·गुरु-स्तुतयः "दुग्धाम्भोनिधिनात्र रौप्यकलशेनेशक्षितिधेण च, दिग्नागैः सितपक्षिभिश्च शशिना साकं सदा स्पर्द्धते । कीर्तिर्यस मुनीश्वरस्य विमला विश्वस्य शुभ्रत्वतो, जज्ञे विश्वगुणाकरोऽत्र विजयानन्दाभिधः सूरिराट् ॥१॥ "समद्रं गाम्भीर्याचरणिमपि तेजोभिरन|- हिमांशुक्छैत्याद्विमलधिपणातः सुरगुरुम् । यशोभिर्दिनागान् व्यजयत भरालं च गतिना, ततः पट्टेऽस्य श्रीविजयकमलाचार्य उदितः ॥२॥ "वामाधुर्यजिता सिता गतमदा दीना मुखेऽधात्तृणम् , येपो चित्तविशुद्धताजितनिशानाथः कलंक दधौ । ते दुग्धाम्बुधिशुद्धकीर्तिनिकरा भव्यात्मभाजाममी, कल्याणं रचयन्तु वीरविजयोपाध्यायपादाः सदा ॥३॥ "गम्भीरिमाधरितवारिनिधिः प्रवृद्ध- बोधप्रभाप्रतिहुतांशुमदिन्दुधामा । रत्नत्रयीवितरणाजितपारिजातो, जीयात् विभुर्विजयपूर्वकदानसूरिः ॥४॥" " Pablished by Ranchhoddas Sheakaran Shab, for the Doner Shab Premchand Magarchand, Andheri. (Bombay) Printer-Ramchandra Your Bhedge, et the Nirnaya-tigar Press, 26-28 Kotbhab Lane, Bombay.

·"कलामाटरसीर्ति, गीतांशूज्चलसंयमम् । वन्दे श्रीचारविजया-पाध्यायं मुनिपुङ्गवम् ||१||" सद्धर्मोद्धारक-न्यायांभोनिधि-श्री १००८ श्रीमद् विजयानन्दमूरीश्वर-मिप्यरत्न- ઉપાધ્યાયજી શ્રી ૧૦૦૮ શ્રીમદ્ વીરવિજયજી મહારાજ.” "Upadhyayji Shree Virvijayaji Maharaj." * "उपाध्यायजी श्री १००८ श्रीमद वीरविजयजी महाराज।" जन्म वि-म-१९०७ पडवा (भावनगर) उपाध्याय पद १९.७ पाटण (गुजरात) दीक्षा वि-ग-१९३५ अवाला (पजाव) स्वर्गवाम- १९७. खभान ( गुजगन) प्रकागक-चीकानेर (हाल-कलकत्ता) वाला शेठ सुमेरमलजी मानानी। “ समीर पीप अमारा ·संक्रमकरणप्रथमविभागगत-विषयानुक्रमः । पृष्ठा विपयाः " ५९ ७४ ५ १७७ ९ १८१ विपयाः पृष्टाविषयाः पृष्टाः यत्रानुक्रमः नान्नः बन्धस्यानानि ५० गुणस्थानेषु स्वामित्वपूर्णकाणि परिशिष्टम् (रसघातविषयकम्) वान्येव प्रतिप्रहस्थानानि संक्रमस्थानानि १५४ शुद्धिपत्रम् नाम्नः संक्रमप्रनिग्रहसंवेधः यन्धस्थानानि निवेदन गुणस्थानद्वारेण स्वामित्वं, तन्न स्वामित्वपूर्वकागि वायुखम् चतुर्दश गुणस्थानानि च प्रतिग्रहस्थानानि ११२ संक्रमप्रतिग्रह- मङ्गलम् मिथ्यात्वं सप्रभेदम् स्थानादिसर्य- संक्रमाधिकारः, सामान्यविशेष सास्वादनं, मिश्रंप ६४ संवेधः, तत्र लक्षणं च २/भविनिगुणस्थानं सविस्तरम् ६४ ज्ञानावरणान्तराययोः भपवादनियमौ दिशविरतिगुणम् वेदनीय मानयोः संवेधः १६५ दर्शनमोहे मतान्तरम् प्रमचाममतापूर्वाणि दर्शनावरणस्य नवमगुणे दर्शनपरिपहचर्चा भनिवृत्तिसूक्ष्मोपशमगुणस्थानकानि ७५ मोहनीयस्य संक्रमद्विविधता क्षीणकपायम् मोहनीयस्य प्रतिप्रदे संकम- संकलना पतद्वद्विविधता, विकल्पद्वारं घ श्रेणिद्वय उपशमश्रेणिस्वरूपं गुणस्थानेषु नानः संक्रमप्रनि- साधादिमरूपणाधिकारः करणत्रिकस्थितिघाताधु- महादिसवेधः पशमनाक्रमसर्यसमेतं (संक्रममाश्रित्य) जीवस्थानेषु संक्रमादिविचारः संक्रमपर्यवसानाः उपशमनाप्रतिपातः साधादिमरूपणा (पतहमाश्रित्य)" क्षपकगिरपि पूर्ववत् (संक्रमस्थानं प्रति- आवश्यकचूर्णिमतः १२० सं० प्र० विभागे प्रतिकृतयः । महस्थानं चाप्रित्य) १२ सयोगिस्वरूपं, तनावर्निकाकरणम्:३० ख. पू. भाचार्य श्रीविजयानन्द- सरस्थानबन्धस्यानपूर्वक संक्रम समुद्रातच १३ सूरिजी महाराज (प्रन्यकर्ताना प्रतिग्रहस्थानभणनम् योगनिरोधः १३६ संघाहाना मूल पुरुप) मोहनीयस्य सरस्थानानि, संक्रम. भयोगिकेवठी स्व. पू. उपाध्यायजी श्री धीविज- स्थानानि । क्षपकसमाधिः यजी महाराज (मन्यकर्त्तानागुरुना गुरु) मोहस्य बन्धस्थानानि २६/प्रतिगुणस्थानेषु प्रकृतिसंक्रमः पू. आचार्य श्री विजयदानसूरिजी मोहस्य प्रतिग्रहस्थानानि प्रकृतिप्रतिग्रहः महाराज, ते श्रीविजयानन्दरिजीना मोहस्स संक्रमप्रतिमहसवेत्रा २० प्रतिगुणस्थानेषु सत्ताप्रकृतयः १४० अनन्यपधर आचार्य श्री विजयक- नाम्नः सत्तास्थानानि वन्धमकृतयः १४९मळ सूरीश्वरना आप पहालकार(प्रन्या संक्रमस्थानानि प्रकृतिस्यानसंक- कतना गुरु) जिननामत्रिपये विशेषम् मादिस्वामिरवे । पू, उपाध्ययजी श्रीप्रेमविजयजीगणी प्रस्तुतं (नानः संक्रमस्थामालि) १४ सस्वस्थानानि १५१] महाराज (प्रत्यकर्चा) " 7 ११८न्यसमातिः १९० " १४४ " " " 1 ·संक्रमकरणप्रथमविभागगत-यन्त्राणि। ११ ८८ " ९८ " १५ " " " अनुक्रमः पृष्ठाकः | अनुक्रमः पृष्ठाक: १(१५४) प्रकृतीनो संक्रमसायादिभग कयनम् १० ३३ भनादिमिथ्यात्वोपशमना उपशमसम्यक्त्वस्य २ (५४) प्रकृतीनां संक्रमपर्यवसानाः प्रथमलाभो वा ३ पतहप्रकृतीनो साधादिमणकयन्त्रम् ३४ श्रेणिसस्कदर्शनमोहोपशमना ४ मोहायुर्नामवर्जप्रकृतिसंक्रमस्थानाना साधा. ३५ चारित्रमोहस्यान्तरकरणविषमता (१३) दिभङ्ग कयनम् ३६ अन्वरकरणकाले दलिकप्रक्षेपः ५ मोहायुर्नामवर्जकर्मणा पतद्वहस्थानानां ३७ नपुंसकवेदोपशमना ६ मोहनीयसंक्रमस्थानानां साधादिभ. ३० पुंवेदोपशमना . मोहनीयप्रतिग्रहस्थानानां साधादिम. ३९ संज्वलनलोभस्य द्वितीयस्थिती कि- ८ नानः संक्रमस्थानानां साधादिम० ट्टीकरणविधिः (१७) १०३ ९ नानः प्रतिग्रहस्थानानां साधादिम. ४० चारित्रमोहस्य सर्वोपशमनानुक्रमः (10) १०६ दर्शनावरणमोहायुनोमवर्जकर्मणां सरस्थाना ४. संक्षेपतः प्राचीनशैल्या मोहोपश- दियभ्रम् मनाचित्रम् (१९) ११५ ११ दर्शनावरणीयस्य सरस्थानादि. ४२ उ० श्रेणितः प्रतिपततः प्रथमस्थि- १२ मोहनीयस्य सत्वस्थानानि वीकरणम् (२०) १० १३ मोहनीयस्य सरस्थानादियघ्रम् ४३ मिन्नकषायोदयेन-विशेषः (२१) १२. १४ मोहनीयस्य बन्धस्थानानि ४४ मिनवेदेन-विशेषः १५ मोहनीयस्य प्रतिग्रहस्थानानि ४५ दर्शनमोहक्षपणानुक्रमः (क्षपकश्रेणी) १२३ १६ मोहनीयस्य संक्रमप्रतिमहसवेधयन्नम् ४६ पुंवेदिनः सं० क्रोधेन क्षपकणिक्रमः १७ प्रकारान्तरेण तस्य यत्रम् (लोभकिट्टिदृश्यपूर्षकम्) १८ नासः सत्तास्थानानि ४७ गुणस्थानेषु प्रकृतिसंक्रमयनम् १४५ १९ मानः सक्रमस्थानानि प्रतिमहयन्त्रम् २० नाघ्नः पन्धस्थानानि, तान्येव च प्रतिग्रह ४९ सत्तायन्त्रम् स्थानानि सभाकानि बन्धयन्नम् २. मानः प्रतिप्रहस्थानेषु संक्रमस्थानानि सस्वा- सरवस्थानयघ्रम् मिकानि પુર संक्रमस्थानयन्त्रम् १५९ २२ अष्टमङ्गकपत्रम् (न जानास्यादेः) बन्धस्थानयघ्रम् २३ पथावृत्तकरणविशुद्धिः (उपशमश्रेय ।) प्रतिग्रहस्थानयन्त्रम् २४ मपूर्वकरणविशुद्धिः प्रभमान्तिमकर्मणोः प्रतिग्रहे २५ उदयवतीना-गुणश्रेणिचित्रम् संक्रमस्थानयघ्रम् २१ अनुपपवतीना-गुणश्रेणिचित्रम् (४) २० रसप्रतिघाते पात्यमानानुभागस्पर्धकसंख्या(५) ५६ ज्ञानावरणस्य पृथक्प्रकृतिविवक्षया ५७ अन्तरायस्य २८ गुणसंक्रमः ५८ गुणस्थानेषु वेदनीयस्य संवेधः २९ भनिवृत्तिकरणविशुद्धिः गोत्रस्य १० करणत्रयस्य स्थापना दर्शनावरणस्य मनन्तानुवन्धिनामुपशमनाक्रमः मोहनीयस्य संवेधः प्रथमगुण- १२ मनन्तानुगन्धिना विसंपोजनाक्रमः (11) स्थाने ३२ ५० ४८ ५४ ५० १५० " ५१ " १५४ " ६५ ५५ " ७८ ५५ " ७९ ८. " 9220213235 " U " ६० " 42 ६१ ·१७१ " " " " अनुक्रमः पृटाका भनुक्रमः पृष्टान ६२ मोहनीयस्स-द्वितीयगुणे ७१ क्षापकद्दष्टेरमपण्यां पाहेपु संक्रमस्था. तृतीयगुणे संकलना ६४ मोहनीयस्य-चतुर्थे ७५ नामकर्मणः पत्तहहाः सस्वामिमहकाः पञ्चमे ७६ मिप्यार नाम्नः संक्रमादिसंवेधः १८३ पठे (सप्तमेऽपि तद्वत्) ७७ सास्वादने नानः पतहा सस्वामिभरका १८ संक्रमसंवेधः १८५ अष्टमे १७३ नवमे-उपशमोपशमकानाम् १७४ ८. भविरतौ नाम्नः पतबहाः सस्वामिमाका! ६९ क्षायिकोपशमकानाम् १७६ संक्रमसंवेधः नवमे क्षपकण्याम् ८२ देशविरती, प्रमत्ते च नाम्नः संवेधः १०-११ मयोः उपशमोप- ८३ अप्रमत्ते नान्नः संवेधः शमकानाम् ७७ ८४ अपूर्वकरणे- ४२ मोहनीयस्य संफमपतहसंकलना १७८ ८५ नवमदशमगुणस्थानयो नः पतहहे संक्रम- (मेणिगतानाम्) संवेधयानम् ०९ मि " " " " " १७० " " १८७ १८८ परिशिष्टम् । अष्टसप्ततितमे (७८) पृष्ठे स्थितिघातानन्तरं रसघातोऽप्यपाधः यथोक्तस्तथा वेदितव्यः- रसधातो नाम अशुभप्रकृतीनां यदनुभागसत्कर्म तस्यानन्ततम भाग मुफ्रथा शेपान् सर्वानप्यनुभाग- भागानन्तर्मुहर्नेन कालेन विनाशयति । ततः पुनरपि तन्मध्यादनन्ततमं भागं मुफ्त्या शेपान सर्वाननुभागभागानन्तर्मुहन कालेन विनाशयति । एवमेकैकस्मिन् स्थितिखण्डेऽनेकानि स्थिति- सण्डसहस्राणि व्यतिझामन्ति, स्थितिखण्डसहस्रैरपूर्वकरणं परिसमाप्यते च, तदुक्तं पञ्चसंग्रहे- "असुमाणंतमुहुनेणं हणइ रसकंदगं अर्णवंसं । किरणे ठिइसंडाणं तम्मिभो रसकंदगसहस्सा ॥ १॥" इति । शुद्धिपत्रम् पृ० पं० पृ० पं० सुद्धम् नुपपद्य यन्धे ययोश्च कल्पमाप्यवृत्ती ओचि २४ " अशुद्धम् नुत्पद्य वन्धे ययोः कल्पे ओचि जर दिट्वं पुणो नवोप यष ७ २० २७ अशुद्धम् शुद्धम् यध्यमा वध्यमा पर्वत पवर्त्त पट् पटू पुंवद पुंवेद सबन्धच्चि सबंध थि सम्मा ससम्मा सेप तेषां संयां संय ०" ८ " " दिवं १२ " " २६ ७ " पुण पच्छा नयोप ८ ३०(यं०)९ . दयाच .

·शुद्धम् पृ० पं० पृ० पं० अशुद्धम् ३० ११ " 0 क " १ . . " . 0 " २० २१ ३४ २९ ३५ २१ ३६ ४ " स्याहर प्रथक सता सत्ता स्याहार पृथक सत्ता जिननाघ्नः सत्ता " तन मने तत्र गमने घट्टण कर्मती " " ३७ २२ ३८ ३ २८ ३९ rvs " ६ रोच- " " " चट्टोव कर्म ती उच्यते मेतत् । म्यक्त्वेन। तद्वन्ध चओगे णे वणया यतिज सम्वेऽवि पुष्यन्ते मेतत् भ्यतवेन तद्गन्ध वआगे णं घण्णा प्रतिज सव्येएवि पुन्वन्तो २७ ૨૮ २९ ४० १३ अशुद्धम् शुद्धम् पर्याप्त अपर्याप्त ६ संख्या संख्यया ८1 सर्वाग्रं सर्वेऽपि यथास्वं तिर्यारा करणाच करणाश्च ५३ २१ ख्याय ख्यत्रा देवप्रा० अ २२ भवति भवन्ति ५४ (शीर्षम्) [बन्धास्था [ना बन्धस्था ३ रुपायां रुपायामेकेन्द्रिय- प्रायोग्यायां स्थानं स्थानानि मनुप्यो मनुष्या ६० पविजत्ति पाविज ति सम्पद्यते- सम्पद्यते, ११ रोचय- १२ रोचमानो रोचयमानो मात्मकम् मात्मकं च खखाभ्यु खखाभ्यु नाममि नामाभि २७ ब्यत्का व्यक्ता मिच्छति मिच्छंति जमाली जमाली संसग्गए ससग्गीए ६४ णाणज्झा णाणज्झ चतर्त वर्तत २२ साखाद सास्वाद ६५ अविरइडं अविरइहे ६५ असजम असंजय पापक पावक त्रयात्रिं प्रयस्त्रिं उत्थि अदे उत्थिअदे गगहियाणि अणालि अणाल दाणं दाउ त्तीक त्तिकं ६७ १२ भाव: भाव- १३ ओम ६ पर्यादौ पादौ चवरव चरय " ४१ १२ " १५ ९ " ४२ २६ ४४ " " " ७ २१ २२ " ८ चेत सा ट्यन्तरा व्यतरा अन्तरान्तः अतरान्तः शिबंगा शिवंग तरत्यागः तस्त्यागः यथाऽखानु यथा स्वानु र्जिस्यतानु र्जितस्यानु क्षम-नुष्टी क्षमनुष्ठी चेतसा पुरुप पुरुष कर्तव्या कर्तव्या सर्वतोभद्र सर्वतोभद्र याच्छाचादि चा च्छात्रादि सत्ताकाः सत्ताकाश्च तिरिति तिथेति शीतिः शीतिश्च या . " ग्गहि " ७ " " २ " ओ " " ·७ " " ९ " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " ८० " " " पृ० पं० अशुद्धम् शुद्धम् पृ० पं० अशुद्धम् शुद्धम् २० कारणं कारणका १२० (यन्त्र)२ पत्रिकं (नपुं० चत्) दुगं छाए दुगंछाए धत्रिक चउन्य चाउच क्रोधत्रिक शोधनिक तत्रोद्भा तपदा (नपुं० वत्) कान्तर कान्तार प्रथम प्रथम सर्वथाss सर्वथाs ७४ १४ निवर्त निर्वच " ३ माननिकं (क्रोधवत्) निवृत्ति निवृत्ति मानत्रिक मानत्रिकम् मानविकम् वादरसम्पराय बादर कप्यन्ति कपन्ति (मोधयत्) कपन्ते कप्यन्ते " (नपुं० प्रत्) ७९. (यन्त्र) अन्तर्मुहूर्तम् अन्तर्मुहर्तम् ४, मायाधिकम् मायानिकम् एवं वि एवं त्रि (क्रोधयत्) प्यने प्यने (नपुं० वत्) भागप्रति भागं प्रति लोभत्रिकम् लोभत्रिकम् मनुमाग मनुभाग- (क्रोधवत्) भागगा भागग १२१ रसघातं रसघातं च जधन्य जघन्य १२६ ३१ सथया त्समया समावि प्रममा प्रथमा १ प्रति प्रति- १२८ १२ गोनान्तराय- त्यस्य त्यस्यारभ्य पञ्चक ९० (नोट) याचनीम् वाचनीयम् ३ प्रतिभाज्याः प्रति भाज्याः देशोप माणाणि २ माणो २ सर्यकर्मणां देशोप १३७ तोऽपि तोऽपि जघन्यत. यद्वाशीलं यद्वा शीलं १४१ य०३ न्तर्मुहु नार्मुह. श्यापि भवन्धधा भवन्धया असम असंप १४८ ६ उक्ताः ९५ २२ सुप्ता पन्धमन्यं यन् करोत्यन्यं स्थाय स्थावर- १०० ११ लिकाकालं लिकाद्विकफालं दिवन्ध दिवन्ध रामना शमनांच ૧૨ स्पद्यन्ते त्पद्यते १०२ ९ येदनाद्धा वेदनादा। ६ णस्याप णस्यापि १०३ २२ किष्टिः किहिः घद्धा घवा १०४ (यन्त्र)न्ताः दि० परं ताः, परं द्वि० १४ यद्धा त्मकमेव स्मकमेकमेव समत्ता समत्त १६८ २३ संक्रमस्या संगमस्थाना " " " " स्कृष्टा वि " गोत्र ८ ७ " " ·निवेदन Ranased श्रा महान ग्रन्थ भगाउथी सहायक ग्राहको उभा करी तेमना मुबारक नामो साथै प्रगट करवानी योजना प्रथम करयामां आयी हती भने ते मुजब एवी फेटलीक जाहेरखबरो पण पहेंचवामा भावी हवी, परंतु पाछळथी ए योजना पडती मुकवामा भावी हती. अने स्वतंत्र सहायकोनी धर्मसहायधीमा कार्य पार उतारवार्नु दुरख धारवामां आव्यु हतुं. जेना परिणामे मा प्रथम विभाग पाटणना श्राद्धरत्न श्रीमान् प्रेमचंदभाई मगनवंदना तरफयर्थी घहार पढतो आप सौ कोई जोई शकशो. तेओ संबंधमा भा स्थले कोईक वधु जगाव ते खास अनुमोद. नीय होवाना कारणथी घांचनाराओने बेशक लाभकारक है माटे जणावीए छीए- गतवर्षमा पाटणनिवासी संधवी श्रीयुत मोहनलाल चुनीलाल अंधेरीमाथी ज्यारे चारिन महण करवाना हता सारे मा वयोवृद्ध भने धर्मरंगी पुरुपे तेभोनी साथे भा प्रन्यकता पूज्यवर्पनी पासेज चारित्रनी भाराधना मारे इग्मेश एकासणा करवानो भने रु. ५००० नो धर्मना सारा कार्यमा सद्व्यय करवानो भारमकल्याणकर नियम अंगीकार को हतो. कया धर्मप्रेमी सजन माटे आ धीना अनुमोदनीय भने अनुकरणीय न गणाय? धन्य के एमनी हिम्मत भने ददताने के मोहनमाइए दीक्षा लीधी स्यारी एमओ पोतानो नियम नियमीत पाले छे. एओसीएं पोते फरेली मौनएकादशी, ज्ञानपंचमी, तथा नवपदतपनी भाराधना निमित्ते भा प्रभुभाषित श्री महामंगलस्वरुप, आरमाने विवेकचक्षुमापक भने नणे भुवनथी इच्छा करावा, परम तारक, एवा सद्ज्ञाननी भक्तिरुपे पोताना उप- कारी निन्ध गुरचर्यना मा प्रन्यरसने अभ्यासीओ पागल पोताना शुभ खर्चे समर्पण कयु छे. भाभी तेओ साहेने गुरुभक्ति भने प्रवचनभक्ति एम बन्नेय लाभोने एक साथे उपार्जन कर्या के एम कही शकाय. मा प्रमाणे भा पुस्तक श्रीयुत् प्रेमचंदभाईनी उदार दृश्य सहायथी प्रगट थाय छे. हथे, पीजा कैटलाक उदार धर्मप्रेमी गुरुभक महाशयोनी पण केटलीक परचुरण रकमो भावेली छे. परंतु तेनो उपयोग धीजा भाग माटे करवानो राख्यो छे. जैथी करीने ते स्थळेज तेओनो नाम निर्देशादिक करवामां भावशे. पधुमा आ अन्य सहायको तरफथी जो के अभ्यासीमो माटे भमूल्य छे. तथापि सहायक भने शुभच्छकोनी भनुमतिथी विदीप लाभने उद्देशी खर्च करता लगभग असपी कीमत राखबी इष्ट जणाई छ. अने तेनो उपयोग शानखातामाज करवानो राख्यो रे. जेथी मा विधारने वाचकमहाशयो भादरपूर्वक पधावी लेइ सारो टेको आप एपी अमारी विनंति छे. अगाउथी जे महाशयोए नकलो नोंघावी छे तेओने पण भा ओछी कीमतनो हाम अवश्य मळशेज. ऐसी एक धात भने ते मुंबई शहेरना निर्णपसागर प्रेसना मायालु मेनेजर भने अनुभवी कम्पो- झीटर भादि स्टाफे मा अमूस्य मन्यने तेनां ययोसहित छापवार्मा पहु महेनतनुं काम होवा छतो साधारण परथी ममने संतोपकारक रीतीए शांतिथी भने धीरजयी बजावेलु छ भने तेमां पण साधारण प्रेसोमा न थई शके तेवो भति भटपटा यत्रो पण सफाईबंध करी भापवामा तेमणे कमालज करी छे. बीजु भा पुस्तका आवेश यधोनो केटलोक भाग सीनोर निवासी भायक पंडित चंदुलाल नानचंदभाईनो करलो छे. विशेष भा ग्रंथ प्रेसमा गया पछी तेनो मुफ विगेरे.पू. पा. आचार्य महाराज श्रीविजयमेधसूरीश्वरजीना रटिपपा पण जई भावेल छे. जेपी उभस्य पणाने अंगे विशेष स्खलना खास रहेवा न पामे तेवी पण भामा धनती धोक्सी करवामां भायी छे ए स्वतः समजी शाशे. मा प्रन्य जेटलो सारो तेरको टाइप विगैरेनी गोठ- चपी शोभास्पद, कामय अने सास आकर्षक थयो छे ते कहेवानी भाग्येज जरुर रहे छे. भा ग्रंथमा जुदा शा पणा मननीय विषयो उपरांत प्रायः दरेक हकीकतना नाना मोटा मुघट भने सरळ ८५ मनोनो समावेश ययेलो ऐ. पाँचको भा जोइने अवश्य आनंद पामो भने पोते खली कीमतने पधु प्रमाणमा सफळ भयेली जोई शक एमां अमने जराप संशप मपी एज. ली. शाह रणछोडभाई शेशफरण प्रमुख. जै. यं मे. सो. भा पश्य मन्यकत्तानो रपेला संक्रमकरणनो पीजो माग तथा धीमाणाद्वारविधरण नामनां पुलको भा मेसमा घालणे. एनो पण योस यसवमा विज्ञासुओने हाम मण्झे एपी भी आशा राखीए डीए.

·BHBHILE HAIRATAHIRAIRPELLBAR BAF ETB TO DATE 17 PHHin PASTI TIROIR PIRTHPLATA गगि-पंन्याय पद-१९६२. आचार्य पद-१९८१. .माणी. भान रत्नत्रयोवितरणानितपारिजातो, जोया-प्रभुविजयपूर्वकदानरिः ॥६॥" "गम्भीरिमाधरितवारिनिधिः प्रयुद्ध- योधप्रभाप्रतिहतांमुमदिन्दुधामा । "आचार्य श्रीमद् विजयदानसूरीश्वरजी महाराज ।" शासन-प्रभावक, प्रवचन पारंगत- .गांया Au0 दीक्षा, विप्रम सं.-१९४६. भावगहा. जन्म, विक्रम -१९२४. Fr Luật41 Huit lit IT i liệu vật liti + i Hktu Huitm..in.11111 10-11 IN ·वाङ्मुखम् प्रेगा पारगतांहिपद्मयुगले प्राणम्य पापापहे, विश्वे विश्वगुणाकरान्गुरुवरान स्मृत्वा सदा सर्वदान् । गीर्वाणी मतिमान्यकर्तन करीमानीय इन्मन्दिरे, सल्पनोऽपि तनोमि पूज्यकृपया श्रीसंक्रमोपक्रमम् ॥ १॥ अथाऽस्य संक्रमकरणाद्वम्य संदर्भस्य भूमिकावसरे तावद्विपपत्रव्येय निरूपपरसालिकार- सवामलञ्चकार । प्रथमसावत्संक्रमसंदर्भसंदृब्धृसमयसंस्तयो, द्वितीयः प्रकरणप्रणेतपरिचयः, तृतीपश्य संफ्रेमप्रकरणोपोद्धातः । तत्र प्रथमद्वितीययोर्विपये संदर्भसंदृब्धृसमयसंस्लवप्रणेतृपरिचयमयेऽधुना न शक्ये प्रथमे विमागे उपन्यस्तुं, भूमिकाभूयस्त्वभयात, माममोसाकल्यानुफ्ल्याभायाम । वस्लाद- यशिष्टं विषयमेकमेयाधुनोपक्रम्यते । तत्र तावत् कर्मकण्ठीरवानेकप्रकारकफराकूरकदर्थनारदर्थिवे कपायकान्तारामिपरितप्यमाना- सुमद्वनेचरजाते विषयपञ्चकानेकानेकविषयवायूपनीत विशालविडम्बनाविडम्यिते सर्वत्र विकृविक्ष- प्रजविपुले अवलमोहमातगमर्ममिद्भयंकरगर्जनाप्रतिभये पिपासापश्यतोहरपरिहियमागदुरज्यदूरक्ष्य- धर्मधने विनश्वरसंयोगमुरादिनैसर्गिकोपवनादिलीलापातरमणीये घलवत्तरकालचौरव्याप्तफळभागे- स्मिन् संसारकान्तारे तावत्पुरुषार्थचतुष्टयमर्ययमानः प्राणभृद्वारोऽहंपूर्विकापुरस्मरं प्रवृत्तिमवणः परि- दृश्यते इत्यापामरप्रत्यभिज्ञाप्रसिद्धम् । तत्रापि पुरुषार्यचकचूडामण्यपवर्गमुद्दिश्य प्रवर्तमानाः पुरुषाः अनार्यावतीवनौ आचारविचारवचनवित्ततयकविश्रुतायां धर्मफनाम्नेय परिप्ताव्यमानचित्वजन्मिजाल- जटिलायां विशेषतो दरीदृश्यन्ते । कार्यकारणभावापन्नस्य पुरुषार्थचतुष्टयस्वास्स हेयज्ञेयोपादेयात्मरु- सम्यक्स्वरूपं जैमिनिदर्शनविरोधं दूरोत्सार्य सर्वज्ञेश्वरारते यथायथं प्रवेदितुं न फेनाऽपि शक्यनित्यपि नापरोक्षं विपश्चिताम् । तत्र तावत् केयं मुक्तिर्यामुद्दिश्य जगत् प्रवर्तते इसाकांक्षायां 'मुच्यते कर्मभिः प्राणिनोऽत्रे'तिव्युत्पत्त्यापि कृत्सकर्मक्षयरूपो मुक्तिपदार्थः प्राप्यते । यद्यप्यस्मिन् विपये न केपाधि- द्विदुपां, न कस्यचिदर्शनम्तो, न केपांचित् सुमनसा शब्दात्मकतया विप्रतिपत्तिः समनि क्यापि अर्यरूपतया तन्मुक्तितत्वं भूयसां विप्रतिपत्तिविषयमस्येव । ततोऽनेकमन्तव्यान्या लक्षणात्मक शैल्या केवलं प्रदर्शयिष्यामि, न तु मण्डनसण्डनविचारेऽवतरिष्यामि, यतसतु वर वत्र मन्येषु संख्यावद्भिः वयमेव विलोकनीयम् । तानि मन्तव्यानि यथा-- "समानाधिकरणदुःखप्रागमायासहत्तिदुःसध्वंसत्वम्" आक्षपादाः ! "आत्यन्तिकदुःसभाग- भावत" प्रामाकराः । अत्र आत्यन्तिकवं नाम स्वसमानाधिकरणदुःखासमानकालीनत्वं ज्ञेयम् । "दुःस. साधनध्वंसत्यम्" अपरे। "दुःसायन्ताभावलं" केचन । केचित् "दुःसध्यसम्तोमत्यम्"। "आनन्द- मयपरमात्मनि जीवात्मलयो"द्वैतसिद्धितत्पराः। "अनुपलवा चित्तसन्ततिः" शौद्धोदनाः | "प्रकृतिवद्वि- • कारोपधानविलये पुरुपस्य स्वरूपेणावस्थानं मोक्षः" सांख्याः । "आत्महानं मुक्तिः" इति लोकापतिकाः।

·वस्तुतस्तु 'कृत्स्नकर्मक्षय एव मोक्ष' इति सिद्धान्तः । किञ्चेदमपि साधनन्वेन योध्यम् । साधन- त्वेन नामेतरेच्छाधीनेच्छाविपयत्वेनेत्यर्थः । साध्यत्वेनापरेच्छापरायत्तेच्छाविपयलेन तु कृत्स्नकर्मक्षय- द्वारा साध्यस्य परमानन्दस्यैव मुक्तिपदवाच्यत्व सम्यक् सगीर्यते समयाञ्जनव्यक्तसवित्तिविलोचनतेजोभिः पूर्वर्पिप्रकाण्डैः । तत्कथं युक्तियुक्तमुपपद्यते इति तु न्यायविशारदन्यायाचार्यतर्कानुशासनाम्भोजोऽह- मणिर्वाचकवृन्दाप्रणीश्रीमद्यशोविजयगणिवरप्रणीतन्यायालोकाहसदर्भ स्वयं सुधीभिर्विलोक्यम् । नन्वनुपदोक्तमुक्तिपदवाच्यत्वस्य परमेश्वरप्रोच्यमानत्वेन तस्मिन् परमेश्वरे एवानाश्वासात् सुतरां तन्मुक्तिपदार्थे नोऽनाश्वास इति प्राक्पतिपादितमरण्यरुदनाभं सजातमिति चेन्न, ईश्वरविषयकवि- प्रतिपत्तिप्रस्तावेऽपि पूर्ववत् न कस्यापि सचेतसोऽस्तित्वं लोकेऽस्मिन् वर्तते यो यत्किंचिद्रूपापन्नमपी- श्वरं न मन्येत, अत एव 'लोकव्यवहारसिद्धस्वरूपमीश्वर' मन्यमानस्य चार्वाकस्योकिरपि सङ्गच्छते । "सुस मे भूयात् दुःखं मे मा भूयात्' इति कामनाकामिनीवशंवदं जगत् परमेश्वरोपास्तिपरायणं पोभूयमान यत् दरीदृश्यते तदपि तस्मिन् प्रसिद्धानुभावे परमेश्वरे शङ्कादहनदन्दह्यमानदेहिचित्ते धाराधरधारानिभम् । यद्यपि जैमिनिदर्शनवद्धकक्षाः पूर्वमीमांसामीमांसामांसला आतोक्तेनित्यनिर्दुष्टत्व- मुररीकृत्य तस्मिन् श्रद्धापीयूषपराङ्मुखा चोभूयन्ते तद्यथा युक्तिसगत न भवति तथा सम्मतितर्क- न्यायकुसुमाञ्जस्यादी धीमद्भिः स्वय ध्येयम् । भूयः तस्मिन्नीश्वरे क्षियकुरादिकर्तृत्वं यथा नोपपद्यते तत्तु शास्त्रवार्तासमुच्चय-समतितर्कप्रभृतिसदर्भसंचयेणु स्वयं कणेहत्यनिरीक्ष्य चिन्नैपुण्यामृतपल्लवितान्तःकरणैः । एव तस्मिन् विश्वविद्युतप्रभावे परमेश्वरेऽपि शब्दात्मकतया सर्वेपा शङ्कालेशाभावेऽपि लक्षणात्मकशैल्या विवादकाष्ठाया विप्रतिपन्नानि एव दर्शनानि यथा तथा दर्शयितु समासेनेवायासः सेव्यते, वाड्मुख- मानार्थ मत्प्रयत्नत्वात् । तानि यथा- "स्वप्रकाशज्ञानात्मकोऽद्वितीय" औपनिपदाः । "स्वतश्चिद्रूपः, कर्मयोगसिद्धश्च" कपिलदेशना- विहितादराः । "अविद्यास्मितारागद्वेपाभिनिवेशस्वरूपलेशैर्जात्यायुर्भोगात्मकविपाकैर्धर्माधर्मरूपाशयैर- परामृष्टः, कायमधिष्ठाय नयीप्रद्योतकः, शिक्षाद्वारानुप्राहकश्च" पतञ्जलिपादसेवाशरणाः । "लोकवेद- विरुद्धनिर्लेपो जगत्कर्ता” महापाशुपताः । “सत्त्यरजस्तमोगुणवियुक्तः” शैवाः । "पुरुषोत्तमः" वैष्णवाः । "यज्ञपुरुषः" याज्ञिकाः । "पितामहः" पौराणिकाः । "क्षणिकसर्वज्ञ." सौगताः। "उपास्यत्वेन देशितो यानायानस्वरूपः" मीमासकाः । "विश्ववेत्ता, नित्यश्च" नैयायिकाः । "लोक- घ्यवहारसिद्धः" लोकायतिकाः । इत्येवमनेका विप्रतिपत्तयः परमात्मन्यपि वरीवृत्यन्ते या विशारदवरैस्तेभ्यस्तेभ्यः कुसुमाञ्ज- ल्यादिदर्शनप्रन्थेभ्यो वेदितव्याः । वस्तुतस्तु तत्रापि 'वीतरागत्वम् , अष्टादशदोपरहितत्वं वा ईश्वरत्वम्' इत्येवेश्वरलक्षण यथा युक्तियुक् प्रतिपद्यते, तस्मिंश्च रागादिदोपाविनाभाविनो जगत्कर्तृ- लादिविरुद्धधर्मा यथा न सभवन्ति, सर्वक्षस्वादिसम्यग्धर्माश्च समीचीनतालिकतिलकतामञ्चन्ति तत्सर्व पूर्वोचाससिद्धान्तश्रन्थनसुममन्दार एव निश्चेतव्यम् । साम्प्रतं साधनत्वेन इतरेच्छाधीनेच्छाविपयत्वेन कृत्स्नकर्मक्षयस्य, साध्यत्वेन चेतरेच्छान- धीनेच्छाविषयत्वेन फर्मक्षयद्वारा ज्ञाननियासाध्यस्य परमानन्दस्य मुक्तिपदवाच्यत्वं, सर्वज्ञत्वादि- - .

·'सम्यग्धोपपन्नस्य, विश्वकर्तृलादिविरुद्धधर्मविकलस्य च वीतरागस्य परमेश्वरपदवाच्यलं या प्रति- पादयत्तीर्थकयगमामोगं प्रतिपिपादयिषवः कलिकालसर्वज्ञसर्वसाहित्यस्वर्वापीशेलेशितारः श्रीमद्वेम- -चन्द्रसूरिसंक्रन्दनाः खोपज्ञाभिघानचिन्तामणिनाममालायां प्राहुः- "आचाराएं सूत्रकृतं, स्थानाङ्गं समवाययुक् । पञ्चमं भगवसङ्ग, ज्ञाताधर्मकयाऽपि च ॥१॥ "उपासकान्तकृदनु-त्तरोपपातिकाद् दशाः । प्रश्नव्याकरणं चैव, विपाकश्रुतमेव च ॥२॥ इत्येकादश "सोपागा-न्यङ्गानि द्वादशं पुनः । दृष्टिवादो द्वादशाङ्गी स्याद् गणिपिटकावया ॥३॥ परिकर्मसूत्रपूर्वा- "नुयोगपूर्वगतचूलिकाः पञ्च । स्युर्दृष्टिवादभेदाः, पूर्वाणि चतुदीपि पूर्वगते ॥ ४ ॥ उत्पादपूर्वमग्रा- "यणीयमय वीर्यतः प्रवादं स्यात् । अस्ते नात् सत्यात् , तदात्मनः कर्मणश्व परम् ॥ ५॥ प्रत्यारयानं "विद्या-प्रवादकल्याणनामधेये च । प्राणावायं च क्रिया-विशालमथ लोकबिन्दुसारमिति ।। ६ ॥" अनुपदोक्तं चतुर्दशपूर्वपरिकलितद्वादशाङ्गात्मिका जिनचन्द्रास्यपद्महदविनिर्गता गणभृचक्र- चूडामणिगगावर्तनं सम्प्राप्ता ज्ञानोदकेन संपूर्ण कर्ममलापहारिणी मिथ्यात्वमयवेताट्यभूभृन्प्रविभेत्री मान्यमुमुक्षुमार्तण्डेश्चारित्रमुवि कल्पिवा द्रव्यगणिववार्ताचरणकरणानुयोगरूपचतुष्प्रवाहविधुता जिन- ब्राझीसुधासरिद्वरी प्रकृतिविरसे विश्वेऽस्मिन् निरन्तरं लहरीयति जगजीवोजीवनाय । तत्र द्रव्यानुयोगे पुनस्तर्कसरोरहारण्यसमुल्लासनभास्करश्रीमसिद्धसेनदिवाकरसंहब्धाः संमतितर्कप्रकरणसन्निभा प्रन्या. स्तविपयनिर्भरा आन्वीक्षिकी निरूपका वेद्या विद्वद्भिः । तत्रैव पुनद्रव्यानुयोगे देवासुरेन्द्रसेवितपाद- पद्मश्रीमद्देवेन्द्रसूरिविदर्भितकर्मप्रन्थाः, शियाध्वप्रकाशनेकपटुपतङ्गश्रीमच्छिवशर्माचार्याप्रणीसंदर्भित- श्रीकर्मप्रकृतिः, चिचातुर्यावरणान्धतमसापासनेकचुचचन्द्रमामश्रीमचन्द्रर्पिविनिर्मितपडशीति-शतक- सप्ततिका-कपायमाभृत-सत्कर्ममयपश्चसंग्रहप्रभृतिग्रन्थाः कर्मसाहित्यप्रतिपादनैकप्रतीते सूक्ष्मतमकर्म- स्वरूपावारपारावारकल्पे जैनागमे द्रव्यानुयोगानिमेषापगाप्रवाहप्रवर्तनपार्वतीपितृप्रभा जगजन्तुसा- धारणारिकर्मस्वरूपविज्ञानावश्यकाध्ययना द्रष्टव्याः सद्भूतभावस्वरूपनिरूपणेफनिलीनप्रेक्षाचक्षुकः । तस्मान्मुक्तिरमणीपरिष्वङ्गपानीयपिपासुमिर्जगजन्मिभिः कर्मस्वरूपबोधकगनेयमवश्यमेपितन्या । तत्र किंनामेदं कर्म यदुदिश्याईतदर्शनेऽन्यत्रादृष्टस्वरूपं प्रतिपाद्यते, तत्तत्त्वाभ्युपगमवादे किं प्रमाणं, तस्मिन् विपयेऽन्येषां का विप्रतिपत्तयः, वस्य चास्मिन् प्रकरणे का संगतिः-इत्यादिजिज्ञासायां जिज्ञा- सुजनानामुच्यतेऽधुना । प्रथमं तावत् प्राग्वदनापि दर्शनानि विप्रतिपन्नान्येव, यथा- विमर्शातीतवर्मनां सार्वभौमसत्ताशालिनां जगत्कर्तृत्वान्यथासिद्धिप्रकुर्वतां कर्मणां निर्वाहार्थ योगाचारादिसौगते सिना"मिमता, अर्थात् तेर्विश्वविचित्रता वासनामिख्यपदार्थेन नियन्त्रिता । वेदान्तिभिस्तत्कर्मतत्त्वं "मायाविद्यादिपर्यायरूपेण" चरितार्थितं, वदपि व्यवहारमात्रेण, वस्तु- वस्तु 'सर्वमसत्' एव ते कक्षीकुर्वन्ति, अद्वैतवादित्वात् , ब्रहण एव सत्त्वसमर्थकत्वात् । अत्र सांस्याः "प्रधानपरिणामः कृष्णं, शुक्लं च कर्म” इत्यादिना प्रकृतिपरिणामत्वेन तस्कर्मपदार्य प्रतिपादयन्ति, 'अन्यथातिरिक्तपदार्थकक्षीकारे पञ्चविंशतितत्त्वमङ्गप्रसङ्गः स्यात्' इति संगिरन्ते । कणादादिक्रम- सेविनो "धर्माधर्माभ्याम"नान्तरशब्दाभ्यां तत्कर्मपदार्थ गतार्थीचक्रुः । भट्टप्रभाकरप्रभृतयो मीमां- सामर्मदोपहा अपि "अदृष्टा"दिशब्दवाच्यत्वं कर्मपदार्थस्य मन्यमानास्तत्तत्त्वास्तित्वं समर्थ- .

·नापि च सिद्विसौषसोपानसन्निभे गुणस्थानके समारोहानन्तरं निरोधोपायं ज्ञातुं शक्यते तस्मादावश्य- कमेव प्रस्तुतप्रकरणपठनपाठनम् । कर्मस्वरूपवियोधनकापणीपूज्यपादश्रीशिवशर्मसूरिपुङ्गवैर्विरचितानुपदोक्तकर्मप्रकृतेरुपरि विवि- घदुर्योधप्राचीनप्रन्यानां सरलतरटीकानिर्मातृत्वेन विश्वविख्यातयेदुष्यवैभवर्याचंयमचिधुश्रीमन्मलयगि- रिपादैः सरलायां, हृदयंगमायां, मृदुधियामपि सुगमायां च गीर्वाणवाण्यामेका टीका निरमायि । अपरा तु वाराणसीयविद्वज्जनाहमहमिकोपदीकृतन्यायविशारदपर्वादे तैलगिपण्डिवजयेनासण्डवाक्चातुर्यनि- निर्मितशतप्रमाणतर्कप्रन्थसंप्राप्तन्यायाचार्यपदेसर्कपञ्चाननेः श्रीमद्यशोविजयर्वाचकपुगवेगुम्फितापि वरी- वति । द्वे टीके प्रायः पंक्तिश्रेण्या बहुन सादृश्यामावतिरस्कृता वर्तते । सोऽयं प्रसङ्गागतः कर्मप्रकृति- नामप्रन्यो दशप्रकरणैर्विभिद्यते । तत्राष्टौ करणान्युदयसत्ते च । वन कर्मस्वरूपविज्ञानं करणस्वरूप- बोधार्य प्रागावश्यकं । ततः कर्मस्वरूपबुवोधयिषुमिः कर्मग्रन्यादिप्रक्रियारचनासु कर्मस्वरूपभेदाभेदा- धर्यविस्तरो द्रष्टव्यः । कर्मप्रकृत्याख्यमन्थे वन्धनकरणम् , संक्रमकरणम्, उद्वर्तनाकरणम् , अपवर्तना- करणम् , उदीरणाकरणम् , उपशमनाकरणम् , निपत्तिकरणम् , निकाचनाकरणम् , उदयः, सत्ता चेति दशप्रकरणानि दर्शितानि । तर करणशब्देन वीर्यविशेष उच्यते । अर्याद् येन वीर्यविदशेपेणाप्टप्रकारकं कर्म बध्यते तत् घन्धनकरणं प्रथमम् । येन वीर्यविशेषयोगेनान्यप्रकृत्यादिचतुप्फमन्यप्रकृत्यादिचतुष्करूपतया परिण- मति तत् संक्रमकरणम् । यद् वीर्यविशेपपरिणत्या कर्मस्थितिरसौ वर्धते तदुद्वर्तनाकरणम् । येन वीर्य- विशेषपरिणतितः कर्मस्थितिरसावल्पीक्रियेते तदपवर्तनाकरणम् । यद्वीर्यविशेपरलेनोदयकालमप्राप्ताः .

·. यामासुः । एवं लोकेऽपि 'दैव', 'भाग्य, 'भवितव्यता'द्यनर्थान्तराभिधानः प्रयुज्यमानं कर्मास्तित्वं दृढीभूयादेव । परलोकात्मकमोक्षादितत्त्वाद्यनङ्गीकृतवतां प्रत्यक्षकप्रमाणपारावारनिमजतां संमतिविमति- वैयर्थ्यभाजां सर्वपरिहासारपदानां चार्वाकप्रभृतीनां वस्तुतस्तु प्रतियोगिवया प्रतिषेधविषयीभूत- पदार्थानां विद्यमानत्वं अकामेनापि स्वीकुर्वतां तेषां मन्तव्यं विचारासहं मत्वा तन्मुक्त्वा दर्शनम- न्तव्यविषयपरमियदुक्तम् । विस्तरस्तु अस्य संक्रमप्रकरणस्य प्रणेतृप्रणीत 'कर्मसिद्धि'नाम्नि अन्धेऽनु- सन्धेयः। अधुना क्रिश्चिन्मानं सोपयोगि उद्भियते, तद्यथा-"क्रियते जीवैः मिथ्यात्वाविरतिकपाययोग- रूपहेतुयोगेनेति व्युत्पत्त्या कर्मशब्दस्य व्युत्पत्त्यर्थो लभ्यते । क्रियाशब्दो बहुलं विधेयतया कृतिवि- पयत्वेन जगति प्रयुज्यमानो दृश्चरः, धर्माधर्मपुण्यपापादृष्टादिशब्दास्तु उद्देश्यतया कृतिविषयत्वेन क्रियाजन्यापूर्वादिक्संज्ञकपदार्थे प्रयुज्यन्ते तस्मादुपर्युक्तं 'क्रियते जीवैमिथ्याविरतिकपाययोगादि- हेतुयोगेन येन तत्कर्म भण्यत्' इत्युभयत्र साधारणलक्षणं सङ्गच्छत" इति । कर्मसत्वसा- धकप्रमाणप्रस्तावे तु पाठकपुगवाः श्रीमद्यशोविजयानूचानार्याः प्राहुः-"येपां भ्रूभगमात्रेण, भज्यन्ते पर्वता अपि । तैरहो कर्मवैषम्ये, भूपैर्भिक्षापि नाप्यते ॥” इति । एवमन्यत्राप्युक्तम्- "नीचैर्गोत्रावतारश्वरमजिनपतेर्मल्लिनाथेऽवलात्व-मान्ध्यं श्रीब्रह्मदत्ते भरतनृपजयः सर्वनाशश्च कृष्णे। निर्वाणं नारदेऽपि प्रशमपरिणतिः स्याच्चिलातीसुते वा, त्रैलोक्याश्चर्यहेतुर्जयति विजयिनी कर्मनिर्मा- णशक्तिः ॥” इति । परैरपि प्रतिपादितम्-'ब्रह्मा येन फुलालवनियमितो ब्रह्माण्डमाण्डोदरे, विष्णु- येन दशावतारगहने क्षिप्तो महासङ्कटे । रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं सेवते, सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मणे ॥” इति । श्रीशास्रवार्तासमुच्चयसंदधृपादाः श्रीमद्धरिमद्रसूरिवरा अपि तत्राहु:-"आत्मत्वेनाविशिष्टस्य, वैचित्र्यं तस्य यद्वशात् । नरादिरूपं तचित्र-मदृष्टं कर्मसंज्ञि- तम् ॥” इत्येवमनेकप्रमाणतो 'दरिद्राव्य-गवाक्षचक्षुःपाटव-मूर्सत्वामूर्खत्व-रोगित्वनीरोगित्व'-प्रभृतिवि- विघदशापन्नं जगत् कारणं विना न तादृक् भवितुमर्हति । तुल्यसाधनतायां सत्यामपि फलवैचित्र्यं नाह- धारणाहते भवितुं नार्हति, अन्यथा प्रतिप्राणिप्रसिद्धस्य सुखदुःखव्यवहारसंपत्तिसमुच्छेदप्रसङ्गापत्तेः, कारणं विना कार्यानुत्पत्तेश्च । एतावति कारणे विद्यमानेऽपि येऽपलपन्ति कर्मसत्तां ते कीशा इति परिभावयन्तु धीधना एव । अस्मिन् कर्मविपयकप्रस्तावे तस्य भेदप्रभेदाः, प्रकृतिस्थितिरसप्रदेशाः, बन्धोदयोदीरणासत्ताप्रभृतिविषयाच पूर्वोक्तकर्मसाहित्यार्णवप्रभपश्चसंग्रहकर्मप्रकृतिकर्मपन्थादिनन्थेभ्यो वेत्तव्या न बनायासारम्भो वितीर्यते । अथ द्वितीयामायणीयाभिधानात् पूर्वात् पञ्चवस्तुमानात् तत्रापि विंशतिप्राभूतमानात् पञ्चमात् यस्तुनस्तनापि चतुर्यात् चतुर्विशत्यनुयोगद्वारमयात् कर्मप्रकृत्याख्यात् प्राभृतात् पूर्वविद्भगवन्तः श्रीमच्छिवशर्माचार्यप्रवराः कर्मप्रकृविनामकमिदं प्रकरणं कर्मकालापतिपरिवेष्टितजगजन्तूपचिकीर्षया समुद्धरयांचत्रुः कर्मस्वरूपविवर्णनात्मकं । यथाऽऽहवे जयैपिणो वैरिसेनाप्रभृत्यङ्गानां रचनादिस्वरूप- संकलनार्थ चारचक्षुषः पयन्ति तथेवानापि मुक्तिजयैषिसंसारासुमतां स्वात्मभीष्मवैरिकर्ममहीक्षितः भेदप्रभेदात्मकं प्रकृतिस्थित्यादिवन्यादिविषयपरिवेष्टितं सम्यक्स्वरूपज्ञानं तावदनिवार्यावश्यकतापन्नमिति स्फुटमेव । किं च यावन्नावगत कर्मणां तादृशस्वरूपं तावन्नावगच्छति स्वगुणानां विशुद्ध्यपकर्पोत्को, .

·. नापि च सिद्धिसौघसोपानसन्निभे गुणस्थानके समारोहानन्तरं निरोधोपायं ज्ञातुं शक्यते तस्मादावश्य- कमेव प्रस्तुतप्रकरणपठनपाठनम् । कर्मस्वरूपवियोधनकापणीपूज्यपादश्रीशिवशर्मसूरिपुड्गवैविरचितानुपदोक्तकर्मप्रकृतरुपरि विनि- घदुर्योधप्राचीनप्रन्थानां सरलतरटीकानिर्मातृत्लेन विश्वविख्यातधेदुष्यवेभये चंयमविधुश्रीमन्मलयगि- रिपादेः सरलायां, हृदयंगमायां, मृदुधियामपि सुगमायां च गीर्वाणवाण्यामेका टीका निरमायि । अपरा तु वाराणसीयविद्वजनाहमहमिकोपदीकृतन्यायविशारदपर्वादे तैलगिपण्डितजयेनारसण्डवाक्चातुर्यवि. निर्मितशतप्रमाणतर्कप्रन्थसंप्राप्तन्यायाचार्यपदेस्तर्कपश्चाननैः श्रीमद्यशोविजयैर्वाचकपुगवेर्गुम्फिवापि वरी- वति । द्वे टीके प्रायः पंक्तिश्रेण्या बहुन साहश्यामावतिरस्कृता वर्तते । सोऽयं प्रसङ्गागतः कर्मप्रकृति- नामग्रन्यो दशप्रकरणैर्विभिद्यते । तत्राष्टौ करणान्युदयसत्ते च । तत्र कर्मस्वरूपविज्ञानं करणवरूप- बोधार्थ प्रागावश्यकं । ततः कर्मस्वरूपवुयोधयिपुभिः कर्मप्रन्यादिप्रक्रियारचनासु कर्मस्वरूपभेदप्रभेदा- द्यर्थविस्तरो द्रष्टव्यः । कर्मप्रकृत्याख्यग्रन्थे वन्धनकरणम् , संक्रमकरणम् , उद्वर्तनाकरणम् , अपवर्तना- फरणम् , उदीरणाकरणम् , उपशमनाकरणम् , निधत्तिकरणम् , निकाचनाकरणम् , उदयः, सत्ता चेति दशप्रकरणानि दर्शितानि । तन करणशब्देन वीर्यविशेष उच्यते । अर्थात् येन वीर्यविशेषेणाष्टप्रकारकं कर्म बध्यते तत् पन्धनकरणं प्रथमम् । येन वीर्य विशेषयोगेनान्यप्रकृत्यादिचतुप्फमन्यप्रकृत्यादिचतुष्करूपतया परिण- मति तत् संक्रमकरणम् । यद् वीर्यविशेषपरिणत्या मस्थितिरसौ वर्धते तदुद्वर्तनाकरणम् । येन वीर्य- विशेपपरिणतितः कर्मस्थितिरसावल्पीक्रियेते सदपवर्तनाकरणम् । यद्वीर्यविशेपवलेनोदयकालमप्राप्ताः फर्मदलिका उदयावलिकायां निक्षिप्य भुज्यन्ते तदुदीरणाकरणम् । यद्वीर्यविशेषपरिणत्या फर्माणि उदयोदीरणानिधत्तिनिकाचनाकरणायोग्यानि विधीयन्ते तदुपशमनाकरणम् । येन वीर्यविशेपयोगेनोद्वर्त- नापरर्तनाकरणे विरहय्य कर्माण्यन्यपटकरणायोग्यानि विधीयन्ते तन्निधत्तिकरणम् । येन वीर्यविशेप- परिणतियलेनात्मना कर्मावश्यभोग्यं विधीयते तन्निकाचनाकरणं कथ्यते । स्वस्वबन्धयोग्यस्थितिसंयुक्त यसकर्मपुगलानामवाधाकालक्षयात् वापवर्तनादिकरणविशेपात् वोदयसमयप्राप्ते सति योऽनुभवः स उदयः । आत्मसंरद्धा कर्मवर्गणा यावदात्मनः पृथम भवति यायचान्यकर्मस्वरूपेण परापति नेति ताव- दात्मनि तस्याः सत्ता प्रोच्यते । इत्येवं दशप्रकरणात्मकं कर्मप्रकृतिनामकं श्रन्थनमिदं पूर्वोक्तटीका- द्वयोपेतं जरीजृम्भ्यते मुमुक्षुजनोपचिकीपीनन्यहेतुभूनं कर्मसाहित्यप्रधानाईते दर्शने । अयं च संक्रमकरणाहसंदर्भः पूर्वोक्तकर्मप्रकृतिकरणान्तरयर्तिद्वितीयसंक्रमकरणास्यप्रकरणा- स्मको वर्तते । अर्थादस्मिन् प्रन्थे तत्संक्रमकरणस्योपवर्णनं प्रवचनप्रवीणप्रणेतृपादेः प्रत्यपादि । तेन योऽयं प्रन्थस्तदर्थिजनेभ्यो विशेपनो मुमुक्षुपचिकीर्षुभिः कृपापरीतचेतोभिर्निपुणनिर्मातृवररुपदीक्रियते स नरीनृत्यमानमानसिकयाचिककायिकवृत्तीनां विश्वजन्तूनां स्थैर्यापादनकहेतुभूता ये ग्रन्थाः कर्मस्ख- रूपप्रत्यायका यतन्ते तेपु वरीयत्यते इति कथनापेक्षानपीनमेव । यग्रन्थप्रन्थित्पादेः प्रायः स्वकीया- खिलजीयनश्रीः कर्मसाहित्यप्रभृतिसूक्ष्मार्थसार्याधीनीकृता तेषामयं प्रन्थः कीदृश इत्याकांक्षापि नोत्ति- ठते । स्यायेत्तर्हि बुभुत्सुजनाः स्थालीपुलाकन्यायेन प्रन्यावलोकनेनैव साक्षाकुर्वन्तु, यतो यथायोग्य- विवर्णनासमर्थसरस्वतीकोऽनल्पवचनादरापरायणोऽहं न वक्तुमीशे । ।

·. अयं ग्रन्थश्च विभागद्वये विभक्तो वर्तते, तस्यायं प्रथमो भागः । अस्मिन् ग्रन्थे प्रकृति- स्थितिरसप्रदेशसंक्रमणानि निरूप्यानि । वनापि आद्यभागे प्रकृतिसंक्रम एव विचारितस्तदपि च परिपूर्ण विचारयितुमशक्यो बभूवातः किंचिन्यून एव निरूपितः, तथा च तदन्तिमः श्लोक:-"संक्रमश्च पतद्हः स्थानके गुणजीवयोः । संवेधश्च तयोलत्र भागेऽवसेय आदिमे ॥” इति । प्रत्येकमपि संक्रमसामान्य- विशेषरक्षणविधि-अपवाद-नियम-विकल्प-साद्यादिप्ररूपणा-स्वामित्वप्ररूपणात्मकपनिारैर्विचारित- मस्ति । मतमन्तव्यान्तरप्रयुक्ता अस्थावान्तरतावदुपयुक्तविपयाश्चर्चिता येन न केवलमेते प्रणेतृपादानां तात्त्विकविषयसपूर्वविद्वत्तापरिचायकाः किन्तु वाचकवृन्दायानेकप्रकरणपठनपरिश्रमादृते सौष्ठवसार- त्याभ्यां चारतरं वोयं समर्पयितुमपि समीशाः । स्वामित्वप्ररूपणाधिकारेऽत्र गुणस्थानकाधिकारः, त. प्राधे मिथ्यात्वस्वरूपः, तुर्ये सम्यक्त्वसप्तपष्ट्रिभेदाः, प्राप्तिप्रकारादयश्च, गुणस्थानेषु संक्रमपतद्रबन्ध- सत्ताप्रकृतयः, तेषां स्थानकानि, संवैधः, उपशमश्रेणिक्षपकनेणियस्वरूपम् , स्थितिघाताद्यपूर्वकरणा- धिकारः, दलिकोपशमनादिकविधिः, लोभकिट्टीकाः, सर्वेपामाश्चर्यकारीणि दृष्टमात्रेण गीर्वाणभापाल्पप- रिचयवतामपि स्पष्टाक्योधकानि कलामयाकर्पकयप्राणि, गुणस्थानकेपु, जीवस्थानकेषु च तथैव संक्रमसं. वेधादयोऽनेकतलस्पर्शिविपया अतीव स्पष्टतया विवरिता वर्तन्ते । वयं च निष्पयोजनतयाप्यु प्य भूमो यत्तत्र ते महर्पिमचर्चिकाः नूनं प्रायः सफलीभूता एव सन्तः । आगमप्रमाणप्रतिषद्धा कापि कल्पना तेसारक्वहजेर्न शेपिता इत्यपि कथनानपेक्षमेव । वस्तुतस्तु तत्रापि ग्रन्थालोचनचमत्कृतचेतसां चिद्वता- मध्यक्षमेय प्रमाणम् । श्रन्थनेऽत्र तदपि पचनापेक्षणीयं नास्ति यद् रचनेयं तदन्तरवर्तिप्रत्येकवस्तूनां न्यूनाधिकपरिमाणवद्भिर्व्यक्ततरशिष्टयौः शोभास्पदा भूताऽस्ति । संक्रमकरणस्यास्याद्यानन्तरे विभागे प्रत्येकमार्गणायां संक्रमपतगृहा भगाश्वान्यावशिष्टानागतोपयोगिमननीयविषयाश्च तत्तद्विपयकयन्त्रप्रयुक्त। आगमिप्यन्ति । ततस्तदर्थ्यधिजिगांमुजनाः प्रतीक्षन्तु द्वितीयं विभागमुमोत्कण्ठोदकोद्गतचेतस इति । मन पूज्यपादप्रवचनपीयूपपानपीयरसुगृहीतनामधेयाचार्यश्रीमद्विजयसिद्धिसूरीश्वरपट्टप्रभावक- शानसागराचार्यश्रीमद्विजयमेघसूरिवराणां मगराभिधानं वयं साभारं स्मरामः । अतीन्द्रियार्थपदार्थ- सार्थकगारस्यास्स प्रन्यनस्य संशोधनादिकार्ये अभ्यर्थितेनैतेपा ज्ञानप्रदीपेन पेशलपरिश्रमतेलसमिलितेन सुमु प्रकाशः पातित इत्यस्मिन्नाति शङ्कालेशोऽपि । पुनरस्य प्रकाशनार्य मूलप्रेरणाकारकत्वेन परमगुरु- पर्याचार्यदेयधीमद्विजयदानसूरिश्वरान्तिपन्नश्रीमन्मद्गल विजयमुनिवर्याणामभिधानमपि स्मर्तव्यमेव । प्रान्तेऽस्मिन्सप्रमरणसंदर्भ "निसर्गदोपसहजाः स्सलना दुर्निवारा” इत्यादिन्यायेन मुद्रणादि- एपलनाना, मनुजनिष्ठनैसर्गिपदोपतश्वेतापत्ता संशोधनेनापि अपशिष्टानां स्सलनानामधे सानुनयं परदोपच्यापादनेमध्यसनिनोऽन्यगुणाहणेकाहिराः प्रकृतिपविना अनुगृहन्त्वित्सभिलप्यानेरुभवसचित- पापप्रफररजोत्सरणप्रभसनं निध्यादुप्फतं च वितीर्यनामुपत्रान्ति समापयति- मात्र याचककदम्पकारतंसकश्रीमरप्रेमविजयानूचानार्यान्तिपञ्चक्रचूडमुनिश्री. भषेयाम् (माइन- जम्यूविजयगुरुचरणममणमहकारकलकण्ठो रक्षितविजयो नाम मुनिः ।

·DDING सिद्धान्तमहोदधि प्रशमरसनिधि सुगृहितनामधेय परमपूज्य प्रातःस्मरणीय "AMANm--- Finar mom.kom पंन्गसपद-वि. स. १९८१ राजनगर (अमदावाद) DDOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOD गणिपद-वि. र १९७० इभाइ (गुजरात) ०० ० ० D O ०० पीडवाडा (शीरोही मारवाड) जन्म-वि स १९५१ OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO पालीताणा (काठीयावाड) दीक्षा-वि स. १९८७ . a 9 . 40 o श्री प्रेमविजयजी गणी. मिहान्तमहाधि श्रीमन्महामहोपाध्यायपद-वि म १९८७-मुबर्डनगर कमंगन्यविचारचालमुकुरी सिद्धान्तपारंगी, पद्यापद्यविधिप्रकाशनपटुप्रयोतन: सर्वशः। प्रमज्यागुणरन्नरोहणगिरिः सारल्यनीरांदधि:, भूयाद्वो विजयान्तवाचकवर: श्रीप्रेमनामेष्टदः ॥ वाचकवर्य श्री १००८ प्रेमविजयजी महाराज | 0 श्री फर्मसिद्धि, मंक्रमकरण, तथा मार्गणाद्वारषिधरणादिविद्वतापूर्ण तात्यिक प्रन्यरत्नांना कर्ता,

·ॐ
"नमः श्रीमदर्द्धमानस्वामिने ।
"परमगुरु-उपाध्याय-श्रीमद्-धीरविजयपादपझेभ्यो नमः।"
पारमेश्वरप्रवचनपीयूपपानपीन-प्रातःस्मरणीय-पूज्यपाद-आचार्य-
श्रीमद्विजयदानसूरीश्वरशिप्यरन-अनुयोगाचार्य-
श्रीमत्प्रेमविजयगणिवर-विरचितं
"संक्रमकरणम् ।”
दुष्कम्मैघोत्कराणां भसितमयकृते चित्रभानुः प्रकी,
मिध्यात्वान्धत्रियामं जगदतुलशशी चन्द्रिकावद्विधातुम् ।
भव्याभीष्टप्रदानेऽपि विभयदकलौ काम्यकल्पद्रुकल्पो,
माङ्गल्यं भक्तिभाजां वितरतु सततं मारुदेवो मुनीन्द्रः ॥१॥
निश्शूकं निहते परीपयले निश्शेपनिर्द्वपिणे,
निक्षिसे नितरामजन्यनिकरे कारुण्यकाम्भोधये ।
भुक्तेऽनुत्तरभूपविश्वविभवे नित्यं खनिलंपिने,
निर्वृत्येकवधूवराय हि नमो नव्याचिरेयाहते ॥२॥
नेमिप्रभु विधुविडम्ब्यपि तारको यो, भव्या नुताऽपि सुमनोद्रुरपारिजातः ।
तं श्रेयसे समवपूरुचिरोऽप्यनगा, सत्कूटतामपि पहन किल न क्षमाभृत् ॥३॥
भोक्तर्विश्वरतेः सुमुक्तिवशया वैराग्यवारान्निघे!,
निर्मूलं नु विधादिपो विशसितर्व्यक्तव्यराते । विभो।।
व्यर्थित्वस्य सुविश्रुति भृशमित ! श्रीविश्वचूडामणे!,
व्यभ्यासाऽप्यय वाङ्मयाधिप! भवात् श्रीवर्यवामेय भो।॥४॥
योऽसङ्गी कुत्कृशानोर्न समशितुमलं मानपारीन्द्रराड्यं,
येन च्छिन्नं कुजालं छलमवनतवाँल्लोभभोगी नु यस्मै ।
यस्मात् प्रापुर्द्विपोऽपि स्वरखिलसमये यस्य शिष्टिर्न पाध्या,
यस्मिन् मैश्या विरोधी वसति गुणगणनशालेयः स जीयात् ॥५॥

·, जिनवराननभूधरजार्थतः, गणधरैः प्रसूतातुलसूत्रतः। विवुधयोगिगणैः परिसेविता, हरतु कर्ममलं जिनवाकसरित् ॥ ६॥ सुचरितवरशीलानन्यशुद्धिमकात्, घरमजलधिनीरे मार्जितुं यस्य नूनम् । विधुरपि निजचिह्न मज्जति स्राक् स नित्यं, भवतु भवभिदे श्रीदानसूरीश्वरो वः ॥७॥ संवित्स्वानां मतिभुवि लसत् पूरितं स्वर्थसाथैः, शान्त्यैश्वर्य दददविरतं रत्नसन्दर्भवासम् । पुण्यप्राप्यं सुकृतिभिरिदं संक्रमाख्यं निधानम्, प्रज्ञाभाजां प्रचिरमवतु प्राज्ञताकिश्चनत्वम् ॥ ८॥ परमपिप्रणीतकर्मविपयकप्रबन्धानुसारेण 'अन्यथा बद्धं कथमन्यथा विपच्यत' इति प्रश्ननिर्णयार्थ संक्रमकरणं प्रारभ्यते- यद्यपि पश्चसङ्ग्रहकारादिभिरादौ घक्ष्यमाणाधिकारा अभिधेयतया न प्रतिज्ञातास्त- धापि कर्मप्रकृतिचूर्णिकृद्भिः प्रतिज्ञातास्तदनुसारेणानापि प्रतिज्ञायन्ते, तद्यथा-सामान्य- विशेपलक्षणविधिः १, अपवादः २, नियमः ३, विकल्पः ४, साद्यादिप्ररूपणा ५, स्वामि- स्वप्ररूपणा ६ चेति । एतेऽर्थाधिकाराः सामान्येन प्रकृतिसंक्रमादिषु चतुर्यु संक्रमेषु संभ- घन्ति, प्रकृतिसंक्रमे च प्रतिपादिता एते स्थितिसंक्रमादावपि सुगमा भवन्तीति प्रकृतिसंक्रमे प्रतिपाद्यन्ते । स्थितिसंक्रमादौ यो विशेपस्तं तत्रैव प्रतिपादयिष्यामः । जघन्योत्कृष्टस्थित्या- दिसंक्रमपरिमाणवत्प्रकृतिसंक्रमेऽपि जघन्योत्कृष्टप्रकृतिसंक्रमः सम्भवति, तथापि कर्मप्रक- स्यादी सुगमत्वादिकारणेनानभिधानादस्माभिरप्युपेक्ष्यते । अधुना क्रममाप्तं सामान्यविशेषलक्षणं प्रतिपाद्यते-- यद्वन्धकत्वेन परिणत आत्माऽनाभोगवीर्यविशेषेण वध्यमानप्रकृत्यनुरूपेण प्रकृत्यन्त- रस्थं दलिकं परिणमयति स संक्रमः । तदुक्तं कर्मप्रकृती-'सो संकमो त्ति चुच्चइ, जं वन्ध. णपरिणओ पओगेण । पगयन्तरत्यं दलियं, परिणमयइ तयणुभावे जं ॥१॥" ननु तर्हि पञ्चसं- प्रहे-"घग्झन्तियासु इयरा, तओ वि य संकमन्ति अण्णोण्णं । जा सन्तयाए चिट्ठई", इत्यत्र 'प्रयो- गेण' कथं नोक्तमिति चेत् ? सत्यं, परं वनाति च करणपरिणत एव, नान्यः, अतः 'बध्य- मानासु संक्रामन्ति' इत्यनेन करणमाक्षिप्तमेवेति । ननु येनैव प्रयोगेण वनाति तेनैव प्रयोगेण संक्रमयति, तर्हि कथं करणद्वयमिति चेत् ? न, कार्यभेदेन तद्भेदोपपत्तेः, यथै- फस्यैव पुरुषस्य जनकत्वमुतत्वपितृव्यत्वमातुलत्वभागिनेयत्वजामातृत्यादयोऽनेके व्यपदेशा भवितुमर्हन्ति, एवमत्रापि वन्धमात्रं यदा विवक्षितं तदा वन्धनकरणं व्यपदिश्यते, यदा च संक्रममा विवक्षितं तदा संक्रमकरणमेवमन्यत्रापि योध्यमिति । नन्वनाभोगवीर्येणेति फुतो लब्धम्, फर्मप्रकृती सामान्यतः प्रयोगेणेत्यभिधानादिति चेत् । पाचकवरविर- .

·. चिततत्त्वार्थभायात् । तथा च तद्ग्रन्धा-'जीवः कर्मविपाकमनुभयन् कर्मप्रत्ययमेवानामो. गवीर्यपूर्वकं कर्मसंक्रमं करोति" इति । इदं च संक्रमसामान्यलक्षणं प्रकृतिसंक्रमविशेषलक्षणात् न भिद्यते, "प्रकृतिः समुदायः स्वात् ।" "तस्समुदाओ पयइबन्धों" इत्यादिवचनमामाण्यात् । एतदभिप्रायेणव पञ्चसंग्रहमू- लवृत्तिकृद्धिः प्रकृतिसंक्रमप्रतिग्रहापवादमभिधाय "धुवसन्तीयागं' इतिगाथापातनिकायां "भणितं सामान्यविशेषलक्षणं सापवाद साधादिप्ररूपणोच्यते” इति प्रतिपादितं, अन्यथा संक्रमसा- मान्यलक्षणेऽभिहितेऽपि प्रकृतिसंक्रमलक्षणस्यानभिहितत्वेन सामान्यलक्षणोपसंहारे "भणितं सामान्यलक्षणं सापवादं साद्यादिप्ररूपणोच्यते” इत्येव वक्तव्यं स्यात् । किञ्च पञ्चसंग्रहमू- लवृत्तिकारैः स्थितिसंक्रमलक्षणाभिधानप्रसङ्गे-"प्रकृतिसंक्रमलक्षणसामान्यमयाधयत् स्थितेर्विशे- पलक्षणमाह" इत्यत्रापि तदेव सूचितं संभाव्यते । ननु प्रकृतिसंक्रमे सत्येव तल्लक्षणं युक्तम् , यथाऽऽधारे सत्येवाघेयं नान्यथा, अत्र तु प्रकृतिसंक्रम एव नोपपद्यते, कुतस्तल्लक्षण- चिन्ता ननु कथं प्रकृतिसंक्रमो न भवतीति चेत् । श्रूयतां, परमाणुरूपं द्रव्यं संक्रम्यमा. णप्रकृतेः प्रतिग्रहप्रकृतिरूपतया परिणमयति स प्रदेशसंक्रम एव, न प्रकृतिसंक्रमः । अथ प्रकृतिः स्वभावः, तत्संक्रमः प्रकृतिसंक्रम इति चेत् ? न, स्वभावस्यान्यत्र नेतुमशक्यत्वात्। एवं स्थित्यनुभागसंक्रमलक्षणचिन्तापि न युक्ता, तयोरप्यनुत्पद्यमानत्वात् । तथाहि-स्थितिः नियतकालविशिष्टावस्थानं, तच्च कालविशेषरूपमेव, कालस्य चामूर्तत्वेनान्यत्र नेतुमगक्य- त्वात् न स्थितिसंक्रमः । अनुभागसंक्रमः रससंक्रमः, रसश्च परमाणूनां गुणः, गुणश्च गुणिनमन्तरेण न शक्यतेऽन्यत्र नेत, गुणिनां संक्रमे परमाणुसंक्रम एवं नानुभागसंक्रमः। तदुकं-'संकमइ नन्नपगई पगईओ पगइसंकमे दलियं । ठिइअणुभागा चे” इति चेत् ? । अत्रो. च्यते, नाचक्ष्महे वयं स्वभावस्थितिरसाः विवक्षितपरमाणुभ्यः समाकृप्य परमाण्वन्तरेषु प्रक्षिप्यन्त इति, किन्तु स्वभावादित्रयाधारभूतानां संक्रम्यमाणानां प्रदेशानां वध्यमानप्र- कृतिरूपतापादनं प्रकृतिसंक्रमः, नियतकालविशिष्टस्य प्रतिग्रहप्रकृतिरूपतयापादनं स्थिति- संक्रमः, प्रतिग्रहप्रकृत्यनुयायिरसापादनमनुभागसंक्रमः, प्रतिग्रहप्रकृतिपु परमाणूनां प्रक्षेपणं प्रदेशसंक्रम इत्येवं स्वपरिणामविशेपा एव प्रकृतिसंक्रमादय इष्यन्ते, एते च परस्परमभि- व्याप्य वर्तन्ते, यत एकस्मिन् प्रवर्तमाने चत्वारोऽपि प्रवर्तन्ते केवलं प्रकृतिसंक्रमे सहया- मात्रस्यैव प्राधान्यं, स्थितिसंक्रमे स्थितेः प्राधान्यमनुभागसंक्रमे रसस्य प्राधान्यं, प्रदेश- संक्रमे प्रदेशानां प्राधान्यं वाचः क्रमवर्तित्वेन क्रमशो व्याख्यायन्ते । तदुक्तं पञ्चसंग्रह- मूलवृत्ती-"अमी प्रकृतिस्थित्यनुभागप्रदेशसंक्रमा बन्या या उदया या समकं-समकालं प्रभवन्ति, तत्कथनं पैकरालं वक्तुं न शक्यते, वाचः क्रमपर्तित्वात्, समकालप्रवर्तने च प्रकृतिसंक्रमे परमाण्या- त्मकदलसंक्रमं को निवारयति ?, किन्तु चत्वारोऽपि संकमाः स्वविषयप्राधान्येन व्यवस्थिताः, प्रति- संक्रमे समामात्रम्यैव प्राधान्यं इयत्प्रकृतिष्वियसः संझामन्ति, कालानुभागपरमाणवोऽत्र सन्तोऽप्युप- सर्जनीभूताः स्थितिसंकमे कालस्य प्राधान्यमनुमागसंक्रमे यद्यप्यनुभागः प्रदेशभिन्नो नास्ति वयापि ·वन्मात्रस्यैव प्राधान्यम् । प्रदेशसंक्रमेऽपि प्रदेशानामेव कालरसनिरपेक्षाणां प्राधान्यमेवं स्थिते कोऽत्र योपः" इति । नन्यस्तु संक्रमणं पृथ्वीजलयोरिव दलिकरसानां मूर्त्तत्वेन, कालस्य चामूर्तत्वेन कधं संक्रमणमिति चेत् न, स्थितेः संक्रमाभ्युपगमेन कालस्य संक्रमानभ्युपगमात् । स्थिति- श्चामच्युतिलक्षणमवस्थानं, तच्च पूर्वमन्यप्रकृतिरूपतयाऽऽसीत् , साम्प्रतमन्यप्रकृतिरूपतया- पादनं स स्थितिसंक्रमः, यथा पूर्व तृणादिरूपत्वेन स्थिताः परमाणवो लवणाकरे निपतिताः फालक्रमेण लवणरूपतया परिणमन्ते । यद्वा स्थितिरूपकालस्यापि संक्रमणमदुष्टमृतुसंक्रम. णवत्, यथा स्वभावतः क्रमेण देवादिप्रयोगेण वा युगपत् वृक्षादिषु सर्वे ऋतवः संक्रामन्ति, पुप्पादितत्कार्यदर्शनात्, एवमत्रापि जीवप्रयोगेण कर्मपरमाणुपु पूर्व सातादिहेतुकाल आसीत् , तमुन्मृघासातादिहेतुकालापादनं न विरुध्यते, तदुक्तं-"दलियरसाणं जुत्तं मुत्तता अन्नभावसंकमणं । ठिइकालरस न एवं, उउसंकमणं पि य अदुढं ॥ १ ॥” इति प्रकृत्यादिसंक्रम- स्योपपद्यमानत्वेन न लक्षणचिन्ताऽयुक्तति । अयं च संक्रमः “वध्यमानासु" इत्युक्तत्वेनाप- वर्तनासंक्रमं मुक्त्वा धन्धे सत्येव प्रवर्त्तते, नावन्धे, अपवर्तना तु वन्धे अवन्धे वा, तदुक्तं-"सधन्योधट्टणा ठिइरसाणं" इति । स्तिबुकसंक्रमस्तु संक्रमकरणे एव न गण्यत इति प्रतिपादयिष्यामः प्रदेशसंक्रमाधिकारे । ननु वन्धे सति संक्रमस्तर्हि अविरत्यादी मिथ्यात्वमिश्रयोः संक्रमो भवति न वा?, यदि भवति तर्हि किं मिने सम्यक्त्वे वा ?, न तावत् द्वयोरपि, वन्धाभावात् । वन्धाभावेऽपि प्रतिमहत्वस्वीकारेण सम्यादृष्ट्यादी तयोः संक्रमसद्भाव इप्यते तर्हि मिथ्यादृष्टौ कि मिथ्यात्वं मिनं च सम्यक्त्वे सम्यक्त्वं च मिश्रे संक्रामति न वेत्याशङ्कापनोदायापवादनि- यमी प्रतिपाद्यते- पन्धं विनापि मिथ्यात्वमिश्नयोः संक्रमो भवति, तदुक्तं-"वन्धाभावेऽवि दिडिओ" इति । तत्र मिथ्यात्वस्य मिश्रसम्यक्त्वयोः मिश्रस्य च सम्यक्त्वे संक्रम इत्यपवादः । सम्यग्दृष्टि- रेव पन्धाभाये तयोः संक्रमं करोति, नान्य इति नियमः। तदुक्कं कर्मप्रकृतिचूर्णी-“सम्म- दिहिस्सेव एरिसो संकमो न अण्णरसेति नियमिजई" इति । चतुर्णामायुपामष्टानां मूलप्रकृ- तीनां, दर्शनमोहनीयचारित्रमोहनीययोः परस्परं संक्रमो न भवति । तथा दर्शनत्रिक मुक्त्योपशान्तमोहनीयं, द्वितीयतृतीयगुणस्थानवर्तिनः दर्शनत्रिकं, मिथ्यादृष्टिमिथ्यात्वं, सम्यग्दृष्टिः सम्यक्त्वमोहनीयं मिश्रे मिथ्यात्वे च न संक्रामति, तदुक्तं-"निय-नियदिहि न फेर दुइयतइयना न देसणविगं पि । मीसंमि न सम्मत्तं दसणकसाया न अण्णोणं ॥१॥ संकामेइ न आउं उवसंतं तय मूलपगइओ" इति । ननूपशान्तं दर्शन त्रिकं किं संक्रमयति ? येन दर्श- नत्रिकं मुक्त्वेत्युक्तम् , ओमिति । यदुक्तं पश्चसंग्रहमूलवृत्ती-"यतस्तदुपशान्तमपि संका- मति" इति । यद्यप्युपशान्तं दर्शनत्रिकं संक्रमयतीत्युक्तं तथापि सम्यक्त्वमोहनीयस्यान्य- प्रकृतिरूपसंक्रमो न भवति, "सम्यादृष्टयः सम्यक्त्वं न संक्रमयन्ति" इतिवचनप्रामाण्यात्, ततोऽवसीयते सम्यग्दृष्टौ सम्यक्त्यमोहनीयस्यापवर्तनासंक्रम एव भवतीति । तदुफ-"दृष्टि- - ·- , , त्रिके तु संक्रमणमपर्तनं च भवति, तत्र संक्रमो मिथ्यालमन्यग्मिथ्यात्वयोः सम्यस्त्वे, अपयर्तना तु प्रयाणामपि" इति। ननु श्रीमद्देवेन्द्रसूरिवरैः नव्यशतकवृत्ती अनन्तानुवन्धिनामनन्तभागं मिथ्यात् प्रक्षिप्य दहतीत्युकं, तथा च तद्ग्रन्थ:-"अनन्तानुयन्धिनः क्रोधमानमायालोभान युगपत् क्षपयति तदनन्ततममागं तु मिथ्यात्वे प्रक्षिप्य ततो मिथ्यात्वं सहैव तदंशेन युगपत् क्षपयति ।' एवं विशेषावश्यकवृहवृत्तावपि, तथा च तद्ग्रन्य:-"प्रथमान्तर्मुहूर्तेनानन्तानुवन्धिन- श्चतुरोऽपि क्रोधादीन् युगपत् क्षपयति, तदनन्तभागं च मिथ्यात्वे प्रक्षिप्य ततो मिथ्यात्वं सहेव ददंशेन युगपत् क्षपयति, तथाहि-अतिसंभृतो दावानलः सल्बर्धदग्धेन्धन एवेन्धनान्तरमासाद्योभय- मपि निर्दहति, एवमसावपि क्षपकस्तीत्रशुभपरिणामत्यात् सावशेपमन्यत्र प्रक्षिप्य क्षपयति" इति । तथा बृहत्कल्पे-"ह क्षपकनेणिमविरतदेशविरतप्रमत्ताप्रमत्तसंयतानामन्यतम उत्तमसंहननः प्रशस्तध्यानोपगतमानसः प्रतिपद्यते ।" तदुक्तं क्षपकश्रेणिप्रक्रमे-"पडियत्तीए अविरतदेसपमत्ता- पमत्तविरयाणं । अन्नयरो पडिवज्झइ सुद्धन्झाणोवगयचित्तो ॥१॥" सत्र पूर्व विदप्रमत्तः शुलध्यानो. पगतोऽपि प्रतिपद्यते, शेपास्तु धर्मध्यानोपगता एवेति । प्रतिपत्तिकमश्चायं प्रथममन्तर्मुहूर्तेनानन्तानु- पन्धिनः क्रोधादीन् चतुरोऽपि युगपत् क्षपयति । तदनन्तभागं तु मिथ्यात्वे अभिप्य तेन सह मिथ्यात्वं अपयति । तस्याप्यनन्तभागं सम्यग्मिध्यात्वे प्रक्षिप्य तदपि सावशेष क्षपयति । आह किं पुनः कारणं सावशेष क्षपयतीत्युच्यते यथा सल्वतिसंभृतो दावानलो दरदग्धेन्धन एवेन्धनान्तरमासाद्योभयमपि दहति, एवमसावपि क्षपस्तीत्रशुभपरिणामत्वात् प्राक्तने कर्मण्यनिःशेपित एवापरं क्षपयितुमारभते । एवं सम्यग्मिध्यात्वस्यावशेपं सम्यक्त्वे प्रक्षिप्य तेन सह सम्यक्त्वं निरवशेषमेव क्षपयति । यदाह चूर्णिकृत्-'जं तं सेसं तं सम्मत्ते छुभित्ता निरवसेसं सवेइति । एतच बद्धायुप्कापेक्षं संभाव्यते । आवश्यकादी तमधिकृत्य सम्यक्त्वनिरव शेपक्षपणस्योक्तत्वात् । इह च यदि वद्वायुः प्रतिपद्यते अन- न्वानुवन्धिक्षये च व्युपरमते ततो मिथ्यादर्शनोदयस्तान् पुनरप्यनुचिनोति । मिथ्यात्वे तद्वीजसंभवात् । श्रीणमिथ्यात्वस्तु नोपचिनोति, मूलाभावात् । तदयस्थश्च मृतोऽपश्यमेव त्रिदशेपूत्पद्यते । क्षीणदर्शन- सस्कोउम्यातिपरिस्परिक क्रियमाणः सुरपसत्योपयले । लिपस्सिपरिणामस्तु सत्यमलित्या सर्वगतिमाग्भवति । तथा चोकं-'यद्धाउ पडियन्नो पढमकसायक्सए जइ मरिजा । तो मिच्छत्तोदय- ओचिणिज मुजो न सीमि ॥ १ ॥ तमि मओ जइ दिव्यं तप्परिणामो य सत्तए सोणे । उवरयपरि- णामो पुणो नाणामइगईओ ॥ २॥ स प यदि बद्धायुः प्रतिपद्यते ततो नियमाद्दर्शनसप्तके क्षीणे सत्युपरमते” इति । आवश्यकचूणां च-'सवगसेटीए पट्टवओ नियमा मणुयगतीए, निद्ववओ निरएसु असद्धेन- तिमार्ग पलियस्स सेसं सर्वति देवेसु वैमागिएसु तिरियमणुएतु असङ्ग्रेजवासाउएमु, एतं यद्धाउयस्स।" "अणंताणुबंधिकोहमाणमायालोमा जुगवं सर्वति, पच्छा ताणं अणंतभागं मिच्छत्तवेयणिने कम्मे छुभति, वाहे तं सवेति । तस्स तिन्यो परिणामो तो साक्सेसे चेव अन्नं आरभति, जहा महाणगर- दाहे अग्गी सावसेसे चेव इंधणे अन्नंमि घरे लग्गति एवं इमा वि तं सावसेसे वि विन्वन्झाणग्गिणा ·६ आ भाढवेति तस्स वि जं सेसं सं सम्मामिच्छत्ते छुभति, ताहे सम्मामिच्छत्तं खवेति, तरस ज सेसं सं सम्मत्ते छुभइ, ताहे सम्मत्तं खवेति तत्थ सो खाइयसम्मट्ठिी भवति । एवमन्यत्रापीति । आचाराङ्गवृत्तौ तु-"तत्राप्यनन्तानुवन्धिनां स्थितिमपवर्तयन्नपवर्तयन् यावत् पल्योपमासंख्येय- भागमात्रां विधत्ते तावत् तामपि पल्योपमासंख्येयभागां वध्यमानासु मोहप्रकृतिपु प्रतिसमयं संक्रमयति" इति । "मोहदुगाउगमूलपगईणं न परोप्परम्मि संकमणं” इत्यत्र च निपिद्ध इति विरोधस्य कथं परिहारः १, न च वध्यमानास्वेव संक्रम्यमाणत्वेन नायं संक्रम इति वाच्यम्, वन्धाभावेऽपि संक्रमसद्भावस्यापवादितत्वादिति चेत् ? सत्यम् , देवेन्द्रसूर्यादिभिः दर्शनमोहे मतान्तरं सूचितं संभाव्यते, फेचिदर्शनसप्तकं केचित्तु दर्शनत्रिकमिति । तदुक्तं तत्वार्थवृत्ता- पाचारावृत्ती च क्रमश:-तत्र दर्शनमोहश्चत्वारोऽनन्तानुवन्धिनः क्रोधादयो मिथ्यात्वं सम्य- ग्मिध्यात्वं सम्यक्त्वमिति शेषा, चारित्रमोहोऽप्रत्याख्यानादिः । तत्र दर्शनमोहो न संक्रामति चारित्र- मोदे, नापि चारित्रमोहो दर्शनमोहे" इति । "तत्र मिथ्यात्वसम्यग्मिथ्यात्वसम्यक्त्वभेदानिधा दर्शनमोहनीयं तथा पोडशकपायनवनोकपाय- भेदाचारित्रमोहनीयं पञ्चविंशतिधा" इति । ननु नवमगुणस्थाने दर्शनत्रिकस्य मतान्तरेण दर्शनसप्तकस्य वोपशान्तत्वेन मिथ्यात्वस्य स्तिवुकसंक्रमाभावेन प्रदेशोदयाभावात् दर्शनपरीपहः कथं संगच्छते ?, न च दर्शनपरी- पहो मिथ्यात्वमोहनीयोदयाभावेऽपि सत्तायां सत्यां भवतीति वाच्यम्, तथा सति सूक्ष्म- सम्परायादायपि दर्शनपरीपहप्रसङ्गः, न्यायस्य समानत्वात् । मिथ्यात्वोदयादेव भवतीति प्रतिपादनाच । तदुक्तं-"यन्मिध्यादर्शनमोहनीयस्य प्रदेशोदयतः कद्ध्यवसायस्योत्थानमेप दर्शनप- रीपदः" इति । यद्यपि-केपाश्चिन्मतेन तु दर्शनमोहनीयचारित्रमोहनीययोरपि परस्परं संक्रमा संभाव्यते, फधमन्यथा श्रीमदभयदेवसूरिप्रवरैः विवाहप्रज्ञप्तिवृत्ती-"मोत्तूण" इति गाथा "अपरस्त्याद” इति मतान्तरद्योतकतया सूचिता । तथा च तद्ग्रन्थः-"तत्र संक्रमणं मूलप्रत्यभिमानागुत्तरप्रकृतीनामध्यवसायविशेषेण परस्परं संचरणं । तथा चाह-"मूलप्रकृ. त्यमिताः संक्रमयति गुणत उत्तराः प्रकृतीः । नन्यात्मामूर्तत्वादध्यवसायप्रयोगेण ॥ १ ॥” अपरस्त्वा- ह-"मोतूण पाइयं सलु दंसणमोहं चरित्तगोहं च । सेसाणं पगईणं उत्तरविहिसंकमो भणिओ ॥१॥" एतदेव निदर्शाते-यथा फस्यचित्सद्वेद्यमनुभवतोऽशुभकर्मपरिणतिरेवंविधा जाता येन तदेव सद्वद्यम- सद्वेयतया संग्रामतीति । एवमन्यत्रापि योज्यमिति । तथापि दर्शनपरीपहो न घटते, मिथ्यात्यो. दयाभावात् । ननु दर्शनमोहनीयचारित्रमोहनीययोः परस्परसंक्रमस्यीकर्तृमते मिथ्यात्वस्य पारिप्रमोहनीये संक्रमेण प्रदेशोदयो भविष्यतीति चेत् न, तत्र संक्रमस्वीकारेऽपि स- म्यक्त्य मोहनीये स्तियुकसंक्रमाभावेन प्रदेशोदयाभावात् । यद् वध्यमानचारित्रमोहनीये संक्रान्तं दर्शनमोहनीयसरफ दलिकं तत्तु प्रतिग्रहप्रकृतिरूपतया परिणमते, स्तिवुकसंफ्रमेण संकान्तं सुन सर्वधा प्रतिमहप्रकृतित्वेन परिणमतेऽत एवायं संक्रमकरणेऽपि न स्वीमियते, ·७ - तमुक्तं न्यायाचार्य:- इहान्योऽपि षष्ठः स्तियुकसंक्रमोऽस्ति, परं न तेन संक्रमकरणविशेष माक्षि- प्यते, फरणस्य सलेश्यदीर्यरूपत्वात् , स्तिबुकसंप्रन्मेण संक्रमस्य च लेश्यावीतस्त्रायोगिकेयलिनोऽपि भगवतो द्विचरमसमये द्विसप्ततिप्रकृतीनां प्रतिपादनात् । न च स्तियुकसंक्रमेण संक्रान्तं दलिकं सर्वया पतग्रहप्रकृतिरूपतया परिणमत इति न यथोकसंक्रमस्खमावोऽसौं” इति । प्रदेशोदयस्तु स्तियुफसंक्र- मेण संक्रान्तस्यैव भवति नान्यस्य, तदुक्तं "अनुदीर्णमुदीर्णान्तातुल्यकालं प्रतिक्षणम् । दलि संक्रम याति, येन स सिवुको मतः ॥ १॥” इति, एप एव च प्रदेशानुभयो गीयते” इति तृतीयमतेऽपि मिध्यात्वस्य प्रदेशोदयो नानिवृत्तिवादरे घटते । नवमगुणस्थाने दर्शनपरीपहो न स्वीकृत इत्यपि न वाच्यम्, तत्त्वार्थसूत्रे भगवतीसूत्रे च स्वीकृतत्वात् । “यादरसम्पराये सर्वे" इति तत्वार्थसूत्रमिति चेत् ? न, केपाश्चिन्मतेनानिवृत्तिवादरे नपुंसकवेदोपशमनात् पूर्व सर्वथा दर्शनत्रयस्योपशमाभावेन प्रदेशोदयस्य सद्भावादनिवृत्तिवादरसम्पराये दर्शनपरीप- होक्ति सङ्गता । न चैतत्स्वमनीपिकया विजृम्भितम् , पञ्चमाङ्गस्याटमशतकाप्टमोद्देश- फस्य त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमसूत्रवृत्ती श्रीमदभयदेवसूरिपादः साक्षेपपरि- हारपुरस्सर प्रतिपादनात् । तद्वन्धः-"ननु सूक्ष्मसम्परायस्य चतुर्दशानामेवाभिधानान्मोहनीय- सम्भवानामष्टानामसम्भवादित्युक्तम् , ततश्च सामर्थ्यानिवृत्तिवादरसम्परायस्य मोहनीयसम्भवानामष्टा- नामपि सम्भवःप्राप्ता, कथं चैतयुज्यते ?, यतो दर्शनसप्तकोपशमे यादरकपायस्य दर्शनमोहनीयोदया- भावेन दर्शनपरीपहाभावात् सप्तानामेव सम्भवो नाष्टानाम् । अथ दर्शनमोहनीयसत्तापेक्षयाऽसाब- पीप्यत इत्यष्टावेव, तर्हि उपशमकरवे सूक्ष्मसम्परायस्यापि मोहनीयसत्तासद्भावात् कथं तदुत्याः सर्वेऽपि परीपहा न भवन्ति ? इति न्यायस्य समानत्वादिति, अत्रोच्यते-"यस्मादर्शनसप्तकोपशमस्योप- र्येय नपुंमकवेदाद्युपशमकालेऽनिवृत्तिवादरसम्परायो भवति, स पावश्यकादिव्यतिरिकान्यान्तरमतेन दर्शनत्रयस्य वृति भागे उपशान्ते शेपे चानुपशान्ते एव स्थात्, नपुंसकवेदं चासौ तेन सहोपशमयि- तुमुपक्रमते, वतञ्च नपुंसकवेदोपशमावसरेऽनिवृत्तियारसम्परायस्य सतो दर्शनमोहस्य प्रदेशव उदयोऽस्ति न तु सत्तेव, ततस्तत्प्रत्ययो दर्शनपरीपहतस्यास्तीति, वतश्चाष्टावपि भवन्तीति, सूक्ष्मसम्परा- पस्स तु मोहसत्तायामाप न परीपहहेतुभूतः सूक्ष्मोऽपि मोहनीयोदयोऽस्तीति न मोहजन्दारीपह- सम्भवः” आह च-"मोहनिमित्ता अह वि वायरगे परीसहा किह णु । किह या सुहुमसरागे न होन्दि उवसामए सो ? ॥१॥" आचार्य आह-"सत्तगपरओ चिय जेण वायरो जं च सावसेसंमि । मग्गिलंमि पुरिले लग्गइ तो सणस्सावि ॥ २॥लभइ पएसकम्मं पडुच सुहुमोदओ तओ अह । वरस भणिया न मुहुमे न वरस मुहुमोदमोवि जो ॥ ३॥" "यश्च सूक्ष्मसम्परायस्य सूक्ष्मलोभकिट्टिकाना- मुदयो नामी परीपहहेतुः, लोमहेतु कस्स परीपहस्यानभिधानात्, यदि च कोऽपि कथञ्चिदसो स्यात्तदा सम्येहात्यन्ताल्पत्वेनाविवक्षा" इति । अस्मिन्मते "दर्शनसप्तकस” इत्यादिप्रतिपादनात् दर्शन- मोहस्य पदयवचारित्रमोहनीयकर्मसु स्तियुकसंक्रमो भवतीति सम्भाव्यते, सम्यक्त्वमो- हनीयस्यानन्तानुवन्धिनश्च विपाकोदयाप्रतिपादनादिति । एतेन श्राद्धमज्ञसिवृत्तावपि श्रेणियिमिन्नीपशामिकसम्यादृष्टेः मिथ्यात्वस्य कपायान्तर्भावेन सम्यक्त्यमोहनीयस्य विपा.

·८ कानुभवाभावेऽपि प्रदेशानुभवनं केपाश्चिन्मतेन संभाव्यते । “आह-क्षायोपशमिकादस्य को विशेप ? इति । उच्यते--तत्रोपशान्तस्यापि मिथ्यात्वस्य प्रदेशानुभवोऽस्ति, न त्वीपशमिके । अन्ये तु व्याचक्षते-श्रेणिमध्यवर्तिन्येवौपशमिके प्रदेशानुभवो नास्ति, न तु द्वितीये, तथापि तत्र सम्यक्त्वाण्व- नुभवाभाव एव विशेष इति” ४७ गाथावृत्ताविति । वृहत्कल्पवृत्तौ क्षपकण्यधिकारे- ऽपि-"अबद्धायुप्का पुनरनुपरत एव समस्तां श्रेणिं समापयति । स च स्वल्पसम्यग्दर्शनावशेष एवाप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणकपायाष्टकं क्षपयितुं युगपदारभते” इति यावदर्शनमोहनीयं सर्वथा न क्षीयते नवोपशाम्यते, तावत् सम्यक्त्वमोहनीयस्य विपाकोदयस्वीकारे तु दर्शनमोहस्य चा- रित्रमोहे स्तिबुकसंक्रमाभावेऽपि न क्षतिः। तत्त्वं पुनः तद्विदो विदन्ति । न च संक्रमाधि- कारत्वेन नवमगुणस्थाने दर्शनपरीपहसमर्थनमसंगतमिति वाच्यम् , नवमगुणस्थाने दर्शन- परीपहसमर्थनेन केपाश्चिन्मते चारित्रमोहे दर्शनमोहनीयस्य स्तिबुकसंक्रमः संभवतीति संसूचनार्थकत्वादिति। अन्यच्च संक्रमावलिकागतं वन्धावलिकागतमुदयवलिकागतमुद्वर्तनावलिकागतं न कु- त्रापि संक्रमयति, न केवलं संक्रमायोग्यम् , अपि तु सकलकरणायोग्यम् । तदुक्तं-"संक- मवन्धुदयउधट्टणालिगाईणऽकरणाइ" इति । ननु संक्रमावलिकागतं न कुत्रापि संक्रमयतीत्यस्य कोऽर्थः १, श्रूयतां, यद्दलिकं यस्मिन्समये संक्रान्तं तत्समयात्प्रारभ्य तद्दलिकमावलिका- मानं कालं यावत् न कुत्रापि संक्रमयतीति । एवमेव धन्धावलिकादिप्वपि वोध्यम् । य- द्यपि क्रमेणोत्क्रमेण वान्तरकरणादाक् पुरुपवेदस्य संज्वलनचतुष्टयस्य च संक्रमो भवति, तथापि अन्तरकरणे कृते सति क्रमेणैव संक्रमो भवति । तेनान्तरकरणे संज्वलनलोभस्य संक्रमो न भवतीति नियमः, तदुक्तं-"अन्तरकरणम्मि कए परित्तमोहेऽणुपुधि संकमणं । अन्नत्थ सेसियाणं प सघहिं सघहा यन्धे” इति । अत्र चारित्रमोहे संज्वलनचतुष्टयपुंवेदलक्षणे इत्यर्थः । यस्यामाधारभूतायां प्रकृती प्रकृत्यन्तरस्थं दलिकमाधाररूपतामापादयति साधाररूपा प्रकृतिः पतग्रह इव पतद्ग्रह उच्यते, संक्रम्यमाणप्रकृतेराधारत्वात् । तथा चोक्तं-"परिण- मयइ जीसे तं पगईइ पडिग्गहो एसा" इति । प्रतिग्रहपतद्ग्रही चैकार्थिको । पुंवेदस्य बन्ध. सद्भावेऽपि अन्तरकरणे कृते सति समयोनायलिकाद्विकशेपायां प्रथमस्थिती प्रतिग्रहता न भवति, एवं संज्वलनचतुष्टयस्य समयोनासु तिसृप्वावलिकासु सतीपु प्रतिग्रहता न भव- तीति । तथा मिथ्यात्वे क्षपिते मिश्रस्य, मिश्ने क्षपिते सम्यक्त्यस्य प्रतिग्रहता न भवति । ननु संज्वलनचतुष्टयस्य पुंवेदस्य च कथं प्रतिग्रहतायां वैपम्यम् , उच्यते, पश्चानामपि पन्धव्ययच्छेदात्पूर्व समयोनावलिकाद्विकं कालं यावत् प्रतिमहता न भवति, वन्धव्यवच्छे- दानन्तरं पुंवेदस्य प्रधमस्थितिः व्यवच्छिद्यते, संज्वलनचतुष्टयस्य तु बन्धव्यवच्छेदेऽपि एकावलिका प्रथमस्थितिसत्का तिष्ठतीति वैषम्यमिति । संग्रमो द्विविधः-प्रकृतिसंक्रमः स्थानसंक्रमश्च । तत्र प्रकृतिसंक्रमो यथा-सातवेदनीये पध्यमाने सातवेदनीयम्, असातवेदनीये यध्यमाने सातवेदनीयम्, उच्चोने वध्यमाने , .

·संक्रमकरणम् । नौचर्गोत्रम् , नीचैगोंत्रे वध्यमाने उच्चैर्गोत्रम् , संज्वलनमाने क्षपिते संज्वलनमाया संज्वल- नलोभे, मिथ्यात्ले क्षपिते मित्रं सम्यक्त्वे, सम्यक्त्वे उद्घलिते मिश्रं वध्यमाने मिथ्यात्वे संक्रमयतीत्येकैकप्रकृतिसंक्रमः । एवं यदा चारित्रमोहनीयदर्शनमोहनीययोरुभयोर्युगपत् संक्रमो विवक्ष्यते-यथा एकोनविंशती सप्तविंशत्यादयः संक्रमयन्ति तदा सप्तदशप्रकृती पञ्चविंशतिप्रकृत्यात्मकं स्थानं, सम्यक्त्वमोहनीये द्विप्रकृत्यात्मकं स्थानं, मिश्रे मिथ्यात्वरू- पैकप्रकृत्यात्मकप्रकृतिसंक्रमः, यद्वा द्वाविंशती पडूविंशतिप्रकृतयो यदा संक्रामन्ति तदा एकविंशतिप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे पश्चविंशतिप्रकृत्यात्मकं स्थानं, मिथ्यात्वे मिनरूपैका प्रकृतिः संक्रामतीति कल्पनापि न विरुध्यते, एवमन्यत्रापि । तथा प्रकृतिस्थानसंक्रमेऽपि यदकय प्रकृतिः संक्रम्यमाणा विवश्यते तदा प्रकृतिसंक्रमोऽभिधीयमानो न विरुध्यते । स्थानसंक्रमो यथा ज्ञानावरणपञ्चके वध्यमाने वधाचलिकातिकान्तं प्राग्वद्धमेव ज्ञानावर- णपञ्चकं संक्रमयति, एवमन्यत्रापि स्वयं बोध्यमिति । प्रतिग्रहोऽपि द्विविधः-प्रकृतिप्रतिग्रहः स्थानप्रतिग्रहश्च । तत्र प्रकृतिप्रतिग्रहोऽसातवे दनीये संक्रम्यमाणे वध्यमानं सातवेदनीयम् , सातवेदनीये संक्रम्यमाणे वध्यमानमसात. वेदनीयं वा, उच्चाने संक्रम्यमाणे वध्यमानं नीचंगोत्रम्, नीचैर्गोत्रे संक्रम्यमाणे वध्यमान. मुञ्चगोत्रम् , क्षपके संज्वलनमायायाः प्रतिग्रहताव्यवच्छेदे सति संज्वलनलोभः, मिश्रमोह- नीयस्य सम्यक्त्वं सम्यक्त्वमिश्रयोः मिथ्यात्वं भतिग्रहः । तथा नाम्नः त्रिंशत्प्रकृतिवन्धव्यव- च्छेदानन्तरमेका यशम्फीतिः प्रतिग्रहरूपा भवतीति एकैकप्रकृतिप्रतिग्रहः । स्थानप्रतिग्रहः संक्रम्यमाणज्ञानावरणपञ्चकस्य वध्यमानज्ञानावरणपश्चकमेवमन्यत्रापि स्वयमवसेयमिति । तदेवं निरूपितः सामान्य विशेपलक्षणविधिरपवादो नियमश्च । अथ विकल्पावसरः । स च स्थितिसंक्रमादी उद्वर्तनापतनारूपसंक्रमसम्भवेन प्रदेशसंक्रमे विध्यातादिभेदसम्भः वेन च तत्र संभवत्येव, तदुक्तं “ठितिसंकमातिमु संभयति उद्दिद्यो” इति । प्रकृतिसंक्रमे तु त्रिपु दर्शनावरणमोहनीयनामकर्मसु संभवति, नान्यत्र, तदुक्कं कर्मप्रकृतिचूर्णी- "दाणि लिंगप्पायमरो, सो य ईसणाचरणमोहनामाणमेव पगतिसंकमे संभवति" इति । स्वामित्वे ज्ञाते तस्य ज्ञानं भयत्ययेति पृथग नोच्यते, चूर्णावपि पृथक्त्येन नोक्तः, तदुक्तं-“सागित्तेण च सह जातित्ति न पृथगुच्यते" इति विकल्पः । साम्प्रतं साद्यादिप्ररूपणा उच्यते-तत्र ज्ञानावरणपश्चकस्य संक्रमश्चतुर्विधो भवति, तथाहि-कश्चिदुपामश्रेणिमारूढः सूक्ष्मसम्परायचरमसमये ज्ञानावरणपञ्चकस्य बन्धव्यव- च्छेदं कृत्योपशान्तमोहं प्राप्तः, तत्र बन्धाभावेन संक्रमो न भवति, कालक्षयेण ततः प्रतिपाते सूक्ष्मसम्परायगुणस्थाने ज्ञानावरणपञ्चकस्य वध्यमानत्वेन प्रतिग्रहसत्त्वात् तत्र संक्रमयन् सादिः । तत्स्थानमप्राप्तस्यानादिः । अभव्यस्य भुवः, कालान्तरेऽपि वन्धव्यव- च्छेदाभावात् । भव्यस्यायः कालान्तरे बन्धव्यवच्छेदसम्भवात् । एवं दर्शनावरणनेव- कधारित्रमोहनीयपश्चविंशतिनरकमनुजदेवद्विकर्व क्रियसप्तकाहारकसप्तकतीर्थकरवर्जनाम- ग्रंक.२ ·१० प्रकृतिसंक्रमः। [ साधादि- वंशीत्यन्तरायपञ्चकरूपाणामेकविंशत्यधिकशतप्रकृतीनामपि भावनीयम् । अमीषां ध्रुव- सत्कर्मप्रकृतीनां संक्रमविषयप्रतिग्रहप्रकृतिवन्धव्यवच्छेदे सति सक्रमो न भवति, पुनरपि संक्रमविपयप्रतिग्रहप्रकृतिवन्धारम्भे भवतीति सादिः, चन्धव्यवच्छेदस्थानमप्राप्तस्यानादिः, अभव्यस्य ध्रुवः कदाचिदपि वन्धव्यवच्छेदस्थानाप्राप्तेः, भव्यस्याधुवः, कालान्तरे बन्धन्य- चच्छेदस्थानसम्भवात् । सम्यक्त्वमिश्रनरकद्विकमनुजद्विकदेवद्विकवैक्रियसप्तकाहारकसत- कतीर्घकरोच्चैगोत्रलक्षणानां चतुर्विशतीनामध्रुवसत्कर्मणां संक्रमः साद्यध्रुवो भवति, अभुव. सत्कर्मत्वादेव । परावर्तमानानां सातासातवेदनीयनीचैर्गोत्ररूपाणां त्रयाणां भुवसत्कर्मणां परावर्तमानत्वात् साद्यध्रुवो संक्रमो भवति । तथाहि-साते वध्यमानेऽसातस्य संक्रमः, असाते वध्यमाने सातस्य संक्रमः नान्यदा । तथा उच्चैर्गोत्रे वध्यमाने नीचर्गोत्रस्य, नीचे- गोत्रे वध्यमाने उच्चर्गोत्रस्य संक्रमः अत एतासां साद्यध्रुवो भवतीति । तथा मिथ्यात्वस्य संक्रमः सम्यग्दृष्टेरेव भवति, सम्यग्दृष्टित्वं च कादाचित्कं, ततस्तस्य संक्रमः साद्यधुष एवेति । यच्च "मिध्यात्वस्य सत्रमो विशुद्धसम्यग्दृष्टेभवति, विशुद्धसम्यग्दृष्टित्वं च कादाचित्क" इत्यत्र विशुद्धत्वविशेषणं सम्यग्दृष्टेः कृतं तत्सास्वादनमिश्रदृष्टिनिराकरणार्थ स्वरूपाववो- धकं वा द्रष्टव्यम् । आयुपः संक्रमाभावात्साद्यादिविचारणा न भवत्येवेति । ॥ आयुपा सक्रमाभावेन चतुप्पश्चाशदधिकशतप्रकृतीनां संक्रमस्य साधादिभगकयन्त्रम् ।। प्रकृतीनां सम्म सादि अध्रुव अनादि ध्रुव . . . | प्रतिमहरूपयन्धविरछे १२९शुषसत्ताकानी भव्यानाम् सादिरवाप्राप्तस्य अभव्यानाम् दानन्तर पुनर्वन्धे २४ मभुवसताकानी भवसायादेव अभुवसायादेव पेदनीपयो नीचों- यन्धे परायर्तमानस्यात् यन्धे परावर्तमानरवात् विमुत्सम्यग्दो सप्र. मिप्यारपस्य ग्यमाणापेन कादाचि सादिश्यात् करवात् ननु कासां प्रकृतीनां किं सक्रमपर्यवसानं ? येन तत ऊर्भमभवन् प्रतिपाते च भवन संक्रमः साद्यादिरूपतया मुखाववोधः स्यात् । उच्यते-ज्ञानावरणीयस्य मिथ्यादृष्टेरारभ्य सूक्ष्मसम्परायपर्यवसानाः सर्वेऽपि संक्रामकाः, न परे, परतस्तेषां चन्धाभावेन प्रतिग्रहा- भायात् । एउमेर दर्शनावरणनयस्यापि भावनीयम् । सातवेदनीयस्य मिथ्यादृष्टेः प्रारभ्य प्रमत्तसंयतं यावत् सर्वेऽपि सकामकाः, नान्ये, परतो हि असातवेदनीयस्य बन्धाभावेन प्रतिमहाभावात् । असातवेदनीयस्य मिथ्यादृष्टेरारभ्य सूक्ष्मसम्परायपर्यवसानाः सर्वे संका- मपाः, नोपशान्तादयः, तर योगमत्ययिकसातवेदनीयस्य बन्धसद्भावेऽपि साम्परायिकर- न्धाभावेन प्रतिपदाभावात् । मोदनीयकर्मणि मिध्यात्यमोहनीयस्य अविरतमम्यग्दृयादय ·यत्रकाणि] संक्रमकरणम् । उपशान्तमोहपर्यवसाना वेदितव्याः, न परे, परतस्तस्य सत्ताऽभायात् । मिथ्यादृष्टयस्तु मिथ्यात्वं स्वभावत एव न संक्रमयन्ति नियनियदिहि न केई' इतिवचनात् , द्वितीयत- तीयगुणस्थानवर्तिनी न किमपि दर्शनत्रिकं संक्रमयतः, प्राग निषेधात् । मिश्रमोहनीयस्य मिथ्याटिरविरतसम्यग्दृष्टेरारभ्योपशान्तमोहपर्यवसानाश्च सर्वेऽपि संक्रामकाः, न परे, परतः सत्ताऽभायात् , नापि द्वितीयतृतीयगुणस्थानवर्तिनी, "दुश्यतइयना न दसणनिगपि" इति वचनप्रामाण्यात् । सम्यक्त्यमोहनीयस्य मिथ्यादृष्टिरेव संक्रामकः, नान्यः, यतो मिथ्यात्वे वर्तमान एव सम्यक्त्वं संक्रामति, स तु मिथ्यावृष्टिरेवेति । अनन्तानुब. न्धिनां मिथ्यादृष्टवादयोऽप्रमत्तगुणस्थानपर्यन्तवर्तिनः सर्वे, न परे, परतस्तेषां विसंयोजि. तत्वेन क्षीणत्वेन या केपाश्चिन्मते उपशान्तत्वेन या संक्रमाभावात् । अनन्तानुबन्धिवर्ज. द्वादशकपायनयनोकपायाणां मिथ्यादृष्टेरारभ्यानिवृत्तिचादरसम्परायपर्यन्ताः सर्वेऽपि संका. मका द्रष्टव्याः, न परे, परतस्तेपामुपशान्तत्वेन क्षीणत्वेन या संक्रमाभावात् । आयु:- कर्मणि संक्रमाभावात् न तत्र विचारणापि । नामकर्मणि यश-कीर्तेमिथ्यादृष्टेरारभ्य निय- त्तिवादरसम्परायपष्ठभागपर्यवसानाः सर्वे संक्रामका वेदितव्याः, न परे, परतस्तेषां केव- लाया यशःकीतैरेव वध्यमानत्वेन तदन्यस्य प्रतिग्रहाभावात् । यश कीर्तिजिननामवर्जदोप- नामकर्मणः एकोत्तरशतस्य मिथ्यादृष्टेरारभ्य सूक्ष्मसम्परायपर्यवसानाः संक्रामका भवन्ति, न परे, परतो नामकर्मणो बन्धाभावेन प्रतिग्रहाभावात् । जिननाम्नस्तु द्वितीयतृतीयवर्जा मिथ्यादृष्टेरारभ्य सूक्ष्मसम्परायपर्यन्ता उचहेतोरेव, द्वितीयतृतीयगुणस्थाने सत्ताभावात् तद्वर्जनं कृतमिति । तथा उच्चैर्गोत्रस्य आद्यगुणस्थानद्वयवर्तिन एव संक्रामकाः, नान्ये, अन्येषां नीचैर्गोत्रावन्धकत्वेन प्रतिग्रहाभावात् । नीचैर्गोत्रस्यान्तरायपश्चकस्य च मिथ्या- दृष्ट्यादयः सूक्ष्मसम्परायपर्यवसाना वोध्याः, न परे, परत उच्चैर्गोत्रस्यान्तरायपञ्चकस्य च चन्धाभावेन प्रतिग्रहाभावादिति । ॥ चतुप्पश्चाशदधिकशतप्रकृतीनां संक्रमपर्यवसानाः ॥ ज्ञानदर्शनावरणयोः सूक्ष्मसम्परायान्ताः भाद्यवर्जद्वादशपायाण अनिवृत्तियादरान्ताः सातवेदनीयस्य नोकपायाणां च अपूर्वकरणपष्ठभागपयंव- मिथ्यात्वस्य अविरतसम्यग्दष्टेरारम्योप- द्वितीयतृतीयवसूक्ष्मसम्प- शान्तपर्यवसानाः रायपर्यन्ताः मिश्रण मिथ्याटिरविरतसम्यग्दष्टे जिनयशोवर्जितशेपनाम्न सूक्ष्मसम्परायपर्यवसानाः रारम्योपशान्तपर्यवसानाच एकोत्तरशतस उच्चाप्रस प्रयमद्वितीयगुणम्यानवर्विन मिथ्यादृष्टयः नीवर्गोत्रस्यान्तरायपन सूक्ष्मसम्परायपर्यवसानाः अनन्तानुबन्धिचतुष्पस अप्रमतान्ताः अथ प्रतिग्रहमानित्य साधादिप्ररूपणा क्रियते-तत्र ज्ञानावरणपञ्चकदर्शनावरणनव- प्रमचान्ताः सूक्ष्मसम्परायान्ताः भसातस्य यश.की सानाः जिनस्य सम्यक्त्यस्य कसच ·प्रकृतिसंक्रमः। [ साद्यादि- कपोडशकपायभयजुगुप्सातैजसकार्मणसप्तकपर्णादिविंशतिनिर्माणागुरुलघूपघातान्तरायप- चकरूपाणां सक्षपष्टिसंख्याकानां ध्रुववन्धिनीनां प्रकृतीनां प्रतिग्रहता चतुष्प्रकारा साद्य- नादिध्रुवाध्रुवरूपा भवति । तथाहि-एतासां ध्रुववन्धिनीनां स्वस्ववन्धव्यवच्छेदे सति प्रतिग्रहत्वं न भवति, तत्र न किमपि प्रकृत्यन्तरदलिकं संक्रमयतीति तात्पर्यम् , स्वस्वव- न्धहेतुं समासाद्य पुनरपि वन्धारम्भे सति प्रतिग्रहत्वं भवतीति सादिः, तत्तद्वन्धव्यवच्छेद- स्थानमावस्यानादिः, अभव्यस्य ध्रुवा कदाचिदपि वन्धव्यवच्छेदाभावात् , भव्यस्याभुवा कालान्तरे बन्धव्यवच्छेदसंभवात् । मिथ्यात्वस्य ध्रुववन्धित्वेऽपि द्विपुञ्जी त्रिपुजी याऽस- म्यग्दृष्टिरेव तत्र सम्यक्त्वमिश्री संक्रमयति नान्य इति मिथ्यात्वस्य प्रतिग्रहता साद्यध्रुवा । आयुश्चतुष्टययर्जचतुरशीतिसहयाकानामधुववन्धिनीनां प्रतिग्रहता साधधुवाऽवववन्धि- त्वादेव । सम्यक्त्वमिनयोः बन्धाभावेऽपि द्विपुञ्जिनस्त्रिपुञ्जिनो वा पतद्ग्रहत्वं भवति, नान्यस्येति साधध्रुवता। ॥ पतगृहप्रकृतीनां साद्यादिभङ्गकयन्त्रम् ।। प्रवीनी प्रतिमहता सादिः अध्रुवा अनादिः স্থা भव्यानाम् अभव्यानाम् . . . स्वस्ववन्धव्यवच्छेदा. ६७ सुवन्धिनीनाम् सादिवाप्राप्तस्य नन्तरं पुनर्यन्धारम्भे 1८४ मधुश्यन्धिनीनाम् अध्रुवन्धित्वादेव मधुवयन्धिरवादेव मिष्पारवस पतहताया एव कापतग्रहताया एव का- दाचित्करवात् दाचित्वयात् मिश्रसम्यवावयो. कादाचित्करवात् कादाचिरकरवात् तदेवमेकप्रकृतेः संक्रमस्य प्रतिग्रहतायाश्च साद्यादिप्ररूपणा कृता, साम्भतं संक्रमस्था- नेषु प्रतिग्रहस्थानेषु च साद्यादिप्ररूपणा क्रियते-तत्र ज्ञानावरणान्तराययोरेकं पञ्चप्रकृत्या. त्मकं संक्रमस्थानमेकमेव पञ्चप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं, इमी संक्रमप्रतिग्रहभाचौ साधादि- रूपतया चतुष्प्रकारा, तथाहि-उपशान्तमोहगुणस्थाने तयोरभावात् ततः प्रतिपाते च पुनः संभवात् सादी, तत्स्थानमप्राप्तस्यानादी, भव्याभन्यापेक्षया अवधुवाविति । दर्शनावरणस्य द्वे संक्रमस्थाने नवप्रकृत्यात्मकं, पट्मकृत्यात्मकं च । नवकपकचतुष्करूपाणि त्रीणि प्रति. ग्रहस्थानानि । तत्र नवकसंक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं च साद्यादिचतुष्प्रकारं भवति, तद्यथा- सादि, अनादि, भुवं, अध्रुवमिति । तत्र सास्वादने स्त्यानद्धित्रिकवन्धव्यवच्छेदेन मिश्रादी पदमपत्यारमकस्य प्रतिमहत्वात् ,क्षपकश्रेण्यां पुनःस्त्यानद्धित्रिकक्षपिते सति पदमकृत्यात्मक- स्य संगमस्थानस्यानिवृत्तिकरणादा प्राप्यमाणत्वेन, नवप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं संक्रमस्थानं प न भवति, ततः प्रतिपाते भवतीति सादि, तत्तत्स्थानमप्राप्तस्यानादि, भुवमभव्यापेक्षया, भव्यापेक्षयाऽभुयम् । पदप्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं पत्मकृत्यात्मकं चतुष्पकृत्यात्मकं च मतिमहस्थानं कादाचिरकत्वेन सायनुवमिति । वेदनीयस्य यध्यमानायां प्रकृती अन्यतराज- ·यत्रकाणि] , संफ्रमकरणम् । वध्यमाना प्रकृतिः संक्रामति, तेन संक्रमप्रतिग्रही द्वायपि परावर्तमानत्वात्साद्यधुवी। सामान्येन सातासाताऽविवक्षणे तु वेदनीयस्य संक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं च साद्यादिचतु. प्रकारं भवति, वेदनीयस्य ध्रुवबन्धित्वात् , तदुक्तम्-"वैयणीयरस पगतिहाणं एगमेवेति सातियातिचउविह" इति । तथा गोत्रस्यापि परावर्तमानत्वेन साद्यध्रुवौ संक्रमप्रतिग्रही भाव- नीयौ । ननु वेदनीयवत् गोत्रस्यापि उच्चैर्गोत्रनीचैर्गोत्राविवक्षया ध्रुवन्धित्वेन साद्यादि- चतुप्पकारौ संक्रमप्रतिग्रही कथं न भवत इति चेत् ? न, ध्रुववन्धित्वेऽपि उच्चैर्गोत्रस्यो- द्वलने संक्रमप्रतिग्रहाभावात् । वेदनीयस्योद्वलनाया अभावात् न तथेति । ॥ मोहायुर्नामवर्जप्रकृतिसंक्रमस्थानानां साद्यादिभङ्गकयन्त्रम् ।। | प्रकृतिस्थानानां संक्रमः सादिः अध्रुवः भनादि. सुवः . ० . . " . " . . " " " ज्ञानावरणान्तराय उपशान्तमोहात् उपशान्तमोहा. प्रतिपततः भव्यानाम् दशकस्य प्राप्तस्थ भभव्यानाम दर्शनावरणीयनवकस्स अत्यतमिध्यात्वस दर्शनावरणीयपकस्य क्षएकश्रेणी विद्यमानरये- कादाचित्करवात् न कादाचि करवात् असातवेदनीयस्य परावर्तमानयन्धित्वात् परावर्तमानवन्धिस्यात् सातवेदनीयस्य उचैर्गोत्रस्य नीचेगांनस्य ॥ मोहायुर्नामवर्जकर्मणां पतद्ग्रहस्थानानां साद्यादिभगकयन्त्रम् ॥ प्रकृतिस्थानानां सादिः अधुवा अनादि धुरा प्रतिमहता ज्ञानावरणान्तराय उपशान्तमोहात् भव्यानाम् उपशान्तमोहाप्राप्तस्य अभध्यानाम् दशकस्य प्रनिपततः दर्शनावरणनयकस्य पर्यन्धात् नवमन्धकस्य भत्यक्त मिथ्यात्वस्य दर्शनायरणपट्दस्य कादाचिरकयात् कादाचिरकरवात् दर्शनावरणचतुष्कस्य अनुपयन्धिस्यात् अनुवन्धिरवात् असातस्य उच्चगाग्रस्य मीचाँग्रस्य मोहनीयस्य वक्ष्यमाणानि सप्तविंशत्यादीनि त्रयोविंशतिः संक्रमस्थानानि, द्वाविंशत्या- " . ० . सातस्य . . 0 . " . .

·- प्रकृतिसंक्रमः। साद्यादि- दीनि अष्टादश प्रतिग्रहस्थानानि । तत्र पञ्चविंशतिप्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं साद्यादिचतु- प्प्रकारं भवति । तथाहि-अष्टाविंशतिसत्कर्मणः सम्यक्त्वमिश्रयोरुद्वलनया भवदेतत्सादि, अनादिमिथ्यादृष्टेरनादि, अध्रुवधुवता तु भव्याभव्यापेक्षयेति । शेषाणि तु संक्रमस्थानानि कादाचिकत्वेन साद्यधुवाणि । एकविंशतिप्रतिग्रहः साद्यादिरूपतया चतुर्विधः, तथाहि- सादिमिथ्यादृष्टेरुद्वलितयोः सम्यक्त्वमिश्नयोः सतोः पडूविंशतिसत्कर्मणः एकविंशतिरूपः प्रतिग्रहः सादिः, अनादिमिथ्यादृष्टेः पड्रिंशतिसत्कर्मणोऽनादिः, ध्रुवाधुवावभव्यभव्यापे- क्षया। शेषाणि प्रतिग्रहस्थानानि कादाचित्कत्वेन साद्यध्रुवाणि । नाम्नरुयुत्तरशतादीनि वक्ष्य- माणानि द्वादशसंक्रमस्थानानि, योविंशत्यादीन्यष्टौ प्रतिग्रहस्थानानि । सर्वाणि कादा- चित्कत्वेन साद्यधुवाणि । आयुपः संक्रमाभावेन न तद्विचारणापीति कृता साद्यादिनरूपणा । ॥ मोहनीयसंक्रमस्थानानां साद्यादिभङ्गकयन्त्रम् ।। प्रकृतिस्थानसंक्रमः सादिः अधुवः अनादिः शुवः ૨૭ कादाचित्करवात् कादाचित्करवात् . . २६ . . " " २५ भव्यानो अनादिमिथ्यादृष्टेः अभव्यानाम् सम्यक्त्व मिश्नयोरु- दलनात् कादाचिकत्वात् कादाचिरकरवात् . . २२ ० 0 . . " २० " . . १९ . . . . " . . " " . . १२ . 0 " . . ० . ९ . ० ८ 0 ७ " . . ६ " " ० . ५ " " . . १ " " 0 . ३ " . . 19 " . D " " . 9 ·यत्रकाणि] संक्रमकरणम् । १५ ॥मोहनीयस्य प्रतिग्रहस्थानानां साद्यादिभगकयन्त्रम् ॥ महनिस्थानमनिमहः सादिः मधु अनादिः कादाचित्करवाद . २१ कादाचिरकरवात् उदलित मिथ्रसम्यारयस्य सादिमिप्यादृष्टः कादाचिरकत्वात् मध्यानाम् अनादिमियादष्टः भमग्याना १९ कादाचिरफरवात् . . १८ . . " १७ . . " . 0 १४ . . " ३ . 0 " . . " १० . " " . . ९ " . . ७ " . ६ " " . . ५ " . . ४ " . ३ " २ " . १ " स्थानमंक्रमः ॥ नाम्नः संक्रमस्थानानां साद्यादिभङ्गकयन्त्रम् ॥ भध्रुवः अनादिः कादाचिमत्वात् कादाचिकवात् सादिः भुवः . . . . " " . . १०१ " . . " . ९५ . . " . G " " ९३ ८९ 0 . " " . . ८८ " " 0 . ८४ " . ८२ . " ·[सस्थानादि- भकृतिसंक्रमः। । नाम्नः प्रतिग्रहस्थानानां साधादिभङ्गकयन्त्रम् ॥ स्थानप्रतिग्रहः सादिः अध्रुवः अनादिः ध्रुव . " " . " १ क . " . . " व . " . . " . ० . १ " 0 . । आयुषोऽन्यप्रकृतिनयनलक्षणसंक्रमाभावादेव नास्ति तद्विचारणा ॥ सर्वेषां कर्मणां सरस्थानतुल्यानि संक्रमस्थानानि, बन्धस्थानतुल्यानि प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति, मुक्त्वा द्वितीयचतुर्थकर्मणी, तदुक्तं पञ्चसंग्रह-“सत्ताणसमाई संकमठाणाइ दोषिण पीयरस । बन्धसमा पडिग्गहगा अहिया दोषि मोहस्त ॥ १॥” इत्यतः सरस्थानवन्धस्थानभ. णनपुरस्सरं संक्रमप्रतिग्रहस्थानभणनं, तन्दणनपूर्वकं व स्वामित्वं प्रतिपाद्यते- तत्र ज्ञानावरणान्तराययोः प्रत्येकमेकैकं पञ्चप्रकृत्यात्मकं सत्स्थान वन्धस्थानं च, एवं संक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं चैकैकं पञ्चप्रकृत्यात्मकं । द्वयोरपि पश्चप्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं पश्चप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहस्थाने संक्रामति । पृथक्प्रकृतिविवक्षायां तु संक्रम्यमाणं मतिज्ञाना- वरणीयं स्वभिन्नचतुष्प्रकृत्यात्म के प्रतिग्रहे संक्रामति, एवं श्रुतज्ञानावरणादिचतुष्कमन्त- रायपञ्चकं च बोध्यम् । एवं मतिज्ञानावरणीयरूपे एकप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे स्वभिन्नचतु- प्प्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थान संकामति, एवमेव श्रुतज्ञानावरणीयादिचतुष्के अन्तरायपञ्चके च ज्ञातव्यमिति । वेदनीयस्य द्विमकृत्यात्मकमेकप्रकृत्यात्मकं च सत्स्थानं, तब द्विप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानमयोगिद्विचरमसमयं यावत्, एकप्रकृत्यात्मकं तु सत्तास्थानमयोगिचरमसमये । पन्धस्थानमेकमकृत्यात्मकं, संक्रमस्थानमवध्यमाना प्रकृतिः, वध्यमाना प्रकृतिस्तु प्रतिग्रह स्थानं भवति । गोत्रस्य द्विप्रकृत्यात्मकमेकप्रकृत्यात्मकं च द्वे सत्स्थाने, तत्रैकमकृत्यात्मकं सरस्थानमुच्चैर्गोत्रे उद्वलिते क्षीणे वा भवति । पन्धस्थानं संक्रमस्थानं प्रतिग्रस्थानं चैकैकमेव भवति । तत्र सत्तायां यावत् प्रकृतिद्वयं वर्तते यावञ्च गोत्रबन्धो विद्यते तावदवध्यमाना प्रकृतिः संक्रमस्थानं वध्यमाना प्रकृतिः प्रतिग्रहस्थानम् । तेन बन्धाभावे उच्चैर्गोत्रे उद्धलिते या न संक्रमस्थानं नापि प्रतिग्रहस्थानमिति । ज्ञानाचरणान्तरायवेदनीयगोत्रकर्मणां संक्रम- प्रतिग्रहस्थानानि अल्पवक्तव्यत्वेन क्रममुलध्य पूर्व प्रतिपादितानि । आयुपः संक्रमाभावात, न तद्विचारणेति।

·यसकाणि] १७ संक्रमकरणम् । ॥ दर्शनावरणमोहायुर्नामवर्जकर्मणां सत्स्यानादियन्त्रम् ॥ संक्रमस्यानम् এখয়াল प्रतिमास्याने सरस्थानम् झानापरणान्तराययो ५-प्रकृयाम ५-म.. पृथग्विवक्षया एकप्रहत्यारमकम् एकमहत्यारमकम् समिप्रक स्वभिप्रचार मतिधानावरणस्य " शुशानावरणस्य " " भवधिज्ञानावरणस्य " . मनःपर्यवज्ञानापरणस्य " . केवलज्ञानावरणस्य २ घेदनीपगोत्रयोः भवष्यमाना प्रकृतिः अम्यतरस्प बाप-मम्पतरस्यापाप- संक्रामनि मानायो मानायो अथ दर्शनावरणमोहनीयनाम्नां क्रमेण प्रतिपाद्यन्ते-तत्र दर्शनावरणीयस्य नवफपङ्क- चतुष्कलक्षणानि त्रीणि सत्स्थानानि । नवकपट्कलक्षणे ने संक्रमस्थाने । नवकपटकचतुष्कल क्षणानि त्रीणि बन्धस्थानानि त्रीणि च प्रतिग्रहस्थानानि । तत्रोपशमश्रेण्यामुपशान्तमोह यावत् , क्षपकश्रेण्यां पुनः स्त्यानिित्रकं यावत् नक्षीयते तावत् नवप्रकृत्यात्मकं सत्स्यानं भवति, क्षीणे तु पदमकृत्यात्मकं सत्स्थानं भवति, निद्राद्विके हीणे क्षीणमोहचरमसमये चतुप्पकृत्यात्मकं सत्स्थानं भवति संक्रमस्थानं नवप्रकृत्यात्मकं पट्मकृत्यात्मकं । तत्र नवकमुपशमनेण्यां सूक्ष्मसम्परायं यावत् पर्दू क्षपकनेण्यां स्त्यानद्धित्रिकक्षयानन्तरं संक्रामति । वन्यस्थानं नवमकृत्यात्मकं सासादनगुणस्थानकं यारत्, स्त्यानदिनिकरन्य- व्यवच्छेदे सम्यग्मिध्यादृष्टिगुणस्थानकादारभ्यापूर्वकरणसंख्येयतमं भागं यावत् पट्म- कृत्यात्मक तथा अपूर्वकरणस्य संख्येयतमे भागे निद्राद्विकयन्धव्यवच्छेदे तत ऊध्र्य सूक्ष्मसम्परायं यावत् चतुष्प्रकृत्यात्मकं बन्धस्यानं भवति । बन्धस्थानयत् प्रतिमहस्या- नान्यपि भावनीयानि । नवकं सत्तास्थानं नवकपकचतुष्कप्रतिमहेषु संक्रामति । पङ्क च चतुष्कमतिमहे संक्रामति । ॥ दर्शनावरणीयस्य सत्स्थानादियन्त्रम् ॥ संक्रमस्थाने २ घाघस्थानरूपेषु ३ प्रतिमास्थानेषु । सरस्थानानि समावरणीयस्य १-१-४ ९-१-१ सक.३ ·. प्रकृतिसंक्रमः [ सरस्थानादि- मोहनीयस्य पञ्चदश सत्स्थानानि तद्यथा-अष्टाविंशतिः सप्तविंशतिः पड्रिंशतिः चतुर्वि- शतिस्त्रयोविंशतिः द्वाविंशतिरेकविंशतिः प्रयोदश द्वादश एकादश पञ्च चतस्रः तिस्रः हे एका चेति । तदुक्तं सप्ततिकायाम्-"अह य सत्त य छाउ तिग दुग एगाहिगा भवे वीसा । तेरस पारेकारस पत्तो पंचाइ इकूणा" ॥ १॥ तत्र सर्वप्रकृतिसमुदायोऽष्टाविंशतिः, सम्यक्त्व- मोहनीये उदलिते सप्तविंशतिः, मिश्रमोहनीये पद्वलिते पडिंशतिः, यद्वाऽनादिमिथ्यादृष्टेः पड्विंशतिः, अष्टाविंशतिसत्कर्मणोऽनन्तानुबन्धिनामुदलिते सति चतुर्विंशतिः, मिथ्यात्व- मोहनीये क्षीणे प्रयोविंशतिः, मिनमोहनीये क्षपिते द्वाविंशतिः, सम्यक्त्वे क्षपिते एकविं. शतिः, अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणकपायाष्टके क्षीणे त्रयोदश, नपुंसकदे क्षीणे द्वादश, स्त्रीवेदे क्षीणे एकादश, हास्यादिपके पञ्च, पुरुषवेदे क्षीणे सति चतस्रा, संज्वलनमोधे क्षपिते तिस्रः संज्वलनमाने क्षपिते द्वे, मायायां क्षीणायां सत्यां संज्यलनलोभरूपैकैवेति । , " , मोहनीयस्य पञ्चदश सत्त्वस्थानानि २८ ५ सर्वप्रकृतिसमुदापा संक्रमस्थानानि त्रयोविंशतिः, सम्यक्रवग्यतिरिक्तार तद्यथा-सप्तविंशतिः पविशति। सम्यक्रवमिथ्रम्पतिरिका: पञ्चविंशतिः त्रयोविंशतिः द्वार्वि- अनन्तानुपन्धिचतुष्कम्यतिरिकाः भनन्तानुयन्धिचतुकमिथ्यारयण्यतिरिका। शातिरेकविंशतिः विंशतिरेकोन- अन० घ.मि. मिश्रव्यतिरिका विंशतिरष्टादश चतुर्दश त्रयो- भन० वर्शनविफम्यतिरिकाः दश द्वादश एकादश दश नवाष्टौ भागद्वादशकायदर्शनत्रिकम्यतिरिका। भागद्वादशफपायदर्शनधिकमपुसकोदण्यतिरिक्ता। सप्त पट् पञ्च चतस्रः तिस्रः द्वे सज्वलनचतुष्करीमपुसकवर्जनोकपाया। एका चेति । तदुक्तं कर्मप्रकृ- पुयेदसंश्वलनचतुष्करूपा। तो- "अचउरहियवीस सत्तरसं संग्वलमयष्करूपा सोलस च पन्नरसं । पन्जिय संक- संघलनमानमायाकोमरूपा संग्वलनमायालोमरूपे महाणाई होन्ति तेवीसई मोहे ॥१॥" लोभरूपैकैव इति । सम्यक्त्वमिनानन्तानुव. न्धिनामुद्वलनतः, मिथ्यात्वमि- श्रक्षपणतः, औपशमिकसम्यग्दृष्टेरावलिकाभ्यन्तरवर्तिनः श्रेण्योरन्तरकरणे कृते संज्व- लनलोभासंक्रमतः, उपशान्तयोमिथ्यात्वमिश्रयोः संक्रमतः, उपशान्तसम्यक्त्वमोहनीय- स्यान्यप्रकृतिरूपसंक्रमाभावेन तद्वर्जनं कृतं, सप्तानां नोकपायाणां क्षपणत इत्यादिकं परिभाव्य संक्रमस्थानानि परिभावनीयानि । तथाहि-अष्टाविंशतिसत्कर्मणो मिथ्यादृष्टेः मि- ध्यात्वस्य सम्यक्त्वमिश्रयोः प्रतिमहत्वेन तद्व्यतिरिकाः शेपाः सप्तविंशतिः संक्रमे लभ्यन्ते चारित्रमोहनीयं परस्परं संक्रामति, सम्यक्त्वमिश्नरूपं प्रकृतिद्वयं मिथ्यात्वमोहनीये पल्यो- १ 1 ·प्ररूपणा] संमकरणम् । पमासंख्येयभागं कालं यावत् संक्रामति । यद्वीपशमिकसम्यग्दृष्टरष्टाविंशतिसत्कर्मण आवलिकाया ऊर्य सम्यक्त्वमोहनीयस्य मिथ्यात्यमित्रयोः प्रतिमहत्वेन तक्ष्यतिरिफार दोपाः सप्तविंशतिः संक्रामति, तथाहि-पञ्चविंशतिः प्रकृतयः यध्यमाने चारित्रमोहनीये संक्रामन्ति, मिथ्यात्वं मिश्रे सम्यक्त्वे च मिनं सम्यक्त्वे उपशान्ताद्धां यावत् संक्रामति, परतो पेदकसम्यग्दृष्टित्वादिभवनात् । घेदकसम्यग्दृष्टेरुत्कर्पतः साधिकपट्पष्टिसाग- रोपमं यावत् तयोः संक्रमो भवति । सम्यक्त्वमोहनीये उद्वलिते सति सप्तविंशतिस- कर्मणो मिथ्यादृष्टेमिनमोहनीयस्य मिथ्यात्वं प्रतिमहत्ये कृतमिति तदपनीय दोषाः पति- शतिः प्रकृतयः पल्योपमासंख्येयभाग यावत् संक्रामन्ति । तत्र चारित्रमोहनीयं वध्य- माने चारित्रमोहनीये, मिनं च मिथ्यात्वे संक्रामति । यद्वीपशामिकसम्यग्दृष्टरष्टाविंशतिस- कर्मण आवलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्य मिश्रं सम्यक्त्वमोहनीये नसंक्रामति, यतो मिग्या- त्वपुद्गलाः सम्यक्त्वानुगतविशोधिना(सम्यक्त्वानुकूलविशोधिना वा सम्यक्त्वमाप्त्युपान्त- समय इति कर्मप्रकृतिकाराभिप्रायेण) मिश्ररूपपरिणामान्तरापादिताः, परिणामान्तरापादनं च संक्रमः,संक्रमावलिकागतं सकलकरणायोग्यमिति कृत्वा सम्यक्त्वमाप्रारभ्यावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानो मिथ्यात्वमेव केवलं सम्यक्त्वे संक्रामत्यतस्तद्वर्जाःपविशतिरावलिकामा यावत् संक्रामति । मिश्रमोहनीये उद्वलिते सति पविंशतिसत्कर्मणो मिथ्यादृष्टेः पञ्चर्यि- शतिः प्रकृतयो वध्यमाने चारित्रमोहनीये उत्कर्पतो देशोनार्धपुद्गलपरावर्त यावत् संक्रा- मन्ति । यद्वाऽनादिमिथ्यादृष्टेः पड्विंशतिसत्ताकस्य चारित्रमोहसत्काः पञ्चविंशतिः प्रकृतयो बध्यमाने चारित्रमोहनीयेऽनन्तं कालं यावत् संक्रामन्ति । चतुर्विंशतिसंक्रमस्थानं नास्त्येय, यतो विसंयोजितानन्तानुवन्धिनश्चतुर्विशतिसत्ताकस्य सम्यग्दृष्टेः सम्यक्त्वमोहनीयस्य प्रतिमहत्वेन तर्जशेपत्रयोविंशतिप्रकृतीनां संक्रमो भवति, साधिकपट्पष्टिसागरोपमं यावत् । ननु चतुर्विदातिसत्त्वस्थानं साधिकद्विषट्पष्टिसागरोपमं यावद्भवति, ततखयोर्वि- शतिसंक्रमस्थानमपि कथमेतावन्तं कालं न संझामतीति चेत् सत्यं, परं मिनगमनेनैतावान् कालः पूर्यते, तत्र च चतुर्विंशतिसत्ताकस्यैकविंशतेरेव संक्रमो भवति, दर्शनमोहनीयसंक- माभावादिति । चतुर्विशतिसत्कर्मा सम्यग्दृष्टिमिथ्यात्वं गतः सन् यद्यपि अनन्तानुव- धिनो भूयोऽपि वनाति तथापि तान् सतोऽपि न संक्रमयति, वन्धावलिकागतं सकलक- रणायोग्यमिति कृत्वा, मिथ्यात्वं च सम्यक्त्वमिश्रयोः प्रतिग्रह इति तस्मिन्नपसारिते शेषाः त्रयोविंशतिरावलिकामानं यावत् संक्रामति । चतुर्विशतिसत्ताकस्य सम्यग्दृष्टेमिथ्यात्वे क्षीणे मिश्रस्य सम्यक्त्वं प्रतिग्रह इति तस्मिन्नपसारिते शेपा द्वाविंशतिप्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । यद्वाष्टाविंशतिसत्ताकस्य चतुर्विंशतिसत्ताकस्य चौपशमिकसम्यग्दृष्टेरु- पशमश्रेण्यामन्तरकरणे कृते संज्वलनलोभस संक्रमाभायेनानन्तानुवन्धिनामुपशान्तत्वेन विसंयोजितत्वेन वा सम्यक्त्वस्य प्रतिग्रहत्येन शेपा द्वाविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूतं यावद संक्रामन्ति । अन्तरकरणे च कृते नपुंसकवेदे उपशान्ते चतुर्विशतिसत्ताकस्याप्टाविंशतिसत्ता. : .

·प्रकृतिसंक्रमा [ सत्यानादि- फस्य पान्तर्मुहूर्त यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रमयन्ति । यद्वा वेदकसम्यग्दृष्टेः द्वाविंशति- सत्ताकस्य सम्यक्त्वस्य प्रतिमहाभावेन संक्रमाभावात् शेपा एकविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यायरसंक्रामन्ति । यद्वोपशमश्रेण्यामेकविंशतिसत्ताकस क्षायिकसम्यग्दृप्टेरन्तरकरणादर्वाग- तमुहर्त यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टेरेकविंशतिसत्ताकस्य मध्यमकपायाष्टकक्षयादर्यागेकविंशतिः प्रकृतयः साधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमं यावत् संक्रा. मन्ति । अष्टाविंशतिसत्ताकस्य चतुर्विशतिसत्ताकस्य चौपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां पर्तमानस्योपशान्ते नपुंसकवेदे स्त्रीवेदे चानन्तानुवन्धिचतुष्टयसंज्वलनलोभपुंवदवर्जवेद- दिकसम्यक्त्वमोहनीयवर्जाः शेपा विंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । ननूपश- मनेण्यामीपशमिकसम्यग्दृष्टेः सप्तकप्रतिग्रहे विंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत्संक्रामन्तीति सस्पेय पट्कपतिमहे विंशतिः प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रमयन्तीति च पक्ष्यमाणत्वेनोभयमीलने विंशतेः प्रकृतीनां संक्रमकालः समयोनावलिकाद्विकाभ्यधिकान्त- मुहर्त प्रामोतीति चेत् । सत्यम् , समयोनावलिकाद्विकस्यान्तर्मुहुर्तान्तर्भूतत्वेन न दोपः । एवमेवानेऽपि याध्यम् । नन्वेतत्कालमानं कर्मप्रकृत्तिवृत्तिद्वये पञ्चसंग्रहवृहत्तौ चानु- फत्येन कुतोऽवसितम् ? इति चेत् पञ्चसंग्रहमूलवृत्तेः । तदुक्तं "ततस्त्रीवेदे उपशान्ते पिंशतिः तत्रैव सप्तकेऽन्तर्मुहूर्त संक्रामति । ततः पुरुषवेदस्य समयोनद्यावलिकशेषायां प्रथ. मस्थिती प्रतिमहताऽपगच्छति, सा एप विंशतिः संज्यटनदृष्टिद्विफात्मके पटूप्रतिमहे समयो. नव्यायलिफाफालं संफ्रामति" इति । य?कविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशम. ण्यां वर्तमानस्यान्तरकरणे च कृते संज्यलनलोभस्य संक्रमाभावेन चारित्रमोहनी- यस्य विंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संकामन्ति । एकविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्य- ग्दृष्टेरुपदामश्रेण्यां पर्तमानस्य नपुंसकवेदे उपशान्ते एकोनविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्रहेरेव स्त्रीवेदे चोपशान्ते शेपा अष्टादश प्रकृतयोऽन्त. मुहूतं यावत् संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य हास्यादिपके घोपशान्तेऽनन्तानुयन्धिचतुष्टयसंग्वलनलोभनपुंसकवेदखीवेदहास्यादिषट्कसम्यक्त्यमोह- नीयप्रकृतीरन्तरेण शेपाश्चतुर्दश प्रकृतयः समयोनायलिकाद्विकं यावत्संकामन्ति । औपश- मिकसम्यग्दृष्टरुपशमनेण्यां वर्तमानस्य पुंवेदे उपशान्ते शेषाः त्रयोदशमकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावरसंफ्रामन्ति । यद्वा फपायाप्टकक्षयानन्तरं त्रयोदशसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षप. फश्रेण्यामन्तरफरणादर्याक् त्रयोदश प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । कृते चान्तर- फरणे संग्यटनलोभस्य संक्रमाभावेन शेपा द्वादश प्रकृतयोऽन्तर्मुहूतं यावत्संक्रामन्ति । यदा धायिकसम्यग्दृष्टरुपामश्रेण्यां पर्तमानस्य हास्यादिषट्के उपशान्ते शेपा द्वादश प्रकृतयः समयोनापटिकादिकं यावत् संक्रामन्ति । ततः पुंवेदे उपशान्ते शेपा एकादश प्रकृत. योऽन्तमहतं यायत् संक्रामन्ति । यद्वा नपुंसफवेदे क्षीणे द्वादशसत्ताकस्य क्षपकस्य शेषा एकादश प्रकृतयोऽन्तर्मुर्त यापत् संमामन्ति । यद्वौपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्या पर्व- .

·प्ररूपणा ] संक्रमकरणम् । मानस्य प्रागुकाभ्यस्त्रयोदशभ्यो मध्यमेऽप्रत्याख्यानावरणमत्याख्यानावरणलक्षणे मोध- द्विके उपशान्ते शेषा एकादश प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । क्षप. कश्रेण्यामेकादशसत्ताकस्य स्त्रीवेदे क्षपिते हास्यादिपटकपुंवेदसंग्यलनकोधमानमायारूपा दश प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । यद्वीपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमनेण्यां वर्तमा. नस्य संज्वलनमोघे उपशान्तेऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमानमायालोभसंज्यटनमानमा- यामिध्यात्यमिश्ररूपा दश प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुपश- मश्रेण्या वर्तमानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणक्रोधद्विके उपशान्तेऽप्रत्याख्यानप्रत्या. ख्यानावरणमानमायालोभसंज्वलनक्रोधमानमायारूपाः नव प्रकृतयः समयोनावालिकाद्विकं यावत् संकामन्ति । तस्यैव संज्वलनक्रोघे उपशान्ते अप्टी प्रकृतयोऽन्तर्मुहूतं यावत् संक्रामन्ति । यद्वीपशामिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानमत्याख्यानाधरण- मानद्वि के उपशान्तेऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमायालोभसंज्वलनमानमायामिथ्यात्वमि- श्ररूपा अष्टौ प्रकृतयः समयोनायलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । तस्यैव संज्यलनमाने उपशान्ते शेपाः सप्त प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमानद्विके उपशान्तेऽप्रत्याख्यानमत्याख्यानावरण. मायालोभसंज्वलनमानमायारूपाः पट्प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । तस्यैव संज्वलनमाने उपशान्ते शेपाः पञ्च प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । यद्वीपश- मिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्या वर्तमानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणरूपे मायाद्विके उप. शान्तेऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणलोभसंज्वलनमायामिथ्यात्वमिश्ररूपाः पञ्च प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । तस्यैव संज्वलनमायायामुपशान्तायां मध्यम- लोभद्वयमिथ्यात्वमिश्ररूपाश्चतस्रः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूतं यावत् संक्रामन्ति । यद्वा हास्या- दिपके क्षीणे पञ्चसत्ताकस्य क्षपकनेण्यां वर्तमानस्य पुंवेदसंज्वलनक्रोधमानमायारूपाश्च- तनः प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । नन्वेतत् कालमानं कुतोऽवसि- तमिति चेत् । पञ्चसङ्ग्रहमूलवृत्तितः, तदुक्तम्-"ततो हास्यादिपढ़े क्षपिते पत्वारि (चतस्रः समयोन) व्यायलिकाकालं तस्मिन्नेव चतुकप्रतिप्रहे संक्रामन्ति" इति । पुंवेदे क्षपिते च- तुःसत्ताकस्य क्षपकस्य संज्वलनक्रोधमानमायारूपं प्रकृतित्रिकमन्तर्मुहूर्त कालं यावत् संक्रा- मति । यदा क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमा. याद्विके उपशान्तेऽपत्याख्यानमत्याख्यानावरणलोभद्विकसंज्वलनमायारूपं प्रकृतित्रिक समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामति । अस्यैव संज्वलनमायायामुपदान्तायामप्रत्या- ख्यानमत्याख्यानावरणलोभद्विकमन्तर्मुहूर्त कालं यावत् संक्रामति । यद्वापशमिकस. म्यग्दृप्टेरुपशमनेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणलोभद्विके उपशान्ते मिथ्या- त्वमिश्ररूपं प्रकृतिद्वयमन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामति । यद्वा संज्वलनक्रोधे क्षपिते त्रिक- सत्ताकस्य क्षपकस्य संज्वलनमानमायारूपं प्रकृतिद्वयमन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामति । संज्वलन- ·प्रकृतिसक्रमः। [सस्थानावि- माने क्षपिते द्विकसत्ताकस्य क्षपकस्यैकैव संज्वलनमायारूपान्तर्मुहूर्त यावत्कालं संक्रा- मतीति मोहनीयस्य संक्रमस्थानविधिरुक्ता । ॥ मोहनीयस्य सत्स्थानादियन्त्रम् ॥ संक्रमस्था गुणस्थानकादि सत्स्थानानि प्रकृतय नानि प्रकृतय कालमानम् | विवक्षया स्वामि त्वम् सर्वप्रकृतिसमुदाय मिध्यारष्टिः मिधारवव्यतिरिक्ता पल्योपमासण्येय भाग यावत् २८ २० " सम्ययावष्यतिरिका भावलिकाव|पशम | उपशमसम्यग्दृष्टि सम्यकवकालयावत् २८ २७ " साधिकपट्पष्टिसाग घेदकसम्पमाटर रोपम यावत् २७ सम्यक्रवव्यतिरिक्ता मिध्यारष्टि | मिथ्यात्वसम्यक्रव | पक्ष्योपमासल्येय ध्यतिरिका भाग यावत् २८ सर्वप्रकृतिसमुदाय २५ मिसम्यक् वन्यति भावलिकामान याव औपशामिकसम्यग्द रिका टि सम्यक्स्वमिश्रब्यति रिका २५ दर्शनमोहव्यतिरिक्ता अर्द्धपुद्रलपरावर्त या उदलितमिश्रमोहनी घदभव्यमाश्रित्या ययोमिथ्यारष्टिर नन्तकाल यावत्। भव्याश्च २४ अनन्तानुवन्धिय तिरिक्ता अनन्तानुवन्धिसम्य साधिकपट्पष्टिसाग विसयोजितानन्तानु परवव्यतिरिक्ता पन्धिसम्यग्दृष्टि रोपम यावत् २८ सर्वप्रकृतिसमुदाय अनन्तानुबन्धिमि आवलिकामान पाव विसयोजितानन्तानु ध्यारवग्यतिरिका चन्बिसम्यग्दृष्टि मिथ्यात्व गत सम्परराष्टि अनन्तानुवन्धिमि ध्यारवग्यतिरिका अनन्तानुबन्धिमि अन्तर्मुहूतं यावत् ध्यास्वसम्यक् व व्यतिरिक्ता १८ सर्वप्रकृतिसमुदाय २२ अन० सम्यक्रवसज्व अन्तर्मुहूतं यावत् उपरामश्रेणावन्तरक लनलोभन्यतिरिचा रणे कृते सति न वमगुणस्थानवर्सि अनम्तानुबन्धिम्य तिरिका २२ " " ·पत्रकाणि] संगमरणम् । सर्पप्रति समुदायः मन सम्याएर छनसोभनमक पेदण्यतिरिक्ताः मग गा. निनार भनन्तानुपन्धिाय तिरिका " भनः दर्शननिकाय तिरिकाः देणायग मनग्यानुदग्धिमि. प्यात्वमिधाम्यनि- रिकाः " २१ 33 मनन्तानुवन्धिदर्श- मग्रिकम्यतिरिताः सामग्पामगर ব্যথায় सिकसम्पाट ३॥ " साधिकप्रतिसा- क्षायिकसम्पादिः कषापारकथा दार गरोपमं पायद २८ सर्पप्रकृतिसमुदाया २. भन• सीनसात भन्तमहतं पार | समग्यार मलनहरोमसम्य. पानिसमापार पायवर्जाः दोपाः २१ २. " . " भनन्तानुवन्धिाय तिरिका: २. " भनन्तानुपन्धिदर्श- मनिकायतिरिता मन संग्वलनलोभ- दर्भनत्रिकम्पतिरि- उपसमधेपो धापि कमागाष्टिाम्बर कराने सति २१ " " मन. दाननिकसं उननलोमनपुंस कवेदप्यतिरिकाः T" " मन. दर्शनधिकसं- मनोमनपुंस- कवीवेदव!ः भन० सम्यग्यसंस-समयोनावटिकादिका समभापामुग्य- बनसोममीनपुंसक पायत ममम्माधि येदहासपद्धयोः सर्वप्रकृतिसमुदायः मनम्तानुबन्धिाय निरिकाः १५ " " ·२४ प्रकृतिसंक्रमः। [ सरस्थानादि- सर्वप्रकृनिसमुदाय पूर्वोक्ता पुंवेदक्ष - भन्समुहूर्व यावर जोःशेपाः आयक्रपागविहीनाः " " " 18 संज्वलनचतुष्कनव- मोक्रपाया: " संचलनचतुष्कनव- मोकपायाः क्षपकण्यामन्तरफ रणारपूर्व मध्यम कपायाष्टकक्षया- दनन्तरम् १२ संज्वलनलोभहीनाः पूर्वोक्काः क्ष. श्रे. अन्तरकर णादनन्तरम् २१ अनः दर्शनत्रिकव- जो शेपाः पुंवेदमध्यमकपाया- समयोनावलिकाद्विक उ.श्रे. क्षा. स.रटेः एकलोभवर्जसंव यावत् हास्यादिपके उप- लनविकरूपाः शान्ते २१ " वेदवर्जाः पूर्वोक्ताः) अन्तर्मुहूतं यावत् उ. श्रे. क्षा. पुंषेदे उपशान्ते सति संज्वलनचतुष्कनपु- सकर नोकपाश " संज्वलनकोधमान- मायानपुसकवर्ज- नोकपायाः नपुंसकदे क्षीणे क्ष- पकण्याम् सर्वप्रकृतिसमुदायः मध्यममानमायालो समयोनापलिकादिक उपशमश्रेण्यामोप- भसंज्वलनक्रोध- यावत् शमिकसम्यग्दृष्टि मानमायामिथ्या- मध्यमक्रोधद्विके स्वमिश्नरूपाः থঘার २५ " अनन्तानुबन्धिव्य- तिरिकाः 10 हास्यादिषट्पुवेदसं- ज्वलनचतुष्करूपाः हास्यादिपरपुंचेदलो अन्तर्मुहूर्त यावत् क्षपकण्यामनिध- भवर्जसंज्वलननि त्तिबादरः करूपाः २८ सर्पप्रकृतिसमुदायः " मध्यममानमायालो- भसंज्वलनमान- मायामिथ्यात्वमिन श्ररूपा: उपशमश्रेण्यामुपश- मसम्यग्दृष्टिः २४ अनन्तानुबन्धिव्यति- " " ·यत्रकाणि] ९ ८ " " ८ ८ " " " १८ . " Hariimala.mनापणियाEिTTErakri प्रकृतिसंक्रमः। २५ भन० दर्शनत्रिकायन मध्यममानमाया-ममयोनायलिकाहिक उपशमश्रेणी क्षामि- निरिकाः होममंग्वटनकोने यायत् कसम्यग्रष्ठिः धमानमायामयाः २१ मंग्वष्टनमोघय्यति- अन्तर्मुहतं यावत् रिकाः पूर्वोक्ताः सर्वप्रकृतिसमुद्रायः मध्यममायालोम- समयोनायटिकाद्विकं उपनामश्रेणावुपश. भंवटनमानमा यावत् मसम्यग्दृष्टिः यामिध्यारव. मिश्ररूपाः अन व्यतिरिकाः (सयंप्रकृतिसमुद्रायः मध्यममायालोमस- अन्तमुंहूतं यायम् चलनमायामि- प्यामिश्रामयाः बन० व्यनिरिमा बन दगंनविकर मध्यममायायोगम-ममयोनायटिकादिक उपगणी शामिन जोः पाठनमानमाया यायत फसम्पष्टि मज्यानमानय अगापुंह पाया, धागा সমিনুষ मध्यमहामहिकम- गगयोनायटिकादिकं टपसमप्रेणापास- सहनमायामि पाया मम्मान शामिश्रा प्रनन्दा शनिरिमा मनिममुदायः मध्यमद्विमि-समान पाया বালি। अनन्दानुस्यश्य- निना वेदमापन भाममायामा '३१ " ५ " " " ४ : " " मक०४ ·संक्रमकरणे [बन्धस्थानादि- १६ ४ संज्वरनचतुष्यरूपा ३ संबरनोधमान- | अन्तमुहतं यावत् मायारूपाः २१ भन० दर्शननिकम्य- तरित्ताः मध्यमलोभद्विक्म समयोनायटिकाद्विकं उपसमधेगी क्षायि उपलनमायारूपा यावर पसम्यग्दृष्टिः २ मध्यमोभद्विकं अन्तर्मुहूतं यायत " सर्वप्रकृतिसमुदायः २ | मिध्यावमिधरूपम्! उपशमश्रेणावुपराम- सम्पष्टिः अन० वर्जाः २ " " " २ ३ संज्वलनमानमाया रोभरूपम् सयरनमायालोभ रस्ते क्षपर श्रेणापनिवृत्ति- मादरः संज्वरनमायारूरा २ "" " सञ्चलनमानमाया रूपम् . अथ मोहबन्धस्थानानि प्रोच्यन्ते । मोहनीयस्य वन्धस्थानानि दश भवन्ति, तद्यथा- द्वाविंशतिप्रकृत्यात्मकं, एकविंशतिप्रकृत्यात्मकं, सप्तदशप्रकृत्यात्मक, त्रयोदशप्रकृत्यात्मकं, नवप्रकृत्यात्मकं, पश्चप्रकृत्यात्मकं, चतुष्प्रकृत्यात्मकं, प्रकृतित्रिकलक्षणं, द्विप्रकृत्यात्मकं, एकप्रकृत्यात्मकमिति । तदुक्तं "यावीस एक्वीसा सत्तरस तेरसेव नव पंच । चउ तिगदुगं च एग बन्धठ्ठाणाणि मोहस्स ॥१॥” इति । तत्र पोडशकपायभयजुगुप्सामिथ्यात्वान्यतमवेदहा- स्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलरूपं द्वाविंशतिप्रकृत्यात्मकं भवति । तदेव मिथ्या- त्ववर्जमेकविंशतिप्रकृत्यात्मकं भवति, केवलं स्त्रीपुंवेदयोरन्यतरो वेद इति । तदेव अन- न्तानुवन्धिकपायचतुष्टयविरहितं सप्तदशप्रकृत्यात्मकं भवति, इतः प्रारभ्य सर्वत्र पुंवेद एवैकः । अप्रत्याख्यानावरणकपायचतुष्टयमन्तरेण तदेव त्रयोदशप्रकृत्यात्मकं भवति । तन्मध्यात् प्रत्याख्यानावरणचतुष्टयवन्धव्यवच्छेदे नवप्रकृत्यात्मकं भवति । ततो हास्या- दिवन्धव्यवच्छेदे पुवेदसंज्वलनचतुष्टयरूपं पञ्चप्रकृत्यात्मकं भवति । ततः पुरुपदेदस्य बन्ध. व्यवच्छेदे पुंवर्ज चतुष्पकृत्यात्मकं भवति । संज्वलनक्रोधवन्धव्यवच्छेदे सति त्रिप्रकृत्यात्मक भवति । मानवन्धव्यवच्छेदे सति द्विप्रकृत्यात्मकं भवति । मायावन्धव्यवच्छेदे सति एकप्रकृत्यात्मकं वन्धस्थानं भवतीति ।

·२२ १३ ९ ५ ४ ३ २ १ 'यत्राणि] प्रकृतिसंक्रमः। ॥ मोहनीयस्य वन्धस्थानयन्त्रम् ॥ कपायभयनुगुप्सान्यतमवेदान्यतरयुगलमिप्यारवरूपाः । पोडश कपायाः भयजुगुप्से स्त्रीपुंवेदयोरन्यतरवेदोऽन्यतरयुगलमिनि । प्रथमचतुष्पवर्जद्वादशकरायाः १२ भय मुगुप्सेऽन्यतरयुगल पुवेदश्चेति । अनन्तानुबन्ध्यमत्यारयानझपायवाः पूर्वोक्ता एकविंशतिः । संज्वलनचनुष्कपुंवेदभयजुगुप्सान्यतरयुगलमिति । पुंवेदः संग्नलनचतुफरूपाः। संग्वलनचतुष्कम् । क्रोधवर्जनिकम् । क्रोधमानवद्विकम् । होमरूपम् । मोहनीयस्य प्रतिग्रहस्थानान्यष्टादश भवन्ति तद्यथा-द्वाविंशतिप्रकृत्यात्मकमेकविंश- तिप्रकृत्यात्मकमेकोनविंशतिप्रकृत्यात्मकमष्टादशप्रकृत्यात्मकं सप्तदशप्रकृत्यात्मकं पञ्चदश- प्रकृत्यात्मकं चतुर्दशप्रकृत्यात्मकं त्रयोदशप्रकृत्यात्मकमेकादशप्रकृत्यात्मकं दशप्रकृत्यात्मकं नवप्रकृत्यात्मकं सप्तप्रकृत्यात्मकं पट्मकृत्यात्मकं पञ्चप्रकृत्यात्मकं चतुष्प्रकृत्यात्मकं त्रिप्रक- त्यात्मकं द्विप्रकृत्यात्मकं एकप्रकृत्यात्मकमिति । प्रतिग्रहस्थानान्यपि बन्धस्थानवत् भाव- नीयानि । नवरमापशमिकसम्यग्दृष्टेरुपामश्रेण्यन्तर्वर्तिनो बहिर्वर्तिनो वा वेदकसम्यग्दृप्टेश्च मिश्रसम्यक्त्वयुताः, वेदकसम्यग्दृष्टेमिथ्यात्वे क्षीणे वा सम्यक्त्वयुताः प्रतिग्रहा भवन्ति । तदुक्तम्-"सवगस्स सवन्धच्चिय उवसमसेढीए सम्ममीसजुया । मिच्छसवगे सन्मा अट्टारस इय पडिग्गहया ॥१॥" व्याख्या-क्षपकस्य क्षीणसप्तरस्य चारित्रमोहनीयक्षपकस्य च स्वबन्धा एव- आत्मीया एव बन्धाः पतमहा भवन्ति । तत्र क्षीणसप्तकानामविरतदेशविरतसंयतानां यथाक्रम सप्त- दृगनयोदशनमाग्याः, चारित्रमोहनीयक्षपकस्य तु पञ्चचतुनिळ्येकरूपाः । तथोपशमशेण्यामापशमिकस- म्यग्दृष्टीनां झपकसत्का एय पश्चादयः पतद्ग्रहाः सम्यक्त्वमिश्रयुता वेदितव्याः, तथा च सति तेप. सप्तपटपञ्चचतुनिरूपाः पतद्ग्रहा भवन्ति । तथा मिथ्यात्वक्षपके क्षीणे मित्थात्वेऽपिरतदेशविरतसंयां तरूपे ये प्राक् क्षीणमप्तकम्योक्ताः सप्तदशत्रयोदशनवकरूपाः पतद्ग्रहा ते यावन्नाद्यापि मम्यग्मिध्यात्वं क्षयमुपयाति, तानत्मसम्यक्त्वाः सम्यक्त्वसहिता द्रष्टव्याः । तथा च सति ते यथाक्रममष्टादशचतुर्दश- दारूपा भरन्ति । यावच मिथ्यात्यमपि न धीयते तावत्सम्यस्त्वसम्यग्मिध्यात्वसहिता इति यथाक्रममे- कोनविंगतिपश्चगेकादशरूपा वेदितव्याः, द्वाविशत्येकविंशतिरूपी च मिथ्याष्टिसास्वादनेषु सुप्रती- सावित्येवंप्रकारेणाष्टादशैव पतद्महा भवन्ति, नाधिकाः ॥ १॥” इति । ॥ मोहनीयस्य प्रतिग्रहस्थानयन्त्रम् ॥ , २२ पन्धम्यानरत् । अन्धस्थानवन् । सप्तदशवन्धरयानं मिश्रसम्यक्त्वयुतम् ।

·२८ संझमकरणे [मो० संवेध- ९ सप्तदशबन्धस्थानं सम्यक्त्वयुतम् । बन्धस्थानतुल्यम्। प्रयोदशयन्धस्थान मिश्रसम्पपवयुत्तम् । प्रयोदशवन्धस्थानं सम्यक्त्वयुतम् । बन्धस्थानतुल्यम् । नवप्रकृत्यात्मक पन्धस्यानं मिनसम्यक्त्वयुतम् । नवप्रकृत्यारमक बन्धस्थान सम्यपस्वयुतम् । बन्धस्थानतुल्यम्। संज्वलनचतुफपुवेदमिश्रसम्यश्वरूपाः । संज्वलनचतुष्कमिथसम्यक्त्वरूपाः । संज्वलनमानमायालोममिश्रसम्यवस्वरूपाः, यद्वा संग्वलनचतुष्क चेदरूपाः । संज्वलनमायालोभमिश्नसम्यक्त्यरूपाः, यद्वर संज्वनचतुष्कम् । लोममिश्रसम्यक् धरूपा , यद्वा क्रोधवर्जसंज्वलननिकम् । मिश्रसम्यक्त्वरूपम्, यद्वा मायालोभरूपे । लोभरूपा। ६ ५ ३ २ १ अथ कस्मिन्प्रतिग्रहे के संक्रमाः संक्रामन्तीति संवेध उच्यते-तत्र द्वाविंशतिप्रतिग्रहे सप्तविंशतिपड्विंशतित्रयोविंशतिसंक्रमाः संक्रामन्ति । तत्राप्टाविंशतिसत्ताकस्य मित्थात्वं प्रतिग्रहत्वेन कृतं परिहत्य शेपाः सप्तविंशतिप्रकृतयो द्वाविंशतिप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । सम्यक्त्वे उद्वलिते तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे पड्विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । विसंयोजितानन्ता- नुवन्धिनः पुनः मिथ्यात्वं प्राप्तस्य तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे आवलिकामानं यावत् त्रयोविंशति- प्रकृतयः संक्रामन्ति । पड्विंशतिसत्ताकस्याष्टाविंशतिसत्ताकस्य वा एकविंशतिप्रतिग्रहे पञ्च- विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । एकोनविंशतिप्रति सप्तविंशतिपइविंशतित्रयोविंशतिसं- क्रमाः संक्रामन्ति । तत्र सम्यक्त्वं प्रतिग्रहत्वे कृतमपनीय शेपाः सप्तविंशतिप्रकृतयोऽप्रत्या- ख्यानप्रत्याख्यानावरणसंज्वलनकपायभयजुगुप्साहास्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुग- लघुवेदसम्यक्त्वमिश्ररूपेवेकोनविंशतिप्रतिग्रहप्रकृतिषु संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृप्टेरा- पलिकाया अभ्यन्तरे सम्यक्त्वमिश्रवर्जाः शेषाः पडूविंशतिप्रकृतयस्तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे संक्रा- मन्ति । विसंयोजितानन्तानुवन्धिनः त्रयोविंशतिप्रकृतयः तस्मिन्नेवैकोनविंशतिमतिग्रहे संक्रामन्ति । अष्टादशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे वेदकसम्यग्दृष्टेः मिथ्यात्वे क्षपिते द्वाविंशति- प्रकृतयः संक्रामन्ति । सप्तदशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे पश्चविंशत्येकविंशतिरूपे वे संक्रमस्थाने भवतः। पञ्चविंशतिः मिश्रदृष्टेः संक्रामति । एकविंशतिप्रकृतयो विसंयोजितानन्तानुबन्धिनः मिश्नं प्राप्तस्य संक्रामन्ति क्षायिकसम्यग्दा सप्तदशप्रतिग्रहे एकविंशतिप्रकृतयःसंक्रामन्ति। यद्वा मिश्रमोहनीये क्षपिते तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे एकविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । पञ्चदशके प्रतिग्रहे सप्तविंशतिपइविंशतित्रयोविंशतिसंक्रमाः संक्रामन्ति । तत्र देशविरतस्य वेदकसम्य- ग्दृष्टेः उपशमसम्यग्दृष्टेरावलिकायाः उपरि वर्तमानस्य वा सम्यक्त्ववर्जसतविंशतिप्रकृतयः ·प्ररूपणा] प्रकृतिसंक्रमः। प्रत्याख्यानसंज्वलनकपायभयजुगुप्साहास्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलपुंवेदसम्य- क्त्वमिश्ररूपासु पञ्चदशसु संक्रामन्ति । तस्यैवीपशमिकसम्यग्दृप्टेरावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्य तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे पड्विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । विसंयोजितानन्तानुबन्धिनो देशविरतस्य त्रयोविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । मिथ्यात्वे क्षपिते चतुर्दशमकृत्यात्मके प्रति ग्रहे द्वाविंशतिः संक्रामति । मिने च क्षपिते क्षायिकसम्यग्दृष्टा देशविरतस्यैकविंशतिप्रकृ- तयः त्रयोदशप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । एकादशप्रतिग्रहेऽपि प्रागिव सप्तविंशतिपड्विंशतित्रयो विशतिरूपास्त्रयः संक्रमाः संक्रामन्ति । दशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे मिथ्यात्वे क्षपिते द्वाविं. शतिः, मित्रे च क्षपिते क्षायिकसम्यग्दृष्टेर्वा नवप्रकृत्यात्मके एकविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । संज्वलनचतुष्टयपुंवेदमिश्रसम्यक्त्वरूपे सप्तप्रकृत्यात्मकमतिग्रहे त्रयोविंशति- द्वाविंशत्येकविंशतिविंशतिरूपाश्चत्वारः संक्रमाः संकामन्ति। तत्र विसंयोजितानन्तानुवन्धिन उपशान्तानन्तानुवन्धिनो वा सम्यक्त्वं प्रतिग्रहत्ये कृतमपनीय शेपानयोविंशतिस्तस्मिन् स- तके संक्रामति । अन्तरकरणे च कृते संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावेन शेपा द्वाविंशतिः संक्रा- मति । नपुंसकवेदे उपशान्ते सप्तकप्रतिग्रहे एकविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । स्त्रीवेदे चोप- शान्ते तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । विंशतिचतुर्दशत्रयोदशरूपास्त्रयः संक्रमाः संज्वलनचतुष्टयमिश्नसम्यक्त्वरूपे पकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । सप्तकप्रतिग्रहे या विंशतिः संक्रान्ता सा एव पुंवेदस्य प्रतिग्रहताव्यवच्छिन्ने सति पटकप्रतिग्रहे संक्रामति । हास्यादिपट्के उपशान्ते तस्मिन्नेव पकप्रतिग्रहे चतुर्दश, पुंवेदे उपशान्ते तस्मिन्नेव त्रयो. दश प्रकृतयः संक्रामन्ति । एकविंशतिविंशत्येकोनविंशत्यष्टादशत्रयोदशद्वादशैकादशदश- रूपा अप्टी संक्रमाः पश्चकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । तत्रैकविंशतिप्रकृतयः क्षायिकसम्यग्दृष्टेरु- भयश्रेण्या संक्रामन्ति । विंशत्येकोनविंशत्यष्टादशरूपास्त्रयः संक्रमाः क्षायिकसम्यग्दृष्टरुप- शमश्रेण्यां, त्रयोदशीपशमिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यां क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपकश्रेण्यां च संक्रामन्ति । द्वादश क्षपकण्यामेव संक्रामन्ति । दशैकादशरूपौ क्षपकश्रेण्यामौपशमिक- सम्यग्दृष्टेश्चोपशमनेण्यां संक्रामतः । चतुष्कातिरहे चतुष्कसप्ताप्टदशैकादशद्वादशाष्टाद- शरूपाः सप्त संक्रमाः संक्रामन्ति । तत्र चतुष्कं क्षायिकसम्यादृष्टेः क्षपकनेण्यामेव, सताष्टको औपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां, दशकं क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपकश्रेण्यामीपशमिकसम्यग्दृ- ऐरुपशमश्रेण्यां च, क्षायिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यामेकादशद्वादशाप्टादशरूपाः त्रयः संक्रमाः संक्रामन्ति । त्रिकप्रतिग्रहे संक्रमाः संक्रामन्ति । तत्र त्रिक क्षपकश्रेण्यां संक्रार्मा चतुष्कपश्चकसप्तकरूपा- नयः संक्रमाः संक्रामन्ति, क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यामष्टकनवकैकादशरूपास्त्रयः संक्रमाः संक्रामन्ति । द्विकरूपे प्रतिग्रहे अष्टपदकपञ्चकद्विकरूपाः चत्वारः संक्रमाः संक्रामन्ति । आद्यत्रिक क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमनेण्यां, द्विकमीपशमिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यां क्षायिक सम्यग्दृष्टेः क्षपकश्रेण्यां च संक्रामति । एकस्मिन् प्रतिग्रहे द्विकत्रिकपञ्चकरूपं त्रिकं क्षायि. कसम्यग्दृष्टेरुपशमशेण्यामेका क्षपकनेण्यां च संकामति ।। -- .4 ·" " २२ . " २५ २७ " " " " १८ . " २२ २५ " . " संक्रमकरणे [ मो० संवेध- ॥ मोहनीयस्य कस्मिन्प्रतिग्रहे कः संक्रामतीति संवेधयन्त्रम् ॥ प्रतिग्रह संक्रमस्था-1 प्रतिग्रहस्थानगतप्रकृतयः संक्रमस्थानगतप्रातयः स्थानानि नानि मिथ्यात्व काय वेदै युगल भै. जें मिध्यास्यव्यतिरिक्ताः २२ २६ मिथ्यात्वसम्यक्त्वव्यतिरित्ताः २३ अनन्तानुवन्धिमिध्यावरहिताः दर्शननिकम्यतिरिकाः सम्य० मिश्र, काय वेदै युगल भै. . सम्यक्त्वरहिता २६ मिश्रसम्यक्त्वरहिताः २३ अनन्तानुवन्धिसम्यक्त्वरहिताः अनन्तानुवन्धिमिध्यात्वसम्यक्त्वरहिताः दर्शननिरहिताः अनन्तानुवन्धिदर्शनविकरहिताः सम्य.मि.प्रत्या सर्व.येदे.युग.भ.जे सम्यक्त्वव्यतिरित्ताः मिश्रसम्यस्यव्यतिरिकाः २३ अनन्तानुवन्धिसम्यर वन्यनिरिक्ताः अनन्तानुवन्धिमिथ्यात्वसम्यक्त्यव्यतिरिक्ताः अनन्तानुवन्धिदर्शनविकरहिताः सम्यमिध० सं०४ चे० यु० भ० ज० सम्यक्त्वव्यतिरिक्ताः मिसम्यत्यव्यतिरित्ताः अनन्तानुवन्धिसम्यस्त्वस्यतिरिक्ताः अनन्तानुवन्धिसम्यक्त्वमिथ्यात्वव्यतिरिक्ताः अगन्तानुवन्धिदर्शनत्रिकथ्यतिरिक्ताः सम्म मिध० स० प० २३ अनन्तानुबन्धिसम्पवरवठयोतरिका. अनन्तानुरन्धिसम्मस्वसंवरनलोभरहिताः भन० सम्म० सम्ब० रो० नपुंसकव्यतिरित्ता अन० सम्प.संग्रारो. नपुमावीन्यतिरिक्ताः सम्प० मिना सं० ० सम्य० स० रोन० वी० हास्यादिपदरहिता अ. सम्य०म० लोपेनिमा हास्यादिषदरहिता मंजसनमनुष्कपुरपयेदरूपामु अनन्तानुयन्यिदर्शनधिम्पनिरिक्ताः अन० दर्शननिकसम शे. म्पतिरिकाः १४ " २२ 0 २१ २० " " १० . ૨૨ ९ " ७ ४ ७ २२ " ७ " " . " २० " ४ " " १४ " " " ·यन्त्रकम् ] प्रकृतिसंगमः। ५ " " ५ " " १३ अन० दर्शनतिक मं० रो० गपुंसकम्यनिरिकाः अन० दानत्रिक मं० रोक नपुंसनीयरिका अन० दर्शनत्रिक कपाय ८ व्यनिरिका: अन० दर्शकाय ८ मं० लोकस्यनिरिE: अन० दर्श० कषाय. ८ सं० लो० नघुमररहिता ५ १२ " " " " खीरहिताः अनं० सम्य. मिश्र नवनोकपापरहिताः ५ संग्खलनमानादि ३ सम्यक्त्वमिनरूपामु १३ ५ " " " मध्यमशोधद्विारिकला। ५ " १ संज्वलनचनुप्के १२ ४ ४ १० ४ संग्वर नमायालोमसम्यवत्वमिधेपु ४ ८ ४ ७ " " क्रोधनिकरहिताः अन ४ दर्श ३ नपुंसक स्त्री. मं० लोभवजीः पूर्वोत्तदशकहास्यादिपप्यनिरिकाः पुंचेदः पूर्वानाच त्याज्याः अन० दर्श. कपायाष्टक सं० लो० नपुंसक- स्त्रीवेदरहिताः मिथ्या० मि. मध्यममानमायालो. मद्विकसंज्वर नमानमायारूपाः मिथ्या मिश्र० मध्यममायालोमद्विरम- चलनमान्मायारूपा: मिथ्या०मिश्र० मध्यममायालोमद्विकसं० मायारूपाः पुदलोमवसवरनतिकरूपाः भनाधोधमानमायातिकमध्यमलो. भद्विकरूपाः मध्यममोधद्विकनियुक्ताः पूर्वोक्ताः अनायमानमायानिकमध्यमलोभद्विकरूपा. भनाद्यमायात्रिकमध्यमलोभदिक मिध्या० मिधरूपाः मंग्व० माया मध्यमरोमद्विक मिथ्या. मिश्र मध्यमलोममिध्यावमिश्ररूपाः संज्वरनकोधमानमायारूपा: प्रथमवर्जमानमायाप्रिझमध्यमलोभरूपाः ४ संज्वलनचतुके सं० मानादिनिके ९ ८ " ३ सज्वलनलोममिश्रसम्यवस्वरूपामु ७ ३ " ४ " ३ मंग्वलनमानादिनिके संज्वलनमायालोमयोः ३ द ·संक्रमकरणे [सस्थानादि- ६ २ " ५ २ "" २ २ मध्यममानवर्जपूर्वोक्ताः प्रथमवर्जमायानिकमध्यमरोभरूपा. मानमायारूपे मिध्यावमिने प्रथमवर्जमायात्रिकमध्यमरोभरूपाः संकलनमायामध्यमरोभरूपा. मध्यमलोभी २ मिसम्पाययो. सं. रोभे 1 ५ ३ १ २ " . मायारूपा १ " ॥ अथवा प्रकारान्तरेण प्रतिग्रहेषु संक्रमस्थानानां यन्त्रकम् ॥ संगम प्रतिग्रह संप्रम प्रतिग्रह संक्रम- । प्रतिग्रह संकमा प्रतिग्रह- म्यानानि स्थानेषु | स्थानानि स्थानेपु | स्थानानि | स्थानेषु | स्थानानि | स्थानेपु २७ ૨૨ १८ १८ २ २२ १५ ११ ७ ४ ६ ६ २० २२ ७ ३ २२ ७ ५ ६ ३ २ २२ १७ ५ १९ १३ . १२ १ ५ २१ २१ ५ ४ २१ . ३ ५ ३ ४ ३ ३५ २. . १० ३ १ २. ६ २० ५ ३ ૨ २ २ ५ ८ १९ १८ ५ ८ ३ 1 २० २३ . साम्प्रतं नाम्नः सत्तास्थानादीनि भाव्यन्ते तत्र नाम्नो द्वादा सत्तास्थानानि, तद्यथा- ध्युत्तरशतं, युत्तरदातं पण्णपतिः पचनयतिसिनपतिर्नयतिरेकोननयतिश्चतुरशीति- रयशीतियशीतिनवाटी च। तत्र सफटमकृतिममुदायात्मकं व्युत्तरशतप्रकृत्यात्मकं सल्यानं भवति । तदेव तीथंकरवज व्युत्तरशतं सत्स्थानं भवति । आहारकसप्तकर पण्णपतिप्रकृत्यात्मकं सरस्थानं भवति, तीर्थकराहारकमप्तकवनं च पचनवतिप्रकृत्यात्मकं भवति । क्षपरण्यां प्रथमसत्म्यानचतुप्पात् नरकगतिनरफानुपूर्णतिर्यग्गतितिर्यगानुपूर्व्या- पजातिघनुष्टयन्यावर सूक्ष्ममाधारणातपोद्योतलक्षणासु त्रयोददासु क्षीणेषु यथारम नति रेफोननयतिख्यातिहशीतिरितिमास्थानचतुष्कं भवति । पचनपतिमध्यात् देवद्विके उद्ध- ·, १०२ भावना] प्रकृतिसंक्रमः । लिते त्रिनवतिसत्स्थानं भवति । ततो नरकद्विकसहिते वैक्रियसप्तके उद्वलिते चतुरशी- तिः। तदुक्तं कर्मप्रकृती शिवशर्मसरिपादः-"एगिदियस्स मुरदुगमओ सउधिनिरयदुर्ग' सप्ततिकावृत्तौ तु देवद्धिके नरकद्विके वा उद्वलिते त्रिनवतिर्भवति, नरकद्विकसहिते देव- द्विकसहिते वा वैक्रियसप्तके उद्वलिते चतुरशीतिः । तथाच तद्ग्रन्थः-"ततो नरकगतिनर- कानुपूयोरथवा देवगतिदेवानुपूर्योरुद्वलितयोः पडशीतिः । अथवाऽशीतिसत्कर्मणो नरकगतिप्रायोग्यं बनतो नरकगतिनरकानुपूर्वविक्रियशरीरक्रियागोपाद्वैक्रियसंघात क्रियवन्धनानां पन्धे सति पह. शीतिः । अथवाऽशीतिसत्कर्मणो देवगतिप्रायोग्यं चनतो देवगतिदेवानुपूर्वीवक्रियचतुष्टयमन्चे पड- शीतिः । ततो नरकगतिनरकानुपूर्वीवैक्रियचतुष्टयोद्वटने, अथवा देवगतिदेवानुपूर्वीक्रियचतुष्टयोदलने कृते अशीतिः” तस्मात् मनुष्यद्विके उद्वलिते व्यशीतिरिति । एतत् सत्स्थानत्रिकमध्रुवसं- ज्ञकं भवति । त्रसवादरपर्याप्तसुभगादेययशाकीर्तिपञ्चेन्द्रियजातिमनुष्यगतिरूपमष्टप्रकृ- त्यात्मकं सत्स्थानं भवति । तदेव जिननामयुतं नवप्रकृत्यात्मकं भवति । एतत्सत्स्थानद्व- यमयोगिचरमसमये भवति । नाम्नः सत्तास्थानानि १२ सर्वप्रकृतिसमुदायः। तीर्थकाव । आहारकससकवर्जाः। आहारकससकजिनवाः। माहारकससकजिनदेवद्विकवनाः । नरकद्विकतिय ग्द्विकनातिचतुष्टयस्थावरसूक्ष्मसाधारणातपोयोतवाः । जिनवा नवनिः। नरकद्विकवैशियसप्तकवास्निनवनिः । नरकादित्रयोदशवजी पण्णवतिः । नरकादित्रयोदशवजी पनवतिः, यद्वा नरकद्विके उद्वलिते चतुरशीतिरेय बशीनिर्मवनि । असनिम्सुमगादेपयश.कीर्तिपञ्चेन्द्रियजातिमनुजगनिजिनारयाः। जिनवजी मष्टी। संक्रमस्थानान्यपि द्वादश भवन्ति, तद्यथा व्युत्तरशतं झुत्तरशतं, एकोत्तरशतं पण्ण- पतिः पञ्चनवतिश्चतुर्नयतिस्निनयतिरेकोननवतिरष्टाशीतिचतुरशीतिद्वर्यशीतिरेकाशीति- रिति । एतान्येव भाव्यन्ते-तत्र नाम्नः त्रिंशद्वन्धव्यवच्छेदे सति यशःकीतः प्रतिग्रहत्वेन व्युत्तरशतयुत्तरशतपण्णवतिपश्चनवतिरूपात् सत्तास्थानचतुष्कात् तदपनीते क्रमेण युत्त- रशतकोत्तरशतपञ्चनवतिचतुर्नवतिरूपाणि चत्वारि संक्रमस्थानानि उभयश्रेण्यां संक्रामन्ति । उक्तप्रथमसत्स्थानचतुष्कात् प्रागुक्तासु त्रयोदशसु क्षीणासु क्रमेण नवत्येकोननवतित्र्यशीति- न्यशीतिसत्स्थानानि भवन्ति । तेभ्योऽपि यशाकीर्तेः प्रतिग्रहत्वेन तदपनीते एकोननव- त्यष्टाशीतिव्यशीत्येकाशीतिरूपाणि चत्वारि संक्रमस्थानानि क्षपकश्रेण्यामेव भवन्ति । इदमुक्तं भवति-व्युत्तरशतसत्ताकस्य यशाकीर्तेः प्रतिग्रहत्वेन तर्ज व्युत्तरशतं संक्रामति । संक्र.५ ९३ ८९ ८१ ९ ८ ·३४ संझमकरणे [ना० संक्रम- युत्तरशतसत्ताकत्य यश कीर्तिवर्जमेकोत्तरशतं संक्रामति । पण्णवतिसत्ताकस्य तद्वज पञ्च- नवतिः, पञ्चनवतिसत्ताकस्य यश कीर्तिवर्ज चतुर्नवतिः । उक्तसत्स्थान चतुष्कात् त्रयोदश- प्रकृतिक्षये च नवतिसत्ताकस्य यशःकीर्तिवर्जमेकोननवतिः संक्रामति, एकोननवतिसत्ता- कस्य यशाकीर्तिवर्जमष्टाशीतिः संक्रामति, त्र्यशीतिसत्ताकस्य यश-कीर्तिवर्ज घ्यशीतिः संक्रामति, ड्यशीतिसत्ताकस्य यशःकीर्तिवर्ज एकाशीतिप्रकृतीनां संक्रमो भवति । एको- त्तरशतचतुर्नवत्येकोननवत्यष्टाशीत्येकाशीतिरूपाणि पश्चसंक्रमस्थानानि श्रेणी विहाय न फुत्रापि परिभावनीयानि । एकान्तेन यानि श्रेणियोग्यानि संक्रमस्थानानि तानि चर्जयित्वा शेपाणि घ्युत्तरशतधुत्तरशतपण्णवतिपश्चनवतित्रिनवतिचतुरशीतिद्वयशीतिरूपाणि सप्त संक्रमस्थानानि भाव्यन्ते- तत्राहारकजिननामयुतं देवप्रायोग्यमेकत्रिंशद्वन्धं वन्नतः त्र्युत्तरशतसत्ताकस्य जिनना- माहारकयोर्वन्धावलिकायामपगतायां व्युत्तरशतं संक्रामति । जिननाम्नो बन्धावलिकायाम- नपगतायां व्युत्तरशतसत्ताकस्यैव झुत्तरशतं संक्रामति । तस्यैवाहारकसप्तकस्य बन्धावलि- फायामनपगतायां पण्णवतिः संक्रामति । तस्यैवोभयोर्वन्धावलिकायामनपगतायां पश्चन- पतिः संक्रामति । आहारकयुतं देवप्रायोग्यं त्रिंशतं वन्धं यवतो व्युत्तरशतसत्ताकस्य वन्धावलिकायामपगतायां युत्तरशतं संक्रामति । अस्यैवाहारकसप्तकस्य बन्धावलिका- यामनपगतायां पञ्चनवतिः संक्रामति । नन्वाहारकयुतं त्रिंशतं वन्धं वनतः व्युत्तर- शतं पण्णवतिश्च सत्स्थानं कथं न संक्रामतीति चेत् ? न, तयोः सद्भावाभावात् । ननु जिननाम्नः सत्ताभावः कुतोऽवसितः ? अत्र जिननामवन्धाभावात् । ननु वन्धाभावोऽपि कुतोऽवयुद्धः? आहारकवन्धकस्य जिननामधन्धे एकत्रिंशद्वन्धस्थानप्राप्तेः । ननु मनुजा- दिगतीनां चन्धाभावेऽपि सद्भावो विद्यते, तद्वजिननाम्नः सद्भावे का क्षतिरिति चेत् । न, सम्यग्दृष्टीनां जिननाम्नः सद्भावे सति ध्रुववन्धित्वात्, गत्यादीनां न तथेति । तदुक्तं फर्मप्रकृतिवृत्तौ श्रीमद्भिायाचार्यपादैः-“यस्य हि तीर्थकरमाहारकं वा सत् स नियमावभा- तीति” । ननु सम्यग्दृष्ट्यादीनां तीर्थकरनामकर्मणः सद्भावे सत्यवश्यमेवापूर्वकरणपठभा- गपर्यन्तो सति च वन्धेऽवश्यं सद्भावः, ततोऽविरतादीनां ध्रुवसत्ताकर प्राधम् , उर्फ चाभुवसत्कर्मणीति कथं न विरोध इति चेद् ? उच्यते, तथाविधविशुद्धिविशे- पसमन्विते सम्यक्त्वे सति भवतीत्यववसत्ताफत्वं प्रोकं । ननु तर्हि ध्रुववन्धिमध्ये ज्ञाना- पारकरवादीनामिव कथं नोक्तं, कथं चोक्कमध्रुववन्धिमध्य इति चेत् ? सत्यम् , ज्ञानावर- णार्दानामियानादिकालिनयन्धाभावात् न भुवयन्धिमध्य उर्फ, सम्यक्त्वे सत्यपि तथा- विधविशुद्धायैय यन्धारम्भकरवादभुवयन्धित्वमिति । तदुक्तं-"तीर्थकरस्याहरफ द्विपस्स प गधारमं सम्पपरये संयमे व सामान्यतो निजयन्धहेती विद्यमानेऽपि फदाचिदेव पन्धः" इति । ननु तहिं पण्णयतिसत्ताको मिथ्यादृष्टिारकोऽपर्याप्तावस्थायां पण्णवतिः संक्रामतीति पश्च संग्रहादायुर्फ फधं निर्यादामिति चेत् । उच्यते, अन्धहेतुसम्पर्के सत्येव बन्धो भवति, . बन्धः , ·भावना ] प्रकृतिसंक्रमः । नान्यथा, मिथ्यादृष्टौ तदभावात् न जिननामनन्धः, अत एव जिननाममत्कर्मणः सम्य- ग्दृष्टेः धुवयन्धित्वं प्रागुक्तम् , तथा च सति वेदकसम्यग्दृष्टिद्धनरकायुप्को नरकाभि- मुख एवं जिननामसत्ताको मिथ्यात्वे गच्छति, नान्यः तस्य च वन्धाभावेऽपि पण्णातिः संक्रमे प्राप्यते । अत एव मिथ्यादृष्टा नरकाभिमुखं नरं, अपर्याप्तावस्थायामन्तमहतं यावत् तमेव माप्तनरकं नारकं च विहाय सर्वत्र जिननामयुतमेकोननवतिसत्स्थानं जिननामस- त्ताकस्य तिर्यग्गतिप्रायोग्यो वन्धश्च सप्ततिकावृत्तौ निषिद्धः तदुक्तं-“यतो मिध्यादृष्टेः सतः एकोननवतिः नारकेपूरपद्यमानस्य नैरयिफस्य प्राप्यते न शेपस्स" "तीर्थकरनामसर्मणः विर्यग्गति- प्रायोग्यवधासम्भवात् एकोननवतिः न लभ्यत" इति । अथाप्रस्तुतमपि सोपयोगित्वेन साक्षेपपरिहारपूर्वकं जिननामविषये किचिद्विचार्यते-ननु पण्णवतिः मिथ्यादृष्टौ नारकः संक्रामति तद्वत् व्युत्तरशतप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानं कथं न संका. मतीति चेत् ? न, उभयसत्ताकस्य नारकेयु गमनाभावेनैव तत्संक्रमाभावात् , तदुक्तं "तीर्थ- कराहारकसत्कर्मणो नारके पूत्पादाभायात्” इति । ननु तथापि वेदकसम्यग्दृष्टेः वद्धतीर्थकरनाम्नः चरमेऽन्तर्मुहर्ते प्राप्तनरकलेश्यस्य परिणामपरावर्तनेन मिथ्यात्वं गतस्य नरकाभिमुसस्य नर- कगतिमायोग्याष्टाविंशतिवन्धकस्य मनुजस्य कथं व्युत्तरशतप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानं न संक्रा- मति? मनुजद्विकरहितं सत्स्थानं वर्जयित्या शेपाणि सर्वाणि मनुष्यगती प्राप्यमाणत्वात् , तदुक्तं-"मनुष्याणामेकादश सत्तास्थानानि, तद्यथा-त्रिनयतिनियतिरेकोननातिरष्टाशीतिः पडशीति- रशीविरेसोनाशीतिः पट्सप्ततिः पञ्चसप्ततिः नव अष्टौ । अष्टसप्ततिस्तु न संभवति, मनु'याणामपश्यं मनुष्यद्विकसंभवान्” इति, न च जिननामसत्ताकस्य नरकमायोग्यवन्ध एव न संभवतीति वाच्यम्, ससतिकावृत्तौ संवेधाधिकारे तत्प्रतिपादनात्, तदुक्तं-"तनाप्येकोननयतियों नाम वेदकसम्यग्दृष्टिद्धतीर्थकरनामा परिणामपरावर्तनेन मिथ्यात्वं गतो नरकाभिमुसो नरकगतिप्रायो- ग्यामष्टाविंशतिं वनाति" इति चेत् ? न, मिथ्यादृष्टी आहारकजिननाम्नोः पृथक् प्रथक् सत्तासंभ- वेऽपि युगपदुभयोः सत्ताया अभावात् , अत एवोभयसत्तायां मिथ्यावृष्टिः भवति न वेत्या. शङ्कामपनोदाय श्रीमद्भिः देवेन्द्रसूरिपादैः शतके उक्तं "नोभय सन्ते मिच्छो” इति । ननु द्वितीयतृतीयगुणस्थाने जिननाम कथं न संक्रमयतीति चेत् ? जिननामकर्मसत्ताकस्य तत्र गमनाभावात् ननु जिननामसत्कर्मा द्वितीयतृतीयगुणस्थाने कथं न गच्छतीति चेत् स्वभा- वादिति चूमः । तदुक्तंच-"तीर्थकरनामसत्तारो हि मित्रसास्वादनमा न प्रतिपद्यते, सभादेव" इति । ननु मिथ्यादृष्टेः जिननामकर्म सत्तायां कियन्तं कालं प्राप्यत इति चेत् ? धूमः अन्त- मुहर्तमिति, परतोऽवश्यं सम्यक्त्वप्राप्तेः। तदुक्तं पूज्यपादैः श्रीमद्देवेन्द्रसूरिभिः-"तर्हि स्वलतीर्यकरनामकर्मसत्तायां क्यिन्त कालं मिथ्याष्टिर्भवतीत्याह- अन्तमुहृत्तं भवे नित्य चि अन्त- मुहूर्तमन्तर्मुहूर्तमानं कालं भवेत्रावत 'मिच्छो' ति इत्यसाचापि सम्बन्धान्मिध्याष्टिर्मवतीति । क सतीत्साह 'तित्थे ति तीर्थकरनामकर्मणि सत्तायां वर्तमान इति गम्यते । इदमुक्तं भवति-यो नरके पद्धायुको बेदकसम्यग्दृष्टिर्यद्वतीर्थफरनामफर्म सस्तनोसिसुरवश्यं सम्यक्त्वं परित्यज्य धोत्पद्यते, ..

·. , . , संक्रमकरणे [ जिननामादि- उत्पत्तिसमयानन्तरमन्तर्मुहूर्तादूर्ध्वमवश्यं सम्यक्त्वं प्रतिपद्यते, तस्यायमुक्तप्रमाणः कालो लभ्यत" इति । यत्तु ' "नोभय सन्ते मिच्छो” इत्येतत्पादस्य, संस्तबके पतितपरिणामश्चेत् नारकोऽन्त- मुहर्तादूर्घमवश्यं तदुदलयतीत्युक्तं इति , तथा-"विजिणु धीयतइय” यचनात्, एतद्धावप्राप्तिः जिननामसतारहितानां अथवा उद्वलितजिनसत्तावतां भवती"ति विचारसारप्रकरणे च श्रीमद् देवचन्द्रेणोक्तं' तन्न सम्यक्, पूज्यपादैः श्रीमद्भिः शिवशर्मसूर्यादिभिरुद्वलनयोग्यासु प्रकृतिषु जिननाम्नोऽगृहीतत्यादिति । ननु-"तिरश्चस्तीर्थकरसत्कर्मवन्धाभावात्" "तित्थगरदे- पनिरयाउगं तिसु तिसु गइसु बोधवं" "तीर्थकरनामदेवायुनर कायुपश्च प्रत्येकं तिसपु तिसृषु गतिपु योद्धव्यम् । तथाहि-"तीर्थकरनामनरकदेवमनुप्यगतिरूपासु तिसृपु गतिपु सत्प्राप्यते, न तिर्यग्गतावपि तीर्थकरसत्कर्मणः तिर्यक्षुत्पादाभावात् , तत्र गतस्य च तीर्थकरनामबन्धाभावात्” इत्याद्यनेकोल्ले- खावलोकनेन तिर्यक्षु सत्ताऽभावो निश्चीयते, जिननाम्न उत्कृष्टः स्थितिबन्धोऽन्तःसागरो- पमकोटीकोटीप्रमाणः, एतावत्कालं तिर्यग्भवभ्रमणमन्तरेण पूरयितुमशक्यत्वात् तत्र मने चोक्तविरोध इति चेत् । सुनिकाचितजिननामसत्ताकस्यैव तिर्यक्षु गमननिषेधात् , एतदेव साक्षेपपरिहारपुरस्सरमुक्कं पञ्चसंग्रहे- "अन्तो कोडाकोडी ठिइए वि कहं न होइ तित्थयरे । संते कित्तियकालं तिरिओ अह होइ उ विरोहो ।। १॥ जमिह निकाइयतित्थं तिरियभवे तं निसेहियं संतं । इयरंमि नत्थि दोसो उघट्टणव- दृणासजे ॥ २॥" अनयोः पूज्यपादमलयगिरिकृता वृत्तिरियं-अन्तःकोटीकोटीस्थिति- फेऽपि तीर्थकरें तीर्थकरनामकर्मणि 'सति' विद्यमाने कथं 'कियत्कालं' कियन्तं कालं यावत् तिर्यग्न भवति ? तिर्यग्भवभ्रमणमन्तरेण तावत्याः स्थितेः पूरयितुमशक्यत्वात् । अथ मन्यसे भवति कियत्कालं तीर्थकरनामसत्कर्माऽपि तिर्यग् , तागमविरोधः, आगमे तीर्थकरनामसत्कर्मणस्तिर्यग्गतिगमनप्रतिपे. धात् । अत्रोत्तरमाह-इहास्मिन् प्रवचने यत्तीर्थकरनाम निकाचितमवश्यवेद्यतया व्यवस्थापितं, तदेव स्वरू- पेण सद्विद्यमानं तिर्यग्भवे निपिद्धमित्यस्मिन् पुनरनिकाचितेऽपवर्तनोद्वर्तनासाध्ये तिर्यग्भवे विद्यमानेऽपि न कश्चिदोपः, न चैतत्सूत्रकृत्स्वमनीपिकाशिल्पिकल्पितम् , विशेषणवत्यामपि तथाभिधानात् , तथाच तग्रन्थ:-"तिरिएमु नस्थि तित्ययरनाम सन्तति देसियं समए । कह य तिरिओ न होही अयरोवम- फोडीकोडीए ॥ १ ॥ तं पि मुनिकाइयरसेव तइयभवभाविणो विणि दिडं । अणिकाइयम्मि वघइ सब- गईओ वि न विरोहो ॥२॥" गाथाद्वयस्यापीयमक्षरगमनिका-तीर्थकरनाम सद्विद्यमानं तिर्यक्षु नास्ति न भवतीति देशितं कथितं समये-जिनप्रवचने अथवा तीर्थकरनान्न उत्कृष्टा स्थितिरन्तःसागरोपमको- टीकोटीप्रमागा, ततः किश्चिदूनसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणायां स्थितौ कथं तीर्थकरनामसत्पर्मा तिर्यह न भवात ? भवत्येवेति भावः, तिर्यग्गतिगमनमन्तरेण तावत्याः स्थितेः पूरयितुमशक्यत्वात् , एप पूर्व- पक्षः । अनोत्तरमाह-वपि' इत्यादि तदपि तीर्थकरनाम सत्तिर्यक्षु नास्तीति समये देशितम् , तृतीय- भवभाविनः मुनिकाचितस्यैवात्सन्तनिकाचितस्यैय विनिर्दिष्टमवसेयं न सामान्यतः, तेनानिकाचिते तीर्थकरनामसत्कर्मणि विद्यमाने सर्वा अपि गतीर्घजति गच्छतीति न कश्चिद्विरोधः” इति । या पान्तःकोटीकोटीप्रमाणा स्थितिरुका साऽनिकाचिदपेक्षया ज्ञातव्ययमाहारकस्य .

·, विशेषविचारणा] प्रकृतिसंक्रमः । स्थितिरपि ज्ञेया। ननु सुनिकाचितं करमाडागादारभ्य ? कः? यदा? कियत् प्रमाणं क- रोति ? सुनिकाचिते चोच्यमानेऽन्यदपि किमल्पनिकाचितमनिकाचितं वा विद्यते । अत्रो- ध्यते-जिननाम्नः अन्तःसागरोपमकोटीकोटीप्रमाणायाः स्थितेः संख्येयभागादारभ्य संख्ये. यवर्षायुप्केण नरेण निकाचयितुमारभ्यते, तस्यैव सकलसामग्रीसभावात् । तीर्धकरभवाद- कि तृतीये भवे च निकाचितं करोति । तत्रापि अन्तःसागरोपमकोटीकोट्याः संख्येयतमो भागोऽल्पनिकाचितं भवति, किश्चिन्यूनपूर्वकोटिद्वयाभ्यधिकानि प्रयस्त्रिंशत्सागरोपमाणि सुनिकाचितं भवति, शेपं सर्वमनिकाचितं भवति । एवमेवाहारकस्थितेरपि बोध्यमिति । नंतत्स्वमनीपिकया विजृम्भितं, पश्चसंग्रहेऽपीदमेवावेदितं, तथाहि- "अन्तोकोडीकोडी वित्थयराहार तीए संसाओ। वेतीसपलियसंयं निकाइयाणं तु उफोसा ॥१॥" व्याख्या-तीर्थकरस्याहारकस्य चोत्कृष्टा स्थितिरन्तःसागरोपमकोटीकोटी, अन्तर्मुहूर्तमानमाधा, अया- घाफालहीनश्च कर्मदलिकनिपेकः । एपा चोत्कृष्टा स्थितिरनिकाचितयोस्तीर्थकराहारकद्विकयोरुका, निका- चिवयोः पुनरिदमाह-तीए' इत्यादि निकाचितयोस्तु तीर्थकराहारकद्विकयोरुत्कृष्टा स्थिति सस्या अन्त:- सागरोपमकोटीकोट्याः संरयेयभागादारभ्य तीर्थकरस्य यत्रिंशत्सागरोपमाणि फिश्चिन्यूनपूर्वकोटिद्व- याभ्यधिकानीति शेपः। आहारकद्विकस्य पल्योपमासंख्येयभागमात्रम् । एतदुक्तं भवति-तीर्थकराहार. कयोरन्तःसागरोपमकोटीकोट्याः संख्येयभागादारभ्य निकाचितुमारब्धयोर्यदा सर्वात्मनातीवानयोः निकाचना कृता भवति, तदा तीर्थकरनान्न उत्कृष्टा स्थितिः किश्चिन्यूनपूर्वकोटिद्वयाभ्यधिकानि त्रयस्त्रिंश. सागरोपमाणि, तथाहि-तीर्थक किरभवादातृतीये भवे पूर्वकोट्यायुषा प्रथमत एव निकाचितं, ततोऽनु- तरसुरेषु त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमस्थितिको देवो जातः, ततोऽपि च्युत्वा चतुरशीतिलमायुस्तीर्थकरो जायत इति । आहारकद्विकस्य तु पल्योपमासंख्येयभागः।संख्येयभागादारभ्येति वदत इदमावेद्यते-अल्पनिका. चितयोस्तीर्थकराहारकद्विकयोरन्तःसागरोपमकोटीकोट्याः संख्येयतमो भाग उत्कृष्टा स्थितिः, मुनिका- चित्तयोस्तु प्रयविंशत्सागरोपमादिकेति श्रीमन्मलयगिरिकृता वृत्तिः। एतेन, ननु जिननामा कर्मतीर्घवरभवनादर्वाक्तृतीये भवे एव वध्यते "वाझइ तं तु भगवओ वइयभवे समाइताणे" इति वचनात् तत्कथं जघन्यतोऽपि अन्तःसागरोपमकोटाकोटीप्रमाणा तस्य स्थितिरुपपद्यत इत्यपि न युक्तं, “घन्झइ” इत्यादिनिकाचनापेक्षयोक्तत्वात् , शुद्धप्ररूपकत्वेन भूरितरभवस्यापि कमलप्रभाचार्यस्याष्टापदपर्वतस्योपरि जिनभक्तिलीनस्य रावणस्य च चतुर्दशभयसंभवेऽपि जिननामवन्धस्योक्तत्वाच । नन्याहारकद्धिकजिननामकर्मणोरुत्कृष्टा स्थितिः वन्धे सत्कर्मणि चान्तःसागरोपमकोटीकोटिप्रमाणा प्रोक्ता तत आहारकद्विकजिननाम्नी किं वन्धोत्कृष्टे संक्रमोत्कृष्ट वेति चेत् ? संक्रमोत्कृष्टे इति धूमः, नवरं बन्धोत्कृष्टायाः स्थितेः सकाशात् संक्रमोत्कृष्टा स्थितिः संख्येयगुणा, तदुक्तं कर्मप्रकृतिणी-“बन्धढिईओ संवकम्महिई सरो- नगुणा" इति । ननु नामकर्मणः बन्धोत्कृष्टानां प्रकृतीनां बन्धे उत्कृष्टा स्थितिः विंशति- सागरोपमकोटीकोटिप्रमाणा भवति यतो बन्धोत्कृष्टानां प्रकृतीनां वन्धे उत्कृष्टा स्थिति: यावती स्वमूलप्रकृतेरुत्कृष्टा स्थितिर्वध्यते तावती भवति । ततः आहारकद्धि के जिननान्नि ·- ३८ संझमकरणे [जिननामादि- च पन्धावलिकोदयावलिकाविरहिता विंशतिः सागरोपमकोटीकोटिप्रमाणैव प्राप्यते, ततः फथमुच्यते आहारकद्विकजिननाम्नोः संक्रमतोऽप्यन्ताकोटीकोटिप्रमाणा स्थितिरिति चेत् ? न, उत्कृष्टतोऽपि सर्वेषां कर्मणां सम्यग्दृप्टेरन्तःसागरोपमकोटीकोटिप्रमाण एव बन्धो भवति, नाधिका, या तु पन्धोत्कृष्टानां स्वमूलप्रकृतेः यावती उत्कृष्टा स्थितिः तावती वन्धे प्राप्यत इत्युक्तं तन्मिथ्यादृष्टिमाश्रित्यावसेयम् । जिननामाहारकद्विकयोस्तु मिथ्यादृष्टौ बन्ध एव न भवति, सम्यक्त्वसंयमप्रत्ययत्वात् तद्वन्धस्येति । तदुक्तमाराध्यपादैः श्रीमच्छिच- शर्मसूरिभिः-"सम्मत्तगुणनिमित्तं तित्थयरं संजमेण आहार” अस्य चूर्णि:-'सम्मत्तगुणनिमित्त' ति सम्मत्तगुणनिमित्तं तित्थकर संजमेण आहार घन्धइ त्ति । वीसाणं एगदुगाइगेहिं अनतरेहिं कार- हिं तित्थफरणामपि पद्धं सम्मबिहिणा जाव तस्स सम्मत्तभावो धरइ ताव बन्धइ, सम्मत्तभावे फिटे न धन्धह वेण तित्थफरनामं सम्मत्तपञ्चयं । आहारगदुर्ग अप्पमत्तभावे वट्टमाणो संजओ पन्धइ न पमत्तो तम्हा संजमपञ्च इगं” इति । ननु जिननामकर्मणो वन्धहेतुर्यदि सम्यक्त्वं प्रोच्यते, तर्हि किमीपशमिकसम्यक्त्वं, क्षायोपशमिकसम्यक्त्वं, क्षायिकसम्यक्त्वं वा? यदि प्रथमपक्ष तर्हि उपशान्तमोहेऽपि तद्वन्धः प्रामोति, तत्र केपाश्चिदौपशमिकसम्यक्त्वस्यापि सद्भावात् । द्वितीयः पक्षश्चेत् ? अप्रमत्तचरमसमये एव जिननामवन्धस्य व्यवच्छेदं प्राप्नोति, नापूर्वकर- णपष्ठभागे तन क्षायोपशमिकसम्यक्त्वस्याभावात् । यदि तृतीयस्तर्हि सिद्धानामपि जिन- नामकर्मणो बन्धः पामोति, क्षायिकसम्यक्त्वस्य तेषामपि सद्भावात् । किश्च "जोगा पयडि- पएसं ठिइअणुभागं फसायो फुणइ” इति विरोधश्चेति चेत् ? न, अभिप्रायाऽपरिज्ञानात् , नहि "सम्मत्तगुणनिमित्तं तित्थयरं संजमेण आहार" इत्यनेन केवलमेव सम्यक्त्वं जिननामवन्धहेतु- त्वेनोच्यते, किन्तु सहकारिकारणभावेन जिननामकर्मणो विशेपहेतुत्वं, मौलं कारणं तु कपा- यविशेषा एव, “सेसा उ फसाएहिं" इति वचनात् । ते च कपायविशेपाः जिननामवन्धं प्रति हेतुत्वेन दधानाः औपशमिकाद्यन्यतमसम्यक्त्वविहीनाः न संभवन्ति, नच तादृशाः कपायाः सर्वजीयानां संभवन्ति । येऽपि जिननामवन्धहेतुविशेपाः कषायाः तेऽपि प्रतिनियता एव- कतिपया अविरतादारभ्यापूर्वकरणपष्ठभागं यावत् संभविनः न परतः, ततो न कश्चिद्दोपः। ननु सम्यक्त्वानुगताः कापायिकाध्यवसायविशेपाः किंस्वरूपा यर्जिननाम निघध्यते ? श्रूयतामनार्थे श्रीमन्मलयगिरिपादोक्तमेव- "सफलजगदुद्धर्तुयामितादिपरमगुणसमूहसमन्विताः । तथाहि-यो भावी भगवांतीर्थकृत् स औप- शामिपाचन्यतमसम्यक्त्वावाप्तो सत्यां सफलस्यापि संसारस्यादिमध्यावसानेप्यत्यन्तं नर्गुण्यमवधार्य महारायः तयाभव्यत्वविशेषयोगत एवं चिन्तयति 'भहो चित्रमेवत् । यत्सत्यपि पारमेश्वरे प्रवचने स्फुरतेजसि दुःसपरीतचेतसो जन्तवः संसारगहने महामोहान्धकारविलुप्तसत्पथे मूढमनस्का उथे। परिभमन्ति, सदमेवानतः संसारादनेन प्रवचनेन यथायोगमुत्तारयामीति' एवं प चिन्तयित्या स मदारमा सदेय परार्थव्यसनी फरणादिगुणोपेता प्रतिक्षणं परार्यकरणप्रवर्धमानाशयो यथा यथा परे- पामुपकारो भपवि तथा तथा पेटते । तत इत्यं सरवानां तत्कल्याणसम्पादनेनोपकार कुर्वस्तीर्थफर. -- ·विशेषविचारणा] प्रकृतिसंगमः। ३९ नाम समुपायं परं सत्त्वार्थसाधनं तीर्थकरत्वमवाप्नोति । उक्तं च-"अनेन भयनैर्गुण्यं सम्यग्नीश्य महाशयः । तथामव्यत्ययोगेन विचित्रं चिन्तयत्यसौ ॥ १॥ मोहान्धकारगहने, संसारे दुःसिता बत । सत्त्वाः परिभ्रमन्त्युच्चैः सत्यस्मिन् धर्मतेजसि ॥२॥ अहमेतानतः कृच्छ्रान यथायोगं कथश्चन । अनेनोत्तारयामीति परयोधिसमन्वितः ॥ ३॥ करुणादिगुणोपेतः परार्थव्यसनी सदा । तथैव चेष्टते धीमान्, वर्धमानमहोदयः ॥ ४ ॥ तत्तत्कल्याणयोगेन, कुर्वन् सत्यार्थमेव सः । वीर्य- कृश्यमवाप्नोति परं सत्त्वार्थसाधनम् ॥५॥ तत्रानेनेति सम्यक्त्वेन यस्तु सम्यक्त्वावाप्ती स्वजनादियु यथोक्तचिन्तां करोति, स श्रीमान् गणधरलब्धिमासादयति, यः पुनः सम्यक्त्वावाप्ती भवनैर्गुण्यदर्श- नवस्तन्निर्वेदादात्मनिःसरणमेव केवलमभिवाञ्छति वथैव चेष्टते स मुण्डकेवली भषति । उकंच- चिन्तयन्त्येवमेवैतत् स्वजनादिगतं तु यः । तथाऽनुष्धानतः सोऽपि धीमान् गणधरो भवेत् ॥ १ ॥ संविनो भवनिर्वेदादात्मनिःसरणं तु यः । आत्मार्य सम्प्रवृत्तोऽसौ सदा स्यात् मुण्डकेवली ॥२॥” इति । अत्राविदोपितं सम्यक्त्वं सामान्येन जिननामवन्धस्य कारणमुक्त एतेन, कैश्चिद्दिक्पटै। यत् प्रथमोपशमिकसम्यक्त्वेऽल्पकालत्वहेतुना जिननाम्नो बन्धाभावः प्रोच्यते, नेमि- चन्द्रेण तु यत् सम्यक्त्वसामान्यं “सम्मेव तित्ययन्यो" इत्यादिना, जिननामवन्धहेतुमभि- धाय विदोपनियमे केवलिद्विकोपान्ते नरा जिननामवन्धप्रारम्भका उकाः, तदुक्तम्- "पढममुवसमिये सम्मे सेसतिगे अविरदादि चत्तारि तित्थयरवन्धपारंभया णरा फेवलिदुगते" ॥१॥ अस्या व्याख्या-"प्रथमोपशमसम्यक्त्वे शेषद्वितीयोपशमक्षायोपशमक्षायिकसम्यक्त्वेषु च असंय- ताचप्रमत्तान्तमनुष्या एव तीर्थकरवन्धं प्रारम्भन्ते । तेऽप्रत्यक्षकेवलिश्रुतकेवलिश्रीपादोपान्त एव । अत्र प्रथमोपगमसम्यक्त्वे इति मिनविभक्तिकरणं तत्सम्यक्त्वे स्तोकान्तर्मुहूर्वकालत्यात् पोडशभाव- नासमृद्धयाऽभावात् तद्गन्धप्रारम्भो न इति केपाश्चित्पक्षं ज्ञापयति । नरा इति विशेषणं शेषगतिज्ञान- मपाकरोति, विशिष्टप्रणिधानक्षयोपशमादिसामग्रीविशेपाभावात् , न च तिर्यग्यर्जितगतित्रये तीर्थबन्धा- भायोऽस्ति, तद्वन्धकालस्योत्कृष्टनान्तर्मुहूर्ताधिकाष्टवर्पोनपूर्वकोटिद्वयाधिकत्रयविंशत्सागरोपममात्रत्वात् । केवलिद्वयान्ते एवेति नियमः । वदन्यत्र ताइग्विशुद्धिविशेपासंभवात्" एतत्सर्व स्वकल्पनाफल्पितं प्रतिभासते, तत्कल्पनायां मानाभावात् । श्रुतकेवलिभद्र- याहुस्यामिभिरपि सम्यग्दृष्टिना सता विंशतिस्थानकः तद्वध्यत इत्येवोक्तं न तु केवलि- द्वयपादान्ते पोडशभावनासमृद्धिभिः। तथा चाहुरावश्यकनियुक्ती- "पढमो तित्ययरत्तं वीसहि ठाणेहि कासीय ॥ अरिहन्तसिद्ध पक्यणगुरुथेरबहुस्सुए तवस्सीसुं । पच्ठलया एएसि अभिक्सनाणोवआगे य ॥ १७९ ॥ दसणविणए आवस्सए य सीलधए निर. इआरो। वणलयतयचियाए वेयावचे समाही य ॥ १८० ॥ अप्पुधनाणगहणं सुयभत्ती पक्यणे पभा वण्णा । एएहि कारणेहिं, तित्थयरत्तं लहइ जीवो ॥ १८१ ॥” हारिभद्रीया वृत्ति:- :-तम अशोका- घष्टविधमहापातिहार्यादिरूपां पूजामईन्तीति भईन्तः शास्तार इति भावार्थः॥१॥ सिद्धास्तु अशेपनि- ष्टितकमांशाः परममुसिनः कृतम्या इति भावार्थः ॥ २ ॥ प्रवचन-शुतज्ञानं तदुपयोगानन्यत्वाद्वा सद इति ॥ ३ ॥ गृणन्ति शाखार्थमिति गुरवः-धर्मोपदेशादिदातार इत्यर्थः ॥ ४॥ स्थविराः जाति- ·, " , - . संक्रमकरणे [ जिननामादि- गुतपर्यायभेदभिन्नाः । तन जातिस्थाविरः पष्टिवर्पः, श्रुतस्थविरः समवायघर', पर्यायस्थविरो विंशति- वर्षपर्यायः ।। ६ ।। बहुश्रुत येपा ते बहुश्रुताः, आपेक्षिक बहुश्रुतत्व, एवमर्थेऽपि सयोज्य, किन्तु सूत्र- धरेभ्योऽर्थधराः प्रधाना. तेभ्योऽप्युभयधरा इति ॥ ६ ॥ विचित्रमनशनादिलक्षण तपो विद्यते येपा ते तपस्विनः सामान्यसाधवो वा ॥ ७॥ अरहन्तश्च (अर्हन्तश्च ) सिद्धाश्च प्रवचन च गुरवश्व स्थविराश्च पहुश्रुताश्च तपस्विनश्च अर्हन्तसिद्धप्रवचनगुरुस्थविरवहुश्रुततपस्विन । वत्सलभावो वत्सलता सा चानु- रागयथावस्थितगुणोत्कीर्तना यथानुरूपोपचारलक्षणा तया, एतेपामर्हदादीनामिति, प्राक् पष्ठ यर्थे सप्तमी "पहुस्सुए तबस्सीण" वा पाठान्तर, तीर्थक्रनामगोन र्भ वध्यत इति । अभीक्ष्ण-अनवरत ज्ञानो. पयोगे च सति वध्यते ॥ ८॥ दर्शन-सम्यक्त्व, विनयो-ज्ञानादिविनयः स च दशवैकालिकादयसेयः, दर्शन च विनयश्च दर्शनविनयौ वयोर्निरतिचार. तीर्थकरनामगोत्र कर्म बन्नाति ॥ ९-१० ।। आवश्य- कम्-अवश्यर्तव्य सयमव्यापारनिष्पन्न तस्मिंश्च निरतिचार. सन्निति ॥ ११ ॥ शीलानि च प्रतानि च शीलप्रतानि, शीलानि--उत्तरगुणाः प्रतानि-मूल्गुणा. तेषु च अनतिचार ॥ १२॥ क्षणलयमहण पालोपरक्षण क्षणलयादिषु सवेगभावनाध्यानासेयनतश्च वध्यते ॥ १३ ॥ तथा तपरत्यागयोर्वध्यते, यो हि यथाशक्त्या (यथाशक्ति) तप. आसेवते त्याग च प्रतिजने विधिना करोति ॥ १४-१५॥ व्याय. तभावो वैयावृत्त्य, तप दशधा-तस्मिन् सति वध्यते ॥ १६॥ समाधिः गुर्वादीना कार्यकरणेन स्वस्थ- ताऽऽपादन समाधौ च सति बध्यते ॥ १७ ॥ तथा अपूर्वज्ञानग्रहण अपूर्वज्ञानग्रहणे सति (वध्यते ) ॥ १८ ॥ भुतभक्ति वतबहुमान. स च विवक्षितकर्मवन्धनकारणमिति ॥ १९ ॥ यथा प्रवचनप्रभा- पनता प सा प यथाशक्त्या मार्गदेशनेति ॥ २०॥ एवमेभिः कारणैः अनन्तरोक्त. तीर्थकरत्व लभते जीव इति गाथानयार्थ. ॥ १७९ ॥ १८० ।। १८१॥ "पुरिमेण पच्छिमेण य एए सोएवि फासिया ठाणा । महिामएहिं जिणेहिं एक दो तिणि सधे वा ।। १८२ ।। गमनिका-पुरिमेण पश्चिमेण प एतानि-अनन्तरोत्तानि सर्वाणि स्पृष्टानि स्थानानि, मध्यमै, एक द्वे त्रीणि सर्वाणि चेति गाथार्थः ॥ १८२॥" त प पह वेइज्जइ ? अगिराए धम्मदेसणाईहिं । वनइ त तु तइयभवे सफइत्ताणं ॥ १८३ ॥ गमनिया-तच तीर्थकरनामगोन पर्म क्थ वेद्यत इति, अग्लानया धर्मदेशनादिमि , पश्यते तत्तु भगवतो यो भवतस्मात्तृतीय भवमपसl, अथवा वध्यते तत्तु भगवत तृतीय भव प्राप्य, ओसप इत्ताण ति तस्थिति ससार वाऽयसर्येति तस्य द्युत्कृष्टा सागरोपमकोटीकोटिन्धस्थिति , तथ प्रारम्भयन्धसमयादारभ्य सततमुपचिनोति, यावदपूर्वकरणसर येयभागेरिति, पेवलिकाले तु तस्योदय इति गायार्थ. ॥ १८३ ॥" अन श्रीररिभद्रमरिभिः कोटीकोटिप्रमाणो वन्धः प्रोक्तःस फिशिफ्यूनरयाविपक्षणात् अवसीयते, सर्वत्र सम्यग्दष्टेः अन्तःसागरोपमकोटीकोटिममा- णस्य पन्धस्योरात्वात् । नेचाऽनापुट्टिकया प्रमत्तस्योत्कृष्टतः अष्टौ वर्षाणि स्थितिवन्धः, जघन्यतोऽन्तर्मुहर्तप्र- माणा स्थिति., एयमप्रमत्त उत्कृष्टतो मुहर्ताप्टक जपन्यतोऽन्तर्मुहर्तप्रमाणं स्थितियन्धं पभातीति पश्चाशके तदुक्तं- . 1 प्रारम्प प्रमशासमतपोरिय मतान्तरमपि पाध्यमियनेन सम्बन्ध ।

·विशेषविचारणा] प्रकृतिसंक्रमः। "अपमत्तसजयाणं वन्धहिति होति मह उ मुहुत्ता । उकोसेण जहण्णा भिण्णमुहत्तं तु विष्णेया॥१॥ जे उ पमत्ताणाउट्टियाएँ बन्धन्ति तैसि यन्धठिती । सवच्छराणि अट्ठ उ उकोसियरा मुहुत्तं तो॥२॥" अभयदेवतूरिकृतावृत्ति:-"अप्रमत्तसंयवाना-सप्तमगुणस्थानकवतां बन्धतः स्थितिद्धस्य कर्म- णोऽरम्यानं भवति स्वादष्ट तु-अष्टावेव मुहूतीनाडिकाद्वयमानान् उत्पण-उत्कृष्टतः, जयन्या तु साल्पा पुनर्मिनमुहूर्तमन्तर्मुहूर्त यायत् । तुमन्दः पुनरर्थे योजित एष, विज्ञेयाऽवसेया, कपायाणां स्थितिबन्धहेतूनां विद्यमानत्वादिति । ये तु-ये पुनः प्रमत्ता:-प्रमत्तसयताः पष्टगुणस्थानवर्तिनः अनाकुट्टिस्या-अनुपेसफरणेन प्राणातिपातादी वर्तमाना वनन्ति आवर्जयन्ति कर्म तेषां वन्धस्थितिः क्मरन्धावस्थानं संवत्सरान् वर्षाणि अष्ट तु अष्टावेव उत्कर्षा उत्कृष्टा भवति, इतरा जपन्या पुनर्मु- टूर्त्तान्तमन्तर्मुइत यात्" इति गाथाद्वयार्थः । अन्यत्र शतकादौ तु सास्वादनादारभ्यापूर्वकरणान्तं यावत् अन्तःसागरोपमकोटीको- टीप्रमाणं वन्धमुपरचयति, नाधिकः नापि न्यूनः, तदुक्कं- "साणाइअपुयन्तो अयरन्तो कोडीकोडिओ नहिंगो। बन्धो नहु हीणो नय मिच्छे भवियर सन्नि- म्मि ॥१॥" व्यारया-पावत्यान्निर्देशस्य 'साणाई' ति सास्वादनमादी यस्य तत् सास्वादनादि, अपू. पकरणमन्ते यस्य गुणस्थानकदम्पकस्य तदपूर्वान्तं, सास्वादनादि च तदपूर्वान्तं च साखादनाद्यपूर्वान्त, तस्मिन् सास्वादनाद्यपूर्वान्ते गुणस्थानककदम्बकेऽतराणां सागरोपमाणामन्तमध्ये कोटीकोट्यन्तरान्तः पोटीकोटी तम्या अन्तरान्तः कोटीकोटीतः "(७-२-८४ आधादिभ्य इति आद्यादेराकृतिगणत्वा. तम् प्रत्ययः)" न नैयाधिको बन्धो भयति, किन्तु मिध्यादृष्टेरेव भवतीति सामर्थ्याद्गम्यते । इदमुक्तं मनति, सास्वादनादीनामपूर्वकरणान्तानां भिन्मपन्थिकत्वात् सागरोपमान्तःकोटीकोटीरूपय स्थितियु- ज्यते, न तु परलोऽपि । ननु भिन्नप्रन्थिकानप्याश्रित्य सप्ततिसागरोपमकोटाकोटीप्रमाणो मिथ्यात्वतो. स्कृष्टः स्थितियन्यः पर्मप्रकृत्यादिपु निरूपितस्तत्कथमुन्यते मिन्नग्रन्थिक्त्वादन्त कोटाकोटीरूपैक स्थिति- युज्यते न परतोऽपि ? सत्यम् , अनि भिन्नप्रन्थिकानामुत्कृष्टोऽपि स्थितियन्धः केवल परित्यज्य सम्यक्त्वं मिथ्यारष्टिगुणम्यानर प्राप्तानामेवासी समयति, अत्र तु मिन्नप्रन्थिकानां सास्वादनादीनामेवान्तःसागरो. पमयोटीकोटीपरतः मिविन्धो निपिध्यत इत्यदोपः। यत्पुनः "वन्धेण न बोलेइ कयाई" इति वचना- दायम्यकादिपु भिन्नप्रन्थिकस्य मियादृष्टेरप्युत्कृष्टः स्थितियन्धः प्रतिषिध्यते तत्सैद्धान्तिक्मतमेय, कार्म- प्रन्थियामिप्रायतस्तु मिन्नप्रन्थिमिर्मिध्यात्यम्योत्पृष्टापि स्थितिबध्यते, वेयलं तथाविधतीप्रानुभागयुक्ताऽसी न मयति । ननु सागरोपमान्त कोटीफोटीतः समजलतरः सास्वादनादीनां यन्धो माभूदधस्तात्ततो भवति थान वेत्याह-'नहु' नेत्र हीनो-न्यूनः सागरोपमान्त.कोटीकोटीतः सकाशात् स्थितियन्धो भवति । एस- दुक्तं मयति साम्यादनादिष्यपूर्वकरणपर्यवसानेपुगुणस्थानपेषु सागरोपमान्त.फोटीकोटीप्रमाणेय स्थिति - यति, नाधिका नाप्यूनेन्यर्थः । ननु यदेयेन्द्रियादिः सास्वादनगुणस्थानी भयति तदा सागरोपमठ्यादिसप्त- भागरूपमेव स्थितिबन्ध विधत्तेऽतः सास्वादनाद्यपूर्वान्तेषु न हु हीनो बन्ध इति कथं कोटीमाटीकते। सत्यमेतत् येवल पादाचित्योऽसौनसार्यदिक इति न तस्स चियक्षा कृतेति संभाययागः, अपूर्वफरणात् पर- घोऽनिवृत्तिपरणादी सागरोपमान्ताकोटीकोटीतोऽपि हीनः स्थितियन्धो भवतीति सामर्थ्याद्गम्यते। अथ कि - ·४२ संक्रमफरणे [ जिननामादि- रास्वादनादिवेवान्तःसागरोपमकोटीकोटीतो हीनः स्थितिबन्धो न लभ्यते, आहोखिन्मिध्यादृष्टेरपि प्रति विशिष्टस्य कस्यचिजन्तोरित्याह-'न य मिच्छे भवियरसन्निम्मि' त्ति न च नैव 'मिच्छत्ति मिध्या संशिशब्दस्य प्रत्येक सम्बन्धात् , भव्यश्वासौ संज्ञी च भव्यसंज्ञी तस्मिन् भव्यसंज्ञिनि, इतरम्बामव्यः घाऽसौ संझी चेतरसंझी तस्मिन्नितरसंज्ञिनि अभव्यसंज्ञिनीत्यर्थः । आयुर्वर्जानां सप्तानां कर्मप्रकृतीन सागरोपमान्तकोटीकोटीतो हीनो न भवति, भव्यसंज्ञी मिध्यादृष्टिरिति महणात् भव्यसंझिनः फर्सि श्चित् गुणस्थानकेऽनिवृत्तिवादरादो हीनोऽपि बन्धो भवतीत्याचष्टे, संज्ञिपणाचामध्येऽप्यसंज्ञिनि ही एय प्रतिनियतसप्तभागरूपाया एव प्रागसज्ञिनः प्रतीत्य स्थितेर्भणनात् , अभध्यसंक्षिनि तु सागरोपमान्त कोटीकोटीतो हीनो चन्धो न भवत्येव, यतो भिन्नप्रन्थिस्यैव हीनो पन्धः स्यात् , अभव्यसंही चोर टतोऽपि प्रन्थिप्रदेशमेवाभ्येति, तदनन्तरं प्रन्थि प्राप्य भूयोऽपि निवर्तते, निवर्य च प्रभूतं स्थितियन करोतीति" इति प्रमत्ताप्रमत्तगुणस्थानयोरिव मतान्तरमपि वाच्यम्, श्रुतकेवलिना भद्रव हुस्वामिनान्त:कोटीकोट्यभ्यन्तरवर्तिनः जन्तोः सम्यक्त्वादिसामायिकलाभानामावश्यय नियुक्तौ प्रतिपादनात् , तदुक्तं-'सत्तण्हं पयडीणं अभितरओ उ कोडिकोडीणं । काऊण सार राणं जइ लहइ चउण्डमण्णयरं ॥ १॥" श्रीमद्धरिभद्रसूरिभिरप्येऽवमेव वृत्तौ प्रतिपादित मिति । वध्यते तत्तु भगवतः 'तृतीय भयं प्राप्य' इति तु निकाचनापेक्षं ज्ञेयम् "तस्य [स्कृ' सागरोपमकोटीकोटिन्धस्थितिः" इत्यनिकाचनापेक्षया। "तञ्च प्रारम्भवन्धसमयादारभ्य सततमु चिनोति" इत्यनेन यवन्धित्वं प्रतिपादितमिति । तृतीयभवं प्राप्येत्यादितः यावत् अपूर्वव रणसंख्येयभागरित्यन्तेनोत्कृष्टतः किश्चिन्यूनपूर्वकोटिद्वयाधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमं थाव वध्यते तीर्थकरनामकर्मेति सूचितम् , तथाहि-तीर्थकरभवादर्याक् तृतीयभवे पूर्वकोट्य युपा निकाच्यते, ततोऽनुत्तरेषु देवो जातः ततध्युत्वा चतुरशीतिलक्षपूर्वप्रमाणायुः तीर्थक जातः, तत्रापि पूर्वमनुप्यभवसत्कः निकाचनादतनकालः जिनभवसत्कसहस्रवर्षन्यूनसर दशलक्षपूर्यकालश्चेत्येवंरूपं किञ्चिदूनत्वं वोध्यमिति । एतेन "तद्वन्धकारस्योत्कृष्टेनान्तर्मुहूर्ता फाष्टवर्पोनपूर्यकोटिद्वयाधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपममानत्वात्” इति स्वकल्पनाकल्पितमिति प्रागुक्र स्पष्टं जस्तम् न घपूर्वकोव्याधुस्कनरपेक्षयेदं कालमान संभवतीति वाच्यम्, उत्कृष्टता पर रशीतिलक्षपूर्वायुप एव जिना भवन्तीत्यनेकेषु ग्रन्थेपूपलम्भात् , विश्च तथाभ्युपगमेऽपि के लिनि तीर्घकरनाम्नः वन्धस्य त्वयाऽप्यनभ्युपगमेन त्वदुक्तकालमानस्य कथं सङ्गतिः स्यात् न च केचन तीर्घकराः केवलज्ञानं प्राप्यान्तर्मुहत्तेनैव शिवंगामिनः भविप्यन्तीति अपिलर मपि प्रकाश्यम् , जघन्यतोऽपि त्रिंशद्वर्षप्रमाणकेवलिपर्यायस्याभिधानात् । किश्चान्तर्मुहत्त भ्यधिकाटयानत्वमपि न सङ्गतिमञ्चति, तथाहि किं तीर्थकरनामकर्म सम्यग्दृष्टिः देश विरतिः सर्वविरति वभाति ? आद्यपक्षेऽष्टवांदर्याक् कथं न बध्यते ? तत्रापि सम्यक्त्वर सभायात् , देशविरतिश्चेत् ? देशविरतित्वमपि जघन्यतो गर्भस्थकालाभ्यधिकाष्टवर्प उभ्यते, न ततोऽधोवी, तदुकं श्रीमन्मलयगिरिपाद:-"इह रिल फोऽपि पूर्वकोट्यायुप्पं गर्भस्यो नव मासान् सातिरेयान् गमपति, जावोऽज्यष्टौ याणि यावदेशविरति सर्वविरति वा न प्रतिपद्यते ·, । विशेषविचारणा] प्रकृतिसंगमः। ४३ वर्षाष्टकादधो वर्तमानस्य सर्वस्यापि तथास्वाभाव्यात् देशतः सर्वतो वा विरविप्रतिपत्तेरभायात्" इति, यदि चान्तर्मुहर्त गर्भावस्थायामपित्वा ततो जन्म ततो वर्षाष्टकं यावदविरतः ततो देशविरतिं सर्वविरतिं या प्रतिपद्यत इति वक्तव्ये तु निरुत्तरा वयमित्येव ब्रूमः ननु भवन्मते पवार्षिकोऽतिमुक्तकुमारः पण्मासिको वचस्वामी भावतः प्रतिपन्नसर्वसावद्यविरतिरिति श्रूयते, तदुक्त-"छम्मासियं छसु जयं माऊए समन्नियं वंदे" इति चेत् ? सत्यम् , परं साऽऽश्चर्य- भूता कादाचित्कीति न दोपः, तदुक्तं श्रीमद्धरिभद्रसूरिमिः पञ्चवस्तुके-"तयहो परिभवखेत्तं न चरणमावो वि पायमेरसिं । आच भापकहगं सुत्तं पुण होइ नायचं ॥१॥" इति । "तीर्थकरवन्धप्रारंभका नराः” इति तु सत्यमुक्तं, तत्संवादिनी चेयं श्रीमद्भद्रयाहुखामि- कृता गाथा "नियमा मणुयगईए इस्थी पुरिसेयरो य सुहलेसो। आसेविय बहुलेहिं वीसाए अन- यरएहिं ॥१॥” इति । 'वीसाए इत्यनेन प्रागुक्तं विंशतिस्थानाराधनमेव तीर्थकरनामकर्मणः विशेषबन्धहेतुत्वमुक्तं, न केवलायाः पोडशभावनायाः कुत्रापि हेतुत्वमुक्तं, तेन "प्रथ- मोपशमिकसम्यक्त्वे स्तोकान्तर्मुहूर्त्तकालत्वात् पोटशभावनासमृवभावो जिनसन्धानारम्भे कारण" मिति प्रत्युक्तं, यदि यक्ष्यमाणतत्त्वार्थसूत्रगतकारणानामेव पोडशभावनात्वं व्यपदिश्यते तदान वयं निराकुर्मः, परं सिद्धपूजादीनां तदकारणत्वापत्तिरिति । 'फेवलिद्विकान्ते' इत्यपि न केनचिदाचार्येणोकम् , अस्मदीयैः पूर्याचार्यः नोकमित्येव न, किन्तूभयसम्मत- श्रीमदुमाखातिवाचकमुख्यैरपि नोकं । तथा च तद्ग्रन्ध:-"दर्शनविशुद्धिर्विनयसम्पन्नता शीलनतेप्पनविचारोऽमीक्ष्णं ज्ञानोपयोगसवेगी शक्तितस्त्यागतपसी सघसाधुसमाधियावृत्यकरणमई- दाचार्यबहुश्रुतप्रवचनमतिरावश्यकाऽपरिहागिमार्गप्रभावनाप्रवचनयत्सलत्व तीर्थकत्वस्य ॥२२॥” इति । (तत्वार्थसूत्रम्) उमास्वातिकृडाध्यम्-"परमप्रष्णा दर्शनविशुद्धिः विनयसम्पन्नता च शीलन- तेप्पायन्तिको भृशमप्रमादोऽनतिचार', अमीनं ज्ञानोपयोगः, सवेगव, यथाशक्तिस्त्यागस्तपश्च, सघस्य साधूनां च समाधिवैयावृत्यकरणमहत्वाचार्येषु च बहुश्रुतेषु प्रवचने च परमभावविशुद्धियुक्ता भक्तिः, सामायिकादीना भावतोऽनुष्ठानस्यापरिहाणिः, सम्यग्दर्शनादेर्मोक्षमार्गस्य निहत्य मान करणोप- देशान्यां प्रमावना, अईच्छासनानुशायिनां युतधरणांपालद्धवपाविशेफालनादीनां व समहोपप्रहार नुपग्रहकारित्वं प्रचनयत्सलत्यमित्येते गुणाः समस्ता व्यस्ता या तीर्थकरनाम्न आश्रवा भवन्तीति ॥२३॥" अस्य श्रीमती सिद्धसेनीया वृत्ति:-"परममित्यतिदायेन सुप्तु प्रकृष्टा प्रकर्षपर्यन्तवर्तिनी परित्यक- गवादिदोपाः शङ्कादयश्च वक्ष्यमाणाः सम्यग्दर्शनमलाः, का पुनरसौ परमप्रष्टेत्याह दर्शनविशुद्धिरिति उत्त्यार्थप्रद्धानं सम्यग्दर्शनमुलक्षणविधान दृष्टिः दर्शन-तत्त्वविपया रुचिः प्रीतिः जीवादिषु प्रत्ययाव- धारणं वस्य दर्शनस्य (वि.) शुद्धिः-निर्मलता यथा नाना चित्र विचित्रमिति क्षायोपशमिकापशमिकक्षा- यिकाणां सम्यग्दर्शनानां यथास्वं नानाशुद्धिः विशुद्धिः तीर्थकरनामकर्मण आश्रवाः ॥ "विनयसम्प- नवा चे"ति विनीयतेऽनेनाष्टप्रकार कर्मेति विनयः, स च ज्ञानदर्शनचारित्रोपचारभेदेन चतुर्धा, तन ज्ञानविनयः कालविनयवहुमानोपधानादिः, दर्शनविनयो निश्शकनिष्कांक्षादिभेदः, चरणदि- नयः समिति गुप्तिप्रधानः, एपचारविनयोऽभ्युत्थानास्नप्रदानाबलिप्रमहादिभेदः, एवविधैन विन". - ·संक्रमकरणे [जिननामादि- . . , , . परिणामेन परिणतः कर्ता विनयसम्पन्न उच्यते, तद्भावो विनयसम्पन्नता, सा च तीर्थकरनामफर्मण आश्रयः, चशब्दः समुच्चयार्थः ॥ "तथा शीरव्रतेष्वात्सन्तिको भृशमप्रमादोऽनतिचारः, शीलमुत्त- रगुणाः पिण्डविशुद्धिसमितिभावनादयः प्रतिमाऽभिप्रहलक्षणा मुमुक्षोः समाधिहेतुत्वात् शीलशब्दाभि- घेयाः, व्रतपणात् पश्च महानतानि रजनीभक्तविरतिपर्यवसानलक्षणान्याक्षिप्तानि, शीलानि च ब्रतानि घ शीलप्रतानि, तेविति तद्विषयः आत्यन्तिकोऽत्यन्तभावः संयमप्रतिपत्तिकालादारभ्य यावदायुपः क्षयस्तावदविश्रान्त्या भवत्यात्सन्तिकोऽप्रमादः सम्बध्यः, 'भृश' मिति प्रकर्पवचनः प्रकृष्टोऽप्रमादो भृश- मप्रमादो विकटेन्द्रियविकथाकपायनिद्रालक्षणः पञ्चधा प्रमादः, अनेन ह्याविष्टो जीवः कार्याकार्य- विमुसलादाधाकर्मादि प्राणातिपातादि या परिहर्तुमक्षमो भवति, न प्रमादोऽप्रमादः प्रमादपरिवर्जनम- प्रमत्तता अनतिचार उच्यते, अतिचरणमतिवारः स्वकीयागमातिक्रमः, नातिचारोऽनतिचारः उत्सर्गा- पवादात्मकसर्पज्ञप्रणीतसिद्धान्तानुसारितया शीलवतविषयमनुष्ठानमित्यर्थः, एतच्च तीर्थकरनामकर्मप आश्रयः ॥ "अभीक्ष्णं ज्ञानोपयोगः" इति अभीक्ष्णं-मुहुर्मुहुः प्रतिक्षणं, ज्ञानं-द्वादशाङ्गप्रवचनं प्रदी- पाकुशप्रसादप्लवस्थानीयं तनोपयोगः प्रणिधानं सूत्रार्थोभयविषय आत्मनो व्यापारः तत्परिणामतेति यावत् वाचनाच्छनानुप्रेक्षानायधर्मोपदेशैरभ्यसनं तीर्थकरनामकर्मण आश्रयः 11 "सवेगश्चेति" अभी- क्ष्णमिति सम्बध्यते, पशब्दः समुचितौ, सवेजनं सवेगो भीतिः विचलनं या ससारदुःसात् जाति- जरामरणस्वभावात् प्रियविप्रयोगादेव, भयपरिणामः प्रतिक्षणं जगत्यायानित्याशुचित्वादिचिन्तनाच सांसारिकसुखेप्वनभिलापः तत्प्रवणपरिणामात् विचलनं सवेगः स चाभीक्ष्णं तादृशः परिणामः समु- पजायमानः तीर्थपरनान आश्रयः ॥ "यथाशक्तितस्त्यागः" इति यथाऽस्वानुरूपा शतिः सामर्थ्य सत्योत्कर्पः यथाशक्तिः तत्पूर्वकः त्यागः स्वानुरूपशक्त्यपेक्षः स्वस्य न्यायार्जिस्यतानुकम्पानिर्जितात्मानु- प्रहालम्पनं भूतेभ्यः, विशेषतरतु विधिना यतिजनाय दानं त्यागः तीर्थक्रनामर्मण आश्रयः ।। 'तप. शेति यथाशक्तिरित्यभिसम्बध्यते, धर्मणः तापनात् शोपणात् तपः तद्विधाऽन्तर्वहि दात् , पुनरे- ये पोटा प्रायश्चित्तादिभेदात् अनशनादिभेदाय, तत्स्यसामर्थ्यापेक्षम-नुष्ठीयमानं लोकपडितपूजा- भिलापतृष्णानिरपेक्षेण चेतसा तीर्थकरनामपर्मण आश्रयः ॥ सहः समूहः सम्यक्त्वज्ञानचरणानां तदाधारश्च साध्वादिः चतुर्विधस्तस्य समाधानं-स्वस्थता निरुपद्रवत्वं समाधिः तस्य करणं जननं-उत्पा- दनं तत्करोति, येन शानदर्शनचरणानां वृद्धिः भवति दिवसमनावाधव, साधुसयतीदेशयतिपुरुपयो- पितः, मानदर्शनारिवलक्षणाभिः पौरुपेयीभिः शत्ति भिः मोक्षं साधयन्तीति साधवः, तेषां च यैया- पृत्यफरणं व्यावृत्तः तत्कार्यानुष्ठानप्रवणः-तस्य व्यावृत्तस्य भावो वैयावृत्त्यं साधूनां मुमुक्षूणां प्रासुकाहा- रोपधिशय्यासया भेपजविश्रामणादिपु पूर्वन च व्यावृत्तस्य मनोवाकायैः शुद्धपरिणामो यावृत्त्यमुच्यते, पशब्दः समुपये, अथवा सपभट्टारपस्य समाध्युत्पादनम्, मायः चित्तपरिणामः परमार्थो भाव: रास्य विशुद्धिः-निर्मलता, अथवा परमा पासो भावशुद्धिश्च ताका भतिः स्वगुणसन्दोहोत्कृष्टसमस. गुरामुरपुरपेश्वरप्वचिन्त्यसामर्येषु सन्मार्गोपदेशात् परमोपकारिपु प्रकृष्टमनःपरिणामशुद्धिपर्विका भक्तिः বংশু तेशयोवीनियन्दनसेवापुष्पधूपगन्धाभ्यर्चनायवनप्रतिमाप्रतिष्ठापनापनविधिरूपा तीर्थकर- नामपर्मण पाश्रयः ॥ पनविधापारानुष्ठानात् यविजनाचरणीयोपदेशाद्वाऽऽचार्या धर्मोपदेशदी. . - . - ·- - . विशेषविचारगा] प्रहतिसंक्रमः । क्षायवोपदेशदिग्वाचका वा भवन्याचार्याः, अत्रैव भुतपाचनाचार्यतादुपाघ्यायमदणम् , अहान- हप्रकीर्णकाद्यनेकचततदर्थोभययोगात् यहुश्रुताः, प्रोच्यन्ते अनेन जीयादयः पदार्या इति प्रयचनमागमः श्रुतज्ञानं, चशब्दः समुघये, एतेषु परमभावविशुद्धा भक्तिः यथासंभवमभिगमनपन्दनपर्युपासनयया. विहितक्रमपूर्वकाध्ययनश्रवणश्रद्धानलक्षणा तीर्थकरनामकर्मण आश्रयः || "मामायिरादीनामि" सादिः अरक्तद्विष्ठः समः तस्यायो लाभः चरणशानदर्शनप्राप्तिः स प्रयोजनमस्येति सामायिक सफलमार- पिरतिलक्षणं, प्रतिक्रमणकादि-तदादिर्यपामावश्यानां तानि सामायिकादीनि तेषां सामायिकादीना- मावश्यकानामवश्यमहोरात्राभ्यन्तरे कर्तव्यान्यावश्यकान्यवश्यतयाऽनुष्ठेयानि, वानि च सप्तदश- विधानि संयमविपयन्यापाररूपत्वादनेकप्रकाराणि इच्छामिथ्यातथाकारादीनि तेषां मारवोऽनुष्टान- स्थापरिहाणिः 'भावत' इति तदुपयोगानन्यत्वकथनम् , अनुपयुक्तस्य हि सर्पक्रियाऽनुष्ठानं द्रव्यमानसात् शुभवन्धनिर्जराफलशून्यमेव प्रवचने च धुप्यते,न सद्भावाविहितचेतसो यदनुष्ठानफरणं तस्सापरिहाणिः, यथाविहितकालासेवनमन्यूनानतिरिक्तयेत्येवमेपा आवश्यकापरिहाणिः तीर्थकरनामकर्मण आश्रयो भवति ॥ 'सम्यग्दर्शने' त्यादि, तत्त्वार्थश्रद्धानलक्षणं सम्यग्दर्शनं सकलगुणाधारः वदादिर्यस्यासी वदादिः तस्य सम्यग्दर्शनादेः-मोक्षमार्गस्य, सकलकर्मक्षयः अनन्तकालमात्मनः स्वात्मन्यवस्थानं मोभ(म्न)भ्य- मार्गः पन्थाः प्रान्युपायो ज्ञानक्रियालक्षणः तस्य प्रभावना प्ररयापनं प्रयागनं, केन प्रकारेणेत्याह-निहत्य मानं फरणोपदेशाभ्यां" इति मानोऽहकारः स च जायादिस्थानोद्भूतः श्रेयोरिघातकारी, यथाह-"श्रुत- शीलविनयसंदूपणस्य धर्मार्थकामवितस्य । मानस्य कोऽवकाशं मुहूर्तमपि पण्डितो दद्यात् ॥ १॥" तमेवंविधं मानं न्यक्कृय करणं स्वयमनुष्ठानं अद्यतः कालविनयबहुमानाद्यासेवनं मूलोत्तरगुणप्रपश्चा. नुष्ठानं चेति उपदेशोऽन्यस्मै प्रतिपादनं बहुविधविद्वजनसमितिपु स्याद्वादादिन्यायावष्टम्भेन प्रसभमपहत्य प्रतिभामेकान्तवादिनामर्हत्प्रणीतस्थानवद्यस्य सर्वतो भद्रस्य मार्गस्यैकान्तिकात्यन्तिकनिरतिशयायाधकक- ल्याणफलस्य प्रकाशनं प्रभावना सा सल्वेपा तीर्थकरनामकर्मण आश्रयः ॥ “अईदित्यादि" वन्दनन- मस्कारपूजासत्काराहाः अर्हन्नस्तेपां शासनमुपदेश आगमारयः तदनुष्ठायिनामागमविहितक्रियानुष्टा- यिनां श्रुतधराणामित्यनेन स्वयमधिगतज्ञानानामिति प्रतिपादयति, परप्रत्ययानुष्ठायित्वं निषेधयति, अधीतप्रवचनार्थो हि विदितोत्सर्गापवादप्रपञ्चः स्वातच्यात् क्रियानवृत्ती न च्याइन्यते, पालः शुदकः कारणप्रत्राजितो जघन्यादिभेदः, जातिनुतपर्यायस्थ विराः त्रयः पष्टिवर्पः, समवायधरो, सवारोपणो- त्तरकालं विंशतिवर्षश्च यथाक्रम वृद्धः, तपो वाह्यमनशनादि, आन्तरं च प्रायश्चित्तादि वदस्खास्तीति तपस्वी, विचितं वा तपः क्नकरत्नमात्यादिभेदं वक्ष्यमाणं तद्योगात् तपस्वी, शिक्षत इति शिष्यः, शिक्ष एव शैक्षं स्वार्थे अण् प्रज्ञादित्वात् , शिक्षणशीलो वाच्छानादिपाठात् सः (अ) प्रत्ययः शैक्षः सूना- धिगमेऽभियुत्तो यथाविहितकालमध्येतव्ये श्रोतव्ये वाभ्युद्यत इत्यर्थः, ग्लानो मन्दपाटवः सव्याधिक त्वात् भक्तपानाद्यन्वेपणे न प्रत्सलः, आदिग्रहणात् कुलगणसमनोज्ञपरिप्रहः, चशब्दः समुच्चये, श्रुतय. राणां वालादीनां च संग्रहादिकारित्वं, तन समहः परिग्रहणं उपसम्पदालोचनापूर्वकं संयमानुष्यानमुना- ध्ययनचोदनामतिचोदनाथ, उपमहो वस्त्रपात्रोत्पादनबहुगुणक्षेनानान्तिलक्षणः, अनुग्रहः महपानयया. योग्यविकृतिप्रदानादिलक्षणः एतत्करोति तच्छीलन तनावः साहोपमहानुग्रहकारित्वं वत्परिणानि- " . - ·- - संक्रमकरणे ४६ [जिननामादि- तेति यावत् , प्रवक्तीति प्रवचनमेत एव श्रुतधरादयो भगवद्भापितार्थप्रतिपादनपरिणताः प्रवचनशब्द. पाच्याः सेपु वात्सल्यमुक्तं संग्रहोपमहानुपहलक्षणम्, इतिशब्द आद्यर्थः, विंशतः कारणानां सूत्रका- रेण किश्चित्सूत्रे, किश्चिद्भाष्ये, किश्चिदादिप्रहणात् सिद्धपूजाक्षणलवध्यानभावनाख्यमुपात्तमुपयुज्य प प्रवक्त्रा व्याख्येयमिदानीमुपसंहरति-"एते गुणाः" इत्यादिना, एते यथोद्दिष्टा गुणा दर्शनविशुद्ध्या- क्ष्य आत्मनः परिणामाः समुदिताः प्रत्येकं च तीर्थकरनामकर्मण आश्रवा भवन्ति न पुनः निय- गोऽस्ति समस्ता एव व्यस्ता एव वा, विकल्पार्थो वागन्दः, इतिशब्दः तीर्थकरनामकर्माभवेयत्ताप्रति- पादनार्थमिति ॥ २३ ॥” इति । ननु तिरश्चां सम्यक्त्वसद्भावेऽपि भवप्रत्ययादेव तथा विधाध्यवसायाभावात् तीर्थकर- नामकर्मवन्धो माऽस्तु, परं नरकभवे श्रेणिकादीनामिव वध्यमानत्वेन पङ्कप्रभादिषु भवप्रा त्ययात् न बध्यत इति वक्तुं न शक्यते, सम्यक्त्वस्य सद्भावेन च तदभावात् न वध्यत' इत्यपि न युज्यते वकुमतस्तत्र कोऽप्यन्यो हेतुः वन्धाभावे वक्तव्य इति चेत् ? श्रूयतां, क्षेत्रमाहात्म्येन तत्र जिननामवन्धयोग्याध्यवसायाभावात् नयध्यते । नचैतत् स्वमनीपिकया विजृम्भितम्, किन्तु पन्धस्वामित्ववृत्त्यनुसारेणोक्तं, तथाहि-"तीर्थकरनामोनं पड्काइस" इति पङ्कप्रभाधूमप्रभातमःप्रभासु मन्तव्यमिति शेषः, अन पृथिवीत्रये तीर्थकरनामनिमित्तसम्यक्त्वस- द्भावेऽपि क्षेत्रमाहात्म्येन तथाविधाध्यवसायाभावात् तीर्थकरनामकर्मवन्धो नास्ति" इति । भुवनपति- व्यन्तरज्योतिप्केषु तु सम्यक्त्यादिसद्भावेऽपि तीर्थकरनामा तत्र न गच्छतीति न बध्यते, तदुक्तं-"जिनकर्मसत्ताकस्य तेपूत्पादाभावेन वा तद्वन्धाऽसंभवात्” इति । ननु कस्मान्न गच्छ- तीति चेत् । ततो निर्गत्य तीर्थकरा न भवन्तीति हेतोः, तदुक्तं-"वैमाणिय हुन्ति हरिअ- रिहा” इति । ननु पैमानिकनैरयिकाभ्यां एव तीर्थकराः भवन्ति न भुवनपत्यादिभ्य इति कथमुच्यत इति चेत् ? युक्तियशाजिनवचनाच, तथाहि-अविराधितगुणाः सम्यग्दृष्टयो मनुष्या धैमानिकदेवसत्कमेवायुष्कं यान्ति न शेपायुप्फ, तदुक्तं-"सम्मट्ठिी जीवो गच्छइ नियमा विमाणयासी । जइ न घइय सम्मत्तो अप न घद्धाउओ पुधि ॥ १॥" इत्यतो भुवन- पत्यादिपु न गच्छन्ति । ननु तुर्यगुणस्थानवर्तिनः नरकायुप्कयन्धाभावेन नरकेप्चपि गमना- भावात् ततो निर्गत्य कथं जिना भवन्तीति चेत् ? सत्यम्, 'येन माग्मिथ्यादृष्टी घद्धं प्रधमत्रयपृथ्वीनरकायुष्कं पश्चात् सम्यक्त्यमासायपि गत्यन्तराभावेन 'वेदक- सम्यग्दृष्टिश्चेत् मिथ्यात्वे गत्वा पश्चात् नरकं मजति, क्षायिकसम्यग्दृष्टिश्चेत् ससम्यक्त्वो गच्छतीति कृत्या तन्निर्गता जिना भवन्तीति । नन्वविराधितगुणाः सम्यग्दृष्टयः भुव- नपत्याघायुप्तं न यान्ति तर्हि उदायिनृपतिः पद्धजिननामा फुत्र गतः । न च नर फगती संभाव्यते, पापधमते पचरयमाप्तेः, नापि तिर्यमनुष्यगत्योः, ततो निर्गत्य तीर्थ- फरत्यानुपपत्तेः, नापि वैमानिकेषु गतः संभवति, यतो वैमानिकपु जघन्यतोऽपि पल्यो- पमप्रमाणमायुप्फ, तृतीयजिनभयने तु साधिकाप्टपष्टिसहस्राधिकलक्षवर्षप्रमाणमन्तरम. स्तीति तत्र गमने तृतीयजिनः कथं भवति ? भुवनपत्यादिपु गमने 'स्वविराधितगुणाः भुव- .

·, .. विशेषविचारणा ] प्रकृतिसंफ्रमः। नपत्याचायुप्कं न वभन्तीति, चमानिकेभ्य एव जिना भवन्तीति, भुयनपत्यादिषु जिन- नाम न बनन्तीति', विरोधत्रयं संभवतीति चेत् ? सत्यम् , सम्यक्त्वप्राप्तेराग भवनपत्या. युकं वद्धं संभाव्यते, तत्र गमने च जिननामकर्मवन्धेऽपि न क्षतिः, नापि वैमानिकेभ्य एव जिना भवन्तीत्यपि विरोधः, भुवनपत्यादिभ्योऽपि केचन जिना भवन्ति, तथापि कादाचित्कत्वेन न विवक्षा कृतेति संभाव्यते, तदुक्तं प्रज्ञापनाविंशतितमपदवृत्ती- "वसुदेवचरित्रे पुनः नागकुमारेभ्योऽप्युद्धृतोऽनन्तरमैरववक्षेत्रेऽस्यामेवापसपिण्यां चतुर्विशतितम- तीर्थकर उपदर्शितः तदन तत्त्वं केवलिनो विदन्ति” इति । एवं चरमतीर्थपतेः पितृव्यः भाषी द्वितीयजिनः सुपार्योऽपि वक्तव्य इति । ननु जिननामसत्ताको द्वितीयतृतीयगुणस्थानयोः कथं न गच्छत्तीति चेत् ? स्वभावादिति प्रागुक्तमेवेति । आशाम्बरमते नेमिश्चन्द्रो द्विती- यगुणस्थाने जिनाहारकद्विकोभयाभावमिच्छति, तदुक्तं गोम्मटसारे गुणस्थानसत्ताधि. कारे-"तिस्थाहारा जुगपं सघं तित्थं न मिच्छगादितिए । तस्सत्तकम्मियाणं तग्गुणहाणं ण संभयदि ॥१॥" वृत्ति:-"मिध्यादृष्टी तीर्घकृत्यसत्त्वे आहारद्वयसत्त्वं न, आहारकद्वयसत्त्वे च तीर्थकृत्सत्य न, उभयसत्त्वे तु मिथ्यात्वाश्रयणं न, तेन तवयं तत्र युगपदेकजीवापेक्षया न, नानाजीया- पेक्षयाऽस्ति, ततोऽष्टचत्वारिंशदुत्तरशतं सत्त्वम् । सास्वादने तदुभयमपि एकजीवापेक्षयाऽनेक्जी- वापेक्षया च क्रमेण युगपद्वा सत्त्वं नेति पञ्चचत्वारिंशदुत्तरशतं । मि तीर्थकरसत्यं नेति सप्तर- खारिंशदुत्तरशतम् , कुतः ? तत्सर्वकर्मणां जीवानां तद्गुणस्थानं न संभवतीति कारणात्" इत्युक्तं तदपि नागमाऽविरोधि, यतो द्वितीयतृतीयगुणस्थानयोः तीर्थकरवर्ज सप्तचत्वारिंशदु- त्तरशतप्रकृत्यात्मकस्यैव सत्त्वस्य सर्वत्राभिधानात् , तदुक्तं-"तित्थयरेण विहीणं सीयाट- सयं तु सन्तए होइ । सासायणमि गुणे सम्मामीसे य पयडीणं ॥ १ ॥” इति वृहत्कर्मस्तव- भाप्ये, "वितिगुणे विणा वित्थं" इति नव्यशतकेऽपि । किञ्चाहारकद्विकासत्त्वे आहारकब- न्धनाहारकसङ्घातनयोरपि सत्त्वं न स्यात् प्रयोजनाभायात् यत आहारकद्विकवन्धे तयोरवश्यं वन्धः, उदये उदीरणायां च सत्यां तयोः उदयोदोरणेऽपि स्तः, तदुलने तयोरप्युद्वलनं, तत्सत्त्वे तयोरवश्यं सत्त्वं, तदभावे तयोरप्यभावः, एवं वैक्रिय- द्विकेऽपि भावनीयम् । एतेन "तिदुइगिणउदीणउदीअडचउदोअहियसी दिसीय । ऊणासी. दत्तरी सत्तत्तरि दस य नव सत्ता ॥ १ ॥" व्याख्या-निनवतिनवतिरेकनपतिर्नवतिरष्टाशीति- श्वतुरशीतियशीविरशीतिरेकोनाशीतिरष्टसप्ततिः सप्तसप्तविर्दश नव च प्रकृतयः नामकर्मसत्वस्थानानि त्रयोदश भवन्ति ॥१॥ तेपामुत्पत्तिमाह-सवं तित्याहारुभयऊगं सुरगिरयमणुयदुचारिदगे । बलिदै हदेचनु तेरे जोगिस्स दसणवयं ॥२॥" व्याख्या-सर्वनामप्रकृतयः प्रथम, तदेव वीर्याहारद्वयतदु- भयः प्रामेणोनितं द्वानवतिकैकनवविकनवतिकलं प्राप्नोति । तन्नवतिकं पुनः सुरद्विकं पुनः नारकचतुप्कं (नरकद्विकपैकियद्विकरूपे ) पुनः मनुष्यद्विके चोद्वलितेऽष्टानातिकचतुरशीतिकदार्शविकत्वं । पुनः तानि त्रिनवतिकादीनि चत्वारि "गिरयतिरिक्सदुवियल"मित्यादि प्रयोदशसु क्षपितेपु अशीतिक. कोनाशी विकाष्टसप्ततिकसप्तसप्ततिकत्वं । दशकं नवकं चायोगिकेवलिनि ॥२॥” इति नेमिच. . ।

·४८ संक्रमकरणे [ना० संक्रम- न्द्रोक्तानि नामकर्मणः सत्त्वस्थानान्यपि स्वमतिपरिकल्पितानि प्रतिभान्ति, यतः सर्वनाम- प्रकृतिसमुदायः त्रिनवतिप्रकृत्यात्मकं प्रथम सत्त्वस्थानं भवति, तदेव तीर्थकरनामोनितं द्वितीयं द्विनवतिप्रकृत्यात्मकं भवति, प्रथममेवाहारकचतुष्कविहीनमेकोननवतिप्रकृत्या- त्मकं सत्त्वस्थानं भवति, आहारकद्विकाभावे आहारकसंघातनाहारकवन्धनयोरप्यभावात् एकनवतिकं न प्राप्यते । आहारकचतुष्कजिनोभयविहीनमष्टाशीतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थान भवति, न नवतिप्रकृत्यात्मक सत्त्वस्थानं भवति, त्रिनवतेः पञ्चप्रकृतीनामपनीतत्वात् । देव. द्विके उद्वलिते अष्टाशीतिमध्यात् पडशीतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । ततो नरकद्विक- पैक्रियचतुष्के च युगपदुद्वलिते अशीतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति, अतो नारकचतुप्के उद्वलिते चतुरशीतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं न भवति । मनुष्यद्विके उद्वलिते अशीतिप्रकृ- त्यात्मकं अष्टससतिमकृत्यात्मक सत्स्थानं भवति । त्रिनवतिसत्ताकस्य त्रयोदशप्रकृतिक्षपित अशीतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । द्विनयतिसत्ताकस्य त्रयोदशक्षये एकोनाशीतिप्रकृ. त्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । एकोननवतिसत्ताकस्य त्रयोदशक्षये पट्सप्ततिप्रकृत्यात्मकं सत्त्व- स्थानं भवति । अष्टाशीतिसत्ताकस्य त्रयोदशक्षये पञ्चसप्ततिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । अयोगिनि नवप्रकृत्यात्मकं अप्टप्रकृत्यात्मकं च सत्वस्थानं भवति । तदेवं भाव्यमानानि द्वादशैव भवन्ति, न त्रयोदशेति । यत्तु "तीर्थाहारोभयसत्त्वे मिथ्यात्वस्य, तीर्थाहारयोरन्य- तरसत्त्वेऽनन्तानुवन्धिना, तीर्थसत्त्वे सम्यग्मिध्यात्वस्य चानुदयत्वं” हेतुत्वेनोपन्यस्तं, तदपि न सम्यक्, यतः सास्वादने मिथ्यात्वानुदयेऽप्युभयसत्त्वाभावो, मिथ्यादृष्टीच तीर्घकराहार- कयोरन्यतरसत्त्वेऽप्यनन्तानुवन्धिनामुदयो, मिनस्यानुदयेऽपि सास्वादने तीर्थासत्त्वमिति। यत्तु “योनिमन्मनुष्ये तु आपकश्रेण्यां न तीर्थ, तीर्थसत्त्वयतोऽप्रमत्तादुपरि स्त्रीवेदित्वाऽसंभवात्” इति गोम्मटसारवृत्तिकोंक्तं तदपिन सम्यक्त्वमञ्चति, स्त्रीत्ये एकोनविंशतितमतीर्घपतिभव- नात् । ननु त्वयापि प्रोच्यते पुरुषोत्तमा एव जिना भवन्ति, एकोनविंशतितमो जिनः स्त्री- त्वेनोत्पन्नस्त्वाश्चर्यमिति चेत् ? सत्यम् , आश्चर्यमपि तदेव भवति यदनन्तानन्तफालेनापि भवितुं योग्यं, नान्यत्, अन्यथाऽभव्यस्यापि मुक्तिगमनप्रसक्तः, आश्चयं तु अनन्ताभिरु. त्सपिण्यवसर्पिणीभिः कालेन भवनादिति ॥ प्रकृतं प्रस्तुमः यद्वा जिनयुतं मनुष्यगतिप्रायोग्यं त्रिंशद्वन्धं घनता व्युत्तरशतसत्क- मणां देवानां व्युत्तरशतप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानं संक्रमयति, नारकाणामपि एतद्वन्धस्थानं भवति, तथापि सरस्थानं पण्णवतिप्रकृत्यात्मकमेव भवति, तीर्घकराहारकसत्कर्मणो नार: फेपूत्पादाभावात् । ततो नारकाणां देवानां च पण्णवतिसत्कर्मणां त्रिंशद्वन्धं बनतां पण्णयतिप्रकृत्यात्मक सत्स्थानं संक्रमयति । देवगतिप्रायोग्यमेकोनत्रिंशद्वन्धं वनतां घ्युत्तरदातसत्कर्मणां मनुप्याणां जिननामकर्मणः बन्धावलिकायामपगतायां ज्युत्तरशतं संक्रामति, पन्धावलिकायामनपगतायां च युत्तरशतं संक्रामति । पण्णवतिसत्ताको मनुप्यो देयप्रायोग्यकोनत्रिंशद्वन्धको जिननामकर्मणो यन्धायलिकायामपगतायां पण्णपति ·भावना] प्रकृतिसंक्रमः। संक्रामति । वन्धावलिकायामनपगतायां स एव पश्चनयति संक्रामति । मनुष्यगतिप्रायोग्यै- कोनत्रिंशद्वन्धका देवनैरयिकाः द्युत्तरशतसत्ताकाः झुत्तरशतं, पञ्चनवतिसत्ताकाः पञ्चन पति संक्रामन्ति । बुत्तरशतसत्ताकानां तिर्यपञ्चेन्द्रियमनुष्याणां देवप्रायोग्याष्टाविंशति बन्धकानां युत्तरशतं संक्रामति । पश्चनवतिसत्ताकानां तिर्यपञ्चेन्द्रियमनुष्याणां देवप्रायो- ग्याष्टाविदतिवन्धकानां पश्चनवतिसत्स्थानं संक्रामति । उतानि सम्यग्दृष्टिसत्कानि संक्रम- स्थानानि ॥ एकेन्द्रियवर्जपर्याप्ततिर्यग्गतिप्रायोग्यात्रिंशद्वन्धं वनतां चतुर्गतिकानां मिथ्यादृष्टीनां पञ्च सत्त्वस्थानानि संक्रामन्ति, तद्यथा-द्युत्तरशतं पञ्चनवतिस्त्रिनवतिश्चतुरशीतियशीतिश्च तत्र पर्याप्ततिर्यपञ्चेन्द्रियमायोग्यत्रिंशद्वन्धं वक्षतां देवनारकाणामाद्यद्वयं सत्त्वस्थान संक्रामति । पर्याप्तविकलेन्द्रियतिर्यपञ्चेन्द्रियप्रायोग्यत्रिंशद्वन्धका एफेन्द्रियादयः तिर्यप चन्द्रियपर्यवसानाः पञ्चापि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति ।मनुष्यास्तत्प्रायोग्यवन्धका आद्यानि चत्वारि स्थानानि संक्रामन्ति । सास्वादनाः चतुर्गतिका अपि तिर्यक्पञ्चेन्द्रियप्रायोग्यविंश- द्वन्धका भवन्ति । तत्र मनुष्याणामुपशमश्रेणितःप्रतिपातसम्भवेनयुत्तरशतं पश्चनवतिरिति सत्स्थानद्वयं संक्रामति । दोषाणां श्रेण्यभावतः पञ्चनवतिप्रकृत्यात्मकमेकमेव संक्रामति । एकोनत्रिंगद्वन्धकानां मिथ्यादृष्टीनां पद संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति, तद्यथा-व्युत्तरशतं पण्णवतिः पञ्चनवतिः त्रिनवतिः चतुरशीतिशीतिः । तत्र पर्यावतिर्यक्पश्चेन्द्रियप्रायोग्य मनुष्यमायोग्यं चकोनत्रिंशद्वन्धं बन्धकानां देवानां हात्तरशतं पञ्चनवतिरिति द्वयं संक्रा- मति । नारकाणां तिर्यक्पञ्चेन्द्रियप्रायोग्यमेकोनत्रिंशद्वन्धं वनतामेवमेव । मनुष्यमायोग्य एकोनत्रिंशद्वन्धं वभतां नारकाणां युत्तरशतं पण्णवतिः पञ्चनवतिरिति त्रीणि सत्स्थानानि संक्रामन्ति । तत्र पण्णवति वद्धजिननामा अपर्यावावस्थायां संक्रामति । शेपा सर्वापि भावना त्रिंशद्वन्धकवदेकोनत्रिंशद्वन्धकेऽपि वक्तव्या, नवरमेतद्वन्धस्थानं मनुष्यप्रायोग्यमपि भव- ति । तत्र चतुरशीतिसत्कर्मणां तिरश्चां वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे व्यशीतिसत्स्थानं संक्रा- मति, तत ऊर्च चतुरशीतिसत्त्वस्थान संकामति । मनुष्यप्रायोग्यकोनत्रिंशद्वन्धकानां मिश्रा दृष्टीनां देवनारकाणां पञ्चनवतिः झुत्तरशतमिति सत्स्थानद्वयं संक्रामति । देवमायोग्याष्टा- विगतिबन्धकानां तिर्यक्पञ्चेन्द्रियमनुष्याणां मिश्रदृष्टीनां सास्वादनसम्यग्दृष्टीनां च झुत्त- रशतं पश्चनवतिरिति द्वयं संक्रामति । तत्र तिर्यक्पञ्चेन्द्रियाणां सास्वादनानां पश्चनवतिप्रकृ. त्यात्मकमेकमेव संक्रामति । उभयगुणवर्तिनां मनुष्याणां सत्स्थानद्वयमपि संक्रामति । अष्टा- विशतिपन्धकानां तिर्यक्पञ्चेन्द्रियमनुष्याणां मिथ्यादृष्टीनां पञ्च संक्रमस्थानानि संक्राम- न्ति, तद्यथा-धुत्तरशतं पण्णवतिः पञ्चनवतिः त्रिनवतिश्चतुरशीतिश्चेति । तत्र नरक- गतिमायोग्यां देवगतिप्रायोग्यां याष्टाविंशतिवन्धकानां युत्तरशतसत्कर्मणां पञ्चनपति- सत्कर्मणां वा युत्तरशतं पचनवतिश्च क्रमशः संक्रामति । नरकद्विकवर्जानां त्रिनयति- सत्ताफानां देवगतिप्रायोग्यमष्टाविंशतिप्रकृतिवन्धं कुर्वतां तिर्यपञ्चेन्द्रियाणां देवद्विकर.

·संक्रमकरणे [ना० यन्धस्थान-- क्रियसप्तकयोवन्धावलिकायाः परतो धर्तमानानां त्रिनवतिः संक्रामति । बन्धावलिकाया अभ्यन्तरे तु चतुरशीतिः संझामति । तेषामेव पञ्चनवतिसत्ताकानां देवद्विकस्य बन्धावलि- काया अभ्यन्तरे वर्तमानानां त्रिनवतिः संक्रामति । यद्वा देवद्विकवर्जत्रिनवतिसत्ताकानां मिध्यादृष्टितिर्यकपञ्चेन्द्रियाणां नरकप्रायोग्याष्टाविंशतिवन्धकानां नरकद्विकवैक्रियसप्त- कयोः बन्धावलिकाया ऊर्ध्व वर्तमानानां त्रिनवतिः संकामति । तेपामेव बन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां चतुरशीतिः संक्रामति । तेपामेव पञ्चनवतिसत्ताकानां नरक. द्विकस्य वधावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां त्रिनवतिः संक्रामति । एवमेव मनुष्या- णामप्यष्टाविंशतिवन्धकानां वाच्यम् । केवलं नरकमायोग्याप्टाविंशतिवन्धकानां पद्धतीर्थ- करनामकर्मणां नरक्राभिमुखानां पण्णयतिरपि संक्रामति ॥ पर्याप्त केन्द्रियमायोग्यपविंशति. वन्धकानामेकद्वित्रिचतुप्पञ्चन्द्रियतिरश्चां धुत्तरशतं पश्चनवतिस्त्रिनवतिश्चतुरशीतियशीति- रिति पश्चापि तत्तत्सत्कर्मणां संक्रामन्ति । पर्याप्तकेन्द्रियप्रायोग्यपड्विंशतिवन्धकानां मनु- प्याणां व्यशीतिवर्जानि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । तत्प्रायोग्यवन्धकानां देवानां युत्तरशतं पञ्चनवतिरिति स्थानद्वयं संक्रामति । पर्याप्तकेन्द्रियप्रायोग्यपञ्चविंशतिवन्धकाना- मेकेन्द्रियादितिरश्चां झुत्तरशतं पश्चनवतिस्त्रिनवतिः चतुरशीतिः व्यशीतिरिति पञ्चसंक्र. मस्थानानि संक्रामन्ति । तत्स्थानबन्धकानां मनुष्याणां पुनर्व्यशीतिवर्जानि तान्येव चत्वारि संक्रामन्ति । देवानां पर्याप्तैकेन्द्रियप्रायोग्यपञ्चविंशतिवन्धकानां झुत्तरशतं पश्चनवतिरि- त्येवंरूपं सत्स्थानद्वयं संक्रामति । अपर्याप्तद्वित्रिचतुप्पञ्चन्द्रियतिर्यक्प्रायोग्यपञ्चविंशतिय- न्धकानामेकेन्द्रियादितिरश्चां प्रागुक्तानि पञ्चापि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । तत्प्रायोग्य- पञ्चविंशतिवन्धकानां मनुष्याणां व्यशीतिवर्जानि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति ॥ अप- प्ति केन्द्रियप्रायोग्यत्रयोविंशतिवन्धकाः पञ्चेन्द्रियपर्यवसानाः तिर्यश्चो व्युत्तरशतपश्चनवति- निनवतिचतुरशीतिव्यशीतिरूपाणि पञ्च संक्रमस्थानानि संकामन्ति । मनुप्या म्यशीतिव- र्जानि चत्वारि संक्रामन्ति । तदेवमुक्तानि नामकर्मणः संक्रमस्थानानि ।। । नाम्नः संक्रमस्थानानि ।। १०३ ८८ सर्वप्रकृतिसमुदायः जिनय यशषीतिज या जिमयश.कीर्तिवर्ज भाहारकसप्तवर्ज माहारफरातफयश फीतिवर्नम् माहारकसप्तक्यश कीर्ति जिनवम् भावारकससकजिनदेवद्विकपम् [वर्जम् प्रयोदशसु भीगामु मपतिसत्ताकस्य पशे.फीति ९५ प्रयोदशसु क्षीणावेकोननवतिसत्साकस्य यश.कीर्तियम् भावारव क्रियसप्तरजिनदेवद्विवनरकद्विक- अर्जितम् प्रयोदशसु क्षीणासु ग्यशीतिसत्ताकस्य यश.कीर्तिवर्जम् प्रयोदशसु क्षीणासु शशीतिसत्तारस यश.फीतिवम् ८२ ८९ अथ नामकर्मणः बन्धस्थानानि प्रोच्यन्ते-त्रयोविंशतिः पञ्चविंशतिः पविंशतिरष्टाविं- शतिरेकोनत्रिंशत् त्रिंशदेकत्रिंशदेकेत्यष्टी । एतानि च स्थानानि यथकेन्द्रियादिमायोग्यत- ·प्ररुपणा] प्रकृतिसंक्रमः। यानेकप्रकाराणि भवन्ति तथैवोपदिश्यन्ते-तिर्यग्गतिप्रायोग्याण्यष्टाविंशत्येकत्रिंशदेकप्रकृ. त्यात्मकानि वर्जयित्वा शेपाणि पञ्च बन्धस्थानानि भवन्ति । तत्राप्येकेन्द्रियमायोग्याण्या- द्यानि त्रीणि पन्धस्थानानि सन्ति । तत्र त्रयोविंशतिप्रकृत्यात्मकं स्थानमिदम्-तिर्यग्गति- स्तदानुपूज्यकेन्द्रियजातिरौदारिकशरीरनाम हुण्डसंस्थानं स्थावरनाम सूक्ष्मवादरयोरेकतर- मपयाप्तनाम प्रत्येकसाधारणयोरेकतरमस्थिरनामाशुभनाम दुर्भगनामाऽनादेयनामाऽयश:- कीर्तिनाम नामधुवचन्धिनयकमिति । प्रत्येकवादराभ्यां प्रत्येकसूक्ष्माभ्यां साधारणवाद- राभ्यां साधारणसूक्ष्माभ्यां विभज्यमानमिदमपर्याप्तप्रायोग्यं स्थानं चतुष्प्रकारं भवति । तत्रैव पराघातोच्छासयोः प्रक्षिप्तयोरपर्याप्तस्थाने पर्याप्तप्रक्षिप्ते च पश्चविंशतिप्रकृत्यात्मक पर्याप्तकेन्द्रियमायोग्यं विंशतिप्रकारं भवति । पञ्चविंशतिप्रकृतय एवमभिलपनीयाः-तिर्य- द्विकमेकेन्द्रियजातिरौदारिकशरीरनाम हुण्डसंस्थाननाम स्थावरनाम चादरसूक्ष्मयोरेकतरं पर्याप्तनाम प्रत्येकसाधारणयोरेकतरं स्थिरास्थिरयोरेकतरं शुभाशुभयोरेकतरं यशकीर्त्यय- शाकीयारेकतरं दुर्भगमनादेयं परापातनामोच्छासनाम नामध्यवन्धिनवकमिति । अत्र सूक्ष्मापर्याप्तसाधारणनामकर्मभिः सह यशःकीर्तिनाम वन्धं नायाति, तदुक्तं-"नो सुहुमति- गेण जस" इति । तेन चादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिरशुभयश-कीर्ति मिः सहै पञ्चविंशतिप्रकृत्या- त्मकं स्थानं भवति १, एवं चादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिरशुभायश-कीर्तिभिः सह द्वितीय २, चादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिराशुभयशःकीर्तिभिः सह तृतीयं ३, बादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिराशुभाय- शकीर्तिभिः चतुर्थ ४, चादरपर्याप्त प्रत्येकास्थिरशुभयशःकीर्तिभिः पञ्चमं ५, वादरपर्याप्तम- त्येकास्थिरशुभायश कीर्तिभिः पष्ठं ६, चादरपर्याप्त प्रत्येकास्थिराशुभयशःकीर्तिभिः सप्तमं७, चादरपर्याप्तप्रत्येकास्थिराशुभायशःकीर्तिभिरष्टमं ८, चादरपर्याप्तसाधारणस्थिरशुभायशः. कीतिभिः नवमं ९, यादरपर्याप्तसाधारणस्थिराशुभायशःकीर्तिभिः दशमं १०, बादरप- र्याप्तसाधारणास्थिरशुभायशम्फीतिभिरेकादशमं ११, वादरपर्याप्तसाधारणास्थिराशुभाय- कीर्तिभिः द्वाददामं १२ । एवं सूक्ष्मपर्याप्तनाम्नोर्वध्यमानयोः प्रत्येकसाधारणस्थिरास्थि- रशुभाशुभायश कीर्तिभिरष्टी स्थानानि भवन्ति । तत्रैव पर्याप्त फेन्द्रियमायोग्यपञ्चविंशति- स्थाने उद्योतनामकर्मणि आतपनाम्नि वा प्रक्षिप्ते पर्याप्तैकेन्द्रियप्रायोग्यं पड्विंशतिप्रकृत्या- स्मकं पोडाप्रकारं वन्धस्थानं भवति । केवलं सूक्ष्मसाधारणस्थाने चादरप्रत्येकयोः निवेश: कार्यः, यत आतपोद्योताभ्यां सूक्ष्मसाधारणयोः वन्धो न भवतीति पोडशप्रकाराणि आत- पोद्योतस्थिरास्थिरशुभाशुभयशःकीर्त्ययशाकीर्तिभिः सह भवन्ति । एवमेकेन्द्रियाणां विभ- ज्यमानानि त्रीण्यपि बन्धस्थानानि चत्वारिंशत्स्थानानि भवन्ति । द्वीन्द्रियप्रायोग्याणि पन्धस्थानानि त्रीणि भवन्ति, तद्यथा-पञ्चविंशतिरेकोनत्रिंशनिशदिति । तत्र पञ्चविंशति- रेवं-तिर्यग्द्विकं द्वीन्द्रियजातिरीदारिकद्विकं हुण्डसंस्थान सेवार्तसंहननं प्रसनाम वादरनाम पर्यातनाम प्रत्येकनामास्थिरनामाशुभनाम दुभंगनामानादेयनामायशम्फीर्तिनाम नामध्रुव- घन्धिनयकमिति । एतद्वन्धस्थानस्यापर्याप्तद्वीन्द्रियप्रायोग्यत्वेन परावर्तमानप्रकृतयोऽशुभा - - ·५२ संक्रमकरणे [ना० बन्धस्थान- एव बन्धमायान्तीति न विभजनम् । पर्याप्तद्वीन्द्रियप्रायोग्यं वन्धस्थानं एकोनत्रिंशत्मकृत्या- स्मकं त्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं च भवति। एकोनत्रिंशत्प्रकृतय एवम्-तिर्यग्गतिः तदानुपूर्वी द्वीन्द्रि- यजातिरौदारिकद्विकं हुण्डसंस्थानं सेवार्तसंहननमप्रशस्तविहायोगतिनाम त्रसनाम वादरनाम पर्याप्तनाम प्रत्येकनाम स्थिरास्थिरयोरेकतरं शुभाशुभयोरेकतरं दुःस्वरं दुर्भगनामानादेय- नाम यशःकीर्त्ययशाकीयोरेकतरं पराघातनामोच्छासनाम नामवववन्धिनवकमिति । एत- द्वन्धस्थानं स्थिराास्थरशुभाशुभयश-कीर्त्ययश-कीर्तिपदैरष्टधा भिद्यते । उद्योतयुतमेकोन- त्रिंशदेव त्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं बन्धस्थानं भवति । तदपि तद्वदेवाष्टधा भिद्यते । एवं त्रीण्यपि समुदितानि द्वीन्द्रियप्रायोग्याणि बन्धस्थानानि सप्तदशधा भवन्ति । एवमेव ब्रीन्द्रिय- प्रायोग्याणि चतुरिन्द्रियप्रायोग्याणि च त्रीण्यपि सघदशधा भवन्ति । केवलं निजनि- जजातिः परावर्तनीया । तिर्यक्पश्चेन्द्रियप्रायोग्याणि त्रीणि वन्धस्थानानि, तद्यथा-प. ध्वविंशतिरेकोनत्रिंशत् त्रिंशत् । पञ्चविंशतिवन्धस्थान द्वीन्द्रियप्रायोग्यपश्चविशतिय. न्धस्थानयत् चोध्यं, केवलं द्वीन्द्रियजातिस्थाने पञ्चेन्द्रियजातिर्वक्तव्येति । एकोनत्रिं- शद्वन्धस्थानमिदं-तिर्यद्विकं पञ्चेन्द्रियजातिरौदारिकद्धिकं पण्णां संस्थानानामन्यतमं संस्थानं पण्णां संहननानामन्यतमं संहननं प्रशस्ताप्रशस्तखगत्योरन्यतरा खगतिः सनाम पादरनाम पर्याप्तनाम प्रत्येकनाम स्थिरास्थिरयोरन्यतरत् शुभाशुभयोरन्यतरत् सुभगदु- भैगयोरन्यतरत् सुस्वरदुःस्वरयोरन्यतरदादेयानादेययोरन्यतरत् यशःकीर्त्ययशाकीयों- रन्यतरत् पराघातनामोच्चासनाम वर्णादिचतुष्टयतैजसकार्मणागुरुलघूपघातनिर्माणमिति । एतद्वन्धस्थान मिथ्यादृष्टिमाश्रित्य ज्ञेयं । सास्वादने तु "हुण्डं असपत्तं वा सासाणओ न घन्धह" इति वचनात्, आद्यानां पञ्चानां संहननानामन्यतमं संहननं आद्यानां पञ्चानां संस्थानानामन्यतमं संस्थानमिति विशेपः । एतदपि वन्धस्थानं मिथ्यादृष्टौ भिद्य- मानमष्टाधिकपट्चत्वारिंशच्छतभेदं भवति, सास्वादने तु द्वात्रिंशच्छतभदं भवति । पद्भिः संस्थानः पद्धिा संहननैश्च भिद्यमानं पत्रिंशदं भवति, प्रास्ताप्रशस्तविहायोग- तिभ्यां द्विसप्ततिः स्थिरास्थिराभ्यां चतुश्चत्वारिंशच्छतभेदं, शुभाशुभाभ्यामष्टाशीत्यधि- फद्विशतभेद, सुभगदुर्भगाभ्यां पट्सप्तत्यधिकपञ्चशतभेदं, सुस्वरदुःस्वराभ्यां द्विपश्चा- शदधिकैकादशशतभेदं, आदेयानादेयाभ्यां चतुरधिकत्रयोविंशतिशतभेदं, यशाकीर्त्य- यशःफीर्तिभ्यामष्टाधिकषट्चत्वारिंशच्छतभेदं भवतीति । सास्वादने तूकनीत्या गुण्य- मानं द्वात्रिंदापछतभेदमेव भवति । उद्योतयुते त्रिंशद्वन्धस्थानेऽप्येयमेवेति । सर्वसं- ख्यया तिर्यगतिप्रायोग्याणि अष्टाधिकत्रिनवतिशतानि ९३०८, तद्यथा-एकेन्द्रियप्रायो- ग्याणि चत्वारिंशत् ४०, विकलेन्द्रियमायोग्याणि एकपञ्चाशत् ५१,तिर्यपश्चेन्द्रियप्रायो- ग्याणि सप्तदशाधिकद्विनपतिशतानि ९२१७, इति तिर्यग्गतः सर्वानम् ९३०८।मनुप्यगति. प्रायोग्याणि त्रीणि बन्धस्थानानि, पञ्चविंशतिः एकोनत्रिंशत् त्रिंशत् । तत्रापर्याप्तमनुष्य- प्रायोग्या पञ्चविंशतिः तिर्यक्पथेन्द्रियवदोध्या, केवलं तिर्यद्धिकस्याने मनुजद्विकं नेय- - ·. प्ररूपणा] प्रकृतिसंक्रमः। मिति । एकोनत्रिंशद्वन्धस्थानं त्रिधा गुणभेदेन भिद्यते-मिथ्यादृष्टिमाश्रित्यक, सास्वादन- माश्रित्य द्वितीयं, सम्यग्मिध्यादृष्टिं सम्यग्दृष्टिं चाश्रित्य तृतीयं । तत्र प्रथमद्वितीये निर्वि- शेष पञ्चेन्द्रियतिर्यगवत्परिभाषनीये, केवलं तिर्यरिद्वकस्थाने मनुष्यद्विकं वाच्यमिति । तृतीयं त्वप्रशस्तसंहननसंस्थानविहायोगतिदुर्भगदुःस्वरानादेयप्रकृतीनां बन्धव्यवच्छेदेन स्थिरास्थिरशुभाशुभयशाकीर्त्ययशःकीर्तिपदैरष्टौ भवन्ति । तृतीयं जिनयुतं त्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं बन्धस्थानं भवति । अत्राप्यष्टौ भगा भवन्ति । सर्वसंख्या मनुष्यमायोग्यवन्धस्थानानि विभ- ज्यमानानि पट्चत्वारिंशच्छतानि सप्तदशाधिकानि भवन्ति, तद्यथा-पञ्चविंशतेरेकम् १+ए- कोनत्रिंशतेरष्टाधिकपट्चत्वारिंशच्छतानि ४६०८+ त्रिंशतेरष्टौ ८१४६१७, यतः द्वितीयत- तीयगुणस्थानयोरेकोनत्रिंशद्वन्धस्थानसत्कानि प्रधमे एवान्तर्भवन्तीति । देवगतिप्रायोग्याणि चत्वारि वन्धस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोना शत्, त्रिंशत् , एकत्रिंशदिति । तत्रा. टाविंशतिरियं-देवगतिः देवानुपूर्वी, पञ्चेन्द्रियजातिः, वैक्रियद्विकं, पराघातनामोच्छासनाम, प्रशस्तविहायोगतिः, प्रथमसंस्थान, प्रसनाम, बादरनाम, पर्याप्तनाम, प्रत्येकनाम, स्थिरा- स्थिरयोरेकतरं शुभाशुभयोरेकतरं, सुभगं, सुस्वरं, आदेयनाम यशाकीय॑यशाकोरेकतरं, नामध्रुववन्धिनवकमिति । एतद्वन्धस्थानबन्धकाः मिथ्यादृष्टेरारभ्यापूर्वकरणपष्ठभागपर्यव- सानाः सर्वेऽपि ज्ञातव्याः। एतद्वन्धस्थानं स्थिरास्थिरशुभाशुभयशाकीर्त्ययशाकीर्तिपदै- विभग्यमानमष्टप्रकारं भवति । तीर्थकरनामयुतमेतदेवैकोनत्रिंशद्देवनायोग्यं भवति, वन्ध- कास्त्वविरतसम्यग्दृष्टिप्रभृतयः मनुप्या एव, एतदपि विभज्यमानमष्टप्रकारं भवति । अष्टाविंशतिवन्धनस्थानमेवाहारकद्वययुतं त्रिंशत्प्रकृत्यात्मक बन्धस्थानं भवति । एतद्- न्धका अप्रमत्ता अपूर्वकरणा च वाच्याः, अतस्तद्विभागीकर्तुं न युज्यते, अस्थिराशुभा- यशाकीर्तीनां प्रमत्ते बन्धव्यवच्छेदात् । तदेव जिनाहारोभययुतमेकत्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं वन्धस्थानं भवति । एतदपि त्रिंशद्वन्धस्थानबद्भावनीयमिति । सर्वसंख्ययाऽष्टादशधा भवति, तद्यथा-अष्टाविंशतिरेकोनत्रिंशत् च अष्टधाप्टधा, त्रिंशदेकत्रिंशच्च एकैकप्रकारं, c++१+१=१८ । नरकगतिप्रायोग्यमेकमेवाष्टाविंशतिप्रकृत्यात्मकं बन्धस्थानं भवति । एतद्वन्धका मिथ्यादृष्टिनो मनुष्यास्तिर्यञ्चश्च ज्ञातव्याः। अष्टाविंशतिरेवम्-नरकद्विकं पञ्चे- न्द्रियजातिः क्रियद्विकं हुण्डसंस्थानं पराघातोच्छासनाम्नी अप्रशस्तविहायोगतिः त्रस. नाम वादरनाम पर्याप्तनाम प्रत्येकनाम अस्थिरनामाशुभनाम दुर्भगनाम दुःस्वरनामा- नादेयनामायश-कीर्तिनाम नामध्रुववन्धिनवकमिति । एतच्च विभागीकर्तुं न युज्यते, सर्वासामशुभानामेव वध्यमानत्वादिति । यश कीर्तिरूपमेकं वन्धस्थानं अपूर्वकरणपष्ठभा- गान्ते देवगतिप्रायोग्यवन्धव्यवच्छेदे अपूर्वकरणादीनां त्रयाणामवसातव्यमिति । सर्वाणि पन्धस्थानानि विभज्यमानानि सर्वसंख्यया त्रयोदशसहस्राणि नवशतानि पञ्चचत्वारिंशद- घिकानि भवन्ति । नामकर्मणः प्रतिग्रहस्थानानि समभेदान्यन्यूनानतिरिक्तानि वन्धस्था- नवभावनीयानीति नामकर्मणो बन्धस्थानानि प्रतिग्रहस्थानानि चोकानि । यन्त्रकम्- ·संक्रमकरणे [धन्धत्स्थानादि- एकेन्द्रियप्रायोग्याणि ३ २३ वर्णचतुष्यतेजसकार्मणागुरउधूपघातनिर्माणतिर्यग्विकैकेन्द्रियजातिहुण्डौदारिकं स्थावरनाम सूक्ष्मयादर- पोरन्यतरदपर्याप्तनाम प्रत्येक साधारणयोरन्यतरदस्थिरनामाशुभनाम दुर्भगनामानादेयनामायश कीर्ति. मामेति ॥ भनाः ४ अपर्याप्तप्रायोग्यमेतत्स्थानम् ॥ २५ नियंगदिक मेकेन्द्रियजानिरादारिक्शरीरनाम टुण्डसस्थाननाम स्थायरनाम धादरसूक्ष्मयोरेक्तरं पर्याप्त माम प्रत्येक्साधारणयोरेक्तरं स्थिरास्थिरयोरेकतरं शुभाशुभयोरेक्तरं यश कीय॑यश कीरिक्तरं दुभंगमामानादेयनाम पराधातनामोच्छ्वासनाम नामध्रुवन्धिनवकमिति ॥ मनाः २० पर्याप्तप्रायोग्यम् ॥ २१ प्रागुप्ताह मकृतिप्यातपमुद्योतं वा केवलं सूक्ष्मसाधारणस्थाने यादरप्रत्येके क्षेपणीये ॥ भगः १९ पर्पाक्ष- प्रायोग्यम् ॥ ४० एकेन्द्रियप्रायोग्याणि ॥ दीन्द्रियप्रायोग्याणि ३ २५ नियंग्द्विकं द्वीन्द्रियमातिरौदारिकद्धिकं हुण्डसंस्थान सेवा संहननं प्रसनाम पादरनामापर्याप्तनाम प्रत्येक मामा रिपरनामागुमनाम दुर्भगनामानादेयनामायश फीर्तिनाम नामध्रुवन्भिनवकमिति ॥ भाभप- योसमायोग्यम् ।। २९ तिकिं दीन्द्रियजाति रौदारिकद्रिकं हुण्टसंस्थान सेवा संहननमप्रशस्तविहायोगतिनाम प्रसचतुष्कं स्थिरस्थिरयोरेकतरं शुभाशुभयोरेव तर दुस्वरं दुभंगनामानादेयनाम यशःफीय॑यशःफीरिकतर परापासोमासनाम मामनुवन्धिनवकमिति । भवाः ८ पर्याप्तप्रायोग्यम् ।। २. प्रागुतासूचोतं प्रक्षेपणीयम् ॥ भमः ८ पर्यातमायोग्यम् ॥ द्वीन्द्रियस्य मा १५, एवं श्रीन्द्रियधरि- वियपोरपि पाप्यम् । नवरं स्वरीया जातिः परावर्तनीया ॥ पञ्चेन्द्रियतिर्यफमायोग्याणि ३ २५ द्वीन्द्रियपविशनिवाधस्थानयदाध्यम्, नव जातिः पावतेनीया ॥ महः । अपर्याप्तप्रायोग्यम् ॥ २९ नियनिक पोन्द्रियजानिरीदारिकद्धिकं पण्णां सस्थानानामन्यतमं संस्थान पणां संहननानामन्यतमं संहननं प्रसमाप्रशम्नरपगत्योरम्यतरा रागतिः प्रसघन स्थिरास्थिरयोरन्यतरस् शुभाशुभयोरग्यतरस् गुमगाभंगयोरन्यारत् मुस्वरयु.सरयोरल्यतरदादेयानादेययोरन्यतरन् यश.कीस्र्ययश.कीयोरन्यतरद पराघातोरवासनामवादिनुपतैजसकार्मणागुरएघूपधातनिर्माणमिनि ॥ ममाः १६०८ मिप्याट्टी, सास्वादने १२०० पर्याप्तमायोग्पम् , भन्त्यसंहननसस्थानयज संहननसस्थानपशक सास्वादने । ३. सनोनयुकं प्रातन पन्धस्थानम् ॥ मनाः ४६०८ पर्याप्तप्रायोग्यम् । पञ्चेन्द्रियतिर्यप्रायोग्याः भा २१. निकटन्द्रियमायोग्या: ५1, एकेन्द्रियमायोग्याः १०, नियंगतियोग्याः ९५०० ।। मनुष्पप्रतिमायोग्याणि ३ २५ भायोप्तरपन्द्रिपतिमापदायम्, गयर निरिदयस्याने मनुजदिकं घग्यम् ॥ मनःपयांप्तप्रायोग्यम् ।। २९ ममापि नियंभिषम्पाने मनुमदिड वान्यम् ॥ मिप्यारी ४६०८, सास्वादने १२.०, मियादी सभाः । मारामंहननमशनरिहायोगनिनुभंगदुःस्वरानादेयमातीना पग्धम्पयरटेदेन स्थिरास्थिरमुभाशुभप. स.बीलंक्सवीतिपर। योगायोग्यम् । १. रिनपुग मान रपानम् ॥ ममाः ८ पोहमायोग्यम् । सांप्र. मनुजगतो ।

·यत्रफम् ] प्रकृतिसंक्रमः। देषप्रायोग्याणि ४ २८ देवद्विकं पञ्चेन्द्रियजानिवैक्रियद्विकं पराघातनामोच्छवासनाम प्रशासविहायोगनिः प्रथमर्मस्थान प्रसारक स्थिरास्थिरयोरेक्तरं शुभाशुभयोरेक्तर सुभग मुस्वरमादेष यश पीत्ययश फीस्योरेकवर नामहर. पन्धिनरकमिति ॥ भगाः ८ । मिध्यादृप्टेरारम्यापूर्वपष्टभागपर्यन्तम् । पयांप्तमायोग्यम् । २९ जिनयुतमष्टाविंशनिबन्धस्थानम् ॥ भङ्गाः ८ । भनिरतसम्यग्दृष्टिप्रभृतयो पन्धकाः ।। ३० माहारकरिफ्युतमष्टाविशतिमन्यस्यानम् ॥ भङ्ग , प्रशनप्रतीनामेव सनावात् । सम्मापूर्वकरणे चैतद्भवति ॥ ३. जिनाहारफहिकयुतमयाविशतिबन्धस्थानम् ॥ भग 1, प्राग्वदिति ॥ सर्वाप्र १८॥ गरफगतिप्रायोग्यं १ २८ नरकद्विकं पञ्चेन्द्रियजाति पैक्रियद्विकं निहायोगतिरमशस्तसंस्थान पराघातोषट्वासनानी समकम. स्थिरपदकं नामधुवयन्धिनवकमिनि ॥ मा. १ अप्रशस्तन्वात् । पर्यासमायोग्यम् ॥ १ २ २ १२ ३ २ २ २३ ० १२ २ २ २ - ३ २ ८ १ ३ . २ . ८ .. , यश कीर्तिनामबन्धस्थानमपूर्वसप्तमभागात् सूक्ष्मसम्परायपर्यन्तम् ॥ भा. १ एव ॥ सर्व भका १३९॥५॥ प्रतिग्रहस्थानान्यपि वन्धस्थानवद्वाच्यानि । ज्ञानावरण-दर्शगावरण-चैदनीयं-मोहनीय-आयुएफ-नाम-गोनं-अन्तरायं सरस्थानानि संक्रमम्पानानि पन्धम्यानानि प्रतिमहन्थानानि अध नामकर्मणः संवैधश्चिन्त्यते-तत्र तिर्यन्द्विकैकेन्द्रियजातितैजसकार्मणादारिकशरीरहु- ण्डसंस्थानवर्णगन्धरसस्पर्शागुरुलघूपघातनिर्माणस्थावरसूक्ष्मवादरान्यतरापर्याप्त प्रत्येकसा- धारणान्यतरास्थिराशुभदुर्भगानादेयायशःकीर्तिरूपायामपर्याप्त केन्द्रियप्रायोग्यायां प्रयोविं- शत्यां तत्तत्सत्ताकाः तिर्यश्चः युत्तरशतपश्चनवतित्रिनवतिचतुरशीतियशीतिरूपाणि पथ, मनुष्याः तत्तत्मत्ताकाः व्यगीतिवर्जानि चत्वारि सत्त्वस्थानानि संझामन्ति । तिर्यदिककेन्द्रि- यजात्यांदारिकारीएण्डसंस्थानस्थायरवादरसूक्ष्मान्यतरपर्याप्तप्रत्येकसाधारणान्यतरस्थिरा. स्थिरान्यतरशुभाशुभान्यतरयश-कीर्त्ययशकीर्त्यन्यतरदुर्भगानादेयपराघातोच्छासनामध्य. वन्धिनवकरूपायां पर्याप्त केन्द्रियप्रायोग्यायां पञ्चविंशत्यां तिर्यधः प्रागुफानि पा, मनुष्याः यशीतिवर्जानि चत्वारि, देवा युत्तरगतपश्चनवतिरूपे तु सत्तास्थाने संक्रामन्ति । पहा, तिर्यग्द्विकदीन्द्रियजात्याद्यन्यतमजायौदारिकद्विकहुण्टमंस्थानगेवार्तगहनननगपादरापर्या- सप्रत्येकास्थिराशुभदुर्भगानादेयायशःकीर्तिनामधुवनन्धिनवकर पायागपर्याप्तहिनिचाण- धेन्द्रियतिर्यकमायोग्यायां, तिर्यग्हिकन्याने मनुष्यतिकरक्षित गति अपर्यासमनु' यमान- ग्यायां च पश्चपिंगत्यां तिर्ययो युत्तरशतपयननित्रिनयनिषत्रीनिवाठिकमी मनुष्या व्यशीतिवर्जानि पत्यारि सत्त्वस्थानानि गंधामन्नि । नियमिन्द्रियनिक ·. संक्रमकरणे [ना० संवेध- कार्मणीदारिकशरीरहुण्डसंस्थानवर्णगन्धरसस्पर्शस्थावरवादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिरास्थिरान्यतर- शुभाशुभाम्यवरयश-कीर्त्ययशाकीय॑न्यतरदुर्भगानादेयागुरुलघूपघातोच्छासपराघातनिर्मा- णरूपायां पञ्चविंशत्यामुद्योते प्रक्षिप्ते आतपे या प्रक्षिप्ते पड़िशतिः, तत्र तत्तत्सत्ताकाःतिर्यचो झुत्तरशतपश्चनवतित्रिनवतिचतुरशीतिद्व्यशीतिरूपाणि पञ्च, तत्तत्सत्ताकाः मनुष्या न्यशी- तिवर्जानि चत्वारि, तत्तत्सत्ताका देवाश्च युत्तरशतपञ्चनवतिरूपं द्वयं सत्त्वस्थानं संक्रामन्ति । देवद्विकपञ्चेन्द्रियजातिवैक्रियद्विकप्रथमसंस्थानप्रशस्तखगतित्रसवादरपर्याप्तप्रत्येकस्थिरास्थि- रान्यतरशुभाशुभान्यतरसौभाग्यसुस्वरादेययश-कीर्त्ययशाकीय॑न्यतरपराघातोच्वासनाम- भुववन्धिनवकरूपायां देवप्रायोग्याष्टाविंशतो पञ्चेन्द्रियतिर्यञ्चो मनुष्यो वा ट्युत्तरशतपञ्चन- पतित्रिनवतिचतुरशीतिरूपाणि चत्वारि सत्तास्थानानि संक्रामन्ति । नरकप्रायोग्याष्टाविंश- तिप्रतिमहेऽपि पधेन्द्रियतिर्यमनुष्याणामेवमेव, नवरं पण्णवतिरपि सत्त्वस्थानं पद्धजिन- नाम्नां नरकाभिमुखानां मनुष्याणां संक्रामति । तिर्यद्विकद्वीन्द्रियाद्यन्यतमजात्यौदारिक- द्विकहुण्डसंस्थानसेवार्तसंहननाप्रशस्तखगतित्रसबादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिरास्थिरान्यतरशुभाशु- भान्यतरदुर्भगदुःस्वरानादेययशाकीर्त्ययशाकीय॑न्यतरपराघातोच्छासनामधुपवन्धिनवक- रूपे विकलेन्द्रियप्रायोग्यैकोनत्रिंशति प्रतिग्रहे, तिर्यग्द्विकपञ्चेन्द्रियजात्यौदारिकद्विकसंस्था- नपट्कान्यतमसंस्थानसंहननपट्वान्यतमसंहननान्यतरखगतित्रसवादरपर्याप्तप्रत्येकस्थिरास्थि- रान्यतरशुभाशुभान्यतरसुभगदुर्भगान्यतरसुस्वरदुःस्वरान्यतरादेयानादेयान्यतरयशकीय- यशःकीय॑न्यतरपराघातोच्छ्वासवर्णादिचतुष्टयतैजसकार्मणागुरुलघूपघातनिर्माणरूपे तिर्य- यपश्चेन्द्रियमायोग्यैकोनत्रिंशति प्रतिग्रहे च तिर्यक्पश्चेन्द्रियाः युत्तरशतपश्चनवतित्रिन- पतिचतुरशीतिद्वयशीतिरूपाणि पञ्च सत्त्वस्थानानि संक्रामन्ति, व्यशीतिवर्जानि चत्वारि सत्वस्थानानि मनुष्याः संक्रामन्ति । देवनारकाः पञ्चेन्द्रियतिर्यक्प्रायोग्यकोनत्रिंशति प्रति. महे झुत्तरशतपश्चनवतिरूपं सत्त्वस्थानद्वयं संझामन्ति। मनुष्यद्विकपश्चाक्षजायादारिकद्वि- कसंस्थानपटूकान्यतमसंस्थानसंहननपट्कान्यतमसंहननान्यतरविहायोगतित्रसवादरपर्याप्त- प्रत्येकस्थिरास्थिरान्यतरशुभाशुभान्यतरसुभगदुर्भगान्यतरसुस्वरदुःस्वरान्यतरादेयानादेया- न्यतरयशकीर्त्ययशाकीय॑न्यतरपराघातोच्छासनामधुववन्धिनवकरूपैकोनविंशति प्यप्रायोग्यप्रतिग्रहे तिर्यचो नराश्च द्युत्तरशतपञ्चनवतित्रिनयतिचतुरशीतिरूपाणि चत्वारि- सत्त्वस्थानानि, तिर्यश्चश्च मनुष्यद्विकस्य बन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमाना एव व्यशीति- रूपमपि सत्तास्थानं संक्रामन्ति । देवा झुत्तरशतपश्चनवतिसत्त्वस्थानद्वयं संक्रामन्ति । नार- फास्तत्र व्युत्तरशतपण्णवतिपश्चनवतिरूपाणि त्रीणि संक्रामन्ति । तत्र पण्णवतिस्तु पद्धजि- ननामा अपर्याप्तावस्थायामिति । देवद्विकपश्चाक्षजातियक्रियद्विकपथमसंस्थानप्रशस्तखगति- प्रसवादरपर्याप्तमत्येकस्थिरास्थिरान्यतरशुभाशुभान्यतरसुभगादेयसुस्वरयशःकीर्ययशःफी. य॑न्यतरपराधातोच्यासजिननामववन्धिनवकरूपे देवमायोग्यकोनत्रिंशति प्रतिग्रहे मनु- प्याः ध्युत्तरशतहत्तरशतपण्णवतिपचनपतिरूपाणि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति ।

·प्ररूपणा] प्रकृतिसंक्रमः। प्रागुक्त तिर्यप्रायोग्ये एकोनत्रिंशति प्रतिग्रहे उद्योतनाम्नि प्रक्षिप्ते सति त्रिंशत्प्रतिग्रह स्थानं भवति । तत्र संक्रमस्थानान्यपि तद्वदेव वाच्यानि । मनुष्यद्विकपश्चाक्षजात्यौदारिक- द्विकप्रथमसंस्थानप्रथमसंहननप्रशस्तखगतित्रसवादरपर्याप्तप्रत्येकस्थिरास्थिरान्यतरशुभाशु- भान्यतरसुभगसुस्वरादेययश-कीर्त्ययशाकीय॑न्यतरपराघातोच्छासजिननामवववन्धिनवक- रूपे मनुष्यप्रायोग्यत्रिंशति प्रतिग्रहे देवाः व्युत्तरशतपण्णवतिरूपं द्वयं संक्रामन्ति । नार- काः पण्णवति संक्रामन्ति । देवद्विकपञ्चाक्षजातिवक्रियद्विकप्रथमसंस्थानप्रशसखगतित्र- सवादरपर्याप्तप्रत्येकस्थिरशुभसुभगसुस्वरादेययशःकीर्तिपराघातोच्छासनामध्रुवबन्धिनवका- हारकद्विकरूपे देवगतिपायोग्ये त्रिंशति प्रतिग्रहे व्युत्तरशतं चन्धावलिकायामपगतायां मनुप्याः संक्रामन्ति, बन्धावलिकाऽनपगतायां तु पञ्चनवति संक्रामन्ति । जिननानि तन प्रक्षिप्ते सति एकत्रिंशत्प्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे व्युत्तरशतब्युत्तरशतपण्णवतिपञ्चनवतिरूपाणि चत्वारि स्थानानि संक्रामन्ति; जिनाहारकसप्तकयोर्वन्धावलिकायामपगतायां व्युत्तरशतं, जिननाम्नो बन्धावलिकायामनपगतायां धुत्तरशतं, आहारकसप्तकस्य वन्धावलिकायामनप- गतायां पण्णवतिमुभयोर्वन्धावलिकायामनपगतायां पञ्चनवर्ति मनुष्याः संक्रामन्ति । यश-की- तिरूपे प्रतिग्रहे अष्टौ स्थानानि संक्रामन्ति, तत्र प्रतिग्रहत्ये कृतां यशःकीर्तिरूपामपनीय युत्तरशतकोत्तरशतपञ्चनवतिचतुर्नवतिरूपाणि चत्वारि उपशमश्रेण्यांक्षपकश्रेण्यां च त्रयोद- शक्षयादर्वाक् संक्रामन्ति, त्रयोदशके च क्षीणे एकोननवत्यष्टाशीतियशीत्येकाशीति- रूपाणि चत्वारि स्थानानि तत्तत्सत्ताकाः संक्रामन्तीत्योघतः स्वामित्वं प्रतिपादितम् ॥ ॥ नामकर्मणः प्रतिग्रहस्थानेषु संक्रमस्थानानि । प्रतिग्रह- स्थानानि वध्यमानप्रतिग्रह- प्रत्यभिधानानि भपतिकेन्द्रियप्रायोग्यासु स्वामिनः संझमस्थानानि | सर्वे निर्यतः मनुजाः देवाः १.२ नारकाः . २३ " " . ९५ . " 0 0 . " " ९३ ८४ . " " . I ८२ " . 1.1. पर्याप्तिकेन्द्रियप्रायोग्यासु १०२ म० " ९५ .. " ९३ . " . " " . . " " " ८२ . . " २५ अपर्याप्तधिकलेन्द्रियनियंकप वेन्द्रियमनुजमायोग्यासु ० १०२ . " ९५ . . " " संत्र.८ ·५४ [ना०सं० स्थानादि- . ० " " ८१ " " 100 . . . " " २६ पर्यास केन्द्रियप्रायोग्यासु . म. " 0 " " . " " " ८४ . 0 " ८२ 4 . देवप्रायोग्यासु पर्याप्तपत्रे न्द्रियतियः म० . . 6 . ९५ ९३ . 0 ८४ . " " नरकप्रायोग्यासु १०२ ७ . " 0 0 " " ९५ . प०प०ति . " . 0 " . ८४ " " पर्याप्त विकलेन्द्रियप्रायोग्यासु १०२ सर्वे तिर्यश्चः . . "" 0 . " " . . " " ८१ 0 . " " ८२ . . " . पर्याप्तपोन्द्रियतियंकप्रायोग्यासु १०२ देवाः नारकाः ९५ " " " ९३ . " a " . . " " " ૮૨ . . . २९ पर्याप्तमनुममायोग्यासु १०२ द. ना. " " . 0 ° . ९५ नि म. 1 " " " . . " ८२ . . . देवायोग्यासु . म. . . . " " " . . ९५ . . " पर्याप्त विकलेन्द्रियायोग्या सर्वे निपं: " ·यत्रकम् ] प्रकृतिसंक्रमः। ५९ " . " " . " " " ८P " . ८२ . . . " " प० पञ्चेन्द्रियतिर्यमायो. म. و امان - १० " " -- . " " 69 . . " ८२ 101 b " ५० मनुनमायोग्यासु . . . . " देवमायोग्यासु १०२ . ९५ ० . " " देवप्रायोग्यासु . . . १०३ १०२ . . . . . . . यशःकीर्याम् १०२ . ... . . . . . " ९५ ९४ . 0 a ८९ . क्ष.. . " ८८ ७ . " " ८२ . . . ८१ . . " अथ गुणस्थानद्वारेण स्वामित्वमुच्यते-गुणस्थानानि च चतुर्दश भवन्ति, तद्य- था-मिथ्यादृष्टिगुणस्थानम्, सास्वादनसम्यग्दृष्टिगुणस्थानम्, मिटिगुणस्थान, . विरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थानम् , देशविरतिगुणस्थानम् , प्रमत्तसंयतगुणस्थानम्, अप्रमत्तसं. यतगुणस्थानम् , अपूर्वकरणगुणस्थानम्, अनिवृत्तिवादरसम्परायगुणस्थानम्, सूक्ष्मस. म्परायगुणस्थानम् , उपशान्तमोहवीतरागच्छद्मस्थगुणस्थानम् , क्षीणमोहवीतरागच्छद्म- स्थगुणस्थानम् , सयोगिकेवलिगुणस्थानम् , अयोगिकेवलिगुणस्थानमिति । तत्र गुणाः ज्ञानदर्शनचारित्ररूपा जीवस्वभावविशेपास्तेपां स्थानं शुक्ष्यविशुद्धिप्रकर्षापकर्षकृतः स्वरू- पमेदः। तिष्ठन्ति गुणा अस्मिन्निति स्थानम्, गुणानां स्थानं गुणस्थानम्। मिथ्या विपर्यस्ता दृष्टिरहत्प्रणीतजीवाजीवादिवस्तुप्रतिपत्तिः यस्य स मिथ्यादृष्टिः मक्षितहृत्पुरपुरुषस्य सिते पीतप्रतिपत्तियदिति । तस्य गुणस्थानं मिथ्यादृष्टिगुणस्थानम् । ज्ञानादिगुणानामविशुद्धि प्रकर्षविशुद्धयपककृतः स्वरूपविशेष इति । ननु ज्ञानादयो गुणाः विपर्यस्तायां दृष्टी कार्य ·संक्रमकरणे [गुणस्थानादि- भवेयुरिति चेत् ? उच्यते-इह यद्यपि प्रवलमिथ्यात्वमोहनीयोदयाजिनप्रणीतजीवाजीवादि- वस्तुप्रतिपत्तिरूपा दृष्टिरसुमतां विपर्यस्ता भवति, तथापि काचिन्मनुष्यपश्वादिप्रतिपत्तिरवि- पर्यस्ता, ततो निगोदावस्थायामपि तथाभूताव्यक्तस्पर्शमात्रप्रतिपत्तिरविपर्यस्ता भवति, अन्यथाऽजीवत्यप्रसङ्गात् , तदुक्तं-"सद्यजीवाणं पि य णं अक्खरस्स अणंतभागो निशुग्धाटिओ चिट्ठइ जइ पुण सो वि आवरिजिज्ञा तो जीयो अजीवत्तणं पाविज्ञत्ति" यथातिनिविडघनाघन- घनपटलेन रजनीकरदिनकरकरनिकरतिरस्कारेऽपि न तत्प्रभाया एकान्तेन नाशः सम्पद्यते. अन्यथा दिनरजनिविभागाभावप्रसङ्गात् , तदुक्तं-"सुहृवि मेहसमुदए होइ पहा चन्दसुराणं" एवमिहापि प्रपलमिथ्यात्वोदयेऽपि काचिदविपर्यस्तापि दृष्टिर्भवतीति तदपेक्षया मिथ्या- टेरपि गुणस्थानसंभवः। ननु तर्हि न्यायप्राप्त सम्यमिथ्याष्टित्वम् , यतो मनुष्यपश्चाद्यपे- क्षयान्ततो निगोदावस्थायामपि तथाभूताव्यकस्पर्शमात्रापेक्षया च सम्यक्त्वं जिनमणीतत- स्वाश्रद्धानापेक्षया तु मिथ्यात्वमिति चेत् ? न, जिनप्रणीतं सकलमपि द्वादशाङ्गार्थ रोच- मानोऽपि जिनमणीतमेकमप्यक्षरमरोचमानो मिथ्यादृष्टिरुच्यते, सर्वज्ञे भगवति प्रत्यया- भायात् , तदुक्तं-"पयमक्सरं पि इक पि जो न रोएइ सुत्तनिविहं । सेसं रोयंतो वि हु मिच्छदि- ट्ठी जमालिध ॥ १॥” इति, किं पुनः सर्वज्ञप्रणीतसकलद्वादशाङ्गार्वज्ञान विकल इति ॥ तच्च यजिनेन्द्रैः प्रज्ञप्तं तदेव सत्यमिति निश्चयात्मकस्य सम्यक्त्वस्य प्रतिपक्षभूतं मिध्या- त्वं द्विविधं भवति, जीवादयो न तत्त्वमिति विपर्यासात्मक जीवादयस्तत्त्वमिति निश्चयाभा. वरूपानधिगमात्मकम् , तदुक्तं वाचकमुख्यैः-"अनधिगमविपर्ययो च मिथ्यात्वम्” इति । यद्वा लौकिकलोकोत्तरभेदात् द्विविधं मिथ्यात्वं भवति । तत्र लौकिकमपि द्विविधम् , देव- गतगुरुगतभेदात् , लौकिकदेवगतं हरिहरब्रह्मादिदेवानां नमनपूजनादिना तद्भवनगमनादि- ना च तत्तद्देशप्रसिद्धमनेकविधं भवति, लौकिकगुरुगतं द्विजन्मतापसपरिव्राजकादीनां नमः स्कृतिकरणं तदने पतनं तदने 'नमः शिवाय' 'नमः कृष्णाये'त्यादिभणनं तत्कथाश्रवणं तदु- कक्रियाकरणं तत्कथाश्रवणबहुमानकरणादिना नानाविधं भवति । लोकोत्तरमपि द्विधि- धम्, देवगुरुगतभेदात् , देवगतमन्यतीर्थिकसंगृहीतजिनार्चार्चननमनादिना इह लोकार्य घनतीर्थयात्रागमनमाननादिना स्यात् , गुरुगतं च पार्थस्थादीनां गुरुत्ववुझ्या वन्दना- दिकरणमिहलोकार्थ गुरुस्तूपादी यानोपयाचनादिकरणमिति लौफिकलोकोत्तरोभयमीलने भेदचतुष्टयी, तदुक्तं दर्शनशुद्धिप्रकरणे-"दुविहं लोइअमिच्छं देवगयं गुरुगयं मुणेअधं । लो- उत्तरि पि दुविहं देवगयं गुरुगयं चेय ॥ १॥” इति । अधामिग्राहिकादिभेदेन पथप्रकारं मिथ्यात्वमुच्यते, तद्यथा-आभिग्राहिकमनाभिग्राहि- कमभिनिवेशिकं सांशयिकमनाभोगिकमिति, तथा चोक्तम्-"आभिग्गहिअमणभिग्गहियं प तह अभिनिवेसि चेय। संसइअमणाभोग मिच्छत्तं पंचहा ए॥१॥" तत्र स्वशासननिय. त्रितयिवेकालोकानां परपक्षप्रतिक्षेपदक्षाणां पासण्डिनामाभिग्राहिकं भवति, धर्माधर्मवादेन . परीक्षापूर्वकं तस्वमाकलय्य स्वाभ्युपगतार्थ श्रद्दधानानां जनानां परपक्षप्रतिक्षेपदक्षत्वेऽपि ·. विचारणा] प्रकृतिसंक्रमः। नाभिग्राहिकम्, तद्विवेकालोकस्य स्वशास्त्रानियन्त्रितत्वात् । यस्तु नाम्ना जैनोऽपि स्वकु- लाचारेणयागमपरीक्षां नाधत्ते तस्याभिग्राहिकमेव भवति, सम्यग्दृष्टीनामपरीक्षिते पक्षपा- सायोगात् । प्रज्ञापाटयाभावेन बिवेकविकलानामपि गीतार्थनिनितानां मापतुपादिकल्पानां नाभिग्राहिकमिति । अनाभिग्राहिकं सर्वे देवगुरवो वन्दनीयाः न निन्दनीयाः, तथा सर्वोऽपि धर्मः श्रेष्ठ इत्यादिकमनेकविधं भवति । आभिनिवेशिकं जानानोऽपि स्वकीयं कदाग्रहं न मुञ्चति, दुरभिनिवेशविष्ठावितमतित्यानमालियदिति । सांशयिक देवगुरुध- मेंप्यमन्यो वेति संशयानस्य भवति, अनाभोगिकं विचारशून्यत्यैकेन्द्रियादेः विशेषज्ञा- नविफलस्य या भवति । इदमपि सर्वाशविपयाव्यक्तबोधरूपं विवक्षितकिश्चिदंशाव्य- कयोधरूपं चेत्यनेकविधं भवति । पञ्चानामपि मिथ्यात्वानां बहुश्रुतधुरीणनीमन्न्यायाचा. र्योक्तानि लक्षणानि धर्मपरीक्षागतानि लिख्यन्ते- "तत्राभिप्रादिकम्-अनाकलिततत्वस्याप्रज्ञापनीयताप्रयोजकखस्वाभ्युपगतार्थश्रद्धानम् , यथा बौद्ध- सांख्यादीनां स्वस्वदर्शनप्रक्रियावादिनाम्, यद्यपि वैतण्डिको न किमपि दर्शनमभ्युपगच्छति, तथापि तस्य स्वाभ्युपगनवितण्डायादार्थ एव निबिडामहत्त्वादाभिहिकत्वमिति नाव्याप्तिः। अनाकलिततत्त्वस्य' इतिविशेषणाद् यो जैन एव धर्मवादेन परीक्षापूर्व तत्त्वमाकलय्य स्वाभ्युपगतार्थ श्रद्धत्ते तत्र नाति- च्यामिः । यस्तु नाम्ना जैनोऽपि स्वकुलाचारेणेवागमपरीक्षां नाधत्ते तस्याभिग्रहिकत्वमेव, सम्यग्दृशो- उपरीक्षितपक्षपातित्यायोगात् , तदुक्तं हरिभद्रसूरिमि:-"पक्षपातो न मे वीरे न द्वेषः कपिलादिपु । युक्तिमद्वचनं यस्य तस्य कार्यः परिप्रहः ॥ १ ॥” इति । यश्चागीतार्थो गीतार्थनिश्रितो मापतुपादिकल्पः प्रशापाटयाभागादनाकलिवतत्व एव स्वाभिगतार्य जैनक्रियाकदम्बकरूपं श्रद्धचे तस्य स्वाभ्युपगतार्थन- दानं नाप्रज्ञापनीयताप्रयोजकम् , असगृहशक्यभावात् , किन्तु गुणवदाज्ञाप्रामाण्यमूलत्वेन गुणवत्पारत- व्यप्रयोजकमिटय प्रज्ञापनीयताप्रयोजकत्व'विशेषणात् न तत्राविव्याप्तिः ॥ स्वपराभ्युपगतार्थयोरविशेपेण प्रधानमनाभिप्रादिकम् , यया 'सर्वाणि दर्शनानि शोभनानि' इति प्रज्ञावतां मुग्घलोकानाम् । यद्यपि पर- मोपेक्षायतां निश्चयपरिकम्मितमतीनां सम्यग्दृष्टीनां स्वस्थाने सर्वनयश्रद्धानमस्ति, शिष्यमति विस्फारण. रूपकार दिनेकवरनयार्यनिधारणस्साशास्त्रार्थयात् , तदाह सम्मतो सिद्धसेन:-"णिययययणिजस- या मधगया पररियालणे मोहा । ते पुण न दिहसमओवि भयइ सच्चे व अलिएव"तथापि स्वस्वस्थाना- वियोगलक्षणेन विशेपेण तेषां सर्वनयश्रद्धानमतीति नातिव्याप्तिः। पिदुपोऽपि स्वरसपाहि भगवत्प्रणी- समाग्त्रयाधितार्थश्रद्धानमाभिनिवेशिफम् । स्वस्वशानयाधितार्थश्रद्धानं विपर्यतशाक्यादेरपीति तत्राति- ध्यापियारणाय भगवत्प्रणीतसं शाम्नविशेषणम् । भगवत्प्रणीतशाम्ने बाधितार्थश्रद्धानमिति सप्तमीगर्भस- मामामानिन्याप्तिनादयस्थ्यम, तथाप्यनाभोगात्मसापकदोपाद्वा वितथश्रद्धानयति सम्यग्दृष्टायतिव्याप्तिः थनामोगाहमनियोगाढा सम्यग्दृटेरपि वितश्रमानभणनात् तथा चोक्तमुत्तराध्ययननियुक्ती-"म- म्मट्टिी जीयो उपाह पययणं तु सदइ । सदर असम्मायं अणागोगा गुगणियोगा पा ॥१॥' इति तद्वारणाय म्यरमयादीति मम्यग्यत्ययनानिवर्तनीयत्वं तदर्थः । अनाभोगादिजनित्र मुग्धश्रद्धादीनां विनयप्रदानं तु मम्यग्यवचननियर्तनीयमिति न, दोघग्नथापि निनभद्रसिद्धसेनादिप्रावयनिकप्रधा• ।

·। संक्रम करणे [गुणस्थानादि- नविप्रतिपत्तिविषयपक्षद्वयान्यतरस्य वस्तुनः शास्रवाधितत्वात्तदन्यतरभद्धानवतोऽमिनिवेशित्वप्रसङ्ग इति तद्वारणार्थ 'विदुपोऽपीति-शास्त्रतात्पर्यवाधप्रतिसन्धानवत इत्यर्थः । सिद्धसेनादयश्च स्वखा- भ्युपगतमर्थ शास्त्रतात्पर्यवाधं प्रतिसन्धायापि पक्षपातेन न प्रतिपन्नवन्तः, किन्त्यविच्छिन्नप्रावधानिक- परम्परया शास्त्रतात्पर्यमेव स्वाभ्युपगतार्थानुकूलत्वेन प्रतिसन्धायेति न तेऽभिनिवेशिनः । गोष्ठामाहि- लादयः शास्रतात्पर्यवाचं प्रतिसन्धायैवान्यथा श्रद्धत्ते इति न दोपः। भगवद्वचनप्रामाण्यसंशयप्रयुक्तः शास्त्रार्थसंशयः सांशयिकम् , यथा सर्वाणि दर्शनानि प्रमाणं कानिचिद्वा, इदं भगवद्वचनं प्रमाणं न वेत्यादि संशयानानां । मिथ्यात्वप्रदेशोदयनिष्पन्नानां साधूनामपि सूक्ष्मार्थसंशयानां मिथ्यात्वभावो मा प्रासाइझीदिति 'भगवद्वचनप्रामाण्यसंशयप्रयुक्तत्व' विशेषणम् । ते च नैवंभूताः किन्तु भगवद्वचन- प्रामाण्यज्ञाननिवर्तनीयाः, सूक्ष्मार्थादिसंशये सति "तमेव सघं णीसंके जं जिणेहिं पवेइयं" इत्या- थागमोदितभगवद्वचनप्रामाण्यपुरस्कारेण तदुद्धारस्यैव साध्याचारत्वात् । या तु शङ्का साधूनामपि खरसवाहितया न निवर्तते सा सांशयिकमिध्यात्वरूपा सत्यनाचारापादिकैव, अत एव काहामोहो. दयादाकर्पसिद्धिः ॥ साक्षात्परम्परया च तत्त्वाप्रतिपत्तिरनाभोगम् । यथैकेन्द्रियादीनां तत्त्वातत्त्वान- ध्यवसाययतां मुग्धलोकानां च । यद्यपि मापतुपादिकल्पानां साधूनामपि साक्षात्तत्त्याप्रतिपत्तिरस्ति, तथापि तेषां गीतार्थनिश्रितत्वात्तद्गततत्वप्रतिपत्तिः परम्परया तेप्वपि सत्वान्न तत्रातिव्याप्तिः । तत्त्वा- प्रतिपत्तिश्चान संशयनिश्चयसाधारणं तत्त्वज्ञानसामान्याभाव इति न सांशयिकेऽतिव्याप्तिरितिदिक"। भव्यानां पश्चापि मिथ्यात्वानि भवन्ति । अभव्यानामभिग्राहिकानाभोगिकरूपे द्वे एव भवतः, न शेपाणि, यतो व्यवच्छिन्नपक्षपातत्वेन मलाल्पत्वनिवन्धनमनाभिग्राहिकम्, व्याप- भदर्शननियतत्वेनापापुद्गलपरावर्त्तशेपसंसारिणां चाभिनिवेशिकं भवति, सांशयिकमपित- स्य न भवति, प्रवचनबाधितार्थेऽभव्यस्य निष्कम्पत्वेनैव प्रवृत्ते, सांशयिकमिथ्यात्ववतस्तु सकम्पैव प्रवृत्तिः। अत एव भव्याभव्यत्वशङ्काऽप्यभव्यस्याचारागवृत्तौ निपिद्धा,तदुक्तम्- "अभव्यस्य भव्याभव्यत्वशकाया अभावात्" इति । नन्वन्तस्तत्त्वशून्यानामभव्यानामनाभोगिक मिथ्यात्वं भवतु परमाभिग्राहिकं कथं भवतीति चेत् । नास्त्येवात्मा १ न नित्यात्मा २ न कर्ता ३ कृतं न वेदयति ४ नास्ति निर्वाणं ५ नास्ति निर्वाणोपाय ६ इत्याद्यामिमाहिकस्य चाका. दिदर्शनप्रवर्तकस्य पडू भेदा भवन्ति, ते च सदा नास्तिकमतानामभव्यानां व्यका भवन्तीति कथमामिग्राहिकत्वे तेषां संशय इति । नन्यभव्याना व्यक्तमिथ्यात्वे किं प्रमाणमिति चेत्। गुणस्थानकमारोहमूत्रवृत्तिः, तथा च तद्न्य:-"अभव्याभितमिथ्यात्वेऽनाद्यनन्तास्थिति - वेत् । सा भव्याश्रितमिथ्यात्वेऽनादिसान्ता पुनर्मता ॥१॥ अभव्यानानित्य गिध्याले-सामान्येन व्यसा. च्यामिध्यास्यविषयेऽनाद्यनन्ता स्थितिर्भवति । यथा सैव स्थितिभव्यजीवान् पुनराश्रित्यानादिसान्ता मता। यदाह-मिच्छत्तममधाणं तमणाइमणतयं मुणेय भयाणं तु अणाईसपनवसियं तु सम्मत्ते ॥१॥” इति स्पष्टं व्यसमिध्यात्वं भवति । अपि च प्रवचनात्मत्यनीकानां व्यक्ततरतीप्रमिथ्यात्वमोहनी. योद यानां पालकसङ्गमादीनां नानाप्रकाराः कुविकल्पाः श्रूयन्ते,किच मोक्षकारणे धर्मे एका. म्तभवकारणवेनाधर्मश्रद्धानरूपं मिथ्यात्वमपिलायाधधं गृहीतप्रवज्यानां व्यकमेव भव.

·प विचारणा] प्रकृतिसंक्रमः। ति । ननु व्यवहारतो व्यकमिथ्यात्वे सम्यक्त्वे वा सत्यपि निश्चयतः सर्वकालमप्यनाभोग- मिथ्यात्वमिति चेत् ? न, आभिमाहिकस्थलेऽपि निश्चयतोऽनाभोगकल्पनाप्रसङ्गेन तदुच्छे- दप्रसङ्गात् , वहिरन्तर्व्यक्ताव्यकोपयोगद्वयाभ्युपगमेऽपसिद्धान्तकलङ्कदूषितत्वाच । ननु क्रियावादित्वाभिव्यञ्जकं धर्मवुझ्या क्रियारुचिनिमित्तं चरमपुद्गलावदोषसंसारस्य व्यक- मिथ्यात्वं भवति, तदुक्तम्-"तेसु वि एगो पुग्गलपरिभट्टो जेसि हुन्न समारो । तहमवत्ता सिं रुसिंची होह किरियरुई ॥१॥ तीए किरियाकरणं लिंग पुण होइ धम्मयुद्धीए । किरियाईगिमित्तं जं वुन यत्तमिच्छंति ॥ २॥"इति, ततोऽन्यदव्यक्तमिध्यात्यम् , न चाभच्यस्यैकपुद्गलावतोप- संसारः, ततस्तत्यान्यक्तमिथ्यात्वं सिद्धमिति चेत् ? न, अचरमावर्त्तवर्तिनां भव्यानां शा. क्यादीनामप्यन्यकानाभोगमिथ्यात्वसत्त्वे आभिग्राहिकमिथ्यात्वोच्छेदप्रसङ्गात् , तथा शा. क्यादीनामुन्मार्गगामित्वमपि न स्यात्, तथाच-"कुप्पवयणपासंडी सवे उम्मग्गपइडिया" इत्यागमविरोधश्च। नन्वनाभोगमिथ्यात्ववतामपि शाक्यादीनामुन्मार्गगामित्वे को दोप इति चेत् ? न, अनाभोगमिथ्यात्वे उन्मार्गगामित्वस्यैवासंभवात् , तथाहि-अनाभोगमिथ्यात्व- स्यानादिमत्त्वेन तद्वतां निजगृहकल्पत्वेन न मार्गगामित्वंन बोन्मार्गगामित्वं स्यात् , यथा- लोकेऽपि स्वगृहस्थितो न मार्गगामी न वोन्मार्गगामीति व्यपदिश्यते, किन्तु गृहान्निर्गतोऽ ऽभीष्टपुरं गच्छन् मार्गगामीति भण्यते, अन्यथा तून्मार्गगामीत्युच्यते । एवं तघाभव्यत्व- योगादनादिमिथ्यात्यान्निर्गतो यदि जैनमार्ग प्रतिपद्यते तदा मार्गगामी, जिनोक्तमार्गस्यैव मोक्षमार्गत्यात्, यदि शाक्यादिदर्शनं जमालिप्रमुखस्य वा दर्शनं प्रतिपद्यते तदोन्मार्गगा- मित्वं व्यपदिश्यते, तदर्शनस्य संसारनिवन्धनत्वेन मोक्षमार्ग प्रत्युन्मार्गत्वादिति नानाभो- गमिथ्यात्वे उन्मार्गगामित्वम् । उन्मार्गगामित्वं चाभव्यानां, चरमावर्तवत्तिनामचरमावर्तव- तिनां वा भव्यानां सुस्पष्टमेवातोऽभव्यानामपि दुर्भच्यानामिव स्वयोग्यभूम्यनुसारेण व्यक्ताभिग्राहिकमिथ्यात्वस्वीकारे न कोऽपि दोष इति । ये च केचनाधुनिका लोकवश्चनपरा वेपविडम्बका दम्भप्रियादयः शास्त्रविहितां भागयतीदीक्षामयोग्यत्वेनोपदिशन्ति, स्वोद- रपूरणार्थ च लोकहेरीकया भवोपयोगिविज्ञानशालाद्यर्थ सूत्रविरुद्धं यथा तथा प्ररूपयन्ति, . देशकालादिव्याजेन तथोपदेशश्च मुनीनां कर्त्तव्यमिति च मन्यन्ते, देवद्रव्यापोहं च कुर्वन्ति तेऽप्यभिनिवेशमिथ्यात्वान्तर्गता मन्तव्या इति ॥ एवमनामिनाहिकादीनामपि मिथ्यात्यानामाशयभेदेन वहयो भेदा भवन्ति, तथाहि- अनाभिग्राहिकं द्विविधं भवति, तद्यथा-सर्वदर्शनविषयकं यथा सर्वाणि दर्शनानि शोभ- नानीति, देशविपयकं यथा सर्व एव श्वेताम्बरदिगम्बरादिपक्षाः शोभना इत्यादि।आमिनि- वेशिकस्यापि जमालिगोष्ठामाहिलादिभिः मतिभेदेन प्रधाविता अनेके भेदारसन्ति, तदुक्तं व्यवहारभाप्ये-"मइभेएण जमाली पुधिं चुग्गाहिएण गोविंदो । संसग्गए भिखू गोट्ठामाहिर अहिणिवेसत्ति ॥ १॥” इति । सांशयिकमपि सर्वदर्शनजैनदर्शनतदेकदेशपदवाक्यादिसंश- ..

·- , संक्रमकरणे गुणस्थानादि. यभेदेन बहुभेदं भवति । अनाभोगिकमपि मिथ्यात्वं सर्वाशविषयाव्यक्तबोधरूपं विव तकिञ्चिदंशाव्यक्तयोधरूपमित्याधनेकविधं भवति । तत्राभिग्राहिकाभिनिवेशलक्षणे मिथ्यात् फलमपेक्ष्य गुरू, विपर्यासरूपत्वेन सानुबन्धक्केशमूलत्वात् , विपर्यासोऽत्र मह दोपः, असत्मवृत्तिहेतुत्वेन दुष्प्रतीकारत्वादतो गुरुके । शेषाणि त्रीणि फलतः प्रज्ञाप यतारूपं गुरुपारतन्यरूपं च फलमपेक्ष्य लघूनि भवन्ति, विपरीतावधारणरूपविपर्या व्यावृत्तत्वेनैतेषां रानुवन्धफलकत्वाभावादिति, अनध्यवसायसंशयौ तु न गुरुदोषज को, अतत्त्वाभिनिवेशाभावेन तयोः सुमतिकारत्वेनात्यन्तानसम्पादकत्वाभावादत बीणि लघूनि भवन्ति, तदुक्तं श्रीमद्धरिभद्रसूरिपादैरुपदेशपदे-एसो अ एत्थ गुर णाणझावसायसंसया एवं । जम्हा असप्पवित्ती एतो सबत्थणस्थफला ॥ १ ॥” इति । तच्च । थ्यात्वं त्रिविधमनाउनन्तमभव्यस्यानादिसान्तं भव्यस्य, सादिसान्तं सम्यक्त्वात् प्रतिप्रत मिथ्यात्वमागतस्येत्युक्तं मिथ्यादृष्टिगुणस्थानम् ॥ सासादनसम्यग्दृष्टिगुणस्थानमुच्यते-तत्रायमौपशमिकसम्यक्त्यलाभलक्षणं सादयत्यप यतीति सासादनमनन्तानुवन्धिकपायवेदनम् , "सृपोदरादित्याद्यलोपः” "कृद्धहुलमिति कर नट"- आसादनेन सह वर्तते इति सासादनः, सम्यगविपर्यस्ता दृष्टिः जिनप्रणीतवस्तुप्रति त्तिः यस्य स सम्यग्दृष्टिः, सासादनश्चासौ सम्यग्दृष्टिश्च सासादनसम्यग्दृष्टिः। सास्वादनसर ग्दृष्टिगुणस्थानमिति वा पाठः तत्रौपशमिकसम्यक्त्वलक्षणरसास्वादेन सह वतर्त इति सास दनः, तथाहि-भुक्तक्षीरानविषयव्यलिकचित्तः पुरुपस्तद्वमनकाले क्षीरानरसमास्वादया तद्वन्मिथ्यात्वाभिमुखत्वेन सम्यक्त्वस्योपरि व्यलिकचित्तः सम्यक्त्वमुद्रमन् तद्रसमास्व यति, सास्वादनश्चासौ सम्यग्दृष्टिश्च सास्वादनसम्यग्दृष्टिस्तस्य गुणस्थानं सास्वादनसम्या टिगुणस्थानम् । परमानन्दरूपानन्तसुखफलप्रदो मोक्षवीजभूत औपशमिकसम्यक्त्वला जघन्यतः समयेनोत्कृष्टतः पडायलिकाभिरपगच्छति, स एव सास्वादनगुणस्थानक इत्युक्तं सासादनसम्यग्दृष्टिगुणस्थानम् ॥ अथ मिश्रगुणस्थानमुच्यते, सम्यक् च मिथ्या च दृष्टिर्यस्यासी सम्यग्मिथ्याप्टिस् गुणस्थानं सम्यग्मिथ्यादृष्टिगुणस्थानम् । अर्द्धविशुद्धदर्शनमोहनीयपुञ्जोदयादर्द्धवि जिनप्रणीततत्त्वश्रद्धानं भवति, ततोऽन्तमुहर्त्तप्रमाणं सम्यग्मिथ्याष्टिगुणस्थानमुच्या अन्तर्मुहादूर्व तु नियमेन सम्यक्त्वं मिथ्यात्वं वा गच्छतीति ॥ अथाविरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थानमुच्यते-विरतिः विरतं "होये प्रत्ययः" तत्पुनः स धयोगप्रत्याख्यानं, तन्न जानाति नाभ्युपगच्छति न तत्पालनाय यतत इति त्रया पदानामष्टी भनाः । तत्र प्रधमेषु चतुर्यु भझेपु नियमात् मिथ्यादृष्टिरज्ञानित्वात् , शे त्रिषु सम्यग्दृष्टिीनित्वादिति । सप्तमु भङ्गेपु नास्य विरतमस्तीत्यविरतो-"अभ्रादि इत्यप्रत्ययः, घरमे तु मझे चिरतिरम्तीति ।

·विचारणा प्रकृतिसंक्रमः । ।। अष्टभनयन्त्रम् ॥ न जानाति न पालयति सर्यलोकः न जानाति न जानाति न जानाति जानाति जानाति जानाति न स्वीकरोनि नखीकरोति म्वीकरोति स्वीकरोति न स्वीकरोति न स्वीकरोति स्वीकरोति स्वीकरोति पारयति न पालयति पालयति नपालयति पालयति म पालयति अज्ञानतपस्वी पास्यः अगीता प्रेमिकादयः अनुत्तरदेवाः संविग्नपाक्षिका जानाति पालयति पतधारी यद्वा विरमति म सावद्ययोगेभ्यो निवर्तते स्मेति विरतो न विरतोऽविरतः स चासो सम्यग्दृष्टिश्चाविरतसम्यग्दृष्टिः, सच क्षायिकसम्यग्दृष्टिरौपशमिकसम्यग्दृष्टिःक्षायोपशमि. कसम्यग्दृष्टिा, परममुनिप्रणीतां सावद्ययोगविरति सिद्धिसौधाध्यारोहणनिःश्रेणिकल्पां जानन्नप्यप्रत्याख्यानकपायविग्नितत्वान्नाभ्युपगच्छति, न तत्पालनाय यतत इत्यसावविरत. सम्यग्दृष्टिस्तस्य गुणस्थानमविरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थानम् , तदुक्तं-"धं अबिरइई जाणतो रागदोसदुरकं च । विरइसुहं इच्छन्तो विरई काउं च असमत्थो ॥ १ ॥ एस असंजमसंमो निदंतो पापफम्मकरणं च । अहिगयजीवाजीवो अचलियदिछी चलियमोहो ॥ २ ॥” इति । एतच्च गुण- स्थानं जघन्यतोऽन्तर्मुहूर्तमुत्कृष्टतः साधिकत्रयास्त्रिंशत् सागरोपमं यावद्भवति, परतो देश- विरतित्वादिभावादिति । मिनयर्जान्येतान्येव त्रीणि गुणस्थानानि गत्यन्तरमनुगच्छन्ति, नशेपाणीति । सम्यक्त्वं च सर्वथा मिथ्यात्वत्यागेन भवति, तत्त्यागश्च त्रिविधत्रिविधप्रत्या- ख्यानेन भवति, तदुक्तम्-"मिच्छत्तपडिक्कमणं तिविहं तिविहेण नायवं” इति । अत्र चेयं भा- वना-अनन्तरोक्तं मिथ्यात्वं मनोवाकायः न करोति न कारयति न चानुमोदयति, तनु- क्तम्-"एवं अणंतरुतं मिच्छत्तं मणसा न चिंतह करेमि । सयमेव सो करेउ अन्नेण फए व सुख फयं ॥ १॥ एवं वाया न भणइ करेमि अण्णं च न भणइ करेह । अन्नफयं न पसंसइ न कुणइ सयमेव कारणं ॥२॥” इति । ननु त्रिविधं त्रिविधेन प्रत्याख्यातमिथ्यात्वस्य मिथ्यादृष्टि- संसर्गेणानुमतिरूपं मिथ्यात्वं कथं न स्यादिति चेत् ? न, तस्याप्यतिचाररूपलेन वर्ज- नीयत्वस्योक्तत्वात् । ननु यथा पुत्रादिकृतारम्भादी संवासानुमतिः भवति, तदुक्तम् धर्मसंग्रहवृत्ती- अस्य चानुमतिरपतिपिद्धा, अपत्यादिपरिमहसद्भावात् वैः हिंसाफरणे तस्यानु- मतिप्राप्तः, अन्यया परिमहापरिग्रहयोरविशेषेण प्रप्रजितामनजितयोरभेदापत्तेः" एवं स्वकुटुम्बस्य मिथ्यादृष्टेः वर्जनाशकत्वेन संवासानुमतिः कथं न स्यादिति चेत् ? न, आरम्भिणः संवासे आरम्भक्रियायाः वलात् प्रसवात् हिंसादौ संवासानुमतिसंभवेऽपि मिथ्यात्वस्य भावरूप- स्वेन तदसंभवात् , अन्यथाऽङ्गारमर्दकाचार्यशिष्यवत् संयतस्यापि मिध्यादृष्टिनिभाया अपि स०९ ·. संक्रमकरणे [गु० स्थानादि- संभवेन तत्संवासानुमतेर्दुवारत्वादिति । नन्वैहिकाद्यर्थ रावणकृष्णादिवत् यक्षाद्याराधने को दोपः तत्त्ववृत्त्या अदेवादी देवत्ववुझ्याऽऽराधने एव मिथ्यात्वस्य भावादिति चेत्न, परम्परया मिथ्यात्ववृद्धिस्थिरीकरणादिमसद्देन प्रेत्य दुर्लभवोधित्वापत्तेः, तदुक्तम्-"अन्ने सिं सत्ताणं मिच्छत्तं जो जणेइ मूढप्पा । सो तेण निमित्तेणं न लहइ बोहिं जिणाभिहिलं ॥१॥ इति । रावणकृष्णाद्यालम्बनमण्यनुचितमेव, कालभेदात् , यतस्तत्समयेऽहद्धर्मस्येतरधर्मभ्योऽति- शायित्वेन न मिथ्यात्ववृद्धिस्तादृशी, सम्पति तु स्वभावतोऽपि मिथ्यात्ववृद्धिदुनिचारैवा- तो यक्षाचाराधनमुत्सर्गतस्त्याज्यमेवेति । एवं मिथ्यात्वपरिहारपुरस्सरं सम्यक्त्वमानन्दा- दिवावकोपदर्शितविधिना गुरुसमक्षमालापकोच्चारणपूर्वकं प्रतिपत्तव्यमिति, तदुक्तमा- गमे-"तत्थ समणोवासओ पुधमेव मिच्छत्ताओ पडिकमइ, सम्मत्तं उपसंपजइ, नो से कप्पइ अज्ज- पभई अन्नउथिए वा अन्नउस्थि अदेवयाणि वा अन्नउत्यिअपरिग्गहिअरिहंतचेइयाई वा पंदित्तए वा गमंसित्तए वा पुरि भणालित्तेणं आलवित्तए पा संलवित्तए वा तेसिं असणं वा पाणं वा खाइमं वा सा- इमं या दाणं या अणुप्पदाउँ वा णण्णत्थ रायाभिओगेण गणाभिओगेणं देवयाभिओगेणं गुरुनिग्गहेणं वि- चीकतारेणं" इति, योगशास्त्रवृत्तावपि-"एवंविधं च सम्यक्त्वं विशिष्टद्रव्यक्षेत्रकालभावसामयां सत्यां गुरोः समीपे विधिना प्रतिपद्य श्रावको यथावत् पालयति, यदाह-"समणोवासओ तत्य मिच्छ- ताओ पडिकामे । दव्यओ भावओ पुधि सम्मत्तं पडिवजए ॥१॥ न कप्पए से परतिथिआणं तहेव तेसिं चिम देवयाणं । परिग्गहे ताण य चेइआणं पहावणावंदणपूअणाई ॥२॥ लोआण तिस्थेसु सिणाणदाणं पिंडप्पयाणं हुणणं तवं च । संघति सोमग्गहणाइएसुं पभूअलोआण पवाह किचं ॥३॥” इति । इत्थं च सम्यक्त्वाणुप्रतादिप्रतिपत्तिः सर्वापि गुरुसाक्षिकैव फलवती भवति, नान्यथा, तदुक्तं पश्चा- शके-'गुरुमूले सुअधम्मो संविग्गो इत्तरं च इअरं का। गिण्हइ क्याइ कोई पालेइ तहा निरइभारं ॥१॥" पृत्ति:-गुरुः सम्यग्ज्ञानक्रियायुक्तः सम्यग् धर्मशास्त्रार्थदेशको, यदाह-"धर्मक्षो धर्मफर्ता घ, सदा धर्मपरायणः । सत्त्वेभ्यो धर्मशास्त्रार्थ-देशको गुरुरुच्यते ॥१॥" अथवा-"जो जेण सुद्धधम्मे निओइओ संजएण गिहिणा या । सो चेव तस्स मण्णइ धम्मगुरु धम्मदाणाओ ॥१॥" तस्स गुरोराचार्यस्य मूलमन्तिकं गुरुमूलं तत्र, गुरुमूलेऽनेनान्यत्र धर्मश्रवणप्रतिपेधो दर्शितो, विपर्यस्तयोध. संभयात् । 'भुतधर्मी' आकर्णिताशुप्रतादिप्रतिपादनपरामवचनः, अनेन चाभुतागमस्य झानाभावेन प्रत. प्रतिपत्तिर्न सम्यगिति तत्मतिपेयो दर्शितो, यदाह-'जस्स नो इम उवगयं भवइ इमे जीवा इमे थावरा इमे तसा वरस नो सुपयफसायं भवइ, से दुप्पचक्सायं भवइ, से दुप्पचक्पाई मोसं भासइ, नो सथं भासई" ति, तथा स्वयमुत्प्रेक्षितशाखस्यापि प्रतिषेध उक्तः, स्वयमुप्रेक्षणे हि सम्यक् शाखानवगमेन सम्परप्रवृत्यमावात् , यदाह-"न हि भवति निर्पिगोपफमनुपासितगुरुकुलस्य विज्ञानम् । प्रफटितप- शादागं पश्य रं मयूराणाम् ॥ १॥"सया सातथर्मत्यादेव संविमो मोक्षामिलापी सन् संसारमीतो या, अन्यपाविषस्य हि प्रतपतिपत्तिर्न मोक्षाय स्यात् , इत्यरमल्पकालं इतरं या यहुफालं यायजीव. मित्यर्थः" इति । तय सम्यक्त्वं पशभिः लक्षणेर्टक्ष्यते । लक्षणानि घोपशमसंवेगनिर्वेदानुकम्पास्तिक्याख्या- .

·- N , विचारणा] प्रकृतिसंक्रमः। नि पञ्च भवन्ति, तत्रोपशमोऽनन्तानुवन्धिनामनुदयः, स च कपायपरिणतेः कटुकफलाव- लोकनात् प्रकृत्या चा, तदुक्तम्-"पगईए कम्माणं नाऊणं या विवागमसुहं ति । अवरद्धे वि न कुपद उपसमो सव्यकालं पि॥१॥"। अन्ये तु क्रोधकण्डूविषयतृष्णोपशमः शम इत्याहुः, सम्य- ग्दृष्टिः श्रमणोपासकः आत्मानं क्रोधकण्वा विपयतृष्णया च न तरलीक्रियेत । ननु विपयत- प्णातरलितयेतसां क्रोधवतां श्रेणिककृष्णादीनां सापराचे निरपराधे च परस्मिन् कथं शमः ? तदभावे च कथं सम्यक्त्वसंभव इति चेत् ? मैवम् , सम्यक्त्वे सति लिङ्गैरवश्यंभाव्यमिति न नियमः, लिङ्गाभावेऽपि लिगिनस्ततायोगोलके दर्शनात् , तदुक्तम्-"लिङ्गे लिङ्गी भवत्येव लिगिन्येवेतरत्पुनः । नियमस्य विपर्यासे संवन्धो लिङ्गलिङ्गिनोः ॥१॥” इति, यद्वा संज्वलनकपा- योदयात् श्रेणिककृष्णादीनां क्रोधकण्डूविषयतृष्णे, संज्वलनकपायाणामपि तीनचतुःस्था- निकरसस्पर्धकोदयत्वेनानन्तानुवन्धिसदृशविपाको भवति । मोक्षसुखामिलापःसंवेगः, सम्य. दृष्टिः हि नरेन्द्रदेवेन्द्रविषयसुखानां वस्तुतो दुःखजनकत्वेन सुखाभासतयैव मन्यमानो निर्वाणसुखमेव सुखत्वेन मन्यतेऽभिलपति च, तदुक्तम्-'नरवियुहेसरसुक्सं दुक्सं चिअ भायः ओअ मन्नंतो। सवेगओ नमोक्सं मोत्तूणं किंचि पत्थेइ ॥१॥” इति । भववैराग्यं निर्वेदः, सम्यग्दृष्टि- हि दुःसदोर्गत्यगहने संसारकारागारे कर्मपाशकैः कदर्थ्यमानो निर्ममश्च दुःखेन निर्विष्णो भवति, तदुक्तम्-"नारयतिरिनरामरभवेसु निघेअओ वसइ दुषसं । अकयपरलोगमग्गे ममत्तविसवे- गरहिओ अ ॥१॥" इति। अन्ये तु संवेगनिर्वेदयोरविपर्यासमाहुः-संवेगो भवविरागो निर्वेदो मोक्षामिलाप इति । पक्षपाताभावेन दुःखितेपु दुःखमहाणेच्छा अनुकम्पा, पक्षपातेन तु व्याघ्रादीनामपि स्वपुत्रादावनुकम्पा विद्यत एव, सा चानुकम्पा द्रव्यभावभेदात् द्विविधा भवति, द्रव्यतो दुःसिनां यथाशक्ति दुःसप्रतीकारेण, भावतश्च धर्मविहीनेवार्द्रहृदयत्वेन भवति, तदुक्तं-"दहण पाणिनियहं मीमे भवसागरंमि दुक्सत्तं । अविसेसओऽणुकंपं दुहा वि साम- त्यो पुणइ ॥ १ ॥” इति । अस्तीति मतिरस्येत्यास्तिकस्तस्य भावो धर्मों वा आस्तिक्यम् , तत्त्वान्तरश्रवणेऽपि जिनोक्ततत्त्वविपये या निराकासप्रतिपत्तिस्तद्वान् ह्यास्तिक इत्युच्यते, तदुक्तम्-"मणइ तमेय सचं नीसकं जं निगेहि पणतं । सुहपरिणामो सम्म कंसाइरिसुतिमा रहिओ ॥१॥” इति । यत्र च मोहवशात् कचिच्छङ्कोपजायते, तत्र चेयमाराध्यपादश्रीजिन- भद्रगणिक्षमाश्रमणप्रतिपादिताप्रतिहतार्गला-"जत्थ य मइदुधलेण तहविह आयरिअविरहगो या गि यगहणतणेण य नाणापरणोदणं च ॥ १ ॥ हेऊदाहरणासंभवे असइ दहु जं न पुग्ोगा । सपण्णुमयमवितह, तहा वि तं चिंतए मइमं ॥२॥ अणुक्क्यपराणुग्गहपरायणा जं जिणा जगप्पयरा । निअरागदोसमोहा य ननहा याइणो तेणं ॥ ३॥” उमाखातिवाचकमुख्यैरप्युक्तम्-"सूत्रोक्त म्यै कस्याप्यरोपनादक्षरम्य भवति नरः । मिध्यादृष्टिः सूत्रं हि ना प्रमाणं जिनाभिहितम् ॥ १॥” इति । अन्ये तुशमादीनि लिङ्गान्यन्यथा व्याचक्षते-सुपरीक्षितप्रयत्नृपयाच्यप्रयचनतत्त्वाभिनिवेशा- निमध्यामिनिवेगोपशमः शमः स सम्यग्दर्शनस्य लक्षणं,यो प्रतवं विहायात्मना तत्वं प्रति पन्नः स लक्ष्यते सम्यग्दर्शनयानिति । संवेगो भयः, जिनपचनानुमारिणो नरफेषु शीतोष्णादि- ·-- [गु० स्थानादि- संक्रमकरणे सहर्न संफ्लिष्टासुरादिनिर्मितं परस्परोदीरितं च तिर्यक्षु भारारोपणाद्यनेकविध मनुजेषु दारि- यदीर्भाग्यादिदेवेष्यपीाविपादपरप्रेष्यत्वादि च दुःखमवलोकयतस्तदीरुतया तत्पश- मोपायभूतं धर्ममनुष्ठातुर्लक्ष्यते-विद्यतेऽस्य सम्यग्दर्शन मिति । निर्वेदो विषयेष्वनभिष्वङ्गः, यह लोके एव माणिनां दुरन्तकामभोगाभिप्वोऽनेकोपद्रवफलः परलोकेऽप्यतिकटुक- नरकतिर्यग्मनुष्यजन्मफलप्रदोऽतो न किश्चिदनेन, उज्झितव्य एवायमित्येवं विधेन निदेनापि लक्ष्यतेऽस्त्यस्य सम्यग्दर्शन मिति । अनुकम्पा कृपा, यथा सर्व एव सत्त्वाः सुखार्थिनी दुःखप्रहाणार्थिनश्च ततो नाल्पापि पीडा मयैषां कार्येत्यनयापि सम्यग्दर्शनमस्त्यस्येति लक्ष्यते । सन्ति च जिनोपदिष्टा अतीन्द्रिया जीवपरलोकादिभावा इति परिणाम आस्तिक्य- मनेनापि सम्यग्दर्शनयुक्तोऽयमिति लक्ष्यते । उक्तानि पञ्चलक्षणानि ॥ अथ चतुप्पकारं सम्यक्त्वश्रद्धानमुच्यते-सम्यक्त्वं श्रद्धीयतेऽस्तीति प्रतिपद्यतेऽनेनेति सम्यक्त्वश्रद्धानम्, तत्र परमार्था जीवादयः पदार्थास्तेषां संस्तवः परिचयः परमार्यसंस्तयः प्रथमं श्रद्धानम् । सुज्ञातपरमार्थाः यतिजनाः आचार्यादयस्तेषां सेवनं सुज्ञातपरमार्थयति- जनसेवनं द्वितीयं श्रद्धानमिति । निह्नवानां परित्यागस्तृतीयं श्रद्धानम् । शाक्यादीनां पर्जनं चतुर्थ श्रद्धानमिति । अङ्गारमर्दकादीनां परमार्थसंस्तवादिसंभवेऽपि तात्त्विकानामे तेपामनाधिकृतस्येन तेषां तथाविधानामसंभयात् न व्यभिचार इति, तदुक्तम्-"परमत्थ- संत्ययो खलु सुमुनिअपरमत्यजइजणनिसेवा । धावनकुदिहीण य वनणा सम्मत्तसदहणा ॥१॥" इति उफ चतुष्प्रकारं श्रद्धानम् ।। अध त्रिविधं लिङ्गमुच्यते-शुश्रूपा धर्मरागो, गुरुदेवानां यथासमाधिना घेयावृत्त्यकर- गनियमः, तत्र श्रोतुमिच्छा शुश्रूपा सदोधावन्ध्यनिवन्धधर्मशास्त्रश्रवणवान्छेत्यर्थः, सा च पैदग्ध्यादिगुणवत्तरुणनरकिन्नरगायनश्रवणरागादप्यधिकतमा सम्यक्त्वे सति भवति, तदुरा-"यूनो पैदाध्ययतः कान्तायुक्तस्य कामिनोऽपि दृढम् । किन्नरगेयश्रवणादधिको धर्मधुती राग॥॥" ति । तथा धर्मे चारित्रलक्षणे रागो, न तु श्रुतधर्मे, शुश्रूपालक्षणेनैव गतार्थत्यात्, स च फर्मदोपात् तदकरणेऽपि कान्तारातीतदुर्गतबुभुक्षाक्षामकुक्षिबामणघृतवरभोजनामि. टापादप्यतिरिको भवति। तथा गुरयो धर्मोपदेष्टारो देवा अर्हन्तस्तेप घेयावृत्त्ये तत्पति- पसिविश्रामणाभ्यर्चनादी नियमोऽवश्यं कर्तव्यतानीकार, सच सम्यक्त्वे सति भवतीति धम्मपम्मिणोरमेदोपचारात् सम्यग्दृष्टस्तानि लिङ्गानि । एभिखिमिः लिङ्गैः सम्यक्त्वं समु. स्पन्नमस्लीति निश्चीयत इति भावः। यावृत्त्यनियमस्य तपोमेदत्वेन चारित्रांशरूपत्वेऽपि सम्यक्त्वे सत्येयापश्यंभाविरयेऽपि चनाविरतिसम्यग्दृष्टिगुणस्थानकाभावमयोजकतोदाव्या, एतद्नुपचारित्रस्याल्पतमरयेनाचारित्रतया विवक्षितत्वात् , संमूर्छनजानां संज्ञामात्रसद्भाये. ऽपि विशिष्टसंज्ञाऽभावादसंमित्वव्यपदेशयत् , विरतित्वं च महायताणुप्रतरूपानरूपचारि- प्रसमाय एवेभ्यते, यतोन कापिणधनेन धनवानेकगयेन या गोमानिति। उपशान्तमोहादियु तु कृतकृत्यत्वादेषां साक्षादभावेऽपि पटतया सभावात् , यद्वा धायकधर्मापेक्षया शुध- ·विचारणा] . प्रकृतिसंक्रमः। ६९ पादीनि लिङ्गानि भयन्तीति न दोपः, तदुक्तम् पश्चाशकवृत्ती-"कायकपमाथिफायदा, यच्छ्रावकावस्थायां सम्यक्त्रं वदानित्य शुश्रूपादयस्तु भवन्ति दृढमियभिहितमतो न दोपः" इति । प्रतिपन्नसम्यक्त्वक्ता श्राद्धेनादित एव नियमपूर्व गुरुदेवानां वैयावृत्त्ये तथाऽभ्यासः कार्यः यथा श्राद्धविधायुक्तः, तथा घ तन्वन्ध:-"पूर्व वावन्मिध्यात्वं याज्यं वदो नित्यं यथाशकि निःि सकृद्वा वन्दनं जिनपूजा जिनदर्शनं सम्पूर्णदेवचन्दनं चेत्ययन्दना च कार्येति, एवं सामायां गुपे बृहल्लघु या पन्दनं, सामध्यभावे नाममहणेन वन्दनं, नित्यं पचतुर्मास्यां पश्वपादो याष्टकारीपूजा, यावजीवं नव्याघ्रपकानफलादेवस्य दीकनं विनाऽप्रहणं, नित्यं नैवेद्यपूगादेढीकनं, नित्यं चातुर्मासीत्रय- वार्पिकदीपोत्सवादी वाऽष्टमङ्गलढोकन, नित्यं पर्वसु वा वर्षमध्ये कियद्वारं वा साद्यस्वाचादिसर्ववस्तूनां देवस्य गुरोश्च प्रदानपूर्व भोजनं, प्रतिमासं प्रतिवर्ष वा महायजप्रदानादिविलरेण स्नाचमहापूजारानि- जागरणादि, नित्यं वर्षादी कियद्वारं चैत्यशालाप्रमार्जनसमारचनादि, प्रतिवर्ष प्रतिमास वा चैत्येऽगरूडझे- पणं दीपार्थ पुम्मिकायाः क्रियद्दीपघृतचन्दनसण्डादेः शालायां मुसवत्रजपमालाप्रोन्छनफचवरपलकाचर्य कियद्वषकम्पलोदेश्व मोचनं, वर्षासु श्राद्धादीनामुपवेशनार्थ कियत्पट्टिकादेः करणं, प्रतिवर्ष सूनादिनापि सहपूजा कियत्साघम्मिकवात्सल्यादि च, प्रत्यहं कियान कायोत्सर्गः स्वाध्यायः निशत्यादिगुणनं च, नियं दिवा नमस्कारसहिवादेः रात्री दिवसचरिमस्य च प्रत्याख्यानस्य करणं, द्विः सकृद्धा प्रतिक्रमणादि चादी नियमनीयानि" इति । नन्वविरतसम्यग्दृष्टीनां विरतिपरिणामाभावेन प्रत्याख्यानप्रति- क्रमणादेः करणं न युक्तम्, अविरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थानाभावमसङ्गात्, नचास्मदादिवाझ- क्रियाकृष्टानि गुणस्थानान्यायान्तीति वाच्यम्, क्षायोपशमिकभावरूपत्वात्तेपामिति चेत् ? न, अभिप्रायापरिज्ञानाद, अविरतानां विरतिक्रियाकरणमागमे न निपिद्धं केवलं पारमा- र्थिकाध्यवसायरूपो विरतिपरिणामरूपः क्षायोपशामिकभायो न भवति, स च विशुद्धमत- ग्रहणादिक्रियाकारणं तन्माहात्म्यादेव तद्रहणानन्तरमसन्नप्युपजायते संश्च परिवर्धते, नतु प्रतिपातशीलो भवति । अत एवास्मदादिबाह्यक्रियाकृष्टानि गुणस्थानानि नायान्तीति बुझा सम्यक्रियायां नोदासितव्यम्, प्रयलेन तेषामपि सुलभत्वात्, उपायाधीनत्वादुपेयस्य । न चैतत् स्वमनीपिकया विजृम्भिवम् , तथा चाहुः श्रीमन्तो हरिभद्रसूरिपादा:-"गणा- दुवरि पयत्ता होइ असन्तो वि विरइपरिणामो। भकुसलकम्मोदयओ पडइ अवण्णाइ लिंगमिह ॥१॥ सम्हा गिश्वसईए बहुमागेणं च अहिगयगुणम्मि । पडिवक्सदुर्ग छाए परिणइ आलोअणेणं च ॥२॥ तित्यंकरमत्तीए मुसाहुजणपजुवासणाए । उत्तरगुणसद्धाए एत्य सया होइ जइअव्वं ।।।। एवमसंवो वि इमो जायइ जाओ वि पडइन कया वि। ता इत्य बुद्धिमया अप्पमाओ होइ काययो।।१॥” इति । एवं च विरतेरभ्यासेनाविरतिजर्जीयते, अभ्यासादेव सर्वक्रियासु कौशलं प्रामोति, अनु- भवसिद्धं चैतत्सर्वेपां लिखनपठनसंख्यानगायननृत्यादिसर्वकलाविज्ञानेषु, तदुक्तं-"अभ्या- सेन क्रियाः सर्वा अभ्यासात्सकलाः कलाः । अभ्यासात् ध्यानमोनादि किमभ्यासस्य दुष्करम् ॥१॥ निरन्तरं विरतिपरिणामाभ्यासे च प्रेत्यापि तदनुवृत्तिः स्यात् , तदुक्तं-"जं अम्मसेइ जीयो गुणं घ दोसं च एत्य जम्मम्मि । वं पात्रह परलोए तेण य अम्मासजोएणं ॥१॥” इति । तस्माद- -- ·७० संक्रमकरणे [गु० स्थानादि- , भ्यासेन तत्परिणामदाढ्य यथाशकि द्वादशवतस्वीकारः ततस्तस्य सर्वविरतिरपि सुलभा स्यादित्युक्तानि लिङ्गानि ॥ अथ विनयः उच्यते तत्राईसिद्धचैत्याचार्योपाध्यायसाधुधर्मश्रुतप्रवचनदर्शनिपु भक्ति- पूजावर्णाशातनापरिहाररूपो विनयो दशप्रकारो भवति, तत्र भक्तिः अभिमुखगमनासनम. दानपयुपास्त्यञ्जलियन्धाद्या, पूजा सत्काररूपा, वर्णः प्रशंसा तजननमुद्भासनमवर्णवादस्य च वजनम् , प्रतीपवर्त्तनमाशातना तस्याः परिहारः । एपो दर्शनविनयो दशस्थानविपय- त्यात् दशप्रकारः, सम्यक्त्वे सत्यस्य भावात् सम्यक्त्वविनय इत्युको विनयः ।। अथ शुद्धिरुच्यते-तत्र जिनं जिनमतं जिनमतस्थितांश्च साध्वादीन् मुक्त्वा शेपमेकान्त- अस्तं त्रिविष्टपं कचवरप्रायमसारमिति चिन्तया सम्यक्त्वस्य विशोध्यमानत्वादेतास्तिस्रः शुद्धय इति, तदुक्तं-"मोत्तूण जिणं जिणमयं जिणमयठिए मोत्तुं । संसारकत्तवार चिंतितं जगं सेसं ॥१॥” इति, उकास्तिस्रः शुद्धयः॥ अथ दूपणपञ्चकमुच्यते-तत्र शङ्कनं शङ्का सन्देहः सा च सर्व विषया देशविपया च । सर्वविपया-अस्ति नास्ति वा धर्म इत्यादि, देशशङ्ककैकवस्तुधर्मगोचरा, यथा 'अस्ति जीवः केवलं सर्वगतोऽसर्वगतो वा' 'सप्रदेशोऽप्रदेशो वा' 'पृथ्व्यादीनां कथं सजीवत्वं?" 'निगोदादयो या कथं घटन्ते ?" इत्यादि । इयं च द्विधाऽपि भगवदर्हत्प्रणीतप्रवचनेषु अप्र. त्ययरूपा सम्यक्त्वं दूपयति । काङ्गणं काहा अन्यान्यदर्शनजिघृक्षा, सापि सर्वविषया देश- विषया च । सर्वविपया सर्वपाखण्डिधर्माकाहारूपा, देशविपया त्वेकादिदर्शनविपया यथा 'सुगतेन भिक्षुणामफ्लेशकरो धर्म उपदिष्टः स्नानानपानाच्छादनशयनीयादिपु सुखानुभव- द्वारेण, यदाह-"मृद्वी शय्या प्रातरुत्थाय पेया मध्ये भक्तं पानकं चापराहे । द्राक्षाखण्डं शर्करा- पार्द्धराने मोक्षश्चान्ते शाक्यसिद्देन दृष्टः ॥१॥” इति, एतदपि घटमानकमेवेति' तथा 'परि- माझ्भातम्राह्मणादयो विपयानुपभुझानाः स्नानादिपरायणाश्चैव परलोकेऽप्यभीष्टसुखेन युज्यन्त इति साधीयानेपोऽपि धर्म' इत्यादि, दृश्यन्ते हि मुग्धबुद्धयः स्थलनिम्नक्षेत्रभू वीजवापककर्पकवत् धर्मार्थितया सर्वदर्शनान्याराधयन्तः, एवं च काहापि परमार्थतो भगवदर्हत्प्रणीतागामानाश्वासरूपा सम्यक्त्वं दूपयति । विचिकित्सा चित्तविष्ठयः फलं प्रति सन्देहः इत्यर्थः, सा च 'सत्यपि युक्त्यागमोपपन्ने जिनधर्मेऽस्य महतस्तपः क्लेशस्य सिकता. कणकवलयन्निःस्वादस्यायत्यां का फलसम्पदवित्री ? अथ क्लेशमात्रमेवेदं निर्जराफलविक- लमिति, उभयथापि हि क्रिया दृश्यन्ते सफला निष्फलाश्च कृषीवलादीनाम् , अत इयमपि तथा संभाव्यते!' इति विचिकित्सापि भगयद्वचनानाश्वासरूपत्वात् सम्यक्त्वस्य दोषः। ननु शकाविचिकित्सयोः कः प्रतिविदोप इति चेत् ? शृणु, सकलासकलपदार्पभाक्त्वेन द्रव्य- गुणविषया शहा, विचिकित्सा तु क्रियाविपर्यय यद्वा विचिकित्सा निन्दा-सा च सदा- पारमुनिविपया, यथाऽ मानन मस्वेदजल फ्लिनमलत्वात् दुर्गन्धिशरीरा एत' इति, 'फो दोपः स्पायदि मामुकधारिणाऽदक्षालनं कुगारनिति ?' इयमपि तत्त्वतो भगवर्मानाश्या- , ·देरिय संसारस्य तरणे मुखायनारी मार्गः: टब ट्रव्यमापनदात् विनिमय विचारणा] प्रतिसंक्रमः। सरूपत्वात् सम्यक्त्वदोषः । मिथ्या विपरीता दृष्टियपां ते मिध्यादृष्टयस्तेषां प्रशंसा, साच देशाविषया सर्व विषया च, तत्र देशविपया-'इदमेव साक्ष्यवचनं सुगतवचनं वा सम्य- गिति' प्रशंसा, सापि सम्यक्त्वं दूषयति । सर्वविपया च-'सर्वाणि कापिलादीनि दर्शनानि युक्तियुक्तानीति' मध्यस्थसाराः स्तुतयः सम्यक्त्वस्य दूपणम् । मिथ्यादृष्टिभिरेवात्र संवा- सात् परस्परालापादिजनितः परिचयः संस्तवः, एकन वासे हि तत्प्रक्रियाश्रवणात् तक्रि- यादर्शनाच दृढसम्यक्त्यवतोऽपि दृष्टिमेदः संभाव्यते, किं पुनः मन्दबुद्धः नवधर्मस्येति संस्तवोऽपि सम्यक्त्वस दूपणमित्युक्तानि पञ्च दूपणानि ॥ सम्यक्त्वस्य प्रभावकभेदेनाष्टौ प्रभावनाः भवन्ति । तत्र प्रवचनं द्वादशाङ्गं गणिपिटकं तदस्यास्तीति प्रावचनी प्रथमप्रभावकः । आक्षेपणीविक्षेपणीसंवेगजननीनिर्वेदजननी- लक्षणां चतुर्विधा जनितजनमनःप्रमोदां धर्मकथां कथयति स धर्मकथी द्वितीयप्रभा. यकः । वादिप्रतिवादिसभ्यसभापतिरूपायां चतुरझायां परिपदि प्रतिपक्षक्षेपपूर्वकस्वपक्ष- स्थापनार्थमवश्यं वदतीति वादी तृतीयः प्रभावकः । त्रैकालिकलाभालाभविपयं शास्त्रं वेत्त्यघीते वा स नैमित्तिकः चतुर्थःप्रभावकः । तपोऽष्टमाद्यस्यास्तीति तपस्वी पञ्चमः प्रभा- वकः । प्रज्ञप्त्यादिविंद्यास्यास्तीति विद्यावान् पाठः प्रभावकः । अञ्जनपादलेपतिलकगुटि- काकर्षणवक्रियत्वप्रभृतयः सिद्धयस्ताभ्यः सिद्ध्यति स्म इति सिद्धः सप्तमः प्रभावकः । कवते गद्यपद्यादिभिः प्रबन्धैः वर्णनां करोतीति कविरष्टमः प्रभावकः । एते च प्रावचन्यादयोऽष्टी प्रभवतो भगवच्छासनस्य यथायथं देशकालाद्यौचित्येन साहाय्यकरणात् प्रभावकाः,प्रभवन्तं. स्वतः प्रकायस्वभावमेव प्रेरयन्तीति व्युत्पत्तैस्तेषां कर्म प्रभावना इति, उकाः प्रभावनाः।। अथ सम्यक्त्वस्य पञ्च भूपणान्युच्यन्ते-तत्र स्थैर्य जिनधर्म प्रति चलितचित्तस्य परस्य स्थिरत्वापादनं स्वयं वा परतीर्थिकद्धिदर्शनेऽपि जिनशासनं प्रति निष्प्रकम्पता प्रथम भूपणं । प्रभवति जैनेन्द्रशासनं तस्य प्रभवतः प्रयोजकत्वं प्रभावना, सा चाष्टधा प्राग- भिहितव, पुनरुपादानं तु स्वपरोपकारकत्वेन तीर्थकरनामकम्मनिवन्धनत्वेन च प्राधा- न्यख्यापनार्य, द्वितीयं भूपणम् । भक्तिः प्रवचने विनयवैयावृत्त्यरूपा प्रतिपत्तिः, ग्दर्शनज्ञान चारित्रादिगुणाधिकेप्यभ्युत्थानमभियानं शिरस्यञ्जलिकरणं स्वयमासनढाकन- मासनाभिग्रहो वन्दना पर्युपासना अनुगमनं चेत्यष्टविधकम्मविनयादष्टविधः स्पचारविनयः, व्यावृत्तस्य भावः कर्म या धैयावृत्त्यम्, तच्चाचार्योपाध्यायतपस्विक्षिकग्लानकुलगण- सहसाधुसाधर्मिकेषु दशस्वन्नपानवलपात्रप्रतिश्रयपीठफटकस्तारकादिभिः धनंजापन पग्रहः, शुश्रूपा भपजक्रियाकान्तारविषमदुर्गोपसर्गेम्वन्युपरत्तिश्चेति तृतीयं भूपणन् । शासने कादशलं नपुण्यम्, ततो हि व्यवहितोप्पयों विपीक्रियते, दयानारदेन आर्द्रकुमारः कौगलादभयकुमारेण प्रतियोधित इति चतुर्य भूपणन् । पान प्रकृतां जन्मदीक्षाज्ञाननिर्वाणसानन नबन्-"जन्म दिलीप ·संक्रमकरणे [गु० स्थानादि- -- वाणं । जत्थ य किर निव्याणं आगाढं दंसर्ग होइ ॥१॥” इति । भावतीर्थ तु ज्ञानदर्शनचारि- त्राधारः श्रमणसङ्घः प्रथमगणधरो वा, यदाद-तित्यं भन्ते तित्यं तित्ययरे तित्यं, गोयमा । अरिहा साव नियमा तिस्थकरे तित्थं पुण घडवण्णे समणसंघे पढमगणहरे वा" इति, तस्य सेवेति पञ्चमं भूपणमित्युक्तानि भूपणानि ॥ पविधा यतनोच्यते-परिव्राजकभिक्षुभौतिकाद्यन्यतीर्थिकगुरूणां रुद्रविष्णुयक्षाद्यन्य- तीर्थिकदेवानां दिगम्बरादिगृहीतजिनप्रतिमानां महाकालादीनां च चन्दनं नमस्करणं चन कर्तव्यम् , मिथ्यात्वस्थिरीकरणात् , तत्र वन्दनं शिरसाभिवन्दनम् , नमस्करणं प्रणाम- पूर्वक प्रशस्तध्वनिभिर्गुणोत्कीर्तनमिति यतनाद्विकम् । तथाऽन्यतीर्थिकैः पूर्वमनालप्तः सन्नै- पालपति, नापि संलपति, तन्त्रोदापणमालापः, मुहुर्भाषणं संलापः, तत्संभापणे हि तैः सह परिचयात् प्रतिक्रियाश्रवणदर्शनादिभिः मिथ्यात्वप्रसक्तिरपि स्यादेवेति तृतीया चतुर्थी च यतना। तथाऽनुकम्पामन्तरेणान्यतीथिंकेभ्योऽशनादिकं न ददाति, अनुकम्पायाः कुत्राप्य- निपिद्धत्वात् , तदुक्तम्-"सव्वेहिं पि जिणेहिं दुजयजिअरागदोसमोहेहिं । सत्ताणुकम्पणट्ठा दाणं न फहिं वि पडिसिद्ध " इति पञ्चमी यतना। तथा परतीर्थिकदेवानां तत्प्रतिगृहीतजिन- प्रतिमानांच पूजाकृते गन्धपुष्पादिकं नैव प्रेप्यति, आदिशब्दात् विनयवैयावृत्त्यपात्रस्नाना- दिकमिति पष्ठी यतना । एताभिः पड़ियतनाभिः सम्यक्त्वं नातिक्रामतीति उक्ता यतना ॥ अथाकारा उच्यन्ते-अभियोजनमभियोगोऽनिच्छया प्रवर्तनम्, तत्र राजाभियोगः नृपादेरभियोगः । गणः स्वजनादिसमुदायस्तस्याभियोगः गणाभियोगः, वलं हठप्रयोग- स्तेन योगो पलाभियोगः । सुरस्य कुलदेवतादेरभियोगः सुराभियोगः। कान्तारमरण्यं तत्र पृत्तिः वर्तनं निर्वाहः कान्तरवृत्तिः, यद्वा कान्तारमपि चाधाहेतुत्वादिह बाधात्वेन विय- क्षितं तेन फारणेन बाधया पृत्तिः प्राणवर्तनरूपा कान्तारवृत्तिः कप्टेन निर्वाह इति यावत् । गुरवः माता पिता कलाचार्यः तेषां ज्ञातयः धर्मोपदेष्टारो गुरुवर्गः, तदुक्तं-"माता पिता फलाचार्य एतेषां शावयस्तथा । पृद्धा धर्मोपदेष्टारो गुरुवर्गस्सतां मतः ॥ १॥” इति तेषां निग्रहः निर्वन्धः गुरुनिग्रहः । एता जिनप्रवचने छिण्डिका अपवादरूपा भवन्ति, इदमुकं भवति-स्वीकृतसम्यक्त्यस्य परतीकियन्दनादिकं निपिद्धं तयदि राजाभियोगादिभिः कारणः भक्तिवियुको द्रव्यतः समाचरन्नपि सम्यक्त्वं नामिचरतीति उकाः पडाकाराः ॥ अध पदभावना उच्यन्ते-तत्र मूलमिव मूलं, यथा मूलरहितो वृक्षो वायुना हतः तत्क्षण- मेय निपतति, तयत् सम्यक्त्वमूलरहितो देवाविरतिसर्व विरतिरूपश्चारिचधर्मवृक्षः फुती- र्थिकमतान्दोलितो निपततीति प्रथमा भावना । तथा द्वारमिय द्वारं प्रवेशमुखमिति भावा, यथाऽकृतद्वारं भाकारयलययेष्टितमपि नगरमनगरं भवति, जनप्रवेशननिर्गमनाभावात्, एवं धर्मपुरमपि सम्यक्त्रद्वारशून्यमशक्याधिगमं स्यादिति द्वितीया भायना । तथा प्रतिष्ठते मासादोऽस्मिन्निति प्रतिष्ठान पीठं ततः प्रतिष्ठानमिव प्रतिष्ठान, यथा पृथ्वीतलग- तगर्तापूरकरहितः भासादः सुदृढो न भवति तथा धर्मप्रासादोऽपि सम्यक्स्वरूपमति- - ·विचारणा प्रकृतिसंक्रमः। ७३ छानं विना निश्चलो न भवतीति तृतीया भावना । तथाऽऽधारः, यथा धरातलं विना निरालम्बनं विश्वं न भवति तथा धम्मविष्टपमपि सम्यक्त्वलक्षणाधारव्यतिरेकेण न तिष्ठे. दिति चतुर्थी भावना । तथा भाजनं पात्रमित्यर्थः, यथा हि पात्रविशेपं विना क्षीरादि- वस्तु विनश्यति एवं धर्मवस्त्वपि सम्यक्त्वभाजनं विनेति पञ्चमी भावना । तथा निधिः, यथा हि निधिव्यतिरेकेण महार्हमणिमौक्तिककनकादि द्रव्यं न प्राप्यते तथा सम्यक्त्व- निधानमन्तरा चारित्रधर्मरलमपीति पष्ठी भावनेत्युका भावना ।। अध पदस्थानान्युच्यन्ते-तत्र जीवोऽस्तीति प्रथमम् , एतेन नास्तिकदर्शनं निराकृतम् । स चोत्पादककारणाभायादुत्पत्तिविनाशरहित इति द्वितीयं स्थानम्, एतेन चौद्धमतो निराकृतः । मिथ्यात्वाविरतिकपायादिवन्धहेतुभिः करोति तत्तत्कर्माणि निवर्तयतीति तृतीयं स्थानम् , एतेन कपिलकल्पनाप्रतिक्षेपः कृतः । कृतं च कम्मं वेद्यते, “सधं पएसतया भुजई" इति वचनात् , एतेन सर्वथाऽऽभोक्तृजीववादी दुर्नयो निराकृत इति चतुर्थ स्थानम् । जीवस्य मोक्षो विद्यते, स च जीवस्य रागद्वेपमदमोहजन्मजरारोगादिदुःखक्षयरूपोऽय- स्थाविशेपः, एतेन च ये सौगतविशेपाः प्रदीपस्य निर्वाणकल्पं ध्वसरूपं निर्वाणं मन्यन्ते, तदुक्तं तन्मते-"दीपो यथा निर्वृतिमभ्युपेतो नैवावनिं गच्छति नान्तरिक्षम् । दिशं न काचिद्विदिश न काश्चित् , स्नेहक्षयात् केवलमेति शान्तिम्॥१॥” इति । तेऽपि निरस्ताः, दीक्षादिप्रयासवैयर्थ्यात्, द्रष्टान्तमपीन्धनध्वंसकल्पत्वेन न युक्तमिति, युक्तिविस्तरस्तु ग्रन्थान्तरादयसेय इति पञ्चमं स्थानम् । अस्ति च मोक्षोपायो ज्ञानदर्शनचारित्राणां मुक्तिसाधकत्वेन घटमान- त्वादिति पठं स्थानम्, अनेन मोक्षोपायाभावप्रतिपादकदुर्नयस्तिरस्कृतः । एतानि पद स्था- नानि सम्यक्त्ये सति भवन्त्येवेति । उक्तमविरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थानम् ॥ तथा सर्वसावद्ययोगस्य देशे एकव्रतविषये स्थूलसायद्ययोगादी विरतं विरतिर्यस्यासी देश- विरतः।अस्य पुनः सर्वसावद्ययोगस्य विरतिर्नास्ति प्रत्याख्यानावरणकपायोदयात् , तत्र सर्व विरतिरूपं प्रत्याख्यानमावृण्वन्तीति प्रत्याख्यानावरणाः, तदुक्तं च-"सम्मदंसणसहिओ गिण्हतो विरइमप्पसत्तीए । एगव्ययाइचरिमो अणुमइमेत्तो देसजई ॥१॥” इति देगविरतस्य गुण- स्थानं देशविरतिगुणस्थानम् । एतद्गुणस्थानं सयोगिकेवलिगुणस्थानं च जघन्यतोऽन्तर्मुह- मुत्कृष्टतो देशोनपूर्वकोटिं यावत् तिष्ठति, अन्तिमं तु पञ्चहस्वाक्षरोच्चारकालप्रमाणं हो. पाण्यष्टावन्तर्मुहर्त्तकालप्रमाणानि भवन्ति, केपाश्चिन्मते तु प्रमत्ताप्रमचे देशोनपूर्वकोटिके, तथोक्तं भगवतीसूत्रे-"पमत्तसंजयस्स णं पमचसंजए वट्टमाणस्म सव्यानि णं पमत्ताधा फाल- ओ केवचिरं होइ ? मंडिआ! एमं जीवं पहुश जहणणं एगं ममयं टफोसेणं देसूणा पुन्यकोडी । णाणाजीवे पडुच्च सव्वद्धा । अस्या वृत्ति:-'जहण्णेग पकं ममयं ति' कथं ? उच्यते, प्रमत्तसंयतप्रतिप- तिसमयसमनन्तरमेव मरणात् । 'देसूणपुञ्चकोडि त्ति' फिल प्रत्येकमन्तर्मुहूर्तप्रमाणे एव प्रमचान- त्तगुणस्थाने, ते च पर्यायेण जायमाने देशोनपूर्वकोटिं यादुकोण भवनः । महान्नि घर सापेक्षया प्रमचान्तर्मुहूर्नानि कन्प्यन्ते । एवं घ अन्तगुंटूर्नप्रमाणानां प्रमत्तादानां माटो संक. १० , ·७४ संक्रमकरणे [गु० स्थानादि- - . . देगोनपूर्वकोटिकालमानं भवति । अन्ये चाहुः अष्टवानां पूर्वकोटि यायदुत्कर्पतः प्रमत्तता स्यात् । एवं अप्रमत्तसूत्रमपि, नवरं 'जहणेण अंतमुहुत्तं ति' किल अप्रमत्ताधायां वर्तमानस्यान्तर्मुहूर्तमध्ये मृत्युः न भवतीति । चूर्णिकारमतं तु, प्रमत्तसंयवर्जः सर्वोऽपि सर्वविरतोऽप्रमत्त उच्यते, प्रमादाभा- वात् , स चोपशमश्रेणि प्रतिपद्यमानः गुहूत्तीभ्यन्तरे कालं कुर्वन् जघन्यकालो लभ्यत इति, देशोन- पूर्वफोदी तु केवलिनमाश्रिय” इति । तथा प्रमाद्यति स्म संयमयोगेषु सीदति स्म प्रमत्तः, यद्वाप्रमत्तमस्यास्तीति प्रमत्तःप्रमा- दवान , प्रमदनं प्रमादः स च मदिराविषयकपायनिद्राविकथानामन्यतमः सर्वे वा, प्रमत्त- श्वासी संयतश्च प्रमत्तसंयतः, तस्य गुणस्थानं प्रमत्तसंयतगुणस्थानम् , विशुद्धाविशुद्धिप्रक- पापकर्षकृतस्वरूपभेदम् , तथाहि-देशविरतिगुणस्थानापेक्षया ममत्तसंयतस्य विशुद्धिप्रकर्पोs. विशुद्धयपकर्पश्च, अप्रमत्तगुणस्थानापेक्षया तु विपर्ययः, एवं शेषगुणस्थानेवपि वाच्यम् तथा न ममत्तोऽप्रमत्तः, यद्वा नास्ति प्रमत्तमस्यासावाप्रमत्तः, स चासौ संयतश्चाममत्त. संयतः, तस्य गुणस्थानमप्रमत्तसंयतगुणस्थानम् ॥ ' तथाऽपूर्वमभिनवं प्रथममित्यर्थः । करणं स्थितिघातरसघातगुणश्रेणिगुणसंक्रमाभिनव- स्थितिवन्धानां पश्चानामर्थानां निवर्तनं यस्यासावपूर्वकरणः, तस्य गुणस्थानमपूर्वकरण- गुणस्थानम् । स्थितिघातादयो यथा-बृहत्प्रमाणायाः स्थितेरग्रिमभागादुत्कृष्टतः प्रभू- तसागरोपमशतप्रमाणं जघन्यतः पल्योपमसंख्येयभागमात्रमपवर्तनाकरणेन घातयति तह- लिकं च या स्थितिरधो न खण्डयिष्यति तत्र प्रक्षिपति, अन्तर्मुहूर्तेन कालेन च तत्स्थि- तिखण्डमुत्कीर्यते । ततः पुनरप्यधस्तात् पल्योपमसंख्येयभागमात्र स्थितिखण्डमन्तर्मुहूर्तेन कालेन घातयति, प्रागुक्तरीत्यैव च निक्षिपति', एवमपूर्वकरणादायां प्रभूतानि स्थिति- सण्डसहस्राणि व्यतिक्रामन्ति । अपूर्वकरणाद्यसमये यत्स्थितिकासीत् तत्तस्यैव चर- मसमये संख्येयगुणहीनं जातम् । रसस्यापि प्रचुरीभूतस्य सतोऽपवर्तनाकरणेनानन्ततमं भागं मुक्त्या शेपाननन्तानुभागभागान् अन्तर्मुहर्तेन कालेन पातयति, एवमेकस्मिन् स्थितिखण्डेऽनेकान्यनुभागखण्डसहस्राणि व्यतिकामन्ति, तेषां स्थितिखण्डसहश्चापूर्वक- रणं परिसमापयति । स्थितिघातरसघाती च पूर्वगुणस्थानेषु विशुद्धेरल्पत्वादल्पावेव कृतवान्, अत्र पूर्वविशुद्धेः प्रकृष्टत्वात् बृहत्प्रमाणतयाऽपूर्वाविमी करोति, तथा विशुद्धिवशादुपरि- तनस्थितेरपवर्तनाकरणेनावतारितस्य दलिकस्योदयक्षणादुपरि शीघ्रतरक्षपणाय मतिसमयम- संख्येयगुणवृद्ध्यान्तर्मुहूर्तप्रमाणं गुणश्रेणिं विरचयति, एतां च पूर्वगुणस्थानेप्वविशुद्धत्यात कालतो द्राधीयसी दलिकरचनामाश्रित्याप्रथीयसीमल्पदलिकस्यापवर्तनात् यिरचितवान् , इह तु तामेव विशुद्धत्वादपूर्वा कालतो इस्वतरां दलिकरचनामानित्य पुनः पृथुतरां बहुत. रदलिकस्यापवर्तनाद्विरचयतीति । तथा कर्मणां स्थितिमपि प्रागविशुद्धत्वात् द्राधीयसी पद्ध- यान, अत्र तु विमुद्धत्वात् लघीयसी यभाति । तथाऽनयमानाशुभप्रकृतीनां वध्यमानप्र. कृतिषु प्रतिक्षणमसंख्येयगुणयुद्धझा विशुद्धिवशात् दलिकस्य नयनरूपो यो गुणसंक्रमा तमप्य- .

·. संक्रमकरणे [श्रेणिद्वय- कपः संसारः, कपमयन्ते गच्छन्त्येभिर्जन्तव इति कपायाः क्रोधादयः, सत्तायां विद्यमाना अपि उपशान्ताः-उपशमिताः संक्रमोद्वर्तनादिकरणोदयायोग्यत्वेन व्यवस्थापिताः कपाया येन स उपशान्तकपायः, स चासौ वीतरागच्छद्मस्थश्चोपशान्तकपायवीतरागच्छद्मस्थस्तस्य गुणस्थानमुपशान्तकपायवीतरागच्छद्मस्थगुणस्थानम् । कतिपयानां कपायाणामविरतसम्य- ग्दृष्ट्यादावुपशान्तत्वलाभेनोपशान्तकपायव्यपदेशः संभवत्यतस्तव्यवच्छेदाय वीतरागन- हणम् । उपशान्तकपायवीतराग इत्येतायतापीष्टसिद्धौ छद्मस्थग्रहणं स्वरूपकथनार्थम् । अस्मिंश्च गुणस्थाने मोहनीयस्याष्टाविंशतिरपि प्रकृतय उपशान्ता भवन्ति । तथा क्षीणा अभावमापन्नाः कपायाः यस्य स क्षीणकपायः, वीतरागश्चासौ छमस्थश्च वीतरागच्छद्मस्थः, क्षीणकपायश्चासौ वीतरागच्छद्मस्थश्च क्षीणकपायवीतरागच्छद्मस्थस्तस्य गुणस्थानं क्षीणकपायवीतरागच्छद्मस्थगुणस्थानम् । अविरतक्षायिकसम्यग्दृष्ट्यादावतिव्याप्ति- वारणाय वीतरागस्य ग्रह्ण कृतम्, सर्वज्ञे भगवत्यतिव्याप्तिवारणायच्छद्मस्थस्य निवेशः, उपशान्तकपायवीतरागच्छद्मस्थगुणस्थानेऽतिव्याप्तिवारणाय क्षीणकपायग्रहणम् । अत्र प्रस्तावात् श्रेणिद्वयमुच्यते-तत्रादावुपशमश्रेणिरभिधीयते, तत्रानन्तानुवन्धिचतुष्क मिथ्यात्वं मित्रं सम्यक्त्वं चेत्येताः सप्त प्रकृतयोऽविरतसम्यग्दृष्टिदेशविरतप्रमत्ताप्रमत्तापूर्वक रणेषु यथाईमुपशान्ता लभ्यन्ते । अयं भावः, अपूर्वकरणवर्जेषु शेपेप्वेतत्सप्तकमध्ये यथाई काश्चित्प्रकृतय उपशान्ताः काश्चित्तूपशम्यमानाःमाप्यन्तेऽत एतेऽविरतादयोऽपूर्वकरणधर्जा यथायोगमुपशामका अपि भण्यन्ते । अपूर्वकरणे त्वेता अवश्यमुपशान्ता एव स्युस्तेनोप- शान्तसप्तक एवोच्यते । तत्रादावनन्तानुवन्धिनामुपशमना मपञ्च्यते-इह किलाविरतदेश- विरतप्रमत्ताप्रमत्तानामन्यतमोऽन्यतमे योगे वर्तमानोऽन्यतमशुभलेश्यायां वर्त्तमानः साका- रोपयोगोपयुक्तोऽन्तःसागरोपमकोटिकोटिस्थितिसत्कर्मा करणकालात्पूर्वमवदायमानचित्त- सन्ततिः सन् परावर्त्तमानशुभप्रकृतीनां वन्धं कुर्वन् प्रतिसमयमशुभानां प्रकृतीनामनन्तगु- णहीनं द्विस्थानकं शुभानामनन्तगुणवृद्धं चतुःस्थानकमनुभागं विधत्ते । स्थितिवन्धेऽपि पूर्ण पूर्णेऽन्यामन्यां पल्योपमसंख्येयभागहीनां स्थिति वनाति, तदुक्तं कर्मप्रकृती-"ठिइवंधद्धापूरे नवयन्धं पल्लसंखभागूणं” इति, पञ्चसंग्रहेऽपि-"बंधादुत्तरबंधं पलिओषमसंखभागणूणं” इति, तथा सप्ततिकावृत्तौ च-"स्थितिवन्धेऽपि च पूर्णे सत्यन्यं स्थितिबन्धं पूर्वस्थितिबन्धापेक्षया पल्यो- पमसंख्येयभागहीनं करोति” इति । पञ्चसंग्रहमूलवृत्तौ तु-"वन्धादुत्तरवन्धं प्राकनस्थितिबन्धा. दन्यदभिनवस्थितिवन्धं तं पल्योपमासंख्येयभागहीनं बघ्राति" इति, तथा नव्यशतकवृत्तावपि- "स्थितिवन्धेऽपि च पूर्ण सति अन्य स्थितिवन्धं पूर्वपूर्वस्थितिवन्धापेक्षया पत्योपमासंख्येयभागहीनं फरोति" इति, तथा सप्ततिकाभाष्यवृत्तौ चापि-"स्थितिबन्धेऽपि पूर्णे पूर्णेऽन्यामन्यां स्थिति पल्योपमासंख्येयमागेनोनामूनां बध्नाति" इति, तत्त्वं पुनः तद्विदो विदन्ति । तथाऽशुभानां प्रकृतीनामनुभाष चतुःस्थानकं सन्तं द्विस्थानकं करोति, शुभानां द्विस्थानकं सन्तं चतुःस्था- नकं करोति। एवं चान्तर्मुहर्तमवस्थाय ततो यथाक्रम प्रत्येकमान्तमौइर्तिकानि यथाप्रवृत्या.

·खरूपम् ] प्रकृतिसंगमः। दीनि त्रीणि करणानि करोति-यथाप्रवृत्तकरणमपूर्वकरणमनिवृत्तिकरणं च, चतुर्थी तूपया- न्ताद्धा । यथाप्रवृत्तकरणे प्रविशन् प्रतिसमयमनन्तगुणवृद्ध्या विशुद्ध्या प्रविशति, पूर्वोकं शुभप्रकृतिबन्धादिकं तथैव तत्र कुरुते, न च स्थितिघातं रसधात गुणश्रेणि गुणसंक्रमं या करोति, तद्योग्यविशुद्धभावात् , प्रतिवमयं च नानाजीवापेक्षयाऽसंख्येवलोकाकाशप्रदेश- प्रमाणान्यध्यवसायस्थानानि विशुद्धरपेक्षया पदस्यानपतिवानि च भवन्ति । किश्चाद्यसम- यापेक्षया द्वितीयसमयेऽध्यवसायस्थानानि विशेपाधिकानि, ततोऽपि तृतीयसमये विशेषा- धिकानि, एवं तावनेयं यावद्यधामवृत्तकरणचरमसमयः। एवं स्थाप्यमानानि विषमचतुरनं क्षेत्रमास्तृणन्ति । तत्राद्यसमये जघन्या विशोधिः सर्वस्तोका, द्वितीयसमये जघन्या विशो- धिरनन्तगुणा, ततस्तृतीयसमये जघन्या विद्योधिरनन्तगुणा एवमुपर्युपरि जघन्या विद्यो- घिरनन्तगुणा तावद्वाच्या यावत् यथाप्रवृत्तकरणाद्धायाः संख्येयभागो गतो भवति । ततः आये समये उत्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा, तत उपरि जघन्या विशोधिरनन्तगुणा, एवमुप- र्यधश्चकैकं विशोधिस्थानमनन्तगुणं वायद्वाच्यं यावत् यथामवृत्तकरणचरमसमये जपन्यं विशोधिस्थानम् । तत उत्कृष्टानि यानि विशोधिस्थानान्यनुक्तानि तिष्ठन्ति तानि निरन्तर- मनन्तगुणवृद्ध्या तावन्नेयानि यावदन्त्यसमये उत्कृष्टं विशोधिस्थानम् । अत्र स्थापना- यधाप्रवृत्तकरणविशुद्धिः (प्रल्पणा त्यधोमुखीकार्या) १ समये जघन्या विशोधिः सर्वनोका . ૨ " " अनन्वगुणा संख्येयरामोभागा " ४ ततः , सनये टाकृष्ट विद्योधिः अनन्तगुणा ५ २ " " " " " " " ४ " " " " ५ ८ " " ९ " " १. " ७ " " " " ८ " " " " १२ ९ " " " " " " " " संयपेयभागा " ३ " इत्यं-रेखायुकसमयस्थानेषु परस्पराकान्तमरूपणा कम्येति । तदेवं यथाप्रवृत्तकरणं स्पृष्ट्वाऽपूर्वकरणे प्रविशति । तत्रापि प्रतिसमयमसंख्येवटोकाकाश- प्रदेशप्रमाणानि प्रतिसमयं च पदस्थानपतितानि भवन्ति । द्वितीयादिचरमसमयपर्यन्तेयु ·सस: २ ४ " " " " ततः ४ " " " ततः ५ " " ततः " " " " ततः ७ " " " संक्रमकरणे [श्रेणिद्वय- विशेषाधिकानि विशेषाधिकान्यध्यवसायस्थानानि वाच्यानि। तत्रादिसमये जघन्या विशोधिः सर्वस्तोका सा च यथाप्रवृत्तकरणान्त्यसमयसत्कोत्कृष्टविशोधिस्थानादनन्तगुणा, तत आद्य- समय एवोत्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा, ततोऽपि द्वितीयसमये जघन्या विशोधिरनन्तगुणा, ततस्तत्रैच द्वितीयसमये उत्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा, एवं प्रतिसमयं तावद्वाच्यं यावदपूर्व- करणचरमसमये उत्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा । अत्र स्थापना- अपूर्वकरणविशुद्धिः (अत्र सर्वसमयेपु परस्पराकान्तप्ररूपणा कार्येति ) प्रथमे समये जघन्या विशोधिः सर्वस्तोका (सापि यथाप्रवृत्तसर्वोत्कृष्टविशोधेरनन्तगुणा) तत- स्वस्यैवोत्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा समये जघ०विशोधिरनन्तगुणा ततः उस्कृष्टा विशोधिरनन्तगुणा समये समये समये समये समये समये समये अत्र चापूर्वकरणाद्यसमय एव स्थितिघातो रसघातो गुणश्रेणिर्गुणसंक्रमोऽन्यश्च स्थिति- कन्ध इति पञ्च पदार्थी युगपत् प्रवर्तन्ते । तत्र स्थितिघातो नाम स्थितिसत्कर्मणोऽग्रिमभागा- जघन्येन पल्योपमसंख्येयभागमात्रमुत्कर्षेण सागरोपमशतपृथक्त्वमात्रं स्थितिखण्डमुत्कीर्य खण्डयित्वेत्यर्थो या स्थितीरधो न खण्डयिष्यति तासु बद्दलिकनिक्षेपं करोति, अन्तर्मुहूर्तेन च तद्दलिकमुत्कीर्यते । ततः पुनरप्यधस्तात् पल्योपमसंख्येयभागमानं स्थितिखण्डमन्तर्मुहू- तेन कालेनोत्किरति, तथैव च निक्षिपति । एवमपूर्वकरणाद्धायां स्थितिखण्डसहस्राणि वहूनि व्यतिकामन्ति । ततोऽपूर्वकरणं परिसमाप्यते । अपूर्वकरणाघसमयस्थितिसत्कर्मापेक्ष- याऽपूर्वकरणचरमसमये संख्येयगुणहीनं स्थितिसत्कर्म भवतीति ।। गुणश्रेणिनाम यस्थितिखण्डं घातयति 'तन्मध्यात् दलिकं गृहीत्वा' इति पञ्चसंग्रहकर्मप्र. कृतिवृत्तिपु, कर्मप्रकृतिचूर्णी तु "उरिल्लातो ठिहओ पोग्गले घेत्तूण" इति, नव्यशतकवृत्तौ सप्त. तिकातदाप्यवृत्ती च-"अन्तर्मुहूर्तप्रमाणानां स्थितीनामुपरि याः स्थितयो वर्तन्ते वन्मध्यादलिकं गृही. त्वा" इत्युकं, तत्त्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति, उदयवतीनामुदयसमयादारभ्यानुदयवतीनामुदया- पलिकाया उपरीतनीपु स्थितिपु प्रथमसमये स्तोकं निक्षिपति, ततो द्वितीयसमयेऽसंख्येयगुणं, ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येयगुणमेवं तावत्पतिसमयमसंख्येयगुणनिक्षेपो वाच्यो यावद- न्तमुहर्तचरमसमयः, तचान्तर्मुहर्तमपूर्वकरणानिवृत्तिकरणकालाभ्यां मनागभ्यधिकं ज्ञेयम् । ततः ८ " " वितः ९ " " " , ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। ७९ एए आद्यसमयोपात्तदलिकस्य निक्षेपविधिः । एवं द्वितीयादिसमयोपात्तदलिकानामपि निवे- पविधिद्रष्टव्यः । किश्च गुणश्रेणिरचनाय प्रथमसमयादारभ्य गुणत्रेणिचरमसमयं यावदृन- माणं दलिकं यधोत्तरमसंख्येयगुणं द्रष्टव्यम् । तथाऽपूर्वकरणानिवृत्तिकरणसमयेप्यनुभवतः क्रमेण क्षीयमाणेपु गुणनेणिनिक्षेपः शेषेषु शेपेषु भवति, उपरि च न वर्धते । गुणसंक्रमो नाम अपूर्वकरणाद्यसमयादारभ्याशुभप्रकृतीनां दलिकस्य वध्यमानासु मकृतिषु मतिसमयमसंख्ये. यगुणतया संक्रमणम् । अत्र स्थापना- - ति । ०० . . . . . . . . ANIMAL . ०००००००००००० ०० . ०० .... . ७ . . अन्तिम उ. सागरशतप्र. माण ज. पक्ष्यस- प्येयभाग (दलि. कोरिकाणा प्रति- समयमसत्येयगु. णा)धास्थमानम- नुभागस्पधमस कडक एनविचरिमादीन्य. उपान्त्य स्थिकटक पात्यमान स्थिः अनु०कडक वा प्यमे याध्यानि ०... . . ..... ते निः स्स रे ताः म दे शाः (अनुभागस्पर्धका अपि) . ००००० ॥ उदयवतीनां स्थितिघातेनानुभागघातेन वावतारितदलिकानां गुणश्रेणिचित्रकम् ॥ . . . . . 100000|1000001100000110000011000000000001' . . . ० . . ..... ० ० ० ० ० ० ० ० . ००००००० . . ० ० ० ० ० ० ०० अन्तमुहर्तम् . अपवर्तनया धात्यमानस्थितिकारकस्य प्रक्षेपविषयः (धात्यमानानुभा. गकम्कस्यापि प्रक्षेपविषय.) .. .... . . ०० | उदयायलिका णतया संक्रमन्ति) (अनुभागस्पर्धका अनतगु. क्रमेणासंख्येयगुणतया संप्रमन्ति अत्रैवोदयसमयादारभ्यान्तमुहूतपर्यन्त ·रि नि भा 12 ॥ अनुदयवतीनां स्थितिघातेनानुभागघातेन वावतारितस्य चरमस्थितिखण्डस- कदलिकस्य गुणश्रेणिचित्रकम् ॥ २ उदयायलिकायाः उपरिवन- समयादारभ्य दलिक प्रतिस- मयमसंख्येयगुणतयाऽनुभा. गमनन्तगुणतया संक्रामति अ वा काः .. . . . . . . ००० .. . . . ते . . o . . . . ०००० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० ० . .. .. ०००० .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ००० . ० . ..... . 0. . . .... . . ०० ति . .. .. संक्रमकरणे तदेवमन्तर्मुहुर्तमेतत्करणं स्पृष्ट्वाऽनिवृत्तिकरणं प्रविशति । अत्र च तुल्यकालमपि- पदार्था अपूर्या एतस्मिन् करणे प्रथमसमयादेवारभ्य युगपत् प्रवर्तन्तेऽतोऽपूर्वकरणमुच्यते। प्रारभ्यते । स्थितिवन्धस्थितिघाती युगपदेवारभ्येते युगपदेव च समाप्यते । एवं चते पथ अन्यस्थितिवन्धो नामापूर्वकरणप्रथमसमय एवान्योऽपूर्वः स्तोक इत्यर्थः स्थितिवन्धः . ... . . . .. प . . . . . . . . . . . . . . . OOOO 10000/1000000 1000001 1000001 100000 उदयावलिका अन्तर्मुहूत्तम् चतुश्वरमं स्थिति- विचरमं स्थितिखण्डं द्विचरम स्थिति अपवर्तनया घात्यमा खण्डं अनुभाग- अनुभागकण्डक वा खण्डं अनुभाग नस्थितिकण्टकस्यानु कण्डक या कण्डकं वा भागकण्टकस्य वा प्र. एवं शेपखण्डानामपि द्रष्टव्यम् क्षेपविषयः घात्यमानं घरमं स्थितिखण्डं उत्कृष्टतः सागरोपमशतप्र. माणं जघन्यतः पल्योपमसं. ख्येयभागप्रतिसमयं दलिको- किरणमसंख्येयगुणमनुभाग स्पर्वकान्यनन्तभागप्रमाणा. नि मुक्त्वा शेपाणि घातयति। [णिद्वय-- ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। ८२ प्टानां प्राणिनामध्यवसायस्थानान्यानित्यान्योन्यं निवृत्तिस्तिर्यक्षस्थानलक्षणा नास्ती- त्यनिवृत्तिकरणम्, तथाहि-अस्य करणस्याद्यसमये ये वृत्ता ये च वर्तन्ते ये च पत्तिष्यन्ते तेषां सर्वेपां प्राणिनामेकमेवाध्यवसायस्थानं भवति । ॥ रसप्रतिघाते घात्यमानानुभागस्पर्धकसंख्या ।। |घात्यमानाः स्थि० कण्डकाः घातितानुभाग- अवशिष्टानि अनु० स्पर्धकानि स्पर्धकानि कपडके घानिते ९०० कोट्यः ९० " " " " " प्रथमे० द्वितीये तृतीये चतुर्थे पजमे पछे सप्तमे अष्टमे नवमे " एवमनेकस हस्राण्यनुभागगातानि " १०० कोट्यः १० १ कोटिः १. लक्षाणि लक्षम् सहवाणि सहन्नम् १ दश (१०) ९० लक्षागि ९ लक्षाणि ९० सहस्रागि ९ ९ शतानि १ " " १ " " नवतिः (९०) " समया " प्ररूपणा चेत्य-प्रथमे सितिकाढके घातिते सति वदनुगवानुभागस्पर्धकाण्यप्यनन्तानि कसनया ९०० कोट्यः' घातितानि अवशिष्टश्वकोऽनन्ततमो भागः कल्पनया ५०० कोट्य.' एवं द्वितीयादिस्थितिघाते. ऽप्येकमनन्वतमभागं मुक्त्वा शेषसयांनुभागस्य विनाशो वक्तमः ॥ ॥ गुणसंक्रमः॥ ॥अनिवृत्तिकरणविशुद्धिः॥ अयध्यमानाशुभाना दलस्य संख्याक्रमः प्रथमे समयेऽजघन्योत्कृष्टा- वध्यमानपरप्रकृती अवशिष्टदलिक- विशुद्धिः सर्वाल्पा (सापि. संक्रम्यमाणद संख्या (अवध्य- अपूर्वकरणसर्वोत्कृष्ट विशुद्धर- लिकसंख्या मानाशुभायाः) नन्तगुगा) १ मे समये अनन्तं सर्वतःस्नोकम् अनन्तगुणं ततो- ततः २ समयेऽनन्त गुणा २ ये सनये| ततोऽसंस्यगुणं |ऽसंख्येयभागहीनम् ततः ३ समये ततः ४ समये ततः ५ समये ततः ६ समये तवः ७ समये ततः ८ समये ततः ९ समये एवमन्तर्मुहूतं यावत् ततः १. समये ततः" समये एवं द्वितीयादिसमयेप्यपि कालत्रयवत्तिनां सर्वेषामपि प्राणिनामेकमेवाध्यवसायस्थानं, नवरं प्रथमादिसमयापेक्षया द्वितीयादिसमयेप्यध्यवसायस्थानमनन्तगुणविशुद्धमनन्तगु- णवृद्धं च वाच्यम्, ततोऽत्र करणे समयप्रमाणान्यध्यवसायस्थानानि भवन्ति, वानि च विशुद्धजधन्योस्कृष्टवसमानरयादुरकृष्टविशोधिभियतया नोक्ता " " " " " " " " " ६ " " ७ " " " " ·संक्रमकरणे [अ० द्वय- मुक्तावलिस्थानेन स्थापितव्यानि । अत्राप्यपूर्वकरणवत् प्रथमसमयादारभ्य पञ्च पदार्था युगपत् प्रवन्ते । अनिवृत्तिकरणाद्धायाः संख्येयेषु भागेषु गतेषु सत्सु एकस्मिन् भा. गैऽवतिष्ठमानेऽनन्तानुवन्धिनामधस्तादावलिकामानं मुक्त्वाऽन्तर्मुहूर्तप्रमाणमन्तरकरणम- भिनववन्धाद्धातुल्येनान्तर्मुहुर्तेन कालेन करोति । अन्तरकरणसत्कं च दलिकमुत्कीर्यमाणं वध्यमानासु परप्रकृतिपु क्षिपति । अधस्तनावलिकागतं च स्तिवुकसंक्रमेण वेद्यमानासु परप्रकृतिषु संक्रमयति । अन्तरकरणे च कृते सति द्वितीयसमयेऽनन्तानुबन्धिनामुपरि- तनस्थितिगतं दलिकमुपशमयितुमारभते, तद्यथा-प्रथमे समये स्तोक, द्वितीयसमयेऽसंख्ये- यगुणं ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येयगुणमुपशमयति, ए तावदन्तर्मुहूर्तेन कालेन साक- ल्येनानन्तानुवन्धिन उपदामिता भवन्ति । उपशमिता नाम यथारेणुनिकरो नीरेणाभिषि- च्याभिपिच्य दुघणादिना कुट्टितो निश्चलो भवति, एवं कर्मरेणुनिवहोऽपि विशोधिवारिणा सिक्त्वा सिक्त्वाऽनिवृत्तिकरणद्घणकुट्टितः संक्रमोदीरणानिधत्तिनिकाचनाकरणोदयाना- मयोग्यः संपद्यते, तदेवमेकेपामाचार्याणां मतेनानन्तानुवन्धिनामुपशमनाभिहिता ॥ ॥ करणत्रयस्य स्थापना। (प्ररूपणा त्वधोमुखी कार्या) विशोधिस्था क्रमेण विशेपाधि समया: नानि जघकानि करणाना- न्यतः मध्यस्थानानि विशुद्धिस्थानानि उत्कृष्टता ०००० ..१,००००० का 100.. ०००००० करणकालारपूर्व जघन्योत्कष्टविशुद्धिः कर्मप्रकृत्यादी नोकाऽतोत्रापि नोच्यते ०००००००००० ३ ५ .... ००००.०० ०००० ००००००० ५० ૨ (संख्ये. भा०) नैरन्तयेण यतव्यानि ८० ९० य चविषमचतुरस्रम्) तिवन्ध.पल्योपमसंख्येयमागहीनोऽध्ययसायक्षेत्र पसायस्थानानि पदस्थानपतितानि (अग्राम्यस्थि. प्रतिसमयमसंख्येयलोकाकासप्रदेशप्रमाणापाय. (अन्तर्मुहूर्तप्रमाणम्) ८५ .. ९ १४५ oth A संख्येमागः अत्र यत्पश्चाधिकत्वं तदनन्तगुण- मिति ज्ञापना .... ...

·स्वरूपम् ] प्रतिसंक्रमः। in १६०० . २ ३ ४ . .. १८० १९० १८५ १९५ पचप्रवर्तन्त अध्यक्षे०वि०चतु। पधेणि:-गुणसंक्रमा अन्यस्थिति य. समयात्-स्थितिघातः रसघात:-गु- यफ्पट्रस्थानपतितानि । अय प्रथम- प्रदेशप्रमाणान्याय स्थानानि ति- (प्रतिसमयमसंख्येयलोकाकाश- अपूर्व क० (अन्तर्मुहत प्रमाणम्) २१० २२० ७ २१५ २२५ २३५ २४१ ९ २४० ... अजघन्यानु"कृष्टाविशुद्धिः अ . " " .. O " eeee २५० २५५ २६० २६५ ०. amann. " " O.. " .. " २५० २५५ २६० २६१ २७० २७५ २८० २८५ २.० २९५ " ००००००००००० '.... " ७ नि क्षया व क्षेत्र विपमचतुरस्रभवति । नसंस्थितानि भवन्ति । विशुधपे. मतस्स्थाप्यमानानि मुक्तापलिस्था- प्रतिसमयमेककमभ्यवसायस्थान- (अन्तर्मुहूर्तममाणम्) वृ ति क० " ... " ८ " ०. ००० २७५ २८० २८५ २९० २९५ " १०. .....०० " " .. " ००००० एतानि शून्यानि अध्यवसायस्थानानि । ...... एने विन्दवः विशुद्धयंशाः । न्यविन्द्रोः संख्यानियमो नास्ति। eee इति मुक्तावलिसंस्थानम् करणत्रयपूर्वविशुद्धः प्रस्थापकः- , पञ्चेन्द्रियसंक्षिपर्याप्तचातुर्गतिकः । २ प्रन्यिकाभन्योदनन्तगुणविशुन्दः । ३ मतिश्रुतावधिविभङ्गान्यवमसाकारोपयोगयुक्तः। ४ प्रयाणामन्यतमयोगयुक्तः । ५ विशुखलेश्याग्रयान्यतमयुक्तः । कृतसप्तकमान्तः कोको. सा. स्थितिकः । करणत्रयपूर्वत्रिशुद्धः क्रिया- १ अशुभानुभागस्य चतुस्स्थानमसावं बन्धं च द्वि. स्थानकं करोति । तमपि प्रतिसमयमनन्तगुण- हीनं २, शुभानुभागस्य द्विस्थानकसत्वं बन्धं छ चतु.स्थानिकं करोति । समपि प्रतिसमयम. नन्तगुणाधिकम्। ३ स्वभवप्रायोग्या: शुभपरावर्तमानाः प्रकृती: बनाति ५ अभिनवबन्ध पल्योपमसंख्येय (पनसंग्रहे-प- श्यासंख्येय) भागहीनं भन्त.को. को. सा. प्रमाणं बध्नाति। ५ योगानुरूपं प्रदेशमहणं करोति । ६ भायुर्वन्यं न करोति । (उ० विशोधिकरवाव) ·८४ संक्रमकरणे [श्रे० ॥ अनन्तानुबन्धिनामुपशमनाक्रमः ॥ प्रस्थापका:-अविरताश्चातुर्गतिकाः देशविरतास्त्रियग्नराः सर्वरिता मनुष्या एव । (मत्र विन्दवः प्रदेवोदयसूचकाः) क्रियाकमः नभा प्रथमसमयादन्यस्थितियन्धः । चि शु द्धि (भन्व,०) . ० अनापि प्रथमसमयादन्यस्थितिबन्धः । यथा प्रवृत्तम् (अन्तर्मु.) . . . . अपूर्व क रणम् भत्र प्रथमसमपात स्थितिघातादि ५ पदार्थी युगपत् प्रवर्तन्ते । (नवरं गु०३० दलिकप्रक्षेप उदयावलिकाया उपरि) (अन्तर्मु, अत्रापि पूर्वोक्ताः ५ पदार्थी युगपत् प्रवर्तन्ते । अतः मारभ्भान्तरकरणं प्रथमस्थितेः प्रारभ्यते, द्वितीयसमयादुपशमनाऽपि प्रार- भ्यते। संख्येया भागाः अन्तर्मु) अनिवृत्ति क रणम् संख्येयो भागः लि. आव मनुदयः) अन्तर्मुः (अनन्तानुवन्धिना अन्तरम (उपशान्ता) स्थितिः द्वितीया सिवुकेन अनुदयवतीनामावलिकामाधायाः शथमस्थितेःप्रथम (पूर्व) समयो. यथायथा क्षीयते सथातथोपरितनसमय(=परसमयः) आवलिकरयो प्रविशति । अत्र अन्तरकरणक्रियासमाप्ता, उपशान्ता अनन्तानुबन्धिनोऽपि, निवृत्ताः स्थि. तिघातादयोऽपि । अनागतस्य पुनरपि प्रदेशोदयो भवति । अन्ये स्वनन्तानुवन्धिनामुपशमना न मन्यन्ते, किन्तु विसंयोजना । विसंयोजना नाम ·. खरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। क्षपणा, सा चवं, इह चातुर्गतिका अप्यविरताःक्षायोपशमसम्यग्दृष्टयः, देशविरताः तिय- ड्मनुजाः, सर्वविरताः मनुजा एव सर्वाभिः पर्याप्तिभिः पर्याप्ताः अनन्तानुगन्धिनां क्षपणार्थ यथाप्रवृत्त्यादीनि त्रीणि करणानि कुर्वन्ति । करणवक्तव्यताच मागिव सर्वापि वकन्या, नवर- मिहानिवृत्तिकरणे प्रविष्टः सन् अन्तरकरणमुपशमनाद्धाचन भवति, नदुक्तं कर्मप्रकृती- "चउगइया पञ्जचा तिणि विसंजोअणा विजोइंति । करणेहिं तिहिं सहिया नंतरकरणं उपसमो वा ॥१॥" इति । अन्तरकरणाभावान्न प्रयमस्थितिरपि, तदुक्तं "न उण पढमठिई करति" इति । गुणसंक्रमस्त्वपूर्वकरणे प्रथमस्थितिखण्डस्य स्थित्यपेक्षया बृहत्तरस्य द्वितीयादिस्थितिखण्डानां च विशेपविशेपहीनानां यद्घातनं तेन निप्पन्नो य उद्वलनासंक्रमस्तदनुविद्धो द्रष्टव्यः । तद- नेनोद्वलनासंक्रमानुविद्धगुणसंक्रमेणानन्तानुवन्धिनः शेपप्रकृतिरूपतावस्थापनेन विनाश- यति । अनिवृत्तिकरणे च प्रविष्टः सन् गुणसंक्रमानुविद्धोद्वलनासंक्रमेणाधस्तनामावलिकां मुक्त्वा निरवोपान विनाशयति, अधस्तनावलिकागतं च दलिकं वेद्यमानासु प्रकृतिपु संक्र- मयति । ससतिकाभाष्यवृत्तौ तु-"स चैवंरूपेऽनिवृत्तिकरणे प्रविष्टः सन्ननन्तानुवन्धिनां स्थि- विमपवर्चनाकरणेन पल्योपमासंख्येयभागमात्रां विधत्ते । अपवर्तनाविधिन्च फर्मप्रचदिसमहण्यामुद्वलन- संक्रमबद्धोद्धन्या । तब पल्योपमासंख्येयभागमानस्थितिगतं दलिकमधस्तादावलिकामानं मुक्ता यध्य- मानामु मोहनीयप्रकृतिषु परिणमयति, वाद्यसमये स्त्रोकं ततो द्वितीयसमयेऽसख्येयगुणं एवं यावद- न्यसमये सर्वसक्रमेणासंख्येयगुणं परिणमयति" इत्युक्तम् । अत्रापवर्त्तना व्याघातभाविनी द्रष्ट- न्येति । तदेवमुक्तानन्तानुवन्धिनां विसंयोजना ।। । अनन्तानुवन्धिनां विसंयोजनाक्रमः ॥ प्रस्थापका:-अविरताश्चातुर्गतिकाः पर्याहाः देशविरवास्तिर्यग्मनुप्याः सर्वविरता मनुष्या एवं । . क्रियाक्रमः दि भत्र प्रथमसमयादेवान्यस्थितिवन्धः । (अन्तर्मु.) अनापि प्रथमसमयादेवान्यस्थितिबन्धः। यथा नृतम् (मन्तम.) अपू पे करणम् (भन्तमुं०) • भन प्रयमसमपादेव विविधातादि ५ पदार्या युगपत् प्रवदन्ते, नवरं गुणसंक्रमानुविद्रोदउनासंमोऽपि ।

·संक्रमकरणे [ द्वय-- अत्र गुणसंक्रमानुविद्धोद्वलनासंक्रमेगाधवनावलिकामानं मुवत्वा निरवदोपं वि. नाशति, आवडिकामा तु वेद्यमानपरप्रकृतिपुस्लिवुकसंक्रमेण (नन्यशतक प्रणेतृभिस्तु अनन्ततमं भागं मिथ्यात्ये प्रक्षिप्य ) वेदयति । C ० . . . . . (अन्तर्मुहूर्तप्रमाणम्) अ नि वृ ति क र पम् 0 . ० . आवलि. अनन्तानुबन्धिनां क्षयः सम्प्रति दर्शनत्रिकस्योपशमना भण्यते-तत्र मिथ्यात्वं मिथ्यादृष्टिःक्षायोपशमिकसम्यग्द- प्टिश्चोपशमयति, सम्यक्त्वसम्यग्मिथ्यात्वे तु वेदकसम्यग्दृष्टिरेवोपशमयति । तत्र सम्यक्त्व. मुत्पादयतो मिथ्याप्टेः मिथ्यात्वस्योपशमना भवति, सा चैवं,-पञ्चेन्द्रियः संज्ञी सर्वाभिः पर्याप्तिभिः पर्याप्त उपशमलब्ध्युपदेशश्रवणलब्धिप्रयोगलब्धित्रिकयुक्तः जघन्यपरिणामेन तेजोलेश्यायां मध्यमपरिणामेन पद्मलेश्यायामुत्कृष्टपरिणामेन शुक्ललेश्यायां साकारोपयोगे च मतिश्रुताज्ञानविभङ्गज्ञानानामन्यतमस्मिन् वर्तमानो देवो नारको वा मनुजगतिप्रा. योग्याणां मनुजद्विकपश्चेन्द्रियजात्यौदारिकदशरीरौदारिकाङ्गोपाङ्गप्रथमसंहननप्रथमसंस्थान- प्रशस्तखगतिपराघातोच्छासत्रसदशकसातवेदनीयोच्चैर्गोत्ररूपा द्वाविंशतिसंख्यानां परावर्त्तः मानानां शुभप्रकृतीनां वन्धकः, सप्तमपृथ्वीनारको यदि सम्यक्त्वमुत्पादयति तदा मनुजद्वि- कोच्चैर्गोत्रस्थाने तिर्यद्विकनीचैत्रि वक्तव्ये शेपं तथैव । तिर्यङ्मनुजोवोत्पादयति तदा दे- पद्विकपश्चन्द्रियजातिवैक्रिय द्विकप्रथमसंस्थानप्रशस्तखगतिपराघातोच्छासत्रसदशकसातवेद- नीयोचेर्गात्राणामेकविंशतिप्रकृतीनां वन्धकः, उत्तरोत्तरसमयेषु चातीव विशुद्ध्यमानः प्रति- समयमनन्तगुणविशुद्धया प्रवर्द्धमानशुभाध्यवसायश्चातुर्गतिकानामन्यतमोऽशुभानुभागेऽन- न्तगुणहानिप्रवृत्तपरिणामः शुभेऽनुभागेऽनन्तगुणवृद्धिकरणप्रवृत्तपरिणामोऽन्तःसागरोपम कोटिकोटिस्थितिसत्कर्मायुप्कमवनन् ,अतिविशुद्धपरिणामो ह्यायुर्वन्धं नारभते, पूर्वस्मात्पूर्व- स्मात् स्थितिवन्धादुत्तरोत्तरं स्थितिवन्ध पल्योपमसंख्येयभागेन न्यूनं न्यूनं कुर्वन्नशुभाना ·. स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। प्रकृतीनामनुभागं प्रतिसमयमनन्तगुणहीयमानं २ द्विस्थानकं शुभानां च चतुस्स्थानकं प्रति समयमनन्तगुणवृद्धं वनन् अनुभागसत्कर्माप्यशुभप्रकृतीनां चतुःस्थानम्मपवर्तनाकरणेन द्विस्थानकं शुभानां प्रकृतीनां च द्विस्थानकं सन्तमुद्वर्तनाकरणेन चतुःस्थानकं कुर्वन् प्रागिर यथाप्रवृत्तादीनि त्रीणि करणानि करोति । नवरमिहापूर्वकरणे मिथ्यात्वस्य वध्यमानत्वेन गुणसंक्रमो न भवति, स्थितिघातरसघाताभिनवस्थितिवन्धगुणश्रेणयश्च भवन्ति । मिध्याव- स्योदयमानत्वेन गुणश्रेणिदलिकरचनाप्युदयसमयादारभ्य वेदितव्या । अनिवृत्तिफरणाद्धा- याश्च संख्येयेषु भागेपु गतेषु सत्सु एकस्मिन् संख्येयतमे भागेऽयतिष्ठमानेऽन्तर्मुहर्त्तमात्र- मधो मुक्त्वा मिथ्यात्वस्यान्तरकरणमन्तर्मुहूर्तप्रमाणं करोति । अन्तर करणं नामोदयक्षणा- दुपरि मिथ्यात्वस्थितिमन्तमुहर्तमानामतिकम्योपरितनी च विष्फम्भयित्वा मध्येऽन्तर्मुहुर्त- मानं तत्प्रदेशचेद्यदलिकाभावकरणम् । तन्निप्पादनकालोऽप्यन्तरकरणकाल एव यथा तन्तु- संयोजनाकालः पटकरणकालः । सोऽप्यन्तर्मुहुर्तप्रमाणः प्रथमस्थितेः किश्चिन्यूनोऽभिनव- स्थितिबन्धाद्धया समानः, तथाहि-प्रथमस्थित्यन्तरकरणे दे अप्यन्तर्मुहर्तप्रमाणे युगपदार- भते, अन्तरकरणप्रथमसमय एव चान्यं स्थितिवन्धं मिथ्यात्वस्य स्थितिवन्धान्तरकरणे युग. पदेव परिसमापयतीति न्यायाचार्याः। नव्यशतकवृत्तौ 'मिथ्यात्वस्यान्तरकरणमन्तर्मुहुर्तम- माणं प्रथमस्थितेः किबित् समधिकं न्यून चाऽमिनवस्थितिवन्धाद्धासमेनान्तर्मुदत्तन कालेन करोतीति' । सप्ततिकावृत्तौ पुनः 'मिथ्यात्वस्थान्तरकरणमन्तर्मुहर्तप्रमाणं प्रथमस्थितेः कि- श्चित् समधिकं अमिनवस्थितिवन्धाद्धासमेनान्तर्मुहर्तेन कालेन फरोतीति' । अस्माकं त्व. न्तरकरणकरणकालः प्रथमस्थितेः किञ्चिन्यूनोऽन्तरकरणकालस्तु प्रथमस्थितेः किथित् सम- धिकश्च प्रतिभातीति न त्रयाणामपि पूज्यानां मतभेदः । अन्तरकरणसत्कं दलिकं तूत्कीर्यो- त्कीर्य प्रथमस्थिती द्वितीयस्थिती च प्रक्षिपति, एवं प्रतिसमयं तावत्प्रक्षिपति यावदन्तरकर- णदलिकं सकलमपि क्षीयते । प्रथमस्थिती वर्तमान उदीरणाप्रयोगेणव प्रथमस्थितिगतं दलिकं समाकृप्य उदये प्रक्षिपति सोदीरणा, यत्पुनः द्वितीयस्थितिगतं दलिकं समाकृप्यो- दये प्रक्षिपति सा उदीरणापि पूर्वसूरिभिर्विशेषप्रतिपत्त्यर्थमागाल इत्युच्यते । अन्तरकरणा. दधस्तनी स्थितिः प्रथमा स्थितिरित्युच्यते, उपरितनी तु द्वितीया । उदयोदीरणाभ्यां च प्रथमस्थितिमनुभवन् तावद्गच्छति यावदावलिकाद्विकं शेपं तिष्ठति। तस्मिंश्च स्थिते आगालो व्यवच्छिद्यते, तत उदीरणव केवला प्रवर्तते, सापि तावत् यावदावलिकाशेपो भवति । आवलिकाशेपीभूतायां तूदीरणापि शान्ता भवति, ततः केयलेनैवोदयेनावलिकामात्रमनु- भवति । उदयावलिकाचरमसमये तु द्वितीयस्थितिगतं दलिकमनुभागभेदेन विधा करोति, तद्यथा-सम्यक्त्वं सम्यग्मिथ्यात्वं मिथ्यात्वमिति । एपः प्रथमसम्यक्त्यलाभो मिथ्यात्यस्य सापशमनात् भवति ॥

·संक्रमकरणे [श्रे० 1०द्वय- ॥श्रेणिसत्कदर्शनमोहोपशमनाक्रमः ।। कियाममः अव प्रथमसमयादन्यस्थितियन्धः । विशुद्धिः अन्नापि प्रथमसमयादेवान्यस्थितिबन्धः । ८ . ० . o AL . अत्र प्रथमसमयादेव स्थितिधात-रसंघात-गुगगिः अन्यस्थिति- वन्धश्च प्रवर्तन्ते एवं गुणसंक्रमोऽपि । ० योगुणसंप्रमा प्रवर्तते अन प्रथमसमयादारभ्य मिथ्यात्वमिश्र. अपू बैक र णम् क | संख्येया भाग ·खरूपम् ] प्रकृतिसंगमः। अन त्रयाणामन्तरकरणक्रिया सम्यत्तयागाल प्रवते । अत्र द्वितीयसमयाघ्रयाणामप्युपशमना प्रवतेते। 4 ण भन्न सम्यक्त्वागालगुणण्योर्विच्छेदः। अत्र सम्यक्त्वोदीरणा स्थितिघावरसधाती च निवृत्ताः । मा अन सम्यक्वोदयविच्छेदः, उपशान्तं दर्शनत्रिकम् । अयं प्र० स्थि० गतोऽपि गुणश्रेणिनिभागोऽन्तरकरणेन सहो. कीणों भवति। स्तिबुफेन क्षपयति. मिष्यामिधयोः . आय. प्रथमास्पिा मिधस्यावलिका- प्रथमास्थितिः मिथ्यात्वस्पावलिकास्थिः आवलिकाः संरयेयतमभागस्पा सम्यसत्यस्य प्रथमास्थितिः मि मि र ध्या थ आव०|आय० गु० श्रे० भागः अ र र (अन्तर्मु०) उपशमस म्य पत्वा द्धा अन्तरम् या अन्तर्मुहुने म् (अन्तर्मु.) म् (अन्तर्मु.) उपशमिता द्वितीयास्थितिः मिश्रस्य | उपशमिता द्वितीया स्थितिः मिप्यास्यस्य थितिः सम्यश्यस्य उपशमिता द्वितीया वा मत मिथ्यात्वमियोर्गु० सं० विच्छेदः, विध्या० सं० प्रतिश्व तथा ७ कर्मणां स्थि० घात-रसघात-गुण निवृत्ताः । . ० . . . . . . . इदं च सम्यक्त्वं प्रतिपद्यमानः कश्चिद्देशविरतिसहितं सर्वविरतिसहितं या प्रतिपयते. संक. १२ ·. सक्रमकरणे [श्रे० द्वय- तदुक्तं पश्चसंग्रहे-"सम्मत्वेण समग सव्व देस च कोइ पडिवजे" इति ॥ सम्प्रति वेदकसम्यग्दृष्टस्त्रयाणामपि दर्शनमोहनीयानामुपशमनाविधिरुच्यते- इह वेदकसम्यग्दृष्टिः सयमे वर्तमानः सन् अन्तर्मुहर्त्तमात्रेण कालेन दर्शनत्रितयमुपशम- यतीति मलयगिरिपादाः, नव्यशतकवृत्तौ तु-"इहोपशमश्नेणिप्रारम्भको भवत्यप्रमत्तसयत एव", अन्ये तु "अविरतदेशविरतप्रमत्ताप्रमत्तसयतानामन्यतमः” इति प्रतिपादयन्ति । उपशमयतः करणत्रि- कविधिः पूर्ववत् तावद्वक्तव्यो यावदनिवृत्तिकरणाद्धायाः सख्येयेषु भागेपु गतेषु सत्सु एक- स्मिन् भागेऽवतिष्ठमानेऽन्तरकरणं करोति। तच्च कुर्वन् सम्यक्त्वस्य प्रथमस्थितिमन्तर्मुहूर्तम- माणा मिथ्यात्वमिश्रयोश्चावलिकामात्रा स्थापयति । उत्कीर्यमाण च दलिकं त्रयाणामपि सम्य. क्त्वस्य प्रथमस्थिती प्रक्षिपति । मिथ्यात्वमिश्रयोः प्रथमस्थितिसकं दलिकं सम्यक्त्वप्रथम- स्थिती स्तियुकसक्रमेण सक्रमयति । सम्यक्त्वस्य प्रथमस्थिती विपाकानुभवतः क्रमेण क्षीणाया सत्यामापशमिकसम्यग्दृष्टिर्भवति । त्रयाणामपि मिथ्यात्वादीनामुपरितनस्थिति- गतदलिकस्यानन्तानुवन्धिवदुपशमना करोति ॥ । अनादिमिथ्यात्वोपशमनानुक्रमः । (उपशमसम्यक्त्वस्य प्रधमलाभो वा) प्रस्थापक --पर्याप्तसशिर बेन्द्रिय धातुगतिक , प्रन्थिकाभम्यादनन्तगुणविशुद्ध, भज्ञाननिकस्पान्यतमो पयोगे प्रवर्तमान प्रयायतमविशुद्धलेश्याक । क्रियाकम पिशु द्धि (अन्तर्मु.) स्थिनियन्ध भप्र. समपादप भन्यस्थितिपन्ध । अव प्र० समयादवान्य. , अन पर्यन्तममार भाग (अन्यिभेदकरणमौर) अपू ये कर पम् (अन्तर्मु.) भन प्र० समपादय स्थितिघात रसघात गुणप्रेलि (घायमानस्थिातकण्डकाइटिक गृहिस्योदयसमया समपरूपा) भन्यस्थितिवन्ध प्रवतते । अन्त.) यथा प्रगत फ० पर प्रमeritfauमात्र पानीपम् । पप एपप्रमय पायी।

·खरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। ११ अ सख्येयाः भागाः अ (अन्तर्मु०) नि भवापि प्रथमसमयादव पूर्वोक्ताः ४ पदार्थाः प्रवर्तन्ते। उप शान्ता द्धा • (अन्तरप्रवेशनं औपशमिसम्य० प्राप्तिश्च) • (मिथ्यात्वोदयाभायः) (अन्तर्मु.) . अनागालप्रवृत्तिः। र प मिथ्यास्यस्य प्रथमास्थितिः अप्रैवान्तरकरणक्रियाप्रवृत्तिः १ संख्ये य भा गः ६ आवलिकाः *अम मिथ्यात्वागलस्य गु० घेण्याच विच्छेदः । अन मिथ्यायस्पोदीरणास्थितिघातरसघात- विच्छेदः । + अन त्रिपुशकरणप्रवृत्तिः। अन मिथ्यास्यस्य गु० संग्रमप्रारम्भः । + एतद्विभागो गुणश्रेणिसरकः प्रथमस्थि- तिगतोपि अन्तरकरणदलिकेन सहोत्कीर्णो भवति । : अनान्तरकरणे फेचित् ५-६-७ वा गुणस्धानमपि लभन्ते-अम मिथ्यात्वस्य गु० संझमविच्छेदः विध्यातसंक्रमस्य प्रवृत्तिश्च तथा ७ कर्मणां स्थि० घातरसघात गु० श्रेणिविच्छेदः । भतः प्रारभ्य फेचि. रसंयोजनोदयारसास्वादनाऽपि भवन्ति । अत्र निपुञ्जमाकृप्यान्त्यायलिकायां विशेषवि० हीनक्रमेण प्रक्षिपति । * अग्रान्यतमपुझोदयः स्यात् । 4 S 21 • I मिध्या० स्य द्वितीया स्थितिः (त्रिपुञ्जयुका) र०- चरमसगये+० एवमुपशान्तदर्शनमोहनीयत्रिकश्चारित्रमोहनीयमुपशमयितुकामः पुनरपि संक्लेशविशुद्धि- वशात् प्रमत्ताप्रमत्तभावे सहस्रशः कालपरावृत्तीः कृत्वा यथाप्रवृत्तादीनि त्रीणि करणानि करोति । करणानां स्वरूपं प्रागिव वक्तव्यम् । नवरं यथाप्रवृत्तकरणमप्रमत्तगुणस्थानकेs- पूर्वकरणं त्वपूर्घकरणगुणस्थानकेऽनिवृत्तिकरणं चानिवृत्तिगुणस्थाने भवति । तत्रापूर्वकरण- प्रथमसमयादारभ्य स्थितिघातरसघातगुणश्रेण्यभिनवस्थितिबन्धा युगपत् प्रवर्तन्ते, गुण- संक्रमश्च सर्वासामवध्यमानानामशुभप्रकृतीनां वध्यमानासु भवति । अपूर्धकरणाद्धायाः संख्येयतमे भागे गते सति निद्राद्विकवन्धव्यवच्छेदः। ततः प्रभूतेषु स्थितिखण्डसहस्रेषु गतेषु सत्स्यपूर्वकरणाद्धायाः संख्येया भागा गता भवन्त्येकोऽवशिष्यते। अत्रान्तरे च देव- द्विकपश्चेन्द्रियजात्यौदारिकद्विकवर्जशरीराङ्गोपाङ्गसमचतुरनसंस्थानवर्णादिचतुष्कशुभखग- त्यातपोद्योतवर्जप्रत्येकपट्नसनवकलक्षणानां त्रिंशत्प्रकृतीनां वन्धव्यवच्छेदः। ततः स्थिति- सण्डपृथक्त्वे गते सत्यपूर्व करणाद्धायाश्चरमसमये हास्यरतिभयजुगुप्सानां वन्धव्यवच्छेदः, हास्यादिपकानां चोदयो व्यवच्छिद्यते, देशोपशमनानिधत्तिनिकाचनाकरणव्यवच्छेदश्च । ततोऽनिवृत्तिकरणे प्रविशति । अनिवृत्तिकरणप्रथमसमये 'आयुर्वर्जानां सप्तानां फर्मणां स्थितिसरकमान्तःसागरोपमकोटिकोटिप्रमाणं, पन्धः पुनरन्तःसागरोपमकोटिप्रमाण' इति फर्म- प्रकृती शीवशर्मसूरिपादाः । पञ्चसंग्रहवृत्ती तु-"अंतो कोडाकोटी पन्भं रान्त प ·, संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- सत्तण्ह" इति ग्रन्थेनायुर्वर्णानां सप्तानां कर्मणामन्तःसागरोपमकोटाकोटीप्रमाणो वन्धः सत्ता च प्रोक्ता, तथाप्यपूर्वकरणात् संख्येयगुणहीने वन्धसत्कर्मणी द्रष्टव्ये इति विशेषः । सोऽपि वन्धः पूर्वक्रमेण हानिं गच्छति। पूर्णे स्थितिवन्धेऽन्यस्थितिवन्धं पल्योपमसंख्येयभा- गहीनं करोति, तस्मिन्नपि पूर्णे सत्यन्यं स्थितिवन्धं पल्योपमसंख्येयभागहीनं करोतीत्यादि । अल्पबहुत्वमपि बन्धसत्तापकऽपि पूर्वक्रमेणैव वेदितव्यम् । तथा च-'सर्वस्तोके नामगोने हीनस्थितिकत्वात् स्वस्थाने परस्परं तुल्ये, ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानि विशेषाधिकानि परस्परं तुल्यानि, ततोऽपि मोहनीयं विशेषाधिकमिति' । एतच्चाल्पवहुत्वं सर्वकालमपि द्रष्टव्यम् । अनिवृत्तिकरणे प्रविष्ट उत्कृष्टतोऽपि पल्योपमसंख्येयतमं भागं स्थितिखण्डं चारित्रमोहनीयोपशामकः खण्डयति । केवलमुत्कृष्टाजघन्यस्थितिखण्डं लघुतरं द्रष्टव्यम् । स्थितिघातसहस्रेषु गतेषु सत्सु वध्यमानप्रकृतीनां वन्धः सागरोपमसहस्र- पृथक्त्यप्रमाणो भवति । ततोऽनिवृत्तिकरणाद्धायाः संख्येयेषु भागेपु गतेषु सत्स्वेकसिं- वावशिष्टे सत्यसंज्ञिपञ्चेन्द्रियतुल्यः स्थितिवन्धो भवति । तदनन्तरं स्थितिघातपृथक्त्वे गते सति चतुरिन्द्रियस्थितिवन्धतुल्यः स्थितिवन्धः, ततो भूयोऽपि स्थितिघातपृथक्त्वे गते सति त्रीन्द्रियवन्धतुल्यः, ततोऽपि स्थितिखण्डपृथक्त्वे गते सति द्वीन्द्रियवन्धतुल्यः, ततोऽप्येवमेवेकेन्द्रियवन्धतुल्यः, तत उध्वं स्थितिवन्धसहनपु गतेषु सत्सु नामगोत्रयोः स्थितिवन्धः पल्योपममात्रः, ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानां साईपल्योपममानो मोहनीयस्य द्विपल्योपमप्रमाणो भवति । सत्कर्मण्यप्यल्पवहुत्वं वन्धक्रमेण वक्तव्यम्, तद्यथा-'सर्वलोकं नामगोत्रयोः परस्परं तुल्यं ततो ज्ञानावरणदर्शनाचरणान्तरायवेदनीयानां विशेषाधिकं ततो मोहनीयस्य विशेषाधिकमिति' । यस्य कर्मणो यदा पल्योपमप्रमाणः स्थितिवन्धस्तस्य तत्कालादनन्तरमन्योऽन्यः स्थितिवन्धो जायमानः संख्येयगुणहीनो भवति । ततश्च नामगोत्रयोः पल्योपमप्रमाणादन्यं स्थितिवन्धं संख्येयगुणहीनं करोति, शेप- कर्मणां तु पल्योपमसंख्येयभागहीनं स्थितिवन्धं करोति। ततः कतिपयपु स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेपु सत्सु ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानां पल्योपमप्रमाणः स्थितिवन्धो भवति । मोहनीयस्य सार्द्धपल्योपमः, इतो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानां स्थितिवन्धः संख्येयगुणहीनो भवति, मोहनीयस्य तु सख्येयभागहीनो भवति । ततः स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेपु सत्सु मोहनीयस्य पल्योपमममाणः स्थितिवन्यो भवति, ततो मोहनीयस्याप्यन्य स्थिति- वन्धं पल्योपमसंख्येयगुणहीनं करोति । तदानी च शेपकर्मणां पल्योपमसंख्येयभागप्रमाणः स्थितिवन्धो भवति, तदुक्तं कर्मप्रकृतिचूर्णो-"ततो अनेण टितिसंडपुहुत्तेण मोहणिजस्स ठिति- पन्धो पलिओवमं वाई मोहाउयवनाणं छह फम्माणं पलिओवमस्स संसेजति भागो ठिवियन्धो" इति। अत्राल्पबहुत्वमेतत्-'सर्वस्तोकं नामगोत्रयोः सत्कर्म ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेद- नीयानां संख्येयगुणं सत्कर्म परस्परंतुल्यं, ततोऽपि मोहनीयस्य संख्येयगुणं स्थितिसत्कर्मेति' । ततः प्रभूतेपु स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेषु सत्सु मोहनीयस्यापि पत्योपमसंख्येयभागमान स्थिति ·स्वरूपम् ]" प्रकृतिसंक्रमः। वन्धो भवति । तदानी नामगोत्रयोरन्यं स्थितिवन्धमसंख्येयगुणहीनं शेपकर्मणां च संख्ये. यगुणहीनमारभते । अत्र च सत्कर्मापेक्षयाऽल्पवहुत्वमुच्यते-'नामगोत्रयोःसर्वस्तोकं सत्कर्म, ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानामसंख्येयगुणं स्वस्थाने तु परस्परं तुल्यं ततो मोहनीयस्य संख्येयगुणं सत्कर्म भवतीति। ततः स्थितिवन्धसहनेपु गतेषु ज्ञानावरणदर्शनाव- रणान्तरायवेदनीयानां स्थितिबन्धः पल्योपमासंख्येयभागमात्रो भवति। तदुक्तं कर्मप्रकृति- चूर्णी-"ततो ठितिसंडसहस्सेसु गतेसु अन्नो ठितिबंधो नाणापरणादीणं विण्हं अन्तराइयस्स य असंसैन- गुणहीणो आढवेति" इति। अत्र सत्कर्मापेक्षयाल्पबहुत्वम्-'सर्वस्तोकं नामगोत्रयोः स्थितिसत्कर्म, ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानामसंख्येयगुणं परस्परंतुल्यं ततो मोहनीयस्या- संख्येयगुणं स्थितिसत्कर्म भवतीति। ततो बहुयु स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेप्वेकहेलयव मोहनी- यस्य स्थितिवन्धी ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयानामधस्तात् भवति, सत्कापि चैवमेव भवति । ननु पूर्व ज्ञानावरणादीनामुपर्यसंख्येयगुणं मोहनीयसत्कर्मासीदधुना कथ- मेकहेलयाधम्ताजातमिति चेत् वृहत्तरस्थितिखण्डस्यापवर्तितत्वान्न दोप इति । अत्र चाल्प- बहुत्वं-'सर्वस्तोकं नामगोत्रयोः सत्कर्म, ततो मोहनीयस्यासंख्येयगुणं ततोऽपि ज्ञानावरण- दर्शनावरणान्तरायवेदनीयानामसंख्येयगुणं परस्परं तुल्यमिति' । ततो बहुपु स्थितियन्धस- हनेषु गतेषु सत्सु मोहनीयस्य स्थितिवन्धो नामगोत्राभ्यामसंख्येयगुणहीनो जातः । अत्रापि बृहत्तरस्थितिखण्डापवर्त्तनमेवमोऽपि वाच्यमिति । अत्र स्थितिबन्धमाश्रित्याल्पबहुत्वमु- च्यते-'सर्वस्तोको मोहनीयस्य स्थितिवन्धस्ततो नामगोत्रयोरसंख्येयगुणः स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततो ज्ञानावरणादीनां चतुर्णामसंख्येयगुणः परस्परंतुल्यः । ततः कतिपयेषु स्थिति- घन्धसहस्रेषु गतेषु सत्सु वेदनीयं ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायभ्योऽसंख्येयगुणं जातमिति न्यायाचा।कर्मप्रकृतिचूर्णां तु 'कतिपयेष्विति स्थाने 'संख्येयेप्चि' त्युक्तमस्ति । तद- नन्तरं च वेदनीयस्यान्यस्थितिवन्धः सर्वेभ्योऽप्यसख्येयगुणो जायते । अत्र स्थितिवन्ध- माश्रित्याल्पवहुत्वं चिन्त्यते-'सर्वस्तीको मोहनीयस्य स्थितिवन्धः, ततो नामगोत्रयोर- संख्येयगुणाः स्वस्थाने परस्परं तुल्यस्ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामसंख्येयगुणः स्वस्थाने तु मिथस्तुल्यः ततोऽपि वेदनीयस्यासंख्ययगुण' इति । ततः स्थितिबन्धसहस्रपु गतपु सत्सु ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायेभ्यो नामगोत्रकर्मणी असख्ययगुणे जाते । ज्ञाना. चरणादीन्यसंख्येयगुणहीनानि जातानीत्यर्थः । अत्राल्पबहुत्वं-'सर्वस्तोको मोहनायस्य स्थितिवन्धस्ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामसख्ययगुणः स्वस्थाने परस्परं तुल्य- स्ततोऽपि नामगोत्रयोरसंख्येयगुणः स्वस्थाने परस्परं तुल्यः, ततोऽपि वेदनीयस्यासंख्यय. गुण' इति पञ्चसंग्रहे, तथा च तद्गाथा-"वीसगअससभागे मोहं पच्या उ घाइ तइयरस । वीसाण वभो घाई अससभागंमि बन्झन्ति ॥ १॥ अस्याः स्वोपज्ञवृत्तिः-ततः स्थितिवन्यसहस्रप्व- तीतेपु नामगोत्रयोरधो मोहनीयस्य एकवारयेय बन्धो भवति । सर्वस्त्रोको मोहनीये, तस्मादसत्ययगुण- स्तुल्यश्च नामगोत्रयोः, पातिकर्मणामसंख्येयगुणस्तुल्यश्च । 'तइयस्स' ति वेदनीयस्वासल्येयगुणः ।

·" ९४ सक्रमकरणे [श्रे० द्वय- तत. स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेपु 'पीसगणं ति नामगोनयोरेकप्रहारेणैव जातान्यधो घातीनि । मोहनीयस्य लोकवन्धः, शेषघातिकर्मणामसख्येयगुणः, नामगोत्रयोः असख्येयगुणो चेदनीयस्यासख्येयगुणोऽनेन विधिना बध्यत इति गाथार्थः । अत्र मलयगिरीयावृत्तिरप्युपन्यस्थते, तथाहि-"ततः स्थितिवन्यसहस्रेषु गतेपु एकहेलयैव विंशतिकयोः नामगोत्रयोरधस्तादसख्येयगुणहीनो मोहनीयस्य स्थितिबन्धो भवति । अत्र स्थितिवन्धमाश्रित्याल्पवहुत्वं चिन्त्यते-सर्वस्तोको मोहनीयस्य स्थितिबन्धः, ततो नामगोत्रयोरसख्येयगुणः, स्वस्थाने परस्पर तुल्यः, ततो ज्ञानावरणादीना चतुर्णामसख्येयगुणः, स्वस्थाने परस्पर तुल्यः । स्थितिवन्धसहस्रेष्वतिक्रान्तेपु पश्चात्तृतीयस्य वेदनीयस्य धातीनि ज्ञानावरण- दर्शनावरणीयान्तरायाणि अधो जातानि । अत्र स्थितिवन्धमाश्रित्याल्पवहुत्व चिन्यते-सर्वस्तोको मोहनीयस्य स्थितिवन्धः, ततो नामगोत्रयोरसंख्येयगुणः स्वस्थाने तु तयोः परस्पर तुल्यः, ततोऽपि ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामसख्येयगुणः, स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततोऽपि वेदनीयस्यासं- ख्येयगुणः । ततः स्थितिवन्धसहस्रपु गतेषु सत्सु विशतिकयो मगोम्योरसख्येयभागे घातीनि ज्ञानावरणीयादीनि त्रीणि यध्यन्ते, नामगोत्रापेक्षया ज्ञानावरणीयादीना स्थितिवन्धोऽसख्येयगुणहीनो भवतीत्यर्थः । अाल्पबहुत्व-सर्वस्तोको मोहनीयस्य स्थितिवन्धः, ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्त- रायाणामसख्येयगुणः, स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततोऽपि नामगोत्रयोरसख्येयगुणः, स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततोऽपि वेदनीयस्यासख्येयगुण" इति । कर्मप्रकृतौ तु वेदनीयस्य विशे- पाधिक उक्तः, तथा च तद्वन्ध:-"तो तीसगाणमुप्पि च वीसगाइ असखगुणणाए । तइय च चीसगाहि य विसेसमहिय कमेणेइ ॥ १॥" वृत्तिः-"ततोऽनेनैव विविना स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेषु सत्सु त्रिंशत्काना त्रिंशत्सागरोपमकोटाकोटिस्थितिकाना ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामुपरि स्थिति- बन्धमधिकृत्य विशति के नामगोने जाते, अत्राल्पबहुत्वमिद-सर्वस्तोको मोहनीयस्य स्थितिबन्धः, ततो ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामसख्येयगुणः स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततोऽपि नामगोनयोरसख्ये- यगुणः स्वस्थाने तु परस्पर तुल्यः, ततोऽपि वेदनीयस्य विशेषाधिकः । “असखगुणणाए'त्ति यन मोहनीय ज्ञानावरणादिभ्योऽसख्येयगुणहीन कृत ततः प्रभृति सर्वगाप्यसख्येयगुणहीनमेव क्रमेण एत्या- गच्छति । तथा तृतीय वेदनीय विंशतिका-या नामगोगाभ्या विशेषाधिक जात सत्सर्वापि विशेषा- धिकमेव क्रमेण एत्यनुवर्तत" इति । एवं कर्मप्रकृतिचूर्णी मलयगिरिकृतकर्मप्रकृतिवृत्ती च चाच्यम् , तत्त्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति । यस्मिन् काले सर्वकर्मणां पल्योपमासख्येयभाग मात्रस्थितिवन्धो जातः तस्मिन् काले वध्यमानप्रकृतिस्थित्यपेक्षया हीनानामसख्येयसमय- प्रवद्धानां कर्मस्थितीनामेवोदीरणा भवति, शेपस्थितीनां क्षीणत्वसभवात् , तदुक्तं पञ्चसं- ग्रवृत्ती-"इह यदा पस्योपमासख्येयभागमार स्थितिबन्ध करोति तदा वध्यमानप्रकृतिस्थित्यपेक्षया याः समयादिहीनाः स्थित्यता एवोदीरणामुपगच्छन्ति, नान्याः, ताश्च चिरकालवद्धा एव श्रीण- शेपाः सभवन्तीत्यसंख्येयसमयवद्धाना तदानीमुदीरणा" इति । ततः स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेषु सस्तु मनःपर्यायज्ञानावरणदानान्तराययोः देशघातिनमनुभाग बध्नाति । ततः सख्ये- येषु स्थितिवन्धसहस्रप्वतिक्रान्तेषु लाभान्तरायावधिज्ञानावरणावधिदर्शनावरणानां देश- ·, खरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। घातिरसं वक्षाति । ततः संख्येयेपु स्थितिवन्धसहस्रप्वतिक्रान्तेपु भोगान्तरायाचक्षुर्दर्शना. वरणश्रुतज्ञानावरणानां देशघातिरसं वनाति । ततः संख्येयेषु स्थितिवन्धसहनेषु व्यति- क्रान्तेषु चक्षुर्दर्शनावरणीयस्यानुभागं देशघातिनं वनाति । ततोऽपि संख्येयेषु स्थितिवन्धः सहनेषु व्यतिक्रान्तेषु मतिज्ञानावरणपरिभोगान्तराययोर्देशघातिरसं वध्नाति । ततः संख्येयेषु स्थितिवन्धसहस्रेषु व्यतीतेपु धीर्यान्तरायस्य देशधातिरसं पनाति । अश्रेणिग- तास्तु सर्वेऽपि सर्वासां देशघातिप्रकृतीनामनुभाग सर्वघातिनमेव वनन्ति । ततः संख्येयेषु स्थितिबन्धसहस्रेषु गतेप्याद्यवर्जद्वादशकपायाणां नवानां नोकपायाणां चान्तरकरणं करोति । तत्रोदयवतीनां प्रथमा स्थितिः स्वोदयकालप्रमाणा, शेपाणामावलिकामात्रा। उदयश्च चतुणों संज्वलनानामन्यतमस्य कपायस्य त्रयाणां वेदानां चान्यतमस्य वेदस्य भवति । चतुर्णा कपायाणां त्रयाणां वेदानां च स्वोदयकालप्रमाणमिदम्-स्त्रीवेदनपुंसकवेदयोरुदय- कालः सर्वस्तोकः स्वस्थाने तु मिथस्तुल्यः, ततः पुरुपवेदस्य संख्येय गुणः, ततः संज्वलन- क्रोधस्य विशेषाधिकः, ततः संज्वलनमानस्य विशेषाधिकः, ततः संज्वलनमायाया विशेपा. धिकः, ततः संज्वलनलोभस्य विशेषाधिका, तदुक्तं पश्चसंग्रहे-"श्रीअपुमोदयशाला संखे. अगुणो उ पुरिसवेयस्स । तस्स वि विसेसअहिओ कोहे तत्तो वि जह कमसो ॥ १॥” इति । तत्र संज्यलनकोधेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्य यावदप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणक्रोधोपशमो न भवति तावत्संज्वलनक्रोधस्योदयः, संज्वलनमानेनोपशमश्रेणिं प्रतिपन्नस्य यायदप्रत्याख्यानप्रत्या- ख्यानावरणमानोपशमो न भवति तावत्संज्वलनमानस्योदयः, संज्वलनमाययोपशमश्रेणिं प्रतिपन्नस्य यावदप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानमायोपशमो न भवति तावत्संज्वलनमायाया उदयः, संज्वलनलोभेन श्रेणि प्रतिपन्नस्य यावदप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानलोभोपशमो न भवति तावत्संज्वलनलोभस्योदयः, ततः परं सूक्ष्मसम्परायाद्धा। तदेवमन्तरकरणमुपरि- तनभागापेक्षया समस्थितिकमधोभागापेक्षया च विपमस्थितिकं, प्रथमस्थितिप्रतियोगिकति- पयमकृत्युदयकालवैपम्यात् । यावता कालेन चान्यं स्थितिवन्धमन्यं स्थितिखण्डं वा पातयति, तावता कालेनान्तरकरणमपि परिसमापयति, त्रयाणां तुल्यकालत्वात् । त्री- पयपि युगपदारभते युगपच्च परिसमापयतीत्यर्थः, तदुक्तं पञ्चसंग्रहे-'अन्तरकरणेण समं ठिइसंडगवन्धगद्धनिप्पत्ती। अंतरकरणाणंतरसमये जायति सत्त इमे ॥ १ ॥” इति । तच्चान्तरं प्रथमस्थितेः संख्येयगुणं भवति । अन्तरकरणसत्कदलिकस्य प्रक्षेपविधिश्चा- यम्-येपां कर्मणां तदानी बन्ध उदयश्च विद्यते तेपामन्तरकरणसत्कं दलिकं प्रथम- स्थिती द्वितीयस्थिती च प्रक्षिपति, यथा पुरुषवेदोदयारूढः पुरुषवेदस्य । येपां तु कर्मणा- मुदय एव केवलो विद्यते न चन्धस्ते पामन्तरकरणसत्कं दलिकं प्रथमस्थितावेव प्रक्षिपति, न द्वितीयस्थिती, यथा स्त्रीवेदोदयारूढः स्त्रीवेदस्य । येषां पुनरुदयो न विद्यते किन्तु केवलो बन्धस्ते पामन्तरकरणसत्कं दलिकं द्वितीयस्थितायेय प्रक्षिपति, न प्रथमस्थिती, यथा संज्वलनकोधोदयारूढः संज्वलनमानादीनाम् । येषां पुनर्न वन्धो नाप्युदयस्तेपामन्तरक- रणसत्कं दलिक परप्रकृती प्रक्षिपति, यथा द्वितीयतृतीयकपायाणामिति ॥ अत्र द्वेस्थापने- , , , ·[श्रे० द्वय-- थ त र न्त र संक्रमकरणे स्यै क यो द यो भव। ॥ चा० मोहानामन्तरकरणविषमतायाचित्रं । इदमन्तरवैपम्यमन्तरफरणक्रियाप्रारम्भे (प्र० स्थिती वर्तमानस्य) इदमन्तरवैषम्यमेकस जीवस्यैकस्मिन् समये न भवेत् परमनेकजीवापेक्षया प्राप्यते, एकजीवकसिन्सम- येऽन्यतास्यैकवेदस्य कषायस्य चान्तस्करणभवनात् । अन्तरकरा. कालेऽनुदप प्र० स्थि० यतीनों नाम... (अन्तर्मु०) आव० द्वितीया स्थितिः संख्ये वर्पप्रमाणा प्र० स्थितिः अन्तमु स्त्रीवेदस्य-.. म् (अन्तर्मु०) द्वि० स्थि० सं० २० प्र. स्थितिः अन्तर्मु. नघुवेदस- (अन्तर्मु०) स्त्रीवेदतुल्यः द्वि० स्थि० सं० २० प्र.स्थितिः अन्तर्मु घुवेदस्य- (अन्तमु) ... नपु. वेदतः स० गुणा द्वि० स्थि० स० व० प्र. स्थितिः अन्तर्मु. सं.क्रोधस्य- (अन्तर्मु) पुं वेदतः विशेषाधिका द्विस स्थिसं०व० सं०मानस्य- अन्तमु०) प्र. स्थि० अन्तमु. (शोधतः विशेषाधिका) द्वि० स्थि. सं. व. मायाया:- (अन्तर्मु) । प्र. स्थि० अन्तर्मु. (मानस्य प्र०स्थितितः विशे) द्वि० स्वि० सं०३० सं.लोभस्य- (अन्तर्मु) प्र. स्थि. अन्तमु (मायायाः विशे) दि० वि० सं० व. इति विन्दुयुताः स्थितयः सपोद्गालेकाः । इत्य प्र० स्थितेपम्पादन्तरकरणमधोमागे विषममुप. रितनमागे समस्थितिकं (परसरापेक्षया) शेषम् । प्रक्षेपविश्यरूपा अन्तरकरणस्थान (भ. द्वितीया स्थितिः। (संहये। गाः स्थितयश्च । छताया भन्त. द. 16ooooooooooooooooo000000) ॥ चा०मोहनीयान्तरकरणकाले अन्तरकरणदलिकप्रक्षेपविपयस्य चित्रम् ॥ अन्तरकरण इलिम्प्रक्षेपविषयका नर्म) उत्कीर्यमा प्रमाणा) भन्तरसरणदठिक- प्रथास्थितिः। (अन्तम) सदानी मोहस्य यन्धो. दयप्रकृतीना स्थित प्रक्षेपविधि:- न्त र अ न्त र भ ₹ अ न्त र ९६ ·१७ | m स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। भन्वरकरणकाले मो- हस्थ उदयमागता. ना मातीनां स्थि. लताया अन्त.क. द०प्रक्षेपविधिः-00000000000000000000000000/ प्रक्षेपविपयरूपा प्रथमा स्थितिः। उरकीर्यमाणाः पित. द्वितीया स्पिक (उरा. संपयेयय. (अन्तमुं०) यः।(अन्तरारणस्थानं पंप्रमाणा) (भन्वरक दठिक भत्र अन्तमुं० प्रमार्ग या) न संझामति) अन्तरकरणकाले य- ध्यमानमोहनीयस स्थितिलवाया अन्त० क० ६० प्र० वि०- 100000000000000000000000000) प्रथमा स्थितिः। (अन्तर्मु०प्रमाणा) उत्कीर्यमाणा स्थितयः। प्रक्षेपविपयरूपा द्वितीया स्थितिस- अन्तरकरणकाले भव- (अन्तरकरणस्थानम्) स्कृष्टतः संप्येययपंप्रमाणा। ग्धोदयमोहप्रकृतीनां उरकीयमाणमन्वरकरण- स्थितिलताया अन्तः प्रथमास्थितिः। (अन्तर्मु० प्रमाणा) स्थानम(अन्तर्मु.प्रमाण) द्वि० स्थितिः संख्येयवांप्रमाणा। क० ८०प्र०वि०- ००० 0000000000 5000 1000000000000 000000000 000000001 बन्धावलिका मोहनीयस वभ्यमानप्रकृतेर्यन्धावलि यसर्वाधिनिः । (संप्येययपंप्रमाणा) अन्तरकरणद्वितीयसमये वक्ष्यमाणाः सप्ताधिकारा युगपत् प्रवर्तन्ते, तथाहि- १ पुरुप- वेदसंज्वलनानामानुपूर्व्या संक्रमः। २ संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावः। ३ अन्तरकरणात माग्यद्वद्धं कर्म तद्वन्धावलिकायामतिक्रान्तायां प्राक्कनोदयसत्कर्मानुविद्धमुदीरणामायाति स्म, अन्तरकरणे तु कृते तदनन्तरसमये यद्वद्धं वत् पडावलिकाकालमतीयोदीरणामाया- ति । ४ मोहनीयस्यैकस्थानिकमनुभागं पनाति । ५ मोहनीयस्य संख्येयवर्षप्रमाणोदीरणा। ६ मोहनीयस्य संख्येयवार्पिको बन्धः स च सर्वोऽपि पूर्वस्मात् पूर्वस्मात् संख्येयगुणहीनो भवति, शेपाणां तु कर्मणामसंख्येयगुणहीनः । ७ तथाऽन्तरकरणकृते सति द्वितीय- समये नपुंसकवेदमुपशमयितुमारभते, तद्यथा-नपुंसकवेदस्य प्रथमममये तोकं प्रदेशा- प्रमुपशमयति, ततो द्वितीयसमयेऽसंख्ययगुणं ततोऽपि नृतीयसमयेऽसंख्ययगुणवं यावदन्तरकरणचरमसमयः । परप्रकृतिषु च प्रतिसमयमुपशमितदलिकापेक्ष्या संख्ये- यगुणं तावत्संक्रमयति यावद्विचरमसमयः। घरमसमये पुनरूपद्यम्यमानं दठिक में म्यूमाणदलिकापेक्षयाऽसंख्येयगुणं दृष्टव्यम् । नपुंसकवेदोपशमारम्भप्रथमसमयादारन्य सर्वकर्मणामुदीरणा दलिकापेक्षया सबस्तीका उदयस्वसंध्येयगुणः । तदेवमुपशान्ता नसप्तकेन सह अप्टी प्रकृतय इति ।। अत्र स्थापना- , संक्र. १३ ·००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० (००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० 10000००००००००००००००००००००००००००००००००००० ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० o ० are 10 . . . . . ०२४० 0 . . . . ३० प्रतिसमयमुपशम्यमाना प्रदेशसंख्या . . ० o संगमकरणे . [ श्रे० इय--- ॥ नपुंसकोपशमनाक्रमस्य चित्रं ।। नपुंसकवेदानन्तरं स्थितिवन्ध. (स्त्रीवेदषद्नोकपायाणामप्युपशमन विधिर्नपुं० चेदतुल्या) सहस्रेषु गतेषु सत्सु पूर्वोक्तप्रकारेण अन्तर्मुहर्तन खीवेदमुपशमयति । वीवेदस्य च संख्येयतमे भागे उपशान्ते सति ००००००. नपुं० वेदस द्वि० स्थितिगतप्रदेशोपचयः००००००० ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणां संख्येयवर्पप्रमाणः स्थितिवन्धो भर- ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० ति। ततोऽन्यो यःस्थितिवन्धो घाति- कर्मणां स पूर्वस्मात् पूर्वस्मात् संख्ये. यगुणहीनः । यत्र च घातिकर्मणां संख्येयवार्पिको बन्धो जातस्ततः प्रारभ्य चक्षुरचक्षुरवधिदर्शनावरण- मतिश्रुतावधिमनःपर्यवज्ञानावरणा- बन्तरायपञ्चकानामकस्थानिकोऽनुभा- गवन्धः । ततः स्थितिवन्धसहस्रेषु बैंगतेषु सत्सु स्त्रीवेद उपशान्तो भव- ति । एवमुपशान्ता नव प्रकृतयः। ततः खीवेदोपशमनानन्तरं पुरु- | पवेदस्स हास्यादिपकस च युगप- दुपशमनामारभते । सप्तानामपि नपुंसकवेदोक्तप्रकारेणोपशम्यमाना- नामुपशमनाद्रायाः संख्येयतमे भागे गते सति नामगोत्रयोः संख्येयव- पंप्रमाणो बन्धो भवति । वेदनीय- स्यासंख्येयवर्पग्रमाणः स्थितिबन्धा, तस्मिंश्च स्थितिवन्धे पूर्ण सत्यन्यः 'स्थितिवन्धो वेदनीयस्यापि संख्येय- वार्षिको भवति । ततः प्रभृति सर्वेषां कर्मणां स्थितिवन्धः संख्येयवार्पिको भवति । पूर्वस्मात् पूर्वस्माच्च संख्ये- यगुणहीनो भवति । ततः स्थि- अत्र अन्तर्मुस १७ समयाः कल्पनीयाः । वयात्र 'तिवन्धसहस्रेषु गतेषु सत्सु समापि 'यशतुरधिपत्वं वत् असं० गुणं ज्ञेयम् । नोकपाया उपशान्ता भवन्ति । अत्रायं विशेष:-यस्मिन् समये हा- . . 0 (० ४० . . . . १५ प्रतिसमयं वध्यमानपरमकृतिषु संगम्यमाणा प्रदेशसंख्या अन्त्यसमये संक्रान्तप्रदेशापेक्षयोपशान्ताः प्रदेशा असं०गुणाः । प्ररूपणा च अत्यानुसारेण कर्तध्या। . . . D . ५५ ५५ . . a . . 19 0 a 9 ० 0 . ७० . . . 0 ७५ . १५... ० ८. ८४ . . . ८९ ·सदर्सक्रान्ति: ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० मेसमये o १४ 9 . . २४ २९ . ३४ . प्रतिसमयमसण्येयगुणोपशमना (नपु०घेदपत् ) ४४ खरूपम् ] प्रकृतिसंगमः। ९९ ॥ पुंवेदोपशमनाक्रमस्य चित्रम् ॥ खादिषट्कमुपशान्तं तस्मि- ००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००००० नेव समये पुरुषवेदत्यैकस- ०००००००००००पुवेदद्वि० स्थितिगतप्रदेशोपचयः००००००००००००० मयमात्रोदयस्थितिस्तिष्ठति। तदानी स्थितिवन्धः पुरुष- वेदस्य पोडशवार्षिक: सं- ख्येयानि वर्पसहस्राणि च संज्वलनानां भवति । यच्च २ये समयोनावलिकाद्विकेन का- ये लेन बद्धं पुरुपवेदसत दलिकं तदनुपशान्तं वर्तते शेपं सर्वमपि नपुंसकवेदो- ६४ कप्रकारेणोपशान्तमिति, तदुक्तं पञ्चसंग्रहे-" स- मे मयं वसंत छकं उद्यहिई क्या ९ में सेसा। पुरिसे समऊणावलि- दुगेण पद्धं अणुवसंत ॥१॥" इति । कर्मप्रकृतावपि- १२ मे "छस्सुवसमिजमाणे सेका उ- १३ मे दयट्टिई पुरिससेसा । समऊ- १४ मे णावलियदुगे वद्धावि य ताव- दद्धाए॥ १॥” इति । पड- शीतिवृत्तौ तु-"ततोऽन- यैव रीत्याऽन्तर्मुहूर्चेन हास्या- दिपदम् । तस्मिंश्योपशान्ते त- समयमेव पुरुपवेदख बन्यो- दयव्यवच्छेदः । ततः समयो- नावलिकाद्विकेन पुरुपवेदमुप- शमयतीति । एवं सप्तति- २२ मे काभाष्यवृत्तावपि-"त- तोऽनयैव रीसाऽन्तर्मुहर्चेन त: १५ = अन्तर्मु० समयाः । १६ तः २२ = द्विसमयोनाव विकसमयाः। हास्यादिपटोपशमे पश्चदश । अत्रैव च समये पुंवेदस्य बन्धोदयोदीरणानामधःस्थितेश्च व्यवच्छेद" इति, तत्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति । पुरुपवेदस्य प्रथमस्थिती व्यावलिकाशेपायां प्रागुक्तलक्षण आगालो व्यवच्छिद्यते प्रतिसमयमसत्येयगुणसंक्रान्तिः (नपु०पेदयत्) ८ अन्तर्मुहन संझान्तिः सबजोपशमना अन्तर्मुहूरांनोपशमना ६९ भन यस् 'चतुरधिकरयं तदसंख्येयगुणस्यं शेय, सथा 'एकहीनत्यं सर विदोपहीनत्वं शेयम् । ७५ ७९ ० ८२ ९९ यदमास्योपशमना | द्विसमयोनाय० द्विकेनोपशमना प्रतिसमयमसं० गुणोपशमना .............. प्रतिसमय विशेषहीन संकामति ११ मे १०३ ............... यामाग्रस्य सकान्तिा द्विसमयोनाप० द्विकेन संमान्तिः ·, संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- उदीरणा तु भवति । तस्मिन्नेव च समये पुरुषवेदस्य प्रतिग्रहतापगच्छति, संक्रयमाणसत्कं दलिकं पुरुपवेदे न संक्रमयतीत्यर्थः । संक्रमकरणे कर्मप्रकृतिपञ्चसंग्रहादौ तद्वृत्तौ च 'प्रथ- मस्थिती समयोनावलिकाद्विकशेपायां पुरुपवेदस्यापतन्हतोक्ता, उपशमनाधिकारे तु पुरु- पवेदस्य प्रथमस्थितावावलिकाद्विकशेषायामागालो व्यवच्छिद्यते, तस्मिन्नेव समये तत्प- तनहताऽप्यपगच्छतीत्युक्तमतोऽस्माभिरपि तथैवोक्तमिति । यदा च पुरुषवेदसत्का समय- मात्रा उदयस्थितिरतिक्रान्ता भवति तदैव पुरुपवेदस्य वन्धोऽपि व्यवच्छिद्यते । यदप्य- वेदकाद्धायाः प्रथमसमये समयद्वयोनावलिकद्विकवद्धं पुरुपवेदसत्कं दलिकमनुपशान्तं तिष्ठति तदपि समयद्वयोनावलिकाद्विकेन कालेनोपशमयति । उपशमनाविधिश्वायं-प्रथम- समये स्तोकमुपशमयति ततोऽपि द्वितीयसमयेऽसंख्येयगुणं ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येय- गुणमेवं तावद्वाच्यं यावत्समयद्वयोनावलिकाद्विकचरमसमयः। परप्रकृतिषु च प्रतिसमयं समयद्वयोनावलिकाकालं यावत् यथाप्रवृत्तसंक्रमेण संक्रमयति, तद्यथा-प्रथमसमये प्रभूतं द्वितीयसमये विशेपहीनं ततोऽपि तृतीयसमये विशेपहीनमेवं तावद्वाच्यं यावच्चरम- समयस्तत उपशान्तः पुरुषवेदः । उपरिगता चास्य स्थापना । सर्वाश्च पोडश प्रकृत्तय उपशान्ता भवन्ति । तदानी च संज्वलनानां स्थितिवन्धोऽन्त- मुंहत्तानो द्वात्रिंशद्वर्पप्रमाणो भवति, तदुक्तं कर्मप्रकृतिवृत्तौ सुगृहितनामधेयः श्री- मदाराध्यप्रवरायाचा:-"ततः पुरुपवेद उपशान्तः । तदानी च संज्वलनानां द्वात्रिंशद्वर्षप्र- माणोऽन्तर्मुहूर्तानः स्थितिवन्धो भवति"। पञ्चसंग्रहे तु-"वन्धो बत्तीससमा संजलणाणियराण उ ‘सहस्स” । कर्मप्रकृतिचूर्णी तु-'पढमसमयअवेयगस्स संजलणाण ठिइबंधो बत्तीसं वरिसाणि अन्तोमुहूर्णाणि" इत्यस्मत्प्रती लिखितमस्तीति । तत्त्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति । ज्ञानाव- रणदर्शनावरणान्तरायवेदनीयनामगोत्राणां संख्येयानि वर्षसहस्राणि भवन्ति । ननु पुरु- पवेदवन्धव्यवच्छेदानन्तरं क्षपकश्रेण्यामन्धकर्णकरणाद्धायां वर्तमानः पुरुषवेदं समयो- नावलिकाद्विकेन क्रोधे गुणसंक्रमेण संक्रमयन् चरमसमये सर्वसंक्रमेण संक्रमयति, तद्व- दत्रापि गुणसंक्रमो विध्यातसंक्रमो वा कथं न भवतीति चेत् ? सत्यम् , परं कर्मप्रकृ- तिचूर्यादौ सर्वत्र यथाप्रवृत्तसंक्रमस्यैवोकत्वेनास्माभिरपि तथैवोक्तमिति । यस्मिन् समये पुरुषवेदेनावेदको जातस्तस्मात् समयादारभ्य क्रोत्रिकं युगपदुपशमयितुमारभते । तदु: पशमनां कुर्वन् प्रथमस्थितिवन्धे पूर्णेऽन्य स्थितिवन्धं संज्वलनानां संख्येयभागहीनं शेपाणां संख्येयगुणहीनं करोति । शेषं स्थितिघातादिकं तथैव । संचलनक्रोधस्य प्रथम- स्थिती समयोनावलिकात्रिकशेषायां पतद्हतापगच्छति । अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरण- क्रोधदलिकं न तत्र प्रक्षिपति, किन्तु संज्वलनमानादाविति भावः । प्रथमस्थितावावलिका- द्विकशेषायां त्यागालो व्यवच्छिद्यते, आवलिकाशेपायां तूदीरणाया व्यवच्छेदः । उदीर- णायलिकायाश्चरमसमये संज्वलनानां स्थितिवन्धश्चत्वारो मासाः शेपकर्मणां तु संख्येयानि वर्षसहस्राणि । संज्वलनक्रोधस्य च तदा वन्धोदयोदीरणाव्यवच्छेदः। तदानी च मध्यमको धद्विकमुपशान्तम् । प्रथमस्थितिसत्कामावलिकां समयोनावलिकाद्विकवद्धं च मुक्त्वा शेपं ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः । 5744 १०१ सर्व संज्वलनक्रोधस्योपशान्तम् । प्रथमस्थितिसत्का चावलिकास्तिवुकसंक्रमेण माने प्रक्षि- प्यते । समयोनावलिकाद्विकपद्धं च दलिकं पुरुषवेदोक्तप्रकारेणोपशमयति संक्रमयति च, तद्यथा-प्रथमसमये स्तोकमुपशमयति, ततोऽपि द्वितीयसमयेऽसंख्येयगुणं ततोऽपि तृतीय- समयेऽसंख्येयगुणमेवं समयोनावलिकाद्विकचरमसमयः । परप्रकृतिषु च यथाप्रवृत्तसंक्रमेण समयोनावलिकाद्विकं यावत् पुरुपवेदवत् संक्रमयति । एवं संज्वलनक्रोधः सर्वात्मनोप- शान्तः । यदैव संज्वलनक्रोधस्य वन्धोदयोदीरणा व्यवच्छिन्नास्तदेव संज्वलनमानस्य द्वितीयस्थितेर्दलिकं समाकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति वेदयते च । तत्रोदयसमये स्तोकं प्रक्षिपति, द्वितीयस्थितावसंख्येयगुणं ततस्तृतीयस्थितावसंख्येयगुणमेवं तावद्वाच्यं याव- प्रथमस्थितेश्चरमसमयः । प्रथमस्थितिप्रथमसमये संज्वलनमानस्य स्थितिवन्धश्चत्वारो मासा इति पञ्चसङ्ग्रहकर्मप्रकृतिवृत्त्योः । कर्मप्रकृतिचूर्णी त्वन्तर्मुहूर्त्तन्यूनाश्चत्वारो मासाः, तथाच तगन्धः-"वाहे चेव माणस्स पढमठिति वीयठितीतो दलिय घेत्तूण करेति पढम- समयवेयगो पढमठिति करेमाणे पढमसमते उदते पदेसगं योवं देति । से काले असंखेजगुणाए सेढीए देति जाव पढमठितीए चरमसमयो त्ति । ताहे चेव माणस्स तिविहस्स उवसामगो। संमि समते माणसंजलणाए ठितीए बंधो चत्तारिमासा अंतोमुहुत्तूणा" एवमग्रेऽपि मायालोभयोः प्रथमस्थिति- प्रथमसमये चूर्णिकाराभिप्रायेणान्तर्मुहूर्तोना स्थितिर्वाच्या । ज्ञानावरणीयदर्शनावरणी- यान्तरायनामगोत्रवेदनीयानां संख्येयानि वर्षसहस्राणि स्थितिवन्धः । तदानीमेव च मानत्रिकं युगपदुपशमयितुमारभते । संज्यलनमानस्य च प्रथमस्थितौ समयोनावलिकात्रिक- शेपायां प्रतिग्रहतापगच्छति, तत्र मध्यममानद्विकस्य दलिकं न प्रक्षिपति, किन्तु संज्वलन. मायादौ । संज्वलनमानस्य प्रथमस्थितावायलिकाद्विकशेपायामागालो व्यवच्छिद्यते, तत उ- दीरणव केवला प्रवर्त्तते । सापि च यावदावलिकाचरमसमयः। ततः प्रथमस्थितेरावलिका शेपीभूता तिष्ठति । उदीरणावलिकाचरमसमये संज्वलनानां द्विमासिकः स्थितिबन्धः शेषक- मणां तु संख्येयवर्षाणि । तदानीं संज्वलनमानस्य वन्धोदयोदीरणाव्यवच्छेदः । मध्यममा- नद्विकं चोपशान्तम् । तदानी संज्वलनमानस्य समयोनावलिकद्विकवद्धं प्रथमस्थितिसत्कां चावलिकां मुक्त्वा शेपं सर्वमुपशान्तम् । तदानीमेव संज्वलनमायाया द्वितीयस्थितेर्दलिक समाकृष्य प्रथमां स्थिति करोति वेदयते च । संज्वलनमानस्य प्रथमस्थितिसत्कामावलिका स्तिबुकसंक्रमेण संज्वलनमायायां संक्रमयति । समयोनाबलिकाद्विकवद्धं च पुरुषवेदोक्तप्रका- रेणोपशमयति संक्रमयति च । संज्वलनमायोदयप्रथमसमये च मायालोभयोः स्थितिवन्धी द्वौ मासी, शेपकर्मणां संख्येयानि वर्षाणि । तत्समयादेवारभ्य तिम्रोऽपि माया युगपदुप- शमयितुमारभते । ततो मध्यममायाद्विकसत्कं दलिक संज्वलनमायायाः प्रथमस्थिती समयो- नावलिकात्रिकशेपायां वध्यमानायां संज्वलनमायायां न प्रक्षिपति, किन्तु संज्वलनलोभे । आवलिकाद्विकशेपायां त्यागालो व्यवच्छियते, तत उदीरणेव केवला प्रवर्तते, सापि तावत् यावदावलिकाचरमसमयः । तस्मिंश्च समये संज्वलनमायालोभयोः स्थितिवन्ध एको मास: शेपकर्मणां तु संख्येयानि वर्षाणि । तदानीमेव च संज्वलनमायाया वन्धोदयोदीरणाव्य- ·, १०२ संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- वच्छेदः, मध्यम मायाद्विकं चोपशान्तम् । संज्वलनमायायाः प्रथमस्थितिसत्कामावलिका समयोनावलिकाद्विकवद्धं चानुपशान्तं तिष्ठते, शेपं सर्वमुपशान्तम् । ततोऽसौ लोभवेदको जातस्तस्मिंश्च समये संज्यलनलोभस्य द्वितीयस्थितेः सकाशाद्दलिकमाकृप्य प्रधमस्थिति करोति वेदयति च । पूर्वोक्कां च मायायाः प्रथमस्थितिसत्कामावलिकां स्तिवुकसंक्रमण संज्वलनलोभे संक्रमयति । समयोनावलिकाद्विकवद्धाश्च लताः पुरुपवेदक्रमेणोपशमयति, संक्रमयति च संज्वलनलोभे । लोभस्य द्वितीयस्थितेर्दलिकमाकृष्य प्रथमा त्रिविभागोपेतां स्थितिं करोति, तद्यथा-प्रथमो विभागोऽश्वकर्णकरणाद्धासंज्ञः, द्वितीयकिट्टिकरणाद्धासंज्ञः। एतयोयोविभागयोर्दलिकनिक्षेपो भवति । किमुक्तं भवति। द्वितीयस्थितेर्दलिकं समा. कृप्य द्विभागप्रमाणां प्रथमां स्थितिं करोतीति । तृतीयः पुनः किट्टिवेदनाद्धा संज्वलन- लोभोदये वर्तमानः प्रथमसमये त्रीनपि लोभान् युगपदुपशमयितुमारभते । उपशमना- विधिश्च माग्वत् । तत्राश्वकर्णकरणाद्धायां वर्तमानः पूर्वस्पर्द्धकेभ्यः प्रतिसमयं दलिकं गृहीत्वा तस्यात्यन्तं नीरसतामापाद्यापूर्वस्पर्द्धकानि करोति । संक्रमितमायादलिकसम्ब- न्धिभ्यः पूर्ववद्धसंज्वलनलोभसत्केभ्यो वा पूर्वस्पर्द्धकेभ्यः प्रतिसमयं दलिकं गृहीत्वा तस्य तत्कालबध्यमानसंज्वलनलोभस्पर्द्धकवदत्यन्तनीरसतामापादयन्नपूर्व दलिकं प्रतिसमयं गृह- नपूर्वस्पर्धकानि करोति । इह तावदनन्तानन्तपरमाणुनिष्पन्नान स्कन्धान जीयः कर्मतया गृहाति । तत्र चैकस्मिन् स्कन्धे यः सर्वजपन्यो रसः सोऽपि सर्वजीवानन्तगुणान् रसा- विभागान् प्रयच्छति । तदुपेतपरमाणूनां समुदायः प्रथमा वर्गणा । ततः क्रमेणैको. तररसाविभागवृद्ध्या सिद्धानन्तभागाभव्यानन्तगुणा वर्गणा याच्याः । तावद्वर्गणास- मुदायः स्पर्द्धकमुच्यते । इत ऊर्धमेकोत्तरवृद्धया वर्धमानो रसो न लभ्यते, किन्तु सर्व- जीवानन्तगुणरेव रसाविभागः। ततः प्राक्तनक्रमेण द्वितीयं स्पर्द्धकमारभ्यते । एवं तृतीया- दीनि तायद्वाच्यानि यावदनन्तस्पर्द्धकानि । एतेभ्य एवेदानी प्रथमादिवर्गणा गृहीत्या विशुद्धिप्रकर्षवशादनन्तगुणहीनरसाः कृत्वा पूर्ववत् स्पर्द्धकानि करोति । न चैवंभूतानि कदापि पूर्व कृतानि ततोऽपूर्वाणीत्युच्यन्ते । एवमपूर्वाणि स्पर्द्धकानि कुर्वतः संख्येयेषु स्थितिवन्धसहस्रेषु गतेषु सरस्वश्वकर्णकरणाद्धा परिसमाप्यते । ततः किट्टिकरणादायां प्रविशति । तदानी च संज्वलनलोभस्य दिनपृथक्त्वममाणः स्थितिवन्धः, शेषकर्मणां वर्षपृथक्त्वप्रमाणः । फिट्टिकरणाद्धायां च वर्तमानः पूर्वस्पर्द्धकेन्योऽपूर्वरपकेभ्यश्च दलिकं गृहीत्या पतिसमयमनन्ताः किट्टीः करोति । फिट्टयो नाम पूर्वस्पर्धकभ्यश्च वर्गणा गृहीत्वा तासामनन्तगुणहीनरसतामापायकोत्तरवृद्धि त्यागेन वृहदन्तरालतया व्यवस्थापन, यथा यासामेव वर्गणानामसत्कल्पनयाऽनुभागभागानां शतमेकोत्तरं शुत्तरादि वासीत तासामेयानुभागभागानां पयकस्य दशकस्य पचददाकादेव व्यवस्थापन मिति । ताश्चै- कस्मिन् अनुभागस्पर्द्धके यावत्यो वर्गणातासामनन्ततमे भागे यावत्यो वर्गणास्ता- पत्रमाणाः प्रथमसमये करोति । ताधानन्ताः सर्वजघन्यादनुभागादप्यनन्तगुणहीनरसाः फरोति । द्वितीयसमये प्रथमसमयकिदिभ्योऽसंख्येयगुणहीनास्तृतीयसमये ततोऽप्यसंख्ये.

·सरूपन् ] प्रकृतिसंक्रमः। १०३ यगुणहीना एवं तावद्वाच्यं यावत् किट्टिकरणाद्धाचरमसमयः। प्रतिसमयं दलिकमसंख्ये- यगुणं, तद्यथा-प्रथमसमये सकलकिट्टिगतं दलिकं सर्वस्तोकं ततो द्वितीयसमये सकलकिहिन गतमसंख्येयगुणं ततोऽपि तृतीयसमये समस्तकिट्टिगतं दलिकमसंख्येयगुणमेवं तायद्वाच्यं यावत् किट्टिकरणाद्धायाश्चरमसमयः। अनुभागस्तु प्रथमसमयासु कृतासु किट्टिषु सर्वप्रभूतः, ततो द्वितीयसमयासु कृतासु फिट्टिप्वनन्तगुणहीनः, ततस्तृतीयसमयकृतास्वनन्तगुणहीना, एवं तावद्वाच्यं यावत् किट्टिकरणाद्धाचरमसमयः। तथा प्रथमसमयेषु या निवर्तिताः किट्ट- यस्तासां मध्ये या मन्दरसास्तासां दलिकं सर्वप्रभूतं, ततोऽनन्तरेणानन्तगुणेनानुभागेनाधि- कायां द्वितीयस्यां किट्टी दलिकं विशेपहीनं ततोऽप्यनन्तरेणानन्तगुणानुभागेनाधिकायां तृतीयस्यां किट्टी दलिक विशेषहीनमेवमनन्तरानन्तरानन्तगुणाधिकानुभागासु किट्टिपु विशे- पहीनं विशेपहीनं दलिकं तावद्वाच्यं यावत् सर्वोत्कृष्टरसा किट्टिः। एवं प्रतिसमयनिवत्ति. तानामपि किट्टीनां भावीयम् । तथा प्रथमसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्वजघन्यानु- भागा किट्टी सा सर्वस्तोकानुभागा, ततो द्वितीयाऽनन्तगुणानुभागा, ततोऽपि तृतीयाऽन- न्तगुणानुभागा एवं तावद्वाच्यं यावत् प्रथमसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये सर्वोत्कृष्टा किट्टिः। एवं द्वितीयादिसमयकृतानामपि किट्टीनां प्ररूपणा कर्त्तव्या। तथा किट्टीनां परस्परं प्रदेशा- नामल्पबहुत्वमुच्यते-तत्र प्रधमसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्ववहुप्रदेशा किट्टिः सा स्तोकप्रदेशा तदपेक्षया द्वितीयादिसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्वाल्पप्रदेशा साऽसंख्ये- यगुणा, ततोऽपि तृतीयसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्वाल्पप्रदेशा सा असंख्येयगुण- प्रदेशा एवं तावद्वक्तव्यं यावच्चरमसमयः। तथा प्रथमसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्वज- धन्यानुभागा किट्टिः सा प्रभूतानुभागा ततो द्वितीयसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्यो- स्कृष्टानुभागा किट्टी साऽनन्तगुणहीना, तथा द्वितीयसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्व- मन्दानुभागा किट्टी तदपेक्षया तृतीयसमयकृतानां किट्टीनां मध्ये या सर्वोत्कृष्टानुभागा किट्ठिः साऽनन्तगुणहीना एवं तावद्वाच्यं यावञ्चरमसमयः । अत्र स्थापना- । किट्टिकरणाद्धायां सं० लोभदि० स्थितौ किट्टिकरणविधेश्चित्रम् ॥ | सर्वोत्कृष्टानुभागा किहिः सर्वा- पप्रादेशिकी प्रथमा ततोऽनं० गु० हीनरसा द्वितीयादयः किट- योऽनुक्रमेण विशेषाधिकमादे. शिक्यो ज्ञेयाः। . . . . . . . . . . . . . . . ० . " " " . . . " " " नः प्रदेशसमुदायः सर्पस्त्रोकः। दपि जघन्यानुभागस्पर्धकतोऽनन्तगुणही- नन्ताः)। अनुभागसमुदायसर्वोत्कृष्टस्त- प्रथमसमयकृताः वियः ॥ (यस्ततो- . " " " . . ० . " " " " " . . " " . . . . " " " सर्वेऽपि विन्दवो ययोत्तरमधिकाधिकरूपेण योग्याः।

·संक्रमकरणे [भेद्य- . . . . . . . (उपरितोऽनं० गु० होनरसासं० गु०प्रादेशिकी प्रथमा कीहिः। ततोऽनन्तगु० हीनरसा विशेषा- धिकप्रादेशिक्यश्च द्वितियादयः . . . . . . . O . . ० कि० " " " यतः) समुदायोऽसंख्येयगुणः (प्र० सम- गसमुदायोऽनन्तगुणहीनः । प्रदेश- दिभ्योऽसंख्येयगु० हीनाः । अनुभा- तोऽनन्ताः) परं प्र० स० कृतकि- द्वि० समयकृताः किट्टयः ११ (वस्तु- . . . ० . " . ००० . " " " " . . " " " ० . . . . . " " " " . . . ० . . " " " " ० .. .. " " . . . . . ० ० . . उपरितनादनंत गु० हीनरसासं० गु०प्रादे०प्रथमा कि० । ततोनं. ० गु० ही. रसा विशेषाधिकमा. • द्वि०कि.।" . . . ०० . " " समु. असं० गुणः । अनं० गु० हीनः। प्रदे० दपि ९. अनुभागसमु० हिन्योऽसं० गु० हीनास्त- न्ताः द्वि० परं स०कृतकि- तृतियसमयकृताः कियोऽन- . . . O " " ० " " ० . . . "" . " " . . ० . " " " . . . . . " " " . . . ० ००० " " " .. . . ० . . . . . . . 0 . उपरितोऽनं० गु० हीनासं० गु० प्रादे. प्रथमा । ततोऽनं. गु० ही. रसा विशेषाधि० प्रादे० द्वि०कि.।" .. . . . मु० असं• गुणः। हीनः। प्रदे० स. नु०समु०अनं०गुरु हीनास्तदपि ७।- समयतोऽसं० गु. योऽनन्ताः परं तृ० चतुर्थसमयकृतकिट ०० . ० . . . " " " . . " " . . . क . . . . . . . " " . " . . . . . . . . ० . . . .. ० उपरिष्टादनं० गु० हीनासं० गु० • प्रा०प्र०कि० । ततोऽनं.गु०ही. . रसा विशेषा०प्रा०वि० कि० । . ०० . . असं० गुणः। हीनः । प्रदे० समु० अनु० समु०अनं०गु० तदप्यसरकल्पनया 1५ यतोऽसं० गु० हीनाः मन्ताः परं घ० सम. पञ्चमसमयकृतकियोऽ. . . . . " " . . ० | रेखाः। हिरूपा भागकि- इति अनु- सर्वजघन्यानुभागा किहिः, स. त्कृिष्टप्रादेशिकी, सर्वान्तिमा । .रूणः) (पंक्ति- प्रदेशाः। किहिगत- कानुभाग- इति प्रत्ये. किट्टीकरणाद्धायाः समयोनासु तिसृष्वावलिकासु शेपासु संज्वलनलोभस्य पतगहतापग- च्छति, अप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणलोभद्विकं संज्वलनलोभे न प्रक्षिपतीत्यर्थः । मध्यम- लोभद्विकदलिकं तु स्वस्थान एवोपशमं नीयते । किट्टीकरणाद्धाया आवलिकाद्विकशेपायां त्यागालो व्यवच्छिद्यते किन्तु केवलोदीरणा प्रवर्तते । सापि तावत् यावदावलिका । तथा ·खरूपम् ] प्रकृतिसंझमः। किट्टीकरणाद्धायाः संख्येयेषु भागेषु सत्सु संज्वलनलोभस्यान्तमहर्तप्रमाणः स्थितिबन्धः । ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणां दिनपृथक्त्वप्रमाणो नामगोत्रवेदनीयानां प्रभूतवपंसहन- प्रमाणः । किट्टिकरणाद्धायाश्चरमसमये संज्वलनलोभस्यान्तर्मुहर्तप्रमाणः केवलमिदमन्तर्मु. इत्तं लघुतरमवसेयम् । ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामन्तरहोरात्रं नामगोत्रवेदनी. यानां किञ्चिदूनवर्पद्वयप्रमाणः । उदीरणावलिकायाश्चरमसमये संज्वलनलोभस्य बन्धवादरी. दयोदीरणा व्यवच्छिद्यन्ते । अनिवृत्तिवादरसम्परायगुणस्थानमपि परिसमाप्यते। अनिवृत्ति- करणचरमसमये मध्यमलोभद्विकमुपशान्तम् । तदानी च संज्वलनलोभस्य समयोनावलिका- द्विकवद्धं, द्वितीयस्थितिगतं किट्टीकृतं किट्टीकरणाद्धायां शेपीभूतं, चरमावलिकागतं च मुक्त्वा शेपं सर्वमुपशान्तं वर्तते, तदुक्तं पञ्चसंग्रहे-"टोभस्स अणुवसत किट्टी उद्यावली य पुपुत्तं । वायरगुणेण समगं दोण्ह वि लोभा समुवसंवा ॥ १॥” इति। ततः किट्टिवेदनाद्धायां प्रविशति । तत्र प्रविष्टः प्रथमसमये सूक्ष्मसम्पराय उच्यते । सूक्ष्मसम्परायाद्धायां वान्तमौहूर्तिक्यामुप- विष्टः सन् संज्वलनलोभस्योपरितनस्थितेः कतिपयकिट्टीराकृप्य सूक्ष्मसम्परायाद्धातुल्यामध. स्तनस्थितिं कुरुते वेदयते च । किट्टीकरणाद्धायाः चरमावलिकागतं दलिकं स्तिवुकसंक्रमेण संक्रमयति । सूक्ष्मसम्परायाद्धायाः प्रथमसमये प्रथमान्तिमसमयकृताःमिट्टीः वर्जवित्वा शेपस. मयकृताः किट्टयः प्रायः उदयमागच्छन्ति । प्रथमस्थितिभावानाक्रान्तकिट्टिव्यवच्छेदार्थ प्रायः पदम् । तथा चरमसमयकृतानां किट्टीनामधस्तादसंख्येयभागं प्रथमसमयकृतानां किट्टीनाम- परितनमसंख्येयभागं वर्जयित्वा शेपाः किट्टीरुदीरयति । द्वितीयसमये उदयप्राप्तानां किट्टी- नामसंख्येयभागं मुश्चति, उपशान्तत्वेनोदये न ददाति । अपूर्व चासंख्येयभागम नुभवनामु- दीरणाकरणेन गृह्णाति । एवं प्रतिसमयमियतो भागस्य ग्रहणमोक्षौ कुर्वता तावद्गन्तव्यं यावत् सूक्ष्मसम्परायचरमसमयः। द्वितीयस्थितिगतमपि दलिकं सूक्ष्मसम्परायप्रथमसमयादारभ्य सकलामपि सूक्ष्मसम्परायाद्धां यावत् पूर्ववदुपशमयति। समयोनावलिकाद्विकवद्धमपि च दु- लिकमुपामयति । सूक्ष्मसम्परायाद्धायाश्चरमसमये ज्ञानावरणदर्शनावरणान्तरायाणामन्तर्मु- हर्तप्रमाणः स्थितिबन्धः । यश कीर्तिनाम्न उच्चर्गोत्रस्य च पोडशमुहूर्चप्रमाणः स्थितिवन्धः। वेदनीयस्य चतुर्विशतिमुहर्त्तप्रमाणः स्थितिवन्धः । तस्मिन्नेव समये मोह नीयमुपशान्तम् । शातवेदीयं विहाय शेपकर्मणां यन्धव्यवच्छेदश्च। ततोऽनन्तरसमये उपशान्तमोहो भवति । तत्र चौपशान्ताद्धासख्येयतमभागसमयप्रमाणा गुणश्रेणी रचयति । सर्वा अपि गुणश्रेणयः काठापेक्षया प्रदेशापेक्षया च तुल्याः । ताश्चान्तर्मुहूर्चप्रमाणा उपशान्तमोहगुणस्थानकालं यावत् करोति, अवस्थितपरिणामरूपहेतोरेकरूपत्वात् । दर्शनत्रिकं मुक्त्वोपशान्तमोहनीयं सक्रमोदनापवर्तनोदीरणानिधत्तिनिकाचनाकरणानामयोग्यं भवति। दर्शनत्रिके तु संक्रमा- पवर्तन भवतः, नान्यत्करणं, तत्र मिथ्यात्वमिनयोः सम्यक्त्वे संक्रमः, अपवर्त्तना त्रयाणा- मपि भवति । इत्यं च क्रोधेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्य द्रष्टव्यम्। यदा तु मानेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्तदा मानमनुभवन्नेव संज्वलनकोधं नपुंसकवेदोकप्रकारेण प्रथमत उपशमयति, ततः क्रोधोक- - , सक०१४ ·१०६ संकमफरणे [श्रे० द्वय- प्रकारेण मानत्रिकमुपशमयति, शेपं तथैव । यदा च मायया श्रेणि प्रतिपन्नस्तदा मायां वेदयन्नेव नपुंसकवेदोक्तप्रकारेण प्रथमतः क्रोधत्रिकं ततो मानत्रिकं चोपशमयति । ततः क्रोधोक्तप्रकारेण मायात्रिकं शेपं तथैव । यदा तु लोभेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्तदा लोभमनुभवन् नपुंसकवेदोकप्रकारेण क्रोधत्रिकं ततो मानत्रिकं ततो मायात्रिकं चोपशमयति । ततो लोभत्रिकमुक्तप्रकारेणोपशमयतीति । अत्र स्थापना- ॥ चारित्रमोहस्य सर्वोपशमनानुक्रमः ॥ (पुंवेदसंज्वलनकोधोदयाभ्याम् ) प्रस्थापका-उपशमसम्यग्दष्टि. क्षायिकसम्यग्दृष्टिा । प्ररूपणा वधोमुखी कार्या । संज्ञार्थ:-सं०१०-सख्येयानि वर्षाणि । शेषवर्ज-प्रथमस्थितेश्चरमावलिकासमयोनावलिकाद्विकेन पद्धं दलिक च वर्जयित्वा । :: =स्थितिघातसहस्राणि । '' इत्यत्र बिन्दवस्त- दावारककर्मोदयसूचकाः, तदधस्तन्यो रेखास्तु स्थितिघातसूचनार्थम् । क्रियाक्रमः अतोऽन्यस्थितिवन्धः । (पल्यसंख्येयभागहीनक्रमेण) . . 1 वि (अन्तर्मु.) . - ७म गुण स्थानम् . यथाप्रवृत्तम् (अन्तर्मु०) अत्र प्रथमसमयादारभ्य स्थितिघातादि ५ पदार्था युगपत् प्रवर्तन्ते । भत्र निद्रामचलयोर्वन्धविच्छेदः। गु से ख्ये तमोभागः पू १ संख्येय स्थिधातसहस्राणि या भा ये (अन्तर्मु.) स्थितिखण्डपृथकूरवानि अन्न देव ३-पञ्चे-वै० २-३०-का-समच०-वर्णादि ४-अगु०-उप०-परा०- उश्वा०-ग्रस ९-सुखग-निर्माण-जिन-आहा०२-इति ३० प्रकृतीनां बन्ध. विच्छेदः । स्था n . म् अन चरमसमये हास्यरतिभयकुरसाना बन्धविच्छेदः । हास्यपदस्योदयविच्छेदः । सपां देशोप-निध-निकामनाया भपि विच्छेदः ।

·खल्पम् ] प्रकृतिसंगमः। १०७ .. ० अत्रापि प्रयमसमयतः पूर्ववत् ५ पदार्याः प्रवर्तन्ते । (परमस प्रथमसमये पजमंग्रहमतेन बन्धः सत्ता च भन्तः को० को. सागरप्रमाणा, कर्मप्रकृति- मतेन बन्धः कोटिसागरप्रमाणः सचा स्वन्तः को० को. प्रमाणा। यद्यपि प्रागुतेष्वपि करणेवतावान् बन्ध एतावदेव सत्कर्म सदा कर्मणां प्राप्यते, तथाप्यत्र यन्धसकर्मणी उदपेक्षया संरयेयगुणहीने द्रष्टव्ये इनि विशेषः । सोऽपि यन्तः पूर्वकमेण हानि गच्छति) . 37 - स्थितिपातसहयाणि . नि मन सागरोपमसहस्रपृथक्वः स्थितिबन्धः। (७ कर्मणाम्) मनासंझिपने० नुल्यस्थि० बन्धः । वर - ० | अन चतुरिन्द्रियतुल्यस्थितिवन्धः । 5 शेपोऽपतिउते। ऊमेक एप भागः अनिवृतिसंगयेयाभागाः । इत स्थि. पा० भ० स्थि. पा. पृथ०/ रिप. पा.१० स्थि० घा०० थि.प.स. -. अप त्रीन्द्रियतुलपस्थितिस्थः । AY -० भन द्वीन्द्रियतुल्यस्थितिबन्धः । ण -0 -0 भत्रकेन्द्रियनुल्यस्थिनियन्धः । -O इन प्रारम्य ७ कर्मणा यस कर्मणः पत्यो मानस्थि. यथा तयाम्यरिष. यन्धः संगये० गु० हीना, शेपा पूर्वपत् । मन सरफर्मापेक्षपापपरयं- ·१०८ संकमकरणे [श्रे० द्वय- ना. गोप ज्ञाना. १०प० मोहस्य २५० -. सर्वस्त्रोक सकर्म नामगोत्रयोः । ततो ज्ञान- दर्शनावरणवेदनीयान्तरायाणां विशेषाधिकम् । ततो मोहस्य विशेषाधिकम् । स्थि० बग्ध सह. - गुरु हानिभिः । सहसाभिः सं. भागहानिभिः = सभिःमरयेय अत्र प०सं० १५० भागः . भा. हानिभिः " सहस्राभिः सं. सहस्राभिः सं०. गु० हानिभिः नि स्थिबन्ध सह. -० वृ अत्र प० १० सं० १५० सं० भागः भागः भन्न सर्वस्त्रोकं नामगोत्रयोः सकर्म ततो ज्ञाना- वरणादिचनुण संस्येयगुणं सतो मोहनीयस्य संख्येयगुणम् । सिक बन्ध सह. गु० हानिभिः सह० सं० अन प० प० सं० -०सं० भागः भागः प० सं० अन सर्वस्तो नामगोत्रयोः सत्कर्म ततो ज्ञाना- भागः वरणादिचनुामसंख्येयगुणं ततोऽपि मोहनी- यस्य संख्पेयगुणम् । स्थि बन्ध सहना स्थि० वन्ध सह. | अन्न ५० प० भसं० प.सं. 'अत्र सर्वस्त्रोकं मामगोन्नयोः सरकौ । ततो ज्ञाना- असं०भा० भागः भागः वरणादिचतुर्णामसंख्येयगुणम् । ततो मोहस्या- संख्येयगुणम् । अतो मोहनीयस बृहदप- वर्तमा प्रवर्तते। 4 गु० हानिः है अतः असं० - थिव०सह प० असं०५० असं०५० असं० अन्न सर्वस्वोकं नामगोत्रयोः सकर्म ततो मोह- स्यासंख्येयगुणं ततो ज्ञानावरणादीनां चतु- र्णामसंख्येयगुणम् । इतोऽसंख्येयसमयबद्धाः स्थितय एवोदीरणामागच्छन्ति नान्याः। प० अ० प०अ० प. अ. अत्र सर्वस्त्रोको मोहस्य स्थितिबन्धः । ततो नाम- गोत्रयोरसंख्येयगुणः । ततो ज्ञानावरणादीना- मसंख्येयगुणः। म् स्थि० बन्ध स० ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। १०९ स्थि० बन्धसहस्राणि मोहप. अताना० गो०प०अ० ,वे. ५० अ० ज्ञा०द० अ०प०अ० अत्र सर्वस्त्रोको मोहस्य स्थितिवन्धः, ततो नामगोत्रयोरसंख्येयगुणसतो ज्ञानदर्शनावरणान्तरायाणामसख्ये- यगुगस्ततो वेदनीयस्थासंख्यगुणः। अतो मन.प० दानान्तराययोदेश. घात्यनुभागया। अ क १० असं० भा० प० असं० मा. स्थि० बन्धसहवाणि प. असं०मा० प. असं० मा० अन सर्षस्तोको मोहस्य स्थितिवन्धः ततो ज्ञानावरणादित्रिकस्यासंख्येय. गुणछनो नामगोत्रयोरसंध्येयगुग. स्वतो वदनीयस्य विपविक इति कर्म प्र. 'असंख्येरगुम इल पत्र. संग्रहे। अनी सामान्ठ. अधिक कयोश्च दे० घा० अनु० वन्यः । वृ "मना भोगा०-go-श्रुतगाना- 4. न. पा. अनु. पाया। 0 स्थित बन्धसहसा त्ति Inth ohot •ita akari स्थिर बन्धसहस्त्रा० Mai amita-mitteurs 01 . स्थि. पन्धसहयामि A -८ "mar.mi.. स्थि बन्धसा.

·संक्रमकरणे 4 !.!.!.!.!.. अतः असं० गु० हान्या अतः असं० गु०हान्या नपुंसकोपशमनाद्धा स्थि० बन्धसहस्राणि (अन्तमुहूर्तं वा) अतः असं० गु० हान्या , [अ० इय- सं० वा० अतः २: मोहानामन्तरकरणं प्रारभते। अनन्तरसमये मोहस ७ पदार्था युगपत् प्रवर्तन्ते- १ अनुभा० ५० १ स्थानः । २ उदीरणा सं० वा. पिंका। ३ स्थि.बं० सं० पा०1४ पु०-संव० ना आनुपू० संक्रमः। ५ सं०लोभस्य असंक्रमः। ६ सा- सामप्युदीरणा बन्धतः ६ आव० अनन्तरं । ७ मोहान्यस्थि. बन्धः सं० गु० हीना, शेपाणां असं० गु. हीनः । नपुंसकोपशमना छ। अन्न नपु० उपशान्तः। अतः सर्वासु उदीतः उदयदलिकमसं०गुणम् । | .."अवः स्त्रीवेदोपरामनाप्रारम्भः । अतः सं० गु० हान्या स्थि० वन्धः .. A क -4 Al -D . १ संरयेयभागः उपशमनाद्धायाः स्त्रीवेदोपशमनाद्धा (अन्तर्मु.) स्थिः बन्धसहवा. संवा 0 ...अतः स दे० घा. ज्ञा०६० नाम् १ स्थान अनु. चन्धः। A अतः सं० गु० हान्या A ३ .."अव स्त्रीवेद उपशान्तः अनन्तरस. मयात् ६ नोक पुं० उपशमना प्रारम्भः। A.A को १ संख्ये० भागः नोकपायोपशमनाद्धायाः पा यो- ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। १११ =3 सं०या० सं० वा. अतः कर्मणां संवास्थि..। अ प पा १स्थि यं० सं०थि पन्धाः 44 अतः सं० गु० हास्या अतः सं० गु० हान्या अतः सं. गु० हान्या अतः सं० गु० हान्या नि by ब भत्र पुंवेदागालविग्छेदः, पतरताऽपि। आव० (भन्त,०) श्राप भन पुवेदोदयोदीरणाविच्छेदः । 4 . ना (पुं० स्थितिः) समयः iiili को (भन्तम द्विसमयोने द्वे आपलिफे भापलि. भत्र ६ नोकपाया उपशान्ताः । पुं- चैदस्य समयमात्रा शेषास्थितिः । पुं०१६ वर्षः संज्व० स्य च संख्येय. वर्षसहस्राणि स्थितिवन्धः। अन वेदस्यावेदकोऽबन्धकोऽपि । द्वि- समयोनाव. द्विकेन बदं दटिक वर्जशेपं सर्व वेददलिकमुपशान्त । शोध ३ कोपशमनाप्रारम्भश्न। आव० अतः संभाहान्या न सैव सैव सैय अन्तर्मु० भन पुंवेद उपशान्तः । संवा० सं० वा० सं० वाहीन ३२ वर्ष दि संस्थि० बन्धाः को भत्र सं० क्रोधस्स अपनाता जाता। पा- - भाव A ·संक्रमकरणे [श्रे० द्वयं- अन संक्रोधागालविच्छेदः। A आव -0 4 मा ४मास न्त सं०णा अतोऽनन्तरसमये सं० क्रोधस्य बन्धो- दयोदोरणाविच्छेदः । अप्रे० प्र.. क्रोधावुपशान्तौ । बद्धद० वर्जसं. क्रोधः उपशान्तः । सं० क्रोधस्स चरमावलिकावशिष्ट । सं. मानो- दयः। मानकोपशमनाप्रारम्भश्च । ना आवलिका भन्न सं. क्रोधस्य वरमावलिकास्ति- केन सं०माने संक्रान्ता। (अन्तर्मु) त्रि आवलिका अत्र सं० क्रोधस्य पद्धदलिकं उपशान्तं संक्रान्तं च । तेन संत्रोधः सर्वथा उपशान्तः। को | सं०स्थि०० आवलिका अन्न सं० मानपतहता भमा । . अन सं० मानागालविच्छेदः । पावलिका F २ श कस मा सं० त्रि.अत्र सं. मानस्स बन्धोदयोदोरणावि- च्छेदः अप्र० प्र० मानौ उपशान्ती। मासौ शेपीभूतावलिकाबद्धद०वर्जमानोप- शान्तिः। सं० मायाया उदयः। माया ३ कोपशमनाप्रारम्भः । म आ वलि का . भन सं० मानस घरमावलिकास्तिबु. केन सं० मायायां सक्रान्ता । नि (अन्तर्मु.) आवलिका को. भत्र मानः सर्वोपशान्तः । पद्धदालिका मुपशान्तं संकान्त च।

·स्वरूपम् ] प्रकृतिसक्रमः । अ सख्येया स्थिव०) आवलि आव० नि अत्र स० मायाया पत हताविच्छेद । अन स० मायागाल विज्छेद । वृ माया मात्र स० मायाया बन्धोदयोदीरणावि. लोभयो च्छेद । मध्यमाये उपशान्ते । घर. मास मावालका समयोनावलि काद्विक- पचवयित्वा सर्वा माया उपशा- न्ता ।सलोभस्य द्वि०स्थितिभा गरणेन प्र० स्थिति कृत्वा पदयति । अत्र प्रथमभागत प्रारम्यापूर्वाणि स्पर्धकानि सलोभस्य करोति । लो. भतिकोपशमनाप्रारम्भ । भत्र मायायाश्चरमावलिका स्तियुकेन लोभे सक्रान्ता। अत्र स. माया सर्वोपशान्ता । पद टिकमुपशान्त सक्रान्त घ। त्ति भावलिका द्वा नि र (भन्तर्मु.) आपरिका स०स्थि०५० कित्यवग्या संख्येयभागा क स० स्थि. यामश्वकर्णकरणादा (प्रथम अन्तर्मु) स स्थि० २० । किट्टीकरणादा (द्वितीयो भाग अन्तर्मु०)। (९मगुणगान समासम्) आवलि आवलि. JA वि०स०१०व०स०ए०व०स०पृ० दीन० भनापूर्वस्पर्धककरण समाप्त । अनन्त. रसमयायप्रतिसमय लोभस्यानन्त किट्टीकरणप्रारम्भ । !!.!.!.!.! दीनप. अन्तमुंह A भन स. लोभस पतहवाविच्छेद । अत्र स० लोभागालविच्छेद । स्त्रोकम २ वर्ष. अहोराम २ वर्ष० वर्मु० अन किहिघामावलिकाबद्धवजंसव- सक. १५ ·११४ संझमकरणे [अ० द्वय- लोभ उपशान्तः । मध्यलोभी सर्वोपशान्ती। लोभबन्धविच्छेदेन मोहस्याबन्धः । बा० लोभोदयोदीरणाविच्छेदः । अनिवृत्तिकरणं स. मा । किट्टीकरण समाप्तं । अनन्तरसमयासू. मकिटिचेदनमुपशमनं च। . अन्न वा०लोभस्य घरमावलिकासिबुकेन संकान्ता। प सूक्ष्म आवलिका (१०मगुणस्थानमन्तर्मुहुर्तम् ) हि घे द ना द्रा (तृतीयो भागः) आवलि. द्धा (अन्तर्मु) 12 अन पद्धदलिकोपशान्तिः। यः अ (मोहस्य) उ प शान्ता द्धा ("मगुणस्थानं अन्तर्मु.) म् (मो ह स्य) १६ मुहूर्त अन्तर्मु०२४ मुहू मत्र सू० लोभस (किटे) उदयविच्छेदः। मोहस्स सर्वोपशमना। अनोपशान्ताद्धायां भविष्टो जीव उपशमयथा- ख्यातचारित्रमुपशान्तवीतरागत्वं च प्रामोति । चारित्रमोहनीयं सर्वकरणासाध्यं, दर्शनमोह. द्विकं च संक्रमापवर्तनामात्रसाध्यं सम्यक्त्वं च अपवर्तनामात्रसाध्यं भवति । भवक्षयेण समयाअनन्तरमनुत्तरे गच्छति । (अबन्धः) (अबन्धः) प्रति समय अतः प्रारभ्य सामयिकस्थि० बन्धः प्रवतेते . भत्र उपशान्ताचाक्षयेण च यथैवारूतस्तथैव प्रति- पतन् प्रमत्तं यावत् गच्छति । विपर्ययप्रमेण भवति) (अनागतानां पुनर्मोहोदय उपशमनातो मोहस्य द्वितीया स्थितिः १६ मुहूतादिस्थि० वन्धः पुनः प्रवर्तते अन्तर्मुहूर्तादिस्थि० धन्धः पुनः प्रवनेते २४ मुहूतादिस्थि० वन्धः पुनः प्रवर्तते ·खरूपम् ] प्रतिसंक्रमः। उपशान्त मोहम् (अन्तर्मु.) "मगुणस्थानम् (सं० लोभशान्तिः) किहिवेदनाद्धा १. मगुणस्थानम् ०० (मध्यलोभशान्तिः) (किट्टीकरणादा) O . (सं० मायाशान्तिः)(भश्वकर्णकरणा०) 2 ॥ संक्षेपतो मोहोपशमनाक्रमस्य चित्रं ११६ तमपृष्ठादुर्ध्वमुखं वाच्यम् ॥ ०० ००० (मध्यमाये शान्ते) (लोभ ३ कोपरामना) (सं० मानशान्तिः) (मध्यमानी शान्ती) (माया ३ कोपशमना) (सं० क्रोधोपशान्तिः) ण 00 000 (मध्यकोधी शान्ती) (मान ३ कोपशमना) र क (पुंवेदोपशान्तिः) त्ति (मोध ३ कोपशमना) ·सक्रमकरणे [श्रे० द्वय- ०००००० (नोक० ६ शान्ति) - (स्त्रीशान्तिः) ००००००० (नोक० पुवेदोपशमना) अ ० (नपु० उपशान्ति) ० (स्त्रीवेदोपशमना) ० (नपु० उपशमना) DOOO eeeeee (हा० २० भ० जु०. (हास्य ६कोदय वन्धविच्छेद) विच्छेद) 000000000000000 ODOOD OOOOOOO (देव २ कादि ३० वन्धविच्छेद ) OO (निद्रा २ बन्धवि०) म् ) (अ पूर्व क र ण गु०) ( यथाप्र० वि० ००० (द. ३ शान्ति ) ००० (दर्श० ३ कोपशमना) अपू० क० यथाप्र० वि० ०००० (भन. ४ शान्ति) (विसयोजिता वा) ०००० (अन० ४ कोपशमना) म अपूर्वक यथाम वि.

·झमेणाऽसं०गुरुदलिकप्रक्षेप
[lthytela KHAREnerate ]
स्वरूपम् ]
कमेणवि०ही०प्रक्षेपः
फ्रमेण वि०हीनदलिकप्रक्षेपः
10000
उदयवतीनाम्
1000000
उदयलता-
000000000000
उद या पलिका गुणप्रे०विभागः
1000000
द्वितीया स्थिति उत्कीर्यमा
णा उदयलतायां पतति ।
गु००शीप
प्रमेणाऽसं०गुणो दलिकप्रक्षेपः
॥श्रेणितः प्रतिपततो द्वितीयस्थितेः प्रथमस्थितीकरणचित्रम् ।।
प्रकृतिसंक्रमः।
प्रमेणविशे. हीनो दलिकप्रक्षेपः
'अनुदयव.
तीनां प्रदे
दोदयलता- oo
उद्या पलिका
गु० विभागः
O००शीर्षम्
1000000000)
उत्कीर्यमामा द्वितीया स्थिति
उदयलताया पति
११७

·। संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- सम्प्रति प्रतिपात उच्यते, सोऽपि द्विधा-भवक्षयेणाद्धाक्षयेण च । तत्र भवक्षयो घिय- माणस्य, अद्धाक्षयश्चोपशान्ताद्धायां परिपूर्णायां । यः पुनः भवक्षयेण प्रतिपतति स आद्यसमय एव बन्धनादीनि सर्वाणि करणानि प्रवर्त्तयति, अविरतसम्यग्दृष्टित्वभावात् । प्रथमसमये च यानि कर्माण्युदीर्यन्ते तान्युदयावलिकायां प्रविशन्ति । यानि च नोदीरणायां निविशन्ते तेपां कर्मणां दलिकान्युदयावलिकाया बहिस्तात् गोपुच्छाकारेण विरचयति । भवक्षयेण नियमाणो नियमेन देवेष्वेव गच्छति । किञ्च सास्वादनेऽपि त्रियमाणो देव एव भवति, तदुक्तं पश्चसंग्रहे-"उवसमसम्मत्ताद्वाअन्तो आउक्खया धुर्व देवो । जेण तिसु आउगेसुं बद्धेसु न सेढिमारहा।” इति । यस्तूपशान्तमोहगुणस्थानाद्वाद्धाक्षयेण प्रतिपतति स येनैव क्रमेण स्थि- तिघातादीन कुर्वन्नारूढस्तेनैव क्रमेण पश्चानुपूर्ध्या स्थितिघातादीन् कुर्वन् प्रतिपतति, स च तावत्प्रतिपतति यावत् प्रमत्तगुणस्थानकम् । प्रतिपतन क्रमेण संज्वलनलोभादीनि काण्यनु. भवति, तथाहि-प्रथमतः संज्वलनलोभमनुभवति । ततो मायोदयविच्छेदस्थानादारभ्य मा- यामनुभवति । ततो मानोदयविच्छेदस्थानादारभ्य मानं ततः क्रोधोदयविच्छेदस्थानादारम्य क्रोधमनुभवति । अनेन क्रमेण तेपामनुभवनाथ द्वितीयस्थितेः सकाशाद्दलिकमाकृष्याकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति । तत्रोदयसमये प्रभूतं दलिकं प्रक्षिपति, ततो द्वितीयादिषु समयेषु विशे. पहीनं विशेपहीनं तावद्वाच्यं यावदुदयावलिकाचरमसमयः। उदयावलिकाचरमसमयप्रक्षिप्त- दलिकेभ्य उदयावलिकाया उपरितनप्रथमसमयेऽसंख्येयगुणं प्रक्षिपति, ततोऽप्युपरितनद्वि- तीयसमयेऽसंख्येयगुणं प्रक्षिपति । ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येयगुणमेवमुदयवतीनां ताव- द्वक्तव्यं यावद्गुणश्रेणिमस्तकम् । ततः पुनरप्युदयावलिकोक्तक्रमेण विशेषहीनो विशेषहीनो निक्षेपो वक्तव्यः । अनुदयवतीनां तूदयावलिकाया उपर्येव दलिकनिक्षेपः प्रवर्तते, सोऽपि गुणश्रेणिमस्तकं यावत् प्रतिसमयमसंख्येयगुणः ततः परतः पुनर्विशेषहीनो विशेपहीनः । अनत्या स्थापना च '' एतादृशचिह्नीकृतास्यपृष्टभागे (११७ तमपृष्ठे )ऽवलोकनीयेति । तथाऽन्तरकरणे कृते बध्यमानमोहनीयप्रकृतीनामानुपूज्यैव संक्रम उक्तः स इह तु भवति, किन्त्वनानुपूर्व्यापि भवति । तथा प्रागन्तरकरणे कृते सति बध्यमानप्रकृतीनां पण्णा- मावलिकानां मध्य उदीरणा न भवतीत्युक्तमिह तु वन्धावलिकातिक्रमेऽप्युदीरणा भवतीति । शेपं तु यत् यत्र स्थाने व्यवच्छिन्नं बन्धसंक्रमणापवर्तनोदीरणादेशोपशमनाऽऽगालनिध- त्तिनिकाचनादि तत् तत्र स्थाने तथैव भवति । तथा यत् स्थितिघातादिकं यत्र जातं तत्तत्र स्थाने तद्विधमेव भवति । तथा मोहनीयप्रकृतीनां गुणश्रेणिः कालमधिकृत्य वेधमानसंज्व- लनकालादभ्यधिका प्रतिपतता सता प्रारभ्यते । समारोहकालापेक्षया तु तुल्या । तथा यस्य कपायस्योदये उपशमश्रेणिप्रतिपत्तिरासीत् तस्योदयमाप्तस्य सतो गुणश्रेणिः प्रति तता शेषकर्मसत्कगुणश्रेणिभिः सह तुल्या क्रियते । यथा कश्चित् संज्वलनक्रोधेनोपशम- श्रेणिं प्रतिपन्नस्ततः श्रेणेः प्रतिपतन्नपि संज्वलनक्रोधोदयवान् भवति, ततः प्रभृति तस्य न ·. . शान्तः । नपुंसकवेदस्य समयमात्रोदयस्थितिर्वते, शेपं सर्वमप्युपशान्तं तस्यामपुर स्वरूपम् ] प्रकृतिसंगमः। शेपकर्मभिः सह तुल्या गुणश्रेणिर्भवति । एवं मानमाययोरपि वाच्यम् । संचलनलोभेन पुनरुपशमश्रेणि प्रतिपन्नस्य प्रतिपातकाले प्रथमसमयादेवारभ्य संज्वलनलोभस्य शेपकर्म- गुणनेणिभिः सह तुल्या प्रवर्तते । तथा क्षपकस्यारोहतो यस्मिन् स्थाने यावत्यमाणः स्थितिवन्धस्तस्मिन्नेव स्थाने उपशमश्रेणिमारोहतो द्विगुणस्थितिबन्धो भवति, क्षपकापेक्ष- योपशमकस्य मन्दपरिणामत्वात् । ततोऽपि तस्मिन्नेव स्थाने उपशमश्रेणितः प्रतिपततो द्वि. गुणो भवति, आरोहणादवतरणपरिणामस्य मन्दत्वात् । क्षपकाचतुर्गुणो बन्धो भवती- त्यर्थः । तथा क्षपकस्याशुभप्रकृतीनां यत्र स्थाने यावाननुभागवन्धस्तस्मिन्नेव स्थाने उपशम- श्रेणिमारोहतस्तासामेवाशुभप्रकृतीनामनन्तगुणो भवति, ततोऽपि तस्मिन्नेव स्थाने तासा. मेव प्रकृतीनामुपशमणि प्रतिपततोऽनन्तगुणो भवति । शुभानां पुनरनुभागो विपरीतो- ऽनन्तगुणो वक्तव्यस्तथाहि-उपशमश्रेणीतः प्रतिपततो यस्मिम् स्थाने योऽनुभागः शुभप्र. कृतीनां वन्धमायाति, तदपेक्षया तस्मिन्नेव स्थाने शुभप्रकृतीनामुपशमश्रेणिमारोहतोऽन- न्तगुणानुभागो वन्धमायाति, ततोऽपि तस्मिन्नेव स्थाने क्षपकणिमारोहतोऽनन्तगुणोऽ. नुभागो वन्धमायाति । शेपमारोहत इव प्रतिपततोऽपि ज्ञेयं यावत् प्रमत्तगुणस्थानम् । ममत्ताप्रमत्तयोः मभूतानि सहस्राणि यावत् परिवृत्तीः कृत्या देशविरतिमविरतसम्यग्दृष्टि वा गच्छेत् । येषां मतेनानन्तानुवन्धिनामुपशमना भवति, तेपो मते कश्चित् सास्वादन भावमपि गच्छेत् । तथैकत्र भवे उत्कर्पतो द्वौ चारावुपशमणिं प्रतिपद्यते-"एगभये दु- पखुत्तो चरित्तमोहं उसमेजा" इति पञ्चसंग्रवचनात् । तस्य चावश्यं तत्र भवे क्षपक श्रेण्य- भावः । यः पुनरेकवारमुपशमश्रेणिं प्रपद्यते स तस्मिन्भवे क्षपकणिमपि करोति । तदुक्तं गौ-"जो दुवे वारे उवसमसेटिं पडिवनइ तस्स नियमा तम्मि भवे सवगसेढी नथि जो इकसि उवसमसेढिं पडिचजइ तस्स सवगसेढी होज वत्ति" इति कार्मग्रन्धिकाभिप्रायः। आगमाभिप्रा- येण त्वेकस्मिन् भवे एकामेव श्रेणिप्रतिपद्यते-"अन्नयरसेढिवलं एगभवेणं च सध्याई"।अन्य- त्राप्युक्तम्-"मोहोपशम एकस्मिन् भवे द्विः स्वादसन्ततः । यस्मिन् भवे तूपशमः क्षयो मोहस्य वन न ॥१॥” इति । एवं पुरुपवेदेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्य विधिरुतः । स्त्रीवेदेन श्रेणिं प्रतिपन्ना सती प्रथमतो नपुंसकवेदमुपशमयति, ततः स्त्रीवेदं तच्च तावदुपशमयति यावत्स्वोदयस्य द्विचरमसमयः, तस्मिंश्च समये एकां चरमसमयमात्रामुदयस्थितिं च वर्जयित्वा शेपं सकल- मपिस्त्रीवेदसत्कं दलिकमुपशमितं ततश्चरमसमये गते सति अवेदका सती सतनोकपायान् युगपदुपशमयितुमारभते । शेपं पुरुषवेदेन श्रेणि प्रतिपन्नस्येव सर्व द्रष्टव्यम् । नपुंसकवेदेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्तु स्त्रीवेदेन पुरुषवेदेन वा श्रेणिं प्रतिपद्यमानो यस्मिन् स्थाने नपुंसकवेदमुप- शमयति, तर यावत्केवलं नपुंसकवेदमेवोपशमयति, व अचं तु युगपत् वर्षवरं बीबंद घ तावदुपशमयति यावत् नपुंसकवेदोपशमनाद्धाद्विचरमसमयस्तसिंश्च समये खीवेद पर ·प्रथम १२० सकारणे [श्रे० द्वय- तावतीतायामवेदको भूत्वा पुरुषवेदादिकाः सप्तप्रकृतीः युगपदुपशमयितुमारभते । शेपं पुरु- पवेदेन श्रेणिं प्रतिपन्नवद्रष्टव्यमिति पञ्चसङ्ग्रहकर्मप्रकृतिवृत्तितः । नव्यशतकवृत्तौ तु- "अथ स्त्रीवेदप्रारम्भिका ततः प्रथम नपुसकवेद ततः पुरुपवेद ततः पटू ततः स्त्रीवेदमिति । अथ नपुसक एव प्रारम्भकस्ततोऽसावुदीर्णमपि प्रथम स्त्रीवेदमुपशमयति ततः पुरुषवेद ततः पटु ततो नपु- सकवेदमिति" इत्युक्तोपशमश्रेणिरिति ।। ॥भिन्नकपायोदयेन श्रेणी विशेप.॥ सज्व०क्रोधोदयेन सज्य०मानोदयेन समायोदयेन सलोभोदयेन प्रथम स०क्रोध वेदयमान को समान वेदयमान स०माया वेदयमान स.लोभ वेदयमान धतिक (नपु० वत्) क्रोधतिकम् कम् प्रथम क्रोधत्रिका ततो मानत्रिक (क्रोधवत्) ततो मानत्रिकम् ततो मानतिकम् ततो माननिकम् ततो मायात्रिकम् ततो मायात्रिकम् ततो मायात्रिम् ततो मायातिकम् ततो लोभत्रिकमुपशमयति | ततो लोभत्रिकमुपशमयति ततो लोभनिकम् ततो लोमत्रिकम् ॥ भिन्नवेदेन श्रेणी विशेषः ॥ यदि स्त्री प्रारम्भिका यदि नपुसक. प्रारम्भक यदा पुरुष प्रारम्भक प्रथम नपु. वेदोपशमनाप्रारम्भ प्रथम नपु०वेद शमयति तत नपु०स्त्रीवेदौ युगपदुपशमयति ततोऽन्तर्मुहूर्तानन्तर स्त्रीवेद शमयति तत समयानन्तर पुवेदहास्य तत वीवेदोपशान्ति , नपुस १स्थि० तत समयानन्तर पुवेदहास्य ६ कोप अवशिष्टा शमना प्रारम्भ शेपविधि पुवेदवत् । तत समयानन्तर नपु० वेदोपशान्ति ततो हास्य ६ कोपशान्ति पु० । तत समयानन्तर पुहास्य ६ कोपश स्थितिरवशिष्टा तत पुवेदोदयशान्ति शेषविधि पुवेदवत्। तत उदयावलिका समयोनावलिका द्विकबद्ध च मुक्त्वा सर्वपुवेदशान्ति । मन यस्या प्रकृतेरुपशमो नोक्तस्तस्या तत्स्थान एवान्तर्मुहूर्तेनोपशमो भवतीति ज्ञेयम् ॥ प्रथम नपु. वेदशमयति तत स्त्रीवेद शमयति . ६ कम् मना प्रारम्भ अथ क्षपकश्रेणिरुच्यते-यो वर्षाष्टकादुपरि वर्तमानो मनुष्यो वनपभनाराचसहननी शुभध्यानोऽविरतसम्यग्दृष्टिदेशविरतप्रमत्ताप्रमतसयतानामन्यतमः-यदि अप्रमत्तसयतः पूर्ववित् तदा शुक्लध्यानोपगतः शेपस्तु सर्वोऽपि धर्मध्यानोपगतः-तत्र क्षपकणिमारोहन प्रथमतोऽनन्तानुवन्धिनः क्षपयति । सा च क्षपणा प्रागुक्तत्वेन न पुनरुच्यते । अनन्तानु- वन्धिचतुष्कं क्षपयित्वा दर्शनत्रिकं युगपत् क्षपयितुमारभमाणः प्राग्वत् पुनरपि यथाप्रवृ- त्यादीनि त्रीणि करणानि करोति । करणानि च प्रागिव वक्तव्यानि, नवरमपूर्वकरणप्रथम: समयादारभ्य चरमसमयपर्यन्तमनुदितयोमिथ्यात्वमिश्नयोर्दलिक गुणसक्रमेण सम्यक्त्वे ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। मक्षिपति । तत्रोदलनासंक्रममपि तयोरेवारभते-प्रथम स्थितिखण्डं बृहत्तरमुठयति, ततो द्वितीय विशेषहीनं ततोऽपि तृतीयं विशेषहीनमेवं तावद्वाच्यं यावदपूर्वकरणचरमस- मयः। अपूर्वकरणप्रथमसमये यस्थितिसत्कर्मासीत् तत्तस्यैवापूर्वकरणचरमसमये संख्येयगु- नाहीनं जातम् । अपूर्वस्थितिवन्धोऽपि अपूर्वकरणप्रथमसमये यावान् स्थितिवन्ध आसीत् तदपेक्षयाऽपूर्वकरणचरमसमय संख्येय गुणहीनो भवति । ततोऽनिवृचिकरणे प्रविशति । तत्र च प्रविष्टः सन् प्रथमसमयादारभ्यापूर्वा गुणश्रेणिमपूर्वाभिनपस्थितिवन्धमपूर्वस्थितिघातभपू- परसघातं कर्तुमारभते । अनिवृत्तिकरणाद्धायाः प्रथमसमय एव च दर्शनत्रिकय देशोप- .

·. १२२ संक्रमारणे मिश्रसत्कानि सम्यक्त्वे प्रक्षिपति, सम्यक्त्वसत्कानि त्वधस्तात् स्वस्थान इति । ततः सम्यक्त्वमिश्रयोरेकमसंख्येयभागं मुक्त्वा शेपानसंख्येयभागान् विनाशयति । ततो यदे- कमसंख्येयभागं तस्याप्यसंख्येयान् भागान् कृत्वा एकं च भार्ग' मुक्त्वा शेषान् विनाश- यति । एवं कतिपयेषु स्थितिखण्डेषु गतेषु सत्सु मिनमोहनीयमावलिकामानमवतिष्टते, तदा सम्यक्त्वसत्कर्माष्टवर्षप्रमाणं भवति । तदानीं च सकलविघ्नविलयात् निश्चयनयम- तेन दर्शनमोहनीयक्षपक उच्यते । तत ऊर्य सम्यक्त्वस्यान्तर्मुहुर्तप्रमाणं स्थितिखण्ड घातयति, तद्दलिक चोदयसमयादारभ्य प्रक्षिपति । तच्चैवम्-उदयसमये स्तोकं ततोऽपि द्वितीयसमयेऽसंख्येयगुणं ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येयगुणमेवं तावद्वाच्यं यावद्गुणश्रेणि- शिरस्तत ऊर्ध्व विशेपहीन विशेषहीनं तावद्वाच्यं यावञ्चरमा स्थितिः । ततो द्वितीयं स्थिति- खण्ड प्रधमस्थितिखण्डादसंख्येयगुणमन्तर्मुहर्चेन कालेन खण्डयति, दलिकनिक्षेपप्रकारस्तु पूर्वातप्रकारेणोदयसमयादारभ्य निक्षिपति । एवं पूर्वस्मात्पूर्वस्मादसंख्येयगुणान्यान्तर्मो- हुर्तिकान्यनेकानि स्थितिखण्डानि द्विचरमस्थितिखण्डं यावत् खण्डयति, पूर्वोक्तप्रकारेण दलिकनिक्षेपं च करोति । चरमं च स्थितिखण्डं द्विचरमात् स्थितिखण्डात् संख्येयगुणं । तसिंश्च खण्ड्यमाने तेनैव सह गुणश्रेण्या अपि संख्येयभार्ग खण्डयति । अन्याश्च तदुप- रितनीः संख्येयगुणाः स्थितीश्वरमखण्डस्य तावन्मानत्वादेव उत्कीर्य च तद्दलिकमुदयस- मयादारभ्यासंख्येयगुणनया श्रेण्या निक्षिपति, तद्यथा-उदयसमये स्तोकं निक्षिपति, ततो द्वितीयसमयेऽसंख्येयगुणं ततोऽपि तृतीयसमयेऽसंख्येयगुणमेवं तावद्वाच्यं यावद्गुणश्रेणी- शिरः । अत ऊर्ध्वमुत्कीर्यमाणमेव दलिकं प्राप्यते, न तत्प्रक्षेपाधारभूतमिति न तत् क्वापि प्रक्षिप्यते । चरमे च स्थितिखण्डे उत्कीर्णे सत्यसौ क्षपकः कृतकरण इत्युच्यते, तदुक्तं कर्मप्रकृतिचूर्णी-"सम्मत्तदुचरिमखंडगतो चरिमसंडगं सखेजगुणं, चरिमसंडग आगा(पा)विज- मार्ण गुणसेढीए सखेजतिभागो, अस्थ य उवरि सखेजगुणाओ ठितीतो आगा(घा)तिजति । सम्म- चरस चरिमे ठितिखंडगे पढमसमये आगा(घा)तिएवट्टिजमाणासु ठितीसु जं पदेसग उदये दिनंतित थोवं, से काले असखेनगुणं असखेजगुणं जाव ठितीसंडगस्स पढम (चरम) समयं पत्तोति । सा चेव ठिती गुणसेढीसीसगं जातं । ठावणाए समए समए उकिरित्रमाणं दलियं चरिमसमते उक्कडमाणो उदए पएसगं थोपं देति से काले असखेजगुणं जाव गुणसेढीसीसग । चरिमठितिसंडगे निठिए कयक- जोत्ति भण्णति, कयकरणाद्धा य पच्छिमे होति" इति । कृतकरणाद्धायां वर्तमानः कश्चि- कालमपि कृत्वा चतसृणां गतीनामन्यतमस्यामुत्पद्यते । पूर्व शुक्ललेश्यायामासीत् सम्पति त्वन्यतमस्यां भवति । ततः क्षीणसम्यक्त्वशेपः क्षायिकसम्यग्दृष्टिर्भवति । .

·सरूपम् । 'प्रकृतिसंक्रमः। १२३ ॥ दर्शनमोहक्षपणानुक्रमः॥ निष्ठापकाः सर्वज्ञकालसंभवी संशिपयांशनरो जघन्यतः वार्षिका देवा नारका युगठिकतियंगे युगतिकनराश्रेयं पावर्ग. उत्कृष्टतः पूर्यकोव्यायुः प्रथमसंहननी । विकाः। -. स्थितिघाससहस्राणि सूचनार्थ रेखाः, विन्दवस्तु उदावारककर्मोदयसूचका इति संकेतार्थः । - क्रियामामः विशु द्धिः अन प्रथमसमयादम्पस्थिनिरन्धः । (अन्तर्मु.) . . भनापि प्रथमसममादन्यस्थितियाधः । यथा प्रवृत्तम् (भन्त,०) म पूर्य करणम् (अन्तर्मु) अत्र प्रथमसमयादेव स्थितिघात:-रसघात:-गुगणि:-उबदनानुनि. गुणसंक्रमः-अम्पस्थितियन्धश्च युगपत् प्रवर्वन्ते । भित्र चरमसमयेप्रथमसमयापेक्षया संगयेयगुणहीनसपा मन्धश्चजापतः । भत्र प्रयमसमयवः पूर्ववत्, पयापि पदार्या युगपत् प्रयन्ते । थि ति अन दर्शननिकस्य स्थितिसधा संक्षिपयेन्द्रियमुस्या। 210 में भन चतुरिन्द्रियमुल्या। AT भन श्रीन्धिपाया।

·[श्रेय- अन पन्योपमतुल्या ('पत्यसंख्येयभागतुल्या'-इति पंचसं० पटक- मप्रन्थे ) अत्र पल्यासंख्येयभागतुल्या मिध सम्यक्रवयो स्थितिः । अन्न पक्ष्यस लघुसंख्येयभागतुल्या। अन सम्यस्वस्थ स्थिति: ८ पार्पिकी (नियेनान दर्शनाप उच्यते) भन द्वीनियतुपया। । संझमकरणे अयेकेन्द्रियतुल्या। iiiiiiiiiii एक संख्येयतमभागं मुक्त्वा शेषाः संरयेया मागा' प्रति- स्थितिघातं घातिता.। एव सहस्रश. स्थितिघाताः ।। प्रतिस्थितिघातं संरयेया भागा घातिताः । एव सहचाराः स्थिविधाता नि वृ . iiiiiiiiiiiii iiiiiii मिथ्यात्वस्यासंख्येयमागान् सण्डयत्येवं प्रभूतेषु उदयावलिका मिथस्यासंख्येयभागान् खण्दयत्येव प्रभूतेषु स्थि उदपावलिका स्थितिखण्डेपु गतेपदयावलिका शेशीभूता तिष्ठति लिवुकेन सं./ तिखण्डेषु गतेदपावलिका शेपीभूता तिष्ठति । सियुकेन सं- क्रमयति क्रमपति ·खरूपम् ] प्रतिसंभमः। १२५ ठदेवं प्रस्थापको मनुप्यो निष्ठापकश्चतुर्वपि गतिपु प्राप्यते, तदुक्तम्-"पट्ठवगो उ मणुस्सो निहवगोहोर पउसु वि गईसु" इति । यदि पुनः वद्धायुप्कस्तदा श्रेणिम- कृत्वा तिष्ठति, उत्कृष्टतच तृतीये चतुर्थे भवे सिद्धयति । कश्चित्तु पश्चमभवेऽपि कृष्णदुष्पसहादिवदिति । अय- द्धायुप्कञ्चेत् चारित्रमोहनीयक्षपणाय प्रयतते । यथा- प्रवृत्त्यादीनि च त्रीणि करणानि करोति ।यधामवृत्तक- रणमप्रमत्तगुणस्थाने, अपूर्वकरणमपूर्वकरणगुणस्थाने, अनिवृत्तिकरणमनिवृत्तिकरणगुणस्थाने भवति । तत्रा- पूर्वकरणे स्थितिधातादिभिः मध्यमकपायाष्टकं .तथा क्षपयति यथाऽनिवृत्तिकरणाद्धायाः प्रथमसमये पल्यो- पमासंख्येयभागमात्रस्थितिकं भवति । ततोऽनिवृत्ति- करणाद्धायाः संख्येयेषु भागेपु गतेपु स्त्यानिित्रकन- रकदिकतिर्यग्द्विकजातिचतुष्कस्थायरसूक्ष्मसाधारणा- तपोद्योतलक्षणानां पोडशमकृतीनामप्युदलनासंक्रमे णोद्धल्यमानानां पल्योपमासंख्येयभागमात्रा स्थितिर्जा- यते । ततो यत् कपायाष्टकं क्षपयितुमारब्धमस्ति तन्नाद्यापि क्षीणं, केवलमन्तराल एव ताः षोडशमकृ- तीर्वध्यमानासु प्रकृतिषु गुणसंक्रमेण मतिसमयं प्रक्षि- प्य प्रक्षिप्य निःशेषतः क्षपयति । ततः पश्चात् कपा- याप्टकमप्यन्तर्मुहूर्तेन क्षपयति । ननु पोडशान्तर्भूत- योरावपोद्योतयोः शुभत्वेन कथं गुणसंक्रमो भवति, वध्यमानास्ववध्यमानाशुभप्रकृतीनां गुणसंक्रमस्य प्र. तिपादनादिति चेत् ? सत्यं, गुणसंक्रमानुविद्धोदलना- संक्रमः संभाव्यते, यथा पुंवेदसंज्वलनकोधमानमायानां गुणसंक्रमप्रकृतिषु मध्येऽनुकत्वेऽपि क्षपणकाले गुण- संक्रम उक इति । तत्त्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति । अन्ये पुनराहुः पोडश कर्माणि पूर्व क्षपयितुमारभ्यान्तराले कपायाष्टक क्षपयित्वा पश्चात् पोडशमकृतीः क्षपयति, तदुक्तं चूर्णा-"अन्ने आयरिया भणवि-सोलसकम्माणि स. विउमाढविनंति, वं तु अंतरे पुन्वं अह फसाया खीयंति पच्छा सायिकसम्पपस्यमासिः सोलसकम्माणि एस सुचादेसो"इति । ततो मोहनीयत्रयो- H पापमाणान्यातहर्षिकानि सहयाणि स्थितिखण्टानि झमेणासंख्येयगुणानि अन्तमु भन्तम अन्रामुरागुमन्तगु० अन्त भन्ठमुं० अम्तमु (पान्त्य) गुणणिविमाग संख्ये- गुणश्रेण्युपरितनविभागःसंख्येया यभागो गुण घेण्या घातितः मागा गुणग्या प्रक्षेपेण पातिता म् in111111111111111111 9 ·, १२६ संक्रमकरणे [० द्वय-- दशमकृतीनामन्तरकरणं करोति। अन्तरकरणादुपरितनस्थितिगतं नपुंसकवेदस्य दलिकमुद्ध- लनविधिना तथोद्वलयति यथाऽन्तर्मुहर्तेन पल्योपमासंख्येयभागमात्रस्थितिकंजायते। ततः प्रभृति तहलिक गुणसंक्रमेण वध्यमानासु प्रकृतिषु प्रक्षिप्य प्रक्षिप्यान्तर्मुहूर्तेन समस्तं क्षप. यति । अधस्तनस्थितिगतं तु दलिकं यदि नपुंसकवेदेन क्षपकश्रेणिमारूढस्तदा तदनुभवतः क्षपयति । अन्यथा त्वावलिकामानं तत्स्यात् । तच्च वेद्यमानासु परप्रकृतिषु स्तिवुकसंक्रमण संक्रमति । तदेवं क्षीणो नपुंसकवेदः । एवं नपुंसकवेदोक्तमकारेणान्तर्मुहूर्त्तमात्रेण कालेन स्त्रीवेदं क्षपयित्वा हास्यादिपटू युगपद्धन्तुमारभते, केवलमुपरितनस्थितिगतं दलिकं पुंवेदे नसंक्रमयति, किन्तु संज्वलनक्रोधे । तदुक्तं सप्ततिकायाम्-"तो नोकसायछकं छुभई सजलनको हम्मि” इति । एवं चान्तर्मुहर्त्तन हास्यादिपस्योपरितनस्थितिगतं दलिक निःशेषतः परि- क्षीणं तत्समय एव च पुरुषवेदस्य वन्धोदयोदीरणाव्यवच्छेदश्च भवति । समयोनावलिका- द्विकबद्धं मुक्त्वा शेपं सर्व क्षीणमिदं पुरुषवेदेन श्रेणिं प्रतिपन्नस्य वाच्यम् । यस्तु नपुंसक- वेदेन श्रेणि प्रतिपद्यते स पूर्व स्त्रीवेदनपुंसकवेदौ युगपद्धन्ति, तत्क्षयसमकालमेव पुरुपये। दस्य बन्धव्यवच्छेदः । तदनन्तरं चावेदकः सन् पुरुपवेदहास्यादिपके युगपद्धन्ति । यश्च स्त्रीवेदेन श्रेणि प्रतिपद्यते स पूर्व नपुंसकवेदं ततः स्त्रीवेदं क्षपयति । स्त्रीवेदक्षयसमय एव च पुरुषवेदबन्धव्यवच्छेदः । ततोऽवेदकः पुंवेदहास्यादिपढ़े युगपत् क्षपयति । अथ पुंवेदेन श्रेणिमारूढमानित्य प्रकृतमुच्यते-अवेदकः सन् संज्वलनक्रोधं वेदयते। तद्वेदनाद्धायाश्च भा. गत्रयं भवेत्-अश्वकर्णकरणाद्धा किट्टीकरणाद्धा किट्टिवेदनाद्धा च । तत्राश्वकर्णकरणाद्धायां वर्तमानश्चतुर्णा संज्वलनानामन्तरकरणोपरितनस्थितायपूर्वस्पर्द्धकानि कुरुते । पुंवेदमपि सम- योनावलिकाद्विकेन कालेन क्रोधे गुणसंक्रमेण संक्रमयन चरमसमये सर्वसंक्रमेण संक्रम- यतीति क्षपितः पुरुपवेदः। अथाश्वकर्णाद्धायां पूर्णायां किट्टीकरणाद्धायां प्रविश्य संज्वलन- चतुष्कस्योपरितनस्थितिगतदलिकस्य किट्टीः करोति । ताश्च परमार्थतोऽनन्ता अपि स्थूरजा- तिभेदापेक्षया द्वादश कल्प्यन्ते । एकैकस्य कपायस्य तिम्रस्तिस्रः, तद्यथा-प्रथमा द्वितीया तृतीया चेति । क्रोपेन क्षपकश्श्रेणि प्रतिपन्नस्येदं द्रष्टव्यम् । मानेन प्रतिपन्नस्तूदलनविधिना क्रोधे क्षपिते शेषसंज्वलनत्रिकस्य नव किट्टीः करोति । मायया प्रतिपन्नस्तु मानमपि प्रागु. कोद्वलनविधिना क्षपयति। शेपद्धिकस्य पट् किट्टीः करोति । लोभेन क्षपकणि प्रतिपन्नस्तु मायामप्युद्वलनविधिना क्षपयति, लोभस्य किट्टित्रिकं करोति । एप किट्टीकरणविधिः । तदेवं किट्टीकरणाद्धायां निष्ठितायां किट्टिवेदनाद्धायां प्रविष्टः सन् यः क्रोधेन श्रेणि प्रतिपन्नः स क्रोधस्योपरितनस्थितिगतमाद्यकिट्टिदलिकं समाकृप्यान्तरकरणाधस्तनस्थिति करोति । अत्राधस्तनस्थितिः प्रथमस्थितिरिति चैकार्थे । एवमुपरितनस्थितिर्द्वितीया स्थितिरिति । तां च तावत् वेदयति यावत्समयाधिकापलिकामानं शेषः । तदनन्तरसमये द्वितीयफिटिगतं दलिकं समाकृष्य प्रथमां स्थितिं कुरुते वेदयति च तावद्यावत्सथया- पिकावलिकाशेपः । ततोऽनन्तरसमये तृतीयकिट्टिगतं दलिकमाकृष्य प्रमा स्थिति ·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। १२७ करोति वेदयति च तावद्यावत्समयाधिकापलिकामानं शेपः । तिमृप्यापि चैतासु किहिवेद" नाद्धासूपरितनस्थितिगतं दलिकं प्रतिसमयमसंख्येयगुणवृद्धिलक्षणेन गुणसंक्रमेणापि संज्व. लनमाने प्रक्षिपति । तिसृष्वपि किट्टिवेदनाद्धासु संज्वलनकोधस्य वध्यमानत्वेऽपि तद्दलिकं वध्यमानसंज्वलनमाने गुणसंक्रमेण प्रक्षेपणं पूर्वमहर्षिभिरुक्तमतोऽस्माभिरप्युक्तम् । एवम- ग्रेऽपीति । तृतीयकिट्टिवेदनाद्धाचरमसमये संज्वलनक्रोधस्य वन्धोदयोदोरणानां समक व्यवच्छेदः । सत्कर्मापि च समयोनापलिकाद्विकवद्धं मुक्त्या शेपं सर्व क्षीणं संज्वलनमाने प्रक्षिप्तत्वात् । ततोऽनन्तरसमये संज्वलनमानस्य प्रथमकिट्टिगतं दलिकं समाकृष्य प्रथमा स्थितिं कुरुते वेदयति च तावद्यावदन्तर्मुहूर्त, संज्वलनकोधस्य च बन्धादिव्यवच्छेदान- न्तरं समयोनावलिकाद्विकवद्धं शेपं गुणसंक्रमेण तावता कालेन संज्वलनमाने संक्रमयन् चरमसमये सर्व संक्रमयति । संज्वलनमानस्यापि प्रथमकिट्टिदलिकं प्रथमस्थितिकृतं वेद्यमानं समयाधिकावलिकाशेपं जातम् । ततोऽनन्तरसमये द्वितीयकिट्टिगतं दलिकमाकृष्य प्रथमां स्थिति करोति, तावच्च वेदयति यावत्समयाधिकावलिकामानं शेपः। ततोऽनन्तरसमये तृतीयकिट्टिगतं दलिकमाकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति वेदयति च ता वद्यावत्समयाधिकाच- लिकामानं शेपः। तस्मॅिश्च समये संज्वलनमानस्य बन्धोदयोदीरणान्यवच्छेदः। सत्कर्मापि च समयोनावलिकाद्विकवद्धमेव, शेपस्य मायायां प्रक्षिप्तत्वात् । ततो मायायाः प्रथमकि- ट्टिगतं दलिकमाकृप्याधस्तनी स्थितिं करोति तावच्च वेदयति यावदन्तर्मुहर्त, मानस्यापि वन्धादी व्यवच्छिन्ने सति तस्य दलिक समयोनावलिकाद्विकवद्धं गुणसंक्रमेण समयोनाव- लिकाद्विकेन कालेन संज्वलनमायायां प्रक्षिपति । मायाया अपि प्रथमस्थितिकृतमाद्यकिष्टि- गतं दलिकं वेद्यमानं समयाधिकावलिकामानं जातम् । ततोऽनन्तरसमये द्वितीयकिट्टिगतं दलिकमाकृप्य प्रथमां स्थिति करोति, वेदयति च तावद्यावत्समयाधिकावलिकामानं शेपः। ततोऽनन्तरसमये तृतीयकिट्टिगतं दलिकमाकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति, वेदयति च ताव- धावत्समयाधिकावलिकामानं शेपः । तस्मॅिश्च समये संज्वलनमायाया वन्धोदयोदीरणानां युगपद्ध्यवच्छेदः। सत्कर्माऽपि च समयोनावलिकाद्विकवद्धमेव, शेपस्य गुणसंक्रमेण लोभे प्रक्षिप्तत्वात् । ततोऽनन्तरसमये लोभस्य प्रथमकिट्टिगतं दलिकमाकप्याधस्तनी स्थिति करोति, वेदयति च तावद्यावदन्तर्मुहूर्तः। संज्वलनमायाया बन्धादौ व्यवच्छिन्ने तहलिकं समयोनावलिकाद्विकेन कालेन गुणसंक्रमेण सर्व लोभे संक्रमयति । संज्वलनलोभस्य प्रथ- मकिद्विगतं प्रथमस्थितिकृतं समयाधिकावलिकामानं जातम् । ततोऽनन्तरसमये लोभस्य द्वितीयकिट्टिगतं दलिकमाकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति वेदयते च । तां च वेदयन् तृतीय- किटिगतं दलिकं गृहीत्वा सूक्ष्मकिट्टीः करोति तावद्यावत् द्वितीयकिट्टिदलिकस्य वेद्यमानस्य समयाधिकावलिकामानं शेषः । तस्मिन्नेव समये संज्वलनलोभस्य बन्धव्यवच्छेदो वादर- लोभोदयोदीरणाव्यवच्छेदश्च । नवमगुणस्थानं च परिसमाप्तम् । ततोऽनन्तरसमये सूक्ष्म- फिट्टिदलिकं द्वितीयस्थितिगतमाकृष्य प्रथमां स्थितिं करोति वेदयते च, तदानीमसी सूक्ष्म- ·१२८ संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- सम्पराय उच्यते । प्रागुताश्चापलिकास्तृतीयस्थितिगतोः शेपीभूताः सर्वा अपि वेधमानासु परमकृतिपु स्तिबुकसंक्रमेण संक्रमयति । प्रथमकिट्टिगताश्चावलिका द्वितीयकिधन्तर्भूता वेद्यन्ते, द्वितीयकिट्टिगताश्चावलिकास्तृतीयकिदृश्यन्तर्गता वेद्यन्ते । सूक्ष्मसम्पराय- गुणस्थाने वर्तमानो लोभस्य सूक्ष्मकिट्टीदयमानः सूक्ष्मकिट्टिदलिकं समयोनावलिकाद्विक- बद्धं च प्रतिसमयं स्थितिघातादिभिस्तावत्क्षपयति यावत्सूक्ष्मसम्परायाद्धायाः संख्येय. भागा गता भवन्ति, एकोऽवशिष्यते ततस्तस्मिंश्च संख्येयभागे संज्वलनलोभं सर्वापवर्तनया- ऽपवर्त्य सूक्ष्मसम्परायाद्धासमं करोति । सूक्ष्मसम्परायाद्धा चाद्याप्यन्तर्मुहर्तप्रमाणा विद्यते । सतः प्रभृति मोहस्य स्थितिघातादयो निवृत्ता, शेषकर्मणां प्रवर्तन्त एव । लोभस्याप- धर्मितां स्थितिमुदयोदीरणाभ्यां तावत् वेद्यते यावत्समयाधिकावलिकामानं शेषः । ततोऽ. नन्तरसमये उदीरणा स्थिता, शेपीभूतं चावलिकागतं दलिक केवलेनोदयेनैव घेद्यते । सूक्ष्मसम्परायचरमसमये च ज्ञानावरणपञ्चकदर्शनावरणचतुष्कान्तरायपश्चकयशम्की[च्चै- गोत्रान्तरायपञ्चकरूपाणां पोडशप्रकृतीनां वन्धव्यवच्छेदः मोहनीयस्योदयसत्ताव्यवच्छे. दश्च भवति । ततोऽनन्तरसमये क्षीणकपायो भवति । तत्रापि शेषकर्मणां स्थितिघातादया प्राग्वत्तावत्प्रवर्त्तन्ते यावत् क्षीणकपायाद्धाया संख्येया भागा गता भवन्ति, एका संख्ये- पभागोऽवतिष्ठते । तस्मिश्च संख्येयभागे वर्तमानो ज्ञानावरणपश्चकदर्शनावरणपवान्तराय- पश्वकरूपाणां पोडशमकतीनां स्थितिसत्कर्म सर्वापवर्त्तनयाऽपवर्त्य क्षीणकपायाद्धासमं करोति, केवलं निद्राद्विकस्य स्वरूपापेक्षया समयन्यून सामान्यकर्मसत्तापेक्षया तु तुल्यम् । ततो विवरमसमये निद्राद्विकस्य स्वरूपसत्तापेक्षया क्षयश्चतुर्दशप्रकृतीनां च चरमसमये क्षया । ततोऽनन्तरसमये व्यवहारनयापेक्षया केवली भवति, निश्चयनयापेक्षया च क्षीणकपायचरमसमये केवली भवतीति कर्मप्रकृतिपञ्चसंग्रहवृत्याद्यनुसारेण लिखितम्। आवश्यकचूर्णी तु-"अह अवद्वाउगो वाहे वह पवत्तो चेव अवसेसाई खवेति । वत्य तहेव संज- उगवत्रे महावि फसाए एगढ़े चेव खवेति । जाहे सिं अट्ठण्ड कसायाणं संखेबतिभागं खमाणो गवो भवति चाहे नामस्स कम्मरस इमाओ तेरस पयडीओ खवेद, वंजहा-निरपगइनाम तिरियगानामं एनिवियजाविनामं येइंदिय० तेइंदिय० परिदियजाविनाम निरयाणुपुषीनामं तिरिक्खजोणियाशुपु. पीनामं अपसत्यविहायगतिनाम थावरनाम सुहुमनामं साहारणनामं अपजतं, वहा दरिसणावरणी. यरस इमाओ विनि पयडीओ, जहा-निदानिदा पचलापयला धीणगिद्धी या वासिं अहण्हं जं सेसं पि । एत्य गाया-तिआणुपुधी दो दो जाविनामं च जाव परिंदी । अपसत्या विहगगती थावर णामं प सुदुमं प॥१॥४३॥ साहारणमपनत्तं निहानिरंप पयलपयलं च । पीणं बवेति ताहे भषसे जंप बहावं ॥ २॥४४॥ वाहे गपुंसगवेद, वाहे इथिवेदं, वाहे उचं हासरतिभरति भयसोगदुगंटाओ, पाहे पुंयेवं विनि भागे करेति, दो जुगवं, एणं संजलणकोदे छुमति, वाहे संचरणकोदं विनि भागे फरेवि, दो भागे जुगवं सवेति, एगं भागं संजलणे मागे घुमा, वादे मि तिमि भागे करेति, दो भागे जुगवं सचेति, पगं संजलणमायाए गुहद, वाई व पि - - ·- - स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमा १२९ तिन्नि संडाई करेति, दो भागे जुगवं खवेति, एणं संजलणे लोभे छुहति, वाहे तं पि तिनि भागे करेति, दो भागे जुगवं सवेति, एणं भागं संखेजाई संडाई करेति, एस्थ वादरसम्पराओ। वाहे (एगं संखिनइमं भागं मोत्तूण सबं) सवेति, जं संखेचतिमं संडं तं असंखेने भागे करेति, ते नि कमेण सवेति, तत्थ सवओ सुहुमसंपराओ। जाहे पि सवितं भवति ताहे सवगणियण्ठो लभति । पत्यंवरा विसमति अणाभोगणिवत्तिएणं करणोवाएणं, जहा कोइ महासमुहं वरिऊण जाहे अणेण थाहो उद्धो भवति वाहे मुहुत्तं अच्छिऊण सेसं तरति, एवं सो अणेगभवसंचितं कम्मं खविऊण वाहे मुहुत्तमंवरं आसत्यो, एत्यंवरा जाव अच्छति वाव नियंठो लन्मति । जाव दोहिं समएहि सेसेहि फेवलणाणमुप्पनिति ति, ताहे जो एगो समतो तत्थ निहं पयलं च खवेति, जो चरिमसमवो तत्थ पंच- विहं णाणावरणिजं चउन्विहं दसणावरणिनं, पंचविहं अंतराइयं, एयाओ चोइस य कम्मपयडीओ जुगवं सवेत्ता अणं केवलणाणदंसणं उप्पादेति । अन्ने भणंति,-जत्थ निइं पयलं च सवेति, तत्य नामस्स इमाओ पगडीओ सवेति, जहा-देवगति, देवाणुपुयी, विउविदुर्ग, पढमवजाइं पंच संघयणाई, अन्नतरवजाई पंच सठाणाई, आहारगं, तित्थगरनाम जदि अतित्थगरो; एत्थ गाहा-“वीसमिऊण० ॥२-४५ ॥" "चरिमे गाण. ॥ २-४६॥" (मुद्रितावश्यके–'वीसमि० ॥ १२४ ॥' 'देवगति० ॥ १२५ ॥' 'परिमे० ॥ १२६ ॥') इति, एतास्तिस्रोऽपि गाथा नियुक्तिकारकृता इति हरिभद्रसूरिपादाः । अत्रार्थे मलयगिरिपादा:-"वीसमिऊण नियंठो दोहि उ समएहिं केवले सेसे । पढमं निहं पयलं नामस्स इमाउ पयडीओ ॥ १॥ देवगइआणुपुब्धी वेउन्विसंघयणपढम- वनाई। अनयरं संठाणं तित्थयराहारनामं च ॥ २॥ चरमे नाणावरणं पंचविहं दसणं चउविगप्पं । पंचविहमंतरायं सवदत्ता केवली होइ ॥३॥" एतच्च मतमसमीचीनं चूर्णिकतो भाष्यकृतः सर्वेषां च कर्मप्रन्थकाराणामसम्मवत्वात् , केवलं वृत्तिकता केनाप्यभिप्रायेण लिसिवमिति । सूत्रेऽप्येता गाथा प्रवाइपविताः, नियुक्तिकारकृतास्वेता न भवन्ति, चूर्णौ भाष्ये चासंग्रहादिति” । प्रस्तुते पुनः वृहत्कल्पवृत्तावपि-"अयद्धायुप्कः पुनरनुपरत एव समस्तां श्रेणिं समापयति । स च खल्पस- म्यग्दर्शनावशेप एवाप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणकपायाष्टकं क्षपयितुं युगपदारभते । एतेषां च संख्येयवमं भागं क्षुपयनेताः पोडशमतीः पयति, दया-नरयिकगविलास, तिर्यग्गतिनाम, एकेन्द्रियजातिनाम, द्वीन्द्रियजातिनाम, जीन्द्रियजातिनाम, चतुरिन्द्रियजातिनाम, नरकानुपूर्वीनाम, तिर्यगानुपूर्वनाम, अप्र- शस्त्रविहायोगविनाम, स्थावरनाम, सूक्ष्मनाम, अपर्याप्तनाम, साधारणनाम, निद्रानिद्राप्रचलाप्रचलास्त्या- नगृद्विमिति । ततोऽष्टानां कपायाणामवशेपं क्षपयति, ततो नपुंसकवेदं, ततः स्त्रीवेदं, तो हास्यादिपर्दू, वतः पुरुपवेदं विधा कृत्या खण्डद्वयं युगपत् क्षपयति, तृतीयं तु सण्डं संज्वलनको क्षपयति । पुरुपे प्रतिपचर्ययं फ्रमः | xxxx छद्मस्थवीतरागलसम्बन्धिनि समयद्वयेऽवशिष्यमाणे प्रथमे समये निद्रां, प्रचलां, देवगति, देवानुपूर्वी, क्रियशरीरनामकर्म, वर्षभनाराचसंहननं मुक्त्वा शेपाणि संहननानि, पणां संस्थानानां मध्ये यस्मिन् व्यवस्थितस्तदेकं मुक्त्वा शेपाणि संस्थानानि, आहारकशरीरनाम, यद्य. तीर्थकरः प्रविपत्ता वतस्तीर्थकरनाम कापीत्येवं सप्तदशप्रकृतीः क्षपयति । ततो द्वितीयसमये पत्र- कार मानावरणं, चतुर्विधं दर्शनाचरणं, पश्यविधमन्तरायं क्षपयिला केवलविमलनियमवाप्नोति" इति । 1 सक०१७ ·. १३० ! संक्रमफरणे [अ० द्वय- योगो वीर्य शतिरुत्साहः पराक्रमश्चेष्टा सामर्थ्य मिति पर्यायाः । स च मनोवाकायलक्ष. णकरणभेदात् तिस्रः संज्ञा लभते, मनोयोगो, वाग्योगः, काययोगश्च, तदुक्तं कर्मप्रकृती- "परिणामालंवणगहणसाहणं तेण लद्धनामतिगं ! कजन्भासन्नोनप्पवेसविसमीकयपएस ॥१॥” इति । तत्र भगवतो मनोयोगो मनःपर्यवज्ञानिभिरनुत्तरादिभिर्वा मनसा पृष्टस्य सतो मनसैच देश- नात्, ते हि भगवत्मयुक्तानि मनोद्रव्याणि मनःपर्यवज्ञानेनावधिज्ञानेन वा पश्यन्ति, दृष्ट्वा च ते विवक्षिताकारमन्यथानुपपत्त्या लोकस्वरूपादिवाह्यार्थमवगच्छन्ति । वाग्योगो धर्मदे- शनादौ । काययोगो निमेपोन्मेपचङ्गमणादौ । अनेन योगत्रिकेण सह वर्तत इति सयोगी । केवलं-केवलज्ञानं केवलदर्शनं च विद्यते यस्य स केवली, सयोगी चासौ केवली च सयो- गिकेवली तस्य गुणस्थानं सयोगिकेवलिगुणस्थानम्। ते हि भगवन्तो जघन्यतोऽन्तर्मुहर्त्तमु- स्कप्तश्च देशोनपूर्वकोटी यावत् विहृत्य सर्वेऽपि समुद्घातादागावर्जिकाकरणमारभन्ते । तत्र आ मर्यादया केवलिदृष्या योजनमतिशुभयोगानामित्यायोजिका तस्य करणमायोजिका- करणम् । केचिदावर्जितकरणमिति वर्णयन्ति, तेपामप्यावर्जितशब्दस्याभिमुखपर्यायवाचि- त्वात् , आवर्जितोऽभिमुखीकृत इति व्युत्पत्तेः, लोकेऽपि वक्तारो भवन्ति-आवर्जितोऽयं जनो मयेति । तथा च सियतः सिद्धत्वपर्यायपरिणामाभिमुखीकरणं यत्तदावर्जितकरणं, येन करणेन परिणत आत्मा नियमात् सिद्धत्वपर्यायपरिणामाभिमुखो भवतीत्यर्थः, यद्वा तथाभव्यत्वस्वभावेन सिद्धिगमनं प्रत्यावर्जितस्याभिमुखीकृतस्य करणमुदयावलिकायां कर्म- प्रक्षेपणरूपं शुभयोगव्यापारणमावर्जितकरणम् । आवश्यकचूणौ त्यवश्यकरणमित्यभि- धीयते, तत्रार्य शब्दार्थ:-"खोपात्तमनुष्यायुपोऽन्ते प्रक्षयवशात्-भुक्तस्यान्तर्मुहूर्तरोपे सिध्य- पर्यायाभिमुखा अवश्यकरणं कुर्वन्तीति । कथमिदमवश्यकरणमिति प्रश्ने प्रदर्श्यते, अन्वर्थत्वावश्य- फरणसंज्ञाया भास्करवत् , अवश्यकरणीयत्वावश्यकरणम् । कथमियमन्वर्थेति दयते, अर्थमनुगता या संज्ञा सान्वर्था अर्थमङ्गीकृत्य प्रवर्तत इत्यर्थः । कथम् ?, इह यथा भास्करसंज्ञा अन्वर्था । कथमन्वर्था ?, भासं करोतीति भास्कर इति यो भासनार्थस्तमगीकृत्य प्रवर्तत इत्यन्वर्था, तथाऽवश्यकरणमिति इयं संज्ञा अन्वर्था । xxx अथवा अवश्यंभाव आवश्यकं 'द्वन्द्वमनोज्ञादिभ्यश्चेति मनोज्ञादेरधिवलात् पनि सत्यावश्यकसिद्धिः, आवश्यकं करणं आवश्यककरणं । कुतः ', लोके दृष्टत्वात , मल्लस्य कक्षा- वन्धकरणवत् । यथा मलो युयुत्सुनावद्ध्वा साटकं युध्यते, स हि प्रथममेव साटकेन कक्षा बवा अतः परं कृतावश्यककक्षावन्धकरणो योद्धमारमते, तथाऽन्तर्मुहूर्तायु:शेपेण केवलिना सिद्ध्यता प्रथममेवेदं करणं अवश्यकर्तव्यमित्यावश्यककरणमिति” । इदं त्वावश्यककरणं सर्वेऽपि भगवन्तः केवलिनस्तीर्घकराश्च सिध्यन्तः नियमात् कुर्वन्ति । समुद्घातं तु केचित् कुर्वन्ति केचिन्नेति, तदुक्तं गुणस्थानक्रमारोहे- यः पण्मासाधिकायुप्को लभते केवलोद्गमम् । करोत्यसो समुद्घातमन्ये कुर्वन्ति वा न वा ॥ १ ॥" गुणस्थानकमारोहवृत्तौ त्वेवं दृश्यते-"छम्मासा- ऊसेसे उत्पन्न मेसि केवलं नाणम् । ते नियमा समुग्घाया सेसा समुपायभइयव्वा ॥१॥” इति । आवश्यकचूर्णी त्वेवम्-"येऽन्तर्मुहुर्तमादिकृत्वोत्कर्पण आ मासेभ्यः पड्-यः आयुपोऽवशिष्टेन्यः - ·खरूपम् । प्रकृतिसंक्रमः। अभ्यन्तर आविर्भूतकेवलज्ञानपर्यायाने नियमात् समुद्घावं कुर्वन्ति, ये तु षण्मासेभ्य उपरिष्टा- दाचिर्भूतकेवलज्ञानाः शेषाले समुद्घानाद् बाह्याः, ते समुद्घात न कुर्वन्तीत्यर्थः, शेषाः समुद्घा प्रतिभाज्याः । कस्माद्, यस्मात् पण्मासिकावशिष्टे आयुपि आविर्भूतकेवलज्ञानपर्यायेभ्यः सकाशात् पड्भ्यो मासेभ्यो ये उपरि समयोत्तरवृद्ध्याऽवशिष्टे आयुपि शेपे आविर्भूतकेवलज्ञानाः केवलिनः ने(भ्यश्च) शेपाः समुद्घातं प्रति भाज्याः, केचित्समुद्घातं कुर्वन्ति केचिन्नेति । अतः केचित् समुद्घावं कृत्वा केचिदकृत्वैव समवाप्नुवन्ति सिद्धिं, अथवा येषां वहु संवेद्यमस्ति आयुश्चात्पमवतिष्ठते ते नियमा. समुद्घातं कुर्वन्ति नेतरे"। तथा प्रज्ञापनासूत्रमपि-"सवे वि गं भंते ! केवलीसमुग्धायं गच्छन्ति ? गोयमा ! णो इणहे समढे-"जस्साऊएण तुलातिं वन्धणेहिं ठितीहि य । भवोवग्गहकम्माइं समुग्धाय से ण गच्छइ ।। १ ॥ अगंतूणं समुग्धातं अणंता केवली जिणा। जरमरणविप्पमुका सिद्धिं वरगई गया ॥ २ ॥” इति । ननु कुतोऽयं नियमो यदिनीयाद्येवायुपः सकाशादधिकस्थितिकं भवति, न कदाचिदपि वेदनीयादेरायुरिति चेत् ? उच्यते, तथारूपजीवपरिणामस्वाभा. व्यात् । इत्थंभूत एव ह्यात्मनः परिणामो येनास्यायुर्वेदनीयादेः समं न्यून वा भवति, न कदाचनाप्यधिकम् । यथायुपोऽधुववन्धित्वं शेषकर्मणां ध्रुववन्धित्वमायुषां स्वभवत्रिभा. गादिके प्रतिनियतकाले च बन्धः, न चेदृग्वन्धवैचित्र्ये स्वभावमन्तरेण अपरो हेतुः कश्चिः दस्ति, एवमायुपो वेदनीयादेराधिक्याभावेऽपि स्वभावविशेप एव नियामको द्रष्टव्यः। ननु समुद्घातशब्दस्य कोऽर्थः ? इति चेत् , सम्यगपुनर्भावेन उत्पावल्येन पातो वेदनी- यादिकर्मणां नाशो यस्मिन् क्रियाविशेषे स समुद्घात इत्यर्थः। तं च कुर्वन् प्रथमे समये औ. दारिककाययोगे वर्तमानः केवली, वाहल्यतः स्वशरीरप्रमाणमूर्धमधश्च लोकान्तं यावदात्म..' प्रदेशानां दण्डमारचयति, एवं सर्व समुद्घातस्वरूपमावश्यकचूर्णितो लिख्यते-"वत्र प्रथमे औदारिकयोगस्था दण्डकं कुर्वन्ति । अथ दण्डक इवि कोऽर्थः ? दण्डक इव दण्डकः । क उपमार्थः ?, यथा मूलमध्याने अधिःसमप्रदेशः परिवृत्तपर्यायः स दण्डकः, तथा समुद्घातकरणवशानिर्गतानामा• मप्रदेशानां दण्डकसंस्थानेनावस्थानाद्दण्डकत्वसिद्धिः। अथ दण्डककरणे को विधिरिति प्रश्ने महे- इह व्यावहारिकनयवशात् ये असंख्येया जीवप्रदेशास्ते सर्वेऽपि वुद्ध्या असंख्येया भागा निर्गच्छन्ति, असंख्येयो भागोऽवतिष्ठते, ततस्तैरेव असंख्येयेर्जीवप्रदेशभागैः स्वशरीरान्निगतेहि दण्डकमभिनिर्वर्त- यन्तोऽष्टौ जीवमध्यप्रदेशान् सान्ततिकपरस्परावियोगिनो रुचकसंस्थितान् चक्री वैडूर्यपटलयोरुभयो रत्नाद्यवस्थायिपु रुचकसंस्थितलोकमध्यप्रविष्टाष्टाकाशप्रदेशेषु संस्थाप्य चतुर्दशरज्वायतं दण्डकं कुर्वन्तीति । ततो द्वितीयसमये कपाटं कुर्वन्ति, वत्समय एव चौदारिकमिश्रकाययोगो भवति । कपाटकमिति कोऽर्थः ? कपाटकमिय कपाटकं । क उपमार्यः ? यथोभयोः प्राक्प्रत्यदिशोतिर्यग्विस्तीर्य अपागुदग्दि- शयोईस्वमूर्खाधोदिशयोरुच्छ्रितं कपाटमिति शब्द्यते तथा समुद्घातकरणवशानिर्गतानामात्मप्रदे. शानां पूर्वापरदक्षिणोत्तरासु दिक्षु कपाटस्थानेनावस्थानात् कपाटकत्वसिद्धिः । अथ कपाटफरणे को विधिरिवि प्रने घूमहे -अतः प्रथमसमयनिर्गतात्मप्रदेशसकाशात् योऽसंख्येयो भागोऽवशिष्टोऽवति- एत इत्युक्तं स वुझ्या पुनरपि असंख्येयान् भागान् गतस्ततो द्वितीयसमये कपाटकारकाणां असं ·१३३ संक्रमकरणे [० द्वय- ख्येया भागा निष्कामन्ति, असंख्येयभागोऽवतिष्ठतेऽनेकैरसंख्येयै गैरेतैः कपाटकं कुर्वन्ति । तत्र ये निर्गतास्ते प्रथमसमयनिर्गतात्मप्रदेशसकाशात् असंख्येयगुणहीना असंख्येयभागा इत्यर्थः । अथ तृतीयसमये प्रतरं कुर्वन्ति तत्सामयिकश्च कार्मणकाययोगो भवति । अथ प्रतरमिति कोर्थः ? प्रतरमिव प्रतरं । क उपमानार्थः ? यथा धननिचितनिरन्तरप्रचितावयवसंस्थितापरिवृत्तं स्थालकं फलकं वा लोके प्रतरमित्युच्यते, तथाकारमपरमपि परस्परप्रदेशसंसर्गाविच्छेदपरिवृत्तपर्यायेणावस्थितं प्रतरमिति प्रसि- द्धम् । अथ तृतीयसमये प्रतरपूरकाणां को विधिरिति प्रश्ने प्रतिबूमहे-ततो द्वितीयसमये निर्गतात्मप्रदे- शसकाशात् योऽसंख्येयो भागोऽवशिष्टोऽवतिष्ठत इत्युक्तमसावपि बुद्ध्या पुनरसंख्येयभागाः कृतस्तत- स्तृतीयसमये प्रतरकारकाणामसंख्येयभागा निष्कामन्ति, असंख्येयभागोऽवतिष्ठते, तैरसंख्येय गैर्नि- गतैरेतैः प्रतरं पूरयन्ति, तत्र ये निष्क्रान्तास्ते द्वितीयसमयनिष्कान्तात्मप्रदेशसकाशादसंख्येयगुणहीनाः । ततश्चतुर्थसमये कार्मणकाययोगस्थान एव आकाशप्रदेशान् निष्कुटसंस्थानसंस्थितान् लोकव्यपदेशभा- जोऽपूरितान् पूरयन्तीति लोकपूरकाः । तथा तेषां को विधिरिति प्रश्नेऽभिदध्महे-ततस्तृतीयसमयनि- मंतात्मप्रदेशसकाशात् योऽसंख्येयभागोऽवतिष्ठत इत्युक्तमसावपि बुद्ध्या पुनरप्यसंख्येया भागाः क्रियते, ततश्चतुर्थसमये लोकपूरकाणामसंख्येयभागा निष्कामन्ति, असंख्येयभागोऽवतिष्ठते । ततस्तैरसंख्येय- भागैनिकान्तरेतैर्लोकनिष्कुटान् पूरयन्ति, तत्र ये निष्क्रान्तास्ते तृतीयसमयनिष्क्रान्तात्मप्रदेशसकाशाद- संख्येयगुणहीनाः, यश्चाधुना असंख्येयभागोऽवतिष्ठतेऽसौ स्वशरीरावगाहावकाशप्रमाण इति । "वस्येदानी मनुष्यावस्थायां या पल्योपमासंख्येयभागमात्रा कर्मत्रयसत्कर्म स्थितिरवतिष्ठते सा बुद्ध्या असंख्येयभागाः क्रियते । ततः प्रथमसमये दण्डककारकसत्कर्मस्थितेरसंख्येयान् भागान हन्ति, असंख्ये- यभागोऽवतिष्ठते। यश्चामुष्यामवस्थायां कर्मत्रयानुभवः स बुद्ध्या अनन्तभागाः क्रियते, ततोऽस्यासद्वेद्य- न्यग्रोधसातिकुब्जकवामनहुण्डसंस्थानवज्रनाराचार्धनाराचकीलिकासंप्राप्तसृपाटिकासंहननाप्रशस्तवर्णग. न्धरसस्पर्शोपघाता[प्रशस्तविहायोगत्यपर्याप्तका स्थिराशुभदुर्भगदुःस्वरानादेयायशःकीर्तिनीधैर्गोत्रसंज्ञि- कानां पञ्च(त्रयो)विंशतेरप्रशस्तानां प्रक्रीडनसमये दण्डककारकानुभवस्यानन्तान् भागान हन्ति, अनन्त- भागोऽवतिष्ठते ।तत्सामयिकमेव सद्वद्यमनुष्यदेवगतिपञ्चेन्द्रियजासौदारिकवैक्रियाहारकतैजसकार्मणशरी- रसमचतुरस्रसंस्थानौदारिकवैक्रियाहारकशरीराङ्गोपाङ्गवत्रर्पभनाराचसंहननप्रशस्तवर्णगन्धरसस्पर्शमनु- यदेवगतिप्रायोग्यानुपूर्यगुरुलघुपराघातातपोद्योतोच्छ्वासप्रशस्तविहायोगतित्रसवादरपर्याप्तप्रत्येकशरीर- स्थिरशुभसुभगसुखरादेययशःकीर्तिनिर्माणतीर्थकरोच्चैगोत्रसंज्ञकानामेकोनचत्वारिंशतः प्रशस्तानामपि प्र- कृतीनां योऽनुभवस्तस्याप्रशस्तप्रकृत्यनुभवघातनानुप्रवेशेनैव घातनं ज्ञेयम् । अथ द्वितीयसमये कपाटका- रकस्य स्थित्यनुभागपावने को विधिरिति प्रश्नेऽभिदध्महे-प्रथमसमयघातितसत्कर्मस्थितेः सकाशात् योऽसं- ख्येयमागोऽवतिष्ठते इत्युक्तं असावपि बुद्ध्या पुनरसंख्येयभागाः क्रियते तस्य कपाटकारकोऽप्यसंख्येयान् भागान् हन्ति, असंख्येयभागोऽवतिष्ठते । ततोऽनुभवस्यापि प्रथमसमयघातनानुभवसकाशात् योऽवशि- ष्टोऽनन्तोऽनुभवोऽवतिष्ठत इत्युक्तं असावपि बुद्ध्या पुनरनन्तभागाः क्रियते, तस्य कपाटकारकोऽन- न्तान भागान् हन्ति, अनन्तभागोऽवतिष्ठते, अयमपि चाप्रशस्तप्रकृत्यनुभवघातनानुप्रवेशनेनैव प्रश. खप्रकृत्यनुभवघावनं करोतीति शेयम् । अथ तृतीयसमये प्रतरपूरकस्य स्थित्यनुभवघातने को विधिरिति - , .

·. - स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। प्रभेऽभिसंवादीयते-ततो द्वितीयसमयघातितसत्कर्मस्थितेः सकाशात् योऽसंस्थेवभागोऽवशिष्टोऽत्रतिष्ठव इत्युक्तं असावपि वुझ्या पुनरसंख्येयभागाः क्रियते, तस्य प्रतरपूरकोऽसंख्येयान् भागान हन्ति, असं- ख्येयभागोऽवतिष्ठते, ततोऽनुभवस्यापि तृतीयसमययातितानुभवसकाशात् योऽवशिष्टोऽनन्तोऽनुभयोऽ- वतिष्ठत इत्युक्तं असावपि बुद्ध्या पुनरनन्तभागाः क्रियते, वस्य लोकपूरकोऽनन्तान् भागान हन्ति, अनन्तभागोऽवतिष्ठते, अयमपि च 'अप्रशस्तप्रकृत्यनुभवघावनानुप्रवेशनेनैव प्रशस्तप्रत्यनुभवघावनं करोतीति ज्ञेयम् । एवं पूर्णलोकस्य कर्मत्रयसत्कर्म आयुपः सकाशात् संख्येयगुणं जातं, अनुभवोड- नन्तः । एवं चत्वारः समया.भवन्ति । अतः परं प्रतिनिवृत्तः पश्चमे समये प्रतरे तिष्टति कार्मणकाय- योगस्थः। अथास्यामवस्थायां स्थित्यनुभवघातने को विधिरिति प्रश्ने निगद्यते-अतश्चतुर्थसमयपातितस्थिति- सत्कर्मणः सकाशात् या असंख्येयभागप्रमाणावशिष्धा स्थितिरवतिष्ठत इत्युक्तं सा बुद्ध्या संख्येया भागाः क्रियते, पञ्चमसमये प्रवरस्थः संख्येयान् भागान् हन्ति, संख्येयभागोऽवतिष्ठते । यश्चतुर्थसमयपाविवा- नुभवसकाशात् अनन्तोऽवशिष्टोऽनुभयोऽवतिष्ठत इत्युक्तं असावपि बुद्ध्या अनन्ता भागाः क्रियते, वस्त्र पञ्चमसमये प्रवरस्थोऽनन्तान् भागान् हन्ति, अनन्तभागोऽवतिष्ठते । एपु दण्डकादिपु पञ्चमु समयेपु सामयिक कण्डकमुत्कीर्णमिति कला समये समवे स्थित्यनुभवयातो ज्ञेयः । अथ किमिदं कण्डकमिति प्रश्ने महे-कण्डकमिव कण्डकं । क उपमार्थः ? यथा लोके तरोः सण्डमागः अंशः कण्डकमित्यभिधीयते, तथा कर्मनरोरपि सण्डं कण्डकमिति सिद्धं । अतः परं पठसमयादारभ्य स्थितिकण्डकमनुभागकण्डक था आन्तर्मीहूर्तिकमुत्किरति, कण्डकं यतः क्षिपति विनाशयतीत्यर्धः । एवं पठे कपाटममये औदारि- कमिश्रकाययोगस्थः, सप्तमे औदारिकमिश्रकाययोगस्थः, अष्टमे च स्वशरीरप्रवेशसमये स्थितिफण्डकम- नुभागफण्डकं च नाशनार्य स्पृष्टं सत् अनन्तरसमये एव नंष्टुमारब्धं न तावत्कार्येन नश्यति, किन्तु पष्ठादिपु समयेषु कर्मतरुकण्डकं स्पृष्टं सकलसमयेप्वेति । एवं तावत्समयेषु दलमुपैति यावदन्वर्मुहूर्तः पूर्ण इति । तदनेन विधिनाऽन्तर्मुहूर्चपूरणचरमसमयानन्तरमेव अन्नकण्डकमुत्कीर्ण- मित्सवसेयं, उत्कीर्ण नष्टमित्यर्थः । एवं प्रतिसमयमान्तौहूर्तिकः स्थित्यनुभवकण्डकघातको ज्ञेयस्तावद्यार• त्सयोगिनोऽन्त्यसमय इति । एवमेतानि सर्वाण्यपि संरयेयानि स्थित्यनुभवकण्डकानि ज्ञेयानि, ततः स्वशरीरं प्रविष्टोन्तर्मुहूर्तमास्त" इति । 'सर्वाण्यपि चामूनि स्थित्यनुभागकण्डकान्यसंख्येयान्यवगन्तव्या- नीति न्यायाचार्याः कर्मप्रकृतिवृत्ताविति । अन्यत्र तु प्रथमसमये वाहल्यतः स्वशरीरप्रमाणमू- मधश्च लोकान्तपर्यन्तमात्मप्रदेशानांदण्डमारचयति, द्वितीये समये पूर्वापरं दक्षिणोत्तरंवा कपाटं, तृतीये मन्यानं, चतुर्थेऽवकाशान्तरपूरणं, पञ्चमेऽवकाशान्तराणां, पठे मथः, सप्तमे कपाटस्य संहरणं, अष्टमे स्वशरीरस्थो भवतीति । उत्कृष्टतोऽप्यन्तर्मुहावशेपायुप्येव .समुद्घातं कुर्वन्ति, न पण्मासावशेपायुप्के, पीठफलकादीनां प्रत्यर्पणस्येव ग्रहणस्याप्यभि- धानप्रसङ्गात् , तदुक्तं लोकमकाशे-"कैश्चिदिरयुच्यते यत्तु शेषपण्मासजीवितः। जिनः कुर्यात् समुन घातं तदसद्यत्तथा सति ॥१॥ प्रातिहारिकपीठादेरादानमपि सम्भवेत् । श्रुते तु केवलं प्रोकं तत्प्रत्यर्पण- मेव हि ॥ २॥” इति । अधिकं प्रज्ञापनान्तिमपदवृत्तितोऽवसेयम् । ततो लेश्यानिरोधार्थ योगनिमित्तबन्धनिरोधार्थ च योगनिरोधमवश्यं कुरुते, तदुकम्-"स ततो योगनिरोधं करोति , ·. १३४ संक्रमकरणे [० द्वय लेश्यानिरोधमभिकाइन् । समयस्थितिं च वन्धं योगनिमित्तं विनिरुत्सन् ॥ १॥ समये समये कर्मादाने सति सन्ततेने मोक्षः स्यात् । यद्यपि हि विमुच्यन्ते स्थितिक्षयात् पूर्वकर्माणि ॥ २॥ नोकर्मणा हि वीर्य योगद्रव्येण भवति जीवस्य । तस्यावस्थाने तु सिद्धः समयस्थितिबन्धः ॥ ३॥" इति । योगनिरोधं कुर्वन् प्रथमतो वादरकाययोगावष्टम्भादन्तर्मुहूर्त्तमात्रेण वादरवाग्योगं निरुणद्धि । तन्निरोधानन्तरमन्तर्मुहूर्त स्थित्वा चादरकाययोगावष्टम्भेनैव चादरमनोयोगं निरुणद्धि । चादरमनोयोगनिरोधानन्तरं पुनरप्यन्तर्मुहूर्त स्थित्वोच्छासनिश्वासायन्तर्मु- हूर्त्तमात्रेण निरुणद्धि । ततः पुनरप्यन्तर्मुहूर्त्त स्थित्वा सूक्ष्मकाययोगवलात् वादरकाय- योगं निरुणद्धि, वादरकाययोगे सति सूक्ष्मस्य निरोद्धुमशक्यत्वात् , तदुक्तं-“वादरतनुमपि निरुणद्धि ततः सूक्ष्मेण काययोगेन । न निरुद्ध्यते हि सूक्ष्मो योगः सति बादरे योगे ॥ १॥” इति । आवश्यकचूणी तु 'वादरकाययोगवलात् चादरकाययोगं निरुणद्धि, यथा कारपत्रिका स्तम्भे स्थितस्तमेव स्तम्भ छिनत्ति', तथा च तद्न्थः-"ततोऽन्तर्मुहूर्त स्थित्वोपर्यनन्तरसमय एव वादरकाययोगं निरोद्धमारब्धः, ततोन्तर्मुहूर्त्तस्यान्यसमये बादरकाययोगी निरुध्यमानो निरुद्धः, तत्स्थः तमेव क्षपयतीति । अयुक्तमिति चेत् ? न, दृष्टत्वात् , तद्यथा-कारपत्रिका क्रकचेन स्तम्भे छिदिक्रियां प्रारभमाणः तत्स्तम्भमेव छिनत्ति तथा काययोगोपष्टम्भात् काये गतिरोधोऽप्यवसेयः" इति, तत्वं पुनस्तद्विदो विदन्ति । वादरकाययोगं निरुद्धानः पूर्वस्पर्द्धकानामधस्तादपूर्वस्पर्द्धकानि करोति । तत्र यानि तस्मिन् भवे पर्याप्तिपर्यायपरिणतेन सता जीवेन पूर्व कायादिव्यापारनिष्पादनार्थं कृतानि तानि पूर्वस्पर्द्धकानीत्युच्यन्ते, तानि च स्थूलानि । यानि पुनरधुना कर्तुमारभते तानि सूक्ष्माणि । न चैवंभूतान्यनादौ संसारे कदाचिदपि कृतानीत्यपूर्वाण्युच्यन्ते । तत्र पूर्वस्प- कानां मध्ये याः प्रथमादिका वर्गणास्तासां ये वीर्याविभागास्तेपामसंख्येयान् भागानाक- पति, एकमसंख्येयं भागं मुञ्चति, जीवप्रदेशानामप्येकमसंख्येयभागमाकर्षति, शेष सर्व स्थापयति । एप वादरकाययोगनिरोधप्रथमव्यापारः, तदुक्तं कर्मप्रकृतिप्राभृते-पढमसमए अपुवफडगाणि करेइ, पुन्वफड्ढगाणं हेवा आइवग्गणाण अविभागपरिच्छेदाणमसंखेने भागे ओकट्टा जीवपएसाणं च असंखेजइमं भागमोकट्टई" इति । ततो द्वितीयसमये प्रथमसमयाकृष्टजीवप्रदे- शासंख्येयभागादसंख्येयगुणं भागं जीवप्रदेशानामाकर्पति, वीर्याविभागपलिच्छेदानामपि प्रथमसमयाकृष्टादसंख्येयगुणहीनं भागमाकर्पति । एवं प्रतिसमयं समाकृष्य समाकृष्य तावदपूर्वस्पर्धाकानि करोति यावदन्तर्मुहूर्तचरमसमयः । तानि श्रेणिवर्गमूलासंख्येयभाग- मात्राणि पूर्वस्पर्द्धकानामसंख्येयभागमात्राणि च भवन्ति, तथा चावश्यकचूर्णा-"अत्र काय- योग निरन्छन् पूर्वस्पर्द्धकानामधस्तादपूर्वस्पर्द्धकानि करोति। अथ किमिदं स्पर्द्धकमिति प्रश्ने व्याचक्ष्महे- पर्द्धकमिव स्पर्द्धकं । क उपमार्थः ? यथा लोके शालिफलकणकाणशानां समुदायात् मुष्टिर्भवति या स्पर्द्धकमिति शब्द्यते । कथमिति तद्विवृण्महे-'स्पर्द्ध संघ' इति शब्दात्भवति स्पर्द्धकं संघर्पः, समुदाय, पिण्ड इत्यनर्थान्तरम् । अथ केपा संघर्प इति व्याचक्ष्महे-इह यथा वहूनां समुदायः क्षणे (कण्डफ) ·खरूपम् ] प्रकृतिसंकगः। १३५ संभवति, बहूनां च काण्डस्थकगकाणशानां समुदायात् मुष्टिरिति भवति, तथा शालिफलकणतुल्यानाम- संख्येयानां लोकानां ये प्रदेशास्तत्प्रमाणप्रमितानामविभागपरिच्छेदाना भावपरमाणुसजितानां समु- दायात् काणशतुल्या वर्गणा भवति, एवमसंख्येया वर्गणा श्रेण्या असंरयेयभागप्रमाणा एकजीवे भवन्ति, तासां च बहुकाण्डस्थकणकाणशसमुदायोत्पन्नमुष्टितुल्यानामसंख्येयानां वर्गणानां श्रेण्या असंख्येयभागमात्राणां समुदायादेकं स्पर्द्धकं भवति, एवमसंख्येयानि स्पर्धकानि श्रेण्या असंरगेय- भागमात्राण्येकजीवे सन्ति । अथ किमिदं पूर्वकस्पर्द्धकानि अपूर्वस्पर्द्धकानीति च प्रश्ने व्याचक्ष्महे- यानि पर्याप्तिपर्यायेण परिणतात्मना पूर्वमेव योगनिर्वर्तनार्थमुपाचानि यानि चानादौ ससारे पुनः पुनः योगनिर्वृत्त्यर्थ पूर्वमुपातान्यात्मना तानि पूर्वस्पद्धकानि इत्यभिधीयन्ते, तानि स्थूलानि, यान्यधुना क्रियन्ते वानि सूक्ष्माणि, न च तथा लक्षणानि अनादौ संसारे परिभ्रमता आत्मना कदाचिदप्युपाचानि इत्यतोऽपूर्वस्पर्द्धानि व्याख्यायन्ते । अथ अपूर्वस्पर्द्धककरणे को विधिरिति प्रश्नेऽभिध्महे-अधस्ता- पूर्वस्पर्द्धकानामादिवर्गणा यास्तासां अविभागपरिच्छेदा ये तेपामयं योगजधर्मानुग्रहादसंख्येयान भागानाकर्पति, असख्येयभाग स्थापयति, जीवप्रदेशानामपि च असंख्येयभागमाकर्पति, असख्ये- यान् भागान् स्थापयति, एवं प्रथमसमये । द्वितीयसमये प्रथमसमयाटाविभागपरिच्छेदानां असंख्ये- येभ्यो भागेभ्यः सकाशादसंरयेयगुणहीनं भागमाकर्पति, असंख्येयभागमाकर्पतीत्यर्थः, जीवप्रदेशा- नामपि च प्रथमसमयाकृष्टजीवप्रदेशासंख्येयभागसकाशादसंख्येयगुणभागमाकर्पति, असरयेयभागाना- फर्पतीत्यर्थः । एतेन विधिनाऽऽकृप्य योगजधर्मानुग्रहादपूर्वस्पर्द्धकानि करोति, एवं समये समये भागं करोति यावत्पूर्णोऽन्तर्मुहूर्त इति । कियन्ति पुनः स्पर्द्धकानि करोतीति प्रश्ने महे-श्रेण्या असंख्येय- भागमात्राणि, श्रेणिवर्गमूलस्याप्यसंस्येयभागमात्राणि, पूर्वस्पर्द्धकानामप्यसंख्येयभागमानाणि" इति । अपूर्वस्पर्द्धककरणपरिसमात्यनन्तरसमय एव किट्टीः कर्तुमारभते । अन्तर्मुहूर्तेन च सर्वो अपि करोति, तदुक्तं-"नाशयति काययोगं स्थूलं सोऽपूर्व फड़कीकृय । शेपस्य काययोगस्य तथा किटीश्च स करोति ॥१॥” इति । ननु किट्टिरिति कः पदार्थः ? उच्यते, एकोत्तरवृद्धिं च्याव- यित्याऽनन्तगुणहीनकैकवर्गणास्थापनेन योगस्याल्पीकरणम् । तत्र पूर्वस्पर्द्धकानामपूर्व- स्पर्द्धकानां घाघस्तात् या आदिवर्गणास्तासामविमानपरिच्छेदा थे रोकामय योगधर्म- ग्रहादसंख्येयान् भागानाकर्पति, असंख्येयभागं चैकं स्थापयति, एक चासंख्येयभागं जीव- प्रदेशानामाकर्षति, शेषं च सर्व स्थापयति, तदुक्तं कर्मप्रकृतिवृत्ती-जीवप्रदेशानामपि चैकमसंख्येयभागमाकर्पति शेपं सा स्थापयति" इति, एप किट्टीकरणप्रथमसमयव्यापारः । ततो द्वितीयसमये प्रथमसमयाकृष्टवीर्याविभागपलिच्छेदभागादसंख्येयगुणहीनं वीर्याविभाग- भागमाकर्पति, जीवप्रदेशानां तु प्रथमसमयाकृष्टजीवप्रदेशासंख्येयभागादसंख्येयगुणं भागमाकर्षति, असंख्येयान् भागानाकर्पतीत्यर्थः । एवं किट्टीस्तावत् करोति, यावदन्तर्मु- हुर्तचरमसमयः। प्रथमसमयकृताभ्यः किट्टिभ्यो द्वितीयसमयकृताः किट्टयोऽसंख्येयगुण- हीनाः, गुणकारश्च पल्योपमासंख्येयभागः । एवं शेपेप्यपि समयेषु भावनीयम् , तदुकं कर्मप्रकृतिप्राभृते-"इत्थं अंतोमुटुर्च किट्टीओ फेरेइ, असंरोजागुणहीणाए सेटीए जीवपएसे य ·- . संक्रमकरणे [श्रे० द्वय-- असंखेनगुणाए सेढीए ओकटाइ, किट्टीगुणकारो पलिओवमस्स असंखेनइभागो" इति । मुद्रितावश्य- कचूर्णी तु 'किटिस्थाने कर्मणां कृष्टि रुक्ता, तथा च तद्न्या-'अथ किमिदं कृष्टिरिति प्रश्नेऽ- भिधीयते-कर्मणः कर्पणं कृष्टिरपीकरणमित्यर्थः । अथ कृप्टेः करणे को विधिरिति प्रश्ने व्याचक्ष्महे- पूर्वस्पर्धकानामपूर्वस्पर्द्धकानां चाधस्तात् या आदिवर्गणास्तासामविभागपरिच्छेदा ये तेपामयं योगजधर्मा- नुग्रहात् असंख्येयान् भागान् कर्षति,असंख्येयं भार्ग स्थापयति, जीवप्रदेशानामप्यसंख्येयान् (य) भागान (ग) कर्पति, असंख्येयं(यान्) भाग(गान्) स्थापयति, एवमादिकृष्ट्या प्रथमसमये कृष्टीः करोति । अथ द्वितीयसमये प्रथमसमयाकृष्टानामविभागपरिच्छेदानामसंख्येयेभ्यो भागेभ्यः सकाशादसंख्येयगुणहीनं भागमाकर्षति, असंख्येयभागमाकर्पतीत्यर्थः, जीवप्रदेशानामपि प्रथमसमयाकृष्टजीवप्रदेशासंख्ये- यभागसकाशादसंख्येयगुणं भागमाकर्पति, असंख्येयान् भागानाकर्पतीत्यर्थः । एवमनेन विधिनाss- कृप्याकृष्य कृष्टीः करोति, एवं समये समये कृष्टयः क्रियमाणाः क्रियन्ते तावद्यावञ्चरमसमयकृष्टिरिति । तत्र प्रथमसमये याः कृष्टय कृता असंख्येयगुणास्ततो द्वितीयसमये असंख्येयगुणहीनाः, एवं समये समये असंख्येयगुणहीनाः श्रेण्या कृतास्तावद्यावदन्तर्मुहूर्त्तमिति, तत्र याः कृष्टयः प्रथमसमयकृतास्ता असंख्येयगुणाः कृता द्वितीयसमयकृताभ्यः सकाशात् । अथ या द्वितीयसमयकृतास्ताः प्रथमसमयकृत- कृष्टिप्रमाणाः कथं भवन्तीति प्रश्नेऽभिधीयते-पल्योपमस्य (स्या) संख्येयभागेन गुणिताः। प्रथमसमयकृताः कृष्टयः श्रेण्या असंख्येयभागप्रमाणाः, एवं द्वितीयादिप्वपि समयेपु श्रेण्या असंख्येयभागप्रमाणाः तावद्या. वत्क्रष्टिकरणस्यान्तश्चाशेपो युगपन्नष्टः । अधुनायुपः समानि जातानि कर्माणि” इति । प्रथमसमय- कृताश्च किट्टयः श्रेण्यसंख्येयभागप्रमाणाः, एवं द्वितीयादिसमयेष्वपि प्रत्येकमवगन्तव्यम् । सर्या अपि च किट्टयः श्रेण्यसंख्येयभागप्रमाणाः पूर्वस्पर्द्धकानामपूर्वस्पर्द्धकानां चासंख्येयभा- गमात्राः। किट्टीकरणावसानानन्तरं पूर्वस्पर्द्धकान्यपूर्वस्पर्द्धकानि च नाशयति । तत्समया- दारभ्य चान्तर्मुहूर्त यावत् किट्टिगतयोगो भवति, तदुक्तं-“किट्टिकरणे णिट्ठिए तओ से काले पुन्वफडगाणि ( अपुव्वफड्डगाणि ) च नासेइ अंतोमुहुत्तं किट्टिगयजोगो भवति त्ति” । न चान किश्चिदपि करोति । ततोऽनन्तरसमये सूक्ष्मकाययोगावष्टम्भादन्तर्मुहूर्त्तमात्रेण सूक्ष्मवाग्योगं निरूपद्धि । ततो निरूद्धवाग्योगोऽन्तर्मुर्त स्थित्वा ततोऽजन्तरसम्ये सूक्ष्मकायपोगचलेनैव सूक्ष्ममनोयोगं निरुणद्धि । तं च निरुन्धानः सूक्ष्मक्रियाप्रतिपाति शुक्लध्यानतृतीयपादमा. रोहति, तत्सामर्थ्याच वदनोदरादिविवरपूरणेन संकुचितदेहत्रिभागवत्तिप्रदेशो भवति, तदुक्तम्-"सूक्ष्मेण काययोगेन ततो निरुणद्धि सूक्ष्मवाड्मनसे । भवति ततोऽसौ सूक्ष्मक्रियस्तदा कि- ट्टिगतयोगः ।। १ ॥ तमपि स योगं सूक्ष्म निरुरुत्सन् सर्वपर्यायानुगतम् । सूक्ष्मक्रियमप्रतिपात्युप- याति ध्यानममनस्कम् ॥ २ ॥” इति । सूक्ष्मकाययोग निरुन्धन् प्रथमसमये किट्टीनामेकमसं- ख्येयभागं मुक्त्वा शेपान् भागान् विनाशयति । द्वितीयसमये तस्यैव मुक्तस्यासंख्येयभाग- स्थासंख्येयान् भागान् कृत्वा मुक्त्वा चैकमसंख्येयभागं शेषान् भागान् विनाशयति । एवं समये समये तावत् किट्टीः विनाशयति यावत्सयोगिचरमसमय इति कर्मप्रकृतिवृत्त्यनुसारेण लिखितम् । आवश्यकचूणौ तु योगनिरोध एवमुक्तः, तथा च तद्भन्धः-"ततो भग अचि- ·, स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः । न्येण ऐश्वर्येण योगनिरोधं करीति, से पुन्धि संणिस्स पढमसमयपनत्तगस्स हेहा जाणि मणपायो- ग्गाणि दव्वाणि, यं वा मण्णेति [तेसिं] वासंखेजाणि ठाणाणि पुन्धि अविसुद्धाणि थूलाणि य पच्छा विसुझमाणस्त सहतरगाणि विसुद्धतरगाणि य ततो सेढी आवलिगाओ ओसरंति, जहा विस- परिगयस्स पदेसपदेसेणं विसं ओसरह । एवं सो निरुंभमाणाणि २ वाव ओसरति जाव एगाए आव- लियाए ठितो, जथा तलाए पढमं विंदु ठितं वठ्ठमाणे भरियं । एवं सो ओसरणाओ वाय आणेति जाय जो से पढमसमए पञ्चत्तगस्स मणो आसी ततो पि ओसरइ पच्छा अमणो भवइ । एवं विदियस्स वि पजत्तगस्स वइजोगहाणेसु, (वइजोगठाणं) णिरुभित्ता जा वइअजोगी भवति । पच्छा सुहुमस्स पणगजीवस्स पढमसमयोववण्णस्स जावतिया सरीरोगाहणा ताववियाए अप्पगं हासते २ निरंभति । अण्णे पुण भगंति-तस्स पढमसमये चैव पणगस्स हेहा असंसेनगुणं कायजोगं णिमंतो णिरंभए । तस्स किल वीरियावरणोदएणं मंदो जोगपरिर्फदो तेण अप्पो काययोगो भवति, केवलिस्स पुण अंतराइयपरिक्सएणं अणुत्तरं निरावरण जोगवीरियं । वेण अचिंतेण जोगसामत्थेणं जा सा केवलिस्स वीरीयसदन्वयाए अणुवर पएसपरिफुरणा वं एगिदियजोगपफंदा ओसत्तिऊण निरंतरं गिरंभति । जाई प से सरीरे कम्मणिवत्तियाई मुहसवणसिरोदरादिछिहाइं ताणि वियोएमाणो २ विभागूणं पएसोगाहणं फरोति । वाहे आणपाणुणिरोहं काउं अजोगी भवति । एवं सो योगरयनिरोहा सुक-झाणस्स वविय- भेयं मुहुमकिरियं अणियदि अणुपविठ्ठो करेति" इति । तथा श्रीजिनभद्रगणिक्षमाश्रमणपादा:- "पजत्तगमिचसन्निस्स जत्तियाइं जहनजोगिरस । होति मणोदन्वाइं तन्वावारो यजं मचो ।॥ १॥ वदसंसगुणविहीणं समए समए निरंभमाणो सो । मणसो सम्वनिरोहं करेइ असंसिजसमएहिं ॥२॥ पजनमित्तबिंदियजहन्नयइजोगपनत्ता जे तु । तदसंसगुणविहीणे समए समए निरंभंतो ॥३॥ सव्व वदजोगरोहं संसाईएहि कुणइ समएहिं । तत्तो य मुहुमपणयस्स पढमसमओवयन्नस्स ।। किर जहन्न जोगो बदसंसिजगुणहीणमिकिके । समए निरंभमाणो देहतिभागं च मुंचन्तो ॥ ५ ॥ रंभह स कायजोग संसाईएहि चेव समएहिं । तो कयजोगनिरोहो सेलेसीभावणामेइ ॥ ६॥” इति भणन्ति । तस्मिंश्च सयोगिकेवलिचरमसमये सप्तपदार्था युगपद् व्यवच्छिद्यन्ते, तद्यथा-सू. क्ष्मकिट्टयः, सूक्ष्मक्रियाप्रतिपातिध्यानं, सातवेदनीयस्य पन्धो, नामगोत्रयोरुदीरणा, योगो, लेश्या, स्थित्यनुभागपातश्चेत्युकं सयोगिगुणस्थानम् । ततोऽनन्तरसमयेऽयोगिकेवली भवति । स च कर्मक्षपणाय व्युपरतक्रियमनिवृत्तिभ्यानं ध्यायन मध्यमप्रतिपत्त्या इस्वपञ्चाक्षरोद्विरणमात्रं कालं शैलेशीकरणं प्रविशति । तत्र शैलेशो मेरुस्तद्वत् निष्पकम्पत्वात् स्थिरता साम्यावस्था शैलेशी, यद्वाशीलं सर्वसंवरः तस्येशः शीलेशः तस्येयं योगनिरोधावस्था शैलेशी, यद्वा 'शील समाधौ' 'ईश ऐश्वर्य' शीले ईशस्तभावः शैलेशः, तस्य करणं नाम पूर्व विरचितशैलेशीसमयसमानगुणश्रेणिकस्य वेदनीयनामगोत्राख्यापातिकर्मणोऽसंख्येयगुणया श्रेण्या आयुःशेपस्य च यथास्वरूप- स्थितया श्रेण्या निर्जरणं शैलेशीकरणम् तत्र चांसी प्रविष्टोऽयोगी । स चासो केवली घायोगिकेवली । स्थितिरसघातादिरहितः सो यान्युदयवतींनि कर्माणि तानि स्थितिक्षयेणा- क. १८ ·1 संक्रमकरणे [० द्वय- नुभवन् क्षपयति, यानि तु तदानीमनुदययन्ति तानि वेद्यमानासु स्तिबुकसंक्रमण संक्रमयन् वेद्यमानप्रकृतिरूपतया चानुभवंस्तावद्याति यावदयोग्यवस्थाद्विचरमसमयः । तस्मिंश्च द्विचरमसमये देवद्विकशरीरपश्चकाङ्गोपाङ्गत्रिकबन्धनपञ्चकसंघौतनपश्चकसंस्थान- पद्धसंहननपटुवर्णादिविंशतिविहायोगतिद्विकागुरुलघूपघातपराघातोच्छासनिर्माणापर्याप्ता- स्थिरपदप्रत्येकस्थिरशुभसुस्वरनीचसातासातान्यतरानुदितवेदनीयरूपाणि द्विसप्ततिःकर्माणि स्वरूपसत्तामधिकृत्य क्षयमुपगच्छन्ति, चरमसमये स्तियुकसंक्रमेणोदयवतीपु संक्रम्यमाण- स्वात् । चरमसमये चान्यतरवेदनीयोच्चैर्गोत्रमनुजत्रिकपञ्चेन्द्रियजातित्रसत्रिकसुभगादेयय- शकीर्तितीर्थकररूपास्त्रयोदश प्रकृतयः क्षयमुपगच्छन्ति । अन्ये तु 'मनुजानुपूर्वी द्विच- रमसमय एव क्षीयते, उदयवत्त्वाभावेन वेद्यमानासु स्तिबुकसंक्रमेण संक्रम्यमाणत्वात्। उद- यवतीनां तु दलिकं चरमसमये स्वरूपेण प्राप्यत एच, आनुपूर्वीणां च क्षेत्रविपाकित्वेनापा- न्तरालगतावेवोदयः' इति । अत एतन्मते द्विचरमसमये त्रिसप्ततेश्वरमसमये च द्वादशानां सत्ताव्यवच्छेदः। शैलेशीकरणचरमसमयानन्तरमुच्छिन्नचतुर्विधकर्मबन्धनत्वादेरण्डफलवत् तथाविधालावुवद्वोर्ध्वलोकान्ते गच्छति, न परतोऽपि धर्मास्तिकायाभावात् । स चोर्ध्व गच्छन्नृजुश्रेण्या यावत्स्वाकाशप्रदेशेष्विहावगाढस्तावत एव प्रदेशानूर्वमप्यवगाहमानो विवक्षितसमयात् समयान्तरमस्पृशन् गच्छति, तदुक्तमावश्यकचूर्णी-"जत्तिए जीवो अवगाहे वावतियाए अवगाहणाए उर्द्ध उजुगं गच्छति ण वंकं, अफुसमाणगती वितियं समयं ण फुसति" इत्युक्तमयोगिगुणस्थानम् । तदेवमुक्तानि गुणस्थानानि ॥ ॥ पुंवेदिनः सं० क्रोधेन क्षपकश्रेणिक्रमः॥ प्रस्थापक:-अबद्धायुः क्षीणसप्तकोऽप्रमत्तः । क्रियाक्रमः . . . . य था प्रवृत्त क० . अतो मध्यकपायाष्टकक्षपगा (स्थि० घातादिना) अ पूर्व क रणम् . ०. .

·खरूाम्] प्रकृतिसंक्रमः। अन मध्य ८ कपायाण स्थितिः प.सं० भा०। ....... मात्र त्यान०३-नरक २-तिय० २-जाति ५- स्पा.-भात.- उद्यो०-सू०-साधा० इति १६ नान् पि. प. भमं० मा. (उद्दलनया) तथा एतासामेव गु० संगमः प्रादुर्भवति । अन क्षीणाः १६ मतयः (पूर्वाफा:) अतः ९ में गुण स्था न क म्... अन क्षीणं मध्यकयायाष्टकं ।।३ प्रवीनामावरकरणरणं घ। भागाः असं० अन्तर्मु. अन्तर्मु भन्तर्मु अन्तर्मु अन्सर्मु० अन्तर्मु० अन्तर्मु. अगोदलनया नपुं०स द्वितीयास्थितिः २० अमं० मा० जाता, तस्या एवं गुणसंक्रमश्च प्रादुर्भूतः। बत नपुं० वेदः क्षीणः । स्त्रीवेदद्वितीयस्थित्युदलना । | जन स्त्रीवेदद्वि०स्थि०प०असं०भा०वावा, तस्या एवं गुणसंगमय । 11 करणाद्धा -fatheate क्षीगः स्त्रीवेदा। नोकपायाकस्स च हि० स्थि. क्षपणा- प्रारम्भः । ततस्तेषां दलिकप्रक्षेपः सं० कोधे। अत्र क्षीणं नोक.६ । पुं० स्य बन्धोइयोहीरणाविच्छेदः, सम- योनावटिकाद्विकबद्ध च मुस्वा दोष सर्व क्षीनं, सं- ४ कस्योपरि स्थिती अ०स्पर्द्धकरणारम्भः। संस्थामदायो वर्चमानः समयोनावटिकाद्विकैन काटेन पुवेद क्षपयति । अन सं०४सोपरिस्थिती भर०प०करणं समास, अनन्त. रतनव किटीकरणप्रारम्भः। (वाश्च कल्पनया १२) किट्टीकरणाचा (अन्तर्मु.) भर जाता १२ फिट्यः । अतः क्रोधस प्रथमकिद्विवेदनं, माने गुगसंक्रमणं च। अन्तर्मु. (मोषस्य मा किहित अतः द्वितीयकिरपि वेदनं, माने गु० सं० च। 10.

·१४० संक्रमकरणे [श्रे० द्वय- भन्न मथमकिहेश्वरमावलिका द्वि.किड्यन्तर्गतत्वेन दिवा। अन्त में हू तं (क्रोधस्य) २ या किहिः अतः इयकिटेरपि पेदन, माने गु० सं० । अत्र यकिद्देश्वरमावलिका तृ० किष्टयन्तर्गतत्वेन वेदिता। ३ या कि (क्रोधस) अ न्त ० [अर क्रोधवन्धोदयोदीरणाविच्छेदः । सत्ता च शेषमात्रा एवं | तस्याश्च गु० सं० । अनन्तरतः मानव प्रथम किहिवेदनं, मायायां गु० सं० च। अत्र शोधतृतीयकिटेश्वरमावलिका स्तिबुकेन गता। अन क्रोधशेपस्य गु० संक्रमः समाप्तः । अनन्तरं सर्वसंक्रमः। क्षीणः सं क्रोधः। 10 (मानम्य) अन्त मुं. 10. अतः मानस्य स्यकि० वे०, गु० सं० च । | अन्न मानस्य प्रथमकिटेश्वरमावलिका द्वि०किट्यन्तर्गतत्वेन वेदिता। (मानस्य २ या किहिः भ न्त मुं. 10. | अत: मानस ३यकि० ०, गु० सं० च । अत्र द्वि. किटेश्वरमावलिश तृ. किव्यन्तर्गतस्वेन वेदिता । अन्त मुंह (मानस्य) या विहिः 010 अन मानबन्धोदयोदीरणाविच्छेदः । सत्ता च शेपमात्रा। तस्याश गु० सं०। भनन्दरतो मायाया: R० कि. वेदन, लोभे गु० सं० च । भन मानतृतीयाकिद्देश्वरमावलिका स्त्रिबुकेन गता।

·सरूपम् ] प्रकृतिसंगमः। १४१ भत्र मानपस गु० सं० समाठिः । भनन्ठर समेत क्षीमो मानः। 10 (मायायाः) मा रिहा भतः मायादि.कि.। गु०सं०। 0. भत्र प्र० किट्रिपरमार० वि०किमावगं पदिया। (मायायः २या किहित अतः मायात० कि००, गु०सं० । 10. भत्र २ पकिटेयरमाव. १. कित्यन्दगं. वैदिवा । भ (मायायाः) पाकिमि | अत्र मायायन्धोदयोदोरणाविच्छेदः । सचा घशेरनामा स्वास गु० सं०॥ | अनन्तरतः लोनमयमकिदिनम् । मन मायातृ० कियरनाव. चिबुकन गता। [0 (लोमय मा कि मन मापाशेपस गु० सं० समातिः । अनन्तरं संक्रमण क्षीगा माया। अन्त में 10. |अतः लोम २ पकि० दे० । तृवीय किहिदमकर च। जनप्र०किपरमाव० दि० किड्यन्तर्ग. पेदिता । (लोभस्य २ था कि अत्र तृवीयकिहि सूक्ष्मा वाता। संसोमवन्धमा कमायोदयो. दीरणाविच्छेदः। अनन्तरतः सू० किटः शेषस व वंदनं क्षरगं च । अत्र २ यकिटेयरमाव. तृ. कित्यन्तर्गतत्वेन पंदिता।

·९४२ संक्रसकरणे (० च- १० म गु० स्थानम् सभागाः सख्ये भा० अन्त में (लोभस) ३ या किहिः सूक्ष्मा अतः संलो. स्य सर्वापवर्तनया सू० सम्प० अद्धासमानकरणम् । भत्र मोहस्थितिघातादयः समाताः । अपवर्तितस्थितेरदयो- दीरणा च भवतः। अत्र लोभोदीरणाविच्छेदः। अन ज्ञा०५-३०४-०५-१०-उधगो० इति (१६) प्रकृतीनां | बंधविच्छेदः । मोहोदयसत्ताविच्छेदः । सर्वथाक्षीणं मोहनीयम्। सख्येया भागाः (अन्तर्मु.) गुण स्थान कम् १२८ क्षीण क पा य. अत्रज्ञा०५-३०४-अन्त० ५ निदा २ कानां सर्वापवर्तनपा. क्षी. क. अद्वासमानकरणम् । .. संख्ये. भागः अत्र निद्रा २कक्षयः। अन ज्ञा०५-०४-०५कक्षयः। . 4 4 अन आयोजिकाकरणकरणम् । स न अत्र केचिप्समुद्घात कुर्वन्ति । ( स्थित्यनुभागकण्डरघातनं) यो अत्र या कायेन वा भाग्योगधनम् । गि अन्तर्मु० अन्तर्मु० अन्त अन्तमु० अन्तमु० अत्र रुद्रो या० बायोगः। अत्र विभागे न किञ्चित् करणं) अतः सू० कायेन वा० कायरोषनं । योगापूर्वस्पर्धककरणं । य- भन दाबा. काययोगः। योगकिट्टीकाणं घावः ।

·स्वरूपम् ] प्रकृतिसंक्रमः। A अन योगफिहि संनrari (भत्र विभागे न शिशिरकरण) अतः सू० कायेन सू० पाग्योगरोधनम् । गु शो UT 2 (जघ० अन्तमुं० उत्कृ० देशोनपूर्वकोटिव) अन्तमुगअन्तमुक अन्तमुअन्तमुगअन्तर्मु अन्तमु० अन्तर्मु. अत्र रदः सू० वाग्योगः । (अन विभागे न किधिकरण) अतः सू० कायेन सू० मनोरुन्धनम् । स्था पू० को. अन रुद्धः सू० मनोयोग.। (अर विभागे न फिजिकरणं) अतः सू० कायेन सू० कायरोधनं । सू० क्रियातिपाति- ध्यानारोहण, देहविवरपूरण, योगकिसिविनाशनं । अन्न सर्वाः प्रकृतयः भयोग्यतासमाना जाताः । सूफियाप्रति- ध्यान-सर्ययोगकिड्या-सातबन्धः-नामगोत्रोदीरणा-योग.- शुक्लेश्या-स्थि० अनु० घातः इति पदार्थानो विग्छेदः । (पबहूस्वाक्षरप्रमाणं) गु ण स्था न म २४ मं अ यो गि अन्तर्मु० (भसिन् विभागे न्युपरतक्रियाऽनिवृचिभ्यानमचिा) de भत्र देव २ कादि ७२ प्रकृतिक्षयः । |भत्र मनु०३ कादि १३ प्रकृतिक्षयः। सा संझार्थः सि द्धि स्था न म् (साधनन्तम्धितिक) स० -समय. o आवलिकानरालम् -समयान्तरालम् o =समयाधिकापलिका दोप.-समयोनावालकादिकबदलिकन ·. १४४ संक्रमकरणे [गुरु प्रति- अथ पूर्व कस्मिन् गुणस्थानके कियन्त्यः प्रकृतयः संक्रामन्तीति निरूप्यते-तत्र 'सामान्यतः संक्रमे आयुश्चतुष्टयवर्ज चतुष्पञ्चाशच्छतं प्राप्यते । मिथ्यादृष्टौ आयु- श्चतुष्टयमिथ्यात्ववर्ज त्रिपञ्चाशदधिकं शतं नानाजीवापेक्षया प्राप्यते, आयुपः सझमाभा- वात् मिथ्यात्वस्य सम्यग्दृष्टेरेव संक्रमात् तद्वर्जनं कृतम् । एकजीवापेक्षया तूत्कृष्टतः प्रक- तीनां सार्धशतं सद्धमे प्राप्यते, सातासातयोरन्यतरस्य, अन्यतरगोत्रस्य, आहारकजिनना- मोभयस्य मिथ्यादृष्टौ सत्ताभावेन जिनस्य मिथ्यात्वायुपांच वर्जनात् ; एवमग्रेऽप्येकजीवापे- क्षया स्वयं भावनीयम् । सास्वादनगुणस्थाने च सार्धशतं भवति, आयुश्चतुष्कमिथ्यात्वमिश्न- सम्यक्त्वजिननाम्नां सङ्गमाभावात् , तत्रायुपः सर्वत्र प्रागुक्तहेतोर्वर्जनम् , "दुइयतइयवजा न इंसणविगमपि" इति वचनात् दर्शनत्रिकवर्जनम् , जिननाम्नश्च सत्ताभावेन वर्जनं कृतमिति । मिश्रे एकोनपञ्चाशच्छतं सड्क्रमे भवति, नीचैर्गोत्रस्य बन्धाभावेनोचैर्गोत्रस्य संक्रमो न भवति, शेष पूर्ववत् । अविरतसम्यग्दृष्टिदेशविरतप्रमत्तसंयतानामायुश्चतुष्टयसम्यक्त्वमोह- नीयोच्चैर्गोववर्जद्विपञ्चाशदधिकं शतं संक्रमे भवति, सम्यक्त्वस्य मिथ्यादृष्टेरेव स्वामित्वेन तद्वर्जनं, आयुश्चतुष्टयस्योचैर्गोत्रस्य च प्रागुक्तहेतोः। अप्रमत्ते सातवेदनीयवर्जेकपञ्चाशद- धिकं शतं संक्रामति, असातस्य वन्धाभावेन प्रतिग्रहाभावात् सातस्य संक्रमाभावः। अपूर्व- करणेऽनन्तानुवन्धिवजं सप्तचत्वारिंशदधिकं शतं भवति, उदलितत्वेन वोपशान्तत्वेन च तर्जनम् । अनिवृत्तिकरणे यश कीर्तिवर्ज पट्चत्वारिंशदधिकं शतं भवति, केवलाया यश:- कीर्तेः प्रतिग्रहत्वेन तदन्यपतिग्रहाभावात् तदर्जनमिति । सूक्ष्मसम्परायगुणस्थाने सपादशतं संक्रामति, चारित्रमोहनीयस्योपशान्तत्वाद् वन्धाभावेन तस्य संक्रमो न भवति, शेपाणामपि प्रागुक्तमेव कारणं संक्रमाऽभावे द्रष्टव्यम् , तथा च-"उवसन्तं जं कम्मं न त बोकडइ न देइ उदए वि । न य गमयइ परपगई न चेव उकड्डए तं तु ॥१॥" अस्या अक्षरगमनिका-सर्वोपशमेनो- पशान्तं यत्कर्म न तदपकर्पति, स्थितिरसाभ्यां अपवर्तनाफरणेन न हीनं करोंतीत्यर्थः, "सम्वोवससो- मोहस्सेव" इति वचनेन तन्मोहनीयमेव भवति नान्यत् , अन्यस्य सर्वोपशमाभावात् , अपिशब्दस्य भिन्न- क्रमत्वात् , नापि उदये ददाति,न वेदयतीत्यर्थः, उपलक्षणात् उद्याविनाभाविन्यामुदीरणायामपि न ददा- तीत्यपि वाच्यम् , न च गमयति, परप्रकृतिं वध्यमानसजातीयरूपां न नयति,संक्रमकरणेन न संक्रमयती- सर्धः, न चोपशान्तं स्थितिरसं उत्कर्षति, उद्वर्तनाकरणेन वृद्धि न नयतीत्यर्थः" इति।निधत्तिनिकाचना- करणयोस्तु अपूर्वकरणान्तसमये निवृत्तत्वेनन निषेधः कृतः, एतत्सर्व च दर्शनत्रिकं मुक्त्वा- ऽवसेयं, तेनोपशान्तमोहे मिथ्यात्वमिश्ररूपे द्वे प्रकृती संक्रमतः, शेपाणां साम्परायिकब- न्धाभावेन संक्रमो न भवति । क्षीणमोहादौ तु तयोरपि न संक्रमः, सत्त्वाभावात् । या याः प्रकृतयो यस्मिन् यस्मिन् गुणस्थाने संक्रामन्ति तासां तासां तत्तद्गुणस्थानवर्तिनो जीवाः प्रकृतिसंक्रमस्वामिनो ज्ञातव्या इति । उको गुणस्थानेषु प्रकृतिसंक्रमः ।। . - .

·१४५ संक्रमा प्रतिसंगमः। ॥ गुणस्थानेषु प्रकृतिसंक्रमयन्त्रकम् ।। गुणस्थानमानि सर्वसं० मानाय दर्शना० वेदनीय मोहनीय आयुः नाम धोये मिपारचे २ सास्वादने गोत्र अन्तराय १५५ ५ २ . १ ९ २ २० २ ५ ५ ९ ३ . ३ ५ ९ ३ २५ 1 ५ १ १३ . - ९ . ५ ९ २ . १ - २० 1.३ १४९ १ अविरते १५२ ५ देशविरते प्रमत्ते १५२ ० अप्रमचे ८धपूर्वकरणे १४७ ९ अनिचिकरणे ११ ... सूक्ष्मसम्पराये| १२५ "उपशान्तमोदे ૨ ५ १ . १.३ १ ५ - १ २३ . १०२ ५ ५ ९ २ . १०२ १ ५ . . . . . अध कस्मिन् गुणस्थाने कियन्त्यः प्रकृतयः प्रतिग्रहत्वेन प्राप्यन्त इति निरूप्यते-चन या याः प्रकृतयो बन्धे भवन्ति तास्ताः प्रतिग्रहत्वेनापि भवन्ति, केवलं सम्यक्त्वमिश्रयोर्यन्धा. भावेऽपि प्रतिग्रहता भवति, आयुपो बन्धसद्भावेऽपि संक्रमाभावेन प्रतिमहता न भवति, वर्णादिविंशतेर्वन्धसद्भावेऽपि सामान्येन चतस्रो ग्राह्याः, सङ्घातनवन्धनयोः शरीरेऽन्त- भर्भावेन पृथक्त्वेन नगणनीयी इति सामान्येनाष्टादशाधिकशतं प्रतिग्रह भवति । मिथ्यात्वे ज्ञानावरणपञ्चक, दर्शनावरणनवर्क, वेदनीयद्वयं, मोहनीयस्य सम्यक्त्यमिश्नवर्जपइविंशतिः, सम्यक्त्वमियोः सम्यग्दृष्ट्यादावेव प्रतिग्रहत्वेन प्राप्यमाणत्वात् , नाम्नः जिनाहारकद्विक- वर्जनतश्चतुःपष्टिः, जिनस्स सम्यक्त्वप्रत्ययत्वेन, आहारकदिकस्य च विशुद्धचारित्रमत्यय. त्वेन बन्धाभावात् तद्वर्जनम्, गोत्रद्वयमन्तरायपञ्चकमिति त्रयोददाधिकशतं प्रतिग्रहत्वेन प्राप्यते । सास्वादने ज्ञानावरणपश्चक, दर्शनावरणनवर्क, वेदनीयद्धिक, नपुंसकवेदमिथ्यात्व- सम्यक्त्वमिश्रवर्जमोहचतुर्विशतिः, नपुंसकवेदमिथ्यात्वयोः मिथ्यात्यप्रत्ययत्वेन बन्धाभावा- दुर्जनं, मिश्रसम्यक्त्वयोः प्रागुततोर्वर्जनं, जिनाहारकद्विकनरकद्विकजातिचतुष्टयस्थावर- चतुष्कातपहुण्डसेवार्चवजैकपञ्चाशत् नाम्नः, गोत्रद्धयमन्तरायपञ्चकमित्यष्टानवतिः प्रतिमहे लभ्यते, आहारकजिनवर्जनकारणं प्रागुकं, शेपाणां नरकैकेन्द्रियादिनायोग्यत्वेन, मिथ्यात्व- प्रत्ययत्वेन च बन्धाभावात् वर्जनन् । मिश्रगुणस्थाने ज्ञानावरणपञ्चक, त्यानदित्रिकवर्ज. दर्शनावरणपटूं, वेदनीयद्वयं, मोहस्य मागुरुचतुर्विशतेमध्यादनन्तानुबन्धितीवेदवजमो- हनीयकोनविंशतिः, नाम्नः प्रागुकैकपञ्चाशन्मध्यान् मध्यमसंस्थानसंहननाष्टकोद्योतदाभी- सक. १९ ·, - , , १४६ संक्रमकरणे [गु० प्रकृति- ग्यदुःस्वरानादेयतिर्यद्विकाशुभविहायोगतिवर्जपत्रिंशत् नामप्रकृतयः, उच्चैर्गोत्रमन्तराय- पञ्चकमिति चतुःसप्ततिः प्रतिग्रहे लभ्यते, शेषाणां वन्धाभावेन प्रतिग्रहाभावात् वर्जनं कृतं द्रष्टव्यमिति । अविरतसम्यग्दृष्टौ जिननाम्नः बन्धहेतुसद्भावेन प्रतिग्रहस्यापि सद्भावात् औपशमिकसम्यग्दृष्टेरावलिकाया ऊर्ध्व वेदकसम्यग्दृष्टेवा मिश्रसम्यक्त्वयोरपि प्रतिग्रहता. सम्भवेन सप्तसप्ततिः प्रकृतयः प्रतिग्रहे संभवन्ति । देशविरते प्रागुतात् सप्तसप्ततेमध्यात् अप्रत्याख्यानचतुष्टयवज्रर्षभनाराचसंहननौदारिकद्विकमनुष्यद्धिकवर्जाष्टपष्टिः प्रकृतयः प्रतिग्रहे भवन्ति । प्रमत्तसंयते सा एवाप्टपष्टिः प्रत्याख्यानचतुष्टयविहीना चतुःषष्टिः प्राप्यते । सा एव चतुःपष्टिः अप्रमत्तसंयतेऽरतिशोकास्थिराशुभायशाकीय॑सातवेदनीय- विहीना, आहारकद्विकयुता च पष्टिर्भवति । अपूर्वकरणप्रथमभागेऽपि सैव पष्टिः, द्विती- यादिभागपञ्चके सैव निद्राद्विकविहीना अष्टपश्चाशद् भवति, अपूर्वकरणचरमभागे च ज्ञानावरणपञ्चकं, दर्शनावरणचतुष्टयं, सातवेदनीयं, हास्यरतिभयजुगुप्साघुवेदसंज्वलन- चतुष्टयमिश्रसम्यक्त्वरूपा एकादशमोहनीयप्रकृतयो, यशःकीर्तिरूपा एका नाम्नः, उच्चै- गर्गोत्रं, अन्तरायपञ्चकमित्यष्टाविंशतिः प्रकृतयः प्रतिग्रहे भवन्ति । अनिवृत्तिप्रथमभागे अष्टाविंशतिरेव हास्यरतिभयजुगुप्साविहीना चतुर्विंशतिः प्रकृतयः प्रतिग्रहे भवन्ति, ततः पुंवेदस्याप्रतिग्रहत्वे तद्विहीना त्रयोविंशतिः, संज्वलनक्रोधस्याप्रतिग्रहत्वे तद्विहीना द्वाविं. शतिः, संज्वलनमानस्याप्रतिग्रहत्वे तद्विहीना एकविंशतिः, संज्वलनमायाया अप्रतिग्रहत्वे तद्विहीना विंशतिरनुक्रमेण द्वितीये, तृतीये, चतुर्थे, पञ्चमे भागे च भवन्ति । संज्वलनलोभ- विहीना सूक्ष्मसम्परायगुणस्थाने एकोनविंशतिः प्रकृतयः प्रतिग्रहे भवन्ति । उपशान्तमोहे मिश्रसम्यक्त्वरूपे द्वे प्रकृती प्रतिग्रहे भवतः । क्षीणमोहादौ तयोरसत्त्वात् , अन्येपामपि वन्धाभावात् , सातवेदनीयस्य च वन्धसत्त्वेऽपि साम्परायिकवन्धाभावात् प्रतिग्रहे एकापि प्रकृतिः न प्राप्यते । या याः प्रकृतयो यस्मिन् यस्मिन् गुणस्थाने प्राप्यन्ते तासां तासां प्रकृतीनां तत्तद्गुणस्थानवर्तिनो जीवाः प्रकृतिप्रतिग्रहस्वामिनो वेदितव्या इति । उक्ता गुणस्थानेषु प्रकृतिपतद्ग्राहकता ॥ ॥ गुणस्थानेषु प्रतिग्रहयन्त्रम् ।। गुणस्था० सर्पसंख्या ज्ञाना० दर्शना० वेदनीय मोहनीय आयुः नाम ओघे मिथ्यात्वे सास्वादने मिधे भविरते देशविरवे . गोत्र अन्तराय ९ २ २८ 0 २ ५ ११३ ९ २ ६४ २ ९ २ २४ ७४ २ १९ . १ ६ . ६८ ६ २ १७ ० १ ५ ५ ५ प्रमचे ६ . . ३२ ५ ·प्रतिग्रहः ] प्रकृतिसंक्रमः। २४७ अप्रमचे ० ५ " १ ५ . ३० १ ५ अपूर्व०प्रयममागे अपू० मध्यचनुर्भा. अपू० चरमभागे ५८ ५ ४ " १ ५ २८ ४ . 1 १ ५ २४ ५ . ५ ५ ४ ६ . 1 १ ५ ५ ४ ५ ५ भनि०प्र० अनि.द्वि. अनित. भनि०० अनि०प० सूक्ष्मसम्पराये उपशान्वे ४ ५ ४ ५ 1 . ४ १ U | . १ १९ २ ५ ५ ४ . . ૨ . . . . ૨ . अथ संक्रमसम्बन्धित्वेन गुणस्थानेषु सामान्यतः सत्ताप्रकृतयः प्रोच्यन्ते-तत्र केपाश्चि- न्मते द्वितीयतृतीयगुणस्थानव|पशान्तमोहगुणस्थानं यावत्सर्वाः प्रकृतयः सत्त्वे विद्यन्ते, किन्तु द्वितीये तृतीये च जिननामविहीना इति । अन्येषां च मते विसंयोजितानन्तानुवन्धिन एवोपशमणिप्रारम्भका भवन्ति, वद्धनरकतिर्यायुष्का अपि श्रेणि नारभन्ते, केवलमप्रम- तभावं प्रतिपद्यन्ते, तेषां मतेऽपूर्वकरणादिचतुर्पु द्विचत्वारिंशच्छतं सत्त्वे प्राप्यते ।क्षायिकस- म्यग्दृष्टेरुपशमश्रेणि प्रतिपद्यमानस्य देवमनुजायुप्कद्वयसद्भावस्वीकर्तृत्वेन एकोनचत्वारिंश- दधिकं शतमपूर्वकरणादिषु चतुर्यु प्राप्यते । अविरतादिषु चतुर्यु प्राग्वद्धायुष्कस्य क्षायिक- सम्यग्दृष्टेरेकचत्वारिंशच्छतं । चरमशरीरिणां तु प्रथमगुणस्थाने पञ्चचत्वारिंशदधिकं शतं, द्वितीयतृतीयगुणस्थाने जिनवर्ज चतुश्चत्वारिंशदधिकं शतं, अविरतसम्यग्दृष्यादिषु चतुर्दा पञ्चचत्वारिंशच्छतं, प्राप्तक्षायिकसम्यक्त्वस्यास्य पुनरष्टात्रिंशदधिकं शतमविरतसम्यग्दृष्ट्या- दिपु चतुएं प्राप्यते । अपूर्वकरणेऽनिवृत्तिकरणप्रथमभागे च क्षपकनेण्यामष्टात्रिंशदधिकं शतं प्राप्यते, ततः स्त्यानद्धित्रिकनरकतिर्यद्विकाद्यजातिचतुष्टयस्थावरसूक्ष्मसाधारणातपोद्योत- लक्षणासु पोडशप्रकृतिषु क्षीणासु अनिवृत्तिद्वितीयभागे द्वाविंशत्यधिकं शतं, अप्रत्याख्यान- प्रत्याख्यानावरणकपायाप्टकक्षीणेषु तृतीयभागे चतुर्दशाधिकं शतं, नपुंसकवेदे क्षपिते चतुर्यभागे त्रयोदशाधिकं शतं, स्त्रीवेदे च क्षीणे पञ्चमभागे द्वादशाधिकं शतं, हात्यादि- पट्के क्षीणे पष्ठभागे पडधिकं शतं, पुंवेदे क्षपिते सप्तमभागे पञ्चाधिकं शतं, संचलनक्रोघे क्षपिते अष्टमभागे चतुरधिकं शतं, माने क्षपिते नवमभागे त्रिमिरधिकं शतं सत्तायां प्राप्यते। संज्वलनमायायां क्षीणायां युत्तरं शतं सूक्ष्मसम्परायगुणस्थाने प्राप्यते । लोमे क्षीणे क्षीणमोहोपान्तसमयं यावदेकोत्तरशतं प्राप्यते, निद्राद्विके च क्षीणे क्षीणमोहचर- मसमये नवनवतिः प्रकृतयः सत्तायां प्राप्यन्ते । ज्ञानावरणान्तरायदशकं, दर्शनावरणच- ।

·१४८ संक्रमकरणे [गुरु सत्ता- तुष्टयमिति चतुर्दशप्रकृतिपु क्षीणासु अयोग्युपान्तसमयं यावत् पञ्चाशीतिः प्रकृतयः सत्तायां भवन्ति, चरमसमये द्वासप्तत्यां, त्रिसप्तत्यां वा क्षीणायां वसवादरपर्याप्तसुभगादेययशः- कीर्तिपञ्चेन्द्रियजातिमनुष्यगतिमनुष्यायुःसातासातान्यतरवेदनीयोचैर्गोत्रजिननामरूपाद्वा- दश प्रकृतयः, केपाश्चिन्मते मनुजानुपूर्वीयुताः त्रयोदश सत्तायां प्राप्यन्ते । येषां मते पञ्चैव बन्धनानि तन्मतेनात्र सत्ताप्रकृतय उक्ताः, येषां च मते पञ्चदश वन्धनानि अभिम- तानि तत्र दश प्रकृतयः प्रागुक्केषु सर्वत्र योजयितव्याः सुप्ताः सत्ताप्रकृतयः। ॥ गुणस्थानेषु सत्तायन्त्रकम् ॥ गुणस्था० शा० अं० दर्शना० वे० गो० मोहनीय | आयुः नाम सर्वाः भोपे -- ९-९ २८ ४ मिथ्यात्वे २८ ४-१ १४८-१४५ " सास्वादने " १४७-१४४ मिधे " २८ " " " ९२ १४७-१४४ भविरते उ०क्षा० २८-२१ " ९३ १४८-११-१४५-१३८ देशविरते " २८-२१ " , " ९३ | १४-१४१-१४५-१३८ प्रमते " २८-२१ ९३ | १४०-१४१-१४५-१३८ अप्रमत्ते ९३ १४८-११-१४५-१३८ भपूर्वकरणे " २८-२४-२१/४-२-१ " " ९३ | १५८-१४२-१३९-१३८ अनिवृत्तानु०क्ष. थे० " २८-२४-२४-२-१| ९३ | १४८-१२-१३९-१३० भनि०प्र०मा०क्ष.. " " १ ९३ अनिवि० " ८. १२२ अनि० तु. " . १ ८. १४ भनि. चतु० ॥ " " 1 भनि०५०क्ष०० " " ८० ११२ अनिरूप ५ ३ ·यत्रकागि] प्रतिसंगमः। १४९ भनि स. ५-५ ४ . ८० सनिक अष्ट" " " ३ 1 .. भनि नरम." " २ " 1 ८. ९ २८-२४-२१४-२-" " सूक्ष्मसम्राय उ.क्ष. श्रेण्या घ, 1१८-१५१ (11-110 " ८. उपपान्तमोहे ११८-१५१ ९ २८-२४-२४-२-१ " , ९३ क्षी मोहोपाय- समयं यावत् " ६ ८. क्षीणमोहचरमसमये ५ 1 " ८० ९९ सयोगिनि . ८० " अयोग्योपान्यo ८. . मयं यावत् अयोगिचरमसमये . ३ 1३-१२ अथ प्रतिग्रहसम्बन्धित्वेन सामान्यतो बन्धप्रकृतयोऽपि गुणस्थाने पूच्यन्ते-तवाघेन बन्धे विंशत्युत्तरशतं लभ्यते, तद्यथा-ज्ञानावरणपञ्चकं, दर्शनावरणनवकं, वेदनीयद्विकं, मोहनी. यपइविंशतिः, आयुश्चत्वारि, नाम्नः सप्तपष्टिः, गोत्रद्वयम्, अन्तरायपचकमिति । मिथ्यात्वे ज्ञानावरणपश्चक, दर्शनावरणनवकं, वेदनीयद्वयं, मोहनीयपविंशतिः, आयुपश्चतम्रो, नाम्न आहारकद्विकजिननामवर्जचतुःपष्टिः,गोत्रद्वयम्, अन्तरायपञ्चकमिति सप्तददोत्तरदातं यन्धे प्रामोति। सास्वादने ज्ञानावरणपञ्चकं, दर्शनावरणनवकं, वेदनीयद्विकं, मिथ्यात्वनपुंसकवेद- वर्जमोहनीयस्य चतुर्विंशतिः, नरकायुर्वज आयुखिक, नाम्नो नरकद्विकजातिचतुष्टयस्थाप- चतुष्कहुण्डसेवार्तसंहननातपनामवजैकपञ्चाशत्, गोत्रद्वयम्, अन्तरायपश्चकमिति एकोपर- शतं वन्धेऽयाप्यते। मिश्रे ज्ञानावरणपश्चकं, स्त्यानद्धित्रिकवर्जदर्शनावरणपदकं,वैदनीयद्विकं, मोहनीयस्याद्यकपायचतुष्टयमिथ्यात्वनपुंसकवेदनीवेदवर्जकोनविंशतिः, नाम्नस्तिर्यग्दिकदी- र्भाग्यत्रिकमध्यमसंस्थानसंहननाष्टकोद्योताशुभविहायोगतिरूपपञ्चदशनरकत्रिकादित्रयोदया- हारकद्विकजिननामवर्जाः पत्रिंशत्प्रकृतयः, उच्चैर्गोत्रम् , अन्तरायपचकमिति चतुःमप्ततिःम. कृयो वन्धे प्राप्यन्ते । अविरतसम्यग्दृप्टरेताश्चतुस्सप्ततिर्मनुजवायुःजिननामयुताःसवनप्ततिः प्रकृतयो वन्धे प्राप्यन्ते।देशविरते ज्ञानावरणपशकं, दर्शनावरणपद वंदनीयद्विकं, मिथ्यात्य- नपुंसकवेदस्त्रीवेदानन्तानुवन्ध्यप्रत्याख्यानकपायाष्टकवर्जमोहनीयस्य पञ्चदश प्रकृतयः, देवा- .

·१५० संक्रमकरणे [गु० वन्ध- युः, नाम्न आहारकद्विकनरकादित्रयोदशतिर्यगादिपञ्चदशमनुजद्विकौदारिकद्विकप्रथमसंहन- नवर्जा द्वात्रिंशत्प्रकृतयः, उच्चैर्गोत्रम् , अन्तरायपञ्चकमिति सप्तपष्टिः प्रकृतयो वन्धे भवन्ति। प्रमत्तसंयते ज्ञानावरणपञ्चकं, दर्शनावरणपएं, वेदनीयद्विकं, मिथ्यात्वनपुंसकस्त्रीवेदानन्तानु- बन्ध्यप्रत्याख्यानमत्याख्यानकपायद्वादशवर्जा मोहनीयस्यैकादशप्रकृतयः, देवायुः, देशविर- तोकानानो द्वात्रिंशत्प्रकृतयः, उच्चैर्गोत्रम्,अन्तरायपञ्चकमिति त्रिपष्टिःप्रकृतयोवन्धे लभ्य- न्ते। अप्रमत्ते ज्ञानावरणपञ्चकं, दर्शनावरणपट्वं, सातवेदनीयं,हास्यरतिभयजुगुप्सापुंवेदसंज्च: लनचतुष्टयरूपा नव प्रकृतयो मोहनीयस्य, देवायुः प्रमत्तेन प्रारब्धं चेदन निष्ठां नयति, नात्र नू- तनवन्धमारभते, नाम्नो देवद्विकपञ्चेन्द्रियजातिवैक्रियाहारकद्विकतैजसकामणसमचतुरस्रसं- स्थानवर्णगन्धरसस्पर्शशुभविहायोगतित्रसदशकागुरुलघूपघातपराघातोच्छासनिर्माणतीर्थक- ररूपा एकत्रिंशत्मकृतयः,उच्चैर्गोत्रम्,अन्तरायपञ्चकमिति एकोनपष्टिः अष्टपञ्चाशद्वा प्रकृतयो बन्धे भवन्ति । अपूर्वकरणप्रथमभागे अष्टपञ्चाशदेव, ततः पञ्चसु भागेषु निद्राद्विकविहीना पट्पञ्चाशत्प्रकृतयो भवन्ति,सप्तमभागे च ज्ञानावरणपश्चक, दर्शनावरणचतुष्क,सातवेदनीयं, हास्यरतिभयजुगुप्साघुवेदसंज्वलनचतुष्टयरूपा नव प्रकृतयो मोहनीयस्य, नानो यश-कीर्तिरू- पैका प्रकृतिः,उच्चैर्गोत्रम्, अन्तरायपञ्चकमिति पविंशतिः प्रकृतयो वन्धे भवन्ति । अनिवृत्ति- करणप्रथमभागेहास्यरतिभयजुगुप्सावर्जा द्वाविंशतिः प्रकृतयो, द्वितीयभागे पुंवेदवर्जा एक- विंशतिः प्रकृतयः, तृतीयभागे संज्वलनक्रोधवर्जा विंशतिः प्रकृतयः, चतुर्थभागे संज्वलनमान- वर्जा एकोनविंशतिः प्रकृतयः,पञ्चमभागे संज्वलनमायावर्जा अष्टादश प्रकृतयो वन्धे भवन्ति । सूक्ष्मसम्पराये संज्वलनलोभवर्जाः सप्तदशप्रकृतयो बन्धे भवन्ति । उपशान्तमोहादिषु त्रिपु सातवेदनीयरूपा एका प्रकृतिवन्धे भवति । अयोगिनि वन्धाभाव इत्युक्तः प्रकृतिवन्धः ॥ ॥ गुणस्थानेषु वन्धयन्त्रकम् ॥ N , शाना० दर्शना० वेदनीय मोहनीय आयुः नाम गोत्र अन्त० सर्वाग्रम् ५ २ २ १२० ५ ९ २ २ ५ गुणस्था० ओपे मिथ्यात्वे सास्वादने मिधे अविरते देशविरते ९ २ २४ ३ २ २ . १ ५ ६ २ २ ३७ १ ६ ३२ १ ५ ममचे ५ ६ २ ३२ १ ५ अप्रमत्ते ६ १ ९ १ ५ ५९-५८ भपूर्व-प्रथम भा० ६ . ९ १ ५ ·यनकम् ]. प्रकृतिसंक्रमः। १५१ अपरयादेवभा० ५ ४ 1 ९ . . ५ ५६ ४ १ ९ . १ १ ५ ५ ४ . २२ ५ ४ १ ३ ० - ५ ४ ३ १ १ ५ २० अपू० ससमभा० अनि० प्रथमे अनि द्वितीये भनि० तृतीये अति. चतुयें अनि० पञ्चमे सूक्ष्म उप०क्षी०सयो. च ५ ४ १ १ ५ १९ ५ १ . १ ५ ५ १ . प १ ५ ० ७ . . . 9 १ अथ गुणस्थानद्वारेण प्रकृतिस्थानसंक्रमस्वामिन उच्यन्ते । अत्र यस्मिन् गुणस्थाने यानि संक्रमस्थानानि प्रतिग्रहस्थानानि चोक्तानि तेषां तत्तद्गुणस्थानवर्तिनः स्वामिनो ज्ञातव्याः। तत्र सत्त्वस्थानानि एव संक्रामन्ति, अतः पूर्व गुणस्थानेषु सत्त्वस्थानानि प्रतिपाद्यन्ते-तत्र मिथ्यादृष्टेरारभ्य क्षीणमोहं यावत् ज्ञानावरणान्तराययोः पञ्चप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानं भवति, परतोन भवति, क्षीणत्वात्। तथा वेदनीयगोत्रयोस्तु यद्यपि स्थानसंक्रमो न भवत्येव, यतोऽत्र व्यादिप्रकृतिसंक्रमसमुदायः प्रकृतिस्थानसंक्रमो विवक्षितः, तदुक्तंन्यायाचा:श्रीमद्यशो- विजयवाचकपुङ्गवः कर्मप्रकृतिवृत्तौ प्रकृतिसंक्रमाधिकारे-विम्यादीनां प्रकृतीनां समु- दायः प्रकृतिस्थानम्" इति, एवं वक्ष्यमाणप्रतिग्रहत्वेऽपि वाच्यम् , तथापि वेदनीयगोत्रयोः पूर्वपुरुषैः संक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं च विवक्षितं, तथा धोक्तं-"वेदनीये गोने चान्यवरस्यो प्रकृती वध्यमानायामन्यवराऽरध्यमाना प्रकृतिः संक्रामति तेन या यत्र संक्रामति सा नस्याः पतद्मह- स्थानमितरा च संक्रमस्थानम्" इत्यस्माभिरपि संक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं च प्रतिपाद्यमानत्वेन तयोः सत्त्वादिस्थानानि प्रतिपाद्यन्त इति । तत्र वेदनीयस्यायोगिगुणस्थानोपान्त्यसमयं यावत् द्विप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानमन्यतरस्यां प्रकृती क्षीणायमयोगिचरमसमये एकप्रकृत्यात्मकम् । गोत्रकर्मणि सास्वादनादारभ्यायोगिगुणस्थानोपान्त्यसमयं यावत् द्विप्रकृत्यात्मकं सत्स्थान- मन्त्यसमये उच्चर्गोत्ररूपमेकप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानम् , मिथ्यादौ तु अनुदलिते उच्चैर्गोत्रे द्विप्रकृत्यात्मकं, उच्चैगोत्रे उद्वलिते तु तेजोवायूनां तेजोवायुभवादागतानां चैकेन्द्रियादिपू- त्पन्नानां याचदुच्चैर्गोत्रं न वध्यते तावदेकप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । आयुःकर्मणि त्यागामिभवसत्कं यावदायुष्कं न वध्यते तावदेकमकृत्यात्मकं सत्स्थानम्, पारभविकायु- वन्धे तूपशान्तमोहं यावत् द्विप्रकृत्यात्मक सत्स्थानम् , चरमशरीरिणां तु मनुष्यायुष्करू- पमेकमेव सरस्थानमिति । दर्शनावरणाख्ये द्वितीयकमणि त्रीणि सत्स्थानानि, तद्यथा- नवप्रकृत्यात्मकं, पट्मकृत्यात्मकं, चतुष्प्रकृत्यात्मकं चेति । तत्र मिथ्यादृष्टेरारभ्य यावदुपशा- न्तमोहं नवप्रकृत्यात्मकमेकमेव सत्स्थानम्, अनिवृत्तिद्वितीयभागात्परतः क्षपकनेणिमाश्रित्य क्षीणमोहोपान्त्यसमयं यावत् पट्प्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानम्, उपशामकस्य नवप्रकृत्यात्मक ·, , १५२ संक्रमकरणे [गु० सत्ता--- सत्त्वस्थानं दशमगुणस्थानान्त्यसमयं यावद् भवतीति नवमगुणे दशमगुणे चोभय श्रेणीमा- नित्य सत्त्वस्थानद्वयं भवति, क्षीणमोहान्तसमये च चतुष्प्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानमेकमेव भ- पति, सयोगिकेवलिनि अयोगिकेवलिनि च दर्शनावरणीयस्य सत्त्वस्थानं न भवति, क्षीणत्वा- दिति । मोहनीयकर्मणो मिथ्यादृष्टौ त्रीणि सत्त्वस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, सप्तविंशतिः, पदिशतिः, तत्राटाविंशतिर्वमितसम्यक्त्वस्य मिथ्यादृष्टेर्भवति, उद्धलिते सम्यक्त्वमोहनीये तु सप्तविंशतिः, ततोऽपि मिश्रमोहनीये उद्वलिते पड्विंशतिः, अनादिमिथ्यादृष्टेर्वा पड्विंशतिः। सास्वादनगुणस्थाने चैकमेयाप्टाविंशतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति, यतः सास्वादनत्व- मौपशमिकसम्यक्त्वात् प्रपतन्नेव प्रामोति, औपशमिकसम्यक्त्वे तु मिथ्यात्वं त्रिधा कृत- मेवेति। मिनदृष्टी त्रीणि सत्त्वस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, सप्तविंशतिः, चतुर्वि- शतिः, तत्र योऽष्टाविंशतिसत्कर्मा सन् मिश्नत्वं प्राप्तः तस्याष्टाविंशतिसत्त्वस्थानं भवति, येन पुनः मिथ्यादृष्टिना सता सम्यक्त्यमोहनीयमुदलितं,सम्यग्मिथ्यात्वं चाद्यापिनोद्वलितुमारब्ध- मत्रान्तरे परिणामपरावर्तनेन मिथ्यात्वतो निर्गत्य मिश्रत्वं प्राप्तस्तस्य सप्तविंशतिसत्त्वस्थान भवति, यः पुनः पूर्व सम्यग्दृष्टिः सन्ननन्तानुवन्धिनो विसंयोज्य पश्चात्परिणामवशतः मिश्नत्वं प्राप्तस्तस्य चतुर्विंशतिप्रकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति, एतत्सत्त्वस्थानं च चतसृष्वपि गतिपु प्राप्यते, यतः चतुर्गतिका अपि सम्यग्दृष्टयोऽनन्तानुवन्धिनो विसंयोजयित्वा मिश्र- भावं गच्छन्ति । अविरतसम्यादृष्टिदेशविरतप्रमत्ताप्रमत्तरूपेषु प्रत्येकं पञ्च पञ्च सत्त्वस्था- नानि भवन्ति, तद्यथा-अष्टाविंशतिश्चतुर्विंशतिखयोविंशतिर्वाविंशतिरेकविंशतिश्चेति । तत्र प्रथमीपशमिकसम्यक्त्वोत्पादकालेऽष्टाविंशतिरेव, यद्वोपशान्तानन्तानुवन्धिनां श्रेणितः प्र. तिपाते सति, वेदकसम्यग्दृष्टीनां वाष्टाविंशतिः । उद्वलितानन्तानुवन्धिनामुपशमसम्यक्- टीनां श्रेणितः प्रतिपाते सति, उद्वलितानन्तानुवन्धिनां वेदकसम्यग्दृष्टीनां च चतुर्विंशतिस- त्वस्थानं भवति।त्रयोविंशतिसत्त्वस्थान द्वाविंशतिसत्त्वस्थानं च वेदकसम्यग्दृष्टीनामेव भव- ति, तथाहि-कश्चिन्मनुष्यः प्रथमजिनकालादारभ्य जम्बूस्वामिपर्यन्तवीं वर्षाष्टकस्योपरि वर्तमानःप्रथमसंहननी वेदकसम्यग्दृष्टिः क्षपणायाभ्युद्यतोऽनन्तानुवन्धिषु मिथ्यात्वे च क्षपि- तेषु सत्सु त्रयोविंशतिसत्स्थानं, मिश्रे च क्षपिते द्वाविंशतिसत्स्थानं भवति, द्वाविंशतिसत्कर्मा कश्चित् पूर्वमवद्धायुष्कः सम्यक्त्वमोहनीयं क्षपयन् तच्चरमग्रासे वर्तमानः कालमपि करोति, कालं च कृत्वा चतस्पु गतिवन्यतमस्यां गतावुत्पद्यते, तदुक्तं-"पट्ठवगो उ मणुस्सो निवगो चउसु दि गईसु" इति, ततो द्वाविंशतिसत्त्वस्थानं चतसृप्यापि गतिपु प्राप्यते, एक- विंशतिसत्त्वस्थानं तु क्षीणसप्तकस्यैव भवतीति । अपूर्वकरणे त्रीणि सत्त्वस्थानानि, तद्यथा- अष्टाविंशतिश्चतुर्विशतिरेकविंशतिश्च । तत्राये द्वे उपशमश्रेण्यामुपशमसम्यग्दृप्टेरेकविंशति- प्रकृत्यात्मकं क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां क्षपकश्रेण्यां वा भवति । अनिवृत्तिवादरे एका. दश सत्त्वस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-अष्टाविशतिश्चतुर्विशतिरेकविंशतित्रयोदश द्वाद- कादश पञ्च चतनस्तित्रो द्वे एक च, तत्राये द्वे सत्त्वस्थाने उपशमश्रेण्यामुपशमसम्य. . .

·स्थानानि] , , . प्रतिसंक्रमः। हर्भवतः, एकविंशतिसत्त्वस्थान क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमण्यां क्षपकश्रेण्यां च कपा- याप्टकं यावन्न क्षीयते तावद्भवति, क्षपिते तु कपायाप्टके त्रयोदश, नपुंसकवेदे क्षीणे द्वादश, स्त्रीवेदे क्षपिते एकादश, पसु नोकपायेषु क्षीणेषु पञ्च, पुंवेदे क्षपिते चतस्रः, संज्वलनकोघे क्षपिवे तिस्रः, संज्वलनमाने क्षपिते द्वे, ततः संज्वलनमायायां क्षीणायामे. कमकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं भवति । सूक्ष्मसम्पराये चत्वारि सत्त्वस्थानानि, तद्यथा-अष्टा- विंशतिश्चतुर्विशतिरेकविंशतिरेकं च, तत्राद्ये द्वे उपशमश्रेण्यामापशमिकसम्यग्दृष्टेः, तृती- यमुपशमश्रेण्यां क्षायिकसम्यादृष्टेः, चतुर्थ क्षपकश्रेण्यामिति । उपशान्तमोहे त्रीणि सत्त्व- स्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिश्चतुर्विशतिरेकविंशतिश्च, तत्राये द्वे औपशमिकसम्यग्दृष्टेन परामश्रेण्यां, तृतीयं क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यामिति । नामकर्मणो मिथ्यादृष्टौ पट् सत्त्वस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-द्युत्तरशतं, पण्णयतिः, पञ्चन- पतिः, त्रिनवतिः, चतुरशीतिः, यशीतिश्चातत्र चतुर्गतिकानां मिथ्यादृष्टीनां जिनवर्ज व्युत्तर शतं सत्त्वस्थानं भवति, वद्धनरकायुष्कस्य वेदकसम्यग्दृष्टेर्जिननामकर्म बवा परिणामपरावर्त- नेन मिथ्यात्वं गतस्य नरकेपु च समुत्पद्यमानस्य पण्णवतिसत्त्वस्थानमन्तमुहूर्त कालं यावत् प्राप्यते, उत्पत्तेरू मन्तर्मुहूर्तानन्तरं तु सोऽपि सम्यक्त्वं प्रतिपद्यते, पञ्चनपतिसत्त्वस्थानं चतुर्गतिकानां भवति, त्रिनवतिसत्त्वस्थानं चतुरशीतिसत्त्वस्थानं च यथायोगं देवद्विके, नरकद्विके, वैक्रियसप्तके चोद्वलिते सति प्राप्यते, ततश्चैकेन्द्रियभवादुद्धृत्य विकलेन्द्रियेपु, तिर्यक्पञ्चेन्द्रियेपु, मनुष्येषु या मध्ये समुत्पन्नानां सर्वपर्याप्तिभवनादूर्ध्वमप्यन्तर्मुहूर्त कालं यावत् लभ्यते, परतोऽवश्यं पञ्चेन्द्रियेषु वैक्रियशरीरादिवन्धसम्भवात् न लभ्यते, व्यशी. तिसत्त्वस्थानं तेजोवायूनां मनुजद्विकस्योद्वलिते सति भवति, तेजोवायुभवादुद्धृत्य विकले- न्द्रियेपु तिर्यपञ्चेन्द्रियेषु या समुत्पन्नानामप्यन्तर्मुहूर्त कालं यावदेतत् प्राप्यते, पर- तस्तु मनुष्यद्विकत्यावश्यं बन्धसम्भवादिति । सास्वादनगुणस्थाने व्युत्तरशतं, पञ्चनपतिश्चेति सत्त्वस्थानद्वयं भवति, तत्र युत्तरशतमाहारकं बचा उपशमश्रेणितः प्रपतन सास्वादनभावं यः प्राप्तस्तस्य लभ्यते, पश्चनवतिसत्त्वस्थानं चतुर्गतिकानामपि लभ्यत इति । मिश्रेऽपि सास्वादनवत् ब्युचरशतं, पश्चनवतिश्चेति सत्त्वस्थानद्वर्य प्राप्यते । अविरतसम्यग्दृष्टी चत्वारि सत्त्वस्थानानि, तद्यथा-व्युत्तरशतं, घ्युत्तरशतं, पण्णवतिः, पचनवतिश्चेति । तन घ्युत्तरदातमप्रमचोऽपूर्वकरणो या जिननामाहारकयुतमेकत्रिंशद्वन्धस्थानं पक्षा परिणाम परावर्त्तनेन योऽविरतिं गतस्तस्य, यद्वा यः पश्चादेवो जातस्तमधिकृत्य देवगती,ततश्युतस्य या मनुजगती प्राप्यते । तथा य आहारकं वट्वा परिणामपरावर्तनेन मिथ्यात्वमधिगम्या- न्यतमस्यां गती समुत्पन्नः स तत्र तत्र गती भूयोऽपि सम्यक्त्वं मातः सन् गुत्तरशतप्र. कृत्यात्मकसत्त्वस्थानवान् भवति, यद्वाऽयमितसम्यक्त्यस्यापि चतुएं गति व्युत्तरम भवति । पण्णवतिस्तियगवर्जासु तिस्पु गतिषु प्राप्यते, ते जिननामबन्धमदागद, तिर्यधु जिननामसत्कर्मानोत्पद्यन्तेऽतस्तदर्जनं कृवं । पश्चनयतिसक्ष्यस्थानं चतुर्गतिपदाकार . - मुक.२० ·१५४ संक्रमकरणे [गु० संक्रम- सम्यग्दृष्टीनां सम्भवतीति । देशविरतिगुणस्थानेऽपि चत्वारि सत्त्वस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-व्युत्तरशतं, झुत्तरशतं, पण्णवतिः, पञ्चनवतिश्च, तत्र व्युत्तरशतमप्रमत्तोऽपूर्वकरणो वा जिनाहारकं वद्धा परिणामपरावर्तनेन देशविरतिं माप्तस्तस्य भवति, शेपसत्त्वस्थानानां भावनाऽविरतसम्यग्दृष्टेरिव कर्तव्येति । एतान्येव चत्वारि सत्तास्थानानि प्रमत्तसंयताऽप्र- मत्तसंयतापूर्वकरणेषु चोपशमश्रेण्यामनिवृत्तिकरणे, सूक्ष्मसम्पराये, उपशान्तमोहे च, क्षप- कस्य पुनस्त्रयोदशकं यावत् न क्षीयते तावदनिवृत्तिकरणस्याप भवन्ति । क्षीणे च त्रयोदशके नवतिरेकोननवतिस्यशीतिळशीतिश्चेति चत्वारि सत्त्वस्थानान्यधिकानि भवन्ति, ततोऽनिवृत्तिकरणे सूक्ष्मसम्परायगुणस्थाने च सर्वमिलने अष्टावष्टौ भवन्ति । क्षीणमोहे सयोगिकेवलिनि च चत्वारि चत्वारि सत्तास्थानानि भवन्ति, तद्यथा-नवतिरेकोननवति- स्त्रयशीतिळशीतिरिति । अयोगिकेचलिनि च पट् सत्त्वस्थानानि भवन्ति-नवतिरेकोननव- तिख्यशीतिळशीतिर्नवाप्टौ च,अन्तिमे द्वे स्थाने चरमसमये द्रष्टव्ये इत्युक्तानि सत्तास्थानानि । ॥ गुणस्थानेषु सत्त्वस्थानस्य यन्त्रकम् ।। गुणस्था० शाना० | दर्शना वेदनीयस्य मोहस्य आयुपः नाम्नः | गोत्रस्य । अन्तरायस्य मिध्यारो सास्वादने मि अविरते देशविरते प्रमत्ते अप्रमते भपूर्वकरणे अनिवृत्तिकरणे सूक्ष्मसम्पराये उपशान्तमोह क्षीणमोहे सयोगिनि . १ १ ३ २ २ प १ १ १ १ २ २ १ . १ १ ३ २ २ - १ १ ५ २ ४ - १ १ २ ४ १ - १ १ २ ४ १ . १ १ . ५ २ ४ १ १ १ ३ २ ४ १ - १ २ ८ १ २ ८ १ . - १ . ३ ४ , १ १ १ २ १ . 1 ४ . . . . . ४ . भयोगिनि 9 G २ . १ ६ २ . अध गुणस्थानद्वारेण संक्रमस्थानस्वामित्वं प्रतिपाद्यते-तत्र ज्ञानावरणान्तराययोः पञ्च- प्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं सूक्ष्मसम्परावं यावत् संक्रामति, न परतः, प्रतिग्रहाभावात् । वेद- नीयस्य प्रमत्तं यावद् रे संक्रमस्थाने भवता, तद्यथा-सातरूपमसातरूपं च, तत्र यदा ·. स्थानानि प्रतिसंक्रमः। सातवेदनीयं वनाति तदाऽसातरूपं संक्रमस्थानं, यदाऽसातवेदनीयं प्रभाति तदा सात- वेदनीयं संक्रमस्थानं भवति । अप्रमत्तसंयतेरारभ्य सूक्ष्मसम्परायं यावदसातघेदनीयरूपमे- कमेव संक्रमस्थानं भवति, न सातवेदनीयं, तस्य प्रतिग्राहकलात् । उपशान्तादावेकमपि संक्रमस्थानं न भवति, सातवेदनीयस्य बन्धसद्भावेऽपि साम्परायिकान्धाभावेनापति- ग्रहत्वात्, असातवेदनीयं न संक्रामतीत्यर्थः । गोत्रकर्मणो मिथ्यादृष्टी, सास्वादने च द्वे संक्रमस्थाने भवता, उच्चैर्गोत्ररूपं, नीचैर्गोत्ररूपं च । तत्र यदा नीचैर्गोत्रं वनाति तदा उच्चैर्गोत्रं संक्रमस्थानं, यदोच्चैर्गोत्रं वनाति तदा नीचर्गोत्रं संक्रमस्थानं भवति । मिश्रादारभ्य सूक्ष्मसम्परायं यावत् नीचर्गोत्ररूपमेकमेव संक्रमस्थानं भयति, उचैग:- त्रस्य वक्ष्यमानत्वेन प्रतिग्राहकत्वात्तस्य संक्रमो नास्ति । उपशान्तादौ संक्रमस्थानमेव न भवति, बन्धाभावेन कस्यापि प्रतिग्रहाभावादिति । दर्शनावरणीयस्य द्वे संक्रम- स्थाने भवतः, तद्यथा-नवकं, पद्धं च, तत्र नवकं सूक्ष्मसम्परायगुणस्थानं यावत् संका- मति । पद्धं क्षपकत्य स्त्यानद्धित्रिके क्षपिते अनिवृत्तिकरणे, सूक्ष्मसम्पराये च संक्रामति, उपशान्तादौ तु न किमपि संक्रामति, प्रतिग्रहाभावात् । मोहनीयस्य पञ्चदशपोडशसप्तद- शचतुर्विशत्यष्टाविंशतिवर्जानि एकादीनि सप्तविंशतिपर्यन्तानि प्रागुक्तानि त्रयोविंशतिः संक्रमस्थानानि । तत्र मिथ्यादृष्टी चत्वारि संक्रमस्थानानि, तद्यथा-सप्तविंशतिः, पट्टि- शतिः, पञ्चविंशतिः, त्रयोविंशतिरिति । तत्राष्टाविंशतिसत्ताकस्य मिथ्यात्वं प्रतिग्रहत्वे कृतमपनीय शेपाः सप्तविंशतिः संक्रामन्ति, ताश्च पल्योपमासंख्येयभागं यावत् , सम्य- क्त्व उदलिते सति सप्तविंशतिसत्ताकस्य मिथ्यात्वत्य प्रतिग्रहत्वेन तव्यतिरिकाः पशितिः संक्रामन्ति, ता अपि पल्योपमासंख्येयभागं यावत्, मिश्रे चोद्वलिते सति पड्विंशतिसत्ताकस्य जघन्यतोऽन्तर्मुहूर्त्तमुत्कृष्टतोऽपार्धपुद्गलपरावर्त यावत् पञ्चविंशतिः प्र. कृतयः संक्रामन्ति । यद्वा अनाद्यनन्तकालमभव्यमाश्रित्य भव्यमाश्रित्य चानादिसान्तं पञ्चविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । उद्वलितानन्तानुवन्धिनो वेदकसम्यग्दृष्टेः परिणा- मपरावर्त्तनेन प्राप्तमिथ्यात्वस्याष्टाविंशतिसत्ताकस्सावलिकामानं यावत् त्रयोविंशतिः प्रकृत तयः संक्रामन्ति । सास्वादनेऽष्टाविंशतिसत्ताकस्य पञ्चविशतिरेव प्रकृतयो जघन्यतः समयमुत्कृष्टत आवलिकापदं यावत् संक्रामन्ति । केपाश्चिन्मतेन विसंयोजितानन्तानुव. न्धिनोऽप्यत्रागच्छन्ति, तन्मते एकविंशतिः प्रकृतयोऽप्युक्तकालं यावत् संक्रामन्ति । मिश्रगुणस्थाने द्वे संक्रमस्थाने भवतः, तद्यथा-पञ्चविंशतिरेकविंशतिश्च । तत्राष्टाविंशति- सत्ताकस्योदलितसम्यक्त्वस्य वा परिणामवशेन मिथ्यात्वं परित्यज्य प्राप्तमिनस्य सप्तविंश- तिसत्ताकस्यान्तर्मुहूर्त यापत् पञ्चविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, चतुर्विशतिसत्ताकस्यान्तर्मुहवं यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । अविरतसम्यग्दृष्टौ, देशविरते, प्रमत्तसंयते, अप्रम- तसंयते च पञ्च पञ्च संक्रमस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-सप्तविंशतिः, पढुिंशतिः, प्रयोविंशतिः, , ·संक्रमकरणे [गु० संक्रम- विंशतिः, एकविंशतिश्चेति । तत्र औपशमिकसम्यादृष्टेरावलिकाया ऊर्ध्व वर्तमानस्याष्टाविं. शतिसत्ताकस्य स्वकालं यावत्, वेदकसम्यग्दृष्टेश्च साधिकपट्पष्टिसागरोपमं यावत् सम्यक्त्वं प्रतिमहत्वे कृतमपनीय शेपाः सप्तविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृ- टेरावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्याप्टाविंशतिसत्ताकस्य सम्यक्त्वं प्रतिग्रहत्वे कृतम. पनीय, मिश्रं च संक्रमावलिकान्तर्गतमिति कृत्वा तदप्यपनीय, शेपाः पड्रिंशतिः प्रकृतय आवलिकामानं यावत् संक्रामन्ति । विसंयोजितानन्तानुवन्धिनो वेदकसम्यग्दृष्टेश्चतुर्विंश. तिसत्ताकस्य साधिकपट्पष्टिसागरोपमं यावत्प्रतिग्रहत्वे कृतं सम्यक्त्वं परित्यज्य शेपास्त्रयो. विंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । तस्यैव वेदकसम्यग्दृष्टेमिथ्यात्वे क्षपिते त्रयोविंशतिस- ताकस्यान्तर्मुहूतं यावत् द्वाविंशतेः सङ्क्रमो भवति । मिश्रे क्षपिते द्वाविंशतिसत्ताकस्सा. न्तर्मुहत्तं यावञ्चारित्रमोहनीयस्यैकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्द- परेकविंशतिसत्ताकस्य साधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमं यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । अपूर्वकरणगुणस्थाने द्वे संक्रमस्थाने भवतः, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, एकविंशतिश्च । तत्रो. दलितानन्तानुवन्धिनश्चतुर्विशतिसत्ताकस्योपशमितानन्तानुवन्धिनो वा अप्टाविंशतिसत्ता- फस्य त्रयोविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, ताश्चान्तर्मुशतं यावत् । क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुभयने. ण्यामन्तर्मुहूर्त यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । नयमगुणस्थाने विंशतिः संक्रमस्था- नानि भवन्ति, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, द्वाविंशतिः, एकविंशतिः, विंशतिः, एकोनविंशतिः, अष्टादश, चतुर्दश, त्रयोदश, द्वादश, एकादश, दश, नव, अष्ट, सप्त, पद, पञ्च, चतन्त्रः, तिस्रः, द्वे, एकश्चेति । तत्र त्रयोविंशतिरुपशमश्चेण्यामौपशमिकसम्यग्दृष्टेश्चतुर्विशतिसत्ता. कस्साष्टाविंशतिसत्ताकस्य वान्तर्मुहतं यावत् संक्रामति । उपशमश्नेण्यामीपशमिकसम्य- ग्दृष्टेरन्तरकरणे कृते संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावेनान्तर्मुहतं यावत् द्वाविंशतिः प्रकृतयः संकामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य नपुंसकदे चोपशान्तेऽन्त- मुहूतं यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वोपशमश्रेण्या वर्तमानस्य क्षायिकसम्य- रहटेरन्तरकरणादर, , यदा क्षपकरेग्यां वर्तमानस्य यावत् कपायाप्टकं न धीयते ताप- देकविंशतिः प्रकृतयः संकामन्ति । औपशामिकसम्यग्दृष्टेरुपरामश्रेण्यां वर्तमानस्य त्रीवेदे चोपशान्तेऽन्तर्मुहतं यावत् विंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपदाम श्रेण्यां वर्तमानस्यान्तरफरणे च ते संचलनलोभस्य संक्रमो न भवतीति तदपीते शेपा विशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहतं यारसंक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य नपुंसकोद उपशान्तेऽन्तर्महतं यावदेकोनविंशतिः प्रकृतयः संकामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टे- रुपामश्रेण्यां यतमानस्य स्रीदे घोपशान्तेऽन्तर्मुहर्त यायदष्टादश प्रकृतयः संकामन्ति । जोपशामिफसम्यग्र ऐरुपशमधेण्यां पर्वमानस्य पदमु नोकपायपूपशान्तेषु समयोनापलिका- निफ यापत् चतुर्दश ममतयः संक्रामन्ति । जोपरामिकसम्यग्दृष्टरुपदामश्रेण्यां वर्तमानस्य " .

·स्थानानि . .. प्रकृतिसंक्रमः। पुंवेद उपशान्तेऽन्तर्मुहूर्त यायत् त्रयोदश प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपकनेण्यां वर्तमानस्य कपायाप्टके क्षीणेऽन्तर्मुहूर्त यावत् त्रयोदश प्रकृतयः संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य हास्यादिपट्के चोपशान्ते समयोनायटिकादिकं यावत् द्वादश प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपकश्रेण्यां वर्तमानस्य प्रयो- दशप्रकृतीनामन्तरकरणे कृते सति संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावेनान्तमहतं यावत् द्वादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्याना. वरणक्रोधद्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावदेकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वोप- शमश्रेण्यां वर्तमानस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेः पुंवेदे उपशान्तेऽन्तर्मुहूतं यावदेकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टेश्च क्षपकश्रेण्यां वर्तमानस्य नपुंसकवेदे क्षीणेऽन्तर्मु- हूर्त यावदेकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य संज्वलनकोध उपशान्तेऽन्तर्मुहर्त यावत दश प्रकृतयः संक्रामन्ति, क्षायिकसम्यग्दृप्टेश्चक्षप- कश्रेण्यां वर्तमानस्य स्त्रीवेदे क्षपितेऽन्तर्मुहूतं यावद्दश प्रकृतयः संक्रामन्ति । क्षायिकसम्य- ग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्यामत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणकोधद्विके उपशान्ते समयोना. वलिकाद्विकं यावन्नव प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टैरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्या. प्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमानद्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावदष्टी प्रकृतयः संक्रामन्ति, क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य वा संज्वलनक्रोघे उपशान्तेऽन्तर्मुहुर्त यावदष्टौ प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य संचलनमाने उपशान्तेऽन्तर्मुहूर्त यावत् सप्त प्रकृतयः संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां पर्व- मानस्याप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमानद्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत् पद प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानपत्याख्या- नावरणमायाद्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत् पञ्च प्रकृतयः संक्रामन्ति, क्षायि- कसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वा वर्तमानस्य संज्वलनमाने उपशान्तेऽन्तर्मुहूर्त यावत् पञ्च प्रकृ- तयः संक्रामन्ति । औपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य संज्वलनमायायामुपशा- न्तायामन्तर्मुहूर्त यावच्चतस्रः प्रकृतयः संक्रामन्ति, अथवा क्षायिकसम्यादृष्टेः क्षपक- श्रेण्यां वर्तमानस्य हास्यादिपके क्षीणे सति समयोनावलिकाद्विकं यावच्चतम्रः प्रकृतयः संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्याप्रत्याख्यानपत्याख्यानावरणमाया- द्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत् तिस्रः प्रकृतयः संक्रामन्ति । क्षायिकसम्यग्दृष्टे- रुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य संज्वलनमायायामुपशान्तायामन्तर्मुहूर्त यावत् प्रकृतिद्विकं संका- मति, यद्वा क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपक श्रेण्यां वर्तमानस्य संज्वलनक्रोधे क्षीणे प्रकृतिद्वयम- न्तर्मुहूतं यावत् संक्रामति, यद्वोपशमश्रेण्यामोपशमिकसम्यग्दृष्टेः संज्वलनलोभेऽप्रतिग्रहे सति प्रकृतिद्वयं संक्रामति । क्षायिकसम्यग्दृष्टेः क्षपकनेण्यां वर्तमानस्य संज्वलनमाने क्षीणे , ·, . १५८ संक्रमकरणे [गु०संक्रम- एका प्रकृतिरन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामति । सूक्ष्मसम्पराये, उपशान्तमोहे व मिथ्यात्व- मिश्ररूपं प्रकृतिद्वयं संक्रामति । नामकर्मणि मिथ्यादृष्टौ पट् संक्रमस्थानानि, तद्यथा-द्युत्तरशतं, पण्णयतिः, पञ्चनवतिः, त्रिनवतिः, चतुरशीतिः, व्यशीतिरिति । तत्र पण्णवतिस्थानं बद्धजिननामा वेदकसम्यग्दृष्टिः पूर्ववद्धनरकायुष्कश्वरमान्तर्मुहूर्त परिणामपरावर्त्तनेन मिथ्यात्वं गतस्तस्य मनुजगतौ; नरके प्राप्तेऽपर्याप्तावस्थायामन्तर्मुहूर्त यावन्नरकगतौ च पण्णवतिसत्त्वस्थानं संक्रामति । युत्तरशतं, पञ्चनवतिश्चेति स्थानद्वयं चतुर्गतिकाऽपि संक्रामन्ति । त्रिनवतिश्चतुरशीतिश्चेति सत्त्वस्थानद्वयं तिर्यमनुष्याणां संक्रामति । व्यशीतिसत्त्वस्थानं तिरश्चामेव संक्रामति । सास्वादनगुणस्थाने युत्तरशतं, पञ्चनवतिरिति द्वयं संक्रामति । तत्र युत्तरशतमाहारक वद्धा उपशमश्रेणीतः प्रतिपतन् यः सास्वादनभावमुपगच्छति तस्य नरस्य संक्रामति । पञ्च- नवतिसत्त्वस्थानं चतुर्गतिकानामपि संक्रमे प्राप्यते । मिश्रगुणस्थाने द्युत्तरशतं, पञ्चनवति- रिति सत्त्वस्थानद्वयं चतुर्गतिकानामपि संक्रामति । अविरतसम्यग्दृष्टौ चत्वारि संक्रम- स्थानानि संक्रामन्ति, तद्यथा-व्युत्तरशतं, व्युत्तरशतं, पण्णवतिः, पश्चनवतिरिति । तत्र त्र्युत्तरशतमप्रमत्तसंयतोऽपूर्वकरणो वाऽऽहारकं, जिननामकर्म च वद्धा परिणामपरावर्तने- नाविरतो जातः तस्य मनुजगती, तस्यैव च,देवत्वं प्राप्तस्य देवगती संक्रामति, न नरक- तिर्यग्गत्योः, तत्र तस्याभावात् । युत्तरशतस्य पञ्चनवतेश्च संक्रमश्चतुर्गतिकानामपि भवति । पण्णवतिसत्त्वस्थानं मनुजदेवनारकाणां संक्रामति । देशविरतगुणस्थानेऽपि अविरतसम्य- ग्दृष्टाविव तान्येव चत्वारि सत्त्वस्थानानि संक्रामन्ति, नवरमप्रमत्तोऽपूर्वकरणो वा तीर्थ- कराहारकं वक्षा परिणामहासेन देशविरतो जात इत्यधिकं वक्तव्यमिति । प्रमत्तसंयतेऽप्र. मत्तसंयते च व्युत्तरशतं, व्युत्तरशतं, पण्णवतिः, पञ्चनवतिरिति चत्वारि सत्त्वस्थानानि मनुजस्यैव संक्रामन्ति, शेपगतिकानां सर्वविरतिसत्कगुणस्थानासम्भवात् । अपूर्वकरणे पट् संक्रमस्थानानि, तपथा-व्युत्तरशतं, पण्णवतिः, युत्तरशतं, पञ्चनवतिः, एकोचरशतं, चतुर्णवतिरिति । आद्यानि चत्वार्यपि देवप्रायोग्यवन्धव्यवच्छेदात्पूर्व संक्रामन्ति, प्रति- ग्रहत्वेन यशाकीर्तिवर्जानि तान्येव चत्वारि त्रिंशद्वन्धव्यवच्छेदे सति संक्रामन्ति । अनिवृत्तिकरणेऽष्टौ संक्रमस्थानानि, तद्यथा-युत्तरशतं, एकोत्तरशतं, पश्चनवतिः, चतु- नवतिः, एकोननवतिः, अष्टाशीतिः, व्यशीतिः, एकाशीतिश्चेति । तत्राद्यानि चत्वारि नामत्रयोदशक्षपणादक क्षपकश्रेण्यामुपशमश्रेण्यां च प्रतिग्रहीकृतयश-कीर्तिवर्ज तत्त- त्सत्ताकस्य संकामन्ति । एकोननवत्यादीनि चत्वारि क्षपकाणामेव त्रयोदशक्षपणानन्तरं संक्रामन्ति । एतान्येवाप्टौ सूक्ष्मसम्परायेऽपि वेदितव्यानि । केवलमाद्यानि चत्वारि उपशम- श्रेण्यामेव संक्रामन्ति, उपरितनानि तु क्षपकश्रेण्यामेव संक्रामन्ति । उपशान्तादौ तु प्रति- महाभावेन न किमपि संकामतीत्युकानि गुणस्थानेषु संक्रमस्थानानि । . , , ·स्थानानि] १५९ माविकमा। । गुणस्थानेषु संक्रमस्थानयन्त्रकम् ।। गुणस्था० माना दर्शना वेदनीय मोहनीय आयुः नाम गोत्र मिप्पा. - २ - १ सास्वा. . २ २ २ मिधा . २ २ 1 - . भवि० १ २ ५ ५ . . - २ प्रम० २ ५ . . अपम . ५ भपूर्वक १ भनि- . - " २ - मिप्यावमि धरूपे , २ सूक्ष्मसम्प० ८ . . उपसान्तमो. " अथ प्रतिग्रहस्थानस्वामित्वमतिपादनावसरः, तत्र प्रायेण यानि बन्धस्थानानि तान्येय प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति, अत एवादी गुणस्थानेषु वन्धस्थानानि प्रतिपाद्यन्ते-वत्र ज्ञाना. वरणीयस्यान्तरायस्य व मिथ्याप्टेरारम्य सूक्ष्मसम्परायगुणस्थानं यावत् पच पचमकृत्या- स्मकं एकैकं वन्धस्थानं भवति, न परतः, वन्धाभावात् । दर्शनावरणीयस्य त्रीणि चन्द स्थानानि, तद्यथा-नवमकृत्यात्मकं, पद्मकृत्यात्मकं, चतुष्पकृत्यात्मकं चेति । तत्र मिण्या- दृष्टी, सास्वादने च नवप्रकृत्यात्मकं वनाति, स्त्यानदित्रिकस्य च यन्यव्यवच्छेदे सति मिश्रदृप्टेरारभ्यापूर्वकरणप्रथमभागं यावत् पदं वनाति, वतोऽपि निद्राद्विकान्धव्यवच्छेदे सति अपूर्वकरणद्वितीयभागादारभ्य सूक्ष्मसम्परायं यावत् चतुष्कं वभाति । येदनीयस्य, गोत्रस्य च द्वे द्वे वन्धस्थाने भवतः । तत्र मिय्यादृप्टेरारभ्य सूत्मसम्परायगुणस्थानं यावद सातवेदनीयल्पमुच्चैत्रिरूपं च वन्यस्यानं भवति, असातवेदनीयरूपं मिथ्यारटेरारम्य प्रमचगुणस्थानं यावद्वभाति, नीर्गोत्ररूपं पन्धस्थानं च मिप्यारटी, सास्वादने च वनाति । मिथ्यादृष्टौ आयुश्चतुष्कं वभाति, सास्वादने गरकप ग्रिक पााति, मिश्रगुन ·. . . संक्रमकरणे [गु० बन्ध- स्थाने आयुर्वन्धप्रायोग्याध्यवसायाभावेन नैकमपि वनाति, अविरतसम्यग्दृष्टौ देवनारका मनुष्यायुष्कं वनन्ति, तिर्यङ्मनुष्याश्च देवायुष्कं वनन्ति, देशविरतौ प्रमत्तेऽप्रमत्ते चैकमेव देवायुष्कं बध्यते, उपरितनेषु गुणस्थानकेषु च तद्वन्धप्रायोग्याध्यवसायाभावेन न किमपि आयुष्कं वध्यते । मोहनीयस्य दश वन्धस्थानानि, तद्यथा-द्वाविंशतिः, एकविंशतिः, सप्तदश, त्रयोदश, नव, पञ्च, चतस्रः, तिस्रः, द्वे, एका चेति । तत्र मिथ्यादृष्टौ द्वाविंशतिः, सास्वादने एकविंशतिः, मिश्रेऽविरतसम्यग्दृष्टौ च प्रत्येकं सप्तदश २, देशविरतौ त्रयोदश, प्रमत्तेऽप्रमत्तेऽपूर्वकरणे च प्रत्येकं नव ३, अनिवृत्तिकरणप्रथमभागे पञ्च, द्वितीयभागे चतस्रः, तृतीयभागे तिस्रः, चतुर्थभागे द्वे, पञ्चमभागे चैका वध्यन्ते । अत्र मिथ्यादृष्टौ भङ्गाः त्रिभिदैहास्यादियुगलाभ्यां पट्, एवं सास्वादने द्वाभ्यां वेदाभ्यां हास्यादियुगलाभ्यां च चत्वारो भङ्गाः, मिनादौ तु वेदस्यैव बन्धात् युगलाभ्यां द्वावेव भङ्गो, अप्रमत्ते अपूर्व- करणे च हास्यरतिभ्यामेक एव भङ्गः, शोकारत्योर्वन्धव्यवच्छेदादिति विज्ञेयम् । सूक्ष्मादी वादरकपायोदयाभावात् न किमपि मोहनीयं वध्यते । नामकर्मण्यष्टौ वन्धस्थानानि, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, पञ्चविंशतिः, पडिंशतिः, अष्टा- विशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशद्, एकत्रिंशद्, एका चेति । तत्र मिथ्यादृष्टौ पड्वन्धस्थानानि, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, पञ्चविंशतिः, पड्विंशतिः, अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत्, त्रिंशदिति । अपर्याप्तैकेन्द्रियप्रायोग्यं वनतस्त्रयोविंशतिः, तस्यां च वध्यमानायां चादरसूक्ष्मप्रत्येक साधारणैर्भङ्गाश्चत्वारः । पर्याप्त केन्द्रियप्रायोग्यमपर्याप्तद्वित्रिचतुरिन्द्रियतिर्यक्पञ्चेन्द्रिय- मनुजप्रायोग्यं च वनतः पञ्चविंशतिः, तस्यां च वध्यमानायां पञ्चविंशतिर्भङ्गा भवन्ति, तत्र पर्याप्तैकेन्द्रियप्रायोग्यायां पञ्चविंशतौ वध्यमानायां विंशतिर्भङ्गा भवन्ति, अपर्याप्त- द्वित्रिचतुरिन्द्रियतिर्यक्पञ्चेन्द्रियमनुजप्रायोग्यायां पञ्चविंशतौ वध्यमानायां प्रत्येकमेकैको भङ्ग इति सर्वसङ्ख्यया पञ्चविंशतिः । पर्याप्तकैन्द्रियप्रायोग्य वनतः पड्विंशतिवन्धस्थान भवति, तत्र भङ्गा आतपोद्योताभ्यां पोडश भवन्ति । देवप्रायोग्यं नरकमायोग्यं चाष्टा- विंशतिवन्धस्थानं भवति तत्र देवप्रायोग्ये बध्यमानेऽष्टौ भङ्गाः, नरकप्रायोग्ये च वध्यमाने एक एव भङ्गा, एवं सर्वसङ्ख्ययाप्टाविंशतिवन्धे नव भगा भवन्ति । एकोनत्रिंशद्वन्ध- स्थानमपि द्विविधं भवति, तिर्यग्गतिप्रायोग्यं, मनुजगतिप्रायोग्यं च, तत्र पर्याप्तविकले. न्द्रियप्रायोग्यायामेकोनत्रिंशति वध्यमानायां प्रत्येकमष्टावष्टौ भङ्गा भवन्ति, तिर्यपञ्चे- न्द्रियप्रायोग्यायामेकोनत्रिंशति वध्यमानायामष्टाधिकपट्चत्वारिंशच्छतानि, मनुजगति- प्रायोग्यायामेकोनत्रिंशति यध्यमानायामप्येतावन्त एव भङ्गा भवन्ति, सर्वसङ्ख्यया च चत्वा- रिंशदधिकद्विनवतिशतानि । जिननामयुता देवगतिप्रायोग्या एकोनत्रिंशत् मिथ्यादृष्टौ न वध्यते, तीर्थकरनाम्नः सम्यक्त्वप्रत्ययत्वात् , मिथ्यादृष्टेश्च तदभावात् , तदुक्तं "सम्मत्तगुण- निमित्तं तित्थयरं” इति । त्रिंशद्वन्धस्थानं तु मिथ्यादृष्टौ तिर्यग्गतिप्रायोग्यमेव भवति, यत्तु मनुजप्रायोग्यं जिनयुतं त्रिंशद्वन्धस्थानमाहारकद्धिकयुतं देवगतिप्रायोग्यं वा त्रिंशद्वन्धस्थानं , , ·, स्थानानि ] प्रकृतिसंक्रमः। तन्न भवति, तयोः सम्यक्त्वसंयमप्रत्ययत्वात् , तदुक्तं-"सम्मत्तगुणनिमित्तं तिस्थयर संजमेण आहार" इति, तत्र पर्याप्तविकलेन्द्रियप्रायोग्यायां त्रिंशति वध्यमानायां प्रत्येकमष्टावटी भङ्गा भवन्ति, तिर्यक्पञ्चेन्द्रियप्रायोग्यायां त्रिंशति वध्यमानायां त्वष्टाधिकानि पट्चत्वा- रिशच्छतानि । सर्वसङ्ख्ययात्रिंशद्वन्धस्थाने द्वात्रिंशदधिकानि पट्चत्वारिंशच्छतानि भवन्ति, तदुक्तं "चउ पणवीसा सोलस नव वत्ताला सया य वाणउया । बत्तीसुत्तरच्छायालसया मिच्छस्स यन्धविहा ॥ १ ॥” इति । सास्वादने त्रीणि बन्धस्थानानि, अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत्, त्रिंशदिति । अत्र नरकगतिप्रायोग्याप्टाविंशतिर्वन्धमेव नायाति, देवगतिप्रायोग्याष्टाविंश- तिस्तु वध्यते, तस्यां वध्यमानायामष्टौ भङ्गा भवन्ति, तद्वन्धकास्तिर्यक्पत्येन्द्रिया मनुजाश्च भवन्ति । एकोनत्रिंशद्वन्धस्थानं च मनुजमायोग्यं तिर्यक्पञ्चेन्द्रियप्रायोग्यं वा भवति, न शेषगतिप्रायोग्यं, तच चतुर्गतिकाः सास्वादना यत्नन्ति, अत्र भगाश्चतुःपष्टिशतानि, तथाहि-सास्वादनास्तिर्यमायोग्यं मनुजमायोग्यं वा एकोनत्रिंशद्वन्धं वनन्तोऽपि हुण्ड सेवार्तसंहननं च तवास्वाभाव्यात् न वनन्ति, ततः पञ्चेन्द्रियतिर्यप्रायोग्यं वभन्तः पञ्चभिः संस्थानः, पञ्चभिः संहननः, द्वाभ्यां खगतिभ्यां, स्थिरास्थिराभ्यां, शुभाशुभाभ्यां, सुभगदुर्भगाभ्यां, सुस्वरदुस्वराभ्यां, आदेयानादेयाभ्यां, यशाकीर्त्ययशःकीर्तिभ्यामिति द्वात्रिंशच्छतानि तिर्यक्पधेन्द्रियप्रायोग्याणि भवन्ति, एतावन्त्येय मनुजगतिप्रायोग्याण्यपि, सर्वसंख्यया चतुःपष्टिशतानि । उद्योतयुतं त्रिंशद्वन्धं तु चतुर्गतिका अपि सास्वादनाः पञ्चेन्द्रियतिर्यक्पायोग्यमेव बनन्ति । अत्रापि भङ्गानां द्वात्रिंशच्छतानि । सर्वसंख्ययाऽष्टा- धिकानि पण्णवतिशतानि, तदुक्तं-"अढ सया चोसहि बत्तीससया व सासणे भणिया । अट्ठावीसाईसुं सबाणहियछण्णाई ॥ १ ॥” इति । मिश्रगुणस्थाने द्वे भवतः-अष्टाविंशतिरे- कोनविंशदिति । तत्र अष्टाविंशतिवन्धस्थानं देवगतिप्रायोग्यं तिर्यक्पञ्चेन्द्रिया भनुजाश्च वनन्ति । देवनैरयिका मनुजगतिप्रायोग्यमेकोनत्रिंशद्वन्धस्थानं वदन्ति, तत्र स्थिरास्थिर- शुभाशुभ-यशाकीर्त्ययश कीर्तिपदैः प्रति वन्धस्थानमष्टावष्टौ भगा भवन्ति । अविरत- सम्यग्दृष्टी त्रीणि बन्धस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत, त्रिंशच तिर्य- क्पञ्चेन्द्रिया मनुजा वा देवगतिप्रायोग्यमष्टाविंशतिवन्धं वनन्ति, अन स्थिरास्थिरशुभा- शुभयशःकीर्त्ययशःकीर्तिभिरष्टौ भङ्गा भवन्ति । एवमेव मनुजा देवप्रायोग्यं जिनयुत- मेकोनत्रिंशद्वन्धस्थानं वन्ति, देवनारकाश्च मनुष्यप्रायोग्यमेकोनत्रिंशद्वन्धस्थानं वदन्ति । एतदेव जिनयुतं मनुष्यगतिप्रायोग्यं त्रिंशद्वन्धस्थानं देवनारका वनन्ति । त्रिप्वपि स्थानेषु प्रत्येकमप्टावष्टौ भङ्गा भवन्ति । सर्वसद्धयया च द्वात्रिंशत् । देशविरती द्वे वन्ध- स्थाने-अष्टाविंशतिरेकोनत्रिंशदिति । तत्राष्टाविंशतिर्मनुजस्य तिर्यपञ्चेन्द्रियस्य वा देव- गतिप्रायोग्यां वनतो भवति, तत्राप्टौ भगाः, मनुजस्य जिननामयुतमेकोनत्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं चन्धस्थानं देवप्रायोग्यं बनतो भवति । अत्राप्यष्टौ भङ्गा भवन्ति । सर्चसयया पोडश । एवमेव प्रमत्तसंयते यन्धस्थानद्वयं वाच्यं, केवलं मनुजस्यैवेति । अप्रमत्तसंयतस्य चत्वारि संक. २१ ·संक्रमकरणे [गु० प्रतिमह- वन्धस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशद्, एकत्रिंशच्चेति । तत्राप्टाविंश- तिरेकोनत्रिंशच्च देवप्रायोग्ये ये प्रमत्ते उक्त तेत्रापि तथैव द्रष्टव्ये । अष्टाविंशतिरेव चाहारकद्वययुता त्रिंशत् भवति, सैव जिनयुतैकत्रिंशद्भवति । अत्र चतुर्पु वन्धस्थानेषु एकैक एव भङ्गः प्रतिपक्षाणामप्रशस्तप्रकृतीनां वन्धव्यवच्छेदात् । अपूर्वकरणे पश्च वन्धस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशद्, एकत्रिंशद्, एका चेति । तत्राद्यानि चत्वारि अप्रमत्तस्येव, एका च यश-कीर्तिरूपा देवगतिप्रायोग्यवन्धव्यवच्छेदे सति भवति । अनि- वृत्तिवादरसम्पराये सूक्ष्मसम्पराये च यशःकीर्तिरूपमेकमेव वन्धस्थानं भवतीति उक्तानि -गुणस्थानेषु वन्धस्थानानि । ॥ गुणस्थानेषु वन्धस्थानयन्त्रम् ॥ गुणस्था० शानाय दर्शना० वेदनीय मोहनीय | आयुः नाम गोत्र अन्तराय मिथ्या० १ १ २ ४ ६ २ .. सास्वा. १ १ २ १ ३ २ १ मिश्रा ल १ २ १ . २ १ - अविर० १ १ ૨ १ २ ३ १ १ देशवि० १ १ २ १ १ २ १ - प्रमत्त. १ १ २ १ १ २ .. अप्रम. १ १ १ ४ १ अपू० क. २ १ १ . ५ १ अनि on १ १ . .. १ १ सूक्ष्मसम्प० १ -- . . . उप०क्षी०सयो० च . . १ . . . . अथ गुणस्थानद्वारेण प्रतिग्रहस्थानस्वामिनः प्रोच्यन्ते । तत्र ज्ञानावरणान्तराययोः पञ्च प्रक मकमेव प्रतिग्रहस्थानं सूक्ष्मसम्परायं यावत् भवति, परतो बन्धाभावेन प्रतिग्रहा- भावात् । दर्शनावरणीयस्य त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि-नवकं, पद, चतुष्कमिति । तत्र नवकं मिथ्यादृष्टी, सास्वादने च भवति, मिश्रदृष्टेरारभ्यापूर्वकरणप्रथमभागं यावत् पट्प्रकृत्य ·स्थानानि ] प्रकृतिसंक्रमः। त्मक प्रतिग्रहस्थानं भवति, अपूर्वकरणद्वितीयभागात् सूक्ष्मसम्परायं यावत् चतुप्रकृत्या- त्मकं प्रतिग्रहस्थानं भवति । वेदनीयस्य प्रमत्तं यावत् सातरूपमसातरूपं वेति प्रतिग्रहस्थान- द्वयं भवति, अप्रमत्तात्सूक्ष्मसम्परायं यावत् सातरूपमेकमेव भवति, उपशान्तादी साम्प- रायिकत्रन्धाभावेन न भवति । गोत्रस्य द्वे प्रतिग्रहस्थाने-उच्चगोत्ररूपं नीचत्रिरूपं चेति, तत्र मिथ्यादृष्टी दे अपि भवतः, उच्चैत्रि चोदलिते तेजोवायूनामेकमपि न भवति, सास्वा- दनेऽपि प्रतिग्रहस्थानद्वयं भवति, मिश्रादारभ्य सूक्ष्मसम्परायं यायदुच्चैर्गोत्ररूपमेकमेवेति । मोहनीयस्याप्टाददा प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-द्वाविंशतिप्रकृत्यात्मकम् , एकविंशतिप्रकृत्या- त्मकम् , एकोनविंशतिप्रकृत्यात्मकम् , अॅप्टादशप्रकृत्यात्मकम् , सप्तदशप्रकृत्यात्मकम् , पंचदशप्रकृत्यात्मकम् , चतुर्दशप्रकृत्यात्मकम् , त्रयोदशप्रकृत्यात्मकम् , ऐकादशप्रकृत्यात्म- कम् , देशप्रकृत्यात्मकम् , नैवप्रकृत्यात्मकम् , सप्तप्रकृत्यात्मकम् , पैनकृत्यात्मकम् , प्रकृत्यात्मकम् , चतुष्प्रकृत्यात्मकम् , त्रिमंकृत्यात्मकम् , द्विप्रंकृत्यात्मकम् , एकप्रकृत्यात्मक- म्चेति । तत्राद्यमष्टाविंशतिसत्ताकस्य, सम्यक्त्वे उदलिते सप्तविंशतिसत्ताकस्य का मिथ्यादृष्टी भवति । द्वितीयं सास्वादने मिथ्यादृष्टौ च, तत्र मिथ्यादृष्टी मिश्रमोहनीये उद्वलितेऽनादि- मिथ्यादृष्टी वा पड्विंशतिसत्ताकस्यैकविंशतिप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं भवति, मिथ्यात्वस्य प्रतिग्राह्याभावेन प्रतिग्रहत्वाभावात् , औपशमिकसम्यक्त्वात् प्रतिपततः सास्वादनभावं प्राप्तस्याप्येतदेव प्रतिग्रहस्थानं भवति । मिश्रदृष्टी सप्तदशमकृत्यात्मकमेकमेव पतग्रहस्थानं भवति । अविरतसम्यग्दृष्टी त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-एकोनविंशतिः, अष्टादश, सप्तदशेति, तत्र वेदकसम्यग्दृष्टेरौपशमिकसम्यग्दृष्टेश्च सम्यक्त्वमिश्रयुतं सप्तदशप्रकृत्या- स्मकं वन्धस्थानमेव एकोनविंशतिप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं भवति। वेदकसम्यग्दृष्टेमिथ्यात्वे क्षपिते मिश्रस्य प्रतिग्रहाभावेनाष्टादशमकृत्यात्मकं त्रयोविंशतिसत्ताकस्य प्रतिग्रहस्थानं भवति, मिश्रे क्षपिते द्वाविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेर्वा सप्तदशमकृत्यात्मकं प्रतिग्रह- स्थानं भवति । देशविरती एकोनविंशत्यष्टादशसप्तदशप्रकृत्यात्मकान्यप्रत्याख्यानावरणचतु- टयविहीनानि पञ्चदशचतुर्दशत्रयोदशप्रकृत्यात्मकानि त्रीणि भवन्ति । प्रमत्तसंयते पञ्चदश- चतुर्दशत्रयोदशप्रकृत्यात्मकान्येव प्रत्याख्यानावरणचतुष्टयविहीनान्येकादशदशनवप्रकृत्या- त्मकानि त्रीणि भवन्ति । अप्रमत्तसंयतेऽप्येतान्येव, नवरं हास्यरतिरूपं युगलं वोध्यमिति । अपूर्वकरणे औपशमिकसम्यग्दष्टरेकादशप्रकृत्यात्मकं, क्षायिकसम्यग्दृष्टेनवप्रकृत्यात्मकञ्च प्रतिग्रहस्थानं भवति । अनिवृत्तिकरणे सप्त प्रतिग्रहस्थानानि; तद्यथा-सप्त, पड़. पञ्च, चतता, तिसा, दे, एका चेति । तत्रौपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमनेण्यां वर्तमानस्य सप्तपदपञ्च- चतु:त्रिद्विपकृत्यात्मकानि पद प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति, क्षायिकसम्यग्दृप्टेरुभयश्श्रेण्यां वर्त- मानस्य पञ्चचतु:त्रिव्येकमकृत्यात्मकानि पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति । सूक्ष्मसम्पराये उप- शान्तमोहे च द्विपकृत्यात्मकमेकमेव प्रतिग्रहस्थानं भवति । क्षीणमोहादी तु न भवति, ·१६४ संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- क्षीणत्वादेवेति । नामकर्मणि तु यथा गुणस्थानेषु वन्धस्थानानि चिन्तितानि तथैव गुण- स्थानेषु प्रतिग्रहस्थानान्यपि वाच्यानि । ।। गुणस्थानेषु प्रतिग्रहस्थानयन्त्रकम् ॥ गुणस्था० ज्ञाना० दर्शना० वेदनीय | मोहनीय आयुः नाम गोत्र अन्तराय मिथ्या. १ १ २ २ ० ६ २-० १ सास्वा० १ २ . २ १ मिधे 1 १ २ १ . २ १ १ अविरत १ १ २ ३ . ३ १ देशविरती १ .. २ ३ . २ १ १ प्रमत्त १ २ ३ . २ १ अप्रमचे १ १ १ 0 १ १ अपूर्वक० १ २ २ ५ १ 1 अनिवृ० 9 १ १ ७ १ १ . सूक्ष्मसं० १ १ १ १ १ १ १ उपशान्त . १ . . . अथ संवेधद्वारेण गुणस्थानेषु स्वामित्वं चिन्त्यते-तत्र ज्ञानावरणीयस्य सामान्येन पञ्च- प्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं पञ्चप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे सूक्ष्मसम्परायं यावत् संक्रामति । मत्या- दिज्ञानावरणानां पृथक्प्रकृतिसंक्रमविवक्षायां तु मतिज्ञानावरणीयं स्वभिन्नचतुष्प्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहस्थाने संक्रामति, एवं श्रुतज्ञानावरणीयं स्वभिन्नचतुष्के प्रतिग्रहस्थाने, एवमयधि- मनःपर्यवकेवलज्ञानावरणान्यपि योध्यानि, एवं ज्ञानावरणस्य पृथक् प्रकृत्यापेक्षया चतुष्प: कृत्यात्मकानि पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि । एवं मतिज्ञानावरणादिपृथक्मकृतिप्रतिग्रहपियक्षायां मतिज्ञानायरणे स्वभिन्नचतुष्प्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं संक्रामति, एवमेव श्रुतावधिमनःप. र्यवकेवलज्ञानायरणेप्यपि ज्ञेयमिति ज्ञानावरणीयस्यचतुष्पकृत्वात्मकानि पञ्च संक्रम- स्थानानि । एवमेवान्तरायपयकस्यापि योध्यमिति ।

·२६५ संवेषयवाणि] - प्रकृतिसंक्रमः। ॥ गुणस्थानेषु प्रथमान्तिमयोः प्रतिग्रहे संक्रमस्थानयन्त्रकम् ।। गुणस्थानानि ज्ञानावरणप्रतिम० शानावरणसंक्रम० अन्तरायप्रतिमह० अन्तरायसंक्रमस्था० | मिप्या० सूक्ष्मसं० यावत् ५ ५ ५ ५ ज्ञानावरणस्य पृथक्प्रकृतिविवक्षया संझमप्रकृतिः- मतिज्ञानावरणम् श्रुवज्ञानावरणम् भवविज्ञानावरणम् , मन.पर्यवज्ञा• | केवलज्ञानावरणम् नावरणम् प्रतिग्रहस्थानम्- मतिभिन्नचतुष्के ध्रुवभिन्नचतुष्प्के अवधिभिवचनुपके मन.पर्यवभि. केवळभिप्रचतुष्के बचनुपके ( संक्रमस्थानम्- मतिभिबचतुष्कम् श्रुतभिवचनुष्कम् अवधिभिवचतुष्कम् मन पर्यवभिन• केवलभित्रचतुष्कम् चतुकम् | प्रतिमहप्रकृति.- मत्यावरणे श्रुतावरणे नवण्याचरणे मनापर्यवज्ञाना• केवलझानावरणे वरणे अन्तरायस्य पृथक्प्रकृतिविवक्षया संक्रमप्रकृति. वी दाना० लाभा. भोगा. उपभोगा. प्रतिग्रहस्थानम्- स्वभिन्नचतुष्के स्वभित्रचतुके स्वभिन्नचनुष्क स्वाभिवचनुष्के, स्वभिन्न चनुम्के |संक्रमस्थानम्- स्वभिवचतुष्कम् स्वभिवचनुष्कम् स्वभिन्नचतुष्कम् खभिवचनुकम्, सभिवचतुष्कम् प्रतिग्रहप्रकृति दानान्वराये लाभान्तराये भोगान्तराये उपभोगान्तराये वीयर्यान्तराये तृतीयकर्मणि मिथ्यादृष्टेरारभ्य प्रमत्तं यावत् वध्यमाने सातवेदनीयेऽवध्यमानमसात- वेदनीयं संक्रामति, अवध्यमानं सातवेदनीयं वध्यमानेऽसातवेदनीये संक्रामति । अप्रमत्ता- दुपरि सूक्ष्मसम्परायं यावत् सातस्यैव वध्यमानत्वेन सातरूपप्रतिग्रहेऽसातवेदनीयं संका- मति । उपशान्तादौ साम्परायिकवन्धाभावेन न किमपि संक्रामति । गोत्रकर्मणि वेदनीय. वद् भावनीयम् । केवलं नीच्चैर्गोत्रस्य प्रतिग्रहभावो द्वितीयगुणस्थानपर्यन्तो वाच्यः। तेजो- वायूनां नीचर्गोत्रस्य वन्धसत्त्वेऽपि उच्चैर्गोत्रोद्वलिते सति प्रतिग्रहता न भवति, प्रतिग्राह्या- भावादिति।

·-- संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- ॥ गुणस्थानेषु वेदनीयस्य प्रतिग्रहे संक्रमस्थानम् ॥ गुणस्थानानि सातस्य प्रतिग्रह असातस्य संक्रम असातस्य प्रतिग्रहे सातस्यसंक्रमस्थानम् स्थानम् मिध्या०प्रम यावत " अप्र०सूक्ष्मसंव्यावर . . " " ॥ गुणस्थानेषु गोत्रकर्मणः प्रतिग्रहसंक्रमस्थानम् ॥ उच्चैर्गोत्रस्य नीचैर्गोवस नीचैर्गोत्रप्रतिग्रहे प्रतिग्रहे संक्रमस्थानम् गुणस्थानानि उनगांनस्य संक्रमस्थानम् | मिध्या० सास्वा० च " " . . " मिश०सूक्ष्म यावत् दर्शनावरणे त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि, द्वे संक्रमस्थाने च। मिथ्यादृष्टौ, सास्वादने चनवप्रकृ. त्यात्मके प्रतिग्रहस्थाने नवप्रकृत्यात्मकमेकमेव संक्रमस्थानं संक्रामति । अत्रापि पृथक् प्रकृ- तिसंक्रमप्रतिग्रहविवक्षया स्वभिन्नाष्टप्रकृत्यात्मकानि नव संक्रमस्थानानि, नव प्रतिग्रहस्थानानि च भवन्ति । मिश्रगुणस्थानकादारभ्यापूर्वकरणप्रथमभागं यावत् स्त्यानद्धिंत्रिकवर्जपप्रकृ- त्यात्मके प्रतिग्रहस्थाने नवप्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं संक्रामति । पृथक् प्रकृतिविवक्षया स्त्यान. द्धित्रिकं तद्भिन्नपट्मकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामतीति पट्प्रकृत्यात्मकानि त्रीणि प्रतिग्रह- स्थानानि भवन्ति । शेपदर्शनपट्कं स्वभिन्नवध्यमानपञ्चप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामतीति पञ्चप्रकृत्यात्मकानि षट् प्रतिग्रहस्थानानि । संक्रमस्थानानि च वध्यमानप्रतिग्रहप्रकृतिभिन्ना- 'टप्रकृत्यात्मकानि पद् भवन्ति । अपूर्वकरणद्वितीयभागादारभ्योपशमनेण्यां सूक्ष्मसम्पराय- पर्यन्तं, क्षपकण्यामनिवृत्तिकरणद्वितीयभागे स्त्यानद्धित्रिक यावत् क्षयं न याति तावत् चतुष्कप्रतिग्रहस्थाने नवप्रकृत्यात्मकं संक्रमस्थानं संक्रामति । अत्र वध्यमानप्रतिग्रहप्रकृति- भिन्नाप्टप्रकृत्यात्मकानि चत्वारि संक्रमस्थानानि, चतुष्प्रकृत्यात्मकानि पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि, त्रिप्रकृत्यात्मकानि च चत्वारि प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति । स्त्यानद्धिंत्रिकक्षयादारभ्य सूक्ष्मः सम्परायं यावत् चतुष्प्रकृत्यात्मके पट्टकं संक्रामति । अत्रापि पृथक्प्रकृतिविवक्षया पञ्चप्रक- त्यात्मकानि चत्वारि संक्रमस्थानानि, चतुष्प्रकृत्यात्मके द्वे प्रतिग्रहस्थाने, त्रिप्रकृत्यात्मकानि च चत्वारि प्रतिग्रहस्थानानि भवन्तीति । ननु प्रथमान्तिमयोः कर्मणोः पञ्चप्रकृत्यात्मक- प्रतिग्रहे पचमकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं यथा संक्रामति तद्वत् द्वितीयस्यापि चतुष्प्रकृत्यात्मके प्रतिमहे चतुष्पकृत्यात्मकं सत्त्वस्थानं कथं न संक्रामतीति चेत् ? उच्यते, प्रथमान्तिमयो. रन्यसत्त्वस्थानाभावेन पञ्चकत्यात्मकमेव संक्रामति, द्वितीयस्य तूपदामश्रेण्यां नवप्रकृत्या- मकस्य, आपकश्रेण्या पद्मकृत्यात्मकसत्त्वस्थानस्य च सम्भवेन न चतुष्प्रकृत्यात्मकमेव संक्रामति । यन्धाभावे तु संक्रमप्रतिमहाभाव एवेति । , - ·१६७ " संवेघयत्राणि] प्रकृतिसंक्रमः दर्शनावरणस्य पृथक्प्रकृति विवक्षया स्वभिन्नाष्टप्रकृत्यात्मकानि नव प्रतिग्रहस्थानानि द्वितीयगुणस्थानं यावत् । स्वभिन्नाप्टप्रकृत्यात्मकानि नव संक्रमस्थानानि स्त्यानद्धित्रिकवर्जपप्रकृत्यात्मकानि त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि मिनादपूर्वकरणप्रथम भागं यावत् । स्त्यानदित्रिकवन्धर्ववच्छेदानन्तरं पट्कवन्धस्थानमध्यात् स्वभिन्नपञ्चप्रकृत्यात्म कानि पद प्रतिग्रहस्थानानि मिश्रादपूर्वकरणप्रथमभागं यावत् । स्वभिन्नाष्टप्रकृत्यात्मकानि पट् संक्रमस्थानानि मिश्रादपूर्वकरणप्रथमभागं यावत् । अपूर्वकरणद्वितीयभागादारभ्य सूक्ष्मसम्परायं यावदुपशमश्रेण्यां चतुष्प्रकृत्यात्मकानि पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि, वध्यमानमध्यात् स्वभिन्नत्रिप्रकृत्यात्मकानि चत्वारि प्रतिग्रहस्थानानि, तथा वध्यमानमध्यात् स्वभिन्नाष्टप्रकृत्यात्मकानि चत्वारि संक्रमस्थानानि भवन्ति । क्षपक- श्रेण्या पुनः स्त्यानद्धित्रिकक्षयानन्तरं पञ्चप्रकृत्यात्मकानि चत्वारि संक्रमस्थानानि, प्रतिन- हस्थानानि च पटू-त्रिमकृत्यात्मकानि चत्वारि, चतुष्प्रकृत्यात्मके च दे। ॥ गुणस्थानेषु दर्शनावरणस्य प्रतिग्रहसंक्रमस्थानयन्त्रम् ॥ ९संक्रम गुणस्थानानि ६मति०९ संक० ४प्रतिक ६सं० ग्रहे स्थानम् ९ प्रति- ९सं० . मिध्या० सास्तच . " . मिश्र यावदप्रमचे . . ९स० ० ६ प्रति. अपूर्वकरणप्र. : ४प्रति. ९सं. ६सं. a अनि मसं०च . o " " मोहनीयस्य प्रागुकस्वरूपाणि त्रयोविंशतिः संक्रमस्थानानि, अष्टादश प्रतिग्रहस्थानानि च। तत्र मिथ्यादृष्टी चत्वारि संक्रमस्थानानि, तद्यथा-सप्तविंशतिः, पड्रिंशतिः, पञ्चविंशतिः,त्रयो- विंशतिरिति, द्वे प्रतिग्रहस्थाने च-द्वाविंशतिरेकविंशतिरिति । अष्टाविंशतिसत्ताकस्य प्रतिग्र- हत्वं कृतं मिथ्यात्वमपनीय शेपाः सप्तविंशतिः प्रकृतयः पोडशकायभयजुगुप्साहास्यरतियुः गलपुंवेदमिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे, यद्वा पोडशकपायभयजुगुप्साहास्यरतियुगलस्त्रीवेदमिथ्या- त्वरूपे प्रतिग्रहे, यद्वा पोडशकपायभयजुगुप्साहास्यरतियुगलनपुंसकवेदमिथ्यात्वरूपे प्रति- ग्रहे, अथवा पोशकपायभयजुगुप्साऽरतिशोकयुगलपुवेदमिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे, यद्वा पोडशफपायभयजुगुप्साऽरतिशोकयुगलखीवेदमिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे, यद्वा पोर्डशकपायभ- यजुगुप्साऽरतिशोकयुगलमपुंसकवेदमिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे, एवं पप्रकारे द्वाविंशतिप्रतिग्रहे ·- । . १६८ संक्रमर्करणे [गु० संक्रमादि- पल्योपमासङ्ख्येयभाग यावत् संक्रामन्ति । पृथक् प्रकृतिसंक्रमप्रकृतिप्रतिग्रहविवक्षया तु प्रायेण यावन्त्यः संक्रमप्रकृतयस्तावत्सङ्ख्याकानि प्रतिग्रहस्थानानि, यावन्त्यः प्रतिग्रहप्रकृतयः तावत्सङ्ख्याकानि संक्रमस्थानानि भवन्ति । तत्र पञ्चविंशतिप्रकृतयश्चारित्रमोहात्मके एकविंश- तिमतिग्रहे, दर्शनद्विकं च मिथ्यात्वे संक्रामति । एतदेव भावयामः-अनन्तानुवन्धिोधन- तिग्रहेऽनन्तानुबन्धिक्रोधवर्जशेपचतुर्विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति, अनन्तानुवन्धिमानेऽन- न्तानुबन्धिमानवर्जशेषाश्चतुर्विंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति, अनन्तानुवन्धिमायायां अनन्तानु- वन्धिमायावर्जशेपाश्चतुर्विशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति, अनन्तानुवन्धिलोभेऽनन्तानुवन्धिलो- भवर्जशेपाश्चतुर्विशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति, एवमप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानसंज्वलनक्रोधमानमा- यालोभभयजुगुप्साहास्परतिपुंवेदादिरूपेषु प्रतिग्रहेष्वपि चतुर्विशतिः प्रकृतयः संक्रामन्तीति चारित्रमोहनीयसत्कानि चतुर्विशतिप्रकृत्यात्मकानि एकविंशतिसंक्रमस्थानानि, दर्शन द्वि- करूपमेकं च मिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे संक्रामतीति द्वाविंशतिसंक्रमस्थानानि ज्ञेयानि । उद्ध- लितसम्यक्त्वस्य मिथ्यादृष्टेस्तु यदा मिनं मिथ्यात्वे संक्रामति तदा न संक्रमस्थानमेकस्याः प्रकृतेः संक्रम्यमाणत्वात् , वेदनीयवद्विवक्षायां त्वेकप्रकृत्यात्मकमपि संक्रमस्थानं भव. तीति द्वाविंशती एकस्याः प्रक्षेपे त्रयोविंशतिः संक्रमस्थानानि भवन्ति । वध्यमानानन्तानु- वन्धिक्रोधस्य स्वभिन्नवध्यमानविंशतिप्रकृतिपु संक्रमो भवति, एवं शेषाणामपि वध्यमानानां प्रकृतीनां स्वभिन्नवध्यमानासु विंशतिप्रकृतिषु संक्रमो भवतीति चारित्रमोहनीयसत्कानि विंशतिप्रकृत्यात्मकानि एकविंशतिप्रतिग्रहस्थानानि । अरतिशोकस्त्रीवेदनपुंसकवेदानामय- ध्यमानानां वध्यमानासु एकविंशतिप्रकृतिषु संक्रमो भवतीति चतसृणामेकविंशतिप्रकृत्या- त्मकानि चत्वारि प्रतिग्रहस्थानानीति चारित्रमोहनीयस्य पञ्चविंशतिप्रतिग्रहस्थानानि । दर्श- नद्विकस्य मिथ्यात्वरूपे प्रतिग्रहे संक्रमो भवति; अत्र यद्यपि प्रतिग्रहस्थानं नास्ति, तथापि एकस्या अपि प्रकृतेः सातवेदनीयादिवत्स्थानं विवक्षणीयमाघेयभेदाचाधारस्यापि भेदत्वा- दिति सप्तविंशतिः प्रतिग्रहस्थानानि । एवं शेषविकल्पपश्चकेऽपि या वध्यमानाः प्रकृतयस्ता विंशतिप्रकृत्यात्मकप्रतिग्रहस्थानेषु संक्रामन्ति। पद्सु विकल्पेषु परिभाव्यमानानां संक्रमस्था- नामष्टात्रिंशदधिकं शतं भवति, अवध्यमानास्तु एकविंशतिप्रकृत्यात्मकप्रतिग्रहस्थानेषु संक्रा- मन्ति, प्रतिग्रहस्थानानां तु द्विपश्यधिकं शतमिति । सम्यक्त्वमोहनीये उद्वलिते तु सप्तविं. शतिसत्ताकस्य पडिंशतिप्रकृतयतस्मिन्नेव द्वाविंशतिप्रतिग्रहे पल्योपमासंख्येयभागं यावत् संक्रामन्ति । मित्रे चोदलिते पविंशतिसत्ताकस्याऽपार्धपुद्गलपरावतं यावत्, अनादिमि. च्यादृष्टायनन्तं कालं यावदेकविंशतिप्रतिग्रहे पञ्चविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । विसंयोजिता- नन्तानुवन्धिनः पुनः परिणामपरावर्त्तनेन मिथ्यात्वं गतस्याप्टाविंशतिसत्ताकस्यावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्य तस्मिन्नेव द्वाविंशतिप्रतिमहे त्रयोविंशतिप्रकृतय आवलिकां यावत् सं. कामन्ति । पृथक् प्रकृतिसंक्रमप्रकृतिप्रतिग्रहविवक्षायांतु पड़िशतिपञ्चविंशतित्रयोविंशतिसंक- मस्थानानि सप्तविंशतिसंक्रमस्थानवद्वाच्यानि,योन विशेषः स उच्यते-पड्रिंशतिसंक्रमस्थाने , , ·संवेषयबाणि] प्रकृतिसंक्रमः। २६९ संक्रम्यमाणे सम्यक्त्वमोहनीयसत्कं प्रतिग्रहस्थानं न भवति, पञ्चविंशतिसंक्रमे दर्शनमोह- सत्कानि संक्रमप्रतिग्रहस्थानानि न पाच्यानि, त्रयोविंशतिसंक्रमस्थानेऽनन्तानुवन्धिवजेचा- रित्रमोहसत्कैकविंशतिः प्रकृतयो वध्यमानानन्तानुवन्ध्यप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानसंज्वलनको. धमानमायालोभभयजुगुप्सान्यतमवेदान्यतरयुगलरूपे संक्रामन्ति, मिथ्यात्वे च दर्शनद्धिक संक्रामतीति । तत्रापि वध्यमानानन्तानुवन्धिचतुष्के एकविंशतिरेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रा. मन्तीति चत्वारि एकविंशतिप्रकृत्यात्मकानि संक्रमस्थानानि, वध्यमानासु शेषासु स्वभिन्नवि- शतिप्रकृत्यात्मकं २ संक्रमस्थानं संक्रामतीति विशतिप्रकृत्यात्मकानि सप्तदश संक्रमस्थानानि, मिथ्यात्वे दर्शनमोहद्विकं संक्रामतीति सर्वसंख्यया द्वाविंशतिःसंक्रमस्थानानि भवन्ति। वन्धा- वलिकान्तर्गतमिति कृत्वाऽनन्तानुवन्धिचतुष्टयसत्कानि प्रतिग्रहस्थानानि परित्यज्य शेषव. ध्यमानानांवभिन्नविंशतिप्रकृत्यात्मकानि सप्तदश,अवध्यमानानामेकविंशतिप्रकृत्यात्मकानि चत्वारीति सर्वसंख्यया चारित्रमोहनीयसत्कानि एकविंशतिप्रतिग्रहस्थानानि, दर्शनमोहसत्कं चाधेयभेदात् द्वयमिति कृत्वा त्रयोविंशतिप्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति । एवमुत्तरत्रापि सर्वत्र पृथक्प्रकृतिसंक्रमप्रतिग्रहविवक्षायां स्वयं संक्रमस्थानानि प्रतिग्रहस्थानानि च परिभाव- नीयानि । सर्वत्राधेयभेदात् प्रतिग्रहस्थानानि, आधारभेदाच्च संक्रमस्थानानि वाच्यानि । । गुणस्थानेषु मोहनीयस्य संक्रमपतद्ग्रहसंवेधः ।। ॥ १ मिथ्यादृष्टिगुणस्थाने ॥ । तद्महस्थाने सकामति संक्रमणकाल उत्कृष्टः पल्योपमासंख्येयभागः २२ 22] संक्रमस्थानं " " मिश्रे उद्वलितेऽपापुद्गलपरावतः अप्राससम्यकस्वस्थानन्तकाल: २२ " १ आवलिका सास्वादनेऽष्टाविंशतिसत्ताकस्य पचविंशतिप्रकृत्यात्मकमेकमेव चारित्रमोहसत्कं संक्रम- स्थानं जघन्येन समयमेकमुत्कृष्टत आवलिकापद्धं यावत् चतुष्प्रकारे एकविंशतिप्रतिग्रहे संक्रामति । मतान्तरेणकविंशतिप्रकृत्यात्मक संक्रमस्थानमेकविंशतिप्रतिग्रहे संक्रामति ॥२ सास्वादनगुणस्थाने ॥ २५ ६ भावलिका मवान्तरेणासौ सवेधः २४ २१ " सक. १२ ·१७० संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- मिश्रगुणस्थाने द्वे दे संक्रमस्थाने प्रतिग्रहस्थाने च । तत्राष्टाविंशतिसत्ताकस्याद्यवर्ज- कपायद्वादशभयजुगुप्साहास्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलपुंवेदरूपसप्तदशप्रतिग्रहे दर्शनत्रिकवर्जपञ्चविंशतिप्रकृतिस्थानमन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामति, यद्वोदलितसम्यक्त्वस्य सप्तविंशतिसत्ताकस्य पुनः प्राप्तमिश्रस्यान्तर्मुहूर्त यावत्पञ्चविंशतिः संक्रामति । विसंयोजि- तानन्तानुवन्धिनश्चतुर्विंशतिसत्ताकस्य तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे एकविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति, तदेवमुक्तः संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां त्रिपु गुणस्थानेषु संवेधः । ॥३ मिश्रगुणस्थाने ॥ २५ अन्तर्मुहूर्तः २८-२७ २१ " २४ " " अविरतसम्यग्दृष्टी पश्च संक्रमस्थानानि, तद्यथा-सप्तविंशतिः, पदिशतिः, त्रयोविंशतिः, द्वाविंशतिः, एकविंशतिरिति, त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि च, तद्यधा-एकोनविंशतिः, अष्टादश, सप्तदश चेति । तत्राविरतसम्यग्दृप्टेरष्टाविंशतिसत्ताकस्यौपशमिकसम्यक्त्वलाभप्रथमसमया- दारभ्यावलिकाया ऊर्ध्व साधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमं यावत् सम्यक्त्वमोहनीयस्य प्रतिग्रहत्वेन तव्यतिरिकाः शेपाः सप्तविंशतिराधकपायवर्जशेपद्वादशकपायपुरुषवेदभयजुगुप्साहास्यरति- युगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलसम्यक्त्वमिश्रलक्षणकोनविंशतिप्रकृतिसमुदायरूपे प्रतिग्रहे संक्रामति । अष्टाविंशतिसत्ताकस्यौपशमिकसम्यग्दृष्टरावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्याय- लिकामानं यावत् मिश्रमोहनीयस्य सम्यक्त्वमोहनीयस्य च प्रतिग्रहमात्रत्वेन तच्छेपाः पडिं. शतिः प्रकृतयः तस्मिन्नेकोनविंशतिप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । तथा विसंयोजितानन्तानुवन्धिनां क्षायोपदामिकदृष्टीनां चतुर्विदा तिसत्कर्मणां सम्यक्त्यमोहनीयस्य पत्तग्रहमात्रत्वेन तर्जाः शेपास्त्रयोविंशतिः प्रकृतयः साधिकत्रयस्त्रिंशत्सागरोपमं यावत् तस्मिन्नेवैकोनविंशतिपत. ब्रहे संक्रामन्ति । क्षपितानन्तानुवन्धिनो मिथ्यात्यमोहनीयक्षीणे योविंशतिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दृष्टेमिभ्रमोहनीयस्य पतग्रहाभावात् तदर्जशेपाटादशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे द्वाविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, वाश्चान्तर्मुहतं यावत् । ततो मित्रमोहनीये क्षपिते द्वाविं. दातिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दष्टेरन्तर्मुहुर्त यावत् सम्यक्त्यमोहनीयस्यापि पतनहाभायेन तच्छेपसप्तदशप्रकृत्यात्मफे प्रतिमहे एकविंशतिः प्रकृतयश्चारित्रमोहनीयसकाः संक्रामन्ति । यदकविंशतिसत्ताकस्स क्षायिकसम्यग्दृऐः साधिकरयस्त्रिंशत्सागरोपमं यावत् मागुके एय सप्तददामकृत्यात्मके पतबहे एकविंदातिः प्रकृतयश्चारित्रमोहनीयसत्काः संक्रामन्ति, तदेयं तुर्यगुणस्थाने संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवैध उक्तः ।

·संवेधयत्राणि] प्रकृतिसंक्रमः। पत० धन्धः २७ १९ " " २४ " २२ " २१ २२ " " " " ॥४ अविरतसम्यग्दृष्टिगुणस्थाने । सं० काल: स्वामिनः सत् अन्तर्मु. साधिक ३३ सागराश्व उपशमक्षयोपशमस० दृष्टी १ आवलिका उपशमदृष्टिः साधिक ३३ सागराः विसंयोजितानन्तानुवन्धिक्क्षयोप- समदृष्टिः अन्तर्मुहूर्तः क्षीणमिथ्यात्वसयोजनः क्षीणमिथ्यात्वमिध्रसयोजना साधिक ३३ सागराः क्षायिकरष्टिः अथ देशविरतस्य संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेध उच्यते-तत्राष्टाविंशतिसत्ताकस्य देश- विरतस्योपशमिकसम्यक्त्वलाभप्रथमसमयादारभ्यावलिकायाः परतो देशोनपूर्वकोटी यावत् मिथ्यात्वमिश्रयोः सम्यक्त्वमोहनीयं प्रतिग्रहत्वे कृतमपनीय शेपाः सप्तविंशतिप्रकृतयःप्रत्या- ख्यानसंज्वलनकपायाप्टकपुंवेदभयजुगुप्साहास्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलसम्य- क्त्वमिश्ररूपे पञ्चदशमकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । अष्टाविंशतिसत्ताकस्य देशविरतस्य प्राप्तीपशमिकसम्यग्दृप्टेरावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्यावलिकामानं यावत् मिश्रमोहनी. यस्य, सम्यक्त्वमोहनीयस्य च पतद्ग्रहत्वेन तदर्जाः शेपाः पड़िशतिप्रकृतयस्तस्मिन्नेय पञ्च- दशप्रकृतिरूपे संक्रामन्ति । तथा विसंयोजितानन्तानुवन्धिनां वेदकसम्यग्दृष्टीनां चतुर्विंश- तिसत्ताकानां देशविरतानां सम्यक्त्वमोहनीयं प्रतिग्रहत्ये कृतं तद्विहाय शेषाः त्रयोविंशतिः प्रकृतयः देशोनपूर्वकोटिं यावत् पञ्चदशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । तथा क्षपितान- न्तानुवन्धिनो मिथ्यात्वमोहनीये क्षपिते त्रयोविंशतिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दृष्टेर्देशविरतस्य संक्रम्यमाणदलाभावेन मिश्रमोहनीयस्य प्रतिग्रहाभावात् तद्विहाय शेपचतुर्दशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहर्त यावत् द्वाविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततो मिश्रमोहनीये क्षपिते द्वाविं- शतिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दृष्टेर्देशविरतस्य सम्यक्त्वमोहस्यापि प्रतिग्रहाभावेन तच्छेपत्रयो दशप्रकृत्यात्मकप्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावदेकविंशतिः प्रकृतयश्चारित्रमोहसत्काः संक्रामन्ति । यद्वैकविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेर्देशविरतस्य देशोनपूर्वकोटिं यावत् प्रागुक्के एव त्रयोदशप्रकृत्यात्मके एकविंशतिप्रकृतयः संक्रामन्ति । तदेवमुक्तो देशविरतस्य संक्रमप्रति- ग्रहस्थानानां संवेधः। ॥५ देशविरतगुणस्थाने ॥ सं० स्वामिनः अन्तर्मु. देशोनपूर्वकोटियावय उपसमक्षयोपशमदृष्टी १ मावलिका देशोनपूर्वको विसंयो• संयोजनक्षयोप० दृष्टिः । सत् चन्धः पत० फाल: २८ २७ उपशमष्टिः " " " । " " ·संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- २२ । " १३ २२ २१ " अन्तर्मुहूर्तः क्षीणमिथ्यावसंयोजनवेदकरष्टिः क्षीणमिथ्यात्वमिश्रसं० येदकदृष्टिः देशोनपूर्वको क्षायिकदृष्टिः अथ प्रमत्तस्य संवेध उच्यते-तत्राष्टाविंशतिसत्ताकस्य प्रमत्तसंयतस्यौपशमिकसम्य- क्त्वलाभप्रथमसमयादारभ्यावलिकायाः परतोऽन्तर्मुहूर्त यावत् , मतान्तरेण देशोनपूर्व- कोटी यावत्, सम्यक्त्वमोहनीयस्य प्रतिग्रहत्वेन तद्वर्जाः शेपाः सप्तविंशतिः प्रकृतयः संज्वलनचतुष्टयपुंवेदभयजुगुप्साहास्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलसम्यक्त्वमोहनी. यमिश्रमोहनीयरूपैकादशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । अष्टाविंशतिसत्ताकस्यौ- पशमिकसम्यग्दृष्टेः प्रमत्तसंयतस्यावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानस्यावलिकामानं यावत् मिश्रमोहनीयस्य, सम्यक्त्वमोहनीयस्य च प्रतिग्रहत्वेन तद्वर्जाः शेपाः पड्विंशतिः प्रकृतयः तस्मिन्नेवैकादशप्रकृत्यात्मके पतद्ग्रहे संक्रामन्ति । तथा विसंयोजितानन्तानुवन्धिना क्षायो. पशमिकसम्यग्दृष्टेश्चतुर्विंशतिसत्ताकस्य प्रमत्तयतेः सम्यक्त्वमोहस्य प्रतिग्रहत्वेन तदर्जाः शेपाः त्रयोविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् , मतान्तरेण देशोनपूर्वकोटिं यावत् , तस्मिन्ने- वैकादशप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । क्षपितानन्तानुवन्धिनो मिथ्यात्वमोहनीये क्षपिते त्रयोविंश- तिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दृष्टेः प्रमत्तयतेर्मिनमोहस्य प्रतिग्रहाभावात् तद्वर्जशेपदशप्रकृ. त्यात्मके प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावत् द्वाविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततो मिश्रमोहनीये क्षपिते द्वाविंशतिसत्ताकस्य वेदकसम्यग्दृष्टेः प्रमत्तसंयतस्य सम्यक्त्वमोहनीयस्यापि पतद्ग्र- हाभावेन तच्छेपे नवप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावदेकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । यद्वैकविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेः प्रमत्तसंयतस्यान्तर्मुहूर्त,मतान्तरेण देशोनपूर्वकोटिं यावत् , प्रागुक्ते एव नवप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे एकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । तदेवमुक्का प्रमत्तयतेः संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधः । अप्रमत्तयतेरप्येवमेवान्यूनानतिरिक्तः संक्रमम तिग्रहस्थानानां संवेधो वाच्यः । नवरं प्रतिग्रहे हास्यरतिरूपमेव युगलं बोध्यम्, शोकारत्योः वन्धव्यवच्छेदात् , मतान्तरोऽप्यत्र न वाच्यः । अप्रमत्तगुणस्थाने तु देशोनपूर्वकोटिकाल- वर्ज सर्व प्रमत्तवज्ज्ञेयम् । ॥ ६ प्रमत्तगुणस्थाने ॥ स्वामिनः सत् भन्तर्मुह, देशोनपूर्वकोटिर्वा उपशमष्टिवेदकाष्टिवा. उपसमरष्टिः भन्दमहत्तं देशोनपूर्षकोटिया विसंयोजितसंयोजनो वेदकाटिः भन्दमहर्षम् क्षीणमिप्यारवसंयोजनो बेदकरष्टिः क्षीणमिप्यारयमिप्रसं० वेदकाटि। भन्तर्मुइन देशोनपूर्वकोरिया क्षीण मिश्येदकक्षायिकाटी पत० फाल: बन्धः २७ ९ २१ भावलिका " २८ " २३ " २४ " ९ " २२ " " ·पत काल: २३ २४-२८ ९ २१ ९ संवघयत्राणि ] प्रकृतिसंक्रमः। अपूर्वकरणे चतुर्विंशतिसत्कर्मणां मतान्तरेणाप्टाविंशतिसत्कर्मणामुपशमसम्यग्दृष्टीनां सम्यक्त्वमोहनीयस्य प्रतिग्रहमात्रत्वेनानन्तानुवन्धिनां चोपशान्तत्वेन विसंयोजितत्वेन वा तर्जाः शेपानयोविंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूतं यावत् संचलनचतुष्टयपुंवेदभयजुगुप्साहास्य- रतियुगलसम्यक्त्वमिश्ररूपे एकादशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । एकविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृप्टेदृष्टिद्विकवर्जनवप्रकृतिरूपे प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावत् एकविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । उक्तोऽपूर्वकरणे संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधः । ॥ ८ अपूर्वकरणगुणस्थाने ॥ सं० स्वामिनः सत् बन्धः भन्तर्मुहूर्चम् उपशमरष्टिः क्षायिकराष्टिः नवमगुणस्थाने सप्तकप्रतिग्रह त्रयोविंशतिद्वाविंशत्येकविंशतिविंशतिरूपाश्चत्वारः संक्रमाः संक्रामन्ति । पटकप्रतिग्रहे विंशतिचतुर्दशत्रयोदशरूपास्त्रयः संक्रमाः संक्रामन्ति । पश्चकप्रतिग्रहे एकविंशतिविंशत्येकोनविंशत्यष्टादशत्रयोदशद्वादशैकादशदशरूपा अष्टौ संक्र- माः संक्रामन्ति । चतुष्कप्रतिग्रहेऽष्टादशद्वादशैफादशदशाटसप्तचतुष्प्रकृतिरूपाः सप्त संक्रमाः संक्रामन्ति । त्रिकप्रतिग्रहे एकादशनवाटसप्तपञ्चचतुखिरूपाः सप्त संक्रमाः संक्रा. मन्ति । द्विकप्रतिग्रहे अष्टपट्मश्चद्विरूपाश्चत्वारः संक्रमाः संक्रामन्ति । एकप्रतिग्रहे पञ्च- त्रिव्येकरूपाश्चत्वारः संक्रमाः संक्रामन्ति । एतेपां श्रेणिद्वयमानित्य भावना क्रियते, तत्र पूर्वमीपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधविधिरुन च्यते-तत्र सम्यक्त्वस्य मिथ्यात्वमिश्नयोः प्रतिग्रहत्वेन तदर्जाः शेपास्त्रयोविंशतिः प्रकृतय- श्चतुर्विशतिसत्कर्मणां पुंवेदसंज्वलनचतुष्टयमिश्रसम्यक्त्वलक्षणे सप्तकरूपे प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावत् संकामन्ति । अन्तरकरणे च कृते संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावेन तच्छेपा द्वाविं. शतिः प्रकृतयः पूक्ति सप्तमकृत्यात्मके प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । ततो नपुंस- कर्वेद उपशान्ते एकविंशतिः प्रकृतयः तस्मिन्नेव सप्तप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूर्त यावत् संक्रामन्ति । स्त्रीवेदे चोपशान्ते विंशतिः प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत्तत्रैव संक्रामन्ति । ततः पुंवेदस्य समयोनावलिकाद्विकशेपायां प्रथमस्थिती "दुसु विसु आवलियासु" इति वचनप्रामा- ण्यात् प्रतिग्रहाभावेन तव्यतिरिकाः संज्वलनचतुष्टयसम्यक्त्वमिश्ररूपपट्कमतिरहे समयो- नावलिकाद्विकं यावत् प्रागुक्ता विंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततः पदसु नोकपायेपूपशा. न्तेषु समयोनाबलिकादिकं यायचतुर्दश प्रकृतयः प्रागुक्के एव पटूप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः पुंदे उपशान्ते शेपास्त्रयोदश प्रकृतयोऽन्तर्मुहूर्त यावत् पदकप्रतिग्रहे एवं संकामन्ति । ततः संज्वलनकोधस्य समयोनावलिकात्रिकशेपायां प्रथमस्थिती प्रतिग्रहता न भवतीति मागुतपदकात् तदपनीते शेपे पञ्चमकृत्यात्मके प्रतिग्रहे समयोनावलिकाद्विक यावत् ता एच त्रयोदश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानमत्याख्यानापरणकोपद्विके ·संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत्तस्मिन्नेव पञ्चकप्रतिग्रहे एकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततः संज्वलनक्रोधे उपशान्तेऽन्तर्मुहूर्त यावत् पञ्चकप्रतिग्रहे दश प्रकृतयः संक्रा. मन्ति । ततः समयोनावलिकात्रिकशेषायां प्रथमस्थितौ संज्वलनमानस्यापि प्रतिग्रहता न भवतीति तदपनीते शेपचतुष्प्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे समयोनावलिकाद्विकं यावत् ता एव दश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमानद्विके उपशान्ते समयोना- वलिकाद्विकं यावदष्ट्री प्रकृतयस्तस्मिन्नेव चतुष्कप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः संज्वलन- माने उपशान्ते अन्तर्मुहूर्त यावच्चतुष्कप्रतिग्रह एव सप्त प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततः संज्य- लनमायायाः समयोनावलिकात्रिकशेपायां प्रतिग्रहता न भवतीति तदपनीते शेपत्रिकप्रकृ- त्यात्मके प्रतिग्रहे ता एव सप्त प्रकृतयः समयोनावलिकाद्विकं यावत् संक्रामन्ति । ततोऽप्र- त्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमायाद्विके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत् तस्मिन्नेव त्रिकप्रतिग्रहे पञ्च प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततः संज्वलनमायायामुपशान्तायामन्तर्मुहूर्त गाव- चतस्रः प्रकृतयः त्रिकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । किट्टीकरणाद्धायाः समयोनावलिकात्रिकशेपायां संज्वलनलोभस्याप्रतिग्रहे सति समयोनावलिकाद्विकं मध्यमलोभौ न संक्रामतोऽतः याव- मिथ्यात्वमिश्नरूपं प्रकृतिद्वयमेव दर्शनद्विके संक्रामति, तदुक्तं-किट्टीकरणाद्धायां समयोनाव- लिकानिकशेपायामप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणलोभदलिकं सज्वलनलोभे न समयति, तदानीं तस्य पतद्ग्रहतानिवृत्तेः" इति, ततोऽनिवृत्तिकरणचरमसमयेऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणलोभ- द्विके उपशान्ते । सूक्ष्मसम्पराये, उपशान्तमोहे च मिथ्यात्वं मिनसम्यक्त्वयोः, मिश्रं च सम्यक्त्वे संक्रामतीति द्विकरूपे प्रतिग्रहे द्वे प्रकृती संक्रामत इति प्रतिपादयिष्यामः । सर्वत्रौपशमिकसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्यां सत्स्थानं चतुर्विंशतिप्रकृत्यात्मकं मतान्तरेणाप्टाविं- शतिप्रकृत्यात्मकं वोध्यमिति । ९ मे उपशमोपशमकानाम् (उपशमसम्यग्दृष्टेरुपशमश्रेण्या- मित्यग्रेऽपि उपशमोपशमकसंज्ञा) |सं० पत० सत् वन्ध सं० पता सत्वन्धः अन्तर्मुहूर्तः समयोनावलिकाद्विक. २५-२८ काल: २१-२८५ २३ २२ २१ " " " " " " " " " " भन्नमुंहत. " २० " ४ समयोनावलिकाद्विक. " ६ समयोनापलिकाद्विका " ४ ८ " " " " "" " " " अन्तर्मुहू: अन्तमहवा " " ३ समयोनापलिकाद्विका 1 ·संवेधयागि]. प्रकृतिसंक्रमः। १७५ २१-२८ ૨ " २ . २ समयानावलिकाट्रिक: १३४-२८ अन्तर्मुहूर्तः अध क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेपयां संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधाविधिरुच्यते-अन सर्वत्रकविंशतिप्रकृत्यात्मकं सत्स्थानं वाच्यम् । यानि च बन्धस्थानानि तान्येव प्रतिग्रह. स्थानान्यपि याच्यानि । तत्रैकविंशतिसत्कर्माणः पुंवेदसंज्वलनचतुष्टयरूपे पञ्चकप्रतिग्रहे एकविंशतिः प्रकृत्तयोऽन्तर्मुहसं यावत् संक्रामन्ति । अन्तरकरणे च कृते संज्वलनलोभत्स संक्रमो न भवतीति तदपनीते शेपा विंशतिः प्रकृतयः तस्मिन्नेव पञ्चकप्रतिग्रहे संका- मन्ति, ताश्चान्तर्मुहतं यावत् । ततो नपुंसकवेदे उपशान्तेऽन्मुंहूतं यावत् प्रागुक्के एव पश्चकप्रतिग्रहे एकोनविंशतिः प्रकृतयः संकामन्ति । स्त्रीवेदे चोपशान्तेऽन्तर्मुहूर्त यावद- टादश प्रकृतयः पश्चकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः पुंवेदस समयोनाबलिकादिकशेपायां प्रथमस्थिती प्रतिग्रहता न भवत्तीति तदपनीते शेपे चतुष्करूपे प्रतियह समयोनावलिका- द्विकं यावदष्टादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततो नोकपायपके चोपशान्ते शेपा द्वादश प्रकृ- तयः समयोनावलिकादिकं यावञ्चतुष्कप्रतिग्रहे एव सेकामन्ति । ततः पुंवेदे उपशान्ते- ऽन्तर्मुहतं कालं यावत् चतुष्कप्रतिमहे एकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततः संज्वलनको. धस्य समयोनाबलिकात्रिकशेपायां प्रथमस्थिती प्रतिग्रहता न भवतीति तदपनीते मान- मायालोमरूपे त्रिकप्रतिग्रहे समयोनालिकाद्विकं यावदेकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानापरणकोधद्रिके उपमान्ते शेपा नव प्रकृतयः समयोनावलि. काद्विकं यावत् तस्मिन्नेव त्रिकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः संज्वलनक्रोधे उपनान्तेऽष्टी प्रकृ- तयोऽन्तमहतं यावत् तस्मिन्नेव प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः संज्वलनमानस्य समयोनावलि कात्रिकशेपायां प्रथमस्थिती प्रतिग्रहतान भवतीति तदपनयने शेपे मायालोमरूपे दिकमति- ग्रहे ता एघाटी मकृतयः समयोनालिकादिकं यावत् संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानप्रत्या- ख्यानावरणमानदिके उपशान्ते शेषाः पद प्रकृतयः समयोनावलिकादिकं यावत् तस्मिन्नेव द्विकरूपे प्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः संज्यलनमाने उपशान्ते पञ्च प्रकृतयः द्विकप्रतिग्रहेऽन्त. मुहूतं यावत् संकामन्ति । ततः संज्वलनमायाया: प्रथमस्थिती समयोनावलिकरत्रिकरपायां प्रतिग्रहता न भवतीति तदपनीते शेपे संज्वलनलोभरूपे प्रतियहे मागुक्ता एवं पञ्च मक- तयः समयोनावलिकादिकं यावत् संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानावरणमाया- दिके उपशान्ते समयोनावलिकाद्विकं यावत् तिम्रः प्रकृतयः संज्वलनलोमरूपे प्रतिग्रहे संकामन्ति । ततः संज्वलनमायायामुपशान्तायां मध्यमलोभद्विकमन्तर्मुहूर्त यावत् संज्वल- नलोभे संक्रामति । ततोऽनिवृत्तिवादरसम्परायचरमसमये मध्यमलोभद्विकमप्युपशान्तं । वतः सूक्ष्मसम्परायादी संक्रमप्रतिग्रहाभाषः । तदेवं क्षायिकसम्यग्दृप्टेरुपशमण्यां संक्रम- प्रतिग्रहस्थानानां संवेधविधिरुक्ता।

·१७६ [गु० संक्रमादि- .संक्रमकरणे ॥९ मे *क्षायिकोपशमकानाम् ॥ सं० पत० फाल: सत् वन्धः सं० पता कालः सत् वन्धः ९ अन्वमुंहूतः ३ समयोनावलिकाद्विकः २१ २१ ५ ३ ८ " " २० " अन्तर्मुहूर्तः समयोनावलिकाद्विका २ १९ " " " " ६ १८ " " " " " " समपोनालिकाद्विका ४ ५ अन्तर्मुहूर्तः . " १ समयोनावलिकाद्विका . " " " " " ३ " " " " ३ २ " " अन्तर्मुहूर्तः समयोनावालिकाद्विकः अन्तमंहनः साम्प्रतं क्षपकश्श्रेण्यां संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधविधिरुच्यते-तत्रैकविंशतिसत्ताकस्य क्षायिकसम्यग्दृष्टेः पुंवेदसंज्वलनचतुष्टयरूपे पञ्चकप्रतिग्रहेऽन्तर्मुहतं यावदेकविंशतिः प्रकृ- तयः संक्रामन्ति । ततोऽप्रत्याख्यानप्रत्याख्यानकपायाष्टके क्षीणे त्रयोदशसत्ताकस्यान्तर्मु. हर्च यावत् त्रयोदश प्रकृतयः पश्चकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततस्त्रयोदशसत्ताकस्यैव त्रयोदशप्रकृतीनामन्तरकरणे कृते संज्वलनलोभस्य संक्रमाभावेन तर्जा द्वादश प्रकृतयः तस्मिन्नेव पश्चकप्रतिग्रहेऽन्तर्मुहूतं यावत् संक्रामन्ति । ततो नपुंसकवेदे क्षीणे द्वादशसत्ता कस्याऽन्तर्मुहर्त यावत् एकादश प्रकृतयः तस्मिन्नेव पञ्चकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । ततः स्त्रीवेदे क्षपिते एकादशसत्ताकस्यान्तर्मुहूर्त यावत् पञ्चकप्रतिग्रहे दश प्रकृतयः संक्रामन्ति । तत एकादशसत्ताकस्यय समयोनावलिकाद्विकशेषायां प्रथमस्थिती पुंवेदस्य प्रतिग्रहाभावेन संज्वलनचतुष्टयरूपे प्रतिग्रहे समयोनापलिकादिकं यावत्पूर्वोक्का एव ददा प्रकृतयः संक्रामन्ति । ततो हास्यादिपट्टे क्षपिते पञ्चसत्ताकस्य समयोनावलिकाद्विकं यावच्चतुष्क प्रतिग्रहे चतरूणां प्रकृतीनां संक्रमो भवति । ततः पुंवेदः क्षीयते, तस्मिन्नेव समये संज्यलनकोधः पतद्ग्रहो न भवतीति तदपनीते त्रिकप्रतिग्रहे चतुःसत्ताकस्यान्तर्मुहूर्त यावत् तिसृणां संक्रमो भवति, तदुकं पञ्चसंग्रहमूलवृत्ती-"तवः पुरुपदे क्षपिते तत्कालमेय क्रोधस्य प्रतिमहत्वे नष्टे चतुन्धिकोऽन्तमुहूर्त त्रिकसंक्रमं निकप्रविप्रहे संक्रमयति" इति । ततः समयोनापलिकाद्विकेन कालेन संग्वलनक्रोधः क्षीयते, तत्समये च संज्वलन- यापिक्सम्यगासमभेण्यामिस्समेऽपि शापिकोपशमरसंशा। .

·- संवैधयत्राणि] प्रतिसंफ्रमः। मानोऽपि पतग्रही न भवतीति तदपसारणे मायालोभरूपे द्विपकृत्यात्मके प्रतिग्रह त्रिक- सत्ताकस्यान्तर्मुहूतं यावत् दयोः प्रकृत्योः संक्रमो भवति । ततः समयोनापलिकादिकन कालेन संज्वलनमानोपि क्षीयते, तत्समये च संचलनमायायाः प्रतिग्रहता नश्यति, तो द्विकसत्ताकस्य संचलनलोभरूपे प्रतिग्रहेऽन्तर्मुहतं यायसंग्यटनमायाया एवं संक्रमो भवति । ततः समयोनाबलिकाद्विकेन कालेन संज्वलनमायापि क्षीयते । तत ऊर्धन किमपि क्वापि संक्रामति । तदेवं संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवैधो भावितः क्षपकनेण्यामिति । ।। ९ मे (क्षपकश्रेण्याम्) -- - सं० पत० कालः सत् बन्धः सं० पता काला सत् यन्ध. २१ अन्तर्मुहः समयोनार निकादिका " ५ ५ ५ . ५ १३ " " " ३ ३ भन्मुंहूतः १२ १ ३ " " १२ २ २ " " " . ૨ १ " " तदेवमुक्तो नवमगुणस्थाने संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधविधिः । अथ सूत्मसम्पराये- उपशान्तमोहे च युगपत्-संवेधो भण्यते संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां तत्रौपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यामष्टाविंशतिसत्ताकल्प चतु- विंशतिसत्ताकस्य वा मिथ्यात्वस्य मिश्रसम्यक्त्वरूपं प्रकृतिद्वयं, मिश्रस्य च सम्यक्त्वं प्रति- ग्रहो भवतीति द्विप्रकृत्यात्मके प्रतिग्र हे द्वे प्रकृती संक्रामतः । ते च गुणस्थानद्वयकाल प्रमाणं यावदिति । ॥ १०-११ गुणस्थानयोः ( उपशमोपशमकानाम् )॥ भन्तमुहर्तः । २०-२४ उपरितनेषु क्षीणमोहत्वादेव संक्रमस्थानं प्रतिग्रहस्थानं च न भवति, तथा च १२-१३ --१४ गुणस्थानेषु, क्षपकस्य दशमे च संक्रमपतद्ग्रहाभावः । तदेवं गुणस्थानेषु मोहनीयस्य संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेध उक्त इति । साम्प्रतं प्रसङ्गतः कस्मिन् प्रतिग्रह के संक्रमा मोहनीयस्य संक्रामन्तीति प्रतिग्रहेषु सङ्कलना प्रोच्यते-द्वाविंशती, एकोनविंशती, पञ्चदशके, एकादशके प प्रतिग्रहे सप्तविंश- . संक्र. २२ ·" १७८ संक्रमकरणे [ मोहस्य सं० प्र०- तिपड्विंशत्योः संक्रमो भवति, तत्र मिथ्यादृष्टेः द्वाविंशती, एकोनविंशतौ अविरतसम्य- ग्दृष्टेः, पञ्चदशके देशविरतस्य, एकादशके प्रमत्ताप्रमत्तयोश्च । मिथ्यादृष्टेः सास्वादनस्य चैकविंशती, मिश्रस्य च सप्तदशके पञ्चविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । इदं च संक्रमस्थानं नियमेन चतुर्पु गतिपु भवति । तत्रोदलितमिश्रसम्यक्त्वस्य मिथ्यादृष्टेः, अनादिमिथ्यादृष्टेवी सास्वादन मिश्नयोश्च भवतीत्ययसेयम् । द्वाविंशत्येकोनविंशतिपञ्चदशैकादशसप्तकरूपेषु पञ्चसु प्रतिग्रहेषु त्रयोविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, तत्र मिथ्यादृष्टाविंशतो, अविरत- सम्यग्दृष्टरेकोनविंशती, देशविरतस्य पञ्चदशके, प्रमत्ताप्रमत्तापूर्वकरणानां एकादशके, औपशामिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य सप्तकप्रतिग्रहे त्रयोविंशतिप्रकृतीनां संक्रमो भवतीति । एतानि च पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि पश्चेन्द्रियेवेव भवन्ति, नान्यत्रेति । द्वाविंशतिसंक्रमस्थानमष्टादशचतुर्दशदशसप्तकरूपेषु चतुर्पु प्रतिग्रहेषु संक्रा- मति, तत्राष्टादशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहेऽविरतसम्यग्दृष्टेः, देशविरतस्य चतुर्दशप्रकृत्यात्मके : प्रतिग्रहे, प्रमत्ताप्रमत्तयोः दशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे, औपशमिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य च सप्तप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे द्वाविंशतिप्रकृतीनां संक्रमो भवति । अयं घसंक्रम- स्थान मनुष्यगतावेव सम्यक्त्वमिश्रयोः सतोरेव भवतीति । सप्तदशकत्रयोदशकनयकस- प्तकपञ्चकरूपेषु पञ्चसु प्रतिमहेप्वेकविंशतः संक्रमो भवति । तत्राविरतसम्यग्दृष्टेः सप्तदशम कृत्यात्मके प्रतिग्रहे, देशविरतस्य त्रयोदशप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे, प्रमत्ताप्रमत्तापूर्वकर- णानां नवप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे, औपशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमनेण्यां वर्तमानस्य सप्तप्रकृत्या- त्मके प्रतिग्रहे, क्षायिकसम्यग्दृष्टेश्चोभयनेण्यां वर्तमानस्य पञ्चप्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे एकविं- शतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति, केपाश्चिन्मतेन सास्वादनस्यैकविंशतिप्रतिग्रहे एकविंशतिः प्रकृ- तयः संक्रामन्ति । शेपाणि संक्रमस्थानानि श्रेण्यामेव भवन्ति । तत्र विंशतेः सप्तकपकपश्य- फरूपे प्रतिग्रहत्रिके संक्रमो भवति, तत्रापशमिकसम्यग्दृष्टेरुपामश्रेण्यां वर्तमानस्य सप्तके पट्टे च, क्षायिकसम्यग्दृष्टेश्योपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य पञ्चकप्रतिग्रहे विंशतः संक्रमो भवति । तथा क्षायिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य पश्चकपतिग्रहे एकोनविंशतेः संक्रमो भव- ति। क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्साष्टादश प्रकृतयः पञ्चके, चतुप्के च प्रतिग्रहे संकामन्ति । औपामिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य पद्धप्रतिग्रहे चतुर्दश प्रकृतयः संकामन्ति । तधीपदामिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेपयां वर्तमानस्य पदप्रतिग्रहे, क्षपकण्यां च पञ्चकमतिमहं त्रयोदश प्रकृतयः संझामन्ति । तथा क्षपश्रेण्या पश्चकप्रतिग्रहे, क्षायिकस. म्यग्दृष्टेश्वोपदामनेण्यां वर्तमानस्य चतुष्कप्रतिग्रहे द्वाददा प्रकृतयः संक्रामन्ति । तथापशमि- कसम्यग्दृप्टेरपशमनेण्यां, क्षपकण्याच वर्तमानस्य पञ्चकमतिरहे, क्षायिकसम्यग्दृष्टेचो. पक्षमण्यां वर्तमानस्य चतुफ निके प प्रतिग्रहे एकादश प्रकृतयः संक्रामन्ति । औपश- मिकसम्यग्दृष्टरुपामश्रेण्या क्षाविकसभ्यश्च क्षपक श्रेण्यां वर्तमानस्य पथके तुम्केप ·सरटना] प्रतिसक्रमः। १.१ प्रतिग्रहे दश प्रकृतयः संझामन्ति ।धायिकसम्यग्दृष्टरुपशमणां रतमानस्य निरुपतिग्रह प्रकृतिनवकं संक्रामति । क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपामश्रेण्यां रतमानस्य द्विक विकच प्रतिग्रह, औपशमिकसम्यग्दृष्टेश्वोपदामनेण्यां वर्तमानस्य चतुष्कप्रतिग्रहेऽष्टी प्रकृतयः समामन्ति । तापशमिकसम्यग्दष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य त्रिके चतुफ च प्रतिग्रह. सप्त प्रकृया सकामन्ति । प्रकृतिपर्ट्स क्षायिकसम्यग्दृप्टेरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्वर द्विमकृत्यात्मक प्रतिग्रह संकामति । प्रकृतिपञ्चकमापशमिकसम्यग्दृष्टरुपशमनेण्यां वर्तमानस्य निकपतग्रह, डा. यिकसम्यग्दृष्टेश्वोपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य द्विके एकके च प्रतिग्रह मकामति । तापटामिल कसम्यग्दृष्टेरुपामश्रेण्यां वर्तमानस्य निकपतद्ग्रहे, क्षपकण्यां च चतुकप्रतिग्रहे चतनः प्रकृतयः सामन्ति । तथा त्रिकप्रतिग्रहे क्षपकश्रेण्यां वर्तमानस्य, एफके च धायिकमम्य- ग्दृष्टेरुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य प्रकृतित्रिकं सक्रामति । द्विकपतिग्रहे औपयामिकमम्याटष्ट- रुपशमश्रेण्या वर्तमानस्य, क्षायिकसम्यग्दृष्टेश्च क्षपकश्रेण्या वर्तमानस्य प्रकृतिद्विकं सका. मति, तथा क्षायिकसम्यग्दृष्टरुपशमश्रेण्यां वर्तमानस्य एकके प्रतिग्रह प्रकृतिद्वयं सकामति । एकस्मिन् पतद्ग्रहे एका प्रकृतिः सकामति, सा च क्षपाण्यामेति । विंशत्यादीन्येक- पर्यन्तानि सभी नि संक्रमस्थानानि पतग्रहेषु मागेर प्रपञ्चेनाभिहितानि, सङ्कटनामात्रण अत्र तु श्रेणिद्वयमानित्योकानि । ।। मोहनीयस्य सक्रमपतद्ग्रहसकलना ॥ सं० सामिन. पत सं० पत० स्वामिन. २०-२६ २२ २२ १७ १४ मिथ्याष्टि अरि० सम्पष्टि. देशविरत प्रनचाप्रमत्तौ अविरत सम्पयाटि दिशाविरत प्रमचाप्रमची उपसमोपचमक राम्यरगिभ ससाका मनुप्पा " an " " " २१ 13 अविरतसम्यग्राष्टि २१ मिघ्या. सावा. मिथ्र पातिए देशविरत " ९ १३ प्रमचानचापूर्ण २२ . বায়নামা " मिध्यारष्टि अविरतसम्यगाष्टि देशविरत प्रमताममचापूर्वा उपदामोपचमक " पन्नियेप्येय ५ क्षापिकष्टिरनरयान् . २१ सामादना (हति मवन्दर) " " ·१८० संक्रमकरणे [ मोहस्य सं० प्र०- ॥ मोहनीयस्य संक्रमपतग्रहसंकलना (श्रेणिगतानाम् ) । स्वामि० |संफम०| पत० संक्रम पत० खामि सम्यक्त्वे श्रेण्याम् सम्यक्त्वे श्रेण्याम् उपशमधेण्यां २. उपशमहरिः ४ उपशमधेपया उपशम क्षायिक. १ " " क्षायिकदृष्टिः ३ ૨ . १९ ५ " " ७ उपशम. " " ५ " ४ " २ क्षायिक० १५ ६ उपशमदृष्टिः ५ ३ उपशम० २ क्षायिका " " ५ क्षा० क्षपकऽग्याम् १ 1 २ ४ ४ ४ शायिकदृष्टिः उपशमग्याम् क्षपकण्या उपशम. ३ उपशम. " उप.क्षप. उप. क्षा क्षायिका उप० क्षायिक. क्षायिक. क्षपकऽप्याम् " 10 ५ उप. क्षा. उप० २ २ १ उप. क्षा० क्षायिक ४ क्षपक० তৎকা " 3 " " ९ १ १ क्षपकण्याम् " " - अधुना क्षायिकसम्यग्दृष्टेरुभयश्रेणीमाश्रित्य सङ्कलनोच्यते-संज्यलनचतुष्टयपुंवेदरूपे पञ्चकमतिग्रहे एकविंशतिरुभयश्रेण्यां, विंशत्येकोनविंशत्यष्टादशरूपास्त्रयः संक्रमा उप- शमश्रेण्या, त्रयोदशद्वादशैकादशदशरूपाश्चत्वारः संक्रमाश्च क्षपकश्रेण्यां संक्रामन्ति । अष्टादशद्वादशैकादशरूपाखयः संक्रमा उपशमश्रेण्यां, दशचतुष्करूपौ द्वौ संक्रमौ च क्षप- कश्रेण्यां संज्वलनचतुष्टयरूपे पतगृहे संक्रामन्ति । त्रिकं क्षपकनेण्यामुपशमनेण्यां चैका. दशनपाष्टकरूपास्त्रयः संक्रमाः संज्वलनमानमायालोभरूपासु तिसृषु प्रकृतिषु संक्रामन्ति । अष्टी, पद, पञ्च चोपशमश्रेण्यां, क्षपकश्रेण्यां च हे प्रकृती मायालोभरूपद्विकप्रतिग्रहे संक्रामन्ति । क्षपकश्रेण्यामेका, उपशमश्रेण्यां च द्वित्रिपञ्चकरूपाः संक्रमा लोभरूपे पतद्- महे संक्रामन्ति । पृथक् श्रेणिद्वयमानित्य तु मागुकानुसारतोऽवसेयम् ।

·सङ्कलना] प्रकृतिसंक्रमः। १८१ ॥ क्षा० दृष्टेरुभय श्रेण्या पतग्रहेषु संक्रमस्थानसंकलना ॥ संक्रम कस्यां श्रेण्याम् संक्रम फस्यां श्रेण्याम् पत० पत ५ उभय श्रेण्याम् ९ उभयप्रेग्याम् ८ उपरामभेण्याम् " " क्षपग्याम् " २ " १२ क्षपकण्याम् " ६ उपशमधेपयाम् ५ " " २ " क्षपण्याम् १८ १२ उपरामश्रेण्याम् १ - " ૨ उपसमधेग्गाम् क्षपग्याम् ४ ५ , उक्का मोहनीयस्य गुणस्थानेषु संकलना । अथ नामकर्मणो गुणस्थानकेपु संवेधद्वारेण स्वामित्वं चिन्त्यते, तत्र मिथ्यादृष्टौ पट् प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, पञ्चविं- शतिः, पड्विंशतिः, अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशच्चेति । तत्रापर्याप्तकेन्द्रियप्रायोग्य त्रयोविंशतिप्रतिग्रहस्थानं चादरसूक्ष्मप्रत्येकसाधारणैश्चतुष्प्रकारं भवति । पर्याप्तकेन्द्रिय- प्रायोग्यं, अपर्यावविकलेन्द्रियप्रायोग्यं, अपर्याप्तपञ्चेन्द्रियतिर्यड्मनुष्यप्रायोग्यं च पश्यधि- शतिप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं भवति, तच्च पर्याप्पैकेन्द्रियप्रायोग्यं विंशतिप्रकारमपर्याप्त- विकलेन्द्रियपश्चेन्द्रियतिर्यड्मनुष्यप्रायोग्यमेकैकप्रकारमिति पञ्चविंशतिप्रकारम् । पर्याप्त- केन्द्रियप्रायोग्यं पड्विंशतिप्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं पोडशप्रकारभिद्यते । अष्टाविंशति- प्रतिग्रहस्थानं नरकमायोग्यमकप्रकार, देवप्रायोग्यं चाप्टप्रकारमिति नवप्रकारं भवति । एकोनत्रिंशत्मकृत्यात्मक प्रतिग्रहस्थानं पर्याप्तविकलेन्द्रियप्रायोग्यं प्रत्येकमष्टाष्टमकारमिति चतुर्विशतिप्रकार, पञ्चेन्द्रियतिर्यड्मनुष्यप्रायोग्यं तु प्रत्येकमष्टाधिकपट्चत्वारिंशच्छत- प्रकारं भवति, सर्वसंख्यया चत्वारिंशदधिकं द्विनवतिशतप्रकारं भवति । पर्याप्तविकलेन्द्रि- यप्रायोग्यं त्रिंशत्प्रकृत्यात्मकं प्रतिग्रहस्थानं प्रत्येकमष्टधा भिद्यते, तिर्यक्पञ्चेन्द्रियप्रायोग्यं त्वष्टाधिकपट्चत्वारिंशच्छतधा भिद्यते, सर्वसंख्यया द्वात्रिंशदधिकषट्चत्वारिंशच्छत- .

·पत पत १८२ संक्रमकरणे [गु० संक्रमादि- प्रकारं भवति, तदुक्तं-"चउ पणवीसा सोलस, नव चत्ताला सया य वाणउया । यत्तीसुत्तर- च्छायालसया मिच्छस्स धन्धविहा ॥१॥" इति । ॥ नामकर्मणः पतग्रहाः ॥ फस्य प्रायोग्याः भनाः फस्य प्रयोग्याः भङ्गाः २३ | अपर्याप्सैकेन्द्रियप्रायोग्यम् नरकमायोग्यम् देवमायोग्यम् पयहि केन्द्रियप्रायोग्यम् अपर्याप्त विकलेन्द्रिय पर्याप्तविकले० प्रा० पञ्चेतियंचप्रा. पशे० तिर्यमा मनुष्यमायोग्यम् ४६०८ मनुष्यप्रायोग्यम् पर्याप्त विकले० प्रा० पर्यास केन्द्रियप्रा. पवे० तिर्यक्प्रा. २८ ८ २० ८-८-८ २५ =२५ २९ ४६०८-१२४० १ १ ८-८-८) -४६३२ मिथ्यादृष्टी पट् संक्रमस्थानानि, तद्यथा-द्युत्तरशतं, पण्णवतिः, पशनवतिः, त्रिनवतिः, चतुरशीति, व्यशीतिश्चेति । तत्र त्रयोविंशतिप्रतिग्रहे तिरश्चां पण्णवतिवर्जानि पञ्चापि सत्त्व- स्थानानि संक्रामन्ति । मनुष्याणां पण्णवतियशीतिवर्जानि चत्वारि स्थानानि संक्रामन्ति । पञ्चविंशतौ, पविंशतौ च प्रतिग्रहे तिर्यड्मनुष्याणां त्रयोविंशतिप्रतिग्रहवद् बोध्यम् , देवानां च ब्युत्तरशतपञ्चनवतिरूपं द्वयं संक्रामति, नवरं देवानां पञ्चविंशतिप्रतिग्रहस्थान वादरपर्याप्त प्रत्येकस्थिरास्थिरशुभाशुभयश-कीर्त्ययश कीर्तिपदैरप्टप्रकारं भवतीति । नरक- प्रायोग्येऽष्टाविंशतिप्रतिग्रहे मनुष्याणां ड्युत्तरशतपण्णवतिपञ्चनवतित्रिनवतिचतुरशीतिरू- पाणि पञ्च संक्रामन्ति, तत्र युत्तरशतसत्कर्मणां युत्तरशतं, बद्धजिननामकानां नरका भिमुखानां पण्णवतिः, पश्चनवतिसत्ताकानां पञ्चनवतिः, पञ्चनवतिसत्ताकानां नरक- द्विफस्यावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां त्रिनवतिः, देवद्विकवर्जानां त्रिनवतिसत्ताकानां नरकद्विकवैक्रियसप्तकयोबन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां चतुरशीतिः संक्रामति । तिरश्चामप्येवमेव, केवलं पण्णवतिस्थानं न संक्रामति, तेषां जिननाम्नः सत्ताभावात् । देव- प्रायोग्याष्टाविंशतिप्रतिमहेऽपि व्युत्तरशतसत्ताकानां व्युत्तरशतं, पञ्चनवतिसत्ताकानां पञ्च- नवतिः, पश्चनपतिसत्ताकानां देवद्विकस्यापलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां त्रिनवतिः, नरकद्विकवर्जानां त्रिनवतिसत्ताकानां देवद्विकवैक्रियसप्तकयोर्वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां चतुरशीतिस्तिर्थड्मनुष्याणां संक्रामति । एकोनत्रिंशति, त्रिंशति च तिर्यक्मा. योग्यप्रतिग्रहे तिरश्चा युत्तरशतपश्चनवतित्रिनवतिचतुरशीतिब्यशीतिरूपाणि पञ्च, मनुष्याणां च ध्यशीतिवर्जानि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । पञ्चेन्द्रियतिर्यमायोग्ये एकोन- त्रिंशति, त्रिंशति च देवनारकाणां युत्तरशतपञ्चनवतिरूपं द्वयं संक्रामति । मनुष्यप्रायोग्यै- - , " ·संवेधयश्राणि ] प्रकृतिसंक्रमः। १८३ कोनत्रिंशति प्रतिग्रहे तिरश्च द्युत्तरशतपञ्चनवतिचतुरशीतियशीतिरूपाणि चत्वारि संका. मन्ति, तत्र चतुरशीतिसत्ताकानां मनुजद्धिकस्य बन्धापलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानानां यशीतिस्थानं संक्रामति, तत्रय च मनुष्याणां घशीतिवर्जानि त्रीणि संक्रामन्ति, देवानां युत्तरदातपञ्चनवतिरूपं द्वयं संक्रामति, नारकाणां च युत्तरशतपण्णयतिपयनयतिरूपं सत्त्वस्थानत्रिक संक्रामति, तत्र तीर्थकरसत्कर्मरहितानां पण्णवति द्विक संक्रामति, पण्णवतिसत्त्वस्थानं वपर्याप्तावस्थायां वर्तमानानां तीर्थकरसत्कर्मणामवसेयमित्युको मिथ्यादृष्टौ संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवैधः। ॥ मिथ्यात्वे नान्नः पतद्ग्रहे संक्रमस्य संवेधः ॥ पतग्रहे संगमस्थानानि संकमवामिनः १०२-९५-९३-८४-८२ तियंत्र। " १०२-१५-१३-८४ मनुष्याः। २५-२६ १०२-९५-९३-८४-८२ तिर्यच । १०२-१५-१३-८२ मनुष्याः। २५-२६ १०२-१५ देवाः। नरक प्रा० १०२ सत्ताकनरतियौ। पद्धजिननामनरो नरकोन्मुखः । ९५ सत्ताकनरतिपंचा। नरमद्विकान्धावलिकान्तवनरतियंबी ९५ सचाको। देवद्विव ९३ सत्ताको नरकद्विवैझियसप्तकयोयन्धावलिका- न्तर्गतनरतिया १०२ सत्ताकनरतियची । ९३ ८१ देवप्रा० २८ ९५ " १०२ सचाकनरतिर्यो। ९५ देवद्विकपन्यावलिकान्तर्गतौ। नरकद्विक्वज ९३ सचाकनरतियंची देव र वै०. योबंधावलि- कान्तर्गती। " ८१ १०२-९५-९३-८१-८२ नियंत्रः। तिर्य प्रा० २९-२० १०२-९५-९३-८४ मनुप्याः।

·१८४ संक्रमकरणे [गु० बन्ध- पञ्चेति प्रा० १०२-९५ देवा मारकाच । | मनु०प्रायो. १०२ सत्ताकतिर्यशः। ९५ सत्ताकतिर्यशः। ८४ ८१ " اور ૮ર ८४ , मनु०द्विकवन्धावलिकान्तर्गतः। १०२-९५-८४ १०२-९५ १०२-९६-९५ तत्सत्ताकमनुष्याः। देवाः। नारकाः। (नवरं वदजिननामनारकाणां ९६ संक्रमा) , . अथ सास्वादनगुणस्थाने संवेधः उच्यते-अत्र त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविं- शतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशच्चेति । तत्राष्टाविंशतिप्रकृत्यात्मक प्रतिग्रहस्थानं नरकप्रायोग्यं, देवमायोग्यं च । नरकमायोग्यं त्वत्र न भवति, नरकप्रायोग्यवन्धव्यवच्छेदात् , देवप्रायोग्य च पश्चेन्द्रियतिर्यड्मनुष्याणामष्टप्रकारं भवति । एकोनत्रिंशत्प्रतिग्रहस्थानं पश्चेन्द्रियतिर्य- मनुष्यप्रायोग्यं चतुःपष्टिशतप्रकारं चतुर्गतिकानां भवति, तथा हि-पञ्चभिः संस्थानः, पञ्चभिः संहननैः, प्रशस्ताप्रशस्तखगतिभ्यां, स्थिरास्थिराभ्यां, शुभाशुभाभ्यां, सुभगदुर्भ- गाभ्यां, सुस्वरदुःस्वराभ्यां, आदेयानादेयाभ्यां, यश-कीर्त्ययशाकीर्तिभ्यां च गुण्यमानं तिर्यक्प्रायोग्यं द्वात्रिंशच्छतप्रकारं, मनुष्यप्रायोग्यं च द्वात्रिंशच्छतप्रकारमुभयमिलने उक्त- प्रकारमेकोनविंशत्यतिग्रहस्थानं भवति । त्रिंशत्प्रतिग्रहस्थानमपि प्रागुक्तप्रकारेण द्वात्रिंश- च्छतप्रकारं भवति । त्रीण्यपि प्रतिग्रहस्थानानि सर्वसंख्यया अष्टाधिकानि पण्णवतिशत. प्रकाराणि भवन्ति, तदुक्तं-"अढ सया चोसटिं, वत्तीससया य सासणे भणिया । अट्ठावीसाईसुं, सव्वाणहिय छण्णउई ॥ १ ॥” इति । ॥ सास्वादने नामकर्मणः पतद्ग्रहाः॥ अत्र संक्रमस्थाने तुद्धे भवतः, तद्यथा-व्युत्तरशतं, पञ्चनवति- कस्य प्रायोग्याः स्वामिनः श्चेति । तत्राष्टाविंशतिप्रतिग्रहे मनुष्याणां द्वयं, तिरश्चां चैकमेव देवप्रायोग्याः पजे. तिमनुष्यः पञ्चनवतिप्रकारम् ।एकोनत्रिंश- पो.ति. प्रायो. चातुर्गतिकाः त्प्रतिग्रहेऽपि मनुष्याणां श्रेणीतः पयां विकले. पञ्चे० तिर्यः ३२०० प्रतिपातसम्भवेन द्वयं, शेषाणां | पुनः पञ्चनयतिप्रकृत्यात्मकमेव भवति । त्रिंशत्प्रतिग्रहे चतुर्गतिकानामप्येकमेव पश्चनवतिप्रकृत्यात्मकमिति । पत० २८ ८ मनु० ६४०० " ·पत० २८ १०२-९५ नराः संवेधयबाणि] प्रकृतिसंगमः। १८५ ॥ २ ये नामः पतगृहे संक्रमसंवेधः॥ मिश्रदृष्टी दे प्रतिग्रहस्थाने भवतः, तत्र तियङ्मनुष्याणां देवप्रायोग्याऽष्टा- संक्रमः स्वामिनः विंशतिप्रतिग्रहस्थानं,देवनारकाणांचम. नुष्यमायोग्यमेकोनत्रिंशत्प्रतिग्रहस्थानम्। प्रत्येक पुनः स्थिरास्थिर-शुभाशुभ-यशः- नियंत्रः कीर्त्यशःकीर्तिपदरष्टप्रकारं भवति, सर्व- संख्यया द्वे अपि प्रतिग्रहे पोडशमकारे तिर्यः भवतः । द्वयोरपि प्रतिग्रहस्थानयो ढे संक्रमस्थाने भवतः, तद्यथा-युत्तरशतं, चातुर्गतिकाः पञ्चनवतिरिति । ॥ ३ ये नाम्नः १० सं० संवेधः॥ १०२-९५ नराः ३० पत कस्य प्रायोग्याः भङ्गाः पत० स्वामिनः संक्रमः २८ देवमायो ८ नरतयंची १०२-१५ २९ ८ १०२-१५ नरप्रायो. देवनारकाः अविरतसम्यग्दृष्टेस्त्रीणि प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत्, त्रिंशच। तानि स्थिरास्थिर-शुभाशुभ-यशाकीर्त्ययशःकीर्तिपदैरष्टप्रकाराणि भवन्ति । अष्टाविंशतिः देवप्रायोग्यं तिर्यड्मनुष्याणां, मनुष्याणां चैतजिनयुतं देवप्रायोग्यमेकोनत्रिंशदपि भवति । देवनारकाणां मनुष्यगतिप्रायोग्यं एकोनत्रिंशत् , तेपामेव च तत्मायोग्यं जिनयुतं त्रिंशन- वतीत्येवं चतुष्प्रकारेण सर्वसंख्यया त्रीण्यपि प्रतिग्रहस्थानानि द्वात्रिंशत्मकाराणि भवन्ति । चत्वारि संक्रमस्थानानि, तद्यथा-व्युत्तरशतं, युत्तरशतं, पण्णवतिः, पञ्चनवतिरिति । अष्टा. विंशतिप्रतिग्रहे युत्तरशतपञ्चनवतिरूपं द्वयं संक्रामति । एकोनत्रिंशत्यतिग्रहेऽपि देवनारका. णामेतदेव द्विकं संक्रामति । मनुष्याणामेकोनत्रिंशत्प्रतिग्रहे जिननाम्नि वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमाने तूकरूपं द्वयं, आवलिकाया अचं तु व्युत्तरशतं पण्णवतिर्वा संक्रामति। त्रिंशत्प्रतिग्रहे देवानां व्युत्तरशतं पण्णवतिर्वा संक्रामति । नारकाणां पण्णवतिरेव संक्रामति। ॥अविरतसम्यग्दृष्टी नाम्नः पतद्ग्रहाः ॥ , , स्वामिनः पत० कस्य प्रायोग्याः भङ्गाः स्वामिनः पत० कस्य प्रायोग्याः मङ्गा ८ ८ २८ देवप्रा. निर्यटनरौ देवप्रा. मनु०मा० मनुष्यप्रा० मनुष्याः देवनारमा देवनारकाः ८ ८ ३. सक्र. २४ ·, १०२-६५ १०२-९५ १८६ संकमकरणे [गु० संक्रमादि- ॥४थै संक्रमसंवेधः॥ देशविरतस्य द्वे प्रतिग्रहस्थाने भक्तः, तघ- था-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशचेति । अष्टाविं. पत० संकाः खामिनः शतिस्तियङ्मनुष्याणां, एकोनत्रिंशच मनु प्याणामेव । स्थिरास्थिर शुभाशुभ यशाकीय- नारस देवाश्च यशःकीपिदैरुभयमप्यष्टमकारम् । संक्रमस्था- नानि चत्वारि-व्युत्तरशतं, युत्तरशतं, पण- १०२-९५ जिननामवन्धानलिकान्तगता नरा वतिः, पञ्चनवतिरिति । अष्टाविंशत्यां व्युत्तरश- लिकोपं नराः तपञ्चनवतिरूपं द्वयं संक्रामति । एकोनत्रिंशति देवा. जिननानि वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे घ्युत्तर- शतं पञ्चनवतिर्वा, आवलिकाया ऊर्ध्व तु व्युत्त- रशतं पण्णवतिय संक्रामति । देशविरतस्येव प्रमत्तसंयतस्यापि, नवरमेतद्गुणस्थानं मनुजा- नामेवेति सुष्टु विभावनीयम् । ॥ देशविरते, प्रमत्ते च नाम्नः पतद्ग्रहाः संक्रमसंवेधश्च ॥ १०३-९६ १०३-१६ नारकाः पत० प्रायोग्या: पत० भङ्गाः संक्रमः स्वामिनः २८ देवप्रा० ८ १०२-९५ नियंदनरा. २९ १०२-९५ " जि. बन्धावलिकान्तर्गतनराः जि० बधापलिकोध्य नराः अप्रमत्तस्य चत्यारि प्रतिग्रहस्थानानि, तद्यथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंश, एक- त्रिंशच्च। अत्रास्थिराशुभायशाकीतीनां वन्धव्यवच्छेदेन चतुर्णामपि पतग्रहाणां भवाभायो वाच्यः। संक्रमस्थानानि चत्वारि, तद्यथा-व्युत्तरशतं, युत्तरशतं, पण्णवतिः, पञ्चनवति- रिति । अष्टाविंशतिपतग्रहे पचनवतिः, एकोनत्रिंशत्प्रतिग्रहे जिननाम्नि वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमाने पञ्चनवतिः, उपरि तु पण्णवतिः । त्रिंशत्पतगृहेऽपि आहारकनाम्नि चन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमाने पश्चनवतिः, उपरि तु युत्तरदातं । एकत्रिंशत्पतगृहे तु जिनाहारकयोर्वन्धावलिकाया अभ्यन्तरे वर्तमानयोः पश्चनवतिः रभयोर्वन्धावलि- , ·संवैधयश्चापि] प्रकृतिसंक्रमः । १८७ ॥ अप्रमत्ते नाम्नः पतद्ग्रहाः संक्रमसंवेधश्च ॥ पत० मायोग्या: भङ्गाः संक्रमस्वामिनः संक्रमः देवप्रा० १ नराः ९५ " ९५ जिनयन्धारकान्वः-- गोवं- " ३० " १ " ९५ आधारकरन्धावलिकान्तः- १०२ कोव- " " ९५ जिनाहारकयन्धावटिकान्तः- " १०३ जिनाहारकबधापटिकोच- १०२ जिनयन्धावलिकान्तः, आहारफरन्धावलिकोवंच- ९३ माहारकाम्पावलिकान्तः, जिनबन्धावलिकायारवं-- अपूर्वकरणे पञ्च प्रतिग्रहस्थानानि, ताथा-अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत्, त्रिंदाइ, एकत्रिंशद्, एकमिति । संक्रमस्थानानि पड़ भवन्ति, तद्यथा-व्युत्तरशतं, बुचरशतम् , एकोत्तरशतं, पण्णवतिः, पञ्चनवतिः, चतुर्नयतिरिति । चतुर्यु पतद्ग्रहेष्वप्रमचसं- यतस्यैव भावना कार्या । एकस्मिन् पतगृहे तु ञ्युचरशतसत्कर्मणः पतद्ग्रहे कृतां यशकीर्तिमपनीय शेपं व्युत्तरशतं संक्रामति । युत्तरशतसत्कर्मण एकोचरशतं, पण्णय- तिसत्ताकस्य पञ्चनवतिः, पञ्चनवतिसचाकस्य चतुर्नयतिरेकस्मिन्पतद्महे संक्रामति । ॥ ८ मे नान्नः पतग्रहे संक्रमसंवेधः ।। संक्रमः स्वामिनः संक्रमः स्वामिनः पत्रक पत० (भममतवत् अप्रमत्त्वत् १ १०३ सचाकनराः २९ " ९६ " १. १॥ " " ११ " सक्र.२५ ·१८८ - . संक्रमकरणे [जीवस्थानेयु:- अनिवृत्तिकरणे सूक्ष्मसम्पराये चैकप्रकृत्यात्मकमेकमेव प्रतिग्रहस्थानम् , अष्टौ संक्रम- स्थानानि च तद्यथा-युत्तरशतं, एकोत्तरशतं, पश्चनवतिः, चतुर्नवतिः, एकोननवतिः, अष्टाशीतिः, प्यशीतिः, एकाशीतिरिति । तत्राद्यानि चत्वारि उपशमश्रेण्या, क्षपकनेण्यां च त्रयोदशप्रकृतिक्षयादर्वाक्, उत्तराणि चत्वारि तु 'त्रयोदशप्रकृतिक्षयादुपरि क्षपकश्रेण्यां वर्तमानानां संक्रामन्तीति । ॥ ९-१० मे नाम्नः पतद्ग्रहे संक्रमसंवैधः ॥ पतं० संक्रमः स्वामिनः १ १०२-१०१-९५-९४ उभय श्रेण्याम् (१३ क्षयादाक) नराः क्षपकश्रेण्या (१३ क्षयादूर्व) ८९-८८-८२-८१ " उपशान्तादौ न प्रतिग्रहस्थानं नापि संक्रमस्थानं, नानो बन्धाभावादित्युको गुणस्थानेषु संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधः ।। अथ जीवस्थानद्वारेण संक्रमप्रतिग्रहाणां स्वामिन उच्यन्ते-जीवस्थानेषु गुणस्थानानि स्वयं परिभावनीयानि । तत्र ज्ञानावरणान्तराययोः पञ्च २ प्रकृत्यात्मके प्रतिग्रहे पञ्च २ प्रक- त्यात्मकमेकैकमेव संक्रमस्थानं चतुर्दशस्वपि जीवस्थानेषु संक्रामति । गोत्रस्य तेजोवायुरूपेवेकेन्द्रियेषु उच्चैर्गोत्रे उद्वलिते सति तत्र संक्रमपतद्ग्रहाभावो वाच्यः । तथा तेजोवायुभ्यो निर्गतस्योद्वलितोच्चैर्गोत्रस्य द्वीन्द्रियादिपूत्पन्नस्यानापन्नपर्याप्त भावस्यापि संक्रमप्रतिग्रहाभावो वाच्यः। पर्याप्तभवनानन्तरं तूच्चैर्गोत्रस्य वध्यमानत्वेन नीच्चैर्गोत्रस्य संक्रमो भवति, मतान्तरेण तु द्वीन्द्रियादिपूत्पन्नः सन् प्रथमसमये एवोच्चै!- त्रस्य वध्यमानत्वेन नोच्चैर्गोत्रं संक्रामति तदुक्तम्-"कलकलीसत्त्वेऽपि द्वीन्द्रियादिपूत्पन्नः सन प्रथमसमये एवं पर्याप्युत्तरकालं योचैर्गो वडा मनुष्येष्वसहदुर्गोत्रमास्कन्दति, उर्गोिनोदलनेन कलङ्कलीभावमापन्नः" इति । तथा च सति पट्सु पर्याप्तेपु संक्रमप्रतिग्रही भवत एव, सप्तसु चापर्याप्तेपूद्धलितोच्चैर्गोत्रस्य यावदुच्चैर्गोत्रं न वनाति तावन्न संक्रमप्रतिग्रही भवतः । मतान्तरेण तु द्वीन्द्रियादिपूत्पत्तिप्रथमसमये एव ती भवतः। अनुदलितोच्चैर्गोत्राणां तु त्रयोदशानामपि संक्रमप्रतिग्रही परावर्तमानेन भवतः। यस्याः प्रकृतेः बन्धस्तस्याः प्रति- ग्रहता, तदन्या तु संक्रामति । संक्षिपर्याप्तकेषु सास्वादनं यावदुभयोरुच्चैर्गोत्रनीचैर्गोत्रयोः परावर्तमानत्वेन प्रतिग्रहता, मिश्रादूर्व सूक्ष्मसम्परायं यावदुच्चैर्गोत्रस्यैव प्रतिग्रहता, न नीचर्गोत्रस्य वन्धाभावात् । वेदनीयस्य त्रयोदशसु जीवस्थानेपूभयोः प्रतिग्रहता संक्रमश्च । संक्षिपर्याधके प्रमत्तं ..

·- संक्रमादिविचारः] प्रतिमः। १८९ यावदुभयोः प्रतिग्रहता, अप्रमत्तात् सूमं यावत् सातवैव पतग्रहता, अनातत्य पधा- भावादिति । यत्साः प्रकृतेः प्रतिग्रहता तदन्यायाः संक्रम इति । त्रयोदशमु दर्शनावरणीयस्य नवप्रकृत्यात्मक प्रतिग्रहे नवप्रकृत्यात्मकं संक्रमत्यानं संका- मति । संजिनि पर्याप्तके च नवकप्रतिग्रहे नवकमेवः पङ्कमतिग्रह, चतुष्यतिग्रहे च नवकं, पदकं चेति। पर्याप्तापर्यावसूक्ष्मैकन्द्रियापर्याप्तवादरैकेन्द्रियापर्याप्तद्वीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियासंज्ञि- संशिल्पेषु अष्टसु जीवस्थानेषु मिथ्यात्वं, चारित्रमोहनीयसत्का चैकविंशतिरिति द्वारिंश- तिप्रकृत्यात्मकं मागुक्तं पद्मकार द्वाविंशतिल्पं मोहनीयस्य प्रतियहस्थानं भवति । अष्टम संक्रमस्थानानि त्रीणि भवन्ति, तद्यथा-सप्तविंशतिः, पड्रिंशतिः, पञ्चविंशतिश्चेति । तनाटा- विंशतिसत्ताकानां सम्यक्त्वमोहनीयं यावदुद्वलनासंक्रमेण सर्वथा निष्ठां न याति, ताबद् द्वाविंशतौ सप्तविंशतिः संक्रामति । सम्यक्त्व उदलिते तु सप्तविंशतिसचाकानां पड्रिंशतिः संक्रामति । मित्रे चोद्वलिते पड्विंशतिसत्ताकानामनादिमिथ्यादृष्टीना, पइिंशतिसचाकानां च मिथ्यात्वयकविंशती पञ्चविंशतिः संक्रामति । अपर्याशास्त्वत्र लब्ध्या द्रष्टव्याः, अन्यथा करणपर्याप्त संक्षिनि तुर्यगुणस्थाने सप्तदशैकोनविंशतिरूपे द्वे प्रतिग्रहस्थाने, एकविंशतित्र. योविंशतिसप्तविंशतिरूपाणि च त्रीणि संक्रमस्थानानि भवन्ति, तथाहि-आद्यकवायचतुष्का- र्जद्वादशकपायभयजुगुप्साहात्यरतियुगलारतिशोकयुगलान्यतरयुगलपुंवेदमिश्नसम्यक्त्वरूप- प्वेकोनविंशतिप्रतिग्रहेषु सम्यक्त्ववर्जाः सप्तविंशतिः प्रकृतयः संक्रामन्ति । विसंयोजितान- न्तानुबन्धिनस्तस्मिन्नेबकोनविंशतिप्रतिग्रहे त्रयोविंशतिः संक्रामति । मिश्रसम्यक्त्ववने सप्तदशप्रतिग्रहे एकविंशतिः संक्रामति । पर्याप्तवादरैकेन्द्रियद्वित्रिचतुरिन्द्रियासंज्ञिरूपेषु पञ्चसु जीवस्थानेषु दे प्रतिग्रहस्थाने भवतः, तद्यथा-द्वाविंशतिरेकविंशतिच, सप्तविंश- तिपदिशतिपञ्चविंशतिरूपाणि च त्रीणि संक्रमस्थानानि भवन्ति । तत्र निम्यादृष्टी द्वाविं- शतिप्रतिग्रहे सप्तविंशतिपदिशतिल्पं संक्रमस्थानद्वयं संक्रामति । एकविंशतो निम्पादृष्टे सास्वादनस्य च पञ्चविंशतिः संक्रामति । पर्याप्त संज्ञिनि प्रागुतान्यष्टादशप्रतिमहत्थानानि त्रयोविंशतिसंक्रमस्थानानि च सप्रभेदानि भवन्ति । नाम्नः सप्तसु लब्ध्यपर्याप्तेप्यायेषु पञ्चसु पर्याप्तेषु च पच पच प्रतिग्रहत्यानानि भवन्ति, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, पञ्चविंशतिः, पदिशतिः, एकोनत्रिंशद, त्रिंशचेति । एतानि च तिर्यङ्मनुजप्रायोग्यानि प्रतिग्रहस्थानानि प्रागिवात्रापि सप्रपचं वाच्यानि । एतेषु द्वाददा- स्वपि जीवस्थानेषु संक्रमस्थानान्यपि पश्च भवन्ति, तद्यथा-युत्तरशतं, पचनवतिः, बिन- वतिः, चतुरशीतिः, व्यशीतिरिति । पञ्चस्वपि प्रतिग्रहेषु प्रत्येकं पञ्च पञ्च संक्रमस्थानानि संक्रामन्तीति तु संवेधः। केवलं तेजोवायुवर्जेषु द्वादशस्वपि जीवस्थानेषु व्याशीतिल्पं संक्रन- स्थानं शरीरपर्याप्तरूयमावलिकामात्रमेव संक्रामति न परतः, यतःशरीरपर्याप्त्यनन्तरमवश्य- मेव मनुष्यद्विकं वनाति,तदुक्तं-शरीरपर्यात्या हि पर्वातवेजोवायुपर्नःसर्वोऽपि मनुष्यविन्नुया- .

·. , " , . . संक्रमकरणे 5144 [जीवनस्थानेषु-- नुपूयॊ नियमावनाति" इति, ततो बन्धावलिकाया ऊर्ध्व मनुजद्धिकस्यापि संक्रमो भवतीति । लन्ध्या पर्याप्तके करणेन त्यपर्याप्तके संज्ञिनि तुर्यगुणस्थाने अष्टाविंशत्येकोनविंशत्रिंशद्रूपं प्रतिग्रहस्थानत्रिकं स्यात् । तत्र अष्टाविंशत्यां व्युत्तरशतं पञ्चनवतिर्वा संक्रामति। एकोनत्रिंशति, त्रिंशतिचञ्युत्तरशतं पण्णवतिर्वा संक्रामति।असंज्ञिनि पर्याप्तके पदप्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति, तद्यथा-त्रयोविंशतिः, पञ्चविंशतिः, पड्रिंशतिः, अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशञ्चेति । तत्राष्टाविंशतिवर्जानि पञ्च पतगृहस्थानानि तिर्यङ्मनुष्यप्रायोग्यानि, अष्टाविंशतिपतद्र- हस्थानं देवगतिनरकगतिमायोग्यमिति । संक्रमस्थानानि चासंज्ञिनि पर्याप्तके पञ्च भवन्ति, तद्यथा-द्युत्तरशतं, पञ्चनवतिः, विनवतिः, चतुरशीतिः, यशीतिश्चेति । तत्राप्टाविंशतिवर्जेए पश्चसु प्रतिग्रहेषु प्रत्येकेषु पश्च पञ्च संक्रमस्थानानि शरीरपर्याप्तरूप्रमावलिकामानं यावत्, तत उपरि व्यशीतिवर्जानि चत्वारि स्थानानि संक्रामन्ति । अष्टाविंशतिपतगृहेऽपि व्यशीतिव- र्जानि चत्वारि स्थानानि संक्रामन्ति । संज्ञिपर्याप्तके अष्टौ प्रतिग्रहस्थानानि भवन्ति, तद्यथा- त्रयोविंशतिः, पञ्चविंशतिः, पड्रिंशतिः, अष्टाविंशतिः, एकोनत्रिंशत् , त्रिंशत, एकत्रिंशत्, एका चेति। संक्रमस्थानानि द्वादश, तद्यथा-व्युत्तरशतं, झुत्तरशतं, एकोत्तरशतं, पण्णवतिः, पम्पनयतिः, चतुर्नवतिः, विनवतिः, एकोननवतिः, अष्टाशीतिः, चतुरशीतिः, व्यशीतिः, एकाशीतिश्चेति । तत्र त्रयोविंशतिपञ्चविंशतिपदिशतिषु त्रीपु प्रतिग्रहेपु प्रत्येकं व्युत्तरशतप- चनवतित्रिनवतिचतुरशीतियशीतिरूपाणि पञ्च पश्च संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । अष्टाविं. शत्यां युत्तरशतपश्चनयतित्रिनवतिचतुरशीतिरूपाणि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । एकोनत्रिंशति, त्रिंशति च प्रतिग्रहे व्युत्तरशतव्युत्तरशतपण्णवतिपञ्चनयतित्रिनवतिचतुर- शीतियशीतिरूपाणि सप्त संक्रमस्थानानि संकामन्ति । एकत्रिंशति व्युत्तरशतयुत्तरशत. पप्णवतिपचनवतिरूपाणि चत्वारि संक्रमस्थानानि संक्रामन्ति । एकस्मिन् पतन्द्रहे व्युत्तर- शतकोत्तरशतपश्चनयतिचतुर्नवत्येकोननवत्यष्टाशीतियशीत्येकाशीतिरूपाण्यष्टौ संक्रमस्था. नानि संझामन्तीति जीवस्थानेपूक्तः संक्रमप्रतिग्रहस्थानानां संवेधः । अत्रोकशेपं संक्रमप्रति- ग्रहसत्तावन्धप्रकृतिस्थानभङ्गादिकं सर्व स्वयमेव परिभाषनीयं, विस्तरभयाच नात्र लिख्यत इति समाप्तोऽयं प्रथमो विभागः॥ संक्रमश्च पतन्द्रहः स्थानके गुणजीवयोः। संवेधश्च तयोस्तत्र भागेऽवसेय आदिमे ।। सर्वाश्चर्यकरे प्रभावभवने श्रीदानसूरीशितुः, साम्राज्ये विजयोत्तरेण मुनिना प्रेमामिधान्तेपदा । संहच्चे वरसंक्रमाख्यकरणे कर्मस्वरूपातिथी, सप्ताटादशशाबुसंवति शुभे भागोऽजनिष्टादिमः ॥