·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·未来来平米米米米米来来来来来来来来来来来来来来来来来来来米米 ॥ॐ श्रीगणेशायनमः॥ ॥ दीक्षितोरणयज्ञेषुविबुधानंदेदायिषु ॥ हरिब्धिसुतावक सोमपीतीपुनातुवः॥१॥अहोरात्राश्रितोधर्मइहवाजसनेयिनाम् ॥निबयतेनिवद्धो यो धर्मशास्त्रनिबन्धिभिः॥२॥तत्रमनुः॥ ॥ब्राह्ममुहूर्तबुद्ध्येतधर्मार्थांचानुचिन्तयेत् ॥कायक्लेशांश्चतन्मूलान्वेदतवार्थमेवच ॥ ब्राह्मोमुहूर्तःसन्ध्यापूर्वदण्डद्वयात्मकः॥तन्मू लान्धमार्थहेतुक्रियानिमित्तकान् वेदतत्वार्थमिति तत्वपदमपन्यायप्रतीतार्थनिवारणा ये वेदतत्वार्थोब्रह्मेत्येके ॥ ब्रह्मपुराणे॥ब्राह्ममुहूर्तेसुस्थेचमानसेमतिमान्नृप॥विशुद्धश्चि न्तयेदर्ममर्थञ्चास्याविरोधिन।अपीडयातयो काममुभयोरपिचिन्तयेत्॥अथ मूत्रपुरी षोत्सर्गविधिः॥ ॥ तत्रविष्णुपुराणे ॥ततःकल्येसमुत्थायकुर्यान्मैत्रंनरेश्वरः॥ नैर्ऋत्या मिषुविक्षेपमतीत्याश्यधिकम्भुवः॥ मैत्रपुरीपोत्सर्गः मित्रदेवताकंपायुसंबंधात् ॥ नैर्ऋ त्यांशयनस्थानात्॥ आपस्तम्बः॥मूत्रपुरीषेकुर्यादक्षिणांदिशंदक्षिणापरांवा॥गतिशे षःदक्षिणापरानैर्ऋती॥तथा॥ अस्तमितेचबहिर्दामादाराच्चावसथान्मूत्रपुरीषयोः कर्म ·आ. १ द वर्जयेत् ॥ आरादूरे आवसथागृहात् ॥वायुपुराणे॥शुष्कैस्तृणैस्तथाकाष्ठैः पत्रैर्वेणुदले नवा॥ मन्मयैर्भाजनैर्वापिअंतीयवसुंधराम् ॥ तृणैःकुशादिव्यतिरिक्तैः॥ काष्ठैः पाला शादिव्यतिरिक्तैः तृणमयाज्ञिकंकाष्ठमित्यापस्तंबवचनात्॥मनुः॥मूत्रोच्चारसमुत्सर्गदि वाकुर्यादुदङमुखः॥दक्षिणाभिमुखोरात्रौसंध्ययोश्चयथादिवा ।। एवञ्चमनुनासर्वकाल व्यापिमुखनियमविधानात्॥प्रत्यङ्मुखस्तुपूर्वाण्हेसायाह्नेप्राङ्मुखस्तथा ॥उदङ्मुख स्तुमध्याह्नेनिशायांदक्षिणामुखः॥इतियमवचनम् ॥ सदैवोदङ्मुखःप्रातःसायाह्नदक्षि णामुखः॥इतिदेवलवचनंचनादर्तव्यं ॥मन्वर्थविपरीताया स्मृतिःसानप्रशस्यते इतिब हस्पतिवचनात्॥अथवा मानवंदिवापदंप्रातर्मध्याह्नपरमितिनविरोधः॥पुनर्मनुः॥ छा यायामन्धकारेवारात्रावहनिवाद्विजः॥यथासुखमुखःकुर्यात्प्राणबाधाभयेषुच॥ रात्राव हनिवेत्युक्तेः सन्ध्यायामुदङ्मुखसनियमएव॥अत्रसांख्यायनगृह्यम् ॥ययेकवस्त्रोयज्ञो पवीतंकर्णेदत्वा द्विवस्त्रतापक्षेतु नियम्यते यतोवाचंसंवीतंसंवीतंनिवीतंअंसयोईयोर्मध्ये १ ·यस्यआच्छादितशिरः नांसोऽवगुण्ठितइति मनुवचनान्निवीतमेवकर्त्तव्यं तच्चटठलंबि तं निवीतमाटष्ठदेशावलंबनं ग्राम्यधम्र्मेष्वितिनिगमपरिशिष्टेदर्शनात् ग्राम्यधर्मोमैथु नम् कडाराइतिवबहुवचनमाद्यर्थे तेनम् पुरीपोत्सर्गपरिग्रहः ॥ तत्रहारीतः ॥घ्राणा स्यवाससावेष्टयित्वा मृदात्रीकण्ठेसमार दक्षिणवाहुपाश्रूकमण्डलुमादाय॥मृद्धात्री मृत्तिकापात्रीं ॥ यमः॥शिरःप्रच्छाद्यकुर्वीतशकुन्मूत्रविसर्जनम्॥मनुः॥नमूत्रंपथिकुर्वी तनभस्मनिनगोव्रजे॥नफालकृटेनजलेनचित्यांनचपर्वते ॥नजीर्णदेवायतनेनवल्मीके कदाचन ॥नससत्वेषुगर्तेषु।मूत्रमितिपुरीषस्याप्युपलक्षणम्॥चितिरग्निचयस्थानंचिता वा॥ नजीर्णदेवायतनइतिदृष्टार्थ काष्ठेष्टकादिपातसंभवात् ॥यमस्मृतौचसर्वदेवायतनइ तिनिषेधोवक्ष्यते ससत्वेषुप्राणिमत्सु तथा॥ ननदीतीरमासाद्यनचपर्वतमस्तके॥पर्वत निषेधादेवपर्वतमस्तकनिषेधेसिद्धे पुनस्तन्निषेधोयत्रापिपर्वतोऽशक्यपरिहारस्तत्रापि मस्तकवर्जनार्थः । देवलः॥ वापीकूपनदीगोष्ठचित्यंभःपथिभस्मसु ॥ अग्नौकाम्येश्म ·आ. me-4-- 来来来来来来来还 शानेचविण्मूत्रनसमाचरेत् ॥ वाप्यादिपदंजलरहितभागनिषेधार्थमम्भसःएथगुपादा नात्।।काम्येप्रकृष्टस्थाने॥ अवचविष्णुः॥ नोषरेनशाङ्कलेनपराशुचौनोद्यानोदकसमी पयोर्नाकाशे॥आकाशेऽसंतदेशे॥तदुक्तंवायुपुराणे ॥ यदाकाशःस्मृतोभीमस्तस्मा नासंटतेक्वचित् ॥ कुर्यान्मूत्रपुरीषवानझुंजीतपिबेन्नवेति ॥ एवञ्चाकाशेअट्टालिकादि स्थितइतिव्याख्यानमशुद्धं ॥ अत्रयमः॥पल्वलानितडागानिनदीप्रस्रवणानिच॥ नग गोमयभस्मानिफालकृष्टानिवर्जयेत् ॥ तुषाङ्गारकपालानिदेवतायतनानिच ॥ राजमा श्मशानानिक्षेत्राणिचखलानिच ॥उपरुद्धोनसेवेतछायांदृश्यञ्चतुष्पथं ॥उदकंचोदका तश्चपन्थानञ्चविवर्जयेत्॥वर्जयेदृक्षमूलानिचैत्यश्वधबिलानिच।उपरुद्धोवेगी पंथानमि त्यनेनैवनिषेधेसिद्धराजमार्गचतुष्पथयोरुपादानंदण्डधारणरूपदृष्टप्रयोजनकहलायु धनिबंधेतुसमीपलक्षणोक्ता॥ चैत्योग्रामादिप्रसिदिहेतुर्महावृक्षःश्वधंविदीर्णभूभागः।। हारीतः ॥ नचत्वरोपद्वारयोर्मूत्रपुरीषेकुर्यान्नतीर्थनसस्यसंपन्नेनयज्ञियानांक्षाणाम ·味牛牛味佳味米生, %3D स्तात्॥चखरंनानाजनावस्थानदेशःकाकादिबलिस्थानमितिकेचित्॥उपद्वारंवारसमीपं तीर्थेपुण्यदेशे जलावतरणमार्गइत्येके॥ आपस्तम्बः॥छायायांमूत्रपुरीषयोःकर्मवर्जये स्वांत्वमेहेत्॥ छायायांपथिकाद्युपजीव्यच्छायायांनोपजीव्यच्छायायामितिस्मृत्यन्त रात्॥स्वान्सवमेहेदिति अनुज्ञाबलाच पुरुषान्तरछायापिनिषिद्धा॥तथा॥नसोपानको मूत्रपुरीषेकुर्यात् ॥अत्रमनुः॥नगछन्वापिचस्थितइति ॥ स्थितऊर्द्धः॥शंखलिखितौ॥ना नंतर्वासाः कुर्यात् ॥ मूत्रपुरीषेइतिशेषः । गौतमः ॥ नवाय्वग्निविप्रादित्यापोदेवतागा श्वपश्यन्मूत्रपुरीषामध्यान्युदस्येत् ॥ देवताविष्ण्वादिप्रतिमाः अमेध्यानिश्लेष्मादीनि ॥अत्रयाज्ञवल्क्यः॥ नप्रत्यर्काग्निगोसोमसन्ध्याम्बुस्त्रीद्विजन्मनइति ॥ अत्रसांख्या यनगृह्यं ॥ नादित्याभिमुखोनजघन्येनिंद्यस्थाने हन्तिमेहयतःप्रज्ञाप्रतिपंथानमेवच॥ विष्णुपुराणे॥तिष्ठेन्नातिचिरंतत्र ॥तत्रमूत्रपुरीषस्थाने॥हारीतः ॥लोष्ठेनप्रमजीत शु ककाष्ठेनवाप्रमजीत ॥ गुदलिंगेइतिशेषः।।लोष्ठेनेतिशुष्ककाष्ठाभावे॥नपर्णलोष्ठाश्म ·7 आ. दशे. ॥ भिर्मूत्रपुरीपापकर्षणंकुर्यादिति गौतमनिषेधात् ॥ व्यासः॥नाइममूलफलांगारैरुन्म जेन्नास्थिबर्हिषा॥आपस्तम्बः॥ आर्द्रानोषधिवनस्पतीनाछिद्यमूत्रपुरीषयोः प्रेसन कर्मवर्जयेत् ॥अथशौचम् ॥ मनुः॥ गृहीतशिश्नश्चोत्थायमृद्भिरभ्युद्धृतैर्जलैः॥ गंधलेप क्षयकरंशौचंकुर्यादतंद्रितःअतंद्रितोऽनलसः॥एतच्चऋष्यन्तरविहितसंख्यानुवादार्थम् अतोगंधलेपक्षयादेवशौच॥ संख्यादिनियमस्त्वदृष्टार्थइतिव्याख्यानमशुद्धाशुद्धिमभी प्सतेतिश्रवणाञ्च ॥ब्रह्मपुराणे॥उद्धृतोदकमादायमृत्तिकांचैववाग्यतः॥उदङ्मुखोदि वाकुर्याद्रात्रौचेदक्षिणामुखः॥ मृत्तिकाग्रहणंकण्ठासक्तमृदात्रीतःहारीतानुसारात्॥तद संभवेन्यतोपिकुर्यात्॥शौचमितिशेषः॥ यमः॥आहरेन्मृत्तिकांविप्रःकूलात्ससिकतांतथा नाखूत्कृष्टान्नवल्मीकात्पांशुलानचकर्दमात्॥नमार्गान्नोखराञ्चैवशौचशिष्टापरस्यया॥ विप्रइतिशौचकर्तृमात्रोपलक्षणं कूलादितिचशुद्धदेशोपलक्षणं॥विष्णुपुराणे॥वल्मीक मूषकोत्खातांमृदमन्तजलात्तथा ॥ शौचावशिष्टांगेहाच्चनादद्याल्लेपसंभवां॥अन्तःप्राण्य प ·वपन्नांचहलोत्खातांचपार्थिव॥ परित्यजेन्मृदस्खेताः सकलाशौचसाधन॥अन्तःप्राण्यव पन्नांसकीटां॥अथब्रह्मपुराणे॥सुनिर्णिक्तेमृदंदद्यान्मृदंतेखापएवहि॥सुनिर्णिक्तेकेवलज लप्रक्षालिते॥ तथाचगौतमः॥गंधलेपापकर्पणेशौचममेध्यस्यतदद्भिःपूर्वमृदाचेति ॥ एवं चसुनिर्णिक्तपदंकाष्ठादिप्रोञ्छितगुदानुवादकमित्ययुक्तंव्यर्थत्वाच्च अतएवसुनिर्णिक्तेसु प्रक्षालितेपाद्यादाविति कल्पतरुव्याख्यातामनुः॥एकालिंगेगुदेतिस्रस्तथैवैककरेदश। उभयोःसप्तदातव्यामृदःशुद्धिमभीप्सताएककरेवामे॥शंखः।मृत्तिकातुसमादिष्टात्रि पर्वापूयतेयया।अयंचपरिमाणविधिर्गुदविहायबोदव्यः॥अईप्रसृतिमात्रातुप्रथमामृत्ति कास्मृता॥ द्वितीयाचतृतीयाचतदीपरिकीर्तिता॥इतिदक्षेणगुदेपरिमाणान्तरविधाना त्॥अत्रच लिंगेमृत्तिकाद्वयं गुदेपंच सप्तवामकरे चतुर्दशविंशतिर्वात्रिंशद्वाहस्तद्वये चतु दशषोडशवामृत्तिकाःस्मृत्यंतरेविहितास्ताश्चलेपानुत्तिशंकायांबोद्धव्याः॥अन्यथामा नवकल्पएव वहुभिःसंवादान्मानवपक्षेऽपिवामकरएठेषण्मृत्तिकादेयाः॥षष्ठतइति * ·****** *** दर्श. आ. . हारीतवचनात् ॥ अत्रयमः॥तिस्रस्तुमृत्तिकादेयाःकृत्वातुनखशोधनं ॥ हस्तयोरितिश षः॥एवंचपुनःसप्तमृत्तिकाइतिब्रह्मपुराणीयंलेपशंकायां॥पुनर्यमातिस्रस्तुपादयोर्देयाः शुद्धिकामेननित्यशः॥तिस्रइतिप्रतिपादम्॥ एतच्चात्यंतशंकायामन्यथातुप्रतिपादमेकै का पादयो इतिब्रह्मपुराणात्॥ मनुः॥ एतच्छौचंगृहस्थानांद्विगुणंब्रह्मचारिणां ॥त्रि गुणंतुवनस्थानांयतीनांतुचतुर्गुणं ॥इदंतुद्वैगुण्यादिसंख्यामात्रे तदनंतरमेवाभिधानात् न्यूनाधिकंनकर्त्तव्यंशौचंशृद्धिमभीप्सतेतिदक्षोक्तं संख्यापरिमाणोभयपरंविशेषाभावा त्॥एवंच॥यावत्साध्वितिमन्येततावच्छौचविधीयताप्रमाणंद्रव्यसंख्यावानशिष्टैरुपदि श्यते॥इतिदेवलवचनंचातुराश्रम्यादन्यत्र तत्रसंख्यादेरश्रवणात् उदकविषयंवा ॥दात व्यमुदकंतावद्यावात्स्यान्मृत्तिकाक्षयइतिदक्षेणोक्तत्त्वात् ॥ आपस्तम्बः॥ अह्निशौचंय थाप्रोक्तंनिश्यतुतदिष्यते॥पथिपादस्तुविज्ञेयआर्तःकुर्याद्यथावलं॥ऋष्यशृंगः॥य स्मिन्स्थानेकृतंशौचंवारिणातञ्चशोधयेत्॥नशुद्धिस्तुभवेत्तस्यमृत्तिकायोनशोधयेत्॥मूत्र ****** ** ·मात्रोत्सर्गेदक्षः॥ एकालिंगेतुसव्येत्रिरुभयोर्मुड्वयंस्मृतं ॥ बौधायनः॥ मूत्रवद्रेतसःसमु त्सर्गे॥देवलः॥धर्मविदक्षिणंहस्तमधःशौचेनयोजयेत् ॥ तथैववामहस्तेननाभेरूईन शोधयेत् ॥प्रकृतिस्थितिरेषास्यात्कारणादुभयक्रिया॥कारणाद्रोगादेः उभयक्रियाद क्षिणहस्तेनाधःकायशोधनवामहस्तेनऊ कायशोधनम्॥शौचानंतरं॥हारीतः॥गोम येनमृदावाकमण्डलुंपरिमृज्यपूर्ववदुपस्टश्यादित्यंसोममग्निंवावीक्षेत ॥अत्रदिवाआ दित्यरात्रौसोममुभयोरभावेऽग्निमितिबोदव्यम॥ब्रह्मपुराण। पादयोर्दैगृहीत्वाचसुप्रक्षा लितपाणिना॥त्रिराचम्यततःशुद्धःस्मृत्वाविष्णुंसनातनं ॥अत्रशंखलिखितौ॥आचम्ये शानंमनसाध्यायेत् ॥व्यासः॥शौचंकलामूत्रोच्चारौनपश्येत् ॥ दृष्ट्वादित्यमग्निंसोमवाप श्येत् ॥ अत्रवसिष्ठेनगोब्राह्मणदर्शनमधिकमुक्तम्॥ ॥अथाचमनविधिः॥ ॥ तत्र देवलः ॥ प्रथमंप्राङ्मुखःस्थित्वापादौप्रक्षालयेच्छनैः ॥ उदङ्मुखोवादैवत्येपैतृकेद क्षिणामुखः॥शिखांबद्दावसित्त्वा द्वे निर्णिक्तवाससीशुभे ॥ एवमेतदर्शनात्प्रत्यक्पादाव ·आ. ५ सेचनमित्यापस्तंबीयं पश्चिमाभिमुखत्वंकेवलपादप्रक्षालनविषयं।तथा। इत्येवमद्भिरा दर्श. जानुप्रक्षाल्यचरणौटथक् ॥ हस्तौचामणिबंधाभ्यांपश्चादासीतसंयतः ॥ अथापःप्रथ मात्तीर्थादक्षिणात्रिःपिबेत्समम् ॥अशब्दमनवस्रावमबहिर्जान्वबुद्बुदम्॥आजान्विति अध्वभ्रमणादिनातत्पर्यंतमशौचे॥आजंघाभ्यां पादावितिहारीतोक्तेः॥ अत्रभविष्य पुराणे ॥ समौतुचरणौकृवातथाबद्दशिखोप ॥ तथा ॥ धनांगुलिकरंकृत्वाएकाग्रःसु मनाद्विजः॥ नरसिंहपुराणे ॥ दक्षिणंतुकरंकृत्वागोकर्णाकृतिवत्पुनः ॥ त्रिः पिवेद्वीक्षि तंतोयमास्यंद्विःपरिमार्जयेत् ॥ मनुः॥ ब्राह्मणविप्रतीर्थेननित्यकालमुपस्पृशेत् ॥काय त्रैदशिकाभ्यांवानपित्र्येणकदाचन ॥ विप्रइतिआचमनकर्तृमात्रोपलक्षणम् ॥ आचम नोद्देशेनतीर्थाभिधानात् कायंप्राजापत्यं त्रैदशिकंदैवं अत्रसम्भवेब्राह्मतीर्थेनैवाचमनं नित्यकालमितिश्रवणात् ब्राह्मणादिनाब्राह्मतीर्थावरोधेकायत्रैदशिकाफ्यामिति व्यव स्थितोविकल्पःपित्र्यंतुसदानिपिद्धं ॥ नपित्र्येणकदाचनेत्यभिधानात् ॥ याज्ञवल्क्यः॥ ५ ·कनिष्ठादेशिन्यंगुष्ठमूलान्यग्रंकरस्यच ॥ प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्यनुक्रमात् ॥ दे शिनीतर्जनी ॥ हारीतः ॥ अन्तरूवार्हस्तौकृत्वात्रिरथाशब्दपिबेत् ॥ याज्ञवल्क्यः ॥ अद्भिस्तुप्रकृतिस्थाभित्नाभिः फेनबुहुदैः॥हत्कंठतालुगाभिश्चयथासंख्यंद्विजातयः॥ शुद्ध्येरन्स्त्रीचशूद्रश्चसकृत्स्टष्ठामिरंततः॥अन्ततओष्ठप्रांततः॥आपस्तम्बः॥भूमिगता स्वप्स्वाचम्यप्रयतोभवति॥यहा प्रयतआचामेभूमिगतास्वितिउद्धरणस्थानमपेक्षितं उ दृत्यपरिप्लुताभिरद्भिरितिशंखवचनात् ॥ गौतमः॥शुचौंदेशेआसीनोदक्षिणबाहुंजान्वं तरेकृत्वायज्ञोपवीत्यामणिबन्धात्पाणीप्रक्षाल्यवाग्यतोहृदयस्टशस्त्रिश्चतुर्वाअपआचा मेत्॥ पादौचाफ्युक्षेतखानिचोपस्पृशेत् ॥ शीर्षण्यानिचमूईनिदद्यात् ॥ हृदयस्प्टशइति ब्राह्मणपक्षे चतुर्वेतित्रिराचामतोऽपरितोषपक्षे एवंचतुर्वैतिफलभूमार्थमितिव्याख्यानम शुद्ध कल्पनाप्रसंगात् खानिइन्द्रियाणि उपस्पृशेदपइत्यन्वीयते॥तदुक्तंगोभिलगृह्ये इन्द्रियाण्यद्भिः संस्पृशेत् अक्षिणीनासिकेकर्णाविति॥मनुरप्याह ॥ खानिचैवंस्पृशेद ·आ. दशे. द्भिरिति॥दक्षः ॥प्रक्षाल्यहस्तौपादौच त्रिःपिवेदम्बुवीक्षितम् ॥संवृत्यागुष्ठमूलेनद्विः प्रमृज्यात्ततोमुखं ॥ संहत्यतिसृभिः पूर्वमास्यमेवमुपस्पृशेत् ॥ अंगुष्ठेनप्रदेशिन्याघ्राणं पश्चादनंतरं । अंगुष्ठानामिकाभ्यांचचक्षुःश्रोत्रेपुनःपुनः॥ कनिष्ठांगुष्ठयोनाभिहृदयतुत लेनवै॥सर्वाभिश्चशिरः पश्चाबाहूचाग्रेणसंस्टशेत् ॥ तिसृभिस्तर्जनीमध्यमानामिका भिः अत्रघ्राणस्यचक्षुषःश्रोत्रस्यचस्पर्शनंपुटद्वये तदभिप्रायेणपुनःपुनरिति बाहुस्पर्शनं चांसदेशे।तथाचशंखातर्जन्यंगुष्ठयोगेनस्टरोन्नासापुटवयं ॥ अंगुष्ठमध्यमायोगेस्पृशे नेत्रद्वयंततः ॥ अंगुष्ठानामिकायाश्चयोगेनश्रवणेस्पृशेत् ॥ कनिष्ठांगुष्ठयोगेनस्पृशेत् स्कंधद्वयंततः॥इन्द्रियस्पर्शनानंतर।भविष्यपुराणे॥यद्भूमावुदकंवीरसमुत्सृजतिमान वः॥वासुकिप्रमुखान्नागांस्तनप्रीणातिभारत ॥ देवलः ॥सोपानकोजलस्थोवामुक्तके शोऽपिवाद्विजः।उष्णीषीवापिनाचामेहस्त्रेणोद्वेष्ट्यवाशिरः॥नगछन्नशयानश्चनचलन्नप रान्स्टशन्।नहसन्नैवसंजल्पन्नात्मानंचैववक्षियन्॥केशान्नीवीमधःकायमस्पृशन्धरणी ************ ·来来来米米米米米 मपि॥ यदिस्पृशतिचैतानिभूयःप्रक्षालयेत्करम्॥आत्मानंहृदयंवीक्षयन्नितिस्वार्थेणिच्॥ अधःकायोनाश्यपेक्षया॥व्यासः॥ शिरःप्राटत्यकण्ठंवामुक्तकक्षशिखोऽपिवा॥अकृता पादयोःशौचमाचांतोऽप्यशुचिर्भवेत् ॥अत्रब्रह्मपुराणे॥कण्ठशिरोवाप्रावृत्यरथ्यापणग तोऽपिवा॥ आपणःक्रयविक्रयभूमिः॥प्रचेताः॥नानंतर्वासानशब्दकुर्वनचामध्येअन न्तर्वासाअन्तर्वस्त्रशून्यः॥अत्रगोभिलः॥नांतरीयैकदेशेनकल्पयित्वोत्तरीयकाबौधाय नः॥दानमाचमनंहोमभोजनंदेवतार्चनम्॥प्रौढपादोनकुर्वीतस्वाध्यायंपितृतर्पण।आ सनारूढपादस्तुजानुनोर्जघयोस्तथा ॥ कृतावसिक्थिकोयश्चप्रौढपादःसउच्यते ॥म रीचिः॥नबहिर्जानुर्नबरयानासनस्थोनचोत्थितः॥नपादुकास्थोनान्यचित्तःशुचिःप्रय तमानसः॥तथा॥भुक्तासनस्थोप्याचामेन्नान्यकालेकदाचन ॥गोभिलः॥जानुभ्यामू ईमाचम्यजलेतिष्ठन्नदुष्यति॥पैठीनसिः॥अन्तरुदकमाचान्तोऽन्तरेवशुद्ध्यति।बहिरु दकमाचान्तोबहिरेवशुद्धोभवति ॥ तस्मादन्तरेकंपादंकवाचामेत्सर्वशुद्धोभवति॥व्यासः ·आ. अपःपाणिनखाग्रेणआचामेद्यस्तुवैद्विजः॥ सुरापानेनतत्तुल्यमित्येवमृषिरब्रवीत् ॥बौ , दर्श. धायनः॥पादप्रक्षालनेनोच्छिष्टेनचनाचामेत् यद्याचामेत्किंचित्तुभूमौस्रावयिखाचामेत्॥ आपस्तम्बः ॥नायुदकशेषेणट्थाकर्माणिकुर्वीत॥आचामेद्वापाणिनासंक्षुब्धेननैकपा ण्याऽऽवर्जितेननाचामेत् ॥तथा ॥नवर्षधारास्वाचामेत् ॥नप्रदरोदकेननतप्ताभिश्चाका रणात्॥प्रदरोविदीर्णभूभागः॥अकारणात रोगादिव्यतिरिक्तेन ॥अतएववसिष्ठः॥प्र दरादपियोग्यास्तागोतर्पणायाःस्युः॥नवर्णरसदुष्टाभिर्याश्चस्युरशुभागमाः॥अत्रशंख लिखितौनशूद्राशुच्येकपाण्यावर्जिताभिः॥ अत्राशुचिनाएकपाणिनापरेणावर्जितंज लंनिषिदंशूद्रसाहचर्यात्॥मूत्रपुरीषेकुर्वन्दक्षिणहस्तेगृहातिसव्यआचमनीयमितिबौ धायनेनवामकरेकमण्डलुधारणविधानाञ्चेतिप्रपंचितंछंदोगाहिके॥ अथाचमननिमित्ता नि।तत्रपैठीनसिः॥उच्छिष्ठरतोविण्मूत्रसंस्पृश्योन्मज्याचम्यप्रयतोभवति त्रिःप्रक्षाल्य चतंदेशं॥ आचमनप्रक्षालनयोरर्थक्रमेणपाठक्रमबाधः॥ मनुः॥वसाशुक्रमसृङमज्जा ७ ·मूत्रविटूर्णविण्णखाः॥श्लेष्माश्रुदूषिकास्वेदाद्वादशैतेनृणांमलाः॥ बौधायनः॥आददी तमृदोऽपश्चषट्सुपूर्वेषुशुद्धये॥उत्तरेषुचषट्स्वद्भिःकेवलाभिर्विशुध्यति ॥अत्रप्रक्षालना नंतरमाचमन। तथाचदेवलः॥उच्छिष्टमानवंस्टष्ट्वाभोज्यवापितथाविधं ॥ तथैवहस्तौपा दौचप्रक्षाल्याचम्यशुद्ध्यति॥ यदंभःशौचनिर्मुक्तंक्षितिप्राप्यविनश्यति ॥ प्रक्षाल्याशुचि लिप्तंचसंस्पृश्याचम्यशुध्यति ॥ यदंभइत्यादिशौचइत्यादिजलार्द्रितभूभागसंस्पृश्याशु चिलिप्ताङ्गंच प्रक्षाल्याचम्यशुध्यतीत्यर्थः॥बौधायनः ॥ नीवींवित्रस्यपरिधायोपस्पृशे त्॥आपस्तम्बः ॥ स्वप्नेक्षुवौसिंहाणिकायाअश्रुलंभेलोहितस्यकेशानामग्नेर्गवांब्राह्म णस्यस्त्रियाश्वालंभेमहापथंगवाऽमेध्यंचोपस्पृष्ट्वाऽप्रयतंचमनुष्यं नीवीपरिधायोपस्पृशे त्॥ क्षुवथौहिकायांसिंहाणिकायाअश्रुणश्चस्परों ॥ तथा रिक्तपाणिर्वयसउद्यम्योपस्पृ शेत् ॥शक्तिविषयेनमुहूर्तमप्यप्रयतःस्यात्॥ रिक्तपाणिःशून्यपाणिर्वयसःपक्षिणः उद्य 'म्य पाणिमितिशेषः।। विष्णुः॥पञ्चनखास्थिनिःस्नेहंस्पृष्ट्वाचामेत् ॥चांडालम्लेच्छसंभा ·आ. ८ षणेच॥ हारीतःस्त्रीशूद्रोच्छिष्टाभिभाषणेमूत्रपुरीषोत्सर्गदर्शनेदेवतामभिगन्तुकामआ दर्श. चामेत् ॥ तथारथ्यामाक्रम्यसुषुप्सुः॥तथाजलानुटत्तोनोत्तरेदनुपस्पृश्य॥यमः।उत्तीर्यो दकमाचम्यावतीर्योपस्पृशेत्ततः।यएवं श्रेयसायुक्तोवरुणश्चैवपूजितः॥मन्वङ्गिरोठहस्प तयः॥सुप्त्वाक्षुत्वाचभुत्काचनिष्ठीव्योक्तानृतंवचः॥पीत्वाचयोध्येष्यमाणश्वाचामेत्प्रयतो पिसन्॥संवर्तः॥चौरंरजकंवे[धीवरंनटमेवच॥ एतान्स्टष्ट्वानरोमोहादाचामेत्प्रयतो पिसन्॥ब्रह्मपुराणे॥अधमवर्णस्यसंलापेसुप्तेवादन्तधावने॥ आचम्यप्रयतोभूत्वात तःशुद्धोभवेन्नरः॥अधमवर्णश्चाण्डालादिः ॥ वायुपुराणे॥ निष्ठीवनेतथाभ्यङ्गेतथापा दावसेचने॥ उच्छिष्टस्यचसंभाषादशुच्युपहतस्यच ॥संदेहेषुचसर्वेषुशिखांमुक्त्वातथैव च ॥ विनायज्ञोपवीतेन नित्यमेवमुपस्पृशेत् ॥ उच्छिष्टस्यापिसंस्पर्शदर्शनेचान्त्यज न्मनाम् ॥ सर्वेषुआचमनानाचमननिमित्तेषु विनायज्ञोपवीतेनेतियज्ञोपवीतमोचनमा चमननिमित्तमुक्तं॥अत्रस्नानमध्यपतितान्याचमननिमित्तान्यग्रेवक्ष्यामः॥ ॥अथद्विरा * C 来来来来来 ·米其兵种形形共形拜那来来来。 चमननिमित्तानि ॥ ॥अत्रयाज्ञवल्क्यः॥॥स्नाखापीलाक्षुतेसुप्तेभुक्त्वारथ्योपसर्पणे ॥ आचांतःपुनराचामेद्वासोऽपिपरिधायच॥पैठीनसिः॥कलिलकासश्वासापगमेरथ्याच त्वरश्मशानानिष्क्रम्याचांतःपुनराचामेत् ॥ कलिलंकठिनश्लेष्मा श्वासोऽत्रविकृतः॥अ न्यस्यसदातनखात् ॥ यमः॥सकर्दमेतुवर्षासुप्रविश्यग्रामसंकरं ॥जंघाभ्यांमृत्तिकास्ति स्रः पयांतुद्विगुणाःस्मृताः॥एतत्प्रक्षालनंरथ्याक्रमणनैमित्तिकाचमनात्प्राक्॥ वसिष्ठः॥ आचांतःपुनराचामेहासोऽपिपरिधायच॥ ओष्ठौसंस्टश्यचतथायत्रस्यातामलोमकौ ॥ ॥ आपस्तंबः॥ भोक्ष्यमाणस्तुप्रयतोऽपिद्विराचामेत् द्विःप्रमृजेत् ॥शंखलिखितौ।मूत्र पुरीषष्ठीवनादिषुचशुक्लवाक्याभिधानेषुचपुनरुपस्टशेत् ॥शुक्लंपरुष। अत्रद्विराचमनेपा णिपादप्रक्षालनंसकृदेवदृष्टैक्यात् ॥आस्यमार्जनंपुनरावर्त्तते दृष्टभेदात्॥आस्यस्पर्शा दिकमप्यावर्त्तते अदृष्टार्थखात्॥आचांतस्यपुनराचमनविधानात् सांगस्यैवात्तिः॥अ तएवत्रिरभ्यस्तमाचमनमावर्ततनतुद्विरित्यनेनत्रिरित्यस्यबाधः ॥ ॥ अथाचमना ·आ. नुकल्पविधिः॥ ॥ तत्रमार्कण्डेयपुराणे ॥ ॥ कुर्यादाचमनंस्पर्शगोप्टष्ठस्यार्क दर्श. दर्शनं । कुर्वीतालंभनंवापिदक्षिणश्रवणस्यच ॥यथाविभवतो तत्पूर्वाभावेततःपरम्॥ नविद्यमानेपूर्वेस्मिन्नुत्तरप्राप्तिरिष्यते॥पराशरः॥क्षुतेनिष्ठीवितेचैवदंतश्लिष्टेन्तेतथा॥ पतितानांचसम्भाषेदक्षिणंश्रवणंस्टशेत् ॥अत्रबौधायनः॥आर्द्रतणंभूमिंगोमयंचोप स्टशेत्॥ तत्रापस्तंबः॥ आर्द्रवाशकृत् ओषधिंवाभूमिवा॥शकृद्गोमयं ॥ अथाचमना पवादः।तत्रापस्तंवः॥नश्मश्रुभिरुच्छिष्टोभवति अंतरास्यसद्भिर्यावन्नहस्तेनस्पृशति ॥ ॥वसिष्ठः॥नश्मश्रुगतोलेपः अशुचिरितिशेषः॥गौतमः॥दन्तश्लिष्टेदंतवत्॥अन्यत्र जिहाभिमर्षणात्॥प्राक्च्युतेरित्येके ॥च्युतेरास्त्राववद्विद्यान्निगिरनेवतच्छुचिः॥प्राक् च्युतेरित्येकइतिजिकाश्लिष्टमपिदन्तलग्नंयदिनच्यवते तदाशुध्यतीत्यर्थः॥ तेनदन्तलग्नं जिहास्पृष्ठमाचमनार्थमाकर्षणीयं ॥यदिनच्यवतेतदादन्तलग्नेसत्याचमनंनकर्त्तव्यम् ॥ ॥तथादेवलः ॥ भोजनेदन्तलग्नानिनिर्हत्याचमनंचरेत् ॥ दंतलग्नमसंहार्यलेपमन्येत ·दंतवत् ॥नतत्रबहुशःकुर्याद्यत्नमुद्धरणेपुनः॥भवेदशौचमत्यर्थतणवेधाद्रणेकते ॥ च्यु तेरित्यादि यहन्तलग्नमाचमनोत्तरंच्यवतेतदानाववल्लालावन्निगिरनेवशुध्यति॥तथाव सिष्ठः॥दंतवदंतलग्नेषुयच्चाप्यंतर्मुखेभवेत्॥आचांतस्यावशिष्टस्यान्निगिरनेवतच्छुचिः।। यच्चापीति दंतच्युतमप्यन्नकणादियत् प्रमादावशिष्ठमाचमनोत्तरमुपलभ्यतेतदपिनि गिरन्नेवशुद्ध्यतीत्यर्थः॥ शंखः॥दंतवदंतलग्नेषुरसवर्ज॥ मनुः ॥ नोच्छिष्टंकुर्वतेमुख्यावि पृषोङ्गनयंतियाः॥ अस्यायमर्थः मुखच्युताजलबिंदवोभूमिपतिताः स्टष्टाअपिशुचयः अंगलग्नास्तुरोमद्वयक्छेदसमर्थाआचमनहेतवः॥तथाचपैठीनसिः॥ भूमिगताबिंदवःप रामृष्टाः पूताविनुषःशुद्धा दिलोमक्लिन्नेष्वाचामेत् ॥ तथा॥स्टशंतिबिंदवःपादौयआचा मयतःपरान् ॥भूमिगैस्तेसमाज्ञेयानतैरप्रयतोभवेत्॥ अत्र्यंगिरसौ॥मधुपर्केचसोमेच अप्सुप्राणाहुतीषुच ॥ नोछिष्टस्तुभवेद्विप्रोययात्रेर्वचनंतथा ॥अप्सुउछिष्टतानिषेधात् पीलापइतिनैमित्तिकमाचमनाप्रयतोपीतिश्रवणाचा।एवंचपीलापइत्याचमनविधिभया ·*** आ. दप्स्वित्यपोशनविषयंत्राणाहुतिसन्निकर्षादितिकल्पतरुकारादीनांव्याख्यानमशुद्धम्।" दर्श. शातातपः॥दंतलग्नेफलेमूलेभक्ष्यस्नेहेतथैवच ॥ तांबूलेचेक्षुखंडेचनोछिष्टोभवतिद्विजः॥ फलेकटुतिक्तकषायेजातीफलादौसमाचारादित्याहुः भक्ष्येकटुकषाये॥तथाचात्रलघुहा रीतः॥कषायकटुताम्बूलेभुक्तस्नेहानुलेपने॥ मनुः॥उछिष्टेनतुसंस्टष्टोद्रव्यहस्तःकथंच न॥अनिधायैवतद्रव्यमाचांतःशुचितामियात् ॥द्रव्यमन्नपानादिव्यतिरिक्तं ॥ तथाच बहस्पतिः ॥ प्रचरंश्चान्नपानेषुयदोच्छिष्टमुपस्पृशेत् ॥ भूमौनिधायतद्रव्यमाचम्यप्र चरेत्पुनः॥ अरण्येऽनुदकेरात्रीचौरव्याघ्राकुलेपथिकवामूत्रपुरीषंचद्रव्यहस्तोनदुष्य ति॥शौचंतुकुर्यात्प्रथमंपादौप्रक्षालयेत्ततः॥ उपस्पृश्यतदभ्युक्ष्यगृहीतंशुचितामियात् द्रव्यहस्तोगृहीतद्रव्यःद्रव्यपदंचासंकुचितमेव ॥ कृत्वामूत्रपुरीषंचद्रव्यहस्तः कथंचन॥ भूमावन्नंप्रतिष्ठाप्यकृत्वाशौचंयथाविधि ॥तत्संयोगात्तुपक्वान्नमुपस्पृश्यततःशुचिरित्याप स्तंबवचनात् ॥ प्रक्षाल्यपादौनिक्षिप्यआचम्याश्युक्षणंपुनः ॥ पुष्पादीनांतॄणादीनां *** १० ** ·***** प्रोक्षणंहविषांतथेतिवायुपुराणवचनाञ्च ॥ निक्षिप्यद्रव्यंभूमौधृवेत्यर्थः॥ ॥अथदं तधावनं ॥ ॥तत्रदक्षः॥॥उपःकालेतुसंप्राप्तेशौचंकृत्वायथाविधि॥ततः स्नानंप्रकुर्वीत दंतधावनपूर्वकं ॥ उषःकालःसंध्यातःपूर्वप्राचीप्रकाशवान् ॥ याज्ञवल्क्यः॥प्रातःसंध्या मुपासीतदंतधावनपूर्वकं ॥ अत्रस्नानसंध्यायांचदंतधावनस्यनाङ्गवं ॥ मुखेपर्युषितेनि त्यंभवत्यप्रयतोनरः॥ तस्मात्पूर्वप्रयत्नेनभक्षयेदंतधावनमितिद्धशातातपेनाऽऽचमनव तस्वतंत्रस्यैवशुद्धिहेतुतयाभिधानात्।एवंचदंतान्प्रक्षाल्यस्नायादितिछंदोगपरिशिष्टेपि कालार्थः संयोगः॥ छंदोगपरिशिष्टे॥ उत्थायनेत्रेप्रक्षाल्यशुचिर्भूलासमाहितः॥परिज प्यचमंत्रेणभक्षयेदंतधावनं ॥ आयुर्बलंयशोवर्चःप्रजाःपशुवसूनिच ॥ ब्रह्मप्रज्ञांचमे धांचवन्नोधेहिवनस्पते ॥शुचिर्भूबाचम्येत्यर्थः॥ मंत्रेणायुर्बलमित्यादिनावक्ष्यमाणेन भक्षयेदितिदंतघर्षणाभिप्रायं ॥ तदुक्तमत्रैव ॥ नारदाद्युक्तवाःयमष्टांगुलमपाटितं ॥ सत्वचंदंतकाष्ठस्यात्तदरोणप्रधावयेदिति ॥ अत्रसिंहपुराणे॥ प्रादेशमात्रमपिवावस्वं . ***** 5** ·- आ. ११ 孫形半来来来来 गुलमथापिवा ॥विष्णुः ॥कनीन्यग्रसमस्थौल्यंसकूद्वादशांगुल॥ प्रातर्भुक्ताचयतवा दर्श ग्भक्षयेदंतधावन। सकूचंचूर्णिताग्रं भुक्ताचेतिभोजनोत्तरं दंतलग्ननिर्हरणार्थदंतधावन मित्यर्थः॥भोजनेदंतलग्नानिनिहत्याचमनंचरेदितिदेवलवचनात् ॥ एवंचात्रदंतधावने कालादिनिषेधोनादर्तव्यः सामर्थ्यात्॥हलायुधनिबंधेतु ॥भुक्त्वेतियतिविषयतयाव्या ख्यात।तथा अद्यादुदङ्मुखःप्राङ्मुखोवा महाभारतेतथा॥प्रक्षाल्यपादौहस्तौचमुखं चसुसमाहितः ॥ दक्षिणबाहुमुद्धृत्यकलाजान्वंतरंततः॥ प्राङ्मुखश्योपविष्टश्वभक्षयेई तधावनं ॥ दक्षिणंबाहुमुद्धृत्यउपवीतीभूवेत्यर्थः॥ विष्णुः ॥प्रक्षाल्यभुक्त्वातज्जह्याच्छुचौ देशेप्रयत्नतः॥ नरसिंहपुराणे॥तस्माच्छुष्कमथाईवाभक्षयेदंतधावनं ॥ खदिरश्चकदं वश्वकरंजश्ववटस्तथा ॥ तित्तिणीवेणुएष्ठञ्चआमनिम्बौतथैवच ॥अपामार्गश्चबिल्वश्च अर्कश्चोदुंबरस्तथा।एतेप्रशस्ताः कथितादंतधावनकर्मणि॥ दन्तकाष्ठस्यवक्ष्यामिसमा सेनप्रशस्ततां॥सर्वेकटकिनःपुण्याक्षीरिणश्चयशस्विनः॥अत्रविष्णुः ॥ वटासनार्क ·खदिरकरंजकरवीरसर्जारिमेदापामार्गमालतीककुभविल्वानामन्यतमं कषायंकटुतिक्तं वा॥असनःआसनइतिप्रसिद्धः सर्जःशालः अरिमेदोविट्सदिरः ॥ अत्रहारीतः॥ वि ल्वखदिरामपौलासशिरीषापामार्गाणामेकतमं पौलासःआघातकः तथापालाशकोवि दारश्लेष्मातकतिल्वकशाकक्षनिर्गुण्डीशिखंडिवेणुवर्ज ॥ तिल्वकःचील्हइतिप्रसिद्धः शिखंडीमयूरशिखा वेणुनिषेधस्वगिरविषयः शाकक्षःसगमनइतिप्रसिद्धः प्लक्षमाष करवीरकरंजशमीशिंशपाइत्येके दधित्थहरीतक्यऽश्वत्थशालामलकानिइत्यपरे एकेप रेइत्युभयत्रवर्जयित्वेतिशेषः॥तथानार्दैनाशुचिनातिशुष्कंनातिस्थूलमपोथिताग्रमनोष्ठ ग्रंथि॥अनामितिसद्यश्छिन्ननिवृत्त्यर्थम् विधिस्तुपूर्वमीषदार्द्रस्य अपोथिताग्रम् अचू षिताग्रम् अनोष्ठग्रंथि ओष्ठस्पर्शिग्रंथिरहितं ॥ विष्णुः ॥ नश्लेष्मातकारिष्टबिभीतकध वधन्वनजलकोविदारशमीपीलुपिप्पलेंगुदीगुग्गुलुज नब रनिर्गुडीशिग्रुतिलकतिंदु कजं नपारिभद्राम्लिकामोचकाशाल्मलीशणजम् नमधुरंनाम्लंनो शुष्कनसुषिरंनपू ·आ. दर्श. तिगंधिनपिच्छल।धन्वन धामनिरितिप्रसिद्वःनिर्गुडीसिंदुवारः॥ महाभारते॥त्याज्यं सपत्रमज्ञातमू शुष्कंचपाटितं ॥ खग्विहीनं ग्रंथिमुखंतथापालाशशांशिपं ॥ ऋजुवित स्तिमात्रंचकीटाग्निभिरदूषितं ॥ऋजुमित्यादिनाविधिः॥ ॥उशनाः॥ ॥नांगुलीभि दैतान्प्रक्षालयेत् ॥ अत्रचशौचार्थदंतधावनेविहितखदिरादिद्रव्यविशेषाभावेसामान्य शास्त्रानुग्रहायसर्वशक्तिन्यायाद्रव्यांतरोपादानशक्तौपालाशादिनिषेधाः सार्थकाअ त्रमहाभारते॥पर्वस्वपिचवर्जयेत्॥ नरसिंहपुराणे॥ प्रतिपद्दर्शषष्ठीषुनवम्यांचैवसत्त माः॥दंतानांकाष्ठसंयोगोदहत्यासप्तमंकुलं ॥अलाभेदंतकाष्ठानांप्रतिषिद्धदिनेतथा॥ अपांद्वादशगंडूषैर्मुखशुद्धिर्विधीयते॥ ॥अथप्रातःस्नानादि॥ ॥तत्रछंदोगपरिशिष्टे ॥ कात्यायनः यथाहनितथाप्रातःस्नायान्नित्यमनातुरः॥ दंतान्प्रक्षाल्यनद्यादौगेहेचेत्तद मंत्रवत्॥ अल्पवादोमकालस्यबहुलात्स्नानकर्मणः॥प्रातनतनुयात्स्नानंहोमलोपोविग हितः॥गेहेइत्युद्धृतजलस्नानोपलक्षणं नद्याद्यभावेविधानात् ॥विष्णुः॥प्रातःस्नाय्यरु १२ ·णकरग्रस्तांप्राचीमवलोक्यस्नायात् ॥ अरुणकरग्रस्तामितिसंध्यापूर्वकालपरंसंध्यायां निषेधादितिहरिहरः॥तदयुक्तासंध्यापूर्वकालेऽपिरात्रित्वेननिषेधात्॥तस्मादरुणकर ग्रस्तामित्यसंकुचितमेव॥अतएवतत्रतत्रसंध्यास्नानकीर्तनम्॥अत्रचउदयात्प्राक्प्रातः स्नानविधानात् ॥ सूर्योदयविनानैवस्नानदानादिकाःक्रियाइति मार्कण्डेयपुराणमितर विषयं ॥तथा॥अलक्ष्मीःकालकर्णीचदुःस्वप्नंदुर्विचिंतितं ॥अम्मात्रेणाभिषिक्तस्यनश्यंत इतिधारणाकालकर्णीराक्षसी अम्मात्रेणेतिमंत्रादिकंविनापीत्यर्थः धारणानिश्चयः ॥दक्षः॥प्रातःस्नानंप्रशंसंतिदृष्टादृष्टकरंहितासर्वमर्हतिपूतात्माप्रातःस्नायीजपादिकं॥ दृष्टंकर्माधिकारः अदृष्टंजपादिद्वारापरलोकसिद्धिः। एतच्चसर्वमहतीत्यनेनैववक्तव्यम्॥ अदृष्टंपापक्षयइतिकेचित् ॥ नरसिंहपुराणे॥पूर्वसंध्यांसनक्षत्रामुपासीतयथाविधिागा यत्रीमन्यसेत्तावद्यावदादित्यदर्शनम् ॥ अनुदितहोमीतरविषयमेतत् ॥दक्षः॥ सन्ध्याक विसानेतुस्वयंहोमोविधीयते।तत्रानुकल्पमाहाऋत्विक्पुत्रोगुरुर्धाताभागिनेयोथवि ***** ·आ. ट्पतिः॥ एतैरेवहुतंयत्तुतकुतस्वयमेवहि॥विट्पतिर्जामाता॥वराहपुराणे ॥ उदयान्निःसृ दर्श. १३। तंसूर्ययस्तुभक्त्यानरोद्विजः ॥दध्यक्षतांजलिभिस्तुतिसृभिःपूजयेच्छुचिः॥तस्यभावप्र पन्नस्याशुभंयत्समुपार्जितम्॥ तत्क्षणादेवनिर्दग्धंभस्मीभवतितस्यतत्॥ मनुः॥ मैत्रं प्रसाधनस्नानंदन्तधावनमंजनम् ॥पूर्वाण्हएवकुर्वीतदेवतांनाञ्चपूजनम् ॥ पूर्वाण्हएवे तिपुरीपोत्सर्गेसतिसम्भवेनियमः॥केशप्रसाधनेचोत्सवादिनिमित्ताभावे दन्तधावनेभो जनोत्तरविहितेतरे अंजनेभेषजेतरेसौवीरांजनादौ स्नानेदेवपूजनेचमध्याह्लादिविहि तेतरे॥विष्णुपुराणे ॥ आचान्तश्चततःकुर्यात्पुमान्केशप्रसाधनम् ॥ आदीजनमङ्ग ल्यदूर्वाद्यालम्भनानिच॥छन्दोगपरिशिष्टे ॥श्रोत्रियंसुभगाङ्गाञ्चअग्निमग्निचितंतथा। प्रातरुत्थाययः पश्येदापद्भ्यः सविमुच्यते॥ तथा॥पापिष्ठंदुर्भगांमधूनग्नमुत्कृत्तनासिक म् ॥ प्रातरुत्थाययः पश्येत्तत्कलेरुपलक्षणम् ॥ अष्टभागदिनविभज्यप्रथमभागकृत्ये ॥दक्षः॥देवकार्यन्ततःकृता गुरुमङ्गलवीक्षणम् ॥ गुरुःपिवादिःमङ्गलंश्रोत्रियादिः॥ ॥ १३ -1 ** ·*** ॥मनुः॥देवतामभिगच्छेत्तु धार्मिकांश्चद्विजोत्तमान् ॥ईश्वरश्चैवरक्षार्थगुरुमेवचपर्वसु॥ ** ॥ छागलेयोयमोऽपिद्वितीये॥यतीनान्दर्शनञ्चैव स्पर्शनम्भाषणन्तथा ॥कुर्वाणःपूयते नित्यंतस्मात्पश्येत्तुनित्यशः॥अग्निचित्कपिलासत्रीराजाभिक्षुर्महोदधिः ॥दृष्टमात्राःपु नन्त्येतेतस्मात्पश्येत्तुनित्यशः॥सत्रीअन्नादिसत्रशीलः कृतसत्रयागइत्येक।।भिक्षुर्य्यतिः ॥ महाभारते॥ यज्वामिष्टान्नदःसवीशतायुर्धार्मिकःशुचिः ॥ ज्ञानसिद्धास्तपःसिद्धान् दृष्ट्वापापात्प्रमुच्यते॥ वराहपुराण।। ब्राह्मणं वामनं दृष्ट्वा वराहञ्च जलोत्थितम् ॥नमस्ये चैवयोभक्त्यासपापेभ्यः प्रमुच्यते॥ ब्रह्मपुराणे ॥स्वमात्मानंघृतेपश्येद्यदीच्छेच्चिरजी * वितुं॥ आत्मानंशरीरम्॥नारदःलोकेऽस्मिन्मङ्गलान्यष्टौब्राह्मणोगौर्हताशनः॥हिर ण्यंसपिरादित्यआपोराजातथाष्टमः॥एतानिसततंपश्यन्नमस्येचार्चयेच्चयः॥प्रदक्षिणं चकुर्वीततथास्यायुनंहीयते ॥वामनपुराणकृत्वाशिरःस्नानमथाह्निकंचसम्पूज्यतोयेन पितृन्सदेवान् ॥होमञ्चकृबालभनंशुभानांततोबहिनिर्गमनंप्रशस्तम्॥ दूर्वादधिसर्पिर ·आ. थोदकुम्भंधेसवत्सांटषभंसुवर्णम् ॥ मृगोमयंस्वस्तिकमक्षतानि लाजामधुब्राह्मणक न्यकाश्च ॥ श्वेतानिपुष्पाणितथाशमीच हुताशनञ्चन्दनमर्कबिंवम् ॥ अश्वत्थरक्षञ्चस मालभेतततस्तुकुर्यान्निजजातिधर्मम्॥देशानुशिष्टंकुलधर्ममयंस्वगोत्रधर्मनहिस न्त्यजेच्चाआह्निकमहःस्नानम् एतच्चाभ्युदयादौ ॥अरुग्दिवाचरेत्स्नानंमध्याह्नात्प्राग्वि शेषतइतिवसिष्ठवचनात् ॥ यदिबाह्निकंसर्वमहःकृत्यमुच्येत तदासम्पूज्येत्यादिव्यर्थं स्यात्।सम्पूज्यतोयेनेतितर्पणपरं।आलभनंस्पर्शनं॥शुभानांवक्ष्यमाणदूर्वादीनाम्॥ स्वस्तिकोभवनप्रभेदः॥अर्कबिम्बसमालभनम् निरीक्षणे पर्यवसितम्॥दक्षः॥द्वितीयेच तथाभागे वेदाभ्यासोविधीयते ॥ वेदस्वीकरणम्पूर्वविचारोऽभ्यसनंजपः॥ तद्दानंचैव शिष्येभ्योवेदाझ्यासोहिपञ्चधा ॥ समित्पुष्पकुशादीनांसकालःसमुदाहृतः ॥ स्वीकर णमध्ययनम् ॥ एतच्चब्रह्मचारिणः॥ ग्रहस्थस्याप्यनधीतवेदादिभागे ॥ तथाच आ पस्तम्बः॥ ययाविद्ययाचविरोध्येततांपुनराचार्यमुपेत्यसाधयेदिति ॥ याज्ञवल्क्यः ॥

·来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 ॥ वेदार्थानधिगच्छेच्चशास्त्राणिविविधानिच ॥ यमः॥ दानेनतपसायज्ञैरुपवासव्रतै स्तथा ॥ नतांगतिमवाप्नोतिविद्ययायामवाप्नुयात् ॥ विद्ययाब्रह्मविद्ययेति व्याख्या नमशुद्धं शास्त्रानुक्रमेणाभिधानात् ॥ दक्षः॥ तृतीयेचतथाभागेपोष्यवर्गार्थसाधनम्॥ ॥ गौतमः ॥योगक्षेमार्थमीश्वरमधिगच्छेत्॥ ॥ अथस्नानविधिः॥ ॥तत्रदक्षः॥ चतुर्थेचतथाभागेस्नानार्थमृदमाहरेत् ॥शातातपः॥शुचौदेशेतुसाग्राह्याशर्कराश्मादिव र्जिता ॥ रक्तागौरीतथाश्वेतामृत्तिकात्रिविधास्मृता ॥नमृदंनोदकंवापिननिशायांतुगो मयं॥नगोमूत्रप्रदोषेतुगृहीयाइद्धिमान्नरः॥ निशायामितिनमृदंनोदकमित्यत्रापिसंब ध्यते ॥तथा॥ वल्मीकाखूत्कराल्लेपाजलाच्चपथिक्षयोः॥ कृतशौचावशिष्टाचनग्राह्याः सप्तमृत्तिकाः॥आखूत्करोमूषकोत्कीर्णमृत्तिकास्थानं॥लेपः कुड्यादीनाम॥ दक्षः॥मृत्ति काःसप्तनग्राह्यावल्मीकेमूषकोत्करे।अन्तर्जलेश्मशानेचरक्षमूलेसुरालये॥परस्नानाव शिष्टाचश्रेयस्कामैःसदाबुधैः।व्यासः॥स्नानंमध्यदिनेकुर्यात्सुजीर्णेऽन्नेनिरामयः॥एवंच॥ ** ·आ. १५ दर्श, स्वप्नमध्ययनंस्नानमुच्चारेभोजनंहुति। उभयोःसंध्ययोर्नित्यंमध्याह्नेचविवर्जयेत् इतिदे वलीयोनिषेधोरागप्राप्तस्नाने॥मध्यान्होत्राभिजिवेला|पंचमभागेभोजनस्यवक्ष्यमाण त्वात्॥योगियाज्ञवल्क्यः॥उभेसंध्येचस्नातव्यंब्राह्मणैर्ग्रहमाश्रितैः॥तिसृष्वपिचसंध्या सुस्नातव्यंचतपस्विना॥उभेसंध्येचप्रातमध्यान्हेचतपस्विनावनस्थेनयतिनाच॥बौधाय नः॥अम्भोवगाहनस्नानविहितंसार्ववर्णिकम् ॥विष्णुः॥ उदृताद्भूमिष्ठमुदकंपुण्यंस्थाव रात्प्रस्रवंतस्मान्नादेयंतस्मादपिसाधुगृहीतंसर्वतएवगाङ्गम् ॥शंखः॥अद्भिर्गात्राणिशुध्यं तितीर्थस्नानाद्भवेत्फलं ॥ मनुः॥ नदीषुदेवखातेषुतडागेषुसरःसुच॥स्नानसमाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्रवणेषुच ॥ देवखातेषुसूर्यादिदेवसमीपखातेषुप्रस्रवणेषुनिर्झरेषु नित्यमित्यु तेर्जीवदधिकारः ॥सवस्त्रोऽहरहराप्लवतेतिसांख्यायनगृह्यात् ॥ अथातोनित्यस्नान मितिकात्यायनाच ॥एवंचनित्यस्नानेनद्यादीनामंगत्वात्रिरात्रफलदानद्यइत्यपिनित्य स्नानप्रकरणस्थवचनाद्गुणफलतापि॥प्रकरणान्तरोक्ततीर्थस्नानस्वर्गादिफलकंसाधि १५ ·कारमेवेति॥छन्दोगपरिशिष्टे॥धनुःसहस्राण्यष्टौचगतिर्यासांनविद्यते॥ नतानदीशब्द वहागास्ताःपरिकीर्तिताः॥ धनुर्हस्तचतुष्कतथा॥पव्यद्वयंश्रावणादिसर्वानद्योरजस्व लाः॥तासुस्नानंनकुर्वीतवर्जयित्वासमुद्रगाः॥ उपाकर्मणिचोत्सर्गप्रेतस्नानेतथैवच ॥ चंद्रसूर्यग्रहेचैवरजोदोषोनविद्यते ॥ पब्योमासः॥ मनुः ॥ नस्नानमाचरेद्भुक्त्वानातुरो नमहानिशि॥नवासोभिःसहाजानाविज्ञातेजलाशये ॥ नभुक्तानमहानिशीतिनिषेध श्वांडालादिस्पर्शनिमित्तकस्नानेनास्ति।नाप्रयतःक्षणमपितिष्ठेदितिबोधनात्॥महानि शारात्रिमध्यस्थप्रहरद्वयो।नातुरइतिरोगस्यस्नानसंवर्दनीयत्वेनदृष्टार्थत्वात्॥अविज्ञाते ऽगाधतयानकादिरहिततयाचकृत्रिमेप्रतिष्ठिताप्रतिष्ठितत्वाभ्यामपि देवलः॥ राहुदर्श नसंक्रांतिविवाहात्ययवृद्धिषु ॥ स्नानदानादिकंकुर्य्याग्निशिकाम्यव्रतेषुच ॥ अत्ययोमृ तकं वृद्धिः पुत्रजन्मादिः॥वामनपुराण।स्नायाच्छिरःस्नानतयाननित्यंनाकारणंचैवस दानिशासु॥ ग्रहोपरागस्वजनातियातमुक्ताचजन्मर्तगतंशशाङ्कम् ॥ शिरःस्नानतया प ·आ. 来来平两张来来来来来来来来来 शिरोनैक्याथै वैधंतुनित्यस्नानकर्त्तव्यमेव ॥ अकारणमित्यनेनरागप्रयुक्तजलक्रीडादि निवृत्तिः॥आपस्तंबः॥ सशिरोवमज्जनमप्सुवर्जयेदस्तमितेचस्नानं॥सशिरोवमजनंशि रोनैक्या हरिहरेणअशिरोवमज्जनमितिपठित।गात्रप्रक्षालनमात्रमपिजलंप्रविश्यन कर्तव्यमितिव्याख्यातम्॥अत्रचास्तमितमात्रेस्नाननिषेधात्॥नरात्रौनमहानिशीतिदो पातिशयार्थदृष्टार्थवा ॥तत्रविष्णुः॥ नसंध्यायांरागप्राप्तजलक्रीडादिस्नाननिषेधोयंवैध स्यसंध्यायांविधानात् ॥हारीतः ॥ नचत्वरोपद्वारयोःस्नायात्॥शंखलिखितौ॥ननग्नः स्नायात् ॥ अवनग्नस्नाननिषेधात् पूर्वचनवासोभिरितिवस्त्रबहुत्वनिषेधात्॥ एकवस्त्र खेद्विवस्त्रसंचाविरोधि ॥ नामेकंचवसीतेतिपुरुषार्थत्वान्नस्नानविधौदोषमावहति ॥अ थवा ॥ होमदेवार्चनाद्यासुक्रियास्वाचमनेतथा॥नैकवस्त्र प्रवर्तेतद्विजवाचनिकेजपे॥इ तिविष्णुपुराणे एकवस्त्रतानिषेधाविवस्त्रतानियमएव ॥ अत्रव्यासः ॥ नभुक्तालंक तोरोगी ॥ शंखलिखितौ ॥ अमेध्योदकंपरिहरेत् तथा नसमुद्रोदकमवगाहेत् ॥ 来来来认识来决产业来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 १६ ·॥ योगियाज्ञवल्क्यः ॥ प्रभूतेविद्यमानेतुविमलेतुमनोहरे ॥ नाल्पोदकेद्विजःस्नायान्नदी चोत्सृज्यकृत्रिमे ॥ विष्णुः ॥ नपरनिपानेषुस्नानमाचरेत् ॥ आचरेद्वापञ्चपिण्डानु त्यापदि ॥ परनिपानेषुपरकृतजलाशयेषु॥ पञ्चपिण्डाननुदृत्यनस्नायात्परवारिणि ॥ निपानकर्तुःस्नात्वातुदुष्कृतांशेनलिप्यतइतिमनुस्मरणात् ॥ पञ्चपिंडानिति सेतुकूप व्यतिरिक्तजलाशये ॥ निरुद्धासुचमृत्पिडान्कूपात्तुत्रीन्घटांस्तथेतिबौधायनदर्शनास निरुद्धासुचनस्नायादशभाक्तत्रसेतुकृत् ॥ तत्रप्रांचः ॥ अप्रतिष्ठितमात्रेतुपिंडोद्धारस्त स्यैवपरकीयलादित्याहुस्तन्नेतिहरिहरादयः॥ अप्रतिष्ठितजलवेनतत्रस्नानाभावात् प रस्वोपयोगेचौर्यापत्तेमन्वादौपरकृतस्वरूपस्यपरकीयवावगमाच्चायोगि याज्ञवल्क्यः॥ अग्राह्याआगताआपोनद्याःप्रथमवेगिकाः ॥ प्रक्षोभिताश्चकेनापियाश्चतीर्थाद्विनिःसृ ताः ॥ गंगादिप्रवाहाद्विछिन्नाः ॥ तथा पादेनपाणिनावापियष्टयावस्त्रेणचोदकम् ॥ना हन्यान्नापवदेनचप्रक्षोभयेदुधः ॥ शंखलिखितौ ॥ नाप्सुमेहेन्नोदर्षणंकुर्यात् ॥ उ **** ****** ·आ. दर्श. १७ वर्षणंगात्रमलप्रक्षालनम् ॥ बौधायनः ॥ आपोदेवगृहंगोष्ठंयत्रसन्तिचब्राह्मणाअप्रा क्षाल्यपादौनांतःप्रवेष्टव्यम् ॥देवलः॥ननदीषुनदीब्रूयात्पर्वतेषुचपर्वतं ॥ नान्यत्प्रशं सेत्तत्रस्थस्तीर्थेष्वायतनेषुच॥ अंगिराः ॥ विनाद:श्चयत्स्नानंयच्चदानंविनोदकम् ॥ असंख्यातंतुयज्जप्तंतत्सर्वंनिष्फलंभवेत् ॥ नस्नानवर्णकयोरयंप्रयछेतान्यत्रदेवगुरुवा ह्मणेभ्यः॥जाबालिः॥त्रयोदश्यांतृतीयायांदशम्यांचविशेषतः॥शूद्रविक्षत्रियाःस्ना नंनाचरेयुः कथंचन ॥यथासंख्यमत्र॥ आपस्तंबः॥अस्पृश्यस्पर्शनेवांतेअश्रुपातेक्षुरे भगे॥ स्नाननैमित्तिकंकार्यदेवपित्र्यविवर्जितम् ॥ दैवपित्र्यविवर्जितमितिनित्यनैमित्ति कंकाम्यंत्रिविधंस्नानमुच्यते ॥ तर्पणंतुभवेत्तस्यअंगवेनप्रकीर्तितमितिब्रह्मपुराणवच नात्सामान्यतः प्रसक्तस्यतर्पणस्यचव्यावृत्तिः॥ यमः॥ अजीर्णेश्युदितेवतिश्मश्रुकर्म णिमैथुने॥ दुःस्वप्नेदुर्जनस्पर्शस्नानमात्रविधीयते ॥ अभ्युदितेऽशुद्धोद्धारादिनाभिव्य ते एतच्चोत्तरकालस्नानप्राप्त्यर्थं अजीर्णावस्थायांनिषेधात् अभ्युदितेवांतेइतिसंबंधेप १७ ·युषितेवांतेइतिविशेषः॥दुर्जनोत्रचांडालादिःमात्रपदेनसर्वांगव्यात्तिः तस्मादप्रायत्य निमित्तेस्नानेमजनमात्रेणशुद्धिः ॥ गौतमः ॥ पतितचांडालसूतिकोदक्याशवस्प्टष्ठित स्टष्टयुपस्पर्शनेसचैलोदकोपस्पर्शनाच्छुद्धोभवति ॥ अत्रचशवस्पर्शिनस्तत्स्पर्शिनश्च स्पर्शस्नानविधानात् ॥उपस्प्टश्याशुचिस्पृष्ठंतृतीयवापिमानवः॥हस्तौपादौचतोयेनप्र क्षाल्याचम्यशुद्यतीतिदेवलवचनंपतितादिस्पर्शिस्पर्शसंकोचनीयं तत्स्पष्टिपदंपतिता दिस्पर्शिनोप्याहेतिकेचित्तदयुक्तं द्वंद्वयगौरवात् एकद्वंद्वेचसन्निहितपरत्वमेवभेदःाउ दकोपस्पर्शनस्नान।बौधायनः॥चांडालेनसहाध्वगमनेसचैलस्नान॥पराशरः॥चैत्यवृक्ष श्चितिऍपश्चांडालः सोमविक्रयी।एतांस्तुब्राह्मणःस्पृष्ट्वासचैलोजलमाविशेत्॥सचैलोय द्वस्त्रधरःसन्स्पष्टस्तहस्त्रसहितइत्यर्थः॥जलमाविशेदितिवारुणस्नानोपलक्षणं ॥ तथा श्वकाकैरवलीढस्यनखैर्विदलितस्यच॥ अद्भिःप्रक्षालनंशौचमग्निनाचोपचूडनम् ॥इयंच स्नानविनैवशुद्धिः शिरोव्यतिरिक्तगात्रोपघाते॥उपचुडनंज्वालयास्पर्शन।च्यवनः॥श्वा ·आ. १८ ***** दर्श. K**** नंश्वपाकंप्रेतधूमंदेवद्रव्योपजीविनंग्रामयाजकंयूपंचितिंचितिकाष्ठंमद्यमद्यभांडंसस्नेह मानुषास्थिशवस्पृष्टरजस्वलांमहापातकिनंशवस्पृष्ट्वासचैलमंभोवगाह्यउत्तीर्याग्निमुप स्पृशेद्गायत्र्यष्टशतंजपेत् घृतंप्राश्यपुनःस्नात्वात्रिराचामेत् ॥ अग्निस्पर्शनादिकामकृते स्मृत्यंतरेस्नानमात्रविधानात्॥आपस्तंबः॥एकांशाखांसमारूढश्चांडालादिर्यदाभवेत्॥ ब्राह्मणस्तत्रआसीनःस्नानेनशुचितामियात् ॥ कालिकापुराणे॥ स्पृष्ट्वारुद्रस्यनिर्माल्यं सवासाह्याप्लुतःशुचिः॥ एतदपनीतनिर्माल्येबोदव्यं॥व्यासः॥ भासवानरमार्जारखरो ष्ट्राणांशुनांतथा॥सूकराणाममध्यंचस्पृष्ट्वास्नायात्सचैलकम् ॥ लघुहारीतः ॥ श्वविष्ठां काकविष्ठांवाकंकगृध्रनरस्यच॥अघोच्छिष्टंतुसंस्पृश्यसचैलोजलमाविशेत् ॥अधोच्छि ष्टंमूत्रोत्सर्गेणाशुद्धम् ॥देवलः॥ मानुषास्थिवसांविष्ठामार्त्तवमूत्ररेतसी॥ मज्जानंशोणितं वापिपरस्ययदिसंस्टशेत्॥स्नालापमृज्यलेपादीनाचम्यशुचितामियात्॥तान्येवस्वानि संस्पृश्यपूतः स्यात्परिमार्जनात् ॥ तदनंतरमाचमनंप्राप्तमेव ॥विष्णुः॥ नाभेरधस्ता 诺安米米米米米米米米米米 **** ** ·来来来来来来来来来来 प्रबाहुषुचकायिकैर्मलैः सुराभिर्मयैर्वाचोपहतोमृत्तोयैस्तदंगंप्रक्षाल्यातंद्रितः शुद्धोभव ति अन्यत्रोपहतस्तदंगंमृत्तोयैःप्रक्ष्याल्यस्नानेनशुद्धोभवति चक्षुष्युपहतेउपोष्यस्नाला पंचगव्येनशुद्ध्यति दशनच्छदोपहतश्च॥प्रबाहुर्हस्तः॥अतंद्रितइत्याचमनप्राप्त्यर्थम्॥ अन्यत्रउपहतउक्तेतरकायेस्पृष्टः।। अंगिराः॥इंद्रियेषुप्रविष्टस्यादमध्यंयदिकर्हिचित् ॥ मुखेपिऽसंस्पर्शगतंस्नानंतत्रविधीयते॥ शंखः॥ रथ्याकर्दमतोयेनष्ठीवनाचेनचाप्यथ॥ नाभेरू_नरःस्पृष्टःसद्यःस्नानेनशुद्धयति ॥ब्रह्मपुराणे ॥ उच्छिष्टेनाथविप्रेणविप्रास्ट ष्टस्तुतादृशः॥उभौस्नानंप्रकुरुतः सद्यएवसमाहितौ॥तथा॥ मानुषास्थितुसंस्पृश्यद ग्धंसस्नेहमेववा॥ स्नायाद्गांसंस्पृशेत्सूर्यपश्येद्विष्णुमनुस्मरेत् ॥ दग्धस्पर्शकामकृते स्नानं आचम्यैवचनिःस्नेहमितिमनुवचनात् ॥ मनुः॥ वांतोविरक्तःस्नात्वातुघृतप्राश नमाचरेत् ॥आचामेदेवभुक्त्वान्नस्नानंमैथुनिनःस्मृतम् ॥भुक्त्वान्नंवांतइत्यर्थः॥ तेनसद्यो वमनेआचमनमात्रम्॥ एवकारेणस्नाननिवृत्तिः॥मैथुनिनऋतावितिशेषः॥व्हस्पतिः॥

·दर्शः १९ आ. पतितंसूतिकामत्यंशवंस्पृष्ट्वातुकामतः॥स्नात्वासचैलेंस्पृष्ट्वाग्निंघृतंप्राश्यविशुध्यति॥म नुः॥ अनुगम्येच्छयाप्रेतंज्ञातिमज्ञातिमेववा॥स्नात्वासचैलः स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्यविशु ध्यति॥ शुद्धयेदित्यनुत्तौविष्णुः ॥ सर्वस्यैव प्रेतस्य बांधवैः सहाश्रुपातंकृवास्नानेन अकृतेऽस्थिसंचयनेसचैलस्नानेन ॥ देवलः ॥श्वपाकंपतितंव्यंगमुन्मत्तंशवहारकम् ॥ सूतिकांसूयिकांनारीरजसाचपरिप्लुताम् ॥श्वकुक्कुटवराहांश्चग्राम्यान्संस्पृश्यमानवः॥ सचैलंसशिरःस्नाखातदानीमेवशुद्धयति ॥ श्वादिभिःशिरःस्पर्शस्नानं गात्रांतरस्पर्शेक्षा लनाचमनमात्रम् ॥ तथाच शातातपः॥रजकश्चर्मकृच्चैवव्याधजालोपजीविनौ ॥चैल निर्णेजकश्चैवनटःशैलूषकस्तथा ॥मुखेभगस्तथाश्वाचवनितासर्ववर्णगा ॥ चक्रीध्वजी वध्यघातीग्रामकुक्कुटशूकरौ ॥ एभिर्यदंगसंस्पृष्टंशिरोवर्जद्विजातिषु ॥ तोयेनक्षालनंक खाआचांतःशुचितामियात् ॥ चक्रीतैलिकः ध्वजीशौंडिकः ॥ विष्णुः॥ भक्ष्यवर्जपंचन खंशवंतदस्थिसस्नेहं ॥ ब्रह्मपुराणे ॥ उदक्यांसूतिकांचैवश्वानमंत्यावसायिनं ॥ नग्ना ॥ १९ ***** ·दीन्मृतहारांश्चस्पृष्ट्वाशौचविधीयते ॥ स्नाखासचैलोमृद्भिस्तुशुद्धयेद्द्वादशभिर्नरः॥ एत देवभवेच्छौचमैथुनेवमनेतथा॥ नग्नादयःपाखंडाः मृद्भिःसूतिकादिभिःस्पृष्टमंगंप्रक्षाल येदितिशेषः॥ एतदनंतरंस्नाखेति योज्यम्॥मार्कंडेयपुराणे ॥अभोज्यंसूतिकांपंढमा र्जाराखुश्वकुक्कुटान् ॥ पतिताविद्धचाण्डालमृतहारांश्चधर्मवित् ॥ संस्टश्यशुद्ध्यतिस्ना नादुदक्यायामशूकरौ ॥ अत्रमार्जारस्पर्शस्नानविधानान्मार्जारश्वसदाशुचिरितिवि ष्णुस्मृति डादिविषया ॥ अथवा मार्जारकर्मकेस्पर्शस्नानविधिः ॥ मार्जारकर्तृके स्पर्शेदोषाभावइतिव्यवस्था॥चाण्डालादिस्पर्शेतुनदोपविशेषव्यवस्था प्रमाणाभावा त् दैविध्याश्रवणाचेति ॥ लघ्वास्तम्बः ॥ यद्विष्ठितंकाकवलाकिकाभ्याममेध्यलिप्तं तुभवेच्छरीरम्॥श्रोत्रेमुखेनप्रविशेतसम्यक्स्नानेनलेपोपहतस्यशुद्धिः॥अस्यायमर्थः॥ काकबलाकिकाभ्यांयदुपरिविष्ठाकृतातच्छरीरमशुचिलिप्तंभवति तच्चाशुचियदिश्रोत्र मुखयोर्नप्रविशतितदास्नानेनैवशुद्ध्यति ॥ एवंमुखादिप्रवेशेप्रायश्चित्तान्तरंसूचितम् ॥

·आ. 146 २० दर्शः ॥ व्याघ्रपादः॥चाण्डालादिनासंस्पृष्टःस्नानंकृत्वाविशुद्ध्यति ॥हारीतः॥ श्वपचमूषक प्रेतहारकशवान्संस्पृश्यदेवीरापइत्येताभिरन्तर्जलेस्नातःपूतोभवति ॥ अजीर्णवान्त श्मश्रुकर्मायोनिपशुदिवामैथुनेच ॥सुमन्तुः॥ अनुदकमूत्रपुरीषकरणेनखकेशरुधिरप्रा शनेसद्यःस्नानंघृतकुशहिरण्योदकप्राशनञ्च॥शातातपः॥ अशुचिंसंस्पृशेद्यस्तुएकए वसदुष्यति ॥तंस्टष्ट्वान्योनदुष्येतसर्वद्रव्येष्वयंविधिः॥द्रव्येषुमध्वादिषु॥ अशुचिनर स्टष्ठस्पर्शिनस्तत्स्पर्शिनश्वाचमनंपूर्वोक्तम्॥यमः॥आतुरस्नानसंप्राप्तौदशकृत्वस्त्वनातु रः॥ स्नात्वास्नात्वास्पृशेक्षिप्रंततःशुध्येत्सआतुरः॥पाराशरः॥अस्तंगतेयदासूर्येचांडा लंपतितस्त्रियम् ॥ सूतिकांस्पृशतश्चैवकथंशुद्धिर्विधीयते॥जातवेदःसुवर्णेचसोममार्गत थैवच॥ब्राह्मणानुमतेचैवदृष्ट्वास्नात्वाचशुद्धयति॥ आचांतमनुगर्सवानिशिस्नानंनविद्य ते ॥ स्नानमाचमनंप्रोक्तंदिवोद्धृतजलेनच॥ जातवेदाःआग्निः सोममार्गआकाशम् ब्रा ह्मणानुमतेस्नात्वाऽन्यादिकंस्पृष्ट्वाशुद्धयतीत्यर्थः॥आचांतमाचमनं अनुगःजलाशयम् 来来来来来来来来来 २० ·按评飛飛飛飛飛米平来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来那张 प्रविश्यनिशीत्युभयत्रयोज्यम् ॥ शंखः॥ नित्यनैमित्तिकैचैवक्रियांगंमलकर्षणम् ॥ ती र्थाभावेपिकर्त्तव्यमुष्णोदकपरोदकैः ॥ नित्यंप्रातःस्नानपरं नैमित्तिकंचांडालादिस्पर्श निमित्तं क्रियांगंजपादिकर्माधिकारहेतुः मलकर्षणमभ्यंगपूर्वकं ज्योतिःशास्त्रोक्तपुष्य स्नानादिकाम्यं ॥ नद्याद्याधारकफलार्थ क्रियास्नानंचादायशंखेनषोढास्नानमुक्तं अत्र क्रियास्नानएवतेनधर्माविहिताः॥ प्रातःस्नाने यथाहनितथाप्रातरित्यतिदेशादर्माअह रहःस्नानेकात्यायनेनोक्ताः॥ स्नानांतराणिनिमजनमात्ररूपाणि धर्मसंबंधेप्रमाणाभा वात्॥नचातिदेशःसर्वेषांसधर्मकृत्येविशेषोद्देशेनधर्मविधिवैफल्यात्॥नचगुणफलेविशेष स्तदभावात् ॥ अपिचनैमित्तिकेधर्माभावउक्तएव॥काम्यपुष्यस्नानादिमलापकर्षणयो स्तुलौकिकयो लौकिककर्मागमितिदक्षसूत्रेसाधितवान्नालौकिकांगसंबंधः॥ क्रियांग स्नानेप्यद्भिरेवशुद्धयभिधानाधर्माभावः। अतएवहेवंतरप्रयुक्तेनिमजनमात्रेऽपिक्रिया स्नानस्यप्टथगनुष्ठानं ॥हरिहरोपिक्रियास्नानप्रातःस्नानयोरेवधर्मानाह॥क्रियास्नानं ·आ. २१ किंचिदंफलार्थितयाकथितमप्यहरहःस्नानादभिन्नं तत्रापिपापक्षयरूपस्यसबादिति दर्शः भट्टनयेनविशेषमाह ॥ एवंस्नानानुकल्पेपिश्रुतमात्रमनुष्ठेयं ॥ स्नानानुकल्पमाहयोगि याज्ञवल्क्यः॥ कालदोषादसामर्थ्यान्नशक्नोतियदाह्यसौ ॥ तदास्मृखाऋषिश्यस्तुमंत्र ईष्टतुमार्जनम् ॥ शन्नआपस्तुद्रुपदाआपोहिष्ठाघमर्षणम् ॥ एतैश्चतुर्भिमत्रैस्तुमंत्रस्ना नमुदाहन ॥ कालदोषोऽतिवृष्टयादिः॥तेनरोगहीनोप्यतिदृष्ट्यादौस्नानजनयितव्यरो गसंभावनायामाप्लवंस्नानंनकुर्यात् ॥असामर्थ्यमुत्पन्नरोगत्वम् ॥ अप्रायत्येसमुत्पन्ने स्नानमेवसमाचरेत्॥ स्नानमेवेतिवारुणस्नानपरम्॥जाबालिः॥अशिरस्कंभवेत्स्नानं स्नानाशक्तौतुकर्मिणां॥ आईणवाससावापिमार्जनंदैहिकंविदुः॥ हारीतः॥ आग्नेयंभ स्मनास्नानमद्भिर्वारुणमुच्यते॥ आपोहिष्ठेतिचब्राह्मवायव्यंगोरजःस्मृती।यत्तुसातपव पणस्नानंदिव्यमिहोच्यते॥ एतैस्तुमंत्रतः स्नात्वातीर्थानांफलमाप्नुयात् ॥ मंत्रतइतिन चस्वपिस्नानेषुमंत्रविधायक।ब्राह्मवारुणयोर्मत्रस्यप्राप्तवात् ॥किंतुतदनुवादकमेवफ २१ ·लसंबंधपरत्वात् ॥ अत्रयोगियाज्ञवल्क्येनमृदालंभस्तुपार्थिवमितिमानसंविष्णुचिंतन मितिचस्नानद्वयमधिकमुक्तं ॥ कात्यायनः॥ अथातोनित्यस्नानंनद्यादौमृद्गोमयकुशति लसुमनसआहृत्योदकांतंगबाशुचौदेशेप्रतिष्ठाप्यप्रक्षाल्यपाणिपादं कुशोपग्रहोबद्धशि खीयज्ञोपवीत्याचम्य उरुश्हीतितोयमामंत्र्यावर्त्तयेद्येतेशतमिति सुमित्रियानइत्यपोज लिमादाय दुर्मित्रियाइतिद्वेष्यप्रतिनिषिंचेत्कटिं वस्त्यूरुजंघे चरणो करौमृदा त्रिस्त्रिःप्र क्षाल्याचम्य नमस्योदकमालभेदंगानि मृदेदंविष्णुरितिसूर्याभिमुखो निमजेदापोअ स्मानितिस्नात्वोदिदाभ्यइत्युन्मज्ज्योन्मज्याचम्यगोमयेनविलिंपेन्मानस्तोकइति ततो भिषिचेदिममेवरुणइति चतसृभिर्मापउदुत्तममुंचंववश्थेत्यंते चैतन्निमज्योन्मज्याचम्य दर्भःपावयेदापोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापोहविष्मतीर्देवीरापइति द्वाभ्यामापोदेवाद्रुपदा दिवशन्नोदेवीरपारसमपोदेवीपुरंतुमेति नवनिश्चित्पतिर्मेत्योंकारेणव्याहृतिभिर्गाय त्र्यादावंतेचाऽतर्जलेऽघमर्षणंत्रिरावर्तयेद्रुपदांवा आयंगौरितिवातृचं प्राणायामंवा स ·२२ दर्शः आ. शिरओमितिवाविष्णोस्मिरणं॥अथेतितृतीयभागानंतउथ ॥ यतः स्नानेनकर्माधि कारःअतोनित्यमहरहःस्नानकर्त्तव्यमित्यर्थः॥ यदाहविष्णुः॥ स्नातोऽधिकारीभवतिदै वेपित्र्येचकर्मणि ॥ पवित्राणांतथाजप्येदानेचविधिदर्शित।नन्वहरहःस्नानस्यनित्यखब लादेवकर्त्तव्यतासिद्धौअतइति हेलभिधानंव्यथ।मैवं प्रासंगिकीकर्माधिकारसिद्धिरित्ये वंपरत्वात् ॥ नचनित्यस्नानंप्रातःस्नानं अस्नातोहिपुमान्नार्होजप्याग्निहवनादिषु।प्रा तःस्नानंतदर्थतुनित्यस्नानमुदाहृतमितिशंखस्मरणादितिवाच्यं ॥ स्नानोत्तरंकात्यायने नमध्याह्नकृत्यस्याभिधानात् ॥अतएवकामधेन्वादोचतुर्थभागकृत्येलिखितं॥मृदादौ ष्यंतरोक्तविशेषःप्रयोगादेवाधिगंतव्यः॥अत्रयोगियाज्ञवल्क्येनत्रिधास्थापितमृद्गोम याश्यांमध्यमाधमोत्तमांगप्रक्षालनमुक्तंतत्कात्यायनसूत्रविरोधान्नग्राह्याएवमन्यदप्य धिकमत्रकल्पोक्तंत्यक्तव्य।आचमननिमित्तपातेतुनसौत्रक्रमविरोधइतिदर्शितंशिष्टाको प॥ कुशोपग्रहःकुशहस्तःउपगृह्यतेऽनेनेत्युपग्रहोहस्तः॥यज्ञोपवीतीतिपुरुषार्थविधिप्रा 来来共决议决采买来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 २२ ·आ. २४ चेत् ॥ ततः कटिंबस्त्यूरुजंघेचरणौकरौप्रत्येकंमृत्तोया यांत्रिस्त्रिःप्रक्षाल्य एकंपादंजले ऽपरंचस्थलेनिधायाचामेत् ॥ततउदकंनमस्कृत्यॐइदंविष्णुर्विचक्रमेत्रेधानिदधेपदं॥ समूढमस्यपासुरेइतिमृत्तिकयांगानिसंस्पृश्य नाभिमात्रंजलंप्रविश्य ॐआपोअस्मा न्मातरःशुंधयंतुघृतेननोघृतप्वःपुनंतु ॥ विश्व हिरिप्रवहंतिदेवीरितिमंत्रेणसूर्य्या भिमुखोनिमज्जेत् ॥ततः स्नाला ॐउदिदाश्यःशुचिरापूतएमिइतिनिमज्योन्मज्याचम्य अमानस्तोकेतनयेमानआयुषिमानोगोषुमानोअश्वेपुरीरिषः॥मानोव्वीरानुद्रभामितो व्वधीहविष्मंतःसदमिवाहवामहे इतिमंत्रेणगोमयेनांगानिविलिंपयेत्॥ततःॐइममेव्व रुणश्रुधीहवमद्याचमृडय ॥ त्वामवस्युराचके ॥ॐतत्त्वायामिब्रह्मणाव्वंदमानस्तदाशा स्तेयजमानोहविर्भिः ॥ अहेडमानोव्वरुणेहबोध्युरुशसमानआयुःप्रमोषीः ॥ ॐख नोअग्नेव्वरुणस्यविद्वान्देवस्यहेडोअवयासिसीष्ठाः ॥ यजिष्ठोव्वह्नितमःशोशुचानोवि श्वाद्वेषासिप्रमुमुग्ध्यस्मत् ॥ ॐसखन्नोअग्नेव्वमोभवोतीनेदिष्ठोअस्याउषसोव्युष्टौ॥ *** 米米米米米米米 ·於米米米米於米米米米米米茶於於北张张张张示於於米米米米米 तेयज्ञोपवीतिवेयज्ञोपवीतीतिद्वितीयवस्त्रधारणार्थमितिकात्यायनभाष्यं तदयुक्तं परि संख्यापत्तेः ॥ तस्मादकत्वर्थश्रवणंप्रकरणात् ॥ तेनदेवाद्विनष्टेपियज्ञोपवीतेतदुत्पाद्य स्नानमितिसिद्धयति ॥ एवमनियतकेशवेशाःसर्वेषांमुक्तशिखावर्जनमितिनिषेधात्पुरुषा र्थतःशिखाबंधनलाभेबाद्धशिखीतिक्रत्वंगतालाभार्थ ॥ द्वेष्यप्रतिनिषिंचेत् द्वेष्यंबुद्धिस्थी कृत्ययस्यादिशिद्वेष्यस्तिष्ठतितस्यांक्षिपेदित्यर्थः॥नमस्यनमस्कृत्यआलभेत्स्टशेत्॥न द्यादावित्युपक्रम्यसूर्याभिमुखइत्यभिधानात्नद्यांस्त्रवत्सुचस्नायात्प्रतिस्रोतः स्थितोद्वि जइतिनरसिंहपुराणेविषयांतरेस्नाखेतिश्रवणात् पुनर्निमज्जनंनिमज्योन्मज्येतिचाऽपर मितिमज्जनत्रयसिद्धिः॥ अभिषिंचेत् हस्तेनशिरसिजलंक्षिपेत् अंतेचैतद्वक्ष्यमाणमार्ज नांतेपिउक्तमंत्रकरणाभिषेककर्मकुर्यादित्यर्थः तथैवप्रकृतलात्॥ नवेतन्मंत्रजातंवक्ष्य माणमार्जनांतेमार्जनएवोतिकल्पना॥तत्राभिषेकोमार्जनं च प्रत्यृचमेवेतिलिंगात्॥चत सृभिस्तिसृभिरित्यादिखनौकलप्राप्त्यथर्मवनतुमिलितविनियोगार्थमपि॥द:रितिबहुवं -- ·अवयवनोव्वरुणराणोव्वीहिमृडीक सुहवोनएधि ॥ॐमापोमौपधीर्हि सीम्निो धानोराजस्ततोव्वरुणनोमुञ्च यदाहुरन्याइतिव्वरुणेतिशपामहेततोव्वरुणनोमुञ्च ॥ ॐ उदुत्तमंव्वरुणपाशमस्मदवाधर्मविमध्यम श्रथाय ॥ अथाव्वयमादित्यव्रतेतवाना गसोअदितयेस्याम ॥ ॐ मुञ्चन्तुमाशपथ्यादथोव्वरुण्यादुत ॥ अथोयमस्यपड्वीशा सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥ॐ अवश्थनिचुंपुणनिचेरुरसिनिचुम्पुणः॥ अवदेवैर्देवकृत मेनोयासिषमवमत्त्यैर्मर्त्यकृतम्पुरुराव्णोदेवरिपस्पाहि॥इत्यष्टभिमैत्रैर्हस्तेनप्रत्येकंशि रसिजलम्प्रक्षिपेत् ॥ततोवहतिजलेप्रवाहाभिमुखःस्थिरःसूर्याभिमुखोमौनीशरवत्रिर्नि मजेत् ततआचम्य ॐ कारव्याहृतिगायत्रीभिरापोहिष्ठेत्यादितिसृभिः॥ ॐ इदमापः प्रवाहतावद्यञ्चमलञ्चयत् ॥ यच्चाभिदुद्रोहानृतंयच्चशेपेअभीरुणम् ॥ आपोमातस्मादे नसः पवमानश्चमुञ्चतु ॐ हविष्मतीरिमाआपोहविष्माँआविवासति।हविष्मान्देवोअ ध्वरोहविष्माँअस्तुसूर्यः ॥ औदेवीरापोअपान्नपाद्योवऊर्मिहविष्यइंद्रियावान्मदितमः ·८ आ. ॥ तन्देवेश्योदेवत्रादत्तशुक्रपेभ्योयेषांभागस्थस्वाहा॥ॐ कार्षिरसिसमुद्रस्यवाक्षित्या दर्शः २५ । उन्नयामि ॥ समापोअद्भिरग्मतसमोषधीभिरोषधीः ॥ ॐ अपोदेवामधुमतीरगृभ्ण चूर्जस्वतीराजस्वश्चितानाः॥याभिर्मित्रावरुणावश्यषिचन्याभिरिंद्रमनयन्नत्यरातीः॥ ॐ द्रुपदादिवमुमुचानः स्विन्नःस्नातोमलादिव ॥ पूतंपवित्रेणेवाज्यमापः शुन्धन्तुमैन सः॥ॐ शन्नोदेवीरभिष्टयआपोभवन्तुपीतये॥शंयोरभिस्रवन्तुनः ॥ ॐअपारसमु यस सूर्येसन्तसमाहितम्॥अपारसस्ययोरसस्तंवोगण्हाम्युत्तमम्॥ओंअपोदे वीरुपसृजमधुमतीरयक्ष्मायप्रजाभ्यः॥तासामास्थानादुजिहतामोषधयः सुपिप्पलाः ॥ अँपुनन्तुमापितरःसोम्यासः पुनन्तुमापितामहाः पुनन्तुप्रपितामहाः ॥ पवित्रेणश तायुषा॥ पुनन्तुमापितामहाः॥पुनन्तुप्रपितामहाः॥पवित्रेणशतायुषा॥ विश्वमायुर्व्य भवै । औअग्नआयूषिपवसआसुवोर्जमिषञ्चनः ॥ आरेबाधस्वदुछुनाम् ॥ॐ पुन न्तुमादेवजनाः पुनन्तुमनसाधियः॥ पुनन्तुविश्वाभूतानिजातवेदःपुनीहिमा॥ॐ पवि २५ ·त्रेणपुनीहिमाशुक्रेणदेवदीद्यत् ॥अग्नेकलाक्रतुरनु ॥ ॐ यत्तेपवित्रमर्चिष्यग्नेव्विततम न्तरा ॥ ब्रह्मतेनपुनातुमा ॥ ॐ पवमानःसोअद्यनः पवित्रेणविचर्षणिः॥ यःपोतास पुनातुमा ॥ ॐ उभाभ्यांदेवसवितः पवित्रेणसवेनच ॥ मांपुनीहिविश्वतः ॥ ॐ वै श्वदेवीपुनतीदेव्यागाद्यस्यामिमावदयस्तन्वोव्वीतप्टष्ठाः ॥ तयामदन्तःसाधमादेषुवय स्यामपतयोरयीणाम्॥ ऑचित्पतिर्मापुनातुवाक्पतिर्मापुनातुदेवोमासवितापुनाखछि द्रेणपवित्रेणसूर्यस्यरश्मिभिः ॥ तस्यतेपवित्रपतेपवित्रपूतस्ययत्कामःपुनेतच्छकेयमि तिप्रत्येकंमन्त्रैः पुनरोंकारव्याहृतिगायत्रीभिः कुशत्रयेणमार्जनंकुर्यात् ॥ ततःपूर्ववत् इममेव्वरुणइत्यादिमंत्रैः शिरसिजलंनिक्षिपेत् ॥ ततऋष्यादिकंस्मृलामनो ऽघमर्षण म् द्रुपदांवाआयंगौरितिवा ऋचंत्रिरावर्तयेत् ॥ वक्ष्यमाणमन्त्रेस्त्रिरात्तप्राणायामंवा कुर्यात् ओंकारंवात्रिरावर्तयेत् विष्णुंवास्मरेत् ॥ योगियाज्ञवल्क्यः॥ आचान्तःपुन राचामेन्मंत्रवत्स्नानभोजने ॥ मन्त्रमाह ॥ द्रुपदावात्रिरावय॑तथाचैवाघमर्षणम्॥गा ·आ. *** दर्शः ॥ यत्रींवात्रिरावय॑महाव्याहृतिभिस्तथा ॥ सोपांशुप्रणवेनापिआपःपीताअघापहाः ॥ ॥ एतच्चाचमनंमजनानन्तरंमार्जनात्प्राक् ॥ आचम्याप्लाव्यचात्मानंत्रिरायम्यशनैरस न्॥अथोपतिष्ठेदादित्यमित्यग्रेआप्लाव्येत्यनेनमार्जनाभिधानात् ॥यदिनानापनेयम प्रायत्त्यस्यात्तदोक्तस्नानविधेःप्राअलस्नानकर्त्तव्यम् ॥ यदाह ॥तूष्णीमेवावगाहेतय दिस्यादशुचिर्नरः॥आचम्यचपुनः पश्चात्स्नानंविधिवदाचरेदिति ॥ अथपद्मपुराणी यस्नानविधिः ॥तत्रपद्मपुराणम्॥ नैर्मल्यंभावशुद्धिश्चविनास्नानंनजायते॥ तस्मा मनोविशुद्ध्यर्थस्नानमादौविधीयते॥ अनुवृतैरुद्धृतैर्वाजलैःस्नानसमाचरेत् ॥तीर्थप्र कल्पयेद्विद्वान्मूलमन्त्रेणमंत्रवित्॥ओनमोनारायणायेतिमूलमन्त्रउदाहृतः ॥ दर्भपा णिस्तुविधिनायाचान्तःप्रयतःशुचिः॥ चतुर्हस्तसमायुक्तंचतुरस्त्रंसमन्ततः॥प्रकल्प्या वाहयेद्गङ्गामेभिमैत्रैर्विचक्षणः ॥ ॐ विष्णोःपादप्रसूतासिवैष्णवीविष्णुपूजिता ॥ पा हिनस्त्वेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतकात् ॥ तिस्रःकोट्योधकोटीचतीर्थानांवायुरब्रवी 米米米米来来来亞 ·来来来买买买来共产来来来来来来来来来来来来来来来张来来来来来来来 त्॥ दिविभुव्यंतरिक्षेचतानितेसंतिजाह्नवि ॥ नंदिनीत्येवतेनामदेवेषुनलिनीतिच ॥ टंदा पृथ्वीचसुभगाविश्वकायाशिवासिता ॥ विद्याधरीसुप्रसन्नातथालोकप्रसाधनी ॥ क्षे म्याचजाह्नवीचैवशांताशांतिप्रदायिनी ॥ एतानिपुण्यनामानिस्नानकालेप्रकीर्तयेत्॥ भवेत्सन्निहितातस्यगंगात्रिपथगामिनी॥सप्तवाराभिजप्तेनकरसंपुटयोजितं ॥ मूर्ध्निकु जिलंभूयस्त्रिचतुःपंचसप्तवा ॥ स्नानंकुर्यान्मृदातद्वदामंत्र्यचविधानतः॥ अश्वक्रांतरथ क्रांतेविष्णुक्रांतेवसुंधरे॥॥ मृत्तिकेहरमेपापंयन्मयादुष्कृतंकृतम् ॥ उद्धृतासिवराहेणक ष्णेनशतबाहुना ॥ आरुह्यममगात्राणिसर्वपापंव्यपोहय ॥नमस्तेसर्वलोकानांप्रभवारि णिसुव्रते॥ आदौसंध्यातर्पणादीनामितिशेषः॥सप्तवाराभिजप्तेनपूर्वोक्तमूलमंत्रेणएकव चननिर्देशात् ॥ मूलमंत्रवेननिर्देशस्यसार्थकत्वाच्च ॥नवेभिर्मचैरित्युपक्रम्यकथितानांम त्राणांग्राहकइतिश्रमःकार्यः स्नानंकुर्यादितिअग्रिममंत्रेणमृदमामंत्र्यतयागात्राण्यालि प्यमज्जनकुर्यादित्यर्थः।अयंचस्नानविधिःसर्वशाखिसाधारणःसर्ववर्णसाधारणश्वसंको ·* द३ आ. चेप्रमाणाभावात्पुराणोक्तश्रवणेसर्वाधिकारश्रवणाच्चअनधीतवेदंप्रतिचायमेवस्नानवि धिःप्रशस्तः॥ वेदमंत्रशून्यत्वात् ॥ विष्णुः स्नातएवसोष्णीषेधौतवाससीबिभृयात् उ ष्णीषधारणंशिरोजलप्रच्यवार्थमाचमनात्प्राक् ॥ पराशरः स्नात्वानिवस्यवासोन्यज्जं घेप्रक्षालयेन्मृदा ॥अपवित्रीकृतेवैतुकौपीनच्युतवारिणा॥कौपीनमधोवस्त्रं ॥ योगियाज्ञ वल्क्यः॥स्नात्वैवंवाससीधौतेअश्लिष्टेपरिधायच ॥ प्रक्षाल्पोरूमृदाद्भिश्वहस्तौप्रक्षा ल्यवैतथा । अभावधौतवस्त्रस्यशाणक्षौमाविकानिच ॥ कुतपंयोगपहुंचद्विवासायेनवै भवेत्॥ कुतपोनेपालकंबलः ॥ जाबालिः ॥नामेकंचवसनंपरिदध्यात्कथंचन ॥ अत्र सदातननिषेधबलात्पुरुषार्थता ॥ नरसिंहपुराणे ॥ नरक्तमुल्बणंवासोननीलंचप्रशस्य ते॥ मलाक्तंचदशाहीनंवर्जयेदंबरंबुधः॥ततःप्रक्षालयेत्पादौमृत्तोयेनविचक्षणः॥उल्ब णव्यक्तंएतच्चरक्तविशेषणंतेनात्यंतरक्तमित्यर्थः ॥उल्बणमंचलमितिकेचित् ।। अत्रहा रीतः॥नवासोविधुनुयान्नोत्तरीयविपर्यासंकुर्यात् ॥ विष्णुः ॥ स्नातःशिरोनावधुनेत् २७ ·नांगेभ्यस्तोयमुद्धरेत् नतैलवशेस्टशेत् नाप्रक्षालितंपूर्वधृतंवावासोबियात् नम्लेच्छां त्यजपतितैःसहसंभाषणंकुर्यात् ॥ तैलंचवशाचतैलवशे ॥ मार्कण्डेयपुराणे॥संप्रमृज्या अचस्नातोगात्राण्यंबरपाणिना ॥ अंबरंस्नानवस्त्रं नस्नानशाट्येतिविष्णुपुराणपाठात् ॥एवंचनस्नात्यागात्रमवमृज्यादितिहारीतोपिस्नानशाट्यापाणिनाचचिशेषणीयः॥एवं चसमर्थप्रतिमार्जनमात्राभावोऽसमर्थप्रतिपाणिशाटीमार्जनाभावइतिहरिहरोक्तमश्रद्धे यं॥सांख्यायनगृह्यं ॥ आप्लुत्याव्युदकोन्यद्वस्त्रमाच्छादयेत् ॥ अव्युदकोऽनुहृतोदकः॥ एषोपिपाणिवस्त्राभ्यामुद्धरणेनिषेधःकुलविशेषनियतोवागृह्योक्तत्वात्। अत्रशंखाउद कस्याप्रदानादिस्नानशाटीनपीडयेत्॥अत्रविष्णुः॥ याम्यहियातनादुःखंनित्यस्नायी नपश्यति ॥ नित्यस्नानेनपूर्यतेयेपिपापकृतोनराः ॥ योगियाज्ञवल्क्यः ॥ अगम्याग मनात्स्तेयात्पापेभ्यश्चप्रतिग्रहात्॥रहस्याचरितात्पापान्मुच्यतेस्नानमाचरन् ॥ पापे भ्यः पतितादिभ्यः ॥छंदोगपरिशिष्टे ॥ संध्यालोपस्यचाकर्तास्नानशीलश्चयःसदा ॥

·२८ *** दर्शः 状来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 आ.. तंदोषानोपसपैतिगरुत्मन्तमिवोरगाः ॥ अथसन्ध्योपासनम् ॥ तत्रछन्दोगपरिशिष्टे ॥अतऊर्ध्वप्रवक्ष्यामिसंध्योपासनिकंविधि॥अनर्हः कर्मणांविप्रः सन्ध्याहीनोयतःस्म तः॥ संध्येतिवक्ष्यमाणप्राणायामादिकर्मनाम उपासनंसेवनमनुष्ठानमितियावत् ॥आ चारसेवनीत्यादौदर्शनात्।।अतएवसंध्याकृतासन्ध्योपासितेतितुल्यवत्प्रयोगः॥अथवाब ह्मणोपासितासंध्याविष्णुनाशङ्करेणच ॥ कस्तांनोपासयेद्देवीसिद्धिकामोद्विजोत्तमइति योगियाज्ञवल्क्येनदेवीत्वेनकीर्तनात्सन्ध्यारूपायादेवतायावक्ष्यमाणप्राणायामादिनो पासनमाराधनंसन्ध्योपासन॥सिद्धिरत्रमोक्षः॥ अनर्ह कर्मणामित्यादिनासन्ध्योत्तरक मणिकृतसन्ध्यस्याधिकारइत्युक्तम्॥अथवा॥ चिरन्तनसन्ध्यात्यागिनः पतितस्येवद्वि जातिकर्मानधिकारः॥ नानुतिष्ठतियःपूर्वानोपास्तेयश्चपश्चिमाम्॥सशूद्रवबहिःकार्यः सर्वस्माड्विजकर्मणइतिमनुदर्शनात्॥विष्णुपुराणे॥ सर्वकालमुपस्थानसन्ध्ययोःपार्थि वेष्यते ॥ अन्यत्रसूतकाशौचविभ्रमातुरभीतितः ॥ विभ्रमश्चित्तविक्षेपः मेघादिनाका २८ ** ·****** लाज्ञानमित्यन्ये ॥ यद्यप्यत्रमध्याह्नसंध्यानोक्तातथापि एतत्सन्ध्यात्रयम्प्रोक्तम्ब्राह्म ण्ययदधिष्ठितम् ॥ यस्यनास्त्यादरस्तत्रनसब्राह्मणउच्यते इतिछन्दोगपरिशिष्टात् ॥ संध्यात्रयंतुकर्त्तव्यंद्विजेनात्मविदासदेतियोगियाज्ञवल्क्याच्चसापिबोदव्या ॥ एतेनसं ध्यात्रयेनित्याधिकारोदर्शितःपापक्षयकामाधिकारोप्यत्र यदाहयाज्ञवल्क्यः॥ दिवावा यदिवारात्रीयदज्ञानकृतंभवेत् ॥ त्रिकालसंध्याकरणात्तत्सर्वंचप्रणश्यति ॥सततंसंध्या निष्णातस्यफलांतरमप्याह यमः॥ संध्यामुपासतेयेतुसततंशंसितव्रताः ॥ विधूतपापा स्तेयांतिब्रह्मलोकंसनातनं॥ संध्याद्वयेप्रत्येकमपिपापक्षयमाह मनुः ॥ पूर्वीसंध्यांजपं स्तिष्ठन्नैशमेनोव्यपोहति॥पश्चिमांतुसमासीनोमलंहंतिदिवाकृतं॥ नन्वेवंकेवलमध्याह्न संध्यायांकिंप्रमाणमैवंउत्तीर्यधौतेवाससीपरिधायमृदोरूकरौप्रक्षाल्याचम्यत्रिरायम्या सूनित्यादिनाकात्यायनेनमध्याह्नस्नानोत्तरंनरसिंहपुराणादौचकेवलायाअपि वक्ष्यमा णलात्॥ एवंचसंध्यात्रयेप्रत्येकमपिकर्तव्यतायादर्शितलादेकसंध्यालोपेअपरापिनकर्त 来长长长长 米米 北水杉 ·आ. २९ ॥ व्यामिलितगोचरत्वादधिकारस्येतिदुर्मतिः॥ देशमाहतुः शंखलिखितौ ॥ सव्रतीबहिः दर्शः संध्यामुपासीतासव्रतीब्रह्मचारीव्रतयुक्ताध्ययनशीलवात्॥बहिर्गामात् नैनंग्रामेभिनि म्लोचेत्सूर्योना युदियात्क्वचिदितिमनुदर्शनात् ॥ एनंब्रह्मचारिणमभिनिम्लोचेत्अ स्तंयायात्॥गुणफलमाहशातातपः॥अनृतंमद्यगंधंचदिवामैथुनमेवचापुनातिषलस्या नंबहिःसंध्याापासिता॥गृहेषुप्राकृतीसंध्यागोष्ठेशतगुणास्मृता॥ नदीषुशतसाहस्रीह्य नंताशिवसन्निधौ॥प्राकृतीएकगुणा।व्यासः।बहिःसंध्यादशगुणागोष्ठप्रस्रवणादिषु ॥ खाततीर्थेशतगुणासाहस्रीजाह्नवीजले ॥ संध्याकालपरिमाणमाहयोगियाज्ञवल्क्यः॥ हासटद्दीहिसततंदिवसानायथाक्रमासंध्यामूहुर्तमात्रंतुहासेटौचसासमा॥सर्वर्तुषुप्रा तःसंध्यासायंसंध्याचदंडद्वयमेवभवतीति ॥यथा।संघौसंध्यामुपासीतनास्तगेनोद्गतरवौ ॥संधावितिपूर्वविधानात् ॥ नास्तगइतिसंधिरूपमुहूर्तादुनिषेधानुवादकंसतिसंभवे सादित्यामारभेदित्येवपरंवा॥उपक्रमकालमाहसंवतः॥प्रातःसंध्यांसनक्षत्रामुपासीत २९ ·॥ यथाविधि॥सादित्यांपश्चिमांसंध्यामर्धास्तमितभास्करां॥आदित्यपदमस्तमयप्राच्य पूर्णबिंबपरं॥समाप्तिकालमाहयाज्ञवल्क्यः ॥जपन्नासीतसावित्रींप्रत्यगातारकोदया त्॥संध्यांप्राक्प्रातरेवंहितिष्ठेदासूर्यदर्शनात् ॥ प्रत्यपश्चिमाभिमुखः प्राक्पूर्वाभिमु खः आसीतेतिसायंजपेआसीनतार्थम् तिष्ठेदितिप्रातर्जपऊर्ध्ववार्थम् मध्यान्हसंध्याज पेप्यू तैवातिष्ठेदुदयनात्पूर्वांमध्यमामपिशक्तितःइतिछंदोगपरिशिष्टात्॥ स्नानोत्तरत्वं मध्याह्नसंध्यायाःप्रागेवोक्तं ॥मनुः॥ऋषयोदीर्घसंध्यवाहीर्घमायुरवाप्नुयुः॥प्रज्ञांयशश्च कीर्तिचब्रह्मवर्चसमेवच ॥ दीर्घसंध्यत्वंप्रातरुदयावधि सायंचनक्षत्रावधि जपेत् ॥ एतच्च गुणफलमितिआवाक्यांतरेपि सूर्यनक्षत्रयोरेवावधिवंतत्फलार्थमेकमूलत्वानुरोधात्॥अ थवासूर्यनक्षत्रयोःप्राक्कालोपिनित्यजपांगतयाबोध्यतनितुतत्कालस्यसावित्रीजपेना भिव्याप्तिरित्यत्रापितात्पर्य।उभयपक्षेऽपिकामनाविरहेविहितदशादिसंख्यादरः॥का मिनस्तुदीर्घसंध्यात्वएवश्रवणाजपेनकालव्याप्तावेवतात्पर्य अत्रचजपदीर्घलेनदीर्घसं ·आ. दर्शः ध्याभिधानात्जपेनसंध्याकर्मसमाप्तिरितिमंतव्यं ॥उभेसंध्येजपाप्यमुपासीतयथावि धिइत्यादिनावाक्येषुसावित्रीजपस्यसंध्यांतर्गमःस्फुटः ॥ एवमजपेप्रत्यवायश्रवणंतद भिप्रायमेव फलश्रुतेतुसावित्रीजपःप्टथगपीतिअघमर्षणसूक्तस्यापोहिष्ठेतितचस्यद्रु पदायाश्चऋष्यादिकमुक्त्वा योगियाज्ञवल्क्यः एवंज्ञावातुमंत्राणांप्रयोगवैद्विजोत्तमाः॥ संध्यामुपासयेद्यद्वद्यथावत्तंनिबोधत ॥ अत्राहुः॥ सर्वेषामेवमंत्राणामादादृष्यादिकंस्म लापश्चात्संध्याप्रयोगस्तदयुक्तएवंद्यंगभूतेनऋष्यादिस्मरणेनसहसर्वेषामेवमंत्राणामा नंतर्यन्यायागतंबाध्यत॥ॐ कारस्यसप्तव्याहृतीनांसावित्र्याः शिरसश्चऋष्यादिकंस्था नान्तरेयोगियाज्ञवल्क्येनकथितमितिकथंनतत्पूर्वभावः किंचअघमर्षणसूक्तस्यऋष्या दिकंप्रथममुक्तंतदेवप्रथमस्यात्॥तस्माज्ज्ञावेतिप्रयोगाबहिर्ज्ञानंप्रयोगकालेसौकर्याथै अथवाज्ञानोपासयेदितिप्रत्येकमभिसंबध्यते ॥ तेनतत्तन्मंत्रस्यऋष्यादिकंतत्तन्मंत्रप्र योगात्प्राग ज्ञातव्यमितिसित्थ्यति ॥प्रणवव्याहृतिसावित्रीशिरसांचमिलितानामेवप्रा 法法米米米米米 ** ३० ·णायामेविनियोगइतितेषांमिलितानामेवऋष्यादिकंस्मृलाप्राणायामः ॐ कारस्यश्वेत वर्णकथनंसावित्र्याश्चाग्निमुखकथनंस्तुतिर्विनियोगाभावात्॥ आपछंदोदैवतंचविनियो गस्तथैवच ॥ वेदितव्यंप्रयत्नेनब्राह्मणेनविशेषतः॥ इत्यादिनानास्थानेपुचतुर्णामेवा भिधानात्॥अथऋष्यादिस्मरणेपाठिकक्रमोग्राह्यः॥स्थानांतरेष्वप्यनेनैवक्रमेणऋष्या दिचतुष्ककथनम्।।एवंपञ्चविधंयोगंजप्यकालेष्वनुस्मरेत् ॥ होमेचान्तर्जलेयोगेस्वाध्या येयाजनेतथेतिशतपथब्राह्मणांतर्भावेनपञ्चविधवंप्रकरान्तरमधिकफलार्थवा ॥ इदञ्चऋ प्यादिस्मरणंयत्रमन्त्रेप्रामाणिकन्ततःप्राक्प्रयोगेएवकर्त्तव्यम् ॥सन्ध्योपक्रमेव्यासः॥ स्मृतोंकारञ्चगायत्रींनिबध्नीयाच्छिखान्ततः॥ पुनराचम्यहृदयनाभिंस्कधौचसंस्पृशेत्॥ यदितस्मिन्कालेमुक्तशिखः स्यात्तदानेनमन्त्रेणशिखांबध्वाआचामेदित्यर्थः॥नतुसमंत्र कलापूर्वबद्धापिशिखामोचनीयेतिभ्रमःकार्यः॥ छन्दोगपरिशिष्टे ॥ सव्येपाणौकुशा न्कृत्वाकुर्यादाचमनक्रियाम् ॥ सव्यःसोपग्रहःकार्योदक्षिणःसपवित्रकः ॥ सोपग्रहःकु ** ·आ. 10 ३१ शान्कृलेतिपूर्वोक्तकुशत्रयसमीपेअग्रिमकर्मोपयुक्ताःकुशाधर्तव्याइत्युक्तं तत्रकुशस्याकां । दर्शः क्षितत्वात् उपगृह्यतइत्युपग्रहइतिव्युत्पत्तिसम्भवाच्च ॥अथपवित्रं ॥ अनन्तर्गर्भिणंसा ग्रंकौशंद्विदलमेवच॥प्रादेशमात्रंविज्ञेयंपवित्रंयत्रकुत्रचित्॥ अनेनैवलक्षितम्॥-हस्वाः प्रचरणीयाःस्युःकुशादीर्घास्तुबर्हिषः ॥दर्भाःपवित्रमित्युक्तमतःसन्ध्यादिकर्मणि॥ अ स्यार्थः ॥ यतःप्रचरणादौ हस्वादिविधिस्ततः सन्ध्यादौविशेषविध्यभावाद्दर्भमात्रमेवा ऑनतुपवित्रलक्षणमेतत् पूर्वलक्षणवाधात्। अतइत्यन्वयाद्वाक्यभेदापत्तेश्च ॥अत्रचाच मनात्प्रागेवपवित्रधारणम्॥आचम्यप्रयतोनित्यंपवित्रेणद्विजोत्तमः॥नोच्छिष्टस्तुभवेत्त त्रभुक्तशेषन्तुवर्जयेदितिलघुहारीतदर्शनादन्यत्रजपोपयुक्तकुशत्रयधारणमपिदक्षिणक रेपवित्रधारणावसरएवकुर्वन्ति॥अविरुद्धश्चैतत् ॥लघुहारीतः॥दर्भहीनातुयासन्ध्याय चदानंविनोदकम् ॥असंख्यातञ्चयज्जप्यं तत्सर्वनिष्फलम्भवेत् ॥योगियाज्ञवल्क्यः॥ ऐशान्यभिमुखोभूवाशुचिःप्रयतमानसः ॥ आचान्तःपुनराचामेहतमित्यभिमन्त्र्यच ३१ ·आन्तरंशुद्ध्यति वमन्नपानमलीकृतम् ॥ तथा॥ पूर्वसन्ध्यातुगायत्रीसावित्रीमध्यमा स्मृता॥याभवेत्पश्चिमासन्ध्यासातुदेवीसरस्वती॥ रक्ताभवतिगायत्रीसावित्रीशुक्लव र्णिका॥ कृष्णासरस्वतीज्ञेयासन्ध्यात्रयमुदाहृतम्॥कामधेन्वादौ श्वेताभवतिगायत्रीसा वित्रीरक्तवर्णिकेतिक्वचित्पाठः एतच्चसन्ध्यारूपकथनंध्यानार्थस्तुतिमात्रपरंवा ॥ गाय त्रीकालत्रयेपिशुक्लवर्णैवध्येयेतिवक्ष्यते ॥ यासन्ध्यासाचगायत्रीत्रिधाभूषाव्यवस्थिते ति॥अभेदाभिधानंस्तुतिः॥पारमार्थिकेप्यभेदेजपोपक्रमेशुक्लायाएवध्यानालहस्पतिः॥ बध्वासनंनियम्यस्वस्मृलाऋष्यादिकन्ततः॥सन्निमीलितहड्योनीप्राणायामान्समध्य सेत् ॥ आसनं॥पद्ममीसनंचापितथास्वस्तिकमितिवायुपुराणोक्तम् ॥ स्वमात्मानंनि यम्यासूनितिपाठेप्राणायामपदमंत्रपरं॥अत्रछंदोगपरिशिष्टे॥रक्तांतेवारिणात्मानंपरि क्षिप्यसमंततः॥रक्षाकार्येतिशेषः अंतःशब्दस्यादावपिशक्तवात् शिष्टाचारानुरोधात प्राणायामादावियंरक्षाकार्येत्यर्थः॥कामधेनौतुप्राणायामानंतरमेवलिखितं॥शंखवसि ·३२ ष्ठांगिरोहस्पतिपैठीनसिबौधायनाः ॥ सव्याहृतिंसप्रणवांगायत्रीशिरसासह ॥त्रिःप दर्शः ठेदायतप्राणःप्राणायामःसउच्यते ॥ व्याहृतंचछंदोगपरिशिष्टे ॥भूराद्यास्तिस्रएवैता महाव्याहृतयोऽव्ययाः॥ महर्जनस्तपःसत्यंगायत्रीचशिरस्तथा॥आपोज्योतीरसोऽमृतं ब्रह्मभूर्भुवःस्वरोमितिशिरः ॥ प्रतिप्रतीकंप्रणवमुच्चारयेदंतेचशिरसः॥ एताएतांसहाने नतथैभिर्दशभिःसह॥ त्रि.पठेदायतप्राणःप्राणायामःसउच्यते ॥ प्रतिप्रतीकंसप्तव्या हृतीनांगायत्र्याःशिरसश्चादावित्यर्थः॥एवंशिरोंतप्रणवमादायदशभवंतिाएताव्याहृतीः एताङ्गायत्रीं अनेनशिरसा एभिःप्रणवैः आयतप्राणोनियतवातः॥नियमश्च पूरकेआ दानमेव कुम्भकेधारणमेव रेचकेत्यागएवेत्येवंरूपः ॥योगियाज्ञवल्क्यः॥ पूरकरेचक कुम्भकैःप्राणायामस्त्रिलक्षणोज्ञेयः ॥ त्रिलक्षणस्त्रिविधः॥एतच्चयोगियाज्ञवल्क्यएवपौ पर्यपरामर्शाट्यक्तम्॥एवंचप्रत्येकमेवप्राणायामत्वात्प्रत्येकमेवत्रिरात्तोमंत्रपाठः ए तावतैवप्राणायामत्रयसिद्धिरिति॥अतएवततोतःशुध्यतित्रिभिरित्युपसंहारः॥ आदानं ३२ ·***** ************************** रोधमुत्सर्गवायोस्त्रिस्त्रिःसमभ्यसेदितिव्यासोक्तोनवधाभ्यासः॥पक्षान्तरम् ॥ त्रिविध) चिदिच्छन्तितथैवनवधापरे इत्यनेनाप्यभिधानात् ॥ तथाहि ॥ नासिकाकृष्टउच्छासो ध्मातःपूरकउच्यते॥कुम्भकोनिश्चलश्वासोरिच्यमानस्तुरेचकः॥नीलोत्पलदलश्यामना भिदेशेप्रतिष्ठितम् ॥ चतुर्भुजमहात्मानं पूरकेणैवचिन्तयेत् ॥ कुम्भकेनहदिस्थनिध्याये चकमलासनम् ॥ब्रह्माणंरक्तगौराङ्गं चतुर्वक्रपितामहम्॥रेचकेनेश्वरन्ध्यायल्ललाटस्थं महेश्वरम् ॥शुद्धस्फटिकसङ्काशंनिर्मलम्पापनाशनम् ॥ पूरकेणेत्यादौतृतीयासप्तम्य थे कालोपलक्षणत्वात् ॥गौरसर्वाङ्गपाठेगौरपदंरक्तपरंनानार्थखात्॥तथाचव्यासःरक्त म्प्रजापतिध्यायेदिति ॥ मात्राभेदान्मृदुमध्यमोत्तमलंयोगिप्राणायामविषयं ॥ संध्या प्राणायामकालस्यमन्त्रपाठेनैवावच्छेदात्॥पूरकरेचककुम्भकैमिलित्वैकःप्राणायामः॥ कुंभकमात्रएवतुमंत्रपाठइत्याद्यसत्॥पक्षनिरासविस्तरश्छन्दोगाहिकेनुसंधेयः॥योगि याज्ञवल्क्यः॥प्राणस्ययमनंकृत्वाआचामे प्रयतोपिसन्॥आतरंविद्यतेयस्मात्तस्मादाच ·LIL आ. 北斗米米米米米 ३३ मनस्मृतं ॥ हेतुनिर्देशस्सर्वस्मिन्नेवप्राणायामेआचमनप्राप्त्यर्थः ॥ अत्रहलायुधनिबंधे दर्शः तुप्रक्षालितपाणिपादोऽपआचम्यअग्निश्चमामन्युश्चेतिसायमपःपीत्वा सूर्यश्चमामन्यु श्चेतिप्रातरिति बौधायनवाक्यमाचमनमंत्रेप्रमाणमुक्तम् ॥ एतच्चवाक्यंसंध्याप्राकाली नप्रोक्षणात्प्राक्श्रुतम्॥ तस्मात्प्राणायामानन्तरमाचमने मंत्रसंबंधेआचारएवप्रमाणं॥ अतएवमध्याह्नेऽपिमंत्रइतिकेचित् ॥प्रातःसूर्यश्चमेत्युक्त्वासायमग्निश्चमेतिच॥ आपःपुनं तुमध्याह्नकुर्यादाचमनंततइतिराजाद्यलिखितमैत्रायणीयगृह्यपरिशिष्टवचनंप्रमाणमा हुः॥प्राणायामानंतरमापोहिष्ठेत्यादिनामार्जनमाहयाज्ञवल्क्यः॥प्राणानायम्यसंप्रो क्ष्यतचेनाब्दैवतेनतुइति ॥ विभागमाहव्यासः ॥ विप्रुषोष्टौक्षिपेन्सूर्द्धिअधोयस्यक्षया यचेति ॥प्रकारमाहछंदोगपरिशिष्टे ॥ शिरसोमार्जनंकुर्यात्कुशैः सोदकविंदुभिरिति।य नुयोगियाज्ञवल्क्येनसार्द्धयर्चाधःप्रक्षिप्यसाईयोतुप्रक्षिपेदितिविभागउक्तःसप्राची नमार्जने॥एवंसंमार्जनंकृत्वाबाह्यशुद्ध्यर्थकारणम् ॥ अथाभ्यंतरशुद्ध्यर्थप्राणायामान्सम ३३ ·यसेदितिउपसंहारात् ॥एतच्चसंमार्जनस्नानासामर्थ्यसंध्यानुकूलशौचार्थमेव बाह्यशु व्यर्थकारणमितिश्रवणात् ॥अधिकफलार्थवा ॥ अतएवबहुभिरननुष्ठानमनावश्यकता कल्पांतरंचेतिपरिभाव्यं प्राणायामानंतरंमार्जनंसंध्यांतर्गतमितिदर्शितमेवाअयमपि संध्यामंत्रक्रमे॥प्राणायाममंत्रानंतरमार्जनमंत्रमाह॥ ॐकारंव्याहृतीःसप्तगायत्रींशिर सासह ॥ आपोहिष्ठाऋचस्तिस्त्रःसूक्तंचैवाघमर्षणमिति॥अत्रयद्यप्यापोहिष्ठानंतरमघ मर्षणमुक्तंतथापिमध्येद्रुपदावोद्धव्या ॥ सर्वत्रमार्जनकर्मअम्लिंगानामुदाहृतम्॥इत्य नंतरंद्रुपदाऋप्यादिकमुक्ताअपःपुण्याःसमादायत्रिःपठेद्रुपदामृचम्॥तत्तोयंमूईिविन्य स्यसर्वपापैःप्रमुच्यते इतिद्रुपदाप्रयोगमुक्त्वा ॥एवंज्ञाखातुमंत्राणामित्यादिनासंध्याभि धानात् ॥ एवंचोक्तएवद्रुपदाप्रयोगःसंध्यायांग्राह्यः ॥प्रकारांतरेप्रमाणाभावात्॥ अघ मर्पणप्रयोगस्तछंदोगपरिशिष्टेदर्शितः।।करेणोद्धृत्यसलिलंघ्राणमासज्यतत्रच॥ जपेद नायतासुर्वात्रिःसकद्वाघमर्षणमिति ॥ अनायतासुर्वेतिविकल्पबलादायतासुरनायतासु गुरु ग ·* All आ. 兵兵兵科兴以来邓正也开业典那双评。 रपि आयतासुपक्षेसकृत् अनायतासुपक्षेत्रिरितिव्यवस्थितविकल्पः॥शंखः॥उपस्टशेत . दर्शः ३४. तःपश्चान्मंत्रेणानेनधर्मतः॥अन्तश्चरसिभूतेषुगुहायांविश्वतोमुखः॥त्वंयज्ञस्त्वंवषट्रारआ पोज्योतीरसोमृतमितिप्राणायामानंतरमाचमनविधानादायतासुपक्षेशंखोक्तवचनमुप संहर्त्तव्यमितिकेचित् एतच्चाचमनंमार्जनानंतरंश्रुतमपिऋष्यंतरोक्ताघमर्षणानंतरमनु ठेय॥शंखेनाप्येतदनंतरंसूर्याजलिदानाभिधानादुपस्थानात्प्राक्॥छंदोगपरिशिष्टे॥उ त्थायाप्रतिप्रोहेत्रिकेणांजलिमभसः॥मोहेक्षिपेत् त्रिकेण॥ प्रणवोभूर्भुवःस्वश्चगाय त्रीचतृतीयकाइत्यनेनैवप्रागुक्तेना।अंजलिमित्येकत्वस्यविवक्षितवादंजलित्रयदानमशु दं ॥कात्यायनश्च॥पुष्पाण्यंबुमिश्राण्यूक्षित्वोर्ध्वबाहुः सूर्यमुदीक्षेत उदयंतमउदुत्यं चित्रंतच्चक्षुरितिगायत्र्याचयथाशक्तिजपरूपमुपस्थान।अत्रमध्याह्नसंध्यांजलौसजलपु प्पश्रवणात्॥विष्णुपुराणादौतोयमात्रश्रवणमुपलक्षण।प्रातःसायंविषयंवा तथाचतैत्ति रीयश्रुतिः॥ब्रह्मवादिनः सूर्याभिमुखाःसंध्यायांगायभिमंत्रिताअपऊर्ध्वमुक्षिपति ता 共来来来来来来来来来来 ३१ ·学生实生粉味法法法本法對法求: एताआपविभूितास्तानिरक्षांसि मदेहारुणद्वीपे प्रक्षिपंति यत्प्रदक्षिणंप्रक्रामंतितेन पाप्मानमवधुन्वति उद्यंतमस्तंयांतमादित्यमभिध्यायन्ब्राह्मणोविद्वान्सकलंभद्रमश्नुते इति॥तथाचोर्ध्ववाहुविधानात्॥तदसंसक्तपार्णि'एकपादर्धपादपि ॥कुर्यात्कृतांजलि वापिऊर्ध्वबाहुरथापिवा इति छंदोगपरिशिष्ठीयमुपस्थानेकृतांजलिवं सायंप्रातर्विषय मेव॥ उदीक्षतेतिसूर्याभिमुखत्वेतात्पर्य ।तेनमेघादिच्छन्नेपिसंमुखमुपतिष्ठेदुपस्थायेत्यु पसंहारात्तुगायत्र्याचजपितयैवोपस्थानंऽमंत्रकरणकहिदेवताज्ञानमुपस्थानं ॥ तचजपे पिसंभवति॥अनर्थपरएवोच्चारणेजपपदमितिप्रायिकम् ॥ अन्यत्रार्थपरत्वेप्रमाणामा वात् ॥ अतएवयथाशक्तीतिनानाजपसंख्यासंभवात् ॥युक्तंचैतत् एथकात्यायनेनज पानभिधानादृष्यंतरसंवादाच्चेति ॥याज्ञवल्क्यः॥ स्नानमब्दैवतैमैत्रैर्मार्जनंप्राणसं यमः॥ सूर्यस्यचाप्युपस्थानंगायत्र्याः प्रत्यहंजपइति मार्जनप्राणसंयमयोःपाठक्रमोन ग्राह्यः॥प्राणायामादेःसंध्याप्रयोगोपलक्षणार्थत्वात्॥ एवंकात्यायनेनापिप्राणायामानं #米兴张艺兴小北北 ·सा. एकत्र तरमुपस्थानाभिधानंसंक्षेपात्॥गायत्रीजपेयोगियाज्ञवल्क्यः॥प्रणवोभूर्भुवःस्वश्चस्वां , दर्शः गानिहृदयादितः॥त्रिरावलंततःपश्चादार्षछंदश्चदैवतं॥ विनियोगस्तथारूपंध्यातव्यंक मशस्तु॥रूपमाह॥श्वेतवर्णासमुद्दिष्टाकौशेयवसनातथा ॥श्वेतैर्विलेपनैःपुष्पैरलंकारै श्वभूषिता॥ आदित्यमंडलस्थाचब्रह्मलोकगताथवा ॥ अक्षसूत्रधरादेवीपद्मासनगता शुभा॥ आवाह्ययजुपानेनतेजोऽसीतिविधानतः॥ तत्रावाह्यजपित्वाचनमस्कृत्यविसर्ज येत् ॥गायत्रीमधिकृत्यशतपयश्रुतिः॥तस्याउपस्थान।गाय यस्येकपदीद्विपदीत्रिपदीच तुष्पद्यपदसिनहिपद्यसेनमस्तेतुरीयायदर्शतायपदायपरोरजसेसावदोमाप्रायदिति यंद्विष्मादसावस्मैकामोमासमईतिवामहैवास्मैसकामःसमृद्ध्यते यस्माएषमुपतिष्ठते ॥ उपस्थानं चैतज्जपात्प्राक्॥तथाच बौधायनः॥ उपतिष्ठेद्वाएतादेवींतुरीयेणपदेन ॥ अ थाप्युदाहरंति ॥गायत्र्यस्येकपदीद्विपदीत्रिपदीचतुष्पद्यपदसिनहिपद्यसे नमस्तेतुरी यायदर्शतायपदायपरोरजसेइत्यथैनांजपतीति अथापीत्यादिनातुरीयंपदस्वरूपकथनं ·张洪水兴水共十来米#张州水张来 एवंश्रुतावपिपरोरजसइत्यंतोमंत्रः अग्रेचार्थवादः॥इदंचवौधायनवाक्यंराजाद्यलिखित मपिबहुजनसंमतत्वाल्लिखिताजप्यमाहयोगियाज्ञवल्क्यः॥ॐकारः पूर्वमुच्चार्योभूर्भुवः स्वस्ततःपरं।गायत्रोप्रणवश्यांतेजप्येह्येवमुदाहृतम् ॥ एवंगायत्र्यादौद्वितीयोंकारोबार णमंतिमोंकारत्यागश्चायुक्तः॥मन्वादावप्यते ॐकारांतर्भावात्ायमः सहस्रपरमादेवीं शतमध्यांदशावरांगायत्रोंप्रजपेन्नित्यंसर्वकल्मपनाशिनी।अत्रबौधायनःशतकृलोऽप रिमितकलोवादशावरामिति ॥अपरिमितकृखोदशोपरिशतादगिनियतसंख्यमित्यर्थः गोभिलः ॥ कदाचिदपिनोविद्वान्गायत्रीमुदकेजपेत् ॥ गायत्र्यग्निमुखीयस्मात्तस्मादु त्थायतांजपेत् ॥ सहस्पतिः॥ मार्जनंजलमध्येतुप्राणायामोयतस्ततः॥ उपस्थानंततःप श्चात्सावित्रीजपउच्यते॥मार्जनमंत्रस्नानांगभूतमपेक्षितं ॥ यतस्ततोजलेस्थलेच॥एवं चप्राणायामस्यसंध्यांतर्गतस्यजलेस्थलेचविधानादुपस्थानपर्यंतासंध्याजलेप्यस्यमते गायत्रीजपस्तुस्थलएवोक्तः॥ कात्यायनेनोत्तीर्यप्राणायामादिकमुक्तम्॥ नरसिंहपुराणे AL ·आ. ३६ ॥ स्नानोत्तरतर्पणात्प्रागुक्तं ॥दर्भेषुदर्भपाणिः सन्प्राङ्मुखःसुसमाहितः॥ प्राणायामास्तु दर्शः कुर्वीतयथाशास्त्रमतंद्रितः॥जपेदहरहःस्नाबासावित्रींजपविहिजः॥अथपुष्पांजलिंक्षि स्वाभानवेचोर्ध्वबाहुकः॥उदुत्यंचजपेन्मत्रंचित्रंतच्चक्षुरित्यपि ॥ प्रदक्षिणमुपावृत्यनम स्कृत्यततःप्रभुमिति॥ अत्रदर्भेष्वितिश्रवणात्स्थलएवसंध्याकरणमुक्तम्॥जपानंतरमु पस्थानंप्रकारांतरमेतत्॥ बौधायनेऽपिदर्शनात्॥हारीतःप्रणवव्याहृतिसावित्रीजपन्पा पेभ्योमुच्यते॥शतंजप्त्वामानसात्पूतोभवति।सहस्रजप्त्वावाकायकृतात्पूतोभवति॥ यमः नतथावेदजप्येनपापंनिर्दहतिद्विजः॥यथासावित्रीजप्येनसर्वपापैःप्रमुच्यते ॥ अथज पविधिः॥तत्रशंखः॥ कुशवृष्यामासीनःकुशोत्तरायांवा कुशपवित्रपाणिरुदङ्मुखः सूर्या : भिमुखोऽक्षमालामादायदेवतांध्यायन्जपंकुर्यात् सुवर्णमणिमुक्ताफलस्फाटिकपद्माक्षे द्राक्षरुद्राक्षपुत्रजीवकानामन्यतमानामक्षमालांकुर्वीत ॥कुशग्रंथिकृतांवाहस्तोपयामैर्वा गणयेत् ॥देवतांध्यायन्निति देवताध्यानस्यजपांगताविधानाद्यत्रनदेवताविशेषविधिस्त ३६ १ *** *** ·त्रापिमन्त्रप्रकाश्यादेवताध्येया ॥ हस्तीपयामोऽगुलीनमनम् ॥ देशमाह ।। याज्ञव ल्क्यः॥ गृहेलेकगुणंजप्यंनद्यांतुत्रिगुणस्मृतम् ॥ गवांगोष्ठेशतगुणंमन्यागारेशताधि कम्॥ सिदिक्षेत्रेषुतीर्थेषुदेवतायाश्वसन्निधौ ॥ सहस्रंशतकोटीनामनन्तंशिवसन्निधौ ॥ तथा॥ तिष्ठंश्चोतीक्ष्यमाणोऽर्कजपंकुर्यात्समाहितः॥ अन्यथाप्राङ्मुखःकुर्याद्वक्ष्यमा णक्रमेणतु ॥प्राकूलेषुकुशेष्वेवचासीनश्वासनेशुभे ॥ नात्युच्छ्रितेनातिनीचेदर्भपाणिः सुसंयतः ॥ स्फाटिकेन्द्राक्षरुद्राक्षपुत्रजीवसमुद्भवैः॥ अक्षमालाहिकर्त्तव्याप्रशस्तायु तरोत्तरा॥प्राकूलेषुप्रागग्रेषु ॥दीर्घकालीनफलार्थजपेभक्ष्यमाह ॥ शाकयावकक्षा णिपयोमूलफलानिच॥दधिसर्पिस्तथाह्यापःप्रशस्तंद्युत्तरोत्तरम् ॥चरवोह्युपवासश्च भैक्षनक्तमयाचितम् ॥ विशशृङ्गाटशालूकहविष्यान्नानियानितु ॥ एतान्यनुव्रतान्याहुः शस्तानिजपकर्मणि ॥ पुनर्भेक्षोपादानंप्रशंसार्थम् ॥ अत्रशाकादीनांविकल्पात् भक्ष्य णिजपारम्भेएकादश्युपवासोऽपिनकर्त्तव्यइतिहरिहरः ॥ एतान्यनुव्रतानीत्युपसं ·आ. ||* न हारादितरव्यात्तौतात्पर्यम्॥ एषांतुविकल्पःसमुच्चयोवेतिनास्था॥ जप्यमाहमनुः ॥ दर्श बेदमेवजपेन्नित्यंयथाकालमतंन्द्रितः ॥तंह्यस्याहुःपरंधर्ममुपधर्मोऽन्यउच्यते॥वेदमेवे त्यावश्यकाभिप्रायम्फलाधिक्यार्थवा परमोधर्मइत्युपसंहारात्॥ अतोनपौराणिकादि मन्त्रजपेनिषेधः ॥याज्ञवल्क्यः॥ यज्ञानान्तपसाश्चैवशुभानाञ्चैवकर्मणाम् ॥ वेदएव द्विजातीनांनिःश्रेयसकरःपरः॥विष्णुः॥ स्नातश्चपवित्राणियथाशक्तिजपेत् ॥ विशेषतः सावित्रीम्पुरुषसूक्तंवा ॥ नैताभ्यामधिकमस्ति ॥शङ्खः॥ नाघमर्षणात्परमन्तले व्याहृतिभ्यः परं होमे न सावित्र्याः परं जप्ये ॥ मनुयमशंखवसिष्ठहारीतयोगियाज्ञव ल्ल्याः॥ जप्येनैवतुसंसिद्ध्येद्राह्मणोनात्र संशयः॥ कुर्यादन्यन्नवाकुर्यान्मत्रोब्राह्मणउ च्यते ॥ अङ्गिराः॥ प्रणवाद्यास्तथावेदाः प्रणवेप्रत्यवस्थिताः ॥वाङ्मयःप्रणवः सर्वम यस्येत्प्रणवन्ततः॥नरसिंहपुराणे ॥ त्रिविधोजपजज्ञःस्यात्तस्यभेदंनिबोधत॥वाचि कश्चउपांशुश्चमानसश्चत्रिधास्मृतः ॥त्रयाणांजपयज्ञानांश्रेयान्स्यादुत्तरोत्तरः॥ यदु ३७ 1 + ·चनीचस्वरितैः स्पष्टशब्दवदक्षरैः॥मन्त्रमुच्चारयेद्यक्तंजपयज्ञःसवाचिकः॥ शनैरुबार येन्मन्त्रमीषदोष्ठौप्रचालयन् ॥ किंचिच्छब्दस्वयंविद्यादुपांशुःसजपःस्मृतः ॥ध्येयाय दक्षरश्रेण्योवर्णाद्वर्णपदात्पदम् ॥ शब्दार्थचिंतनाभ्यासःसउक्तोमानसोजपः ॥ एवञ्च त्रिविधस्यापिजपस्यविधानात् ॥ नोच्चै प्यम्बुधःकुर्यात्सावित्र्याश्चविशेषतः॥इतिशं खोक्तमल्पफलाभिप्रायम् ॥ध्यायेतमनसामन्त्रान जिहोष्ठौनविचालयेत् ॥ नकम्पये च्छिरोग्रीवां दन्तान्नैवप्रकाशयेत् ॥ इतियोगियाज्ञवल्क्योक्तम्मानसजपविषयम् ॥ ॥ योगियाज्ञवल्क्यः॥ नचंक्रमन्नचहसन्नपार्श्वमवलोकयन् ॥ नापाश्रितोनजल्पंश्च नप्रातशिरास्तथा ॥नपदापदमाक्रम्यनचैवहितथाकरौ ॥ नचासमाहितमनानचसं श्रावयञ्जपेत् ॥ नक्लिन्नवासाःस्थलगोजपादानाचरेबुधः ॥व्रताहतेनार्द्रवासानैकवासाः समाचरेत् ॥नजीर्णेननमलिनेननपरिक्लिष्टेनवाजपेत् ॥ यक्षराक्षसभूतानिसिद्धविद्या धरोरगाः॥ हरन्तिप्रसभंयस्मात्तस्माद्गुप्तंसमाचरेत् ।। जपकालेनभाषेतव्रतहोमादिकेषु ·1 आ. दर्श च ॥ एतेष्वेवावसक्तंतुयद्यागच्छेट्विजोत्तम तमः॥ अभिवाद्यततोविप्रयोगक्षेमञ्चकीर्तयेत् ॥ ३८ तूष्णीमासीतपाखण्डचाण्डालपतितादिकान् ॥ दृष्ट्वातान्वार्युपस्पश्याभाष्यस्नाखापुन जपेत् ॥ नचैवहितथाकरौ पदाक्रम्येतिशेषः॥एतेष्वेवावसक्तंजप्यादिषुप्रवृत्तम्॥तथा॥ यदिवाग्यमलोपःस्याज्जपादिषुकथञ्चन ॥ व्याहरेद्वैष्णवमन्त्रस्मरेद्वाविष्णुमव्ययम् ॥ ॥ बौधायनः॥ कषायवासाःकुरुतेजपहोमप्रतिग्रहान्॥नतद्देवागमभवति हव्यकव्यम थोहविः ॥ व्यासः॥ आर्द्रवासाश्चयःकु-जपंहोमप्रतिग्रहम् ॥ सर्वन्तद्राक्षसंविद्या बहिर्जानुचयत्कृतम् ॥वसिष्ठः॥ जपहोमोपवासेषुधौतवस्त्रधरोभवेत् ॥ अलंकृतःशु चिमौनीश्राद्धादौविजितेन्द्रियः॥लघुहारीतः॥जपेहोमेतथादानेस्वाध्यायेपितृतर्पणे॥ अशून्यन्तुकरंकुर्यात्सुवर्णरजतैःकुशैः॥ तथा॥चितौदर्भाःपथिदर्भायेदर्भायज्ञभूमिषु। स्तरणासनपिण्डेषुतान्कुशान्परिवर्जयेत् ॥ पिण्डार्थयेस्तृतादर्भायैःकृतंपितृतर्पणम् ॥ मूत्रोच्छिष्टैछुतायेचतेषात्यागोविधीयते॥नीवीमध्येचयेदर्भाब्रह्मसूत्रेचयेधृताः ॥ पबि ·**** त्रास्तान्विजानीयाद्यथाकायस्तथाकुशाः। अत्रगृह्यपरिशिष्टं ॥अमेध्यलिप्तायेदर्भास्ते षात्यागोविधीयते॥तथा॥दर्भाःकृष्णाजिनंमंत्राब्राह्मणाहविरग्नयः॥ अयातयामान्येता निनियोज्यानिपुनःपुनः॥यातयामञ्चिरन्तनलेनकार्याक्षम ॥मरीचिः॥मासेनभस्यमावा स्यातस्यान्दर्भोच्चयोमतः॥अयातयामास्तेदर्भाविनियोज्याःपुनःपुनः॥एवञ्चविष्णोसुप्ते कुशानोत्पाटनीयाइतिप्रसिद्धिरसमीचीनैव॥ छन्दोगपरिशिष्टे॥यत्रोपदिश्यतेकर्मकर्तु रङ्गंनोच्यते॥दक्षिणस्तत्रविज्ञेयःकर्मणाम्पारगःकरः॥ यत्रदिनियमोनास्तिजपहो मादिकर्मसु ॥ तिस्त्रस्तत्रदिशःप्रोक्ताऐंद्रीसौम्यापराजिता ॥ आसीनऊर्ध्वःप्रहोवानि यमोयत्रनेहशः॥ तदासीनेनकर्तव्यंनप्रहेनततिष्ठता॥ सौम्योत्तरा अपराजिताऐशानी ॥तथा॥सदोपवीतिनाभाव्यसदाबद्दशिखेनतु॥विशिखोव्युपवीतिश्चयत्करोतिकृतंनत त्॥सदेतिश्रवणात्कर्मकाले कर्मकालेचायत्रनिवीतप्राचीनावीतयोर्नविधिस्तत्रसर्वत्रो पवीतिलं ॥एवञ्चयत्रदेवकार्योद्देशेनोपवीतिवंश्रुतंतत्रापिदैवमुपलक्षणंपितृमनुष्यकार्या ·आ. तिरिक्तंसदैवमिति ॥गोभिलः॥दक्षिणबाहुमुद्धृत्यशिरोऽवधायसव्येसेप्रतिष्ठापयतिद ३९ क्षिणक्षमवलंब्यभवत्येवंयज्ञोपवीती॥ सव्यंबाहुमुद्धृत्यशिरोवधायदक्षिणेसेप्रतिष्ठाप यतिसव्यंकक्षमवलंब्यप्राचीनावीतीभवति ॥ मनुः॥ निवीतिनाङ्कण्ठसज्जने।वायुपुरा ण॥क्रियायःकुरुतमोहादनाचम्यैवनास्तिकः॥ भवंतिहिटथातस्यक्रियाःसर्वानसंशयः ॥बौधायनः॥कर्मयुतोनाक्षेरधःस्पर्शनंवर्जयेत् ॥ छंदोगपरिशिष्टे।पितृमंत्रानुद्रवणेआ मालंभेअवेक्षणे॥अधोवायुसमुत्सर्गेहासेनृतभाषणे॥मार्जारमूषकस्पर्शआक्रुष्टेको घसंभव॥निमित्तेष्वेवसर्वेषुकर्मकुर्वन्नुपस्पृशेत् ॥अनुद्रवणेउच्चारणेआत्मालंभेह्रदयस्प शेअवेक्षणेहृदयस्यैवामार्जारस्पर्शोत्रमार्जारकृतः॥स्वयंकृतेस्नानस्योक्तत्वात्॥योगिया ज्ञवल्क्यारौद्रपैञ्यासुरान्मंत्रांस्तथाचैवाभिचारिकानाव्याहत्यालायचात्मानमपःस्ट ष्ट्वान्यदाचरेत्॥पूर्ववाक्येपितृमंत्रानुद्रवणेआत्मालंभेचाचमनदर्शनादपःस्टष्ट्वेत्याचम नपरमेवायाज्ञिकसंप्रदायेजलस्पर्शमात्रं ॥ येषांपूर्वत्राप्यपःस्टशेदितिपाठस्तेषांजल ३९ ·स्पर्शएवाविवादः ॥परिधानाबहिःकक्षानिवडाह्यासुरीभवेत् ॥ धर्मेकर्मणिविद्वद्भिर्वर्ज नीयाप्रयत्नतः॥तथा॥नाचरेत्कस्यचित्पीडांकर्मणामनसागिरा॥आचरन्नभिषेकंतुक ाण्यन्यानिवाचरेत् ॥ विधिहीनंभावदुष्टंकृतमश्रदयाचयत् ॥ तदरंत्यसुरास्तस्यमूढ स्याकृतात्मनः॥तथा॥प्रमादात्कुर्वतांकर्मप्रच्यवेताध्वरेषुयत् ॥ स्मरणादेवतद्विष्णोः संपूर्णस्यादितिश्रुतिः॥ अध्वरेण्वितिवैदिककर्ममात्रपरं॥अथसंध्याप्रयोगः॥वामेबहू न्कुशान्दक्षिणेपाणौपवित्रंकुशत्रयंचधृवासप्रणवगायत्र्याशिखांबध्वाऐशान्यभिमुखः आचम्यऋतमित्यभिमंत्र्यपुनराचामेत्॥ततोवारिणात्मानंवेष्टयिलारक्षांकुर्यात् ॥ ततः ॐकारस्यब्रह्माऋषिर्गायत्रीछंदोऽग्निर्देवताशुक्लोवर्णः सर्वकर्मारंभेविनियोगःसप्तव्याह तीनांप्रजापतिर्ऋषिर्गायत्र्युष्णिगनुष्टुब्बहतीपंक्तित्रिष्टुजगत्यश्छन्दांस्यग्निवाय्वादित्य रहस्पतिवरुणेंद्रविश्वेदेवादेवताअनादिष्टप्रायश्चित्तेप्राणायामेविनियोगः॥ गायत्र्यावि श्वामित्रंऋषिर्गायत्रीछंदः सवितादेवताऽग्निर्मुखमुपनयनेप्राणायामेविनियोगः ॥ शिर ·- hor ४० आ. सःप्रजापतिषिर्ब्रह्माग्निवायुसूर्यादेवताःयजुःप्राणायामेविनियोगः ॥ इतिऋष्यादिकं स्मृत्वा बद्धासनःसन्निमीलितनयनोमौनीप्राणायामत्रयंकुर्यात् ॥ तत्रवायोरादानकाले पूरकनामाप्राणायामःतत्रश्यामंचतुर्भुजंविष्णुंनाभौध्यायेत् ॥ धारणकालेकुंभकस्तत्र कमलासनरक्तवर्णचतुर्मुखंब्रह्माणंहदिध्यायेत् ॥ त्यागकालेरेचकस्तत्रश्वेतंत्रिनेत्रंशिवं ललाटदेशेध्यायेत्॥त्रिष्वण्येतेषुप्रत्येकंत्रिमंत्राभ्यासःप्रत्येकौंकारादिसप्तव्याहृतयः॥ अंकारादिसावित्री कारद्वयमध्यस्थः शिरश्चेतिमंत्रस्तस्यस्वरूपम् ॥ *भूःॐभुवः अस्वः महः ॐजनःॐतपः सत्यंॐतत्सवितुर्वरेण्यंभर्गोदेवस्यधीमहि ॥ धियोयो नःप्रयोदयात्॥ॐआपोज्योतीरसोमृतंब्रह्मभूर्भुवः स्वरोम्॥ततःॐ सूर्यश्चमेतिब्रह्म ऋषिःप्रकृतिश्छंदःसूर्योदेवताअपामुपस्पर्शनेविनियोगः ॥*सूर्यश्चमामन्युश्चमन्यु पतयश्चमन्युकृतेभ्यः पापेभ्यो रक्षतां ॥ यद्रात्र्यापापमकार्ष॥ मनसावाचाहस्ताभ्याम् पयामुदरेणशिश्ना रात्रिस्तदवलुपतु यकिंचिहुरितंमयि इदमहम्माममृतयोनौसूर्ये ·ज्योतिषिजुहोमिस्वाहा ॥इतिप्रातराचामेत् ॥ ॐआपः पुनखितिविष्णुक्रषिरनुष्टुप्छं दआपोदेवताअपामुपस्पर्शनेविनियोगः॥ॐआपःपुनंतुष्टथिवीप्टथ्वीपूतापुनातुमांगपुनं तुब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपूतापुनातुमां॥ यदुछिष्टमभोज्यंचयहादुश्चरितमम ॥ सर्वैपुनंतुमा मापोऽसतांचप्रतिग्रह स्वाहा ॥इतिमध्याह्नआचामेत् ॥ॐअग्निश्चमेतिरुद्रऋपिःप्रक तिश्छंदोग्निर्देवताअपामुपस्पर्शनेविनियोगः॥ॐअग्निश्चमामन्युश्चमन्युपतयश्चमन्यु कृतेश्यःपापेश्योरक्षतायदहापापमकामनसावाचाहस्ताभ्यांपयामुदरेणशिश्ना ॥ अ हस्तदवलुपतुयकिंचिदुरित्तंमयि॥ इदमहम्माममृतयोनौसत्येज्योतिपिजुहोमिस्वाहा। इत्यनेनसायमाचामेत् ॥ ततःॐआपोहिष्ठेत्यादिचस्यसप्तभिः पदैःशिरसि अष्टमेन भूमौ नवमेनापिशिरसि कुशत्रयेणजलंक्षिपेत्।।इदमेवमार्जनम् ॥ आपोहिष्ठेत्यादित चस्यसिंधुद्वीपऋपिर्गायत्रीछंदआपोदेवतामार्जनेविनियोगः ॥ ॐ आपोहिष्ठामयोभुव स्तानऊर्जेदधातन ॥ महेरणायचक्षसे ॥योवःशिवतमोरसस्तस्यभाजयतेहनः ॥ उश ॥ AT ***** 1:- ·迷学院毕法 *** दर्शः ४१ तीरिवमातरः। तस्माअरंगमामवोयस्यक्षयायजिन्वथा|आपोजनयथाचनः॥ततःकरेण जलमादायवारत्रयंद्रुपदांपठित्वातज्जलंशिरसिक्षिपेत् ॥ द्रुपदादिवेतिकोकिलोराजपुत्र ऋषिरनुष्टुप्छंदआपोदेवतासौत्रामण्यवस्थेविनियोगः ॥ ॐ द्रुपदादिवमुमुचानःस्वि नःस्नातोमलादिव॥ पूतंपवित्रेणेवाज्यमापःशुत्धंतुमैनसइति ॥ ततःकरस्थंजलंनासा यांसंयोज्यआयतासुरनायतासुर्वात्रिःसकद्वाऽघमर्षणंजपेत् ॥ अघमर्षणसूक्तस्याघमर्ष णऋषिरनुष्टुप्छंदोभावरतोदेवताअश्वमेधावश्थेविनियोगः ॥ॐऋतंचसत्यंचाभीदा तपसोऽध्यजायत॥ततोरात्र्यजायतततःसमुद्रोअर्णवः॥ समुद्रादर्णवादधिसंवत्सरोअ जायत॥अहोरात्राणिविदधद्विश्वस्यमिषतोवशी ॥ सूर्याचंद्रमसौधातायथापूर्वमकल्प यत्॥दिवंचप्रथिवींचान्तरिक्षमथोस्वः॥ ततःअन्तश्चरसीतितिरश्चीनऋषिरनुष्टुप्छन्द आपोदेवताआचमनेविनियोगः ॥ ॐअन्तश्चरसिभूतेषुगुहायांविश्वतोमुखः ॥ त्वंयज्ञ स्त्वंवषट्रारआपोज्योतीरसोतमित्यनेनाचामेत् ॥ ततउत्थाय ॐ भूर्भुवःस्वरितिगाय ." ४३ ·॥ त्र्याचपुष्पमिअंजलंसूर्याभिमुखंप्रक्षिपेत् ॥ ततो भूम्यलग्नगुल्फतलभागोवा भूमिलग्ना ईचरणोवा भूमिलग्नकचरणोवा प्रातःसायंच कृताञ्जलिर्मध्याह्नऊर्ध्वबाहुःसूर्यध्यायन्नुप तिष्ठेत् 'एभिमत्रैः ॥ उदयंतमित्यस्यहिरण्यस्तूपऋपिरनुष्टुप्छन्दःसूर्योदेवता सूर्योप स्थानेविनियोगः॥ॐ उद्दयंतमसस्परिस्वः पश्यंतउत्तरम्॥देवंदेवत्रासूर्यमगन्मज्योति रुत्तमम् ॥१॥ उदुत्यमित्यस्यप्रस्कण्वऋषिर्गायत्रीछन्दःसूर्योदेवतासूर्योपस्थानेविनि योगः॥ॐउदुत्यंजातवेदसंदेवंवहंतिकेतवः॥ दृशेविश्वायसूर्यं ॥२॥ चित्रमित्यस्यको त्सऋषिस्त्रिष्टुप्छंदः सूर्योदेवतासूर्योपस्थानेविनियोगः ॥ ॐ चित्रंदेवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्यवरुणस्याग्नेः॥ आप्राद्यावाप्रथिवीअन्तरिक्ष सूर्यआत्माजगतस्तस्थुषश्व ॥३॥ तच्चक्षुरितिदध्यकाथर्वणऋषिरक्षरातीतपुरउष्णिक्छन्दःसूर्योदेवता सूर्योपस्था नेविनियोगः ॥ ॐतच्चक्षुर्दैवहितंपुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् ॥ पश्येमशरदः शतंजीवेमशरदः शतशृणुयामशरदःशतम्प्रब्रवामशरदःशतमदीनाः स्यामशरदः शतम्भूयश्चरदःशता ***** ·आ. १२ हुँ दर्शः 法学法米法法 त्॥ततः॥ ॐ हृदयायनमः ॐभूः शिरसेस्वाहा ॐभुवः शिखायैवषट् स्वः कवचाय हुँॐभूर्भुवः स्वः नेत्राभ्यांवौषट् ॐभूर्भुवःस्वः अस्त्रायफट् इत्यंगानित्रिरावर्त्यपूर्वोक्त मृष्यादिकंस्मृलापूर्वोक्तरूपांगायत्रींध्यात्वा ॥ तेजोऽसीतिदेवाऋषयः शुक्रंदैवतं गायत्री छंदो गायत्र्यावाहनेविनियोगः ॥ ॐ तेजोऽसिशुक्रमस्यमृतमसिधामनामासि प्रियं देवानामनाधृष्टदेवयजनमसीति गायत्रीमावाह्य ॥ ॐ गायत्र्यस्येकपदीद्विपदीत्रिपदी चतुष्पद्यपदसिनहिपद्यसेनमस्तेतुरीयायदर्शतायपदायपरोरजसेसावदोमित्युपस्था य॥ प्रातःप्राङ्मुखोमध्याह्नसूर्याभिमुखस्तिष्ठन् सायपश्चिमाभिमुखउपविष्टउक्तविधि नागायत्रींजपेत् ॥जप्यस्वरूपंयथा॥ॐ भूर्भुवःस्वः॥ तत्सवितुर्वरेण्यंभोंदेवस्यधीम हि॥धियोयोनःप्रचोदयात् ॥ॐ ततः प्रणिपत्यविसर्जयेत्॥अथब्रह्मयज्ञः॥ तत्रकात्या यनः॥विधाडित्यनुवाकपुरुषसूक्तशिवसंकल्पमंडलब्राह्मणैरित्युपस्थाय प्रदक्षिणीक त्य नमस्कृत्योपविशेदर्भेषु दर्भपाणिः स्वाध्यायंचयथाशक्त्यादावारश्यवेदं विभ्राडि **** ४२ 朱 咪咪 ।

·त्यादिनाऽऽदित्योपस्थानकाम्यं मध्याह्नेचोदयेचैवविधाडादीच्छयाजपेदितिछंदोगपरि शिष्टदर्शनात् ॥ स्वाध्यायंकुर्यादितिशेपः॥ यथाशक्तीत्यादिनास्वाध्यायलक्षणंवेदंपठेदि तिशेषः॥ तत्रापस्तम्बायथाध्यायमुत्सृजनवाचामनसाचाऽनध्यायेयथाध्यायमुत्सृजन यद्यदधीतंतत्तदपरित्यजन् । वाचामनसाचेत्युभयत्रअधीयीतेतिशेपः ॥ एवंचानध्याये मनसाध्ययनविधानान्नैत्यिकेनास्त्यनध्यायोब्रह्मसूत्रहितत्स्मृतमितिमनूक्तंमानसविप यमेव ॥ छंदोगपरिशिष्टेण्यश्वश्रुतिजपः प्रोक्तोब्रह्मयज्ञःसउच्यते॥सचार्वाक्तर्पणाल्का यःपश्चाद्वाप्रातराहुतेः॥वैश्वदेवावसानेवानान्यत्रर्तेनिमित्तकात्॥ऋतेनिमित्तकात् जल स्थतर्पणादिनिमित्तंविना॥याज्ञवल्क्यः॥वेदाथर्वपुराणानिसेतिहासानिशक्तितः ॥ज पयज्ञार्थसिद्ध्यर्थविद्यांचाध्यात्मिकींजपेत् । अत्रेयंव्यवस्था ॥ समस्तवेदाध्यायिनाऽऽ दावारश्यवेदपाठेनस्वाध्यायःकरणीयः॥ एकदेशाध्यायिनापुरुपसूक्तादिपवित्रपाठेन ॥ सावित्रीमात्राध्यायिनाप्रणवादिपाठेनेति ॥ अथतर्पणम् ॥ तत्रशातातपः ॥तर्प ·- आ. दर्शः ॥ ॥ गंतुशुचिःकुर्यात्प्रत्यहंस्नातकोद्विजः ॥ देवेश्यश्चऋषिभ्यश्चपितृभ्यश्चयथाक्रमम् ॥ प्रत्यहमितिवचनान्नित्याधिकारः ॥ तदुक्तंछंदोगपरिशिष्टे ॥ तस्मात्सदैवकर्त्तव्यमकुर्व न्महतैनसा ॥ युज्यतेब्राह्मणः कुर्वन्विश्वमेतद्विभर्तिहि ॥ विष्णुपुराणे॥शुचिवस्त्रधरः स्नातोदेवर्षिपितृतर्पणं ॥तेषामेवहितीर्थेनकुर्वीतसुसमाहितः॥ तेषांदेवर्षिपितॄणामृषि तीर्थमंगुल्यग्रमात्रमितिबौधायनप्रोक्तम् ॥विष्णुः॥ स्नातश्चावासादेवर्षितर्पणमंभः स्थएवकुर्यात् परिवर्तितवासाश्वेत्तीर्थमवतीयं ॥ अभःस्थएवेति छंदोगपक्षे ॥ कात्या यनादिभिरुत्तीय॑त्यनंतरंविधानात् ॥ स्थलाशौचपक्षेवा ॥ यदाहयोगियाज्ञवल्क्यः॥ यत्राऽशुचि स्थलं वा स्यादुदके देवताः पिन् ॥तर्पयेत्तु यथाकाममप्सु सर्व प्रतिष्ठितम ॥ फलार्थमपिजलेतर्पणमाहकााजिनिः ॥ आपोदेवगणाःसर्वेआपःपितृगणाःस्मृ ताः॥तस्माजलेजलंदेयंपिवणांदत्तमक्षयम्॥ तथा ॥देवतानांपितणांचजलेदद्याजला जलिं॥असंस्कृतप्रमीतानांस्थलेदद्याजलांजलिम्॥एवंचजलतर्पणपक्षेपि असंस्कृतप्र ४३ ·॥ मीतानांस्थलएवजलदानं ॥ अत्रचजलतर्पणपक्षेउपस्थानपर्यंतासंध्याजलेकरणीया त तस्तर्पणमात्रं ततउत्तीर्यगायत्रीजपोब्रह्मयज्ञश्च ॥तर्पणानंतरमपिब्रह्मयज्ञस्यनरसिंह पुराणादौदर्शनात् ॥वैश्वदेवावसाने वा सोऽस्तु ॥हारीतः। देवाश्चपितरश्चैवकांक्षतिस रितंप्रति॥अदत्तेतुनिराशास्तेप्रतियांतियथागतं ॥ अदत्तेउदकइतिशेषः॥पितगाथा सुयमः॥ अपिनःसकुलेजायाद्योनोदद्याज्जलांजलीन् ॥ नदीषुबहुतोयासुशीतलासुवि शेषतः॥शंखलिखितौ ॥ वापीतडागोदपानेषुसप्तपंचत्रीन्वापिंडानुत्यदेवपितस्तर्पये त् ॥ अयंवाप्यादौयथासंख्यंसप्तपिंडायुद्धारोऽसामर्थ्यादिनास्नानाभावेऽपिकर्त्तव्यात प्पणांगलात्॥ स्नानपक्षेऽपिस्नानस्यपूर्वप्रटत्तत्वात्स्नानांगतपणेनैवप्रसंगात् स्वतं त्रतर्पणाधिकारःसिद्धः ॥ अतोनप्पथपिंडोद्धारएकप्रयोगत्वात् ॥ तदाहयोगियाज्ञव ल्क्यः ॥ उपस्थानादियस्तासांमंत्रवान्कीर्त्तितोविधिः ॥निवेदनान्तंतत्स्नानमित्याहु ब्रह्मवादिनः॥ उपस्थानमुरु हीत्यादिमंत्रैः ॥ तासामपांनिवेदनं देवागातुविदइति मं ·दर्शः आ. ४ त्रेणवक्ष्यमाणम्॥ एवंचमध्याह्नसंध्यायाःस्वतंत्रायाअपि स्नानप्रयोगांतर्भावः॥ अत एव लोकैः स्नानसंध्याकर्मणो रैताणानुष्ठानं ॥ योगियाज्ञवल्क्यः ॥ आवाह्यपूर्वव न्मंत्रैरास्तीर्यचकुशान्शुचीन् ॥ प्रागग्रेषुसुरान्सम्यग्दक्षिणाग्रेषुवैपितॄन् ॥ पूर्ववत्त पयेदितिसंबंधः॥तेनपितृतर्पणे ॐकारस्तृप्यतामितिचलक्ष्यते मंत्रैरुदीरतामवरइ त्यादिभिः ॥ कल्पतरुकारस्तुपूर्ववन्मंत्रैर्याज्ञवल्क्यपूर्वसंहितायाः श्राद्धावाहनमंत्रैरा वाह्येतिसंबंधमाह तदयुक्तम्॥योगिशास्त्रंचयत्प्रोक्तमितिसंहितांतराभिधानात्॥ योगि याज्ञवल्क्यसंहितैवपूर्वा ॥ यतः॥स्नानमब्दैवतैमैत्रैर्यत्वयोक्तंपुरानघेतिचग्रंयांतरमाह अत्रापिपूर्वाध्यायेऽभिधानात् ॥ किंच॥ विश्वेदेवासइत्युचाउशन्तस्त्वेत्युचेतिमंत्रद्वयस्यै वावाहनविनियोगान्मत्रैरितिबहुत्वंदुर्लभम् ॥ विश्वेदेवासइत्यादिमंत्रस्यब्रह्मादिप्रका शनसामर्थ्यमपिनास्तीत्युक्तैवव्याख्या ॥ तथाकार्णाजिनिरावाहनमंत्रमाह ॥ नाभि मात्रेजलेस्थिवाचिन्तयेदूर्ध्वमानसः॥आगछन्तुमेपितरइमंगृहंसपोंजलिम् ॥ एवंचदे ४४ ·产计以拜耳环耳其 共产评识开业升央共识来来来来来来来 वावाहनमपिदेवाआगच्छंवितिकर्तव्यम् ॥पित्रावाहनएवात्रमंत्रदर्शनादावाह्येत्यपित त्परमेव ॥ यमः॥ भूमौयदापोदीयंतेदाताचैवजलेस्थितः ॥ वृथातदीयतेतोयंनोपतिष्ठ तिकस्यचित् ॥ एतेनजलस्थोजलएवतर्पणजलंप्रक्षिपेदित्युक्तम् ॥ स्थलस्थेनस्थलए वत्यक्तव्यमित्याह ॥शंखः॥ नोदकेषुनपात्रेषुनक्रुद्दोनैकपाणिना ॥नोपतिष्ठतितत्तोयंय नभूमौप्रदीयते ॥ बौधायनमतेस्थलस्थेनापितर्पणजलंजलएवप्रक्षेप्तव्यम् ॥ वासःप रिधानानन्तरमप्सुतर्पणविधानात् ॥ हरिहरस्तुजलसमीपस्थेनतर्पणजलंजलएवत्र क्षेप्तव्यं यदाचोद्धृतजलेनतर्पणंतदैवस्थलेतर्पणजलप्रक्षेपः॥ तद्विषयमेवप्रागग्रेषुसुरा नित्याहतदयुक्तं ॥ उदकेनोदकंकुर्यापितृभ्यश्चकदाचन॥ उत्तीर्यचशुचौदेशेकुर्य्यादुद कतर्पणमितिशंखेनजलस्थतर्पणंनिवार्यशुचौदेशेतर्पणमितिविधायनोदकेष्वितिपुनरु दकनिषेधस्तीरस्थस्यापिजलप्रक्षेपेकृतइतितन्मतेस्थलस्थेनसर्वत्रस्थलएवतर्पणजलंप्र क्षेप्तव्यमिति॥बौधायनमतेस्थलस्थेनजलेजलस्थेनजलेप्रक्षेपइतिविकल्पएव॥सुमंतुः।

·आ. दर्शः आकाशेतुक्षिपेद्वारिजलस्थोदक्षिणामुखः॥आकाशेजलोपयुव॥योगियाज्ञवल्क्यः॥ १५. याद्धृतंप्रसिञ्चद्वैतिलान्संमिश्रयेज्जले ॥अतोऽन्यथातुसव्येनतिलाग्राह्याविचक्षणैः॥ अस्यायमर्थः॥ यद्युद्धृतोदकमादायतर्पणंकरोतितदाजलेतिलाःप्रक्षेप्तव्याः ॥ यदातुज लाशयस्थोजलमादायतदावामहस्तेनतिलग्रहणम् ॥मरीचिः॥तिलानामप्यभावेतुसुव र्णरजतान्वितम्॥तदभावेनिषिचेनुदभैर्मत्रेणवापुनः॥ अत्रपूर्वपूर्वाभावेउत्तरोत्तरविधि रितिभ्रमोवाक्यांतरविरोधात्त्यक्तव्यः ॥ किंतुतिलादीनांसमुदितानामप्यभावेएकदेशो पादानप्रदर्शनमिदम्॥एवंच॥विनारूप्यसुवर्णेनविनाताम्रतिलैः खगैः॥विनाद|श्चम त्रैश्चपितॄणांनोपतिष्ठतीतिशंखवचनरूप्यादीनांसर्वेषामभावे नवेकदेशाभावेऽपि॥सौ वर्णेनतुपात्रेणराजतौदुंबरेणवाखड्गपात्रेणवाशंकुनापिउदकंपितृतीर्थस्टशन्दद्यादिति शंखोक्तंसतिसंभवे॥शंकुः कीलकः॥सतुसुवर्णादिनिर्मितःप्रकृतत्वात् ॥मध्यो/गुलि त्रयःकरःशंकुरितिकचित्॥त्रीस्त्रीजलांजलीन्दद्यादुच्चैरुचतरन्ततः॥ गोशृङ्गमात्रमुद्द ४५ ·张於水张张术形计张张让米达米米 त्यजलमध्येजलंक्षिपेत् ॥अस्यार्थः॥ पित्रादिषट्कांजलित्रयेउत्तरोत्तरद्धिःकर्तव्या ॥ गोशृङ्गमात्रमितितृतीयांजल्युञ्चैस्त्वनिर्देशः ॥ जलमध्यइतिपक्षेजलप्राप्तानुवादः॥यो गियाज्ञवल्क्यः॥दक्षिणेपितृतीर्थेनजलंसिंवेद्ययाविधि॥ दक्षिणेनैवगृहीयात्पितृती र्थप्तमीपतः॥दक्षिणकरइतिशेषः॥मरीचिः॥मुक्तहस्तेनदातव्यं मुद्रान्तत्रनदर्शयेत् ॥ मुद्रातर्जन्यंगुष्ठयोगेन पितृतीर्थावरोधः॥शंखलिखितौनेष्टकाचितेदेवपितॄस्तर्पयेत्॥उ शनाःनवेष्टितशिरानकृष्णकाषायवासादेवपितृकार्यकुर्यात् ॥योगियाज्ञवल्क्यः॥ सव र्णेभ्योजलन्देयमसवर्णेकदाचन ॥ मित्रत्वादिप्रसक्तजलदाननिषेधोयम्प्रकरणादिति॥ नैतबलाद्भीष्मतर्पणनिषेधोयदितत्रप्रमाणमस्ति॥पारस्करः॥ब्राह्मणेननकर्तव्यंशूद्रस्यै वौद्धदैहिकं ॥ शूद्रेणवाब्राह्मणस्यविनापारशवात्क्वचित् ॥ ऊर्ध्वदैहिकमितिसामान्यप रिग्रहाच्छ्रादादिपरिग्रहोपि॥ पारशवोब्राह्मणाच्छूद्रायामुत्पन्नः तेनस्वपितुःकर्तव्यमि त्यर्थः ॥ कात्यायनः ॥ ब्राह्मणन्तर्पयेत्पूर्वविष्णुरुद्रप्रजापति देवांश्छन्दांसिवेदानुषी ·पर ag ४६ दर्शः आ. पुराणाचार्यान्गन्धर्वानितराचार्यान्संवत्सरंसावयवंदेवीरप्सरसोदेवानुरगानागान्सा गरान्पर्वतान्सरितोमनुष्यान्यक्षारक्षांसि पिशाचान्सुपर्णानभूतानिपशून्वनस्पतीनो षधीभूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ तृप्यतामित्योंकारपूर्वम् ॥ ततो निवीती मनुष्यान्॥सनकं चसन्दनञ्चतृतीयञ्चसनातनम् ॥ कपिलञ्चासुरिश्चैववोढुंपंचशिखन्तथा। ततोऽपसव्यं तिलमिअंकव्यवाडनलंसोमंयममर्यमणमग्निष्वात्तान्सोमपान्वर्हिषदोयमांश्चैके ॥ य मायधर्मराजायमृत्यवेचान्तकायच॥वैवस्वतायकालायसर्वभूतक्षयायच॥ औदुम्बराय दनायनीलायपरमेष्ठिने॥टकोदरायचित्रायचित्रगुप्तायवैनमः॥एकैकस्यतिलैर्मिश्रांस्त्री स्त्रीन्दद्याजलांजलीन् ॥यावज्जीवकृतंपापंतत्क्षणादेवनश्यति॥जीवत्पितृकोप्येतानन्यां श्वेतरः॥उदीरतामङ्गिरस आयन्तुन ऊर्जा पितृभ्यो येचेह मधुवाता इतितचं जपन्प्रसि चेत्तृप्यध्वमितित्रिमोवइत्युक्त्वा मातामहाचार्यगुरुशिष्यर्खिग्ज्ञातिबांधवानतर्पितादे हाद्रुधिरंपिबंति ॥ पाठक्रमादेवपूर्वताप्राप्तीपूर्वमितिक्रमाभिधानात्प्रत्येकंब्रह्मादीनांतर्प * 来来来来来来 ·法法学法守法学毕法法法学学生读法法体味生 णत्वम् । एवञ्चतृप्यतामित्योंकारपूर्वमितिचप्रत्येकमभिसम्बध्यते ॥तदुक्तंयोगियाज्ञव ल्क्येन ॥ अन्वारब्धेनसव्येनपाणिनादक्षिणेनतु ॥ तृप्यतामितिसेक्तव्यं नाम्नातुप्रण वादिना ॥ अनारब्धेनपश्वाल्लग्नेन ॥ एवञ्चदेवतर्पणे ॐ ब्रह्मातृप्यतामित्यादिरूपान् ॥बहुवचनान्तश्रुतदेवतासम्बन्धेनवार्थाबहुवचनम् ॥ पुराणानितरानित्याचार्यविशेष णम् ॥सावयवइतिसंवत्सरविशेषणम् ॥ साकांक्षयात् ॥ चतुर्विधइतिभूतग्रामविशेषण म्॥ततोनिवीत्यभिधात् पूर्वमुत्सर्गसिद्धमुपवीतिवमेव ॥ उक्तञ्चयोगियाज्ञवल्क्येन ॥ ब्रह्मादीनुपवीतीतुदेवतीर्थेनतर्पयेत् ॥ निवीतीकायतीर्थेनमनुष्यान्सनकादिकान् ॥ मनुष्यतर्पणमपि ॐ सनकस्तृप्यतामित्योंकारपूर्वमेव ॥ तृप्यतामितिसेक्तव्यमितिवा क्यस्यतदुत्तरत्वात् ॥ ततोऽपसव्यमिति पितृधर्मोपलक्षण तत्॥तेनातऊदक्षिणामुख त्वमपि कव्यवाडादौदिव्यपितृतर्पणेस्वधानम इत्यादियोज्यम्॥ नमस्कारस्वधान्विता नितियाज्ञवल्क्यवचनात् ॥ पितृतर्पणेस्वधानमइतिहरिहरमते ॥ कव्यवाडनलइत्येका 北长张张那女 水水水水以此张冰公 ·आ. *** दर्शः देवतेतिकल्पतरुकारः॥तत्तुकव्यवाडादयइतिगोभिलाभिधानादयुक्तम् ॥अतएवकाम धेन्वादौकव्यवाउंनलमितिपाठः॥यमांश्चैकइतिमतान्तरेणाभिधानादनावश्यकलम् ॥ अतएवैकैकस्येत्यादिनापापक्षयरूपफलाभिधानम् ॥नमइतिसर्वत्रचतुर्थ्यतसंबंधः ॥ एतान्यमान् तेनयमतर्पणपर्यंतंजीवत्पितृकेणापिकर्त्तव्यं ॥अन्यांश्चेतरःप्रमीतपितृकः ॥अन्यान्स्वपित्रादीनपितर्पयेदित्यर्थः ॥ जीवत्पितृकस्यापिपितामहादितर्पणपितृपा तित्यपक्षे॥येभ्योवापिपितादद्यात्तेभ्योवापिप्रदापयेदितियाज्ञवल्क्यवचनात् ॥ अत्र पित्रादितर्पणेअंजलित्रयंयमतर्पणप्रकृतत्वात् ॥ एवञ्चदिव्यपितृतर्पणेप्यंजलित्रयंतद्ध मकलात् ॥ एकैकस्येतितत्रापिसम्बधात् ॥ ब्रह्मादितर्पणेमनुष्यतर्पणेचानुसत्तौप्रमाण भावादेकएवांजलिः॥ केचिद्विष्णुपुराणकल्पे॥ त्रिरपःत्रीणनार्थायदेवानामपवर्जयेदि तिदर्शनात् देवतर्पणेऽप्यंजलित्रयमेवेत्याहुस्तदयुक्तम्॥पितॄन्मातामहानितिप्रतिपुरु षमभ्यसेदितिच्छन्दोगपरिशिष्टेषट्पुरुषमात्रेआरत्तिदर्शनात् ॥ एवञ्चस्त्रीतर्पणपक्षेप्ये - ४७ ·कएवाञ्जलिः ॥ त्रीस्त्रीन्जलाञ्जलीनितियमोक्तंषट्पुरुषमात्रगोचरमितिबोद्धव्यम् ॥त थाचएकैकमंजलिंदेवाद्वौद्वौतुसनकादयः॥अतिपितरस्त्रीस्त्रीन्स्त्रियोप्येकैकमंजलिं ॥" एवंचउदीरतामवरइत्यादिमन्त्रनवकस्यापित्रादित्रिकांजलिनवकेसम्बंधः॥ जपन्मंत्रा न्यथाक्रममितियोगियाज्ञवल्क्यवचनात् ॥ प्रत्येकमंजलीनांदेयत्वान्मंत्राणामपि प्रत्ये कंप्रकाशनसामर्थ्यात् सर्वत्रचसर्वान्वये आत्तिर्विकल्पोवास्यात् ॥ एवञ्चैकैकमन्त्रपा ठानन्तरमेकैकांजलिदानम्मन्त्रान्तेकर्मादिसन्निपातनियमात् ॥ अतएवजपन्नितिवर्त मानसामीप्यान्नतुमन्त्रपाठकालेएवजलसेकः गोत्राद्युच्चारणाभावप्रसङ्गात् ॥ नचमं त्रात्प्राग्वाक्यमित्यपियुक्तम् ॥त्यागार्थकत्वात् ॥ यदाहुर्वाक्यमात्रेणतर्पणमादौ उदीर तामित्यादिमन्त्रैस्तुसेकमात्रम् ॥ पाठकालएवस्तोत्रमन्त्रवदृष्टार्थमिति ॥ तन्न॥ कर्मा न्तरकल्पनापत्तेः॥ मन्त्रैश्वदेयमुदकमितिविरोधाच ॥तृप्यध्वमितित्रिरितिपित्रादित्रयं मिलितमुद्दिश्यतृप्यध्वमित्यनेनवारत्रयमुदकन्देयमित्यर्थः॥ नतुपाठमात्रमेतत् ॥ अह ·आ. २८ ष्टार्थतापत्तेः॥प्रसिंचेदित्यन्वयाच्च ॥मातामहादित्रिकेतुनमोवइत्युक्वेत्यभिधानादेकवा दर्शः रमेवमन्त्रमुच्चार्यतर्पणम् ॥प्रसिंचेदितिश्रवणाजलसेकमात्रंतर्पणमपिकुर्वन्ति ॥ नपित नुद्दिश्यत्यागइतिश्रमोहेयः॥ नामगोत्रस्वधाकारैस्ताः स्युरनुपूर्वशइतियोगियाज्ञव ल्क्येनत्यागस्यैवावगमाताएवञ्चदेवतर्पणेपित्यागएवतुल्यतयानिर्देशात्॥कात्यायना नुक्तमपिदेवतर्पणमनुष्यतर्पणयोर्मध्येऋष्यन्तरोक्तमरीच्यादितर्पणमपिकुवैति ॥ युक्त चैतत् ॥ देवर्पिपितृतर्पणमितिप्रागुक्तवात्। अतएवयोगियाज्ञवल्क्यकल्पात्स्मृतिमहा र्णवलिखितम्मरीच्यादितर्पणं ॥ पद्मपुराणादरिहरेणोक्तं ॥कामधेनौ योगियाज्ञवल्क्य वचनमेवलिखितं ॥ तथा॥ षट्पुरुषतर्पणानन्तरतेपास्त्रियस्तास्त्रीन्पितृतस्त्रीन्मातृतः पल्यश्चपितृतर्पणमिति गोभिलवचनात् ॥ वौधायनेनापिपितृतर्पणानन्तरंभातृतर्पणं ततोमातामहतर्पणन्ततोमातामह्यादितर्पणमुक्तम् ॥ शंखः॥ स्नातःकृतजपोतर्जानुरुद मुखश्चदिव्येनतीर्थेनदेवानुदकेनतर्पयेत् ॥ अथकृतापसव्योदक्षिणामुखोंतर्जानुःपि ४८ ·.I H4 त्र्येणतीर्थेनपितृश्योयथाश्राद्धंयथाप्रकाशमुदकन्दद्यात् ॥पित्रेपितामहायप्रपितामहाय मात्रेपितामयैप्रपितामयैआसप्तमात्पुरुषापितृपक्षेयावतांनामजानीयात् ॥ पितृपक्षा णामुदकतर्पणंकृत्वागुरूणांकुर्यात् ॥मातृपक्षाणांकलासम्बधिबान्धवानांकुर्यात् ॥ तेषां कृत्वासुहृदांकुर्यात् ॥ अंतर्जानुर्मध्यकृतकरः उदङ्मुखश्चेतिचकारात्प्राङ्मुखतापि॥म नुशातातपयोगियाज्ञवल्क्याः॥ यदेषतर्पयत्यद्भिःपितृन्स्नालाद्विजोत्तमः॥ तेनैवसर्वमा नोतिपितृयज्ञक्रियाफलं॥ पद्मपुराणे॥ ब्रह्माणंतर्पयेत्पूर्वविष्णुरुद्रप्रजापतिं ॥ देवाय क्षास्तथानागागंधर्वाप्सरसोऽसुराः॥ क्रूराःसर्पाःसुपर्णाश्वतरवोज़ुभकाःखगाः ॥ वि द्याधराजलाधारास्तथैवाकाशगामिनः॥निराधाराश्चयजीवाःपापेऽधर्मेरताश्चये॥तेषा माप्यायनायैतदीयतेसलिलंमया॥ कृतोपवीतीदेवेभ्योनिवीतीतुभवेत्ततः॥ मनुष्यास्त र्पयेत्याऋषिपुत्रानुषींस्ततः॥सनक श्वसनंदनश्चतृतीयश्वसनातनः ॥ कपिलश्चासु रिश्चैववोदुःपंचशिखस्तथा ॥ सर्वतेतृप्तिमायांतुमद्दत्तेनांबुनासदा ॥ मरीचिमत्र्यंगिरसौ ·१९ ॥ आ. पुलस्त्यंपुलहंक्रतुं॥प्रचेतसंवसिष्ठंचभृगुनारदमेवच ॥ देवान्ब्रह्मऋषीन्सर्वीस्तर्पयेद क्षतोदकैः॥अपसव्यंततः कृत्वासव्यंजानुचभूतले ॥ अग्निष्वात्तांस्तथासौम्यान्हविष्मत स्तथोष्मपान् ॥ सुकालिनोबर्हिषदस्तथाचैवाज्यपान्पुनः॥ तर्पयेच्चपितॄन्मत्यासति लोदकचंदनैः॥दर्भपाणिस्तुविधिनाप्रेतान्स्वस्तिर्पयेत्ततः॥पित्रादीनामगोत्रेणतथामा तामहानपि ॥ संतमेभक्त्याविधिवदिमश्लोकमुदीरयन् ॥ येबांधवाबांधवायेऽन्यज न्मनिबांधवाः ॥तेतृप्तिमखिलायांतुयश्चास्मत्तोभिवांछति ॥ अत्रहरिहरः ॥ देवादीनां ॐ देवास्तृप्यतामित्यादिवाक्येनतर्पणं ॥ तेषामाप्यायनायेतदितितध्यानमात्रंतदयु तं ॥ श्रुतवाक्यंविहायवाक्यांतरकल्पनायाश्चायुक्तत्वात् ॥ तस्माद्यत्रब्रह्माणमित्या दौवाक्यंनश्रुतंतवैवयोगियाज्ञवल्क्यवाक्यायुक्तवाक्यपरिग्रहः ॥ निवीतीचभवेत्तत इतिश्रवणादृषितर्पणेनिवीतित्वधमोहेयः ॥ निवीतस्यमनुष्यधर्मतयातत्रतत्राभिधाना त्॥केचित्तुअथनिवीतीऋषींस्तर्पयामीतिबौधायनदर्शनान्मरीच्यादितर्पणेनिवीतित्वमे ·वाहुः॥अक्षतोदकैरित्यत्राक्षतपदंयवपरं ॥ यवाद्भिस्तर्पयेद्देवानितिपरिशिष्टदर्शनात्॥ अत्रब्रह्मादिचतुष्टयं ॐ कारादिनातृप्यतामित्यंतेननाम्नादेवादीन्देवायक्षाइत्यादिना दीयतेसलिलंमयेत्यंतेनउपवीती ॥ ततोनिवीतीसनकादीन्सनकश्चेत्यादिनासदेत्यंतेन ततउपवीतीमरीच्यादीन्दशऋषीन्॥ॐ मरीचिस्तृप्यतामित्यादिनामांतेनएतान्सर्वा न्यवमिश्रितजलैः॥ ततःप्राचीनावीतीअग्निष्वात्तादीन् सप्तदिव्यपितृगणान् ॐ अ ग्निष्वात्तास्तृप्यतामिदंतिलोदकंतेभ्यः स्वधानमइतिरूपेण ॥ ॐ अद्यामुकगोत्रः पि ताअमुकशर्मातृप्यतामिदंजलंसतिलंतस्मैस्वधा इत्यादिवाक्यैःषट्पुरुषान् ॥ॐ अद्या मुकगोत्रामाताअमुकदेवीतृप्यतामिदंजलंतस्यैस्वधा इत्यादिवाक्यैस्तेषांस्त्रियस्तर्पयि खायेबांधवाइत्यादिश्लोकेनावसानांजलिंदद्यादितिप्रयोगः॥अथकातीयतर्पणप्रयोगः॥ ॐ ब्रह्मातृप्यतां ॐ विष्णुस्तृप्यतांॐ रुद्रस्तृप्यतां ॐ प्रजापतिस्तृप्यतां ॐ देवास्तृ प्यताम् ॐ छंदांसितृप्यताम् ॐ वेदास्तृप्यताम् ॐऋषयस्तृप्यतां ॐ पुराणाचार्यास्तृ ·आ. ५० पशव प्यता ॐ गंधर्वास्तृप्यंतांॐ इतराचार्यास्तृप्यतां ॐ संवत्सरःसावयवस्तृप्यताम् ॐदे दर्शः व्यस्तृप्यतां ॐअप्सरसस्तृप्यताम् ॐ देवानुगास्तृप्यताम् ॐ नागास्तृप्यतां ॐ साग रास्तृप्यतां ॐ पर्वतास्तृप्यतां ॐ सरितस्तृप्यतां ॐ मनुष्यास्तृप्यतां ॐ यक्षास्तृप्यंतां ॐ रक्षांसितृप्यतां ॐ पिशाचास्तृप्यतां ॐ सुपर्णास्तृप्यतां ॐ भूतानितृप्यतां ॐ स्तृप्यताम् ॐ वनस्पतयस्तृप्यताम् ॐ ओषधयस्तृप्यताम् ॐ भूतग्रामश्चतुर्विधस्तृप्य तां इत्युपवीतीप्राङ्मुखउदङ्मुखोवादेवतीर्थवर्तिनायवोदकेनोदकेनैववातर्पयेत् ॥तत ॐ मरीचिस्तृप्यताम् ॐ अविस्तृप्यताम् ॐ अंगिरास्तृप्यताम् ॐ पुलस्त्यस्तृप्य तां ॐ पुलहस्तृप्यताम् ॐ ऋतुस्तृप्यताम् ॐ प्रचेतास्तृप्यताम् ॐ वसिष्ठस्तृप्यताम् ॐ भृगुस्तृप्यताम् ॐ नारदस्तृप्यताम् इतिऋषीन्देववत् ततः ॐ सनकस्तृप्यताम् ॐ सनंदनस्तृप्यतां ॐ सनातनस्तृप्यतां ॐ कपिलस्तृप्यतां ॐ आसुरिस्तृप्यताम् ॐ वोटु स्तृप्यतां ॐ पंचशिखस्तृप्यतामितिमनुष्यानूनिवीतीकायतीर्थेनेतिविशेषः। ततोपसव्यं 来来来来来 ५० ·来書并对其来来来来来来来来来来共邦积来来来来来来来来 ॐ कव्यवाडस्तृप्यतामिदंतिलोदकंतस्मैस्वधानमः ॐ नलस्तृप्यतामिदंतिलोदकंतस्मै स्वधानमः ॐ सोमस्तृप्यतामिदंतिलोदकंतस्मैस्वधानमः ॐ यमस्तृप्यतामिदंतिलोदकं तस्मैस्वधानमः ॐ अर्यमातृप्यतामिदंतिलोदकंतस्मैस्वधानमः ॐ अग्निष्वात्तास्तृप्यता मिदंतिलोदकंतेभ्यःस्वधानमः ॐ सोमपास्तृप्यतामिदंतिलोदकंतेश्यःस्वधानमः ॐ ब हिषदस्तृप्यतामिदंतिलोदकंतेश्यःस्वधानमः इतिदिव्यपितॄन्प्राचीनावीतीदक्षिणामुखः पातितवामजानुःसतिलजलांजलित्रयेणपितृतीर्थेनतर्पयेत् ततः ॐ यमायनमः ॐ धर्म राजायनमः ॐ मृत्यवेनमः ॐ अंतकायनमः ॐ वैवस्वतायनमः ॐ कालायनमः ॐ सर्वभूतक्षयायनमः ॐ उदुंबरायनमः ॐदनायनमः ॐ नीलायनमः ॐ परमेष्ठिनेन मः ॐ तृकोदरायनमः ॐ चित्रायनमः ॐ चित्रगुप्तायनमः इतिचतुर्दशयमान्प्रत्येक सतिलांजलित्रयेणतर्पयेत् ॐ आगच्छंतुमेपितरइमंगृण्हत्वपोंजलिमितिपितॄनावाह्य ॐ उदीरतामवरउत्परासउन्मध्यमाः पितरःसोम्यासः॥ असुंयईयुरटकाऋतज्ञास्ते J ·५१ आ. नोवंतुपितरोहवेषु ॐ अद्यामुकगोत्रः पितामुकशर्मातृप्यतामिदंजलंसतिलंतस्मैस्वधे दर्शः तिमंत्रणवाक्येनचप्रथममंजलिंपित्रेदद्यात् ॐ अंगिरसोनः पितरोनवग्वाअथर्वाणो गवःसोम्यासः॥ तेषांवयसुमतौयज्ञियानामपिभद्रेसौमनसेस्यामइतिमंत्रेणवाक्येनच द्वितीयांजलिंदद्यात् ॐ आयंतुनः पितरः सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः। अ स्मिन्यज्ञेस्वधयामदंतोधिब्रुवंतुतेवंत्वस्मानितिमंत्रेणवाक्येनचतृतीयांजलिंपित्रेदद्यात् ॐ ऊर्जवहंतीरमृतंघृतपयःकीलालंपरिस्रुतं॥स्वधास्थतर्पयतमेपितॄन् ॐ अद्यामुकगो त्रः पितामहोऽमुकशर्मातृप्यतामिदंजलंसलिंतस्मैस्वधाइतिपितामहायप्रथमांजलिंद द्यात् ॐ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधानमः पितामहेभ्यःस्वधायिभ्यः स्वधानमः प्रपिता महेश्यः स्वधायिभ्यः स्वधानमः अक्षपितरोमीमदंतपितरोतीतृपंतपितरः पितरःशुं धध्वमितिमंत्रेणवाक्येनचद्वितीयांजलिम् ॐ येचेहपितरोयेचनेहयांश्चविद्मया उचन प्रविद्म॥ ववेत्थयतितेजातवेदःस्वधाभिर्यज्ञसुकृतंजुषस्व इतिमंत्रेणवाक्येनचतृतीयां ५१ ·जलिम् ॐ मधुवाताऋतायतेमधुक्षरंतिसिंधवः॥माध्वीनःसंखोषधीः ॐ अद्यामुकगोत्रः प्रपितामहोऽमुकशर्मातृप्यतामिदंजलंसतिलं तस्मैस्वधाइतिमंत्रेणवाक्येनचप्रपिताम हायप्रथमांजलिंदद्यात् ॐ मधुनक्तमुतोषसोमधुमत्पार्थिवजः॥मधुद्यौरस्तुनः पिता इतिमंत्रणवाक्येनचद्वितीयांजलिं ॐ मधुमान्नोवनस्पतिर्मधुमाँअस्तुसूर्यः ॥माध्वी वोभवंतुनइतिमंत्रणवाक्येनचतृतीयांजलिंप्रपितामहायदद्यात् ततः ॐ तृप्यध्वंतृप्यध्वं तृप्यध्वमितिपित्रादिश्योंऽजलित्रयंदद्यात् ॐ नमोवः पितरोरसायनमोवःपितरः शो पायनमोवः पितरोजीवायनमोवः पितरः स्वधायैनमोवः पितरोघोरायनमोवः पितरो मन्यवेनमोवः पितरः पितरोनमोवोगृहान्नः पितरोदत्तसतोवः पितरोदेष्मैतहः पितरो वासइतिमंत्रंपठित्वा ॐ अद्यामुकगोत्रोमातामहोऽमुकशर्मातृप्यतामिदंजलं सतिलं त स्मै स्वधा इति मातामहायांजलित्रयं दद्यात् ॥ एवं प्रमातामहायटदप्रमातामहाय च॥ततः ॐ अद्य अमुकगोत्रा माता अमुकदेवी तृप्यतामिदं जलं सतिलं तस्यै स्वधे ·५२ दर्शः 来那张妖诉那来来来来来来来来来来来来来那来来来来来来 आ. तिमातरम् । एवमेव पितामहीप्रपितामहीमातामहीप्रमातामहीटद्धप्रमातामहीस्तर्पये त्॥ततः। आचार्यादीनामगोत्रस्वधाकारैस्तर्पयेत्॥विष्णुपुराणे॥इदं चापि जपेदम्बु दददात्मेच्छयानृप॥उपकारायभूतानांकृतदेवादितर्पणः॥देवासुरास्तथायक्षानागाग न्धर्वराक्षसाः॥ पिशाचागुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास्तरवःखगाः॥जलेचराभूनिलयावा य्वाधाराश्चजन्तवः॥प्रीतिमेतेप्रयान्वाशुमद्दत्तेनांबुनाखिलाः॥ॐ नरकेषुसमस्तेषुया तनासुचयेस्थिताः ॥ तेषामाप्यायनायैतदीयतेसलिलंमया ॥ॐ येवान्धवाबान्धवावा येऽन्यजन्मनिबान्धवाः॥तेतृप्तिमखिलांयांतुयश्चास्मत्तोऽभिवाञ्छति ॥ इदं च काम्यत र्पणमेभिरेवश्लोकैर्देवविधिनाकर्त्तव्यम् ॥ अत्रवसिष्ठः॥स्नानशाट्यांतुदातव्यामृदस्ति स्रोविशुद्धये इति॥पराशरः॥ जलमध्येतु यः कश्चिट्विजातिआनदुर्बलः॥ निष्पीडय तितद्वस्त्रस्नानंतस्यस्थाभवेत् ॥ योगियाज्ञवल्क्यः॥अन्नप्रकरवत्तस्यासपसव्येनपीड नम्॥पीडयित्वाततः पश्चाजपंकुर्यात्सुविस्तरम् ॥अन्नप्रकरवत्श्रादोच्छिष्टसमीपान्न 来来来来来来来来来来开产来来来来来来来来来来来来来来来来来 ५२ ·विकिरवत् ॥तेनदक्षिणामुखत्वादि असंस्कृतप्रमीततोद्देश्यलंच॥तथाचगोभिलीयोमंत्रः येकेचास्मत्कुलेजाताअपुत्रागोत्रिणोमृताः॥तेतृप्यंतुमयादत्तंवस्त्रनिप्पीडनोदकमिति॥ पीडयिवेत्यादिनादर्शितोजपश्छंदोगविपयः कात्यायनादिभिरनभिधानात् गोभिलसं वादाच्च।हरिहरस्तुवाजसनेयिनांजपानंतरमेवैतदनुष्ठानेनैवाजपीपूयशोणितमित्यस्या पिसिद्धिमाह अथतर्पणोत्तरकर्म तत्रविष्णुपुराणे।।आचम्यचततोदद्यात्सूर्यायसलिलांज लिंगानमोविवस्वतेब्रह्मन्नास्वतेविष्णुतेजसे|जगत्सवित्रेशुचयेनमस्तेकर्मदायिनेका त्यायनः॥निप्पीड्यवस्त्रमाचम्यव्राह्मवैष्णवरौद्रसावित्रमैत्रवारुणैस्तल्लिंगैरर्चयेत् ॐअ दृश्रमस्यह सइत्युपस्थायप्रदक्षिणीकृत्यनमस्कृत्यदिशश्चदेवतांश्च ब्रह्माग्निप्रथिव्यौप धिवागवाचस्पतिविष्णुमहद्योऽपांपतयेवरुणायनमः इतिसर्वत्रसंवर्चसेतिमुखंविमशेद्दे वागातुविदइतिविसर्जयेदेप स्नानविधिः॥तल्लिंगैब्रह्मादिप्रकाशकैरर्चयेदितिब्रह्मादीनि तिशेपः॥ एषाचपजापुष्पैरेव ॥तथाचयोगियाज्ञवल्क्यः॥ध्यालाप्रणवपूर्वतुदैवतंसुसमा ----- ·आ. . हितः॥ नमस्कारेणपुष्पाणिविन्यसेत्तुपृथक्टथक्॥कात्यायनेनाप्यादौसुमनसाहत्ये दर्शः तिसूर्यांजलिदानार्थमेतत्पूजार्थंचपुष्पोपादानमुक्तं ॥ आवाहनमित्यादिविष्णुपूजाप्रका रांतरंयोगियाज्ञवल्क्यमते ॥ एवंसावित्रैमत्रैर्वारुणैरितिसावित्रादिमंत्रबहुवतन्मतएव कात्यायनेनब्रह्मादीनांसमासेनोक्तखात्॥एकैकपरत्वेपिबहुखोपपत्तेः॥दिशश्चेतिचकारा नमस्कृत्येतिपूर्वत्रापिसंबध्यते॥देवतादिशमेवाऽत्रकेचित् ॥श्रुतदिगादिशब्दमनाहत्य प्राच्यादिपदेनदिङ्नमस्कारमिंद्रादिपदेनदिग्देवतानमस्कारंकुवैति॥ब्रह्माग्नीत्यादौस मासनिर्दिष्टेऽपिटथङ्नमस्कार्यत्वंनमइतिसर्वत्राप्युपसंहारात् ॥ विष्णुमहन्यइतितुमि लितस्यैवनमस्कायंत्वम् ॥ अयइतिएथगुपादानात्॥ एषस्नानविधिरित्युपसंहारः॥ए तत्पर्यंतस्नानप्रयोगानुसत्तेपिनार्थमेतच्चप्रागेवप्रपंचितं ॥अथपूजादिप्रकारः॥ ब्रह्म जज्ञानंप्रथमंपुरस्ताद्विसीमतःसुरुचोव्वेनआवः॥सबुध्न्याउपमाअस्यविष्ठाः सतश्चयो निमसतश्चव्विवः ॐ ब्रह्मणेनमः ॐ इदंविष्णुर्विचक्रमेत्रेधानिदधेपदम्॥समूढमस्यपा ·सुरे ॐ विष्णवेनमः ॐ नमस्तेरुद्रमन्यवउतोतइपवेनमः॥वाहुभ्यामुततेनमः ॐ रुद्रा यनमः ॐआकृष्णेनरजसावर्तमानोनिवेशयन्नमृतमय॑च॥हिरण्ययेनसवितारथेनादेवो यातिभुवनानिपश्यन् ॐ सवित्रेनमः ॐ मित्रस्यचर्पिणीधृतोवोदेवस्यसानसि द्युम्नंचि श्रवस्तमं ॐ मित्रायनमः ॐ इसमेवरुणश्रुधीहवमद्याचमृडय॥ वामवस्युराचके ॐ वरुणायनमः इतिब्रह्मादीन्संपूज्योत्थाय ॐ अदृश्रमस्यकेतवोविरश्मयोजना अनु ॥ भ्राजन्तोअग्नयोयथा ॐहरसःशुचिपदसुरंतरिक्षसद्धोताव्वेदिपदतिथिर्दुरोणसत्॥नृप दरसहतसद्योमसदनागोजाऋतजाअद्रिजाऋतंटहदित्याश्यांसर्यमुपस्थायप्रदक्षिणी कृत्य ॐ आदित्यायनमः इत्यादित्यनमस्कृत्य दिग्भ्योनमः ॐ दिग्देवताभ्योनमः ॐ ब्रह्मणेनमः ॐ अग्नयेनमः ॐपथिव्यैनमः ॐ ओपधिभ्योनमः ॐ वाचेनमः ॐवाचस्प तयेनमः विष्णवेनमःमहन्योनमः अयोनमः अपांपतयेनमःवरुणायनमइतिनमस्कृत्य ॐ संवर्चसापयसासंतनूभिरगन्महिमनसास शिवेन॥त्वष्टासुदवोव्विदधातुरायोनुमा N ·आ. ५४ ॥ ष्टुतन्वोपद्विलिष्टं इतिजपनूसजलकरद्वयेनमुखंसंस्पृश्य ॐ देवागातुविदोगातुंविखागा दर्शः तुमितमनसस्पतइमंदेवायज्ञ स्वाहाव्वातेधाःइतिविसर्जयेत्॥अथ योगियाज्ञवल्क्यः प्रक्षाल्यतीरदेशंतुगलास्वंधर्ममाचरेत्।गत्वागृहमितिशेषः।तथासंस्रवादिष्वथाचम्यसो पानत्कोह्यसंस्पृशन्॥आगतःसोदपात्रस्तुयत्नेनशुचिरेवसः॥ तेनोदकेनद्रव्याणिप्रो क्ष्याचम्यतथागृहे॥ततःकर्माणिकुर्वीतनित्यंवैयानिकानिचापात्रादिरहितंतोयमुद्धृतंसव्य पाणिना॥नतेनप्रोक्षणंकुर्याद्वस्त्रनिष्पीडनेनच॥सौवर्णराजतंताग्रंमुख्यंपात्रंप्रकीर्तितं तदभावस्मृतपात्रस्रवतेयन्नधारितम् ॥शातातपः॥बहिर्नद्यादिष्वाचांतःसोदकःकिंचिद स्टशन्॥रथ्यागतोपियत्नेनशुचिरेवहिमानवः॥तथा॥नाधोवस्त्रैकदेशेनशुद्ध्यर्थमपआह रेत्॥यद्यानीतंतुसव्येनप्रोक्षयेदक्षिणेनतु॥पद्मपुराणे॥ आचम्यविधिवत्सम्यगालिखे त्पद्ममग्रतः॥ अक्षताद्भिःसपुष्पाभिःसतिलारुणचंदनैः॥ अर्घपाद्येप्रयत्नेन सूर्यनामानु कीर्तनैः॥नमोस्तुविष्णुरूपायनमस्तेब्रह्मचारिणे॥ सहस्ररश्मयेनित्यनमस्तेसर्वतेजसे ५४ ·नमस्तेरुद्रवपुषेनमस्तेभक्तवत्सलापद्मनाभनमस्तेस्तुकुंडलांगदभूषण॥नमस्तेसर्वलो केशसुप्तानामपिबुध्यसे॥सुकृतंदुष्कृतंचैवसर्वपश्यसिसर्वदा॥सर्वदेवनमस्तेस्तुप्रसीदम मभास्करदिवाकरनमस्तेस्तुप्रभाकरनमोस्तुतो।एवंरविनमस्कृत्यत्रिःकृत्वाचप्रदक्षिणां द्विजंगांकांचनंस्टष्ट्वाततोविष्णुगृहव्रजेत्॥आश्रयस्थंततःपूज्यप्रतिमांचापिपूजयेत्॥अ क्षतमत्रतंडुलाः सूर्या!तरेतथादर्शनात्॥अर्घपायेदातव्येइतिशेषः॥आश्रयस्थंजलस्थ म॥ अथदेवपूजा ॥ तत्रविष्णुपुराणेसूर्यांजलिमुक्त्वा ततोगृहार्चनंकुर्यादभीष्टसुरपूजनम जलाभिषेकंपुष्पाणांधूपादेश्वनिवेदनम् ।। आदिपदेनगंधदीपनैवेद्यग्रहणं ॥ यमः॥देव माल्यापनयनंदेवागारसमूहनं। स्नपनंसर्वदेवानांगोप्रदानसमंस्मृतं ॥ब्रह्मपुराणे॥दे वानांप्रतिमायत्रघृताभ्यंगक्षमाभवेत्॥पलानितस्यैदेयानिश्रद्धयापंचविंशतिः।।अष्टोत्त रंपलशतंस्नानेदेयंचसर्वदा॥देसहस्रेपलानांतुमहास्नानेचसंख्यया ॥दातव्यंयेनसर्वासु दिक्षुनिर्यातितवृतं ॥ब्रह्मांगलग्नंविप्रेभ्योवैष्णवंचप्रदीयते॥ रुद्रांगलग्नमग्नौचदहेत्सर्वच 张张去 ·५५ 中联环来来来来来来来来来来 आ. तत्क्षणात् शिष्टेभ्योप्यथदेवेभ्योयत्तुदीनेषुनिक्षिपेत्॥विप्रेभ्यस्त्वत्रतद्देयंब्रह्मणेयन्निवेदि तम्॥वैष्णवंसात्वतेभ्यश्चभस्मांगे यश्चशांभवं ॥ सौरंमगेभ्यःशाकेभ्यस्तापिनेयन्निवेदि तम्॥स्त्रीभ्यश्चदेयंमातृभ्योयत्तुकिंचिन्निवेदितं ॥ भूतप्रेतपिशाचे योयत्तुदीनेषुनिक्षिपे त्॥प्रतिमेत्युपलक्षणं॥ तेनलिंगेपीयमेवाभ्यंगादिद्रव्यसंख्या ॥ यद्यपिघृतंप्रकृतथा पिदुग्धादिस्नानेपीयमेवव्यवस्था एतच्चभविष्यत्पुराणोक्तं ॥ ब्रह्मांगलग्नमित्यादिनास्ना नघृतादिप्रतिपत्तिः॥ विप्रेभ्यस्त्वथेत्यादिनादत्तनैवेद्यादिप्रतिपत्तिः सात्वतोव्रात्याद्वैश्या दीत्यधिकृत्य ॥ पंचमःसाखतोनामविष्णोरायतनानिच ॥ पूजयत्याज्ञयाराज्ञोयदिस्या संयतेंद्रियः॥इतिब्रह्मपुराणएवदर्शितः॥तापिनेबुद्धाय॥ एतत्तुतिथिकृत्यादौयत्रबुद्धपू जाविहितातत्परमिदं ॥ मातृभ्यइतिदेवीमात्रोपलक्षणम् ॥ पूजाधारमाहशातातपः॥ भूमावप्सुतथाग्नौचदिविसूर्येचदेवता॥ तथा॥ अप्सुदेवामनुष्याणांदिविदेवामनीपिणा म्॥काष्ठलोष्टेषुमूर्खाणांमुक्तस्यात्मनिदेवताः॥व्योमसूर्यपूजायालिंगंशिवपूजायां॥प्र ॥ ५५ *** ·多张米米米米米 तिमासर्वदेवानामितिस्थानान्तरोक्तं ॥ देवीपुराणे ॥ शुचिवस्त्रधरःप्राज्ञोमौनीध्यानपरा यणः॥गतकामभयद्वंद्वोरागमात्सर्यवर्जितः॥ आत्मानपूजयित्वातुस्रग्गंधसितवाससा ॥ सुमुहूर्तेयजेदेवान्स्वकीयासनसंस्थितान्॥ आहूयचार्घपाद्यादिहेमपात्रेणदापयेत् ॥ रक्तबिल्वाक्षतैः पुष्पेर्दधिदूर्वाकुशैस्तिलैः॥सामान्यः सर्वदेवानामर्धोऽयंपरिकीर्तितः॥ अभावादधिदूर्वादेर्मानसंवाप्रकल्पयेत् ॥सुमूहर्त्तइतिविहितपूर्वाह्नादिकालपरं ॥रक्तंकुं कुममितिकल्पतरुकारः॥अक्षतानामतंडुलाः॥सूर्यविष्णुशिवदुर्गाणांसामान्यतःपंचोप चाराः॥चंदनागुरुकर्पूरकुंकुमान्यनुलेपने॥ पुष्पाणि गिरिवनस्ववाटिकासंभवानि सुगं धीनि स्वयंविकसितानि केशकीटरहितानि॥अपर्युषितानि स्वयमपतितानि॥ अखंडा नि आर्द्राणि च प्रोक्षितानि पत्राण्यपीदृशानि निर्गधीन्यपीतिविशेषः॥धूपेगुग्गुलुः ॥ सघृतः केवलोवाकृष्णागुरुर्वा ॥ दीपेघृतंतैलं नैवेद्येभक्ष्यभोज्यकंदमूलफलानपानका दीनि ॥ फलंपक्कमक्कथितंकम्यविदं ॥ पक्वान्नवैश्वदेवार्थमग्रमुद्धृत्यदातव्यम् ॥ प्रतिदेवं ·आ. ५६ स्नानादिविशेषाःपंचोपचारविशेषाश्च जपस्तुतिप्रदक्षिणाप्रणामविसर्जनविशेषाश्च वि स्तरतयानलिखिताः॥इदानींनिषेधाः॥तत्रनरसिंहपुराणेशंतनुप्रतिनारदवाक्यं॥अतः प्रतिनिर्माल्यंमालंघयमहीपते ॥ नरसिंहस्यदेवस्यअन्येषांचदिवौकसां ॥ भविष्यपु राणे॥यथानलंघयेत्कश्चित्स्नपनंभास्करस्यच॥ तथाकार्यप्रयत्नेनलंघितंह्यशुभावहं॥ तामिस्रनरकंकर्तालंघयेद्यः सरौरवम्॥देवीपुराणे ॥ वस्वंगुलिविहीनंतुनपात्रंकारये स्क्वचित्॥नक्वचिदितिस्नानादौनिषेधः॥बौधायनः ॥परिहितमधिरूढमप्रक्षालितंप्रा वरणंमललुलितंमनुष्यसंगतंतदेवतायैनसंयुज्यात्॥लघुहारीतः॥ स्नानंकृत्वातुयेकेचि पुष्पंगृहंतिवैद्विजाः ॥ देवतास्तन्नगृहंतिभस्मीभवतिदारुवत् ॥ देवीपुराणे ॥ शिवेवि जयेत्कुंदमुन्मत्तंचहरेस्तथा ॥ देवीनामर्कमंदारौसूर्यस्यतगरंतथा ॥ दुर्गायाममंदार योर्विहितवाद्देवीपदंतदितरपरम्॥ सूर्यस्यात्रतगरप्रतिषेधात् ॥ कुब्जकस्तगरश्चेतिभ विष्यत्पुराणीयोविधिः केवलविहिताभावे ॥ एवमन्यत्रापिकेवलविहिताभावे विहितनि 来来来产 ५ ·षेधोपादानम् ॥भविष्यपुराणे॥ कृष्णलोन्मत्तकंकांचीतथाचगिरिकर्णिका ॥ नकंटकारि कापुष्पंतथान्यद्धवर्जितम्॥नचाघातकजैः पुष्पैरर्चनीयोदिवाकरः॥ कृष्णलाकरंजनी तिप्रसिद्धा ॥कांचीवराही । गिरिकर्णिकाअपराजिता ॥ कंटकारिकाविहितापिविष्णुपू जायांगवामनपुराणे॥सुरभीणितथान्यानिवर्जयित्वातुकेतकीम्॥ केतक्यशोकचंपकैरिति नरसिंहपुराणीयोविधिः॥ काम्यपूजायांनरसिंहमूतौवा ॥शिवपूजायांभविष्यपुराणे ॥ केतकीचातिमुक्तश्चकुंदोयूथीमदंतिका ॥शिरीषसर्जबंधूककुसुमानिविवर्जयेत् ॥ अंकोल पत्रकुसुमंकरंजेंद्रतरूद्भवं॥विभीतकानिधन्वानिकुसुमानिविवर्जयेत् ॥ निर्गंधीन्युग्रगं धीनिकुसुमानिविवर्जयेत् ॥गंधहीनमपियामुपवित्रंयत्कुशादिकम्॥अतिमुक्तोमाधवी लता ॥ मदंतिकायूथ्यनुकारिपुष्पं ॥इन्द्रतरुः सिंदुवारः ॥तथा॥ नसल्लकीनाक्षोटं नशुक्लागुरुसंभवम् ॥दद्यादर्कायधर्मात्माधूपमाराधनोद्यतः॥ अक्षोटगिरिजपीलुप्रभ वम्॥तथासूर्य्यदीपाधिकारे तांश्चदखानहिंसेतनतैलपरिवर्जनात् ॥ कुर्वीतदीपहर्ताच ·आ. 冰米米米米 ५७ मूषोंधश्चजायते॥विष्णुः॥ननक्तंगृहीतेनोदकेनदेवकार्यकुर्यात् ॥ चंदनकुंकुमागुरुक' दई रमृगमदजातीफलवर्जमनुलेपनंनदद्यात् ॥ नवासोनीलंरक्तं ॥ नमणिसुवर्णयोः प्रति रूपमलंकरणं ॥नोग्रगंधपुष्पं ॥ नागंधि नकंटकिजं कंटकिजमपिशुक्रूंसुगंधियत्तद्दद्या त्॥नरक्तंदद्यात् रक्तमपिकुंकुमंजलजंदद्यात् ॥ नधूपार्थजीवजातंनघृततैलंविनाकिंच नदीपार्थे नाभक्ष्यनैवैद्यार्थे भक्ष्येष्वपिअजामहिषीक्षीरं पंचनखमत्स्यवराहमांसानिच प्रयतःसन्शुचिर्भूत्वासर्वमेवनिवेदयेत् ॥ तन्मनाःसुमनाभूलारागक्रोधविवर्जितः॥कुंकु मंजलजंचेतिविहितरक्तपुष्पोपलक्षणं॥ तेनऋष्यंतरोक्तान्यपिशमीकुशपलाशाशोककर वीरपाटलपारिभद्रपुष्पाणिदेयानि ॥ एतेचनिषेधाविष्णुपूजामुपक्रम्यविष्णूक्ताइतितत्रै वनिबंधकर्तृभिलिखिताः॥अत्राहुर्देवकार्यमितिसामान्यवचनात्सर्वविषयत्वं ॥ नचदेव पदविष्णुपरं संकोचापत्तेः॥प्रकरणादेवविष्णुप्राप्तौवैयर्थ्यापत्तेश्च ॥ तस्मात्पूर्वाध्यायेनै वविष्णुपूजाकथनंनरक्तमित्यध्यायांतरंसामान्यविषयमिति ॥ कालिकापुराणे॥शिवंक्षा ५॥

·स्करमग्निंचकेशवंकौशकीमपि॥चेतसानर्चयन्यातिदेवलोकादधोगति।कौशिकीदुर्गा ॥भविष्यपुराणे॥सदायजन्तियज्ञेनसदादानंददन्तिच ॥ सदाचवायुभक्षास्तेनित्यंयेचे तिभास्करम्॥ नरसिंहपुराणे॥ यस्तुपूजयतेनित्यंनरसिंहसुरेश्वरम् ॥ सस्वर्गमोक्षमा गीस्यान्नात्र कार्याविचारणा ॥भविष्यपुराणे ॥ नहिलिङ्गात्परंकिञ्चित्पुण्यमभ्यधिकंव चित् ॥इतिविज्ञाययत्नेनपूजनीयःसदाशिवः॥तथा॥ दुर्गार्चनरतोनित्यंमहापातकस म्भवैः॥ दोपैनलिप्यतेवीरपद्मपत्रमिवाम्भसा॥ अत्रच क्रमानभिधानेऽपिसूर्यपूजाप्राथ म्यमाचारात् ॥ सूर्यार्थ्यप्राथम्यन्तुविष्णुपुराणपद्मपुराणयोळक्तमेव ॥नरसिंहपुराणे॥ ॥ ब्रह्मयज्ञानन्तरमुक्तम् ॥ततोर्घम्भानवेदद्यात्तिलपुष्पजलान्वितम् ॥ उत्थाप्यमूर्द्धपर्य न्तंहसःशुचिपहचा॥जलदेवंनमस्कृत्यततोगृहगतःपुमान् ॥ विधिनापुरुपसूक्तस्यत त्रविष्णुंसमर्चयेत् ॥ वैश्वदेवन्ततःकुर्याद्दलिकर्मयथाविधि ॥ अथवैश्वदेववलिकर्मणी ॥ तत्रवाजसनेयिगृह्यम् ॥ वैश्वदेवादन्नादुद्धृत्यपर्युक्ष्यस्वाहाकारैर्जुहुयात् ॥ ब्रह्मणेत्र 矿选矿体### ·आ. ५८ **** दई 来来来来来张张洪洪洪兴就未来 जापतयेगुह्येश्यकश्यपायानुमतयेइतिभूतगृह्येभ्यःमणिकेत्रोन्पर्जन्यायाझ्यः प्रथिव्यै धात्रेविधात्रेचद्वार्ययोः प्रतिदिशंवायवेदिशाञ्च मध्येत्रीन्ब्रह्मणेऽन्तरिक्षायसूर्याय वि श्वेभ्योदेवेभ्योविश्वेभ्योभूतेभ्यस्तेषामुत्तरतः उषसेभूतानांपतयेचापरम् पितृभ्यःस्वधा नमइतिदक्षिणतः ॥पात्रंनिर्णिज्योत्तरापरस्यान्दिशिनिनयेद्यौतत्तेइति ॥ वैश्वदेवादि त्यत्रव्यपदेशः॥ विश्वेदेवताकबलिसम्बंधात् ॥ यद्यपिदेवतान्तरमपिवक्ष्यति ॥ तथा प्येकदेशेनव्यवहारः॥ अतएवहोमेप्यस्मिन्वैश्वदेवपदम् गौतमादिकल्पेहोमेपिविश्वे देवसम्बन्धात् ॥ अन्नाद्गृहीबेतिशेषः॥पर्युक्ष्यअग्निमितिशेषोविष्ण्वादिसंवादात् ॥ एवं पर्युक्षणस्वाहाकारस्यचहोमसामान्यधर्मतयोक्तस्यापिपुनरुपादानम् ॥ एषएवविधिर्य त्रक्वचिद्दोमइत्यत्रग्रन्थेइतरसामान्यधर्मनिषेधार्थम् ॥ ब्रह्मणइत्यादिनाप्रत्येकहोमदेव तानिर्देशः॥ अनुमतयइतिइतिकारोहोमसमाल्यर्थः॥त्रोन्बलीनितिशेषः ॥ भूतगृह्यवि वरणेपर्जन्यायायःप्रथिव्यै ॥ इतितेनतत्पदेनैवबलिदानमितिसिद्ध्यति॥द्वार्ययोहरद 来来产并买来杀死来买现 ५८ ·क्षिणवामप्रदेशयोः॥प्रतिदिशंगृहस्यपूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरासुदिक्षु॥दिशामासामेव॥ चकारात्प्रतिदिशमितिसंबध्यते॥मध्येगृहस्यब्रह्मणइत्यादित्रयं॥त्रीनित्यत्रदेवताभिधा यकं॥तेपांब्रह्मादिवलीनामुत्तरतउत्तरस्यादिशि ॥अपरमंतिमतेनविश्वेदेवादिवलयउ तरस्यादिशि उत्तरोत्तरंदातव्याइतिसिध्यति ॥ उत्तरापरावायवीदिक्॥अत्रवदति ॥ अ यविधिः साग्नेरेव॥ अनग्नेौतमेनोक्तोहोमः॥शाकलएवच ॥ अनाहिताग्नेरप्येपयुज्य तेवलिभिःसहेतिवाक्येनिरग्नेः प्रकारान्तराभिधानात् ॥ नचच्छन्दोगपरिशिष्ठेश्रवणा च्छंदोगविपयंप्रकारान्तरं॥ सर्वशाखाप्रत्ययमेकडुमतिन्यायेनसर्वगोचरत्खात्॥किञ्च॥ यदीदंछन्दोगविपयंतदानिरग्निवाजसनेयिनांवैश्वदेवोनस्यादेवप्रापकाभावात् ॥ किञ्च मणिकेत्रीनितिश्रवणान्निरग्नेश्चमणिकाभावात्साग्निविपयतेति ॥ तदयुक्तं ॥वैश्वदेवम्प्र कुर्वीतस्वशाखाविहितन्नरः॥इति व्यासवाक्यात्पारशाखिकवैश्वदेवानुष्ठानायोगात् ॥ ॥ किञ्च ॥ यद्यपिसर्वशाखाप्रत्ययमेककर्मतथापिस्वशाखाविहितकर्मविहायनान्यशा 8 -BIG ·आ. hos खीयानुष्ठानम्॥ यत्तुकर्मस्वशाखायान्नविहितस्वशाखाविहिताविरुद्धतत्पारशाखिकम प्यनुष्ठेयम्॥ तदुक्तंछन्दोगपरिशिष्टे॥स्वशाखाश्रयमुत्सृज्यपरशाखाश्रयश्चयः॥ कर्नु मिच्छतिदुर्मेधामोघंतत्तस्ययत्कृतम्॥ यन्नाम्नास्वशाखायांपारक्यमविरोधियत् ॥ वि हद्भिस्तदनुष्ठेयमग्निहोत्रादिकर्मवदिति॥शाखोक्तोऽयंविशेषः॥ गृह्योक्तोऽयमितिचेत्॥ नस्वशाखाश्रयमितिस्वशाखानुगतमात्रवविवक्षितत्वात् ॥बवल्पंवास्वगृह्योक्तंयस्यय कर्मकीर्तितम्॥ तस्यतावतिशास्त्रार्थेकृतेसर्वकृतम्भवेत् ॥ इतिगृह्यपरिशिष्टे ॥ तत्रापि विशेपविधानाच्च ॥ तस्मानिरग्निवाजसनेयिनामपिस्वगृह्योक्तएवकल्पइतिमणिकस्यो दपात्रस्यचलौकिकत्वादनग्निनाप्युपादानमस्तु ॥ अनग्निपक्षेवाउदकुम्भएवास्तु ॥ अङ्ग्यउदकुम्भइतिगौतमाभिधानात् ॥उदपात्रमात्रोपलक्षणंवामणिकपदम् ॥उदपा त्रसन्निधावित्यापस्तम्बवचनात् ॥ नचप्रापकाभावः॥सामान्यविधेरेवप्रापकत्वात्॥त थाचोराहानन्तरम्॥संवतः॥ततःपञ्चमहायज्ञान्कुर्यादहरहजिः॥नहानयेततान्प्राज्ञः ·श्रूयन्तेहिश्रुतावपि॥शतपथश्रुतिः॥पञ्चैवमहायज्ञास्तान्येवमहासत्राणि ॥भूतयज्ञो मनुष्ययज्ञःपितृयज्ञोदेवयज्ञोब्रह्मयज्ञइत्यहरहर्भूतेश्योबलिहरेत् ॥ तथैनम्भूतयज्ञंस माप्नोत्यहरहर्दद्यादुदपात्रात्तथैनंमनुष्ययज्ञंसमाप्नोत्यहरहः स्वधांकुर्यादुदपात्रात्तथैनं पितृयज्ञंसमाप्नोत्यहरहः स्वधांकुर्यादुदपात्रात्तथैनंपितृयज्ञंसमाप्नोत्यहरहः स्वाहाकु यादाकाष्ठातथैनंदेवयज्ञसमाप्नोत्यऽथब्रह्मयज्ञःस्वाध्यायोवैब्रह्मयज्ञस्तस्यवाएतस्यव्र ह्मयज्ञस्यवागेवजुहूर्मनउपच्चक्षुर्बुवामेधावः सत्यमवयःस्वर्लोकउद्गायनं ॥ याव तंहवाइमांप्रथिवीं वित्तेनपूर्णीददल्लोकंजयति विस्तावन्तंजयतिभूयासंवाक्षय्यंयएवंवि द्वानहरहःस्वाध्यायमधीतेतस्मात्स्वाध्यायोऽध्येतव्यः॥मनुः॥पञ्चसूनागृहस्थस्यचूल्ली पेषण्युपस्करः॥ कण्डनीचोदकुम्भश्चवध्यतेयांस्तुवाहयन् ॥तासांक्रमेणसर्वासांनिष्क त्यर्थमहात्मभिः॥ पञ्चकृप्तामहायज्ञाःप्रत्यहंग्रहमेधिनां ॥ अध्यापनंब्रह्मयज्ञः पितृय ज्ञस्तुतर्पणं । होमोदैवोबलिौतोन्यज्ञोऽतिथिपूजनं।सूनाप्राणिवधस्थान। उपस्करः ·आ. ६० संमार्जनी॥ गृहोपकरणंभांडकुंभाडादीत्यपरे॥ वध्यतेहंतीत्यर्थे आर्षत्वात्॥ अथवाव ध्यतेहिंसाजन्यदुरितेनसंबध्यतेहन्यतेवेत्यर्थः॥वाहयन्प्रवर्तयन् ॥ तासामित्यादिनाए तत्पापक्षयार्थपंचमहायज्ञाइत्युक्तम्॥ एतच्चार्थवादमात्रम् ॥श्रुतावहरहः श्रुतेर्जीवद धिकारावगमात्॥अत्रापिप्रत्यहमितिश्रवणाञ्च ॥अथवाअर्थवादात्सूनाजनितपापक्ष योऽपि॥एवंचस्वर्गापवर्गयोःसिद्धिंपाकयज्ञैःप्रचक्षतइतिव्यासादपिफलांतरमिति प्रत्ये कमपिफलमस्ति ॥तथाचहारीतः ॥ यद्देवेभ्योजुहोतिदेवलोकंतेनजयतियत्पितृभ्योद दातिपितृलोकंतेनजयतियत्स्वाध्यायमधीते ऋषिलोकंतेनजयतियद्भूतेभ्योबलिंहरति भूतलोकंजयतीति ॥ मनुश्च ॥ धन्यंयशस्यमायुष्यस्वयंचातिथिपूजनं ॥ पितृयज्ञप्र कारांतरंछंदोगपरिशिष्टे॥श्राईवापितृयज्ञःस्यात्पितृभ्योबलिरेववा।पंचयज्ञप्रकारांतर माहुर्मनुविष्णुदेवलाः॥देवतातिथिभूतानांपिवणामात्मनश्चयः॥ननिर्ववतिपंचानामुच्छ्च सन्नसजीवति।तदेपांवाक्यानासामान्यविषयतयासाग्निनिरग्निगृहस्थमात्रविषयमेव॥

·नचमन्वादिभिर्वैश्वदेवहोमेआवसथ्याग्निविधानादनग्नेरनधिकारः॥लौकिकेवैदिकेवा पिहुतोच्छिप्ठेजलेक्षितौ॥वैश्वदेवप्रकुर्वीतपंचसूनापनुत्तये॥इतिशातातपेनाधारांतरस्या पिविहितत्वात् ॥वैदिकेआवसथ्यानौ॥ हुतोच्छिप्टेअन्येनहोमकत्वात्यक्ते ॥ अङ्गिराः॥ शालाग्नौतुपचेदन्नंलौकिकेवापिनित्यशः ॥ यस्मिन्नग्नौपचेदन्नंतस्मिन्होमोविधीयते ॥ इति॥ अस्यार्थः॥साग्निनापाकोहोमश्वावसथ्यानावेवकर्तव्यःनिरग्निनालौकिकइति ॥ छन्दोगपरिशिष्टे ॥ पाण्याहुतिर्दादशपर्वपूरिकाद्रवादिनाचेत्नुवमात्रपूरिका।।देवेन तीर्थेनचहूयतेहविःस्वङ्गारिणिस्वर्चिपितञ्चपावके ॥तथा॥ हविष्येषुयवामुख्यास्तदनु व्रीहयःस्मृताः॥मापकोद्रवगौरादीन्सर्वाभावेऽपिवर्जयेत्॥ गौर सितसर्षपः॥ आदिप देनचणकमाषमसूरकुलत्थोद्गालवयमितिशङ्खलिखितोक्तपरिग्रहः॥ आपस्तम्बः॥न क्षारलवणंहोमेविद्यते॥तथापरान्नस्पष्टस्यचहविष्यस्यनहोमः ॥ तथानस्त्रीजुहुयान्ना नुपनीतः॥ एतत्साग्नेःप्रवासेऋत्विगसन्निधानेसति ॥ अन्यत्रप्रसत्यभावात् ॥निरग्ने ॥

·रतुत्वकतृकएववैश्वदेवः॥तथा॥ आर्याःप्रयतावैश्वदेवान्नस्यसंस्कतीरः भाषांकासंक्षव थुमित्यभिमुखोन्नंवर्जयेत् ॥ केशानंगवासश्चालभ्यापउपस्पृशेत् ॥आर्यास्त्रैवर्णिकाः ॥ ॥आपस्तम्बः॥ भोजनंहवनन्दानमुपहारःप्रतिग्रहः ॥ बहिर्जानुनकार्याणितद्वदाचम नस्मृतम्॥ छन्दोगपरिशिष्टे॥जुहूपुश्चहुतेचैवपाणिशूर्पास्यदारुभिः॥नकुर्यादग्निधमनं कुर्याचव्यजनादिभिः॥ मुखेनैवधमेदग्निमुखादेषव्यजायत॥नमुखेनेतियच्चोक्तंलौकिके योजयन्तितत् ॥ वायुपुराणे ॥ दानम्प्रतिग्रहोहोमोभोजनम्बलिरेवच ॥सांगुष्ठेनसदा कार्यमासुरंह्यन्यथाभवेत् ॥ याज्ञवल्क्यः ॥ देवेभ्यश्चहुतादनाच्छेषाद्भूतबलिहरेत् ॥ अन्नम्भूमौश्वचाण्डालवायसेभ्यश्चनिक्षिपेत् ॥ श्वादिवलीनांएथनिर्देशाद्भूतयज्ञबहि र्भावः॥ ब्रह्मादितीर्थाधिकारेहारीतः। मार्जनार्चनबलिकर्मभोजनादिदैवेन ॥ छन्दोग परिशिष्टे ॥ नावरार्धाबलयोभवन्तिमहामार्जारश्रवणप्रमाणात् ॥ एकत्रचेदविप्रकृष्ठा भवन्ति इतरेतरासंयुक्ताश्च ॥ अवराधान्यूनाः॥ एकत्रचेत्यादिनानानास्थानेबलिदाना * ·सम्भवे एकस्मिन्नेवस्थानेयदाबलयोदीयन्ते ॥तदा अविप्रकृष्टाअव्यवहिताः ॥ इतरे तरासंयुक्ताश्चपरस्परासंयुक्ताश्च॥दातव्याइत्यर्थः॥ अस्मिन्नपिपक्षेधात्रादिबलिषुद्रा रादिकल्पनीयम् ॥ आपस्तम्बः ॥ वलीनान्तस्यतस्यदेशस्यसंस्कारोहस्तेनपरिम ज्यावोक्ष्याभ्युक्ष्यपश्चात्परिषेचनम्॥तस्यतस्येत्यासत्तेःप्रत्येकम्मार्जनादि अवोक्ष्यसि क्वानुपलिप्यबलिंदखापरिषेचन।।बलेरुपरिसेकः॥बलीनुक्वाछन्दोगपरिशिष्टे॥पिण्ड वत्पश्चिमाप्रतिपत्तिः पिण्डवदग्यादिप्रक्षेपणम्॥पश्चिमाअन्तिमा ॥ यत्तुपश्चिमाप्रति पत्तिः पितृबलिप्रतिपत्तिरितिव्याख्यानम् ॥ तदशुद्धम्॥ सर्वबलिप्रतिपत्याकांक्षाया विद्यमानखात्॥स्त्रीलिङ्गानुपपत्तेः॥ षष्ठीसमासेलक्षणापत्तेश्च।तथा॥ अमुष्मैनमइत्येवं बलिदानविधीयते॥तथास्वधाकारेणनिर्वपत्पित्र्यंबलिमतःसदा॥ तमप्येकेनमस्कारैः कुर्वतेनेतिगौतमः॥एकइतिशाखान्तराभिप्रायम्॥अतएवस्वधानमइतिवाजसनेयिगृह्ये नमस्कारोऽपिपठितः॥नेतिगौतमइतिछन्दोगानांनमस्कारनिषेधः॥तथा॥सायम्प्रात ·६२ आ. * वैश्वदेवः कर्त्तव्योबलिकर्मच॥अनश्नतापिसततमन्यथाकिल्विषीभवेत् ॥ सायमितिपु दर्श नः पाकेसति ॥ तथाचविष्णुपुराणे॥ पुनः पाकमुपादायसायमप्यवनीपते ॥ वैश्वदेव निमित्तंवैपत्न्यमन्त्रम्बलिंहरेत् ॥ तत्रापिश्वपचादिश्यस्तथैवान्नविसर्जनम्॥ मनुः ॥ सायन्वन्नस्यसिद्धस्यपन्यमन्त्रम्बलिंहरेत्॥ इदंपत्नीकर्तृकबलिहरणम् ॥ यजमाना नुपस्थितौ ॥अत्रधात्रादीनामविभक्तानामपि संसृष्टानां मुख्येनैकेनैव पाकयज्ञाः कर्त व्याः॥ यदाह ॥ एकपाकेनिवसतांपितृदेवद्विजार्चनम्॥एकम्भवेद्विभक्तानांतदेवस्याद् हेग्रह।एकपाकेनिवसतामित्युपक्रम्यसंसृष्टानामित्यभिधानाद्विभक्तानामितिद्रव्यपार्थ क्यपरम् ॥देवार्चनमत्रवैश्वदेवः॥अत्रहोमात्प्राक्नग्गन्धादिनावह्निपूजनकर्त्तव्यम् ॥ तदुक्तम्मार्कण्डेयपुराणे॥सम्पूजयेत्ततोवह्निन्दद्याञ्चैवाहुतीःक्रमादिति। अथप्रयोगः॥ पर्युक्षितेसमिद्देनौतदभावेजलेतदभावभूमौपाकादन्नमुद्धृत्यफलमूलादिनावापञ्चाहुती र्जुहुयात् ॥ॐ ब्रह्मणेस्वाहा॥ॐ प्रजापतयेस्वाहा ॥ॐ गृह्याभ्यःस्वाहा ॥ ॐ कश्य 米卡米来来来兴 ६२ ·* 来形来来来来 पायस्वाहा॥ॐ अनुमतयेस्वाहा ॥ ततोहुतशेषान्नेनबलिदानम् ॥ तत्रप्रत्येकम्बलिदे शान्करणमार्जयित्वाजलेनाभ्युक्ष्य॥ॐ पर्जन्यायनमः॥ॐ अयोनमः॥ॐ पृथिव्यै नमः॥ इत्युदपात्रसन्निधौ॥ॐधानमः॥ ॐ विधानमः ॥ इतिहार्ययोः॥ॐ वाय वेनमइतिप्रतिदिशम्॥ॐप्राच्यैनमः॥ॐ अवाच्यैनमः॥ॐ प्रतीच्यैनमः॥ॐ उदी च्यैनमः॥इत्यपिप्रतिदिशम्॥ॐ ब्रह्मणेनमः॥ॐ अन्तरिक्षायनमः ॥ ॐ सूर्यायन मः॥इतिमध्ये॥ॐ विश्वेश्योदेवेश्योनमः ॐ विश्वेश्योभूतेश्योममः॥ॐ उषसेनमः॥ ॐ भूतानाम्पतयेनमः ॥ इत्युत्तरोत्तरम् ॥ ततः प्राचीनावीतीदक्षिणाभिमुखःपातित वामजानुः पितृतीर्थेनदक्षिणस्यादिशि ॐ पितृभ्यः स्वधानमइतिदद्यात् ॥ ततोबलिशे पान्नलिप्तपात्रम्प्रक्षाल्ययमतत्तेनिर्णेजनंनमइतिवायव्यान्दिशिदद्यात् ॥ गृहद्वारादौ बलिदानासम्भवे अग्नेःपश्चिमतश्चतुरस्त्रमण्डले धात्रादिबलिदानम् ॥ यमबल्यनन्त रविष्णुपुराणे॥ ततोऽन्यदन्नमादायभूमिभागेशुचौपुनः ॥ दद्यादशेषभूतेभ्यःस्वेच्छया ·आ. F * तुसमाहितः॥ देवामनुष्याःपशवोवयांसिसिद्धाःसयक्षोरगदैत्यसंघाः ॥प्रेताः पिशाचा ६३ * स्तरवःसमस्तायेचान्नमिच्छन्तिमयाप्रदत्तम् ॥ पिपीलिकाःकीटपतङ्गकाद्याबुभुक्षिताः कर्मनिबन्धबद्धाः॥प्रयान्तुतेतृप्तिमिदम्मयानंतेश्योविसृष्टंसुखिनोभवन्तु ॥ येषांनमा ; तानपितानबंधुर्नचान्यसिद्धि तथान्नमस्ति ॥ तत्तृप्तयेन्नंभुविदत्तमेतत्तेषान्तुतृप्तिर्मुदिता भवन्तु॥भूतानिसर्याणितथान्नमेतदहश्चविष्णुर्नयतोऽन्यदस्ति ॥ तस्मादहम्भूतनिका यभूतमन्नम्प्रयच्छामिभवायतेषाम् ॥ चतुर्दशोभूतगणोयएषतत्रस्थितायेऽखिलभूतसं * घाः॥तृप्त्यर्थमन्नहिमयाविसृष्टन्तेषामिदन्तमुदिताभवन्तु ॥ इत्युच्चार्यनरोदद्यादन्नंश्र दासमन्वितः॥ विभूतोपकारायगृहीसर्वाश्रयोयतः॥श्वचाण्डालविहङ्गामांभुविदद्या ततोनरः॥इदञ्चकाम्यबलिदानंसर्वशाखिसाधारणम्बहुभिरभिधानाच॥मनुः॥शुना श्वपतितानाञ्चश्वपचाम्पापरोगिणाम्॥वायसानांकमीणाञ्चशनकैनिक्षिपेद्भुवि ॥ व्या सः॥ ऐन्द्रवारुणवायव्या सौम्यावैनैर्ऋतास्तथा ॥ वायसाःप्रतिगृह्णन्तुभूमौपिण्डंमया “ ॥ ६३ ·॥ र्पितम् ॥ इवानौद्वौश्यावशबलौवैवस्वतकुलोद्भवौ॥ताभ्याम्पिण्डंप्रयच्छामिस्यातामेता वहिंसकौ ॥दखानेनविधानेनबलिंपश्चादुपस्पृशेत् ॥वायसादिभ्योभूमौदवाब्राह्मणान् भोजयेत् ॥ पित्रर्थबलिदानानन्तरम् ॥ वसिष्ठः॥ श्रोत्रियायाग्रन्दवाब्रह्मचारिणेचान न्तरम्पितृभ्योदयात् ॥ एतच्चतस्मिन्कालेश्रोत्रियब्रह्मचारिणोरुपस्थितौ । नोचेपूर्ववा क्याबल्यनन्तरमेवश्राद्धम्॥अथनित्यश्रादम् ॥ भविष्यपुराणे॥ अहरहःक्रियतेयत्तु तन्नित्यमितिकीर्त्यते ॥ विश्वेदेवविहीनंतदशक्तावुदकेनतु ॥ विश्वेदेवविहीनंविश्वेदेव श्रादरहितम् ॥मनुशंखशातातपाः॥दद्यादहरहःश्राद्धमन्नाद्यनोदकेनवा ॥पयोमूलफ लैर्वापिपितृभ्यःप्रीतिमावहन् ॥छन्दोगपरिशिष्टे ॥ अप्येकमाशयेद्विपितृयज्ञार्थसि ये॥इति ॥तथा॥ अप्युद्धृत्ययथाशक्त्याकिञ्चिदन्नंयथाविधि ॥ पितृभ्योऽथमनुष्ये श्योदयादहरहईिजः॥पितृभ्यइदमित्युक्त्तास्वधाकारञ्चकारयेत् ॥ मनुष्येभ्योब्राह्मणे भ्यः पितृभ्यइदमित्युक्त्वामिलितदेवताकत्वंनित्यश्रादमितिकेचित्॥मत्स्यपुराणोनित्यं ******* ·आ. 识产评弗来 **** ६१ दर्श तावत्प्रवक्ष्यामिअर्यावाहनवर्जितमिति॥लघुहारीतः॥नित्यश्राद्धमदैवंस्यादपिण्डवि वर्जितमिति॥ब्रह्मचर्यादिनिवृत्तिराचारात् ॥अथप्रयोगः॥ अद्यनित्यश्राधमहङ्करिष्यइ तिवाक्यंकृत्लागायत्रीदेवताभ्यइतित्रिपिला ॥ पुण्डरीकाक्षस्मरणेनश्राद्रव्याणिसि क्ला अद्यामुकगोत्रपितरमुकशर्मन्निदमासनंतेस्वधेति प्राचीनावीती पातितवामजानुः पितृतीर्थेन जलतिलसमेतम् ॥ द्विगुणभुग्नकुशत्रयेण पित्रे दद्यात्॥ एवमेवपितामहप्र पितामहमातामहप्रमातामहद्धप्रमातामहेभ्यआसनन्दद्यात् ॥ ततोऽपहताअसुराइ त्यादिनातिलान्विकीर्य॥आयन्तुनइतिजपित्ता॥ॐ अद्यामुकगोत्रेत्यादिपूर्ववत्॥एता निगन्धपुष्पधूपदीपवस्त्राणितुभ्यं स्वधेतियथासंभवंगंधादिदद्यात् ॥ ततःपात्रमालश्य एथिवीतेपात्रमित्यादिजपित्वाइदंविष्णुरित्यादिनांगुष्ठमन्नेसंयोज्य॥ॐअद्यामुकगोत्र पितरमुकशर्मन्निदमन्नंसव्यंजनंसतिलंतुभ्यं स्वधेत्युत्सृजेत्॥एवम्पितामहादिभ्यःप्रत्ये कमुत्सृजेत् ॥ततोयथाशक्तिपवित्रानजपेत् ॥ततस्तदन्नम्ब्राह्मणायप्रतिपादयेत्॥ब्राह्म ६४ ·****** 於於*法**功*: णोपवेशनपक्षेस्वागतप्रश्नाद्यधिकमितिप्रयोगः॥अथभिक्षादान। भिक्षादानंतुयदैवय तिब्रह्मचारिणोरुपस्थितिस्तदैवकर्त्तव्यम् ॥नरसिंहपुराणे॥भिक्षांचभिक्षवेदद्यात्परिना ब्रह्मचारिणे ॥ कल्पितादन्नादुद्धृत्यसव्यंजनयुतादपि ॥ अकृतेवैश्वदेवेतुभिक्षौचगृह मागते॥उद्धृत्यवैश्वदेवार्थभिक्षांदत्वाविसर्जयेत् ॥गौतमः॥ स्वस्तिवाच्यभिक्षादानम पूर्व ॥ मार्कंडेयपुराणे॥ग्रासप्रमाणाभिक्षास्यादग्रासचतुष्टयम् ॥अग्राच्चतुर्गुणंप्राहु हतकारंद्विजोत्तमाः।भोजनंहतकारंवाअग्रंभिक्षामथापिवा॥अदखातुनभोक्तव्यंयथावि भवमात्मनः॥अग्रंपुष्कलसंज्ञमपि।विष्णुपुराणे॥ दद्याञ्चभिक्षात्रितयंपरिव्राब्रह्मचारि णेस्वेच्छयाचबुधोदद्याद्विभवेसत्यवारितम् ॥पाखंडानुपक्रम्यब्रह्मपुराणे ॥ तेश्योदेयं गृहाबहिः॥विष्णुः ॥ भिक्षाञ्चभिक्षवेदद्यादर्चितभिक्षादानेनगोप्रदानफलमवाप्नोति।। भिक्षुकाभावेचायगोश्योदयात्॥ अग्नौवाक्षिपेत् ॥भुक्तेऽप्यन्ने विद्यमानेभिक्षुकंनप्रत्या चक्षीत ॥ब्रह्मपुराणे॥ यःपात्रपूरणींभिक्षायतिभ्यःसंप्रयच्छति॥ विमुक्तःसर्वपापेभ्यो ながた ·आ. ६५ भ 州浮来来来来亚 **** नासौदुर्गतिमाप्नुयात् ।। यमः॥हस्तदत्ताचयाभिक्षाव्यंजनंसलिलानिच ॥भुक्त्वात्वशु चितांयातिदातास्वर्गनगच्छति॥देवलः॥सायंप्रातहद्वारंभिक्षार्थनावघड्येत् ॥भिक्षु कवारणार्थद्वारंनावरुंध्यादित्यर्थः॥अथगोग्रासः॥ब्रह्मपुराणे।सौरभेय्यः सर्वहिताःपवि वाःपुण्यराशयः॥प्रतिगृह्णतुमेपासंगावस्त्रैलोक्यमातरः।दद्यादनेनमंत्रेणगवांगासंसदै वहि ॥ सदैवहीत्युक्तेर्नित्याधिकारः॥भारते ॥घासमुष्टिंपरगवेसान्नंदद्याच्चयः सदा ॥ अकृतास्वयमाहारस्वर्गलोकंसगच्छति ॥ अकृत्वास्वयमाहारमितिश्रवणानोजनात्प्राग् ग्रासदानंनतुतत्रकालनियमः॥फलश्रवणाचात्रसकामाधिकारोपि॥भविष्यपुराणे॥तृ णोदकेनसंयुक्तंप्रदद्याच्चगवाह्निकं ॥ कपिलाशतदानस्यफलंविद्यान्नसंशयः ॥ पंचभूते शिवेपुण्येपवित्रेसूर्यसंभवे ॥ प्रतीक्षेमंमयादत्तंसौरभेयिनमोऽस्तुते॥ गवाह्निकंगवायद हाभुज्यतेपंचभूतइत्यादिनागवाह्निकदानमंत्रः॥ गोग्रासदानमंत्रस्तुसौरभेय्यइत्यादिः प्रागुक्तः॥अथातिथिपूजा॥तत्रवसिष्ठः॥पितृभ्योदद्यात्ततोऽतिथीन्पूजयेत् ॥ एवंचात्र ६५ ·नित्यश्रादानंतरमतिथिपूजाविधानात्स्मृत्यंतरेवैश्वदेवानंतरवैश्वदेवात्प्रागागतोऽपिना तिथिरित्येवपरं॥तथाचपराशरशातातपौ॥प्रियोवायदिवाद्वेष्योमूर्खः पण्डितएववा ॥ वैश्वदेवेतुसंप्राप्तेसोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः॥हारीतः॥सर्वाअस्यदेवतागृहानश्यागच्छंति यस्यैवंविद्वान्ब्राह्मणोगृहमभ्येतितमनभ्युत्तिष्ठतः प्राणदेवताअपक्रामन्ति ॥ अत्रबह स्पतिः॥प्रीतयेस्वागतेनाग्निरासनेनशतक्रतुः॥ पितरः पादशौचनभोजनेनप्रजापतिः॥ शातातपः॥भिक्षावापुष्कलंवापिहन्तकारमथापिवा ॥ असंभवेसदादद्यादुदपात्रमथा पिवा ॥ पारस्करः॥ उद्धृत्यानंब्राह्मणायावनेज्यदद्यादुदकंततइति ॥ एवंचातिथ्यभावे अन्येनापिब्राह्मणेनमनुष्ययज्ञसिद्धिः॥ अभ्यागतानुटत्तौवसिष्ठः॥तंभोजयित्वोपासी तततोगछन्तमासीमान्तमनुव्रजेदनुज्ञानाद्वा॥ आपस्तम्बः॥यानवन्तमायानाद्यावन्ना नुजानीयादितरमप्रतिभायामासीनोनिवर्तेत ॥ इतरंयानशून्यम् ॥ अप्रतिभायामनु ज्ञानास्फूतौ ॥ विष्णुपुराणे॥ अनिकेताह्यनाहारायेचसायंगृहागताः॥तेषांगृहस्थःसर्वे er FF****** ·आ. ६६ षांप्रतिष्ठायोनिरेवचं॥प्रतिष्ठाआश्रयः॥योनिरन्नादिदानेनजीवनहेतुः॥तथा॥दिवा दर्श तिथौतुविमुखेगतेयत्पातकन्नृणाम् ॥ तदेवाष्टगुणंपुंसांसूर्योढेविमुखेगते ॥ सूर्योढःसूर्या स्तमयसमयः॥विष्णुः ॥ प्रतिश्रयंतथाशय्याम्पादाभ्यङ्गंसदीपकम् ॥ प्रत्येकदानेना प्नोतिगोप्रदानसमम्फलम्॥प्रतिश्रयोवासगृहम् ॥ मनुः ॥ आसनासनशय्याभिरद्भि मूलफलेनवा॥ नास्यकश्चिद्वसद्गुहेशक्तितोऽनर्चितोऽतिथिः ॥ आपस्तम्बः॥ एकरात्रि चेदतिथिवासयेत्पार्थिवील्लोकानभिजयति ॥ द्वितीयामान्तरिक्षान्तृतीयांदिव्यान्चतु र्थीपारवतोलोकानपरिमितिपरिमितान्जयतीतिप्रत्यभिज्ञायते॥यमः॥ नटच्छेद्गोत्रञ्च रणंदेशन्नामकुलंश्रुतम्॥अध्वनोऽश्यागतंविभोजनेसमुपस्थितम् ॥चरणंशाखाविशे पव्यवस्थितिः॥तथा॥देशङ्गोत्रंकुलंविद्यामन्नार्थेयोनिवेदयेत् ॥ वैवस्वतेषुधर्मेषुवान्ता शीसनिगद्यते॥तथा ॥ अपिशाकंपचानस्यशिलोञ्छेनापिजीवतः॥ स्वदेशेपरदेशेवाना तिथिर्विमनाभवेत्॥मनुः॥ तृणानिभूमिरुदकंवाक्चतुर्थीचसूनृता ॥ एतान्यपिसताङ्गे ६६ ·* हेनोच्छिद्यन्तेकदाचन ॥तथा॥ वैश्वदेवेतुनिश्तेयद्यन्योऽतिथिराव्रजेत् ॥ तस्याप्यन्नंय थाशक्तिप्रदद्यान्नबलिंहरेत् ॥वैश्वदेवेहोमाद्यर्थपाकेवैश्वदेवस्यसिद्धस्येत्यादौदर्शनात्।। निर्दृत्तेव्यतीते नबलिंहरेत्॥अतिथ्यर्थपुनःपाकेकेवलबलिहरणनिषेधः॥केचिद्याचक्षते वैश्वदेवहोमान्तेऽतिथ्यन्तरोपस्थितौतस्मैदखाबलिहरणनकर्तव्यमित्यर्थः॥ तदयुक्तम्ब लिहरणात्पूर्वमतिथ्यन्नदानेनस्मृत्यन्तरविरोधात् ॥ अन्नाल्पत्वेबलिहरणविरोधेऽप्य तिथयेऽन्नदानमित्यपिनव्याख्यानंयुक्तम्॥नबलिंहरेदित्यविशेषितश्रवणात्॥अतएव बलिमपिनहरेदितिस्तुतिरितिव्याख्योपेक्ष्याअप्यर्थाध्याहारदोषाच्च ॥ पराशरशातात पौ॥अचिन्तितमनाहूतदेशकालउपस्थितम् ॥ अतिथिन्तविजानीयान्नातिथिःपूर्वमाग तः॥देशः उपस्थितंगृहेविद्याद्भार्यायवाग्नयोपिवेति मनुविष्णुशातातपैरुक्तः कालो वैश्व देवोत्तरःप्रागुक्तः॥याज्ञवल्क्यः। अध्वनीनोऽतिथिज्ञेयः॥गौतमः॥असमानग्रामी णोऽतिथिरेकरात्रिकः॥ एकरात्रिकस्तदिनागतः ॥ पूर्वन्तुद्वितीयदिनादावपिवासनम्फ ·आ. दई लार्थमुक्तम्॥ आपस्तम्बः॥धर्मपुरस्कारोनान्नप्रयोजकः सोऽतिथिर्भवति॥धर्मपुरस्का रस्तीर्थयात्रादिप्रदत्तस्तत्रातिथिरेवसम्बध्यते ॥ अत्रप्रयोजकोभोजनार्थमटनशीलः॥ ॥ मनुः॥ ब्राह्मणस्यत्वनतिथिहेराजन्यउच्यते ॥ वैश्यशूद्रौसखाचैवज्ञातयोगुरुरेवच॥ यदिखतिथिधर्मेणक्षत्रियोगहमाव्रजेत् ॥भुक्तवत्सुतुविप्रेषु कामन्तमपिसोजयेत् ॥ वै श्यशूद्रावपिप्राप्तौकुटुम्बेऽतिथिधर्मिणौ ॥ भोजयेत्सहभृत्यैस्तावानृशंस्यप्रयोजनम्॥ इतरानपिसख्यादीन्संप्रीत्यागृहमागतान्॥प्रकृत्यानंयथाशक्तिभोजयेत्सहभार्यया ॥ कुटुम्बेरहे॥ आनुशंस्यंदया।प्रकृत्यपक्त्वा॥सहभार्ययासहितः॥ बौधायनः॥सायंप्रा तर्यदन्नस्यात्तेन वैश्वदेववलिमुपसंहृत्य ब्राह्मणक्षत्रियविशूद्रानभ्यागतान्ययाशक्त्या पूजयेत् ॥ यदिबहूनांनशक्नुयात्तदाएकस्मैगुणवतेदद्याद्योवाप्रथममागतःस्यात् ॥ गौ तमः ॥ ऋत्विक्-श्वशुरपिटव्यमातुलानामुपस्थानेमधुपर्कःसंवत्सरेपुनर्यज्ञविवाहयोर कि राज्ञश्चश्रोत्रियस्याचार्यस्य अश्रोत्रियस्यासनोदके ॥ तथा ॥श्रोत्रियस्यपाद्यम ६७ ·S र्घमन्नविशेषांश्चप्रकारयेत्॥नित्यवासत्कारविशिष्टंमध्यतोन्नदानमवैधेसाधुरत्तो विपरी तेतृणोदकभूमिस्वागतमन्नतः पूजाऽनत्यासश्च ॥ श्रोत्रियो वेदानामेकैकांशाखामधीत्य श्रोत्रियोभवतीत्यापस्तम्बोक्तेः॥ नित्यंयादशमहरहम्हेपच्यते ॥ मध्यतोमध्यविषादरे ण॥ अवैधेमूर्खेविपरीतेऽसाधुटत्तेअनत्यासोऽनतिक्रमः॥आपस्तम्बः॥ ब्राह्मणाय्यान धीयमानायासनमन्नमुदकमितिदेयंनप्रत्युपतिप्ठेताऽभिवादनायोत्तिष्ठेत॥अभिवाद्यश्चे त्॥राजन्यवैश्यौचशूद्रमभ्यागतकर्मसुनिपुंज्यात् ॥ अथास्मैदद्यात् ॥ राजन्यवैश्योचे तिनप्रत्युत्तिष्ठेतेत्यनुपङ्गः॥ तथा ॥ सर्वान्वैश्वदेवभागिनःकुर्वीत श्वचाण्डालेभ्योवाना नहन्योदद्यादित्येके॥नानहझ्यइतिनिपेधात्तेश्योदानमनावश्यकम् ॥ अपिकीटपतङ्गा नांशुनाञ्चाण्डालयोनिनाम् ॥ दत्वान्नंलोकमाप्नोतिप्राजापत्यसमाःशतमितिनन्दिपुरा णात् ॥॥ फलार्थवस्यैवावगमात् ॥जाबालिः॥ अस्नाताशीमलंभुक्तअजपीपूयशोणि तम् ॥ अहुत्वातुकृमि क्तेअदत्वाविविभोजनम् ॥ अद्यसकेवलंभुंक्तेयःपचत्यात्मकार A ·आ. द३ ॥ णात् ॥ इन्द्रियप्रीतिजनकंथापाकविवर्जयेत् ॥ शङ्कलिखितौ॥ नभोजनार्थीपाकशा लाम्प्रविशेत्॥नन्दिपुराणे॥ यतेतब्राह्मणंपूर्वभोक्तुमन्नंसदागृही॥ देवलः॥ नाघृतंभो जयेद्विप्रंस्वगृहेसतिसर्पिषि ॥ परत्रनिरयंघोरंगृहस्थःप्रतिपद्यते ॥ मिष्टमन्नंस्वयंभु क्वापश्चात्कदशनलघु ॥ ब्राह्मणंभोजयेन्मूोनिरयेचिरमाविशेत् ॥ वसिष्ठः ॥ महये चयथाशक्तिसर्वदासर्वभूतानि ॥ गृहस्थएवयजतेगृहस्थस्तप्यतेतपः ॥ चतुर्णामाश्रमा णान्तुगृहस्थस्तुविशिष्यते॥महयेत्पूजयेत् ॥पैठीनसिः॥ चत्वारोह्याश्रमाः ब्रह्मचारी गृहस्थोवानप्रस्थोभिक्षुश्चेतिसर्वेगृहस्थमूलास्तदुपजीविनः इति ॥ गृहस्थमूलागृहस्थ स्यैवपूज्योपादानाधिकारित्वात् ॥दक्षः॥देवैश्चैवमनुष्यैश्चतिर्यग्भिश्योपजीव्यते ॥ हस्थःप्रत्यहंयस्मात्तस्माज्येष्ठोगृहाश्रमी ॥ याज्ञवल्क्यः ॥ बालस्ववासिनीटद्धगर्भि ण्यातुरकन्यकाः॥सम्भोज्यातिथिनृत्यांश्चदम्पत्योःशेषभोजनम् ॥दक्षः॥ पञ्चमेचत थाभागेसंविभागोयथार्हतः ॥ देवपितृमनुष्याणांकीटानाञ्चोपदिश्यते ॥ संविभागन्त ६८ ·飛飛飛飛非洲那来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 थाकखागृहस्थःशेषभुग्भवेत् ॥संविभागोविभज्यप्रतिपादनम् ॥ अथभोजनविधिः॥ ॥ तत्रबौधायनः ॥ सुप्रक्षालितपाणिपादोऽपआचम्यशुचौसंटतेदेशेअन्नमुपसंगृह्य कामक्रोधलोभमोहानपहत्यसर्वाभिरंगुलीभिःशब्दमकुर्वन्प्राश्नीयात् ॥ ब्रह्मपुराणे॥ आसनस्थस्तुयोदात्पंक्तिमध्यउपस्टशेत् ॥ ससर्वेषान्तुयत्पापंतगृहातिनराधमः ॥ तस्माद्दहिरुपस्टश्यआचान्तःप्रविशेद्गृहम् ॥तथा॥ पात्रेष्वर्थानुरूपेषुपुत्रभृत्यानुजैःस ह॥भूम्यांपा–प्रतिष्ठाप्यमानेनान्नन्तुभक्षयेत् ॥ पवित्रपाणिःपुण्यश्चलभेत्तत्राघमर्ष णम् ॥ अघमर्षणजन्यपुण्यमितिसामानाधिकरण्यम्॥लभेज्जपेदित्येके ॥तन्मतेनाघ मर्षणमुख्यमेव ॥ विष्णुराणे॥ विशुद्धवदनःप्रीतो जीतनविदिङ्मुखः॥विदिङ्मुखः॥ आग्नेयीनैर्ऋतीवायव्यैशान्यभिमुखः ॥ हारीतः॥ नोदङ्मुखोनाधिशयनेआसनेअ श्नीयात् ॥अधिउपरि॥ शयनेशय्यायाम् ॥ आसनेपीठादौ॥ अन्नंकवेतिशेषः॥वा मनपुराणे ॥ भुंजीतनोदङ्नचदक्षिणामुखोनचप्रतीचीमभिभोजनीयम् ॥ एतेउद %D ·kk -ना. ग्ददक्षिणाप्रत्यङ्मुखनिषेधानिष्कामस्य ॥ तथाचमनुः ॥ आयुष्यंप्राङ्मुखो क्तेयश ६९ स्यन्दक्षिणामुखः॥श्रियम्प्रत्यङ्मुखो क्तऋतम्भुक्तउदङ्मुखः ॥ श्रियमृतमित्युभय त्रकामयमानइतिशेषः ॥ ऋतंसत्ययज्ञंवा ॥ दक्षिणामुखभोजनम्प्रमीतमाविषयम् ॥ तथाचापस्तम्बः ॥ नदक्षिणामुखो जीतअनायुषत्वेवैमुख्यस्यभोजनम्मातुरित्युप दिशन्ति ॥ प्राङ्मुखोऽन्नानि जीतपञ्चाोवाग्यतःशुचिः ॥ आर्द्रपादस्तु जानःशतं वर्षाणिजीवति ॥ पंचाःपादद्वये करद्वयेमुखेच॥ पुनरार्द्रपादोपादानंफलाथै॥शङ्खः॥च तुष्कोणद्विजाय्यस्यत्रिकोणक्षत्रियस्यतु।मंडलाकृतिवैश्यस्यशूद्रस्याभ्युक्षणंस्मृतं॥ ह्मपुराणाचतुरस्रंत्रिकोणंचमंडलंचाईचंद्रकंकर्तव्यमानुपूर्येणब्राह्मणादिषुमंडलं॥ मरुदेंद्रचंद्रार्कवसवोमंडलांतरात्॥निवेदितनरैरन्नयस्माद्गृहंतिनान्यथा॥एवंचब्रह्मादी नांभोजनकालेबलिर्देयः॥मंडलार्थवादमात्रमेतदितिचेत् न तस्यापिसालंबनत्वात् ॥अ सताप्यर्थेनस्तुतिरितिचेन्न ॥ असंभवेहितथास्यात् ॥ नचैवंवाक्यभेदःसूक्तवाक्यादवि ६९ ·कल्प्यत्वात् ॥विष्णुपुराणे॥ प्रशस्तरत्नपाणिस्तुर्भुजीतप्रयतोगृही ॥ प्रशस्तरत्नंगा रुडादि॥ मनुः॥ पूजयेदशनंनित्यमद्याच्चैतदकत्सयन् ॥ दृष्ट्वाहृष्येत्प्रसीदेच्चप्रतिनंदेच्चस वदा ॥ब्रह्मपुराणे ॥वामेनपाणिनापात्रंगृहीलाभुविसंस्थितम् ॥ तेजोऽसीतिजपन्नन्नं प्रणमेदमृतंचतत्॥ विष्णुपुराणे ॥ अन्नप्रशस्तंपथ्यंचप्रोक्षितंप्रोक्षणोदकैः॥ ब्रह्मपुरा णे॥ अपोशानंचगृह्णीयात्सर्वतीर्थमयंचयत् ॥अमृतोपस्तरणमसीतिविष्णोरन्नमयस्य च॥ असीत्यनंतरंस्वाहाकारंकुर्वति॥हस्तेनलंघयेन्नान्नंसोदकेनकदाचन ॥तथा॥प्रा णेश्यस्त्वथपंचभ्यः स्वाहाप्रणवसंयुताः ॥ पंचाहुतीःप्रजुहुयात्प्रलयाग्निनिभेष्विति ॥ प्राणाःप्राणापानव्यानसमानोदानाअत्रैवक्रमोक्ताः॥स्वाहाप्रणवसंयुताः स्वाहान्ताःप्र णवाद्याः ॐ प्राणायस्वाहा ॐ अपानायस्वाहा ॐ व्यानायस्वाहा ॐ समानायस्वा हा ॐ उदानायस्वाहा इत्येवंरूपाःप्रलयाग्निनिभेष्वितिध्येयत्वार्थम् ॥याज्ञवल्क्यः॥ प्राणोव्यानस्तथापानः समानोदानएवच ॥ॐ कारपूर्वैःस्वाहातैःपंचदद्यात्तथा तीः ॥

·७० 来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来来 मा. विष्णुपुराण। पंचनासान्महामौनंप्राणाद्याप्यायनायतत् ॥ महामौनमितिसर्वथाम्वनि निवृत्तिरभिहिता॥प्राणापानसमानानामुदानव्यानयोस्तदाक्रमान्तरेणोक्ताः॥एताश्चा हुतयोनदंतेनभेद्याप्राणायस्वाहेत्येकयाहुत्यासर्वान्प्राणान्प्रीणातीतिसमस्तान्निगिरे दितिहारीताभिधानात् अंगुष्टानामिकामावग्राह्याअन्नेताआहुतयइतिहारीतव्याख्या तारः॥ सर्वांगुलीभिरश्नीयादितिसामान्यविधेस्तुपंचयासस्यापितथैवक्षुद्रताचग्रासानां गिलनसामर्थ्याल्लभ्यते॥ विष्णुपुराणे॥प्रज्ञादयोब्रह्मचारीस्यात्पक्वान्नैर्वईतेचसः॥प्रा णाग्निहोत्रविद्विप्रोदाताचस्यात्समृद्धिमान् ॥भोजनवियनन्तरंबौधायनः॥सएवमेवा हरहःसायंप्रातर्जुहुयादितिप्राणाहुत्यभिप्रायम्॥ तथा गृहस्थोब्रह्मचारीवायोऽनश्नंश्च तपश्चरेत् ॥प्राणाग्निहोत्रलोपेनअवकीर्णीभवेत्तुसः अन्यत्रप्रायश्चित्तात् ॥ प्रायश्चि तेतदेवविधानम्॥प्राणाग्निहोत्रमंत्रांस्तुनिरुद्धोभोजनेजपेत्॥त्रेताग्निहोत्रमंत्रान्वैद्रव्या लाभेयथाजपेत् ॥ गृहस्थोत्राहिताग्निः॥ अनड्वान्ब्रह्मचारीचआहिताग्निश्वतेत्रयः॥ अ 来那张冰以冰那来来来来来来来开采飛※济诉 ·॥ 张北北北张米米米米米米米米 नंतएवसिध्यतिनैषांसिद्धिरनश्नतामित्यापस्तम्बवचनात् ॥ प्राणाग्निहोत्रप्राणाहुतिः॥ त्रेतागार्हपत्याहवनीयदक्षिणाग्निरूपमग्नित्रयम्॥द्रव्यालाभेऽग्निहोत्रविहितद्रव्याला भे॥ मनुः॥ सायंप्रातर्द्विजातीनामशनंदेवनिर्मितम् ॥ नांतराभोजनंकुर्यादग्निहोत्रसमो विधिः॥ अन्तराभोजननिषेधोमूलफलादन्यत्र॥तथाचापस्तम्बः॥ दिवाचन जीतान्य त्रफलमूलेभ्यइति चकारः पुनरर्थे । छन्दोगपरिशिष्टे॥ ऋषिभिईिरशनमुक्तंविप्राणाम प्रवासिनाम्॥सततंनित्यमहनिचतथातमस्विन्यांसाईप्रहरयामान्तः॥ अहनीतिसति संभवेपंचमभागपरंदक्षदर्शनात् ॥तपस्विन्यांरात्रीसाईप्रहरयामांतः॥अर्द्धप्रहरसहि तप्रथमप्रहरे॥ एवंचमन्वादावपिसायंप्रातश्चैतदनुसारायाख्येयम् ॥अत्रहारीतः॥न कार्णायसेनमृत्पात्रेनभिन्नेनावकीर्णे ॥ कर्णायसेलोहपात्रे भिन्नेस्फुटिते अवकीर्णेशूद्र भोजनादिनापवित्रे॥मनुः॥नभिन्नभांडे जीतनभावप्रतिदूषिते॥पैठीनसिः॥ताम्रर जवसुवर्णशंखमुक्ताफलंभिन्नमितिनदोषः॥अत्रविष्णुपुराणे। नासंदीस्थितेपात्र॥ आसं ·** 六开平米水死 दीवेत्रादिनिर्मितमुच्चमासनम् ॥अत्रविष्णुः॥ नभुविपाणौलवणम् ॥ वसिष्ठः॥ भार्य यासहनाश्नीयादवीर्यवदपत्यंभवतीतिवाजसनेयिकेविज्ञायते॥ब्रह्मपुराणे ॥ब्राह्मण्या भार्ययासाईक्वचिद्भुजीतचाध्वनि॥ असवर्णस्त्रियासाईभुत्कापततितत्क्षणात्॥ब्राह्मणी पदंसवर्णोपलक्षणं।अपस्तंबः॥ ननाविभुंजीत तथाप्रासादेकृतभूमौ जीत॥प्रासादेदा रुबदतलइत्याहुः कृतभूमौमृदादिप्रक्षेपेणसंपादितभूमौनाविप्रासादेच ॥ हारीतः॥न क्रुद्धोनान्यमनानाभिभाषमाणोऽश्नीयान्नशिशूनिभर्सयन्नाप्रदायप्रेक्ष्यमाणेभ्यः ॥ यमः॥अनातियोभृत्यजनस्यमध्येमिष्टान्नमेकोरसगृध्नबुद्धिः ॥दीनैःकटाक्षैरभिवीक्ष्य माणोव्यक्तविषंहालहलंचभुक्ते ॥ देवलः॥ एकवस्त्रोन जीतकपाटमपिधायच ॥कपा टमपिधायद्वारमानृत्य॥स्वग्रामेग्रामतोवापिसन्निकृष्टेमतेसति ॥ न जीताशनंधीमान् धम्यैवैशोककारणात् ॥ गौतमः॥ नभक्ष्यानुत्संगेभक्षयेत् नवारात्रौप्रेष्याहृतंदास्याहृतं दुग्धादि ॥शंखः॥नानियुक्तोऽग्रासनंगच्छेत् नअग्रासनस्थःप्रथममश्नीयात् ॥ नाधि HE ·कंदद्यात् नप्रतिगृह्णीयात् मनुः॥ नझुंजीतोदृतस्नेहनातिसौहित्यमाचरेत्॥ नातिप्रगेना तिसायंनसायंप्रातराशितः॥ अतिप्रगेसूर्योदयसन्निधौअतिसायंमहानिशायां ॥ नसा यमित्यादिप्रातर्भोजनेनैवतृप्तःसायंपुन जननकुर्यादित्यर्थः ॥ रहस्पतिः ॥ नस्टशे द्वामहस्तेन जानोऽनंकदाचन ॥ नपादौनशिरोवस्तिनपदाभाजनंस्टशेत् वस्तिर्ना भेरधोदेशः॥ याज्ञवल्क्यः॥नमार्यादर्शनेऽश्नीयान्नैकवासानसंस्थितः ॥ भार्यादर्शने भार्ययादृश्यमानः पश्यन्नितिकेचित् ॥ ब्रह्मपुराणे ॥ अप्येकपंत्यांनाश्नीयात्संबंधि स्वजनैः सह।कोहिजानातिकिंकस्यप्रच्छन्नंपातकंभवेत् ॥ भस्मस्तंभजलद्वारमार्गः पंक्तिंचभेदयेत् ॥ कोहिजानातीत्यादिनापातकसंदेहे एकपत्त्यांनभोक्तव्यमित्युक्तम् ॥ निर्दोषत्वेतुनिश्चितेभोक्तव्यमेव ॥ भस्मस्तंभादिनाचपंक्तिभेदाभिधानेपातकिनापिसह एकपंक्त्यांभोजनेदोषोनास्तीत्यर्थः ॥ महाभारते॥ पानीयंपायसंसर्पिर्मधुयुक्तंमधून्य पि॥निरस्यशेषमेतेषांनप्रदेयंतुकस्यचित् ॥ निरस्यत्यक्त्वातेन यदिदैवाच्छेषमनुतिष्ठ ·७२ 华纳米 *** तितदानदेयमित्यर्थः॥ निरस्यमितिपाठेतुशेषनधार्यमित्यर्थः । तदाहब्रह्मपुराणे॥ति लकल्कंदधिक्षीरजलक्षौद्रघृतानिच ॥ नत्यजेदर्घजग्धानिसकूँश्चाथकदाचन।क्षौद्रंमधु अर्धजग्धानिअर्धभुक्तानि ॥ विष्णुः॥नगोब्राह्मणोपरागेचाश्नीयात् नराजव्यसनेप्रवा सितश्चाग्निहोत्रीयदाग्निहोत्रंहुतंमन्यतेतदाश्नीयात् यदाकृतंमन्यतेवैश्वदेवमपि पर्वणि चयदापर्वकृतंमन्यते । उपरागेअत्यंतपीडायां॥ तथाननग्नोनोत्कटोनचभिन्नासनगतः ॥ उत्कटासनगतः॥ तथा नाकाशे॥ आकाशोत्रहिंदोलादिरितिहलायुधनिबंधः॥तथा नबहूनांप्रेक्ष्यमाणानांनैकस्मिन्बहवस्तथा शून्यालयेवन्हिगृहेदेवागारकथंचन ॥तथा॥ शयानःप्रौढपादस्तुकृत्वाचैवावसक्थिकाम् ॥ तथा पिबेन्नांजलिनातोयं ॥तथा नभावदु: ष्टमश्नीयात् ॥ भावदुष्टंयत्रमनःप्रसादोनभवति ॥ तथा ॥ नैकोमिष्टंनोद्धृतस्नेहनदि वाधानानरात्रौतिलसंवर्द्धनकोविदारवटपिप्पलशणशाकं दधिसक्तून ॥ दधिसक्तूनित्य त्रापिरात्रावित्यर्थः यमः खट्वारूढोनझुंजीतनचोत्तानः कदाचन ॥ ब्रह्मपुराणे॥ यस्तुपा " ७

·WANAVBAD DALSLAAI
৷ ছাত্ৰহাথু:
চক
তি
Data Enter
১৭ X ১
RAA
26-JUN7200
aNNAAA