The Asiatic Society, Kolkata

Srivedastute Sridhariatikaya Subodhini

2006/06/15

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

17' 936
6066.166
ols

श्रीगणेशायनमः श्रीपांडुरंगमानम्यपिनरौचगुरुयुधान् श्रीश्रीधरीयटीकायाव्यारव्यांकुशुनिस्कने: १ गुणालंपेनि गुणानामानंद आश्रयणं यस्यांसानिर्गुणमवधिःपर्यवसानंबोध्यं यत्रययास्यानथापावेदकर्जकास्ततिः सापत्रवर्ण्यनइत्यर्थः १ २ स्वीयानांडावाणांनि धनदशीकनः ३ श्रीमदिनि पूर्वैधीकाकारैः सन्निपेधितंन्यारव्यानं रुपस्पृष्टंकिविद्यारयानं विशेषतस्त्ववशिविस्तार्यनरसर्थः केपोषित सारमोजिनामुछिएंपामरेः संरचनइत्सर्थानरंसगर्वाभाव द्योतकंस्पएं ४ इनिश्रीधरकन लोकचतुष्टयमाख्या अयपरीक्षियभरी काव्याख्या स्वतःप्रमाणभूतानां वेदानामिनिसनामित्सस्यार्थः चंदानांसनः प्रामाण्येहंतुः अपामाण्यकारणरहितानामिनि पौरुषवास्येषमा माण्यकारणंभमप्रमादादिपुरुपदोषाः अपौरुषेयेवेनदसंपापावनः प्रामाण्यपौरुषवाक्यानांमूलप्रमाणाधीनंपरनामामाण्यमितिमा सप्ताशानिनमेनारायणनारदवादनः वेस्कनिर्गुणालंगानिरीणावधिवर्ण्यने १ वागीशायस्यवदनेलमार्यस्यचयसमि पस्या लेददयसंवित्तंनृसिंहमहंगजे • संपदायरिशस्यर्यवीयनिर्वधयंत्रितः श्रुनिस्सुनिमितव्यास्यांकरिष्यामिययामनि ३ श्रीम द्भागवतपूर्व सारनःसनिषेधिन मयानुनदुपस्पृष्टमुछिए मुपगेयने ४ पूर्वाध्यायांने एवं स्वाक्तयोराजन भगवानशक्त भक्ति परीनिदिनाच ब्रान् ब्रह्मण्यनिर्देश्यनिर्गुणेगुणवृतयः माउपिलादिश्यमन्मार्गपुनरवनीमगान न्यबसन्मार्गसनांसनः प्रमाणभूनानामप्रामाण्यकारणहिनानांचेदानामार्गबन परत्वमुपदिश्यभगवानगादित्फलं नत्रवेदानांब्रह्मपरन्थमघटमा मन्धानःपच्छनिब्रह्मभिनि नवनावन्मुरयालक्षणाराणभेटेन निधाशब्दप्रनिमुरख्यापिरुटियोगभेदेनरिधारटिश्वखरूपेणनात्सागुणेनवानिदोपानमनिसंज्ञामंझिसकेनेनप्रवर्तनेषयाडियागो: यः शब्दानांकेनापिप्रकारेणब्रह्मणिपनि संभवनानियक्तुंशब्दमहानिप्रकारान्परिगणयनि नबनापदिनि शब्दस्यपदनिर्वाधनानुकू लव्यापार संज्ञासंजिनीःशब्दार्थयो:संकेन अस्पाच्छदाट्यमयोंबोड्यनीश्वरेच्छारूपस्नेनरूस्पिवर्नने गोशुक्काटिपदईश्वरस केनः साधएव डिस्थायाधुनिकसंज्ञापिदेवदनादीनांसंज्ञाकणामिच्छायाईश्वरेच्छाधीनत्यादीवरेच्ारूपसरूपेणनिर्देशाई वसनाचकंरुदशब्दमुदाहरनिरिन्थइनिअसंज्ञाशब्द: कस्यचिन पिठमावस्यपाचकोननुनानिगुणविशिष्टस्य एवमेकमकिनाराका लाकाशादिशब्दाभपिस्वरूपरुहोदाहरणं व्यनययनकालवादिनानेरभावाकालाकाशादिपदेनगुणाभिधानासंभवाचनालिगणरुट लानुपपन: गौरिनि जानिरूटोयं गोपदस्यगोत्यजानिरिशिट्वाचस्तान ७ 3721 दल. न्या. शुक्लइनि अवपरादिविशेष्यमध्याहार्य तेनगुणविशिष्टट्रव्यवाचकलान्गुणरूटत्वं यलगुणेशुकाट्य पंसिराणिलिंगास्कतनीसाय नुसारंणपरेशकोगुणदतिप्रयोगस्लत्रशुक्लपदस्यनानिरुदत्वमेव नवशक्लादिपदस्परुपलव्यापसलवायांतरजानिविशिवस्तवा चकलान् योगास्यमुख्याभेदस्यलक्षणादिज्ञानसापेक्षता रक्षणागुणरत्तीनावल्लक्षयनि लक्षणाचे सादि नेनैवसंकेनेनसंज्ञास शिसंकेनेनसरूपा दिविधानिर्देशाईवन विषयकेनप्रतिपादिनार्थसंबंधिनिपानिर्लक्षणा गंगायांघोषइसत्रगंगापदेनगंगाषि ष्णुपदीजन्हुतनयनिकोशाज्जान्हवीसंज्ञालासरूपरटेनमनिपादिननान्हवीमवाहसंबंधितीरंबोअने नघांघोषोगंभीरापांपोष इसादोजानिएणरूटिश्यामभिहितार्थसंबधिनितीरेलक्षणोत्या अभिहिनार्थलक्षितोन विधिसंकेनेनोक्तोयःसिंहादिप विशो षरूपोर्थस्नत्रलक्षितायेशीर्थक्रौर्यादिगुणास्नानेदेवदनादौनसहशोसिंहादिसदृशेषचत्तिर्गौणीयर्थः नगुणयुक्ततसादृश्यानिय शक्लइनिलक्षणाचनेनैवसंकेनेनाभिहिनार्थसंबंधिनी यथागगायांयोपइनिगोणीगाभिहिनार्यलक्षिनरणयुक्तेनसदृशेयथासिं होदेवदनइनिययाहुः अभिधेयाविनाभूतपत्तिलक्षणेष्यने लक्ष्यमाणगुणैोगा हत्तेरिष्टानुगौणनेनि योगनिस्कएन कथंचरंनिनुनयःसाक्षात्सद सनःपरे१ त्रिविधरतिपनिपादितपदार्थयोः मरुतिपरययार्थयो योगेन पयापंकजम ५. मागुनमत्सहशरत्कक्तिःकचिद्याकाशादिकारणगुणानांशब्दादीनांवासनेनादिकार्येष योगपिनत्साहश्यामतीनः सिंहोदेवटन इत्यत्रजानिरुदयाभिहिनार्थलक्षिनगुणयोगः आकाशात्मेत्सवस्वरूपरूटोक्ताकाशलशिनसर्वगनतासंगवादिएणयोग: पिकशब्दोमधुरः काकशब्दकरिसादौमधुरादिशब्दैर्गुणरुटेलसिन भियत्वाभियसारिणयोगइरफायत्रगोणीलमूत्यं मा सिधयेति अभिधेयं गंगादि पदवायंप्रयाहादिननाविनाभूनेनियसं बड़ेनीरादौगंगारिपदस्य यामतिः सालक्षणेयनेह ऐत्सर्थः सिंहादिरूपेअभिधेयेलक्ष्यमाणायेगुणा: शौर्यादयस्लैोगासंबंधात् पापरनिस्तत्रनेौपाना इशनत्रगोणी निरित्यर्थः मुख्यायाद्वितीयं दंगोगमाह योगेनि प्रकृतिप्रत्ययार्थयो;योगेनेलियापदपाटनपाठः यथाचरुटिलक्षणागोणीनितिन यान्यनमत्तिपनिपादिनयो:पदार्थयोयोगेनयोग: अयपापानिमत्ययार्थयोोगेनयोगः इत्थंयोगवातर्विध्यंनत्रपंकजमियारुटिर सायंकभिजतिपदाभ्यामनिपादितयो कर्दमननिपदार्थयोः कर्दमोपादानकननिकर्नखरूपेणयोगासंकजपदनामरसेयोगिक १ एवमझदेवइसत्रमहसदेवपदाभ्यारुटपानिपादितयोमहत्वदेवखयोः शिवयोगान्महादेव पदंशिवेयोगिक एवमुत्तमपुरुपराजपुरू पादिपदेपूचं औपगव पाचाडपत्रप्रनिमसयार्थयोयोगेनयोगः भोपगवेउपगोरपत्यमित्यपस्यार्थभणप्रसयमहिनः पाच के पचधानो रुप्रसयोषुन्द उपगुसंबंध्यपयसपाककर्टवरूपेणमहानि प्रत्ययार्ययोर्योगेनयाँगिकतं आदिपदेनलसणागौणार लियांबोधिनपदार्थयोर्योगोदाहरणद्वयरधने नत्रनीलरत्नोघटइनिलक्षणापनिपादिनपदार्थयोर्योगोन्यायमनेनीलादिपदानांद्र व्येलासणिकत्सान् नथाचनीलश्चासोरक्तभनिषिमहेसमासेचसनिलक्षणयानीलरक्तगुणविशिरद्रव्यपदार्थपोनीत विशिष्टशभिन्न रनविशिक्षमित्येकर्मधारयसमासेनयोगोतर्लक्षणाचोधिनपदार्थपोर्योगेनयोगइत्यस्यसंभवत्येन दुदाहरणं शुक्लनीनादिशब्दागु नहनिचरूढाइनिमनेनुसङ्गशूलोहनीसुदाहरणं अत्रयीमवेशयेसादोयस्थिरतक्षणापतसङ्गगलपट्यानधारकंलक्षणा नथाचरसङ्गश्वासोशूलश्वनिविग्रहकर्मधारयेणखड्गधराभिन्नःशूलधरोहनीत्यर्थेनलक्षणाधिनपदार्थपोर्योगोदाहरणं सिंहाग्निर्माण औपगवःपाचकरस्यादि तत्रतावद्रह्मणिरुरिति संभवीन्याह साक्षात्कयंचरंनीति नपहेतुः अनिर्देश्य अभि देश्यत्वेपिहेतुंवदनराणनिंनिराकरोनि निर्माणरणत्नयइनि गुणैर्वनमानापिनिर्गुणकयंचरंनीसर्थ:निर्ग पात्वेचहेतुंवदन् लक्षणांयोगचनिराकरोनि सदसनःपरनि कार्यकारणाश्यांपरस्मिन्नसंगेकेनषिदपिसंबं- धाभावानलक्षणायोगरत्तीसंभवतसर्यः एवंपदार्यलायोगादपदार्थस्पश्चाक्यार्यवायोगानशुनिगोचरलंब्रह्मणइसभिपाय: १ चक इनिगौणीबोधिनपदार्थयोयोगे अत्रहिसिंहश्चासायग्निश्चनिषियहेकर्मधारयसमासेनसिंहवनीयाँदिराणवभिन्नाग्निवत्नेनसिखा दिगुणावशिष्टरसर्याद्रीणीतिप्रतिपादिनपदार्पयोोगेनयोगहन्यस्पोदाहरणमिदं करिखानपादनपदार्ययोःपरुनिमत्स्यार्पयोोंगेने निरापदरहिनः पाठः सोनिक्लिष्टवादपेक्षिनः अनिर्देश्यन्तेपित वदनिनि ननुनिर्गुणत्यस्पानिर्देश्यवेहेतुबमनुपपन्न निर्गुणानामपिराणफर्मादीनांनात्यादिनानिर्देशपसिरिक्तित्र निर्गुणपदस्पनि धर्मकबार्थकत्वात् गुणोगोण उपसर्ननइन्यान धर्म्यानवेनधर्माणामुपसर्जनत्वस्यस्पष्टवान् ननुसदसनःपरइत्ययंनिर्गणपदो कनिधर्मकत्वेलक्षणायोगभिरासेचोभयवापिकयंहेनु रिसाशंकायामाह.केनरिदपिसंबंधाभागादिनि सधर्मकर्वधर्म संबंधेस्यान केनाति दपिसंबंधाभावेकथंसधर्मकलं किंचसर्वधर्माःकार्यरुपाएरवंदांनसिन्धाने नाकिमनेनुसर्वेपदार्याःकारणरूपाएप पारिमांडल्य भिन्नानांकारणबसदाटनमिन्मन:पारिमांडल्यमानस्याकारणरूपत्वेपिब्रह्मणोषिभुवननदसंभपान नथाकार्यकारणमिनधर्मामालान वेदस्ता टीच्या कार्यकारणसंबंधाभासधर्मकनसंभवनान किंचलदाणायाःशक्यसंबंधविषपसात् योगहनेरपिपदार्थयोगप्रतिप्रसपार्यायो गविषयखान योगस्यसंबंधापरपर्यायसान्नलक्षणायोगरनीसंभवनइनिभावा नचनिगोचरसमिनि शुनिगोचरखाभावेश्रुत्पेकरूमधि गम्येब्रह्मणिमनः परनिरपिनस्यान्इनिबझज्ञानसिधिरितिपूर्वपक्षासिपायः अनएपनिषेपिमनपरेटिरूपसंहारेमनामत्युपपा नंसंगठनइनिध्येयं । बहादयनि ननुश्रुतीनांबद्मपरले आक्षिप्रमुनीवानांचनुवर्गायबुध्यादीननादिनिसमाधानमयुक्तमिः साशंक्यमश्वादिपटेः सूचितानांलक्षणेक्यनिषधोपासनाकर्मपगणांपंचविधयुनीनांब्रह्मपरत्वपकारमाह अयमशिपायइति पद्याप मुख्यागौण्योहत्तीनसंभवनस्लथापिलक्षणासंपावन कार्यकारणात्मकजगनोब्रह्माणसंयोगसमवायादिसंबंधाभावापनयाध्यमबेनाध्या उत्तरमाहबुद्दींद्रियेनि बुध्यादीनु पाधीनजनानामनुशापिनांनीयानांमात्रायर्यपारीश्वरो मनन मीयनरनिमात्राविषयाः न दर्थे भवार्थम् भवोजन्पलक्षणकर्मनसनिकर्मकरणार्थमित्यर्य: आत्मनेलोकांनरगामिने आत्मनसत्तल्लोकभोगापंत्यर्थः अ कल्पनायकल्पनानियनयेमुक्तपरत्यर्थः अर्थधर्मकाममामार्थमितिक्रमणपदस्तुष्टयस्यार्थजनानामिनिपरन्जीवार्थमीश्व श्रीशकउवाच बुद्दींद्रियमनभाणानजनानामसनमः रस्परस्यादिषुपरतिरिनिदर्शयनि मनुरिनिरीश्वरस्योपापिषसनाभावेन नित्यमुक्तनादर्शयनि अयमभिपाय: सगुणमेव गुणैरनभिनंसर्वशंसर्वशनिसर्यभरंसनियंतारसर्वोपास्यं सर्वकर्मफलमदानारंसमसमस्याणगुणनिलयंसचिदानंदभगवं नंश्रुनयः पतिपादयनियः सर्वज्ञःसर्वपिन यस्यज्ञानमयनपःमर्षस्यवशीसर्वस्पेशानायाप्रयियानिटन पृथियाओनर सोकामपनबहुस्याम् सिरसंबंधसंभवात् अध्यनलाध्यामिकसंपधायनंगीकारेपत्यादिजगत्पत्वादिकमेवनसंभवोदित्ययमुत्तराभिप्रायरपर्यः नबादौलक्षण श्रुतीनांनात्पर्यमाह सगुणमेवनि सर्वलसादिधर्मविशिरमेय भगवनंमुस्यपारत्यागौण्याचा मानपादयंत्योलक्षणयानमेवसच्चिदानंदरूपनि धर्मकनसटलक्ष्यमनिपाट्यंनीसर्थः सगुणस्यैवनिर्गुणत्वेनपनिपादनेहेतुः गुणैरनभिभूतइनि विभूतेश्वरस्यनिरूपाधिकत्यात् मा योपाधिकवपक्षेपिमायायाः स्वरूपानावरकत्वादिनिभायः गुणानेवाह सर्वज्ञमित्यादिना समसैनि उक्तभ्योन्येयेसमस्ताःकल्याणगुणाः सर्जनादिसंकल्पननगत्स्रष्टत्वदयालुखादयस्मन्निलयं उक्तसर्वतखादिगणपनिपादिकाः भुनीश्रमणोदाहरनि पासर्पजस्त्यादिना सा मान्यतःसर्वजानानानि सर्वज्ञः ननहिशेषधर्मपुरस्कारेणसर्वचेतीनिसर्वचिन् पस्पज्ञानमपंसर्यज्ञसादिलक्षणंनपइनिसर्वज्ञनोदाहर णं सर्वस्यवशी सर्वोपिब्रह्मादिरस्यवशेपर्ननइत्यर्थः अनेनसर्वशतिना सर्वस्पेशान शिनिसर्वे परतं पापृथिव्यांनिधनप्रथिवीयमा यनि ननुसूनादिवनबहिःस्थिवेसर्थः पृथिव्यादेवनायाआनरइनिअंतःस्थिसापामासंगोनिवार्यने अननसनियंवअनेमेसर्वोपास्य खसफलदातच योयोगांयांननुभक्तः प्रत्यार्चितुमिच्छनि नस्यनम्याचलांप्रत्यांनामेपपियाम्यहं सनया अध्यायुनलस्याराथन माहने लभनेतनाकामान्यपैवविहिनान हिनानित्यादिषतामिणएषननबनारूपेणोपास्यवसफलदानलयोरयगनेः सपरमात्मा अकामयनकामितवान् कथं बहस्यांबहुभवेयं महमेक्नगदूपेणफ्नायैय उत्पन्नोसरेयं सईक्षननिएनरेयसुनिः ऐसनोनछां दोम्पेपाठः नसउद वाच्यंब्रह्मनेजोसजन सष्टवन सफलकल्याणगुणनिलयंत्यस्योदाहरणं सर्ननसंकल्पसहलादीनालोको पकारार्यत्वेननादृशानांदयालबादिगुणानांपनीनः सचिलखत्वेससंज्ञानमनेनंब्रह्मविज्ञानमानंदंब्रोत्सादयः अनेनसंगणमेवेसार सर्वस्पयशीसर्वस्येशानायः पृथिव्यांनिष्ठन् पृथिव्यानरः सोकामयनबहुस्याम् सएसननननोमलनसत्संज्ञान मननंब्रह्मेन्यायाः नथासूतेश्वरनांनावसंसारिणोजीवस्यनलिवनयेनलमसीसादिवास्यानियोधयंनिनश्चतपदयोः मात्रार्थचावार्थचआत्मनेकल्पनायच. सामानाधिकरण्यंपतीयनेनचपकारांनरणाघटमानंब्रह्मणिपर्यवसानंगमयति । श्योक्तेनयंथेनजनानामसजलभुरिसंनस्यपूर्धस्याभिपापउक्तः ननूतनीनांमुस्पस्त्यासरणपरत्वमेवारक मानलक्षणयानि पुणपरत्वलक्षणाबीनस्यनापर्यायनुपपनेरभावादिसागंन्याचांतरवास्यरूपाणामेषांनटस्यलक्षणस्वरूपलक्षणवाक्यानामैक्यपर महावाक्येनैकवाक्यत्वावलक्षणयानिधर्मकपरखाभावेसाजत्वादिधर्मविशिष्टेनब्रह्मणासंसारिनीपैक्यासंभवनमहावाक्यैकया- स्यतासंभवरूपंजीयबौक्यासंभवरूपंचमहावास्येकवाश्यनान्नपानुपपत्यायनासर्पानुपपत्यारपंचलक्षणाचीनध्वनपनऐक्य परशुनीनांलक्षणयानिणपर्यवसानमाह नयाभूने परनामिसादिना नवम सोत्यादीत्यादिपटेनमज्ञानं ब्रह्म महंब्रह्मास्मीत्या दिसंग्रहः ननुनलमस्यादिवाक्यानिनैक्यबोधकानि उपदेशरुपाणांतेषांयज्ञकर्नुलनीयस्तुत्यर्यकलान महंबह्मास्मीत्यादिपर्या लोचनादिरूपाणांकसंस्कारार्थकलात् ययायक्षेपलीकर्षकमाज्यावेक्षणमान्यसंस्कारार्यविधीपनेनहदहंब्रह्मास्मीनीक्षणस्य यज्ञकर्मसंस्कारार्थविधानसभवादित्याशंपनवकृत्वउपदेशनोपकमोपसंहारादिलिंगैपज्ञपकरणभेदादिभिश्चनदसंभवमभि प वंदसु. प्रेन्यैक्यविधायकलमुपपादयनि नवचंन्यादिना अपर्यायपदानामेकधिभत्त्यनबेससेकार्यनिष्टत्वंसामानाधिकरण्यं प्रागंतरेण टीच्या मागत्यागलक्षणेनर प्रकारेण भकागंनरेणापटमानवदर्शयनि नथाहीत्यादिना एकार्यत्वस्यविवक्षिनलादित्यनेन ननावादिनि विश्वेदे वादेवनायस्याः सावैश्वदेवानिवैश्वदेवीपटमामिक्षावाचकमामिक्षापदमपिनहाचकमितिनप्पयसिदध्यानयनिसावैपदेयामिक्षा यानियावाजिनमितिश्रुनिस्थवेश्वदेवीपदामिक्षापदयोरेकार्यकत्वेनसामानाधिकरण्यंनाहन्नन्त्वंपदयोनेत्यर्थः नप्तेटुग्धेदधिमित्र पोस्नेयत्कटिनद्व्यं संपद्यतेनदामिक्षापदसायनेनविश्वेदेवदेवनाकायागोविधेयः यद्वयनहाजिनंतेनवाजिदेवनाकोपाग इनिचातुर्मास्यांतर्गनश्चदेवपर्वमकरणस्यात्तश्रुनर्षिधिसिनोर्थः ननुवेश्चदेव्यामिक्षापदयोनेकार्थाभिधायकलं वैश्वदेवीपदेनामि सानिधानंआमिक्षापदपयोगीनस्यान उकार्थानामप्रयोगनिन्यायान किंचविश्वेदेवस्तनिपरायाकगादरपिवैश्वदेवीपदार्थबसंभ वात्कथमामिक्षामाचार्थकत्वमिन्याशंकायामाह यथोकमित्यादिएषदेवनार्थलस्थितः अण्मत्ययः विश्वदेवदेवतायुक्तामामिक्षायट्येया नथाहि ननावरेश्वव्यामिझोनिवदुभयोरेकार्थाभिधानेनसामानाधिकरण्यम् यथोक्तम् आमिक्षांदेवतायुक्तांवरसेवैपनदिन: आमिक्षापदसानिध्यानस्यैवविपयार्पणमिनिकुतः भिन्नार्यवान नचानहस्वार्थयानिस्टलक्षणयाविशेषणविशेष्यमापन नीलमुपलमितिवत् यथोक्तमुपयुध्यारज्यनेयेनविशेष्यनदिशेषणमित्यादिनःविरहार्यखेननदयोगान् नन्तदूषणभियानवदतीनिशंकनीयमिनिभायः नामिक्षापदसान्निध्यपर्यनत्राह आमिक्षापदसानिध्यारिनि पेचदेवीपदेन विश्व देवदेवनाकाकश्चनद्रव्यविशेषइतिसामान्येनामिक्षोक्तावपिकोसोद्ध्यविशेषरसपेक्षायामामिक्षापदसानिध्यादामिक्षारूपइत्यवगम्यनं रक्षमापश्यन्यादौसामान्य विशेषशब्देपुनयादर्शनान् नयाचामिक्षापदसान्निध्येननस्यैपनादिनस्येवसामान्यनोट्यवाचकस्वषिशे पनीविषयार्पणंभवनात्कनरार्थार्थः किंचएपनहिनएचवदनिऋगादियाचकत्त्वसंभवेपिआमिक्षा पदसान्निध्यादामिक्षामेघवदान अ नस्तस्यैवनाग्निकर्षकमेव विषयार्पणमामिक्षारूपविषयबोधनमित्यादिकमष्पर्धातरमूल्यं नवंपदयोश्वदेव्यामिक्षनिवसामानाधि करण्याभावेहेतुः भिन्नार्थत्वादिनि परोक्षापरीक्षादिरूपार्थभेदादिसर्थः नवाजहरिनिनस्वार्थनहीनने अजहरूवार्येनारशयोःपदयो निस्टलक्षणयानितरांरुद्धाचासौलक्षणाचनयाअनादिपरंपरागनयानसांपतरचितयानयायथाविशेषणपिशष्यभावेनसामानाधि करण्यनीलमुत्फ्लमित्यादौनथानत्वंपदयोर्नेसर्थः विशेषणविशेष्यभावंलक्षयनि स्वबुध्येनि स्वरूपसत्तमात्रेणनहिकिंचिहिशेषण मिनिपूर्याध भयमर्थः स्वाकार ज्ञानेनविशेष्यमनवमास्यकिंचिदपिवत स्वरुपसत्वमात्रेणपस्थितिमात्रेणविशेषणंनाहिमपनिकि, नुयेनचीलारितामयुध्यास्वाकारज्ञानेनविशेष्यसपलादिरज्यनेभास्यनेइनरसपायावर्सनेताहिशेषणमिनि विरुद्धार्थनेनेति नत्वंपट्योरिनिशे प: पीलगुणोसलद्रध्ययोराश्रयायित्वेनाविरुखसभाषयोः स्वार्थत्यागंधिनालक्षणयाविशेषणविशेष्यभावेविरोधाभापार नत्रानहरूमा योनिस्टलक्षणा नत्वंपदयोस्तपरोक्षापरोक्षत्वादिविरुत्थार्थत्वेनस्वार्थत्यागंपिनाविशेषण रिशेष्वभावानुपपनेनदयोगान अजहर- सार्थलक्षणयासामानाधिकरण्यासंभगादित्यर्य: शक्लादिपदानांगुणिनिरूटलमनेदंडोभितर्भिसनेइसनहरस्वार्थलक्षणया- सामानाधिकरण्योदाहरणंयोध्यं दंडधरोभिक्षरित्यायधिवक्षणात् एनेन प्रथम लोके शुक्लइनिराणरूटिकदारता अत्रपालमुनपलपित्यत्रलक्षणोच्यनेइनिपूर्वापराविरोधोनिरस्त: मनभेदेनाविरोधान् नपथमपोशालइनिराणप रमेवनद्रव्यविशेषणमिनियमिनबं जानिरुटखापत्याराणेन निर्देशाई इत्येन्दु दाहरणत्यासंगनः जहल्लक्षणयासमानाधिकरगंशंक ते नचनि एकार्थत्वस्येनि नत्वंपदार्थयोर्जीवेश्वरयोरेक्यस्यविवक्षितलेनसकलस्वार्यत्यागेनपदार्थोनरलक्षणेपदार्यानरेगैश्यस्या नेश्वरादिनेनिभायः एवंप्रकारांनराणिदूषयित्वामिहानमाह अनइतिवाच्यस्कमागत्यागभागांनरयहणेनहरजहार्यलक्षणा नवजहत्त्वार्थवेनसंबंधिलक्षणयाकुसमितदुपागंगेनियनुकुन: एकार्यत्वस्यपि पक्षिनवान अनोजहदजहपार्थलक्ष यासोयंदेवदाइनियहिरहांशत्यागेनानुगतचिदंशेनैकार्येनसामानाधिकरण्येननिर्गुणेपर्यवसानम् अस्थूलादिगक्या सोयंदेवदत्तइत्यत्राहिनशतवालविशिष्टदेवदत्तदंडवाचकस्वच्छन्दः पनद्देशकालविशिष्टवाचकोयंशब्द: वायमागयोर्देशगादिविशेषणयो विरोधेनक्यायोगाद विरुडूनकालनकालादिविशेषणभागत्यागेनाविरुद्धविशष्यम्वरूपमात्रग्रहणेनैक्यबोधनान्सामानाधिकरण्यनहन संपदयोः सर्वज्ञत्वकिंचिज्ञत्वपरोसत्तापरोसत्वादिविशिष्टेश्वरजीपचैनन्यवाचकयो: परोक्षलापरोक्षचादिविशेषणभागविरोधा हिरु हौविशेषणभागीयत्वानुगतमविरुत्वंनन्यमावंपदयनगृहीला अरण्डै फत्वबोधनात्सामानाधिकरण्यनेनचलक्षणयानिर्ण पर्यवसानमिदं विषयपरशुनीनांब्रह्मपरत्वमाह अस्थूलेनि अस्थूलमनण्व हसमदीय प्रशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं अथान- आदेशोनेनिने नीरसादीवास्यैब्रसभिन्न सर्वोपाधिनिरसनननिषेधाराधिनसर्वाधिष्टानंब्रह्मलक्षणयाबोध्यनइनिनेषांसाक्षागरपन उपाधिनिषेधकलमातुलक्षणयानिमुणेपर्यवसानं एतेनपदार्यस्यैवाक्यार्यसमिति पूर्वपताभिमनोनियमःप्रत्यक्तः अस्मिर ज्योनिर्मडलेकअंदइनिप्रभेनिषेधरूपेषुनमारारूपोनोष्णकनिपनियचनवास्येषुहिनकस्यापिपदस्यार्थश्चंद्रस्थापियारेभिर्वोभ्य नइनिस्पष्टं नयाविषसुक्ष्वेनिशत्रुगृहे भोजननिषेधनात्पर्य केवाक्यविषपदस्यवाईवपदस्यपानभोजनानितिरथस्तथापि वरस्तुः टीच्या वास्येवलक्षणयावोध्यने एवंससज्ञानमनंनंब्रह्मेत्सादिवास्पैरुपक्रमायरधनारसंउनात्सर्यकैर्मुल्यनस्यागिशिक्षवाचकैः समुदायलक्षणया- निर्भिकमसंडंब्रह्मयोध्यने वास्येलक्षणापामीमांसकैतीपरान याच्यार्थानांब्रह्मण्यध्यसतेनाध्यासिकसंबंधस्याप्पुकत्याच्चेसादिनः पधडा शयः नयाभूनेश्वरनामिन्मादिनासाक्षादुपाघिनिषेधेनत्यनेनाकपनायोनपदव्यंम्पार्थमनिपादनं ननुसुरव्यरत्याश्रुनीनांपिशिष्टमवा लंबनामिनि प्रफ्यादिपव्यंग्यार्थावर्णिनस्तत्रकिनात्पर्ययाहकमित्याशंकापामाह तथाचनिनवहिपोशयानंसहशक्तितिरिस नमाधियापथ्यागिराकांत्या की त्यातुष्टयेलयोर्जया विययाविद्ययाशनया मापयाभिनिषेविन मित्यायुक्त पर्यवैशिष्ट्यालंबनस्पष्ट मेवीच्याइसर्थः अकल्पनायेसननस्थूलादिकल्पनानिषेधरूपेणानाभिरसनमुरवेन निषेधमुनीनांब्रह्मणिपर्यवसानंपन्यनइत्सवलासा पग्राहकमाह अनेचे सादिनाउपसंहरिव्यनीसनेन मात्रार्थचेसादित्रयाभिप्रायमाह उपासनादीनि आदिपदेनकर्मकांडोक्ता ग्निहोत्रादिवाक्यानि अयंभावः उपासनाकांडकर्मकांडोक्तत्तनदनुष्टानोहिधर्मार्थकामेनिनिवर्गमाभिः धर्मादपिपरमफलंमोक्ष नांनुसाक्षादुपाधिनिपेपेननपदार्थशोधनउपयोगानिर्गुणएवपर्यवसानम् तयाचा- योपक्रमेसहममिदमापीयेत्यादिनारिशिष्टमालंच वक्ष्यनि अंनेच श्रुनयस्तापिहिफलं सननिरसननभवन्निधनाइकपसंदरिषनिउपासनादिवाक्यानांवन्यार्थप्रवृत्तसस्याद्यदलं बनेनज्ञानसाधन विधानेननत्यस्वमित्येषादिक २ एवधर्मस्पत्यापवर्यस्पनार्योायोपल्पने नार्यस्पथमैकांनस्यकामोलाभापहिस्मृतः कामस्यनद्रियमानिाभोजीवनयापना वस्यतत्व जिज्ञासानार्योयश्चैहकर्मभिरिनिप्रथमस्कंधोक्तेः मोक्षश्चब्रह्मज्ञानादिरूपासनाकर्मकांडयोरपिपरमतात्पर्यबह्मण्यवना थाचकियार्थपत्ताश्चमट्यादयश्चने षामवलंबनेनेतिइंदूगर्भन पुरुषाश्रयेणेथपरयोजनार्थदहरपैश्वानरायुपासनावास्यानित्रिवर्गफलोहे त्ययज्ञादिक्रियार्थमहत्तान्पुरुषान् अवलंब्यनिधर्मकब्रह्मणउपास्यत्वमिध्यर्यसटिस्थिनियनियमनादीयोपापिनावलंयननदुपा सनानिधानहाराज्ञानसाधनचिनकायमेव विदयाति निवृत्तात ज्ञानसिद्धाननियोज्यानमनिउपासनाविधरप्यपत्तेः कियार्यपहनानाये व्येसक्तं नसष्टयाचनालंबनेब्रह्मणः सधर्मकलसिधिर्नापिनापिनोपासनासिध्यनीनिस्ष्ट्याद्यालंबनेनेरफक्तं आदिपदोना ग्निहोत्रादिवाक्यानिचैहिकफलककृष्यादिक्रियार्थप्रवृत्तानवलंयरोचनार्यनसष्ट्यादीत्यादिपदोक्तस्वर्गादिफलान्यवलंयज्ञानसाधनंचित ४ सिविविरिषादिकमेचनासर्यताविपनि नमेनमात्यानंवेदानुक्चनेनब्राह्मणाविपिरिपंनिपज्ञेनदानेननपसानाशकेनत्पादियुने सापेक्षा चयज्ञादिशुनेरश्ववादिनिपारमर्षसूत्रान कर्ममोक्षायकर्माणिविधनत्यगदंययेत्यायेकादशायुक्तेश्च अन्यार्थप्रश्ननिपाठेप्ययमेवार्थःएवं सर्वस्यापिट्स्यत्रापरत्वंसिय ननुलक्षणादिमकार: स्पएंटीकायांनोफउपासनादि काँडस्येत्यंपर्यवसानवर्णनेवीजचनोक्तमिसाशं कायामाह एपादिगिनि दिगर्थस्तूपपादिनएवतिसंक्षेपः २ वैनेडिकेति स्वपक्षस्थापनहीनाविनंडानम्नधानायेतस्मिदायहराहिसेन |गायासंवादशब्दयोर्नियनलिंगयो सामानाधिकरण्यं नारदस्पचपटारायणस्यपरतुःसंवादरूपांगायां अनएवमवक्तवेननारायणो अश्चानादिशिष्टपरंपरागनवान्नसंदेहोयुक्त साहं मेषेति सैपायथोक्तालंबनाबासीब्रह्मपराअड्याभादरेणवैनरिकनानाभिान नशेनयः अयणादिनाधारयेन्सअकिंचनःनिरस्तदेहायुपाधिःसन्परंपदंपामुयादिनि ३ एनदेसर्वश्रुत्सर्यनिरूपणेनप्रपंचायतुमि सैपायुपनिषदामापूर्वेषांपूर्वजीना अहयाधारयेद्यस्ताक्षमंगच्छेदकिंचनः ३ अवनेवर्णयिष्यामिगायांनाराय णान्विताम् नारदस्यचसंवादमृषनारायणस्यच एकदानारदोलोकान्पटनागवामयः सनातनमृषि दष्ट्रययौनारायणाश्रमम् ५ योभारनवर्षेस्मिनक्षमायसस्तयेणाम् धर्मज्ञानशमोयेमाकल्पादास्र्थ- नरतपः तत्रोपविष्मृषिषिकलापग्रामवासिभिः परीतंपणनापृच्छदिदमेबकुरुह ७ तस्पैत्यवोच- द्भगवानकषीणांशृण्वनामिदम् योब्रह्मवादःपूर्वेषांजनलोकनिवासिनाम् - श्रीनगवानुवार स्वायंभुर ब्रह्मसर्वजनलोकेशवपुरा नत्रस्थानांमानसानामुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ९ निहासमपनारयनि मनि नारायणान्विनांनारयणः भवतत्वेनान्दिनीयस्यांनांगायामिनिहासह १५६७८ पासनामनिग यायजमानाएवसमानाकतिगादिरूपायत्रकर्मऊर्वेनिनकर्ममपसिहम् नयायत्रसमानाएववक्तभोसमावेनबलमीमांसनेनन्न ससत्रम् ९ चिनोयस्यांनथाविधामित्यर्थः प्रवननारदाविनापिमायानथापीहमपुरजसाहत श्रेष्पननुचक्ष्यमाणब्रह्मसत्रइनोसमवल्कोःसा ग्यामितिज्ञापनायनारायणान्निवामिसक्तं परेनु नारायणेब्रह्मणिसमन्विनामिसाहः ४ ५ ६ ७ वेदन रीव्या. h-mलयसमयइनि हिरण्यगर्भमुक्तिनिमित्नेमहाप्रलयेदैनंदिनप्रलपेचेत्यर्थ निद्राणमिनि जगतार्यमान अहनापयानंसंनंप्रबोधयामासुःवि- चमध्य विद्यानाशादिकार्ये अपधानंकारयांनतः सर्वज्ञोपनादृशोधनस्यवाधिकारभासत्वेनावश्पकर्न यत्वात् १२ नशपबोधनं बल्ला दिगुरूणामपितासांसहजबदस्येनैवनिरांते नव्यंजयनिययोत १३ जयनपनि मनामपियामिनिननायतइसजा भानादिसिदेस अहोनाहिमयाकथनवजानमित्पनआह श्वनीपमिनि नदीश्वरंनत्रस्यंमामेवानिरुद्धमूर्निम् १० ननुसज्ञानेकसवव कापशावानवाह तुल्यनुतनि शुनादिभिरविशेषाः असिभित्रोदासीनहीनत्वेननिरुपमकरूणाः अनः सर्वप्रपचनयोग्याम पिकौतुके कवकाररुला: न्येपछुरिसर्थः । स्वसृष्टमिनि स्वयनिर्मिनमिदंरिश्चंपलयसमयेआपापसंहसण्यानं योगेनापद्राणमिववर्तमानम् नदंनेभलयानेनाल्लिंगैस्वसनिपाटकै क्पैिः परमीश्वरंमृष्टिसमयंप्रथमानश्वासधूनाःशु. नयः प्रबोधयामास: १२ सप्लोके: शोभनाःश्लोकाः कीर्तयोयेषुनै: पराकमैः १२ जयजयेनिमोमजितजयजयउत्कर्ष श्वनहीपंगतवनिवयिद्रष्टुनीश्वरमब्रह्मवादः ससंरत्नःश्रुतयोयत्रशरने नत्रहायमभूसनस्वंमा यमपृच्छसि १ तुल्यचननपशीलास्तुस्यस्वीयारिमध्यमा:अपिचकुपवचनमशेयूषयोऽपरे। सनंदनउवाच स्वसृष्टमिदमापीयशयानसहशनिमिः तदनेबोधयांचस्तल्लिंगैश्तय परम्१२य याशयानंसम्माजवादिनस्तपराक्रमे प्रत्यूषेयेस सश्लोफै|धपत्यनुनापिनः १३ शुनयउत्नय जयजयजामजिनदोषगृपतीनगुणांत्वमसियदात्मनासमवसहसमसागः मारिपुरुभादरेवीप्साकेनण्यापारणभगनगदोकसांअगानिस्थावराणिनगंनिजंगमानिभोकासिशरीराणियषांजीवानां नेपामनामनियांनहिनाशयकिमिनिणणयनीहंनव्येसनाहदापनृतीनगुणाम्दोषायानंदाद्यावरणापगृहीनाराणाययानाम् र्यःजीवईशोपिशाचिनयाजावेशयोर्मिदा अविद्यानचिनोर्योग षडस्माकमनादयरफलेः अनादिभाररूपलेनासवन नाशयितुमशस्ये निभावः ईश्यामपिनाशयोपनाव्यंजनायाविद्यामिनिव्यारव्यानं नविद्यनइत्यपियनि अध्यनत्वेरपरमार्थनः कालत्रयेष्यविद्यमान सादधिष्ठानसरूप प्रकाशन नाशयोग्यांनांजहीनिभावः राणवसानि जगचिवदर्शनचातुर्यादिगुणशालिनीत्यर्थः ५ निगमोवेदनि अनुचरेदिनिपदसंबंधनार्थपूर्निः एवंनिगमोनुचरेरिनिपयमात्रार्थउक्तः कचिस्जयेत्यारिसार्ययोजनायाह न पित्यारियनोचेसारश्यप्रपाइसंनाश्रुनिस्नयाचरनइत्यस्योराहरणं यात्मनात्यादिरखिलशक्त्यववोधकेयस्यसत्संज्ञानमित्या दिरामनाचरनइत्यस्य अथयुसर्थः यनोपाइमानिमूनानिजायंने येनजानामिजीवंनि यत्नयंत्यभिसंविशंनिनहिनिज्ञासपनी नि यनोयस्मानिमिनोपादानोमयरूपापसिदानिइमानि भूतानिब्रह्मादिसंबपर्यनानिमायने जातानिसंनियेनजीवंतिस्थिनिलभने हवोच्छंदमीनिभकारः इयरिणीवपरमनारणायगुणानगृहानि अनोहंनभ्यनि नमिय्यपिदोषमावहेरिनिममापिनवकारा नि:स्यादनाह समिनि यद्यस्पालमात्मनःस्वरूपेणेवसमवरुइसमनभगःसंभातसमस्तैश्चयोसिरशीतनमायत्वादिनिभावः वयमेवनेज्ञानवैराग्यादिनानिहन्युरित्सनाह अखिल शतपोधकेनि नेपालमेवांनर्यामीसर्वशत्युद्धोधक: अनोननेज्ञाना दौपचाइनिभावः अहमकुंठज्ञानेश्वर्यादिगणोनीवानांकर्मज्ञानादिशन्यवबोधनेनाविद्याहनेसभिमाणमिनिचेत् मह- मेवप्रमाणमित्याहनिगम वेद-ननुएवंभूनेमयिकथंशुनीनांपरनिलबाह करिदिनिकदापिसत्यादिसमयेनयामाययाररनः अगजगदोकसामखिलशत्त्यवबोधकनेकचिट्जयात्मनाचचरनो नुचरोन्नगमः १४ कीडनः निसंचालनमगनयासत्यज्ञानानंनानंदैकरमेनात्मनाचचरनो वर्तमानस्यनिगमोनुचरेनमनिपादयेनकर्मणिषट्यो यनोवा इमानिमूनानिजायंने योब्रह्माणंविदधानिपूर्वयोवैवांश्चपहिणोनितस्मैनंहदेवमात्मबुद्धिधकाशंमुमुक्षशरणमहंपपये यभास निनिष्ठन् सन्यंज्ञानमनंनंबह्मयः सर्वतःसर्वविदित्यादिनिगमकदंबस्त्वामवंभूनंपनिपादयनीसर्यः १४ जयजयानिनजागचं गमारानिमजासपनीनमृषारणाम् नहिभनमूनेमभवत्पमीनिगमगीनगुणार्णव नातव १ नाशंगछंनिसंनियन् अभिसंविशनियस्मिंलादा संपामुर्वनितद्ब्रह्मेनिपिजिज्ञासस विचारयेनि योब्रह्माणमिनि यपरमेश्वरःपूर्वमृष्टयाः ब्रह्माणहिरण्यगर्भविदधानिसजानि नस्मैहिरण्यगर्भायवेदान्महिणोनिददाति नंदेवंद्योनमानज्ञानरूपं आत्मबुद्धिसविषयलाई प्रकाशयनिददानियहाआत्माकारबुधौषकाशनेनंमुमुक्षरहंशरणंगछामीनि यमत्मनिजीवनिष्पन्भात्मानंजीनियमपनिस नर्यामीसर्वस्ये संनयमित्राह्मण नात्पर्य सत्संकालत्रयाषाज्ञानस्वरूपंबिपियपरिचंद शूसंवयोवेदसोसनेसर्वानामान्स हनि १ वेदन इंद्रोयाननि यापापणइसम्मानपत्यषष्ठी नयाचयानोजंगमस्यअवमिनस्यस्थावरस्येंद्रोगनाई परनि अमिडादिवसानिए टीच्या दिव्यांअयं अयमग्निर्टियोमूर्षासूर्यरूपेणधुलोकस्यमू-भवनि कशापृथिव्या पनि जाठरादिरूपेणमूलोकस्यपालकत्यर्य: वाय रंमणमिनि वाचारयमाणाचार्यमाणंनामधेयनामैवविकारोननुयटशरावादिनामानिरिक्तोमृदिषिकारोवस्तुनोमि परमार्थतोमृनिकेत्येवमुनि ननुकयंमामेवंपनिपादयंनि यनइंद्रोयानोऽवमिनस्यराजेस्यादिभिःरंद्रयानोजंगमस्यभवसिनस्पस्थावरस्पचराजनिपनिपाद्यने न थामनिर्धादिवासादिभिश्चैवंधूनले नान्यादयःपनिपायनेनत्राह दृहृदुपलब्धमेनदिनि अयमर्थः एनडुपलममिंद्रादिम वैबहनुब्रह्मवृमिसेवापयनिजाननि कयरहनांवाचशेषनयाः वशिष्यमाणत्वेनकुनः पनोरहनःसर्वस्योरयास्नम यौउत्प निलयौसर्वोपादानलान नहिकिंपिकारिवंबहनन अपिलतान विवाधिष्ठानलेनाविकारादिसर्थ:वाशब्दउपमार्य:- ययापटादेविकनेमृदिउट्यानमयौनरत् वाचारंभणविकारोनामधेयंमृनिकेत्येवसत्यम् सर्चखल्विदंबोयारिभिलथापनि वृहदुपलब्धमनवयंपवशेषतयायनउदयास्तमयौविरुनेम॒दिवाविना अनकषयो दशुरुत्वयिमनोवचनाचरितकथमपयामवनिविदत्तपदानिनणाम १५ पादनादित्यर्थः अनःकारणाहषयोमंत्रालयारोवावय्येवमनोवचनाचरिनंदभुः मनसाआचरिनं तापर्यवचनाचरिनमति थानंचनवनः नपृथग्विकारेवियर्थः अवनिदर्शनम् कथमयथोनि नणांपचराणांयत्रकुत्रापिदनानिनिक्षिप्तानिपानि अधिकथमयथामवंनि अदनानिभवंनि अतोयथामृपापाणेष्टकादिषुदनानिपदानिशुपनयभिचरंनि नथापकिमपिविकार जानवरंनोवेदारुचामेवसर्वकारणं परमार्थभूनपानिपायंनीत्यर्थ १५ दुहिणवहिरवींद्रमुखामराजगदीदंनभयेपयरस्थितम् बहुमुसेरपिमंत्रगणैरनस्त्वमुरुमूर्निरनोचिनिगद्यसे २ कैवतुससंवत अस्लीनिरष्टांनः एवंपरमकारणब्रह्ममात्रत्वंसर्वकार्यमानस्यनि सर्वसचिदंब्रह्मसस्यनज्जलानिनिशानउपासीतनिधास्यशेष: सर्वमिदंनगरब्रह्मैवरवलु तज्जलान् नस्पाइह्मणोजायनइनितज्जनसिलीयनइनिलंस्थिनिकालेनस्मिन्नेवानिनिपाणिनीनिनदन् सज्ज लातल्लखानदनलाञ्चत्यर्थःइनिअनःशांनोगगहेपारियून्यःमन्नुपासीननि द्रष्टारोपनियाशब्द: मसञ्चये ऋषिपदेएकशेषोणोभयविवसणान् ननमंत्रद्रष्टारोमनसाचरिनंद ः मंचास्तवचनाचरिनमभिधानंदधुरिनियथायथंसंबंधः २ नयाधूनाटु यानित्यजनीनिकिसवक्त समित्यन्वयः श्रुसर्थक ज्ञानमाहात्म्यपरम्पकोशलभनिनाबालवचनं यथापकनिकमलपोजलानि नाश्लिष्यनेनलग्नानिभवति एवंएवं विदिब्रह्मज्ञानवनिपापकर्मनश्लिष्यतइनि पापकनकर्मणानालिष्यनेन लिमोभवनि जनाबमलोकमार्गेनि बमेवसर्वनिगमगोचरइनिसमांपत्स्यास्टयानि इनिनवेनि समेवसर्वकारणलेनपरमार्थनिक लामोस्यपिपनत्रिगुणमायामगीननक सूरयोविकिनलपअखिललोकमलक्षपणकथामृताधिसकलजनजिननिरसनहेतुकीर्निमधासिंधु मयगात्पनियतपामि नपनीनिनपासिपापानिदुःखानिवाजहस्यक्तनः बदीयकथामात्रणयदापापसागः नदाकिमुपक्तव्यम् येपुनःसधामविभुमाशय कालगुणाःसधाम्नास्वरुपस्फुरणेनैववि नास्सकाआशयगुणम अनःकरणधर्मारागादयः कालगुणाजरादयश्चयैलेनथाहे परमन- वाजत्रससानुभवमखंडानंदानुभवपर्दस्वरुपंझजतिसेवन नयाभूताःदुःस्पानिपजनीनि नयथा यथापकरपलाशमापोनश्मि इनिनवसूरयस्यधिपने खिललोफमलक्षपणकथामृनाब्धिमपगाधनपासिजुहुः किसुनपुनः संथामविधुनाशयकालगुणाःपरमभजनियेपदमवसरवानुभयं १६ ष्यंने एषमेवैवविदि पापकर्मनश्लिष्यने नकर्मणालिप्यनेपापकेन नसहनदुसतविभुनने एवंहवायननपनि किमहंसाधुनाकरवं किमहपापमकरवमिसादिलनेरित्यर्थ: १६ मकलवेदगणेरिन मुटुणस्त्वमिनिसर्वमनीषिजनारनाः त्वयिसमदगुणवणारिभि सवपदस्परोनगनलमाः २ भसूर्यानामनेलोका भंधननमसावताः नांसप्रेसाभिगच्छनियकेचात्मनोजनाः नयाननंदपदीन्मह! नापिनधिःपेनहिरमनामेभक्ययनरेदुःखमेवोपनीत्याद्याःश्रुतपःपूर्वश्लोकोकोपयविधभजनहीनानिनि रजान दीनरणकालेसाक्षात्कारकालेवापुण्य पापेविधुननेत्यननीत्यर्थः एवमिनि ययोकात्मविदंननपनिनसनापयान हवासना धारणे मनापमेवाह किपिनि अहंसाधपुण्यकर्मकिंकतोनाकरवं नहानवानस्मिकस्मात्यापहनवानमीत्सेसनापोविदुषोनेपर्यः १६ वेदस्तु. 19 असर्याइनि इस्समध्यपदं असराणामिमेअसर्या:प्रसिद्दामेलोकाः अंधेनगाटेनतमसा आत्माज्ञानेनपसिन्धांधकारणवारताव्याप्ता: प्रेसमा टी-व्या. बानान्लोकांस्नेगर्छनि येकेनकेचनात्महन अविद्यादोषेणआत्मापलापुकारः ब्रह्मज्ञान शून्यादुर्योनी: माझवनीसर्थः चेन्यदिनावेदी तुब्रह्मनज्ञानवान्नदामहनीविनाष्टिः हानिः दुष्परिहराजन्ममरणादिरूपासिनिरिसर्थः उभयविधाजननि कथासनाधीशक्तश्रवणकी ननरूपभजनमेके मननिये पदमजस्त्रेसायुक्तसचिमसमरूपभजनमपरं नर्हिसत्यत्वमिनि पुरुषविधस्यसाकारलेनसावयवत्वान्ना शवश्यंभावादकोशेषन्वयेकोरासंबंधीयान् सत्यत्वासंगलव्याहनिरिनिभावः अन्नमयादिषुअन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानं हनयइवेनी असहनोनरायदिने अनुविधाअनुविधनात्यनुविधाअनुवर्तिनोशाइनियावन् तर्हिखसंनिजी निसफलजीवनाभवति इनरथानियवभत्राइवस्थावासाइत्यर्थ नन्वाक्तानामपिकामादिफलमस्सेव नकार्यकारणानुबाहकबेनजीवनहेनोनवाजनेत नमानदपिनसियेदिसाशयेनाह महदहमादयनि महानहंकारश्च आदिर्येषांने यदनुयहन: यस्यानुभवेरोनलयसामर्थ्या:सनः अंडंदेहंसमष्टिव्यष्टिरूपंसष्ट वनातचपंचापिकोशानन्नमयादीनाविश्यन नदाकारःसन यश्चेनयमसनदाह पुरुषविधइनिपुरुष हतयइवश्वसंससतोयदिने नुविधामहदहमादयोऽडमसृजन्यदनुयह नः पुरुषविधोर वयोश्चरमोन्नमयादिषुय सदसनःपरवमयदेषवशेषमृतम् १७ स्यान्नमयादेवि विधाआकारेयस्यसनथा ननुचिदेकरसस्यकथंननदाकारताअनभाह अन्वयोवोनि भवएपन्नमयादिषन्ने नीसन्चयः अतमत्तदाकारनेनि एवंनाहिसत्सबमसंगवंचकर्थनबाह चरमोन्नमयादिषुयइति अन्नमयादिषूपदिश्यमानेषुपवर मोबह्मपुच्छंपनिटेनिपुच्छतेनोक्तः सत्वमिनिसंबंधःननुनथापनमयादिधन्निनलोसंगलयाहानिरेवनबाहसदसतःपरंतम ययदेववशेपमृनमिनिसदसनः स्थूलसूक्ष्मादन्नमयादेः परंयनिरिक्तनसाक्षिभूनंभवशेषमवशिष्यनरत्यवशेषमवाध्यम् दमयेषुपुछवेनमर्वाधारलेनोक्तइनि अन्नमयाद्याकारखवर्णनस्पनिराकारपुछबह्मबोधार्यत्वान्निराकारत्वस्यैववानवतासत्सत्वमध्याहतमि निभावः ननुकोशेषन्वयेअसंगत्वसनिरनन्दव्यापकलक्षनिरिनिगूदाशय:शंकने नन्विनि परंव्यतिरिक्तमिनि असंगमित्यर्थः अन्न मयादेः कल्पिनत्वेनमियालान् धन्वयेपिनसंबंधस्पमिथ्यासाउभयोःसंबंधिनो सत्यत्लएपसंबंधस्यसत्सत्वनियमानकस्थितसंबंधेनन वास्तविकासंगलक्षनिरिनिभाष अबाध्यमिनिकोश:संगेनमधेनवाधापसासवायेशून्यवादापनर्निरवधिकबाधानुपपनेश्वसर्वदाधापधिभूनाव शेषसिध्यायसंगत्वसिधिरिनिभायः सत्यमिनि अनएयासंगंचससंगस्पसत्यत्वादर्शनादिनिभाषः मसंगस्पापिफोशान्वयवर्णनमसंगपञ्चमबोधार्यमेवेतिस्पीकर्नुशंकने नहिनि वरूनोसंगबेन्चपवर्णनंनोपफनमित्यर्थः समापने शामाचंदवदिनि सूक्ष्म चंद्रकलापदर्शनायासंनंचंद्रमंबधशून्यापितक्षशाखास गपनिचंदलेनप्रथमंदर्यने ननःशासायेचंद्रइत्यादिपश्यने नहनशुदस्वरूपबोधनापेकोरापंव के न्चयोसंगस्याप्यात्मनउच्यनइत्यर्थः सवाएपनि एषोचरसपिकारस्थूलदेहएवपुरुषात्मेत्यनान्योनर भात्मापाणमयइत्येवमाणमयमनोमयविज्ञानमयानंदमयानांपूर्व पूर्व नासूरमाणामांनराणांचकोशानामुपदेशंसलापनिकोशपर्यायंनस्यपुरुषविधनामन्वयंपुरुषनिधइनिवाक्यमुच्यने नस्यान्नमयादेवरुषधि धनांपरुषाकारनामनुभनु ससमयमारोत्तरकोशोपापिफोपिपुरुषविधः पुरुषाकारोभवनीनिनस्यपुरुषेत्यादिश्रुनेरयः एवंपुनःपुनःम अथअनएक्कनसत्यम् नहि किमर्थनेपचयउक्तः शारयाचंद्रबहसरूपलक्षणार्थम नथाहि सवाएषपुरुषो भरममयनस्येद मेवशिरइसाटिनास्थूलसूस्मक्रमणपंचकोशानुपदिश्यनस्यपुरुषविधनामन्नयंचपुरुषविधइनिपुनःपुनमदन्निनबेनालयबह्मपु छंपनिटेनिसर्वसासिशहखरूपनिरूपणमित्यनपशम् १७ नर्वपुःषतिपद्ययादिवयिश्रवणवर्णनसंस्मरणादिभिः नरहरे नभनिनृणामिदंडनिवडुमिनविफलंनन: ४ एपनावत्सासकैपरमेश्वरेसर्वश्रुनिमपन्चयेनसननीयवमुक्कामभक्तान उदरमुपासनेयऋषिवनसर्पदृश:परिसरफ्डनिस्ट्यमारुणयोदहरम् पाचनदेवतीरुपेदानीमनवगाव्यमहिमनिषयमनारदुपाध्यालंघनमुपासनसुदरंबोनिशार्कराक्षाउपासनेस्ट्यंबीसारणयो ब्रह्माहेवनाइनार्मलेवोदसर्पनच्छिरोअपनायाः श्रुनयोपिदधनीसाह उदरसपासनइनि कषिर्यसकपीणांसंपदायमार्गे घुयेकूपरशउदरालंबनमणिपूरकस्थंग्रह्मोपासने पापनिशारालाइनिझुनिपटस्पमनिपटंकूपरशनि कूपैशर्फरारजोषियने रक्षमक्षिष्येषांनेनपारजापिहिनदृष्टयः स्यूउद्दष्टयइनियावन् उदरस्पडदयापेक्षयास्थूलबान याकूर्पसत्पंयमशइत्यर्थः निकोशपर्यायकोशान्चिनत्वंप्रदर्यब्रह्मपुउंगनिष्ठेनिसर्वाधारमर्वसाक्षिकाइस्तरूपनिरूपणपिनि ४ संगनिवतसुन लोकचतुष्टयार्यम नुवनि एवंनाइदिति सर्वश्रुतिसमन्वयेनेत्यनःमयमश्लोकरयार्थ: मननीयसमिनिइनिनवसरपरसस्याय: अभक्तनिरयेनिह तपश्वेस्पस्य उदरंप्रीति उदरस्थ वानरोपाधिकंबलशर्कराक्षस्थापसानिशाम्राक्षाऋषयउपासनेनियंति सदयंउदरार्धभून हकमलस्यंदहगकाशारमबोरफपासने ब्रह्माहैवैना इनि हइइत्येनौनिपातौस्पष्टार्थी नाइनिनेउदरतदयोपापिकेनयात्रीणीए टीव्या. वेत्यर्थः ताब्रह्मानपदवरिवचनस्यडादेशः उर्ववेवोनि नुपुनस्तदेवब्रह्मसषुम्नानाडीरूपेणोर्ध्वमुदसर्पगउन् नचोर्ध्वमुद्रग्यशिरोश्रय नआश्रिनवन हृदयविशेषणमिनिअनहहिंगत्वान्नपुंसकलननिज्ञेयं परिसरानाड्यासमामामिनि नथाचपरिसरापद्धनिमितिवक्तव्यहवोड्यापोःसं नाउंदमोन्हुलमिनिसूत्रेणछांदमः शनचैकाचनिएकोलरशनमित्यर्थः तदयस्पदृयोलकस्य एकासषुम्नारव्यामूर्धानंगनाविधक्नानागन यस्तिर्यगूधंगाभन्यानायः उक्रमणेप्राणोक्रमणद्वारभूनाः संसारागमनहेतुभूनाभवनीत्यर्थ ५ उदरस्थंहदयस्थंचभगवनसनयर पासनेइत्यने भगवनोरट्यायुपाधिप्रवेशेनोपाधिनारनम्पहनाल्यत्वमहत्वभावप्राप्त्यानीवसाम्पमाशंक्यनीयोपियांनःकरणप्रतिनिधि नःपरिछिन्नःपनिशरीरंभिन्नउदरादिषुवननेईश्वरपाधिपरिछेदशून्यएक सर्वव्यापिलादिस्सेणेनिपानबिबेनजीवनविभूनःस्वनियंनोपा नटाहदयस्थं सूक्ष्ममेवालक्ष्यनमवेशायमथममुदरमुपासनइनिभान: आरुणयासाक्षारहदयस्थंदहरंसूक्ष्ममेवोपासनेटदय विशेषणम् परिमरपदनिमिनि परितः सरंनिषसनीनिपरिसरानाड्यः नासांपडनिमार्गप्रसरणस्थानमिसर्थ विशेषणस्यफलमाह तनइनि तनोटदयाभोअनंतनवधामउपलधिस्थानसषुम्मारपंपरमंसंज्योतिर्मयंशिरः मूर्दानंपनिउदगान् उदार्पनमूलाधा तनउदगादनंननवधामशिरस्परमंपुनरिहयत्समेयनपतनिकतांतसुरवे १८ रादारश्यहृदयमध्यान् ब्रह्मरंध्रप्रनिउगतमित्यर्थः कयंभूनंधाम यत्समेत्यपाष्यपुनरिहकनांनमुखेमृत्क मुस्वे संसारनपतनि न थाचऋतिःशन चैतदयस्पनालासामूनिमभिनि: स्नैका नयोधमायन्नमृतत्वनिविधगन्याउन्क्रमणेभनीति- उदादिषुयापुंसांचिनिनोमुनिवर्सभिः हनिमृत्कायंदेवो नमुपास्महे ५ ५ स्यइत्याशयेनसमाधने नन्चित्यादिना एकद्दनि उदाशुपाधि देनभेदोनत्यर्थः अनोदेवःसर्वोपास्यइत्यर्थः दुर्लभवंधारयनि सर्पभू तधिनि नहिसर्वेषां प्रत्यक्षःकुतोनतबाह गूटइनि घनछन्नरशीनांसूर्यइवमायारतमनीनांनभास इत्यर्थः एकस्यकयंसर्वभूतस्थत्वं नाह सर्वव्यापीनि आकाशवदिनिभायः सर्वभूनांनःस्थितिप्रयोजनमाह सर्वभूतानामनरामानियंतेति कर्माध्यक्षःकर्मकारथिनाकर्मफला प्रदानाच सर्वप्नानामधिनामोधिष्ठानं ननुभरुनरिवजडनयासर्वाधिष्ठानत्वेकर्माध्यक्षवमनुपपन्नंनत्राह साक्षीनि ननुसाक्षादृष्टा साक्षीदष्टाचदर्शनाश्रयदनिस्वनोजडखनार्किकोतरीसाप्रसन्यनेनत्राह चेनाइनि ज्ञानस्वरुपरसर्थः केवलः अहिनीपनिसाक्षितो सया प्रसक्तसाक्षिसाक्ष्यरूपभेदनिरास: एकोदेवइस्पायुन्यापसकमेकत्वादिधर्माश्रयत्वंगारंपनि निर्गुणश्चेनिविशन्निववर्नमा, ८ नहनि अंतःकरणादिषुपनिर्षिदिन नयाजीयरूपेणीमानोनएचयूनाधिकभावेनाजगजादिपुउपाधिनारनम्यसनमनिर्विवाद्यल्पत्व महत्यादिनाचकास्सीत्यर्थः सत्संनवधामस्वरूपमिनि यआत्मनिनिष्ठन्नात्मानमंनरोयमयनीत्यायनर्यामिश्राह्मणोक्तं नियंटरपंथियात्म नन्धीश्वरस्यापिनहि जीवनदुदरादिसंबंधेनरनुपविएस्पचनारनम्गेसनिकनविशेषणोपास्यन्वमिती मामाशंकांपरिहरंसः एकोदे, कसर्वभूनेषुगूटःसर्वयापीसर्पमूनांनरामा कर्माध्यक्षःसर्वनाधिवासः सासीचनावलीनिर्गुणश्चेत्याद्याः श्रुनयःमनीत्साह स्वलनविविषयोनिषिनि स्वयंलनास उच्चनीचमध्यमासयोनिषु अभिव्यक्तिस्थानेषुकार्यपदेहारिपुईनुनयाउपादान- नयामागेवषियमानत्वेनमुरपप्रवेशासंभवाहिशान्निववर्नमानस्लरतमनोन्यूनाधिकमायेनचकास्मि अवताससे पहनायो- नीरनुकरोनीनिसरुतालरुनिःअनलवर अग्निर्ययापनस्मारनम्पहीनोऽपिकासानुसारेणनथानथाप्रकाशननइन अयअनो स्परुनविचित्रयोनिपुषिशन्निवहेनुनयानरमनश्कास्यनलवत्स्वानानुरुनिः प्रयविन यावमूधविनयनबंधामसमधिरजधियो वयसभिषिपण्यवएकरसम् १९ ७ ए विनथासमिथ्याभूनासमूषुयोनिषअविनथसत्यम्यनःसममविशेषमनःसत्संनवधामस्वरूपंविरजधियोनिर्मलमतया अन्य यनिजानंनिनइनिपृथकपदचाभत्रनुः अभिविपण्यवंदनि अभितोचिगनव्यवहाराःपणव्यवहारइत्यस्यरूपंपण्यरिनि ऐहिकास भिककर्मफलरहिताइसर्थ अधिशेषतादेवैकरसंसन्मात्रम् अननयोपाधिरुनतारतम्यामावादमयुनेश्वर्यस्योपास्यत्व मिनिभावः १९ स्वनिर्मिनेषकार्येषुनारतम्यविवर्जिनम् सर्वानुस्यूनसन्माभगवं भजामहे ६ कमित्यर्थः इत्यस्यनि पणक्पहारेपनचेनिपटिनस्येसर्यः रूसंपन्युरिनि पने हुलकादौणादिकापुमन्ययः अनुनासिकमनिज्ञायाअभावादनादेशा भावः ५ 37 2 | पंदलु.। इरानीभारतीतीर्थादिसम मनिषिचमिथ्यालपक्षमनारसपानावगेनिंगदलिखाग्दिबात्मनामसायिकदादिधर्माएवापमानवधर्मध्यासइनिविवरणारिमानेन या. जीवावीपाधिकनादोषावस्कनोनसनिकसुनाविनश्चरइनिदायिनुमाह अपनी यवायंपुरुषेदेहप्रत्यगात्यापश्चासावादिसेसूप मंडलेउपास्यवनांतः परमेपस्सएकः नलमसीनिवाक्यार्थउक्त: नस्पमहात्मनोमहानुभावस्प मनस्यएनेभस्यांचनाश्वतरोपनिषदिक- धिनापर्याजीवबौक्याट्य प्रकाशूनेयथासाक्षारुताभनिनान्यस्य हियस्मादेवनस्माइत्पज्ञानेभिरीश्वरगुरुविषयाभनि:संपा घनिभावः सनामन्स्याद्यवनारायनेनिनहण संविज्ञानोबहुव्रीहि: अपनारस्यापनारिणवागवनश्चरणाजनंब्रह्मासैम्पज्ञानोपाय अफ्रिजोन्चियमाशंकास्थान भगवनोदेहाधुपाधिकनदोषमसंगनि यनोविधाकामकर्मभिः संसरनोजावस्थापिभगवद्भावल सपापोधयंसमंदोपनिषेधयान सयभ्यायपुरुषेयासावादित्येमएकः नवमसीत्याद्याःशुनयः ननुक्रबर्थस्यात्मनःस्तनिरिय मीश्वरत्वेनाकियने नतुनस्येश्वरखंयोध्यने नैनधन्यने यननत्रयस्यदेवेपराभक्तिर्पयादेचैनथायरों नस्पनेकथितार्थाःपका शंनेमहात्मनःइत्याचा गुनयः कृतावनारस्यभगवनभरणभजनसुपायंवदंनीत्साह सकनपुरेधिनिस्पकर्मोपार्जिनेषुपु- सरुनपुरेधमाघबहिरंतरसंघरणनवपुरुषचदंसविलशक्तिनों शरुतम् इनिगतिविधि चकवयोनिगमावपनभवनउपासने घ्रिमभवविविश्वसिताः रेखदेहेषु अमीषनरारिशमोरुलेनवर्तमानपुरषमखिलाक्तिधनः सर्पशल्याश्रयस्यपूर्णस्पनांशरुनंवदनि अंभइयांश: कमलनः लपंवदंतीसर्य ननुकार्यकारणसंबनस्पानएवं भूननवाह अवहिरंतरसंवरणमिनि बहिःकार्यमंत- रंकारणंयस्कननदोवरणशून्यम् नयोरसलादिसर्थ एवंन्गनिर्जीवस्यगनिनत्त्वविक्यिविशाध्यकवयः अन्यथेदनमाष्यतर- निजाननः निगमाचपननिगमोनकर्मणामावपनमासमंनादुष्यने स्मिन्नित्याचपनक्षेत्रसर्वकर्मार्पणाविषयमित्यर्थःयवार्पि नानिकर्माणिमुक्तिफलंफलंनियंभवनों प्रिमभयंभवनिवर्नकविश्वासिताःहनविश्वासा उपासनेमर्चनवंदनादिभिःसेवनेश्वी निमर्त्यलोकेइदमेवोन्निनमितिदर्शयनि२० पदंशस्यममेशातलमायाकनबंधनम् वदंप्रिसेवामादिश्यपरानंदनिवनय ७ २० ५ चदंनीत्यर्थ: जीवब्रह्माभेदोने सुनिरूपवेनदभेदज्ञानार्थमुपायोनि संगठेन आदित्योयूपोयनमानामनरस्पादिकायांस्तुनिरुपायामभेदानानुपा योकरभाषादिनिभायः अत्युचाचरण प्रतिषिनाइदंसाक्षात्काररूसंबलताननपाप्यने पिसिनाइनिविश्वासाफलशेनं अर्चनवंदनादीनि एतेन पुनःपुनर्बह्माकाराशनिरेभाकर्ननुभगवनादिस्लाभनिरपक्षिनिनिरनं ७ २० :. भन्यसाधनमिनि नलज्ञानादे कंबलंसाधनमेवनत परमफलरूपमपानिपूर्वश्लोकस्थनल ज्ञानसाधनवोत्तमासिधांनीकरणमनुरितमित्यर्य: सा धनांनरवनमोक्षकालेहेयत्वापस्वावक्ष्यमाणश्रुनिभाष्याभ्यांशकसन का याचारैश्चपिरोधापनरिनिभावः मन्चानःपर्यालोचयमानःशुनिगणोभ निंगुरूकरोनिमोक्षोपरिविराजमानपंचमपुरुषार्थरूपखंस्थापयनीयर्थः भनिरल्पसाधनमिनिपाटेअल्पस्यनत्वज्ञानमावस्यसाधनमेवेनिवचना भक्तिरन्यसाधनमिनियचनमलपिनमियमन्यानो भर्ति गरु करोनिदुर पगनि भोई धरहरपगमंदुर्योधयदात्मनलं नस्यनिगमाय ज्ञापनायनवानननोराविधानमूर्नेश्वरिनमहामृनाधिपरिवर्तपरिश्रमणाः चरिन मेवमहामृनाधिः नस्पिरिवनोविगाह: नेनपरिश्रमणाः परिपर्जनार्थ: श्रमणेप्रमः गनश्रमायः अपवर्गमपिके चिनपरितर्षनिनेच्छंनिकतो यदिंदपदादिफेचिदिनि- एवंभूना भक्ति रसिकाविरला इनिदर्शयनि नकेवलमन्यन्नेछनिकितनेनैवसर नपूर्णा:संत: पूर्व सिइंग्रहादिसमम: सपेक्षनरसाह नवचरण सरसेनहंसकुल संगविसृष्टगृहादनि नवचरणसरोजेहंसाइकरममाणायेभक्तास्ते- दुरवगमात्मतत्वनिगमायनवाचतनोश्चरितमहामृनाधिपरिवर्नपरिश्रमणा नपरिलनिकेचिदप वर्गमपीश्वरनेचरणसरोजहंसकुलसंगपिसृष्टगृहा: २१ धाकुलंनेनसंगमनेनरिसंस्थागृहायैस्लेनथा भनेनश्वयणकीननेदर्शिने श्रुनिश्चमुक्तरप्पाधिक्यंभनेपनि पथाह पंसदेवानमनि मुमुक्षयोग्रयवादिनचनि व्याख्यातंचसर्वर्भाष्यरुद्भिः मुक्ता अपिलीलयाविग्रहं कृत्वाभजंनइनि २१ (क्कया- मृन पायोधोपिहरंतोमहामुदः कुर्वनिकनिन केषिञ्चतुर्वर्गणोपमम् । स्थानौचित्यंमलाएरुकरोनिधमार्थकाममोक्षास्यपुरुषाचतुष्टयस्थापिसाधनखमाक्षाधिकपंचमपुरुषार्थरुपखंचस्थापयनीत्यर्थः महान मृनाचिरिनि यदिकश्चिदमृनाधिर्महान्स्पानदोपमीयेनेत्यर्थः श्लेषणामनानांसायुज्यादिमोक्षाणां समुदतुल्ये इंद्रपदादीनि इंद्रपदशब्देन अर्थकामो आदिपदाहर्मः नथाचचतुर्वर्गमपिशक्तिवशादेबलाखाममपिनेउंनि अनेनाप्त: पुरुषार्थचनुष्टयसाधनखस्पनःपरमफलरु पलंपत्यंनिनं श्रवणकीननेइति स्मरणपादसेवनार्चनादीनामुपलक्षणमनदितिभावः श्रुनिश्चति नृसिंहनापिनीश्रुनिरिपर्यः देवाविष पिणः ब्रह्मवादिनोसक्ताः इनिविषयीमुमुक्षमुकसेव्यख्ननु अग्रवादिपदंवेदपाठकगायकंनमुकपरमित्याशंकायामाह व्याख्यानंचेनि टी.व्या. वेदस्तु-सर्वनिमाहात्म्यमपिचनिविदनुभवसिद्धनानद्भिर्भाष्यरुद्भिःश्रीम, कराचार्पः भाष्यार्थम मुक्तानीव-मुक्ताभपानिभुतिस्थरकारायः मा नामनिसाध्यफलापेक्षाशून्यासपीनिचिनं लीलयामनंतीनिस्वभावा नयापयोजनमनुहिश्यनमदोपिपयननइनिविरोधोनिरस्नःधिग्रहहत्येनिा गवनश्चनु नपीनांपर धारिमूर्तिमंतर्मनोमयीवहिर्याधालारिमयीस्बेनिमारभजनमुकं नमनानिवर्तमानपत्ययेनस्वभावव्यंजनादरसा पारणतानिचिन्हवंध्वनितं यहालीलयाईतुनाननुक्यजीवपदकर्महेनुनाषियहरुबास्वयमेवदेहत्वासायुज्यादिमुक्तिमनारसमजतीति अवपक्षभकर्मजन्यलीलाविग्रहदारीमुक्तेषुभजनोत्तयाकर्मजन्यदेहधास्जिीवन्मुक्तेपुकमुनिकसिहामकिरिति श्रुतौनमंतीनिपरंनवविध मननोपलक्षणपरमित्याशयेनभाष्येभजतीनिव्याख्यानं अस्कोरमभकर्तृपितामहैरनंनदेयो सनशक्तिनिर्णयग्रंथेननुमताभजनात्या मुक्तपदेनज्ञानिनोयनमाविदेहकैवल्येकीननायोगान् तेषांचनकिंचितकर्तव्यंनवतस्यहनेनार्यइत्यादिवचनादित्याशंक्यविस्मरणसमाहिन अयंत्रसमाधानाशयः नैवनस्यकतेनार्थइत्यादिवाक्यमदृष्टार्थकर्मविषयं दृष्टार्थेषुभोजनादिषुज्ञानिनोपिप्रवर्नतएव कीर्ननादिकंचरतार्थ महष्टार्थचकीर्तनादिभक्तिपराणांरोमांचादिसस्यानिशयलिंगेनविश्रांनिहेतुत्वनिश्चयान् ब्रह्मानुभवसरपानिशायिसरयस्यात्मारामाश्चमुनयइत्या दिवचनोक्तविद्वदनुभवसिडलाच ननश्चज्ञानिनांसंकीर्तनजन्यारापेक्षाशापिकीर्तनारिसरवानिशपार्थमेयनत्रपतिः अतएवमुक्त मंडलीमूर्धन्यस्यश्वकयोगांद्रस्यभागवतसंकीर्तनापपरीक्षिन्निकटेगमनं यहाचतुर्विधामजनेमामिनिगीनावाक्यमा दानामिवज्ञानिनोफिर जनविधायकं अपूर्थिवेनभनेयुरिनिविधिस्वीकारान् अधलात्समिधंधारयन्ननु वटुपरि हदेवेश्योधारयनीयवोपरिधारणविधिवत अन्यथााादिषुषिधित्वंज्ञानिधनुवादसमिनिरुप्यापानान् नचनैवतस्यरु नेनार्थ इत्यारिबिरोधइनिवाच्यं तस्यज्ञानिमनिमात्रपरला दिनि अवविध: पर्सनुयाक्जीयंत्रयोवंद्यावेदांनोगरुरीश्वरः आदौज्ञानाप्तयेपश्वान हनमलनिवृतयइत्यादिवचनोनकनभलारिदो वपरिहारएर अथापनत्यधोनारनयुष्पदंभयइत्यत्रभननरूपानादरकनपानाभावःफलं श्रीमधुसूदनस्वामिचरणास्तगीनाटीका दौमनिपादयामास:निकामकर्मानुपानंत्यागाकाम्यनिषियोः नत्रापिपरमोधर्मोजपरकत्यादिकंहरः १ ननःपापक्षयः २ नतोनिया नित्यवसाविवेकः ३ ननइहामुत्रार्यवैराग्यं ४ ननःशमदमादिसंपत् ५ ननोहटमुमुक्षा ६ नतोगुरूपसनिः७ ननोमहापास्योप देशः ८ वनश्रवणं ९ मननं १० निदिध्यासनंच ११ तनोबह्मसाक्षात्कार: १२ नस्मादज्ञाननाशाडूमसंशयनाशःप्रारब्धकर्मनाश क्रियमाणाश्लेषश्च १३ नतोवासनाक्षयार्थयमादिपंचकस्यधारणाध्यानसमाधीनांचानुष्ठानं १४ ननोवासनाक्षयमनोनाशौ १५ ए वासनाक्षयमनोनाशनत्वज्ञानदाट जीवन्मुक्तिदाटर्य १६ सोयजीवन्मुक्तस्त्रिविध स्वनोग्युस्थानयुतनिर्विकल्पसमाधिमान् १७ १० --- परनोव्युत्थानयुजन हाम् १८ सर्वथाच्युस्थानरहिवत्रहांश्चेनि १९ एकोनविंशतिरमू—मयोज्ञानासन्धिदा: यस्यदेवेपराभकिरियादिया निमाननः सर्वावस्थासागवन्दनिरचोपयुत्यने पूर्वभूमोहतासक्तिस्नरांभूमिमानयेन् अन्यथाषियनबाहुल्यानफलसिसि दुर्लभा एवंमाग्भूमिसिधावष्णुनरोत्तरभूमये विधेयाभगवन्ट्राक्तिनांधिनासानसिध्यान जीवन्मुक्तिदशायांसनात: फलकल्पना अदृष्टया दिवचास्यस्वभावोपन हरेः आत्मारामाश्नमुनयोनिर्ययाअप्युरुक्रमे कुर्वंसहेतुकी भनिमित्यंभूतगुणोहरिरिनि अयमत्राशयः मा द्वेवासर्वभूतानांमैत्रःकरुणएवचेत्येवमारिगुणाःसाधकनादशायांसाधनरूपणवर्नमानाजीव मुक्तिदशायांलक्षणरूपेणानुपर्नन इनिनुनिर्विवाद उत्पन्नात्मावाधस्पत्यद्देष्यत्वादयोगुणाः अयलनोभवस्यस्यनतुसाधनरूपिणइत्यादिवचनान् उक्तगीनावचना च साधकनादशायांमहनापगत्लेनविद्यमानानामहेष्टत्वं मैत्रीकरुणादीनांसिडदशायोपिनामयलंसत्येवेस्थमुपपनिः देहेंटियानाकर णनन्यकर्मणामनिशक्तियं एकंसंस्कारजनकत्वमपरमपूर्व जनकत्वंचेनिसपसिई संस्कारमाननफखंचलौकिकार्मस्वपिण लिई यथावेष्टनादिक्रिययाकटादौस्थिनिस्थापकादिसंस्कारोन्पत्तिः नथाचसाधनादशायांप्रयत्ननोनुष्ठीयमानानिशानिनिनिक्षा मैत्रीकरुणादीनिरशाहोपकार द्वारा नवसाक्षात्कारंजीव मुत्तिदशांचोसाद्यदेहेंदियांनः करणेषुकंचनसंस्कारमा जनयनि तसे स्कार यशाचप्रयममनरेणाप्यदृष्टव मैत्र्यादानिनीवन्मुक्तधनुवर्नने एवमंपप्रवणंका विष्णोःस्परणंपादसेवनं अर्चनवंदनंदा स्पमित्येवंसकाराद्भगवद्भक्तिरपिस्वभावनोलक्षणरूपेणीवन्गुले धनुपर्ननइत्यवश्यमभ्युपेयं भगवद्भकिहिनिझामकर्मानु- धानमारभ्योनसर्वभूमिकामजीवन्मुक्तिदशामाप्तिपर्यंनास अनुष्ठीयमानावश्यंभनुठीयने नांविनाज्ञानोदयादिभूमिमात्यक्षा पादित्यनंप्रेयःमुनिभनिमुदस्यनेविमोइत्यादिपरशनीभागवनादिपुराणवचनश्यः यथाज्ञानंधिनामुक्तिनास्युपायशनैरपि न थाभक्तिविनाज्ञानमारमुपायशनैरपीसभियुक्तो नेत्याचमूलादायपरतोन्मुत्थानपर्यनभूमिकासमननमनुशीयमानाभक्तिर्म गवप्रसादहारानांनांमूमिकामुत्पाद्यसिहदशायामपिलक्षणरूपेणवर्नननियतं किंचाहेतृत्वादिनोपिमतपनुनिरपश्यमाथिमी अइष्टतादीनांश्रवणमननाधारभ्यानुधीयमानखान पानमननोपिपूर्वनियामकर्मानुधानमारश्यानुषीयानवेननन्संस्कार स्पननोपिटनरसान अनएक्चात्वादिलोपियरसाधारणज्ञानिचिन्हले एपंचययाडेन्वादिचिन्हाभावेज्ञानिएक्संदेह मयावश्यानुवर्नमान श्रवणकोर्ननादिभगवद्भक्तिरूपासाधारणचिन्हाभावेनानिबापावएपेनिशुकामहश्टन्यतट्योभावनायं दंससायनोनयनुवनिमनिपादनमुत्थानराहित्यलक्षणायांचरमभूमिकायापेर पूर्यासव्युत्थानवनभूमिकासनतरभूमिपास्यर्थे टीच्या वेदस्तु. ११ कीर्ननादिसरवानिशयाच प्रयत्ननएषभनयनुष्ठानकुसहेतुकीमित्यादोलञ्षानुनाप्रयलोक्तेरिनि अवासनसंहिताक्वनानि विशुद्ध ज्ञानमुत्प पपनस्यमहात्मनः शिवरुद्रमहादेवब्रह्मेशानादिनामस शिवस्यलिंगपूनायांशिवस्थानेषस बनाः भियबुधिःप्रजापनस्वभावादेखसर्वदा यस्पतिज्ञा निनोपदेषोवापिजायने उपेक्षावानमज्ञानीपफर्पिज्ञानवंचकः बाधितोकारनोवापियस्यबुधिःखनोनहि एश्वसौनवविज्ञानीभ्यांनएवनसंशय र सादीसलमनिविस्मरैः ८ कर्माचरणविरागोभूमीअपियेनसम्यगरूदाः पउपनिवपंजानिनईशंनभमामननिननिस्नेभ्यः१ आराममिनि भाराममस्यपसंमिन पश्पनिकश्चन ननंविदायपइमाज नानाभ्ययुष्याकर्मतरंबभूव नीहारेणपारनाजल्प्पानासपउक्थशासन रंनीसाद्याः श्रुतयोनुकोशंसोजगदात्पनीश्वरेनिमुपदिशंनीसाह बदनुपथमिनि बदनुवर्निखालसेवोपयिकमिदंकुलायंकोपृथिव्यां लीयनइनिकुलायंशरीरम् आत्यस हसिययन आत्माचसादयामयश्शनहन परनिस्वाधिननयापर्ननसर्यः नथापित्तपिउन्मुखेहि सदनुपथकुलायमिदमात्मसहमियरचरनिनथोन्मुखेपिहिनषियआत्मनिच नयनरमंसहाअसदुपासनयात्महनीयदनुशयायमरुभयकुशरीरभूतः २२ । नेपियेआमनिच अव्यर्थेचकारः एवंचनेससेव्यपि वयिषतअहोकष्टं नरमंनिनसत्पादिनामनि असदुपासनयादेहाछपलाल नेन आत्महनःप्रमादिनः कुनःयदनुशयाः यस्यामसदुपासनायामनुशयोगासनायेषांने शरीरमनःसंतःउरुभयेसंसारेघमंनि परिवर्नने माआसहनइनिभावः खय्यात्मनिजगन्नायेमन्मनोरमनागिह कदाममेदृशंजन्ममानुषसंपविष्यनि २२९ अस्पपरमात्मनःआरामंउपवनं कीडास्थानंयामनगरादिविश्वसर्वपश्यनि नंमारामनिर्मानारंपरमात्मानंश्चनकोपिनपश्यनि नत मिनि पूर्वाननविदाथनमानीय परमाः प्रनाजजानजनयनिस्म अनोयुष्माकंजस्यचभन्यवमहन्त्यस्यानंवरच यनोमवंतोनीहा रणाविययामाहनाअठिनाः जल्प्याःपनत्यनपरास्तार्किकाइत्यर्थः अनएवासहपाधापनपणपरायणाः उत्थानांशासित्तार पचाननेचरंनिसंसरंतीसर्थः अनुकोशंत्य.रुपयोचैरूपरिशंस: रमनीतिपरस्मैपदमार्ष ९ ११ आत्मावाअडान वैनिश्चयेभरेमैत्रेयि आत्माद्रष्टव्यः साक्षात्कर्नव्यः अत्रज्ञानेविध्यसंभवान् द्रष्टव्यइत्यभूयश्रवणादिसाधनानिविधीयंने भाम दर्शनफलायप्रवणादिकर्तव्यमिनि नानिसाधनांच्या श्रोनयइनि उपक्रमादिनात्सर्यलिंगविचारैरवधारयितव्यः मनव्यः अनुकूलनरसंभावना विपरीनभावनानिवृत्तयेस्सयंमुहुर्विचारणीयः निदिध्यासिनव्या निश्चयेन यानव्यः अत्रात्यपदंसाकारनिराकारब्रह्मसाधारणमिनिटीकाराय: निनारीणांनारिणांचसाकारमानमहिमपदर्शनपरमूलेनैकवाक्पना चरणस्परणप्रेम्णानवदेवसुदुर्लभामिनितात्पर्यसंग्राहकसाकारविषयफलो इदानीमात्माघारेद्रष्टव्य-योनव्योमनव्योनिदिध्यासिनव्यरत्याद्याः श्रुनयोध्यानमंगखेनोपदिशनीत्साह नितमसम्पनीक्षद्धयोगयुजइनि मरुसाण: मामअक्षाणांद्रियाणिचनिधनानिसंयमिनानियेस्तेचनेहयोगेयुनिनेहटयोगगुजरतेनथाभूतामुनयोददियत्तत्वमुपास नेनदेवारपोऽपिनवस्मरणाद्यपःप्रांपुःस्नियोऽपिकामन:उरगेंट्रमोगमुजदंडविषनधिय: अहींददेहसहयोनिदंडयोर्विषत्ताधार्य सांता परिच्छिन्नदृष्टय:समरश:सममपरिच्छिन्नसांपश्यंत्यो निशनमायनोक्षहटयोगयुनोहादियुन्युनपपासनेनदरयोऽपिययुःस्मरणानस्चियउरगेंद्रभोगानदंड विषताधियोवयमपिनेसमा:समदर्शोधिसरोजसथाः २३ वयंश्रुत्यभिमानिन्योदेवनाअपिनेसमाएवरूपाविषयनपाअंघिसरोजसथा: अधिसरोजसष्टुपारपत्सः अयंभावः इसंभूननवस्प रणानुभाव: येयोगिनस्त्वांहद्यालंबन सुपारने याचवयंलांसमंपश्यामः पाश्चस्थिय: कामन: परिचिंध्यायंनियेचद्देपेणसर्या- नपिनास्लामेवपापयनीनि २३ चरणस्मरणमैग्णानवदेवसदुर्लभं यथास्यचिन्नहरेममभूपाटहर्निशं २३ ।। संगतियसता ध्यानयंगसेनान साकारभ्यानमपिध्यानकामनानुसारेण साकारस्यनिराकारस्यवाब्रह्मणोदर्शनसाधनलेनोपदिशनीत्यर्थः सुन योहदियत्ततामिनि मौनमानसाससादिशुरूतमननशीलत्वादपरिच्चिदृश्योपड्रह्मारम नत्वरूपंतामुपासनेनदेवारयोपिसाकारस्यनव- स्परमभावा ययुरियर्थः उपासने यसरिनिवर्नमानमूनमसया यांमुनफरपासीनाएरवनने नपानमाप्तिनः पूर्वमेवारपस्नया पुरिनिय सने एफमाचर्यमुकाश्चर्यानरबह: स्त्रियइनि पियोपी सपिर पाहिपनेहपाविषयनयासमानानाइनिशेषः अघिसरोजमिनि चरणधारणायाम पिशुनीनामपरिउिन्नत्वासंधानमिनिभाय: १० - ..

सरी-व्या. वेदस्तुनि ननुय-स्परणानुभावएवं शूनः कीदृशंनद्भगवत्तलमित्याकांक्षायांनम्बटुयबाटलंजिज्ञासयामक्तिरेषश्रेयसीत्राशयेनावनारयनि यनोपाचइत्यादि यस्मानिर्विकल्पाद्यानंदात्मनोवावोनिधायकशब्दास्तादृशब्रह्मबोधनापमपुज्यमानाअपिभभाष्यशक्तिवसाअप्रकाश्यैवनिवर्त्तने मनसास होम मनोहनिपिननकाशयनीत्यर्थ: कोभनि इविटिराकाशादिसृष्टि: कुन: कस्मानाना कुन: कस्माइनो: स्थिनिंभाप्ताएन-डामत्यक्ष यनोवाचनिय नेममाष्यमनसासहकोमधावेदकइहयोचन कुजमानानाकनक्सिष्टिः अर्वाग्देवानस्पपिसनेनेनाथाकोवेदयनभावभूष अनेनदेकंमनसोनवीयनैनबाआमुवनपूर्वमर्शत नावनोन्यानोनिनिष्टनस्मिन्नपोमानरिश्पादधानात्याद्याः श्रुनयोभगवत्तत्वंदु यंपद सोमतिमेवोररीरुत्सलवनासाहकरहनुपेदेनि वनभोफागवनइहनगनिमयसरंपूर्वसिद्धलां अवस्नगलयः अर्वाचीनोसत्तिनाशवान कोलुपुमान्वेदनानानि ईश्वरस्पपूर्वसिसवन्यस्पचार्याचीनलेपमाणंवदन् ज्ञानकारणाभावमाह यनउदंगादिनि यनस्त्वतः ऋषिब्रह्मा उत्पन्नः यंत्रसाणमनुरभये अध्यात्मिकाधिदैविकादेवगणाउत्पन्ना: ननोपर्वाचीनाः सर्वेयदानुभगवान्सर्वमवलय उपसंतसरायी- करहनुवेदवनावस्जन्यलयोयसरंयतउदगाषिर्यमनुदेवगणाउपपये नर्हिनसन्नचासदारांनच कालजवः किमपिननत्रशास्यमवरुष्यशयीतयदा २४ ननहिनामनुशायिनांनीवानांसाधननालियननदानसनस्थूलमाकाशादिनचासन सूख्यमहदादिनवउपयंसदसन्यामारब्धशरीरम् नवालजवा ननिमित्तानंकालवैषम्यम एवंसनिनवनदानकिमपिइंद्रियप्राणाद्यपि नवज्ञापकंशयमपि अयमभिप्रायः अर्यावर टिगनानांदेहायपाधिरुनानराणांकालवशेनचमलिनसत्वानांननावगवज्ञानसामर्थ्य नयाचनि: ननंविदाथयइमाजजानान्य- घुमाकमनरंबभूवनसाद्याः यदाप्रलयसमयेनबव्हं नरमलिनदा पिसाधनाभावात् नभगवज्ञानसामर्थ्यम् भनस्वदेशरण नयाश्रवणकोर्ननादिभक्तिरेवसकरनि २४ काहबुध्यादिसंरुद्दक्कचभूमन्महनव दीनबंधोट्यासिंधोभक्तिंमेनहरोदिश" न: कोवेदनकोपासर्य इहसंसारमंडलेका भवोचपावोचन कोषिप्रवक्तानयाभूवेत्सर्थः मनुब्रह्मादिदेवाज्ञास्यनिनबाह अगिनि अस्यपि सर्जनेनएनत्सृष्टत्वेन ब्रह्मादिदेवानपिअर्वाचीनाएचेत्पर्य योब्रह्माणंविधानि पूर्वमिनिश्रुनः अयनस्पादिपंचियिनभायभूव नंकोचेदना कोपीत्यर्थः मानचनीयवसाधरिनिनावः अनेनादिनि एकमहिनीयएजनंकंपनस्वस्थानान्च्ययनंनहिनमपिमनसोजबीयोवेगवन विबादिन्या र्य एनन्मामनवंदेवारंद्रियाणिनामवन यन पूर्वमर्शनपूर्वमेवगनंसर्वोनरनयास्थिनंपनुपरापूनमित्पर्य इंद्रियाणि पराग्वहविषयाणिनश १० सविषयाणी निभाव: निष्ठस्थिरमपिनन शीघ्रगतिमनोन्यानपेनिभनिकम्पवर्नने तस्मिन्परमात्यचैतन्येसतिनदाश्रयत्वेननमानोमानरि- श्वावायुः अपउदकमयाहवन्सननंवर्नमानाः सर्वेषांसर्वचेष्टाद्धानिसंपादयनि ननविदायोन याख्याना ११ असन: उत्पनेः प्रागविद्यमानस्यनगन वैशेषिकः काणादा:समपदार्यवादिनोनवीनारमार्किका: एनेस्येवयाहः उसके पूर्वकार्यमावस्यमागलादी स्तिसचनत्तलागभावस्नत्तत्कानिमित्तकारणं उसन्चेकार्येभागभावनाशः तस्यागादित्तेसनिसानत्वादिनि सांख्यवदानिनौनुसत्कार्यवादिनौ उ सत्तेः पूर्वकारणेसूक्ष्मरूपेणसदेवकार्यफुलालादिकारकव्यापारेणव्यक्तीक्रियने भागभावस्यतुनकारणना अभापाडावोसत्तेरसंभवान् नास नोविद्यनेभावइत्यादिक्चनादिनिनयोराशयः पान्जलायोगशास्त्रमणेनार: जीपस्तंसत्यंनसोपाधिकं यथानाम्बादिरसवर्णरुपएपसन्नौ पधिपुटपाकादिमभावात्सपर्णप्रयनि एपमब्रह्मभूतोजीनोयोगमभावाद्ब्रह्मायनानियोगशास्त्राशय वेदांनिनाजीयः सर्वदाब्रह्मरूपए वाति अज्ञानेनवस्याब्रह्मरूपत्वंमत्या संसरनि ययाकश्चनराज पुष:राज्ञावनेत्यतोव्याः संवर्धिनीयाधएगाहमिनिराजवाज्ञानापन्य इनो पिज्ञानंनसशकम्पदिशनामपित्रमबाहुल्यादित्याहुः जनिमसनइनि असतोजगनोजनिमुसनियेवैशोषिकादयोवदंनि असनएन ब्रह्मलस्योसानियेचपान्जलादयः सत्तएवैकशिनिपकारस्पदुःखस्यनाशंमोसंवदंनियेनैयायिका: ७ नम्म सचकेनचिन्नवंध्याधःविमुकराष्ट्राधिपोराजालमसीत्यादिनोपदिष्टोज्ञानरुनयाधत्तनिहायरानलंज्ञालाराजाभवनिनइदिनिवदंनि एफपिशनिपारस्पनि परिट्रियाणिषविषया:पडिट्रिपनन्यज्ञानष कंशरीरंससंदुःसंचेत्येकविंशतिविधंदुःखं वैषयिकस खस्यापिनाशादिज्ञाने इससंबंपिलानदुःखखं एवंशरीरौद्रयादीनामापदः सनिदानवादिनादुः खलं एवमेन स्यैकशिनिविधःखस्यसत्यस्यैवज्ञाना-नाशेमोस: तथा चगौतमसूत्रं दुःरस्नन्ममानिदोषमिथ्याज्ञानानामुनरोनरापायेनदनरापायादपवर्गनि उनरोत्तरापापेमिथ्याज्ञानादिनाशनदनंतरस्पन रपूर्वपूर्वस्यदोषादेरभावास्युक्लिनिस्वार्थः नथाचार्यक्रमः सर्गपदार्यनत्यज्ञानेसर्वपदार्थविविक्ता नवज्ञानान्पिथ्याज्ञाननाशः नदोषा णांरागा दीनानाशः परतिहजरागायभायेमरत्नेपर्मादिरूपाया अनुत्सनिः तदनुसादेचदेहांनरसंबंधरुपजन्यामाप: भोगेनपारब्धक्षयः ज्ञानेनसंचिनक्षयः एवंभाक्जिन्याभावेचनमानदेहपानेएकविंशनिदुःसवंसोमोसःमोक्षस्यदुःस्वाभावरूपत्वेनैपपुरुषार्थत्वंनतरूवरूपा लेनापिनियसवाभावारितिपाचीनतार्किका पोरशपदार्थवादिनोवदनीत्यर्थः भदैनयादिनमज्ञानकनिवर्सस्यापिसत्सवादर्शनामा पंटम्मुनि- टीमा व्यपंथाविद्यनयनायेत्यादिश्रुनौजानकनिवत्वेनथुनएकविंशनिदुःरगत्यासंसारांनसन्यः किंतुरुन्जुसपादिवन्मिथ्यैपनिकास्मिनस्पेवदुःखात्मकसंसारस्य ज्ञानान्माशोमोक्षइनिसिद्धानपनि सारव्यादपइनि आदिपदमडैनवादिभिन्नसशास्वकारसंग्रहार्थ वास्तविकात्मनानालस्यसर्थमनेसलात् अनम ने वस्तुनएकएवात्माजीवात्सपरमात्मभेस्नीवजीवमेदादिकंचोपाधिकल्पिपराकाशमठाकाशादिभेदनाकाशइनि सत्पपिनि नित्यमित्यर्य: ध्वंसा प्रतियोगीनियावर भक्षहवेचातुर्मास्ययानिनःसहनंभवनीत्यादिशुनिवलेनस्वर्गादेः कर्मफलस्पनाशानंगीकारान् सृष्टिमलयानंगीकाराञ्च एनमा मामांसकानांमनेदुः सपाग भाषपरिपालनंमोक्षः यज्ञायफरणेदुःखोत्सत्यादुःस्यमागभावनाशेबंध: यज्ञादिकरणेनित्यवोत्पत्यादुःखोत्पसमापनमाग भावपालनमिनि वेदांनिमनेब्रह्मानिरिक्तस्पसर्वस्यानित्यत्वमिति एवंपंचशास्त्राणांमनान्यनूयपक्षेपवेदानशाणापवदनि नेसर्वेइत्यादिमा सदेवेति उनमपिचयेसारख्यादयः आत्मनिभिदाभेदंचयेमीमांसकाः विपणंकर्मफलव्यवहारमृतंससंस्मरंनिवदंनिसर्येभारुपिनैः भारोपिते मैरेयोपदिशनि ननतरस्यासदेवसौम्ये दमय पासीन् नयैवसन्ब्रह्माष्पनिअनीशया शोचनिमुत्यमानः अपियायामनरेवर्तमानाः जनिमसनःसनोमृनिमुनात्मनियेचाभदांविपणमस्मरंत्यपदिशनिन आरुपिनः ५ सयंधीरा पंडिनंमन्यमाना: जंपन्यमानाः परियनिमूटा: मंधेनैवनीयमानाययोधाः इदंनामरूपात्मकंरिकनगनहेसौम्यप्रये सृष्टः पूर्वसदेवसदूपयात्मकमवासीन नतुनासीदित्यसकार्यवादिनः काणादस्यनिरासः ब्रह्मपनि य- आल्यानंपश्यनिसबौवसन्ज्ञानापूर्वप्रह्मरूपएक्स-ज्ञानोनरकालंशरीरणनोत्तरंधाब्रह्माष्येनिमामोतीनियोगशास्वनिरास: अनीशनि अना- शायामाचानयासत्यमानः शोचनिदुःखीभवनात्यज्ञानकालपनमेबदुःवनसत्समिनिगोनमीयमननिरासः मीमांसकमनंपरिहरनि अविद्यायामिति धीराः धीमनोपि अविद्यायामनरेमध्येवर्नमाना अविद्याइनज्ञानामतोमूदाविवेकशून्या स्वयमात्मानमेवपंडिनंमन्यमानाः मनोजराजन्यमरणादि खत्रानयन्यमानाः प्रशंपीडयमानाःहनेर्यङ् अभ्यासस्यनुक अभ्यासाच्चयुनरसंडेकुख नतःकर्मलर: शानन् भनोलोपोयतोपश्ये नि परियंनिपरिघमंति अंधेननापमाना अंधायथारूपोदकपानादिक्लेशबानमेवमासुवनोनमनिनहर आत्मभेदस्यसर्वमनसिरानवात्तन्यन मनपरिहरनि १३ ५ ५ ५ एकमेवेति एकपदैवकाराहितीयपदैः स्वगतसनातीयक्निानीयमंदनिरास: नटुविद्यारण्यगुरुभि: वृक्षस्यगनोभेद:परपुष्पफलादि भि: वृक्षांनरामजानीयोक्निातीय: शिलादिनः नथासहस्तुनोभेदवयंपामंनिवार्यने ऐक्यावधारणानपनिषेधस्विभिःक्रमादित्यादिएकएन हिभूनानि अगापितौलक एवहीनिपदवपेण त्रयनिग्रस:भूनायाभूननादाल्पापन्नःसन्नरायनादिचतुर्षियभूनजानेव्यवस्थित विविधनानात्वेनावस्थिनः अनएक पाएकोपाध्यनुसंधानेएक_ववहूपाध्यनुसंधानवहर्धवचदृश्यने एनिस्वार्थेजलचंद्रयदिनि यथाजलधिविनश्चंद्रएकजलेदर्शनेएकोदृश्यनेबहुजले पुदर्शने एकमेवादिनीयंब्रह्मएकएपहिभूनात्मा भूतभूतव्यवस्थितः एकथाबहुधाचैपश्यनेजलचंदवदित्यादिमुनिविरोधात् कि चवस्तुतःपुरुषस्यत्रिगुणमयत्वेसर्वमिदंसंगच्छेन ननुनदस्तीत्साह त्रिगुणमयः पुमानिनिभिदायदबोधकतालयीनिधि गुणमयःपुमानित्यनेनहेनुनायाभिदाउपलक्षणमेनन् सिदादिसायस्मासपिविषयेभयोधरुनालद्विषयाज्ञानक्निभिनान त्रिगुणमयःपुमानिनिभिदायदयोधकतावपिननतः परवसमवेदयबोधरसे हिकिमज्ञानम स्लिवसुनः पुसिनैवेस्पाह ननः अवोधात्परत्रपरेमसंगेवबोधरसेज्ञानपनेसभबोधोनभने नसंभवनीत्य र्थः २५ मिथ्यानर्कसकर्करोरिनमहापादांधकारांतरानाम्यन्यदमनरमंदमहिमंस्त्वज्ञानवर्मास्फुरम् श्रीमन्याधरवाम नविनयन श्रीशंकरपीपने गोविंदेनिमदावदन्मभुपनेमुक्तःकदास्पामहम् १२ रहधारश्यनेनदित्यर्थः भादिपदात्तग्रहकर्मचिनोलोकः क्षायनेइलिनैपानणमनिरापनेयेत्पादिश्रुनिसंग्रहः श्रीमाननि सर्वनः शोभयान माधपमधो गोवापसेषवतीर्ण विनयनेनिश्रीशंकरेनिशिवनामकीननं यहावयाणांलोकानांलोचनरूपोनायकोवाप्रियालक्ष्प्यामतानांरा करोनी निनयो: संमिश्रीपनलवीन गोविंदगाफुलादौविहारशील मधुपने मयुरापांहारकायांच विराजमान सुदामे- म्णावलकरामुक्तः स्पोयरामतोमुनपुनरकालमपिमदामोक्षाधिकानंदेनवरन्कदास्यामिति १२ २५ ५ १३ चंटस्नुनि प्रयङ्गबह्मभिन्नभास्नीत्यक्तस्मात् तत्रपृथकसत्वाभावेससवेनमनीनिर्षि झेनेपर्थ: असनोधीनि असनोनामरूपानिरहिनलेनशून टी.व्या. न्यनुलान् ब्रह्मणोनिमित्तभूनाव नविधनार्यस्मान्नदधिमूलाजानं मनोमहत्तखाख्यासमष्टिबुद्धिरमजन मजायन अज्ञानमेवसमाधि ननुयघसन्नोत्पद्यनेयादिचत्रिगुणमयः पुरुषोनभवनितहीदंघपंचनानंपुरुषश्चपङ्गास्तीत्यत्तस्यात् कथंनाहिनयोःसत्वेनपनी निरनाह सदिवमनइनि मनःमनोमात्रपिलसिनमिदंवित त्रिगुणात्मकंभपंचजानमसदेवसदिवविधानिकयमिनिचेनत्रा- हत्वयानि त्वय्यधिशनेअधिधानमनयासहसनियनइत्यर्थः न केवलमिदं कारास्पदंकिंनुआमनुजान्मनुजः पुरुषः क्षिति धावाकारः पुरुपमभियाष्येनिपुरषस्यापिपृथक्सचमनीतिर्मनोमात्रविलसितेत्यर्थः नथाच श्रुनि: असनोधिमनोसजनम नापनापनिमसजनपनापतिः प्रजाअसनन नहाइमनस्पेयपरमपनिठिनं यदिदंक्लिनि नन्वात्मविदामपिविश्वसदेवस्फुर सदिवमनस्वित्वयिविधात्यसदामनुजानसदाभिमुशंस्यशेषमिट्मात्मनयात्मपिटा नहिवि कनित्यजनिकनकस्पनदात्मनयावहनमनुप्रविष्टमिट्मात्मनया पसिनम् २६ निमनः कथमसत्स्यादनाह सदभिमृशंतीनि आत्मविटवशेषमिदंशोक्तभोग्यात्मकं विश्वमात्यनयैवसदभिमशंनिसदि विजाननि आत्पकार्यलाचप्यगित्यर्थः नथाहि यटुपादानकंयत्कार्यं भवनि नत्नेनैवरूपेणपनीयने उपादीयनेचेनि- लोकाचारेणदर्शयनि नहिपिकनिमिनि कनकस्यविक्रतिकुंडलादिककनकार्थिनोनत्यजनि भबहेनु: वदात्मनयाकनक रूपलेनेत्यर्थ: अनः स्वरुन मिदं विश्वमनुपविष्टंचपुरुषरूपमात्मनयवावसितंनिश्चिनम् २६ यत्सत्वनःसदाभानिजग देनदसलनः सदाभासमसत्यस्मिन् भगवनंपनायतम् १३ मनोरूपेणविवर्तिनमादित्यर्थः नच्चमनःप्रजापनिसत्यलोकवासिनंब्रह्माणमसृजन तस्मायदिदंपरिदृश्यमानंकिंचकिंचननदिदंमनस्ये १४ वसमशिबुदावेवपरमंयथास्यातयापनिठिनंभकर्षणस्थितमित्यर्थः १३ नवपरिये नेहनानेनि इह ब्रह्मणिनानासजानीयादिभेदपुनंकिंचनकिमपिनास्तियस्कतः कल्पितमेचसर्वभासनेस्सर्थः मृत्योरािन रहब्रह्म णियः नानेवकाल्पनभेदशालिचनना ननात्मकं विश्वपश्यनिसमृत्योरननरंमृत्जन्ममरणादिपरंपरारूपसंसारंमामोनीत्सर्यः नन्ज्ञानंब- यज्ञानंसफरमेव ज्ञानमावान्पोक्षसिडेः हनभत्त्याभलंसाकारेश्वरभटनेनमास्नुभगवद्भक्तिरित्यर्थः एवंहिदांननात्पर्यानभिजाना स्माभिमानिनोवदनिमज्ञानरूतः संसारोज्ञानादेवनिवर्तनेननवजानान्यसाधनापेक्षानहिरवज्ञानशनसर्पमित्तिानानिरिक्तदंडपहार देवनाचिंतनादिकंसाधनमपेक्षने ज्ञानंचपमाणाधीनमिनिवेदोन श्रवणादेवबह्मज्ञानंननवभत्त्यपेक्षानहिचक्षरादेः स्वविषयज्ञानजनने त्यपेक्षा नपान्योनिशेमादिवासैः अहावनांस्वार्थधर्मबोधनेभक्तिरपेक्ष्यने नचडेवभक्तिरिनिवाच्यं श्रद्यभक्तिसमन्निनइत्यादौभदेनो के: नयवेदांनश्रवणासरोक्षज्ञानमेवनायनेननम्नदापरोक्ष्यायतत्तयपेक्षेनिवाच्यं यास्यश्रवणादेवापरोक्ष्यमिनिविवरणसिध्नान शल्दो ननुसन्यंज्ञानमनंनंब्रह्मनेहनानानिकिंचन मृत्योः समृत्कमामान बहभानवपश्यनि इत्यादिशुकिारयंधूनस्यभगवनःपनिपाद नान् तज्ञानसकरमेवोनिकनंपन्या अन आइ नरपरिपचरनील योनिकमणिषष्ठीवायेपरिचरनिछंदसिव्यपाहिनाश्चनिय च्छदेनव्यवधानमदोषः केनरूपेण भरिवलसत्वनिकेनतया आखित्मनिसवानिनिकेनोयरपसनथा नस्यतावसत्ता नयासर्पभूनावासनयेसर्यः उनएप अरिगणय्यनिरस्कृत्यनरावनिर्जनेसृत्योः शिरः मूर्धानंपदापादेन आक्रमनिम् त्योर्मूर्धिपदंदधनिननरनि मुच्यनइत्यर्थः यपुनर्षिमुरपा: अपकास्नागिरायाचाप नियविबुधान्विदुषो पिपरिय यसेवभासितःत्वयिकतसौदाः त्वयिकृतसोरदंप्रेमयोगलुनिश्चितंपुननि पवित्रयंनि आत्मानमन्यानपीनि शेषः नेनरे नथाचनिः नस्यवाननिर्मामानिदामानि नदस्येदं वाचानंन्यानामाभिर्दामाभिः सर्वसिनामिनि अपमान प्रायः सत्यमेवंभूतमात्मानंयुनयः मनिषादयंति हिपरोक्षवस्तु विषयेपरोक्षशानजनयनि सन्निरूप्रमत्सलाईवस्मविषयेतुप्रत्यक्षमेवज्ञानजनयनि नथाचयत्साक्षादपरोक्षान्ब्रह्मोनिमत्य गभिन्नब्रह्मणोनिसन्निसस्तादपरोक्षत्वाच्चापरोक्षमेवज्ञानमहायाफ्याज्जायनेदशमस्त्वमसीत्यादिवापरन् नाहिदशमस्त्वमसान्यते स्व दशमत्वज्ञानभत्त्यायपेक्षनि सर्वभूनागसनयोनि खवायुमग्निंसलिलंमहींचज्योनीषिसवानिदिशोगुमादीन् सरित्समुद्रांश्चहरः शरी रंयसिंचभूनपणमेदनन्यइत्यधुक्तरीत्पेनिभावः श्रवणकोर्ननार्चनादेपलक्षणं तस्यवागिनि दरूपावानतिर्महारज्जः प्राह्मणा दिनामानिननिसंयुक्तदामानीच यथानसांदामभिषावध्यंने एवमीश्वरस्यविधिनिषेधलक्षणयावेदवाण्याननिरूपयादामरूपैर्गामक्षि वेदस्तुः गरिदसर्वेनगनासनंबईबाह्मणस्पर्माणिकुरुक्षत्रियारिस्त्यननादित्रयं ब्रह्मचारीवेदपाठमित्येवमादिनासंपनमित्यर्थः एवंभूतंय य-या. गभिन्नंसनानीयादिभेदरलंपानिपोदयंतीनिसस्यमित्यन्धयः तत्रापरोक्षवस्ताविषयकममाणानामपरोसज्ञानजनकलनियमवाद्याभ पेनमंगीकरोनि यद्यपीसादिया पत्त्यनपेक्षांनिरस्पनि तथापीनि शब्दस्यपरोक्षजानजनकत्वस्वभावान्श्रवणकालेपरोक्षमेवज्ञानं नि दिध्यास नोत्तरमेवमनसासाक्षात्कारइनिवाचस्पनिमने श्रवणोनरमपिसाक्षात्कारार्थनिरिध्यासनाद्यपेक्षापसिद्धाभत्त्यपेक्षाविच रणकारमनेष्याह असंभावननि अयनत्रपिवरणसिद्धांतानुसार्याशयः अवणकाले उत्सन्नमपिअपरोक्षज्ञानमसंभावनायनंनदोर्षे पनिबहनयानाविद्यानिवर्ननादिकार्यक्षम नत्युसनोप्पग्निमणिमंत्रादिभिः मनिषदोदाहादिकार्येजनपनि अनः श्रवणकालिकंज्ञानम परोक्षसंज्ञमपिपरोक्षतुल्यमेवभपनि तनश्चअविधानिस्त्यादिकार्यक्षमसाक्षात्कारपनिबंधकीभूतनानाविधेहजन्मजन्मांनरदोषण नवचययपिवस्तुनो परोक्षलादपरोक्षमेवज्ञानमुत्पयने नयाः पसंभावनाविपरीनभावनातिरस्कृतसागलिनचित्तेषुपरोक्षमिवक्षय तयपरियेचरंत्यखिलसत्वनिकेतनयातउतपदाक्रमस्सविगणय्पशिरोनिने: परिचयसेपशनिवगि राविबुधानपितांस्त्वायरूतसौदाः खलुपुननिनयेषिमुरवाः २७ नातिनापरोक्षसंसारभमनितिसमर्थम् भगवत्सरिचर्पयानुसम्यगमलपित्तानांनत्रसादेनलव्यापरोक्षज्ञानानामयत्तसएपकरकलिनोमोसाइनि निधनिरासायभगवद्भनिरावश्पकी भक्तिविनादोषसयलक्षणचित्तशुध्यसंभवान् अराइचिनेभगवससादाभावान् नमसादाभावेसाक्षाला रस्परसपुष्पायमाणसमिनिसमानान् प्रतिबंधक क्षयंपिनवदशमादिवाक्यरांतेनचक्षरारिरांतेनवायवणमावादविद्यानिपर्नकसाक्षाका रांगीकारेकमोपासनापेक्षाः गणत: नथाचयज्ञादिश्रुनिविरोधः सर्वापेक्षाधिक रणविरोधश्चदुर्निवारः सर्वोपनिषत्सूपासनाविधियाच्या नांपाटवेयर्थ्यापानश्च साधषमावापेक्षाभायापरवाशांन्यादिसाधनविधायक श्रुतिसूचविरोधश्चत्यादिबहुव्याकुले ननुशासादे साधनवंशी नोदांनइत्यादिश्रुनिबलात्स्वालियनेइनिचेकिंयस्यदेवेपराभक्तिरित्यादिश्रुनिदर्शनेगाटमंधोसि अस्याहिशुनौनस्यभक्तिमनएनकथिना अर्थाब्रह्मात्मैक्याट्याप्रकाशंनेसाक्षात्कृताभयंनिस्त्यन्बयोक्तौभक्तिहीनस्पगुरुणाकथिताअष्यर्थानप्रकाशनहनिव्यानरके सिझे स्पष्टत्या न्ननुनथापिशारीरकसूत्रभाष्यादौमक्तेः साधनत्वनांगारूनमिनिचेन्मैपदैरायययमपज्ञानांनथाभिमानान् हिनीयाध्यायेहि पांचरात्रागम १५ स्थविरुवार्यदूषणायपस्नेरुत्पत्यसंभवादित्यधिकरणेभगवना भिगमनफूनार्थयार्जनपूजनाप्टाक्षरादिसंवनपध्यानादिलक्षणयाराधनंगाचा विकरणेमनिषिध्यने ५ अनिस्मृत्योरीश्वरप्रणिधानस्यसिद्धत्वादिसर्यकभाष्येणस्पष्टंसाधनभरंगीकारान् तथानुनीयाध्यायडिनियपादेप्रकृते नायत्वंहिमनिषेधनात्यधि करणेनदध्यक्तमाहहीनिमोणबह्मचक्षरादिकरणे: सडादिनपसाग्निहोवारिकर्मणाअक्सासालनंनभवनीयुक्नेकनहिंसाक्षालनंभवनी निशंको नरत्वेनमस्तेअपिसंराधनइलादिसूबाष्पं संराधनकालेपश्यनियोगिनः संराधनसक्तिध्यानमणिधानायनुष्ठानपिनि मतिर्माहात्म्यज्ञानपूर्ण कस्बेहारमोन करत्तिविशनिब्रह्मविद्याभरणेव्याख्यानं जपनमस्कारादिरादिशदार्थइनिरामानंदीयव्यारत्पानं अवभाष्यादौस्पष्टंपनि मनिपायने एनेनज्ञानमेशन निकषांचिदुक्तिः परास्ना ज्ञानपूर्वक स्नेहारव्यः इनिपदाभ्यांब्रह्मविद्याभरणेभकिजानयोभेदोक्तेःस्पष्टत्वान जपनमस्कारपदेरामानंद सरस्वान किंचसंराधनसूत्रेब्रह्मात्मैक्यानुसंधानरूपभक्तिस्विक्षणेसंराध्यसंराधकभावामुपगमलनाजीचप रमान्मनोभेःशंकामकाशादिवालिदिसत्रैमाभिरसनंचभाष्यायुक्तं नवरसतः संगछननिद्रष्टयं नयागानाभाष्यमन्मनाभवमतइत्यत्रा गपरवश्यमाविमोक्षफलमयधार्यभगवछुरोकपरायणोभक्त्युक्तं नथाइदंनेनातपस्कायनाभक्तापकदाचनेनिश्लोके गुरौदेवेचमक्तिरहिनाया कदाचनकस्यांचिदवस्थापांनवामिनि भाष्येणदेवगुरुभक्तिहीनेकथिनमध्यात्यशास्त्रनिष्फलमिनिनासर्यकेणयस्पदयेपराभक्तिरिनिश्रुत्सर्थएव नथाचश्रुनय देहानेदेवः परंब्रह्मनारकंन्याचष्टे यमेषहणुतेतेनलयः यस्यदेवेपरासक्तिरित्यादय: २७ नपंतापनपतंनपर्वनाद दंनुनीर्थानिपटनुचागमान् यजंनुयागैर्विवदंनुवादैहरिविनानैवर्तितरंनि १४ स्पष्टवर्णिनइसलमतिविस्तरेण नथाचविवरणवाचस्पत्यारिसर्वसिदांनपालोचनेश्रवणमात्रादपरोक्षसंसारभ्रमनियर्नकः साक्षात्कारोनसभा पनि भगवद्भनयादिनानुनससारादपनिवडः साक्षात्कारइनिसिहं देहांतेतियाहस्थातुमपेक्षनेतस्मैसश्चर्यददानि यत्रकुवापिम्बियने देहानेदेवः परंब्रयनारकंयाचप्रेयेनामृनीमूत्वासोमनलंचगनी निनृसिंहपूर्वनापिनीश्रुनिः अस्याअर्थ: यउपासकः इहलोकेउकर्षण स्थानुमपेक्षनेनस्पेसपैश्वर्यददानि संचयत्रयुवापिकदेशेपियनांनस्मैदेव श्रीनृसिहोदेहांनेपरब्रह्मनारकंपणवपनिपायंगणवेनया चष्टेकथयनि अत्रश्रीमउंकरभगपसाद भाष्यकामिनमरुत्सदेहांनइनिविशेषणोपादानं कामिलेनभागनधिकारान् निधामस्थत्यागा पिदवः परंब्रह्मनारकंयावइनि येनपणपट्यारल्यानेनबह्मणाऽधिगनेनामृतीभूत्वादहवयोपाधेर्मुक्तोलासोनाकैवयंपामोनि नि भनेनागपडुनरपशारीरकशास्त्रोक्तप्रवणमननारिज्ञानसाधनानुष्ठानविनयभगवटुपासनमात्रेणज्ञानान्मोतइनिसिहांनोयोनिनः नेनयदाभक्तेःसाधनांनरनिरपेसनयाज्ञानहेतुलेनदानस्याः श्रवणादिष्वनुष्ठानेसनरांगणादिश्योजानासाहनिमुससिदमिनिभाव, यमिनि एषःपरमात्यायपुरुषवणुनसंभननि अनुग्रह्मानिननेवला योनान्येनेत्यर्य: भयापिनेदेवपांबुजपपसाट्लेशानुगृहीनएबहि जाना टीया बेटमुनि- १६ '- वक्तंभगवन्यहिम्मेनचान्यएसोपिचिरविचिन्वन् श्रेयः सुनिभक्तिमुस्येत्यादिव्यवणान् यस्पदेवइनि नन्चेचमन्योपनिषत्समधूयनइनिचेच पणोपसंहारन्यायेनसोपनिषस्पेनदोपसंहारानांदोग्यादायश्रुनायाआकाशायुसत्तेरिपत्रहदारण्योक्तशायदेविचेनिदिक १४ २७ लमकरणइनिनवस्तुनमयातकर्नल भोतवं जीवानामपिनहास्तवकवादिराहित्संतुल्यमीशसंममेव विशेषेणेनि केनोकर्षणेश्वरःसेय के नापणनीवः सेवकसय अपाणीनि करचरणहीनोपिनयनः विमुलेननवनगजनीनियंगपानिय भानि ग्रहीनामर्वाधार लान करे- णसर्वग्रहणकर्ने एनरिनरकर्मेंद्रिययापारोपलक्षणं चक्षरादितानेंद्रियशून्योपभनाहनस्वरूपज्ञानेनरूपशनादिविषयोपलब्धिशाली ननुयद्यसिलसत्वनिकेनलेनभगवन सेजलमुच्यने नहिनकरणसंबंधानकर्तृवभोक्तखेपसन्येयानाम् नवमुनस्मथात्वमिनिचेनाहिनी वानामपिनचल्यसमिनिकन विशेषेणपुन:सेव्यसेवकत्वमिनिमामाशंफापरिहरेंत्सा अपाणिपादोजरनोगृहीनापश्यत्यचक्षःसणो सकर्ण: सनिवेनवनस्यवेत्तानमाहुरयंपुरुषपुराणमित्यापाः अमपस्नुवनीसाहलपकरणइनि करणसंबंधरहिनएव अस्विलकार कशक्तिधरः अखिलानांपाणिनांयानिकारकाणिकरणानींद्रियाणिनषांशतीर्थारयनिमयनयनातिनयानःसराट्यनःस्वेनैरान लमकरण:स्वराखिलकारकशक्तिपरस्तवबलिमहहनिसमदंरयजयानिमिषाः जोऽखिलक्षिनिपनरिचाविश्वसृजोविट्यानियत्रयेसपिरुनाभवनश्चकिताः २८ नेदीष्पनरहिसनः सिदज्ञानशक्तेरिंद्रियापेक्षेपर्यः अननववालिमुहनि पूजांकुनीनि अनयासविद्ययासहिनालयानाइत्यर्थः अनिमिषादेवाइंद्रादयः नरयाविश्वसनोब्रह्मादयोपियथासरूपाकाएपकिंकरासामिनसेवेनेनया: विधायुक्तादेनादयस्वामिनिलो- कोक्तिः समदंनिचमनुष्यैर्द हव्यायादिलक्षणंबलिंभक्षयंनि अवस्टांना वर्षभुनोऽ खिलक्षिनिपनरिवनि यथावर्षभुजःसंडमंडल नपयोऽस्लिक्षिनिनमहामंडलेश्वरस्यस्वप्नादनबलि नोबलिमुहहनिनइदिनिकथंबलिंवहनिनदाह विदधनियत्रयेलधिरुना भवनअफिनाइनित्खनोभीताःसंनोयस्मिन्कर्मणिनियुक्तालेनकुर्वनानि खदाज्ञापालनमेववन्युहहनमित्यर्थः नथाचश्रुनिः भी पास्माहानः पवनेशीषोदेनिसूर्यः पीपास्मादग्निश्चदश्चमत्कविनिपंचमइनि २८ अनिदियोपियोदेवः सर्वकारकशकिक सर्पज्ञःस कर्जाचसर्वसेयनमामिनम् १५ वेसर्वजडनानंवनि नदिनरस्यसर्यस्पजडत्वान्नस्ययनानेत्यर्थः परोनारनज्ञानशत्तयादिमान् जीवस्त्व विधाहनवादिंटियाधी १६ नज्ञानकिपाशक्तिशालीनिविशेषः पाषामीत्यापायुःपरनेवातीत्यर्थः पंचानांयहणंब्रह्मादिनगनचराचरोपलक्षणं १५ स्विरनरनि यथागोरिनि अग्नेरेकरूपादहिनीयाचक्षद्रागल्साअग्निकणाविविधमञ्चरंनि फ्यानहदात्मनः कारकांनरनिरपेक्षादेकरूपास पाणाइंद्रियाणिलोकाभूरादयोविषयादेवाइंद्रियाणांलोकानांचाधिष्ठानार भूनानिब्रह्मादिस्थापरांनशरीराणिमात्मानः भनःकरणोपाययो जीवाश्चमुच्चरंनि ईक्षणलेशननि सर्जनजादिरूपेोत्पर्य भसद्वाइनि भयेशून्यमासीन शून्यादेवजगदभूदिनिपूर्वपक्षार्थः सिरांने नदेवकरणपयर्नकावरकरणपरतंत्रानरामजनात्मकम् नकेवलमियदेवकारणं ननउत्पन्नत्वेनापिनसरनंचवादिनियनियथामः कदापिस्फुलिंगामुच्चरनिएवमेवारपादात्यनः सर्वेषाणा:सर्वसाका:सदेवा:सर्गणिभूनानिसर्वएनआत्मानोमुच्चरंनीत्यायाः युनपस्याह- खिरचरजानयइतिहषिमुक्तनित्यमुक्तयदिनभिनयामाययाविहरः विह्यर: कीडाभरनिनयास्थिरचरजानयः स्थिराश्वचरामजा नय जात्यालिंगिनादेडारेषांनजीयाः स्युः भवेयुः कयंनस्यनन: अनानः परस्यदूरेपनमानस्थासंगस्येत्यर्य: कयंपिहारउदीमपाईक्ष- णलेशेनननुमथिलीनानाजीनांकपजन्यस्यानचाहत्यनिमिनयुनइनि ईक्षपैक्उस्थिनानि आविर्भूनानिनिमित्नानिकर्माणिलए- स्थिरचरजातयः स्यूजयोत्थानमिनसुजोषिहरउदीक्षयायटिपरस्यविमुक्तततः नहि पिरमस्यकश्चिदपरोनपरश्नमवेहियनइवापदस्पनपन्यतुलाधनः २९ कानिलिंगशरीराणियोनमुन्यनइनिनथा मनुकिनिमित्तोस्थानेनमदिउयैरभन्नु नलयिषय्याभावाविषमसष्टेरयोगादित्साह परस्पनि नवपरमस्पउनमस्यपरमारुणिकस्यपियनइवाकारासशस्पसमस्येवर्यः कश्रिदपरः सीय:परोसीपमनभवेदनस. भरनीसर्यः असाइनमयासीन ननोसदनायनेसादिशुन्याशून्यपूर्वकतामिवपनापने नदर्यपुनर्विशिनधि शून्यनुलांदधनः शून्यसाम्यंमनना नदेवदर्शयितुपुनर्षिशिनाट अपदस्पेनि नपचनइत्यपदा नस्यवाड्यनसयोरगोचरस्पेपर्यः २९ त्वदीक्षण शक्षोभमायागोधिनकर्मभिः जाना-संसरनःसिमानहरेपाहिनापिनः १५ तुइदंजगदग्रे सष्टः पामसभाहननामरूपत्वादसत्तुल्यमनिस्स्यबसवासीन् ननोब्रह्मणः सत्याननामरूपंनगरजाय ५ ननि १६ २९ ५ री-व्या. वेदमुनि अपरिमिनारनि संसरंनोभनंनीति संसारा-मोक्षायानंतीपर्यः नत्राईनमनबंधमोक्षव्यवस्थायाअसंभवंशंकने नत्रयानि सर्वमुनी नि नवाचकश्चनमुक्तः कवनवाइनिअवस्थापरिरश्यमानानस्पादित्यर्थः तस्मैवांशांतरेणेनि अवछंदवादाभिमायणपूर्वपक्षः पयानंकपटापछि भएकआकाशएक घटनाशेनस्पपराकाशस्यमहाकाशैक्षेपिसमहाकाश घांनरेनयापछिन्नमिष्ठतानिनमहाकाशेपेनापिमक्तिमिति: गरमा सनएकबादनकारिद्यावडियमनस्यैकस्मिन्देहज्ञानोसन्या विद्यानारोनराडचैनपेपिनस्येवरार चैनन्यस्यदेहानरे विद्यापछिन्नस्यसन्यान मोस संभवनि नहिकरचरणदोपहरंखलाभिर्बद्धपुरुपएकपादस्थऐपलानाशमुनोभवनानिमाय: केचनकाणादादयः प्रनिर्षियपक्षायण सिद्धानमाह नवीन पियाभेदेनोनि भनेका विद्यासएफस्पेश्वररपत्रिवरूपस्याने कंपनिविंगः नहिमानबिंबस्सपनिर्षियानरमंश: एकस्यमा निविस्पोपाधिवशनचाचस्पेमालिन्येवापनिर्विवानरस्यनद् भावान् ननश्चतस्यैवांशांनरेणसंसारनिदूषणानवनारः यवदहेज्ञानेनाविद्याना शमयनिस्विस्पैवविनश्यान्मुकिः अन्यस्पयथापूर्वसंसार सनुनतरपनिर्षिबस्पकोष्यवपनः नोकपटस्थसूर्यमनिर्षियः मनिषिनांतरस्यांश एवंनायपरमात्मनः सकाशादविद्यारुतकार्योपाययस्नदंशाएक्नीपानाना संसरंनोभजनात्मनश्ययोकाः विधानदाजीवस्यायेकलादेक मुक्तौसमुनिपसंगः अथनानाविद्याम्नहितस्यैयांशांतरणसंसारानपगमादनिमोक्षइत्यारिनरीवलनवस्तुतएवनानात्यानः नवचनेपा अपरिमिताभुवाननुकृतोयटिसर्वगनास्नाहिनशाम्यनतिनियमोधुवनेतरथा ५ मणुवेदेहव्यापिचैतन्यनस्यान देहपरिमाणवेचमध्यमपरिमाणानांभावयवत्वेनापिन्ससंस्थान अनःसर्पगना निस्साश्चेनिकेचनमन्यंने तबनना वदुनदोषयसंग अविद्याभेटेनन निदेनयारस मुनव्यवस्थासंभवान ईश्वरस्यनुनकेनाप्पंशनसंसारशंफेफक्कमेव प्रसिद्धचात्मेंस्पंसर्पनियो भवान नन्नषिद्याभोगीकारेगौरवनवाह नगुनिदिननि ययामहानं निरकानदंशभूताभिदामानिभिन्नानियद्दामाडपंतस्पैचगांमोक्षएरमेकाविद्या नदंशमनासछनयोभिन्नाभिन्नास्ताकपरमात्मनः प्रनिर्विवानानाजीचाज्ञानंनयन्यु दस्तस्यैवधिबक्येनमुकिरित्यर्य: ननुनस्पैपाशीनरेणसंसा इसनेनमनिविपक्षेपीश्वरस्पैकस्पानेकेपनिर्विवाभंशाएकनिदिबमुक्तावपश्चिरस्पर्षियस्पानिधिवानर रूपांशांनरेणसंसारानयगमइनिनस्यैवांशांनरेणसंसारइसने नदूषणापादनमभिषेनमिन्याशकापामाह ईश्वरस्यालिनि प्रतिबिंबचांचल्यारिधर्माणांबिवेसंबंधगंधस्याष्यदर्शनान् पनिविर्षिांशत्वस्यो पचारिकबारीश्वरस्यविस्यकेनाप्यंशनबनमुक्तनवापनिविभूनजायनसंसारोबदत्यमुक्तसंचानेत्युक्तमेपेत्यर्थः ननुवस्तनोनानात्स- स्वीकारेणापियमुक्तव्यवस्थासंभवान अविद्याधुपाधिकनएवात्मभदोवस्सुनएकएवासेनिपक्षणापिसासंभवानि नत्र किंविनिगमकंयदो। १७ पाधिकात्योदाश्रयेणेवसाव्यवस्थेनिनवार पसिहंचंनि एकोदेयः सर्वभूतेषुगूटः नेहनानामिकिंचन पयाययं योनिरात्माविवस्वानपोषनाबहुथैको उगछन उपाधिनाकियने भेदरूपोदेवा क्षेत्रवमजोयपात्या एकधाबहुधाचैवदृश्यनेजलचंद्यदित्यादि निवास्तवात्मस्यौपाधिकएचात्यभेद किंचइर्मपक्षमनमित्राह्मणमपिनसहनरत्याहअपरिमिजाइनियस्कन पानंनाः झपास्नेनैवरूपेणनिसा:सर्वगनाश्चननुमनोनीगय दिस्युः नदिनेषांसमन्वान शास्यनानघटनइनिझवाहेभुवनियमोनियमनखयानस्थान इतरशतपटेन कयंयन्मपमुपाधिनो यदि कारपाययज्जीचारगमजनिजानंननस्यतापकारस्यनियंनियामकभन् अपिमुख्यकारणतयाभपरित्यन्पकिनन्सममनुस्यूनम नपिनच्छदैज्ञायनचंदुच्यनामिनादिनिभनआह अनुजाननायदमनमिनि जानीमनिवदनायरमनमविज्ञानमायम् अजनिचयन्ययनदविमुचनियंतृपयेत्सममनुजाननायदमनमनदुए नया ३० अविषयलान् नयारशुनिः यस्यामनंनस्यमनमनयस्यनयेट्स: अविज्ञानं विजाननांपिज्ञानमक्जिाननां अपचनेनेरमोना चसहनूष्णीवभूवेसारि किंचमनस्यज्ञानस्यदुएनयादोपभरणात् नयाच्युनिः यदिमन्यससवदनि रहरमेयापिनूनं- संवेत्यब्रह्मणोरूपयदस्यत्वंपदस्यदेवेषुत्पारि नस्पायनच्छदाव द्योन्यमनकिमपिसर्वानुस्यूनखेनसमनियंत्येदित्य पः ३० अंनर्यनासर्वलोफस्पगीन असायुक्त्याचैवमेगावमेयः यासर्वज्ञःमरीशनिसिंह: श्रीमनेनंचनसैगवलंबे १७ निपनिपादनात्काणादादपक्षीनयान्यस्त्यर्थः आत्मनानात्वखंडनंश्लोकास्टंकूर्वन् अचलेप भेदूषणयंनयनि) किंचनि इमंप शंकाणादायुक्तमान्पनाविलनानात्वादिकमपट्पसंचांनयमिबाह्मणंनसहतत्पर्यः भासानिनिष्ठनात्यानमेनरोयमयनीत्या दौहिदेहायनः स्थित्तापरमामनोनियात्सकलसुन ननुसारथ्यादिवन्यहिःस्थिलेनिननधरन अपदपक्षेवियानः स्थिनस्पना वसायसवानस्पनियामकस्योपाध्यनरभावान् नहिपरेपरावष्ट्रिचंपानवा मंचंत्याफाशयमस्ति पनि विपक्षेनुनलाव- छिन्ननलमनिकितने सामराइयवराषियावष्ट्रिन्नमविद्याबिंधिनचनिनन्ययमस्मिनचावहिन्यस्यनियामकसंपनिर्विवस्पनीय वेदमुनि सच्या सामयम्यसमिनिसिरमनस्ठित्सानियामकतामनिदिक समस्खादिनि विमुखेननित्यत्वेनखरसमसान्जीवस्यखळास्यनानेत्यर्थः नियमनल मानस्परिनि एपमासैक्यासियनेष्णबजेदपक्षाश्रयणेनियम्यनियामकभागोनस्यादिसापबोध्यं उपाधिननि भरियायुपाधिपणननिव- रुपब्रह्मणोविकाररूसंजीगरमजाने नमविरूपंजसतविकारस्यनिर्विवस्पनीवस्पनियामकमिसर्यननूपाधिपहिलस्यबिखननिर्ग नस्यनयाचरुयंनिधिमारमओपाध्यनःस्थिसाधिवस्यनियामकत्वंनुभाह सममनुस्यूनमिनि जल्मपतिनाकाशमहाकाशयोरेश्यवन् परियारविषिवनन्मपोरगारमाध्यवडिभानुस्यूनस्तरुपेणार्विवस्यैवानियामकत्वामिनिभावः यस्यनि यस्यब्रह्मविदोब्रह्मअमतम विरिनपिनिनिश्चयनस्यनमम सब्रह्मवेत्यर्थः यस्यनुमनंज्ञानप्रनिनिश्चयः सबझनैवदेसर्यः यस्पाहिजाननांसम्पज्ञानिनांब्रह्मा अविज्ञानज्ञानाविषयइनिपक्षः मरिजाननांप्रज्ञानिनांविज्ञानज्ञानविषयोबोनिपक्षःइनि अवनेनेति वनाअपचनेनवरनाभावेनेसोपा चनमायनसागोचरमिनिलक्षणयाकथयामास मथोनानेनैवलक्षणेसर्वममाणाविषयंबोनिबुवातूष्णींबभूवनकिंचिदपिष- पारिकनपानिपर्यः पदिनि परिकदाचिन्मन्यसेसुपुर्वदाहंबोनिनहित्वंयदस्यब्रह्मणोरुपनदृश्यमल्पमेयचेय पदस्पब्रह्मणोदेवेच घिदैव रुपनदल्पनेवतंत्यसर्थः १७ नपटनइनि ननिनि परमात्मनोविंबान्मानचिनीवाजायंने इनिकारणस्यविस्यकार्यनीवनियामकलेजीवस्यकार्यत्वेनानिसत्तम गइत्यर्थः उपाधिजन्यनवनि अनःकरणोपाधिजन्मनाजीवानांपुहिमतिबिंबिनममानसंज्ञकानांजन्मोयनइत्यर्थः अपियापनिर्षि नुयत्ति परमात्मनोजीराजायननिनियंत्रनियम्यभारउयने नयासनिजीयाबामनिस्यत्वमसंगेनभनिदिनहननाशाहनाध्यागम मसंग स्यात् किंचनदामोसोनामनीवस्यस्वरूपहानिरेपस्यान नचैनपुवकाशानंदात्मनो विचारूनानर्यनितिमात्र नयटनउद्भवः मरुनिपूरुषयोरेनयोरुभययुजाभयंत्यस मनोजलबुहुवन स्यमोसलायुपगमादित्याशंम्योपाधिजन्मनवजीवानां जन्माच्यनेनस्वनः अघटनादित्याह नपटनगननफिटनेविरूपेणो वास्यान पुरुषस्यवाउभयो आयेजीवानांजडखापतिः हिनियेपुरुषस्यधिकारिखमसंगः भनएवनननीयइत्याशयेनोक्तंभ सनिपुरूंपयोरुद्भवोनघटनइनित्याजवमनिपादनादपीत्साह अजयोरिनि नथाचचनिः बलजीवोभाविद्यायाअनादिनानादिरेयोनिननस्योसनिः जापरशोपिशाचिदिसननषण्णामनादिलो के: अजयोरिति भना योरित्यर्थः - 5 अनामेकापिनि जापनपनानांमूलमरुनि लोहिन शुक्रुष्णास्नः सन्चनमोगुणयनीं सरूपांचिगुणायिकांनाएको । जोनीयस्तांशब्दादिविषप रूपनापनाजुपमाण: सन्नतशेननिरंनरंमुत्पनि जीवेनमुनोमोणेपस्यांनां जीपेनभुज्यमानामनामन्यः परमान्याजहानिनास्यामासनिकरोनीपर्यः यहाएकोजः अज्ञानीजीवःअन्यःअगोब्रह्मज्ञोजीवराति अत्रानाशवनगौप्यालौकिकलागीसारसंरक्तादिरूपवत्यांनजोबन्नासिकायांपरुनौष निपाद्यनेननुयोगवत्यानन्धराहित्समिनिकल्पनोपदेशाचेनिसूत्रस्यभाष्यमनश्रुत्यंतरमनुसंधेयं परस्पराध्यसमिति परमात्पनिमहानिरनादि रथ्यस्तास्वरूपेणनस्यांपरमात्मनोपिसजास्फूर्तिरूपेणसंसर्गाध्यास: अधिष्ठानस्पश्रुत्याद: संसर्गमावलत व्यस्पर्ने रजनंस्वरूपेणएं (अनामेकालोहितगुतकृष्णांबव्हींप्रजांजनयंतीसरूपाम् अजोत्येकोजुषमाणोनुशनेनहात्येनंभुक्तभोगामजोऽन्यइनि उभयस्नानुभवी निरमपंचनयन्पनइनिउभययुमसंबईपरस्पराध्यसमिनियायन नेने असनःप्राणायुपाययोजीवाजायनइत्यर्थः जलबुहुदवदिनिययाके क्लनमसेवानिलेनवानलहुदानभयंनिकिंतुमिलिनाभ्यांनहनतबयथाः निलोनिमिनंजलमुपादानं एपमत्रापि महानामिनंपुरुष (उपादानं नस्पायएनस्मादात्मनाकाशः संभूनः सोकामयनबहुस्यांफ्नाययेनि पयाग्नेःशारिस्म लिंगामुञ्चरत्येवमेरास्मादात्मनःस) लायनइमेननोविविधनामगुणैः परमेसरिनइवार्णवेमभुनिलिल्युरशेषरसाः (माणाः सर्वलोकाः सर्वेदेवा-सर्वाणिभूनाभिसर्पएचात्यानोमुच्चरंनीन्पादिअनिषुचेननाचन अपंचस्पपरमात्मोपादानत्वपणान् स्वपि कारिखपरिणामानंगीकारान् केचित्पुनःपरिणाममंगोहत्यात्मनोविकारपियाविपरीनंनिमित्नोपादानभावमिजनि नाषष्यस्पनेइनिसिरांना परमात्मनोपिस्वरूपाध्यासेवाथापत्याशून्यवादभसंगान् पाणाधुपाधयनि लिंगदेहस्वसध्यारंभेनन्म अचनिनेनलिंगदेहानगेनस्निन्यनादिविंचिनो जीवो जापनइत्युचनइत्यर्थः लिंगदेहस्यापिफ्लयसंस्काररूपेणाविद्यायास्थिनस्पैचमा दुर्भावमाभयनि सकार्यपादादलपस्यापिसावशेषलान् अनोनकलनाशादिदोषइनिभावः नास्पादिनि नपादुपकमोकादेतस्मात्सत्य ज्ञानमांनंब्रह्मनिलक्षिनादात्मनः परमात्मनउपादानादाकाशउत्पनमाकाश भावापलाहायणएववायुरियादिरर्थः परिणामानकारादिति कारणसमसना कोन्ययाभाव परिणामकारणविषमसनाकोन्यथाभावोरिवन व्यावहारिफमस्यनयुक्तमूग्धाऱ्यावहारिकृसत्पंपरम्पास्निायनानि घटादिः परिणामः व्यावहारिकसत्यत्वयुक्त समयादे मनिमासिकससंस्ननादिजायनइनिरजनारिषिवनः परिणामिनस्वकारणस्पति री.आ. चंदम्नुनि १९ कारितनरिक्नोपादानस्य पहनेपरमार्थिकसत्साह्मणोन्यावहारिकसत्यंजगदुत्पचनेरनिषिपापादानलंब्रह्मणरनिनविकारितप्रसंगइत्यर्थः विपरीनं ब्रह्मनिराम महान स्मादानमिनि भवनानि नवजीवानामनिसानस्वरूपहानिरेपमोक्षदनिदोषापतिः प्रनिनिवस्यविरूपनयाससलास्युपगमान् विवरणमनहिनिपिंगध्यासोनधर्म ध्यासः निषिभदोमायसिनादिधर्ममात्रमध्यस्पनेसरूनुस साचात्यकमेनिमिझूनान भारतानार्थसिद्धानेपरंभानिर्षियामिभ्याग तिरजनन् नन्मनेपहिरनमाथिस्नावस्यमोक्षान्तपित्वंवोध्यं एवंचाविद्योपाधिकस्यानादेईसपाधिकस्यसादांजाचस्पेशनियम्यसेन विरूपनिरिचमावस्या बिनियम्यखोपपत्नरितिसंक्षेपः उपाधिभिः सहेनि वासवजयसलेउपाधिालयविनवलयः स्यात् ज सर्वथानावसरुनिपुरुषैक्याइवनी निसिइम् नदेकमेवाहिनीयंत्रमअनामेकामविनाशीवारेयमात्सेसादिशुनिबलाउसनियर णाचनीवानामोपाधिकमेवजन्मनसनयुक्तउपाधिलयेनपरमात्मनिपुनर्लय श्रवणादपिनवालरंजन्मेत्साह लयिननि लपि कारणात्यनिनइमेजीवाः ननइनियनोनवानवजन्मनस्मादिविधनामगुणैरनेकपकारकार्योपारिभिः सहनिलिस्सुलीनाबभूवुःन वसनिपलययोर्मधुन्यशेषरसाइबलीयंने यथामधुनिसकलकुसमरसाविशेषनोनुपलक्ष्यमाणापिसामान्येनोपलक्ष्यनेए स्वा पादौविशेषमात्रलपानकारणस्यविद्यमानसात्सामान्यनोव नेमुनौतुकारणस्यापिलयानत्वयिपरमेनिरूपाचौसरिनवार्ण वेलीयंनइनितिनेः नयाच श्रुनयः यथासौम्पमधुरुनोमधुमिस्तिखंनि नानाऽत्सयानांहक्षाणांरसानसमवहारमेकनांसंगमयंनि नेपथाननत्रविवेकंलने अमुष्याहंरक्ष्यस्यरसो सयमष्याचक्षस्परसोस्पीत्सवमेवरखलुसोम्मेमा: प्रजाः सनिसंपचनरिदुःस निसंपणामहइनि यथानयःस्पंदमानाःसमुद्रेग्नंगच्छनि नामरूपेरिहाय नथाविद्वानामरुपाहिसक्तःपरासरंपुरुषमुनि रियमित्याचा यस्मिनुपाहिलयमापियद्धानिनिश्चलयादौनीचोपेनगरुकरुणयाकेवलामावबोधे अपनांनंबजनिसहमासिंधुव सिंधुमध्येमध्यविनविभुवनगुरूंभावयेनंनसिंहम् १८ लाकाशस्यहिजलोपाधिकजन्यवनोजललयएक्लयोनजलसलेजलस्यनुपयोपाधिकजन्मालारान् घटसलेफ्लियोदृश्यनेनइदिनिभावः कारणस्यनि मविद्यायाचीजरूपणलिंगदेहस्यचेपर्यः नत्रसमिमलयविषयाधुनिः पयामोग्यनि हेसाधोमधुरुनोमधुमक्षिकाः मधु मिनियंनिनिष्पादयी नानासयानांनानागानांनानाजानीनांहक्षाणांपुष्परसान्समवहारमारत्यएकनांमधुरूपनामापादयनि नरसाय यामुष्पवृक्षस्याईरसइनिभनलभननदिदुः पुरुषेञ्जयमानदवनोनभनीत्यर्थः पुरुषज्ञानानांरसेषूपचारान् एवमिमाःपना साप प्रलपादौसनिब्रह्मणिसंपधएकीभूयबक्यंभाप्तावयमितिनविदुरित्यर्थ अयमुक्तविषयाधुनिः यथानधनि स्पंदमानामपंत्यो . गच्या समुद्रंपाप्यासमदर्शनंपामुनिनथाब्रह्मज्ञोपिदेहकैपल्यकालेपरा ब्रह्मा-परंकिंवभूनपरमेश्वरंभामोनीत्पर्यः यस्थिभिनि पयस्वापारि कालजीवसहिनविपलिंगदेहादिकविलयंयदपिपासुनदपिमानिसंस्काररूपेणसूक्ष्मनयानिष्टनि पदिनिइणगनाविनिधानो शरमत्ययेशपोलुकिरात्म सयस्यडिन्खाहुणाभावझ्यडापवादानेइणोपणिनियणिरुनेरूपं गत्सर्यकानांपायर्यत्वस्यपसिह संस्कारावशेषलयेहेनुःउद्यदिनि मुष्टिकाले जागरणकाले चोसनभवदित्यर्थः निरखशेषलयेपुनरुत्पनस्यादिनिभावः गुरुपदेशेनब्रह्माभिन्नकूरस्थात्मसाक्षात्कारसनिअपनपन निरया शेषलयनिरुपाधिनादास्यंसमुद्रमध्येनदीवन्धननियस्मिन्नविश्वाधिष्ठान विश्वलयाविधानमुक्तनीयभाग्यंचमध्येचिनचित्तस्यमध्येभावयेमुक्तनीय स्थानतोत्तणयुक्तभाष्यत्वेननिरूपाथिब्रह्मवनसिंहस्पयंनिनं विष नस्यगुरंजनहिनोपदेशारंचेनिनदभवनेगुरुडोहाहनधनाचयज्यने सिंहासिंबंधहानि इनिमवबंधच्छेदकलोन्यानदमननमोक्षाभायोव्यज्यनेमध्येचिनामिनिपारमध्येषल्यानेसलयीभावसमासः निपानना पूर्वपदेएकारः अबालकसमासइनिवाटिनोवांनाः नचपारेमध्यनिसूत्रणसमम्पाअलुगेवनिपात्यनइनिवासं गंगायामध्यादागतइत्यर्थेमध्ये गंगमागतइनिषयोगानापनेरिनिदिज्ञ१० १० पनवमाययाधमममीधवगत्यशशंलयिसपियोभवेदधनिभायमनुभावम् कयमा नवर्ननाभवभयंतव्यद्भकुटिरजनिमुहस्विणमिरवछरणेषुभयम् ३३ नन्वेवनावस्परमेश्वराज्जीवनायनेनदशेनचकमाणिकुनिपुनलवतीयंनइनिसंसारचक्रेपरिमणमुक्तम् इदानीनविष्टनयेपरीतभूनानिपरी त्यलोकापरीससापदिशोदिशभउपस्यायभयमनामृनस्पात्मनात्मानमभिसंश्वेिशेसायाभगवरनुरनिषिदयनारयाह नृपनवमाययेनि जीवषअमापुनवमाययायममुक्तलक्षणमरगसजावासपिया मरांबपिमरावभावनिवर्तकेावस्वभावमनुहानिदधानिहनिकोट घमंअनुपमपम्मन्नतममनोयस्मिन्नंघममनन तिमनमाहस्थापनि अनुपर्ननामनुपर्नमानानांखामेवशरणाजनांभरभयंसंसार भयम्कयंभवेन्नरूपंरिटपीत्यर्थकत यद्यस्मानवारिस मंगरूपस्थिमिनिस्सोनमयदगारच्छेदाःशीनोष्णालायस्यसं वसरात्मकस्यकालससमभरच्छरणेषुनमगाशरणंरक्षिनायपांनधेवानन्ममरणादिलक्षणंसजतिकोनिमनएवंमूनसंसा रमाकलय्पननिरन्येसधियस्त्वयिभायंदधनीनि ३२ संसारचकककपिदीर्णसुदीर्णनानाभवनापनमकपंचिदापनामहमपन्न बसहरग्रीनहरेनस्मेकम् १९ ऋषनर परीसनि धूनानिपरीन्पस नेपाल्याएकएपेनिज्ञात्वालोक्यस्वर्गादानमचिनलेनानिसान्जाचासर्गदिशःमादिशश्चऐहिक विषपानपनिसानज्ञासामथमजांपपीय -- टी.या. बेदमुनिः क्षणांवाचमुपस्थायसंसेव्यायनामनसाकारबपरमेसरस्यात्मानंसरूपाभसंपियंशाधिनवान्कभनमुमुकरित्पर्यः संसारोति अपन्न विपत्नियन कयंचित् माननयानिज्ञासनयासकामनयादंभादिनापासांपपन्नंशरणागनमुरेनि १९१२ नरिज्ञांनामिनि सनिधिोग्रामणोनित्यान्मनखसाक्षात्कारार्थगुरुमंवाभिगच्छेन्ननुनिपुणोपिस्सयंवेदोनं विचारयेन् समित्पाणिःसन्भिनि रिक्तपाणि पश्यदिनिशास्वापायनपाणिरित्यर्थः धनफलपुष्पायलाआकाठमप्युपायनयात्यमिनियंजनायसमित्सदं श्रोत्रियंवेदशारूप ध्ययनसंपन्गुरुम्मानिगुरोः शिष्यसंशपच्छेदेसामर्थ्य ब्रह्मनिब्रह्मसाक्षात्कारशालीनमिनिबोधसंचारसामर्थ्य आचार्यवान उक्त विधः प्रश मागवानिशानोमनोनियमेसनिमयनिसोऽपिगुरूपसदनविदधानि नाडिज़ानार्थसगुरुमवाधिगच्छेत्समिसाणिः श्रोत्रियंब्रह्म निलं आचार्यवान्पुरुषोचेदनेपानःणमनिरापनयाभोक्ताः ये सज्ञानायमेष्ठत्याद्याः श्रुनयइत्याह विनिनदपीकवायुभिरि नि विजिनानिहीकाणींद्रियाणिवायुश्चमायोरपिअदानमनस्तुरगंअदांतमदमिनमनएपनुरगःदुर्दमत्वसाम्यात् नये विजितहषीकवायुभिरदांतमनस्तरगंयइहयननियंतुमनिलोलमुपायुरिखदर असन शनान्निता:समवहायगुरोपरणंपिणजइबाजसंसरुनकर्णधराजलधौं ३३ यंदुनियनयननिषयनंने अनिलोलमनिचंचलम् गुरोचरणसमवहायभनाश्रिसनेउपायेषुपियनक्लिश्यनीत्सपायखि एसनोव्यसनशनान्विनाबहुव्यसनाकुलाइहसंसारसमुद्रेसनिनिनिदुःखमेरमामुचनात्पर्य हेमनभरनकर्णधराभ वीरुननारिकावणिजायथानइन् गुरुणोपदर्शिनागवङ्गजनससानुभूनौनुसनएपमनोनिअलभनिनापयनिभा च: ३३ यदापरानंदगुरोभवत्यदेपदंमनोमागवल्लभेन नदानिरस्नारिवल सायनश्रमः श्रययसोरन्यं भवनः सोगुरुर्यस्थसएचपुरुषोत्रह्मचदे नैषेनि वेदानशास्वजन्यामनिनणसमस्यूहमात्रणअपनेपाबाधाहन यहानणभासच्याने सर्थः किंतुअन्येन निपुणेनाचार्येणमोक्तामवोधिनासनीसज्ञानायसाक्षात्कारायापनि भेष्ठहेपियनमनि नाचिकेनसंपनियमसं बोधन ५ पानः २०. २० परीक्ष्येनि लोकान्भूरादीनभोग्यान्परीक्ष्यविचारेणानिसनयानिचिसनिर्दवैराग्यंधामुयान अरुनोनित्योमोक्षःकननकर्मणाननि यदाय- स्मिन्कालेसर्वकामाविषयाः येमस्यविटुपोटिजुडौवासनारूपेणमविष्टास्नेप्रमुच्यनेनश्यनिअयनमर्यः अमृनोमुक्तोमपनि अप्रमस्पिनेच जन्मनिब्रह्मपामोतिब्रह्मैवभवनात्यर्थः एनस्पेनि ब्रह्मलोकस्थानंदाच्छनगणोत्साहनयोक्तस्यपरमानंदस्पब्रह्मरूपस्य मात्रालेशमन्या परीक्ष्यलोकान्कर्मचिनान्ब्राह्मणो निर्वेदमायान् नास्त्यरून रुतेन तथायटासममुच्यनेकामापेस्पदिथिनाः अयमसोमनोभ उत्सवयह्मसमभुनइत्याचारोग्यमंगंविदधतीसाह स्वमनसनेनि आत्मादेहः धामगृहम् भसःमाणः सजनादिभिः किंस वरसेसरसाःमसानिषियनेयस्पिन्न स्पिन्सपिपरमानंदे एनस्यैवानंदस्यान्यानि भूनामिमात्रामुपजीवनातिनयन: त्वांसेवमानस्यपुंसःआत्मनिसाननृणांनुच्छेरेनैः किंकउपयोग: इनिसन्सत्यं परमार्थसरखमजाननामनएवमिथुननःस्थि स्वजनसनात्मदारधनधामधरासरस्वत्यिसनिकिनृणांश्रयनआत्मानिसबरसे इनि सरनाननामियुननोरतयेचरनांसरखपतिकोन्विहस्वपिहनेस्वनिरस्तागे १४ यामिथुनीभूयरनयेमागासरवायचरतांभवनमानानाम् कर्मणिषध्यौ अनाननः चरनःपुरुषान्कोनुभर्य रखपनि आनंदयाननकोपीसर्यः इहसंसारकथंभूतेसपिहनेसन गुपनश्चरे स्वनिरस्तागेस्सनएचगनमारे पागंतरेतुकोनिस स्यैनहिशेषणहपम् अनस्वंद्वजनमयोचिनमित्यर्थः ३४ मजनोहिमवान्साक्षातारमानंदचिहनः आत्मैवकि मनःसन्तुच्छदारसुनारिभिः २१ निभूमानिब्रह्मादिस्थावरांनासुपजीचंनीत्यर्थः पाठांनरेइनि कौनिहस्सपिहनः सनिरस्तभगतिमयमांनपाठे २१ वेदमुनि टी.व्या. २१ सुचीनि ऋषयोवेदार्थतवंजाननइसर्यः तीर्यानिगंगादिनीसदनानिचबृंदावनादीनानिइंदः अथवनि पक्षेपुरूपुण्याश्यनामिनानिगुरपस्ते पांसदलानीनिकर्मधारयपूर्वपदगर्भस्तत्पुरुषः पेमवसांबुजहदइत्पादिलक्षणायेचमरूलपिमनोदयतिनेचनोपचत्पन्वयः मुंचनगेनि अंग एपंगुरूपदेशेननतमपंगम्यसारासारविकेनसर्यनोनिर्विचनदेवमहसंगेनोपपत्तिभिःसम्यगवधारयितुंनार्थसदनानिसान यः पर्यटनानिश्रोनोमनयरसादिशुत्यर्थमाह सुरिपुरुपुण्यनीर्यसदनानीनि उक्तलक्षणाः ऋषयोविमदाः निरहंकारा: पनोभवत्पदांजलद भरनःपदांकुनंददियेषांने अनः स्वयमेवभयभिदंधिजलंयेषांनेउनमपिनथाविधाअपिपुरूणियहू निपुण्यानिनीर्थानिसदनानिचक्षेत्राणिनान्येवोपासनेसेवेनेभायनरमहसंगोभवनिइनिभययापुरु मषिकं सगवनमल क्षणंपण्ययेषांनानिचनामितीयभिचगुरवः महानइत्यर्थः नेषांसदनानिमआश्रमान् ययाहामरसिंह:निपानागमयोस्तीर्थ - सुविपुरुपण्यतीर्थसदनान्षयोचिमदास्ततापवरपदांचजहदो घभिदंपिजलाः दधतिसक मनस्तथियआत्मनिनित्यसंखेनपुनरुपासनेपुरुषसारहरावसथान् ३५ मापजुटेजलेगुराविनि नपुनःपुरुषसारहरावसथान उपासने पुरुषाणांसारवियेकस्थैर्यधर्यक्षांतिप्रमुखहरंतीनि नया नेचने आवसथागृहासान् नचनपांग्रहादिभवकुसिनसखापेक्षेसाह दधतिसरुन्मनस्त्वयियभासमिनिसस सहनि सरुदपिलपियमनोदधनिनपिगृहायासक्तानवनिकिं पुनरेवभूनाइत्यर्थः ३५ मुंचगंगनदंगसंगम निशंखामेवसंचितयन्सनः संनियनोयनोगनमदास्तानापमानासन् नित्यंनन्मुखपंकजाहिगलिनत्वत्सुण्यगाथामृन सोनःसंबसंयुनोनरहरेनस्यामहं देहशत् २२ मोनरहरेयहाअंगशरीरंनदंगानिचसनदारगृहधनादीनिनेषुसंगमासतिसुचन्नित्यर्थः ॥ ॥ # ช้ '- सनइदं श्रीमद्भागवनंपैर्यत्मसादात्मसंप्रकाशिनं नानश्रीधरा-श्रीनृसिंहमपिवंदजगहुरूं १ भवसनइसस्थिनसदिनिदिनिपूर्णपक्षःपूर्वमीमां सकानांमाहोस्सिन्सांख्यादीनामिनिसंदेहं संदिग्धेनुवाक्यरोषादिनिन्यायेनश्लोकोपसंहारेउकहानिभिरुक्थजडान इनिमीमांसकोपादानान् उपकाउन सनइदसस्थिनमित्यादिपूर्वपक्षोपिमीमांसकानामनिनिश्चित्यावनारपनि नन्विति मीमांसकाहिकर्मणएवपरमपुरुषार्थहेनुसंनिश्निससर्वस्पवेद स्यक्रियापरवंवर्णयंनि कर्मणश्चपरमपुरुषार्थहेतुलनदेवनिरहन यदाकर्मफलपूनस्यस्वर्गादिजगनः सपलादिकस्यादिनिजगनः सत्सवंभराह मित्सलादिकंचवर्णमंनि नहिमोक्तमोग्यात्मकतस्पमिथ्यावनफलकस्पकर्मणः परमपुरुषार्थहेतुसंवेदस्यसर्यस्यमसत्यफलकक्रियापरवंवार ज्यनइनिजगत्सत्यत्ववर्णनंमीमांसकानामेगावश्यकं सांरव्यकाणादारीनांवज्ञानस्याभोकात्मरूपेणावस्थानात्मकमोक्षहनुवंपदनांकिंजगसत्यता ग्रहेणनिमीमांसकानामेवापंपूर्वपक्षः नत्राम्मायस्यक्रियापवादानर्थस्य मनरर्थानांनस्मादनित्यमुच्यनेइत्येनावत्पूर्वपक्षसूत्रं अस्थार्य भाषा गन्नाम्नायस्यकियार्यन्वारानार्थक्यमनदयांना नडूनानांक्रिपार्येनसमन्वयइनिनवनवजमिनिनावदस्यक्रियापरत्वाभिधानाड पनिषदामापनदेवयुक्तम् यथोक्तम्बवार्निकलता एनेनकलर्थकर्तपनिपादनेनोपनिषदांनैराकांक्ष्यंब्यारव्यातमिति न एकमे पाहिनीयंत्रह्मविज्ञानमानदंब्रह्मभचक्षरोत्रमिन्येवनद्विपरीनात्मप्रनिपादनान नन्द्यहिनीपपरमानंदरूपस्यकांगत्वंयुः ज्यने अनुनमनचैनझानिकहनः कथम् सर्वत्रबाहिविज्ञानंसंस्कारखनगम्पने परांगंचात्यविज्ञानादन्यत्रेयवधार्यनामिनि नेनेचोक्तत्वान् एतदर्थमंवमननायमुनयः पर्पदंतीकक्तम् नत्रनावन तस्यसत्यन्येभवेदप्पेयंनदेवनुनसंभवनानिपभोन राण्यांमननननतारधारणपकारमाह सनइदमुथिनंसदिनिचदिति इदंविधर्मिसरितिसाध्योधर्म:सनउपचतानहे त्ययनउसनेननदासम्मेवरष्टम् यथानकादुत्पन्नकुंडलादिनदात्मकं नहालिन यस्यवेदस्यपज्ञारिक्रियापनिपादनपरबादनदर्यानांमकियार्यानांसोरोदीन् मनापनिरामनोवपासदाश्विदन् वायुर्वेक्षोपिष्ठादेवनेसादीनां वास्यानामानर्थक्वंनिरर्थकलंनस्यादनित्यमनियनंवेदस्पपामाण्यमुच्यनइति एवं पानसिहांनसूत्रविधिनातेकवाक्यत्वादिनि अथप्रथम पदस्थनडूताधिकरणस्पसूत्रं नडूनामांक्रियानसमन्चयइति नन्नेषुलतानांसिद्धार्थपनिपादकानांवाक्पानांक्रियानक्रियापनिपादकेनवास्ये- नरजननदेयं पशनापजेन श्वेनमालमेने त्यादिनासहान्ययः नथाचविधिमत्सरायरहिनवाफ्यानांविधियायः सन्निहिने रस्यासहविपिन वाक्वाकांक्षिननिघतमाशस्सापर्यपूरणेनान्नयेरुनेसर्वस्ववेदस्यक्रियापरत्वसिध्यानिरर्थकलनिरासनपामाण्यंसिर मध्ययनविधिपरिग हसीनेस स्पिन्देकस्यापितस्पस्पानर्यम्पासंभगननिरर्यकाध्य पनारिध्यनुपपनरिसर्थ: उपनिषदामपितलमसीत्सादिराक्पानामापनदेखि टी.व्या. देरमतिः पिवास्यान्विनतमसुक्तं एवेनोन क्रियारहितवाक्यानांकियान्वयाकांक्षावनांक्रियापरवाक्यापक्षिनार्थोपनेनानियकांक्षतमितिन्यायेनोपनिष दानलमस्यादिवास्यानामपितोयज्ञांगभूनोप: कर्जायनमानस्तस्पपनिषादनमीश्वराभेदेनस्लुत्सानिरुपणनेननेगकापकियान्चयेनकिया कांक्षारहिनलंयाख्यान सदोदिनयमित्यर्यः आदित्योयूपइसादिवाक्पैःसूर्यबारिनायूपारिसूयनेसचपगुनियोजनादिनाकियास्सन्चनि एवमीपराभेदनरोधक पानपरापर्यजमानस्लूयनेसचकर्तृलेनाकावन्तीति भावः लोकाडूहिरेपसिहानमाह ननि नत्यहिनीयनिस्तु निर्दिशीयमासर्व भारतीयत्वबोधेनुस्वर्गादिभोग्यभोक्रादिदैनस्पकरणकर्मसंपदानादिकारकदैनस्यचराधान्नंसहनि एपंपरमानंदरू पत्वबोधेशद्रवर्गानंदाचर्यनमनिः नथाचारादीडियरहिनलबोधवधिरादितुल्यत्तापरसाकर्तृवफारतलासंभवानप्रतिःसिथ्योद निभावः सर्ववैवाहिरिज्ञानमिति सर्वत्रवेदविज्ञानंतत्तईदवाक्पजन्यंद्रयदेवनाकादिविषयंज्ञानंसंस्कारवनज्ञायनेसंसाररूपंभवनि अना एपबीत्यादिषुप्रोक्षणावधानादिसंस्कार वत्सरस्थपागादेरंगंचगम्पने एवंहिकर्ममीमांसकसिांनः साध्यायोध्येनव्यइनिविहितस्यपदाध्य नवपदिसदलेर सामनेनरापादानवनिर्देशेनेवशेदपनीनेर्विसदोहेतु रिसाह ननुनर्कहनामिनि ननुनादंसाधयामः किंतुन सन्नतेनरसादिवरंपनिषेध यामः नत्रमदएपस्यारित्याशंस्पानेकानिकलेनदूषयनि व्यभिचरनिफलेनि पितृपुत्रा दिसुसहरघटमध्वंसादिनयादर्शनादिनिभायः ननुनदुसन्नतनामन्टुपादानत्वंननुननिमित्तत्वमनोनानेकानिकल मिस्साशंस्य दूपपनि रुवमृषेनिगुणोपादानस्यापिफणिनीनगुणवंकिंतुमिथ्यालम्जन्ययाकंडलादिवदवाथमसंगान अनःपुनरपिष यनस्यवेदार्यज्ञानंफलंन्नुस्वर्गादि रष्टेफलेसंभवत्पदृष्ट कल्पनायामन्याय्यत्वात् अवधानादोरिवनुषविमोकादि नच्चद्रपदेवनादिविषयकं पदाध्ययनेजसंपायंज्ञानौरुषवाक्पादिनापिस्यादिनिपुनरध्ययनवैफल्येपासवेदाध्ययनदेवनादिज्ञानसंपायमिनिनियमःस्वीकार्य नख लनादिनापिनुष्यामहे वहन्यादेवोननियमवन् नयाचयथावघानेनतुष्पहननंडुलेषुरुश्चनसंस्कारोभवनिनसन बदलनादिना नयावेदाध्ययनेनद्रव्यदेवनादिविषयक ज्ञानेसंपादिनद्रव्यदेवनादिषुनादृशज्ञानजन्यःकश्चनसंस्कारउत्पद्यनेनसंस्कृतदेवनादिस्मरणा दिनास्वर्गापपूर्वसिहिर्ननुपौरुषवास्यादिजन्यज्ञानेन एवंयागकालेपव्यमानमंत्राणामपिवनाकादिविषयंज्ञानमेवदृष्टफलं नत्वदृष्ट मपूर्व अवापिपूर्वनन् स्मयादिनाज्ञानसिौनियमविधिनासंस्काररूपत्वकल्प नंपूर्वचन एवंचसर्वत्रवेदेजायमानंज्ञानसंस्कारस्पसिद्धं संस्कारस्यचस्वतः फलवलाभापान फलवनोयागस्पांगत्वमिनिपरांगचंचसिई भात्मविज्ञानादम्पनि उपनिषजन्यात्मविज्ञानचिनाउप निषजन्यात्मज्ञानसंस्काररूपयज्ञादिकर्मागंचनेत्यर्यः उपनिषज्जज्ञात्यानस्यकर्मागत्वाभावात्कर्मक यजमानेनोपनिषद्विचा २२ रोनार्यइनिभाचः नचोपनिषदज्ञानस्यकर्मानंगत्वेस्वर्गानिरिक्तमोक्षानंगादारानसर्च शारखाग तोपनिषद्धागधैय्यर्थ्यमिनियाच्य देहान्याचांति मनांजमानरभोग्यस्वर्गारिफ्लकार्मसमहत्यभावमाप्तेनहानिनिरासार्यमुपषिपदावश्यकत्यात दहाद्यान्सधानिरहितंयजमानविशेषपनिउपनिष पपमिटमेव भनएपोपनिषदज्ञाननांग अंगहिनियनननुपाक्षिकं यथावधानादि ओपनिषदात्मज्ञानंनुवांनिमपुरुषंमत्येवोपयुक्तं नसर्च प्रनानिपाक्षिकमिनिननस्पकर्मागत्वमिनिवार्निकाशयः एवंनदुक्यैवात्मजानस्यसंस्कारयांगत्याभावेसिडेकियापरलमप्युपनिषदांयास्तुफलवद ज्ञानार्यकत्वेनगर्थपरलोपपनिरिनिसिहासाशयः यत्तुकेचनमीमांसकापत्यवोक्षिनमाज्यभवतीनियथोपांशयागेउपयोक्ष्यमाणाज्यस्यपनीक कचाक्षषजानंसंसारएचंयागंकरिष्यनःपुंसोहंब्रह्मास्मात्योपनिषदवास्यानुसारेणावेक्षणसंस्कारइनिसंकल्पयंनिएननशारीरकभाष्यएवाना रन्याधीनस्यत्यज्ञानस्ययज्ञकर्तृसंस्कारनयांगत्वंनयुज्यनइत्यादिनाविस्तरणदृपिनननएचद्रष्टव्यं पूर्वश्लोफेनसंगत्सर्थमाह एनदर्थमेवनि नकियापरखेनैरसर्वस्पवाक्यस्पप्रामाण्यंकिंतुफलपदज्ञानाबाधिनार्यपरखेनैव कृपसंमुरसंगछुन्नयमंधः कूपेपनोदनिवाक्यानांविधिनिषेधर हिनानामपिभामाण्यदर्शनादित्यादिनिश्चयस्यबहूमननंविनापरवारिनिभावः एपंश्लोकाइहिरेवमीमांसकपूर्वपक्षनिरस्यमननपकारां तरणमोकाक्षररापिनिरसितुमाह नवनावदिनि हैनस्यभोक्तत्वमोग्यरूपस्यकनुकियाकारकरूपस्यचसत्यत्वेप्रवाध्यतेवसर्गादिफल कस्यकर्मणः परमपुरुषार्थहेनुलेनसर्ववेदस्पकिगापरत्वंसदेदपि दैनस्पसत्यत्वमेवनुनसंभवनानिमकारांतरणनिरनिपरत्वरूपवेदन सनिश्चयायपश्नोनराध्यांमननंदर्शयनीन्यर्थः इटंप दोनविश्धर्मिपस: सदिनिसाध्यं सनउस्थिनमिान हनुगतिविशेषणमिनिसनउ सन्नतादिनि हेतुः फलनि ननुमीमांसकमने आकाशाटे: स्वर्गादेश्वोत्पन्यभारादुरतिमनामपिकेषांचियोग्यजानानांबह्मणउत्पसनंगीकारा चकयमिदमनुमानमीमांससनामुभयवादिसिडहेत्वमायादिनिचेन्न कचित्परंवादिमात्रसिडस्यायस्यहेतुकरणदर्शनाडेदांनिमनसिह मेसनरसन्नत्वंहेतूसौतरपूर्वपक्षात्यानात् अत्रसि-ट्रांतीफिविश्वंसदिसननरिसंसदाभनमनउत्पन्नत्वादितिमदभेर साध्यनेक्विापियं सन्निननिसमनियोगिक भेदाभावःसाध्यनेशनविकल्पमनासिनिधायमयमपक्षेदूषण माह नवपदिसदभेदनि ननुभभेदोभदाभारी कएवनदअभेदइनिनोभावार्थकत्वादिनिचन्न असराधर्मादिपदेधिवनओविरोधार्यकत्सान्सरविरोधीअमरोधर्मविरोधाचाधों भावरूपानिवझेदविरोधीमद कश्चनस्वरूपसंबंधविशेषस्नसाधनेचसर्पयास्वरूपैक्यसिहिरियायुपगमान् विरोधमादाभेदयोस्ने जानिमिरयोरिक्सहानवस्थानलक्षणइनिसनउत्सववादित्यपादानकारकनिर्देशेक्जगनिसमनियोगिक भेदपत्तीनौनाभेदमनी निर्ननाय नइनिविरुद्धोहेनुः नहिवदांनिमनेभावरूपस्यापिनममस्तेनःपनीत्यधिकरणेनानिर्भवनात्याशयंनाह विरुद्दोहेनुरिनि नर्कहनामिनि टी-व्या- वेदस्तुतिः ॥ अप्रत्यायकेननुनामसखायनयुक्तिवाधिनमित्यर्थः हिनायपक्षमनुबदनि नमुनाभदामान नवामदएपनि सङ्ग्रे निषेधजगनिसत्य- समेनसिस्येदित्यर्थः कानपक्षे पादाननिर्देशेमनानाभेदेमनीनियनिषेयस्यविधिनीनिशंस्यं ययाकनकाटुत्पन्नकुंडलमित्यत्रापाटा नतेने कार्यतेनचनानानंदमानिः कनकरलो: सुवर्णखनभेदनिषधसाधनविसहानभवनितथासनरसन्नतादिस्सनेनकार्यलनकारणले नवजानाभेदपतीनिःसस्तेषरूपेणसत्कारणजगत्कार्ययोर्मेदनिषेयसाधनेविरूहानेसाशयान् अदसाधनेचसर्वथैक्यसिद्दीकार्यत्व कारणतरूपभदोषिविरुदनिनवाषिरुदोहेतुरिनियुक्तमुक्तमिनिदिक अनेकानिकलेननि सव्यभिचारोनेकानिकइनिपंचविधनासासांतर्ग नयमहेताभासतेन्दूपयनीत्यर्थः सद्देनुनाहिसाध्यसिदिनत्वसद्धेवारस्यहेवाभासेन सद्धेतुत्वंचसव्यभिचारविरुद्धसम्रानपक्षासिहला दिननिपंचविघहेवाभासाभिन्न व्यक्षिचरनिकचनि हेनुसत्तेसाध्यासत्वंव्यभिचारः ययापर्वनोवान्हिमायत्यादित्यत्रव्यवंजला दौनत्रसाध्यस्थपन्हेरेभावाभिचारः नयाविश्वंसन्निनसनउत्पन्नत्वात् यत्यतउत्सन्नंनतनोतिनंनयथाफनकादुसन्चेकंडसंकन कानभिन्ममिनिसामान्यमुरव्यव्याप्तीपितुरूपन्नेपुवेदंडप्रहाराडुसमेघयादिप्रयंसेचन उत्पन्नवरूपहेनुसत्वेपिलेदानावरूपसाध्यासत्ता व्यभिचारः सवियारेवदत्ताद्राह्मण्यादौजानेयजदने क्षत्रिय लसूतत्यादिनादेवदलत्वपज्ञदनलादिनाचभेदान् महरघटध्वंसादेर्भा वलादिनामेदान् नन्वत्रापिमनुष्यवादिनाभिधंयवादिनाचभदोनोनिचेत् जगनिमिथ्यात्वसखपिभासमानत्यादिनाभेदनिषेधसंभयान्न सत्यलासिाहः भासमानत्वंहिस्फुरनीत्यादिपनियास्पदवरूपंघादिजगनिब्रह्मणिचास्तीनिगूटाशयः ननुषिश्वसनोभिन्नंमदुपादानक लान्सबदुपादानकनननोन भिन्नामिनिधिवक्षणेपुत्रपितुःमध्यंसेमुगरस्यचनिमित्नत्वेनोपादानत्वाभावानदुपादानकत्वहेनोरसत्वान्मयभिचार इनिशंकने ननिनि गुणोपादानस्येनि रज्वारोपिनसेनरज्जूपादानकेसपैयभिचारः रज्जार्यावहारिकसत्सवात्सर्पस्यमिथ्यात्वननरेदा- दिसम् अन्ययासर्पस्यव्यावहारिक सत्यवेबायोगस्यान् ननुसदुपादानतपदेनसन्मात्रीपादानक रविवक्ष्यने नथाचयनमायोपादान यमननोन पिपितिव्याप्तेर्भरज्जुसव्यभिचार: रज्ज सर्पस्याज्ञानयुक्तरुपादानफलेनरजमाबोपारानकखामावन्मिथ्यात्वंयुकामिनि शंकने ननननवोन तुल्पमत्रापानि अविद्यायुक्तसब्रह्मणउपादानत्वात्सन्मात्रीपादानवहेतुर्जगतिस्वरूपासिद्धइनिजगनोमिथ्यात्वमेव सुक्तमित्यर्थः ननयोभयमुगिनि उमाश्यांसदविद्याश्याकारणान्यांयुक्तमिदंजगत् अनःसन्मायोपादानकखनोरसिद्देरपिनथानस संनेयर्थः ननुसदेवसौम्येदमग्रआसीरिनिसन्मात्रीपादानत्वश्रुनेर्मास्त्वषिोनिशंकायामाह अयमर्थइति अविद्यायुक्तस्यैवेनि रेवात्मशक्तिस्वगुणर्निगूटामित्यविद्यायुक्तत्वश्रवणाविद्यानंगीकारे विवर्नवादासंभवेनब्रह्मणोपिरिकारिखसंभवायोनिभावः अर्य २३ क्रियाकारित्वादिनि अर्थप्रयोजनमुटकाहरणादिनस्यक्रियाभिहिः नयावारिसन ननयोजननिर्वाहकारितात् यससंनतनयोन ननिर्वाहकंनयथाशकिरजनादीत्यर्यः कूरकर्षापणेनि फूटमविकारिखंडरहिनंयन्कापिणंषोरशमाषादिपरिमिनसवर्णमुद्रादिनेमाडेनापिपा दादिभागारोपेणक्रयादिव्यवहार दर्शनान् आदिपटेनस्यमांगनासर्पादिनासन्यस्थकरपामयादीविरुभाशमज्ञानस्यरदर्शनशंकाविपादिनामरणादिकन गृह्यते नन्वेकवेनि हट्टपत्तनादौषिलादोचसन्यस्यरजनसाटेर यशक्तिरज्यादापारोपोचम: प्रपंचस्यानारोपिनस्यबह्मणोन्यत्राधिधानेसति है। नेकानिकलमेवेनिफाव: ननुननवकेवलंगुणमात्रफणिनउपादानं किंतुअविद्यायुक्तंनयाभूतस्यावस्नुलायुक्तंफणिनोमिथ्या. सामन्याशंक्यतनुल्यमत्रापानिदूषयति ननथोभययुगिति अयमर्थः अवाप्यविद्यायुक्तस्यैवसनउपादानवम्. एवंथः- नस्पचनरस्तुसखम् अनःसदुपादानन्यमासिडामनिनवस्नुसत्वंमपंचस्यनि ननुमाभूदनेनहेतुनामपंचस्यसतहवनर णनुसाधयामःनथाहिसदिदमर्यकियाकारितान् नयदेव ननदेवंययाशुनिरननमिनिनत्राह व्यपरनयेविकल्पइपिनरनि सतइदमुथिनंसदिनिचेन्ननुनकहतंव्यभिचरनिकचकरमृषानतयोभययुक् व्यवहारायअकियार्थविकन्योधमपिनइष्टएव कूटकार्यापणादिनापिकविम्यवहारदर्शनात नन्वेकत्रसनोन्सवारी पोधमा प्रसिद्धः भवंतासत्वेकयंत्रपंचोश्वमः स्यान्सवेवानाद्वैनासहिः उकंच भट्टै अध्यस्थत सपुष्पत्मसन्कयमन लुनि प्रज्ञानगुणसनाकमध्यारोप्पेनवानवेनि नन्याह अंधपरंपरयनि अंधपरंपरयायोपिकल्पइसन्चय: अयंभाव: संस्कारजन्योश्चम: संस्कारसिद्धयेपूर्वपतीनिमात्रमपेक्षनेनवलमलम् पनिनीस या वस्नमसाभानावमव्यति रेकादर्शनान अनी नादितान्पूर्यपूर्ववमएस्योत्तरोनरंभआरोपोभविष्यनि तापनि: असत्वेनस्परवपुष्पतुल्यत्वेनकथंबहाणिनदारोपइत्यर्थः मन्पनासनोत्संनासत्यापिघानेचारांपोनेपत्रभादयानिकमाह अध्यम्य नइनि असन्चाप्यदृष्टंखपुष्पंकथमध्यस्यने अवस्नुनिअत्यंनासत्यपिसानेवाकयरजनारिकमभ्यम्पने नक्यमपीत्यर्थ रनरायमंचापदंचा मतानोनुमूनोगुणोरुपारसनासद्भावमयस्यनत्मज्ञानगुणसत्नाकरजतादिकंचार्यकलापदेनमज्ञानोगुणवाकरस्यादिः सामान्यधर्मम नापुरोगनिवादिकंचयस्पनस्मिन्नावानेवाध्यारोप्यने करणदोषविषयदोषद्रियसंपयोगारिकरणसामग्र्यभायेनुनबारोप्यने प्रज्ञानगुणा सनाकमेयस्कमज्ञायमानगुणसनाकेएवाधिष्टाने ध्यारोष्पनइनिनियमहयं आगप्पनएपनितुननियमइत्यर्थः भन्यवाधिशानन्यंनासनोजग टीच्या. वेटस्नु । तोवाड्मनसायगोचरेब्रह्माणकयमारांपइनिभावः वस्तसत्वंविषयसत्यत्वंनथाचवमहेनुसंस्कारसिन्ध्यर्थयथार्यज्ञाननापेक्ष्यते यांनिज्ञानेना पिसंस्कारसिध्यानाशसंस्कारमात्रणोनरवयमसिद्धेरिसर्यः यदभावयदफारइनियनिरेकनिश्चयेनकारणत्वनिमय: भरुनेव्यतिरेका- दर्शनान्नवस्तुसत्तस्यावयकारणत्वनिश्चयइत्याह पनीनोसत्यामिनि वस्तुसत्याभावेनविषयसत्यसामानव्यतिरेकस्यानमाभावस्यादर्शना नगुजापुंजेवान्दिवमाहिनसंस्कारेणापिपुनस्लवगुंजापुंजादोधमपरंपरादर्शनादित्यर्य: इंद्रियागोचरस्यापिब्रह्मण:सयंप्रकाशलेनस्फुरमाण. सादारोपाधियानत्वंयुक्तं इंद्रियागोचरोपनभसिसाक्षिक्षास्येनालंनभइत्यारोपदर्शनात् अधिसानारोष्ययोरेकत्रज्ञानेस्फुरमाणमेवाध्यासव्या पकनवाधिष्ठानस्य दियगोचरस्वमारोप्यस्यवस्तुनःसत्यत्वंयाव्यापकंव्याभिचारादिनिभावः अंथपरंपरान्यायेनोन इहवटेयक्षोरएइनिकेनचिदं धनायउपदिष्टस्तेनान्यस्तेनान्पइतिपरंपग़यांयक्षमः पूर्वपूर्वयमजन्यएवनकस्यचिद्याक्षपमानेनचमूर्जमरणार्थक्रियापिदृश्यनेनर अंथपरंपरान्यायेनम्यवहारः सेन्स्य नीखप्रयोजकोहेतुरितिनन्वक्षय्यंहवैचातुर्मास्ययाजिनःसकृतं भवनि अपाम सोमममृनामभूमेन्यादितिःकर्मफलस्यनित्यत्वप्रतिपादनादसत्वंनघटनेनहिनित्यवस्त असमति तस्माद्देपनि पादिनत्याहूनंसदेवेन्याशंक्याह वमयनीति हेभगवन् नेभारतीवेदल क्षणाउहनिभिव्हीभिर्गोणलक्षणादिय व्यवहतयविकल्पइषितोंधपरंपरयाश्चमयनिमारनीतउसत्तिभिरुपयजडान् ३६ तिभिरुक्यजडान्कर्मश्रद्वापराक्रांतमंदमनीन्त्रमयनिमोहयति भराभायः नहिवेदःकर्मफलं नित्पमनिपेनिकि तुलक्षणयाप्राशस्त्य मात्रंविध्येकवास्यत्वात् अन्यथावाक्यमेटमसंगार नद्ययेहकर्मचिनोलोकःक्षीयतेएय मेवामुत्रपुण्यचितोलोकःक्षायत्तइनिन्यायोपहंहितअत्यंतरविरोधाच्च अत:कर्मजरानामिदंत्रममावमिति एतेने पनस्माद्वाएतस्मादात्पनआकाशःसंभूतः इत्यादीनामय्यन्यपरत्वंदार्शनंभवानि ३६ दित्यर्थः अपयोजको हेतु रिति अर्थकियाकारित्वंहेनुरस्नुसत्यत्वंसाध्यम स्वित्यक्तेनुफूलनाभावात्साध्यनिश्श्रयस्यमयोजकः कारणंनेत्यर्थः अक्षय्यामिनि चातुर्मास्पनामकयागकर्तुः सुकृनंयागजनि स्वर्गादिफलभोगेनकालेनपाक्ष्येसुम शक्यमनंमलया नंगाकारादित्सर्थः अपामनि सोमासंयागेवपिबामनेनचामृतानाशरहिनाअनंतकालं स्वर्गभोक्तारोजानाः स्मेनिक्रमणभोग्यभोक्तननित्य खनिः लक्षणयोन यथामजापनिरामनोवपामुदरिवददिनिवाक्येनवनपोत्पादन रुपस्वार्थपरित्यज्यनहल्लक्षणयापशयागमाश स्वमात्रंबोध्यतएवमक्षय्यादिवाक्यः स्वार्थत्यागेनचातुर्मास्ययागपाशरूपमात्रमुच्यने नतुफलनित्यत्वमिनि मीमांसकै स्वार्थबोधन २४ पूर्वकविध्यन्वयस्यार्थवादधनंगाकारान् सर्वथास्यार्थत्यागस्येवांगीकारान नदुक्तंभगवनानैमिनिना विधिनात्वेकवाक्यत्वाकसननिधिनास्थ रनि नदाइविध्येकवाक्यलादिनि सर्वविधिवाश्ये: शीघ्रपतिसिध्यर्यमेक रूपेणमाशस्त्यबोधनमेदापेक्ष्यने फलनित्यत्वादिनानार्थापक्षणेवैरू प्यापानान् विध्यांदक्षिनार्थबोधनहिबिधिवाक्येकवास्यत्वसिष्टिः अन्यथाविध्यपेक्षिनपाशस्त्यबोधनंपिहायपिध्यनपक्षितम्वर्गादिनियत्वबांधनोप ध्यंकवास्यत्वासंभवनवास्यभेदःप्रसन्नने ननुदेवनाधिकरणो नवदान सिहाने नार्थवादरूपाणामिंद्रोहवायज्ञमुदयदित्यादिवाक्यानांस्वायपि प्रामाण्यवाहनंनदक्षय्याटियाक्येषस्लिनिशंकायामाह नद्यथेहेनि यागादिःपुण्यकर्मसंपादिनः स्वर्गादिः सयिष्णुर्भवितुमर्हनिकर्म संपारित चात् कृष्यादिकर्मचितसस्याटियादिस्यनुमानगाभन श्रुधनरविरोधात युक्तिरहिनासय्यश्रुनिर्गुणयादरूपैच विराधेगुणपादो स्यानुयारो वभारिने भूनार्थवादमस्थानावित्फक्ते:गुणवादानुवादयोश्चनस्यार्थेपामाण्यमिनिभाव: ननु आत्मनआकाशःसंधूनइन्यादिमश्या रिश्रुनिभिरेवना उद्भूनंभवनः सनाः पिभुषनंस,यसर्पस्सनः कुर्य-कार्यमपीहफूटकनकंचेो : पिनैपर: अनंनवसत्परं तुपरमानंद पदंतन्मुदावंदेसंदरमिंदिरानुनहरेमामुंचमामाननम् ७ नाविधनप्रतिपादनात्कयंजगन्मिथ्येत्याशंकायामाह एतननि अन्यपरत्वापनि नेहनानास्तिकिंचन अथानआदेशोनंनिनेनिअस्थूलमनणु इत्यादिनिषेधवास्यापक्षिनिषेध्यसमर्पकचंसटिवाव्यानां अथयाब्रह्मणिप्रपंच निषेधेन्यत्रसत्वशंकास्थान न्योपादानवोन्याउपादानादन्यत्र कार्यसनानियोसिदेवस्यपापिननिषधेनिःशंकमरेत मिहिरिनिसास्शुिनिभिः सर्वप्रपंचस्यब्रह्मोपारानकत्वंथायनत्प?तपरत्वमेयसरि श्रुतीनामित्यर्थः उद्भूतमिनिसद्रपादपिश्यत उत्पन्नविश्वं सन्नवसत्पन यथासजव्यावहारिकसत्यायाः उत्पन्नः सोव्यावहारिकसन्योन किंतरिथ्येच कूटसवर्णकार्यमक्रियांकुर्वदपि भवति नतोर्यक्रियाकारित्वेनापिहनुनाविश्सन्न अक्षय्पारिवाल्परूप: सध्यास्यिास्यरूप भदोपिएवंपरः विश्वसत्पथपरोन ननएपसर्वोदेवः क्रियापत्यपिनेनि नावः एवमनेपरमाधिकेपिसनिअहंसेव्यसेवकभावारिनकल्प नयाभने लमपिमामाच नायमाङ्गम्भोनापिदुःसादिसंसारभाक्खनद्रवमिथ्याक्रोशकारीपद्धतरख्यामांनोपेक्षसेत्सर्य: २३ दी-व्या. वंदमुनि- ।। मृल्लोहकाायसेनि मलिकासवर्णायोस्पाणामित्यर्थः यथासाम्येनि एकनकारणभूनेनमृत्पिडनविज्ञानेनसर्वनकार्यघटशरावादिविज्ञानंस्थान क थमिनिचेनताह बायोममिनि नामधेयनामैव पयदिपिकारः केवलं नामेव भनसहाचारंभणाव केवलमारभ्यने व्यवहायनेवागा. रायनामानिरिकापकारः अतोनारसेवमृत्तिकेंवसत्यपस्तनासर्थः अहमणिनासुवर्णपिंडेन नसनिहननादिनाकार्णायसपिंडे नविःःः नदेयंपपंचस्यसलेसाधनास्तीकक्तम्इदानीमसत्वेसधिषलय श्रुनयोयनोवाइमानिभूनानिजायंनेइखाद्यानन्मूलंचानुमानं प्रमाणमिसाह नयाददामनियद्यस्मात् इदरिश्वमग्रेसृष्टःपूर्वनआसनआसीन् सदेवमोम्पेदमग्रआसीन् आत्मावाइदमेक एवायासीदित्यारित्युनः नचनिधनावमलयात् अनुअनंनरंभविष्यभविष्यनि नासदासीनोसदासीलदानीमियादिश्रुने: अनःकारणात् अंगरामभेऽपिएकरसेकेवलेलयिमृषामियारूपमवारमानाभिननिधिनम् यनएवमनः श्रुत्याइविणजानिरिक ल्पपय द्रविणजानानांद्रव्यमात्राणां मृल्लोहरायसरूपाणारिकल्पमेदाघटकुंडलादयः नेषांपंथानोमार्गाः मकारातैरुपमी- यनेसरशनपानरूप्यनेयथानत्रकार्यकारणानांनामधयमात्रनाकारणंमृदायेनुसत्यम् नया बाप्यानाशादीनांनाममात्रना नयरिदमग्रआसनुभविष्यटनोनिधनानुमिनमनरालायविभातिमृपैकरसे अनउपमीयनेद्रपिण जानिरिकल्पपयौनथमनोविलासमृनमित्यवयंसबुधाः ३७ प्रौरससम् नयाचअनि यथासोम्यकेनमृपिंडेनसर्वमन्ययं विज्ञानं भरतियाचारंमणरिकारोनाम पेयंमृत्तिकेत्येवसत्यम् यथाएफे नस्मेहमाणनासर्वलोहमयं विज्ञानस्यान ययाएकेननवनिरंतनेनसर्वकार्णा यसमित्यादिनस्मादस्यसलेषमाणासायादसले प्रमाणस्यनियमानखान् विनयमनोबिलासमृनससमिनियेअवयंनिजानंनिने अबुधाः मनाइत्यर्थः अत्रैपयोगः पियारा ध्यासिननसन आयनयोरविद्यमानत्वात विकारित्यादृश्यलाञ्चशक्तिरजनादिवर इसन्चयांन: आमच्चनियति रेकरशनः ३७ मुकुदकुंडलकंकणकिंकिणीपरिणतंकनकं परमार्थनः महदहरूनिखममुखनथानरहरेनपरंपरमा र्थन: २४ श्रीरुष्णार्पणमस्तु ज्ञानेननहिकारभूनारकादिविज्ञानामित्यादि विवादाध्यासितं सत्यंचामिथ्यानिविवादाविषयीभूतविश्वनसत्संभायनयोरा यमानत्याटित्यादिपथरहेनत्रयं अन्वयेशुक्तिस्ननादिवत्यनिरके आन्यवदिनिज्ञेयं मुकुटेनि मुकुरादिरूपेणपरिणतविकार भामाप्सर्वपरमार्थनः कनकमेवेत्यर्थः २४ ३७ सयदजया हासपणेनि हाटोलविश्वरौरपर्णासपोशोधनगमनयनौसयुजारिवानिविवाभावेननित्यसंयुक्तौ सरवायौउपकार्योपकारक भावनवर्नमानो यद्दानित्यत्वेनसमानस्वभायो समानमेव संश्यनेयनंडनिनाशवसेनवाप्रियामियादिबहुफलपत्वपुण्या पुण्यादि बहुवीज वत्वादिनापारक्षसदृशंशरीरंपरिषजानेभोवननियामफरवेनचैकंशरीरंथावनाविन्यर्थ तयोर्मध्ये अन्यःएकोदेहत्रयता दानप्याभिमानीअनःकरणपनिर्वियोजीच पिप्पलंकर्मफलंसरवादिस्वादुयथानथा अनिभुत्ते अन्यानिसमुक्त ईश्वरःअनभन्कर्मफलम ननुपदिपपंगेनामनास्येवनदाः सनानेननचैनन्यस्यसंबंधगंधोपि नहिकिमपराई जीवनयनोऽयंसंसरनि किंवारहुपुण्यमीश्वरस्य यनोमियमुक्त: किंविषयंचनदाकर्मकांडपिन्सपेक्षायाजीवेश्वरविशेषम् द्वारूपर्णासयुजासरवायासमानरसंपरिषस्वजाने नयोरन्यः पिप्पलं वासनभन्न-योअभिचाकशीनि अनामेकालोहिनश कुरुष्णामित्या द्यायदंनीन्याइ सयटनयेनि सनुजीवः यद्यम्मान अजयामायया अजापविद्यामनुशपान भालिंगेन नांगुणांश्चटहद्रियादीन्जुपन्संवपानआन्मनगामध्यस्पन नदनुनदनंतर सरुपनांनहर्मयोगंचजुपर अपनागपिहिनानंदादे गुणः समृत्कंसंसारंपाजातिमानोनिनहिषयमंवचकर्मकांडमिनिभाव: व सुनत्खनुनहासिनायजामायाम् ननुसामय्येशास्तिकर यागम्नवाह अहिरिचन्वचमिनिभयंभावः यथाभुजंगासगनमपिकंचुकं सयदजयाखजामनुशयीनगुणांचजुपर सजा निसरूपनानदनुमृत्फमतभगः त्वमुनजहासिताम हिरिवत्वचमानभगोमहासमहीयसे गणिनेः परिमेयभगः ३० ५ गुणबुल्थ्यानाधिमन्यनेनयात्मजाम्नहिनिरंनराहारसंधिनकामधेनुरंदपर्नरजयासत्यमिनिनामुपे क्षसदनिकुनएनन्नदाह आना ग: नियमाप्नैश्वर्यः महसिपरमैश्वर्यअष्टगुणिन मणिमाद्यपाधिसूनीमनिमहीयसविरानसेकशंभून: अपरिमयभग: अप तिमिनैश्यपः नान्येषामिवदेशकालादिपरिच्छभनयाटगुणितमेश्वर्य अपितुपरिपूर्ण स्वरूपानुबंधिन्यादपरिमितमियर्यः ३८ नृसंतानववीक्षणांगणगनाकालस्वभावारिधि मावानसत्वरननमोगुणमयानुन्मीलनीयहून मामाकम्पपदाशिरस्यनिभर संमयंत्यानुरंमायानशरणंमनोऽस्मिनहरेत्वामेवनांवारय २५ • मुंनारोपिमभिचाकशीनिस्वभका राचिद्रपेणविराजनइस निरंनरेनि निरंतरमननमालादिन्यः भानंदिन्यः संविदा स्वानंदम्पुरणानिनावकामधनुदानिनेपांपन्फःपाल सस्यन्त्यिसंघिदएकोपिकालभेदेनबहुत्तव्यपदेशदामांपालनंचानत्यस्फूमास्वस्मिनसंरक्षणं अनयामाययालेषेण छग्यानहिन्यपिनि परिपूर्णस्वरूपानुबंधिवादिनि भगवनःसर्वप्रकारपर्यस्पगुणानांचचननादिपिग्रहस्यचचिद्रूपवान्यायाकार्यवामाननिसस्वरुपभूनतास्पिय ७.

टीच्या वेदमुनि- २६ सामानिति कामाविषयान्य कामयनेप्रार्ययनमन्यमानः टोपानभासविषयगुणानेवनियन्सनै कमभिःकामे:धर्माधर्मप्रनिहेतुविष पेठासपैः सहनवनत्रयोतिषविषयमामिनिमिनंजायने कामाःकर्मसरपंनिनकर्मवशाच्चनैरेवकामेष्टिनस्तवनबजायनंइत्यर्थ: भ एपंनावदुक्तसाधनकदेवनयभगवनभनिने मृसंतरंनि नरसंसरंनीकतम् इदानीयबहिः संगंपरित्यज्यभगव-मार्गेष हत्तापिकाचदंव नाशिनः कामा नमुचंमिनेनभगवनंपामुवंनि नचेहसरवलमने केवलंयोनीरेवप्रामुवंतीति नाशोचनकामान्य कामयनेमन्यमानः सकर्मभिर्जायने नवनवेत्यादि पर्थमाह यदिनसमुद्धरंनीनि हेभगवन येयनयोरदिस्थिनाः कामजयःकामस्यमूलानिवासनाः पदिनसमुदरनिनोत्पाटयनिनामसनाभवान्तादिंगनोपिदुर धिगम दुष्प्रापःकयम् अस्मनकंठमणिः विस्मृतीयाकंठमणि: ननुत्यःसयथाकंटेवर्नमानोप्यम्मुनवेदसाप्तडयमवनि तहार यदिनसमुडरंनियनयोटिकामजटादुरधिगमोसनांहदिगतोऽस्मृनकंठमणिः असुरपयो- गिनामुभयनो व्यसखभगवन्ननपगतोतकाटनधिरुद्रपदावतः ३९ तिनकेवलमेतायत् किंतुभरूनृपयोगिनामिट्रियनर्पणपराणायोगच्छद्मनामुभयनो: प्यफरवमिहासुवचदुःखमंचन दाह अनपगतांनकार मनिवृत्तात्मन्योःलोकाराधनधनार्जनादिक्केशान् भोगभवप्राकट्यभयाञ्चहनापहःखंभवन- ईश्वरादापिटुःसंकथंभूना मनविरुदपदान अनधिरुदंपदस्वरुपयस्यनस्मात् त्वत्स्वरूपपाप्त्यमापादविद्यावद्विषयत्वेनमान- जिधर्मानिकमनिबंधनत्वदंडरूपनरकमातेरसुवाप्यसम्पमित्यर्थः ३९ दंभन्यासमिणवंचिनजनंभोगैकचिंतातुरं संमुत्यनमहर्निशविरचिनोद्योगमैराकुलम् आजालंधिनमज्ञमजजननासंमाननासन्पदं दीनानाथट्यानिधामपर मानंदपभोपाहिमाम् २९ निस्तान्मृत्योरिन्फपलक्षणमैहिकदुःरवानामित्यभिषाणाह लांकाराधनेत्यादि २६ ५ खट्यगमी एपइनि ब्राह्मणस्पब्रह्मपिट महिमामाहात्म्यं नित्यएकरूप: यन: पुण्यकर्मणानवर्धन पापकर्मणाचकनीयानक्षीणोन मनुयन किमपिछत्यमामिपारयमेवरूखोपभोगेनापक्षप्यत्तं अनःकिमिनिस्थाशप्पतेउभयतो प्यारयगिनिभूयनेच- एषनित्योमहिमाब्राह्मणस्यनकर्मणावर्धतेनोकनीयानित्यादिनत्राह त्वदवगानि देसगुणषडैश्चर्ययुक्तत्वदयगमीबजान वान् भवत्यशभारुभयो: भवनः कर्मफलदातुरीयराइनोरुत्ययोगपि—नयो: शभाशायो: पाचानपुण्यापुण्यकर्मणोः फलभूनानगुणपिगुणान्चयान्सरखदुःखसंबंधाननयोजनानुसंधत्तेनाहिंनदानींचदंडायनांदेहाभिमानिनामानिनितिक रीगिरः विधिनिषेधलक्षणानवनिपिगनदहा भमानन काका कार्यवोधाभापाननियनइ-पर्य युक्चेनन् यतःकार खट्वगमानवनिमयदु-यशमा भयोर्गुणपिगृणा-यालाहिंदहश्नांचगिरः अनुयुगमन्नई संगुणगीतपरंपरयाश्रवणमृतोयनस्त्वमपवर्गगनिर्मनुजैः-४० णान्मनुजेरेन्वहंग्यवणन: अनुदिनंअगोन नसिमानस्त्वंनेघामपवर्गगनि: अपवर्गरूपागतिर्मयसिम्यंयरणन:- अनुयुगंपनियुगंयागीनपरंपराउपदेशसननिः तयाससंप्रदायानुसारेणन्यर्य: एतदुक्तं भवति यंनाचनवज्ञानिनानने पांकाधिकारशंकाः पियेचानवरनंव:कयाश्रयणादिनिष्ठाः नंघामप्यासन्नमवसदानानाविधिनिषेधयाधःइतरेषां नुयोगच्छ मनदियलालसानामुभयनोप्यसमिनि ४० अवगमनवमेदिशमाधवस्फरनियन्वस सासरचसंग मः श्रवणवर्णनभावमयापिचान हिनामिययाविधिकिंकरः पावनानि २७ ७.

बेदमुतिः टी.या- घुपनयएपनि महोवाचयदूर्धमिनि सयाज्ञवल्क्यउवाच हंगार्गियन्ब्रह्मदिक्ब्रह्मांडकदाहादूर्ध्वमुपरि बचपृथिव्या अधस्तनांडकटाहादा- अधः यच्चयावापृथिवीइमेअनयोर्यावापृथियोरंनग़मध्येपूनम नीतं भवनवर्तमानं भविष्य वर्नमानादू फालसावियत्तनमयदधी नमारक्षनरनियस्यांनरामध्येघावापृथिव्योमूनवनमानादिसर्वनगच्चेनिया अझन्वयग्गनिर्देश्येइन्यत्र पूर्वपक्षोक्तंपदार्थस्यैवपाक्यार्थव मिनिनियमंशंकने कथनहींनि पदस्यलक्षणयारत्यार तयावायोर्थःसवास्येनवोधयितुं शक्यने यःकयापित्यापटेननयोध्यः सकथंचाक्येनबोध खदवगमीनयेत्तिसरवटुःखेनचविधिनिषेधावियन नबननुकयमवगनुंशस्यने दुरधिगमलस्योक्तवान् इत्येवमाशंक्यसत्यमेवमन वगात्यमहिम्मोवाजमनसागोचर वादविषयत्वेनैवज्ञानमिनिदर्शयन्यदूगानिदियोचदक् िपृथिव्यायदंतगद्यावापृथिवीइमेय नंभवञ्चभविष्यच्छेत्यादिमुनिमनिपादिनमपरिमिनमाहिमानमाह छुपनयएचेनि भगवन ने अनापनयः स्वर्गादिलोकपनयो ब्रह्मादपोनययुःनपापुः नत्कुनः पदंनपस्नुनाकिमपित्वंनभवास आस्तांकपनयोनययुरिनियद्यस्मात्वमपिप्रात्मनोनन यासिनसहिंसर्पज्ञनासशकिनावा मन आह अनंननयाभनंनाभायन नहिशशविषाणाज्ञानंसार्वज्ञंनदप्राप्तिर्वाशक्तिवेभ युपतयएवनेनयत्रंनमनंनतयातमपियदंतराडनिचयाननुसावरणा: ५ वंनिहनि अनंनत्वमेवाह यदंतरेनि यस्यनयनरामध्यननुभहासावरणाःउत्तरोत्तरदशगुणसप्तावरणयुक्ताः मंडमिट याब्रह्मांडसमूहाः योनिपरिलमंनि वय साकालचक्रेणखेरजांसीवसहएकदैवननु पर्यायेगाहियस्मादेवमतः श्रुनयरूचयि फलनिनात्पर्यरत्यापर्यवस्यनिननुसाझादनि अयमेनाबानिनिसगुणस्यगुणानंत्यान निर्गुणस्यचागोचरत्वात् कथन पदार्थतात्पर्य मिनि ७ नीयइत्यर्थः बसस्वरूपबांधका निदिविधानिवाक्यानि रिधिमुस्वानिनिषधमुसानिच नत्ररात्रौवहुनरभकाशवान शीनद्युतिम इलचंद्रइनिचंदखरू बोधने विधिमुबंधाम्यं गगनगज्योनिषूणाकरोननक्षत्राणि नडिनश्चनइतिनिषेधमुरवं नत्र विधिम खवास्ये पूर्वपक्षोक्तनियममंगीकरोनी -....----- ५ ५ तत्राविधानि निषेधमुखवास्यनियमभंगमाह निषेधनि उष्णकरनभादिपदैश्चंद्रोनोच्यननिनिषेधवास्यस्यपदार्थोनयनितथापिनिषेधवा यससुदापेनलक्षणयाबोध्यनइनित्तदुक्तनियमस्य गइत्यर्थः अन्यदेवोनिगिरिनारज्ञानविषपादन्परभिन भयोमपिपिदिनादज्ञानति पयादपिअधिअन्यदिसर्यः अन्यत्रेति धर्माधर्मास्पृएंकतानात कार्यकारणाभिन्नंयादिसर्य अन्यत्रभूताच्चपच्याशपतत्पश्यसिनहनि श्रुतिशेष: नवत्रान्यादिपदमेवनहाचकमकनबाह अस्थूलमित्यादि आदिना महस्वमदीर्घमलोहितमहमच्छायमतमोषागनाफाशम संगमरसमगंधमचक्षकमश्रोत्रमवागमनोनेजस्कमप्राणममुसममात्रमननर्मवात्यमित्यादि भयानआदेशोनतिननासादीनिरस्पन तविधिसुषवाक्येभवेदयनियमः पदार्यस्यैरवाश्यार्थतामतिनिषेधमुपेतुनायनियमइस्याह अनाभरसननोन अन्यदे पनदिदिनादयोअविदिनादपि अन्यत्रधर्मादन्यत्राधर्मान् अन्यत्रास्माकनारूनान अस्थूलमनविस्पादिमकारणलक्षण याचनलमसासादयापर्ययस्यंनि नचवाये खइवरजांसिवांतिवयसासयछुतयस्तयिहिफलंत्यनविरसनेनभवन्निधना) निषेधशून्यमेवज्ञाप्पनरनि यनोभयनिधनाः भवनितापनियनं ममाप्तिर्यासांना स्लथा नहिनिरवधिनिषेपःसंभवतिम तोधिभूनेलयिफलंनीसर्थः ४५ गुपनयोरिटुरंनमननननरभवान्भगिरः श्रुनिमोठयः लयिफलंनियतोनमइत्यनोनय जयेनिमजनवनसदर २० इनिरोदरसने श्रीधरीटीकासमामा • एननियमभंगाशिवमुखेषाप भसंडपाक्यलक्षणयापर्यतालापेपिवास्यवोध्यतं संभवनीत्याशये नाह लक्षणयारनत्वमसीनि लक्षणयोननिषेधसररोधपिद्रष्ट यएनडीयिनि सोफे उपपादिनमित्यलं अनर्यामीसर्वपिनदीननायः श्रीमस्वामीविठ्ठलोदेवदेवः न वाहंपरिननवनवननंगावं यक्तमाकार्पमित्यं । नमामांसाप्रवीणोहंनकाणादोक्तिपारगः पौर्षापर्यवार्निफेषअनिमाध्याणिसर्वशः २. सम्यगेनानगालो आव्याख्या सबोधिनी सुनिलुनःश्रीधरीय छनौनक्षम्पनांबुधैः इनिश्रीमदनंनोपाध्यायसनुरिमांकाम रुलायक- यापदेकाशीनाथानिधोहिजः ४ इनिधीमदनंनोपाध्यायसनुकाशीनाथोपाध्यायविरचिनावदलनिश्रीधरायटीकायास्यासमाप्ता वेदमुनि टी-व्या वान् अनोनिवृत्तिः परिसंरव्यैवकयनाहिबवास्थनिरिफले उअनेइत्यादि पाटांनरंलेखकप्रमादः ननुविधिविषयवयश्यानुष्ठेयत्वदर्शना सहतिरेवोचिनानकयंसिरांनीथापिनीहतिः संभवतीत्याशंकायामाह अयंभापाइनि कयंतर्हिती परिसंरव्याविध्यंगीकारव्यवास्थान पदोत्तनियमविपित्यागापासाव्यवस्थिनिपदेन नियमविध्यंगीकार वैयमित्सर्थ उपलक्षणमेनन् परिसंख्याविध्यंगीकारेपिपरिसंस्व्याकि विविषयेषाज्यभागावरशनादानादिसुअवश्यालख्यत्वदर्शनासिधांतीयायाः निहत्तेरसंभवनपूर्वपक्षोक्तदोषनादयस्थ्यस्याप्युपउक्षणी यत्वात् दोषयस्यापिपरिहारंपनिजानीने उच्चनइनि स्वनंत्र परिसंख्याविधिः कापिनांगीकियनेकिंतुक्कचिदपूर्वविधिद्वारकाकचिन्भिय अयंभावः नायंनियमविधिरपिनिसमाप्नत्वात् अनोनिनिःपरिसंरव्यैर आसव्यवायामिषमयसेवासनिवत्तिरिया कथनर्हिव्यवस्थिनिरित्यक्तं उच्यने नतावसरिसंरव्याविधिनाचत्यानिनिरित्युच्यने नथासनि स्वार्थत्यागमाप्त बाधपरार्यकल्पनाचेनिदोषत्रयस्यान अनः कचिमाप्स्यतोष्यर्थस्यपापणमनर्थकमित्यपूर्वविधिद्वारान्यनिति:- व्यवस्थितिस्तेषुविवाहयज्ञसरायहैरासनिवृत्तिरिष्टा फलनोभवनि इमामगृभ्णत्रशनामृतस्येसपाभिधानीमादनइत्यवरशनालिंगतोगर्दभावाभिधानीरशनाहारा पाश्यनोपंत्रस्यापूर्वविधिद्वारापरिसंरव्योयने ५ मंविधिद्वारकइनि पकनेनु नियमविधिद्वारकापरिसंच्याविधिरिनिविधिपोक्तरप्पविरोधेनवीसनपरित्यागादुकदोषासंभवः अपूर्वविधि हारकपरिसरव्यापियावेवविधेयस्यावश्यानुसेयत्वं नियमविधिद्वारकपरिसंरयायांनुविधेयस्यावश्यानुष्ठेयलापागन अपनापक्षपापकस्य निस पापकस्यचप्रमाणस्यशाश्वततेविधेयस्यावश्पानुष्टेयत्वं नस्यानित्यत्तेतुनविधेयस्यावश्यानुछे यसमिनिसिदांनीछापिनिरनिरपिसंगा वनानिदोषडयसमाधिरुच्यने इत्यर्थः प्रतिज्ञानमर्यसहेनुकं सोदाहरणंसपमाणंउपपादयिनुमुपक्रमते ननावदित्यादिना परिसंख्या- विधिनेनिकर्नरिननीया श्रुयेनिकरणेसर्वत्रपरिसरच्या विधिनाथुत्याशब्देननान्यनिरनि!च्यने अन्यनितिः शब्दायोनभवनि किंतु थादेवसन्यने नयासनिशब्दनगवान्यनितिप्रतिपादनांगीकारेसनीत्यर्थः सार्थत्यागइनि इत्यश्चाभिधानीमादने इनिपरिसंव्याविधिया 3e ---------- क्येअनेनमंत्रणाश्चाभिधान्यादानकर्तव्यमिनिसार्थमाश्याभिधानीमादलेइति वाक्यस्यानेनमंत्रणगर्दभरशनादानंनफर्तव्यमिनिशब्दांगीकार श्वानिधान्यादानस्यसार्थस्यत्यागः विध्यपेक्षायाः परस्यनिषेधस्यार्थः गर्दभरशनादानं नकार्यमित्येवंरूपस्तस्यकल्पना लिंगांनररशनाये स्यमान स्यमंत्रस्यगर्दारशनाग्रहणेबाधः इतिदोषत्रयस्यादित्यर्थः नवाचंदोषड्यंशब्दविषय तृतीयदोषोर्थविषयः फलनोन्यनिनिरिनिपक्षेपिप्राप्त वायोस्त्येव नथापिनस्यार्थिकत्साहानविकमात्यभावाहानदोषः तनोदोषत्रयमसंगाभावायापूर्वविधिद्वारकोचापरिसंख्याविधिरंगीकार्यइत्याह अ नकायबाप्पयनोपीति पथाप्राप्तस्यप्रापणमनर्थक्रमेयं विधिप्रतिक्षणेपाप्तिरहिनस्यविधिपत्कनरकाले प्राप्स्यतोपिपापणमनर्यकमिानहरानध्यंना कमपिपदं श्रुतिहिक्लिंपिनमत्तिकालिंगारपूर्वमेवपवर्नने अनिलिंगमस्यपकरणस्थानसमारपेपूनरोत्तरापेक्षयापूर्वतर्वस्वप्रथमपट्टनेः यथा- ऐयागार्हपत्यमुपनिष्ठनइन्सचेंद्रलिंगेनेंद्रोपस्थानमंत्रवि नियोजनात्पूर्वमेवश्रुत्यागाईपन्योपस्थानइंद्रपदोपेनोमंत्रोपिनियुज्यनएपमिमामगृष्णन रशनामृनस्पेत्सवाभिधानीमादत्तइत्यत्रलिंगमरनः पूर्वमेवश्रुनिर पाभिधान्यादानमंत्रनिनियुक युनिमहानिक्षणेलगिकवियोगमाप्त्यमावाटपूर्ण विधिरयं एनरिथ्यभाषेपिरशनामहणप्रकाशनसामर्थ्यरूपालिंगान्यंघोचरशनादानेप्राप्स्यति ऋतस्याव्यभिचरितफलस्यानो:संबंधिनीरंशनां ययोक्तंन्त्रवार्निकै अप्राप्तविधिरेगयं अनोमंत्रस्यनिश्चिन: परिसंरल्याफलेनोक्तानविशेष:पुन: श्रुनेरिनि १ पशुरुज्नु अगृष्णन्निनिमंत्रार्थसत्वान् यथावहिर्देवसदनंदामीनिमंबोधिधिषिनववाह छेदनकाशनसामर्थ्याल्लिंगादेवबहिर्वउँनयामोनिनदनुभ नामाप्पयनःप्रापणंअनर्यकमितिविधिय्यर्येयासरशनालिंगसामान्याटम्पररानादानइवंगर्दभरशनादानपिमंत्रमाणपनि चयनेश्वरशनादान- स्येवगर्दभरशनादानस्याप्यनुष्यमानत्वात् नतोगर्दारशनादानमंत्रनिशानिर्विध फलभिातफलनोन्यनितिषयोजना पूर्वविधिद्वारकःपरि संख्याविधिः आज्यभागोफ्जनीसपि अपूर्वविधिहारापरिसंरख्या उपदेशादनिदेशस्सविलंबिनमहत्या-ज्यभागीयनतीनिविधिप्रतिक्षणेमा निदेशादाज्यभागाचंगसमूहमायभावान् पत्रवानिकंममाणयति ममामेति भन अनिमनिसणेलिंगपास्यनावादन्यनिवृत्तौशाब्दादि दोषत्रयपामेश्यायमश्वाभिधानीविधिरपूर्वविधिरेयमंत्रस्यनिश्चिनः परिसंख्यागर्दपारशनादानमंत्रनिनिस्नुफलेनोनयमूचिता ननुलिंगे नरथनासामान्येन विनियोग उतरनि अश्यानिधानीमादत्तइनिअनःपुनरपरशनारुपोषिशेष उक्तः इत्ययगम्यने इत्यस्तु ननसभुस्या लैंगिकालानियोगस्यवाधान उपसंहारन्यायेनोनलैंगविनियोगपोरेकवाक्यत्वसंभवार उपसंहारोनामसामान्यप्राप्तस्यनिशेपेसंकोचः ययापुरोडाशचनुाकरोनिहनिपुरोडाशसामान्यमानंचनुकरणमाग्नेयंचनुाकरोनी निवापेनाग्नयेसंकोच्यनेनेनवाक्यद्वयकवाक्य टी.व्या. बेरस्तुनिः ३० नानइदत्रसंभवान लिंगबाधेनगर्दभरशनानिनिफलकतंपिधेर्नसंगनेनबाह नविशेषः पुनः शुनरिनि लिंगेलसामान्यनोऽवगम्यनेविशेष स्तुअनेरेरगम्योइनि नवाच्यमित्यर्थः श्रीनविनियोग क्षणोलिंगेनसामान्यपिनियोगोळेरेवाभावेनउपसंहार यायवलक्षण्या उपसंहारोहिप्रथमंसामा यंप्रपननेपश्चाविशेषः पानेपथमंश्रुत्फक्तविशेषमनिः पश्चासामान्यलिंगबोधकमरुनिरिनिनियमषिधिगरापरिसंख्यामाह कचिदिति पंच नसमक्षणस्यरागतोनित्यमामलादपूनिधि दोषत्रयदुष्टत्वाच्छाब्दीपरिसंरव्यापिन ननःपसमाप्त्यभायेपिपरिशेषानियमविधिः नस्पचापाप्तांश पूरणरूपफलाभावादिनरनिरनि:फललेनकल्य्यने मनएचव्याकरणशास्येसूत्रांनर्निसमाप्तिविषयेआरश्यमाणः सर्वोपि परिसंरच्याविधिर्मिय मविधित्वेनव्यव हियनेस्वार्थत्यागादिदोषत्रयपरिहारायचविधिमुखेनमत्तिस्वीकृत्यनियमार्यकैयकारगर्थिनएपपायोगस्यायकारउयने न तुनगर्थिनः भन्यथोभयमाप्तौकर्मणीन्यादेशकर्मण्येवषष्ठीनित्तिर्नीच्यते किंतुकर्मपदस्यकर्नरिलक्षणाननः अध्याहारंचक्रवाकरिषष्टीने सेवात्तिरुच्येन राजपुरुषादौचकृतचित्तसमासाश्चेनिपातिपदिकसंनियंयाश्चनसंगरन् नियमस्यनिषेधसुरवेनपहनौसमासग्रहण कचित्तुरागनोनित्यपाप्तस्याप्राप्तांशपूरणलक्षणस्यनियमफलस्यामावान्नियमविधिद्वाराफलनः परिसरमामवनि यया- चपंचपंचनरवाभक्ष्याइनिनथारागनोनित्यपाप्तस्यव्यवायादोर्विवाहादिनियमेनाभ्यनुज्ञाद्वारापरिसंख्येनि ननुपदिमाय- मुज्ञामात्रमेनद्भवेनाई कनुस्मानानुयो भार्यासन्निधौनोपगच्छनि घोरायांफ्रूणहत्यायांपच्यनेनात्रसंशयइनिदोपचपांनस्यान स्यवाक्यमातिपदिकसंज्ञानेपर्यफत्वेनराजपुरुषादौसंज्ञाविधायकत्वासाचात् तस्मात्पंचनसमक्षणादौनियमविधिद्वारकः परिसंग्याविधिाकर णशास्यरीत्यायुक्तानि यथापंचपंचनि पंचपंचनस्याभक्ष्याब्रह्मसत्रणरायव शशकः शल्लकोगोधाकूर्मःख डाचपंचमइनिपंचैवपंचनखाभ स्णार्यादितरेवानरादयोनभक्ष्याइनि अबहिविधिविषयस्यपंचानांभक्षणस्यावश्यकत्वंन भक्षणाकरणोपायश्चित्ताभावात् किंतपंचेतरन- क्षणेप्रायश्चित्तं एवंध्यवायादेरापश्यकत्वासावाड्रार्यागमनायकरणेपायश्चिननकिंतुपरदार गमनादोमायश्चित्तमिनिमकनेयोजयनि नथनि एवंविधेयस्यावश्यकवानावश्यकत्वेवाजस्थूलचुधिसमाधानायव्यंजयित्वैनदपिनसर्वव्यापके व्याकरण शास्त्रेनियमबारकपरिसंरयाविषयेष- वश्यानुयलदर्शनातहदवापिअयश्यानुष्यत्वमस्विनिगूढांशंकांमनसिनिपायावश्यकत्यानावश्यकवेबीनांनरंव्यंजयभाह रागनइनि नित्यवदिनिच अयंभावः नावावश्यकानावश्यकत्वे :पूर्वविधिहारकत्यनियमावविहारकत्वएपबीनंकिंतुपक्षमापकस्यउभयोर्नियनः पापकस्पचप्रमाणस्यशाश्चतिकत्वाशपनि कलेजीहीनवहनीस्मादिनियमस्थलपि नंदुलनिष्पत्याक्षेपकनित्यमनपुरोडाशादिविधिबलादेवावपानस्या ३० वश्यानुष्ठानं नतुनियमविधिबलान् स्वतएवावधानेपरनंपनिनियमविधिप्रत्ययोगान् एवंवेदाध्ययनादायपियोज्यं नयापरिसंव्यास्था लपिरशनालिंगस्यातिदेशस्यनियमहनवान बलादेवानुधानननुपरिसंरव्याविधिबलात् परिसंरच्या या अन्यनिहत्तौनात्पर्येणारश्यकत्वेतात्पर्या- भावात् एपंच्याकरणशारुपेपिसामान्यविधीनांनित्यत्वादेवपरिसंख्याविषयेषवश्यानुष्ठेयत्वमूत्यं प्रकृतेनुयथापंचनवभक्षणादौनित्यनः पाप कस्यरागस्यकादाचित्कत्वेनशश्वसत्यभावान् रागसत्वेभक्षणं रागाभानपक्षणइनिन विधेयस्यावश्यानुसान एवंस्त्रीसंगादौमित्सनःप्रवर्तकन्य रागस्यशाश्वनिकत्याभावात् रागसन्वे वश्यानुमानविरागिणांतुनावश्यकलतांजनापेवनित्यवसाप्तस्येनिवनिमत्ययः रांगस्यसर्व पुरुषेसर्वकालेचनि याताभावेन नित्य लाभावादिति एनामेवगूदांशंकास्पष्टमाह नन्नित्यादि ना भ्रूणहत्यागर्भहसा अवर्णनस्यारिनि दोषत्रवणानियमविधि डारकपरिसंव्याधिपयेपि अपश्यानुष्ठेयत्वं अस्वित्यर्थः समाधानं स्पष्टयति मनसिकामइति रागस्पैरमूलभवनकममाणत्वान्नियमबारकपार नैपदेपः मनासकामेसत्यपि नस्यामरु.च्याद्वेषादिनापानामनुपगछनोदोषश्रवणोपपत्तरिनिसर्वमनवयं ११ संरव्याविधेनुइनरनिहनाववनात्पर्येणावश्यानुष्ठानेनासर्या भावान गगाभाये प्रवर्तकप्रमाणस्यैवामहत्याधानाभावदोषाभायोः पुक्तएव एच पग्नीषोमीयादेः पशव्यायागस्यसरायुक्तसौत्रामण्यादेश्वषिषयरागिणिपुरुनःकरणसभ्य भावान विषयरागाभानःकरणशनिधाम ध्याकर्माधिकाराभावान् ज्ञानेभक्तौयाधिकारोसत्याज्योनिटोमाद्यनुशानस्यैवावश्यकत्वाभावान् आमिषमद्यसेपयोरनावश्यकलं नत्वबन्योनि सोमा कार्योमांसमानपक्षणीयमिनिनात्पर्यविधिपैगुण्यापानान् सरायहस्यकलिमंतात्कलौसौभामणिरेयनकार्यनिकेचिन्अन्येनुसोवा मणि कार्य करायहस्थानेपानिनिधिः कार्यइत्याहुः ममतुश्लोकनात्पर्य एवंपनिमानि व्यवापाटिषुरागनःप्रामत्वादपूविधिर्न पक्षपात्यमा यान्भियमोन दोषत्रययस्तत्वादपूर्वनियमयोहरतासंभवाञ्चपरिसंरव्यापिन किंनुसामान्यमानस्यविशेषेसंकोचरूपः उपसंहार: नयाहि यथापुरोडाशंचनुर्धाकरोतीनिपुरोडाशसामान्येमार चतुर्धाकरणमाग्नेचतुर्धाकरोनानिवाक्येमाग्नेयेसंकोच्यने नात्रनियम:परिसंख्यावामी मांसकेरुमने एवंरागतः पंचनरखसामान्येपासमक्षणपंचमपंचनवेषुसंकोच्यने परिसंरग्योदाहणंतुरत्ययाति पानीमादनइत्यादिकम पूर्वविधिद्वारकमेकविधमेनस्थापना रूचीसामान्येकालसामान्येचव्यवायः प्राप्तः कनौमार्यायांचसंकोच्यने एवमामिपमेवादावपियोज्यं नथाच विधिबलात्यात्यभावेनरागनएपपामत्वेनानिहानिरेपविरागिणापिष्टोनि इत्यमेनपक्षे नोकयोजना व्यपायादयोनिन्यारागनःपामाइनि नेषुचोदनाकोपिषिधिनास्ति नहिनीभार्यासुपेयादित्यादकोर्यः तत्राह व्यवस्थिनिरिनि अव्यवस्थयार्वत्ररागनः मानव्य वा यादि कनस्यविवाहयज्ञसरायहळवभ्याक्रियने उपसंहारापरनामासकोचः क्रियतेइत्यर्थः तस्माहियरमायान्यूलभूनपापकरागस्पटुर्ब टी.व्या. वेरसुति लत्वारिचारेणापनोद्यत्वाच्चपिरागिणानिरत्तिरेचेष्टानमहानिरिनि इनिश्रीमटुनंनोपाध्यायसूरिसूनुकाशीनाथोपाध्यायविरचितोलोके व्यवायनि सोकटीकापकाशः समाप्त: श्रीपांडुरंग: मसन्नोस्तु राक्षसान्देचवैशारवेमासिषष्ट्यार योभुमे श्रीकाशीनायोपाध्यायेंराचा नः सरवबोधनः १ इतिएकादशस्कंधस्थलोकेव्यवायमितिश्लोकटीकाव्यारच्या समाप्ता. अयश्रीमद्भागवतस्यप्रथमश्लोकस्य श्रीधरीयटीकायाःव्यारव्याप्रारंभः श्रीशंवंदे श्रीगणेशायनमः श्रीरुक्मिणीसमेनंत्रीमलिपिसुंगुरुस्वभुवः धीवाग्विलासहनश्रितकामदुपांनिसारसंबंद्रे १ श्रीभागवत निध्यर्थटीकादृष्टिरकारियैः श्रीधरस्वामीपादास्तान्चंदेशत्येकदर्शनान् २ श्रीमशमस्कंधनोषणिसार संग्रहारंभपुराणानांवेटरनुष्टय व्याख्यानुसूनपंचमवेदरूपत्वंप्रमाणनोविस्तारेणोपपादितं ननएवज्ञातुमलमिनिनहरिनन्यने नत्रतावत्साकारब्रह्माजनेनैवमती मिनच तुर्वर्गसिरिरिनि श्रीमद्भागवनसिद्धांनंसूचयन् निजष्टदेवनानुस्मरणरूपमंगलमाचरनि चागीशेनि सरस्वनीयस्यमुखेइत्यर्थः अथवाई शाविधिनिषेधे वान नियमांनीवेदलक्षणा वाक्यस्यमुरपेइत्यर्थः अनेननदनानुस्मरणात् अपर विद्यावामिनिता यदुरासिस श्रीगणेशायनमः श्रीपरमेहंसासादिनचरण कमल चिन्मकरंदायपक्तजनमानसनिवासाय श्रीरामाय वागीशायस्यवदने लक्ष्मीर्यस्यचवक्षसि यस्यानेटदयेसरित्तं नृसिंहमहंमने ? धिष्ठात्रीश्री: हेमरखारूपेणास्ते इतिसञ्चिन्यूनौँ भगवनि चिज्जड भागाभावेनदेहीहि भागसंभवेपियन्वट्नादिस्मरणान इष्टसाधनसंपल्लामसिद्धिः अनेनत्रिवर्गलीप्सः विद्यालक्ष्मीयांहित्रिवर्गसिदिः यस्यटट्यसंचित परविद्याआस्ते इति त- जना साम्पैक्य ज्ञानरूपपरविद्या प्राप्तिरितिसक्तिसिधिः अत्रट्यसंविदारोदात्पूर्ववय्यपदेशः ननरसिंहमूर्निभगवनकी नननभनादिक्षिासेवेचतुर्वर्गलाभायेत्यर्थः यासाधनसंपनिः पुरुषार्थचतुष्टये नंयाविनातदामोनिनरोनारायणाश्रय: धर्मार्थ- काममोक्षारयइच्छे-छ्यात्मनः एकत्येवहरेसत्रकारणंपादसेवनमित्फक्ते: १ ३१ इदानीगंयमनिपाघदेवतांधणमति विश्वति अबसर्गाविसर्गश्चस्थानं पोषणमूतयः मन्चनरेशानुकथानिरोधोमुक्तिरायइतिदशलक्षणानिलक्ष्य ने तानिचयोषिपसर्गविसर्गादिकर्नासपरमात्मात्रीहष्णइत्येवंप्रकारेणदशमस्यआश्रयस्यसाधारस्यपरमेश्वरस्यलक्षणानिसंपयंने नथाच मुक्तिपर्यनैवभिरक्षणैबोधिनश्रीकृष्णब्रह्मनमामेत्यर्थः कम्गारव्यमिन्याख्यापटेननामरूपवत्वोक्तापपिमायान कार्यस्पर्शरहिनमित्याह पर धामनि मुनमाष्यमित्यर्थः इत्यमेववेत्ताचवेयंचपस्चधामेत्यत्रभाष्यकारारज्यानं जगनोधामआश्रयइतिदशमलक्ष्यरूपनोपपादनं यद्य जगद्दामयस्पेनिविश्वानुस्यूनत्वेनअंतर्यामिरूपना नमामेनिपार्थनायांपातकालेलोट् बहुक्चनंतुअस्मदोडयोश्चेत्येकत्लेपिसाधु २ हरिह रयोरमेदज्ञानानिधेिष्टसिद्धिरिनिबोधयन्नत्तोषणमनि माधवनि ईशाइति इश्वरहयासंभवादभेदएपनयोः पर्यवस्थनीसर्थः नामरुतां दिओदस्तनत्ततप्रीनिवशान जानइनिभावः नदुक्तंनातचरणैः हरहयो:प्रत्यैवयंसाधनैक्यनथापिती प्रत्ययेाजनांसच्यासंघाप्तीभिन्नरू. पनामिनि व्यारव्यामबहरिहरशब्दयोस्तदर्थमूनविष्णुशिवयोश्च प्रनानिभिपनास्वभावोत्रहरणइनिधानुसाधनंजनादिकंकाय र्थप्रत्ययगुणोत्सादनंच प्रत्ययःप्रनानिः प्रत्ययसंज्ञकाविकाराकारौचरुचिइच्छामेघश्यामकर्पूरगौरकांनिश्च रुपंचतुर्भुनपंचमुखन्दः विश्वसर्गविसर्गादिनवलक्षणलक्षितम् श्रीकृष्णारव्यपरंथामजगद्दामनमामनन् २ माधवोमाधवावाशौसर्वसिद्धिः विधायिनौ वंदेपरस्परात्मानौपरस्पस्नुनिप्रियौ ३ संप्रदायानरोधेनपौर्वापर्यानुसारनः श्रीप्तागवतभावार्थदीपिकयंप्रनन्यनेर दि अकारांनेकारांनशब्दरूपंचयोज्यंजनांनामसविना इच्छयाविकारादिप्रत्ययकनेसनात्यन्चयः भयभक्तानांप्रत्ययेतातौकात्या- भिन्नरूपनामितिच ३ विशेषयविशिष्टयरचनापनिजानीने समिनि संप्रदायोब्रह्मादिपरंपरागनानादिरूप: नदनुवर्तनोपिः पिर्यानुस्मरणमावश्यकं अन्यथाकृष्णसभगवान् स्वयमित्यादिपूर्वापरयास्यानालोचनेनअथाहमंशभागेन्यादावंशावतारवादिव्याख्या नंस्थार नाहिनथाव्यारव्यानेष्पदैनसंप्रदायोहीयने भेटवादिभिरापिपोर्यापर्यमनुश्रीयने इनिसंपदायइत्कतं अयासंप्रदायः श्रीम भागवतयारयानपद्धनि: सायथाभगवनाब्रह्मणानारदमनि त्वमेनहिपुलीकुपिनिउवाउपदिष्टा ययाहरीमगपतिनृणांमनिर्भविष्यनि सर्वात्मन्यरिखलाधारेइनिसंकल्पवर्णयोत हरिलीलाप्राधान्येनश्रीभागवतंवर्णयानुभक्तिरसविधानेनफेवलंनन्दामिनि एक्चयथा मामेवयेप्रपद्यनेमायामेतांइत्यादौमपद्यतइत्यादि पदानांभगवदेक शरणाद्ययं विहायब्रह्मादयेक्यज्ञालार्थनादिन्यारव्यानं भगवत्पादैः कृनं नयात्रमतिमाधान्यविधावेकवाक्यानांभक्तिरसविधानकंज्ञानादिनाधान्यनयाव्याख्यानंनकर्तव्यतिनिधीत्रणाव्यारव्यानप इनिविहिना अनएवनंदगोपकुमारायेन्यादौनदयनीनिनंदा गावेदपालयनानिगोपःकुंमविद्यांमारयता निकुमारः नदश्चासौ गोप वेदस्तु. ३२ टीच्या श्चासौकुमारश्चंसंबंधीमागवनंन्याचिकीर्षुः कश्चिहिपश्चिद्भगवर्नवनिवारिनइनिमहाननमसिद्धिः नथाचब्रह्मोपदिएपक्तिप्राधान्य संप्रदायानुरोधेनन्यर्य: नदनुरोधपिपौर्वापाना-लोचनंपूर्वोक्कयीकृष्णेअंशनयाव्याख्यानमायामतिबिचमायिकवियह मध्वाय- भिनभेदादिन्याग्यानंचापिस्यात् स्वरसन:पोर्गपर्यालोचनेननुनैनदिनिपा पर्यानुसारनइत्फलं भापाथदीपिकनिमंथनाम ४ स्वर्ग परिहरति केनि अत्रयद्यपानिशेषः अणुनापयोनिधिमयनवत् अल्पमनेरियंपानिज्ञानासिदिसंभाषितायद्यपीत्यर्थ: ५ तासहिसभा वयान मूकपिनि अवनथापीत्यादिः वाचामूकं असंपर्याप्तंभूपिनंयाकरोनीत्यर्थ: लंघयनेइत्यत्रआत्मनेपदमाधुत्वायकियाफलस्यक नृगामित्वयोजनायासोनकार्यः ननानसोपानपरंपरामिवेत्यादौकालिदासादिभिर्बहुशस्मन्पर्यादायाअनानखान अत्रमाधयेनिगुरुना मनिसंपदायविदः नेनगुरुवंदनमपिफलिनं ६ मक्तिभक्तागमाहात्म्यपनिपादकं श्रीभागपनशास्त्रमेवप्रवणपठनपूजनवंदनादि नासपिनं कापिमोक्षादिसकलपुरुषार्थप्रदकिमुनाताभक्तिभगवांश्चनियंजयिनुनथात्वेन श्रीमद्भागवतशास्त्रंयर्णयनि श्रीमादिनि श्री- मद्भागवनामिनिषडक्षरनामयस्य श्रीमद्भागवनमहामुनिरुनेइत्यादिषुमूले तथा व्यवहारान् भागवनामिनिव्यवहारस्तभामासत्येनिवत्पू काहंमंदमनिवेदमंथनंक्षीरवारिधः किनवपरमाणुयवमज्जनिमंदरः ५ मूकंकरोनियाचालंपंगुलंघयनगिरिम् यत्रूपानमहवं देपरमानंदमाधवम् ५ श्रीमद्भागवना नियासरतरुनारांकुर सज्जानिस्कंधे दशभिस्तनः पचिलसद्भयालयालोट्य: ह्याचं शाधिशनंचयस्यपिलसच्चारया:सहस्त्राण्यलंपर्णान्यष्टदर्शष्टदो निसलभोवर्तिसर्वोपरि ७ पदलोपान नारःप्रणय: अंकुरोयस्य ॐ जन्माद्यस्येनिमणवोच्चारपूर्वकोत्यस्यारंभ: केचित् ॐ नैमिषेनिमिषक्षेत्रेइसवममाणपठं नि द्वाविंशच्चत्रयश्शनानिनिविपदइंड: कपिजलानालमेनेत्यवेवमनिर्धारितपिशबहुतंत्रित्वपर्यवस्यनि नेनपंचत्रिंशदधिक शनवयसरव्याः शारवाइन्यर्थः समाहारोत्तर ईहेतु विशनीनिस्यारितिवत्साहरणलीलारंभपपंचितं एनेनाधासरवधायध्यायाभावासिया यं द्वात्रिंशसमिनिकस्यचिदुरक्षितंभत्कन हरिलिलाग्रंयेचोपदेवेन निरोधोदशमस्कंधेनवसध्यायईरिनः इन्सपकम्प वधश्रवत्सपक योसथापासरभोगिनः यसचोरत्रलमोहोब्रह्मणास्तवनहरेरित्फकत्वननहिरोधापन: अष्टदशचसहरयाणातिपृथक्पदेनान्चय:समासे अादर्शनिस्यात् ७ परंपरमेश्वरमिनि बिभूनमीश्वरमित्यर्थः नेनमायाप्रनिषिविनेश्वरव्यात्तिः देपावभक्रिया नवाद्यायथा- अविद्यापतिबिंयोजीच मायापनिचिंचईश्वर: सचउपाधिवतमायायास्विगुणत्वाननगणविशिरमायापनिविभेदेनब्रह्मविष्णुशिवरु: प: पिंचभूनकपरमेश्वरोनिरूपाधिकं ब्रह्मवसचादिनारायण: श्रीकृष्णइन्यादिपदेनन्मयाहीयने शिवपुराणादोचपरशियादिपदैः सच १२ स्वांशमायापतिविधिनेश्वरथम सप्ट्यादिकनृत्वादिभिरामलिष्यने द्वितीयायथाअविद्यामायाचएकैयनसनिबिंबोनीप: बींबभूतंचैनन्यं इश्परोनिरूपाधिकापसाकएचसरिस्थिनिपलयकतृत्वाधारोपिनाथमध्यवि मायाभिट्व्यवहारमाशपिंचचनिबित्वाभ्यामनाकांनी शुद्धचैनन्यनिर्धर्मकब्रह्मेति अत्रशारुद्विविधापकियोपलभ्यन सर्वयाएननशास्त्रपरमतात्पर्यगोचरोबिन परमेश्वरोनिर्गुणंत्र दैवतत्राभिलक्ष्यमानगुणानांचिन्मयत्वेनप्रतिपरिणाममूनगुणाश्रयत्वाभावान् स्पष्टंचेदं मांभनिगुणाःसर्वे निर्गुणनिरपेक्षक सहदंपियमात्मानंसाम्यासंगादयोगुणाइत्यादौ लिंड विधिडि छांदसमिनि ध्यचिनायामी त्यस्मा म्यत्ययोबहलमिनिसूत्रणपरस्मैपदव्य- सयादात्मनेपदं उंदरकमययेत्यायसंज्ञायांसाधानुकत्वान्सीयुटः सकारलोप: अर्थधानुकत्वावभायः बाहुलकान्थ्यायनेःसंप्रसार णंहलइनिदीर्घः इनिवैदिकप्रक्रियास्थसूत्रसाधनीयमित्यर्थः स्वरूपनटस्थलक्षणाच्यामिनि यत्स्वरूपांनर्गनंसदिनरव्यावृत्तनया लक्ष्यंबोधयति नत्स्वरूपलक्षणं यथागो सामाशृंगादि यापल्लवकालमनवास्थिनत्वेनस्वरूपानंनर्गनंसत्यलयंइनरधारतंवोधयनि अथनानापुराणशास्यप्रबंश्चिनमसत्तिमलभमाननबनगपरितुष्यन्नारदोपदेशनः श्रीमद्भगवद्गुणवर्णनप्रधानं भागवनशापा जुन्याघस्ययनोऽन्ययादितरतश्चार्येधभिज्ञःस्वराद नेब्रह्मदाय आदिकवयमुत्यंतियत्सूरयः रीफसर्वेदव्यासस्नखानपाद्यपरदेवनानुस्मरणलक्षणमंगलमोचराति जन्यादीनि परंपरमेश्वरम् धीमहानिध्यायनलिडिन्छांद संध्यायेमेत्यर्थः) ७ तनटस्थलक्षणं यथागोविशेषस्पाअलंकार विशेषादि देवदत्तगृहस्थकाकादिमिकने सत्यंज्ञानमनंदश्चपरमेश्वरस्वरूपमेयसन अस जडटुःखमपंचव्यारत्तनयाबोधयनीनिवागलक्षणसंपयने जगज्जन्मादिकारणवंतुनरस्थलक्षणंनाहिनासर्वदामिप्रलयारिकालेनदभा वानु अनःस्वरूपानंतर्गनंसदाकाशादियावृत्तमी वरंलक्षयुतीनिनटस्पलक्षणंनदाह नवसरूपेत्यादि सत्यपदंज्ञानानंदयोरुपलक्षणे भूनोंद्रियेनि नमःसर्गः आकाशादिभूनपंचक रजःसर्गःकद्रियपंचफमाणपंचकंच सत्वसर्ग: ज्ञानेंद्रियपंचकं अंतःकरणचतुष्टयनन दिदियाद्याधष्टान्त्वनाश्वनिविभाग: उद्यमिनि वारिणिसमुद्रजले दूरत्यदोषेणनीलशिलाबुद्धिः ययावासभायांजलेस्थलाघमोटुयोधन स्यपंथकारस्थरवरूपमृदिबदिरांगारश्चमड़सादि अत्रपक्षमकोरमश्शेषेणममृषापदंसत्यवाचकसत्वासत्यवादिनिसत्यसहश लाक्षणिक कार्यइनिगौरवंइससरसादाह यहोनि यत्रेसननेनि यत्रशन्यादौरजनादिधमाथिशनलंनवसर्वत्रावरणदृष्टं इत्यवा प्याकाशादिनमाधिष्टानबोन्याउपाधिना शेषहेत्वज्ञानेनसंबंधः परमेश्वरस्यपनीयने तथाच अज्ञानसंबंधेतस्पस्या परमेश्वरत्वं टी.व्या. वेदस्तु- अज्ञानसंबंधोहिसर्गाद्यालेनदाश्रयत्वरूपाचाच्यः तदानीं भज्ञानाश्रयाणांनीबानामभावादनासंबंधवारयनीत्यर्थः महसास्वरूपज्ञान कपरमज्ञानसंबंधादि अयंभावः अनाहतसंविपरिवमूनेईश्वरेमज्ञानाश्रयत्वासंभवान् अज्ञानविषयमात्रणवमाधिष्टानना नचनाव नाऐश्वर्यहानिः अज्ञानाविषषेमण्यादोकपर्दिकायारोपेपिस्वरूपप्रकाशादेर्वाधादर्शनान् सरिपाकालोपिअनादिजीवानांअज्ञानाश्रयाणां सूध्यरूपेणसवान्नकाष्पपपनिरिनि जन्मादिर्यस्पति नद्गुणसंविज्ञानोबहुव्रीहि: जन्मस्थिनिभंगसमाहार:समासार्थः समाहारे नपुंस कलैकत्वयोः सत्वान् जन्मादीनिनपुंसकैकवचनं यत्तइनिपंचम्पर्थस्तसिल निमिनोपादानोमयपरः यस्मान्परमेश्यरात्कनुरुपादानाच भवतीत्यर्थः यनइत्यव्यपनिर्देशनकारणस्याविरुनवंध्वन्यने नत्रपरमेश्वरस्योभयविधकारणबेहंतुः अन्वयादिति यत्सत्यत्वेयल सत्वमन्वयः यदक्षावयदभावध्यतिरेकः यथामृदःकुलालस्यवासत्वे घटोत्पनिसत्वं नसावेनदभावाधिकरणनंवादोघटोत्पत्रासाद इत्य न्वयअतिरेकोप्रत्यक्षो मृदादे कारणले घयदे:कार्यत्वेचमाननथायवयत्रसद्रूपेणपरमेश्वरस्यसत्संघट:सन्हनिप्रत्यक्षनोदृश्यने नव कार्यत्वंयत्रखपुष्पादौनदभावः खपुष्पंसत् खपुष्पमस्तीत्यनुभवाभावार नकार्यत्वस्याभावइतिअन्तयमानरकोइपरस्पकार बहुवचनंशिष्याभिप्रायम् नमेवखरूपनरस्थलक्षणाप्यासुपउक्षयनि तत्रस्वरूपलक्षणंसत्यमिति सत्यत्वेहेतुःयत्रय तेजोवारिमृदायथाविनिमयोयत्रविसर्गामृषाधाम्माखनसदानिरस्नकुहकंससंपरंधीमहि १ स्पिन्धयाणांमायागुणानांनमोस्न:सत्वानांसोभूनेंद्रियदेवनारूप: अमृषासत्यः जगनः कार्यत्वंचबोधयनइत्यर्थः अवार्थपटेनकार्यार्थकैन अचययहाधिकरणमुपानं व्यनिरेकग्रहाधिकरणंखपुष्याटिकनुध्यतिरे- कार्यपारिनरपदादाक्षेपलब्धमिनिबोध्यं ननुमृदादिव्यतिरेक यहाधिकरणं तंवादिभावरूपसिहं बपुष्पादिकंवलीकमनुपाख्यंतस्य कथंव्यनिरेकग्रहाधिकरणनाइत्यपरितोषादाह यद्दति अन्वयादिपदस्ययत्सत्वेइत्यादिरर्थ पारिभाषिक: विहायअवयवार्थ योगायोगिकार्थः परिगृत्यनइत्यर्थः अनुदानस्तादात्म्पेनप्रनानिः व्यावृत्तिभेदः अर्थेषुकार्यकरणेपुकारणस्पानुवर्तमानत्वंका यस्यब्यारत्तवंचरश्यतेनेनयरनुपर्नमा नकारणं यस्यारत्ननकार्यमिनिनिश्चेनव्यं सवर्णादिकारणाहिकारणावस्थापांकटक कुंडलारिकार्यनुपरस्परंवारणावस्थायांचनानुवर्तने इदंसवर्णकुंडलंसवर्णकटकंसवामनिनादात्स्येनपनीयमानत्वात् कटक कँडलादिकार्यनुपरस्परंकारणावस्थायांचनानुवर्नने कुंडलसवर्णपिंडेचकरकारितादात्म्यमनीत्यभावान अत:कुंडलंकटकंन वर्णपिंडः कटकनेत्येवं भेदेनपनीयमानत्वान् व्यायनबंकार्यस्य एवंघटःसन्पटः सन्इनिविश्वकार्येसद्रूपंब्रह्मानुवर्नने घटादिकार्यतु पटादौकार्येसृष्स्यग्रेकारणायस्थार्याचनानुवर्नने सविधाकालिकंब्रह्मघोनघटः पटोनेत्यादिभेदमतीने अनोव्यास्तत्वात् विश्वकार्य सद्रूपंब्रह्मकारणमिनिभावः ननुसिहानेनिमित्तोपादानत्वोपायविधकारणत्वंपरमेश्वरस्येष्म अनुहात्तिश्योपादानस्यैवमृदादेर्घटादौदृश्य ने ननुनिमिनस्यक ः कुलालादे: मनोनुनिव्याहात हेनुनाकार्यकारण भावसाधने परमेश्वरस्योपादानलमेवसियेत् ननुकतत्वमपि किंन पूर्वमीमासकैः सृष्टिपलयानस्युपगमार जगतोजन्मादेरपासिद्धौजन्मादिकारणकयंतटस्थलक्षणस्यादित्याशंकायामाह् यहा सावयवत्वादन्वयेनि अवान्चयनरपदाभ्या अन्वययाप्तिः व्यनिरकव्याप्तिश्चगृह्यते नेनाधिनिबहुवचनयंजिनवरक्तपरिच्छेट्स हचारिनसावयववादिहतोरध्याहारःसूयने तयाच अर्येषुघटपटादिकार्येपुआत्मनिचगृहीतान्चयत्यतिरेकच्याप्तिकस्यसावयवता यत्सत्यनयामिथ्यासोऽपिसत्यवसतीयतें परंसत्यमित्यर्थः अत्रदृष्टांतः नेजोवारिमृदाययाविनिमयोव्यत्ययः अन्यस्मिन्नन्यावभा सःसयथाधिष्ठानसत्तयासहमतीयतइत्यर्थः नत्रनेजसिवारिबुद्धिःमरीचिनोयेप्रसिडामृदिकाचादौवारिबुद्धिरित्यादियथायथमू यम् यहा नस्यैवपरमार्थसत्यत्वमनिषादनायनादिनरस्यामिथ्यात्वमुक्तम् यत्रमृषेवायत्रिसर्गोनवाता मन्भिनि यत्रेसननम नानमुपाधिसंबंधवारयनि सेनेवधाम्नामहसानिरस्तं कुहकंकपटंयस्मिन्नम् नटस्थलक्षणमाह जन्मादीनि अस्यविश्वस्य जन्यस्थिनिभंगायनोभनिनधीमहीनि नवहेतुः अन्वयादिनरनश्वार्थपुकार्येषुपरमेश्वरस्यसपणाचयाटकार्येभ्यश्चरवपुष्या- दिश्यतव्यनिरकार यहा अन्नयशट्रेनानुवनिरिनरशब्देनयानिःअनुकृत्तत्वात्सद्रूपंब्रह्मकारणम् मृसवर्णादिवन या हलवाहिशंकार्यपटकंडलादिवदित्यर्थः यहा सावयवत्वादन्वयव्यतिरेकाभ्यायदस्पजन्मादिनत्यनोभवतीतिसंबंधः ६ दिहेनोरस्यतिपदवायजगतिपक्षेपरामर्शादिरशारणसामगिवलाद्यज्जन्मादिनिश्चितत् यत्नोपयाननधीमहीन्यन्वयः नवहेतुपुर: सराव्याप्तिरन्वयध्याप्तिः साध्याभावपुरःसराव्यानियेतिरेकच्याप्ति: नथाचप्रयोग:इविश्वनन्मादिमत्सावयवत्वात् यचयत्रसा वयवत्वंघटपरादौनजन्मादिमवं यजन्मादिमलामाय: आत्मनिनत्रसावयत्वासाव: तयापृथिव्यादिजगतोपिसाव यवत्याजन्मादिमत्तसिाह एवंपरिछिन्नतश्यत्वादिहेतुस्सस्यामिपक्षनादिकंचोत्यं एवंचमन्वयव्यतिरेक्यामिवदनुमानेनन गनिजन्मादिकंपसाध्यनकारणभयविधपरमेश्वरस्यश्रुत्यैवसाधनीयमित्यभिप्रायः ५ ६५ ५ । वेटेस्लु नदाह नयाचशुनिरिनि अन्चयच्यामिकमेव अनुमानध्यनिरेकच्या सिकंदनिवेदांतिमतव्यतिरेकपटेन भर्थापनियानया चसावयवत्वाद्यन्यथानुपपत्याचयज्जन्मादिसिध्यनिनन् यनइत्यर्थः यतोनिमिनोपादानरूपात्परमेश्वरान् भूनानिआकाशादीनि स्थूलशरीरांना निजायंने जाताभिसंनियनजीवंनिपोषणपालनादिकलमंने प्रयतिनश्यनिसंनियदभिसविशनि यस्मिंस्तादा स्येनप्रविशतिनीनिश्रुसर्यः आदिपदेनसञ्चत्सच्चाभवत् नदात्मानस्वयमकुरुनेसादिश्रुत्यंतर संग्रह: ननुनयंश्रुतिरी घर सजगदुपादानतादिपराचननद्रव्योपादानत्वादर्शनात् घादिकार्यहिमृदायचेनभोपादानकंदृश्यनेनेन मोहजडदुःरात्मकजम नः तत्सरशविगुणप्रधानमेवउपादानंयुक्तं पुरुषसन्नियानमात्रणमधानंखयमेक्जगदाकारणभवनि ननयकर्नुरश्चरापे- क्षानरमान्यन प्रधानान्भूतानिजायनप्रधानमेवात्मानंजगदाकारेणकुरुनेइत्येवंशुनिभिरपिप्रधानमेवजगत्कारणत्वेन प्रतिपाद्यनइनिशंकने नहींति सजगत्क परमेश्वरोलोकान् नुनिश्चितंसजैसाष्टंकरपाणिइतिऐक्षन आलोचिनवान् ननः मश्रुयनीवाइमानिमूनानिजायंने येरजानामिजीवंति पत्नयंत्यभिसंविशनासायाः श्रुनयःस्मृतयश्चयनः सर्वाणिभूतानि भयंत्यादियुगागमे यस्मिंश्चमलयंयांतिपुनरेवयुगक्षयइत्याचा नाहकिंमधानंजगत्कारणत्या ध्येयमभिप्रेतनेत्या ह अभिज्ञोय:नम् सऐक्षतलोकान्नुसृजाइनि सहमाल्लोकानसनननिचुने ईक्षने शब्दमिनिन्यायाच ई सइमाँल्लोकान्स्वान्दनिश्रुत्यर्थनगलारणस्यईक्षणश्रवणाज्जास्यप्रधानस्येक्षणासंभवान् शुनिश्चेिननमेवजगत्कारणपनिपा यनेनमधानं जड़मेवव्योपादानंइत्यादिनियम: आरंपादिवादेदृष्टोनताविवर्नवादरज्वादोसादिकलमेनडरज्वादेरपिसदिचेननत्वो पादानत्यादिदर्शनाव नविलक्षणत्वादिस्वैर्यथासन-पुरुषाकेशलोमानिनथा क्षरासंभवनीहाविश्वमित्यादिश्रुत्याचजगहिसह शस्यैवेश्वरस्योपादानत्वसंभयोक्तेश्चनिभावः विनरोधाकरेद्रष्टयः न्यायः श्रुत्यर्थनिर्णायक: सूत्रसमुदाय: तवक्षत शब्दमिनि शारीरकमीमांसायांआदितःपंचमाधिकरणसिद्धांतसूत्रं अस्यार्थः नसांख्याभिम प्रधानंजगत्कारणमिनिप्रतिज्ञा नत्रशब्द मिनिहेतुगभविशेषणं अशब्दत्वात् वेदेशब्यापनिपाद्यत्वादित्यर्थः कुनोत्दशब्दापनिपाद्यत्वंइनिशंकामाह इक्षनोरनि सईक्षने यारिमुनिपुजगत्कारणस्येक्षणभवणादी क्षणंचजडेप्रधानेनसंभवनी निवेदशब्दापनिपाद्यमनोनकारणमिनिन्यायोतिः ईक्षणा ३४ निरपिकथंचिसधानेयोज्येनेत्यादिशंकानिकरनिरासाय नवीश्वरस्यकर्तृत्वादिकंवैषम्यादिदोषामसंगार्यजीवकर्मापेक्षवाच्यं जीपश्चा धर्मादिकर्मणांकोंपादानश्चेनिकर्महारश्वरस्यसृथ्या दिभयोजकत्वेनजगदुभयविधकारणवंपर्यवस्पनि लोकेजयकतृयोधपयोजके नेत्रव्यवहारदर्शनार नथाचजीयोध्येय स्यादिनिशकने नर्हिजीवइनि समाधत्ते नत्याहेत्यादि अविद्यारनज्ञानेश्वर्यस्थनीवस्यध्याने, फलाभापान नित्यालुप्मज्ञानादिरूपंधीमहीनिभायः ननुसमारंजीवस्यहिरण्यगर्भस्यजनारतज्ञानेश्वर्यश्रुने सध्येयोस्त्विनिशंकने नाही किमिनि अमस्जिीयोपाधिकभौनिकसृष्टेः पूर्वहिरण्यगर्भ:समुत्पन्न जानःसन्मूनस्यनीयादिसंघस्यैकःपनिरासीदित्यादिश्रुसर्थः अत्रैश्वर्यस्यान्यत:पाट्यप्रवणान् नन्निदानस्यज्ञानस्यापिनथात्यायगनेरनाहनवामिनिभायः आदिकवयेब्रह्मणानि नबनानाविधनो वैस्कष्टस्तस्मैवेदंपकाशिनवान् इनिव्यंजयिक विपरं नत्स्तो त्राणां निर्दोषत्वायादीनि यति यःपरमेश्वरःपूर्वमहाकल्पादौ ब्रह्मा विदधानिउत्पादयनि दैनंदिनकल्पादौनुसतंप्रबोधयनि पश्चनस्पेब्रह्मणेवेदान्यहिणोनिददातिनहु-द्वौपकांशयनीत्यर्थः उभय नाहिनीवस्यानत्साह स्परावेनेवराजनेय:नवनामिडजानवानिन्यर्थ नहिब्रिह्मा हिरण्यगर्भसमवर्ननायभूतस्पनानःपनि कासीदिनिश्रुतेः नत्याह नेनानि आदिकवयेबह्मणेऽपिब्रझययःनेनेप्रकाशिनवान् योब्रह्माणंविदयानिपूर्वयोवैदा अपहिणोनिनस्मै तहदेवमात्मबन्धिप्रकाशंमुमुक्षशरणमहंमपाइनिश्रुनेः ननब्रह्मणोऽन्यनोवेदाध्ययनमप्रसिद्धम् स बम् नत्तुतदामनसैवतेने अनेनबुद्धिवृत्तिप्रवर्तकलेनगायत्र्योंदर्शिनः वक्ष्यनिहि प्रचोदिनायेनपुरासरस्वतीविनन्दना जस्यसनीस्मृतिदिसलक्षणाप्रादुरभत्किलास्यनःसमेऋषीणामृषाःमसीदनामिनि ननुब्रह्मास्वयमेवफमभनिबुद्ध न्यायेनवेदमुपलभनांनत्याहयद्यस्मिन्ब्रह्मणिसूरयो पिमुधनानि नस्यान ब्रह्मणोऽपिपराधीनज्ञानलास्वनःसिदज्ञानः परमेश्वरएच जगत्कारणम् । ५) भूनार्थलट् नंदेवस्वप्रकाशं नामाकारोधकाशनइनि मा मबुद्धि प्राशनलमस्यारिगस्योत्सपीनिव्यप्तमित्यर्थः यहाआत्मज्ञानपदंहमासिइंसमक्षरहंशरणंम्पद्येनदेवशरणोमयामिनि श्चितमिसर्यः मननपरापरविद्यापदत्वं मनसैपनि मनस्येयप्रकाशिनवान् ससम्पथेतनीयामनसियथायदेस्फू निस्थानथामनोनिं- प्रवर्तयामासेत्यर्य: गायचर्यरतननीयपादार्थ अतएवसनीयपाट्स्थस्ययइत्यस्यात्रवाक्येपयोग: भगवनाब्रह्मणोरादिषयमंत्रस्य शिनोवेदस्त मुग्यनःप्रादुर्भूनइत्पर्यस्पष्टयितुंहिनीयस्कंधस्परलोकमाह मंचोदिननि पुराकल्पादौमनस्यब्रह्मणोदिसतीसमिति षयांस्मृतिचितन्वनाविनारयनायेनभगरनामेरिनावेदवाणीनस्यात्यनोमुरखनः फिलमादुर्भूनासानिशिक्षादियुक्तानिलक्षणानिया स्या:सांऋषीणांज्ञानप्रयनांश्रेष्टइनिनदर्थः न्यायेननि लोके वनिमसिहोर्थइहन्यापपदाभिधा ययापूर्वेयुराचार्याद्वेदम धीत्यस टी-व्या वेदस्तुति || स्वापरयुःप्रबुद्धःगुरुनिरपेक्षएउपदंपठानिनददैनंदिनकरूपेतु महाकल्पादौतजानिस्मरपद दृष्टविशेषात्कल्पांतरानुमितकर्मोपासन ३५ बललयब्रह्मवाधिकार कल्पांतरस्थवेदंस्मरालित्यर्थः मूरयोधिकारिणोब्रह्मादयोपि मुहांनीति पूर्वोक्तस्मृतिपुराणबलारब्रह्मपाः कल्पादौवेदादिविषयेमाहोनिश्चीयने ननसप्तप्रबुद्धन्यायस्यजातिस्मरत्वकल्पनस्यचबाधइत्यर्थः पूर्वपक्षोक्ताहिरण्यगर्भश्रुनोतु श्रुसंतरोतापरमेश्वरानज्ञानादियाप्तिरुपसंहर्तव्येनिभावः उक्तश्लोकार्थनिगमयति मनएवेत्यादिना अनएक्परमार्थससहनि गायव्यापारणेनि सांगायत्रीमंधाव्यभिचारिधीमहीनिपटंसंवलितगायव्यर्थनप्रारंभणेत्सर्थ वक्ष्यमाणलक्षणवाक्येषपिझ्य मेवगायत्रीपदार्थोबोध्यः वेदमसिहचतुर्विश्यक्षरविपादच्छंदसाप्रारंभइनिलोंगायत्र्याचसमारंभइसादेर्नयुक्त चतुर्लक्षपुराण थेसपादलक्षभारनेचासादशस्मृतिषुचचतुर्दकगोचरनादृशत्रिपदछंदोविशेषस्यकाप्यदर्शनेनएकस्मिन्नेवपुराणेनसंभवत्वापादान स्यात्यंनासंभवोक्तिवान्गायत्र्यर्थताचास्यश्लोकस्येत्यसविपदंजगलसवकारणपरंनदर्थोजन्माद्यस्ययनइनिअननोच्यने पालना- अतएवसत्यः असत: सत्ताप्रदत्वाच्चपरमार्यसत्यः सर्वज्ञत्वेनचनिरस्ताहक धीमहीनिगायत्र्यामारंभेणचगायत्र्यारन्य ब्रह्मविद्यारुपमेनसुराणमिनिदर्शिनम् यथोक्तमत्स्यपुराणेपुराणदानप्रस्ताव यत्राधिकृत्यगायत्रींवर्ण्यनेधर्मविसर: रत्रा. सरवथोपेतंनद्भागवन मिष्यते लिखिलातच्चयोदद्याडेमासिंहसमान्चिनम् प्रोष्टपद्यांपौर्णमास्यांसयानिपरमपदम् अष्टाद शसहस्त्राणिपुराणंतपकीर्तिनम् । ५ ७ दिकीडार्थकदेवपदार्थोप्यनेनैव जन्मादिइत्यादि पदेनपालनादिग्रहणान्वरेण्यपदार्थ:परपदेन परत्वोपपादकानिसत्यादिपदानिगर्भपदार्थोधामपनधीमहीपदंसरूपेणैव तृतीय- पादार्थनेनब्रह्मदेसादिनासमधिहिरण्यगर्भबुद्धिप्रेरकलोक्तौसर्पयरिबुद्धिपरकत्वस्या दुक्ति सिद्धेरिनिगायत्री मंत्रणगायत्रीप देनवाआरव्यायते याब्रह्मविद्यासारूप्यतेपनिपाद्यनेयननिनद्रूपंपनिपायप्रतिपादकयोरभेदविवक्षयाविद्यास्वरूपमववाश्रीम द्भागवतमित्यर्थः अवब्रह्मविद्यापदेनसगुणनिर्गुणविद्ययोहण गायत्री मंत्रणहिशक्तिहत्यासगुणब्रह्मणोलक्षणयानिर्गणस्य चपनिपादनेननसमानार्थकस्यास्यत्तदुभयार्थकत्वात् श्रीभागवतस्यगायत्र्यापारंभः नय तीनि चास्यपुराणस्यलक्षणा- नीत्यत्रपुराणवाक्यानिप्रमाणयति यथोक्तमित्यादिना गायत्र्यर्थमधिकृत्यारश्यधर्मस्पधर्मः प्रोझिनकैनवइत्युक्तलक्षणभाग वत्तधर्मादेबिस्तरोत्राफरपधश्चवर्ण्यने यवनदष्टादशसाहस्रपुराणंभागवतमिनिमास्यार्थ: पुराणांतरेवामनपुराणेहयगावब्रह्मविपतिदययीचे णाश्वशिरोयुक्तेनदधिचिमुनिनाप वर्जिनानारायणवर्माख्याब्रह्मविद्याहत्रवधसाहचर्यादिनायाद्याइनिसंदर्भिण्यां ननुलक्षणं ३८ सुत्केचदानश्रवणादिविधानयुक्तं भगवनामोक्तंभागवगवनइदंपनिपादकंभागवतंइनिसमाख्ययेव भागवनपदार्थज्ञानसंपादित्याशंका- यामाह अनएवेनि लक्षणोक्तिपूर्वकंदानपठणादिविधानादेवेसर्थः अयंभाव: लक्षणोक्तिबिनाभागवनंदयादित्येवंदानादिदि- धानएवंचकारभगवान्यासः कृपणवत्सल इनिउत्पाभगवन्यासपणीनत्वेनपुराणमात्रसभागवतलसंभयात् श्रीविष्णुशिव योईयोरपिभगवत्वननसनिपादकविष्णुशिवपुराणादेरापिभागवनत्वसंभवाचनसामंजस्पेनपदार्थनिर्णय: नथाचभागवा नंनामान्य शिवषिष्णुपुराणादिकमेव स्यात् इत्यनियाप्तिशंकास्यात् लक्षणोक्तीनुयथोक्तलक्षणलक्षिनंश्रीशकपरिक्षि संवादरूपं द्वादशस्कंधात्मकं श्रीपागवतामिति विशेषानर्णयेननशंक नायं शंकियौग्यनभवनि सर्वत्रलक्षणोक्ते रनिव्या पुराणांनरेचगंयोशदशसाहस्त्रोद्यदशस्कंधसंमिनःहयग्रीवबह्मवियायत्ररववधस्तथा गायव्या चसमारंभरसभागवनविदुः ६ स्यादिनिरासार्थायाःसत्यात् इत्यपिनशंकनीयंइत्यपि ब्रह्मविद्यारूपत्वोत्याकर्मविद्यावन्मुसुक्षभिरसेप्यामित्यपिनशकनीय इनिबाध्यने आलयमिसादौमुक्तादिसेव्यत्तस्यवक्ष्यमाणसाञ्चेनिसद्भिर्विभावनायं नयाचगारुडे एनयशंसा पर्यायंबाम, त्राणां भारतार्यविनिर्णयः गायत्रीभाष्यभूनोसौवेदार्थपरिरहिनः पुराणानांसामरूपः साक्षाद्भगवनोदिन ग्रंथोष्टादशसा हस्सः श्रीमद्भागवनाभिधः इसवब्रह्मसूत्रार्यत्वात् ब्रह्मविद्यारूपत्रव्यं शितं वेदेषुसामवन् पुराणेघुमत्वात् सामरूपन्यंका स्पेयेनविभाषिनोयमित्यपसंहारासाक्षाद्भगवटुक्तलं नयाचलाक्षागवनामोक्तं भागननामिनिनिरुक्त्यायोगरूटोयं तशब्दोनकेवलंयौगिकः वेदस्तुः ३५ इनिनविष्णुराणादोभागवनवं ग्रयो सादशसाहस्रइनि इन्य धादशसाहस्त्रगणनाप्रकार: दीरनगयानुष्टुपछंद: समूहेयंयात्रि शदक्षरा त्मिकानुष्टुपपरिमाणेनगणनायांपंचोनाद्विशफलरशांडशसहस्त्रसंख्या १६१९५ संपद्यते उवाचमत्राःसप्तसधिक माद शशनसंख्यांकाः १२ ७०अर्थश्लोकाः शनद्वय संख्या २०० इनिश्रीमद्भागवते अमुकसंधप्रथमाटिरध्यायइनिवाक्यानामाय- श्रीमद्व्यासपिरचिन वेनयंयसंख्यांतर्गनवेनतले या २३५. पंचविशदत्तरविशनानंकलनया अष्टादशसाहस्रसंख्या १८००० संपत्तिः यदाचंडीसमशतीन्यायेनमंत्रविभागेनापिइयंसंख्यासंभाव्यते तथाहि अनुष्टुपश्लोकगद्यार्यारुपमंत्राः एकादशसहस्त्रा गिद्विसप्तकनरेडिशनीच १२७२ दीर्थरन लोकानांषट्पंचाशदधिक समापशनिशनसँख्याकानामर्थकानिमंत्रा द्वादशाधिकसाथ पंचमहस्माणि ५५१२ अनुष्टुपर्धकानिएकादशाधिकहिशनी २११ उपाचमंत्राणांससत्याधिक हादशाशनसंरयानांमध्येपंचपशु तरदिशनानामनुवादरूपाणीपुरोवादशेषनयानावनोविहायापशिशाउभाचमंत्रा:पंचोत्तरसहस्रं १००५ संकलनयाादशसहस्त्रा णि १८००० आपाननएवं व्यारव्या नेननत्तदध्यायेषु नत्तमंचगणानयासंयोनाधिक्यसंकलनमूत्यंहमाद्विप्रधान धर्मशास्त्रगंयेएकालखंडादौकलिंसभाजयंसार्याइत्यादिश्रीभागवनवचनोदाहरणेनकलिधर्मादिनिर्णयान कर्मकांडाष्यित्रनिक पद्मपुराणेअंबरीषपनिगौतमोक्तिः अंवरीषशकप्रोक्तं नित्यंभागवनंशृणु पठव स्वमुरखे नापियदीच्छ सिपवक्षयमिति अतएवेदंभागवतमन्यवादित्यापिनशंकनीयम् । उबयरूपवनसकलबंदादिसाररूपत्वं सर्ववेदेनिहासानां सारंसारसमुधनाशिनिवक्ष्यमाणसाच्च किंचमुमुक्षूपकारायहमादि परिनेनबोपदेवेनकनेमुक्ताफलगयेपुराणांतरंविायत्रीभागवतश्लोकानामेयोदाहरणान श्रीभागय नस्पैषमोक्षेमफलकत्वेनसुम क्षभिरवश्यसेव्यत्यज्यते नयाचयांनेनत्पयं विद्धनेशशिष्येणाभिषकेशवसूनुना हेमादिवोपदेवेनसुक्ताफलमचीकरन्ह नि अतएवखासदारहने अंबरीषसुकमोनिसंभागवनंशृणुशनिवाक्ये यदीडसिभक्षयमित्यतं अबशुकपोक्तमितिविशे पणेनविष्णुपुराणादीनांयोगहत्यामागपनत्वनिरास: किंचयोगहत्यापुराणांनरस्पापिसागवतत्वेहेमाद्रिमाधवादिभिः मधुसूदन स्वामिकमलाकरभट्टानंत देवपर्यनैर्महानिबंधकारीरुपपदंभागवतपदंउच्चानस्येवपुराणस्यवासिनोदा हियरन फिल न्यभागवनव्यावर्तकं विशेषणमुपारयेत् भागवतइत्यत्का अन्यपुराणवाक्यमपिउदाहियेन नचैवंकाप्युपलायने नस्मारइदमेय ३६ भागवतं नविष्णुपुराणादियत्तुशारीरकमीमांसापांभागवनमन रिसनंहयग्रीवपंचरात्रेणगणिनयंत्रमागवनारयनंबसनस्यैवेनिन वस्पष्टं वासनाभाष्यसंबंधोक्तिविद्वकामधेनुहनुमन्दाष्यनत्वभावार्थदीपिकापरमहंसमियाशुकहार्दमनोहरातोषणीसंदर्भिण्या दयटीकाग्रंथा: चिसखाचार्यगोडाचार्यवल्लभाचार्यविजयध्वजाचार्यादिभिः कताबहुनराविराजने तथापि श्रीधरस्वामिनटीका याभगवामयत्वेनसर्वसंमनलान् सर्वदेशमसिद्धनाचनामेवव्यारव्यातुमुद्यनामहे एवं निराकारब्रह्मपरनपाव्याख्यानंपधंसाकारची कृष्णपरब्रह्मनयापियाख्यायने रुष्णलीलप्रयाअवमाथान्येनपनिपादनार यंथपनिपाद्यस्यचगंयाद्यपद्येवर्णनावश्यकत्वात् तत्रपरंपू वनारनयांशावतारेभ्य: उत्तरं श्रीकृष्णधामहीयन्वयः अस्यस्वरूपलक्षणमाह धाम्माननि आत्मीयनमयुरारव्येनपामास्थानेन तन्निवासिनांसदानिरस्मकुहकं मायाकार्यसंसारलक्षणंयेननं लीलामाह जन्मायस्येनि आद्यस्यजन्मादिविकाररहिनस्यापिजन्मअयना र:यनः यववसदेवगृहेससम्यनसिल्नसमातइतरनश्चइतरत्रनंदगृहपियोन्चयान अन्नगच्छदिनि परेणेवयइनिपदेनअन्चय: कस्पाडेनोरन्चगानवाह अर्थेषुकंसवंचनादिमयोजनेषु अभिनइनि यहाबाललीलारासलीलादिलोकोत्तरविलासरूपेषर्येषुभिज्ञ समादृशार्थसंपादनानिपुणइसर्थः ननाम्बराट्वेोकुलवासिगोपालादिमिरेवराजनइति गोपलीलस्पाप्यव्याहनेपर्यमाह नेनेइतियोवा णेब्रह्माणंविस्मापयितुंरदासंकल्पमात्रेणब्रह्मसत्वज्ञानानंतानंदमावेकरसमूर्तिमयंवत्सवत्सपालादिम्पवैभवं विस्तारितवान् थत्यत्र सग्योबलरामचतुर्मुसादयोमुत्यनिनत्वंज्ञातुं न शक्नुवनिमहायलौकिकालौफिकनाशलीलाभिः सूरयोलीलातत्वज्ञा: मनाःमुत्यति प्रेमानि शयोदय नाविवशाभवंतियदित्युनरत्राप्यन्वैधानि यत्याभ्योलालाभ्यस्ते नोवारिमृदायथायथावविनिमयोभवनि नन् खादिकात्याचंद्रादस्सेिजस्त्वंतनिकटवस्तूनांननेजसाचंदाधिक नजोयत्वं वेणुवादनादिलीलयावारिणः काटिनवंमृदःपापाणाः स्वत्वंइनि यत्रश्रीकृष्णेनिमित्नेसनिधिसर्गःविषुगोकुलमथुरादार पनि पुरषुसर्गः गोपालराधिकाटेररोड्यादेः रुक्मिण्यादेश्य पादुर्भावः अमृपाससः नेमंगोलोकवैकुंयादिवासित्वेनारग्रहणांभगवदवतारनुल्यत्वादिति । इनिश्रीमन्दागवतमयमश्लोकस्यश्रीधरीयीकायाः काशीनाथोणध्यायकृताव्याग्यासमाता पुस्तकमुंबईतरु घ्याशास्त्रीगुर्जरयांचेगंयभकाशकछापरवान्योनछापिलेशके १७८४ फागुनशु०१ गुरुवार

मा
॥इतिश्रीवेदस्तुनेःश्रीधरायटीकापासुबोधिनी॥
व्यारयासमाप्ता॥

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

No text on this page.

Srivedastute Sridhariatikaya Subodhini

Author
Not Available
Title
Srivedastute Sridhariatikaya Subodhini
File name
Srivedastute Sridhariatikaya Subodhini
Text
OCR done
Published
2006/06/15
Publisher
Asiatic Society Of Bengal, Kolkata
Language
Sanskrit
Pages
82
Library
The Asiatic Society, Kolkata
Classification
Hinduism narrowly
Keywords
Bibliotheca Indica
DLI number
344870
Barcode
4990010213847.00
Scanning centre
C-DAK, Kolkata
Digital publisher
Digital Library Of India
Rights
In Public Domain
VMLT id
SPmwzVJYgD7
Download PDF

Srivedastute Sridhariatikaya Subodhini