·निधन अन्यमाला

·महोपाध्यायमेघविजयगणिविरचित,
दिग्विजयमहाकाव्य
[मूल-संस्कृत ग्रन्थ तथा अन्यकारवटिप्पणी, प्रस्तावना, विशेषनामसूच्यादि समन्वित]
संपादक
पण्डित
वा लाल प्रेम चन्द्र शाहा
(न्याय-व्याकरण तीर्थ)
प्रकाशक
श्री जयन्तकृष्ण ह० देवे, एम्. ए., एलएल, बी.,
ऑनररि रजिष्ट्रार
भा र ती य विद्या भवन
वंबई
रिस्माद २...]
• प्रमादि: पंचती . [१९९५ विवाद
8. (मूल्य

·॥सिंघीजैनग्रन्थमालासंस्थापकप्रशस्तिः॥ अस्ति यनामिषे देशे सुप्रसिद्धा मनोरमा ! मुर्शिदावाद इत्याख्या पुरी वैभवशालिनी । पहयो निवसन्यत्र जैना केशवंशजाः। धनाढ्या नृपसदृशा धर्मकर्मपरायणाः ॥ यीहालचन्द इत्यासीत् सेप्वेको बहुमाग्यवान् । साधुवत् सञ्चरित्रो यः सिंघीकुलप्रभाकरः ।। पात्य पवागतो यश्च कर्तु व्यापारविस्तृतिम् । कलिकातामहापुर्या कृतधर्मार्थ निश्चयः॥ कुशाग्रीयस्सयुत्येय सत्या च सुनिष्टया। उपाय॑ विपुलां लक्ष्मी कोट्यधिपोऽजनिष्ट सः॥ तस्य मधुकुमारीति समारीफुलमण्डना । अभूत् पतिमता पत्नी शीलसौभाग्यभूपणा ॥ श्रीयदादुरसिंहाख्यो गुणयाँस्तनयस्तयोः । अभवत् सुकृती दानी धर्मप्रियश्च धीनिधिः॥ प्राप्ता पुण्यवता तेन पनी तिलकसुन्दरी । यस्याः सौभाग्यचन्द्रेण भासितं तत्कुलाम्वरम् ॥ थीमान राजेन्द्रसिद्दोऽस्य ज्येष्ठः पुत्रः सुशिक्षितः । यः सर्वकार्यदक्षत्वात् पितुर्दक्षिणबाहुवत् ॥ नरेन्द्रसिंह इत्यास्यस्तेजस्वी मध्यमः सुतः । सूनुपीरेन्द्रसिंहश्च कनिष्ठः सौम्यदर्शनः ॥ सन्ति प्रयोऽपि सत्पुषा आतभक्तिपरयणाः । विनीता. सरला भन्याः पितुर्मार्गानुगामिनः॥ अन्येऽपि यहवस्तस्यामयन् सम्रादिवान्धवाः । धनैर्जनः समृद्धः सन् स राजेव व्यराजत ॥ अन्यश्च- सरस्पत्यां सदासको भूत्या लक्ष्मीनियोऽप्ययन् । तथाप्यासीत् सदाचारी तश्चिधं विदुपां खलु ॥ नाईकारो न दुर्भायो न विलासो न दुर्व्ययः । दृष्टः कदापि तद्गेहे सतां तद् विस्मयास्पदम् ॥ भको गुरजनानां स यिनीतः सज्जनान् प्रति । यन्धुजनेऽनुरकोऽभूत् प्रीतः पोप्यगणेप्वपि ॥ देश-कालस्थितिमोऽसी विधा-विज्ञान पूजकः । इतिहासादि-साहित्य संस्कृति-सरकलाप्रियः॥ समुन्नत्य समाजस्य धर्मस्योत्कर्षहेतवे । प्रचाराय च शिक्षाया दत्तं तेन धनं घनम् ॥ गत्या समा-समित्यादी भूत्वाऽध्यक्षपदान्वितः । दत्या दानं यथायोग्यं प्रोत्साहिताश्च कर्मठाः ।। पयं धनेन पेन शानेन शुमनिष्ठया। अकरोत् स यथाशक्ति सत्कर्माणि सदाशयः॥ अथान्यदा प्रसन स्वपितुः स्मृतिदेतवे । फ किञ्चिद् विशिष्टं स कार्य मनस्यचिन्तयत् ॥ पूज्यः पिता सदेवासीत् सम्यग्-मानरूचिः स्वयम् । तस्मात् तज्ज्ञानवृद्धयर्थ यतनीयं मयाऽप्यरम् ॥ बिचार्य सयं चिचे पुनः प्राप्य सुसम्मतिम् । थशास्पदस्पमित्राणां यिदुपां चापि तादृशाम् ॥ जैनमानमसापय स्थाने शान्ति नि फेतने । सिंपीपदाक्तिं जैन कानपीठमतीष्टिपत् ॥ श्रीजिनयिजयः माको मुनिनाना च विभुतः । स्वीकतुं प्रार्थितस्तेन तस्याधिष्ठायकं पदम् । तस्य सौजन्य सोहार्द-स्वोदायर्यादिसणैः। पशीभूय मुदा येन स्थीरतं तत्पदं परम् ॥ फपीन्द्रेण रवीन्द्रेण स्वीयपावनपाणिना । रस-नागा चन्द्राम्दे तत्प्रतिष्ठा व्यधीयत । मारण्य मुनिना चापि कार्य तदुपयोगिकम् । पाठनं मान लिप्सूनां तथैव मन्यगुम्फनम् ॥ तस्वैप प्रेरणां प्राप्य श्रीसिपीकुलकेनुना । स्थपितोयसे चैपा प्रारम्या अन्यमालिका वारपेतसा टेन धर्मशीलेन पानिना । प्ययितं पुष्फलं द्रव्यं तत्वत्कार्यमुसिरये ॥ सवाणा प्रतिदानेन नेकेषां विदुषां तथा । शानाभ्यासाप निफामसाहाय्यं स प्रदत्तवान् । जलपातादिकानां तु मातिफूल्याइसी मुनिः। कार्य नियार्षिकं तत्र समाप्यान्यत्र चास्थितः । तत्रापि सततं मयं साहाय्य सेन पच्छता । अन्यमालाप्रकाशाय महोत्साझा प्रदर्शित नरनिध्य-चन्द्राम्दे जाता पुनः सुयोजना । प्रन्यायल्याः स्थिरत्याय विस्तराय च नूतना॥ ततः परस्परामाद सिंपीयंशनमसता । मायिधामपनायेयं प्रत्यमाला समर्पिता ॥ भासीत्तमा मनोपाम्साहपूर्ण प्रन्यकाशने । सदय व्ययितं तुम लक्षायघि हि रुप्यकम् ॥ दुर्पिटासाद् विहंगत ! दीमाग्यापारमपन्धूनाम् । सत्पनेयाय कालेन स्वर्ग स मुरती ययो । ए-बाप नेत्ररे मासे भापाससके । फलिशावास्यपुस प्रामपान परमा गतिम् । पिवमोचतापुरः प्रेयसे पितुरारमनः । तथैय प्रपितुः स्पृस्य प्रकारयतेऽधुना पुनः । प्रग्पापलिा ठामेटा प्रसपा प्रपा । भूपा मस्यै सतां सिंपीपुलकीर्तिप्रकाशिका पियनासापासपिदानन्ददा सदा चिरं नन्दरिषयं लोके श्रीसपी प्रत्यपद्धतिः ।

·॥ सिंघीजैनग्रन्थमालासम्पादकप्रशस्तिः ॥ तथाच- स्वस्ति श्रीमेदपाटाख्यो देशो भारतविश्रुतः । रूपाहेलीति सन्नानी पुरिका तत्र सुस्थिता ॥ सदाचार-विचाराभ्यां प्राचीननृपतेः समः। श्रीमचतुरसिंहोऽत्र राठोडान्वयभूमिपः॥ तत्र श्रीवृद्धिसिंहोऽभूद् राजपुत्रः प्रसिद्धिभाक् । क्षात्रधर्मधनो यश्च परमारकुलाग्रणीः । मुझ-भोजमुखा भूपा जाता यस्मिन् महाकुले । किं वर्ण्यते कुलीनत्वं तत्कुलजातजन्मनः ॥ पत्नी राजकुमारीति तस्याभूद् गुणसंहिता । चातुर्य-रूप-लावण्य-सुवाक्सौजन्यभूपिता ॥ क्षत्रियाणीप्रमापूर्णा शीर्योद्दीप्तमुखाकृतिम् । यां दृष्ट्वैव जनो मेने राजन्यकुलजा घसौ ॥ पुत्रः किसनसिंहाख्यो जातस्तयोरतिप्रियः । रणमल्लु इति चान्यद् यन्नाम जननीकृतम् ॥ श्रीदेवीहंसनामात्र राजपूज्यो यतीश्वरः । ज्योतिभैपज्यविद्यानां पारगामी जनप्रियः॥ आगतो मरुदेशाद् यो भ्रमेन् जनपदान पहन ! जातः श्रीवृद्धिसिंहस्य प्रीति श्रद्धास्पदं परम् ॥ तेनाथाप्रतिमप्रेम्णो स तत्सूनुः स्वसन्निधौ । रक्षितः, शिक्षितः सम्यक, कृतो जैनमतानुगः ॥ दौर्भाग्यात् तच्छिशोर्याल्ये गुरु-तातो दिवंगती । विमूढः स्वगृहात् सोऽथ यदृच्छया विनिर्गतः। भ्रान्त्या नैकेपु देशेषु सेवित्वा च यहून् नरान् । दीक्षितो मुण्डितो भूत्वा जातो जैनमुनिस्ततः॥ झातान्यनेकशास्त्राणि नानाधर्ममतानि च । मध्यस्थवृत्तिना तेन तत्त्वातत्त्वगवेपिणा ॥ अघीता विविधा भापा भारतीया युरोपजाः । अनेका लिपयोऽप्येवं मन नूतनकालिकाः ॥ येन प्रकाशिता नेके ग्रन्था विद्वत्प्रशंसिताः। लिखिता वहवो लेखा पेतिह्यतथ्यगुम्फिताः॥ स बहुभिः सुपिद्वद्भिस्तन्मण्डलैश्च सत्कृतः । जिनविजयनाम्नाऽसौ स्यातोऽभवद् मनीपिषु ॥ यस्य तां विश्रुतिं ज्ञात्वा श्रीमद्गान्धीमहात्मना । आहूतः सारं पुण्यपत्तनात् स्वयमन्यदा ॥ पुरे चाहम्मदायादे राष्ट्रीयशिक्षणालयः । विद्यापीठ प्रति रयातः प्रतिष्ठितो यदाऽभवत् ॥ भावार्यत्वेन तमोश्चनियुक्तः स महात्मना । रस-नि-निधीन्द्वन्दे पुरातत्त्वाख्य मन्दिरे ॥ वर्षाणामष्टकं यावत् सम्भूप्य तत् पदं ततः। गत्या जर्मनराष्ट्रे स तत्संस्कृतिमधीतवान् ।। तत आगत्य सल्लमो राष्ट्रकार्ये च सक्रियम् । कारावासोऽपि सम्प्राप्तो येन स्वराज्यपर्वणि ॥ मात् ततो विनिर्मुकः स्थितः शान्तिनिकेतने । विश्ववन्धकवीन्द्रधीरवीन्द्रनाथभूपिते ॥ सिंघी पदयुतं जैनशान पीठं तदाधितम् । स्थापितं तत्र सिंघीश्रीडालचन्दस्य सूनुना ॥ श्रीवहादुरसिंहेन दानवीरेण धीमता । स्मृत्यर्थं निजतातस्य जैनज्ञानप्रसारकम् ॥ प्रतिष्ठितश्च तस्यासी पदेऽधिष्ठातृसझके । अध्यापयन् वरान् शिप्यान् ग्रन्थयन् जैनवाङ्मयम् ॥ तस्यैव प्रेरणा प्राप्य धीसिंघीकुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे हेपा प्रारम्घा ग्रन्थमालिका ॥ अर्थवं विगतं यस्य वर्षाणामएकं पुनः । ग्रन्थमालाविकासार्थप्रवृत्तिषु प्रयस्यतः ॥ याणे-रतेनैवेन्द्धन्दे मुंबाईनगरीस्थितः। मुंशीति विरुदस्यातः कन्हैयालालधीसत्रः॥ प्रवृत्तो भारतीयानां विद्यानां पीठनिर्मिती । कर्मनिष्ठस्य तस्याभूत् प्रयतः सफलोऽचिरात् ॥ विदुणे श्रीमती योगात् संस्था जाता प्रतिष्ठिता। भारतीय पदोपेत विद्याभवन सञ्चया ॥ यातः सहकाराय सुहृदा स मुनिः कृतौ । ततः प्रभृति तत्रापि सहयोगं प्रदत्यान् ॥ तद्भयनेऽन्यदा तस्य सेवाऽधिका घपेक्षिता । स्वीकृता नम्रभावेन साऽप्याचार्यपदाधिता॥ नन्द-नियई-चन्द्रान्दै वैक्रमे विहिता पुनः। एतद्ग्रन्थावलीस्थैर्यरत् तेन नव्ययोजना। परामर्शात् ततस्तस्य श्रीसिंघीकुलभास्थता।भा विद्याभवनायेयं अन्यमाला समर्पिता। प्रदता दासाहस्री पुनस्तस्योपदेशतः । स्वपित्स्मृतिमन्दिरकरणाय सुकीविना। देवादस्पे गत्ते काले सिंधीययों दिवंगतः । यस्तस्य शानसेवायां साहाय्यमकरोत् महत् ॥ पितृकार्यप्रगत्य यनशीलस्तदात्मजः । राजेन्द्रसिंहमुख्यैश्च सत्कृतं तद्ववस्ततः ॥ पुण्यश्लोकपितुर्नामा प्रत्यागारकते पुनः । यन्धुज्येटो गुणभेष्टोधर्द्धलक्ष प्रदत्तवान् ।। अन्यमालाप्रसिद्धयर्थ पित्यत्तस्य कांक्षितम् । श्रीसिंघीमन्धुभिः सवै तगिराऽनुविधीयते । पिजनस्ताहादा सचिदानन्ददा सदा। चिरं नन्दत्वियं टोके जिनविजयभारती ।

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला » अद्यावधि मुद्रित ग्रन्थनामावलि ५० १ मेहतुझाचार्यरचित प्रवन्धचिन्तामणि मूलप्रन्थ. २ पुरातनप्रवन्धसंग्रह. ३ राजशेखरसूरिचित प्रबन्धकोश. ४ जिनप्रभ- रिकृत विविधतीर्थकल्प. ५ मेघविजयोपाध्यायविरचित देवानन्दमहाकाव्य, ६ यशोविजयोपाध्यायकृत जैनतर्कमाषा. ७ हेमचन्द्रा- पार्यकत प्रमाणमीमांसा. ८ भद्यकलदेवकृत अकलङ्कअन्यत्रयी. ९ प्रवन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषान्तर, १० प्रभाचन्दसूरिरचित प्रभावकचरित, 11 Life of Hemachandracharya: By Dr.G. Buhler. १२ सिद्धिचन्द्रोपाध्यायरचित भानुचन्द्र- गणिचरित. १३ यशोविजयोपाध्यायविरचित ज्ञानविन्दुप्रकरण. १४ हरिषेणचार्यकृत बृहत् कथाकोश. १५ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंग्रह- प्रथम भाग. १६ हरिभद्रसूरिविरचित धूर्ताख्यान. १७ मेघविजयोपाध्यायकृत दिग्विजयमहाकाव्य. १८ दुर्गदेवकृत रिष्टसमुचय. - संप्रति मुद्यमाण ग्रन्थनामावलि १ खरतरगच्छगुर्वावलि. २ कुमारपालचरित्रसंग्रह. ३ विविधगच्छीयपट्टावलिसंग्रह. ४ जैनपुस्तकप्रशस्ति संप्रद, भाग २. ५विशहिलेससंग्रह. ६ उद्दयोतनसूरिकृत कुवलयमाताकया. ७-८ उदयप्रभसूरिकृत धर्माभ्युदयमहाकाव्य तथा कीर्तिकौमुदी भादि अन्यान्य अनेक प्रशस्यादि कृतिसंग्रह. ९ जिनेवरसूरिकृत कयाकोपप्रकरण. १० शान्त्याचार्यकृत न्यायावतारवार्तिकवृत्ति. ११ महामुनि गुणपालविरचित जंदूचरित्र (प्राक्त). १२ जयपाहुइनाम निमित्तशास्त्र. १३ कोऊहलविरचित लीलावती कथा (प्राकृत). १४ गुणचन्दविरचित मंत्रीकर्मचन्द्रवंशप्रवन्ध. १५ नयचन्दविरचित हम्मीरमहाकाव्य. इत्यादि, इत्यादि. मुद्रणार्थ निर्धारित एवं सज्जीकृत ग्रन्यनामावलि १ भानुनन्दगणित विवेकविलासटीका, २ पुरातन रस-भासादिसंग्रह. ३ प्रकीर्ण वामय प्रकाश. ४ भदबाहुसूरिकृत भागसहिना. ५ सिद्धिचन्दोपाध्यायविरचित वासवदत्ता टीका. ६ जयसिंहसरिकृत धर्मोपदेशमाला. ७ देवचन्द्रसूरिकृत मूलशुद्धि- प्रकरणासि. ८ सम्भाचार्यकृत उपदेशमाला टीका. ९ यशोविजयोपाध्यायकृत अनेकान्तव्यवस्था. १० जिनेश्वराचार्यकृत प्रमा सक्षग, ११ .महानिशीयसूत्र. १२ तरुणप्रभाचार्यकृत आवश्यकवालावबोध. १३ राठोड वंशावलि. १४ उपकेशगच्छप्रयन्य, १५ सिदिचन्दाल भव्य प्रचारासण्डन. १६ पर्वमानाचार्यकृत गणरनमहोदधि. १७ प्रतिष्टासोमकृत सोमसौभाग्यकाव्य. १८ नेमि- घन्दरा पटीशतक (पृथक् पृथक् ३ बालावयोध युक्त). १९ शीलांकाचार्य विरचित महापुरुष चरित्र (प्राकृत महापंथ). २०.चंपनरिय (प्रास्त).. २१ नम्मयामुंदरीश्या (प्राकृत). २२ नेमिनाह चरित्र (अपभ्रंश महाप्रप). २३ उपदेश पदटीका (पर्दमानाचार्यत), २४ निवांगीलावती कथा (सं. क्या ग्रंथ). २५ सनदमारचरित्र (संस्कृत काव्य प्रय). २६ राजवल्लभ पाठात भोगचरित्र. २७ प्रमोदमागिरयात वाग्भटालंकारत्ति. २८ सोमदेवादिकृत विदग्धमुसमण्डनवृत्ति. २९ समयमुन्दरादिकत Tमराप्ति. ३.पग्दिरादपंग ३१ पुरातनप्रबन्धप्रह-हिन्दी भाषांतर. ३२ भुवनभानुचरित्र यालावबोध. ३३ भुवनसुन्दरी परित (कथा)सार, इत्यादि.

·समर्पणम्
यद्विद्यासरसीमवाप्य तृपितास्तुष्टाश्च जिज्ञासव
आङ्ग्ला मालव-गौर्जरा मरुजना नेकेऽपि ये मादृशाः ।
तस्मै दिविजयाख्यमर्पयति योऽम्वालालनामाऽऽदराव
श्रीविद्याविजयाय काव्यमनघं संपादकः कृत्यवित् ॥

·सिंघी जैन ग्रन्थमाला 9 अद्यावधि मुद्रित ग्रन्थनामावलि ५० १ मेस्तुशाचार्यरचित प्रबन्धचिन्तामणि मूलप्रन्य. २ पुरातनप्रबन्धसंग्रह. ३ राजशेखरसूरिरचित प्रबन्धकोश. ४ जिनप्रम- सूरिकृत विविधतीर्थंकल्प. ५ मेघविजयोपाध्यायविरचित देवानन्दमहाकाव्य. ६ यशोविजयोपाध्यायकृत जैनतर्कभाषा. ७ हेमचन्दा- चार्यकृत प्रमाणमीमांसा. सभाकलदेवकृत अकलअन्यत्रयी. ९ प्रवन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषान्तर. १० प्रमाचन्द्रसूरिचित प्रभावकचरित. 11 Life of Hemachandracharya: By Dr.G. Buhler. १२ सिद्धिचन्दोपाध्यायरचित भानुचन्द्र गगिचरित. १३ यशोविजयोपाध्यायविरचित ज्ञानविन्दुप्रकरण. १४ हरियणाचार्यकृत बृहत् कयाकोश. १५ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंप्रहः १६ हरिभद्रगरिविरचित धूर्ताख्यान. १७ मेघविजयोपाध्यायकृत दिग्विजयमहाकाव्य. १८ दुर्गदेवकृत रिटसमुच्चय. प्रथम भाग. » संप्रति मुद्यमाण ग्रन्थनामावलि १ खरतरगच्छगुर्वावलि. २ कुमारपालचरिनसंग्रह. ३ विविधगच्छीयपावलिसंग्रह. ४ जैनपुस्तकाशस्ति संप्रह, भाग २ ५ विज्ञप्तिलेखसंग्रह. ६ सयोतनरिकृत कुवलयमालाकया. ७-८ उदयप्रमरिकृत धर्माभ्युदयमहाकान्य तथा कीर्तिकौमुद्री आदि अन्यान्य अनेक प्रशस्त्यादि कृतिसंग्रह. ९ जिनेश्वररिकृत कयाकोपप्रकरण, १० शान्याचार्यकृत न्यायावतारवार्तिकत्ति. ११ महामुनि गुगपालविरचित जंवूचरित्र (प्राकृत). १२ जयपाहुडनाम निमित्तशास्त्र, १३ कोऊहलविरचित लीलावदी कथा (प्राकृत). १४ गुणचन्दविरचित मंनीकर्मचन्द्रवंशप्रबन्ध. १५ नयचन्द्रविरचित हम्मीरमहाकाव्य. इत्यादि, इत्यादि. - मुद्रणार्थ निर्धारित एवं सज्जीकृत ग्रन्यनामावलि १ भानुचन्दगणित विवेकविलासटीच. २ पुरातन रास-मासादिसंग्रह. ३ प्रकीर्ण वाध्यय प्रमश. ४ भदबाहुरिकृत मरगहुमंहिता. ५ सिद्धिचन्दोपाध्यायविरचित वासवदत्ता टीका. ६ जयसिंहमूरिकृत धर्मोपदेशमाला. ७ देवचन्दसूरिकृत मूलशुद्धि- प्रकरणपत्ति. ८ रमप्रभाचार्यगत उपदेशमाला टीका. ९ यशोविजयोपाध्यायकृत अनेकान्तव्यवस्था. १० जिनेश्वराचार्यकृत प्रमा- लक्षग. ११ .महानिधीयसूत्र. १२ तरणप्रभाचार्यकृत आवश्यकवालावयोध. १३ राठोड वंशावलि. १४ उपकेशगच्छत्रबन्ध, १५ मिदिचन्दत व्यय प्रकाशसम्हन. १६ वर्द्धमानाचार्यकृत गणरत्रमहोदधि. १७ प्रविष्टासोमत सोमसौभाग्यकाव्य. १८ नेमि- चन्दात पटीशनक (पृयक् पृषा ३ बालावदोष युक्त). १९ शीलांकाचार्य विरचित महापुरुष चरित (प्राकृत महाप्रय). २० चरपहचरियं (प्राकृत), २१ नम्मयामुंदरीक्षा (प्राकृत). २२ नेमिनाह चरित (अपभ्रंश महापंथ ). २३ उपदेश पददीका (मर्दमानाचार्यन्त). २४ निर्वाणडीलावदी क्या (सं. कथा ग्रंथ). २५ सनकुमारचरिन (संस्कृत काव्य ग्रंथ ). २६ राजवरन पठात भोगचरित्र. २७ प्रमोदमणिक्यात वाग्भटालंकारवृत्ति. २८ सोमदेवादिकृत विदग्धमुखमण्डनवृत्ति. २९ समयसुन्दरादित वृत्तरनाकरति. ३. पण्डियदर्पग. ३१ पुरातनप्रबन्यसंग्रह-हिन्दी भाषांतर, ३२ भुवनभानुचरित्र वालावबोध, ३३ भुवनमुन्दरी परित (मसा कया) इलदि, इत्यादि.

·.... अनुक्रम। .... स्व० वावूश्री वहादुर सिंहजी सिंघी प्रास्ताविक-मुख्यसंपादक लिखित प्रस्तावना .... .... .... .... सर्गः। दिगविजयमहाकाव्य-विपयानुक्रम पृ० १जम्बूद्वीपवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः। १-१३ ९प्रस्थानवर्णनो नाम नवमः सर्गः। २ श्रीभरतवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः। १४-१९ / १० नगरवर्णनो नाम दशमः सर्गः। ३ कथानायकवंशमूलस्य श्रीवीरस्य भगवतो दिग्विजयवर्णनो नाम तृतीयः ११ पूर्वदिकमयाणवन-भवन-नगरमार्गवर्णनो नाम एकादशः सर्गः। २०-२७ ४ कथानायकगुरोदिग्विजयवर्णनो नाम १२ पूर्वपचन-विहारनगर-श्रीचिन्तामणि- चतुर्थः सर्गः। २८-३६ पार्थप्रभुस्तुतिवर्णननामा द्वादशः ५कथानायकस्य उत्तराशाविजयवर्णनो नाम पञ्चमः सर्गः। ३७-४८ ६ कथानायकस्य ईशान दिग्विजयवर्णनो १३ श्रीतीर्थराजगिरि-श्रीगौतमखामि- नाम पाठः सर्गः। सुधर्मखामिस्तुतिवर्णनो नाम प्रयोदशः ४९-५४ ७ पश्चिमदिग्विजयो नाम सप्तमः सर्गः। सर्गः। ८ श्रीशिवपुरीस्थित-शद्धेश्वरपार्श्ववर्णनो १ परिशिष्टम् । नाम अष्टमः सर्गः। ६७-८० २ विशिष्टनामसूचिः। सर्गः। १ ३

·No text on this page.

·अनुक्रम। ख० बावूनी बहादुर सिंहजी सिंघी 'प्रास्ताविक-मुख्यसंपादक लिखित प्रस्तावना .... .... .... .... .... .... दिगविजयमहाकाव्य-विषयानुक्रम सर्गः। १ जम्बूद्वीपवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः। २ धीमरतवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः। ३ कथानायकवंशमूलस्य श्रीवीरस्य भगवतो दिग्विजयवर्णनो नाम तृतीयः ४ कथानायकगुरोदिग्विजयवर्णनो नाम चतुर्थः सर्गः। ५ कथानायकस्य उत्तराशाविजयवर्णनो नाम पञ्चमः सर्गः। ६ कथानायकस्प ईशानदिग्विजयवर्णनो नाम पष्ठः सर्गः। ७ पश्चिमदिग्विजयो नाम सप्तमः सर्गः । ८ श्रीशिवपुरीस्थित-शलेश्वरपार्श्ववर्णनो नाम मटमः सर्गः। ९ प्रस्थानवर्णनो नाम नवमः सर्गः। १४-१९१० नगरवर्णनो नाम दशमः सर्गः। ११ पूर्वदिक्प्रयाणवन-भवन-नगरमार्गवर्णनो २०-२७ नाम एकादशः सर्गः। १२ पूर्वपत्तन-विहारनगर-श्रीचिन्तामणि- २८-३६ पार्श्वप्रमुस्तुतिवर्णननामा द्वादशः सर्गः। ३७-४८ १३ श्रीतीर्थराजगिरि श्रीगौतमखामि- सुधर्मखामिस्तुतिवर्णनो नाम प्रयोदश ४९-५४ ५५-६६ १ परिशिष्टम् । ६७-८० २ विशिएनामसूचिः। सर्गः।

·No text on this page.

·स्व० वाबू , श्री वहादुर सिंहजी सिंघी अने सिंघी जैन ग्रन्थ माला मारा अनन्य आदर्शपोषक, कार्यसहायक, उत्साहप्रेरक भने सहृदय नेहास्पद वायू श्री वहादुर सिंहजी 'सिंघी, जेमणे मारी विशिष्ट प्रेरणाथी, पोताना स्वर्गवासी साधुचरित पिता श्री डालचंदजी सिंघीना पुण्य-स्मरण निमित्त, आ 'सिंघी जैन ग्रन्थमाला' नी कीर्तिकारिणी स्थापना करीने, एना निमित्त दरवर्षे हजारो रूपीआ खर्च करवानी आदर्श उदारता प्रकट करी हती; अने जेमनी आवी असाधारण ज्ञानभक्ति साथे अनन्य आर्थिक उदारवृत्ति जोईने में पण, मारा जीवननो विशिष्ट शक्तिशाली अने बहु ज मूल्यवान् अशेष उत्तर काळ, ए ग्रंथमाळाना ज विकास अने प्रकाशने माटे सर्वात्मनाए समर्पित करी दीघो; तथा जेमणे आ ग्रन्थमाळानुं विगत १३-१४ वर्पोमां आयु सुंदर, समृद्ध अने सादरणीय कार्यफळ आवेळं जोईने भविष्यमां आना कार्यने चधारे प्रगतिमान् अने वधारे विस्तीर्ण रूपमा जोवानी पोताना जीवननी एक मात्र परम अभिलापा राखी हती, अने तदनुसार, गतवर्पमा ज मारी प्रेरणा अने योजनाने अनुसरीने, प्रस्तुत ग्रंथमाळानी कार्यव्यवस्था 'भारतीय विद्याभवन'ने समर्पित करी देवानी महती उदारता बतावीने जेमणे आना भावी मंगे निश्चित थयानी आशा राखी हती, ते पुण्यवान् , साहिलरसिक, उदार आत्मा आजे हवे आ मन्यन थएल प्रकाशन प्रत्यक्ष नजरे जोवा, आ संसारमा विद्यमान् नथी. गतवर्ष (सन् १९४४) जुलाई मासनी ७ मी तारीखे, ५९ वर्षनी उमरे ए महान् आत्मा आ लोकमांथी प्रस्थान करी गयो. एमना खर्गवासने एक वर्ष पूरूं ययु छ, अने ए वर्षना अंते प्रस्तुत ग्रंथ छपाईने बहार पडे छ तेथी एमना जीवननी थोडीक सूचक हकीकत अहिं आपवामा भावे छे. सिंघीजीना जीवन साथैना मारा खास खास स्मरणोनं विस्तृत आलेखन में हिंदीमा फयु छ अने ते खास करीने सिंधीजीना ज 'स्मारक ग्रंथ तरीके प्रकट करवामां आवेला 'भारतीय विद्या' नामक पत्रिकाना त्रीजा भागनी अनुपूर्तिरूपे प्रसिद्ध करवामां आव्यु छ. सिंघीजी विपे विशेष जाणवानी इच्छा वाळा वाचकोने ए 'स्मारक ग्रंथ जोवानी मळामण छे. ॐ चायू श्री बहादुर सिंहजीनो जन्म वंगालना मुर्शिदाबाद जिल्लामा आवेला अजीमगंज नामक स्थानमा, 'संवत् १९४१ मां पयो हतो. तेओ बाबू डालचंदजी सिंघीना एक मात्र पुत्र हता, तेमनी माता मनुकुमारी अजीमगंजना ज बैद कुटुंबना वावू जयचंदजीनी पुत्री पती हती. श्री मन्नुकुमारीनी एक व्हेन जगत्सेठने त्यां परणावेली हती अने बीजी व्हेन सुप्रसिद्ध नाहार कुटुंबमां परणावेटी हती. कलकत्ताना स्व० सुप्रसिद्ध जैन स्कॉलर अने आगेवान व्यक्ति वाचू पूरणचंदजी नाहार, वायू बहादुर सिंहजी सिंघीना मासीआई भाई पता हता. सिंधीजीनो विवाह, बालचर-जीआगंजना सुप्रसिद्ध धनाढ्य जैन गृहस्य लक्ष्मीपत सिंहजीनी पौत्री भने छत्रपत सिंहजीनी पुत्री श्रीमती तिटकसुंदरी साथै संवत् १९५४ मां थयो हतो. ए रीते श्री वहादुर सिंहजी सिंघीनो कौटुंबिक संबंध बंगाटना खास प्रसिद्ध जैन कुटुंवो साथे गाढरीते संपळगएलो हतो. चाय श्री बहादुर सिंहजीना पिता वायू डालचंदजी सिंघी बंगालना जैन महाजनोमा एक बह ज प्रसिद्ध अने संचरित पुरुष यई गया. तेओ पोताना एकीला जात पुरुषार्थ अने उघोगयी, एक वट्ट ज साधारण स्थितिना व्यापारीनी कोटिमाथी मोटा करोडाधिपतिनी स्थितिए पहोंच्या हता अने साराप बंगालमां एक मुप्रतिष्ठित बने - ·सिंघी जैन ग्रन्थ माला प्रामाणिक व्यापारी तरीके तेमणे विशिष्ट ख्याति प्राप्त करी हती. एक वखते तेओ, बंगालनो सौथी मुख्य व्यापार जे जूटनो गणाय छै तेना, सौयी मोटा व्यापारी थई गया हता. तेमना पुरुषार्थथी, तेमनी व्यापारी पेढी जे हरिसिंह निहालचंदना नामे चालती हती ते बंगालमा जूटनो व्यापार करनारी देशी तथा विदेशी पेढीओमां सौयी मोटी पेढी गणाती थई हती. बावू डालचंदजी सिंघीनो जन्म संवत् १९२१ मां थयो हतो, अने १९३५ मा तेमनुं श्री मनुकुमारी साथे लग्न ययु. १४-१५ वर्षनी उम्रमां डालचंदजीए पोताना पितानी दुकाननो कारभार, जे ते वखते. बहु ज साधारण रूपमा चालतो हतो, ते हाथमा लीधो. तेओ अजीमगंज छोडी कलकचे आव्या अने या पोतानी होशियारी अने खंतरडे ए कारभारने धीमे धीमे खूब ज वधार्यो अने अंते तेने एक सौथी मोटी फर्मना रूपमा स्थापित कर्यो. कलकत्तामा ज्यारे जूट वैलर्स एसोसीएशननी स्थापना थई त्यारे बाबू डालचंदजी सिंघीने तेना सौयी पहेला प्रेसीडेन्ट बनाववामा आव्या हता. जूटना व्यापारमा आवी रीते सौयी मोटुं स्थान मेळवीने पछी तेमणे पोतानुं लक्ष्य बीजा बीजा उद्योगो तरफ पण दोरव्यु. एक तरफ तेमणे मध्यप्रांतोमां आवेला कोरीया स्टेटमां कोलसानी खाणोना उद्योगनो पायो नांख्यो अने बीजी तरफ दक्षिणना शकति अने अकलतरानां राज्योमा आवेली चूनाना पत्थरोनी खाणोना, तेम ज बेळगाम, सावंत- पाठी, इचलकरंजी जेवा स्थानोमां आवेली 'बोकसाइट'नी खाणोना विकासनी शोध करवा पाछळ पोता लक्ष्य परोव्युं. योउसाना उद्योग अर्थे तेमगे 'मेसर्स डालचंद बहादुरसिंह' ए नामथी नवी पेढीनी स्थापना करी जे आजे दिदम्पानमा एक अप्रगण्य पेढी गणाय छे. ए उपरांत तेमणे बंगालना चोवीस परगणा, रंगपुर, पूर्णीया अने मालदहा विगेरे जिल्लाओमा मोटी जमीनदारी पण खरीद करी अने ए रीते बंगालना नामांकित जमीनदारोमा पण तेमणे । पोतार्नु पास स्थान प्राप्त क्यु. बावू डालचंदजीनी आवी सुप्रतिष्ठा केवळ व्यापारिक क्षेत्रमा ज मर्यादित होती. ओ पोतानी उदारता अने धार्मिकता माटे पण एटला ज सुप्रसिद्ध हता-तेमनी परोपकारवृत्ति पण तेटली ज प्रशंसनीय हती. परंतु, परोपकारसुलभ प्रसिद्धिषी तेओ प्रायः दूर रहेता हता. घणा भागे तेओ गुमरीते ज अर्थिजनोने पोतानी उदारतानो लाभ आपता. तेमणे पोताना जीवनमां लाखोनुं दान क्युं हशे पण तेनी प्रसिद्धि के नोंध तेमणे भाग्ये ज करया इच्छी हशे. तेमना सुपुत्र यावू श्री बहादुर सिंहजीए प्रसंगोपात्त चर्चा करतां जणाव्यु हतुं, के तेओ जे काई करता, तेनी खबर तेमने पोताने (पुग्ने) पण भाग्ये ज यती. आधी तेमना जाहेर दानो अंगेनी मात्र नीचेना २-४ प्रसंगोनी ज माहिती मळी शकी हती. सन १९२६ मा 'चित्तरंजन सेवा सदन' माटे कलकत्तामा फाळो करवामां आव्यो त्यारे एक वार खूद महारमाजी एमना मकाने गया हता अने ते यखते तेमणे वगर मांग्ये ज महात्माजीने ए कार्य माटे १०००० रुपीया आप्या हता. १९१७ मा फटकचामां भगवन्नेंट हाउस'ना मेदानमां, लॉर्ड कार्माइकलना आश्रय नीचे रेडक्रॉस माटे एक मेयरदो भयो हतो तेमा तेमणे २१००० रुपीया आप्या हता. तेम ज प्रथम महायुद्ध वखते तेमणे ३,००,००० रुपीआना 'वॉर बॉण्डस्' खरीद करीने ए प्रसंगे सरकारने फाळामां मदद करी हती. पोतानी छेटी अवस्थामां तेमणे पोताना निस्ट युटुंबीजनो-के जेमनी आर्थिक स्थिति बहु न साधारण प्रभारनी हती तेमने-रुपीआ १२ लाख व्हेंची आपपानी तेमगे व्ययस्या की हती जेनो अमल तेमना मुपुत्र बाबु वहादुर सिंहजीए को हतो. कायू दाटचंदजीन गार्हस्थ्य जीवन यह ज आदर्शरूप हतुं. तेमना धर्मपत्नी श्रीमती मनुकुमारी एक आदर्श अने धर्मपरायण पती हता. पति पती बने सदाचार, मुविचार अने सुसंस्कारनी मूर्ति जेवा हता. डालचंदजीर्नु जीवन यह ज सादं अने साधुन भरेलु हतं. व्यवहार अने व्यापार बनेमा तेओ अत्यंत प्रामाणिक भने नीति पूर्वक पतनाग हता. सभाषे तेओ सूब ज शान्त अने निरभिमानी हता. ज्ञानमार्ग उपर तेमनी ऊंडी श्रद्धा हता. तत्वज्ञान विषयक पुस्तको याचन भने प्राण तेमने अत्यंत प्रिय हतं. किन नगर कॉलेजना एक अध्यात्मरक्षी बंगाली प्रोफेसर दान आदि ·- ख० या वू श्री वहा दूर सिंहजी सिंघी नामे बाबू ब्रजलाल अधिकारी-जेओ योगविषयक प्रक्रियाना अच्छा अभ्यासी भने तत्वचिंतक हता-तेमना सहवासपी बाबू डालचंदजीने पण योगनी प्रक्रिया तरफ खूब रुचि थई गई हती अने तेथी तेमणे वेमनी पासेयी ए विषयनी केटलीक खास प्रक्रियाओनो ऊंडो अभ्यास पण कर्यो हतो. शारीरिक स्वास्थ्य अने मानसिक पावित्र्यनो जेनाथी विकास थाय एवी, केटलीक व्यावहारिक जीवनने अत्यंत उपयोगी यौगिक प्रक्रियाओनो तेमणे पोताना पत्नी तेम ज पुत्र-पुत्री आदिने पण अभ्यास करवानी प्रेरणा करी हती. जैन धर्मना विशुद्ध तत्त्वोना प्रचार अने सर्वोपयोगी जैन साहित्यना प्रसार माटे पण तेमने खास रुचि रहेती हती अने पंडितप्रवर सुखलालजीना पारेचयमां आव्या पछी, ए कार्य माटे काईक विशेष सक्रिय प्रयत्न करवानी तेमनी सारी उत्कंठा जागी हती. कलकत्तामा २-४ लाखना खर्चे आ कार्य करनारं कोई साहित्यिक के शैक्षणिक केन्द्र स्थापित करवानी योजना तेओ विचारी रह्या हता, ए दरम्यान सन् १९२७ (वि. सं. १९८४ ) मां कलकत्तामा तेमनो स्वर्गवास थयो. बाबू डालचंदजी सिंघी, पोताना समयना वंगाल निवासी जैन समाजमां एक अत्यंत प्रतिष्ठित व्यापारी, दीर्घदी उद्योगपति, मोटा जमीनदार, उदारचित्त सद्गृहस्थ अने साधुचरित सत्पुरुष हता. तेओ पोतानी ए सर्व संपत्ति अने गुणावत्तानो सभा वारसो पोताना एक मात्र पुत्र बाबू वहादुर सिंहजीने सोंपता गया, जेमणे पोताना ए पुण्यश्लोक पितानी स्थूल संपत्ति अने सूक्ष्म सत्कीर्ति-वनेने घणी सुंदर रीते वधारीने पिता करतांय सवाई श्रेष्ठता मेळववानी विशिष्ट प्रतिष्ठा प्राप्त करी. वाबू श्री महादुर सिंहजीमा पोताना पितानी व्यापारिक कुशळता, व्यावहारिक निपुणता अने सांस्कारिक सनिष्ठा तो संपूर्ण अंश वारसागतरूपे उतरेली हती ज परंतु ते उपरांत तेमनामा वौद्धिक विशदता, कलात्मक रसिकता अने विविध विषय प्राहिणी प्राञ्जल प्रतिभानो पण उच्च प्रकारनो सनिवेश थयो हतो अने तेथी तेओ एक असाधारण व्यक्तित्व धरावनार महानुभावोनी पंक्तिमा स्थान प्राप्त करवानी योग्यता मेळवी शक्या हता. तेओ पोताना पिताना एक मात्र पुत्र होवाथी तेमने पिताना विशाळ कारभारमा नानपणथी ज लक्ष्य आपवानी फरज पडी हती अने तेथी तेओ हाईस्कूलनो अभ्यास पूरो करवा सिवाय कॉलेजनो विशेष अभ्यास करवानो अवसर मेळवी शक्या न हता. छतां तेमनी ज्ञानरुचि बहु ज तीव्र होवायी, तेमणे पोतानी मेळे ज, विविध प्रकारना यांचननो अभ्यास खूब ज वधार्यो हतो अने तेथी तेओ इंग्रेजी उपरांत, बंगाली, हिंदी, गुजराती भाषाओ पण खूब सरस जाणता हता अने ए मापाओमां लखाएला विविध पुस्तकोना वाचनमां सतत निमग्न रहेता हता. नानपणयी ज तेमने प्राचीन वस्तुओना संग्रहनो भारे शोख लागी गयो हतो अने तेथी तेओ जूना शिकाओ, चित्रो, मूर्तिभो भने तेवी वीजी बीजी चीजोनो संग्रह करवाना अत्यंत रसिक थई गया हता. झवेरातनो पण ते साथे तेमनो शोख खूब वथ्यो अने तेथी तेओ ए विषयमां पण खूब ज निष्णात पई गया हता. एना परिणामे तेमणे पोतानी पासे शिकाओ, चित्रो, हस्तलिखित बहुमूल्य पुस्तको विगेरेनो जे अमूल्य संग्रह मेगो कर्यो हतो ते आने हिंदुस्थानना गण्यागांठया एया संग्रहोमा एक महत्त्वनुं स्थान प्राप्त करे तेत्रो छे. तेमनो प्राचीन शिकाओनो संग्रह तो एटलो वधो विशिष्ट प्रकारनो छे के जेयी आखी दुनियामां तेनुं त्रीजु के चोथु सान आत्रे तेम छे. तेओ ए विषयमा एटला निपुण यई गया हता के मोटा मोटा म्युजिअमोना सरकारी क्युरेटरो पण वारंसार तेमनी सटाह अने अभिप्राय मेळया अर्थ तेमनी पासे आयता जता. तेओ पोताना एका उच्च सांस्कृतिक शोखने लईने देश-विदेशनी वी सांस्कारिक प्रवृतिओ माटे कार्य करती अनेक संस्थामोना सदस्य विगेरे वन्या इता. दाखटा तरीके-रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ वेगाल, अमेरिकन ·सिंघी जैन ग्रन्थ माला ४ ध्याप्रॉफिकल सोसायटी न्यूयार्क, बंगीय साहित्यपरिषद् कलकचा, न्युमेस्मेटिक सोसायटी ऑफ इन्डिया विगेरे अनेक प्रसिद्ध संस्थाओना तेओ उत्साही सभासद् हता. साहित्य अने शिक्षण विषयक प्रवृत्ति करनारी जैन तेम ज जैनेतर अनेक संस्थाओने तेमणे मुक्त मने दान आपी ए विषयोना प्रसारमा पोतानी उत्कट अभिरुचिनो उत्तम परिचय आप्यो हतो. तेमणे आवी रीते केट-केटली संस्थाओने आर्थिक सहायता आपी हती तेनी संपूर्ण यादी मळी शकी नयी. तेमनो खभाव आवां कार्योमा प्रायः मौन धारण करवानो हतो अने ए माटे पोतानी प्रसिद्धि करवानी तेओ आकांक्षा होता राखता. तेमनी साथे कोई पखते प्रसंगोचित वार्तालाप यता आवी बाबतनी जे आडकतरी माहिती मळी शकी तेना आधारे तेमनी पासेथी आर्थिक सहायता मेळवनारी केटलीक संस्थाओनां नामो विगेरे आ प्रमाणे जाणी-शकायां छे- हिंदु ऐकेडेमी, दोलतपुर (बंगाल), रु० १५०००) कलकत्ता-मुर्शिदाबादना जैन मन्दिरो, ११००१) तरक्की-उर्दू बंगाला, ५०००) जैनधर्म प्रचारक सभा, मानभूम, ५००१) हिंदी साहित्य परिषद् भवन (इलाहाबाद ), १२५००) जैन भवन, कलकत्ता, १५०००) विशुद्धानंद सरस्वती मारवाडी हॉस्पीटल, कलकत्ता, १००००) जैन पुस्तक प्रचार मंडल, आगरा, ७५००) एक मेटर्निटीहोम, कलकत्ता, २५००) जैन मन्दिर, आगरा, ३५००) बनारस हिंदु युनिवर्सिटी, २५०७) जैन हाईस्कूल, अंबाला, २१००) जीयागंज हाइस्कूल, ५०००) जैन गुरुकुळ, पालीताणा, ११०००) जीयागंज लंडनमिशन हॉस्पीटल, ६०००) जैन प्राकृत् कोष माटे, २५००) ए उपरांत हजार-हजार पांचसो-पांचसोनी नानी रकमो तो तेमणे सेंकडोनी संख्यामां आपी छे जेनो सरवाळो लाख-दोढ लाख जेटलो थवा जाय. साहित्य अने शिक्षणनी प्रगति माटे सिंघीजीनो जेटलो उत्साह भने उद्योग हतो तेटलो ज सामाजिक प्रगति माटे पण ते हतो. अनेकवार तेमणे आवी सामाजिक सभाओ विगेरेमा प्रमुख तरीके भाग लईने पोतानो ए विपेनो आन्तरिक उत्साह अने सहकारभाव प्रदर्शित को हतो. जैन श्वेतांबर कॉन्फरन्सना सन् १९२६ मा मुबईमां भराएला पास अधिवेशनना तेओ प्रमुख वन्या हता. उदयपुर राज्यमा आवेला केशरीयाजी तीर्थना वहीवटना विषयमा स्टेट साथै जे पडो उभो थयो हतो तेमां तेमणे सौथी वधारे तन, मन अने धननो भोग आप्यो हतो. आरीते तेओ जैन समाजना हितनी प्रवृचियोमा ययायोग्य संपूर्ण सहयोग आपता हता परंतु ते साथे तेओ सामाजिक मूढता अने सांप्रदायिक यहरताना पण पूर्ण विरोधी हता. बीजा बीजा धनवानो के आगेवानो गणाता रूढीभक्त जैनोनी माफक तेओ संकीर्ण मनोवृत्ति के अन्धश्रद्धा पोषक विकृत भतिथी सर्वथा पर हता. आचार, विचार के व्यवहारमा तेओ बहु ज उदार अने विवेकशील हता. तेमनुं गृहस्थ तरीफेर्नु जीवन पण बह ज सादु अने साचिक हतुं. बंगालना जे जातना नवाबी गणाता पानापरणमा तेओ जम्या हता अने उठा हता ते यातावरणनी तेमना जीवन उपर कशी ज खराब असर पई न हती अने तेओ एगमग ९ पातापरणपी तदन अलिप्त जेगा हता. आटटा मोटा श्रीमान् होगा छता, धीमंताइना खोटा गिलास के मोटा पादंबरपी तेओ सदा दूर रहेता हता. दुर्व्यय अने दुर्व्यसन प्रसे तेमनो मारे तिरस्कार हतो. तेमनी स्थितिना धनानो पारे पोताना मोज-शोप, आनन्द-प्रमोद, विलास-प्रपास, समारंभ-महोत्सव इत्यादिमा टाखो रुपीया उदाधना हो.पारे सिपीनी तेनायी तदन पिमुग रहेता हता. तेमने शोख मात्र सारा याचननो भने कलामय यस्तुओ । सानो हतो. ज्यारे शुओ पारे, तेओ पोतानी गादी उपर येा येस साहित्य, इतिहास, स्थापत्य, चित्र, विज्ञान, ·, ख० वावू श्री यहादुर सिंहजी सिंघी भूगोल के भूगर्भविद्याने लगतां सामयिको के पुस्तको वाचता ज सदा देखाता हता. पोताना एका विशिष्ट वाचनना शोखने लीधे तेओ इंग्रेजी, बंगाली, हिंदी, गुजराती आदिमां प्रकट यता उच्च कोटिना, उक्त विषयोने लगता विविध प्रकारमा सामयिक पत्रो अने जर्नलस् आदि नियमित मंगावता रहेता हता. आर्ट, आर्किऑलॉजी, एपीग्राफी, न्युमेस्मॅटिक, ज्योग्रॉफी, आइकोनोग्रॉफी, हिस्टरी अने माइनींग आदि विषयोनां पुस्तकोनी तेमणे पोतानी पासे एक सारी सरखी लाइब्रेरी ज वनावी लीधी हती. तेओ खभावे एकान्तप्रिय अने अल्पभापी हता. नकामी वातो करवा तरफ के गप्पांसप्पा मारवा तरफ तेमने वह ज अभाव हतो. पोताना व्यावसायिक व्यवहारनी के विशाळ कारभारनी बाबतोमां पण तेओ बहु ज मितभाषी हता. परंतु ज्यारे तेमना प्रिय विषयोनी-जेवा के स्थापत्य, इतिहास, चित्र, शिल्प आदिनी चर्चा जो नोकळी होय तो तेमा तेओ एटला निमग्न भई जता के कलाकोना कलाको वही जता तो पण तेओ तेथी थाकता नहीं के कंटाळता नहीं.. तेमनी बुद्धि असंत तीक्ष्ण हती. कोई पण वस्तुने समजयामां के तेनो मर्म पकडवामा तेमने कशी वार न लागती. विज्ञान अने तत्वज्ञाननी गंभीर बाबतो पण तेओ सारी पेठे समजी शकता हता अने तेमनुं मनन करी तेमने पचावी शकता हता. तर्क अने दलीलमां तेओ मोटा मोटा कायदा शास्त्रीओने पण आंटी देता. म ज गमे तेवो चालाक माणस पण तेमने पोतानी चालाकीयी चकित के मुग्ध बनावी शके तेम न हतुं. पोताना सिद्धान्त के विचारमा तेओ खूब ज मक्कम रहेवानी प्रकृतिना हता. एक वार विचार नकी कर्या पछी अने कार्यनी खीकार कर्या पछी तेमाथी चलित यवानुं तेओ बिल्कुल पसंद करता नहीं. व्यवहारमा तेओ बह ज प्रामाणिक रहेवानी वृचिवाळा हता. बीजा बीजा धनवानोनी माफक व्यापारमा दगा- फटका के साच-झूठ करीने धन मेळवानी तृष्णा तेमने यत्किंचित् पण पती न हती. तेमनी आवी व्यावहारिक प्रामाणिकताने लक्षीने इंग्लेंडनी मर्केटाईल बैंकनी डॉयरेक्टरोनी वॉर्डे पोतानी कलकत्तानी शाखानी बॉर्डमां, एक डायरेक्टर थवा माटे तेमने खास विनंती करी हती के जे मान ए पहेलो कोई पण हिंदुस्थानी व्यापारीने मन्यु न होतं. प्रतिमा भने प्रामाणिकता साथे तेमनामा योजनाशक्ति पण घणी उच्च प्रकारनी हती. तेमगे पोतानी ज स्वतंत्र बुद्धि अने कुशळता द्वारा एक तरफ पोतानी घणी मोटी जमीनदारीनी अने बीजी तरफ कोलीयारी विगेरे माइनीगना उद्योगनी जे सुव्यवस्था अने मुघटना करी हती ते जोईने ते ते विपयना ज्ञाताओ चकित पता हता. पोताना घरना नानामा नाना कामयी ते छेक कोलीयारी जेवा मोटा कारखाना सुधीमा-के ज्यां हजारो माणसो काम करता होय- बद्ध ज नियमित, व्यवस्थित अने सुयोजित रीते काम चाल्यां करे तेवी तेमनी सदा व्यवस्था रहेती हती. छेक दरवानपी लई पोताना समोवडीया जेवा समर्थ पुत्रो सुधीमा एक सरखं उच्च प्रकारच् शिस्त-पालन अने शिष्ट-आचरण तेमने स्या देखातुं हतं. सिंघीजीमा आवी समर्थ योजकशक्ति होवा छतां - अने तेमनी पासे संपूर्ण प्रकारनी साधनसंपन्नता होगा छतां, तेओ धमालयाळा जीवनपी दूर रहेता हता अने पोताना नामनी जाहेरातने माटे के लोकोमा मोटा माणस गणावानी खातर तेओ तेवी कशी प्रवृत्ति करता न हता. रावबहादुर, राजाबहादुर के सर-नाईट विगेरेना सरकारी खेताबो धारण करयानी के काउन्सीटोमा जई ऑनरेबल मेंबर बनयानी तेभने क्यारेय इच्छा पई न हती. एवी खाली आडम्बरबाळी प्रवृत्तिर्मा पैसानो दुर्व्यय करवा करतां तेओ सदा साहित्योपयोगी अने शिक्षणोपयोगी कार्योमा पोताना धननो सद्व्यय करता हता. मारतवर्पनी प्राचीन कला अने तेने लगती प्राचीन वस्तुओ तरस तेमनो उत्कट अनुराग हतो अने तेपी ते माटे तेमगे हासो रुपीया खर्ध्या हता.

·मनोवृत्ति के अन्धश्रद्धा पोषक विकृत भतिथी सर्वथा पर हता. आचार, विचार के व्यवहारमा तेओ वहु ज उदार अने तेमर्नु गृहस्य तरीकेनु जीवन पण वहु ज सार्दु अने साविक हतुं. वंगाटना जे जातना नवादी गणता पातारणमा देओ उन्या हता अने उठयो हता ते वातावरणनी तेमना जीवन उपर कशी ज खराब असर थई न ही अने तेश्रो टगभग ९ वातारणपी तहन अलिप्त जेगा हता. आटटा मोटा श्रीमान् होया छतां, श्रीमंताइना खोटा विटत के मोटा आरपी तेओ सदा दूर रहेता हता. दुर्व्यय अने दुर्व्यसन प्रत्से तेमनो भारे तिरस्कार हतो. तेमनी स्थितिना धनयानो प्यारे पोताना मोज-सोय, आनन्द-प्रमोद, पिलास-प्रवास, समारंभ-महोत्सर इत्यादिमा टाखो रुपीया उद्याना घोष स्यारे सिपीजी तेनापी तरन पिमुस रहेता इता. तेमने शोख मात्र सारा वाचननो अने कलामय पद्धको जोग-संप्रदयानो हतो. पारे जुओ सारे, तेओ पोतानी गादी उपर बेटा बेठा साहित्य, इतिहास, स्थापत्य, चिन, विज्ञान, ४६ सिंधी जैन ग्रन्थ माला व्याप्रॉफिकल सोसायटी न्यूयार्क, वगीय साहित्यपरिषद् कलकत्ता, न्युमेस्मेटिक सोसायटी ऑफ इन्डिया विगैरे अनेक प्रसिद्ध संस्थाओना तेओ उत्साही समासद् हता. साहित्य अने शिक्षण विषयक प्रवृत्ति करनारी जैन तेम ज जैनेतर अनेक संस्थाओने तेमगे मुक मने दान आपी ए विषयोना प्रसारमा पोतानी उत्कट अमिरुचिनो उत्तम परिचय आप्यो इतो. तेमणे आवी रीते केट-केटी संस्थाओने आर्थिक सहायता आपी हती तेनी संपूर्ण यादी मळी शकी नथी. तेमनो स्वभाव आवा कार्योमा प्रायः मौन धारण करवानो हतो अने ए माटे पोतानी प्रसिद्धि करवानी तेओ आकांक्षा होता राखता. तेमनी साथे कई वखते प्रसंगोचित वार्तालाप पता आनी बाबतनी जे आडकतरी माहिती मळी शकी तेना आधारे तेमनी पासेसी आर्थिक सहायता मेळयनारी केटलीक संस्थाओनां नामो विगेरे आ प्रमाणे जाणी-शकायां छ- हिंदु ऐकेडेमी, दोटतपुर (बंगाल), रु० १५०००) कलकत्ता-मुर्शिदाबादना जैन मन्दिरो, ११००१) तरकी-उर्दू बंगाला, ५०००) जैनधर्म प्रचारक सभा, मानभूम, ५०००) हिंदी साहित्य परिषद् भवन (इलाहाबाद), १२५००) जैन भवन, कलकत्ता, १५००१) विशुद्धानंद सरखती मारवाडी हॉस्पीटल, कलकत्ता, १००००) जैन पुस्तक प्रचार मंडल, आगरा, ७५००) एक मेटर्निटीहोम, कलकत्ता, २५००) जैन मन्दिर, आगरा, ३५००) बनारस हिंदु युनिवर्सिटी, २५००) जैन हाईस्कूल, अंबाला, २१००) जीयागंज हाइस्कूल, ५०००) जैन गुरुकुळ, पालीताणा, ११००१) जीयागंज टंडनमिशन हॉस्पीटल, ६०००) जैन प्राकृत कोष माटे, २५००) ए उपरांत हजार-हजार पांचसो-पांचसोनी नानी रकमो तो तेमणे सेंकडोनी संख्यामां आपी छे अनो सरवाटो लाख-दोढ लाख जेटलो यवा जाय. साहित्य अने शिक्षणनी प्रगति माटे सिंधीजीनो जेटलो उत्साह भने उद्योग हतो तेटलो ज सामाजिक प्रगत माटे पण ते हतो. अनेकत्यार तमगे आवी सामाजिक समाओ विगेरेमा प्रमुख तरीके भाग लईने पोतानो ए विपेन आन्तरिक उत्साह अने सहकारमात्र प्रदर्शित कर्यो हतो. जैन श्वेतांबर कॉन्फरन्सना सन् १९२६ मां मुबईमा मगर खास अधिवेशनना तेओ प्रमुख वन्या हता. उदयपुर राज्यमा आवेला केशरीयाजी तार्थना वहीवटना विषयमा स्टेट साये वे शघडो उमो थयो हतो तेमां तेमणे सौषी वधारे तन, मन अने धननो भोग आप्यो हतो. आ रीते तेओ जैन समाजना इतनी प्रवृतियोमा यथायोग्य संपूर्ण सहयोग आपाहता परंतु ते साय तेओ सामाजिक मूढता अने सांप्रदायिक यहरताना पण पूर्ण विरोधी हता. बोजा वीजा धनवानों के आगवानी गाटात नोनी माफक तेओ संतक विवेकशील हता.

·ख० बाबू श्री यहादुर सिंहजी सिंघी ग्रंयमाळाना कार्य साथे एक प्रकारे परस्पर सहायक स्वरूपनी ज प्रवृत्ति होवाथी, मने ए पूर्व-अंगीकृत कार्यमा बाधक न यता उलटी साधक ज जणाई अने तेथी में एमां यथाशक्ति पोतानी विशिष्ट सेवा आपयानो निर्णय को. सिंधीजीने ए वधी वस्तुस्थितिनी जाण करवामां आवतो तेओ पण भवनना कार्यमा रस धरायता थया अने एना संस्थापक सदस्य वनी एना कार्य माटे पोतानी पूर्ण सहानुभूति प्रकट करी. जेम में उपर जणाव्यु छ तेम, ग्रंथमाळाना विकास माटे सिंघीजीनो उत्साह अत्यंत प्रशंसनीय हतो अने तेथी हूं पण मारा स्वास्थ्य विगैरेनी कशी दरकार राख्या वगर, ए कार्यनी प्रगति माटे सतत प्रयत्न कर्या करतो हतो. परंतु प्रन्यमाळानी व्यवस्थानो सर्व भार, मारा एफलाना पंड उपर ज आश्रित पईने रहेलो होवाथी, मारे शरीर ज्यारे ए व्यवस्था करतुं भटकी जाय, त्यारे एनी शी स्थिति थाय तेनो विचार पण मने वारंवार थयां करतो हतो. बीजी वाज सिंधीजीनी पण उत्तरावस्था होई तेओ वारंवार अखस्थ यया लाग्या हता अने तेओ पण जीवननी अस्थिरतानो आभास अनुभववा लाग्यो हता. एटले अन्थमाळाना भावी विपे कोई स्थिर अने सुनिश्चित योजना घडी काढवानी कल्पना हुँ कर्या करतो हतो. भवननी स्थापना थयां पछी ३-४ वर्षमा ज एना कार्यनी विद्वानोमां सारी पेठे प्रसिद्धि अने प्रतिष्ठा जाम- वा लागी हती भने विविध विपना अध्ययन-अध्यापन अने साहित्यना संशोधन-संपादनन· कार्य सारी पेटे आगळ वधवा लाग्यं हतुं, ए जोई सुहद्वर श्रीमुंशीजीनी खास आकांक्षा थई के सिंघी जैन मन्धमाळानी कार्यव्यवस्थानो संबंध जो भवन साथै जोडी देवामां आवे तो तेथी परस्पर वनेना कार्यमां सुंदर अभिवृद्धि थवा उपरांत ग्रन्यमालाने स्थायी स्थान मळशे अने भवनने विशिष्ट प्रतिष्टानी प्राति थशे; अने ए रीते भवनमा जैन शास्त्रोना अध्ययन- अने जैन साहित्यना प्रकाशन- एक अद्वितीय केन्द्र बनशे. श्रीमुंशीजीनी ए शुभाकांक्षा, ग्रन्थमाळा विषेनी मारी भावी चिंतानी योग्य निवारक लागी अने तेथी हुँ ते विपेनी योजनानो विचार करवा लाग्यो. यथावसर सिंघीजीने में श्रीमुंशीजीनी आकांक्षा अने मारी योजना सूचित करी. तेओ भा. वि. म. ना स्थापक सदस्य हताज अने तदुपरान्त श्रीमुंशीजीना खास खेहास्पद मिन्न पण हता; तेथी तैमने पण ए योजना वधात्री लेवा लायक लागी. पण्डितप्रवर श्रीमुखलालजी जेओ आ मन्थमाळाना आरंभथी ज अंतरंग हितचिंतक भने सक्रिय सहायक छ तेमनी साथे पण ए योजना संवर्ष में उचित परामर्श को अने संवत् २००१ ना वैशाख सुदमा (मे, सन १९४३) सिंघीजी कार्यप्रसंगे मुंबई आवेला स्यारे, परस्पर निति विचार-विनिमय करी, आ मन्थमाकानी प्रकाशन संबंधी सर्व व्यवस्था भवनने साधीन करवामां आयी. सिंघीजीए, ए उपरान्त, ते अवसरे मारी प्रेरणाथी भवनने वीजा १० हजार रूपीआनी उदार रकम पण आपी जेना पडे भवनमा तेमना नामनो एक हॉल बंधावयामां आवे अने तेमा प्राचीन वस्तुओ तेमज चित्र विगेरेनो संग्रह राखवामां आने. भवयनी प्रबंधक समितिए सिंधीजीना आ विशिष्ट अने उदार दानना प्रतिघोषरूपे भवनमा प्रचलित 'जैन शास्त्र- शिक्षण' विमागने स्थायीरूपे 'सिंघी जैन शास्त्र शिक्षा पीठ' ना नामे प्रचलित राखयानो सविशेष निर्णय कार्यो. ग्रंथमालाना जनक भने परिपालक सिंघीजीए, प्रारंभथी ज एनी सर्व प्रकारनी व्ययस्यानो भार मारा 'उपर मुफीने तेओ तो फक्त खास एटली ज भाकांक्षा राखता हता के अन्यमामा केम पधारे प्रन्यो प्रकट पाय अने केम तेमनो वधारे प्रसार पाय. तेमना जीवननी एक मात्र ए ज परम अभिलापा हती के भा प्रत्य. माळा द्वारा जेटटा बने वेटला सारा सारा अने महत्वना प्रन्यो जल्दी जल्दी प्रकाशित थाय अने जैन साहित्यनो खूब प्रसार थाय. ए मंगे जेटलो सर्च याय तेटलो ते वह ज उत्साहथी आपया दरमुक हता. मानने ग्रंपमाळा समर्पण करती थक्षते तेमणे मने कर्यु के-'अत्यार सुधी तो वर्षमा सरेरास ३-४ ग्रंथो प्रकट थना आन्या छे परंतु जो भाप प्रकाशित करीशको तो, दरमहिने वयं ग्रंथो पण प्रकाशित थना जोई ई धराउ तेम नथी. ज्यां सुधी आपनी 2 ·६६ ,सिंधी जैन अन्य माला सिंपीजी साथेनो मारो प्रत्यक्ष परिचय सन् १९३० मा शरु भयो हतो. तेमनी इन्टा पोताना सद्गत पुण्य- लोक पिताना स्मारका जन साहिलनो प्रसार अने प्रकाश याय तेबी कोई विशिष्ट संस्था स्थापन करखानो हतो. मारा जीवनना मुदीर्वकालीन सहकारी, सहचारी भने सन्मित्र पंडितप्रवर श्री मुखयालजी, जेओ बाबू श्री डाल- चंदजीना विशेष श्रद्धामाजन होई श्री बहादुर सिंहजी पण एमनी उपर तेटलो ज विशिष्ट सद्भाव धरावता हता, एमना परामर्श अने प्रस्तात्रयी, तेमणे मने ए कार्यनी योजना अने व्यवस्था हायमां लेवानी विनंति करी अने में पण पोताने अभीष्टतम प्रवृत्तिना आदर्शने अनुरूप उत्तम कोटिना साधननी प्राप्ति यती जोई तेनो सहर्प अने सोल्लास स्वीकार कर्यो. सन् १९३१ ना प्रारंभ दिवसे, विश्ववंच पतीन्द्र श्री रवीन्द्रनाथ टागोरना विभूतिविहारसमा विश्वविल्यात शान्तिनिकेतनना विश्वभारती विद्याभयनमा 'सिंघी जैन ज्ञानपीठ'नी स्थापना करी अने त्यां जैन साहित्यना अध्ययन-अध्यापन अने संशोधन-संपादन आदिनुं कार्य चाल कयु. आ विपेनी केटलीक प्राथमिक हकीकत, आ ग्रंथमालाना सौथी प्रथम प्रकट थएला 'प्रवन्धचिन्तामणि' नामना ग्रंथनी प्रस्तावनामों में आपेली छे, तेपी तेनी अहिं पुनरुक्ति करवानी जहर नथी. सिंधीजीए मारी प्रेरणाथी, 'सिंघी जैन ज्ञान पीठ'नी स्थापना साथे, जैन साहित्सना उत्तमोत्तम प्रन्यरतोने आधुनिक शास्त्रीय पद्धतिए सुन्दर रीते संशोधित-संपादित करी-करायी प्रकट करवा माटे अने तेम करी जैन साहित्यनी सार्वजनिक प्रतिष्टा स्थापिन करया माटे, आ 'सिंघी जैन ग्रन्थ माळा, प्रकट करवानी विशिष्ट योजनानो पण स्वीकार को अने ए माटे आवश्यक अने अपेक्षित अर्थव्यय करवानो उदार उत्साह प्रदर्शित कर्यो. प्रारमर्मा, शान्तिनिकेतनने उक्षीने एक ३ वर्षनो कार्यक्रम घही कादवामा आत्र्यो अने ते प्रमाणे त्यां कामनो प्रारंभ करवामां आव्यो. परंतु ए ३ वर्पना अनुभवना मंते शान्तिनिकेतन मने मारा पोताना कार्य अने स्वास्थ्यनी दृष्टिए वरावर अनुकूळ न लागवाथी, अनिच्छाये मारे ए स्थान छोडवू पड्यु अने अमदावादमा, गुजरात विद्यापीटना सान्निध्यमा 'अ ने कान्त विहार बनायी त्यां आ कार्यनी प्रवृत्ति चाल राखी. आ ग्रन्थमाळामां प्रकट भएला अन्योनी उत्सम प्रशंसा, प्रसिद्धि अने प्रतिष्टा थएली जोईने सिंघीजीनो उत्साह खूब ययो अने तेमणे ए भंगे जेटलो खर्च थाय तेटलो खर्च करवानी अने जेम बने तेम यबारे प्रन्यो प्रकट भएला जोरानी पोतानी उदार मनोवृत्ति मारी आगळ वारंवार प्रकट करी. हुं पण तेमना एवा अपूर्व उत्साहयी प्रेराई यथाशक्ति आ कार्यने यधारे-नेत्रधारे वेग भने विस्तार आपदा माटे प्रयतवान् रहेतो. सन १९३८ ना जुलाईमा, माय परम मुहद् श्रीयुत कन्हैयालाल माणेकलाल मुंशीनो-जेओ ते वखते मुंबईनी काँग्रेस गयन्मेंटना गृहमंत्रीना उच्च पद पर अधिष्टित हता-अकस्मात् एक पत्र मने मळ्यो जेमा एमणे सूचन्यु हतुं के 'सेठ मुंगालाल गोएनकार वे ठाख रुपीयानी एक उदार रक्म एमने सुप्रत करी छ जेनो उपयोग भारतीय- विद्याओना कोई विकासात्मक कार्य माटे करवानो छे अने ते माटे विचार-विनिमय करवा तेम ज तदुपयोगी योजना घड़ी कादवा मंगे मारी जरूर होवाथी मारे तरत मुंबई आवतुं विगेरे'. तदनुसार ई तरत मुंबई आयो अने अमे बन्नेए साथे सी ए योजनानी रूपरेखा तैयार करी; अने ते अनुसार, संगत् १९९५ नी कार्तिक मुदी पूर्णिमाना दियसे श्री मुंशीजीना निवासस्पाने 'भारतीय विधामवन नी, एक मोठा समारंभसाथे स्थापना करवामां आवी. भवनना पिकास माटे श्रीमुंशीजीनो अयफ उद्योग, अखंड उत्साह अने उदार आमभोग जोई, मने पण एना कार्यमा यथायोग्य सहकार आपरानी पूर्ण उकंठा यई अने हूं तेनी आंतरिक व्यवस्थामा प्रमुखपणे भाग लेवा लाग्यो. भवननी विविध प्रवृत्तिोमा साहित्य प्राशन संबंवी जे एक विशिष्ट प्रवृत्ति स्वीकारसामा आधी हती ते मारी आ ·६७. । .. . स्व० वावू श्री वहादुर सिंहजी सिंघी प्रथमाळाना कार्य साथै एक प्रकारे परस्पर सहायक स्वरूपनी ज प्रवृत्ति होवापी, मने ए पूर्व-अंगीकृत कार्यमा बाधक न पता उलटी साधक ज जणाई अने तेथी में एमा यथाशक्ति पोतानी विशिष्ट सेवा आपयानो निर्णय को. सिंधीजीने ए वधी वस्तुस्थितिनी जाण करवामां आयतां तेओ पण भवनना कार्यमा रस धराक्ता थया अने एना संस्थापक सदस्य बनी एना कार्य माटे पोतानी पूर्ण सहानुभूति प्रकट करी. । जेम में उपर जणाव्यु छ तेम, ग्रंथमाळाना विकास माटे सिंधीजीनो उत्साह अत्यंत प्रशंसनीय हतो अने तेथी हुँ पण मारा स्वास्थ्य विगैरेनी कशी दरकार राख्या वगर, ९ कार्यनी प्रगति माटे सतत प्रयत्न कर्या करतो हतो. परंतु प्रन्थमाळानी व्यवस्थानो सर्व भार, मारा एकलाना पंड उपर ज आश्रित पईने रहेलो होवाथी, मारुं शरीर ज्यारे ए व्यवस्था करतुं अटकी जाय, त्यारे एनी शी स्थिति थाय तेनो विचार पण भने वारंवार पयां करतो हतो. वीजी वाजु सिंधीजीनी पण उत्तरावस्था होई तेओ वारंवार अस्वस्थ पया लाया हता अने तेओ पण जीवननी अस्थिरतानो आभास अनुभववा लाग्या हता. एटले ग्रन्थमाळाना भावी विषे कोई स्थिर सुनिश्चित योजना घड़ी कादवानी कल्पना हुँ कर्या करतो हतो. भवननी स्थापना भयो पछी ३-४ वर्षमा ज एना कार्यनी विद्वानोमा सारी पेठे प्रसिद्धि अने प्रतिष्ठा जाम- वा लागी हती अने विविध विपना अध्ययन-अध्यापन अने साहित्यना संशोधन-संपादन- कार्य सारी पेटे आगळ वधया लाग्युं हतुं, ए जोई सुहवर श्रीमुंशीजीनी खास आकांक्षा थई के सिंघी जैन ग्रन्थमाळानी कार्यव्यवस्थानो संबंध जो भवन साथे जोडी देवाा आवे तो तेथी परस्पर धनेना कार्यमा सुंदर अभिवृद्धि थवा उपरांत प्रन्यमालाने स्थायी स्थान मळशे अने भवनने विशिष्ट प्रतिष्टानी प्राप्ति पशे; अने ए रीते भवनमा जैन शास्त्रोना अध्ययन- अने जैन साहित्सना प्रकाशन, एक अद्वितीय केन्द्र बनशे. श्रीमुंशीजीनी ए शुभाकांक्षा, प्रन्थमाळा विपेनी मारी भावी चिंतानी योग्य निवारक टागी अने तेथी ९ ते विषेनी योजनानो विचार करवा लाग्यो. यथावसर सिंघीजीने में श्रीमुंशीजीनी आकांक्षा अने मारी योजना सूचित करी. तेओ भा. वि. म. ना स्थापक सदस्य हता ज अने तदुपरान्त श्रीमुंशीजीना खास मेहास्पद मित्र पण हता; तेथी तेमने पण ए योजना वधायी लेया लायक लागी. पण्डितप्रवर श्रीमुखलालजी जेओ आ अन्धमायना आरंभथी ज अंतरंग हितचिंतक अने सक्रिय सहायक छ तेमनी साधे पण ए योजना संपये में उचित परामर्श को अने संवत् २००१ ना वैशाख सुदमा (मे, सन १९४३) सिंघीजी कार्यप्रसंगे मुंबई आवेला स्यारे, परस्पर निति विचार-विनिमय करी, आ प्रन्थमाळानी प्रकाशन संबंधी सर्व व्यवस्था भवनने साधीन करवामां आयी. सिंघीजीए, ए उपरान्त, ते अवसरे मारी प्रेरणाथी भवनने वीजा १० हजार रपीआनी उदार रकम पण आपी जैना पडे भरनमा तेमना नामनो एक हॉल बंधावामां आवे अने तैमा प्राचीन वस्तुओ तेम ज चित्र विगेरेनो संग्रह राखधामां आवे. भवयनी प्रबंधक समितिर सिंधीजीना आ विशिष्ट अने उदार दानना प्रतिघोपरूपे भवनमा प्रचलित 'जैन शास्त्र- शिक्षण विभागने स्थायीरूपे 'सिंघी जैन शास्त्रशिक्षा पीठ' ना नामे प्रचलित राखयानो सत्रिशेप निर्णय कर्यो. ग्रंथमालाना जनक अने परिपालक सिंघीजीए, प्रारंभषी ज एनी सर्व प्रकारनी व्यवस्थानो भार मारा 'उपर मुकीने तेओ तो फक्त पास एटली ज भाकांक्षा राखता हता के अन्यमाळामा केम यधारे प्रत्यो प्रकट पाय भने केम तेमनो यधारे प्रसार याय. तेमना जीवननी एक मात्र ए ज परम अभिलारा हती के आ मन्य. माया द्वारा जेटटा बने तेटला सारा सारा अने महत्वना प्रन्यो जल्दी जल्दी प्रकाशित थाय भने जैन साहित्यनो सूर प्रसार पाय. ए अंगे जेटलो सर्च याय तेटलो ते यह ज उरसाहपी आपया टामुक हता, मानने प्रपमा समर्पण करती थखते तेमणे मने कयु के-'अत्यार मुची तो वर्षमा सरेरास ३-४ प्रयो प्रस्ट थना आज्या ठे परंतु जो भार प्रकाशित करी शको तो, दरमहिने मन्य ग्रंथो पण प्रकाशित थता जोई ई धराउ तेम नथी. ज्यां सुपी अपनी 2 ·सिंधी जैन प्रन्थ माला अने मारी जींदगी छै यो सुधी, जेटलं साहित्य प्रकट करवा करायवानी आपनी इच्छा होय ते प्रमाणेनी आप व्यवस्था करो. मारा तरफथी पैसानो संकोच आपने जराय नहीं जणाय'. जैन साहित्सना उद्धार माटे आवी उस्कट आकांक्षा अने आवी उदार वित्तवृत्ति धरावनार दानी अने विनम्र पुरुष, में मारा जीवनमा बीजो कोई नथी जोयो. पोतानी हयाती दरम्यान तैमणे मारा हस्तक ग्रन्थमाळा खाते लगभग ७५००० पोगोलाख रुपीआ खर्च कर्या हशे; परंतु ए १५ वर्पना गाळा दरम्यान तेमणे एकवार पण मने एम नथी पूछ्यु के कई रकम कया अन्य माटे खर्च करवामां आवी छे के कया ग्रन्थना संपादन माटे कोने शुं आपवामां आव्युं छे. ज्यारे ज्यारे हुँ प्रेस इत्यादिना बीलो तेमनी उपर मोकलतो त्यारे सारे, तेओ ते मात्र जोईने ज ऑफिसमां ते रकम चुकववाना शेरा साथे मोकली देता. हुं तेमने कोई बीलनी विगत समजावा इच्छतो, तो पण तेओ ते विपे उत्साह न बतावता अने एनाथी विरुद्ध प्रत्य- माळानी साइझ, टाईप, प्रीटींग, बाइंडींग, हेडींग आदिनी बाबतमा तेओ खून झीणवटथी विचार करता रहेता अने ते अंगे विस्तारथी चर्चा पण करता. तेमनी आवी अपूर्व ज्ञाननिष्ठा अने ज्ञानभक्तिए ज मने तेमना नेहपाशमां बद्ध कर्यो भने तेथी हुँ यत्किंचित् आ जातनी ज्ञानोपासना करवा समर्थ थयो. उक्त रीते भवनने प्रन्थमाळा समर्पित कर्या बाद, सिंधीजीनी उपर जणावेली उत्कट आकांक्षाने अनुलक्षीने मने प्रस्तुत कार्यमाटे वधारे उत्साह थयो अने जो के मारी शारीरिक स्थिति, ए कार्यना अविरत श्रमथी प्रतिदिन वधारे-न. वधारे झडपथी क्षीण पती जाय छे, छता में एना कार्यने वधारे वेगवान अने वधारे विस्तृत बनावयानी दृष्टिए केटलीक विशिष्ट योजना करवा मांडी, अने संपादनना कार्यमां वधारे सहायता मळे ते माटे केटलाक विद्वानोना नियमित सहयोगनी पण व्यवस्था करवा मांडी. अनेक नाना-मोटा मन्यो एक साथै प्रेसमा छापवा आप्या भने बीना तेवा अनेक नवा नवा अन्धो छपाया माटे तैयार करवा मांड्या. जेटला ग्रन्थो असार सुधीमा कुल प्रकट थया हता तेटला ज बीजा प्रन्थो एक साथे प्रेसमां छपावा शुरु पया अने तेथी पण बमणी संख्याना प्रन्यो प्रेस कॉपी आदिना रूपमा तैयार भवा लाग्या. ए पछी थोडा ज समय दरम्यान, एटले सप्टेंबर १९४३ मां, भवन माटे कलकत्ताना एक निवृत्त प्रोफेसरनी मोटी लाईबेरी खरीद करवा, हुं त्यां गयो. सिंघीजी द्वारा ज ए प्रोफेसर साथे वाटाघाट करवामां आवी हती अने मारी प्रेरणाथी ए आखी लाईब्रेरी, जेनी किंमत रु. ५० हजार जेटली मांगवामां आवी हती, सिंधीजीए पोताना तरफथी ज भवनने मेट करवानी अतिमहनीय मनोवृत्ति दर्शायी हती. परंतु ते प्रोफेसर साथे ए लाईब्रेरी मंगेनो योग्य सोदो न थयो अने तेथी सिंधीजीए, कलकत्ताना सुप्रसिद्ध स्वर्गवासी जैन सद्गृहस्थ बाबू पूरणचंद्रजी नाहारनी मोटी लाईबेरी लई लेवा विषे पोतानी सलाह आपी अने ते अंगे पोते ज योग्य रीते एनी व्यवस्था करवानुं माथे ली . कलकत्तामा अने आखाय बंगालमा ए वर्ष दरम्यान अन्न-दुर्भिक्षनो भयंकर कराळ काळ वी रह्यो हतो. सिंधीजीए पोताना वतन अजीमगंज, मुर्शिदाबाद तेम ज बीजां अनेक स्थळे गरीबोने मफत अने मध्यवित्तोने अल्प- मूल्यमा प्रतिमास हजारो मण धान्य वितीर्ण करवानी मोटी अने उदार व्यवस्था करी हती, जेना निमिते तेमणे ए वर्षमां लगभग अण-साडा त्रण लाख रुपीआ खर्च खाते मांडी वाळ्या हता. बंगालना वतनीयोमा अने जमीनदारोमा आवो मोटो उदार आर्थिक भोग र निमिते अन्य कोईए आप्यो होय तेम जाणवामां नथी आव्यु. अक्टोबर-नवेंबर मासमा तेमनी तबियत बगडया मांडी अने ते धीरे धीरे वधारे-ने-वधारे शिथिल थती गई. जान्युआरी (१९४४) ना प्रारंभमा ई तेमने मळवा फरी कलकत्ता गयो. ता. ६ठी जान्युआरीनी संध्याए तेमनी साथे बेसीने ३ कलाक सुधी ग्रन्थमाळा, लाईनेरी, जैन इतिहासना आलेखन आदि अंगेनी खूब उत्साहपूर्वक वातोचीतो करी परंतु तेमने पोताना जीवननी अल्पतानो आभास जाणे यई रह्यो होय तेम वचे वचे तेओ तेवा उद्गारो पण काढ्या करता हता. ५-७ दिवस रहीने हुं मुंबई आववा नीकम्पो सारे छेल्ली मुलाकात वखते तेओ बहु ज । H ·स० वावू श्री वहादुर सिंहजी सिंघी ६९ भावमरेले हदये मने विदाय आपता बोल्या के-'कोण जाणे हवे आपणे फरी मळीशु के नहिं !' एमना ए दुःखद वाक्यने बहु ज दवाएला हृदये सांभळतो अने उद्वेग पामतो, एमनायी सदाना माटे छूटो पड्यो. ते पछी तेमनी साथे मुलाकात यवानो प्रसंग ज न आव्यो. ५-६ महिना तेमनी तवियत सारी नरती रयां करी अने आखरे जुलाईनी (सन् १९४४) ७ मी तारीखे तेओ पोताना विनश्वर देहने छोडी परलोकमा चाल्या गया. मारी साहित्योपासनानो महान् सहायक, मारी सेवानो महान् परीक्षक अने मारी निष्ठानो महान् प्रेरक सहृदय सुपुरुष आ असार संसारमा मने शून्य हृदय बनावी पोते महाशून्यमां विलीन यई गयो. सिंघीजी जो के आ रीते नाशवंत स्थूळ शरीरथी संसारमा विलुप्त यया छे परंतु तेमणे स्थापली आ अन्यमाळा द्वारा तेमन यशःशरीर सेंकडो वर्षों सुधी आ संसारमा विद्यमान रही तेमनी कीर्ति अने स्मृतिनी प्रशस्तिनो प्रभावक परिचय सतत भाप्यां करशे. सिंधीजीना सुपुत्रोमां सत्कायों सिंधीजीना स्वर्गवासथी जैन साहित्य अने जैन संस्कृतिना महान् पोषक नररत्ननी जे मोटी खोट पडी छे ते तो सहजमावे पूराय तेम नथी. परंतु मने ए जोईनै हृदयमां ऊंची आशा अने आवासक आल्हाद पाय छे के तेमना सुपुत्रो-धीराजेन्द्र सिंहजी, श्रीनरेन्द्र सिंहजी अने श्रीवीरेन्द्र सिंहजी पोताना पिताना सुयोग्य सन्तानो होई पितानी प्रतिष्टा भने प्रसिद्धिना कार्यमा अनुरूप माग मजबी रह्या के अने पितानी भावना अने प्रवृत्तिने उदारमावे पोपी रमा छे. सिंधीजीना स्वर्गवास पछी ए बंधुओए पोताना पिताना दान-पुण्य निमित्त अजीमगंज निगेरे स्थानोना लगभग ५०-६० हजार रुपीआ खर्च कर्या हता. ते पछी थोडा ज समयमां, सिंघीजीना वृद्धमातानो पण खर्गवास यई गयो भने तेथी पोताना ए परम पूजनीया दादीमाना पुण्यार्थ पण ए बंधुओए ७०-७५ हजार रुपीआनो व्यय कर्यो. 'सिंघी जैन मन्थमाळा' खाते पण ए सिंघी बंधुओए विगत वर्षमा, पिताजीए निर्धारेल विचार प्रमाणे पूर्ण उत्साहयी खर्च उपाडी लीयो, अने ते उपरान्त कलकचाना इन्डीयन रीसर्च इन्स्टीट्युटने बंगालीमा जैन साहिल प्रकर करवा माटे सिंधीजीना स्मारकरूपे ५००० रुपीआनी प्रारंभिक मदत आपी. सिंघीजीना ज्येष्ट चिरंजीव वाचू श्री राजेन्द्र सिंहजीए, मारी इच्छा अने प्रेरणाना प्रेमने यश यई, पोताना पुण्य- लोक पितानी अज्ञात इन्ठाने पूर्ण करवा माटे, ५० हजार रुपीआनी नादर रकम भारतीय विपाभवनने दान करी, बने तेना पडे कलकचानी उक्त नाहार लाइनेरी खरीद करीने भवनने एक अनूल्य साहिलिक निधिरूपे मेट करी . मपननी ए मव्य लाईनेरी या श्री बहादुर सिंहजी सिंघी लाइब्रेरी ना नाने सदा ओळखाशे अने सिंघीनीना पुण्याचे र एक मोटामा मोटी ज्ञानपरव वनशे. बाबू श्री नरेन्द्र सिंहजीए, पोताना पिताए बंगालनी सराक जातिना सामाजिक बने धार्मिक उथान निनिते जे प्रवृत्ति चाल करी हती, तेने अपनावी लीवी छे अने तेना संचाटननो मार प्रमुख पणे पोते उपाही लीयो 2. गत (सने १९१४) नवेंवर मासमा कलकचामा दिगंबर समाज तरफपी उजवाएटा 'धीरशासन जयन्ती महोत्सव'ना प्रतंगे तेना काठाना एनणे ५००० रुपीया बाप्पाहता तेन न काटकचामी जैन श्वेतांबर समुदाय तरफपी बांधवा पारेला "जैन मन" माटे ३१००० सीआ दान करी पोतानी उदारतानी गुम शरुआत करी छे. भविष्य सिंधी जैन प्रन्यनामा नो आर्पिक मार आ बने बंधुओर उत्साह कि सीकारी लेवानी पोतानी प्रशंसनीय मनोमारना प्रकट करीने, पोताना पिताना ए परम पुनीत यशोमन्दिरने उतरोत्तर उन्नत सरूप मापवानो शुभ संकल्स कों हे. तयान. मा.वि. म.मुं] -जिन विजय मुनि ·दमो गुरपी माना पर सिद्धहम कवि-लेसक छे; ए तेमनी फेटलीक गुजराती कति पर मना मेरा ममर्प मा धने देपी समान सामना कारणे एक पीजाने न उक्सा महोगथापनेपवित्रवानिवत रटी पटापटीनी अनपूर्वक पालेखाती है; अने ट्चना पनामोनो कन साउबार आफ्वा का है, आदी पहावी आवा ऋवित दृष्टिर आडेखाटा आयनां पूरक बने ९ हेतुर्ण परिशितरूपे आपको देयो महिन्दना प्रपर थम्यासी महाकवि हता; ए देमनी अनेक काव्यरचनामोधी बसाई रिज, मार, नेरच, पडून यादि कायनां सदन वाचनी तेमने समंत कान्यो कंठस्थ हो, र लेमन ।। पूर्वक मंदन कयु , यने ठेपी इनरदर्शनोना संडनात्मक दृढनार्गने मूकीने जैनदर्शनना संदारक युनिपूर्वक मंडन करवानो नवीन मार्ग अपनायो छे. व्याकरणमां तेन हेमकौमुदी' अपर 'हामारीने श्रीहेमचंदरिनी मिद्धहेमचन्द्रशब्दानुशासन-लघुवृत्ति' ने गोठवी सरळ अने विशद क वयानी प्रयन क्यों टे. ५ सिवार तेनने एयी नानी 'लघुप्रक्रिया' यने तेथी ये नानी हेमशब्दचन्द्रिा देपावर टनी स्याति वट वनावी छे. सौदी ध्यान खीचे वेवा मना ब्योतिपविभक बार रेली मदताना नामो मळे ठे, पण हसरेसाना विषयमां 'हससंजीवन' जे, सष्ट भने विद्या मटा दो . देन पाचायोमांची श्रीमदयाहुए रचेली फयादेश विषयक 'भद्रबाहुसंहिता' अने भी संगटनी विम्लीका माय पीना फोईए आलेखेनुं जगातुं नथी. वे सिवाय 'उदयदीपिका, fer भमसिना पन मोटा विद्वान् हदा ए तेमना 'मातृकाप्रसाद' अने 'अहंद्रीवा' वगैरे प्रयो प्रमुंदरी बगरे प्रयो दो गोविग्ना विशिष्ट अभ्यासी तरीकेनुं वेमर्नु अपूर्व कौशल वानी आप है। साय. देमढे 'मनम्यान महाकाय तो एक अद्भुत प्रय छे; जेमांची सात महापुरुषोना पदमापी मात अर्थ अपनीले ऐप वेमनो अनेकार्थक शब्दमंडोळ पवावी आपे छे. पापारिराममानी ला; ए टेमना प्रयोमानांतदिपयक भालेरानो परधी जाणी शकाय छे. माम यो प्रतिमामाली कवि, एफुरस्मति पार्शनिक, प्रयोगविमुद्ध वैयाकरण, समय गोल निनान हेर्नुसपी दी बेन पापणमा पाटी थावती नाम न उल्लेसवानी रुविधी जाणी सारी टेमो पोरिडप बने रा०दिनपरिनयना समकालीन विद्वान् हता, एवं एकीवारे एन बनाई आवे छे. ना' २. कविनो परिचय प्रतिदिन आध्यायनो जन्न, स्थान के गृहस्यावस्यानो परिचय क्याईदी जानी को टेनना मन जीवननांनी वीजी कोई पण माहिती मरती नयी. देगेर पोदानी प्रसक कृतिओना अंते प्रशस्ति रची है; जेनां पोटार्नु नान, गुरु पनं विजमममूरि प्रति मन्त्रि-अतिरेक दावती पंक्तिओ मटी आवे छे. टाप्यायद भाडे दी तेननी प्रति तेओ मा प्रकारे कृतज्ञता दर्शावता, पायोनी मायादिओयी मालम पट्टी बावे .तेओ दर्शन-तत्त्वज्ञानना पंडित हता; परी बनाई याद छे. ८ नाटकमां मने ते वसवना प्रधानतः दिगंबर मतानुयादी . . बाजार. सामाbि.

·दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना । ३ 'मुनिराज श्रीदर्शनविजयजी द्वारा संपादित 'पट्टावलीसंमुच्चय' नामना ग्रंथमा मुनिवर्य श्रीचारित्रविजयजी ए आलेखेली पृ०१०९ परनी 'शुरुमाला मां श्रीमेघविजय उपाध्यायनो परिचय आपेलो छ पण ए परिचय सभ्रान्त नथी; केमके ते समयमां कईक आगळपाछळ मेघविजय नामना चे विद्वानो थया छे. तेमाथी एक तो श्रीविजयसेनसूरिना इस्तदीक्षित शिष्य हता अने तेओ ठेठ श्रीविजयरत्नसूरि सुधी लगभग सोधीये बंधु वर्षों सुधी जीवित रही, छेवट सुधी रचना कर्ये जाय ए संभवित नथी. तेथी ए मेघविजय तो विजयतिलक- सूरिरास' मां जणावेला नंदिविजय वाचकना समानशील सहकारी हता अने जेमने सं० १६५६ मां उपाध्यायपदवी आप्यानुं सूचन 'विजयप्रशस्तिमहाकाव्य' ना पृष्ठ ५९७-९८ मा करायुं छे. पण आ मेघविजय तो ते पछी थयेला श्रीकृपाविजयना शिष्य हता. छतां आ बने मेघविजयने एक समजी लई तेमा वर्णन करेलुं छे. तेमना शिष्योनु वंशवृक्ष पण तेमा सूचवेलुं छे ते पण ए ज रीते सेळभेळ नामोनुं वनेलं होवाथी वास्तविक नथी. छतां श्रीमेघविजय शिष्यमंडळ मोटुं हशे तेमां शक नथी. तेमणे नीचे जणावेला ग्रंथोनी प्रशस्तिमां फेटलाक अंथो तो पोताना अमुक अमुक शिष्योने भणवा माटे यनाव्या; एव॒ सूचन नामोल्लेखपूर्वक फयुं छे. तेमना गुरु श्रीकृपाविजयजीनी 'श्रीविजयप्रभसूरि निर्वाणरास' सिवाय कोई रचना उपलब्ध थई नथी छता तेओ मोटा कवि हता ए तेमणे ज्या त्यां करेला उल्लेखोथी जणाई आवे छे. वळी तेओ पदर्शनना प्रखरवेत्ता अने साहित्य तेमज सिद्धान्तना पण्डित हता.' श्रीकृपाविजयजीना दीक्षा अने शिक्षा गुरु क्रमशः श्रीकमलविजयजी अने श्रीसिद्धिविजयजी हता. ते बन्ने गुरुओए सन्मानक नगरमा लम्पाकोने हरावी जयश्री प्राप्त करी हती.' तेमना गुरुमोनुं वंशवृक्ष आ प्रमाणे छे:- हीरविजयसूरि कनकविजय शीलविजय कमलविजय सिद्धिविजय चारित्रविजय पाविजय मेधविजय कविना प्रथोमा छेलामा छेलु सं० १७६० मां रचायेलं 'सप्तसंधानमहाकाव्य' मळी आवे छे भने 'विजयदेवमाहात्म्यविवरण' जेनी लिपि सं० १७०९ मां थयानी पहेलवहेली रचना साल मळे ले. भाम १ "यः पदतर्कवितर्ककर्कशमतिः साहित्य-सिद्धान्तयित् प्राणप्रक्षितिपः कृपादिविजयः प्राज्ञो विनेयस्तयोः । तत्पादाम्बुजमुझमेघविजयोपाध्यायलन्धाऽऽत्मना प्रन्यो मेरुमहीधरावधिरयं सिद्धिनिये नन्दतात्" ॥१६॥ -युक्तिप्रबोधनाटक, प्रान्तप्रशस्ति । । २"भायः श्रीकमलादिमश्च विजयस्तस्यानुजन्मा पुधः श्रीसिद्धेर्विजयोऽत्र तो मम गुरोदीक्षाऽनुशिक्षागुरू । श्रीसन्मानकनानि धानि महसौ दझे विजिल क्षणाल्लुम्पाकेन्द्रगणान् जयश्रियमम् संप्रापतर्विश्रुताम् ॥ १५॥ -युकिप्रयोधनाटक, प्रान्तप्रशस्ति ।

·प्रास्ताविक सिंघी जैन ग्रन्थमाळाना १४ मा मणि वरीके आजे महोपाध्याय मेघविजय गणिकृत आ 'दिग्विजय महाकाव्य प्रकाश पामे छे. महो. पाध्यायनी आवी ज एक महाकाव्य स्वरूपनी प्रौढ प्रन्यकृति, प्रग्यमाळाना ७ मा मणि तरीके 'देवानन्दमहाकाव्य' नामे पूर्व प्रकाशित थएली छे. ए पूर्व प्रकाशित काव्यमा प्रन्थकारे, मुख्य करीने विजयदेव सूरिदं चरितवर्णन कयु छे त्यारे प्रस्तुत काव्यमा ए सूरिना पट्टधर विजयप्रम सूरिनु चरित्र वर्णव्युं छे. महोपाध्याय मेघविजय गणि, पोताना गच्छपति आचार्य विजयदेव सूरि तथा तेमना पट्टधर विजयप्रभ सूरिना बहु ज भक्त जणाय छे. कारण के तेमणे ए आचार्योनुं गुणवर्णन करवा माटे नानां मोटा ३-४ काव्योनी रचना करी छे. 'देवानन्द काव्य' तथा प्रस्तुत 'दिग्विजय काव्य' उपरांत तेमनी मेघदूत-काव्यनी समस्यापूर्तिरूपे 'मेघदूतसमस्यालेख नामनी पण एक काव्यात्मक रचना छे, जेमा विजयप्रभ सूरिनी गुणवर्णना करवामां आवी छे. ए उपरान्त 'विजयदेवमाहात्म्य' नामक चरित्रग्रन्थ के जेनी रचना खरतरगच्छीय श्रीवल्लभपाठके करी छे तेना उपर पण मेघविजयजीए विवरण लखीने ए चरित्रनायक प्रत्येनी पोवानी विशिष्ट भक्ति प्रदर्शित करी छे. विजयदेव सूरि अने विजयप्रभ सूरिना परिचय मादे में देवानन्दकाव्यनी वेम ज विजयदेवमाहात्म्यनी प्रस्तावनामा संक्षेपमा केटलुक लख्यु छे तेथी फरी अहीं तेनी पुनरावृत्ति करवानी जरूर नथी. महोपाध्याय मेघविजयजी पोताना समयना एक बहुश्रुत अने विशद प्रतिभावान विद्वान् हता, ए वेमनी आवी अनेक कृतियोना अवलोकनथी स्पष्ट जणाई आवे छे. व्याकरण, काव्य, ज्योतिष, अध्यात्म विगेरे केटलाक विपयोना तेओ बहु ज समर्थ ज्ञावा अने प्रौढ ग्रन्थकार हता. प्रन्य-रचना विषयक तेमनो उद्योग पण अथक हती एम तेमणे रचेला विविध विषयोना संख्यावन्ध प्रन्थोनी नामावली उपरथी जोई शकाय छे. विविध विषयोना अनेक ग्रन्थोनी रचना करनारा जैन यतियोमा तेओ सोयी छेल्ला होय एम लागे छे. तेमना पछीना विगत अढीसो वर्षोमां एवो कोई समर्थ जैन प्रन्थकार थयो नथी. तेओ व्याकरण, काव्य विगैरे विषयोमां तो पारंगत हताज परंतु ज्योतिप, निमित्त, रमल अने मंत्र-यंत्र शास्त्रोमां पण यहु निपुण हता अने ए विषयोनो तेमनो सास गंमीर अभ्यास हतो एम तेमना धनावेला वर्पप्रयोध, हस्तसंजीवन, रमलशास्त्र, यंत्र विधि, प्रश्नसुन्दरी विगेरे विगेरे अन्योना अवलोकनथी जागी शकाय छे. तेमनो रचेलो 'घर्षप्रयोघ' -जेनुं पीजुं नाम 'मेघमहोदय' पण छे-प्रन्थ तो जैनेतर विद्वानोमां पण सूव अभ्यसनीय थएलो छ, अने तेनुं प्रकाशन पण जैनेतर पण्डितोए करेलुं छे. हस्तरेखाविषयक 'हस्त- संजीवन' नामनो तेमनो वनावेलो ग्रन्थ पण एटलो ज उपयोगी अने विद्वत्प्रिय छे. हस्तरेसाने लगती अनेक एवी नवीन यावतो ए ग्रन्थमा तेमणे आपेली छे ने वीजा ग्रन्थोमा उपलब्ध थती नथी. वर्षप्रबोध अने इस्वसंजीवन ए वन्ने अन्यो, ए विषयना रसिक विद्वानोने सास अध्ययन करवा जेवा छे अने ते उपर तुलनात्मक दृष्टिए आलोचन-प्रत्यालोचन पण करवा जेवू छे. सिंघी जैन ग्रन्थमालामा आ वन्ने ग्रन्थोनी संशोधित अने सुसंपादित आवृत्तियो प्रकट करवानो मनोरथ छे ज. न्याय-व्याकरणतीर्थ पंडित श्री अम्बालाल प्रे. शाहाए आ दिग्विजय महाकाव्यन सुन्दर रीते संशोधन-संपादन करी वथा फेटलाक विषमार्थ शब्दो उपर टिप्पणी आदि लखीने, ग्रन्थने सुपाच्य बनायवानो योग्य प्रयास कर्यो . भाशा छे के एना अभ्यासियोने ए अवश्य उपकारक थशे. श्रावणी पूर्णिमा, सं० २००६ ता. २४-८-५५, मा. वि. भ. मुंबई. } जिन विजय मुनि ·प्रस्तावना - १. प्रति परिचय प्रस्तुत "दिगविजय महाकाव्य' ना संपादनमा मने वे प्रतिओ प्राप्त थई हती. एक प्रति आगराना श्रीविजयधर्म-लक्ष्मी-ज्ञानमंदिरमाथी मुनिराज श्रीविद्याविजयजी महाराज द्वारा अने पीजी पूनाना भांडारकर ईन्स्टिट्वटमाथी-विद्वद्वर्य आचार्य श्रीजिनविजयजी द्वारा मळी हती. ए माटे वंने विद्वानोनो आभार मानु छं. अंने प्रतिओ लगभग शुद्ध हती अने लिपि पण सरस हती. आगरानी प्रतिमा १९ मुं पत्र नहो; जेथी सेटलो भाग में पूनानी प्रति परथी लीधो छे; बाकीनो समग्र पाठ में आगरानी प्रतिने आदर्श राखीने लीधो छे. आगरानी प्रविना होशियामां कठिन शब्दोनां टिप्पणो आपेलां छे; ते ज टिप्पणो दिग्विजय काव्यना कठिन शब्दोना टिप्पणोवाली एक छ पानानी प्रति मने आगराना ते ज विजयधर्मलक्ष्मीज्ञानमंदिरमाथी मळी हवी, तेनी साथे मळता हता. यद्यपि तेमा कानु नाम जणाब्युं नथी पण केवल सप्तम सर्गनां टिप्पणोनी अन्ते "इति श्रीदिग्विजयकाव्ये महोपाध्याय-श्रीमेधविजयगणिकृते सप्तमसर्गविवरणम्" आ उल्लेखथी फेवल सातमा सर्गनां ज नहीं परन्तु समम कान्यना टिप्पणो मन्थकानां पोताना ज होय एवं मार अनुमान छे. केमके शब्दालंकार जेवा कठिन शब्दोना अर्थो, कर्ता सिवाय आटलां स्फुट वीजा न फरी शके. वळी 'देवानन्द काव्य'र्नु टिप्पण कर्ताए पोते ज रचेलं छे तेथी आ समग्र टिप्पण पण कर्ताए पोते ज रचेलं हो; एम मानी में पहेला पृष्ठमा ज "अन्धकारकृतानि टिप्पणानि" ए.मथाळा नीचे ज अर्थो आप्या छे. तेनी नीचेनुं टिप्पण जे अंग्रेजी आंकडा- श्रोथी-"संपादककृतानि टिप्पणानि"ना मथाळा नीचे आप्यु छे, ते मारुं छे. लगभग आठ सर्ग सुधीज का टिप्पण मळी आवे छे. ते पछीना सर्गो पर हशे के केम ते जाणी शकातुं नथी परंतु पाछछना सो सरळ अने तेमां काव्यदृष्टिनुं वर्णन होवाधी तेना पर टिप्पणनी जरूर नथी एम समजीने में पण टिप्पणो आपवान मांडी वाव्यु: ग्रन्थकारना टिप्पणीमा निर्दिष्ट कोशोना स्थळो शोधीने तेना अध्याय, कांड आदि आपवा में यावत् शक्या प्रयत्न कर्यो छे अने संपादनमा पण सावधानी राखी छे छत्ता क्याई अशुद्धिओ दृष्टिगोचर थाय तो विज्ञ पाठकगण सूचित करवानी कृपा करे एवी आशा राय छु. कविए पोतानी मोटी कृतिथी लईने यावत् नानी कृतिओमां पण पोतानी प्रशस्ति आपेली छे ए तेमना समग्र ग्रंथोना अवलोकन परथी मालम पडे छे. ज्यारे आ विस्तृत महाकाव्यनी अंते कविए कई ज परिचय माप्यो नथी; एथी संभवतः आ काव्य कविनी अपूर्ण कृति हशे. छतां काव्यनो अत जोवां कई पण वर्ण्य वस्तु याकी होय तेम जणातुं नथी. एम कहे, अघटित नथी के आ कान्य कविनी अंतिम कृति हो भने तेथी पोतानो परिचय आपवार्नु बाकी रही गयु लागे छे. फाल्यान्ते एक "परिशिष्ट' आयुं छे, ते आ कविनी ज कृति छे. तेमां श्रीहीरविजयसूरिथी लईने श्रीविजय- प्रमसूरि सुधीनी पट्टावली आपी छे, जेमां श्रीहीरविजयसूरि, श्रीविजयसेनसूरि, श्रीविजयदेवसूरि, श्रीविजय- सिंहसूरि भने श्रीविजयप्रभसूरिनां चरित्रोनुं वर्णन गद्यमां आपेलु छे. आ पट्टावली श्रीधर्मसागर उपाध्याये

·No text on this page.

·दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना। ३ 'मुनिराज श्रीदर्शन विजयंजी द्वारा संपादित 'पट्टावलीसमुच्चय' नामना ग्रंथमाँ मुनिवर्य श्रीचारित्रविजयजी ए आलेखेली पृ० १०९ परनी 'गुरुमाला' मां श्रीमेघविजय उपाध्यायनों परिचय आपेलो छ पण ए परिचय अभ्रान्त नथी; केमके से समयमां कंईक आगळपाछळ मेघविजय नामना वे विद्वानो थया छे. तेमांथी एक तो श्रीविजयसेनसूरिना हस्तदीक्षित शिष्य हता अने तेओ ठेठ श्रीविजयरत्नसूरि सुधी लगभग सोधीये वधु वर्षों सुधी जीवित रही, छेवट सुधी रचना कर्ये जाय ए संभवित नथी. तेथी ए मेघविजय तो विजयतिलक- सूरियस' मां जणावेला नंदिविजय वाचकना समानशील सहकारी हता अने जेमने सं० १६५६ मा उपाध्यायपदवी आप्यानुं सूचन 'विजयप्रशस्तिमहाकाव्य' ना पृय ५९७-९८ मां करायुं छे. पण आ मेघविजय तो ते पछी थयेला श्रीकृपाविजयना शिष्य हता. छतां आ बने मेघविजयने एक समजी लई तेमा वर्णन करेलुं छे. तेमना शिष्योतुं वंशवृक्ष पण तेमा सूचवेलुं छे ते पण एज रीते सेळभेळ नामोनुं वनेलं होवाथी वास्तविक नथी. छतां श्रीमेघविजयर्नु शिष्यमंडळ मोटुं हशे तेमां शक नथी. तेमणे नीचे जणावेला ग्रंथोनी प्रशस्तिमा केटलाक ग्रंथो तो पोताना अमुक अमुक शिष्योने भणवा माटे बनाव्या; एवं सूचन नामोल्लेखपूर्वक कयें छे. तेमना गुरु श्रीकृपाविजयजीनी 'श्रीविजयप्रभसूरि निर्वाणरास' सिवाय कोई रचना उपलब्ध थई नयी छतां तेओ मोटा कवि हता ए तेमणे ज्या त्यां करेला उल्लेखोथी जणाई आवे छे. वळी तेओ पदर्शनना प्रखरवेत्ता अने साहित्य तेमज सिद्धान्तना पण्डित हता.' श्रीकृपाविजयजीना दीक्षा अने शिक्षा गुरु क्रमशः श्रीकमलविजयजी अने श्रीसिद्धिविजयजी हता. ते बन्ने गुरुओए सन्मानक नगरमा लुम्पाकोने हरावी जयश्री प्राप्त करी हती.' तेमना गुरुमोनुं वंशवृक्ष मा प्रमाणे छ:- हीरविजयसूरि कनकविजय शीलविजय कमलविजय सिद्धिविजय चारित्रविजय कृपाविजय मेषविजय कविना ग्रंथोमा छेल्लामा छेटु सं० १७६० मां रचायेलं 'सप्तसंघानमहाकाव्य' मळी आवे छे भने 'विजयदेवमाहात्म्यविवरण' जेनी लिपि सं० १७०९ मां थयानी पहेलवहेली रचना साल मळे ले. आम १"यः पदतर्कवितर्ककर्कशमतिः साहित्य सिद्धान्तवित् प्राणनक्षितिपः रुपादिविजयः प्राज्ञो विनयस्तयोः। तसादाम्युजमामेघविजयोपाध्यायलब्धाऽऽत्मना प्रन्यो मेहमहीधरावधिरयं सिदिप्रिय नन्दतात्" ॥१॥ -युकिप्रयोधनाटक, प्रान्तप्रशस्ति । २"आपः श्रीकमलादिमश्च विजयस्तस्मानुजन्मा बुधः श्रीसिद्धर्विजयोऽत्र तो मम गुरोदीक्षाऽनुशिक्षागुरू । श्रीसन्मानफनाग्नि पानि महसो प्रों विजिल क्षणाल्लुम्पाकेन्दगणान् जश्रियमम् संप्रापतर्विश्रुताम् ॥ १५॥ -युक्तिप्रमोधनाटक, प्रान्तप्रवास्ति। :

·२ महोपाध्यायमेघविजयगणिरचित रचेली पट्टावलीनी अनपूर्तिरूपे आलेसायेली छे; अने ढूंकमां घटनाओनो क्रम सालवार आपवा प्रयत्न करेलो 2. आवी पट्टावली आवा कवित्व दृष्टिए आलेसायेला काव्यमां पूरक बने ए हेतुथी परिशिष्टरूपे आपेली के. २. कविनो परिचय श्रीमेघविजय उपाध्यायनो जन्म, स्थान के गृहस्थावस्थानो परिचय क्याईथी जाणी शकातो नथी, वेम मना श्रमण जीवनमांनी वीजी कोई पण माहिती मळती नथी. तेओए पोतांनी प्रत्येक कृतिओना अंते प्रशस्ति रची छे; जेमा पोतानुं नाम, गुरु श्रीकृपाविजयतुं नाम अने श्रीविजयप्रभसूरि प्रति भक्ति-अतिरेक दर्शावती पंक्तिओ मळी आवे छे. श्रीविजयप्रभसूरिए तेमने उपाध्यायपद आपेलं तेघी तेमनी प्रति तेओ आ प्रकारे कृतज्ञता दर्शावता, एम जणाई आवे छे. तेओ साहित्यमा प्रसर अभ्यासी महाकवि हता; ए तेमनी अनेक काव्यरचनाओथी जणाई आवे छे. किरात, माघ, नेपघ, मेघदूत आदि काव्यना सतत वाचनथी तेमने समस्त काव्यो कंठस्थ हो, ए तेमनी ते ते काव्योनी समस्यापूर्तिओथी मालम पडी आवे छे.वेओ दर्शन-तत्त्वज्ञानना पंडित हता; एतेमना 'युक्तिप्रबोध नाटक' परथी जणाई आवे छे. ए नाटकमा तेमणे ते घसतना प्रधानतः दिगंबर मतानुयायी बनारसीदासना सिद्धांतोनुं आवेशपूर्वक संडन कयु छे अने तेथी इतरदर्शनोना संडनात्मक दृढमार्गने मूकीने जैनदर्शनना नवीनमत संस्थापकर्नु युक्तिपूर्वक संडन करयानो नवीन मार्ग अपनाव्यो छे. व्याकरणमां तेमणे हेमकौमुदी' अपर नाम 'चंद्रप्रभा' रचीने श्रीहेमचंद्रसूरिनी 'सिद्धहेमचन्द्रशब्दानुशासन-लघुवृत्ति' ने गोठवी सरळ अने विशद बना- थवानो प्रयत्न कर्यो छे. ए सिवाय तेमणे एधी नानी 'लघुप्रक्रिया' अने तेथी ये नानी 'हेमशब्दचन्द्रिका रवीने वेयाकरण तरीकेनी ख्याति उनळ घनावी छे. सौथी घ्यान सींचे तेवा तेमना ज्योतिविषयक अभ्यासने लगता ग्रंथो छे. जैन आचार्योमाथी श्रीभद्रवाहुए रचेली फळादेश विषयक 'भद्रबाहुसंहिता' अने श्रीकालकाचार्य रचेली 'कालकसंहिता'ना नामो मळे छ, पण हस्तरेसांना विषयमा 'हस्तसंजीयन'- जेवू स्पष्ट अने विस्तारयुक्त संस्कवनी विस्तृत टीका साथे वीजा कोईए आलेखेलु जणातुं नधी. ते सिवाय 'उदयदीपिका', 'वर्षप्रबोध', प्रश्नसुंदरी' वगैरे ग्रंथो तो ज्योतिपना विशिष्ट अभ्यासी तरीकेतुं तेमनुं अपूर्व कौशल वताची आपे छे. तेओ अध्यात्मविषयना पण मोटा विद्वान् हता ए तेमना 'मातृकाप्रसाद' अने अहंद्रीवा' वगेरे थोथी जाणी शकाय छे. तेमनुं 'सप्तसंधान महाकाव्य' वो एक अद्भुत ग्रंथ छे; जेमांथी सात महापुरुषोनां चरित्रो एक ज पद्यमाथी सात अर्य द्वारा नीकळे छे ए तेमनो अनेकार्थक शब्दमंडोळ बवावी आपे छे. वेभो गुजराती भापाना पण सिद्धहस्त कवि-लेसफ छे; ए तेमनी केटलीक गुजराती कतिओ उपरथी जाणीशकाय छे. . आम तेओ प्रतिभाशाली कवि, स्फुरम्मति दार्शनिक, प्रयोगविशुद्ध वैयाकरण, समयज्ञ ज्योतिषी, माध्यात्मिक आत्मज्ञानी हता; ए तेमना प्रथोमांनां तद्विपया आलेसनो परथी जाणी शकाय छे. सेमो उपा० यशोविजय अने उपा० विनयविजयना समकालीन विद्वान् हता, छता एक वीजाये क्याई कोईन नाम उखेल्यु नथी; तेथी जैन परंपरामा चाली आवती नाम न नदेसवानी रूढियी जाणी शकाय छे के वेओ पण तेमना जेवा ज समर्प हता अने तेथी समान सामय॑ना कारणे एक बीजाने.न उल्लेख्या होय ए सामाविक लागे छे. ar ·दिग्विजयमहाकायं-प्रस्तावना । ३ 'मुनिराज श्रीदर्शनविजयंजी द्वारा संपादित 'पट्टावलीसमुच्चय' नामना प्रथमा मुनिवर्य श्रीचारित्रविजयजी ए भालेखेली पृ० १०९ परनी 'गुरुमाला मां श्रीमेघविजय उपाध्यायनो परिचय आपेलो छे पण ए परिचय अभ्रान्त नथी; केमके ते समयमां कईक आगळपाछळ मेघविजय नामना वे विद्वानो थया छे. तेमांथी एक तो श्रीविजयसेनसूरिना हसदीक्षित शिष्य हता अने तेओ ठेठ श्रीविजयरत्नसूरि सुधी लगभग सोधीये वधु वर्षों सुधी जीवित रही, छेवट सुधी रचना कर्ये जाय ए संभवित नथी. तेथी ए मेघविजय तो 'विजयतिलक- सूरिरास' मा जणावेला मंदिविजय याचकना समानशील सहकारी हता अने जेमने सं० १६५६ मां उपाध्यायपदवी आप्यानुं सूचन 'विजयप्रशस्तिमहाकाव्य' मा पृय ५९७-९८ मां करायु छे. पण आ मेघविजय तो ते पछी थयेला श्रीकृपाविजयना शिष्य हता. छतां आ वने मेघविजयने एक समजी लई तेमा वर्णन करेलुं छे. तेमना शिष्योतुं वंशवृक्ष पण तेमा सूचवेलुं छे ते पण एज रीते सेळभेळ नामोनुं बनेलं होवाधी वास्तविक नथी. छतां श्रीमेपविजयन शिष्यमंडळ मोटुं हशे तेमां शक नथी. तेमणे नीचे जणावेला ग्रंथोनी प्रशस्तिमा फेटलाक ग्रंथो वो पोवाना अमुक अमुक शिष्योने भगवा माटे बनाव्या; एयु सूचन नामोल्लेखपूर्वक कर्यु छे. तेमना गुरु श्रीकृपाविजयजीनी 'श्रीविजयप्रभसूरि निर्वाणरास' सिवाय कोई रचना उपलब्ध थई नयी छता तेओ मोटा कवि हता ए तेमणे ज्या त्यां करेला उल्लेखोथी जणाई आवे छे. वळी तेओ पदर्शनना प्रखरवेचा अने साहित्य तेमज सिद्धान्वना पण्डित हता.' श्रीकृपाविजयजीना दीक्षा अने शिक्षा गुरु क्रमशः श्रीकमलविजयजी अने श्रीसिद्धिविजयजी हता. ते पन्ने गुरुओए सन्मानक नगरमां लुम्पाकोने हरावी जयश्री प्राप्त करी हती.' तेमना गुरुमोनुं वंशवृक्ष का प्रमाणे छे:- दीरविजयसूरि कनकविजय शीलविजय कमलविजय सिद्धिविजय चारित्रविजय कृपाविजय मेषविजय फविना ग्रंथोमा छेलामा छेतुं सं० १७६० मा रपायेलं 'सप्तसंघानमहाकाव्य' मळी आवे छे भने 'विजयदेवमाहात्म्यविवरण' जेनी लिपि से० १७०९ मां ययानी पहेलवहेली रचना साल मळे ले. आम १"यः पदतर्कवितर्कशमतिः साहिल-सिसन्तवित् प्रागमक्षितिपः छपादियिजयः माशो पिनेयस्वयोः । सत्तादाम्मुनमामेघविजयोपाप्यायलन्यात्मना मन्पो मेरमहीपरावधियं नितिधिये नन्दतात्" ॥१॥ -युफिप्रोपनाटक, प्रान्तमस्ति । २"भापः धोकमलादिमय विजयमानुजन्मा थुपः श्रीसिदेयिंजयोऽत्र तो मम गरोदशाऽनुशिक्षागुरु । भौसन्मानकनाग्नि पानि महसो से विजिल सपालुम्पानगान् पयधियनम् प्रार्षिभुताम् ॥ १५ ॥ -युधिषपोषनाटक, प्रान्तमयति । :

·४ -- २. महोपाध्यायमेघविजयगणिकत तेमनो ५० वर्ष सुधीनो अन्योनो रचनाकाल तो नोंधायेलो मळे ज छे; पण वेमनी माल्यावस्था अने छेल्ली वृद्धावस्थानां कुल २०-२५ वर्ष उमेरीए तोये ओछामा ओछु तेओ ८० वर्ष के ते करतां ये वधु जीन्यान अनुमान थाय छे. वेमनी प्रत्येक कृति संशोधित-संपादित थई प्रकारामां आवे तो तेमना असंड व्यक्तित्वनी झांसी थई शके छतां तेममा जेटला प्रन्यो मळी आवे छे तेनी नोंघ ज्या साथी एकत्रित करी अने तेमां शुं विषय आवे छे ते नीचे मुजब विषयवार आपवा प्रयत्न कयों छे. ३. ग्रन्थकारे रचेला ग्रन्थोनी विषयवार नोंध [काव्यग्रंथो] १. शांतिनाथचरित्र-तेमां रचनासमय नोध्यो नथी. आ काव्यमा 'नेपघीय-महाकाव्य नी समस्खा- पूर्ति छे. तेमां सोळमा तीर्थंकर श्रीशांतिनाथ भगवान, चरित्र वर्णन छे. वीरविजय मुनि सं० १७१० मा विजयप्रभसूरि धन्या ते पछी आ काव्य रचायुं हशे, केमके तेनी प्रशस्तिमा श्रीविजयप्रभसूरितुं स्मरण करेलुं छे.,आ काव्य 'जैन विविध साहित्य शास्त्रमाला' मा प्रकाशित थयेलुं छे.. देवानन्दमहाकाव्य-सं० १७२७ मां आ काव्य मारवाडना सादडी नगरमा रचायुं हतुं. आ काव्यमा माघकाव्य'नी समस्यापूर्ति छे अने श्रीविजयदेवसूरि तेमज श्रीविजयप्रभसूरिनुं परिववर्णन छे. आ काव्य 'सिंघी जैन ग्रन्थमाला'मां प्रगट थयु छे. ३. किरात समस्यापूर्ति (?)-आ काव्य नाम शुं छे ते जाणी शकायुं नथी. पण तेमा 'किरातार्जुनीय- काव्य'नी समस्यापूर्ति तो छ ज. एनी एक प्रति आचार्य श्रीविजयेन्द्रसूरि पासे हती जेनी प्रेसकोपी में केटलाये वर्षो अगाऊ तेमने करी आपेली, ए स्मरण उपरथी जणावं छु. ते प्रति मने मळी शकी नथी. ते वे एक सर्गात्मक ज हती. संभवतः क्यांई थी तेनी पूरी प्रति पण मळी आवे. ४. मेघदूतसमस्यालेख-आमा रचना समय आप्यो नथी. आ काव्य 'मेघदूत' काव्यनी समस्यापूर्ति रूप होई एक पत्र रूपे छे. कविए भाद्रपद पांचम पछी आ पत्र पोताना गच्छाचार्य श्रीविजयप्रभसूरि, जेओ वे समये देवपाटणमां स्थित हता तेमने नवरंगपुर'-अवरंगबादथी लख्यो छे. आ समस्याना अंते कविए लख्यं के के-विजयदेवसूरिनी भक्तिमाटे माघकाव्यनी समस्यापूर्तिद्वारा अने श्रीविजयप्रभसूरिनी भक्ति माटे मेघदूत काव्यनी समस्यापूर्तिरूपे तेमनी प्रशंसा करी छ.' आ कथनमा प्रथकारे पोतानी चे कृतिमोनो अनुक्रम यताव्यो छे तेथी जणाय छे के माघसमस्यापूर्ति पठी ज मेघदूतसमस्यापूर्ति बनी. एटले सं० १७२७ पछी जते रचायु. आ ग्रंथ 'आत्मानन्दजेनसभा-भावनगर' तरफथी प्रगट थयेलो छे. "गच्छाधीश्वरहीरहीरविजयाऽऽम्नाये निश्चय वियां प्रेभ्यः श्रीविजयप्रभाऽऽख्यमुगुरोः श्रीमत्तपाऽऽध्ये गणे शिष्या प्रासमणेः कृपादिविजयस्याऽऽशास्त्रमानाप्रणीश्चक्रे वाचकनाममेघविजयः शस्या समस्यामिमाम्" । - शान्तिनाथंचरित्र, प्रतिसर्गप्रान्ते। २ "मुनिनयनाश्वेन्दुमिते (१७२७) वर्ष हर्षेण सादहीनगरे । प्रन्यः पूर्णः समजनि विजयदशम्यामिति श्रेयः" ॥ ५ ॥ -देवानन्दमहाकाव्य, प्रान्तप्रशस्ति । ३ "खखिश्रीमद्भुवनदिनवीरतीर्थाभिनेतुः प्राप्यादेशं तपगणाघनामा विनेयः । ज्येष्टस्थित्यां पुरमनुसरन नव्यर समर्न निग्घच्यायातरुषु वसतिं रामगिर्याश्रमेषु" ॥१॥ - मेघदूतसमस्यालेस, प्रारम्भ । ४ "मायकाव्यं देवशरोमेघदूतं प्रमप्रभोः । समस्यार्थ समस्याथ निर्ममे मेयपण्डितः" ॥ ११॥ - मेघनसमस्यालेस, प्रान्तमाप । .

·. दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना । ५. सतसंधान महाकाव्य-रचना समय सं० १७६०.ओ काव्य कानी शक्ति माटे आश्चर्य उत्पन्न करावे तेवु छे, केमके तेमा एक ज श्लोकमा सात पुरुषोनी कथा कहेवामां आवी है. अपभदेव, शांतिनाथ, नेमिनाथ, पार्धनाथ, महावीरस्वामी, रामचंद्र ने कृष्णचंद्र-आ साते महापुरुपोना जीवन चरित्र आ काव्यना प्रत्येक लोकमां वर्णित छे. अन्य प्रमाण ४४२ सोकर्नु छ. ग्रंथकार स्वयं लखे छे के, "आचार्य हेमचंद्रसूरिनु पनावेलं 'सप्तसंधानकाव्य' हा परंतु ते हवे मळतुं न होवाथी में मा नवं वनाव्युं छे.' आ अन्य जैन विविध साहित्य शास्त्रमाला"मां प्रगट थयेलो छे अने आचार्य श्रीअमृतसरिजीए तेना पर टीका पनावी हमणां ज सूरत थी प्रगट करेलो है. ६. दिविजय महाकाव्य-प्रस्तुत महाकाव्य. रचना समय आपेलो नथी. आमा श्रीविजयप्रभसूरिनु जीवनचरित्र छे. तेर सर्गोनुं आ काव्य ग्रंथकारे वनावेलां काव्योमा सौथी मोटुं छे. ७. लघुत्रिपटिशलाकापुरुपचरित्र-हेमचंद्राचार्य रचेला 'विपष्टिशलाका'ना दशे पर्वोने संझेपमा लगभग ५००० शोक प्रमाणमां पद्यरूपे आलेख्यो छे.' तेमा रचनासमय जणान्यो नथी. आ ग्रंथ मुद्रित थयो नथी. ८. भविष्यदत्तकथा-पंचमीमाहात्म्य उपर भविष्यदत्तनी कथा, श्रीविजयरत्नसूरि सं० १७५० मां गच्छपति बन्या पछी पद्यरूपे आलेखेली छे. आ ग्रन्थ 'दानदयामृतहिम्मतप्रन्धमाला'मां प्रगट थयों छे. ९. पञ्चाख्यान- पूर्णभद्रे रचेला मूळ पंचाख्यानने गद्यरूपे संस्कृतमा आलेखेखें छे. आ प्रन्थ मुद्रित थयो नथी. १०. विजयदेवमाहात्म्य विवरण -[ टीकाग्रंथ.] रचना समय अज्ञात छे. परंतु भा ग्रंथनी लिपि सं० १७०९ मां यई छे, तेथी मालम पडे छे के मूल ग्रंथ एनी पहेला बन्यो हो अने विवरण मूळपंथनी साथे या पाछळ वन्यु हशे. मूळ ग्रंथ वृहत्सरतरगच्छीय जिनराजसूरिसंतानीय श्रीज्ञानविमलशिष्य पाठक श्रीवल्लभ-उपाध्याये बनाव्यो छे. तेमा मुख्य विषय श्रीविजयदेवसूरिना जीवनतुं सविस्तर वर्णन छे. उपाध्याय मेघविजयजीए आ मूळ ग्रंथ पर विवरण कयुं छे. एटले कठिन शब्दोनो अर्थस्फोट कयों छे. आ ग्रन्थ 'जन- साहित्य संशोधक समिति' तरफथी प्रगट थई चुक्यो छे. [न्यायग्रंथ] ११. युक्तिबोध नाटक-(वाणारसीय-दिगम्बरमत-खण्डनमय) आ अन्य मूल प्राकृत गाथामां १ "वियासमुनीन्दूना (१७६०) प्रमाणात परिवत्सरे । कृतोऽयमुद्यमः पूर्वाचार्यचर्याप्रतिष्टितः" । -सप्तसंघानमहाकाव्य, प्रान्तमस्ति । २"धीहेमचन्द्रसूरीः सप्तसंघानमादिमम् । रचितं तदल्यमे तु सादिदं दृष्टये सताम्".॥ - सप्तधानमहाकाव्य, प्रान्तप्रशस्ति। ३"श्पाविजयनामवीन्दाः सान्दचान्दमहसी यशसा ते । तद्विनेयवार विनयाऽऽन्यो निर्ममे जिनपवित्रचारित्रम्" ॥६.३॥ - लघुत्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्र, प्रान्तप्रशस्ति । ४ "तपागणाम्भोजमहसमानुः सूरिजयी श्रीयिजयममाहः। तत्पीपः श्रमगावनीपः प्रभासवे श्रीविजयादिरतः ॥६॥ राग्ये तदीय विजयिन्यानं प्रशाः कृपादेपिंजया बभ्युः। शिष्यो हि मेधाद विजयनीयोऽन्यभूपाप्यायपदप्रतिष्टाम् ॥ ७ ॥ व्यरीरच धीगभीरवावा मुखावरोध स वापकः पमिकतासारटेन भोडं शिवरूपलामीम्" ॥ ७॥ -भषिप्पाचरित्र, प्रान्तप्रनि । "टिवितोऽयं प्रन्यः परिदतनी भीरमसोममनि-शिष्यमुनिसोमशिना म १९ बर्षे चैत्रमासे गो एपदी. किषो मुपे डिशिन राजनगरे भीतपागच्छाधिराज-म• श्रीविजयदेवीधरविजय(वि) राज्ये"। '- विजयदेवनाहात्म्य, प्रान्दति। कथाप्रवन्धम्।

·खण्डन 'महोपाध्यायमेघविजयगणिकृत : भने तेना पर स्वोपज्ञ संस्कृत टीका सहित रचेलो छे. तेमां तेमणे मुख्यतः वनारसीदासनी' एकान्ती निश्चयनयनी मान्यताने बनारसीमत'-अध्यात्ममत जंणावी तेजें। आवेशपूर्वक खण्डन कयु छे. आ मत सं० १६८० मां नीकळ्यो एम जगाव्यु छे. 'द्रव्य क्रियाओं छे ते कष्टक्रियाओ छे माटे अध्यात्ममा लीन रहे, एवी ते मतनी मान्यतानुं अने दिगम्बरो श्वेताम्बरोधी ८४ वावतोमा भिन्नं पडे छे ते दिगम्बरमतर्नु पण खण्डन कयुं छे. आ प्रन्थनुं प्रमाण ४३०० श्लोकनुं छे.' आ प्रन्थ श्रीविजयरत्नसूरिना राज्यमा सं० १७५० पछी बनायलो छ.' आ ग्रंथ रतलाम-ऋषभदेव-केशरीमलपेढी तरफथी प्रगट थयो छे. १२. धर्ममञ्जपा- आ ग्रन्थनो रचना समय मळी शक्यो नथी. तेमा ढुंढकोना मन्तव्यो। छे. आ ग्रंथ अमुद्रित छे, वडोदरा अने आगरामां तेनी प्रतिओ छे. [व्याकरणग्रंथ] १३. चन्द्रप्रभा (हेमकौमुदी)-रचना समय १७५७.' आ अंथ व्याकरणनो छे. श्रीहेमचंद्रसूरि रचित सिद्धहेमचन्द्रव्याकरण' ने कौमुदीना रूपमा मूकीने प्रस्तुत ग्रंथ वनाव्यो छे. आनी रचना आगरामां थई हती, जेनुं ग्रंथ परिमाण ८००० श्लोकनुं छे.' आ ग्रंथ कौमुदी माफक पोताना शिष्य भानुविजय माटे १ "सत्तरमी सदीमा बनारसीदास नामना श्रावक हिंदीभाषाना श्रेष्ठ जैन कवि थया. वेओ आगराना रहेवाधी श्रीमाली वैश्य हता. तेमनो जन्म सं. १६४३ मां थयो हतो. तेमना पितानु नाम खरगसेन हतुं. तेमने झवेरातनो वेपार हतो. बनारसीदास खरतर गच्छीय मुनि भानुचंद्र (मुनि अभयधर्म उपाध्यायना शिष्य) मा समागममा भावतां धार्मिक क्रियासूत्रो साघे छंद, अलंकार, कोश भने विविध विषयना केटलाक श्लोको कंठस्थ कर्या. तेओए पहेलो शृंगार विषयनो ग्रंथ रच्यो हतो पण सं० १६८० मा मर्नु भारे परिवर्तन ययु. आगरामा अर्थमल्लजी नामना एक अध्यात्मरसिक सज्जन साथे परिचय था श्रीरायमल्लकृत बालावबोध सहित दिगम्बराचार्य श्रीकुंदकुंदकृत 'समयसार नाटक' मननपूर्वक वाचतां कविने सर्वत्र निश्चय नय ज सूझवा लाग्यो. तेमने व्यवहार नय परथी श्रद्धा ज ऊठी गई, तेथी तेमणे 'ज्ञानपचीशी', 'अध्यात्मयत्तीसी', 'ध्यानयत्तीसी', 'शिवमन्दिर' आदि केवल निश्चय नयने जपोषती आध्यात्मिक कृतिमो रची. भगवान पर चढेलं नैवेद्य (निर्मात्य) पण तेओ खाता. चंद्रमाण, उदयकरण, थानमलजी आदि मित्रोनी पण ए ज दशा हत्ती. छेक्टे तो तेओ चारे जण एक ओरटीमा नन बनी पोताने परिग्रह रहित (दिगंबर मुनि) मानीने फरता. तेथी श्रावको यनारसीदासने "खोसरामती" कहेवा लाग्या. एकान्त दशा से.१६९२ सुधी रही." -जैन साहित्यको संक्षिप्त इतिहास, पृ. ५७६-७८ २"कवि यनारसीदासना अनुयायीओमाथी कुमारपाल अने अमरचंद आदि, जेओ पोताने आध्यात्मिको कहेवडावता हता, तेमनो श्वे. उपा• श्रीयशोविजयजीने आगरामा साक्षात् परिचय थयो भने ते मतनुं खंडन करवा नेमणे 'अध्यात्ममत खंडन' मूळ १८ श्लोक पर खोपज्ञवृत्ति साये भने 'अध्यात्म मतपरीक्षा' नामे श्योको रची ते पर सविस्तर टीका पण रची". प्राकृतना -जैन साहित्यनो संक्षिप्त इतिहास, पृ. ५७८ नुं टिप्पण. ३"चतुःसहती लोकानो शतवयसमन्वितम् । प्रमाणमस्स ग्रन्थस्य निर्मितं तत्कृता खयम्" ॥१॥ ४ "सत्पभूषा महसाऽतिपूषा सुवर्णनमत्यविधानभूषा । विराजते श्रीविजयादिरतः प्रभुः प्रभाध्यापितदेवरजः ॥४॥ तेषां राज्ये मुदाऽकारि वाध्ययं युक्तियोधनम् । मेघाद् विजयसवेन वाचकेन तपखिना" ॥ ५॥ । ' -युक्तिप्रबोधनाटक, प्रान्तप्रशस्ति । ५"विजयन्ते ते गुरषः चैलशरपन्दुिवत्सरे (१७५७) वेषाम् । आदेशाद् देशपतेः स्थितिः कृता राजधान्यन्तः" ॥७॥ ६"चातुर्मास्यामस्यों नाना श्रीमागरावराऽख्यायाम् । नानायोगैरपिते रचिता चन्द्रमभा मुधिया ॥ ८॥ ७"खाड़े साटसइसलक्षणपरा हप्ताभिषेकः सुरैः सेन्द्रः साष्टसहसमानसहितैः कुम्भव वृत्तेः स्तुतः। मन्पेऽप्यसहससम्मिततया सलक्षणेले शिवे यात सोऽभ्युदयं धियो समुदयं वीरबिलोकीगुरुः" ॥१४॥ ११८ ·. दिग्विजयमहाकाव्य-प्रखावनी । बनान्यो ,पने सौभाग्यविजय तेमज भेरुविजये पायो हतो. या ग्रंथ मेसीणा-श्रेयस्कर मंडळे'तरफयी प्रगद थयेलो छे. १५. हैमशब्दचन्द्रिका-आ व्याकरणग्रंथ विद्यार्थीने प्राथमिक प्रवेश माटे यहु ज संक्षेपमा बनावेल छे. आ अन्य कच्छ-पत्री, खेतशी खीयशी तरफथी प्रगट थयो छे.. १५. हेमशन्दप्रक्रिया-आ व्याकरण ग्रंथ उपर्युक चंद्रिकाथी मोटो छे. तेनी प्रति पूनाना भांडारकर ईन्स्टिट्यूटमा छे. [ज्योतिग्रन्ध] १६. वर्षप्रबोध-रचना समय ज्ञात नथी, परंतु मंथनी प्रान्त प्रशस्तिमा श्रीविजयप्रभसूरिना पट्टधर श्रीविजयरत्रसूरिनी शासनधुरामां आ ग्रंथ बनाव्यो एवं स्वयं ग्रन्थकोरे ज लख्यु छ; तेथी प्रतीत याय छे के आ मंथनी रचना सं० १७३२ मां श्रीविजयरनसूरि आचार्य धन्या ते पछी थई; एम नफी थाय छे.' पोताना शिष्य मेरुविजयतुं तेमा स्मरण कयु छे. ग्रंथमां तेर अधिकार छे; उत्पावप्रकरण, कर्पूरचक्र, पद्मिनी- चक्रमंडलप्रकरण, सूर्य अने चन्द्रना ग्रहणनुं फल, प्रत्येक मासमां वायुनो विचार, वरसाद लावयाना अने यन्ध करवाना मंत्र-यंत्र, साठ संवत्सरोनां फल, ग्रहोनी राशिओ ऊपर उदय अस्त वा वक्रीतुं फल, अयन मास पक्ष अने दिननो विचार, संक्रान्तिफल, वर्पना राजा मत्री आदिनो, वरसादना गर्भनो, विधानो, आय- न्ययनो विचार, सर्वतोभद्रचक्र अने वरसाद जाणयाना शकुन आदि विषयोनो समावेश छे. प्रन्थकारे उक्तमन्यनो संबंध स्थानागसूत्र' नामना वीजा अंग सूत्र साथे घदाव्यो छे. आनुं वीनुं नाम 'मेघमहोदय' पण छे. आ ग्रंथ संस्कृत-प्राकृत धंने भापामां छे, हिंदी-गुजराती भारामां अनूदित थई प्रगट थयेल छे. १ "प्रीमेघविजयनानोपाध्यायोऽध्यायतत्परः परमः । चन्द्रचन्द्रप्रभा चके भानुदयबुद्धिद्धिकरी ॥ ११॥ भट्टोजिनामा भवदीक्षितेन सिद्धान्तयुक्ता वर कौमुदी या। श्रीसिद्धहेमानुगता व्ययायि सैवाश्रिया भानुविभोदयाय" ॥ १२॥ २"हेमचन्द्रमुगुरोः विनयस्य सिद्धः शास्त्रार्णवोऽलमत पूर्णदर्श रसेन । दीपोत्सवस्य दिवसे पालेन योऽमी सीमाग्य मेरुविजयादिभिरीक्ष्यमाणः" ॥ १५ ॥ -चन्द्रप्रभाव्याकरण, पूर्वाद प्रान्तप्रशस्ति । ३"श्रीयिजयप्रभसूरेः नेप्यः शिप्यः कृपादिविजयकवेः । श्रीमेघविजयवाचकवरः कृता चन्द्रिका चके । प्रौठायाः सरसामा पा विनिर्मान्नु मालस्य । [भावाः धर्मदा मुग्धाया रूपी: पठनातो श्रीगहेतुः ॥] रीवा-श्रीविजयप्रमरेरित्सादि सटम् । श्री विजयथ तो श्रीविजयो ताभ्यो युका प्रमा पुस्तेिजः प्रविष्ठा शोभा यस्मिन्, देश धरिगंगपतिस्तस्य सेवकः कृत्प्रत्ययानां चन्द्रिशामिव चन्द्रिका प्रारूपो चके। प्रौदाया इति हेमदत्तिस्तस्याः । के के भावाः । ववनसूत्रव्यवस्थादयः धर्म मुहूं तस्य पाया न यन्ति, सऽपि मुसदाः गुदा अस्या लपुलात् । मुग्धायाः वैचित्यकलितायाः पीडामायाताया: रूपीः रूपप्रसाधन सैव पठनकता बिलोकनातां कीमदतः"। -हैमनन्दचन्द्रिाव्याकरण, प्रान्तयति। ४"योमत्तपागणविभुः प्रगरप्रभावः प्रयोत विजयतः प्रमनामसूरिः । तसपमतरनिर्यिजयादिरतासामी गगस महसा विजितपुरमः ॥ सरठापने जपति वियरिमामने भूदु विज्ञान पादियिजयो दिविजन्नमेन्यः । शिष्योऽस्स मेपिजयाशापारधेऽसी अन्यः कृतः मालामावेऽत्र न"। -पोष, प्रान्तनि ·८ , . . महोपाध्यायमेघविजयगणित १५. रमलशास्त्र-यद्यपि आ.प्रन्थ म यो नर्थी परन्तु उपर्युक्त मेघमहोदय'मां तेनो उल्लेख आवे छे. आ ग्रन्थ पण पोताना शिष्य मेरुविजय माटे लख्यो हतो. • हस्तसंजीवन-आ अन्थना ५२५ श्लोको छे. ते उपर कर्तानी खोपज्ञवृत्ति रेखाशास्त्र नामे छे. आ मंय हस्तरेखाना विषयमा भारतीय ज्योतिपर्नु सप्रमाण सुरेख वर्णन पूरं पाडे छे. तेनुं वीj नाम सिद्धज्ञान' पण छे. आ ग्रंथ 'मोहनलालजी ग्रंथमाला'मां प्रगट थयो छे. १९. उदयदीपिका-आ ग्रंथमा प्रश्न काढवानी पद्धति मादेनु विशद वर्णन 'छे. सं० १७५२ मां श्रावक मदनसिंह माटे प्रश्नोत्तररूपे रचेली छे.' आ ग्रन्थ छपायो नथी. २०. प्रश्नसुन्दरी- आ ग्रंथमां पण प्रश्न काढवानी पद्धतिनुं ढूंकमा वर्णन छे. आनी प्रशस्तिमा केटलाक मंथोनो रचनाक्रम पण जणाव्यो छे.'आ ग्रन्थ प्रगट थयो नथी. २१. वीसायंत्रविधि-आमां वीसायंत्रनी विधिनुं वर्णन छे. जे पद्मावती स्तोत्रना अन्तर्गत काव्य विवरण पर वृत्ति समान छे. तेमां अर्जुन पताका,' विजययंत्र वापरवानी विधि छे. आ सिवाय बीजो केदलांक यंत्रो रच्यो होय एम पण जणाय छे. "आ प्रन्थ 'महावीर ग्रन्थमाला'मा प्रगट थयो छे. . . १ "नलाऽहन्तं पार्वभावद्रूपं शह्वेश्वरस्थितम् । श्रीश्रादमदनात् सिंहे धर्मलाभः प्रतन्यते ॥ १ ॥ कृपामूळेऽहंतां धर्मे श्रीमेघविजयोदयः । गर्वा रसप्रसारेण भूयाद् जीवनसंपदे ॥ ३ ॥ -उदयदीपिका, प्रारम्भ । २ "चर्याऽसौ प्रश्नसुन्दर्या धुर्या माधुर्यशालिनाम् । व्यानकेनीनुकार्या (१) धार्या खार्यादिभिः श्रिये ॥१॥ प्रेष्यस्सपागणपतेर्विजयप्रभाख्यसूरीशितुः कविकृपाविजयस्य शिष्यः । चके विचार्य रचर्ना साऽस्तु नित्या भोगश्रिये समनुयोजितधर्मलाभात् ॥ २॥ सूर्याचन्द्रमसौ यावद् यावन्मेरुमहीधरः । श्रीप्रश्नसुन्दरीसिध्यै तावत् त्रिपुरसुन्दरी ॥३॥ पद्मावदी नागलोके मध्यलोके प्रभावती । श्रुतदेवीश्वरी तूईलोके त्रिपुरसुन्दरी ॥ ४ ॥ तद् मुसा () मेघविजयः वत्तकैः (पाचवैः) प्रश्नसुन्दरी । विहिता धर्मलामेन मरता गतंती (मक्षती ) नियाः ॥ ५॥ आयं सामुद्रिक नाना द्वितीयं लोकविश्रुतम् । सूक्ष्माक्षरं तृतीयं स्यात् तु त्रिपुरसुन्दरी ॥ ६ ॥ पद्मावत्यभिधानाम शुद्धं प्रकरणं स्मृतम् । पञ्चमं पञ्चमैर्वाच्यं संशोध्याधिक्धीधन." ॥७॥ - प्रश्नसुन्दरी, प्रान्तप्रशस्ति (आचार्य श्रीक्षमाभद्रसूरिपासेपी प्राप्त) । ३ "श्रीमेघविजयः प्राप्तोपाध्यायपदविश्रुतः । भूविश्वेत्यादिकाव्यस्य व्याख्यानं चकवानिदम्" ॥ १॥ विजययनप्रमावे- ४ "एवं धनखेटानां स्थानाद् विंशतियम्रकम् । निश्चितं मेघविजयध्रिया विभवद्धिदम्" ॥२१॥ भई पदेन विशयन्त्रव्यवस्था- "प्राचीनादचाननिभागदानादि है पशेषेऽपि । कृतगुणयनं रचितं सवाणयन्त्रं द्वये शेषे" "तन्मार्गानुगतधियोपाच्यायपदस्थमेघविजयेन । विहरजिनयन्त्रमिह रफुटीकृतं विजयकरम्" ॥३॥ "पस व्यशानसेनेशन पर या स्थिताः । अहंपदाद विशयनं मेघादिविजयोदितम् ॥१९॥ पभावदीस्तवने कयितविंशतियन्त्रप्रतिष्ठा- "वारस्ययिजयविशद्याप्रमुमनितम् । श्रीवीर-पायपद्मानुभावादस्त सिद्धिदम्" । प्रियाटमगला यवनमतरिंशतियप्रविष्टा- "देच्या पभाषस्या भगदला समपितर प्रस्य । संवादार्थ विवृतं वाचममेघादिविजयेन" ॥ १॥ "तपागच्छेगारीशविजयममसेवः । एपादियिजयधीराणां मिप्योऽईरशासननिये" ॥४.n - अनुभूतसिविशादियापरप्रह।

·. दिग्विर्जयमहाकाव्य-प्रस्तावना। [अध्यात्म]: २२. मातृकाप्रसाद-रचना समय सं० १७४७. आग्रंथ अध्यात्मविषयनो छे. आग्रंथमा "ॐ नमः सिद्धम्" वर्णानाय पर विवरण कयुं छे अने ॐ शब्दनुं रहस्स स्पष्टरूपे वताव्यु छे. प्रस्तुत ग्रंथ धर्मनगर (धरमपुरी) मां बनान्यो एबुं स्वयं ग्रंथकारे ज लस्युं छे.' .२३. ब्रह्मबोध-आप्रन्थ यद्यपि मळ्यो नथी परंतु संभवतः तेमां आध्यात्मिक विषयोनुं वर्णन हशे, १ एम लागे छे. २४. अहद्दीवा-आ प्रथना ३६ अध्यायो छे अने तेमा जैनदर्शननु वर्णन सष्टरूपे कर्यु छे. आ ग्रंथ "महावीर प्रन्थ माला"मां प्रगट थयो छे.'. पळी तेमणे 'पंचतीर्थस्तुति-सदीक', तेमज "भक्तामरस्तोत्र' पर टीका रची छे. आ सिवाय कविए अनेक गुजराती कृतिओ-१ जैनधरम दीपक,-२ जैन शासनदीपक ३ आहारगवेपणा, ४ श्रीविजयदेवसूरि निर्वाणरास, ५ कपाविजय निर्वाणरास, ६ चोविश जिन स्तवन, ७ पार्श्वनामस्तोत्र, वगेरे रचेला मळी आवे छे. ३. काव्य परिचय प्रस्तुत 'दिविजय महाकाव्य सत्तरमी-अढारमी शताब्दिना महान् प्रामाविक अने महावीरस्वामीनी पट्टपरंपराना ६१ मा भट्टारकाचार्य श्रीविजयप्रभसूरिनुं परितवर्णन आलेखे छे अने प्रासंगिकरूंपे तेमना गुरु श्रीविजयदेवसूरिनु पण चरित वर्णवे छे. यद्यपि श्रीविजयदेवसूरिदं चरित प्रस्तुत काव्यना कर्त्ता महो- पाध्याय श्रीमेघविजय गणिए ज स्वतंत्रपणे आलेखतुं 'देवानन्द महाकाव्य रच्यु छ; तेमां पण तेमणे श्रीविजय- प्रभसूरिनु वर्णन आपीने पोतानो भक्ति-अतिशय बतान्यो छे. ए सिवाय खरतरगच्छीय उपाध्याय श्रीवल्लम- पाठकनुं 'विजयदेवमाहात्म्य' पण तेमनुं चरित विस्तारथी आलेखे छे. प्रस्तुत काव्य अने उपर्युक्त 'देवानन्दकाव्य'ना अभ्यासथी एम कहेवु अत्युक्त नहि गणाय के आ धने कान्यो श्रीविजयदेवसूरि अने श्रीविजयप्रभसूरिना परितवर्णनमा पूर्वार्द्ध अने उत्तरार्द्धरूपे भाग भजवे छे; फेमके 'देवानन्दकाव्य'मां आरंभेलु श्रीविजयदेवसूरि अने श्रीविजयमभसूरिनुं परित वर्णन 'दिविजयकाव्य'मां तेना ज अनुसन्धानरूपे आगळ वघे छे. 'देवानन्दकाव्य 'माघेकाव्य'नी समस्यापूर्तिरूपे सात सर्गोमां छे, ध्यारे 'दिग्विजयकान्य' तेर सर्गोमां स्वतंत्रपणे शब्दालंकार अने अर्थालंकारना फवित्यमय वर्णनथी भरेलुं छे. सेयी आमा प्रस्तुत आचार्यनुं वर्णन बहुज ओछं छे. ४. नामकरण फविध आ फाव्यतुं नाम 'दिगविजयकाध्य' राख्युं छे, ते नामानुकरणना इतिहास तरफ दृष्टिपात करता 'भारदिग्विजय' आदि दिग्विजयान्त काव्यनामोर्नु स्मरण करावे हे. 'दिग्विजयकाव्य' एटले दिशाओना विजयतुं वर्णन; एथी श्रीविजयप्रभसूरिए करेला गाम, नगर के शहरेना विहारवर्णनद्वारा भौगोलिक माहिती मापे ए सहेजे समजाय तेयु 2. कविए उदयपुर, शंखेश्वर, सिरोही, आगरा, घनारस, पटणा भने समेत- १"को नमः सिदनिसादेवनायस्य वर्णनम् । बफे धीमेपयिजयोपाध्यायो धर्मसाधनम् ।। संपत्तरेऽपायेवभूमिते () पोष उजाले । श्रीधर्मनगरे प्रन्यः पूर्णध्रिपमशिधियत्" । -मातृारसार, प्रतालि २"तोऽशिक किशन मादशाया न्यास्पानमादेशि मया विवय । भीतस्यगीताहितसत्प्रवीवाऽप्यायेषु सत्येषियोत्तरेषु । -मातृधराद। 2

·No text on this page.

·. दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना। ११ श्रीगुरुएं चितवेलु, इष्ट उपदेशथी निर्णीत करेलुं अने उपाध्याय श्रीफमळविजय गणिनी अनुज्ञापूर्वक आचार्यपद आपीने तेमनुं नाम श्रीविजयप्रभसूरि राख्यु. केमके विजयी, जगतने आराध्य, यशस्वी, प्रभाव- शाळी एवा भगवान- आय वर्णोथी 'श्रीविजयप्रम एबुं नाम जोडातुं होवाथी ए नाम पाडेयामां आव्युं. ते पछी गुरुए श्रीविजयप्रभसूरि साये सूरत बंदरे ए चतुर्मास करी, राजनगरमा चतुर्मास कयु. संघमा मुख्य (नगरशेठ) शा. सूराना पुत्र शा. धनजीए गुरुने विज्ञप्ति करी वंदन महोत्सव शरू कों. एं महोत्सवमा एकठा थयेला अनेक मनुष्योने रहेवा माटे मोटा मोटा पटमंडपो एवां यांधवामा आच्या हवा के तेमां सूर्यना किरणनो संचार थई शके तेम नहोतो. अनेक प्रकारनां धवलगीतो सांभळयामां चित्रनी माफके एकाप धयेली मानवमेदनीधी सुशोभित मोटा पटमंडपमा मूला सिंहासन पर श्रीविजयप्रभसूरिने स्थापीने गुरु श्रीविजयदेवरिए पोतानी समान अ तेमने गणवा-गणाववा माटे आगळ ऊमा रही सारा मुहूर्चमां वंदन फर्यु. आ जोई लोकोए आनंद कलरव कयों. ते पछी सर्व संघ समक्ष परमगुरुए कयु, "जेवो हुँ छु वा सो छे माटे समप्र संघे तेमने उपासवा. संसारसागरमा प्रवास करता मानवीओने आ गुरु नोका समा होवापी तेमने कदापि छोडवा नहि". ते पछी श्रीविजयप्रभसूरि वंदन महोत्सवथी मणिनी माफक संस्कारशुद्ध थई अधिक तेज-प्रमावधी दीपया लाग्या. ए समये शा. धनजीए अढार हजार महमूदिकानी प्रभावना करी अने सर्व संघनी परिधा. पनिका करी. ते पछी एक चतुर्मास अहम्मदपुरमा करीने गुरुनी साथै श्रीविजयप्रभसूरिए श्रीयुगादिदेव (जयतीर्थ)नी यात्रा करीने दीवना रहेवासी भणशाली शा. रायचंद प्रमुख संघ साये (गिरनार वगेरेनी) यात्रा करीने तेओ सौराष्ट्र-संघना आप्रहथी उन्नतपुर (ऊना) पधार्या. सं० १७१३ नी अपाढ देवशायी एकादशीना दिवसे प्रात:काळे श्रीविजयप्रभसूरिए नि मना विधि कों पछी श्रीविजयदेवसूरि स्वर्गे संचर्या. भगवान महावीरस्वामीना निर्वाणथी जे दुःस गौतम गणधरने थयु इतुं तेवु श्रीविजयदेवसूरिना निर्वाणधी श्रीविजयप्रभसूरिने थयु. केटलाक दिवमो भा दुःसाचेगमां चही गया. जीवन-मरण ए संसारनो स्वभाव छे, एवं समजी शोक रहित यया यारे चतुर्विधसंघना आग्रहथी सं० १७१३ मां मारा मुहूर्ते श्रीविजयप्रभसूरिए भट्टारफपद लई गुरुनी पाटने अलंकृत करी. वेज दिवसभी शिवपुरी (सिरोही) प्रदेशमा यतिओना विहारनो वे वर्ष पहेलांधी ज निषेध थयेलो होबाथी त्यांनी वधामणी आवी. ते ज वर्षे दीवना रद्देयासी शाह नेमिदासे आठ हजार महमूदिकाना व्ययथी गुरुने साये लईने शमुंजयतीर्थनो मोटो संघ काट्यो. ए प्रकारे गुरुए सौराष्ट्रमा दश धतुर्मासो कर्या. तेमना तपःप्रभावथी सं० १७१५-१७ मने २० ना वोमा पडेला प्रण दुष्काळो सौराष्ट्र देशमा प्रसार न पाम्या; केमके जीर्णदुर्ग (जूनागढ) अने गुजरातमा धान्य आव्या ज करतुं. सं० १७२३ ना वर्षे पोया चंदरे जसू नामनी भाविकाए भरावेली अनेक जिन- प्रतिमामोनी श्रीरिए प्रतिष्ठा करी. गुरुनु माहात्म्य जोई विपक्षीमो तिरस्कार पामता शरमावा लाग्या अने गुरनो महिमा वधवा लाग्यो. [आम भट्टारक यन्या पठी गच्छनो भार वहन करतां उपदेश-प्रभायना उपरांत संघ सायेनी यात्रानो, पि प्रतिष्ठामो योग-उपधान पहन वगैरे धर्म कार्यों अने महोत्सवो को. सोरठ, कच्छ, हालार, मरुधर, मेवात, मालय अने दक्षिणनो जैन संघ तेमनी आवामां इतो. तेमणे आवू, मुवर्णगिरि, शयुंजय, गिरनार, संघर, वाराणसी अने समेवशिसर सुधीनां तीर्य स्थळोनी यात्रा करी त्यांना धर्मस्थानोनी तेमज संपनी व्यवस्था ·. । महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं शिखर आदि मोटो मोटो स्थळोवें वर्णन कयु छ, ते हकीकत करतां कविश्वदृष्टिने पधु स्पर्श छे. टेपी श्रीविजयप्रमसूरिनुं चरित जाणवा माटे अन्तमा आपेल परिशिष्टनो भावानुवाद ,आप्या पछी काग्यसार नीचे आपवामां आवे छे, ५. परिशिष्टनो भावानुवाद श्रीविजयप्रभसूरि प्रत्यक्ष प्रभावशाळी, प्रतिज्ञाशील, ज्ञानाभ्यासी, ग्रंथसंशोधक, प्रतिभावाम्, उपपेश- प्रभावनामा प्रयत्नशील अने क्रियानिष्ठ हता. तेभो दुष्कर वपथी विनोने दूर करता. गच्छने स्मारणा-वारणादि बडे व्यवस्थित राखता अने पोताने आधीन गीतार्थो तेमज संघना अभ्युदय माटे यत्नशील रहेवा. . तेमनो जन्म कच्छना मनोहरपुरमा सं० १६७७ ना मासुदि ११ ना दिवसे थयो हतो. पितानुं नाम शवगण अने भावानुं नाम भानुमती (भाणी) हतुं. तेओ वृद्धोपकेशवंशना अने घोषा गोत्रना हता. पोते नग वर्षनी लघु वये एटले सं० १६८६ मा श्रीविजयदेवसूरि पासे दीक्षा लई श्रीवीरविजय नाम धारण कयु हा. तेमने सं० १७०१ मां पंन्यासपद अने सं० १७१० ना वैशाख सुदि १० ना दियसे गंधारमा आचार्यपद मळतां तेओ श्रीविजयप्रभसूरि नामे प्रसिद्धि पाम्या. एक समये परमगुरु तपागच्छाधिराज श्रीविजयदेवसूरि जिनशासननी पट्टपरंपराना प्रवाहने वधारवा "मारा पछी शासनाधीश कोण यशे;" ए प्रकारे रिमंत्रघडे ध्यान कयुं त्यारे वधवा तप-अपथी आकर्षित थयेला मंत्राधिधायक देवे ते स्थळे आवीने नमस्कारपूर्वक सूरिने विज्ञप्ति फरी के, "हे स्वामिन् ! हजी शासनना अधिष्ठातानी दीक्षा ये थई नयी. आपनुं आयुष्य पण लावु छे. तेथी आवी चिंता.करवायी शं? अयसरे सामान्य तपथी मने संभारता हु आवीने तरत ज कही जईश." ए प्रमाणे कहीने देव तिरोहित धया. केटलोक काळ वीत्या पछी पोतानी पाठे जिनशासनना अधिराजनी स्थापनानो अवसर जोई गंधपुर (गंधार) मा जईने गुरुए ध्यान कर्यु यारे ते ज क्षणे मंत्राधिष्ठायक देवे आवीने निवेदन फयु के, "हे स्वामिन् ! सौभाग्यनिधान, विद्या महासागर, त्यागी, उत्कट चारित्रशील, सरळ स्वभावी श्रीवीरविजय (श्रीविजयंप्रम- सूरि ) महाराजने पट्टे स्थापया योग्य छे. देओ केशवनी जेवा प्रण भुवनना उपकारक, पुरुषोत्तमनी जेवा नरकना नाश करनार, अने जगत्ने आनंददायी, शिवनी जेम महाव्रती, कामविजेता अने दक्ष, प्रजा प्रति प्रेमाळ, बृहस्पतिनी जेवा निर्मळवुद्धि तेमज विद्वानोमां श्रेष्ठ छे. एमनी आगळ मानथी ये महिमा अधिक वधशे" आ प्रमाणे कही देव तिरोहित थया. गांभीर्यसागर गुरुए बहार देववाणीने अनुमोदन आपता शुभ शकुनो जोयां तेथी शासनना अधिनायक माटे संघने विश्वास आप्यो अने दृढचिते निर्णय करीने राजनगर (अमदावाद )थी तरत आवेला रत्ना शाह प्रमुख राजनगरसंघना आमहथी खंभात, पाटण, सूरत वगेरे अनेक देश, नगर अने गामोना संघ समक्ष गंधार बंदरे अतिशयवाळी श्रीमहावीरस्वामीनी मूर्ति आगळ, मंदिरना प्रांगणमा विक्रमसंवत् १७१० ना वैशास सुदि १० ने गुरुवारे पुष्यनक्षत्रमा सारा मुहूर्त श्रीविजयदेवसूरिए श्रीवीरविजयने पोतानी पाटे स्थाप्या. ए समये त्यांना चित्रविचित्र मोटा मोटा मंडपोनी भव्य शोमा निहाळवा मानवमेदनी ऊलटी हती. विविध वाजिब्रोना नादे आकाश प्रदेशने क्याई सुधी व्याप्त करी दीपो हतो. धूपादिनी सुगंधे वातावरणने भरी दीघु हतुं अने ज्यां सां हर्प-प्रमोदभरी वातानो झरो वही रह्यो हतो. त्यारे सजन शिरोमणि अखइना पुत्र वर्धमाने पोतानी माता साहेबदेवी साथे प्रलेक घरे रुपिया सहित थाळीनी लांणी करी अने चतुर्विध संघने वत्रादि दान वडे उत्सवनी शोभा वधारी. - ·.. ve दिग्विजयमहाकाव्यं-प्रस्तावना । ११ श्रीगुरुएं चिंतवेलुं, इष्ट उपदेशथी निर्णीत करेलुं अने उपाध्याय श्रीकमळविजय गणिनी अनुज्ञापूर्वक आचार्यपद आपीने तेमनु नाम श्रीविजयप्रभसूरि राख्यु. केमके विजयी, जगतने आराध्य, यशस्वी, प्रभाव- शाळी एवा भगवाननुं आद्य वर्णोथी 'श्रीविजयप्रभ' एनाम जोडातुं होवाथी ए नाम पाडवामां आव्यु... ते पछी गुरुए श्रीविजयप्रभसूरि साथे सूरत बंदरे ए चतुर्मास करी, राजनगरमां चतुर्मास कयु. संघमा मुख्य (नगरशेठ) शा. सूरांना पुत्र शा. धनजीए शुरुने विज्ञप्ति करी वंदन महोत्सव शरू कर्यो. 'ए महोत्सवमा एकठा थयेला अनेक मनुष्योने रहेवा माटे मोटा मोटा पटमंडपो एवां बांधवामां आव्या हता के तैमा सूर्यना किरणनो संचार थई शके तेम नहोतो. अनेक प्रकारनां धवलगीतो सांभळयामां चित्रनी 'माफक एकाग्र थर्येली मानवमेदनीथी सुशोभित मोटा पटमंडपमा भूकेला सिंहासन पर श्रीविजयप्रभसूरिने स्थापीने गुरु श्रीविजयदेवसूरिए पोतानी समान ज तेमने गणया-गंणावया माटे आगेळ ऊभा रही सारा मुहूर्तमां चंदन कयु. आ जोई लोकोए आनंद कलरव कयों. ते पछी सर्व संघ समक्ष परमगुरुए कह्यु, "जेवो हुँ छु तेया आं छ माटे समम संधै तेमने उपासवा. संसारसागरमा प्रवास करता मानवीओने आ गुरु नौका समा छोवाधी तेमने कदापि छोडवा नहि". ते पछी श्रीविजयप्रभसूरि वंदन महोत्सवथी मणिनी माफक संस्कारशुद्ध थई अधिक तेज-प्रभावधी दीपया लाग्या. ए समये शा. धनजीए अढार हजार महमूदिकानी प्रभावना करी अने सर्व संघनी परिधा- पनिका करी. ते पछी एक चतुर्मास अहम्मदपुरमा करीने गुरुनी साथे श्रीविजयप्रभसूरिए श्रीयुगादिदेव -(शत्रुजयतीर्थ)नी यात्रा करीने दीवना रहेवासी भणशाली शा. रायचंद प्रमुख संघ साथे (गिरनार वगैरेनी) यात्रा करीने तेओ सौराष्ट्र-संघना आग्रहथी उन्नतपुर (ऊना) पधार्या. सं० १७१३ नी अपाढ देवशायी एकादशीना दिवसे प्रात:काळे श्रीविजयप्रभसूरिए निर्यामना विधि कर्या पछी श्रीविजयदेवसूरि स्वर्गे संचर्या. भगवान महावीरस्वामीना निर्वाणथी जे दुःख गौत्तम गणधरने थयुं हतुं तेवु श्रीविजयदेवसूरिना निर्वाणथी श्रीविजयप्रभसूरिने थयु. केटलाक दिवसो मा दुःखावेग़मा यही गया. जीवन-मरण ए संसारनो स्वभाव छे, एवं समजी शोक रहित थया त्यारे चतुर्विधसंघना आग्रहथी सं० १७१३ मां सारा मुहूर्त श्रीविजयप्रभसूरिए भट्टारकपद लई गुरुनी पाटने अलंकृत करी. तेज दिवसथी शिवपुरी (सिरोही) प्रदेशमा यतिओना विहारनो वे वर्ष पहेलांधी ज निषेध थयेलो होवाथी त्यांनी यधामणी आवी. ते ज वर्षे दीवना रहेयासी शाह नेमिदासे आठ हजार महमूदिकाना व्ययथी गुरुने साथे लईने शश्रृंजयतीर्थनो मोटो संघ काट्यो. ए प्रकारे गुरुए सौराष्ट्रमा दश चतुर्मासो कयां. तेमना तपःप्रभावथी सं० १७१५-१७ अने २० ना वर्पोमा पडेला त्रण दुष्काळो सौराष्ट्र देशमा प्रसार न पाम्या; केमके जीर्णदुर्ग (जूनागढ) अने गुजरातमा धान्य आव्या ज करतुं. सं० १७२३ ना वर्षे घोषा बंदरे जसू नामनी श्राविकाए भरावेली अनेक जिन- प्रतिमाओनी श्रीसूरिए प्रतिष्ठा करी. गुरुनु माहात्म्य जोई विपक्षीओ तिरस्कार पामता शरमावा लाग्या अने गुरुनो महिमा वधवा लाग्यो. [आम भट्टारक बन्या पछी गच्छनो भार वहन करतां उपदेश-प्रभावना उपरांत संघ साथेनी यात्राओ, पिंय प्रतिष्ठाओ योग-उपधान पहन वगेरे धर्म कार्यों अने महोत्सवो कर्या. सोरठ, कच्छ, हालार, मरुधर, मेवात, मालय अने दक्षिणनो जैन संघ तेमनी आशामां इत्तो. तेमणे आवू, सुवर्णगिरि, श@जय, गिरनार, शंखेश्वर, वाराणसी भने समेतशिखर सुधीनों तीर्थ स्थळोनी यात्रा करी त्यांना धर्मस्थानोनी तेमज संघनी व्यरस्था ·(गंधार) मां जईने गुरुए ध्यान कयु त्यारे ते ज क्षणे मंत्राधिष्ठायक देवे आवीने निवेदन कयु के, "हे खामिन् ! सौभाग्यनिधान, विद्या-महासागर, त्यागी, उत्कट चारित्रशील, सरळ स्वभावी श्रीवीरविजय (श्रीविजयप्रम- सूरि) महाराजने पट्टे स्थापवा योग्य छे. तेओ केशवनी जेवा ऋण भुवनना उपकारक, पुरुषोत्तमनी जेवा प्रेमाळ, बृहस्पतिनी जेवा निर्मळबुद्धि तेमज विद्वानोमां श्रेष्ठ छे. एमनी आगळ मानथी ये महिमा अधिक गांभीर्यसागर गुरुए बहार देववाणीने अनुमोदन आपता शुभ शकुनो जोयां तेथी शासनना अधिनायक माटे संपने विश्वास आप्यो अने दृढचित्ते निर्णय करीने राजनगर (अमदावाद)थी तरत आवेला रजा शाह गंधार बंदरे अतिशयवाळी श्रीमहावीरस्वामीनी मूर्ति आगळ, मंदिरना प्रांगणमां विक्रमसंवत् १७१० ना वैशाप सुदि १० ने गुरुवारे पुष्यनक्षत्रमा सारा मुहूत्ते श्रीविजयदेवसूरिए श्रीवीरविजयने पोतानी पाटे स्थाप्या. विविध वाजिंत्रोना नादे आकाश प्रदेशने क्याई सुधी व्याप्त करी दीधो हतो. धूपादिनी सुगंधे वातावरणने भरी ए समये त्यांना चित्रविचित्र मोटा मोटा मंडपोनी भव्य शोभा निहाळवा मानवमेदनी ऊलटी इती. दीर्घं इतुं अने ज्यां सां हर्ष-प्रमोदभरी वाानो झरो वही रह्यो हतो. सारे सज्जन शिरोमणि अखइना पुत्र वर्धमाने पोवानी माता साहेवदेवी साथे प्रत्येक घरे रुपिया सहित थाळीनी लांणी करी अने चतुर्विध संपने महोपाध्यायमेषविजयगणिकृतं शिखर आदि मोटा मोटा स्थळोनुं वर्णन कयु छे, ते हकीकत करतां कवित्वदृष्टिने बधु स्पर्श छे. वेदी श्रीविजयप्रभसूरिनु चरित जाणवा माटे अन्तमां आपेल परिशिष्टनो भावानुवाद आप्या पछी काव्यसार मीचे आपवामां आवे छे, ५. परिशिष्टनो भावानुवाद श्रीविजयप्रभसूरि प्रत्यक्ष प्रभावशाळी, प्रतिज्ञाशील, ज्ञानाभ्यासी, मंथसंशोधक, प्रतिभावाम्, उपदेश- प्रभावनामा प्रयत्नशील अने क्रियानिष्ठ हता. तेओ दुष्कर तपथी विनोने दूर करता. गच्छने स्मारणा-वारणाई बडे व्यवस्थित राखता अने पोताने आधीन गीतार्थो तेमज संघना अभ्युदय माटे यनशील रहेता.. तेमनो जन्म कच्छना मनोहरपुरमा सं० १६७७ ना माहसुदि ११ ना दिवसे थयो हतो. पिता नाम शवगण अने मातानुं नाम भानुमती (भाणी) हतुं. तेओ वृद्धोपकेशवंशना अने घोपा गोत्रना हता. पोते ना वर्षनी लघु वये एटले सं० १६८६ मा श्रीविजयदेवसूरि पासे दीक्षा लई श्रीवीरविजय नाम धारण कयं . तेमने सं० १७०१ मां पंन्यासपद अने सं० १७१० ना वैशाख सुदि १० ना दिवसे गंधारमा आचार्यपद मळतां तेओ श्रीविजयप्रभसूरि नामे प्रसिद्धि पाम्या. एक समये परमगुरु तपागच्छाधिराज श्रीविजयदेवसूरि जिनशासननी पट्टपरंपराना प्रवाहने वधारवा "मारा पछी शासनाधीश कोण थशे;" ए प्रकारे सूरिमंत्रवडे ध्यान कर्यु त्यारे वधता तप-जपथी आकर्षित थयेला मंत्राधिष्ठायक देवे ते स्थळे आवीने नमस्कारपूर्वक सूरिने विज्ञप्ति करी के, "हे स्वामिन् ! जी शासनना अधिष्ठातानी दीक्षा ये थई नीः आपनुं आयुष्य पण लावु छे. तेथी आवी चिंता करवाथी ! अयसरे सामान्य तपथी मने संभारता हुं आवीने तरत ज कही जईश.” ए प्रमाणे कहीने देव तिरोहित थया. केटलोक फाळ वीत्या पछी पोतानी पाटे जिनशासनना अधिराजनी स्थापनांनो. अवसर जोई गंधपुर नरकना नाश करनार, अने जगत्ने आनंददायी, शिवनी जेम महानता, कामविजेता अने दक्ष, प्रजा प्रति वधशे" आ प्रमाणे कही देव तिरोहित थया. प्रमुख राजनगरसंघना आग्रहथी संभात, पाटण, सूरत वगैरे अनेक देश, नगर अने गामोना संघ समा वस्त्रादि दान बडे उत्सवनी शोभा वधारी.

·1- दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना। . नवानगर (जामनगर) मां देवसूरि चातुर्मास स्थित रहा. वे समये दक्षिण ' देशनी चतुरिका' नामनी भक्त श्राविका देवसूरिने वांदवा आवी अने तेणे अनेक मूर्तिओनी प्रतिष्ठा करावी तेमज साधर्मिकवात्सल्यपी सांना संघने प्रसन्न, कर्यो. - ::. चतुरिका ने, देवसूरिनों छेल्लां चार चतुर्मासमां आवीने तेमने दक्षिणमां पारवा विज्ञप्ति करती हती; तेणे अवसर जोई व्याख्यानसमये जसविनय विनति करी के, गुरुदेव ! दक्षिणमा आफ्ना पधारवादी अनेक प्रकारनां सुकृत-पुण्यकार्यो थवानी आशा छे ... आ प्रकारनी प्रतिदिन विज्ञप्ति करतां श्रीदेवसूरिए चातुर्मास पछी दक्षिण तरफ विहार कयों अने दक्षिणना औरंगाबादमा प्रथम चातुर्मास कयु, ते पछी चीजापूरमा चातुर्मास कयुं ज्यां देवचंद्र नामना धनिक श्रावके देवसूरिहस्तक विवप्रतिष्ठा करावी. ते पछी देवसूरिए मोटा संघसहित कलिकुंड पार्श्व अने करहेडा पार्ध नामना तीर्थोनी यात्रा करी वीजापूर तथा यहानपुरमां वे चतुर्मास वीताव्या. पछी तेओ तिलंगदेशमा विचर्या अने तेमणे माग्यपुरमां. यवनपति (कुतुयसाहि )ने उपदेश आपी जिनयिनी प्रतिष्ठा करी...पछी तेओ बीजीपूर आव्या अने त्यां चतुर्मास कयु अने तेमना उपदेशथी प्रभावित थयेला त्यांना पादशाह (इदलसाहि.) ए समप्र देशमा गोवधना निपेधनी आज्ञा फरमाची. त्यां देवचंद्र नामनी श्रापके जिनविंबनी प्रतिष्ठा करावी अने. अमरचंद्र नामना मुनिने वाधक पदवी अपावी. देवसूरि दक्षिणमांथी सीधी गुजरात तरफ आव्या अने श्रीविजयप्रभसूरिने आचार्य बनाव्या. गुरुश्री विजयप्रभसूरि आचार्यश्रेष्ठ देवसूरि साथे सौराष्ट्रमा आव्या अने त्यां ऊनामां देवसूरि अनशन लई देवगत थया. सर्ग.५-ते पछी श्रीविजयप्रभसूरिए भट्टारकरूपे संघसमुदाय पर पोतानी आसानो दोर जमाल्यो भने संघीय व्यवस्थाने वनावी राखंवा उग्र विहारो कर्या. तेओ प्रथम दीव नगरमां आव्या अने त्यांथी नावद्वारा दरियाने वटावी, गाम-नगरोमा उपदेश आपता शत्रुजय तीर्थे आव्या. अने खां धनौधपुर (घोपा) मां चतुर्मास कयु. त्यांची पुनः विमलगिरिनां दर्शन करी तेओ अमदावाद आव्या अने त्यो वे चतुर्मास कर्या. त्यांची तेओ शंखेश्वर तीर्य थईने, तेमणे पाटण आवी चतुर्मास कयु. त्यांथी पुनः शंखेश्वर थई स्मयहृतिपुर (सिरोही) मां चतुर्मास वीतावी जीवा नामना श्रावकना दृढ आमहथी उदयपुरमा पार्श्वजिननी प्रतिष्ठा करवाने अचलगिरि (आबू) गया. त्यांना मीलोना नायके गुरुना उपदेशथी उस प्राणीमोनो वध न करवानी प्रतिज्ञा करी. त्यांयी तेओ नाहीपूर थईने उदयपुर आव्या. त्या भव्य समारोहपूर्वक तेमनुं स्वागत थयु. त्यांना राणाए पोताना सेना-सरंजाम साथे शाहीरीते तेमनु स्वागत करी श्रीविजयप्रभसूरिने वंदन कयु. सर्ग.६-गुरुराज यांधी आदि जिनेश्वरना वंदन माटे खडग नामना वागड मंडळमां गया. त्यां वागड भूपतिने प्रतिवोध पमाडी तेओए पाछा उदयपुर आवीने चतुर्मास कयु अने त्यांना राणाने जैनधर्ममा हदानुरागी बनायो. चतुर्मास वीतता गुरुराजे मेवाडना प्रत्येक गामे विहरवां विरहतां जिनधर्मनो उपदेश कर्यो अने प्रतिष्ठा- महोत्सवो कर्या. सर्ग. ७- उदयपुरयी तेओ साप्तच्छदिकपुर (सादडी) आल्या. त्यांथी मेदिनीपुर, नारायणपुर, ·महोपाध्यायमेघविजयगणिकृत पर्ण करी. आम उप विहार करी कच्छदेशमा आव्या सारे यांना राजाए तेमनुं सन्मान कयु. दीववंदरमा मेघवाई नामनी श्राविकाने गच्छपतिने पथरावधानो उत्साह थतां त्यांना संघनो श्रीसूरिने बोलाववानो विचार थयो. आधी मेघवाईए पोवानी वहूओ वगैरे परिवार सहित कच्छ जई आचार्यने विनति करी. आधी सूरि दीव भाव्या. अजाहरा पार्श्वनाथ, श्रीविजयहीरसूरिनो थूम वगैरेने वंदन करीने तेस्रो ऊना पधार्या., आ उत्सवमा मेघवाईए घणुं द्रव्य खरच्यु. गुरुए दीवमा लागलागट चार चोमासां को. ते पछी जेतावाइए शत्रुजयनो संघ काढ्यो, तेमां श्रीगुरुप संघ साथे पाला दीव पधारीने नघलख पार्श्वनाथने वंदन कर्या. देश देशना संघपतिओ अने मनुष्योए आवीने पूजा-प्रभावना करी. दीवमा संघपति अभयचंद अने सामा नामना मंत्रीए आमहथी गुरुने श्रण चोमासां कराव्या. गुरुए छठ, अट्ठम, नित्य एकाशन, आयंबिल, नीवी वगैरे तपश्चर्याओं • करी. ते पछी गुरु ऊना पधार्या अने त्यां सं०१७४९ ना वैशाख यदि एकादशीने दिने अनशनपूर्वक चउविहार आदरी तेरसने दिने स्वर्गवास पाम्या. परिख जेसंग सुत विजयसंगे तेरखंडी मंहावी तेमा शयने पधराव्यु सारे श्रापकोनी उठ जामी हती. जे स्थळे श्रीहीरविजयसूरि अने विजयदेवसूरिना थूमो हता तेनी नजीकमां ज सुगंधी द्रव्यथी शयनो संस्कार कयों. त्यां परिस विजयसंगे श्रीविजयप्रभसूरिनो थूभ कराव्यो. ते पछी श्रीविजयरत्नसूरि पट्टधर थया. [-जुओ, 'श्रीविजयप्रभसूरि-निर्वाणरास'.] ६. काव्य सार सर्ग.१-कविए काव्यारंभमां चोविश श्लोकोमा स्वस्तिश्री' थी शरू थता घोविशे तीर्थकरोनी स्तुति फरी छे. पछी श्रीगौतम तथा इन्द्रभूति प्रमुख गणघरोने स्तवीने दुर्जननिंदा, काव्यहेतु, काव्यनाम अने जंबू. द्वीपर्नु वर्णन-जेमां नदी, पर्वतो अने वनोनुं वर्णन 'संग्रहणी' मुजब आपेलुं छे. सर्ग. २-भरवक्षेत्रनुं पालुं ये वर्णन 'संग्रहणी' मुजय आलेख्युं छे. सर्ग. ३- भगवान् महावीरना अतिशयो अने समवसरणमा रहीने भगयाने उपदेश कयों तेनुं वर्णन छे. सर्ग. ४-भगवान महावीरनी पट्टपरंपरमां ययेला श्रीविजयप्रभसूरि सुधीना पट्टधर आचार्योर्नु वर्णन छे, तेमां श्रीविजयदेवसूरि ६० मा भट्टारक थया; तेमर्नु चरित वर्णवे छे- श्रीविजयदेवसूरि भट्टारक थया ते पछी मारवाड, सौराष्ट्र, गूजरात, मेवाड आदि देशोमा विहरतो भव्य प्राणीओने उपदेश प्राप्यो. ए उपदेशथी धर्म पामेलाओए मोटो मोटो चैत्यो, जीर्णोद्धारो अने प्रतिष्ठाओ करावी. मेयाहाधीश राणा जगत्सिहे श्रीदेवसूरिना उपदेशथी उदयसागर अने पीछोला नामनां वे मोटां सरोवरोमा थती जीवहिंसा यंघ करी. वळी संडित जिनमंदिरोनो उद्धार पण ते राजा पासे कराव्यो. मेवाडयी तेओ विहार करी अमदावाद आव्या अने पोताना समुदायनो वघी पडेलो भार हळवो करवा तेमना शिष्य श्रीविजयसिंहमूरिने युवराजपदे स्थाप्या. श्रीविजयसिंहसूरिए पण ते समयना उपस्थित कलह- शओने जीवया प्रयत्न कर्यो, अने निर्मोह मारे गुरुना हृदयने जीती लीधु. पोताना समुदायने धारणा- स्मारणादि शिक्षाप्रकारोथी वशमां कयों. पछी देवसूरि यांची विमलगिरिनी यात्राए संघसहित घाल्या. ते संघमां वीजा नगरोना अनेक संधी आयीने मळ्या हता. तेमां अनेक रय, पोडा, उंट अने हाथीओ हता. संघना धनाक्ष्य प्रावकोए मार्गना प्रत्येक गाम-नगरोमा अंगपूजा माटे घने दानमा सोना-रूपानी पुष्कळ मुद्राओ वापरी, सौराष्ट्रनो पुण्योचित कार्योधी रद्वार को.

·दिग्विजयमहाकाव्य-प्रस्तावना। १३ 6 नवानगर (जामनगर) मा देवसूरि चातुर्मास स्थित रह्या. ते समये दक्षिण देशनी चतुरिका नामनी भक्त श्राविका देवसूरिने वांदवा आवी अने तेणे अनेक मूर्तिओनी प्रतिष्ठा करावी तेमज साधर्मिकात्सल्यपी सांना संघने प्रसन्न कर्यो. . चतुरिका जे, देवसूरिनों ऐल्लो चार चतुर्मोसमा आवीने तेमने दक्षिणमा पधारवां विज्ञप्ति करती हती; तेणे अवसर जोई व्याख्यान समये ज सविनय विनति करी के, गुरुदेव! दक्षिणमा आफ्ना पारवायी अनेक प्रकारनां सुकृत-पुण्यकार्यों थवानी आशा छे." 'आ प्रकारनी प्रतिदिन विज्ञप्ति करतां श्रीदेवरिए चातुर्मास पछी दक्षिण तरफ बिहार कयों अने दक्षिणना औरंगाबादमा प्रथम चातुर्मास कयु. ते पछी पीजापूरमां चातुर्मास फयु ज्या देवचंद्र नामना धनिक श्रावके देवसूरिहस्तक विवप्रतिष्ठा करावी. ते पछी देवसूरिए मोटा संघसहित कलिकुंड पार्श्व अने करहेडा पार्श्व नामना तीर्थोनी यात्रा करी वीजापूर तथा वहाँनपुरमां वे चतुर्मास वीवाव्या. पछी तेओ तिलंगदेशमा विचर्या अने तेमणे भाग्यपुरमां. यवनपति (कुतुवसाहि )ने 'उपदेश आपी जिनवियनी प्रतिष्ठा करी.,पछी तेओ बीजापूर आल्या अने त्यां चतुर्मास कयु अने तेमना उपदेशथी प्रभावित थयेला यांना पादशाह (इदलसाहि.) ए समप्र देशमा गोवधना निपेधनी आज्ञा फरमावी. त्यां देवचंद्र नामनी भाषके जिनबिवनी प्रतिष्ठा करावी अने. अमरचंद्र नामना. मुनिने वाचक पदवी अपावी. देवसूरि दक्षिणमाथी सीधा गुजरात तरफ आज्या अने श्रीविजयप्रभसूरिने आचार्य बनाव्या. गुरुश्री विजयप्रभसूरि आचार्यश्रेष्ठ देवसूरि साथै सौराष्ट्रमा आध्या अने त्यां ऊनामां देवसूरि अनशन लई देवगत थया. सर्ग. ५-ते पछी श्रीविजयप्रभसूरिए भट्टारकरूपे संघसमुदाय पर पोतानी आज्ञानो दोर जमाव्यो अने संघीय व्यवस्थाने बनावी राखवा उप विहारो कर्या. तेओ प्रथम दीव नगरमा आल्या अने त्यांची नावद्वारा दरियाने वटावी, गाम-नगरोमां उपदेश आपसा शत्रुजय तीर्थे आव्या. अने त्यां घनौघपुर (घोघा) मां चतुर्मास कयु. त्याथी पुनः विमलगिरिनां दर्शन करी तेओ अमदावाद आव्या अने त्यांचे चतुर्मास कर्या. त्यांची ओ शंखेश्वर तीर्थ थईने, तेमणे पाटण आवी चतुर्मास कयु. त्याथी पुनः शंखेश्वर थई स्मयहूतिपुर (सिरोही) मां धतुर्मास वीवावी जीवा नामना श्रावकना दृढ आमहथी उदयपुरमा पार्श्वजिननी प्रतिष्ठा करवाने अचलगिरि (आबू) गया. सांना मीलोना नायके गुरुना उपदेशथी त्रस प्राणीओनो बध न करवानी प्रतिज्ञा करी. त्यांयी तेओ नाहीपूरथईने उदयपुर आव्या. त्या भव्य समारोहपूर्वक तेमनुं स्वागत थयु. त्यांना राणाए पोताना सेना-सरंजाम साथे शाहीरीते तेमर्नु स्वागत करी श्रीविजयप्रभसूरिने वंदन कयु. सर्ग.६-गुरुराज सांथी आदि जिनेश्वरना वंदन माटे खडग नामना वागड मंडळमां गया. सां वागड भूपतिने प्रतिबोध पमाडी तेओए पाछा उदयपुर आवीने चतुर्मास कयु अने त्यांना राणाने जैनधर्ममा रदानुरागी बनान्यो. चतुर्मास वीततां गुरुराजे मेवाडना प्रत्येक गामे विहरतां विरहतां जिनधर्मनो उपदेश कर्यों अने प्रतिष्ठा- महोत्सबो कर्या. सर्ग.७- उदयपुरयी तेओ साप्तच्छदिकपुर (सादडी) आल्या. त्यांची भेदिनीपुर, नारायणपुर, ·महोपाध्यायमेघविजयगणिकृत। संग्रामपुर, मांत्यपुर, अने मारवाड आन्या. मारवाडमा तेमणे - [सं० १७३२ मां ] श्रीविजयरबसूरिने भाचार्यपदे स्थाप्या. सर्ग. ८-तेओ सं० १७३७ मां शिवपुरी (सिरोही) आव्या अने त्यांना शंखेश्वर पार्धजिनने स्तुति- पूर्यफ बंदन फयु. (कविए तेनुं वर्णन अत्यंत कवित्वमय वाणीमां करतां आखो सर्ग रोक्यो छे.) सर्ग. ९-सिरोदीमा यसतां श्रीविजयप्रभसूरि त्यांना संघ अने,पोवाना शिष्यादि वर्गने उपदेश आपवा ज रह्या. त्यांची देओ सुवर्णगिरि (जालोर) गया. ते गिरि परनां जिनचेयोनी लक्ष्मी, पर्वतनी शोभाने षधारसी हती. सेना पर रहेता मोटा धनाढ्यो (कोट्याधीशो), कविओ, · पंडितो अने त्यां विद्याधरोनी रमणीओ आयती होवाथी ए गिरि वर्ग समो दीसे छे. तेनी नीचे जालंधर (जालोर) गाम छे. त्यां पण अनेक जिनविक्षारो शोभे छे. त्यांची तेओ मेदिनीपुर गया अने केटलोक समय त्यां पसार कर्यो. सर्ग. १०-यांयी तेओ विहार करता करता वादशाह जहांगीरना पाटनगर (आगरा) मा आध्या. आगरानी याटिकाओ, प्राकारो, जिहांनाबाद, वादशाहनो महेल, वेपारीओनी हवेलीओ, उपवनो घरेने वर्णन कवित्वदृष्टिए करायेलुं छे. सर्ग. ११- आगरानुं वर्णन, यमुना, गंगा, सरस्वती अने त्रणे नदीओथी बनेली त्रिवेणीनुं वर्णन, पार्धनाथना जन्मस्थल वाराणसी नगरी अने त्यां वसता लोको, त्यांनां गृहो, उपवनो वगैरेनुं सुंदर, वर्णन छे. त्यांची पूर्वदेश वरफ विहार करतां पत्तन पटणा आव्या अने तेना मार्गनुं वर्णन करयामां आव्युं छे.. सर्ग. १२-पटणाना जिनमंदिरो अने नागरिकोनुं वर्णन तेमज विहार नगरना नागरिको अने त्यांना सुंदर भवनोनुं वर्णन रोचकभरी शैलीए कयुं छे. सर्ग. १३-आ सर्गमा सम्मेतशिसरनुं वर्णन छे. मघाये पर्वतोमां आ पर्वत श्रेष्ठ अने पवित्र छे. पोविशे तीर्थंकरो भने गणधरोनु स्तुतिपूर्वक ा पर्वतर्नु माहात्म्य कविए भक्ति-आवेशमा वर्णव्युं छे. प्रान्ते, साक्षररस आचार्य श्रीजिनविजयजी अने विद्वद्वर्य पं० वेचरदासजीए समय समय पर आपका योग्य सूचनाओ भने प्रेरणाओ न आपी होत तो आ मंथन संपादन कार्य आ स्वरूपे भाग्ये ज प्रकाशमा भारी शकत; ए पदल तेमनी आभार मार्नु छु. अमदावाद १-१-75 अंपायर प्रेमचंद शाह P ·परिशिष्टोल्लिखित-भहारकानां घटनाक्रमः। . १ विजयसेनसूरिश- सं० १७०५ ईलादुर्गे प्रतिष्ठा कारिता। सं०१७१३ ऊनानगरे स्वर्गमनम् । सं० १६०४ नारदपुर्यो जन्म । सं०१६१३ दीक्षा। ३ श्रीविजयसिंहसरिः- सं० १६२६ पंन्यासपदम् । सं०१६४४ जन्म। सं० १६२८ उपाध्यायपदपूर्वकमाचार्यपदम् । सं०१६५४ दीक्षा। सं० १६३२ चांपानेरदुर्गेऽहत्प्रतिमाशतानां प्रतिष्ठा । सं०१६७२ वाचकपदम् । सं० १६५२ भट्टारकपदम् । सं० १६५४ विजयचिन्तामणिपार्श्वविम्बस्स शकन्दर- सं० १६८१ सूरिपदम् । पुरे प्रतिष्ठा। सं० १६८४ गणानुशानन्दिमहोत्सवः । सं० १६७१ स्वर्गमनम्। सं० १७०८ नवीनपुरे स्वर्गमनम् । २ श्रीविजयदेवसरि:- ४ श्रीविजयप्रभसूरिः- सं० १६३४ ईडरदुर्गे जन्म । सं० १६७७ मनोहरपुरे जन्म । सं०१६४३ दीक्षा। सं० १६८६ दीक्षा। सं० १६५५ पण्डितपदम् । सं० १७०१ पंन्यासपदम् । सं० १६५६ उपाध्यायपदपूर्वमाचार्यपदम् । सं० १७१० आचार्यपदम् । सं० १६५८ पत्तने गणानुशानन्दिमहोत्सवः । सं० १७१३ भट्टारकपदम् । सं० १६७१ भट्टारकपदम् । सं०१७१५ सं० १६७३ कतिचिदुपाध्यायैः स्वकीयमतं सं० १७१७ सुराष्ट्रादेशे चातुर्मासकम् । प्रादुष्कृतम्। सं०१७२० सं० १६८७ मीरमोजाख्यभूपसमीपे सागरपाक्षिकैः | सं० १७२३ घोघावन्दिरे जसूकारिताऽहमतिमानां सह चाद। प्रतिष्ठा कारिता।

·No text on this page.

·:: घी प्राचार्य विनयचन्द्र शान भण्डार, जयपुर धीमान फतेलालजी श्रीचन्दजी गौलेश पपपुर बालों को भोर से मेंट। महोपाध्यायश्रीमन्मेघविजयगणिविरचितं दिग्विजयमहाकाव्यम् । प्रथमः सर्गः। ओं ए ही श्रीं क्लीं अहं श्रीशङ्केश्वरपार्श्वपरमेश्वराय जगदीश्वराय जगदेकवीराय नमः ।। 5 खेस्तिश्रीसुरासुरक्षितिभृतां वोल्लभ्यर्मभ्यस्यति यत्पादाम्बुजसेवनापरिचयादुन्नीतपीतद्युतिः। तारुण्यातिशये जगत्रयजयं रूपेण लब्ध्वा स्वयं कारुण्याद् भगवान् स नाभितनयः पुष्णातु पुण्योदयम् ॥१॥ ग्रन्थकारकृतानि टिप्पणानि श्रीसद्धेश्वरपार्टियानोदुधिया मया । काव्ये दिगविजयाहाने किश्चिद् विवियतेऽधुना ॥१॥ [1] 'स्वस्तिश्री:' मालक्ष्मीः सर्वत्र [शुभकार्याss- { चयात्' भन एव 'उनीवपीतयुति'रिति हेतुरलकारः । रम्मे] वलमा। २वत्र कवेस्प्रेक्षा 'यपादाम्बुजसेवनापरि- संपादककृतानि टिप्पणानि यत्कीर्तिवगुणाम्भोधिविन्दुस्पर्शप्रसादितः । मादृशोऽप्यल्पमेधः स्यात् किं पुनः स्तुतिकृद् गणी ॥१॥ पूर्वाऽऽचार्यरनेर्यगुणाम्भोधिनिमजने । कृतेऽपि न गताः पार तद्गुणाम्भोधये नमः ॥ २ ॥ गुणाम्भोधिं श्रीमद्वीरं प्रणिपत्य च सद्गुरुम् । अम्बालालाऽऽहविद्यार्थी कुरुते काल्पटिप्पणम् ।। ३ ।। [1] 1 'वाइभ्यम्' प्रियताम् । 2 'अभ्यस्पति' अधीते। पीतवर्ण रजः सात् । 4 'नामितनयः नाभिनानः राशः पुर: 3"पीतयुतिः' रमदेवभोः सुवर्गन्तिमत्वात् । कमलेऽपि ! श्रीमपमदेवरभुः ।

·श्री प्राचार्य वियतका भाजपा [दिविजय महाकाव्य सिंघी जैनग्रन्थमाला] IWAN " सोपवासंतदादेवास्यवनुरातमागतदाताशिवंद्यक्रमांचक्रोवाचलसमागविण्यातश्चारवासना पारपतिपतिनिश्चितमनार शुतराजितः एतसेयतनुभयुशपपुरासुरातानिने जनना बपतिनावितेमक्षारामधारयतेत्राअखियासमारामस्तांपुरस्पा पर्वदेवानिवृक्षणेयिनासर्यावि, पहिरिनानानामनिवेदनेन सुहासनावितातेनमा पाप्नदोदयात्रयमदीपपेर गये तवाज प्रसिबिधान नरपिनापन नान:स्वितंतित्राणिविजयनान्निमवाकादमदीपायली शिवजयलविरक्षितेउदयश्रीसकलिताश्रीतार्थराजनारोगौतमवामिभागधर्मस्वाभिस्ततिवनिना: मन्नयोदशःस श्री. श्रेया श्रीरमा लेखनावकयोस्संदाव आगरास्थित ज्ञानमन्दिरस्थ दिविजय महाकाव्यनी प्रतिना अन्तिम पृष्ठनी प्रतिरुति ·महोपाध्याय श्रीमन्मेषविजयगणिविरचितं दिग्विजयमहाकाव्यम् । प्रथमः सर्गः। ओँ एँ हाँ श्रीं क्लीं अहं श्रीशङ्केश्वरपार्श्वपरमेश्वराय जगदीश्वराय जगदेकवीराय नमः॥ खस्तिश्रीसुरासुरक्षितिभृतां वोल्लभ्यमभ्यस्यति यत्पादाम्बुजसेवनापरिचयादुन्नीतपीतद्युतिः। तारुण्यातिशये जगत्रयजयं रूपेण लब्ध्वा स्वयं कारुण्याद् भगवान् स नाभितनयः पुष्णातु पुण्योदयम् ॥१॥ ग्रन्थकारकृतानि टिप्पणानि श्रीसद्धेश्वरपाहियानोदुधिया मया । काव्ये दिगविजयावाने किञ्चिद् वित्रियतेऽधुना ॥१॥ [1] 'स्वस्तिश्री:' माललक्ष्मीः सर्वत्र [शुभकार्याss-1 चयात्' अत एव 'उनीवपीतयुति रिति हेतुरलङ्कारः । रम्भे] वहभा। २ तत्र कवेरुत्प्रेक्षा 'यत्पादाम्बुजसेवनापरि- संपादककृतानि टिप्पणानि यत्कीर्तितगुणाम्भोधिविन्दुस्पर्शप्रसादितः । मादृशोऽप्यल्पमेधः स्यात् किं पुनः स्तुतिकद् गणी ॥१॥ पूर्वाऽऽचार्यैरनेकर्यगुणाम्भोधिनिमजने । कृतेऽपि न गताः पारं तद्गुणाम्भोधये नमः ॥२॥ गुणाम्भोधि श्रीमद्वीरं प्रणिपत्य च सद्गुरुम् । अम्बालालाऽऽहविद्यार्थी कुरुते काव्यटिप्पणम् ॥३॥ [111 'वालभ्यम्' प्रियताम् । 2 'अभ्यस्यति' अधीवे। पीतवर्ण रजः स्यात् । 4 'नामितनयः' नाभिनानः राज्ञः पुनः 3 "पीतधुतिः' ऋपमदेवप्रभोः सुवर्णकान्तिमत्त्वात् । कमलेऽपि । श्रीपभदेवप्रभुः ।

·[प्रथमः सर्गः २ 5 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं स्वस्तिश्रीरिव यस्य मूर्तिरमला मूर्त्तव लोकप्रिया सेव्या भव्यसुरासुर नवरविप्रौढप्रभाभासुरैः। श्रीपद्मासनसंस्थिता करतले लीलाम्बुजालमृता सोऽस्माकं विजयाय नाम विजयासूनुर्जिनः स्तादू मुवि ॥२॥ स्वस्तिश्रीविभवाय शंभवचिमुर्भूयात् तृतीयोऽर्हता यस्य ध्यानविधाननिश्चितधियां सर्वे विधेयाः सुराः । आंधेयं हृदि नामधेयमनिशं साहाभुजामीधरै- ध्येयं निस्तुलरूपधेयमपि च स्यात् पुण्यनैपुण्यतः ॥ ३॥ स्वस्तिश्रीसरितां पयोनिधिरधिज्ञानं महासे(शे)वधि: सिद्धीनामवधिधिर्विधिका कारुण्यतारुण्यभार । आयः सर्वविदां विदान्तिकधृतिाने द्वितीयो गिरि- मेरुदं रुचये भिनन्दनविभू रत्नत्रयस्यास्तु सः॥४॥ स्वस्तिश्रीरतिकर्मकर्मठमतियों योगभाजां पतिः सौभाग्यप्रकृतिः कृतिस्तुतिशतैर्ध्यावर्ण्यमानाऽकृतिः। नामयंपतिः प्रतिष्ठितमहालक्ष्मीयशःसंतति- स्तीर्धेशः सुमतिश्चिरं स जयति ध्यानाधिलीनाऽऽयतिः ॥५॥ 10 15 [२] १ 'श्रीपमासनसंस्थिता करतले' भन्यापि लक्ष्मीः ] नाम्' मणिमादीनाम् ['मणोर्मावोऽणिमा, महानपि भवत्यशु' । फरतले अम्भोज धत्ते, पद्मासने तिष्टति इयमपि करतले पमरे-हैकां० २ ठो० ११६] । ५'विधिः' महा। ६ विधिः सयाऽदिता। ऋचाम्' विधयः क्रियाऽऽचाररूस्खलक्षणवेदपाटानाम् । [३]२ 'विधेयाः' विनयस्याः । 'विधेये विनयस्यः स्याद्' इति [है. क. ३०९६] । [५]७'ध्यानाधिलीनाऽऽयतिः' ध्यानेऽधिलीना स्पष्टीभूता [१] ३ 'अधिज्ञानम् मानमधिकृत्य निधिरेव । ४ 'सिद्धी. भायतिरत्तरकालो यस्य सः। [2] 1 'नवरविप्रोटप्रभाभामुरै' नव्यो यः सूर्यस्वद्वत् प्रौढा | विर्निविः' इति [ है• का० २ श्लो० १०६] 8 विदान्तिकति.' या प्रभा ताभिः देदीप्यमानेः । 2 विजयासूनु.' 'विजया' मानु. | विशेषेण दान्तिकानां तप क्लेशसहा धैर्यम् 'तप क्लेशसहो दान्तः'- पुत्रः अजितनाथप्रमुः। इति [है. कां० २ श्लो•४७५] [3] 3 दशमवविभु' संभवनाथप्रभु । 'शंभवे संमवोऽपि 9 'अद्वितीय.' श्रेष्ठः। 10 'विभू रन' मा रो रे लग् दीर्घ- घ' इति [अन्दरमाकर', को• १ ० ४] 4 'आधेयम्' धातुं धादिदुतः' १-३-४1 इति सिद्धहमसूत्रेण रकारलोपः पूर्व- योग्यं स्वमिति यावत् । 5 'साहाभुजामीश्वरैः' देवतानामधिपः | उमरस्य दीर्घय । 11 रमनयस्य ज्ञान-दर्शन-चारित्ररूपरमवयस्य । इन्वैरिति । 6 "निस्ठुलरूपधेयम्' निरुपम स्पधेर्य रूपम् 'नामरूप- [5] 12 'सौभाग्यप्रकृतिः' शोमनो भगो रूपं श्रीर्वा यस्य स भागाद धेयः' ४-२-१५८ इति सिद्धहमसूत्रेण साथै धेयप्र- मुभगस्तस्य भावः सोमाग्य-सौभाग्या प्रकृतिः खभावः यस्य सः । २'कृति विद्वान् । 13 'नम्रामयपति. नम्राः अमाः देवा- [417 'महारोदधिः' महानिधिः 'निधानं तु कुनाभि. शेव । तेयो पतिः ।

·5 पंछ २-१०] - दिग्विजयमहांकाव्यम् । स्वस्तिश्रीर्मकराकरात् समुदभूच्छवी कथाऽसौ वृथा किन्तु लावजदुग्धवाधिकलिकासंलब्धजन्मा सौ। तद् यस्य क्रमपूजनैहुजनैः सद्यः समासाद्यते श्रीपद्ममभनामधेयभगवान् जीयात् स पद्माऽदितः॥६॥ संस्तिश्रीर्वसति स्म विस्मयकरमाज्यप्रभाभाजने यत्पादद्वितर्याम्बुजन्मनि ततस्तत् खस्तिकालङ्कृतम् । प्राणम्रामरमौलिरनरुचिभिश्चिन्त्रीयित दीव्यति श्रीमान् सोऽस्तु सुपार्श्वशावतरविदोंपाभिशोपाय नः॥७॥ स्वस्तिश्रीनिजसोदरं जिनपतेर्यस्यांहियुग्मे स्थिर मत्वा पूर्णकलाधरं समुदितलिग्धाऽशया सत्वरम् । 10 रेमेऽभ्येत्य ततः प्रणेमुपि जने ह्येपा विशेपाऽऽदरा श्रीचन्द्रप्रभशम्भुरद्भुततया भाग्योदयायास्तु नः ॥ ८॥ स्वस्तिश्रीकरपीडनोत्सवविधौ बद्धावधानः प्रभुः प्रावीण्याद् धवलं ,कूलमधादामूलचूलाऽवृतम् । गङ्गाभङ्गतरङ्गसङ्गसुभगा तेनैव यस्य द्युतिः 16 स श्रीमान् सुविधिर्विवोधविधये साहाय्यकर्ताऽस्तु नः ॥९॥ खस्तिश्री प्रतिलोकमोकसि गुणैः स्वस्थानुरूपं पति मन्येऽन्वेष्टुमिव भ्रमन्त्यनुदिनं संगत्य मुश्चत्यमुम् । अन्तस्तापभृता ता जिनपति यं शीतलत्वं श्रिता सारस्थाननु शीतला स भगवाँस्तन्यौदलं मङ्गलम् ॥ १०॥ 20 [६] १ 'स्वस्तिश्रीः' स्वस्तिश्रीनिवासचिवमेतद् येन स्वस्ति. कालङ्कारः स्त्रीवसती तद्वैशिष्ट्यात् । [6] 1 'मकराकरा' समुद्रात् । 2 'शैवी कथा' शिवान्नाया प्रसिद्धः] 10 'प्राणेमुपि' प्रणामं कर्तरि अत्र "भदुरुपसर्ग इत्य. पौराणिकी कया; यया चतुर्दशरमानां मध्ये लक्ष्मीविशिष्टरत्नस्य नेन णखभावः ॥ जन्म समुद्रादभूदिति । 'मानजदुग्धवार्धिकलिकासंलम्धजन्मा' [9] 11 'करपीडन' 'करपीडन' विवाहः। 12 'दुक्ल 'क्षीम [प्रभोः जन्मावसरे मानार्थ देवता मेरोः शिखरे प्रभु नयन्वीति | दुकूलं दुगूलं स्याद्' इति [है. पा. ३ श्लो. ३३३] जैनानायवसाव.माना समुद्भूतो यो वापि समुद्रस्तस्य कलिका | 13 'अदधा' 'डधांग्' धारणे च इति धातोः ह्यस्वन्याः रूपम् । वीचयस्ताभ्यः प्राप्तजन्मा । 4 'असो' लक्ष्मीः । 5 'पद्माऽद्वितः' | 14 'आमूलचूलाऽऽकृतम्' पादाभ्यां आरभ्य मस्तकशिखापर्यन्तं पालादेन चिद्धितः अथवा लक्ष्मीरेसया युक्तः । छन्नम् । 15 "विवोधविधये' सम्यग्ज्ञानकर्मणे । [7]6 "अम्बुजन्मनि' कमले । 7 'प्राणम्रामरमौलिरदार [10] 16 'ओकपि' रहे 'ओको निवास आवासो' इति [ है. चिभिः' प्रकर्षण मा समन्तानमाः प्रणताः ये अमरास्तेषां मस्तकेयु का० ४ श्लो०५७] 17 'भ्रमन्ती' 'भ्रमू चलने इति धातोः शतप्र. यानि रमानि वेषो कान्तिभिश्चित्रीवितम् । 'प्रागम" इलन “अदु- लयवान् वीलिङ्गस्य रूपम् । 18 'वृता' सम्भका । 'वृह सम्मती पसर्गः॥२-३-७७ इति हैमसूण खम् । 'सम्भक्तिः संसेवा' इति धातोः प्रत्ययस्य रूपम् । 19 'सारस्था' 8'दोपाऽभिशोषाय' रात्रीणां पापानां या नाशाय । सरसस्य भावः सारस्यं तस्मात् 1 20 तन्याद् 'तनूपी विस्तारे इति [8]9'निजसोद' सभातरम् [चन्दोऽपि समुद्रादजनीवि ) धातोः आशीलिंछे रूपम् । *P.स्थित ·४ [प्रथमः सर्ग: 5 10 15 महोपाध्यायमेघविज्ञयगणिकृतं स्वस्तिश्रीमति योगशालिमनसि स्पेयान् विमुक्तिस्त्रियाः मेयान् यः प्रभुरद्भुतैरतिशयैः श्रेयान् पिनेयान् प्रति । जेयान् कर्मरिपून विजित्य सहसा मेयान् शिवस्याध्वनो ध्येयान् योधनयान दिदेश सुदृशां पेयान् स नःश्रेयसे ॥११॥ खस्तिश्रीदेवपूजोपहितहितकृतां दीमदीपाकुराणां व्याजाद् राजा सुराणामरुणकिरणभाग या दृढौके पुरस्तात् । सा नित्याऽऽसीद् यदहयोर्दश खरशिखावेशतोऽशेपतोपं देवः श्रीवासुपूज्यः प्रथयतु परमानन्ददीपोत्सवं नः ॥१२॥ स्वस्तिश्रीविमलाऽऽशयेऽनुरजति लानार्यदानादिभि- भक्तिव्यक्तिमुपेयुपी जिनगुणोद्गानस्पृशां भूस्पृशाम् । यत्पादाननखावलीमिपयलालक्ष्मीप्रसूनप्रसू- स्तत्कण्ठस्थितकण्ठिका किमु यदत्येवं स देवो मुदे ॥ १३॥ स्वस्तिश्रीः समुपाश्रयत् किमु मिपाद् यत्कौगुमाऽऽलेपजाद् व्याख्यायां पुरुषोत्तमोऽयमिति तद्रागेण यस्य प्रभो। गौरी देहरूचि विचिन्त्य निचितामने धनन्तप्रभो- स्त्वैिपा पतिवल्लभेति हृदये स्पर्धाऽनुसंवर्धनात् ॥ १४ ॥ स्वस्तिश्रीः स्थिरतामुपैति नियतेः श्रीधर्मभक्ताऽऽत्मना. मित्येपाऽत्र जनश्रुतिः श्रुतिभृता निश्चीयते स्वारुपया। येनानन्तचतुष्टयी रसमयी भूताऽतिपूताऽऽत्मना श्रीधर्मो भगवान् नवान् स विभवान् देयात् सतां सोत्सवान् ॥ १५ ॥ स्वस्ति श्रीविश्वसेनक्षितिघय ! भवते यस्य वंशोप्णकेतु हेतुः कीर्तर्यमासेञ्जनि जनितविपच्छान्तिरर्हन स शान्तिः । रोशनाणेऽपि लब्धे विपति नियतितः संहिकेयो हिनस्ती- त्यामूदयाऽऽयस्य यस्य प्रमशरणमगावामगोकर्णतपर्णः ॥ १६ ॥ [२] १ 'रामा' इत्यत्र तीपा। [nj२'काँहुमाऽऽदेशमा मिपा मालेपमिपेण [11] ५ 'श्रीविश्वसेनक्षितिपय!' इति सम्बोधनम् । सनिमोस्ट प्रेक्षा। ३'गादिशाधि पतोऽयम-१६ मयते स्वस्ति मस्तु । ७'रा' चन्द्रस्य । मनप्रभुनाथ गोरी भवानीदेनिमिपादाश्रिता, इयं बहु- राहुः सिंहश्च । ९ 'भायस्य' मायासं उपमं विधाय । १० 'गोक. नया पातमा। ४ मनम्तमभोः' मनन्तः दोषनागमदामरण |पर्णतणः' गोकर्णो मृगविशेषमस्य तर्णः बालः। {11'पन्' धेयः पनी सम्मिन् को धेयांस है. को .. ४७५] प्रभोः यो मामियान्' इति सदन धेयांसनायः [14] G'पुरपोतम.' पुरुषश्रेष्ठः कृष्णाय 17 'अनन्तप्रमो.' प्रायशिवपापन ' में एम्स मागम्य । भनन्तनाथम्य शम्भोध । [12]3 नमर' नगरम: "करजे नगली नोडली-" [1518 'भूता' प्रामा । 'भूरः प्राप्तौ २-४-१९ इलादिना जीसम्मान[tt...१.१] रवि भावयते प्रायोति इति भूधातोः प्रत्ययस्य काम् । [13] + TEST मिडमा अपरा विमलप्रमोः 'मिना' बनिपचित्रिताऽन्मना । KISTAमि.एसमलिमिः 'मादानं रम सम्'! [16] 10'मा' रपणे। 20 स्वात् प्रमुम्तस्य । ८ 'सहिप ·5 10 पद्म ११-२१] दिग्विजयमहाकाव्यम् ।। स्वस्ति श्रीकुक्षयेऽस्तु स्तुतिशतमथवाञ्चतु वै तुष्टिभाजां रोजां स्वर्गस्य रम्भानटनघटनया धीरनीराजा सा। यस्यामश्यामकीर्तिस्त्रिभुवनविजयी चक्रभृत्तीर्थनाथः पायोधिोंधिवासं समजनि भगवान् कुन्युनामाभिरामः ॥ १७॥ स्वस्तिश्रीहृदयप्रियैः सहृदयैयाँगीव यो गीयते भोगी श्रीभरतस्य मुक्तसमरः श्रीमानरस्तीर्थकृत् । विम्ये यस्य मणीमये सुमनसां स्रक कण्ठगा संक्रमाद् द्वे रूपे दधतीव वक्ति विभुतां तीर्थेशचक्रिश्रियोः॥१८॥ स्वस्तिश्रीभ्रमरीव यन्मणिमयाऽर्चासन्निधौ यम्भ्रमी- त्युत्फुल्लन्नवमल्लिकासुमनसामामोदमेदेखला। खच्छन्दादमरीगतागतविधी जातप्रतिच्छन्दत- मिछन्यान्मल्लिजिनो जनेन जिनानन्यान्यजन्यानि नः ॥१९॥ स्वस्तिश्रीमुनिसुव्रतोऽभिदिशतादुद्दिश्य दिश्यं संतः पैमानन्दनसंज्ञयाऽङ्गमहसा विस्मारयन् स मरम् । यत्पादप्रणमन् नाकिमुकुटज्योतिर्जलान्तलल- नङ्कास्थः कर्मठोऽपि कर्मठ इव प्रोद्भासते चैर्यया ॥२०॥ वस्तिश्री सरसी इवामृतरसाऽऽपूपर्णे विभोर्लोचने यन्नीलोत्पलवैभवं जगृहतुश्चित्रं न तत् किञ्चन । तेनैतन्ननु सेवतेऽङ्कमिपतो यस्यांहिपकेरुहं पुत्रः श्रीविजयस्य नः स विजयं पुप्याजिनेन्दुर्नमिः ॥ २१ ॥ [१९] १ 'धीक्षये' धीनाशः राजपान्याः [फुल्यः [९] ३ 'अजन्यानि' इतयः । नाथममो. भातु नाम श्रीससाः] कुक्षये स्वनि भस्तु । [२०] ४ 'दिश्य' दिगमवं वस्तु।२सतः सबनान् उदिश्य २ स्वर्गस्य रातो स्तुनिरा सा इक्षिः मवैतु मामोतु । दिशावात् । ५'पद्मा' पमादेवी लक्ष्मीश्च । (1711'चकमन् वीर्यनाप:' चावर्तिते दीर्घरपदयातिः । 13'जिना' पात्। 14 'जन्यानि अजन्यानि' उत्पादितानि पायोधिः' समुदः। 3 बोधिवारी सम्यग्दर्शनरूपजलानाम् । [18] 4 'श्रीमरतस भोगी' पदण्डभारतस्य भोलेन पश्यता । 5 'मुक्तममरः' इति स्थाने 'नन्दितनरः' इति 16 "नाकिनाट" मनुष्यदेवतानां मुन्टा सिरसागः । [20] 15 'पानन्दन पनायाः नन्दनः पुरः कामदेवः पारान्तर मूलस्ती दर्शनम् । Gधीमान्, अरः, तीर, ही पदविमागः 17 'परः' 17 'कमठः' कयाः 'फच्छरः कमठः पूर्मः' इति.. अरनाथमः । 8 'मुमना' देवानाम् । 9"संकमाई' श्वे..] प्रभोः पूर्मलासनयुषयात् । 18 'चया' प्रतिबिम्मनारस 10 'दीशविधियोः दीर्घ परवतीय पूजन । एसोः धीः सामीसोः। [21] 19 'गरमी' इमारः 'मगारः सरसी सरः' इति [19] 11'पन्धनौति' 'मन पग्ने पनि पालोः पदर [...] 20 'पानिरतः' उनमा 12 'मनोरमेसन्द' मुगन्धेन मेसुध । नमिनायभोगउन पारित hir) 15 20 अजन्यानि इतयः।

·[प्रथमा सर्ग ६ 5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं स्वस्ति श्रीपतिना त्रिखण्डभरते साम्राज्यरूपं रया- लेभे वैरियलं विजित्य सकलं यस्याङ्गसाहायकात् । सर्वाङ्गीणशिवाय सोऽस्तु भगवान नेमिः शिवानन्दनो भास्वाँचाम्सुदारुशैलशिखरे नित्योदयश्रीमयः ॥२२॥ खस्तिश्रीसुखसंततिः शुभमतिर्विद्याऽनयया स्थितिः नित्यं सज्जनसंगतिः शिवगतिः साम्राज्यलक्ष्मीः स्थिरा। यस्य श्रीपरमेश्वरस्य चरणाम्भोजन्मसंसेविनां स-श्रीपार्श्वजिनोऽष्टसिद्धिविधये ध्येयस्त्रिसन्ध्यं बुधैः॥ २३ ॥ स्वस्तिश्रीरनुगामिनी बहुरसा स्यात् कामिनीयाऽऽहता विनानां विलयस्तथा रिपुजयः क्षुद्रादिभीतिक्षयः । यस्य श्रीत्रिजगत्पतेः स्मृतिकृतां पञ्चास्यलक्ष्मा प्रभुः श्रीवीरोऽतिगभीरधीरचरितैः पायार्दपायात् स नः ॥२४॥ येपां विशेपाङ्गभृतां प्रवृत्त'नेकपानामिय गैर्जितानाम् । धैर्य धियां स्यानिजपाक्षिकाणां ते गौतमाया गणिनो जयन्तु ॥ २५ ॥ यंदङ्गशोभा त्रिपदीनियन्धास्तेन येषां संकलार्थसिद्धिः। जात्येव भद्रा गणनायकास्ते महेन्द्रभूतिप्रमुखाः सुखाय ।। २६ ॥ [२५] १ विशेषाङ्ग मृताम्' विदोषेण महाकायानां पक्षे | ४ 'धैर्यम्' साहसं पाण्डित्यश्च । थाचाराद्यगधारिणाम् । 'प्रवृत्तेः' प्रवृत्तिः वार्ता तस्याः [ 'वार्ता प्रवृत्तिकृतान्त उदन्तः' इति है. का० २ श्लो० १७१] ब्यादि] पदत्रयी वा । ६ 'हस्त्रेन' मुण्टादण्डेन पाणिना वा । [२६] ५ 'त्रिपदी' गात्रवन्धः उत्पादादि [उत्पादन्यपधी- पक्षे दानवारितस्य । २ 'अनेकपानाम्' भनेकान् पान्ति इस्यनेकपास्त्रेपाम् । पक्षे [गजानाम् ] ३ 'गर्जितानाम्' मत्ता | ७ 'महेन्द्रभूतिप्रमुखाः' इन्द्रभूत्याद्याः [गणधराः] शकदी नाम् ['मते प्रभिन गर्जिती' इति है. का० ४ श्लो० २८६] | प्रकृष्टाः । 15 . [2211 श्रीपतिना' कृष्णेन । अस्मिन् श्लोके इतिहरतं "लेघिमाशिव शिवं प्राकाम्य महिमाऽणिमा । वर्त्तते तद् यथा-कृष्णजरासन्धयोर्युद्धप्रसङ्गे यादवसैन्यं जरास यग्रकामावसायिलं प्राप्तिरैश्वर्यमष्टया ॥ न्धेन जराप्रस्तं कृतं तेन नेमिनाथसदर्शितमूर्खाः मात्रजवारि [इति है. कां. २. ११६ आनेनुं कृष्णं प्राहिणोत् । कृष्णस्य प्रत्यागमनं यावत् नेमिनाथः [25] 4 'पञ्चास्सलक्ष्मा' सिंहलान्छनः । 5 'अपायातू' विनात खस्य भुजवलेन शत्रुसैन्यमरुणत् । बारि आनीय कृष्णेन सैन्यं पापाद् वा । जराविमुक्तं कृतं पश्चात् शत्रुसैन्य विजित्य जयलक्ष्मी टेमे इति । [25] 6 'गौतमायाः' गौतमगणधरादयः। 2 'मुदार' 'सुदारुः पारियात्रक.' इति [है. का. ४ ो. ९७] अत्र क्वे रैवतक इष्टः पर भुदारशैल. पारियात्रकस्य राचाराधनानां कान्तिः। 8 'त्रिपदी द्वयोरप्रजइयो. पश्चिमजवायां [26] 7 'यद शोभा' यस्य शरीरकान्तिः पक्षे यस्य प्रभो. वाचकः, न रैवतकस्य । कविना कुनविद् सुदारुशब्दः रैवतकवाची | गजस्य बन्धनम् 'त्रिपदी गानयोईन्ध एमिनपरेऽपि च' इति दृष्टः स्यात् तेनान प्रयोजितो ज्ञायते [है. कां. ४ श्लो. १९६] 9 'सकलार्थसिद्धिः' समग्रवस्तन [23] 3 'अष्टसिद्धिविधये' अणिमाद्यष्टसिद्धिविधानार्थम् । सिद्धिः । 10 'जात्येव भद्रा.' भद्रजातिकाः हस्तिपुभद्रशाविका: अष्टसिद्धयस्तावद्- गजाः श्रेष्ठा गण्यन्ते । पक्षे खभावेन ऋजुप्रकृतिकाः ।

·७ 5 10 पद्य २२-३२] दिग्विजयमहाकाव्यम् । एकोऽपि सूरिधनराशिभर्ता यदाऽऽगमो रोजगृहे शुभाय । पर्दप्रसादाजगतीं पुनाना वन्या न कि सूरिपरम्परा सा ? ॥ २७ ॥ सरस्वती सन्निहिता हिताय जंडेऽपि पद्माऽभ्युदयेन भूयात् । आनन्दनीया विना विनोदैर्या राजहंसः सरसोद्यतेऽर्थे ॥ २८ ।। ये संयता अप्यपरस्य यन्धं विनाशनं वा जनयन्त्यवश्यम् । दूरेण हेया न मुमुक्षुणा किं ते शृङ्खलाऽभासि खलाः फलार्थे ॥ २९ ॥ असङ्ख्यटैः स्थपुटाः पातस्थानानि भीमा विलसन्महेभ्यः । सदोचगोत्रा अपि मेखलाऽङ्का हिताय तेपां भुवि पक्षपातः॥३०॥ युक्तोऽतिजि विटपैरगम्यः प्रवृत्तिहेतुर्यहुनिम्नगानाम् । गोत्राघरोऽध्यायतमेखलो यस्तस्मिन् घरबाशिखराधिरोहः ॥ ३१ ॥ [पाठान्तरम् ] जैगजुगुप्सुः समितिमयोगी सेंदाप्यसाधैर्मलहृदू विरागः। स्फुरद्णग्रामकथासु मौनी निर्बंन्धभेदं न विवेर्दै किं सः ॥ ३२ ॥ [२०] १'सूरिः गुरः । २ 'धनराशिमा' धनसमूह | बिल सद्, महा, इम्य, इति पदविभागः [यवयोरेक्यमिति] पुन्गाति । ३ 'यदाऽऽगमः' यस्य सूरेरागमः सिद्धान्तः । विले सीदन्तीति विलसदः सर्गः महामहिपातेभ्योऽपि । ४'राजगृहे राजगृहनामनगरे। ५'शुमाय' [फल्याणाय ] | २३ 'सदोधगोत्रा' विशिष्टवंशा अपि । २५ 'मेखलाSET' मे, अभूदिति शेपः । पक्षे-'यदाऽऽगमः यस्य गुरोः भागमनम् । खल, मका, इति पदविभागः । 'मे' मम, 'पला सलाद, 'राजगृहे' चन्द्रगृहे कर्कराशौ उपस्थानत्वात् । ६ 'पदप्रसादाद' | अश्विदं लक्षणं येषां ते॥ पदानि वाचकादीनि प्रदानात् । [३] २५ भतिजिहः' भतिवः । २६ "विटपैः' चिटपा: [२०] ७ 'सरस्वती' सरस्वती देवी। ८ सग्निहिता' योनिता। शासाः दुर्जनाचतः।२७ प्रवृत्ति शिक्षाकरः।२८ 'निग्नगानाम्' ९ 'उडे' माशे मू। १० 'पमाऽम्युदयेन' लक्ष्मीवधनेन । असन्मार्गगानां पुंसाम् । २९ 'गोवाधरः' भूधरो गोत्रेण हीनो ११ 'मानन्दनीया' वदनीया। १२ 'कविना' पण्डितेन । पा। ३० 'भघ्यायतमेखलः' अधिक आयता मेराका यन । १३ 'राजहंसः' राजमु हंसः श्रेष्टः । १४ अ सरसा' इति ।। अधि, आयतमे, सलः, इति पदपिमागे प्रकृष्टः अध्यायः [पक्षे 'सरस्वती' पाणी । 'जदेऽपि' जडेऽपि । 'पा' मायायतमनत्र खलः दूपकः । ३१ 'तस्मिन् वरयाशिलाधि. एक्ष्मी शोमा इति यावत् । 'राजहंस' चन्द्रसूर्यः । 'अझते' रोहः' अस्मिन् परश्या रनुकया शिखरेऽधिरोहः । पर, धार्यते । पन्द्रार्कमण्डले लिखितव । 'सरस्वती नदी । 'जडे' | ग्रासि, सरे, अधिरोहः, इति पददिमागे ग्रासोऽसिम्मीनि जले ['स्टयोपयम्' इति नियमात् ] । 'कविना' प्रक्षणा। पासी [प्रासयतीति पासी इहक्] सरेऽधिरोहो वरम् ॥ देपीपक्षेऽपि राजहंमः उपते विगृश्यते] [३२] ३२ 'जगजुगुप्मुः' संसारनिन्दकः संसाररशको पा । [२९] १५ 'संयवा' अन्योऽन्य पदा । १६ 'भपरस्य बन्धं | ३३ समितियोगी' समितय इयांपाः समितिः कलहा[समि- निपयोगी रणवत्परः] ३४ 'सदाप्यसाधु:' सामापः सेव्यः जनयन्ति' १७ "विनाशनम्' असनं भोजनं विना। [प्राप्योऽभिगम्य इनि यावत् । सायुः समनः] ३५ 'मरदत्' [पक्षे 'संयवाः संपरशलाः । 'भारस्य यन्धम्' काच्यादि- मलं पाएं हरति पझे मलो देवादिजायाममादमदार हस्य संदर्भम् । "रिनारानं जनयन्ति' रिना मारयन्ति । पस्य सः, पक्षे पापदर] ३६ 'गुगप्रामण्यामु' गुगमानन. [३०] १८ 'पुरैः' इटानि शिमरानि एलानि या ।१९ स्थ: स्याम्वपि प्रामच्यामु । पझे गुगसमूहवातामु । ३७ 'मानी' पुसः पिपमोपताः । २० प्रपावरपानानि' प्रगतोऽयटः रसहितं ममारकः देशव्यानिषेधात् । ३८'निबन्धमेद निवन्या कर्म- पा बदास्पदम् । २१ 'भीमाः' दाः। २२ 'रिसमन्मदेभ्यः' पन्धनस्य प्रकार पक्षे कायादिदोपम् । ३९ 'रिवेद' पेचि । [30] 1 पग्लिग महेभ्यः' महेभ्यः महाऽऽन्यः पनी. [31] 5 'निम्रगानाम्' सरिताम् 'सोनिनी धुनी मिन्न: पान् अश्लिगर स्लिाम करोति ल 12 गोपाः' पंताः । सबन्दी निग्नगा' इति [पनायःो. ३४] 'मेराला' परिग पर्वतर मापमागो वा । 4 'पगतः' पो [32]6 "अपरः 'अपायरः हीनसाहिनि वि... SE: पन्ना पात: नारा पार। ।

·८ [प्रथमः 5 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं सर्गः प्रयान्ति ये प्रेम जनेष्यपूर्व 'वैधेयराजोऽपि विना निमित्तम् । परस्य वैकृत्यनियद्धचित्तास्ते सन्ननाः सन्तु मयि प्रसन्नाः ॥३३॥ मुंखे नियन्धस्य खलप्रवृत्ति वुधाः सुधावन्न मुधाऽद्रियन्ते । प्रवेद विनतां विलसत्पदा गौरसौ रसौघं न यतोऽद्भुताऽपि ॥ ३४ ॥ स भासतामन्यगुणानुरागः सभा संतामुल्लसतीव यस्मात् । प्रमोदयं प्राप्य गवां रहस्ये प्रमोदयन्ती हृदयं कवीनाम् ॥ ३५॥ लभ्याः कवीनां सुकृतः पुराणैः सभ्याः कृपापूर्णदृशं दिशन्तु । ययाऽवन्धुप्रभयेव लोकोऽपदोपवृत्तिनिरिसानुरागः ॥३६॥ अंगद्गुरूणामतिगौरवेणाभिनम्य सम्यक चरणारविन्दम् । प्रारभ्यतेऽर्वधियाऽमुंभाव्यं श्रीव्यं मया 'दिगविजयाख्यकाव्यम् ॥ ३७॥ इहास्ति जम्बूपपदः मंथीयान् , द्वीपोऽवनीपः सकलाश्रयाणाम् । प्रदीपरूपः खसमीपवृत्त्योद्धस्थिताऽधः स्थितलोकयोर्यः ॥ ३८ ॥ वर्णाऽऽतपत्रप्रतिमं सुमेरुमुच्चैर्दधानः क्षितिभृत्प्रधानः। शीतातिशीतोदकयो रयाभ्यां कृतोत्तरासङ्ग इवैप रेजे ॥ ३९ ॥ [३] १ 'अपूर्व प्रेम' अप्रेमो द्वेष इत्यर्थः । [३४] ५'गो:' वाणी सुरभिश्च । २'वैधेयराजोऽपि' भूसंवरा अपि पक्षे विधेय एवं धैधेयो [३५] ६ 'सभा सतामुखसतीव' सतां सभा उल्लसतीच । बिनयी तद्राजोऽपि । विनयकराः सन्तः । ३ 'विना निमित्तम्' ७'प्रमोदयम्' ज्ञानोदयम् । निष्कारणं स्वार्थ बिना पो निरर्थकम् । [३६] ८ 'अपदोपवृत्तिः अपगता दोपवृत्तिर्यस्मात् सः । ४ 'परस्य वैकृत्य निबद्धचित्ताः' परदूषणलममनसः पक्षे वै ९ 'गिरिसानुरागः' इति समक्षपदे पर्वतेपु सानूनी शित निश्चित परस्य कार्यानुरागिमनसः । राणा रागो लोहितिमा। 10 - [33] 1 वैधेय” वैधेयो मूर्खः ‘वधेयो मातृशासितः' इति [37 ] 17 'जगद्गुरूणाम्' जगतो गुरवस्तेषाम् । मन [है. का० ३ श्लो. १६] 'वैधेय ' विनयस्थः 'विधेये विनयस्थ. | 'जगहुरे' इत्यनेन हीरविजयसूरेः स्मरणं संभाव्यते तस्य स्यात्' इति [ है. का. ३ श्लोक ९६] तथाविधविरुदलात् । [34] 2 'मुखे' प्रारम्मे। 3 "निबन्धस्य' प्रन्थस्य । 4 'खल 18 'अपूर्वधिया' अपूर्वबुद्ध्या अथवा 'पूर्वधिया' इति पदले प्रकृतिम्' दुर्जनप्रवृत्तिम् । पूर्वेषा वुद्ध्या यथा पूर्वैः कथितं तथैव । 5 'बुधा.' पण्डिता क्षयः प्रत्यकर्तार इति यावत् । 19 'अनुभाव्य' सयमनुभूयमानं चरित्रविषयं खं प्रयुज्यति । 6'मादियन्ते' गृहन्ति। 7 "विलस पदा' विलसन्ति पदानि 20 'भाव्यम्' श्रोतुं भावयितुं वा योग्यम् । पादा वा यस्यां सा । 8 'रसोधम् शारदीरादिरसानो ओप: प्रवाहः । [38] 21 'जम्बूपपद.' उप समीपे पूर्व या पदस्थेत्युपपद [35]9 'मासताम्' दीप्याताम् 'भाति' दीप्तौ इति धातोः जम्यू उपपदं यस्य सः । जम्बूतरुप्रधानलाजम्यूद्वीपः! पञ्चम्याः रूपम् । 10 'अन्यगुणानुराग.' अन्येपा गुणानामनुरागः 22 'प्रधीयान्' विस्तृतः। योजनशतसहस्रविष्कम्भो जम्बू प्रीतिः। 11 'गवाम्' वाणीनाम् । 12 'प्रमोदयन्ती' आनन्द- द्वीपः' इति [ तत्त्वार्थः ३-६) 23 'अवनीप:' अवनी पृथ्वी पार्टि यन्ती प्रमोदं कुर्वन्ती। रक्षतीसवनीपः राजा। [36] 13 'कृपापूर्णदृशम्' कृपया प्रसादेन पूर्णाश्च ते दृशस्तम् । [39] 24 'स्वर्णातपत्रप्रतिमम्' सुवर्णस्य छयतुल्यम् । 21 अथवा कृपाविजयः इति स्वगुरोर्नाम स्मृतम् । 14 मञबन्धु- 'क्षितिमृत्प्रधान.' पर्वतेषु श्रेष्ठः । 26 "शीतातिचीतोदकयोः शीत प्रभया' सूर्यकान्ला । अथवा परिवनायकस्य 'प्रम' इत्यनेन श्रीप्रमः लातिशीतलजलयुक्जयोः 'शीता' 'अतिशीता' इति नायी गयौ सुरेः सरणम् । 15 गिरि सानुराग इति पदविभागे 'गिरि' ( 27 'रयाभ्याम्' वैग्राभ्याम् । 28'उत्तरासङ्गः प्रावार: पाण्याम् । 16 सानुराग.' अनुरागेन प्रीया सद्द वर्तमान इति । प्रावारोत्तरासही वृहविशाऽपि च" इति है. कां. ३ श्लो. ११६ ·15 पद्य ३३-५०] दिग्विजयमहाकाव्यम् । रत्ननभायाः प्रथमांशरूपे सिंहासनेऽयनानिबद्धरत्ने । यस्तस्थिवान् दिगवरकन्यकाभिाधूयमानानिलचामर श्रीः॥ ४०॥ वेलाऽवलास्तुगतरङ्गहस्तैः पयोनिधेय समयाकिरन्ति । समीरनुन्ना मणिमौक्तिकानां जेन बापनयोजितेन ॥४१॥ यः खैर्मणीभिर्नगराजजन्यैर्नदीमहावेगलघुप्रयुक्तः। 5 रत्नाकरत्वं जलधेर्विधत्ते समानयोन्याय्यतमौचितीयम् ॥ ४२ ॥ किं स्वर्निवासः स्फुटतामुपैति तारावतारान्निशि भीतभीतः। कचित् प्रभाते प्रपलाय्य याति स्थानेऽधिपः कौशिक एव तस्य ॥४३॥ स्वर्गेऽपि सम्भाव्य भियाऽसुराणां चलाचलत्वं तदिदं सुराणाम् । पुरी सुमेरोः शिखरेऽध्युवास द्वीपाधिराजः शरणं प्रपद्य ।। ४४ ॥ 10 एकैव सिन्धुर्वनमेकमेव सरोऽपि चैकं दिवि वेद्यते ज्ञैः। द्वीपे सहस्रप्रमितास्तैटिन्यः कोटिः प्रमाणं सरसां वनानाम् ॥ ४५ ॥ मन्यामहे द्वीपवरे ह्यमुष्मिन् महीपधीमृत्पयसां विशेषम् । इन्द्राभिपेके तत एव तेपामादित्सयाऽऽयान्ति सुरा धरायाम् ॥ ४६॥ रसो न ताहक दिवि देवभोज्ये सुधान्धसो द्वीपमुपेत्य तस्मात् । जोहूंयमानं हविरास्वदन्ते जाज्वल्यमाने चलने प्रविश्य ॥४७॥ तावद् विमानस्थललक्षपूर्णस्वर्गस्य लक्ष्मीविजयस्य चिह्नम् । द्वात्रिंशदेते विजया विभान्ति द्वीपे जिनानां जनुपातिपूताः॥४८॥ यत् एतं काश्चनभूमिभागे तारावतारात् त्रिदिवं करोति । मुक्तामयेऽराजत कुम्भशोभा तन्दुबिम्बप्रतिविम्बनेन ॥४९॥ 20 दिवा विभूतिहुधैव यस्य द्वीपाधिराजः प्रतिभाति रत्नैः। सत्संवरे सैबिचरोद्यरत्नः स्वर्गस्य शोभाभिनिवेशलेशः ॥ ५० ॥ [40] 1 'रनप्रभायाः' 'रतप्रभा' इति प्रथमनरकस्थित- [47] 16 'सुधान्धसः' सुधाऽमृतमन्धोऽनं भोज्यं येषां वे पृथिव्या नाम तस्याः । “अथ रत्नप्रभा धर्मा" इति हैमः [अभि. देवाः 'अन्धः पीयूषममृतं सुधा' इति हैमः [अभि० वि० कां० २ चिं. का०५ श्लो• ३ स्थितशेषे श्लो. १]। [41] 2 'समीरनुन्नाः' पबनेन क्षिप्ताः । 3'ब्रजेन' समू 17 'जोहूयमानम्' अतिशयेन हूयमानम् 'हुंक्' दानादनयोः हेन । 4 'वर्धापन" वधामणी इति भाषायाम् । [[दानमत्र हविष्प्रक्षेपः, अदनं भक्षणम् ] इति धातोः यरि कृते [42] 5 'नगराजजन्यैः' पर्वतराजोत्पन्नैः। 6 रनाऽऽकर- आनश् प्रत्ययस्य रूपम् । 18 'ज्वलने' अग्नौ । लम्' रत्नानामाकरस्तस्य भावः। 7 'समानयोः' नदीपर्वतयोः। [48 ] 19 "विजयाः' महाविदेहस्थितद्वारिंशद्विजयाः । [43] 8 'बौशिकः' इन्द्रः 'कौशिकः पूर्वदिग्देवाऽप्सरःख- 20 'जनुपा' जन्मना [अद्यापि विंशतिविहरमानजिनानो विदेहे गेशचीपतिः' इति हैमः [अभि. चिं. कां० २०८७] । जन्मसम्भवात् । [44]9 'पुरी' अमरावती [अभि. चिं. का. २ श्लो. ९२] [49] 21 "प्रामृतम्' टोकनम् । [45] 10 सिन्धुः' स्वर्गद्वा । 11 'वनम्' नन्दनम् [अभि. [501 22 'तरसंवरे' तसिधाने। चिं. कां. २ ० ९२] 12 'सरः' नन्दीसरः [अभि. चिं० 23 'रानिचरोडरने.' रानिचरश्चन्द्रः, उनि ताराश्चेति रानिव- कां० २ ० ९२] 13 '' बुधैः। 14 'तटिन्यः' नद्यः । रोनि एव रमानि तेः। [46] 15 'महौषधीमृत्पयसाम्' महती चासौ औषधी च 24 'अभिनिवेशलेशः' ईपद् निर्वन्धः "निन्धोऽभिनिवेशः महौषधी मृच पयक्ष इति । स्यात्' इति हैमः [अभि. वि. का. ६श्ये. १३६]। श्लो० ३] दि. म. २ ·१० [प्रथमः सर्गः 4.4 5 .. 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं यद्भूपणानां मणिमौक्तिकानां रात्री वियद्दपणविम्बितानि । उत्पश्यतो नश्यति रूपगर्वः स्वर्गप्रदेशस्य तदैव सर्वः॥ ५१ ।। कवियुधो वा गुरुरेक एच स्वर्ग हरेर्मानसरञ्जनाय । समुद्भवन्त्यत्र सहस्रशस्ते कस्तेन नाकस्य तुलाविमर्शः ॥५२॥ द्वीपेन सार्धं तुलने गुणोधैर्यदू लोके लघुता बभूव । तेनायमुच्चैः स्थिरतामवाप निदर्शयन् स्खं जपया निशीव ॥५३॥. अत्याकुलो भोगिकुलेन नागलोको द्विजिहाऽऽश्रयदोपवुया । अधाकृतोऽतः परितापयोगाद् विषोपशान्त्यै पवमानमत्ति ॥ ५४॥ ने-वस्तुतः कश्च ने-भोगभावादमुष्य लक्ष्म्यात्रिंदिवेऽतिरेकः । नक्षत्रलोकस्पृशि सम्भृतस्य जनेन सत्सङ्गरसङ्गतेन ॥५५॥ श्रीनन्दनोऽप्यङ्गविभासरङ्गः कृष्णो न यस्मिन् ननु जिष्णुलोकः। न सैद्रता कापि महेश्वरेषु द्वीपोऽतिशेते स्वगुणः स्वरेवम् ॥५६॥ बनेऽपि रैम्भाः शतशोऽधिपात्रं नृणां सुखायोप्सरसां प्रसङ्गे । नासत्यरूपा जनता समाऽस्मिन् द्वीपः कथं स्वर्गजयाय नालम् ॥ ५७ ॥ द्विजाधिराजेऽपि कलङ्कपङ्कः सुरेऽपि यत्र पँहणप्रसङ्गः। भोक्ता पुराणः पुरुषो रमायाः स्वर्वाससौख्यं त्वियतैव गम्यम् ॥ ५८॥ कलाविलासः सततं द्विजेशे सूरेश्न निर्दीपसुवृत्तभावः । लक्ष्म्या नु रागः पुरुपोत्तमानां द्वीपस्य न स्वर्विषयः प्रतीपः॥ ५९॥ रौजाऽपि कन्यां परिभोक्तुमीटे गुरोः कवेः कान नये जुगुप्सा । प्रभाकरो मीनमजं च भुङ्क्ते स्वर्वासिनां धर्मकथाव्यथाऽसौ ॥६॥ [५५] १'न वस्तुतः' नव । स्तुतः इति पदविभागे नवीन• लोकस्पृशि' दिवि । ७ 'सत्सङ्गरसङ्गतेन, सता समस्य यो रसस्तं स्तुतः वर्णितः । २ 'कश्चन भोगभावात्' कश्च । नभोगभावात् । प्राप्तेन; अथवा सन् यः सगरो न्यायरणस्तर सङ्गतो मिलितस्तेन ॥ इति पदविभागे देवसद्भावात् । ३'अमुष्य' जम्बूद्वीपस्य । ['कश्च । न । भोगभावात्' इति पदविभागे कश्च न अस्ति । पक्षे [५६] ८ 'श्रीनन्दनः' व्यवहारी पक्षे सरः । अमुप्य द्वीपस्य भोगभावात् अतिशयः कश्चन वस्तुतः स्वर्गेऽपि [५७] ९ 'अप्सरसाम्' अबू युक्तानि सरांसि तेषाम् । नास्ति ] ४ विदिवे' स्वर्ग 1५ अतिरेकः' अतिशयः । ६ 'नक्षत्र- । १० 'नासत्यरूपा' नासत्यावश्विनीकुमारौ तद्वद् रूपं यस्याः सा । [52] 1 'कवि.' शुकः। 2'बुध' सौम्यः। 3 'गुरुः 13 'नासत्यरूपा' खवैद्यरूपा, असत्यरूपान! बृहस्पतिः । 4 'हरेः' इन्द्रस्य । 5'नाकस्य' वर्गस्य । [58] 14 'द्विज' द्विजः चन्द्रमाः । 6 'तुलाविमर्शः तुलनाविचारः। 16 'प्रहणप्रसङ्ग.' राहोः प्रसनप्रसरः। 17 'पुराणः पुरुषः ब्रह्मा । [5417 'भोगिकुलेन' सर्पकुलेन । 8 'नागलोक. नागाभार- | 18 'रमाया.' लक्ष्म्याः पुच्या भोक्तेति प्रसिद्धिः । देवतागणः। [59] 19 'कलाविलासः' चतुःषष्टिकलानां विलासः वैभवः । [56] (खर्गे स्मरस्थानइखम् कृष्णस्य कृष्णलम् ; रुदस्य महा- 20 'द्विजेशे' ब्राह्मणश्रेष्ठे । 21'सूरे सूर्ये, 'शरे वीरे। देवस्य पदता अस्ति ] परमा दीपे [परिहारखरूपे] 9 'अनविमा 22 "निर्दोषमुपृत्तभावः' निर्गतः दोषः यस्मात् स निर्दोषः । सरस' व्यवहारी लोकः 10 'जिष्णुलोकः' विजयिलोक. कृष्णो न । सुत. सुनु वृत्तं चरित्रं यस्य सः सुवृत्तः । निर्दोषश्च सुवृत्तश्च निर्दी- 11 महेश्वरेषु महाऽऽन्येपु स्वता न । तस्मात् द्वीपः स्वगुणैः खरं पसुवृत्तयोः भावः । 23 'प्रतीप. प्रतिकूलम् । वर्गमविशेदे। [60] 24 'राजा' चन्द्रस्तस्य कन्याराशेर्परिभोगलात् । [57] 12 'रम्माः' पदस्यः अप्सरसव । 25 'गुरोः' बृहस्पतेः। 26 'प्रभाकरः' सूर्यः । 20 - 15 'सूरे' सूर्ये । - ·5 पुध ५१-६८] दिग्विजयमहाकाव्यम् । क्षमाधराणां गुरुतां प्रपन्नो जनः प्रवृत्तिं भजते सुशीलाम् । कलाधरोधाकुरुते भवाई द्वीपे ह्यसौ धार्मिकताऽसधर्मा ॥ ६१ ॥ पराक्रमाऽऽक्रान्तदिगन्तरालौ द्वीपस्य पाहू इव तो विशालौ। शैलाधिराजो निपधोऽथ नीलः पूर्वापरायामधरौ धरायाम् ॥ २॥ तन्मध्यगं भाति विदेहवर्ष विचित्ररूपैविजयः सहर्पम् । द्वीपश्रियाऽमण्डि दुरोदरास्तव्याजतरस्वतियीजयाय ॥ ३ ॥ नीलाद्रिणामा निपधाचलेनाऽन्योऽन्यं युयुत्सावशतो व्यतायि । खं खं भुजद्वन्द्वमिवैतदन्ताकासिरे ते किल हस्तिदन्ताः॥६४ ॥ माध्यस्थ्यमास्थाय किमन्तरेऽस्थाद् नगाधिराजोऽतिमहान सुमेरुः । नमेरुरूपैः कलितोऽपि चित्रं महात्मनां स्यादयमेव भावः॥६५॥ अपारिजातोऽपि सपारिजातस्त्रैलोक्यलक्ष्म्या इव नाभिभूतः। युक्तो वनैरप्यवनः सुराणां रराज राजेच स शैलराजः ॥ ६६ ॥ राशिमणीनां रमणीयभावं नीतः सुरैः क्रीडनहेतवे किम् । गीभवस्तेन जलैरपूरि स भूरिभिर्वारिनिधिप्रतीत्या ॥६७ ॥ कचित् स्फटिकसानुभिर्घवलभावमुद्भावयन् कचिच यहुधातुभिर्यहलैशोणिमानं घमन् । फचिन्मणिमरीचिभिर्धनुरथैन्द्रमुल्लासयन् करोति मुरयोपितां मनसि मान्मधोद्दीपनम् ॥ ६८॥ 10 15 [1] १ 'भवागम्' क्रोधादिपक्षे ईश्वरदेहम् । सेवनर्थेषु विशदाऽऽशये' इत्यनेकार्यः । [१६] २ 'अपारिजातोऽपि' [भपारीणि बहूनि जानानि समूहाः प्रश्मात् तरूगां तिरश्चा वा यत्र] भपगतानि [रलयो. ३ 'मय: सुराणां वर्षगम् । 'प्रीगनेऽवनतर्पगे' इति हेमः ल्यवाद् ] भालिजातानि भनसमूहा यत्र 'मालिः सरयावली [भभि. चिं. कां० ६ लो० १३०] [GI] 1 'क्षमाधराणाम्' पर्वताना तपसिनां च । शकला. इत्यनेन हैमरण अद्यतन्यां कतरि निच् वा स्यात् । 15 "भुजा- परः' चन्दः। 8 'अप.कुरते' तिरस्करते। न्दम्' मुण्डाद्वन्दम् । 16 'चमतिरे' दिदीपिरे। 17. हविदन्ताः' [62] 4 'निषधा' 'नीलः' इत्यादयौ पर्वतो। 5 'पूर्वा- ] इखिनो दन्ताः अनेन वलयावृतिलं द्वीपसमुद्रागामिति केयम् । परायाम् पूर्वायां पश्चिमायां दिशि । 'अधरौ' ओटो। [65] 18 'नमेदर' वृक्षविशेषवरूपः। [63] 7 'विदेह वर्षम् विदेहनामक क्षेत्रम् । ४ विजयः' द्वात्रियविजयः। [67 ] 19 'गतीमवन्' अगर्नः गर्नः भवमिति 'च्चिार' गतीमदन्। 'अमरिक्ष अशोमि । 10 'दुरोदरा: पुतस्स पाशकः । 'दुरोदर नवं च धुनमक्षवदी पन.' इति हेमः [अभि• वि. का. [6820 'शोनिमानम्' प्रेहिनम् । 21'मनिमरीचिभिः' मगीनां मरीचयः किरणः । 22 'धनुरपन्दम्' रेल न्दग- 1010 11-12 नीलादि-निपधारली नामको म्बन्धि पनुः । अपेलसरम् ।23 'पुरयोषिताम्' गुरलरनानाम् । पतो। 13 योनिच्या युयुग।।यापि ममारि; 24 'माग्मयोद्दीपनम्' मन्नपय स्मरम्प भारः मान्मपं सम्यो- "लापूर सन्तानपालनमोरिशी पातो पीपजनयुध"-1-1-10ोनम् ।

·[प्रथमः सर्ग: 5 10 15 महोपाध्यायमेपविजयगणिकृतं इतः शशिकरक्षरत्सलिलचान्द्रसान्द्रच्छया- मिलधनघटापटुं सृजति नित्यवाऽऽगमम् । इतो रविकरैस्तपत्तपनरत्नजाताऽऽतपा- निदाघसमयः शमं नयति जाड्यमेणीदृशाम् ॥ ६९॥ इतो विधुघसुन्दरी ब्रजति सामिलापं देरी: मियेण सहसा हसन् मनसि मान्मथं विभ्रती । इतोऽनवरत रतं सपदि कर्तुकामः स्फुरन सुरः सुरसभापितैर्नयति सान्त्वनं कामिनीम् ॥ ७० ॥ इतस्तपति चारणः सकलजन्तुसाधारण: शमी शमितपातका क्षपितमोहदुर्घातकः । इतोर्चनमहोत्सवं रचयतीह देवोऽर्हतां पटुटुयथूरितो नटति हावभावोगटम् ॥ ७१॥ गुञ्जन्म मृदङ्गजङ्गमरसाऽऽवेशात् समादेशतः स्वनाथस्य समासु भासुरमणीहारान्विता सर्वधूः। नृत्यन्ती जनयत्यनन्यजमहो यूनां मयूनां हृदि वैराग्यं शमिनामहो विपमता पानेतरमाणिनाम् ॥७२॥ उच्चैयाँजनलक्षसम्मिततनुः श्रीरनसानुमहान् मूर्द्वन्पाहतचत्यनित्यविलसद्मध्वजान्दोलनात् । जम्बूद्वीपमहीपतेर्मणिमुवां "कोटीश्वरत्वं जने कि प्रख्यापयतीव पीवरतरत्रणांशुभिर्भावरः ॥७३॥ द्वीपः श्रीपतिनर्मकर्मभवनं निर्दम्भसंरम्भभूः स्तम्भस्तस्य सुरेन्द्रशैलमिपतो मध्ये पभावुच्छ्रितः। भित्तेः सा जगती प्रतीतिमदधाद् धौताम्युधेवीचिभिः सूर्याचन्द्रमसोयी यितनुते दीपक्रियां सर्वतः ॥ ७४ ॥ [691 यान्द्र चन्दं चन्दोल.12नरल तपन [72] 14 'भामुरमणीहारान्विता' देदीप्यमानानो मणीना र सूर्योरलः । 3'निदापगमय.. प्रीमघलः। 4 'एणी- हायस्तैर्युता। 15 'महः' उन्मयः। 10 'मयूनाम्' किनराणाम् 'मीर पनपनानाम् । निरस्त विस्तरजवदनो मयुः' पनि हैमा अमि.नि.का. [7015"वियुधमुन्दरी' देशललना। दरी.' गुणाः । २.१..]17 'पात्रेतरप्रापिनाम्' नाट्येऽपि पायं 7'मनारम्' रावतम्। 8 'रतम्' सम्भोग । 'मुरगमा- सम्म निशाना जीवानाम् । रणोतु मापिठेगुले.1 10'धमिनीम्' यमुखीम् । 173] 18 'श्रीरतासानु' लक्ष्मीयुतो मेहः 'अय मेरः (11'पारण.' पुर्शलाः, 'भारणातु पुचीलय.' इति नियन, नमन.' इति हैमः अभि. वि. . ४ . म. वि... 12' मा ९-१८] 119 टीवरतम्' कोव्यापीशवम्' । fan 18rमादरम्' पप सिवितात परत्र उ सो प्रगरानो गिरः] मारय मन्त- [74] 20 'श्रीपतिनमम्ममवनम् सामीपतेः विष्णोर्मा केडि. गगन मा वमन रप भाष मारपरि मार, कियामन्दिरम् । 21 निम्ममरम्मः' निर्दोशेषमम्प भूमी । भासमोधन्यामुद्रयम् । 22'गुरेन्दगल मेषतः मेरो योजनः । 20 ·5 पद्य ६९-८१] दिग्विजयमहाकाव्यम् । महाहिमाद्रिनु भक्मिनामा द्वीपे परौ द्वौ सहजाविधांगी। दिशोरुदग्दक्षिणयोर्दिदृक्षोरेन्तर्जवन्याविव रनसानोः ॥ ७ ॥ तदन्तराले हरिवर्प-रम्यकक्षेत्रे पुनर्भोगभुवौ प्रतीते। कल्पगुमाऽमोदमिपाद यशोभिः स्वीयैर्युलोकश्रियमाश्रयन्त्यौ ।। ७६ ।। लघुर्हिमाद्भिः शिखरी द्वितीयोऽचलावमू तत्परतोऽतितुडौ । वादि तितीपू इव पाणिपादं विस्तार्य कार्य कुरुतः प्रमायाः ॥ ७ ॥ हेमन्त-हरण्यकनामधेयं क्षेत्रद्वयी सौख्यमयीय भोगः। यस्या नरैः प्रागभवदानयोगाद् वयाः क्रियन्ते त्रिदशा रसाऽऽयैः ।। ७८ ॥ तथोत्तरस्यां शिखरीन्द्रशैलादेरावतं वर्पमतर्पलोकम् । यन्नाम रागादिव किं समागात् स्वर्गस्थितिः सूरकलाधरायैः ॥ ७९ ॥ वर्षाणि सप्तापि विभज्य शैलनिवेशयामास यथाऽहवृत्त्या। या सप्तलोकमभुतां स्वकीयां प्रख्यापयन् सर्वजने समृद्ध्या ॥ ८॥ जम्बूवृक्षसमाश्रयन् निजकुले पत्रावलम्बीव यो द्वीपाम्भोनिधिवेष्टितो निधिरिव स्वर्णाद्रिसान्द्रच्छविः । चक्रीवोत्तमदैवतोत्तरकुरुक्षेत्रद्वयाऽऽभोगवान् 15 संवासेन महोदयत्रियमयं द्वीपो ददात्यव्ययाम् ॥ ८१ ।। इति श्रीदिगविजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते जम्बूद्वीपवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ॥१॥ 10 [.५] १"भन्वयन्यारिष रसमानोः" इत्यत्र भेररच | ऽपि वस्तुना दूरस्थमायापते इनि न दाम्यो समयपानमिति विपापं दूरस्थावान युना- [7511'मदादिमादि: एनभामा पर्यतः। 2'फिम [27] 8 'सहिमाद्रिः एलमामा परंतः। 9 'शिसरी' नामा' "इकिम इलाग्यो मिरः । 3 'मी प्रातरी । मरः पतिः। 10 'प्रमापा: मानम्म । 'गो पर्व। "जान्या वनिक। [78] 11 मन्त-हरण्यकनामधेयम्''हेमन्तयटर 170]6 दरियरम्यफ-एनमानी क्षे। 7 'पप्पकप' इलेवदोन मरेपमिपानम् । माऽमानिसलाम मुरमियामतः । [79] 12 'मूरपयेसूपाचन्द्रममावादी मे दे।

·[द्वितीयः सर्गः .. 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं द्वितीयः सर्गः। अथास्त्यमुष्मिन् दिशि दक्षिणस्यां हिमाद्रितः श्रीभरताऽऽख्यवर्षम् । तचारुतां द्रष्टुमिवोडुनेर्विभाति रात्रौ त्रिदिवं सतर्पम् ॥१॥ सुवर्णमौलिहिमवान् नगेन्द्रो यस्योत्तमाङ्गे नृपचिह्नमाभात् । रूप्यादिरस्थाऽऽभरणं बभूव 'ग्रैवेयकं रत्नमयूखपूर्णम् ॥२॥ मुक्ताकलापश्रियमस्य धत्ते खःसिन्धुसिन्धुद्वितयस्य धारा । पयोधिरूपं दधतो दुकूलं वेलाऽनुकूलं नृपतेरिवाच ॥३॥ वैताट्यशृङ्गास्थितचैत्यमूर्द्धध्वविजेत्र रजतमभाणाम् । वर्गस्य शोभाजयजन्यमन्तस्तापं ध्यपाकर्तुमिवोद्यतो यः॥४॥ काश्मीरजाचिनिचयरजस्रं धृताङ्गरागोऽद्भुतकौशलाऽऽध्यः । वहन सजीवां धनुराकृति स राजेव रेजे भरतप्रदेशः ॥५॥ स्वर्गेऽन्धकारस्य विकारसत्ता स्वर्भाणुकाप्पादनमीयते "ः। उच्चैः क्षिपन्त्यंशुभरं मणीनां यः सौहृदात् तामिव धिक चिकीर्षुः ॥६॥ सुरा भावान्मंदवार्तयैव स्वर्गाऽतिशेतां भरतप्रदेशात् । न तत्त्यतो यत्र चतुर्दशापि रत्नानि सिन्धोर्मथनाद् धृतानि ॥७॥ राजा कलङ्की मघवाऽपि गोत्रैच्छेदी तथाऽभूपिदारजारः। प्रजापतिः खां चकमेऽजातां स्वर्गेऽमुना किं समतानयेन ॥८॥ [५] १ 'काश्मीर०' काश्मीरो देशः पक्षे काश्मीरज ] लाग्योध्या । मम् । २"भारागः' अरागो विलेपनं पक्षे अगो [७] ४ 'सुरासुराः देवाः मदिरा च । देशस्तस्य रागः । ३ 'कौशल कौशलं पाण्डित्यं पक्षे कौश- [1] 1 'उहुने नै.' उनि तारका एव नेत्राणि च©षीति ।। 17 'सजीवाम्' जीवा ज्या तया युक्ताम् । “इच्छावगाहोनावगहा- [2] 2 'सुवर्णमौलिः' मुवर्ण मौलौ शिखरे यस्य सः । भ्यस्तस्य विष्कम्भस्य चतुर्गुणस्य यन्मूलं सा मण्डलक्षेनस्य' जीवा 3'उत्तमाझे मस्तके। 4'भूपचिवम्' मुकुटम् । 5 'वेयकम्' भवति" 1 18 'धनु.' इघुः । “ज्याविष्कम्भयोर्वर्गविशेषमूलं विष्का प्रीवाप्रदेशनिविष्टं कण्ठभूषेत्यर्थः । 'वेयकं कण्ठभूषा' इति हैमः | म्माच्छोयं शेषार्धमिषुः भवति"। [अभि. चिं. का. ३ श्लो. ३२१]। 6 'रत्नमयूखपूर्णम्' [6] 19 'जैः' पण्डितै । 20 'अंशुमरम्' किरणसमूहम् । रमानो मयूसैः किरणैः पूर्णम् ॥ [3] + "प्रावारलीलामनुशीलतीव” इति वा पाठः मूलप्रतो | 'कृ'धातोः सनन्तवाद् कृतो हुप्रत्ययः । 21 'ताम्' अन्धकारस्य विमरसत्ताम् 1 22 'चिकीर्षुः कर्तुमिच्छु: निर्दिष्टम् । 7 'मुकासापश्रियम्' मुक्तानां क्लापः समूहस्तस्य श्रीः शोभा ताम्। 8'ख.सिन्धु०' वर्गा 9'दुकूलम् [7] 23 'मुरानुभावात् देवानां सुराया वा प्रभावात् । क्षोमम् “क्षामं दुकूल दुगूलं स्याद्" इति हैमः [अभि. चिं. का. | 24 'मदवार्त्तया' गर्वप्रवृत्त्या। ३ श्लो. ३३३]। 10 'वेलानुकूलम्' समयानुकूलं समुद्राम्भसः [8] 25 'राजा' चन्द्रः। 26 'मघवा' इन्द्रः। 47 'गोत्र. वृद्धरनुकूल वा। च्छेदी' गोत्रं पर्वतं छिनत्ति भिनत्तीति। 28 'प्रापिदारजारः' [4] 11 'येतात्यय' वैतादयो नाम पर्वतस्तस्य विश्वामित्रो मेनकाया जारतया कामुकलेन प्रवृत्त इति प्रसिद्धः । शिरारम् । 12 विजे.' विजयनशीलैः। 13 रजतप्रभाणाम्' | 29 'प्रजापतिः' ब्रह्मा । 30 'चक्मे 'कमू कान्तो' कान्तिरमिला• सुवर्गप्रभाणाम् । 14 'व्यगकर्तुम्' दूरीकर्तुम् । पस्वस्य परोक्षकालस्य रूपम्। 31 'अङ्गजाताम्' (पुत्री लक्ष्मीम् । [6] 15 "निचय.' समूहै। 16 'अजसम्' नित्यम् ।। 32 'समतानयेन' साम्यनीया।

·5 पद्य १-१७] दिग्विजयमहाकाव्यम् स्वर्गस्य नाथा घलिनो महेन्द्रमुख्या जितास्तेऽपि पुराऽसुराद्यैः। अमुध्य राजा किल चक्रवर्ती सुरासुरैरप्यहतप्रभावः॥९॥ गङ्गाप्रसङ्गाल्लभतां कथञ्चित् स्वाँऽस्य साम्यं न तथाऽपि सम्यक् । सिन्धुप्रवन्धव्यतिरेकतस्तत् पर्दाऽद्धरूपैव विवर्द्धनीया ॥१०॥ द्वात्रिंशदस्मिन् वरसन्निवेशा देशाः सहस्राणि सुराऽऽलयाद्ये । लक्षा चिमाना अपि नाधिकत्वं योगानराणामुत ! किं. नराणाम् ॥ ११ ॥ न भूमिभागे भरतस्य रोगा भोगाश्च साऽऽभोगतया रसात्याः । स्वर्ग नभोगा वपुपोऽनुयोगात् सविक्रियास्तेऽनिमिपत्ववृत्त्या ॥ १२ ॥ पभूमिदेशा भरतप्रदेशे स्वर्गे पुनः द्वादशधा प्रयोगः । सत्पुण्यनैपुण्यवशान्न जेयो द्वाभ्यामथैकोऽपि च देशलेशः॥ १३ ॥ ध्रुवस्थलं किञ्चन देवलोके तत्रापि मेरोः सविधानुभावः । सप्तव तस्मिन् ऋपयोऽथ तेऽपि सारुन्धतीकाः अंगटव्यलीकाः ॥ १४ ॥ तीर्थेश्वराश्चक्रभृतो लाद्या आर्यान्यकार्याय कृतावताराः। सहस्रशः सर्ववुधो मुनीन्द्राः स्वर्गेऽस्य साम्यं न जडेन काम्यम् ॥ १५ ॥ मैकेन जेयो भरतप्रदेशः खर्गेण युग्मे च मिथोऽनुबद्धे । मुख्पे तथान्त्ये विबुधाऽऽलयानां मध्ये तदेकत्वमभीतिभावात् ।। १६ ।। द्वयोयोस्ताविषयोश्च सारमादाय धाता विदधेशपट्कम् । क्षेत्रस्य नूनं भरतस्य तस्मात् स्वासख्यया पोडंशता न युक्ता ॥ १७ ॥ 10 15 [१६] १ 'मियोऽनुबद्ध युग्मे' मुख्ये युग्मेऽनुबद्धेऽन्ये युग्मेऽप्यनुबद्धे मध्ये, एक एकः स्वर्गः। [9] 1 'असुरायः' तारकाद्यसुरैः। 2 'भमुप्य' भारत- ( केपाविच कथचिद्धितश्रवणसभवेऽप्यवश्यभोगकाधीनबादश्मभूमि- वर्पस्य । खाच विरत्यभावस्तेन भरतप्रदेशो न जेयः"। 13 'दाभ्याम् [10] 3 'गङ्गाप्रसमात्' भरतप्रदेशे यथा गड़ा वरीवति द्वाभ्यां खर्गाभ्यामेको भागोऽपि न जेयः। तथैव खर्गेऽपि गड्दा तवे। 4 'सर्वाऽर्धरूपैव' अस्पंव सा [14] 14 'सारन्धवीकाः' यशिष्ठपनी अरुन्धत्यासाह- पर्दा न पूर्णेयर्थः। ताः। 15 'प्रगटव्यलीकाः' व्यक्तदोपास्तेषां श्रीपरिग्रहलात् । [11] 5 'वरसनिवेशाः' श्रेष्ठसंस्थानानि । 6'विमाना' [15] 16 'बलाद्या.' यलमदादयः । 17 'सपैयुपः सर्व वायुयाना विगतमाना वा सरलाचेत्यर्थः । 7'कि नराणाम्' किन्न-बोधन्दीति । राणां कुत्सित्पुरुषाणां वा। [16] 18 'तदेक्सममीविभावात्' भरतप्रदेशस्य वीरताड- [12] 8 'साभोगतया' ज्ञानयुकया विस्तारेण सहितया वा। दिगुणप्रकर्येण तस्यैकत्वं भयाभावात् । स्वर्गध तावद् भयान्विततेन 9 'नभोगाः देवाः, भोगाः नेत्ययोंऽपि । 10 'अनिमिषलत्या', मिथोऽनुपक्षः। न निमिपति लोचनेऽनिमिषस्तस्य भावः । [17]19 'ताविषयोः स्वर्गयोः। 20 'पोडना' अय दिग- [13] 11 'पभूमिदेशा'-"भरतवंशस्य योजनानां चतु- म्यराणां प्रत्याशेपो यत् तैरभिमता सणां पोन्यता न युधा। देश सहस्राणि चत्वारि शतानि च पड्भागा विशेषोना ज्या यतैते, | सा चेयम्-"सोधर्मेशानयानमारमाहेन्दबावनोत्तरलान्तवरपि- तेन तस्य पद् भागाः वर्तन्ते"। 12 'सयुष्यनैपुण्यवरात्' सौख्या- एमुक्रमहाशक्यतारसहसारेप्वानताणतयोरारणाच्युतयोर्नवमु प्रे- तिरेकान तत्पुष्पकौशलमधिगन्तुं शकाः। यथोकम्-"देवानां | यकेषु विजयजयन्तापराजितेषु सर्वार्थसिद्धी च" इति सपार्यराजया- पृष्ठावातविषयसुरालवाऽऽसादापहतचेतसामनवाहगुरूदितधवगानां । र्तिकम् [१.४.७]।

·5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [द्वितीयः सर्गः सौधर्मरूपं श्रमणाऽऽनमेष श्राद्धास्तपैशानदशा रसाऽऽढ्याः । स्याद् ब्रह्मभूयं सुरतोपशान्ते सदानत-प्राणतता विनये ॥१८॥ महेन्द्रलक्ष्मीधरणीधवेपु सनत्कुमारा: पबनाधिकाराः। चक्रे सहस्रारविधिश्च शुक्राधिकत्वमङ्गे रसिकासुभाजाम् ॥ १९ ॥ ऐश्वर्यलक्ष्मी-धन-धर्म-कीर्ति-प्रज्ञा-प्रभा-वैभव-दर्शनेषु । परिस्फुरत्यच्युतता प्रजानामस्सिँस्ततः किं दिवि" वस्तु शिष्टम् ॥ २० ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ॥ खानिः सुखानां विषयोन्मुखानां सुलोचनौदारिकदेहवृत्त्या। न साधुलोकेऽथ सुखं न किञ्चिद् येनोपमेयो भरतप्रदेशः ॥ २१ ॥ एको गुरुः पाठयिता न नव्यं शास्त्रं कुतस्तद् दिवि घोषवृद्धिः। नाम्ना न तत्त्याद् विबुधाः सुधाशा यल्लेखशालाजुप एव नित्यम् ॥ २२ ।। यस्मिन्ननेके गुरवो विधेके प्रत्याश्रमं सातिशया नयार्थम् । विधाय शास्त्राणि नवानि यालानध्यापयन्ति भैरतेऽतिदक्षाः ॥ २३ ॥ धनैन धर्म गुणैर्न योधैः स्वर्गाधिकः स्याद् भरतात् ततोऽदः । शङ्के शशाङ्कार्कमुखैः प्रकाश्यं वन्महेन्द्रो भजतीव वर्पम् ॥ २४ ॥ तस्मिंस्तृतीयारकदेश्यकाले मुख्योहतां श्रीवृपभो बभूव । धर्म्यस्थितीनां जनजीविकानां कर्ताऽपहर्ता युगलस्थितीनाम् ॥ २५ ॥ कल्पद्रुमाणां परिणामसारैरभीष्टकारस्समहोपकारैः। सम्भूय भूयः सुखसम्पदर्थ प्रादुष्कृतो दुष्कृतकृन्तनाय ॥ २६ ॥ [18] ! 'सौधर्मरूपम्' मुटु धर्मस्तस्य भावः सौधर्मस्तस्य | भारतम् । देवलोकानां नामानुरूपं गुणवं तु भरतप्रदेशे एवं करम् । प्रयमदेवया 2 'श्रमणाऽऽश्रमेणु' साधूना वसति- दृश्यते तस्मात् तेपु स्वर्गेषु न किधिवैशिष्टयं भरतप्रदेशात्"। पर 3 "ईशानदयः' इन्द्रम्पाः । द्वितीयदेवलोकश्च । प्रमभूयम्' मानगो भवनं प्रद्मभूयं म भगक्वं मोक्ष इत्यर्थः । इति हैमः [अभि. वि. का. ४ ० १.२]। 18 'औदारि- [21] 17 'खानि.' आवरः। "स्वादाकरः सनिः सानिर्गमा" पसमदेवलोक्य । 5 'मुरतोपशान्ते' समोगोपरते सति । 6 सदा- देहवत्या औदारिकशरीरप्रकारेण । यथोक्तम्-"औदारिका- नत-मापतना' गुटुरीलया-आनतता समन्तानमन किया, प्रागतता प्रगानमनक्रिया च। नवम-रामस्वगंध।7 "विनेये' चिये। उदार वृहदसा यद् द्रव्यं तनितमौदारिकमसारस्थूलद्रव्यागा. समारम्घमौदारिकप्रायोग्यपुद्गलग्रहणमरणपुरलविपाक्योदारिसशरीर [19] 8 'महेन्द्रलामी.' महाश्वामापिन्द्रय महेन्द्रस्तस्य नामकर्मोदयनिष्पनम्"। शमी दिनुपमर्गः1 9'धरणीय राजमु । 10 'सन- कुमाराः' रानन्तो मनिमन्नः कुमाराः । सनबुमारचय : [22] 19 'लेसशाला'सर्गः कुमारकपाठस्थानश्च । पा। सूदीयदेवलोक्य ।। 'सहस्रारविधिः' सदराप्रकारेण [28] 20 'भरवे' क्रीडाविशेरे क्षेत्रे याऽतिदक्षाः । माधिः । अटममर्गय । 12'गुमाधिस्तम् पाधिस्त्वम् । [24] 21 'शशमुसेः' चन्द्र-सूर्यप्रमुखैः । सामसर्गः। 13 निगुमनाम्' रनिरागमनाम् । [25] 22 "तृतीयाऽऽर.' 'सुषमा' मामफमारकम् । “तिनः [20] 14 'मध्युत न प्यात हलग्युतरस्य भारः । कोरिया सागरोपमा मुषमा"123"धस्थितीनाम् धर्मा सालोर। 15 म। 16 Fee' "उत्रिपु | नुपूलरीदीनाम् । 24 जनजीविकानाम्' मनुष्याणामागीविका इति भारदेखनोपना पर्न नमासमझीति निति, न पुग- मनीवियोगाम् ।

·5 10 पद्य १८-३७] दिग्विजयमहांकाव्यम् । कौमारके विंशतिलक्षपूर्वाण्यतीत्य जाते जनकौशलार्थे । राज्येऽभ्यपेचि दिशाधिपेन श्रीकौशलायां पुरि पौरहात् ॥ २७ ॥ त्रिपष्टिलक्षानतिगम्य राज्ये पूर्वाणि लोकान्तिकदेववाचा। स्वयं प्रवुद्धोऽपि विशिष्य दीक्षां जिघृक्षुरासीद् यहुदानवर्षी ॥ २८ ।। राज्यं परित्यज्य नृणां हिताय प्रव्रज्य संवत्सरदानयुक्त्या । तपोऽपि सांवत्सरमेव तप्यन् श्रेयांसतः पारणमप्यकापीत् ॥ २९॥ सहस्रवाणि पुनस्तपांसि छद्मस्थभावे विविधानि तस्वा। कैवल्यकेलि कैलयाञ्चकार न्यग्रोधमूले स युगादिदेवः ॥ ३०॥ विशालसालत्रितयादिनीत्याऽस्याः स्थानभूमी रचिता सुरेन्द्रः। अध्यास्य यामाद्यविभुर्विरेजे पूर्वाद्रिमूीव सहस्रभानुः ॥ ३१ ॥ तीर्थ व्यवस्थाप्य सभासदां स प्रयोधदानाय दिदेश धर्मम् । संसारवाडौं निपतजनानामालम्बदायी ह्यविलम्बनेन ॥ ३२ ॥ ध्याख्यातुरीशस्य मुखामृतांशोज्योत्लेव साक्षात् प्रकटीयभूव । प्रक्षालयन्ती जनमानसान्तस्तमः समग्रं देशनाऽलिदीप्तिः ॥ ३३ ॥ ध्यान मनोऽन्तस्थितमस्य शुक्ल प्रबर्द्धमानं पहिरजगार। राग पराक मिवोष्ठभागे निलीनमुच्चैर्दर्शनांशुदम्भात् ॥ ३४ ॥ पदाक्षरव्यक्ततयैव वाचां प्रचारणेऽस्य द्विजराजकान्तिः। वभौ विभोरुज्वलवाससा गौः प्रादुर्भवन्तीव मुखारविन्दे ॥ ३५॥ यन्मृष्टताऽभूदु धचसां जिनस्य द्वेधाऽपि तापापनया त्रिलोक्याः। शङ्के ततोऽसी वसुधाऽवतीर्णा सुधाऽभिधावद् दशनांशुरूपा ।। ३६ ॥ मांसे समांशेऽन्दसृजि प्रसक्ता दुग्धं परं मुग्धमपास्य कान्तिः। भदन्तदन्ताऽऽवलिरश्मिरूपात् तदा मदादेव विनिर्जगाम ॥३७॥ 15 25 [27] 1 "निदशाधिपेन' इन्द्रेण। 2 'पौरहात्' नागर-1 10 'याम्' स्थानभूमि समवसरणस्थितनिर्मलं स्फटिकमयं निंदासन मनानामानन्दात्। तद्पाम् । [28] 3“लोकान्तिदेवाचा लोकान्तिकाः देवास्तेषां पाण्या [33] 11 'भ्याख्यातुः' देशनादातुः। 12 'मुखामृतांशोः' लोकान्तिकदेवानो तथैवाऽऽचारलात् । ययोकम् -"लोकान्तिदेवाः । मुखचन्दस्य । 13 'दशनाऽऽलिदीप्तिः' दन्तसमूहानो कान्तिः । किल भक्तिप्रवणीकृतचेतसः सर्वदा जिनेन्द्रजन्मादिप्रलोकनपरा: गुभा [34] 14 'निलीनम् प्रष्टमम् । 15 'दानांइदम्मान्द्र' ध्यवसायमायाः परीवर्वन्ते"। दन्तकिरणकपटात् । [2914 'संवत्सरदानयुक्या वार्षिकदानसहितया । 5 'थेयां. [35] 16 पदाहरव्यक्ततयैव' पदानि अक्षराणि च पराक्ष. सतः' श्रेयांसनामकअष्टभारवाहिपुरुपाद क्षीरानमादाय पारणाम- रानि तयोः व्यकता प्राकळयं ठेन । 17 'द्विजराजधान्तिः' चन्द्र- मृत इति श्रुतिः। दीप्तिः। 18'गौः वाणी। [3016'कलयायकार समधिगतवान् । 7 'न्यग्रोधमूले' [36] 19 'यन्मृष्टता' यच्चस्ता । 20 'तारापनया' संताप बासस्याधोमागे। को दूरीकरणेन । 21 'भो' वागीशुदता। 22 'गुघाऽभिधार' [31] 8 "विशालसाल.' दीपावासः "रामवसरणे देवाः अमृतनामवत् । रन-मुवर्ग-रूप्यमयं प्रारमयं रचयन्ति"19 अध्यास्य उपविश्य । [37] 23 'मन्दजि' मेषमजि । दि.R. ३ ·९८ [द्वितीयः सर्गः 5 • . 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं अगानुपादिव जातरङ्गा गङ्गाऽप्यभङ्गा विलसत्तरङ्गा। आप्लावयन्ती निरियाय भव्याँस्तदा रंदांशूपधिना जिनस्य ॥ ३८ ॥ सरस्वतीयं रदनच्छदांशुर्जटा घटाया रुचिर्रर्कपुत्री। मन्दाकिनीह द्विजराजकान्तिाजाद् विरेजेऽन्न ततस्त्रिवेणी ॥ ३९ ॥ यदुज्ज्वलत्वं दशनांशुजाले मुखारविन्दे रुरुचे विशाले । प्रालेयरदमेरपि विस्मयाय श्रियं जिगीपोर्दिनमात्रमेकम् ॥ ४०॥ घवर्ष हर्षाद् दशनांशुनीरैः सोत्साहमहन् जलवाह एपः । रंसेन तम्माजनमानसानि पूर्य सन्तापमपाचकार ॥४१॥ या स्पर्द्वनोऽभून्महसा शशाङ्क: साङ्कस्तु पूर्णो दिनमानमेत्य । मुखाम्बुजं तज्जयमशिशंस जैनं सदैव द्विजराजिदीप्त्या ॥ ४२ ।। द्विजाधिपः किं द्विजमात्रकान्त्या "विनिर्जितः खं जपयोत्पपात । तत्र जैनस्थितिरेव हेतुरहो ! महोत्साहदशाऽऽश्रयेण ॥ ४३ ॥ दोपाकरोऽभन्नजमीनराशिमुद्योतते यद् द्विजनायकः खे । तत्कारणं श्रीजिनवक्यपद्मसेवा द्विजानां प्रसृतांशुकानाम् ॥ ४४ ॥ धोगदिव्यसिन्धोः सहसा रसान्तर्निमज्ज्य सुलातचरी द्विजाऽऽली। जलाञ्जलीनातनुते जपान्ते धारा तदीयांशुमिपात् ससार ॥ ४५ ॥ उत्फुल्लमल्लीयनसौरभाणि श्वासो जिनानां जयतीत्यभाणि । पुरातनैस्तदुद्धिजकान्तिदम्भात् कपूरपूरः पुरतो लुलोठ ॥४६ ।। ग्रामी* जिनाऽऽस्याम्बुरुहप्रदेशाद् विनिर्गमे संभ्रमतो निपेतुः। मुक्तालताया इय मौक्तिकानि ध्याकीर्यमाणद्विजरदिमदम्भात् ॥ ४७ ॥ थदास्यदास्यं भजते फैलाभृत् तीर्थशितुस्तदुचयस्तदीयाः। द्विजांशुदम्भादिव शश्वदेव स्फुरन्ति नूनं परितो मुखानम् ॥ ४८ ॥ [38] 1 'बालावयन्ती' मारयन्टी। 2 "निरियाय'10'प्रस्तावानाम्' विकसितकिरणानाम् । 3"मव्यान' मोशगमनयोग्यपुरयान् । 4 'रदाश पापिना' दन्तकिरणोपाधिना । [45] 20 'वाग्दिव्यसिन्धोः' वाणीरूपदिव्यनयाः। 1 निमः ज्य' गुडिला । 22 जलासलीनातनुते' जलेन संभृतान् अालीन [29] 5 'पुत्री सूर्यपुत्री। G'मन्दाकिनी' गहा। प्रकरोति । 23 'तीयांशुभिपात' प्रभोः पाणीकिरणव्याजात् । 7 पेशी'गा। [46] 24 'उम्तमानीवनसौरभागि' सुवं विकसितं मली [40] 8 पाटेयरमे.' हिमररमे. पदस्पेलयं. । विचकिलपुष्पविशेषस्तस्य पनगुयानं तस्य सौरभागि सोगप्यानि । [41] 8'सार' मेप । रोन' धर्मदेशनासवा- "अम्न मिलिय] गन्धः वासः वीराणामविषयविशेषः । RI 10 'पूर्व मन्म। 11 'सन्तापम्' म्। 12 'भा-25 'करपुरः' धनगारगमूहः । पार' गाना। [47] 26 'मी' वाणी। 27 'जिनाऽऽस्याम्पुहप्रदेवार 142118''परमाण। निश्शरस मुगम्मलप्रदेशार। 28 ' न्यायमादिगास्मिरम्भार [43] 14 पिर' पदमा । 15 मिनिनि.' परा- पिक्षिप्तापकिरणमा म्यामार। जि 16प्राओपात्र गर्ग एयरोदरपा! [43] 29 'यदाम्पदाम्यम्' यस प्रभोः मुरारोपटतम् । "] 17 पदम 1 18 'अनन्' भाप 130 'सात पदः। 20 निगाम।

·5 पद्य ३८-५६] दिग्विजयमहाकाव्यम् । वितीर्यमाणे किल बोधिदाने जिनेन तुर्याण्यभिनेदुरुचैः । तत्राभवत् किं सुमनोऽभिवृष्टिः प्रसृत्वरैर्दन्तरुचा प्रचारैः ।। ४९ ॥ जिनस्य दिव्यध्वनिनोऽर्जितेन ज्ञानार्णवः पूर्णतया जगर्ज। पीयूपाविर्भवति स्म तस्माद् द्विजन्मराजीरुचिकैतवेन ॥५०॥ अस्पष्टवर्णत्वमुशन्ति चान्ये जिनेन्द्रवाचस्तदिदं विनेतुम् । वर्णा रदांशूज्ज्वलवर्णवेषमाधाय वक्ताम्बुरुहानिरीयुः ॥५१॥ शन्दे गुणत्वं ह्यपरे दिशन्ति तदप्रमाणं द्विजकान्तिदम्भात् । यन्निासरन्नेव जिनस्य शब्दः 'प्रोजृम्भतेऽत्युज्ज्वलवर्ण एव ॥५२॥ सुरासुराद्यान् प्रतियोधयन् स क्ष्मापीठपावित्र्यविधित्सयैव । मिध्यामतध्वान्तमपास्य सर्व भाखानिवोचैर्विजहार लोके ।। ५३॥ विहृत्य चैकं किल पूर्वलक्षं धर्म स्थिरीकृत्य सभासमक्षम् । कैलासशैलेऽनशनेन मोक्षं स प्राप्य भेजे तदनन्तसौख्यम् ॥ ५४॥ श्रीचक्रवर्ती भरताभिधानस्तदङ्गजन्मा महसा प्रधानः । यभूविवान् दिगविजयी नयीशस्तदाख्यया वर्पमिदं सहर्पम् ॥१५॥ क्रमेण तुर्याऽरकसंप्रवृत्ती जज्ञे चतुर्विंशतिरहतां सा। यस्याः स्मृतेयानविधानतो वा जागर्ति लोकस्य महोदयश्रीः ॥ ५६ ॥ इति श्रीदिग्विजयनाग्नि महाकाव्ये महोपाध्यायत्रीमेघविजयगणिविरचिते श्रीमरतवर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः ॥ 10 15 [49] 1 "विवीर्यमाणे ददति । 2'बोधिदाने' सम्यग्द [52] 13 'शब्दे गुणवम्' 'शब्दगुगकमाकाशम्' इति नैया- नप्रदाने । 3 'तुर्याणि वाजिनाणि । “दुन्दुभिनाद उच्च वनव्यापी यिका मन्वटे। 14 'यनिःसरन्' यस्मात् मुखानिःसरन् यहिर्ग. स्यादिति तीर्थकराणामतिरायविशेष."! 4 'युमनोऽभिवृष्टिः पुष्पाणां च्छन् । 15 'प्रोबृम्भते' प्रकाशते । वर्षा। "बहुवर्णपुष्पवृष्टिरपि वीर्षकराणामविशयविशेषः"। [53] 16 'प्रविगोषयन्' उपदिछन् । 17 'मापीठराविन्य. [501 5 "दिव्यध्वनिनः' पञ्चत्रिंशदायां गुणयुक्तस्य शब्दस्य । विधित्सया' पृथ्वीवलम्य पवित्रता विधानुमिच्छया । 18 "मस्या- 6 'अर्जिवेन' उत्पादितेन । 7 'ज्ञानावः' ज्ञानसमुद्रः । “अनेन मतघ्वान्तम्' मिप्यादृष्टीनां मतरूपमन्धकारम् । 19'पास' प्रमोः ज्ञानातियो व्यज्यते"। 8 'पीयूषम्' अमृतम् । निराइल। 'आविर्भवति' उद्भवति । 10 'द्विजन्मराजीवचिकतवेन' दन्तसमूह- किरणव्याजेन । [35] 20 'वदाजन्मा' तम्य ऋषभदेवस्य पुरः । 21 [51] 11'उशन्ति' इच्छन्ति 'पनक कान्ती' इति धातोः 'नयीयः' न्यायकर्तृगां सामी वर्तमानकालस्य "यशेरयरि" ४-१-८३ इति सिद्धहेमस्नेण स्मृति [56] 22 'तुर्याऽऽरक-मंती' चतुर्याऽऽरकारम्ने । रूपम्। 12 "विनेतुम्' देशुम् । 23 'या' महोदयश्रीः। 9 ।

·5 10 २० महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [सृतीयः सर्गः तृतीयः सर्गः। श्रीवर्द्धमानभगवा दियाय साक्षाद् विश्वोपकारकरणे करणे नियोगी'। प्राच्याहतां समुदितर्मुदितैर्महोभियों जातरूप इच निर्जितजातरूपः॥१॥ उन्निद्रभक्तिभिरुपेन्द्रयुतैर्महेन्द्रः सर्वैः सुपर्वकृतपर्वणि पर्वतेशे । क्षीराम्युधेर्मधुरवारिभिरभ्यपेचि मेरी जिनः प्रसवजातमहोत्सवाहे ॥२॥ लोकेश-केशव-महेश-सुरेशमुख्यैः शिष्यैरिवाप्तविनयैरभिनूयमानः । साँचीकृताननशचीजनपीयमानस्नात्रेण तेन विधिना भगवान् स रेजे ॥३॥ वादिनचित्ररववैभवपूर्णलोकं 'लोकम्पृणं तदनृणं संघृणं जनानाम् । दिष्ट्या दिनं सकलजन्तुहितं यभूव भूवल्लभस्य बहुदुर्लभपुत्रसूत्या ॥ ४ ॥ सिद्धार्थपार्थिवफुलाम्बरभानुमाली ज्ञातान्ववायजलधौ कैलधौतवर्णः । चन्द्रायते स महसामतिशायिवृत्या धुन्वन् द्विधापि रिपुचक्रमनुक्रमेण ॥ ५॥ क्रीडारसेन विलसन् विलसत्वरूपं वैतीलभावमैनुनीय सुरेण देवः। सन्त्रासितोऽपि न मनार भयमाससाद तेनाभवद विभवसम्भविवीरनामा ॥६॥ पाल्पं व्यतीत्य ययसा जयशालिरूपं विभ्रन्मनोभवनवमयहारि हारि। 15 द्वेधापि दौरपरिकर्मपराङ्मुखोऽपि चक्रे करग्रहमहं वजनानुवृत्त्या ॥७॥ मत्वा विपेन तुलितान् विपयानसारानारादपारभवदुःखपरम्परायाः। दीक्षां जिघृक्षुरपि मङ्गु सुरैर्ययोधि लोकान्तिकैर्जयजयारवमीरयद्भिः ॥ ८॥ सांवत्सरं वितरणं तरणं भवाब्धेर्दत्वाऽऽददे विरैमणं रमणं शिवान्तः। त्यत्वाऽवान् स भगवान चिजहार भूम्यां सम्यक तृणे मणिगणे समतां दधानः ॥९॥ [.] १ 'करणे' अधिकाराऽऽस्पदे । [1] 1 'उदियाय' आविर्वभूव । “प्रभोः वीरस्य जन्म विक्र [4] 13 'लोकम्पृणम्' लोकान् प्रीणाति, आनन्दयतीति तम् । मात् पूर्व चतुःशतसप्ततितमे [४v.] वर्षेऽभूदिति विद्वजनसम्म- | 14 'सघृणम्' करुणायुफम् । 15 'दिष्ट्या' सम्मदेन । दिध्या तम्। 2 'नियोगी' कर्म सचिवः । "नियोगी कर्मसचिव आयुक्तो | सम्मदे' इति हैमः [अभि. वि. का. ६. १६४] व्यापूतय प." इति हैमः [ अभि• वि.०३.३८]। [5] 16 "सिद्धार्थपार्थिव 'सिद्धार्थनामा नृपः वीरस्म पिता 3'प्राच्याईताम्' पूर्वतीयकृतां ऋपमादिपायपर्यन्तानाम् । समु- | 17 'शातान्ववायजलधौ' झातनामकवंशसमुद्रे 'वंशोऽन्वयोऽन्व- रिते. समुपः। 5 'जातरूपः' जातं रूपमस्य जातरूपमकृतस्वरूप धायः' इति धनजयः [लो. १२५] 1 18 'कलधौतवर्णः सुवर्ण- नीदेशज एवणे धीरस्य सुवर्णवर्गलात् । G"निर्जितजातरूप.' वर्ग: 'तपनीयं फ्लधौतम्' इति घनमयः (लो.४] । पराजितः कामदेवो येन सः। 19 'चन्द्रायवे' चन्द्रमिवाचरतीति। [2] 7 'उभिवमचिभिः' जागरूकसेवाभिः। 8 'सुपर्वकृत- [6] 20 'वैतालभावम्' वैतालिकसरूपं उचैः तालाशमिव प' देवानपी। 9'टेको श्रेष्टपर्यवे मेरादित्यर्थः । खरूपं । 21 'अनुनीय' कृला1 22 'सत्रासितः' भापयमानः। 10 'प्रारमातमहोबाहे' जन्मान्तमहोत्राचदिवसे। [71 23 मनोमवनवस्मयहारि' कामदेवस्य नदीनो यः स्मयत [3] 11 सोश रेशय महेश-गुरेशमुष्ट्ये.' लोगः राना, विवाहोतावम् । हरत इति । 24 'पारपरिकर्म पानीपरिग्रहः। 25 'करप्रहमहम्' प.शाः प., मदेशः महादसा, गुरेश. इन्द्र-शेषो मुख्यः प्रधानः। 12 साचाहदानन 'नियतं मुगं येन । 'तिर्यगर्थे [8] 20 रियनिः कुर्वद्भिः। ir गरि" ही दमः [अभि.वि... १.] पायेभ्यः पिरमणं पिरतिः। 29 माधवान्' भाग्नवन्ति धर्माणि [9527 "विनरणम्' दानम् । 28 "विरमणम्' हिंसादि-पघ पा-"पि मोपना गन्दी"। ये:दिवतारिशप्रकारः तान् । - ·5 पच १-१९] दिग्विजयमहाकाव्यम् २१ सोढुं परीपहगणानुपसर्गवगैरक्षोभ एव सहसा स यथार्थनामा । तीब्रस्तपोभिर्रवधूतवधूविलासः कक्षीचकार किल केवलयोधलीलाम् ॥१०॥ देवध्वनिर्ध्वनितदिग्वलयः ससार व्योन्नस्तदा सुमनसो द्विविधाऽवतेरुः । निर्दम्भदुन्दुभिरभिन्नरवो जगर्ज सन्तर्जयन्निव विमोहमहोर्जितानि ॥ ११ ॥ रनैः सुवर्णनिवहै रजतैर्निसृष्टा सालत्रयी भगवतः परितो यभासे । अस्या छलेन चलयाकृतिशैलराजा प्राप्तास्त्रयोऽपि जिनऋद्धिदिहक्षयेव ॥१२॥ सिंहासनं समधिरुह्य जिनस्तदासांचक्रे मणीगणलसत्किरणैर्विचित्रम् । भाखानिचोदयनगोन्नतशृङ्गसङ्गी सङ्गीतवाद्यगणमाद्यदमन्दशब्दैः॥ १३ ॥ छत्रत्रयी द्युतिमयी पंचयीकृतानां सान्द्रेन्द्रनीलमणिमौक्तिककाञ्चनानाम् । रेजे जगत्रयनिविष्टपदार्थसार्थप्रोद्भासनाय वपुपस्त्रितयीव भानोः ॥१४॥ उच्चामरावलिविकीपर्णसितप्रकीर्णकान्दोलनरनिलमूर्छनतस्त्रिलोक्याः। बाह्यस्तथान्तरगतः समपैति तापः किं किं न शर्म महतामुदये जगत्याम् ॥ १५ ॥ आखण्डलेन विधृतं जिनराजपृष्ठे भामण्डलं किल रराज करैरखण्डम् । मार्तण्डमण्डलमिवाहितसेवयेव नित्योदयं न तमसा श्रमसादनीयम् ॥१६॥ निश्शोकतां समधिगच्छति सर्वलोकस्तीर्थेशसन्निधिवलादैचलातलेऽस्मिन् । इत्येवमाह नवपल्लवनर्जिनेन्दोरारादुपेत्य किमु चैत्यतरुयशोकः ॥ १७ ॥ केचिजिनेशमभितुष्टुवुरात्ततुष्टया प्राचीकटन् नटनकर्मघदां च केचित् । सर्वाङ्गसाइविधिना जिनपूजनानि केचिद् व्यधुर्जनवरा नवरागभाजः ॥१८॥ पुष्पाणि तत्र ववृपुर्यहुसौरभाणि संसिच्य गन्धसलिलैः परितो धरित्रीम् । आजानुभागमपि मेघकुमारदेवाः सेवाविधेरसमयं समयं प्रतीक्ष्य ॥ १९ ॥ 10 15 20 । [10] 1 'अक्षोभः न क्षुब्धो विचलितो वा। 2 'यथार्थ-1 "उर्ध्व खे चमरा इति द्वितीयोऽतिशयः" । उच्चामराणामावलिभिः नामा' अर्थमनविक्रम्य 'महावीर' इति ययार्थ नाम यस्य सः । । विकीर्णाः, प्रसूताः सितप्रकीर्णयः श्वेतरोमगुच्छास्वेषामान्दोलनेः 3 'अवधूतवधूविलासः' तिरस्कृतपनीविलासः । संचालनैरिति । "चामर वालव्यजनं रोमगुच्छः प्रकीर्णकम्” इति [1134 निर्दम्भदुन्दुभिः' दम्भः कपटस्तेन रहितः निर्द- हैमः [अभि. चिं० ० ३ श्लो० ३८१] 18 'समपैति' नश्यति । म्मथासौ दुन्दुभिश्चेति । “भगवतः देवताकृतकोनविंशतिरतिश- [16] 14 'पाखण्डलेन' इन्द्रेण । 15 'भामण्डलम्' "भानां यानां मध्ये द्वादशोऽतिशयः" । 5 'सन्तर्जयन्' तिरस्कुर्वन् । प्रभाणां मण्डलमिति कर्मक्षयजस्तृतीयोऽविशयः" । [12] 6 'सालनयी प्राकारत्रिकम् । “समवसरणे रन-सुवर्ण- रूप्यमयं प्राकारत्रयं देवता रचयन्तीति सप्तमोऽतिशयः” । 7 'वल- "चैत्याभिधानो मोऽशोकक्षो देवकृतो नवमोऽतिशयः" । [17] 16 'अचलातले' पृथ्वीतले। 17 'चैत्यतरुयशोकः' याऽऽकृतिशैलराजा.' वलयाकारकाः श्रेष्ठपर्वताः। [13] 8 "सिंहासनम्' मृगेन्द्रासनम्, "स्फटिकरनालकृतमिति [18] 18 'प्राचीन्टन्' प्राकाशयन् 1 19 'सर्वासाहविधिना, तृतीयोऽतिशयः"। नवाङ्गपूजाऽटप्रकारकविधियुक्तेन । साझमाचारायजसूचं तस्मिन् [14] 9 'छत्रत्रयी' "खे छत्रत्रयं देवता धारयन्तीति चतुर्थो कथितविधिना। ऽतिशयः" । 10 'प्रचयीकृतानाम्' एकत्रीहतानाम् । 11 'जगत्रय [19] 20 'पुष्पाणि' “पञ्चवर्णानां जानत्सेचप्रमाणपुष्पाणां निविष्टपदार्थसार्थप्रोद्धासनाय । निषु जगत्सु निविष्टः स्थितो यो वृष्टिरिति षोडशोऽविशयः"1 21 'गन्धसलिलै: "गन्धोदकैरिति पदार्थानां वस्तूना सायों समूहसं प्रोद्भासनाय प्रकाशनाय । पञ्चदशोऽतिशयः" । 22 'आजानुभागम्' जानून्सेधप्रमाणम् । [15] 12 'उच्चामरावटिविकीर्गसितप्रवर्गकाऽऽन्दोलन: 1 23 'प्रतीक्ष्य' दृष्ट्वा ।

·5 15 २२ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [तृतीयः सर्गः. यदया इवास्य परितो भुवनाधिभर्नुस्तस्युः प्रसन्नमनसः सुदृशः सदस्याः । पीता वचोऽमृतरसात्तरसाऽस्तमोहास्ते द्वादशाऽऽतविदिशस्त्रिदशाधिपाद्याः ॥२०॥ यत्कोटिकोटिगणितोऽप्यधियोजनान्तमास्ते स्म मानव-पशु-घुसदां समूहः । चित्रं न तत् किमु विभोः सकलोऽपि लोकोऽलोकश्च माति न विवोधमयाऽऽत्मदर्शे ॥ २१ ॥ आयोजनं जिनविभोर्ध्वनिरध्वनीनान् उदोघयन् शिवंगमे परमागमोत्तया । स्पष्टीकरोति भवसम्भवयर्दियार्दिक्षोभेण लाभमिह रनवरत्रयस्य ॥ २२ ॥ वाणी विभोरमर-मर्त्य पशुस्वभापासंवादमेत्य सुगमाधिगमं वितेने । मन्दाकिनीय सरसा त्रिपथप्रयाता नानानयैर्ननु सहस्रमुखीति रूढा ॥ २३ ॥ "ईतिन भीतिरपनीतिरसत्यतीतिस्तन्मण्डले म न जा पेंसरीसरीति । 10 यत्र प्रमुः कनकपद्मनिविष्टपादः कैवल्यभार विहरते वरतेजसाऽऽढ्यः ॥ २४॥ समवसरणलक्ष्मीर्लक्षणरित्युदीता जैवनपवनयोगार्दुल्लसत्केतुहस्तैः । नटति झटिति शुनैर्दिव्यपुष्पैः प्रष्टैस्तदनु विहसतीच खामिसंसर्गतुष्टा ॥ २५ ॥ अथ प्रथमतः प्रमुस्लिंदशराज-भूमीभुजा लसत्सदसि सङ्गते सुभगमङ्गले स्फुर्जति । पदन्नितयमादिशद् विशदसर्वभावे विशत् यभूव गणभृद्गणस्तदनु तस्य मीमांसया ॥ २६ ॥ श्रीइन्द्रभूतिरपरोऽग्निपदा यिमूतिः श्रीवायुभूतिरिति गोतमवंशजाताः। ध्यक्तः सुधर्मगणभृद् गणिमण्डितोऽथ श्रीमौर्यपुत्र इति तद् द्वितयं गणेन्द्रौ ।। २७॥ [21] 1'पलोटिकोटिगपितः' येषां 'मानव-पशु-दुसदाम्' | गणो न स्यादिति कर्मक्षयजः षष्ठोऽतिशय."। 18 'मीति: "खराबाद गविर्यगदेवाना कोटिकोटिमण्यातः । 2 'अधियोजनान्तम्' परराष्ट्राच भयं [न साद] इत्ये कादशोऽतिशयः" 1 14 'अपनीतिः' "योजनप्रमाणमिति कर्मश्यजः प्रथमोऽतिशयः" । 3 'वियोध- "परस्परविरोधः [न स्याद] इति पचमोऽतिशयः"। 15 'असत्य- मया पदरे फेवरज्ञानयुत्तामरूपदर्छ । दीतिः' असद्वस्तूनां प्रतीतिः । “मारिरीत्पाविकं सर्वगतं मरणम्, (22] 4'अध्यनीनान्' पान्यान् "भध्वनीनोऽप्यगोऽपन्यः | भतिवृष्टिः निरन्तरवर्षणम् , अष्टिः सर्वथा पृथ्यभावः, तथा दुर्भिक्षं पान्यः पषिकदेशिको" तिमः [अभि• वि... निशाणामभावः-इलायमद्वस्तुपर्शनं [न स्याद् J इति सप्तम अष्टम- १५.11 5 'दोषयन्' टपदेशयन् । शिवगमे मोहगमने। नवम-दयमाविशयाः"। 16 'जा' "रोगो प्रवरादिन स्याद] 7 'रसारपस्य' गान दर्शन चारित्रामस्टरमश्रियम्य । इति चतुयोऽतिशय."। 17 'प्रमरीमरीति' अतिशयेन प्रसार- [23] 8 'वाणी' माग भईमागधी। 'अमर-मार्य पशु- मनोति। 18 'क्नकापनिविष्टपाद: "गुवर्णकमले म्यासी कृती सभापागादम्' दा-नर-तिरपा माराया संवदतीति "वाणी नमत पादौ येन स इवि देवतः पटोऽविश्यः" । दष्टारगेटमारवादिनी योगनगामिनी १' इस कर्मक्षयको [25] 19 'जवनपानयोगा' वेगयुतावनात् 1 20 "उसस. दिदीपोप "[भभि.नि.t.१.५९]। 10 'विप. प्रापिपिपु गा11'मानन विनियः "नया अनुदः' उरगन्तय ते नयप ध्वना एवं हमाः । fr पर तो निदिई तस्यायाधिगमार [20] 21 "विसराज-भूमीभुजाम्' इन्द-शाम् । 22 'पद- या "म-गरम्यादा गर-सदा भया."-"भार- प्रियम्' 'शाद-व्यर-भीन्ययुग' इति तत्वावम् मोहिमे"मत्रम् [.१.३४-१५] [अ०५ मू..] इति परायीम् । 23 'गगगग.' एपरा. (::ri "पस्य पुरमा प्रमुणे गादिशी. ! परगणाः । Pl ·:२३ 5 10 पध २०-३४] दिग्विजयमहाकाव्यम् ।। तस्मादकम्पित इतोऽचलशब्दपूर्वो भ्राता गणप्रभुरभूद् गुणरतभूमिः। मेतार्य,आर्यजनकार्यकृतां मुनीनां शास्ता प्रभासगणभृचरणप्रवीणः ॥२८॥ एवं विधाय गणिनः श्रुतिसम्पदाट्यान् दायेन तीर्थमपि धर्मधियां समर्थम् । भव्याम्युजानिव वियोधयितुं स लोके नव्यांशुमान् पविततान गवां विलासान् ॥ २९॥ मोहाभ्यमित्रविधिना गणनायकेभान् सज्जान लसत्रिपदिकान पुरतो विधाय । संस्कृत्य घाडवगणाँश्चरणोपदेशे देशे चचाल विजिगीपुरिवाऽऽप्तराजः ॥ ३० ॥ संवर्धयन समितितत्परसाधुलोके भावाद् गुणाधिकतया परमार्थवृत्तिम् । न्यस्यन्नपूर्वकरणे स नियोगिराजान् श्रीइन्द्रभूतिकलितश्चलितो यभासे ॥ ३१ ॥ श्रीधर्मचक्रमनुवृत्य कृतप्रयाणः सद्यः प्रसाधितसुमागधलोकपूज्यः । शुवतप्रवरदामनियोजिताऽज्ञा मोज्यमभासमधिगम्य चिरं स रेजे ॥ ३२॥ प्राभाकरी चिमधः कृतवान् विलासै काये गवां विधिशाऽऽत्मनिदर्शनेन । ब्राह्मीमपि (वनियोगमहायलेन तां पैणधीमध जिनो गतदोपभुक्त्या ॥ ३३ ॥ निष्काश्य दास्यकरसर्वपलादेदोपं कादम्बरीरसकथां वितधां वितन्यन् । व्यावर्तयश्च जनतां परदारभोगाचक्रीव सर्व विषयान् रुरुचे स जित्वा ॥ ३४॥ [३०] १ 'विपदिकान्' त्रिपदी गात्रवन्धः, पक्षे 'उप्पनेइ , HISss: पक्षे घरदामतीर्थम् । ११ 'माज्यसभासम्' माज्यां पे'स्यादिका । २'वादवगणान् भवान् पक्षे विप्रान् । ३ 'चरणम्' / प्रकृष्टभासं दीप्ति पक्षे वीर्यम् । पारिनं पक्षे रणोपदेशेष: समुखये। [३३] १२ "प्रामाकरीम्' प्रभाकरः सूर्या पक्षे प्रभाकरो [1] 'समिति०' समितप ईर्यायाः पक्षे सशामः । मीमांसकविदोषः । १३ एचिम्' रचिः कान्तिरिया पताम् । पदाऽऽस्थान समितिस्तत्र वरपराः। ५ गुणाधिकतया' गुणा | १४ 'काये देहे पदकायलक्षणे। १५ 'गवाम्' कानीनां पझे धेयोदयः पक्षे गुणस्थानकाधिकवया । ६ 'परमार्थवृत्तिम्' | वचसाम् । १६ विधिवशाऽऽरमनिदर्शनेन' विधिज्ञानमयाsमि. परमार्थ माध्यामिकभावः पक्षेऽधसम्बन्धिी चिमाजीविकाम् । | धनेन । १७ 'माझीम्' माझीमपि रुचिमधस्कृतवान्। १८ भुपनि. ७ 'भपूर्वकरणे' करणानि राजदेयभागस्थानानि पक्षेऽपूर्वकरण योग.' वाधिकारेण नियोगकयने । १९ "मयोग' नियोगः मामयीय विशेषः । 'नियोगिराजान्' ८ निपोगिनो मनिणः निरास:। २० गयीम् ष्णधीमपि चिं निर्दोपाहारेग पक्षेजिनाऽऽदेशकारिणः । रात्री भोजननिषेधेन राजपक्षे सूर्य-ग्रह्मविष्णूना रचिपराजयात् ॥ [३२] ९ "मागवलोकज्यः' मागधा मगधदेशवासिनः [२४] २१ पलाददोपम्' मांसभोजनम् । २२ 'कादम्बरी" पझे मागपतीर्थयासिदेवास्तेषु पूज्यः । १. "शुद्धपतप्रवरदाम कादम्बरी मुरा । २३ 'सर्व विषयान' सरें विपयाः सादादयः पसे नियोजिता पुबमहामतान्येव घरदाममालिका तत्र निदि- देशाः । [28] 1 'चरणप्रवीशः' चरण चारित्रं सावधयोगल्ला- मायकेभान' गगनायविमान हसिनः श्रेष्टगगपरानिलः । गतस्मिन् प्रवीगः चलः। 11 पिदिकान् विपी गात्रसन्धा गात्रयोदयोरमजयोः पथिम- [29] 2 'गनिन.' गन्यन्ते प्रत्यतयेति गनिनम्नाननुवानान् । जापां गतम्य यन्पस्तान्। 12 'मरान:' मातो हितोपदे- "अनुपानः प्रवचने साधीति गनिश्च स." इति दमः [अभि. सादात इव स भाप्रसेपु राजेति । •ि••७०]। श्रुतिसंपदान्यान् शुदिः द्वारयात्री [32] 13'श्रीधर्मपरम्' "धर्मा परनिति देश: सेव पर तपायान् गहिवान् । ' 'ठीर्यम्' वीर्यवे संयरममुमो प्रयमोऽग्यः", 14'अनुारप' अनुगार। नेनेति वीर्य प्रायनापारः साधु-साध्वी भावरल्याविनसाय. अधिराहसम् । प्रपनगरधर पा । 5'भमन्युत्रान्' भन्या [34] 15 पादोषम्' समसमानीरादिदोषम् । मोक्षगमनयोग्यास एपाम्युजावान् । 6 "वियोपनिनम्' उपदेश [37] 16"पिपानिधिः "भवनायी पदनिहायाना निसिदिनुवा। 7 'नयामान' नानपूर्यः18 'गवाम्' गमिभिः रानीप्पं सा जपन्यतोऽपि प्रेटिभरतीति देशाधारशे. सरनोस मिशः"। 17 'पपरयः पनापियो पले-"मराय {3019 मोहनप्रविधिना' मौरः मम्मी-पपप हो पाए-कपा मुार मन्दीरप पर निको Aधिकाभिमुस्देन किमानमानी दम पिटेन। 10' ना"। विदेसः [भि. नि......।

·5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [तृतीयः सर्गः औदारिकप्रकृतिना कृतिनायकेनाऽऽजहेऽनुपाधिकालैः सह साधनं यत् । लोके कृपावलमिदं लभतां यदेष तमादनन्तगुणवित्तगुणं प्रतीत्य ॥ ३५ ॥ पुन्नागतः प्रवकृते घरदानवृत्तिर्गन्धर्वसङ्गतिरतिप्रवलप्रमोदात् । तन्मण्डले विहरति क्षितिनाथरूपे सर्वस्य वश्यकरणं ननु वीतरागे ॥ ३६॥ नित्योऽभवद् विवुधसन्निधिरेव सेवा देवाधिपैरपि समाद्रियते स्म भद्रा। पद्मादयोऽय निधयो वसुपद्मवर्गच्छद्माश्रयात् क्षितितले प्रकटीवभूवुः ॥ ३७॥ जन्या इवास्य पुरतो मरुतोऽपि वैन्या धन्यास्तदातुबला नन्तुर्वलात् ते । सदभावनापरवशाः खलु भावनानां नाथा दधुर्मधुरगानविधि गुणानाम् ॥ ३८॥ आस्थाय धीरपुरुषश्चरणोन्मुखा सन स्थानानि नाम पहुधाङ्गनियोजितानि । जीवानुचिन्तनमति वि चापरागः को या जिगाय न रयात् परमोहवर्गम् ॥ ३९ ॥ कश्चित्वजिह्मगमनाः कृतहस्तमुख्यो दण्डं दधौ समरसङ्गत एव कश्चित् । आक्रान्तमौलिकलया करवालकी कश्चित् परस्परमभूत् सहसास्त्रबुद्धिः॥ ४० ॥ उज्जागरः प्रवलसंपतिकर्मशूरः पार्श्वस्थतां न चकमे बहुधा रणार्थी। नैव प्रतिग्रहरुचिर्वसाधुवाही दण्डादिसजनकरः परचारणैपी ।। ४१ ।। उच्चारणेऽप्युपनता बहुशोधनाऽऽढ्या विद्याधरा अनवसन्नचरित्रभाजः। धीरक्रियाप्रियतया गैगनाध्वनीना आज्ञां जिनस्य विपुलां व्यधुरूर्द्धलोके ॥ ४२ ।। क्षेत्राश्रयेण धनुरादिविमर्शनानि जीवावधारणधियः भवितेनिरेडमी । तपुयोजनगति हृदि निर्णयन्तो लक्षादिमाङ्कविनिविष्टदृशोऽधिसङ्ख्यम् ॥४३॥ मोहोदयेन पतिताः पुनरप्रमत्ताः सम्यग् गुणादरभृतोऽधिकमार्गणानाम् । संयोजनेन" विजयश्रियमाश्रयन्तः प्रासादि कैलितयाऽनवसानसौख्यम् ॥ ४४ ॥ [३५] १ 'भाजहे' तल्लोकानुग्रहाय । २ 'भनुपाधिकघलै।' [३०] ८ 'वसुपा०' पसु स्वर्ण तस्य पनानि । अनुपाधिमिर्निदोषकालैः पझे स्वाभाविकसेनाभिः ३ 'साधनम्' [३४] ९ 'धन्याः' वानमन्तरा महतो देवाः, पक्षे वन- चारित्रं तेन सह यथा स्यात् यथा । 'सहसा, धनम्' इति पद- | वायवः । १० 'भावनानाम्' भवनपतिदेवानाम् । ११ 'गुणानाम्' विमागे घनं सहसाजरे बदपि लोकानुनहाय न्यायवतो राशी शासनागीतगुणानाम् । न लोमा [३९] १२ 'स्थानानि' भालीदादीनि । १३ 'जीवा' जीवा [३४] ४ "पुन्नागत:' पुलागाः श्रेष्ठनरा गजाश्च । मौष । १४ अपरागः' विगवरागः, पक्षे धनुपि रागवान् । ५ 'गन्धर्षः' मा गायकाश्च । ६ 'क्षितिनाथरूपे' प्रशस्तः [४०] १५ 'अजिह्मगमनाः' अजिह्मगं ऋतु पक्षे क्षितिनाथः शितिनाथरूपस्तस्मिन् । ७ वीतरागे' पीतमधुशवारणं शरे मनो यस्य । निपादिनी पादकम सवयं तन रागो यस्स [-"यातमशवा. [४४] १६ 'प्रासादि' प्राप्तम्। १७ 'केवलितया' [के, रणम् । निपादिना पादकर्म यातं धीतं तु तवयम्" इति हैमः ) यलितया-इति पदविभागे]-यलितया न पसाः स्वप्टन्दाः [अभि. चिं. का० ४ श्लो० २९] यद्वा 'नु' इति वितकें न केन सुखं प्राप्ताः । १८'मनवसानसौख्यम्' अनवसानमनन्तं पीरागे पीतं फल्गुइयद्विपमिति हेमः। सुखम् । [38] 1 अनुयला.' लभावबलाः । “अनुकूलो वायुः | इयेप । 8 'प्रतिप्रहरुचिः प्रतिग्रह सैन्यपृष्ठे रुचिर्यस्य । 9 'बहुसा- खभावेऽपि पद्दतीति देवकृतश्चचतुर्दशोऽतिशयः" । धुवाही' यहून साधुन् वोढुं शीलं यस्य सः । [39] 2 we या समुथये रणे। 8 'जीवान [42] 10 'अनक्सवचरित्रभाजः' नावसीदत्यनयस चरित्रं चिन्तनमति. वि. रक्षणथुदि।। भजन्त इति । 11 'गगनाऽधनीनाः' आकाशचारिण.. 1408 [43] 12 'अमी' विद्याधराः। 13 'अधिसहयम्' युद्धम् । [41] 'प्रलसंपतिका 144] 14 'अधिकमार्गगानाम् अधिकयाणानाम् । 15 'सं. व्याहतेन । 20 भनो यस ४ ।

·5 10 15 पंच ३५-५२]. दिग्विजयमहाकाव्यम् । २५ केचित् पुनः प्रतिमयाऽऽसमयानुसारा व्युत्सृष्टकायमुपसर्जनभावनेन । स्थान विधाय समपादमियाऽऽदरेण तस्थुनिरर्गलवलप्रजिघांसयैव ॥ ४५ ॥ तेजोऽदसीयमपहन्तुमिवासमर्थान् आलोचनोपधिपरिग्रहदण्डजार्थान् । निश्चित्य दुष्टपरमोहमहीश्वरोऽपि प्राप्तः क्रमाच्छिथिलतां स्वत एव विभ्यत् ॥ ४६॥ दक्षाः पराक्रमधियाऽवरणस्य भने शूरा विचेरभितो विषये क्षमायाः। मुक्तपिणः सरसमूहमिहीऽऽदिशन्तः सन्तः स्थिता धृतरुचः खलु मैपडलाने॥४७॥ वाणी विभोर्भगवती परशक्तिरूपा सन्मानसंदृढ़तरा प्रविवेश साक्षात् । तस्या रुचिप्रबलमण्डलदर्शनेन भीतः पलाय्य विगतः कचनापि मोहः ॥४८॥ एवं क्षमाधनवरैः प्रभुशासनेन प्रोद्धासिते समितिकर्मणि सांयुगीनैः। विश्वाभ्युदीर्णचरमोहबलक्षयोऽभूदेकातपत्रजिनराजमहोदयाय ॥ ४९ ॥ विद्याश्चतुर्दश जिनेश्वरशासनान्तः प्रादुर्वभूरुपमानमितास्तु रत्नैः। प्रत्येकमात्रधिकृता मुनयः सहस्रं तस्माचतुर्दशसहस्रगणस्तदीयः ॥५०॥ मन्दीरवादभिनवाद् भुवि गर्जयन्तः सर्वानुयोजनविधौ निपुणा गुणाढ्याः । गुप्तीश्वराः कुसमयार्थविनाशनेन भान्ति स्म साधुगणिनो जिनशासनेन ॥ ५१ ।। केचिजनाः प्रकृतिनिश्चलताऽभ्युपायं व्यातेनिरे नरवरस्थितिवन्धतकम् । यस्मात् परः शतगुणो रसबन्ध एव प्रादेशिकं समुदयं जनयत्यवश्यम् ॥ ५२ ।। [५] १ प्रतिमया कायोत्सर्गेण, पक्ष मयो नाम उष्ट्र: । उहं विठकं पझे शरबजः । १५ 'मादिशन्तः' कययन्तो विशेपस्तं प्रतीति प्रतिमयम् । २ 'आसमयानुसारा' आसमयं मुञ्चन्तो वा। १६ 'तरुचः एतदीतयः । १७'मण्डलामे यथाऽवसरमनुसारश्टलादिना येषां ते । ३ 'व्युत्सृष्टकायम्' / खङ्गे मण्डलमुखे मण्डलमत्र सूत्रमण्डलं वा। स्यक्तशरीरं यया स्यात् तथा। ४ 'उपसर्जनभावनेन' स्वदेहे- [४८] १८ 'चिप्रवलमण्डलदर्शनेन' रचिरिच्यारूपं प्रबल- प्यनादरबुद्ध्या गाणधभावनया। ५ 'समपादम् समपाई स्थान मण्डलं प्रकृष्टतरवारिं तस्य दर्शनेन दीप्तः प्रकपुनदर्शनेन था। कायोत्सर्गे, वाणविसमें वा। ६ निरर्गलबल' निरर्गलं स्वतभ्रं प्रबलं वा बलं शारीरम् । [४९] १९ 'क्षमाधनवरः' क्षमाधना मुनयो भूपा वा । [४६] ७ 'मदसीयम्' कायोरसर्गकृतं घलेन रणकर्मणा वा। [५] २० 'मन्दीरवः' वाधसमूहशब्दः नन्दीसूत्रपाठो ८ 'भालोचनोपधिपरिग्रहदण्डजार्यान्' आलोचना प्रायश्चित्तस्थान | वा । २१ 'सर्वानुयोजन.' सर्वानुयोजनं सर्वमनुयोजनं पूछा, पक्षे आलोचनं मघ्रः, उपधिपरिग्रहो वन-पानादि स्थलं वा, अनुयोगो वा। २२ 'गुप्तीश्वराः' गुप्तयो मनोगुप्तायाः कारागृह दण्डा भनोदण्डादयः सैन्यं वा तेनोपचार्थान् । [४७] ९ 'पराक्रम' पराक्रमो यलं, पर रस्कृष्टोऽक्रमो [५२] २३ 'प्रकृति" प्रकृतयो ज्ञानावरणाद्याः, मना लोको युगपद्भावः । १० 'आवरणस्य' आवरणं ज्ञानावरणादिवरणो वा। २४ "निश्चलता' निश्चलता स्वास्थ्यं निर्जरणं था। वप्रस्तस्य । ११ "विषये' देशे गोचरे वा। १२ 'क्षमायाः' | २५ 'नरवरस्थितियन्धतकम्' राज्यस्थितिविचारं, मनुजगत्यायु:- मान्तेः, भूम्या था। १३ 'मुक्तपिणः' मुकाः सिद्धजीवाः, मुक्तं स्थितिबन्धं वा। २६ 'रसपन्ध:' प्रजाहः कर्मरसबन्धी शस्त्रविशेषः पाणिय घ्राम्याम् । १४ 'सरसमूहम्' सरसं रसयुक्त, वा । २७ 'प्रादेशिकः' देशसम्बन्धी प्रदेशबन्यो वा। [46] 1 'पदसीयम्' अस्येदमदसीयम् । 2 "दुष्टपरमोहमही- श्वरः' दुष्टो यः परयासौ मोहश्व शत्रुखरुषः कामदेवः स एव मही- तत्परः। 8 "विश्वाभ्युीर्णचरमोहयलक्षयः' विश्वेऽभ्युदीनः कृतः [49 ] 6 'समितिकर्मणि' ईथोदिकार्ये रणे वा । 7 'सांयुगीनेः' श्वरो राजा। [48] 3 'सन्मानसंदृढतरा सन्मानेन सम्यगतिथ्येन इवेति । घरतो मोहस्य कामदेवस्य धलं तस्य क्षयः मानो येन । 4 'पलाप्य' नंष्ट्रा। 5 'मोहः' कामदेवः । 9'एकातपत्र एकमद्वितीयमातप छन यस्य सः। चा। Poराज्य°1 दि.म.४ ·महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [तृतीय: सर्ग: आचारवर्तनिकयाऽधिजगाम साधोरेन्यस्य वाऽनुचरितं सकलो नियोगी। निवेशन-प्रविशने चरणेऽनुरागादावेदयन् स पुरुषोत्तमराजवाक्यात् ।। ५३ ।। ज्ञात्वात्मनस्तदितरस्य वियोवृत्तीदेशस्थ सूत्रकृभिज्ञपुराणवाचा। - न्यायं प्रयुज्य तदनीतिपदाद वियुज्य स्वार्थ परार्थमिव साधयति स्म धीरः ॥५४॥ श्रेणीहिताय मनसो वचसोऽपि वृत्तिं यत् सामवायिकजनो विजनेऽपि दध्यौ । तिष्टश्चलनुपविशन निविशम् शयानोऽप्यनन् नयानुपदिदेश तथा जिनेशः ॥१५॥ प्राधान्यमाप यहुधाऽन्यमहोपकारः स्फारानुरागपरभागदशाऽऽजमानाम् । मर्यादया विशदया ननु देशरूपं जज्ञे क्षमाधनगणे समरोचितेऽपि ॥५६॥ पूर्वस्थितिः प्रकटितात्र विशिष्य लोके तस्याः परं परिणतिः खल वस्तुलभ्या । श्रीमाभृते" प्रतिपदं परमोऽधिकारोऽन्या विश्रुतश्रुतकथासु तथा प्रथाऽऽसीत् ॥७॥ नो नैगैमादिषु परस्परवाधयोगो नो पैश्यतोहरदशापि जनस्य काचित् । नो भङ्गबुद्धिरपि सङ्गरतः कथञ्चित् श्रीशासने भगवतः स्फुटतामुपेते ॥५८॥ मैन्युर्न चेतसि पदं मनुजस्य चक्रे यस्मिन् भवेदसुमतां "विनिपातवृत्तिः। वेप्रक्रियासु निरैतेऽपि पैलादरूपं प्रादुर्भवेद् गुरुजनेऽप्यविकल्पना गीः॥१९॥ नासिद्धताऽपि च मिथो न विरुद्धताऽऽसील्लभ्यं कचिन्न विहितव्यभिचारकर्म । - याधो न यत्र समयेऽप्रतिपक्षभावः कस्तीर्थभास्करमते रमते न विद्वान् ॥ ६ ॥ 10 15 [१५] १ 'भाधारवठनिकया' भाचारा ज्ञानाचारापाः, | नाम्' मागमा वृक्षा रसालायाः, सिद्धान्ता वा। १८ देशरूपम्' भासमन्ताधाराणांगूठपुरुषाणां प्रवृत्या।२ साधोः मुने। न्यायवष्ठो- | न्यायः । १९ 'क्षमाधनगणे' क्षमाधना मुनयो भूपा था । कस्य पा । ३ भन्यस्य' असाधोश्चौरादेः। ४ 'नियोगी' मुनिः २० 'समरोचिते' समेन रोचिते, समरे उचिता था। मी वा ५"निर्देशन-प्रविशने' निर्गम-प्रवेशी तयोः समाहार- [५७] २१'पूर्वस्थितिः पूर्वजाना स्थितिः पूर्वाणामुत्पादा- स्वामिन् । ६ 'धरणे' धारि रणे वा। ७ 'पुरषोतम" पुरुषो- दीनां स्थितियां । २२ 'वस्तुलभ्या' यस्तु परमार्थस्ता सेन सम्या, समोईन् । वस्तु अधिकारविशेषो वा। २३ 'श्रीमाभृतम्' पदमीदोकनम्, [५] ८'भारमन:' जीवस्य । ९ तदितरस्य' अजीवस्य । | प्रामृतोऽत्र पूर्वाधिकारः । १० 'वियोधती: शानयाता: । ११'देशस्थसूत्रकृयभिज्ञ" [५८] २४ 'नेगमादिषु' नैगमादयो नयाः, पणिनां समूद्देषु पास्थिता ये सूत्रकृतोऽस्यानिशा शातारा, पक्षे देशस्थसूत्रकृतो देशमुख्यमनाः । १२ स्वार्थम्' स्वस्य धनस्वार्थ कार्यमारमकार्य | यो वारदा ईश्वरधाहीकारः । २६ 'सारत:' सदामात् या। २५ 'पश्यतोहरदगा' पश्यतोहरस्तस्करः, पश्यतो विचार- प्रतिज्ञाया था। [५५] १३ 'धेणी" श्रेणिः क्षपकघेण्यादि। पौर श्रेणी वा। [५९] २७ 'मम्युः' कोपो यशव। २८ "विनिपात. १४ 'सामायिकजना' समपायानवेत्ता मधी वा। कृत्तिः' प्राणिघातवृत्तिः। २९ 'ब्रह्मकियासु' माचर्यकर्म मु । [५] १५ धान्यमोपकारः बहुधा, मन्यस्य महोप-२० मरते' परे माझणेऽपि मांसाशनम् । ३१ 'पसाररूपम्' कार, धाम्य निस्पतिः। १६पामा'परमाणे गुरोकपः | राक्षसस्वरूपम् । ३२ 'गुरुजने गुरुलोके । ३३ 'मपिकप नागी।' इतिहमा [मि.tat. सौ.1]। १७ "भागमा । भवितुंस्त्रीवस्तस्य कल्पना मारणा तस्या पात् । वा। [60] 1 'नालिस्ता तिमिहिने पर सिदिय ।। सत्यमामा' इति न्यायान, दोपहर एप मारकरः सूर्यसम्म मिरा रोषः। 8'दीयमारसरम' सीधीर. 'भामा | मते सिदान्ते।

·२५ 5 पूर्व-५३-६२] : दिग्विजयमहाकाव्यम् । एवं दैवतदैवरूपवलतः पुण्यानुगुण्यानृणां साम्राज्यं परमोपकारि चरणाऽऽरम्भेन लेभे विभुः। वीर: केसरिणाऽभिलान्छित्ततनूनं नृसिंहोपमा- वर्यः स्वर्णसवर्णरोचिरचिराद् देयात् स नः प्रार्थितम् ॥ ६१ ॥ कृत्वा तत्त्वनिदेशपेशलतरं देश जिनेशः स्वयं मिथ्यात्वोदयदुस्तमान्धतमसं सान्द्रं विनीय व्ययम् । श्रीसूक्ष्मक्रियमद्वयं व्युपरताशेपक्रियं चाप्ययं ध्यायन्नापदपापपू:परिसरे श्रीसिद्धशर्मोदयम् ॥१२॥ इति श्रीदिगविजयनाग्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेपविजयगणिविरचिते कथानायकवंशमूलस्य श्रीवीरस्य भगवतो दिग्विजयवर्णनो नाम तृतीयः सर्गः ॥३॥ 10 [61] 1 'चरणाऽऽरम्भेन' चरणं चारित्रं तस्याऽऽरम्भस्तेन । शेनोपदेशेनातिश्चयेन शोभनमिति । 5 'देशम्' भारतवर्षम् । 2 'पेसरिणा' सिंहेन लाम्टनेन । 3 'स्वर्णसवर्णरोचिः' सुवर्णसमाना | 6 "विनीय' कृता । 7 'य्युपरताशेपक्रियम्' शमिता समप्राऽऽर- रोमिः कान्तिः श्रीवीरस्य वाचनवर्णवात् । म्भादिक्रिया यस्मिन् तं देशम् । 8 'आरई प्राप 1 9 'भपापपू:- [62] 4 'तत्त्वनिदेशपेशलतरम्' तत्त्वानि नव, तेषां निदे. परिसरे अपापानगरीविनारे ।

·[चतुर्थः सर्ग: 5 10 .. 15 २८ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं चतुर्थः सर्गः। अथ जिनपतिपट्टे श्रीसुधर्मा गणीन्द्रो दिनपतिरिव रेजे राजराजाधिगम्यः। गणधरगणनायां पञ्चमोऽप्याद्य एव विनयनयतपोभिर्योऽतिशेते स्म सर्वः ॥१॥ तदनु दनुजपूज्यः प्राज्यतेजा हि जम्बूर्गणपतिरुदियायोनिद्रजाम्बूनदश्रीः । प्रभव इति गुरुस्तत्पदृपद्मांशुमाली गणघरमणिरमादेव शय्यंभवाऽऽख्यः॥२॥ तदनु गणहिमांशुः श्रीयशोभद्रसूरिविर्जितविबुधसूरिस्तस्य पद्देऽद्वयीयम् । प्रगुणगुणविभूतिश्चारुसम्भूतिशब्दाद् विजय इति.मुनीन्दुर्भयाहुर्दितीयः ॥ ३ ॥ श्रुतसुरतरुमूलं स्थूलभद्रोऽनुकूलं समजनि यशसाऽऽशासुन्दरीणां दुकूलम् । तदनु च गिरिनामाऽऽर्यो महादिः सुहस्ती द्वयमपि गणराजौ पट्टभाजी तदीयौ॥४॥ परमपि युगलं स्यात् सुस्थितः सुप्रवुद्धः श्रमणगणभृदिन्द्रोंदू दिन्नसुरिस्ततोऽभूत् । गणगुरुरुरुकीर्तिर्दिन्ननामाऽथ सिंहौद् गिरिगणविभुरस्माद् वज्रसूरिः सूरेज्यः॥५॥ प्रस्मरमुनिसेनः सूरिराड् वज्रसेनः शमिपतिरथ चन्द्रश्चारुसामन्तभद्रः। नव इव सुरसूरिर्वृद्धदेवाऽऽरयसूरिगणपतिरतिशायिनोदितद्योतनाऽऽहः ॥ ६ ॥ प्रणतनृपतिदेवः सूरिरापमानैदेवः क्षितिधर इव तुङ्गः स्वैर्गुणैर्मानर्तुङ्गः। सुरगिरिरिव धीरः श्रीधरो धीरैसरिः मभुरपि जयदेवश्चारुताकामदेवः ॥७॥ [1] 1 'जिनपतिपट्टे श्रीवर्द्धमानखामिपट्टे । खामिपट्टेऽएमी श्रीआर्यमहागिरि-श्रीभार्यसुहस्तीसूरिरिति द्वौ (1) 'श्रीसुधर्मा' श्रीसुधर्मखामी । 2 "दिनपतिः' सूर्यः। भूवतुः। 8 'पञ्चमोऽप्याय एव' एकादशानामपि गणधरपदस्थापनाऽवसरे [5] (९) 'सुस्थितः सुप्रवुद्धा 'श्रीआर्यमहागिरि-श्री- श्रीवीरेण श्रीसुधर्मखामिनं पुरस्कृत्य गणोऽनुज्ञातः दुष्प्रसहं | आर्यसुहस्तिसूरिपट्टे नवमौ श्रीसुस्थित-सुप्रतिवद्धसूरी । यावत् श्रीसुधर्मखाम्यपत्यानामेव प्रवर्तनात् । । (१०) इन्द्राद् दिन्नरिः''सुस्थित-सुप्रतिवद्धपट्टे दशमः श्रीइन्द्रदिन्नसूरिर्वभूव । (११) "दिन्ननामा' इन्द्रदिन्नसूरिपट्टे [2] 4 ‘दनुजपूज्यः' असूरैः पूज्यः वन्द्यः 'असुरा दिति- दनुजाः' इति हैमः [अभि. चि० का० २ ० १५३] | श्रीदिनसूरिपट्टे द्वादशः सिंहगिरिर्बभूव । 'गिरिगगविभुः सिं. एकादश. श्रीदिन्नसूरिः बभूव । (१२) 'सिंहाद् गिरिगणविभुः' (२) 'जम्बू:' श्रीसुधर्मखामिपट्टे द्वितीयः श्रीजम्वूखामी । 5 'उन्द्रिजाम्बूनदश्री.' उभिद्रा विकसिता जम्बूनदस्य सुवर्ण हाद गिरिरिति सिंहगिरिरेव गणेषु विभु प्रभुरिव । (१३) 'य. ज्रसूरिः श्रीसिंहगिरिपट्टे त्रयोदशः श्रीवज्रस्वामी बभूव । श्रीः शोमा यस्य सः । (३) 'प्रभवः' श्रीजम्वूखामिपट्टे तृतीयः श्रीप्रभवखामी। (४) 'शय्यंभवाऽऽख्यः' श्रीप्रभवखामिपहे [6] (५४) वनसेनः' श्रीवज्रसूरिपट्टे चतुर्दश श्रीवन- चतुर्थः श्रीशय्यभवखामिनामा। सेनसूरिः । (१५) 'चन्द्रः वज्रसेनरिपट्टे पञ्चदशः श्रीचन्द्र- सूरित्रभूव । (१६) "सामन्तभद्रः' 'श्रीचन्द्ररिपट्टे पोडशः [3] (५) श्रीयशोभद्रसूरिः' श्रीशय्यभयखामिपट्टे पचमः श्रीसामन्तभद्रसूरिर्बभूव । (१५) 'वृद्धदेवाऽऽख्यसूरिः' श्रीयशोभद्ररिः। 5 विजितविदुधसूरि.' विजितः विबुधाना | 'श्रीसामन्तभद्रसूरि पट्टे सप्तदश. श्रीवृद्धदेवरिनामा बभूव । मुराणो सूरिराचार्यो बृहस्पतिरित्यर्थः । (६) 'सम्भूतिशम्दा (१८) 'प्रोदितद्योतनाऽऽह.' 'श्रोवृद्धदेवसूरिपट्टेऽष्टादशः विजयः'-'भगवाहुः' इति द्वौ श्रीयशोभद्रसूरिपट्टे षष्टौ श्रीसं. प्रद्योतनसूरिनामा सजातः । भूतिविजय-श्रीभगवाहुवामिनावभूताम् । [7] (१९) 'मानदेवः' श्रीप्रद्योतनरिपट्टे एकोनविंशति- [4] 6 'ध्रुतसुरतरुमूलम्' श्रुतानि चतुर्दशपूर्वाण्येव सुरतरवो | तम श्रीमानदेवरिः । (१०) 'मानतुङ्गः श्रीमानदेवरिपडे देववक्षास्तेषां मूलम् । () 'स्थूलभद्रः श्रीसम्भूतिविजय- | विंशतितमः श्रीमानतुङ्गरिजातः । (२१) 'वीरसूरिः' श्री- श्रीभद्रयाहुखामिनोः पट्टे सप्तमः श्रीस्थूलभद्रस्वामी । मानतुगरिपट्टे एकविंशतितमः श्रीवीरसूरिर्बभूव । (१२) (e) 'गिरिनामाऽऽयों महादि सुहस्ती' श्रीस्थूलिभद्र- 'जयदेवः' श्रीवीररिपट्टे द्वाविंशतितमः श्रीजयदेवरिर्वभूव ।

·5 10 15 २९ पद्य १-१४] दिग्विजयमहाकाव्यम् । सुरपतिरिव देवानन्दनामा द्विधापि कमनदमनकान्तिर्विक्रमो क्रमेण । समजनि नरसिंहः सूरिरुत्सारितारिर्गुणगणमणिराशेः श्रीसमुद्रः समुद्रः ॥ ८॥ पुनरपि गुरुरासीन्मानदेवो द्वितीय- स्तदनु विवुर्धशब्दाच्छ्रीप्रभोऽप्यद्वितीयः। भुवि विजितजयार्थः श्रीजयानन्दसूरिः प्रवचनरविरूपोऽस्माद रवेः श्रीप्रभाऽऽहः॥ ९॥ यशसि शशिसमानः श्रीयशोदेवसूरिः स्मर इव कमनीयःमोचितम्निसूरिः। शमकमलविवस्वान् मानदेवस्तृतीयस्तदनु विमलचन्द्रश्चन्द्रमाश्चन्द्रगच्छे ॥ १० ॥ रुचिभरजितभूरिः सुरिरुयोतनोऽस्मादवनतनरदेवः सर्वदेवो गणेन्द्रः। धृतचरणविशुद्धिदेवसूरिः सुबुद्धिः पुनरपि गणभर्ती सर्वदेवोऽद्वितीयः ॥ ११ ॥ कुनयजययशोभित् श्रीयशोभद्रनामा तदनु च मुँनिचन्द्रश्चन्द्रनिस्तन्द्रकीर्तिः। गणभृदैजितदेवः सेवनासक्तदेवस्तदनु विजयसिंहः सिंहवत् साहसैन ॥१२॥ सुजननयनसोमः सोमनाम्नः प्रभोऽभूद् गुरुरपि मणिरत्नस्तद्वयं चैकपट्टे । बहुतपसि वितन्द्रः 'श्रीजगच्चन्द्रसूरिरजनि मुनिनरेन्द्रोऽस्मात् स देवेन्द्रसूरिः॥१३॥ तदनु मुनिसमूहं धर्मघोषः पुपोप पुनरभवंदमुष्मात् "सोमशब्दात् प्रभोऽन्यः । तदनु तिलकसूरिः सोमपूर्वो बभूव गणगुरुरथ देचात् सुन्दराऽऽह्वानसूरिः ॥ १४ ॥ [8] (२३) देवानन्दनामा' श्रीजयदेवरिपट्टे त्रयोविंशति- श्रीसर्वदेवरिपट्टे सप्तत्रिंशतमः श्रीदेवसूरि हे । (३०) 'सर्व- तमः श्रीदेवानन्दरिः। (२४) 'विक्रमः' श्रीदेवानन्दसूरि- | देवः' श्रीदेवसूरिपट्टे अष्टत्रिंशत्तमः पुनः श्रीसर्वदेवसूरिरभूत् । पट्टे चतुर्विंशतितमः श्रीविक्रमरिर्जातः । (२५) 'नरसिंह' [12] (३९) 'श्रीयशोभद्रनामा' श्रीसर्चदेवसूरिपट्टे एकोन- "श्रीविक्रमसरिपट्टे पञ्चविंशतितमः श्रीनरसिंहमूरिर्जज्ञे । (२६) चत्वारिंशतमः श्रीयशोभद्रसूरिरभवत् । (४०) 'मुनिचन्द्रः' 'श्रीसमुद्रः' श्रीनरसिंहमूरिपट्टे पड्विंशतितमः श्रीसमुद्रसूरिः | श्रीयशोभद्रसूरिपट्टे चलारिंशत्तमः श्रीमुनिचन्द्ररिर्जज्ञे । संभूतः। (४१) 'अजितदेवः' श्रीमुनिचन्द्रसूरिपट्टे एकचलारिंशत्तमः [9] (२७) 'मानदेयः' श्रीसमुद्रसूरिपट्टे सप्तविंशतितमः श्रीअजितदेवसूरिरजनि। (४२) 'विजयसिंहः' श्रीअजित. श्रीमानदेवरिर्जातः । (२८) 'विवुधशब्दाच्छीप्रभः' श्रीमा- | देवसूरिपट्टे द्विचलारिंशत्तमः श्रीविजयसिंहसूरिर्वभूव । नदेवरिपट्टेऽष्टाविंशतितमः श्रीविबुधप्रभसूरिरभवत् । (२९) "श्रीजयानन्दसूरि.' श्रीविबुधप्रभसूरिपडे एकोनत्रिंशत्तमः [13] 2 'सुजननयनसोमः' सजनानां नयनानि चक्षुषि शीत- श्रीजयानन्दसूरिर्जसे। (३०) 'रवेः श्रीप्रभाऽऽद्ध.' श्रीजया- लोकत्तुं सोमश्चन्द्र इच। (४३) 'सोमनाम्नः प्रभः, मणिरत्नः' नन्दसूरि त्रिंशत्तमः श्रीरविप्रभसूरिः सजातः । श्रीविजयसिंहारिपट्टे विचलारिंशत्तमौ श्रीसोमप्रम-श्रीमणिरत्न- [101 (३१) 'श्रीयशोदेवरि.' श्रीवीरप्रभरिपट्टे एक- | सूरी सञ्जातो, तयोः सोमप्रभरिः शतार्थितया भुवि ख्यातनामा शत्तमो नागरब्राह्मण, श्रीयशोदेवसूरिरुदियाय । (३२) 'प्रो- बभूव । (४४) 'श्रीजगञ्चन्द्रसूरि.' श्रीसोमप्रभ श्रीमणिरत्न- चितद्युम्न सूरिः' श्रीयशोदेवरिपट्टे द्वात्रिंशत्तमः श्रीप्रद्युम्न सूरि- सूरिपट्टे श्रीजगचन्द्रसूरिरजायत । (४५) 'देवेन्द्रपरिः' बभूव । 1 'शमकमलविवखान्' शमः शान्तिस्तद्रूपं कमलं तं! श्रीजगञ्चन्द्रसूरिपट्टे पञ्चचवारिंशत्तमः श्रीदेवेन्द्रसूरिः समजनि । विकासयितुं विवखान् सूर्य इव । (३३) 'मानदेवा' श्रीप्रद्युम्न. [14] (४६) 'धर्मयोपः' श्रीदेवेन्द्रसूरप पदचलारिंशत्तमो सूरिप? श्रीमानदेवसूरिरजनि । (३४) विमलचन्द्र श्रीमान- धर्मघोपरिर्वभूव । (४३) 'सोमशब्दात् प्रभः' श्रीधर्मयोप. देवरिपट्टे चतुत्रिंशत्तमः श्रीविमलचन्द्रसूरिबभूव । | सूरिपट्टे सप्तचलारिंशत्तमः श्रीसोमप्रभसूरिः। (४८) 'तिलक- [11] (३५) 'उद्योतनः' श्रीविमलचन्द्रसूरिपट्टे पञ्चत्रिंश- | सूरिः सोमपूर्वः' श्रीसोमप्रभरिप? अष्टचत्वारिंशत्तमः श्रीसोम- तमः श्रीउद्योतनसूरिः समजायत । (३६) 'सर्वदेवः श्रीउद्यो• तिलकमूरिहे। (४९) 'देवात् सुन्दराद्वानरि.' पीसोम- तनसूरिपट्टे षत्रिंशत्तमः श्रीसर्वदेवसूरिर्बभूव । (३५) देवसूरि तिलकसरिप? एकोनपञ्चाशत्तमः श्रीदेवसुन्दरसूरिजर्जातः । - ·१० 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [पतुर्यः सर्ग: मुंनिकुवलयसोमः सोम॑तः सुन्दराह्नः प्रभुरथ मुनिशब्दात् सुन्दर सूरिचक्री। श्रमणगगनरनं रलतः शेग्वराऽऽख्यस्तदनु च वरलक्ष्मीसागरः सूरिरासीत्॥१५॥ तदनु सैंमतिसाधुर्माधुरीपूपर्णवाक्पस्समजनि विमल: "श्रीहेमपूर्वस्ततोऽपि । तदनु विमलनामाऽऽनन्दशब्दाद् यथार्था तपगणगुणसंज्ञा यश्वकार क्रियाभिः॥१॥ तदनु विजयदाना सूरिचावदानः प्रमुरभवदतः श्रीहीनामा गणस्य । अकयरनरराजां यः समाज ररज प्रकृतसुकृतवाग्भिः पुण्यनैपुण्पमाग्भिः ।। १७ ।। हरिरपि दिवि सूरेर्यस्य सत्कीर्तिवात्ता सदसि विवुधरेर्वाचि सम्यग निशम्य । रमयति वसुधायां खं मनोऽमुं दिक्षुर्नमयति न सुधायामप्सरस्संनिघायाम् ॥ १८॥ वदति निगदसिद्धन्यायतोऽप्यस्य धर्मोन्नयनविजयवात्तो गीपतिर्वपकोट्या। नवनवरसरीत्या संसदि स्वर्गराजः प्रभवति न तथापिव्यापिनी तां समाप्तुम् ॥१९॥ कलिललितममुष्मिन्नभ्युदीतेऽपनीतं श्रमणमणिपु साक्षाद् वीररूपे गणीन्द्रे । अविकृतकृतलक्ष्म्या जगमः सङ्गमोऽभूत् प्रतिपदमपि सूरेर्भाग्ययोगैः स्फुरद्भिः ॥ २० ॥ अचरमजिनवारे या न वाईरेक्यते 'जर्जनवृजिननिहनी धर्मलीला सुशीला। परमगुरुविहारेऽभ्युद्धताहविहारे समजनि जनितश्रीः साऽप्यशेषाऽविशेषात् ॥२१॥ कैविभिरभिनवार्यत् प्रवृत्तिः प्रपद्धा सहृदयजनभाव्ये हीरसौभाग्यकाव्ये । अथ कथमहमस्या विस्तरायोन्नताऽऽस्यः पशुशिशुरिव दृश्यास्यांबुधस्योपहास्यः॥२२॥ [15] 1 'मुनिकुवलयसोमः' मुनयः साधवते एव कुवलयानि [19] 3 "निगदविद्धन्यायतः' सत्यकथनन्यायात् 'निगदः मुदानि तेभ्यश्चन्द्र इव । (५०) 'सोमतः सुन्दरादः श्रीदेवे. रोकडु' इति भाषायाम् । 4 'धर्मोनयनविजयवार्ताम् धर्मस्यो- न्द्ररिप पञ्चायत्तमः श्रीसोमसुन्दररिरजनि । (५१) 'मुनि | भयनमुन्नतिस्तस्य विजयवार्ता विजयकथा ताम् । 5 'गीपतिः' मान्दात् सुन्दर श्रीसोमसुन्दररिप? एकपञ्चाशत्तमः | वृहस्पतिः 'गीहलोः पतिः' इति हैमः [ अभि• वि. कां. २ श्रीमुनिमुन्दरः सूरिर्वभूव । (५२) 'रनतः शेखराऽदयः'. ३.] 6 'नवनवरसरीया' नवीनो वीरशारादिरस: रीतिः श्रीमुनिसुन्दरसूरिपट्टे द्विपञ्चाशत्तमः श्रीरत्नशेखरसूरिः संभूतः । गौम्यादिस्वया । (५३) 'दरलक्ष्मीसागरः' श्रीरतशेखरसूरि त्रिपञ्चाशत्तमः श्रीलक्ष्मीसागरसूरिजायत । [20] 7 'कलिललितम्' कलिरन्त्ययुगं तस्य ललितं लीला [16](५४) 'सुमतिसाधुः' श्रीलक्ष्मीसागरसूरिपट्टे चतु- क्रीडामित्यर्थः । 'कलिबिमीतके शूरे विवादेऽन्त्ययुगे युधि' इति पञ्चाशत्तमः श्रीसुमतिसाधुसूरिः संज। (५५) विमला हैमः [अने•सं• का• ३ श्लो० ४८९]। श्रीहेमपूर्व. श्रीसुमतिसाधुसूरिप? पञ्चपचासत्तमः श्रीहेम. विमलरिर्बभूव । (५६) विमलनामाऽऽनन्दशन्दः' श्रीहेम. क्यपि वर्तमाने रूपम् । [21] 8 'आरेक्यते' शकावे । 'रे' शशयामिति धातोः 9:' पण्डितः। 10 जनवृजिन- विमलरिप? आनन्दविमलरिर्वभूव । निहश्री' जनानां वृजिनानि पापानि दुःखानि वा निहन्त्री नाशकनी । [17](५७) विजयदानः स्त्रि:' श्रीमानन्दयिमलमूरि- 11 'अभ्युदताईद्विहारे' अभ्युद्धताः जीणोद्धाराः फता महतो पो सप्तपञ्चाशत्तमः श्रीविजयदानरिवभूव । (५८) श्रीहीरनामा' विहाराश्चत्यानि येन स तस्मिन् । श्रीविजयदानसूरिपोऽपचासत्तमः श्रीहीरविजयमूरिः संजते । 2'उसावदान,' रचे. प्रशस्तकमै यस्य सः। "प्रकृतसुकृतवाग्मि.' [22] 12 'कविभिः' देवविमल-हेमविजयादि- प्रस्तानि च तानि मुकृतानि पुष्पानि च प्रातमुकृतानि, वाचः कविभिः-हीरसौभाग्य विजयप्रशस्त्यादिमहाकाव्यानो कर्तुमिः पवासि ये । कविमिः। 13 'अस्या.' प्रवृत्त्याः ·5 भद्य १५-३१] :: दिग्विजयमहाकाव्यम् । तदनु विर्जयसेनः सूरिराडस्य पट्टे दिनकरकरणिः ख धपूज्यो यभासे । अकवरनरचक्री यस्य.चक्रे प्रशंसां सदसि विजयमस्य प्रेक्ष्य 'विप्रोधवादे ॥ २३ ॥ सुरपतिमिव साक्षानव्यदिव्यर्द्विभाजमकवरनरराजं योधयन् साऽवरोधम् । गणिगणमणिहीरः पूर्वदेशे विहारात् स विजयमुपलभे मोहमुच्छिद्य सद्यः॥२४॥ गुरुरिव गुरुशिष्यः स्यादितीवोत्तरस्यामकयरनरशकाभ्यर्चितो लाभपुर्याम् । उपनतविजयश्रीर्मोहसर्वखभात् स गुरुविजयसेनो गीयतेऽद्यापि भूम्याम् ॥ २५ ॥ इति जिनवरपदृश्रेणिमालामसूनैर्मुनिपतिभिरकारि *स्फारविद्याद्यनूनः। खसमयमनुजीव्या प्रौढमोहपघातात् कति कतिचन वारान् दिगजयो जैनराज्ये ॥२६॥ बहुगुणयलशक्तिमाप्त्युपायोदिताऽऽशाविजय इह कवीन्द्रर्विस्तरात् कैर्निगद्यः। यतिपतिमतिलभ्यःसभ्यतुष्ट्ये समासात् कथमपि कथयामस्तं तथापिप्रशस्तम् ॥२७॥ 10 तदनु तदनुभावादेव देवखरूपी विजयिविजयदेवः श्रीगणेन्दुर्वभूव । किमुत ! विजयदेवच्छद्मनाऽस्यावतीपों भरतभुवि जिनानां भक्तये व्यक्तयुक्त्या ॥ २८ ॥ प्रवचनमुपदिश्योद्दिश्य भव्यानभाजः प्रतिविषयविहारैर्धर्मकर्मप्रवृत्तिम् । कुनयमपनयन् यस्तेनिवास्तेन मुक्तेः पथि पथिकजनानां सार्थनाथायते स्म ॥२९॥ भजति जिनमतस्य प्राज्यसाम्राज्यमस्मिन् रजति सुकृतिलोकश्चैत्यनित्यार्चनासु । अमलकमलजाग्रदुभूरिसौरभ्यलुभ्यद्भमररवमिपाद् दिगगायतीवास्य कीर्तिम् ॥३०॥ अभिनवभवदर्हचैत्यमूर्द्धध्वजोधैः परमगुरुगरीयाकीर्तियाला ननर्त्त । अभिनयमिव तस्याः प्रेक्ष्य रैम्भाऽप्यदम्भाद् "विकिरति कुसुमानि स्फारतारामिपेण ॥३१॥20 [23] (५९) विजयसेनः सूरिराट्' श्रीहीरविजयसूरिपो [28] (६०) 'विजयदेयः' श्रीविजयसेनरिपरे पष्टितमः एकोनषष्टितमः श्रीविजयसेनसूरिः संजहे। श्रीविजयदेवमूरिः सेवभूव । 1"विनौषवादे पञ्चशतविप्रैः सह वादं कुर्वाणे। [24] 2 'सावरोधम्' अन्तःपुरसहितम् 'शान्तः स्यादन्तः- [29]9'भव्यानभाजः' भव्यप्राणिनः। 10 "विषय" विषयो पुरमवरोधोऽवरोधनम्' इति हैमः [मभि-वि. का. देशः। 11 'तेनिवान्' विस्तारं कृतवान् । 'तन्यी विस्तारे' इति ३९१] धातोः शतृप्रत्ययाद् रूपम् । 12 'साधनाथायवे' सार्थनाय: [25] 3 'अकबरनरशमाभ्यर्चितः' अकवरो आपतिः नरेषु वृन्दस्वामीवाऽऽचरतीति सार्थनाथायते । 'सार्थों यन्दे पणिग्गणे' शक इन्द्र इवैति अकयरनरशकतेनाभ्यर्चितः पूज्यः। 4 लाभ | इति हैमः [ भने० सं० को० २ श्लो. २२५] पुर्याम्' देहलीति नगर्याम् । 5 'उपनतविजयश्री' उपनता [31] 13 'परमगुरुगरीय कीर्तिवाला' परमधासो गुरुशेति प्राप्ता विजयश्रीलक्ष्मीर्यस्य सः। परमगुरुवस्य गरीयसी कीर्तिः सैव बाला । 14 'अभिनयम्' ध्या- [26] 6 'पिमालाप्रसूनः श्रेणिः पतिरेव माला तस्याः कम् 'भ्याकोऽभिनयः समो' इति हेमः [अभि-वि.क.ली. प्रस्नैः पुष्पैः। 7 'स्फारविद्यायनूनेः' स्फारा विपुग या विद्या (१९] 15 'रम्मा' सुरपत्री 'रम्भा त्रिदयमामिन्यो कदल्या ' साऽऽदौ यस्य स स्कारविद्याद्यतेनाननः । इति देमः [भने• से• कां• २ श्लो. ३१५] 16 "विकिरवि' [20] 8 'यतिपतिमतिलभ्यः' यदीनां पतयखेपा मतिभिलभ्यः | क्षिप्यति ‘क विक्षेपे' इति धातोः रूपम् । 17 'स्फारतारामिषग' स्फारा: विकरिताः यास्तारावारपातामा मिषेण यजेनेत्यर्थः । 15 । - प्राप्पः। BP स्कारि। tPीप्या ·[पतुः सर्गः 5 महोपाध्यायमेघविजयगणिक विभवफलमभीप्सुर्भव्यलोकः प्रभूणां सदसि सदुपदेशं प्राप्य देवमतिष्ठाः । ध्यरचयदचिरात्तत्मीणनेऽद्यापि देवा न धरणिमवतीर्य खं नरान् दर्शयन्ति ॥३२॥ प्रवचनकुशलानां रम्ययात्सल्यकर्मण्यविरलरसवत्याः प्रोद्भवत्सौरभेण । भुवि फणभृदधीशोऽप्युन्नमन्मौलिरास्त भुवनजनहिताय स्यान्न किं पुण्यकार्यम् ।। ३३॥ प्रतिपदमदसीयश्रेयसः प्राज्यरागादनुपमशमभाजामाश्रमानन्वतिष्ठन् । तपगणगुणनिष्ठाः पाचकाः सप्रतिष्टामुनिजनपठनेऽभूत् तेषु घोपोऽपि नान्याः॥३४॥ सविनयमिदमीयाऽऽदेशमासाद्य सद्यस्समयनयविदोऽत्र प्रौढगीतार्थपार्थाः । दिशि दिशि विचरन्तश्चारुचारित्रयोघं विदधुरंधुतलजा जैनधर्मेऽतिसज्जाः ॥३५॥ फुमतरतविनाशाद योधिहेतुपकाशाजिनभयनविधानाद योगिनां संनिधानात् । अतनुत सनिसर्ग श्रावकः पुण्यसगं विजितदुरितवर्ग मोहवृत्तेर्विसर्गम् ॥ ३६ ॥ मरुधरणि-सुराष्ट्रा-गूर्जरमादिदेशेष्यभयमथ विहृत्य स्तुत्यसत्कृत्यलाभात् । विपयगणललाटे मेदपाटे जगाम मुनिपतिरतिशायी तेजसा तीव्रधानः ॥ ३७॥ नरपतिरपि तत्र श्रीजगतत्सिहनामा गुरुचरणपयोजे योजयश्चावनामम् । घचसि रसिकवृत्त्या जीवरक्षां प्रपेदेऽनिमिपर्वधनिषेधस्तेन जज्ञे सरस्योः ॥ ३८॥ परिपतितजिनौकांस्युद्धरन शुद्धयुद्धिः स्वमपि नरकपातादुद्दधार क्षितीशः। गुरुरपि सुनिवेशे सर्वदेशे चकाराविरतिविरतिमद्भिस्तीर्थयात्राः सहैव ॥ ३९ ॥ पुनरपि समियाय श्राद्धवर्ग घुपूपुः सपदमहमदाद्यं वादमत्यादरेण । घुगपरिमितमासान् जातपुण्यप्रकाशान स्थिरतरचरणस्थस्तस्थिवानुत्सर्वन ॥ ४० ॥ गुरुतरगणभारं भूरिचिन्तावतारं निजयलमसहायं ध्यानधारान्तरायम् । उचितगुणनिकायं चिन्तयन्नजसा यं सपदि विजयसिंह यौवराज्ये न्यधत्त ॥ ४१ ।। 10 15 20 1 ८ [321 1 'तत्त्रीणने' विजयदेवसूरि प्रीयितुम् । [36] 12 "रत" रतं मोहनम् । 13 'सनिसर्गम्' सदानम् । 2 "धरणिम्' पृथ्वीम् , घरभिशब्दः हवो दीर्घोऽपि । 'अवन्यनि- 14 'विजिठदुरितवर्गम्' विजितं दुरिताना पाराना वर्ग समूह धरणी धरनिर्धरिया घरा' इति साधुमुन्दरः [अन्दरमाकरे कां• येन तम् । ४लो. ३] [38] 15 'अनिमिषवधनिषेधः' अनिमिषा मत्स्यास्तेषां वध- [33] 3 'रम्यवारसल्यकर्मणि' मनोहरसार्मिकवात्सत्यकायें । निषेधः हिंसाप्रतिषेधः । 16 'सरस्योः' उदयसागर-पीछोला. 4 'अविरलरसवत्याः' निरन्तरपारस्थानस्य । 'सुशाला रसवती रयतडागयोः। पारस्थानं महानसम्' इति हैम. [ अभि. चिं. कां.४ो. [39] 17 'परिपवितजिनौरासि सण्डितजिनमन्दिराणि । ६४] 5 'फगमृदयीश' सर्पराजः वामुकिया। 6 'आस्तु' उप- 18 'स्वमपि' आरमानमपि । विष्ट. 1 मासिक उपवेशने' इति धातो. वस्त्रन्या रूपम् । [40] 19 'पपु.' परीतुमिच्छु: 'पुर पालनपूरणयोः' इति [34] 7 'प्राज्यरागाद' गाढन्नेहान् । 8 'घोषोऽपि नान्द्या | घातोः समन्तवाहुप्रत्ययः । 20 'युग' युगाश्चलारः, चातुर्माशि- नन्दियोषः यन्दिपोषः। कम् । 21 स्थिरतरचरणस्थ.' स्थिरतस्मविशयेन रदं चरण चारित्रं [35]9 'समय-नयविदा' समयः सिद्धान्तः नय. नीतिस्तयो- तस्मिन् विष्टतीति । विवेत्तार। 10 'अयुगलमा थथुता-अचविता लदा ग्रीना [41] (1) विजयसिंहम्' 'श्रीविजदेवरिप? एक- येषा वे। 11'भविसमाः' भतिसनसाः। परितमः श्रीविजयसिंहरिरभवत् ।

·5 पंच ३२-५१] दिग्विजयमहाकाव्यम् अथ स विजयसिंहः सूरिरुत्सारितारिधृतधृतितरवारिमोहदावाग्निवारिः। गुरुहृदयमरांक्षी दुष्टकर्माण्यभाङ्क्षीत् तपगणमनुशासारण-सारणाद्यैः॥४२॥ विमलगिरिशिरस्थश्रीयुगादीशयात्राकरणनियतचेता देवसुरिश्चचाल । अनुगतबहुसङ्घस्यन्दना-श्वोष्ट-नागोच्छलदविरलधूली रुदिकचक्रवालः॥४३॥ अनुपदबहुरूप्य-खपर्णमुद्राङ्गापूजाकरणवितरणाचाम्यसङ्घन पूज्यः । मुदितजनसुराष्ट्रासर्वतीर्थाण्यनंसीदुचितनगरजातज्येष्ठसंस्थानरीया ॥ ४४ ॥ अभिनवनगरस्थं श्रीगुरुं वारिदत्तौ चतुरचतुरिकाऽऽख्या श्राविका दक्षिणस्याः। सकलनगरसङ्घानुज्ञयाऽभेत्य भत्त्या विनयमभिनयन्ती सोत्सवं तं ववन्दे ॥ ४५ ॥ प्रतिकृतिशतमत्र श्रीजिनानां नवीनं समहमहमिकाभृदू भूरिवित्तव्ययेन । सकलजनसमक्षं संप्रतिष्ठाप्य सूरेशन-वसनदान: मीणयामास सङ्घम् ।। ४६ ॥ अवसरमधिगम्य खं प्रणम्याशयं सा सदसि गणगुरूणामागम दक्षिणस्याम् । वलसुकृतलब्ध्यै नाम विज्ञापयन्ती गुरुपरिचरणेऽस्थादू वत्सराणां चतुष्कम् ॥४७॥ प्रतिदिनमिदमीयां देशविज्ञप्तिवाचं मनसि गणधरेन्द्रो निश्चयेनानुनीय । गमितजलदकालस्तामलिसे ध्यहापीत् सहसि हसितलक्ष्म्या श्राद्वया वृद्धयाऽमा||४|| अथ चलति मुनीन्द्रेऽनुब्रजराजसञ्जमवलयलसमूहादुच्छलधूलिपुज्ञैः। जलधिजलविशोपाऽऽशया दक्षिणाशा खविपयपरिवृद्धयाऽलं हसन्तीव रेजे ॥४९।। स्फुरति मुनिमहेन्द्रे सौरतेजोऽधिकत्वे हृतवसुरिव भास्त्रान् प्रेरयन्नञ्जसाऽश्वान् । जलधिशरणमापदू व्यापदं छेतुकामस्तत इव धनराशि लब्धवानन्धिपावें ॥५०॥ पधि नगरजनस्याभ्यर्धनातोऽचरङ्गात् परपुरि परमेज्यः प्रावृपं संनिनाय । तदनु तपसि चर्यामाचरश्वारुविद्यापुरमतुलमहेन प्राविशद् भाविशर्मा ॥५१॥ 10 15 20 [42] 1 'उत्सारिवारि:' उत्सारिताः दूरीकृता अरयो येन [46] 14 'प्रतितिशतम्' मृत्तीनां शतसङ्ख्याप्रमाणम् । सः। 2 'धृतधृतितरवारिः' धृतो धूवेधैर्यस्य तरवारिः खगो येन 15 'समहमहमिकामद्' सम्यक् प्रकारेणाहमहमि परस्सर शक्तोऽहं सः। 3 'मोहदावामिवारिः' मोहरूपो यो दावाग्निः दावानलस्त | शक इति स्पाखरूपां विभाति । 16 'मशन पसनदानः' अशनं शीतलीतु पारि जलमिव ! 4 'राक्षीद' ररज 'रजी रागे भोजनं वसनं वनं च तयोदर्शनेः । इति धातोरातन्यां रूपम् । 5 "अमाक्षीत बमा 'मओप् भामर्दने' इति धातोरातन्यां रूपम् । 6 'वारणा-सारणाथैः' [47] 17 'प्रबलमुकृतलब्ध्यै' प्रबलानि दृढानि च तानि सुक्क. पारणा-सारणादिशिक्षाप्रकाराः। तानि पुण्यानि वेषां लब्ध्ये प्राय । [43] 7 नियतचेताः' निश्चितमनाः । 8'स्यन्दन [48] 18 'अनुनीय' विज्ञप्य । 19 जलदकालः' वर्षा- स्पन्दना रयाः। 9 'नाग' नागा हस्तिनः। 10 'चकवाल:' | कालः । 20 'व्यहापत्'ि विजहार विपूर्वक दंग हरणे' इति धातोः चवालः मण्डलम् । 'चक्रवालं तु मण्डले' इति हैमः [अने. सं. भयतन्या रूपम् । 21 'सहरि' मार्गशीर्षे । 'मार्गशीर्षः सहः च. ४३.१] सहाः' इति हैमः [अभि. चिं. का. १६) [44] 11 वितरणायैः दानादिभिः । [50] 22 'सौरतेनः सूरस्यापसं सोरः अनेश्वरसम्म [45] 12 'अभिनवनगरस्तम्' नवानगरस्थितम् । 13 वारिदता दर्शनले {51323 'अयरमात्' चौरमायादनगरात् । दि. म५ तेजः प्रवाशः। ।

·5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणित ..[.चतुःसी अन तिरिमेयास्तत्र मासान् निवासं गुरुरुस्तरभक्तिश्राद्धविज्ञप्तियोगात् । मुनिहरिमननीय अदया देवचन्द्रो व्यरचयत वरिष्ठां देवयिम्यप्रतिष्टाम् ।। ५२॥ तदनु मनुजसकेनान्यितस्तीर्थयात्राफलपलमभिलिप्सुर्मार्गशी चचाल । जिनयरकलिकुण्डाहानपाचं प्रणम्यायतकरकरडास्थायिपाच निनंसुः ॥५३॥ पधि विचरति चास्मिन् दक्षिणस्याः पयोधिर्भयतरल हवामूल्लोलकल्लोलदम्भात् । मुनिरपि घटजन्मा क्षारतां मां निनाप मुनिपतिरथ फर्ता किं ममेति प्रयुध्य ॥५४॥ परमगुगरिहायं सर्वसौख्याभ्युपापं विमृशति च कश्चित् कस्यचिन्नापकर्ता । मंगधजनमुग्वेभ्यः सम्यगेतनिशम्प जलधिरधियिनोदं नृत्यतीवोत्तरः ॥५५॥ तटनिकटमुपेनेऽम्मिन् पयोराशिरासीन्मुदित इव तरोन्मुक्तमुक्ताः प्रवर्षन् । अभिललितपयोभिघातपादः प्रसादमविरललहरीभिमन्यमानो मुनीन्दोः॥५६॥ मुनिपतिमाहगारियाद्वसझे तुरझा अभिजिगमिपुसिन्धायुसन्तस्तरगाः ।। ध्यजपटसममुग्मिनुललास द्विपानां पृथुतरमितरत्राऽपीतपोतोत्तमानाम् ॥ ५७॥ अभिरमनि पधूनां पृन्दमस्मिन् सुरूपं जलनिधिमधिगम्य स्पर्द्धयेयामरीणाम् । दिशति फनफमुद्रा मार्गणेम्पो महेभ्य: सरति मणिमुक्ताश्रेणिराकीर्यमाणा ॥५॥ पटुपटहनिनादस्तन माझे जगनं जलगजकुलमेयोर्मस्खलं पापरम । हदाचितुरापाप्राविकारटामम्मिन जपति तदितरम्मिंचामलक्ष्मीः सरूपात्।।१९।। गृमजनपदतीर्थस्तीर्घरक्षासु दक्षः फतिपयदियसान् स भादलोफेन साफम् । न्पगमपदोस्त सैकतं प्राप्य रम्पममुरभिनयपार्थद्वैतपूजाऽनुरोधात् ।। ६० ।। न्यवृतदप मुनीनां सिन्धुरः सिन्धुरोधोमुयमिय परिप स्तृपमानो महेम्पैः । सपिनपयापाभ्यर्षितः सैप विद्यापुरयरमंधितष्ठी श्रीचतुर्मासकाप ॥ ११ ॥ फरिपपदियमान्ने पारपादाननाला पुरपरमधिजग्मे मामिनानेन सः । पाहुनगरयिमुपायोगतः प्रौदपाभ्युदयनगपिरासीत् गर्ण-गप्पांशुफौधैः ॥ १२ ॥ अनिशापितमहिासमुत्मयानां पितानगणगुमरिह नीत्या मापं कार्तिफान्नाम् । पुनरपि प पिजष्ट्र राष्ट्रमुगपे तिलिमयमममिनिनसुम्नीपं तीर्थपली ॥ ६ ॥ 15 20 1 ·5 . 10 पद्य ५२-७३] दिग्विजयमहाकाव्यम् । जिनपतिनवविम्बस्थापना भाग्यपुर्या यवनपतिनियोधात् सोत्सवं स प्रणीय । जनपदमपि सम्यग् भावयन् जैनमार्गे पुनरपि पुरि विद्यापूर्षिकायामियाय ॥ १४ ॥ भृशमकृशमहेनाभ्यर्थितस्तत्र भव्यैः खयमधिकृतवान् स प्रावृषौ सान्तरं द्वे । सुकृतभरविशेषा जज्ञिरे ये तदानीं क इह ननु समर्थस्तानशेषान् प्रवक्तुम् ॥ १५ ॥ सुरभिवधनिषेधं व्यादिशत् पातिसाहिः सकलजनपदेऽपि श्रद्धया शुद्धबुद्धिः। परमगुरुकरेणाकारयद् देवचन्द्रः प्रबलतरमहेनान्यां जिनेन्द्रमतिष्ठाम् ॥ ६६ ॥ विवुधपदनिवेशस्तत्प्रतिष्ठामहेऽभूदमलचरणभाजां दक्षिणस्यां गणेन्दो। बहुविदमरचन्द्रे वाचकश्रीर्दिदीपे गुरुचरणनिपेवा देववल्लीवदेव ॥ ६७॥ अगमयदसमानां पुण्यवृत्त्या समानां वरनगरनिवेशेष्वष्टकं दक्षिणस्याम् । सुकृतविभवलाभं लम्भयन्नात्मनि खे प्रसमरवरकीर्तिर्देवसूरिः स विश्वे ॥ ६८॥ परमगुरुविहाराद दक्षिणा दक्षिणासीजिनपतिवरधर्म मोहसम्मोहनेन । इति कृतविजयोऽयं दक्षिणस्याः समायादहमदपदवादश्रीपुरं गूर्जरस्थम् ।। ६९ ॥ निजवपुपि विचिन्य स्थाविरी कान्तिमीशः परिणतिमपि दिव्यां स्वां द्विधा सावधानः। प्रवचनपटुपट्टे स्थापयामास सूरि सचिजयविजयादिश्रीभं प्रौढनाना ॥ ७० ॥ विवुधमपि च धीरं वीरपद्दश्रिया तं कृतपरिणययोगं वीक्ष्य शुद्धोपयोगम् । मुदमुदवहदुचैः श्राद्धसङ्घः समग्रो रविमिव दिवसश्रीसंयुतं कोकलोकः ॥ ७१ ॥ परमगुरुरिदानी तैः सहाऽऽचार्यधुर्यैर्व्यहरत कृतकृत्यः क्ष्मातले निर्विकल्पः। हिमरुचिरिव दीपैर्ध्वस्तसर्वान्धकारे जगति मतिमदर्च्यः शीतले शीतलेश्यः ॥७२॥20 कतिपयशरदन्ते श्रीसुराष्ट्रां भदन्ते भजति सुरसमाजोऽभ्याजगामेशसत्कः। अनशनमनुगृहयुतगिरा खर्गिराजः समितिममितिजापादाऽऽप गच्छमजापः॥७॥ 15 [64] 1 'भाग्यपुर्याम्' तिलग देशे गलकुण्डप्रत्यासा- | प्रभम्' धीविजयसिंहरिप? द्वापष्टितमः श्रीविजयमभरिः भाग्यनगरे । 2 'यवनपतिनिवोधात्' यवनपतिः पातिसाहि- प्रस्तुतकाव्यस्य नायकोऽजनि । श्रीयुतयसाहिनः नियोधात प्रवियोधात् । [7137 "वियुधमपि' पंन्यासमपि । 8 'पीरम्' श्रीधीर [663 3 'मुरभिवधनिषेपम् गोहननप्रतिषेपम् । 4 'पाति- विजयम् । 9 'कृतपरिणययोगम्' कृतः परिणयो विकाहस्यस्य साहिः' पाविसाहिईदलसाहिनामा । योगम् । ४ 'कोकलोकः' कोकचक्रवाकः स एव लोकः। [72] 10 'भागाधुः प्राचार्याः सूरयशेष धुः पाया। [67 ] 5 "वियुधपदनिवेश! श्रीधीरविजयाना एकाधिके ) 11 हिमचिः चन्द्रमाः । 12 शीतटेश्यः' वेतलेश्यावान् । सप्तदशरातवर्षे प्रेष्टिदेवचन्द्रकृतप्रतिष्ठायां पंन्यासपदं दत्तवान् । [13] 18 'याकः' भीयिजयदेपसूरिसैनिधी । [7016 'स्थाविरीम्' स्थितशीलाम् । (६२) "विजयादिधी 14 'गच्छणजारः गच्छनायकः।

·महोपाध्यायमेपविजयगणितं [.चतुर्थः सर्गः व्यधित विजयमुच्चैः प्राग दिशो हीरसूरिस्तदनु विजयसेनश्चाप्युदीच्या विशिष्प । गणपतिरयमेवं दक्षिणामण्डलस्य कुनयविषयमोहं दाग निराकृत्य लोके ॥ ७४.॥ श्रीजैनेश्वरशासनं क्षितितले प्रोद्भाव्य भव्यात्मना- मुद्धाराय भवाम्बुधेः प्रयुयुधे यो योगवृत्या स्वयम् । गच्छेन्दुर्विजयादिदेव भगवान देवः प्रकृत्या सतां देयान्मोदमहोदयं सविजयं विश्वावमासाश्रयम् ॥ ७ ॥ इति श्रीदिग्विजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायग्रीमेपविजयगणिविरचिते कथानायकगुरोदिग्विजयवर्णनो नाम चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥ [74] 1 'टीच्याः' उत्तरदिशः। 2 'गणपति' गच्छपतिः । मोक्षम् । 'महोदयः सांदुःखक्षयःइति हैमः [अभि. चिं. [751 3 'प्रौद्भाव्य' प्राय । 4 'गच्छेन्दु' गच्छे | का• १ . ४] 6 "विश्वावमामश्रियम् जगत्लकाश इन्दुचन्द्र इ. 5 'मोदमहोदयम्' आनन्दमपं महोदयं । लामीम् ।

·पद्य ७४-५] 5 : दिग्विजयमहाकाव्यम् । .. पञ्चमः सर्गः। हैं ह्रीं नमः । अथ गणधरस्तत्पदृश्रीप्रभुर्विजयमभः समभवदलंभूष्णुभूमीस्पृशां भ्रमविच्छिदे। अभिनवसहस्रांशुमांशुमभाभरजित्वरः कमन विजयी शीलोन्मीलनुचा समुदित्वरः॥१॥ प्रतिदिनमयं तेजोवृद्धयाऽन्तरारिपराजयं कुशलरचितैर्मनस्तश्चिकीपुरिवात्मना। गणभरधुरं विन्यस्यैवोपंधेयजने धियाड- गमयदमदः कञ्चित् कालं मैयाऽऽहितलोचनः ॥२॥ सबलमुपधाशुद्धं बुद्धं नियोज्य बलं मात् समयमुचितं दिग्यात्रायामुपस्थितमामृशन् । अथ शमभृतां चक्री चक्रेऽभिपेणनमुत्तरां कुमततमसाकीपणां यातुं विमोहजिगीपया ॥३॥ प्रभुविहरणे द्वीपाऽऽहानात् पुरः स्तुतिमङ्गलं जय जय विभोरासीदाशीर्वचः श्रुतिसंहितम् । चतुरतुरगः सर्वाङ्गीणस्फुटाऽऽभरणान्वितोऽ- भ्यस(पोजद्गज गर्जद्गर्जध्वनिगराध्वनि ॥४॥ मुंभगविहगा संव्येऽसव्ये यथाहतया रुता- न्यकृत सुकृतश्रेणीलाभं प्रतिस्थलमादिशन् । जलरुहद्दशो मुक्तावर्धापनानि वितेनिरे सतिलकतया विप्रः क्षिप्रं पपाठ ऋचां वचः॥५॥ 10 15 20 [111 'अलंभूष्णुः' शक्तो भवतीत्येवं शीलोऽलं भूष्णुः 'भूजेः [3] 12 'उपधाशुदम्' उपधाभिः शुद्धं पवित्रम् | "मिया णुक्' ५-२-३० । इति सिद्धहेमीयसूत्रात् प्णुक् प्रत्ययः। 2 भूमी-धर्मार्थकामैश्व परीक्षा या तु सोपधा" इति हैम: अमि.चि. स्पृशाम्' मनुष्याणाम् । 3 'अभिनवसहस्राशुशुप्रभामरजिलरः' | कां. ३ श्लो० ४.४]। 13 'शमभृताम्' शान्तिमृतां साधूनाम् । अभिनवः नव्यश्चासौ सहस्रांशुः सूर्य येत्यमिनवसहस्रांशुस्तस्य प्रांशु. 14 'अभिणनम्' निष्क्रमणम् । 15 'कुमततमसाऽऽकीर्णाम्' रुनता या प्रमा द्युतिस्तस्या भरः समूहस्त्रं जिलरः जयनशीलः । मध्यावरूपान्धकारेण व्याप्ताम् । 4 'कमनविजयी' कामदेवविजेता। 5 'समुदिलरः सम्यगुदय- [4]16 'द्वीपाऽऽहानात्' 'दीय'नानी नगरात् । 17 'श्रुति. शीलः। संहितम्' छन्दःसहितम् । 18 'अभ्यपजद्' अभिपूर्वात् 'पझं सहे' [2] 6 'कुशलरचितैः' विज्ञकर्तृभिः। 7 'मन्त्रैः' मन्त्रः इति पातोः यस्तन्या 'स्थासेनि २-३-४० इति सिद्धहेमीय- रहस्याऽऽलोचनं तैः। 8'तत्रैः' तब्रमौषधं तैः। 'विन्यस्य सूत्रेण पे कृते रूपम्। संस्थाप्य । 10 'उपधेयजने' उपधीयते समीपे ढोक्यते भयध- यिकामोपन्यासेनामासानामाशयान्वेषणरूपपरीक्षार्थमुपधा; उपधातु [5] 19 'सुभगविहगः' मुभगः विजयाशंखी विहगः पक्षी। योग्य उपधेयः, उपधेयश्चासौ जनश्चेत्युपधेयजने । यत्कौटिल्यः-20 'सव्ये घामाते । 21 'असव्ये' दक्षिणे। 22 'जलह- 'उपधाभिः शौचाशौचपरिशानममात्यानाम् । 11 'नयाऽऽदित-दृशः कमलाश्यः श्रियः । 23 'मुक्कावर्धापनानि' मुकानां लोचनः नयैः नीतिभिराहिते विकसिते लोचने यस्य सः । वर्धापनानि 'वर्धापनं वधामणी'ति भाषायाम् ।

·5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [पश्चमः सर्ग: जलनिधिजले वेलावृद्धिर्वभूव विभोः पुरः सकलकलया कार्य सिद्धेर्महोदयशंसिनी। उभयतटयोर्माद्यद्वाद्यावलीपरिवादना- न्निनदमतुलाऽऽनन्दाद् वृन्दं दिशामिव निर्ममे ॥६॥ प्रवहणमयारूढे तसिन् जगजनतारके स इह सुतरां योगो रेजे द्वयोः समकर्मणोः। लवणजलधेर्युत्फ्रान्त्याऽभूत् प्रभोः किमितो दिना. लवणिमवचःस्थित्या लोके व्यतिक्रमसूचना ॥७॥ लवणजलधिः पादौ प्रक्षालयन्निव वीचिभि- रनुजिगमिपू रागान्मुक्ताफलस्तमाकिरत् । अभिनयभवत्फेनश्रेण्या सृजन बृहतीमिवो. ललितकलिकाहस्तैर्भूयो भ्रमन्निव जग्मिवान् ॥ ८॥ प्रतिपदमय ग्राम्यैः सङ्घः कृतार्चनवन्दनः समयवचनाऽऽरोपैनिनन् विमोहमहावलम् । विमलशिखरिण्योसीनं श्रीयुगादिजिनेश्वरं श्रमणमघवाऽनंसीद् भत्तया नवस्तवनोक्तिभिः ॥९॥ लैंवणिमगुणे सर्वाग्रण्यां गुरोर्वहुगौरवं समरसविधे प्रागल्भ्यं चौचितीरणलाघवे । बहुतररुचिः मैत्याकारे सुसज्जनकर्मणि प्रभवति कथं 'मोहं जेतुं न स प्रभुराहवे ॥१०॥ [९] १ 'समयवचनारोपैः' समयः सिद्धान्तद्वचनरूपैरा- | ४ 'चौचितीरणलाघवे' च पुनः ईरणं प्रेरणं धर्मे वलाप मौचिती। ५'प्रत्याकारे' खनकोशे आकार प्रतीति प्रत्याकार [..] २ 'समरसविधे!' समस्य सममावस्य रसविधेः | वनाईदाकारे ऋपिवेषे वा । ६ 'सुसजनकमणि' सजनानां पक्षे सशामपाधैं । ३ 'प्रागम्यम्' पाण्डित्य पृष्टावं वा ।। कर्म दानादि सत्र पझे सजन सेनाया उपरक्षणम् । 15 20 रोपः। [6] 1 'महोदयाशंसिनी' महोदयो महाविजयस्य संस्चिन । [सं. का. ३ श्लो• ३२५]। 10 'ललितकलिकाहस्ते' ललिताः 2 'माघद्वाद्याऽऽवीपरिवादना' मायन्दी चासो वाद्यावली कान्ताः कलिका वीचय एव हस्खास्तैः । पादियाशी समूहसस्य परिवादनात् । [9] 11 'समयवचनाऽऽरोपैः' समयानुकूलवयनखरूपाणामा- [7]8 "प्रवद्दगम्' नावम् । 4 'व्युन्नान्या' 'विशेषगोई रोपाः आ समन्तादोप्यन्ते लक्षे इति, आरोपा बाणास्तेः । कान्तिस्तया । 5 'व्यतिकमसूचना' व्यविक्रम दमनं तस्य 12 "बलम्' शक्तिः सैन्यं वा। 13 'विमलविसरिणि' सूचना। शगुजयनामकपर्वतशिखरे । 14 'बासीनम्' विराजितम् । [816 'वीचिभि.' तरः। 7 'अनुजिगमिषुः' अनुगन्तु- 15 'श्रमणमपवा' श्रमणाः साधवस्तेषु मघवेन्द्रः । मनुमत्तुं बेरठः। 8'अवाकिरत' व्यक्षिपत् । 9'इदीम् [10] 16 'लवणिमगुणे' कान्तगुणे । 17 'मोहम् वनम् 'वृहती उवाताश्या छन्दोवसनमेदयो.' इति दैमः [भने । कामदेवम् । 18 'आह' युरे।

·5 10 पद्य ६-१५] दिग्विजयमहाकाव्यम् । समितिरसिकाश्चेलु: पूर्व गुरोश्चरणाऽऽशया रुचिमपि सदाकारे शस्त्रे मुदा दधतस्ततः। ललितगतयो दानादुच्चैः करास्सदनेकपाः लुतिपरिचिता गन्धर्वाश्च स्फुरत्कविकामिताः॥११॥ प्रणिधिविधिना शुद्ध मार्ग म्यगाहत साऽऽगर्म प्रेमुदितसुनासीरश्चक्रे स्थितिं नयसाधनीम् । समयवृपभब्यूहे न्यस्पन भरं विपमाऽऽयुध- ग्रहजमसकृद् दत्त्वा नृणां परं चहुशोधनम् ॥ १२॥ स नपमनयद् वर्षा हद् धनौघपुरेऽनघ- स्थितिरनुगतं भत्त्येवाब्धि हशा परिभावयन् । प्रतिकृतिशतं चातुर्मास्याः परम्परयाऽऽहतां समहमहनि प्रासे सौम्येऽभ्यपेचयायकम् ॥ १३ ॥ उदितमहसा नुन्नः सूरिः क्रमात् सहसाऽचलद् विमलशिखरिण्यादीशस्य प्रणम्य पदाम्बुजम् । अहिमदपदाद चादस्थानं समेत्य महोत्सवै- गणपतिरिहाऽऽरूढः सिंहासने शुशुभे शुभे ॥ १४ ॥ अधिकृतगुणश्चास्थानं यथोचितमाहतः कृतदृढपरीवारान्निस्त्रिंशकं परिकर्पयन् । उपकृतिधनश्राद्धं देशं वशीकृतवान् घशी पटुतरमतिः सर्व पश्यस्तथाऽऽतधियां पथा ॥ १५॥ [1] १ 'समितिरसिका' समितिरीयर्यादिखा रसिकाः | वृषभाः प्रवर्तकाः पक्षे मयैराष्ट्र विशेषः सहिते पृषभयगें । पक्षे सशामतत्पराः। २ 'सदाकारे शस्त्रे' सदाकरे शास्त्रविशेषे ११ विपमाऽऽयुधमहजम्' विषमाऽऽयुधः सास्तनियन गमावं इत्यर्थः । ३ 'मुति घोटकगतिविदोषः स्वरविशेषश्च ।। पक्षे विषमान्यायुधानि वासंग्रह जातम् । १२ 'यशोधनम्' ४'गन्धर्वा:' या गायनाच । ५ 'स्फुरत्कविकामिता' | मालोचना, [यहुमो धनम् इति पदविभागे] पहुवार धनं धा। कविको मुखयप्रण इता: प्रात: 'कविका कविपं मुखयम्रणम्' [१५] १३ "गुणः' गुणा मूलोतररूपाः प्रत्यठा च । इति हेमः [भभि चिं० का० ४ छो० ३६] पझे स्फुरद | १४ 'चारस्थाने यथोचितम्' यथोचित स्थान माप: पक्षे धार मासमानं कयेः कामितं कविरवं येषां ते । स्थानम् । १५०परीवारात्' परिकराद् गळा कोशावा 'मस्या- [१२] ६ 'प्रणिधि" प्रणिधिः प्यानं गूढप्रपत्र । 'हेरिको कारः परीवारः कोशः सपिधानकम्' इति हैमः [ममिक गृहपूरा प्रणिधिः' इति हेमः [भभि चिं० का० ३ लो. चिं. का० ३ छो० ५५०] १६ निशिका' भूसं ठरवारि २९७]। ७'सागमम्' सरक्षं ससिद्धान्तं ध। ८'ध्यगा-या। १७ 'उपकृतिधनश्राद्धम्' उपकृतिकार पुप धनं पेप हत' प्राविशत् । ९ 'प्रमुदित सुनासीरः' भानन्दिराका तासा प्रादा यत्र । १८ 'आयधिपाम्' भासा जिना प्रस्थ. नासीर सैन्यामयानम् । १० 'समयवृपमप्यूदे' समये सिद्धान्ते । पिटना पा पा धियः पद्धपसासाम् । 20 [1] 1 'धरणारायाः' धरण चारित्रं तस्याराया विचारा ये 6 'अयकम्' अयमिलयकम् । । 'सरनेमा. सन्तय ते नेकपा इस्तिनः सद्भपा वा । [13] 3'धनीधपुरे' माधुनिक्योधानगरे । 'प्रति. [14] 7 'उदितमसा' उदितं च तन्महमेजयुक्तिनागेन । विधतम्' भूतानां रातकम् । 5 'समहम्' महोत्सारम् ।। 8 'नुनः' इरितः।

·[पक्रमः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं मुनिनृपतिना स्कन्धावारस्थितिः शरदोर्द्वय व्यरचि निचिताऽऽचाराणां च क्षितो स्थितिरक्षता । दिशि दिशि समादिश्य प्रौढक्षमाधननायकान् समुपनयता मोहारातेर्वले शिथिलक्रियाम् ॥ १६ ॥ स्वयमपि गुरुर्वापारुप्यं निरस्य शनैः शनैः नयपरिचयात् कोशं मित्रं समेघयिताऽर्थतः। कचन समयं पश्यन् सन्धि प्रशस्ततया परे- प्वनुगुणधिया क्रोधायेपु स्फुटं प्रवितेनिवान् ॥ १७ ॥ कमपि विपये मुख्यं कुर्वन्नयं छुपचारतां कचन वचनाद् गृह्णन् गौणप्रवृत्तिकृताऽऽदरः। कचिदपि महोपायैश्वार्थ सुसूत्रतया अयन् प्रवचनमहासाम्राज्यस्य श्रिया विललास सः॥१८॥ समुदायलोपेते जाग्रदुगुणे गणिनि प्रभु- यधित विधितस्तूण्णं धीरश्रियां पदभादरात् । निगमनविधेः सद्यः कुर्वन् दमं प्रतिरोधक शिवमनुपदं तस्माल्लोके प्रियं समभूदू मुवि ॥ १९ ॥ सुकरकरणप्रत्याहारक्रियाकुशलः प्रभुः सकलविपयान् बुद्धयाँगाजिगीपुरिवाऽऽत्मना। सहृदयजने जाग्रत्तेजस्तपोधनमुन्नय- नयहरणात् तस्मिन् देशे सैमासमादधे ॥ २०॥ जिनपतिमयो नन्तुं शयेश्वरस्थितमुन्नमत् फणमणिगणाधीशाऽऽराध्यं ससङ्घतयाऽनघः। अनुचलदनोगत्री सम्पर मैंरुद्रधसङ्कुले- ध्वनि धनिवरैः पूज्यः पूज्यश्चचाल तपोगणे ॥ २१ ॥ [18] १ 'स्कन्धावारस्थितिः' कटकनिवेशः पो स्कन्धा- 1 दीनां धाराणां गूढपुरुषाणाम् । ३ स्थितिरक्षा' स्थितिये- वारे राजधान्यां स्थितिरवस्थानम् । २०आचाराणाम् ज्ञाना- घस्था-अशता पूर्णा व्यरचि । [16] 1 'शरदः वर्षस्य । 2 'मोहारावे. मोहः कामदेव | 9 'प्रतिरोधके चोरे। एवारातिः शत्रुस्तस्य । [20] 10 "करणप्रत्याहार" करणनीन्द्रियाणि तेषां प्रत्याहारः [18] 8 'उपचारताम्' गौणम् । 4 'प्रवचनमहासाम्राज्यस्य विषयेभ्यः समाहृतिः 'प्रत्याहारस्तिन्द्रियाणां विषयेभ्यः समातिः' प्राचनमागमतत्स्वरूपं महासाम्राज्यं तस्य । इवि हैमः [अभि. चिं. का. १.८३] 1 11 'सहृदयजने' [19] 5 'समुदयबलोपेते' समुत्यो युदं तस्य बलं सैन्यं प्रियजने। 12 'अनयहरणात्' अनीतिहरणात् । 13 'समञ्जसम्' तेनोपेतं युक्तं तम्मिन् । 6 'न्यधित स्थापित निपूर्वक 'दुधागा सम्यक्प्रकारेण ऋजम् । धारणे च' इति धातोरद्यतन्या “इय."४-३-३१ इवीत्वे, कित्त्वे "धुदगम्य." ४-३-७., इति मिन् लपि 'न्यधित' इति रूपं [21]14 'अनघ. पवित्रः। 15 'गत्री' कम्बलिबायकम् । निमू, 7"निगमन विधेः' मार्गविधेः। 8 'दमम्' दण्डम्। 16 'मलयसले देवरया । Pफगाणित 20 ·पर्य १६-२७] ( . NAARAN . दिग्विजयमहाकाव्यम् विधिरधिकृतः क्षोणीपीठे जिनर्जनितः पुरा गणगणधरोपाध्यायादित्र्यवस्थितिसर्जनात् । प्रणतभगवत्पूज्यनान्तर्मलच्छलहारिणा समभिनयता 'मेघस्यहोदयं घुटभेदने ॥ २२ ॥ भगवति गणाधीशेऽभ्यपणे समीयुपि पतनं ध्यरुचततरां नीवृल्लक्ष्म्या हिरण्मयचित्रवत् । विपणिसरणे नावपणांशुकाऽऽभरणश्रिया । समुदयदशां सौरी साक्षादिवाभिनिवेदयत् ॥ २३ ॥ सकलभवनश्रेण्यामुत्तम्भितैरभितः पुरं ध्वजपटलकैर्नृत्यन्मोदादिवोद्धजमविभौ । विहसितमितस्तवीक्षायां दिशामिव मण्डलं प्रतिपदमिहोदात्तत्रेष्ठिप्रकीर्णधनच्छलात् ॥ २४ ॥ भुवि गजघटाऽचालीदयालीकृतार्कसहोदरा. विचकिलभरं कुर्वन्तीव क्षरन्मदवारिभिः । दिवि धनघटास्पर्सायन्धात् सुपुष्करशालिनी स्तनितजनितानन्दा लोके गुरोरभिगामुके ॥ २५॥ निनदति पुरे विस्मरश्रीमरध्वजसङ्करे जगति सकले शब्दाद्वैते प्रसर्पति दर्पतः। विधिरैपि परं छान्नान वेदान् प्रपाठयति स किं दृढतमतया बाढोद्घोपैरजस्रमुदीरितः ॥ २६ ॥ अनुपदमनुत्सेके ठेके महेछजने घने वितरति महे स्वपर्णादीनि क्रमाद् गुरुसङ्गमे । इह सुमनसामैन्द्री लक्ष्मी विभावयतामभू- दतिरतिपदं नृत्यन् गायन पटुस्स यदुव्रजः ॥ २७ ॥ 20. [२३] १ 'मेयस्योदयम्' वर्षाकालम् । । [२३] २ सारीम्' मरिसम्पन्धिी मूपमा पा। [22] 1'प्रणतभगवत्पूज्येन' प्रणतो भगवान सहोघरपायों च तेषां श्रीः शोभा तया । पेन, ईरशो यः पूज्यतेन । 'मेघस्य' प्रन्पारस्य मेघ [24] 12 'उद्वनम्' ऊयं मुभी यम्य तम् । विजयस्य । 3 'उदयम्' वाचदिपदवीपदानस्वरूपम् । 4 'पुट. [25] 13 'विचलिमरम्' विपरि महिला तस्या भरम् । भेदने' नगरे। 14 'मुपुकारिनी' मुटु पुमराः शुभामान: रानी । [23] 5 'समीयुपि' प्रा। 'पचनम्' अहिल- 15 सरित" स्तरितं मेघस्य गर्जिनम् । पुरपत्तनं नाम नगरम् । 7 'व्यरचनतराम' अतिसयेनादिदीपत् । [26] 16 "म्मरपगार' म्मरपनो मादिकं तेन गरे 8नीपम्या' नीद् राष्ट्रं तस्य लपम्पाः शोमायाः । 9'दिर नम्मिन् । 17 "विषिः' ग्रह्मा । प्पयचिवा' दिरप्पं सुवर्ण तस्य विचरो हिरप्मयनस चिनिय । [27] 18 'रे' विदन्थे। 19 'मदेच्छमन उदाइने । 10 "विविसरणेः' विषणीनामापणानां सर िपन्यास्तस्य । 20 "वितरति दसति । 21 'सुमनमाम्' मननानाम् । 11"गुरागरणप्रिया' मुनि पसाम्पामरणान्यताराणि 22 'पटुमवः' मागवाया। 2 . दि.म.६ ·[पनमा सर्गः 10 महोपाप्यायमेषविजयगणित प्रियतमममृद् रक्षायोगाद्यदेव हि गोपुर विशति यतिनामीशे तस्मिन्ननिष्टमिदं तदा। गज-हय-रये सोयणापथे पथकारिणि स्फुरति पुरतः को वा स्वार्थ प्रियो यदि वाप्रियः॥ २८॥ यहनि महति और लोके पुरो निगमेशिनां मधुरचरितायं गायं नटनटनायकः । रसजननता खेदच्छेदं चकार सकारण: सरसयचनाऽऽरम्मा स्तम्मच्छिदे विदुपां न किम् ? ॥ २९॥ पाहुमुमनसामामोदनामयच्छरदागमः कुनयजस्तामावुर्भावाद्विमागमसम्भवः । तमसि सुहशा किश्चिच्छेपः कृतः सुकृतोदयः सुरभिरमिता श्रीमत्सूरेयशोभिरयं जनः ॥ ३० ॥ यमनमरसि ग्रीष्मो भीष्मस्तदा विशदाशयै- धनयितरणे हर्षाद वर्षाऽऽगमः समनीयत । परपि पातपध्येयं देवं विमृश्य शुमं नृणां फिम गुणतां मेगुः सूरे समागमने पुरे ॥ ३१॥ परिसिव्यायानां राया क्षणयीक्षणे सगरमा गामायान्मनागपि तदृशाम् । अनिमगिरनारमाय मा अमरिति निथप- मरगतिमापूजी सपिभ्रममापनात् ॥ ३२ ॥ प्रतियहम् तत्र न्यासीय मणितोरणे म्युवितविनर पिम्पासम्पानुपिम्पनसन्ततिः। द्विगुणसुपमामाविय निरस्ततमास्तमा समयगमने सान्द्रंयान्द्रं रुघा पटलं तथा ।। ३३॥ गुरपि विशां पश्यां जगबनतां व्यधा- भिनवसुधालिसे कुंडये पर शतयिम्यितः। सममिव पुरीलोकं साक्षात् पवित्रयितुं स्वतः प्रणतममदापूर्ण तूपणं प्रमोदयिताऽशिपा ॥ ३४ ॥ [28]1 गोपुरम् पारम् । मर्येण न्यान। [32] 9 नवमृगशाम्' नव्यकमलाक्षीणाम् । 10 'मेरा- [29] 3 'निगमेरिनाम्' वियुधमहात्मनाम् । 'दयोदम्'। भावार' रोमशाभावात् । 11 एमाः' देवग्नियः । भयमनाम् । 'सम्मछिदे सम्भो जानं तं नितीति [33] 12 दिन दिनात् एषः। 18 दिगुणपुरमाम्' दिगुणसाविलापिनी धौभाम् । [3016 'गममनगरम्' मतिपुप्पाणाम् । 7 'भामौदेन' [34] 14 'अस्याम् पुर्ष्याम्। 15 'अभिनवमुपाति' अभिनवा मन्या या मुषा तया लिसे 'गधा मूनो इपि भाषायाम् । 16' मिती 117'अमापूर्णम् ममदोऽसेनाऽऽर्णम् । ५ . 23 रिकाम। गुगन्धेन । [31] 8 'अनुगुगताम्' औचिलम ·, 5 10 15 पद्य २८-४१] दिग्विजयमहाकाव्यम् भवनवलभी श्राद्धः पुष्पम्रजोऽचललम्बिरे परिमलमिलभृङ्गारावैरिव स्तुतिवादिनी। गणघरगुरौ जाग्रद्ब्रह्माऽऽयुधे समुपेयुपि धनुप इव किं जीवा एताः संरस्य विपातुकाः ॥ ३५ ॥ घरयुवतिभिरे द्वारे सुमङ्गलकर्मणि सपदि वितते स्थाले भुक्ताभृतेऽत्र हिरण्मये। प्रतिकृतिमिपात् तासां नांगागना इव भूतला- लंलितवपुषः प्राप्ता रेजुर्गणीन्द्रनि सपा ॥ ३६॥ गणिदिनमणि दर्श दर्श प्रमोदमहोदयाद् *चिहसितमुखाः पद्मिन्यस्ता व्यधुर्मधुरक्रियाः। नटनमटनप्रादक्षिण्यं स्थिरक्षणवीक्षणं प्रणमति मतिलेहाद गेहादुपेत्य पुरो गुरोः ॥ ३७॥ सपरवशाः काश्चिद् गानं विकस्वरसुखरैः सरसिजदृशः प्राचामाचारजैवलैयधुः। यदनुभवतस्ताम्राक्षीणां वरः पिरपुष्टता. न्वयपरिगतां गौणी गृत्ति विनिश्चिनुतेतराम् ॥ ३८ ॥ अरुणवसनश्छन्ने मार्ग नखांशुभरैरिव परमगुरपश्चेलयनात् तदा दधतः क्रमौ । उचितमुदये सौरः पाद वोऽपि सरागता प्रभवति तमभित्त्य दोपापहारविधौ पडः ॥ ३९ ॥ परिकलितयारामैः सौम्यमहेश्वरलेक्ष्मणै- (परिणतिप्रौढोच्याये सुधर्मसमाश्रये । गणिपतिगुरुस्थित्यामेवं सुपर्वपुरस्सर- ममरनगरीसख्यं मुख्यं तया नियतं दधे ॥ ४०॥ फणिपतिसमासीनः शश्वरः प्रभुरन्तिके. ऽस्य जयति परं पार्श्वः श्रीमान् महेन्द्रमनःमियः। गुरुपरिचयादिन्द्रोपेन्द्रागमेऽत्र न विसपः स्मयहृतिपुरे लकापुर्याः प्रभाभरमासुरे ॥ ४ ॥ [35]1'भवनवलमा' भवनानि गृहाणि तेषां बलभिः वंश. [38] 10 'रमारपशाः' यमापीनाः । 11'सरचिजहाः' परारिदिप भाधारसस्मिन् । 2 मारा: नमरगुप्मारवैः। कमलाश्यः। 12 परपुटतान्वय" कोकिलांग। [39 13 'सोरेः सूरिसम्बन्धिभिः। [36] 5 हिरम' सुवर्णयुके। 6 'नागानाः' नागलोक [40] 14 'मारामः' उदानः। 15 "लक्ष्म लगीवद्भिः। 7 'मलितवपुपः' कान्तदेहाः । 8 निनंषया' | 16 "माये' मारोहे। 17 'मुपपुरस्मरम्' पयूरगादिपर्वपूर्वक नन्तुमिग्या। देवतापूर्वकं था। [9719 'गनिदिनमनिम्' गनिनु दिनमनिः सूर्य इव सम् । [11] 18 स्मयहतिपुरे' सीरोहीनगरे । 1B पुर| Bाने। 20 25 3'मावा गुणः। 4'स्मरस्य'मदेवस्य । हिर । •Aनिसितारः।

·[पञ्चमः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेषविजयगगिनं वसति धनदः सर्वः पौरः परं न कुवेरक: परमरतिमान् वारुण्यां न मंचेतसि चाग्रिमः । न चपलकलां काप्यादत्ते स पुण्यजनोऽप्यहो प्रमुदितमनाः सद्यः सौरोदये न जडाऽऽत्मभूः ॥ ४२॥ यहुकुशलतारामाः कामाऽऽस्पदं सुमनःमियाः निदधति रसं पात्रव्यूहे सिताम्बरसङ्गते । सुकविकलया कान्ताः शुद्धर्मरुद्भि रुपासिताः प्रसृमरमुखामोदा वैस्यां महाशयनन्दनाः॥४३॥ अभिनवधनावाप्त्या स्फीताश्चिरं मंगधश्रिय- स्तपगणगुरोस्तस्यां स्थित्या सुधर्मसधर्मणः । अभिनतमहाराजप्रीत्या प्रभासविशेषता पुरि परिचिता भव्या येनोत्सवैर्वरदा मता ॥४४॥ समयचतुरर्जीवाजीयादयोऽङ्गदयोदय- प्रकरणबुधैर्विश्वेऽप्या मतेर्विपयीकृताः। गणनृपगुरुपत्यासत्या स्फुटं चतुरङ्गता. जिनि फलवती तेषां तस्माद् विमोहपराजयः॥ ४५ ॥ . विजयचरितं सूरदूरे कुलाचलचूलिका- स्वविचलरसाद गायन्ति मोल्लसन्मयुवालिकाः। स्फुटतरतया जातं पुण्यावदातशतैरिदं परमरमया रम्ये तमिश्चिरंतनपत्तने ॥ ४६॥ यहुलसुकृतैश्चातुर्मास्याः क्रमात् समतिक्रमे तपसि तपसां राजा जीवाह्रयस्य दृढाऽऽग्रहात् । उदयनगरे श्रीमत्पार्धाभिषेकविधित्सयाs. भ्यचलदचलश्रेणीकीर्णाध्वनाधिकधामवान् ॥४७॥ कचन चिटपश्रेण्या गोत्रस्थिति स्थगयन् निजा. मपथगमनेनैवाऽऽलब्धः समेखलतां गिरिः। परमगुरुणा कुटीमः परं ददृशे पथि कुनृपतिरिय ऋरक्रोडाऽऽश्रयेण कुरङ्गभूः ॥४८॥ [42] 1 वारुण्याम्' मदिरायाम् । 2'प्रचेतसि वरुणे । [44] 12 'स्फीता' विस्तृताः। 13 'मगधश्रियः' मगध- 3'सरोदये सूर्योदये। देशलाम्याः। 14 'मुधर्मसधर्मणः' मुघर्मसामिगणधरसमानस्य । [43] 4 "रामाः' नियः। 5 'कामाऽऽसदम्' मोहम्थानम् । [45] 15 "प्रत्यासत्या' सेवया । G'मुमन.त्रियाः देवप्रिय. रम्भादयः। 7 'रसम्' 'विमवार [46] 16 "मयुबाठिक.' सिमरबालाः। 17 'परमरमया' मित्र्यका सामाजिकाना वामनारपेण स्थित रत्यादिको भाव. हरिरा-] परमलया। हृदय रम्यमानो रग रहारादिः । 8 'पात्रय्यूहे' पात्राणि नायट [47] 18 अधिकधामवान्' अधिकप्रतापवान् । बिहटानेपां म्यूहे रामहे। 'मादिः देवः । 10 'अभ्याम् [48] 19 'पिटाया' वृक्षराज्याः। 20 'गोत्रस्थितम्' नगर्या । 11 'महाराय नन्दनाः' महेच्चपुत्राः। अभिजनस्थितिम् । 21 'कूटे.' शोः। 22 'पुरजभूः' मृगभूमिः । 20 25 ·• 5 10 पद्य ४२-५४] दिग्विजयमहाकाव्यम् . अविरलदलदल्लीवेल्हत्सशोणिमपल्लवैः- शेयरयुवतीगीतैः स्फीतः प्रणुन्न इवाचलः । नटनघटनां रागात् सूरेः पुरस्समजीघटद् मृदुलपवनाद्.गुत्रवेणुध्वनिध्वनितोत्सवः ॥ ४२ ॥ कचन निवसत्पल्लीभिल्लीजनेन सविस्मयं करकिसलयैर्गुञ्जापुञ्जाऽऽदरेण विभूपितैः। विहितमसकृत् सूरिमुग्धप्रणामविधि दृशा प्रतिपदमनारम्भात् सम्भावयन् पथि निर्ययौ ॥५०॥ ज्वलदनलजज्वालामालार्जटालमनाकुलः कुलगिरिकुलाचारेणोचैश्चलन्तमिवाचलम् । यतिमिव दृढध्यानं साक्षानिरक्षत सूरिराद कचन रचनाभीमे सिंहासनेन शिलातले ॥५१॥ अतिमृदुलतारामाः कामाश्रयः परभोगिनां *किसलयकरैर्वातोदूतैर्गुरुं प्रणता लताः । तरणिकिरणलेशो माऽसां मभूदिति भूधरोड- स्थगयदभितो दिक्चक्रं चोत्तरः शिखरैः खरैः ॥५२॥ जलदपटलीवासोऽवाप्य कचिच सिताम्बरः समजनि देवग्रासात् कापि स्फुटं स दिगम्बरः । भयमुपनयन भिल्लोदीपणर्द्विधाऽपि च मल्लक कचन सुरभिसल्लीबिल्लीवनर्जननन्दनः॥ ५३ ।। शयरपृतनानाथः सूरेः पदाम्बुजमानमन् मनसि रसिको वाचां पाने सपानवराधिपः। शपथमदधात् त्रस्यजन्तोर्वधस्य रहस्यवित् परमगुरुणाऽऽदिष्टे शिष्टे महोदयदेशने ॥५४॥ [49] 1 'शपरयुवतीगीतेः' भिल्लीगायनः । वेणुष्वनि [53] 8 'जलस्पटलीवासः' जलदः मेघसस्य पटली छ देगुः वंशस्तस्य प्वनिः शुन्दः । सुदर्ष कामः वन्नम् । 9 'दवप्रासानु' दावानलबलात् । [5013 °पली प्रामम् । 'पली च प्रामके युज्याम्' | 10 मिलीगं: किरातोत्सितः । 11 'मनकः' यागः । 'भ पति हेमः [अने• सं• का० २ लो. ५००] 1 4 'गुना गुमा माह-वाणयोः' इति ऐमः [अने. सं. कां• २ श्वे. ५१५] । कृष्गला 'चोठी' इति मापापम् । 'कृष्णा तु गुमा' इति ईमः। 12 स्टीकरीवनः' सहीशविशेषसस्य यस्यः लनामापा [अभि. वि.क. ४. २२१] पनम् । [51]5°जटालम्' राटायुधम् । [54] 13 शरतनानाथः' भिसन्यातिः। 14 'शरम्' [5216 'तानि तानिः सूर्यः। 7 'भूधरः' पर्वत । प्रतिशम्। Pउलय। Pमली। 13 20 ·[पञ्चमः सर्ग: 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं सरससरसां तीरे धीरे स्फुटे तटिनीतटे पटनिलयने पूर्व जीवाहयेन निवेशिते । भमुरधिवसन् शुद्धाचारैः पटुटुमिः स्तुतः शबरविपयं धर्माऽऽधानः स पावनमादधे ॥ ५५॥ फ्रेमगमनिकायोगाद् योगातिशायिमहस्तिनां समुदययुतः प्रापद् व्यापभरस्य विनाशकः। विशदचरणोत्साही नाहीपुरं पुरन्दर- प्रणमतशिरोरत्नज्योतिःपरीतपदः प्रमुः ॥५६॥ अधिगतगणाधीशाभ्यासाऽऽगमान मुदमावहन उदयनगराधीशः प्रातर्जनरथ तुष्टुवे । जय जय विमो! त्वं सुन्दर्या विलोकनमादरात् कुरु गणगुरुपातौ पुर्या महोत्सवसन्ततेः ॥ १७ ॥ प्रतिजनगृहं जज्ञे पुप्पम्रजामवलम्बन प्रस्मरयशोराशेर्भासां गुरोरिव साम्मतम् । निशि दिशि दिशि खैरमान्या द्विजाधिपतिप्रिया पटलकमिव प्रातःप्रवृत्तमिवाचलम् ॥ ५८॥ उदयननगे सौरं तेजश्वकार सरागता- मुदयनगरेऽप्येतचेतश्चमत्कृतिकारणम् । सपदि कमलाऽमोदः प्रादुर्यमूव ततो द्वये मुवि सुमनसा राज्या राज्यातिशायिमुदो धृताः ॥ ५९॥ अशुभततरां लक्ष्मीस्तााग्रजातिसमुत्थिता व्यपहृततमा रत्नश्रेणी विभूषणमासुरा। मगुणिततरालङ्कारश्रीस्तथा हयवाहने वदति विभवं सौरांशूनामुपस्थितिशालिनम् ।। ६० ।। प्रसरति परं सौरे गोरे रुचां निचये चये दपति सुतरां वैवयं ते द्विजेशकलामराः । प्रकृतिशिशिरा अप्याँस्यायै मुद्रां न कलङ्किनो न भवति रतिदांपाधारे सुवृत्तमहोदये ॥ ११ ॥ [55] 1 'परपसरसाम्' मुटुसरोवराणा कोकूयितादि-17 'परीतपदः परीता परिवेष्टिता पारा यस्य सः । 2 टिनीनटे' मन्दाकिनीनदीतीरे। रविषयम् मिप्रदेशम्। 4 'पावनम्' पवित्रम् । [6018 'तार्याप्रमावि" वायो भवानेश्वप्यमानाविधः। [56] 5 'क्रमगमनिकायोगात्' कमेः पादः गमनिका विहार [6119 'द्विजेशकलामराः' दिजेप्रचन्दसम्य कलामराः । G"चरणोत्साही' निर्मळचारित्रे उत्साही ।। 10 'नाम्याचे स्थित्ये। 20 25 जमानाम्। ग्मयोगात्।

·5 10 15 पच ५५-६८] दिग्विजयमहाकाव्यम् हरिकरिवरः सिन्दूराक्तं शिरः समघर्पयत् कुलशिखरिणि प्राच्ये तस्मादिवारुणिमाश्रये। मद्जलललदृनश्रेण्या समं क्वचिदुद्ययौ तिमिरनिचहा सावपर्येनोद्भवद्भयसम्भ्रमात् ।। ६२ ।। दिशि दिशि निशि स्फारास्तारा दधुर्मधुरप्रभा- मुंपसि सपला सौरी कान्तिस्तदाहरणादिव । भृशमुदयते प्राचीमागे सदाधमहाद्भुतं दिशि जलपतेस्ताद्रूप्येणाऽऽगते गणभास्करे ।। ६३ ॥ द्विजपतिमहाराज्ये रात्री वभुःप्रभुताभृतो जगति सततं नक्षत्राणां गणा गगनाङ्गणे । महसि हसिते सौरे दूरे ययुस्तमसा समं प्रकृतिसमतालभ्येऽलभ्ये भवेद् भुवि साधनम् ॥ ६४ ॥ गंगनसरिति लानं चक्रे द्विजाधिपतिश्विरं भगणमिपतः प्रादुर्भूतास्तदम्बुनि बुहुदाः। निपिडजडिमच्छित्यै वेगाद् विभेजुपि वारुणी- मुपसि विरते तस्मिन्नेते क्रमाच्छममाययुः॥ ३५ ॥ वसतिमिलिता लोका: सौरे समागमनोत्सवे- वहमहमिकापूर्वं कर्तुं वसुव्ययमुद्यताः। अनुनिजगृहं जग्मुः सर्वेऽधुना भंगणा इव नवरुचिधनप्रत्यासत्तिं विभाव्य च गोपतेः ॥ ६६ ।। मुदितमनसः पुन्नागास्ते करान् यदितस्ततो विदधत इहोदात्ता दानाऽशयाः कलभोत्तमा। परिणतितराः केचित् पोती अपि प्रयतैपिणो विविधरुचयः सौरस्थानोन्मुखाः प्रतिभान्यमी ।। ६७ ॥ अभिजिगमिपुः सर्वो राजप्रियादिगणोपरां समुदपि महः सौरं गादुपस्थितमामृशन् । इदमनुययौ तस्यावश्यं कलाधरमण्डलं क्षणपरिचये का वा पूर्वाऽपरागतिसङ्गतिः॥ ६८॥ [62] 1 'हरिकरिवरः' इन्द्रहस्त्री। 2 सिन्दूराम्' । मिश्र पूर्व यस्य तत् । 8 'वमुव्ययम्' इत्यव्ययम् । १ भागः' सिन्दरैरार्फ विटेपितम् । नक्षत्रानि। 10 'गोपतेः' राम: [6313 'उपसि' प्रातःकाले । 4 'गणमास्करे' गणेषु 167] 11 'पुषागाः पुरुषेषु नागा हसिनः। 12 'कल. मारकर रस्मिन् । भोक्तमाः' कलमानिंगदादका गजपालापूरमा ! 13 'ददाता:' 165] 5 गगनसरिदि सर्ग झापाम् । भगणमिपतः तारा. महाशयाः114'पोता पोता सरंका गया। 10017 'महमहमिकाम' परस्परमहं एक इलसामहमहा [681 15 'लापर" कलापरपन्दः। 20 25 . गगव्याजतः।

·५० [पष्ठः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं तदनु काश्चन-रत्नमयैर्युताः प्रवरपल्ययनैस्तुरगोत्तमाः। अनुचरश्चतुररुपरक्षिता अगणना गणनायकमभ्ययुः॥९॥ हरिक-शोण-हलाहक-पहलैर्धवलं-लोहित-नीलक-पिङ्गालैः। प्रचलितैललितैः पुरतो यभी सचतुरं चतुरङ्गयलं हयैः ॥ १०॥ अंतिचलाचलचालधिफेशरैर्चिततपक्षतपो गरुडा इव । कनकरश्मिघरा हरिपुङ्गया नृपरवेः परवेगभृतो यमुः॥११॥ जवनता 'विनतातनयाऽऽश्रयादुपनता ननु तायवराऽऽख्यया। पवनतोऽप्यतिशायितयाञ्चले हरिवलेरियले श्लथताकरे ॥ १२ ॥ हरिपरिक्रमणे जनतामनः सजति चारुपदेषु रजोमिपात् । तदिव धूनयितुं चलताऽभवरिपदेऽरिपदे विपदेधके ॥१३ विदधतः किमु मण्डलमाश्रिताँश्चरणरेणुमिपात् परिमण्डलम् । उपदिशन्ति मनोऽणुकणान् म ते हयवरा यवराजिरसोत्कटाः ॥१४॥ फरिपरिश्रमसम्भ्रमकारिणोऽन्तिकमुपेत्य निवृत्त्य सुदूरगाः। विदधिरे तुरगा उरगारिवत् संनिगमे निगमे गतिविभ्रमान् ॥ १५ ॥ तुरगचक्रमवक्रतया कचित् कचन वक्रपरिक्रमविक्रमम् । विविधयेलितबल्गितकौशलादपि कलापिकलामतनोत् पथि ॥ १६ ॥ प्रतिपदं फनकोत्किरणैर्नृपः सुरपतिप्रतिमोऽभिचलन गुरोः । मुंभगपात्रजनं पथि नर्तयन् मुदमवादमवाप संहास्तिकैः ॥ १७ ॥ [१०] १ 'हरिक-योग-हलाहक-पहले:' हरिकः पीतहरिव. [४] ४ हयवरा मण्डलं विदधतः किमु मनोऽणुकणान् छापा 'हरिकः पीठहरिवठायः स एव हालाकः' इति हैमः | परिमण्डलं परिमाणं घtसमुपदिशान्ति स' इत्युप्रेक्षते । [भिpिort० ० ३.८], शोगः कोकनदयविः, [५] ५'सनिगमे' पणिसकोगें। ६"निगमे' मार्ग। Keeपित्रिवो इयः, पहरे: मिक्काचामः। २'धवल- घोहित-नील-पिहा: पहा श्वेता, कमोहितो किया, [1]७ 'कलापिकलाम्' मयूरवदतिविशेषम् । मी मानीटाढि पीतरी। ३ 'सतरम्' हयचाल [10] ८ 'भवादम्' प्रतिपक्षरहिवं-मनुस्य पपा स्वाद मगष्टाः सर। दया। ९ सहालिक हम्तिसमूह, मालिका पादः सह या। [911'वरपरययनः श्रेष्टपयांग: 'पर्याणं तु परययनम्' इति | इति धातोः 'दशमतः शरि' ४-३-४९ । इवि मिमीयसूत्रेग देमः [भि.पि... १८.]। वर्तमान रूपम् । 10 "विपदेयके करवर्धके। [11]: 'मविपराधिफेसर.' अतिपलबोगदः [15] 11 'टरगारिव' गाया 'यारातिनिजि वन. 'बारायन कार पारेवादिः' इति हैमः [अभितुष्टः इति हैम. [अभि. वि. का. २ • ]| वि.t.४.३.५]. 3 "पितापवाय.' वितता विस्तृता' पएस शरना। दरियार.' अशा [16] 12 विवियर्वशित्वनिगतकोग्रलाद' विविधानि येदितानि लोटनानि यपिमानि हतानि य देश पलारेपार । 'मात. (1015नना' पिन नय' गराया. सयपार न हो 'तिम [म. परातोटनानि न पेक्षित'-'पोरित पयितं तो रिशानियल at.1.1.0 Gentines टाया। हैमः [अनि .st. ४.३]। ' तमम्। [17] 13 'गरसमितीन.'सः। 14 'समगावगनम्' [13]8tvमो ममरे। 'सी''पन्न यापुमा सोमनाः पत्रमना मानिna ·५१ 5 मद्य ९-२७] दिग्विजयमहाकाव्यम् समभिनभ्य रयात् परया श्रिया क्षितिपतिर्जिनशासननायकम् । पुरवरेऽस्य निवेशमकारयत् सविनयं विनयन दरिद्रताम् ॥१८॥ समभिपेविधि निरमापय जिनवरे ननु विघ्नहराऽऽहये। सफलसङ्घसमक्षमयं कृपारसदृशा सहशा जनरञ्जनः॥१९॥ मुनिवरानिय रागजयोर्जितान् वुधपदे विनिवेश्य कृतार्थयन् । सुकृतपीवरजीवचरास्तिकं द्रुतमसन्तमसं भुवनेऽकरोत् ॥ २०॥ स्मरवशीकरणाय जगद्भुवामवनिजातवनीपरिजीवनम् । मधुपगीतयशा मधुराययौ प्रथमतोऽथ मतो रसिकाङ्गिनाम् ॥ २१ ॥ बहुदिनान्युदगम्बुजलोचना विहरतः कृशकान्तिरहर्मणिः। हतवसुन्नु दक्षिणया तदुत्सुकमनाः कमनादिव निर्ययौ ॥ २२॥ हिमवतः परिशीलनयोत्तरा विरहतापमिवापचिकीरभूत् । अहिमरश्मिरसौ नवपद्मिनीरतिफरोऽतिकरोदयदुस्सहः ॥ २३ ॥ गलदमन्दपैरागपिशङ्गितोऽपि वकामुकन्मधुपवजः। विटपरागितयेव तमस्समः कमलिनीमलिनीकरणं यभौ ॥ २४ ॥ जल-नभा-स्थलचारिवपुष्मतामनुययुमिथुनानि परस्परम् । कलरवैर्यतिनामपि मानसे स्मरमयं रमयन्ति रसं भृशम् ॥ २५ ॥ विरहिणां सहकारमहीरुहा किमपहृत्य कुलान् मुंकुलादिभिः। प्रियतमाङ्कजुपा सुदृशां पिध्वनिभृता निभृता रतिरादधे ॥ २६ ॥ हिमवतः पवनो मृदुरावची मनसि संझनयन् मैंदमगिनाम् । कमलिनीवनसौरभसम्भृतः कमलकोमलकोश विघटनात् ॥२७॥ 10 15 20 [10] १ 'विनयन्' मपनयन स्फेटयन् । २ 'भूदरिद्रताम्' | तुल्यया । ५'जनरलनः' लोकसन्तोषः । मराणी दरिदमावम् । [२२] ६ 'हवसुः दक्षिणया' दक्षिगया खिया इववसुर [१९] ३ 'कृपासशा' कृपारसध्या । ४ 'सरशा' | सन्। [2031 'युधपदे विद्युपपदव्याम् । 2 'कृतार्थयन्' उपसरयन् । कति नरकामुकम्तेन समानः। 15 'मधुपत्रमः' भ्रमरसमूहः । 3 'असन्तमसम्' अनन्धकारमाद, अपापम् । 16 "विटपरागितया' पिटपा: वृक्षास्तेपु रागितया । "विटपः पुनः [21] 4 'मरवशीकरणाय' स्मरः कामदेवख पशीकर्तुम् ।। पल्लवेऽपि च पक्षेषु' इति हैमः [भने सं० को. ३० 5 "वनीपरिजीवनम्' बनी मिक्षाघनमेव परिजीवनं जीवितम् । [25] 17 'जल-नमः स्थलचारिखपुस्मता जलयर-रोयरस्थल- 6 'मधुर' मधुपो भ्रमरः । परप्रागिनाम् । 18 'मियुनानि' इन्दानि 'टीपुंगो दन्द मिपुनम् [2017 'उदगम्युजलोचना' उदग् उदयतीवि उदयमलासी । च तत्' इति दमः [अभि. चि. कां. ३ श्लो. २०२] । 8 'अहमति.' सूर्यः। 9 'कमनाद' परिपतार कामाद्या । 19 'सरमयम्' कामयुतम् । [23] 10 'अपचित्रीः' दुरीकर्ता । 11 'अहिमरदिनः' [26] 20 'सहरमहीरहा.' भाषासाः । 21'पुलान' सूर्यः । 18 अतिकरोदयदुस्सहा अविकराः परिणापामुदयेन | सभातीयमानिनो वृन्दान् । 22 'मुलादिभिः' मुपलादिभिः । दुरगहोऽगनः। 23 "पि पिरः कोकिलः। 24 निमृता विनीता। [21] 13 परागपिसद्वितः' परागः परजोन पिशितः [27125 'सपनपन्' सादरन् । 26 'मरम्' आनन्द पीतर 14 'नायरा' नपः नवीन पासो सामुनरोऽनुमोदयोः रानम् । 27 को प्रेयः परः योनिध। .

·Area रिपमिनी: दिभुतयोगताः। गमे सरसीलडे निःशेषनिशा तद्वयपाक्रियतेश यैव महोत्सवे 5 प्रप 10 महोपाध्यायमेषविजया [पश्चमः सर्गः सरससरसां तीरे धीरे स्फुटेत पटनिलयने पूर्व जीवाहरे प्रमुरधिवसन् शुद्धाचारै शर्यरविपयं धर्मा गाने प्रपश्य पोलाः ॥ ६९॥ क्रमगमनिकायोर समुदययुत विशदचर रः सौराऽऽगमलविसत्वरे ॥ ७० ॥ रामः स्वः प्रविकखरे- कानां दाग वियोधविलासिनाम् । कर्तुं सरध्वजमण्डलं मुग्वरीकुर्वत् सर्व दिशामपि मण्डलम् ॥ ७१॥ अमरसरिति प्रोत्फुलं यद् ग्रहोत्पलकाननं चियति तदलं सारी दीप्तिः शुगोप सरोपणम् । द्विजपतिरुचे शादेवं क्षितावपि वीक्ष्यतां विषयवशतः सर्वानीनग्रहोत्पलकाननम् ॥ ७२ ।। गगनसुभगाऽऽरामे राबायुद्धप्रसवायली विकसिततरा सौरी पूजां तयेव विधित्सुना। विधुंधनिवहे नेदानी द्रागचीयत सर्वतः मभयतु भवाँस्तत्साहाय्यं विधातुमनातुरः ॥७३॥ इति नरपतिः सुतस्तत्रांर्थिकः प्रतियोधितो ध्यधित सहसाऽऽदेशं देशे प्रवेशमहामहे । कुरुन सकलां सन्नां सद्योऽनवद्यपताकिनी- मभिजिगमिषुः सूरेरेवं कृनाभ्युदयक्रियः ॥ ७४ ॥ तृणमिव दिवमेवं भावयन् भावशुद्ध्या उदयनगरदेशाधीश्वरः स्त्रीयऋद्वधा । सुरपतिरिव सूरेः सम्मुखीनश्वचाला- चलमपि बलभाराचालयन्नवलश्रीः ॥ ७॥ इति श्रीदिगविजयनानि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते कथानायकस्य उत्तराशाविजयवर्शनो नाम पवमः सर्गः ॥ ५ ॥ 1 P0 25 30 [03] 1 मिटिनलटिटाइलीनाम्' मिलिताच ते रलिनाक्षेति [72]7 'अमरसरिति' स्वर्गनायाम् । 8 'महोत्सलकाननम्'. महिलवितामारामायः सत्यसासाम् । प्रहा एवोसलानि कमलानि तेषां वाचन वनम् । 9 जिरतिरचे. [70] 'रममनम. नामदेवाः। 3 "विस्तरे' प्रसारिणि । चन्द्रकान्याः । [7114 'बाद्याऽऽयम.' यादोदानम् । 5 'सरध्वज 173] 10 'विजुधनिरहे' पण्डितसमूहे । मादरम्' पदिनभमुहम् । G'मुनगेयुर्वत्' वचालीकुन् । [74] 11 'अनवद्यानाकिनी' निपियैन्यम् ।

·४९ 5 पंच ६९-८] दिग्विजयमहाकाव्यम् पष्टः सर्गः। श्रीः ऐं नमः श्रीपाहते। अथ चचाल विशालयले पुरो मंदमलीनकटा करिणां घंटा। घनघटेव भुवं परिसिश्चती तरुणतारुणतान्वितविन्दुभिः॥१॥ सकलसाध्यपिधेर्चरसाधनं धनवलेऽवधिरेच गजाऽचली। पथि जननजतापमपाहरत् सुकरशीकरशीतलवारिभिः॥२॥ किमिदमीयमिपात् समुपस्थिताः भुसिसेविपया विपयाचला। गलदमन्दमदाम्बुविनिर्झरा न बहुधा धातुविभूपिताः ॥३॥ कर-चतुष्पद-यालधि-शेपसा क्षितितलस्गसौ गजसंहतिः। सपदि दर्शनतोऽप्यभिनन्द्रयेन्नॅपरमां परमां खलु तादृशी ॥ ४ ॥ कनक-रत्नविभूषणरश्मिभिः समभिभासितदिग्वलयाभितः। भृशमदीप्यत सा द्विपसन्ततिः सुखचिता खंचिता शुभलक्षणैः ॥ ५॥ परिणता फचन कचिदुन्नता द्रुतगतिर्यदि वा स्खलिता हठात् । गजघटा कचिदम्बुधरोदुरखनवती नवतीवयानुगा ॥६॥ प्रणमनाय कृतोन्नतपुष्करा कुंथचलाचलरश्मितरङ्गिणी । गजघटा रुरुचे यमुनेच साऽऽतरसा तरसा तटभेदने ॥७॥ रजतकिङ्किणिकारणपूरितैर्ममददनतरभ्रमरवरैः। द्रुतविलम्बितमेव जगाम सा धनमदा न मदाऽऽयतष्ठिका ॥८॥ 10 15 [.]१ 'वरणवाऽरुगतान्धितविन्दुभिः' हसिना वारण्ये [-]५'वोझवपुष्करा' कृतान्युशवायुदप्राणि पुष्पाणि स्वेदविन्दयोऽरणा भवन्ति । शुण्डाया भप्रमागा यया सा 'म यस पुपरम्' इति हेमा [२]२ किमिदमीयमिपार समुपस्थिताः' गनघटापा [मभिः पिं० को० ४ छो० २९०] । ६ 'पुर कुये पर्णः हामीयं पन्मियं वसात् किं न समुपस्थिताः । परिमोमः' इति हेमः [ममि० वि० ०३ छो०३४] [५] ३ 'मुम्पचिता' मुघपुष्टा । ४ 'सचिता' ध्याता | 'क्यः स्पान कारकम्पले' इत्यनेकार्यः । ७ वरमिणी' नदी। ३'गुमटक्षणे: मदनानिलक्षणः । ८'रसा' शीघ्रम् । [111 'मदमलीनस्टा' मदः दानं वेन मटीनाऽऽपिलाः कटा शेर. पुंचिहं टेन प्रापालादेकरदारः 'अय थिो मेहनं शेरो. गदा पायांसा। 'पटा पाहूनो गजानो रचना पटा पहना पसी' इति दमः [अभि.वि.कां. ३. २७४ | Tr. पटना पटा' इति हैमः [अभि• वि• • • २८९] रमा राजननीम् । 3'धनपटा' मेघमाला। [0]7 'परिन विदितपातपरिणता 'ग्याती परिनटी [3] 4'प्रनिगेविषया' प्रभु मेपिनुनिच्या रिसेविका तया । गरः'परी ईमः [अमि• पि• • ४ . २८५] । रिपयाचला. देशपरंताः । 8"उदुर नुमुनतम् । 9 मादीनदयानुगा' नाममा [4] 5 'पर-चपद-कारपि दोरमा' करः जना दधिनाया दीमा हदगपष हदा यावामाननुगरतीति। परः सदा ति देमः [भनि चि. प. ४. २९.], समुपसः पसारः पादः परिपुरम् 'अथ पु पालामा [8] 10 'रजनी' गुस् ममी साल पर यलपिः' इति दमः अभि. वि. दा. ४.11.], 'पटिय। दि.म.

·5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिक [पञ्चमः सर्गः हिमकणलसन्मुक्तायुक्ता इतो चरपद्मिनीः । परिघृतनयंज्योतिर्वनाऽऽदिक्षुतयोद्यताः। सितवदनाम्भोजाः सौरागमे सरसीतटे मिलिनललिनाऽऽलीनां गानः प्रपश्य नृपोज्यलाः ॥१९॥ उसुमनसः प्रस्तीर्णाया निःशेपनिशः कृते गगनशयने निर्माल्यं तद्वयपाक्रियतेऽधुना। पवनपुरूपैर्भूमीभागे तथैव महोत्सये विजयिनि कृते पौरः सौराऽऽगमस्य विसत्वरे ॥ ७० ॥ नदति मधुरं याह्याऽऽरामः स्वरः प्रविकम्बर- नपसवयसां लोकानां दाग वियोधविलासिनाम् । तदनु तदनु प्रौहिं कत्तुं सरध्वजमण्डलं ध्वनति मुंग्वरीकुर्वत् सर्व दिशामपि मण्डलम् ॥७१ ॥ अमरसरिति प्रोत्फुलं यद् ग्रहोत्पलकाननं वियति तदलं सौरी दीप्तिः शुगोप सरोपणम् । द्विजपतिरुचेन शादेयं क्षितावपि वीक्ष्यतां विषययशतः सर्वान्नीनग्रहोत्पलकाननम् ॥७२॥ गगनसुभगाऽऽरामे रात्राबुद्धप्रसपावली विकसिततरा सौरी पूजां तयेव विधित्सुना। विधुंधनियहे नेदानी द्रागचीयत सर्वतः प्रभवतु भवाँस्तत्साहाय्यं विधातुमनातुरः ॥ ७३ ॥ इति नरपतिः सुप्तस्तत्रांर्थिकैः प्रतियोधितो व्यधित सहसाऽऽदेशं देशे प्रवेशमहामहे । कुरुत सकलां सनां सद्यो नयद्यपताकिनी- मभिजिगमिपुः सूरेरेवं कृताभ्युदयक्रियः ॥ ७४ ॥ तृणमिव दिवमेवं भावयन् भावशुद्ध्या उदयनगरदेशाधीश्वरः स्वीयकन्या। सुरपतिरिव सूरेः सम्मुखीनश्चचाला- चलमपि वलभाराचालयन्नवलश्रीः ॥ ७५ ।। इति श्रीदिविजयनान्नि महाकाव्ये महोपाध्यायधीमेघविजयगणिविरचिते कथानायकस्य उत्तराशाविजयवर्णनो नाम पञ्चमः सर्गः ॥ ५ ॥ 15 20 25 30 [6] 1 मिलि नलटिटाइलीनाम्' मिलिनाश्च ते ललिताश्चेति मिटिदलटितानासामात्यः सख्यस्तासाम् । [70] 2 'उडुसुमन! ' नक्षत्रदेवा' । 3 "विमुखरे' प्रसारिणि । [71]4 'बाह्याऽऽयम. वाघोद्यानम् । 5 'सरध्यज- मण्डरम्' वादिनगमूहम् । G'मुनगर्व' वचालीवुत् । [7237 'अमरसरिति वर्गवायाम् । 'ग्रहोत्सलकाननम्'. ग्रहा एवोत्सलन कमलानि देशं काननं वनम् । 9 दिजपतिश्चे.' चन्द्रकान्त्याः। [73] 10 'विजुधनिवहे' पण्डितसमूहे । [74] 11 'अनवद्यात किनी' निदोषमैन्यम् ।

·पच ६९-८] दिग्विजयमहाकाव्यम् ४९ पष्टः सर्गः। । 5 श्रीः एँ नमः श्रीपाचीहते। अथ चचाल विशालयले पुरो मंदमलीनकटा करिणां घंटा। घनघटेव भुवं परिसिञ्चती तरुणतारुणतान्वितविन्दुभिः॥१॥ सकलसाध्यविधेवरसाधनं धनवलेऽवधिरेव गजाऽवली। पथि जनवजतापमपाहरत् सुकरशीकरशीतलवारिभिः॥२॥ किमिदमीयमिपात् समुपस्थिताः प्रभुसिसेविपया विपयाचला। गलदमन्दमदाम्बुविनिर्झरा न बहुधा बहुधातुविभूपिताः ॥३॥ कर-चतुप्पद-घाटधि-शेपसा क्षितितलस्गसौ गजसंहतिः। सपदि दर्शनतोऽप्यभिनन्दयेन् परमां परमां खलु तादृशी ॥४॥ कनकरनविभूपणरश्मिभिः समभिभासितदिग्वलयाभितः । भृशमदीप्यत सा द्विपसन्ततिः सुखचिता खंचिता शुभलक्षणः ॥५॥ परिणता फचन कचिदुन्नता द्रुतगतिर्यदि वा स्खलिता हठात् । गजघटा फचिदम्युधरोद्धरखनवती नवतीवयानुगा ॥६॥ प्रणमनाय कृतोन्नतपुष्करा कुंथचलाचलरश्मितरङ्गिणी। गजघटा रुरुचे यमुनेच साऽऽदृतरसा तरसा तटभेदने ॥७॥ रजतकिङ्किणिकारणपूरितभ्रमददभ्रतरभ्रमरस्वरैः। द्रुतविलम्बितमेव जगाम सा धनमदा न मदाऽयतपूष्ठिका ॥ ८॥ 10 15 [1] १ 'तरणताऽरुगतान्वितविन्दुभिः' हसिनां धारण्ये [0] ५'कृतोमतपुरकरा' कृतान्युपवान्युक्ष्माणि पुफरानि स्वेदबिन्दवोऽरणा भयन्ति। गुण्डाया भप्रमागा यया सा 'ममं स्वस्थ पुकरम्' इति हेमः [२]२ किमिदमीयमिपात् समुपस्थिताः' गमघटाया ] [मभि० चि० कॉ० ४ सो० २९०]। ६ पुष "कुये वर्णः इदीयं यन्मि सात् किं न समुपस्थिताः । परियोमः' इति हमः [भभि. चिका३ सो० ३४४] [५] ३ 'मुग्पचिता' मुसपुष्टा । ४चिवा' व्याप्ता । 'क्यः स्यात् करिकम्बले' इत्यनेकार्यः । ७रमिणी'मदी। ३'शुभलक्षणः' भदनानिमः । ८'वरसा' शीघ्रम् । [1]1 'मदमलीनकटा' मदः दानं ठेन मलीनाऽऽपिलाः कारः पुंशि देन प्रापापादेवाः 'अय पुंबिई मेहनं शेरशे. पानापामांसा 2. 'पा' बना गजानां रचना घा 'यहूनां पसी' इति हैमः [अभि. वि. का. ३. २७४] 1 6 27. पटना घटा' इति हेमः [भभि• वि. अ. ४ ० २८५] रमा राजतनीम् । 3'पनपटा' मेपनाला । [6] 7 'परिचय' नियंग्दत्तपावरिमा निर्मग्पादी परिनटो [3] "प्रभुगिसेविषय' प्रभु सेवितुमिच्छा निमविशाता। गरः' इति मः [भि. पि.छ. ४ी. २८७] । "विपापला. देशपठाः । 8"उरमुभवम् । २ नदीमहपानुगा' नरा नमः [4] 5 'करन्यनुपर-यापि शेगा' घर: गुगा जिनामा दीमा नगदपप येसा अपमाननुगरपवीत। परायःमः [अमि.कि.८.४ी. २९.], सपा मार पास, पारधिःपुरतम् 'मप पु पलामो [6] 10 'रhिir रस्तं गुम सम मिनी गलं एक पधिपति हैम: अनि.वि... 11.], 'पदिए।

·[पष्टः सर्ग: 5 10 15 ५० महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं तदनु काश्चन-रत्नमयैर्युताः घरपझ्ययनैस्तुरगोत्तमाः। अनुचरैश्चतुरैरुपरक्षिता अगणना गणनायकमभ्ययुः॥९॥ हरिक-शोण-हलाहक-पङ्गुलैर्धवले-लोहित-नीलक-पिङ्गलैः। प्रचलितैललितैः पुरतो घभी सचतुरं चतुरङ्गायलं हयैः॥१०॥ अंतिचलाचलवालधिकेशरैर्विततपक्षतयो गरुडा इव । कनकरश्मिधरा हरिपुङ्गवा नृपरवेः परवेगभृतो वभुः॥११॥ जवनता 'विनतातनयाऽऽश्रयादुपनता ननु तायवराऽऽख्यया। पवनतोऽप्यतिशायितयाऽचले हरिवलेऽरिवले श्लथताकरे ॥ १२ ।। हरिपरिक्रमणे जनतामनः सजति चारुपदेषु रजोमिपात् । तदिव धूनयितुं चलताऽभवद्धरिपदेऽरिपदे विपदेधके ॥ १३ ॥ विदधतः किमु मण्डलमाश्रिताँश्चरणरेणुमिपात् परिमण्डलम् । उपदिशन्ति मनोऽणुकणान् म ते हयवरा यवराजिरसोत्कटाः॥१४॥ करिपरिश्रमसम्भ्रमकारिणोऽन्तिकमुपेत्य निवृत्त्य सुदूरगाः। विदधिरे तुरगा उरगारिवत् सेंनिगमे निगमे गतिविभ्रमान् ॥१५॥ तुरगचक्रमवक्रतया कचित् कचन वक्रपरिक्रमविक्रमम् । विविधवेल्लितवल्गितकौशलादपि कलापिकलामतनोत् पथि ॥ १६ ॥ प्रतिपदं कनकोत्किरणैर्नृपः सुरपतिप्रतिमोऽभिचलन गुरोः । मुंभगपात्रजनं पथि नर्तयन् मुदर्मवादमवाप संहास्तिकैः ॥१७॥ [.०1१ 'हरिक-शोण-हलाहक-पॉलैः' हरिकः पीतहरित- । [१४] ४ 'इयवरा मण्डलं विदधतः किमु मनोऽणुकणान छापा 'हरिकः पीतहरितच्छायः स एव हालाकः' इति हैमः | परिमण्डलं परिमाणं वर्तुलमुपदिशन्ति स्म' इयुरप्रेक्षते । [ममि. चिं. कां० ४ श्लो० ३०८], शोणः कोकनदच्छविः, हलाहकश्चित्रितो हयः, पजुलैः सितकाचाभैः। २'धवल- [१५] ५ 'सनिगमे' वणिक्सङ्कीर्णे। ६ निगमे' मागें। खोहित नीलक पिलैः' धवलः श्वेतः, कलोहितो फियाहः, [११]७ 'कलापिकलाम् मयूरवद्गतिविशेषम् । नीलक: भानीलः पिङ्गलैः पीतरक्तः । ३ 'सचतुरम्' हयचाल- [१७] ८ 'अवादम्' प्रतिपक्षरहितं-अतुल्यं यथा स्यात नकुशलाः सह । तथा । ९ सहास्तिकैः' हस्तिसमूहः, आस्तिकैः श्रादैः सह वा । [9] 1 'प्रवरपल्ययन. श्रेष्ठपर्याणैः 'पर्याणं तु पहययनम्' इति- इति धातोः 'दशसञः शवि' ४-२-४९ । इति सिद्धहेमीयसूत्रैण हैमः [अभि. चिं. का. ४ श्लो. ३१८.]। वर्तमानकाले रूपम् । 10 'विपदेधके' कटवर्धके । [11] 2 'अतिचलाचलवालधिकेशरै.' अतिचपलवोलाहै. [15] 11 'उरगारिवत्' गरुडवत् 'सारातिर्वजिजिद् वन- 'योलाहरलयमेव स्यात् पाण्डकेशरवालधिः' इति हैम. [अभि. वि० का० ४ श्लो. ३.५] । 3 'विततपक्षतय.' वितता विस्तृता | तुण्डः' इति हैमः [ अभि• पिं० का० २ श्लो० १४४] । पक्षतयो पक्षमूलानि येषां ते। 4 'हरिपुङ्गवाः' अवश्रेष्टाः । [16] 12 'विविधवेलितवल्गितमीशलाद' विविधानि वेलितानि [12] 5 "विनतातनयाऽऽप्रयाद्' विनतातनयः गरुडामजस्त लोठनानि वलिगतानि हतानि च तेषा कौशलान्नैपुण्यात् । 'अपावृत. स्याश्रयात् । 'पिनतासनररणो गहडाप्रजः' इति हैम. अभिकिल परावृत्तलोठनानि तु वेल्लिते'-'धोरितं वल्गितं हतोत्तेरितानि च' इति को• २०१६] 6 तास्वराऽऽख्यया' श्रेष्टगडनाश्या ।। हैमः [अभि०० का० ४ श्लो० ३११] । 7'हरिवले' अवसैन्ये । [17] 13 'सुरपतिप्रतिमः' इन्द्रतुल्यः। 14 'सुभगपात्रजनम्' [19] 8 'हरिपरिक्रमणे' अश्वगमने । 9 'सजति' "पा सरे सुभगाः शोभनाः पानजना नाट्येऽधिकृतपुष्पाः।

·५१ 5 पद्य ९-२७] दिग्विजयमहाकाव्यम् समभिनम्य रयात् परया श्रिया क्षितिपतिर्जिनशासननायकम् । पुरवरेऽस्य निवेशमकारयत् सविनयं विनयन दरिद्रताम् ॥१८॥ समभिपेक विधि निरमापय जिनवरे ननु विघ्नहराऽऽहुये। सकलसङ्घसमक्षमयं कृपारसदृशा सदृशा जेनरचनः ॥ १९ ॥ मुनिवरानिव रागजयोर्जितान् बुधपदे विनिवेश्य कृतार्थयन् । सुकृतपीवरजीववरास्तिकं द्रुतमसन्तमसं भुवनेऽकरोत् ॥ २० ॥ मरवशीकरणाय जगढुवामवनिजातवनीपरिजीवनम् । मधुपगीतयशा मधुराययौ प्रथमतोऽय मतो रसिकाङ्गिनाम् ॥ २१ ॥ बहुदिनान्युदगम्बुजलोचना विहरतः कृशकान्तिरहर्मणिः । हृतवसुन्नु दक्षिणया तदुत्सुकमनाः कमनादिव निर्ययौ ॥ २२॥ हिमवतः परिशीलनयोत्तरा विरहतापमिापचिकीरभूत् । अहिमरहिमरसौ नवपद्मिनीरतिकरोऽतिकरोदयदुस्सहः ॥ २३ ॥ गलदमन्दपरागपिशङ्गितोऽपि वकामुकवन्मधुपवजः। विटपरागितयेव तमस्समः कमलिनीमलिनीकरणं यमौ ॥ २४ ॥ जल-नभा स्थलचारिवपुष्मतामनुययुर्मियुनानि परस्परम् । कलरवैयेतिनामपि मानसे स्मरमयं रमयन्ति रसं भृशम् ॥ २५ ॥ विरहिणां सहकारमहीरुहा किमपहृत्य कुलान् मुंकुलादिभिः। प्रियतमाङ्कजुषां सुदृशां पिध्वनिभृता निभृता रतिरादधे ॥ २६ ॥ हिमयतः पवनो मृदुरायची मनसि संझनयन् मंदमगिनाम् । कमलिनीवनसौरभसम्भृतः कमलकोमलकोशविघटनात् ॥ २७ ॥ 10 15 20 [10] १ 'विनपन्' मपनयन स्फेटयन् । २'भूदरिदताम्' | तुस्यया। ५'जनरशनः' लोकसन्तोपदः । मराणी दरिद्रभावम् । [२२] ६ 'हतवमुः दक्षिणया' दक्षिणया खिया हतवमा [१५]३ 'कृपासा' पारसाया । ४ 'साया' । सन् । [2011 'युपपदे' वियुपपदव्याम् 1 2 'कृतार्थयन्' उपसरयन् । कश्चेति भवनमुकम्नेन समानः। 15 'मधुवनः' प्रमरपमूहः । 3 'रान्तमसम्' मनन्धकारमाद, पापम् । 16 "विटपरामितया' विटपाः पाले रागितपा। "पिटपः पुनः [21] 4 'सरवशीकरणाय' स्मरः फामदेवसं यशीकर्नुम् । पालवेऽपि प क्षेत्र' इति हैमः [भने सं• • • ४७५] 5"यनीपरिजीवनम्' बनी भिक्षाधनमेय परिजीवनं जीवितम् । [25] 17 'जल-नमःस्पलपारिवपुष्मता' जलपर से परम्पल- 6 'मधुप" मधुरो भ्रमरः। घरमानिनाम् । 18 मिथुनानि' इन्दानि श्रीरंगो मानम् [20] 7 'उदगम्युजलोचना' उदग उदयवीवि उदयमलाशी। चतर' इति हैमः [अमि. पि. . ३ श्लो. २.२] । 8'अहमी: सूर्यः। 9'कमनाद' पग्टितार कामाद था। 19 'म्मरमयम्' यामम् । [23] 10 'अपविग्रीः' इरीको । 11 'अहिमादिमः' [26] 20 'सदमरमहीमहाः' भामाशः। 21 'पुतान' सूर्यः। 18 'अविरोदयदुस्सदः' भनिराः पहिरगापामुदपेन | सजातीयानिनो प्रदान ! 29 ' मुशिमा प्रमादिभिः । दुरगहोगा। 23 " पिपिरोलिः। 2'नियता चिनीना। [21] 13 पतिः' परागः पो रमन विचलितः [27]03 'सपनपन्' पप । 26 'मरम्' बालन्द SATTE 14'नारगुमा' नरः नई नयागो पामुन- संमोहलोः सानम् । 27 को योगः पुमा योनिए। 1 ·[षष्ठः सर्ग: 5 10 15 ५२ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं तरुवनानिपतत्कुसुमैः समं स्मरशरैरिव मूर्तिधरैः क्षता । सविनयं प्रियमन्वनयत् स्वयमनवमा नवमानवती वधूः ॥२८॥ अनुययौ सुरभि सुरमिश्रियं विकसितां समवेक्ष्य मदोदुरः। परवृपं विनुनुत्सुरिव झुधा स्थिरतरं रतरञ्जनया हिं गौः ॥ २९॥ अनुनयन् वचनैः शुकसारिकासमुदयो हृदयेश्वरपाठितः। विविधसन्धिविधानविचक्षणः" प्रियतमाऽऽयतमानर्मपाकरोत् ॥३०॥ किशलयलयः सैरसीरुहां कनकजैर्यलयैश्च न तद्भुयाम् । कुवलयमलयैकभुयां रसैन कमनः कमनम्रमदं व्यधात् ॥ ३१ ॥ प्रथमतीर्थकरीभिनिनंसया स विजहार गुरुगुरुगौरवः । प(ग्व)डगनाम्न्युपवागडमण्डलं जनपदे न पैदे विपदेनसाम् ॥ ३२॥ समभिवन्द्य जिनप्रभुमादिमं प्रतिपदं विहरन् स जनाग्रहात् । अपनयन् कुनयाननयानिव निहतमोहतमो जगदातनोत् ॥ ३३ ॥ गणगुरूननुनीय महोत्सवैगरशोभनया भरणांशुकैः । समनमद् वरवागडभूपतिरुपयने पवनेन चलाचले ॥ ३४॥ तमभियोध्यगुरुवचनामृतेः कुशलकीर्तितकीतिरथाचलत् । उदयपूर्वपुरे ममोदिताऽनुगमना गमनाय शिवाऽऽगमः ॥ ३५ ॥ परिवसन्निह मासचतुष्टयी जनगणान् जिनधर्ममयूबुधत् । नरपतेरपि रागिणि मानसेऽविशेदयं सदयं श्रुतमुगिरन् ॥ ३६॥ जनपदे विचरन शरदत्यये प्रतिपुरं किल सङ्घपुरन्दरः । जिनमतोन्नयनं क्रियया व्यधात् सलमांसलमाङ्गलिकार्चितः ॥ ३७॥ [२८] १ मनवमा प्रधाना श्रेष्टा । वसन्तबलाधिक्यमिदम् । [३५] ७ 'क्रममोदिताऽनुगमनाः' क्रमेण विहारपरिपाव्या, [२९] २ 'मुरभिम्' धेनुम् । ३ 'हि' निश्चितम्, गौः | मोदितमनुगानां श्राद्धादीनां मनो येन सः । अनुपयो। [३६] ८ 'नरपतेः मानसे' नृपमनसि । ९ विशद्' [१२] ४ 'पदे' स्थानके। ५ 'विपदेनसाम्' आपरपापानाम् । | प्रविवेश । [११] ६ निहवमोहवमः' निहत निराकृत मोहवमो [३०] १० 'प्रसलमांसलमानलिकार्चित:' प्रसले हेमन्तती मांसलानि पुष्टानि यानि मानटिकानि रचिंतः पूजित इति । [28] 1 'स्मरघरेः' अमदेवस्य बाणः । 2 'अन्दनयत्' | 18 'अपाकरोन्' दूरीकृतम् । रहसि प्रेरीत्। [31] 14 'वलयेः' काणैः । 15 'सरसीरहाम्' कमलानाम् । [2913 'मुरमिश्रियम्' वसन्तशोमाम् । 'वसन्त इयः 16 'कमनः वामदेवः। मुरमिः' इति हेम [अभि. चि. को. २ श्टो. ७.] । [32] 17 "०अभिनि सया' अभिनेतुमिच्छया। 18 उपया. 4 'मदोगुर.' मदेन रेतसोदुर दमनः । 5 'परपम्' शनुप- | गडमण्डलम् धागडप्रदेशं त समीपम् । 6 'विनुनम.' युद्धार्थ राजाणि प्रेरयितुमिच्छु: 'गुदंन् [34] 19 'अनुनीय' प्रगतिं कृला । प्रेरणे' इति पातो. समन्तात् ः प्रत्ययः । 7 'रतरजनया' रतं [35] 20 'शिवाऽऽगमः' निवः कल्याणकारी, आगम आग- रविस्वस्या रएनया। मनं यस्य सः। [30] 9 'अनुनयन्' वहन् । 10 'समुदयः' समूहः । [37] 21 'शरदलये शरत् सलव्यतीते। 22 'सवपुरन्दरः' 11"विविधगिन्धिविधानविचक्षण, विविधप्रपरेण सदेवहारकलाद चम्धिसद्धेषु पुरन्दर इन्द्रः इव श्रेष्ठः। 23 'जिनमतोन्नयनम्' शरणशलः । 12 प्रियतमाऽऽयतमानम्' मार्यामानविमारम् । जैनधर्मस्सोनयनमुन्नतिम् । 20 पत्र । भम्। 8 'गी.' वृषभ.।

·5 10 पद्य २८-४८] दिग्विजयमहाकाव्यम् जिनपतिप्रतिमाभिपवद्वयोत्सवसमुद्यतभक्तजनाऽऽदरैः। द्रुतविलम्बितया व्यहरद् भुवि गजगतिर्जगति प्रसरद्यशाः ॥ ३८ ॥ बहुविधाऽऽहतपूजनवन्दनाद्युचितकर्मरतैर्विरतैर्भवात् । समनुनीय गुरूं सदुपासकैनिजगृहे जगृहे जनुपः फलम् ॥ ३९॥ गुरुसमागमवित्तविसर्जनैर्विदलिता कलितापकलाऽखिला। उपनता जनता सुतपोभरैः सुकृतता कृततात्त्विकभावनैः॥ ४०॥ बहुलवाङ्मयशोधनकर्मणाजनि जनेऽस्य यशोधनमद्धतम् । प्रसृतमुग्रमहोदयया विभोरसुमतां सुमताश्चितधीमतः ॥ ४१ ।। नरपतिमतियोधर्मजीजनत् समयदेशनया स नयाद द्विधा । प्रभवति प्रभुवाक्यसुधारसेऽपरमते रमते म न कश्चन ॥ ४२ ॥ अपहृता प्रभुणा रुचिरैन्दवी प्रतिहतं च जनार्दनशासनम् । नयविशेपयुजा भृशमुज्वलं भुवि हितं विहितं मतमाहतम् ॥ ४३ ॥ नरकपालिकपालिजनादृता दृढनृशंसतया पिशिताशिता'। समुपदेशनयैव विनाशिता विहरता हरेतापसदेशिता ॥ ४४॥ भगवतः क्रमपद्मनिवेशनाद वसुमती शुशुभे धनसौरभा। नवनवोत्सवसम्भवतः श्रिता संकमला कमलाकरलीलया ॥४५॥ इति कृशानुभृशानुगतां दिशं समुपदिश्य विमोहबलस्थितिम् । शिथिलयन्नथ किञ्चन दुर्णयभ्रमपरामपरामगमद् गुरुः ॥ ४६॥ पथि समैक्षत दक्षतयाऽक्षता "क्षितिपतियंतिनां जलजाकरम् । प्रगुणिताद्भुतरागमियोन्मिपत् सुजलजं जलजन्तुकुलाकुलम् ।। ४७ ।। यवनराजभयेन यथा सुरा विषयमुग्रमहीधरमाश्रयत् । नवतटाकमिपाजलधेः स्थिति वि तथा वितथा सकला यमौ ॥४८॥ 15 20 [३८] १ 'जिनपतिप्रतिमाऽभिपवद्वय" जिनप्रतिष्टाद्वयम् । [४४४पिशिताशिता' मांसमोजनम् । ५हरतापस [४३] २ 'रुचिरैन्दवी' रुचिः कापालिकश्रद्धा, इन्दुस्खम्मत- | देशिता' हरस्येश्वरस्य मते ये वापसास्तैः कथिता । सोमस्तत्सम्बन्धिनीति । ३ जनार्दनशासनम्' [४६] ६ 'कृशानुभृशानुगतां दिशम्' मानेयी दिशम् । लोकपीढोपदेशः कृष्णशासनं वा। [१०] ७ 'भवितथा' सत्या। प्ररूपकः [38] 1 'गजगतिः' गज इव प्रशस्ता गतिर्यस्य सः । सूनेगरपं सिध्यति । 10 'अपरमवे' शैव वैष्णवाद्यन्यानाये। [39]2'जगृहे' प्राप। 3 'जनुषः जन्मनः। [45] 11 'क्रमपद्मनिवेशनान्' चरणकमलन्यासात् । 12 'वसु. [40] 4 "विसर्जनैः' दानैः। 5 'विदलिता' विनाशिता । मती' पृथ्वी। 13 'घनमौरमा' गाढगन्धवती गन्धवती पृथ्वी' 6 'कलितापकला' कलिः प्लेशः कलियुगो वा तस्य तापः | इवि लक्षणात् । 14 'पहुखितच्छदपक्षिसुखाश्रिता' इत्यपि मूल- सन्तापस्य कला। प्रती पाठान्तरम् । सितच्छदपक्षि सितच्छदाः हंसाः । [41] 7 'बहुलवाङ्मयशोधनकर्मणा' बहुलाः बहवो वाङ्मयाः | 15 'सबमला' कमला लक्ष्मीस्वया सहिता। 16 'कमलाऽऽकरदी- सिमान्तप्रन्मास्तेपी शोधनं सम्पादनं तस्य कर्मणा कार्यन लया' कमलसर.पीइया। 8'उप्रमहोदयया' उप्रस्तीनो यो महोदयो महोन्नविस्तया। [47] 17 क्षिविपतिपतिनां यदिनों साधूना लिविपतिर्नुपतिः [42] 9 'भजीजनन्' 'जनैपि प्रादुर्भावे' इति धातोः निगन्ते | श्रीविजयप्रभसूरिः। 18 'जलजाऽऽकरम्' सरोवरम् । 19 'जल- भयतन्यो 'उपान्सस्सासमानलोपि ४-३-३५-इति सिद्धहेनीय- जन्तुफुलाऽऽकुलम्' जलजन्तूनां कूलं समूहलेनाऽऽलं व्याप्तम् ।

·[षष्ठः सर्गः 5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं निशि सतारनभःप्रतिविम्यना कृपणवद् गणयांचकृवान् मणीन् । जलचलत्कुमुदच्छलसम्भवद्विमकरो मकरोऽग्रसरोऽम्बुधिः॥४९॥ . तरदनेकसितच्छदपिच्छलच्छदमिपोच्छलदुज्वलचामरः । स्फुटरथाङ्गकुलाऽऽतपवारणः सरसभारसभाधिपतिर्यभात् ॥५०॥ अनुत जलकेलिचिकीर्पया मिलितचारुविलासवतीजने । सपदि पायविधि विलुलत्कुशैर्नवसरोऽवसरोचितमादधे ॥५१॥ अभिपतटिनीचलवीचिभिर्जनितफेनमिपाद्धसिताम्बुधिः। मणिगणैर्विरराज जलाशयः सललनाललनात् पतयालभिः॥५२॥ • विततपात्रतयैव पयोधरैरनुदिशं निभृतः समुदित्वरैः । जलनिधेः प्रतिकर्तुमिवोल्लसदसवयाः संवयास्सजलाशयैः ॥५३॥ चलतरङ्गतुरङ्गमशालिनीरनुनयनृपवद् बहुवाहिनी। स रुरुधे क्षितिविप्लवनोद्यतः शिखरशेखरसेतुमहीभृता ॥ ५४॥ वहनमुच्छूितलोहितकेतनं दधदयं हृदयं समरञ्जयत् । जयवतः क्षितिपस्य निपश्यतः प्रकृतिभिः कृतिभिर्विहितस्तुते ॥५५॥ जलनिमजनसन्जनकामिनीनयननिर्जितशालिपयोरुहः। सुपमयास्यसुनंदिसरोम्बरे सुरपतेरपतेज इवोद्ययौ ॥५६॥ उदयनगरलक्ष्या रम्यमादर्शरूपं पुरवरमदसीये सन्निविष्टं प्रतीरे । तपगणगुरुरागात् तत्र रागाविभागाद धनतरविजयश्रीभूपरूपैरपीज्यः ॥१७॥ इति श्रीदिग्विजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते कथानायकस्य ईशानदिग्विजयवर्णनो नाम पष्ठः सर्गः ॥६॥ 15 20 [५] १'उछपदसवयाः' उछसन्तः रसययसो अलपक्षिणो पास २'सपया:' असानिधेः मियः सहितः। विदेशापानमा विजय [५७] ३ विजयधी: पत्तनाचलितानामीशानदिन- [40] 1 'मकर.' निधिविशेषः। 2 'भप्रसरः प्रष्ठः। [5018"पितर" शिप्तच्छदा. गा.। 'एटरपार- गुलापकरणः' पर ये रपामाययायस्पो दुल समूहः स एवऽऽशरणं यं यस्य । 5 'व्यगार' विशेषेणारीदिएर। [51JG"जलरिदियोया अलकी मिया । 7 'पापपिपिम्पादा पार पा तम्य विधिः 'पारा पायम्' इति हैमः [अभि. चिं. पो. १टो. १६४]। [52] 8 'तटिनीचलवीचिभिः' तटिनी नी तस्या चलाः चाला धीचयः काटोलासेः 9'पतयाभिः' पानुकैः। [54] 10तरम" ठरणमा अश्वाः। 11 'याहिनी: मैनाः। [55] 12 'प्रतिभिः' प्रजाभिः 113 मिभिः' पिद्रिः । ।

·५५ 5 पद्य ४९-६] दिग्विजयमहाकाव्यम् सप्तमः सर्गः। श्री: एँ नमः श्रीपार्श्वभगवतेऽहते । जिनेशतीर्थे समभूदमत्सरो निपीय रेर्वचनानि भूपतिः । जिनेशतीर्थे संमभूदमत्सरोऽप्यलंचिकीर्षुः प्रेमनाः स 'संवरे ॥१॥ समांशमास्थाय ततः क्षमाभृतां प्रभुश्चचालाचलनिश्चयाऽऽशयः । से मांसमास्थाय ततः क्षमाभृतां नृपोऽपि तस्यानुमतेन्यवर्तत ॥२॥ अवेत्य साप्तच्छदिकं पुरं पुरो ध्यधाचतुर्मासकमाहतार्चितः। अवेख्य साप्तच्छदिकं पुरं पुरोर्जितद्विपेन्द्राननयक्षराडिव ॥ ३॥ स शासनेनोदैयितोऽपैरागिणां महाहतां भव्यजनानिति क्षितौ । शशास "नेनोदयितोऽपरागिणां भवेत् प्रकाशस्तैमसामिव कचित् ॥ ४॥ परैः सँतीयः सहसाऽऽहवार्थिभिर्जनैः समं सयवहारगीर्गुरुः । परैः स तीयः संहसाऽहवार्थिभिरयाध्ययोधोऽभिजगाम कामितम् ॥ ५॥ शुभप्रवृत्तेः शमरोचितस्थितमहात्मनः प्रेरयिता बताशयः। शुभप्रवृत्तेः समरोचितस्थितेर्गजस्य सादीव यभौ जयश्रिया ॥६॥ 10 मिव । [1] १ 'जिनेशती' भईहर्मे । २ 'समभूदमत्सरः' अम- ( गुहपाटलिपुत्रयोः । पुरस्तु गुग्गुलौ पुण्ई कृमौ दैत्येक्षुभेदयोः". रसरोऽद्विरोऽभूत् । किं० भूपतिः । ३ 'जिनेशतीर्थे जिनः कृष्ण इति हैमः [अने० सं० कां० २ श्लो० ५५०-४५१] u ईशो महादेवस्तयोस्ती)। ४ 'समभूदमस्साः' समा चासौ भूः [४] २० 'शासनेन' आशया। २१ 'उदयिता' उदयो समभूस्तमा दमो बन्धो दण्डः, समभूदम इवाचरतीति क्विपि जातोऽस्योदयितः । २२ 'अपरागिणाम्' रागरहिवानाम् । समभूदमति शतृप्रत्यये तादृशं सरस्तटाकस्वम् । “दमः स्यात् | २३ महाहवां भव्यजनान् इति शशास । २४ 'इनस्य' स्वामिनः कर्दमे दण्डे दमने दमथेऽपि च" इति हेमः [मने० सं० का० । सूर्यस्य वा । 'उदयितोऽपरामिणाम्' या उदयिता तग्रोपद्रव- २सो. ३२८] ५ 'अलंचिकीर्षुः' अलकार कर्तुमिच्छुः कारिणां प्रशाशो न भवेत् । २५ 'वमसाम्' तिमिराणां राहूण- कृष्णेश्वरमासादयोः [विष्णु-शिवमन्दिरयोः] ६'प्रमनाः' उत्कण्ठिता, उरसुको वा ७ 'संवरे' पाल्याम् ॥ [५] २६ 'परैः उत्कृष्टैः। २७ 'सतीय: एकनायताइ5- [२] ८ 'समांशमास्थाय' भासमानं ठत्र स्थिरवा, मासे चौरैः। २८ 'सहसाऽऽहवार्षिभिः' बलेनाऽऽकारणार्षिभिः जनः वाशको भवेदिति शेषः, तुस्यमंशमैश्वर्यस्पं मस्वा पा। ९ समम् । २९ 'परैःतीयः' भन्यस्तीध्यस्तीर्यान्तरीयः।३० सह- 'सः' भूपतिः। १० 'मांसमास्थाय' मांसमाश्रित्य मांसाशनम् । साऽऽहपार्षिभिः सहसा शीघ्रं, आहवार्षिभिः रणोन्मुखैः २१ 'क्षमामृतां नृपः' राशो नृपो राजराजः । १२ 'तस्यानुमतेः' । यज्ञाथि भिवा । "भाहवस्तु सप्तवन्तौ स्थानिदेशाऽऽदानयोरपि" वस्य गुरोरनुमस्याऽऽक्षया १३ 'न्यवर्तत' निवृत्तः कतिचित् । इत्यनेकार्थः । ३१ 'अवास्ययोध:' भयो योपो यस्य सः । प्रयाणान्यनुगत्य पश्चाद् वदितः मांसाशनं प्रत्याचस्यो वा। ३२ 'अभिजगाम कामितम्' कामिदं स्थानमभिजगाम । [३] १४ 'भवेत्य' प्राप्य । १५ 'सासदिकम् 'साद [६] ३३ 'शुमनवृत्तः समरोचितस्थितेमहामनः प्रेयिता' डी'ति माझा पुरं नगरम् । १६'पुर' भने परापूर्व वा ।१७'व्य- महारमनः साधोः प्रेरयिता शुभप्रवृत्ते: 'शमरोचिवस्थितेः' धार' व्यधत्त । १८ 'सासष्टदिकम् सप्तवर्णसम्बन्धिनं गग्गुलं समरोचिता स्थितियंस। ३५ 'पवाऽऽय: यते नियमे, भाग्यो माय । १९ 'पुरोर्जितद्विपेन्द्राननयक्षराडिय' पुरं शरीरं वेनो यस सः। ३५ 'शुभप्रवृत्तः' गुमा प्रवृत्तिमंदो यस्य । ३६ 'सम. र्जितो पटवान् दिपेन्द्राननो गणपतियक्षः, यक्षो [मेघदूतस्य | रोचितस्थिवेः समरे सद्भामे उचिता स्मितिर्यस्य । ३७ 'सादी' नायकः] यथा चातुर्मास व्यवच व्यव । "पुर शरीरे नगरे महामानः ॥

·५६ [सममा सो महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं से दक्षजातिप्रणयः कैलाभृतां नृणामभीष्टः सुमनो मुदेऽभवत् । सदक्षजातिप्रणयः कैलाभृतां तनुं वहन्निन्दुरिवोल्वलांशुपः ॥७॥ वियोघहेतुर्जडजन्मशालिनां गवां प्रसारैः सरसां श्रियं दधौ । पियोधहेतुर्जलजन्मशालिनां महायनानामिव भानुमान विभुः॥८॥ सदा रसं सजनताः खसादरं समुन्नयन यो जगति प्रणीतवान् । सदारसंसनतास्त्रसादरं प्रतिस्थलं तं स्यलगा ववन्दिरे ॥९॥ समीहितार्थप्रथनः स देवतद्रुमायते मागभृतां धियां निधिः । शमी हितार्थप्रथनः सदैव तन्न कस्य लाभाय जनेऽस्य सन्निधिः ॥१०॥ मात् समासाद्य मेरोः रसामयं पुपाव भावोज्वलमेदिनीपुरम् । क्रमात् समाऽशाद्यमरोरसामयं स देशसङ्घाऽऽगमभक्तिभावनैः ॥ ११ ॥ हनंव्यवायोपगतेर्विनायकः पुरे स नारायणनाग्नि तस्थिवान् । नव्यवायोऽपंगतेर्पिना यकन्नकोऽपि निस्तारयिता कलौ युगे ॥ १२ ॥ सुरेश्वराशाविजया हिताशयः परं चतुर्मासककर्मणस्ततः। सुरेश्वराशाविजया हितासयन्ने स सद्यामपुरं समीयिवान् ॥ १३ ॥ इतोऽपराऽऽशापपना दिवोदितं तैमो विमोहोदयजं स चिन्तयन् । इतोऽपराऽऽशापवनाद् "दियो दितं स्वतेजसा माल्यपुरं गुरुस्ततः॥ १४ ॥ 10 15 [0]. स.' गुरुः। २ 'दक्षजानिप्रगयः' दक्षजायाँ [1] १६ 'कमात्' क्रमाम्या पादाम्पामवतीति कमार गया हो यस्य सः। ३ 'कलाभूताम्' कष्टा विज्ञानं तदता-पदा प्रमः परम्परागमस्तेनातवीनि कमात् । १७ 'मरोरसा. ममीष्टः । ४सानानियः' सदशे सत्ययाहारे जात्या मपम्' मरोः भूमीम् । १८ 'समाधम्' सर्व दिग्मागे पम्मना गयो पाना यस्य सः, यस्य सदसे विषे पमनि- भापम् । १९ 'भरोरामयम्' रोरादरिया सामापा सरो. कातोतियः मरागी । दशमा मानी तथा सह यः स गारत रहितम् ॥ AN: मित्रपमतिकान्तोऽनियगी न रागानिमः "शोरपायपये प्यारे विभीत" इति ईमा [भने. [२] २० 'दत्यायोगः' हा मटा व्यायाना treat. ] "प्रायः प्रेमपायो र रिमानामुरगतिमास्याः देयो। २१ विनायक गणेशः । २२ oft" मिः [बने. सं. • . सो. ५२२]4] नयाप' हा प्यायो मैशुनं येन सः । २३ भागते.' २४ 'पम्पको निमारयिया विमानोडर ताम्' पाटेनानीगेंनानाम् । "सावंतीणरेतमो माप जनमताने मा पाशिकायो । बसने मूहोगदा पोmla fotriमः बिने. . st• ३ मो. [1]२५ 'गुरेणात्रिपाहता गिवि. ...] 'naly:' गपष्टोर नाम्पा पानानि । भये पारितभा ! २६ 'मुरेमराजाधिपा' गुरापामीच. [-10'मागमाधिमार' मा परे पानाम् । राधा पनत जातम्या विमा पग्माषपा। २७ft' i.]" मनाः गणारे समुभवम् प:"मभितम् । २८ 'तामपन्' औरपन् । २९ 'अपम्' पारगम गार्ण गारपन्समा यनगममा बगान [1] ३० ' लगान' समान पास गरमामा । ९ गहमा-भागा पानी पापुममा । ३. पोलिस गममा मादाम् । १० गम्' गुरुम् । दिने म्। ३१ मा पारमयानं था। ३३'या' [.१ तापमान १२ FRIIT KOIRAL' मारामा पभिमा परिवार। । १३ "इमो मामापरे । १४ 'मी' । ३६नम्नशियम् । २७ 'वो' FE. Milfmarthi समापन ·5 10 15 पद्य ७-२३] दिग्विजयमहाकाव्यम् असौ गतं नाटयिता सितच्छदब्रजस्य चक्रे वचनैः क्षमातलम् । असौगतं नाटयिता सिंतच्छदप्रभुस्तथोत्सूत्रपथे मनागपि ॥ १५ ॥ स मानवाधीश्वरसेवितक्रमाम्बुजश्चतुर्मासककर्म तेनिवान् । संमा नवा "धी वरसेवितकमाऽगिनां ततोऽभूद् विपयेऽर्हतां मते ॥ १६ ॥ बिहारशोमातिशयात् सभा सुरमभोर्यदीया यहु पिपिये मुहुः। बिहारशोभाऽतिशयात् सभासुरः क्रमात् समास्तत्र निनाय काश्चन ॥ १७ ॥ अलं कलङ्कः सकलोऽप्यपास्यत सचेतसां दुर्णयहारिणाऽमुना। अलं केलं कः सकलोऽप्यपास्यतः प्रभोर्वचो बोधयितुं नरः परः ॥ १८ ॥ असन्निभोऽङ्गमभयाऽधिकाञ्चनश्रियं दधौ गौतमतः प्रति प्रभुः। अंसन्निमोऽभयाऽधिकां च नः मियां समज्ञां भुवने गुरोरपि ॥ १९ ॥ न सिवानामनुरागिता गता ,सुन्धरायां स्फुरितेऽस्य शासने । नँवाऽऽसवानामनुरागिता गता जनस्य नश्यत्तमसः प्रभोगिरा ॥ २० ॥ दीनभावातिगभीरतामसावशिश्रियदू विश्वगुरुगरीयसीम् । न दीनभा पाड"तिगभीरतामसाऽऽशयस्य सर्वस्य मुनेणे ततः॥२१॥ अजन्यताऽपारविहारि मण्डलं प्रभोर्विहारेण धनाढ्ययोधने । अजन्यतापा रविहारिमण्डलं महाऽऽतपेऽप्याप्य मेंही सुसीमगा ॥ २२ ॥ नै रोचित्ता चापकलाऽसुहारिणी नृपादिलोकेऽस्य शमोपदेशनात् । नरोचिता चाऽऽ कलाऽऽशु हारिणी तपोजपादेर्जगति प्रसारिताम् ॥ २३ ॥ [१५] १ 'गवम्' गमनं ज्ञानं धा। २ 'नारयिता' प्रवकः । २९ अग!' मग इति संयोजने। ३० 'प्रमया' बुला। ३ सिवच्छदमजस्य' श्वेताम्बरमजस्य । ४ 'सौगतम्' अयो. ३१. 'नः' मसाकम् । ३२ प्रियाम्' इटाम् । ३३ 'समाशाम्' दम् । ५ 'नारयिता' न, भटयिता 'स्वाथें गि'। ६ सिवच्छ- कीर्तिम् । ३३ 'गुरोः' देवसूरेरधिका दयौ । दप्रभुः श्वेताम्यराधिपः। ७ उरसूत्रपथे' उरसूत्रमागें । [२०] ३४ 'वासवानाम्' भूपानाम् । ३५ 'अनुरागिठा' [१६] ८'स' गुरः। ९ 'मानयाधीश्वरसेवितक्रमाम्बुज'रागिरवं गता भूपाः। ३६ 'वसुन्धरायाम्' पृथ्व्याम् । ३७ नृश्यन्द्रियराइएमः । १. 'समा' भकुटिला। ११'नया, 'शासने' जनशासने सस्मिग्रनुरागिणो जाता इत्ययः । ३८ नया नधीना 1१२ धीः' मतिः । १३ 'स्वरसेवितमा' स्वाभिमा- सवानामनुरागिता गवा' नवा नव्याऽऽसवानामादरो गवः ॥ येऽवितः रशिवः क्रमः पारम्पयं यस्यां सा । १४ 'अगिनाम् [२१] ३९ 'नदीनभावातिगमीरतामसावशिक्षियद्' नदीनः प्राणिनाम् । १५ विपये हवा मते' अहंता मते विपये देश समुदतद् भाये चित्ताभिमायेऽतिगमीरताम्, भसी, अशि. [0] १६ "विहारमोभाऽतिशयात्' विहारा जिनप्रासादा. श्रियस् आश्रितः। ४० 'दीनमा' दैन्यम् । ४१ 'या' भयया । स्तपो शोभामरेण । १७ 'समा भुरप्रमोः' सुरप्रमोः, इन्द्रस्य ४३ 'अवामसाशयस्य' भटामसोऽकोप भाशयो यस्य । ४२ 'अतिगभीः' अति गठवीत्यतिगाऽतिशायिनी मीभपम् । समा। १८ 'बहु पिप्रिये पहु यया स्यात् तथा पिप्रिये तुष्टा २९. 'विहारशोमाऽतिशपार' विहारे देशान्वशरने यः शोभाया [२२] ४४ 'मजन्यवाऽऽपारविहारि' अपाराः बहवो निहारा- श्वेत्यानि योग, अजन्यत । अतिशयो दुर्भिक्षदमरादिनाशस्तमा । २० 'समाः वर्षाणि ॥ ४५ 'मण्डष्टम्' देशः। ४६ 'भजन्यतापा' भवारा भवनि । ४७'रविहारिमण्डलम्' रपेचार [20] २१ 'मटम्' समधः । २२ 'करम्' गृष्टम् । विम्यम् । १८ 'महाऽऽतपेऽपि' प्रीम्मेऽपि । ४९ 'माय' मान्य नाः पुरुषस्य पर: समलोऽपिक: बोधयितुं अदनामानुल्यात् । ५० 'मदी' पृथ्यो । अस्टम्, इत्यन्वयः अपितुन कोऽपीत्यर्पः। [२३] ५१ 'न रोचिता' नेष्टा। ५२ 'धापकला' धनु:- [९] २४ 'मसपिमः' मनुस्यः । २५ 'भगमपा देहबला । ५३ 'भमुहारिणी' प्रागहारिणी । ५४ 'मरोपिता' नरा. कान्दा । २६ 'मधिकारनधियम्' माइनमपिटयाधिकारनं | जामुचिता। ५५ 'भाप कसा हारिणी पोमगदेनानि भीक्ष्मीम्नाम् दधी । २७ गौतमतः प्रति' गीतमनुस्यः । प्रसारिताम्' रोजगदेवोपायम्य कला पटिका, प्रसारितों २८ 'मसधिमः' मसद् अविद्यमानं निभं यस्मिन् सः । विसारमाप, भानुशीमम् , हारिणी रम्पा २३ भपास दि.म.

·[सप्तमः सर्गः 5 10 15 ५८ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं गणेशनैपुण्यमहो महाऽऽयतेः प्रभोर्दिदीपे यहुदानयत्तया । गणे शनैः पुण्यमहो महायते जगत्प्रकाशाय यभूव शाश्वतम् ॥ २४ ॥ न पादरः कोऽपि निकामजागरे गणेऽभवत् तस्य गुणव्यतिक्रमः । न वाऽऽदरः कोपिनि कामजागरेरिता नृणां चेतसि धैर्यविक्रिया ॥ २५॥ न वैरपीडा न घलाभियोगिता गुरोविहारे मरुमण्डले ततः। नवरपीडा नैवलाभियोगितादृशाज्यंतीयरकृशा ध्यधीयत ॥ २६ ॥ माँऽऽवेशरोगोऽभिनिवेशंकामना गुरोः प्रकाशेऽज्यमते तनुभृतः। नौवे सरोगोऽभिनिवेशकामनाऽशयो वुधः कस्तरणेऽब्धियन्दिरे ॥ २७ ॥ पराजितो धन्वनि योजिते गुंणे प्रभोर्यली मोहमहाभटच्छली। पराजितो धन्वनि योजिते गुंणे गुरुपकाण्डान्न विभेति कः क्षितौ ॥ २८ ॥ संभाजनेऽनन्तरसस्तपालये गुणं गुरौ शासति सङ्गते मंगे। स भाजनेऽनन्तरशस्तपा लये जिनेन्द्रवाचां परमानुरागिणि ॥ २९ ॥ सै देशरूपं फैलया च कारयन् मरौ गणी धर्मविधौ निजे" पदे । संदेशरूपं कलयाञ्चकार यन्निवेश्य सूरि विजयादिरनकम् ॥ ३० ॥ वसुन्धरा सा अँचिरस्थ संगतः प्रतिस्थलं स क्षणलक्षणेक्षणैः । वसुंधराऽऽशासु चिरैस्य "संगतमयोधि योधिप्रदमे माहतः ॥ ३१ ॥ [२४] १ 'गणेशनैपुण्यमहः' गणेशवत् पाण्डित्यस्य तेजः। तरणे नावे यानपापाय को बुधः 'सरोग:' सरसि गच्चतीति २ महाऽऽयतेः' महती, मायतिर्विस्तृतिर्यस्य 'यतिर्विकारे विरती अभिनिवेशे वाहनमध्यासने कामनाऽभिलापाऽऽशयो यस्य सः । भिक्षा' इति हैमः [अने० सं० का० २ श्लो० १९२] वेन, भम [२८] २० 'पराजितः' ममः। २१ 'धन्वनि' मरी। हायतेः न महद्विकारस्य । ३ 'गणे' गच्छे । ४ शनैः शन- २२ 'गुणे' धर्मरूपे योजिते सति प्रमोः पराजितः। २३ 'धन्वनि' जंगरप्रकाशाय शाश्वतं पुण्यमहर्दिनं बभूव' इत्यन्दयः । ५ 'महा- | धनुपि । २४ 'गुणे' ज्यायां योजिते सति । २५ 'गुरुमकाण्डात्' । यतेः' महायोत्सवायाऽऽयतिरत्तरकालो यस्य ।। उत्कृष्टसद्भामाद् महावाणात् को न विमेति । अयमपि [२५] ६ यादरः' दृश्यमानः। ७ निकामजागरे भत्यर्थ | गुल्मकाण्डो गुरमुल्य इति । बागरूके। ८'गुण' गुणाः प्राणातिपातनिवृत्यादयो मूलगुणाः, [२९] २६ 'समाजनेऽनन्तरसः सभाजने बहुरस आसीत् । पिण्डविशुद्यादय उत्तरगुणाः। ९'कोपिनि' कुद्धे श्रादरः। २७'तपाऽऽलये तपागणोपाये। २८ 'सस्ते' प्रातर्मिलिते। १० 'कामजागरेरिता' कामानाता गरेण करणेनेरिता न २९ 'प्रगे' अमं गते । ३० 'भाजने' स्थास्यादी । ३१ 'अनन्तर- धर्यविकिया। 'गरस्तूपविपे विषे । रोगे गरं स्यात् करणे' इति शस्तपा' अनन्तराणि सान्द्राणि शस्तानि मङ्गलानि पातीत्यनन्तर- हमः [अने० सं० कां०२ श्लो० ४२०-४२१] ॥ शस्ता बहुमगलान्वित इत्यर्थः। ३२ 'लये' ध्याने । सभाजने [२६] ११ 'नवैरपीडा' नवैः स्तवैरपि ईटा स्तुतिः। जिनेन्द्रवाचां ध्याने परमानुरागिणि ।। [३०] ३३ 'स देशरूपम्' गुरन्यायिप्रवृत्तिम् । १२ 'नवलाभियोगितादशा' लाभोऽस्त्येषां लाभिना, योगोड- ३४ स्लेषां योगिनस्ततो द्वन्द्वस्तेषां भादस्तत्ता नवा चासो राभियोगिता रजसरि निवेश्य । ३६ सदेशरूपम्' सदा ईशरूर पट्टना 'कलया' विज्ञानोदोधनेन । ३५ 'निजे पदे निजे पदे श्रीविजय- तस्या. दृग् दृष्टिस्खया । गणे लाभाधिका लब्धिपात्रं योगमाजश्व का क्लयाञ्चकार । ईशः स्वामिनि रुद्रे घ' इति हैमः बहुला दृश्यन्ते तेन श्रीपरमगुरो मतान्तरीयाणामपि महती [अने० सं० कां० २ श्लो० ५५६] ॥ श्रद्धा। १३ 'अन्य तीयें' वापसभवादिभिः । १४ 'अकृशा' [३१] ३७ 'वसुन्धरा सा' सा भूमिः। ३८ 'शुचि.' बहुला । १५'च्यघीयत' भक्रियत। उज्वला पवित्रा वा । ३९ 'अस्य' गुरोः संगतः।४० प्रतिस्थल [२७] १६ 'नाऽऽयेशरोग, आवेशरोगोऽपस्माररजाऽन्यमत- स क्षणलक्षणेक्षणैः प्रतिस्थलं सर्वत्र, क्षणलक्षणेक्षणः महोत्सव प्रवेशरूपो रोगो वा न । १७ 'अभिनिवेशकामना' अभिनिवेश- | रक्षणदर्शनः। ४१ 'वसुम्' देवविशेषमबोधि । ४२ धराऽऽ. वान्टाऽपि हटाऽऽअहोऽपि न । १८ 'गुरोः प्रकाशे सत्यन्यमते'। शासु' पर्वतदिक्षु । ४३ चिरस्य' बहुकालम् । ४४ 'संगतम् १९ 'उनुभृत.' जीवस्य । भन्योतिमाह 'नावे.' भन्धिवन्दिरे मिलितम् । ४५ 'एनमाईतः' भाईतः श्राद्धः, एनं गुरम् ॥

·५९ 5 पद्य-२४-३९] दिग्विजयमहाकाव्यम् : न गौतमीयं मतमक्षपाद धिया प्रमाण्यक्रियताऽमुना भना। : न गौतमीयं मतमक्षपादज प्रेमोचितं केवलिनः प्रमोचितम् ॥ ३२ ॥ न साधुना वै भवहारिणी रुचिर्विखण्डिता नन्दितपण्डिता गणे । नंसाधुना वैभवहारिणी मचिर्घता तपोभिः प्रभया समन्वितैः ।। ३३ ॥ .. विमुक्तरा गा नैवधा सुरक्षणा जंगी गुरुर्ब्रह्मधरः क्षमापरः। विमुक्तरागा नवधासुरक्षणा गणे प्रवृत्तिर्वतिनां ततोऽभवत् ॥ ३४ ॥ प्रवासना शापनयेऽस्य मानसे गुरोनिदेशेन पाऽपि योगिनाम् । प्रवासनाऽऽशापनयेऽयमानशे परिग्रहं भावयतां विद्रूरतः॥ ३५ ॥ शुचिप्रभावैः |मणानुगामिनस्तदाताः पुण्यजना इवेश्वराः । शुचिप्रभा वैधमणानुगामिनप्रसादतः मीढिविभूतिमादधौ ।। ३६ ।। निरन्तरायाऽऽगमहेतुरङ्गतः शुभां हेंचिं प्राप्य गुरोनिदेशतः। निरन्तरा यागमहे तुरङ्गतस्तदा विहिस्यात् सुजना पवीवृतम् ॥ ३७॥ विनाशनायां गैजविक्रमारते पराङ्मुखाः शुद्धदृशो न भुञ्जते । विनाशनायाङ्गजविमामारतेस्तपखिनो यस्य गणे गणेशितुः ॥ ३८॥ न नाम "धीरञ्जनया जिनोदिते पैटुः सभा का तेमुपेत्य दूरतः। ननाम "धीरं जैनयाजिनोदिते चिरं विरक्तं विपैथे यथेच्छया ॥ ३९॥ 10 15 [३२] १ 'भक्षपादनम्' अक्षपादो नैयायिकमतप्रणेता | २५ 'मानो' व्याप्ता। २६ "विदूरतः' दूरतः ।। सम्मामा श्रीगौतमीयं मतम् । २ 'गौतमीयम्' गौतमोऽने. [३६] २७ 'शुचिप्रमावः' पवित्रतेजोमिः । २८ 'अमगा. न्द्रभूतिः। ३ 'क्षपादनम्' क्षपायो रामावत्तीति क्षपादस्त नुगामिनः' यतिसेवकाः। २९ 'मुचिप्रमाः' निर्मलधियः । मामाते, इंशं न तन्मतम् । ४ 'प्रमोचितम्' मुक्तम् । ३० 'वैप्रमणानुगाम्' धनदानुरूपाम् । ३१ 'इनप्रसादतः' ५'केयलिनः प्रमोचितम्' केलशानिनो ज्ञानयोग्यम् ॥ स्थामिप्रसादतः॥ [२५] ६' भवहारिणी घे निशितं साधुना भवहारिणी [२०] ३२ 'निरन्ठरायाऽऽगमहेशरमतः' मन्तरापरहितो प भयहनी। ७'दचिः इस। ८'सिण्डिता' सपिटतान। भागमेषु हेतुपु घरमोऽस्याग्रहमस्मात् । ३३ 'शुमाम्' ९ गणे' गाडे। १० 'नसाना' नसा नासिकारूपेणाधुना। निदोपाम् । ३४ 'रचिम्' इमाम्। ३५ "निरन्तरादा। ११ यमपहारिणी' मयेन हारिणी मनोहरा । १२ 'रचिः ३६ 'यागमहे' पोसपे । ३७ 'पुरम:' भश्चात् । ३८ कान्तिः ॥ "रिहिन्या' यस्यात् । ३९ 'मुजनाः' गुदा सोहाः । ४० [३] १३ 'रिमुधराः विमुपति कर्मपासाद् विमुग। 'न्यपीयान् निधाः ॥ भतिगपेन विगुपो विमुकराः। १४ 'गा' याः। १५ [३८] ४१ "विनाशनापाम्' मानायो दुर्गा विना । 'नपा मुरक्षणा:'-नयनागुप्तिस्पा मुरक्षगा मुरागा क्षण ४२ गाविसमा गनपद पलयन्तः । ४३ गते' भोगे पार उत्सपा यामुनाः मुटु टसणानि यामु वा था। १६ 'सगी गु गुमाः । १४ पिनाशनापामरिक्रमारतेः' भाप नाम गुरजंगी अगा। २७ 'मरमामुरक्षगा' मयप्रकारा भारयः विश्मा गितमा पानिमा दिनानाए । भागामदाधार मानिनसंरक्षगं यस्ता सा। [१९] ४५'पीरानया' मुशिशाग। ४६ दिनोदिने [३५] १८"सना' पागम् । १९ मापनपे मारपनिनश्यने । ४७ 'पटुः पध। ४८ 'ममा' मामासा मपे ममिमाये। २० 'मम्प' गुरोः मिदन। २१ 'रि' समा। ४९ गमुपेत्य पूरा: पूरव रपेयम माम भी होगा:रिपोगिना मानसे, मेरि पियय:। २२ सपोनि मनाम । ७० परिम् प्राजम् । ५१ पनपाति. "भगमना' पामना मारना । २३ 'मानापन' होममोदिन' वनं पनाति जनसानी मामेपादिपवार म मोदित गुपने। २४ 'मम्पम्' ऐप्यं परिभई भारपाम् । प्ररिने । ५२ "शिरनम्' पिरत गुप।५३ सिप ma - ·६० [ सप्तमः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं सदा नवाऽलापिकयाचिर्दुत्तरा वितेनिरे तां स्वगणे मिथः कथाम् । सदानवालाऽपि याचिदुत्तरात् समं यदाख्यावशतोऽनयन् निशाम् ॥ ४० ॥ अनगराग नियंतः स मुक्तभा यः साङ्गरागः सुतनोस्तनौ दधौ । अनङ्गरागं नियतः समुक्तभाः प्रोः स्तनः को न गिरिर्वनं दधत् ॥ ४१ ॥ [एकालापकम्] नियामकाश्चेतसि भावयन्त्यहो ! किं नाम देयोऽनुवरायका स्त्रियाः। नियामकाश्चेतसि भावयन्त्यहोरात्रं स तीर्थकर एव नः प्रभुः ॥ ४२ ॥ मुंखायनः सारसनाभिकामितः कीदृग रथः स्यात् सुभटो वधूजनः । सुखाय नः सारसनाभिकामितः कथं जयार्थी नृपतिर्महाबलः ॥ ४३ ॥ [एकालापकं समस्तम्] महो दयाया गतीश्वरश्रियो मा या विमोहं म यतोऽहतां मते । महोदयायाऽऽजगतीश्वरश्रियो यथास्थितं भावनयाऽस्य सन्मते ! ॥४४॥[क्रियागुप्तम्] पराऽसितीवा विरतिः प्रमाऽऽपणे ने नाम काऽयोधि विदा तपोगणे । पलाशितीवाऽविरतिः प्रेमापणे नवापि कामोचितया न भी भृता ॥ ४५ ॥ [क्रियागुप्तम्] [४०] १ 'उत्तराः' ज्ञानप्रवराः, "उत्तरं प्रवरोर्द्धयोः" इति । शांतिसदृशोः" इति हेमः [अने० सं० का० ३ ० ४८९] हेमः [भने० सं० कां. ३ श्लो० ५५८] । २'कयाम् | १६ 'सारसनामिकामितः' सारं धनं तस्य सना नित्यममिकः वाताम, मियः सदा नित्यं नवाऽऽलापिकया वितेनिरे। ३ कामयिता तेन अमितः प्राप्तः "गत्यांनी प्रास्यर्थत्वात्" त्यस्य 'सदानबाला' दानवदी वाला स्त्री। ४ "कयाचिद्' सख्या। धनवतामादराद् यद्वा सारे धने सदाऽभिकामिता लुब्धता ५ 'यदाण्यावशता' यस्याः कथाया आल्यावशत आलापिका- | यस्येति वधूजनः सरसैव सा रखा सा घासौ नामिः कामिता कयनेन ॥ इश यस्य सः॥ [1]६ नियतः' यद्धोऽपि । ७'स मुक्तमाः स मुकवद् | [१४] १७ महः' उत्सवः। १८ 'जगतीश्वरश्रियः' जगती भासव इति मुक्तमाः "मुका मौक्तिकपुश्चल्योः" इति हेमः | भूमिस्तदीश्वरो भूपस्तस्य श्रियो एवम्याः। १९ मा या विमोई [मने० सं० का०२ श्लो. १९१]। ८ 'सुतनोः स्त्रियाः। म यतोऽहंता मते' इति पदविमागे-महंता मते विमोहं मा ९ 'नौ' शरीरे यः सागरागोऽपि अनगारागं दधौ । १० 'अनन- | या स-मा प्रामुहि; 'या' इति कियागुप्तं सस्तन्यपि ससहिते रागम्' मनोवाका रागोऽरणिमा यस्य तत् "अङ्गहीनेऽप्यननं वाक्ये भविष्यकाले रूपम्-यवर 'मायाविमोहं मयतः' इति से चित्तेऽनस्तु मन्मये" इति हेमः [अने० सं० का० ३ | पदविमागे तु सयवोऽहमाराद् मायया कपटेन विमोहः परेपी श्लो. १५], "रागः स्वाडोहितादिषु" इति हेमः [अने० भ्रमे पातनम् । २० 'महोदयायाऽऽजगतीश्वरश्रियः' आजगति सं. कां. २ श्लो. ४६]; यद्वाऽनकर्मदनफलै राजत इत्य- आभुवनं, ईश्वरा समर्या श्रीः शोमा यस्य । २१ 'यथास्थि- नाराम, अगाः वृक्षा यस्य वत् ईशा स्वन इत्येकालापकम् ॥ तम्' परमार्थठया। २२ 'भावनया' चिन्तनया। २३ 'अस्य [४२] ११ "नियामकाः' पोतवहाः। १२ वरायः कः क्षिपस्वेति, मस्येति कियागुप्तं "असूच क्षेपणे" धातुर्दिवादिः । स्त्रिया देयः" देयः करः। १३ "नियामका" नियमधारिणः [४५] २४ 'परा' उस्कृष्टा। २५ 'मसिनीमा' सत्रधारे- साधवः । 'वीर्यवर एवं नः अस्माकं प्रभुः । वोना । 'परामितीवा' इति पदविमागे परासि परास्ता वीमा [३] १४ 'सुखायनः' सुखकारि मयनं गमनं यस्य यद्वा इति क्रियागुप्तम् । २६ 'प्रमाऽपणे' ज्ञानहो । २७ 'न मोऽस्माकं सर्वलोकानां मुसाय । १५'सारसनाभिकामितः' | नाम काऽयोधि विदा तपोगणे' सपोगणे विदा शानिना नाम सारं अरैः सहितं सनाभि नाभियुक्तं कामिठमभिलषितं यस्य स प्राकाइयेका विरतिनाबोधि । घोधिविदा नरेण का अविरतिनं मटा, सारसनमधिकारममिकामितं प्रियं यस्य स वधूमना, राज्ञः परासि । २८ 'पलाशिवीना' मासाशिवत् तीवा; "तीयं कटूणा- पक्षे सारः श्रेष्टः सनाभिस्सगोत्रः स एवं कामिठो यस्य सः, त्यर्थेषु तीना तु कटुरोहिणी" इति हैमः [भने० सं० कां० २ "नाभिः क्षेत्रप्रधानयोः, चमध्ये मृगमदे प्राण्याने मुख्यराज्ञि लो०४४०] २९ 'प्रमापणे नवापि कामोचितया न मी मृता' " इति हैमः [भने० सं० का. २ श्लो० ३१४] "सनामिः' इति पदविमागे कामोविठया न मी मृता कन्दर्पाहंगमनस्य ·5 पद्य ४०-५०] दिग्विजयमहाकाव्यम् न विप्रयुक्तिर्मधुरा नै वास्तवमैदापयोधे विर्दुराहता गुणम् । ने विप्रयुक्तिमधुरा नवा स्तवप्रतीतिरागात् पटुतां ततो गुरुः॥ ४६॥ [क्रियागुप्तम् ] समाधिता पापरुचिर्विवर्द्धनं संसार पुण्याभ्युदयो महखिनाम् । समाधितापापरुचिर्विवर्द्धनं वीरे गुरौ श्रीजिनवीरतीर्थपे ॥४७॥ [क्रियागुप्तम् ] पुरोगमैपी प्रयत: संधारणः सोधोरणः कल्पितमत्तवारणः। पुरोगमैपी पँयतः संधारण: 4पीयतामित्युदिते न कोऽप्यभूत् ॥४८॥ [स्पष्टान्धकम्] तपोगणेऽराजत तेजसा समं सौरीप्रभा साधिसरोजनालिकम् । तपोङ्गणे राजततेऽक्षसा समं सितच्छदानामभिनन्दनं ततः॥४९॥ [सन्दानोपमा] 10 से दानतः स्वर्गहरिमभावकस्तपःप्रशस्यश्चकमे येते जयम् । सदाऽऽनैतः स्वर्गहरिप्रभावकसभाञ्चतस्तैस्य यशश्च यं तदा ॥५०॥ [गूढचतुर्थः] नरकस भयधारिणा; 'प्रमापणे नवाऽऽपि काऽमोचि तया' इति [ १५ 'साधोरणः' आधोरणा हस्लिपकास्तैः सह साधोरणः, साधोः पदविभागे तु प्रमापणे जीवघातेऽविरतिः का न आमोचि वया | मुनेः रणः शब्दः। १६ 'कल्पितमत्तवारण:' सजितो मत्तो विरत्या; 'काssमोचितयानमीमृता' भीमृता नरेणाऽऽमोचितं | वारणः, कल्पिता कथिता मत्ता वारणा येन सः । १७ यान रोगाहंगमनं तस्माद् यिभ्यता, यद्वा प्रमापणे घाते विरतिः ] 'पुरोगमैपी' पुरोगमान् अग्रस्थान् एपते इति पुरोगमैपी । का न भापि 'या' इति पक्षान्तरे आपीति पा, 'ममोचि' इति । १८ 'प्रयत:' सोद्यमः उद्यमोपदेशयुक्तः । १९ 'सधारणः' क्रियागुतम् ॥ धारणा बुद्धिगुणस्तेन सहितः, धारणा ध्यानविशेषस्तेन युक्तः । [१६] १ 'न विप्रयुक्तिमधुरा' श्राद्धानां विप्रस्य द्विजस्य | २० 'प्रपीयतामित्युदिते न कोऽप्यभूत्' दृश्यवामित्युक्तेऽपि युक्तिनं मधुरा । २ 'न वास्तवम्' न तारिवकम् । ३ भदः पुरः नगराद् बहिर्गमनेच्छुन कोप्पभूत् । मपीयताम् सादर प्रबोधे' अभीपां विप्राणां प्रयोधे उपदेशे । ४ विदुराहता | श्रूयवाम् ॥ गुणम्' विदुराः पण्डिता ये आईवा पाडा गुणमविदुः 'अविदुः' [१९] २१ 'तपोगणेऽराजत तेजसा समं सौरीप्रमा' सौरी- इति क्रियागुप्तम् । ५'न विप्रयुक्ति।' गुरोविप्रयुक्तिर्वियोगो न प्रमा सूरेः सम्वन्धिनी ममा कान्तिः तेजसा प्रकाशन समं वपो. पटुतामागात् । ६ 'मधुरा' प्रिया । ७ 'नवा स्ववनप्रतीतिरागात्' | गणेशराजत । २२ 'साऽधिसरोजनालिकम् सरोजनालिकं सरसा नवीना नवनप्रसिद्धिरागाद पटुवामागाद् 'मागाद्' इति | ज्ञानेन युक्ता जनाः सरोजनास्तेपामलिक भालं तदधिकृस्या क्रियागुप्तम् ॥ अन्याऽपि सौरीप्रमाऽधिसरोजनालिकं पननालिकामधिकृत्य [४] ८ 'समाधिता' समाधेर्योगविशेषस्य भावः राजते। २३ 'सपोऽमणे राजततेऽजसाऽसमम्' वपो धर्मः ९ 'पापरुचि विवद्धनम्' विशेषेण वद्धनमाप; पापरचिर्विवर्द्धनं राजतते राजभिनते ध्यासेमणेऽजसा शीघ्रमसमं अतुल्यमराजत छेदमधित । १० 'ससार पुण्याग्युदयो महस्विनाम्' इति । "तपः कृयादिकर्मणि, धमें लोकप्रभेदे घ" इति हैमः [अने० पदविमागे महस्विना पुण्यः पविनोऽभ्युदयः ससार प्रस्तः, सं० का० २ श्लो० ५४३-५४] : २४ सिवच्छदानाममि. 'स सारपुण्याभ्युदयः' इति पदविभागे च स प्रसिद्धः सारः | नन्दनम्' सिवरचदाना श्वेताम्यराणामभिनन्दनं तोषणम् । अन्य- श्रेयः पुण्याम्युदयः । ११ 'समाधितापापरनिर्विवर्द्धनम्' याऽपि पमनालिकानिष्टसौरप्रमया सिवच्छदाना इंसानाम् । समा समता पापरचिरपरविर्मटिना यद्वा समाधितापयतीति समाधितापा तदाऽपरुचिमिथ्यावं पदमधित । समा मागवत् । [५०] २५ 'स: गुरुः । २६ 'स्वर्गहरिममावकः' प. वृक्षकान्तिरक्षकः । "ससार' 'अधिव' 'आप' इति क्रियात्रयं गुप्तम् ॥ २७ सप:प्रशस्यः' तपसा प्रशस्यः । २८ 'चकमे ऐसत् । २९ 'यते' संयते देशतः सर्यठो वा । [३८1१२ 'पुरोगमपी' पुरोगमाः पचयखान् इच्यतीति ३० 'भान:' नता देवेन्द्रा पंसः। ३१ 'प्रमावकसमा' पुरोगमैपी। १३ 'प्रयता' प्रकृष्टं यतं निपादिनां पाइकर्म प्रमावकाणा श्रावकाणां समा । ३२ 'अवत:' पारपतः । यस्स। १४ 'सधारणः' धारणया पुड्या सहितः सधारण: ।'३३ 'तस्य याश्च पम् उस प्रमोर्यशश्व यं धक्मे ।

·सप्तमः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेपविजयगनिक दिष्ट्या स्थिरासनधीधनादरैयतो दिनादेप गणेऽधिनायकः। दिष्ट्या स्थिरा सजनधीधनादरै रराज राज्ञां सखिताऽभिपङ्गतः॥५१॥[निरौष्ट्यः ] कल्याणघाऽऽराधिगतार्हतां गंणे क्रियाऽऽसनाया यतिनायकेन तत् । कल्याणधाराऽधिगताहतांगणे श्रेयो न कस्यातिशयाय जायते ॥५२॥[निरौष्ट्यः] ममद्गलं माण्टलिकेन्द्रमण्डलं यं वन्दते पिञ्जरयत् पदाम्बुजम् । समद्गलं माण्डलिकेन्द्रमण्डलं "संस्कृत्य सन्तः सततं स्तुवन्ति तम् ॥५३॥ [विन्दुमान् ] विश्वम्भरेणोद्धरणे जगद्धेयः प्राकाशि नूनं गुरुणा स्वतेजसाम् । विश्व भरेणोद्धरणे जगद्रुचः पदार्थराशेर्ददता नृणां व्रतम् ॥ ५४॥ [विन्दुच्युतकम् ] सेदागमानामनुयोगदेशने मैन्द्रध्वनिाधयति मयान गुरोः । संदागमा नाम नु योगदेशनेऽभक्ष्यस्य "तैर्वागविभवेऽस्य निश्चिताः ॥ ५५ ॥ [पिन्दुच्युतकम्] चन्दने "मचिराभाति शितांशुकलयाऽन्विता । चन्दने "चिरामाऽतिशयाद् गीर्विदुपां गुरोः॥५६॥ [पिन्दुच्युतकम् ] सामयः सुदृशा हेयः शाकारम्भविचिन्तनात् । मामयः सुदृशाऽहेय इदं मोहस्य जृम्भितम् ॥१७॥ [मानाच्युतकं पिन्दुच्युनर्क च] [41] freया' मिसिनोपदेशो माग्यं वा तपा । नाम् । २४ 'मनुषोगदेशने' प्यानयाने । २५ 'मग्नपति' २ राममनपीपना' घिरे मोर भागीदनीति | मन्दरादे विन्दु विना महानिर्मला 'जपद जगीय. पिरामो भयाम एप जनामा पीधनस्य पणिवस्यादरः। जोणी'-शादिनी जयनयाराको पा। २६ 'सदागमाः' गुर " मोमबपि . PR" इनि हमः | मिदान्ता निधिवाः। २७ 'नाम' प्राये। .२८ 'योग' [भने..d.. सो...]। ३ दिया' प्रमोदन । नियमदायक। २९ माने मदपस्त्र' ममपसागने भागने । ४"परा' भूमिः। ५ 'गमनपीपना' ममनाग्युमरक. | ३०'शरिरमस: मरस्य गुरोः पागविमपे । मनानि रिनासरोधमपीः। ६ समिवाभि:' [५] ३१ 'यादने' नमने । ३२ 'रपि:' सम्पनयमा. मैत्रीपदा भानि। ३३ ' शिशुकलयाग्निता' वापरम्पानपुता । [५] 'म्यागपा' म्यागं मोर पो म्यागया । ३४ 'पादने माने पिन्दं विना पदने गुगे सम्माया पुन्हा । ८ 'भाराभानाम' भारि योग्यता गा| ३५ पिराभानि सपा' ही पोजने निशिराभानि ..' १. RAMAIT HIT गुणे भामानि दीप्यमाने पावसा: nिssमातिशयार' ११.FALI गर्ने पादानी गरे। भाभापा भनिगपा पिरा सार । ३६ गोपिदुशम्' धा [1] १९ मालम्' मान गनिम्, "HTER | शिला गीगंगा या गुर स्वपन हत्यामागे पाने साशनेगचिरा Tinari [...• भो..] नपा १३ मिटम्' मारना। ३९ 'मविधिमा समय [५.] ३७ 'मामा' रोगी । २८ 'गुहा. पुनम् । #frikan १४ 'पारम्' गर्म गरंजामा मोनी रोगी अमाप पा सागरमा । १५ "माटा' पपिए । १६ जनाममा पानी परममिभोगवा MUण'म:. गारामनामनिमपिम्पमा [1]CAnita' frrent 'गुमनामरिमो मामा वाम गर kart 6 गया । २. गामा पा मार सपा ममिनिममग्नमार for REET पराग पगमा मासा मविपिनमार wrt रिमाल Ricti'... मरममितपपिसागर (J२३ गमन। २३ मार' गाre.ltimrगे। ४. MA मामी- ·5 पद्य ५१-६३] दिग्विजयमहाकाव्यम्। महेश्वरः शर्वजनैरपीड्यते हासप्रकाशे नटनेऽतिदक्षधीः । महेश्वरः सर्वजनैरपीड्यतेत्येवं विनेयोऽपनयैर्विनीयते ॥५८॥ [मात्राच्युतकम् ] |तिक्रियामर्हति कामलालसः सुरो भजन्नेव समग्रभुद् भुवि । प्रति क्रियामर्हति कामलालसः कथं जनो "निर्मललोचनेक्षणम् ॥ ५९॥ [मात्राच्युतकम् ] स्त्रकाननेकान्ततया विशारदद्विजेशजैत्रान् गुरुरेवमादिशत् । खंकाऽऽनने कॉन्ततया विशारदसितांशुलक्ष्मी निदधे महोदये ॥६॥ अनेनसा कोरिकयाचिदाश्रया सभा सभावा गणभूभृता सताम् । अनेन साकारि कयाचिदाश्रयानुशीलिनी जैनमते पैरापरे ।। ६१ ॥[वर्णच्युतकम् ] नौलीकराजी सरसः प्रयोधभाक् प्रेध्यप्रसारे हि यथाऽऽसौरभा। नालीकराजी सरसप्रवीधभाक् तथा तदाऽऽसीत् सुमनः प्रभोगिरा ॥ ६२ ।। [यकारच्युतकम्] #भाने कोमलतां संसौरभां सुसीमतां वर्णयते यतः कविः । भं जने "कोऽमलतां संसौरभां सुसीमतां ध्यायति किं न मन्यते ।। ६३ ।। [विन्दुच्युतकम् 10 15 रग्यतया। ४ 'अति- प्रधानः सुशा स्त्रियाऽहेय आदरणीयः; साकारमात्रां विना सम [६०] १४ 'स्वकान्' स्वीयान् शिष्यादीन् । १५ अनेकान्त- योऽवसरः सुदृशा पण्डितेन हेयः, समयः सिद्धान्तः सुदृशा क्या' स्थाद्वादभावेन । १६ "विशारदद्विजेशत्रान' निपुपावित. सम्यस्ववता हेयस्लाज्य उत्सूत्रमसगात्-पण्डितोऽपि समयम- राजजयनकारिणः । १७ 'स्वाऽऽनने' स्वमुखे । १८ 'कान्ततया' बसरं त्यजति मद्वारकोऽयं मदाधिपत्यं यन्मया क्रियते तद् भव. १९ 'विशारदसितांगुलक्ष्मीम् विशिष्टशरकालीन. तीति मदान्धतया इदं मोहविजम्भितम् ॥ चन्द्रशोभाम् । २० 'निदधे' धत्ते स॥ [५८] १ 'महेश्वरः' महामहिपो लोकैरपीच्यते । २ "शर्व- [६] २१ 'मनेनसा' पापवर्जितेन सतां समा। २२ जनः" ईश्वरभक्तः । ३ ईट्यते' स्यते । 'कारिकया' स्वल्पवृत्या । २३ 'समावा' ज्ञानवती । २४ 'अनेन दक्षधी: दक्षमतिकान्ताऽतिदक्षा धीर्यस्य; अतिदक्षा निपुणा | सा' अनेन सा प्रसिद्धाऽकारि कयाचिद् । २५ “आश्रयानु- धियो यत्र स;। ५ 'महेश्वर' मन मानाच्युतके महस्वर | शालिनी' चैत्योपश्रयानुरक्ता; आशयशुद्धा । २६ 'परापरे' उत्सवशन्दा महिपशब्दः सर्वजनैरपीट्यत-अपशब्दवाद् इत्येव । स्याद्वादरूपे पक्षे परे उत्कृष्टे अपरा अपगतो रो यस्साः साऽपरा ।। रागद्वेपविजृम्भितं विरुद्धनये संसारमागें । ६ "विनेयः' शिष्यः। ७'विनीयते' शिक्षा प्राप्यते। [१२] २७ 'नालीकराजी' पन्नश्रेणिः । २८ 'सरसः' [५५] ८ 'प्रतिक्रियाम्' विद्वेषभावं सद्धां भजनपि । तटाकस्य । २९ 'प्रबोधमार' विकासरती। ३० 'प्रेष्यप्रसारे १ 'भईति' जिने। १० 'कामलालसः सुर: सरपरवशः प्रेष्यः वसन्तः प्रकृष्ट इपः आश्विनमासः । ३१ 'आप्तसौरभा' सुरः। ११ समग्रभुत्' सर्वज्ञः । अन्न दृष्टान्त:-'कमलारोगेण प्राप्तपरिमला। ३२ 'नालीकराजी' न अलीकेन राजते इत्येवं. भरसः निर्मललोचनेक्षणं यथा स्यात् तथा जनः कथं प्रतिक्रियां ३३ 'सुमनः सजनः॥ वैद्योपचारमहंति' कमलायामलसः प्रतिक्रियां वैरशुद्धिं नेवाईति [६३] ३४ 'प्रभञ्जने' वायो । ३५ 'कोमलताम्' मन्दताम् । किं. मुवि सुर इव सुरः पुनः कि० भजन्नपि पुनः किं. अनमुद् ३६ 'ससौरमाम् सपरिमलाम् । ३७ 'सुसीमताम्' शीतताम् । न पूर्वापरभागवेदी अविवेकीत्यर्य:-अवार्थान्तरम्। १२ 'काम-३८ 'प्रभम्' श्रीविजयप्रभम् 'सत्यभामा-मामा' इति लालस:' अलालसोऽलोभी जनः कथं केन प्रकारेण कम् । न्यायाद; 'प्रभजने' सेवने । ३९ कोऽमलताम्' अमलतां को १३ 'निर्मललोचनेक्षणम्' कृपानेहा नेत्रेण विलोयितारमपि न मन्यते, भपि तु सर्वोऽपि मन्यते । ४० 'ससौरमाम्' पुरुष प्रति क्रिया सेवादिको नैवाहेति न क्रमपीत्यर्थः । अत्र सूरेरियं सौरी सा चासो मा दीसिखया सह । ४१ 'सुसीमताम्' कामपि कमपीति मात्राच्युतियाख्येया ॥ समर्यादवाम् । ४२ भ्यायति ध्यानकरे जने ॥ शीलः।

·[सप्तमः सर्गः 5 15 ६४ महोपाध्यायमेघविजयगणिक विभाजयन् वारिवलं स कश्मलं यथा प्रशस्योऽत्र विशारदाऽऽगमः। विमा जयन् वाऽरियलं संकश्मलं दधौ 'विसं बोधयिता जंगद्गुरुः ॥ ६४॥ [शकारच्युतकम् ] विश्लेषयनङ्गजपांशुसङ्करं नृणां निपेयः ससुरापगाऽम्वुवत् । विश्लेपयनङ्ग ! जपांशुसङ्करं ह्यलं विचक्रे विमलं महीतलम् ॥६५॥ [लकारच्युतकम् स्तम्भेन धान्नः स्थिरता पलान्यितेऽनेनाभवत् "तीर्थवरस्य सज्जने । स्तम्भे नै धान स्थिरतायलान्वितेऽभिनन्दयित्री किमितीव सुश्रुतेः ॥६६॥ [विन्दुच्युतकम् ] 10 से कं प्रभावं न यभार भारते समुन्नयनमते तपोभरैः। सकम्प्रभावं नवभालभारते दृष्टे गुरौ मोहमहीश्वरे दधौ ॥ ६७ ॥ [रकारच्युतकम्] विमा सुश्रीमहिमा नन्दनादिनादिनादैधत सर्वदाहते। विभावसुश्री महिमार्थनन्दनान्यदीधरत् तत्समये तपोगुरुः ॥ ६८॥ [रकारच्युतकम् ] [६] १ 'विभाजयन्' विश्लेपयन् । २ 'वारियलम्' यागीगणयुते स्तम्भेऽजे धाम्नः गृहस्व स्थिरता; स्वम्भेनावष्टम्मेना- जलयलम् । ३ 'सकश्मलम्' कइमलं मलिनम्। ४ 'विशार- | नेनाभिनन्दयित्रा स्थिरताऽभवत् 'पशुभिः बहुभिरपि न कुला- दाऽऽगमः' विशिष्टः शरदोऽयं शारदागमः । ५ विमाः' | वष्टम्मः किन्तु कुलस्वम्भेनैकेनाऽपि कुलावष्टम्म' इति तात्पर्यम् । कान्ती । ६ 'वा' पादपरणे । ७ 'रिबलं जयन्' २३ 'न घानः स्थिरता' न तेजसः स्थिरता । २४ अभि- इत्यन्वयः। ८ 'सकश्मलम्' पापपरं पक्षे विशं शकाररहित नन्दयित्रा किमितीव सुश्रुतेः' भागमस्य वर्धयिग्रा 'मूर्सम्यो सकमल सरक्ष्मीकम् । ९ विशम्' मनुष्यं वैश्यं पा | धर्मतेजोहानिः स्याद्' इति शास्त्राणि पावयिता गुररित्ययः, योधयिता। १० 'जगद्गुरुः' गुरुः जगद् बोधयिता ॥ | इवीव किं सुश्रुतेधानखेजसः । [१५] ११ "विश्पयन्' दूरीकुर्वन् । १२ 'अगलपांगु [६७] २५ 'सः' गुरुः । २६ 'सम्प्रभावम् चञ्चलताम् । सकरम्' भने जावं पांशुसरं धूलीपुलम् । १३ 'निपेयः' २७ मोहमहीश्वरे' मोहराजे । सादरं वीक्षणीयः। १४ 'मुराऽऽपगाम्युबत्' गारवारिवत् । [६८] २८ 'विमा' दीप्तिः। २९ 'वसु' धनम् । ३० 'श्री' १५ विश्लेषयन्' कयं भई लकार-रहितं यथा स्यात् तथा | लक्ष्मीः। ३१ 'महिमा' महावम् । ३२ 'मर्थ' भर्थः कार्यम् विशेषयनित्ययः पदो अलमत्यर्य विदोषण श्पयन् मालयन् "मयों हेती प्रयोजने निरत्तो विषये याच्ये प्रकारद्रव्यवस्तुपु" १६ 'भाजपांगुसकरम् 'म!' इति संयोधने । यद्वा अङ्के जपेन | इति हैमः [अने० सं० कां० २ श्लो० २१५] । ३३ 'नन्द- मप्रसापेन जपाया या यशसमूह विशेपयन्; जपावदरुणता नादिना' पुत्रादिना । ३४ 'भाई' श्रादे। ३५'विभाव- पत्॥ सुश्रीः' विमावमुः सूर्यसद्वत् श्रीयंस्य “विभावसुस्तु भास्करे [१६] १७ 'सामेन' सम्भेन बलान्विते सति । १८ हुताशने हारमेदे चन्द्रे" इति हेमः [भने० सं० कां. ४ लो. 'धान्नः' गृहस्स रिपरताऽभवत् । १९ 'अनेन' गुरुणा । ३४२]। ३६ 'महिमायनन्दनानि' महा उत्सवा विद्यन्ते २०'सीवरस्य' सरूपस्य । २१ 'सजने सजीकरणे । यस्यो सा महिनी इंशी मा एमी वयाऽर्थवर्धनानि; पूर्वार्थ- २२ 'तम्मे खाये; 'सामोजाये स्णायाम्' इति हमः पदे रकार पिना भय इति महिमा मारेतः च्यात्ययः । यद्वा भने० सं० २० १३.] विन्दुप्युवके, अबलान्विते । महिला महावेनार्थनन्दनानि सूत्रार्यवृद्धीः ॥

·पद्य ६४-७१] दिग्विजयमहाकाव्यम् विश्वाङ्गणे चेतनतां निभालयन् दंः पदं योऽनवधीरणायुतः। विश्वांगणे चैतनतां निभालय स्थिति से सन्याजयति स्म मण्डले ॥ ६९॥ [धकार-रकारयोश्चयुतकम् संसंयमो मानिनि कामशर्मणे स्तनप्रदेशश्च मरालयालकः। संसंयमो मानिनिकामशर्मणे कीक सुहगभूपणतामुपैययम् ॥ ७० ॥ [मुंक्ताहारविभूपिता-पहिरेकालापर्क प्रश्नोत्तरम् ] चामाङ्गजातिप्रणयेऽधेनाशने मनः क वो धीरैमते महात्मनः। चामाङ्गजातिप्रणये घेनाशने जैनस्य शैवस्य नृपस्य मालिनः ॥ ७१ ॥ [क्रियागुप्तम्-विन्दुच्युतकम्-सर्वतोभद्रम्-व्यस्तसमस्तमेतरकालापकम् ] . 5 यति स। [१९] १ 'विश्वाङ्गणे जगन्मध्ये । २ 'चेतनताम्' अपवा । २१ 'धीरमते' धीमतिः क रमते, हे घीरमते, इति जीयस्वरूपम् । ३'निमालयन्' विलोकयन् । ४ 'दधे | सम्बोधने क्रियागुप्तम् । २२ 'महारमनः उत्तमस्य मनः दध इत्यत्र रेफ बिना दधे । ५'अनवधारणायुतः' मनव-महिम्नः जीवस्य वा महात्मनो जीवस्य जैनस्य वा; महारमनः हेलनाऽऽदरस्तेन युतः, येवकारे धी: इंटर न यद्वा न वधी न उत्सववतः 'अमहात्मनः' इति पदविमागे, क्षुद्रस्य । २३ हिंसका, यद्वा नवधीनंवमतिः, रणेनायुतः यद्वा नवबुद्धिप्रेरणा- 'वामाङ्गजातिप्रणये' शेवस्य वामः प्रतिकूलोऽज: सरो यस युक्तः। ६ विश्वाम्' सर्वाम्। पृथ्वीम्, वकारच्युतौ विशां- तस्य हरस्य नेहे; नृपस्य विन्दुच्युतके वामाः स्त्रिया गजाश्च गणे नरसमूहे; विश्वामित्या वकारं विना विशामिति । ७ तेषां मेहे; मालिनः वामा मनोहराऽगजातिवृक्षजातिस्तस्याः स्नेहै; 'गणे' गच्छे। ८'चेतनवाम्' घ पूर्वमिता प्राप्ता पश्चावता महात्मनो महिनजीवस्य धा मा प्रतिकूला विपमा गजाति: प्रगुणीकृताचीर्णताम् ; इतनता पूर्व प्राप्ता पश्चान्नता नम्रा पर्वतश्रेणिखस्नेहे; महारमन उत्सववतः मनोज्ञाऽजातिः साम् । ९ “निमालयस्थितिम्' निभं कपटं वदाऽऽलयखन | स्वजनखिस्नेहे, अमहात्मनः क्षुदस्य मनोऽने देहे स्थिति धारणां त्याजयति स्म; निभाटप-स्थिति दम्भरीति त्याज- जातेजन्मनः नेहे इत्यपि, नृपस्य वामा खीरूपा मनोहरा वाऽगजा १०'स: गुरुः॥ पार्यती तस्याः नेहै। शैवस्य वामा वामभागस्था भगजा पाती [७०] ११ 'ससंयमः' सम्पन्धः। १२ 'मानिनि' मह- यस्य तस्येश्वरस मेहे; नृपस्य वामः प्रतिकूलोऽगजातिप्रणय कारिजने विवेकिनि हे मानिनि!। १३ 'कामशर्मणे कामस्य | पर्वतस्नेहो यस्य तत्र; धामा याऽगजा भवानी तस्सामतिप्रायो मार्मणे काम गाई शर्मणे। १४ 'ससंयमः' सचारित्रः सम् | यस तस्मिन् जैनस्य प्रणयमतिकान्तोऽतिप्रणयः, थामाsराजा सम्यग् यमं युग्मं संयमं तेन सहितः । १५ 'मानिनिकाम- । यस्य स वामागजः शिवस्तुनातिप्रणयो विरागस्तस्मिन् इत्यपि, शर्मणे' मानि मानं ज्ञानमस्मिन्नस्त्रीति मानि ईदृशं निकाममत्स्य वाऽथवा मा लक्ष्मीः, अगजः कामखयोरतिप्रणयो यस्य धन शर्म तसे मोशाय । १६ 'कोडक् सुदगभूपणतामुपति' कीटक् | कृष्णे; जैनस स्त्रीपुत्रविरागे; मालिनः वामं मुन्दरमहं यस्यास्तस्या मुग भूपणवां सम्यक्तववदलदाररवं याति' कीहक सुदृतः स्त्रिया | जातेजातिवृक्षस्य हे इत्यपि, क्षुदस्य धामा प्रतिकूलाऽनजा भूपणवां सनप्रदेशो याति' कीटक मुशः पण्डितस्य विवेका. पार्वती यस्य स दरिद्रस्वेनानिसे हे इत्यपि सर्वतोमदावाद् यथे दिना भूपणा याति । १७ 'मुक्ताहारविभूपित' मुक्ताहार- व्याख्या। २४ 'धनासने धनं यदासनं वाहनं घन; धनो श्वासी विशेषेण भूम्यामुषितः' मुक्काहारविभूपितो मरालबाटकः, मुखासनो पायावृक्षसत्रः बहुधनभोजने; यहूनां भोजने मुक्तानामाहारेण विमूपितः ॥ 'भयनाराने' इति पदविमागे त्वयमशिवं तपासने, न घनाशने [1] १८ 'वामाजातिप्रणये' श्रीपार्श्वग्नेहै; सीपुत्रनेहै। प्रोपवासादी, नृपस धनासने इन्द्रः पनासने इंश्वरे या १९ 'मधनासने पापनाशने, बहुभोजने छ । २० 'या' | 'अपनाशने भरहुमोजने ॥ दि.म.

·[.सप्तमः सर्ग महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं कामीहतेजः 'क्षितिपे च कीदृशे यलं महात्मा क यहु क वाऽथ कः। कामीह तेजः 'क्षितिपेचकी दृशे वामाङ्गजातिप्रणये घनासनः ॥७२॥ [आदिविपममन्तरे कालापकम् ; व्यस्तसमस्तम् पाठान्तरम् ] संभाऽनुयोगे नवसौररागतः प्रेसृत्वरे द्राक् कमलाध्ययोधने । सभानुयोगे नवसौररागतः कधैवमासीत् सुशां गुरोर्गणे ॥ ७३ ॥ सितम्बराणामुदयेऽनुरागिणां तथाहतानामुदिता यशः प्रथा। सितम्यराणामुदये रौगिणां भवोद्धृतानां शशिनां विजित्वरी ॥ ७४ ॥ तपो धनं निर्तिसाधनं जयस्तपोगणे सर्वमिदं महोदयः। तपोधनं नितिसा धनञ्जयश्रियं तमीशं समवाप्य दिद्युते ॥ ७॥ इति श्रीदिग्विजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते पश्चिमदिग्विजयो नाम सप्तमः सर्गः ॥ ७ ॥ 0 . । [२] १ 'कामीहतेऽनः' अनः कृष्णः कामीहते इच्छति, १९ प्रसस्वरे' प्रस्रवरे प्रसृते सति । १०"दार' शीघ्रम् । मां लक्ष्मी प्रायः कथनात् । २ 'क्षितिपे' भूपे फोटो? । ११ 'कमलाऽवबोधने' कमलप्रकाशने । १२ समानुयोगे' ३ 'महारमा क बहु क पाऽयकः कामी' महामा क कामी | मानूनां रदीनां योगः सम्बन्धस्त सहिते कसात् । १३ 'नवसौर- अभिटापी इह लोके तेजो बहुक। ४'क्षिनिपेचकी' झिवी | रागतः' नवो यः सासम्बन्धी रागोऽरणिमा ततः॥ मेची का ! 'पुरटमूलं सु पेचकम्' । 'पेचकः करिलाहुल मूले' [७४] १४ सितम्बराणामुदये' श्वेतपटानां पक्षे सितमुग्वल- इति दमः [भने० सं० का० ३ श्लो०७१]। ५ 'वामान-मम्बरं गगनं येग्योपामुदये । १५ 'नु' वितकें। १६ 'रागि- सानिमाये' वाऽव्ययं पादादौ महाचिस्यान दुष्टम् "महह | णाम्' छौहित्यभाजाम् । १७ भवोदतानाम् संसारादुदताः चप:समीरणदार किमिदमाचरित चरिदं त्वया" इत्यादी घादास्तेषां पझे भवनेश्वरेणोचवानाम् ।। रयतेऽपि, एवमाह "कुशवजलदायीति निषेधे प्रतियोगोऽपि [.५] १८'वपो धनं नितिसाघनं जय इदं सर्व तपोगणे- यदा धामा मियं भोगेश्वरगद् विष्णोः, श्रीपाश्चमेहे; विन्दु-भूद' इत्यन्वयः। १९ तपोधनम्' तप एव धनं यस्य तम् । २० 'नितिसा' नितिः सा मुखलक्ष्मीः। स्युकेवामा पीरूपा या अगजा पार्वती तस्यामतिनेहो पस्य २१ "धनञ्जय- ६ 'धनासनः' महामा कीमोऽधनाशनः, घनमासनं श्रियम्' धनञ्जयोऽनस्तद्वदयवाऽग्निवत् श्रीयंस्य तम् । २२ 'तमी समवाप्य' ६ ईशं स्वामिनं प्राप्य । कम्यो यस्य गजस्य स पनामनः॥ २३ 'दिद्युते' दिदीपे । [0] ७ 'समाऽनुयोगे' समान्याल्याने । ८'नवसौर इति श्रीदिगविजयकाव्ये मद्दोपाध्यायश्रीमेघ. रागत. भयो मदीनो यः मरिसम्बन्धी रागः हममात् ।। विजयगणिते सप्तमसर्गविवरणम् ।

·६७ 5 पद्य ७२-७] दिग्विजयमहाकाव्यम् अष्टमः सर्गः। अथ विक्रमभूपतेः क्रमाच्छरदां त्येष्टि[१७]शतव्यतिक्रमे । मुनिराड् मुनि[७]राम[शवत्सरे शिवपुर्या विदघे गुरुस्थितिम् ॥१॥ शिवसंनिधिनेव यत्पुरे शिवरागः शिवमव्ययं हितम् । शिवपाठरचिह्निजन्मनां विदिता तच्छिवपुर्यसाविति ॥२॥ अंलकाऽप्यलकायते त्विपा पुरतोऽस्याः सुरतोत्सवागमे । नगरी न गरीयसी दिवः प्रतिभाति प्रतिभाऽतिशायिनाम् ॥३॥ भवनं नवनन्दनश्रिया रहितं यत्र न किश्चिदीक्ष्यते । चनमप्यरविन्दलोचनातनुरम्भाऽधिकरूपसम्पदा ॥४॥ कलिना बलिनापंचिन्वता सुकृतस्याद्भुतवैभवं द्विधा। पुरमव्ययशर्मयन्धुरं न पैरामृष्टमदुष्टदुपर्णयम् ॥५॥ तैनुदितेर्महाभुजैर्दनुजैर्वा मनुजैरसौ पुरी। ननु जैन विहारभासुरा मनसा सौमनसान कैर्धता ॥६॥ रमणी रमणीयतावलान कलाकेलिरमुं व्यमुश्चत । रतिरप्पतिशायिनी जने सकला केलिकला स्वतः स्थिरा ॥ ७॥ 10 15 [२] १ 'शिवसंनिधिनेव' शिवस्य हरस्य सारणेश्वरमत्तः [४] ७ "नवनन्दनश्रिया" नवा ये नन्दनाः पुत्रास्तेषां- सामीप्येन, धर्मर्मणामत्यादरे शिवस्य मोक्षस्य सामीप्येनेवेरयु- श्रिया; वनपक्षे नन्दनं नाम देववनं तस्य धिया "नन्दनं प्रेक्षा। २ 'शिवरागः' शिवस्य मोक्षस्य रागः, "शिवस्य | वनम्" इति हैमः [अभि. चिं. कां. २ श्लो० ९२।। मनध्याने त्वामात्मानं ध्यावा" इति वचनात् शान्तरूपस्य राग ८ "भरविन्दलोचनातनुरम्माऽधिकरूपसम्पदा" भरविन्दान्येव इत्येवं समर्थनीयम् "शिवं तु मोक्षे क्षेमे सुखे जले, शिवो लोचनानि यद्वारविन्दानां रोचना शोभाऽतनवो महत्यो या योगान्तरे येदे गुग्गुलौ घालुके हरे पुण्डरीकद्रुमे कीले, शिवा रामास्तासां यदधिकं रूपं सैव संपत् तया; भवनपक्षे रविन्द्र झाटामलोमयोः" इति हेमः [अने० सं० कां० २ श्लो० ५५० लोचनानां स्त्रीणां तनौ रम्मा देवनिवासाम्योऽतिशामि- -५५१] ३'शिवम्' क्षेमम् । ४ 'हितम्' हितकृत् । ५ "शिवपायरचिः' शिवस्य वेदस्य पाठस्तसिन् रुचिः प्रीतिः रूपलक्ष्ाया। ६"विदिता' स्याता [५]९ "सुकृतस्य" पुण्यस्य कृतयुगस्य था। - [1] 1 "स्वष्टि' सष्टिः सप्तदश "अप सप्तदशा त्यष्टिः" रतम्" इति हैमः [अभि. चिं. कां० ३ लो. २००]॥ इत्याहसंज्ञा। 2 'मुनिरामवत्सरे मुनयः सप्त "मुनिपर्वतशैलादि [5] 7 "कलिना" कलिश्चतुथों युगस्तैन । 8 "अपचिन्वता" सप्ताचलनगाः स्मृताः" रामाः त्रयः "कृशानुगुणरामामिपावकान-अपहर्ता । 9 "अव्ययधर्मबन्धुरम्" अक्षीणमुखद्योभनम् । लवडयः" इत्यासंहा । 3"शिवपुर्याम्" आधुनिक सिरोही ति| 10 "परामटम्" मृशं चिन्तितम् ॥ प्रसिद्धनगर्याम् । 4 'गुरुस्थितिम्' चातुर्मासिशवस्थानम् । [6] 11 "तनुजैः" पुत्रैः। 12 "अदितेः" पुनर्वसुनक्षत्र [3] 5 "अलका" अलं भूषयतीत्सलका,"अलका वखोकसारा" स्याधिष्टातृदेवस्य 1 13 "दनुजैः" असुरैः, "अमुरा दैलदैतेयदनु. इति हेमः [अभि. चिं. कां• २ ० १०५]। "पुर्योऽमरावती | जेन्दा." इत्यमरः [अमर• का. १ श्लो. १२] "दल्ये दिवेर्दनोः भोगावती" इत्यरिसिंहः [अव्यकल्पलतावृत्तिः, प्रतानः ४ स्तवकः ४ पुनाः" इत्लरिसिंहः [च्यात्सलसात्तिः, प्रतानः २, स्वयः ३, ये. २४२] 6 "सुरत." सुरतं मोहनम्, "मुरतं मोहनं ०५८]।

·६८ [अष्टमः सर्गः 5 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं न विना कैविनाऽभिधीयते विधिनाऽस्या 'विधिनाऽखिलस्तुतिः। सफलीक्रियतां ततः स्त्रवाक् सुधिया तद्विपयांशवर्णनात् ॥ ८॥ गुरुणा करुणाऽरुणाऽऽत्मना शिवरूपेण महाव्रतश्रिया। गिरिभूरिह भूपिताऽऽश्रयान्न नृणामभ्युदये तदद्भुतम् ॥९॥ शियसङ्गतरङ्गयोगतः प्रभया संयुत एव तत्पुरे । धनदः किमुपेयिवान नृपप्रतिकृत्योत्तरलोकपालकः ॥ १० ॥ नगरी नगरीतिहिनिनां शुम्रतरैनि कैतनैः। समराजत रोजताऽद्रिणा सह यादं सजतीव "केननः॥११॥ गगने गगनाध्यवाजिनां सुरसिन्धोस्तदशंष्पभोजने । जनयन्ति जिनालया रयान्निजकेतूच्छलनेन चालनाम् ।। १२ ।। परितः सरितां पतिर्वभी निशि चान्द्रोपलनिर्गलज्जलैः। तमुदीक्ष्य सुराऽऽपगाऽप्यगाजिनचैत्यध्वजकैयाद् दिवः ॥ १३ ॥ यसुधास्थलमीयुपी सुधा विवुधानामभिपिञ्चनेऽहंताम् । किमु 'कैतवकैनवानृणां नयनाऽऽनन्दनिदानदानतः ॥ १४ ॥ शिखरेपु जिनोकसां धृतान् नैवगाङ्गेयमयाँसत्त्विपः। कलशानिव पूरितुं दिवो ननु गद्गाऽवतरद् ध्वजश्रिया ॥ १५॥ सकलं धवलं भुवस्तलं विदधे चैत्यसुधा नवच्छविः। गगनेऽपि तथा "विधित्सया ध्वजरूपाऽभ्युदियाय साँऽवशा ॥ १६ ॥ 10 15 . [0] १ "द्विपाशवर्णनात्" तद्विपयस्वद्गोचरो य संशों] ५ "नृपप्रतिकृत्या" राज्ञः प्रतिविम्बेन । ६ "उत्तर०" उत्तरस्याः भागः प्रदेशविशेषः। उत्तरः श्रेष्टो वा। [५] २ "गिरिभूः" पर्यंतभूमिः नगरे तरसामीप्यात् पक्ष गिरिभूर्भवानी। [1] "नगरीतिहितैः" पर्यतबद् द्वैः । [.३ "शिवसाद" शिवस्य सहतं मैत्री या प्रसा- [१४] ८"कैतवकैतवात्" केतूनां समूहः कैतवं तस्स बाहुल्यम् । ४ "प्रमया" अलकानगर्या कान्त्या चा । कैतवाद् व्याजात् । [8] 1 "करिना" शुक्रेण "श्रो मघाभवः काव्य उशना | पदपदेन । 12 वेतनः" ध्वजः। भार्गवः कविः" इति हैमः [अभि. चिं. कां• २० ३३] । [12] 13 "गगनाध्यवाजिनाम्" थाकाग्रमार्गावानाम् । 2 "विधिना" धात्रा "धाता विधाता विधि." इति हैमः [अभि.14 "मुरनिन्धोः" स्वर्गद्वायाः। 15 MA" अयं तृणम् । चिं. क. २ श्री. १२६] । 3 "अम्या.” पुर्य्याः । [13] 16 "सरितां पतिः" समुद्रः । 17 "चान्द्रोपल." 4 "विधिना" विधानपूर्वदे। 5 "मुधिया" विदुपा। चन्द्रस्यायं चान्द्र उपलः मणिः, चन्द्रमणिः। 18 कैतवाद्" [9]6"करुणाऽमना" करणा दया तया बालसन्ध्या व्याजात् ॥ पशाध्मना। 7 "महारतश्रिया" अहिंसा सत्य अमेय ब्रह्मचर्य. [15] 19 "जिनोकमाम्" जिनमन्दिराणाम् । 20 "नव- भारिप्रहम्बापलदम्या। गायमयान्" नवीनमुवर्णयुचान् । [1018 "धनद." बेरः। 9 "उपेयिवान्" भागनः॥ [16] 21 "विवित्सया" विधानुमिच्छया। 22 "भवा" [11] 10 “निकेतने." गृहः। 11 "राजनाऽदिणा" अशा स्वतन्त्रा।

·5 10 15 पद्य ८-२६] दिग्विजयमहाकाव्यम् चरितं सरितः सुधाभुजां दुरितादङ्कुरितं धनास्थिजात् । तदिव व्यंपनेतुमाययौ ध्वजवेपा हरशेखराऽपरा ॥ १७ ॥ कलशैः किल शैवलोपमे गगनान्धेस्तिमिरे व्यपाकृते । स्फुरितेव सुधामयी प्रभा परितः केतुमिपाद् विपादहृत् ॥१८॥ हिमवच्छिखरैः सुहक्रिया विदधे चैत्यगणेन शाश्वती । अत एव सुराऽऽपगाऽप्ययानुनेतुं तैमथो ध्वजच्छलात् ॥ १९ ॥ प्रथमं प्रमथेशमाश्रयदपिकल्पः स तु रुद्ररूपभाक् । इति सङ्कुचितेव सा लघु जरूपोऽऽहतसद्मसङ्गता ॥ २० ॥ कविधीरिव सर्वतोमुखी जनतापच्छिदि चन्द्रगोलिका । मरुदन्वयिनीश्वरेव या ध्वजराजिन मुदेऽस्तु कस्य सा ॥ २१ ॥ [इति ध्वजवर्णनम् ]] मणिनिर्मितनमहर्यजा द्युतिरन्वास्त मिथोऽत्र सङ्करम् । न पुपोप परं प्रैदोपकं रसंगोष्ठी जनसङ्कुले कुले ।। २२ ।। अहरन नवचन्द्रशालिकाद्युतयो दर्शतमिस्रकालिकाः न विवेद विभेदमालिका रमणे पक्षयुगेऽपि पालिका ॥ २३ ॥ दयिता दैयिताङ्कगा क्षणान्मणिभित्तिप्रतिविम्बितेक्षणात् । सहसापि सकोपलक्षणा ने जहाँ मैथुनमम्बुजेक्षणा ॥ २४ ॥ मणिकुहिमरङ्गसङ्गमे शतधा स्वस्य धवस्य विम्बितः। भयविस्मयसाहसान्विता वनिता खissलिजनेन हस्यते ॥२५॥ नवनीलमणीरुचां चयैर्निचिता यत्र तैमीव शाश्वती। धृतमानतया निशात्ययेऽपि च भीतिन वधूपु भास्वती ॥ २६ ।। [१७] १ "धनास्थिजात्" धनानि यान्यस्थीनि तेभ्यः [२२] ३ "प्रदोषकम्" सन्ध्यासमयम, "प्रदोपो रजनी. संजातात् । मुखम्" इत्यमरः [भमर० कॉ० श्लो०११३] परस्परजाति- [२१] २ "जनतापच्छिदि" जनानां तापो जनताया आप सायदोपं वा। वा टिनत्तीति जनतापच्छित् तस्सिम् ॥ [२४] ४ "न जही मैथुनम्" धाट्याद् मैथुनात्यागः । [17] 1 "सुधाभुजाम्" देवानाम् । 2 "व्यपनेतुम्" | कीर्यतेऽसौ सङ्करस्तम् । 15 "रसगोटी' रसवाती। दरीकर्तुम् । 8 "हरशेखरा" शिवमस्त्रका । [23] 16 "दर्शतमिस्रकालिकाः" अमावास्यान्धकारवच्छया- [18] 4 "शेवलोपमे" शेवालसदृशे "शेवालं शैवलं शेपालम्" | मिका, “अमाऽमावस्यमावस्या दर्शः सूर्येन्दुसझमः" इति हैमः इति हैमः [अभि. चिं. कां. ४ श्लो. २३३ ] 1 5 "व्यपाकृते" [ अभि. चिं. का० २ श्लो० ६४]। 17 "मालिका" सखी । दुरीकृते। 6 "विषादहृत्" ग्लानिनाशिका ॥ [24] 18 "दयिताङ्कगा" प्रियक्रोडगता। 19 "अम्बुजेक्षणा" [19] 7 "अनुनेतुम्" प्रसादितुम् । 8 "तम्" चैत्यगणम् । कमललोचना ॥ [20] 9"प्रमथेशम्" शिवम् , “प्रमथाः पापैदा गणाः" इति [25] 20“मणिकुट्टिम." मणिभिः फुट्टिमं गृहस्य बद्धा भूमिः । हैमः [अभि. चिं. कां२ ग्लो० ११५] 1 10 "रुद्ररूपभाक्" 21 "धवस्य" नाथस्य 1 22 "खालिजनेन" समीयसखीजनेन । शिवखरूपी। 11 "आईतसअसता" जिनमन्दिरयुक्ता ॥ [26] 23 "नवनीलमणिहा चयैः" नवीनेन्दनीलदीप्तीनां [21] 12 "चन्द्रगोलिका" चन्द्रभित्तिका; "मुसली गोधिका | समूहैः, “नीलमणिस्चिन्द्रनीलः" इत्यमरः [अभि• वि. का. गोलिके गृहात्" इति हैमः [अभि-चि. वा० ४ श्ले. ३६३]||श्लो. १३१] । 24 "तमी" गतिः। 25 "निग्रासये" [22] 13 "हय॑जा" प्रासादजाता। 14 "सहरम्" समुह्य रात्रिनिरामे ॥ 20 ·७० [अष्टमः सर्ग: 5 .. 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं प्रतिपिम्य यथास्थलस्थितैस्तदलङ्कारमणीगणैर्वधूः। अनलकृतमङ्गमात्मनो युयुधे न स्मरविस्मयाऽऽकुला ॥ २७ ॥ प्रतिवेइम महोत्सवादहर्निशमाहूतसगोत्रभुक्तिपु । संहितो धवनीवनीपकः पुरि यस्यामवनीपति स्वतः ॥२८॥ नैवहफेशिरस्सु कांग्चनैः फुसुमैर्नीलमणीदलस्थितैः। सुमनोभिरसौ हि वीरुधां हरिभिनिखगृहे समायभौ ॥ २९ ॥ सुदती तुदती नृणां मनः कमनव्यासभृतां जलाशये । मुखमम्बुरुहां यनान्तरे नॅपरूपं दधती मुदेऽभवत् ॥ ३० ॥ समयापि नवाऽपि वापिका चतुरैः कैरिह न स्मराऽऽतुरैः। सुदृशां जलमजने श्रिता कमलाऽभां वदनैरनार्तवाम् ॥ ३१ ॥ [इति नगरभवन-यन-वापी-सरोवर्णनम् ] अथ तन्त्र पुरे सुरेशितुर्महनीयः किरणैरहमणिः । उदियाग जपाय तीर्थकृत् प्रभुपार्श्वः प्रतिमास्वरूपतः ॥ ३२॥ विपक्षियीकृते शुभैर्विपये निर्विपयीकृताशुभे । सुकृताभ्युदयाय भूपृशामुदियाय प्रतिमाऽवसेनभूः ॥ ३३॥ [पाठान्तरम् ] जनता पहुचेष्टपूरणात् स हि शद्धेश्वर एय शाश्वतः। फुरते गुरुतेजसामनां पहुशं खेश्वरदेवभावतः ॥ ३४ ॥ भरतार्दपतिः पुरा रिपुरि शहेश्वरनाम्यतिष्ठिपत् । फैकुमां बिजये जिनेश्वरं सरसात् पार्थमतीय भास्थरम् ॥ ३५ ॥ अभिधानयिधिस्ततोऽहंतः स्मरणीयोऽस्य पुरा पुरानुगः। अथ तीर्थमिहापि पप्रधे प्रतिविम्येऽतिशयप्रभावतः॥ ३६ ॥ [२०] १ "गहिव:"TR", "प यामातमुहिवाऽऽशिताः" । भवनीप हातीयपनापति कि । निमः भिमि.वि.को. सो..]। २"अवनी. बनीपत." पिप्या मार्गगः "पापर पीपः" इति हेमा [३.] ४ "भग्युरहाम्" कमलानाम् । ५ "परूप [भि. पि.ci. ३ झो. 1] 1 ३ "भानीपनि" दयनी" रामवद्-गुगं प्रहारायनी । भERTri मागतः परिरप"शीशान्य. [3119 "RASTRः" पापीडितः । 10 "मनाताम्" TH"[.४.५) उपना मील प्रमेय मीडिताम् ॥ परमपातपरो । [32] 11"महनीयः" तेजसी । 12 "अदमनि पूर्वः । 1011 "शिरागु' मीनप्रगशिरारे । [33]19"पिपी" गोरी,"पियोऽत्र यो मानसत्र "ENTRE " Tr'sो। "मनोमि." पुणे 14 "पोर- गोपयोः गादी बना प" दमः [भने- tat पम्" । "ATE" , गरममत्र माम् ।.11 "भूप" मानानाम् । 15 "मभ्यसेन।" 6"मन" prTiभाभी। पावनापा [2017 "" । 8 "मनगरम्" [35] 16 "ER:"TTI 17 "मान्" ॥ 13018"पुरानु" प्रानुगतः। 19"३"निसार 20 ·5 10 15 पद्य २७-४८] दिग्विजयमहाकाव्यम् भगवान समुदत्यहपतिपियास्तद्विपयान् प्रकाशयन् । कचिदम्वुधरोपरोधने मधुरा वा विधुराऽऽतपक्रिया ॥ ३७॥ नयभावनयाऽनया भवेद् विभवस्तीर्थपमूर्तितेजसः। भुवनेष्यपि तारतम्यवाँस्तनुभाजां-ननु दैवसङ्गतेः॥ ३८॥ सुरसंनिधिरत्र सन् निधिर्महसामीहितपूरणं नृणाम् । त्रिजगजनपूजनं वपुः कमला कोमलतापि तादृशी ॥ ३९ ॥ विदितं तदितोऽदितर्दितेस्तनयेस्सदिनयनिषेवितम् । धरतीर्थमनन्तशर्मदं भुवि शङ्ग्रेश्वरपार्श्वशर्मणा ॥ ४०॥ अभिधामभिधारणं श्रियां शिवपुर्या हृदि भावयन्निव । जननप्रणयादशिश्रियन्नगरी तामुचितां जगद्गुरुः ॥ ४१ ॥ [इति श्रीभगवत्मतिमावर्णनम् ] चलनद्वितयी भृशं वभौ दृढपद्मासननिश्चितप्रभोः। कमलोदयनित्ययोर्धेनं निदिशन्तीव निजोपजीविनाम् ॥४२॥ गतिहेतुपदद्वयोन्मुखीभवनेश्वादि किमन्न लक्षणः। भगवद्भजनेन चक्रितायुपलब्धिर्नियतोचगामिता ।। ४३ ।। घरणारुणिमाऽजणुश्रिया नववैराग्यजितः सिंसेविपुः । मुमुचेंहितलं कदापि नो ननु रागः स्वपरागसच्छिदे ।। ४४ ॥ पुरतो मरुतां स्मिताननाः प्रमुसौभाग्यदिक्षया स्थिराः। अयमंहितलेऽनुविम्वितः खलु तासामनुरागनिर्भरः॥ ४५ ॥ अथ एव विधीयते द्विधा भवरागः प्रभुणा तथाप्यहो । उदयश्चरणेऽनुरागतः सुदृशामित्यवदत् तलं किमु ॥ ४६ ।। भगवचरणद्ये ध्रुवं नवनालीकरुचिय॑जृम्भत । अत एव परागभागजा परमा रागदशा प्रसारिणी ॥४७॥ प्रभुणा जयता मनोभुवं यदुपासङ्गयुगं बलाहृतम् । तदिदं पदसम्पदा बभौ स्फुटपञ्चाङ्गुलिमार्गणाङ्कितम् ॥४८॥ [१२] १ "लक्षणैः" चादिभिः" । । युगलम् । “दूणो निषगस्तूणीर उपासह शराश्रयः" इति हेमा [१५] २ "भवरागः" भवस्य संसारस्येश्वरस्य वा रागः। [अभि. चिं. का० ३ श्लो० ४४५] [१८] ३ "उपासायुगम्" उपासनं शराश्रयः-तूणीर- [37]1 "अहर्पतिः" सूर्यः । 2 "विषयान्" देशान् । विकासम् । 11 "निजोपजीविनाम्" खसेवकानाम् । 3 "तद्विषयान्" तत्पदार्यान् ।। [42] 12 "चक्रिताद्युपलब्धिः" चक्रवर्तिबादिमाप्तिः । [38] 4 "नयमावनया" नेगमादिसप्तनयभावनया। [43] 13"अनधिया" महालाभ्या। 14 "निसेविषुः” 140] 5 "अदितेः” पुनर्वमुनक्षनाधिष्ठातृदेवस्य । 6 "दितेः" | सेवितुमिच्छुः। 15 "सपरागसच्छिदे" सुपरपासनाशय । दैसमानुः। [44] 16 "मस्ताम्" देवानाम् । 17 "स्मिताननाः" इतित- [41] 7 "शिवपुर्या:” आधुनिक सिरोहीनगाः । 8 वदनाः निगे देव्य इसर्यः। 18 "तासाम्" देवीनाम् । "जगद्गुरुः" श्रीविजयप्रभरिः॥ [48 ] 19 "मनोभुवम्" कामदेवम् । 20 "०मार्गगारिव" [41] 9 "चलनद्वितमी" क्रमपी । 10 ""बोधनम्" यागश्चिहितम् ।। 20 25 ·७२ [अष्टमः सर्गः 5 10 महोपाध्यायमेषविजयगणिकृतं करपद्मयुगोपसम्पदा चरणाजे वदतः किमुन्मुखे । निवसन्ति चतुर्विधा अपि चतुराशाब्धिभुयोऽत्र नित्यशः ॥ ४९ ॥ नखरैः खररश्मयो जिता जडजातिप्रभया कलाभृतः। चरणद्वितयेन चक्रिणा हरिणेव स्फुटमाहतं तमः ॥५०॥ विनतेन्द्रसुवर्णमौलिजातिलक्षेशपदाम्बुजन्मना । नलिनं तुलयेन्न तत्र तद्विधिनाऽऽधीयत किं वराटकः॥५१॥ [इति चरणकमलवर्णनम् ] भुजयोर्विजयोर्जितश्रिया विभुमूत्तिः शुशुभेशुभारिणी। मरुतां सरितः प्रवाहयोरिव युक्तिः करपद्मशालिनी ।। ५२ ।। हृदि दुग्धमहोदधिर्विभोयलध्यान विधेर्विसत्वरः। भुजमध्यमपाणियोजनैरिव चेलालहरीमरीरमत् ॥ ५३॥ अभिपेकविधौ घुसद्मनां पयसां पूर इवेश्वराङ्गतः । स्थिरतां समुपेत्य दिद्युते विपुलोत्सङ्गसरःस्वरूपतः ॥ ५४॥ घदनेन कलाभृता विभोर्जनतापापहरी द्विधाऽप्यसौ । 'किमु तानि विशिष्य कौमुदी सहसाऽके कुमुदावयोधनी ॥ ५५ ॥ गलकन्दलमालिकामिपादवतीर्णा दिशाऽऽपगा नंगात् । विपुलस्थलमकशोभया समवाप्य प्रससार सारसात् ॥५६॥ दह दुग्धपयोनिधिः स्वयं भजते नैय कदापि विक्रियाम् । मुंनिभर्तुरियावर्मणा भजनायाः फलमेतदुज्वलम् ॥ ५७॥ समवेक्ष्य मुनीन्दुमानसं धवलध्यानजलेन पूरितम् । किमियाय सैरोऽपि मानसं तदिहाङ्कोपधिनेच सौहृदात् ॥ ५८॥ 15 20 [५] १ "वराटकः" पनीजकोशः कपको चा, पराटकः | लो० ३२] "पनीजकोशे रमी कपर्दके” इति हैमः [अने० सं० ४ [49] 1 "चतुराशाब्धिभुवः" चतुर्दिग्मागरभूमयः । नारमत् , 'रमिं क्रीडाया'मिति धातोर्यग्लुब्यद्यतन्या रूपम् ॥ [50] 2 "नसरे." नसः । 3 "जडजातिप्रभया" [54] 12 "घुसमनाम्" देवानाम् । 18 “विपुलोत्सासर:- धमलातिशामिलभ्या। 4"क्लामृत." चन्द्राः । 5 "इरिणा" स्वरूपत." विस्तृतकोडसरोरूपी, "पूर्वभाग उपस्थोऽ: बोड उत्साल इन्द्रेण: G"तम." पाप राहुश्च ॥ इत्यपि" इति हैमः [ अभि. चिं. का. ३ श्लो० २६६ [5217 "मरुना सरित." स्वर्गझाया । 8 "युक्ति" [56] 14 "विदाऽऽपगा" स्वर्गद्वा । 15 "नगात्" योजनम् , "युदिाये योजने च" इति हैम. [भने सं• कांपर्यतात् ।। २टो. १९३] [57] 16 ' मुनिभर्तुः" तीर्थकृतः । 17 "अवर्मणा" 153]9"धवलध्यान विधेः" शुमध्यानविधेः । 10"विस्तरः" उत्सङ्गशरीरेण । प्रगारी । "विसलरः विस्मरः प्रमारी च विसारिणि" इत्यमरः [58] 18 “इयाय" जगाम । 19 "सरोऽपि मानसम्" भमर• को. ३ १.४३] 12 "भरीरमत्" अतिशये । हिमालयस्थमानससरोवरमपि चित्तं परोरूपमपि वा ।

·5 10. पध४९-६८] दिग्विजयमहाकाव्यम् कमलाऽभ्युदिता न नीरधेर्न पुनः पङ्कजमेतदाश्रयः। इयमईपयोधिजा विभोर्बुवमास्तेऽहिकराम्बुजन्मसु ॥ ५९॥ तरसा तरणाय जन्मिनां भवसिन्धोः किमिवारूपभृत् ।. विभुना वहन पटूकृतं तदमुष्मिन् खलु कोटिपात्रता ॥६॥ [इति भगवत्प्रतिमाया मध्यभागवर्णनम्] अरुचद् मरुदर्चितं विभोः प्रतिमाने विपुलं भुजान्तरम् । मुवनाद्भुतकेचलश्रिया रमणायेव कृतं जगत्कृता॥ ६१ ॥ मैसृणैघुसूणानुलेपनर्निदधे दीप्तिरहर्मुखोचिता। नैवकेवलभानुमालिनोऽभ्युदयस्थानतयेव वक्षसा ॥ १२ ॥ हृदयं हृदयङ्गमं नृणां सदयं धीररुचेद्धिधाऽऽश्रयम् । परिभावयतीव पीवरप्रभुभत्तया हि महोन्नतिं श्रियाः ॥६३ ।। नवरश्मिकलापशालिनी द्विविधा काऽपि विभा विभावसोः। विजयेन जगत्त्रयी भुवां हृदि शम्भोर्मुदमुन्निनीपति ॥ ६४ ॥ परिधापनिकानिकाचितैर्विलसत्काश्चनरत्नभूपणः । हृदये प्रतिविम्बितैर्विभोर्भुवि विश्वम्भरतैव दिद्युते ॥६५॥ कमला जडजाऽऽश्रयेत् पदः किल कोलीनमपाचिकीर्पति । पहुधैर्यवियोधशालिनि हृदि देवस्य पदार्थसङ्कमैः ॥ ६६ ॥ र्मितसौमनसस्रजां मिपादू हृदये सौमनसं जगत्त्रये । प्रकटीभवति स्म विस्मयान्मुनिराजोऽङ्गभृतां हितैपिणः ॥ ६७ ॥ इति वक्षास्थलवर्णनम् ।। जिनकण्ठतटी पटीयसी महसा निर्मलवृत्तरूपतः। वदतीव तथाप्ररूपणा ध्वनिसन्धानपदत्वमात्मना ।। ६८॥ [६०] १ "कोटिपानता" के निपात्तः (१) कोटिपात्रं पक्षे [६५] २ "परिधापनिका" जिनमूतैः संनिहिता यमाss- कोटिगुणपात्रत्वम् । 15 20 भरणपूजा। [29] 1 "कमला" लक्ष्मीः । 2 "नीरः" समुदात् । इति हैमः [ अमि. चिं. का. ३ श्लो. ३०८]118 "अहर्मुखो "लक्ष्मीः समुद्रादुत्पनेति पुराण-कथा प्रसिद्धाऽस्ति" 13 "अपयो- चिता" प्रभातयोग्या, "प्रभातं स्यादहर्मुखम्" इति हैमः [अभि. घिजा" कोडरूपसमुद्राजाता ॥ चिं. at० २ श्लो० ५१] 1 14 "नवकेवलमानमालिनः" नवीन- [6014 "तरसा" शीघ्रम् । 5 "तरणाय" तरीतुम् । केवलज्ञानरूपसूर्यस्य ।। 6 "वहनम्" पोतः, “योहित्यं वहन पोतः" इति हैमः [अभि. चि. कां. ३ श्लो. ५४०] 1 7 “पटकृतम्” अपटुः पट सूर्यस्य | 17 "शम्भोः" प्रमोः। [64] 15 "विमा" प्रभा कान्तिरित्यर्थः । 16 दिमावसोः कृतमिति गतिशीघ्रल कृतम् ॥ [61] 8 "मरुदचितम्" देवपूजितम् । 9 "केवलश्रिया" [66] 18 "कोलीनम्" जनप्रवादम् , “जनप्रवादः कालीनं फेवलज्ञानरूपलपम्या। 10 "जगत्कृता" ब्रह्मगा ॥ विगानं बचनीयता" इति हैमः [अभि. चिं. क. १ श्लो. [62] 11 "मरणः" निग्धः, "निग्धे मसणचिकणे" इति ! १८४] । 19 "माविकीपति" पाकर्तुमिच्छतीति-दरीकरो. हैमः अभिवि.क. ३ ..] 12 "घुसृणानुलेपनैः" । तीत्यर्थः । लोहितचन्दनविटेपनैः "वादमीरजन्म घुसूर्ण वर्ण लोहितचन्दनम्" [67] 20 "स्मितसीमनसतजाम्" हास्यरूपगुममालानाम् । दि.म..

·अष्टमः सर्ग 5 10 - 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं त्रिपदी त्रिजगद्विशुद्धये त्रिपयेव प्रससाद साऽऽदरा। इत एव जगत्पतिरिति स्फुटरेखात्रितयाङ्कवान् गलः ॥ ६९ ॥ रमते सततं गलस्थले विनिधायेव निजं भुजद्वयम् । विभुना वरशुक्लधारणा वनिता सौमनसस्रजश्छलात् ॥ ७० ॥ गलकन्दलशोभयेशितुर्विजितः कम्युरनम्वुमेघवत् । ध्वनिमातनुते विशीर्णहृत् प्रतिवेश्म भ्रमभिक्षुहस्तगः ॥ ७१॥. खरसात् स्वरसार्थमाधुरी त्रिविधाऽऽस्थायमिदं गलस्थलम् । जनरञ्जनहेतुरीशितुर्विधिनैतत् निरुदीक्ष्य रेखितम् ॥ ७२ ॥ यदि वाऽन समुद्भववनेमननं संवरणं तथा रुचिः। त्रयमभ्युदयाय जायते गलरेखात्रयमित्यवीवदत् ॥ ७३ ॥ भगवन्मुखचन्द्रमण्डलादिव सुस्राव सुंधा त्रिधा रयात् । तत एव गले त्रिरेखिका त्रिदशैः स्निग्धतया निपीयते ॥ ७४ ॥ धृतरेखतया विधोपमात्रितयं कण्ठतटी जिगाय सा। महसा (१) कृतितः (२) खरोदया (३) च्छशिनं (१) कम्वुवरं (२) सुधारसम् (३) ॥७॥ जडधीष्टतनूद्भवः स्वयं पहुधाऽवर्तविवर्तितान्तरः। कथमेत्युपमां हि वारिजः शुभकण्ठस्य समग्रवेदिनः ॥ ७६ ॥ वदनं विधुरेखसोदरः कमलाभोगधरः करः प्रभोः । किमितीव विमृश्य वारिजो विरराजेव गलस्थलच्छलात् ॥७७॥ जलधिर्ध्वनिनाऽधीरितः शशभृदु भृत्य इवाऽऽननश्रिया। इति नाथगलस्य लीलया वरकम्बोर्विजये सहायता ॥७८ ॥ 20 मणिभर्तुरतः पुरोद्भवन ध्वनिरेव प्रस्तां सुराध्वनि । जलधेर्विजयी तदङ्गभूरिह शंङ्खस्तुलयेद् गलेन किम् ।। ७९ ।। [इति गलस्थलवर्णनम् ।] भगवद्वदनेन्दुमण्डलं सततं प्राप्तमहोदयश्रिया । अपनीय कलङ्कसङ्करं सुदृशामभ्युदयश्रियेऽद्भुतम् ॥ ८ ॥ [..] १ "वरशुलधारणा" श्रेष्टशुशभ्यानरुचिः । [७] ३ "कमलाऽऽभोगधरः" कमलानामाभोगो [] २ "जदघी" अलधिः सिन्धुः "रलयोरैक्यम्" | विस्तारस्तं धरत इति, पक्षे श्रीमोगधरः ॥ इति सूत्रात् , पक्षे जाधी मन्दः । [७९] ४"तदाः" समुद्रपुत्रः। [69] 1 "त्रिपदी" उत्पाद-व्यय ध्रौव्यात्मिका पदत्रयी।' ध्वनेरुद्गमात् सुधारसममृतरसं जिगाय । [71] 2 "कम्युः" या "कम्वुस्तु वारिजः निरेसः [78] 8 "अवधीरितः"तिरस्कृतः। 9"शशमृद्" चन्द्रः। पोडयावर्तः परः" इति हैमः [अभि• चि० को ४ सो. [80] 10 भगवतो मुखमिन्दुमण्डलेनोपमीयते घेनोदयश्रीरूपी २४.-01] 13 "प्रतिवेदम" प्रतिगृहम् । 4 "भ्रमभिक्षुहस्तगः" | धर्मः, मुखं चोपमावावकत्वमतो धर्मोपमावाचक्योः पूर्णबमुरमायाः चलनस्वभावस्य याचक्साधोः 'पावा' इति मायाप्रसिदस्य करगतः। प्रदर्शितमस्ति, यथा काव्यालङ्कारयत्ताधरिसिंहः- [7515 "महसा" तेजसा शशिनं चन्दं जिगाय । “धोपमावाचकयोयोती पूर्णा मता यथा । 6"तितः" कार्यात् कम्युदर प्रेटर जिगाय 17 “स्वरोदयात्"! शशीवाऽऽस्य मुदं दो..." [प्र. ३, स्व. ५.२]" - 4 ·-- 10 पंच ६९-९२] :- दिग्विजयमहाकाव्यम् . : वंदनेन्दुविभाभरैर्जितं कमलं लजितवनिमजनम् । प्रविधाय जलाशये भ्रमद्धमरारावमिपेण रोदिति ॥८१ ॥ परितः शतपत्रयोगजा कमलानां कमला प्रसर्पति । न पुनः स्वत इत्यतः कथमुपमा तेषु विभोर्मुखश्रिया ॥ ८२॥ मुखशीतरुचे प्रकाशतः शतपनं त्रपयेव संदधत् । भ्रमरोपधिनाऽसिताम्बरं स्वशिरो धूनयति प्रकम्पनैः ।। ८३ ॥ मधुपैः परिपीतमन्वहं नलिनं पङ्कभरात् कलङ्कितम् । भगवद्वदनोपमाधियं न जडोऽप्यन मनाग व्यवस्यति ॥ ८४ ॥ वदनं सदनं विदां प्रभोः स्मरणीयं सततं वरैः। कमलेन मलेन विप्लुते जडजातेन किमैति तुल्यताम् ॥ ८५॥ भगवन्मुखसौरभश्रियाः किमु चौरं सरसीरुहं विधिः । भ्रमराय सशृङ्खलस्खलचलनं न्यक्षिपदम्युनिर्भरे ॥ ८६ ॥ अपि भागवताऽऽस्यदास्यतः कमले योधकला सुवृत्तता । प्रतिभाति ससौरभा न चेजडजातेऽस्ति कुतः प्रबुद्धता ॥ ८७ ॥ श्रुतिपाटवमस्य शाश्वतं विपुला निर्मलदर्शनस्थितिः । भगवद्वदनस्य भाखतो जडजातेर्विजयेन चाद्भुतम् ॥ ८॥ कमलायसतेः पयोरुहं चहतामीशमुखोपमास्मयम् । परमार्थचिचिन्तने तनोत्युदपिन्दुच्छलतोऽश्रुमोचनम् ॥ ८९॥ कमलं सलिलाऽऽतपक्रियातपसा प्राप्य विभोर्मुखोपमाम् । पतनस्य भियेव न स्पृशत्युत दोपाकररोचिरन्तरम् ॥९॥ जगतीतलभासनाद् दृशो सुखदानात् परितापनाशनात् । भगवद्वदनश्रियं श्रयेत् कथमप्येप विधुर्न चेत् क्षयी ॥९१ ॥ रुचिरोलिकसन्नियोजने दधदत्युच्चमहखितां विभोः। अतुलं वदनं तुलाभृता सदृशं स्याद् विधुनाऽधुना कथम् ॥ ९२ ॥ [३] १ "प्रकम्पनैः" वातैर्भयकम्पैर्वा । मीप्यात् , मलिको वृश्चिकराशिः। [९२] २ मलिकसर्वियोजने" अलिकभावं 15 20 तरसा- [81] 1 अत्र वदनेन्दुना पराभूतं कमलं लबया जलाशये | मुखसौरमस्य चौर कमलं जळे सरासलं निरझाति । निमबति मर्यादिन्दुदर्शनेन विकखर कमलाऽऽकुञ्चति तत्स्थितश्व भ्रमर आकन्दं करोति । अत्र लजाऽऽकन्दादिभावाः यथोचिताः इति काव्यकल्पलतोकेः यस्कमळेनाऽऽकण्ठजळे [90] 5 अन “तपसा सत्पदावाप्तिः" [प्र. ४ स्व. ५ काव्यकल्पलतावृतेः कथनानुसारेण योजिताः । यथा- जलाऽऽहारेण तपस्वप्तं तेन प्रभुमुखसमानता लन्धेसाशयः । "लजाकोपतपोनाशसेवाऽऽकन्दाऽऽस्यकृष्णताः। 6 "दोषाकररोचिः" चन्द्रकिरणम् । रागार पाण्डरता शस्त्रीविषझम्पादियोजने ॥ १४६ ॥ [प्र.४ ख.५]" [9117 भर "तदाऽसौ दुष्कृतं विप्नः" इति कल्पलता- 185] 2 "सदनं विदाम्" विदुषां गृहम् । 3 "विदांवरः" वृत्त्युक्तः [प्र. ४ स्त• ५ श्लो. १५.] यदि चन्द्रमा क्षयशीलो भेष्टपण्डितः। न स्यात् तदा भगवदनस साम्यं स्यात्, वेगसो झाना वा चन्द्र- [86] 4 अत्र "समानवस्तुनः शोभाचोर्योगायोऽथ निग्रहः" | वदनयोर्वक्षेऽनुकमात् जगत्प्रकारानाद, मुखरपप्रादुपदेशद इति काव्यकल्पलताकृतौ [प्र. ४ 'स्व. ५] उतलाव, ममा | वा, मघावद दु.खनाचा धा, लमेत ।

·. 0 ७६ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [अष्टमा सनी विदुपामुपमा सुदुर्लभा प्रमुवक्त्रस्य सदा महखिनः। तदनन्यगतेर्विमर्शने ननु दिगमात्रमयं सुधाकरः ॥ ९३ ॥ अमृतद्युतिरहंदीशितुर्मुखसाम्यं समवाप्य किश्चन । न जहोद्भवमध्यसङ्गतिं मधुपापीततयेव सेवते ॥ ९४॥ शशिनः शिरसि न्यधात् कलां गिरिशस्तं सकलं हरिदृशि। विभयानुभयोऽयमर्हतः सुलभोऽस्याऽऽस्यवरस्य दास्यतः ॥ ९५ ॥ नलिने मलिनालिनो न चेन्न सुधाधाग्नि फलकसङ्करः। सततमतियुद्धबुद्धराण्मुग्वसाम्यस्य कथा तथाऽपि न ॥ ९६ ॥ फमले क्रमपात्रविच्युतिः शशिनि स्यात् सकला कलाक्षतिः। भगवद्वदनेन साम्यताकरणादेप विधेरयं विधिः ॥ ९७ ।। उपमानमदर्शि भूचरैः कमलं शीतरुचिश्च खेचरैः। प्रतिवादधिया न तात्त्विकी भगवद्वक्त्रकलाऽनयोर्मनाक ॥ ९ ॥ सकलांशुकधारणं विधोरधनस्येव न पर्वणः परम् । जलजस्य वियोधनं दिने मुखसादृश्यनयोऽनयोऽनयोः ॥ ९९ ॥ 'भगवद्वदनोपमाविधेरधिकारो द्वितये विवर्त्तते । निशि चन्द्रमसि प्रभाकरेऽभ्युदिते तत्क्षणतः सरोरुहे ॥ १०॥ विभुतो हि सदैयदैवतो भयति न्यूनतमेऽधिकारिता । अत एय मुखोपमापदं हिमगुर्या जलजं न सर्वथा ॥१०१॥ विजितं ममयेन्दुमण्डलं कमलं सौरमपूरसंभवात् । भगवद्वदनं ततोऽभवद् भुयने निस्तुलवस्तुपुष्कलम् ॥ १०२ ॥ यदि सौम्पमचिर्दियाफरेऽप्यधया राजनि निकलता। जलजन्मनि भासुरद्युती रमतां तत्र शुभाऽऽननोपमा ॥ १०३ ।। पटुलक्षणभाखरं प्रभोर्मुखमीटग ननु राजमण्डलम् । अभिनन्दितराजदर्शनं प्रतियोधेन न घेद्गमम्मुजम् ॥ १०४॥ सफले म्यगुणर्मुखोपमाऽद्भुतभाये यदि सदयते फचित् । यियुधा न मुधा निशाकरे जलजेवाभिनिवेशयन्ति ताम् ॥ १०५॥ [इति भगवद्भूदनवर्णनम् । [...] १ "गुनमाम्मरम्" मूरिसमाप्तम्।। गंनं यस मुतमी म मटम्। अभिनयमामी रामा PM मोगरत्र मीरम् । २ भिम | चोदनगामान्य दर्शनं पल । ३ "प्रतिरोधेन" प्रोभेमो. नम्" मिनगिना ममोहिना रागानो पेनोपदेशहाणेन महादोन वा। 25 [23] 1 भगति" मग पोपी दत्तम्ययो [96] 3 मरे प्रमाण ९ः, परमीसापेर मस्सा HTTराम भार । बाषितम्प पुनमगरलो र पुराणापप संपापि [011: "Tी." पर । म "पगालोममा मापः। AMR..५.१५] [100] नोरोमानि TTAR मुगा कारोधी प्रयोग। मगानुप्रय पर्वतम ·10 15 पघ ९३-११७] दिग्विजयमहाकाव्यम् नयनद्युतिरीशितुर्जने जनयन्ती बहुशर्मसम्पदम् । विलसदसयोधसत्वरी भवदिन्दीवररूपजित्वरी ॥१०६ ।। हृदयान्तरतापवारणात् सुदृशां नित्यविकासकारणात् । अमृतवसम्भृते दृशौ सरसीवास्य विरेजतुर्विभोः ॥ १०७॥ वसुधास्थलवासिदैवतैः किमिवाऽऽनीय दिवः सुधा धृता। इह सा मुनिराजलोचनोजवलपात्रे अनुभाव्य दीव्यति ॥ १०८ ॥ अजरामरतां प्रयान्त्यमी विवुधास्तन्नयनांशुपानतः। धवलीभवदात्मना मनागपि जाड्येन विना तदद्भुतम् ॥ १०९ ।। अमृताशनतो धुसभनां विविधा वर्णगतिस्तथा मतिः। नयनांशुसुधापरिप्लवादतिशुक्लैव नृणामिहोभयी ॥ ११०॥ अचिराद् रुचिरा रुचिदृशोस्तनुते पङ्कभरापसर्पणम् । सुरसिन्धुरिव प्रसारिणी स्फुरदिन्दीवरराजिशोभया ॥ १११॥ धवलाऽधवलाऽरुणत्विपामनुपङ्गाद् भगवदुदृशोर्द्वयी । विशदीकरणाय देहिनामुदीयायव सरित्रिवेणिका ॥ ११२ ।। अहर वरदीसिमीक्षणद्वितयी शुभ्रतया तथा हरेः। शितिमानमपि स्वतारयां चलशोणत्वविधेर्विधेर्युतिम् ॥ ११३ ॥ करुणामरुणत् स्वमानसं भुवनस्योपरि यामधीश्वरः। अधिपात्रयुगं समुच्छसित्यधुना साऽमललोचनश्रिया ॥११४ ॥ यहुसौरभलोभविस्फुरद्भमरोरुभयी सरोजयो। उपमा प्रभुचक्षुपोर्दधात्यसितभ्रूयुगलोपधानयोः ॥ ११५ ।। [इति नयनवर्णनम् ।] अलिकं कलिकन्दलच्छिदे भविनां संभवति खभावतः । समसन्तमसं भुवोऽहरद् यतिनामीशितुरुद्यतद्युतेः ॥११६ ॥ स्फुटमातपवारणं श्रियो वरनाशाऽऽयतदण्डमण्डनम् । विपुलप्रभुभाललीलया प्रविरेजे रजसां निवारणम् ॥ ११७ ॥ [१०] १ "उमयी" गतिमतिश्च ॥ [106] 1 "भवदिन्दीवररूपजिलरी" सतः कमलरूपस्य [116] 7 "अलिकम्" ललाटम् , "भाले गोध्यलिकाली कल. लाटानि" इति हैमः [अभि• वि० ० ३ ग्लो. २१५। [107] 2 प्रभोरक्षिणी सुधासम्भारेण मनुजानां हृदयं | 8 "कलिकन्दलच्चिदे" क्लेकन्दलं नवारं छिनति तस्मै; निस्तापं नित्यविकस्वरं च सरसीव कुर्वाते। हरे कलध्वनी" इति हैमः [अने. सं. . [110] 3 "अमृताशनतः” सुधाभोजनात् । 4 "घुसमनाम्" | ३ लो० ६६७] 1 9 “समसन्तमस्तम्" समानरूपेण सततान्ध. देवानाम् । कारम् , "समदान्धात् तमसः" इत्यत् [ सिदहेम-७-1-..] [111] 5 "स्फुरदिन्दीवरराजिशोभया" विश्वरकमल पकिरीया ॥ [117] 10 "भातपवारणम्" उनम् "छत्रमातपवारणम्" [11216 "सरि त्रिवेणिका" सरितां गदा यमुना-सर- इति हैमः [अभि• •ि की.३ टो. ३८१]: 11 "पर- खतीनां त्रिवेणिका ना." परनायः षक्तिनाशः। 20 25 - जयनशीला।

·5 10 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृवं [अष्टमः सर्गः अलिकं फलकं धनुर्भुवो मरतः संहरतेऽसिनाऽमुना। जगतीजनमोहनक्रिया विहिता कार्मणकर्मणेव किम् ॥ ११८॥ धनुपोऽद्रिभिदोऽन्तरस्थितं नभसः खण्डमखण्डशोभया । . अलिकस्य करोत्यनुक्रियां यदि तत् पाटलवादलाऽवृतम् ॥ ११९ ॥ उदयाचलचूलयाऽऽवृतं यदि विम्यस्य दलं विवस्वतः उदितेन दलेन तुल्यता ध्रियते नाम तदाऽलिकश्रियः ॥ १२० ॥ घुसणारणरोचिपालिके प्रतिभाति म विभातजा विभा। नवकेवलतीव्ररोचिपोऽभ्युदयं निर्दिशतीशितुर्भुवम् ॥ १२१ ॥ भविता भुवनकभास्करस्तमसां नाशयिताऽयमीश्वरः। इति दारदवर्णवर्णजोऽरुणिमाऽलीकपटे पटुर्यभौ ॥ १२२ ॥ धनकार्मणकाननं दहन विमलध्यानमहानलः किल । हृदयेऽभ्युदियाय शाश्वतः प्रभुभाले तत एष रक्तिमा ॥ १२६ ॥ [इति ललाटपट्टवर्णनम् ।] भुजगाधिपतेः सतेज़सां प्रसृताः किं नु गणाः फणामिपात् । प्रमुमूर्मि पभुः सदोचंता ननु युक्त्तय हि भक्तिकारिणः ॥ १२४ ॥ भगवानिह सप्तयिष्टपीश्वरतालक्षणमेव सप्तधा। विपुलाऽऽनपवारणश्रियं निदधे तुङ्गफणागणाऽऽश्रयाम् ॥ १२५ ॥ भयसप्तकगन्धसिन्धुरद्रुतवश्यंकरणं फणाधिया। प्रगुणीकृतवान् निरङ्कुशान्महसाऽपं विभुरकुशानिय ॥ १२६ ॥ जिनपृष्टत एव जन्मिनामभिदित्सुः स्तवपाठवाग्मिनाम् । शिवशर्मपलात् फणाच्छलात् सहसाऽऽक्रष्टुमियोद्यता द्युतिः ॥ १२७ ॥ 15 20 तेजसा । [२२] १ "दारद." दरवं हिष्टः । [२१] २ "निराशान्" निरर्गलान् । ३ "महसा" [118] 1 "फलकम्" आवरणम् "मानं फ्ला यमै | किरणेन । 4 "नवकेवलतीबरोचिषा" नवीन केवलज्ञानसार- पेटमरणपुरा" हैम. [ ममि• •ि का• । मो. सूर्यस्य । ४.), "लाटारमविपुः पल "[प्रय. प्र. ४ स. [123] 5 "पनर्मगकाननम्" निचितम्र्मसमूहवनम् । 10...] सरस्पात्र फलकेनोपमानं दत्तम् , तंपवात्र | 6 रिमलप्यानमहानल" सप्यानसम्पामिः । पुणे. परा "भु. प्रपनुष्टिरेशा" [पन्य. प्र. स. [12517 "सप्तविटपीवाना-" सप्तावनीवरलम् । १३..] [126] 8"मयसप्तकगन्धनिन्धुरानवारणम्" सप्त भया- (12018 पित. मूर्यस्य । एव गन्धानिन्धराः मदोन्मतहमिनस्वान् हुतं पीनं गहरणमा- [12113 " पुरोतिषा" मोहितपन्दनकर पीनकरणम् ।

·5 10 पद्य १९८-१३९] B. दिग्विजयमहाकाव्यम्। अयि ! पल्लवितं सुरद्रुमं जलधि वोत्तरलं परिस्तुमः। अभिधारयते.फणान्वितप्रतिबिम्बस्य जिनस्य यः स्मृतिम् ॥ १२८ ॥ भगवद्वदनामृतातेः किरणानामिव चारुमण्डलम् । परितः प्रसरत्फणामिपानभसः कायमपाचिकीर्षति ॥ १२९ ॥ ललितोदयमाप्य वेलया विशदध्यानमहोदधौ दधौ । अमृतद्रव एष पिण्डतां सुदृशां मोदयिता फणातनुः ॥ १३०॥ नवशारदवादलैः समं कृतसौहार्दमियोपियासति स्फुटकैतवतः स्फुटं प्रभोरभिषेकोचितगाङ्गशम्बरम् ॥ १३१ ।। भगवयशसां नु डम्परं हृदि विद्मः क्षितियोपिदम्बरम् । परिभावयितुं.दिगम्बरं समुदीतं विलसत्फणोपधेः ॥ १३२।। घरदुग्धपयोनिधेर्लसल्लहरी कीदगिति भ्रमं नृणाम् । अपनेतुमिवोस्थिताऽङ्गजा फटका पटुपटुंर्विभोर्विभा ॥ १३३ ॥ भगवद्वचनामृतं द्रुतं फणिरादुन्नमयन पिपासति । समुपेत्य समासु भासुरद्युतिरुत्सृष्टविषोऽनुपृष्ठतः ॥१३४ ॥ 'दिविषन्निवहं वहंस्तुलां भगवत्सेवनयोत्फणीभवन् । प्रभया किमधश्चिकीर्पति मणिरोचिःखचितः फैणीशिता ॥ १३५ ।। भगवचिछरसि स्फटावले पटुलालित्यमुपेत्य राजते । धवल खलु तेजसा तनोः स तमस्कायभरो लघूभवन् ॥ १३६ ॥ सुभगं भगवन्तमन्तरं जगतः पूरयितुं प्रभाभरैः। भृशमुद्यतमङ्गसङ्गतैर्भजते को न सुरासुराधिपः॥ १३७ ॥ सुमनोमणिरामणीयकं घुमणेर्वा किरणाङ्गणं वपुः । रुचिरागरुचिः सुरेशितोऽतिशयं नो लभते जिनद्युतेः ॥ १३८ ।। तिलकादमौलिमौक्तिकाऽऽथलिकण्ठाभरणादिभूपणः। भगवत्तनुतेजसोऽञ्जसा पुनरुक्तिः क्रियतेऽपदूपणैः ॥ १३९ ॥ 15 20 [३६] १ "तमस्कायभरः" तमस्काय एव भरः समूहः।। [३८] २ "सुमनोमणि." चिन्तारतम् । [128 ]1 "सुरहमम्" पारिजातम् । 2 "जिनस्य" पार्श्व [13418 "उत्सृष्टविषः" त्यफविषः । नाथस्य। [135]9 "दिविषनिवहम्" देवसमूहम् । 10"अधिकी [129 13 "भगवद्वदनामृतद्युतेः" भगवतो मुखचन्द्रमसः । पति" तिरस्करोति । 11 "मगिरोनि:शचित्तः" मगिरीति- "भपाचिकीर्षति" अपाकर्तुमिच्छतीति दरीकरोति । युक्तः । 12 "फणीशिता" भुजलाधिपतिः । [+81] "नवशारदवादलै" नवीनवरद सम्भवमेघः । 6 "स्फटकैतवतः" फणाव्याजात् । 7.शम्बरम्" वारि, [137 1 13 "अन्तरम्" हृदयम् । "नीरक्षीराम्वु शम्बरम्" इत्यमरः [भमर० का १ श्लो०२३८] । [138] 14 "घुमगिः" सूर्यः ।

·[अष्टमः सर्ग: ह महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं भुवनैकरविः कविद्विपैर्वसुधायां यहुधा सुधाशनैः। महसा ह्यभिभूयतेऽन्वहं वितथा नैव तथाऽप्यदाकथाः॥१४॥ कतिचिद्गुणभावनाऽप्यसौ तनुते भागयतीह पावना । स्मरणाऽऽदरणार्थधारणैर्भविनामीहितवस्तु वस्तुतः ॥ १४१ ॥ श्रीशङ्केश्वरपार्श्वशाश्वतरवेः सर्वाङ्गशोभाभरः माणननिदशेन्द्रसान्द्रमुकुटज्योतिर्मिरभ्यर्हितः। दृष्टः स्पष्टतयाऽनुरक्तमनसा ध्यातः प्रभातप्रियां ध्येयादू ध्येयमहोदयश्रियमहो! श्रीजैनभक्तिस्पृशाम् ॥ १४२॥ इति श्रीदिगविजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते श्रीशिवपुरीस्थितश्रीशद्धेश्वरपार्श्ववर्णनो नामाष्टमः सर्गः। 10 [...] १ "वितथा नैव" सत्या एव । २"भदाकथाः" ममुष्य पाता। [१४२] ३ "ध्येयमहोदयनियम्" ध्येयो यो महोदयो मोक्षः पझे ध्येयः स्वाभीष्टस्तस्य महोदयस्य प्राप्तिः सैव संपत् ।

·पध १४०-७] दिग्विजयमहाकाव्यम् नवमः सर्गः। . 5 10 15 अथोपदेशानुदेशजाग्रन् महामहानन्दमयं गणेन्दुं। लेभेऽत्र लाभात् सुकृतस्य सत्यं सत्याकृतिः सा शिवपूर्वसत्याः ॥१॥ परजनो पत्र वसन् प्रचैताः सौधर्मभर्तुःप्रणयत्युपास्तिम् ।। रजत्यजस्रं न मनः प्रतीच्यामस्यां मुनीन्द्रस्य कथं विहस्य ॥२॥ चित्रं प्रतीच्यामपि सौरभासां महोदयश्रीर्विजयिन्यसक्तम् ।. न किं द्वितीयादिवसे सुधांशोः कलोवलात् स्यादुदयमभाऽस्याम् ।। ३ ।। सौरमभाऽस्यामपि सर्वदिक्षु प्रयोधवीज सुतरां तथापि । सुदूरभावादिय पूर्वभागे धैर्यमाविर्भवति स किश्चित् ॥४॥ दोपाकरस्य द्विजनायकस्य मैन्दस्य भासा बहुलक्षणेषु । फ्रमेण ऊच्या कमनो मनोऽथ व्यामोहजन्मा सुदृशा रुरोध ॥५॥ जनार्दनस्य प्रियताऽ तानां कृत्त्या विताने "पिशिताऽशिता च.। लोकस्य रीदं मणिधानमासी मोहन साऽयमनिपेवणाऽपि ॥ ६ ॥ श्रीपार्श्वभास्त्रानुदियाय यस्यामाभाति या देवपुरीवयस्या। शुद्धाऽपि सैद्धा शतमन्युबुदया सा "तीर्थपृथ्वीषु पुरीधुरीणा ॥ ७ ॥ [1]१ "महामहानन्दमयम्" महानन्दमाप्तिरेव २ "स- | कपणेऽलीके" इति हैमः [भने० सं० का० ३ लो० २५०] स्याकृतिः" सत्याऽऽकृतिः सत्यद्वारो वा निर्णयः, सतीवाऽऽकृतिः | २१ "विताने" यज्ञे जनानो बिस्तारे या "वितानं कदके परे "भाकृतिस्तु जाती रूपे घपुष्यपि" इति हेमः [अने० सं० विस्तारे ऋतुर्मणि, नुरु मन्दे पंचशून्ये शून्यावसथयोरपि" ॥ को.लो. २६२] । "सा" इयं शिवपुरी एव । इति हैमः मिने. सं. कां. ३ सो० ४४२-४५] । ४ "शिवपूर्यसत्या:" शियपुरिनिवासस्य । २२ "पिशिताऽशिवा" मांसभक्षणम्, "पिशितं मांसवाचकं [२]५ "परजनः" परुणः, "जलकान्वारः स्यात् परजनः" पिशिता मासिका" इति हेमः [भने. सं. क. ३ लो. इति हैम: [मभिः वि. का. २ श्लो० १०२] ६ "प्रचेताः" २९८-९९] । २३ "दम्" प्राणातिपाठादि एदसम्बन्धि पपिशवोऽपि । ७ सौधर्ममर्तुः" सुधर्मणो भावः सौधर्म | था । २४ "मोहेन" अज्ञानेन । २५ "मममनिपेवणा" ममा पदारकस्य सौधर्मेन्द्रस्य । ८ "पानिम्" सेवाम् । मैथुनं तरसेवा 'ग्रझसेवा' इति पदविभागे प्रागः सेवा वा । [२]९ "कलापलात्" "कला स्यात् काल-शिल्पयोः"। [७] २६ "श्रीपाधमास्वान्" श्री. पाय यस्य स सूर्यः । [४] १० "वैधण्यम्" कालिकाः विस्ववर्णता माह्मणादि- २७ "देवपुरीवयस्या" देयपुयों पपस्या सपी इन्द्रवासात् । व्यवस्थादानिमांसाशनादिना । २८"गुदा" निर्मल।।२९ "हदा शवमन्युपुश्या" शवमन्यो। [५] ११ "दोपारस्प" रागदेपमोहानामाकरस्य रात्रि- | रिन्द्रस्य युवा स्वाऽपि मदीपेयमिति घिपा धन्दा पते । १२ "मन्दस्य" परस्य पक्षे क्षीणस्य । १३ "मासा" स्थास्थीति, शतमुपलक्षणात सहयं पा समागा ये मन्यो कात्यादीच्या पा। १४ पदुलक्षणेषु पहुए हमणेषु लक्षण- पशा मनीपया स्दा।३० "सा" यहिरेव प्राधमाशा दिल पो पामे प्यारणादिपु पक्षेऽसितपक्षसमयेषु । १५"च्या" साधाराणसी। ३१ "शीर्षप्पी पुरीधुरीणा" सीमिपु इप्पा दाया था। पुरीधुरीगा पुरीमिगरीभिधुरीणा गुगया, मुरुपा पुरीपर्पः । १७ "यामोजन्मा" मानभन्या । १८"मुताम्" सम्प. "वीर्य शापे गुरी परे पुष्प क्षेत्रावतारयोः । परवपदोसीगाया। ऋपिजिले सविण्युपाये पारस्परि [१९ "अनानस्प" गनपीडनस हिंसायाः कृष्णस पोनी पाने दर्शने" इनि हेमा भने सं... २० "मनुतानाम्" करणानामटाना था "भवं! सौ. २१९-२०] ग [1]1 "गगेन्दुः" गणेपिन्दुरिए भौविजयामपरिः । [932"ौरमामा" एवमानाम् । "स" दुप्पया दि.म. 11 मझा सरश 1 ·[नवमा सर्गः 5 . 13 10 । 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं पराणि तीर्थानि पर शतानि प्राच्या प्रदेशे ,जलधेः सदेशे। सरित्मवेशे पुरसन्निवेशे तादात्म्यमीयुर्द्विजराजरुच्या ॥८॥ अर्हद्विहाराश्रयजा विहाराः सुरासुरेन्द्रवि हितोपहाराः । विनिन्यिरेऽदृश्यदृशां द्विजेशप्रवेशजाग्रन्महसाऽत्र सद्यः ॥९॥ महानुभावा मुनयः स्वभावात् सिद्धाः प्रसिदाः खलु यंत्र देशे। रौद्रखरूपं विनिधाय भौत्या वृत्यातिदौगैत्यमंघायि तत्र ॥१०॥ पुमान् पुराणोऽपि गृहानुरागाद् विश्व चकाराऽऽहतकामचार। स्वयं महाभोगधर संरादेरादेशतो ब्रह्मनियोजनेन ॥ ११ ॥ स सोमसिन्धुः सुधयैव पूर्णा दिवं मुवं वा विदधत् समन्तात् । तैमोविनाशेन जगजनानां जज्ञे कलाकेलिसमुद्भवाय ॥१२॥ सुदर्शनेऽस्यैव महोपयोगः सद्यः प्रसादः सुदृशां यतः स्यात् । पयोधिजाया अपि नर्मकर्म प्रत्येयमस्मिन् समयं विभाव्य ॥ १३ ॥ अपेदिरे ब्रह्म परे प्रेप मायामयं तत्पुरतो निवेद्य । कादम्बरीवृत्तिमुपादधाना वामानुवृत्याऽऽत्मसुखाप्तिमन्ये ॥ १४ ॥ रसानुभावात् प्रियवुवाचि सांचिव्यमापुर्न रराज योऽन्या। अनित्यतां तत्समयेऽधिगत्य व्यवायलीलासु निरन्तरायम् ॥ १५ ॥ [0] १"द्विजराजरच्या" चन्द्रकान्त्या; एकीकृतानि धव- ( १२ "मुघयैव पूर्णा दिवं भुवं था विदधत्" अमृतेन देवान् लिवल पक्षे मामणानां मान्यानि तीर्याणीतीच्छया जगमायवत् | मनुष्यानपि संमीणयन् ।। १३ "म" शमस्तिमिर राहुर्वा । हि श्रीकपममूर्तिरपि संप्रति द्विजराजैरविष्टितं वीर्यम् ॥ १४ "कलाकेलिसमुद्भवाय" कलानां क्रीडाया उत्सायकलामा [१]२ "भास्यताम्" माश्यं चापि न जैनतीर्थदर्शनं क्रीसाकारणं पक्षे मरोहवाय बनकरपात् ।। पक्षे धवष्टायेन म एक्ष्याणि । [३] १५ "सुदर्शनेऽस्यैव महोपयोगः" भस्य चन्द्रस्य [१०]३ "रोखरूपम्" शिवलिरम् । ४ "भौस्या मुदशेने सम्पतया दर्शने महोपयोगो महत् कार्य पतो टीनां भाषा" तरूपभूनानामियं मोती वृत्तिस्त्रया पझे राजेः निर्मलता स्यात् पझे सुदर्शन चक्रम् । १६ "सुशाम्" प्रवृपया। ५ "दोर्गत्यम्" दुर्गते यो दौर्गस्य पढे दुःखेन सुबुद्धीनाम् । गवं गमनं पत्र दुर्गत पदावो दोर्गस्यम् । [1] १७ "प्रपेदिरे" प्रमाः । १८ "मझ" मप्र [७]"पुराणोऽपि" वृद्धोऽपि । ७ "गृहानुरागात् इत्यकारमपे मैथुनं पक्षे प्रम प्रमादेववादम् । १९ "प्रपञ्च मा. श्रीमनेऽनुरागान् । ८"मारतकामधारः" भारतः स्वीकृतः | यामयम्" मायामयं ममानुरागस्वयि वा विना मरिप्पामीनि कामचारो संभोगो येन सा परे कृष्ण सेछः । ९ "महा-प्रपनम् । २० "तरपुरः" तस्या पुरतः । २१ "कादम्बरी- भोगमरम्" अत्यन्तं मोगा वि मुवनं चार पक्षे विहार-वृत्तिम्" कादम्बयों मदिराया वृत्तिम्, "अम्बरे व्योमवयो।" अपमपि सपा मथुनर्वासत्र आमाकं यूनो पार्छ । इति हैमः [भने० सं० को ३ लो० ५५०) कुत्सिवाम्बर १. "मुरादेरादेश प्रमनियोजनेन" मकारप्रपेण, समझ- | शसकन्यादि । २२ "वामानुया" मियानुयाः याम- भोगनेन मुरादे पादेया पझे मुगादेवादेशदेशतः मागेंग देण्यागधनेन । जीर्णवमादिधारकावेन दरिमा भपि विकल्पावरा मानिपोजनेन ब्रह्मण्ये विधेयोंमनेन प्रेरणेन, पाममार्गेग मुखमाज इति । देविण स्वयं विष हव्यानित्या, केविदाठा समाहि. [14]२३ "प्रिपदयाचि" प्रिपा या युद्धस्य देवाविशेषस्य प्रति निमारम्भ वाह यस्यां पक्षे प्रियो पो भो हम बुधवार याबी पाम् । [१]११ "सोमगिरपुः"पत्रमा समुत्रः पझे कृष्णः ।। २६ "न्याय." विशिरो पोऽयायो निक्षयज्ञानं मधुनं वा। [19] 1 "पयोधिनायाः" साम्याः । 2 "नमकम" कोगनाम् । पामा .P.

·5 -पच ८-२३] दिग्विजयमहाकाव्यम्; प्रभासु जाउयेऽपि महातपोऽभूद 'वियोगभाजः प्रकृतेर्विकारात्। विधौ विधीतत्विपि कापिलीया प्रवृत्तिरासीत् कुमुद वियोधे ॥१६॥ महेश्वरस्यापि दिगम्वरत्वं "विधोस्तदाऽधो भवनात् कलायाः। शिवाऽश्रितस्यातिपशुक्रियाभिः मौकाशि कौशिस्थजने न वन्द्यम् ॥ १७ हेटेष्टयाधान मतयो घगाधाः प्राधान्यतो मोहमहीश्वरस्य । सोमागमादेव महो वितेनुर्भवस्य चश्या जनताः समस्ताः ॥ १८ ॥ निशम्य सूरिश्चरितं संचारैराचारचारुश्चरणमचारे । नियोगसेनान्यमुपादिदेश तद्देशतीर्थेशनिदेशसिद्ध्यै ॥ १९॥ सेनान्यमाश्रित्य समुन्नतश्रीर्वन् परं गा मधुराः सुसीमाः। संदागमोल्लासविधासु मेघः सज्जत्वमाधात् सैमुमुक्षुसङ्घः ॥ २०॥ मिश्रास्तमिस्राशनशासनेन जनानैधः पातयतो विजेतुम् । श्रीवीरचर्याऽधिकधैर्यभाज:" शिष्यान् विशिष्यानुदिदेश सुरिः॥ २१ ॥ नियोगराजः श्रमणाधिराजा प्रसादमत्यादरतः प्रपद्य । अहो महोत्साह इव प्रशस्तः समस्तमामस्त शुभं शुभंयुः ॥ २२ ॥ सेनान्ययं धैर्यधनेषु धुर्यः क्वचिन्न वैधुर्यधियं दधानः। प्रधानलोकं प्रतिभानिधानं स्वसंनिधानं विनयान्निनाय ॥ २३ ॥ 10 15 [१६] १ "जायेऽपि" कपिलमते बुद्धिर्जरूपा । काशिस्थजने न पाण्डित्यव्यञ्जनमेवत्, काशिस्थजनेऽनवपं. २"महातपः" धूम्रपानादि । ३ "वियोगमाजः" विशेषेण निप्पापं स हि मैथुने न दोपमाह "न मौसमक्षणे दोपो । न योगवसः। ४"विधौ" भाचारे निर्मलेऽपि । ५ "विधौ- मद्ये न च मैथुने । प्रवृत्तिरेपा भूठानाम्" इति स्मृतेर्वाक्यात, तस्विषि" विधि विधानयोः, "विधिवाक्ये च देवे च प्रकारे धन्धे स्ववनीयं नमस्करणीयं वा ।। कालकरुपयोः" इति हैमः [अने० सं० का० २ श्लो० २५२ [10] १५ "रटेष्टयाधात्" इष्टं प्रत्यक्षमिष्ठमनुमानादि ५३]। ६. कापिलीया प्रवृत्तिः" पृथिव्यां हांणां प्रकादो | वदाधात् । १६ "सोमागमाद्" सोमागमः कापालिकम कपिलस्यैव अपेः प्रवृत्तिः, "प्रवृत्तिवृत्ती वायां प्रवाहे चन्द्रोदयो वा। १७ "भवस्य" संसारस रुदस्य वा स्वधर्मवं मार्पिते हते। याचिते शत्रुसंन्डे" [इत्यनेकार्थः] 1७ "कुमुदां वा; "भवः सत्ताप्तिजन्मसु रहे श्रेयसि संसारे" इति हैम: विबोधे" उपलविकासे परागैः कपिलवमासीत् । [अने० सं० कां० २ श्लो० ५४५-इति चन्द्रोदयवर्णनेन [७] ८ "महेन्चरस्थापि" शिवस्य धनिनोऽपि था। नानामतवर्णनम् ॥ ९"दिगम्बररवम्" नामस्वम् । १० "विधोखदाऽधो भवनात् [२०] १८ "गाः" वांसि जलानि वा। १९ "मुसीमाः" कलायाः" चन्द्रकलाया भयो नीच वाद; "नीचे चन्दे | शीता समर्यादाः; "सुपीमः शिशिरे रम्ये" इति हैमः [भने. दरिद्र एव," पक्षे भवनाद् इदृक् कलाया अधोऽर्वागेव; याव- सं० कां० ३ श्लो० ५०५] । २० "सदागमो." भागमाः चन्द्रकला ज्योत्सया न गृहं प्राप ततः पुरोऽपि घनिनः सिद्धान्ता घृक्षाच; "आगमरवागतो शास्त्रे" इति हमः पशुक्रियाभिर्दिगम्बरस्वं सुरतायेति शेपः, "विधुश्चन्देऽच्युते [भने: सं० का० ३ श्लो० ४९१] । २१ "समुमुक्षुसद्ध" योहलुवायां विटपेऽपि च" इति हेमः [अने० सं० का २ सप्रतीतो यतिमण्डला पझे यतिमण्डलयुक्तः । सो. २५३] "कला स्वादंशशिपयोः, कलने मूलवृद्धौ [२१] २२ "मिश्रान्" मिश्रा जातिविशिष्टास्तान, उमप- पोटशांशे विधोरपि" इति हैमः [अने० सं० कां० २ सो. पक्षाश्रयान् वा । २३ "वमिसाशनशासनेन" रात्रिभोजना:- ४८८-८९]। ११ "शिवाऽऽश्रितस्य" शिवया भवन्याss-ज्ञया। २४:"अधः" नरके नीचर्वा । २५ "मीवीर श्रितस्य पलं शिवं मोक्षमर्थात् तन्मार्गमाश्रितस्य योगिनोऽपि । चोऽधिकभीर्थभाजः' श्रीमहावीरचरित्रेप्वधिकाण्डित्यवतः १२ “अलिपशुक्रियाभिः" पशुपतिश्चात बहुळं तद्विषयक्रियाभिशूरचरित्रेषु शमनशीला वा ॥ १३ "प्राकाशि" प्रस्टीकृतम् । १४ "काशिस्थजने न वन्द्यम्" [२२]२६ "महः" दिनम् ।२७"शुभया" अमसंयुधः। -- ·[नवमः सर्गः 5 महोपाध्यायमेघविजयगणिवं तत्साहसिक्यं गुणवृत्तिशिक्यं सकर्णकर्णपितुमशक्यम् । व्यामोहभेदाय महोद्यमेऽपि व्यामोहमायत्त जनस्य चित्रम् ॥ २४ ॥ स्वाध्यायनान्दीनिनदः पुरोऽस्य जगज गर्जद्धनिवद् गभीरः। प्रतिध्वनेरस्य विरस्य जग्मुलाभादयः क्षोभमित्य देशात् ॥ २५ ॥ नत्वाऽथ तत्त्वाध्यवसायधीरः श्रीमानदेवाजिन-शान्तितीर्यम् । पाच तमोभूरुहभेदिपावं तत्रैव शङ्ग्रेश्वरनामधेयम् ॥ २६ ॥ गणाधिभर्तुश्चरणारविन्दं स्पृशन स पश्चाङ्गनतिप्रतीत्या । तद्वारयेण द्विगुणीकृताङ्गः पुरः प्रतिष्ठासुरभूत् तदानीम् ॥ २७ ।। श्राद्वानानां विरनागशब्दरापूर्यमाणाः ककुभा प्रयाणे । मित्रेण तूर्यध्वनिनेव नुन्ना नियोगराजो विजयं शशंसुः ॥ २८ ॥ कृपाकृपाणाऽऽपणमेव पाणिं कुर्वन् जयाई समयं विचार्य । अरुपाङ्गः सुभगं सुयोधद्विपं नियोगमभुरारुरोह ॥ २९ ॥ भयद्वयं प्रोन्नयतः प्रजासु शक्तित्रयीं भावयतः स्वचित्ते । शुद्धरुपायैर्नितरां चतुर्भिस्तस्यार्थसिद्धिः सकला करस्था ॥ ३० ॥ अखेऽश्ववारे पुरुषोत्तमेऽस्य नृसिंहरूपे नरकुञ्जरे वा । रुचियथार्थाऽर्हति दायमांप्तानुरागिणी दिग्विजये सिायम् ॥ ३१ ॥ 10 15 [२४] १ "शिक्यम्" काच: "काधः शिक्यं उदालम्बः" । रचिः दिने दरवं प्रासा। ८ "यपायां" सत्या यथायोग्या इति हैमा [ममि. चिं. कां. ३ श्लो. २८]। २"च्यामो. वा। ९ "मासानुरागिणी" आतोऽत्र "अभिधेयं वस्तु हम्" विसायम् ॥ यथास्थित यो जानीते यथाज्ञानं चाभिघाचे समाप्तः" इति [1]३ "अखे" परे । ४ "अश्वबारे" स्वकीये । ५ "पुरुषोत्तमे नृसिंहरूपे" शौर्यातिशयशालिनि । ६ नर- यादिदेवसूरिः [प्रमाणन यतावासोके परि. १ ० ५] कुक्षरे" प्रकृतिगमीरे । ७ "रचिः" इष्टा दार्चमईति; भासतावानुरागिणी प्रणयिनी । १० “त्रिप्सायम्" दिसम्यम् । . [25]1"नान्दी निनदः" नान्दी पूर्वरा तस्य निनदो याचापाद्यः शरीरावयवैर्वा । 10 "उपाहैः" श्रीपपाति- घोषः। 2“विरस्य" शन्दं कृला। कादिमिरहुल्यायवां ।। 11 "मुबोषद्विपम्" ज्ञानगजम् । [26]8"तत्वाध्यदसायधीर." जीवादितत्वचिन्तनपरायणः । [30] 12 "नयद्वयम्" नयद्वितयम् “नीयवे येन श्रुवाऽऽख्य- 2"तमोमूहमेदिपार्धम्" तिमिरचोन्मूलनपरशुम् । प्रमाणविषयीकृतस्थार्थस्यां शस्तदितरांशशासीन्यतः, स प्रतिपत्तुरमि- [28] 4 "श्रादागनानाम्" भाविद्यणाम् । 5 "वरनाग- | प्रायविशेषो नयः" इति वादिदेवसूरिः [प्रमाणनयतत्त्वालोके परि. शब्दः" श्रेष्ठ मेघाऽऽरवैः। 6 "नुन्नाः" क्षिप्ताः "नुन्ननुत्तास्त. ७ सू..; "स व्याससमासाभ्यां द्विप्रकारः" [-] निष्ठपनान्या विद्धं क्षिप्तमीरितम्" इति हैमः [अमि• चि. • "व्यासनोऽनेकविकल्पः"[-]; "समासस्तु द्विमेदो द्रव्यार्थिका ६.१०]1 पर्यायाधिकच" [५-५] 1 13 "प्रोन्नयतः" उपदिशतः । [29] 7 "पापागापणम्" दयासगट्टम् । 8समयम्" | 14 "फित्रयीम्" मोक्षमार्गसाधि सम्यग्ज्ञान-दर्शन-चारित्रा- सिदान्तं काला "समयः शपये मायासम्पदोः लस विदोः, मिका गुणनितपीम्, पदार्पस्य वा, उत्पाद-व्यय-भोव्यात्मिचं सिद्धान्ताऽऽचारस तनियमावसरेषु घ; क्रियाकारे च निर्देशे" इति गुणत्रयीम् । 15 "टपाय:-चनुर्भिः" धर्मार्थ-काम-मोक्षखरूपोपाय- हैमः [भने. सं. छ• ३ . ५४१]। 9 "म" | चतुष्कैः 1 16 "प्रतिदिम" हेतुसिद्धिम् । •Pन] A "गाग | P भवे।

·5 10 पद्य २४-३८] दिग्विजयमहाकाव्यम् ८५ यात्रासु यात्राऽऽशु परत्रसिय संमार्यते पत्ररथाङ्गचर्या । सर्वाङ्गयोग्या समुपस्थिता सा प्रयाणके पुण्यवशाद् वरेण्या ॥ ३२ ॥ शड्डाः प्रणेदुः पंटहा जगर्जुरध्वर्युवाचोऽध्वनि ध्वनुश्च । हेपाविशेषः कृतभूपणेऽश्वे यभूव भूवल्लभदुर्लभोऽपि ॥ ३३ ॥ कन्याऽप्यलङ्कारभरेण धन्या प्रदक्षिणाऽशीर्षु विचक्षणाऽगात् । चापादिभापा फलिता सुशाग्वाखासीत् प्रवासी हितकार्यसिद्धये ॥ ३४ ॥ पुरस्सरङ्गिः कृतहस्तलोकरभिक्रमस्तस्य पराक्रमाहः । स्तुतिव्रतस्तीव्रतया प्रशस्यः कौशल्यतः शल्यमभूद् रिपूणाम् ॥ ३५ ॥ पुरः पुरोऽस्याः धृपभा निरीयुस्तंत्रस्थितेर्हन्त ! भरं वहन्तः । सङ्घस्य योग्याः कृतसाधुरथ्यारम्भाः परं भाविकसद्विमूत्यै ॥ ३६॥ नदन् मदच्छेदकृते परेपांगेचां से देवानुगतोऽर्जुनीनाम् । धनेन तुल्यां वयशःप्रशस्ति प्रकाशयन् मद्रगणे व्यहापीत् ॥ ३७॥ मेरुपियाणां पथि मौनभाजां महाइपोग्यं भरमाश्रितानाम् । राजी जगामाग्रत एव देवप्रयुक्तयुक्तस्थितये जनानाम् ॥ ३८ ॥ [३२] १ "परयायो" शकुनचेष्टा; पत्रं यानं रथः । ९ "गवाम्" वाचाम् । १० ":" प्रसिदः । ११ "देवानु- प्रसिदसयोराना पेष्टा । गतः" देवेन युक्तः सदैव नित्यमिति पदायिभागे। १२ "मd. [३५]२ "कृतास्त." ठहस्तो मागयुक्तः पण्डितो या । नीनां धनेन" भनीनां मुरमीगर्गा धनेन पजेन " गोकुई ३"मुचिमत:" महायः॥ गोपन घनम्" इति हैमः [मभि. दि. कॉ. ५ छो. [२५] "कृपमाः" गणचिन्तका मुनयः । ५ "०" | २३९] पदाऽर्जुनीनां गामनुगतः । १३ "तम्या स्वपराग- सकरकं परिवारो वा। तिम्" पनानुसारिपसोवृत्तिम् । १४ "मग" साधुगगे "राष्ट्रप सिदान्ते परबन्दमपानयोः। "मदं माले, मुसम्प्रेष्योः साधी कायने करगाम्तो भगदे कुटुम्मन्ये तन्नुवापे परिप्रदे॥ मद्रो रामचरे हनिशाती मेादरके, गवि शम्मी" इनि क्षुतिमासान्तरे पास करणे सर्पसापके। हैमः [मने. सं.को. २ ० १५१-५५] ॥ विष्मयावरयो" इति हैमः [भने० सं० को. [३८] १५ "मर प्रियागार" मानिस स्वाक्षेपाम् "मर: २. १५५-१०-10] । ६ "वसाधुरपारम्माः" पर्वतदेशपोः" इति दैमा [मने.सं.०२ सो. ५४] Ta सा भेटो हिठो वा रप्पामु रमा: परिपु कदस्यः स देशा मियो ये पर्वतोवा पोगमापास्यात् । १६ "मा. T: सामागोमो वा । ७ "माशिसदिभूत्यै" | पोग्यम्" महार सदिशोषः, मावि पाम्यायापारण. मागिनी सम्नी रिभूविमीयामं मारप सही विभूति-दीनि योग्यम् । १७ "देग्मयुन." देवेन राशा "देस प्रपती वोप पुरे" विमः [भने. से. को. हो. [३] ८ "परेषाम्" मनातीपागा पर्णा वा ।/10] [32]1 रशिये परमेष्यपर 2 "वो"|मना पद, "रा । पानी ः मिमि.वि.०६..] (39]3":"उन्मसः "मेरी उमनिरानरः पयः ती समिनि.नि......] .. [35]6"मनिमः""बनियो रकममीस र प:"मटी सामरति। "RATH[मनि.नि...]

·[नवमः सर्गः 5 15 ८६ महोपाध्यायमेषविजयगणित श्रेणीमयानां हि यथामवृत्तानिवृत्तिरूपां सुगतिं गतानाम् । पुरोहितानां चतुरोहितानां पलात् कलाकौशलमांसलाऽऽभात् ॥ ३९ ॥ अवेक्ष्य तत्रायसरे सरेखश्रियाऽऽन्यत्राणि जनप्रियाणि । मुंखाम्बुजे घोधकला न कस्य प्रादुर्यभूव वधैर्यभाजः ॥ ४० ॥ मनोरथानां गतिरांचकर्ष महात्मनः शुद्धपचं निवेद्य । निष्कण्टके भूवलये विहत्याऽसौ धर्मशोभानुभवेऽतिलोभात् ॥ ४१ ।। उचैरथानाध्ययनेन मार्गवैपम्यमाच्छिद्य जगाम सद्यः। नियोगराजो बनुयायितन्त्रं मनं विनिश्चित्य हृदि स्वतनम् ॥ ४२ ॥ सेनान्यधीशानुगमागमानां वेत्ता विधाता समितिक्रियाणाम् । भ्राता पहुन्यायविदा मुनीनां सङ्घोऽनतीचारतया चचार ॥ ४३ ।। पश्चाङ्गिकायामतिसारणेन वयो यंभूवास्य कुशासनोऽपि । मार्गे मिलद्वाडववर्ग एप नियोगराजस्तपसां समाजः ॥४४॥ स धारणानां घटनाभिरैच्छत् कुमार्गमुन्मध्य पथः पटुत्वम् । गन्धर्ववृन्दैरनुगम्यमानश्चक्रीव सम्यग नयचक्रगत्या ॥ ४५ ॥ शिक्षासु दक्षो बहुधा रणानां से हास्तिकानां विभवेन सेव्यः। चलन्नियोगाधिपतिविरैजेऽनेकान्तकान्ताऽऽतपवारणेन ॥ ४६ ।। [३९] १ "श्रेणीमयानाम्" भयानां श्रेणीति पदविमागे [१३] १४ अनुगमागमानाम्" अनुगमोऽनुसारः, मयानामुष्ट्र विशेषाणां श्रेणी पशिः, पदादिमागे 'श्रेणीमयानां सूत्रार्थानुगमो वाऽनुयोगद्वारम् । '१५ "समितिक्रियाणाम्" कारसंहतिमाघान्यत्रताम् । २ "चतुरोहितानाम्" उष्ट्राकर्ष| ईयर्यादिक्रियाणाम् “समितियुधि सम्मे, साम्ये समायामीर्यादी" काणाम् । ३“कलाकौशलमांसला" कला विज्ञानमुपकरण- इति हैमः [भने० सं० का० ३,श्लो० ३३२-३३३] "" पटकरणे चातुर्यपुष्टाऽमात् ॥ [१४] १६ “पञ्चालिकायाम्" पश्चामान्यवयवा यस्याः [१०] पाणि" यानानि शिविका सुखासनादीनि | पी सलीनं तस्याम् "कवी खलीनं कविका कवियं मुख- पत्राणि पुस्तकरूपाण्यवेक्ष्य वा । ५ "मुखाम्बुजे बोधकला" मुखप्रसन्नता मुखे ज्ञानकला वा । यनणं पञ्चाङ्गी" इति हैमः [भमि. चिं. को०४.श्लो. ६ "धैर्यमानः" धैर्य शौर्यपापितसं वा॥ ३१६-10] मतिसारणेन; पञ्चालिकायाः सूत्र-नियुकि-माध्य. [1] ७ "मनोरथानां गति!" मनोरया या वसति | चूर्णि-वृत्तिरूपापामतिसारणेन वा । १७ "शासनः" वेषां मार्ग: "गतिवद्रणे ज्ञाने योत्रोपायदशाध्वमु" इति हैमः कुशानामशनं यस्य कुत्सिवशासनो धा!' १८ "बारबवर्ग:" [भने० सं० कां० २ सो० १६०] पक्षे रथानां गतिर्महात्मनो माझणसमूहोऽश्वसमूहो वा ॥ मन आकर्ष। ८"भाचकर्ष" वशीचकार । ९"महात्मनः" [१५] १९ "दारणानाम्" इस्तिनाम् , मारणा-वारणाना उदारलोकान् । १० "विद्वत्या" विहारेण शोभानुभवे || स्वमार्गपरमार्गविधिनिषेधानाम् । २० "गन्धर्षवृन्दैः" गायन- ११ "मसी" सेनानीः॥ होकरश्ववृन्देवा ॥ [२] १२"उश्वरधानाध्ययनेन" उचः अथ माध्ययनेन इति पदविमागे मनाप्ययनेनाऽऽचारादीनां पठनेन; उच्चः [१६] २१ "बहुधारणानाम्" बहुधा रणानामिति पद- रथानाध्ययनेन इति पदविभागे रथानाध्ययनेन रथाई रथ- दिमागे बहुधा युद्धानाम् ; बहुधारणानामिति पदाविभागे पादोऽस्याध्ययनेन यहुगमनेन। १३ "मघ्रम्" गुप्तवादम् | पीगुणविशेषाणां या। २२ "सहास्तिकानाम्" सः हास्तिका. "मनो देवादिसाधने, वेदांशे गुप्तादेच" इति हैमः [अने. नामिति पदविभागे 'स' प्रतीता, हालिकाना हरिखसमूहानामा सं.का. २०१५-] सह भाविकांनामिति पदविमागे सह युगपद शास्तिकानाम् । r ·८७ 5 10 15 पंच ३९-६६ : दिग्विजयमहाकाव्यम् । सनिश्चयोऽयं व्यवहार्यमेवमनेन, वालव्यजनद्येन ।' उन्नीयमानप्रभुताद्भुतश्रीरादेशभूभृजयसम्पदाऽऽगांत् ।। ४७॥ आचारयोगादधिगत्य लोके भावं स्वकीयं यदि वान्यदीयम् । विमर्शयन् द्रव्यगुणोपपत्तिं रराज निजितया स राजा ॥४८॥ , यथास्थलं भावनया नयानां संभावयञ्जुशा भृशार्थम् । सार्थ पट्टकृत्य महोदयार्थमादेशदेशाधिपतिः प्रतस्थे ।। ४९॥: आप्तोपहारानभिमन्यमानः सुखानुयोगप्रतिदानवृत्त्या । स्थिरीचकार स्वजनान् जिनानां नानाङ्गवाचा चिवर्द्धनेन ॥५०॥ अनेकपानां यहुदानवृत्तिं प्रोद्भावयन् योधितरी, नियम्य ।' :, साधोरणमारणमुक्तियुक्त्या ररञ्ज चेतांसि महात्मनां सः॥५१॥ तत्रेऽस्य कोदण्डगुणाधिरोपलक्षेपु दक्षो न रैसे नयायः । ... सर्वो जनः क्षेत्रविभागवेदी नेदीयसी सिद्धिमिवान्वमंस्त ॥ १२॥ मुक्तेष्वमुक्तेपु यथार्थसंज्ञां प्रज्ञापयन शुद्धदृशा नियोज्ये । कृत्वाऽराद्धेषु जुगुप्सनानि स सैंजनानां पटुतां व्यधत्त ।। ५३ ॥ मत्वा 4चक्रं विषयेषु वक्र शर्फ पराकर्तुमिवात्तचक्रम् । आधाय वाचंयमरूपमेप गुरोः पुरोऽस्या वहिराजगाम ॥ ५४॥ स निष्कुटान्तः पटचारुकुट्यां स्थित्वा गुरूद्दिष्टविधौ पटिष्टः। आलोचयन्मन्बममात्रधैर्य रात्रि व्यतीयाय महोत्सवेन ॥ ५५ ॥* श्रेणी विरेजे नवकेणिकानां वेणीव लोलोमि सरिवरायाः। प्रमोदयन्ती नवराजहंसान संचक्रवालस्थितिकौशलेन ॥ ५६ ॥ [४] १ "माचारयोगाद्" चाराणां गूढपुरुषाणां । प्रत्यचा जीवा। १३ 'लक्षेषु दक्षान' लक्षं संख्या विशेषस्तेषु न २ "दव्यगुणोपपत्तिः" द्रव्यस्य गुणानां | दक्षः, लक्ष्यं वेध्यं वा । अस्य वने दण्डो न्यूहादिः गुणवृदिः । उपपत्ति माक्षिः। लक्ष कपरं तेषु को न दक्षः। "क्ष च्याजशरव्ययोः संख्यापा- [५०] ३ "माप्तोपहारान्" आप्तः प्राप्त उपहारो येम्यवान् मपि च । १४ रसे' थीयें रसः स्वादे जले पी शरादी विपेचे । बोले रागे देहे धातो तिवादी पारदेऽपि च ॥ जिनानां पूजा येषां ते सान् वा । ४ "सुखानुयोगप्रतिदान- धृश्या" सुखप्रमनिक्षेपप्रतिदानविधिना। ५ "नानावाचा | १५ 'नया' नीत्या पूज्यः, न स्वकीयोऽयमिति दया । भाना राज्यानां स्वाम्यादीनां वाचा, माधारामाधुक्त्या वा । [५३] १६ 'मुक्तेप्यमुक्केषु' सिदेपु भसिद्धेषु मुक्तममुकं ६ "हचिवर्दनेन" रुचेमटेच्छाया वर्द्धनेन, निसर्गरुच्यादेवा । शस्त्रभेदस्तेपु। १७ 'मपरादेपु भारादो पिराधकः युतेपुर्वा । १८'सजनानाम्' समनं दपरक्षणं पाम् । १९ 'पटुताम्' [41] ७ "भनेकपानाम्" अनेकान् पान्तीत्यनेकपा | पाण्डित्य पाटवं था। महारमानो हस्तिनो वा तेषाम् । ८ "बोधितरौ" पिप्पले, [५४] २० 'प्रचक्रम्' चलितं यलम् । २१ "विषयेषु' सम्पस्वरूपे धा। ९"नियम्य" नियध्य नियम कारयित्वा मोहजन्येषु । २२ बकम्' प्रतिद्धम् । २३ 'माधाय वाय. था। १० "सामोरणमारणमुत्तियुत्तया" सा माधोरणमारण- मरूपमेप गुरो।' गुरोः वाघपमरूपमाधाय पदाऽयमरू प्रमों मुक्तियुक्त्येति पदविमागे, आधोरणा इस्तिपालास्तेषां मारणेन मवा गुरोवांधमाधाय ॥ युवा या मुक्तिर्वन्धनान्मोक्षखयोजनेन, साधोः अणस्सारण. [५५] २४ केणिधानाम्' केणिका परकुटी वासाम् । मुक्तियुक्त्येति पदविमागे साधो सजनवाणे स्त्रादिशदे |२५ 'नवराजहंसान्' नुएमुदयान् । २६ सपाटस्थितिडी. भारणं तन्मुक्तिमानं त्योयाँगिने वा | शलेन' सवा चकवावं समुदायस्तरस, सन् ,प: पास [२] १ 'कोद" कोई धनुः। १२ 'गुण" गुणा | सम्वाकस्स बाट । * पट्पशासतम सोदेकनपवितमयोकपर्यन्तसैकं पत्रं 4 प्रती विनष्टमतोत्र प्रवेश्वर । 20 सम्बन्धात् । । य ·८८ Jh 6 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [नवमः सर्गः अहर्निशाम्रभ्रमखेदभाजां विनामभूमीव शरधनानाम् । वाटी प्रपाटीपयसः किलाटी वाऽऽटीकते माद्भुतया तयाऽसौ ॥ ५७ ॥ पुर्या महेभ्यालयशुम्रभासा वनातिन्यकक्रियते मनीला । तद्वैरभावादिव केणिकाभिः सा निर्जितात्यूर्जितया तेयापि ॥५८॥ तत्रानुयाताऽऽहतसंघमध्ये भृशं प्रवृत्तेर्हयहेपितानाम्।। विमिश्रितानां गजवृंहितेन न्यवेदि मेघाभ्युदयस्तदानीम् ॥ ५९॥ अथ प्रभाते प्रसृतेऽयदाते प्रसन्नवाते विकंचाम्बुजाते । वियत्तरी जीर्णतयेच जाते नक्षत्रपत्रवजसंनिपाते ॥६॥ सहस्ररश्मेरुदयाय धाता सर्वाधिक धाम निधित्सुरस्मिन् । नक्षत्रलोकादिव संजहारं तेजः समग्रं युगपत् प्रभाते ॥ ११ ॥ भानोर्विभाऽस्तंगमने विकीर्णा नक्षत्रमूर्त्या शुशुभेऽन्तरिक्षे। महोदये से पुनरुमधाम्नां ततः समाकृष्य कृतात्मसात् सा ।। ६२॥ चियवनान्तर्विविशुर्नु पत्युर्वियोगदुःखाद्' रुचयोऽनंदम्भात् । तरदेशादधिपेऽभ्युपेते समं ययुस्ता इव संप्रयोगम् ।। ६३ ।। विभा विभान्ति स्म नभोविभागे नक्षत्रलोके नेनु तावदेव । अहर्पतिः क्षत्रतया प्रतीतः साम्राज्यभारं न धभार यावत् ॥ ६४ ॥ द्वीपेऽचनीपादिजनैः प्रदीपाः प्रकाशिताः खे त्रिदशैश्च ताराः। धैयर्थ्यमांदुभयस्य तस्मात् प्रभातवांतादिव तद्विघातः ॥६५॥ साक्षात् कटाक्षा इयं दिग्वधूनां द्विजाधिपे वैभवसंनियुक्ते । नक्षत्रलक्षाद् दिवसेऽथ सर्वे किं संहतास्तत् क्षयीक्षणेन ॥६६॥ रात्री नभाश्रीर्विवृतागरीत्या तस्थौ तदीयाऽऽभरणान्युहूनि । शोणांशुकेन त्रपितेय शूरे रागात् प्रगे तानि पुनोऽप्यधत्त ।। ६७ ॥ दिशां पलिं यद् विदधे द्विजेशः स्वस्याधिपत्यार्थमुडुपसूनैः। सहस्ररश्मिस्तु करैः स्वकीयै रोपादिवामूनि पराकार ॥ ६८ ॥ चिम्रीयिता द्यौस्तमसेव लिया तारास्वरूपानिशयेशभत्तयै । साम्राज्यमासेदुपि पद्मिनीशे शापात् तदुन्मृष्टमिवाम्बुजिन्या ॥ ६९ ॥ पर्दापना दिग्यनिताभिरिन्दोरकारि नक्षत्रधियाक्षतोधैः । तद्वारुणीसंगमनादिवैतान याताद विनिन्ये विधिरेव दूरे ॥ ७॥ पत्युः प्रसादानिशयाऽप्पलम्भि तारावतारायहुरूप्यऋद्धिः। निस्सार्य लोकादिय तां सनाथां सैवापजहेम्युजिनीवरेण ॥ ७१ ॥ प्रकाशभावः कमलाकराणामाच्छिद्य रात्र्या भगणे न्यवेशि। तद्वैपरीत्यं दियसधियाऽपि न विस्मयः स्यात् समयसमयेऽसिन् ॥७२॥ काले फराले तमसान्तराले लोकस्य तेजो भगणांशुमानम् । तेजोनिधेरभ्युदये तमोऽपि दोपाफरा शितिमाशेपम् ॥ ७३ ।। [.] किसारी दुरपरिणाविदोषः। . 20 व " -- 25 30 ·* 5 . 16 पंच ५७-८७] :. दिग्विजयमहाकाव्यम् निशीव पत्युबिरहानभाश्रीहदि स्फुट छिद्रवतीव.धिष्ण्यैः। रविप्रदत्तद्युतिशोणवासाः प्रसद्य सद्या प्रगुणेव जज्ञे ॥ ७४ ॥ द्विजेशराज्ये ग्रहसंग्रहेण वराटिकानां गणनैव संपत् । सहस्रधाम्ना वसुधा सुवर्णमया च यालाऽऽतपतः प्रचक्रे ॥ ७९ ॥ जग्ध्वा मुंगाई क्रमतः प्रतीच्याः पत्या जिघत्सातिशयोपपत्या। नक्षत्ररूपाखिलशालिपुञ्ज पलादवृत्त्या वुमुजे क्षणेन ॥ ७६ ॥ भुक्त्वा तमासूपयुतोडशालिपिण्डान् सचण्डद्युतिरुद्यतोऽपि । ताम्बूलरागं वदने न्यधत्त कायेऽरुणस्तेन परं प्रमत्तः ॥ ७७ ।। यत्प्राणनाथेन मदनानां हृतेन्दुना श्रीरिह पद्मिनीनाम् । तस्या हि रावेरुङमौक्तिकस्रक छिन्नेऽतिरोपाद्रविणेच मत्वा ।। ७८ ॥ पत्युस्तदास्तंगमने हिमांशोस्तारास्त्रियस्तद्विरहेण दूनाः। प्रभातसन्ध्यारुणिमाऽनलान्तः सत्यो हि सत्यं विविशुर्विशुदाः ।। ७९ ॥.. कुमुदतीभिर्मधुपा विलेसुस्तारारुची रागधरे Jहेशे । न्यवीविशद् दुःखभरादितीव द्विजाधिपा श्यामरुचिः पयोधौ ।। ८०॥ घृपाज-मीनाद्युपभोगदोपो दोपाकरस्याभ्युचितो द्विजेशः। मा भून्ममेतीव विमृज्य ताराः सहस्रधामाऽभ्युदियाय शुद्धः।। ८१॥ प्रियाः प्रियाश्चन्द्रमसो हि ताराः स्पर्शो न तासामकलकिनोहः। एताः परामृज्य पुरः प्रभाभिः शूरः सुवृत्तः समुदेति तेन ॥ ८२ ॥ सहस्रभानायुदिते नभाश्रीस्तारासुमैयुञ्छनकानि कृत्वा । निदर्शयन्ती नवरागमाधादामोदमालीष्विव पद्मिनीषु ॥ ८३ ॥ तपोधनानां पहुयोधनानां योगान्नियोगाधिपतिर्धरित्रीम् । तदा पवित्रीकुरुते स्म लोके धृत्तिं यथासूत्रतया प्रयोज्य ॥ ८४ ॥ तैः सावधानः प्रतिभानिधानैर्वशीकृता पाडवजातिरने । चित्राणि धृत्वा मुंखयन्त्रकाणि चचार मार्गे कृतरश्मियोगा ।। ८५॥ चिन्वन् यशोनिर्जितपुष्पधन्वा तमोविभेदे नवशाईधन्वा । धुन्वन् मनःसंशयमङ्गभाजां नियोगराड् धन्वनि स व्यहापीत् ॥ ८६ ।। स प्राप सौवर्णगिरि गरीयः शृङ्गैरभङ्गैर्दिवमालिहन्तम् । जिनेन्द्र चैत्योज्वलमौलिलक्ष्म्या शैलाधिपत्यश्रियमुदहन्तम् ।। ८७॥ 15 . 20 .. 25 [१] 'मृगाः चन्द्रो भेपजविशेषो धा। यथासूयं धृनि टीकामनुयोगे प्रयोज्य । [८.]२'तारारुचिः ताराणां रुचिरिच्या । ३'महेशे' [८५] ५'वैः' तपोधनः। ६ 'मुखपत्रकाशि' सलीनानि सूर्यऽभूदिति शेषः। यद्वा मुखभूमिसमासाईत्यादि सिद्धयनकाणि । ७ 'हमरश्मि- [४] ४ 'वृत्तिं यथासूत्रतया प्रयोज्य' वृत्तिमाजीविका योगा' कृवः रश्मेवगाया योगो यस्याः सा रश्मिदीसियां । प्रयोज्य, पथासूवं व्यवस्थाननिक्रमेण "सूत्रं सरव्यवस्थयो" [८६] ८ 'तमः' "मो राही गुणे पापे धान्ने"। दि. म. १२ ·९० नवमः सर्गः 10 . 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं विशालसाले कपिशीर्षराज्या राज्याश्रयं स्वर्गपते हास । गर्जन्निवाद्रिनरसिंहनादैस्संतर्जयन् वा कुलशैललक्ष्मीम् ॥ ८॥ कुलाचलः सप्तभिरस्य शोभा लोलाभिरेकेऽपि मनाग न धार्या । यस्याभिधारूपविधानिधानं मित्रं पवित्रं सुरशैल एव ॥ ८९॥. द्वीपस्य जम्बूपपदस्य राज्यं लघोरपि द्वीपकुले यदस्मात् । सुवर्णशैलाद् भरतेऽपि तत्त्वं प्रतीयतां वर्षकुलेऽपि किं नो ॥ ९॥ . परशतैरुन्नतशृङ्गभागैर्न भोविभागस्य कृतावलम्बः। शिलोचयः खामभिधां यथार्थी समर्थयामास सुवर्णधान्ना ९१ ॥ शूरा द्विजेशाः कवयो बुधा वा यत्संनिधाने निवसन्त्यनेके। तन्मङ्गलाऽऽढ्या खलु रत्नसार्नु किं नातिशेतामिदमीयलक्ष्मीः ॥ ९२ ॥ लघुर्गुरुर्वेति न चिन्तनीयं शंसन्ति सन्तो गुरुतां गुणेन । द्विधा सुवर्णाश्रयणान्महीयानयं विदेहे तु गिरिलंधीयान् ॥ ९३ ॥. विद्याधराणां रमणीभिरद्र्धित्ते नितान्तं रमणीयभावम् । मणीभिरुद्भासितदिगविभागे यत्कन्दरे सुन्दरमन्दिरश्रीः ॥ ९४॥. चैत्यादिवतं नितमा तमांसि स्पृशन्ति नाद्रिं पहिरन्तरे वा ।' दिवा दिवाकृत्करसंनियुक्तं कान्त्यौपधीनां निशि चानुरक्तम् ॥ ९५ ॥ व्यालः शृगालं न युवाऽपि पालं प्रहर्तुमीप्टेऽन कदापि रुष्टः। जिनेन्द्रबिम्बातिशयाच्छयालु पार्वेऽप्यजं नैव मतङ्गजारिः ॥ ९६ ॥ राशिर्मणीनामिव तोयराशेराकृष्य तुष्यद्भिरकारि देवैः । क्रीडापदं संपदमाश्रितानां समुन्नयनेप गिरिगरीयान् ॥ ९७॥ पुरी सुरीणामिव विस्मयेत् का रसाऽऽतुरीभावमिवोन्नयन्ती। रेजे तदुत्सङ्गपदेऽङ्गनेव जालन्धराऽऽख्यातिधरा धरायाम् ॥ ९८ ॥ यस्यां विहारा विविधोपहारा हारावलीभिर्मणिमौक्तिकानाम् । दिव्याङ्गमान नवगानशब्दवितेनिरेऽमानविमानलक्ष्मीम् ॥ ९९॥ पाश्चालिकानामथ पालिकानां चैत्यस्यचित्रेक्षणविस्मितानाम् । नेग्राम्बुजानामनिमेपवृत्त्या का श्रदधाति म न देवलोकम् ॥ १०० ॥ चेत्येपु नित्याऽहंतपूजनासु हल्लीसकर्या जनरञ्जनाऽऽसीत् । तया दिक्षाऽऽगतदेयतानां व्यधायि तादात्म्पनिदानहेतुः ॥१०१॥ देवीपु रूपातिशयो न पुण्यं लावण्यमद्ने कमितुः सुखाय । तवैपरीत्यं भुजगागनासु वधूजनेऽस्यामुभयी प्रसिद्धिः ॥ १०२॥ कुलाननानां सफला कलाऽपि वैफल्यमाधास्थत पेजिनानाम् । पुरः स्फुरम्मतनगानवृत्तौ नैवाभविष्यत् सुरलोकमोहः ॥१३॥ सौभाग्यशोभाविभयेन यस्यां पधूः सुरीणामवधूतगर्वा । अमात्मियाणां प्रिपताऽघ्र माऽभूदितीय नैयाक्षिनिमेषमाजाम् ।। १९४॥ . 20 25 80 ·११ 5 1- 10 15 पंच ८८-१२१] : .. दिग्विजयमहाकाव्यम् - यासां सदाऽऽसां प्रबभूव धीरां कामः समग्रावयवेपु.देहे । हरक्रियाशुद्धिमिवाचिकीर्षुस्तासां मुखं किं जडजेन जेयम् ॥ १०५ ॥ अनक्षरेणाम्बुरुहाननानां न साक्षराणामुपमाप्रमाणम् । अस्मिन्नये सा श्रुतिरेव साक्षात् साक्षीवभूवाक्षयसंनिधानात् ॥ १०६ ॥ सुधाऽधरेऽधारि यथावृत्या धीरेण धानाम्बुजलोचनानाम् । तदात्मकत्वेन मुधा सुधांशुः प्रांशुन तासां वदनोपमाप्तौ ॥१७॥ गोपात् प्रकोपारुणतः स्ववृत्त्य यश्चाऽददे वासवभैक्षमिन्दुः। महेभ्यकान्तावदनप्रभाभिः सनाभिरुचैर्भविता कथं सः॥ १०८ ॥ स्मरस्य सख्यस्मरणानिकामकामान्धलोकैरुपमा व्यलोकि । छायाभृति स्त्रीवदनस्य तस्याः प्रामाण्यसाक्षी न हि साक्षरः स्यात् ॥ १०९ ॥ वधूजनानां शयने द्विजेशे प्रकाशतां वासवरूपलक्ष्मीः। प्रातस्तदास्पद्युतिवैभवस्य दास्येऽपि नास्याऽऽस्य विपाण्डुरस्य ॥ ११०॥ । लघूभवन्निन्दुरलीकविन्दुश्रियाऽनयत् स्त्रीजनवक्त्रमेव । स्पर्धाऽपि वर्धापनहेतवेऽस्य प्राप्तस्य दुःप्रापमुखप्रसङ्गम् ॥ १११ ॥ मतिभ्रमाद् विभ्रमभूमिकान्तामुखे विधेया शशिनोऽपि शङ्का । प्रकाशमात्रादवकाशमाप्य क्षणादनके क्षणतः समाप्या ॥११२॥ तुलाकृतैकत्रवधूमुखेन गुणैः प्रसिद्धेन जगद्विधात्रा। परत्र चन्द्रेण विनाङ्गभारमन्त्ये स्फुटं लाघवमुद्गमेन ॥ ११३ ॥ माधुर्यमासां वचनेषु धुर्य वैधुर्यविच्छेदिसुधाशनादेः। सुधाकरेणेव मुखमसत्त्यै सुधानिधानादुपदाऽप्यदायि ॥ ११४ ॥ चचो विपश्ची कणितेपु तासां माधुर्यमाधात् स्वभृतेपु किश्चित् । तत्तुल्यता चेत् परपुष्टयाच: काचः समः किं न मणेर्गणे यः॥११५ ।।.. निनंसया तीर्थकृतां नितान्तमुपेयुपीभिर्विवुधागनाभिः । मिथा परावृत्तिविधिर्वधूनां भवत्यलङ्कारपरम्परायाः ।। ११६ ।। ध्रुवं सुवर्णाचलसंनिधानाद् धनेश्वरानश्वरतां वदद्भिः। ध्वजैरजेयत्वगुणः पुरोऽस्या बजैव॒धानां मनसाऽभिधार्यः ॥ ११७ ॥ प्रविश्य तस्यां पुरि पौरलोकः प्रस्तूयमानः स नियोगराजः । समाजमानन्दयदाहतानां गवां विलासेन जयश्रियाऽऽढ्यः ॥११८॥ जेता स्मरादेश्वरणमवृत्त्या धर्म दृढीकृत्य पुरश्चचाल । अयं प्रसादाद् गणनायकस्यास्खलद्गतिस्तत्सिमितिप्रतिष्ठः ॥ ११९ ॥ उनेदिनी वर्णपयोजराजी निवेदिनी सौरमहोदयस्य । पुष्णाति यस्यां कमलाविलासं तां मेदिनीपूर्वपुरी ययौ सः ॥ १२० ॥ हंसावतंसा विबुधप्रशंसास्थानानि यत्राप्सरसां प्रदेशाः। उदीरयन्ते सुरसार्थलीला सौधर्मलोकाभिगमप्रतीत्या ॥ १२१ ॥ 20 25 30 '.

·5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [नवमासः जनः सहस्राक्ष इवातिदक्षा शुद्धार्थवृत्त्या शेतकोटिधारी।। मैच्यो विराजजयवाहिनीनां सुपर्वभियंत्र विनोदशाली ॥ १२२॥ सहस्रशो यत्र यसन्ति शूराः कलाभृतः सौम्यदशां प्रपन्नाः। मनीपया गौरयमावन्तः काव्यानुभाव्यक्रिययाऽनुपक्ताः ॥ १२३ ॥ यद्वाटिकानां परिपाटिकाभिरामोदसारेण वशीकृतानि । सदा रमन्ते मिथुनानि दिव्यान्यामुच्य कल्पद्रुमसौरभाशाम् ॥ १२४ ॥ रम्भागृहाण्यद्भुतसंप्रयोगारम्भाद् विरम्भाधिकरूपसंपत् । कान्तानुरागात् समुपेय कान्ता याधार्यमेषां कुरुते द्विधाऽपि ॥ १२५ ॥ - जातिः परेपां वपुपाविशेषादामोदमुत्पादयतीति युक्तम् । सुखाय नृणां कचच्छदोऽपि तस्याः प्रसङ्गादिध वाटिकायाम् ॥ १२६ ॥ , फुल्लन्महामल्लिविसन्धगन्धाऽऽकृष्टा निकृष्टा अपि भृङ्गराज्यः । उद्भावयन्ते करवाललीलां सरस्य नश्यद्विरहातहत्यै ॥ १२७ ॥ गन्धैरनूनैः करुणप्रसूनैराकीर्यमाणोऽनुदिशं परागः। नरस्य वश्यंकरणं सरस्य दीक्षापरीक्षाविधये पभूव ॥ १२८ ।। उन्निद्रपुष्पेक्षणवीक्षणेन व्यामोहयन्तीव लतास्मितास्याः। परिस्फुरत्पल्लवसंज्ञययाऽऽजुहोति विश्रान्तिकृते वनान्तः ॥ १२९ ।।. पन्दारुचारुद्युतिदम्पतीनां हासैः परं पावितपुप्पभासा । तद्वक्त्रसौरभ्यभरस्य चौरैर्वातर्विवृत्ताऽपि लना घृतैय ॥ १३० ॥ जिनार्थनार्थ कुसुमोद्दिधीर्पा हर्षाद् वधूक्षिप्तकरैरजस्रम् । लतानिफुले मृदुलपयालश्री शाश्वतीयास्य वनस्य जज्ञे ॥ १३१ ॥ आरुह्य पुष्पायचपेऽङ्गवर्णसवर्णताऽऽलिमितचम्पकान्तः । गुप्ताऽपि कान्ताऽऽभरणमभाभी रराज काचिद् वनदेवतेव ॥ १३२॥ पुष्पाण्ययाकीर्य तरोः शिरस्था याला स्वशालान्तरमारुरुक्षुः। मूलस्थितालीम्मितहेतुरासीत् सौभाग्यशोभाऽनुभवस्य लोमात् ॥ १३३ ॥ - सजामजस्रं रचनेन काचित् साचियमाप स्वजने वनेऽस्मिन् । प्रियः प्रियेस्तैर्वचसा प्रयोगैरामोद्यमाना रमणीसमाना ॥ १३४ ॥ हामप्रकाशमसरन्महोमिः पुष्पानवाप्तायपि तद्धमेण । व्यापार्यमाणा फरमम्बुजाक्षी सम्वी परं मेरमुवी चकार ।। १३५ ।। जिनार्गनाशेपमशेपमन्या प्रसूनवृन्दं निजशेग्वरेषु । नियेशयन्ती छदयेश्वराणां वियाहयेलास्मृतिरन्यकापीत् ॥ १३६ ॥ (..] 'पुरादाया' गुसानुद्वारा पपाख [१५] ६ 'हायानुमायत्रिपया' कायरनुमाया या अप्पर मिसपा । २ 'रोरिधारी' ताना कोटिप्रिपा या पुनमुविका कायाः एकः) भरति रिवा। [२५] 'या' "काय रपये पार पहा. ना। ४'पदिनी' पोरसहिना वाहिनी सेना हा दारापि" | "RE NA पर मधिमायोः" ५'Tri'.गोमनोगा। शाच एव पोऽस्येनि पर्दतिः सूत्रधार 20 25 30 ३'च्या' मामी मभिष्ट्रपतीपो ·5 10 पच १२२:१५१] : दिग्विजयमहाकाव्यम् : अर्चानुशिष्टा दयितैर्विसृष्टाः कृष्ट्राः सखीभिः कुसुमस्रजोन्याः। खं सौमनस्यं सह सौरभेण न्यधुर्मधुव्याप्ततयां वधूपु ॥ १३७ ॥ तस्मिन् वनेहवनेन रम्ये श्रीआश्वसेनिर्भगवान् चकास्ति । यन्नामवर्णामृतपानमुच्चैः करोति लोकेष्वजरामरत्वम् ॥ १३८॥ वन्येभ-सिंहाग्नि-भुजङ्गजन्येऽजन्येऽरिराजन्यकृतेऽप्यजन्ये । जन्येत चेतःस्खलना न भीत्या यन्नाममन्त्रस्मरणप्रतीत्या ॥ १३९ ॥... नानाऽस्य साना नृपतिः स्वधाना समानमानन्दयती,हितार्थैः । नरं जयन्तं युधि रञ्जयन्तं सैन्यानदैन्याँस्तरसा रसाऽऽट्यम् ॥ १४०॥ कलाकलापः सकलातिशायी स्फुरत्यमुष्य त्रिजगत्सु मुख्यः । सभाजनानां रसभाजनानां सभाजनं नाम जयेजनो यः ॥ १४१ ।। तन्त्रैः स्वतत्रैरपि नैव मत्रैर्मित्र पवित्रैरपि यद्विचित्रैः।... साध्यं प्रसाध्यं तदिहार्थपात्रैराराध्यमुद्भावयतेऽस्य नाम ॥ १४२ ।। न नाम कामः समुपाजगाम का सिर्द्धिमुद्बुद्धिभृतोऽस्य नानि । चिन्तामणौ सत्यपि सत्यचिन्ता फलेग्रहिः स्यान्नहि का विकाशात् ॥ १४३ ॥ नानाऽऽस्यदाना च हृदो विभूषा यस्यास्ति वश्या मरुतो वयस्याः। विश्वे यशासौरभमेतदीयं तन्वन्ति रुदैव महोऽन्यदीयम् ॥ १४४ ।। नानामिहाऽऽनायविदां जिनस्य विनश्यदापत्परितापवृत्त्या । नृत्यानि नित्यं कमलाविलासात् पुरः सुरस्त्रीनिवहस्तनोति ॥.१४५ ॥ नाम्नाऽस्य धाम्नां निधिनेव देवैरसह्यतेजःप्रसरीसरीति। सिद्ध्यङ्गनाऽप्यङ्ग ! वरीवरीति कीर्तिस्त्रिलोकी प्रपरीभरीति ॥ १४६ ॥ नाम्नि स्फुरद्धानि जिनेश्वरस्य जागति कोऽपि प्रयल प्रभावः । समुन्नयन वैभवमङ्गभाजां लघूकरोति स्म भवानुभावम् ॥ १४७ ।। ध्येयं परं तत्सुदृशां विधेयं देवाभिधेयं कमलाद्युपेयम् । प्रसाधयन्ती सुरसार्थगेयं पटूकरोत्येव यशोऽधिपेयम् ॥ १४८॥" अवश्यमेतस्य पदौ नमस्पन्नस्यन् विमोहस्य पलं विहस्य । तस्मिन् पुरेऽसौ कतिचिद् दिनानि निन्पे नियोगाधिपतिर्जयेन ॥ १४९ ॥ ग्रामादनुग्रामविहारतोऽयं त्यजन्नजस्रं निगमप्रदेशम् । मोहस्य तत्तदधिपयेऽतिचारं कुर्वन् न्यसेत्सीद् विपयेऽतिचारम् ।। १५०॥ स नासीरं धीरस्तपगणसुनासीरतपसा निरस्यन् मोहस्यायनिजनितजैनप्रभुनया। नयस्थित्या लोके कृतकरणचातुर्यविजयो नियोगेशः श्रीमानुदयमदधाद् धार्मिकविधः ॥१५१ 30 इति श्रीदिगविजयनाम्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते प्रस्थानवर्णनो नाम नवमः र्गः ।। 15 L 20 8 25 [३९] १ 'मजन्ये भजन्य उत्पाते युद्ध घ। पणिो स्थानम् । "निगमाः पूर्व दिग्मेदनिपावरपिया"। [४] २ 'विधेयम्' कार्यम् । ३ 'देवाभिधेपम्' इयं [१५.] ५'नासीरम्' अनपानं मोहस्य । देवाभिधा सुप्ता सम्यन्वयतां ध्येयम् । चातुर्यविजयः' इतः करणानां पातुयेंण विजयो येन सः। [१५.] ४ 'निगमप्रदेशम्' निगमो मार्गः, निगमाना | भकृतम्" इति पदषिमागे मनिममरणे चातुपेंग विनयो पस्य ॥

·९४ [ दशमः सर्ग: 5 7 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं दशमः सर्गः। अब्जयन्धुरथ बन्धुररथ्यान् नोदयन् पथि यथेच्छमनन्ते । तत्पिपासुरिव वार्द्धियियासुः पश्चिमां भृशमुपास्पृशदाशाम् ॥१॥ वारुणीमधिगतं द्विजराजं वीक्ष्य दुपर्णयपदं विनिनीपुः । शेपकोप इव शोपकृतेऽकी प्राप पश्चिमदिगम्बरदेशम् ॥ २॥ पूर्वगोत्रविशदीकरणेन प्राप्तदिग्वरवधूपरिभोगः । ध्वस्तदुस्तमतमोभरपापक्षालनाय रविरब्धिमियाय ॥३॥ हंस एप गगनामरसिन्धौ संतरन्निव कराऽऽयतपाशैः। पाशिना ध्रुवमनीयत तीरं स्वागनागतिकलाऽध्ययनाय ॥४॥ प्रोल्लससितपटैगंगनान्धौ यानपात्रमिव मित्रचरित्रम् । तेजसा निभृतमर्णवसद्माभ्यानयनयरुचिनिजपार्धम् ॥५॥ फेनपिण्ड इव मण्डलमेतचण्डगोर्नु विधिना वियदन्छौ । प्रस्फुरन् वरुणलोकशिशूनां नर्मणेऽभिचकृपे सतृपेव ॥६॥ प्रागधृतस्त्रिदशराजवधूभिरात्मदर्श इह भानुविमर्शः। तत्मतीपवरुणाम्बुजग्भिः स्पर्द्धया निजगृहे जगृहेऽसौ ॥७॥ प्रावृतः सितपटैः किमु पूर्वाधीशितू रविमिपेण शताङ्गः।। आसदद् घरुणराज्यजिघृक्षोर्माययाऽपरदिशोऽपि सदेशम् ॥ ८॥ यजलानि महसा खल्लु शुष्यत्येप शेपसमयात् सविशेपम् । तत्पतिर्वरुणराडरुणस्य सिन्धुपातयहुपातकमाघात् ॥ ९॥. उद्यतस्य गगनाम्बुधितारारत्नराशिहरणादरुणस्य । पश्यतोहरकलार्णवरत्नान्यातुमस्तगिरिगुप्तिमत्त ॥ १०॥ वैरिणीभिरवदातविधीनां स्वैरिणीभिरिव वारुणलोके । चुम्बनेऽस्य विहितेऽधररागाच्छोणतामवृणुतारुणपिम्बम् ॥ ११ ॥ अस्तभूघरशिलासु विभिन्नः शातकुम्भनवकुम्भ इयार्कः । तत्कणैर्ग्रहगणैरिव कीपणं व्योम सोममहसा सहसाऽऽप्यम् ॥ १२ ॥ भानुरस्तगिरिगैरिकयोगाद् योगवानिय कपायितवासाः। दूरतो निजपरिग्रहमौज्झद् रूप्यका ग्रहगणास्त इमे खे ॥ १३ ॥ प्राविवेश जलघौ जलधौतं खं विधातुमरुणामरहस्ती। उच्छलद्भिरिय तस्य कपोलाद् ध्यानशे नु तिमिरैभ्रमरैः खम् ॥ १४ ॥ दूरदेशमभिजग्मुपि पत्यो पद्मिनीभिरचिराद् विरहा। विश्लथा विदधिरेऽलिकपर्यस्तत्कचैरिव तमोभिरुदीये ॥ १५॥ शरदूरगमनान्मदपूराद् यन्निशाचरगणेन दिदीपे। माऽस्तु दर्शनमशुद्धममीपां पद्मिनीभिरिति मङ्गु निदद्रे ॥ १६ ॥ 20 25 85 ·.९५ 5 10 15 पद्य १-३३] : दिग्विजयमहाकाव्यम् स्त्रीजनैर्निदधिरे मणिमुक्ता दिग्भिरुन्मुखतया निशि ताराः। स्पर्द्धया वसुधया विषमेपोर्मार्गणा इव लसद्रुचिदीपाः ॥ १७ ॥ लेहमुच्चशिखगेहमणीयु गेहिनी निदधती गुणवृत्त्या । कामिनां मनसि चापलतेवाऽश्चिता मनसिजस्यं पभासे ॥१८॥ भूषणैर्वपुपि वेषविशेपैर्विभ्रमैरभिनवैर्विनतर्भूः। मोहनेन मनसः खलु पुम्भिः काप्यपूर्ववनितंव निपेवे ॥ १९ ॥ लम्भितः स्फुटरमा चरमाद्रिर्मूनि खण्डतनुचण्डरुचोचैः । दाववह्निजनितामिदमीयापिभूननु तमस्तनुर्धूमैः ॥ २० ॥ साक्षिणारुणकृशानुभरेण संव्यवाद्य तनुना विजयश्री। तता ग्रहगणाक्षतवगैर्विस्तृता नभसि कुङ्कुमकान्तिः ॥ २१ ॥ निश्चिते भुविजये विजयेऽस्मिन् मूर्तधर्म इव धर्म्यमुहत्त। श्रीनिदेशनपतिर्विशति स्म पातिसाहिपुरमुडुरधामा ॥ २२ ॥ यत्र चित्ररमणीजनभोग्या वाटिका वलयिताः परितस्त्रिः। शाटिका इव लसत्सुमनोभिर्व्यक्तभक्तिनिभृताः पुरवध्वाः ।। २३ ॥ पाटिका इव मनोभवराजः शासनस्य सुमनोऽक्षरलक्ष्याः। वाटिकाः सुमनसामंभिगम्या स्फाटिकाश्मघटितालिघटाभिः॥ २४ ॥ आकुला द्विजकुलैर्यहुधाऽर्यवालकैः सुमधुरा मधुमत्तैः । शुद्धजातिसुमनःकमनीया राजधान्य इव ताः स्म रराज ॥ २५ ॥ झिल्लिकारणरणत्कृतिवेलद्वल्लिपल्लवनिकुञ्जपदस्ताः। प्रोल्लसत्कुसुमतारकरूपाजज्ञिरे निवसतिर्वसतीनाम् ॥ २६ ॥ मल्लिकासुमनसां कलिकाभिर्वेश्म विसयदकन्दलिकाभिः। दम्पतीसुरतकर्मणि तासामानुकूल्यमिव शाश्वतमासीत् ॥ २७ ॥ शाखिनां घनतयाऽनलताऽऽसु पस्टशे दिनकृता करयोगात् । पल्लवैः प्रकटितेऽपि च रागेऽस्याः विमृश्य रजसः समयं नु ॥२८॥ चुम्बितां मधुकरैर्विटपेनाऽऽश्लेपमेष सचिशेपमिवेक्ष्य । चल्लिमुल्लसितपल्लवहस्तामालिलिङ्ग दिनकृन्न करेण ॥ २९ ॥ उच्छलत्परिमलस्थलगुच्छः खच्छतीव्रकरमण्डललीलाम् । उत्परागपरभागपिशङ्गीभूतभूतलतयाऽप्यनुजहे ॥ ३० ॥ निगलन्मधुभरैर्घनवृष्टिः कापि नीरजरजोभिरदोऽन्तः। दीर्घिकाचपलवीचिसमीरः कापि शीतमविनीतममूपु॥ ३१ ॥ उच्चसत् कुसुमगन्धभरेणाप्यासु भासुरतरा सुरभिश्रीः। सौहदादिव दियस्पतिजेतुर्विस्मयो न रमणे स्मरराजः ॥ ३२ ॥ योगिनां निवसतां वनदेशे लीनमात्मनि परे हृदयं स्वम् । आचकर्ष सुमन शरधारावर्पणान्मनसिजो विजयाय ॥३३॥ 20 25 .. 30 *P सा।

·["दशमः सर्गः * 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं एत्य यत्सुरजनी रजनीपु मण्डपे सुमनसां सुमनोभिः । स्वीचकार सुरतं शुकवाचाऽमूपु तन्नृमिथुनान्यधिजग्मुः ॥ ३४ ॥ तालिकावलिचलाचलपछिता छुपंवनात् पवनाऽऽली । पद्मिनी प्रणुदिताऽऽसु वधूनां द्राक् चकार रतखेदविभेदम् ॥ ३५ ॥ [इति चाटिकावर्णनम्] उन्नमद्भिरभितस्तरुराज्या वाटिका सुविटपैरविलोक्या। सा विशालतरसालघरेण पर्यवेष्ट्यत पुरी गिरिणेव ॥ ३६ ॥ तत्पुरीशकृतभूतलभूयोपैरिराजधृतदुर्गविभङ्गात् । तुङ्गतां स नु गतः कपिशीरभ्रदुर्गकवलीकृतिमैच्छत् ॥ ३७॥ द्वेपिवुद्धिविषयाऽऽवरणेन भूतलाभरणवदू वरणोऽयम् । .'. शीतगोः परिधिना कृतसख्यं शेषकुण्डलिकलाग्रहणाय ॥ ३८॥ शेप एप खलु शीर्पसहस्रं भूमिभारधरणाय बभार । तदिवोभरसहे वरणेऽस्याः शीर्षकोटिरपि साम्प्रतमेव ॥ ३९ ॥ कृण्डलीकरणकौशलवृत्त्या नागराज इह युक्तमधास्था। देवराजमपि किं नु विधित्सुस्तद्वदुच्चतरतां स जगाम ।।.४० ॥ खातिकाऽऽकृतियलाजलजन्यं पौरुषाऽऽवलिमिपाननु वन्यम् । सालमुचयधिया स्थलवयं किं त्रिधा भजति दुर्गमिहैवम् ॥ ४१ ॥'. वाविप्रमतिलुब्धतयैव सर्वतोऽवति दिगम्बरभागान् । तं जिघृक्षुमरुणद् घरुणः किं खातिकापद ताम्बुधिनेव ॥४२॥ आलवालजलमप्यनिरुद्धं सालमेधयति किं न विशालम् । खातिकाजलनिरर्गलसेकाद् वप्रवृद्धिरुचिरताम्बरसीमा ॥४३॥ जन्मनैव हि निरावरणोऽयमम्बराय किमु धावति चमः। इत्यवेत्य विधिना धनुकूलं निर्ममेऽस्य परिखाङ्कदुकूलम् ॥ ४४ ॥ पातिसाहिमहसा सहसाऽयं निर्गलन्निव जलैः परिखायाम् । भेजिवान महिमवान् हिमवान् किं संनिधाय वरणाचरणेन ॥ ४५ ॥ प्रस्फुरद्भिरभितः कपिशीर्घद्धमौलिरिय सालनपालः। पहिशस्त्रजनितध्वनिसारैारयन्नरिजनानिय रेजे ॥ ४६॥ [इति प्राकारवर्णनम्] राजवर्त्म विरराज नगर्याः सर्वदिक्षु विपणिस्थललक्षः। खेलनाय किल मण्डललक्ष्म्याऽधायि शारिफलमस्य मिपेण ॥४७॥ सर्वतो मुखमिदं सविशेपं विस्तृतं फनकरत्नगणाऽऽयम् । विश्वमण्डलसमापतदुद्यसिन्धुजाभिगमजातरुचीव ॥ ४८॥ तोरणीभवदुडुपतिपिम्या धोरणीह शुशुभे विपणीनाम् । पनियुक्तिधृतमानविमानस्वर्जयाप पिहितोन्नतमौलिः ॥४९॥ 20 25 -- 90 ·5 10 . 15, प.३४-६५] : दिग्विजयमहाकाव्यम् घाससां कचन शुक्लतमानां तेजसा सुरधुनीव पुनीते । दर्शनोत्सुकणां नयनानि सोल्लसत्रगतुङ्गतरङ्गा ॥५०॥ व्यक्तरक्तवसनास्तरणेन शोणतामधिगता कचनेयम् । वाहिनी नु विधिना जनितां सा जेतुमुद्यततया ध्वनिमाधात् ॥५१॥ आपतद् गजघटाऽऽकुलभावाद, राशिभिर्मंगमदस्य तथोच्चैः । कापि सूर्यदुहितुर्युतिगर्व सङ्कुलः सकलमप्यपजहे ॥१२॥ साधयन्तु चतुरः पुरुषार्थानत्र चित्ररुचयश्चतुरेभाः। सर्वतोमुखतया विपणीनां श्रेणयो वभुरितीव चतस्रः॥ ५३ ॥ दूरतः प्रययुरापणराज्या, आकृतिद्युतिभरैरनया द्राक् । निर्जिता इव हरिन्नृपतीनां लज्नया कचन राजनगर्यः ॥ ५४॥ आभिमुख्यजनितप्रतिविम्वाद् रत्नभूमिपु पदार्थगणस्य । क्रायको भ्रमवशादितरस्मिन्नापणेऽत्र गमनेऽपि फलाढ्यः ॥ ५५ ॥ स्वर्णरूप्यमयपुनितमुद्राव्याजतः किमिह राजसवित्रोः। रश्मयः सततविस्मयवृत्त्या सुस्थिता रुरुचिरे चिरमस्याम् ॥ ५६ ।। सङ्कुलेऽतिविपुलेऽपि जनौघात् सङ्कुले किल मिथः परिमर्दात् । भूपणात् प्रपतयालुमणीनां वृष्टिरेव निकरैर्निरधारिः॥ ५७ ॥ भूभुजामपि भुजार्जितवितैर्विस्मयाय वणिजो विपणिस्थाः। . रेजिरे पुरि चरीतुमियाप्तास्ते स्वयंवररमाः परमार्थात् ॥ ५८॥ श्रेणयः किमु परस्परशोभादर्शवन्मणिमया विपणीनाम् । तुल्यरूपविभवाद् भ्रमहेतु म्यविनमवतीपु बभूवुः॥५९॥ विस्तृता इव भुजाः पुरलक्ष्म्याः सर्वतोमुखतया जनरथ्याः। यत्र तत्र निदिशन्ति विमध्यं नागरं विविधवास्तववृत्त्या ॥ ६॥ दक्षिणादिशि दशास्यपुरीयं सुप्रभाऽपि नगरोत्तरदेशे। पूर्वतः स्फुरति पर्वतभेत्तुर्वारुणं पुरमिहापरभागे ॥ ६१॥ वर्णितं न कविना भविना वा केन नाश्रितमिदं पुररत्नम् । एवमाह सकलास्वपि दिक्षु विस्तरनिह चतुष्पथघोपः॥ ६२ ॥ [इति श्रीजिहांनावादनगरचतुप्पथवर्णनम् ] यत्र चित्रकृतचित्रपचित्रराजसौधधवलद्युतिवृन्दैः । निर्मलीकृतपयास्तनयार्कस्योन्मुखीभवति नामरसिन्धोः ॥ ६३ ॥ राजसौधशिखरैर्ननु हैमैस्तर्जितः सुरगिरिर्नु निनङ्गः। शूरराजधिपणप्रमुखैः किं रुध्यतेऽस्य परितो भ्रममङ्गया ॥ १४ ॥ रनराशिरचितैपसौधैः प्रेक्षको हृतमना इव सर्वः। रोहणाचलरुचिं विमुमोच शोचते न लघुमभ्यधिकाप्तौ ॥ १५ ॥ 20 - 25 30 दि.म.१३ ·९८ [दशम:, 5 . । 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं उच्चतां नरपतेनिलयास्ते शूरराजवसुसंपदमझे।.. संग्रहीतुमिव केतुकरैः खैर्भेजिरेऽजिरमणीरमणीयाः ॥ ६६ ॥ पातिसाहिसदनेष्वनुरूपं रूपमद्भुततयाऽप्रतिरूपम् । किं विमृश्य रविजातिगभीरा धीक्षते शफरिकापरिवत्तैः॥ १७॥ राजराजधृतराजतपवेश्मविस्मयकरद्युतिपुरैः। तर्जितो हिमगिरिगलतीव पूज्यतामुपगतोऽपि पुरारेः ॥ ६८ भूपसमानियहः खसुरूपं न न्यरूपयदयं भुवनेऽपि । तद्दिक्षुरिव मङ्गु कलिन्दकन्यकापयसि विम्यमत्त ।। ६९॥ सार्वभौमरविमुख्यगृहस्य छन्त्रतां कलयतेऽम्बुजयन्धुः। पूर्णिमा हिमकरद्युतिसाधुमाधुरी भजति चामरवृत्तिम् ॥७॥ पूर्वयोदयगिरिः परयाऽऽस्तभूभृदुत्तरदिशाहिमशैलः। आदधे मलय एवमपाच्या राजसौघमिति मध्यभुवाऽपि ॥७१ ॥ आगमेऽभ्युदयभूधरशृङ्गे ज्योतिपामहिमगुप्रभृतीनाम् । मङ्गलं भवति दर्पणरूपे पातिसाहिसदने स्खविलोकात् ॥७२॥ विस्तृतत्रिभुवनक्षितिभर्तुर्यद् यशः सुरतरुगरिमाट्यः । तस्य मूलमनुकूलतयैतद् भासतां सदनमप्यलघीयः ॥७३॥ [इति श्रीपातिसाहिगृहवर्णनम् ] श्रेष्ठिनां सदनसंततिरस्यां भूपसौधपरिचारतयैव । रामणीयकमधाद यहुधा तु धातुमुख्यमणिजन्ममयूखैः ॥७४ ॥ अस्ति यत्र वियुधः सकलोऽपि दिव्यरूपवसनाभरणेन । नेह गेहरचनासु विमानशोभया भजति कश्चन चित्रम् ॥७॥ पर्वतैः किमिव पर्वतभेत्तुः सर्वतः सपदि शङ्कितचित्तैः। स्थापितानि शिखराणि विमृश्य निर्भयस्थलमिदं गृहरूपात् ॥ ७३ ॥ तुगतामधिगताः स्वविभूनां जाति-धर्म-धन-भाग्यमहत्त्वैः । उज्वला इव तदध्यवसायै रेजिरेऽत्र निलयाध्यवसायैः ॥७॥ कामकेलिललितेप्वयलानां साहसाद्भुतरसेन निवासाः। स्वैर्यमभ्युपगता इव गुञ्जन्मईलध्वनिभिरेव विनेदुः॥७८॥ दह्यमानयहलागरुधुपादुद्भवलयसत्कलयेव । छत्रिणः स्फुटचलाचलकेतुचामरैर्यभुरमी नृपतुल्याः ॥७९॥ घान्द्रसान्द्रजलनिझरणेन क्षीरसागरतरङ्गनिपक्ताः । आलपाः कमलपा सहयोगस्तेपु युक्ततर एव नरस्य ॥ ८॥ कामरागवशता सुमनोभिः कामरा विदधुरालयलीलाम् । पामरा इच तदीक्षणलब्धा नामरा विदधते दियि पासम् ॥८१॥ 20 25 80 ·९९ 5 10 15 संघ ६६-९७] दिग्विजयमहाकाव्यम् । सभनां शिखरवृद्धिविशेपरम्परेऽम्यरमणिर्दिनमध्ये, रप्टनष्ट इव याति वधूनां भोगभङ्गभवशापभियेव ॥ ८२॥ आतपे प्रस्मरेऽपि गृहाणामुन्नतेर्भवति धार्मिकलोके। दीपिकाकमलकोमलकोशोहनादिव दिवाकरवोधः॥ ८३ ॥ पातिसाहिमहसामिव तण्याद् भीतभीत इव शीतविनोदी। भास्करो न कुरुते करपातं भूतले सदनमूर्द्धनि रुद्धः ।। ८४ ॥ सद्मनां कनकरन विभूतेष्ट्रगजनिनदोपविघातः। याललालनकपोतकपोतैन्युन्छननमिभरेण विधेयः ॥ ८५ ।। [इति व्यवहारिगृहवर्णनम् ] तस्थियानिह निदेशनरेशस्तेजसाहतसुखाभिनिवेशः। कारयन् नयपथप्रथिमानं वारयन् जगति दुर्णयवृत्तिम् ॥ ८६ ॥ श्रीजिनेश्वरदिनेश्वररोचिःसंचयाद् धवलिताम्बररुच्या। वर्जिता जनदिगम्बरवृत्तिः स्त्रीविमोक्षसुमतिः प्रससार ॥ ८७ ॥ व्याहृतौ हि किल केवलभाजां निश्चयः प्रववृते श्रुतियोगात् । सर्वतः सुमनसां प्रतियोघे सङ्गतैव मधुपायिनि वृत्तिः ॥ ८८ ॥ नोपरागविंदशा कमलानामाकरेषु धनवत्सु रसेन । नो जडात्मनि रुचिर्द्विजराजे नो पलादनमनःप्रतिचारः।। ८९ ।। तत्र रात्रिभुजि कर्मविरामे प्रौढशीतलरुचेरपि रागः । साधुतोपकरणाऽऽश्रयभाजां सन्नयानयविवेकमधत्त ॥१०॥ कामचारविरतिर्जनतायास्तनिमित्ततमसां विलयेन । सङ्गमे सवयसां हि विभापावेदिनां समभवद्धितयोधः ॥ ९१ ।। पापकर्मणि परं यहुलाभे भाविताऽऽत्मसुधियो विनिवृत्ताः। ब्रह्मणो धुपनयान्निजशीले दार्यमेव स मधुर्मधुराङ्गाः ।। ९२ ॥ सद्गुरोवरणभारविवोढुः पायन विदधिरे खवराङ्गम् । प्रत्यहं भजन-वन्दनकृत्यैः श्रद्धयैव सुदृशोऽकृशरागाः ॥९३ ॥ आचकर्प समयप्रतिपत्तेरगचालनपटुः परमार्थम् । गोरसान्मथनिकामतिरुच्चस्तत्क्षणेन गुरुदर्शनचारुः ॥ ९४ ॥ स्पष्टमार्गमधिगत्य धनस्य पुष्टयेऽस्यभवनेऽथ वने वा। रक्षकोऽपि निवसनसुभाजोऽपालयत् खलमुदस्य दयाः ॥ ९५ ।। सर्वथाऽप्यशिवबुद्धिनिषेधः स्त्रीयधर्मविविधव्यवसायैः। आहतः पुरजनेन दयायाः स्त्रोदयाय हृदयेऽभिनिवेशात् ॥ ९६ ॥ रेजुरुनतकरा नगरान्तःसंचरिष्णुवरदानि महेभाः। गर्जितः मसमरैरदसीयस्तय॑ते जलघरोऽप्यतिधीरैः ॥१७॥ 20 25 30 .POदिया।

·5 10 . 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [दशमा सर्ग: आतपःप्रयघृते शुभकार्यमात्मनां समुपदेष्टुमिवेष्टम् । सिद्धसाधनधियः पुरलोकास्तब्रताप परमोचममीयुः ॥२८॥ काललब्धिवशतः परमार्थप्राप्तिरित्यलसदेहिमतार्थम् । सज्जनास्तमवमत्य कृतार्थ स्वं व्यधूर्जपतपोवतयोगः ॥ ९ ॥ देहिनां प्रतिहतं भुवि जाड्यं सार्थसाधनमहोद्यमयुत्तया । व्याहृतेन किल योधिकराणां स्वाप पापचरितं विनिवृत्तम् ॥ १० ॥ सौरगौरमहसि प्रतिपन्ने गौरवं स नगरे प्रचकार । देशरूपमतिदेशसरूपः श्रीगुरोरिति निदेशनरेशः ॥ १०१॥ [इति प्रातःकालविधेयधर्माचरणयोयर्थतया वर्णनम्] सम्र सोत्सवतया चतुरोऽयं तान् व्यतीय चतुरोऽपि च मासान् । पूर्वदिग्विजयसाध्यनियुक्तस्तत्पुरोग्य पुरतः प्रचचाल ॥ १०२॥ अध्वनि ध्वनितजैनविधानः कापथप्रमथनप्रणिधानः। भच्यचेतसि महोदयदायि नन्दयन् सुकृतधाम जगाम ॥ १०३ ॥ उग्रसेनपुरमुग्रमहिम्ना तस्य दर्शनसमुत्सुकलोकम् । आगमश्रुतिरसाद् धृतरागमुललास कमलाऽऽकरयुक्त्यां ।। १०४॥ अर्गलापुरमनगलतेजोनिस्सपत्नयहुरत्नसमूहैः। स्वर्गराजनगरस्मयवार्तास्वर्गलाकरणमेव विभाति ॥ १०५ ॥ सर्वतो जनपदैनिजसारं प्रेप्यते शकटपूरणयाऽस्मिन् । प्रेप्यकानिय विशिप्य विभुपा काञ्चनैश्च परिभर्ति पुरं तान् ॥ १०६ ।। मण्डनं सकलदिग्युवतीनां स्वःपुरस्य दृढसौहृदपात्रम् । संगमस्थलमिदं कमलानां सर्वदेवनगरं प्रतिभाति ॥ १०७ ॥ राजराजनगरं नगरन्ध्राण्यध्युवास कृनकिन्नरयासम् । शोभया जितमनेन पुरेणाऽष्टापदैः प्रतिपदं निभृतेन ॥ १०८ ॥ या दशास्यनगरस्य पुराणां द्वापरे परिणते सुपमाऽऽसीत् । यादसाऽस्य नगरस्य पुराणामंशुजालजलघेः सदृशी सा ॥१०९॥ यन्महे सकलभादिविशेषः प्रेक्ष्यते स तु न भोगिनगर्याम् । यन्महेशकलभादिविशेपस्तन्निमित्तमधिपः स हि तस्याः ॥ ११० ॥ द्रव्यमायघनवासनयार्थः श्रावकैः परिचितं पुरमेतत् । द्रव्यभावधनयासनपार्थस्तत्सतो न हृदतो विरमेत ॥ १११ ॥ आस्तिकाः सुकृतिकृत्य विविक्ताः सेविताः खसुरताशयभावः। आस्तिकासुकृतिकृत्यविविक्ता सेविता ससुरताशयभावैः ।। ११२ ।। पूर्ववर्णितपुरं हि यदीया वर्णिकेच हृदि भाति कवीनाम् । - तत्पुरस्य नु चिरस्य सदस्यः का प्रपश्यति न वृत्तविशेपम् ॥ ११३ ॥ , यत्पुरन्दरपुरं वपुरन्तः पुष्करं करकरम्बितमाघात् । तत्पुरनपितमेव पुरोऽस्याः सौष्ठवभ्रममियाचितुमेव ॥ ११४ ॥ 20 25 30 35 ·5 10 15 संघ ९८-१३०] दिग्विजयमहाकाव्यम् सुन्दरं यदि पुरन्दरधाम स्यादितस्तदिह शून्यपदे किम् । तत्मजा अपि च,मन्दरभूभृत्कन्दरपु कृतमन्दिररागाः॥११५॥ विभ्रमादिव पुरेक्षणजन्यान्निश्चला हि सेकलावयचेषु । ... पुत्रिकाकपटतोषसरसस्तनिर्निमेपनयना इह तस्थुः ॥ ११६ ॥ . राजधानि भुवनेऽपि महत्त्वं तत्वतः प्रभवति स्म कुतस्त्यम् । शङ्कयेऽतिविगतं नगरेऽस्मिन् वीक्षणेन नृपवासवधानाम् ।। १०७ ॥ कौशिकः स खलु कौशिक एव यन्नृपस्य महसा सहसाऽसीत् । प्राप्य जीवति कथञ्चन भिक्षुदक्षिणां प्रतिदिनं यमराजः ॥ १८ ॥ तन्निवासनगरस्य मयूखारोपमहति कदापि न पूषा । स्पर्द्धते किमु सुराशनयूपा गोपाप्रभृतिपेयविभूपा ॥ ११९ ।। [इति आगरानगरवर्णनम् ] . दर्शयन्ति फलदा इह बीजं मार्गणानुपवने पुरयाद्याः। शिक्षिताः पुरजनादिव दानं गौरवाय सुलघोरपि वक्तुम् ।। १२० ।। । दद्महे लघुफलानि गुरुत्वे लाघवेऽपि भवतां गुरुदानम् । उन्नमय्य विनमन्ति तटस्थान पादपा इति धिया किमु पौरान् ॥ १२१ ।। वीरुषस्तनुतरा अपि दद्युः काश्चनाप्यतिमहान्ति फलानि । तद्गुणेन शिरसाऽपि रसालास्ताः परं निदधते फलभाजः ॥ १२२ ॥ शिक्षिताः क्षितिरुहः पुरलोका दानधर्ममिव पाधवनस्याः। उचतां ययुरतः सुमनोभिः शोभिताः परिवृता गुरुपान्नैः॥१२३ ॥ दानशौण्डचरिते किल पत्रालम्बनं विदधते वनतालाः। सर्वतोऽप्युपवनं क्षितिजानां तन्महोचशिरसो रसपूर्णाः ॥ १२४ ॥ पक्षिणामिव स्तेन वनालीरक्षिणां सबहुमानमनूद्य । दक्षिणां प्रददते फलपुष्पैः पक्षिणां कृतमुदस्तरवस्ते ॥ १२५ ।। उच्छूिता इव दिवस्तरुवर्ग जेतुमीहितफलार्पणशक्त्या । शाखिनोऽपिनियहे स्फुटरागाः पल्वैरुपवनेषु विरेजुः ।। १२६ ॥ ते दुमा अपि च विद्रुमभासः पल्लवैश्रुतविपल्लवभावाः । नीरसं पदमिताः सरसत्वान्मोदमादधुरतो मधुयोगे ॥ १२७ ॥ भोजनेपु सुहृदां विपिनान्तस्ते जनेषु मिलितेपु यथेच्छम् । मोदकार्पणकलामुपलभ्य शाखिनोऽपि वपुः फलराजिम् ॥ १२८॥ [इति उपवनयर्णनम्] भूमहामुपवनेषु महत्त्वं पात्रसंगतिरसे पहुशाखाः । पीक्ष्य दानचिरुचतयैव स्पर्द्धयेय यधे धनमाजाम् ।। १२९ ॥ पन सौधशिग्वरेपु स्परांशोर्वाजिनः स्खलनशङ्कितयोथैः। उत्ष्टुतिव्यसनिनः प्रशटान्तलक्ष्यन्ति ससुग्वं शुचि मासे ॥१३०॥. 20 25 90 ·6 10 15 १०२ महोपाध्यायमेपविजयगणिकृतं [दामः सर्गः उल्लिलचिपुरिव स्वरथस्य चक्रमकममरोदहिमांशु याजिसप्तकमुदीर्य घलेन यानमुष्य नगरस्य समीपे ॥१३१॥ हर्पमूर्ति विरहातयधूभी राज्ञि राहुरुचिसंस्करणाय । उज्झितो मृगमदस्य विलेपस्तेन नीलयपुपोर्कतुरङ्गाः॥ १३२॥ यन तुङ्गगृहशृङ्गनिविष्टसुन्दरीक्षणभवस्मरतापात् । याति दक्षिणदिशं मलये पुरुत्तरा() हिमगिरिस्थितये ॥ १३॥. यत्र वाहनमृगान् मृगनाभेराग्रहाय कृतगीतवधूभ्यः । रक्षितुं कथमपीह तमिन्दुर्घत्तवान् द्विजप इत्यभिधां स्वाम् ॥ १३४ ॥ आलया ध्वजपटोद्धटनेनामन्त्रपन्ति जलदानिव दूरात् । उद्यते पहुजने वितरीतुं यत्र दानकरणाध्ययनाय ॥ १३५ ॥ दातृभिर्जलघरा इय धारायनवेइमसुकृताः सुकृताऽयैः। नर्मदा इय सदा जलमार्गस्संनिपत्य विलुलन्ति पुरस्तात् ॥ १३६ ॥ . घान्द्ररमविगलज्जलयेण्या यन्त्र पारनिलया घनरूपाः । प्रस्फुरन्ति चपलाश्चपलाक्ष्यस्तेपु सांप्रतमितो घनरूपा ॥ १३७ ॥ पत्र येइममणिघोरणिभासा पीनतामुपनतां परियन्ति । ज्योतिपां यसतयो भ्रमिभावस्पष्टनष्टरुचयोऽपि तथैव ॥ १३८॥ निःसपसरविरनगणेभ्यो निस्सरधनधनञ्जययोगात् । जाव्यमीपदपि नाम नराणां तेन तेजसि न संशयलेशः ॥ १३९ ॥ [इति आगरानगरनागरभवनवर्णनम् ] निर्जिता जलमुचः शुचिदानाभ्यासतः शतश एव महेभ्यः । विद्युतां श्रुतिभरस्य यधूनां तर्जनेऽगमहसो न विकल्पः ॥ १४ ॥ निश्चयः प्रतिगृहं कमलायाः सर्वतोऽपि पुरुपोत्तमलामः । चिनमा मधुमिननिवासे नो मनागपि रतिप्रतिपरया ॥ १४१ ।। उलमत्सुमनसामिह पृन्दः सौरभातिशयकार्यनियुक्तः। पोपशालिमिरनुस्थलाया धर्मकामयिभयः परिमायः॥ १४२ ॥ मण्डलं जपति रटाकराणां यत्र निस्तुलकलापरिपूर्णम् । मार्गमंगमघृतामृतयोगं पुष्टयेऽङ्गाजमहोदयलक्ष्म्याः ॥ १४३ ॥ पत्र पेभ्रमणमन्निधिमाजां शुद्धपुण्पजनमण्डलराजाम् । प्राम्नार्यदुरितं परितं दाग दिव्यमोहमुपगीतमघत्त ॥ १४४ ॥ भोगिनः प्रतिपदं विलसन्यन्योन्यसोरदमुपो विबुधास्ते । भूषणं पम्पपोपभाजां सन्नगप्रयमयं पुरमतत् ॥ १४ ॥ ईश्वरा पनि कामपिकल्पः पार्यती निदपते दृढत्तिम् । पा पिनाकमुपमापिपमा सातैः धिता प्रतिदिनं गुणयोगात् ॥ १४६ ।। लक्ष्मणा पलमृतथा सुमित्रानन्दना यिनपिना सहरामाः। समना हिनिपसन्ति ततोऽस्यां नो फलि: करपते फिल पृतिम् ॥ १४७ ॥ 20 25 33 ·पंच १५१-१५१] दिग्विजयमहाकाव्यम्' - आस्तिकाय सुविमर्शनदक्षा आस्तिका यतिकुलस्यसपक्षाः । नास्तिकानपि रयाद् विजयन्ते नास्तिका नयरुचिस्तदमीपाम् ॥ १४८॥ सौरभावनिचितैर्यहुशाखा विस्तृतैर्विविधपात्रसरागैः । आगमेपु विदितैर्वहुसद्भिर्यत्र भान्ति भवनानि बनानि ॥ १४९ ।। रम्भाभिः परिशीलितं मुंगदृशां दम्भाचिरं भावना हेतुः केतुशतैः शतक्रतुपुरं जेतुं श्रियाऽभ्युद्यतम् । वीक्ष्यतनगरमपातंजलधौ लङ्काकलङ्कांतवद् लीना कि नगरन्ध्रमध्यमलका माधुर्यवैधुर्यतः ।। १५० ।। सूरेः शासनपाकशासनमिह प्राप्त विमृश्यादरात् पौरा गौरवहेतवे समुदिताः सर्वेऽभिजग्मुस्तदा । तेन श्रीजयवाहिनीव समभूदुत्साहिनी भूपितै- राजद्वाजिगजेन्द्रराजिवियुधौणः प्रसादोदयात् ॥१५१ ॥ इति श्रीदिग्विजयनान्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते नगरवर्णनो नाम दशमः सर्गः ॥ ॥ श्रीरस्तु प्रस्तुते वस्तुतः ॥ 10 15 ·१०४ महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [एकादशासर एकादशः सर्गः 5 Tal 10 15 अध जिनपथं तथ्यः पथ्यैर्वचोभिरिहोन्नयन् कथमपि नृणां मिथ्यामोहं विमध्य समर्थधीः । सपदि सुशां द्वेधा चक्रे महोदयसाधन- मयमतिशये सौरस्फारमभावविभावसो॥१॥ असमतमसा नाशादाशाम्बरस्थितिरुज्झिता ग्रहकरगणः पद्मिन्योऽपि प्रयोधसुधामधुः। सदसि रसिकश्चके वक्रेतर: समयक्रियां. रुचितमुचितं विश्वस्यान्तःसितच्छदमण्डलम् ॥ २॥ भणितमभवद् व्याहारस्य प्रियं त्रिजगत्मभो सहृदयजनोन्निद्रीभावः सुमागधभापया । भवपरिणतान्नाट्यप्राकट्यतः स्वत एव सा जगति जनता पृत्तिं मत्या विरागदशामगात् ॥ ३ ॥ ललितगतयो मुक्ता स्थाणुं घना भवनागणे, प्रययुरमलां पातुं तीर्थश्वरेरितगोसुधाम् । प्रकटितमहाकर्पात् तद् युता परसौरभै- स्तपसि महिपीरूपा नार्यःप्रपीनपयोधराः॥४॥ ध्रयमुपनते श्रित्वा मार्ग:कलाधरमण्डले दिशमवसरजानां मुख्य परं जनवल्लभाम् । अनियततमां मत्वा तत्त्वाद् वसुप्रभुतां जना इह सुमनसः संवं दानोचता धतिमूहिरे ॥५॥ उदयिनि गयां भारे स्फारे प्रभाकरसूचिते मुवनयलये मार्गामार्गप्रकाशमुपेयुपि । सुकृतपटुतां सभ्या लभ्यां गुरोः परिचर्यया ममयनिपुणाः कारंकारं गुणाऽश्रयतां ययुः ॥ ६॥ मनसिजरसं सर्व मत्याऽयमत्य दृढव्रता मनमिजरसं भव्या विश्वेऽनुभाव्य सदाऽनुगाम् । फमलसदृशां नोवृत्ति विधाय वियोधिनीम् फमलसदृशां सह मुक्त्वा न धर्ममशिश्रिपन् ॥ ७॥ घरणियलये सौरज्योतिर्मरैढरागता भृशमुदपिनी जसे प्राज्ञ ततो जिनपूजने । विपममगमच्छोपं दोपाफरम्य विजृम्भितं निपिटजहतातुर्मारिमचारनिवारणात् ।। ८ ॥ 20 25 90 ·5 10 15 पर्य १-१६] दिग्विजयमहाकाव्यम् कतिपयदिनस्थित्याऽऽदेशप्रभुः सुमनःप्रियः क्षणकरणतः सर्वानीतिं व्युदस्य सदस्यतः। जिनमतमतः शिक्षाकल्पादिनाद्भुतमुन्नयन् विनयिनयनाऽऽनन्दी बन्दीडितः शुशुभेतमाम् ॥९॥ [इति आगरानगरविजयवर्णनम् ] मधु मधुरिमप्रागल्भ्येन भ्रमद्भिरलिब्रज-. विजयसमयप्रज्ञप्त्येवाभिनीतजयाऽऽरवैः। स विभुरचलन्नुन्न:-पुर्या जयश्रियमुद्बहन विविधनिनदद्वायैः : सद्यः समं कृतमङ्गलः ॥१०॥ अवसरवशात् प्राप्तं सौरं महः समहामह- महमहमिकायेशादेशादिवेक्ष्य रवेः सुता। चपलकलिकाहस्तैः शी विवोदुमिवोल्लसद् वहनमुचितं तस्यादेशप्रभोः पुरतो ददौ ॥११॥ पुरजनयधूरलानः पानः परोपकृती पटोः कथमिव गतिर्नीचर्नूनं ममेति पुरो गुरोः। तरणितनया प्रष्टुं पादप्रसादमचाप्य किं नमनमनसा भक्तेस्तवोल्टलास विलासिनी ॥ १२ ॥ जडपरिचयाजाग्रत्तेजोनिधेर्दुहितुर्मम द्विजजनघनलानोद्भतान्मलादिव कालिमा। भवतु सहसा पूरे दूरे क्रमाम्बुजसंगमा- दिति रसभराद्वीचीहस्तै नर्त पुरोऽस्य सा ॥ १३॥ हरिरिह पुरा गम्यां रम्यां चिरं चकमे रसाद विपयविवशस्तदेहस्य द्युतिः स्तुतिभाजनम् । दृढतरयहुप्रीत्याऽद्यापि व्यमोचि न साऽनया तदयमुदयत्यन्तीरं परं नवनीलिमा ॥ १४ ॥ मुरपुररिपू कामं कामोदयेन सरिद्वरा- ममिललपतुस्ताभ्यां रेमेऽनयांऽहिशिरस्थिया । उपपतिसदृग पाद् द्वेषाऽभिसारिकया ततो द्वितयमभवत् कालन्येकाऽपरा हरशेखरा ॥१५॥ गुणपरिणता वेणी वैणीहशो वसुधाकृते. स्तपनतनया हंसोत्तंसमसून विदन्भिता। रमणविषयप्रावीण्यं किं न दीपयति स्म मा पुलिनजघनद्वैतं घेगममात् स्पृशती सनी ॥ १६ ॥ 20 25 FO ·[एकादवा सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं उभयतटयोहंसश्रेणी गरुचलचामरै- जनितविभुताऽस्तोकैः कोकैरलङ्करणान्विताः। मिलदलिपयोजन्मप्रेक्षाविचक्षणचक्षुषी विबुधमनसां व्यामोहायोदयतेव रवेः सुता ॥ १७ ॥ तटपरिसरस्नानक्रीडापराम्बुजलोचना चलनकटकाऽऽरावैर्वादे जिता वरटाङ्गजाः। तृणमिव विशं भोज्यव्याजान्मुदा दधते मुखे कृतवसतयोऽमुष्यां चर्या स्त्रिया इव शिक्षितुम् ॥ १८॥ मदकलललद्रामा कामाशयानुगपक्षिणां विशकवलनैः संभोगार्थ कृतोद्वलनैः शनैः। रसपरिणतिस्तस्यां वश्यां करोति मृगीदृशं सपदि पदिकाः पार्थं तेन त्यजन्ति न कामुकाः॥१९॥ विहगमिथुनक्रीडावीक्षावशादिव सत्वरा- न्तरपरिगतान् शैलान मुश्चत्यगम्यधिया रयात् । जलनिधिमधिप्राप्तुं मेरमराऽऽशयनोदिता दिनकरसुता यान्ती लोकैद्यलोकि रसोद्धरा ॥ २०॥. [इति यमुनानदीवर्णनम् ] स्वयमपि तदादेशाधीशोऽध्यरुक्षदरुक्षधी- वहनमचिरात् प्राप्तुं पारं जयी विजयान्वितः। ललितयुवतीगीतैः सूरेयशोभरदभितै- निगदितमहामाङ्गल्यश्री सरिचरितोन्मनाः ॥ २१ ॥ सरसनयनप्रेक्षापादप्रसादतटस्थता. हृदयधरणैः संभाव्यैनां हसत्कमलाननाम् । पुरमथ पुरः प्रादक्षिण्यात् प्रविश्य यथेप्सितं विजयविधिनाऽऽदेशाध्यक्षस्तदा मुमुदेतराम् ॥ २२ ॥ परिकरयुतः प्राप्तं पारं विलोक्य तमञ्जसा गगनजलधेः पारं लेभे सहस्ररुचिः समम् । विमलमनसां नैव न्याय्या निशाचरता सता- मिति घृतमतिः स्वसिस्तस्मिन् विमृश्य सुवृत्तताम् ॥ २३ ॥ मदननृपतिः सन्जीचक्रेऽश्विनीप्रभवद्युति मदपरिणते पुन्नागानां वशायलमग्रतः। द्विजपतिपुरस्काराद् दोपाशन वचारणी रुचिपरिचयो नृणामासीत् ततः सुदृशां मतः ॥ २४ ॥ 20 25 30 ·. 5 10 15 नय १५-३२] दिग्विजयमहाकाव्यम् गतवति रथे भानोस्तमिन् क्षणे विशरारुतां स्खलनकरणाद् वारुण्याशाधिपानवशाद गिरौ । समुचितमतो लोके जज्ञे रथाङ्गविघहनं कलकलरवस्तदुःखेनाऽऽकुले नु चयाकुले ॥ २५॥ सपदि विरहभ्रान्त्या स्त्रीभिः समं तरुमाश्रिते द्विजवरगणे तत्स्पोत्था रसान्मिलितेक्षणे । द्विजपतिरपि छायान् पायान्मदारुणदीधितिः सरपरवशो दिगनारीपु ध्रुवं करमक्षिपत् ।। २६ ।। स्मरविलसितं राजन्येवं विमृश्य रसादिव समयचतुराः कामिन्योऽपि प्रियाऽऽलयमाययुः। प्रकटितरसाऽऽश्लेषं वेपं विधाय मनोभुवो भुवनवलये राज्यस्यैकातपत्रबलोदयात् ॥ २७ ॥ उपहितमिव द्वन्द्वाधानं विचिन्त्य मनखिना- ध्रियत हृदये प्रोत्साहश्रीस्तदा सुरताशये। करसरसिजमाप्तां रम्भामिवाम्बुजलोचनां समुदितरसोल्लासात् सद्योऽनुकूलयितुं धिया ॥२८॥ मतिमनुनयन्नूनं प्राणप्रिया चरणाग्रहे सरसवचनोद्गारं धीरः पिबन्नधरामृतम् । हृदयनिहितं मानं चूर्णीचकार स कचुके दृढतरकरक्षेपाद भूमीपरिग्रहमण्डले ॥ २९ ॥ ललितवपुपैकान्ते कान्ते खकाननचुम्बिनि पुलककलिकोन्मेषाऽऽम्लेपादिवैक्यमुपेयुपी। स्मरशरभरोफ़ेदान्मूश्लिथावयवा निशि चतुररमणी कस्यावश्यं न वश्यमधान्मनः ॥ ३०॥ चिरविरहजं दुःखं प्रत्यादिदेश निदेशकृद् विविधवचनन्यासैहासर्विलासकरः प्रियः। सपदि हृदये तन्वावेष्टुं वधूरवधूतभी- स्तत इव लघुर्लग्ना कण्ठे चिरं वुमुजेऽमुना ॥ ३१ ॥ कुसुमशयनादुच्चैर्नीत्वा धृता भुजयोयुगे मुदमुदवहद् भार्या विश्वामियरवलालिता। प्रणयविवशा भूपामाल्यादिके विगलत्यपि न हि गणयति त्यागी रांगी कदापि वसुव्ययम् ॥ ३२ ॥ 1P"ये रत"। 20 25 30 ·१०८ [एकादणां सः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं दृढतरगुणग्राहेऽन्योज्यं जने विपमेषु भू- समरसहिते विहे सिद्ध ततस्त्रिजगजये। प्रतिगृहमधुर्वीपाद् दीपाधिपोत्सवसंभव- त्तिलकललितं तारास्ताराक्षताचरणं दिवि ॥ ३३ ॥ जगति स गुणग्रामा रामा प्रसाधितकुन्तला सजलजलरुण्मालाधाना समाश्रितकौशला। रुचितविपया मध्ये क्षामा लसन्मधुराधरा सहृदयजनद्वन्द्वक्रीडारसै रुरुचे तदा ॥ ३४ ॥ , रहसि हसितां सद्यो ब्राह्मीं प्रपद्य तया सह प्रणयनिपुणः स्मारं सारं प्रयाणमनारतम् । विविधकरणामोगाल्लभ्यं सभासुरताश्रमः समयविधिनाऽऽदेशस्वामी भजन युयुधे सुखम् ॥ ३५ ॥ प्रयचनमहामातृस्थानानुजीविनि वल्लभाs. नवरतसुखैदिग्यांत्रायै जने विहिताऽऽदरः। कतिपयदिनान्यस्मिन् नीत्या पुरे स पुरोऽचल पलमविरलं पुष्णन् मोहमहारविहारधीः ।। ३६ ।। [इति संप्रयोगमात्रवर्णनम् ] परिणतगजः साक्षादुच्चैः सुमेरुरहर्निश- मतियलयतां नैवोल्लईया समाहितलक्षणः । गणपतिमनोऽभीष्टस्तस्य प्रयाणपुरस्सरः समभयदलं गर्जन् मेघानुगामिचिस्ततः ॥ ३७॥ भुवि निहितदृग् जीयाघाताद् दिगम्बरमण्डले ध्वनिजनितभीवुर्जादानामपं युवराजधीः । रविरिय पुरः पूर्याचारप्रवृत्तिधरो यभौ पलभरसहः संख्योऽसंख्योपदेशविधौ पटुः ॥ ३८॥ कचन विपमस्थानं मत्वाऽत्यज पहुधा वनं फचन समतारागं नृणां विचार्य यहुस्थितिः । फचन वचनादेशाद् देशाधिपानपि मोदयन् विदितसमयो धर्यान्मेरुजंगाम पुरःस्फुरन् ॥ ३९ ॥ करपरिगता सौरीयस्य प्रभा विशदस्थिते. रुपनतगणोत्पत्तिभूयाकलाधिकलाऽऽशयः। स दिनविपयां शुद्धिं राज्ञो गमागमसंमतां मनसि विमृशन् स्पष्टीचक्रे समाननसाधनम् ॥ ४० ॥ परणपटुतायोगाद् देशांस्तदेवमनेकशी विपपयिजयी न्पयंस्तनं यशीकृस्ते स्म सः। 5 20 25 30 ६ ..

·5 10 i पंय ३३-४९] दिग्विजयमहाकाव्यम् मथितकुपथः सर्वा पूर्वाऽवनीमवनीपति- प्रतिममहसा पुण्यां मार्गादयादभिनन्दयन् ॥४१॥ पुरमथ पुरः पौरैगौरैर्यशोभिरलोभिभिः परिसरसरगङ्गासंगादिवाऽऽभितमध्वनि । सुभगमगमन्नान्ना धान्ना प्रयागमनुत्तरं मुदितमनसाऽऽदेशाधीशः प्रभोः प्रभयाऽभयः ॥ ४२ ॥ त्रिदशसरितोदीच्यां चञ्चत्तरङ्गपटाञ्चलैः प्रणयकलया संभोगान्ते श्रमापगमे कृते । पुरि निवसतां यूनां नृत्यात् तरङ्गकरैर्मुदे भवति तरणेः पुत्री भ्रातुः प्रियां दिशमास्थिता ॥४३॥ उभयभुजयोः स्थाने यस्याः पुरः सरितौ लस- दूलयकलया वीचीलः प्रपञ्चितकौशले । शिरसि बहते प्राकारोऽपि स्फुरन्मुकुटश्रियं ननु तनुभृतस्तस्या वश्यात्मनो कुरुते न किम् ॥ ४४ ॥- अलघुसदनैर्यन्त्रेभ्यानां कृताम्बरलम्बन- रुपगतरवेस्तापान्नैव क्षणं जनतासुखम् । इति कृतमतिर्वेधा द्वेधा सरिचलितोच्चल- द्विमलसलिलैः शैत्यं तस्यां विधापयति स्वयम् ॥ ४५ ॥ दिवि सुरपुरं यन्माधुर्याद् विचार्य पराजितं भुवि नरवपुर्देवैः स्थानं कृतं रुचिराजितम् । प्रणयवशतस्तेपामेपाऽन्वगादिव निम्नगा तदिह तरवः क्रीडोद्याने यमुर्मरुनामगाः॥४६॥ सकलहरितां मध्यं मेध्यक्रियाऽध्यवसायतः समजनि पुरी तीर्थ व्यर्थीकृताखिलपातका । ऋपभचरणप्रत्यासत्त्या विवेकपरात्मनां तुलयति न तद्दिश्या लङ्काऽलकाऽप्यनया नयात् ॥ ४७ ॥ नगरपटले धाम्नां सीम्ना पुरं नृपुरन्दर- प्रतिममभितो लवातकाऽलकादिनिपेवितम् । तदिह यमुना-गट्ने सने प्रकीर्णकवैभव समनुभवतइच्छन्ने साले विचालमुपस्थिते॥१८॥ जिनदिनकरश्रेयस्तेजः प्रसृत्वरमद्भुतं पुरि सुमनसां हृत्पदानां वियोधनतः श्रुतैः। परिणमयताऽदेशेशेन क्रमात् तटमीयुपा सुरसरिदपि स्पृष्ट्या दिल्याऽचिरादुपतुष्टुवे ॥४९॥ 20 25 30 ·महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [एकादशः सर्गः 5 10 16 ॥ अथ गङ्गाष्टकं यथा- दीक्षायाः समयेऽभ्यपेचि विबुधाधीशैर्जिनेष्वादिमो नामेयो भगवान् पयोभिरमलेर्दुग्धाम्बुधेरुद्धृतः। तद्धारा मधुराऽधरातलमलश्चक्रेऽथ शक्रेडिता सा गङ्गा जगतां मलापहृतये विभ्राजतेऽद्याप्यसौ ॥५०॥ ईशानेन्द्रः शिरसि वहते तत्मवाहं जिनेन्दो- भक्त्या ब्रह्माऽधिपतिरपि च स्वात्मपावित्र्यहेतुम् । हस्ते नीराऽऽचमनविलसद्भाजने संनिधत्ते देवाः सेवारसपरवशा एवमस्याः प्रशस्याः॥५१॥ येनास्याः पयसोऽधिपानवशतो राजाधिराजो बला- जेता बाहुबली बभूव भरतं भूवल्लभो वा न का। सर्वज्ञेन परं व्रत निदधता श्रीशम्भुनोचैर्धता सौभाग्येन सुमङ्गलाप्रणयिना गङ्गा सुनन्दा ततः॥५२॥ सिद्धास्त्वजलपानतः कति यतिस्वाभाव्यभव्याऽऽशयाः नो विद्यामनयद्यपद्यललितां प्रापुर्न बुद्ध्याः कति ? । गङ्गे ! शुभ्रतरङ्गसङ्गसुभगे! श्रीपार्श्वविश्वेशितु- Cल्ये लानविधानपावनवने नर्मल्यमापादय ॥५३॥ उद्भूताधिकुशस्थलक्षितिभृतः प्राप्ता वरीतुं खयं काशीशानभुवं रसैः शुचितरैर्नाना प्रभावर्द्धिभा। गाङ्गेयकविभूपणा सुचरितै ना पुनाना जग- मल्याय सरस्वतीमियपदं ब्रमक्रियाणामियम् ॥ ५४॥ गाङ्गं साझं हरतु दुरितस्तम्भमम्भः समस्तं न्यस्तं स्वाङ्गे सुभगभगवद्भक्तिभाजां परं नः । विद्यानद्याश्रयमतिरयात् पूरयत्वन्तराय- च्छेदाद् वेदादिय दिवसकृत् तुल्यकैवल्यसिद्ध्यै ॥ ५५॥ गङ्गासंगाद् विमलपयसा स्वात्मशुद्धिं विधत्ता धीरे तीरेऽश्रमरमणतो यातु मे ध्यातुरंहः। स्पष्टश्वेतच्छदपदमदस्तल्लहर्यामहार्य- ब्रमस्थानैर्भवतु कमलै राजहंसोचितायाम् ॥ ५६ ॥ त्वत्तीरे वसतस्त्वदम्बु पियतस्त्वद्ध्यानमाध्यायतः शुभ्रत्वं तव पश्यतः सुरधुनि! श्वभ्रात् समुद्धारकम् । पडू दर्शनतोऽचिराद् विनयतः स्नात्रेण गानेऽहतः संतापं हरतः प्रयान्ति दिवसाः पुण्यात्मनां भास्वतः ॥ ५७॥ देयानामभिपिशने तय जलं स्वर्ग सुरैर्नीयते सारस्यं च मुदेऽभ्युदेति घचसा पानादू युधानामपि । 20 25 90 85 ·5 10 15 पद्य ५०-६९] दिग्विजयमहाकाव्यम् सिद्धानां तटिनि ! स्फुटं विघटयस्यहोघटामुत्कटाम् विश्वायां स्वयमव्ययं सुमनसां दातुं प्रवाहस्त्वयम् ॥ ५८॥ राजद्राजमरालपतिवलयस्त्वद्वीचिहस्तैः सदा- श्लेपो में सरसोऽस्तु वक्त्रकमला लोके न जाग्रन् मुदः । नित्यानन्दनसंपदः प्रतिपदं भूयासुराश्चन्मदैः कोकानां निनदैः पदैश्च विशदैगङ्गेऽनुपङ्गे हितैः ॥ ५९॥ दर्शनात् स्पर्शनान्नांहो हरसे हर ! सेचति । विमलैः कमल कस्य गङ्गे! त्वं गेयवीचिभिः ॥ ६०॥ [इति गङ्गाष्टकम्] गङ्गा महाभोगरसप्रसङ्गात् लिग्धान्तरङ्गा धृतकान्तरङ्गा । सादेशमा चलवीचिहस्ताभिनन्दितैवं भुवि वन्दमाना ॥ ६१ ॥ पत्रालिलालित्यमियं पयोजैः प्रकाशयन्ती नवविट्ठमाऽऽख्या। सरस्वती सूर्यसुतां सखी खां रयान्मिलन्ती ददृशेऽमुनाऽपि ॥ १२ ॥ [अथ त्रिवेण्या अष्टकम् ] श्रीमन्नाभितनूजवार्पिकतपःपूतौं परं पारणा श्रेयांसेन रसालनिर्मलरसैर्धारा बलात् कारिता। सिन्धुः सैव सरखती त्रिपथगा दिव्यामृता सारतः श्रद्धालुप्रमदाश्रुकजलजलैस्तत्रार्कजाऽप्यापतत् ॥ ६३ ॥ सेयं त्रिवेणी प्रससार सारं सारस्वतं शाश्वतरूपतेजः। त्रिवर्णसंसृष्टिनिसृष्टभावं प्रोद्भावयन्ती भुवने दिदीपे ॥ ६४ ॥ समवसरणयोगे नाभिभूभर्तृसूनोरसुरसुरन्नाथैरागतैरागतैब्यात् । कृतमकृतकभक्त्या पूजनं तत्र नानास्थलजलजलवाहात् प्रादुरासीत् त्रिवेणी ॥६५॥ प्रकटतरजटाभिर्विस्मितस्येव लक्ष्म्या जिननिकटवटद्रोदुग्धवर्पण गङ्गा । इह घुसणरसेन ब्रह्मजाऽमोदमाद्यद्भमरयुवतिराजी सूर्यजासंनियोगः ॥ १३ ॥ काली कालन्दिकाऽख्या सलिलवलयितैर्दिव्यगङ्गाप्रसंगा- नर्मल्यं सानुरागं जगति विदधती मिश्रसारस्वताम्भा । पुष्पस्रकसंनियोगादू धवलिमकलिता रक्तसूत्रानुपक्ता वेणी वैणीदृशोऽसौ प्रभवतु सुरतानन्दहेतुत्रिवेणी ॥ ६७ ॥ कृष्णा कृष्णावताराऽऽश्रमरमणवशाद् देहभासाऽर्कपुत्री सूत्राच्छक्तिर्व्यनक्ति त्रिभुवनभविनां भावनां वैष्णवीयम् । ब्राझी शक्तिः सरस्वत्यमलजलभरे शोणभावं दधाना शैवी शक्तिः सुराणां सरिदरिकरिभीहारिणी वा विवेश ॥ ६८ ॥ सुधा श्रवन्ती वसुधातलेऽसौ सुधामुजां सिन्धुरिति प्रतीमः। रागादिवागाद् भुजगीव पातुं तां नागलोकाद् यमुनाभ्रमेण ॥ ६९ ॥ 20 25 30 ·११२ 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयंगगिकृतं [एकादशः सर्ग: विपं तदीयं किमिवापहन्तुं सरस्वतीयं विधिना नियुक्ता। जज्ञे त्रिवेणी त्रितयाऽऽनयेण प्रिया जयन्ती सुरवैजयन्तीः ॥७॥ उत्पत्ति-व्यय संस्थितित्रयमयी तीशितुर्वाङ्मयी भूता गोर्जगतां त्रयी रसयशादामोदयन्ती ध्रुवम् । द्वधा तापमपाकरोतु भविनां भाखप्रियणीपदादा वेदानां त्रितयीव योधनघवं सा व्यञ्जयन्ती नृणाम् ।। ७१ ।। [इति त्रिवेणीवर्णनम्] भद्रिका विपयदुर्गममार्ग मार्गपन्नध निसर्गमहौजाः। प्राचलत् स गुणरोपयलेन दूरतोऽपहतकण्टकवर्गः ॥ ७२ ।। शुद्धतश्रमधिवास्य समनं संपदा प्रतिपदं चतुरङ्गम् । श्रीनियोगपतिः प्रचचाल कौशले कृतमुम्बा समितीनाम् ॥ ७३ ॥ अध्यनि ध्यनितदिगविजयश्रीः प्रध्यरेऽध्यरकृतां स कृतान्तः। ईश्वरः स्वरसतः परशक्त्या जग्मिवान् निहतमारविकारः ॥ ७४॥ ग्रासयनसहनान् गहनान्तः कापि चापगुणकर्षणधैर्यात् । स क्षणेन विपमाऽऽगमपन्यं भेदयन् नयनसौष्टयमाघात् ॥ ७५ ।। पूर्वमार्गविशदीकरणेन दुर्णयव्ययकृताऽऽचरणेन । उग्नपन् स्वसमयं नयवृत्त्याऽऽदेशराद सुमनारस ररक्ष ॥७३॥ श्रेणियद्धमणिराशिभासितां चिनगन्धिशतपत्रवासिताम् । घान्द्रनिरिणयारिणा सितां स क्रमाचियपुरीमवापताम् ।। ७७॥ अहमहमिफयाऽयं गौरवैः पौरवगैरजनि जनितपूजस्तन सुप्रामधामा । पुरि पुरितविनाशात् पार्श्वसर्वसभाम्बन्लननजननतायामुद्यनः स्तोतुमेवम् ।। ७८ ॥ [अथ श्रीपार्चजन्मस्थानयाराणमीतीर्थयर्णनम् ] पुरी सुरीणामपि माधुरीणामेपा विशेपाद् घुरि वर्णनीया । याणारसी यत्र रसी पशी पजनो नियासी सुशां विलासी ॥ ७॥ श्रीपार्थभाम्यानुदियाय यस्यां माच्यामियान्तस्तममा विभेदी। सचित्तमपापि कपिर्युषा फराघरोऽप्यभ्युदयी समनः ॥ ८ ॥ द्विजाधिराजः सकलः फल पिभार्ति मेपोक्षापालिभोगात् । निमननोन्मन्ननतम्तदम्य गगाममहादपि पृद्धिदानी ॥ ८१ ॥ नूनं नियासोऽपि मुरेश्वरम्य पुलोकगयं हरतेऽण सर्यम् । तोगशाला समिशेपपाला प्रतिस्पर संमनि दयनेम्पाम् ।। ८२॥ महोदयोऽम्यां निपसननम्प प्रतीपने साक्षरमंगलिय। शियानुगगोऽहनि पारूप पुरी सदेपा नियसमिधाना ॥ ८ ॥ गाई पगः मनिहितं पदम्यां पीपप फुरले विदूरम् । आपण गोगावरमापिनानः परम्प जाऽमिमुगारसुराम्ने ॥ ८४ ॥ 20 30 ·5 10 15 नंद्य ८४-९९] : दिग्विजयमहाकाव्यम्/- सुधाशनानां जडिमा न याति न लेखशालां यदमी त्यजन्ति। -- किमेवमामृश्य सुपर्वलोका पुर्याममुष्यां विदधे खमोकः ॥८५ ॥ श्रीपार्श्वप्रभुणा स्वजन्मनि पुरा प्रेम्णा सुरा भाविता- स्ते सर्व किमुपाययुर्भगवतो मत्वाऽवतारं पुरे। "तेनाऽनन्दमयी पुरी समवसद् वाणारसी मङ्गलै- .. नित्याऽऽलोकविकाशिका शिवपदं नाम्नाऽप्यसौ काशिका ॥ ८६ ॥ यस्यां महेभ्यनिलया.दिवि वृद्धिमीयुस्सौवर्णशैलशिखरालिजिगीपयेव । पत्रावलम्बनकृतः खलु वैजयन्तीव्याजान्नवाम्बरमणीरमणीयभासः॥८७॥ सर्वे सुपर्वसुहिता विबुधा नगर्या पर्यायमेत्य नु नृणामन॒णं न्यवात्सुः। सौधश्रिया तदनुरागवशाद विमाना मानातिगा मुवमयुर्मयुदर्शनीयाः ॥ ८८ ॥ देवाऽऽगमादनु ननु-धुपुरे कियन्तः शेषा विशेषरुचयो मरुतां विमानाः। आलोकितुं किमिति यत्र नृणां निवासा उच्चर्यियासव इति प्रविभान्ति, शृङ्गैः ॥४९॥ 'दिव्यां रुचिं निदधिरे दधिरेणुगौरामन्तर्वसज्जनतथारुचिनिश्चयेन । इभ्यालया निजशिरःस्थितकेतुहस्तैरामन्त्रयन्त इव मार्गणवर्गमस्याम् ॥ १० ॥ यस्यां परं जनसुखं बहुधर्मराज्यं निष्कम्पसंपदपि वैश्रमणानुभावात् । "ऐन्द्री स्थितिर्धनवतां.द्विविधा तदन युक्ता दिगीशवरभन्ननिमन्त्रणांऽभूत् ॥ ११ ॥ यत्राऽऽपतन्ति सदनानि सुधाशनानां ज्योतिर्भमादिव दिवः परिवस्तुमैश्य । शृङ्महेभ्यनिलया अधरश्रियां यो नानावकाश इति वक्तुमिवोद्बजन्ति ॥ ९२॥ नैपुण्यपुण्यधनवज्जनरूपसंपद् भूदेवरूपनियताऽऽश्रयणेन यस्याः । स्पष्टाचतुष्टयसुवर्णदशाऽवसायात् तुल्याऽलका भवति किंपुरुषाऽऽनिता नो॥९३ ।। 20 उच्चैधनानि मनसा सममादधानाः पात्रेपु.यत्र पुरुषा विभवप्रधानाः। मन्ये तदुचगतिसंगतिहेतवे खं तेषां गृहाणि पुपुपुर्दिवि वर्द्धमानम् ॥ ९४ ।। पौरस्त्रियो निशितमस्त्रमिव स्मरस्य नृणां वशीकरणकर्मणि सावधानम् । यासां स्वरूपविजयेऽप्सरसां मियत्वं युक्तं सुरालयगतस्य सुराधिपस्य ॥ १५॥ जाड्यस्पृशा जलरुहा-यदिवेन्दुना-नो वक्त्रं सकर्णविधिना तुलयेद् वधूनाम् । धैवर्ण्यमभ्युदयते, द्वितयेऽप्यमुष्मिन् येन क्षणेन सुधियां स्फुटमीक्षणेन ।।.९६ ॥ पत्रालिशालिचरितैः परितोऽपि पने साम्यं विधेयमधुना, मधुपायिपूणे। : तनास्ति वस्तुविधया-वनिताऽऽननानां यैर्निर्जिताऽधररुचाऽस्य सुपल्लवनीः ।। ९७ ।। रामाभिरामवदनैर्मदनैपुणेन खीयोपमापदविलोपविधिय॑धायि । साधर्म्यपत्रिपु ततो नवविन्दुरिन्दुर्देवैय॑वेशि दिवि,शून्यपदेऽरुणोऽपि ॥.९८ ।। वर्यः सुराधिपसभासु.सभासुरश्रीरिन्दुर्मदक्षतिरमुप्य:विशिष्य कार्या । • नार्याननैरिति.गृहैर्वधे नगर्या द्रष्टुं परस्परकृतामिव वादचर्याम् ॥ १९॥ मुक्ता परव्यसनमभ्यसनं नराणां -शास्त्रस्य-सृष्टमशनं वसनं यथेष्टम् । 25 80 *दि.म. १५ ·[एकादशः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं पुर्या विमृश्य निलयां घनिनां विमाना. नुद्यान्ति शंसितुमिव प्रभया समानान् ॥ १०॥ उच्चत्वमेपु विपमेपु रसादिवास्यां वश्येपु दिग्युवतिवक्त्रनिरीक्षणेन । अन्योज्यमुचलितकेतुकरेणसंज्ञाप्रज्ञापकेषु भवनेषु विदूरतायाः ॥ १०१ ॥ मुख्यं सुमेरुशिखरैः सममस्ति सख्यं धाम्नां पुरे कुमुदवान्धवसाधुधाम्नाम् । निर्णायते तदिदमद्भुतदानशौण्डकल्पद्रुकल्पपुरुषोत्तमसन्निधानात् ।। १०२ ।। नादृष्टदृष्टरुगनिष्टगरिष्ठरिष्टदुष्टामरादिजनितः परितापलेशः। पुर्या तदुष्णमहसा विहितोऽपि तापो मा भूदितीव ववृधे जनसौधवृन्दैः ॥ १०३ ॥ सिद्धिर्द्विधाऽपि नगरेऽङ्गभृतां सुसाधा वाधा न काचन वने भवनेऽवने वा । विश्वत्रयेऽपि महती यहतीह द्धिं ख्यातिन तद्गृहमहोदयविस्मयः स्यात् ॥ १०४ ॥ दधे जनैर्गिरिवरस्य चिरस्य धैर्य लक्ष्मीः पुनर्विपणिभिर्मणिभिः प्रपूर्णैः। गोत्राऽऽनयश्च सचिवैरवशेष एप नूनं महेश्वरगृहैः परिवृद्विवेपः ॥ १०५॥ . ऊर्य दिवि स्थितिभृतोऽपि सुरानुरागादागामुका मुवि पुरे सुरभासुरेऽसिन् । देवालयाः खलु महेभ्यनिवासमूा तेषां तथापि स तथोचगतिस्त्रभावः ॥ १०६ ॥ उल्लक्ष्य खेचरगणान् गगनेऽभ्ययास्यन् नूनं महेश्वरगृहाणि महान्ति शृङ्गैः। पादावनम्रशिरसा यदि नागलोकस्तेषां विलम्बकरणं भुवि नाग्रहीप्यत् ॥ १०७ ।। पुण्यात्मनां परिचयान्नगरी गरीयःपुण्यैर्युलोकजयिनी जयनीतिपात्रम् ।.. नृणां महोदयविधि सहसाऽभिधत्तेऽसौ धैर्यधुर्यमणिनिर्मिततुङ्गसौधैः ॥ १०८ ॥ [इति श्रीवाणारसीनगर-नागर-भवनवर्णनम् ।] तन्नाभिनम्य जिनपार्श्व-सुपार्श्वदेवतीर्थद्वयं सविजयं नमयन्ननम्रान् । श्रीजैनशासनजयं नगरे नियोगी शक्त्योदघोपयदयं हृदयं दयायाः ॥ १०९ ।। अध्वान्तरेऽप्यसुतरां सुतरां तरङ्गैर्गहां व्यतीत्य कृतमार्गबहुप्रयत्नः । गच्छन्नतुच्छमुनिगच्छविधेयवृत्त्याऽऽदेशममुर्भुवि वनानि मुदाऽऽलुलोके ॥ ११०॥ अथ उपवनवर्णनम्, यथा-- उपवनपयनश्रीसौरभानुष्णभावैर्मनसि मनसिजस्य प्रादुरासीद् विकारः। तमय कथमपि खं शुद्धमार्गप्रपन्नं समयरसिकवृत्याऽघेत्य स द्रागरौत्सीत् ॥ १११ ॥ अनवधिविधिपोधानिर्विरोधप्रयोघात् सहृदयहृदयेऽन्तनन्दयन न्यायधर्मम् । अपथमधनकर्मा संकथाभिः सुधर्माऽधिपतिरुपवनान्तः श्रान्तभावेऽध्युवास ॥११२॥ स्फुरति मरुति मन्दे तस्य खेदं विभेद किशलयवलयानां चालनैः काननाली। परभृतभृतकस्तत् साधुवादं जगाद भ्रमरमुखरपन्दिस्तोत्रपाठानुसारी ।। ११३ ॥ सुरतरव इवामी रेजुरुचैर्विशाला यहुदलफलभारैर्नम्रसर्वाङ्गशाला।। उपपनसहकाराः स्पष्टपुप्पप्रकाराः परिणतसुरसार्थाऽमोदितक्ष्मापसार्थाः ॥ ११४॥ फनकघटितमौलिमजरीभिर्यभासे प्रमृमरपहुवर्णभ्रामरै रत्नपूर्णः । सकलतस्कुलेषु माज्यसाम्राज्यशंसी रुचिररुचिनिसर्गस्यूतचूताकरस्य ॥ ११५ ॥ 20 25 30 ·5 10 15 -घ १००-१२५] । दिग्विजयमहाकाव्यम् ११५ घनतरतरुशाखाच्छादनात् काननेषु न तरणिकिरणीनां कापि संक्लेशलेशः। घन इव वनभूमौ संनिविष्टस्तदीयप्रकटकपटवृत्त्या विश्वविनान्तिखिन्नः ॥ ११६ ॥ प्रमदवनविशोकाशोकवृक्षेष्वधस्तान्मधुरमधुपदेनोद्भिन्नकन्दर्पसेना। 'जगति विजयलब्ध्या गीयमानालिवृन्दर्युवतिजनमनास्थं मानभारं जहार ॥११७।। भवति पटुरसूर्यपश्यता राजदारेष्विति चतुरवचोभिः पूर्वभूचञ्चलाक्षी। गुरुतरतरुराज्या संवृणोतीव सर्वां तनुमनुपदगङ्गासङ्गमादेव साध्वी ॥ ११८ ॥ त्रिकरणदृढशत्त्या मातुरापन्निवार्या तनयविनयवृत्तिः सद्भिरेवं प्रधार्या । व्यपहृत इति भूमभूमिजै पूर्वगोत्राचरणचणमनोभिः सूर्यजन्योऽभितापः ॥११९।। वनमिह बहुरम्भाऽऽरम्भसम्भावनीयं द्विजनिवहपरीताशोकलोकार्चनीयम्। भवनमपि च ताह पूर्वदेशे निवेशे भवति विभवसाम्ये प्रायशः संनियोगः॥१२०॥ यहुसुमनसां मेरीभावः पुरेषु यथोत्सवे प्रभवति वयोयोग्यस्तालाकरः सुधियां मुदे । भजति सरसामाली प्राप्याङ्गनारमणाऽऽदरं पथि विचरता तेनोद्याने तथा ददृशे स्थितिः॥१२१ ॥ ललितमसकृत् क्रीडाऽऽरामे कपेन वृषाकपेः कचिदपि न वै तालस्तालः परं धृतगौरवः ।. शुकपरिचयः पाठे नृणां नवांशुकसंचयः प्रमुदिततयाऽऽदेशेशेन व्यलोकि महौजसा ।। १२२ ।। सुरतरुचिता वाटीपाटी स्त्रियाः कचपद्धतेः सुरतरुचिताऽऽदेशे तस्याद्भुतं समजीजनत् । नवकुलरुचिप्रीत्येभ्यानां मिथो जनभोजनं नवकुलरुचिप्रौढोद्याने पुनर्न महोत्सवम् ॥ १२३ ॥ पुरि भटजनः सर्वो गर्वोद्धरो धृतकक- स्तत इव वधूवर्गः पौरः पराकृतकक्षुकः । उपवनगती तेनापायि स्फुरत् कलिका लता फचिदुपनता दैवान्नैवावनेः कलिकालता ॥ १२४ ॥ (दृढतरकुचमौढत्वेनावरीतुमशक्यता प्रथयितुमिव स्पष्टीकुर्वन्न तद्गुणसंगतिम् ॥ १२४ ॥) [इति वा उत्तरार्द्धपाठः1] स चनविपयं स्थाने स्थित्या यया धसुपापिनां सवनविपयं स्थाने गृहन् मनो वसुपायिनाम् । प्रसवकलिकालाऽस्यं पश्यन् कचिद् भ्रमरोचितं पथि न कलिकालाऽऽस्यं कञ्चिन्नरं भ्रमरोचितम् ॥ १२५ ।। . 20 25 30 35 ·5 10 महोपाध्यायमेपविजयगणिकृतं [एकादशः सर्गः श्रीफलैरविरलैर्भुवनानि नित्यमुत्सवहितानि वनानि । तानि वीक्ष्य कृतसंवननानि तुष्टुवे स जनुभृजननानि ॥ १२६ ॥ पूर्व श्रीजिनवीरधीरचरितं दुर्गोपसर्गादिकं ध्यायं ध्यायमुपायतः स्थिरलमास्तद्विस्मयाऽऽस्वादतः। खं पुप्पाघमवाकिरन्ति तरवस्तेऽद्यापि तीर्थस्थले मारं मारममी समीरकपटात् किं घूर्णयन्तः शिरः ॥ १२७ ।। फचनवननिकुले प्रत्ययी प्राप्तरूपैः . स्वयमिह समुपेत्याऽऽशिश्रिपे देशभूपैः। अविकृतकृतहस्तैर्नीयमानः पुरस्तात् समितिसहितवाचाऽऽदेशराज प्रगल्मः ॥ १२८॥ [इति पूर्वदेशमार्गयनवर्णनम् ।] सुवर्णसावर्ण्यरुचिः सरोमुवां गलत्परागैररुणांशुपांशुभिः । तेनोहलहेश्य सुवर्णवालका सरिगरिष्ठैः करिभिः परिस्तुता ।। १२९ ।। देवप्यशकलं पुराऽर्हतः स्कन्धतः शतमखेन धारितम् । संपपात जनपातकच्छिदे तद् दधार जलधारयेव सा ॥ १३० ।। तमसि तरणिकल्पः कल्पं विनिर्विकल्पः कृतसुकृतविनोदः प्राप्ततीर्थप्रमोदः । मनसि निहितवीरस्तीरमस्याः प्रपैदे पटुवहनयलेनोत्तीर्य वेणी सवीर्यः ।। १३१ ॥ फचनवचनमगयाऽरोग्ययोग्यमयनः करणकरनियुक्तान् पोधयन् योघलोकान् । विदितविपयशुद्धिस्तेजसाऽदेशराजः प्रमुदितपचक्रः शक्रलक्ष्म्या रराज ॥ १३२॥ कतिपयविपपाणां निग्रहं विग्रहेण पिदधदधिकयोधिस्सोऽधिकारेऽधिरूढः । पतिनृपतिरयापायापजापोदयंश्रीरपिरिय दिवसाऽऽस्ये पत्तनं पूर्वभूम्याः ॥१३३ ॥ मत्या तत्त्वविदस्तदागममिह श्रद्धाधनाः साधना- पानीपोचतुरहपद्यगजादीनि सयं तैः समम् । मोटाम्परपूर्यमभ्ययुरंतिप्रीता पिनीताऽऽशपा: पूर्यापत्तनवासिनः प्रशमिना श्रीचिप्रभानूदपे ॥ १३४ ॥ पति भीदिग्विजयनानि महागल्ये महोपाध्यायभीमेपविजयगणिविरचित उदयश्रीकालिसे पूर्व विप्रयागवन-मपन-नगरमार्गवर्णनी नाम एकादसाप्त 15 20 25 ॥ मीः ॥छ।मस्यापति पतपयती मयतु ।।

·पद्य १२६-१४] ११७ : दिग्विजयमहाकाव्यम् द्वादशः सर्गः 10 15 आनन्दमेदुरतया दुरितैर्दुरन्तैर्मुक्तेन तेन गुरुणा गुरुणाऽऽदरेण । संयुज्य पूज्यविधिना सुदृशस्तदेभ्या अन्तःपुरं तमथ निन्युरमन्युमान्यम् ॥१॥ गर्जत्सु चायनिघहेपु चलन समित्याऽदेशमभुः प्रभुतपाऽन्वितपार्श्वनाथम् । चैत्ये समेत्य सह सजनेन वृत्तैस्तुष्टाव तुष्टमनसा परपुष्टभावात् ॥ २॥ स्वस्तिधियःप्रणयपात्रममात्रशक्तिश्चिन्तामणिर्दिनमणिर्जिनपार्श्वरूपः। यस्यां सदाऽभ्युदयवान् भुवनावभासी सा पूर्वदिग् विजयतां जयताण्डवेन ॥३॥ .. फुल्लत्फणीश्वरफणामणिशोणरोचिरुचीयमानमसमानममानमाह । यस्य प्रभोः शिरसि सेवकसेव्यभूतेर्नित्यं महोदयमिह द्विविधं प्रसंध ॥ ४॥ प्राच्यामिवाभ्युदयिनो जिनपार्श्वमूत्तौ भक्त्यैव वश्यमनसः शशिमुख्यखेटाः । वक्त्रं शशीधरफणामणिकैतवेन भौमादयो दिनकरः कनकातपत्रम् ॥५॥ येन प्रयोविभवः कमलाकराणामुत्पाद्यते द्युतिभरेण तमो विभिद्य । स्फुर्जत्फणामणिरुचारुणिमाऽनुभावश्चिन्तामणिर्दिनमणिस्तदयं प्रतीतः॥६॥ सचक्रयालमपि मोदयति स्वभासाऽभ्यासात् करोति भुवने जडताविनाशम् । नास्तं प्रयाति सुमनस्सु कृतावबोधस्तेनेश! एव विजयी भुवने दिनेशः॥७॥ यः पूर्वगोचविशदीकरणे पटीयान् राज्ञे हितं वसु ददाति सदातिशायी। का प्रभावविभवेन जगत्प्रभाऽऽयं पार्धात् ततो न हि परः परमार्थमास्त्रान् ॥८॥ ख्यातिं यतः समभजदू भुवनेऽश्वसेनाह्वानः क्षमापतिरतिस्पृहणीयतेजाः। यद्वा मयाऽप्यधिगता सुगुणैः प्रशंसा प्राच्या स किन सविता सविता विभूत्याः॥९॥ पूर्वाहरिजननतः सकलादितेय- ध्येया बभूव नवभूवरवर्णनीया । काश्या प्रकाश्य निजरूपमतः स भावान् पार्थाऽख्यया विजयते जयतेजसाय॑ः॥१०॥ यस्य प्रभा प्रियतमाऽऽयतमानसस्य राजन्यजन्यमहिताऽचहितानुरागे । मुक्त्वा परं जनपदं सहचारचाकस्तमिनिहार्हति किमर्हति नार्करूपम् ॥ ११॥ भोगीन्द्रनिर्मितसहस्रफणामणीनां रोचिश्चयैर्धवलयन् चलयं धरण्याः। क्षुद्रग्रहादिललितं हरते समग्रं तस्मिन् सहस्ररुचितानुचिता कथं स्यात् ।। १२॥ यस्योत्तरायनमपि प्रकट मुजङ्गं च्छनाऽऽश्रये प्रतपतस्तपसाऽऽतपेन । तदक्षिणायनमहो कलिकुण्डतीर्थ साम्योदघेस्तरणिसाम्पममुप्य मुख्यम् ॥ १३ ॥ सूर्यः पुपोप जनने सति मासि पौपे घाम्नां सहस्रमधिकृत्य जिनस्य सेवाम् । नूनं तदूनमभवन्न कदापि तस्य युक्तस्ततो मुवि सहस्ररचिर्जिनोऽपि ॥१४॥ 20 25 30 ·११८ [द्वादशः सर्ग: 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं दोपाकृतिर्विनिहता वपुपांशुपोपात् शोषाय वा प्रकटितं भुवि पङ्कराशेः। पद्मोदयं प्रणयता प्रणयेन येन चित्रं न तत्रं वरतेजसि चित्रभानोः॥१५॥ पूर्वोदयं निदधता विधिनाधिमित्रं मित्रं विधाय ससृजे भुवनोपकारः। पार्श्वन विश्वविमुना कमठप्रतिष्ठा प्रान्तं प्रकाश्य धरणीधरसंनियोगम् ॥१६॥ यः पद्मिनीहृदयमध्यगतोऽपि कान्त्या तत्याज राजमहितो न सुवृत्तभावम् । कृत्वाऽऽतपप्रकटनं घटयन्नवन्यां पादप्रसादमुदितं भरतप्रदेशम् ॥ १७ ॥ पार्श्व न मुञ्चति कदापि कविर्यदीयं प्रीत्या पुरस्सरतया जनदर्शनीयः। तद्ववुधोऽप्यनुगतावपि तो प्रभावात् प्राप्तोदयाविव ततः शुचिसंचयेन ॥१८॥ उच्चैर्गिरः स्तुतिपदं जगदुन भोगा यस्याऽगमे भुवि सपक्षतयाऽतिदक्षाः । गायः पुनर्दिशि दिशि प्रसृता रसौधश्रुत्या प्रियाः सुमनसां रुचिवर्द्धनेन ॥१९॥ सर्वस्य वश्यकरणे निपुणा गुणाढ्याः प्रादुर्वभूरिह चोधिकरस्य वाचः। उजागरः सकलनागरनागलोको यदर्शने स्फुरति साधयति स्वमर्थम् ॥ २०॥ यस्यागकान्तिविभवेन विसर्पतैय दोऽपि कौशिककृतः परिसर्पति स्म। निद्राणतामनुयभूव परं फुवेलास्थानं सरोऽभिगमनीयमभूजनानाम् ॥ २१ ॥ विश्वप्रभायिह विवेश विधेर्निदेशात् सूरप्रभाऽरुणतयाऽभ्युदयप्रसक्ता । तेनाऽधरो धरति रागधुरं विशिष्य शेषः प्रभाकृति ततः सित एव वेपः ॥२२॥ सौम्पा रुचिर्मुखसरोरुहितीर्थभर्तुर्वप्रातपत्ररचनासु महेन्द्रलक्ष्मीः। मुक्तालतासु नयधिष्ण्यकलाविलासः शीर्षे फणामणिगणे तरणिप्रकाशः ॥२३॥ सिंहासने समुपविश्य गवां विलासैर्विश्व विभासयति विश्वविभौ जिनेशे। व्य(भवस्तदिह निर्मलधर्मचक्रमूर्त्या पुरः स्फुरति भृत्य इवोप्णकान्तिः ॥ २४ ॥ नेका प्रकाशनपटुस्तरणित्रिलोक्या न द्वादशापि विधिनावधिनाऽवगत्य । चक्रेऽस्य मूर्मि फणिसप्तकमुत्फणासु पार्श्वस्य सप्तभुवनप्रतिभासनाय ॥ २५ ॥ ज्योतिर्भरे प्रहमरे भगवान् स सूर्यद्वीपाधिपप्रतिकृतिः कृतिनां विभाति । जातिः सहस्रमहसां मणिभित्तिपिम्पश्रीचुम्पनेन फुरते गुरुपादसेवाम् ॥ २६ ॥ रविद्वीपाधीशः प्रमुरिह विनिमयत इतः शतस्तोमैः स्तुत्यः प्रतिदिनमयं नाम शतशः। जिनः पार्थचिन्तामणिरिति मनोऽभीष्टकरणाद् मुयि रुपात: मातर्मम विषयतां यातु स नतेः ॥ २७ ॥ स्तुत्येति पार्यतरणिं तरणिं भवान्धेर्यान्यासुरद्रुकरणि सरणिं शियस्य ।' धर्माश्रये स्थितिमघापतुरोऽपि मासानासाद्य पुण्यसमपं भगय नियोगी ॥२८॥ उपसभामिय दियः प्रसरत्सुधर्मापातां स साधुयसतेः शिखरे प्रपथ । सप्रेक्षमाऽखिलपुरः सुपमा समासाऽऽदेशममुस्निमुवनेऽपि निदर्शनीयाम् ॥ २९॥ पनोतुमिहारहारिललितर्मानाद् यिमाना दियः मच्युस्य प्रतिपत्तपे पनपतां सोपनिया शिभियुः । 20 25 30 ·११९ 5 10 15 पद्य १५-३८] दिग्विजयमहाकाव्यम्, तचिहं तु गवाक्षलक्षविलसदरम्भानुरूपाङ्गना- प्रेक्षाभिः सहसाउँनिमेपनयना देवा इवामी जनाः ॥ ३० ॥ यत्रोचैस्तरचैत्यकेतुचलनैनस्ता इतस्ततो भ्राम्यन्तोऽपि मृगादयः प्रियतमा राज्ञः श्रमं नेप्रति । नक्षत्राप्यत एव ता ग्रहगणग्राहेण रात्रिंचरा मेपोक्षायतराशिभिदृढतरं पद्धा सुधारश्मिना ॥ ३१ ॥ यस्मिन्निभ्यजनालयैर्नु विजिता देवालया व्योमनि भ्राम्यन्ति स्म सविस्मयास्तदनुगाः सूरादिखेटा अपि । स्वर्णं स्वर्णगिरेजिघृक्षव इवोन्नीय खकीयान् करान क्षीणाक्षीणतयैव राज्ञि विदितं दारिद्रयमेषां ततः ॥ ३२॥ सौधानां किरणैः पराजिततयाऽप्यावश्यकाभ्यागमा- नक्षत्राणि समागतान्यपि समुत्तम्भ्य स्वहस्तं मदात् । न स्थातुं प्रभवन्ति तेन पुरतोऽश्चिन्याः प्रचारे निशि राज्ञः सार्धमपि यजन्ति न मनाक शून्यस्थलस्थान्यहो !॥ ३३ ॥ मुख्य सौख्यममुष्य सौधवसने मत्वा सुरैरुज्झिताः किं तेषां निलयाः परिभ्रममधुनिस्सारयोगादिव । नि:श्रीका इव नीरसायनरता नित्यं तमासंगता नक्षत्रोपधिना कचिन्मृगशिरःस्थानेन शून्यास्ततः॥ ३४ ॥ यत्रोत्तुङ्गनिवासशृङ्गनिवहव्यासङ्गसङ्घर्पत- स्ताराणां सकलाऽप्यहारि सुपमा रौद्राकृतिस्ताखतः। उद्धृत्तव हि कृत्तिकाशतभिपक्सङ्गेऽपि तल्लोहिता. स्याहर्निश विक्रियापरिणतिया॑हन्यते नान्यतः ॥ ३५ ॥ सेवायै जिनराजराजतलसचैत्यनजस्यानिशं देवा यत्र पुरे सुरेशमहिते पौरच्छलादाययुः। तच्छेपः प्रतिभासते निशि कविः काणः कलङ्की शशी वक्री पङ्गुरथोऽशनिः स नियतं स्वर्गे निवासी जनः ॥ ३६॥' यद्गहालिमहामहोभिरभितो विस्तारिभिस्तारका- धीशः पाण्डरितः कलङ्कविकलश्चित्राय यावद् भवेत् । तावत् तुङ्गगवाक्षसङ्गतवधूरास्योपमासंभ्रम- च्छेदायव सुखेन तं वितनुते नूनं तथैवाञ्जनात् ॥ ३७॥ प्रातर्भानुरयं तथाद्युतिभरैरभेन विनाजते श्रीरत्नाकरतोऽप्युपेय विवसुः कोपारुणः स्वात्मनि । संस्थाने करचालनादिह नृणां स्पष्टान् मणीनां गणान् मन्ये प्राप्तरुचिः करोति भुवनप्रोगासनं सोऽचिरात् ॥ ३८॥ 20 25 30 ·१२२ 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [द्वादशी.सर्गः यमिनिर्व्यसनः परं सुवसनः श्रद्धाऽतिशायी जनः सौधर्मस्थितिलक्षणं समुचितं तस्मिन्नहो । पत्तने ॥ ५५॥ विश्वाऽऽखण्डलमण्डलीमनुनयन् शोभाधनैः साधन- नि:सामान्यवदान्यतादिसुगुणैर्यत्राऽस्तिकानां गणः । तत्रैश्चर्यकयां सदाऽप्ययितयां गङ्गाऽऽश्रयात् कुर्वति सत्यः श्रीनगरेऽस्ति वर्णनविधिर्दिव्योऽभिनव्यश्रिया ॥६६॥ तत्र व्यतीत्य चतुरश्चतुरोऽपि मासानुबोधियोपिनि जने जिनधर्मदायम् । फुर्वन् विमोपलमुच्चलितच्छलेन वेगाजिगाय मुनियोगिनियोगिनागः ॥ ५७॥ प्रास्थापयद् विदिशि हव्यमुजो मुजोजाः पादातिचारयलमस्खलितं खलैः सः। सम्यग मुहर्तसमये समये प्रसिद्ध सम्मेततीर्थमथ नन्तुमना वनान्तः ॥५८॥ शुद्धाऽऽशयः स्वयमपि ममतश्चचाल वाचालयन् जयरवैर्दशदिक्कदम्यम् । निर्यासयन् जनपदादनपप्रवृत्तिं कृत्योपदेश-विनिवेशविधेः प्रपन्धम् ॥ ५९॥ सैयानुरागपरभक्तिरनेन धार्या मार्या स्मृतिश्च मनसा गुरुगौतमीया। शालेयसंघरपरिक्रमणेन मार्गमभ्यस्यता मुवि कृतोऽविकृतः प्रयनः ॥६० ॥ कृत्वा विशिष्य समिति यचसा ररन स प्राकृतप्रतिपदस्थितिमादधानम् । भूपालयर्गमपवर्गनिसर्गरागाचर्यापरीपहसुहः सहसाऽध्यचारी ॥ ६१ ॥ अर्हद्विहारमयनाद् विविधोपहारमाप्तां विहारनगरी क्रमतो जगाम । सामसाधुचरितै यि गीयमानैरादेशभूपतिरतिप्रतिपन्नधैर्यः ।। ६२ ॥ तत्रापि घेत्यनमनान्न मनाग विपण्णः स्तोतुं सतः प्रयवृते जिनभावतोऽर्चाम् । प्रत्यक्षतः क्षततमस्तमपार्श्वनाम्नः सर्वार्थसाधन विधेर्जिततीव्रधानः ॥ १३ ॥ स्वस्तिनियां नियसनस्थलमाननान्जमजं जिगाय कलयैव सदोदयेन । पस्य मभोः कमठदर्पहरस्य फामं कामप्रधामरहरस्य मनोहरस्य ॥ ६४ ॥ पस्तिश्रिया सुभगसंगतशोणवासस्तुल्या स्फुरन्ति परितः बाल यस्य भासः। उद्यरूणामणिमुयः किल भूर्मयावाखामी स कामितमुदे शिवधामगामी ॥६५॥ सस्तित्रियां फरणमाभरणं ग्रिलोक्या अर्हनिनेन्द्रभगवत्प्रभुनामधेयः । सातार्थजातपटुपोथमदायदानस्तातः स सातविषयेऽस्तु सतां कृपातः ॥ ६ ॥ स्वस्तिभिषां समुदपोभ्युदपेन पस्य प्रादुर्भयत्यधिलदुर्भयसंनिरोदुः। अपमतो वियतः प्रकटोपदेशव्याप्पा मोहन्द्रदिशमाप्रयतः प्रभाभिः॥६७॥ गदर्शन मुयि पिनस्पति पौर्यचर्या सत्यानि पदपनि परिग्रहमोक्षपक्षे । लोकः शियाय नमनि प्रतिपद्धताधिन्तामणिर्दिनमणिप्रतिस्म जीगत् ॥ ३८॥ पाणेनसेऽम्प नियनः फमलानुपरः पादोपयोगजनितत्रिजगत्प्रकाशा। पार्थप तम्य सममाऽभिमताऽहिमांगोरसगुन पदिष्ट देहभृतां न तापः ॥ ६९ ।। महन्माः पादपदाग्न र सन्मानमाऽभ्युमयिपोषारं निदध्मः । प्रोपरामकामतमसां हि पिरामहेतुर्यामायसेनपतिप्रतिमाऽम्पनन्दि ॥ ७ ॥ " 20 30 ·5 10 15 संघ ५५:८६] दिग्विजयमहाकान्यम् १२३ स्युः संपदः प्रतिपदं विपदं निहत्य राज्यं विराजिगजवाजिशताङ्गरांजि । सत्संगतिर्गतिरपि द्युसदां महेज्या यस्य प्रभाव-विभवानुभवाजनानाम् ॥ ७१ ॥ नूनं सहस्रगुसहस्रमहः प्रसंध संपिण्ड्य शुद्धविधिना विधिना व्यधायि । तेजोभरः सकलपातकसंनिपातव्याघातहन्निनपतेः परमाश्वसेनेः ॥७२॥ यो वारुणी न चकमे न तथोत्तराशी तद्वन्न दण्डधरदिग्गमनं कदाचित् । सोऽपूर्वभानुरिव पूर्वदिशं प्रपन्नः पार्थः सदाऽभ्युदयवानिति नात्र चित्रम् ॥ ७३ ॥ यस्य प्रभा सहचरी गिरिसानुरागा वालातपप्रकरणान्महिता.महीशः। दूरीचकार भुवने जडिमाऽभिमानं त्यक्त्वा पराश्रयतयाऽङ्गभृतां नितान्तम् ॥७४ ।। नयी येनोवीर्णा समवसरणे यस्य पुरतोऽ- हयः श्रेणीरम्या वियति दधते नृत्यललितम् । यतः पद्मोल्लासो भवति नियतस्तं धनकर नमामः श्रीपूर्वोदयिनमथ पार्श्व दिनकरम् ॥ ७५ ॥ स्तुत्वा जिनं प्रतिजनं विहिताऽतिभत्त्याऽऽदेशप्रभुनगरमैक्षत शस्त्रदक्षः। . साक्षात् तदीयमुपमा मुखमानिनाय चेतस्ततः स्तुतिमिमामचिरादुवाच ॥७६ ॥ यत्र चित्ररचना वचनानां गोचरात् पटुधियामतिशेते। चेश्मनां धनवतां सुरलोके लाघवं विदधतां विभवेन ॥ ७७ ।। मानवाऽऽध्यभवाशिवसिद्धिर्जायते दिवमतीत्य समस्ताम् । इत्यवेत्य किमु पौरगृहाणि तुगतामधिगतानि विशिष्य ॥७८॥ अन कायमपहाय विवस्त्री भोगभाग भवति वस्त्रमिवाङ्गी। यात्वतः सहतनुर्मनुजन्मेऽतीव यत्र भवनेष्वतिवृद्धिः॥७९॥ भास्करोपलदलैजनिताग्नेस्तापतो न जडिमा शिशिरेऽपि । स्पर्द्धया शशिमणिक्षरदम्भः संभवान्नहि शुचावपि तापः ॥ ८ ॥ उद्यतद्युतिमता हिमवृत्ति श्यते भुवनमत्र विकाश्य । सौधपङ्किरदसीयशरण्या जायते तपसि चान्द्रपयोभिः॥ ८१ ॥ सान्द्रचान्द्रविगलज्जलधारा धौतशुद्धकलधौतसवर्णा । साङ्गगाङ्गपयसा यभिपिक्तं पुण्यमेव कुरुते परलोकम् ।। ८२॥ निर्दहद्भिरगुरुद्रुमसारैर्वान्तधूमकृतमण्डलयोगात् । आतपत्रमिव यत्र यभासे राजतां प्रकटयन् नगराणाम् ॥ ८३ ॥ यनपद्धशशिरनपयोभिर्जन्यते यदभिपेकविवेकः । बालसूर्यमहसा सहसा स्यात् सांप्रतं पहलचन्दनचर्चा ॥ ८४ ॥ केतनैर्धनिनिकेतनलक्ष्मीचेतनः पुरपुरन्दरमूतः। सा प्रकीर्णककला सकलाऽपि दयतेऽपवनभूपवनेन ॥ ८॥ भूभृतां भवनपङ्गिनिवेशः पेशलनियमधादिह मौले। तत्र रनभुवि विम्बिततारामालया भवति मौक्तिकमाला ॥ ८६॥ 20 30 ·15 10 15 महोपाध्यायमेघविजयराणिकृतं [द्वादशः सर्गः सौधारितः करव्यतिकरैः स्वस्वामिनां कामिनी- लोकस्याऽऽननसौहृदेन शशिनः काष्ण्यं निहन्तुं रयात् । यावनिर्मलता क्रियेत सुचिरं तावत् तदीयाऽऽनना- म्भोजप्रेक्षणलजयेव स पुनः स्पष्टं कलङ्की विधुः ।। ३९ ।। : उच्चैस्त्वेन महोकसां धनवतां ग्रीष्मेऽपि यत् केतनै- Cयुव्यञ्जनयाऽक्रियन्त हरयस्तीक्ष्णद्युतेः सुस्थिताः। तेनामी हरितत्विपाऽत्र परितः स्वर्णाचलं भ्रामुका. विस्मरस्सरतोऽश्विनीमनुगता धावन्ति तत्कामुकाः॥ ४० ॥ नक्षत्राणि कथं व्रजन्ति परमं पारं वियन्नीरधेः प्राप्यं पादसहस्रघारिहरिणा वेगेन सप्तार्वताम् । पुर्यामिभ्यमहौकसां पधि न चेदालम्बनं सुन्दर • हासाभ्यासविलासलालसवधूप्रेमाभिलांपेक्षणैः ॥४१॥ पोथैर्गन्तुमियोत्सुकैर्जनगृहैयाँ जेतुकामैर्दियोs- भ्याइतेव किमश्विनी प्रतिपदं रनाङ्गणे पिम्बिता। भीतस्तचरितादू विशिष्य सफलः स्वर्लोक एवापत ज्योतिः संक्रमणच्छलेन पदयोस्तेषां स्फुरत्तेजसाम् ।। ४२॥ वलोकं प्रभयाऽधरं विदधता नक्षत्रविम्योपधे. स्तेनोदस्त इव ध्वजवजतनुहस्तः प्रशस्तः श्रिया । सौधानां नियहेन शुद्धचिना तन्नेन्दुसूर्यद्वयं मीडाकन्दुकचारुचित्रचरितं धत्तेप्रमत्तेजितः ॥ ४३ ॥ स्फीति सातिशयां विमृश्य हरिणा यत्रेभ्यलोकोकसां नित्यं स्वर्गविधांतिनी प्रविदधे विनाय तारास्थितिः। तेपामुच्छ्रितफेतनैः प्रचलितैः संप्य दूरीकृता- स्ता अस्ताचलगण्डशैलललिता गच्छन्ति विच्छायताम् ॥४४॥ सौपानामभिवर्द्धनेऽन्तरगतास्तारावतारा अपि व्याधूयन्त कृतान्तरायकतया मूर्द्वन्यधन्यजैः। तेनामी प्रतिभान्ति चन्चलतया वाटेस्तरङ्गा इव नासूयाऽध्यवसायिनामिह भवेत् फुनाऽपि निया स्थितिः ॥ ४५ ॥ सौधानां निकरैर्महोप्रतिधरैर्दपटैरिहा_कपै- सत्ग्यातादिविपद्रुमा वितरणैः स्पर्दिष्णवः स्वाधिपः। तन्मूलं स्फुटमेव दूरपतितं चिना-विशाखा तथा पग्राणि मतिमान्ति कान्तिपिलसत्तारावतारशिपा ॥ ४६॥ 20 25 30 1A "रचार" ·१२१ 5 10 15 पय ४६-५४] दिग्विजयमहाकाव्यम् अत्युचैस्तरचैत्यमूनि लसत् सिंहासङ्गानमः सिंही सूनुमसूत राहुमसितं प्राहुस्तमन्वीक्षकाः। अन्तःसंगतपुत्रिका जनमुखाम्भोजन्मलक्ष्मीभर. स्पर्द्धिष्णोः शशिनोऽनुवाहनशशव्यादित्सुमस्मिन् पुरे ॥४७॥ अश्विन्यः प्रतिवेश्म विस्मयपदं ब्राह्मीप्रवृत्तिः परा चारोऽप्याहितमङ्गला श्रुतिरुचिः स्पष्टा बुधैः संगतिः। सूरः पूर्णकलाधरश्च सकलो लोक कवित्वाश्रय- स्तज्योतिर्गणभासुरेऽन्न नगरे न्याय्या गुरोराहतिः॥४८॥ मा द्राक्षीनगरीजन: परिजनं रम्भादिकं खापते- स्तुङ्गत्वेन निजौकसामिति धृतान्तर्जालिका वेधसा । ताराणामवतारणेन सहसा तां नागरे जागरे वायुर्दष्टिसुखाद्यदृष्टविभवात् प्रातर्विदूरेऽकरोत् ॥ ४९ ।। अस्माकं सुहृदः क्षमाधरवरास्तुङ्गश्रिया तान् द्विपन् इन्द्रः कीदृगितीश्वराश्रयगणं वर्द्धिष्णुमालोकितुम् । चौमत्वाऽतिचलाचलग्रहमिपादुचैः श्रुतिश्चाश्वयुग- वृत्याऽस्ताद्रिदरीविहस्तकलया सद्यो भजत्यन्वहम् ॥ ५० ॥ अत्युचैः श्रुतिसंपदामृपिरुचिच्यासङ्गतः प्रस्फुट ब्राह्मीनिर्मलताजुपां दृढतया सन्मार्गमासेदुपाम् । आदित्यातिशालिनामिह भवेत् किं ज्योतिषां विनमः पातो वास्तगिरौ पुरोन्नतगृहैः पादाः स्खलेयुर्न चेत् ॥५१॥ ज्योतिहव्यभुजां कुतो दिवि भवेत् यफ्रेऽतिचारऽथवा गत्या मार्गविमुक्तिरत्र महसां राज्ञः प्रसारेऽप्यहो।। अत्युचैस्तरसौधमूर्ति विलसल्लोलेक्षणावेक्षणा- दस्यां चेन्नहि विभ्रमः प्रसरति द्वेधा प्रभाऽऽच्छादनात् ॥ ५२ ॥ सन्मार्गेण गुरोमहोदयदशायुक्ताऽऽलयानां जने क्षेत्रज्ञे बहुधान्यवृद्धिधरणप्रौढिः प्रसिद्धाऽऽगमे । सर्वाऽऽशासु फलाऽऽट्यता क्षितिभृतां सारस्यमावश्यक नृणां कामनयाऽऽदरेण फलितं साभोगभोगश्रियाम् ॥ ५३॥ इभ्यानां गुरुदैवतं मियतरं चित्ते सचेता जनः सर्वोऽप्यश्वयुगेन साऽऽभरणिता बाहुल्यमोजस्विनाम् । नेत्राभीप्सितसंगतिर्द्विजपतिः प्राभाकरी वा रुचिं धत्ते तत्र पुरे न चित्रविधये ज्योतिर्महत्त्वं गुरौ ॥ ५४॥ कान्तः शान्तविधेर्निशान्तममलस्वान्तः स्वसिद्धान्तविद् न भ्रान्तः कचिदर्थसाधनकृतौ श्रान्तो न सत्कर्मणि । 20 25 .. 80 दि.म.१६ ·१२२ [द्वादशा:सर्ग: 5 .. 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं यस्मिन्निर्व्यसनः परं सुक्सनः श्रद्धांतिशायी जनः । सौधर्मस्थितिलक्षणं समुचितं तस्मिन्नहो । पत्तने ॥ ५५ ॥ विश्वाऽऽखण्डलमण्डलीमनुनयन शोभाधनः साधन- नि:सामान्यवदान्यतादिसुगुणैर्यत्राऽस्तिकानां गणः । तत्रैश्वर्यकथां सदाऽप्यवितयां गङ्गाऽऽश्रयात् कुर्वति सत्यः श्रीनगरेऽस्ति वर्णनविधिर्दिव्योऽभिनव्यभिंया ।। ६६ ।। तन व्यतीत्य चतुरश्चतुरोऽपि मासानुहोधियोधिनि जने जिनधर्मदायम् । कुर्वन् विमोहबलमुच्छलितच्छलेन गालिगाय मुनियोगिनियोगिनागः ॥१७॥ प्रास्थापयद् विदिशि हल्पमुजो मुजीजाः पादातिचारयलमस्खलितं खलैः सः। सम्यम् मुहर्तसमये समये प्रसिद्ध सम्मेततीर्थमथ नन्तुमना वनान्तः ॥ ५८॥ शुद्धाऽऽशयः स्वयमपि फ्रमतश्चचाल वाचालयन जयरवैर्दशदिक्कदम्यम् । निर्वासयन् जनपदादनयप्रवृत्तिं कृत्वोपदेश-विनिवेशविधेः प्रवन्धम् ॥ ५९ ।। सैवानुरागपरभक्तिरनेन धार्या मार्या स्मृतिश्च मनसा गुरुगौतमीया। शालेयसंवरपरिक्रमणेन मार्गमभ्यस्यता भुवि कृतोऽविकृतः प्रयनः ॥ ६ ॥ कृत्वा विशिष्य समिति वचसा ररज स प्राकृतमतिपदस्थितिमादधानम् । भूपालवर्गमपयर्गनिसर्गरागाचर्यापरीपहसुहः सहसाध्वचारी ॥ ६१ ॥ अर्हद्विहारभवनाद् विविधोपहारमाप्तां विहारनगरी क्रमतो जगाम । सनामसाघुचरितैर्मुचि गीयमानैरादेशभूपतिरतिप्रतिपन्नधैर्यः ॥ १२ ॥ तम्रापि चैत्यनमनान मनाग विपण्णः स्तोतुं स्वतः प्रचते जिनभावतोऽर्चाम् । प्रत्यक्षतः क्षततमस्तमपार्श्वनाम्नः सर्वार्थसाधन विधेर्जिततीवधाम्नः ।। ६३ ।। खस्तिधियां नियसनस्थलमाननाजमजं जिगाप कलयैव सदोदयेन । यस्य प्रभोः फमठदर्पहरस्य कामं कामप्रथाभरहरस्य मनोहरस्य ॥ ६४॥ खस्तिश्रिया सुमगसंगतशोणयासस्तुल्या स्फुरन्ति परितः ग्वल यस्य भासः। उपत्फणामणिमुवः किल मूर्मुवःस्त्रास्वामी स कामितमुदे शिवधामगामी ॥ १५ ॥ स्वस्तिधियां फरणमाभरणं निलोक्या अर्ह जिनेन्द्रभगवत्प्रभुनामधेयः । ज्ञाताजातपटुयोघसदायदातस्तातः स सातयिषयेऽस्तु सतां कृपातः ॥ ६३ ॥ स्वस्तित्रियां समुदयोऽभ्युदयेन यस्य प्रादुर्भवत्यग्विलदुर्भवसंनिरोदुः। असमतो विदधतः प्रकटोपदेशव्यास्पा महेन्द्रदिशमाश्रयतः प्रभाभिः ॥२७॥ पदर्शने मुवि विनश्यति चौपचर्या तरयानि पश्यति परिग्रहमोक्षपक्षे । सोकः शियाप नमति प्रनिपद्धताचिन्तामणिर्दिनमणिप्रकृनिस्स जीयात् ॥ ६८॥ पाणेस्तलेऽस्य नियतः फमलानुपगः पादोपयोगजनितस्त्रिजगत्मकाराः। पार्धम्य सस्य समताऽभिमताऽहिमांशोरत्यद्भुतं यदिह देहभृतां न तापः ॥ ६९ ।। अदन्माहः साहदगेभ्युदयन रम्यं सन्मानसाऽभ्युजवियोधकरं निदध्मः । मोदामकामतमसां हि पिरामहेतुर्यामाश्वसेननृपतिप्रतिभा पनन्दि ॥७॥ 20 .0 30 ·5 10 15 पंद्य५५:८६] दिग्विजयमहाकाव्यम् स्युः संपदः प्रतिपदं विपदं निहत्यं राज्यं विराजिगजवाजिशताङ्गराजि । सत्संगतिर्गतिरपि घुसदां महेज्या यस्य प्रभाव-विभवानुभवाज्जनानाम् ॥ ७१ ॥ नूनं सहस्रगुसहस्रमहः प्रसह्य संपिण्ड्य शुद्धविधिना विधिना व्यधायि । तेजोभरः सकलपातकसंनिपातव्याघातहन्जिनपतेः परमाश्वसेनेः ।। ७२॥ यो वारुणी न चकमे न तथोत्तराशी तद्वन्न दण्डधरदिग्गमनं कदाचित् । . सोऽपूर्वभानुरिव पूर्वदिशं प्रपन्नः पार्थः सदाऽभ्युदयवानिति नात्र चित्रम् ॥ ७३ ॥ यस्य प्रभा सहचरी गिरिसानुरागा वालातपप्रकरणान्महिता महीशैः। दूरीचकार भुवने जडिमाभिमानं त्यक्त्वा पराश्रयतयाऽङ्गभृतां नितान्तम् ॥ ७४ ॥ नयी येनोवीर्णा समवसरणे यस्य पुरतोऽ- हयः श्रेणीरम्या वियति दधते नृत्यललितम् ।. यतः पद्मोल्लासो भवति नियतस्तं धनकर नमामः श्रीपूर्वोदयिनमथ पाच दिनकरम् ॥ ७ ॥ स्तुत्वा जिनं प्रतिजनं विहिताऽतिभत्तयाऽदेशप्रभुनगरमैक्षत शस्त्रदक्षः । साक्षात् तदीयसुषमा सुखमानिनाय चेतस्ततः स्तुतिमिमामचिरादुवाच ॥ ७६ ।। यत्र चित्ररचना वचनानां गोचरात् पटुधियामतिशेते। चेश्मनां धनवतां सुरलोके लाघवं विदधतां विभवेन ॥ ७७ ।। मानवाऽऽश्रयभवाशिवसिद्धिर्जायते दिवमतीत्य समस्ताम् । इत्यवेत्य किमु पौरगृहाणि तुगतामधिगतानि विशिष्य ।। ७८ ॥ अत्र कायमपहाय विवस्त्री भोगभार भवति वस्त्रमिवाङ्गी। यात्वतः सहतनुर्मनुजन्मेऽतीव यत्र भवनेष्वतिवृद्धिः ॥ ७९ ॥ भास्करोपलदलैर्जनिताग्नेस्तापतो न जडिमा शिशिरेऽपि । स्पर्द्धया शशिमणिक्षरदम्भः संभवानहि शुचावपि तापः ॥ ८ ॥ उद्यतद्युतिमता हिमवृत्ति श्यते भुवनमत्र विकाश्य । सौधपतिरदसीयशरण्या जायते तपसि चान्द्रपयोभिः ।। ८१॥ सान्द्रचान्द्रविगलज्जलधारा धौतशुद्धकलधौतसवर्णा । साङ्गगाङ्गपयसा ह्यभिषिक्तं पुण्यमेव कुरुले परलोकम् ॥ ८२ ।। निर्दहद्भिरगुरुटुमसारैर्वान्तधूमकृतमण्डलयोगात् । आतपत्रमिव यत्र यभासे राजतां प्रकटयन नगराणाम् ॥ ८३॥ यत्नयद्धशशिरत्नपयोभिर्जन्यते यदभिपेकविवेकः। बालसूर्यमहसा सहसा स्यात् सांप्रतं पहलचन्दनचर्चा ॥ ८४ ॥ केतनैर्धनिनिकेतनलक्ष्मीचेतनः पुरपुरन्दरमूर्तेः। सा प्रकीर्णककला सकलाऽपि दयतेऽपवनभूपवनेन ॥ ८॥ भूभृतां भवनपङ्क्तिनिवेशः पेशलश्रियमधादिह मौले। तत्र रत्नभुवि विम्बिततारामालया भवति मौक्तिकमाला ॥८६॥ 20 28 90 ·[सः सर्गः 5 0 .5 १२४ महोपाध्यायमेघविजयगणिक अद्वया परिणतः सन एव तत्वविद्वचनमावितचेता। अक्षनामिह सदाऽऽहतवर्गों दक्षतां वहति तत्त्वविमर्शे ॥ ८७॥ चेनसा वहति कश्चन रत्याऽऽशायरी स्थितिमलीनयियोधः । तस्य न व्यवहृतिप्यनुरागो निश्चितः शियपदेऽपि निवासः॥ ८८॥ पात्रसंगतिभृतः सुमनोभिः शोभितां दधति काचन घृत्तिम् । श्राविका इह लता इय दिव्या मोदनाय खलु वैश्रमणानाम् ॥ ८९॥ पर्द्धमानविमुनितिधानः सूपदेशरमणाच्श्रुतनान्नः। संभवन्ति वनितास्तदपापाः फेऽपि सन्ति पुरुषा न च पापाः ॥९॥ प्रायोधयद् धृतविहारविहारकर्मा ऽऽदेशाधिपोऽप्ययनता जनताः समस्ताः । स्थित्या दिनानि कतिचिद् विहितोपचाराः स्फारानुरागवनिता घ्यनितार्यमाराः ॥ ११ ॥ पुण्यपुष्पकपनेरप नःसं सन्ननस्य स निरस्य चिरस्य । स्पष्टतामुपगते पृपमार्ग प्रातरेय चिजहार विहारात् ॥ १२॥ तीर्थराजमभिवन्दितुकामे प्रस्थिते दिनकरोऽभ्युदयेन । निस्तमस्त्यमुदयेन सहास्मिन्नाह साहसयतामिह मुख्य ॥ ९३ ।। भानुमालिनि समीयुपि नृणां हकपयोरुद्दचिकाशिनि पूर्वम् । पूर्वदिकपथविलम्पिनि शैले तारका फुसुमलिप्सुतयैव ॥ ९४ ।। रत्नपतिपतयालु हि रवं न्यायमेवमधिगत्य जगत्याः। संयुयोज सहसा दिनरो तारकामणिगणः प्रणयेन ।। ९५ ॥ स्पर्द्धयाज्यहरितां समवेक्ष्य तारकाऽऽभरणमारमिवन्द्री। दिगम्बराज्यमदजातरूपेवाऽनाग्रसूर्यनयनं समयत्त ॥ ९६ ॥ तेजसामतिशयं न सहन्ते हन्त ! केपि पलिनोन्यजनस्य । आरफर्प तदमर्पसतर्पस्तारका करयनि विवस्वान् ॥ ९७ ॥ उपने सिमरेऽहिमरश्मेस्तारकेक्षणनिमीलनमासीत् । सनया सकटदिगयुयतीनामिन्दुना सह विटासयनीनाम् ॥२८॥ मन्दतामुपपपी विपमेपुषिप्रमत्र विजयिन्यपि रागे। तारकेक्षणकटाक्षयिमोक्षान्मा दिग युयतिमिव विरेमे ॥ १९ ॥ कम्पयतमफरोमनु तारासंफरण सह चन्द्रिकपैय। पासमानुरत पय सदीप-योनिपां न पिपपेञ्चुतलेशः॥ १०॥ प्यारशे नु तमसा निपिटेन सर्यतो मुपनमस्तयियेकम् । विष्णुगऋमुदिनं रविरूपं तद्विनाशनगृलंघनुरूपम् ।। १०१॥ विश्वतोऽपिपिया इय तारा रेजिर दिपि यथााटयारा । केपटापगमनामरूपम्पहने दिनकरेऽस्तमपुम्ताः ॥ १०२॥ 20 ·१२६ 6 । 10 पथ,८७-११३] दिग्विजयमहाकाव्यम् भूकतामुदवहदू यदुलूकोऽप्यत्रिदृगजरुचिराप,विरामम् । मन्दतां खलु वृहस्पतिरागात् तत्सिताम्बररुचिः समुदीतः॥ १०३ ॥ त्याजिता जगति मैथुनवृत्तिर्दिव्यकर्मणि नृणामनुयोगः । कारितो भगवता प्रभयैवाध्वाऽप्यदर्शि भुवि नाभिभुवैध ॥ १०४॥ लक्षदक्षजनभाजिनि वादे निर्जिते न हि दिवाऽपि निवादे। निष्करेऽपि करसङ्करपूर्णे सोऽध्युवास नगरे सविलासः॥ १०५ ॥ लौकिकस्तदितरोऽपि च मार्गः सूत्रतश्चलति सार्थवलेन । आहतः प्रथमतो वृपभाद्यैः सर्वदर्शिपरपारगतैस्तैः ॥१०६॥ इत्यवेत्य हृदि चैत्यनिनंसुनिश्चयात् स वृषभप्रभुयोगम् । सार्थमुख्यमवलम्ब्य शिवाय शैलशालिनि पथि प्रचचाल ।। १०७ ।। दुर्णयैरविनयं प्रतिपत्नैर्भीमदुर्गविषयप्रतिवद्धः। स्खल्यमानगतिरध्वनि नीचै तिचारमतिरेप बभूव ॥ १०८ ॥ वाडवेयनिवहैः सपरीतः प्रीतनिर्भयमना वनमध्ये । नैगमानुसरणेन रणेन निर्जितारिरचलदु बलशाली ॥ १०९ ॥ पार्वती श्रियमसायुपभुञ्जन निर्ययौ गिरिशताऽऽक्रमणेन । पृष्ठतश्च पुरतः सहभंद्रों दुर्गमोक्षपथलीनमनस्कः ॥.११० ॥ केवलादुपनता उपदेशात् पार्वतीयमनुजा ननु जात्याः। तेन केचन कृताः सुकृतार्था दर्शने विपमवाणयेन ॥ १११॥ विक्रमी क्रमपरिक्रमनीत्या तीर्थराजगिरिपार्श्वमुपेत्य । तस्थिवानकपटः पटकुट्यां प्रस्फुट सितपटः स नियोगी ।। ११२ ॥ श्रीसंकेतनिकेतनं गिरिवरः सम्मेतनामा जिन- निर्वाणेन पचित्रितः परिचितः श्रीशचकाऽऽगमः । तं संप्राप्तमहोदयश्रियमयं प्रीत्या नियोगीशिता दर्श दर्शमिह खमेव मनसा मेने पुनस्तादृशम् ॥ ११३ ॥ इति श्रीदिगविजयनानि महाकाव्ये महोपाध्यायनीमेघविजयगणिविरचिवे उदयश्रीकलिते पूर्वापत्तनविहारनगरश्रीचिन्तामगिपार्श्वप्रभुन्तुतिवर्णननामा द्वादशः सर्गः ॥ 15 - 20 25 ·.[त्रयोदशः सर्गः महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं त्रयोदशः सर्गः। 5 10 15 अथ श्रीसम्मेताचलतीर्थराजवर्णनम् । मुक्ताचलाद् घटभुवाऽऽचरिता पवित्रीभूता हरिद विमलशैलबलात् प्रतीची। पुण्योत्तरा ककुयसौ स्फुटिकाचलेन सम्मेदतीर्थगिरिणा गुरुणा दिगेन्द्री ॥१॥ उच्चैरारकखरैनखरप्रमाणे रेजे गिरिः स्वशिखरैरखरैः कचिच्च । रूप्यान् कपिद्धवलितैर्वलितैश्च तिर्यग् हेम्ना तथा कपिशताकुलितैर्द्विधाऽपि ॥२॥ आपूरयन् दशदिशोऽपवनप्रसून- श्रेणीगलत्परिमलैरमौरीशः। दुर्गाऽऽश्रयेण फणिनां गणिनां वरेण्यैः सेव्योऽस्य किं न महिमा स हिमाद्रिभाव्यः ॥३॥ उत्फुल्लमलितरुभिः कृतशेखरश्रीवेणुध्वनिध्वनितगोपवधूविलासः।" नृत्यत्कलापिकुलपक्षरुचा विचित्रश्चित्राय सैप पुरुषोत्तमजैश्चरित्रैः॥४॥ उचामरप्रभुतयाऽद्भुतया स साधुर्माधुर्यधुर्यरसनिर्झरणनितान्तम् । सान्द्रट्ठमावलिकृताऽऽतपवारणेन भूभृत्पदं तदुचितं रुचितं विशेपैः ॥५॥ आपूर्यमाणवियरैमरुता स वंशैरापाद्य वाद्यगणनादमिहाऽऽदरेण । चारुपकारसहकारलताः स तालं सर्वत्र नर्तयति तीर्थसमर्थतायै ॥६॥. शघुञ्जयस्फुटिकभूधरैवताद्रिसम्मेदकार्बुदगिरिममुखैश्च दुर्गः। सार्यत्रिक विजयते भरते प्रसिद्धमेकातपत्रमिहमाईतधर्मराज्यम् ॥ ७॥ एकस्य निर्वृतिपदं यदि तीर्थभर्नुः स्यादुजयन्त इति लोकहिताय नाना। विंशाऽऽर्हता मयि महोदयलन्धिधामसम्मेदकस्तदुंचितः किल वैजयन्तः ॥ ८॥ पश्चापि मेरुगिरयः किल पञ्चतीर्थाऽऽकृत्या स्थिता भरतवर्पजमध्यखण्डे । धैर्यक्रियां समुपदेष्टुमिवाधिमैत्र्या वेलायलोच्छलितनीरनिघेन्डस्य ॥९॥ सर्वाङ्गपुण्यभरलिप्सुतया सुरेशस्तीर्थेशजन्मसमये कृतपञ्चरूपः । तच्छिक्षयेय कलधौतगिरिस्तथाऽस्यात् श्रीपश्चतीर्थतनुभिर्ननु भिन्नपापः ॥१०॥ अस्मिन् गिरावधिगते जिनभावनेन पुण्यस्य विंशतिविशोपयलं फलं स्यात् । आवेदितुं किमिति विंशतिशृङ्गभङ्गीमङ्गीचकार शिवकारणमेप शैलः ॥ ११ ॥ दानं फलरविरलैः कलयन् नगानां तीवाऽऽतपात् कृततपा इव साक्षमालः। शैलाश्रयेण घटयन् यहुधातुदाढ्यं श्रीभूधरो धरति किं न गिरीशलीलाम् ? ॥ १२ ॥ प्रख्यापयद्भिरिव काश्चनसिद्विवीधीमभ्युन्नतैः सशिखरैः समहौषधीकः। प्रीत्या गतागतकरैरमरैर्निपेव्यः किं स्यान्न निर्वृतिपदं विविधाऽऽगमार्थः ? ॥ १३ ॥ योगैरनेकफलदैर्विहितेप्टसिद्विर्गम्यो न जातु करिभिहरिभिर्यलाऽऽट्यैः । ध्यायनिय स्थिरतया किमपि स्वरूपं स ब्रह्मलीनमनसां न कथं निरीक्ष्यः ॥ १४ ॥ 20 Ct 25 30 ·5 10 15 पद्य १-२५] दिग्विजयमहाकाव्यम् जन्माभिपेकपयसाऽसि पवित्रितो यैराजीवितं भवतु तत्सविधे स्थितिम । देवाद्रिरित्यवगमात् कृतपञ्चमूर्तिः श्रीतीर्थपश्चकमिपाद भरतेऽध्यवात्सीत् ॥ १५ ॥ तीर्थङ्करा हि परिनिर्वृतिमीयुरसिन् शैत्यं ततः,कनकचैत्यवति प्रसिद्धाः। भावं विभावयति नित्यपयोदवृष्टिः सृष्टिं विनाऽभ्रपटलस्य किमद्रिमूर्ध्नि ? ॥ १६ ॥ जन्मोत्सवेऽहमभवं भगवन्निपेवी कल्याणके जिनपनिवृतिजेऽपि.ताहग। भूयासमित्यभिनिविष्टमनास्सुमेरु सम्मेदशैलवपुषा.भरते समेतः ॥ १७ ॥ प्रोत्साहयन् पथि नटानवटातिगत्याऽदृष्टप्रपातहृतपातकसन्निपातः। वादिनचित्ररवसंभवपूर्वमनि वीर्योटैः सहभटैरभजन्नियोगी॥१८॥ आरुह्य गुह्यकशतैः कृतसन्निधानस्तं तीर्थशैलमनुशीलितशालिशीलः । लीलावती जननिगीतयशा ववन्दे सङ्घन चैत्यमनघेन समं समन्त्री ॥ १९ ॥ अभ्यर्च्य चन्दनसिताभ्रककुङ्कुमाद्यैर्माद्यन्मनोरथपथप्रतिपन्नसिद्ध्या । जाग्रत्मभावजिनभावनयाऽविलम्वं स न्यस्तविम्यनयनः स्तुतिमाततान ॥ २०॥ जयति भगवाश्रीनाभेयप्रभुर्जगदीश्वर- स्त्रिभुवनमहासाम्राज्यश्रीवशीकरणं परम् । कनकरुचिकृत सर्वाऽशासु स्वभासुरदीप्तिभि- रभिनवरविन्तिध्वंसश्रियां समुपाश्रयः ॥ २१ ॥ भजत रजतक्ष्माभृत्पीठे तमासनभासिनं शिवमिव जना दुर्गाकारस्फुरगिरिभूषितम् । स्फुटतरजटाभारस्फारत्विपादविजित्वरं श्रमणगणभृत्पूज्यं सिद्धं शिवालयसंगतम् ॥ २२ ॥ 20 विजयमनिशं देयान्नाम्ना जिनोऽजितयार्चितः परमपदभाक् शर्मे वाप्तौ द्रुमैरतिविद्रुमे । विजयिविजयासूनुर्नूनं सुवर्णसवर्णभा- स्त्रिजगति परं साम्यं भूान्तरं परिभावयन् ॥ २३ ॥ कमनदमनः सौभाग्येन ध्रुवं जनरञ्जन- स्त्रिदशवनिताभावोल्लासी प्रभुननु शम्भवः । सकलकलया शुद्धः सिद्धः सम्मेतगिरी गुरु- गुरुरिव दिवः शास्ताशास्ताः प्रपूरयतां हि नः ॥ २४ ॥ अनुदिनमयं भूयाद् भूत्यै जिनो घभिनन्दनः समितिमतिमान् मानी मान जयन्नयिशाश्वतः। विवुधललनालालित्येनाप्यविक्रियमानसः शिरसि रसिकः सिद्धः सिद्धः समेतमहीभृतः ॥२५॥ उदयशिखरि श्रीमन्मौलौ यथा दिवसम्मु- भवति कमलाऽऽनन्दी पन्दीकृतममुताऽद्भुतः। . .. 25 80 ·१२८ [त्रयोदशः सर्गः 5 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकतं सुमंतिभगवाँस्तद्वच्छले समेस्य समेतके समगमदयं शैवं रूपं शिवाय स नः सना ॥ २६ ॥ दिशतु विशदां पद्मां प्रद्मप्रभः प्रभुराहती गिरिशिरसि यः सिद्धावस्थाऽवलम्बितविम्बभाक। दधदिव दृढं मूतं मूत्तौ विमुक्तिनितम्विनी हृदयनिहितं राग सद्योऽभ्युदितरविच्छविः ॥ २७ ॥ विपदवनिजच्छेदः पार्चे सुपार्श्वजिनेश्वरः स्वतनुमहसां भारैस्तारैर्जितोऽग्रदिनेश्वरः। जगति जयता यस्यावश्यं स्तुतीस्त्रिदशेश्वरः प्रमुदितमना भत्तयाऽऽसक्तः करोति विकखरः ॥ २८ ॥ कुवलयमुदे चन्द्रश्चन्द्रप्रभा प्रभयाऽऽभयः शशधरसुघासारस्फारप्रकाशियशोमयः। मनसि लसितं शुक्लध्यानं पहिः प्रथयन्निव शिव इव सितः शैवं देवं प्रकाशयतां मयि ॥ २९॥ मुविधिरधिकं श्रेयः पुष्णात्यनुष्णरुचिप्रभः स भवनमुमाप्रज्ञादीनां विधेः सविधे स्थितेः। निरयधिसुखस्थानं दानं ददद् भुवि वार्षिक सपदि भगवान् यो दारियं जहार कृपादृशा ॥ ३० ॥ मनसि पचसि स्वाट्ने शैत्यं परं कथयन्नथ शिवपथरथः सेव्यो भन्यैः कृतार्थमनोरथः । दशमभगवान् गीतः प्रीतः सुरर्जिनशीतलः सफलयतु मे वारं वारं मनीपितमञ्जसा ॥ ३१॥ उपशमयधूमेयान् श्रेयान् जिनोऽसनवर्जितः शियनयरमाऽऽश्लेपी मोली समेतमहागिरेः। दनुजमनुजैः पूज्यो नाम्ना घनन्तचतुष्टयी परिणतमयी भावं घेयान्मयीहितपूरणः ॥ ३२॥ घसुपरिपृतनेधा मेधा दधातु मनखिनां जिनपतिरतिप्रीत्या पूज्यः सुरैर्यसुपूज्यमूः । शिय इय जने नित्यं मृत्यु जयन् विजयप्रदा शिवपरिणतेश्चम्पाऽकम्पापरैरपुनाद् पकः ॥ ३३ ॥ विमलभगयान पुप्पान्मुख्यां सुखश्रियमाश्रयः प्रगमविनयादीनां दीनागिनां फमलाकरः। फरणविजयी दाता भरतात्मनां नृपसंपदा पदसलिलजन्पासाच्छलं समेतमिहोनपन् ॥ ३४ ॥ 20 25 80 ·१२९ 5 . . 10 15 पच २६-४२] दिग्विजयमहाकाव्यम् जनयतु सुखाऽऽनन्त्यं नित्यं जिनोऽवृजिनोऽङ्गिनी शिवपदमिति ध्यानाच्छैलं समेतमुपेयुपाम् । शिवमनुनयन् नाम्नाऽनन्तः सतां विपमेष्वपि नटनघटनाकौशल्येनार्चितत्रिदशैरपि ॥ ३५॥ हृदयकमले श्रद्धांभाजां जिनो रमतां मतां रतिमनुनयन् दिष्ट्याऽभीष्टप्रधानविधानतः। उपवनघटारम्ये सम्यक समेतगिरी शिवं समधिगतवान् धर्मः शमश्रियाः समुपाश्रयः॥ ३६॥ अशिवनिवहे शान्तिः कान्तिभृशं जगतीभुवा- मरिपरिभवे आन्तिा क्षान्तिः परस्परसगरे । " भुवि भगवतो यस्यावश्यं बभूव जनुर्दिने दिशतु स शिवं सिद्धः शान्तिः समेतनगोत्तमे ॥ ३७॥ . अतिशयरमापात्रं गात्रं यदीयमदीप्यत शिखरिणि ययौ यो निर्वाणं समेदकसंज्ञिते । तदनुभजनासक्ते व्यक्ते दधन्मधुरश्रियं स जयतु जिनः काकुत्स्थाख्यंस्तथाऽपरकुन्युवाक ॥ ३८॥ शमरसपयोरा शिजून विकाशि(सि)तसन्मना अरजिनवरः कुर्याद् धुर्यां महोदयसंगतिम् । विजितसमर कारीणां भरेऽपि स सङ्गरः करपरिकरण्यासाद्धासाऽऽश्रयीकृतभास्करः॥ ३९ ॥ सुकृतविलसदल्लीफुल्लक्रियासु पयोधरः करिहरिभयव्यापत्पल्लीविनाशनृपोद्धरः। दिशतु भगवान् मल्लिमल्लीप्रसूनलसद्यशा रसपरवशा मुक्तिमाणमियासुरतेर्दशाः ॥४०॥ यदुकुलनभोभावान भूयान्मुदे मुनिसुव्रतः क्षपितदुरितस्तीरिवतर्घनभूघनः । अमृतसमये मूर्द्धन्यद्रः संमेतवरस्य यः स्थिरतरतनुर्वैडूर्यस्य श्रियं चिरमाश्रयत् ॥४१॥ दमितविपया खेष्टं दद्यादवद्यविभेदनः प्रशमितजगहोपा श्रीमान् नमिर्जिनपुङ्गवः। परमपदवीलाभे यस्याञ्चलस्थलमन्वभूत् सुरसमुदये वेदीभावं समेतमहालयम् ॥ ४२॥ विजयकमलां यस्याऽऽदेशाललो कमलापतिः परिणयमिपादू राजीमत्या वियोधविधायिनः। 20 25 80 दि.म.१७ ·6 10 15 महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं [त्रयोदशः सर्गः जयतु स शिवानन्दी योगीश्वरः परभूतिमान् यदुकुलरविर्नेमिः सिद्धिं गतः ग्वल रैवते ॥ ४३ ।। पार्थः शाश्वतयोधनेन भगवान भास्त्रानिवाभ्युद्यतः शैलेश्या शिवमाप तापरहितः शैले समेताभिधे। तीर्थ तत् प्रथितं मुनीन्द्रकथितं जातं सुजातं नृणां पुण्यायेव महोदयाय सुदृशां योगाय भोगाय च ॥ ४४ ॥ माहात्म्यं निजगाद यस्य भगवाँस्तीर्घस्य तीर्थकर सिद्धार्थक्षितिपाहजः शिवपुरीसार्थस्य चे पार्थिवः । श्रीपापापुरि सिदिभाक् स जयताच्छैला समेतश्चिरं एनीभूत इव क्षमातलललल्लक्ष्म्याः प्रभासंभृतः॥४५॥ स्थित्या दिनानि फतिचित् तदुपत्यकायां फुर्वन् मरुत्तरुरिवार्धिसमर्थभक्तिम् । निर्णीय शुद्धपमममुमार्गनीति भीति विमुच्य पुनराववृते स धीमान ।। ४६ ।। भूमृत्मकम्पनरतिः कटकाधिवासैः फूटस्थिति पधि निरस्य जने वकृत्या। धृत्वाऽथया नरयरान् स पलं नवादाख्यानं विशिष्टनगरं स समाप दिष्ट्या ॥४७॥ तीर्थाभिवन्दनयलादू भरते दधानः सामान्यमन्यनिजयोर्षिजयोऽर्जितश्रीः। सान्द्रदुमाद्विनिवहाद पहिराजगाम सुरम् स सूर इव वार्दलचास्मृन्दात् ॥ ४८ ॥ निर्माप निर्मलयशा पहुसङ्घभक्तरत्यादरं गतदरः संदरीनिवास। पीराईतोऽपि परिनितिभूप्रदेशे पादद्वयीनमनतः प्रमदं प्रपेदे ॥४९॥ सारं सुरासुरनिखातसरः प्रतीर्य पारंगत: सरभसा पटुपाहुवीर्यः । स्वं तीर्णदुस्तरमयार्णयमेव मेने सेनेश्वरः स्वरसमास्यरशाश्वतश्रीः ॥ ५० ॥ अन्नर्यणं गणपतिः परितः परीतं पेमाररदायिपुलोदयहेमशैलेः। संमाप्प राजगृहसीनि स तीर्थभक्तस्तीर्थाधिनायमुनिसुव्रतमाननाम ॥ ५१ ।। उल्लासिपद्मयनमण्टनकृण्डनीरनित्योष्णतामनुभवन्नयनीविभागे । पीराभियन्दनसमागतचन्द्रसूर्याग्यानां फसामयितयां सरसादमस्त ॥५२॥ श्रीशालिभद्रमपनोत्तमयमसीधेपाँधस्तथा गुणशिलायनजातपोधेः।। अचापि पत्र जिनशासनराज्पर्मकन्सनं पवित्रमनसां प्रतिभाति चिनम् ॥ ५३ ॥ प्पालोफ्प राजगृहनामपुरं त्रिलोश्यां पूरस्थिता अपि जिनः फथिताः पदार्थाः । साक्षात्मा इय गर्षि दयन्ति पादं पुंसां मपन्नि प तमः खाट से मार्थाः ॥२४॥ भागापुरं पुरत एप महत्तदीयं गत्या नियोगपतिरपितयीरमूत्तिः। नामपत्यगदमेस्य गृलमणामस्तस्याग मानममलं समलामाहः॥ ५५ ॥ नस्येन्दभूमिपदयोः मदपोदपत्रीयुग्मं पदे विमलयलपोप सिद्धः। श्रीगोममोत्तमगुरमतिपिम्परसं तुष्टाय माययशमः शमशुद्धवृत्तः ॥ ५६ ।। राम गणपतिः सुररागां पन्दनीगगरण: शुभमृतिः। परपुरस्सरनपाऽनुगतंय शाश्वती पिजपणनक्षमीः ॥१७॥ 20 25 30 ·5 10 15 पंच ४३.६४] दिग्विजयमहाकाव्यम् मन्द्रगर्जितकलापि यदीया देशनादिविपया गुरुरेवं । मङ्गलाय भवति श्रुतिमार्गसंगता व्यसनवारणकर्मा ॥ ५८॥ साधुसिन्धुरमुखस्य निनादचलिकादिपदभूर्गणभर्नुः।.. सागरान विजयते म विशेपैरङ्गसाधनमयैः शुभवृत्त्या ॥१९॥ दुर्द्धरान्तररिपोर्विजयोऽस्मानिश्चितः समितिशूरनराणाम् । पूर्वसाधुगणभृगजराजां हितं महितमेव महीन्द्रः ॥ ६॥ कालिकाङ्गजमतिर्वमति म मानमाश्रयति संगतिरागम् । सिन्धुजा गणपतेर्ध्वनितेनाप्यूमिकामणयिनीय रसेन ॥ ६१ ॥ गन्धहस्तिललितान्यतिशेते यः प्रवृत्तिनिहितप्रभयैव । तेन कश्चरणगौरवरीत्या स्पर्द्धते गणभृताऽनिभृताऽऽत्मा ।। ६२ ॥ सिंहजध्वनिधरप्रतिशब्द यो जिगाय दृढधैर्यवचोभिः। सर्वतोऽभ्युदितपद्ममहागोनिय॑वायविधिसाधननिष्ठः ।। ६३ ।। यः करेऽतिशयभृन्महिमानं.मानवैरभिमतं.निदधाति । विश्रुतः श्रुतिधरेपु गुरुत्वे भद्रजातिकलभाधिकृताङ्गः ।। ६४॥: आनने स्फुरति यस्य महेभाऽऽकार एव सुभगो ध्वनिसौम्यः ।। मानसे परिणताऽऽकृतियुक्तिः साहसाय निहिताऽप्यसुभाजाम् ॥ ६५ ।। पार्श्वमेव सततं धरते यस्तेजसां विहितविघ्नविनाशम् ।, वर्धमानवरशासनमुच्चैः स्पष्टयन् नयनमङ्गलकारी ।। ६६ ।। सामजन्म नियतं वदनेऽस्य सौष्ठवं.सकललोकहिताय । निश्चितच समरोचितलक्ष्मीर्भासतेऽनुपदवृत्तविधाने ॥ ६७॥ दुर्द्विजिह्ववशतः सकलोयां निश्चिताऽऽदरभृता विलवृत्त्या । यद् विशुद्धचरणद्वयभाजा स्थीयते बहुसुखेन वृषेण ॥ ६८॥ यो द्विमातृतनयप्रभुवीरख्यातिमत्र निदधे पदवृत्या । ब्रह्मचारिविधिवान्धवधर्मा पोपयन् जगति काञ्चनसिद्धिम् ॥ ६९॥ याऽङ्गजास्य रुचिराशु जिगाय शुद्धधौतकलधौतविभासम् । चित्रभानुशरणं प्रतिपन्नं प्राक्तयाऽभ्युदयने भुवि शुद्ध्यै ॥ ७० ॥ इष्टतास्य न शिवाङ्कनिवेशात् कापि वस्तुनि परे परमार्थात । ब्रमणा परिचितेऽप्युचिता तच्छाम्भवी प्रतिकृतिर्गणनाथे ॥ ७१ ॥ आनने मसरति स्फुटमेव दानवृत्तिरतिशायितयाऽस्य । सेव्यते प्रतिदिनं नृपनागैः पार्श्वमुल्लसितशाश्वतयुद्धौ ॥७२॥ सर्वदेव परमोदकभावो भानसेऽभिरमते गणमर्नु । पीनदीर्घयुगयाहुसमृद्धरादिमङ्गलमिह प्रणिधानम् ॥ ७३ ॥. स्थाप्यते सुकृतकर्मसुसिद्ध्यै यः पुरः सुरवरैरपि नाना। लन्धिरूपपयसां भरतोऽधिरेप कस्य गणभृन्न नमस्य ७४ ॥ 20 1 25 30 ·5 10 महोपाध्यायमेषविजयगणिकृतं [प्रबोदना सा जीयते यदमुना यमुनाभितेजसाङ्गनिहितेन हितेन । श्रीसुदर्शनभृताऽप्यनुगम्ये सम्यगेव गणभृत्पदममिन् ॥ ७ ॥ प्रमणादिमतया प्रथितोऽपि न्यस्यतेऽन्त्यपद एव कुमार। पेन साधुचरणेन स पत्रः ख्यातिमान् असुरदुर्गजयेन ॥७६॥ स्थूलभद्रयदनेन घरायां प्रापि निर्मलयशः शशलक्ष्म्या। द्राग यथासमयमर्थविशेपसाधनेन शुचिशीलधनेन ।। ७७ ॥ यान्सितार्थकरणेन सुरद्रोरप्यधः स्थितिकृता गणराजा । भिक्षयो यिभयभोगविलासं निन्पिरे सुमनसाममिमान्याः ॥७८ ।। सा विनायकमुपेत्य शिवश्रीर्जायते नवसुधाशनसौख्यम् । एतमेय घनलन्धिसमेतं निश्चयाद् गणपति प्रणिदध्मः ॥ ७९ ॥ पेऽसिन्दूरमुपादयुर्मधुरिमा निसं गवां यान् पुनः शिप्रायातिशयेन पैश्च सुपमा संपादिता वैभवे । पेभ्यो दानमहोहितं च विहितं देवैः सदैवानुगैः पेभ्यो प्रयरुचिः सतां समुचिता जज्ञे व्यवायव्ययात् ॥ ८॥ येपामगमहोदयः प्रतिपदं सिद्धिः स्वहस्ते परा शुद्धानेकपता मुग्वे परिणता येयु स्थिरा श्रीवरात् । सर्याशापरिपूरफैगणधरैःमाप्तप्रतिष्ठरिति (ो प्रमुभिः स्वचेतसि शिशौ भक्त कृपा शाश्वती ॥८॥ यैनन्द्रमतिरयमित्युपलक्षितोऽपि तेपामपि त्यमिह साघयसे हदीष्टम् । दत्येन्द्रभूतिपदमुत्तमगौतमेशः मूवं युधेऽपि महतां समष्टिरेव ।। ८२ ।। . स्तुल्यादिमं गणधरं पदुघोपलध्यादेशममुः पुनरमुप्प स देशमाजम् । मूत्ति सुधर्मगणमर्तुगदीश्य साक्षात् पूजापुरस्सरमदःस्तुतिमप्युवाच ।। ८३॥ पदीपकीर्तिः प्रससार गोरी गोरीकृताशेपपदार्थरूपा । भूपालमौलिप्यपि मात्पर्यपाश्रपेण नित्याऽससौमनस्या ॥ ८४ ॥ गौरीमुग्ये पार पृतशुद्धयर्णायासस्यकान्तिस्तत एय गौरी । गौरीपशाश्रीस्तत एय देदे भासा स गौरीमप एप देयः।। ८५ ॥ गौरीगरोयापि मदेश्वरमा विमुच्य पाश्च गुणरागयया । नाय प्रमोगक्षति सन्निधानं गोरी न देयी सुधियां निधानम् ॥८६॥ . गीः कुना सादू मुयि गौरयातिनं गौरवं संनिधिमेस्ससी पेत् । एाद भारती नान गृलायतारा न मारती अप्पनया तदाप्पे ॥ ७ ॥ भोदापमापापरपि प्रपच मनामनामासमतान्यितार्यम् । परोपकारादिपरेण्पगुपैयफार पुण्यं पमिदोपपुग्प ।। ८८॥ मागसम्पमापनि भाग्पष्ट पिस्तारमन्पत्र सुपात्रभाषः। निपार मूलं गुरुपादमूले परमपोगपतिमान्नुहले ॥८॥ 20 " 25 .0 ·5 10 पद्य ७५-१०२] दिग्विजयमहाकाव्यम् माधुर्यमेषामुचितं सुवृत्तप्रवृत्तिभाजां गुरुराजराजम् । मनोवचःकायनिकाययोगात् त्रैलोक्यतः पिण्डितमेकदेशे ॥९॥ घेर्यस्थितेरक्षयसेवधिर्यः वर्णाचलं चालयति स वादे । प्रदक्षिणा लक्षणतस्ततोऽमी ग्रहास्तमारुध्य दिवि भ्रमन्ति ॥ ९१.॥ शोभातिलोभादिवं सद्गुणानां यः संग्रही कार्मुकवत् सुवंश्यः । सौरस्य जाग्रन्महसो निदानं शुद्धोपजापं तनुतेऽवदानम् ॥ १२ ॥ यदगरेगत्तरदीप्तिजालैर्जितमवालैरभितो विशालैः। कृते सुवर्णस्य रुचामवणे वह्नौ हियाऽहाय तदा विवेश ॥ ९३ ॥ व्रतेन गौरी रमणस्वभावं दुधौ द्विजाधीशकलामलीके । गौरीगुरोः कान्तिमधश्चकार गणेश्वरः स्वीययशाप्रशस्त्या ॥ १४ ॥ जीयादयं श्रीगणभृत् सुधर्मा यत्कीर्तिगानेन सभा सुधर्मा। मनोवाकायमलं निरस्य सदस्यलोकं कुरुते स्ववश्यम् ।। ९५ ॥ त्वं सात्विकत्वेन विधिखरूपं प्राकाशयः श्रीपुरुपोत्तमोऽपि। मत्यांऽवमत्याऽखिलमन्युभावं विभर्पि विश्वानि शिवानुरागी ॥ ९६ ॥ गणाग्रणीस्त्वं जिनवर्धमानपदृस्य भूषाकरणेन पूपा। द्विधाऽपि पूर्वातिशये समाशाभरप्रकाशाद् वपुषाऽपि धत्से ।। ९७ ॥ त्वं पञ्चमोऽपि प्रथमः परम्परागणेशिनां विश्वपरोपकारिणाम् । "कृष्टोऽद्य दृष्ट्या धवलखभावतस्तद्ध्यानतः स्वः प्रभुणा सदानतः॥ ९८॥ एवं श्रीजिनशासनोन्नतिमधाद् यात्रापवित्राशयाऽऽ- देशेशो धुपदेशपेशलतया मोहव्यपोहं सृजन् । .. नुन्नः पत्तनवासिनागरजनैः श्रीवर्धमानोद्भव- स्थान तीर्थमथ मणन्तुमचिराद्भ्युद्यतः संयतः॥ ९९ ॥ प्रासे क्षत्रियकुण्डनाम्नि नगरे कृत्वोपवासं तदाऽऽ: देशस्य प्रभुरासमागधमहातीर्थेशवन्यक्रमः। चक्री वाचलदुर्गमार्ग विषयान्तश्चारचारुः पुनः श्रीवीरमतिपत्तिनिश्चितमना रेजे शुभै राजितः॥ १०॥ यत् सेव्यते नु मधुराख्यपुरं सुराय तीर्थ जिनेन्द्रजननाजननाथवर्यम् । तेनाऽश्रितेह मधुरा मधुराज्यभेत्रा जज्ञे प्रिया समधुरा मरुतां पुरस्य ॥ ११ ॥ एवं देवनिषेवणं प्रणयिना सर्वाऽपि पूर्वी हरित तीर्थानामभिवन्दनेन सुहशा संभाविता तेन सा। संप्राप्तेन महोदपश्रियमहो पुण्पैरगण्पैस्तत. चातुर्मासविधानतः पुनरपि श्रीपत्तनान्तस्थितम् ॥ १०२।। इति श्रीदिविजयनाग्नि महाकाव्ये महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचिते उदयश्रीसंकलिते श्रीतीर्थराजगिरिश्रीगौतमखामिनीसुधर्मखामिस्तुतिवर्णनो नाम प्रयोदशः सर्गः ॥ ॥ श्रीरस्तु॥ 20 25 30 ~ 35 ·: :., परिशिष्टम् । महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिरचितं श्रीतपगच्छपट्टावलीसूत्रवृत्त्यनुसन्धानम् । 5 - - - 'ऐं वीतरागाय नमः। अथ प्राक्तनपहावलीसूत्रान्तसंहितगाथात्रयव्याख्या यथा- श्रीविजयसेणसूरी पट्टे गुणसहिमे सुगुणसिट्टे । वाए साहिसहाए जेण हविओ स जिणधम्मो ॥१॥ सिरि त्ति-श्रीमजगद्गुरुविरुधारि-महाराजाधिराजपातिसाहिश्रीअकव्वरप्रवोधकारि-श्रीहीरविजयसूरि- पट्टे एफोनपष्ठितमे श्रीविजयसेनसूरिभगवान् जज्ञे । किंविशिष्टः ? 'सुगुणसिट्टे' सुगुणैः श्रेष्ठः-गुणाः स्वभावजा 10 ज्ञानादयो विभावजा औदार्यादयस्तैरतिशयेन प्रशस्यो वर्णनीयः । येन स्वामिना वादे उपस्थिते श्रीसाहिसभायां स जगत्प्रसिद्धो जिनधर्मः प्रमाणयुक्त्या साधितोऽईतां शासनं च स्थापितम् । तस्य च प्रभोविक्रमात् १६०४ वर्षे नारदपुर्या वृद्धोपकेशशाखीयघोपागोत्रभृत् सा कमा तद्भार्या कोडिमा, तयोहे जन्म । सं० १६१३ वर्षे मात्रा पित्रा च सह श्रीविजयदानसूरिहस्ते ; श्रीहीरविजयसूरिनिया दीक्षा । सं० १६२६ पंन्यासपदम् , सं० १६२८ वर्षे फाल्गुणसितसप्तम्यां श्रीअहम्मदावादनगरे उपाध्याय- 18 पददानपूर्वकं आचार्यपदम् । सं० १६५२ वर्षे भाद्रसितैकादश्यां तिथौ भट्टारकपदम् । ते च श्रीगुरवो भट्टा- रकत्वं विंशतिवर्षाणि प्रपाल्य श्रीस्तम्भतीर्थे सं० १६७१ वर्षे ज्येष्ठ शुक्लैकादश्यां स्वर्गमलचक्रुः । एतचरितं विस्तरतो विजयप्रशस्तिकाव्याद् वेद्यम् । क्रिश्चिलिख्यते- श्रीगुरुभिः सं० १६३२ वर्षे चांपानेरदुर्गे समहोत्सवमनेकाईप्रतिमाशवानां प्रतिष्ठा कृता । वथा सूरति- बन्दिरे श्रीचिन्तामणिप्रमुसानेकसभ्यभट्टसमक्षं श्रीभूषणनामा दिगम्बराचार्यों निर्जितः । तथा 'नमो दुर्वार- 20 रागादि' इत्यस्य श्रीयोगशाम्नाद्यश्लोकस्य , सप्तशतान्याः सूकावल्यादिग्रन्थाश्च कृताः । राजनगरे श्रीसानखाना- ऽऽख्यनवाबपर्पदि जैनधर्मव्यवस्थापनेन जयश्रीरलङ्कता । तत्रैव च श्रीविद्याविजयनाम्नां स्वपदयोग्यं शिष्य प्रप्राज्य श्रीसाहिघदेकारिता प्रतिष्ठा चक्रे । ततो गन्धारवन्दिरे सा० इन्द्रजीकारितां प्रतिष्टां श्रीवीरस्य कृत्वा स्तम्भतीर्थे श्रीधनाईकारितां प्रतिष्ठा विधाय श्रीसूरयस्तत्रैव चतुर्मासी चक्रुः । अन्नान्तरे श्रीहीरविजयसूरिषु विद्यमानेष्वपि एषां श्रीसूरीणां गुणातिशयाऽऽकर्णेनादुत्कण्ठाभाजः पाति- 25 साहिश्रीअकबरसम्राजः श्रीसूरीन् लामपुरे आकार्य श्रीहीरसूरीश्वरफुशलप्रश्नपूर्व धर्मवार्ता पप्रच्छुः । तत्र गुरुवचश्चातुर्यरञ्जिता मुख्यशिष्यकताष्टावधानदर्शनाचमत्कृताः साहिपादाः 'श्रीगुरूणां बहुगौरवं चक्रुः । तदा केनचिद् भट्टेन 'अमी जना जगदीश्वरं सूर्य गगां च न, मन्यन्ते' इत्युक्त श्रीसाहिसमक्षं पञ्चशतमट्टैः साई श्रीगुरुभिर्विवादः प्रारेभे। यं शेवाः समुपासते शिव इति ब्रह्मेति वेदान्दिनो यौद्धा चुद्ध इति प्रमाणपटवः फर्मेति मीमांसकाः । भईनित्यय जैनशासनरताः कति नैयायिकाः सोऽयं वो विदधातु वान्छितफलं त्रैलोक्यनाथो हरिः ॥ १॥ 80 ·परिशिष्टम्। . - इति श्रीहनुमन्नाटकोक्तैन । तथा- अधाम धाम धामेदं वयमेव स्वचेतसि । यस्याऽस्तव्यसने प्राप्ते त्यजामो भोजनोदके ॥ २ ॥ तथा गहोदकं विना नास्माकं देवप्रतिष्ठा, स्यात् । इत्यादियुक्तिभिस्तदा भट्टा विजितास्तेन श्रीसाहिपादा- स्सप्रसादाः श्रीगुरूणां कालीसरस्वती इति विरुदं दत्तवन्तः । गो-वृष-महिप-महिपीवैध-मृतद्रव्याऽऽदान- वन्धरोध-निषेधरूपपड्जल्पस्फुरन्मानं श्रीसाहिभिर्दत्वा लाभपुरेऽत्यामहेण चतुर्मासिकद्वयं श्रीगुरूणां कारितम् , 5 तेवः श्रीहीरविजयसूरिभिरवाघावशाद् विजयसेनमुखानिर्यामनामिच्छद्भिराकारिताः । श्रीसाहिपादानापृच्छय श्रीसूरयश्चतुर्मासिकमध्येऽपि चलन्तः पट्टननगरं प्रापुः । तदा सं० १६५२. वर्षे , भाद्रसितैकादश्यां प्रातर्जातं श्रीहीरसूरीश्वरस्वर्गमनं श्रुत्वा तत्रैव तस्थुः, भट्टारकत्वेन सुमुहूर्त समहोत्सवं श्रीगुरुपट्टमलश्चक्रुः । ततः क्रमेण श्रीगुरुभिः- स्तम्भतीर्थे राजिआ-वजिआऽऽख्यकारितां श्रीचिन्तामणिपार्श्वविम्वप्रतिष्ठां कृत्वा .सं० १६५४ वर्षे अहम्मदावादे भूमध्यान्निर्गतश्रीविजयचिन्तामणिपार्श्वविम्वस्य शकन्दरपुरे स्थापना चक्रे, तथाऽहम्मदपुरे सा० 10 मोटाकारिता तथा सा० लहुयाऽऽख्यकारिता च प्रतिष्ठा विदघे । समये च लाडोलिग्रामें सूरिमनध्यानं विधाय श्रीस्तम्भतीर्थे श्रीविजयदेवसूरीणां सूरिपदं दत्त्वा पत्तननगरे तेषां गणानुज्ञा नन्दि श्रीगुरवः कृतवन्तः, तत्र च पञ्चसप्तत्याद्यॉलाईत्प्रतिमानां पदप्रतिष्ठाश्च । तदा सङ्घपतिहेमराजसो मरुस्थलीतः श्रीशत्रुञ्जयतीर्थयात्रार्थ प्रजन्, सप्तशताश्ववारकटकद्वादशशतशकटंसंयुक्तः श्रीगुरूंस्तत्राभ्येत्य वन्दितवान्, स्वर्णरूपमुद्राभिरविवाँश्च । तदर्शनाद् राजनगरवास्तव्य-सा० -सूराऽऽख्यः श्रीगुरूपदेशेन मार्गे प्रतिश्राद्धगृहं महमुदिकालभनिकां कुर्वन् 15 श्रीअर्बुदाचल-श्रीराणपुरोदितीर्थेपु मरुदेशेऽनेकनगरसङ्केन समं तीर्थयात्रां विधाय निर्विघ्नं प्रत्यागत्य श्रीगुरून् ननाम । तद्वत्सरे श्राद्धैलक्षमहमुदिकाव्ययश्चक्रे । तदनु श्रीगुरवो राजधान्यपुरे प्रतिष्ठाद्वयम् , प्रतिष्ठात्रयम् , गन्धारवन्दिरे प्रतिष्ठाद्वयं विधाय सुराष्ट्रदेशे विजहुः । वत्र चतुर्मासकत्रयं प्रविष्टाष्टकं श्रीसिद्धाचल- श्रीगिरनारप्रमुखमहातीर्थयात्रास्तत्रत्यसङ्ग्रेन सह कृतवन्तः । ततो हल्लारंदेशे नवानगरे चतुर्मासी विधाय तदेशपति, जामराजोऽपि धर्मोपदेशैः श्रीगुरुभिः प्रमोदितः । इत्येवं नानादेशविहारैः भूतलं पवित्रयन्तः श्रीगुर- 20 वोऽनेकजीवान् प्रत्ययुधन्, पञ्चाशजिनप्रतिष्ठाश्चक्रुः । अष्टौ वाचकपदानि, सार्धशत पण्डितपदानि ददुः । द्विसहस्रयतिपरिवृताः सवाईश्रीहीरविजयसूरय इति विरुदं विभ्राणाः श्रीविजयसेनसूरयः प्रवचन बहूनि वर्षाणि प्रभावयामासुः । प्रान्ते च विजयदेवसूरीश्वरान् विश्वलनगरे च सदाऽऽप्रहात् समनुज्ञाप्य स्वयं श्रीस्तम्भतीर्थे सर्वाविचारा- लोचनपूर्व कृतानशनाः समाधिना सं० १६७१ वर्षे ज्येष्ठसितैकादश्यां श्रीगुरवः स्वर्गमलञ्चकुः । तत्राऽद्यापि 25 बहुवित्तव्ययेन सङ्घकारितं स्तूपं जयतीति गाथार्थः ॥१॥ तप्पट्टे सूरसमो सहितमो विजयदेवसूरिगुरू । साहिजहांगीरेणं महातवस्सि चि बड""हो"॥२॥ तप्पट्टे इति–तपट्टे प्रकाशकस्यात् सूर्यसमः तपस्तेजसा पष्टीनमः श्रीविजयदेवसूरिनाम्ना गुरुयंभूय । किंविशिष्टः १ साहिना पातिसाहिना श्रीअकव्यरभूपालजन्मना श्रीजहांगीरेण महातपा इति वनामा इत्यने- 80 नाऽऽस्य सुरेः तपःप्राधान्यं व्यक्षितम् । अनेकशः पष्ठाष्टमादिमि विंशतिस्थानकायुत्कृष्टवपंचरणात् यावत्रीय- पुनः स्तम्भतीथे ·. 1 महोपाध्यायमेघविजयगणिरचिवम् मुपवासाऽऽचाम्ल-निर्विकृतिक-स्थानभक्तपानरूपनियतपःकरणात् तस्य च प्रमोर्विक्रमात् सं० १६३४ वर्षे ईहरदुर्गे वृद्धोपकेदा-ओठतवालगोभृत् सान्धिरा तगार्या रूपा, तयोहे जन्म । सं०.१६४३ ; वर्षे जनन्या सह दीक्षा । सं० १६५५ वर्षे पण्डितपदम् । सं० १६५६ वर्षे वैशासशुक्लषष्ट्या उपाध्यायपदपूर्वमाचार्यपदम् । सं० १६७१ वर्षे भट्टारकपदम् । सं० १७१३ वर्षे श्रीऊनानगरे आपाढदेवशयनकादश्यां प्रातःकालेऽष्टमभक्तेन 5 स्वर्गप्राप्तिः । तत्र स्तूपं . भणशाली-रोयचन्द्रकारितं श्रीहीरगुरोर्मुख्यरतूपपाधै समुद्रतीरेऽस्ति । तस्य मंगवतो द्वितीयवर्गोचरदिशि देवत्वेनावतरणम् । इष्टदेवेन निजाराधकानामुक्तं श्रद्धेयमेव । यो नाम्ना देवः सर्वत्र नर- देवमान्यः । प्रकृत्याऽपि देवपट्टादर्शादिपु देवाऽऽराधका देवसांनिध्यवान् । अतस्तदुकस्य, युक्तत्वात् । अत एव देवशयनकादश्यां देववेलायां स्वर्गतिरिति । एतपरित सरतरमतीय-श्रीवाचनाचार्य-श्रीवल्लभकृत-विजयदेवमाहात्म्यकाव्यात् तथा मत्कृतमाघसमस्यारूप- 10 देवानन्दकाव्याद् ज्ञेयम् । समासस्त्वेवम्- श्रीमतामेवेषां गुरूणां सूरिपदोत्सवे स्वम्भतीर्थेऽनेकदेश-प्राम-नगरसङ्काऽऽहानेन सप्तशतीमुनिपरिवृतान् विजयसेनसूरीन् बहुधा विज्ञप्य स्ववेश्मनि द्विघाऽपि विमानश्रियं दधाने सुपर्वशोभाभासुरे प्रचण्डमण्डपाहम्बरेण विचित्रराजयादित्रनिर्णोपर्नभसि गर्जति सति सर्वसहभोजनपरिधापनादिभिः श्रीमल्लनामश्रेष्ठिना स्वभात्सोमा वितेन दासहस्ररूप्यफव्ययेन महती प्रभावना चक्रे । सुमुहूर्चे श्रीगुरुभिः सूरिपदं प्रदाय श्रीविजयदेवरिरिति 15 माम संदघे । यदा पुनस्तदुत्सनिमित्तमेवाष्टसहस्ररूप्यकव्ययेन ठक्कर कीकाऽऽख्येन प्रतिष्ठा कारिता पुनश्चैषां सं० १६५८ वर्षे परीक्षफसहस्रवीरेण पञ्चसहस्रमहमुदिकान्ययेन चोत्सवपत्तने गणानुज्ञानन्दिमहो महाम् जसे । वथा श्रीविजयदेवसूरिभिः प्रतिष्ठाद्वयं राजनगरे, प्रतिष्ठाचतुष्टयं पत्तने, प्रतिष्ठात्रयं स्तम्भतीर्थे सातिशय. महोत्सवपूर्व पके। इलादुर्गे च कल्याणमल्लराजप्रयोधनात् तत्समास्थिवान् महान् पं० श्रीपासांगरेगणिनामाऽऽसादानेन 20 जापयित्या राजाऽऽमहात् पत्र चतुर्मासी चक्रे । तदा प तत्रत्यगिरिंसिरसि प्रमुपदेशात् पीठपभदेवषिम् नवीनपैसोद्वारपूर्व पार्नटीपट्टे महदाडम्वरेण प्रतिष्ठायां श्रीगुरुभ्य एव प्रतिष्ठाप्य स्थापयामास । अत्रान्वरे सं० १६७३ वर्षे कतिचिदुपाध्यायः संभूय फतिचिल्लोकान् स्वायत्तीकृत्य आमहबुद्ध्या स्वकी- यमवं प्रादुष्कृतम् । तन्मवयासिते प स्वकीये माय द्वे सा० देयचन्द्रेण स्तम्मतीर्थवास्तव्येन मृत्वा देवीभूतन भन्मतमानेमनवारायां पाषाणयरया संतयं 'अहं भययोमा देषचन्द्रः सप्तभिर्देवैः श्रीविजयदेवसूरीणां 25 सांनियं कुर्याणोऽस्मि, उद्रपतीभ्यामप्ययमेव पारम्पयागतः श्रीगुरुः सेव्यः' इत्युक्त्वा श्रीगुरुमके कृते इत्यमुतदेवसानिध्यादनेफशो लोकाः फुमवानि परितत्यशुः । तथा पोपाऽऽस्ययन्दिरपास्तव्य-सा० सोमजीनाम्ना सकुटुम्य पूर्व धर्माद् भ्रष्टं देवीभूय प्रागुक्तवत् प्रयोण्य श्रीगुरोभक परे । सदतिशयप्रयणान्महाराज श्रीजहांगीरपातिसाहिः श्रीसूरीन् सपनुमानमाकार्य श्रीमण्डपापले भीगुरुभिः समं धर्मप्रमादियाा विदघे । पदा मुपासमानदेशनाभवणेन उपसेजोमयमूर्तिदर्शनेन भृशं सुष्टः 50 मीसादिराजोऽयं गुरमहावपा इति पिरुदं दयान । घदनुछधयशोपादाः श्रीसूरिपादाः पीसाहिना स्वपमनु- सापिवस्वकीयदक्षिमीयमहापापपादनादिमिः श्रीपन्द्रपालाविसमुद्रमादः सोत्सवं प्रतिपदं सुवर्णमुदाणों ग्गुननेषु शियमानेषु मह पारणारिमार्गणानां मार्गे पारच्छिकदानेन सहर्षमुपाये पादावधारणं पक्का ·दिग्विजयमहाकाव्यम् -परिशिष्टम् । किं बहुना ! श्रीजिनप्रवचनमासादे कलशाऽऽरोपणमिदमद्भुतं मासीसरत् । ततो गूर्जरबा पवित्रीकृत्य सुराष्ट्रादेशे द्वीपवन्दिरे फिरगीपाविसाहिप्रदत्तव्याख्यानानुज्ञापूर्व चतुर्मासफद्वयम् , हल्लारदेशे देशवामिभक्त्यनुरोधेन फतिचि. दिनावस्थानं च कृत्वा खम्भतीर्थे चतुर्मासकं तस्थुः । अत्रान्वरे उपाध्यायपालिका सागरपाक्षिकैश्च क्रियमाणं जनव्युगाहमवेक्ष्य श्रीसावल्यां श्रीगुरखो ध्यानं विदधुः । मासत्रयं ध्यानेनाधिकप्रवृद्धधामानः परेप द्रष्टुमपि दुप्प्रेक्षास्तव प्रतिष्ठाद्वयं चतुर्मासी फत्या इलादुर्गे प्रतिष्ठात्रयं सद्देन समं तद्देशतीर्थयात्रां कृत्वा क्रमेण आरासणे । मूलनायकप्रतिष्ठा धक्रुः । कालान्दरे च इलादुर्गेऽभ्येत्य सा०सहजूकृतमहोत्सवेन सं० १६८१ वर्षे पेशास- सितपट्यां श्रीविजयसिंहसूरीन् यौवराज्येऽस्थापयत् । वदा तद्देशभूपेन रणमल्लचोकीनामकं गिरिगृहं गुरूपदेशा- भव्यचैत्यस्थापनाय सदस्य प्रसादीकृतम् । ततः सीरोह्यां चतुर्मासक करणादनु जायालापुरे समागत्य श्रीगुरुराजा 'सादडीमामे गीतार्थाननुज्ञाप्य लुम्पाकपाक्षिकान् श्रीउदयपुरे राणानीकर्णसिंहसमक्षं सभायां पादपूर्व निरुत्तरान् कारयामासुः । ततः श्रीतपागच्छादिमहती धभूव । तत्र च योधपुराधीश्वर-श्रीगजसिंहराजस्य मुख्यमान्य- 10 श्रीजयमल्लनाम्ना जालोरदुर्गे प्रतिष्ठात्रयमन्तराऽन्तरा चतुर्मासकत्रयं श्रीगुरूणामत्याग्रहेण कारयित्वा स्वर्णगिरी चैत्यं खकारितं प्रतिष्ठापयामास । सं०-१६८४ वर्षे सहस्रशो रूप्यकव्ययेन श्रीविजयसिंहसूरीणां गणानुज्ञानन्दिमहोत्सवः कारितः । बदनु मेहतानगरे प्रतिष्ठाद्वयं विधाय पन्ध्यनगरे चतुर्मासीस्थितान् श्रीगुरुन् श्रुत्वा यन्माहात्म्यश्रयणेन तुष्टो राणा- श्रीजगत्सिंहजीनामा श्रीवरकाणकपार्थयात्रार्थाऽऽगताना लोकानां पोपदशम्यां शुल्कमोचनं धके । पारणायां प15 त्वरितमेव स्वप्रधानझाला-श्रीकल्याणजीकस्य सन्मुसप्रेपणेन श्रीगुरून् दर्शनोत्कण्ठया धाऽऽजुहाय । वतः श्रीगुरुपादाः खमणोरमामे प्रतिष्ठाद्वयम्, देवकुले चैकप्रतिष्ठाम्, ततो नाहीप्रामे पापाटपुरे घेति प्रविष्ठापञ्चकं कृत्वा श्रीउदयपुरे राणाजी[ सहित ] सहामहाचतुर्मासी विदधुस्खदा गुरूपदेशाद् राणाश्रीजगसिंहजी- नाना पतुरो अल्पाः प्रपन्नाः । तद् यथा- [१] अचममृति पीठोला-उदयसागरनामसरोद्वये भीनमहणजालनिषेधः । [२] राज्याभिषेकदिने गुरुयारे जीवाऽमारिः कार्या। [३] जन्ममासे भाद्रपदे प जीपहिंसा न कार्या। [४] मचिन्ददुर्गे श्रीकुम्भाराणाकारितजिनचैत्योद्धारश्य कार्यः । सतोऽत्यन्तं श्रीजिनशासनोन्नतिजी । वदनुक्रमेण गूर्जरपरायां द्वि-श्रीगि यर्षाणि विद्वत्य मुराष्ट्रादेशेन सस्सिद्वापल रैवतकादितीर्थयात्रा महाय. गमनेन कुर्वाणाः परमगुरवः प्रतिष्ठात्रयं धतुर्मासीद्वयं घ फत्या इसारदेशे नयानगरे सरोवरलामाभिधान-15 जामप्रतियोधनेन पतुर्मासी फववन्तः । समान्तरे दक्षिणप्रदेशे फाडदेशे श्रीबीजापुरादिनगरसन श्रीपूम्पपादानामानपनविशतसे प्रेपिता मदम्या भाती चतुरानाम्नी श्रीगुरुन् यपन्दे । प्रतिष्ठां पका महोत्सपेन कारयामास । यपंपतुष्टयं यत्र भीगुरयो विहरन्ति सावत्र त्रान्वियाय । सतो दाक्षिणायसहायामहात् पुनर्जराणायामभ्येय कविचिद्यानि वा स्थित्या दक्षिण विनितीमा 50 अनुपादाः सूरतियन्दिरे समहोत्सव समानमः। 20 . । दि.म.१ ·- 10 १३८ .महोपाध्यायमेघविजयगणिकृतं वत्र च सं०.१६८७ वरमरे समुत्पन्नसागरमतवासितेः श्राद्धः खमतस्य श्रीगुरुमुग्यात् सत्यमिदमिति कथनाय बहुद्रव्यव्ययेनं मीरमोजाऽऽख्यमूपं स्वयशीकय स्वपाक्षिकगीतार्थानाहूय वादः प्रारब्धः । श्रीगुरू- भिरपि सागरमनप्ररूपणा उसूत्रत्वान्न सयेति प्रामाणिकपर्षदि राजसमक्षं गीतार्याननुज्ञाप्य वादेन सागर- पाक्षिकातिरस्कारयाश्चक्रिरे । ततो लब्धजयवादाः- श्रीगुरुपादाः सप्रसादाऽवनिनायकेन सम्मानिवाः परे च परामवं प्रापिता इति 1. तवो दक्षिणदेशे विड्तवन्तः, तत्र वीजापुरेऽन्तरा . चतुर्मासकचतुष्टयीं चक्रुः । श्रीगुरुपादतपोमाहात्म्य. प्रसरयशःपरिमलानुमवेन वनत्यपातिसाहि-श्रीईदलसाहिदेर्शनोत्सुकः श्रीगुरूनाहूय सबहुमानं धर्मस्वरूपं पप्रच्छ । ततः श्रीगुरूणां वचःपीयूपमासाद्य माद्यन्मना यावद् गुरुस्थिति गोवधनिषेधं प्रपन्नवान्, निनप्रवचनमानन्द- मेदुरं रफा स्म। पारणायां च वीजापुराद्यनेकनगरसवेनान्वीयमानाः श्रीगुरवः पयोधितटनिकटस्थ-श्रीकरहेडपार्श्वनाथ- श्रीकलिकुण्डपार्श्वनाथादितीर्थयात्रां कुर्वाणास्तत्तद्देशराजप्रभृतीनं लोकान् धर्मे स्थापयाञ्चक्रुः । . वतश्चावरणावादनगरे चतुर्मासकमेकं सोत्सवं विधाय सानदेशे वानपुरे चतुर्मासकद्वयं सान्तरं चक्रुः । ततः प्रचलय्य सङ्ग्रेन सह श्रीअन्तरीकपार्श्व-श्रीमाणिक्यस्वामितीर्थयात्रां सृजन्वस्तिलिङ्गदेशे गलकुण्डप्रत्यासन्न- भाग्यनगरे पातिसाहि-श्रीकुतुबसाहिना सङ्गत्य तत्समायां तेलङ्गभटान् वादे विजित्य जैनधर्मव्यवस्थापनया 15 श्रीपातिसाहिं प्रमोदितवन्तस्तद्वशानुज्ञाश्च तत्राईत्यतिमानामनेकासा प्रतिष्ठां चक्रुः । एवं च विविधोत्सवैः प्रतिपदं राजप्रबोधादिना सर्वत्र दक्षिणमण्डले विहत्य प्रतिष्ठासप्तकं चतुर्मासकसप्तकं च कृत्वा श्रीमजिन- शासनमयं तन्मण्डलं विदधुः । धीजापुरे सा० देवचन्द्रेण प्रथम प्रतिष्ठा कारिवा | तत्र पोडशसहस्ररूप्यकव्ययश्चक्रे । द्वितीयस्यां प्रविष्टायामष्टसहनीरूप्यकव्ययश्चके । वन पं० श्रीवीरविजयानां सं० १७०१ वर्षे पंन्यासपदं ददुः । दक्षिण 20मण्डले च सर्वाण्यशीतिपण्डितपदानि, एकमुपाध्यायपदं च प्रसादितयन्तः । ततः पुनः सवाऽऽमहाद् गुर्जरात्रां श्रीगुरवः पवित्रीचक्रुः । इतश्च श्रीविजयसिंहसूरयोऽपि गुर्वाज्ञया मम-मेवात-मेदपाटादौ विहृत्य राणाश्रीजगत्सिंहजीनामानं प्रबोध्य विशेषतो जीवदयास देशस्थिवजेनतीर्थेपु सप्तदशभेदपूजाकरणोपदेशादिमिश्च दृढीकृत्य श्रीजिनधर्म प्रभावयन्तः श्रीमरदेशे एका प्रतिष्ठा मेहतानगरे आगरावासव्यपाविशाहिरनव्यवहारिमुख्य-सा० हीरानन्दभार्यया श्राविका- 25 मीन्यभिधानवन्या कारितां निर्माय श्रीकृष्णदुर्गे राठोढवंशीय-श्रीरूपसिंहमहाराजस्य महामात्य-औरायचन्द्र- नानोऽध्याग्रहाचतुर्मासकं चक्रुः । तत्पारणके सहस्रशो रूप्यकव्ययेन मनिगा कारितप्रतिष्टायां बहूनि विम्यानि जिनानां महोत्मवेन प्रत्यविष्ठपन् । तत्रयाऽऽहगपुरादागतेन श्रीमहेशदास-मनिश्रीमुगुणाऽऽहयेन बहुवित्तव्ययपूर्व मुवर्णमुद्रा दिना महोत्सवैन श्रीगुरयो वन्दिताः । ततः क्रमान्माल्यपुर-बुन्दी-चत(व)लेरपाचप्रमुसतीर्थयात्रा संघेन सह कुर्वन्तः 20 श्रीजयतारणनगरे पतुर्मासी विधाय श्रीवर्गगिरो यात्रां कृत्वा क्रमात् श्रीअहम्मदाबादनगरे श्रीगुरून नेमुः। तेः महिताः श्रीपरमगुरवः सं० १७०५ वर्षे इटादुर्गे पत्तनवास्तव्य-श्रा० श्रीवन्या कारितां प्रविष्ट विदधुः । तत्र चतुःपष्टिविबुघेन्द्रान देवसूरय इय स्थापयामामुः । क्रमेण पत्तन-राजनगरादिषु चतुर्मासकारणेन लोकाननुगृह सम्मतीर्थे चतुर्माम्यां तस्थुः । J ·5 दिग्विजयमहाकाव्यम्-परिशिष्टम् । श्रीविजयसिंहसूरीणां सं० १६४४ वर्षे जन्म, सं० : १६५४ व्रतम्, सं० १६७२ चोचकपदम् , सं० -१६८१ सूरिपदम् । ते सूरयः परमक्षमापात्रं यावजीवं गुर्वाज्ञाराधका विवेकाधनेकगुणोदधयोऽष्टाविंशति- वर्षाणि सूरिपदं प्रपाल्य, सर्वातिचारालोचनपूर्वमनशनेन सं० १७०८ वर्षे अहम्मदाबादपार्श्वस्थनवीनपुरे आषाढसितद्वितीयायां श्रीविजयसिंहसूरयः स्वर्जग्मुः। तत्श्रवणाद् भृशं दुःखार्ताः परमगुरवोऽपि संसारानित्यतां विमृश्य क्रमाद् विगवशोका बभूवुः । 'एपां च श्रीगुरूणां तपस्तेजसा देवकृतसांनिध्येन च निरन्तरायतया भूयांसस्तीर्थयात्रासङ्घाः साडम्बराः श्रीशत्रुञ्जयादितीर्थेपु जीर्णोद्धाराश्च जाताः । देवसांनिध्यं चैपां स्फुटमेव मण्डपाचलप्रस्थाने कमाऽऽख्यपरमारम्य भूतार्त्तस्य लोकानां मारणात् पित्रा निगडितस्य • श्रीगुरुवासक्षेपेण सजीभयनात्, एवं राजनगरयास्तव्यवणिक- पुत्रोऽपि सप्तवर्षाणि प्रागमथिलः सोऽपि, तथा मेडतानगरे साधानाऽऽख्यक्षेत्रपालाधिष्ठितश्च यासक्षेपात् प्रादुर्वभूव । एवं चैते भगवन्तः स्वविहारेण गूर्जरात्रा-सुराष्ट्रा-हल्लार-मरु मेदपाट-लाट-दक्षिणदेशेषु धर्मवीजानि 10 वपन्तः तद्देशसुभिक्षादिभवनेन स्फुटतरयुगप्रधानातिशयाः शुद्धाशयाश्चिरं भरतमुवि प्रवचनं प्रभावयामासुः । समये च निजायुःशेपं वर्षचतुष्टयं ज्ञात्वा सं० १७१० वर्षे स्वपट्टे श्रीवैशाखसितदशम्यां श्रीविजयप्रभसूरीन् स्थापयामासुः । तद्व्यतिकरस्त्वनन्तरमेव वक्ष्यते- "सिरिविजयदेवपट्टे पढम जाओ गुरू विजयसीहो । सग्गगए तम्मि गुरू पट्टे विजयप्पहो सूरी" ॥ १ ॥ इति गाथार्थः । तप्पटुंबुजपहकरसरिसो हरिसेण दरिसणिज्जमुहो ।' इगसट्ठियमोऽणुवमो विजयप्पणाम गच्छगुरू ॥ ३ ॥ व्याख्या- तप्पट्टेवुज इति- तस्य श्रीविजयदेवगुरोः पट्टलक्षणेऽम्बुजे प्रकाशकत्वात् , प्रभाकरः 'सूर्यः, तत्सशस्तुल्यः । एकोत्तरपष्टितमः श्रीविजयप्रभनामा गच्छगुरुभगवान् सूरिविजयवान् । किंविशिष्टः ? हरिसेण-हर्पण दर्शनीयमुखः । इत्यनेनास्य नित्यप्रसन्नता ख्यापिता । तया चास्य भगवतो भाग्यविस्फूर्जितस्य 20 नित्योदयत्वं प्रशान्तत्वं च ध्वन्यते । कुपाक्षिकानां प्रत्यर्थिनां मनसाऽप्येतस्य गुरोरहितचिन्तकानां स्वत एप नाशात् ; घनस्याभ्युदये शरमानामिव । यद्वा हरिः कृष्णः सेनायां यस्य स हरिसेनो देवानामिन्द्रः । "सेनाचरीमवदिभाननदानवारिवासेन यस्य जनितासुरमी रणश्रीः" इति नेपधीयकाव्यवचनात् । एवं हरिशब्दस्य तुरग-गजाद्यर्थे हरिसेना नृपाः । अहीनामर्थे धरणेन्द्राद्या नागकुमारा प्राह्याः । तेषामपि दर्शनीय मुखं यस्य स तथा । इत्यत्रार्थे त्रिजगद्वन्द्यत्यं भगवतो दर्शिनम् । पुनः किंविशिष्टम् ? अनुपमोऽतुल्य: 125 एतेनास्य सूरेः सर्वसूरिभ्यो धैर्यौदार्य-गाम्भीर्य-सौभाग्यता-निस्तन्द्रता-पाण्डित्य-क्षमादिगुणानामधिकता ज्ञाप्यते । अस्य च प्रभोः सं० १६७७ वर्षे माधसित-एकादश्यां श्रीकच्छदेशे श्रीमनोहरपुरे वृद्धोपकेशवंश-धोपा- गोत्रभृत् सा० सिवगण-भार्याभानुमतीगृहे जन्म । सं० १६८६ वर्षे दीक्षा । सं० १७०१ वर्षे पंन्यासपदम् । सं० १७१० वर्षे आचार्यपदम् । सं० १७१३ वर्षे भट्टारकपदम् । ते घामी श्रीगुरुपादाः साम्प्रतमपि प्रत्यक्ष: लक्ष्यलक्षप्रभावा नितरां ज्ञानाभ्यास-पुस्तकशोधन-अनेकभव्यजनवियोधनविविधक्रियामममनसो दुस्तपतपन- 30 निजीर्यमाणतमसो गच्छस्य स्मारण-वारणादिविधाभिरधिकश्रियं पुश्णन्तः सत्यसन्धाः कल्पान्नेऽप्यचिचलयाचः स्वप्रतिपन्नगच्छगीतार्थसचाभ्युदयदायिनो विजयन्ते । एतेषां महिमाऽतिमहान्, न फारदर्थेन वर्णयितुं शक्यः । तथाऽपि किश्चिदुच्यते- 15 ·- - चाम् । तत्पारणायां सद्धमुख्य सा० सूरापुत्र-सा० घनजीनाम्ना विज्ञप्य श्रीगुरूणां वन्दनकमहोत्सवः प्रारेभे। महोपाध्यायमेघविजयगणिरचितम् एकस्मिन् समये परमगुरुतपागच्छाधिपाः श्रीविजयदेवसूरयः स्वामिनो जिनशासनपट्टपरम्पराप्रवाई प्रवयितुं श्रीसूरिमन्त्रेण ध्यानं चक्रुः; यदस्मदने कः शासनाधिनाथो भविष्यतीति । तदा च प्रवर्धमानतप:- पूर्ववपावधानाऽऽकृष्टो मन्त्राधिराजाधिष्ठायको देशेऽम्येय नमस्कुर्वन् विज्ञप्तवान् - "स्वामिन् ! अद्यापि शासना. विशीतुर्न दीक्षाऽपि प्रवृचा, भगवतामपि युप्माकं चिरायुष्कता, वत् किमनया चिन्वयाऽधुना ? समये इसेनाऽपि तपसाऽहं स्मरणीयः, तदैवाऽऽगस वक्ष्यामि" इत्युक्त्वा सुरखिरोवभूव । कालान्तरे च स्वकीयपट्टे श्रीजिनशासनस्वामिस्थापनाऽवसरं निभाल्य श्रीगन्धपुरे गत्वा श्रीगुरुभिर्ध्यानं प्रारंभे । तदा तलक्षणादेव मत्राधिष्ठायको देवः समेत्य निवेदितवान्- "हे स्वामिनः! पण्डितः श्रीवीरविजयनामा सौभाग्यनिधिः विघामहोदधिः निरुपधिः चारित्रगुणानामवधिः, अजिबानझविधिः विधिरिव सा... मुवनो- पकारकः, केशव इव पुरुषोत्तमः, नरकान्तछत् कुमोदकः, शिव इव महानती, कामासहनो दक्षजातिस्निग्धः, 10 त्रिदशगुरुरिव निर्मलमतिः, सुमनसामग्रणीरसौ स्वपट्टे स्थाप्यः, यतोऽस्याने महिमा हि मानाधिको भावी" इत्युक्त्वा देवे तिरोभूते श्रीगुरुभिः गाम्भीर्यशालिभिः जनप्रत्ययनाय पहिः शकुनगवेपणादावपि देवोक्तानुवादे दृढीभूते सति राजनगरात् त्वरिताभ्यागत-सा० रत्न-प्रमुसराजनगरीयसङ्घामहेण श्रीस्तम्मतीर्थ-श्रीपचन-श्रीसूरति. वन्दिरप्रमुखानेकदेश-प्राम-नगरसमक्षं श्रीमहावीरस्वामिसातिशयमूर्तेः पुरः पत्रिकाविलोकनाऽऽनन्दितसकल- लोके श्रीगन्धारवन्दिरे विक्रमात् सं० १७१० वर्षे वैशाससितदशम्यां भृगुयासरे पुष्यनक्षत्रे सुमुहूर्ने रङ्गदुत्तन- 15 मण्डपाऽखण्डशोभादिक्षयेवाभ्यागतेषु मुक्तानिकरदम्मानक्षत्रपक्षेपु वाद्यमानविविघाऽऽतोद्याडम्यरेण गर्जयत्सम्बरे दह्यमानासु दुर्जनमनःशकटिकाखिव धूपघटिकासु रसेनाऽऽपूर्यमाणासु सर्वसङ्कप्रमोदवटिकास्विष घटिकासु प्रसरधशोभिरिव पुष्पप्रकरैराकीर्गे भूवलये श्रीवीरपट्टाधिपत्यज्ञापनायेव श्रीवीरजिनभवनाऽऽसन्नदेशे मण्डपेड- भ्यागत्य पं० श्रीवीरविजयाः श्रीविजयदेवरिभिः स्वपट्टे स्थापयाञ्चक्रिरे । तदा साधुश्रीअसईनाम्नः सुतेन भीवर्द्धमानसंज्ञेन स्वमातृसाहिवदेवीसहितेन प्रतिगृहं सरूप्यमुद्रस्यालिकालम्मनिका पतुर्विघसवयनपरिघाप- 20 नादिना भूरिद्रव्यव्ययेन महानुत्सयश्चक्रे । श्रीगुरुणा स्वयं चिन्वितम् , इष्टोपदेशेन उ० श्रीकमलविजयगणिमिर्जा- पिताचार्यपदं प्रदाय श्रीविजयप्रभसूरिः' इति नाम निर्ममे । विजयी जगदाराध्यो यशस्वी प प्रभाववान् । भगवन्नाधवर्णेस्त्वन्नाम्नाऽभूद् विजयप्रभा ॥१॥ तदनु श्रीगुरुः श्रीविजयप्रभसूरिणा सह सूरतिवन्दिरे एकं चातुर्मासकं विधाय, श्रीराजनगरे पतुर्मासी विनाऽस्तोकलोकस्थानाय कमनीयप्रकटपटमण्डपा शून्यदर्शनं मूद्, इतीवाऽऽच्छादिते वियति सुवर्ण- भवर्णचन्द्रोदयप्रभासरेण रात्रिंदिवातीतविमानोपमानतायामुपनठायां जगवि मुसीमनागरि. सत्र न तपनकरप्रचार इतीव सहस्रकरकरेषु भूमिमरशसु विविषयलगाना रामरोरगैः शोभितेषु पटकुलेषु विश्वविप्रान्तिशारदाभ्रपटलेषु इवाऽत्युशमण्डपेषु भगवान् स्वयं स्वतुल्यताशापनार्थ पुरः स्थित्वा मुमुहूर्ते पन्दनकानि सर्वसहसमझं श्रीपरमगुरुणाऽभागि- "ययाऽहं वयाऽयं सर्वसहन व्य:- भावप्रतिविम्यनाद पंग * फनगिरिरिष, ·दिग्विजयमहाकाव्यम् - परिशिष्टम् । १४१ तदा सा० श्रीधनजीनाम्नाऽटसहस्रमहमूदिकानां यशोबीजानामिव प्रभावना चक्रे, सर्वसङ्घपरिधापनिका च। ततश्चैर्फ चतुर्मासर्फ आहम्मदपुरे विधाय श्रीपरमगुरुभिः सहेय श्रीविजयप्रभसूरि... युगादिदेवयात्रायां द्वीपवास्तव्यभणसालीयसा० रायचन्द्रप्रमुखसङ्घन सह.. "नालोच्य सुराष्ट्रासङ्घाग्रहेण श्रीउन्नतपुरमलश्चक्रे । क्रमेण देवशयनैकादश्या.........श्रीविजयप्रभसूरिभिः कृवनिर्यामनाविधयः श्रीविजयदेवसूरयः । खर्जग्मुः । ततः श्रीवीरनिर्गुते श्रीगौतमस्वामीव श्रीपरमगुरो स्वर्गतेऽत्यन्वदुःखाऽऽवेशात् श्रीविजयप्रभप्रमुरपि कतिचिद् दिनानि विमनस्कतया निन्ये । वदनु चतुर्विधसङ्खाग्रहेण संसारस्वभावमनुभाव्य विगतशोकाः सुमुहूर्ते श्रीविजयप्रमसूरिपादाः भट्टारक- पदोद्भूतशोभाप्राग्मारभासुराः श्रीगुरुपर्ट विभूपयामासुः । वहिन एव शिवपुरीदेशे यत्तीनां विहारस्य प्रार वर्षद्वयं यावनिपेधस्य मुत्कलता जाता, तद्वर्धनिका आगवा । तद्व च श्रीद्वीपवास्तव्यसा० नेमिदासनानाऽट- 10 सहस्रमहमूदिकाव्ययेन श्रीगुरुन् सार्धमादाय श्रीशत्रुञ्जयतीर्थयात्रासङ्घो महान् चक्रे । एवं श्रीगुरुभिः सुराष्ट्रायां चतुर्मासदशकं चक्रे । तरप्रभावात् सं० १७१५, सं० १७१५, सं० १७२० वर्षसत्कानयोऽपि दुष्कालाः सुराष्ट्रादेशे न प्रसारमापुः । तच्चिहं तु जीर्णदुर्गादिभ्यो गूर्जरात्रायां धान्यागमनं प्रतीतमेव । सं० १७२३ वर्षे घोघावन्दिरे श्रीजसूनाच्या कारिताऽनेकजिनप्रतिमानां श्रीसूरिभिः प्रतिष्ठा चक्रे । एषु च गुरुपु विपक्षमावमावहन्तः केचिद् घालिशाः स्वत एव लोकापवादविडम्बिता अधुना दृश्यन्ते । 15 ततः श्रीअहम्मदावादनगरसङ्घाग्रहेण श्रीगुरवो गूर्जराबायामाजग्मुः । तत्प्रभावाल्लोकानां सुभिक्षण महान् हो बभूव । इत्यादि परमपणामपां महिमा प्रकट एव । तेन निश्चीयते, एतदाज्ञावर्तित्वमेव उभयथाऽपि शिवाय । सिरिविजयरयणसूरिपमुहेहिं णेगसाहुवग्गेहिं । परिकलिआ पुहविअले सूरिवरा दिन्तु मे भदं ॥४॥ श्रीगूर्जर-मरु-मालव-मेदपाट-मेवात-कच्छ-हल्लार-सुराष्ट्रा-दक्षिणादिदेशेषु श्रीगुरुतपस्तेजसा धर्मकर्माणि निरन्तरं जायन्त इति । सोऽयं वीरपरम्पराप्रणयिनीप्राणप्रियः सक्रियः, जीयात् श्रीतपगच्छपः सुरवरैः संसेव्यमानक्रमः । नाना वीर इति क्षमाधरवरप्रोन्नीतनृत्यक्रियः, प्रत्यक्षं विजयप्रभो गणपतिः श्रीवर्द्धमानप्रमः ॥१॥ श्रीवीरतीयान्विकलब्धराज्यः श्रीवर्द्धमानेन कृतोत्सवश्रीः । देवाभियुक्तोऽभिधयाऽपि वीरः श्रीवीरतीर्थे गुरुरेप जीयात् ॥ २ ॥ श्रीविजयप्रभसूरेरुपासकः श्रीमपादिविजयानाम् । विदुपां शिप्यो मेघः सम्बन्धमिमं लि लेस मुदा ॥ ३ ॥ ॥ इति श्रीपट्टायलिसूत्रोपरिक्षिप्तगाथात्रयविवरणं सम्पूर्णम् ॥ . साम्प्रतं 20 25 ·-- । .. दिगविजयमहाकाव्यान्तर्गतविशेषनाम्नां सूचिः। [अकारायक्षरानुक्रमेण] :- ६.१३४ ४४ १३७ | गौतम ] अकवर [ सम्राद] ३०,३३,३४,१३५ | उद्योतनसरि २९ | खानखाना [ नवाब : अक्षपाद [भाचार्य] ५९ | उदयसागर [ तटाक] १३. खानदेश [ देश] अखह [श्रावक] १४० | उग्रतपुर [ आगरा]. ११ गला [नी] १५,१८,१०९,१०,१॥ अचलगिरि [वीर्य] उपाध्याय [पद] १३० गजसिंह [प] १३७ अजितदेवसूरि २९| उना[नगर] १३६ | गन्धपुर [गन्धार ] -१४१ अतिशीता [नदी] ८ | ऐरावत [क्षेत्र १३ गधार बन्दिर [ नगर ] १३४,१५,१४० भन्तरीकपा [ तीर्थ ] १३८ ओछतवाल [गोत्र] १३६ गलकुण्ड [.] १२८ अपापः [तीर्थ ] २७ | औरणावाद [नगर] १३८ गिरिनार [ तीर्थ ] १३५ अभिनवनगर ३३ कच्छ [देश] १३९,१११ | गुणशिला [वन ] १३० अमरचन्द्र [थाचक] ३५ कचर,] १३७ | गुर्जरात्रा [ देश] भोलापुर [आगरा] कमलविजय [गणि] १४० | गूर्जर, १४१ भदगिरि [तीय] १२६ कमा [श्रावक] १३४,१३९ / गूर्जरत्रा [.] भदाचल [.] १३५ | करहेडापा [तीर्थ ] ३४,१३८ गूर्जरात्रा [.] १३८,१३९,१४७ भवरण: [नगर] ३३ कर्णसिंह राणा] अहमदाबाद [] ३२,३५,१३४, कलिकुण्दपाव [वीर्य ] ३४,110,110 धनीपुर [ घोघा] ३९ १३८,३३९,१५१ कलिन्दिकन्यका [नदी] ९८ | घोघा [नगर] महम्मदपुर १३५,१४, | कल्याणजी [मन्त्री] १३० घोपा गोत्र २३५,१३९ अहिमदवाद[.] ३९) कल्यागमछ [ नृप] १५६ / पत(बोलेरपा [तीर्थ ] आगरा[,] १३० कालन्दिका [नी]. "चतुरा [प्राविका] माघारपुर [प्राम] १३७ कालन्दी [.] १०५] चतुरिका [चतुरा] भारामण [तीर्थ] १३७ कालीसरस्वती [विरुद] १३५चन्द्र [गच्छ]' मानन्दविमलरि ३० काशिकाशी] ८३ / चन्द्रपाल [श्रावक] १३६ भायमहागिरि २८ काशिका [,] ११३ | चन्द्रसूति २८ भायंसुहम्ठी २८/ काशी [नगरी १०,130 पानेर [नगर] ' १३४ माइगपुर [नगर] १३८ कीका [श्रावक] १३६ | जगचन्द्रर्ति २९ इन्द्रजी [ श्रावक] १३४ | कुतुषसाहि [पातसाह ] १३८ जगतसिंह राणा] २२,१३७,१३८ इन्द्रदिघरि २८ | कुम्भा [राणा] १३७ | जम्बू [गणधर] २८ इन्दभूति ६,१३२ कुशस्थल [देश] इंटरदुर्ग १३६ कृपाविजय [मुनि] ८,१२,९० इंदसाहि [पातसाह] १५८ कृष्णदुर्ग - १३० जयतारणी [वीर्य] ईसादुर्ग १३५१५८१३९ कैलाम [पर्यंत] उग्रसेनपुर [भागरा] कोहिमा श्राविका १३४ जियानन्दमूरि उमपन्त [ तीर्थ] १२६ कोशला [देश] "जस् [श्राविका उससुर [क्षेत्र] १३ | क्षत्रियकुण्ड नगर] १३३ जहांगीर [सम्राट् ] उदपनगर ११,५१,५४ सांगपुर *५२ / जावादकपुर उदयनगराधीश [प] १८ खमणोर [ग्राम] १३. जाम [प] ११. ५२,१५.मरसर [गच्छ] १३ जाएन्धर [देश] १. जम्बू[वृक्ष] 1 जम्बूद्वीप १९ जयदेव [सूरि] १०. २८ २९ ·दिग्विजयमहाकाव्यम् - परिशिष्टम् । १४३ ठेला [भट] . " २८ चासोर [दुर्ग] १३७ पमसागरगणि १३६] मानतुन [हि] वीर्णदुर्ग [वीर्य] १४१/ परमार [जाति] १३९ मानदेव [ रि] २८२९ जीव [ श्रावक] ५१ प्रद्युम्नसूरि २९ / मीरमोज [प] १३८ जीवा [जीव] ४४,५६ प्रद्योतनसूरि २८ मुनिचन्द्ररि ज्ञात [वंश २० पंन्यास [पद] १३० मुनिसुन्दरसूति हाला [जाति] १३० प्रभव [गणघर] २८ मेघ [अन्यकार] ११,८३,१४१ टकर [गोत्र] १३६ प्रमास [नगर] १४ मेटता [ नगर] 1३७,१३८,१३९ उपगन्छ- ११. प्रयाग [वीय] १०९/ भेदपाट [देश] ३२,१३८,३९. उपागष्ट १३७,१४०पातिसाहि जिहांगीर] ९९,९९ ) मेदिनीपुर-री [नगरी] पगण ३०,३२,१४,९३ पातिसाहिपुर [आगरा] ९५, मेरु [पर्वत] विलिम [देश] ३४,३० पातिसाहिसदन १८) मेवात [देश] १३० पापा [अपापाः] १३० यदुकुल [वंश] १२५,१३० दक्ष जाति ११० पीलोला [तटाक] ३० यमुना [नी १०९," दक्षिण [देश] ११५ फिरङ्गीपातिसाहि १३० यशोदेवसरि दक्षिणामण्डल [ ] १६,१३८,१३९ | पहानपुर [नगर] ३४,५० यशोमदरि २८,२९ दशास्यपुरी [नगरी] ९०,१०० पल [भद्र १५/ योगशास्त्र [अन्य] दिगविजय [काव्य] बाहुबली 11. योधपुर [ नगर) दिधसूरि दुन्दी [नगर] १३० रणमाटचोकी १३० द्वीप [नगर] ३०,१३,१४१ भद्बाहु [पूर्वधर] २० रन[भावक ११० देवकुरुक्षेत्र] भरत क्षेत्र] १४,१५,१६,९०,116 रनोसरसूति ३० देवघन्द [ श्रावक] ३४,३५,१३६,१३८ १२६,१२०,१२९ रनसानु पर्वत] देवसुन्दरपरि २९ भरत [चक्रवती] रम्यरु [क्षेत्र] २९,३५ भणशाली [गोत्र] १३.101 रविनमसूरि देवानन्दारि] भाग्यपुरी [नगर] ३५ राठौर [] देवानन्द [ काव्य] |माग्यनगर [ माग्यपुरी] १३० रामगृह [नगरी] देवेन्द्ररि .... धनजी [ श्रावक] | मानुमती [भाविद्य] १३९/ राजधान्य [नगर] ११०,११ १३. राजनगर [बहनदावाद] पनाह [ धाविका धर्मोपरि २९ भोटा [श्रावक] १२०० पाना क्षेत्रपाल] १० रातिमा [धाव] नटीपद [नगर] २९) रागपुर [तीय] नरसिंहमूरि २९ मण्डपाचल [वीर्य] १५६, रापचन्द[धायक] नर्मदा [नरी] १३) रापचन्द [महामास] नवादा [नगर ] | मनी [भाविध] १५0 रश्मि [पर्यंत] ३१ रूपसिंह [] मवानगर नधीनपुर मा [v] १२,५१,५८,३५,१८ रुप्यादिपर्वत] भारदपुरी [नगरी] १५९.४ाधाविद्य] १२४ भारायणपुर [नगर] ९८.रूपादिपक १. माहीपुर-माम "महावरा [विद] १९५५मीमामरहि महेशदास [धायक] हिमादि [धार 10 शारी [ग] पचन, पहन [नगर] 1,२२, मार [देश] ५६,10] सामपुरी २३३,५,10,11. मास्यपुर [नगर] देवरि भूपण [ आचार्य] २९ मचिन्द [दुर्ग] १५६ मणिरमसूरि १०२ मथुरा [नगरी] ५५,१३. | मनोहरपुर [नगर] ५. मटय पर्वत] ३.मा [थाव] पिच पर्वत] मीट[.] मेवीप [य] पमित पर १९ माघममता[अन्य] २८ मानिश्पस्वामी [टी] ·-- । ९. । २० ५२ शिव [.] ८ ९. श्रेयांस २९ १४४ महोपाध्यायमेघविजयगणिक हाट [देश] १३९ धीरस्टि २८ | मुधर्मा [गणपर] २८१३२,१५५ छाटोलि [ग्राम] ३५ वृद्धदेवसरि १०] सुनन्दा धामपुर [नगर] २३१,३५ वृद्धोपकेश [शासा] १३४,१,३९ सुमधु(प्रतिष) [सूति] लम्पाक [पक्ष] १३. वैताग्य [पर्वत] १४ मुमतिस्ि २२ वैमार[] 1३० सुमारा परि २० शाकन्दरपुर [नगर मुमेह बन्नसेन २० गोश्वर तीर्थ J१०,११,००,७१,८०,८४ मुराष्ट्रा [ देश ] ३२,१३,१५,१५५ वजीभा [श्रावक] शत्रुक्षय [वीर्य ] १२६,१३५,१३९,१४१ १३०,३९,11 पाध्यनगर १३० शय्यम्भवसूरि २८ सुवर्णशैल [वी] बरकाणक [वीर्य] १३७ शाटिमद्र १३. सुवर्णाचल [सुवर्णशैल] बर्द्धमान [धावक] १४०,१४॥ शिवरी [पर्वत] १५ मुस्थित [सूरि] घलम [उपाध्याय] १२५ शिवपुरी [ सीरोही] सूरतिन्दिर [ नगर] ११,१७,१४० १७,७१,११ मागाभूपति सूरा [श्रावक] १३५,११० वागढमण्डल ५२ शीता नी] सूर्यसूता [यमुना पाणारसी [वीर्य ] १२,११३ श्रीवन्ती [श्राविका ] सोम [भावक] १३८ भादगपुर [मगर] सोमंजी [.] विक्रमभूपति २९ १२२, सोमतिलकसरि सलामसाधु विक्रमपुरि सट्टामपुर ५६ सोमममसूरि विजयदानहि २९ सोमसुन्दरसूरि ३० विजयदेवमाहारम्य [कान्य ] १३५ सम्भूति विजय ।। सौवर्णगिरि [वीर्थ ] बिजयदेवरि २१,३५,१३६, सम्मेववीध-गिरि १२२,१२५,१३० स्तम्भवीर्य १३४, ३५,१३६,१३०, १०,११,१२ १३८,१. २९ स्यूटमद [मरि] २८,१३२ विजयपह मयहतिपुर ४३ विजयमासिकाव्य [ग्रंप सवाइ हीरविजयसूरि १३५ स्वर्णगिरि १३०,१३८ विजयरनिरि १३७ | सहज [श्रावक] विजयसिंहसूरि हनुमघाटक [मन्य] सागर [गच्छ] २९,१२,१३,१३०, १३०,१३८ हरिवर्ष [क्षेत्र] सादडी [प्राम १३७ १३८,१३९ साधिरा [श्राविक] हसार [देश] १३५,१३०,१३९,१४१ विजयसेनसूरि ३१,१६,१३४,१३५,१५६ हिमगिरि विदेहवर्ष [क्षेत्र "साप्सच्छदिकपुर [सादडी] हिमवान् [हिमगिरि] १४,९६ विधापुर वीजापुर] सावली [प्राम] विधाविजय १३. सामन्वमद [सूरि ] हिमादि,] विवुधमभरि २९ साहियदे-देवी [श्राविका] 1३६ विमल गिरि तीर्थ ] ३६॥३० सिदाघल[तीर्थ ] १३५,१३. हीरविजयति विमहशिमरी [] ३९ सिन्धु [नी] १४ हीरसौभाग्य [काव्य] विमलचन्दसरि २९ सिवगण [श्रावक] १३० हीरानन्द [श्रावक] १५ सिंहगिरि [हि] २० हेमराज [ संघपति] विहार [नगरी] १२२,१२४ सीरोही [नगर ] २३७ हेमविमलसूरि धीमापुर नगर] १३७,३८ सुक्तावली [अन्य] १३९ हेमन्त [क्षेत्र] यीरविजय मिजयप्रभसू]ि१५,१३१,१० | मुगुग [ मत्री] १३० ( हेरण्यक [.] ३०,३५] समुद्रसरि ८९ १३९,४०,181 सरस्वती [ नदी ] ३५,३७,५९,१४०, सर्वदेवमूरि प्रथम . ૫૦ १३. हिमोठ.] २८ १३४,१४० हीरगुरु [ सूरि] विश्वळ [नगर] १५

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.