं पिस्स पहीनं होति उच्छिन्नमूलं तालावत्थुकतं अनभावमृतं आयति अनुप्पादधम्म यो पिस्स दोसा दोसो जायति सो पिस्स पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्युकतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो । 10 अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु नेव' उस्सेनेति न पटिसेनेति' न धूपायति न पज्जलति न सम्पज्झायति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु उस्सेनेति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु रूपं अत्ततो समनुपस्सति, रूपवन्तं वा अत्तानं, अत्तनि वा रूपं, रूपस्मि वा अत्तानं; वेदनं अत्ततो समनुपस्सति, वेदनावन्तं वा अत्तानं, 15 अत्तनि वा वेदनं, वेदनाय वा अत्तानं; सञ्ज अत्ततो समनुपस्सति, सावन्तं वा अत्तानं, अत्तनि वा सञ्ज, सज्ञाय वा अत्तानं; सङ्खारे अत्ततो समनुपस्सति, सङ्खारवन्तं वा अत्तानं, अत्तनि वा सङ्खारे, सङ्खा- रेसु वा अत्तानं; विज्ञाणं अत्ततो समनुपस्सति, विज्ञाणवन्तं वा अत्तानं, अत्तनि वा विज्ञाणं, विज्ञआणस्मि वा अत्तानं । एवं खो, 20 भिक्खवे, भिक्खु उस्सेनेति । १०. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न उस्सेनेति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु न रूपं अततो समनुपस्सति, न रूपवन्तं वा अत्तानं, न अत्तनि वा रूपं, न रूपस्मि वा; अत्तानं; न वेदनं अत्ततो समनुपस्सति, न वेदना- वन्तं वा अत्तानं, न अत्तनि वा वेदनं, न वेदनाय वा अत्तानं; न सम्झं 8 अततो समनुपस्सति, न सज्ञावन्तं वा अत्तानं, न अत्तनि वा सज्ञ, न सञ्चाय वा अत्तानं; न सहारे अत्ततो समनुपस्सति, न सवारवन्तं वा अत्तानं, न अत्तनि वा सहारे, न सह्यारेसु वा अत्तानं; न विमाणं प्रत्ततो समनुपस्सति, न विज्ञाणवन्तं वा अत्तानं, न अत्तनि वा विम्ञाणं, न विश्वास्मि या अतानं । एवं सो, मिक्खवे, भिक्षु न उस्सेनेति । २. परिस्रोनेति-सी०, स्या०,रो। ३. अपरझायति-सी पायधि-पा.,रो । १.मस्या..

·. - , ४.२०१०] पेमयुतं २२६ ११. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पटिसेनेति ? इध, भिक्सवे, भिक्खु अक्कोसन्तं पच्चक्कोसति, रोसन्तं पटिरोसति, भण्डन्तं पटि- भण्डति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पटिसनेति । १२. "कयं च, भिक्खवे, भिक्खु न पटिसनेति ? इध, भिवखवे, भिक्खु अक्कोसन्तं न पच्चक्कोसति, रोसन्तं न पटिरोसति, भण्डन्तं 5 न पटिभण्डति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न पदिसेनेति । १३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु धूपायति ? अस्मी ति, भिक्खवे, सति इत्यस्मी ति होति, एवंस्मी ति होति, अनथास्मी ति होति, असस्मी ति होति, सतस्मी ति होति, संति होति, इत्थं सं ति होति, एवं सं ति होति, अञ्जथा सं ति होति, अपिहं सं ति होति, 10 अपिहं इत्थं सं ति होति, अपिहं एवं सं ति होति, अपिहं अज्ञथा सं ति होति, भविस्सं ति होति, इत्थं भविस्सं ति होति, एवं भविस्सं ति होति, अनथा भविस्सं ति होति । एवं खो, भिक्खवे, भिवखु धूपायति । १४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न धूपायति ? अस्मी ति, 15 1.537 भिक्खवे, असति इत्थस्मी ति न होति, एवंस्मी ति न होति, अच- थास्मी ति न होति, असस्मी ति न होति, सतस्मी ति न होति, सं ति न होति, इत्यं सं ति न होति, एवं सं ति न होति, अज्ञथा सं ति न होति', अपिहं सं ति न होति, अपिहं इत्थं सं ति न होति, अपिहं एवं सं ति न होति, अपिहं अञथा सं ति न होति, भविस्सं ति न होति, इत्यं 20 भविस्सं ति न होति, एवं भविस्सं ति न होति, अज्ञथा भविस्सं ति न होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न धूपायति । १५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पज्जलति ? इमिना अस्मी ति, भिक्खवे, सति इमिना इत्थस्मी ति होति, इमिना एवंस्मी' ति होति, इमिना अज्ञथास्मी ति होति, इमिना असस्मी ति होति, इमिना 25 सतस्मी ति होति, इमिना सं ति होति, इमिना इत्यं संति होति, इमिना एवं संति होति, इमिना अाथा संति होति, इमिना अपिहं संति होति, इमिना अपिहं इत्थं सं ति होति, इमिना अपिहं एवं सं ति होति, इमिना अपिहं अथा संति होति, इमिना भविस्सं ति होति, इमिना R.216 १. होन्टि - रो01 २. एवमस्मि-सी० एवस्मी - स्या०, रो० ।

·२३० प्रगुत्तरनिकायो [४.२०.१०- B.538 इत्थं भविस्सं ति होति, इमिना एवं भविस्सं ति होति, इमिना अज्ञथा भविस्सं ति होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पज्जलति । १६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु न पज्जलति ? इमिना अस्मी ति, भिक्खवे, असति इमिना इत्यस्मी ति न होति, इमिना एवंस्मी ति 5 न होति, इमिना अजथास्मी ति न होति, इमिना असस्मी ति न होति, इमिना सतस्मी ति न होति, इमिना सं ति न होति, इमिना इत्थं सं ति न होति, इमिना एवं सं ति न होति, इमिना अजथा सं ति न होति, इमिना अपिहं सं ति न होति, इमिना अपिहं इत्थं संति न होति, इमिना अपिहं एवं सं ति न होति, इमिना अपिहं अज्ञथा सं ति न होति, 10 इमिना भविस्सं ति न होति, इमिना इत्थं भविस्सं ति न होति, इमिना एवं भविस्सं ति न होति, इमिना अज्ञथा भविस्सं ति न होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न पज्जलति । १७. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सम्पज्झायति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अस्मिमानो पहीनो न होति उच्छिन्नमूलो ताला- 15 वत्युकतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो। एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सम्पज्झायति । "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु न सम्पज्झायति' ? इध, भिक्खये, भिक्खुनो अस्मिमानो पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्युकतो अन- भाववतो' प्रायति अनुप्पादधम्मो । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु न 20 सम्पज्झायती" ति । महावग्गो पीसतिमो। तस्सुद्दानं मोतानुगतं ठानं, भदिय सामुगिय' वप्प सान्हा च । मल्लिक अत्तन्तापो', तण्हा पेमेन च दसा ते ति ।। पतुत्यो महापण्णासफो समतो। , ...#. पोदोमरि । १. पानाति-गौ.; नापति-पा.... २. सालो-11. शी -। ४. गामो-री । ५. सो-।

·B. 539, R.217 - ४.२१.१] सिक्खापर्वसुतं २१. सप्पुरिसवग्गो १. सिक्खापरसुतं १. "असप्पुरिसं च वो, भिक्सवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । “एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो 5 पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसा. वादी होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । अयं वुच्चति, भिवखवे, असप्पुरिसो। ३. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते 10 समादपति; अत्तना च अदिनादायी होति, परं च अदिन्नादाने समाद- पेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति ; अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति; अत्तना च सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति, परं च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाने समादपेति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चों पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसु- मिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरय- मज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो। ५. "कतमो च, भिक्खबे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध, 20 भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, परं च अदिन्नादाना वेरमणिया समादति; अत्तना च कामेसु- मिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परं च मुसावादा 25 वेरमणिया समादपेति; अत्तना च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति, परं च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणिया समादपेति । अयं बुञ्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरों" ति । 15 , B.540 ·२३२ R.218 प्रगुतरनिकायों [४.२१.२- २. अस्सद्धसुत्तं १. "असप्पुरिसं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साघुकं मनसिकरोय; भासिस्सामी" ति । एवं ...०... एतदवोच २. "कतमो च, भिक्सवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खये, एकच्चो 5 अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी' होति, अप्पस्सुतो होति, कुसीतो होति, मुट्ठस्सति होति, दुप्पो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो। ३. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च अस्सद्धो होति, परं च अस्सद्धिये' समाद- 10 पेति; अत्तना च अहिरिको होति, परं च अहिरिकतायं समादपेति; अत्तना च अनोत्तप्पी होति, परं च अनोत्तप्पे समादपेति; अत्तना च अप्पस्सुतो होति, परं च अप्पस्सुते समादपेति; अत्तना च कुसीतो होति, परं च कोसज्जे समादपेति; अत्तना च मुट्ठस्सति होति, परं च मुटुस्सच्चे' समादति; अत्तना च दुप्पओ होति, परं च दुप्पञ्जताय समाद- 15 पेति । . अयं युच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो । ४. "कतमो च, भिक्सवे, सप्पुरिसो? इथ, भिक्सवे, एकच्चो सद्धो होति, हिरिमा होति, प्रोत्तप्पी होति, बहुस्सुतो होति, पारद्धपिरियो होति, सतिमा होति, पञ्जवा होति । अयं वुच्चति, भिक्सवे, सप्पुरिसो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध, 20 मिक्सवे, एकच्चो अत्तना च सद्धासम्पन्नो होति, परं च सद्धासम्पदाय समादपैति; अतना च हिरिमा होति, परं च हिरिमताय समादपैति; प्रतना र प्रोत्तप्पी होति, परं च प्रोत्तणे समादपेति; अत्तना च बहुस्सुतो होति, परं च याहसच्चे समादपेति; अत्तना च भारतपिरियो होति, परं न पिरियारम्भे समादपेति; अत्तना न उपद्वितस्राति होति, परंप गतिउपट्टाने ममादति; अत्तना न पश्यामम्पनी होति, परंप पन्नामम्पदाय मादपति । अयं युच्चति, भिणय, रापुरिगेन मगुरिंगतरो" नि। D.51 - .। २. पगार 0.11, मगले.ा. • Y.feet - Effeit - h... imgri ·२३३ R.219 - - ४.२१.३] सत्तकम्ममुक्तं ३. सत्तकम्मसुत्ते १४"प्रसप्पुरिसं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति। एवं ...पे०... एतदवोच- २. “कतमोच, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, 5 मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाचो होति, सम्पप्पलापी होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो। ३. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति; अत्तना च अदिनादायी होति, परं च अदिन्नादाने समाद- 10 पति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति; अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च पिसुणाय वाचाय समादपेति; अत्तना च फरुसवाचो होति, परं च फरसाय वाचाय समादपेति; अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्फप्पलापे समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो। ४. "कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसु- मिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिविरतो, होति, सम्फ- 20 प्पलापा पटिविरतो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो। ५. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध भिक्सवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना प प्रदिनादाना पटिविरतो होति, परं च अदिन्नादाना वेरमणिया समादपेति ; प्रत्तना च कामेसु- मिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च गामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च मुसापापा पटिपिरतो होति, परं च मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अतना ग पिगुणाग धागाय पटिविरतो होति, परं च पिसुणाय वाचाय पेरगणिया रागादपति; अत्तना च फरसाय 15 D.542 म०२-३० ·२३४ प्रगुत्तरनिकायो [४.२१.३- वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरसाय वाचाय वेरमणिया समादपेति; अतना च सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, परं च सम्पप्पलापा वेरमणिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो" ति । 5 - R.220 , 15 ४. दसकम्मसुत्तं १. "असप्पुरिसं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति। एवं ... पे०... एतदवोच २. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इधं, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, 10 मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाचो होति, सम्पप्पलापी होति, अभिज्शालु होति, व्यापन्नचित्तो होति, मिच्छादिट्ठिको होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो । ३. “कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति ... पे०... अत्तना च अभिज्झालु होति, परं च अभिज्झाय समादपेति; अत्तना च व्यापन्नचित्तो होति, परं च व्यापादे समादपेति, अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परं च मिच्छादिविया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो 20 पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... अनभिज्झालु होति, अन्या- पन्नचित्तो होति, सम्मादिट्ठिको होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति पे०... अत्तना च अनभिज्झालु 25 होति, परं च अनभिज्झाय समादपेति; अत्तना च अब्यापन्नचित्तो होति, परं च अव्यापादे समादपेति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो" ति । :::. 1.543 ·२३५ - R.221 ४.२१.५] भट्ठनिकसुत्तं ५. अङ्गिकसुत्तं १. "असप्पुस्सिं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, प्रसप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ... पे०... एतदवोच २. "कतमो च, भिवखवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति, मिच्छासङ्घप्पो होति, मिच्छावाचो होति, मिच्छा- 5 कम्मन्तो होति, मिच्छाग्राजीवो होति, मिच्छावायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो । ३. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परं च मिच्छादिट्ठिया समादपेति; अत्तना च मिच्छासङ्कप्पो होति, परं च मिच्छासङ्कप्पे समा- 10 दपेति; अत्तना च मिच्छावाचो होति, परं च मिच्छावाचाय समादपेति; अत्तना च मिच्छाकम्मन्तो होति, परं च मिच्छाकम्मन्ते समादपेति; अत्तना च मिच्छाआजीवो होति, परं च मिच्छापाजीवे समादपेति; अत्तना च मिच्छावायामोहोति, परं च मिच्छावायाम समादपेति; अत्तना च मिच्छासति होति, परं च मिच्छासतिया समादपेति;अत्तना च मिच्छा- 15 समाधि होति, परं च मिच्छासमाधिम्हि समादपेति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्मा- कम्मन्तो होति, सम्माप्राजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति 20 होति, सम्मासमाधि होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्टिको होति, परं च सम्मादिट्टिया समादपेति; अत्तना च सम्मासङ्कप्पो होति, परं च सम्मासङ्कप्पे समा- दपेति; अत्तना च सम्मावाचो होति, परं च सम्मावाचाय समादपेति; 25 अत्तना च सम्माकम्मन्तो होति, परं च सम्माकम्मन्ते समादपेति; अत्तना च सम्मापाजीवो होति, परं च सम्मानाजीवे समादपेति; अत्तना च सम्मावायामो होति, परं च सम्मावायामे समादपेति; अत्तना च सम्मा- सति होति, परं च सम्मासतिया समादपेति; अत्तना च सम्मासमाधि B.544 - ·२३६ प्रहगुतरनिकायो [४.२१.५- होति, परं च सम्मासमाधिम्हि समादपेति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो" ति । 5 R.222 ६. दसमग्गसुत्तं १. "असप्पुरिसं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरं च; सप्पुरिसं च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसिकरोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ... पे०... एतदवोच - २. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति ... पे०... मिच्छाजाणी होति, मिच्छा- विमुत्ति होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो। ३. "कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, 10 भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परं च मिच्छादिट्ठिया समादपेति ... पे०... अत्तना च मिच्छात्राणी होति, परं च मिच्छाजाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परं च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो । ४. “कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो 15 सम्भादिट्ठिको होति ... पे०... सम्मानाणी होति, सम्माविमुत्ति होति अयं बुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति ... पे०... अत्तना च सम्माजाणी होति, परं च सम्माजाणे २० समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परं च सम्माविमुत्तिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो" ति । - B.545 ७. पठमपापधम्मसुत्तं १. "पापं च वो, भिक्खवे, देसैस्सामि, पापेन पापतरं च; कल्याणं च, कल्याणेन कल्याणतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ...पे०... एतदवोच २. "कतमो च, भिक्खवे, पापो ? इध, भिवखवे, एकच्चो पाणातिपाती होति ... पे०... मिच्छादिढिको होति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, पापो। - 25 ·४.२१..] धुतियपापपम्ममुतं ३. "कतमो च, भिक्खवे, पापेन पापतरो? इध, भिवखवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति पे०... अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परं च मिच्छादिट्टिया समा- दपेति । अयं वुच्चति, भिवखवे, पापेन पापतरो । ४. “कतमो च, भिक्खवे, कल्याणो? इध, भिवखवे, एकच्चो । पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्टिको होति । अयं वुञ्चति, भिक्खवे, कल्याणो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति ...पे०... अत्तना च सम्मादिटिको 10 होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्या- णेन कल्याणतरो" ति । R.223 15 ८. दुतियपापधम्मसुत्तं १. "पापं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापेन पापतरं च; कल्याणं च, कल्याणेन कल्याणतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसिकरोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ...पे.... एतदवोच - २. "कतमो च, भिक्खवे, पापो ? इध, भिवखवें, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति ...पे०... मिच्छाशाणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापो । ३. “कतमो च, भिवखवे, पापेन पापतरो? इध, भिवखवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परंच मिच्छादिट्ठिया समादपेति 20 .. पे०... अत्तना च मिच्छाजाणी होति, परं च मिच्छाजाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परं च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापेन पापतरो। ४. "कतमो च, भिवखवे, कल्याणो? इध, भिवखवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति ... पे०... सम्माजाणी होति, सम्माविमुत्ति होति । । अयं वुञ्चति, भिक्खवे, कल्याणो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया . B.S16 ·२३० प्रगुत्तरनिकायो [४.२१.८- समादपेति ... पे०... अत्तना च सम्माजाणी होति, परं च सम्माज्ञाणे समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परं च सम्माविमुत्तिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो" ति । R.224 ६. ततियपापधम्मसुतं १. "पापधम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापधम्मेन पाप- 5 धम्मतरं च; कल्याणधम्म च, कल्याणधम्मन कल्याणधम्मतरं च । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ...पे०... एतदवोच २. "कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति ... पे०... मिच्छादिट्ठिको होति । अयं वुच्चति, 10 भिक्खवे, पापधम्मो। ३. “कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो? इध भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपति ... पे०... अत्तना च मिच्छादिदिको होति, परं च मिच्छादिट्ठिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सम्मादिट्ठिको होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मो। ५. “कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, पर 20 च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति ... पे०... अत्तना च सम्मादिट्टिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो" ति । 15 १०. चतुत्यपापधम्मसुत्तं १. "पापधम्मं च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापधम्मेन पाप- धम्मतरं च; कल्याणधम्म.च, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरं च । 25 तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । एवं ... पे०... एतदवोच- ..

·B.S17 - R.225 ४.२२.१] परिसासुतं २३६ २. "कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मो ? इध, भिक्सवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति ...पे०... मिच्छाजाणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति । अयं चुच्चति, भिक्सवे, पापधम्मो । ३. "कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो ? इध, भिक्खये, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्टिको होति, परं च मिच्छा- 5 दिट्ठिया समादपेत्ति ... पे०... अत्तना च मिच्छाजाणी होति, परं च मिच्छानाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परं च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मेन पाप- धम्मतरो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मो ? इध, भिक्खवे, 10 : एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति ... पे०... सम्मानाणी होति, सम्माविमुत्ति होति । अयं बुच्चति, भिक्खये, कल्याणधम्मो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्टिको होति, परं च सम्मादिट्ठिया समादपेति ... पे०... अत्तना च सम्माजाणी होति, परं च सम्माज्ञाणे 15 समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परं च सम्माविमुत्तिया समादपेति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मन कल्याण- धम्मतरो" ति। सप्पुरिसवग्गो एकवीसतिमो। तस्सुद्दानं सिक्खापदं च अस्स, सत्तकम्म अथो च दसकम्म । अट्ठङ्गिकं च दसमग्ग', द्वे पापधम्मा अपरे द्वे ति ॥ 20 २२. परिसावग्गो १. परिसासुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, परिसदसना' । कतमे चत्तारो ? भिक्खु, भिक्सवें, दुस्सीलो पापधम्मोपरिसदूसनो; भिक्खुनी, भिक्खवे, १. सत्तनासो- रो० । २. दसमग्ग - रो० । ३, परिसदुस्सना- रो० ॥ ४-४. इय भिक्स भिक्षु- रो।

·२४० B.548 - अडगुत्तरनिकायो [४.२२.१- दुस्सीला पापधम्मा परिसदूसना; उपासको, भिक्खवे, दुस्सीलो पापधम्मो परिसदूसनो; उपासिका, भिक्खवे, दुस्सीला पापधम्मा परिस- दूसना । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो परिसदूसना । २. "चत्तारोमे, भिक्खवे, परिससोभना । कतमे चत्तारो? 5 भिक्खु, भिक्खवे, सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो; भिवखुनी, भिक्खवे, सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना; उपासको, भिक्खवे सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो; उपासिका, भिक्खवे, सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो परिस- सोभना" ति । R.226 - 10 २. दिद्विसुत्तं १. “चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनो- दुच्चरितेन, मिच्छादिट्ठिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो 15 एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनो- सुचरितेन, सम्मादिट्ठिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्ना- गतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । - ३. अकतञ्जतासुत्तं १. "चतूहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविसत्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? कायदुचरितेन, वचीदुच्चरितेन, 20 मनोदुचरितेन, अकतनुतापकतवेदिता' इमेहि सो, भिक्सवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्तितो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्सवे, धम्मेहि समनागतो यथानतं निरिसतो एवं मग्गे । कतमेहि चतूहि ? कायसुनरितन, वचीसुचरितेन, मनो. गुनरितन, मनन्त्रुताकतवेदिता'- इमेहि सो, भिरावे, चतूहि धम्मेहि समभागती पानतं निफ्राित्तो एवं सग्गे" ति। १. Risar -ift 1 २. garlकाम - ·४.२२.६] पहिरिगुर्स २॥ ४. पाणातिपातीसुतं १.... पे०... पाणातिपाती होति, प्रदिप्नादायी होति, मार्मगु- मिच्छाचारी होति, मुसावादी होति ... पे०... पाणातिपाता पटिपिरतो होति, अदिग्नादाना पटिपिरतो होति, कामगुमिच्छानारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति ... । ५. पठममग्गसुतं १. ... पे०... मिच्छादिछिको होति, मिन्यासहपो होति, । मिच्छावाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति ... पं०... सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति ... । ६. दुतियमग्गसुतं १. ...०... मिच्छाग्राजीवो होति, मिच्यावायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति ... पे०... सम्मामाजीयो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति ... ! 10 ७. पठमवोहारपयसुत्तं १. ..पे०... अदितु दिदुवादी होति, अमुते सुतवादी होति, अमुते मुतवादी होति, अविनाते विस्मातवादी होति ... पे०... मदि? अदिद्ववादी होति, असुते अनुतवादी होति, अमुते अमुतवादी होति, अविज्ञाते अविज्ञातवादी होति... । ८. दुतियवोहारपयसुतं १.... पे०... दिढे अदिदुवादी होति, मुते असुतवादी होति, 15 मुते अमुतवादी होति, विज्ञाते अविज्ञातवादी होति ... पे०... दिडे दिद्ववादी होति, सुते सुतवादी होति, मुते मुतवादी होति, विजाते विजातवादी होति ६. अहिरिकसुत्तं १.... पे०... अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति ... पे०... सद्धो होति, सीलवा होति, हिरिमा होति, 20 मोत्तप्पी होति... । -" ·B.550 - 5 २४२ प्रगुत्तरनिकायो [४.२२.१०-- १०. दुस्सीलसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, कुसीतो होति, दुप्पओ होति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? सद्धो होति, सीलवा होति, पारद्ध- विरियो होति, पञवा होति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । परिसावग्गो' वावीसतिमो। तस्सुद्दानं परिसा दिट्ठिअकतञ्जता, पाणातिपाता पि द्वे मग्गा । द्वे वोहारपथा वुत्ता, अहिरिक' दुप्पअन चा ति ।। R.228 10 २३. दुचरितवग्गो १. दुच्चरितसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचीदुच्चरितानि । कतमानि चत्तारि ? मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरुसा वाचा, सम्फप्पलापो इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वचीदुच्चरितानि । चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचीसुचरितानि । कतमानि चत्तारि? सच्चवाचा, अपिसुणा 15 वाचा, सण्हा' वाचा, मन्तवाचा'- इमानि-खो, भिक्खवे, चत्तारि वची- सुचरितानी" ति । B.551 २. दिट्ठिसुत्तं १. “चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तों असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानु- वज्जो च विञ्यूनं; वहुं च अपुलं पसवति । कतमेहि चतूहि ? १. सोमणवगो - सी०, रो०; सोभनवग्गो २. हिरिकं - रो। ३-३. सण्हवाचा मन्तावापा सी०, स्पा०, रो। ४. प्रव्यत्तो रो०। - स्या०।

·२४३ - ४.२३.५] पठममग्गसुतं कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, मिच्छादिट्ठिया इमेहि खो, भिक्खवे, चतुहि धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो प्रसप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विनं, वहुं च अपुओं पसवति । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो । सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननु- वज्जो विझून, बहुं च पुझं पसवति । कतमेहि चतूहि ? काय- सुचरितेन, वचीसुचरितन, मनोसुचरितेन, सम्मादिट्ठिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो विझून; वहुं च पुणे पसक्ती" ति । 10 R.229 ३. अकतनुतासुत्तं १. चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विनं, बहुं च अपुञ्झं पसवति । कतमेहि चतूहि ? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, अकतञ्युताकतवेदिता - इमेहि 15 .... पे०... कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन कतता- कतवेदिता .... पे०... । ४. पाणातिपातीसुतं १....पे... पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसु- मिच्छाचारी होति, मुसावादी होति ... पे०... पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदितादाना पटिविरतो होति, कामसुमिच्छाचारा पटिविरतो 20 होति, मुसावादा पदिविरतो होति... पे०... । ५. पठममग्गसुत्तं १....पे... मिच्छादि९िको होति, मिच्छासङ्कप्पो होति, मिच्छा- वाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति...पे०... सम्मादिट्ठिको होति, सम्मा- सप्पो होति, सम्मावाची होति, सम्माकम्मन्तो होति ... पे०... ।

·B.552
२४४ .
मडगुत्तरनिकायो
६. दुतियमग्गसुत्तं
१. ...पे०... मिच्छामाजीवो होति, मिच्छावायामो होति,
मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति ... पे०... सम्मायाजीवो होति,
सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति ... पे०....।
७. पठमवोहारपथसुत्तं
१. ...पे०... अदितु दिट्ठवादी होति, असुते सुतवादी होति,
5 अमुते मुतवादी होति, अविस्माते विज्ञातवादी होति ... पे०...
अदितु अदिद्ववादी होति, असुते असुतवादी होति, अमुते अमुतवादी
होति, अविज्ञाते अविज्ञातवादी होति ... पे०... ।
८. दुतियवोहारपथसुत्तं
१. ... पे०... दिढे अदिद्ववादी होति, सुते असुतवादी होति,
मुते अमुतवादी होति, विज्ञाते अविज्ञातवादी होति ... १०... दिट्ठ
10 दिदुवादी होति, सुते सुतवादी होति, मुते मुतवादी होति, विज्ञाते
विज्ञातवादी होति ... पे०... ।
६. अहिरिकसुत्तं
१. ... पे०... अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, अहिरिको होति,
अनोत्तप्पी होति ... पे०... सद्धो होति, सीलवा होति, हिरिमा होति,
प्रोत्तप्पी होति ... पे०... ।
R.230
15
१०. दुप्पजसुत्तं
१....पे.... अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, कुसीतो होति,
दुप्पञ्चो होति ... पे०... सद्धो होति, सीलवा होति, पारद्धविरियो होति,
पञवा होति-इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो
वियत्तो' सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति
अननुवज्जो विझून, बहुं च पुनं पसवती" ति ।
१. मनोत्तापी-रो०। २. व्यत्तो-रो।

·२४५ ४.२४.२] D.553 पित्यारमुतं ११. कविसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खये, कवी। कतमे चत्तारो? चिन्ता- कवि, सुतकवि, प्रत्यकवि, पटिभानकवि-इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो कवी" ति। दुचरितवग्गो तेवीसतिमो। तस्सुद्दानं दुच्चरितं दिट्ठि अकतञ्जू च, पाणातिपाता पिढे मग्गा । द्वे वोहारपया वृत्ता, अहिरिकं दुप्पञ्जकविना चा ति ।। 5 २४. - कम्मवग्गो १. सद्वित्तसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिज्ञा' सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि? अत्यि, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपार्क; अत्यि, भिक्सवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाक; अत्यि, भिक्सवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्म अकण्ठं असुक्कं अकण्हनसुक्कविपाकं कम्मवखयाय संवत्तति । इमानि 10 खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदि- तानी" ति। . २. वित्यारसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि ? अत्यि, भिक्खवे, कम्म कण्हं काहविपार्फ; अत्यि, भिक्खवे, कम्म सुक्क सुक्कविपार्क; अत्थि, 15 भिक्सवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपार्क; अत्थि, भिक्खवे, कम्म अकण्हं असुक्क अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । २. “कतमं च, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपाकं ? इथ, भिक्सवे, एकच्चो सब्यावझ' कायसङ्खारं अभिसरोति, सव्या- R.231 १. अभिज्ञाप-रो। २. सम्यापज्झं-सी०, स्वा० सव्यापज्ज्ञ-रो।

·२४६ B.554 प्रहगुत्तरनिकायो [४.२४.२- वज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, सव्यावज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्घ- रोति । सो सब्यावज्झं कायसवारं अभिसङ्खरित्वा, सब्यावज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्घरित्वा, सव्यावज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्यावझं लोकं उपपज्जति' । तमेनं सव्यावझं लोक उपपन्नं समानं 5 सव्यावज्झा फस्सा फुसन्ति । सो सव्यावज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सव्यावज्झं वेदनं वेदयति एकन्तदुवखं, सेय्यथापि सत्ता नेरयिका । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, कम्म सुक्क सुक्कविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अव्यावझं कायसङ्घारं अभिसङ्घरोति, अब्याबज्झं 10 वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, अब्यावझं मनोसङ्खारं अभिसङ्घरोति । सो अव्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अब्यावझं वचीसवार्य अभिसङ्खरित्वा, अव्यावज्झं मनोसवार अभिसङ्खरित्वा अव्यावज्झं लोकं उपपज्जति । तमेनं अब्यावझं लोकं उपपन्नं समानं अव्यावज्झा फस्सा फुसन्ति । सो अव्यावज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अव्यावसं 15 वेदनं वेदयति एकन्तसुखं, सेय्यथापि देवा सुभकिण्हा । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्म सुक्क सुक्कविपाकं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं ? इध; भिक्खवे, एकच्चो सव्यावझं पि अव्यावझं पि कायसङ्खारं अभि- सङ्खरोति, सब्यावज्झं पि अव्यावझं पि वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, 20 सव्यावझं पि अव्यावज्झं पि मनोसङ्खारं अभिसङ्घरोति । सो सव्या- वज्झं पि अव्यावज्झं पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सव्यावझं पि अव्यावज्झं पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सव्यावज्झं पि अव्यावज्झं पि मनोसङ्घारं अभिसङ्खरित्वा सव्यावज्झं पि अव्यावझं पि लोकं. उपपज्जति । तमेनं सब्यावज्झं पि अब्यावझं पि लोकं उपपन्नं समानं 25 सव्यावज्झा पि अव्यावज्झा पि फस्सा फुसन्ति । सो सब्यावज्झेहि पि अव्यावझेहि पि फस्सेहि फुट्ठो समानो सव्यावज्झं पि अव्यावझं पि वेदनं वेदयति वोकिण्णसुखदुक्खं', सेय्यथापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाकं । R,232 - रो०। १. उप्पज्जति रो। २. वेदियति - सी०, स्या०, रो० । साधणं सुखदुक्स ३. वोकिण्णं

·सुत्तपिटके
अङ्गुत्तरनिकायो
(चतुक्क-पञ्चकनिपाता)

·४.२४.३] सोणकायनसुत्तं ५. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्क- विपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति ? तत्र, भिक्खवे, यमिदं कम्म कण्हं कण्हविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं' कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं कम्मं कण्हसुक्कं कण्हमुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना - इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्क 5 अकण्हनसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिन्ना सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति । B.555 - ३. मोणकायनसुत्तं १. अथ खो सिखामोग्गल्लानो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुप- सङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो 10 सिखामोग्गल्लानो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच २. "पुरिमानि, भो गोतम, दिवसानि पुरिमतरानि सोणकायनो माणवो येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा में एतदवोच - 'समणो गोतमो सब्बकम्मानं अकिरियं पापेति, सब्बकम्मानं खो पन अकिरियं पञापेन्तो उच्छेदं आह लोकस्स - कम्मसच्चायं, भो', लोको कम्म- 15 समारम्भट्ठायो" ति। ३. "दस्सनं पि खो अहं, ब्राह्मण, सोणकायनस्स माणवस्स नाभिजानामि; कुतो पनेवरूपो कथासल्लापो! चत्तारिमानि, ब्राह्मण, कम्मानि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि ? अत्थि, ब्राह्मण, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, ब्राह्मण, 20 कम्म सुक्क सुक्कविपाक; अत्थि, ब्राह्मण, कम्म कण्हसुक्क कण्हसुक्क- विपाक; अत्यि, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हनसुक्कविपार्क कम्मक्खयाय संवत्तति । ४. "कतमं च, ब्राह्मण, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो सव्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सव्यावज्झं वचीसवारं अभिसङ्घरोति, सब्यावझं मनोसवारं अभिसङ्घरोति । सो सब्यावज्झं १. यम्पिद - सी०, स्या०, रो। २. सिखो मोग्गल्लानो रो० । ३.खो-रो०। ४. सोणकायस्स - रो। ५. कण्हं सुक्कं -स्था०। ६. कम्म कम्मक्खयाय ७. सन्यापज्झं- सी०, स्था०; सव्यापज्झं- रो० । - R,233 " 25 - ·" B.556 , २४८ अडगुत्तरनिकायो [४.२४.३- कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सव्यावज्झं वचीसवार अभिसङ्खरित्वा, सव्यावझं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्यावज्झं लोकं उपपज्जति । तमेनं सव्यावज्झं लोकं उपपन्नं समान सव्यावज्झा फस्सा फुसन्ति । सो सव्यावज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सव्यावझं वेदनं वेदयति 5 एकन्तदुक्खं, सेय्यथापि सत्ता नेरयिका । इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्म कण्हं कण्हविपाकं । ५. "कतमं च, ब्राह्मण, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो अव्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्घरोति, अव्यावज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, अव्यावज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति । 10 सो अब्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अव्यावझं वचीसवारं अभिसङ्खरित्वा, अव्यावज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा अव्यावज्झं लोकं उपपज्जति । तमेनं अव्यावझं लोकं उपपन्नं समानं अव्यावज्झा फस्सा फुस्सन्ति । सो अव्यावज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अब्यावज्झं वेदनं वेदयति' एकन्तसुखं, सेय्यथापि देवा सुभकिण्हा । इदं वुच्चति, 15 ब्राह्मण, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं । ६. “कतमं च, ब्राह्मण, कम्मं कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाकं ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो सव्यावज्झं पि अव्यावझं पि कायसवारं अभि- सङ्घरोति, सव्यावज्झं पि अव्यावज्झं पि वचीसङ्खारं अभिसङ्घरोति, सब्यावझं पि अव्यावज्झं पि मनोसङ्खारं अभिसङ्घरोति । सो सव्या- 20 वज्झं पि अव्याबझं पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्यावज्झं पि अव्यावज्झं पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबझं पि अब्यावज्झं मनासङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सव्यावज्झं पि अव्यावझं पि लोकं उपपज्जति । तमेनं सब्यावझं पि अव्यावझं पि लोकं उपपन्नं समानं सव्यावज्झा पि अव्यावज्झा पि फस्सा फुसन्ति । सो सब्यावज्झेहि पि 25 अव्यावज्झेहि पि फस्सेहि फुट्ठो समानो सव्यावझं पि अब्यावझं पि वेदनं वेदयति वोकिण्णसुखदुक्खं, सेय्यथापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका । इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं । ७. “कतमं च, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्क- 30 विपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति ? तत्र, ब्राह्मण, यमिदं कम्मं कण्हं A १. वेदियति - स्या० ।

·.४.२४.४] पठमसिक्खापदसुतं २४६ कण्हविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना- इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्ह- असुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । इमानि खो, ब्राह्मण, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिन्ना सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति । 5 R.234 B.557 10 ४. पठमसिक्खापदसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभि सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाक; अत्थि, भिक्खवे, कम्म सुक्क सुक्कविपाकं ; अत्थि, भिक्खवे, कम्म कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाक; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । कतमं च, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसा- वादी होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाक। २. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं ? इध, 15 भिक्सवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटि- विरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटि- विरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कर्म सुक्क सुक्कविपाकं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, कम्म कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाक ? इध, भिक्खवे, एकच्चो सव्यावज्झं पि अव्यावझं पि कायसङ्खारं अभि- सङ्घरोति ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्क- विपाकं। ४. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्क- विपाक कम्मक्खयाय संवत्तति ? तत्र, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्ह- 25 विपाकं ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं अमुक्कं अकण्ह- असुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति । 20 भ ०२ ·२५० B. 558, R.235 । ? प्रगुतरनिकायो [४.२४.५- ५. दुतियसिक्खापदसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खये, कम्मानि मया सयं अभिञ्चा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि? अत्यि, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपाक; अत्यि, भिक्खवे, कम्मं सुवर्क सुक्कविपाक; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाक; अत्यि, भिक्खवे, कम्म 5 अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । २. “कतमं च, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपाक ? इध, भिक्खवे, एकच्चेन' माता जीविता वोरोपिता होति, पिता जीविता वोरोपितो होति, अरहं जीविता वोरोपितो होति, तथागतस्स दुद्वेन' चित्तेन लोहितं उप्पादित होति, सङ्घो भिन्नो होति । इदं वुच्चति 10 भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, कम्म सुक्क सुक्कविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिनादाना पटि- विरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिविरतो 15 होति, सम्पप्पलापा पटिविरतो होति, अनभिज्ज्ञालु होति, अव्यापन्न: चित्तो होति, सम्मादिट्टि होति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं । ४. “कतमं च, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो सव्यावझं पि अब्यावज्झं पि कायसङ्खारं अभि- 20 सङ्घरोति ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्क- ' विपाकं । ५. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्क अकण्हनसुक्क- विपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति ? तत्र, भिक्खवे, यमिदं कम्मं कण्हं कण्हविपाकं ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्ह- 25 असुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदितानी" 'ति । १. एकच्चो - रो० । २. बोरोपिता- रो० । ३. पटेन -- रो०। ४. उप्पादिता- रो० । ५. सम्मादिट्टिको - सी०, स्या०, रो० ।

·, 5 ४.२४.७] बोसङ्गसुतं ६. अरियमग्गसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि । कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिवखवे, कम्म कण्हं कण्हविपाक; अत्थि, भिवखवे, कम्म सुक्क सुक्कविपाक; अत्यि, भिक्खवे, कम्म कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाक; अत्थि, भिक्खवे, कम्म अकण्हं असुक्कं अकण्हसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । २. “कतमं च, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाक ? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्घरोति ... पं०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्म कण्हं कण्हविपाकं । ३. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चों अव्यावज्झं कायसङ्खार अभिसङ्घरोति ... पे०... इदं 10 वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, कम्म कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपाक ? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्यावज्झं पि अव्यावज्झं पि कायसङ्खारं अभि- . सङ्घरोति ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्म कण्हसुक्कं कण्हसुक्क- विपाक। ५. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हनसुक्क- विपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति । सम्मादिट्ठि ... पे०... सम्मासमाधि । इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्हअसुक्कविपाक कम्म- क्खयाय संवत्तति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति। D.559, R.236 15 ( 20 ७. बोज्यङ्गसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि ... पे०... कण्हं कण्ह- विपाकं ... पे०... इध, भिक्खवे, एकच्चो सव्यावझं कायसङ्खारं अभि- सङ्घरोति ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कर्म कण्हं कण्हविपार्क । २. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अव्यावज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्घरोति ..पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं सुक्क सुक्कविपाकं । 25 ·२५२ R.237 . अडगुतरनिकायो [४.२४.७- ३. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाक ? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्यावज्झं पि अव्यावज्झं पि कायसङ्खार अभिसङ्घरोति ... पे०... इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्ह- सुक्कविपाकं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं अकण्ह- असुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति ? सतिसम्बोज्झङ्गो, धम्म- विचयसम्बोज्झङ्गो, विरियसम्बोज्झङ्गो, पीतिसम्बोज्झङ्गो, पस्सद्धि- सम्बोज्झङ्गो', समाधिसम्बोज्झङ्गो, उपेक्खासम्बोज्झङ्गो - इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हं असुक्कं 'अकण्हनसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय 10 संवत्तति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी" ति । 5 B.560 - ८. सावज्जसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि चतूहि ? सावज्जेन कायकम्मेन, सावज्जन वचीकम्मेन, सावज्जेन मनोकम्मेन, सावज्जाय दिट्ठिया - इमेहि खो, 15 भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो' एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे । कतमेहि चतूहि ? अनवज्जेन कायकम्मेन, अनवज्जेन वचीकम्मेन, अनवज्जेन मनोकम्मेन, अनवज्जाय दिट्ठिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे" ति । 20 ६. अव्यावज्झसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । यत्तमेहि चतूहि ? सव्यावज्झेन कायकम्मेन, सव्यावज्जैन वचीकम्मेन, सव्यावज्झेन मनोकम्मेन, सव्यावज्झाय दिट्ठिया इमेहि सो, भिक्सवे, चतूहि पम्मेहि समन्नागतो यथाभतं नियिसत्तो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्सित्तो 2 एवं गग्गे । मतमेहि चतूहि ? अव्यायझेन कायकम्मेन, अव्यावज्झेन १. परमलिगम्पोमा रो। २. निवसतो R.233 - स्मा० ।

·४.२४.१०] समणसुतं २५३ वचीकम्मेन, अव्यावज्झेन मनोकम्मेन, अव्यावज्झाय दिट्रिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति। १०. समणसुत्तं १. ""इधेव, भिक्खवे, पठमो समणो, इध दुतियो समणो, इध ततियो समणो, इध चतुत्यो समणो; सुझा परप्पवादा समणेहि 5 अही" ति - एवमेतं, भिक्खवे, सम्मा सीहनादं नदथ । २. "कतमो च, भिवखवे, पठमो समणो? इघ, भिवखवे, भिक्खु तिण्णं संयोजनानं परिक्खया सोतापन्नो होति अविनिपात- धम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो' । अयं, भिक्खवे, पठमो समणो । ३. "कतमो च, भिक्खवे, दुतियो समणो ? इध, भिक्खवे, 10_1. 561 भिक्खु तिणं संयोजनानं परिक्खया रागदोसमोहानं तनुत्ता सकदागामी होति, सकिदेव इमं लोकं आगन्त्वा दुक्खस्सन्तं करोति । अयं, भिक्खवे, दुतियो समणो। ४. “कतमो च, भिक्खवे, ततियो समणो? इव, भिवखवे, भिक्खु पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं परिक्खया प्रोपपातिको 15 होति तत्य परिनिव्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं, भिक्खवे, जतियो समणो। ५. "कतमो च, भिक्खवे, चतुत्यो समणो? इध, भिक्सवे, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति दिद्रुव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । अयं, भिक्खवे, 20 चतुत्यो समणो। ६. 'इधेव, भिक्सवे, पठमो समणो, इध दुतियो समणो, इध ततियो समणो, इध चतुत्यो समणो; सुझा परप्पवादा समणेहि अञ्झेही' ति - एवमेतं, भिक्खवे, सम्मा सोहनादं नदथा" ति । १. स्पा रो० पोत्यकेसु न दिस्सति। २-२. अनेति-सी०, रो०; अञ्चेहि- ३. . परायनो-स्था०, रो। ४, नदतो-रो। स्पा० ।

·२५४ R.239 मागुतरनिकायो [४.२४.११- ११. सप्पुरिसानिसंससुत्तं १. "सप्पुरिसं, भिक्सवे, निस्साय चत्तारो भानिसंसा पाटि- कला । कतमे चत्तारो ? अरियेन सालेन वड्डति, अरियेन समाधिना वड्डति, अरियाय पञाय वड्डति, अरियाय विमुत्तिया वड्डति - सप्पुरिसं, भिक्सवे, निस्साय इमे चत्तारो आनिसंसा पाटिका" ति । कम्मवग्गो चतुवीसतिमो। तस्सुद्दानं सवित्त वित्यार सोनकायन, सिक्खापदं अरियमग्गो वोज्झङ्ग। सावज्जं चैव अव्यावज्झं, समणो च सप्पुरिसानिसंसो ति ।। 5 "B.562 २५ आपत्तिभयवग्गो १. सङ्घभेदकसुतं १. एकं समयं भगवा कोसम्बियं विहरति घोसिताराम । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो 10 आयस्मन्तं आनन्दं भगवा एतदवोच - "अपि नु तं, आनन्द, अधिकरणं वूपसन्तं" ति ? "कुतो तं, भन्ते, अधिकरणं दूपसमिस्सति ! यस्मतो, भन्ते, अनुरुद्धस्स बाहियो नाम सद्धिविहारिको केवलकप्पं सङ्घभेदाय ठितो । तत्रायस्मा' अनुरुद्धो न एकवाचिक पिं भणितब्ब माती" ति । २. "कदा पनानन्द, अनुरुद्धो सङ्घमझे अधिकरणेसु वोयु- जति ! ननु, आनन्द, यानि कानिचि अधिकरणानि उप्पज्जन्ति, सब्बानि तानि तुम्हे चेव वूपसमेथ सारिपुत्तमोग्गल्लाना च । ३. "चत्तारोमे, आनन्द, अत्थवसे सम्पस्समानो पापभिक्खु सङ्घभेदेन नन्दति । कतमे चत्तारो ? इधानन्द, पापभिक्खु दुस्सीलो 20 होति पापधम्मो असुचि सङ्कस्सरसमाचारो पटिच्छन्नकम्मन्तो अस्समणो समणपटिञ्यो अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिलो अन्तोपूति अवस्सुतो कसम्बुजातो। तस्स एवं होति – 'सचे खो मं भिक्खू जानिस्सन्ति - 15 . R.240 PMEIN - १. तत्यायस्मा-स्या०; तथायस्मा-रो०1 २. यणितब्ब-स्था०॥

·- Fr ४.२५.२] प्रापंतिमयसुतं दुस्सीलो पापधम्मो असुचि सङ्कस्सरसमाचारो पटिच्छन्नकम्मन्तो अस्स- मणो समणपटिओ अब्रह्मचारी . ब्रह्मचारिपटिचो अन्तोपूति अवस्सुतो कसम्बुजातो ति, समग्गा मं सन्ता नासेस्सन्ति; वग्गा पन मं न नासेस्सन्ती' ति । इदं, आनन्द, पठम अत्यवसं सम्पस्समानो पाप- भिक्खु सङ्घभेदेन नन्दति । ४. "पुन च परं, आनन्द, पापभिक्खु मिच्छादिट्ठिको होति, अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया समन्नागतो। तस्स एवं होति – 'सचे खो मं भिक्खू जानिस्सन्ति : मिच्छादिट्ठिको अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया समन्नागतो ति, समग्गा मंसन्ता नासेस्सन्ति; वग्गा पर्न मन नासेस्सन्ती' ति । इदं, आनन्द, दुतियं अत्यवसं सम्पस्समानो पापभिवखु सङ्घभेदेन 10 नन्दति । ५. "पुन च परं, आनन्द, पापभिवखु मिच्छाम्राजीवो होति, मिच्छाग्राजीवेन जीविक कप्पेति । तस्स एवं होति - 'सचे सो मं भिक्खू जानिस्सन्ति - मिच्छाआजीवो मिच्छाप्राजीवेन जीविकं कप्पेती ति, समग्गा सन्ता नासेस्सन्ति; वग्गा पन में न नासेस्सन्ती' ति। 15 इदं, आनन्द, ततियं अत्यवसं सम्पस्समानो पापभिवखु सङ्घभेदेन नन्दति । ६. "पुन च परं, आनन्द, पापभिक्खु लाभकामो होति सक्कार- कामो अनवजातिकामो। तस्स एवं होति 'सचे खो मं भिक्खू जानिस्सन्ति - लाभकामो सक्कारकामो अनवञ्चत्तिकामो ति, समग्गा मं सन्ता न सक्करिस्सन्ति न गरुं करिस्सन्ति न मानेस्सन्ति न पूजे- स्सन्ति; वग्गा पन में सक्करिस्सन्ति गरुं करिस्सन्ति मानेस्सन्ति पूजे- स्सन्ती' ति । इदं, आनन्द, चतुत्थं अत्यवसं सम्पस्समानो पापभिवखु सङ्घभेदेन नन्दति । इमे खो, आनन्द, चत्तारो अत्यवसे सम्पस्समानो पापभिक्खु सङ्घभेदेन नन्दती" ति । D.563 - 20 २. आपत्तिभयसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, आपत्तिभयानि । कतमानि 25 चत्तारि? सेय्यथापि, भिक्खवे, चोरं आगुचारि गहेत्वा रज्जो दस्सेय्युं- 'अयं ते, देव, चोरो आगुचारी । इमस्स देवो दण्डं पणेतू' ति । तमेनं १. जीवितं - स्पा०, रो०। २. स्या० पोत्यके नत्यि । ३. गर-स्या०,रो० ।

·२५६ R.241 ..B.564 प्रगुत्तरनिकायो.. [४.२५:२- राजा एवं वदेय्य - 'गच्छथ, भो, इमं पुरिसं दन्हाय रज्जुया पच्छा- वाहं गान्हबन्धनं वन्धित्वा खुरमुण्डं करित्वा खरस्सरेन पणवेन रथिकाय' रथिक सिङ्घाटकेन सिङ्घाटकं परिनेत्वा दक्षिणेन द्वारेन निवखामत्वा दक्खिणतो नगरस्स सीसं छिन्दथा' ति । तमेनं रज्जो पुरिसा दव्हाय 5 रज्जुया पच्छावाहं गान्हवन्धनं वन्धित्वा खुरमुण्डं करित्वा खरस्सरेन पणवेन रथिकाय रथिक सिङ्घाटकेन सिङ्घाटक परिनेत्वा दविखणेन द्वारेन निक्खामेत्वा दक्खिणतो नगरस्स सीसं छिन्देय्यं । तत्रज्ञतरस्स थलट्ठस्स पुरिसस्स एवमस्स – 'पापक वत्त, भो, अयं पुरिसो कम्मं अकासि गारव्हं सीसच्छेज्जं । यत्र हि नाम रो पुरिसा दन्हाय रज्जुया 10 पच्छाबाहं गाव्हवन्धनं वन्धित्वा खुरमुण्डं करित्वा खरस्सरेन पणवेन रथिकाय रथिकं सिङ्घाटकेन सिङ्घाटकं परिनेत्वा दविखणेन द्वारेन निक्खामेत्वा दक्षिणतो नगरस्स सीसं छिन्दिस्सन्ति ! सो वतस्साह' एवरूपं पापकम्म' न करेय्यं गारव्हं सीसच्छेज्ज' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सचि भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा एवं तिब्वा भय- 15 सज्ञा पच्चुपट्ठिता होति पाराजिकेसु धम्मसु । तस्सेतं पाटिकङ्गं - अनापन्नो वा पाराजिक धम्मं न आपज्जिस्सति, पापन्नो वा पाराजिक धम्म यथाधम्म पटिकरिस्सति । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो काळवत्थं परिधाय केसे पकिरित्वा मुसलं खन्धे आरोपेत्वा महाजनकायं उपसङ्कमित्वा एवं 20 वदेय्य – 'अहं, भन्ते, पापकम्मं अकासि गारव्हं मोसल्लं, येन मे आयस्मन्तो अत्तमना होन्ति तं करोमी' ति । तत्रज्ञतरस्स थलट्ठस्स पुरिसस्स एवमस्स - 'पापकं वत, भो, अयं पुरिसो कम्मं अकासि गाररहं मोसल्लं । यत्र हि नाम काळवत्यं परिधाय केसे पकिरित्वा मुसलं खन्धे आरोपेत्वा महाजनकायं उपसङ्कमित्वा एवं वक्खति – 'अहं, भन्ते, पापकम्म 25 अकासि गारय्हं मोसल्लं, येन मे आयस्मन्तो अत्तमना होन्ति तं करोमी ति । सो वतस्साहं एवरूपं पापकम्मं न करेय्यं गारय्हं मोसल्लं' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सचि भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा एवं तिब्बा भयसझा पच्चुपट्ठिता होति सङ्घादिसेसेसु धम्मसु, तस्सतं R.242 -- - २. वतस्सायं - सी०, १-१. रथियाय रथियं - रो०; रथिया रयिय स्या०1 स्या। ३. पाप कम्म सी०, ०। ४. करेग्य -सी०, स्या०। ५. काळक वत्यं - सी०, स्था, रो।

·२५७ D.565 . ४.२५.२] भापत्तिमयमुत्तं पाटिकङ्गं - अनापन्नो वा सङ्घादिसेसं धम्म न आपज्जिस्सति, आपनो वा सङ्घादिसेसं. धम्म यथाधम्म पटिकरिस्सति । ३. "सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो काळवत्यं परिधाय केसे पकिरित्वा भस्मपुटं खन्धे आरोपेत्वा महाजनकायं उपसङ्घमित्वा एवं वदेय्य - 'अहं, भन्ते, पापकम्मं अकासि गाररहं भस्मपुटं । येन में 5 आयस्मन्तो अत्तमना होन्ति तं करोमी ति । तत्रज्ञातरस्स थलट्ठस्स पुरिसस्स एवमस्स - 'पापक वत, भो, अयं पुरिसो कम्मं अकासि गारव्हं भस्मपुटं । यत्र हि नाम काळवत्थं परिधाय केसे पकिरित्वा भस्मपुट खन्धे आरोपेत्वा महाजनकायं उपसङ्कमित्वा एवं वक्सति -- ग्रह, भन्ते, पापकम्मं अकासि गाररहं भस्मपुटं; येन मे आयस्मन्तो अत्तमना होन्ति 10 तं करोमी ति । सो वतस्साहं' एवरूपं पापकम्मं न करेग्यं गाररह । भस्मपुटं' ति । एवमेव खो, भिक्खवे, यस्स कस्सचि भिवखुस्स वा भिक्खुनिया वा एवं तिब्बा भयसा पच्युपद्विता होति पाचित्तियेसु धम्मसु, तस्सेतं पाटिकडं - अनापन्नो वा पाचित्तियं धम्मं न आपज्जि- स्सति, आपन्नो वा पाचित्तियं धम्मं यथाधम्म पटिकरिस्सति । ४. "सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो काळवत्यं परिधाय वेसे पकिरित्वा महाजनकायं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्य - 'अहं, भन्ते, पापकामं अकासि गारव्हं उपवज्जं । येन में आयस्मन्तो अत्तमना होन्ति तं करोमी' ति । तयञ्जतरस्स थलढुस्स पुरिसस्स एवमस्स 'पापक वत, भो, अयं पुरिसो कम्मं अकासि गारव्हं उपवज्जं । यन हि नाम 20 काळवत्थं परिधाय केसे पकिरित्वा महाजनकायं उपसङ्कमित्वा एवं वक्सति - अहं, भन्ते, पापकर्म अकासि गारव्हं उपवज्ज; येन मे पाय- स्मन्तो अत्तमना होन्ति तं करोमी ति । सो वतस्साहं एवरूपं पापकम्म न करेय्यं गारय्हं उपवज्ज' ति । एवमेव खो, भिक्सवे, यस्स कस्सचि भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा एवं तिब्बा भयसमा पच्चुपद्विता होति 25 पाटिदेसनीयेसु धम्मसु, तस्सेतं पाटिकङ्घ - अनापन्नो वा पाटिदेसनीयं धम्मं न आपज्जिस्मति, आपन्नो वा पाटिदेसनीयं धम्म ययाधम्म पटि- करिस्सति । इमानि खो, भिक्षवे, चत्तारि आपत्तिभयानी" ति । . 15 - R.213 --- १. मत्सपुर - स्था, रो। २. बदस्ताव स्मा। ३. पाटिदेसनीयकम् - रो। म०२-३३ ।

·B.566 . ३. सिक्खानिसंससुतं १. "सिक्खानिसंसमिदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं वुस्स विमुत्तिसारं सताधिपतेय्यं । कथं च, भिवखवे, सिक्खानि इध, भिक्खवे, मया सावकानं आभिसमाचारिका सिवर अप्पसन्नानं पसादाय पसन्नानं भिय्योभावाय। यथा यथ 5 मया सावकानं आभिसमाचारिका सिक्खा पञ्जत्ता अप्पसन्न पसन्नानं भिय्योभावाय तथा तथा सो तस्सा सिक्खाय अखण्ड अच्छिद्दकारी असवलकारी अकस्मासकारी, समादाय सिक्ख पदेसु। २. "पुन च परं, भिक्खवे, मया सावकानं आदिवह 10 सिक्खा पत्ता सब्वसो सम्मा दुक्खक्खयाय । यथा यथ मया सावकानं आदिब्रह्मचरियिका सिक्खा पत्ता सदर दुक्खक्खयाय तथा तथा सो तस्सा सिक्खाय अखण्डकारी होरि कारी असवलकारी अकम्मकारी, समादाय सिक्खति सिर एवं खो, भिक्खवे, सिक्खानिसंसं होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, पञ्जुत्तरं होति ? इध, मया सावकानं धम्मा देसिता सब्बसो सम्मा दुवखवखयार यथा, भिक्खवे, मया सावकानं धम्मा देसिता सब्बसो सम्मा दुव तथा तथास्स ते धम्मा पज्ञाय समवेक्खिता होन्ति । भिक्खवे, पछुत्तरं होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, विमुत्तिसारं होति ? इध, मया सावकानं धम्मा देसिता सव्वसो सम्मा दुक्खवखयार यथा, भिक्खवे, मया सावकानं धम्मा देसिता सम्बसो सम्मा दुक तथा तथास्स ते धम्मा विमुत्तिया फुसिता' होन्ति । एवं खो, विमुत्तिसारं होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, सतांधिपतय्यं होति ? 'इति वा अभिसमाचारिकं सिक्ख परिपूरस्सामि, परिपूरं वा अभिसम सिक्खं तत्य तत्य पञ्चाय अनुग्गहेस्सामी' ति - अज्झत्तये सूपट्टिता होति । 'इति अपरिपूरं वा आदिब्रह्मचरियिक सिवखं १. प्रादिब्रह्मचरियका - स्या० । २, तया सम्बे - स्या० । ३. फस्सिता 15 R.244 20 25 - ·२५६ ४.२५.४] सेय्यात्तं स्सामि, परिपूरं वा आदिब्रह्मचरियिक सिक्खं तत्थ तत्थ पञ्चाय अनु- ग्गहस्सामी' ति – अज्झत्तयैव सति सूपट्ठिता होति । 'इति असमवेविखतं वा धम्म पञ्चाय समवेक्खिस्सामि, समवेविखतं वा धम्मं तत्थ तत्य पञ्जाय अनुग्गहेस्सामी' ति - अज्झत्तयेव सति सूपट्ठिता होति । 'इति अफुसितं' वा धम्म विमुत्तिया फुसिस्सामि, फुसितं वा धम्मं तत्य तत्थ पज्ञाय अनुग्गहेस्सामी' ति - अज्झत्तयेव सति सूपट्ठिता होति । एवं खो, भिक्खवे, सताधिपतेय्यं होति । 'सिक्खानिसंसमिदं, भिवसवे, ब्रह्मचरियं वुस्सति' पञ्जत्तरं विमुत्तिसारं सताधिपतेय्यं' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं" ति । 10 B.567 - R.245 ४. सेय्यासुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, सेय्या। कतमा चतस्सो ? पेतसेय्या, कामभोगिसेय्या, सीहसेय्या, तथागतसेय्या । कतमा च, भिक्खवे, पेतसेय्या ? येभुय्येन, भिक्खवे, पेता उत्ताना सेन्ति; अयं वुच्चति, भिक्खवे, पेतसेय्या । २. "कतमा च, भिक्खवे, कामभोगिसेय्या ? येभुय्येन, भिक्खवे, कामभोगी वामेन पस्सेन सेन्ति; अयं वुच्चति, भिक्खवे, 15 कामभोगिसेय्या । ३. “कतमा च, भिक्खवे, सीहसेय्या ? सीहो, भिक्खवे, मिगराजा दक्षिणेन पस्सन सेय्यं कप्पेति, पादे पादं अच्चाधाय, अन्तर- सथिम्हि नछुटुं अनुपक्खिपित्वा । सो पटिवुज्झित्वा पुरिम कार्य अन्भुन्नामेत्वा पच्छिमं कायं अनुविलोकेति । सचे, भिक्खवे, सीहो 20 मिगराजा किञ्चिपस्सति कायस्स विक्खित्तं वा विसट वा, तेन, भिक्खवे, सीहो मिगराजा" अनत्तमनो होति । सचे पन, भिक्खवे, सीहो मिग- राजा न किञ्चि पस्सति कायस्स विक्खित्तं वा विसटं वा, तेन, भिक्खवे, सीहो मिगराजा अत्तमनो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, सीसैय्या। ४. “कतमा च, भिक्खवे, तथागतसेय्या ? इध, भिक्खवे, तथागतो विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । १. अफस्सित - रो० । २. वुच्चति - स्या० । ३. पादेन - स्या० । ४. अन्तरा- सट्टिम्हि - स्या०; अन्तरासत्यिनं - रो०। ५. महाराजा - रो०। ६. भिक्खु - स्या, 25 रो०।

·२६० प्रगतरनिकायो [ ४.२५.४० अयं वुच्चति, भिक्खवे, तथागतसेय्या। इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो सेय्या" ति । ५. थूपारहसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, थूपारहा । कतमे चत्तारो ? तथा- गतो अरहं सम्मासम्वुद्धो थूपारहो, पच्चेकबुद्धो थूपारहो, तथागतसावको 5 थूपारहो, राजा चक्कवत्ती यूपारहो - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो थूपा- रहा" ति। ६. पज्ञावुद्धिसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मा पञ्जावुद्धिया संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो? सप्पुरिससंसेवो, सद्धम्मसवनं, योनिसो मनसिकारो, धम्मानुधम्मप्पटिपत्ति - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मा पज्ञावुद्धिया 10 संवत्तन्ती" ति। B.568 ७. बहुकारसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मा मनुस्सभूतस्स बहुकारा' होन्ति । कतमे चत्तारो? सप्पुरिससंसेवो, सद्धम्मसवनं, योनिसो मनसिकारो, धम्मानुधम्मप्पटिपत्ति - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मा मनुस्सभूतस्स वहुकारा होन्ती" ति । R.246 15 ८. पठमवोहारसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अनरियवोहारा । कतमे चत्तारो? अदिट्टे दिट्ठवादिता, असुते सुतवादिता, अमुते मुतवादिता, अविज्ञाते विज्ञातवादिता - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अनरियवोहारा" ति । ६. दुतियवोहारसुत्तं १. “चत्तारोमे, भिक्खवे, अरियवोहारा । कतमे चत्तारो? अदितु अदिट्ठवादिता, असुते प्रसुतवादिता, अमुते अमुतवादिता, १. यहुकारे - रो।

·४.२६.१] मभिज्ञासुतं २६१ अविज्ञाते अविज्ञातवादिता - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अरिय- 'वोहारा" ति । , १०. ततियवोहारसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अनरियवोहारा । कतमे चत्तारो? दिढे अदिट्ठवादिता, सुते असुतवादिता, मुते अमुतवादिता, विज्ञाते अविज्ञातवादिता - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अनरियवोहारा" ति । 5 ११. चतुत्यवोहारसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अरियवोहारा । कतमे चत्तारो? दिढे दिट्ठवादिता, सुते सुतवादिता, मुते मुतवादिता, विज्ञाते विज्ञात- वादिता - इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अरियवोहारा" ति । यापत्तिभयवग्गो पञ्चवीसतिमो । तस्सुद्दानं भेदापत्ति' सिक्खा च', सेय्या थूपारहेन च । पञ्जावुद्धि बहुकारा, वोहारा' चतुरो ठिता'ति ।। पञ्चमो पण्णासको समत्तो। B.569 10 B.570 R.247 - २६. अभिज्ञावग्गो १. अभिज्ञासुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, धम्मा। कतमे चत्तारो ? अत्थि, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा परिञ्भेय्या; अत्थि, भिक्खवे, धम्मा अभिञा पहातब्बा; अत्यि, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा भावेतब्बा; अस्थि, भिक्खवे, धम्मा अभिजा सच्छिकातव्वा । २. “कतमे च, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा परिम्नेय्या ? 15 पञ्चुपादानक्खन्धा इमे वुच्चन्ति, भिक्सवे, धम्मा अभिज्ञा परिझेय्या । १-१. द्वे आपत्ति सिक्खानिससो- रो० । २-२. चत्तारो वोहार उभयेन वग्गे-रो। .

·२६२ , - अगुत्तरनिकायो [४.२६.१- ३. “कतमे च, भिक्खवे, धम्मा अभिना पहातब्बा ? अविज्जा च भवतण्हा च - इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा पहातब्वा । ४. “कतम च, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा भावेतब्वा ? समथो 5 च विपस्सना च- इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, धम्मा अभिना भावेतन्वा । ५. "कतमे च, भिक्खवे, धम्मा अभिज्ञा सच्छिकातवा ? विज्जा च विमुत्ति च - इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, धम्मा अभिञ्चा सच्छिकातव्बा । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो धम्मा" ति । - 15 २. परियेसनासुतं १. "चतस्सों इमा, भिक्खवे, अनरियपरियेसना । कतमा 10 चतस्सो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना जराधम्मो समानो जरा- धम्मंयेव परियेसति; अत्तना व्याधिधम्मो समानो ब्याधिधम्मयेव परियेसति; अत्तना मरणधम्मो समानो मरणधम्मयेव परियेसति; अत्तना सखिलेसधम्मो समानो सङ्किलेसधम्मयेव' परियेसति । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो अनरियपरियेसना। २. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, अरियपरियेसना । कतमा चतस्सो ? इथ, भिक्सवे, एकच्चो अत्तना जराधम्मो समानो जरा- धम्मे प्रादीनवं विदित्वा अजरं अनुत्तरं योगक्खम निव्वानं परियेसति; अत्तना व्याधिधम्मो समानो व्याधिधम्म प्रादीनवं विदित्वा अव्याधि अनुत्तरं योगक्खमं निव्वानं परियेसति; अत्तना मरणधम्मो समानो 20 मरणधम्मे प्रादीनवं विदित्वा अमतं अनुत्तरं योगवखेमं निव्वानं परिये- सति; अत्तना सखिलेसथम्मो समानो सङ्किलेसघम्मे प्रादीनवं विदित्वा असद्धिलिटुं अनुत्तरं योगक्रीम निव्यानं परियेसति । इमा सो, भिक्सवे, चतस्सो परियपरियेसना" ति । B.571 R.213 ३. सङ्गहपत्युमुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिवसये, सहवत्यूनि । कतमानि 23 चत्तारि? दानं, पेयवग्ज, अत्यचरिया, समानतता इमानि सो, भिपये, गत्तारि गङ्गवत्यूनी" ति । नानपान-या।

·४.२६.४] मातुश्यपुत्तमुत्तं ४. मालुक्यपुत्तसुतं १. अथ खो आयस्मा मालुक्यपुत्तो' येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो आयस्मा मालुक्यपुत्तो भगवन्तं एतदवोच २. “साधु मे, भन्ते, भगवा सङ्कित्तेन धम्म देसेतु, यमहं भगवतो धम्म सुत्वा एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो पातापी पहितत्तो विहरेग्यं" ति । । "एत्य इदानि', मालुक्यपुत्त, किं दहरे भिक्खू ववखाम; यत्र' हि नाम त्वं जिण्णो वुद्धो महल्लको तथागतस्स सङ्कित्तेन प्रोवादं याचसी" ति! "देसेतु मे, भन्ते, भगवा सङ्कित्तेन धम्म ; देसेतु सुगतो सद्वित्तेन धम्मं । अप्पेव नामाहं भगवतो भासितस्स अत्यं आजानेय्यं; अप्पेव 10 नामाहं भगवतो भासितस्स दायादो अस्स" ति । "चत्तारोमे, मालुक्यपुत्त, तण्डुप्पादा यत्य भिवखुनो तोहा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । कतमे चत्तारो ? चीवरहेतु वा, मालुक्य- पुत्त, भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । पिण्डपातहेतु वा, मालुक्यपुत्त, भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । सेनासनहेतु वा, मालुक्यपुत्त, भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । इतिभवा- भवहेतु वा, मालुक्यपुत्त, भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । इमे खो, मालुक्यपुत्त, चत्तारो तण्हुप्पादा यत्थ भिक्खुनो तण्हा उप्पज्ज- माना उप्पज्जति । यतो खो, मालुक्यपुत्त, भिक्खुनो तव्हा पहीना होति उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावकता प्रायति अनुप्पादधम्मा, 20 अयं बुच्चति, मालुक्यपुत्त, "भिक्खु अच्छेच्छि तण्ह, विवत्तयि संयोजन, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा'' ति । ३. अथ खो आयस्मा मालुक्यपुत्तो भगवता इमिना प्रोवादेन प्रोवदितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । अथ खो आयस्मा मालुक्यपुत्तो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो 25 विहरन्तो नचिरस्सेव-यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति, तदनुत्तरं -ब्रह्मचरियपरियोसानं दिटुव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । “खीणा जाति, बुसितं ब्रह्मचरियं, १. मालुक्यपुत्तो- सो०, स्या। २. दानि - स्या०, रो०। ३. यत्य 15 B.572, R.249 रो। - ४. अनभावकता - रो०।

·मगुतरनिकायो [४.२६.४- कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया" ति अन्भज्ञासि । अञ्जतरो च पनायस्मा मालुक्यपुत्तो अरहतं अहोसी ति । ५. कुलसुतं १. “यानि कानिचि, भिक्खवे, कुलानि भोगेसु महत्त' पत्तानि न चिरट्ठितिकानि भवन्ति, सब्वानि तानि चतूहि ठानेहि, एतेसं वा 5 अञ्जतरेन । कतमेहि चतूहि? नटुं न गवसन्ति, जिण्णं न पटि- सङ्घरोन्ति, अपरिमितपानभोजना होन्ति, दुस्सीलं इत्थि वा पुरिसं या नाधिपच्चे ठपेन्ति । यानि कानिचि, भिक्खवे, कुलानि भोगेसु महत्तं पत्तानि न चिरहितिकानि भवन्ति, सवानि तानि इमेहि चतूहि ठानेहि, एतेसं वा अज्ञतरेन । २. “यानि कानिचि, भिक्सवे, कुलानि भोगेसु महत्तं पत्तानि चिरद्वितिकानि भवन्ति, सब्बानि तानि चतूहि ठानेहि, एतसं वा अझ- तरेन । कतमेहि चतूहि ? नटुं गर्वसन्ति, जिणं पटिसङ्खरोन्ति, परिमितपानभोजना' होन्ति, सीलवन्तं इत्यि वा पुरिसं वा प्राधिपच्चे ठपेन्ति । यानि कानिचि, भिक्खवे, कुलानि भोगेसु महत्तं पत्तानि 15 विरट्ठितिकानि भवन्ति, सब्वानि तानि इमेहि चतूहि ठानेहि, एतेसं वा अञ्जतरेना" ति । 10 - R.250 B.573 ६. पठमयाजानीयसुतं १. "चतूहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रओ भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रओ अङ्गं तेव सर्त गच्छति । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, रञो भद्रो अस्सा- 20 जानीयो वण्णसम्पन्नो च होति बलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च आरोह- परिणाहसम्पन्नो च । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागतो रञो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्जो अङ्गं तेव सङ्ख गच्छति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु 25 आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तर पुचक्लेत्तं लोकस्स । कतमेहि १. महन्त - रो० । २. सब्बानि हि - रो० । ३. परिमितपानभोजना च - रो। ४. त्वेव स्या० ।

·४.२६.७] २६५ 5 दुतियप्राजानीयसुतं चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो च होति वलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु वलसम्पन्नो होति ? इथ, भिक्खवे, भिक्खु पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दल्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु वलसम्पन्नो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं पजानाति ... पे०... 'अयं दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्खवे, भिवखु जवसम्पन्नो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु आरोहपरिणाहसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- 15 भेसज्जपरिक्खारानं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु प्रारोहपरिणाह- सम्पन्नो होति । ७. “इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुनक्खेत्तं लोकस्सा" ति । 10 R.251 B,574 ७. दुतियाजानीयसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो अस्सा- 20 जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्नो अङ्गं तेव सङ्ख गच्छति । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्खवे, रञो भद्रो अस्साजानीयो वण्ण- सम्पन्नो च होति, वलसम्पन्नो च, जवसम्पन्नो च, आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रओ अनंतेव सङ्कं गच्छति। 25 २. "एवमेव खो, भिक्सवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि प्र०२-३४ ·अडगुत्तरनिकायो [४.२६.७- चतूहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो च होति, वलसम्पन्नो च, जवसम्पन्नो च, आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खा- 5 पदेसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति । ४. “कथं च, भिक्खवे, भिवखु बलसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दल्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु बलसम्पन्नो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति? इध, भिक्खवे, भिक्खु पासवानं खया ... पे० ... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु आरोहपरिणाहसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- 15 भेसज्जपरिक्खारानं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु आरोहपरिणाह- सम्पन्नो होति । ७. “इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति ... पे० ... अनुत्तरं पुञक्खेत्तं लोकस्सा" ति । 10 R.252 ८. वलसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, वलानि । कतमानि चत्तारि ? 20 विरियवलं, सतिबलं, समाधिवलं, पञ्जावलं - इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वलानी" ति । B.575 ६. अरञसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नालं अरञवनप्पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । कतमेहि चतूहि ? कामवितक्केन, व्यापादवितक्केन, विहिंसावितक्केन, दुप्पो होति १. अरज्जे वनपत्यानि - स्पा०, रो०।

·वितरक
मोतीलाल बनारसीदास,
नेपाली खसरा,
पोरट दाक्स नं०७५,
वाराणसी,

·नमो तस्स भगयतो परहतो सम्मासम्बुद्धस्स अङ्गुत्तरनिकायपालि ४. चतुक्कनिपातो १. भण्डगामवग्गो B.vol.1,307, R.vol.II,I १. अनुबुद्धसुत्तं १. एवं मे सुतं । एकं समयं भगवा वज्जीसु विहरति भण्डगामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – "भिक्खवो" ति। "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- २. "चतुन्नं, भिक्खवे, धम्मानं अननुवोधा अप्पटिवेधा एवमिदं दीघमद्धानं सन्धावितं संसरितं ममं चेव तुम्हाकं च । कतमेसं चतुन्नं ? । अरियस्स, भिक्खवे, सीलस्स अननुबोधा अप्पटिवेधा एवमिदं दीघमद्धानं सन्धावितं संसरितं ममं चेव तुम्हाकं च । अरियस्स, भिक्खवे, समाधिस्स अननुबोधा अप्पटिवेधा एवमिदं दीघमद्धानं सन्धावितं संसरितं ममं चैव तुम्हाकं च । अरियाय, भिक्खवे, पज्ञाय अननुवोधा अप्पटिवेधा एवमिदं दीधमद्धानं सन्धावितं संसरितं ममं चेव तुम्हाकं च । अरियाय, 10 भिक्खवे, विमुत्तिया अननुबोधा अप्पटिवेधा एवमिदं दीघमद्धानं सन्धा- वितं संसरितं ममं चैव तुम्हाकं च । तयिदं, भिक्खवे, अरियं सील अनुवुद्धं पटिविद्धं, अरियो समाधि अनुबुद्धो पटिविद्धो, अरिया पञ्जा अनुबुद्धा पटिविद्धा, अरिया विमुत्ति अनुवुद्धा पटिविद्धा, उच्छिन्ना भवतण्हा, खीणा भवनेत्ति, नत्थि दानि पुनव्भवो" ति । ३. इदमवोच भगवा । इदं वत्वान' सुगतो अथापरं एतदवोच 15 B.३08. सत्था R.2 "सील समाधि पञ्जा च, विमुत्ति च अनुत्तरा । अनुबुद्धा इमे धम्मा, गोतमेन यसस्सिना ।। १. वत्वा - मी०, रो।

·, ४ २६ १०] सम्ममुतं २९७ जळो एळमूगो - इमेहि खो, भिक्खये, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिवसु नालं अरञ्जवनप्पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिरोवितुं । २. "चतूहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु प्रलं अरज्ज- वनप्पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । कतमेहि चतूहि ? नेक्सम्म- वितक्केन, अव्यापादवितक्केन, अविहिंसावितकेन, पञवा होति । अजळो अनेळमूगो'- इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं अरञ्जवनप्पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेयितुं" ति । - R.253 १०. कम्मसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विञ्जूनं, वहुं च अपुलं पसवति । कतमेहि चतूहि ? सावज्जैन 10 कायकम्मेन, सावज्जेन वचीकम्मेन, सावज्जेन मनोकम्मेन, सावज्जाय दिट्ठिया - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विझूनं, वहुं च अपुञ्ज पसवति । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो 15 सप्पुरिसो अक्खत्तं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो विझून, बहुं च पुनं पसवति । कतमेहि चतूहि ? अनवज्जेन कायकम्मेन, अनवज्जेन वचीकम्मेन, अनवज्जैन मनोकम्मेन, अनवज्जाय दिट्ठिया - इमेहि खो, भिवखवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो 20 च होति अननुवज्जो विझूनं, वहुं च पुञ्ज पसवती' ति । अभिज्ञावग्गो छन्वीसतिमो । तस्सुद्दानं अभिज्ञा परियेसना, सङ्गह' मालुक्यपुत्तो। कुलं' द्वे च प्राजानीया', वलं अरञकम्मुनाति ।। B.576 १. अनेलमूगो - म० । २. सङ्गहो- रो। ३-३. प्रत्यकुलं दे पात्रन्ना- रो० ।

·अडगुत्तरनिकायो [४.२७.१- २७. कम्मपथवग्गो १. पाणातिपातीसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि चतूहि ? अत्तना च पाणातिपाती होति, परं च पाणातिपाते समादपेति, पाणातिपाते च समनुओ होति, पाणाति- पातस्स च वण्णं भासति- इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो 5 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परं च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति, पाणातिपाता वेरमणिया च समनुजओ होति, पाणातिपाता वेरमणिया च वण्णं 10 भासति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । - २. अदिनादायीसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि चतूहि ? अत्तना च अदिनादायी होति, परं च अदिन्नादाने समादपेति, अदिनादाने च समनुओ होति, अदिन्नादानस्स 15 च वण्णं भासति इमेहि खो ... पे०... एवं निरये । २. “अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, परं च अदिना- दाना वेरमणिया समादपेति, अदिन्नादाना वेरमणिया च समनुओ होति, अदिन्नादाना वेरमणिया च वणं भासति - इमेहि खो, भिक्खवे, ...प०... एवं सग्गे" ति । - R.254 B.577 20 - ३. मिच्छाचारीसुतं १. "प्रत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परं च कामेसु- मिच्छाचारे समादपेति, कामेसुमिच्छाचारे च समनुञ्चो होति, कामेसु- मिच्छाचारस्स च वणं भासति - इमेहि खो ... पे०... एवं निरये । २. "अत्तना च कामेसु मिच्छाचारा पटिविरतो होति, परं च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति, कामेसुमिच्छाचारा वेर- ·४.२७.६] फरसवाचासुतं २६६ मणिया च समनुञ्चो होति, कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया च वण्णं भासति - इमेहि खो ... पे०... एवं सग्गे" ति । ४. मुसावादीसुत्तं १. "अत्तना च मुसावादी होति, परं च मुसावादे समादपेति, मुसावादे च समनुओ होति, मुसावादस्स च वण्णं भासति – इमेहि खो...पे०... एवं निरये । २. "अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परं च मुसावादा वेरमणिया समादपेति, मुसावादा वेरमणिया च समनुजो होति, मुसावादा वेरमणिया च वण्णं भासति - इमेहि खो ... पे०... एवं सग्गे" ति । 5 ५. पिसुणवाचासुत्तं १. "अत्तना च पिसुणवाचो होति, परं च पिसुणाय वाचाय समादपेति, पिसुणाय वाचाय च समनुञ्यो होति, पिसुणाय वाचाय च 10 वणं भासति - इमेहि ... पे०... एवं निरये । २. "अत्तना च पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च पिसुणाय वाचाय वेरमणिया समादपेति, पिसुणाय वाचाय वेरमणिया च समनुज्ञो होति, पिसुणाय वाचाय वेरमणिया च वण्णं भासति इमेहि खो ... पे०... एवं सग्गे" ति । - 15 ६. फरुसवाचासुतं १. "अत्तना च फरुसवाचो होति, परं च फरुसाय वाचाय समादपेति, फरुसाय वाचाय च समनुओ होति, फरुसाय वाचाय च वण्णं भासति- इमेहि खो ...पे०... एवं निरये । २. “अत्तना च फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरसाय वाचाय वेरमणिया समादपेति, फरुसाय वाचाय वेरमणिया 20 च समनुचो होति, फरुसाय वाचाय वेरमणिया च वणं भासति इमेहि खो ...पे०... एवं सग्गे" ति । B.578 R.255 ·२७० अडगुत्तरनिकायो [४.२७.७- ७. सम्पप्पलापसुत्तं १. "अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्पप्पलापे समा- दपेति, सम्फप्पलापे च समनुज्ञो होति, सम्फप्पलापस्स च वण्णं भासति - इमेहि खो ...पे०... एवं निरये। २. "अत्तना च सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, परं च सम्पप्प- 5 लापा वेरमणिया समादपेति, सम्फप्पलापा वेरमणिया च समनुओ होति, सम्फप्पलापा वेरमणिया च वणं भासति - इमेहि खो, भिक्खवे, ...पे०... एवं सग्गे" ति। ८. अभिज्ज्ञालुसुत्तं १. "अत्तना च अभिज्झालु होति, परंच अभिज्झाय समादपेति, अभिज्झाय च समनुचो होति, अभिज्झाय च वण्णं भासति - इमेहि 10 खो ... पे०... एवं निरये । २. “अत्तना च अनभिज्झालु होति, परं च अनभिज्झाय समा- दपेति, अनभिज्झाय च समनुज्ञो होति, अनभिज्झाय च वण्णं भासति. इमेहि खो ... पे०... एवं सग्गे" ति । - - ६. न्यापन्नचित्तसुत्तं १. "अत्तना च व्यापनचित्ती होति, परं च व्यापादे समादपेति, 15 व्यापादे च समनुञो होति, व्यापादस्स च वणं भासति इमेहि खो... ...पे०... एवं निरये। २. "अत्तना च अव्यापन्नचित्तो होति, परं च अव्यापादे समा- दपेति, अव्यापादे च समनुचो होति, अव्यापादस्स च वण्णं भासति इमेहि सो ...पे०... एवं सगे" ति । - १०. मिच्छादिद्विसुतं १. "प्रतना च मिन्दादिछिको होति, परं च मिच्छादिडिया समादपति, मिच्छादिट्ठिया च समनुलो होति, मिच्छादिट्ठिया च यगं भासति -- इमेहि सो .. पे०... एवं निरये।

·B.579 ४.२८.३] इदिपावसुतं २. "अत्तना च सम्मादिट्टिको होति, परं च सम्मादिविया समादपेति, सम्मादिट्ठिया च समनुचो होति, सम्मादिट्ठिया च वणं भासति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । कम्मपथवग्गो सत्तवीसतिमो । R.256 - २८. रागपेय्याल १. सतिपट्टानसुत्तं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय चत्तारो धम्मा भावेतव्वा । 5 कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु कार्य कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं; वेदनासु पे०... चित्ते ... पे०... धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति आतापी सम्प- जानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं । रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे चत्तारो धम्मा भावेतब्वा" ति । 10 २. सम्मप्पधानसुत्तं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय चत्तारो धम्मा भावतव्वा । कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति; उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय ...पे०... अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय ...पे०... उप्पन्नानं 15 कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति विरियं प्रारभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । रागस्स, भिक्खवे, अभिनाय इमे चत्तारो धम्मा भावेतब्वा" ति । ३. इद्धिपादसुत्तं १. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय चत्तारो धम्मा भावतव्वा । 20 कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्ना- १. इमे - रो।

·२७२ B.580 : • अडगुत्तरनिकायो [४.२८.३- गतं इद्धिपादं भावेति; विरियसमाधि ... पे०... चित्तसमाधि ..पे०... वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति। रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे चत्तारो धम्मा भावेतब्बा" ति । - ४-३०. परिज्ञादिसुत्तानि १. रागस्स, भिक्खवे, परिचाय पे०... परिक्खयाय 5 पहानाय खयाय वयाय विरागाय निरोधाय चागाय. पटिनिस्सग्गाय चत्तारो'धम्मा भावेतब्वा ...पे०... । R.257 ... ... ... ... 4.. 10 ३१-५१०. दोसअभिज्ञादिसुत्तानि १. "दोसस्स ... पे०... मोहस्स ... कोषस्स उपनाहस्सा मक्खस्स पलासस्स'... इस्साय ... मच्छरियस्स ... मायाय ... साठे- व्यस्स थम्भस्स सारम्भस्स मानस्स ... अतिमानस्स मदस्स पमादस्स अभिजाय परिज्ञाय परिक्खयाय पहानाय खयाय वयाय विरागाय निरोधाय निस्सग्गाय इमे चत्तारो धम्मा भावेतब्वा" ति । रागपेय्यालं निद्वितं । चतुनिपातो' निट्टितो'। ... ... ... ... चागाय ... पटि- -:०: १. म पगारा-सा रो। २. पळामरस प्रमा- सोरो पानिपाळि निहिता -म.। स्या..। २-३. पर ·.. R.KI.IIII ? 5 ५. पञ्चकनिपातो १. सेखवलवग्गो १. सवित्तसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने g. rol. II.I, अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तत्र खो भगवा भिक्खू अामन्तेसि - "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- २. "पश्चिमानि, भिक्खवे, सेखवलानि । कतमानि पञ्च सद्धावलं, हिरीवलं' अोत्तप्पवलं, विरियवलं', पज्ञावलं इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सेखवलानि । ३. "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितव्बं 'सद्धावलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, हिरीवलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, अोत्तप्पवलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, विरियवलेन 0 समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, पञ्जावलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेना' ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितव्यं" ति । ४. इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्, ति । - R.2 - २. वित्थतसुत्तं १. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, सेखवलानि । कतमानि पञ्च ? 15 1. 2, सद्धावलं, हिरीवलं, प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं, पञ्जावलं । कतमं च, भिक्खवे, सद्धावलं? इध, भिक्खवे, अरियसावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि – 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जा- चरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देव- मनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सद्धावलं । २. “कतमं च, भिक्खवे, हिरीवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको हिरीमा होति, हिरीयति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनो- १. हिरिबल - सी०, रो० । २. चौरियवल - म०। 20 अ० २५ ·२७४ - अडगुत्तरनिकायो [५.१.२- दुच्चरितेन, हिरीयति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, हिरीबलं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, ओत्तप्पवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको प्रोत्तप्पी होति, प्रोत्तप्पति कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन 5 मनोदुच्चरितेन, प्रोत्तप्पति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अोत्तप्पबलं । ४. “कतमं च, भिक्खवे, विरियवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको आरद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दव्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । इदं वुच्चति, भिक्खवे, विरियबलं । ५. “कतमं च, भिक्खवे, पञ्जावलं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको पञवा होति उदयत्थगामिनिया पञाय समन्नागतो अरि- याय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया। इदं वुच्चति, भिक्खवे, पञ्जावलं । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सेखवलानि । ६. "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितब्वं - 'सद्धावलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, हिरीवलेन ... प्रोत्तप्पवलेन ... विरिय- वलेन पज्ञावलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेना' ति । एवं हि खो, भिक्खवे, सिक्खितव्वं" ति । 10 15 R.3 . 13 ३. दुक्खसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्रुव 20 धम्मे दुक्खं विहरति सविघातं सउपायासं सपरिळाहं, कायस्स च भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकङ्खा । कतमेहि पञ्चहि । इध, भिक्सवे, भिक्खु अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति, कुसीतो होति, दुप्पओ होति । इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वेव धम्मे दुवखं विहरति 23 सविघातं सउपायासं सपरिळाहं, कायस्स च भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिका। २. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिपसु दिद्वेष धम्मे मुसं विहरति अविघातं अनुपायास अपरिळाहं, कायरस च भेदा ·५.१.५] सिक्सासुत्तं २७५ परं मरणा सुगति पाटिकला। कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति, हिरीमा होति, प्रोत्तप्पी होति, पारद्धविरियो होति, पञवा होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वैव धम्मे सुखं विहरति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं, कायस्स च भेदा परं मरणा सुगति पाटिकङ्खा" ति । 5 ४. यथाभतसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि? इध, भिक्खवे, भिक्खु अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति, कुसीतो होति, दुप्पो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। २. “पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति, हिरीमा होति, प्रोत्तप्पी होति, पारद्धविरियों' होति, पञ्चवा होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यया- भतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । 10 R.4 15 - , . ५. सिक्खासुतं १. “यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति, तस्स दिद्वैव धम्मे पञ्च सहधम्मिका वादा- नुपाता गारव्हा' ठाना' आगच्छन्ति । कतमे पञ्च ? सद्धा पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु, हिरो पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु, प्रोत्तप्पं पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु, विरियं पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु, पज्ञा पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु । यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति, तस्स दिदे॒व धम्मे इमे पञ्च सहधम्मिका वादानुपाता गारव्हा ठाना आगच्छन्ति । 20 १. पारद्धवीरियो - म० । २. दिढे चेव - सी० । ३-३. गारव्ह ठानं - स्या. ४. वीरियं म.

·२७४ अडगुत्तरनिकायो दुच्चरितेन, हिरीयति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, हिरीवलं । ३. “कतमं च, भिक्खवे, प्रोत्तप्पवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको प्रोत्तप्पी होति, अोत्तप्पति कायदुच्चरितेन वचीदुचरितेन 5 मनोदुच्चरितेन, प्रोत्तप्पति पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, ओत्तप्पवलं । ४. “कतमं च, भिक्खवे, विरियवलं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दव्हपरक्कमो अनिविखत्तधुरो कुसलेसु 10 धम्मसु । इदं वुच्चति, भिक्खवे, विरियवलं । ५. “कतमं च, भिक्खवे, पञ्जावलं ? इध, भिक्खवे, सावको पञवा होति उदयत्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरि- याय निब्बेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, पञ्जाबलं । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सेखवलानि । ६. “तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितब्वं - 'सद्धाबलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेन, हिरीवलेन ... प्रोत्तप्पबलेन ... विरिय- वलेन पञ्जावलेन समन्नागता भविस्साम सेखवलेना' ति । एवं हि खो, भिक्खवे, सिक्खितब्ब ति । अरिय- 15 R.3 ३. दुक्खसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिदैव 20 धम्मे दुक्खं विहरति सविघातं सउपायासं सपरिळाहं, कायस्स च भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकवा । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति, कुसीतो होति, दुप्पो होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिद्वैव धम्म दुवखं विहरति 25 सविघातं सउपायासं सपरिळाहं, कायस्स च भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकरा । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवसु दिद्वेव धम्मे सुसं विहरति अविघातं अनुपायांसं अपरिळाह, कायस्स च भेदा क ·भरगुत्तरनिकायो [४.१.१- "इति बुद्धो अभिज्ञाय, धम्ममवखासि भिवखुनं । दुक्खस्सन्तको सत्था, चक्खुमा परिनिब्युतो" ति ॥ २. पपतितसुत्तं १. "चतूहि, भिवखवे, धम्मेहि असमन्नागतो 'इमस्मा धम्म- विनया पपतितो' ति वुच्चति । कतमेहि चतूहि ? अरियेन, भिक्सवे, 5 सीलेन असमन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया पपतितो' ति वुच्चति । अरियेन, भिक्खवे, समाधिना असमन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया पपतितो' ति वुच्चति । अरियाय, भिक्खवे, पज्ञाय असमन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया पपतितो' ति वुच्चति । अरियाय, भिवखवे, विमुत्तिया असमन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया पपतितो' ति वच्चति । इमेहि 10 खो, भिक्खवे चतूहि धम्मेहि असमन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया पपतितो'.. ति वुच्चति । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्पपतितो" ति वुच्चति । कतमेहि चतूहि ? अरियेन, भिवखवे, सीलेन समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्पपतितो' ति वुच्चति । 15 अरियेन, भिक्खवे, समाधिना समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्प- पंतितो' ति वुच्चति । अरियाय, भिक्खवे, पज्ञाय समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्पपतितो' ति वुच्चति । अरियाय, भिवखवे, विमुत्तिया समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्पपतितो' ति वुच्चति । इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो 'इमस्मा धम्मविनया अप्प- .20 पतितो' ति वुच्चती ति । "चुता पतन्ति पतिता, गिद्धा च पुनरागता । कतं किच्चं रतं रम्मं, सुखेनान्वागतं सुखं" ति ।। B.309 ३. पठमखतसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तों' असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानु- 25 वज्जो च विझूनं, वहुं च अपुञ्ज पसवति । कतमेहि चतूहि ? 'R,3 h १. अपपतितो स्या०, रो० १ २. अन्यतो - सी०, रो।

·। ५.१.५] सिमसामुतं परं मरणा सुगति पाटिकल्ला । कतमेहि पञ्चहि ? इय, भिक्सवे, भिक्खु सद्धो होति, हिरीमा होति, श्रोत्तप्पी होति, पारद्धविरियो होति, पनवा होति । इमेहि सो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समग्मागतो भिक्खु दिवेव धम्मे सुखं विहरति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं, कायस्स च भेदा परं मरणा सुगति पाटिकसा" ति । 5 - ४. ययाभतसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति, कुसीतो होति, दुप्पञ्चो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु सद्धो होति, हिरीमा होति, प्रोत्तप्पी होति, पारदविरियो' होति, पञ्चवा होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथा- भतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । 10 n.4 15 ५. सिक्खासुत्तं १. “यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति, तस्स दिद्वैव धम्मे पञ्च सहम्मिका वादा- नुपाता गारव्हा' ठाना' आगच्छन्ति । कतमे पञ्च ? सद्धा पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मसु, हिरी पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु घम्मेसु, अोत्तप्पं पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मेसु, विरिय पि नाम ते नाहोसि कुसलेमु धम्मसु, पञ्ञा पि नाम ते नाहोसि कुसलेसु धम्मेमु । यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति, तस्स दिदैव धम्मे इमे पञ्च सहधम्मिका वादानुपाता गारव्हा ठाना आगच्छन्ति । 20 B.4 १. पारखवीरियो - म०। २. दिट्टे चेव - सी० । ३-३. गारम्हं ठानं - स्या. ४. बीरियं - म०।

·२७६ • अडगुतरनिकायो [५.१.५- २. “यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सहा पि दुखेन सहा पि दोमनस्सेन अस्सुमुखो' रुदमानो परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्म- चरियं चरति, तस्स दिवेव धम्मे पञ्च सहधम्मिका पासंसा' ठाना' आगच्छन्ति । कतमे पञ्च ? सद्धा पि नाम ते अहोसि कुसलेसु धम्मसु, हिरी पि नाम ते अहोसि कुसलेसु धम्मसु, ओत्तप्पं पि नाम ते अहोसि कुसलेसु धम्मेसु, विरियं पि नाम ते अहोसि कुसलेसु धम्मसु, पञ्जा पि नाम ते अहोसि कुसलेसु धम्मसु । यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा सहा पि दुक्खेन सहा पि दोमनस्सेन अस्सुमुखो रुदमानो परिपुण्ण परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति, तस्स दिद्रुव धम्मे इमे पञ्च 10 सहधम्मिका पासंसा ठाना पागच्छन्ती" ति । 5 R.5 15 ६. समापत्तिसुत्तं १. "न ताव, भिक्खवे, अकुसलस्स समापत्ति होति याव सद्धा पच्चुपट्ठिता होति कुसलेसु धम्मेसु । यतो च खो, भिक्खवे, सद्धा अन्तरहिता होति, असद्धियं' परियुट्टाय' तिट्ठति; अथ अकुसलस्स समापत्ति होति । २. “न ताव, भिक्खवे, अकुसलस्स समापत्ति होति याव हिरीपच्चुपट्ठिता होति कुसलेसु धम्मेसु । यतो च खो, भिक्खवे, हिरी अन्तरहिता होति, अहिरिकं परियुट्ठाय तिट्ठति; अथ अकुसलस्स समापत्ति होति । ३. “न ताव, भिक्खवे, अकुसलस्स समापत्ति होति याव प्रोत्तप्पं 20 पच्चुपद्वितं होति कुसलेसु धम्मसु । यतो च खो, भिक्खवे, अोत्तप्पं अन्तरहितं होति, अनोत्तप्पं परियुट्ठाय तिट्ठति; अथ अकुसलस्स समापत्ति होति । ४. “न ताव, भिक्खवे, अकुसलस्स समापत्ति होति याव विरियं पच्चुपट्टितं होति कुसलेसु धम्मेसु । यतो च खों, भिवखवे, 25 विरियं अन्तरहितं होति, कोसज्जं परियुट्ठाय ट्ठिति; अथ अकुसलस्स समापत्ति होति । B5 सी०। १. अस्मुमुखो पि - स्मा०, रो०। २-२. पामसं ठानं परियुद्धाप - रया। ३. अस्सद्वियं ·५.१.७] कामसुतं २७७ ५. “न ताव, भिक्खवे, अकुसलस्स समापत्ति होति याव पञ्जा पच्चुपट्टिता होति कुसलेसु धम्मसु । यतो च खो, भिक्सवे, पञ्जा अन्तरहिता होति, दुप्पा परियुट्ठाय तिट्ठति; अथ अकुसलस्स समापत्ति होती" ति । R.6 ७. कामसुत्तं १. "येभुय्येन, भिक्खवे, सत्ता कामेसु लळिता'। असित- 5 व्याङ्गि, भिक्खवे, कुलपुत्तो अोहाय अगारस्मा अनगारियं पव्यजितो होति, 'सद्धापब्बजितो' कुलपुत्तो' ति अलं वचनाय । तं किस्स हेतु ? लब्भा', भिक्खवे, योब्बनेन कामा ते च खो यादिसा वा तादिसा वा । ये च, भिक्खवे, हीना कामा ये च मज्झिमा कामा ये च पणीता कामा, सब्बे कामा कामा त्वेव सङ्ख गच्छन्ति । सेय्यथापि, भिक्खवे, दहरो 10 कुमारो मन्दो उत्तानसेय्यको धातिया पमादमन्वाय कटुं वा कठलं वा मुखे प्राहरेय्य । तमेनं धाति सीघं* सीर्घ मनसि करेय्य; सीघं सीघं मनसि करित्वा सीघं सीघं आहरेय्य । नो चे सक्कुणेय्य सीघं मीघं ग्राहरितुं, वामन हत्थेन सीस' परिग्गहेत्वा दक्खिणेन हत्येन वङ्कलि' करित्या सलोहितं पि आहरेय्य । तं किस्स हेतु ? 'अत्येसा, भिक्खवे, कुमारस्स 15 विहेसा; नेसा नत्थी' ति वदामि । करणीयं च खो एतं , भिक्खवे, धातिया अत्थकामाय हितेसिनिया अनुकम्पिकाय, अनुकम्पं उपादाय । यतो च खो, भिक्खवे, सो कुमारो वुद्धों होति अलम्पो, अनपेक्खा दानि', भिक्खवे, धाति तस्मि कुमारे" होति 'अत्तगुत्तो दानि कुमारो नालं पमादाया' ति। २. "एवमेव खो, भिक्खवे, यावकीवञ्च भिक्खुनो सद्धाय अकतं होति कुसलेमु धम्मेसु, हिरिया अकतं होति कुसलेसु धम्मेसु, अोत्तप्पेन अकतं होति कुसलेसु धम्मसु, विरियेन अकतं होति कुसलेसु घम्मेस, पज्ञाय अकतं होति कुसलेसु धम्मेसु, अनुरक्खितब्बो ताव मे सो, भिक्खवे, भिक्खु होति । यतो च खो, भिक्खवे, भिक्खुनो" सद्धाय 2 कतं होति कुसलेसु धम्मसु, हिरिया कतं होति कुसलेमु धम्मेमु, प्रोत्तप्पेन १. पलाळिता - सी०, रो। २. सदो पब्वजितो-स्या०, स्था०। ६. वर्ग ७. एवं - स्या०, रो। ८. वुड्डो - स्या० । ६. पन - सी०, स्याः । १०. कुमारम्मि - स्या० । ११. भिक्खु - स्या० । " - 20 B.6 रो। ३. लम्मा हि स्या०, रो। सी०। ५. सीघं स्या०। ४-४. सीघसीघं -ne ·२७८ -܀ अडगुत्तरनिकायो [५.१.७- कतं होति कुसलेसु धम्मेसु, विरियेन कतं होति कुसलेसु धम्मसु, पञ्चाय कतं होति कुसलेसु धम्मेसु, अनपेक्खो दानाहं', भिक्खवे, तस्मि भिक्खुस्मि' होमि - 'अत्तगुत्तो दानि भिक्खु नालं पमादाया'" ति । . R.7 ८. चवनसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु चवति, 5 नप्पतिद्वाति सद्धम्मे । कतमेहि पञ्चहि ? असद्धो, भिक्खवे, भिक्खु चवति, नप्पतिद्वाति सद्धम्मे। अहिरिको, भिक्खवे, भिक्खु चवति, नप्पतिट्ठाति सद्धम्मे । अनोत्तप्पी भिक्खवे, भिक्खु चवति, नप्पतिट्टाति सद्धम्मे । कुसीतो, भिक्खवे, भिक्खु चवति, नप्पतिट्ठाति सद्धम्मे । दुप्पो, भिक्खवे, भिक्खु चवति, नप्पतिट्टाति सद्धम्मे । इमेहि खो, 10 भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु चवति, नप्पतिद्वाति पद्धम्मे । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु न चवति, पतिट्ठाति सद्धम्मे । कतमेहि पञ्चहि ? सद्धो, भिक्खवे, भिक्खु न चवति, पतिट्ठाति सद्धम्मे । हिरीमा, भिक्खवे, भिक्खु न चवति, 15 पतिट्ठाति सद्धम्मे । ओत्तप्पी, भिक्खवे, भिक्खु न चवति, पतिट्ठाति सद्धम्मे । आरद्धविरियो, भिक्खवे, भिक्खु न चवति, पतिट्ठाति सद्धम्मे । पञवा, भिक्खवे, भिक्खु न चवति, पतिद्वाति सद्धम्मे । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु न चवति, पतिद्वाति सद्धम्म" ति । - . 20 ६. पठमप्रगारवसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अगारवो अप्पतिस्सो चवति, नप्पतिद्वाति सद्धम्मै । कतमेहि पञ्चहि ? असद्धो, भिक्खवे, भिक्खु अगारवो अप्पतिस्सो चवति, नप्पतिद्वाति सद्धम्मे । अहिरिको, भिक्खवे, भिक्खु अगारखो अप्पतिस्सो चवति, नप्पतिद्वाति सद्धम्मे । अनोत्तप्पी, भिक्खवे, भिक्खु अगारखो अप्पतिस्सो चवति, 25 नप्पतिद्वाति सद्धम्मे । कुसीतो, भिक्खवे, भिक्खु अगारवो अप्पतिस्सो १. पनाहं - सी०, स्या० । २. स्या० पोत्यके नत्यि । ३. भिवयव भिक्खु-स्याः । ४. मनोत्तापी-रो। , D.7 ..

·२७६ - - R.a ५.१.१.] दुसियप्रणारयगुतं नवति, नप्पतिट्टाति सम्मे। दुपयो, मिक्सवे, भिक्सु अगारवो अप्पतिस्तो भवति, गणतिट्ठाति सद्धम्मे । इमेहि गो, भिगमवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवगु अगारवा अप्पतिस्तो चवति, नप्पतिद्वाति सद्धम्मे। २. “पञ्चहि, भिकरावे, धम्मेहि गमनागतो भिगु रागारयो । सम्पतिस्तो न चवति, पतिद्वाति सद्धम्म । कतमेहि पञ्नहि ? सद्धी, भिवरावे, भिक्ट रागारयो सम्पतिस्सो न नवति, पतिद्वाति सद्धम्म । हिरीमा, भिक्सवे, भिक्र सगारवो सप्पतिस्सो न चयति, पतिद्वाति सद्धम्मे । प्रोतणी, भिक्सवे, भिवगु सगारवो सप्पतिस्सो न नति, पतिद्वाति सद्धम्मे । पारदविरियो, भिवरावे, भिपण सगारयो सण- 10 तिस्सो न चवति, पतिद्वाति सद्धम्मे। पञ्चवा, भिवपये, भिवगु सगारवो सप्पतिस्सो न चवति, पतिद्वाति सद्धम्मे । इमेहि सो, भिवरावे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवगु गगारको सम्पतिस्सो न नवति, पतिद्वाति सद्धम्मे" ति। १०. दुतियनगारवसुतं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि ममन्नागतो भिक्रा अगावो 15 अप्पतिस्सो अभन्यो इमस्मि धम्मविनये बुद्धि' विरून्हि येपुल्लं आपज्जितुं । कतमेहि पञ्चहि ? असदो, भिवसवे, भियस अगारयो अप्पतिस्सो अभब्बो इमस्मि धम्मविनये वृद्धि विरून्हि वेपुल्न आपज्जितुं । अहिरिको, भिक्सवे, मिक्स अगारवो अप्पतिस्सो अमयों इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरून्हि वेपुल्लं प्रापग्जितुं । अनोत्तणी, 27 भिक्सवे, भिक्षु अगारवो अप्पतिस्सो अभब्यो दमस्मि धम्मबिनये बुद्धि विरून्हि वैपुल्तं आपज्जितु । कुतीतो, भिवसवे, भिक्य अगायो अप्पतिस्सो अभब्बो इमस्मि धम्मविनये वृद्धि विरून्हि वपुल्स आपज्जितुं । दुप्पभो, भिक्सवे, भिक्षु मगारयो प्रणतिस्मो प्रभच्चों इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विन्हि वेपुल्लं आपग्जितुं । इमेहि गो, ४ भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्तु अगाखो मापतिम्गो अनची इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरुन्हि वैपुल्तं प्रापग्जिर्नु । १. पहि- स्वा ·२८० - B.8 R.9 मगुतरनिकायो २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सगारवो सप्पतिस्सो भव्वो इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरून्हि वेपुल्ल आपज्जितुं । कतमेहि पञ्चहि ? सद्धो, भिक्खवे, भिक्खु सगारवो सप्पतिस्सो भयो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूहि वेपुल्लं आपज्जितुं । हिरीमा, 5 भिक्खवे, भिक्खु ... पे०... प्रोत्तप्पी, भिक्खवे, भिक्खु ... पे०... आरह- विरियो, भिक्खवे, भिक्खु ... पे०... पञवा, भिक्खवे, भिवखु सगारवो सम्पतिस्सो भव्वो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्ले आपज्जितुं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सगारवो सप्पतिस्सो भब्बो इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं 10 आपज्जितुं" ति। सेखवलवग्गो पठमो। तस्सुद्दानं सवित्तं वित्थतं दुक्खा', भतं सिक्खाय पञ्चमं । समापत्ति च कामसु, चवना द्वे अगारवा ति । २. वलवग्गो १. अननुस्सुतसुत्तं १. "पुन्याहं, भिक्खवे, अननुस्सुतेसु धम्मेसु अभिनायोसान- पारमिप्पत्तो पटिजानामि । पश्चिमानि, भिक्खवे, तथागतस्स तथागत- 15 बलानि, येहि वलेहि समन्नागतो तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्क पवत्तेति । यतमानि पञ्च ? सदावलं, हिरीवलं, अोत्तप्पवलं, विरियवलं, पञ्जावलं इमानि सो, भिवरसावे, पञ्च तथागतस्स तथागतबलानि येहि बलेहि समन्नागतो तयागतो पासभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सोहनादं नदति, 20 ब्रह्मचक्र पवत्तेती" ति । - : 210 २. फूटमुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्पवे, मेलबलानि । कतमानि पञ्च ? मदायलं, हिरीयलं, भोत्तप्पवलं, विरिपवलं, पञ्जावलं इमागि १ प - स्या., रो.. - ·- विरपनगुतं खो, भिक्सवे, पञ्च सेसवलानि । इमेरो सो, भिरावे, पम्नानं मेरा- बलानं एतं अग्गं एतं सलाहिक एतं राहातनियं, यदिदं पन्नावलं । २. "सेय्ययापि, भिक्सवे, कूटागारम्स एतं अगं एतं राजा- हिकं एतं सवातनियं, यदिदं कूट'। एवमेव गो, भिवपये, इमेम पञ्चन्नं सेखवलानं एतं अग्गं एतं सङ्गाहिकं एतं सधातनियं, यदिदं । पञ्जावलं। ३. "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिदिसतब्वं 'सदावर्तन समन्नागता भविस्साम सेसवलेन, हिरीबलेन भोत्तप्पवलेन विरियवलेन... पञ्जाबलेन समन्नागता भविस्साम सेसवलेना' ति । एवं हि वो, भिक्सवे, सिविसतव्य" ति । - 10 ३. सवित्तसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्सवे, बलानि । कतमानि पञ्च ? सद्धावलं, विरियवलं, सतिवलं, समाधिवलं, पञ्जावतं-इमानि सो, भिक्खवे, पञ्च वलानी" ति । 15 ४. यित्यतसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिवसवे, बलानि । कतमानि पञ्च ? सद्धावलं, विरियवलं, सतिवलं, समाधिवलं, पञ्जावलं । २. “कतमं च, भिक्सवे, सद्धावलं ? इय, मिक्सवे, अग्यि- सावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि - 'इति पि सो नगया परहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो मुगतो लोकविदू अनुत्तरी पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगया' ति । इदं वुच्चति, भिक्सवे, सद्धावलं । ३. “कतमं च, भिक्सवे, विरियवतं? इच, भिक्सवे, अरिय- सावको पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय थामवा दव्हपरक्कमो अनिक्न्नित्तधुरो कुसलेनु धम्मसु । इदं वुच्चति, भिक्सवे, विरियबलं । RI १. कुटं-स्याः।

·- B. 10 २८२ मगुत्तरनिकायो [५.२.४- ४. "कतमं च, भिक्खवे, सतिवलं ? इध, भिक्खये, अरिय- सावको सतिमा होति परमेन सतिनेपक्केन समन्नागतो, चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनुस्सरिता । इदं वुच्चति, भिक्खवे, सतिवलं । ५. "कतमं च, भिक्खवे, समाधिवलं? इध, भिक्खवे, अरिय- 5 सावको विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति ; वितक्क- विचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितवक अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति ; पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन 10 पटिसंवेदेति यं तं अरिया आचिक्खन्ति -- 'उपेक्खको सतिमा सुखविहारी' ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति; सुखस्स च पहाना दुवखस्स च पहाना पुबेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खा- सति पारिसुद्धिं चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, समाधिवलं । ६. “कतमं च, भिक्खवे, पञ्जावलं ? इध, भिक्खवे, अरिय- सावको पञवा होति उदयत्थगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निब्बेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । इदं वुच्चति, भिक्खवे, पञ्जावलं । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च वलानी" ति । 15 ५. दट्ठब्बसुतं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, बलानि । कतमानि पञ्च ? ii 12 20 सद्धावलं, विरियवलं, सतिबलं, समाधिबलं, पञ्जावलं । कत्थ च, भिक्खवे, सद्धाबलं दट्टब्बं ? चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु । एत्थ सद्धावलं दट्टब्बं । कत्य च, भिक्खवे, विरियबलं दद्रुब्बं ? चतूसु सम्मप्पधानेसु । एत्य विरियवलं दट्टव्वं । कत्य च, भिक्खवे, सतिवलं दट्टब्बं ? चतूसु सतिपट्टानेसु । एत्थ सतिबलं ददुव्वं । कत्थ च, भिक्खवे, समाधिवलं 25 दट्टब्बं ? चतूसु झानेसु । एत्य समाधिवलं ददुव्बं । कत्य च, भिक्सवे, पञ्जावलं दट्ठव्वं ? चतूसु अरियसच्चेसु । एत्य पञ्जावलं दट्टब्बं । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च वलानी" ति ।

·२५४ प्रगुत्तरनिकायो [५.२.६- ६. ततियहितसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नेव अत्त- हिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताय । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्षु अत्तना न सीलसम्पन्नो होति, नो परं सीलसम्पदाय समादपेति ; अत्तना न समाधिसम्पन्नो होति, नो परं समाधिसम्पदाय समादपेति 5 अत्तना न पचासम्पन्नो होति, नो परं पञ्जासम्पदाय समादपेति; अत्तना न विमुत्तिसम्पन्नो होति, नो परं विमुत्तिसम्पदाय समादपेति; अत्तना न विमुत्तिजाणदस्सनसम्पन्नो होति, नो परं विमुत्तिनाणदस्सन- सम्पदाय समादपेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- • गतो भिक्खु नेव अत्तहिताय पटिपन्नो होति, नो परहिताया" ति । B.12, R.14 10 १०. चतुत्यहितसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अत्तहिताय च पटिपन्नो होति परहिताय च । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, परं च सीलसम्पदाय समादपेति; अत्तना च समाधिसम्पन्नो होति, परं च समाधिसम्पदाय समादपेति, अत्तना च पञ्जासम्पन्नो होति, परं च पञ्जासम्पदाय समादपेति; 15 अत्तना च विमुत्तिसम्पन्नो होति, परं च विमुत्तिसम्पदाय समादपेति; अत्तना च विमुत्तिशाणदस्सनसम्पन्नो होति, परं च विमुत्तिजाणदस्सन- सम्पदाय समादपेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अत्तहिताय च पटिपन्नो होति परहिताय चा" ति । बलवग्गो दुतियो । तस्सुद्दानं अननुस्सुतकूटं च, ससित्तं वित्यतेन च । दट्ठव्यं च पुन कूट, चत्तारो पि' हितेन चा ति ।। 20 ३. पञ्चङ्गिकवग्गो १. पठमप्रगारवसुतं १. "सो वत, भिक्सवे, भिक्सु अगारवो अप्पतिस्सो असभाग- बुत्तिको 'सब्रह्मचारीमु प्राभिसमाचारिक' धम्म परिपूरस्सती' ति १. 1-रो० । २. अभिगमाचारि-रो।

·५ - दुतियलतमुत्तं अनंनुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति, अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, 5 सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझूनं, वहुं च अपुञ्ज पसवति । २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो' सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननु- वज्जो च विनं, बहुं च पुन पसवति । कतमेहि चतूहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वणं भासति ... अनुविच्च परियोगाहेत्वा 10 पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझून, बहुं च पुशं पसवती ति । "यो निन्दियं पसंसति, तं वा निन्दति यो पसंसियो । विचिनाति मुखेन सो कलिं, कलिना तेन सुखं न विन्दति ।। "अप्पमत्तो अयं कलि, यो अक्खेसु धनपराजयो । सब्बस्सा पि सहा पि अत्तना, अयमेव महन्ततरो ल'। यो सुगतेसु मनं पदोसये ।। "सतं सहस्सानं निरब्बुदानं , छत्तिसती' पञ्च च अब्बुदानि । यमरियगरही निरयं उपेति , वाचं मनं च पणिधाय पापक" ति ।। 15 20 B.310, R.4 ४. दुतियखतसुत्तं १. "चतूसु, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति सावज्जो च होति सानुवज्जो 25 च विझूनं, वहुं च अपुञ्ज पसवति । कतमेसु चतूसु ? मातरि, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं १. व्यत्तो रो० । २. कली-मी०। ३. छत्तिसति-सी०; धतिस च-रो। स्या०; व्यत्तो ·२८५ R.15 5 ५.३.२] दुतिपनगारवसुतं नेतं ठानं विज्जति । 'आभिसमाचारिक धम्म अपरिपूरत्वा सेखं धम्म परिपूरेस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सेखं धम्मं अपरिपूरत्वा सीलानि परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सीलानि अपरिपूरत्वा सम्मादिष्टुिं परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सम्मादिद्धि अपरिपूरत्वा सम्मा- समाधि. परिपूरेस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । २. “सो वत, भिक्खवे, भिक्खु सगारवो सप्पतिस्सो सभाग- बुत्तिको 'सब्रह्मचारीसु आभिसमाचारिक धम्म परिपूरेस्सती' ति ठान- मेत विज्जति । 'आभिसमाचारिक धम्म परिपूरत्वा सेखं धम्म परि- पूरेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सेखं धम्म परिपूरत्वा सीलानि परि- पूरेस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 'सीलानि परिपूरत्वा सम्मादिष्टुिं परि- 10 पूरेस्सती' ति ठानमेत विज्जति । 'सम्मादिढेि परिपूरत्वा सम्मासमाधि परिपूरस्सती' ति ठानमेत विज्जती" ति। B, 13 । २. दुतियअगारवसुतं १. "सो वत, भिक्खवे, भिक्खु अगारवो अप्पतिस्सो असभाग- वुत्तिको 'सब्रह्मचारीसु आभिसमाचारिक धम्म परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'पाभिसमाचारिकं धम्म अपरिपूरत्वा सेखं धम्मं 15 परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सेखं धम्म अपरिपूरत्वा सीलक्खन्धं परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'सीलक्खन्धं अपरिपूरत्वा समाधिक्खन्धं परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । 'समाधिक्खन्धं अपरिपूरत्वा पञ्जाक्खन्धं परिपूरस्सती' ति नेतं ठानं विज्जति । २. “सो वत, भिक्खवे, भिक्खु सगारवो सप्पतिस्सो सभाग- वुत्तिको 'सब्रह्मचारीसु आभिसमाचारिकं धम्म परिपूरस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 'प्राभिसमाचारिकं धम्म परिपूरत्वा सेखं धम्म परिपूरेस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । सेखं धम्म परिपूरत्वा सीलक्खन्धं परिपूरस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 'सीलक्खन्धं परिपूरेत्वा समाधिक्खन्धं परि- 25 पूरेस्सती' ति ठानमेतं विज्जति । 'समाधिक्खन्वं परिपूरत्वा पञ्जा- क्खन्धं परिपूरेस्सती' ति ठानमेतं विज्जती" ति । 20 R.16 ·B.14 - २८६ प्रगुत्तरनिकायो [५.३.३- ३. उपक्किलेससुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, जातरूपस्स उपक्किलेसा, येहि उप- क्किलेसेहिं उपक्किलिटुं जातरूपं न चेव मुदु होति न च कम्मनियं न च पभस्सरं पभङ्गु च न च सम्मा उपेति कम्माय । कतमे पञ्च ? अयो, लोह, तिपु, सीसं, सज्झं' - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च जातरूपस्स उप- 5 क्किलेसा, येहि उपक्किलेसेहि उपक्किलिटुं जातरूपं न चेव मुदु होति न च कम्मनियं न च पभस्सरं पभङ्गु च न च सम्मा उपेति कम्माय । यतो च खो, भिक्खवे, जातरूपं इमेहि पञ्चहि उपक्किलेसेहि विमुत्तं होति, तं होति जातरूपं मुदु च कम्मनियं च पभस्सरं च न च पभङ्गु सम्मा उपेति कम्माय । यस्सा' यस्सा च पिलन्धनविकतिया' आकङ्क्षति 10 यदि मुद्दिकाय यदि कुण्डलाय यदि गीवेय्यकाय यदि सुवण्णमालाय तं चस्स अत्यं अनुभोति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चिमे चित्तस्स उपक्किलेसा, येहि उपक्किलेसेहि उपक्किलिटुं चित्तं न .चेव मुदु होति न च कम्मनियं न च पभस्सरं पभङ्गु च न च सम्मा समाधियति पासवानं खयाय । 15 कतमे पञ्च ? कामच्छन्दो, व्यापादो, थीनमिद्ध", उद्धच्चकुक्कूच्चं, विचिकिच इमे खो, भिक्खवे, पञ्च चित्तस्स उपक्किलेसा येहि उपक्किलेसेहि उपक्किलिटुं चित्तं न चेव मुदु होति न च कम्मनियं न च पभस्सरं पभङ्गु च न च सम्मा समाधियति आसवानं खयाय । यतो च खो, भिक्खवे, चित्तं इमेहि पञ्चहि उपक्किलेसेहि विमुत्तं होति, तं 20 होति चित्तं मुदु च कम्मनियं च पभस्सरं च न च पभङ्गु सम्मा समाधि- यति पासवानं खयाय । यस्स यस्स च अभिज्जासच्छिकरणीयस्समु धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिशासच्छिकिरियाय तत्र तत्रेव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने । ३. "सो सचे प्राकङ्खति-'अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनुभवेय्यं 25 एको पि हुत्वा बहुधा अस्स, बहुधा पि हुत्वा एको अस्स; प्राविभावं, तिरोभावं; तिरोकुटुं' तिरोपाकारं तिरोपव्वतं असज्जमानो गच्छेद्यं, सेय्यथापि आकासे; पथविया पि उम्मुज्जनिमुज्जं करेय्यं, सेय्यथापि R.17 सी० । २. विष्पमुत-सी० । ३-३. यस्स कस्सचि पिलन्धनविकतिया. स्या०, रो० ॥ ४. गीवेग्यकेन - स्या०, रो० । ५. पिनमिदं - म० 1 ६. तिरोकुटुं- म० ।

·२५८ 5 D. 16, R.19 प्रहगुत्तरनिकायो [५.३.३- ततो चुतो अमुत्र उदपादि; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो ति, इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरेण्यं' ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्वतं पापुणाति सति सति आयतने । ७. “सो सचे आकङ्क्षति – "दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अति- क्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सेय्यं चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्वण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं - इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्टिकम्मसमा- 10 दाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मा- दिट्टिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना ति, इति दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुस- 15 फेन सत्ते पस्सैय्यं चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुव्वण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं' ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति पायतने । ८. “सो सचे नाकङ्घति - 'पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्यं ति, तत्र तत्रैव सक्खिभव्वतं पापुणाति सति सति आयतने" ति । 20 ४. दुस्सीलसुत्तं १. "दुस्सीलस्स, भिक्सवे, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो' होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपनस्स हतूपनिसं होति ययाभूतजाणदस्सन; ययाभूतज्ञाणदस्सने असति यथाभूत- जाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदा- विरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तिशाण- दस्सनं । सेय्ययापि, भिक्खवे, रुक्सो सालापलासविपनो । तस्स पपटिका पिन पारिपूरि गच्छति, तचो पि न पारिपूरि गच्छति, फेग्गु पि न पारिपूरिं गच्छति, सारो पि न पारिसूरि गच्छति। एवमेव सो, भिक्सवे, १. रातरियो -, रो.।

·२८९ 3.17 5 ५.३.५] अनुगहितमुत्त दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स हतूपनिसोहोति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतशाणदस्सन; यथा- भूतज्ञाणदस्सने असति यथाभूतनाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूप- निसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । २. "सीलवतो, भिक्खवे, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्न होति यथाभूतजाणदस्सनं; यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूत- आणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो; निविदा- विरागे सति निविदाविरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्ति- 10 माणदस्सनं । सेय्यथापि, भिक्खवे, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो। तस्स पपटिका' पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि पारिपूरि गच्छति, फेन्गु पि पारिपूरिं गच्छति, सारो पि पारिपूरि गच्छति। एवमेव खो, भिक्खवे, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि; सम्मा- समाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पनं होति यथाभूत- 15 माणदस्सन; यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूतजाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निम्बिदाविरागो; निविदाविरागे सति निविदा- विरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्तिजाणदस्सन" ति । . . R.21 ५. अनुग्गहितसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि अनुग्गहिता सम्मादिट्ठि चेतो- विमुत्तिफला च होति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पज्ञाविमुत्तिफला 21 च होति पझाविमुत्तिफलानिसंसा च । २. “कतमेहि पञ्चहि ? इच, भिक्सवे, सम्मादिट्ठि सोला- नुग्गहिता च होति, सुतानुग्गहिता च होति, साकच्छानुग्गहिता च होति, समथानुग्गहिता च होति, विपस्सनानुग्गहिता च होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि अनुग्गहिता सम्मादिट्टि चेतोविमुत्तिफला च 25 होति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पञ्जाविमुत्तिफला च होति पञ्जा- विमुत्तिफलानिसंसा चा" ति.।. स्या १. पप्पटिका भ०२-३७ ·२८८ 5 B. 16, R.19 मगुत्तरनिकायो [५.३.३- ततो चुतो अमुत्र उदपादि; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवष्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नोति, इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्वेनिवासं अनुस्सरेय्य' ति, तन तवेव सक्खिभन्वतं पापुणाति सति सति आयतने । ७. “सो सचे आकसति - 'दिव्बेन चक्खुना विसुद्धेन अति- क्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सेय्यं चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुव्वण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं - इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमा- 10 दाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मा- दिट्टिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना ति, इति दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुस- 15 केन सत्ते पस्सेय्यं चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवपणे दुब्वणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेम्य' ति, तत्र तत्रेव सविखभब्बतं पापुणाति सति सति पायतने । ८. “सो सचे पाकवति - 'पासवानं खया अनासवं चेतोविमुक्ति पाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज 20 विहरेय्यं ति, तत्र तत्रैव सक्खिभन्वतं पापुणाति सति सति आयतने" ति। ४. दुस्सीलसुतं १. "दुस्सीलस्स, भिक्खवे, सीलविपन्नस्स हतूपनिसो' होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतनाणदस्सनं; यथाभूतञाणदस्सने असति यथाभूत- ज्ञाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदा- 25 विरागे असति निम्बिदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तित्राण- दस्सनं । सेय्ययापि, भिक्खवे, रुक्खो साखापलासविपन्नो । तस्स पपटिका पि न पारिपूरि गच्छति, तचो पि न पारिपूरि गच्छति, फेग्गु पि न पारिपूरिं गच्छति, सारो पि न पारिपूरिं गच्छति। एवमेव खो, भिक्खवे, १. तुपनिमो- ML R20 -पा.. रो।

·D.17 5 ५.३.५] अनुग्नहितमुत्तं २८९ दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स हतूपनिसोहोति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि अति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतनाणदस्सनं ; यथा- भूतज्ञाणदस्सने असति यथाभूतजाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूप- निसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । २. "सीलवतो, भिक्सवे, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पनी होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नं होति यथाभूतजाणदस्सन; यथाभूतजाणदस्सने सति यथाभूत- जाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो; निविदा- विरागे सति निविदाविरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्ति- 10 माणदस्सनं । सेय्यथापि, भिक्खवे, रुक्खो साखापलाससम्पन्नो । तस्स पपटिका' पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि पारिपूरि गच्छति, फेग्गु पि पारिपूरिं गच्छति, सारो पि पारिपूरि गच्छति । एवमेव खो, भिक्सवे, सोलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पनो होति सम्मासमाधि; सम्मा- समाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति यथाभूत- 15 माणदस्सनं; यथाभूतज्ञाणदस्सने सति यथाभूतनाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निम्बिदाविरागो; निविदाविरागे सति निच्चिदा- विरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नं होति विमुत्तिजाणदस्सन" ति । . - ५. अनुग्गहितसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खये, अङ्गेहि अनुग्गहिता सम्मादिष्टुि चेतो- विमुत्तिफला च होति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पनाविमुत्तिफला 20 च होति पञ्जाविमुत्तिफलानिसंसा च । २. “कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, सम्मादिट्टि सीला- नुग्गहिता च होति, सुतानुग्गहिता च होति, साकच्छानुग्गहिता च होति, समथानुग्गहिता च होति, विपस्सनानुग्गहिता च होति । इमेहि लो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि अनुग्गहिता सम्मादिट्टि चेतोविमुत्तिफला च 25 होति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पञ्जाविमुत्तिफला च होति पञ्जा- विमुत्तिफलानिसंसा चा" ति । R.21 स्या." १. पप्पटिका प्र०२-३७ ·२६० B. 18 5 अडगुत्तरनिकायो [५.३.६- ६. विमुत्तायतनसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, विमुत्तायतनानि यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाति । २. "कतमानि पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो सत्या धम्म देसेति अञ्चतरो वा गरुट्ठानियो सब्रह्मचारी । यथा यथा, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो सत्था धम्म देसेति, अञ्जतरो वा गरुट्ठानियो सब्रह्मचारी, तथा तथा सो तस्मि धम्मे अत्थपटिसंवेदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । तस्स अत्यपटिसंवेदिनो धम्मपटिसंवेदिनो पामोज जायति । पमुदि- 10 तस्स पीति जायति । पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायो सुखं वेदेति । सुखिनो चित्तं समाधियति । इदं, भिक्खवे, पठम विमुत्तायतनं यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो न हेव खो सत्था धम्म देसेति, अज्ञतरो वा गरुट्ठानियो सब्रह्मचारी, अपि च खो यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्थारेन परेसं देसेति । यथा यथा, भिक्खवे, भिक्खु यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्यारेन परेसं देसेति तथा तथा सो तस्मि धम्मे अत्यपटिसंवेदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । तस्स 20 अत्यपटिसंवेदिनो धम्मपटिसंवेदिनो पामोज्जं जायति । पमुदितस्स पीति जायति । पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायो सुखं वेदेति । सुखिनो चित्तं समाधियति । इदं, भिक्खवे, दुतियं विमुत्ता- यतनं यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं या चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं 25 गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाति । ४. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्खुनो न हेव खो सत्या धर्म देसेति, अञ्जतरो वा गरुट्ठानियो सब्रह्मचारी, नापि यथासुतं यथापरियतं धम्म वित्यारेन परेसं देसेति, अपि च सो यथामुतं ययापरियतं धर्म 15 R.22 १. पामुन्ध- स्या, रो० १२, पेदियति-सी।

·B, 19 R.23 ५.३.६] विमत्तायतनसुतं वित्यारेन सज्झायं करोति । यथा यथा, भिक्सवे, भिक्षु ययासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्यारेन सज्झायं करोति तथा तथा सो तस्मि धम्मे अत्यपटिसंवेदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । तस्स अत्यपटिसंवेदिनो धम्मपटिसंवेदिनो पामोज जायति । पमुदितस्स पीति जायति । पीति- मनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायो सुखं वेदेति । सुखिनो चित्तं । समाधियति । इदं, भिक्खवे, ततियं विमुत्तायतनं यत्य भिवसुनो अप्प- मत्तस्स आतापिनो ... पे०... योगक्षेमं अनुपापुणाति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो न हेव सो सत्या धम्म देसेति, अन्जतरो वा गरुडानियो सब्रह्मचारी, नापि' यथासुतं यथा- परियत्तं धम्म वित्यारेन परेसं देसेति, नापि यथासुतं यथापरियत्तं धम्मं 10 वित्यारेन सज्झायं करोति; अपि च खो यथासुतं यथापरियत्तं धम्म चेतसा अनुवितक्केति, अनुविचारेति' मनसानुपेक्खति । यथा यथा, भिक्खवे, भिक्खु यथासुतं यथापरियत्तं धर्म चेतसा अनुवितक्केति अनुविचारेति मनसानुपेक्सति तथा तथा सो तस्मि धम्म अत्यपटिसंवेदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । तस्स अत्यपटिसंवेदिनो धम्मपटिसंवैदिनो 15 पामोज्नं जायति । पमुदितस्स पीति जायति । पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायो सुखं वेदेति । सुखिनो चित्तं समाधियति । इदं, भिक्खवे, चतुत्यं विमुत्तायतनं यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहिततस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाति। 20 ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो न हेव खो सत्या धम्म देसेति अभतरो वा गरुट्ठानियो सब्रह्मचारी, नापि यथासुतं यथापरिवत्तं धम्मं वित्यारेन परेसं देसेति, नापि यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्यारेन सज्झायं करोति, नापि यथासुतं यथापरियत्तं धम्मं चेतसा अनुवितक्केति अनुविचारेति मनसानुपेक्सति; अपि च स्वस्त अञ्जतरं समाधितिमित्तं 25 सुग्गहितं होति सुमनसिकतं सूपधारितं सुप्पटिविद्धं पज्ञाय । यया यथा, भिक्खवे, भिक्खुनो अञ्जतरं समाधिनिमित्तं सुग्गहितं होति सुमनसिकतं सूपधारितं सुप्पटिविद्धं पञ्जाय तथा तथा सो तस्मि घम्मे अत्थपटिसंवेदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । तस्स अत्यपटिसंवैदिनों धम्मपटिसंवेदिनो पामोज जायति । पमुदितस्स पोति जायति । पीति- 30 १. नपि- स्या०, रो० ! २. अनुविचरति - रो० । - ·२६२ B.20, R.24 अडगुत्तरनिकायो [५.३.६- मनस्स कायो पस्सम्भति । पस्सद्धकायो सुखं वेदेति । सुखिनो चित्तं समाधियति । इदं, भिक्खवे, पञ्चमं विमुत्तायतनं यत्य भिक्खुनो अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा पासवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा 5 अनुत्तरं योगक्षेमं अनुपापुणाति । ७. "इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च विमुत्तायतनानि यत्य भिवखुनो अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो अविमुत्तं वा चित्तं विमुच्चति, अपरिक्खीणा वा आसवा परिक्खयं गच्छन्ति, अननुप्पत्तं वा अनुत्तरं योगक्खेमं अनुपापुणाती" ति । 10 ७. समाधिसुत्तं १. “समाधि, भिक्खवे, भावेथ अप्पमाणं निपका पतिस्सता । समाधि, भिक्खवे, भावयत अप्पमाणं निपकानं पतिस्सतानं पञ्च जाणानि पच्चत्त व उप्पज्जन्ति । कतमानि पञ्च ? 'अयं समाधि पच्चुप्पन्नसुखो चेव आयति च सुखविपाको' ति पच्चत्तमेव जाणं उप्पज्जति, 'अयं समाधि अरियो निरामिसो' ति पच्चत्तञ्चेव जाणं 15 उप्पज्जति, 'अयं समाधि अकापुरिससेवितो' ति पच्चत्तमेव जाणं उप्पज्जति, 'अयं समाधि सन्तो पणीतो पटिप्पस्सद्धलद्धो एकोदि- भावाधिगतो, न सङ्खारनिग्गय्हवारितगतो" ति पच्चत्तञ्चैव आणं उप्पज्जति, 'सतो' खो पनाहं इम' समापज्जामि सतो बुट्ठहामी' ति पञ्चत्त व जाणं उप्पज्जति । २. “समाधि, भिक्खवे, भावेथ अप्पमाणं निपका पतिस्सता । समाधि, भिक्खवे, भावयतं अप्पमाणं निपकानं पतिस्सतानं इमानि पञ्च जाणानि पच्चत्त व उप्पज्जन्ती" ति । 20 R.25 ८. पञ्चङ्गिकसुतं १. "अरियस्स, भिक्सवे, पञ्चङ्गिकस्स सम्मासमाधिस्स भावनं देसेस्सामि । तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी" ति । १. पटिप्पस्थदिलदो - स्या०, रो० । २. व सससारनिग्गम्हवारितप्पासो - स्या, प मागारनिम्मम्बारितप्पतितो-सी० च सससारनिग्गम्हवारितावटो-रो। ३-३.यो पो पनाई इमं ममापि तोव- मी०, स्या० ।

·wr + अडगुत्तरनिकायो अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझूनं, वहुंच अपुछ पसवति । पितरि, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो ... पे०... तथागते, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो. ... पे०... तथागतसावके, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो प्रसप्पुरिसो खतं उपहतं 5 अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझूनं, वहुंच अपुञ्ज पसवति । इमेसु खो, भिक्खवे, चतूसु मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझूनं, वहुं च अपुञ्ज पसवति । २. “चतूसु, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो 10 सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननु- वज्जो च विनं, वहुं च पुनं पसवति । कतमेसु चतूसु ? मातरि, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अवखतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझून, बहुं च पुञ्ज पसवति । पितरि, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो ...पे०... तथागते, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो ... पे०... तथागत- सावके, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझूनं, बहुं च पुरुओं पसवति । इमेसु खो, भिक्खवे, चतूसु सम्भापटिपज्ज- मानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, 20 अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझूनं, वहुं च पुनं पसवती ति। "मातरि' पितरि' चा पि, यो मिच्छा पटिपज्जति । तथागते वा सम्बुद्धे, अथ वा तस्स सावके । वहुं च सो पसवति, अपुञ्ज तादिसो नरो॥ "ताय नं' अधम्मचरियाय, मातापितूसु पण्डिता । इधेव नं गरहन्ति, पेच्चापायं च गच्छति ॥ ."मातरि पितरि चा पि, यो सम्मा पटिपज्जति । तथागते वा सम्बुद्धे, अथ वा तस्स सावके । बहुं च सो पसवति, पुञ्ज एतादिसो नरो ।। १-१. मातरी पितरी - मी०। २. च - सी० । ३. मी०, स्या०, रो० पोत्यकेगु नरिय। ४. पि तादियो-सी०। 15 B.311 R.5 25 - ·D.21 . ५.३..] पञ्चङ्गिफमुर्त २६३ "एवं, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच- २. “कतमा च, भिक्खवे, अरियस्स पञ्चङ्गिकस्स सम्मा- समाधिस्स भावना ? इध, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इममेव कायं विवेकजेन पीति- 5 सुखेन अभिसन्देति परिसन्देति परिपूरति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सव्यावतो कायस्स विवेकजेन पीतिसुखेन अप्फुटं होति । सेय्यथापि, भिक्सवे, दक्खो न्हापको' वा न्हापकन्तेवासी वा कंसथाले न्हानीय- चुण्णानि' आकिरित्वा उदकेन परिप्फोसकं परिप्फोसकं सन्नेय्य । सायं न्हानीयपिण्डि' स्नेहानुगता' स्नेहपरेता सन्तरवाहिरा" फुटा स्नेहेन, न 10 च पग्धरिनी' । एवमेव खो, भिक्खवे, भिवखु इममेव कायं विवेकजेन पीतिसुखेन अभिसन्देति परिसन्देति परिपूरति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सव्वावतो कायस्स विवेकजन पीतिसुखेन अप्फुटं होति । अरियस्स, भिक्खवे, पञ्चङ्गिकस्स सम्मासमाधिस्स अयं पठमा भावना । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा 15 ... पे०... दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इममेव कार्य समाधि- जेन पीतिसुखेन अभिसन्देति परिसन्देति परिपूरति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सव्वावतो कायस्स समाधिजेन पीतिसुखेन अप्फुटं होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, उदकरहदो गम्भीरो उभिदोदकों'। तस्स नेवस्स पुरथिमाय दिसाय उदकस्स आयमुखं, न पच्छिमाय दिसाय उदकस्स 20 आयमुखं, न उत्तराय दिसाय उदकस्स आयमुखं, न दक्खिणाय दिसाय उदकस्स प्रायमुखं, देवो च कालेन कालं सम्मा धारं नानुप्पवेच्छेय्य । अथ खो तम्हा व उदकरहदा सीता वारिधारा उभिज्जित्वा तमेव उदक- रहदं सीतेन वारिना अभिसन्देय्य परिसन्देय्य परिपूरेय्य परिप्फरेय्य; नास्स किञ्चि सब्बावतो उदकरहदस्स सीतेन वारिना अप्फुटं अस्स । 25 एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु इममेव कायं समाधिजेन पीतिसुखेन अभि- सन्देति परिसन्देति परिसूरेति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सव्वावतो R.26 . १. नहाएको - सी०, रो० । २. नहानियचुग्णानि - सी०, रो०; न्हानियचुम्मानि- स्या। ३-३. सास नहानीयपिण्डी - सी०; सारस नहानियपिन्डि - रो०। ४-४, सिने. हानुगता सिनेहपरेता - स्या० । ५. समन्तरबाहिरा- स्या०। ६. पग्घरति ~ स्या०, रो। ७. उम्भितोदको - स्याः ।

·२६४ B.22 - . महत्तरनिकापो [५.३.८- कायस्स समाधिजेन पीतिसुखेन अप्फुटं होति । अरियस्स, भिक्खवे पञ्चङ्गिकस्स सम्मासमाधिस्स अयं दुतिया भावना । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु पीतिया च विरागा ... पे०... ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इममेव कायं निप्पीतिकेन सुखेन 5 अभिसन्देति परिसन्देति परिपूरेति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सब्बावतो कायस्स निप्पीतिकेन सुखेन अप्फुटं होति । सेय्यथापि, भिक्खवे, उप्पलि- नियं वा पदुमिनियं वा पुण्डरीकिनियं वा अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्डानि उदकानुग्ग- तानि अन्तो निमुग्गपोसीनि। तानि याव चग्गा याव च मूला सीतेन 10 वारिना अभिसन्नानि परिसन्नानि परिपूरानि परिप्फुटानि; नास्स किञ्चि सब्बावतं उप्पलानं वा पदुमानं वा पुण्डरीकानं वा सीतेन वारिना अप्फुटं अस्स । एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु इममेव कार्य निष्पीतिकेन सुखेन अभिसन्देति परिसन्देति परिपूरेति परिप्फरति; नास्स किञ्चि सब्बा- वतो कायस्स निप्पीतिकेन सुखेन अप्फुटं होति । अरियस्स, भिक्खवे, पञ्चङ्गिकस्स सम्मासमाधिस्स अयं ततिया भावना । ५. “पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सुखस्स च पहाना ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो इममेव कायं परिसुद्धेन चेतसा परियोदातेन फरित्वा निसिन्नो होति ; नास्स किञ्चि सब्वावतो कायस्स परिसुद्धेन चेतसा परियोदातेन अप्फुटं होति । सेग्यथापि, भिक्खवे, 20 पुरिसो प्रोदातेन वत्थेन ससीसं पारुपित्वा निसिनो अस्स; नास्स किञ्चि सब्बावतो कायस्स प्रोदातेन वत्थेन अप्फुटं अस्स । एवमेवखो, भिक्खवे, भिक्खु इममेव कायं परिसुद्धेन चेतसा परियोदातेन फरित्वा निसिन्नो होति; नास्स किञ्चि सव्वावतो कायस्स परिसुद्धेन चेतसा परियोदातेन अप्फुटं होति । अरियस्स, भिक्खवे, पञ्चङ्गिकस्स सम्मासमाधिस्स 25 अयं चतुत्या भावना । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो पच्चवेवखणानिमित्तं सुग्ग- हितं होति सुमनसिकतं सूपधारितं सुप्पटिविद्धं पञ्चाय । सेय्यथापि, भिक्सवे, अओं' व अनं' पच्चवेक्खेय्य, ठितो वा निसिन्नं पच्च- वेक्खेय्य, निसिन्नी वा निपनं पच्चवेक्खेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, 15 R.27 - १-१. पत्रो वा भगं वा-सी०; भलो वा प्रश्नं - स्या०॥

·२६५ B.23 - - 10 R.28 ५.३.८] पञ्चङ्गिकसुत्तं भिक्खुनो पच्चवेक्खणानिमित्तं सुग्गहितं' होति सुमनसिकतं सूपधारितं सुप्पटिविद्धं पञ्जाय । अरियस्स, भिक्खवे, पञ्चङ्गिकस्स सम्मा- समाधिस्स अयं पञ्चमा भावना ! एवं भाविते खो, भिक्खवे, भिक्खु' अरिये पञ्चङ्गिके सम्मासमाधिम्हि एवं बहुलीकते यस्स यस्स अभिज्ञा- सच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिज्ञासच्छिकिरि-5 याय, तत्र तत्रैव सक्खिभब्वतं पापुणाति सति सति आयतने । ७. “सेय्यथापि, भिक्खवे, उदकमणिको आधारे ठपितो पूरो उदकस्स समतित्तिको काकपेय्यो । तमेनं बलवा पुरिसो यतो यतो आवज्जेय्य, आगच्छेय्य उदक" ति ? "एवं, भन्ते"। "एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एवं भाविते अरिये पञ्चङ्गिके सम्मासमाधिम्हि एवं बहुलीकते यस्स यस्स अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिज्ञासच्छिकिरियाय, तत्र तत्रैव सक्खिभब्वतं पापुणाति सति सति आयतने । ८. "सेय्यथापि, भिक्खवे, समे भूमिभागे पोक्खरणी चतुरंसा" 15 आलिवद्धा पूरा उदकस्स समतित्तिका काकपेय्या । तमेनं बलवा पुरिसो यतो यतो आलि मुञ्चेय्य, प्रागच्छेय्य उदकं" ति ? "एवं, भन्ते" । "एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एवं भाविते अरिये पञ्चङ्गिके सम्मासमाधिम्हि एवं बहुलीकते यस्स यस्स अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स 20 ...पे०... सति सति पायतने । ६. "सेय्यथापि, भिक्खवे, सुभूमियं चातुम्महापर्थे आजञरथो युत्तो अस्स ठितो प्रोषस्तपतोदो । तमनं दवखो योग्गाचरियो अस्स- दम्मसारथि अभिरुहित्वा वामन हत्येन रस्मियो गहेत्वा दविखणेन हत्येन पतोदं गहेत्वा येनिच्छकं यदिच्छकं सारेय्य पि पच्चासारेय्य पि । 25 एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु एवं भाविते अरिये पञ्चङ्गिके सम्मा- समाधिम्हि एवं बहुलीकते यस्स यस्स अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिज्ञासच्छिकिरियाय, तत्र तत्रेव सविख- भब्बतं पापुणाति सति सति आयतने । धम्मस्स - १. सुग्गत स्या० । २. पञ्चमी - सी० । ३. सी० पोत्यके नत्यि। ४ आवट्टेय्य स्या० । ५. चतुरस्सा स्या०, रो। ६. चतुमहापथे - म० । ७. पोसतपतोदो- स्या। .

·२६६ R.29 B.24 ... ... सवित्तं महगतरनिकायो [५.३.८- १०. "सो सचे प्राकह्वति – 'अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनु- भवेय्यं - एको पि हुत्वा बहुधा अस्सं ... पे०... याव ब्रह्मलोका पि कायेन वसं वत्तेय्यं ति, तत्र तत्रैव सक्खिभन्वतं पापुणाति सति सति पायतने । ११. “सो सचे आकङ्घति - 'दिव्बाय सोतधातुया विसुद्धाय 5 अतिक्कन्तमानुसिकाय उभो सद्दे सुणेय्यं - दिब्बे च मानुसे च ये दूरे सन्तिके चा' ति, तत्र तत्रैव सक्खिभव्वतं पापुणाति सति सति आयतने । १२. “सो सचे अकङ्घति – 'परसत्तानं परपुग्गलानं चेतसा चेतो परिच्च पजानेय्यं - सरागं वा चित्तं सरागं चित्तं ति पजानेय्यं, वीतरागं वा चित्तं वीतरागं चित्तं ति पजानेय्यं, सदोसं वा चित्तं 10 वीतदोसं वा चित्तं ... समोहं वा चित्तं वीतमोहं वा चित्तं वा चित्तं ... विक्खित्तं वा चित्तं ... महरगतं वा चित्तं ... अमहग्गतं वा चित्तं ... सउत्तरं वा चित्तं ... अनुत्तरं वा चित्तं ... समाहितं वा चित्तं . असमाहितं वा चित्तं ... विमुत्तं वा चित्तं ... अविमुत्तं वा चित्तं अविमुत्तं चित्तं ति पजानेय्यं ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति 15 आयतने । १३. “सो सचे आकङ्घति - 'अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरेण्यं, सेय्यथीदं - एक पि जाति, द्वे पि जातियो ...१०... इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरेय्यं' ति, तत्र तत्रेव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने । १४. “सो सचे आकङ्खति - 'दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन ... पे०... यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्यं' ति, तत्र तव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति प्रायतने । १५. “सो सचे आकङ्घति – 'पासवानं खया अनासवं चेतो- विमुत्ति पञ्झाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उप- 25 सम्पज्ज विहरेय्यं ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने" ति । 20 । ६. चमसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, चङ्कमे आनिसंसा। कतमे पञ्च ? अद्धानक्खमो होति, पधानक्समो होति, अप्पावाधो होति, असितं ·५.३.१० नागितमुत्तं २९७ पीतं खायितं सायितं सम्मा परिणामं गच्छति, चकमाधिगतो समाधि चिरट्ठितिको होति । इमे खो, भिक्सवे, पञ्च चशमे आनिसंसा" ति । B.25 । १०. नागितसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसलेसु चारिक चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धि येन इच्छानङ्गलं नाम कोसलानं ब्राह्मणगामो तदवसरि । तत्र सुदं भगवा इच्छानङ्गले विहरति इच्छा- 5 नङ्गलवनसण्डे । अस्सोसुं खो इच्छानङ्गलका' ब्राह्मणगहपतिका - "समणो खलु भो गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो इच्छानङ्गलं अनुप्पत्तो; इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवनसण्डे । तं खो पन भवन्तं गोतम एवं कल्याणो कित्तिसद्दा अब्भुगतो - इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो 10 पुरिसदम्मसारथि, सत्या देवमनुस्सानं वुद्धो भगवा ति । सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणि पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति । सो धम्म देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं .. परियोसानकल्याणं सात्यं सव्यञ्जनं, केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति । साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती" ति । अथ 15 खो इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका तस्सा रत्तिया अच्चयेन पहूतं खादनीयं भोजनीयं प्रादाय येन इच्छानङ्गलबनसण्डो तेनुपसङ्कर्मिसु; उपसङ्कमित्वा बहिद्वारको?के अटुंसु उच्चासद्दमहासद्दा। २. तेन खो पन समयेन आयस्मा नागितो भगवतो उपट्ठाको होति । अथ खो भगवा आयस्मन्तं नागितं आमन्तेसि - "के पन खो', 20 नागित, उच्चासद्दमहासद्दा, केवट्टा मञ्जे मच्छविलोपे" ति ? "एते, भन्ते, इच्छानङ्गलका ब्राह्मणगहपतिका पहूतं खादनीयं भोजनीयं आदाय यहिद्वारको?के ठिता भगवन्तञ्जेव' उद्दिस्स भिक्खु- सङ्घ चा" ति । "माहं, नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो। यो खो, 25 R.31 - १. ० नंगलिका सी० । २. उच्चासदा महासद्दा स्या०, रो। ३. ते- स्या, रो० । ४. मच्दे विलोपेन्ती- स्पा, रो०। ५. भगवन्तञ्चेव - स्था० ! म०२-३८ ·२६८ प्रहगुत्तरनिकायो [५.३.१०- B.26 नागित, नयिमस्स नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोध- सुखस्स निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, यस्साहं नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकाम- लाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। सो तं' मीन्हसुखं मिद्धसुखं 5 लाभसक्कारसिलोकसुखं सादियेय्या" ति । ३. "अधिवासेतु दानि, भन्ते, भगवा, अधिवासेतु सुगतो; अधिवासनकालो दानि, भन्ते, भगवतो। येन येनेव दानि भगवा' गमिस्सति तंनिन्ना व गमिस्सन्ति' ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा च । सेय्यथापि, भन्ते, थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते यथानिन्नं उदकानि 10 पवत्तन्ति; एवमेव खो, भन्ते, येन येनेव दानि भगवा गमिस्सति, तंनिन्ना व गमिस्सन्ति ब्राह्मणगहपतिका नेगमा चेव जानपदा च । तं किस्स हेतु ? तथा हि, भन्ते, भगवतो सीलपचाण" ति । ४. "माहं, नागित, यसेन समागम, मा च मया यसो । यो खो, नागित, नयिमस्स नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स 15 सम्बोधसुखस्स निकामलाभी अस्स अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, यस्साह नेक्खम्मसुखस्स पविवेकसुखस्स उपसमसुखस्स सम्बोधसुखस्स निकाम- लाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । सो तं मीव्हसुखं मिद्धसुखं लाभ- सक्कारसिलोकसुखं सादियेय्य । असितपीतखायितसायितस्स खो, नागित, उच्चारपस्सावो -- एसो तस्स निस्सन्दो। पियानं खो, नागित, 20 विपरिणामञ्जथाभावा उप्पज्जन्ति सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा- एसो तस्स निस्सन्दो। असुभनिमित्तानुयोगं अनुयुत्तस्स खो, नागित, सुभनिमित्ते' पाटिकुल्यता सण्ठाति - एसो तस्स निस्सन्दो । छसु सो, नागित, फस्सायतनेसु अनिच्चानुपस्सिनो विहरतो फस्से पाटि- कुल्यता सण्ठाति - एसो तस्स निस्सन्दो । पञ्चसु खो, नागित, 25 उपादानकमन्धेमु उदयब्बयानुपस्सिनो विहरतो उपादाने पाटिफुल्यता सण्ठाति - एसो तस्स निस्सन्दो" ति । पञ्चङ्गिकवग्गो ततियो। R.32 - - 1-1. मिन्टगुगं- स्या० । २. भन्ते भगया स्या०, रो। ३. भपिस्सन्ति ग्या, रो० । में पटिस्कुलता - मी०; भगुभनिमिसे पाटिपाल्पता पाटिराम्यता ४-४. . - ग.1 ·५.४.१] २६६ सुमनसुतं तस्सुद्दानं द्वे अगारवुपविकलेसा, दुस्सीलानुग्गहितेन' च । विमुत्तिसमाधिपञ्चङ्गिका', चङ्कम' नागितेन चा ति ॥ B.27 R.33 10 ४. सुमनवग्गो १. सुमनसुत्तं १. एक समय ...पे०... अनाथपिण्डिकस्स आराम । अथ खो सुमना राजकुमारी पञ्चहि रथसतेहि पञ्चहि राजकुमारिसतेहि परिवुता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा 5 एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्ना खो सुमना राजकुमारी भगवन्तं एतदवोच- २. "इधस्सु, भन्ते, भगवतो वे सावका समसद्धा समसीला समपञ्जा-एको दायको, एको अदायको। ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जेय्युं । देवभूतानं पन नेसं', भन्ते, सिया विसेसो, सिया नानाकरणं" ति ? "सिया, सुमने," ति भगवा अवोच – “यो सो, सुमने, दायको सो अमुं अदायकं देवभूतो समानो पञ्चहि ठानेहि अधिगण्हाति दिब्वेन आयुना, दिब्वेन वण्णेन, दिब्बेन सुखेन, दिब्बेन यसेन, दिब्वेन आधिपतेय्येन । यो सो, सुमने, दायको सो अमुं अदायकं देवभूतो समानो इमेहि पञ्चहि ठानेहि अधिगण्हाति" । ३. "सचे पन ते, भन्ते, ततो चुता इत्यत्तं आगच्छन्ति, मनुस्स- भूतानं पन नेसं, भन्ते, सिया विसेसो, सिया नानाकरणं" ति ? "सिया, सुमने," ति भगवा अवोच - "यो सो, सुमने, दायको सो अमुं अदायकं मनुस्सभूतो समानो पञ्चहि ठानेहि अधिगण्हाति - 20 मानुसकेन आयुना, मानुसकेन वपणेन, मानुसकेन सुखेन, मानुसकेन यसेन, मानुसकेन प्राधिपतेय्येन । योसो, सुमने, दायको सो अमुं अदायक मनुस्सभूतो समानो इमेहि पञ्चहि ठानेहि अधिगण्हांति"। • १. दुस्सीलानुग्गहेन - स्या०, रो० । २. विमुत्तिसमाघङ्गिका - स्या०, रो। ३. चमो - स्या०, रो०। ४. तेसं - सी० । 15 - । .

·B.28 R.34 प्रगुतरनिकायो [५.४.१- ४. "सचे पन ते, भन्ते, उभो अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति, पब्वजितानं पन नेसं, भन्ते, सिया विसेसो, सिया नानाकरणं" ति ? "सिया, सुमने," ति भगवा अवोच - "यो सो, सुमने, दायको .सो अमुं प्रदायक पव्वजितो समानो पञ्चहि ठानेहि अधिगण्हाति - 5 याचितो व बहुलं चीवरं परिभुञ्जति अप्पं अयाचितो, याचितो व बहुलं पिण्डपातं परिभुजति अप्पं अयाचितो, याचितो व बहुलं सेनासनं परिभुजति अप्पं अयाचितो, याचितो व बहुलं गिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिक्खारं परिभुञ्जति अप्पं अयाचितो । येहि खो पन सब्रह्मचारीहि सद्धि विहरति त्यस्स मनापेनेव बहुलं कायकम्मेन समुदाचरन्ति अप्पं 10 अमनापेन, मनापेनेव बहुलं वचीकम्मेन समुदाचरन्ति अप्पं अमनापेन, मनापेनेव बहुलं मनोकम्मेन समुदाचरन्ति अप्पं अमनापेन, मनापयेव बहुलं उपहारं उपहरन्ति अप्पं अमनापं । यो सो, सुमने, दायको सो अमुं अदायक पब्वजितो समानो इमेहि पञ्चहि ठानेहि अधि- गण्हाती" ति । ५. “सचे पन ते, भन्ते, उभो अरहत्तं पापुणन्ति, अरहत्तप्पत्तानं पन नेसं, भन्ते, सिया विसेसो, सिया नानाकरणं" ति ? "एत्य खो पनेसाह, सुमने, न किञ्चि नानाकरणं वदामि, यदिदं विमुत्तिया विमुत्ति" ति । ६. "अच्छरियं, भन्ते, अन्भुतं, भन्ते ! यावञ्चिदं, भन्ते, 20 अलमेव दानानि दातुं अलं पुञानि कातुं; यत्र हि नाम देवभूतस्सा' पि उपकारानि पुज्ञानि, मनुस्सभूतस्सा पि उपकारानि' पुञानि, पब्वजितस्सा पि उपकारानि पुञानी" ति । "एवमेतं, सुमने ! अलं हि, सुमने, दानानि दातुं अलं पुज्ञानि कातुं ! देवभूतस्सा पि उपकारानि पुञानि, मनुस्सभूतस्सा पि उप- 25 कारानि पुज्ञानि, पब्वजितस्सा पि उपकारानि पुज्ञानी" ति । ७. इदमवोच भगवा । इदं वत्वान सुगतो अथापरं एतदवोच सत्या "यथा पि चन्दो विमलो, गच्छं आकासधातुया सर्व तारागणे लोके, प्राभाय अतिरोचति ॥ १. विमुक्त स्था०। २. देवभूतस्स - स्पा०,गे। ३. अपकारानि-स्या० । ४. दत्वा-सी०, रो. 15 ·५.४.२] ३०१ चुन्दीसुत्तं "तथेव सीलसम्पन्नो, सद्धो पुरिसपुग्गलो । सब्बे मच्छरिनो लोके, चागेन अतिरोचति ।। "यथा पि मेघो थनयं, विज्जुमाली सतक्ककु । थलं निन्नं च पूरेति, अभिवस्सं वसुन्धरं ।। "एवं दस्सनसम्पन्नो, सम्मासम्बुद्धसावको । मच्छरि अधिगण्हाति, पञ्चठाने हि' पण्डितो ।। "आयुना यससा चेव, वण्णेन च सुखेन च । सवे भोगपरिव्यूल्हो', पेच्च सगे पमोदती" ति ।। 5 ." B.29 R.35 २. चुन्दीसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे. विहरति वेळुवने कलन्दक- निवापे । अथ खो चुन्दी राजकुमारी पञ्चहि रथसतेहि पञ्चहि च 10 कुमारिसतेहि परिवुता येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्ना खो चुन्दी राजकुमारी भगवन्तं एतदवोच- २. "अम्हाकं, भन्ते, भाता चुन्दो नाम राजकुमारो, सो एवमाह - 'यदेव सो होति इत्यो' वा पुरिसो वा वुद्धं सरणं गतो, धम्मं 15 सरणं गतो, सङ्घ सरणं गतो, पाणातिपाता पटिविरतो, अदिन्नादाना पटिविरतो, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो, मुसावादा पटिविरतो, सुरामेरयमज्जपमादवाना पटिविरतो, सो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतियेव उपपज्जति, नो दुग्गति' ति । साह, भन्ते, भगवन्तं पुच्छामि .'कथंरूपे खो, भन्ते, सत्थरि पसन्नो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति- 20 येव उपपज्जति, नो दुग्गति ? कथंरूपे धम्मे पसन्नो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतियेव उपपज्जति, नो दुग्गति ? कथंरूपे सङ्के पसन्नो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतियेव उपपज्जति, नो दुग्गति ? कथं- रूपेसु सीलेसु परिपूरकारी कायस्स भेदा परं मरणा सुगतियेव उपपज्जति, नो दुग्गति" ति? ३. "यावता, चुन्दि, सत्ता अपदा वा द्विपदा वा चतुप्पदा वा बहुप्पदा वा रूपिनो वा अरूपिनो वा सझिनो वा असचिनो वा १. पञ्चट्ठानेहि - स्या० । २. भोगपरिब्बूव्हो - सी०, रो०; भोगपरिव्युहो- - स्या० । ४-४, अपादा वा द्विपादा वा चतुष्पादावा-सी० । 25 स्या०। ३. प्रत्थी ·. B.30 R.36 ३०२ प्रगुत्तरनिकायो [५.४.२- नेवसम्झिनासचिनो वा, तथागतो तेसं अग्गमक्खायति अरहं सम्मा- सम्बुद्धो। ये खो, चुन्दि, बुद्धे पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । ४. “यावता, चुन्दि, धम्मा सङ्घता वा असङ्घता वा, विरागो 5 तेसं' अम्गमक्खायति, यदिदं मदनिम्मदनो पिपासविनयो प्रालय- समुग्घातो वद्रुपच्छेदो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं । ये खो, चुन्दि, विरागे धम्मे पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । ५. "यावता, चुन्दि, सङ्घा वा गणा वा, तथागतसावकसङ्घो 10 तेसं अग्गमक्खायति, यदिदं - चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलि- करणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । ये खो, चुन्दि, सङ्के पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अम्गो विपाको होति । ६. “यावता, चुन्दि, सीलानि, अरियकन्तानि सीलानि तेसं 15 अग्गमक्खायति', यदिदं - अखण्डानि अच्छिद्दानि असवलानि अकम्मा- सानि भुजिस्सानि विअप्पसत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसंवत्तनिकानि । ये खो, चुन्दि, अरियकन्तेसु सीलेसु परिपूरकारितो, अग्गे ते परिपूर- कारिनो । अग्गे खो पन परिपूरकारीनं अग्गो विपाको होती ति । "अग्गतो वे पसन्नानं, अग्गं धम्मं विजानतं । अग्गे बुद्धे पसन्नान, दक्खिणेय्ये अनुत्तरे ।। "अग्गे धम्मे पसन्नान, विरागूपसमे सुखे । अग्ने सङ्के पसन्नानं, पुञ्जक्खेत्ते अनुत्तरे ।। "अग्गस्मि दानं ददतं, अग्गं पुञ्ज पवड्डति । अग्गं आयु च वण्णो च, यसो कित्ति सुखं वलं ।। "अग्गस्स दाता मेधावी, अग्गधम्मसमाहितो । देवभूतो मनुस्सो वा, अग्गप्पत्तो पमोदती" ति ।। । 20 25 १. पम्मान -गी। २. मी., रया, रो० पोरपरेगु नत्षि । पति-पा.1 ३.मागमवणा- ·अनुगोगुरा "ताय नं धम्मचरियाय, मातापितृगु पण्डिता । इव'नं पसंरान्ति, पेच्न सग्गे पमोदती" ति॥ 10 ५. अनुसोतसुतं १. "नतारोमे, भिागये, पुग्गना सन्तो गविग्जमाना लोकरिंग । गतमे गत्तारो ? अनुसोतगामी पुग्गलो, पटिसोतगामी पुग्गलो, टिनतो पुग्गलो, तिण्णो पारङ्गतो' यले तिट्ठति ब्राह्मणो । गतमो न, भिगराये, . अनुसोतगामी पुग्गलो? इथ, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गतो गामे च पटि- सेवति, पापं च कम्मं करोति । अयं वुच्चति, भिरावे, अनुगोतगामी पुग्गलो। २. "गतमो च, भिनराये, परिसोतगामी पुग्गलो ? भिकरावे, एकच्चो पुग्गलो कामे च नप्पटिसेवति, पापं च कम्मं न करोति, राहा पि दुनरोन सहा पि दोमनसोन अस्गुमुसो पि गदमानो परिपुष्ण परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरति । अयं युञ्चति, भिवराये, पटिसोतगामी पुग्गलो। ३. "कतमो ग, भिक्सवे, ठिततो पुग्गलो? इय, भिक्गवे, एफच्चो पुग्गलो पञ्चग्नं पोरम्भागियानं संयोजनानं परिवगया प्रोप. 15 पातिको होति, तत्य परिनियायी, अनापत्तिधम्मो तस्मा लोका । अयं युच्चति, भिवराये, ठिततो पुगतो। ४. “मतमो च, भिक्सये, पुग्गलो तिनो पारङ्गतो पले तिट्ठति ब्राह्मणो ? इध, भिक्सये, एकच्चो पुग्णतो मासवानं राया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिद्वेय पम्मे सयं अभिन्या सन्धि- फत्या उपसम्पज्ज विहरति । अयं युच्नति, भिकरावे, पुग्गलो तिनो पारङ्गतो पले तिति याह्माणो । इमे सो, भिकाव, पत्तारो पुगता सन्तो संविज्जमाना तोकस्मि ति । "ये केचि कामेनु असम्लता जना प्रवीतरागा इथ काममोगिनी। पुनप्नं जातिजरूपगानि' ते', तन्हाधिपना मनुसोतगामिनो॥ १. पे-मौ । २. पारतो मो.-..जिम्मान-2035 पारिवाहित 2312 RE . - - सादिरस्सामी ·B.31 R.37 १. एक समयं भगवा भद्दिये विहरति जातिया वने । अथ खो उग्गहो मेण्डकनत्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उग्गहो मेण्डक- नत्ता भगवन्तं एतदवोच- २. "अधिवासेतु मे, भन्ते, भगवा स्वातनाय अत्तचतुत्यो । भत्तं" ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन । अथ खो उग्गहो मेण्डकनत्ता भगवतो अधिवासनं विदित्वा उडायासना भगवन्तं अभि- वादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । ३. अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन उग्गहस्स मेण्डकनत्तुनो निवेसनं 10 तेनुपसङ्कमि'; उपसङ्कमित्वा पञ्जत्ते प्रासने निसीदि । अथ खो उग्गहो मेण्डकनत्ता भगवन्तं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेसि सम्पवारेसि । अथ खो उग्गहो मेण्डकनत्ता भगवन्तं भुत्तावि प्रोनीत- पत्तपाणि एकमन्तं निसोदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उग्गहो मेण्डकनता भगवन्तं एतदवोच -- "इमा मे, भन्ते, कुमारियो पतिकुलानि गमिस्सन्ति। 15 अोवदतु तासं, भन्ते, भगवा; अनुसासतु तासं, भन्ते, भगवा, यं तासं अस्स दीघरत्तं हिताय सुखाया" ति । ४. अथ खो भगवा ता कुमारियो एतदवोच - "तस्मातिह, कुमारियो, एवं सिक्खितब्बं - 'यस्स' वो' मातापितरो भत्तुनो दस्सन्ति अत्यकामा हितेसिनो अनुकम्पका अनुकम्पं उपादाय, तस्स भविस्साम 20 पुबुढायिनियो पच्छानिपातिनियो किङ्कारपटिस्साविनियो मनापचारि- नियो पियवादिनियों' ति । एवं हि वो, कुमारियो, सिविखतब्बं । ५. "तस्मातिह, कुमारियो, एवं सिविखतब्वं – 'ये ते भत्तु गरुनो भविस्सन्ति माता ति वा पिता ति वा समणब्राह्मणा ति वा, ते सक्करिस्साम गरु' करिस्साम मानेस्साम पूजेस्साम अब्भागते च 25 आसनोदकेन पटिपूजेस्सामा" ति । एवं हि वो, कुमारियो, सिक्खितब्बं । ६. "तस्मातिह, कुमारियो, एवं सिक्खितब्वं अब्भन्तरा कम्मन्ता उण्णा ति वा कप्पासा ति वा, तत्य दक्खा भविस्साम १. ० खो- सी०, स्या; यस्स-- रो०१२, गरु - सी०, स्या०. रो० ॥३. पूजेस्सामा - सी०1 'ये ते भत्तु ·३०४ B.32 - R.38 - अडगुतरनिकायो [५.४.३- अनलसा, तत्रुपायाय वीमसाय समन्नागंता, अलं, कातुं अलं संविधातुं' ति । एवं हि वो, कुमारियो, सिक्खितब्बं । ७. "तस्मातिह, कुमारियो, एवं सिक्खितब्बं - "यों सो भत्तु अब्भन्तरो अन्तोजनो दासा ति वा पेस्सा ति वा कम्मकरा ति वा, तेसं 5 कतं च कततो जानिस्साम अकतं च अकततो जानिस्साम, गिलानकानं च बलावलं जानिस्साम, खादनीयं भोजनीयं चस्स' पच्चंसेन संविभजिस्सामा" ति । एवं हि वो, कुमारियो, सिक्खितब् । ८. "तस्मातिह, कुमारियो, एवं सिविखतव्वं 'यं भत्ता आहरिस्सति धनं वा धनं वा रजतं वा जातरूपं वा, तं आरवखेन' 10 गुत्तिया सम्पादेस्साम, तत्य च भविस्साम अधुत्ती अथेनी असोण्डी अविनासिकायो" ति । एवं हि वो, कुमारियो, सिक्खितब्बं । इमेहि खो, कुमारियो, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो कायस्स भेदा पर मरणा मनापकायिकानं देवानं सहव्यतं उपपज्जती ति । "यो नं भरति सब्वदा, निच्चं आतापि उस्सुको । सब्बकामहरं पोसं, भत्तारं नातिमञ्चति ॥ "न चापि सोत्थि भत्तारं, इस्साचारेन रोसये। भत्तु च गरुनो सब्बे, पटिपूजेति पण्डिता ।। "उट्ठाहिका अनलसा, सङ्गहितपरिज्जना। भत्तु मनापं चरति, सम्भतं अनुरक्खति । "या एवं वत्तती नारी, भत्तुछन्दवसानुगा। मनापा नाम ते देवा, यत्य सा उपपज्जती" ति ॥ 15 20 33, ११ 25 ४. सीहसनापतिसुत्तं १. एकं समयं भगवा बेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो सीहो सेनापति येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उप- सङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो सोहो सेनापति भगवन्तं एतदवोच - "सक्का नु खो, भन्ते, भगवा सन्दिट्ठिकं दानफलं पञ्ञापेतु" ति ? १. च-री । २. पच्चयन्तन - सी०; पच्चयसेन - स्या०। ३. विजिस्सामा -सो०, स्या०,रो०१४. भारस्साय-सी०। ५. विनासिका- स्था०। ६.इच्छाचारेन- सी०; इस्सावादेन - रो०1७. उट्ठायिका - स्या० । ८-८. भतुमनापा - सी०१६. स्या.. रो पोत्पनेमु नत्यि।

·सोहसेनापतिमुरां २. "सक्का, सोहा," ति भगवा प्रयोच - "दायको, सीह, दानपति बहुनो जनस्त पियो होति मनापो। यं पि, सीह, दायको दानपति वहुनो जनस्स पियो होति मनापो, इदं पि सन्दिट्टिकं दानफलं । ३. "पुन च परं, सीह, दायकं दानपति सन्तो सरिसा भजन्ति । यं पि, सीह, दायकं दानपति सन्तो सप्पुरिसा भजन्ति, इदं पि सन्दिदिकं । दानफलं ! 15 "पुन च परं, सीह, दायकस्स दानपतिनो कल्याणो कित्तिसद्दो अन्नग्गच्छति । यं पि, सीह, दायकस्स दानपतिनो कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुन्गच्छति, इदं पि सन्दिट्ठिकं दानफलं । ५. "पुन च परं, सीह, दायको दानपति यं यदेव परिसं 10 उपसङ्कमति - यदि खत्तियपरिसं यदि ब्राह्मणपरिसं यदि गहपतिपरिसं यदि समणपरिसं - विसारदो' उपसङ्कमति अमडकुभूतो । यं पि, सीह, । दायको दानपति यं यदेव परिसं उपसङ्कमति - यदि खत्तियपरिसं यदि ब्राह्मणपरिसं यदि गहपतिपरिसं यदि समणपरिसं - विसारदो उपसङ्कमति अमङकुभूतो, इदं पि सन्दिट्टिकं दानफलं । ६. "पुन च परं, सीह, दायको दानपति कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सगं लोकं उपपज्जति । यं पि, सीह, दायको दानपति कायस्स भेदा परं मरणा सुति सगं लोकं उपपज्जति, इदं पि सम्परायिवं दानफलं" ति । ७. एवं वुत्ते सीहो सेनापति भगवन्तं एतदवोच- "यानिमानि', भन्ते, भगवता चत्तारि सन्दिट्टिकानि दानफलानि अक्सातानि, नाहं एत्य भगवतो सद्धाय गच्छामि; अहं पैतानि जानामि । अहं, भन्ते, दायको दानपति बहुनो जनस्त पियो मनापो। अहं, भन्ते, दायको दानपति; मं सन्तो सप्पुरिसा भजन्ति । अहं, भन्ते, दायको दानपति; महं कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गतो- 'सीहो सेनापति दायको कारको । सङघुपट्ठाको' ति । अहं, भन्ते, दायको दानपति यं यदेव परितं उप- समामि - यदि सत्तियपरिसं यदि ब्राह्मणपरिसं यदि गहपतिपरिसं यदि समणपरिसं - विसारदो उपसमामि अमडकुभूतो। यानिमानि, भन्ते, भगवता चत्तारि सन्दिट्टिकानि दानफलानि अक्तातानि, नाहं १. विचारदोव-सी०१२. पानीमानि-स्मारो। 20 B.31 R.10 - प०२-१४ ·5 भडगुत्तरनिकायो [५.४.४- एत्थ भगवतो सद्धाय गच्छामि; अहं.पैतानि जानामि । ये च खो में, भन्ते, भगवा एवमाह - 'दायको, सीह, दानपति कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जती' ति, एताहं न जानामि; एत्थ च पनाह भगवतो सद्धाय गच्छामी" ति । "एवमेतं, सीह, एवमेतं, सीह ! दायको' दानपति कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जती ति । "ददं पियो होति भजन्ति नं बहू, कित्तिं च पप्पोति यसो च' वड्डति । अमङकुभूतो परिसं विगाहति , विसारदो होति नरो अमच्छरी ।। "तस्मा हि दानानि ददन्ति पण्डिता विनेय्य मच्छरमलं सुखेसिनो। ते दीघरत्तं तिदिवे पतिट्ठिता , देवानं सहव्यगता' रमन्ति ते । "कतावकासा कतकुसला इतो चुता , सयंपभा अनुविचरन्ति नन्दन । ते तत्थ नन्दन्ति रमन्ति मोदरे, समप्पिता कामगुणेहि पञ्चहि ।। "कत्वान वाक्यं असितस्स तादिनो, रमन्ति' सग्गे सुगतस्स सावका" ति । 10 15 20 ? R.41 ५. दानानिसंससुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, दाने आनिसंसा । कतमे पञ्च बहुनो जनस्स पियो होति मनापो; सन्तो सप्पुरिसा भजन्ति; कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति; गिहिधम्मा अनपगतो' होति; कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च 2 दाने मानिसंसा ति । B.35 १. दायको मीह -स्या,रो। २-२. यसस्म-स्पा० । ३-३. सहस्पतं गता '. रमन्ति-सी०। ४. ततो - सी०। ५. नन्दने - स्मा०1 ६-६. कमन्ति सब्बे-स्पा०। '७. मनोजो-सो०,रो।

·५.४.७] भोजनगुतं "ददमानो.: 'पियों होति, सतं धर्म अनुगकर्म । सन्तो' नं सदा भजन्ति', सञ्जता ब्रह्मचारयो । "ते तस्स धम्म देसेन्ति, सम्बदुक्सापनूदनं । यंसोधम्मं इधन्याय, परिनिव्याति अनासवों" ति || ६. कालवानसुतं १. "पञ्चिमानि, भिक्सवे, कालदानानि । कतमानि पञ्च ? : आगन्तुकस्स दानं देति; गमिकस्स दानं देति; गिलानस्स दानं देति; दुभिक्खे दानं देति; यानि तानि नवसस्सानि नवफलानि तानि पठमं सीलवन्तेसु पतिट्ठापेति । इमानि सो, भिक्सवे, पञ्च कालदानानी ति । "काले ददन्ति सप्पज्ञा, वदश्यू वीतमच्छरा । कालेन दिन्नं अरियेसु, उजुभूतेसु तादिसु ॥ "विप्पसन्नमना तस्स, विपुला होति दक्सिणा। ये तत्य अनुमोदन्ति, वेय्यावच्चं करोन्ति वा । न तेन' दक्खिणा ऊना, ते पि पुनस्स भागिनो ।। "तस्मा ददे अप्पटिवानचित्तो, यत्य दिन्नं महप्फलं । पुज्ञानि परलोकस्मि, पतिट्ठा होन्ति पाणिनं" ति ।। 10 15 R.12. B.36 ७. भोजनसुत्तं "भोजनं, भिक्सवे, ददमानो दायको पटिग्गाहकानं पञ्च ठानानि देति । कतमानि पञ्च ? प्रायुं देति, वण्णं देति, मुख देति, वलं देति, पटिभानं देति । आयुं सो पन दत्वा आयुस्स भागी होति दिब्बस्स वा मानुसस्स वा; वणं दत्वा वण्णस्स भागी होति दिव्वस्त वा मानुसस्स वा; सुखं दत्वा मुखस्स भागी होति दिव्यस्त वा मानुसस्स 20 वा; बलं दत्वा बलस्स भागी होति दिव्वस्स वा मानुसत्स वा; पटिनानं दत्वा परिभानस्स भागी होति दिब्बस्स वा मानुसस्स वा । भोजनं, भिक्खवे, ददमानो दायको पटिग्गाहकानं इमानि पञ्च ठानानि देती ति । "आयुदो वलदो धीरो, वण्णदो पटिभानदो। सुखस्स दाता मेघावी, सुख सो अधिगच्छति ।। १-१. सन्तो मन्ति सम्पुरिना-नौ०। २. तेन - रो० । ३. पटिमानं - सी. - 25 या."

·२०८ प्रगुत्तरनिकायो .[५.४.७- "आयुं दत्वा वलं वण्णं, सुखं च पटिभानक । दीघायु यसवा होति, यत्य यत्थूपपज्जती" ति ॥ ८. सद्धसुत्तं १. “पश्चिमे, भिक्खवे, सद्धे कुलपुत्ते आनिसंसा । कतमे पञ्च ? ये ते, भिक्खवे, लोके सन्तो सप्पुरिसा ते सद्ध व पठम 5 अनुकम्पन्ता अनुकम्पन्ति, नो तथा अस्सद्धं; सद्धञ्चेव पठम उपसङ्क- मन्ता उपसङ्कमन्ति, नो तथा अस्सद्धं; सद्ध व पठमं पटिग्गण्हन्ता पटिग्गण्हन्ति, नो तथा अस्सद्ध'; जेव' पठमं धम्म देसेन्ता देसेन्ति, नो तथा अस्सद्धं; सद्धो कायस्स भेदा परं भरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च सद्धे कुलपुत्ते आनिसंसा । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, सुभूमियं चातुम्महापथे महानिनोधो समन्ता पक्खीनं पटिसरणं होति । एवमेव खो, भिक्खवे, सद्धो कुलपुत्तो, बहुनो जनस्स पटिसरणं होति भिक्खून भिक्खुनीनं उपासकानं उपासि कानं ति । "साखापत्तफलपेतो, खन्धिमा व' महादुमो । मूलवा फलसम्पन्नो, पतिट्ठा होति पक्खिन । "मनोरमे - आयतने, सेवन्ति नं विहङ्गमा । छायं छायत्थिका यन्ति, फलत्या फलभोजिनो ।। "तथेव सीलसम्पन्न, सद्धं पुरिसपुग्गलं । निवातवुत्ति अत्थद्धं, सोरतं" सखिलं मुदुं ॥ "वीतरागा वीतदोसा, वीतमोहा अनासवा । पुञ्जक्खेत्तानि लोकस्मि, सेवन्ति तादिसं नरं ॥ "ते तस्स धम्म देसेन्ति, सब्वदुक्खापनूदनं । यं सो धम्म इधनाय, परिनिवाति अनासवो" ति ।। 10 R.43 15 B.37 20 ६. पुत्तसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, ठानानि सम्पस्सन्ता मातापितरो 25 पुतं इच्छन्ति कुले जायमानं । कतमानि पञ्च ? भतो वा नो. १. पटिभाणक - सी० पटिभागदो- स्या०पटिभानो-रो०१.२-३: प्रस्सदस्स सद्धस्सेव स्या०, रो० । ३. च - मो० । ४. छायरियनो - सी० । ५. सुरतं - स्याः ।

·5 १.४.१०] ', महासातपुत्तमुत्त भरिस्संति; किञ्चं.वा नो करिस्सति; कुलवंसो चिरं ठस्सति ; दायज्ज पटिपज्जिसति'; अथ वा पन पेतानं कालबुतानं दविखणं अनुप्पदस्सती ति । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च ठानानि सम्पस्सन्ता मातापितरो पुतं इच्छन्ति कुले जायमानं ति । "पञ्च ठानानि सम्पस्सं, पुत्तं इच्छन्ति पण्डिता । भतो वा नो भरिस्सति, किच्चं वा नो करिस्सति ।। "कुलवंसो चिरं तितु, दायज्जं पटिपज्जति । अथ वा पन पेतानं, दविखणं अनुप्पदस्सति ।। "ठानानेतानि सम्पस, पुतं इच्छन्ति पण्डिता । तस्मा सन्तो सप्पुरिसा, कतञ्जू कतदिनो ।। "भरन्ति मातापितरो, पुवे कतमनुस्सरं । करोन्ति नेसं किच्चानि, यथा तं पुवकारिनं ।। "अोवादकारी भतपोसी, कुलवंसं अहापयं । सद्धो सीलन सम्पन्नो, पुत्तो होति पसंसियो" ति ।। 10 - R.1 15 १०. महासालपुत्तसुत्तं १. "हिमवन्तं, भिक्खवे, पव्वतराज निस्साय महासाला पञ्चहि वड्डीहि वड्डन्ति । कतमाहि पञ्चहि ? साखापत्तपलासेन वडन्ति; तचेन बड्डन्ति; पपटिकाय' वडन्ति; फेगुना बड्डन्ति; सारेन बदन्ति । हिमवन्त, भिक्खवे, पव्वतराज निस्साय महासाला इमाहि पञ्चहि वड्डीहि वडन्ति । एवमेव खो, भिक्खये, सद्धं कुलपुत्त निस्साय अन्तो- जनो पञ्चहि वड्डोहि वड्डति । कतमाहि पञ्चहि ? सद्धाय वडति; 20_1.3 सोलेन वड्डति; सुतेन वड्डति, चागेन वड्डति; पञ्जाय वडति । सद्धं, भिक्खवे, कुलपुत्तं निस्साय अन्तोजनो इमाहि पञ्चहि वड्डीहि वडती ति । “यथाहि पब्बतो सेलो, अरझस्मि वहावने । तं रुक्खा उपनिस्साय, वड्डन्ते ते वनप्पती॥ "तथेव सीलसम्पन्न, सद्ध पुत्तं' इमं । उपनिस्साय वड्डन्ति, पुत्तदारा च वयवा ।। " १, पटिपज्जति - स्वा० । २. पप्पटिकाय - स्था। ३. कुलपति-म्या० ० ४-४. कुलपति इप-सी०, रो; कुलपुत्त इब - या 25 ·३१० . अगुत्तरनिकायो [५.४.१०- "अमच्चा जातिसंङ्घा च, ये चस्स अनुजीविनो। २. त्यस्स सीलवतो सीलं, चागं सुचरितानि च ॥. "पस्समानानुकुब्बन्ति, ये भवन्ति विचक्खणा । इमं धम्मं चरित्वान, मग्गं' सुगतिगामिनं । नन्दिनो देवलोकस्मि, मोदन्ति कामकामिनो" ति ॥ सुमनवग्गो चतुत्यो तस्सुद्दानं सुमना चुन्दी उग्गहो, सीहो दानानिसंसको। कालभोजनसद्धा च, पुत्तसालेहि ते दसा ति ।। 5 15 - 39 ५. मुण्डराजवग्गो १. आदियसुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा 10 तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच "पञ्चिमे, गहपति, भोगानं आदिया। कतमे पञ्च ? इध, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि वाहाबलपरिचितेहि सेदा- बक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि अत्तानं सुखेति पीणेति सम्मा सुसं 15 परिहरति; मातापितरो मुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति; पुत्तदार- दासकम्मकरपोरिसे मुसेति पीणेति सम्मासुखं परिहरति । अयं पठमो भोगानं पादियो। २. "पुन च परं, गहपति, परियसावको उद्वानविरियाधिगतेहि भोगेहि याहावलपरिनितेहि सेदावक्सित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि 20 मितामच्ने मुयेति पोणेति सम्मा सुखं परिहरति । अयं दुतियो भोगानं पादियो । ३. "पुन च परं, गहपति, अरियसायको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि याहावनपरिचितहि सेदायपिसनेहि धम्मिहि धम्मलडेहि १. ई-श २. नानानिगमो 1-गे। ४. नगरागरमाग्गि-गे। ३. मनापन - ..

·. ४. R.46 10 ५.५.१] मादियसुतं या ता होन्ति आपदा - अग्गितो वा उदकतो वा राजतो वा चोरतो वा अप्पियतो वा दायादतो - तथारपांसु प्रापदासु भोगेहि परियोधाय वत्तति, सोत्थि अत्तानं करोति । अयं ततियो भोगानं पादियो । "पुन च परं, गहपति, अरियसायको उट्ठानविरियाधिगतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावपिसत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि । पञ्चवलिं' कत्ता' होति । जातिवलिं, अतिथिलि, पुब्बपेतवलि, राज- वलि, देवतावलि' - अयं चतुत्यो भोगानं आदियो। ५. "पुन च परं, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि ये ते समणब्राह्मणा मदप्पमादा पटिविरता सन्तिसोरच्चे निविट्ठा एकमत्तानं दन्ति एकमत्तानं समेन्ति एकमत्तान परिनियापेन्ति, तथा- रूपेसु समणब्राह्मणेसु उद्धग्गिकं दक्खिणं पतिट्ठापेति सोवग्गिक सुसविपार्फ सग्गसंवत्तनिकं । अयं पञ्चमो भोगानं आदियो । इमे खो, गहपति, पञ्च भोगानं दिया। ६. "तस्स चे, गहपति, अरियसावकस्स इमे पञ्च भोगानं 15 आदिये प्रादियतो भोगा परिक्खयं गच्छन्ति, तस्स एवं होति - 'ये वत भोगानं आदिया ते चाहं ग्रादियामि भोगा च मे परिवसय गच्छन्ती' ति । इतिस्स होति अविप्पटिसारो । तस्स चे, गहपति, अरियसावकस्स इमे पञ्च भोगानं आदिये आदियतो भोगा अभिवडन्ति, तस्स एवं होति - 'ये वत भोगानं आदिया ते चाहं आदियामि भोगा च मे अभि- 20 वड्डन्ती' ति । इतिस्स होति' उभयेनेव अविप्पटिसारो ति । "भुत्ता भोगा भता भच्चा, वितिण्णा आपदासु मे । उद्धग्गा दक्खिणा दिन्ना, अथो पञ्चवलीकता । उपट्ठिता सीलवन्तो, सञता ब्रह्मचारयो । "यदत्यं भोगं इच्छेय्य, पण्डितो घरमावसं । सो मे अत्थो अनुप्पत्तो, कतं अननुतापियं ।। "एतं अनुस्सरं मच्चो, अरियधम्मे ठितो नरो। इधेव नं पसंसन्ति, पेच्च सग्गे' पमोदती" ति ॥ B.,40 H 25 १-१. पञ्चबलिकत्ता - स्वा०, रो० । २. देवलि - रा०। ३. होति प्रविप्पटि- सारो-सी०, स्पा । ४. ब्रह्मचारियो- रो०। ५. सम्ने च-सी०, रो.

·३१२ 5 R.47 घडगुत्तरनिकायो [५.५.२- २. सप्पुरिससुत्तं १. "सप्पुरिसो, भिक्खवे, कुले जायमानो बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति; मातापितून' अत्थाय हिताय सुखाय होति; पुत्तदारस्स अत्याय हिताय सुखाय होति; दासकम्मकरपोरिसस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति; मित्तामच्चानं अत्याय हिताय सुखाय होति; समणब्राह्मणानं अत्थाय हिताय सुखाय होति । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, महामेघो सव्वसस्सानि सम्पादेन्तो बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति; एवमेव खो, भिक्खवे, सप्पुरिसो कुले जायमानो वहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति; मातापितूनं अत्थाय हिताय सुखाय होति; पुत्तदारस्स अत्थाय हिताय 10 सुखाय होति; दासकम्मकरपोरिसस्स अत्थाय हिताय सुखाय होति; मित्तामच्चानं अत्थाय हिताय सुखाय होति; समणब्राह्मणानं अत्थाय हिताय सुखाय होती ति। "हितो वहुन्नं पटिपज्ज' भोगे, तं देवता रक्खति धम्मगुतं । बहुस्सुतं सीलवतूपपन्नं, धम्मे ठितं न विजहाति' कित्ति ॥ "धम्मटुं सीलसम्पन्नं, सच्चवादि हिरीमनं । नेक्खं जम्बोनदस्तेव, को तं निन्दितुमरहति । देवा पि नं पसंसन्ति, ब्रह्मना पि पसंसितो" ति ॥ 15 + B.41 A 20 ३. इट्ठसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसमि; उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं सो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. "पश्चिमे, गहपति, धम्मा इट्टा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । फतमे पञ्च आयु, गहपति, इट्ठो कन्तो मनापी दुल्लभो 23 लोस्मि; वष्णो इट्ठो कन्तो मनापो दुल्लभो लोकस्मि; सुसं इ8 कन्तं मनापं दुल्लनं लोकस्मि; यसो इ8ो यन्तो मनापो दुल्लभो लोकस्मि; १. माठार-मो. रो। २. पिवधि - म.। ? - ·C अट्युत्तरनिकायो * [४.१.५- 5 , "तस्मा हि धीरो इधुपद्वितस्सती' कामे च पापे च असेवमानो। सहा पि दुक्खेन जहेय्य' कामे , पटिसोतगामी ति तमाहु पुग्गलं ॥ “यो वे किलेसानि पहाय पञ्च परिपुण्णसेखो अपरिहानधम्मो'। तोवसिप्पत्तो समाहितिन्द्रियो, स वे ठितत्तो ति नरो पवुच्चति ।। "परोपरा यस्स समेच्च धम्मा , विधूपिता अत्थगता न सन्ति । स वे मुनि वुसितब्रह्मचरियो लोकन्तगू पारगतो ति वुच्चती" ति ।। 10 , - B.313, R.7. ६. अप्पस्सुतसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? अप्पस्सुतो सुतेन अनुपपन्नो", अप्पस्सुतो सुतेन उपपन्नो, 15 बहुस्सुतो सुतेन अनुपपन्नो, बहुस्सुतो सुतेन उपपन्नो। कथं च, भिवसवे, पुग्गलो अप्पसुतो होति सुतेन अनुपपन्नो ? इध, भिवखवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स अप्पकं सुतं होति - सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इति- वुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं । सो तस्स अप्पकस्स सुतस्स न अत्थमज्ञाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति । एवं खो, 20 भिक्खवे, पुग्गलो अप्पस्सुतो होति सुतेन अनुपपन्नो । २. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो अप्पस्सुतो होति सुतेन उपपन्नो? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स अप्पकं सुतं होति - सुत्तं गेय्यं वेय्या- करणं गाथा उदानं इतिवृत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं । सो तस्स अप्पकस्स सुतस्स अत्यमनाय धम्ममझाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो 25 होति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो अप्पस्सुतो होति सुतेन उपपन्नो । - १. इधुपट्ठिता सति - सी०, रो० । २. पहेय्य - रो० । ३. मपहान० - सी०,रो० । रो०। ४-४. वेदग-सी०, रो० 1 ५. मनुप्पप्नो - सी०, रो०। ६. न धम्मममाय ·इट्ठसुत्तं ३१३ R.48 सग्गा इट्टा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । इमे खो, गहपति, पञ्च धम्मा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभां लोकस्मि । ३. “इमेसं खो, गहपति, पञ्चन्नं धम्मानं इट्टानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि न पायाचनहेतु वा पत्थनाहेतु' वा पटिलाभं वदामि । इमेसं खो', गहपति, पञ्चन्नं धम्मानं इट्ठानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं 5 लोकस्मि पायाचनहेतु वा पत्थनाहेतु वा पटिलाभो अभविस्स, को इध केन हायेथ ? ४. "न खो, गहपति, अरहति अरियसावको आयुकामो आयुं आयाचितुं वा अभिनन्दितुं वा आयुस्स वा पि हेतु। आयुकामेन, गहपति, अरियसावकेन आयुसंवत्तनिका पटिपदा पटिपज्जितब्बा । आयुसंवत्त- 10 निका हिस्स पटिपदा पटिपन्ना आयुपटिलाभाय संवत्तति । सो लाभी होति प्रायुस्स दिब्बस्स वा मानुसस्स वा । ५. "न खो, गहपति, अरहति अरियसावको वण्णकामो वण्णं आयाचितुं वा अभिनन्दितुं वा वण्णस्स वा पि हेतु । वण्णकामन, गहपति, अरियसावकेन वण्णसंवत्तनिका पटिपदा पटिपज्जितव्वा । वण्णसंवत्त- 15 निका हिस्स पटिपदा पटिपन्ना वण्णपटिलाभाय संवत्तति । सो लाभी होति वण्णस्स दिव्वस्स वा मानुसस्स वा । ६. "न खो, गहपति, अरहति अरियसावको सुखकामो सुखं आयाचितुं वा अभिनन्दितुं वा सुखस्स वा पि हेतु । सुखकामेन, गहपति, अरियसावकेन सुखसंवत्तनिका पटिपदा पटिपज्जितब्बा । सुखसंवत्तनिका 20 हिस्स पटिपदा पटिपन्ना सुखपटिलाभाय संवत्तति । सो लाभी होति सुखस्स दिब्बस्स वा मानुसस्स वा । ७. "न खो, गहपति, अरहति अरियसावको यसकामो यस आयाचितुं वा अभिनन्दितुं वा यसस्स वा पि हेतु। यसकामेन, गहपति, अरियसावकेन यससंवत्तनिका पटिपदा पटिपज्जितब्बा । यससंवत्तनिका हिस्स पटिपदा पटिपन्ना यसपटिलाभाय संवत्तति । सो लाभी होति यसस्स दिव्बस्स वा मानुसस्स वा । ८. "न खो, गहपति, अरहति अरियसावको सग्गकामो सग्गं आयाचितुं वा अभिनन्दितुं वा सग्गानं वा पि हेतु । सग्गकामेन, गहपति, १. न पत्यनहेतु - स्या; न पत्यनाहेतु-रो० । २. चे-स्या०, रो० ॥ ३. हेतु - रो। B.42 25 अ०२-४० .

·अडगुत्तरनिकायो [५.५.३- अरियसावकेन सग्गसंवत्तनिका पटिपदा पटिपज्जितब्बा । सग्गसंवत्त- निका हिस्स पटिपदा पटिपन्ना सग्गपटिलाभाय संवत्तति । सो लाभी होति सम्गानं ति। "आयुं वणं यस कित्ति, सगं उच्चाकुलीनतं । रतियो पत्थयानेन, उळारा अपरापरा। अप्पमादं पसंसन्ति, पुजकिरियासु पण्डिता ।। "अप्पमत्तो उभो अत्थे, अधिगण्हाति पण्डितो । दि?'धम्मे च'यो अत्यो, यो चत्यो सम्परायिको । अत्थाभिसमया धीरो, पण्डितोति पवुच्चती" ति ॥ 5 R.49 10 D.43 ४. मनापदायीसुत्तं १. एकं समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो भगवा पुव्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन उग्गस्स गहपतिनो वेसालिकस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा पञत्ते आसने निसीदि । अथ खो उग्गो गहपति वेसालिको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं 15 निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उग्गो गहपति वेसालिको भगवन्तं एतदवोच- २. "सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं 'मनापदायी लभते मनापं' ति । मनापं मे, भन्ते, सालपुप्फकं खादनीयं तं मे भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्गहेसि भगवा 20 अनुकम्पं उपादाय। ३. "सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं - 'मनापदायी लभते मनाप' ति । मनापं मे, भन्ते, सम्पन्नकोलकं' मूकरमंस'; तं मे भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्ग- हेसि भगवा अनुकम्पं उपादाय । ४. "सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो मुतं सम्मुसा पटिग्गहितं 'मनापदायी लभते मनापं'ति । मनापं मे, भन्ते, निव्यत्ततेलक' नालिय- साफ ; तं मे भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्गहेसि भगवा अनुकम्पं उपादाय । १. विम्मे २-२. रामनगरम-गी; गापपरगारम- सा. ३. निमोना- गौरी४. नातिया गाई-री । - मी.1 ·- 5 R.50 ७. B.44 ५.५.४] मनापदायोमुत्तं ५. “सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं 'मनापदायी लभते मनापं ति। मनापो मे, भन्ते, सालीनं मोदनो विचित- काळको' अनेकसूपो अनेकव्यञ्जनो; तं मे भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्गहेसि भगवा अनुकम्पं उपादाय । ६. “सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं 'मनापदायी लभते मनापं' ति । मनापानि मे, भन्ते, कासिकानि वत्थानि; तानि मे भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्गहेसि भगवा अनुकम्पं उपादाय । "सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं 'मनापदायी लभते मनापं' ति । मनापो मे, भन्ते, पल्लङ्को गोनकत्यतो 10 पटलिकत्थतो कदलिमिगपवरपच्चत्थरणो' सउत्तरच्छदो उभतोलोहित- कूपधानों । अपि च, भन्ते, मयं पेतं जानाम – 'नेतं भगवतो कप्पती' ति । इदं मे, भन्ते, चन्दनफलकं अग्धति अधिकसतसहस्स; तं में भगवा पटिग्गण्हातु अनुकम्पं उपादाया" ति । पटिग्गहेसि भगवा अनुकम्पं उपादाय । अथ खो भगवा उग्गं गहपति वेसालिक इमिना 15 अनुमोदनीयेन अनुमोदि - "मनापदायी लभते मनापं, यो उज्जुभूतेसु ददाति छन्दसा । अच्छादनं सयनमथन्नपानं नानाप्पकारानि च पच्चयानि ॥ "चत्तं च मुत्तं च अनुग्गहीत, खेत्तूपमे अरहन्ते विदित्वा । सो दुच्चजं सप्पुरिसो चजित्वा , मनापदायी लभते मनापं" ति ।। अथ खो भगवा उग्गं गहपति वेसालिक इमिना अनु- 25 मोदनीयेन अनुमोदित्वा उट्ठायासना पक्कामि । ८. अथ खो उग्गो गहपति वेसालिको अपरेन समयेन काल- मकासि । कालङ्कतों च उग्गो गहपति वेसालिको अञ्जतरं मनोमयं १. दिगतकाळको-स्या०, रो०। २. पटिकस्यतो पटलिक्त्यतो-रो०१३. कादलि. -सी०। ४. • कुपवानो-स्या० । ५-५. मयमेतं - स्पा० । ६. उजुभूतेमु -- स्या०, ७. सयनमनपानं - म०1८. अनग्गहीतं - सी०। ९. कालपतो-सी०, स्या०, 20 रो।

·R.51 - मडगुत्तरनिकायो [५.५.४- कार्य उपपज्जि । तेन खो पन समयेन भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । अथ खो उग्गो देवपुत्तो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णो केवलकप्पं जेतवनं ग्रोभासत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । 5 एकमन्तं ठितं खो उग्गं देवपुत्तं भगवा एतदवोच- "कच्चि ते, उग्ग, यथाधिप्पायो" ति ? "तग्घ मे, भगवा, यथाधिप्पायो" ति । ६. अथ खो भगवा उग्गं देवपुत्तं गाथाहि अज्झभासि "मनापदायी लभते मनापं , अग्गस्स दाता लभते पुनग्गं । वरस्स दाता वरलाभि' होति, सेटुं ददो सेट्ठमुपेति ठानं ॥ "यो अग्गदायी वरदायी, सेट्टदायी च यो नरो । दीघायु यसवा होति, यत्थ यत्यूपपज्जती" ति ।। 10 B45 15 ५. पुञाभिसन्दसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, पुञाभिसन्दा कुसलाभिसन्दा सुखस्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? यस्स, भिक्खवे, भिक्खु चीवरं परिभुञ्जमानो अप्पमाणं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरनि, अप्पमाणो तस्स पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो 20 सोनग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । २. “यस्स, भिक्खवे, भिक्खु पिण्डपातं परिभुञ्जमानो ...पे०... यस्स, भिक्खवे, भिक्खु विहारं परिभुञ्जमानो ... पे०... यस्स, भिवखवे, भिक्खु मञ्चपीठं परिभुजमानो ... पे०... यस्स, भिक्खवे, भिक्खु 28 गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारं परिभुजमानो अप्पमाणं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति, अप्पमाणो तस्स पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो मुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय १. परलामि च - स्या० । २. स्या०, रो. पोत्यके सु नरिप । R.52 ·मडगुत्तरनिकायो ६. सम्पदासुतं १. "पञ्चिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा पञ्च ? सद्धा. सम्पदा, सीलसम्पदा, सुतसम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा इमा सो, भिक्खवे, पञ्च सम्पदा" ति । ? , . B.47 10 ७. धनसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, धनानि । कतमानि पञ्च 5 सद्धाधनं, सीलधनं, मुतधनं, चागधनं, पज्ञाधनं । २. "कतमं च, भिक्खवे, सद्धाधनं ? इघ, भिवसवे, अरिय- सावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स योधि 'इति पि सो भगवा ... पे०... सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । इदं वुच्चति, भिवसवे, सद्धापनं । ३. "कतमं च, भिक्सवे, सीलधनं ? इथ, भिक्सवे, अरिय- सायको पाणातिपाता पटिविरतो होति... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इदं बुच्चति, भिवसवे, सीलघनं । ४. "कतमं च, भिवसवे, सुतधनं ? इध, भिक्सवे, परिय- सायको बहुस्गुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धो'। इदं चुचति, 15 भिक्सवे, गुतधनं । ५. "कतमं च, भिवरावे, चागधनं ? इध, भिवरावे, परिय- मावको विगतमलमच्दरेन चेतसा भगारं असावसति मुत्तनागो पयत- पाणि योरसग्गरनो यानयोगो दानसंविभागरतो । इदं युच्नति, भिगराये, पागपनं । ६. "गतमं च, भिषगये, पञ्जापनं ? इध, भिपरावे, मरिग- गायत पन्जमा होति, उदयपगामिनिया पसाय समागतो परिणाम नियभिपाप गरमागपगपगामिनिगा । इदं युग्नशि, भिगाये, पन्नाप । मानिगो, भिाग, पन पनानी ति। "मग गला गपागले, भगना मुमगिदिता । गोसंप मग मन्माण, परिणतना गंगि। 20 " t.mires-11 ·५.५.] ३१६ ठानसुत्तं "सङ्घ पसादो यस्सत्यि, उजुभूतं च दस्सनं । अदलिद्दो' ति तं आहु, अमोघं तस्स जीवितं ।। "तस्मा सद्धं च सीलं च, पसादं धम्मदस्सनं । अनुयुजेथ मेधावी, सरं बुद्धान सासनं" ति ॥ - D.48 - 5. ठानसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, अलन्भनीयानि ठानानि समणेन 5 वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । कतमानि पञ्च ? 'जराधम्म मा जीरी" ति अलब्भनीयं ठानं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । 'व्याधिधम्म' मा व्याधीयो' ति... पे०... 'मरणधम्म मा मीयी" ति ... 'खयधम्म मा खीयो" ति 'नस्सनधम्म मा नस्सी' ति अलब्भनीयं 10 ठानं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । २. "अस्सुतवतो, भिक्खवे, पुथुज्जनस्स जगधमं जीरति । सो जराधम्मे जिण्णे न इति पटिसञ्चिक्खति 'न खो मय्हेवेकस जराधम्म जीरति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति 15 सब्बेसं सत्तानं जराधम्म जीरति । अहं चेव खो पन जराधम्मे जिणे सोचेय्यं किलमय्यं परिदेवय्यं, उरत्ताळि कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तं पि मे नच्छादेय्य, काये पि दुब्बण्णियं प्रोक्कमेय्य, कम्मन्ता पि नप्प- वत्तेय्युं, अमित्ता पि अत्तमना अस्सु, मित्ता पि दुम्मना अस्सू ति । सो जराधम्मे जिण्णे सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं 20 आपज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे - 'अस्सुतवा पुथुज्जनो विद्धो सविसेन सोकसल्लेन अत्तानंयेव परितापेति' । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, अस्सुतवतो पुथुज्जनस्स व्याधिधम्म व्याधीयति ... पे०... मरणधम्म मीयति ... खयधम्म खीयति नस्सन- धम्मं नस्सति । सो नस्सनधम्मे नतु न इति पटिसञ्चिक्खति - 'न खो 25 मय्हेवेकस्स नस्सनधम्मं नस्सति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति १. अदळिद्दो स्या० । २. जिरी - स्या० । ३-३. व्याधिधम्म मा व्याधीयी- सी०, रो; ४. मियी ६. मम्हमेवेकस्स - सी०। R.55 ... व्याधियी स्या.. - स्या० । ५. सियी - स्या० ।

·३२० प्रहगत्तरनिकायो [५.५.८- । । उपपत्ति सब्वेसं सत्तानं नस्सनधम्म नस्सति । अहं चेव खो पन नस्सनधम्मे नटे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेग्यं, उरत्ताळिं' कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तं पि मे नच्छादेय्य, काये पि दुब्बणियं प्रोक्कमेय्य, कम्मन्ता पि नप्पवत्तेय्यु, अमित्ता पि अत्तमना अस्सु, मित्ता पि दुम्मना अस्सूति । 5 सो नस्सनधम्मे न? सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळि कन्दति, सम्मोहं प्रापज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे - 'अस्सुतवा पुथुज्जनो विद्धो सविसेन सोकसल्लेन अत्तानंयेव परितापेति' । ४. "सुतवतो च खो, भिक्खवे, अरियसावकस्स जराधम्म जीरति । सो जराधम्मे जिणे इति पटिसञ्चिक्खति – 'न खो मय्हेवे- 10 कस्स जराधम्मं जीरति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्वेसं सत्तानं जराधम्म जीरति । अहं चेव खो पन जराधम्मे जिणे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेय्यं, उरताळि कन्देय्यं, सम्मोहं आप- ज्जेय्यं, भत्तं पि मे नच्छादेय्य, काये पि दुब्बणियं प्रोक्कमेय्य, कम्मन्ता पि नप्पवत्तेय्यु, अमित्ता पि अत्तमना अस्सु, मित्ता पि दुम्मना अस्सू' 15 ति । सो जराधम्मे जिण्णे न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे . 'सुतवा अरियसावको अब्बुहि' सविसं सोकसल्लं', येन विद्धो अस्सुतवा पुथुज्जनो अत्तानंयेव परितापेति । असोको विसल्लो अरियसावको - अत्तानंयेव परिनिब्वापेति' । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, सुतवतो अरियसावकस्स व्याधिधम्म व्याधीयति ...पे०... मरणधम्म मीयति ... खयधम्म खीयति नस्सन- धम्मं नस्सति । सो नस्सनधम्मे नतु इति पटिसञ्चिवखति 'न खो मय्हेवेकस्स नस्सनधम्म नस्सति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं नस्सनधम्म नस्सति । अहं चेव खो पन 25 नस्सनधम्मे नढे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवैय्यं, उरत्ताळि कन्देव्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तं पि मे नच्छादेय्य, काये पि दुब्बणियं प्रोक्कमेय्य, कम्मन्ता पि नप्पवत्तेय्युं, अमित्ता पि अत्तमना अस्सु, मित्ता पि दुम्मना अस्सू ति । सो नस्सनधम्मे नढे न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळि कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति । अयं वुच्चति, भिक्खवे B.49 20 - R.56 -- १. उरत्ताळी स्या०, रो० । २. प्रबहि-सी० । ३. सोसल्लं - स्या० ।

·विदित्वा, अत्तमना 10 ५.५.६] कोसप्तमुत्तं ३२१ - 'सुतवा अरियसावको अचुहि सविसं सोकसल्लं, येन विद्धो अस्सुतवा पुथुज्जनो अत्तानयेव परितापेति । असोको विसल्लो अरियसावको अत्तानंयेव परिनिव्वापती' ति । ६. "इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अलन्भनीयानि ठानानि समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा । लोकस्मि ति । सोचनाय परिदेवनाय'., अत्योध' लभा अपि अप्पको पि। सोचन्तमेनं दुखितं पच्चत्यिका भवन्ति ।। "यतो च खो पण्डितो यापदीसु वैधती अत्यविनिच्छयजू । पच्चत्तिकास्स दुखिता भवन्ति , दिस्वा मुखं अविकारं पुराणं ।। "जप्पेन मन्तेन सुभासितेन , अनुष्पदानेन पवेणिया यथा यथा यत्थ लभेथ अत्यं तथा तथा परक्कमेय्य ॥ "सचे पजानेय्य' अलभनेय्यो , मया व अञ्जेन वा एस अत्यो। असोचमानो अधिवासयेय्य , कम्मं दन्हं किन्ति करोमि दानी" ति ।। , . 15 D.50 वा । तत्थ 20 ६. कोसलसुत्तं १. एकं समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स आरामे । अथ खो राजा पसेनदि कोसलो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादत्वा एकमन्तं निसीदि । 25 R.57 - १. न परिदेवनाम -स्या०, रो०। २. प्रत्यो इथ लम्भति-स्था०; अत्यो इच लन्मा रो० । ३. व जानेग्य - रो। ४. वा-स्या०, रो०। ५. कोसल - रो। म०२-४१ ·३२२ अध्युत्तरनिकायो [५.५.६- २. तेन' खो पन समयेन मल्लिका देवी कालङ्कता होति'। अथ खो अज्ञतरो पुरिसो येन राजा पसेनदि कोसलो तेनुपसङ्कमि ; उप- सङ्कमित्वा रो पसेनदिस्स कोसलस्स उपकण्णके आरोचेति - "मल्लिका देवी', देव', कालङ्कता" ति । एवं वुत्ते राजा पसेनदि 5 कोसलो दुक्खी दुम्मनो पत्तक्खन्धो अधोमुखो पज्झायन्तो अप्पटिभानो निसीदि। ३. अथ खो भगवा राजानं पसेनदि कोसलं दुक्खि दुम्मनं पत्त- क्खन्धं अधोमुखं पज्झायन्तं अप्पटिभानं विदित्वा राजानं पसेनदि कोसलं एतदवोच - "पञ्चिमानि, महाराज, अलब्भनीयानि ठानानि समणेन 10 वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । : कतमानि पञ्च ? 'जराधम्म मा जीरी' ति अलन्भनीयं ठानं ...पे०... न सोचनाय परिदेवनीय ... पे०... कम्मं दन्हं किन्ति करोमि दानी" ति । B.51 - R.58 १०. नारदसुत्तं १. एकं समयं यस्मा नारदो पाटलिपुत्ते' विहरति कुक्कुटा- रामे । तेन खो पन समयेन मुण्डस्स रओ भद्दा देवी कालङ्कता 15 होति पिया मनापा । सो भद्दाय देविया कालङ्कताय पियाय मनापाय' नेव न्हायति न विलिम्पति न भत्तं भुजति न कम्मन्तं पयोजेति रत्तिन्दिवं भद्दाय देविया सरीरे अज्झोमुच्छितो। अथ खो मुण्डो राजा पियकं कोसारखं आमन्तेसि - "तेन हि, सम्म पियक, भद्दाय देविया सरीरं प्रायसाय तेलदोणिया पक्खिपित्वा अस्सिा आयसाय दोणिया 20 पटिकुज्जथ, यथा मयं भद्दाय देविया सरीरं चिरतरं पस्सेय्यामा" ति । "एवं, देवा" ति खो पियको कोसारक्खों मुण्डस्स रो पटिस्सुत्वा भद्दाय देविया सरीरं प्रायसाय तेलदोणिया पक्खिपित्वा अञिस्सा आयसाय दोणिया पटिकुज्जि । २. अथ खो पियकस्स कोसारक्खस्स एतदहोसि - "इमस्स खो 25 मुण्डस्स रओ भद्दा देवी कालङ्कता पिया मनापा । सो भद्दाय देविया कालङ्कताय पियाय मनापाय नेव न्हायति न विलिम्पति न भत्तं भुञ्जति १-१ मी० पोत्यके नत्यि । २-२. देव देवी-स्या०, रो० । ३. पातलिपुत्ते - स्या० । ४-४. पियापापेन - रो०। ५. नहायति - सी०। ६. सोकारखं - स्या० । ७. अयसाय - स्था.

·10 ४.१.७] सोभनसुत्तं ३. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो बहुस्सुतो होति सुतेन अनुप- पन्नो ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स बहुकं सुतं होति - सुत्तं गेय्यं वैय्याकरणं गाथा उदानं इतिवृत्तकं जातक अन्भुतधम्म वेदल्लं । सो तस्स बहुकस्स सुतस्स न अत्यमझाय धम्ममञाय धम्मानुधम्म- प्पटिपन्नो होति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो बहुस्सुतो होति सुतेन 5 अनुपपन्नो। ४. कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो बहुस्सुतो होति सुतेन उपपन्नो ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स बहुकं सुतं होति ~ सुत्तं गेय्यं पेय्या- करणं गाथा उदानं इतिवृत्तकं जातकं अब्भुतधम्म वेदल्लं । सो तस्स बहुकस्स सुतस्स अत्यमञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो होति । एवं खो , भिक्खवे, पुग्गलो बहुस्सुतो होति सुतेन उपपन्नो इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि ति । "अप्पस्सुतो पि चे होति, सीलेसु असमाहितो। उभयेन नं गरहन्ति, सीलतो च सुतेन च ॥ "अप्पस्सुतो पि चे होति, सीलेसु सुसमाहितो। सीलतो नं पसंसन्ति, नास्स सम्पज्जते सुतं । "बहुस्सुतो पि चे होति, सीलेसु असमाहितो। सीलतो नं गरहन्ति, तस्स' सम्पज्जते सुतं । "वहुस्सुतो पि चे होति, सीलेसु सुसमाहितो । उभयेन नं पसंसन्ति, सीलतो च सुतेन च ।। "वहुस्सुतं धम्मधरं, सप्पनं बुद्धसावकं । नेक्खं जम्बोनदस्सेव, को तं निन्दितुमरहति । देवा पि नं पसंसन्ति, ब्रह्मना पि पसंसितो" ति ।। 15 B.314 R.8 20 ७. सोभनसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, वियत्ता' विनीता विसारदा वहुस्सुता म्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सझं सोभेन्ति । कतमे चत्तारो? 25 भक्खु, भिक्खवे, वियत्तो विनीतो विसारदो बहुस्सुतो धम्मधरो धम्मा- - ·10 B.52 ५.५.१०] नारवसुतं न कम्मन्तं पयोजेति - रत्तिन्दिवं भद्दाय देविया सरीरे अज्झोमुच्छितो। कं नु खो मुण्डो राजा समणं वा ब्राह्मणं वा पयिरुपासेय्य, यस्स धम्म सुत्वा सोकसल्लं पजहेय्या" ति ! ३. अथ खो पियकस्स कोसारक्खस्स एतदहोसि - "अयं खो आयस्मा नारदो पाटलिपुत्ते विहरति कुक्कुटारामे । तं खो पनायस्मन्तं । नारदं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गतो - 'पण्डितो वियत्तो मेधावी बहुस्सुतो चित्तकथी कल्याणपटिभानो बुद्धो चेव अरहा च' । यन्नून मुण्डो राजा प्रायस्मन्तं नारदं पयिरुपासेय्य, अप्पेव नाम मुण्डो राजा प्रायस्मतो नारदस्स धम्म सुत्वा सोकसल्लं पजहेय्या" ति । ४. अथ खो पियको कोसारक्खो येन मुण्डो राजा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मुण्डं राजानं एतदवोच - "अयं खो, देव, आयस्मा नारदो पाटलिपुत्ते विहरति कुक्कुटारामे । तं खो पनायस्मन्तं नारदं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गतो -- 'पण्डितो वियत्तो मेधावी बहुस्सुतो चित्तकथी कल्याणपटिभानो वुद्धो चेव अरहा च' । यदि पन देवो प्रायस्मन्तं नारदं पयिरुपासेय्य, अप्पेव नाम देवो आयस्मतो नारदस्स 15 धम्म सुत्वा सोकसल्लं पजहेय्या" ति । "तन हि, सम्म पियक, आयस्मन्तं नारदं पटिवेदेहि । कथं हि नाम मादिसो समणं वा ब्राह्मणं वा विजिते वसन्तं पुब्वे अप्पटि- संविदितो' उपसमितब्बं मझेय्या" ति ! “एवं, देवा" ति खो पियको कोसारक्खो मुण्डस्स रजो पटिस्सुत्वा येनायस्मा नारदो 20 तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं नारदं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो पियको कोसारक्खो आयस्मन्तं नारदं एतदवोच ५. "इमस्स, भन्ते, मुण्डस्स रजो भद्दा देवी कालङ्कता पिया मनापा । सो भद्दाय देविया कालङ्कताय पियाय मनापाय नेव 25 न्हायति न विलिम्पति न भत्तं भुञ्जति न कम्मन्तं पयोजेति - रत्तिन्दिवं भद्दाय देविया सरीरे अज्झोमुच्छितो । साधु, भन्ते, प्रायस्मा नारदो : मुण्डस्स रजो तथा धम्म देसेतु यथा मुण्डो राजा आयस्मतो नारदस्त धम्म सुत्वा सोकसल्लं पजहेय्या" ति । १. कि- रो० । २. व्यत्तो-सी०, रो०; व्यतो-स्या । ३. अप्पटिसविदितं. स्या० । ४. अज्झोमुञ्चितो - स्या० । R.59 . - ·२२४ अडगुत्तरनिकायो "यस्सदानि, पियक, मुण्डो राजा कालं ममती" ति । ६. अथ खो पियको कोसारक्खो उट्ठायासना आयस्मन्तं नारदं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन मुण्डो राजा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा मुण्डं राजानं एतदवोच - "कतावकासो खो, देव, आयस्मता नारदेन । यस्सदानि देवो कालं मचती" ति । "तेन हि, सम्म पियक, भद्रानि' भद्रानि' यानानि योजापेही" - 5 .ति। B.53 R.60 "एवं, देवा" ति खो पियको कोसारक्खो मुण्डस्सरञो पटि- स्सुत्वा भद्रानि भद्रानि यानानि योजापेत्वा मुण्डं राजानं एतदवोच . 10 "युत्तानि खो ते, देव, भद्रानि भद्रानि यानानि । यस्सदानि देवो कालं मञ्जती" ति । ७. अथ खो मुण्डो राजा भद्रं यानं अभिरुहित्वा भद्रेहि भद्रेहि यानेहि येन कुक्कुटारामो तेन पायासि महच्चा राजानुभावेन आयस्मन्तं नारदं दस्सनाय । यावतिका यानस्स भूमि यानेन गन्त्वा, 15 याना पच्चोरोहित्वा पत्तिको व आरामं पाविसि । अथ खो मुण्डो राजा येन आयस्मा नारदो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं नारदं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो मुण्डं राजानं आयस्मा नारदो एतदवोच. ८. "पञ्चिमानि, महाराज, अलन्भनीयानि ठानानि समणेन 20 वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । कतमानि पञ्च ? 'जराधम्म मा जीरी ति अलन्भनीयं ठानं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । 'व्याधिधम्म मा व्याधीयी' ति ... 'मरणधम्म मा मीयी' ति ... 'खयधम्म मा खीयी' ति ... 'नस्सनधम्म मा नस्सी' ति अलन्भनीयं ठानं समणेन 25 वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । ६. "अस्सुतवतो, महाराज, पुथुज्जनस्स जराधम्मं जीरति । सो जराघम्मे जिण्णे न इति पटिसञ्चिक्खति 'न खो मय्हेवेकस्स जराधम्मं जीरति, अथ खो यावता सत्तानं प्रागति गति चुति उपपत्ति १-१. भद्दानि भद्दानि - रो० । २-२. भद्रानि भद्रानि यानानि यानं -रो०। स्या भई ·। ३२६ अडगुत्तरनिकायो १२. “पुन च परं, महाराज, सुतवतो अरियसावकस्स व्याधि- धम्म व्याधीयति ...पे०... मरणधम्म मीयति ... खयधम्म खीयति .. नस्सनधर्म नस्सति । सो नस्सनधम्मे नतु इति पटिसञ्चिक्खति 'न खो मय्हेवेकस्स नस्सनधम्मं नस्सति, अथ खो यावता सत्तानं प्रगति 5 गति चुति उपपत्ति सव्वेसं सत्तानं नस्सनधम्म नस्सति । अहं चेव खो पन नस्सनधम्मे नढे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवय्यं, उरत्ताळि कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तं पि मे नच्छादेय्य, काये पि दुवण्णियं प्रोक्कमेय्य, कम्मन्ता पि नप्पवत्तेय्युं, अमित्ता पि अत्तमना अस्सु, मित्ता पि दुम्मना अस्सू ति । सो नस्सनधम्मे नढे न सोचति न किलमति न परिदेवति, 10 न उरत्ताळि कन्दति, न सम्मोहं प्रापज्जति । अयं वुच्चति, महाराज 'सुतवा अरियसावको अब्बुहि सविसं सोकसल्लं, येन विद्धो अस्सुतवा पुथुज्जनो अत्तानंयेव परितापेति । असोको विसल्लो अरियसावको अत्तानंयेव परिनिब्वापेति' । १३. “इमानि खो, महाराज, पञ्च अलब्भनीयानि ठानानि 15 समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि ति। "न सोचनाय परिदेवनाय', अत्योध'लन्मा अपि अप्पको पि। सोचन्तमेनं दुखितं विदित्वा पच्चत्थिका अत्तमना भवन्ति ।। "यतो च खो पण्डितो आपदासु, न वेधती अत्यविनिच्छय । पच्चत्यिकास्स दुखिता भवन्ति , दिस्वा मुखं अविकारं पुराणं ।। "जप्पेन' मन्तेन सुभासितेन अनुप्पदानेन पर्वणिया यथा यथा यत्य लभेय अत्यं तत्य परक्कमेय्य ॥ R.62 20 3.55 25 वा। , तया तथा १. न परिदेवनाय स्या०, रो। २-२. प्रत्यो इध सम्मति इस लम्मा-रो०1३. उपेन-रो। - स्या०; प्रत्यो ·२७ . प्रापरणसुतं "सचे पजानेय्य' अलन्भनेय्यो मया व' अञ्जेन वा एस अत्थो । असोचमानो अधिवासयेय्य , कम्मं दव्हं किन्ति करोमि दानी" ति ।। १४. एवं वुत्ते मुण्डो राजा आयस्मन्तं नारदं एतदवोच "को 5 नामो अयं, भन्ते, धम्मपरियायो" ति? "सोकसल्लहरणो नाम अयं, महाराज, धम्मपरियायो" ति । "तग्घ, भन्ते, सोकसल्लहरणो ! इमं हि मे, भन्ते, धम्मपरियायं सुत्वा सोकसल्लं पहीनं" ति । १५. अथ खो मुण्डो राजा पियक कोसारवखं आमन्तेसि "तेन हि, सम्म पियक, भद्दाय देविया सरीरं झापेथ; थूपं चस्सा करोथ । अज्जतग्गे दानि मयं न्हायिस्साम चैव विलिम्पिस्साम भत्त च भुञ्जिस्साम कम्मन्ते च पयोजेस्सामा" ति । मुण्डराजवग्गो पञ्चमो। तस्सुद्दानं अादियो सप्पुरिसो इट्टा", मनापदायीभिसन्दं । सम्पदा च धनं ठानं, कोसलो नारदेन चा ति ॥ पठमो पण्णासको समत्तो। 10 R.63 15 D.56 ६. नीवरणवग्गो १. आवरणसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आराम । तत्र खो भगवा भिक्खू अामन्तेसि 'भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं। भगवा एतदवोच २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आवरणा नीवरणा चेतसो अज्झारुहा 20 पञ्जाय दुब्बलीकरणा । कतमे पञ्च ? कामच्छन्दो, भिक्सवे, पाव- १. व जानेय्य-रो। २. वा- स्या०, रो० । ३. नु खो-सी०, रो। ४-४. भत्तं- स्या०, रो०। ५. च इट्टा - स्या०, रो।

·३२८ , , . R.64 प्रगुत्तरनिकायो [५६.१- रणो नीवरणो चेतसो अज्झारुहो पाय दुब्बलीकरणो । व्यापादो, भिक्खवे, आवरणो नीवरणो चेतसो अज्झारुहो पञ्ञाय दुव्बलीकरणो। थीनमिद्ध, भिक्खवे, आवरणं नीवरणं चेतसो अज्झारह पाय दुब्वली- करणं । उद्धच्चकुक्कुच्चं, भिक्खवे, आवरणं नीवरणं चेतसो अज्झारह 5 पज्ञाय दुव्वलीकरणं । विचिकिच्छा, भिक्खवे, आवरणा नीवरणा चेतसो अज्झारुहा पञाय दुबलीकरणा । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आवरणा नीवरणा चेतसो अज्झारुहा पञ्जाय दुब्बलीकरणा । ३. “सो वत, भिक्खवे, भिक्खु इम पञ्च आवरणे नीवरणे चेतसो अज्झारुहे पज्ञाय दुबलीकरणे अप्पहाय, अवलाय पञ्जाय 10 दुबलाय अत्तत्यं वा जस्सति परत्यं वा जस्सति उभयत्थं वा अस्सति उत्तरि' वा मनुस्सधम्मा अलमरियाणदस्सनविसेसं सच्छिकरिस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । सेय्यथापि, भिक्खवे, नदी पब्बतेय्या दूरङ्गमा सीघसोता हारहारिनी । तस्सा पुरिसो उभतो नङ्गलमुखानि विवरेय्य । एवं हि सो, भिक्सवे, मज्झे नदिया सोतो विक्खित्तो विसटो व्यादिण्णो 15 नेव दूरङ्गमो अस्स न सीघसोतो न हारहारी'। एवमेव खो, भिक्सवे, सो वत भिक्खु इमे पञ्च आवरणे नीवरणे चेतसो अज्झारुहे पञ्जाय दुबलीकरणे अप्पहाय, अवलाय पञ्चाय दुव्वलाय अत्तत्थं वा अस्सति परत्यं वा जस्सति उभयत्थं वा अस्सति उत्तरि वा मनुस्सधम्मा अल- मरियजाणदस्सनविसेसं सच्छिकरिस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । ४. “सो वत, भिक्खवे, भिक्खु इमे पञ्च आवरणे नीवरणे चेतसो अज्झारुहे पज्ञाय दुव्बलीकरणे पहाय, वलवतिया पज्ञाय अत्तत्थं वा ञस्सति परत्यं वा जस्सति उभयत्यं वा जस्सति उत्तरि वा मनुस्स- धम्मा अलमरियजाणदस्सनविसेसं सच्छिकरिस्सती ति ठानमतं विज्जति । सेय्ययापि, भिक्सवे, नदी पव्वतेय्या दूरङ्गमा सीघसोता 25 हारहारिनी। तस्सा पुरिसो उभतो नङ्गलमखानि पिदहेय्य । एवं हि सो, भिक्खवे, मज्झे नदिया सोतो अविक्खित्तो अविसटो अव्यादिष्णो दूरङ्गमो चैव अस्स सीघसोतो च हारहारी च । एवमेव खो, भिक्खये, सो वत भिक्षु इमे पञ्च आवरणे नीवरणे चेतसो अज्झारुहे पञ्जाय दुबलीकरणे पहाय, बलवतिया पञ्जाय अत्तत्यं वा अस्सति परत्यं B.57 20 १. उत्तर-मो०, स्या०, रो० । २. दूरगमा-गी। ३. हारहारिणी - सी. ।

·३२६ समयसुत्तं वा अस्सति उभयत्यं वा जस्सति उत्तरि वा मनुस्सधम्मा अलमरिय- जाणदस्सनविसेसं सच्छिकरिस्सती ति ठानमेतं विज्जती" ति । R.65 २. अकुसलरासिसुत्तं १. "अकुसलरासी ति, भिक्खवे, वदमानो पञ्च' नीवरणे सम्मा वदमानो वदेय्य । केवलो हायं', भिवखवे, अकुसलरासि यदिदं पञ्च नीवरणा। कतमे पञ्च ? कामच्छन्दनीवरणं, व्यापादनीवरणं, थीनमिद्धनीवरणं, उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं, विचिकिच्छानीवरणं । अकुसलरासी ति, भिक्खवे, वदमानो इमे पञ्च नीवरणे सम्मा वदमानो वदेय्य । केवलो हायं, भिक्खवे, अकुसलरासि यदिदं पञ्च नीवरणा" ति । . 10 B.58 ३. पधानियङ्गसुत्तं १. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, पधानियङ्गानि । कतमानि पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स वोधि -- 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अप्पावाधो होति अप्पातको; समवेपाकिनिया गहणिया समन्नागतो नातिसीताय नाच्चुन्हाय मज्झिमाय पधानक्खमाय'; असठो होति 15 : अमायावी; यथाभूतं अत्तानं आविकत्ता सत्थरि वा विसु वा सब्रह्मचारीसु; आरद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दल्हपरक्कमो अनिविखत्तधुरो कुसलेसु धम्मसु; पञवा होति, उदयत्थगामिनिया पाय समन्ना- गतो अरियाय निब्बेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । इमानि खो, 20 भिक्खवे, पञ्च पधानियङ्गानी" ति । , ४. समयसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, असमया पधानाय । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु जिण्णो होति जरायाभिभूतो। अयं, भिवखवे, पठमो असमयो पधानाय । १. इमे पञ्च - सी० । २. हय - सी०, रो०; चय - स्या० । ३. इमे पञ्च -स्या० । R.66 म०२-४२ ·. - 10 अडगुत्तरनिकायो [५.६.४- २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु व्याधितो होति व्याधिनाभि- भूतो'। अयं, भिक्खवे, दुतियो असमयो पधानाय । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, दुन्भिक्खं होति दुस्सस्सं दुल्लभपिण्डं, न सुकरं उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं । अयं, भिक्खवे, ततियो असमयो 5 पधानाय । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भयं होति अटविसङ्कोपो', चक्क- समारब्हा जानपदा परियायन्ति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो असमयो पधानाय । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, सङ्घो भिन्नो होति । सङ्घ खो पन, भिक्खवे, भिन्ने अञ्जमलं अक्कोसा च होन्ति, अामर्श परि- भासा च होन्ति, अञमर्श परिक्खेपा च होन्ति, अजम परिच्चजा' च होन्ति । तत्थ अप्पसन्ना चेव नप्पसीदन्ति, पसन्नानं च एकच्चानं अञ्जयत्तं होति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो असमयो पधानाय । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च असमया पधानाया ति । ६. "पञ्चिमे, भिक्खवे, समया' पधानाय । कतमे पञ्च ? इघ, भिक्खवे, भिक्खु दहरो होति युवा सुसु काळकेसो भद्रेन योब्बनेन समन्नागतो पठमेन वयसा । अयं, भिक्खवे, पठमो समयो पधानाय । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अप्पावाधो होति अप्पातको, समवेपाकिनिया गहणिया समन्नागतो नातिसीताय नाच्चुन्हाय मज्झि- 20 माय पधानक्खमाय । अयं, भिक्खवे, दुतियो समयो पधानाय । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, सुभिक्खं होति सुसस्सं सुलभपिण्डं, सुकरं उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अयं, भिक्खवे, ततियो समयो पधानाय । ६. "पुन च परं, भिक्सवे, मनुस्सा समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरोदकीभूता अज्ञमनं पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता 25 विहरन्ति । अयं, भिक्सवे, चतुत्यो समयो पधानाय । १०. "पुन च परं, भिक्सवे, सो समग्गो सम्मोदमानो अविवदमानो एफुद्देसो फासु विहरति । सङ्ग्रे सो पन, भिक्सवे, समग्गे न पेच प्रश्नामशं प्रक्कोसा होन्ति, न च प्रश्नमन्नं परिभासा होन्ति, १. पियाभिगो-रो । २. अहवीमकोरी - स्या. पटनागरी ३.परिस्पना-रो.1४. पमयो-रो.। १. मुगू 15 D.59 R.G7 - -त्या. ।

·मातापुसगुप्त न च अभ्ञमनं परिपसेपा होन्ति, न च प्रशमशं परिचना होन्ति । तत्य अप्पसन्ना चेव पसीदन्ति, पसनानं च भिय्योभावो होति । अयं, भिक्खये, पञ्चमो समयो पधानाय । इमे सो, भिवरावे, समया पधानाया" ति। - 10 ५५. मातापुत्तसुतं १. एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाय- ।। पिण्डिकस्स पारामे । तेन सो पन समयेन सावत्यियं उभो मातापुत्ता वस्सावासं उपगमिसु भिक्सु च भिवसुनी च । ते अन्नमञ्जस्त अभिण्हं दस्सनकामा अहेसुं । माता पि पुत्तस्रा अभिप्हं दस्सनकामा अहोसि; पुत्तो पि मातरं अभिण्हं दस्सनकामो अहोसि । तेसं अभिव्हं दस्सना संसग्गो अहोसि । संसग्गे सति विस्सासो ग्रहोसि । विस्सासे सति प्रोतारो अहोसि । ते ओतिण्णचित्ता सिक्सं मपच्चनसाय दुव्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्म पटिसेविसु । २. अथ सो सम्बहुला भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु उपसङ्कमित्वा भगवन्तं मभिवादेत्वा एकमन्तं नितीदिसु । एकमन्तं निसिन्नो सोते भिक्सू भगवन्तं एतदयोचुं- "इध, भन्ते, सावत्यियं उभी मातापुत्ता वस्सावासं उपगमिसु - भिक्सु च भिक्सुनी च मेथुनं धम्म पटिसेविस्" ति। ३. "किं नु सो, भिक्सवे, मोघपुरिसो मञ्जति - 'न माता पुत्ते सारज्जति, पुत्तो वा पन मातरी' ति ? नाहं, भिक्सवे, प्रशं एकरूपं पि समनुपस्सामि एवं रजनीयं एवं कमनीयं एवं मदनीयं एवं 20 वन्धनीयं एवं मुच्छनीयं एवं अन्तरायकर अनुत्तरस्स योगक्तेमस्त अधि- गमाय यथायिदं, भिक्सवे, इस्थिरूपं । इत्यिल्पे, भिक्सवे, सत्ता रत्ता गिद्धा गथिता मुच्छिता अज्झोपन्ना । ते दीघरत्तं सोचन्ति इत्यिल्प- वसानुगा। ४ "नाह, भिक्सवे, अगं एकसई पि एकगन्धं पि एकरसं पि ... एकफोटुब्बं पि समनुपस्सामि एवं रजनीयं एवं कमनीयं 15 1.to R.C8 ... १. भीयो भावो-रो। २. एवं- मो.। ३. इत्पीस पीने ४. यषिता-स्वा०,रो।

·म... 5 . R.69 एवं मदनीयं एवं वन्धनीयं एवं मुच्छनीयं एवं अन्तरायकर अनुत्तरस्स योगक्खेमस अधिगमाय यथपिदं, भिक्खवे, इत्थिफोटुब्बं । इत्यि- फोटब्वे, भिक्खवे, सत्ता रत्ता गिद्धा गथिता मुच्छिता अल्झोपन्ना । ते दीपरत्तं सोचन्ति इत्थिफोटुब्बवसानुगा । ५. “इत्थी, भिक्खवे, गच्छन्ती पि पुरिसस्स चित्तं परियादाय तिट्ठति; ठिता पि ... पे०... निसिन्ना पि सयाना पि ... हसन्ती पि भणन्ती पि ... गायन्ती पि... रोदन्ती पि... उग्घातिता पि... मता पि पुरिसस्स चित्तं परियादाय तिट्ठति । यं हि तं, भिक्खवे, सम्मा वद- मानो वदेय्य – 'समन्तपासो मारस्सा' ति मातुगामयेव सम्मा वदमानो 10 वदेय्य -'समन्तपासो मारस्सा' ति । "सल्लपे असिहत्येन, पिसाचेना' पि सल्लपे । आसीविसं' पि आसीदे, येन दट्ठो न जीवति ॥ "न त्वेव एको एकाय, मातुगामेन सल्लपे । मुटुस्सति ता वन्धन्ति, पेक्खितेन सितेन च । "अयो पि दुन्निवत्येन, मञ्जुना भणितेन च । नेसो जनो स्वासीसदो', अपि उग्धातितो मतो ।। "पञ्च कामगुणा एते, इत्विरूपस्मि दिस्सरे । रूपा सद्दा रसा गन्या, फोटुब्बा च मनोरमा । "तसं कामोघवून्हानं, कामे अपरिजानतं । कालं गति भवा भवं, संसारस्मि पुरवसता ।। "ये च कामे परिज्जाय, चरन्ति अकुतोभया । ते वे पारङ्गता'लोके, ये पत्ता पासवपसयं" ति ॥ B.61 15 20 ६. उपशापमुतं १. मय सो प्रातरो भिक्सु येन सको उपक्षायो तेनुपसमि उपसमित्या सकं उपशायं एतदयोग - "एतरहि मे, भन्ते, मधुरत- जानो पेय पो, दिगा न मे न पगापन्ति, धम्मा ग मंगटिमन्ति, 1. रमा-मा-0.12. सम्पादिता- गीन -41.th ... पाप -सा.. म्हिन-n ... भाग- .fre-1.1.1-1... 11. पारा -11...

·.. . . अडगुत्तरनिकायो नुधम्मप्पटिपन्नो सङ्घ सोभेति । भिक्खुनी, भिक्खवे, वियत्ता विनीता विसारदा बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मम्पटिपन्ना सङ्घ सोभेति । उपासको, भिक्खवे, वियत्तो विनीतो विसारदो बहुस्सुतो धम्मधरो धम्मानुधम्मपटिपन्नो सङ्ख सोभेति । उपासिका, भिक्खवे, वियत्ता 5 विनीता विसारदा बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सङ्घ सोभेति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो वियत्ता विनीता विसारदा बहुस्सुता धम्मधरा धम्मानुधम्मप्पटिपन्ना सङ्घ सोभेन्ती ति । "यो होति वियत्तो च विसारदो च । बहुस्सुतो धम्मधरो च होति । धम्मस्स होति अनुधम्मचारी स तादिसो वुच्चति सङ्घसोभनो । "भिक्खु च सीलसम्पन्नो, भिक्खुनी च बहुस्सुता । उपासको च यो सद्धो, या च सद्धा उपासिका । एते खो सङ्घ सोभेन्ति, एते हि सङ्घसोभना" ति ॥ 10 B.315 15 R.9 ८. वेसारज्जसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, तथागतस्स वेसारज्जानि, येहि वेसारज्जेहि समन्नागतो तथागतो आसभं ठान' पटिजानाति, परि- सासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचवकं पवतेति । कतमानि चत्तारि? 'सम्मासम्बुद्धस्स ते पटिजानतो इमे धम्मा अनभिसम्बुद्धा' ति तन वत मं समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि 20 सहधम्मेन पटिचोदेस्सती ति निमित्तमेतं, भिक्सवे, न समनुपस्सामि । एतमहं', भिक्सवे, निमित्तं असमनुपस्सन्तो सेमप्पत्तो अभयप्पत्तो वेसारज्जप्पत्तो विहरामि । २. ""सोणासवस्स ते पटिजानतो इमे ग्रासवा अपरिवसीणा' ति तप वत मं ममणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा योनि 25 वा लोकस्मि सहयम्मेन पटिचोदेग्मती ति निर्मितमेतं, भिवरवे, न समनुपत्सामि । एतमहं, भियगये, निमित्तं परामनुपस्सन्तो गेमप्पत्तो मनपणतो येसारज्जप्पत्तो विहामि । १. गोमगा-गी.। २-२ पागमन -रो. 12. एनालाई - गो. मा... + ·- R.70 B.62 ५.६.६ उपसायमुत्तं थीनमिद्धं च मे चित्तं परियादाय तिट्ठति, अनभिरतो च ब्रह्मचरियं चरामि, अत्यि च मे धम्मेसु विचिकिच्छा" ति । २. अथ खो सो भिक्खु तं सद्धिविहारिकं भिवखं आदाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घमित्या भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अयं, 5 भन्ते, भिक्खु एवमाह - 'एतरहि में, भन्ते, मधुरकजातो चैव कायो, दिसा च मे न पक्खायन्ति, धम्मा च म नप्पटिभन्ति, थानमिद्धं च में चित्तं परियादाय तिट्ठति, अनभिरतो च ब्रह्मचरियं चरामि, अस्थि च मे धम्मेसु विचिकिच्छा" ति । ३. "एवं हेतं, भिक्खु, होति इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारस्स, भोजने 10 अमत्तअनो, जागरियं अननुयुत्तस्स, अविपस्सकस्स कुसलानं धम्मानं, पुब्बरत्तापररत्तं बोधिपक्खियानं धम्मानं भावनानुयोगं अननुयुत्तस्स विहरतो, यं मधुरकजातो चेव कायो होति, दिसा चस्स न पक्खायन्ति, धम्मा च तं नप्पटिभन्ति, थीनमिद्धं चस्स चित्तं परियादाय तिट्ठति, अनभिरतो च ब्रह्मचरियं चरति, होति चस्स धम्मेसु विचिकिच्छा । 15 तस्मातिह ते, भिक्खु, एवं सिक्खितव्वं - 'इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो भविस्सामि, भोजने मत्त, जागरिय अनुयुत्तो, विपस्सको कुसलानं धम्मानं, पुब्बरत्तापररतं वोधिपविखयानं धम्मानं भावनानुयोगं अनुयुत्तो विहरिस्सामी' ति । एवं हि ते, भिक्खु, सिविखतव्वं" ति । ४. अथ खो सो भिक्खु भगवता' इमिना अोवादेन प्रोवदितो 20 उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि । अथ खो सो भिक्खु एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति, तदनुत्तरं - ब्रह्मचरियपरियोसानं दिट्टेव धम्मे सयं अभिना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । “खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, 25 कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया" ति अभञासि । अझतरो पन' सो भिक्खु अरहतं अहोसि । ५. अथ खो सो भिक्खु अरहत्तं पत्तो येन सको उपज्झायो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा सकं उपज्झायं एतदवोच - "एतरहि मे, १. मं-म०। २. मे - म०। ३. भगवतो रो०। ४. च पन - स्था०, रो। ५-५. अरहत्तप्पत्तो-स्या०, रो।

·३३४ R.71 , अडगुत्तरनिकायो [५.६.६- भन्ते, न चेव' मधुरकजातो कायो, दिसा च मे पवखायन्ति, धम्मा च मं पटिभन्ति, थीनमिद्धं च मे चित्तं न परियादाय तिट्ठति, अभिरतो च ब्रह्मचरियं चरामि, नत्थि च मे धम्मेसु विचिकिच्छा" ति । अथ खो सो भिक्खु तं सद्धिविहारिकं भिक्खं आदाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि'; 5 उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "अयं, भन्ते, भिक्खु एव- माह – 'एतरहि मे, भन्ते, न चेव मधुरकजातो कायो, दिसा च मे पवखा- यन्ति, धम्मा च मं पटिभन्ति, थीनमिद्धं च मे चित्तं न परियादाय तिट्ठति, अभिरतो च ब्रह्मचरियं चरामि, नत्थि च मे धम्मेसु विचिकिच्छा" ति । ६. “एवं हेतं, भिक्खु, होति इन्द्रियेसु गुत्तद्वारस्स, भोजने मत्तञ्जुनो, जागरियं अनुयुत्तस्स, विपस्सकस्स कुसलानं. धम्मानं, पुब्बरत्तापररत्तं वोधिपक्खियानं धम्मानं भावनानुयोगं अनुयुत्तस्स विह्- रतो, यं न चेव मधुरकजातो कायो होति, दिसा चस्स पवखायन्ति, धम्मा च तं पटिभन्ति, थानमिद्धं चस्स चित्तं न परियादाय तिद्वति, अभिरतो 15 च ब्रह्मचरियं चरति, न चस्स होति धम्मेसु विचिकिच्छा। तस्मातिह वो, भिक्सवे, एवं सिक्खितव्वं - 'इन्द्रियेसु गुत्तद्वारा भविस्साम, भोजने मत्त नो, जागरियं अनुयुत्ता, विपस्सका कुसलानं धम्मानं, पुब्बरता- पररतं वोधिपक्खियानं' धम्मानं भावनानुयोगं अनुयुत्ता विहरिस्सामा' ति । एवं हि वों, मिक्खवे, सिक्खितब्बं" ति । 10 B.63 20 ७. ठानसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्सवे, ठानानि अभिण्हं पच्चवेक्खितव्यानि इत्थिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पव्वजितेन वा । कतमानि पञ्च ? 'जराधम्मोम्हि, जरं अनतीतो' ति अभिण्हं पच्चरिखतव्वं इत्थिया वा पुरिमेन वा गहतुन वा पयजितेन वा । 'च्याधिधम्मोम्हि, व्याधि अनतीतो' ति अभिपहं पच्चक्खितव्वं इत्विया वा पुरिसेन वा गहढेन 15 या पयजितेन वा ! 'मरणधम्मोम्हि, मरणं अनतीतो' ति अभिण्हं पच्नवेपियतव्यं इरिथया वा पुरिसेन वा गहढेन या पयजितेन वा । 'गचेहि मे पियेहि मनाहि नानाभावो विनामावो' ति अभिण्हं पच्च- -मी० । २. पौपिपगिरान - स्था०, रो..

·५.६.७] R.72 5 - ठानसुत्तं वेक्खितब्वं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहटेन वा पव्वजितेन वा। 'कम्मस्सकोम्हि, कम्मदायादो कम्मयोनि कम्मवन्धु कम्मपटिसरणो। यं कम्म करिस्सामि-- कल्याणं वा पापकं वा ~ तस्स दायादो भविस्सामी' ति अभिण्हं पच्चवेक्खितन्वं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहटेन वा पच्च- जितेन वा। २. "किञ्च', भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च 'जराधम्मोम्हि, जरं अनतीतो' ति अभिण्हं पच्वयेखितब्वं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहटेन वा पब्बजितेन वा ? अत्थि, भिक्खवे, सत्तानं योव्वने योवनमदो, येन मदेन मत्ता कायेन दुच्चरितं चरन्ति, वाचाय दुच्चरितं चरन्ति, मनसा दुचरितं चरन्ति । तस्सं तं ठानं अभिण्हं पच्चवेवखतो यो योन्वने 10 योब्बनमदो सो सम्बसो वा पहीयति तनु वा पन होति । इदं खो, भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च 'जराधम्मोम्हि, जरं अनतीतो' ति अभिण्हं पच्चवेक्खितब्बं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पबजितेन वा । ३. "किञ्च, भिक्खवे, अत्यवसं पटिच्च 'व्याधिधम्मोम्हि, व्याधि अनतीतो' ति अभिण्हें पच्चविखतब्बं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा 15 पबजितेन वा ? अत्थि, भिक्खवे, सत्तानं आरोग्ये प्रारोग्यमदो, येन मदेन मत्ता कायेन दुच्वरितं चरन्ति, वाचाय दुच्चरितं चरन्ति, मनसा दुच्चरितं चरन्ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्खतो यो आरोग्य आरोग्यमदो सो सब्बसो वा पहीयति तनु वा पन होति । इदं खो, भिक्खवे, अत्यवसं पटिच्च 'व्याधिधम्मोम्हि, व्याधि अनतीतो' ति 20 अभिण्हं पच्चवेक्खितब्बं इत्यिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पव्वजितेन वा। ४. "किञ्च, भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च ‘मरणधम्मोम्हि, मरणं अनतीतो' ति अभिण्हं पच्चवेक्खितब्बं इत्थिया वा पुरिसेन का गहढेन वा पबजितेन वा? अत्थि, भिक्खवे, सत्तानं जीविते जीवितमदो, येन मदेन मत्ता कायेन दुच्चरितं चरन्ति, वाचाय दुच्चरितं चरन्ति, मनसा 25 दुच्चरितं चरन्ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्खतो यो जीविते जीवितमदो सो सव्वसो वा पहीयति तनु वा पन होति । इदं खो, भिवखवे, अत्यवसं पटिच्च 'मरणधम्मोम्हि, मरणं अनतीतो' ति अभिण्डं पच्च- वेक्खितब्वं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पब्बजितेन वा । B.64 R.73 १. कथञ्च - रो। २. सता - स्वा० ।

·10 - - अडगुतरनिकायो [५.६.७- ५. "किञ्च, भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च 'सव्वेहि मे पियेहि मनापेहि नानाभावो विनाभावो' ति अभिण्हं पच्चवेक्खितब्बं इत्थिया वा पुरिसेन वा गहढेन वा पब्बजितेन वा ? अत्यि, भिक्खवे, सत्तानं पियेसु मनापेसु' यो छन्दरागो येन रागेन रत्ता' कायेन दुच्चरितं चरन्ति, 5 वाचाय दुच्चरितं चरन्ति, मनसा दुच्चरितं चरन्ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्खतो यो पियेसु मनापेसु छन्दरागो सो सब्बसो वा पहीयति तनु वा पन होति । इदं खो, भिक्खवे, अत्यवसं पटिच्च 'सब्वेहि मे पियेहि मनापेहि नानाभावो विनाभावो' ति अभिण्हं पच्चविखतव्वं इत्यिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पव्वजितेन वा । ६. "किञ्च, भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च 'कम्मस्सकोम्हि, कम्म- दायादो कम्मयोनि कम्मवन्यु कम्मपटिसरणो, यं कम्म करिस्सामि कल्याणं वा पापकं वा तस्स दायादो भविस्सामी' ति अभिण्डं पच्च- वेक्खितव्वं इत्यिया वा पुरिसेन वा गहतुन वा पब्बजितेन वा ? अत्थि भिक्खवे, सत्तानं कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं । तस्स 15 तं ठानं अभिव्हं पच्चवेक्खतो सबसो वा दुच्चरितं पहीयति तनु वा पन होति । इदं खो, भिक्खवे, अत्यवसं पटिच्च 'कम्मस्सकोम्हि, कम्म- दायादो कम्मयोनि कम्मवन्यु कम्मपटिसरणो, यं कम्मं करिस्सामि . कल्याणं वा पाप वा तस्स दायादो भविस्सामी' ति अभिण्हं पच्च- वेक्गितव्वं इत्यिया वा पुरिसेन वा गहढेन वा पव्यजितेन वा । ७. "स' खो', सो, भिक्खवे, सरियसावको इति पटिसञ्चि- पसति 'न सो अहम्बेको जराधम्मो जरं अनतीतो, अथ सो यावता सत्तानं प्रागति गति चुति उपपत्ति सच्चे सत्ता जराधम्मा जरं अननीता' ति । तस्म तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्सतो मग्गो राम्जायति । गो तं मग्गं मानेयति भावेति यहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं पामेवतो 25 भावयनो बहुलीकरोतो संयोजनानि सब्यसो पहीयन्ति अनुसया व्यन्ती. होलि। गगो पहम्मको व्यापिषम्मो व्यापि अनतीतो, पय गो गायना मनानं प्रागति गति चुति उपपत्ति गये सत्ता व्याधि- D.65 20 R.74 - १-१. Kn. Tag: २. पता - पा.. ४. रण-.. 1-1.ग-ग..

·10 १०. ५.६.७] ठानसुत्तं धम्मा व्याधि अनतीता ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेवखतो मग्गो सजायति । सो तं मग्गं प्रासेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं आसेवतो भावयतो वहुलीकरोतो संयोजनानि सम्बसो' पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । है.... न खो अहञ्चेवेको मरणधम्मो मरणं अनतीतो, 5 अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्वे सत्ता मरणधम्मा मरणं अनतीता ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्खतो मग्गो सजा- यति । सो तं मग्गं प्रासेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं आसेवतो भावयतो बहुलीकरोतो संयोजनानि सम्बसो पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ति । न खो मय्हेवेकस्स सब्वेहि पियेहि मनापेहि नाना- भावो विनाभावो, अथ खो यावता सत्तानं प्रागति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं पियेहि मनापेहि नानाभावो विनाभावो ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेक्खतो मग्गो सजायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग्गं आसेवतो भावयतो वहुलीकरोतो 15 संयोजनानि सब्बसो पहीयन्ति, अनुसया ब्यन्तीहोन्ति । न खो अह वेको कम्मस्सको कम्मदायादो कम्म- योनि कम्मवन्धु कम्मप्पटिसरणो, यं कम्म करिस्सामि - कल्याणं वा पापकं वा - तस्स दायादो भविस्सामि ; अथ खो यावता सत्तानं प्रागति गति चुति उपपत्ति सब्बे सत्ता कम्मस्सका कम्मदायादा कम्मयोनि 20 कम्मबन्धु कम्मप्पटिसरणा, यं कम्मं करिस्सन्ति – कल्याण वा पापक तस्स दायादा भविस्सन्ती ति । तस्स तं ठानं अभिण्हं पच्चवेवखतो मग्गो सजायति । सो तं मग्गं आसेवति भावेति बहुलीकरोति । तस्स तं मग आसेवतो भावयतो बहुलीकरोतो संयोजनानि सब्वसो पहीयन्ति, अनुसया व्यन्तीहोन्ती ति । "व्याधिधम्मा जराधम्मा, अथो मरणधम्मिनो । यया धम्मा तथा सत्ता', जिगुच्छन्ति पुथुज्जना ।। "अहं चे तं जिगुच्छेय्यं, एवं धम्मसु पाणिसु । न' मेत' पतिरूपस्स, मम एवं विहारिनो ॥ १. स्या०, रो० पोत्यकेनु नत्यि । २. सन्ता स्या० । ३-३, तमेत -री । ४. पटिरूपस्स-स्या०, रो० । B.66 वा R.75 25 म०२-४३ ·प्रयुत्तरनिकायो [५.६.७- "सोहं एवं विहरन्तो, जत्वा धम्म निरूपधिं । आरोग्ये योब्बस्मि च, जीवितस्मि च ये मदा।। "सब्बे मदे अभिभोस्मि, नेक्खम्म दट्ठ खेमतो । तस्स मे पहु उस्साहो, निब्वानं अभिपस्सतो । "नाहं भव्बो एतरहि, कामानि पटिसेवितुं । अनिवत्ति भविस्सामि, ब्रह्मचरियपरायणोति ।। 5 B.67 ८. लिच्छविकुमारकसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेसालि पिण्डाय पाविसि । वेसालियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं 10 पिण्डपातपटिक्कन्तो महावनं अज्झोगाहेत्वा अञ्जतरस्मि रुक्खमूले दिवाविहारं निसीदि । २. तेन खो पन समयेन सम्बहुला लिच्छविकुमारका सज्जानि धनूनि आदाय कुक्कुरसङ्घपरिवुता महावने अनुचङ्कममाना अनुविचर- माना अद्दसंसु भगवन्तं अञ्चतरस्मि रुक्खमूले निसिन्न; दिस्वान 15 सज्जानि धनूनि निविखपित्वा कुक्कुरसङ्घ एकमन्तं उय्योजेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा तुण्हीभूता तुण्हीभूता पञ्जलिका भगवन्तं पयिरुपासन्ति । ३. तेन खो पन समयेन महानामो लिच्छवि" महावने जङ्घा- विहार अनुचकममानो अद्दस ते लिच्छविकुमारके तुम्हीभूते तुण्हीभूते 20 पलिके भगवन्तं पयिरुपासन्ते; दिस्वा येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो लिच्छवि उदानं उदानेसि - 'भविस्सन्ति वज्जी, भवि- स्सन्ति वज्जी"ति! ४. "कि पन त्वं, महानाम, एवं वदेसि 'भविस्सन्ति वज्जी, 25 भविस्सन्ति बज्जी'" ति? R.76 १-१. यो मदो - स्या०, रो० । २. ब्रह्मचेरपरायनो - स्या; ब्रह्मचरियपरायनो- रो। ३. धनुकानि ४. दिस्वा - स्या०, ५. लिच्छवी-स्था। ६. जंपविहारं-स्या०, रो०। ७. मनुविचरमानो स्या०, रो०। रो० ।

·- . 10 R.77 लिच्छविकुमारवसुतं "इमे, भन्ते, लिच्छविकुमारका चण्डा फरुसा अपानुभा'। यानि पि तानि कुलेसु पहेगकानि पहीयन्ति, उच्छू ति वा बदरा ति वा पूषा ति वा मोदका ति वा सङ्कुलिका ति वा, तानि विलुम्पित्वा विलु- म्पित्वा खादन्ति ; कुलिथीनं पि कुलकुमारीनं पि पच्छालियं खिपन्ति । ते दानिमे तुण्हीभूता तुण्हीभूता पञ्जलिका भगवन्तं परिरुपासन्ती" ति। 5 ५. "यस्स कस्सचि, महानाम, कुलपुत्तस्स पञ्च धम्मा संवि- ज्जन्ति - यदि वा रञ्जओ खत्तियस्स मुद्धाभिसित्तस्स, यदि वा रट्टि- कस्स पेत्तनिकस्स, यदि वा सेनाय सेनापतिकस्स, यदि वा गामगामणि- कस्स", यदि वा पूगगामणिकस्स, ये वा पन कुलेसुपच्चेकाधिपच्चं कारेन्ति, वुद्धियेव पाटिकला, नो परिहानि । ६. "कतमे पञ्च ? इध, महानाम, कुलपुत्तो उट्टानविरियाधि- गतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्म- लद्धेहि मातापितरो सक्करोति गरुं करोति मानेति पूजेति । तमेनं मातापितरो सवकता गरुकता मानिता पूजिता कल्याणेन मनसा अनु- कम्पन्ति - 'चिरं जीव, दीघमायुं पालेही' ति । मातापितानुकम्पितस्स, महानाम, कुलपुत्तस्स बुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ७. "पुन च परं, महानाम, कुलपुत्तो उट्ठानविरियाधिगतेहि भोगेहि बाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि पुत्तदारदासकम्मकरपोरिसे सक्करोति गरुं करोति मानेति पूजेति । तमेनं पुत्तदारदासकम्मकरपोरिसा सक्कता गरुकता मानिता पूजिता कल्याणेन मनसा अनुकम्पन्ति - 'चिरं जीव, दीघमायुं पालेही' ति । पुत्तदारदासकम्मकरपोरिसानुकम्पितस्त, महानाम, कुलपुत्तस्स बुद्धि- येव पाटिकङ्खा, नो परिहानि । "पुन च परं, महानाम, कुलपुत्तो उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि बाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि खेत्तकम्मन्तसामन्तसव्योहारे सक्करोति गरुं करोति मानेति पूजेति । तमेनं खेत्तकम्मन्तसामन्तसव्योहारा सक्कता गरुकता मानिता पूजिता १. अपजहा सी०, अपामा - स्था०; अपजहा - रो० । २. पहीनकानि - सी०; पहीणकानि - स्या०; पहिणवानि - रो० । ३. राक्खलिका - सी०; सखलया रो०। ४ मुद्धावसित्तस्म-सी०। ५. गामगामिक्स्स - स्या०। ६. उट्ठानवोरियाधिगतेहि- म०। ७. गर - स्या०, रो० । ८. ० सवोहारे - सी०, रो० । 15 B.6a 20 ८. *1 - ·३४० "10 - मगुत्तरनिकायो [५.६.८- कल्याणेन मनसा अनुकम्पन्ति – 'चिरं जीव, दीघमायुं पालेही' ति । खेत्तकम्मन्तसामन्तसव्योहारानुकम्पितस्स, महानाम, कुलपुत्तस्स बुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ६. "पुन च परं, महानाम, कुलपुत्तो उट्ठानविरियाधिगतेहि 5 भोगेहि बाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि यावता' बलिपटिग्गाहिका देवता सक्करोति' गरुं करोति मानेति पूजेति । तमेनं बलिपटिग्गाहिका देवता सक्कता गरुकता मानिता पूजिता कल्याणेन मनसा अनुकम्पन्ति – "चिरं जीव, दीघमायुं पालेही' ति । देवतानु- कम्पितस्स, महानाम, कुलपुत्तस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि । १०. "पुन च परं, महानाम, कुलपुत्तो उट्ठानविरियाधिगतेहि भोगेहि बाहाबलपरिचितेहि सेदावक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि समणब्राह्मणे सक्करोति गरुं करोति मानेति पूजेति । तमेनं समण- ब्राह्मणा सक्कता गरुकता मानिता पूजिता कल्याणेन मनसा अनुकम्पन्ति- 'चिरं जीव, दीघमायुं पालेही' ति । समणब्राह्मणानुकम्पितस्स, महानाम, 15 कुलपुत्तस्स वुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानि । ११. “यस्स कस्सचि, महानाम, कुलपुत्तस्स इमे पञ्च धम्मा संविज्जन्ति - यदि वा रो खत्तियस्स मुद्धाभिसित्तस्स, यदि वा रट्ठिकस्स पेत्तनिकस्स, यदि वा सेनाय सेनापतिकस्स, यदि वा गाम- गामणिकस्स, यदि वा पूगगामणिकस्स, ये वा पन कुलेसु पच्चेकाधिपच्चं 20 कारेन्ति, वुद्धियेव पाटिकङ्खा, नो परिहानी ति । "मातापितुकिच्चकरो, पुत्तदारहितो अन्तोजनस्स प्रत्याय, ये चस्स अनुजीविनो। "उभिन्नं चेव अत्याय, वदञ्यू होति सीलवा । जातीनं पुत्रपैतानं, दिढे धम्मे च जीवतं' ।। "समणानं ब्राह्मणानं, देवतानं च पण्डितो । वित्तिसजननो होति, धम्मेन घरमावसं ।। "सो करित्वान कल्याणं, पुज्जो होति पसंसियो । इघेव नं पसंसन्ति, पेच्च सग्गे पमोदती" ति ।। R.78 B69 , सदा । 25 १. पाा- मा०, रो। २. तं गारोगि- म्या, रो। ३. जीवित - गी० जीवितं - म्या०, रो।

·५.७.१] पठमसमासुतं ६. पठमवुड्डपबजितसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो दुल्लभो वुड्डपब्व- जितो। कतमेहि पञ्चहि ? दुल्लभो, भिक्खवे, बुडपब्वजितो निपुणो, दुल्लभो पाकप्पसम्पन्नो, दुल्लभो वहुस्सुतो, दुल्लभो धम्मकथिको, दुल्लभो विनयधरो। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागती दुल्लभो वुड्डपब्वजितो" ति । 5 . R.79 १०. दुतियवुड्डपबंजितसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो दुल्लभो वुड्डपटव- जितो। कतमेहि पञ्चहि ? दुल्लभो, भिवखवे, वुड्पव्वजितो सुवचो, दुल्लभो सुग्गहितग्गाही, दुल्लभो पदविखणग्गाही, दुल्लभो धम्म- कथिको, दुल्लभो विनयधरो। इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो दुल्लभो वुड्डपबजितो" ति । नीवरणवग्गो छहो। तस्सुद्दानं आवरणं रासि अङ्गानि, समयं' मातुपुत्तिका । उपज्झा'ठाना लिच्छवि', कुमारा' अपरा' दुवे ति ।। 10 B.70 ७. सावग्गो १. पठमसञ्ज्ञासुतं १. "पञ्चिमा, भिक्सवे, सञ्जा भाविता वहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा पञ्च ? असुभसञ्चा, मरणसञ्जा, आदीनवसा, आहारे पटिफूलसा, 15 सब्बलोके अनभिरतिसञ्चा" - इमा खो, भिक्खवे, पञ्च सज्ञा भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमत- परियोसाना" ति । - १. समरं च रो० । २-२. उपमाहानकुमारा स्था०, उपहाट्ठाना कुमारा - रो० । ३-३. लिच्चयो अपरे - स्था०, रो०। ४. अनिच्चसना अनत्तसज्ञा- स्या०। ५. स्या० पोत्यके नत्यि । ६. पटिक्कूलसम्ञा - स्या०, रो०। ७. अनभिरतसज्ञा - सी०, स्या०,रो। .

·प्रगुत्तरनिकायो [५.७.२- २. दुतियसञ्चासुत्तं १. "पञ्चिमा, भिक्खवे, सञ्जा भाविता बहुलीकता महम्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमतपरियोसाना । कतमा पञ्च ? अनिच्चसज्ञा, अनत्तसज्ञा, मरणसञ्जा, आहारे पटिकूलसञ्जा, सब्बलोके अनभिरतिसञ्चा :- इमा खो, भिक्खवे, पञ्च सज्ञा 5 भाविता बहुलीकता महप्फला होन्ति महानिसंसा अमतोगधा अमत- परियोसाना" ति । R.B0 ३. पठमवडिसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, वड्डीहि वड्डमानो अरियसावको अरि- याय वड्डिया वड्डति, सारादायी च होति वरादायी च कायस्स । कत- माहि पञ्चहि ? सद्धाय वड्डति, सीलेन वड्डति, सुतेन वड्डति, चागेन वड्डति, 10 पाय वड्डति - इमाहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि वड्डीहि वड्डमानो अरियसावको अरियाय वड्डिया वड्डति, सारादायी च होति वरादायी च कायस्सा ति। "सद्धाय सीलेन च यो' पवड्डति', पाय चागेन सुतेन चूभयं । सो तादिसो सप्पुरिसो विचक्खणो , आदीयती सारमिधेव अत्तनो" ति । 15 B.71 ४. दुतियवडिसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, वड्डीहि वड्डमाना अरियसाविका परियाय वड्डिया वड्डति, सारादायिनी च होति वरादायिनी च कायस्स । कतमाहि पञ्चहि ? सद्धाय वड्डति, सीलेन वड्डति, सुतेन वड्डुति, चागेन 20 वड्डति, पज्ञाय वड्डति-इमाहि खो, भिवखवे, पञ्चहि वड्डीहि वड्डमाना अरियसाविका अरियाय वड्डिया वड्डति, सारादायिनी च होति वरादायिनी च कायस्सा ति। "सद्धाय सीलेन च या पवड्डति', चागेन सुतेन चूभयं । सा तादिसी सीलवती उपासिका , आदीयती सारमिधेव अत्तनो" ति ॥ पञ्चाय 25 ना १-१. योघ वट्टनि सी० । २-२. माघ वदुति - सी० .

·3 तष्ठप्पारगुतं ३. ""ये सो पन ते अन्तरायिका धम्मा वुत्ता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया' ति तत्र वत मं समणो वा ब्राह्मणो वा देवो या मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि सहधम्मेन पटिचोदेस्सती ति निमित्तमेतं, भिक्खवे, न समनुपस्सामि । एतमहं, भिक्सवे, निमित्तं असमनुपरसन्तो खेमप्पत्तो अभयप्पत्तो वेसारज्जप्पत्तो विहरामि । ४. ""यस्स खो पन ते अत्थाय धम्मो देसितो सोन निय्याति तक्करस्स सम्मा दुक्खक्खयाया' ति तत्र वत मं समणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कोचि वा लोकस्मि सहधम्मेन पटिचोदेस्सती ति निमित्तमेतं, भिक्खवे, न समनुपस्सामि । एतमहं, भिवसवे, निमित्तं असमनुपस्सन्तो खेमप्पत्तो अभयप्पत्तो वेसारज्जप्पत्तो विहरामि । 10 इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि तथागतस्स वेसारज्जानि, येहि वेसारज्जेहि समन्नागतो तथागतो आसभं ठानं पटिजानाति, परिसासु सीहनादं नदति, ब्रह्मचक्कं पवत्तेती ति । "ये केचिमे वादपथा पुथुस्सिता . यंनिस्सिता समणब्राह्मणा तथागतं पत्वा न ते भवन्ति, विसारदं वादपथातिवत्तं'। "यो धम्मचक्कं अभिभुय्य केवली', पवत्तयी सबभूतानुकम्पी। तं तादिसं देवमनुस्ससेढें सत्ता नमस्सन्ति भवस्स पारगुं" ति ।। B.316 च। 15 20 R.10 । ६. तण्हुप्पादसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, तण्हुप्पादा यत्य भिक्खुनो तव्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । कतमे चत्तारो ? चीवरहेतु वा, भिक्सवे, भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति; पिण्डपातहेतु वा, भिवखवे, भिक्खुनो तव्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति; सेनासनहेतु वा, भिक्खवे, ७ भिक्खुनो तव्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति ; इतिभवाभवहेतु वा, मिक्सवे, भिक्खुनो तव्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । इमे सो, भिक्सवे, चत्तारो तण्हुप्पादा यत्य भिक्खुनो तप्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जती ति । १.यापपातिवतिने-सी० मापयाति वृत्तं-रो०।२.३वति-सी०, स्पा,रो।

·३४३ R.81 ५.७.७] पठमइद्धिपादसुत्तं ५. साफच्छसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं- साकच्छो सब्रह्मवारीनं । कतहि पञ्चहि ? इध, भिवखवे, भिवखु अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, सीलसम्पदाय कथाय च आगतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च समाधिसम्पन्नो होति, समाधिसम्पदाय' कथाय' च भागतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च पञ्जासम्पन्नो होति, 5 पञ्जासम्पदाय कथाय च आगतं पन्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिसम्पन्नो होति, विमुत्तिसम्पदाय कथाय च आगतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिनाणदस्सनसम्पन्नो होति, विमुत्तिजाणदस्सन- सम्पदाय कथाय च आगतं पन्हं व्याकत्ता होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलंसाकच्छो सब्रह्मचारीनं" ति । 10 B.72 ६. साजीवसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलंसाजीवो सब्रह्मचारीनं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, सीलसम्पदाय कथाय च कतं पञ्हं ब्याकत्ता होति; अत्तना च समाधिसम्पन्नो होति, समाधिसम्पदाय कथाय च कतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च पञ्जासम्पन्नो होति, पञ्जासम्पदाय कथाय 15 च कतं पञ्हं ब्याकत्ता होति; अतना च विमुत्तिसम्पन्नो होति, विमुत्ति- सम्पदाय कथाय च कतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिनाण- दस्सनसम्पन्नो होति, विमुत्तिाणदस्सनसम्पदाय कथाय च कतं पञ्हं व्याकत्ता होति । इमेहि खो, भिक्खरे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलंसाजीवो सब्रह्मचारीन" ति । 20 ७. पठमइद्धिपादसुत्तं १. “यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु चा भिक्खुनी वा पञ्च धम्मे भावेति, पञ्च धम्मे बहुलीकरोति, तस्स द्विन्नं फलानं अज्ञतरं फलं पाटिकचं - दिद्वैव धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिसेसे अनागामिता । २. "कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु छन्दसमाधिपधान- सङ्घारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, विरियसमाधि ... चित्तसमाधि १-१. समाधिसम्पदाकथाय स्या०, रो०। R.82 ... 25 ।'

·३४४ अगुतरनिकायो [५.७.७- वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, उस्सोव्हिनेव' पञ्चमि । यो हि कोचि, भिवखवे, भिक्खु वा भिवखुनी वा इमे पञ्च धम्मे भावेति, इमे पञ्च धम्म बहुलीकरोति, तस्स द्विनं फलानं प्रज्ञतरं फलं पाटिकचं - दिद्वैव धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिसेसे 5 अनागामिता" ति। ८. दुतियइद्धिपादसुत्तं १. "पुव्वेवाह', भिक्खवे, सम्बोधा अनभिसम्बुद्धो बोधिसत्तो व समानो पञ्च धम्मे भावेसि, पञ्च धम्मे बहुलिमकासि' । कतमे पञ्च ? छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेसि, विरिय- समाधि ... चित्तसमाधि ... वीमसासमाधिपधानसङ्खारतमन्नागतं इद्धिपादं 10 भावेसि, उस्सोव्हि व पञ्चमि । सो खो अहं, भिक्खवे, इमेसं उस्सोव्हिपञ्चमानं धम्मानं भावितत्ता वहुलीकतत्ता यस्स यस्स अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेसि अभिज्ञा- सच्छिकिरियाय, तत्र तत्रैव सयिखभव्यतं पापुणि सति सति आयतने । २. “सो सचे ग्राङ्खि 'अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनु- 15 भवेय्यं ... पे०... याव ब्रह्मलोका पि कायेन वसं वत्तेय्यं' ति, तत्र तत्रेव सक्खिभब्बतं पापुणि सति सति आयतने । ३. “सो सचे आकङ्खि ... पे० ... 'पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति दिदैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरेय्य ति, तत्र तत्रैव सक्खिभब्वतं पापुणि सति सति 20 आयतने" ति। B.73 - R83 ६. निम्बिदासुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा भाविता बहुलीकता एकन्त- निब्बिदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निधानाय संवत्तन्ति । २. "कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी काये 28 विहरति, आहारे पटिकूलसी, सव्वलोके अनभिरतिसञ्जी', १-१. उस्सोव्हियेव पञ्चमी सी० । २. पुब्बाह - रो । ३. बहुलीकासि - सी० । ४. पटिक्कूलसनी - स्था०, रो० । ५. अनभिरततची - सी०, स्या०, रो।

·५.८.१] पठमचेतोधिमुत्तिफलसुतं ३४५ सब्बसवारेसु अनिच्चानुपस्सी, मरणसञ्जाखो पनस्स अज्झत्तं सूपद्विता होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा भाविता बहुलीकता एकन्त- निविदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बोधाय निव्वानाय संवत्तन्ती" ति। . १०. आसवक्खयसुत्तं १. “पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा भाविता वहुलीकता आसवानं 5 खयाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी काये विहरति, आहारे पटिकूलसी, सव्वलोके अनभिरतिसञ्जी, सब्वसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी, मरणसज्ञा खो पनस्स अज्झत्तं सूपट्ठिता होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा भाविता बहुलीकता पासवानं खयाय संवत्तन्ती" ति । सझावग्गो सत्तमो। तस्मुद्दानं द्वे च सज्ञा द्वे वड्डी च, साकच्छेन च साजीवं । इद्धिपादा च द्वे वुत्ता, निविदा चासवक्खया ति ।। 10 . B.74, R.84 - 15 ८. योधाजीववग्गो १. पठमचेतोविमुत्तिफलसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा भाविता वहुलीकता चेतो- विमुत्तिफला च होन्ति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पञ्जाविमुत्तिफला च होन्ति पञ्चाविमुत्तिफलानिसंसा च । "कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी काये विहरति, आहारे पटिकूलसञ्जी, सव्वलोके अनभिरतिसञ्जी, सब्बसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी, मरणसञ्ज्ञा खो पनस्स अज्झत्तं सूपट्ठिता होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा भाविता बहुलीकता चेतोविमुत्तिफला च होन्ति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पज्ञाविमुत्ति- 20 फला च होन्ति पञ्जाविमुत्तिफलानिसंसा च । यतो खो, भिक्खवे, प्र०२-१ ·5 मडगुत्तरनिकायो [५.८.१- भिक्खु चेत्तोविमुत्तो च होति पाविमुत्तो च होति' - अयं वुच्चति, भिक्खवे, 'भिक्खु उक्खित्तपलिघो इति पि, सङ्किण्णपरिखो' इति पि, अब्बुन्हेसिको इति पि, निरग्गळो इति पि, अरियो पन्नद्धजो मन्नभारो विसंयुत्तो इति पि'। २. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु उक्खित्तपलियो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अविज्जा पहीना होति उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावकता आयति अनुप्पादधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु उक्खित्तपलिघो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सङ्किण्णपरिखो होति ? इध, 10 भिक्खवे, भिक्खुनो पोनोब्भविको जातिसंसारो पहीनो होति उच्छिन्न- मूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आति अनुप्पादधम्मो। एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सङ्किण्णपरिखो होति । ४. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अब्बुव्हेसिको होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो तहा पहीना होति उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता 15 अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा। एवं खो, भिक्खवे, भिवखु अब्बुव्हेसिको होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु निरग्गळो होति? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति उच्छिन्नमूलानि तालावत्थुकतानि अनभावसतानि आयति अनुप्पाद- 20 धम्मानि । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु निरग्गळो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अरियो पनद्धजो पन्नभारो विसंयुत्तो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अस्मिमानो पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आयति अनुष्पादधम्मो । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अरियो पन्नद्धजो पन्नभारो विसंयुत्तो 25 होती" ति R.35 B.75 २. दुतियचेतोविमुत्तिफलसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा भाविता बहुलीकता चेतोविमुत्ति- फला च होन्ति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पझाविमुत्तिफला च होन्ति १. स्या०, रो० पोत्यकेसु नत्यि। २. सकिष्णपरिक्खो-स्या । ३. पोनोभविको - सी० । -- ·५.८.२] चुतियचेतोविमुत्तिफलसुतं ३४७ R. पञ्जाविमुत्तिफलानिसंसा च। कतमे पञ्च ? अनिच्चसञ्ज्ञा, अनिच्चे दुक्खसज्ञा, दुक्खे अनत्तसज्ञा, पहानसना, विरागसञ्चा- इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा भाविता बहुलीकता चेतोविमुत्तिफला च होन्ति चेतोविमुत्तिफलानिसंसा च, पज्ञाविमुत्तिफला च होन्ति पञ्जा- विमुत्तिफलानिसंसा च । यतो खो, भिवखवे, भिवखु चेतोविमुत्तो च 5 होति पञ्जाविमुत्तोच -- अयं वुच्चति, भिक्खवे, 'भिक्खु उक्खित्तपलियो इति पि, सङ्किण्णपरिखो इति पि, अब्बुव्हेसिको इति पि, निरग्गळी इति पि, अरियो पनद्धजो पन्नभारो विसंयुत्तो इति पि' । २. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु उक्खित्तपलियो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अविज्जा पहीना होति उच्छिन्नमूला तालावत्युकता 10 अनभावता आयति अनुप्पादधम्मा। एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु उक्खित्तपलिघो होति । ३. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सङ्किण्णपरिखो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो पोनोन्भविको जातिसंसारो पहीनो होति उच्छिन्न- मूलो तालावत्युकतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो । एवं खो, 15 भिक्खवे, भिक्खु सङ्किण्णपरिखो होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अब्बुन्हेसिको होति ? इध, भिक्खये, भिक्खुनो तण्हा पहीना होति उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावता आयति अनुष्पादधम्मा । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अब्बुन्हेसिको होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु निरग्गळो होति ? इध, भिवखवे, भिक्खुनो पञ्चोरम्भागियानि संयोजनानि पहीनानि होन्ति उच्छिन्न- मूलानि तालावत्युकतानि अनभावङ्कतानि आयति अनुप्पादधम्मानि । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु निरग्गळो होति । ६. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अरियो पनद्धजो पन्नभारो विसंयुत्तो होति? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अस्मिमानो पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो पायति अनुप्पादधम्मो । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अरियो पनद्धजो पनभारो विसंयुत्तो होती" ति । B.76 20 25 ·३४८ R.87 प्रहगुत्तरनिकायो ३. पठमधम्मविहारीसुत्तं १. अथ खोअझतरोभिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "'धम्मविहारी धम्मविहारी' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, भिक्खु' धम्मविहारी 5 होतो" ति? २. "इध, भिक्खु, भिक्खु' धम्म परियापुणाति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गार्थ, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अन्भुतधम्म, वेदल्लं । सो ताय धम्मपरियत्तिया दिवसं अतिनामेति, रिञ्चति पटिसल्लानं, नानु- युञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं । अयं वुच्चति, भिक्खु - 'भिक्खु परियत्ति- 10 बहुलो, नो धम्मविहारी'। ३. "पुन च परं, भिक्खु, भिक्खु यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्यारेन परेसं देसेति। सो ताय धम्मपत्तिया दिवसं अतिनामेति, रिञ्चति पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं । अयं वुच्चति, भिक्खु - 'भिक्खु पचत्तिवहुलो, नो धम्मविहारी' । ४. "पुन च परं, भिक्खु, भिक्खु यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्थारेन सज्झायं करोति । सो तेन सज्झायेन दिवसं अतिनामेति, रिञ्चति पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमर्थ । अयं वुच्चति, भिक्खु - 'भिक्खु सज्झायबहुलो, नो धम्मविहारी' । ५. “पुन च परं, भिक्खु, भिक्खु यथासुतं यथापरियत्तं धम्म 20 चेतसा अनुवितक्केति अनुविचारेति मनसानुपेक्खति । सो तेहि धम्म- वितक्केहि दिवसं अतिनामेति, रिञ्चति पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं । अयं वुच्चति, भिक्खु - 'भिक्खु वितक्कबहुलो, . नो धम्मविहारी'। ६. "इध, भिक्खु, भिक्खु धम्म परियापुणाति - सुतं, गेय्यं, 25 वेव्याकरणं, गार्थ, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । सो ताय धम्मपरियत्तिया न दिवसं अतिनामेति, नापि रिञ्चति पटिसल्लानं, अनुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमयं । एवं खो, भिक्खु, भिवखु धम्मविहारी 15 B.77 होति । १. स्या० पोत्यके नत्यि ।

·३५० R.89 मडगुत्तरनिकायो [५.८,४- चस्स पाय अत्यं पजानाति । एवं खो, भिक्खु, भिक्खु धम्मविहारी होति । ७. “इति खो, भिक्खु, देसितो मया परियत्तिबहुलो, देसितो पञत्तिवहुलो, देसितो सज्झायवहुलो, देसितो वितक्कवहुलो, देसितो 5 धम्मविहारी । यं खो, भिक्खु, सत्यारा करणीयं सावकानं हितेसिना अनुकम्पकेन अनुकम्पं उपादाय, कतं वो तं मया । एतानि, भिक्खु, रुक्खमूलानि, एतानि सुझागारानि । झायथ भिक्खु, मा पमादत्थ, मा पच्छा विप्पटिसारिनो बहुवत्थ । अयं वो अम्हाकं अनुसासनी" ति । ५. पठमयोधाजीवसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, योधाजीवा सन्तो संविज्जमाना 10 लोकस्मि। कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो योधाजीवो रजग्गभेव दिस्वा संसीदति विसीदति न सन्थम्भति न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवरूपो' पि', भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधकच्चो योधाजीवो सहति रजग्गं; 15 अपि च खो धजग्गव दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, दुतियो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो सहति रजग्गं 20 सहति धजग्ग; अपि च खो उस्तारण व सुत्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, ततियो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो सहति रजग्गं, 25 सहति धजग्गं, सहति उस्सारणं'; अपि च खो सम्पहारे हज्ञति' व्यापज्जति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । १-१. एवल्यो- सो०। २. एकच्चो - सी० । ३. उस्सादन येव- सी., रो० । ४. उस्सादनं-रो०। ५. माहमति-सी ! D.79 ·R.10. - ५.८.५] पठमयोपाजीवमुत्तं ३५१ ५. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो सहति रजग्गं, सहति धजग्गं, सहति उस्तारणं, सहति सम्पहारं । सो तं सङ्गाम अभिविजिनित्या विजितसङ्गामो तमेव सङ्गामसीसं अज्झावसति । एवरूपो पि, भिक्सवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिवखवे, पञ्चमो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । इमे खो, भिवखवे, 5 पञ्च योधाजीवा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । ६. "एवमेव खो, भिवखवे, पश्चिमे योधाजीवूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना भिक्खूसु । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु रजग्गनेव दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं'। सिक्खादुब्बल्यं आविकत्वा सिक्खं पच्चवखाय 10 हीनायावत्तति । किमस्स रजग्गस्मि? इध, भिक्खवे, भिक्खु सुणाति- 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा इत्थी वा कुमारी वा अभिरूपा दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता' ति । सो तं सुत्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं । सिक्खादुब्वल्यं आविकत्या सिक्खं पच्चवखाय हीनाया- 15 वत्तति । इदमस्स रजग्गस्मि । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो रजग्ग व दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं घुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधे- कच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो योधाजीवूपमो पुग्गलो 20 सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सहति रजग्ग; अपि च खो धजग्ग व दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं । सिक्खादुव्बल्यं आविकत्वा सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तति । किमस्स धजग्गस्मि ? इध, भिवखवे, भिक्खु न हेव 25 खो सुणाति - 'अमुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा इत्थी वा कुमारी वा अभिरूपा दस्सनीया पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता' ति; अपि च खो सामं पस्सति इत्थि वा कुमारि वा अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागतं । सो तं दिस्वा संसीदति B.80.. A १. सन्तानेतु - सी०, स्या०, रो।

·३५२ प्रगुत्तरनिकायो R.gi विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं । सिक्खा- दुब्बल्यं प्राविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । इदमस्स धजग्गस्मि । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो सहति रजग्गं; अपि 5 च खो धजग्गव दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सवकोति सङ्गामं प्रोतरितुं; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, दुतियो योधा- जीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सहति रजग्गं, सहति धजग्गं; 10 अपि च खो उस्सारणञ्जेव' सुत्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं । सिक्खादुब्बल्यं आविकत्वा सिखं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । किमस्स उस्सारणाय ? इध, भिक्खवे, भिक्खू अरागतं वा रुक्खमूलगतं वा सुझागारगतं वा मातुगामो उपसङ्कमित्वा उहसति उल्लपति उज्जग्घति' उप्पण्डेति । सो मातु- 15 गामेन उहसियमानो उल्लपियमानो उज्जग्घियमानो उप्पण्डियमानो संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति, न सक्कोति ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं । सिक्खादुव्बल्यं प्राविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । इदमस्स . उस्सारणाय । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो सहति रजग्गं, सहति 20 धजग्गं; अपि च खो उस्सारण व सुत्वा संसीदति विसीदति, न सन्यम्भति, न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिवखवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, ततियो योधाजीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु सहति रजग्गं, सहति धजग्गं, सहति उस्सारणं; अपि च खो सम्पहारे हचति व्यापज्जति । किमस्स सम्पहारस्मि? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरज्ञगतं वा रुक्खमूलगतं. वा सुजागारगतं वा मातुगामो उपसङ्कमित्वा अभिनिसीदति 25 D.81 R.92 १. उस्सादनं येव - सी०, रो० । २. ऊहसति - सी०, रो०; मोहसति- स्या० । ३. उन्तति - रो०।४, उम्फीति स्था० ।५. उस्सादनाय रो। - - ·१२ मडगुत्तरनिकायो "तण्हादुतियो पुरिसो, दीघमद्धान संसरं । इत्थभावजथाभावं, संसारं नातिवत्तति ।। "एवमादीनवं ञत्वा, तण्हं दुक्खस्स सम्भवं । वीततण्हो अनादानो, सतो भिक्खु परिव्वजे" ति ॥ 5 B.317 १०. योगसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, योगा । कतमे चत्तारो ? काम- योगो, भवयोगो, दिट्ठियोगो, अविज्जायोगो। कतमो च, भिवखवे, कामयोगो? इध, भिक्खवे, एकच्चो कामानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं नप्पजानाति । तस्स कामानं समुदयं च अत्थङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च 10 यथाभूतं अप्पजानतो' यो कामेसु कामरागों कामनन्दी' कामस्नेहो काममुच्छा कामपिपासा कामपरिळाहो कामज्झोसानं कामतण्हा सानुसेति । अयं. वुच्चति, भिक्खवे, कामयोगो। इति कामयोगो । २. "भवयोगो च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो भवानं समुदयं च अत्थङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं 15 नप्पजानाति । तस्स भवानं समुदयं च अत्थङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं अप्पजानतो यो भवेसु भवरागो भवनन्दी भवस्नेहो भवमुच्छा भवपिपासा भवपरिळाहो भवज्झोसानं भवतण्हा सानुसैति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, भवयोगो । इति कामयोगो भवयोगो । ३. "दिट्ठियोगो च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो 20 दिट्ठीनं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च प्रादीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं नप्पजानाति । तस्स दिट्ठीनं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्साद च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं अप्पजानतो यो दिट्ठीसु दिद्विरागो दिह्रिनन्दी दिट्ठिस्नेहो दिट्ठिमुच्छा दिट्ठिपिपासा दिट्ठिपरिळाहो दिट्ठि- ज्झोसानं दिद्वितण्हा सानुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठियोगो। 25 इति कामयोगो भवयोगो दिट्ठियोगो । ४. "अविज्जायोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो छन्नं फस्सायतनानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्साद च आदीनवं च R.11 १. अत्यगम-सी०, रो० ॥२. नप्पजानतो-स्या० १३. कामनन्दि-स्याः ।

·- पठमयोपाजीवसुतं अभिनिपज्जति अज्झोत्थरति । सो मातुगामेन अभिनिसीदियमानो अभिनिपज्जियमानो अज्झोत्थरियमानो सिवखं अपच्चवखाय' दुव्वल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्म पटिसेवति । इदमस्स सम्पहारस्मि । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो सहति रजग्गं, सहति धजग्गं, सहति उस्सारणं, अपि च खो सम्पहारे हजति ब्यापज्जति; 5 तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिवखवे, इधे- कच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो योधाजीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखु सहति रजग्गं, सहति धजग्गं, सहति उस्सारणं, सहति सम्पहारं, सो तं सङ्गामं अभिविजिनित्वा विजित- 10 सङ्गामो तमेव सङ्गामसीसं अज्झावसति । किमस्स सङ्गामविजयस्मि? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरज्जगतं वा रुक्खमूलगतं वा सुझागारगतं वा मातुगामो उपसङ्कमित्वा अभिनिसीदति अभिनिपज्जति अज्झोत्थ- रति । सो मातुगामेन अभिनिसीदियमानो अभिनिपज्जियमानो अज्झो- त्थरियमानो विनिवेठेत्वा विनिमोचत्वा येन कामं पक्कमति । सो 15 विवित्तं सेनासनं भजति अरशे रुक्खमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अब्भोकासं पलालपुर्ज । "सो अरज्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा मुञागारगतो वा निसीदति पल्लवं आभुजित्वा उजु कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा । सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति, अभिज्झाय चित्तं परिसोधेति; ब्यापादपदोसं पहाय अन्यापन्नचित्तो विहरति, सम्बपाणभूतहितानुकम्पी व्यापादपदोसा चित्तं परिसोधेति; थीनमिद्धं पहाय विगतथीनमिद्धो विहरति आलोकसची सतो सम्प- जानो, थानमिद्धा चित्तं परिसोधेति; उद्धच्चकुक्कुच्चं पहाय अनुद्धतो विहरति अज्झतं वूपसन्तचित्तो, उद्धच्चकुक्कुच्चा चित्तं परिसोधेति; 25 विचिकिच्छं पहाय तिग्णविचिकिच्छो विहरति अकथङ्कथी कुसलेसु धम्मसु, विचिकिच्छाय चित्तं परिसोधेति । सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पज्ञाय दुव्बलीकरणे विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । 20 R.93 - स्या, रो। १. अपच्चक्साय प्र०२-४५ ·'' B.82 . अडगुत्तरनिकायो [५.८.५- "सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते पानेञ्जप्पत्तै आसवानं खयत्राणाय चित्तं अभिनिन्नामेति । सो 'इदं दुक्ख' ति यथाभूतं. पजा- नाति, 'अयं दुक्खसमुदयो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधो' 5 ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति, 'इमे आसवा' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं आसवसमुदयो' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं पासवनिरोधों' ति यथाभूतं पजानाति, 'अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूतं पजानाति । तस्स एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवा पि चित्तं विमुच्चति, भवासवा पि 10 चित्तं विमुच्चति, अविज्जासवा पि चित्तं विमुच्चति, विमुत्तस्मि विमुत्त- मिति त्राणं होति । 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया' ति पजानाति । इदमस्स सङ्गामविजयस्मि । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो सहति रजग्गं, सहति धजग्गं, सहति उस्सारणं, सहति सम्पहारं, सो तं सङ्गामं अभिविजिनित्वा विजितसङ्गामो तमेव सङ्गामसीसं अज्झावसति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो योधाजीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च योधाजीवूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना भिक्खूसू" ति । 15 20 . R.94 - ६. दुतिययोधाजीवसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, योधाजीवा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो योधाजीवो असि- चम्म गहेत्वा धनुकलापं सन्नहित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति । सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति । तमनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे हनन्ति परियापादेन्ति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो 25 होति । अयं, भिक्खवे, पठमो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । २. "पुन च परं, भिक्खवे, इधकच्चो योधाजीवो असिचम्म गहेत्वा धनुकलापं सन्नम्हित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति । सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति । तमेनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे • , 83 ·दुतिययोधाजीवसुतं उपलिक्खन्ति, तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति । सो जातकेहि नीयमानो अप्पत्वा व जातके अन्तरामगे कालं करोति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, दुतियो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो असिचम्म । गहेत्वा धनुकलापं सन्नम्हित्वा वियूहं सङ्गामं प्रोतरति । सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति । तमेनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे उपलिक्खन्ति, तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति । तमेनं जातका उपट्ठहन्ति परिचरन्ति । सो जातकेहि उपट्टहियमानो परिचरियमानो तेनेव याबाधेन कालं करोति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो 10 होति । अयं, भिक्खवे, ततियो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो असिचम्म गहेत्वा धनुकलापं सन्नम्हित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति । सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति । तमेनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे उपलिवखन्ति, 15 तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति । तमेनं जातका उपट्ठहन्ति परिचरन्ति । सो जातकेहि उपट्टहियमानो परिचरियमानो वुट्टाति तम्हा आवाधा । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो असिचम्मं 20 गहेत्वा धनुकलापं सन्नम्हित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति । सो तं सङ्गाम अभिविजिनित्वा विजितसङ्गामो तमेव सङ्गामसीसं अज्झा- वसति । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो योधाजीवो होति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो योधाजीवो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मि । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च योधाजीवा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । ६. "एवमेव खो, भिक्खवे, पश्चिमे योधाजीवूपमा पुग्गला सन्तो संविज्जमाना भिक्खूसु । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनतरं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो पुव्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय तमेव गामं वा निगम वा पिण्डाय पविसति अरक्खितेनेव कायेन अरक्खिताय वाचाय अरक्खितेन 30 R.95 25 B.84 ·44 ३५६ 5 अडगुत्तरनिकायो [५.८.६- चित्तेन अनुपट्ठिताय सतिया असंबुतेहि इन्द्रियेहि । सो तत्थ पस्सति मातुगामं दुन्निवत्थं वा दुप्पारुतं वा । तस्स तं' मातुगाम दिस्वा दुन्निवत्यं वा दुप्पारुतं वा रागो चित्तं अनुद्धंसेति । सो रागानुद्धंसितेन' चित्तेन सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्म पटिसेवति । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो असिचम्मं गहेत्वा धनुकलापं सन्नरिहत्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति, सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति, तमनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे हनन्ति परियापादेन्ति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिवखवे, इधे- कच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो योधाजीवूपमो पुग्गलो 10 सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अञ्जतरं गाम वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवर- मादाय तमेव गाम वा निगमं वा पिण्डाय पविसति अरक्खितेनेव कायेन अरक्खिताय वाचाय अरक्खितेन चित्तेन अनुपद्विताय सतिया असंवुतेहि 15 इन्द्रियेहि । सो तत्थ पस्सति मातुगामं दुन्निवत्यं वा दुप्पारुतं वा । तस्स तं मातुगामं दिस्वा दुन्निवत्यं वा दुप्पारुतं वा रागो चित्तं अनुद्धंसेति । सो रागानुसितेन चित्तेन परिडव्हतेव कायेन परिडरहति चेतसा । तस्स एवं होति -- 'यन्नूनाहं पारामं गन्त्वा भिक्खून आरोचेय्यं - राग- परियुट्ठितोम्हि', आवुसो, रागपरेतो, न सक्कोमि ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं; ५0 सिक्खादुव्बल्यं आविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सामी' ति । सो पारामं गच्छन्तो अप्पत्वा व आरामं अन्तरामग्गे सिक्खादुब्बल्यं आविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तति । "सेय्यथापि सो, भिवसवे, योधाजीवो असिचम्म गहेत्वा धनुकलापं सन्नम्हित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति, सो तस्मि सङ्गामे 25 उस्सहति वायमति, तमेनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे उपलिक्खन्ति, तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति । सो जातकेहि नीयमानो अप्पत्वा व जातके अन्तरामग्गे कालं करोति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । R.96 . D.B5 ४. १. रया०, रो० पोत्यकेतु मयि । २. रामानुदंरोन - स्या०, रो० । पितोम्हि - सी०, स्था० । ४. सन्तानतुं - स्या०, रो० । ३. रागा- ·३५७ । दुतिपयोपाजीवसुतं अयं, भिक्खवे, दुतियो योधाजीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमांनो भिक्खूसु । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अनतरं गाम वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो पुब्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवर- मादाय तमेव गामं वा निगमं वा पिण्डाय पविसति अरक्खितेनेव कायेन 5 ग्ररक्खिताय वाचाय अरक्खितेन चित्तेन अनुपद्विताय सतिया असंवुतेहि इन्द्रियेहि । सो तत्थ पस्सति मातुगामं दुन्निवत्यं वा दुप्पारुतं वा । तस्स तं मातुगामं दिस्वा दुन्निवत्थं वा दुप्पारुतं वा.रागो चित्तं अनुद्धं- सेति । सो रागानुद्धसितेन चित्तेन परिडव्हतेव कायेन परिडव्हति चेतसा । तस्स एवं होति - 'यन्नूनाहं पारामं गन्त्वा भिक्खूनं प्रारो- 10 चेय्यं - रागपरियुट्टितोम्हि, भावुसो, रागपरेतो, न सक्कोमि ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं ; सिक्खादुब्बल्यं प्राविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्ति- स्सामी' ति । सो पारामं गन्त्वा भिक्खून आरोचेति - 'रागपरियुट्टि- तोम्हि, आवुसो, रागपरेतो, न सक्कोमि ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं; सिक्खा- दुब्बल्यं आविकत्वा सिक्ख पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सामी' ति । "तमेनं सब्रह्मचारी प्रोवदन्ति अनुसासन्ति 'अप्प- स्सादा, आवुसो, कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा', श्रादीनवो एत्थ भिथ्यो । अट्टिकङ्कलूपमा' कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा वहु- पायासा, प्रादीनवो एत्य भिय्यो । मंसपेसूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो । तिणुक्कूपमा कामा 20 वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो । अङ्गार- कासूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो । सुपिनकूपमा कामा वुत्ता भगवता वहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो। याचितकूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो । रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता भगवता 25 बहुदुक्खा वहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो । असिसूनूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनको एत्य भिय्यो। सत्ति- सूलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा वहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो । सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, 15 R.97 B.B6 १. बहुपायासा - सी०, स्या०, रो० । २. भट्ठिसह्वलूपमा- रो।

·३५८ R.98 अडगुत्तरनिकायो [५.८.६- आदीनवो एत्य भिय्यो । अभिरमतायस्मा ब्रह्मचरिये ; मायस्मा सिपखा- दुब्बल्यं आविकत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्ती' ति । "सो सब्रह्मचारीहि एवं प्रोवदियमानो एवं अनुसासिय- मानो एवमाह – 'किञ्चापि, आवुसो, अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता 5 बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो; अथ खो नेवाहं सक्कोमि ब्रह्मचरियं सन्धारेतुं, सिवखादुव्बल्यं प्राविकत्वा सिक्खं पच्चवखाय हीनायावत्तिस्सामी' ति । सो सिक्खादुब्बल्यं आविकत्वा सिवखं पच्च- क्खाय हीनायावत्तति । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योघाजीवो असिचम्म गहेत्वा 10 धनुकलापं सन्नम्हित्वां वियूब्हं सङ्गामं ओतरति, सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति, तमनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे उपलिवखन्ति, तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति, तमेनं जातका उपट्ठहन्ति परिचरन्ति । सो जातकेहि उपट्टहियमानो परिचरियमानो तेनेव पावा- धेन कालं करोति; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो 15 पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, ततियो योधा- जीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु ! ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अतरं गाम वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो पुब्बण्हसमयं नियासेत्वा पत्तचीवर- मादाय तमेव गाम वा निगमं या पिण्डाय पविसति अरपिसतेनेव कायेन 20 अरक्यिताय वाचाय अरक्खितेन चित्तेन अनुपट्टिताय सतिया असंवुतेहि इन्द्रियेहि । सो तत्य पस्सति मातुगामं दुग्निवत्यं वा दुप्पारतं वा । तस्स तं मातुगामं दिस्था दुग्निवत्यं वा दुप्पारतं वा रागो चित्तं अनुढं- मेति । सो रागानुदंसितेन चित्तेन परिडरहतेय कायेन परिडव्हति चैतमा । तस्स एवं होति – 'यनूनाहं प्रागमं गन्त्या भिवपूनं प्रारो- 23 चय्यं - रागपरियुट्टितोम्हि, प्रावुशो, रागपरेतो, न रामकोमि ब्रह्मचरिम गन्धारेतुं; मिपादुव्बल्यं प्रापिगत्वा सिपरा पच्चगाय हीनायायत्ति- स्लामी' ति । सो प्रागमं गन्त्वा भिगवून पारोति - 'रागपरियुट्टि- सोम्ति भावुमो, रागपरेतो, न ममामि ग्रहांगरियं मन्यारे; सिगा- दुल्बल्यं प्राविणल्या गिगग पच्चामाय हीनायायत्तिस्सामी' ति । १. गkिife-ite, eal. । १ ·३५६ ... ... R.99 दुतिययोघाजीवसुत्तं "तमेनं सब्रह्मचारी प्रोवदन्ति अनुसासन्ति - 'अप्पस्सादा, आवुसो, कामा वुत्ता भगवता वहुदुक्खा वहुपायासा, प्रादीनवो एत्थ भिय्यो । अट्ठिककलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा वहुपायासा, आदीनवो एत्य भिय्यो । मंसपेसूपमा कामा वुत्ता भगवता पे०... तिणुक्कूपमा कामा वुत्ता भगवता अङ्गारकासूपमा कामा वुत्ता 5 भगवता सुपिनकूपमा कामा वुत्ता भगवता ... याचितकूपमा कामा वुत्ता भगवता ... रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता भगवता असिसूनूपमा कामा वुत्ता भगवता ... सत्तिसूलूपमा कामा वुत्ता भगवता ... सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता भगवता वहुदुक्खा वहुपायासा, प्रादीनवो एत्य भिय्यो। अभिरमतायस्मा ब्रह्मचरिये; मायस्मा सिक्खादुव्वल्यं प्राविकत्वा सिक्खं 10 पच्चक्खाय हीनायावत्ती' ति । "सो सब्रह्मचारीहि एवं प्रोवदियमानो एवं अनुसासिय- मानो एवमाह - 'उस्सहिस्सामि, आवुसो, वायमिस्सामि', आवुसो, अभिरमिस्सामि, आवुसो! न दानाहं, आवुसो, सिक्खादुव्बल्यं प्रावि- कत्वा सिक्खं पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सामी' ति । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो असिचम्म गहेत्वा धनुकलापं सन्नहित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति, सो तस्मि सङ्गामे उस्सहति वायमति, तमेनं उस्सहन्तं वायमन्तं परे उपलिक्खन्ति, तमेनं अपनेन्ति; अपनेत्वा जातकानं नेन्ति, तमेनं जातका उपट्ठहन्ति परिचरन्ति । सो जातकेहि उपट्टहियमानो परिचरियमानो वुढाति 20 तम्हा आवाधा; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो होति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो योधा- जीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्जमानो भिक्खूसु । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु अञतरं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति । सो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवर- 25 मादाय तमेव गाम वा निगमं वा पिण्डाय पविसति रक्खितेनेव कायेन रक्खिताय वाचाय रक्खितेन चित्तेन उपद्रुिताय सतिया संवुत्तेहि इन्द्रि- येहि । सो चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जन- ग्गाही । यत्वाविकरणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवृतं विहरन्तं अभिज्झा- 15 B.88 १. धारयिस्सामि स्या० ।

·R.100 ... अडगुंतरनिकायो [५.८.६- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यु, तस्स संवराय पटि- पज्जति; रक्खति चक्खुन्द्रियं; चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सदं सुत्वा ... पानेन गन्वं पायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा ... कायेन फोटुब्बं फुसित्वा मनसा धम्मं विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति 5 नानुव्यञ्जनग्गाही। यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्खति मनिन्द्रियं; मनिन्द्रिये संवरं पापज्जति । सो पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो विवित्तं सेनासनं भजति अरनं रुक्ख- मूलं पव्वतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्थं अभोकासं पलालपुञ्ज । 10 सो अरञ्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा निसीदति पल्लवं याभुजित्वा उजु कायं पणिधाय परिमुखं सति उपपेत्वा । सो अभिज्झं लोके पहाय पे०... सो इमे पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्किलेसे पज्ञाय दुव्बलीकरणे विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति । "सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खय- जाणाय चित्तं अभिनिन्नामेति । सो 'इदं दुक्खं' ति यथाभूतं पजानाति ...पे०... 'नापरं इत्यत्ताया' ति पजानाति । "सेय्यथापि सो, भिक्खवे, योधाजीवो असिचम्म गहेत्वा 20 धनुकलापं सन्नहित्वा वियूव्हं सङ्गामं प्रोतरति, सो तं सङ्गामं अभि- विजिनित्वा विजितसङ्गामो तमेव सङ्गामसीसं अज्ज्ञावसति तथूपमा भिक्सवे, इमं पुग्गलं वदामि । एवरूपो पि, भिक्खवे, इवेकच्चो मुग्गलो होति । अयं, भिक्सवे, पञ्चमो योघाजीवूपमो पुग्गलो सन्तो संविज्ज- मानो भिक्खूनु । इमे खो, भिक्सवे, पञ्च योधाजीवूपमा पुग्गला सन्तो 23 संविज्जमाना भिक्सूमू" ति । 15 A. पठमअनागतमयसुत्तं १. "पश्निमानि, भिक्सवे, अनागतभयानि सम्परामानेन अनमेव मारण्यकेन भिपगुना अप्पमत्तेन पातापिना पहितत्तेन विहरितुं प्रपतस्म' पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असन्धिातास A.101 १. पयमनग्ग था.।

·. - ५.८.७] पठमअनागतमयसुतं सच्छिकिरियाय । कतमानि पञ्च ? इध, भिक्खवे, आरज्ञको भिक्खु इति पटिसञ्चिक्खति - 'अहं खो एतरहि एकको अरञ्जे विह- रामि । एककं खोपन म अरज्जे विहरन्तं अहि वा मं डंसेय्य, विच्छिको वा मं डंसेय्य, सतपदी वा में उसेय्य, तेन मे अस्स कालकिरिया', सो ममस्स अन्तरायो; हन्दाहं विरियं आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधि- 5 गतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाया' ति । इदं, भिवखवे, पठम अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव आरकेन भिक्खुना अप्प- मतेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । २. "पुन च परं, भिक्खवे, आराको भिवखु इति पटिसञ्चि- 10 क्खति- 'अहं खो एतरहि एकको अरञ्ने विहरामि । एकको खो पनाह अरचे विहरन्तो उपक्खलित्वा वा पपतेय्यं, भत्तं वा मे भुत्तं व्या- पज्जेय्य, पित्तं वा मे कुप्पेय्य, सेम्हं वा मे कुप्पेय्य, सत्यका वा मे वाता कुप्पेय्युं, तेन मे अस्स कालकिरिया, सो ममस्स अन्तरायो; हन्दाहं विरियं प्रारभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छि- 15 कतस्स सच्छिकिरियाया' ति । इदं, भिक्खवे, दुतियं अनागतभयं सम्पस्स- मानेन अलमेव आरझकेन भिक्खुना अप्पमतेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय। ३. "पुन च परं, भिक्खवे, आरञ्जको भिक्खु इति पटिसञ्चि- क्खति - 'अहं खो एतरहि एकको अरओ विहरामि । एकको खो पनाहं अरज्जे विहरन्तो वाळेहि समागच्छेय्यं, सोहेन वा व्यग्धेन वा दीपिना वा अच्छेन वा तरच्छेन वा, ते मं जीविता वोरोपेय्यु, तेन मे अस्स कालकिरिया, सो ममस्स अन्तरायो; हन्दाहं विरियं आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरि- 25 याया' ति । इदं, भिक्खवे, ततियं अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव आरञ्जन भिक्खुना अप्पमत्तेन आतापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय। १. स्या० पोत्यके नत्यि । २. विच्छिका - स्या० । ३. कालकिरिया - स्या०, रो। ४. उपक्खलेवा 20 + R.102 B.90 स्या० । म०२-४६ ·अडगुत्तरनिकायो [५.८.७- ४. "पुन च परं, भिक्खवे, आरञ्जको भिक्खु इति पटिसञ्चि- क्खति - 'अहं खो एतरहि एकको अरचे विहरामि । एकको खो पनाहं अरञ्ने विहरन्तो माणवेहि समागच्छेय्यं कतकम्मेहि वा अकत- कम्मेहि वा, ते मं जीविता वोरोपेय्यु, तेन में अस्स कालकिरिया, सो 5 ममस्स अन्तरायो; हन्दाहं विरिय' आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधि- गतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाया' ति । इदं, भिवखवे, चतुत्थं अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव आरझकेन भिक्खुना अप्प- मत्तेन आतापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । 10 ५. "पुन च परं, भिक्खवे, पाराको भिक्खु इति पटिसञ्चि- क्खति - 'अहं खो एतरहि एकको अरञ्जे बिहरामि । सन्ति खो पनारखे वाळा अमनुस्सा, ते मं जीविता वोरोपेय्यू, तेन मे अस्स कालकिरिया, सो ममस्स अन्तरायो; हन्दाहं विरियं प्रारभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- 15 किरियाया' ति । इदं, भिक्खवे, पञ्चमं अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव आरझकेन भिक्खुना अप्पमत्तेन आतापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय । ६. "इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अनागतभयानि सम्पस्समानेन 20 अलमेव पारझकेन भिक्खुना अप्पमत्तेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरित अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाया" ति । . R.103 ८. दुतियअनागतभयसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, अनागतभयानि सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना अप्पमत्तेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स 25 पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । कतमानि पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु इति पटिसञ्चिक्सति 'अहं खो एतरहि दहरो युवा सुसु काळकेसो भद्रेन योब्बनेन समन्नागतो - १. वीरिव - म. । २. मुगू स्था०1

·Nalanda-Devanāgari-Päli-Series
THE
ANGUITARA NIKĀYA
(CATURKANIPATA & PANCAKANIPATA)
General Editor
BHIKKHU J. KASHYAP
विनालन्दा
'महा
विहार
PĀLI PUBLICATION BOARD
(BIHAR GOVERNMENT)
BE.2504
V.E.2017
1960

·3,318 . ४.१.१०]. योगसुतं निस्सरणं च यथाभूतं नप्पजानाति । तस्स छन्नं फस्सायतनानं समुदयं च प्रत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं अप्पजानतो या छसु फस्सायतनेसु अविज्जा अज्ञाणं सानुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, अविज्जायोगो। इति कामयोगो भवयोगो दिट्ठियोगो अविज्जा- योगो, संयुत्तो पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि सङ्किलेसिकेहि पोनोन्भविकेहि । सदरेहि दुक्खविपाकेहि प्रायति जातिजरामरणिकेहि । तस्मा प्रयोग- खेमी' ति वुच्चति । इमे खो, भिवखवे, चत्तारो योगा । ५. "चत्तारोमे/ भिक्खवे, विसंयोगा । कतमे चत्तारो ? कामयोगविसंयोगो, भवयोगविसंयोगो, दिट्ठियोगविसंयोगो, अविज्जा- योगविसंयोगो । कतमो च, भिवखवे, कामयोगविसंयोगो ? इध, 10 भिक्खवे, एकच्चो कामानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानाति । तस्स कामानं समुदयं च अत्थङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानतो यो कामेसु कामरागो कामनन्दी कामस्नेहो काममुच्छा कामपिपासा कामपरिळाहो कामज्झोसानं कामतण्हा सा नानुसेति । अयं वुच्चति, भिवखवे, काम- 15 । योगविसंयोगो। इति कामयोगविसंयोगो। ६. "भवयोगविसंयोगो च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो : भवानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानाति । तस्स भवानं समुदयं च अत्थङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानतो यो भवेसु भवरागो भव- 20 । नन्दी भवस्नेहो भवमुच्छा भवपिपासा भवपरिळाहो भवज्झोसान भवतण्हा सा नानुसेति । अयं वुच्चति, भिवखवे, भवयोगविसंयोगो । । इति कामयोगविसंयोगो भवयोगविसंयोगो । ७. "दिट्ठियोगविसंयोगो च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो दिट्ठीनं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्स- 25 रणं च यथाभूतं पजानाति । तस्स दिट्ठीनं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानतो यो दिट्ठीसु दिद्विरागो दिढिनन्दी दिट्ठिस्नेहो दिट्ठिमुच्छा दिद्विपिपासा दिट्ठिपरिळाहो दिट्टि- ज्झोसानं दिद्वितण्हा सा नानुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठियोग- विसंयोगो। इति कामयोगविसंयोगो भवयोगविसंयोगो दिट्ठियोग- 50 विसंयोगो। १. प्रयोगाखेमी-रो० । २.भवसिनेहो -सी०। R.12 ·B.01 ५.८.८] तिपप्रगागनमयगुतं पठमेन वयसा । होति सो पन सो समयो यं इमं कायं जरा फुसति । जिण्णेन खो पन जराय अभिभूतेन न सुकरं बुद्धानं सासनं मनसि कातुं, न सुकरानि परम्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेयितुं । पुरा मं सो धम्मो पागच्छति अनिट्ठो अकन्तो अमनापो; हन्दाहं पटि- कच्चेव' विरियं पारमामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतरस अधिगमाय । असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय, येनाहं धम्मैन समनागतो जिष्णको पि फासुं' विहरिस्सामी' ति । इदं, भिक्सवे, पठमं अनागतभयं सम्पस्स- मानेन अलमेव भिक्खुना अप्पमत्तेन प्रातापिना पहिततेन विहरितुं अप्प- तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । २. "पुन च परं, भिक्सवे, भिक्सु इति पटिराञ्चिवसति - 'अहं 10 यो एतरहि अप्पावाधो अप्पातको समर्वपाकिनिया गहणिया समभागतो नातिसीताय नाच्चुण्हाय मज्झिमाय पधानक्समाय । होति सो पन सो समयो यं इमं कायं व्याधि फुसति । व्याधितेन सो पन व्याधिना' अभिभूतेन' न सुकरं बुद्धानं सासनं मनसि कातुं, न सुकरानि अरञ्ज- वनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । पुरामं सो धम्मो प्रागच्छति ।। अनिट्ठो अकन्तो अमनापो; हन्दाहं पटिकच्चैव विरियं भारमामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय, येनाहं धम्मेन समन्नागतो व्याधितो पि फासु विहरिस्साम ति । इदं, भिक्सवे, दुतियं अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव भिवयुना अप्पमत्तेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स 20 : अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । ३. "पुन च परं, भिवखवे, भिक्खु इति पटिसश्चिवसति 'एतरहि सो सुभिक्सं सुसस्सं सुलभपिण्डं, सुफर उन्छेन पग्गहेन यापेतुं । होति खो पन सो समयो यं दुभिक्खं होति दुस्सस्सं दुल्लमपिण्डं, न सुकरं उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं । दुन्भिवखे खो पन मनुस्सा येन सुभिक्खं 25 तेन सङ्घमन्ति । तत्य सङ्गणिकविहारो होति पाकिण्णविहारो। सङ्ग- णिकविहारे खो पन सति आकिणविहारे न सुकरं बुद्धानं सासनं मनसि कातुं, न सुकरानि अरज्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । पुरा में सो धम्मो आगच्छति अनिट्ठो अकन्तो अमनापो; हन्दाहं पटि- १. पटिगन्चैव - सी० । २. फासु - रो० । ३-३. प्यावाभिभूतैन ~ मी०, रो० । ४. स्ला० पोत्पले नत्यि । R.101 B.92 ·- - R.105 प्रगुत्तरनिकायो, [५.८.८- कच्चेव विरियं आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय, येनाहं धम्मेन समन्नागतो दुन्भिक्खे पि फासु विहरिस्सामी' ति । इदं, भिक्खवे, ततियं अनागतभयं सम्पस्स- मानेन. अलमेव भिक्खुना अप्पमत्तेन आतापिना पहितत्तेन विहरितुं 5 अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु इति पटिसञ्चिक्खति- 'एतरहि खो मनुस्सा समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरोदकीभूता अञ्चमनं पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति । होति खो पन सो 10 समयो यं भयं होति अटविसङ्कोपो', चक्कसमारून्हा जानपदा परि- यायन्ति । भये खो पन सति मनुस्सा येन खेमं तेन सङ्घमन्ति । तत्य सङ्गणिकविहारो होति किण्णविहारो। सङ्गणिकविहारे खो पन सति आकिण्णविहारे न सुकरं बुद्धानं सासनं मनसि कातुं, न सुकरानि अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । पुरा में सो 15 धम्मो आगच्छति अनिट्ठो अकन्तो अमनापो; हन्दाहं पटिकच्चैव विरियं आरभामि अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय, येनाहं धम्मेन समन्नागतो भये पि फासु विहरिस्सामी' ति । इदं, भिक्सवे, चतुत्यं अनागतभयं सम्पस्समानेन अलमेव भिक्खुना अप्पमत्तेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधि- 20 गतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु इति पटिसञ्चिरसति 'एतरहि खो सङ्घो समग्गो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु' विहरति । होति सो पन सो समयो यं सद्यो भिज्जति । सङ्घ सो पन भिन्ने न सुकर बुद्धानं सासनं मनसि कातुं, न सुकरानि अरज्जवन- 28 पत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । पुरा में सो धम्मो आगच्छति पनिट्ठो अकन्तो अमनापो; हन्दाहं पटिकच्चैव विरियं पारमामि मप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय, येनाहं पम्मेन समानागतो भिन्ने पि सो फासु विहरिस्सामी' ति। पदं, भिक्सये, पचम भनागतमयं सम्पस्समानेन अलग भिवसुना - - 1 . १. प्रोग- परिसरो-रो। २. पागे-मा..

·B.93 ५.६.६] त्तियमनागतमयसुतं अप्पमत्तेन प्रातापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधि- गतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । ६. "इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अनागतभयानि सम्पस्स- मानेन अलमेव भिक्खुना अप्पमत्तेन आतापिना पहितत्तेन विहरितुं अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि-5 किरियाया" ति । R.106 ६. ततियअनागतभयसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्खवे, अनागतभयानि एतरहि असमुप्प- नानि आयति समुप्पज्जिस्सन्ति । तानि वो पटिबुज्झितब्बानि; पटिबुज्झित्वा च तेसं पहानाय वायमितब्बं । कतमानि पञ्च ? भविस्सन्ति, भिक्खवे, भिक्खू अनागतमद्धानं प्रभावितकाया प्रभावित- 10 सीला प्रभावितचित्ता अभावितपञा । ते प्रभावितकाया समाना प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा अभे उपसम्पादे- स्सन्ति । ते' पि' न सक्खिस्सन्ति विनेतुं अधिसीले अधिचित्ते अधि- पञ्चाय । ते पि भविस्सन्ति अभावितकाया प्रभावितसीला प्रभावित- चित्ता अभावितपञ्जा । ते प्रभावितकाया समाना प्रभावितसीला 15 अभावितचित्ता प्रभावितपञा अछे उपसम्पादेस्सन्ति । ते पिन सक्खिस्सन्ति विनेतुं अधिसीले अधिचित्ते अधिपज्ञाय । ते पि भवि- स्सन्ति प्रभावितकाया प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपआ। इति खो, भिक्खवे, धम्मसन्दोसा विनयसन्दोसो; विनयसन्दोसा धम्म- सन्दोसो । इदं, भिक्खवे, पठमं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं आयति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिबुज्झितब्बं; पटिबुज्झित्वा च तस्स 20 पहानाय वायमितव्वं । - २. “पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं अभावितकाया प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा। ते अभावितकाया समाना प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपझा 25 असं निस्सयं दस्सन्ति । ते पि न सक्खिस्सन्ति विनेतुं अघिसीले अधिचित्ते अधिपज्ञाय । ते पि भविस्सन्ति प्रभावितकाया प्रभावित- १-१. ते-सी।

·प्रगुत्तरनिकायो, [५.८.६- B.94 , R.107 सीला प्रभावितचित्ता अभावितपञा । ते प्रभावितकाया समाना अभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा असं निस्सयं दस्सन्ति। ते पि न सक्खिस्सन्ति विनेतुं अधिसीले अधिचित्ते अधिपञ्जाय । ते पि भविस्सन्ति प्रभावितकाया प्रभावितसीला अभावितचित्ता 5 अभावितपञ्जा । इति खो, भिक्खवे, धम्मसन्दोसा विनयसन्दोसो; विनयसन्दोसा धम्मसन्दोसो। इदं, भिक्खवे, दुतियं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं आयति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिबुज्झितबं; पटिबुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितव्वं । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं 10 प्रभावितकाया प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता प्रभावितपळा । ते प्रभावितकाया समाना प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा अभिधम्मकथं वेदल्लकथं कथेन्ता कण्हधम्म प्रोक्कममाना न बुज्झि- स्सन्ति । इति खो, भिक्खवे, धम्मसन्दोसा विनयसन्दोसो; विनयसन्दोसा धम्मसन्दोसो। इदं, भिक्खवे, ततियं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्न 15 आयति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिबुज्झितब्ब; पटिवुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितब्वं । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं प्रभावितकाया अभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा । ते अभावितकाया समाना प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा 20 ये ते सुत्तन्ता तथागतभासिता गम्भीरा गम्भीरत्या लोकुत्तरा सुनता- प्पटिसंयुत्ता, तेसु भञ्जमानेसु न सुस्सूसिस्सन्ति', न सोतं प्रोदहि- स्सन्ति, न अज्ञा चित्तं उपट्टपेस्सन्ति', न च ते धम्मे उग्गहेतब्बं परिया- पुणितब्बं मनिस्सन्ति । ये पन ते सुत्तन्ता कविता कावेय्या चित- क्खरा चित्तव्यञ्जना वाहिरका सावकभासिता, तेसु भजमानेसु 23 सुस्मृसिस्सन्ति, सोतं प्रोदहिस्सन्ति, अशा चित्तं उपटुपेस्सन्ति, ते च धम्मे उग्गहेतब्बं परियापुणितब्बं मञ्जिस्सन्ति । इति खो, भिक्खवे, धम्मसन्दोसा विनयरान्दोसो; विनयसन्दोसा धम्मसन्दोसो । इदं, भिखवे, चतुत्यं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं प्रायति समुप्पज्जि- , १. मह धर्म - स्या०, रो• 1 २. गुग्गूमन्ति-म्पा० । ३. उपहारेरगति-स्याः । ४. रविवता-गीरया.,रो।

·D.35 R.108 ५.८.१०] चतुत्यग्रनागतभयगुतं स्सति । तं वो पटिबुज्झितव्वं ; पटिवुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमि- तब्बं । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं प्रभावितकाया प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञ्जा । ते प्रभावितकाया समाना प्रभावितसीला प्रभावितचित्ता अभावितपञा 5 थेरा भिक्खू वाहुलिका' भविस्सन्ति सालिका प्रोक्कमने पुव्यङ्गमा पविवेके निक्खित्तधुरा, न विरियं प्रारभिस्सन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । तेसं पच्छिमा जनता दिवानुगति आपज्जिस्सति । सापि भविस्सति बालिका साथ- लिका प्रोक्कमने पुब्बङ्गमा पविवेके निक्खित्तधुरा, न विरियं पारभि- 10 स्सति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छि- किरियाय । इति खो, भिक्खवे, धम्मसन्दोसा विनयसन्दोसो; विनय- सन्दोसा धम्मसन्दोसो। इदं, भिक्खवे, पञ्चमं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं आयति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिवुज्झितब्बं ; पटि- बुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितब्बं । ६. "इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अनागतभयानि एतरहि असमुप्पन्नानि आयति समुप्पज्जिस्सन्ति । तानि वो पटिबुज्झितव्बानि; पटिबुज्झित्वा च तेसं पहानाय वायमितव्व" ति । 15 १०. चतुत्यअनागतभयसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्खवे, अनागतभयानि एतरहि अस- मुप्पन्नानि आयति समुष्पज्जिस्सन्ति । तानि वो पटियुज्झितव्यानि; 20 पटिबुज्झित्वा च तेसं पहानाय वायमितव्वं । कतमानि पञ्च ? भवि- स्सन्ति, भिक्खवे, भिक्खू अनागतमद्धानं चीवरे कल्याणकामा । ते चीवरे कल्याणकामा समाना रिञ्चिस्सन्ति पंसुकूलिकत्तं, रिञ्चिस्सन्ति अरञवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि; गामनिगमराजधानीसु प्रोस- रित्या वासं कप्पेस्सन्ति, चीवरहेतु च अनेकविहितं अनेसनं अप्पतिरूपं 25 आपज्जिस्सन्ति । इदं, भिक्खवे, पठमं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं प्रायति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिवुज्झितव्वं; पटिवुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितब्बं । १. बाहुल्लिका- स्या० । २. असमुप्पन्ना - स्या । ३. कप्पिस्मन्ति-स्या ।

·३६८ R.109 B.96 - प्रयुत्तरनिकायो २. "पुन च परं, भिक्खवें, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं पिण्डपाते कल्याणकामा । ते पिण्डपाते कल्याणकामा समाना रिञ्चि- स्सन्ति पिण्डपातिकतं, रिञ्चिस्सन्ति अरज्जवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि; गामनिगमराजधानीसु' प्रोसरित्वा वासं कप्पेस्सन्ति जिव्ह- 5 ग्गेन रसग्गानि परियेसमाना, पिण्डपातहेतु च अनेकविहितं अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जिस्सन्ति । इदं, भिक्खवे, दुतियं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं आयति समुप्पज्जिस्सति । तं वो पटिवुज्झितब्वं; पटि- वुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितव्बं । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं 10 सेनासने कल्याणकामा । ते सेनासने कल्याणकामा समाना रिञ्चि- स्सन्ति रुक्खमूलिकत्तं', रिञ्चिस्सन्ति अरञ्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि; गामनिगमराजधानीसु अोसरित्वा वासं कप्पेस्सन्ति, सेना- सनहेतु च अनेकविहितं अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जिस्सन्ति । इदं, भिक्खवे, ततियं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं प्रायति समुप्पज्जिस्सति । 15 तं वो पटिवुज्झितब्ब; पटिबुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितब्बं । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं भिक्खुनीसिक्खमानासमणुद्देसेहि संसट्ठा विहरिस्सन्ति । भिक्खुनीसिक्ख- मानासमणुद्देसेहि संसग्गे खोपन, भिक्खवे, सति एतं पाटिकङ्ख- 'अनभि- रता वा ब्रह्मचरियं चरिस्सन्ति, अञ्जतरं वा सङ्किलिलै आपत्ति 20 आपज्जिस्सन्ति, सिक्खं वा पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सन्ति' । इदं, भिक्खवे, चतुत्यं अनागतभयं एतरहि असमुप्पन्नं आयति समुष्पज्जि- स्सति । तं वो पटिवुज्झितब्बं; पटिवुज्झित्वा च तस्स पहानाय वायमितब्बं । ५. "पुन च परं, मिक्खवे, भविस्सन्ति भिक्खू अनागतमद्धानं 23 पारामिकसमणुद्देसेहि संसट्ठा विहरिस्सन्ति । आरामिकसमणुद्देसेहि संसग्गे सो पन, भिक्सवे, सति एतं पाटिकवं 'अनेकविहितं सग्निधि- कारपरिभोग' अनुयुत्ता विहरिस्सन्ति, पोळारिक पि निमितं करिस्सन्ति, पथविया पि हरितग्गे पि' । इदं, भिक्सवे, पञ्चमं अनागतभयं एतरहि R.I10 १. गामनिगमराजधानि परिमार्ग -रसा. रो। रा. 1२. भारल्यास - रया. ३. गनिधिपारस ·B.97 ५.६.२] धोतरागसुतं असमुप्पन्नं प्रायति समुष्पज्जिस्सति । तं वो पटिवुज्झितव्यं; पटि- बुज्झित्वा च तस्स पहानाय वांयमितब्बं । ६. "इमानि खो, भिक्सवे, पञ्च अनागतभयानि एतरहि असमुप्पन्नानि प्रायतिं समुप्पज्जिस्सन्ति । तानि वो पटिबुज्झितव्यानि; पटिवुज्झित्वा च तेसं पहानाय वायमितव्यं" ति । योधाजीववग्गो अट्ठमो। तस्सुद्दानं द्वे चेतोविमुत्तिफला', द्वे च धम्मविहारिलो । योधाजीवा च द्वे वुत्ता, चत्तारो च अनागता ति ॥ 5 ६. थेरवग्गो १. रजनीयसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिवसु सब्रह्म- चारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? रजनीये रज्जति, दुस्सनीये' दुस्सति, मोहनीये मुरहति, 10 कुप्पनीये' कुप्पति, मदनीये मज्जति - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगर च अभावनीयो च। २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिवखु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? रजनीये न रज्जति, दुस्सनीये न दुस्सति, मोहनीये न मुम्हति, कुप्पनीये न कुप्पति, मदनीये न मज्जति - इमेहि खो, भिवस्त्रवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । 15 R.111 २. वीतरागसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- 20 चारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च प्रभावनीयो च । १. चेतोविमुत्ती च-स्या० । २. दुमनीचे - सी०, स्या०, रो० । ३. कुपनीय - मौ०, स्या; कोपनीये-रो। म०२-४७ B.93 ·३७० भगृतरनिकायो [५.६.२- कतमेहि पञ्चहि ? अवीतरागो होति, अवीतदोसो होति, अवीतमोहो होति, मक्खी च, पळासी च - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- चारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? वीतरागो होति, वीतदोसो होति, वीतमोहो होति, अमक्खी च, अपळासी च - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । 5 . 10 - ३. कुहकसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- चारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? कुहको च होति, लपको च, नेमित्तिकों' च, निप्पेसिको च, लाभेन च लाभं निजिगीसितारे इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो 15 च अगरु च अभावनीयो च । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म वारीनं पियो.च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्वहि ? न च कुहको होति, न च लपको, न च नेमित्तिको, न च निप्पेसिको, न च लाभेन लाभं निजिगीसिता - इमेहि खो, भिक्खवे, २० पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । R.112 ४. अस्सद्धसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- नारीनं अप्पियो च होति, अमनापो च अगर च अभावनीयो च । फतमेहि पञ्चहि ? अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी' होति, B.90 १. निमिसिको-स्याः नेमित्तको-रो.। . निजिगिगिता-सी०, स्या, ३. पनांगारी-रो.. रो.

·- , पटिसम्मिवाप्पत्तसुसं कुसीतो होति, दुप्पो होति - इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति श्रमनापो च अगर च अभावनीयो च । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिवखु सब्रह्म चारीनं पियो च होति मनापो च गरु न भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? 5 सद्धो होति, हिरीमा' होति, प्रोत्तप्पी होति, पारद्धविरियो होति, पझवा होति इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गर च भावनीयो चा" ति । - - R.113 ५. अक्खमसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- चारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगर च अभावनीयो च । कतमेहि 10 पञ्चहि ? अक्खमो होति रूपानं, अक्खमो सद्दान, अक्समो गन्धानं, अक्खमो रसानं, अक्खमो फो?व्यानं - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- 15 चारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? खमो होति रूपानं, खमो सद्दानं, खमो गन्धानं, खमो रसानं, खमो फो?- ब्बानं -- इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । . ६. पटिसम्भिदाप्पत्तसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- 20 चारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? अत्यपटिसम्भिदाप्पत्तो होति, धम्मपटिसम्भिदाप्पत्तो होति, निरुत्तिपटि- सम्भिदाप्पत्तो होति, पटिभानपटिसम्भिदाप्पत्तो' होति, यानि तानि सब्रह्मचारीनं उच्चावचानि किङ्करणीयानि तत्य दक्खो होति अनलसो तत्रुपायाय वीमंसाय समन्नागतो अलं कातुं अलं संविधातुं इमेहि 25_B. 100 २. हिरिमा - रो० । २. पटिमाण -स्या० ।

·३७२ प्रगुत्तरनिकायो खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । - R.114 २ ७. सीलवन्तसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्म- चारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? 5 सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहु- स्सुतो होति सुतधरो सुतसग्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झे- कल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं' सव्यञ्जन' केवलपरिपुण्णं परि- सुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता 10 वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेल- गळाय अत्यस्स विज्ञापनिया; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठ- धम्ममुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमति दिदेव धम्मे सयं 15 अभिञ्ज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति ८. थेरसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु बहुजन- ग्रहिताय पटिपन्नो होति बहुजनप्रसुखाय बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय 20 दुक्पाय देवमनुस्सानं । कतमेहि पञ्चहि ? थेरो होति रत्तञ्यू चिरपब्वजितो; मातो होति यसस्सी सगहट्ठपव्वजितान' बहुजन- परिवारो; लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिकपारानं'; बहुस्गुतो होति सुतघरो सुतराग्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं D.101 H0 १-१.मारमा गम्पसना - गी। २. पता-मी., स्या०, रो। ३. गहान. -मी-। ४. गिमानसम्पय.-मारो।

·B.319 अमृतरनिकापो [४.१.१०- ८. "अविज्जायोगविसंयोगो च कथं होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो छन्नं फस्सायतनानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च प्रादीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानाति । तस्स छन्नं फस्सायतनानं समुदयं च अत्यङ्गमं च अस्सादं च आदीनवं च निस्सरणं च यथाभूतं पजानतो 5 या छसु फस्सायतनेसु अविज्जा अजाणं सा नानुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, अविज्जायोगविसंयोगो। इति कामयोगविसंयोगो भवयोग- विसंयोगो दिट्ठियोगविसंयोगो अविज्जायोगविसंयोगो, विसंयुत्तो पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि सङ्किलेसिकेहि पोनोन्भविकेहि' सदरेहि दुक्खविपाकेहि प्रायति जातिजरामरणिकेहि । तस्मा योगक्खेमी ति वुच्चति । इमे 10 खो, भिक्खवे, चत्तारो विसंयोगा ति । "कामयोगेन संयुत्ता, भवयोगेन चूभयं । दिट्ठियोगेन संयुत्ता, अविज्जाय पुरक्खता ।। "सत्ता गच्छन्ति संसारं, जातिमरणगामिनो। ये च कामे परिझाय, भवयोगं च सब्दसो।। "दिट्ठियोगं समूहच्च, अविज्जं च विराजयं । सब्वयोगविसंयुत्ता, ते वे योगातिगा मुनी" ति ॥ भण्डगांमवग्गो पठमो। तस्सुद्दानं अनुवुद्धं पपतितं द्वे, खता अनुसोतपञ्चमं । अप्पस्सुतो च सोभनं, वेसारज्जं तण्हायोगेन ते दसा ति ।। 15 R.13 २. चरवग्गो १. चरसुत्तं १. "चरतो चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितवको 20 वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा । तं चे भिक्खु अधिवासेति, नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तीकरोति' न अनभावं गमेप्ति, चरं पि, १. पोनोविकेहि - सी०, रो० । २. सदारेहि - रो० । ३. व्यन्तिकरोति - रो० । ४, पि-रो।

·३७३ R.115 ५.६.८] थेरसुत्तं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिद्विया अप्पटि- विद्धा'; मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो, सो बहुजनं सद्धम्मा वुढापेत्वा असद्धम्म पतिट्ठापेति । थेरो भिक्खु रत्तजू चिरपव्वजितो इति पिस्स दिहानुगति प्रापज्जन्ति, जातो थेरो भिक्खु यसस्सी 5 सगहटुपब्वजितानं बहुजनपरिवारो इति पिस्स दिट्टानुगति आपज्जन्ति, लाभी थेरो भिक्खु चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरि- क्खारानं इति पिस्स दिट्ठानुगति प्रापज्जन्ति, वहुस्सुतो थेरो भिक्खु सुतधरो सुतसन्निचयो इति पिस्स दिवानुगति आपज्जन्ति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु बहुजनअहिताय पटिपन्नो होति 10 वहुजनप्रसुखाय बहुनो जनस्स अनत्थाय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सानं । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु बहु- जनहिताय पटिपन्नो होति बहुजनसुखाय बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय' देवमनुस्सानं । कतमेहि पञ्चहि ? थेरो होति रत्त चिर- पबजितो; जातो होति यसस्सी सगहट्ठपब्वजितानं बहुजनपरिवारो; 15 लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारानं; बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा प्रादिकल्याणा मज्झे- कल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; सम्मादिट्ठिको होति 20 अविपरीतदस्सनो, सो बहुजनं असद्धम्मा वुढापेत्वा सद्धम्मे पतिद्वापेति । थेरो भिक्खु रत्त चिरपबजितो इति पिस्स दिवानुगति प्रापज्जन्ति, जातो थेरो भिक्खु यसस्सी सगहट्ठपव्वजितानं बहुजनपरिवारो इति पिस्स दिट्ठानुगति प्रापज्जन्ति, लाभी थेरो भिक्खु चीवरपिण्डपातसेना- सनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं इति पिस्स दिट्ठानुगति प्राप- 25 ज्जन्ति, वहुस्सुतो थेरो भिक्खु सुतधरो सुतसन्निचयो इति पिस्स दिवानुगति आपज्जन्ति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो थेरो भिक्खु वहुजनहिताय पटिपन्नो होति बहुजनसुखाय बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सान" ति । - - । . B.102, R.116 new -- १. सुम्पटिविद्धा- स्था०, रो०। ।

·३७४ अडगुत्तरनिकायो [५.६.६- ६. पठमसेखसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिकारामता, ययाविमुत्तं चित्तं न पच्चवेक्खति - इमे खो, भिवसवे, पञ्च धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? न कम्मारामता, न भस्सारामता, न निद्दारामता, न सङ्गणिकारामता, यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवैक्सति - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । 5 - 10 15 . १०. दुतियसेखसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, सेखो भिक्खु बहुकिच्चो होति बहुकरणीयो वियत्तो किङ्करणीयेसु; रिञ्चति पटिसल्लानं, नानु- युञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु अप्पमत्तकेन कम्मेन दिवसं अतिनामेति; रिश्चति पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति अज्झत्तं चेतो- रामयं । अयं, भिक्सवे, दुतियो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्सवे, सेखो भिक्खु संसट्ठो विहरति गहट्ठ- 29 पचजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन; रिञ्चति पटिसल्लानं, नानु- युञ्चति प्रशतं चेतोरामयं । अयं, भिक्सवे, ततियो धम्मो सेसस्स भिषमुनो परिहानाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिरावे, सेसो भिक्स अकातन' गामं पविसति, भनिदिया पटिफामतिः रिञ्चति पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति मज्दात्त में तोगा । अयं, भिनराये, चतुत्यो धम्मो सेसस्स भियुनो परि- हानाय गंवत्तति। १. मोहिमा, रो.। २. पनि , । ग्या.,रो.।

·३७५ B.103 ५.६.१०] बुतियसेखसुत्तं ५. "पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु यायं कथा अभिसल्ले- खिका चेतोविवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेककथा प्रसंसग्गकथा विरियारम्भकथा' सीलकथा समाधिकथा पञ्जाकथा विमुत्तिकथा विमुत्तित्राणदस्सनकथा, एवरूपिया कथाय न निकामलाभी होति न अकिच्छलाभी' न अकसिरलाभी'; रिञ्चति 5 पटिसल्लानं, नानुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमर्थ । अयं, भिवखवे, पञ्चमो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खये, पञ्च धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । ६. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, सेखो भिक्खु न बहुकिच्चो होति न बहुकरणीयो वियत्तो किङ्करणीयेसु; न रिञ्चति पटिसल्लानं, अनुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु न अप्पमत्तकेन कम्मेन दिवसं अतिनामेति; न रिञ्चति पटिसल्लानं, अनुयुञ्जति अज्झत्तं 15 चेतोसमथं । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो अपरि- 10 हानाय संवत्तति । R.118 ८. "पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु असंसट्ठो विहरति गहठ्ठपब्बजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन; न रिञ्चति पटिसल्लानं, अनुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं प्रयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो 20 सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु न अतिकालेन गामं पविसति, नातिदिवा पटिक्कमति; न रिञ्चति पटिसल्लान, अनुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमयं । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तति । १०.."पुन च परं, भिक्खवे, सेखो भिक्खु यायं कया अभिसल्ले- खिका चेतोविवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा सन्तुट्ठिकथा पविवेककथा संसग्गकथा विरियारम्भकथा सीलकथा समाधिकथा - 25 १. वौरियारम्भकया-म०। २-२. किच्छलामी कसिरलाभी -सी०, स्या०, ३. व्यत्तो-स्या व्यतो-रो। ४. सेय्यथिदं म.1 रो।

·B. 104 - - ३७६ अडगुत्तरनिकायो [५.६.१०- पञ्जाकथा विमुत्तिकथा विमुत्तित्राणदस्सनकथा, एवरूपिया कथाय निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; न रिञ्चति पटि- सल्लानं, अनुयुञ्जति अज्झत्तं चेतोसमथं। अयं, भिवखवे, पञ्चमो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, 5 पञ्च धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । थेरवग्गो नवमो। तस्सुद्दानं रजनीयो' वीतरागो, कुहकास्सद्धअक्खमा' । पटिसम्भिदा च सीलेन, थेरो सेखा परे दुवे ति ।। १०. ककुधवग्गो १. पठमसम्पदासुत्तं १. “पञ्चिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा पञ्च ? सद्धा- सम्पदा, सीलसम्पदा, सुतसम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा इमा 10 खो, भिक्खवे, पञ्च सम्पदा" ति । R.119 २. दुतियसम्पदासुत्तं १. “पञ्चिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा पञ्च ? सील- सम्पदा, समाधिसम्पदा, पञ्जासम्पदा, विमुत्तिसम्पदा, विमुत्तित्राण- इमा खो, भिक्खवे, पञ्च सम्पदा" ति । दस्सनसम्पदा - - ३. व्याकरणसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, अनाव्याकरणानि । कतमानि 15 पञ्च ? मन्दत्ता मोमूहत्ता अनं व्याकरोति; पापिच्छो इच्छापकतो अनं व्याकरोति; उम्मादा चित्तक्खेपा अनं व्याकरोति; अधि- मानेन अनं व्याकरोति; सम्मदेव अझं व्याकरोति । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अज्ञाव्याकरणानी" ति । १. रजनीय - स्या०। २. कुहकोसदप्रक्समो- -स्या०,रो।

·B.103 ५.१०.१] सुतपरसुतं ४. फासुविहारसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिवखवे, फामुविहारा । कतमै पञ्च ? इथ, भिक्खये, भिक्षु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितवक सविचारं विवेकज पीतिसुखं पठम झानं उपसम्पज्ज विहरति; वितरक- विचारानं वूपसमा ... पे०... दुतियं ज्ञानं ... ततियं झानं ... चतुत्यं झानं उपसम्पज्ज विहरति; पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्ञा- 5 विमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमे खो, भिक्खये, पञ्च फासुविहारा" ति । R.120 ५. अकुप्पसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु नचिरस्सेव अकुपं पटिविज्शति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, भिवसु अत्यपटिसम्भिदाप्पत्तो' होति, धम्मपटिसम्भिदाप्पत्तो होति, निरुत्ति- 10 पटिसम्भिदाप्पत्तो होति, पटिभानपटिसम्भिदाप्पत्तो होति, यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवेक्खति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नचिरस्सेव अकुप्पं पटिविज्झती" ति । 15 ६. सुतधरसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आनापान- स्सति प्रासेवन्तो नचिरस्सेव अकुष्पं पटिविशति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अप्पट्ठो होति अप्पकिच्चो सुभरो सुसन्तोसो जीवितपरिक्खारेसु; अप्पाहारो होति अनोदरिकत्तं अनुयुत्तो; अप्पमिद्धो होति जागरियं अनुयुत्तो; वहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सत्य- जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तयारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्टिया सुप्पटिविद्धा; यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवेखति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिन्तु पानापानस्सति आसवन्तो नचिर- स्सेव अकुप्पं पटिविज्झतो" ति । 20 १. प्रत्यपटिसम्भिदापतो - रो। २. मानापानभूति - रो। म०२-४० ·३७८ R.106 R.121 मागुत्तरनिकायो [५.१०.७- ७. कथासुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आनापान- स्सति भावेन्तो नचिरस्सेव अकुप्पं पटिविज्झति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अप्पट्ठो होति अप्पकिच्चो सुभरो सुसन्तोसो जीवितपरिक्खारेसु; अप्पाहारो होति अनोदरिकत्तं अनुयुत्तो; अप्प- 5 मिद्धो होति जागरियं अनुयुत्तो; यायं कथा अभिसल्लेखिका. चेतो- विवरणसप्पाया, सेय्यथीदं - अप्पिच्छकथा ...पे०... विमुत्तित्राणदस्सन- कथा, एवरूपिया कथाय निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिर- लाभी; यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवेक्खति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आनापानस्सति भावन्तो नचिरस्सैव अकुष्पं 10 पटिविज्झती" ति। ८. प्रारज्ञकसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आनापान- स्सति बहुलीकरोन्तो नचिरस्सेव अकुप्पं पटिविज्झति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अप्पट्ठो होति अप्पकिच्चो सुभरो सुसन्तोसो जीवितपरिक्खारेसु; अप्पाहारो होति अनोदरिकत्तं अनुयुत्तो; 15 अप्पमिद्धो होति जागरियं अनुयुत्तो; पारझको होति पन्तसेनासनो; यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवेक्खति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आनापानस्सति बहुलीकरोन्तो नचिरस्सेव अकुप्प पटिविज्झती" ति। . ६. सीहसुत्तं १. "सीहो, भिक्खवे, मिगराजा सायन्हसमयं प्रासया निवख- 20 मति; आसया निक्खमित्वा विजम्भति; विजम्भित्वा समन्ता चतुद्दिस अनुविलोकेति; समन्ता चतुद्दिसं अनुविलोकेत्वा तिवखत्तुं सीहनादं नदति; तिक्खत्तुं सीहनादं नदित्वा गोचराय पक्कमति । सो हत्यिस्स चे पि पहारं देति, सक्कच्चओर पहारं देति, नो असक्कच्चं; महिंसस्स' चे पि पहारं देति, सक्कच्च व पहारं देति, नो असक्काचं; गवस्स १. चतुहिमा - स्या०, रो० । २. महिमस्स - सी०, स्या०; महीसस - रो. - ·३७६ D. 107 - , R.122 5 ५.१०.१०] फकुपवेरसुत्तं चेपि पहारं देति, सरकच्च व पहारं देति, नो असक्कच्चं; दीपिस्स चे पि पहारं देति, सक्कच्चव.पहारं देति, नो असक्कच्चं; खुद्दकानं चे पि पाणानं पहारं देति अन्तमसो ससविळारानं पि, सक्कच्चञ्चेव पहारं देति, नो असक्कच्चं । तं किस्स हेतु ? 'मा में योग्गपथो नस्सा' ति। २. “सीहो ति खो, भिक्खवे, तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । यं खो, भिक्खवे, तथागतो परिसाय धम्म देसेति, इदमस्स होति सीहनादस्मि । भिक्खूनं चे पि, भिक्खवे, तथागतो धम्म देसेति, सक्कच्चञ्व तथागतो धम्म देसेति, नो असक्कच्चं; भिक्खुनीनं चे पि, भिक्खवे, तथागतो धम्म देसेति, सक्कच्चभेव तथागतो धम्मं 10 देसेति, नो असक्कच्चं; उपासकानं चे पि, भिक्खवे, तथागतो धम्म देसेति, सक्कच्चञ्चेव तथागतो धम्म देसेति, नो असक्कच्च; उपासि- कानं चे पि, भिक्खवे, तथागतो धम्म देसेति, सक्कच्चञ्चेव तथागतो धम्म देसेति, नो असक्कच्चं; पुथुज्जनानं चे पि, भिक्खवे, तथागतो धम्म देसेति अन्तमसो अन्नभारनेसादानं पि, सक्कच्च व तथागतो 15 धम्म देसेति, नो असक्कच्चं । तं किस्स हेतु ? धम्मगरु, भिक्खवे, तथागतो धम्मगारवो" ति । १०. ककुधथेरसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसम्वियं विहरति घोसिताराम । तेन खो पन समयेन ककुधो नाम कोळियपुत्तो' आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स उपट्टाको अधुनाकालङ्कतो अशतरं मनोमयं कायं 20 उपपन्नो। तस्स एवरूपो अत्तभावपटिलाभो होति - सेय्यथापि नाम द्वे वा तीणि वा मागधकानि गामक्खेत्तानि । सो तेन अत्तभावपटिलाभेन नेव' अत्तानं नो पर व्यावाधेति । २. अथ खो ककुधो देवपुत्तो येनायस्मा महामोग्गल्लानो तेनुप- सङ्कमि; उपसमित्वा प्रायस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभिवादेत्वा 25 एकमन्तं अहासि। एकमन्तं ठितो खो ककुधो देवपुत्तो आयस्मन्तं महामोरगल्लानं एतदवोच - "देवदत्तस्स, भन्ते, एवरूपं इच्छागतं R.123 B. 108 १. कोलियपुत्तो- रो० । २. मागधिकानि-सी०, रो० । ३-३. नेवत्तान-सी। -- ·३८० 5 - अडगुत्तरनिकायो [५.१०.१०- उपज्जि - 'अहं भिक्खुसङ्घ परिहरिस्सामी' ति । सहचित्तुप्पादा च, . भन्ते, देवदत्तो तस्सा इद्धिया परिहीनो" ति । इदमवोच ककुधो देव- पुत्तो । इदं वत्वा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभिवादेत्वा पदविखणं कत्वा तत्थेवन्तरधायि । ३. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो येन भगवा तेनुपसङ्कमि उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं' निसिनो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच ४. “ककुधो नाम, भन्ते, कोळियपुत्तो मम' उपट्ठाको अधुना- कालतो अज्ञतरं मनोमयं कायं उपपन्नो होति' । तस्स एवरूपो 10 अत्तभावपटिलाभो - सेय्यथापि नाम द्वे वा तीणि वा मागधकानि गाम- क्खेत्तानि । सो तेन अत्तभावपटिलाभेन नेव अत्तानं नो परं ब्यावाधेति । अथ खो, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो येनाहं तेनुपसङ्घमि; उपसमित्वा मं अभिवादेत्या एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितो खो, भन्ते, ककुयो देवपुत्तो मं एतदवोच - 'देवदत्तस्स, भन्ते, एवरूपं इच्छागतं. उप्पज्जि 15 – अहं भिक्खुसङ्घ परिहरिस्सामी ति । सहचित्तुप्पादा च, भन्ते, देवदत्तो तस्सा इद्धिया परिहीनो' ति । इदमवोच, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो । इदं वत्वा मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरदायी" ति । ५. “किं पन ते, मोग्गल्लान, ककुधो देवपुत्तो चेतसा चेतो परिच्च विदितो – 'यं किञ्चि ककुधो देवपुत्तो भासति सव्वं तं तथैव 20 होति, नो अज्ञथा" ति ? "चेतसा चेतो परिच्च विदितो मे, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो - 'य किञ्चि . ककुधो देवपुत्तो भासति सब्बं तं तथैव होति, नो ग्रजथा'" ति। "रक्खस्सेतं, मोग्गल्लान, वाचं ! रक्खस्सेतं', मोग्गल्लान, 25 वाचं' ! इदानि सो मोघपुरिसो अत्तना व अत्तानं पातुकरिस्सति । ६. "पञ्चिमे, मोग्गल्लान, सत्यारो सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे पञ्च ? इध, मोग्गल्लान, एकच्चो सत्या अपरि, मुद्धसीलो समानो 'परिसुद्धसीलोम्ही,' ति पटिजानाति 'परिसुद्धं मे १. म - रो० । २. स्या०, रो० पोत्यमुनस्थि । ३-३. सी., स्मा०, रो० पोत्यकेतु - . - R.124 ·B. 110 ३८२ प्रडगुत्तरनिकायो [५.१०.१०- एवरूपं खो, मोग्गल्लान, सत्यारं सावका धम्मदेसनतो रक्खन्ति; एवरूपो च पन सत्था सावकेहि धम्मदेसनतो रक्खं पच्चासीसति । है. "पुन च परं, मोग्गल्लान, इधेकच्चो सत्या अपरिसुद्धवेय्या- करणो समानो 'परिसुद्धवेय्याकरणोम्ही,' ति पटिजानाति परिसुद्धं में 5 वेय्याकरणं परियोदातं असङ्किलिटुं' ति । तमेनं सावका एवं जानन्ति - 'अयं खो भवं सत्था अपरिसुद्धवेय्याकरणो समानो परिसुद्धवेय्याकरणो- म्ही,' ति पटिजानाति 'परिसुद्धं में वेय्याकरणं परियोदातं असङ्किलिटुं' ति । मयं चेव खो पन गिहीनं आरोगेय्याम, नास्सस्स मनापं । यं खो पनस्स अमनापं, कथं नं मयं तेन समुदाचरेय्याम 'सम्मन्नति खो पन 10 चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन; यं तुमो करिस्सति तुमो व तेन पञायिस्सती' ति । एवरूपं खो, मोग्गल्लान, सत्यारं सावका वेय्याकरणतो रक्खन्ति; एवरूपो च पन सत्था सावकेहि वेय्याकरणतो रक्खं पच्चासीसति । १०. "पुन च परं, मोग्गल्लान, इधेकच्चो सत्था अपरिसुद्ध- 15 जाणदस्सनो समानो 'परिसुद्धञाणदस्सनोम्ही,' ति पटिजानाति 'परि- सुद्धं मे जाणदस्सनं परियोदातं असङ्किलिटुं' ति । तमेनं सावका एवं जानन्ति – 'अयं खो भवं सत्था अपरिसुद्धशाणदस्सनो समानो परिसुद्धज्ञाणदस्सनोम्ही,' ति पटिजानाति 'परिसुद्धं मे आणदस्सनं परियोदातं असङ्किलिटुं' ति । मयं चैव खो पन गिहीनं आरोपेय्याम, 20 नास्सस्स मनापं। यं खो पनस्स अमनापं, कथं नं मयं तेन समुदाचरेय्याम 'सम्मन्नति खो पन चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्ज- परिक्खारेन; यं तुमो करिस्सति तुमो व तेन पज्ञायिस्सती' ति । एवरूपं खो, मोग्गल्लान, सत्यारं सावका जाणदस्सनतो खखन्ति; एवरूपो च पन सत्या सावकेहि जाणदस्सनतो रक्खं पच्चासीसति । इमे खो, 23 मोग्गल्लान, पञ्च सत्यारो सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । ११. "अहं खो पन, मोग्गल्लान, परिसुद्धसीलो समानो 'परि- मुद्धसीलोम्ही,' ति पटिजानामि परिसुद्ध मे सील परियोदातं असद्धिलिटुं' ति । न च मं सावका सीलतो रक्सन्ति, न चाहं सावकेहि सीलतो रपसं पच्चासीसामि । परिसुद्धाजीयो समानो 'परिसुद्धाजीवोम्ही,' ति 37 पटिजानामि 'परितुदो मे माजीयो परियोदातो असरिलिट्ठो' ति । R.126 - ·B.320 5. चरसुत्तं १५ भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'अनातापी अनोत्तापी सततं समितं कुसीतो हीनविरियो' ति वुच्चति । २. "ठितस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति काम- वितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा । तं चे भिक्खु अधिवासेति, नप्पजहतिन विनोदेति न व्यन्तीकरोति न अनभावं गमेति, ठितो पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'अनातापी अनोत्तापी सततं समितं कुसीतो हीनविरियो"ति वुच्चति । ३. "निसिन्नस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति काम- वितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा । तं चे' भिक्खु अधिवासेति, नप्पजहति न विनोदेति न ब्यन्तीकरोति न अनभावं गमेति, 10 निसिन्नो पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'अनातापी अनोत्तापी सततं समितं कुसीतो हीनविरियो' ति वुच्चति । ४. “सयानस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो जागरस्स उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितवको वा । तं चे भिक्खु अधिवासेति, नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तीकरोति न अनभावं 15 गमेति, सयानो पि, भिक्खवे, भिक्खु जागरो एवंभूतो 'अनातापी अनोत्तापी सततं समितं कुसीतो हीनविरियो' ति वुच्चति । ५. “चरतो चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा । तं चे भिक्खु नाधिवासेति, पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, चरं पि, भिक्खवे, भिक्खु 20 एवंभूतो 'आतापी प्रोत्तापी सततं समितं पारद्धविरियो पहितत्तो' ति वुच्चति । ६. "ठितस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति काम- वितको वा व्यापादवितको वा विहिंसावितक्को वा । तं चे भिक्खु नाधिवासेति, पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, ठितो 25 पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'आतापी प्रोत्तापी सततं समितं पारद्ध- विरियो पहितत्तो' ति वुच्चति । ७. "निसिन्नस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो उप्पज्जति काम-. वितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा । तं चे भिक्खु . १. च-सी.1 ·B. 111 - ५.११.१] सारजसुत्त ३८३ न च मं सावका आजीवतो रक्खन्ति, न चाहं सावकेहि आजीवतो रक्खं पच्चासीसामि । परिसुद्धधम्मदेसनो समानो 'परिसुद्धधम्मदेसनो- म्ही,' ति पटिजानामि परिसुद्धा मे धम्मदेसना परियोदाता असङ्कि- लिट्ठा' ति । न च मं सावका धम्मदेसनतो रक्खन्ति, न चाहं सावकेहि धम्मदेसनतो रक्खं पच्चासीसामि । परिसुद्धवेय्याकरणो समानो 'परि- 5 सुद्धवेय्याकरणोम्ही,' ति पटिजानामि परिसुद्धं मे वैय्याकरणं परियो- दातं असविलिटुं' ति । न च मं सावका वेय्याकरणतो रक्खन्ति, न चाहं सावकेहि वेय्याकरणतो रक्खं पच्चासीसामि । परिसुद्धज्ञाण- दस्सनो समानो 'परिसुद्धनाणदस्सनोम्ही,' ति पटिजानामि 'परिसुद्ध मे ज्ञाणदस्सनं परियोदातं असनिलिटुं' ति । न च में सावका 10 जाणदस्सनतो रक्खन्ति, न चाहं सावकेहि आणदस्सनतो रवखं पच्चासीसामी" ति। ककुधवग्गो दसमो। तस्सुद्दानं द्वे सम्पदा व्याकरणं, फासु' अकुप्पपञ्चम' । सुतं कथा'आरनको', सीहो च ककुधो दसा ति॥ दुतियो पपणासको समत्तो। R.127 B.112 ११. फासुविहारवग्गो १. सारज्जसुत्तं "पश्चिमे, भिक्खवे, सेखवेसारज्जकरणा धम्मा । कतमे 15 पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सद्धो होति, सीलवा होति, बहुस्सुतो होति, पारद्धविरियो होति, पञवा होति । २. "य, भिक्खवे, अस्सद्धस्स सारज्ज होति, सद्धस्स तं सारज्जं न होति । तस्मायं धम्मो सेखवेसारज्जकरणो। ३. "यं, भिक्खवे, दुस्सीलस्स सारज्ज होति, सीलवतो तं 20 सारज्जं न होति । तस्मायं धम्मो सेखवेसारज्जकरणो। १-१. फासुकुप्पेन पञ्चमं - स्या०, रो० । २-२. कयञ्च अरज्ज- स्या०, रो० । ३-३. सीहककुधेन ते दसाति – स्या०, रो० । ४. य खो- स्या० ।

·३८४ प्राडगुत्तरनिकायो [५.११.१- ४. “य, भिक्खवे, अप्पस्सुतस्स सारज्जं होति, बहुस्सुतस्स तं सारज्जं न होति । तस्मायं धम्मो सेखवेसारज्जकरणो । ५. “य, भिक्खवे, कुसीतस्स सारज्जं होति, भारद्वविरियस्स तं सारज्जं न होति । तस्मायं धम्मो सेखवेसारज्जकरणो । ६. "यं, भिक्खवे, दुप्पञस्स सारज्जं होति, पञ्चवतो तं सारज्जं न होति । तस्मायं धम्मो सेखवेसारज्जकरणो । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च सेखवेसारज्जकरणा धम्मा" ति। 5 R.128 २. उस्सङ्कितसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु उस्सङ्कित- परिसङ्कितो होति पापभिक्खू ति अपि अकुप्पधम्मो' पि'। कतमेहि 10 पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु वेसियागोचरो वा होति, विधवागोचरो वा होति, थुल्लकुमारिकागोचरों वा होति, पण्डकगोचरो वा होति, भिक्खुनीगोचरो वा होति । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु उस्सङ्कितपरिसङ्कितो होति पापभिक्खू ति अपि अकुप्पधम्मो पी" ति । B.113 15 ३. महाचोरसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो महाचोरो सन्धि पि छिन्दति, निल्लोपं पि हरति, एकागारिक पि करोति, परिपन्थे पि तिट्ठति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, महाचोरो विसमनिस्सितो च होति, गहननिस्सितो च, वलवनिस्सितो च, भोगचागी.च, एकचारी - च। 20 , २. "कथं च, भिक्खवे, महाचोरो विसमनिस्सितो होति ? इघ, भियरावे, महाचोरो नदीविदुग्गं वा निस्सितो होति पव्यतविसमं वा । एवं खो, भिक्खवे, महाचोरो विसमनिस्सितो होति । ३. “कथं न, भिक्खवे, महाचोरो गहननिस्सितो होति ? इध, भिक्सवे, महाचोरो तिणगहनं वा निस्सितो होति एक्खगहनं वा १-१. भाप्पपम्मी - मी०, स्या०; कुप्पयम्मी पि - रो० । २. युल्लकुमारीगोपरो -स्या०,०॥

·. . R,129 ५.११.३] महाचोरसुतं रोध' वा महावनसण्डं वा । एवं खो, भिक्खवे, महाचोरो गहननिस्सितो होति । ४. “कथं च, भिक्खवे, महाचोरो बलवनिस्सितो होति ? इध, भिक्खवे, महाचोरो राजानं वा राजमहामत्तानं या निस्सितोहोति । तस्स एवं होति -- 'सचे मं कोचि किञ्चि वक्खति, इमे में राजानो 5 वा राजमहामत्ता वा परियोधाय अत्यं भणिस्सन्ती' ति । सचे नं कोचि किञ्चि आह, त्यास्स राजानो वा राजमहामत्ता वा परियोधाय अत्थं भणन्ति । एवं खो, भिक्खवे, महाचोरो बलवनिस्सितो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, महाचोरो भोगचागी होति ? इध, भिक्खवे, महाचोरो अड्डो होति महद्धनो महाभोगो। तस्स एवं होति - 10 'सचे मं कोचि किञ्चि वक्खति, इतो भोगेन पटिसन्थरिस्सामी' ति । सचे नं कोचि किञ्चि आह, ततो भोगेन पटिसन्थरति । एवं खो, भिक्खवे, महाचोरो भोगचागी होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, महाचोरो एकचारी होति ? इध, भिक्खवे, महाचोरो एकको व गहणानि कत्ता होति । तं किस्स हेतु ? 15 'मा मे गुय्हमन्ता बहिद्धा सम्भेदं अगमंसू' ति । एवं खो, भिवखवे, महाचोरो एकचारी होति । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो महाचोरो सन्धि पि छिन्दति निल्लोपं पि हरति एकागारिक पि करोति परिपन्थे पि तिद्वति । ७. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो पाप- भिक्खु खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विझूनं, वहुंच अपुओं पसवति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिवखवे, पापभिक्खु विसमनिस्सितो च होति, गहननिस्सितो च, बलवनिस्सितो च, भोगचागी च, एकचारी च । ८. "कथं च, भिक्खवे, पापभिक्खु विसमनिस्सितो होति ? इध, भिक्खवे, पापभिक्खु विसमेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, विसमेन बचीकम्मेन समन्नागतो होति, विसमेन मनोकम्मेन समन्नागतो होति । एवं खो, भिक्खवे, पापभिक्खु विसमनिस्सितो होति । १. गेवं-सी०। रो० पोत्यकेम नत्यि । ३. निग्गहणानि - सी०, B. 114 20 25 २. स्या, स्या, रो। म०२-४६ ·३८६ R. 130 अडगुत्तरनिकायो [५.११.३- ६. "कथं च, भिक्खवे, पापभिक्खु गहननिस्सितो होति ? इध, भिक्खवे, पापभिक्खु मिच्छादिट्टिको होति अन्तग्गाहिकाय दिट्टिया समन्नागतो । एवं खो, भिक्खवे, पापभिक्खु गहननिस्सितो होति । १०. "कथं च, भिक्खवे, पापभिक्खु वलवनिस्सितो होति ? 5 इध, भिक्खवे, पापभिक्खु राजानं वा राजमहामत्तानं वा निस्सितो होति । तस्स एवं होति – 'सचे मं कोचि किञ्चि वक्खति, इमे मे राजानो वा. राजमहामत्ता वा परियोधाय अत्यं भणिस्सन्ती' ति। सचे नं कोचि किञ्चि अाह, त्यास्स' राजानो वा राजमहामत्ता वा परियोधाय अत्यं भणन्ति । एवं खो, भिक्खवे, पापभिक्खु बलवनिस्सितो होति । ११. "कथं च, भिक्खवे, पापभिक्खु भोगचागी होति ? इध, भिक्खवे, पापभिक्खु लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारानं । तस्स एवं होति – 'सचे मं कोचि किञ्चि वक्खति, इतो लाभेन पटिसन्यरिस्सामी ति । सचे नं कोचि किञ्चि आह, ततो लाभेन पटिसन्थरति । एवं खो, भिक्खवे, पापभिक्खु भोगचागी होति । १२. “कथं च, भिक्खदे, पापभिक्खु एकचारी होति? इध, भिक्खवे, पापभिक्खु एकको व पच्चन्तिमेसु जनपदेसु निवासं कप्पेति । सो तत्थ कुलानि उपसङ्कमन्तो लाभ लभति । एवं खो, भिक्खवे, पाप- भिक्खु एकचारी होति । "इमेहि खो, भिक्खये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो पापभिपसु 20 खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विशून, वहुं च अपुज पसवती" ति । 10 B. 115 15 ४. समणसुखुमालसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवसु समणेसु समणसुमुमालो होति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, भिवसु याचितो व बहुलं चीवरं परिभुञ्जति, अप्पं अयाचितो; याचितो व 23 बहुलं पिण्डपातं परिभुजति, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं रोनासनं परिभुजति, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं गिलानप्पच्चयमेसरज- परिकलारं परिभुजति, मप्पं प्रयाचितो। यहि सो पन राम्रह्मचारीहि ·३८७ B. 116 ५.११.४] समगसुसुमासमुत्तं . सद्धि विहरति, त्यास्स मनापनेव बहुलं कायकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं वचीकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं मनोकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापयेव उपहारं उपहरन्ति, अप्पं अमनापं । यानि खो पन तानि वेदयितानि पित्तसमुट्ठानानि वा सेम्हसमुट्ठानानि वा वातसमुट्ठानानि वा सन्निपाति- । कानि वा उतुपरिणामजानि वा विसमपरिहारजानि वा प्रोपक्कमिकानि वा कम्मविपाकजानि वा, तानिस्स न बहुदेव उप्पज्जन्ति । अप्पावाधो होति, चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकाम- लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा 10 उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु समणेसु समणसुखुमालो होति । २. “यं हि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य - 'समणेसु समणसुखुमालो' ति, ममेव तं, भिक्खवे, सम्मावदमानो वदेय्य - 'समणेसु समणसुखुमालो' ति । अहं हिं', भिक्खवे, याचितो व बहुलं चीवरं 15 परिभुञ्जामि, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं पिण्डपातं परि- भुजामि, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं सेनासनं परिभुञ्जामि, अप्पं अयाचितो; याचितो व बहुलं गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारं परिभुजामि, अप्पं अयाचितो। येहि खो पन भिक्खूहि सद्धि विहरामि, ते मं मनापेनेव बहुलं कायकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मना- 20 पेनेव बहुलं वचीकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापेनेव बहुलं मनोकम्मेन समुदाचरन्ति, अप्पं अमनापेन; मनापयेव उपहारं उप- हरन्ति, अप्पं अमनापं । यानि खो पन तानि वेदयितानि - पित्तसमु- ट्ठानानि वा सेम्हसमुट्ठानानि वा वातसमुट्ठानानि वा सन्निपातिकानि वा उतुपरिणामजानि वा विसमपरिहारजानि वा अोपक्कमिकानि है वा कम्मविपाकजानि वा तानि मे न बहुदेव उप्पज्जन्ति । अप्पाबाधोहमस्मि, चतुम्नं खो' पनस्मि' झानानं पाभिचेतसिकान दिदुधम्मसुखविहारानं निकामलामी' अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं खया पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरामि । १. रो० पोत्यके नत्यि । २-२. सो पन सी०; स्या०, रो० पोत्यकेनु नत्यि । ३. अभिचेतसिकान - रो०। ४. निकामनाभी होमि - मी० । R.132 - ·३८८ अडगुत्तरनिकायो [५.११.४- "यं हि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य - 'समणेसु समणसुखुमालो' ति, ममेव तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य - 'समणेसु समणसुखुमालो" ति । ५. फासुविहारसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, फासुविहारा । कतमे पञ्च ? इध, 5 भिक्खवे, भिक्खुनो मेत्तं कायकम्मं पच्चुपट्टितं होति सब्रह्मचारीसु आवि चेव रहो च, मेत्तं वचीकम्मं ... मेत्तं मनोकम्मं पच्चुपट्टितं होति सब्रह्म- चारीसु प्रावि चेव रहो च । यानि तानि सीलानि अखण्डानि अच्छिद्दानि असबलानि अकम्मासानि भुजिस्सानि विझुप्पसत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसंवत्तनिकानि, तथारूपेहि सीलैहि सीलसामञ्जगतो विहरति 10 सब्रह्मचारीहि आवि चेव रहो च । यायं दिट्ठि अरिया निय्यानिका निय्याति तक्करस्स सम्मा दुक्खक्खयाय, तथारूपाय दिट्ठिया दिट्टि- सामागतो विहरति सब्रह्मचारीहि प्रावि चेव रहो च । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च फासुविहारा” ति । B 117 २ ६. प्रानन्दसुत्तं १. एकं समयं भगवा कोसम्वियं विहरति घोसिताराम । 15 अथ खो आयस्मा अानन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच - २. “कित्तावता नु खो, भन्ते, भिक्खु' सङ्घ विहरन्तो फासुं विहरेय्या" ति ? "यतो खो, ग्रानन्द, भिक्खु अत्तना' सीलसम्पन्नो होति, नो परं अधिसीले सम्पवत्ता'; एत्तावता पि खो, आनन्द, भिक्खु सङ्घ विहरन्तो फासु विहरेय्या" ति ३. "सिया पन, भन्ते, अओ पि परियायो यथा भिक्खु सङ्के विहरन्तो फासुं विहरेय्या" ति ? १-१. भिक्खुमलो - स्या०, रो० । २. फामु - रो० । ३. प्रत्तना च रो। ४. सम्पवत्ता होति - रो० । R.133 20 ·३८६ 5 10 - . ५.११.६] मानवसुतं . "सिया, आनन्द' ! यतो खो, आनन्द, भिक्खु अत्तना सील- सम्पन्नो होति, नो परं अधिसीले सम्पवत्ता; अत्तानुपेवखी च होति, नो परानुपेक्खी; एत्तावता पि खो, आनन्द, भिक्खु सङ्ग्रे विहरन्तो फासुं विहरेय्या" ति । ४. "सिया पन, भन्ते, अञ्जो पि परियायो यथा भिक्खु सङ्के विहरन्तो फासुं विहरेय्या" ति ? "सिया, आनन्द ! यतो खो, आनन्द, भिक्खु अत्तना सील- सम्पन्नो होति, नो परं अधिसीले सम्पवत्ता; अत्तानुपेक्खी च होति, नो परानुपेक्खी ; अपञातो च होति, तेन च अपञ्जातकेन नो परितस्सति; एतावता पि सो, मानन्द, भिक्खु सङ्ग्रे विहरन्तो फासुं विहरेय्या" ति । ५. "सिया पन, भन्ते, अञ्जो पि परियायो यथा भिक्खु सङ्के विहरन्तो फासु विहरेय्या" ति ? "सिया, आनन्द ! यतो खो, आनन्द, भिक्खु अत्तना सील- सम्पन्नो होति, नो परं अधिसीले सम्पवत्ता; अत्तानुपेक्खी च होति, नो परानुपेक्खी; अपज्ञातो च होति, तेन च अपञ्जाकतेन नो परि- 15 तस्सति; चतुन्नं च' झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; एत्तावता' पि खो, आनन्द, भिक्खु सङ्घ विहरन्तो फासु विहरेय्या" ति । ६. "सिया पन, भन्ते, अञो पि परियायो यथा भिक्खु सङ्घ विहरन्तो फासु विहरेय्या" ति ? "सिया, आनन्द ! यतो खो, आनन्द, भिक्खु अत्तना सील- सम्पन्नो होति, नो परं अधिसीले सम्पवत्ता; अत्तानुपेक्खी च होति, नो परानुपेक्खी; अपज्ञातो च होति, तेन च अपज्ञातकेन नो परितस्सति; चतुन्नं च झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; आसवानं च 25 खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति; एत्तावता पि खो, आनन्द, भिक्खु सङ्घ विहरन्तो फासु विहरेय्य । , B. 118 20 R.134 १. आनन्दाति भगवा अवोच - स्या०, रो० । २-२. चतुन्नं - रो० । ३-३. एत्तावता रो०। ५-५. पासवान-सी०, रो। खो-स्या०, रो०। ४. अप्पज्ञातिकेन - स्या०, ·अश्युत्तरनिकायो [५.११.६- "इमम्हा चाहं, ग्रानन्द, फासुविहारा अञ्जो फासुविहारो उत्तरितरो वा पणीततरो वा नत्थी ति वदामी" ति । ? ७. सोलसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं 5 लोकस्स । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलसम्पन्नो होति, समाधिसम्पन्नो होति, पञ्जासम्पन्नो होति, विमुत्तिसम्पन्नो होति, विमुत्तिनाणदस्सनसम्पन्नो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समनागतो भिक्खु पाहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति । 10 B. 119 ८. असेखसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो ... पे०... अनुत्तरं पुञक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि, पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असेखेन सीलक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन समाधिक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन पञ्जाक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन विमुत्तिक्खन्धेन समन्नागतो 15 होति, असेखेन विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धेन समन्नागतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति ...पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति । R.135 ६. चातुद्दिससुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु चातुद्दिसो 20 होति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोपससंबरसंवुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय शिवखति सिक्सापदेसु; बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसग्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसान- कल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, ·५.१२.१] कुलूपकसुत्तं 'तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता' वचसा परिचिता मनसानु- पेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; सन्तुट्ठो होति इतरीतरचीवरपिण्ड- पातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेन'; चतुम्नं झानानं आभि- चेतसिकानं दिदुधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति 5 दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि, खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु चातुद्दिसो होती" ति । १०. अरसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अल अरञ्ज- वनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति ... पे०... समादाय सिक्खति सिक्खा- 10 पदेसु; बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; आरद्धविरियो विहरति थामवा दब्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मेसु; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिढेव धम्मे सयं अभिभा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज 15_R. 136 विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आलं अरञवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवितुं" ति । फासुविहारवगो एकादसमो । तस्सुद्दानं सारज्जं सङ्कितो चोरो, सुखुमाल' फासु पञ्चमं । आनन्द सीलासेखाच, चातुद्दिसो अरञ्जेन चा ति ॥ B.120 १२. अन्धकविन्दवग्गो १. कुलूपकसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो कुलूपको भिक्खु कुलेसु अप्पियो च होति अमनापो च अगर च अभावनीयो च । कतमेहि १. धता-स्था०, रो। २. इतरीवरेन. - स्था० । ३. सुखमाल - स्या०, रो० । ४-४. सीलसेलिया- स्या, रो० । ५ कुलुपको - स्या०, 20 रो०।

·३६२ प्राडगुत्तरनिकापो [५.१२.१ पञ्चहि ? असन्थवविस्सासी' च होति, अनिस्सरविकप्पी च, विस्स- छुपसेवी च, उपकण्णकजप्पी च, अतियाचनको च । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो कुलूपको भिक्खु कुलेसु अप्पियो च होति अमनापो च अगरु च अभावनीयो च । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो कुलूपको भिक्खु कुलेसु पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । कतमेहि पञ्चहि ? न असन्थवविस्सासी च होति, न अनिस्सरविकप्पी च, न विस्सठ्ठपसेवी च, न उपकण्णकजप्पी च, न अतियाचनको च । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो कुलूपको भिक्खु कुलेसु पियो च होति मनापो 10 च गरु च भावनीयो चा" ति । 5 R.137 B. 121 . - २. पच्छासमणसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पच्छासमणो न आदातब्बो । कतमेहि पञ्चहि ? अतिदूरे वा गच्छति अच्चासन्ने वा, न पत्तपरियापन्नं गण्हति', आपत्तिसामन्ता भणमानं न निवारेति, भणमानस्स अन्तरन्तरा कथं प्रोपातेति, दुप्पो होति जळो एळमूगो। 15 इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो पच्छासमणो न आदातव्यो। २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पच्छासमणो प्रादा- तब्बो। कतमेहि पञ्चहि ? नातिदूरे गच्छति न अच्चासन्ने, पत्तपरिया- पन्नं गहति, पापत्तिसामन्ता भणमानं निवारेति, भणमानस्स न अन्तः 20 रन्तरा कयं भोपातेति, पञवा होति अजळो अनेळमूगो । इमेहि सो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो पच्छासमणो प्रादातव्यो" ति । ४ ३. सम्मासमापिसुतं १. "पञ्चहि, भिवरावे, धम्मेहि समन्नागतो भियसु प्रभव्यो सम्मासमाधि उपगम्पज्ज विहरितुं । वातहि पञ्चहि ? घ, भिवररावे, भिगसु अपपमा होति स्पानं, अपयमो सदानं, अपरामो गन्धान, अपसमो १. पगाभिमानी - मी.। २, पिपत्यागी - गी; मायापा-या मानवी-रो.। . मन्दादि-या, रो। --- ·1.321 5 अडगुत्तरनिकायो [४.२.१- नाधिवासेति, पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, निसिन्नो पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'आतापी प्रोत्तापी सततं समितं पारद्ध- विरियो पहितत्तो' ति वुच्चति । ८. "सयानस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो जागरस्स उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितको वा विहिंसावितवको वा । तं चे भिक्खु नाधिवासति, पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, सयानो' पि, भिक्खवे, भिक्खु जागरो एवंभूतो 'पातापी भोत्तापी सततं समितं पारदविरियो पहितत्तो' ति वुच्चती ति । "चरं वा यदि वा तिटुं, निसिन्नो उद' वा सयं । यो वितक्कं वितक्केति, पापकं गेहनिस्सितं ।। "कुम्मग्गप्पटिपन्नो' सो, मोहनेय्येसु मुच्छितो । अभब्बो तादिसो भिक्खु, फुटु सम्बोधिमुत्तमं ।। “यो च चरं वा तिटुं वा, निसिन्नो उद वा सयं । वितक्क समयित्वान, वितक्कूपसमे भब्बो सो तादिसो भिक्खु, फुटु सम्बोधिमुत्तम" ति ।। 10. रतो। 15 २. सीलसुत्तं १. “सम्पन्नसीला, भिक्खवे, विहरथ सम्पन्नपातिमोक्खा, पाति- मोक्खसंवरसंवुता विहरथ आचारगोचरसम्पन्ना अणुमत्तेसु वज्जेसु भय- दस्साविनो। समादाय सिक्खथ सिक्खापदेसु । सम्पन्नसीलानं वो, भिक्खवे, विहरतं सम्पन्नपातिमोक्खानं पातिमोक्खसंवरसंवुतानं विहरतं 20 आचारगोचरसम्पन्नानं अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावीनं समादाय सिवखतं सिक्खापदेसु किमस्स उत्तरि करणीयं? २. "चरतो चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो अभिज्झाब्यापादो विगतो होति, थानमिद्ध उद्धच्चकुकुच्चं ... विचिकिच्छा पहीना होता, आरद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा, पस्सद्धो कायो 25 पारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं, चरं पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'आतापी ओत्तापी सततं समितं आरद्धविरियो पहितत्तो' ति बुच्चति । १. सायनो रो० । २. उदा- रो० । ३. कुम्मणं पटिपन्नो सी० कुम्मग परिपनो- रो० । ४. उतरि - सी०, रो० । ५. घिनमिद्ध-म०। ६. होन्ति - रो। ... - - ·.५.१२.४] अन्यकविन्दसुतं ३६३ . रसानं, अक्खमो फोब्बानं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि. धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो सम्मासमाधि उपसम्पज्ज विहरितुं । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भयो सम्मासमाधि उपसम्पज्ज विहरितुं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खमो होति रूपानं, खमो सद्दानं, खमो गन्धानं, खमो । ' रसानं, खमो फोटब्वानं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु भब्वो सम्मासमाधि उपसम्पज्ज विहरितुं" ति । R.138 B. 122 ४. अन्धकविन्दसुत्तं १. एकं समयं भगवा मगधेसु विहरति अन्धकविन्दे । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्घमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो प्रायस्मन्तं प्रानन्दं 10 भगवा एतदवोच- २. “ये ते, आनन्द, भिक्खू नवा अचिरपव्यजिता अधुनागता इमं धम्मविनयं, ते वो, आनन्द, भिक्खू पञ्चसु धम्मेसु समादपेतव्वा निवेसेतब्वा पतिद्वापेतब्वा । कतमेसु पञ्चसु ? 'एथ तुम्हे, आवुसो, सीलवा होथ, पातिमोक्खसंवरसंवुता विहरथ आचारगोचरसम्पन्ना अणु- 15 मत्तेसु वज्जेसु भयदस्साविनो, समादाय सिक्खय सिक्खापदेसूति - इति पातिमोक्खसंवरे समादपेतब्बा निवेसेतब्वा पतिट्ठापेतब्बा । ३. ""एथ तुम्हे, आवुसो, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारा विहरथ आरक्ख- सतिनो निपक्कसतिनो', सारक्खितमानसा सतारखेन चेतसा समन्ना- गता' ति - इति इन्द्रियसंवरे समादपेतन्या निवेसेतव्वा पतिद्वापेतव्वा । 20 ४. ""एथ तुम्हे, आवुसो, अप्पभस्सा होथ, भस्से परियन्तकारिलो' ति - इति भस्सपरियन्ते समादपेतव्वा निवेसेतब्बा पतिद्वापेतब्वा । ५. "'एथ तुम्हे, आवुसो, आरञका होय, अरज्जवनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवथा' ति - इति कायवूपकासें समादपेतवा निवेसेतव्बा पतिट्ठापेतव्वा । ६. "एय तुम्हे, पावुसो, सम्मादिटिका होथ सम्मादस्सनेन समन्नागता' ति - इति सम्मादस्सने समादपेतव्वा निवेसेतवा पतिट्ठा- १. निपकसतिनो - सी० । २. कायवूपक? - रो० । 25 म०२-५०.

·३६४ [५.१२.४- R.139 अगुत्तरनिकायो पेतब्वा । ये ते, आनन्द, भिक्खू नवा.अचिरपब्वजिता अधुनाग़ता इमं धम्मविनयं, ते वो, आनन्द, भिक्खू इमेसु पञ्चसु धम्मेसु समादपेतव्वा निवेसेतव्वा पतिट्ठापेतब्बा" ति । ५. मच्छरिनीसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं 5 निक्खित्ता एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? आवासमच्छरिनी होति, कुलमच्छरिनी होति, लाभमच्छरिनी होति, वण्णमच्छरिनी होति, धम्ममच्छरिनी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं 10 निक्खित्ता एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न आवासमच्छरिनी होति, न कुलमच्छरिनी होति, न लाभमच्छरिनी होति, न वण्णमच्छरिनी होति, न धम्ममच्छरिनी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । - B. 123 - ६. वण्णनासुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं 15 निक्सित्ता एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियो- गाहेत्या अवण्णारहस्स वणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वग्णा- रहस्त अवणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उमदंसेति, सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि २० धम्मेहि समन्नागता भिक्सुनी ययाभतं निपिसत्ता एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्सुनी यथामतं निमित्ता एवं सम्मे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्या प्रपणारहस्स अवण्णं नाराति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वणारहस्स यानं भागनि, अनुविच्च परियोगाहत्या माणसादनीये ठाने प्रप्पसाद 3 अमेति, मनुपिन परियोगाहेत्या पसादनीये ठाने पसाद उपदंतेति, ।

·५.१२.८] मिच्याविटिकसुतं सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गता भिक्खुनी यथाभतं निविखत्ता एवं सग्गे" ति । ? ७. इस्सुकिनीसुतं १. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा । वणारहस्स अवण्णं भासति, इस्सुकिनी च होति, मच्छरिनी च, सद्धा- देय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे। कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्या 10 अवण्णारहस्स अवणं भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वणं भासति, अनिस्सुकिनी च होति, अमच्छरिती च, सद्धादेव्यं न विनिपातेति। इमेहि खो, भिक्खये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिवखुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । - 13.121 . ८. मिच्छादिट्टिकसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यधाभतं 15 निक्खित्ता एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णा- रहस्स अवणं भासति, मिच्छादिट्ठिका च होति, मिच्छासङ्कप्पा च, सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यया- भतं निक्खित्ता एवं सग्गे। कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति, अविनुच्च परियोगाहेत्वा वण्णा- रहस्स वणं भासत्ति, सम्मादिट्टिका च होति, सम्मासङ्कप्पा च, सद्धादेव्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समनागता 2 भिक्खुनी यथाभतं निक्लित्ता एवं सगे" ति । 20 R.141 १. सादेन्च-स्मा.१२. रो० पोत्यकेन विस्वति ।

·३६६ अडगुत्तरनिकायो [५.१२.६- ६. मिच्छावाचासुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति, मिच्छावाचा च होति, मिच्छाकम्मन्ता च, 5 सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स 10 वण्णं भासति, सम्मावाचा च होति, सम्माकम्मन्ता च, सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । B. 125 । R.142 १०. मिच्छावायामसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियो- 15 गाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवणं भासति, मिच्छावायामा च होति, मिच्छासतिनी' च, सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं 20 निक्खित्ता एवं सग्गे। कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्णं भासति, सम्मावायामा च होति, सम्मासतिनी च, सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता भिक्खुनी यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । अन्धकविन्दवग्गो द्वादसमो। १. मिच्दासति - स्याः ।

·५.१३.२] ३९७ सतिसूपट्टितसुतं तस्सुद्दानं कुलूपको पच्छासमणो, समाधिअन्धकविन्दं । मच्छरी वणना इस्सा, दिद्विवाचाय वायमा'ति । १३. गिलानवग्गो १. गिलानसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार-. सालायं। अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना बुट्टितो येन गिलान- साला तेनुपसङ्कमि । अहसा खो भगवा अञ्जतरं भिक्खं दुबलं गिला- 5 नक; दिस्वा पञ्जते आसने निसीदि । निसज्ज' खो भगवा भिक्खू आमन्तसि - २. "यं कञ्चि, भिक्खवे, भिक्खु दुव्बलं गिलानकं पञ्च धम्मा न विजहन्ति, तस्सेतं पाटिकङ्ख- 'नचिरस्सेव आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञाविमुत्ति दिढेव धम्मे सयं अभिजा सच्छि- 10 कत्वा उपसम्पज्ज' विहरिस्सती" ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असुभानुपस्सी कार्य विहरति, आहारे पटिकूलसम्ञी, सब्वलोके अनभिरतसञी, सव्वसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी, मरणसभा खो पनस्स अज्झत्तं सूपट्ठिता होति । यं कञ्चि, भिक्खवे, भिक्खु दुव्वलं गिलानक इमे पञ्च धम्मा न विजहन्ति, तस्सेतं पाटिकवं- 'नचिरस्सेव 15 आसवानं खया ... पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सती" ति । B. 126 R.143 २. सतिसूपट्ठितसुतं १. “यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा पञ्च धम्मे भावेति पञ्च धम्मे बहुलीकरोति, तस्स द्विन्नं फलानं अञ्जतरं फलं पाटिकवं-दिद्वैव धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिसेसे अनागामिता। कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो अज्झत्त व सति सूपट्टिता 20 होति धम्मानं उदयत्थगामिनिया पञ्जाय, असुभानुपस्सी कार्य विहरति, १. वायमो-स्या० । २. किञ्चि-म०, सी०,रो । ३. सी०, स्या०, रो० पोत्यकेतु नत्यि । ४-४. विहरिस्सति - स्या, रो०।

·३६८ - अङगुत्तरनिकायो [५.१३.२- आहारे पटिकूलसञ्ची', सब्बलोके अनभिरतसी, सब्बसङ्खारेसु अनिच्चानुपस्सी । यो हि कोचि, भिक्खवे, भिक्खु वा भिक्खुनी वा इमे पञ्च धम्मे भावेति इमे पञ्च धम्मे बहुलीकरोति, तस्स द्विन्नं फलाम अज्ञतरं फलं पाटिकवं - दिवेव धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिसेसे 5 अनागामिता" ति । ए . B. 127 R.144 ३. पठमउपट्ठाकसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो गिलानो दूपट्ठाको' होति । कतमेहि पञ्चहि ? असप्पायकारी होति, सप्पाये मतं न जानाति, भेसज्जं नप्पटिसेविता होति, अत्थकामस्स गिलानुपट्ठाकस्स न यथाभूतं आवाधं आविकत्ता होति अभिक्कमन्तं वा अभिक्कमती ति 10 पटिक्कमन्तं वा पटिक्कमती ति ठितं वा ठितो ति, उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बान खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाण- हरानं अनधिवासकजातिको होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो गिलानो दूपट्ठाको होति । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो गिलानो सूपट्ठाको 15 होति । कतमेहि पञ्चहि ? सप्पायकारी होति, सप्पाये मत्तं जानाति, भेसज्जं पटिसेविता होति, अत्यकामस्स गिलानुपट्ठाकस्स यथाभूतं आवाधं आविकत्ता होति अभिक्कमन्तं वा अभिक्कमती ति पटिक्कमन्तं वा पटिक्कमती ति ठितं वा ठितो ति, उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्वानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासक- 20 जातिको होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो गिलानो सुपट्टाको होती" ति । ४. दुतियउपट्ठाकसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो गिलानुपट्ठाको नालं गिलानं उपट्ठातुं । कतमेहि पञ्चहि ? नप्पटिवलो होति भेसज्ज संविघातुं; सप्पायासप्पायं न जानाति, असप्पायं उपनामेति, सप्पायं 25 अपनामेति; आमिसन्तरो गिलानं उपट्टाति, नो मेत्तचित्तो; जेगुच्छी १. पटिफूलमत्री-स्मा०, रो० । २. दुपट्ठाको - स्या०, रो। ३. तिप्पान - सी।

·- ५.१३.६] दुतियमनायस्सासुतं होति उच्चारं वा पस्सावं वा वन्तं वा खेळं वा नीहरितुं; नप्पटिवलो होति गिलानं कालेन कालं धम्मिया कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तेजेतुं सम्पहंसेतुं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो गिलानुपट्ठाको नालं गिलानं उपट्ठातुं । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो गिलानुपट्टाको । अलं गिलानं उपट्ठातुं । कतमेहि पञ्चहि ? पटिवलो होति भेसज्ज संविधातुं; सप्पायासप्पायं जानाति, असप्पायं अपनामेति, सप्पायं उपना- मेति; मेत्तचित्तो गिलानं उपट्ठाति, नो मिसन्तरो; अजेगुच्छी होति उच्चारं वा पस्सावं वा वन्तं वा खेळं वा नीहरितुं; पटिवलो होति गिलानं कालेन कालं धम्मिया कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तेजेतुं सम्पहंसेतुं । 10. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो गिलानुपट्ठाको अलं गिलानं उपट्ठातुं" ति । R.145 ? B. 120 ५. पठमअनायुस्सासुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा अनायुस्सा । कतमे पञ्च असप्पायकारी होति, सप्पाये मत्तं न जानाति, अपरिणतभोजी च होति, अकालचारी च होति', अब्रह्मचारी च । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा 15 अनायुस्सा। २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा आयुस्सा । कतमे पञ्च ? सप्पायकारी होति, सप्पाये मत्तं जानाति, परिणतभोजी च होति, काल- चारी च होति, ब्रह्मचारी च। इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा आयुस्सा" ति । 20 ६. दुतियअनायुस्सासुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा अनायुस्सा । कतमे पञ्च ? असप्पायकारी होति, सप्पाये मत्तं न जानाति, अपरिणतभोजी च होति, दुस्सीलो च, पापमित्तो च । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा अनायुस्सा । "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा आयुस्सा । कतमे पञ्च ? २. १. स्या०, रो० पोत्यकेसु न दिस्सति ।

·अडगुत्तरनिकायो सप्पायकारी होति, सप्पाये मत्तं जानाति, परिणतभोजी च होति, सीलवा च, कल्याणमित्तो च । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा आयुस्सा" ति । ७. वपकाससुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नालं सङ्घम्हा वपकासितुं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असन्तुट्ठो 5 होति इतरीतरेन चीवरेन, असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन पिण्डपातेन, असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन सेनासनेन, असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेन, कामसङ्कप्पबहुलो च विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु नालं सङ्घम्हा वपकासितुं । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं सङ्घम्हा वपकासितुं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन चीवरेन, सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन पिण्डपातेन, सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन सेनासनेन, सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन गिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारेन, नेक्खम्मसङ्कप्पबहुलो च विहरति । इमेहि खो, 15 भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं सङ्घम्हा वपकासितुं" ति । 10 R.146 B. 129 ८. समणसुखसुत्तं १. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, समणदुक्खानि । कतमानि पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन चीवरेन, असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन पिण्डपातेन, असन्तुदो होति इतरीतरेन सेनासनेन, 20 असन्तुट्ठो होति इतरीतरेन गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेन, अनभिरतो च ब्रह्मचरियं चरति । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च समणदुवखानि । २. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, समणसुखानि । कतमानि पञ्च इध, भिक्खवे, भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन चीवरेन, सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन पिण्डपातेन, सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन सेनासनेन, सन्तुट्ठो 25 होति इतरीतरेन गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारेन, अभिरतो च ब्रह्म- चरियं चरति । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च समणसुखानी" ति । •७ ·ग्यसनमुत्तं ६. परिकुप्पसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आपायिका नेरयिका परिकुप्पा अते- किच्छा । कतमे पञ्च ? माता जीविता वोरोपिता होति, पिता जीविता वोरोपितो होति, अरह' जीविता वोरोपितो होति, तथागतस्स दृढेन चित्तेन लोहितं उप्पादितं होति, सङ्को भिन्नो होति । इमे खो, भिवखवे, पञ्च मापायिका नेरयिका परिकुप्पा अकिच्छा" ति । 5 R.147 . B. 130 10 १०. व्यसनसुत्तं १. "पञ्चिमानि, भिक्खवे, व्यसनानि । कतमानि पञ्च ? जातिव्यसनं, भोगव्यसनं, रोगव्यसनं, सीलव्यसनं, दिद्विव्यसनं । न, भिक्खवे, सत्ता जातिव्यसनहेतु वा भोगव्यसनहेतु वा रोगव्यसनहेतु वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति । सीलव्यसनहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता दिद्विव्यसनहेतु वा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च व्यसनानि । २. “पञ्चिमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा पञ्च ? जाति- सम्पदा, भोगसम्पदा, आरोग्यसम्पदा, सीलसम्पदा, दिट्ठिसम्पदा । न, भिक्खवे, सत्ता जातिसम्पदाहेतु वा भोगसम्पदाहेतु वा प्रारोग्यसम्पदा- 15 हेतु वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ति । सील- सम्पदाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता दिट्ठिसम्पदाहेतु वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ति । इमा खो, भिक्खवे, पञ्च सम्पदा" ति। गिलानवग्गो तरसमो। तस्मुद्दग्न गिलानो सतिसूपट्टि', द्वे उपट्ठाका दुवायुसा । वपकाससमणसुखा', परिकुप्पं व्यसनेन चा ति ।। 20 १. परहा-स्या०1 २. सतिसूपट्टान - रो० । ३. प्रवप्पकासदुक्सानि - स्या०, रो०। ४-४. परिकुप्पो च सम्पदा - स्था०, रो० । म०२-५१ ·४०२ १४. R.148 अगुत्तरनिकायो [५.१४.१६ राजवग्गो १. पठमचक्कानुवत्तनसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो राजा चक्कवत्ती धम्मेनेव चक्कं वत्तेति'; तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं केनचि मनुस्स- भूतेन पच्चत्यिकेन पाणिना । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, राजा चक्कवत्ती अत्यनं च होति, धम्म च, मत्तञ्जू च, कालङ्घ 5 च, परिसञ्चू च । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो राजा चक्कवत्ती धम्मेनेव चक्कं पवत्तेति; तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं केनचि मनुस्सभूतेन पच्चत्थिकेन पाणिना । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो धम्मेनेव अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तेति; 10 तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, तयागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो अत्थ, धम्मञ्जू, मत्त, कालङ्घ परिसञ् । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो धमेनेव अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तेति; तं होति धम्मचक्क' अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि" ति । B 131 २. दुतियचक्कानुवत्तनसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो चक्क- वत्तिस्स जेट्ठो पुत्तो पितरा पवत्तितं चक्क धम्मेनेव अनुप्पवत्तेति; तं होति चक्क अपटियत्तियं केनचि मनुस्सभूतेन पच्चत्थिकेन पाणिना । । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, रजो चक्कयत्तिस्स जेदो पुत्तो प्रत्यञ्चू च होति, धम्मञ्चू च, मत्तजू च, कालञ्चू च, परिसञ्यू च। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रओ चक्क- वत्तिस्स जेट्ठो पुत्तो पितरा पवत्तितं च धम्मेनेव अनुप्पवत्तेति; तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं केनचि मनुस्सभूतेन पचत्यिकेन पाणिना । १. पयनि-स्या, रो० । - २. अप्पतिवत्तिय सी०। ३. चरम स्था रो।

·१७ B.322 - 5 10 R.15 ४.२.३] पधानसुतं ३. "ठितस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो अभिज्झाव्यापादो विगतो होति, थानमिद्धं ... उद्धच्चकुक्कुच्चं ... विचिकिच्छा पहीना होति, आरद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा, पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं, ठितो पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'आतापी अोत्तापी सततं समितं पारद्धविरियो पहितत्तो' ति वुच्चति । ४. "निसिन्नस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो अभिज्झाव्यापादो विगतो होति, थानमिद्धं उद्धच्चकुक्कुच्चं विचिकिच्छा पहीना ' होति, पारद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा, पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं, निसिन्नो पि, भिक्खवे, भिक्खु एवंभूतो 'आतापी अोत्तापी सततं समितं आरद्धविरियो पंहितत्तो' ति वुच्चति । ५. “सयानस्स चे पि, भिक्खवे, भिक्खुनो जागरस्स अभिज्झा- व्यापादो विगतो होति, थीनमिद्धं ... उद्धच्चकुक्कुच्चं ... विचिकिच्छा पहीना होति, पारद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा, पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं, सयानो पि, 15 भिक्खवे, भिक्खु जागरो एवंभूतो 'आतापी अोत्तापी सततं समितं 'आरद्धविरियो पहितत्तो" ति वुच्चती ति । "यतं चरे यतं तिटे, यतं अच्छे यतं सये । यतं सम्मिजये भिक्खु, यतमेनं पसारये ॥ "उद्धं तिरियं अपाचीनं, यावता जगतो गति । समवेक्खिता च धम्मानं, खन्धानं उदयब्वयं' ।। "चेतोसमथसामीचि, सिक्खमानं सदा सतं । सततं पहितत्तो ति, पाहु भिक्खु तथाविधं" ति ।। 20 ३. पधानसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, सम्मप्पधानानि । कतमानि उत्तारि? इध, भिक्खवे, भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं 25 अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं परगण्हाति दहति; उप्पलानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति १. उदयव्ययं-सी०,रो!

·४०३ R.149 ५.१४.३]: पम्मराजासुत्तं २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सारिपुत्तो तथागतेन अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तितं सम्मदेव अनुप्पवत्तेति; तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा बहाना वा केनचि वा लोकस्मि । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, सारिपुत्तो अत्य, धम्मभू, मत्तने, कालञ्बू, परिसञ्झू । ३ इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समभागतो सारिपुत्तो तथागतेन अनुत्तरं धम्मचक्क पवत्तितं सम्मदेव अनुप्पवत्तेति; तं होति चक्कं अप्पंटि- वत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि" ति। B. 132 15 ३. धम्मराजासुत्तं १. “यो पि सो', भिक्खवे, राजा चक्कवत्ती धम्मिको धम्म- 10 राजा, सो पि न अराजकं चक्कं वत्तेती" ति । एवं वुत्ते अञ्जतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच - "को पन, भन्ते, रञ्ओ चक्कवत्तिस्स धम्मिकस्स धम्मरञ्जो राजा" ति ? "धम्मो, भिक्खू" ति भगवा अवोच। २. “इध, भिक्खु, राजा चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा धम्म- अव निस्साय धम्म करोन्तो धम्म गरुं करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिकं रक्खावरणगुत्ति संविदहति अन्तोजनस्मि । ३. "पुन च परं, भिक्खु, राजा चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा धम्मञ्बेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरुं करोन्तो धम्म अपचाय- 20 मानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिकं रक्खावरण- गुत्ति संविदहति खत्तियेसु अनुयन्तेसु' वलकास्मि ब्राह्मणगहपतिकेसु नेगमजानपदेसु समणब्राह्मणेसु मिगपक्खीसु । स खो सो, भिक्खु, राजा चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा धम्मञ्चेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरुं करोन्तो धम्मं अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्मा- 25 धिपतेय्यो धम्मिकं रक्खावरणगुत्तिं संविदहित्वा अन्तोजनस्मि धम्मिकं रक्खावरणगुत्ति संविदहित्वा खत्तियेसु अनुयन्तेसु वलकास्मि ब्राह्मण- R.150. १. पो-सौ०, स्या०, रो० । २. पवत्तेती - स्या०, रो० । ३. अनुयुत्तेसु- सी० ।

·. . B. 133 पारगुतरनिकायो [५.१४.३- गहातिकेमु नेगमजानपदेसु रामणब्राह्मणेसु मिगपपसीगु धग्मेनैव चक्क पवत्तेति ; तं होति व अप्पटिवत्तियं केनचि मनुस्सभूतेन पच्चत्यिकेन पाणिना। ४. "एवमेव सो, भिवग्नु, तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो धम्मिको 5 धम्मराजा धम्मञ्बेव निस्साय धम्म सकारोन्तो धम्मं गरुं करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिकं वसा- वरणगुत्ति संविदहति भिक्खूमु - 'एवरूपं कायकम्मं रोवितव्यं, एवरूपं कायकम्मं न सेवितव्यं ; एवरूपं वचीकम्म सेवितव्यं, एवस्पं वचीकम्म नसेवितव्यं; एवरूपं मनोकम्म सेवितव्यं, एवररूपं मनोकमन सेवितब्बं; 10 एवरूपो प्राजीवो सेवितम्बो, एवरूपो आजीयो ग सेवितव्यो; एवरूपो गामनिगमो सेवितब्बो, एवरूपो गामनिगमो न सेवितब्बो' ति । ५. "पुन च परं, भिक्षु, तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो धम्मिको धम्मराजा धम्म व निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरुं करोन्तो धम्मं अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिकं रक्खा- 15 वरणगुत्तिं संविदहति भिक्खुनीमु'... पे०... उपासकेसु ... पे०... उपासि- कासु - 'एवरूपं कायकम्म सेवितव्वं, एवरूपं कायकम्मं न सेवितव्बं; एवरूपं वचीकम्म सेवितव्वं, एवरूपं वचीकम्मं न सेवितव्वं; एवरूपं मनोकम्मं सेवितव्वं, एवरूपं मनोकम्मं न सेवितव्यं; एवरूपो आजीवो सेवितब्बो, एवरुपो आजीवो न सेवितव्यो; एवरूपो गामनिगमो 20 सेवितव्वो, एवरूपो गामनिगमो न सेवितव्यो' ति । स खो सो, भिक्खु, तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो धम्मिको धम्मराजा धम्म व निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरुं करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिकं रक्खावरणगुत्ति संविदहित्वा भिक्खूसु, धम्मिकं रक्खावरणगुत्ति संविदहित्वा भिक्खुनीसु, धम्मिक रक्खावरणगुत्ति संविदहित्वा उपासकेसु, धम्मिकं रक्खावरणगुत्ति संविदहित्वा उपासिकासु धम्मेनेव अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तेतिः तं होति चक्कं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि" ति । R.151 25 १. भिक्खूसु भिक्खुनीसु-सी०,रो।

·४०५ B. 131 ५.१४.४] पस्संदिसंसुतं ४. यस्संदिसंसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्रावे, अख्नेहि समन्नागतो राजा खत्तियो मुद्धावसित्तो यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, सकस्मियेव विजिते विहरति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, राजा खत्तियो मुद्धावसित्तो उभतो सुजातो होति मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पिता- • महयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन; अड्डो होति महतनो महा- 5 भोगो परिपुण्णकोसकोट्ठागारो; बलवा खो पन होति चतुरङ्गिनिया सेनाय समन्नागतो अस्सवाय अोवादपटिकराय; परिणायको खो पनस्स होति पण्डितो वियत्तो' मेधावी पटिबलो अतीतानागतपच्चुप्पन्ने प्रत्ये चिन्तेतुं; तस्सिमे चत्तारो धम्मा यस परिपाचेन्ति । सो इमिना यसपञ्चमेन धम्मेन समन्नागतो यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, सकरिम- 10 येव विजिते विहरति । तं किस्स हेतु ? एवं हेतं, भिक्खये, होति विजितावीनं । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यस्सं यस्सं दिसायं विहरति, विमुत्तचित्तो व विहरति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवतो 15 विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्सति सिक्खापदेसु - राजा व खत्तियो मुद्धावसित्तो जातिसम्पन्नो; बहुस्सुतो होति सुतघरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परि- सुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा वहुस्सुता होन्ति घाता 20 वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा - राजा व सत्तियो मुद्धावसित्तो अड्डो महद्धनो महाभोगो परिपुण्णकोसकोट्ठागारो; पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय थामवा दल्हपरक्कमो अनिविखत्तपुरो कुसलेमु धम्मसु - राजा व खत्तियो मुद्धावसित्तो वलसम्पन्नो; पञवा होति उदयत्य- गामिनिया पञ्चाय समन्नागतो अरियाय निब्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्सय- गामिनिया- राजा व खत्तियो मुद्धावसित्तो परिणायकसम्पन्नो; तस्सिमे चत्तारोधम्मा विमुत्ति परिपाचेन्ति । सो इमिना विमुत्तिपञ्चमेन धम्मेन १. व्यतो - स्या०; व्यतो- रो० । २. पञ्चमेन - मी० : ३. मौ०, रो० पोत्यवेनु नत्यि। ४. मुसाभिसित्तो - स्या० । R.152 .

·:- [५.१४४- प्रगुत्तरनिकायो समन्नागतो यस्सं यस्सं दिसायं विहरति विमुत्तचित्तो व विहरति । तं किस्स हेतु ? एवं हेतं, भिक्खवे, होति विमुत्तचित्तानं" ति । B. 135 . R.153 ५. पठमपत्यनासुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रञ्जो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स जेट्ठो पुत्तो रज्जं पत्थेति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, 5 भिक्खवे, रञ्जो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स जेट्ठो पुत्तो उभतो सुजातो होति मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन; अभिरूपो होति दस्सनीयो पासा- दिको परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागतो; मातापितूनं पियो होति मनापो; नेगमजानपदस्स पियो होति मनापो; यानि तानि रनं 10 खत्तियानं मुद्धावसित्तानं सिप्पट्ठानानि' हरिथस्मि वा अस्सस्मि वा रथरिंभ वा धनुस्मि वा थरुस्मि वा' तत्थ सिक्खितो होति अनवयो । "तस्स एवं होति – 'अहं खोम्हि उभतो सुजातो मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन । कस्माहं रज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि 15 अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागतो। कस्माहं रज्जं न पत्येय्यं ! अहं खोम्हि मातापितूनं पियो मनापो । कस्माहं रज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि नेगमजानपदस्स पियो मनापो। कस्माहं रज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि यानि तानि रज्ज खत्तियानं मुद्धावसित्तानं सिप्पट्ठानानि हथिस्मि वा अस्सस्मि वा रस्मि वा धनुस्मि 20 वा थरुस्मि वा, तत्य सिक्खितो अनवयो। कस्माहं रज्जं न पत्थेय्यं ति ! इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रो खत्ति- यस्स मुद्धावसित्तस्स जेट्ठो पुत्तो रज्जं पत्थेति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आसवानं खयं पत्थेति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 25 सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मा- सम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति 1 अप्पावाधो होति अप्पातको, १. सिप्पुट्ठानानि - स्या० । २-२. स्या०, रो० पोत्यकेसु नत्थि । ३. तत्यहि - सी० ।

·1.136 २.१४.९] दुतिपपत्यनामुरा समवेपाकिनिया गहणिया समन्नागतो नातिसीताय नाच्चुहाय मशि- माय पधानासमाय; असठो होति प्रमायावी, यथाभूतं अत्तानं प्रावियत्ता सत्यरि वा विअनु वा सब्रह्मचारीम, पारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामया दन्हपरक्कमो अनिविखत्तधुरो कुसलेमु धम्मगुः पशवा होति । उदयत्यगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्सयगामिनिया। "तस्स एवं होति - 'अहं सोम्हि सदो, राइहामि तपा- गतस्स बोधि - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्माराम्बुद्धो ... पं०... सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । कस्माहं पारावानं सयं न पत्येय्यं ! 10 अहं खोम्हि अप्पावाघो अप्पातको समयपाकिनिया गहणिया समन्नागतो नातिसीताय नाच्चुण्हाय मज्झिमाय पधानपखमाय । कस्माहं पासवान खयं न पत्थेय्यं ! अहं सोम्हि असठो अमायावी यथाभूतं अतानं आयि- कता सत्यरि वा विमु वा राब्रह्मचारीमु। कस्माहं पारावानं खयं न पत्येय्यं ! अहं सोम्हि पारदविरियो विहरामि अकुसलानं 15 धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्यमो अनिक्खित्तयुरो कुसलेसु धम्मेमु । कस्माहं आसवानं रायं न पत्थेग्यं ! अहं खोम्हि पञवा उदयत्यगामिनिया पञ्जाय समन्नागतो अरियाय निब्यधिकाय सम्मा दुयसक्सयगामिनिया । कस्माहं पासवान गय न पत्थेय्यं ति ! इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि घम्मेहि समन्नागतो 20 भिक्षु पासवानं सयं प्रत्येती" ति । R.ISH । ६. दुतियपत्थनासुतं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो रचो सत्तियस्म मुद्धावसित्तस्स जेट्टो पुत्तो प्रोपरज्ज' पत्थेति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, रञो सत्तियस्त मुद्धावमित्तस्न जेट्टो पुतो उभतो मुजातो होति मातितो च पितितो च, मंनुद्धगहणिको, याव सत्तमा पिता- 25 महयुगा अक्खितो अनुपक्कुट्ठों जातिवादेन; अभिस्पो होति दस्तनीयो पासादिको परमाय वण्णपोक्तरताय समन्नागतो; मातापितूनं पियो स्था०, रो० । २. अनुराहो - सा., १. उपरज्नं रो.

·४०८ . B. 137, R.155 अडगुत्तरनिकायो [५.१४.६- होति मनापो, बलकायस्स पियो होति मनापो; पण्डितो होति वियत्तो मेघावी पटिवलो अतीतानागतपच्चुप्पन्ने अत्थे चिन्तेतुं । "तस्स एवं होति - 'अहं खोम्हि उभतो सुजातो मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अविखत्तो 5 अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन । कस्माहं प्रोपरज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागतो। कस्माहं ओपरज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि मातापितूनं पियो मनापो। कस्माहं प्रोपरज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि वलकायस्स पियो मनापो। कस्माहं प्रोपरज्जं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि पण्डितो वियत्तो मेधावी 10 पटिबलो अतीतानागतपच्चुप्पन्ने अत्थे चिन्तेतुं । कस्माहं ओपरज्ज न पत्येय्यं' ति ! इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्केहि समन्नागतो रो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स जेट्ठो पुत्तो प्रोपरज्जं पत्येति । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आसवानं खयं पत्थेति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिवसु 15 सीलदा होति ... पे०... समादाय सिवखति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति .... पे०... दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; चतूसु सतिपट्टानेसु सुप्पतिद्वित- चित्तो' होति ; प्रारद्धविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मेसु; पञवा होति, उदयत्यगामिनिया पञ्चाय समन्नागतो 20 अरियाय निब्वेधिकाय सम्मा दुक्खक्खयगामिनिया । "तस्स एवं होति – 'अहं खोम्हि सीलवा, पातिमोवखसंवर- संवुतो विहरामि आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खामि सिक्खापदेसु । कस्माहं पासवानं खयं न पत्येय्यं ! अहं खोम्हि वहुस्तुतो सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा 25 मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सव्यञ्जनं केवलपरिपुणं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तयारूपा मे धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा । कस्माहं आसवानं खयं न पत्थेय्यं ! अहं खोम्हि चतूसु सतिपट्टानेसु सुप्पतिट्टित- - १. सुपट्टितचित्तो-मी०, स्या०; सुपतिद्वितचित्तो-रो । २-२. रात्या व्यञ्जना - सी०।

·You ५.१५] भतारकासुतं चित्तो। कस्माहं पासवानं खयं न पत्थेग्यं ! अहं सोम्हि पारद्ध- विरियो विहरामि अकुसलानं धम्मानं पहानाय, कुसलानं धम्मानं उप- सम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिचिखत्तधुरो कुसलेसु धम्मेमु । कस्माहं पासवानं खयं न पत्येय्यं ! अहं खोम्हि पनवा उदयत्य- गामिनिया पचाय समन्नागतो अरियाय निव्वेधिकाय सम्मा दुक्स- क्खयगामिनिया । कस्माहं आसवानं खयं न पत्येय्यं ति ! इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु पासवानं खयं पत्येती" ति। R.150 D. 130 10 ७. अप्पसुपतिसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, अप्पं रत्तिया सुपन्ति, बहुं जग्गन्ति । कतमे पञ्च ? इत्यी, भिक्खवे, पुरिसाधिप्पाया अप्पं रत्तिया सुपति, वहुं जग्गति । पुरिसो, भिक्खवे, इत्याधिप्पायो अप्पं रत्तिया सुपति, बहुं जग्गति । चोरो, भिक्सवे, आदानाधिप्पायो अप्पं रत्तिया सुपति, वहुं जग्गति । राजा', भिक्सवे, राजकरणीयसु युत्तो अप्पं रत्तिया सुपति, बहुं जग्गति । भिक्खु, भिक्खवे, विसंयोगाधिप्पायो अप्पं रत्तिया सुपति, बहुं जग्गति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च अप्प रत्तिया मुपन्ति, वहुं जग्गन्ती" ति । । 15 ८. भत्तादकसुतं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो रच्यो नागो भत्तादको च होति प्रोकासफरणो च लण्डसारणो' च सलाकागाही' रज्जो नागो त्वेव सङ्ख गच्छति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, रमओ नागो अक्समो होति रूपानं, अक्समो सद्दानं, अक्खमो गन्यानं, अक्समो रसानं, अस्खमो फोहब्बान । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि 20 अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो भतादको च' ओकासफरणो च लण्डसारणो च सलाकग्गाही च, रो नागो त्वेव सवं गच्छति । २. “एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवतु भत्तादको च होति, मोकासफरणो च मञ्चपीठमद्दनो च सलाकग्गाही १. राजयुत्तो-रो। २. हेन्डसानो-मी०माइमापनो-पा० नमानी- रो० । ३. सलाहगाही - रो०। ४. चे होति - स्या०, री० पीउमद्दनी - मी०,म्या, रो०।

·ܘܕ R.157 भगुतरनिकायो .. [५.१४.८- च, भिक्खु त्वेव सवं गच्छति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति रूपानं, अक्खमो सद्दान, अक्खमो गन्धान, अवखमो रसानं, अक्खमो फोब्बानं । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु भत्तादको च होति प्रोकासफरणो च मञ्चपीठमद्दनो 5 च सलाकग्गाही च, भिक्खु त्वेव सङ्घ गच्छती" ति । B. 139 - 10 . 15 - ६. अक्खमसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो न राजारहो होति न राजभोग्गो, न रञो अङ्गं त्वेव सङ्ख गच्छति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, रञ्जो नागो अक्खमो होति रूपानं, ग्रक्खमो सद्दानं, अक्खमो गन्धान, अक्खमो रसान, अक्खमो फोटुब्बानं । २. “कथं च, भिक्खवे, रञ्जो नागो अक्खमो होति रूपानं ? इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो हत्यिकायं वा दिस्वा अस्सकायं वा दिस्वा रथकायं वा दिस्वा पत्तिकायं वा दिस्वा संसीदति विसीदति, न सन्यम्भति न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रञो नागो अक्खमो होति रूपानं । ३. "कथं च, भिक्खवे, रओ नागो अक्खमो होति सद्दानं ? इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो हत्यिसई वा सुत्वा अस्ससई वा सुत्वा रथसई वा सुत्वा पत्तिसई वा सुत्वा भेरिपणवसङ्खतिणवनिन्नाद- सई वा सुत्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रो नागो अक्खमो होति सद्दानं । ४. "कथं च, भिक्खवे, रजो नागो अक्खमो होति गन्धान ? इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो ये ते रो नागा अभिजाता सङ्गामावचरा तेसं मुत्तकरीसस्स गन्धं घायित्वा संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रो नागो अक्खमो होति गन्धानं । ५. “कथं च, भिक्खवे, रञो नागो अक्खमो होति रसानं ? इध, भिक्खवे, रो नागो सङ्गामगतो एकिस्सा वा तिणोदकदत्तिया विमानितो' द्वीहि वा तीहि वा चतूहि वा पञ्चहि वा तिणोदकदत्तीहि १. विहनीती - स्या० । 20 R,158 25 ·B.140 10 ५.१४.६] . अक्सममुत्तं ४११ विमानितो संसीदति विसीदति, न सन्थम्भति में सक्कोति सङ्गाम प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रओ नागो अक्खमोहोति रसानं । ६. "कथं च, भिक्खवे, रञ्बो नागो अक्खमो होति फोटुब्यानं? इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो एकेन वा सरवेगेन विद्धो, द्वीहि वा तीहि वा चतूहि वा पञ्चहि वा सरवेगेहि विद्धो संसीदति । विसीदति, न सन्थम्भति न सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्सवे, रञ्जओ नागो अवखमो होति फोटब्बानं । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो न राजारहो होति न राजभोग्गो न रञ्चो अङ्गं त्वेव सङ्घ गच्छति । ७. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु न आहुनेय्यो होति न पाहुनेय्यो न दविखणेय्यो न अञ्जलिकरणीयो न अनुत्तरं पुक्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति रूपानं, अक्खमो सद्दान, अक्खमो गन्धान, अक्खमो रसान, अक्खमो फोट्टव्यानं । ८. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु अक्खमो होति रूपानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा रजनीये रूपे सारज्जति, न सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति रूपानं । ६. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति सद्दानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सोतेन सई सुत्वा रजनीये सद्दे सारज्जति, सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अवखमो होति सदानं । १०. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति गन्धान ? इध, भिक्खये, भिक्खु धानेन गन्धं घायित्वा रजनीये गन्धे सारज्जति, न सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो 25 होति गन्धान । ११. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति रसानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु जिन्हाय रसं सायित्वा रजनीये रसे सारज्जति, न १. धम्मेहि - स्याल, रो० ॥ 15 न 20 R.159 ·४१२ - B. 141 10 प्रगुत्तरनिकायो [५.१४.६- सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति रसानं । १२. "कयं च, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति फोट्ठव्वानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कायेन फोटुब्बं फुसित्या रजनीये फोटुव्ये सारज्जति, 5 न सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु अक्खमो होति फोटुब्बानं । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु न आहुनेय्यो होति न पाहुनेय्यो न दक्खिणेय्यो न अञ्जलिकरणीयो न अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्स । १३. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो राजारहो होति राजभोग्गो, रञो अङ्गं त्वेव सङ्ख गच्छति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, रओ नागो खमो होति रूपानं, खमो सद्दानं, खमो गन्धानं, खमो रसानं, खमो फोटब्बानं । १४. "कथं च, भिक्खवे, रओ नागो खमो होति रूपानं ? 15 इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो हत्यिकायं वा दिस्वा अस्सकार्य वा दिस्वा रथकायं वा दिस्वा पत्तिकायं वा दिस्वा न संसीदति न विसी- दति, सन्थम्भति सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रज्जो नागो खमो होति रूपानं । १५. "कथं च, भिक्खवे, रजो नागो खमो होति सद्दानं ? 20 इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो हत्थिसई वा सुत्वा अस्ससई वा सुत्वा रथसई वा सुत्वा पत्तिसई वा सुत्वा भेरिपणवसङ्खतिणव- निनादसह वा सुत्वा न संसीदति न विसीदति, सन्थम्भति सक्कोति सङ्गामं ओतरितुं । एवं खो, भिक्खवे, रञ्जो नागो खमो होति सद्दानं । १६. "कथं च, भिक्खवे, रो नागो खमो होति गन्धान ? 25 इध, भिक्खवे, रो नागो सङ्गामगतो ये ते रो नागा अभिजाता सङ्गामावचरा तेसं मुत्तकरीसस्स गन्धं घायित्वा न संसीदति न विसीदति, न्यम्भति सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिवखवे, रओ नागो खमो होति गन्धानं । १७. "कयं च, भिक्खवे, रञो नागो खमो होति रसानं ? ३० इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो एकिस्सा वा तिणोदकदत्तिया R.160 .

·323 अडगुत्तरनिकायो [४.२.३- वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति; अनुप्पन्नानं कुस- लानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति; उत्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति 5 विरियं प्रारभति चित्तं परगण्हाति पदहति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि सम्मप्पधानानी ति । "सम्मप्पधाना मारधेय्याभिभूता', ते असिता जातिमरणभयस्स पारगू । ते तुसिता जत्वा मारं सवाहिनि ते अनेजा, सब नमुचिवलं उपातिवत्ता ते सुखिता" ति ॥ 10 ..16 ४. संवरसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, पधानानि । कतमानि चत्तारि? संवरप्पधानं, पहानप्पधानं, भावनाप्पधानं, अनुरक्खणाप्पधानं । कतम च, भिक्खवे, संवरप्पधानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनग्गाही । यत्वाधिकरणमेनं चवखु- 15 न्द्रियं असंवुतं विहरन्तं ? अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति, रवखति चक्खुन्द्रियं, चक्खु- न्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सदं सुत्वा ... धानेन गन्धं घायित्वा जिव्हाय रसं सायित्वा कायेन फोहब्बं फुसित्वा ... मनसा धम्म विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुन्यजनग्गाही, यत्वाधिकरणमेनं 20 मनिन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवे, तस्स संवराय पटिपज्जति, रक्तति मनिन्द्रियं, मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति । इदं वुच्चति, भिक्खवे, संवरप्पधानं । २. "कतमं च, भिक्खवे, पहानप्पधानं ? इध, भिक्खवे, भिक्सु उप्पन्नं कामवितरक नाधिवासेति पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति मन- 25 भावं गति; उप्पानं व्यापादवितक्कं ...पे०... उप्पनं विहिंसावित ... पे०... उप्पनुप्पग्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति पजति विनो- ... ... १. मारम्बाधिनुनो-रो। २. सवान - मी०,०। ३. भिरनो - रो। ४. रोपांरपके मरिया ·B.142 . ५.१४.६] प्रासमगुतं विमानितो द्वीहि वा तोहि वा चतूहि वा पञ्चहि वा तिणोदकदत्तीहि विमानितो न संसीदति न विसीदति, सन्यम्मति सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं सो, भिक्सवे, रज्जो नागो रामो होति रसानं । १८. "कथं च, भिवखवे, रज्मो नागो समो होति फोब्बानं ? ध, भिक्सवे, रञो नागो राङ्गामगतो एकेन या सरवेगेन विद्धो, : द्वीहि वा तीहि वा चतूहि वा पञ्चहि वा सरवेगेहि विद्धो न संसीदति न विसीदति, सन्यम्भति सक्कोति सङ्गामं प्रोतरितुं । एवं खो, भिक्सवे, रओ नागो रामो होति फोटुब्बानं । "इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रज्जो नागो राजारहो होति राजभोग्गो, रओ अङ्गं त्वेव सर्त 10 गच्छति । १६. "एवमेव सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिनसु पाहुनथ्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अलिकणीयो अनुत्तरं पुञक्सत्तं लोकस्स । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, भिवसु खमो होनि रूपानं, रामो सद्दान, समो गन्धानं, खमो रसानं, समो फोटुब्बानं । २०. "कयं च, भिक्सवे, भिक्सु समो होति रूपानं ? इध, भिक्सवे, भिक्सु चक्सुना रूपं दिस्वा रजनीय रूपे न सारज्जति, सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं सो, भिक्सवे, भिक्सु समो होति रूपानं । २१. "कयं च, भिक्सवे, भिक्खु समो होति सद्दानं ? इध, 20 भिक्सवे, भिक्षु सोतेन सदं सुत्या रजनीये सद्दे न सारज्जति, सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्सवे, भिक्सु समो होति सद्दानं । २२. "कयं च, भिक्सवे, भिनसु समो होति गन्धानं । इच, भिक्सवे, भिक्खु धानेन गन्धं घायित्वा रजनीये गन्धे न सारज्जति, सस्कोति चित्तं समादहितुं । एवं सो, भिक्सवे, भिक्सु समो होति 25 गन्धानं । २३. "कथं च, भिक्सवे, भिक्षु समो होति रसानं ? इध, भिक्सवे, भिक्खु जिव्हाय रसं सायित्वा रजनीये रसे न सारज्जति, सफ्फोति चित्तं समादहितुं । एवं सो, भिवसवे, भिक्खु खमो होति 15 R.101 , रसानं ।

·४१४ अडगुत्तरनिकायो [५.१४.६- २४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु खमो होति फोटुब्बानं ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कायेन फोट्ठव्वं फुसित्वा रजनीये फोटुब्बे न सार- ज्जति, सक्कोति चित्तं समादहितुं । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु खमो होति फोटुब्बानं । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति । , - 5 B. 143 R.162 १०. सोतसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो नागो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्जो अङ्गं त्वेव सङ्खगच्छति । कतमेहि ' 10 पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, रजो नागो सोता च होति, हन्ता च, रक्खिता च, खन्ता च, गन्ता च । २. "कथं च, भिक्खवे, रओ नागो सोता होति ? इध, भिक्खवे, रञ्बो नागो यमेनं हत्थिदम्मसारथि' कारणं कारेति - यदि वा कतपुब्वं यदि वा अकतपुब्बं - तं अट्टि' कत्वा' मनसि कत्वा 15 सव्वं चेतसा समन्नाहरित्वा ओहितसोतो सुणाति । एवं खो, भिवखवे, रो नागो सोता होति । ३. “कथं च, भिक्खवे, रजो नागो हन्ता होति ? इध, भिक्खवे, रञो नागो सङ्गामगतो हत्यि पि हनति', हत्यारह पि हनति, अस्सं पि हनति, अस्सारुहं पि हनति, रथं पि हनति, रथिक पि 20 हनति, पत्तिकं पि हनति । एवं खो, भिक्खवे, रजो नागो हन्ता होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, रो नागो रक्खिता होति ? इध, भिक्खवे, रओ नागो सङ्गामगतो रक्खति पुरिमं कायं, रक्खति पच्छिमं कायं, रक्खति पुरिमे पादे, रक्खति पच्छिमे पादे, रवखति सीसं, 25 रक्खति करणे, रक्खति दन्ते, रक्खति सोण्डं, रक्खति वालधि, रक्खति हत्यारहं । एवं खो, भिक्खवे, रञ्जो नागो रक्खिता होति । - १. हत्यिदम्मसारथी सी० । २-२. भट्ठिकला-सी०, स्या०, रो०। ३. हन्ति- सी००। ४. हत्यारह-स्या०, रो० । ५. रपारुहं - रो० ।

·10 R.tos ५.१४.१०] सोतगुतं ५. "कथं च, भिक्सवे, रञ्नो नागो सन्ता होति ? श्य, भिक्खये, रञो नागो सङ्गामगतो समो होति सत्तिप्पहागनं असिण- हारानं उसुप्पहारानं फरसुणहारानं भेरिपणवसतिणवनिनादसदानं । एवं खो, भिक्सवे, रो गागो सन्ता होति । ६. "कथं च, भिक्सवे, रज्जो नागो गन्ता होति ? ध, , भिक्खये, रमओ नागो यमेनं हत्थिदम्मसारथि दिसं पैसेंति - यदि वा गतपुब्वं यदि वा ग्रगतपुच्चं - तं सिप्पमेव गन्ता होति । एवं सो, भिक्सवे, रज्मो नागो गन्ता होति । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रज्यो नागो राजारहो होति राजभोग्गो, रनो अङ्गं त्वेव सर्वं गच्छति । ७. "एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समनागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दविसणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुनक्सत्तं लोकस्स । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिवसवे, भिवसु सोता च होति, हन्ता च, रविखता च, सन्ता च, गन्ता च । ८. "कथं च, भिवखवे, भिक्खु सोता होति ? इध, भिक्सवे, 15 भिक्खु तथागतप्पवेदिते धम्मविनये देसियमाने अढेि कत्या मनसि क्त्वा सव्वं चेतसा समन्नाहरित्या अोहितसोतो धम्म सुणाति । एवं सो, भिक्खवे, भिक्खु सोता होति । ९. "कथं च, भिक्सवे, भिवसु हन्ता होति ? इच, भिवसवे, भिक्खु उप्पनं कामवितकं नाधिवासेति, पजहति विनोदेति हनति' 20 ब्यन्तीकरोति अनभावं गमेति; उप्पन्नं व्यापादवितरक ... पे०... उप्पन विहिंसावितकं ... पे०... उप्पन्नप्पन्ने पापके अकुसते धम्मे नाधिवासंति, पजहाति विनोदेति हनति व्यन्तीकरोति अनभावं गर्मति । एवं सी, भिक्खवे, भिक्खु हन्ता होति । १७. "कथं च, भिक्सवे, भिक्खु रक्खिता होति ? इय, मिक्ववे, भिक्खु चक्तुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनन्गाही । यत्वाधिकरणमेनं चक्बुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अमिझादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्तवैव्यु, तत्त संवराय पटिपजति; खतति चक्खुन्द्रियं; चक्लुन्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सई नुत्वा ... धानेन १. सी०, रो० पोत्यकेतु नलि।

·D.145 मडगुतरनिकायो [५.१४.१०- गन्धं पायित्वा ... जिव्हाय' रसं सायित्वा ... कायेन फोटुब्वं फुसित्वा, मनसा धम्म विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनग्गाही । यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्खति 5 मनिन्द्रियं; मनिन्द्रिये संवरं प्रापज्जति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु रक्खिता होति । ११. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु खन्ता होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु खमो होति सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकस- वातातपसिरिंसपसम्फस्सान'; दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उप्प- 10 नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्वानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासकजातिको होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु खन्ता होति । १२. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु गन्ता होति ? इध, भिवखवे, भिक्खु या सा दिसा अगतपुव्वा इमिना दीघेन अद्धना, यदिदं सब्बसङ्खार- 15 समयो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं, तं खिप्पञ्चेव गन्ता होति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु गन्ता होति । "इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति ... पे०... अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा" ति । राजवग्गो चतुद्दसमो। तस्सुद्दानं चक्कानुवत्तना राजा, यस्संदिसं द्वे चेव पत्थना । अप्पसुपति भत्तादो', अक्खमो च सोतेन चा ति ।। R.164 ? 20 : , १५. तिकण्डकीवग्गो १. अवजानातिसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे पञ्च ? दत्वा अवजानाति, संवासेन अवजानाति, आधेय्यमुखों होति, लोलो होति, मन्दो' मोमूहो होति । १. परीसप. - म.. २. च स्या०, रो. रो०। ४. सोतवन-स्था०; सोतरा -रो० । ५. प्रादिप्यमुखो-सो०, प्रादेम्यनुसो- स्या०; मादियमुखो-रो। ६-६. होति मोमूहो-सी० । - स्या ·-- 5 B.146 R.165 . ५.१५.२] प्रारभतिसुतं २. "कथं च, भिवखवे, पुग्गलो दत्वा अवजानाति ? इध, भिक्खये, पुग्गलो पुग्गलस्स देति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारं । तस्स एवं होति - 'अहं देमि; अयं पटिम्गण्हाती' ति । तमेनं दत्वा अवजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो दत्वा अवजानाति । ३. “कयं च, भिक्खवे, पुग्गलो संवासेन अवजानाति ? इध, भिक्खवे, पुग्गलो पुग्गलेन सद्धि संवसति द्वे वा तीणि वा वस्सानि । तमेनं संवासेन अवजानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो संवासेन अवजानाति । ४. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो आधेय्यमुखो होति ? इध, 10 भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो परस्स वण्णे वा अवण्णे वा भासियमाने तं खिप्पञ्चेव अधिमुच्चिता' होति । एवं खो, भिवखवे, पुग्गलो प्राधेय्य- मुखो होति । ५. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो लोलो होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो इत्तरसद्धो होति इत्तरभत्ती इत्तरपेमो इत्तरप्पसादो। एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो लोलो होति । ६. "कथं च, भिक्खवे, पुग्गलो मन्दो मोमूहो होति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो कुसलाकुसले धम्मे न जानाति, सावज्जानवज्जे धम्मे न जानाति, हीनप्पणीते धम्मे न जानाति, कण्हसुक्कसप्पटिभागे धम्मे न जानाति । एवं खो, भिक्खवे, पुग्गलो मन्दो मोमूहो होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । 15 20 25 २. प्रारभतिसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो प्रारभति च विप्पटिसारी च होति; तं च चतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसंसा निरुज्झन्ति । २. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो आरभति, न विप्पटि- सारी होति; तं च चेतोविमुक्ति पाविमुत्ति ययाभूतं नप्पजानाति यत्यस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति । १. अधिमुच्चितो - स्या० । २. लोको - स्या० । ३. इत्तरपसादो - स्था० । प्र०२-५३ ·४१८ R.166 B. 147 10 अडगुत्तरनिकायो [५.१५.२- ३. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नआरभति, विप्पटि- सारी होति; तं च चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्यस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति । ४. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो न पारभति न विप्पटि- 5 सारी होति; तं च चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्तिं यथाभूतं नप्पजानाति यत्यस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति । ५. "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो नारभति न विप्पटि- सारी होति; तं च चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्तिं यथाभूतं पजानाति यत्यस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति । ६. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो प्रारभति च विप्पटिसारी च होति, तं च चेतोविमुत्ति पञाविमुत्तिं यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति, सो एवमस्स वचनीयो 'आयस्मतो खो प्रारम्भजा' आसवा संविज्जन्ति, विप्पटि- सारजा आसवा पवड्डन्ति, साधु वतायस्मा प्रारम्भजे आसवे पहाय 15 विप्पटिसारजे यासवे पटिविनोदेत्वा चित्तं पशं च भावेतु'; एवमायस्मा अमुना पञ्चमेन पुग्गलेन समसमो भविस्सती' ति । ७. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो प्रारभति न विप्पटिसारी होति, तं च चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिमेसा निरुज्झन्ति, सो एवमस्स 20 वचनीयो 'प्रायस्मतो खो प्रारम्भजा ग्रामवा संविज्जन्ति, विप्पटि- सारजा प्रासवा न पवडन्ति, साधु वतायस्मा प्रारम्भजे पासवे पहाय चित्तं पञ्नं च भावेतु; एवमायस्मा अमुना पञ्चमेन पुग्गलेन समसमो भविस्सती' ति। ८. "ता, भिक्सवे, य्यायं पुग्गलो न प्रारभति विप्पटिसारी 23 होति, तं च चेतोविमुक्ति पक्राविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्थत्रा ते उणना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति, सो एवमस्स पननीयो 'पायस्मतो सो पारम्भजा पासवा न संविज्जन्ति, विणटिगारजा पाराया पवन्ति, साधु वतायस्मा विप्पटिसारजे ग्रास - R.167 - १. पायग-41.; पामरा-रो। २. भाग-मी., रो।

·सारन्दवसुतं पटिविनोदत्वा चित्तं पलं च भावेतु; एवमायस्मा अमुना पञ्चमेन पुग्गलेन समसमो भविस्सती' ति । ६. "तत्र, भिक्खवे, य्वायं पुग्गलो न पारभति न विप्पटिसारी होति, तं च चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति यथाभूतं नप्पजानाति यत्यस्स ते उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा अपरिसेसा निरुज्झन्ति, सो एवमस्स 5 वचनीयो- 'पायस्मतो खो प्रारम्भजा पासवा न संविज्जन्ति, विप्पटि- सारजा आसवा न पवड्डन्ति, साधु वतायस्मा चित्तं पश्यं च भावेतु; एवमायस्मा अमुना पञ्चमेन पुग्गलेन समसमो भविस्सती' ति । "इति खो, भिक्खवे, इसे चतारो पुग्गला अमुना पञ्चमेन पुगलेन एवं प्रोवदियमाना एवं अनुसासियमाना अनुयुबेन पासवानं 10 खयं पापुणन्ती" ति। B.148 ३. सारन्ददसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । अथ खो भगवा पुब्वण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेसालि पिण्डाय पाविसि । तेन खो पन समयेन पञ्चमत्तानं लिच्छवि- सतानं सारन्ददे चेतिये सन्नित्तिनानं सग्निपतितानं अयमन्तराकथा उद- 15 पादि "पवनं रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमेसं पञ्वन्नं ? हत्थिरतनस्स दुल्लभो लोकस्मि, अस्सरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, मणिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, इस्थिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, गहपतिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । इमसें पञ्चनं रतनानं पातुभावो दुल्लभो 20 लोकस्मि" ति । २. अथ खो ते तिच्छवी मग्गे पुरिसं ठपसु' - "यदा' त्वं, अम्भो पुरिस, पस्सेय्यासि भगवन्तं', अथ अम्हाकं पारोचैय्यासी" ति । प्रहसा खो सो पुरिसो भगवन्तं दूरतो व आगच्छन्तं ; दिस्वान येन ते लिच्छवी तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा ते लिच्छवी एतदवोच - "अयं 23 सो, भन्ते', भगवा गच्छति' अरहं सम्मासम्बुद्धो; यस्सदानि कालं मना" ति। १. पेसेसु-स्या० । २. यथा-सी०, रो० । ३. भगवन्त प्रागच्छन्तं -सी०, स्थान, रो०१४. दिस्वा ~ सी०, रो०१५-५. भोन्तो भगवा पागच्छति ~ सी०; भगवा पागच्छति -स्या०1 R.1 ·४२० B.149 10 उदपादि अगुत्तरनिकायो [५.१५.३- ३. अथ खो ते लिच्छवी येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्क- मित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अटुंसु । एकमन्तं ठिता खो ते लिच्छवी भगवन्तं एतदवोचु – “साधु, भन्ते', येन सारन्ददं चेतियं तेनुप- सङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति । अधिवासेसि भगवा तुम्हीभावेन । 5 अय खो भगवा येन सारन्ददं चेतियं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा ते लिच्छवी एतदवोच - "काय नुत्थ, लिच्छवी, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना, का च पन वो अन्तरा- कथा विप्पकता" ति ? "इध, भन्ते, अम्हाकं सन्निसिन्नानं सन्निपतितानं अयमन्तराकथा 'पञ्चन्नं रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमेसं पञ्चन्नं ? हत्थिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, अस्सरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, मणिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, इत्थिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, गहपतिरतनस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । इमेसं पञ्चन्नं रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि" ति । ४. “कामाधिमुत्तानं बत, भो', लिच्छवीनं कामयेव प्रारम्भ अन्तराकथा उदपादि । पञ्चन्नं, लिच्छवी, रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमेसं पञ्चन्नं ? तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि, तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स देसेता' 20 पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि, तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स देसितस्स विज्ञाता पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि, तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स देसितस्स विज्ञाता धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि, कतब्यू कतवेदी पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि । इमेसं खो, लिच्छवी, पञ्चनं रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि" ति । 15 R.169 4 का 25 ४. तिकण्डकीसुत्तं १. एक समयं भगवा साकेते विहरति तिफण्डकीवने । तत्र खो भगवा भिक्खू अामन्तेसि - "भिक्सवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच - १. भाभगवा -मी०, स्या, रो। २-२.यो.. सी० बोलिन्छी- ..देमिना - स्या.।४. विस्माउस्ग-मी०, रो० । -या०॥

·४२१ B. 150 15 ५.१५.४] तिकण्डकीसुतं २. “साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं अप्पटिकूल' पटि- कूलसञ्ची' विहरेय्य । साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं पटिकूले अप्पटिकूलसञ्त्री विहरेय्य । साधु, भिवखवे, भिक्खु कालेन कालं अप्पटिकूले च पटिकूले च पटिकूलसञी विहरेय्य । साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं पटिकूले च अप्पटिफूले च अप्पटिकूलसञ्जी विह- 5. रेय्य । साधु, भिक्खवे, भिक्खु कालेन कालं पटिकूलं च अप्पटिकूलं च तदुभयं अभिनिवज्जेत्वा उपेक्खको विहरेय्य सतो सम्पजानो। ३. "किञ्च', भिक्खवे, भिक्खु अत्यवसं पटिच्च अप्पटिकूले पटिकूलसनी विहरेय्य ? ‘मा मे रजनीयेसु धम्मेसु रागो उदपादी' ति इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्यवसं पटिच्च अप्पटिकूले पटिकूल- 10 सञी विहरेय्य । ४. "किञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च पटिकूले अप्पटि- कूलसी विहरेय्य ? 'मा मे दोसनीयेसु धम्मेसु दोसो उदपादी' ति इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च पटिकूले अप्पटिकूलसञ्जी विहरेय्य । ५. "किञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च अप्पटिकूले च पटिकूले च पटिकूलसञ्जी विहरेय्य ? ‘मा मे रजनीयेसु धम्मसु रागो उदपादि, मा मे दोसनीयेसु धम्मेसु दोसो उदपादी' ति - इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च अप्पटिकूले च पटिकूले च पटिकूल- सी विहरेय्य । ६. "किञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्यवसं पटिच्च पटिकूले च अप्पटिकूले च अप्पटिकूलसञ्जी विहरेय्य ? 'मा मे दोसनीयेसु धम्मसु दोसो उदपादि, मा मे रजनीयेसु धम्मेसु रागो उदपादी' ति - इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च पटिकूले च अप्पटिकूले च अप्पटि- कूलसची विहरेय्य । ७. "किञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्यवसं पटिच्च पटिकूलं च अप्पटिफूलं च तदुभयं अभिनिवज्जत्वा उपेक्खको विहरेय्य ? 'सतो सम्पजानो मा मे क्वचनि कत्थचि किञ्चन रजनीयेसु धम्मेसु रागो १-१. अप्पटिक्कूले पटिक्कूलसी - सी०, स्या०, रो० । २. कय च - रो० । ३. क्वचिनि - सी०, स्था०, रो० । ४. किञ्चन - सी०, रो०; किञ्चिन R.170 20 25 मी०, -स्था।

·४२२ मडगुत्तरनिकायो [५.१५.४- उदपादि, मा मे क्वचनि कत्थचि किञ्चनं दोसनीयेसु धम्मसु दोसो उदपादि, मा मे क्वचनि कत्यचि किञ्चनं मोहनीयेसु धम्मेसु मोहो उदपादी' ति - इदं खो, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च पटिकूलं च अप्पटिकूलं च तदुभयं अभिनिवज्जेत्वा उपेक्खको विहरेय्य सतो 5 सम्पजानो" ति। B. 151 ५. निरयसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, सुरामेरयमज्ज- पमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो 10 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सम्गे। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतोहोति, अदिना- दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि 15 खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं R.171 सग्गे" ति । 1 20 ६. मित्तसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिवसु मित्तो न सेवितब्बो। कतमेहि पञ्चहि ? कम्मन्तं कारेति, अधिकरणं आदि- यति, पामोक्खेसु भिक्खूसुपटिविरुद्धो होति, दीपचारिक अनवत्यचारिक अनुयुत्तो विहरति, नप्पटिवलो होति कालेन कालं धम्मिया कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तेजेतुं सम्पहंसेतुं । इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्सु मित्तो न सेवितव्यो । २. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि रामन्नागतो भिक्षु मित्तो रोचितन्यो। फतमेहि पन्चहि ? न कम्मन्तं कारेति, न अधिकरणं - मादियति, न पामोक्सेस मिक्सूनु पटिविरुद्धो होति, न दीपचारिक १. पपरपानगरिक -स्था..

·१९ - B.324 ४.२.५] पत्तिमुत्तं देति व्यन्तीकरोति अनभावं गमेति । इदं वुच्चति, भिवखवे, पहान- प्पधानं । ३. "कतम' च, भिक्खवे, भावनाप्पधान ? इध, भिक्खवे, भिक्खुः सतिसम्बोज्झङ्ग भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सतं निरोध- निस्सितं वोस्सग्गपरिणामि, धम्मविचयसम्वोज्झङ्ग भावेति ... विरिय- 5 सम्बोज्झङ्ग भावेति ... पीतिसम्बोज्झङ्ग भावेति ... पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गं भावेति ... समाधिसम्बोज्झङ्गं भावेति ... उपेक्खासम्बोज्झनं भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सितं निरोधनिस्सितं वोस्सग्गपरिणामि । इदं वुच्चति, भिक्खवे, भावनाप्पधानं । ४. "कतमं च, भिक्खवे, अनुरवखणाप्पधानं ? इध, भिक्खवे, 10 भिक्खु उप्पन्नं भद्दकं समाधिनिमित्तं अनुरवखति अट्ठिकसनं पुळुवक- सनं विनीलकसञ्ज' विच्छिद्दकसनं उद्घमातकसङ्गं । इदं वुच्चति, भिक्खवे, अनुरक्खणाप्पधानं । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि पधानानी ति । "संवरो च पहानं च, भावना अनुरक्खणा । एते पहाना चत्तारो, देसितादिच्चवन्धुना । येहि भिक्खु इधातापी, खयं दुक्खस्स पापुणे" ति' ।। R.17. 15 - , ५. पञ्झत्तिसुत्तं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, अग्गपत्तियो। कतमा चतस्सो ? एतदग्गं, भिक्खवे, अत्तभावीनं यदिदं - राहु असुरिन्दो । एतदगं, भिक्खवे, कामभोगीनं यदिदं राजा मन्धाता । एतदरगं, 20 भिक्खवे, आधिपतेय्यानं यदिद मारो पापिमा । सदेवके, भिक्खवे, लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय तथा- गतो अग्गमक्खायति अरहं सम्मासम्वुद्धो । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो 'अग्गपत्तियो ति । "राहुग्गं अत्तभावीनं, मन्धाता कामभोगिन' । मारो आधिपतेय्यानं, इद्धिया यससा जलं ।। , 25 १. विनीलकसा विपुवकसञ्ज-सी०, रो० । २-२. पापुणोति - रो० । ३. काम- भोगीनं-रो। ४.यस्सा-रो।

·सरिसदारगुतं अनवत्यचारिक अनुयुत्तो विहरति, पटिचलो होति पालन कालं धम्मिमा कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तजेतुं सम्पहरोतुं । इमेहि सो, भिगगये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागवो भिक्षु मित्तो सेवितव्यो" ति। , ७. प्रसप्पुरिसदानसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिवसवे, असप्पुरिसदानानि । कतमानि पञ्च ? असक्कच्चं देति, अचित्तीकत्वा' देति, असहत्था देति, अप- । विद्ध देति, अनागमनदिदिको देति । इमानि सो, भिवराव, पञ्च असप्पुरिसदानानि । २. "पश्चिमानि, भिवसवे, सप्पुरिसदानानि । कतमानि पञ्च ? सक्कच्चं देति, चित्तीकत्वा देति, सहत्या देति, अनपविद्ध देति, आगमनदिट्ठिको देति । इमानि सो, भिवग्यवे, पञ्च राप्पुरिस- 10 दानानी" ति। 1.152, R.112 ८. सप्पुरिसदानसुत्तं १. "पश्चिमानि, भिक्सवे, सप्पुरिसदानानि । कतमानि पञ्च ? सद्धाय दानं देति, सक्कच्चं दानं देति, कालेन दानं देति, अनुग्गहितचित्तो दानं देति, अत्तानं च परं च अनुपहच्च दानं देति । २. “सद्धाय सो पन, भिवसवे, दानं दत्वा यत्य यत्य तस्स 5 दानस्स विपाको नियतति, अड्डो च होति महद्धनो महाभोगो, अभिरूपो न होति दस्सनीयो पासादिको परमाय वण्णपोक्सरताय समन्नागतो। ३. "सक्कच्चं खो पन, भिक्खवे, दानं दत्वा यत्य यत्य तस्स दानस्स विपाको निव्यत्तति, अड्डो च होति महीनो महाभोगो । ये पिस्स ते होन्ति पुत्ता ति वा दारा ति वा दासा ति वा पेस्सा ति वा 20 कम्मकरा ति वा, ते पि सुस्मुसन्ति' सोतं प्रोदन्ति अन्ना चित्तं उपपेन्ति । ४. "कालेन खो पन, भिक्सवे, दानं दत्वा यत्य यत्य तस्स दानस्स विपाको निबत्तति, अड्डो च होति महसनो महाभोगो; काला- गता चस्स अत्या पचुरा होन्ति । १. प्रविति कला - स्था; मचितिकला-रो० । २. प्राषि8 - स्वा० । ३. सुमुस्मन्ति - स्था० । ४. परिपूरा- स्मा। 25 ·४२४ अडगुत्तरनिकायो [५.१५.८- ५. "अनुग्गहितचित्तो खो पन, भिक्खवे, दानं दत्वा यत्थ यत्य तस्स दानस्स विपाको निब्वत्तति, अड्डो च होति महद्धनो महाभोगो; उळारेसु च पञ्चसु कामगुणेसु भोगाय चित्तं नमति । ६. "अत्तानं च परं च अनुपहच्च खो पन, भिवखवे, दानं 5 दत्वा यत्थ यत्य तस्स दानस्स विपाको निव्वत्तति, अड्डो च होति महीनो महाभोगो; न चस्स कुतोचि भोगानं उपघातो पागच्छति अग्गितो वा उदकतो वा राजतो वा चोरतो वा अप्पियतो वा दायादतो वा' । इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च सप्पुरिसदानानी" ति । R.173 B. 153 है. पठमसमयविमुत्तसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो 10 परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिकारामता, यथाविमुत्तं चित्तं न पच्चवेक्खति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा समयविमुत्तस्स भिवखुनो अपरि- 15 हानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? न कम्मारामता, न भस्सारामता, न निद्दारामता, न सङ्गणिकारामता, यथाविमुत्तं चित्तं पच्चवेवखति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ती" ति । १०. दुतियसमयविमुत्तसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो परि- 20 हानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दा- रामता, इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता, भोजने अमत्तञ्चुता। इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा समयविमुत्तस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा समयविमुत्तस्स भिवखुनो अपरि- हानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? न कम्मारामता, न भस्सारामता, न निद्दारामता, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता, भोजने मत्तञ्झुता । इमे 2174 25 १. म. पोरयके नत्यि । 1 ·४२५ ५.१६.२] दुतियसम्मत्तनियामसुतं खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा समयविमुत्तस्स भिवखुनो अपरिहानाय • संवत्तन्ती" ति। तिकण्डकीवग्गो पञ्चदसमो। तस्सुद्दानं दत्वा अवजानाति पारभति च, सारन्दद तिकण्ड'निरयेन च । मित्तो असप्पुरिससप्पुरिसेन, समयविमुत्तं अपरे द्वे ति ।। ततियो पण्णासको समत्तो। D.154 १६. सद्धम्मवग्गो १. पठमसम्मत्तनियामसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म 5 अभब्बो नियामं ओक्कमित कुसलेसुधम्मसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि ? कथं परिभोति, कथिकं परिभोति, अत्तानं परिभोति, विविखत्तचित्तो धम्म सुणाति, अनेकग्गचित्तो अयोनिसो च मनसि करोति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म अभव्यो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि ? न कथं परिभोति, न कथिक परिभोति, न अत्तानं परिभोति, अविविखत्त- चित्तो धम्म सुणाति, एकग्गचित्तो योनिसो च मनसि करोति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धन्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं 15 प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं" ति । 10 R.175 - २. दुतियसम्मत्तनियामसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म अभब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि? कथं परिभोति, कथिकं परिभोति, अत्तानं परिभोति, दुप्पो होति १. तिकण्डकि - सी०, स्या०, रो०। २. स्पा० पोत्यके नत्यि। ३. इमे - म०। म०२-५४ ·४२६ प्रगुतरनिकायो [५.१६२- जळो एळमूगो, अनजाते अज्ञातमानी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्मं अभब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म 5 भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि ? न कथं परिभोति, न कथिकं परिभोति, न अत्तानं परिभोति, पझवा होति अजळो अनेळमूगो, न अनजाते अज्ञातमानी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं अोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं" ति । B.155 10 R.176 ३. ततियसम्मत्तनियामसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्म अभब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसुधम्मसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि ? मक्खी धम्मं सुणाति मक्खपरियुट्ठितो, उपारम्भचित्तो' धम्म सुणाति रन्धगवेसी, धम्मदेसके पाहतचित्तो होति खिलजातो', दुप्पञ्चओ होति जळो एळमूगो, अनजाते अज्ञातमानी होति । इमेहि खो, 15 भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो पि सद्धम्मं अभब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मसु सम्मत्तं । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं । कतमेहि पञ्चहि ? अमक्खी धम्म सुणाति न मक्खपरियुट्टितरे, अनुपारम्भचित्तो धम्म 20 सुणाति न रन्धगवेसी, धम्मदेसके अनाहतचित्तो होति अखिलजातो, पञवा होति अजळो अनेळमूगो, न अनजाते अज्ञातमानी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सुणन्तो सद्धम्म भब्बो नियामं प्रोक्कमितुं कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्तं" ति । ४. पठमसद्धम्मसम्मोससुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तर- 25 धानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खू न सक्कच्चं १. म उपारम्भचिती- स्या०।२. पीलजातो-म० ।

·१२७ * दुतियराद्धम्मसम्मोरागुतं धम्म सुणन्ति, न सक्कच्चं धम्म परियापुणन्ति, न सक्कच्चं धम्म धारेन्ति, न सक्कच्चं धातानं धम्मानं अत्यं उपपरिक्खन्ति, न सपकच्चं प्रत्य- मज्ञाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्म पटिपज्जन्ति । इमे खो, भिवसवे, पञ्च धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तन्ति । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय 5 अनन्तरधानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खये, भिक्स सक्कच्चं धम्म सुणन्ति, सक्कच्चं धम्म परियापुणन्ति, सक्कच धम्म धारेन्ति, सक्कच्चं धातानं धम्मानं अत्थं उपपरिक्खन्ति, सबकच्चं अत्थमनाय धम्ममज्ञाय धम्मानुधम्म पटिपज्जन्ति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय 10 संवत्तन्ती" ति । D.15G R.177 ५. दुतियसद्धम्मसम्मोससुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तर- धानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खू धम्म न परियापुणन्ति - सुत्तं, गेग्यं, वेग्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म, वेदल्लं । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय 15 अन्तरधानाय संवत्तति । २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं ययापरियत्तं धम्म न वित्थारेन परेसं देसेन्ति । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं यथापरियत्तं धम्म 20 न वित्थारेन पर वाचेन्ति ! अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं ययापरियत्तं धम्म न वित्यारेन सज्झायं करोन्ति । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो धम्मो सद्ध- मिस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं ययापरियत्तं धम्म न चेतसा अनुवितकेन्ति अनुविचारेन्ति मनसानुपेक्खन्ति । अयं, १. धतानं - सो०, स्या, रो० । २. परेसं - सी०, स्था०, रो० । 25 ·४२८ .. R.178 B. 157 महगुतरनिकायो भिक्खवे, पञ्चमो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्सवें, पञ्च धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तन्ति । ६. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय 5 अनन्तरधानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिवखवे, भिक्खू धम्म परियापुणन्ति - सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवृत्तक, जातकं, अब्भुतधम्म', वेदल्लं । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं यथापरियत्तं धम्म 10 वित्यारेन परेसं देसेन्ति । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्थारेन परं वाचेन्ति । अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं यथापरियत्तं धम्म वित्यारेन सज्झायं करोन्ति । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू यथासुतं यथापरियत्तं धम्म चेतसा अनुवितकेन्ति अनुविचारेन्ति मनसानुपेवखन्ति । अयं, भिक्खवे, 20 पञ्चमो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति। इने खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा असम्मोप्साय अनन्तरधानाय संवत्तन्ती" ति । 15 सद्धम्मस्स ठितिया an ६. ततियसद्धम्मसम्मोससुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तर- धानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खू दुग्गहितं 25 सुतन्तं परियापुणन्ति दुन्निक्खित्तेहि पदव्यञ्जनेहि । दुन्निक्खित्तस्स, भिक्खवे, पदव्यञ्जनस्स अत्यो पि दुन्नयो होति । अयं, भिवखवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । १. भभूतपम्भ - स्था० ।

·५.१६.६] ततियसद्धम्मसम्मोससुत्तं ४२६ R.179 1 158 २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू दुव्बचा होन्ति, दोवचस्स- करणेहि धम्मेहि समन्नागता, अक्खमा अप्पदविखणग्गाहिनो अनुसासनि । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, ये ते भिक्खू बहुस्सुता आगतागमा धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा, ते न सबकच्चं सुत्तन्तं परं वाचेन्ति; 5 तेसं अच्चयेन छिन्नमूलको सुत्तन्तो होति अप्पटिसरणो । अयं, भिवखवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, थेरा भिक्खू वाहुलिका' होन्ति साथलिका ओक्कमने पुब्बङ्गमा पविवेके निक्खित्तपुरा, न विरियं पारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स 10 सच्छिकिरियाय । तेसं पच्छिमा जनता दिवानुगति प्रापज्जति । सा पि होति बाहुलिका साथलिका प्रोक्कमने पुब्बङ्गमा पविवेके निविखत्त- धुरा, न विरियं प्रारभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो धम्मो सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, सङ्घो भिन्नो होति । सङ्के खो पन, भिक्खवे, भिन्ने प्रश्नमधे अक्कोसा च होन्ति, अञ्जमर्श परिभासा च होन्ति, अञ्जमलं परिक्खेपा च होन्ति, अञ्जमर्श परिच्चजना' च होन्ति । तत्य अप्पसन्ना चेव नप्पसीदन्ति, पसन्नानं च एकच्चानं अञ्जयत्तं होति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो धम्मो 20 सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय संवत्तति । इमे खो, भिवखवे, पञ्च धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरघानाय संवत्तन्ति । ६. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तन्ति । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खू सुग्गहितं सुत्तन्तं परियापुणन्ति सुनिक्खित्तेहि पदव्यञ्जनेहि । सुनि- 25 खित्तस्स, भिक्खवे, पदव्यञ्जनस्स अत्थो पि सुनयो होति । अयं, भिक्खवे, पठमो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । 15 , १. बाहुल्लिका स्या० । २. परिच्चजा - स्या० ।

·R.180 - 5 B. 159 अडगुत्तरनिकायो [५.१६.६- ७. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खू सुवचा' होन्ति सोवचस्स- करणेहि धम्मेहि समन्नागता, खमा पदविखणग्गाहिनो अनुसासनि । अयं, भिक्खवे, दुतियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तर- धानाय संवत्तति । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, ये ते. भिक्खू बहुस्सुता पागतागमा धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा, ते सक्कच्चं सुत्तन्तं परं वाचेन्ति । तेसं अच्चयेन न छिन्नमूलको सुत्तन्तो होति सप्पटिसरणो । अयं, भिक्खवे, ततियो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, थेरा भिक्खू न बाहुलिका होन्ति 10 न साथलिका, प्रोक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा; विरिय आरभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । तेसं पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति आपज्जति । सा पि होति न बाहुलिका न साथलिका, ओक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा, विरियं पारभति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय 15 असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तति । १०. "पुन च परं, भिक्खवे, सङ्घो समग्गो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरति । सङ्घ खो पन, भिक्सवे, समग्गे न चेव अचमनं अक्कोसा होन्ति, न च अजमङ परिभासा होन्ति, 20 न च अज्ञमर्श परिक्खेपा होन्ति, न च अञ्जमलं परिच्चजना होन्ति । तत्थ अप्पसना चेव पसीदन्ति, पसन्नानं च भिय्योभावो होति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो धम्मो सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तर- धानाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय संवत्तन्ती" ति । । . R.181 25 - ७. दुक्कथासुत्तं १. "पञ्चन्नं, भिक्खवे, पुग्गलानं कथा दुक्कथा पुग्गले" पुग्गलं उपनिधाय । कतमेसं पञ्चन्नं ? अस्सद्धस्स, भिक्खवे, सद्धाकथा १. मुम्बचा - सी०,रो० सुवचा -स्या० । २. मी०, स्या०, रो० पोत्थवेसु नत्यि। ३. पीरियं म० । ४. फासु - सी०, रो० । ५. पुग्गलं - सी०, रो।

·B.100 - ५.१६.७] दुक्कयासुतं दुक्कथा; दुस्सीलस्स सीलकथा दुक्कया; अप्पस्सुतस्स वाहुसच्चकथा दुक्कथा; मच्छरिस्स' चागकथा दुक्कथा; दुप्पचस्स पञ्जाकथा दुक्कया। २. "कस्मा च, भिक्खवे, अस्सद्धस्स सद्धाकथा दुक्कथा ? अस्सद्धो, भिक्खवे, सद्धाकथाय कच्छमानाय अभिसज्जति कुप्पति 5 व्यापज्जति पतित्थीयति कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खये, सद्धासम्पदं अत्तनि न समनुपस्सति', न च लभति ततोनिदानं पीतिपामोज'। तस्मा अस्सद्धस्स सद्धाकथा दुक्कया। ३. "कस्मा च, भिक्खवे, दुस्सीलस्स सीलकथा दुक्कथा ? 10 दुस्सीलो, भिक्खवे, सीलकथाय कच्छमानाय अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्थीयति कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिवखवे, सीलसम्पदं अत्तनि न समनु- पस्सति न च लभति ततोनिदानं पीतिपामोजं । तस्मा दुस्सीलस्स सीलकथा दुक्कथा । ४. "कस्मा च, भिक्खवे, अप्पस्मुतस्स बाहुसच्चकथा दुक्कथा ? अप्पस्सुतो, भिक्खवे, वाहुसच्चकथाय कच्छमानाय अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्थीयति कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खवे, सुतसम्पदं अत्तनि न समनुपरसति, न च लभति ततोनिदानं पीतिपामोज्जं । तस्मा अप्पस्सुतस्स 20 वाहुसच्चकथा दुक्कया। ५. “कस्मा च, भिक्खवे, मन्छरिस्स चागकथा दुक्कथा ? मच्छरी, भिक्खवे, चागकथाय कच्छमानाय अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्यीयति कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खवे, चागसम्पदं अत्तनि न समनुपस्सति 25 न च लभति ततोनिदानं पीतिपामोजं । तस्मा मच्छरिस्स चागकथा दुक्कथा। ६. "कस्मा च, भिक्खवे, दुप्पञस्स पञ्जाकया दुक्कथा दुप्पो, भिक्सवे, पजाकथाय कच्छमानाय अभिसज्जति कुष्पति १. मच्छरियरस - सो०, रो० । २. सम्पत्सति - सी०। ३.पीतिपामुज्ज - सी०, 15 R.182 ? स्या रों०।

·४३२ - अडगुत्तरनिकायो [५.१६.७- . 10 व्यापज्जति पतित्थीयति कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खवे, पज्ञासम्पदं अत्तनि न समनुपस्सति, न च लभति ततोनिदानं पीतिपामोज । तस्मा दुप्पञस्स पञ्जा- कथा दुक्कथा । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं पुग्गलानं कथा दुक्कथा 5 पुग्गले पुग्गलं उपनिधाय । ७. "पञ्चन्नं, भिक्खवे, पुग्गलानं कथा सुकथा पुग्गले पुग्गलं उपनिधाय । कतमेसं पञ्चन्नं ? सद्धस्स, भिक्खवे, सद्धाकथा सुकथा; सीलवतो सीलकथा सुकथा; बहुस्सुतस्स वाहुसच्चकथा सुकथा; चाग- वतो चागकथा सुकथा; पञ्जवतो पञ्जाकथा सुकथा । ८. “कस्मा च, भिक्खवे, सद्धस्स सद्धाकथा सुकथा ? सद्धो, भिक्खवे, सद्धाकथाय कच्छमानाय नाभिसज्जति न कुप्पति न व्यापज्जति न पतित्यीयति न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खवे, सद्धासम्पदं अत्तनि समनुपस्सति लभति च ततोनिदानं पीतिपामोज्जं । तस्मा सद्धस्स सद्धाकथा सुकथा । ९. "कस्मा च, भिक्खवे, सीलवतो सीलकथा सुकथा सीलवा, भिक्खवे, सीलकथाय कच्छमानाय नाभिसज्जति न कुप्पति न व्यापज्जति न पतित्थीयति न कोपं च दोसं च गप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्खवे, सीलसम्पदं अत्तनि समनुपस्सति, लभति च ततोनिदानं पीतिपामोज्जं । तस्मा सीलवतो 20 सीलकथा सुकथा । १०. "कस्मा च, भिक्खवे, बहुस्सुतस्स बाहुसच्चकथा सुकथा ? बहुस्सुतो, भिक्खवे, वाहुसच्चकयाय कच्छमानाय नाभिसज्जति न कुप्पति न ब्यापज्जति न पतित्थीयति न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । तं किस्स हेतु ? तं हि खो, भिक्खवे, सुतसम्पदं अत्तनि 25 समनुपस्सति, लभति च ततोनिदानं पीतिपामोज्जं । तस्मा बहुस्सुतस्स बाहुसच्चकथा सुकथा । ११. "कस्मा च, भिक्खवे, चागवतो चागकथा सुकथा चागया, भिक्सवे, चागकयाय कच्छमानाय नाभिसज्जति न कुप्पति न व्यापज्जति न पतित्यीयति न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति । 15 ? B. 161 R.183 . ?

·२० अडगुत्तरनिकायो [४.२.५- "उद्धं तिरियं अपाचीनं, यावता जगतो गति । सदेवकस्स लोकस्स, बुद्धो अग्गों' पवुच्चती" ति ॥ - . B.325 R.18 ६. सोखुम्मसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, सोखुम्मानि । कतमानि चत्तारि? इध, भिक्खवे, भिक्खु रूपसोलुम्मन समन्नागतो होति परमेन; तेन च 5 रूपसोखुम्मन अञ्ज रूपसोखुम्म उत्तरितरं वा पणीततरं वा न समनु- पस्सति; तेन च रूपसोखुम्मन अशं रूपसोखुम्म उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति । वेदनासोखुम्मन समन्नागतो होति परमेन; तेन च वेदनासोखुम्मन अशं वेदनासोखुम्म उत्तरितरं वा पणीततरं वा न समनुपस्सति; तेन च वेदनासोखुम्मन अझं वेदनासोखुम्म उत्तरितरं 10 वा पणीततरं वा न पत्थेति । सञ्जासोखुम्मेन समन्नागतो होति परमेन तेन च सञ्जासोखुम्मेन अञ्ज सञ्जासोखुम्मं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न समनुपस्सति; तेन च सञ्जासोखुम्मेन अझं सज्ञासोखुम्म उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति । सङ्खारसोखुम्मन समन्नागतो होति परमेन; तेन च सवारसोखुम्मन अशं सवारसोखुम्म उत्तरितरं 15 वा पणीततरं वा न समनुपस्सति; तेन च सवारसोखुम्मेन अनं सङ्घारसोखुम्मं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि सोखुम्मानी ति । "रूपसोखुम्मतं ञत्वा, वेदनानं च सम्भवं । सझा यतो समुदेति, अत्थं गच्छति यत्य च । सङ्खारे परतो .जत्वा, दुवखतो नो च अत्ततो ।। "स वे' सम्मड्सो भिक्ख, सन्तो सन्तिपदे रतो। धारेति अन्तिमं देहं, जेत्वा मारं सवाहिनि" ति ।। 20 ७. पठमप्रगतिसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अगतिगमनानि । कतमानि चत्तारि ? छन्दागति गच्छति, दोसागति गच्छति, मोहागति गच्छति 5 भयागति गच्छति - इमानि सो, भिवखये, चत्तारि प्रगतिगमनानी ति । १. मार्ग- मी०, रो। २. थे- रो।। ३. गवाहन-भी०, रो।

·५.१६.६] उदायोसुतं तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्सवे, चागसम्पदं अत्तनि समनुपस्सति, लभति च ततोनिदानं पीतिपामोज्जं । तस्मा चागवतो चागकथा सुकथा । १२. “कस्मा च, भिक्सवे, पञ्जवतो पज्ञाकया सुकथा ? पञ्चवा, भिक्खवे, पज्ञाकयाय कच्छमानाय नाभिसज्जति न कुप्पति न व्यापज्जति न पतित्यीयति न कोपं च दोसं च अप्पच्चयं च पातुकरोति। । तं किस्स हेतु ? तं हि सो, भिक्सवे, पञ्जासम्पदं अत्तनि समनुपस्सति लभति च ततोनिदानं पीतिपामोज । तस्मा पञ्जवतो पञ्जाकया सुकथा । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चनं पुग्गलानं कथा सुकथा पुग्गले पुग्गलं उपनिधाया" ति। ८. सारज्जसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु सारज्जं 10 प्रोक्फन्तो होति । कतमेहि पञ्चहि ? इच, भिक्सवे, भिक्खु अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, अप्पस्सुतो होति, कुसीतो होति, दुपओ होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु सारज्ज मोक्कन्तो होति । २. “पञ्चहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु विसारदो 15 होति । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु सद्धो होति, सीलवा होति, बहुस्सुतो होति, पारद्वविरियो होति, पञवा होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्तु विसारदो होती" ति । 2.162 R.181 ६. उदायोसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा कोसम्वियं विहरति घोसितारामे । तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी महतिया गिहि- 0 परिसाय परिवुतो धम्म देसेन्तो निसिनो होति । अहसा खो आयस्मा आनन्दो आयस्मन्तं उदायिं महतिया गिहिपरिसाय परिवुतं धम्म देसेन्तं निसिन्नं । दिस्वा' येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं नितीदि । एकमन्तं निसिनो खो प्रायस्मा प्रानन्दो भगवन्तं एतदवोच - "आयस्मा, भन्ते, उदायी महतिया गिहिपरिसाय 25 परित्तो धम्म देसेती 'ति। १. दिस्वान - सी०, स्पा० । २. देवेन्तो निचिनो-सा। २" भ०२-५५ ·४३४ अगुत्तरनिकायो २. "न खो, आनन्द, सुकरं परेसं धम्म देसेतुं । परेसं, आनन्द, धम्मं देसेन्तेन पञ्च धम्मे अज्झत्तं उपट्ठापेत्वा परेसं धम्मो देसेतब्बो। कतमे पञ्च ? 'अनुपुधि' कथं' कथेस्सामी' ति परेसं धम्मो देसेतब्बो; 'परियायदस्सावी कथं कथेस्सामी' ति परेसं धम्मो देसेतव्वो; 'अनुद्दयतं' 5 पटिच्च कथं कथेस्सामी' ति परेसं धम्मो देसेतब्बो; 'न आमिसन्तरो कथं कथेस्सामी' ति परेसं धम्मो देसेतब्बो; 'अत्तानं च परं च अनुपहच्च कथं कथेस्सामी' ति परेसं धम्मो देसेतब्बो । न खो, आनन्द, सुकरं परेसं धम्म देसेतुं । परेसं, आनन्द, धम्म देसेन्तेन इमे पर धम्मे अज्झत्तं उपट्ठापेत्वा परेसं धम्मो देसेतब्बो" ति । 10 R.185 B. 163 १०. दुप्पटिविनोदयसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, उप्पन्ना दुप्पटिविनोदया'। कतमे पञ्च ? उप्पन्नो रागो दुप्पटिविनोदयो, उप्पन्नो दोसो दुप्पटिविनोदयो,. उप्पन्नो मोहो दुप्पटिविनोदयो, उप्पन्नं पटिभानं दुप्पटिविनोदयं, उप्पन्नं गमिकचित्तं दुप्पटिविनोदयं । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च उप्पन्ना दुप्पटिविनोदया" ति । सद्धम्मवग्गो सोळसमो। तस्सुद्दानं तयो सम्मत्तनियामा, तयो सद्धम्मसम्मोसा । दुक्कथा चेव' सारज्ज", उदायिदुम्बिनोदया ति ।। 3 - १७. ग्राघातवग्गो १. पठमाघातपटिविनयसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आपातपटिविनया यत्य भिक्खुनो उत्पन्नो ग्राघातो सब्बसो पटिविनेतब्बो। कतमे पञ्च ? यस्मि, भिक्खवे, पुग्गले प्राघातो जायेथ, मेत्ता तस्मि पुग्गले भावेतब्बा; एवं १-१. पानुपुस्विकप-सी०; अनुपुस्विकयं - स्या०, रो। २. अनुदयत - स्पा० । ३. दुष्पटिविनोदयो - सी०, स्था०, रो० । ४. सलम्मनियामा - सी०, स्या०, रो।" ५-५. पारद-सी०,रो!

·, R.126 ५.१७.२] दुतियमापातपष्टिविनयसुत्त तस्मि पुग्गले प्राघातो पटिविनतव्यो। यस्मि, भिक्खये, पुग्गले आघातो जायेथ, करुणा तस्मि पुग्गले भावेतव्या; एवं तस्मि पुगले आघातो पटिविनेतब्बो। यस्मि, भिक्खवे, पुग्गले आघातो जायेथ, उपेक्खा तस्मि पुग्गले भावेतव्या; एवं तस्मि पुग्गले प्रापातो पटिविनतव्यो। यस्मि, भिक्खवे, पुग्गले आघातो जायेय, असतिग्रमनसिकारो तस्मि । पुग्गले आपज्जितब्वो; एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनतव्यो । यस्मि, भिक्खवे, पुग्गले आघातो जायेथ, कम्मस्सकता तस्मि पुग्गले अधिट्ठातब्बा ~ 'कम्मस्सको अयमायस्मा कम्मदायादो कम्मयोनि कम्म- वन्धु कम्मप्पटिसरणो, यं कम्म करिस्सति कल्याणं वा पापकं वा तस्स दायादो भविस्सती' ति; एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो। 10 इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आघातपटिविनया, यत्य भिक्खुनो उप्पन्नो आघातो सब्बसो पटिविनतव्यो" ति । B.161 - 15 २. दुतियाघातपटिविनयसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू अामन्तेसि - "मावुसो भिक्ख" ति । "आवुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं। आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच- २. “पञ्चिमे, आवुसो, आघातपटिविनया यत्थ भिक्खुनो उप्पन्नो आघातो सब्बसो पटिविनेतन्बो। कतमे पञ्च ? इधावुसो, एकच्चो पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो होति परिसुद्धवचीसमाचारो; एवरूपे पि, भावुसो, पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो । इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो अपरिसुद्धवचीसमाचारो होति परिसुद्धकायसमाचारो; 20 एवरूपे पि, आवुसो, पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो। इध, पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो होति अपरिसुद्धवचीसमाचारो, लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं; एवरूपे पि, प्रावुसो, पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो । इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो होति अपरिसुद्धवचीसमाचारो, न च लभति 25 कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं; एवरूपे पि, आवुसो, पुग्गले .. आघातो पटिविनेतब्बो । इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो परिसुद्धकाय- १. भिक्सवो - सी०, स्या, R.187 रो।

·४३६ - B.165 मगुत्तरनिकायो [५.१७.२- समाचारो परिसुद्धवचीसमाचारो, लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं; एवरूपे पि, आवुसो, पुग्गले आघातो पटिविनेतव्यो । ३. "तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो परिसुद्ध- वचीसमाचारो, कथं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्वो? सेय्यथापि, 5 आवुसो, भिक्खु पंसकूलिको रथियाय नन्तकं दिस्वा वामेन पादेन निग्ग- ण्हित्वा' दक्षिणेन पादेन पत्थरित्वा', यो तत्थ सारो तं परिपातत्वा आदाय पक्कमेय्य; एवमेव ख्वावुसो, य्वायं' पुग्गलो अपरिसुद्धकाय- समाचारो परिसुद्धवचीसमाचारो, यास्स अपरिसुद्धकायसमाचारता न सास्स तस्मि समये मनसि कातब्बा, या च ख्वास्स परिसुद्धवची- 10 समाचारता सास्स तस्मि समये मनसि कातब्बा । एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतव्वो। ४. "तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अपरिसुद्धवचीसमाचारो परिसुद्ध- कायसमाचारो, कथं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो ? सैय्यथापि, भावुसो, पोक्खरणी सेवालपणकपरियोनद्धा । अथ पुरिसो 15 आगच्छेय्य घम्माभितत्तो घम्मपरतो किलन्तो तसितो पिपासितो । सो तं पोक्खरणि प्रोगाहेत्वा उभोहि हत्थेहि इति चिति च सेवालपणकं अपवियूहित्वा अञ्जलिना पिवित्वा पक्कमेय्य । एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो अपरिसुद्धवचीसमाचारो परिसुद्धकायसमाचारो, यास्स अपरिसुद्धवचीसमाचारता न सास्स तस्मि समये मनसि कांतब्बा, या 20 च स्वास्स परिसुद्धकायसमाचारता सास्स तस्मि समये मनसि कातव्वा । एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो ५. "तत्रावुसो, वायं पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो अपरि- सुद्धवचीसमाचारो लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसाद, कथं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो ? सेय्यथापि, भावुसो, परितं 25 गोप उदकं । अथ पुरिसो आगच्छेय्य घम्माभितत्तो धम्मपरेतो किलन्तो तसितो पिपासितो । तस्स एवमस्स - 'इदं खो परितं गोपदे उदकं । सचाहं अञ्जलिना वा पिविस्सामि भाजनेन वा खोभेस्सामि पि तं लोळेस्सामि पि तं अपेय्यं पि तं करिस्सामि । यन्नूनाहं १. निग्गहेत्वा-सो०, स्या०,रो०१२. वित्थारेत्वा-सी०,रो। ३ स्वार्य-सी। सी०, स्पा० . ७. लोळिस्वामि-स्या०!. "R.188 ४.स्स्स - स्था.। ५-१. स्थापोत्यके नत्यि । ६ गोपदो ·४३७ 5 । R.109 B.166 १.१५.२] दुतियाघातपटिविनयसुत्तं चतुक्कुण्डिको निपतित्वा गोपीतक पिवित्वा पक्कमेय्यं' ति । सो चतुक्कु- ण्डिको निपतित्वा गोपीतकं पिवित्वा पक्कमेय्य । एवमेव खो, बावुसो, य्वायं पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो अपरिसुद्धवचीसमाचारो लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं, यास्स अपरिसुद्धकायसमा- चारता न सास्स तस्मि समये मनसि कातब्बा; या पिस्स अपरिसुद्ध- वचीसमाचारता न सा पिस्स तस्मि समये मनसि कातव्वा । यं च खो सो लभति कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं, तमेवस्स तस्मि समये मनसि कातब्वं । एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो। ६. "तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अपरिसुद्धकायसमाचारो अपरि- सुद्धवचीसमाचारो न च लभति' कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो 10 पसादं, कथं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्बो ? सेय्यथापि, प्रावुसो, पुरिसो आवाधिको दुक्खितो वाव्हगिलानो अद्धानमग्गप्पटिपन्नो। तस्स पुरतो पिस्स दूरे गामो पच्छतो पिस्स दूरे गामो । सो न लभेय्य सप्पा- यानि भोजनानि, न लभेय्य सप्पायानि भेसज्जानि, न लभेय्य पतिरूपं उपट्टाकं, न लभेय्य गामन्तनायकं । तमेनं अतरो पुरिसो पस्सैय्य 15 प्रधानमग्गप्पटिपन्नो। सो तस्मि पुरिसे कारुञ्जयेव उपट्ठापेय्य, अनुद्दयं-. येव उपट्ठापेय्य, अनुकम्पयेव उपट्टापेय्य - 'अहो वतायं पुरिसो लभेय्य सप्पायानि भोजनानि, लभेय्य सप्पायानि भेसज्जानि, लभेय्य पतिरूपं उपट्ठाकं, लभेय्य गामन्तनायकं ! तं किस्स हेतु ? मायं पुरिसो इधेव अनयव्यसनं आपज्जी" ति !! एवमेव खो, आवुसो, वायं पुग्गलो 20 अपरिसुद्धकायसमाचारो अपरिसुद्धवचीसमाचारो न च लभति कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसादं, एवरूपे पि', आवुसो, पुग्गले कारुनं- येव उपट्ठापेतव्वं अनुयायेव उपट्ठापेतब्बा अनुकम्पायेव उपट्ठापैतव्या - 'अहो वत अयमायस्मा कायदुच्चरितं पहाय कायसुचरितं भावय्य, वचीदुच्चरितं पहाय वचीसुचरितं भावय्य, मनोदुच्चरितं पहाय मनो- 5 सुचरितं भावेय्य ! तं किस्स हेतु ? मायं प्रायस्मा कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जी" ति ! एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्वो। १. चतुगुण्डिको-सी०; चतुकुण्ठिको-स्या०, चतुकुण्डिको- रो० । २. तदेवस्स सी०, स्या०, रो। ३-३. न लभति स्था० । ४. अनुदययेव - स्या०, रो० । ५. पापज्जती-सी०, रो०। ६-६. एवरूपे- रो०। ७. उपपज्जती - सी०, रो।

·४३८ R.190 5 B. 167 मगुत्तरनिकायो ७. "तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो परिसुद्धकायसमाचारो परि- सुद्धवचीसमाचारो लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो पसाद, कथं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्वो? सेय्यथापि, आवुसो, पोक्खरणी अच्छोदका' सातोदका सीतोदका' सेतका सुपतित्था रमणीया नानारुक्षेहि सञ्छन्ना। अथ पुरिसो आगच्छेय्य घम्माभितत्तो घम्म- परतो किलन्तो तसितो पिपासितो । सो तं पोक्खरणिं ओगाहेत्वा न्हात्वा च पिवित्वा च पच्चुत्तरित्वा तत्थेव रुक्खच्छायाय निसीदेय्य वा निपज्जेय्य वा । एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो परिसुद्धकायसमाचारो परिसुद्धवचीसमाचारो लभति च कालेन कालं चेतसो विवरं चेतसो 10 पसादं, या पिस्स परिसुद्धकायसमाचारता सा पिस्स तस्मि समये मनसि कातब्वा; या पिस्स परिसुद्धवचीसमाचारता सा पिस्स तस्मि समये मनसि कातब्बा; यं पि लभति कालेन काल चेतसो विवरं चेतसो पसाद, तं पिस्स तस्मि समये मनसि कातब्बं । एवं तस्मि पुग्गले आघातो पटिविनेतब्वो। समन्तपासादिकं, वुसो, पुग्गलं आगम्म चित्त 15 पसीदति । "इमे खो, आवुसो, पञ्च आघातपटिविनया, यत्थ भिवखुनो उप्पन्नो आघातो सब्बसो पटिविनेतब्बो" ति । R.191 ३. साकच्छसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "आवुसो भिक्खवे" ति । "प्रावुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स 20 पच्चस्सोसुं । प्रायस्मा सारिपुत्तो एतदवोच- २. “पञ्चहावुसो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं साकच्छो सब्रह्मचारीनं । फतमेहि पञ्चहि? इधावुसो, भिक्खु प्रतना च सीलसम्पन्नो होति, सीलसम्पदाकथाय च आगतं पन्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च समाधिसम्पन्नो होति, समाधिसम्पदाकयाय च आगतं पञ्हं 25 व्याकत्ता होति; अत्तना च पञ्जासम्पन्नो होति, पज्ञासम्पदाकथाय च आगतं पम्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिसम्पन्नो होति, विमुत्ति- सी० । १-१. प्रच्चोदिका सातादिका सीतोदिका -स्या. रो। ३. यं-सी०।४. सोसभति-सी०, स्था०, २-२. सेतोदका मुपतिट्ठा रो..

·. ५.१७.५] पञ्हपुच्यासुतं सम्पदाकथाय च भागतं पन्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिज्ञाण- दस्सनसम्पन्नो होति, विमुत्तित्राणदस्सनसम्पदाकथाय च भागतं पञ्हं व्याकत्ता होति । इमेहि खो, यावुसो, 'पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलं साकच्छो सब्रह्मचारीनं" ति । D.160 ४. साजीवसुतं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... 5 एतदवोच-- "पञ्चहि, आवुसो, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलंसाजीवो सब्रह्मचारीनं । कतमेहि पञ्चहि ? इधावुसो, भिक्खु अत्तना च सीलसम्पन्नो होति, सीलसम्पदाकथाय च आगतं पन्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च समाधिसम्पन्नो होति, समाधिसम्पदाकथाय च आगतं' पन्हं ब्याकत्ता होति; अत्तना च पचासम्पन्नो होति, पञ्जासम्पदाकथाय 10 च आगतं पञ्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिसम्पन्नो होति, विमुत्ति- सम्पदाकथाय च यागतं पन्हं व्याकत्ता होति; अत्तना च विमुत्तिजाण- दस्सनसम्पन्नो होति, विमुत्तिनाणदस्सनसम्पदाकथाय च आगतं पन्हं व्याकत्ता होति । इमेहि खो, आवुसो, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अलंसाजीवो सब्रह्मचारीनं" ति । 15 R.192 ५. पञ्हपुच्छासुतं. १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... एतदवोच - "यो हि कोचि, आवुसो, परं पन्हं पुच्छति, सब्बो सो पञ्चहि ठानेहि, एतेसं वा अझतरेन । कतमेहि पञ्चहि ? मन्दत्ता मोमूहत्ता' परं पन्हं पुच्छति, पापिच्छो इच्छापकतो परं पन्हं पुच्छति, परिभवं परं पन्हं पुच्छति, अज्ञातुकामो' परं पञ्हं पुच्छति, अथ 20 वा पनवंचित्तों परं पञ्हं पुच्छति - 'सचे मे पन्हं पुट्ठो सम्मदेव व्याकरि- स्सति इच्चेतं कुसलं, नो चे" मे पहं पुट्ठो सम्मदेव व्याकरिस्सति अह- मस्स सम्मदेव ब्याकरिस्सामी' ति । यो हि कोचि, भावुसो, परं पन्हं पुच्छति, सब्बो सो इमेहि पञ्चहि ठानेहि, एतेसं वा अञ्जतरेन । अहं । १. कत -स्या०, रो०। २. मोमुत्ता - सी०। ४. पकृष्पन्तो-सी रो। ५. 4-स्था। ३. भातुकामो स्पा..

·४४० अडगुत्तरनिकायो. [५.१७.५- खो पनावुसो, एवंचित्तो परं पन्हं पुच्छामि- 'सचे मे पहं पुट्ठो सम्मदेव व्याकरिस्सति इच्चेतं कुसलं, नो चे में पञ्हं पुट्ठो सम्मदेव ब्याकरिस्सति, अहमस्स सम्मदेव व्याकरिस्सामी" ति । B. 169 - 10 R.193 15 ६. निरोधसुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ... पे०... 5 एतदवोच - "इधावुसो, भिक्खु सीलसम्पन्नो समाधिसम्पन्नो पञ्जा- सम्पन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जय्या' पिवुदुहेय्या' पि -- अत्थेतं ठानं । नो चे दिवेव धम्मे अझं आराधेय्य, अतिक्कम्मेव कबळी- काराहारभक्खानं देवानं सहव्यत' अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पिवुट्ठहेय्या पि - अत्यतं ठान" ति । २. एवं वुत्ते आयस्मा उदायी आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच "अट्ठानं खो एतं, आवुसो सारिपुत्त, अनवकासो यं सो भिक्खु अति- क्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुटुहेय्या पि - नत्थेतं ठानं" ति । दुतियं पि खो ... पे०... ततियं पि खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू अामन्तेसि – “इधावुसो, भिक्खु सीलसम्पन्नो समाधिसम्पनो पञ्जासम्पन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुट्ठहेय्या पि- प्रत्येतं ठानं । नो चे दिद्वैव धम्मे अञ्ज आराधेय्य, अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो २० सम्भावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुट्ठहेय्या पि - प्रत्येतं ठान" ति । ततियं पि खो आयस्मा उदायी आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतद- वोच - "अट्टानं खो एतं, अावुसो सारिपुत्त, अनवकासो यं सो भिक्खु अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि युट्ठहय्या पि- 23 नत्यतं ठानं" ति । ३. अथ सो प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स एतदहोसि "याव- दतियक पि सो मे मायस्मा उदायी पटिक्कोसति, न च मे कोचि भिक्षु १-१. गुमाग्यपि बदम्प - सी. सा., रो.। २. बळिकाराहारभरमान- सो ...रो.। ३. पहम्मा- .! ४. मारवयि - पी., सा., पे. । - - - - ·D.170 - दुतियं पि खो ... ५.१७.६] निरोपमुक्त अनुमोदति । यन्नूनाहं येन भगवा तेनुपस कमेय्यं" ति । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारि- पुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "इधावुसो, भिक्खु सीलसम्पन्नो समाधिसम्पन्नो पञ्जासम्पन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि बुट्ठहेय्या पि प्रत्थेतं ठानं । नो चे दिवेव धम्मे अझं पाराधेय्य, अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अनतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुदुहेय्या पि - अत्यतं ठान" ति ४. एवं वुत्ते प्रायस्मा उदायी ग्रामस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच "प्रहानं खो एतं, पावुसो सारिपुत्त, अनवकासो यं सो भिवखु अति- 10 क्कम्मेव कवळीकाराहारभवसानं देवानं सहव्यतं अज्ञातरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुट्टहेय्या पि नत्थेतं ठानं" ति। प०... ततिय पि खो प्रायस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ~ "इधावुसो, भिक्खु सीलसम्पन्नो समाधिसम्पन्नो 15 पञ्जासम्पन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुटुहेय्या पि अत्येतं ठानं । नो चे दिद्वैव धम्मे अनं आराधेय्य, अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभदखानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सजावेदयितनिरोधं समापज्जेव्या पि वुटुहेय्या पि - प्रत्येतं ठान" ति । ततियं पि खो प्रायस्मा उदायी प्रायस्मन्तं सारिपुत्तं एतद- 20 वोच – “अट्ठान खो एतं, आवुसो सारिपुत्त, अनवकासो यं सो भिक्खु अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जेय्या पि वुट्ठहेय्या पि नत्येतं ठानं" ति। ५. अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स एतदहोसि - "भगवतो 25 पि सो मे सम्मुखा आयस्मा उदायी यावततियकं पटिक्कोसति, न च मे कोचि भिक्खु अनुमोदति । यनूनाहं तुम्ही अस्स" ति । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो तुम्ही अहोसि । ६. अथ खो भगवा आयस्मन्तं उदापि अामन्तसि पन त्वं, उदायि, मनोमयं कायं पच्चेसी" ति? - R.191 - - 30 म०२-५६ ·B. 171 ४४२ अडगुत्तरनिकायो [५.१७.६- "ये ते, भन्ते, देवा अरूपिनो सञ्जामया" ति । नु खो तुम्हं, उदायि, वालस्स अव्यत्तस्स भणितेन ! त्वं पि नाम भणितव्वं मजसी" ति ! अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्द आमन्तेसि - "अत्थि नाम, प्रानन्द, थेरं भिक्खं विहेसियमानं अज्झु- • 5 पेक्खिस्सथ । न हि नाम, आनन्द, कारुनं पि भविस्सति थेरम्हि' भिक्खुम्हि विहेसियमानम्ही” ति.। ७. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलसम्पन्नो समाधिसम्पन्नो पञ्जासम्पन्नो सञ्जावेदयित- निरोध समापज्जेय्या पि वुदुहेय्या पि-- अत्थेतं ठानं । नो चे दिद्वैव धम्मे 10 अझं पाराधेय्य, अतिक्कम्मेव कवळीकाराहारभक्खानं देवानं सहव्यतं अञ्जतरं मनोमयं कायं उपपन्नो सञ्जावेदयितनिरोधं समापज्जय्या पि वुट्टहेय्या पि -- अत्येतं ठान" ति । इदमवोच भगवा। इदं वत्वान' सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि । ८. अथ खो प्रायस्मा मानन्दो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो 15 येनायस्मा उपवानो तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा आयस्मन्तं उपवानं एतदवोच - "इधावुसो उपवान, अञ्चे थेरे' भिक्खू विहेसेन्ति । मयं तेन न मुच्चाम' । अनच्छरियं खो, पनेतं आवुसो उपवान, यं भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो एतदेव आरम्भ उदाहरेय्य यथा प्रायस्मन्येवेत्य उपवानं पटिभासेय्य । इदानेव अम्हाकं सारज्ज 20 प्रोक्कन्तं" ति। ६. अप खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना" बुट्टितो येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जते आसने निसीदि । निसज्ज सो भगवा प्रायस्मन्तं उपवानं एतदवोच- "कतीहि नु सो, उपवान, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिपशु 23 सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति? "पञ्चहि, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिपसु सब्रह्मचारीनं पियो ग होति मनापो च गरु च भावनीयो च । मतमेहि पनहि ? प, भन्ते, थेरो भिषगु सीलवा होति पे०... समादाय शिवराति R.195 - १. मगह-या.. २. नाग-नारी। 1-1. मे!ि - 1.} गी. दा., रो.। 2. पतिम-1-1-fi.! . THE ·४.२.१०] भत्तुद्देसकसुत्तं "छन्दा दोसा भया मोहा, यो धम्म प्रतिवत्तति । निहीयति तस्स यसो, काळपक्खेव चन्दिमा" ति ।। B.326 - ८. दुतियानगतिसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, नागतिगमनानि । कतमानि चत्तारि ? न छन्दागति गच्छति, न दोसागतिं गच्छति, न मोहागति गच्छति, न भयातिं गच्छति- इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि नागति- 5 गमनानी ति । "छन्दा दोसा भया मोहा, यो धम्म नातिवत्तति । ग्रापूरति तस्स यसो, सुक्कपक्खेव चन्दिमा" ति ॥ , R.19 है. ततियप्रगतिसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिवखवे, अगतिगमनानि । कतमानि चत्तारि? छन्दाति गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागति गच्छति, भयागति 10 गच्छति इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि अगतिगमनानि । २. "चत्तारिमानि, भिवखवे, नागतिगमनानि । कतमानि चत्तारि ? न छन्दागति गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागति गच्छति, न भयागतिं गच्छति - इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि नागति- गमनानी ति । "छन्दा दोसा भया मोहा, यो धम्म अतिवत्तति । निहीयति तस्स यसो, काळपवखेव चन्दिमा ।। "छन्दा दोसा भया मोहा, यो धम्म नातिवत्तति । आपूरति तस्स यसो, सुवकपक्खेव चन्दिमा" ति ।। 15 १०. भत्तुद्देसकसुतं १: "चतूहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं 20 निक्खित्तो एवं निरये ! कतमेहि चतूहि ? छन्दागति गच्छति, दोसा- गति गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं निविखत्तो एवं निरये। - ·B.172 ५.१७.७] चोदनासुतं सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति... पे०... दिट्टिया सुप्पटिविद्धा'; कल्याण- बाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय' अत्यस्स विनापनिया; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; आसवानं खया पे०... सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि 5 खो, भन्ते, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । १०. "साधु साधु, उपवान ! इमेहि खो, उपवान, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो थेरो भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च । इमे चे, उपवान, पञ्च धम्मा थेरस्स भिक्खुनो 10 न संविजय्यु, तं सब्रह्मचारी न सक्करेय्युं न गरं करेग्युं न मानेय्यु न पूजेय्युं खण्डिच्चेन पालिच्चेन वलित्तचताय । यस्मा च खो, उपवान, इमे पञ्च धम्मा थेरस्स भिक्खुनो संविज्जन्ति, तस्मा तं सब्रह्मचारी सक्करोन्ति गरुं करोन्ति मानेन्ति पूजेन्ती" ति । R.195 15 20 ७. चोदनासुत्तं १. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि ~ "चोदकेन, आवुसो, भिक्खुना परं चोदेतुकामेन पञ्च धम्मे अज्झत्तं उपट्ठापेत्वा" परो चोदेतब्बो। कतमे पञ्च ? कालेन वक्खामि, नो अकालेन; भूतेन वक्खामि, नो अभूतेन ; सण्हेन वक्खामि, नो फरसेन; अत्यसंहितेन 'वक्खामि, नो अनत्यसंहितेन; मेत्तचित्तो ववखामि, नो दोसन्तरों। चोदकेन, आसो, भिक्खुना परं चोदेतुकामेन इमे पञ्च धम्मे अज्झत्तं उपट्टापेत्वा परो चोदेतब्बो। २. "इधाहं, भावुसो, एकच्चं पुग्गलं पस्सामि अकालेन चोदिय- मानं नो कालेन कुपितं, अभूतेन चोदियमानं नो भूतेन कुपितं, फरसेन चोदियमानं नो सहेन कुपितं, अनत्थसंहितेन चोदियमानं नो अत्य- संहितेन कुपितं, दोसन्तरेन चोदियमानं नो मेत्तचित्तेन कुपितं । १. सुप्पटिविद्धो - सी०, रो। २. अनेलगळाय स्या०। ३. वल्लितचताय- - सी०, स्या०, रो० । ५. उपट्ठपेत्वा - रो०। ६. मेत्तचित्तेन - सी०, रो। ७. दोसन्तरेन - सी०, रो। 25 - स्या०1४. गरु- ·R.197 B.173 मनगुत्तरनिकायो [५.१७.७- ३. “प्रधम्मचुदितस्स, आवुसो, भिक्खुनो पञ्चहाकारहि अवि- प्पटिसारो उपदहातव्यो' - 'अकालेनायस्मा चुदितो नो कालेन, अलं ते अविप्पटिसाराय; अभूतेनायस्मा चुदितो नो भूतेन, अलं ते अविप्पटिसाराय; फरुसेनायस्मा चुदितो नो सण्हेन, अलं ते अविपटि- 5 साराय; अनत्यसंहितेनायस्मा चुदितो नो अत्थसंहितेन, अलं ते अविप्पटि- साराय; दोसन्तरेनायस्मा चुदितो नो मेत्तचित्तेन, अलं ते अविप्पटि- साराया' ति । अधम्मचुदितस्स, भावुसो, भिवखुनो इमेहि पञ्चहा- कारेहि अविप्पटिसारो उपदहातब्बो। ४. “अधम्मचोदकस्स, भावुसो, भिवखुनो पञ्चहाकारेहि 10 विप्पटिसारो उपदहातव्यो- 'अकालेन ते, आवुसो, चोदितो' नो कालेन, अलं ते विप्पटिसाराय; अभूतेन ते, आवुसो, चोदितो नो भूतेन, अलं ते विप्पटिसाराय ; फरसेन ते, पावुसो, चोदितो नो सण्हेन, अलं ते विप्पटि- साराय; अनत्थसंहितेन ते, भावुसो, चोदितो नो अत्थसंहितेन, अलं ते विप्पटिसाराय; दोसन्तरेन ते, आवुसो, चोदितो नो मेत्तचित्तेन, अलं 15 ते विप्पटिसाराया' ति । अधम्मचोदकस्स, आवुसो, भिवखुनो इमेहि पञ्चहाकारेहि विप्पटिसारो उपदहातव्यो । तं किस्स हेतु ? यथा न अञो पि भिक्खु अभूतेन चोदेतब्बं मञ्चेय्या ति । ५. “इध पनाहं, आवुसो, एकच्चं पुग्गलं पस्सामि कालेन चोदियमानं नो अकालेन कुपितं, भूतेन चोदियमानं नो अभूतेन कुपितं, 20 सण्हेन चोदियमानं नो फरुसेन कुपितं, अत्यसंहितेन चोदियमानं नो अनत्थसंहितेन कुपितं, मैत्तचित्तेन चोदियमानं नो दोसन्तरेन कुपितं । ६. "धम्मचुदितस्स, पावुसो, भिवखुनो पञ्चहाकारेहि विप्पटि- सारो उपदहातब्बो 'कालेनायस्मा चुदितो नो अकालेन, अलं ते विप्पटिसाराय; भूतेनायस्मा चुदितो नो अभूतेन, अलं ते विप्पटिसाराय; 25 सण्हेनायस्मा चुदितो नो फरुसेन, अलं ते विपटिसाराय; अत्थसंहितेना- यस्मा चुदितो नो अनत्यसंहितेन, अलं ते विप्पटिसाराय; मेत्तचित्तेना- यस्मा चुदितो नो दोसन्तरेन, अलं ते विप्पटिसाराया' ति । चुदितस्स, पावुसो, भिक्खुनो इमेहि पञ्चहाकारहि विप्पटिसारो उपदहातब्बो। । . 4198 १. सदहितब्बो - मी०, स्या० । २. चुदितो-सी०, स्या०, रो०।

·B. 174 . ५.१७.७] चोदनासुतं ७. "धम्मचोदकस्स, आवुसो, भिक्खुनो पञ्चहाकारहि अवि- प्पटिसारो उपदहातब्बो - 'कालेन ते, आवुसो, चोदितो नो अकालेन, अलं ते अविप्पटिसाराय; भूतेन ते, भावुसो, चोदितो नो अभूतेन, अलं ते अविष्पटिसाराय; सण्हेन ते, पावुसो, चोदितो नो फरुसेन, अलं ते अविप्पटिसाराय; अत्यसंहितेन ते, आवुसो, चोदितो नो अनत्यसंहितेन, 5 अलं ते अविप्पटिसाराय ; मेतचित्तेन ते, साधुसो, चोदितो नो दोसन्तरेन, अलं ते अविपटिसाराया' ति । धम्मचोदकस्स, आधुसो, भिवखुनो इमेहि पञ्चहाकारेहि अविपटिसारो उपदहातब्बो। तं किस्स हेतु ? यथा अञ्जो पि भिक्खु भूतेन चोदितब्बं मनेय्या ति । ८. "चुदितेन, भावुसो, पुग्गलेन द्वीसु धम्मेसु पतिट्ठातव्वं - 10 सच्चे च, अकुप्पे च । मं'चे पि', पावुसो, परे चोदेय्युं कालेन वा अकालेन वा भूतेन वा अभूतेन वा सण्हेन वा फरसेन वा अत्यसंहितेन वा अनत्य- संहितेन वा मेत्तचित्ता वा दोसन्तरा वा, अहं पि द्वीसुयेव धम्मसु पति- हेय्यं- सच्चे च, अकुप्पे च । सचे जानेय्यं - 'प्रत्येसो मयि धम्मो' ति, 'अत्थी,' तिनं वदेय्यं- 'संविज्जतेसो मयि धम्मो' ति । सचे जानेय्यं 'नत्थेसो मयि धम्मो' ति, 'नत्यो' तिनं वदेय्यं - 'नेसो धम्मो मयि संवि- ज्जती' ति। "एवं पि खो ते, सारिपुत्त, वुच्चमाना अथ च पनिधेकच्चे मोधपुरिसा न पदक्खिणं गण्हन्ती" ति । ९. “येते, भन्ते, पुग्गला अस्सद्धा जीविकत्था न सद्धा अगारस्मा 20 अनगारियं पव्वजिता सठा मायाविनो केतविनो' उद्धता उन्मळा चपला मुखरा विकिण्णवाचा इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारा भोजने अमत्तञ्जुनो जागरियं अननुयुत्ता सामञ्ने अनपेक्खवन्तो सिक्खाय न तिब्बगारवा वाहुलिका साथलिका प्रोक्कमने पुब्बङ्गमा पविवेके निक्खित्तधुरा कुसीता हीन- विरिया मुट्ठस्सतिनो असम्पजाना असमाहिता विभन्तचित्ता दुप्पज्ञा ५ एळमूगा, ते मया एवं वुच्चमाना न पदविखणं गण्हन्ति । १०. “ये पन ते, भन्ते, कुलपुत्ता सदा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता असठा अमायाविनो अकेतविनो अनुद्धता अनुन्नळा अचपला अमुखरा अविकिण्णवाचा इन्द्रियेसु गुत्तद्वारा भोजने मत्तञ्जुनो जाग- १-१. पञ्चहि स्या० । २. केटुभिनो - सी०, स्या०, रो० । ३. उनला सी०, रो। - 15 R.193 B. 175 - ·५.१७.६] खिप्पनिसन्तिसुत्तं समाधिम्हि असति सम्मासमाधिविपन्नस्स हतूपनिसं होति यथाभूतज्ञाण- दस्सन; यथाभूतनाणदस्सने असति ययाभूतज्ञाणदस्सनविपन्नस्स हतूपनिसो होति निविदाविरागो; निविदाविरागे असति निविदाविरागविपन्नस्स हतूपनिसं होति विमुत्तिनाणदस्सनं । २. "सीलवतो, यावुसो, सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति । सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्न होति यथाभूतशाणदस्सनं; यथाभूतनाणदस्सने सति यथाभूत- जाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निविदाविरागो; निविदा. विरागे सति निविदाचिरागसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्न होति विमुत्तिजाण- दस्सनं । सेय्यथापि, यावुसो, रुवखो, साखापलाससम्पन्नो। तस्स पपटिका 10 पि पारिपूरि गच्छति, तचो पि ... फेग्गु पि... सारो पि पारिपूर्ति गछति । एवमेव खो, आवुसो, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति सम्मासमाधि; सम्मासमाधिम्हि सति सम्मासमाधिसम्पन्नस्स उपनिस- सम्पन्नं होति यथाभूतज्ञाणदस्सनं; यथाभूतज्ञाणदस्सने सति यथाभूत- जाणदस्सनसम्पन्नस्स उपनिससम्पन्नो होति निम्बिदाविरागो; निविदा- 15 विरागे सति निविदाविरागसम्पन्नस्स उपनित्तसम्पन्नं होति विमुत्ति- आणदस्सनं" ति । R.201 ६. खिप्पनिसन्तिसुतं १. अथ सो प्रायस्मा आनन्दो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो 20 खो आयस्मा आनन्दो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच २. "कित्तावता नु खो, भावुसो सारिपुत्त, भिक्खु खिप्पनिसन्ति च होति, कुसलेसु धम्मसु सुग्गहितग्गाही' च, वहुंच गण्हाति, गहितं चस्त नप्पमुस्सती" ति? "प्रायस्मा खो आनन्दो बहुस्सुतो। पटिभातु आयस्मन्तंयेव 25 आनन्द" ति । "तेनहावुसो सारिपुत्त, मुणाहि, साघुकं मनसि करोहि B.177 १. साराणी - सी०, स्वा०, रो० । २. सुग्गहितगाही - सो०, रो० ।

·अगुत्तरनिकायो [५.१७.६, भासिस्सामी" ति । "एवमावुसो' ति खो प्रायस्मा सारिपुत्तो आयस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसि । आयस्मा आनन्दो एतदवोच-- ३. “इधावुसो सारिपुत्त, भिक्खु अत्थकुसलो च होति, धम्म- कुसलो च, ब्यञ्जनकुसलो च, निरुत्तिकुसलो च, पुव्वापरकुसलो च । 5 एत्तावता खो, भावुसो सारिपुत्त, भिक्खु खिप्पनिसन्ति च होति कुसलेसु धम्मेसु, सुग्गहितग्गाही च, बहुं च गण्हाति, गहितं चस्स नप्प- मुस्सती" ति । ४. "अच्छरियं, आवुसो ! अन्भुतं, आवुसो !! याव सुभासितं चिदं आयस्मता आनन्देन । इमेहि च मयं पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतं 10 प्रायस्मन्तं आनन्दं धारेम – 'आयस्मा अानन्दो अत्थकुसलो धम्मकुसलो व्यञ्जनकुसलो निरुत्तिकुसलो पुव्वापरकुसलो" ति । R.202 - १०. भद्दणिसुतं १. एक समयं प्रायस्मा आनन्दो कोसम्बियं विहरति घोसि- तारामे । अथ खो प्रायस्मा भद्दजि येनायस्मा अानन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्या आयस्मता आनन्देन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं 15 सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्न खो आयस्मन्तं भद्दजि' आयस्मा आनन्दो एतदवोच २. "किं नु खो, मावुसो भद्दजि, दस्सनानं अग्गं, कि सवनानं अग्गं, कि सुखानं अग्गं, किं सज्ञानं अग्गं, किं भवानं अग्गं" ति ? "अत्यावुसो, ब्रह्मा अभिभू अनभिभूतो अञदत्युदसो 20 वसवत्ती, यो तं ब्रह्मानं पस्सति, इदं दस्सनानं अग्गं । अत्याधुसो, पाभ- स्सरा नाम देवा मुखेन अभिसन्ना परिसन्ना । कदाचि करहचि उदानं उदानेन्ति -'अहो सुखं, अहो सुखं' ति ! यो तं सई सुणाति, इदं सवनानं अग्गं । प्रत्यावुसो, सुभकिण्हा नाम देवा । ते सन्तयेव तुसिता सुखं पटियेदेन्ति', इदं सुखानं अग्गं । अत्याधुसो, पाकिञ्चमायतनूपगा 25 देवा, इदं सम्ञानं अग्गं । अत्यावुसो, नेवसञ्जानासचायतनू पगा देवा, इदं भवानं अगं" ति । ३. "समेति पो इदं आयस्मतो भद्दजिस्स, यदिदं बहुना' जनेना" ति ? १. गदिमा-गी.,ग्गा,रो•। २-२. महनना - मी...1 ·४६ 1.178 5 " ५.१८.१] सारजसुतं "आयस्मा खो, प्रानन्दो, बहुस्सुतो । पटिभातु प्रायस्मन्तयेव प्रानन्दं" ति। "तेनहावुसो भद्दजि, सुणाहि, साधुकं मनसि करोहि; भासि- स्सामी" ति। "एवमावुसो" ति खो आयस्मा भद्दजि आयस्मतो आनन्दस्स पच्चस्सोसि । आयस्मा आनन्दो एतदवोच ४. “यथा पस्सतो खो, आवुसो, अनन्तरा पासवानं खयो होप्ति, इदं दस्सनानं अग्गं । यथा सुणतो अनन्तरा पासवानं खयो होति, इदं सवनानं अग्गं । यथा सुखित्तस्स अनन्तरा पासवानं खयो होति, इदं सुखानं अग्गं । यथा सचिस्स अनन्तरा पासवानं खयो होति, इदं सञ्झानं अग्गं । यथा भूतस्स अनन्तरा आसवानं खयो होति, इदं भवानं 10 अग्ग" ति । आघातवगो सत्तरसमो। तस्सुद्दानं द्वे आघातविनया, साकच्छा साजीवतो पहं । पुच्छा निरोधो चोदना, सीलं निसन्ति भद्दजी ति ।। - . R.201 15 १८. उपासकवग्गो १. सारज्जसुतं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्यियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि "भिक्खवो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको सारज्ज ओक्कन्तो होति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, फार्मसुमिच्छाचारी होति, मुसायादी होति, सुरामेरयमज्जपमाद- 20 ट्ठायी होति । इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको सारज्जं प्रोक्कन्तो होति । ३. “पम्नहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो होति । गतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति, B.179 म.२-५७ ·मगुत्तरनिकायो [५.१८.१- अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो होती" ति । 5 R.204 २. विसारदसुत्तं १. “पञ्चहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको अवि- सारदो अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति ...पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको अविसारदो अगारं अज्झावसति । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो 10 अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति... पे०...सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो अगारं अज्झावसती" ति। ३. निरयसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको 15 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति .पे०... सुरामेरयमज्जपमाददायी होति । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? पाणतिपाता पटिविरतो 20 होति ...पे... सुरामेरयमज्जपमादबाना पटिविरतो होति । इमेहि खो भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति। - D. 180 ४. वेरसुतं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिप्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- ·- R.203 10 ५.१८.४] पेरसुतं २. “पञ्च, गहपति, भयानि वेरानि अप्पहाय 'दुस्सीलो' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिनादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावाद, सुरामेरयमज्जपमादट्टानं इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वरानि अप्पहाय 'दुस्सीलों' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । ३. “पञ्च, गहपति, भयानि वैरानि पहाय 'सीलवा' इति बुच्चति, सुगतिं च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिनादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावाद, सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं - इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वेरानि पहाय 'सीलवा' इति वुच्चति, सुगतिं च उपपज्जति । ४. “यं, गहपति, पाणातिपाती पाणातिपातपञ्चया दिट्ठधम्मिकं पि भयं वरं पसवति, सम्परायिक पि भयं वरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, पाणातिपाता पटिविरतो नेव दिट्ठधम्मिक भयं वरं पसवति, न सम्परायिकं भयं वेरं पसवति, न चेतसिकं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पाणातिपाता पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं 15 वूपसन्तं होति । ५. “यं, गहपति, अदिन्नादायी ... पे० ... यं, गहपति, कामेसु- मिच्छाचारी ... पे० ... यं, गहपति, मुसावादी... पे० ... यं, गहपति, सुरा- मेरयमज्जपमादट्ठायी सुरामेरयमज्जपमादट्ठानपच्चया दिट्ठधम्मिकं पि भयं वरं पसवति, सम्परायिक पि भयं वरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं 20 दोमनस्सं पटिसंवेदेति, सुरामेरयमज्जपमादट्टाना पटिविरतो नेव दिद्वधम्मिकं भयं वेरे पसवति, न सम्परायिकं भयं वरं पसवति, न चेतसिक दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । सुरामेरयमज्जपमाहाना पटिविरतस्स एवं तं भयं वेरं वूपसन्तं होती ति । "यो पाणमतिपातेति, मुसावादं च भासति । लोक अदिन्नं आदियति, परदारं च गच्छति ।। "सुरामेरयपानं च, यो नरो अनुयुञ्जति । अप्पहाय पञ्च वेरानि, दुस्सोलो इति वुच्चति ।। "कायस्स भेदा दुप्पओ, निरयं सोपपज्जति । यो पाणं नातिपातेति, मुसावादं न भासति ।। 25B.181 30 t- ·मगुत्तरनिकायो [५.१८.१- अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्टाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्महि समन्नागतो उपासको विसारदो होती" ति । 5 R.204 - २. विसारदसुत्तं १. “पञ्चहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको अवि- सारदो अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति ...पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको अविसारदो अगारं अज्झावसति । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो 10 अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति... पे०...सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो अगारं अज्झावसती" ति । - ३. निरयसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको 15 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति ...पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? पाणतिपाता पटिविरतो २० होति ...पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ॥ 1.180 ४. वेरसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिप्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- 25 ·- B.327 - 1 २२ अडगुत्तरनिकायो [४.२.१०- २. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि चतूहि ? न छन्दागति गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागति गच्छति - इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं निविखत्तो 5 एवं सग्गे ति । "ये केचि कामेसु असञता जना , अधम्मिका होन्ति अधम्मगारवा । छन्दा दोसा मोहा च भया गामिनो परिसाकसटो' च पनेस वुच्चति ।। "एवं हि वुत्तं समणेन जानता , तस्मा हि ते सप्पुरिसा पसंसिया । धम्म ठिता ये न करोन्ति पापकं , न छन्दा न मोहान भया च गामिनो । "परिसाय मण्डो' च पनेस वुच्चति , एवं हि वुत्तं समणेन जानता" ति ।। चरवग्गो दुतियो । तस्सुद्दान चर सीलं पधानानि', संवरं पञ्चत्तिपञ्चमं सोखुम्म तयो अगती, भत्तुद्देसेन ते दसा ति ।। 10 15 R.20 ३.उरुवेलवग्गो १. पठमउरवेलसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि 20 "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच- १. परिमक्कसावो-सी०, रो० । २-२. न छन्दा दोसा -- मी०, रो। ३. मन्दो- रो०। ४. पधान-रो०। ५. सुगुम्म - रो० । 1 ·R.205 10 ५.१८.४] पेरसुत ४५१ २. “पञ्च, गहपति, भयानि वेरानि अप्पहाय 'दुस्सीलों' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावाद, सुरामेरयमज्जपमादवानं इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वेरानि अप्पहाय "दुस्सीलो' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । ३. "पञ्च, गहपति, भयानि वेरानि पहाय 'सीलवा' इति वुच्चति, सुगति च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिनादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावाद, सुरामेरयमज्जपमादद्वानं इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वेरानि पहाय 'सीलवा' इति वुच्चति, सुगति च उपपज्जति । ४. “यं, गहपति, पाणातिपाती पाणातिपातपच्चया दिद्वधम्मिक पि भयं वरं पसवति, सम्परायिक पि भयं वरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, पाणातिपाता पटिविरतो नेव दिट्ठधम्मिकं भयं वरं पसवति, न सम्परायिक भयं वरं पसवति, न चेतसिकं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पाणातिपाता पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं 15 वूपसन्तं होति । ५. “यं, गहपति, अदिनादायी ... पे० ... यं, गहपति, कामेसु- मिच्छाचारी.. ...पे० ... यं, गहपति, मुसावादी ... पे० ... यं, गहपति, सुरा- मेरयमज्जपमादवायी सुरामेरयमज्जपमादट्ठानपच्चया दिट्ठधम्मिक पि भयं वेरं पसवति, सम्परायिकं पि भयं वरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं 20 दोमनस्सं पटिसंवेदेति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो नेव दिट्ठधम्मिकं भयं वरं पसवति, न सम्परायिकं भयं वरं पसवति, न चेतसिक दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । सुरामेरयमज्जपमादट्टाना पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं वूपसन्तं होती ति । "यो पाणमतिपातेति, मुसावादं च भासति । लोके अदिन्नं पादियति, परदारं च गच्छति ॥ "सुरामेरयपानं च, यो नरो अनुयुञ्जति । अप्पहाय पञ्च वेरानि, दुस्सीलो इति वुच्चति ॥ "कायस्स भेदा दुप्पो, निरयं सोपपज्जति । यो पाणं नातिपातेति, मुसावादं न भासति ।। 25 B. 181 30 ·प्रहगुत्तरनिकायो [५.१.१- अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादद्वाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो होती" ति । 5 R.204 २. विसारदसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको अवि- सारदो अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति ....पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको अविसारदो अगारं अज्झावसति । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो 10 अगारं अज्झावसति । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो होति... पे०...सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको विसारदो अगारं अज्झावसती" ति। ३. निरयसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको 15 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति ...पे०... सुरामेरयमज्जपमाददायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? पाणतिपाता पटिविरतो 20 होति ...पे.... सुरामेरयमज्जपमादद्वाना पटिविरतो होति । इमेहि खो भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको यथाभतं निक्खित्तो एवं सम्गे" ति । B.180 ४. वेरसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- 25 ·R.205 5 10 ५.१८.४] पैरसुतं २. “पञ्च, गहपति, भयानि वेरानि अप्पहाय 'दुस्सीलों' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावादं, सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वेरानि अप्पहाय 'दुस्सीलो' इति वुच्चति, निरयं च उपपज्जति । ३. “पञ्च, गहपति, भयानि वेरानि पहाय 'सीलवा' इति वुच्चति, सुगति च उपपज्जति । कतमानि पञ्च ? पाणातिपातं, अदिन्नादानं, कामेसुमिच्छाचारं, मुसावादं, सुरामेरयमज्जपमादद्वानं- इमानि खो, गहपति, पञ्च भयानि वेरानि पहाय 'सीलवा' इति वुच्चति, सुगतिं च उपपज्जति । ४. “यं, गहपति, पाणातिपाती पाणातिपातपच्चया दिट्ठधम्मिकं पि भयं वेरं पसवति, सम्परायिकं पि भयं वेरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, पाणातिपाता पटिविरतो नेव दिदुधम्मिक भयं वेरं पसवति, न सम्परायिकं भयं वेरं पसवति, न चेतसिकं दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति । पाणातिपाता पटिविरतस्स एवं तं भयं वरं 15 वूपसन्तं होति । ५. “यं, गहपति, अदिन्नादायी ... पे० ... यं, गहपति, कामेसु- मिच्छाचारी ... पे० ... यं, गहपति, मुसावादी... पे० ... यं, गहपति, सुरा- मेरयमज्जपमादट्ठायी सुरामेरयमज्जपमादट्ठानपच्चया दिट्ठधम्मिकं पि भयं वेरं पसवति, सम्परायिक पि भयं वेरं पसवति, चेतसिकं पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदेति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो नेव दिदुधम्मिकं भयं वरं पसवति, न सम्परायिकं भयं वरं पसवति, न चेतसिक दुक्खं दोमनस्तं पटिसंवेदेति । सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतस्स एवं तं भयं वेरं वूपसन्तं होती ति । “यो पाणमतिपातेति, मुसावादं च भासति । लोके अदिन्नं आदियति, परदारं च गच्छति ।। "सुरामेरयपानं च, यो नरो अनुयुञ्जति । अप्पहाय पञ्च वेरानि, दुस्सीलो इति वुच्चति ॥ "कायस्स भेदा दुप्पओ, निरयं सोपपज्जति । यो पाणं नातिपातेति, मुसावादं न भासति ।। 20 25 B.181 30 ·४५२ मडगुत्तरनिकायो [१.१८४- "लोके अदिन्नं नादियति, परदारं न गच्छति । सुरामेश्यपानं च, यो नरो नानुयुञ्जति ।। "पहाय पञ्च वेरानि, सीलवा इति बुच्चति । कायस्स भेदा सप्पओ, सुगति सोपपज्जती" ति ।। R.206 5 ५ चण्डालसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको उपासक- चण्डालो च होति उपासकमलं च उपासकपतिकुट्ठो' च । कतमेहि पञ्चहि ? अस्सद्धो होति; दुस्सीलो होति; कोतूहलमङ्गलिको' होति, मङ्गलं पच्चेति नो कम्मं; इतो च वहिद्धा दक्खिणेय्यं गवसति; तत्य च पुवकारं करोति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो 10 उपासको उपासकचण्डालो च होति उपासकमलं च उपासक- पतिकुट्ठो च। २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो उपासको उपासक- रतनं च होति उपासकपदुमं च उपासकपुण्डरीक" च । कतमेहि पञ्चहि ? सद्धो होति; सीलवा होति; अकोतूहलमङ्गलिको होति, कम्मं पच्चेति ७ नो मङ्गलं; न इतो वहिद्धा दक्खिणेय्यं गवसति; इध च पुव्वकार करोति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो उपासको उपासकरतनं च होति उपासकपदुमं च उपासकपुण्डरीकं चा" ति । 1 B.182 ६. पोतिसुत्तं १. अथ सो अनाथपिण्डिको गहपति पञ्चमत्तेहि उपासकसतेहि परिवृतो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या 20 एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं सो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. “तुम्हें सो, गहपति, भिक्सुरा पच्नुपद्विता पीपरपिण्ड- पातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिपसारेन । न सो, गहपति, वापतकनेव तुद्वि करणीया - 'मयं भियगुरा पच्नुपट्ठिता पीवरपिण्ड- १. TITAfri-गी., स्पा., रो.। २. कामगिकी - सा. ६.11.-... तुम्ही..

·R.207 . 5 ५.१८.६] पीतिसुतं ४५३ पातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेना' ति । तस्मातिह, गहपति, एवं सिक्खितब्बं - 'किन्ति मयं कालेन कालं पविवेक पीति उपसम्पज्ज विहरेय्यामा' ति ! एवं हि वो, गहपति, सिक्खितब्ध" ति । ३. एवं वुत्ते आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच "अच्छरियं, भन्ते, अन्भुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भन्ते, भगवता 'तुम्हे खो, गहपति, भिक्खुसङ्घ पच्चुपट्ठिता चीवरपिण्डपातसैनासनगिलान- प्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन । न खो, गहपति, तावतकेनेव तुट्टि करणीया मयं भिक्खुसङ्ख पच्चुपद्विता चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चय- भेसज्जपरिक्खारेना ति । तस्मातिह, गहपति, एवं सिक्खितव्वं -किन्ति मयं कालेन कालं पविवेक पीति उपसम्पज्ज' विहरेय्यामा ति ! एवं 10 हि वो, गहपति, सिक्खितब्वं' ति । यस्मि, भन्ते, समये अरियसावको पविवेक पीति उपसम्पज्ज विहरति, पञ्चस्स ठानानि तस्मि समये न होन्ति । यं पिस्स कामूपसंहितं' दुक्खं दोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समय न होति । यं पिस्स कामूपसंहितं सुखं सोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यं पिस्स अकुसलूपसंहितं दुक्खं दोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये 15 न होति । यं पिस्स अकुसलूपसंहितं सुखं सोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यं पिस्स कुसलूपसंहितं दुक्खं दोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समय न होति । यस्मि, भन्ते, समये अरियसावको पविवेक पीति उपसम्पज्ज' विहरति, इमानिस्स' पञ्च' ठानानि तस्मि समये न होन्ती" ति । ४. "साधु साधु, सारिपुत्त ! यस्मि, सारिपुत्त, समये अरियसावको पविवेकं पीति उपसम्पज्ज विहरति, पञ्चस्स ठानानि तस्मिं समये न होन्ति । यं पिस्स कामूपसंहितं दुक्खं दोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यं पिस्स कामूपसंहितं सुखं सोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यं पस्सि अकुसलूपसंहितं दुक्खं दोमनस्सं, तं 23 पिस्स तस्मि समये न होति । यं पिस्स अकुसलूपसंहितं सुखं सोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यं पिस्स कुसलूपसंहितं दुक्खं दोमनस्सं, तं पिस्स तस्मि समये न होति । यस्मि, सारिपुत्त, समये अरियसावक 20 B. 183 R.208 स्या.। ३-३. इमानि - १. कामुपसहितं स्या०। २. अकुसलुपसहित स्या० । ४. होति - सी०। पञ्चस्स ·४५४ प्रष्टगुतरनिकायो [२.१८.१- पविवेक पीति उपसम्पज्ज विहरति, इमानिस्स' पञ्च ठानानि तस्मि समये न होन्ती" ति । ७. वणिज्जासुतं १. “पञ्चिमा, भिक्खवे, वणिज्जा उपासकेन प्रकरणीया । कतमा पञ्च ? सत्यवणिज्जा, सत्तवणिज्जा, मंसवणिज्जा, मज्ज- 5 वणिज्जा, विसवणिज्जा - इमा खो, भिक्खवे, पञ्च वणिज्जा उपासकेन अकरणीया" ति । . - - R.209 ८. राजासुत्तं १. "तं किं माथ, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं वा 'अयं पुरिसो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा पाणातिपाता वेरमणिहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा 10 पब्बाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। "साधु, भिक्खवे, मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं - 'अयं पुरिसौ पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा पाणातिपाता वेरमणिहेतु हनन्ति वा वन्धन्ति वा 15 पवाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती" ति । अपि च, स्वास्स तमेव' पापकम्म पवेदेति 'अयं पुरिसो इत्थिं वा पुरिसं वा जीविता वोरोपेसी" ति । तमेनं राजानो गहेत्वा पाणातिपातहेतु हनन्ति वा वन्धन्ति वा पवाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ति । अपि नु तुम्हेहि एवरूपं दिटुं वा सुतं वा" ति ? "दिटुं च नो, भन्ते, सुतं च सुय्यिस्सति चा" ति । २. "तं कि मञथ, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं 'अयं पुरिसो अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा अदिन्नादाना वेरमणिहेतु हनन्ति वा वन्धन्ति वा पवाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती" ति? १. इमानेत्य सी०। २. होती ति - सी०; होति - स्या, रो! ३-३. तथेव पापक कम्म-सी०; तदेव पापकम्म - स्या०। ४. पवेदयन्ति सी०; पवेदेति- स्या०। ५. वोरोपेती-स्या० । ६. सूयिस्सति - सी०, रो। ७. वेरमणीहेतु - सी०, B. 184 20 वा - -- स्मा०,रो०।

·- --- . - 10 राजासुतं "नो हेतं भन्ते। "साधु, भिक्खवे ! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिष्टुं न सुतं- 'अयं पुरिसो अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा अदिन्नादाना वेरमणिहेतु ह्नन्ति वा बन्धन्ति वा पव्वा- जेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती' ति । अपि च स्वास्स तमेव पापकम्मं । पवेदेन्ति - 'अयं पुरिसो गामा वा अरज्ञा वा अदिन्नं थेय्यसवातं आदियी'ति'। तमेनं राजानो गहेत्वा अदिनादानहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पवाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ति । अपि नु तुम्हेहि एवरूपं दिटुं वा सुतं वा" ति? "दिटुं च नो, भन्ते, सुतं च सुय्यिस्सति चा" ति । ३. "तं किं मनथ, भिक्खवे, अपि तु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं वा - 'अयं पुरिसो कामसुमिच्छाचारं पहाय कामेसुमिच्छाचारा पटि- विरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिहेतु हनन्ति वा वन्धन्ति वा पब्बाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती" ति ? "नो हेतं, भन्तें"। "साधु, भिक्खवे ! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं-'अयं पुरिसो कामेसुमिच्छाचारं पहाय कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो ति। तमेनं राजानो गहेत्वा कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पब्वाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती' ति । अपि च ख्वास्स तमेव पापकम्म पवेदेन्ति - 'अयं पुरिसो परित्थीसु परकुमारीसु चारित्तं आपज्जी' ति' । तमेनं राजानो गहेत्वा कामसुमिच्छाचारहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पब्बाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ति । अपि नु तुम्हेहि एवरूपं दिटुं वा सुतं वा" ति ? "दिटुं च नो, भन्ते, सुतं च सुय्यिस्सति चा" ति । ४. "तं किं माथ, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं वा 25 'अयं पुरिसो मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतोति । तमेनं राजानो गहेत्वा मुसावादा वेरमणिहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पब्बान्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती" ति ? "नो हेतं, भन्ते"। 15 R.210 20 । - B.185 १-१. मादियति-स्या० । २-२. मापजति-सी०, स्मा०1 ·. ४५६ ner 10 प्रत्युत्तरनिकायो [५.१८.८- "साधु, भिक्खवे! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं- 'अयं पुरिसो मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा मुसावादा वेरमणिहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पव्वाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती' ति । अपि च ख्वास्स तमेव पापकम्मं पवेदेन्ति 5 -'अयं पुरिसो गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा मुसावादेन अत्थं पभञ्जी' ति'। तमेनं राजानो गहेत्वा मुसावादहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पब्बा- जेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ति । अपि नु तुम्हेहि एवरूपं दिटुं वा सुतं वा" ति? "दिटुं च नो, भन्ते, सुतं च सुय्यिस्सति चा" ति । ५. “तं किं मञ्जथ, भिक्खवे, अपि नु तुम्हेहि दिटुं वा सुतं वा - 'अयं पुरिसो सुरामेरयमज्जपमादवानं पहाय सुरामेरयमज्जपमाद- ट्ठाना पटिवरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणिहेतु हनन्ति वा वन्धन्ति वा पब्बाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती' ति? "नो हेतं, भन्ते । "साधु, भिक्खवे ! मया पि खो एतं, भिक्खवे, नेव दिटुं न सुतं- 'अयं पुरिसो सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं पहाय सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो ति । तमेनं राजानो गहेत्वा सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणिहेतु हनन्ति वा बन्धन्ति वा पब्वाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ती' 20 ति । अपि च स्वास्स तमेव पापकम्मं पवेदेन्ति – 'अयं पुरिसो सुरा- मेरयमज्जपमादट्ठानं अनुयुत्तो इत्थि वा पुरिसं वा जीविता वोरोपेसि'; अयं पुरिसो सुरामेरयमज्जपमादट्टानं अनुयुत्तो गामा वा अरज्ञा वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियि'; अयं पुरिसो सुरामेरयमज्जपमादद्वानं अनुयुत्तो परित्यीसुपरकुमारीसु चारित्तं पापज्जि'; अयं पुरिसो सुरामेश्य 25 मज्जपमादट्ठानं अनुयुत्तो गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा मुसावादेन अत्यं पभञ्जी ति । तमेनं राजानो गहेत्वा सुरामेरयमज्जपमादट्ठान- हेतु हनन्ति वा वन्यन्ति वा पब्बाजेन्ति वा यथापच्चयं वा करोन्ति । अपि नु तुम्हेहि एवरूपं दिटुं वा सुतं वा" ति ? "दिटुं च नो, भन्ते, सुतं च सुय्यिस्सति चा" ति । 15 - R.211 १-१. नन्नती ति - सी नजति - स्या०; मचीति - रो। २. योरोपेखि स्सा... पारिति-सी,या। ४. मारग्बति-सी०, स्या।

·B. 186 - 10 R.212 ५.१८.६], गिहिसुतं ६. गिहिसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति पञ्चमत्तेहि उपासकसतेहि परिवुतो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । अथ खो भगवा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि . "यं कञ्चि', सारिपुत्त, जानेय्याथ गिहिं प्रोदातवसनं पञ्चसु सिक्खा- पदेसु संवुतकम्मन्तं चतुन्नं' आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं 5 निकामलाभि अकिच्छलानि अकसिरलाभि, सो आकङ्घमानो अत्तना व अत्तानं व्याकरेय्य - ‘खीणनिरयोम्हि खीणतिरच्छानयोनि खीणपेत्ति- विसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो, सोतापनोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो' ति । २. “कतमेसु पञ्चसु सिक्खापादेसु संवुतकम्मन्तो होति ? इध, सारिपुत्त, अरियसावको पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिना- दाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेसु पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तो होति । ३. "कतमेसं चतुन्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं 15 निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी ? इध, सारिपुत्त, अरियसावको बुद्धे प्रवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि, सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अयमस्स पठमो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स 20 विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय । ४. "पुन च परं, सारिपुत्त, अरियसावको धम्मे प्रवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको अोपनेय्यिको पच्चत्तं वेदितब्बो विही' ति । अयमस्स दुतियो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स 25 चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय। ५. "पुन च परं, सारिपुत्त, अरियसावको सङ्के अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो उजुप्पटिपन्नो १. किञ्चि - सो० । २. चतुन्नं च - सी०, रो० । ३. सीणपित्तिविसयो - रो। B. 187 म०२-५८ ·R.213 - अगुतरनिकायो [५.१८.१- भगवतो सावकसङ्घो जायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो सामीचिप्पटि- पन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिस- पुग्गला एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं लोकस्सा'ति । अयमस्स ततियो 5 आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्त चित्तस्स परियोदपनाय । ६. "पुन च परं, सारिपुत्त, अरियसावको अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतो होति अखण्डेहि अच्छिद्देहि असवलेहि अकम्मासेहि भुजिस्सेहि विअप्पसत्येहि अपरामटेहि समाधिसंवत्तनिकेहि । अयमस्स चतुत्यो 10 आभिचेतसिको दिदुधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय । इमेसं चतुम्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारान निकामलाभी होति अकिच्छ- लाभी अकसिरलाभी। ७. “यं कञ्चि, सारिपुत्त, जानेय्याथ गिहिं प्रोदातवसनं - 15 इमेसु पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तं, इमेसं च चतुम्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभिं अकिच्छलाभि अकसिरलामि, सो आकलमानो अत्तना व अत्तानं व्याकरेय्य - 'खीणनिरयोम्हि खीण- तिरच्छानयोनि खीणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो, सोतापन्नो- हमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो' ति । "निरयेसु भयं दिस्वा, पापानि परिवज्जये । परियधम्म समादाय, पण्डितो परिवज्जये ।। "न हिंसे पाणभूतानि, विज्जमाने परक्कमे । मुसा च न भगे जानं, अदिन्नं न परामसे ।। "सेहि दारेहि सन्तुट्ठो, परदारं च नारमें। मेरयं वारुणि जन्तु, न पिवे चित्तमोहनि ।। "अनुस्सरेय्य सम्बुद्धं, धम्म चानुवितक्कये। अव्यापज्झं हि तं चित्तं, देवलोकाय भावये ॥ "उपट्टिते' देय्यधम्मे, पुज्जत्यस्स जिगीसतो। सन्तेसु पठमं दिना, विपुला होति दक्खिणा ॥ १. स्वा. पोत्यक नत्यि। २. मारमे -म०, रो। ३. अपट्टिते - स्या० । ४.जिगिसतो-सी०, स्या, रो। 20 - 25 D.183

·Sole Agents:
MOTI LAL BANARASI DAS,
Nepali Khapara,
Post Box No.75,
Varanasi,
(India)

·B.328 - 5 पठमउहवेलसुत्तं २३ २. “एकमिदाह, भिवखवे, समयं उरुवेलायं विहरामि नज्जा नेरजराय तीरे अजपालनिग्रोधे पठमाभिसम्बुद्धो। तस्स महं, भिवखवे, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितवको उदपादि - 'दुवखं खो अगारवो विहरति अप्पतिस्सो। किं नु खो अहं समणं वा ब्राह्मण वा सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं' ति ? ३. "तस्स मय्ह, भिक्खवे, एतदहोसि - 'अपरिपूरस्स खो अहं सीलक्खन्धस्स पारिपूरिया अज समणं वा ब्राह्मणं वा सवकत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । न खो पनाहं पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अझं समणं वा ब्राह्मणं वा अत्तना सीलसम्पन्नतरं, यमहं सवकत्वा गरुं कत्वा 10 उपनिस्साय विहरेय्यं । 'अपरिपूरस्स खो अहं समाधिवखन्धस्स पारिपूरिया अञ्ज समणं वा ब्राह्मणं वा सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । न खो पनाहं पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अझं समणं वा ब्राह्मणं वा अत्तना समाधि- 15 सम्पन्नतरं, यमहं सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । 'अपरिपूरस्स खो अहं पञ्जावखन्धस्स पारिपूरिया अनं समणं वा ब्राह्मणं वा सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । न खो पनाहं पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय असं समणं वा ब्राह्मणं वा अत्तना पञ्जा- 20 सम्पन्नतरं, यमहं सक्करवा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । 'अपरिपूरस्स खो अहं विमुत्तिक्खन्धस्स पारिपूरिया अञ्ज समणं वा ब्राह्मणं वा सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं । न खो पनाहं पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अनं समणं वा ब्राह्मणं वा अत्तना विमुत्ति- सम्पन्नतरं, यमहं सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं' ति । ४. "तस्स मरह, भिक्खवे, एतदहोसि - 'यन्नूनाहं य्वाय धम्मो मया अभिसम्बुद्धो तमेव धम्म सक्कत्वा गरं कत्वा उपनिस्साय विहरेय्यं' ति। ५. "अथ खो, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति मम चेतसा चेतोपरि- 30 वितक्कमज्ञाय - सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिञ्जितं वा बाहं -- 25 B.329 R.21 ·४५६ R.214 5 10 • ५.१५.१०] गवेसीसुत्तं "सन्तो हवे पवक्खामि, सारिपुत्त सुणोहि मे। इति कण्हासु सेतासु, रोहिणीसु हरीसु वा ।। "कम्मासासु सरूपासु, गोसु पारेवतासु' वा। यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति पुङ्गवो ॥ "धोरय्हो बलसम्पन्नो, कल्याणजवनिक्कमो । तमेव भारे युञ्जन्ति, नास्स वण्णं परिक्सरे ।। "एवमेव मनुस्सेसु, यस्मि किस्मिञ्चि' जातिये । खत्तिये ब्राह्मणे वेस्से, सुद्दे चण्डालपुक्कुसे ।। "यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति सुव्वतो। धम्मट्ठो सीलसम्पन्नो, सच्चवादी हिरीमनो ॥ "पहीनजातिमरणो, ब्रह्मचरियस्स केवली । पन्नभारो विसंयुत्तो, कतकिच्चो अनासवो ॥ "पारगू सब्बधम्मानं, अनुपादाय निव्वुतो। तस्मि च विरजे खेत्ते, विपुला होति दविखणा । "वाला च अविजानन्ता, दुम्मेधा अस्सुताविनो वहिद्धा ददन्ति' दानानि, न हि सन्ते उपासरे ॥ "ये च सन्ते उपासन्ति, सप्पझे धीरसम्मते । सद्धा च नेसं सुगते, मूलजाता पतिट्ठिता ।। "देवलोकं च ते यन्ति, कुले वा इध जायरे । अनुपुब्वेन निब्वानं, अधिगच्छन्ति पण्डिता" ति ॥ 15 20 B. 189 १०. गवतीसुतं १. एक समयं भगवा कोसलेसु चारिक चरति महता भिक्खु- सङ्घन सद्धि । अद्दसा खो भगवा अद्धानमग्गप्पटिपन्नो अञ्चतरस्मि पदेसे महन्तं सालवनं; दिस्वान' मग्गा प्रोक्कम्म येन तं सालवनं तेनुप- सङ्कमि; उपसमित्वा तं सालवनं अज्झोगाहेत्वा अनतरस्मि पदेसे सितं पात्वाकासि । 25 १. पारापतासु-रो० । २. कस्मिचि-सी० कस्मिञ्चि-स्या०; कस्मिञ्च-रो, ३. देन्ति-सी०, स्था०, रो०। ४. दिस्वा-सी०, रो।

·४६० - R.215 ? - अडगुत्तरनिकायो [५.१८.१०- . २. अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि "को नु खो हेतु को पच्चयो भगवतो सितस्स पातुकम्माय ? न अकारणेन तयागता सितं पातुकरोन्ती" ति । अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो भगवतो सितस्स पातुकम्माय 5 न अकारणेन तथागता सितं पातुकरोन्ती" ति । ३. “भूतपुब्बं, आनन्द, इमस्मि पदेसे नगरं अहोसि इद्धं चैव फीतं च बहुजनं आकिण्णमनुस्सं । तं खो पनानन्द, नगरं कस्सपो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो उपनिस्साय विहासि'। कस्सपस्स खो पनानन्द, भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स गवैसी नाम उपासको अहोसि सीलेसु 10 अपरिपूरकारि । गवेसिना खो, आनन्द, उपासकेन पञ्चमत्तानि उपासक- सतानि पटिदेसितानि समादपितानि अहेसुं सीलेसु अपरिपूरकारिनो। अथ खो, आनन्द, गवेसिस्स उपासकस्स एतदहोसि - 'अहं खो इमेसं पञ्चन्नं उपासकसतानं वहूपकारो' पुब्बङ्गमो समादपेता, अहं चम्हि सीलेसु अपरिपूरकारी, इमानि च पञ्च उपासकसतानि सीलेसु अपरिपूरकारिनो। 15 इच्चेतं समसमं, नत्यि किञ्चि अतिरेकं; हन्दाहं अतिरेकाया' ति । ४. “अथ खो, आनन्द, गवेसी उपासको येन तानि पञ्च उपासक- सतानि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तानि पञ्च उपासकसतानि एतद- वोच – 'अज्जतग्गे मं प्रायस्मन्तो सीलेसु परिपूरकारि धारेथा' ति ! अथ खो, आनन्द, तेसं पञ्चन्नं उपासकसतानं एतदहोसि - 'अय्यो खो 20 गवेसी अम्हाकं बहूपकारो पुब्बङ्गमो समादपेता । अय्यो हि नाम मवेसी सीलेसु परिपूरकारी भविस्सति । किमङ्ग पन मयं' ति ! प्रय खो, ग्रानन्द, तानि पञ्च उपासकसतानि येन गवसी उपासको तेनुपसङ्कमिसु; उपसमित्वा गवेसि उपासकं एतदवोचु – 'अज्जतग्गे अय्यो गवेसी इमानि पि' पञ्च उपासकसतानि सीलेसु परिपूरकारिनो धारेतू' ति । अथ खो, आनन्द, गवेसिस्स उपासकस्स एतदहोसि - 'अहं खो इमेसं पञ्चग्नं उपासकसतानं बहूपकारो पुव्वगमो समादपेता, प्रहं चम्हि सीलेसु परिपूरकारी, इमानि पि पञ्च उपासकसतानि सीलेसु परिपूरकारिलो । इच्चतं समसमं, नत्थि किञ्चि अतिरेक; हन्दाहं प्रतिरेकाया ति! १. विहरति-स्या.। २. भसी -स्या.1 ६. परकारी - सी. । ४. पि- स्था.। ५. किम - पी., रो.। ६. सी., रो परियोग नपि । B. 190 - 25 R.216 ·... ५.१८.१०] गवेसीसुतं ५. “अथ खो, ग्रानन्द, गवेसी उपासको येन तानि पञ्च उपा- सकसतानि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तानि पञ्च उपासकसतानि एतदवोच - 'अज्जतगे मं प्रायस्मन्तो ब्रह्मचारि धारेथ आराचारि विरतं मेथुना गामधम्मा' ति । अथ सो, ग्रानन्द, तेसं पञ्चन्नं उपासक- सतानं एतदहोसि - 'अय्यो खो गवेसी अम्हाक बहूपकारो पुव्यङ्गमो 5 समादपेता। अय्यो हि नाम गवेसी ब्रह्मचारी भविस्सति प्राराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । किमङ्गं पन मयं' ति! अथ खो, आनन्द, तानि पञ्च उपासकसतानि येन गवेसी उपासको तेनुपसङ्घमिसु; उपसङ्क- मित्वा गसि उपासकं एतदवोचुं-'अज्जतग्गे अय्यो गवेसी इमानि पि पञ्च उपासकसतानि ब्रह्मचारिनो धारेतु आराचारिनो विरते' मेथुना 10 गामधम्मा' ति । अथ खो, आनन्द,गवेसिस्स उपासकस्स एतदहोसि-'अहं खो इमेसं पञ्चन्नं उपासकसतानं बहूपकारो पुब्बङ्गमो समादपेता । अहं चम्हि सीलेसु परिपूरकारी । इमानि पि पञ्च उपासकसतानि सीलेसु परिपूरकारिनो। अहं चम्हि ब्रह्मचारी प्राराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । इमानि पि पञ्च उपासकसतानि ब्रह्मचारिनो आरा- 15 चारिनो विरता मेथुना गामधम्मा । इच्चेतं समसमं, नत्यि किञ्चि अतिरेक ; हन्दाहं अतिरेकाया' ति । ६. “अथ खो, आनन्द, गवेसी उपासको येन तानि पञ्च उपा- सकसतानि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तानि पञ्च उपासकसतानि एतदवोच - 'अज्जतग्गे में आयस्मन्तो एकत्तिक धारेथ रत्तूपरत' विरतं विकालभोजना' ति । अथ खो, आनन्द, तेसं पञ्चनं उपासक- सतानं एतदहोसि -'अय्यो खो गवेसी बहूपकारो पुवङ्गमो समादपेता। अय्यो हि नाम गवेसी एकत्तिको भविस्सति रत्तूपरतो विरतो विकाल- भोजना । किमङ्ग पन मयं' ति ! अथ खो, आनन्द, तानि पञ्च उपासक- सतानि येन गवेसी उपासको तेनुपसङ्कमिसु, उपसङ्कमित्वा गर्वसिं उपासक एतदवोचुं - 'अज्जतग्गे अय्यो गवेसी इमानि पि पञ्च उपासकसतानि एकभत्तिके धारेतु रत्तूपरते विरते विकालभोजना' ति । अथ खो, आनन्द, गवेसिस्स उपासकस्स एतदहोसि - 'अहं खो इमेसं पञ्चानं उपासकसतानं वहूपकारो पुब्बङ्गमो समादपेता । अहं चम्हि सीलेसु परिपूरकारी । म. । ३. सतु०-सी०, स्या०। ४. गवेसी मम्हाक-सी०, रोक भवेसी मम्हा 20 B.191 25 R.217 १. न मयं-सी०। २. विरता -स्वा.॥ .

·४६२ प्रगुत्तरनिकायो [५.१८.१०. इमानि पि पञ्च उपासकसतानि सीलेसु परिपूरकारिनो। अहं चम्हि ब्रह्मचारी प्राराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । इमानि पि पञ्च उपासकसतानि ब्रह्मचारिनो आराचारिनो विरता मेथुना गामधम्मा । अहं चम्हि एकत्तिको रत्तूपरतो विरतो विकालभोजना । इमानि पि 5 पञ्च उपासकसतानि एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकालभोजना । इच्चेतं समसमं, नत्यि किञ्चि अतिरेकं; हन्दाहं अतिरेकाया' ति । ७. "अथ खो, आनन्द, गवेसी उपासको येन कस्सपो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा कस्सपं भगवन्तं अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं एतदवोच - 'लभेय्याहं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्वज्ज 10 लभेय्यं उपसम्पदं' ति । अलत्थ खो, आनन्द, गवेसी उपासको कस्सपस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स सन्तिके पव्वज्ज, अलत्थ उपसम्पदं । अचिरूपसम्पन्नो खो पनानन्द, गवेसी भिक्खु एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव - यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पव्वजन्ति, तदनुत्तरं - ब्रह्मचरियपरियोसानं 15 दिद्वैव धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया' ति अन्भज्ञासि। अञ्जतरो च पनानन्द, गवेसी भिक्खु अरहतं ग्रहोसि । ८. "अथ खो, आनन्द, तेस पञ्चन्नं उपासकसतानं एतदहोसि- 'अय्यो खो गवेसी अम्हाकं वहूपकारो पुवङ्गमो समादपेता । अय्यो हि 3. 122 20 नाम गवेसी केसमस्तुं अोहारेत्वा कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पव्वजिस्सति । किमङ्गं पन मयं' ति ! अथ खो, आनन्द, तानि पञ्च उपासकसतानि येन कस्सपो भगवा अरहं सम्मा- सम्बुद्धो तेनुपसमिसु; उपसमित्वा कस्सपं भगवन्तं अरहन्तं सम्मा- सम्बुद्ध एतदवोचुं - 'लभेय्याम मयं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पन्वज्ज, ३ लभेय्याम उपसम्पदं' ति । अलभिसु सो, आनन्द, तानि पञ्च उपासक- सतानि कस्तपस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स सन्तिके पव्यज्ज, पलभिंसु उपसम्पदं । १. "प्रथ सो, प्रानन्द, गसिस्स भिवग्युनो एतदहोसि - 'मई यो श्मस्स अनुतरस्स पिमुत्तिमुसरा निकागलानी होमि' मकिच्छताभी R.218 t.जी.. प.पोरन रिप।

·५.१९.१] पारसिकमुत्त ४६३ अकसिरलाभी । अहो वतिमानि पि पञ्च भिक्खुसतानि इमस्स अनुत्तरस्स विमुत्तिसुखस्स निकामलाभिनो अस्सु अकिच्छलाभिनो अकसिरलाभिनो ति । अथ खो, आनन्द, तानि पञ्च भिक्खुसतानि वूपकट्ठा' अप्पमत्ता प्रातापिनो पहितत्ता विहरन्ता नचिरस्सेव -- यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पव्वजन्ति, तदनुत्तरं - ब्रह्मचरियपरियोसानं दिदेव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरिंसु । 'खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्यत्ताया' ति अभािसु । १०. “इति खो, ग्रानन्द, तानि पञ्च भिक्खुसतानि गवेसी- पमुखानि उत्तरुत्तरि' पणीतपणीतं वायममाना अनुत्तरं विमुत्ति 10 सच्छाकंसु । तस्मातिह, आनन्द, एवं सिक्खितब्बं - 'उत्तरुत्तरि पणीत- पणीतं वायममाना अनुत्तरं विमुत्ति' सच्छिकरिस्सामा' ति । एवं हि वो, आनन्द, सिक्खितव्बं" ति । उपासकवग्गो अट्ठारसमो। तस्सुद्दानं सारज्जं विसारदो निरयं, वेरं चण्डालपञ्चमं । पीति वणिज्जा राजानो, गिही चेव गवेसिना ति ॥ । R.219 15 B.193 १६. अरजवग्गो १. प्रारजिकसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, प्रारञिका । कतमे पञ्च ? मन्दता मोमूहत्ता प्रारञिको होति, पापिच्छो इच्छापकतो प्रारम्ञिको होति, उम्मादा चित्तक्खेपा आरञ्जिको होति, वणितं वुद्धेहि बुद्धसावकही ति आरनिको होति, अप्पिच्छतंयेव निस्साय सन्तुट्टियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय पविवेकयेव निस्साय इदमत्थितंयेव निस्साय २० आरञ्जिको होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च प्रारञ्जिका । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं प्रारञिकानं य्वायं आरञिको अपिच्छतं- १. एकेका वूपकट्ठा - स्या० । २. उत्तरुत्तरि - सी०, स्था०, रो० । ३. विमुत्ति- सुखं - सी०। ४. भवेसिना स्या० । ५. पाराका-सी०, स्या०, रो।

·1. ४६४ प्रगुत्तरनिकायो [५.१६.१- येव निस्साय सन्तुट्टियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय पविवेकयेव निस्साय इदमत्थितंयेव निस्साय आरञ्जिको होति, अयं इमेसं पञ्चन्नं आरञ्जिकानं अग्गो च सेट्ठो च मोक्खो च उत्तमो च पवरो च । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, गवा खीरं, खीरम्हा दधि, दधिम्हा 5 नवनीतं, नवनीतम्हा सप्पि, सप्पिम्हा सप्पिमण्डो तत्य अग्गमक्खायति; एवमेव खो, भिक्खवे, इमेसं पञ्चन्नं आरञिकानं य्वायं प्रारम्भिको अप्पिच्छतंयेव निस्साय सन्तुष्ट्रियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय पविवेकयेव निस्साय इदमत्थितंयेव निस्साय आरञिको होति, अयं इमेसं पञ्चन्नं प्रारञिकानं अग्गो च सेट्ठो च मोक्खो च उत्तमो च 10 पवरो चा" ति । २. चीवरसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, पंसुकूलिका । कतमे पञ्च ? मन्दत्ता मोमूहत्ता पंसुकूलिको होति... पे०... इदमत्थितयेव निस्साय पंसुकूलिको होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च पंसुकूलिका" ति । ३. रुक्खमूलिकसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, रुक्खमूलिका । कतमे पञ्च 15 मन्दत्ता मोमूहत्ता रुक्खमूलिको होति ... पे०... इदमत्यितंयेव निस्साय रुक्खमूलिको होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च रुक्खमूलिका" ति । .. B. 191, R.220 ४. सोसानिकसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, सोसानिका । कतमे पञ्च ? मन्दत्ता मोमूहत्ता सोसानिको होति ... पे०... इदमत्यितंयेव निस्साय सोसा- निको होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च सोसानिका" ति । 20 ५. अब्भोकासिफसुतं १. "पश्चिमे, भिक्सवे, अन्मोकासिका ... पे०... इमं सो, भिक्सवे, पञ्च अभोकासिका" ति । १. मिमी गणिमा - स्या."

·५.१९.१०] पतपिन्डिफसुत्तं ४६५ ६. नेसज्जिकसुतं १. "पश्चिमे, भिक्षवे, नेसज्जिका ... प०... नेसज्जिका" ति । ७. यथासन्थतिकसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, यथासन्यत्तिका ... प०... यथासन्थ- तिका" ति। - ८. एकासनिफसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, एकासनिका ...पे०... एकासनिका" ति। 5 ६. खलुपच्छाभत्तिकसुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, खलुपच्छाभत्तिका ... पे.... सलुपच्छा- भत्तिका" ति। १०. पत्तपिण्डिफसुतं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, पत्तपिण्डिका । कतमे पञ्च? मन्दत्ता मोमूहत्ता पत्तपिण्डिको होति, पापिच्छो इच्छापकतो पत्तपिण्डिको होति, उम्मादा चित्तरखेपा पत्तपिण्डिको होति, वणितं बुद्धेहि बुद्ध- 10 सावकेही' ति पत्तपिण्डिको होति, अप्पिच्छतंयेव निस्साय सन्तुढियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय पविवेकयेव निस्साय इदमत्यितंयेव निस्साय पत्तपिण्डिको होति । इमे खो, भिक्सवे, पञ्च पत्तपिण्डिका । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं पत्तपिण्डिकानं स्वायं पत्तपिण्डिको अप्पिच्छतं- येव निस्साय सन्तुट्टियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय पविवेकयेव 15 निस्साय इदमत्थितंयेव निस्साय पत्तपिण्डिको होति, अयं इमेसं पञ्चनं पत्तपिण्डिकानं अग्गो च सेट्ठो च मोक्खो च उत्तमो च परो च । २. "सेय्यथापि, भिक्खवे, गवा खीरं, खीरम्हा दधि, दधिम्हा नवनीतं, नवनीतम्हा सप्पि, सप्पिम्हा सप्पिमण्डो तत्य अगमक्खायति; एवमेव खो, भिक्खवे, इमेसं पञ्चनं पत्तपिण्डिकानं य्वायं पत्तपिण्डिको 20 अप्पिच्छतंयेव निस्साय सन्तुट्टियेव निस्साय सल्लेखयेव निस्साय B.195 R.221 भ०२-५६ ·४६६ अजगुतरनिकायो पविवेकयेव निस्साय इदमत्थितंयेव निस्साय पत्तपिण्डिको होति, अयं इमेसं पञ्चन्नं पत्तपिण्डिकानं अग्गो च सेट्ठो च मोक्खो च उत्तमो च पवरो चा" ति। अज्ञवग्गो एकूनवीसतिमो। • तस्सुद्दानं अरज चीवरं' रुक्ख, सुसानं अभोकासिकं । नेसज्ज सन्थतं एकासनिक, खलुपच्छापिण्डिकेन चा ति ।। 5 २०. ब्राह्मणवग्गो १. सोणसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, पोराणा ब्राह्मणधम्मा एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सन्ति, नो ब्राह्मणेसु । कतमे पञ्च ? पुन्ने सुदं, भिक्खवे, ब्राह्मणा ब्राह्मणियेव गच्छन्ति, नो अब्राह्मणि। एतरहि, भिक्खवे, ब्राह्मणा ब्राह्मणि पि गच्छन्ति, अब्राह्मणि पि गच्छन्ति । एतरहि, भिक्खवे, 10 सुनखा सुनखियेव गच्छन्ति, नो असुनखि। अयं, भिक्खवे, पठमो पोराणो ब्राह्मणवम्मो एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सन्ति, नो ब्राह्मणेसु । २. "पुव्वे सुदं, भिक्खवे, ब्राह्मणा ब्राह्मणि उतुनियेव गच्छन्ति, नो अनुतुनि । एतरहि, भिक्खवे, ब्राह्मणा ब्राह्मणि उतुनि.पि गच्छन्ति, अनुतुनि पि गच्छन्ति । एतरहि, भिक्खवे, सुनखा सुनखि उतुनियेव 15 गच्छन्ति, नो अनुतुनि । अयं, भिक्सवे, दुतियो पोराणो ब्राह्मणधम्मो एतरहि मुनखेसु सन्दिस्सति, नो ब्राह्मणेसु । ३. "पुव्ये सुदं, भिक्खये, ब्राह्मणा ब्राह्मणि नेव किणन्ति नो विक्किणन्ति, सम्पियेनेव संवासं संबन्धाय सम्पवत्तेन्ति । एतरहि, भिक्सवे, ब्राह्मणा ब्राह्मणि किणन्ति पि विविकणन्ति पि, सम्पियन पि' 20 संवासं संबन्याय सम्पवत्तेन्ति । एतरहि, भिक्सवे, सुनखा मुनसि नेव किणन्ति नो विक्किगन्ति, सम्पियेनेव संवासं संवन्धाय सम्पवत्तेन्ति । R.222 B. 196 १. पगुपित च - मो० पगु-रो० 1 २. मनोकामा - स्था, रो। ३. एफ. स्या एकामना-मी०,०। ४. मोगन्नि-स्या.। ५. गमगत्याय - साकरा' (-1. गमिने-या।

·५.२०.२] वोमवाराणसुतं अयं, भिक्सवे, ततियो पोराणो ब्राह्मणधम्मो एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सति, नो ब्राह्मणेसु। ४. “पुब्बे सुदं, भिक्खवे, ब्राह्मणा न सन्निधिं करोन्ति धनस्स पि धास्स पि रजतस्स पि जातरूपस्स पि । एतरहि, भिक्खवे, ब्राह्मणा सन्निधिं करोन्ति धनस्स पि धजस्स पि रजतस्स पि जातरूपस्स पि ।। एतरहि, भिक्खवे, सुनखा न सन्निधिं करोन्ति धनस्स पि धास्स पि रजतस्स पि जातरूपस्स पि । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो पोराणो ब्राह्मण- धम्मो एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सति, नो ब्राह्मणेसु । ५. "पुब्वे सुदं, भिक्खवे, ब्राह्मणा सायं सायमासाय पातो पातरासाय भिक्खं परियेसन्ति । एतरहि, भिक्खवे, ब्राह्मणा यावदत्थं 10 उदरावदेहकं भुञ्जित्वा अवसेसं आदाय पक्कमन्ति । एतरहि, भिवखवे, सुनखा सायं सायमासाय पातो पातरासाय भिक्खं परियेसन्ति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो पोराणो ब्राह्मणधम्मो एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सति, नो ब्राह्मणेसु । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च पोराणा ब्राह्मणधम्मा एतरहि सुनखेसु सन्दिस्सन्ति, नो ब्राह्मणेसू" ति । R.223 २. दोणब्राह्मणसुत्तं १. अथ खो दोणो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घ- मित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीति- सारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो दोणो ब्राह्मणो भग- वन्तं एतदवोच- २. "सुतं मेतं, भो गोतम - 'न समणो गोवमो ब्राह्मणे जिणे 20 B. 197 बुद्ध महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुटुंति वा प्रासनेन वा निमन्तेती' ति । तयिदं, भो गोतम, तथैव । न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे बुद्धे महल्लके श्रद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पञ्चुटेति वा आसनेन वा निमन्तेति । तथिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा" ति। "त्वं पि नो, दोण, ब्राह्मणो पटिजानासी" ति ? "यं हि तं, भो गोतम, सम्मा वदमानो वदेय्य - 'ब्राह्मणो उभतो सुजातो - मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पिता- 25 ·R.224 अडगुत्तरनिकायो [५.२०.२- महयुगा अक्खितो अनुपक्कुट्ठो' जातिवादेन, अज्झायको मन्तधरो, तिण्णं वेदानं पारगू सनिघण्डुकेटुभानं साक्खरप्पभेदानं इतिहासपञ्चमानं, पदको वेव्याकरणो लोकायतमहापुरिसलक्खणेसु अनवयो' ति, ममेव तं, भो गोतम, सम्मा वदमानो वदेय्य । अहं हि, भो गोतम, ब्राह्मणो 5 उभतो सुजातो – मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा :: पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्टो जातिवादेन, अज्झायको मन्तधरो, तिण्णं वेदानं पारगू सनिघण्डुकेटुभानं साक्खरप्पभेदानं इतिहासपञ्चमानं, पदको वेय्याकरणो लोकायतमहापुरिसलक्खणेसु अनवयो" ति । "ये खो, ते दोण, ब्राह्मणानं पुब्बका इसयो' मन्तानं कत्तारो 10' मन्तानं पवत्तारो, येसमिदं एतरहि ब्राह्मणा पोराणं मन्तपदं गीतं पवुत्तं समिहितं तदनुगायन्ति तदनुभासन्ति भासितमनुभासन्ति सज्झायित- मनुसज्झायन्ति वाचितमनुवाचेन्ति, सेय्यथीद-अटुको, वामको, वामदेवो, वेस्सामित्तो, यमदग्गि', अङ्गीरसो, भारद्वाजो, वासेट्ठो, कस्सपो, भगु; त्यास्सु मे पञ्च ब्राह्मणे पञ्जापेन्ति – ब्रह्मसमं, देवसमं, मरियाद, 15 सम्भिन्नमरियादं, ब्राह्मणचण्डालंयेव पञ्चमं । तेसं त्वं दोण, कतमो" ति? "न खो मयं, भो गोतम, पञ्च ब्राह्मणे जानाम, अथ खो मयं ब्राह्मणा त्वेव जानाम । साधु मे भवं गोतमो तथा धम्म देसेतु यथा अहं इमे पञ्च ब्राह्मणे जानेय्यं" ति । "तेन हि, ब्राह्मण, सुणोहि, साधुकं मनसि करोहि; भासि- 20 स्सामी" ति। "एवं भो" ति खो दोणो ब्राह्मणो भगवतो पच्चस्सोसि । भगवा एतदवोच ३.. “कथं च, दोण, ब्राह्मणो ब्रह्मसमो होति ? इध, दोण, ब्राह्मणो उभतो सुजातो होति - मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्सित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन । सो 25 अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरिय' चरति मन्ते अधीयमानो । अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरियं चरित्वा मन्ते अधीयित्वा आचरियस्स प्राचरियधनं परियेसति धम्मेनेव, नो अधम्मेन । तत्य च, दोण, को धम्मो ? नेव कसिया न वणिज्जाय न गोरखेन न - B. 198 - R.225 स्या०। ३. दसियो स्पा । १. पनपट्टो स्याः। २. ममाथिको ४. गेम्सपिय - म० । ५. समतग्गी- सी० । ६. रपस्नु - स्या, रो० । ७. दमे पत्र- सी., स्पा, रो..पद्रुपसाळीगयस्मानि-सी०, स्पा ।ए-१. कोमार - सी०, ०। - ·२४ प्रडगुत्तरनिकायो [४.३.१- पसारेय्य, पसारितं वा वाहं सम्मिञ्जय्य, एवमेव -- ब्रह्मलोके अन्तरहितो मम पुरतो पातुरहोसि । अथ खो, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति एकसं उत्तरा- सङ्ग करित्वा दक्खिणं जाणुमण्डलं पथवियं निहन्त्वा येनाहं तेनलिं पणामेत्वा में एतदवोच - ‘एवमेतं भगवा, एवमेतं सुगत ! ये पि ते, 5 भन्ते, अहेसुं अतीतमद्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा ते पि भगवन्तो धम्म- येव सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरिसु; ये पि ते, भन्ते, भवि- स्सन्ति अनागतमद्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा ते पि भगवन्तो धम्मयेव सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहरिस्सन्ति; भगवा पि, भन्ते, एतरहि अरहं सम्मासम्बुद्धो धम्मयेव सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय 10 विहरतू' ति । इदमवोच ब्रह्मा सहम्पति । इदं वत्वा अथापरं एतदवोच- 'ये च अतीता सम्बुद्धा, ये च बुद्धा अनागता । यो चेतरहि सम्बुद्धो, बहूनं सोकनासनो । 'सब्बे सद्धम्मगरुनो, विहंसु विहरन्ति च । अथो पि विहरिस्सन्ति, एसा बुद्धान धम्मता ॥ 'तस्मा हिं अत्तकामेन, महत्तमभिकङ्खता । सद्धम्मो गरुकातव्वो, सरं बुद्धान सासनं' ति ।। ६. "इदमवोच, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति । इदं वत्वा में अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायि । अथ ख्वाह, भिवखवे, 20 ब्रह्मनो च अज्झेसनं विदित्वा अत्तनो च पतिरूपं य्वायं धम्मो मया अभि- सम्बुद्धो तमेव धम्म सक्कत्वा गरुं कत्वा उपनिस्साय विहासिं । यतो च खो, भिक्खवे, सङ्घो पि महत्तेन समन्नागतो, अथ मे सङ्घ पि गारवो" ति । 15 B.930 R.22 २. दुतियउरुवेलसुतं १. “एकमिदाहं, भिक्खवे, समयं उरुवेलायं विहरामि मज्जा 25 नेरञ्जराय तीरे अजपालनिग्रोधे पठमाभिसम्बुद्धो । अथ खो, भिक्खवे, सम्बहुला ब्राह्मणा जिण्णा वुद्धा' महल्लका अद्धगता क्योअनुप्पत्ता येनाह तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा मया' सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीय १. बुड्डा-स्पा० । २. मम-सी। -- .

·४ ५.२०.२] दोनवाह्मणमुत्तं ४६६ इस्सत्येन न राजपोरिसेन न सिप्पज्ञतरेन, केवलं भिक्खाचरियाय कपालं अनतिमञ्जमानो। सो पाचरियस्त आचरिययनं निय्यादेत्वा' केसमस्सुं अोहारत्वा कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अन- गारियं पब्बजति । सो एवं पव्वजितो समानो मेत्तासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तया ततियं तथा चतुत्यं', इति । उद्धमधो तिरियं सम्बधि सव्वत्तताय सब्बावन्तं लोक मेत्तासहगतेन. चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन फरित्वा विहरति । करुणा ...पे०... मुदिता ... उपेक्खासहगतेन चेतसा एक दिसं फरित्वा विहरति, तथा दुतियं तथा ततियं तथा चतुत्थं, इति उद्धमधो तिरियं सवधि सव्वत्तताय सब्बावन्तं लोकं उपेक्खासहगतेन चेतसा 10 विपुलेन महागतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यापज्झेन फरित्वा विहरति । सो इमे चत्तारो ब्रह्मविहारे भावत्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति ब्रह्मलोकं उपपज्जति । एवं खो, दोण, ब्राह्मणो ब्रह्मसमो होति । ४. "कथं च, दोण, ब्राह्मणो देवसमो होति ? इध, दोण, ब्राह्मणो उभतो सुजातो होति - मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, 15 याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन । सो अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरियं चरति मन्ते अधीयमानो। अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरियं चरित्वा मन्ते अधीयित्वा आचरियस्स आचरियधनं परियेसति धम्मेनेव, नो अधम्मेन । तत्य च, दोण, को धम्मो ? नेव कसिया न वणिज्जाय न गोरक्खेन न इस्स- 20 त्थेन न राजपोरिसेन न सिप्पञतरेन, केवलं भिक्खाचरियाय कपालं अनतिमञ्जमानो । सो आचरियस्स आचरियधनं निय्यादेत्वा दारं परियेसति धम्मनेव, नो अघम्मेन । "तत्य च, दोण, को धम्मो? नेव क्येन न विक्कयेन, ब्राह्मणि- येव उदकूपस्सटुं । सो ब्राह्मणियेव गच्छति, न खत्तियिं न वेस्सि न 25 सुद्दि न चण्डालि न नेसादि न वेनि न रथकारिं न पुक्कुसि गच्छति, न गभिनि गच्छति, न पायमानं गच्छति, न अनुतुनि गच्छति । कस्मा च, दोण, ब्राह्मणो न गम्भिनि गच्छति ? सचे, दोण, ब्राह्मणो गम्भिनि गच्छति, अतिमीव्हजो नाम सो होति माणवको वा माणविका वा । १. नीयादेत्वा- रो० । २. चतुरिप - सी० । ३. नो - सी० । ४. उदकुपस्सटुं- स्या० । ५. देण- सी०, स्या०, रो। । B. 199 R.226 ·४७० -- 1 . R.227 अडगुत्तरनिकायो तस्मा, दोण, ब्राह्मणो न गम्भिनि गच्छति । कस्मा च, दोण, ब्राह्मणो न पायमानं गच्छति ? सचे, दोण, ब्राह्मणो पायमानं गच्छति, असुचि- पटिपीळितो' नाम सो होति माणवको वा माणविका वा । तस्मा, दोण, ब्राह्मणो न पायमानं गच्छति । कस्मा च दोण, ब्राह्मणो न अनु- 5 तुनि गच्छति ? सचे, दोण, ब्राह्मणो अनुतुनि गच्छति तस्स सा होति ब्राह्मणी नेव कामत्था न दवत्था न रतत्था, पजत्था व ब्राह्मणस्स ब्राह्मणी होति । सो मेथुनं उप्पादेत्वा केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्यानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजति । सो एवं पब्बजितो समानो विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । सो 10 इमे चत्तारो झाने भावत्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । एवं खो, दोण, ब्राह्मणो देवसमो होति । ५. "कथं च, दोण, ब्राह्मणो मरियादो होति ? इध, दोण, ब्राह्मणो उभतो सुजातो होति - मातितो च पितितो च, संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपक्कुट्टो जातिवादेन । सो 15 अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरियं चरति मन्ते अधीयमानो । अट्ठचत्तालीसवस्सानि कोमारं ब्रह्मचरियं चरित्वा मन्ते अधीयित्वा प्राचरियस्स आचरियधनं परियेसति धम्मेनेव, नो अधम्मेन । तत्थ च, दोण, को धम्मो? नेव कसिया न वणिज्जाय न गोरक्खेन न इस्सत्येन न राजपोरिसेन न सिप्पञ्जतरेन, केवलं भिक्खाचरियाय कपालं अनति- 20 मामानो। सो आचरियस्स आचरियधनं निय्यादेत्वा दारं परिये- सति धम्मेनेव, नो अधम्मेन । "तत्य च, दोण, को धम्मो ? नेव कयेन न विक्कयन, ब्राह्मणि- येव उदकूपस्सटुं। सो ब्राह्मणियेव गच्छति, न खत्तियिं न वेस्सि न सुद्दि न चण्डालि न नेसादि न वेनि न रथकारिं न पुक्कुसि गच्छति, न 25 गम्भिनिं गच्छति, न पायमानं गच्छति, न अनुतुनि गच्छति । कस्मा च, दोण, ब्राह्मणो न गम्भिनि गच्छति ? सचे, दोण, ब्राह्मणो गभिनि गच्छति, अतिमीव्हजो नाम सो होति माणवको वा माणविका वा । तस्मा, दोण, ब्राह्मणो न गम्भिनि गच्छति । कस्मा च, दोण, ब्राह्मणो न पायमानं गच्छति ? सचे, दोण, ब्राह्मणो पायमानं गच्छति, असुचि- 50 पटिपीळितो नाम सो होति माणवको वा माणविका वा । तस्मा, दोण, १. प्रसुचिपटिपीतो - सी०, स्या०, रो० । २. नेव B.200 -स्या.॥

·५.२०.३] सगारवंसुतं अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... उपासक मं भवं गोतमो धारेतु प्रज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । ३. सङ्गारवसुतं १. अय खो सङ्गारवो ब्राह्मणो येन भगया तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कयं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो राङ्गारवो 5 ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो, येन' कदाचि' दीघरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता ? को पन, भो गोतम, हेतु को पच्चयो, येन कदाचि दीघरत्तं असज्झायकता पि मन्ता पटिभन्ति, पगेव सज्झायकता" ति ? २. “यस्मि, ब्राह्मण, समये कामरागपरियुद्वितेन चेतसा विहरति 10 कामरागपरतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरणं यथाभूतं नप्प- जानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, दीघरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटि- भन्ति, पगेव असज्झायकता । सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो संसट्ठो लासाय 15 वा हलिहिया वा नीलिया वा मजिट्ठाय या । तत्य चक्सुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवेवखमानो यथाभूतं नप्पजानेय्य न परसेग्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये कामरागपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति कामरागपरतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरणं यथाभूत नप्प- जानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये ययाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, 20 परत्यं पि ... पं०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति,दीपरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता। ३. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा विहरति व्यापादपरतेन, उप्पन्नस्स च व्यापादस्स निस्सरणं यथा- भूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये ययाभूतं नप्पजानाति न 23 पस्सति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये ययाभूतं नप्प- जानाति न पस्सति, दीघरतं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पर्गव १-१. अनेकदा- सी., स्पा०, रो। D.203, R.231 ·४७४ अडगुत्तरनिकायो [५.२०.३- , R.232 असज्झायकता । सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो अग्गिना सन्ततो उक्कु- धितो' उसुमकजातो'। तत्थ चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्च- वैक्खमानो यथाभूतं नप्पजानेय्य न पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये व्यापादपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति व्यापादपरतेन, उप्पन्नस्स 5 च व्यापादस्स निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्थं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, दीघरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता । ४. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये थीनमिद्धपरियुट्ठितेन' 10 चेतसा विहरति थीनमिद्धपरतेन, उप्पन्नस्स च थीनमिद्धस्स निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्वं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्तति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्प- जानाति न पस्सति, दीघरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता । सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो सेवालपणकपरियोनद्धो । 15 तत्य चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवेक्खमानो यथाभूतं नप्प- जानेय्य न पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये थीनमिद्धपरि- युट्ठितेन चेतसा विहरति थीनमिद्धपरतेन, उप्पन्नस्स च थीनमिद्धस्स निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये 20 ययाभूतं नप्पजानाति न पम्मति । दीपरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटि- मन्ति, पगेव अमज्ज्ञायकता । ५. "पुन च परं, ब्राह्मण, पस्मि समये उद्धच्चकुपकुच्चपरि- युट्टितेन चेतसा विहरति उद्धच्मकुक्कुच्नपरतेन, उप्पन्नस्रा च उद्धच्च- गुन्नम्न निस्मरणं पयाभूतं नणगानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समय पपासूनं गणमानाति न पम्मति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्वं पि सस्मि ममये पयाभूतं नवजानानि न परगति, दीपरतं गायनाता पि मन्ता गटिन्नि, पगेय प्रगन्नापकता । गेम्पयापि, ग्राह्मण, उदपत्तो वातं. ग्निा गलियो भन्नो उ.गिगालो । गत्य पाणुमा पुरिगो सकं मुगनिमित्त B.20% - ·5 R.233 । १.२०.३] समारवसुतं पच्चवेक्समानो यथाभूतं नप्पजानेय्य न पस्सेय्य । एवमेव सो, ब्राह्मण, यस्मि समये उद्धच्चकुक्कुच्चपरियुट्टितेन चेतसा विहरति उद्धच्चकुनगुच्च- परतेन, उम्पन्नस्स च उद्धच्चकुक्कुच्चस्स निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, दीघरतं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता । ६. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये विचिकिच्छापरियुट्टितेन चेतसा विहरति विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्यं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्प- 10 जानाति न पस्सति, दीघरतं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव अराज्झायकता । सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो प्राविलो लुळितो कलली- भूतो अन्धकार निक्खित्तो। तत्य चक्खुमा पुरिसो सकं मुसनिमित्तं पच्चवेक्खमानो यथाभूतं नप्पजानेय्य न पस्सैय्य । एवमेव सो, ब्राह्मण, यस्मि समये विचिकिच्छापरियुट्टितेन चेतसा विहरति विचिकिच्छा- 15 परतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं ययाभूतं नप्पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, परत्थं पि ... पे०... उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं नप्पजानाति न पस्सति, दीपरत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता। ७. "यस्मि च खो, ब्राह्मण, समये न कामरागपरियुट्टितेन 20 चेतसा विहरति न कामरागपरेतेन, उप्पन्नस्स च कामरागस्स निस्सरणं यथाभूतं पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये ययाभूतं पजानाति पस्सत्ति, परत्वं पि तस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, उभयत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, दीघरतं असज्झायकता पि मन्ता पटिभन्ति, पगेव सज्झायकता । सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो असंसट्ठो 25 लाखाय वा हलिद्दिया' वा नीलिया वा मट्ठिाय वा । तत्य चक्खुमा पुरिसो सकं मुसनिमित्तं पच्चवेक्समानो यथाभूतं पजानेय्य पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये न कामरागपरियुट्टितेन चेतसा विहरति ...पे०...। B.205 . R.234 १. हलिद्दिया - सो०।

·४७६ R.235 प्रमगुत्तरनिकायो [५.२०.३- ८. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये न व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा विहरति ...पे०... सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो अग्गिना असन्तत्तो अनुक्कुधितो अनुसुमकजातो'। तत्थ चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवक्खमानो यथाभूतं पजानेय्य पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, 5 यस्मि समये न व्यापादपरियुट्टितेन चेतसा विहरति ... पे०... । ६. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये न थीनमिद्धपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति ...पे०... सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो न सेवालपणक- परियोनद्धो । तत्थ चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवेवखमानो यथाभूतं पजानेय्य पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये न 10 थीनमिद्धपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति ... पे०... । १०. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये न उद्धच्चकुक्कुच्चपरि- युट्टितेन चेतसा विहरति ... पे०... सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो न वातेरितो न चलितो न भन्तो न ऊमिजातो। तत्य चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवेक्खमानो यथाभूतं पजानेय्य पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, 15 यस्मि समये न उद्धच्चकुवकुच्चपरियुट्ठितेन चेतसा विहरति...पे०... । ११. "पुन च परं, ब्राह्मण, यस्मि समये न विचिकिच्छापरि- युट्ठितेन चेतसा विहरति न विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं पजानाति, अत्तत्यं पितस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, परत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, उभयत्यं पि 20 तस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, दीघरतं असज्झायकता पि मन्ता पटिभन्ति, पगेव सज्झायकता । सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो अच्छो विप्पसन्नो अनाविलो पालोके निक्खित्तो । तत्य चक्खुमा पुरिसो सकं मुखनिमित्तं पच्चवेक्खमानो यथाभूतं पजानेय्य पस्सेय्य । एवमेव खो, ब्राह्मण, यस्मि समये न विचिकिच्छापरियुद्वितन चेतसा विहरति 25 न विचिकिच्छापरतेन, उप्पन्नाय च विचिकिच्छाय निस्सरणं यथाभूतं पजानाति, अत्तत्यं पि तस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, परत्यं पि... पे०... उभयत्यं पितस्मि समये यथाभूतं पजानाति पस्सति, दीपरत्तं असज्झायकता पि मन्ता पटिभन्ति, पगेव सज्झायकता । १२. "अयं खो, ब्राह्मण, हेतु अयं पच्चयो, येन कदाचिदीघरत्तं R.236 B. 206 १. अनुस्सदकजातो -सी०, स्या०, रो० ।

·४७७ ५.२०.४] झारणपालोसुत्तं सज्झायकता पि मन्ता नप्पटिभन्ति, पगेव असज्झायकता । अयं पन, ब्राह्मण, हेतु अयं पच्चयो, येन कदाचि दीघरत्तं असज्झायकता पि मन्ता पटिभन्ति, पगेव सज्झायकता" ति । १३. "अभिक्कन्तं, भो गोतम ... पे०... उपासक मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतगे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । 5 R.237 ४. कारणपालीसुतं १. एक समयं भगवा वेसालियं' विहरति महावने कूटागार- सालायं । तेन खो पन समयेन कारणपाली ब्राह्मणो लिच्छवीनं कम्मन्तं कारेति । अहसा खो कारणपाली ब्राह्मणो पिङ्गियानि ब्राह्मणं दूरतो व आगच्छन्तं; दिस्वा पिङ्गियानि ब्राह्मणं एतदवोच- २. "हन्द, कुतो न भवं पिगियानी पागच्छति दिवा दिवस्सा" 10 ति? "इतोह, भो, पागच्छामि समणस्स गोतमस्स सन्तिका" ति । "तं कि मजति भवं, पिङ्गियानी, समणस्स गोतमस्स पञ्जा- वेय्यत्तियं ? पण्डितो मजे" ति? "को चाहं, भो, को च समणस्स गोतमस्स पञ्जावेय्यत्तियं 15 जानिस्सामि ! सो पि नूनस्स तादिसो व, यो समणस्स गोतमस्स पञ्जा- वेय्यत्तियं जानेय्या" ति ! "उळाराय खलु भवं, पिङ्गियानी, समणं गोतमं पसंसाय पसंसती" ति। "को चाहं, भो, को च समणं गोतमं पसंसिस्सामि ! 20 B. 207 पसत्थप्पसत्थो' व सो भवं गोतमो सेट्ठो देवमनुस्सानं" ति । "किं पन भवं, पिङ्गियानी, अत्थवसं सम्पस्समानो समणे गोतमे एवं अभिप्पसन्नो" ति ? "सेय्यथापि, भो, पुरिसो अग्गरसपरितित्तो न असं हीनानं रसानं पिहेति । एवमेव खो, भो, यतो यतो तस्स भोतो गोतमस्स धम्म 25 सुणाति - यदि सुत्तसो, यदि गेय्यसो, यदि वेय्याकरणसो, यदि अन्भुत- धम्मसो- ततो ततो न अञ्चेसं पुथुसमणब्राह्मणप्पवादानं पिहेति । १. वेसाळि-सी०। २. इघासं-स्या। ३-३. पसत्यपसत्यो च -स्या० पसत्यपमत्यो व-रो। ४. पुयुसमणपवादानं - स्या० । - ·- - R.238 - प्रगुत्तरनिकायो [५.२०.४- "सेय्यथापि, भो, पुरिसो जिघच्छादुव्वल्यपरेतो मधुपिण्डिकं अधि- गच्छेय्य । सो यतो यतो सायेथ, लभतेव सादुरसं असेचनक; एवमेव खो, भो, यतो यतो तस्स भोतो गोतमस्स धम्मं सुणाति – यदि सुत्तसो, यदि गेय्यसो, यदि वेय्याकरणसो, यदि अन्भुतधम्मसो - ततो ततो लभतेव 5 अत्तमनतं, लभति चेतसो पसादं । "सेय्यथापि, भो, पुरिसो चन्दनघटिकं अधिगच्छेय्य हरिचन्दनस्स वा लोहितचन्दनस्स वा। सो' यतो यतो धायेथ . यदि मूलतो, यदि मज्झतो, यदि अग्गतो - अधिगच्छतेव सुरभिगन्धं असेचनक; एवमेव खो, भो, यतो यतो तस्स भोतो गोतमस्स धम्म 10 सुणाति – यदि सुत्तसो, यदि गेय्यसो, यदि वेय्याकरणसो, यदि अब्भुत- धम्मसो ततो ततो अधिगच्छति पामोज' अधिगच्छति सो- मनस्सं । "सेय्यथापि, भो, पुरिसो आवाधिको दुक्खितो वाहगिलानो । तस्स कुसलो भिसक्को ठानसो आवाधं नीहरेय्य; एवमेव खो, भो, 15 यतो यतो तस्स भोतो गोतमस्स धम्म सुणाति-यदि सुत्तसो, यदि गेय्यसो, यदि वेय्याकरणसो, यदि अब्भुतधम्मसो - ततो ततो सोकपरिदेवदुक्ख- दोमनस्सुपायासा अन्नत्यं गच्छन्ति । "सेय्यथापि, भो, पोक्खरणी अच्छोदका सातोदका सीतोदका सेतका सुपतित्या' रमणीया । अथ पुरिसो आगच्छेय्य घम्माभितत्तो 20 धम्मपरतो किलन्तो तसितो पिपासितो। सो तं पोक्खरणि मोगाहेत्वा न्हात्वा च पिवित्वा" च सम्बदरथकिलमथपरिळाहं पटिप्पस्सम्भेय्य । एवमेव खो, भो, यतो यतो तस्स भोतो गोतमस्स धम्म सुणाति - यदि मुत्तसो, यदि गेय्यसो, यदि वेय्याकरणसो, यदि अब्भुतधम्मसो -- ततो ततो सबदरथकिलमथपरिळाहा पटिप्परसम्भन्ती" ति । ३. एवं वुत्ते कारणपाली ब्राह्मणो उट्ठायासना एकसं उत्तरासङ्गं करित्वा दक्खिण जाणुमण्डल पथवियं निहन्त्वा येन भगवा तेनञ्जलि पणामत्वा तिक्खतुं उदानं उदानेसि . B.208 25 - १. स्या० पोत्यके नत्यि। २. पामुज्ज - स्या०, रो० । ३. अच्छोदिफा - सी० । ४-४. रोतोदका मुपतिद्वा- स्या०, रो०) ५. पीत्वा - सी० । ६-६. दविसण. - सी०, स्था०, रोन ·5 । - बुतिपउत्तगुरु २५ 'मयं सारणीय' वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिनु । एकमन्तं निसिना राो, भिक्सवे, ते ब्राह्मणा में एतदयोचुं- 'सुतं मतं, भो गोतम - न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिणे वुद्धे महल्लके अद्धगते वयोअनुणत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्टेति वा पासनेन वा निमन्तती ति । तयिदं, भो गोतम, तथय । न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे बुद्धे महल्लके अदगते वयोअनुणत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्टेति या पासनेन वा निमन्तेति । तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा' ति । २. "तस्स मय्ह, भिक्सवे, एतदहोसि - 'नयिमें पायरमन्तो जानन्ति थेरं वा थेरकरणे या धम्म' ति । बुद्धो चे पि, भिवसवे, होति आसीतिको वा नातिको' वा वस्ससतिको वा जातिया । सो च होति to अकालवादी अभूतवादी अनत्यवादी अधम्मवादी अविनयवादी, अनि- धानति वाचं भासिता अकालेन अनपदेसं अपरियन्तति अनत्यसंहितं । अथ सो सो वालो थेरो त्वेव सझं गच्छति । ३. "दहरो चे पि, भिक्सवे, होति युवा मुनुकाळकेसो भद्रेन' योब्बनेन समन्नागतो पठमेन वयसा । सो व होति कालवादी भूतवादी 15 प्रत्यवादी धम्मवादी विनयवादी निवानति वाचं भासिता कालेन सापदेसं परियन्तयति अत्यसंहितं । प्रय सो सो पण्डितो थेरो त्वेव' सद्धं गच्छति । ४. "चत्तारोमे, भिक्सवे, थेरकरणा धम्मा । कतमे चत्तारो? इध, भिक्सवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्ससंवरसंवुतो विहरति 23 आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेमु भयदस्सावी, समादाय सिवसति सिक्सापदेतु, बहुस्सुतो होति सुतघरो सुतसग्निचयो, ये ते धम्मा आदि- कल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्यं सत्यञ्जनं केवलपरि- पुणं परिसुद्धं ब्रह्मचारियं अभिवदन्ति, तयारूपास धम्मा बहुस्मुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्सिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा, चतुम्नं 23 झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुसविहारानं निकामलामी होति प्रकिच्छलाभी अकसिरलाभी, पासवानं सया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुक्ति दिवेब धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्परज विहरति । इमे सो, भिक्सवे, चत्तारो थेरकरणा धम्मा ति । १. सारागीरं-सी०, स्था, रो। २. न वन में - सी०, रो० नच-या। ३. नातिको - सा, रो०1४. मनिदानपति-रो। २. मन - मी०, रोन -रो । ७. तपास्पस्न-सी०, रो०। ६.ना-मी, सा, रो.नि. - रो.। B.931 R.23 प्र०२-४ ·५.२०.५] पिडियानीसुतं "नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । नमो तस्स भगवतो अरह्तो सम्मासम्बुद्धस्स । नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्सा ति ।। ४. "अभिक्कन्तं, भो पिङ्गियानि, अभिक्कन्तं, भो पिङ्गियानि ! सेय्यथापि, भो पिङ्गियानि, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य अन्धकारे वा तेलपज्जोतं' धारेय्य - चक्खुमतो रूपानि दक्खन्ती ति; एवमेवं भोता पिङ्गियानिना' अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो। एसाह, भो पिङ्गियानि, तं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मं च भिक्खुसङ्घ च । उपासकं मं भवं पिङ्गियानी धारेतु, अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं" ति । R.239 10 । D.209 ५. पिगियानीसुत्तं १. एक समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागार- सालायं । तेन खो पन समयेन पञ्चमत्तानि लिच्छविसतानि भगवन्तं पयिरुपासन्ति । अप्पेकच्चे लिच्छवी नीला होन्ति नीलवण्णा नीलवत्था नीलालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी पीता होन्ति पीतवण्णा पीतवत्था पीतालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी लोहितका होन्ति लोहितकवण्णा 15 लोहितकवत्या लोहितकालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी ओदाता होन्ति प्रोदातवण्णा प्रोदातवत्था ओदातालङ्कारा । त्यास्सुद' भगवा अति- रोचति वण्णेन चेव यससा च । २. अथ खो पिङ्गियानी ब्राह्मणो उट्ठायासना एकसं उत्तरासङ्ग करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच- "पटिभाति 20 मं, भगवा, पटिभाति मं, सुगता" ति । "पटिभातु तं पिङ्गियानी" ति भगवा अवोच । अथ खो पिणियानी व्राह्मणो भगवतो सम्मुखा सारुप्पाय गाथाय अभित्थवि "पदुमं यथा कोकनदं सुगन्ध, पातो सिया फुल्लमवीतगन्धं । अङ्गीरसं पस्स विरोचमानं , तपन्तमादिच्चमिवन्तलिक्खे" ति ॥ १. तेलपज्जोत - स्या०, रो। २. पिनियनिना - रो० । ३. त्यस्मुद ४. पञ-स्या० । ५. कोकनुद-स्था० । 25 - स्था.. रो० ·. ४८० R.240 अगुतरनिकायो [५.२०.५- ३. अथ खो ते लिच्छवी पञ्चहि उत्तरासङ्गसतेहि पिङ्गियानि ब्राह्मणं अच्छादेसुं । अथ खो पिङ्गियानी ब्राह्मणो तेहि पञ्चहि उत्तरा- सङ्गसतेहि भगवन्तं अच्छादेसि । ४. अथ खो भगवा ते लिच्छवी एतदवोच- "पञ्चन्नं, लिच्छवी, 5 रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमेसं पञ्चन्नं ? तथागतस्स अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । तथागतप्प- वेदितस्स धम्मविनयस्स देसेता' पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि । तथागतप्प- वेदितस्स धम्मविनयस्स देसितस्स विज्ञाता पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि । तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स देसितस्स विज्ञाता धम्मानुधम्म- 10 प्पटिपन्नो पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि । कतञ्जू कतवेदी पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि । इमेसं खो, लिच्छवी, पञ्चन्नं रतनानं पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि" ति। B.210 ६. महासुपिनसुत्तं १. "तथागतस्स, भिक्सवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुब्वेव सम्वोधा अनभिसम्बुद्धस्स वोधिसत्तस्सेव सतो पञ्च महासुपिना पातुर- 15 हेसुं । कतमे पञ्च ? तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पुव्वेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स वोधिसत्तसेव सतो अयं महापथवी' महासयनं अहोसि, हिमवा पव्वतराजा विव्वोहन' अहोसि, पुरथिम समुद्दे यामो हत्यो मोहितो अहोसि, पच्छिमे समुद्दे दक्खिणो हत्यो मोहितो अहोसि, दविखणे समुद्दे उभो पादा ओहिता अहेसुं । तथा- २० गतस्स भिवखवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुयेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स वोधिसत्तस्सेव सतो अयं पठमो महासुपिनो पातुरहोसि । २. "पुन च परं, भिपखवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुष्वेव सम्बोधा अनभिसम्युद्धस्स वोधिसत्तसेव सतो तिरिया नाम तिगजाति नाभिया उग्गन्त्वा नभं पाहच्च ठिता अहोसि । तथागतस्रा, 5 भिक्सवे, अग्हतो सम्मासम्बुद्धस्त पुवेर सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्त चोधिसत्तस्सेय गतो मयं दुतियो महागुपिनो पातुरहोसि । - R.21 १. मिना-या। २. महाारसी-सा रो.1 ३. चिम्नान-सौ साल .

·5 ५.२०.६] महासुपिनसुत्तं ३. "पुन च परं, भिवखवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुव्वेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो सेता किमी कण्ह- सीसा पादेहि उस्सविकत्वा अग्गनखतो' याव जाणुमण्डला पटिच्छादेसुं । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पुब्वेव सम्वोधा अनभि- सम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो अयं ततियो महासुपिनो पातुरहोसि । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुब्वैव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स वोधिसत्तस्सेव सतो चत्तारो सकुणा नानावण्णा चतूहि दिसाहि अागन्त्वा पादमूले निपतित्वा सव्वसेता सम्पज्जिसु । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पुब्बेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो अयं चतुत्यो महासुपिनो 10 पातुरहोसि । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो पुब्वेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धो बोधिसत्तो व समानो महतो मीन्हपब्बतस्स उपरूपरि चङ्कमति अलिप्पमानो' मीव्हेन । तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुब्बेव सम्बोधा अनभिसम्वुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव ।। सतो अयं पञ्चमो महासुपिनो पातुरहोसि । ६. "यम्पि, भिक्खवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुब्वेव सम्वोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो अयं महापथवी महासयनं अहोसि, हिमवा पब्बतराजा विब्बोहनं अहोसि, पुरत्यिमे समुद्दे वामो हत्यो प्रोहितो अहोसि, पच्छिमे समुद्दे दक्खिणो हत्यो प्रोहितो 20 अहोसि, दक्खिणे समुद्दे उभो पादा ओहिता अहेसुं; तथागतेन, भिक्खवे, अरहता सम्मासम्बुद्धेन अनुत्तरा सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धा । तस्सा अभिसम्बोधाय अयं पठमो महासुपिनो पातुरहोसि । ७. "यम्पि, भिवखवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुष्वेव सम्बोधा अनभिसम्वुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो तिरिया नाम 25 तिणजाति नाभिया उग्गन्त्वा नभं आहच्च ठिता अहोसि; तथागतेन, भिक्खवे, अरहता सम्मासम्बुद्धेन अरियो अटुङ्गिको मग्गो अभि- सम्वुज्झित्वा याव देवमनुस्सेहि सुप्पकासितो। तस्स अभिसम्बोधाय अयं दुतियो महासुपिनो पातुरहोसि । १. सी०, स्वा०, रो० पोत्यसु नत्यि । २. अलिम्पमानो B. 211 R.242 सी०। ३. वस्स- . स्या, रो०॥

·ते ४८२ भडगुत्तरनिकायो [५.२०.६- ८. "यम्पि, भिक्खवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्वुद्धस्स पुव्वेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो सेता किमी कण्ह- सीसा पादेहि उस्सक्कित्वा याव जाणुमण्डला पटिच्छादेसुं; बहु, भिवखवे, गिही अोदातवसना तथागतं पाणुपेता' सरणं गता। तस्स अभि- 5 सम्वोधाय अयं ततियो महासुपिनो पातुरहोसि । ९. "यम्पि, भिक्सवे, तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स पुब्वेव सम्वोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो चत्तारो सकुणा नानावण्णा चतूहि दिसाहि आगन्त्वा पादमूले निपतित्वा सव्वसेता सम्पज्जिसु; चत्तारोमे, भिक्खवे, वण्णा खत्तिया ब्राह्मणा वेस्सा सुद्दा 10 तथागतप्पवेदिते धम्मविनये अगारस्मा अनगारियं पव्वजित्वा अनुत्तरं विमुत्ति सच्छिकरोन्ति । तस्स अभिसम्बोधाय अयं चतुत्यो महासुपिनो पातुरहोसि। १०. "यम्पि, भिक्खवे, तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो पुब्वेव सम्वोधा अनभिसम्बुद्धो बोधिसत्तो व समानो महतो मीव्हपब्बतस्स 15 उपरूपरि चमति अलिप्पमानो मोव्हेन; लाभी, भिक्खवे, तथागतो चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारानं, तं' तथागतो अगधितो' अमुच्छितो अनज्झोपन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपभो परिभुजति । तस्स अभिसम्बोधाय अयं पञ्चमो महासुपिनो पातु- रहोसि । ११. "तथागतस्स, भिक्सवे, अरहतो तम्मासम्बुद्धस्स पुष्येय सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो इमे पञ्च महानुपिना पातुरहेसु" ति । D.212 - 20 R.2 ७. वस्ससुतं १. "पश्चिमे, भिक्सवे, वस्सस्स अन्तराया, पं नमिता न जानन्ति, पत्य नेमित्तानं चासुन कति ! कतम पञ्च ? उपरि, 23 भिापये, मानानं तेजोपातु पकुणति । तेन उम्मना मंपा परिधिगच्छन्ति । प्रयं, भिारावे, गठमो वस्सस्स मन्तरायो, नमिता न जानन्ति, पर नमित्तानं नागमति । .sin... Utt-... artist - -11-2, Isीनाम-- ·४८३ -- ५.२०.६] कुलसुतं २. "पुन च परं, भिक्खवे, उपरि आकासे वायोधातु पकुप्पति । तेन उप्पन्ना मेघा पटिविगच्छन्ति । अयं, भिक्खवे, दुतियो वस्सरस अन्तरायो, यं नेमित्ता न जानन्ति, यत्थ नेमित्तानं चक्खु न कमति । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, राहु असुरिन्दो पाणिना उदकं सम्पटि- च्छित्वा' महासमुद्दे छड्डेति । अयं, भिवखवे, ततियो वस्सस्स अन्त- 5 रायो, यं नेमित्ता न जानन्ति, यत्थ नेमित्तानं चक्खु न कमति । ४. "पुन च परं, भिवखवे, वरसवलाहका देवा' पमत्ता होन्ति । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो वस्सस्स अन्तरायो, यं नैमित्ता न जानन्ति, यत्थ नेमित्तानं चक्खु न कमति । ५. "पुन च परं, भिवखवे, मनुस्सा अधम्मिका होन्ति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो वस्सस्स अन्तरायो, यं नेमित्ता न जानन्ति, यत्थ नेमित्तानं चक्खु न कमति । इमे खो, भिवखवे, पञ्च वस्सस्स अन्तराया, यं नेमित्ता न जानन्ति, यत्थ नेमित्तानं चक्खु न कमती" ति । . , 10 - B.213 15 R.244 ८. वाचासुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागता वाचा सुभासिता होति, नो दुन्भासिता, अनवज्जा च अननुवज्जा च विझूनं । कतमेहि पञ्चहि ? कालेन च भासिता होति, सच्चा च भासिता होति, सण्हा च भासिता होति, अत्थसहिता च भासिता होति, मेत्तचित्तेन च भासिता होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागता वाचा सुभा- सिता होति, नो दुन्भासिता, अनवज्जा च अननुवज्जा च विझून" ति । ६. कुलसुत्तं १. "4, भिक्खवे, सीलवन्तो पब्वजिता कुलं उपसङ्कमन्ति, 20 तत्थ मनुस्सा पञ्चहि ठानेहि वहुं पुञ्ज पसवन्ति । कतमेहि पञ्चहि ? यस्मि, भिक्खवे, समये सीलवन्ते पब्बजिते कुलं उपसङ्कमन्ते मनुस्सा' दिस्वा चित्तानि पसादेन्ति', सग्गसंवत्तनिक, भिक्खवे, तं कुलं तस्मि समये पटिपदं पटिपन्नं होति । १. पटिच्छित्वा-सी०, स्या०, रो। २. देवपुत्ता-स्या। नत्थि । ४. यस्मि - सी०, रो० । ५. मनुस्सान - स्या० । ६. पसीदन्ति – स्या० । ७.स्था. पोत्यके नत्यि। - ३. स्या० पोत्यके ·४८४ . अडगुत्तरनिकायो [५.२०.६- २. “यस्मि, भिक्खवे, समये सीलवन्ते पव्वजिते कुलं उपसङ्क- मन्ते मनुस्सा पच्चुट्ठन्ति अभिवादेन्ति आसनं देन्ति, उच्चाकुलीन- संवत्तनिकं, भिक्खवे, तं कुलं तस्मि समये पटिपदं पटिपन्नं होति । ३. “यस्मि, भिक्खवे, समये सीलवन्ते पब्वजिते कुलं उपसङ्क- 5 मन्ते मनुस्सा मच्छरमलं पटिविनेन्ति', महेसवखसंवत्तनिकं, भिवखवे, तं कुलं तस्मि समये पटिपदं पटिपन्नं होति । ४. “यस्मि, भिक्खवे, समये सीलवन्ते पव्वजिते कुलं उपसद्ध रमन्ते मनुस्सा यथासत्ति यथावलं संविभजन्ति, महाभोगसंवत्तनिक, भिवखवे, तं कुलं तस्मि समये पटिपदं पटिपनं होति । ५. “यस्मि, भिक्खवे, समये सीलवन्ते पव्वजिते कुलं उपसङ्कमन्ते मनुस्सा परिपुच्छन्ति परिपञ्हन्ति धम्म सुणन्ति, महापञ्जसंवत्तनिक', भिक्खवे, तं कुलं तस्मि समये पटिपदं पटिपन्नं होति । यं', भिक्ख, सीलवन्तो पब्वजिता कुलं उपसङ्कमन्ति, तत्थ मनुस्सा इमेहि पञ्चहि ठानेहि वहुं पुञ्ज पसवन्ती" ति । 10 R.245 B.214 15 १०. निस्सारणीयसुत्तं १. “पञ्चिमा, भिक्खवे, निस्सारणीया" धातुयो। कतमा' पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खुनो काम मनसिकरोतो कामेसु चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिटुति न विमुच्चति । नेक्सम्म खो पनस्स मनसिफरोतो नेक्खम्मे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिद्वति विमुच्चति । तस्स तं चित्तं सुगत सुभावितं सुयुट्टितं सुविमुत्तं सुवि- 20 संयुत्तं कामेहि; ये च कामपच्चया उप्पज्जन्ति आसवा विघातपरिळाहा, मुतो सो तेहि, न सो तं वेदनं वेदियति । इदमक्खातं कामानं निस्सरणं । २. “पुन च परं, भिक्सवे, भिक्सुनो व्यापादं मनसिकरोतो व्यापादे चित्तं न पक्सन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति मच्यापादं गो पनस्स मनसिकरोतो अव्यापादे चित्तं पसन्दति पसीदति 23 मन्तिद्रुति चिमुन्नति । तस्स तं चित्तं सुगतं मुभाषितं सुयुट्टितं सुविमुत्तं १. पटिग्निीलि-मीरो। २. यामध-रो। ३. महापगा.-1 -ut.. पा, रो.।४-१. परिम भित्र ममरे-गी, स्वा. रो। १. निरगरणीया-.. 1. कामानि-...-.,स्या. मोग-या। मुट-। - ·10 R.246 ५.२०.१०] निस्सारणीयमुत्तं सुविसंयुत्तं व्यापादेन; ये च व्यापादपच्चया उप्पज्जन्ति पासवा विघात- परिळाहा, मुत्तो सो तेहि, न सोतं वेदनं वेदियति । इदमक्खातं व्या- पादस्स निस्सरणं। ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो विहसं मनसिकरोतो विहेसाय चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति । 5 अविहेसं खो पनस्स मनसिकरोतो अविहेसाय चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिट्ठति विमुच्चति । तस्स तं चित्तं सुगतं सुभावितं सुवुद्रुितं सुवि- मुत्तं सुविसंयुत्तं विहेसाय ; ये च विहेसापच्चया उप्पज्जन्ति आसवा विघातपरिळाहा, मुत्तो सो तेहि, न सो तं वेदनं वेदियति । इदमपखातं विहेसाय निस्सरणं । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो रूप' मनसिकरोतो रूपे' चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति । अस्पं खो पनस्स मनसि करोतो अरूपे चित्तं पक्खन्दति पसीदति सन्तिद्वति विमुच्चति । तस्स तं चित्तं सुगतं सुभावितं सुवुट्टितं सुविमुत्तं सुविसंयुत्तं रूपेहि; ये च रूपपच्चया उप्पज्जन्ति पासवा विघातपरिळाहा, मुत्तो सो तेहि, न सो तं वेदनं वेदियति । इदमक्खातं रूपानं निस्सरणं । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खुनो सक्कायं मनसिकरोतो सक्काये चित्तं न पक्खन्दति नप्पसीदति न सन्तिट्ठति न विमुच्चति । सक्कायनिरोधं खो पनस्स मनसिकरोतो सक्कायनिरोधे चित्तं पवखन्दति पसीदति सन्तिद्वति विमुच्चति । तस्स तं चित्तं सुगतं सुभावितं सुवुट्टितं सुविमुत्तं सुविसंयुत्तं सक्कायेन; ये च सक्कायपच्चया उप्पज्जन्ति आसवा विघातपरिळाहा, मुत्तो सो तेहि, न सो तं वेदनं वेदियति । इदमक्खातं सक्कायस्स निस्सरणं । ६. "तस्स कामनन्दी' पि नानुसेति, व्यापादनन्दी पि नानु- सेति, विहेसानन्दी पि नानुसेति, रूपनन्दी पि नानुसेति, सक्कायनन्दी पि 25 नानुसेति कामनन्दिया पि अननुसया, व्यापादनन्दिया पि अननुसया, विहेसानन्दिया पि अननुसया, रूपनन्दिया पि अननुसया, सक्कायनन्दिया पि अननुसया । अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु निरनुसयों, अच्छेच्छि 15 B.215 20 १. रूपे-स्था। २. रूपेतु स्था." ३. कामनन्दि - सी०, स्या०, रो। ४-४. निरालयो अन्धेज्जि- स्था; . अच्छेज्जि - रो।

·१ - " ४५६ प्रयुत्तरनिकायो [५.२०.१०- तण्हं, विवत्तयि' संयोजनं, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्स । इमा खो, भिक्खवे, पञ्च निस्सारणीया धातुयो" ति । ब्राह्मणवग्गो वीसतिमो। तस्सुद्दान सोणो दोणो सङ्गारवो, कारणपाली च पिङ्गियानी। सुपिना च वस्सा वाचा, कुलं निस्सारणीयेन चा ति ॥ चतुत्यो पण्णासको समत्तो R.247 B.216 5 - २१. किमिलवग्गों १. किमिलसुत्तं १. एक समयं भगवा किमिलायं' विहरति वेळुवने' । अथ खो आयस्मा किमिलो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भग- वन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा किमिलो भगवन्तं एतदवोच २. "को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन तथागते परिनिब्बुते 10 सद्धम्मो न चिरदितिको होती" ति ? "इध, किमिल, तथागते परिनिब्बुते भिक्खू भिक्खुनियो उपासका उपासिकायो सत्यरि अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, धम्मे अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, सङ्के अगारवा विहरन्ति अप्पत्तिस्सा, सिक्खाय अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, अञ्जमझ अगारवा 15 विहरन्ति अप्पतिस्सा । अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो, येन तथागते परिनिव्वुते सद्धम्मो न चिरटुितिको होती" ति । ३. “को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन तथागते परिनिव्वुते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होती" ति ? "इध, किमिल, तथागते परिनिबुते भिक्खू भिक्खुनियो उपा- 20 सका उपासिकायो सत्यरि सगारवा विहरन्ति सम्पतिस्सा, धम्मे सगारवा १. वायत्तमि गो० विवधि - स्या०, रो० । २. निस्सारणियेन-सी० निरसरणियेन- स्या०,रो। ३. किम्बिसवागो-स्था०। ४ किम्बिनाप-सी०,०। ५. नेरेलुवने-सी।

·५.२१:४] बलसुत्तं विहरन्ति सप्पतिस्सा, सङ्के सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, सिवखाय सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, अञ्जमनं सगारवा विहरन्ति सप्प- तिस्सा । अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो, येन तथागते परिनिवते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होती" ति । R.248 २. धम्मस्सवनसुत्तं १. "पश्चिमे, भिवखवे, आनिसंसा धम्मस्सबने । कतमे । पञ्च ? अस्सुतं मुणाति, सुतं परियोदापेति', कर्जा वितरति', दिट्टि उजु करोति, चित्तमस्स पसीदति । इमे खो, भिवखवे, पञ्च आनिसंसा धम्मस्सवने" ति । - D.217 . ३. अस्साजानीयसुतं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो रो भद्रो' अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञो अङ्गं त्वेव सङ्ख 10 गच्छति । कतमेहि पञ्चहि ? अज्जवेन', जवेन, मद्दवेन, खन्तिया, सोरच्चन - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रञ्यो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्चो अङ्गं त्वेव सङ्ख गच्छति । २. "एवमेव खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु 15 आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुज- क्खेत्तं लोकस्स । कतमेहि पञ्चहि ? अज्जवेन, जवेन, मद्दवेन, खन्तिया, सोरच्चन - इमेहि खो, भिक्खये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु आहुनेय्यो होति पाहुनग्यो दक्खिणेग्यो अलिकरणीयो अनुतरं पुज- क्खेतं लोकस्सा"ति। 20 ४. बलसुत्तं १. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, बलानि । कतमानि पञ्च ? सद्धावलं, हिरिवलं', प्रोत्तप्पवलं, विरियवलं', पावलं इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च बलानी" ति । - १. परियोदपेति - सो०, स्या०, रो। २. विह्नति-स्या०, रो०। ३. भदो-रो। ४. माज्जवेन --स्या। ५. हिरीवन - स्या० । ६. वीरियवत-म० ।

·४८८ - । - n.249 अडगुत्तरनिकायो [५.२१.५- ५. चेतोसिलसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतोखिला । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, भिक्खु सत्यरि कति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति । यो सो, भिक्खवे, भिवखु सत्यरि कसति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय 5 सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति प्रातप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतोखिलो। २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु घम्मे कह्वति ... पे०... सङ्के कवति ... पे०... सिक्खाय कसति ... पे०... सब्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो आहतचितो खिलजातो। यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सब्रह्म- 10 चारीसु कुपितो होति अनत्तमनो आहतचित्तो खिलजातो, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पञ्चमो चेतो- खिलो। इमे खो, भिक्खवे, पञ्च चेतोखिला" ति । B.218 ६. विनिबन्धसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतसो. विनिवन्धा । कतमे पञ्च ? 15 इव, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु' अवीतरागो'होति अविगतच्छन्दो अविगत- पेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो होति अविगतच्छन्दो अविगतमो अविगत- पिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनु- 20 योगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतसो विनिवन्धो। २. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु कार्य अवीतरागो होति...पे०... रूपे अवीतरागो होति ... पे०... यावदत्थं उदरावदेहकं भुजित्वा सेय्य- सुसं पस्ससुखं' मिद्धसुखं अनुयुत्तो विहरति ... पे... अञ्जतरं देव- निकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति – 'इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा 25 तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवातरो वा' ति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अञ्जतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं १. कामे - स्या० । २. अविगतरागो-सी० । ३. फस्ससुखं - सी० । R.250 ·ست मगो। अडगुत्तरनिकायो "यो उद्धतेन चित्तेन, सम्र्फ च बहु भासति । असमाहितसङ्कप्पो, असद्धम्मरतो आरा सो थावरेय्यम्हा, पापदिट्ठि अनादरो ।। "यो च सीलेन सम्पन्नो, सुतवा पटिभानवा । सञतो धीरो' धम्मसु', पञ्चायत्यं विपस्सति ।। "पारगू सब्बधम्मानं, अखिलो पटिभानवा । पहीनजातिमरणो, ब्रह्मचरियस्स केवली ॥ "तमहं वदामि थेरो ति, यस्स नो सन्ति आसवा । आसवानं खया भिक्खु, सो थेरो ति पवुच्चती" ति ।। 5 10 - B.332 R.24. ३. लोकसुतं १. "लोको, भिक्खवे, तथागतेन अभिसम्बुद्धो। लोकस्मा तथागतो विसंयुत्तो। लोकसमुदयो, भिक्खवे, तथागतेन अभिसम्बुद्धो । लोकसमुदयो तथागतस्स पहीनो। लोकनिरोधो, भिक्खवे, तथागतेन अभिसम्बुद्धो। लोकनिरोधो तथागतस्स सच्छिकतो। लोकनिरोध- गामिनी पटिपदा, भिक्खवे, तथागतेन अभिसम्बुद्धा'। लोकनिरोध- 15 गामिनी पटिपदा तथागतस्स भाविता । २. “य, भिक्खवे, सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, सब्बं तं तथागतेन अभिसम्बुद्धं । तस्मा 'तथागतो' ति चुच्चति । ३. "यं च, भिक्खवे, रत्ति तथागतो अनुत्तरं सम्मासम्वोधि अभिसम्बुज्झति यं च रत्ति अनुपादिसेसाय" निब्बानधातुया परिनिब्वा- यति, यं एतस्मि अन्तरे भासति लपति निद्दिसति सब्बं तं तथैव होति, नो अज्ञथा। तस्मा 'तथागतो' ति बुच्चति । ४. "यथावादी, भिक्खवे,. तथागतो तथाकारी, यथाकारी 25 तयावादी । इति यथावादी तथाकारी, यथाकारी तथावादी । तस्मा 'तथागतो' ति वुच्चति । १-१. धीरपम्मे - सी०; घिरधम्मेगु - स्या० । २. पळापत्य - रो० । ३. अभि सम्बुद्धो-रो० ॥ ४-४,५-५. सी०, स्या० रो० पोत्यकेमु नत्यि । 20 ·४८९ ५.२१.६] गीतस्सरसुतं .वरति - 'इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवातरो वा' ति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय । यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पञ्चमो चेतसो विनिवन्धो । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च चेतसो विनिवन्धा" ति । 5 ७. यागुसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा यागुया । 'कतमे पञ्च ? खुई' पटिहनति, पिपासं पटिविनेति, वातं अनुलोमेति, वत्थि सोधेति, आमावसेसं पाचेति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा यागुया" ति । B.219 ८. दन्तकट्ठसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दन्तकट्ठस्स अखादने । कतमे पञ्च ? अचक्खुस्सं, मुखं दुग्गन्धं होति, रसहरणियो न विसुज्झन्ति, 10 चित्तं सेम्हं भत्तं परियोनन्धति', भत्तमस्स नच्छादेति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दन्तकट्ठस्स अखादने । २. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा दन्तकट्ठस्स खादने । कतमे पञ्च ? चक्खुस्सं, मुखं न दुग्गन्धं होति, रसहरणियो विसुज्झन्ति, पित्तं सेम्हं भत्तं न परियोनन्धति, भत्तमस्स छादेति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा दन्तकट्ठस्स खादने" ति । 15 R.251 - ६. गीतस्सरसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा आयतकेन गीतस्सरेन धम्म भणन्तस्स । कतमे पञ्च ? अत्तना' पि' तस्मि सरे सारज्जति, परे पि तस्मि सरे सारज्जन्ति, गहपतिका पि उज्झायन्ति - 'यथेव मयं गायाम, एवमेव खो समणा सक्यपुत्तिया गायन्ती' ति, सरकुत्ति पि निकामयमानस्स समाधिस्स भङ्गो होति, पच्छिमा जनता दिट्टानुगति आपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा आयतकेन गीतस्सरेन धम्म भणन्तस्सा" ति । 20 १. खुदं- सी०, रो। २. परियोनद्धन्ति -सी०, रो० परियोनदति -स्या। ३-३. भत्तापि-स्या०।४-४. एवमेविमे-सी०,स्या०, रो। म०२-६२ ·प्रमगुत्तरनिकायो [५.२१-१०- ४९० 5 १०. मुटुस्सतिसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मुट्ठस्सतिस्स असम्पजानस्स निई अोक्कमयतो'। कतमे पञ्च ? दुक्खं सुपति, दुक्खं पटिवुज्झति, पापकं सुपिनं पस्सति, देवता न रक्खन्ति, असुचि मुच्चति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मुटुस्सतिस्स असम्पजानस्स निदं प्रोक्कमयतो। २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा उपद्वितस्सतिस्स सम्प- जानस्स निदं प्रोक्कमयतो। कतमे पञ्च ? सुखं सुपति, सुखं पटि- बुज्झति, न पापकं सुपिनं पस्सति, देवता रक्खन्ति, असुचि न मुच्चति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च मानिसंसा उपट्टितत्सतिस्स सम्पजानस्स निदं ओक्कमयतो" ति। किमिलवग्गो एकवीसतिमो । तस्तुद्दानं किमिलो धम्मस्सवनं, आजानीयो' बलं खिलं । विनिबन्धं यागु कटुं, गीतं मुट्ठस्सतिना' चा ति ॥ B.220 10 । R.252 - २२. अक्कोसकवग्गो १. अक्कोसकसुत्तं १. “यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूप- वादी सब्रह्मचारीनं', तस्स पञ्च आदीनवा पाटिकङ्खा । कतमे पञ्च ? पाराजिको वा होति छिन्नपरिबन्धो', अञ्जतरं वा सङ्किलिटुं 15 आपत्ति आपज्जति, बान्हं वा रोगातई फुसति, सम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूपवादी सब्रह्म- चारीनं, तस्स इमे पञ्च प्रादीनवा पाटिकह्वा" ति । - १. प्रोक्कमतो - सी०, स्या० । २. प्राजानी च सी०, स्या०, रो। ३. मुट्ठ स्मतीपि - स्या० । ४. भरिपवादी- -स्या०। ५. ब्रह्मचारीनं-रो०। ६. छिन्नपरिपन्यो सो०, स्या०, रो।

·४६१ ५.२२.३] सीलसुत्तं २. भण्डनकारकसुतं १. "यो सो, भिक्खवे, भिक्खु भण्डनकारको कलहकारको विवादकारको भस्सकारको सङ्के अधिकरणकारको, तस्स पञ्च प्रादीनवा पाटिकसा । कतमे पञ्च ? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता' परि- हायति, पापको कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति, सम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । यो सो, भिक्खवे, भिक्खु भण्डनकारको कलहकारको विवादकारको भस्सकारको सङ्के अधिकरणकारको, तस्स इमे पञ्च आदीनवा पाटि- कह्वा" ति। 5 B.221 10 . 15 R.253 ३. सीलसुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो पमादाधिकरणं महति भोगजानि निगच्छति । अयं, भिक्खवे, पठमो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । २. "पुन च परं, भिक्खवे, दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति । अयं, भिक्खवे, दुतियो प्रादीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । ३. "पुन च परं, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो यचदेव परिसं उपसङ्कमति - यदि खत्तियपरिसं, यदि ब्राह्मणपरिसं, यदि गहपतिपरिसं, यदि समणपरिसं - अविसारदो उपसङ्कमति मकुभूतो। अयं, भिक्खवे, ततियो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो सम्मूव्हो 20 कालं करोति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो आदीनवो दुस्सीलस्स सील- विपत्तिया । ५. "पुन च परं, भिक्खवे, दुस्सीलो सोलविपन्नो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । इमे खो, भिक्सवे, पञ्च 25 आदीनवा दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया । १. अधिगत - सी०, स्पा०, रो०।

·४९२ - 5 मगुत्तरनिकायो [५.२२.३- ६. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा सीलवतो सीलसम्पदाय । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो अप्पमादाधिकरणं महन्तं भोगक्खन्वं अधिगच्छति । अयं, भिक्खवे, पठमा मानिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय। ७. "पुन च परं, भिक्खवे, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति । अयं, भिक्खवे, दुतियो पानिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय । ८. "पुन च परं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो यचदेव परिसं उपसङ्कमति - यदि खत्तियपरिसं, यदि ब्राह्मणपरिसं, यदि 10 गहपतिपरिसं, यदि समणपरिसं - विसारदो उपसङ्कमति अमङकुभूतो। अयं भिक्खवे, ततियो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय । ६. "पुन च परं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो असम्मूव्हो कालं करोति । अयं, भिक्खवे, चतुत्यो आनिसंसो सीलवतो सील- सम्पदाय। १०. "पुन च परं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनि- संसा सीलवतो सीलसम्पदाया" ति । B.222 . 15 R.254 ? ४. बहुभाणिसुत्त १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा बहुभाणिस्मि पुग्गले । 20 कतमे पञ्च मुसा भणति, पिसुणं भणति, फरुसं भणति, सम्फप्पलापं भणति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उप- पज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा बहुभाणिस्मि पुग्गले । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा मन्तभाणिस्मि पुग्गले । कतमे पञ्च ? न मुसा भणति, न पिसुणं भणति, न फरुसं भणति, न 23 सम्फप्पलापं भणति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उप- पज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा मन्तभाणिस्मि पुग्गले" ति। -- ·- ४६३ ५.२२.७] पठमनपासादिकसुतं ५. पठमअक्खन्तिसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, प्रादीनवा अक्खन्तिया। कतम पञ्च ? बहुनो जनस्स अप्पियो होति अमनापो, वेरबहुलो च होति, वज्जबहुलो च, सम्मूहो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अक्खन्तिया । २. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा खन्तिया । कतमे पञ्च ? बहुनो जनस्स पियो होति मनापो, न वेरबहुलो होति, न वज्जवहुलो, असम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुति सग्गं लोकं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा खन्तिया" ति । , 5 - R.255 .B.225 पञ्च ६. दुतियअक्खन्तिसुतं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अक्खन्तिया । कतमे 20 पञ्च ? वहुनो जनस्स अप्पियो होति अमनापो, लुद्दो' च होति, विप्पटिसारी च, सम्मूव्ही कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, आदीनवा अक्खन्तिया । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा खन्तिया । कतमे पञ्च ? बहुनो जनस्स पियो होति मनापो, अलुद्दो च होति, अविप्पटिसारी च, असम्मल्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । इमेखो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा खन्तिया" ति । 15 ७. पठमनपासादिकसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अपासादिके। कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं उपवदति, अनुविच्च विभू गरहन्ति, पापको 20 कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति, सम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं नित्यं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अपासादिके। १. लुदो - स्या० ।

·अडगुत्तरनिकायो [५.२२.७- २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा पासादिके। कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं न उपवदति, अनुविच्च विबे पसंसन्ति, कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति, असम्मूव्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च 5 आनिसंसा पासादिके" ति । R.256 ८. दुतियअपासादिकसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अपासादिके। कतमे पञ्च? अप्पसन्ना नप्पसीदन्ति, पसन्नानं च' एकच्चानं अञथत्तं होति, सत्थु- सासनं अकतं होति, पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति प्रापज्जति, चित्तमस्स नप्पसीदति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अपासादिके । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा पासादिके । कतमे पञ्च ? अप्पसन्ना पसीदन्ति, पसन्नानं च भिय्योभावो होति, सत्युसासनं कतं होति, पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति आपज्जति, चित्तमस्स पसीदति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा पांसादिके" ति । - B.224 ६. अग्गिसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अग्गिस्मि । कतमे पञ्च ? 15 अचक्खुस्सो, दुबण्णकरणो, दुब्बलकरणो, सङ्गणिकापवड्डनों, तिरच्छानकथापवत्तनिको होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च प्रादीनवा अग्गिस्मि" ति । १०. मधुरासुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, प्रादीनवा मधुरायं । कतमे पञ्च ? विसमा, बहुरजा, चण्डसुनखा, वाळयवसा', दुल्लभपिण्डा - इमे सो, 20 भिक्सवे, पञ्च प्रादीनवा मधुरायं" ति । अवकोसकवग्गो वायीसतिमो । १. स्या. पोत्पनपि। २. नवन - स्या० । ३. सनगियापयानो - सी. । ४. परा गुनगा-रो०। ५. वामयामा-या।

·५.२३.२] दुतियदीपचारिकसुतं तस्मुद्दानं अक्कोसभण्डनसील, बहुभाणी' द्वे असन्तियो । अपासादिका द्वे वुत्ता, अग्गिस्मि मधुरेन चा ति ॥ R.257 . २३. दीपचारिकवग्गो १. पठमदीघचारिफसुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दीपचारिक अनवत्य- चारिक अनुयुत्तस्स विहरतो । कतमे पञ्च ? अस्सुतं न सुणाति, सुतं न परियोदापति, सुतेनेकच्चन अविसारदो होति, गान्हें रोगातवं फुसति, । न च मित्तवा होति । इमे खो, मिक्खवे, पञ्च आदीनवा दोधवारिक अनवत्यचारिक अनुयुत्तस्स विहरता । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्यचारे । कतमे पञ्च ? अस्सुतं सुणाति, सुतं परियोदापेति, सुतेनेकच्चेन विसारदो होति, न गाव्हं रोगातकं फुसति, मित्तवा च होति । इमे खो, भिक्खये, 10 पञ्च आनिसंसा समवत्थचार" ति। B.225 २. दुतियदीघचारिकसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दीघचारिक अनवत्थ- चारिक अनुयुत्तस्स विहरतो। कतमे पञ्च ? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता परिहायति, अधिगतेनेकच्चेन अविसारदो होति, गान्हं रोगा- तवं फुसति, न च मितवा होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च प्रादीनवा ।। दीघचारिक अनवत्यचारिक अनुयुत्तस्स विहरतो । २. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थचारे । कतमे पञ्च ? अनधिगतं अधिगच्छति, अधिगता न परिहायति, अधिगतेने- कच्चन विसारदो होति, न गान्हं रोगातझं फुसति, मित्तवा च होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समक्त्यचारे" ति । . 20 १. बाहमाणी - स्वा० । २. बाल्हं-स्था ।

·४६६ R.258 प्रगुत्तरनिकायो [५.२३.३- -३. प्रतिनिवाससुत्तं १. "पञ्चिमें, भिक्खवे, आदीनवा अतिनिवासे। कतमे पञ्च ? बहुभण्डो होति बहुभण्डसन्निचयो, बहुभेसज्जो होति बहु- भेसज्जसन्निचयो, बहुकिच्चो होति बहुकरणीयो व्यत्तो किङ्करणीयेसु, संसट्टो विहरति गहलपव्वजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन, तम्हा 5 चावासा पक्कमन्तो सापेक्खो पक्कमति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अतिनिवासे । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थवासे । कतमे पञ्च ? न बहुभण्डो होति न बहुभण्डसन्निचयो, न बहुभेसज्जो होति न बहुभेसज्जसग्निचयो, न बहुकिच्चो होति न बहुकरणीयो न व्यत्तो 10 किङ्करणीयेसु, असंसट्टो विहरति गहटुपब्वजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन, तम्हा च आवासा पक्कमन्तो अनपेक्खो पक्कमति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समवत्थवासे" ति । । ४. मच्छरीसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अतिनिवासे । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरी होति, कुलमच्छरी होति, लाभमच्छरी 15 होति, वण्णमच्छरी होति, धम्ममच्छरी होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा प्रतिनिवासे । २. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थवासे। कतमे न आवासमच्छरी होति, नकुलमच्छरी होति, न लाभमच्छरी होति, न वण्णमच्छरी होति, न धम्ममच्छरी होति । इमे खो, भिक्खवे, 20 पञ्च आनिसंसा समवत्थवासे" ति । 1.226 पञ्च ? R.259 ५. पठमकुलूपकसुतं १. "पश्चिमे, भिक्सवे, आदीनवा कुलूप । कतमे पञ्च ? अनामन्तचारे पापज्जति, रहो निसज्जाय आपज्जति, पटिच्छन्ने मासने आपज्जति, मातुगामस्स उत्तरि छप्पञ्चवाचाहि धम्म देसेन्तो १. अभिनियामे-स्था० । २. व्यत्तो-सी० पम्पतो स्था० मध्यत्ती-रो ३. रया, रो० पोत्परतुनरिय। ४. समवस्यनिवासे असुरो-स्या, रो... उत्तर-रो। स्याः । ५. कुलूपग-सी ·४६७ ५.२३.] अवरभत्तसुत प्रापज्जति, कामसङ्कप्पबहुलो विहरति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च प्रादीनवा कुलूपके" ति । , ६. दुतियकुलूपकसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्सवे, प्रादीनवा कुलूपकस्स भिक्खुनो अतिवेलं कुलेसु संसद्धस्स विहरतो । कतमे पञ्च ? मातुगामस्स अभिण्हदस्सनं, दस्सने सति संसग्गो, संसगे सति विस्सासो, विस्सासे 5 सति प्रोतारो, प्रोतिषण चित्तस्सेतं पाटिकई- 'अनभिरतो वा ब्रह्मचरियं चरिस्सति अनतरं वा सङ्किलिटुं आपत्ति प्रापज्जिस्सति सिपखं वा पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कुलूपकस्स भिक्खुनो प्रतिवेलं कुलेसु संसट्ठस्स विहरतो" ति । 10 ७. भोगसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा भोगेसु । कतमे पञ्च ? अग्गिसाधारणा भोगा, उदकसाधारणा भोगा, राजसाधारणा भोगा, चोरसाधारणा भोगा, अप्पियेहि दायादेहि साधारणा भोगा । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा भोगेसु । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा भोगेसु । कतमे पञ्च भोगे निस्साय अत्तानं सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, मातापितरो सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, पुत्तदारदासकम्भकरपोरिसे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, मितामच्चे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, समणब्राह्मणेसु उद्धग्गिकं दक्खिणं पतिद्वाति सोवग्गिक सुखविपाकं सग्गसंवत्तनिक । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा भोगेसू" ति । 15 1.227 20 R.200 ८. उस्सरभत्तसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्ख, आदीनवा उस्सूरमत्ते कुले । कतमे पञ्च ? ये ते अतिथी पाहुना, ते न कालेन पटिपूजेन्ति; या ता बलि- पटिग्गाहिका देवता, ता न कालेन पटिपूजेन्ति; ये ते समणब्राह्मणा एकभतिका रत्तूपरता' विरता विकालभोजना, ते न कालेन पटिपूर्जेन्ति; १. रत्तुपरता -स्था०1 भ०२-६३ ·प्रत्युत्तरनिकायो ' [५.२३.८- दासकम्मकरपोरिसा विमुखा कम्मं करोन्ति; तावतकयेव असमयेन भुतं अनोजवन्तं होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा उस्सूरभत्ते कुले । २. “पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समयभत्ते कुले । कतमे 5 पञ्च ? ये ते अतिथी पाहुना, ते कालेन पटिपूजेन्ति; या ता बलिपटि- ग्गाहिका देवता, ता कालेन पटिपूजेन्ति; ये ते समणब्राह्मणा एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकालभोजना, ते कालेन पटिपूजेन्ति; दासकम्मकर- पोरिसा अविमुखा कम्मं करोन्ति; तावतकयेव समयेन भुत्तं प्रोजवन्तं होति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समयभत्ते कुले" ति । 10 ६. पठमकाहसप्पसुत्तं १. “पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कण्हसप्पे । कतमे पञ्च ? असुचि, दुग्गन्धो, सभीर, सप्पटिभयो, मित्तदुभी - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कण्हसप्पे । एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चिमे आदीनवा मातुगामे । कतमे पञ्च ? असुचि, दुग्गन्धो, सभीरु, सप्पटिभयो, मित्तदुम्भी - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मातुगामें" ति । 15 2.26 B.228 १०. दुतियकण्हसप्पसुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, प्रादीनवा कण्हसप्पे । कतमे पञ्च ? कोपनो, उपनाही, घोरविसो, दुजिव्हो, मित्तदुभी- इमे सो, भिक्सवे, पञ्च प्रादीनवा कण्हसप्पे । २. "एवमेव सो, भिक्खये, पश्चिमे प्रादीनवा मातुगामे । कतमे पञ्च ? फोधनो, उपनाही, पोरविसो, दुजिव्हो, मित्तदुभी । २० तत्रिदं, भिक्सवे, मातुगामस्स घोरपिसता' - येभुय्येन, भिवरावे, मातु- गामो तिब्बरागो । तपिदं, भिक्मये, मातुगामस्स दुजिव्हता - यमुम्पेन, भिस्गवे, मातुगामो पिगुणवाचो । तपिदं, मिपराये, मातुगागरस मित- दुस्मिता - येसुम्पेन, भिषयवे, मातुगामो प्रतिपारिनी । इमे गो, भिगवे, प प्रादीनया मानुगामें" ति । दोषपारितगोपीराशिमो। १.पोति-नी..

·२७ 5 ४.३.४] फाळकारामसुत्तं ५. "सदेवके, भिक्खवे, लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्म- णिया पजाय सदेवमनुस्साय तथागतो अभिभू अनभिभूतो अज्ञदत्थुदसो वसवत्ती । तस्मा 'तथागतो' ति वुच्चति । "सब्बं लोकं अभिज्ञाय, सव्वं लोके यथातथं । सब्बं लोकं विसंयुत्तो, सव्वलोके अनूपयो' ।। "स वे सब्बाभिभू धीरो, सव्वगन्यप्पमोचनो । फुट्ठस्स परमा सन्ति, निव्वानं अकुतोभयं ॥ "एस खीणासवो बुद्धो, अनीघो छिन्नसंसयो। सब्बकम्मक्खयं पत्तो, विमुत्तो उपधिसङ्खये ।। "एस' सो भगवा बुद्धो, एस सीहो अनुत्तरो । सदेवकस्स लोकस्स, ब्रह्मचक्कं पवत्तयी । "इति देवा मनुस्सा च, ये बुद्धं सरणं गता । सङ्गम्म तं नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं । "दन्तो दमयतं सेट्ठो, सन्तो समयतं इसि । मुत्तो मोचयतं अग्गो, तिण्णो तारयतं वरो॥ "इति हेतं नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं । सदेवकस्मि लोकस्मि, नत्यि में पटिपुग्गलो" ति ।। 10 B.333 15 20 ४. काळकारामसुत्तं १. एकं समयं भगवा साकेते विहरति काळकारामे। तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – “भिक्खवो" ति । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा एतदवोच २. “यं, भिक्खवे, सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तमहं जानामि । ३. “यं, भिक्खवे, सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं 25 R.25 - १. यथा तथा रो० । २. अनुस्सयो- स्या०। ३. एवं-स्या । ४. नं-सी०, स्या० । ५. ते - सी०, स्या०, रो० ।

·५०० अडगुत्तरनिकायो [५.२४.२- होन्ति याता' वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटि- । विद्धा ; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्ना- गतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय' अत्यस्स विज्ञापनिया; चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्टधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छ- 5 लाभी अकसिरलाभी ; आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्जा- विमुत्ति दिदैव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा" ति । २.263 ३. सोभनसुत्तं. १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु 10 आवासं सोभेति । कतमेहि पञ्चहि ? सीलवा होति ..पे०... समा- दाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति ... पे०... दिट्ठिया सुप्पटि- विद्धा; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्ना- गतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्थस्स विज्ञापनिया; पटिवलो होति उपसङ्कमन्ते धम्मिया कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तेजेतुं सम्प- 15 हंसेतुं चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिदुधम्मसुखविहारानं निकाम- लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी। इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासं सोभेती" ति । 8.230 ४. बहूपफारसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवें, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिसु प्रावासस्स बहूपकारो होति । कतमेहि पञ्चहि ? सीलया होति ... पं... समादाय सिक्सति सिक्खापदेनु; बहुस्सुतो होति ....०... दिद्विया मुष्पटिविद्धा; सण्डफुल्ल पटिसकरोति; महा सो पन भिषा- महो अभियन्तो नानावेरज्जका भिक्यू गिहीनं उपसमित्या प्रारो- ति 'महा सो, प्रायुसो, भिपसुसको अभिवफन्तो नानावरज्जका भिागू, करोय पुश्मानि, समयो पुमानि कातुं' ति; पतुम्नं झानानं प्राभितसिकानं दिदुधम्मनुसविहारानं निनामनाभी होति भकिन्य- १. 41-ifie, मा...। २. पाय-1.रा. - २. पडसा- ·५०१ ५.२४.६] पठमनवण्गारहसुतं लाभी अकसिरलाभी। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासस्स बहूपकारो होती" ति । R.264 ५. अनुकम्पसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु गिहीन' अनुकम्पति । कतमेहि पञ्चहि ? अधिसीले समा- दपेति; धम्मदस्सने निवेसेति; गिलानके उपसङ्कमित्वा सति उप्पा- 1 देति - 'अरहग्गतं आयस्मन्तो सति उपट्ठापेथा' ति; महा खो पन भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेरज्जका भिक्खू गिहीनं उपसमित्वा आरोचेति - 'महा खो, आधुसो, भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेर- ज्जका भिक्खू, करोष पुज्ञानि, समयो पुञानि कातुं' ति; यं खो पनस्स भोजनं देन्ति लूखं वा पणीतं वा तं अत्तना परिभुजति, सद्धा- देय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु गिहीनं अनुकम्पती" ति । 10 B.231 20 ६. पठमन्नवण्णारहसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति; अननुविच्च अपरियो- 15 गाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठगने पसादं उपदंसेति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति; सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्सित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वणं भासक्ति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने पसादं १ १. गिहि-स्था.। २. मधिसोलेसु-स्सा।

·3 प्रगुत्तरनिकायो [५.२४.६- उपदंसेति; सद्धादेव्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । R.265 5 . ७. दुतियअवण्णारहसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति; अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा वग्णारहस्स अवणं भासति; आवासमच्छरी होति आवास- पलिगेधी; कुलमच्छरी होति कुलपलिगेधी; सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिवखु 10 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णा- रहस्स वण्णं भासति; न अावासमच्छरी होति न आवासपलिगेधी; न 15 कुलमच्छरी होति न कुलपलिगेधी; सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सन्गे" ति । . D.232 20 ५. ततियनवण्णारहसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिवसु ययाभतं निक्सित्तो एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति; अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा वण्णारहस्रा अवणं भासति; आवासमच्छरी होति ; कुलमच्छरी होति; लाभमन्दरी होति । इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो यावासिको भिक्षु यथाभतं निक्सित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिवसवे, धम्मेहि समानागतो पावासिको भिवसु 2. यपाभतं निराितो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविध परियो- गाहेत्वा प्रवन्गारहत्य प्रपण्णं भारति; मनुपिन्च परियोगाईत्या ·R.266 ५.२४.१०] बुतियमच्छरियसुत्तं वण्णारहस्स वण्णं भासति; न आवासमच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ६. पठममच्छरियसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? आवासमच्छरी । होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी होति; सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे । कतमेहि पञ्चहि ? न आवासमच्छरी 10 होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । १०. दुतियमच्छरियसुत्तं १. पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? आवासमच्छरी 15 होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी होति; धम्ममच्छरी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न आवास- मच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; न धम्ममच्छरी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु ययाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । B.233 20 - R.267 मावासिकवग्गो चतुवोसतिमो।

·५०२ प्रगतरनिकायो [५.२४.६- उपदंसेति; सद्धादेव्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति। R.265 ७. दुतियप्रवण्णारहसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको 5 भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वणं भासति; अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा वग्णारहस्स अवण्णं भासति; आवासमच्छरी होति आवास- पलिगेधी; कुलमच्छरी होति कुलपलिगेधी; सद्धादेव्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु 10 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिवखु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? अनुविच्च परियो- गाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णा- रहस्स वणं भासति; न आवासमच्छरी होति न आवासपलिगेधी; न 15 कुलमच्छरी होति न कुलपलिगेधी; सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्ख यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । . । D.232 ८. ततियनवग्णारहसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिवसु यथाभतं निक्सित्तो एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? अननुविच्च 20 अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति; अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा वण्णारहस्स अवणं भासति; अावासमच्छरी होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति । इमेहि सो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समभागतो यावासिको भिवसु यथाभतं निपिखत्तो एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्सवे, पम्मेहि समनागतो आवासिको भिमसु - ययामतं निपिरात्तो एवं सग्गे । फतमहि पञ्चहि ? अनुपिञ्च परियो- गाहेत्वा पवागारदस्त भवनं भासवि; मनुपिन्च परियोगाहेत्या ·R.206 ५.२४.१०] बुतियमच्छरियसुतं वण्णारहस्स दण्णं भासति; न पावासमच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । ६. पठममच्छरियसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? आवासमच्छरी । होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी होति; सद्धादेय्यं विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिवसु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न आवासमच्छरी 10 होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; सद्धादेय्यं न विनिपातेति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । १०. वुतियमच्छरियसुतं १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्सु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? आवासमच्छरी 15 होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी होति; धम्ममच्छरी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्सित्तो एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न आवास- 20 मच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; न धम्ममच्छरी होति । इमेहि तो, मिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्सु यथाभतं निक्लित्तो एवं सग्गे" ति । B.233 R.267 भावातिकवन्गो चत्वोसतिमो।

·- ५.२५.८] दुतियमनोदुच्चरितमुत्तं ४. पठममनोदुच्चरितसुतं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मनोदुच्चरिते ... पे० ... । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा मनोसुचरिते । कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं न उपवदति; अनुविच्च विञ्चू पसंसन्ति; कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; असम्मून्हो कालं करोति; कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च 5 आनिसंसा मनोसुचरिते" ति । R.268 ५. दुतियदुच्चरितसुत्तं १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दुच्चरिते । कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं उपवदति; अनुविच्च विजू गरहन्ति; पापको कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति; सद्धम्मा बुट्टाति; असद्धम्मे पतिद्वाति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दुच्चरिते । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा सुचरिते । कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं न उपवदति; अनुविच्च विञ् पसंसन्ति; कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति; असद्धम्मा वुढाति; सद्धम्मे पतिट्ठाप्ति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा सुचरिते" ति । 10 ६. दुतियकायदुच्चरितसुतं १. पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कायदुच्चरिते ... पे०... 1 15 पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा कायसुचरिते ... पे०... । ७. दुतियवचीदुच्चरितसुत्तं १. पश्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा वचीदुच्चरिते पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा वचीसुचरिते ... पे०... । पे०...। ... - ८. दुतियमनोदुच्चरितसुतं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मनोदुच्चरिते ... पं०... । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा मनोसुचरिते । कतमे पञ्च ? अत्ता पि अत्तानं न उपवदति; अनुविच्च विञ्बू पसंसन्ति B.235. 20 अ०२-६४ ·प्रगुत्तरनिकायो [५.२५.८~ कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; असद्धम्मा बुढाति; सद्धम्मे पतिद्वाति । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा मनोसुचरिते" ति । । -- . , . R.269 ६. सिवथिकसुत्तं १. "पश्चिमे, भिवखवे, आदीनवा सिवथिकाय' । कतम पञ्च ? असुचि, दुग्गन्धा, सप्पटिभया, वाळानं अमनुस्सानं आवासो, 5 बहुनो जनस्स आरोदना - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा सिवथिकाय । २. “एवमेव खो, भिक्खवे, पञ्चिमे आदीनवा सिवथिकूपमे पुग्गले । कतमे पञ्च ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो असुचिना कायकम्मेन समन्नागतो होति ; असुचिना वचीकम्मेन समन्नागतो होति; 10 असुचिना मनोकम्मेन समन्नांगतो होति । इदमस्स असुचिताय वदामि । सेय्यथापि सा, भिक्खवे, सिवथिका असुचि; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ३. "तस्स असुचिना कायकम्मेनं समन्नागतस्स, असुचिना वचीकम्मेन समन्नागतस्स, असुचिना मनोकम्मेन समन्नागतस्स पापको कित्तिसहो अब्भुग्गच्छति । इदमस्स दुग्गन्धताय वदामि । सेय्यथापि सा, भिक्खवे, सिवथिका दुग्गन्धा; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । ४. "तमेनं असुचिना कायकम्मेन समन्नागतं, असुचिना वची- कम्मेन समन्नागतं, असुचिना मनोकम्मेन समन्नागतं पेसला सब्रह्मचारी आरका परिवज्जन्ति' । इदमस्स सप्पटिभयस्मि वदामि । सेय्यथापि 20 सा, भिक्खवे, सिवथिका सप्पटिभया; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं 15 वदामि । ५. “सो असुचिना कायकम्मेन समन्नागतो, असुचिना वची- कम्मेन समन्नागतो, असुचिना मनोकम्मेन समन्नागतो सभागेहि पुग्गलेहि सद्धि संवसति । इदमस्स वाळावासस्मि वदामि । सेय्यथापि 23 सा, भिक्खवे, सिवथिका वाळानं अमनुस्सानं आवासो; तथूपमाहं, भिक्खवे, इमं पुग्गलं वदामि । B.236 १. सीबधिराय -मी., स्या, रो। २. बालान - स्या० । ३. परिवन्ति- स्था,.४ बालारमस्मि - स्पा०, पाळायमर्यारम -री।

·२८ अडगुत्तरनिकायो [४.३.४- पत्तं परियसितं अनुविचरितं मनसा, तमहं अभञासिं । तं तथा- गतस्स विदितं, तं तथागतो न उपट्ठासि । ४. "यं, भिक्खवे, सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दिटुं सुतं मुतं विज्ञातं पत्तं । परियेसितं अनुविचरितं मनसा, तमहं न जानामी ति वदेय्यं, तं ममस्स मुसा। ५. “य, भिक्खवे ... प०... तमहं जानामि च न च जानामी ति वदेयं, तम्पस्स' तादिसमेव । ६. "यं, भिक्खवे ... पे०... तमहं नेव जानामि न न जानामी 10 ति वदेय्यं, तं ममस्स कलि । ७. "इति खो, भिक्खवे, तथागतो दट्टा दट्ठबं, दिटुं न मजति, अदिटुं न मजति, दट्ठव्वं न माति, दट्ठारं न मञति; सुत्वा' सोतव्यं, सुतं न मञति, असुतं' न मञति, सोतव्वं न मनति, सोतारं न मञ्जति; मुत्वा मोतव्यं, मुतं न मञति, अमुतं न मञति, मोतव्वं न मञति, मोतारं न मञ्जति; विझत्वा विनातवं, विनातं न मञ्जति, अविज्ञातं न मञति, विज्ञातव्यं न मञति, विज्ञातारं न मति । इति खो, भिक्खवे, तथागतो दिट्ठसुतमुत- विज्ञातब्येसु धम्मसु तादीयेव तादी। तम्हा च पन तादिम्हा अनो तादी उत्तरितरो वा पणीततरो वा नत्थी ति वदामी ति । "यं किञ्चि दिटुं व सुतं मुतं वा , अज्झोसितं सच्चमुतं न तेसु तादी सच्चं मुसा वा पि परं दहेय्य ।। "एतं च सल्लं पटिकच्च' दिस्वा अज्झोसिता यत्य पजा विसत्ता जानामि पस्सामि तथैव एतं अज्झोसितं नत्थि तथागतान" ति। B.334 15 20 परसं। सयसंवुतेसु , 4. 25 . R.26 १. तपिस्स - स्या० । २. सुता- सी०, स्या० । ३. प्रस्तुतं - स्या० । ४.सुतान - स्था० । ५. विस्मातानं - स्या० । ६. तादिसोव-स्पा० तादिरोयेय - रो०। ७. मुस- रो०। ६. पटिगच्च-सी०,रो।

·पुणलप्पसादसुतं ६. "तमेनं असुचिना कायकम्मेन समन्नागतं, असुचिना वची- कम्सेन समन्नागतं, असुचिना मनोकम्मेन समन्नागतं पेसला सब्रह्मचारी दिस्वा खीयधम्म' आपज्जन्ति - 'अहो वत्त नो दुक्खं ये मयं एवरूपेहि पुग्गलेहि सद्धि संवसामा' ति! इदमस्स आरोदनाय वदामि । सेय्यथापि सा, भिक्खवे, सिथिका बहुनो जनस्स पारोदना; त्यूपमाहं, भिवखवे, 5 इमं पुगलं वदामि । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च प्रादीनवा सिवथिकूपमे पुग्गले" ति । 1.-. R.270 10 15 १०. पुग्गलप्पसादसुत्तं १. "पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा पुग्गलप्पसादे । कतर पञ्च ? यस्मि, भिक्खवे, पुग्गले पुग्गलो अभिप्पसन्नो होति, सो तथा- रूपं आपत्ति आपनो होति यथारूपाय आपत्तिया सङ्घो उविखपति । तस्स एवं होति - 'यो खो म्यायं पुग्गलो पियो मनापो सो सङ्घन उक्खित्तो' ति । भिक्खूसु अप्पसादबहुलो होति । भिक्खूसु अप्पसादबहुलो समानो अओ भिक्खू न भजति । अञ्जे भिवखू अभजन्तो सद्धम्म न सुणाति । सद्धम्म असुणन्तो सद्धम्मा परिहायति । अयं, भिक्खवे, पठमो आदीनवो पुग्गलप्पसादे । २. "पुन च परं, भिक्खवे, यस्मि पुग्गले पुग्गलो अभिप्पसनो होति, सो तथारूयं आपत्ति आपनो होति यथारूपाय आपत्तिया सङ्घो अन्ते निसींदापेति । तस्स एवं होति - 'यो खो म्यायं पुग्गलो पियो मनापो सो सङ्घन अन्ते निसीदापितो' ति । भिक्खूसु अम्पसादबहुलो होति । भिक्खूस अप्पसादबहुलो समानो अझै भिक्खू न भजति । अञ्चे 20 भिक्खू अभजन्तो सद्धम्मं न सुणाति । सद्धम्म असुणन्तो सद्धम्मा परि- हायति । अयं, भिक्खवे, दुतियो प्रादीनवो पुग्गलप्पसादे । ३. "पुन च पर, भिक्खवे, यस्मि पुग्गले पुग्गलो अभिप्पसन्नो होति, सो दिसापक्कन्तो होति ... पं०... सो विन्भन्तो होति. पे०... सो कालङ्कतो होति । तस्स एवं होति - 'यो खो म्यायं पुग्गलो पियो 5 IRS मनापो सो कालङ्कतो' ति । अञ्जे भिक्खू न भजति । अञ्चे भिवस्त्र अमजन्तो सक्षम्म न सुणाति । सद्धम्म अमुणन्तो सद्धम्मा परिहायति । ... । १. खीयनधम्म-सी०। २. कालकतो-सी०, स्या०, रो।

·५०८ . भडगुत्तरनिकायो [५.२५.१०. अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो पुग्गलप्पसादे । इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा पुग्गलप्पसादे। ति । दुच्चरितवग्गो पञ्चवीसतिमो। तस्सुद्दानं दुच्चरितं कायदुच्चरितं, वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं । चतूहि परे द्वे सिवथिका, पुग्गलप्पसादेन चा ति ॥ पञ्चमो पण्णासको समत्तो। R.271 B.238 5 २६. उपसम्पदावग्गो १. उपसम्पादेतब्वसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतेन भिवखुना उप- सम्पादेतव्यं । कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असेखेन सील- क्खन्धेन समन्नागतो होति; असेखेन समाधिक्खन्धेन समन्नागतो होति; असेखेन पञ्चाक्खन्धन समन्नागतो होति; असेखेन विमुत्तिक्खन्धेन समन्नागतो होति; असेखेन विमुत्तिजाणदस्सनक्खन्धेन समन्नागतो 10 होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना उपसम्पादेतब्बं" ति । . २. निस्सयसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना निस्सयो दातव्यो। कतमेहि पञ्चहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु असेखेन सील- क्खन्धेन समन्नागतो होति ... पे.... असेखेन विमुत्तिशाणदस्सनक्सन्येन 15 समन्नागतो होति । इमेहि ... पे०... निस्सयो दातव्वो" ति । ३. सामणेरसुतं १. "पञ्चहि, भिक्सवे, धम्मेहि समप्नागतेन भिवसुना साम- मेरो उपट्टापेतन्यो । मतमेहि पञ्चहि ? इप, भिक्सवे, भिवतु अरोरोन सोनामन्धेन समानागतो होति; प्ररोगेन समाधिसन्धेन मरोरोन ·पठमझानसुत्तं पञ्जाक्खन्धेन ... असेखेन विमुत्तिक्खन्धेन ... असेखेन विमुत्तियाण- दस्सनक्खन्धेन समन्नागतो होति । इमेहि खो, भिक्खये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतेन भिक्खुना सामणेरो उपट्ठापेतब्वो" ति । - - R.272 . ४. पञ्चमच्छरियसुत्तं १. “पञ्चिमानि, भिक्खवे, मच्छरियानि। कतमानि पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं', वण्णमच्छरियं, धम्म- 5 मच्छरियं - इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च मच्छरियानि । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं मच्छरियानं एतं पटिकुटुं', यदिदं धम्ममच्छरियं" ति । - . B.269 . ५. मच्छरियप्पहानसुतं १. “पञ्चन्नं, भिक्खवे, मच्छरियानं पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं वुस्सति । कतमेसं पञ्चन्नं ? आवासमच्छरियस्स पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं वुस्सति; कुलमच्छरियस्स लाभमच्छ- 10 रियस्स ... वण्णमच्छरियस्स धम्ममच्छरियस्स पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं वुस्सति । इमेसं खो, भिक्खवे, पञ्चन्नं मच्छरियानं पहानाय समुच्छेदाय ब्रह्मचरियं वुस्सती" ति । ... 15 - ६. पठमझानसुतं १. "पश्चिमे', भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठमं झानं उप- सम्पज्ज विहरितुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, धम्ममच्छरियं इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो पठमं झानं उप- सम्पज्ज विहरितुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, धम्ममच्छरियं - इमे खो, भिक्खवे, २० पञ्च धम्मे पहाय भब्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं" ति । २. पटिपिट्ठ स्या०, पतिकिट्ठ - सी०, रो० । सो०। १. स्या० पोत्यके नत्यि । ३. पञ्च-स्या०1४. पहानाय ·अवगुत्तरनिकायो [५.२६.७- - R.273 ७-१३. दुतियज्ञानसुत्तादिसत्तकं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभवो दुतियं झानं पे०... अभब्बो ततियं झानं ... अभब्बो चतुत्थं झानं ... अभब्यो सोता- पत्तिफलं... अभब्बो सकदागामिफलं... अभब्बो अनागामिफलं... अभब्बो अरहत्तं' सच्छिकातुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, 5 लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, धम्ममच्छरियं - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे अप्पहाय अभब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्वो दुतियं झानं ... पे०... भव्बो ततियं झानं ... भब्यो चतुत्यं झानं भब्बो सोतापत्तिफलं भब्बो सकदागामिफलं ... भब्बो अनागामिफलं ... भब्बो अरहत्तं सच्छि- 10 कातुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभ- मच्छरियं, वण्णमच्छरियं, धम्ममच्छरियं - इमे खो, भिवखवे, पञ्च धम्मे पहाय भब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं" ति । ... , B. 240 - १४. अपरपठमझानसुत्तं १. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छ- 15 रियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, अकतञ्जतं अकतवेदितं इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे अप्पहाय अभब्बो पठम झानं उपसम्पज्ज विहरितुं । २. "पश्चिमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो पठमं झानं उप- सम्पज्ज विहरितुं । कतमे पञ्च ? आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, 20 लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, अकतञ्जतं अकतवेदितं - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे पहाय भब्बो पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरितुं" ति। १५-२१. अपरदुतियझानसुत्तादिसतर्फ १. “पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मे अप्पहाय अभब्बो दुतियं झानं ततियं झानं ... चतुत्यं झानं सोतापत्तिफलं सकदागामिफलं १. मरहत्तफल -सी०, रो। ... ... ...

·• यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये ... यथाभतं निक्खित्तो एवं 5 ५.२७.१] भत्तुद्देसकसुतं अनागामिफलं ... अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमे पञ्च ? अावास- मच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, अकतन्तं अकतवेदितं - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे अप्पहाय अभब्बो अरहत्तं सच्छिकातुं । २. "पञ्चिमे, भिक्खवे, धम्मे पहाय भब्बो दुतियं झानं ततियं झानं ... चतुत्थं झानं सोतापत्तिफलं ... सकदागामिफलं अनागामिफलं अरहत्तं सच्छिकातुं । कतमे पञ्च ? आवास- मच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, अकतश्रुतं अकतवेदितं - इमे खो, भिक्खवे, पञ्च धम्मे पहाय भव्बो अरहत्तं सच्छिकातुं" ति । उपसम्पदावग्गो छब्बीसतिमो। 10 R.274 । B.241 15 २७. सम्मुतिपेय्यालं १. भत्तुद्देसकसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको न सम्मनितब्बो। कतमेहि पञ्चहि ? छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागति गच्छति, भयागतिं गच्छति, उद्दिवानुद्दिटुं न जानाति - इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको न सम्मनितम्बो। २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको सम्मन्नि- तब्बो । कतमेहि पञ्चहि ? न छन्दागतिं गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागति गच्छति, उद्दिट्टानुद्दिटुं जानाति - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको सम्मनितब्बो ति । ३. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको सम्मतो' न पेमेतब्बो ... पे०... सम्मतो पेसेतव्यो... वालो वेदितब्बो ... वेदितब्बो ... खतं उपहतं अत्तानं परिहरति ... अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति १. न सम्मनितम्बो सम्मतो पि - सी०, स्या० । 20 पण्डितो ·मडगुत्तरनिकायो [५.२७.१- सगे। कतमेहि पञ्चहि ? न छन्दागति गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागति गच्छति, न भयागति गच्छति, उद्दिवानुद्दिटुं जानाति - इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । 5 २-१४. सेनासनपज्ञापकसुत्तादि १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो सेनासनपञ्जापको न सम्मन्नितव्यो ... पे०... पञ्जत्तापात्तं न जानाति ... पे०... सेना- सनपज्ञापको सम्मनितव्वो ... पे०... पात्तापञ्जतं जानाति ...पे०... । २. सेनासनगाहापको* न सम्मन्नितब्बो ... पे०... गहितागहितं' 10 न जानाति ... पे०... सेनासनगाहापको सम्मनितब्बो ... पे०... गहिता- गहितं जानाति ...पे०...। ३. भण्डागारिको न सम्मन्नितब्बो ... पे०... गुत्तागुत्तं न जानाति . भण्डागारिको सम्मन्नितब्बो ... पे०... गुत्तागुत्तं जानाति ... पे०... । ४. चीवरपटिग्गाहको न सम्मनितब्बो ... पे०... गहितागहितं 15 न जानाति ... चीवरपटिग्गाहको सम्मन्नितब्बो चीवरपटिग्गाहको सम्मनितब्बो ... पे०... गहिता- गहितं जानाति ... पे०...। ५. चीवरभाजको न सम्मन्नितब्बो ... पे०... भाजिताभाजितं न जानाति ... चीवरभाजको सम्मन्नितब्बो ... पे०... भाजिताभाजितं जानाति ... प०... । ६. यागुभाजको न सम्मनितब्बो... पे०... यागुभाजको सम्मन्नि- तब्बो...०...। ७. फलभाजको न सम्मनितब्बो...पे०... फलभाजको सम्मन्नि- तव्वो ...पे०... । ५. खज्जकभाजको न सम्मनितम्बो प०... भाजिताभाजितं 25 न जानाति ... खज्जकभाजको सम्मनितब्बो ...पे०... भाजिताभाजितं जानाति ...पे०... । R.275 B.242 20 ... *-..रो०पोत्यक नत्यि। १. पात्तापात - सी०, स्या०,।

·खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सामणेरपेसको यथाभतं ... कतमेहि पञ्चहि ? न छन्दागतिं गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागति गच्छति, पेसितापेसितं जानाति । इमेहि निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं अदिनादायी होति, अब्रह्मचारी होति, मुसाबादी होति, सुरामेरय- ५.२८.१] भिक्खुसुत्तं है. अप्पमत्तकविस्सज्जको न सम्मनितब्बो ... पे०... विस्स- ज्जिताविस्सज्जितं न जानाति अप्पमत्तकविस्सज्जको सम्मनितब्बो ...पे.०... विस्सज्जिताविस्सज्जितं जानाति ... । १०. साटियग्गाहापको' न सम्मनितब्बो ... पे०... गहिता- गहितं न जानाति ... साटियग्गाहापको सम्मनितब्बो ... पे०... गहिता- । गहितं जानाति ११. पत्तग्गाहापको न सम्मनितव्यो ... पे०... गहितगहितं न जानाति ... पत्तग्गाहापको सम्मन्नितब्बो...पे०... गहितागहितं जानाति...। १२. पारामिकपेसको न सम्मनितब्बो ... पे०... आरामिक- पेसको सम्मन्नितब्बो ... पे०... । १३. सामणेरपेसको न सम्मन्नितब्वो ... पं०... सामणेरपेसको सम्मन्नितब्बो ... पे०... । सम्मतो न पेसेतब्बो ...पे०... सम्मतो पेसेतब्बो... पे०...। सामणेरपेसको बालो वेदितब्बो ... पे०... पण्डितो वेदितव्बो. खतं उपहतं अत्तानं परिहरति ... अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति . यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये... यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे। 10 15 निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । 20 सम्मतिपेय्यालं निहितं । २८. सिक्खापदपेय्यालं १. भिक्खुसुत्तं B.240 १. साटियगाहापको - सी०, स्या०, रो। प्र०२-६५ ·५१२ मडगुत्तरनिकायो [५.२७.१- सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न छन्दागतिं गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागति गच्छति, न भयागति गच्छति, उद्दिवानुद्दिष्टुं जानाति इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भत्तुद्देसको यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । - 5 २-१४. सेनासनपज्ञापकतुत्तादि १. "पञ्चहि, भिवखवे, धम्मेहि समन्नागतो सेनासनपचापको न सम्मनितव्यो ... पे०... पञत्तापञ्चत्तं न जानाति ... पे०... सेना- सनपज्ञापको सम्मनितब्बो ... पे०... पञ्चत्तापञ्जतं जानाति पे०... । ... . R.275 ... ... B.242 २. सेनासनगाहापको न सम्मनितम्वो ... पे०... गहितागहित' 10 न जानाति ... पे०... सेनासनगाहापको सम्मन्नितव्यो ... पे०... गहिता- गहितं जानाति ...पे०... । ३. भण्डागारिको न सम्मनितब्बो... पे०... गुत्तागुत्तं न जानाति भण्डागारिको सम्मन्नितब्बो ... पे०... गुत्तागुत्तं जानाति ... पे०...। ४. चीवरपटिग्गाहको न सम्मन्नितव्वो ... पे०... गहितागहितं 15 न जानाति चीवरपटिग्गाहको सम्मनितब्बो पे०... गहिता- गहितं जानाति ... पे०... । ५. चीवरभाजको न सम्मन्नितब्बो ...पे०... भाजिताभाजितं न जानाति ... चीवरभाजको सम्मन्नितब्बो ... पे०.... भाजिताभाजितं जानाति ...पे०... । ६. यागुभाजको न सम्मन्नितब्बो... पे०... यागुभाजको सम्मन्नि- तब्बो...पे०...। ७. फलभाजको न सम्मनितब्बो... पे०... फलभाजको सम्मन्नि- तब्बो ...पे०...। ८. खज्जकभाजको न सम्मन्नितब्बो ... प०... भाजिताभाजितं 25 न जानाति ... खज्जकभाजको सम्मनितब्बो... पे०... भाजिताभाजितं जानाति ...पे०... । 20 रो० पोत्यक नत्थि। १. पडात्तापञ्जत-सी०, स्या०, ।

·... .. ५.२८.१] भिक्खसुतं ६. अप्पमत्तकविस्सज्जको न सम्मनितव्यो पे०... विस्स- ज्जिताविस्सज्जितं न जानाति ... अप्पमत्तकविस्सज्जको सम्मनितम्बो ... पे०... विसज्जिताविस्सज्जितं जानाति १०. साटियग्गाहापको न सम्मनितम्वो ...पे.... गहिता- गहितं न जानाति ... साटियग्गाहापको सम्मन्नितब्बो ... पं०... गहिता, गहितं जानाति ११. पत्तग्गाहापको न सम्मनितब्बो... पे०... गहितागहितं न जानाति ...पत्तग्गाहापको सम्मनितब्बो...पे०... गहितागहितं जानाति...1 १२. आरामिकपेसको न सम्मनितम्बो ... पे०... पारामिक- पेसको सम्मनितब्बो ...पे०... । १३. सामणेरपेसको न सम्मनितब्बो ... पे०... सामणेरपेसको सम्मनितब्वो ... पे०... । सम्मतो न पेसेतब्बो ...पे०... सम्मतो पेसेतब्बो... पे०... । सामणेरपेसको वालोवेदितब्बो ...पे०... पण्डितो वेदितब्बो.. खतं उपहतं अत्तानं परिहरति ... अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति ... 15 यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये ... यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? न छन्दागति गच्छति, न दोसागति गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागतिं गच्छति, पेसितपेसितं जानाति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो सामणेरपेसको यथाभतं निक्खित्तो एवं सम्गे" ति । सम्मुतिपेप्यालं निहितं । 10 20 २८. सिक्खापदपेय्यालं १. भिक्खुसुतं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु ययाभतं निक्खितो एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, अब्रह्मचारी होति, मुसावादी होति, सुरामेरय- B.243 १. साटियमाहाएको - सी०, स्या, रो० } म०२-६५ ·R.276 अष्टगुत्तरनिकायो [५.२८.१- मज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो 5 होति, अदिन्नादाना पटिबिरतो होति, अब्रह्मचरिया पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादद्वाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति । . २-७. भिक्खुनीसुत्तादि १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिवखुनी .... पे०... 10 सिक्खमाना ... सामणेरों'... सामणेरी... उपासको'...उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपातिनी होति, अदिन्नादायिनी होति, कामेसुमिच्छाचारिनी होति, मुसावादिनी होति, सुरामेश्यमज्जपमादट्ठायिनी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धर्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सगे । कतमैहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरता होति, अदिन्नादाना पटिविरता होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरता होति, मुसावादा पटिविरता होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटि- *विरता होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता 20 उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । 15 B.211 ८. श्राजीवकसुत्तं १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आजीवको यथा- भतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिग्नादायी होति, अब्रह्मचारी होति, मुसावादी होति, सुरामेरयमज्ज- पमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिवखवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो 25 प्राजीवको यथाभतं निविखत्तो एवं निरये" ति । १-१. मामणेरा रो।

·सन्तुट्ठिसुत्तं २९ ५. ब्रह्मचरियसुत्तं १. "नयिदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं वुस्सति जनकुहनत्यं, न जनलपनत्यं, न लाभसक्कारसिलोकानिसंसत्थं, न इतिवादप्पमोक्खानि- संसत्थं, न 'इति मं जनो जानातू' ति । अथ खो इदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं वुस्सति संवरत्थं पहानत्थं विरागत्यं निरोधत्थं ति । "संवरत्थं पहानत्थं, ब्रह्मचरियं अनीतिहं । अदेसयि सो भगवा, निब्वानोगधगामिनं । एस मग्गो महन्तेहि, अनुयातो महेसिभि' ।। "ये च तं पटिपंज्जन्ति, यथा बुद्धेन देसितं । दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ति, सत्थुसासनकारिनो" ति ।। 5 B.335 ६. कुहसुत्तं १. “ये ते, भिक्खवे, भिक्खू कुहा थद्धा लपा सिङ्गी उन्नळा 10 असमाहिता, न मे ते, भिक्खवे, भिक्खू मामका । अपगता च ते, भिक्खवे, भिक्खू इमस्मा धम्मविनया, न च ते इमस्मि धम्मविनये वुद्धि विरून्हि वेपुल्लं आपज्जन्ति । ये च खो ते, भिक्खवे, भिक्खू निक्कुहा निल्लपा धीरा अत्थद्धा सुसमाहिता, ते खो मे, भिक्खवे, भिक्खू मामका । अनप- गता च ते, भिक्खवे, भिक्खू इमस्मा धम्मविनया । ते च इमस्मि 15 धम्मविनये वुद्धि विरूव्हि वेपुल्लं आपज्जन्ती ति । "कुहा थद्धा लपा सिङ्गी, उन्नळा असमाहिता । न ते धम्मे विरूहन्ति, सम्मासम्बुद्धदेसिते ।। "निक्कुहा निल्लपा धीरा, अत्यद्धा सुसमाहिता । ते वे धम्मे विरूहन्ति, सम्मासम्बुद्धदेसिते" ति ।। 20 ७. सन्तुट्ठिसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, अप्पानि च सुलभानि च, तानि च अनवजानि । कतमानि चत्तारि ? पंसुकूलं, भिक्खवे, चीवरानं अप्पं च सुलभं च, तं च अनवज्जं । पिण्डियालोपो, भिक्खवे, भोज- R.27 १ . सति सी० रो०।

·५.२६.५] रामपेम्या ६-१७. निगण्ठसुतादि १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो निगण्ठो ... मुण्ड- सावको ... जटिलको ... परिव्वाजको ... माण्डिको ... तेदण्डिको आरुद्धको गोतमको देवधम्मिको यथाभतं निविखत्तो एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, प्रदिनादायी होति ....पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्सवे, पञ्चहि । धम्मेहि समनागतो देवम्मिको यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये" ति । सिक्खापदपेय्यालं निद्वितं । R.217 10 २६. रागपेय्याल १. “रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावतव्या । कतमे पञ्च ? असुमसज्ञा, मरणसञ्जा, आदीनवसा, पाहारे पटिकूलसा', सब्बलोके अनभिरतसना ~ रागस्स, भिक्खवे, अभि- ज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावतव्वा" ति । २. "रागस्स भिक्खवे, अभिनाय पञ्च धम्मा भावेतव्वा । कतमे पञ्च ? अनिच्चसञ्चा, अनत्तसज्ञा, मरणसञ्चा, प्राहारे पटिकूलसञ्जा, सब्बलोके अनभिरतसज्ञा - रागस्स, भिक्सवे, अभि- शाय इमे पञ्च धम्मा भावेतब्वा" ति । ३. "रागस्त, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावेतव्वा । कतमे पञ्च ? अनिच्चसझा, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुक्खे अनत्त- सञ्जा, पहानसा, विरागसज्ञा - रागस्स, भिवखवे, अभिज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावेतन्या" ति। ४. “रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावतब्बा । पतमे पञ्च ? सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पत्रि- न्द्रियं - रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावतव्या"ति। ५. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावेतब्बा । कतमे पञ्च ? सद्धावतं, विरियवलं, सतिवलं, समाधिवलं, पञ्जा- वलं - रागस्स, भिक्सवे, अभिआय इमे पन्च धम्मा भावेतन्या"ति। १. अविरुद्धको - रो। २. पटिक्कूलसना-सी०, स्या, ग।. 158265 20 R.278 , ·R.276 अडगुत्तरनिकायो [५.२६.१- मज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । २. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरतो 5. होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, अब्रह्मचरिया पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे" ति २-७. भिक्खुनीसुत्तादि १. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता भिवखुनी ... पे०... 10 सिक्खमाना ... सामणेरों'... सामणेरी... उपासको'... उपासिका यथाभतं निविखत्ता एवं निरये। कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपातिनी होति, अदिन्नादायिनी होति, कामेसुमिच्छाचारिनी होति, मुसावादिनी होति, सुरामेरयमज्जपमादवायिनी होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्र्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं निरये । २. "पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागता उपासिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाता पटिविरता होति, अदिन्नादाना पटिविरता होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरता होति, मुसावादा पटिविरता होति, सुरामेरयमज़्जपमादद्वाना पटि- विरता होति । इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागता 20 उपांसिका यथाभतं निक्खित्ता एवं सग्गे" ति । 15 - n,211 ८. आजीवकसुत्तं १. "पञ्चहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो आजीवको यथा- भतं निविसत्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, अब्रह्मचारी होति, मुसायादी होति, सुरामेरयमज्ज- पमादट्ठायी होति । इमेहि खो, भिक्खये, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो 23 आजीवको यथाभतं निविसत्तो एवं निरये" ति । १-१. सामरा रो।

·११५ R.277 ५.२६.५] रागपेग्यातं ६-१७. निगण्ठसुत्तादि १. “पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो निगण्ठो ... मुण्ड- सावको जटिलको ... परिवाजको ... मागण्डिको तेदण्डिको आरुद्धको गोतमको देवधम्मिको यथाभतं निविसत्तो एवं निरये । कतमेहि पञ्चहि ? पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति । इमेहि सो, भिक्खवे, पञ्चहि । .धम्मेहि समन्नागतो देवम्मिको यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये" ति । सिक्खापदपेय्यालं निट्टितं । .. -- . . .. 10 २६. रागपेय्यालं १. “रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावतव्या । कतमे पञ्च ? असुभसज्ञा, मरणसझा, प्रादीनवसञ्जा, आहारे पटिकूलसञ्जा', सव्वलोके अनभिरतसज्ञा - रागस्स, भिवखवे, अभि- ज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावेतबा" ति । २. "रागस्स भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावतव्वा । कतमे पञ्च ? अनिच्चसझा, अनत्तसज्ञा, मरणसञ्जा, पाहारे पटिकूलसञ्जा, सब्वलोके अनभिरतसज्ञा - रागस्स, भिवखवे, अभि- माय इमे पञ्च धम्मा भावेतब्वा" ति । ३. “रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावेतव्वा । 15. कतमे पञ्च ? अनिच्चसञ्जा, अनिच्चे दुक्खसञ्जा, दुक्खे अनत्त- सना, पहानसझा, विरागसञ्जा - रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावेतब्वा" ति । ४. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावतव्वा । कतमे पञ्च ? सद्धिन्द्रियं, विरियिन्द्रिय, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्जि- न्द्रियं - रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावेतब्वा"ति। ५. "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय पञ्च धम्मा भावंतव्वा । कतमे पञ्च ? सद्धावलं, विरियवलं, सतिवलं, समाघिवलं, पञ्जा- वलं - रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय इमे पञ्च धम्मा भावंतवा" ति। १. अविरुद्धको - रो० । २. पटिकूतसज्ञा - सी०, सा, रो। R.278 ·. ६ ... ... . ... ... ... ... - - मडगुत्तरनिकायो [५.२६- ६-८५०. "रागस्स, भिक्खवे, परिज्ञाय :... परिवखयाय पहानाय ... खयाय वयाय ... विरागाय ... निरोधाय ... चागाय पटिनिस्सग्गाय पञ्च' धम्मा भावेतब्वा । दोसस्स ... मोहस्स कोधस्स उपनाहस्स मक्खस्स पलासस्स' इस्साय 5 मच्छरियस्स मायाय साठेय्यस्स' थम्भस्सा सारम्भस्स मानस्स अतिमानस्स. मदस्स पमादस्स अभिजाय ... परि- ज्ञाय... परिक्खयाय ... पहानाय ... खयाय ... वयाय विरागाय निरोधाय ... चागाय ... पटिनिस्सग्गाय पञ्च धम्मा भावेतब्बा । कतने पञ्च ? सद्धावलं, विरियवलं, सतिबलं, समाधिबलं, पञ्जाबलं- 10 पमादस्स, भिक्खवे, पटिनिस्सग्गाय इमे पञ्च धम्मा भावेतब्वा" ति। रागपेय्यालं निहितं । तस्मुद्दानं अभिज्ञाय परिञाय परिक्खयाय, पहानाय खयाय वयेन च । विरागनिरोधा चागं च, पटिनिस्सग्गो इमे दसा ति ।। पञ्चकनिपातो निद्वितो। तनिवं वग्गुद्दानं सेखवलं वलं चेव, पञ्चङ्गिकं च सुमनं । मुण्डनीवरणं च सनं च, योधाजीवं च अट्ठमं ।। थेरं ककुधफासुं च, अन्धकविन्द-द्वादसं। गिलानराजतिकण्डं, सद्धम्माघातुपासकं ।। परमब्राह्मणं चैव, किमिलक्कोसक तथा । दीघाचारावासिकं च, दुच्चरितूपसम्पदं ति ।। B.246 15 :०: . ३. सापेम्परा १. इमे पम्प मी., रो। २. फळागरस-पा०, रो। रात • । ४-४. मुगनीपरणगन्ना - सौ. मुनीवरणगान - रो० । ५. भायम -ग्री..म्बिन.-"..

·२२६ विरोरापदान अनुक्कमणिका प भट्ठको ४६८,४७२ प्रङ्गिको मग्गो, परियो प्रकण्हं मसुक्कं अकण्हमसुक्कविपार्क कम्म २४५, ३७, ६०,३०२ अट्ट, पुरिसपुग्गला २४७-२५१ अट्ठसतं, तण्हाविचरितं २२६ प्रकनिट्ठगामिनो १४१ मट्ठारस, तण्हाविचरितानि २२५, २२६ अवसणवेधी, भिक्खु १८२ मट्ठिकसनं भक्खन्तिया, पञ्च मादीनवा ४६३ प्रतिथिवलि ७२ प्रक्खमा, पटिपदा १६१, १६२ | मतिनिवासे, पञ्च प्रादीनवा ४६६ प्रगतिगमनानि, चत्तारि २०, २१ मतिमीळ्हजा, माणविका ४६६,४७० अग्गपत्तियो, चतरसो १६ अतिमीळ्हजो, माणवको ४६६,४७० अग्गप्पसादा, पत्तारो ३७ प्रतीतानि, छतिस तहाविचरितानि 'अग्गानि, चत्तारि ८३ मत्तना, मदिनादायी २६८ अग्गाभा १४७ - अभिज्झाल २७० घग्गालोको १४७ - कामेसुमिच्छाचारी २६८ अग्गिपज्जोतो -पाणातिपाती २६८ अग्गिप्पभा २६६ -पिसुणवाची १२७ पग्गिभयं -फरुसवाचो प्रग्गिवेस्सो १६२ -ब्यापनचित्तो २७० ४६४ अग्गिस्मि, पञ्च मादीनवा -मिच्छादिट्टिको २७० १४७ प्रग्गोभाप्तो - मुसावादी २६६ प्रङ्गीरसो ४६८,४७२ -सम्फप्पतापी २७० अचिन्तेम्यानि, चत्तारि ८४, ८५ मत्तभावपटिलाभा, चत्तारो मचिन्तेम्या, लोकचिन्ता ८४ | प्रत्तभावीनं, राहुन अचिन्तेय्यो, कम्मविपाको ५४ प्रत्तसम्मापणिधि शायिस्स झानविसयो मतानुवादभयं १२७ मत्यकवि २४५ मच्यरिया भन्भुता धम्मा, चत्तारो १३६, १३६, १४० | मत्यपरिया अच्छरियो भन्भुतो धम्मो, चतुत्यो १३८ प्रत्यज्यू ४०२,४०३ -ततियो १३७, १३८ । प्रत्यहिताय, पुग्गलो -दुतियो १३७, १३८ | मत्यिसुखं ७३ -पठमो १३७, १३८ | भत्यूपपरिक्खी प्रजातसत्तु, राजा मागधो १९४ | अननुवज्जो २७,४४८ | मनभिज्ज्ञा, पम्मपदं अग्गा मान्याकरणानि, पञ्च ३७६ | मनभिभूतो, तपागतो २७,४४ २६६ - -बुवान बुद्धविसयो ३२ मजदत्युदसो, तथागतो ·.[ २ ] . ७७ ७७ -- ८ ८ . २१३ २७,४४८ अनरियवोहारा, चतारो २६०,२६१ | अप्पमत्तकविस्सज्जको अनवग्जवलं १५० | अप्पमाणो, धम्मो अनवज्जसुखं - बुद्धो' अनवज्जो ६,१४३ - सङ्घो अनागतभयानि, पञ्च ३६०, १६२, ३६७, ३६८ / अप्पमादो, करणीयो चतूहिकानेहि १२४ अनागतभयं, चतुत्यं ३६४, ३६६ अप्पवज्जो, पुग्गलो १४३ -ततिर्य ३६४, ३६६ / अप्पस्तुदो, सुतेन अनुपपन्नो, पुग्गलो - दुतियं -उपपप्नो, पुग्गलो --पञ्चमं ३६४, ३६७ | अप्पानि च सुलभानि च, चत्तारि २६ -पठम ३६३, ३६५ / प्रभुतधम्म अनागतानि, तण्हाविचरितानि छत्तिस २२६ / मन्भोकासिका, पञ्च ४६४ भनागामिफलं ५११ मव्यापादो, धम्मपदं मग्गञ्ज ३२ अनागामी १६६ / मभयो, लिच्छवि अनाथपिण्डिकस्स पारामे, जेतवने २२, ४६, ५३, | अभिमा, परिमय्या, धम्मा २६१ ७६,१०७,२१६, -पहातब्बा,धम्मा २६२ २७३, २६६, ३१०, -भावेतब्वा, धम्मा ३१६, ३२१, ३२७, - सच्छिकातब्बा, धम्मा २६२ ३३१, ४४६ | अभिभावोसानपारमिप्पत्तो २८० अनाथपिण्डिको, गहपति ६७-६६, ७३, ३१०, मभिभू, तथागतो ३१२, ४५०, ४५२, ४५७ | अम्बानि, चत्तारि अनायुस्सा धम्मा, पञ्च अम्बूपमा पुग्णला,चत्तारो ३६६ पनिकट्ठकायो निकट्ठचित्तो, पुग्गलो अयोगखेमी १४४, १४५ अनुपसमारामा अरहत्तं १३८ अरियपरियेसना, चतस्सो २६२ अनुरक्खणाप्पधान २६०,२६१ अनुसोतगामी, पुग्गलो अरियवसा अम्गज्ञा, चत्तारो पन्तकिया २१० मन्तरा च उस्कटुं अन्तरा च सेतव्य परियसच्चेसु, चतूसु मपुर मन्तराच वेरज अरियसावको, चतूहि धम्मेहि समझागतो --पञ्चहि वड्ढीहि वड्डमानो ३४२ अन्तरापरिनिवापिस्स १४२, अरियसाविका, पञ्चहि वड्ढीहि वड्डमाना ३४२ मन्तरायिका,धम्मा ३७ मन्धकविन्दे, मगधेसु ११ परियो, प्रङ्गिको मग्गो ३६३ अलन्भनीयानि ठानानि, पञ्च प्रपष्णकप्पटिपदं ३१६,३२०, ३२६ ८०, ८१ प्रविज्जागता १३८ प्रारिसुद्धकायसमाचारा २१४ अविज्जापच्चया प्रारिसुदमनोसमाचारा २१२ २१४ | प्रविज्जायोगविसयोगो प्रारिमुस्वचीरामाधारा २१४ | प्रविज्जायोगो अपरिगुदाजीवा १२ प्रासादिके, पञ्च मादीनया २१४ | मविज्जासवा ३५४ ४६३,४६४ प्रविनिपातधम्मो प्रपिसुणा याचा २५३ १४६ प्रविटिसारी, पञ्चहाकारेहि ११२, ११३ १८, १६, ७८ | परियवोहारा,चत्तारो २८२ ·[ ३ 11, -पञ्चमो -पठमो ग्राभा, चतस्सो असङ्घारपरिनिब्वायी, पुग्गलो १६४ | प्राधिपतेय्यानं एतदग्गं, मारो १६ असद्धम्मा, चत्तारो ४६ ] पानण्यसुखं ७३ प्रसद्धम्मो, कोधगरुता न सद्धम्मगरुता ४६ | प्रानन्दचेतिये, भोगनगरे १७८ -भक्खगरुता न सद्धम्मगरुता ४६ ग्रानन्दो, प्रायस्मा ८७,१५३, १६६,१७२, लाभगस्तानसद्धम्मगरता ४६ १७८,२०८, ३६३,४३३, -सक्कारगस्तान सद्धम्मगरुता ४६ ४४२,४४७,४४८,४६० असप्पुरिसदानानि, पञ्च ४२३ | पानापानस्सति असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो २३१-२३६ | आनिसंसा, चत्तारो १६७,२५ असप्पुरिसो ५१, ८२,२३१-२३६ -धम्मस्सवने, पन्च असमया पधानाय, पञ्च ३२६ -पञ्च असमयो पधानाय, चतुत्यो - यागुया, पञ्च ४८६ - ततियो ३३० | आनिसंसो, चतुत्यो १६६ - दुतियो ३३० -ततियो १६६ - दुतियो १६६ ३२६ -पठमो १६६ ४७० २५१,२५७ आपत्तिभयानि, चत्तारि असुचिपटिपीळिता, माणविका असुचिपटिपीळितो, माणवको मापायिकानेरयिका,पञ्च देवा ३४१, ३४२ | प्राभस्सरा, १३२,१३५,४८ असुभसा असुरिन्दो, राहु १६ असुरो असुरपरिवारो, पुग्गलो १६ | प्राभिचेतसिका दिद्रुधम्मसुखविहारा, चत्तारो ४५७, - देवपरिवारो, पुग्गलो अस्सदम्मसारथि, केसि ११७ | पाभिवेतसिको दिधम्मसुसविहारी, चतुत्यो ४५८ अस्समधं ४५ अहिराजकुलानि, चत्तारि - दुतियो ४५७ -पटनो ४५७ अहिराजकुलं, एरापय ११२ ७६ ग्रामो मामवण्णी, पुग्गलो - कण्हागोतमक -पक्कवण्णी, पुग्गलो ११२ -छन्यापुत्त मायतकेन गीतस्सरेन धम्म भणन्तस्स पञ्च प्रादीनवा -विरूपखं ४६६ अहिविच्छिका मायस्मा,मानन्दो ८७,१५३, १६६, १७२, १७८,२०८,३६३,४३३, श्रा ४४२,४४७,४४८,४६० २०४,२०५ आकारपरिवितक्कन -उदायो ४३३,४०,४४१ आकिञ्चज्ञायतनूपगा, देवा -उपवाणो मागतविसो च घोरविसो च, पुग्गलो -किमिलो ४८६ --न घोरविसो, पुग्गलो -नागितो २६० ४३४ आपातपटिविनया, पञ्च नारदो माजीवको, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो -- महाकोट्ठिको ३४१, ३४२ --महामोग्गल्तानो ४६०,४६१ भादीनवा पाटिकङ्खा, पञ्च ततियो ४५८ ७७ ३२२, ३२३ १७१, १७२ १६३, १६४,२१०, ३७६, ३८० आदीनवसमा ·- द्वे कप्पा ११०, १११ १७ | उदानं ४३३, ४४०, ४४१ ३२६ ७१ आयस्मा, मालुक्यपुत्तो २६३ | उच्चे कुले पच्चाजातो, पुगलो - राहुलो १७५ / उज्जयो, ब्राह्मणो -विसाखो,पञ्चालपुत्तो ५३, ५४ | उद्यानफलूपजीवी, पुग्गलो १४२ - सारिपुत्तो ८६, १५२, १६३, १६४, १६८, उण्णतुण्णतो, पुग्गलो- ६१ १७०, १७१, ४३५, ४३८, | उपणतोणतो, पुग्गलो. ११ ४४१,,४४६,४४७, ४५३ | उण्णनाभी भायुप्पमाण, चत्तारो कप्पा १३३ उत्तानो उत्तानोभासो, पुग्गलो १११ १३२ - गम्भीरोभासो, पुग्गलो -पञ्च कप्पसतानि १३३, १३५ | उदकभयं १२७ प्रायुस्सा घम्मा, पञ्च ३६६ उदकरहदा, चत्तारो प्रारञ्जिका, पञ्च ४६३ उदकरहद्दूपमा पुग्गला, चत्तारो पारद्धविरियो, पहितत्तो पारामिकपेसको ५१३ | उदायी, प्रायस्मा प्रारद्धिको ५१५ | उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं प्रालयारामा १३८ | उद्धच्चकुक्कुच्चं यालोका, चत्तारो १४७ उद्धमातकसनं पावट्टनि, मा २०४, २०७ | उद्धंसोतस्स प्रायट्टभयं १२६, १३१ | उपको, मण्डिकापुत्तो प्रावरणा,पञ्च ३२७, ३२८ । उपपत्तिपटिलाभियानि, सयोजनानि आवासमच्छरियं ५०६ | उपवत्तने, मल्लानं सालवने पासवनिरोधगामिनी, पटिपदा २२४ उपवाणो, प्रायस्मा पासवनिरोधो २२४ | उपासकचण्डालो ४५२ पासवसमुदयो २२४ उपासकपरिसा, अतित्ता पासवा २२४ उपासको, गवेसी पासीविसूपमा पुग्गला, चत्तारो -वियत्तो विनीतो माहारे पटिकूलसञ्जा इ -पञ्चहि घम्मेहि समन्नागता वियत्ता विनीता इच्छानङ्गल, कोसलानं ब्राह्मणगामो - वेळकण्डकी नन्दमाता इतिकिराय २०४ २०५ | उपासिकापरिसा, प्रतित्ता इतिवृत्त ८ उपेक्सासहगतेन चेतसा, पुग्गलो इत्यिफोट्ठ ३३२ उप्पना दुप्पटिविनोदया, पञ्च इन्द्रियानि, घत्तारि १४६ उप्पलवण्णा, भिस्तुनी -पञ्च दसि, रोहितस्सो २३, २४ उस्मारणाय,किमस्स ३५२ ४६७,४६८ उगहो, मानता उस्मूरभत्ते कुले, पञ्च पादानवा ३०३ उम्मी, गहाति १६२,३१,३९५ ऊ -गुना ३१६ | अमिभय १२६,१३० १४१ .१६३, १६४ १४१, १४२ ५३ १७३, ४४२,४४३ ४६०,४६१ ३४१, ३४२ उपासिका, खुज्जुत्तरा - १० १७५ १४० १३५ ४३४ १५६, १६०, १६५ उमतोलोहितकुपपानो ५२ | उश्वेलायं .

·५ ए २२० २२० १२८ करुणासहगतन रागा फलन्दकनिया, वेगने ३८,१८३,१११.३०१ कल्याणधम्मन कल्याणयम्मतरो, कसमो २३८, २३८ कल्याणधम्मो, कतमो २३८,२३६ कल्याणेन कल्याणवरी, कतमी २३६,२३० कल्याणो, कतमी कस्मो, भगया ६२,४६८,३२ कहापणक कामच्यन्दनीवरगं ३२६ कामभोगिसेय्या २२६ कामयोगविरयोगो एकागारिको एकालोपिको एकासनिका, पञ्च एणेय्यक एतदग्गं, प्रत्तभावीन प्राधिपतेय्यान -कामभोगीनं एरकवत्तिक एहिपस्सिका एळेग्यो, राजा १२८ - १६ १६ १२८ २११,२१२ १६२ कामयांगो श्रो -- ३५३,३१६ ३५०,३५६ ३५-३५६ ३५३,३५६ ३५०,२५६ ३२७,३२६ ३५०,३५६ ३५०,३५६ ३५०, ३५६ ३५०,३५९ ३५७,३५६ । ३५८ कामविताको पोणतुण्णतो, पुग्गलो ६१ कामा, प्रहारफामूपमा प्रोणतोणतो, पुग्गलो - मट्टिकद्दूपमा पोत्तप्पबलं -अप्पसादा १५६,१६०,१६५, १७३, २७४, २८०-२८३ मसिमूनूपमा मोदनो, विचितकालको -विणुपमा पोपनेम्पिका २११,२१२ -मरापेमूपमा पोपपातिको ६३ -याचितरूपमा प्रोभासा, चत्तारो - रुसकपमा मोरम्भागियानि सयोजनानि, पञ्च ६३, १४१, १६६ - सत्तिमूलरमा - सप्पसिरूपमा क -मुपिनकामा फधो, कोळियपुतो ३७६,३८० कामान निस्सरम -- देवपुत्तो ३७६,३८० । कामामवा काहसप्पे, पञ्च मादीनवा ४६८ कामेसना कण्हसुक्क कण्हसुक्कविपार्क, कम्म २४५-२५१ कायदुचरिते, पञ्च प्रादीनवा कण्हे कण्हविपाक, कम्म २४५, २४०-२५१ कापसमारम्भपन्चया कतञ्जू, पुग्गलो ४८० कापिकी, रोगो कतवेदी, पुग्गलो ४८० कापो, माहारसम्भूता कदलिमिगपवरपच्चत्यरणो ३१५ -तष्ठामाभूतो कपिलवत्यस्मि, निग्रोधारामे २१० ~ मानसम्भूती कपस प्रसग्यानि, चत्तारि १५०, १५१ - मंगुनसम्नती कम्बोज ७कारमानी, बाह्मनो कम्मानि, पत्तारि २४५,२४०-२५१ कातञ्च कम्म, मकई ममुक्के २४५, २४०-२५१ सानदानानि,पञ्च २४५, २४६,२४०-२५१/काता, चत्तारो २४५, २४०-२५१ सानेन,पम्नसाझ -कह कम्हविपार्क २४५,२४०-२५१ -धम्मस्तान म०२-६६ ०२,४०३ ३०७ - कण्हमुत • मुहं सुस्मविपार्क ·[ ७ ] १४७ १४६ ६ -- चतस्सो, अग्गपत्तियो १६ चत्तारि, पुरिसयुगानि ३७, ६० -अरियपरियेसना २६२ -पेमानि २२६,२२७ -आभा १४७ - बलानि १४६,२६६ - दक्षिणा, विसुद्धियो ८ - ग्राह्मणसच्चानि १८८ -पटिपदा १५७-१६२ -भयानि १२७,१२६ -पभा - पचीदुच्चरितानि १४८, २४२ - मूसिका ११३ - वचीसुचरितानि -समाधिभावना - सङ्गहवत्यूनि ३५,२६२ चतुत्थं, झानं ४४,१६६, २०६, २८२ -सम्मप्पधानानि चतुम्नं, झानानं २५, ६२ - सुखानि अधिगमनीयानि ७३, ७४ --धम्मानं ३ - सुविदूरविदूरानि चतुरङ्गिनी, सेना - सौसुम्मानि २० चतूसु, अरियसच्चेसु २८२ - सवेजनीयानि, ठानानि १२६, १२७ -मिच्छापटिपज्जमानो ५] चत्तारो, अग्गणसादा ३७ • सम्मापटिपज्जमानो - अच्छरिया अब्भुता, धम्मा १३६,१३६,१४० - सीतापत्तियङ्गेसु २८२ - अत्तभावपटिलाभा १६८ चतूहि ठानेहि अप्पमादो, करणीयो १२४ - अनरियवोहारा २६०,२६१ - धम्मेहि असमन्नागतो अम्वूपमा पुग्गला ११२ समन्नागतो ४, ७५, ७, ८६, -अरियवोहारा २६०,२६१ ११७,११६, २४० - अरियवंसा अग्गज्ञा ३० -असद्धम्मा १४६ ४६ '-पटिसम्भिदाहि समन्नागतो, भिक्खु -मानिसंसा २०,२१ १६७,२५४ चत्तारि, अगतिगमनानि पालोका १४७ अगानि - उदकरहदा ८४,६५ - अचिन्तेय्यानि ११० २६ -उदकरहदूपमा, पुग्गला ११०,१११ - अप्पानि च सुतभानि च योभासा १४७ अम्बानि -काता १८८ - अहिराजकुतानि १४६ -कुम्भा • इन्द्रियानि कुम्भूपमा पुग्गला १५०,१५१ - कप्पस्म अमढग्यानि - चन्दिमसुरियानं उपरिकलेसा २४५, २४७, २४६, २५१ -चित्तविपल्लामा ५४ -तण्डणादा ६६-६८, १२४, २००, २०३ -थेरकरणा, धम्मा ३२, ३३ -दिट्ठिविपल्लामा २१ -धम्माविस -नागतिगमनानि - - - -कम्मानि चक्कानि -ठानानि - तथागतस्स वेसारज्जानि -धम्मपदानि ४८ -पहब्याकरणानि -पत्तकम्मानि -पधानानि - पारिसुद्धिपधानियङ्गानि --धम्मा ६६,७०, १५५, १५७,२६१,४०५ --पञ्जावुद्धिया २६० - भावेतव्या २७१.२७२ -नचित्तविपल्लामा १८, ७८ २०८,२१० ·[ ८] . १२५ ४८८ ४८८ ४८८ ४६ ४८८ ४८८ - वत्सारी, नदिढविपल्लासा ५४ | चीवरभोजको - नसविपल्लासा ५४ | धुन्दी, राजकुमारी पज्जोतो १४७, १४९ / चन्दो, राजकुमारो -पवजितस्म रोगा १५१ | चेतसिको, रोगो -परिमदूसना २३६ चैतसो पारक्खो, करणीयो -परिससोभना २४० -विनिबन्धा, पञ्च -पुरंगला ७-६, ४८, ४६, ७५, ७६, -विनिवन्धो, चतुत्यो ८६,६१, ६३-६८,१३६, १४२-१४४, १७७,२१६, ४१६ -ततियो -पुजाभिसन्दा ५७-५६ - दुतियो - वलीयद्दा -पञ्चमो - बलीवद्रूपमा, पुग्गला ११४ -पठमो भद्रा प्रस्साजानीया १२०, १२१ / चतोखिला, पञ्च -पुरिमाजानीया १२१ ! चेनोखिलो, चतुत्यो - महापदेसा १७८,१८१ -ततियो १२, १३ -दुतियो -स्वया -पञ्चमो -पठमो -एसपूपमा, पुग्गला चेतोवसिप्पतो, देवपरिसार्य १०७,१०० - बलाहका चोरभये -यलाहकूपमा पुग्गला - वादी १४५ छ -विसंयोगा छत्तिस, सहाविचरितानि ६ छन, फस्मायतनानं - मच्चिारणीपा, धम्मा १६४,१६५ -गन्नाविपल्लासा छ, मततविहारा -गदम्मा -गमगाह्मणान उपसिगा -गारा ४८८ ४८८ -योगा ४८ १६७-१६६ १२७ २२६ - गई सोमेन्ति २१२ ५६ जटिनको १४६जराभयं ६१-६३ जवो १२७ पदिममुरिपान उपरिकमेगा, पम्मा महिना - उगविनेगो, प्रमो G पापगपालमा গিনুিলিশিং पिम्मागा, पगारो nिt at मागुम्मोपि, बाह्मनो १८४,१८५ जातर्फ बातम्याग उपपिरलेगा, पी पानिमय २.८,२.t मानिया, या मंगाने, परिग प्रागर्म २२, ४, ५, ७१,२१९,२७१,२६. २५ १२८ nिfrini,पुगणना -गमारानी गुनी R trafnai ·[ 8 ] जोतिमालिक ६३,२५३ २३, २४ १०६ १०६,११० झ झानानं, चतुन्न झान, चतुत्यं -ततियं १२८ तीणि, संयोजनानि तीरे, नज्जा नेरञ्जराय तुच्छो पिहितो, पुग्गलो २५, ६२ -विवटो, पुग्गलो ४४, १६६, २०६ तुमिता, देवा १६६ तेदण्डिको १६६ तोदेय्यो, ब्राह्मणो १६६ १६१,१६२ - दुतियं पठम थ - ७ ४८६ ११ ४८६ १६१,१६२ ३०५ ३०५ ३५ थामो वेदितब्बो, ग्रापदासु २००-२०२ जातिबलि ७२ थानमिद्धनीवरण ३२६ थीनमिद्ध ७१ थेरकरणा धम्मा, चत्तारो २५ ठानकुसलो, भिक्खु १८२ थेरो भिक्सु, पञ्चहि पम्मेहि समन्नागतो ३६६-३७३ गनानि, चत्तारि ६६-६८,१२४,२००,२०३ द -पञ्च ३०७, ३०८, ३३४ ठितत्तो, पुग्गलो दक्खिणा विमुद्धियो, चतस्सो ठितिभागिया, सा १७८ दण्डभयं १२७,१२८ दन्तकट्ठस्स अखादने, पञ्च प्रादीनवा त -खादने पञ्च मानिसंसा सहा, इतिभवाभवहेतु दमा, पटिपदा - चीवरहेतु ११ | दानफलं, सन्दिट्टिकं -पिण्डपातहेतु ११ - सम्परायिक -- सेनासनहेतु ११ । दाने मानिसंसा, पञ्च ताहाविचरितानि, अट्ठारस २२५ दान छत्तिस २२६ / दायको, पटिग्गाहकानं तहाविचरितं, अट्ठसतं २२६ दिदुधम्मसुखविहारानं ११, २६३ | दिट्ठिनिशानक्सन्तिया ततिय, झान १६६, २८२ | दिद्विपारिसुद्धिपधानियन तथागतसेय्या २५६ | दिट्ठियोगविसयोगो तथागतस्म तयागतवलानि, पञ्च २८० दिट्ठियोगो तयागतस्स वेसारज्जानि, चतारि १०, ११ दिद्विविपल्लासा, चत्तारो २६, २७ | दीपचारिकं अनुयुत्तस्स, पञ्च प्रादीनवा तपोजिगुच्छापल्लीना, समणब्राह्मणा २१४ | दुक्खनिरोवगामिनी, पटिपदा तपोजिगुच्छावादा, समणब्राह्मणा २१४ | दुवनिरोधो तपोजिगुन्धामारा, समणब्राह्मणा २१४ दुक्खसमुदयो तमो जोतिपरायणो, पुग्गलो दुक्खा पटिपदा, खियाभिञ्जा -तमपरायणो, पुग्गलो CE, ६० तिण्णो पारङ्गतो, पुग्गलो दुक्खं तिरिया, बोधिसत्तस्सव सतो ४८० 'दुग्गतिभयं ६२ २०४,२०५ २०८,२०६ तण्हुप्पादा, चत्तारो १२ तयागतो ४६५ १०८,२२४ १०८,२२४ १०८,२२४ १५७-१६४ १५७-१६४ १०८,२२४ १२७-१२६ -दन्धाभिञ्जा ७ ·[ १० ] ४६६ २०४,२०५ दुच्चरिते, पञ्च प्रादीनवा ५०४, ५०५ धम्मपदं अगश, अनभिज्झा ३२ दुतियं झानं १३२,१६६,२८२ -अब्यापादो . ३२ दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया आदीनवा, पञ्च -सम्मासति ३२ - प्रादीनवो, चतुत्यो ४६१ -सम्माममाधि ३२ -ततियो ४६१ | धम्ममच्छरियं -दुतियो ४६१ धम्मा, अकुसला २०४,२०५ -पञ्चमो ४६१ -अनवज्जा २०७ -पठमो ४६१ - अभिना, परिक्षेच्या २६१ दूपट्ठाको, गिलानो ३६८ --पहातब्बा २६२ दूरेपाती, भिक्खु १८२ -भावेतब्बा २६२ देवतावलि ७२ -सच्छिकातब्बा २६२ देवदत्तं ७७ - कायेन सच्छिकरणीया १६४,१६५ देवधम्मिको ५१५ - कुसला २०७ देवपुत्तो, उग्गो - चक्मुना सच्छिकरणीया १६४, १६५ - रोहितस्मो ४९, ५१ --चतारो ६६, ७०,१५५, १५७, देवसमो, ब्राह्मणो २६०,२६१,२७१, २७२ देवा, पाकिञ्चमायतनूपगा ४४८ -पञ्च ३१२,,३४५,३६७,४२४ -प्राभस्सरा १३२,१३५,४४८ -पआय सच्छिकरणीया १६४, १६५ --तुसिता ४४८ -विगरहिता ब्रह्मकायिका १३२,१३४ - विझुप्पसत्या २०७ -सुद्धादासा १३४, १३६ - सतिया सच्छिकरणीया -सुमकिण्हा १३३,१३५, ४४८ -समत्ता समादिन्ना २०४,२०५, २०७ ३२२ -सावज्जा -मल्लिका २१६,२१७,३२२ - सोतानुगता देवो अमुरपरिवारो, पुग्गलो ६६ धम्मानुधम्मप्पटिपन्नो १०२ - देवपरिवारो, पुग्गलो ६६ | धम्मो, पाभिममाचारिको २८५ देसेता, पुग्गलो ४६० • चतुत्यो ६६ दोगो, ब्राह्मणो ४०,४६७ चागसम्पदा दोसवेपुल्लत्तं १५२ -ततियो ६६ दागारिको २२० ૬e -दुतियो द्वालोपिको २२० -पज्जासम्पदा दे. रोगा -पठमा -सद्धासम्पदा घ -मीलमम्पदा पजग्गस्मि ३५१ -मेयो २८५ धनानि, पञ्च ३१८ | पारव जातिको घम्मरपिया, पत्तारो धम्मन्न ४०२,४०३ न धम्मपदानि, पत्तारि ३२, ३३ नकुनमाता, गहातानी १६४, १६५ देवी, भद्दा २०४,२०५ १६७, १६८ ७० ७० न 4 ·[ ११ 1 - - - ४८६ દદ नचित्तविपल्लासा, चत्तारो नज्जा नेरजराय, तीरे २३, २४ नदिट्ठिविपल्लासा, चत्तारी नयहेतु २०४, २०५ नसञ्जाविपल्लासा, चत्तारो नागतिगमनानि, चत्तारि २१ नागितो, प्रायस्मा २६७ नारदो, प्रायस्मा ३२२, ३२३ । नालियसाक ३१४ नाविन्दकी १६२ निकट्ठकायो, अनिकट्टचितो, पुग्गलो १४४,१४५ -- निकट्टचित्तो पुग्गलो १४४,१४५ निगण्ठसावको, वप्पो सक्को २१०,२११,२१३ निग्रोधारामे, कपिलवत्युस्मि २१० निब्बत्ततेलक ३१४ निषभागिया, सजा १७८ मिरग्गळ निरारम्भ, यज ४५ ४८४ निस्सारणीया धातुयो, पञ्च नीवरणा, पञ्च ३२६ नेव गज्जिता नो वस्मिता, पुग्गलो नेवत्तहिताय, पुग्गलो १०१ नेव सगवचण्डोनो परगवचण्डो, पुग्गलो वसज्जानासज्ञायतनूपगा, देवा नेवसज्ञानासञ्चायतन १६६ नेवागतविसो न घोरविसो, पुग्गलो ८६ नेसादकुले पच्चाजाती, पुगलो प पञ्च, अलब्भनीयानि ठानानि ३१६,३२०,३२६ प्रसप्पुरिसदानानि ४२३ असमया पधानाय ३२६ -प्राघातपटिविनया - प्रादीनवा, अक्खन्तिया ४६३ - अग्गिस्मि ४६४ प्रतिनिवासे ४६६ अपासादिके ४६३,४६४ --अायतकन गौतस्सरेन... - उस्सूरभत्ते कुले ४६७,४६८ - काहमये ४६८ - कायदुच्चरिते ५०४ - कुलूपके ४६६,४६७ -दन्तवट्ठस्म प्रसादने -दीपचारिक अनुयुत्तस्स -दुच्चरिते ५०४,५०५ - दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया ४६१ - पुग्गलप्पसादे ५०७ - बहुभाणिस्मि पुग्गले ४६२ --भोगेसु ४६७ - मरायं ४६४ - मनोदुच्चरिते - मातुगामे - मुटुस्सतिस्स, असम्पजानस्स ४६० - वचीदुच्चरिते -सिवथिकाय - सिवयिकूपमे पुग्गले ५०७ - मानिसंसा, उपट्टितस्सतिस्स, सम्पजानरम ४६० सन्तिया -दन्तकट्ठस्स सादने ४८६ -धम्मस्सवने -पासादिके -भोगे - मनोसुचरिते -मन्तभाणिस्मि, पुग्गले १०७, १०८ ५.०५ ४६८ १६६,४४८ ४८७ ४६४ ४६७ ५०५ पक्को, प्रामवण्णी, पुणलो ११२ पक्कवण्णी, पुग्गलो ११२,११३ पच्चुप्पन्नानि, तण्हाविचरितानि, त्तिस २२६ । पज्जनिक, कोळियान निगमो पज्जोता, चत्तारो १४७,१४८ पञ्च, अज्ञाब्याकरणानि -अनागतभयानि ३६०,३६२, ३६३, ३६७. ३६६ -अप रतिया सुपन्ति -अभोकासिका ४६२ ४८६ -यागुया - मद्धे, कुनपुते - ममयभते, कुले ४०६ । ४६४ ३०० ४६८ ·[ १२ ] ४०१ ४६५ । ४८८ पञ्च मानिसंसा, समवत्यचारे ४६५ ! पञ्च, भोगानं आदिया -समवस्यवासे ४६६ - मच्छरियानि - सीलवतो सौलसम्पदाय ४६२ - महासुपिना ४८२ - मुचरिते ५०४,५०५ यथासन्यतिका ४६५ - पापायिका, नेरपिका -योधाजीवा ३५० -प्रारञ्जिका ४६३,४६४ -योवाजीवूपमा, पुग्गला ३५१,३५५,३६० -प्रावरणा ३२७,३२८ - रुवखमूलिका - इन्द्रियानि १५८-१६०, १६५ वणिज्जा उपादानक्सन्धा ४७ -वस्सस्रा अन्तराया ४८२,४५३ -- उत्पन्ना दुप्पटिविनोदया ४३४ --विमुत्तायतनानि २६०,२६२ -पोरम्भागियानि,संयोजनानि -सञ्चा ३४१, ३४२ कालदानानि ३०७ - सप्पुरिसदानानि ४२३,४२४ - सलुपच्छामत्तिका -- समणदुक्खानि ४०० -चष्टमे पानिसंसा २६६ - समणसुसानि चेतमो विनिबन्धा -समया पधानाय -चेतोखिला ४८८ -सम्पदा ३१८, ३७६,४०१ •जातरूपस्स उपविकलेसा २८६ । ~ सहम्मिका २७५ -ठानानि ३०७,३०८,३३४ -सेखवलानि १५६,१६०,१६५, -तथागतस्स बलानि २८० २७३, २८०-२८३ -दाने मानिसमा -सेखवेसारजकरणा, धम्मा -धनानि ३१८ -सोसानिका ३१२, ३४५,४२४ । पञ्चग्नं पुग्गलानं कथा, दुक्मया -मनायुस्सा ३६६ सुकपा ४३२ मायुस्गा ७२ -मायनम्बा ५१५, ५१६ पञ्चहाकारेहि, मविप्पटिसारी -गदम्मम्म सम्मोमाय ४२६ -विम्पटिसारो - गेगरम भिवपुनो परिहानाय ३७४-३७६ पञ्चहि यड्डीहि, यामाना, परियायिका ३४२ -निम्पारणीपा पापो ४८४ -हमानो, मरियसायको ३४२ -नीवरणा ३२७-३२६ , पञ्चामपुत्तो, मायस्मा पिसासो -गरिजरा -পিৰাি ४६५ । पयापरजोती -निपान ३२१ पशापभा - पुगता पन्नाव १५१,१६.,११५.२६१, -पुस्माभिगन्दा २५३,२३४२८०-२०२ -गोराणा, पालमपामा पन्जामा (¥ง - Irrrr ३३१,३७९ पन्नामारी ४७ पन्नामनिया, गापमाप नि - भवान नागा ३८३,३०४ - ३६६ पञ्चबलि ४६५ पयाग ए.

·[ १३ ] - ७ पझिन्द्रियं १५८-१६०,१६५ परिमाय मण्डो २२ पञ्चत्तरं, ब्रह्मचरियं २५८, २५६ परिसुद्धकायसमाचारो, पुग्गलो ४३८ पञोभासो १४७ परिमुद्धज्ञाणदस्सनो ३८२,३८३ पञ्चब्याकरणानि, चत्तारि ४८ परिसुद्धधम्मदेसनो ३८१,३५२ पञ्हो, एकसब्याकरणीयो ४८ परिसुद्धवेय्याकरणो ३८२,३८३ -ठपनीयो ४८ परिसुद्धसीलो ३८०,३८२ - परिपुन्छाव्याकरणीयो ४८ | परिसुद्धाजीवो -विभज्जब्याकरणीयो ४८ पलालपीठक १२८ पटलिकत्यतो ३१५ पलिघपरिवत्तिकं १२८ पटिपदा, अक्खमा १६१, १६२ | पल्लङ्को १६१, १६२ पसेनदि कोसलो, राजा ३२१, ३२२ •चतस्सो १५७-१६२ पहानप्पधान १५, १६, ७८ -दमा १६१, १६२ पाटलिपुत्ते विहरति, आयस्मा नारदो ३२२ १६१, १६२/ पापधम्मेन पापधम्मतरो २३८,२३६ पटिभानकवि २४५ पापधम्मो २३८,२३६ पटिसवानबलं १५० पापभिक्खु, एकचारी ३८५,३५६ ३८५,३८६ - गहननिस्सितो पटिसोतगामी, पुग्गलो -बतवनिस्राितो ३५५,३८६ पठमं झान १६६,२८२ भोगचागी ३८५,३८६ पण्डितो, महापो १६० -विसमनिस्सितो ३८५ पतिरूपदेसवासो पापिमा, मारो १६ पतकम्मानि, चत्तारि पापेन पापतरो २३६,२३७ पत्तग्गाहापको २३६,२३७ पत्तपिण्डिका, पञ्च पारिसुद्धिपधानियङ्गानि, चत्तारि २०८,२१० पघानानि, चत्तारि १८, ७८ पासादिके, पञ्च मानिससा पधानियङ्गानि, पञ्च ३२६ पिङ्गियानी, ब्राह्मणो २२२ पधज्जा, अमोकासो पिण्डियालोपो २६ पब्बतराज, हिमवन्तं पियको, कोसारवखो ३२३, ३२४ पब्बते, गिज्झकूटे ३२, ७७,१८७,१६३ पिसुणा वाचा १४७ पिहितो, तुच्छो १०६ ११४ परगवण्डो, पुग्गलो -पूरो १०६ परहिताय, पुग्गलो १२७, १२८ । पुक्कुराकुले पच्चाजातो, पुग्गलो ८६ परिब्बाजकारामे, सिप्पिनिकातीरे ३२ पुग्गलप्पसादे मादीनवा, पञ्च परिबाजको ५१५ | पुग्गलप्पसादे आदीनवो, चतुत्यो - ततियो १०५ •पोतलियो सकुलुदायी १८७ -दुतियो २३६ -पञ्चमो परिसदूमना, चत्तारो २४० परिससोभना, चत्तारो २२ पुग्गला, अम्बूपमा परिसाकसटो प्र०२-६७ पापो ४७७ पभा, चतस्सो परानुवादभयं - - पठमो ·... [ १४ ] ११७ C8 ८६, १० ८६,६० ८६ ८६,९० ७ १०६ ११० ८ ४८० पुगला प्रासीविमूपमा, चत्तारो ११६ | पुग्गलो, गम्भीरो गम्भीरोभासो -चतारो ६, ४८, ४६, ७५, - गहपतिमहासालकुले पच्चाजातो ७६, ८६, ६, ६४-६६, -घोरविसो न मागतविसो १८,१०५,१३६,१४२-१४४, -घोसप्पमाणो घोसप्पसनो १७७,२१६,४१६ - चण्डालकुले पच्चाजातो -पञ्च ४१६,४१७ - जोति जोतिपरायणो पुग्गलो, प्रत्तन्तपो २१६-२२१ -तमपरायणो - अत्यहिताय १०१ -ठितत्तो मनवज्जो १४३ -तमोजोतिपरायणो - अनिकट्ठकायो, अनिकट्ठचितो १४४,१४५ -तमपरायणो -निकट्ठचित्तो १४४,१४५ --तिण्णो पारङ्गतो - अनुसोतगामी -तुच्छो पिहितो मप्पवज्जो -विवटो - अप्पस्सुतो होति, सुतेन अनुपपन्नो - दत्वा मवजानाति -उपपन्नो -देवो असुरपरिवारो - प्रसङ्घारपरिनिव्यायी देवपरिवारो १६४ - असुरो, असुरपरिवारो -देसेता -देवपरिवारी -धम्मप्पमाणो धम्मप्पसन्नी मागतविसो च घोरविसोच -न पञ्जागरु ११७ -न पोरविसो पझाधिपतेय्यो -प्राधेय्यमुसो - समाधाधिपतेय्या ४१७ मामो मामवणी -समाधिगह ११२ -पासवण्णी -सीलगर ११२ -- उम्पटित -सीलाधिपतेय्यो १४२ - उच्च फुले पच्चाजाती -निकट्ठवायो, अनिकट्ठचित्तो - उद्वानफनुपजीवी -निपट्टनित्तो १४२ --उत्तानी, उत्तानाभासो -नीचे कुसे पच्चाजातो नेम्यो • गम्भीरोमामो - नव गन्जितानो वस्रािता - उमामहगतेन गेतमा -नेयत्तन्तपो होति -नेवासहिताय -परंती -नेव रागदपाहीनो परगवण्डा सम्परपीवी -वागतविपीन पारपियाँ -परगागहमान पतगा -गादाने पनामा कापगरमागरमगर -मामवनी -गतिमागास पम्पानाती पावन -ािगिताप परिपोषगामी मोगिता पसारमा -triTOTHEमाना -परगना - १४२ १०७,१०८ २१६,२२३, २२५ ४८० - ४८० EL ११२ - *- - ·[ १५ ] १६४ ११५,११६ १४३ १४३ १४४ ४१७ ५७-५६ ६० ४८ ६० ६० ५६ ४१७ - ७२ १६५ ४८ ६०,३०२ पुग्गलो, परन्तपो २१६, २२० । पुग्गलो, सरागो -परहिताय - ससलारपरिनिब्बायी - पुक्कुसकुले पच्चाजातो - सारो फेग्गुपरिवारो -पूरो पिहितो -सारपरिवारो -विक्टो १०६ - सावज्जो - फेग्गु फेग्गुपरिवारो ११५ - सीलेसु न परिपूरकारी -सारपरिवारो -परिपूरकारी -बहुस्मुतो सुतेन अनुपपन्नो ६ -संवासेन अवजानाति -उपपन्नो ६ पुज्ञाभिसन्दा, चत्तारो - ब्राह्मणमहासालकुले पच्चाजातो •मक्सगह,न सद्धम्मगरु पुभाभिमन्दो, चतुत्यो • मन्दी - ततियो ~ मुत्तप्पटिभानो १४२ -दुतियो --पठमो १३४ - मेतासहगतेन चेतसा - रथकारकुले पच्चाजातो ८६ पुब्बपेतबलि -रूपप्पमाणो रूपप्पसतो ७५ पुब्बारामे, मिगारमातुपासादे -लाभगरु,न सद्धम्मगरु पुब्बे च कतपुज्ञता • लाभी प्रज्झतं चेतोसमयस्स ६७ / पुरिसपुग्गला, अट्ठ - लूखप्पमाणो लूखप्पसन्नो पुरिसमेधं -लोलो ४१७ / पुरिसयुगानि, चत्तारि - वज्जबहुलो -वस्सिता नो गज्जिता -विज्ञाता ४८० | पूरो पिहितो, पुग्गलो -विवटो, पुग्गलो --विपश्चित १४२ पेतसेय्या - येनयुले पच्चाजातो पेमानि, चतारि - सकारगरु,न सद्धम्मगरु पेय्यवर्ज ११४,११५ पोतलियो, परिब्वाजको पोराणा ब्राह्मणधम्मा, पञ्च पोराणो ब्राह्मणधम्मो, चतुत्यो -नमक्खगरु ततियो -नलाभगरु - दुतियो -न सरकारगर ११-६५ -पठमो ६१-६५ पंसुकूलिका, पञ्च ६१-६५ पंसुकूल - समणेसु समणसुखुमालो • समाधिस्मि न परिपूरकारी १४३ फ •समानो फरुसावाचा - रामोहो ७६ | फसमाजको १४३ पुळुवकसन १०७, १०८ । पूतिमुत्त भेसज्जान ३७, ६० १६ ३० १०६,११० १०६ २५६ २२६,२२७ C8 ४८ - •सगवचण्डो सदोसो -सद्धम्मगर,न कोषगर ४८ ४६७ ४८ -पञ्चमो - समणपदुमो - समणपुण्डरीको -समणमचलो २६ १४० ५१२ ·[ १६ ] 4 फस्सायतनानं, छन्नं १७१ ब्राह्मणो, सम्भिन्नमरियादो फासुविहारा, पञ्च ३७७,३७८ -सिखामोग्गल्लानो २४७ फेग्गु फेग्गुपरिवारो, पुग्गलो •सारपरिवारो, पुग्गलो ११५,११६ भ भगवतो मावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो ६० ब -शायप्पटिपन्नो ६० वलानि, चत्तारि १४६, १५०,२६६ - सामीचिप्पटिपन्नो ४८७ -सुप्पटिपन्नो ६० बलिसमसिक १२८ भगवा, कस्सपो ४६२ वलीवद्दा, चत्तारो ११४ | भगु ४६८,४७२ वलीवद्रूपमा, पुग्गला, चत्तारो ११४, ११५ | भग्गेसु विहरति, भगवा बहुभाणिस्मि पुग्गले प्रादीनवा, पञ्च ४६२ भण्डगामे वहुस्सुती, सुतेन अनुपपन्नो, पुग्गलो ६ भण्डागारिको ५१२ - उपपन्नो, पुगलो ६ भत्तुद्देसको २१,५११ वाहियो, सद्धिविहारिको २५४ | भद्दा, देवी ३२२ बोधिसत्तो १३६, १३७ | भद्दिये विहरति, भगवा ३०३ ध्याधिभयं १२७ भदियो, लिच्छवि २०३,२०७ व्यापादनीवरणं ३२६ भद्रा अस्साजानीया, चत्तारो १२०, १२१ व्यापादवितक्को -पुरिसाजानीया, चत्तारो १२१, १२२ व्यापादस्स निस्सरणं ४८५ भद्रो अस्साजानीयो, चतुत्यो १२० ब्रह्मकायिका, देवा १३२, १३४ - ततियो १२० ब्रह्मचरियसना ४३ - दुतियो ब्रह्मसमी, ब्राह्मणो ४६८,४६६ - पठमो १२० याह्मणचण्डालो, ब्राह्मणो ४७१,४७२ -पुरिसाजानीयो, चतुत्यो १२०, १२२ ग्राह्मणपरिसा, अतित्ता १४० -ततियो १२०,१२२ ब्राह्मणमहासालकुले पच्चाजातो ६० - दुतियो १२०,१२२ ग्राह्मणमच्चानि, चत्तारि १८८,१८६ -पठमो १२०, १२२ ग्राह्मणो, उज्जयो भयानि, चत्तारि १२७,१२६, १३२ -कारणपाली ४७७ - जाणुस्सोणि १८४,१८५ भवर्ग ८३ -तोदेम्पो १९१, १९२ | भवपटिलाभियानि, संपोजनानि १४१,१४२ ४०, ४६७, ४७२ / भवयोगविसपोगो -देवसमो ४६६ भवयोगो १२ -पिडियानी भवासवा - ब्रह्मसमो ४६८,४६६ भवेसना ४३ -वाह्मणपण्डालो ४७१,१७२ भारताजी मरिपादो ४७०,४७१ भावनाप्पपानं भाषनाबल -रासारखा ४७३ / भिव, पासणवेधी १२० ४५ ४७७ - ४६८,४७२ १८, १६, ७ *- घग्गपारी ३८,१३,१८४,१६१, १६३ 74 ·, 10 ~ B.337 ४.३.८] अरियवंसमुतं अनलसो सम्पजानो पटिस्सतो, अयं वुच्चति, भिवखवे, भिक्खु पोराणे अग्गज्जे अरियवंसे ठितो। ३. "पुन च परं, भिक्खवे, भिवखु सन्तुट्टो होति इतरीतरेन सेनासनेन, इतरीतरसेनासनसन्तुट्ठिया च वण्णवादी, न च सेनासनहेतु अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जति, अलद्धा च सेनासनं न परितस्सत्ति, लद्धा 5 च सेनासनं अगधितो अमुच्छितो अनज्झोपन्नो प्रादीनवदस्सावी निस्सरणपओ परिभुञ्जति; ताय च पन इतरीतरसेनासनसन्तुट्ठिया नेवत्तानुक्कंसेति, नो परं बम्भेति । यो हि तत्थ दवखो अनलसो सम्पजानो पटिस्सतो, अयं बुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु पोराणे अग्गझे अरियवंसे ठितो। ४. "पुन च परं, भिक्खवे, भिक्खु भावनारामो होति भावना- रतो, पहानारामो होति पहानरतो; ताय च पन भावनारामताय भावनारतिया पहानारामताय पहानरतिया नेवत्तानुक्कंसेति, नो परं वम्भेति । यो हि तत्थ दक्खो अनलसो सम्पजानो पटिस्सतो, अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु पोराणे अग्गझे अरियवंसे ठितो। इमे खो, भिक्खवे, 15 चत्तारो अरियवंसा अग्गना रत्तज्ञा वंसजा पोराणा असङ्किण्णा असङ्किण्णपुब्बा, न सङ्घीयन्ति न सङ्घीयिस्सन्ति, अप्पटिकुट्ठा समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । ५. "इमेहि च पन, भिक्खवे, चतूहि अरियवंसेहि समन्नागतो भिक्खु पुरथिमाय चे पि दिसाय विहरति स्वेव अरति सहति, न तं परति 20 सहति; पच्छिमाय चे पि दिसाय विहरति स्वेव अरति सहति, न तं परति सहति; उत्तराय चे पि दिसाय विहरति स्वेव अरति सहति, न तं परति सहति; दक्षिणाय चे पि दिसाय विहरति स्वेव अरति सहति, न तं अरति सहति । तं किस्स हेतु ? अरतिरतिसहो हि, भिवखवे, धीरो ति । "नारति सहति धीरं, नारति धीरं सहति । धीरो च अरति सहति, धीरो हि अरतिस्सहो'। "सब्बकम्मविहायीनं', पनुण्णं को निवारये । नेक्खं जम्बोनदस्सेव, को तं निन्दितुमरहति । देवा पि नं पसंसन्ति, ब्रह्मना पि पसंसितो" ति ॥ - .. 25 R.29 १. भरतिसहो - सी०, स्या०, रो० । २. सब्दकम्मविया - सी०; सम्मा कम्म- बियाकलं - रो।

·[ १७ ] -भोजने मत्तज्यू २६५,२६६ १६६ ४२ १८२ ४२२ ४२२ - - १२३,४१५ भिक्स, मक्समो ४११, ४१२ | भिवसु, वलसम्पन्नो - मप्पस्सुतो ४३३ - ब्रह्मप्पत्तो - मधुळ्हेसिको ३४६,३४७ -मरियप्पत्तो १६६ - महतो कायस्स पदालता -परियो, पापद्धजो ३४६,३४७ -मित्तो न सेवितब्बो मस्थलो २७५, २७८, २७६,४३३ -सेवितब्बो - महिरिको २७६ - रक्सिता -मानजप्पत्तो १६६ - वण्णसम्मन्नो २६५,२६६ प्रारज्जको ३६१,३६२ -वितक्कबहुलो ३४८, ३४६ -मारनपिरियो २७६ - सङ्किणपरिखो ३४६,३४७ -मारोहपरिणाहसम्पनी २६५,२६६ - सज्झायबहुलो ३४८,३४६ - इन्द्रियेमु गुत्तद्वारो ४२ -सद्धो २७५, २७६,२८० -उसित्तपतियो ३४६ - समवयसट्टेसनो • उदयव्ययानुपस्सी -सारज्ज प्रोक्वन्तो -मोत्तप्पी २७६,२८० -सीलवा ४२, ८१ -सोता ३६१,३६२ । -कुलूपको १२३, ४१५ -कुसीवो २७८, २७६,४३३ हन्ता -हिरीमा १२४,४१६ । -सन्ता २७६,२८० ४१३, ४१४ भिक्सुनिपरिसा १३६,१४० -गन्ता १२४,४१६ भिक्सुनी, उप्पलवण्णा १७४ - जवसम्पनी २६५,२६६ -खेमा १७४ -ठानकुसलो १८२ -वियत्ता, विनीता - दुप्पो २७६, ४३३ , भिवखुपरिसा, प्रतित्ता १३६, १४० ४३३ भेसज्जिका, पञ्च ४६५ -दुरेपाती १८२ भोगनगरे विहरति, भगया १७८ -देवप्पत्तो १६६ भोगसुस ७३ -धम्मविहारी ३४०, ३५० भोगानं मादिया, पञ्च -निरग्गळो ३४६,३४७ -मादियो, चतुत्यो - पञ्चहि मोहि समनागतो -ततियो -धम्मेहि समन्नागतो ८०, ८१, २७४, -पञ्चमो -पठमो ३१० ५००-५०३ भोगेसु मादीनवा, पञ्च -पष्मत्तिबहलो ३४८, ३४६ मानिसंसा, पञ्च -पम्छावा २७६,२८० | भोजपुत्तो पतिलीनी ४३ -रामो । -दुस्सीलो ३१० ४८३ । - दुतियो ३४३,३७७, ३८४ ३८६,३६०,४६६ ४६७ ४६७ ५० - - - पनुष्णपन्चेकसच्चो -परियत्तिबहलो -- पस्सनकापसद्वारो ३४८, ३४६ मगधमहामत्तो यस्सकारो, ब्राह्मपो ३८, १८३, १४, १६१, १६३ ·[ १८ ] ८७ ८७,२१७ ४६२ ८७ ४७०, मगधेसु विहरति, भगवा ३६३ | महासुपिनो, पञ्चमो ४८१,४८२ मच्छरियानि, पञ्च ५०६ - पठमो ४८०,४८१ मण्डिकापुत्तो, उपको १६३, १६४ मागण्डिको मत्त ४०२, ४०३ / माणवो, सोगकायनो २४७ मधुराय, पञ्च प्रादीनवा ४६४ मातुगामे, पञ्च प्रादीनवा ४६८ मनोदुच्चरिते, पञ्च प्रादीनवा मातुगामो, अक्कोधनो २१७, २१८ मनोसमारम्भपच्चया २१२ मनोसुचरिते, पञ्च, प्रादीनवा - इस्सुकी ५०५ -कोनो मन्तभाणिस्मि पुग्गले, पञ्च मानिसंसा -दुप्पओ मन्तभासा - दुखण्णो २१८ मन्याता, राजा १६ मरणभयं -मच्छरी १२७ मरणसम्मा मानारामा १३८ ३४१,३४२ मरियादो, ब्राह्मणो मायं,आवट्टनि २०४, २०७ मल्लानं सालवने, उपवत्तने १६ मारो, पापिमा ५३ मल्लिका, देवी २६३ २१६, २१७, ३२२ / मालुक्यपुत्तो पायस्मा महतो कायस्स पदालेता, भिक्खु ६५ १८२ मिगदाये, सुसुमारगिरे भैसकळायने महाकोट्टिको, प्रायस्मा १६५ १८२ मिगारमातुपासादे, पुन्वारामे महाचोरो, एकचारी ३८५ | मिच्छापटिपज्जमानो, चतूसु ५ ४६० - गहननिस्सितो ३८४ मुटुस्सतिस्स, पञ्च प्रादीनवा - पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो ३८४ मुण्डसावको ५१५ बलवनिस्सितो ३८५ / मुण्डो, राजा ३२२, ३२३, ३२७ -भोगचागी ३८५ / मुदितासहगतेन चेतसा -विसमनिस्सितो ३०४ | मुसावादी महानामो, लिच्छवि ३३८ मूसिका महापदेसा, चत्तारो १७८, १८१ मूसिकूपमा पुग्गला, चत्तारो महापदेसो, चतुत्यो १८१/ मेण्डकनत्ता, उग्गहो '-ततियो १८० मेत्तासहगतेन चेतसा १३४ -दुतियो -पठमो १५२ मोहवेपुल्लत्तं १७६ महामोगल्लानो मायस्मा १६३, १९४,२१०, य ३७६, ३८० महावने, फूटागारसाला २०३, २१३,३०४, | ययासत्यतिका, पञ्च ३१४,३३८, ३६७, यमको ४५६,४७, ४७१ यमदग्गि महामुपिना, पञ्च ४८२ यागुभाजको ५१२ महामुपिनो, पतुस्पी Y१,४६२/ योगा, पतारो -वठियो ४८१,४८२] योधाजीवा, पम्प ३५० -दुखियो ४८०,४८१ योपाजीचूपमा पुम्मला, पञ्च १३५ १४८ ७७, ११३ १५० | मोग्गल्लो ४६८,४७२ १२, १३ ·[ १६ 1 ८३ २० ४७, ६५ ४७, ६५ ४८५ -- १५१ ५० ४६, ५१, ५२ ५०६ योपाजीवूपमो पुग्गलो, चतुत्यो ३५३, ३५६ } रुक्तमूलिका, पञ्च -ततियो ३५२, ३५८ रुखमूल, सेनासन - दुतियो ३५२, ३५७ रुक्खा, चत्तारो -पञ्चमो ३५४,३६० । रुखूपमा पुग्गला, चत्तारो -पठमो ३५१, ३५६ रूप योधाजीवो १८१ रूपसौखुम्म - चतुत्यो ३५०,३५५ रूपस्स प्रत्यङ्गमो -ततियो ३५०, ३५५ - समुदयो - दुतियो ३५०,३५५ रूपानं निस्सरण -पञ्चमो ३५१, ३५५ -पठमो ३५०, ३५४ रोगा, रोहितस्सो, इसि -- देवपुत्तो रजग्गस्मि ३५१ रसो अस्साजानीयो, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो ४८७ / लाभमछरियं - नागो, अक्खमो ४१० लाभी, अज्झत्त चेतोसमयस्स १२३, ४१५ | लिन्छवि, प्रभयो खमो ४१२,४१३ -भदियो -गन्ता १२३,४१५ -महानामो - राजारहो - साहो सोता १२२,४१४ हन्ता १२३, ४१४ रथकारकुले पच्चाजातो, पुग्गलो ८६ ववीदुच्चरितानि, चत्तारि रागवेपुल्लत्तं १५२ वचीदुच्चरिते, आदीनवा पञ्च राजकुमारी, चन्दी ३०१ | वचीसमारम्भपच्चया राजकुमारो, चन्दो • ३०१ वचीसुचरितानि, चत्तारि राजगहे विहरति, भगवा ३२, ३८, १५३, १८७, | वज्जबहुलो, पुग्गलो १६०, १६३, ३०१ | वज्जीसु विहरति, भगवा ७२/ वणिज्जा, पञ्च १२७ / वण्णमन्दरिय १६२ वने,जातिया ३२१, ३२२ वमो, सक्को निगण्ठसावको १६ | वलाहका, चत्तारो १६४ | वलाहकूपमा, पुग्गला ३२३, ३२७ | वसवत्ती, देवा १६२ वस्सकारो ब्राह्मणो, मगधमहामत्तो २१३ २०३, २०७ ३३८ २१३,२१४ व १४८,२४२ ५०४ २११ १४६,२४२ १४२ २१०,२११,२१३ १०७,१०८ राजलि राजभयं राजा, एळेग्यो •पसेनदि, कोसलो -मन्धाता -प्रजातसत्तु, मागधो -मुण्डो रामपुत्ते, समणे राहु, असुरिन्दो राहुलो, प्रायस्मा ३८,१८३, १६४,१६१, १६३ ४८२,४५३ १७५ दस्सस्स भन्तराया, पञ्च ·[ २० ] ४७ १६४ वस्सस्स अन्तरायो, चतुत्यो ४८३, / वेदनाय, समुदयो - ततियो ४५३ ! वेदनासोलुम्म १२० -दुतियो ४८३ / वेदेहिपुत्तो, प्रजातसत्तु -पञ्चमो ४८३ | वेनकुले पच्चाजातो, पुग्गलो ८६ -पठमो ४८३ । वेय्याकरणं वस्सिता नो गज्जिता, पुग्गलो १०७, १०८ वेसालिय विहरति, भगवा २०३,२१३, ३०४, वाजपेय्यं ४५ ३१४,३३८, ३६७, वादी, चत्तारो १४५ ४१६, ४७७, ४७६ वामको ४६८, ४७२ ] वेस्सामित्तो ४६८,४७२ वामदेवो ४६८, ४७२ वहप्फला, देवा १३३, १३५ वासेट्ठो ४६८, ४७२ वेळुकण्डकिया, नन्दमाता १७५ विचिकिच्छानीवरणं ३२६ वेळुवने विच्छिदकसञ्ज १६ विमाणस्स अत्यङ्गमो -फलन्दकनिवापे ३८,१८३,१६१,३०१ ४७,६५ - समुदयो विज्ञार्ग विज्ञाता, पुग्गलो ४८० सउत्तरच्छदो विनीलकसय विप्पटिसारो, पञ्चहाकारेहि ६३ १८७ विमुत्तर्ग विमुत्तायतनानि, पञ्च २६०,२६२ सक्कायनिरोधगामिनी, पटिपदा विमुत्तिपारिमुद्धिपधानियङ्गं २०८-२१० | सक्कायनिरोधी विमुत्तिसारो १४६ सक्कायसमुदयो ४८५ विमुत्तिसार, ब्रह्मचरियं २५८,२५६ सक्कायस्स निस्सरणं ६१, ६५ / सक्कायो विरियवलं २१० १५६, १६०, १६५, २६६, २७३ / सरकेसु विहरति, भगवा २७४, २८०-२८३ सगवचण्डो, पुग्गलो ११४,११५ वियिन्द्रिय १४६, १५८-१६०, १६५ सवारसोखुम्म विलवालिक १२८ सहारा १०६ सहारानं, प्रत्यङ्गमी -पूरी - समुदयो विद्यासो, पम्चालपुत्तो मायरमा ५३, ५ | सङ्गवलं बिगेसभागिया, मुख्या १७८ माहवत्यूनि, चत्तारि ३५,२६२ वियोगा, पत्तारो १३, १४ : समारखी, ब्राह्मणो ४०३ पिहिमास्तिरको ६ विहेमार निस्सरण मा मोन्ति, पसारा सन्चवाचा १४६ ४७, ६५ । मन्दिारपीमा धम्मा, पत्तारो १६४,१६५ १६ | सकदागामिफल ४४४ / सकदागामी ८३ / सकुलुदायी, परिब्बाजको विमोक्ता, मट्ठ विक्टो, तुच्छो . ४८, बदनार, परपजमा राज्जाग ·[ २१ ] १७८ - ६१-६५ Xoa ६१-६५ सजा, ठितिभागिया. १७८ | सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो -निब्बेधभागिया १७८ ] सप्पुरिसो २३१-२३६ ३४१, ३४२ अयं भवं ८२ -विसेसभागिया - चतूहि धम्मेहि समन्नागतो ८२ - हानभागिया १७८ सब्बलोके अनभिरतिसञ्जा ३४१, ३४२ सजाय, प्रत्यङ्गमो ४७ समणदुक्खानि, पञ्च ४०० - समुदयो ४७ ] समणपदुमो, पुग्गलो ६१-६५ सज्ञाविपल्लासा, चत्तारो ५४ | समणपुण्डरीको, पुग्गलो ६१-६५ सञ्जासोखुम्म २० समणब्राह्मणान उपक्किलेसा, चत्तारो सण्हा, वाचा १४६ - उपक्किलेसो, चतुत्यो सततविहारा, छ २१२ -ततियो सतपदी -दुतियो सताधिपतेय्यं, ब्रह्मचरियं २५८,२५६ -पठमो सतिन्द्रिय १४६, १५५-१६०, १६५ / समणमचलो, पुग्गलो सतिवलं १४६, १५०, २६६ । समणसुखानि, पञ्च सतुप्पादो, दन्धो १९७, १९८ | समणेसु समणसुसुमालो, पुग्गलो सत्तागारिको २२० | समणो, गोतमो २०४ सत्तालोपिको २२० - दुतियो २५३ सदेवकस्स लोकस्स अग्गो, वुद्धो २० -पठमो २५३ सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय, चतुत्यो धम्मो १५७ / समयभत्ते कुले, पञ्च मानिसमा ततियो धम्मो १५७ समया पधानाय,पञ्च - दुतियो धम्मो १५७ समयो पधानाय, चतुस्यो ३३० - पठमो धम्मो १५६ - ततियो ३३० ४२७ - सम्मोसाय,चतुत्योधम्मो१५६, ३३० - दुतियो पञ्चमो ततियो धम्मो १५६,४२७ - दुतियोधम्मो १५६, ४२७ समवत्यचारे, पञ्च मानिसंसा -पञ्च धम्मा •पञ्चमो धम्मो समवत्थवासे, पञ्च मानिसंसा समाधिम्ग पठमोधम्मो १५५,४२७ १४६.१५८-१६०,१६५' ४६ समाधिबलं १४६,१५०,२६६,२८२ सद्धम्मो, सद्धम्मगरुता न कोषगरुता ४६ समाधिभावना, चतस्सो -नमक्खगरुता समाधिसारो -नलाभगरुता १४६ -न सकारगरुता ४३ समानत्तता १५६,१६०,१६५,२७३, २८०-२८३ सम्पदा,पञ्च ससासम्पदा सद्धिन्द्रिय १४६, १५०-१६०,१६५ / सम्पन्नकोलक २२१ सम्पन्नसोला सन्यागार सपुब्बदेवतानि ७४ सम्पहारस्मि ३५ सम्फप्पलासो सप्पुरिसावस्सयो प्र०२-६८ -पठमो ३३० ४६५ ४२८ - ४६ / समाधिन्द्रिय सद्धम्मा, चत्तारो समा, पटिपदा १६१,१६२ ३१८,३७६,४०१ सद्धाबत ७० ३५२ १४८ ·[ २३ ] सुगुकाभयं गूकरमर गूपढाकी, गितानो - गुषिदूरविदूरानि, पन्ना ५३ : गोगुम्मानि, पारि गुविदूरविदूरे, चतुर्थ ३ गोम्म मेशिन, महारेन -ततिय १३ सोगमायनी, मागतो -दुतिय ५३ ! गीतानुगता, धम्मा -पञ्चम ५३ गोवाहिन - पठम ५३ : गोनातिमनंग, मग १२६, १३१ मांगनी ८८,२५३ मुगुमारगिरे, भेगाळापने मिगदागे ६५ गोमानिरापन ३१४ गंगावनानि, उपातिपदिनानिपानि १४१.१२ ३९८ •पोरम्नागिमागि रोसबलानि, पन्च १५६, १६०,१६५, १३.२० २७३,२८०-२८३ भवपटिसाभियानि मेखवेसारज्जकरणा धम्मा, पञ्च ३८३,३८४मारपधान सेसस्स परिहानाय धम्मा, पञ्च ३७४-३७६ / मंगगा, पतारी -सम्मो, चतुत्यो ३७६, ३७५ नाम्मन्तो ३७४, ३७५ गोजनीयानि मनानि, पारि ३०४,३७५ -पञ्चमो ३७४,३७५ है --पठमो ३७५, ३७५ 'हत्यको, पालाको सेसो, भिवर ६१, पणनीतिक रोनापति, सीहो ३०४ हानमागिरा, सम्मा सेगारानगाहापको ५१२ हिमपा, पभाराना रोनारानपनापको ५१२ हिरिक्त २०३,२८०-२५ सेम्या, पतस्यो -ततियो - दुखियो २५६,२६.॥ ४८ भग्गतो ये पराप्तान अग्गस्मि दानं दख पग्गस्स दाता मेधावी अग्गे धम्मे पसन्मान मनेकाप गारोप मज्यसंपन जानाति मनात पपवानाति पत्यास पपुरा होन्ति पपो पि भिमसेन मनतनि मनताति गायायो ३८, ३०२ | पनर परिवग्यति ३८, ३०२ मनमिनानुरिहरेन ३८, ३.२ मनसम्मेन नाम्ग ३८.३.२ पनि निन्नन्नती ४५ नुम्मरेम गर पारन मोना ७५/पादिन मेरा प्रणमनोनि ३१२ पननतो उनपर ५५ मानारतोनिम्म २ ·[ २४ ] २७ ३०६ ४५६ १४ ४५१ ३०७ ३०६ २६ ६८ ८० अप्पस्सुतोपि चे होति अब्यापनी सदा सतो अन्यायिको होति सतं समागमो अभिसङ्घतं निरारम्भ अमच्चा जातिसवाच अविज्जानियुता पोसा प्रवीतिवता सक्कायं अस्समेवं पुरिसमेधं अहं चेतं जिगुच्छेप्यं . आनण्यसुखं शत्वान अायुदो बलदोधीरो आयुना यससा चेव पायु दत्वा बलवणं आयु वण्णं यस कित्ति इति देवा मनुस्साच इति बुद्धो अभिज्ञाय इति हेतं नमस्सन्ति इघ धम्म चरित्वान उद्याहिका अनलसा उद्धं तिरिय अपाचीनं उपट्ठिते देय्यपम्मे उभिन्न चेव अत्याय उभो च होन्ति दुस्सीला उभो सदा वदच एकसवचनं एक एतादिस यजमनुस्सरन्ता एते उपक्किलेसा वुता एते च सङ्गहा नास्सु एवं अनुसरं मच्चो एतं च सल्लं पटिकच्च दिस्वा एतं यषित्वा मेधावी एतं यजेय मेधावी एवमादीनवं शत्वा एवमेव मनुस्सेमु एवं दस्सनसम्पयो एवं नरं प्रग्नदपानवत्यद एव विहारी प्रातापी एवं हि दुर्त रामणेन जानता मसीणामोटो ६ एस सो भगवा बुद्धो ३४ / प्रोवादकारी भतपोसी ५३ कतावकासा कतकुसला ४६ कत्वान वाक्यं प्रसितस्स ३१० कम्मासामु सल्पासु ५७, ७६ / कामयोगेन संयुता ३७ / कामेसना भवेसना ४५, कायस्म भेदा दुप्पो ३३७ / काले ददन्ति मप्पञ्जा ७४ | कुम्मागपटिपन्नो सो ३०७४ कुलवसोचिर ति? ३०१ | कुहा पता लपा सिनी ३०८ / कोषमक्सगरू भिक्खू ३१४ गमनेन न पत्तब्बो २७ | गिहिसामीचिपटिपदं ४ गुन्नं चे तरमानानं २७ चत्तं च मुक्तं च अनुग्गहीतं ६२,६४-६६ चरं वा यदि वा तिटुं ३०४ | घेतोसमयसामीचि छन्दा दोसा भया मोहा ४५८ | जप्पेन मन्तेन सुभासितेन ३४० । ठानानेतानि सम्पस्स ६२, ६४ | तम्हादुतियो पुरिसो ६२, ६४-६६ ] तयेव सीलसम्पनो ४८ | तमहं वदामि थेरो ति ६७ | तस्मा ददे अप्पटिवानचित्तो तस्मा सद्धच सीलच ३५ तस्मा हवे लोकविदू सुमेधो ७३, ३११ | तस्मा हि अत्तकामेन तस्मा हि दानानि ददन्ति पण्डिता ४६ | तस्मा हि धीरो इधुपट्टितस्सती ४५ तस्मा हि ने नमस्सेय्य १२ ताय नं धम्मचरियाय ८०,४५६ तायन पारिचरियाय ३०१ | दे तस्म धम्म देसेन्ति. ५६, ३१७ | वे योगयुत्ता मारस्म ४३ | नेसं कामोपयूव्हान २२ | तेम मुत्वान सप्पा २७ । ददमानो पियो होति १७ २१ ३२१, ३२६ ३०६ १२ ३०१,३०८,३०६ ३०७ ६०,३१६ ५१, ५३ २४ २८ ७५ ३०८ ३३२ ·[ २५ ] ७२, ३११ ३१५,३१६ ३०८ ५६,३१७ ३४० ७७ ३२१,३२६ ददं पियो होति भजन्तिनं बहू दन्तो दमयत सेटो दानं च पेय्यवजेच दिट्ठियोग समूहच्च दुरासदो दुप्पसहो देवलोचते यन्ति पम्मटुं सीलसम्पन्न पोरम्हो वलसम्पनो न चापि सोत्थि भत्तारं नत्वेव एको एकाप नभं प दूरे पपवी च दूरे नसोचनाय परिदेवनाय नहिमे पाणभूतानि नाभासमान जानन्ति नारति सहति धीर नाहं मनो एतरहि निगुहा निल्लपा धीरा निरपेगु भयं दिस्या पम्न कामगुणा एते 'पञ्च ठानानि सम्पस पतिरूपे घर देने पदुम पया कोफन मुगन्ध परिमाय मण्डी च पनेस युवति परोपरा यस्स रामेच्च धम्मा पस्यमानानुकुन्वन्ति ३०१ ३०६ ७३,३११ ३०६ भुता भोगा.भता भच्चा २७ मग्गामग्गस्स कुसलो ३५ मनापदायी लभते मनापं १४ मनोरमे मायतने महोदधि अपरिमित महासरं ४५६] मातरि पितरि चा पि ३१२ / मातापितुकिच्चकरो ४५६ मा मं प्रापादको हिसि ३०४ | यन्त्र वा यदि या सद्धे ३३२ | यतो च सो पण्डितो आपदासु यत चरे यतं तिढे ३२१, ३२६ पथा पि चन्दो विमलो ४५८ पवा पि मेपोधनयं ५४ ययाहि पब्बतो सेलो यदत्य भोगं इच्छय्य ३३८ यदा च बुद्धा लोकस्मि २६ यदा बुद्धो अभिजाय ४५८ यस्मा च सङ्गहे एते ३३२ यस्स ससा तथागते ३०६ या एव वत्तती नारी ३५ ] यासु कासुचि एतासु ४७६ | ये फेचि कामेसु प्रसन्नता जना २२ | ये केचिमे वादपया पुथुस्सिता येच मतीता सम्बुद्धा ३१.येच कामे परिज्ञाय ४५२ | ये चतं पटिपज्जन्ति ४५९] येच या निरारम्भा ७५ | ये च रूपे पमाणिसु २६,४५६ | येच सद्धम्मगरुनो ४१ | येच सन्ते उपासन्ति ये चस्स धम्मा मसाता ६ | येन देवूपपत्यस्स ६ | ये पि दीघायुका देवा यो अम्गदापी परदायी ३३७ | यो उद्धतेन चित्तेन ७४ यो च चरं वा तिटुं वा ३०६ यो प तेस तत्व तत्थ ५४ | यो चसीलेन सम्पप्नो ३०४ ४५६ ७, २२ ११ २४ २६ ४५६ पहाय पञ्च वेरानि पहीनजातिमरणो पाणातिपातो मदिनादानं पागू रावपम्मान पुण्डरीक यया वाग फल ये यदसि हन्ति रहस्सुतो पिये होति चतुरगुतं पम्मपर पाला पविजानन्ता न्याधिवम्मा जराधम्मा ब्रह्मा ति मातापितरा भरन्ति मातापितरो भाराये जोतये धर्म भिवायु प सीखमम्मानो ४५६ ४८ २६ यो धम्मचक्क अभिभुय्य केवली ·[ २६ ] २४ ३४० २७ २० ६२, ६४ यो निन्दियं पसंमति योनं भरवि मुल्यदा यो पाणमतिपातेति यो वे किलेसानि पहाय पञ्च यो वेदि सव्यसत्तानं यो सन्तानं परदत्तभोजिनं पोहोति वियत्ती च विसारदो च यं किञ्चि दिटुं व मुतं मुत वा राग दोसचा पि रागदोसपरिगिट्टा राहगं प्रत्तभावीनं कासोलुम्मतं गत्वा नोफे पदिन नादियति विपसममना तस्स विरूपतपेहि मे मेत्तं विपट्टचदा ये लोके वीतरागावीतदोसा गाकार पनिरीय च माप लोकस्मि परोपरानि गरे गमासे यामरिग गोपजानेम्म पनन्ननेम्पो गां सहस्नानं निरनुदान ग्रता मच्चन्ति समारं गसार सालेन च या परति गाय मीलन पपी पति गन्नो हवेपसमामि गरमामविहान গণশখি ५ सके मदे अभिभोस्मि ३०४ सबै सत्ता सब्वे पाणा ४५१ / सब्वे सद्धम्मगानो सब्वं लोकं अभिजाय ४० | समणानं ब्राह्मणानं सम्मप्पधाना मारधेश्याभिभूता १० । सल्लपे मसिहत्येन २८ सवे सन्तो सतो भिक्षु स ये सवाभिभू धीरो ५७ ! स वे सम्मट्सो भिक्खु १६ साखापत्तफनूपेतो २० सामिको सीलवा होति ४५२ सामिको होति दुस्स लो ३०७ सारत्ता रजनीयेसु सीले पतिद्वितो भिवसु सील समाधि पन्नाच ३०८ मुरामेरपपान च ३७ ४६ | मुरं पिवन्ति मेरसं ६०, ३१६ | सुमहत भोजनं या ददाति ३२१, ३२७, सुहृवं सुयिटुं मुप्पत्तं ५ | सेहि दारेहि सन्तुट्ठो १४ | सोमायुदायी वग्णदायी ३४२ / सो करित्वान कल्याण ३४२ खोई एवं विहरन्ती ४५६ संपरत्यं पहानत्य ३१) संबरोच पहानं च हिती पहन पटिपन भोगे •७७ ३ ३३० २६ १६, ७१ उपमायो r, पारगी, परिण गोwr मपात, पागा, पुरिsirtiinान्दगिमानो... मा. गो. गरमी पारा मारा गीinn... Hit पागा, गोभिरालोतरा... Entr मुताalatkar... perft. Itी माnिat.. wisit outstal Iml...

·३२ अडगुतरनिकायो ६. धम्मपदसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, धम्मपदानि अग्गजानि रत्त- आनि वंसज्ञानि पोराणानि असलिण्णानि असङ्किण्णपुव्वानि, न सङ्घीयन्ति न सोयिस्सन्ति, अप्पटिकुट्ठानि समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । कतमानि चत्तारि ? अनभिज्झा, भिक्खवे, धम्मपदं अग्गनं रत्तनं 5 वंसज पोराणं असङ्किणं असङ्किण्णपुवं, न सङ्घीयति न सङ्घीयिस्सत्ति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । २. "अव्यापादो, भिक्खवे, धम्मपदं अग्गज रत्तनं वंसजे पोराणं असङ्किणं असङ्किणपुव्वं, न सकीयति न सङ्कीयिस्सति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । ३. "सम्मासति, भिक्खवे, धम्मपदं अगञ्नं रत्तजवंसज़ पोराणं असङ्किण्णं असङ्किण्णपुब्ब, न सङ्घीयति न सङ्कीयिस्सति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विभूहि । ४. "सम्मासमाधि, भिक्खवे, धम्मपदं अग्गनं रत्तनं वंसनं पोराणं असङ्किणं असङ्किण्णपुब्ब, न सङ्घीयति न सङ्घोयिस्सति, 15 अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि धम्मपदानि अग्गानि रत्तञानि वंसज्ञानि पोराणानि असङ्किण्णानि असङ्किण्णपुब्बानि, न सङ्घीयन्ति न सङ्कीयिस्सन्ति, अप्पटिकुट्ठानि समणेहि ब्राह्मणेहि विही ति । "अनभिज्झालु विहरेय्य, अध्यापनेन चेतसा । सतो एकग्गचित्तस्स, अज्झत्तं सुसमाहितो" ति ॥ B.338 10 20 १०. परिब्वाजकसुत्तं १. एक समयं भगवा राजगहे विहति गिज्झकूटे पवते । तेन खो पन समयेन सम्बहुला अभिज्ञाता अभिजाता परिवाजका सिप्पिनिकातीरे' परिवाजकाराम पटिवसन्ति, सेय्यथीद' अन्नमारो वरघरो' सकुलुदायी च परिव्वाजको अञ्चे च अभिज्ञाता अभि- 23 आता परिवाजका । अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना १. सम्पिनिमा तीरे - सी, रो० सिप्पिनिया वीरे- स्था० १२. रोम्मथिदं - म० ॥ ३. वपरो-स्था०। ४. सायाहाम-सी०, स्या०, रो। ... ।

·[ २७ ] ३२८ ५०, १२ ३७६,३०० २२३ ... .. ... ४७५ ... ... ४७४ ४७३ ... १६४ २६८ सेय्ययापि नदी पचनेय्या दूरङ्गमा सीपसोता . रोग्ययापि नाम दळहयम्मा धनुग्गही सिक्सितो. सेव्ययापि नाम द्वे वातीणि या मागधिकानि गामवसेत्तानि .. सेय्ययापि नाम पक्खी सकुणो येन येनेव डेति, सपत्तभारो व टेति ... रोय्ययापि नाम पुरत्यिमा समुद्दा पच्छिमो समुद्दो.. सेय्ययापि नाम बलवा पुरिसो सम्मिन्जितं वा बाहं पसारेय्य .. रोय्ययापि, ग्राह्मण, उदपत्ती अग्गिना मसन्तत्तो... सेय्ययापि, बाह्मण, उदपत्तो अग्गिना सन्ततो उसफुधितो ... सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो अच्छो विप्पसनो भनाविलो .. सेय्ययापि, ग्राह्मण, उदपतो प्रसंसट्ठो लाखाय वा हलहिया वा .... सेय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो आविलो लुळितो कसलीभूतो.. सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो न वातेरितो न भन्तो न चलितो. सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो न सेवालपणकपरियोनदो... रोय्यथापि, ब्राह्मण, उदपत्तो वातेरितो भन्तो चलितो... सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो सेवालपणकपरियोनद्धी .. सेय्ययापि, ब्राह्मण, उदपत्तो संसट्ठो लासाय वा हलिहिया वा ... रोग्ययापि, ब्राह्मण, उप्पल वा पदुमं या पुण्डरीकं वा.. सेय्ययापि, भन्ते, उम्मुज्जफेव महता पासेन बन्धेय्य रोय्ययापि, भन्ते, थुल्लफुसितके देवे वस्सन्ते यथानिन्नं ... सेय्ययापि, भन्ते, पुरिसो उदयत्यिको असापणिय पासय्य , सेय्ययापि, भिक्सवे, अशोव अन्नं पच्चदेखेय्य ... सेय्ययापि, भिक्सवे, मस्सतरी प्रतवधाय गम्भ गण्हाति . सेय्ययापि, भिक्खवे,मादित्तचेलो वा प्रादित्तसीसो वा. सेय्यथापि, भिक्सवे, उदकमणिको आधारे ठपितो... सेय्यथापि, भिक्खवे, उदकरहदो गम्भीरो उभिदोदको.. सेय्ययापि, भिक्खवे, उपरिपब्बते युल्लफुसितके देवे वस्सन्ते सेय्यथापि, भिक्सवे, उप्पलिनियं वा पदुमिनियं वा... सेय्यथापि, भिक्खवे, कदली अत्तवधाय फर देति ... सेम्पयापि, भिक्खवे, कूटागारस्स एतं प्रांग एतं सङ्गाहिक ... सेय्पयापि, भिक्सवे, गवा खीर, खोरम्हा दधि सेय्ययापि, भिक्सवे, चक्खुमा पुरिसो उदकरहदस्स तीरे ठितो पस्रोग्य सेग्ययापि, भिक्सवे, चोर मागुचारिं गहेत्वा रन्नो दस्सेग्यु... सेम्पयापि, भिक्खवे, छवालात उभतो पदित्तं ... सेय्ययापि, भिक्सवे, जम्बाली अनेकवस्सगणिका सेम्पयापि, भिक्खवे, न्हापको वा न्हापदन्तेवासी वा... सेम्पयापि, भिक्सवे,'दहरो कुमारो मन्दो उत्तातसेय्यको ... सेग्यमापि, भिक्सवे, दे सहायका पंसुकीळका ... सेय्ययापि, भिक्खवे, नळो भत्तवधाय फले देति ... सेम्पयापि, भिक्सवे, पुरिसो प्रोदातेन वत्येन ससीमं पापित्ता... २६४ ६८ ... ... २६५ २६३ १४८ २६४ ७७ २८१,२८३ १०८,४६४,४६५ २०२, २०३ २५५ १०० १७७ २६३ २७७ १६६ ... . ७८ २६४ ·[ २८ ] २५६,२५७ सेप्ययापि, भिक्सवे, पुरिसो काळपत्यं परियाय केसे पकिरित्वा ... रोय्ययापि, भिक्सवे, पुरिसो कुसलो भेरिसदस्स ... १६७ १९८ १७६ १७६ ५८,३१७ ... ... ८२ ७७ २६५ ३०८ ४७२ ४७७ ... सेय्ययापि, भिक्खवे, पुरिसो लेपगतेन हत्येन साग गण्हेय्य ... सेय्ययापि, भिक्सवे, पुरिमो सुद्धेन हत्येन सासं गण्हेय्य ... रोम्ययापि, भिक्सवे, महामेघो सम्बसस्तानि सम्पादेन्तो... सेय्ययापि, भिक्सवे, महारामुद्दे न सुकरं उदकस्स पमाणं गहेतुं. सेय्यथापि, भिक्खवे, रञो खत्तियस्स मुद्धादसित्तस्स जेट्टो पुत्तो आभिरोको . मेय्ययापि, भिक्खवे, वधुका यमदेव रति वा दियं वा... सेय्यथापि, भिक्षवे, वेळु प्रत्तवधाय फलं देति ... सेम्पयापि, भिक्सवे, समे भूमिभागे पोवसरणी चतुरंता .. सेय्ययापि, भिवरावे, सुभूमियं चातुम्महापथे माजनारयो युत्तो... रोय्ययापि, भिक्खवे, सुभूमियं चातुम्महापये महानिग्रोधो... रोय्यथापि, भो, अग्गि सुचि पिउहति, प्रसुचि पि डहति ... सेय्ययापि, भी गौतम, नियज्जितं या उक्फुज्जय्य .. सेय्ययापि, भो, पुरिसो अग्गरसपरितित्तो न अन्धेरा होनानं रसानं पिहेति . सेय्ययापि, भी, पुरिसो मावाधिको दुक्खितो वाहगिलानी ... सेय्ययापि, भो, पुरिसौ चन्दनघटिक अधिगच्छेय्य ... सेय्ययापि, भो, पुरिसो जिपच्छादुब्बल्यपरेतो ... सेय्यथापि, भी, पोक्खरणी अच्छोदका सातोदका सीतोदका... सेय्ययापि मनुस्सा, एकच्चे च देवा, एकच्चे च विनिपातिका सेय्यथापि, वप्प, यूर्ण पटिच्च छाया पञ्चायति ... सेय्यथापि सत्ता नेरयिका.. सेय्यथापि सा, भिक्सवे, मूसिका गार्थ कत्ता च वसिता च ... गाधं कत्तानो वसिता -नेव गाघ कत्तानो वमिता ... -वसिता होति नो गाध कत्ता ... सेय्ययापि सा, भिक्खवे, सिवथिका असुचि, -दुग्गन्धा ... -वाळानं अमनुस्सानं मावासो... - सप्पटिभया... सेग्यपापि, साह, पुरिसो नदि तरितुकामोतिण्ह कुछगरि आदाय वनं पविसेग्य ... सेय्यवापि, साळह, योवाजीवो सखणवेयी... - दूरेपाती.... - बहूनि चापि कण्डवित्रकानि ... - महतो कायस्स पदालेता... सेय्यथापि मो, मिक्सवे, पासीविसो पागतविसो च घोरविसोच -मागतविसोन धोरविसो... ४७८ २४६,२४८ २१२ २४० ११४ ... ... ५०६ २१४,२१५ २१६ २१५ २१६ - ..

·[ २६ ] १११ १११ १११ ११० सेय्ययापि सो, भिक्खवे, उदकरहदो उत्तानो उत्तानोभासो... सेय्ययापि सो, भिवसवे, उदारहदो उत्तानो गम्भीरोभासो... रोग्यपापि सो, भिक्सवे, उदफरहदो गम्भीरो उत्तानोभामो .. सेय्ययापि सो, भिक्खवे, उदकरहदो गम्भीरो गम्भीरोभासो... सेय्ययापि सो, मिक्सवे, कुम्भो तुच्छो विक्टो.... मेय्ययापि सो, भिक्खवे, कुम्भो पूरो पिहितो. शेय्ययापि सो, भिक्खवे, कुम्भो पूरो विवटी... रोय्पयापि सो, भिक्सवे, मलीबद्दो परगवचण्डी ... रोय्यथापि शो, भिक्खवे, बलीवद्दो सगपचण्डो.. तेय्ययापि सो, भिवखवे, भद्रो अस्साजानीयो अट्ठिवेधविद्धो ... सेय्यथापि सो, भिासवे, भद्रो अस्माजानीयो चम्मवेधविद्धो... सेय्यथापि सो, भिवरावे, भद्रो अस्साजानीयो पतोदच्छाय दिस्वा ... सेय्यथापि सो, भिक्सवे, भद्रो अस्साजानीयो लोमदेधविद्धो... सेय्ययापि सो, भिक्सवे, योपाजीवो असिचम्मं गहेत्वा ... सेय्ययापि सो, भिक्खने, योधाजीवो सहति रजग्गं भय्यथापि मो, भिवखवे, क्षो फेगु फेग्गुपरिवारो - फेगु सारपरिवारो. - सारो फेग्णुपरिवारो.. सारोसारपरिवारो... सेय्ययापि सो, भिक्षवे, वलाहको गज्जिता च वस्सिता च . गज्जिता नो पस्सिता - नेव गज्जिता नो वस्सिता .. - वस्रािता, नो गज्जिता .. ११५ ११४, ११५ १२२ १२१ १२१ १२१ ३५६, ३५८-३६० ३५२-३५४ ११५ ... ११६ - . १०८ १०८ १०० • ८ (अधो) वेदग सुद्धिपण्णं पिट्ठ पन्तियं मसुद्धपाठो सुद्धपाठो | पिढे पन्तियं असुद्धपाठो सुद्धपाठो अप्पसुतो अप्पस्सुतो ६० २३ वरज वेरञ्ज वेदगू ६१ १७ मिच्छारी • मिच्छाचारी धम्मम्पटिपन्ना धम्मप्पटिपन्ना सम्मसीराब्बता समसील. कुकुच्च कुक्कुच्चं ६८ २२ अरियासावको अरियसावको १६ निस्सतं निस्सित सम समं १२२ (सिरो) तस्सुद्दान तस्सुद्दानं मनुसेम्सु मनुम्सेसु (अघो) मुखुम्म सुसुम १८ पञ्चम पञ्चम वसं वमे ६० सङ्कप्प १२० ६ सविज्जमानो संविज्जमानो १८ भगवन्त भगवन्त १२२ सारीरकाहि सारीरिकाहि जायति जीयति १३७ २८ तिमिसा तिमिसा अ०२-६६ ८० " " १० पहुत. पहूत. ३६ सङ्क ८ ८ ·[ ३० ] ८ सुद्धपाने इमे नाच्चुण्हाय वासे " " ७ पिट्ठ पन्तियं प्रमुखपाठो सुद्धपाठो पिट्टे पन्तियं असुद्धपाठो १३६ ६,१३ ग्रानन्दा अानन्दो ३२८ इम १७२२३ असेसविरानिरोपा विरागनिरोधा | ३२६ १५ नाचुन्हाय १८० २१ ग्रावासे १८६२६ धम्मरो धम्मवरो जागरिय २०५१७ तवाहेतु ३३७ २० कम्मयोनि तक्कहतु २०६१० ३३७ २१ अमाहो अमोहो कम्मवन्धु ३५१ २ २०८ दापरतं दीघरत्तं सङ्गाम अधिचित्त २१३ १६ ३८६ १५ अपञ्जायतेन २१७ काघना कोधना ४१० ५ सङ्घ २२३ ३ 'इत्यि इत्यि- ४५० १६ पाणतिपाता २४८ २२ मनासङ्खार मनोसवारं. ४५४ १२ भिक्सव, नव २५४ २ सालेन सोलेन ४५८ २१ प्ररियधम्म ३०६ १४ दवानं देवानं ४७३ २४ ३०८ (सिरो) २०८ चक्खुमतो १२ उपासि उपासि- ४८८ ६ ३१० एक एकं ४६३ १ कतम. ३२४ (सिरो) २२४ ३२४ विहरता जावित. जीवित. । जागरियं कम्मयोनी कम्मबन्धू राङ्गाम अधिचित्ते अपञ्जातकेन सहूं पाणातिपाता भिक्सवे, नेव अरियधम्म परेतेन चवखुमन्तो चित्तो कतमे विहरतो परतेन . " ८ ०चितो ७ JNANE VIDYA (S....... प्रकाशक : भिसु जगदोश काश्यप, मन्त्री, पालि प्रकाशन मण्डल, विहार, नालन्दा (पटना) श्री कृष्णचन्द्र वेरी, विद्यामन्दिर प्रेस (प्राइट) लिमिटेड, डो० १५/२४, मानमन्दिर, पाराणसी-१. मुद्रा .

·GENERAL PREFACE The teaching of the prophets is generally distorted by the beliefs of the world and the interpretations of the pricsts. If we wish to ascertain what the founders of great rcligions taught, we have to get back to the original sources. Buddhism in all its forms goes back to the lifc and icaching of the Buddha. While thc austeritics practised by him till he attained enlightenment appeal to the Hinayāna, the Pali, or the Southern school, his life of service and compassion for 45 years after the attainment of enlightenment is the authority for the Mahāyāna, thc Sanskrit or the Northern school. The religious quest springs from the consciousness of the imperfection and suffering of the world. The questions which worried Tolstoy in the fiftieth year of his life disturb all thinking men. "What is life? Why should I live ? Why should I do anything ? Is there any meaning in life that can overcome inevitable death ?" Nijinzky summed up the whole problem in his Diary when he wrote : "The whole life of my wife and of all mankind is death.” How can we be saved from the body of this death ? This is the problem of religion. The Buddha traces suffering to selfish desire. Suffering is the result of tension betwcen a living creature's essential impulse to try to make itself into the centre of the universe and its essential dependence on the rest of creation. Craving is that which binds the individual to the creative process. The individual with selfish desire becomes the slave of the universe. We can overcome suffering only if we get rid of tȚşņā or tanhã. To attempt to get rid of suffering through the various devices of self-deception is not to cease to suffer but to suffer in a different way. The Buddha formulates the eight-fold path of morality which helps us to eliminate selfish desire and overcomc suffer- ·३३ R.30 . B.339 ४.३.१०] परिबाजकसुत्तं वुट्टितो येन सिप्पिनिकातीरं परिबाजकारामो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्घ- मित्वा पञ्जत्ते आसने निसीदि । 'निसज्ज खो भगवा ते परिवाजके एतदवोच- २. "चत्तारिमानि, परिव्वाजका, धम्मपदानि अग्गज्ञानि रत्तनानि वंसज्ञानि पोराणानि असङ्किण्णानि असङ्किण्णपुब्वानि, । न सङ्घीयन्ति न सङ्घीयिस्सन्ति, अप्पटिकुट्ठानि समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । कतमानि चत्तारि ? अनभिज्झा, परिबाजका, धम्म- पदं अग्गनं रत्तनं वंसज पोराणं असङ्किणं असङ्किण्णपुब्वं, न सङ्घीयति न सङ्कीयिस्सति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विभूहि । अब्यापादो, परिव्वाजका, धम्मपदं ... पे०... सम्मासति, परिवाजका, 10 धम्मपदं ... पे०... सम्मासमाधि, परिब्बाजका, धम्मपदं अग्गनं रत्तनं वंसज पोराणं असङ्किण्णं असङ्किण्णपुवं, न सङ्घीयति न सङ्कीयिस्सति, अप्पटिकुटुं समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । इमानि खो, परिव्वाजका, चत्तारि धम्मपदानि अग्गज्ञानि रत्तञ्जानि वंसजानि पोराणानि असङ्किण्णानि असविण्णपुव्यानि, न सङ्घीयन्ति न सङ्कीयिस्सन्ति, 15 अप्पटिकुट्ठानि समणेहि ब्राह्मणेहि विभूहि । ३. “यो खो, परिब्बाजका, एवं वदेय्य - 'अहमेतं अनभिज्झं धम्मपदं पच्चक्खाय अभिज्झालं कामेसु तिव्वसारागं समणं वा ब्राह्मणं वा पञापेस्सामी' ति, तमहं तत्थ एवं वदेय्यं - 'एतु वदतु व्याहरतु पस्सा मिस्सानुभावं' ति । सो वत, परिव्वाजका, अनभिज्झं धम्मपद 20 पच्चक्खाय अभिज्झालं कामेसु तिव्बसारागं समणं वा ब्राह्मणं वा पञ्जा- । पेस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । ४. “यो खो, परिब्बाजका, एवं वदेय्य 'अहमेतं अन्यापादं धम्मपदं पच्चक्खाय व्यापन्नचित्तं पदुट्ठमनसङ्कप्पं समणं वा ब्राह्मणं वा पज्ञापेस्सामी' ति, तमहं तत्थ एवं वदेय्यं 'एतु वदतु व्याहरतु : पस्सामिस्सानुभावं' ति । सो वत, परिवाजका, अव्यापादं धम्मपदं पच्चक्खाय व्यापन्नचित्तं पदुद्दपनसङ्कप्पं समणं वा ब्राह्मणं वा पञ्जा- पेस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । ५. “यो खो, परिव्वाजका, एवं वदेय्य 'अहमतं सम्मासति धम्मपदं पच्चक्खाय मुस्सतिं असम्पजानं समणं वा ब्राह्मणं वा पञ्जा- 30 प्र०२-५ ·२४ 5 R.31 B.30 ममगुप्तरनिकायो पेस्सामी' ति, तमहं तत्य एवं वदेव्यं - 'एतु वदतु व्याहरतु' पस्सामिस्सा- नुभावं' ति । सो वत, परिव्याजका, सम्मासति धम्मपदं पच्चखाय मुट्ठस्सति असम्पजानं समणं वा ब्राह्मणं वा पञ्चापेस्सती ति नेतं ठानं विज्जति । ६. “यो खो, परिबाजका, एवं वदेय्य - 'अहमेत सम्मासमाधि धम्मपदं पच्चवखाय असमाहितं विभन्तचित्तं समणं या ब्राह्मणं वा पजापेस्सामी' ति, तमहं . तत्य एवं वदेय्यं – 'एतु वदतु व्याहरतु पस्सामिस्सानुभावं' ति । सो वत, परिव्वाजका, सम्मासमाधि धम्मपदं पच्चक्खाय असमाहितं विन्भन्तचित्तं समणं वा ब्राह्मणं वा पञ्जापेस्सती 10 ति नेतं ठानं विज्जति । ७. “यो खो, परिव्वाजका, इमानि चत्तारि धम्मपदानि गरहि- तव्वं पटिक्कोसितव्वं मझेय्य, तस्स दिढेव धम्मे चत्तारो सहधम्मिका वादानुपाता गारव्हा ठाना आगच्छन्ति । कतमे चत्तारो ? अन- भिज्झं चे भवं धम्मपदं गरहति पटिक्कोसति, ये च हि अभिज्झालू कामेसु 15 तिव्वसारागा समणब्राह्मणा ते भोतो पुज्जा ते भोतो पासंसा । अव्या- पादं चे भवं धम्मपदं गरहति पटिवकोसति, ये च हि व्यापन्नचित्ता पदुट्ठ- मनसङ्कप्पा समणब्राह्मणा ते भोतो पुज्जा ते भोतो पासंसा। सम्मा- सतिं च भवं धम्मपदं गरहति पटिवकोसति, ये च हि मुटुस्सती असम्पजाना समणब्राह्मणा ते भोतो पुज्जा ते भोतो पासंसा । सम्मासमाधि चे भवं 20 धम्मपदं गरहति पटिक्कोसति, ये च हि असमाहिता विन्भन्तचित्ता समणवाह्मणा ते भोतो पुज्जा ते भोतो पासंसा । ८. “यो' खो, परिव्वाजका, इमानि चत्तारि धम्मपदानि गरहि- तब्वं पटिक्कोसितब्बं मञय्य, तस्स दिदेव धम्म इमे चत्तारो सहधम्मिका वादानुपाता गारव्हा ठाना आगच्छन्ति । ये पि ते परि- 25 ब्बाजका अहेसुं उक्कला वस्सभञ्जा अहेतुकवादा अकिरियवादा नत्यिक- वादा, ते पि इमानि चत्तारि धम्मपदानि न गरहितव्वं न पटिक्कीसि- तव्वं अमनिसु । तं किस्स हेतु ? निन्दाव्यारोसनउपारम्भभया ति । "अब्यापन्नो सदा सतो, अज्झत्तं सुसमाहितो अभिज्झा विनये सिक्ख, अप्पमत्तो ति वुच्चती" ति ॥ उरुवेलवग्गो ततियो। १. व्याहरता - रो०। २. ये - स्या०, रो। - - ·४४.२] साहमुत्तं तस्सुद्दानं द्वे उरुवेला लोको काळको, ब्रह्मचरियेन पञ्चमं । कुहं सन्तुट्ठि वंसो'च', धम्मपदं परिव्वाजकेन चा ति ।। B.311, R.32 . ४. चक्कवग्गो १. चक्कसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, चक्कानि, येहि समन्नागतानं देवमनुस्सानं चतुचवकं वत्तति', येहि समन्नागता देवमनुस्सा नचिरस्सेव महन्तत्तं वेपुल्लत्तं पापुणन्ति भोगेसु । कतमानि चत्तारि ? पतिरूप- 5 देसवासो', सप्पुरिसावस्सयो", अतसम्मापणिधि, पुब्वे च कतपुज्ञता- इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि चक्कानि, येहि समन्नागतानं देवमनुस्सानं चतुचक्कं वत्तति, येहि समन्नागता देवमनुस्सा नचिरस्सेव महन्तत्तं वेपुल्लत्तं पापुणन्ति भोगेसू ति । "पतिरूपे वस देसे, अरियमित्तकरो सिया । सम्मापणिधिसम्पन्नो, पुटवे पुझकतो नरो । धनं धनं यसो कित्ति, सुखञ्चेतंधिवत्तती" ति ।। . 10 15 २. सङ्गहसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, सङ्गहवत्यूनि । कतमानि चत्तारि ? दानं, पेय्यवज्जं, अत्यचरिया, समानत्तता इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि सङ्गहवत्थूनी ति । "दानं च पेय्यवज्जं च, अत्थचरिया च या इध । समानत्तता च धम्मसु, तत्थ तत्य यथारहं । एते खो सङ्गहा लोके, रथस्साणीव यायतो ।। "एते च सङ्गहा नास्सु, न माता पुत्तकारणा । लभेथ मानं पूजं वा, पिता वा पुत्तकारणा ।। १. कालिको सी०, रो। २-२. वचसो सी०। ३. पवतति ४. पटिरूप० रो०। ५. सप्पुरिसूपस्सयो- सी०, स्या०, रो । ६. अरिय- चित्तकरो-सी०। ७. पुत्तकारता-रो०। 20 - स्था० । स्या, ·अडगुतरनिकायो [४.४.२- "यस्मा च सङ्गहे' एते, समवेक्सन्ति पण्डिता । तस्मा महत्तं पप्पोन्ति, पासंसा च भवन्ति ते" ति ।। B. 312, R.33 मति । ३. सोहनादसुत्तं १. "सीहो, भिक्खवे, मिगराजा सायन्हसमयं प्रासया निवख- आसया निक्खमित्वा विजम्भति । विजम्भित्वा समन्ता 5 चतुद्दिसा अनुविलोकेति । समन्ता चतुद्दिसा अनुविलोकेत्वा तिवसत्तुं सीहनादं नदति । तिक्तत्तुं सीहनादं नदित्वा गोचराय पक्कमति । ये खो पन ते, भिक्खवे, तिरच्छानगता पाणा सीहस्स मिगरओ नदतो सदं सुणन्ति, ते येभुय्येन भयं संवेगं सन्तासं प्रापज्जन्ति । विलं बिला- सया पविसन्ति, उदक उदकासया पविसन्ति, वनं वनासया पविसन्ति, 10 आकासं पक्खिनो भजन्ति । ये पि ते, भिक्खवे, रो नागा गाम- निगमराजधानीसु दव्हेहि वरत्तेहि बन्धनेहि बद्धा, ते पि तानि बन्धनानि सञ्छिन्दित्वा सम्पदालेत्वा भीता मुत्तकरीसं चजमाना येन वा तेन वा पलायन्ति । एवं महिद्धिको खो, भिक्खवे, सीहो मिगराजा तिरच्छान- गतानं पाणानं, एवं महेसक्खो एवं महानुभावो । २. "एवमेव खो, भिक्खवे, यदा तथागतो लोके उप्पज्जति अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविद् अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा, सो धम्म देसेति 'इति सक्कायो, इति सक्कायममुदयो, इति सक्कायनिरोधो, इति सक्काय- निरोधगामिनी पटिपदा' ति । ये पि ते, भिक्खवे, देवा दीघायुका वण्णवन्तो सुखबहुला' उच्चेसु विमानेसु चिरट्टितिका, ते पि तथागतस्स धम्मदेसनं सुत्वा येभुय्येन भयं संवेगं सन्तासं आपज्जन्ति - 'अनिच्चा वत किर, भो, मयं समाना निच्चम्हा ति अमझिम्ह; अद्भुवा बत किर, भी, मयं समाना धुवम्हा ति अमञिम्ह; प्रसस्सता क्त किर, भो, मयं समाना सस्सतम्हा ति अमनिम्ह । मयं किर, भो, अनिच्चा 25 अदुवा असस्सता सक्कायपरियापना' ति । एवं महिद्धिको खो, भिक्सवे, तथागतो सदेवकस्स लोकस्स, एवं महेसक्यो एवं महानुभावो ति । 15 - 20 १. गहा-सी, स्या०, रोज १२-२. दकं बारामा- सी० रो० ॥ ३, गुणभूता रो। भन्हिा - स्था।

·पप्तादसुत्तं R.34 B.349 "यदा बुद्धो अभिज्ञाय, धम्मचक्कं पवत्तयी । सदेवकस्स लोकस्स, सत्था अप्पटिपुग्गलो ।। "सक्कायं च निरोधं च, सक्कायस्स च सम्भवं । अरियञ्चट्ठङ्गिकं मग्गं, दुक्खूपसमगामिनं ।। "ये पि दीघायुका देवा, वण्णवन्तो यसस्सिनो । भीता सन्तासमापाएं, सीहस्सेवितरे मिगा ।। "अवीतिवत्ता सक्कायं, अनिच्चा किर भो मयं । सुत्वा अरहतो वाक्यं, विप्पमुत्तस्स तादिनो" ति ।। 5 15 ४. पसादसुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, अग्गप्पसादा । कतमे चत्तारो ? यावता, भिक्खवे, सत्ता अपदा वा द्विपदा वा चतुप्पदा वा बहुप्पदा वा 10 रूपिनो वा अरूपिनो वा सचिनो वा असजिनो वा नेवसञि- नासचिनो वा, तथागतो तेसं अग्गमक्खायति अरहं सम्मासम्बुद्धो । ये, भिक्खवे, बुद्धे पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसनानं अग्गो विपाको होति । २. “यावता, भिवखवे, धम्मा सङ्घता, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो तेसं अगमवखायति । ये, भिक्खवे, अरिये अट्ठङ्गिके मग्गे पसन्ना, अगे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । ३. “यावता, भिवखवे, धम्मा सङ्घता वा असङ्घता वा, विरागो तेसं धम्मानं अगमक्खायति, यदिदं मदनिम्मदनो पिपासविनयो आलयसमुग्घातो वद्रुपच्छेदो तण्हाक्खयो विरागो निरोधो निव्वानं । 20 ये, भिक्खवे, विरागे धम्मे पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । ४. "यावता, भिक्खवे, सङ्घा वा गणा वा, तथागतसावकसङ्घो तेसं अग्गमक्खायति, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दविखणेग्यो अञ्जलि- 52 करणीयो अनुत्तरं पुञवखेत्तं लोकस्स । ये, भिक्खवे, सङ्घ पसन्ना, अग्गे ते पसन्ना । अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो अग्गप्पसादा ति । । B.344, , R.35 ·३८ अडगुत्तरनिकायो "अग्गतो वे पसन्नानं, अगं धम्म विजानतं । अग्गे बुद्धे पसन्नान, दक्खिणेय्ये अनुत्तरे ।। "अग्गे धम्मे पसन्नान, विरागूपसमे सुखे । अग्गे सङ्के पसन्नानं, पुजवखेत्ते अनुत्तरे ।। अगस्मि दानं ददतं, अग्गं पुञ्ज पवति । अग्गं प्रायु च वण्णो च, यसो कित्ति सुखं वलं ।। "अगस्स दाता मेधावी, अग्गधम्मसमाहितो। देवभूतो मनुस्सो वा, अग्गप्पत्तोपमोदती" ति ॥ 5 ५. वस्सकारसुतं १. एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेलवने कलन्दकनिवापे । 10 अय खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामतो भगवन्तं एतदवोच- २. "चतूहि खो मयं, भो गोतम, धम्मेहि समन्नागतं महापञ्ज 15 महापुरिसं पचापेम । कतमेहि चतूहि ? इध, भो गोतम, बहुस्सुतो होति तस्स तस्सेव सुतजातस्स तस्स तस्सेव खो पन भासितस्स अत्यं जानाति - 'अयं इमस्स भासितस्स अत्यो, अयं इमस्स भासितस्स अत्यो' ति । सतिमा खो पन होति चिरकतं पि चिरभासितं पि सरिता अनु- स्सरिता यानि खो पन तानि गहट्टकानि किङ्करणीयानि, तत्थ दवखो 20 होति अनलसो, तमुपायाय वीमंसाय समन्नागतोश्रलं कातुं प्रलं संविधातुं । इमेहि खो मयं, भो गोतम, चतूहि धम्मेहि समन्नागतं महापा महापुरिसं पञ्जापेम । सचे मे, भो गोतम, अनुमोदितव्वं अनुमोदतु मे भवं गोतमो; सचे पन मे, भो गोतम, पटियकोसितव्वं पटिवकोसतु मे भवं गोतमो" ति । ३. "नेव सो त्याहं, ब्राह्मण, अनुमोदामि न पटियकोसामि । चतहि गो अहं, ग्राहाण, धम्मेहि समनागतं महापन महापुरिसं पना- पेमि । कतमेहि चतूहि ? इध, ब्राह्मण, बहुजनहिताय पटिपनी होति बहुजनसुपाय; बहुस्स जनता अरिये आये पतिट्ठापिता, यदिदं पल्याण D.315 R.36 25 .

·10 ४.४.५] वस्सकारसुत्तं धम्मता कुसलधम्मता । सो यं वितक्कं पाकङ्घति वितरकेतुं तं वितवकं तितक्केति, यं वितक्क नाकवति बितवकेतुं न तं वितवकं वितवकेति; यं सङ्कप्पं आकङ्घति सङ्कप्पेतुं तं सङ्कप्पं सङ्कप्पेति, यं सङ्गप्पं नाकङ्क्षति सङ्कप्पेतुं न तं सङ्कम्प सङ्कप्पेति । इति चेतोवसिप्पत्तो होति वितक्क- पथेसु । चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकाम-5 लाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिदैव धम्मे सयं अभिना सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरति । नेव खो त्याहं, ब्राह्मण, अनुमोदामि न पनं पटिक्कोसामि । इमेहि खो अहं, ब्राह्मण, चतूहि धम्मेहि समन्नागतं महापञ्ज महापुरिसं पज्ञापेमी" ति । ४. "अच्छरियं, भो गोतम, अब्भुतं, भो गोतम ! याव सुभा- सितं चिदं भोता गोतमेन । इमेहि च मयं, भो गोतम, चतूहि धम्मेहि समन्नागतं भवन्तं गोतमं धारेम; भवं हि गोतमो बहुजनहिताय पटिपन्नो बहुजनसुखाय ; बहु ते जनता अरिये जाये पतिट्ठापिता, यदिदं कल्याण- धम्मता कुसलधम्मता । भवं हि गोतमो यं वितक्कं आकसति वितक्केतुं 15 तं वितक्कं वितक्केति, यं वितक्क नाकसति वितवकेतु न तं वितरक वितक्केति, यं सङ्कप्पं आकङ्घति सङ्कप्पेतुं तं सङ्कप्पं सङ्कप्पेति, यं सङ्कप्पं नाकसति सङ्कप्पेतुं न तं सकप्पं सङ्कप्पैति । भवं हि गोतमो चेतो- वसिप्पत्तो वितक्कपथेसु । भवं हि गोतमो चतुम्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । 20 भवं हि गोतमो आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्झाविमुत्ति दिद्वैव धम्म सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरती" ति । ५. "अद्धाखोत्याह, ब्राह्मण, आसज्ज उपनीय वाचा भासिता। अपि च, त्याहं व्याकरिस्सामि – 'अहं हि, ब्राह्मण, बहुजन हिताय पटि- पन्नो बहुजनसुखाय; बहु मे जनता अरिये आये पतिद्वापिता, यदिदं 25 कल्याणधम्मता कुसलधम्मता । अहं हि, ब्राह्मण, यं वितकं आकवामि वितक्केतुं तं वितक्क वितक्केमि, यं वितवकं नाकङ्खामि वितरकेतुं न तं वितर्क वितक्केमि, यं सङ्कप्पं आकवामि सङ्कप्पेतुं तं सङ्कप सङ्क- प्पेमि, यं सङ्कप्पं नाकङ्खामि सङ्कप्पेतुं न तं सङ्कप्पं सङ्कमि । अहं हि, ब्राह्मण, चेतोवसिप्पत्तो वितक्कपथेसु । अहं हि, ब्राह्मण, चतुम्नं 90 . B.34G. R.37 ·अडगुत्तरनिकायो [४.४.५- झानानं आभिचेतसिकानं दिधम्मसुखविहारानं निकामलामी अकिच्छ- लाभी अकसिरलाभी । अहं हि, ब्राह्मण, पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति दिदेव धम्म सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहामी ति। “यो बेदि सम्बसत्तानं, मच्चुपासप्पमोचनं । हितं देवमनुस्सानं, आयं धम्म पकासयि । यं वे दिस्वा च सुत्वा च, पसीदन्ति बहू जना'। "मग्गामग्गस्स कुसलो', कतकिच्चो अनासवो । बुद्धो अन्तिमसारीरो, महापओ महापुरिसो ति बुच्चती" ति ॥ 5 1 JD D.317, R.S8 ६. दोणसुत्तं १. एकं समयं भगवा अन्तरा च उक्कट्ठ अन्तरा सेतव्यं श्रद्धान- मग्गप्पटिपन्नो होति । दोणो पि सुदं ब्राह्मणो अन्तरा च उवकटुं अन्तरा च सेतव्यं श्रद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति । अद्दसा खो दोणो ब्राह्मणो भगवतो पादेसु चक्कानि सहस्सारानि सनेमिकानि सनाभिकानि सबा- कारपरिपूरानि; दिस्वानस्स एतदहोसि - "अच्छरियं वत, भो, अदभुतं 15 वत, भो ! न वतिमानि मनुस्सभूतस्स पदानि भविस्सन्ती" ति !! अथ खो भगवा मग्गा ओक्कम्म अज्ञतरस्मि रुक्खमूले निसीदि पल्लई भाभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सति उपट्टपेत्या । अथ खो दोणो ब्राह्मणो भगवतो पदानि अनुगच्छन्तो अद्दरा भगवन्त अञतरस्मि रुखखमूले निसिनं पासादिकं पसादनीयं सन्तिन्द्रियं सन्त- 20 मानसं उत्तमदमयसमयमनुप्पत्तं दन्तं गुत्तं संयतिन्द्रियं नागं । दिरवान येन भगवा तेनुपसमि; उपसनमित्वा भगवन्तं एतदवोन -- २. "देवो नो भवं भविस्सती" ति ? "न सो अहं, ब्राह्मण, देयो भबिस्सामी" ति । "गन्धव्यो नो भवं भविस्सती" ति ? "न सो अहं, ब्राह्मण, गन्धब्यो भविस्सामी" ति । 25 ·. ४१ ४.४.७]] अपरिहानियसुत्तं "यक्खो नो भवं भविस्सती" ति ? “न खो अहं, ब्राह्मण, यक्खो भविस्सामी" ति । "मनुस्सो नो भवं भविस्सती" ति ? "न खो अहं, ब्राह्मण, मनुस्सो भविस्सामी" ति । ३. "'देवो नो भवं भविस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो - 'न खो 5 अहं, ब्राह्मण, देवो भविस्सामी' ति वदेसि । 'गन्धब्बो नो भवं भविस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो - 'न खो अहं, ब्राह्मण, गन्धब्बो भविस्सामी' ति वदेसि । 'यक्खो नो भवं भविस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो 'न खो अहं, ब्राह्मण,.यक्खो भविस्सामी' ति वदेसि । 'मनुस्सो नो भवं भविस्सती' ति, इति पुट्ठो समानो - 'न खो अहं, ब्राह्मण, मनुस्सो भवि- 10 स्सामी' ति वदेसि । अथ को चरहि भवं भविस्सती" ति ? ४. “येसं खो अहं, ब्राह्मण, आसवानं अप्पहीनत्ता देवो भवेय्यं, ते मे आसवा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावद्धता प्राति अनुप्पादधम्मा । येसं खो अहं, ब्राह्मण, पासवानं अप्पहीनत्ता गन्धब्यो भवेय्यं ... यक्खो भवेय्यं ... मनुस्सो भवेय्यं, ते मे आसवा पहीना उच्छिन्न- 15 मूला तालावत्युकता अनभावङ्गता आयति अनुप्पादधम्मा । सेय्य- थापि, ब्राह्मण, उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा उदके जातं उदके संवर्द्ध उदका अच्चुग्गम्म तिट्ठति अनुपलितं उदकेन; एवमेव खो अहं, ब्राह्मण, लोके जातो लोके संबड्डो लोकं अभिभुय्य विहरामि अनुपलितो : लोकेन । बुद्धो ति मं, ब्राह्मण, घारेही ति । "येन देवूपपत्यस्स, गन्धब्वो वा विहङ्गमो । यक्खत्तं येन गच्छेय्यं, मनुस्सत्तं च अब्बजे'। ते मव्हं, आसवा खीणा, विद्धस्ता विनळीकता ।। "पुण्डरीकं यथा वग्गु', तोयेन नुपलिप्पति । नुपलिप्पामि लोकेन, तस्मा बुद्धोस्मि ब्राह्मणा" ति ।। R.39 20 B.348 - 25 ७. अपरिहानियसुत्तं १. "चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभवो परि- हानाय निब्वानस्सेय सन्तिके । कतमेहि चतूहि ? इध, भिक्सवे, भिक्खु १. भद्धजे-सी०; अब्भजे - स्था० । २. उग्ग-स्था० । म०२-६ ·अरगुतरनिकायो [४.४.७- सोलसम्पन्नो होति, इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति, भोजने मत्त होति, जागरियं अनुयुत्तो होति। २. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु सीलसम्पन्नो होति ? इध, भिक्सवे, भिक्खु सीलवा होति पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचार- 5 गोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खा- पदेसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सीलसम्पन्नो होति । ३. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु चवखुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानु- व्यञ्जनग्गाही। यत्वाधिकरणमेनं चवखुन्द्रियं असंवुतं विहन्तं अभिज्झा- 10 दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यु', तस्स संवराय पटिपज्जति; रक्सति चपखुन्द्रियं; चवखुन्द्रिये संवरं आपज्जति । सोतेन सई सुत्वा ... घानेन गन्धं घायित्वा ... जिव्हाय रसं सायित्वा कायेन फोटुटवं फुसित्वा मनसा धम्मं विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्जनग्गाही । यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं असंवतं विहरन्तं 15 अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति; रखखति मनिन्द्रियं; मनिन्द्रिये संवर आपज्जति । एवं ' खो, भिक्खवे, भिक्खु इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु भोजने मत्तल होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो आहारं पाहारेति ~ 'नेव दवाय 20 न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय; यावदेव इमस्स कायस्स टितिया यापनाय विहिंसूपरतिया ब्रह्मचरियानुग्गहाय । इति पुराणं च वेदन पटिहवामि, नवं च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च में भविस्सति, अन- वज्जता च फासुविहारो चा' ति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु भोजने ... R.40 D319 - मत्त होति । 25 ५. “कथं च, भिक्खवे, भिक्खु जागरियं अनुयुत्तो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु दिवस चंङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति; रत्तिया पठमं याम चङ्कमेन निसज्जाय आवरणाहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति; रत्तिया मज्झिम यामं दक्षिणेन पस्सेन सीहसय्यं कप्पेति, पादे पादं अच्चाधाय, सतो सम्पजानो उद्यानसा १. ०मेतं सी० । २. अन्दास्सैय्यु-रो० ।

·GENERAL PREFACE ness. : ing. When the Upanişads declare, "That thou art", tat Ivam asi, it is not a mere statement of fact. It is a call to action. Make thyself that which thou know thou canst be. Whereas the Hindu mind believes in a permanent element in the individual which can stand firm and unshaken in the midst of change, the Buddhist stresses the dynamic character of the self. No change is possible with an unchanging conscious- We can achieve the possibilities in us by the exertion of the will rather than by the play of the intellect. Religion is not a creed, but a vital process. It is no use railing against God or destiny when we are ourselves the authors of our disgrace. If few are chosen, it is because few choose to be chosen. The Buddha laid stress on the creative freedom of man. The Buddha did not encourage dependence on the supernatural. He could not conceive of a being capable of creating a world for the express purpose of its creatures praising him. The ten veramanis or prohibitions or abstinences called dašasila or dašasikşāpada which the novices in the path of Buddhism utter are given in these words : "I take upon myself the abstinence, (I) from destroying life, (2) from taking what is not given, (3) from leading an unchaste liſe, (4) from speaking untruth, (5) from giving myself intoxicating drugs, (6) from eating at irregular hours, (7) from seeing musical and dancing performances and other shows and pageants, (8) from wearing garlands, perfumes, unguents and other bodily decorations, (9) from using high couches and seats, (10) from accepting gifts of gold and silver." The first five are the Buddhist pañcasila. Pāņātipātà veramaņi sikkhăpadam samādiyâmi Adinnādănā veramani sikkhāpadam samādiyāmi Kámesu micchācārā veramaņi sikkhāpadam samādiyāmi --Musāvādā veramaņi sikkhāpadań samādiyāmi . Surā-merayamajja-pamādatthånā veramaņi sikkhāpadań samadiyāmi Conflicts in the world are conflicts in the human soul enlarged. If men were at peace within themselves, the outer conflicts between nations would inevitably cease. By practising the Buddha's pancasila we will develop patience, courage, love ·प्रहगुत्तरनिकायो दोमनस्सानं अत्यङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धि चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पस्सद्धकायसवारो होति । ४. "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु पतिलीनो होति ? इध, भिक्खवे, 5 भिक्खुनो अस्मिमानो पहीनो होति उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अन- भावतो आति अनुप्पादधम्मो । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु पति- लीनो होति । पनुग्णपच्चेकसच्चो, भिक्खवे, भिक्खु 'समवयसट्टेसनो पस्सद्धकायसवारो पतिलीनो' ति वुच्चती ति । "कामेसना भवेसना, ब्रह्मचरियेसना सह । इति सच्चपरामासो, दिद्विद्वाना समुस्सया ।। "सब्बरागविरत्तस्स, तण्हाक्खयविमुत्तिनो। एसना पटिनिस्सट्ठा, दिट्टिट्ठाना समूहता ।। "स वे सन्तो सतो भिक्खु, पस्सद्धो अपराजितो। मानाभिसमया'बुद्धो, पतिलीनो ति वुच्चती" ति ।। R.42 10 B.351 15 ६. उज्जयसुतं १. अथ खो उज्जयो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो उज्जयो ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच - "भवं पि नो गोतमो यज्ञं वपणेती" ति ? २. “नखो अहं, ब्राह्मण, सब्वं यज्ञ वण्णेमि; नपनाह, ब्राह्मण, 20 सब्वं यनं न वण्णेमि । यथारूपे खो, ब्राह्मण, यञ्झे गावो हञ्जन्ति, अजेळका हझन्ति, कुक्कुटसूकरा हजन्ति, विविधा पाणा सङ्घात आपज्जन्ति; एवरूपं खो अहं, ब्राह्मण, सारम्भं यञ्जन वण्णेमि । तं किस्स हेतु ? एवरूपं हि, ब्राह्मण, सारम्भं यन उपसङ्कमन्ति अरहन्तो वा अरहत्तमग वा समापन्ना । ३. “यथारूपे च खो, ब्राह्मण, यजे नेव गावो हञान्ति, अजेळका हलन्ति, न कुक्कुटसूकरा हअन्ति, न विविधा पाणा सज्ञातं स्या०, रो० । २. तग्हक्सय० - सी०, स्या०, रो० । ३. मानमि 25 - १. प्रत्यगमा समया-रो।

·R.43 5 ४.४.१०] उदायोसुत्तं आपज्जन्ति; एवरूपं खो अहं, ब्राह्मण, निरारम्भं यनं वण्णेमि, यदिदं निच्चदानं अनुकुलयशं । तं किस्स हेतु ? एवरूपं हि, ब्राह्मण, निरा- रम्भं यनं उपसङ्कमन्ति अरहन्तो वा अरहत्तमग्गं वा समापन्ना ति । "अस्समेधं पुरिसमेधं, सम्मापासं वाजपेय्यं निरग्गळं'। महायझा महारम्भा', न ते होन्ति महप्फला । "अजेळका च गावो च, विविधा यत्थ हझरे । न तं सम्मग्गता यज, उपयन्ति महेसिनो ।। "ये च यजा निरारम्भा, यजन्ति' अनुकुल सदा । अजेळका च गावो च, विविधा नेत्य हझरे । तं च सम्मग्गता यनं, उपयन्ति महेसिनो ।। "एतं यजेथ मेधावी, एसो यो महप्फलो । एतं हि यजमानस्स, सेय्यो होति न पापियो । यो च विपुलो होति, पसीदन्ति च देवता" ति ।। 10 B.352 - - १०. उदायीसुतं १. अथ खो उदायी ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा भगवता ... पे०... एकमन्तं निसिन्नो खो उदायी ब्राह्मणो भगवन्तं 15 एतदवोच- "भवं पिनो गोतमो यनं वण्णेती" ति ? २. “न खो अहं, ब्राह्मण, सब्बं यनं वण्णेमि ; न पनाह, ब्राह्मण, सव्वं यनं न वम । यथारूपे खो, ब्राह्मण, यञ्चे गावो हन्ति, अजेळका हञ्झन्ति, कुक्कुटसुकरा हन्ति, विविधा पाणा सङ्घात आपज्जन्ति; एवरूपं खो अहं, ब्राह्मण, सारम्भं यनं न वण्णेमि । तं 20 किस्स हेतु ? एवरूपं हि, ब्राह्मण, सारम्भं यनं न उपसङ्कमन्ति अरहन्तो वा अरहत्तमग्गं वा समापन्ना । ३. “यथारूपे च खो, ब्राह्मण, यञ्छे नेव गावो हञ्जन्ति, न अजेळका हचन्ति, न कुक्कुटसूकरा हज्ञन्ति, न विविधा पाणा सङ्घातं आपज्जन्ति; एवरूपं खो अहं, ब्राह्मण, निरारम्भं यनं वण्णेमि, यदिदं 25 निच्चदानं अनुकुलयझं। तं किस्स हेतु ? एवरूपं हि, ब्राह्मण, १. निरगलं-सी०, रो० । २. रो० पोत्यक नपि । ३-३. यज त्यनुकुलं-स्या० यजन्ति मनुकूलं - रो।

·R.44 5 ४६ अङगुतरनिकायो निरारम्भं यञ्झं उपसङ्घमन्ति अरहन्तो वा अरहत्तमगं वा समापन्ना ति। "अभिसङ्खतं निरारम्भं, यज कालेन कप्पियं । तादिसं उपसंयन्ति, सञ्जता ब्रह्मचारयो ।। "विवट्टच्छदा'थे लोके, वीतिवत्ता कुलं गति । यनामेतं पसंसन्ति, बुद्धा यशस्स' कोविदा ।। "यञ्जे वा यदि वा सद्धे, हव्यं' कत्वा यथारहं । पसन्नचित्तो यजति, सुखेते ब्रह्मचारिसु ।। "सुहुतं सुपिट्ठ सुप्पत्तं, दक्खिणेय्येसु यं कतं । यो च विपुलो होति, पसीदन्ति च देवता.।। "एतं यजित्वा मेधावी, सद्धो मुत्तेन चेतसा । अव्यावज्झं सुखं लोकं, पण्डितो उपपज्जती" ति ॥ चक्कवरगो चतुत्यो। तस्सुद्दानं चक्को सङ्गहो'सीहो पसादो, वस्सकारेन पञ्चमं । दोणों अपरिहानियो पतिलीनों, ज्जयो उदायिना ते दसा ति ।। B.353 10 - 15 ५. रोहितस्सवग्गो १. समाधिभावनासुतं १. "चतस्सो इमा, भिक्खवे, समाधिभावना । कतमा चतस्सो ? अत्यि, भिक्सवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता दिव- धम्मसुखविहाराय संवत्तति; अत्यि, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता नाणदस्सनप्पटिलाभाय संवत्तति; अत्यि, भिक्खवे, समाधि- 20 भावना भाविता बहुलीकता सतिसम्पजन्माय संवत्तति; अत्यि, भिक्सवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता आसवानं सयाय संवत्तति । १. विपत्तन्यदा ~ मी०, रो० । २. पुनम - सी०, स्पा०, रो० । ३. हम्म सी- स्या भय- रो। ४. एवं -मी०, स्या०, रा.पन्याra - सो ग्या मापापम्न रो. ग्राहो ८. पहिलीगन - सी., ०। ६. जवान रो०॥ ७. तोह गी., रोग -स्पा."

·R.45 5 B354 10 ४.५.१] समाधिभावनासुत्तं २. “कतमा च, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता वहुलीकता दिट्ठधम्मसुखविहाराय संवत्तति ? इध, भिवखवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि ... पे०... चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति । अयं, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता दिट्ठधम्मसुखविहाराय संवत्तति । ३. “कतमा च, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता जाणदस्सनप्पटिलाभाय संवत्तति ? इध, भिक्खवे, भिवखु आलोक- सञ्ज मनसि करोति, दिवासनं अधिट्ठाति – यथा दिवा तथा रत्ति, यथा रत्ति तथा दिवा । इति विवटेन चेतसा अपरियोनद्धन सप्पभासं चित्तं भावेति । अयं, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता जाणदस्सनप्पटिलाभाय संवत्तति । ४. “कतमा च, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता सतिसम्पजाय संवत्तति ? इध, भिवखवे, भिक्खुनो विदिता वेदना उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्टहन्ति, विदिता अब्भत्थं गच्छन्ति; विदिता सा पे०... विदिता वितक्का उप्पज्जन्ति, विदिता उपट्ठहन्ति, विदिता अब्भत्थं गच्छन्ति । अयं, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता सतिसम्पजज्ञाय संवत्तति । ५. “कतमा च, भिक्खवे, समाधिभावना भाविता बहुलीकता आसवानं खयाय संवत्तति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चसु उपादान- क्खन्धेसु उदयव्वयानुपस्सी विहरति – 'इति रूपं, इति रूपस्स समुदयो, 20 इति रूपस्स अत्थङ्गमो'; इति वेदना, इति वेदनाय समुदयो, इति वेदनाय अत्यङ्गमो; इति सञ्जा, इति सज्ञाय समुदयो, इति सज्ञाय अत्थङ्गमो; इति सङ्घारा, इति सङ्खारानं समुदयो, इति सङ्खारानं अत्थङ्गमो; इति विज्ञाणं, इति विज्ञाणस्स समुदयो, इति विज्ञाणस्स अत्थङ्गमो' ति । अयं, भिवखवे, समाधिभावना भाविता 25 बहुलीकता आसवानं खयाय संवत्तति । इमा खो, भिक्खवे, चतस्सो समाधिभावना । इदं च पन मेतं, भिक्खवे, सन्धाय भासितं पारायने पुण्णकपञ्हे - . 15 . १. प्रत्यगमो - रो।

·४८ .[४.५.१- प्रगुतरनिकायो "सवाय लोकस्मि परोपरानि' यस्सिञ्जितं नत्थि कुहिञ्चि लोके । सन्तो विधूमो अनिषो निरासो अतारि सो जातिजरं ति मी" ति ॥ R.46 . B.355 5 10 २. पञ्हव्याकरणसुत्तं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, पहव्याकरणानि । कतमानि चत्तारि ? अत्थि, भिक्खवे, पञ्हो एकंसव्याकरणीयों'; अत्थि, भिक्खवे, पत्र्हो विभज्जव्याकरणीयो; अस्थि, भिवखवे, पञ्हो.पटि- पुच्छाव्याकरणीयो; अत्थि, भिक्खवे, पञ्हो ठपनीयो । इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि पञ्हव्याकरणानी ति । "एकंसवचनं एक, विभज्जवचनापरं। ततियं पटिपुच्छेय्य, चतुत्थं पन ठापये ।। “यो च तेसं' तत्थ तत्थ, जानाति अनुधम्मतं । चतुपञ्हस्स कुसलो, याहु भिवतुं तथाविधं ॥ "दुरासदो दुप्पसहो, गम्भीरो दुप्पधंसियो । अथो अत्यै अनत्थे च, उभयस्स होति कोविदो ॥ "अनत्यं परिवज्जेति, अत्यं गण्हाति पण्डितो । अत्याभिसमया-धीरो, पण्डितो ति पवुच्चती" ति ।। 15 ३. पठमकोधगरुसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? कोधगरु न सद्धम्मगरु, मक्खगरु न सद्धम्मगर, लाभ- 20 गरु न सद्धम्मगर, सक्कारगरु न सद्धम्मगरु । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । २. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे चत्तारो? सद्धम्मगरुन कोषगर, सद्धम्मगर न मयखगरु, सद्धम्म गरुन लाभगर, सद्धम्मगर न सक्कारगर । रो०।३. नेह-सी १. परोपरानि - सी०, रो। २. एकसभ्याकरणीयो स्था.।४-१. उभयवस्व-स्या ।

·४९ , R.47 ४.५.५ ]. रोहितस्ससुत्तं ३. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि ति। "कोधमक्खगरू भिक्खू, लाभसक्कारगारवा । न ते धम्मे विरूहन्ति, सम्मासम्बुद्धदेसिते ।। "ये च सद्धम्मगरुनो, विहंसु विहरन्ति च । ते वे धम्मे विरूहन्ति, सम्मासम्बुद्धदेसिते" ति ।। 5 B.356 ४. दुतियकोधगरसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिवखवे, असद्धम्मा । कतमे चत्तारो ? कोधगरुता न सद्धम्मगरुता, मक्खगरुता न सद्धम्मगरता, लाभगरुता न सद्धम्मगरुता, सवकारगरुता न सद्धम्मगरुता । इमे खो, भिवखवे, - चत्तारो असद्धम्मा । 10 - २. "चत्तारोमे, भिक्खवे, सद्धम्मा । कतमे चत्तारो ? सद्धम्म- गरुता न कोधगरुता, सद्धम्मगरुता न मक्खगरुता, सद्धम्मगरुता न लाभगरुता, सद्धम्मगरुता न सक्कारगरुता । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो सद्धम्मा ति । "कोधमक्खगरु भिक्खु, लाभसक्कारगारवो। सुखेत्ते पूतिवीजं व, सद्धम्मे न विरूहति ।। "ये च सद्धम्मगरुनो, विहंसु विहरन्ति च । ते वे धम्मे विरूहन्ति, स्नेहान्वयमिवोसधा" ति ।। 15 20 N ५. रोहितस्ससुत्तं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जैतवने अनाथ- पिण्डिकस्स पारामे । अथ खो रोहितस्सो देवपुत्तो अभिवकन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णो केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितो । खो रोहितस्सो देवपुत्तो भगवन्तं एतदवोच - १. स्नेहमन्वायमिवोसधा- सी०, स्या०, रो। २. अभिकिन्तवण्णा प्र०२-७ रो०।

·५० R.48 B.357 भन्ते, - अडगुत्तरनिकायो [४.५.५- २. “यत्थ नु खो, भन्ते, न जायति न जीयति' न मीयति न चवति न उपपज्जति, सक्का नु खो सो', भन्ते, गमनेन लोकस्स अन्तो ज्ञातुं वा दर्छ वा पापुणितुं वा" ति ? “यत्थ खो, आवुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति 5 न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वैय्यं पत्तेयं ति वदामी" ति । ३. "अच्छरियं, भन्ते, अब्भुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भगवता 'यत्व खो, आवुसो, न जायति न जायति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वैय्यं 10 पत्तेय्यं ति वदामी' ति । ४. “भूतपुवाह, भन्ते, रोहितस्सो नाम इसि अहोसि भोजपुत्तो इद्धिमा वेहासङ्गमो। तस्स मय्हं, भन्ते, एवरूपो जवो अहोसि, सेय्य- थापि नाम दहधम्मा" धनुग्गहो सिक्खितो कतहत्थो कतूपासनो लहुकेन असनेन अप्पकसिरेन तिरियं तालच्छायं अतिपातेय्य । एवरूपो पदवीति- 15 हारो अहोसि, सेय्यथापि नाम पुरथिमा समुद्दा पच्छिमो समुद्दो । तस्स मय्ह, भन्ते, एवरूपेन जवेन समन्नागतस्स एवरूपेन च पदवीति- हारेन एवरूपं इच्छागतं उप्पज्जि - 'अहं गमनेन लोकस्स अन्तं पापु- णिस्सामी' ति । सो खो अहं, भन्ते, अझत्रेव असितपीतखायित- सायिता अञ्चत्र उच्चारपस्सावकम्मा अझत्र निद्दाकिलमधपटि- 20 विनोदना वस्ससतायुको वस्ससतजीवी वस्ससतं गत्वा अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं अन्तराये कालङ्कतों। ५. "अच्छरियं, भन्ते, अन्भुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भन्ते, भगवता 'यत्व खो, आवुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वेय्यं पत्तेयं ति वदामी" ति। ६. "'यत्य लो, पासो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं नातेय्यं दद्वैय्यं पत्तेम्ब' ति रो। २, नो-रो। ३. पना- रा४-४. सामान ताम्मे - रा. ! ५. हाम्ना-गो, ग्या, रो ... नालन्याति- रा। -पलग मानतो-रा। . 25 १. जिम्वनि ·४५.६] दुतियरोहितस्ससुत्तं 38205 वदामि । न चाहं, भावुसो, अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं दुक्खस्स अन्त- किरियं वदामि । अपि चाहं, आवुसो,. इमस्मियेव व्याममत्ते कळेवरे' ससझिम्हि समनके लोकं च पञापेमि लोकसमुदयं च लोकनिरोधं च लोकनिरोधगामिनि च पटिपदं ति । "गमनेन न पत्तब्बो, लोकस्सन्तो कुदाचनं । न च अप्पत्वा लोकन्तं, दुक्खा अस्थि पमोचनं ॥ "तस्मा ह वे लोकविदू सुमेधो , लोकन्तगू बुसितब्रह्मचरियो। लोकस्स अन्तं समितावि ञत्वा , नासीसती'लोकमिमं परं चा" ति ।। 5 R.49 B.358 10 - 15 ६. दुतियरोहितस्ससुत्तं १. अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि. "इम, भिक्खवे, रत्ति रोहितस्सो देवपुत्तो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभि- क्कन्तवण्णो केवलकप्पं जेतवनं प्रोभासेत्वा येनाहं तेनुपसङ्कमि; उप- सङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि । एकमन्तं ठितो खो, भिक्खवे, रोहितस्सो देवपुत्तो मं एतदवोच 'यत्थ नु खो, भन्ते, जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति', सक्का नु खो सो, भन्ते, गमनेन लोकस्स अन्तो ज्ञातुं वा दटुं वा पापुणितुं वा' ति ? एवं वुत्ते अहं, भिक्खवे, रोहितस्सं देवपुत्तं एतदवोचं - 'यत्थ खो, आवुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गंमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वैय्यं पत्तेय्यं ति वदामी' ति । एवं वुत्ते, भिक्खवे, रोहितस्सो देवपुत्तो मं एतदवोच – 'अच्छरियं, भन्ते, अभुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भन्ते, भगवता यत्थ खो, प्रावुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दद्वैय्यं पत्तेय्यं ति वदामि । , 20 १. कलेवरे - सी०; कलेवरे - रो। २. सम्मिम्हि - रो। ३. नासिसती सी०; नासिसति-रो। ४. मिय्यति-सी०, स्या० । ५. उप्पजति-सी०, रो। ६. मन्तं- स्या०, रो०। ७. एतदवोच - रो०1८. जिय्यति- मी०, स्था18-६.जातम्यं 'दट्ठस्यं पतय्य सी०,स्या०, रो। -- - ·B.359 R.50 . अडगुत्तरनिकायो २. 'भूतपुब्बाहं, भन्ते, रोहितस्सो नाम इसि अहोसि भोजपुत्तो इद्धिमा वेहासङ्गमो। तस्स मव्हं, भन्ते, एवरूपो जवो अहोसि, सेय्य- थापि नाम दन्हधम्मा' धनुग्गहो सिक्खितो कतहत्थो कतूपासनो' लहुकेन असनेन अप्पकसिरेन तिरिय तालच्छाय' प्रतिपातेय्य । एवरूपो 5 पदवीतिहारो ग्रहोसि, सेय्यथापि नाम पुरथिमा समुद्दा पच्छिमो समुद्दो। तस्स मव्ह, भन्ते, एवरूपेन जवेन समन्नागतस्स एवरूपेन च पदवीतिहारेन एवरूप इच्छागतं उप्पज्जि - अहं गमनेन लोकस्स अन्तं पापुणिस्सामी ति । सो खो अहं, भन्ते, अञ्चत्रेव असितपीतखायितसायिता अझत्र उच्चारपस्सावकम्मा अचत्र निद्दाकिलमथपटिविनोदना वस्ससतायुको 10 वस्ससतजीवी वस्ससतं गन्त्वा अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं अन्तरायेव कालङ्कतो। ३. 'अच्छरियं, भन्ते, अब्भुतं, भन्ते ! याव सुभासितं चिदं, भन्ते, भगवता यत्य खो, आवुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं ददे॒व्यं 15 पत्तेय्यं ति वदामी' ति । एवं वुत्ते अहं, भिक्खवे, रोहितस्सं देवपुत्तं एतदवोचं 'यत्थ खो, भावुसो, न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, नाहं, तं गमनेन लोकस्स अन्तं जातेय्यं दट्टेय्यं पत्तेय्यं ति वदामी ति । न चाहं, आवुसो, अप्पत्वा व लोकस्स अन्तं दुक्खस्सन्तकिरियं वदामि । अपि चाहं, पावूसो, इमस्मियेव ब्याममत्ते 28 कळेवरे समझिम्हि समनके लोकं च पाऐमि लोकसमुदयं च लोकनिरोधं च लोकनिरोधगामिनि च पटिपदं ति । 'गमनेन न पत्तब्वो, लोकस्सन्तो कुदाचनं । न च अप्पत्वा लोकन्तं, दुक्खा अस्थि पमोचनं ॥ 'तस्मा हवे लोकविदू सुमेधो लोकन्तगू वसितब्रह्मचरियो। लोकस्स अन्तं समितावि गत्वा , नासीसती'लोकमिमं परं चा"ति ।। . 1 - 25 १, दळपम्मो-सी०, स्या०, रो० । २. कनुपामनो-सी०, स्या०, रो० । ३. ताल- च्याति - रो०। ४. कालकतो - स्या०, रो०। ५. कलेवरे - रो० । ६. नासिसति सी०, स्या०, रो०1 ·GENERAL PREFACE 111 and unselfishness. The Buddha tcaches us that cven in an agc of anxiety and violence, it is possible to gain and maintain inner harınony, which is not at thc mercy of outward circumstance. Nirvaram paramai sukhan : Nirvana is Nic higliest bliss. It is not a negative state of annihilation but a positive statc of joy, consciousness grown from an unhappy to a bcatific onc. The Buddha does not tell us that man is but a bubblc on tic turbulent surface of nature and that he has no destiny save to undergo dissolution. The Hindu affirms that man can realise his identity with Brahman, the ground of all being; the Buddhist says that man can live in a transfigured world whicrc sansära and nirvana are onc. In fahá-saccaka Sutta, thic Buddha himself is reported to have described the supreme triumph of reaching the goal of his quest as follows : “When this knowledge, this insight had arisen within me, my heart was set free from intoxication of lusts, set free from the intoxication of becomings, sct free from the intoxication of ignorance. In me, thus emancipated, there arose the certainty of that cmancipation. And I came to know : "Rebirth is at an end. The higher life has been fulfilled. What had to bc done has been accomplished. After this present life there is no further for this or that. This last insight did I attain to in the last watch of the night. Igno rance was beaten down, insight arose, darkness was destroyed, the light came, inasmuch as I was there strenuous, carnest, master of myself." Thus cnded the struggle of six long years. The Buddha is said to be a physician. Even as the physician strives to restore to health a sick man, the Buddha trics to restore us to our normal condition. If our leaders become normal, we may be able to replace the present social order in which division, falsehood and violence prevail, by a new one in which humanity, truth and brotherhood will reign. On the occasion of the 2,500th anniversary of the Buddha's parinirvāņa, the Government of India decided to publish ·.. ७.300 5 ४.५.८] विसावसुतं ७. सुविदूरसुतं १. "चत्तारिमानि, भिक्खवे, सुविदूरविदूरानि । कतमानि चत्तारि ? नभं' च, भिक्खवे; पथवी च; इदं पठमं सुविदूरविदरे। अोरिमं च, भिक्खवे, तीरं समुद्दस्स पारिमं च; इदं दुतियं सुविदूरविदूरे। यतो च, भिक्खवे, वरोचनो अब्भुदेति यत्थ च अत्यमेति'; इदं ततियं सुविदूरविदूरे । सतं च, भिक्खवे, धम्मो असतं च धम्मो; इदं चतुत्थं सुविदूरविदूरे । इमानि खो, भिवखवे, चत्तारि सुविदूरविदूरानी ति । "नभं च दूरे पथवी च दूरे, पारं समुद्दस्स तदाहु यतो वैरोचनो अन्भुदेति पभड्रो यत्थ अत्यमेति । ततो हवे दूरतरं सतं च धम्म असतं च धम्म । "अब्यायिको" होति सतं समागमो , यावा पि तिट्टेय्य तथैव होति । खिप्पं हि वेति असतं समागमो , तस्मा सतं धम्मों' असब्भि पारका" ति ।। R.51 दूरे। च 10 वदन्ति , 15 ८. विसाखसुतं १. एक समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथ- पिण्डिकस्स पारामे । तेन खो पन समयेन प्रायस्मा विसाखो पञ्चाल- पुत्तों उपट्ठानसालायं भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्सेति समादपेति समुत्तेजेति सम्पहंसेति, पोरिया वाचाय विस्सट्टाय अनेलगलाय अत्थस्स विजापनिया परियापन्नाय अनिस्सिताय । अथ खो भगवा सायन्ह- समयं पटिसल्लाना वुद्वितो येन उपट्टानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसङ्क- मित्वा पञत्ते आसने निसीदि । निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि- 20 रो० । २. सुविदूरविदूरं रो। ३. च तीरं सी०, स्या, रो० । ४. प्रत्यङ्गमति - स्या० । ५. अव्यायिको - रो० ॥ ६ यावं - सी०, स्या०, रो. ! ७. धम्मा-स्या । ८. पञ्चालिपुत्तो- सी०, स्या, रो। ६. अनळगलाय - रो० अनेलगळाय ~ स्या०।१०. सायव्हसमय - स्या०, रो.!

·५४ B.361- 5 अडगुत्तरनिकायो [४.५.८- २. “को नु खो, भिवखवे, उपट्टानसालायं भिवखू धम्मिया कथाय सन्दस्सेति समादपेति समुत्तेजेति सम्पहंसेति पोरिया वाचाय विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्यस्स विज्ञापनिया परियापन्नाय' अनि- स्सिताया" ति? "प्रायस्मा, भन्ते, विसाखो पञ्चालपुत्तो उपट्ठानसालायं भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्सेति' समादपेति समुत्तेजेति' सम्पहंसेति पोरिया वाचाय विस्सहाय अनेलगलाय अत्थरस विज्ञापनिया परियापनाय अनिस्सिताया" ति। ३. अथ खो भगवा आयस्मन्तं विसाखं पञ्चालपुत्तं एतदवोच 10 “साधु साधु, विसाख ! साधु खो त्वं, विसाख, भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि पोरिया वाचाय विस्सहाय अनेलगलाय अत्थस्स विज्ञापनिया परियापन्नाय अनिस्सिताया ति । "नाभासमानं जानन्ति, मिस्सं बालेहि पण्डितं । भासमानं च जानन्ति, देसेन्तं अमतं पदं ॥ "भासये जोतये धम्मं, परगण्हे इसिनं धजं । सुभासितधजा इसयो, धम्मो हि इसिनं धजो" ति ॥ - 15 - R.52 20 ६. विपल्लाससुतं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, साविपल्लासा चित्तविपल्लासा दिट्ठिविपल्लासा । कतमे चत्तारो ? अनिच्चे, भिवखवे, निच्चं ति सञ्जाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो; दुवखें, भिवखवे मुखं ति सझाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिदिविपल्लासो; अन- तनि, भिक्खये, अत्ता ति सज्ञाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठि- विपल्लासो; असुभे, भिक्खवे, सुभं ति सझाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो। इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो सझाविपल्लासा चित्त- विपल्लासा दिद्विविपल्लासा । २. "चत्तारोमे, भिक्खवे, नसञ्जाविपल्लासा नचित्तविप- ल्लासा नदिट्ठिविपल्लासा । कतमे चत्तारो ? अनिच्चे, भिक्खवे, १. परियापण्णाय - सी० । २. सासो - सी० । ३ मन्दरमेसि रामुत्तेजेसि - रो० । ४. विस्म - सी०। ५-५. अदुक्से भिवसवे दुरस - रो० । 25 ·B.362 ४.५.१०] उपक्किलेससुतं अनिच्चं ति नसञ्चाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिद्विविपल्लासो; दुक्खे, भिक्खवे, दुक्खं ति नसज्ञाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिट्ठि- विपल्लासो; अनत्तनि, भिक्खवे, अनता ति नसझाविपल्लासो नचित्त- विपल्लासो नदिट्ठिविपल्लासो; असुभे, भिवखवे, असुभ ति नसज्ञा- विपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिद्विविपल्लासो। इमे खो, भिवखवे, 5 चत्तारो नसजाविपल्लासा नचित्तविपल्लासा नदिट्ठिविपल्लासा ति । "अनिच्चे निच्चसचिनो, दुक्खे च सुखसािनो । अनत्तनि च अत्ता ति, असुभे सुभसजिनो । मिच्छादिट्ठिहता' सत्ता, खित्तचित्ता विसजिनो ।। "ते योगयुत्ता मारस्स, अयोगखेमिनो जना। गच्छन्ति संसारं, जातिमरणगामिनो ।। "यदा च बुद्धा लोकस्मि, उप्पज्जन्ति पभङ्करा । ते' इम' धम्म पकासेन्ति, दुक्खूपसमगामिनं ।। "तसं सुत्वान सप्पा, सचित्तं पच्चलद्धा ते । अनिच्चं अनिच्चतो दक्खं, दुवखमद्दलखु दुक्खतो ॥ अनत्ता ति, असुभं असुभतद्दसुं । सम्मादिट्टिसमादाना, सब्बं दुक्खं उपच्चगुं" ति ।। 10 सत्ता 15 "अनत्तनि - R53 १०. उपक्किलेससुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, चन्दिमसुरियानं उपविकलेसा, येहि उपक्किलेसेहि उपक्किलिट्टा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । कतमे चत्तारो ? अब्भा', भिक्खवे, चन्दिमसुरियानं उप- 20 ' विकलेसा, येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । २. "महिका, भिक्खवे, चन्दिमसुरियानं उपविकलेसा, येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न . विरोचन्ति । १. मिच्छादिट्ठिगना - सो०, रो०१२-२. तेमं - मी०, स्या० । ३. पच्चलत्यु - सी०, स्या०, रो० । ४-४. सव्वदुदखमुपच्चग - रो० । ५. अन्म - रो० । ६. उपस्किलेसो. रो०१ ७. महिया - स्था०, रो० । 25 ·B.363 अडगुत्तरनिकायो ३. “धूमो रजो, भिक्खवे, चन्दिमसुरियानं उपविकलेसो, येन उपक्किलेसेन उपविकलिट्ठा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । ४. "राहु, भिक्खवे, असुरिन्दो चन्दिमसुरियानं उपविकलेसो, 5 येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो चन्दिमसुरियानं उपविकलेसा, येहि उपक्किलेसेहि उपविकलिट्ठा चन्दिमसुरिया न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । ५. "एवमेव खो, भिक्खवे, चत्तारोमे समणब्राह्मणानं उपविक- 10 लेसा, येहि उपक्किलेसेहि उपक्किलिट्ठा एके समणब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । कतमे चत्तारो ? सन्ति, भिवखवे, एके समणब्राह्मणा सुरं पिवन्ति मेरयं', सुरामेरयपाना अप्पटिविरता । अयं, भिक्खवे, पठमो समणब्राह्मणानं उपक्किलेसो, येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा एके समणब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । ६. “सन्ति, भिक्खवे, एके समणब्राह्मणा मेथुनं धम्म पटि- सेवन्ति, मेथुनस्मा धम्मा अप्पटिविरता । अयं, भिक्खवे, दुतियो समण- ब्राह्मणानं उपक्किलेसो, येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा एके समण- ब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । ७. "सन्ति, भिक्खये, एके समणब्राह्मणा जातरूपरजतं सादि- 20 यन्ति, जातरूपरजतपटिग्गहणा अप्पटिविरता । अयं, भिवखवे, ततियो समणब्राह्मणानं उपक्किलेसो, येन उपविकलेसेन उपक्किलिट्ठा एके समण- ब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । ८. "सन्ति, भिवखवे, एके समणब्राह्मणा मिच्छाजीवेन जीवन्ति, मिच्छाजीवा अप्पटिविरता । अयं, भिक्सवे, चतुत्यो समणब्राह्मणानं 28 उपस्किलेसो, येन उपक्किलेसेन उपक्किलिट्ठा एके समणब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ति । इमे सो, भिवसवे, चतारो समण- ब्राह्मणानं उपपिकलेसा, येहि उपस्किलेसेहि उपगिकलिट्ठा एके समण- ब्राह्मणा न तपन्ति न भासन्ति न विरोचन्ती ति । 15 , मैग्यं पियन्ति-रो. ।

·४.६.१] १७ , 5 B.364 पठमपुज्ञाभिसन्दसुत्तं "रागदोसपरिविकट्ठा', एके समणब्राह्मणा । अविज्जानिबुता पोसा, पियरूपाभिनन्दिनो ।। "सुरं पिवन्ति मेरयं, पटिसेवन्ति मेथुनं । रजतं जातरूपं च, सादियन्ति अविद्दसू । मिच्छाजीवेन जीवन्ति, एके समणब्राह्मणा ।। "एते उपक्किलेसा वुत्ता, बुद्धनादिच्चवन्धुना । येहि उपरिकलेसेहि', एके समणब्राह्मणा । न तपन्ति न भासन्ति, असुद्धा सरजा मगा। "अन्धकारेन प्रोनद्धा, तण्हादासा सनेत्तिका । बड्डेन्ति कसिं घोरं, आदियन्ति पुनव्भवं" ति ।। रोहितस्सवग्गो पञ्चमो। तस्सुद्दानं समाधिपहा द्वे कोधा, रोहितस्सापरे दुवे । सुविदूरविसाखविपल्लासा", उपविकलेसेन ते दसा ति ।। पठमो पण्णासको समत्तो। 10 B.365 ६. पुञाभिसन्दवग्गो १. पठमपुज्ञाभिसन्दसुतं १. सावत्थिनिदान । चत्तारोमे, भिक्खवे, पुज्ञाभिसन्दा कुसला- भिसन्दा सुखस्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका इट्टाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो ? यस्स, 15 भिक्खवे, भिक्खु चीवरं परिभुञ्जमानो अप्पमाणं चेतोसमाधि उप- सम्पज्ज विहरति, अप्पमाणो तस्स पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्टाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । १. रागदोसुपटिक्किट्ठा - स्या०; रागदोसपटिविट्टा - रो० । २. अविमु-स्या । ३. उपक्किलिट्ठा- सी० उपकिलिट्ठा-रो० । ४. पभा- रो०। ५. विसासा विपल्लासो स्या० सुदूरविसासो विपल्लामो - रो। म०२-८ ·R.55 5 . 10 अडगुत्तरनिकायो [४.६.१- २. “यस्स, भिक्खवे, भिवखु पिण्डपातं परिभुजमानो अप्पमाणं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति, अप्पमाणो तस्स पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । ३. “यस्स, भिक्खवे, भिक्खु' सेनासनं परिभुञ्जमानो अप्प- माणं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति, अप्पमाणो तस्स पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । ४. “यस्स, भिक्सवे, भिक्खु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखार परिभुञ्जमानो अप्पमाणं चेतोसमाधि उपसम्पज्ज विहरति, अप्पमाणो तस्स पुआभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुख- विपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुजाभिसन्दा कुसलाभिसन्दा सुखस्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय 15 सुखाय संवत्तन्ति । ५. "इमेहि च पन, भिक्खवे, चतूहि पुज्ञाभिसन्देहि कुसला- भिसन्देहि समन्नागतस्स अरियसावकस्स न सुकरं पुनस्स पमाणं गहेतुं - 'एत्तको पुञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय . 20 संवत्तती' ति। अथ खो असङ्खधेय्यो अप्पमेय्यो महापुचक्वन्धो त्वेव सङ्खघं गच्छति । ६. "सय्यथापि, भिक्खवे, महासमुद्दे न सुकरं उदकस्स पमाणं गहेतुं - 'एत्तकानि उदकान्हकानी ति वा, एत्तकानि उदकान्हकसतानी ति वा, एत्तकानि उदकान्हकसहस्सानी ति वा, एत्तकानि उदकान्हकसत- 25 सहस्सानी ति वा', अथ खो असह्वधेय्यो अप्पमेय्यो महाउदकक्सन्धो त्वेव सङ्खधं गच्छति। एवमेव खो, भिक्सवे, इमेहि चतूहि पुज्ञाभि- सन्देहि कुसलाभिसन्देहि समनागतस्स अरियसावकस्स न सुफरं पुनस्स पमाणं गहेतुं - 'एत्तको पुजाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुसस्साहारी गी। पोल्यो नत्यि । २. मगरलो - सी०, स्या, रो। ३. पर- सी०, स्था, रो। B.366 ·५६ , 5 बुतियपुमाभिसन्दसुत्तं सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तती' ति, अथ खो असङ्खयेय्यो अप्पमेय्यो महापुञवखन्धो त्वेव' सङ्घयं गच्छती ति । "महोदधि अपरिमितं अपरिमितं महासरं , बहुभेरवं रतनवरानमालयं । नज्जो यथा नरगणसङ्घसेविता', पुथू सवन्ती' उपयन्ति सागरं ॥ नरं अन्नदपानवत्थदं सेय्यानिसज्जत्थरणस्स दायकं । पुञस्स धारा उपयन्ति पण्डितं , नज्जो यथा वारिवहा व सागरं" ति ।। R.56 . 10 15 B.367 २. दुतियपुञाभिसन्दसुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, पुञाभिसन्दा कुसलाभिसन्दा सुख- स्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका इट्ठाय कन्ताय मना- पाय हिताय सुखाय संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो ? इध, भिवखवे, अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविद अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अयं, भिक्खवे, पठमो पुजाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुख- विपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । २. "पुन च परं, भिवखवे, अरियसावको धम्मे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – 'स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको प्रोपनेय्यिको पच्चत्तं वेदितव्यो विञ्यूही' ति । अयं, भिक्खवे, दुतियो पुज्ञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय 25 संवत्तति । 20 - - रो० । २. रतनगणानमालयं स्या० । ४. मवन्ति - रो। सी०, स्या०, रो०। ३. मच्छगण- सङ्घसेविता - ·६० + R.57 अगुत्तरनिकायो ३. "पुन च परं, भिक्खवे, अरियसावको सङ्के प्रवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति - 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, जायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, सामीचि- प्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ 5 पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दविखणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुक्खेत्तं लोकस्सा' ति । अयं, भिक्खवे, ततियो पुञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोवग्गिको सुख- विपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । ४. "पुन च परं, भिक्खवे, अरियसावको अरियकन्तेहि सीलेहि 10 समन्नागतो होति अखण्डेहि अच्छिद्देहि' असबलेहि अकम्मासेहि भुजिस्सेहि विझुप्पसत्येहि अपरामटेहि समाधिसंवत्तनिकेहि । अयं, भिक्खवे, चतुत्थो पुञाभिसन्दो कुसलाभिसन्दो सुखस्साहारो सोव- ग्गिको सुखविपाको सग्गसंवत्तनिको इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तति । इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो पुज्ञाभिसन्दा कुसलाभि- 15 सन्दा सुखस्साहारा सोवग्गिका सुखविपाका सग्गसंवत्तनिका इट्ठाय कन्ताय मनापाय हिताय सुखाय संवत्तन्ती ति । “यस्स सद्धा तथागते, अचला सुप्पतिहिता । सीलं च यस्स कल्याणं, अरियकन्तं पसंसितं ।। "सचे पसादो यस्सत्थि, उजुभूतं च दस्सनं । अदलिदो ति तं पाहु, अमोघं तस्स जीवितं ।। "तस्मा सद्धं च सीलं च, पसाद धम्मदस्सनं । अनुयुजेथ मेधावी, सरं बुद्धान सासनं" ति ।। । B368 20 ४ ३. पठमसंवाससुत्तं . १. एक समयं भगवा अन्तरा च मधुरं अन्तरा च वरञ्ज अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति । सम्बहुला पि सो गहपती च गहपतानियो 25 च अन्तरा च मधुरं अन्तरा च वेरञ्ज़ श्रद्धानमग्गप्पटिपना होन्ति । अथ सो भगवा मग्गा प्रोक्कम्म अञ्जतरस्मि खसमूले" निसीदि । १. अविरहि - रो। २. पिपपत्येहि स्था विपनदेहि २.रो. पौत्य के नस्य । ४.वनि-रो० । ५. • पम्मा गने-रो। - ·R.58 पठमवाससुतं अहसंसु खो गहपती च गहपतानियो च भगवन्तं अज्ञतरस्मि रुक्खमूले निसिन्नं । दिस्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्ने खो ते गहपती च गहपतानियो च भगवा एतदवोच २. "चत्तारोमे, गहपतयो, संवासा । कतमे चत्तारो? छवो 5 छवाय सद्धि संवसति, छवो देविया सद्धि संवसति, देवो छवाय सद्धि संवसति, देवो देविया सद्धि संयसति । ३. "कथं च, गहपतयो, छवो छवाय सद्धि संवसति ? इध, गहपतयो, सामिको होति पाणातिपाती अदिन्नादायी कामेसुमिच्छाचारी मुसावादी सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी दुस्सीलो पापधम्मो मच्छरमलपरि- 10 युट्ठितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसकपरिभासको समणब्राह्म- णानं ; भरिया पिस्स होति पाणातिपातिनी अदिन्नादायिनी कामेसुमिच्छा- चारिनी मुसावादिनी सुरामेरयमज्जपमादट्ठायिनी दुस्सीला पापधम्मा मच्छरमलपरियुट्टितेन चेतसा अगारं अज्झावसति भयकोसिकपरिभासिका समणब्राह्मणानं । एवं खो, गहपतयो, छवो छवाय सद्धि संवसति । ४. “कथं च, गहपतयो, छवो देविया सद्धि संवसति ? इध, गहपतयो, सामिको होति पाणातिपाती अदिनादायी कामेसुमिच्छारी मुसावादी सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी दुस्सीलो पापधम्मो मच्छरमल- परियुट्ठितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसकपरिभासको समण- ब्राह्मणानं, भरिया' ख्वस्स होति पाणातिपाता पटिविरता अदिन्नादाना 20 पटिविरता कामेसुमिच्छाचारा पटिविरता मुसावादा पटिविरता सुरा- मेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरता सीलदती कल्याणधम्मा विगतमल- मच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनक्कोसिकपरिभासिका समण- ब्राह्मणानं । एवं खो, गहपतयो, छवो देविया सद्धि संवसति । ५. “कथं च, गहपतयो, देवो छवाय सद्धिं संवसति ? इध, 25 गहपतयो, सामिको होति पाणातिपाता पटिविरतो अदिन्नादाना पटि- विरतो कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो मुसाबादा पटिविरतो सुरामेरय- मज्जपमादट्ठाना परिविरतो सीलदा कल्याणधम्मो विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनक्कोसकपरिभासको समणब्राह्मणानं; 15 B.369 १. भरिया च स्या०, रो।

·६२ प्रत्युत्तरनिकायो 5 , R.59 भरिया स्वस्स होति पाणातिपातिनी ... पे०... सुरामेरयमज्जपमाद- हायिनी दुस्सीला पापधम्मा मच्छरमलपरियुट्ठितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसिकपरिभासिका समणब्राह्मणानं । एवं खो, गहपतयो, देवो छवाय सद्धि संवसति । ६. "कथं च, गहपतयो, देवो देविया सद्धिं संवसति ? इध, गपतयो, सामिको होति पाणातिपाता पटिविरतो ... पे०... सीलवा कल्याणधम्मो विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनक्कोसक- परिभासको समणब्राह्मणानं; भरिया पिस्स होति पाणातिपाता पटि- विरता ... पे०... सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरता सीलवती कल्याण- 10 धम्मा विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनवकोसिकपरि- भासिका समणब्राह्मणानं । एवं खो, गहपतयो, देवो देविया सद्धि संवसति । इमे खो गहपतयो चत्तारो संवासा ति । "उभो च होन्ति दुस्सीला, कदरिया परिभासका । ते होन्ति जानिपतयो, छवा संवासमागता ।। "सामिको होति दुस्सीलो, कदरियो परिभासको । भरिया सीलवती होति, वद वीतमच्छरा । सा पि देवी संवसति, छवेन पतिना सह ।। "सामिको सीलवा होति, वदनं वीतमच्छरो । भरिया' होति दुस्सीला, कदरिया परिभासिका । सा पि छवा संवसति, देवेन पतिना सह ।। "उभो सद्धा वदशं च, सञता धम्मजीविनो। ते होन्ति जानिपतयो, अञ्जमनं पियंवदा ।। "अत्यासं पचुरा होन्ति, फासुकं उपजायति । अमित्ता दुम्मना होन्ति, उभिन्न समसीलिनं ॥ "इध धम्म चरित्वान, समसीलब्बता उभो। नन्दिनो देवलोकस्मि, मोदन्ति कामकामिनो" ति । B370 15 20 25 १. भरियास्म - रो०।२ फाम-सी, वासत्यं-रो।

·R.60 ४.६.४ ] दुतियसंयाससुतं ४. दुतियसंवाससुत्तं १. "चत्तारोमे, भिक्खवे, संवासा । कतमे चत्तारो ? छवो छवाय सद्धि संवसति, छवो देविया सद्धि संवसति, देवो छवाय सद्धि संवसति, देवो देविया सद्धि संवसति । २. "कथं च, भिक्खवे, छवो छवाय सद्धि संवसति । इध, भिक्खवे, सामिको होति पाणातिपाती अदिन्नादायी कामेसुमिच्छाचारी 5 मुसावादी पिसुणवाचो फरुसवाचो सम्पप्पलापी अभिज्झालु व्यापन्न- चित्तो' मिच्छादिट्ठिको दुस्सीलो पापधम्मो मच्छरमलपरियुट्ठितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसकपरिभासको समणब्राह्मणानं; भरिया पिस्स होति पाणातिपातिनी अदिन्नादायिनी कामेसुमिच्छाचारिनी मुसा- वादिनी पिसुणवाचा फरुसवाचा सम्फप्पलापिनी अभिज्झालुनी व्यापन- 10 चित्ता मिच्छादिट्टिका दुस्सीला पापधम्मा मच्छेरमलपरियुट्टितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसिकपरिभासिका समणब्राह्मणानं । एवं खो, भिक्खवे, छवो छवाय सद्धि संवसति । ३. "कथं च, भिक्खवे, छवो देविया सद्धि संवसति ? इध, भिक्खवे, सामिको होति पाणातिपाती ... पे०.. मिच्छादिट्ठिको दुस्सीलो 15 पापधम्मो मच्छेरमलपरियुट्ठितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अवकोसक- परिभासको समणब्राह्मणानं; भरिया स्वस्स होति पाणातिपाता पटि- विरता अदिन्नादाना पटिविरता कामेसुमिच्छाचारा पटिविरता मुसावादा पटिविरता पिसुणाय वाचाय पटिविरता फरसाय वाचाय पटिविरता सम्फप्पलापा पटिविरता अनभिज्ज्ञालुनी अव्यापन्नचित्ता सम्मादिट्टिका 20 सीलवती कल्याणधम्मा विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनक्कोसिकपरिभासिका समणब्राह्मणानं । एवं खो, भिवखवे, छवो देविया सद्धि संवसति । ४. "कथं च, भिक्खवे, देवो छवाय सद्धि संवसति ? इध, भिक्खवे, सामिको होति पाणातिपाता पटिविरतो अदिनादाना पटिविरतो 25 कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो मुसावादा पटिविरतो पिसुणाय वाचाय पटिविरतो फरुसाय वाचाय पटिविरतो सम्फप्पलापा पटिविरतो अनभि- ज्झालु अब्यापन्नचित्तो सम्मादिष्टिको सीलवा कल्याणधम्मो विगत- B,371 . १. ज्यापनचित्तो-रो।

·अहात्तरनिकायो [४.६.४- मलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनवकोसकपरिभासको समण- ब्राह्मणानं; भरिया ख्वस्स होति पाणातिपातिनी...पे०... मिच्छादिट्ठिका दुस्सीला पापधम्मा मच्छरमलपरियुट्टितेन चेतसा अगारं अज्झावसति अक्कोसिकपरिभासिका समणवाह्मणानं । एवं खो, भिक्खवे, देवो 5 छवाय सद्धि संवसति । ५. "कयं च, भिक्सवे, देवो देविया सद्धि संवसति भिक्सवे, सामिको होति पाणातिपाता पटिविरतो... पे०... सम्मादिट्टिको सीलवा कल्याणधम्मो' विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावराति अनक्कोसकपरिभासको समणब्राह्मणानं; भरिया पिस्स होति पाणाति- 10 पाता पटिविरता ... पे०... सम्मादिट्टिका सीलवती कल्याणधम्मा विगत- मलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति अनयकोसिकपरिभासिका समण- ब्राह्मणानं । एवं सो, भिक्सवे, देवो देविया सद्धि संवसति । इमे खो, भिक्सवे, चत्तारो संवासा ति । "उभो च होन्ति दुस्सीला, कदरिया परिभासका । ते होन्ति जानिपतयो, छपा संयासमागता ।। "सामिको होति दुस्सीलो, कदरियो परिभासको। भरिया सोलवती होति, वदन्यू वीतमच्छरा। सा पि देवी संवसति, वेन पतिना सह ।। "सामिको सीलवा होति, यदभ्यू पीतमच्छरो। भरिया होति दुस्सीला, कदरिया परिभासिका। मा पि या संवसति, देवेन पतिना सह ।। "उगो गया बदम्यूच, साता धम्मनीपिनो। ने होन्ति जानिपतयो, पम्नमस्तां पियंवदा ।। "प्रत्यागं पचुग मोनि, कानुन अनापति। प्रमिता गुमाना भोलि, firi गगनीदिन । "प में परिवान, मीनबनामी। नन्दिनी देवनोकरिम, मोर्शन समामिना" R.61 15 U.372 20 S ·5 पठमसमजीवीसुतं ५. पठमसमजीवीसुत्तं १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरें' भेसकळावने मिगदाये । अथ खो भगवा पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय येन नकुलपितुनो गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उप- सङ्कमित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि । अथ खो नकुलपिता च गहपति नकुलमाता च गहपतानी येन भगवा तेनुपसङ्कमिसुः उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसु । एकमन्तं निसिन्नो खो नकुलपिता गहपति भगवन्तं एतदवोच - २. “यतो मे, भन्ते, नकुलमाता गहपतानी दहरस्सेव दहरा आनीता, नाभिजानामि नकुलमातरं गहपतानि मनसा पि अतिचरिता, कुतो पन कायेन ! इच्छेय्याम मयं, भन्ते, दिढे चेव धम्मे अञमनं 10 पस्सितुं अभिसम्परायं च अज्ञमनं पस्सितुं" ति । नकुलमाता पि खो गहपतानी भगवन्तं एतदवोच-"यतोहं, भन्ते, नकुलपितुनो गहपतिस्स दहरस्सेव दहरा आनीता, नाभिजानामि नकुलपितरं गहपति मनसा पि अतिचरिता, कुतो पन कायेन ! इच्छेय्याम मयं, भन्ते, दिढे चेव धम्मे अज्ञमज पस्सितुं अभिसम्परायं च अामञ्ज पस्सितुं" ति । ३. “प्राकद्धेय्यु चे, गहपतयो, उभो जानिपतयो दिढे चेव धम्मे अचमनं पस्सितुं अभिसम्परायं च अज्ञमश्र पस्सितुं उभो व'अस्सु समसद्धा समसीला समचागा समपञ्जा, ते दिढे चैव धम्मे अझमझं पस्सन्ति अभिसम्परायं च अज्ञमन पस्सन्ती ति । "उभो सद्धा वद च, सञता धम्मजीविनो। ते होन्ति जानिपतयो, अञ्जमञ्ज पियंवदा ।। "अत्थासं पचुरा होन्ति, फासुकं उपजायति । अमित्ता दुम्मना होन्ति, उभिन्नं समसीलिनं ।। "इध धम्म चरित्वान, समसीलब्बता उभो। नन्दिनो देवलोकस्मि, मोदन्ति कामकामिनो" ति ।। B.373 - 15 R.62 20 25 २. भेसकलावने - सी०, रो०। ३. च-सी०,०। - १. सुसुमारगिरे ४. एव-रो०। ५. वासत्य रो०।

·६६ अगुत्तरनिकायो [४.६.६ ६. दुतियसमजीवीसुतं १. "आकढय्युं चे, भिक्खवे, उभो जानिपतयो दिढे चेव धम्म अनमञ्ज पस्सितुं अभिसम्परायं च अञ्जमशं पस्सितुं उभो व अस्सु समसद्धा समसीला समचागा समपना, ते दिटे चैव धम्मे अझमनं पस्सन्ति अभिसम्परायं च अझमनं पस्सन्ती ति । "उभो सद्धा वदञ्ज च, सञता धम्मजीविनो। ते होन्ति जानिपतयो, अञ्जमनं पियंवदा ।। "प्रत्यासं पचुरा होन्ति, फासुकं उपजायति । अमित्ता दुम्मना होन्ति, उभिन्न समसीलिनं ।। "इध धम्म चरित्वान, संमसीलव्बता उभो। नन्दिनो देवलोकस्मि, मोदन्ति कामकामिनो"ति ॥ 5 10 B.374 - R.63 15 ७. सुप्पवासासुत्तं १. एकं समयं भगवा कोळियेसु विहरति पज्जनिक' नाम कोळियानं निगमो । अथ खो भगवा पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्त- चीवरमादाय येन सुप्पवासाय कोळियधीतुया' निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्जते आसने निसीदि । अथ खो सुप्पवासा कोळिय- धीता भगवन्तं पणीतेन सादनीयेन भोजनीयेन सहत्या सन्तप्पेसि सम्प- वारेति । अथ खो सुप्पवासा कोळियधीता भगवन्तं भुत्तावि योनीत- पत्तपाणि एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं सो सुप्पवास कोळिय- धीतरं भगवा एतदवोच- २. "भोजनं, सुप्पवासे, देन्ती अरियसाविका पटिग्गाहकानं चत्तारि ठानानि देति । मतमानि चत्तारि ? सायं देति, वगं देति, सुरा देति, बलं देति । आयु खोपन दत्वा मायुस्स भागिनी होति दिव्यस्त वा मानुसस्स वा । वष्णं दत्वा वणस्स नागिनी होति दिबास या मानुरास्त वा । मुसं दत्वा मुगल भागिनी होति दिव्यारा या मानुरारत या । यतं दत्या वलरस भागिनी होति दिव्या या मानुराम वा। 20 १. गरा-मारी पनी- दाकोनिया--. नि. -या; कोधिभितार-रो।

·. सुवत्तसुत्तं भोजनं, सुप्पवासे, देन्ती अरियसाविका पटिग्गाहकानं इमानि चत्तारि छानानि देती ति। "सुसङ्खतं भोजनं या ददाति सुचिं पणीतं रससा उपेतं । सा दक्खिणा उज्जुगतेसु दिन्ना, चरणूपपन्नेसु महम्गतेसु । पुञ्जेन पुलं संसन्दमाना , महप्फला लोकविदून वण्णिता ॥ "एतादिसं यज्ञमनुस्सरन्ता । ये वेदजाता विचरन्ति, लोके । विनेय्य मच्छरमलं समूलं अनिन्दिता सग्गमुपेन्ति ठान" ति ।। 10 15 B.375 R.64 ८. सुदत्तसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. "भोजनं, गहपति, ददमानो अरियसावको पटिग्गाहकानं चत्तारि ठानानि देति । कतमानि चत्तारि ? आयुं देति, वण्णं देति, सुखं देति, बलं देति । आयुं खो पन दत्वा आयुस्स भागी होति दिब्बस्स वा मानुसस्स वा । वण्णं दत्वा ... सुखं दत्वा ... वलं दत्वा वलस्स 'भागी होति दिब्वस्स वा मानुसस्स वा । भोजनं, गहपति, ददमानो अरियसावको 20 पटिग्गाहकानं इमानि चत्तारि ठानानि देती ति ! "यो सञतानं परदत्तभोजिनं कालेन सक्कच्च ददाति भोजनं । चत्तारि ठानानि अनुप्पवेच्छति आयुं च वण्णं च सुखं बलं च ॥ "सो आयुदायी वण्णदायी', सुखं वलं ददो नरो। दीघायु यसवा होति, यत्य यत्यूपपज्जती" ति । - 25 १. चरणोपपन्नेसु - स्या०, रो० । २. बलदायी - सी०, स्या०, रो० ॥ ३-३. सुत्रं वणं ददो - स्था, सुखवग्णददो- रो।

·अगत्तरनिकायो . ६. भोजनसुत्तं १. "भोजनं, भिक्खवे, ददमानो दायको पटिग्गाहकानं चत्तारि' ठानानि देति । कतमानि चत्तारि ? अायुं देति, वणं देति, सुखं देति, वलं देति । आयुं खो पन दत्वा आयुस्स भागी होति दिब्वस्स वा मानु- सस्स वा । वणं दत्वा ... सुखं दत्वा ... बलं दत्वा बलस्स भागी होति 5 दिव्वस्स वा मानुसस्स वा । भोजन, भिक्खवे, ददमानो दायको पटि- ग्गाहकानं इमानि चत्तारि ठानानि देती ति । "यो सञतानं परदत्तभोजिनं कालेन सक्कच्च ददाति भोजनं । चत्तारि ठानानि अनुप्पवेच्छति आयुं च वणं च सुखं बलं च ।। "सो आयुदायी वण्णदायी, सुखं बलं ददो नरो। दीघायु यसवा होति, यत्य यत्थूपपज्जती" ति ।। , , 10 B. 376, R.65 १०. गिहिसामोचिसुतं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं 15 निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच- २. “चतूहि खो, गहपति, धम्मेहि समन्नागतो अरियसावको गिहिसामीचिपटिपदं पटिपन्नो होति यसोपटिलाभिनि' सग्गसंवत्तनिकं । कतमेहि चतूहि ? इध, गहपति, अरियसावको भिक्खुसङ्घ पच्चुपट्टितो होति चीवरेन, भिक्खुसई पच्युपट्टितो होति पिण्डपातेन, भिक्खुसी 20 पच्चुपट्ठितो होति सेनासनेन, भिक्खुसङ्घ पच्चुपट्टितो होति गिलान- प्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन । इमेहि खो, गपति, चतूहि धम्मेहि समन्ना- गतो अरियासावको गिहिसामीचिपटिपदं पटिपन्नो होति यसोपटि- लाभिनिं सग्गसंवत्तनिक ति। "गिहिसामीचिपटिपदं, पटिपज्जन्ति पण्डिता । सम्मग्गते सीलवन्ते, चीवरेन उपट्ठिता ॥ 25 १. इमानि.-रो० । २. यसपटिलाभिनि-स्सा।

·४.७.१] पत्तकम्मसुतं पिण्डपातसयनेन, गिलानप्पच्चयेन तेसं दिवा च रत्तो च, सदा पुञ्ज पवड्डति । सग्गं च कमतिट्ठानं, कम्मं कत्वान भद्दक" ति ।। पुजाभिसन्दवग्गो छहो । तस्सुद्दानं द्वे पुज्ञाभिसन्दा, द्वे च संवासा समजीविनो। सुप्पवासा सुदत्तो च, भोजनं गिहिसामिची' ति ।। ७. पत्तकम्मवग्गो १. पत्तकम्मसुत्तं १. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपति भगवा एतदवोच - २. "चत्तारो मे, गहपति, धम्मा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । कतमे चत्तारो ? भोगा मे उप्पज्जन्तु सहधम्मेना ति, 10 अयं पठमो धम्मो इट्टो कन्तो मनापो दुल्लभो लोकस्मि । ३. “भोगे लद्धा सहधम्मेन यसो में आगच्छतु सह जातीहि सह उपज्झायेही ति, अयं दुतियो धम्मो इट्ठो कन्तो मनापो दुल्लभो B.377, R.66 लोकस्मि । ४. “भोगे लद्धा सहधम्मेन यसं लद्धा सह जातीहि सह 15 उपझायेहि चिरं जीवामि दीघमायु' पालेमी ति, अयं ततियो धम्मो इट्ठो कन्तो मनापो दुल्लभो लोकस्मि । ५. “भोगे लद्धा सहधम्मेन यस लद्धा सह जातीहि सह उपज्झा- येहि चिरं जीवित्वा दीघमायुं पालेत्वा कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सगं लोकं उपपज्जामी ति, अयं चतुत्यो धम्मो इट्ठो कन्तो मनापो 20 दुल्लभो लोकस्मि । इमे खो, गहपति, चत्तारो धम्मा इट्ठा कन्ता मनापा दुल्लभा लोकस्मि । १. गिही सामीचिना - रो। २-२. में मभुग्गच्छतु-स्वा०, रो० । ३. दीपमवायु- रो०। ४. उपजामी-रो।

·- अडगत्तरनिकायो [४.७.t- ६. "इमेसं खो, गहपति, चतुम्नं धम्मानं इट्टानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि चत्तारो धम्मा पटिलाभाय संवत्तन्ति । कतमे चत्तारो ? सद्धासम्पदा, सीलसम्पदा, चागसम्पदा, पञ्जासम्पदा । ७. “कतमा च, गहपति, सद्धासम्पदा ? इध, गहपति, अरिय- 5 सावको सद्धो होति, सद्दहति तथागतस्स बोधि 'इति पि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविद् अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि, सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा' ति । अयं वुच्चति, गहपति, सद्धासम्पदा । ८. "कतमा च गहपति सीलसम्पदा ? इध, गहपति, अरिय- 10 सावको पाणातिपाता पटिविरतो होति ... पे०... सुरामेरयमज्जपमाद- द्वाना पटिविरतो होति । अयं वुच्चति, गहपति, सीलसम्पदा । ६. "कतमा च, गहपति, चागसम्पदा ? इध, गहपति, अरिय- सावको विगतमलमच्छरेन चेतसा अगारं अज्झावसति मुत्तचागो पयत- पाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो । अयं वुच्चति, गहपति, 15 चागसम्पदा १०. "कतमा च, गहपति, पञ्जासम्पदा ? अभिज्झा- विसमलोभाभिभूतेन, गहपति, चेतसा विहरन्तो अकिच्चं करोति, किच्चं अपराधेति । अकिच्चं करोन्तो किच्चं अपराधन्तो यसा च सुखा च. धंसति । व्यापादाभिभूतेन, गहपति, चेतसा विहरन्तो अकिच्चं करोति, 20 किच्चं अपराधेति । अकिच्चं करोन्तो किच्चं अपराधन्तो यसा च सुखा च धंसति । थीनमिद्धाभिभूतेन, गहपति, चेतसा विहरन्तो अकिच्चं करोति किच्चं अपराधेति । अकिच्चं करोन्तो किच्चं अपराधन्तो यसा च सुखा च धंसति । उद्धच्चकुक्कुच्चाभिभूतेन, गहपति, चेतसा विहरन्तो अकिच्चं करोति, किच्चं अपराधेति । अकिच्चं करोन्तो किच्चं अपरा- 25 घेन्तो यसा च सुखा च धंसति । विचिकिच्छाभिभूतेन, गहपति, चेतसा विहरन्तो अकिच्चं करोति, किच्चं अपराधेति । अकिच्चं करोन्तो किच्चं अपराधेन्तो यसा च सुखा च धंसति । . ११. “स खो सो, गहपति, अरियसावको अभिज्ज्ञाविसमलोमो चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा अभिज्झाविसमलोभं चित्तस्स 90 उपपिकलेसं पजहति । व्यापादो चित्तस्स उपविफलेसो ति, इति विदित्वा B.378, R.67 ·t पत्तकम्मसुत्तं ७१ व्यापादं चित्तस्स उपक्किलेसं पजहति । थीनमिद्ध चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा थीनमिद्धं चित्तस्स उपविकलेसं पजहति । उद्धच्चकुक्कुच्चं चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा उद्धच्चकुक्कुच्चं चित्तस्स उपविकलेसं पजहति । विचिकिच्छा चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा विचिकिच्छं चित्तस्स उपक्किलेसं 5 पजहति । १२. “यतो च खो, गहपति, अरियसावकस्स' अभिज्झाविसम- लोभो चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा अभिज्झाविसमलोभो चित्तस्स उपक्किलेसो पहीनो होति । व्यापादो चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा व्यापादो चित्तस्स उपविकलेसो पहीनो होति । 10 थीनमिद्धं चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा थीनमिद्धं चित्तस्स उपक्किलेसो पहीनो होति । उद्धच्चकुक्कुच्चं चित्तस्स उपक्किलेसो ति, इति विदित्वा उद्धच्चकुक्कुच्चं चित्तस्स उपविकलेसो पहीनो होति । विचिकिच्छा चित्तस्स उपविकलेसो ति, इति विदित्वा विचिकिच्छा चित्तस्स उपक्किलेसो पहीनो होति । अयं बुच्चति, गहपति, अरिय- 15 सावको महापओ पुथुपओ आपातदसो' पज्ञासम्पन्नो । अयं वुच्चति, गहपति, पञ्जासम्पदा । इमेसं खो, गहपति, चतुन्नं धम्मानं इट्ठानं कन्तानं मनापानं दुल्लभानं लोकस्मि इमे चत्तारो धम्मा पटि- लाभाय संवत्तन्ति । १३. “स खो सो, गहपति, अरियसावको उठानविरियाधि- 20 गतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्म- लद्धेहि चत्तारि पत्तकम्मानि' कत्ता होति । कतमानि चत्तारि ? इध गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि वाहावलपरि- चितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि अत्तानं सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति । मातापितरो सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परि- 25 हरति । पुत्तदारदासकम्मकरपोरिसे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परि- हरति । मित्तामच्चे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति । इदमस्स पठम ठानगतं होति पत्तगतं आयतनसो परिभुत्तं । B.379 - १. अरियसावको रो० । २. आपाथदसो - सी०, स्था०, रो० । ३. कम्मानि रो। ४. ठानं गत - स्या०, रो० ।

·७२ R.68 प्रगुत्तरनिकायो [४.७.१- १४. "पुन च परं, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधि- गतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि या ता होन्ति आपदा अग्गितो वा उदकतो वा राजतो वा चोरतो वा अप्पियतो वा दायादतो वा, तथारूपासु आपदासु'परियोधाय संवत्तति । 5 सोत्यि अत्तानं करोति । इदमस्स दुतियं ठानगतं होति पत्तगतं पायतनसो परिभुत्तं । १५. "पुन च परं, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावक्खित्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि पञ्चवलि कत्ता होति - जातिवलिं, अतिथिवलिं, पुब्बतवलिं, राज- 10 बलि, देवतावलि । इदमस्स ततियं ठानगतं होति पत्तगतं आयतनसो परिभुत्तं । १६. “पुन च परं, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधिगतेहि भोगेहि बाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्मलद्धेहि ये ते समणब्राह्मणा मदप्पमादा पटिविरता खन्तिसोरच्चे निविट्ठा एक- 15 मत्तानं दमेन्ति, एकमत्तानं समेन्ति, एकमत्तानं परिनिव्वापेन्ति, तथा- रूपेसु समणब्राह्मणेसु उद्धगिकं दक्खिणं पतिद्वापेति सोवग्गिकं सुख- विपाकं सग्गसंवत्तनिक । इदमस्स चतुत्यं ठानगतं होति पत्तगतं आयतनसो परिभुतं । १७. "स खो सो, गहपति, अरियसावको उद्यानविरियाधि- 20 गतेहि भोगेहि वाहावलपरिचितेहि सेदावविखत्तेहि धम्मिकेहि धम्म- लद्धेहि इमानि चत्तारि पत्तकम्मानि कता होति । यस्स करसचि, गहपति, अज्ञत्र इमेहि चतूहि पतकम्मेहि भोगा परिवखयं गच्छन्ति, इमे वुच्चन्ति, गहपति, भोगा अट्ठानगता अपत्तगता अनायतनसो परिभुत्ता । यस्स कस्सचि, गहपति, इमेहि चतूहि पत्तकम्मेहि भोगा परिवसयं 25 गच्छन्ति, इमे युच्चन्ति, गहपति, भोगा ठानगता पत्तगता प्रायतनसो परिभुत्ता ति। "भुत्ता भोगा भता' भच्चा, वितिण्णा आपदासुमे । उद्धग्गा दक्षिणा दिन्ना, अथो पञ्चवली कता। उपट्ठिता सीलपन्तो, सञता ब्रह्मचारयो । भोलि ४. पञ्चवलि-रो. B.980 रो। २. पानि -- रो.. ३. भटा-स्पा० ।