·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·SANGITA-DARPANA, TIE MIRROR OF MUSIC DÁMODARA MISRAY EDITED WITE NOT AND PUBLISHED BY RAJAH SOURINDRO MOHUN TAGORE, Mus. Doo, 1. R. 8. Ley X. BA. , Companion of the Order of the Indian Empire, KNIGHT COXXANDER OF THX ORDER OF LNOPOLD, BELAIDX OP THE FIRST CLABS OF THE ORDER OF ALBERT, MAXONT ; AND OF THE MOST EXALTED ORDER OF FRANCIS JOSEPH, OBALAS CHEVALIER OF THE ROYAL PORTUGUEBR XILETARY ORDU OF CHRI AND OF THE SECOND CLANS OF THE IMPRÄJAL ORDEX OF XKDJIDIL, TURKEY FRANC CHEVALIER OF THE ORDER OF THE KNIGÅTS OF THE HOLI AAVIOUR OT XOXT REAL, JERUSALEM, RHODES, AND XALA; KNIGHT OF THE QURKHA STAB OX HARASVATI, XXPAUL OT THE OXDXR OT BABABAMALA, BIAX AND OF THE FIRST CLASS OF THE IMPERIAL ORDER OF TKE "PAQU BUNG," OR PRVIOUS STAW, CRINA; KNIGHT OF BONOR OF THE ORDER OF CABALLXBOH ROKPITALA10N, SPAIN CAVALIEBE D'ONORS OT ARKOPAGO DEI DECORATI DI TUTTE LE NAZIONI, LIVORNO; AIGU PROTECTOR OF THE WHITE CRONS OF THE ROMANITARIAS ACADEMY, LEGHORN ; HONORARI INIQAT OF THE ORDER OF BAVIOURS OF TAR XARITIXE ALP; KNIGHT OF HONOR OF HER NIGHNAH XARY OF LUSIGNAN, PRINCESS HOYAL OF CYPRUS, OF JENDHALEM, AND OP ALXEXIA / XXIGHT OF THE DUTERIAL RIGH PERUSIAN ORDER OF LION AND SON : CHEVALIER OF THE ACADEMIC ORDER OF DUKXOH AYAES, HOCTA AMERICA ; FOUNDER AND PRESIDENT, BENGAL XOKIC SCHOOL, CALCUTTA, HARGITA-NAYACA AND BANGITA-HILTA-VIDYA-BAQARA OF NKPAUL; HONORARY MAGISTRATI & MAGISTRATE 07 POLICE IN THE TOWN OF CAICOTTA ; JUSTICE OF THX PEACE YOR THE TOWN OF CAILUTIA ; PRLLOW OF THE UNIVERSITY OF CALCUTTA; HONORARY MEMBER OF THE HOYAL ABIATIC SOCIETY, CEYLON : AND OF THE STRAITS BRANCH, XALATA; CORRESPONDIXG XEMBER OF THE SOCIETY OF AKTS AND SCILSORA, JAVA; &c., &C., PART I. 88, PATUURIAGHAT STREET. 1881. [ All rights reserved.)

·No text on this page.

·. संगीत-दपणम्। यौदामोदरमिल राजनीशौरोन्द्रमोहन ठाकुरे मगीतम्। सम्पयामिवन शव दिईर दिरहिवान एम्पावार; भारत बनाएर सब दिपार चब चिोपोग, निवन पर दिफाबार हिचर पब चारवार्ड, सावनि; एल दि मोष्ट एकाडेर बाहर का प्रापित जोशेषा, धिमा; सिमेखिबर सब हिरवेश पदुगिज मिसेटारी पर भार; खबर दिखबार पर दिम्पिरिवेशपर मेडमिति, दर्षि पा शिविर पब दिपर ब दि मारट चव दिपिनेभिवर महरिबेबजेगवान, रोटस एण्ड मारटा; नेपाली नारट चव दि पुर्ण सरपरसती; प्यामदेवीय नारट पाव दिबरमा सामाना चोपदेशोष पासारबादिरम्पिरियेसरि बदि पायो किंवा "प्रेसरहार मारट पाकर बब दिरचा पारावारण्टिाचारलोन कयामालियर रिधानोर बा एरिबोपेगो निबार बोरेटार किरितिथि मानियोनि, शिभरगो; र प्रोटेक्टर अब दिवाधिश पत्र दिपिबामिटेरिबान एकाडेमि, पर्य; परेरि नारट आदि सरवमिवार दि म्यारिटारम वानपुर मारर अब बनर अब घर जानेर मेरि पाव चुनिननन्, मिमसेस रबार सब सारपस, अब मेराम, एखबाषिया; नारट व दि पीरियेत र पारिवान चार बगबन एखनन विमेखिबर पर दि एकाडेमिक बर्गर का विबुमा बावरे, भाउ बारिश; मेपासीव कोन-भाव, ससी-शि-विद्यासागर, बासनीतविद्यारब-प्रतिहारमापति चनारि व्यानिट वाणित पत्र पुषित नदि टाउन का परिवाना; जटिव पर दि पीर पर दि टाउन परिवाना; पोनोपा दिखनिमारिरिक परिगना; चमारेरिसर पर दि रबार एसारिक होगवरि,नि एकदिनाचा माय बरेलविंबरा दिगोगवरिपार्ट बेनोर नाग; प्रतिभिरधिभिरविलेन प्रचीतवा मारिष है.क्या परिवम् प्रवाधिनम् । प्रथमः सर

·No text on this page.

·DE DICATED
BY PERMISSION
TO
The nustjon; Prof. Dr. A. Weber
BY
HIS OBLIGED SERVANT,
S. M. TAGORE.

·No text on this page.

·संगीतदर्पणम् । बी ममी मधाब। प्रथमोऽध्यायः। प्रणम्य शिरसा देवौ पितामहमायौ। सङ्गीतवाससंक्षेपः सारतोऽयं मयोचते।। मरवापर इन्दिरादयानन्दसकुन्दचरणौ परन् । मौतदपव्याखामारभे मलहारिणीम् । • पनया मलहारिया दर्प विथोलते। सुखेन सन्तः पश्चन्त पदार्थान् प्रतिविम्वितान् । र सम्बालोहितसकमशावरनाकरः सारयादयानन्दसन्दोहकर दुलभसकोततत्वावकचनसम्धनिखिलचोकादरः श्रीमहामोदरः बडीत- दर्प नाम सीतग्रन्वं चिकीर्षुः प्रारीचिताधाविनपरिसमातिकामो- ऽविगीतशिशाचारपरिपालनममुरन्धानः प्रथमं सकञ्चविनविधानकं विनायक मबम्ब साराध्यतया बझारयोर्नमखाररूपं मनमाचरति, पबमोति । मया पितामहमहेश्वरी परशारौ देवी, शिरसा मुद्रा, प्रबन्य बभिवाच, सजीसमासस्य संक्षेपः सङ्गीतदपंचाख्योऽयं ग्रन्था, बारतः बिरांशवः, सायेबचे खिराशे चेत्यमरः, अतिविस्तृतमसारवां विहायव्यर्थः, उच्यते। संक्षिप्तः सारवाचार्य मबन्धः सपकान सहीतरराबुमुत्सूमा माते अकाराय भविष्यतीव्यभिप्रायः। मन्यस्य शब्दार्थामकालात, शब्दो- मायनेन बमः शम्दरूपत्वात, पर्यस्पं यदखि वक्ते मुग्वेदशेवर- इत्यनेन परस्थापधरलाच, यज्यतरख तयोः बामपं मनावर ग्रव्यादी। हम सरहलादादो पितामानिर्देशः।।

·संगीतदर्पबम्। भरतादिमतं सबमालोद्यातिप्रयत्नतः । श्रीमहामोदराखेन सज्जनानन्दहेतुना । प्रचरद्रूपसङ्गीतसारोवारोविधीयते ॥२॥ गीतं वाद्यं नर्तनच वयं सङ्गीतमुच्यते । मार्गदेशीविभागेन सङ्गीतं डिविध मतम् ॥३॥ दुहिणेन यदनिष्टं प्रयुक्त भरतेन च । महादेवस्य पुरतसन्मार्गावं विमुक्तिदम् ॥ ४ ॥ भरतेति । भरतादिमतं भरतादीनां सङ्गीतशास्त्रप्रवर्तकानाम् अभि- मार्य, धादिशब्दात कश्यपमतकपाणिप्रभसयो गम्यन्ते, तप प्राधान्येनादौ भरतनिर्देशः। पतिप्रयत्नतः पतिथितेन अनुसन्धानेन, बालोद्य मथित्वा निपुसं समालोचेति यावत्, सज्जनानन्दहेतुना सहदयप्रमोदजनकेन श्रीमहामोदराखेरन मति शेषः, प्रवर पाणां भूयिष्ठ प्रचलितानां सङ्गी- तानां सारोडारः सारनिष्कर्षः, विधीयते यथाशास्त्र क्रियते। २। पथ किं तत्सोमित्याह, गीतमिति।-गोतं वाद्यं नर्तनं त्याच रतिपय सङ्गीतम् उच्यते कथ्यते। ननु समुदितानामेव सङ्गीतत्वं नतु बतानाम् इति न पानीयं, सङ्गीतशब्देन रकैकस्यापि बोधनात्। एतेषा बत्यवाद्यगोतानामुत्तरोत्तरमुपादेयत्वं तद्यथा ;-कृत्यं धाद्यानुगं वावर गीतानुगमिति गीतस्यैव प्रधानत्वम्। एतदुत्पत्तिर्वदेभ्यो यथा: -भि पाथमभूशीतं सामभ्यः समपद्यत । यजुर्योऽभिनया जाता रसाचाचब: पताः इति । तस्य वैविध्यमार, मार्गेति। मार्गी देशी चेति सङ्गीत तिविमित्ययः ।। मार्गस्य बल कचर्यात, मुशियोत ।अनि ममग यत् पन्दिर मानित, यच भरतेन महर्षि महादेवस्य पुरतः पये, प्रयुतम् पभिनीत, परिधिर वर्मदुःखोपशमकारि, मार्गाख मार्गमामर्क, सौतमुच्चय वि।। बोध कथयति, तदिति ।-तत्तशक्षया तप व रेचे प्रसि- बवा, रीवा प्रबाबा बखियो यानी रोविचिता वारीवि- .

·संगीतदर्पणम्। मत्तहेशस्थया रीत्वा यत्सालोकानुरश्चनम् । देशे देथेत सङ्गीतं तहेचौत्यभिधीयते ॥५॥ गीतवादिवत्याना रतिः साधारणोरणः । पतोरक्तिविहीन या तत् सत्रौतमुच्यते।। अथ रागोत्पादनकारणानि । शारीरं नादसंभूतिः स्थानानि श्रुतयस्तथा । ततः शुद्धाः खराः सप्त विकता हादचाऽप्यमी॥७॥ वाद्यादिभेदाचत्वारोरागोत्यादनहेतवः ॥८॥ अथ वक्तव्यपदार्थाः। कुलानि जातयोवर्णा हौपान्यार्षश्च दैवतम् । छन्दामि विनियोगाच खरा ऋतिजातयः ॥४॥ मनुसत्येत्यर्थः, यत्सङ्गीतं लोकानुरमक तत्तहेशवासिना पदयहारि, नहे. भीत्यन्वयः। देशोशब्दस्य व्युत्पत्तिमार, देश इति। देशे देणे पस्य प्रवत्तनादिति श्रेषः, तत्सङ्गीतं देशीति अभिधीयते देशीति संभया कथ्यते ।। गीतेति। रतिः रमनं जनमनोहरमिति यावत्, गौतवादिन- कृत्यानां साधारो गीतादिनयत्तिको गुखः धर्मः, पतः कारणात् यत् रलिविहोनं रमन गुणविरहितं, या चित्तानुरमकत्वं नालीत्यर्थः, तत् सङ्गीतं न उच्यते सीताम्देन नाभिधीयते। येन गीतादिना चितानु. रमनं न भवति न खचु तत् गीतादिपदवामिति बनमनोरमममेव सार- रूपतया सजीवस्य जीवनाधायको धम्म इति भावः ।। भारीरमिति। शारीर भादोत्पच्याश्रयं, नादसम्भूति: मादोत् पति- मकारः, स्थानानि दादीनि, श्रुतयः श्रुति म बरारम्भकावयक शब्द- विशेषः, पन्यत् सगमं ।।। अचानीव्यादि। चादीनां पशबादीनि बचप्रकरणेषु मरवानि । परागमिबनेन पचनीयारोनामन्वय कायः।।

·संगीतदपंचम् । पामाच मूर्धनासानाः शुद्धाः इटाव माया । प्रतारः पण्डमेरच नोटिप्रमोधकः ॥१०॥ खरसाधारण बाविसाधारणमतःपरम् । काकल्यन्तरयोः सम्यक् प्रयोगोवर्ण लक्षणम् ॥ ११ ॥ विषष्टिरप्यसकारासयोरणविधततः । बानिसमा ग्रहाचारिभेदान् वक्ष्यामहे क्रमात् ॥ १२॥ गीतं नादामकं वाद्यं नादव्यत्या प्रशस्यते । सदायानुगतं नृत्य नादाधीनमतमयम् ॥ १३ ॥ ग्रामाचेति ।-ग्रामोनाम वहजाद्यपरनामका खरसातभेदः, मूछना पपरोलावरोषवविधा, सानो नाम खरान्तरमवनको रास्थिति- परयादिशतुरंभापरनामा वंशवाद्यसाध्यः प्रधानभूत खरविशेषः, तानवंश- सरोमन इभिनवगुप्तः। नाविध जातीनां बमबम्, तब पयोदश- विधं, यथा-याः, पंगा, तारः, मन्त्रा, न्यासः, पपन्यासः, संन्यासः, विधामा, बहुल, पल्पता, पतरमार्गः, बाहवं, पौड़ वितं चेति। बन्धन सुगम । १०।११।१२। एवं बसंयामभिधाय मादाभियोराश्रयं शारीरं कथयितुं प्रथम मादमुपशोकयनार, गीतमिति ।-नादरण पात्मा साररूपतया गोवणा- धायको यस्य तत् नादात्मक मादखरूपमित्यर्थः, गौतमिव्यस्य विशेषतम् । पावं बीमारितम्, मादबाळा नादख अभिवचनेन प्रास्यते उत्कर्षपद- बीमारोपति, शोभानिमय पुष्पातीत्यर्थः । इत्यं तस्यानुगतं गोतवाद्यानुगतं, यासं सोतणाकर बयं पाशानुगं प्रोक्तं बाई मीतानुवर्षि चेति । पताकारगत पर्थ मौतवादनत्यप, मादाधीन मादापे, मारमबचना बत्तवति भावः। ९५॥ पुनः शोकाकारमा मनोति नारेमेति।-भावनिमा बाकका- गरिक बचते वढीभवति, पर्यात पदं प्रयोगामिविवेकाधोधकार्य- समुराया, परासस योवाकात्तिविपदसमहराया, सवयते .

·५ संगीतदर्यबम्। भादेन व्यते वर्ण: पदं वर्णात् पादः । बचसोव्यवहारोऽयं नाराधीनमतोजगत् ॥ १४ ॥ पाहतोऽनाहतचोति हिधा नादोनिगद्यते । सोऽयं प्रकाशते पिण्डे तथात् पिण्डोऽभिधीयते ॥ १५ ॥ इत्यनेन सम्बन्धः, वसा वाक्यात अयं परिदृश्यमानः व्यवहारः शोकयात्रा, तथा णेकं कायादर्श, शिधानुशियानां शिशानामपि सर्वथा। बाचामेव प्रसादेन चोकयामा प्रवर्तते ॥ इदम तमः बनवं गायेत भुवनत्रयम्। यदि शब्दाश्य ज्योतिरासंसारं न दीप्यते। इति। बता पूर्वोलात कारखात्, जगत भुवनभयं, मादाधीनं नादापेछ, न केवर सङ्गीतमेव अपितु सकल रख संसारा परं ममखरूपिणं नादमवलम्य बाते इति भावः। नादस्य सर्वाश्रयत्वे बमखरूपत्वे च प्रमावानि यथा श्रीभाग- वते, सचिदानन्दविभवात् सकशात् परमेश्वरात्। पासौकसिलतो नादतस्मादहिन्दुसमुद्भवः । मादो विन्दुध वीजर स एव विविधोमतः । भिद्यमानात् पराबिन्दोरभयामा रखोऽभवत् । स रवः श्रुतिसम्पनः शब्दो पमाऽभवत् परः। पपिच,-समाहितात्मनो गान् नमः परमेहिनः। इचाकाशादभूबादो रतिरोधादिभाष्यते। ततोऽभूत् चिपिरोहारो यो. ऽव्यतः प्रभवः सराट् । इयारण्य, ततोऽक्षरसमानायमसजभगवानमः। रवि।९। मादय विधमा, पाहत इति ।-बादः पाहता पाहतच रति विधा धिप्रकार निगमने कच्चते। सोऽयं पारनामाहतभेदेन विविधोऽपि नादः पियो प्रकाश्ते प्रकटीभवति । तस्मात् पिड प्रकाशात, पिया पभिधीयते पिडरति माया कयते तष प्रचमममाधवनारमार, सति। बप पाहतानातयोमध्ये पना- भाई मुनया थानकाषित यौगिक मतु मानवा मरा व्यची, मुरुष- .रिखमानवाचार्य प्रदर्षितेन पचा समुपासते समाराधनि। किन- मनावमा मुहिरमिति, मुखिदं मोक्षणपर्क, वारि, बनारसनादला बसरमतात् चोपावनांवाच मोषोत्लान बनावनादक मुक्षिपदान ·संगीतदपंचम्। तबाऽनातनादन्तु मुनयः समुपासते। गुरुपदिष्टमार्गेण सुन्निदं न त रकम् ॥१५॥ सनादखाहतोलोके रखकोभवभश्चकः । इत्यारिद्वारतमातदुत्पत्तिनिरूप्यते ॥ १७॥ यं, मनु यदि पाखरूपत्वादेव नादस्य मोक्षजनकता, तहि मूकं बमो- पासमरूपं विहाय मादोपासनायाँ किमिति मुनिभिः प्रयनः करबोयः, इति म बताच्य, निगमोपासनायां मानुषाणामसामयात् नादएव गुरुपदिश्य- मार्गेणेपास्य इत्यर्व पावितेन। पनाहतनादं पुनः किम्भ तं, नतु रनक, पनाहतमादो न जनमनोशारीत्यर्थः परिखतमतिम निजनैकगम्यत्वादना- तमादस्य नसबंजनपदयरमका, बनधिगततत्वोदि विषयः म कमपि बनरनयतीति भावः । १८ । बनातनादस्य केवलं मुक्तिप्रदत्वमुका पाहतनादस्य भुक्तिमतिपदवं सूचर्यात, सरति ।-स पाहतः नादः श्रुत्यादिदारतः श्रुत्याद्युपायमार्गेय, पादिशब्दात् सरयाममूछनातानादयो गम्यन्ते। लोकेश जगति, रमका सर्मजनममोर, भवभन्नका भवः पुनरत् पत्तिः संसार इति यावत, तस्य भनका बमजरामरणदिसंसारको शनाशक इत्यर्थः, भवतीति शेषः। बात बनुनादः श्रुतिमूनादिभिरपायैः पलौकिकगानशब्दवाच्यत्वमा- पन्ना सबब सायहरयेषु कपि परमानन्दसन्दोहमुत्पादयति ; पनन्तरण बमाखाखरूपतया कैवल्यपलं प्रददाति चेति निशिताः। तस्मात् पस्य पोपधायकवादिव्यर्थः, तदुत्पत्तिः तस्य नवप्रकार, निरुप्यते अनु- सम्बाय कषते । १७। शारीरं पाकुमारभमायः प्रधानतया प्रथमं शरीरबादि बक्षि, मुददेखि मुदचिहान्तरे पायूपायोमध्ये चाधाराव पाधारनामकं चतु- पषचतुरयसमन्वितं पनाकार वितीति शेषः। चमिदं हुत- कनकर्ष, बनराधारवादस्य बाधार रवि माम, यदु-तदातु बिाकाय बची पचवियता। सबारेमवर्गम क्सचतुरंचम् । सुबोमबमपर विभावयेता इति । परिवपिनी पति- ·संगीतदर्पनम् । तब शारीरविवेकः। राइलिशान्तरे चक्रमाधाराखबईलम् । खाधिष्ठानं लिङ्गमूले षट्पत्वं चक्रसंचकम् ॥१८॥ नाभौ दशदलं च मणिपूरकसंज्ञकम् ॥ १८ ॥ राधारपाजे। पामभरबमजतां नीतेयममतप्रदा ॥ इति च । अस्य चनस्य विदिस्थित र शानामेयने त्यवायव्यरूप दखचतुपये पवस्थितस्यात्मनः कमेव परमानन्दसाजानन्दवीरानन्दयोगानन्दचक्ष पशचतुरयं भवति । एवमाधारचकमका तर्षगतं खाधिधानचक कथयति, खाधिधानमिति । लिकमूले घट पर्व, घट् पत्रावि यस्य तत, घा भिर्दरवितमित्यर्थः, चन- संचकं खाधिष्ठानं साधिष्ठानाख्यचक्रमित्यर्थः, पक्षीति भेषः। परक्षितस्य स्थानभूतत्वादस्य खाधिष्ठानमिति नाम, तथाषि-सशब्देन पर शि खाधिकानं ततोविदुरिति। चमिसनिमिदं वर्ष मूलाधारसंचयायि कथ्यते, यदुत'; तऽमिसमप्रख्य घड.दलं होरकमभम्। वादिलात- षडन युक्ताधिष्ठानसंज्ञकम्। मूलमाधारषटकानां मूलाधारं ततो विदु. रिति। पस्य चक्रस्य पूर्वादिध षट्स दसेघु अवस्थितस्यात्मनः यथाक्रम प्रश्श्रयकरतागर्वनाशमूवचारक्षयानि षट् पञ्चानि भवन्ति । १। एवं खाधिष्ठानचकमभिधाय नमतं मणिपूरचक्रमात, नाभाविति ।- माभी नाभिदेशे मचिपूरकसंधकं दादलं दभिः परचितं धनम्, पनीति शेषः। बतिमहत्ममिदं चकमादित्यस्य स्थानं, पस्य मधि- बविपनत्वात् मविपूरमिति नाम, नाचोतं ;-तः नाभिदेशेतु माव- पूरं महत्प्रभम् । मेधाभं विद्युदाभव बड़तेजोमयं ततः । मविहिनतत्पर्य मविपूरं तयोचते। दशभित्र दायुक्त डादिपान्ताक्षरान्वितम् । इति । बस्य पूर्वादिषु दास दसेषु पवितस्यात्मनः यथाक्रम सुषुभिस्यो पिच- मवारचाभयनामोजकवायविषादरूपाविदा पचानि भवन्ति । १८ । मणिपूरकमभिधाय तदूरगतमनाताख्यं च निरूपयति, पदय इति । पदये पवार बनाहतबामक पबम पनौति श्रेषः। बादभिः बुबम् पविन वन पवारवालवामिविका, प्रयपात्र बोहारपिका ·संगोवदनम्। पदयेऽनातंच शिवस प्रवाहते। पुनाखानं तदिन्ति सुतं हादभिः ।। कले भारतीखान विपतिः पोराम। तब पहजास्यः सप्त सराः सम्यक् प्रभेस्तः ।। शिवसा पूजामानं थानास्पदम् इच्छक्ति, योगिन इति श्रेषः। योगिनोषि पनाहतचके खितम् बोकारपियं परमेश्वर स्वाला पहितेन मनसा पर्षयन्ति । पालसूर्यवशामिदं चाम् पनाहतमादस्योत्पत्तिखानमिव्य- माहतनामा कथ्यते, एतनिक्तियथा ;-तरेऽनाहतं पामुदादिव्य. मनिमम्। कादिठातावरकंपच समधिक्षितम् । तन्मध्ये बाशित सूर्यायुतसमप्रभम्। शम्दवचमयं शब्दोऽनाहतका दृश्यते। बनाताय पर्व तम्मुनिभिः परिकोतितम्। बामन्दसदनं तत्तु मुरवाधिष्ठितं परमिति । वस्य चास्य पूर्बादिहादशदनेषु पखितस्यात्मनः यथाक्रम नियतत्ववि- तर्कानुतापिताशप्रकाशचितासमौहासमतादम्भवैकल्यविवेकाधारस्पारि बादा पवानि।२०। पनाहनमुखा लखित विहिनामकं च कथयति, काठ इति । कळ भारत्याः सरखवाः खानम् पाश्रयः, घोड.शाक्छदं बोनसपविधि- पप्राकार, विधि विधिनामक चमित्यर्थः, पतीति श्रेषः। तप विहि- मामके पर पह.मादयः घहजबभगान्धारमथमपथमधेनवनिषादरूमा इत्य, सात खराः समाक यथायथं प्रभेदतः सबभेदानुसारे, तिबन्तीनिक बहमादीमा खरायो बानि तानि दवायुपासमखानानोव्यर्थः । चामे- वत् बहमादिखरकाशजबधिमक्षामन्दमनकतया पाविचोकमहारतया । चाममा कामपि विहिं विकारयपिटिनाचा कबवे, बधाई:- बत विचार दलबोराणम्। परैः बोदशकयुत धूमपमहत्- प्रभम् । विहिं तनुते यतात् भीषस खोकला। विद्या पर- माहातमिति ।२१। पचमामा-बडिकायां पचाटे, बादाप राबरक- कमवावार नाममोवि । सा पूारिवादावा- ·संगीतपेयम्। बसना पटिकाया पास्यपनकर। धूमधे विदलं चकमानासं मनोरमम् । ततोऽपति मनच धर दसं सबसौखदम् ॥ २२॥ - .. स्थित थामा यथाक्रमं मदमानलाशोक खेदजुधवारतिसंबमोीि कवा- तोपदाक्षिण्णरूपावि बादशपसान्यनुभवति । पाचाच कपात, भूमध्य- इति ।-भूमध्ये चिद पनत्रयान्वितपनाकार, मनोरम दर्शनीयम्, चाचा- संरचनाम् बलौति शेषः। चोऽस्मिन् गुर्वाचासकमबादाचेति संचास्य माता; यदुत-बाशाच त तु पात्मनाधिषितं परम्। चाचा- संक्रमलं तर मुरोराति कीर्तितम् । इति। चात्मास्य दवणेऽवसितो यथावाम सत्वरमजमोषक्षयं परनयमनुभवतीति चेयम्। मनचकमार, तत इति। ततोऽपि पावाचकाईमिति श्रेषः, पर.दतं बट पत्रकमला- कारं सबसौख्यदं सकतमुखसन्तानमदं ममम ममाचकं चकम् बक्षि। मनसोऽभावखानादिदं मनचकमुच्यते । पात्मास्य बट्स दसेष्वतितो यथा- समं सासरसगन्धस्पर्शशुम्दरूपान विषयाननुभवतोलियम् । २२ । सोमचक्रमाल, तनाति । ततोऽपि मनचबादप्यूरभित्यर्थः, घोड़पादन घोडदशकमलाकार, सोमवक सोमनामकं चक, प्रकीर्तितं कथितं, मुनिभि- रितिशेषः। षस्य चकस्य पूर्वादिषोड पदवस्थितोत्रीवात्मा यथाक्रम अपाक्षमावधर्यवैराग्यतिहास्यरोमानविनयध्यानयंगाम्भीर्योधमोदाथ्य- नवविधामरूपाविधोड़ापमान्यनुभवति । यचापि सोमस्य धोडर- कला विवन्ने, नयवास्य चनस्य घोड़शदनेषु सपाक्षमावादियोड.- कचा सन्तीति सोमचकमित्यस्य माम| सालपपाल्य मानारमार, मिति ।-मसरन्छ, सधाधरम चमताधारभूतं, साप सायद कामचाकार बम, पतीति श्रेषः । तत साप चक्र, समाचारधाराभिः निरनारेबामतप्रवारचनेत्यर्थः, तवं देहम् अभिवस्यवे, भितः मुसावि। अमरगन्ततेऽखिन पके समलिवोनीका सभापूरनिमयः -- ·. मनोपि मोक्योमच प्रकीर्तितम् । पाचपनन्तु मारने वापर। मन धाताराराभिरभिवायते नव ॥ १३ ॥ सुषुबबाबरनमारोहवरोहति । जीवः प्रावसमादोरणा कोलाटिको यथा ॥ २४ ॥ कामपि परमा शान्तिमुपागती गीतादिसतिरिमवाप्रोतीति पत्तिाधः । पचारबखानपामारीत्या ।२५॥ संचमाभिधाय बभर जीवस्यारोशषरोहणकार सोदाहरबमार, सुनुवति।-माजमारवायः, तं समाप्राबपवमेमोपचिर इवी, जीवः जीवामा, रज्या रसाहाय्येन कोजाटिको यचा विषमनकरव, सप्तन्नया, पहापियो दोमं ध्वमता चन्द्रसूर्यापिरुपा पाधारादाबारबमायता माही सखुवा माम, नया करणेन, पारनं मारनपर्यन्तम् पारोति, पपरोषति पसरवाच पक्तरति। बचाधि रणुमतको रजसाहायेग जोखिो याधारे उत्याय तर याकामं नृत्यादिकं शाला पुनरपि रज्जुमव- पन्थावतर सि. तथा जीवोऽपि नषुधासाहाय्येन रखिते पमरमरूपे पमताधारे उथाय तप यथाकामं गीतादिकार्य छात्वा पुनरपि सबुबामब- सम्बावतरतीति भावः। सुषुधावभरत शबिर यथा:- बाम खित नाही पिना दक्षिमता। तयोर्मश्चगता मादो सावा . समानि । पाहायं याता शिक्षाभ्यां शिरसा पुनः। बमखानं समापना सोम- मर्यापिपिसी। तस्या मधमला माहीपिपासा योगियामा बिदुला पासपनिभं परम् ।२०॥ पूर्व बोके हवामारीमुखा तबासनाचा पपि प्रधामा नारीनिर्दिशति, ताति।-ताः माप भरिसराः, रेशमध्ये समयतानि माया सनोतिभूरि- पराइमम् । वास मादी धतुरंश नाय इतिशेषा, मुखाः प्रधानाःोला। प्रधानानामेव नामानि मिर्दियति मधुमेल्यादि-मधुम्मा, प, पिणा, शा, पलिनी, माधारी, सिविता, वारण, यशसिनी, विन्धोदरा, हिनी, पूषा, सरसची, पचनुवाति चतुच मुखा रवि पवाययः ।

·११ नाच भूरिसरालालबागोजाय। पकोडा पिडापाव पबसिनी ।। गाधारी शिवित पारवा बासिनी। विशोदरा महिनीचततः पूरा सरखती। पहनुषेति नवाचालियोसुचतमा मताः ।। वरवास मादी मध्ये हवी, पाथाः प्रथमनिर्दिया, तिका सबेरापिषचा- ख्या नापरवः, मुखतमाः, प्रधानतमाः मताः ! पाधारादाबभरबमायता नागरी सबुबा इतिपूर्व मेयो पुनरपि सदिवरवं यथा-मेरोत्रिपद शिमिरिशिरे सथरके निषले। मधे भारी मधुबा पितयासमयी चन्द्रसूर्यामिल्पा । रति बटचाभेदा। इयच नादी विष्णुतिसपिली मोचपदायिनी चेति तिसम्वपि भेडा कषिता । वामबुलाधाखा धनुबंका वामनासापर्यन्तमायता नाही बड़ा नाम। दक्षिगावाधावा धनुका दक्षियमासानं गता माडी पिना नाम : तस्विरसं यथा योगायो-y भापत्राभा सस्था बामे बखिता। पिङ्गचा सितरतामा दणि पा. माश्रिता । इति । पन्धच यथा; रडायो सारेषत्रः पिलायां दिवाकरः। जातो योगनिदानः सुषुम्बायां तु तावुभो। इति । कर्नाम नाणे सघुबाया बामपा चिस्यानपर्यन्तमायता तिइति । पसिनी पूधासरखत्योमध्य- दे दक्षियकवधि वितता तिति। गान्धारीडायाः एकदेश तिहति, यदुक बहाएले तु गान्धारी मयूरगचनिभा। सयपादादिवाना- चापिनी परिकीर्तिता । इति । दक्षिणमा रडायाः पूर्वपदेश बामनेवादारण वामपादाण उपमेतमायता विखति । बारा जयसिन्धोमध्यरेशे सब- खानं बाप्य तिष्ठति । यथासिनो पिनायाः पूर्व प्रदेशे पर शादारभ्य दखि- बाधिपर्यन्तमायता तिवति । बिचोदरा मतिनिकयोमधदेखि सचाप्य तिति। रिनो गान्धारोसरखव्योमध्यदेशे वामक पर्यन्त वितता तिति । पूषाः पिनचायाः एडरेश रजियमेवादारभ्य पवाएं. मामता विहति । मरता. माया बिपा अईजिज्ञापनमायता विडति । एवम्बुवा पायुमूचमवयम्ब कदमधमचाते। प्रधानानां माती- नामेवमानसमाबादीनि चालवानीवाचमनमपचवितेन । २५ । १६ ।।

·१२ संगीतदर्पणम्। एवं विधेत देहेखिन् मलसश्यसंहते । प्रसाधयन्ति धीमन्तोमुक्ति सुक्तिमुपायतः ॥ २० ॥ अथ नादस्य चोत्पत्ति वच्चे शाखविवेकतः ॥२८॥ . का सम्प्रति शारीरमत्तावमुपसंहरति, एवंविध इति । एवंविधे, पूर्वोक्त- नाड़ीचक्रादिसम्पन्ने, मलसञ्चयसंबते विण्मूले मादिसा ले, अस्मिन् परिदृश्य- माने भौतिके देहे ; धीमन्तः पण्डिताः भुति परमानन्दोपभोगं, मुक्ति मोक्षं च, उचायतः, वक्ष्यमाणेन नादोपासनरूपेण उपायेन, प्रसाधयन्ति सम्पादयन्ति लभन्त इति यावत् । २७ । एवं पियनिरूपणमुपसंहरन प्रकृतमनुसरति, अथेति । अथ बनन्तरं पिण्ड निरूपबात परमित्यर्थः, यहा मङ्गलार्थोऽयमथशब्दो नादोत्पनि- प्रकरणारम्भ प्रयुक्तः खाभिलषितं गमयिष्यतीत्यभिप्रायः, उतन्च,- योगारखाथशब्दच दावतो ब्रह्मणः पुरा । कण्ठ भित्ता विनिर्याती सेन माङ्गलिकावुभाविति । शास्वविवेकतः सङ्गीतशास्त्रं सम्यक विविध इत्यर्थः । नादस्य उत्पत्ति बच्चे कायष्यामि, इति प्रतिज्ञावाक्यम् |२८| ननु नादस्याकिञ्चित्करत्वेन तनिरूपणं व्यय न च तत्र श्रोतुः प्रवृत्तिः, प्रयोजनमनुद्दिश्य म मन्दोऽपि प्रवर्तत इति न्यायादित्याशय प्रमं नादस्यानेकश्रेयःसाधनां प्रदर्शयनात, धर्मति ।-धर्माःकाममोर जम इदं नाररूपम् एव एकसाधनं मुख्य उपायः, इदमिति विधेयप्राधान्यात् मपंसकं। तब धर्मोनाम स्वादिसकलसुखाना खर्गसाधनीभूतशरोरा- दीनाच साधनमदृष्टं, यदुत भाषापरिच्छदे,-धर्माधर्माबदृष्ट स्याद्धर्मः स्वर्गादिसाधनम्। गाक्षानादि यागादियापारः परिकीर्तितः । इति । बर्थोनाम ऐहिकसौभाग्यसाधनं धनादिकम् । काम्यत इति धुत्पत्या कामोभोग्यवस्त, विषयाभिलाषो बा, यदुतं, पुसो या विषयापेक्षा स काम इति भवति। मौकोनाम सबंदुःखोपशमश्चक्षसः परपति यः। रतेषां मादराव प्रशला प्राप्तुरपाय इति पलितार्थः। तचाहि, धर्मोपयोगि- मारायबघरबारबिन्दारिखबादीनाम् अर्थकामोपयोगिराजोपखानादीनां ·संगीतदर्पबम्। धर्मार्थकाममोक्षाणामिदमेवैकसाधनम् ॥ २५ ॥ नादविद्यां परा लब्बा सरखत्वाः प्रसादतः । कम्बलापतरी नागौ शम्मो कुण्डलमा गतौ ॥३०॥ . . मोक्षोपयोगिवेदादिवाक्यानाच सर्वेषामेव नादात्मकत्वात नादाचतुर्वर्ग- फलप्राप्तिः सिदैव। धन्यच नादरूपः तोगमा नादरूपो जनादनः । नादरूपा परा शक्तिर्नादरूपोमहेश्वरः ॥ इत्यादिमा, शब्दोपहत्यादिश्रुति- वाश्येन च ; बझादोनां साक्षाबादवरूपत्वासादयोनादोपासनेनैव सम्य- गुपासिता भक्तोभ्यश्चतुवर्ग पलं ददतीति किमु वितरण । २८ । एवं नादस्य चतुबर्ग फलप्रातिल्पं प्रयोजनमभिधाय शोकचतुष्टयेनास्य लोकोत्तरं माहात्मयमुदीरयन्नाद, नादविद्यामिति ।-कम्बलाश्वतरी नागो खनामख्याती सर्पराजी, सरखत्याः प्रसादतः वागदेव्याः कृपया, पराम बनीं, नादविद्या लब्धा, शम्भोः शिवस्य, कुशलतां श्रवणभरणता, गती प्राप्ती। वाग्देवीप्रसादलब्धन नादेनैव तयोलादृशपरमोत्कर्षलाभात् सबैरेव परमोत्कर्षलिघुभिः सर्वात्मना नादविद्यायामेव यतनीयमिति कवेरभि- प्रायः । ३०॥ बास्तां तावत् ज्ञानिनां वार्ता, यज्ञाना मृगादयोऽपि नादेन मुच्चन्तीत्यार, पभुरिति ।-पशुः, शिशुर्वालकः, मृगः हरिणे वा, नादेन वेणुवीमादिभवं नादमाकर्य इत्यर्थः, परितुष्यति परमानन्दमनुभवति । यतः कारणात पशुपतीनामप्यानन्दननादित्यर्थः, नादस्य माहामंत्र गौरवं, यास्थातुं निर्वत, केन शक्यते, बनिबचनौयत्वात् न कोऽपि बस्य महिमानं काल्यन बहुं शकोतीत्यर्थः । एवंविधाः चोका भूरिशोदृश्यन्ते, वत्र दिनानं यथा,- मौतम परिवार प्राप्नुवनयपि पक्षियः। बनादायान्ति पविनाशिनवोन बदलिपाइदमपि प्रत्यक्षतो दृश्यते यत् बाहिबिका बंशीमादेन विवरेभ्यः - ·ग्रीषदर्भजाम् । पण शिमगोवापि नादेन परिराषसि । अतोनास्थामा बाखातुं फोन पकाते ॥ १॥ पब पाचनेयः- माझाख पर पारंबानानि परखती। पद्यापि मननभयानुम्ब वहनि वहसि ॥१२॥ - सान पारथ है सेशनीति। मृगोवापीत्यत्र मृगोयामाइति केचित् पठन्तिा मादाय रिति । सरसती बाग देवता, खयं वाचयाधिष्ठानी भूत्वापोति- शेषा, मादाय: मादरुपमहासागरस्य, दुरवसाहत्वादतिविशालखाण मादस्य सागरसाम्यम् । परंपार परां सोमा, न जानाति । बनोस्प्रेक्ष्यते, अद्यायोति। पदापि मज्जनभयात् चात्मनः सक्षिसमध्ये मधुतिया, बक्षषि तुनाम बताएं गति। पद्यापोत्यनेन नादाधितरसे वार देथा- चिरकानप्रयासोऽपि विपनता यात इति सूचितः। पत्र मन्जनभयादि खाद्यभावान प्रतीयमानोत्प्रेक्षा। बतुतस्तु सरखती बोशादणा मचाइयमेव धारयति, कविस्तु मादस्यापरिश्वतां वैचिविशेधेशोद्योतयितुं मणमभयादिबान्मनः समवसम्म नाय सन्तरबसाधनमलावं धारयतीत्याह ।। बोवेति । भानातीति पः, गुपधचेत्यादिना कप्रत्ययः (१), बीबाबादन- साबस्य पा; अथवा, बोजाबादनसावं भानातोति पातोऽनुपसमें कः, इति कप्रत्ययः, (२), या सानु याचार्येन बोजायचं पादयितुं जानाति नादृशोजन प्रत्ययः। मुविजातिविशारदः अतिजातीनां सम्यक् परिशाने अशचा, मुनिमातिविवरणसमकामावरीत्या। तापनः कानियामाने अभिनय, पारा ·१५ तवा विज्ञानेपरः- वीगवारमतवाः श्रुतिनातिविशारदः। नाबाचाबान मोक्षमा नियति ॥५॥ अथ नादोत्पत्तिप्रकारः। पामना प्रेरितं चित्तं वशिमाहन्ति देशनम् । समन्विखितं पापं स प्रेरयति पाषक: । ३४॥ पावकोरितः सोय कमादूई पवेपरन् । पतिरपनि नाभौ दिसूम नसे पुनः ॥ १५ ॥ तालः कामनियामानमित्यमरः। बमयासेन मुखेन परमानन्दसम्भोग- मरनेति यावत, मोक्षमार्ग निर्माणसरण नियच्छति प्रानोति । । मादोत्पत्तिप्रकारमा बामनेति।-पाममा समेम विवशमायनेति- प्रेषः, प्रेरितं चाचित, चितम बताकरवं कर्त, पबम् उदरथिनं, पति पावक.पानि लाएदि । सापकरणप्रेरितः पावकः, पायचिडितं, सुषमया सहाहापिक्षयोः सम्बन्धमान सथि बप खितं, अभयधि- पक्षनिस्पयिचामः, मार्य मावनामानं मुख्यतमं वायुं प्रेरयति चासति । बच अनार, पावकरिमा देशभिमा गतिः, सः मानवायुरितिषः, कमात् अपधे परन् बाणतणमितवेगात् अबमाय गम्, माभी पवि. सूभवान, हदि सूधपनि पुनः तचा, गपुर पनि गोतु पनि, वथ बदने अधिमंथनिम् पाविर्भाववि प्रकटीकरोवि, ये उसमकारक बचानमं नामिहत्वपशोबदमरुपयसामसंयोगेन पविषम पोरावि- भावादियचे, बुधः पतिः, पश्चा पविस्मानापुरएसपिमहान मामकारबी, कोरवे करते भादविषः। समानुपामा भावार्थविषयाबाबोधकावविव्यादनाव पचममन्चबरपति, पना:- करवच मुलाधारमतं पावकं रषि, वमन्नम्याररिव पायक ·जीवरम्। चौसानानि पस्ने तया। पाविनाववतीय पक्षा की बुधैः ।। पपरसितः उमसार: पिखितः । ३०॥ उचन धिरवि सायंरोवियोः । भनिन मरेचा शिरसि खितः । ३८॥ पारमायु प्रेरयति, पायकप्रेरितच प्राणवायु प्रमात् माभिदेशमत्सर्पन नाभिरेजलंयोमारतिसूर्य भनिमुत्पादयति, अतिसूचोऽयं ध्वनि भयो- मिभिरेष मयते मवानादीयश्रुतिगोचरतामुपैति, ततः स पदयदेशं परि- बरन दयदेशसंयोगात् सूर्ण निमुत्पादयति, अयं सूमोध्वनिः सर्ग- पिधानेन कदाचिदस्माभिरप्युपलभ्यते । ततः स मुखपर्यक्रमाकर न कण्ठ प्राप्य मूर्शनमाहत्य तत्पतिवातेन मुखबियरे परायल कण्ठादित मधु साभिधातेनापरान भनीनुत्पादयतीति निर्गलिस . यदुवं मिठायां,-पामा बुधा समेस्थान मनोयो विवक्षया कायाप्रिमान्ति स प्रेरयति मावतम् । सोदीर्गे महभिहतो वापद्य मावतः। पर्गन् गमयते तेवा विभागः परधा मतः ॥ इति । मसात पुहापुटयोचवायतरूपे नामनो चकार, यथा,-सूक्ष्मवैवातिसूक्ष्मच बातोऽधिमः । इति । १०।२५ । १६ । कपिएसितयोः शब्दयोः पुरापुरमामकरणे हेतु एछति, कच- मिति। कासिता कळसंयोगजन्यः शब्दात्यः, कथं केनरेतुना पुरः, पुरमाबाऽभिहिता, कपमा शिरःखितः शिरासंयोगजन्यः शब्दात्यर्थः, पपुरुः स्यात् पपुलमाचाऽभिषिलोभवेत ? इति जिज्ञासानकारं तदुत्तरं कपति, उचताति। उचते ताहानामकरसकार कयते: कपिरसोर्मधे, शिरसि सचार्यारोहियो, यः शिरसि सहरति, यस बदापति ताहायो शब्दयो, सम्म तिः भिवतिः वहिप्रकाश इति न. यसात म भवेत, तसाचारादिविषः, शिरसि सितो ध्वनिरिति. पा, पुरानाचा अभिहितः। एवं कळ उचार्यमानस्य मादस्थ पभियोगस पुरसंति बाबशेषः।१०।१८। .. ।

·संगीतकम्। ब-पारंपारनामानस्सारमनधिः। बातः प्राचाम्बियोगाननादोऽभिधीयते । पवमानबेचवम्। पाधारात गाजादूई मेहमान बगागरा। एकादेशमधे सतना नसभर ।।.. समानाम्निशिया सन्दीपकातचापवावात् ।। देस कन्दोधावामान्यां पतरातः । जानिरिति मोका नस नाम पुरातनः ।। . बादशब्दयुत्पादयनार, न-कारमिति ।--कार मारनामा, कार चपन, विदुः कषति पविता इतिशेषा, न-कारणहा प्राणवायोर्मामा- रंकारशद बनवा नामान्तरमित्यर्थः, प्रागपिसंयोगात मादाम्या- मित्यर्थः बाबा, तेन तुना मादोऽभिधीयते। वचातिम-दाभ्यां बावः इति पायये पादिरीच मादति रूप भवति। मादस्य प्रापि- संयोगजन्यवं प्रागेव निरूपितम्। केचित् नरवीति भरधावोधन प्रत्ययेग मादय धुत्पादयक्ति, वधाचोल-नाभेस दिखानाभावतः प्राब- संक्षकः। नदति बसरवान्चे तेन नादः प्रकीर्तितः । इति । मादोऽयं बदतेर्धातोःबचपतविधोभवेत् । इति चाए। पचयन्धि निरूपयनात, पाधारादिति।-बाधारात पायपखान्तर- सादाधारात्, वासरूपमुखमेव। पचा नियमिते जरिये वा, मेहनात् विखानात् बावादधः पचियमिते बधोरेगे, समय शरीरस्य मध्यदेशे, रकासम एकाप्रमा, वमनाम्बूनद- म हुनसक्वामितिशेषः । स तवी सूक्ष्मा, पमिशिखा. बदाया माहो पाते। देशमध्ये इत्या देवममिति चित्पाठः । पबाव देशमथात् पाधारपवादिषः। नवाचात् मवाप्रमागत पत्रादित्य विशेष। भवारनादिवा नवा नवारियादि खान ·- मागपानी नया व्यानसमानोदानसंपकाः । नागः पूर्वसरोदेवरसोशमानः ॥ १३॥ तेषा सामःमारोबाभिकन्दाः खितः । परत्वाभान्बिोनांभोवपचे।४। बमोहारपनिमायोचारकासादिकारण। भपानत परे मे कठीणको ५ ॥ पाठामार माते। असंधायामाभ्यां, उतमेध उपाया, पायामोविस्तारः, बान्या, तुराका, विचरयममायकः, कन्दः, तस्य नाम पुरातनः माची पहिलो, बसविरति मोला। मोला इयत्र पोखमिति चि- वाट.01. पावापानावित्यादिकोकेन शरीरमता दश वायुविकाराः प्रोक्ताः, तेच यचा; मा पानः चाना, समाना, उदामा, मामः, रेवदत्ता, अनमयति ।। मायूना मामाम्बुका परभिः शोकेशेषां सामानि कावि- मिक पति, सेवामित्यादि।-तेची बायमा मध्ये मुख्यतमः प्रधानभूतः, मागेवायुः, नाभिकन्दादाखितः मूलाधारे पस्मितः सन, चास्य मुखे, नासिक मासारमायमध्ये, भाभी माभिरणे, हयपाजेदर्यासतदादमदचकमाना- कारस्थी, परतिसपरति । तद्यापारमार, देता--ब्दोचार पारमिष्यत्तिकरण, निश्चासा, उकासः पनाम खनासा, तदादीनां कारक साधनम्, प्राबवायुरिति शेषः । अपामसु गुरे पायो, मे उपयो, कटी- गरोदरेषु नयेषु पत्तीति शेषः। विष्णूचनकादिबहत्वमपानस्य कति यं, यदुत-बधोनयत्वपामतु पाचारणबामधः। मूचनमो वायुर- पान इति कोषितः । इति। बानोवायुः पक्षियोषमुक्योषु नेत्रकर्षपाद- मेषु, कलं, पाय माचिकयोच, तिकति । पाचनप्रसारमादि वामस्य यम्। समानो बाबु पनिमा बौदी पबिना सह निलिभरीरं .

·संजीवदयम्। न्यानोऽषियोबास्कोको पारेपनिति समानोच्याप्प निविखं घरीर पशिना MINS उदानः पादयोराने बीएसबिए। त्वगादिधातूनाविव पर नागास्थः खिताः। बगहमारनेहोसिमलाएकाविधातवः ॥ ४॥ दिपायो गुदेपान: समानोनाभिसंसिनः। उदानः कहर थानः सर्वशरीरगः ।। थाप्य तितोतिषः। शितपोलादीमा समतामयमबारा शरीरपोष समानस्य कर्मयम् । उदानो वायु, सयोः, पादयोः, पावन्धिानु बाले। अागमनवानुतकमजवायुरयं, यदुत-उदानोनाम बसूर्यमुनि भवनोत्तमः, ति। अनयममेवाख कर्म। मागादया मागकूलकर- बदलनयरूपाः पर वायव इतिषा, त्वयादिधावून पापिय सिता वनस्पनियम, बस भोषित, मांस, मेद, पति, मन बसिमांसा मंतधातुविशेषः, यदुस-सियत सामिना पर्वतख सारो प्रयोजनः । पा खेदवत प्रथगभूतः तन्मयभिधीयते। बीच, एतानि चातका शरीरधारखाद्धातुसंघकानि। तप चिधातो मागस्य, मोहिते पानी पूर्भस्य, मासे करस्य, मेदसि देवदत्तस्य, बलि धमन्यख खिति. तिया; एतेषां कवि यचाकम कारोबोधनधाजनविमान मोशमाथि, यदुवं:-आरे नाम पायातः पूर्ण उनीमने चकि। ककरा चुनकरो यो रेवदत्तो बिजम्भने। ममाति मतचापि सर्वचामो धनत्रयः । इति। परि माय इत्यादिना सकेम प्रागपानसमनोदानवायूना प्रधानखानानि दयपायुनाभिकहरूमावि थानस्य - सब मेव बरोर- मिति सूचितम् । 88 18LISTIN01001 एवं प्रधानमन्धिवाविवरसमभिधाय पुनः प्रस्तुत भादमेवान- सावि, स्वीवि। इति भूगोलपकारा, बचिकि विवादिय- ·जीवदयम्। अब प्रवतम्। पति पतितिक्षापहनाने धा भवेदखी। गरि मन्द्रो गक्षे मधो बहिनार इति कमात् ॥ ४ ॥ विरार: पूर्वपूर्वचास्य खात्तरोत्तः । वंशारीरवीलगाया दारात विपर्ययः॥५०॥ बता पक्षामा बसी माद सतिशेषः, गाणे शरीरे मेधा विविधः भवेत् । संविधमारोति। आदि अपमानो नादरति शेषः, मन्द्रइति कथ्यते, एवं गले उत्पवमानोनादः मध्यः, मूर्षि उत्पद्यमानो मादच वारयति कश्यते । रखवा परिमाबमार, विपुवति। पर्य नादः पूर्वपवस्मात् उत्तरोत्तरः दिगुकः स्यात् । तथापि मन्त्रागिणेमध्यः, मध्याष दिगमतारा, रति पचिताचा रवं शारीरपोबायो देशरूपबीवायवे, मन्द्रमध्यतारा पूर्वोक्त- परिमायमित्यर्थः। दारश्या तु दानिमिते प्रछत बौखायवेतु, विपर्ययः पूर्वोतमानस्य बेपरोन्यं यं ; तदुर सङ्गीतसमयसारे,-नीवि स्थाना न सत्यधिरासोति समासतः। एकैकमपि तेषु स्यात् दाविशतिविधायः । पावितिविधीमोनिः समायते इदि। यद्योत्तरमसौ तारो बी मारोत्तरम्। सब रिगुणगेमध्यः कण्ठस्थाने यथाकमम्। सरव मलके तारा स्थाभवात् रिगुवा कामात् । इति । BE (५० । अतिनामकान दाविंशतिसंख्पकान नादरय भेदान कायष्यन् प्रथम तिचक्षयमास, सस्मेति। सल्यमापनवजात पनुरखनं विना नादः श्रुतिः इति ज्यते। प्रथमं निशब्दोऽसमावखरूपरव श्रूयते सैव श्रुति- रिवः परारम्भकावयवादविशेषः श्रुतिरिति भावः, तदुक्तं ;-प्रथम- सपनाकमा भूयते समापकः । मा अविः सम्परिया खराब्यब. पछादि। पनुरबन बिति खरस्य थबच्छेदः। शब्दोत्पत्ति चि- वरपन्चायनेवि केचित् , तेवो मते भेरीदवाभिधानात तहेशानदेन प्रथमचन्दस्योत्पतिः, पबन्तरवाशदिमवच्छेदेम प्रथमशब्दालयापको- दिवोय इमा, समाधिदिमच्छिमतदीया शब्दो विवीयबाद- .

·संजीवदयम्। पवधुतिसरूपम्। सरूपमाबवावादोऽवरनं पिना। श्रुतिरित्युचते भेदराबसाहाथितिर्मताः ।। सदभिवाकये गाडीखिति निकयो । पदा वामे खिता नाही इक्षि पिला तया। दि नाडीमा पसरवावधि सिता ॥१५॥ भवतीत्येवमेश चतुर्थादिशब्दानामप्युत्पत्तियोथा। पाने प्रथमदरसा श्रुति, नयापकडितोयादिशब्दानामनुरसमाव चेयं, पनुरबानस्य च बराच जयं। केचित कदम्बगोषकन्यायात नादस्योत्पत्तिरित्या, रतन्मते रिती- यादिशब्दो को नवा दशदिगछिया, किन्तु दास दिषु रितोयानाः शब्दाः दश उत्पश्चन्ने इति विशेषः । तस्याः अतः बाविशतिर्मेदाः मताः । श्रुतीनामभिवति खाकरसङ्गीतसमयसारादिको बोबाइये निदया. मासः। ताति, यथा श्रबसकाचे एकरीब पषभासते तथा समाने रेवी कायें, तयोः प्रत्येक सावितिहबा सापनीयाः, तास पाचा मन्नतमभाना कथा, दितीया तस्याः सकाशात् किषिपनि कार्या, एवं कम सा तबरः स्थापनीयाः, यथा च मध्ये विषहर भन्यतरम बायते तबीयां बचा नैरतयं कसंध, वासवः पधोऽधसितालीमनादा- भवन्ति, ताभ्यः दाविंशतिसंखकायतबीभ्यः समुत्यनाः बाविंशतिर्नादार वाविंशतिभेदाः अवय रव्युचन्ते। यथा सन दारथा बौगाया शारिति- संख्यकास सबोष दार्विशविः अवयः पभियव्यग्ने वा प्रारोरपौवायाः सखुवासंसपास नियंकलितास सावितिसंख्यकास नाही मारतयो- गात बार्विशतिः श्रुनयो मारते। १ । १२ । बीव्यादिभिः कोकः श्रुतीनां नामानि खरखितिव कथयति। बाबि- अतिम खकास श्रुविषु मधे बदजवंश्रयाः श्रुतयचनमः, यथा :-मचमा वीगा, दिबीया अमुरती, बतीया मन्दा, चतुर्ण बन्दोवती वि। असभव प्रयाः अवयक्षिक यचा;-पचमी दयावतो, बड़ी खामी, बामी रविका वि। माबार ये वो , यथा-परमो रौत्री, ·संजीवरम्। ति हवालातीमन्दावन्दोवत्वहननाः । स्थापती रखनीच रनिका पभेलिता ॥५॥ सेंद्रीकोषागाबारे निकाय प्रसारिखी। प्रौनिय मार्मनीत्वेता बतयोमबमाविताः । ५४। चितीरका सन्दीपबासापिबपि परमे। मदन्ती रोहिणी रम्यत्येता धैवतसंश्रयाः ॥ ५५ ॥ उपायोभिणीति निषादे वसतः अती।५। नबमोबोधा ति। मधमाश्रिताः अवयवतमा, यथा:-दशमी निका, एकादमी मसारिणी, बादशी प्रीतिः, पयोदशी माळमोति। पचमाश्रिता मुक्यचतका, यथा;-चतुरंधी जितिः, पबदशी रखा, घोडशी सन्दीपनी, सामोपाचापिनो ति। धेरतसत्रयाः श्रुतलियः, यथा-महादशी मरती, जमवित्री रोपिी, त्रिी रम्या निषारसंचय खुती यथा:-करिशी उया, पाविंशी जोभिगे ति। पास मध्य बइमान्दोबत्यो, भषभोरतिकायां, मान्धारः बोधायां, मध्यमो मानन्बा, परम पावापियो, घेवतो रायां, निधारमा चोभिण्यां तिति, यदुवं खावा,-बादिलो चतुर्था' तु बरा बड़जोऽधितिहार बामबभागाधारो नबमोशितः विशावत बाख्यातो बारिश निबारकः॥ इति। एतेन यस्य सारस्य या चन्तिमा श्रुतिः स वव तिडतीव्यायातम् । ५५।५०/५५ ५। पच परस्य नितिम नवमात्र, अस्थमन्तरति ।-यस्य अरमन्तर भवतीति अत्यनारभावो, नसभावः, नाव, रजन्तरमेबयो भवतीत्यर्थः, या पनुरबमात्मकः। प्रथमवयामाहवा नदेशावछरेन यः प्रथमो- भनिस्पयन सा तिरिति मागेवोत, या मधमनियापको भनि- प्रबारकादमनार' यूयते तदनुरबन, तरेव पामा सरूपं बसलोत, बदुरखममेव पर रवि भावः। स हिम्ब कोषाभिरामः, पी- मनोऽभिराम बसी परः ददि बभिवायो कच्चे।

·बुतिविवरचम्। [१] सताना पाखरा सुनिजाति-पतिभेदशानिरूपणम् । १मा । बीमा " - " उपा " बचिन बरे वा अविनातवः भेदाः समिजाते करे (1) पहले या । दोना (१) दोसावाः सीमा कुरहती (३) रोही माबरे बबिता पाने मधा- बन्दोपती (8) विषादे (३) अषमे १मा । बरषा मा । दवापती (५) बाबतायाः पानी ड़ने श्वामिया २वा । रजनी ) पोषागान्धार श्वा । रक्षिका (७) प्रसारिषीपणे (३) गान्धारे मा । दीप्तामा । रौद्री सन्दीपनी परमे श्या । बायता () रोमितीने (४) मधमे मा । दीमा मा।जिका (10) पायाः दबापती बने F श्याबाबता श्या । प्रसारिती (1) बालापिनी पाने श्वा । बहुःश्या । मोतिः (१२) पीमिया+थीं। माजमी (दोः (0 पर मा। चिनिः (१) श्वामिया (१५) मोतिः मधने श्वा । बाबता श्या । सन्दीपनी (1) वितिः पाने ची। बावापिनी(१७) मधाबा: बन्दोवती मा। मदनी (1) श्या । बाबता श्या । रोहिणी (18) श्या मध्या श्वाारख्या पाने (७) निणदेमा। दोना मा उपा वो श्यामचा श्वाको भित्री (३२) चोमिची मिण " " " ." " . " " " " ५ अतिमानवः

·No text on this page.

·संजीवरम् । बत्वनन्तरमाविबशाहरनावकः। सिग्धव पकौसर रवभिधीयते । अबवा- सबंबो रावते मादः सः परिकीर्तितः पचान, योगादः सयम् पचानचया, रात्रने प्रकारते, बसरः परिकीर्तितः, यदुत मतान, रा रोलावस धातोः गरमपूर्वकसा बहिराते यखात वनात् परति सः। एवेनास चुत्पत्तिरपि प्रदर्शिता। केषित स्थादिन्यायेन अतिक्यार पर, रब्बाज वेषामयमभिप्रायः, या चौरमेव स्पान्तरपरिणत रवी- म्युचते, तथा अतिष अनुरगमपल्यानरपरिवता बर रघुथते, यदु-शुतयः परस्पेव परिणाम प्रति। परिणामे पचा वीर दधिरूपेण सर्वदा । इति । यो प्रदीपेटारण बरा वर्षे पूर्णविना अविभिब्यतरत्याजा, यदुस-बहनादया पराः सा बबने पतिभिा बदा। पन्धकारखिता यबत् मदीपेन पटादया। इति। कपिएमयोरेश अवत्रियगम्बना भेदराषिव्यापपरमव्योमादामामधीलने, बाणे विशेषस्य चत्वात अपोजियमथयो। परयो स्यात् बारामा माति- बागेरियामयोः । इति । केषित परयोविनिविषर्च भावंबीकुर्वन्ति, वेषामयमभिमायः, या एकमेव मुखं मुरभेदेषु प्रतिविमित विवर्तित भवति, तथा बरा पपि विभेदेषुखापिवाः एषक एचमिव विवानायक, बदुई, पराबाबु मुख बदन दरेषु विनिम्। मविभाति बरामत विवेव विनिः रवि। बपरे बरतयोः काकारणभावमापते, बनते, यथा चटारो मृर्षिबरबकाहादि कार भवति, तथा नियन- पूर्ववर्तितया वीना परकारपतमिति, बडा-पराब पतिकार्थक मिति कोषित बनिदि। मुडिरबकार्य बटोर या भवेत् । बाबासमवेना ·खंजीवादपंचम्। पहाः सप्तखराकेमद्रास्सिानतासिधा। युनाथुतास्भेिदेन विज्ञता हारयोस्तिाः ॥ ५ ॥ एवं सरपमुखा बराबार श्रद्धा रवि-सराः मम मुडविडत- भेदेन विविधाः । सपनाः सासराः परमर्षभगान्धारमध्यमतमधेषत- निबादसंशकाः, मन्त्रारिखानतः मन्त्रमध्यवारायां हत्कण्ठमूई रूमस्थान. जयभेदात, पिधा मन्त्रीमध्यखारति विविधाः। काल्पनिकोऽयं मन्त्रादिभेदो बनु वाषिकः, ताल, यथा एकमेव जनम् बाधारभेदात् बचित् पापः, चिद् बुदः, कचित् तरः, इति भिमरूपमिव प्रतीयते, तथा बपेऽपि पत्कणमूईपमानत्रयभेदात् पचिन्मनः, चिन्मयः, कचि- चार प्रति भिन्नरूपावावभावते। एवं अहान् सप्तखरानुका तेषां बादश विकाराम विभव्य दर्यात, युवेति ।-ते अडाः समखराः, युतायुतादि. रेम विनाः सन्तः, पादशोदिताः; बाधिष्ठानहतियुतिरूपां विति चापितामहनिभ्योऽधुता पपि नियमितवृतिसंख्यान्यूनतातिरेकादिरूपां वा विशति प्रामाः समःबादशसंखकामवन्तीत्यर्थः । यः सरोयस्यां मृतावखितः, तथाः सकाशाव, मधुनचेत् तदा स अतः तमामेवावसितत् तदा सः पधुत पनि कयते, विकत बखानभूत विद्युतिरुपकारखेन पूर्वति- संल्यान्यूमताधिवारिकारचेन वा भवति । एखदेव पनन्तरोतके परमार, तुप तिरिदि।- चतुःबुषिः बहनः, दीनाकुमुदतीमन्दा- योवतीपतियसम्पाः बहुमः सर इत्यर्थ :, यदा शिविर्भरत बालो विना पूर्णविहीनबया विकतचको भवतीत्यर्थः। तमेव विकार बाग स्कुटीकरोति, साधारण दति। बहन इति श्रेषः, वाधारसे परमसाधारणे, चुनः सात सानभूवचनुविभूमम विकार भवरवर्ण हायमेकविधोविकारः, विकारान्तर' यया, बदम. काकोले विवादोसि भेष, पशुवः सवः, बसावादधुवोऽपि पूर्व विडवतोमवार विकार भते। सपा, बहुजसाधारणे मिवारबमापात बीजोबमावि, बाभव बहुबरपतिमा पनि स्मोक्यो समावि एक्स बखानभूवावा व यो ·संगोवांगम्। चाबनिस पाजो मिनिकितना। साधारधुबरसात् गाजियोचुतः यतः नियतिषभः साधारगड़ बौनि तिः पतित्वमापवादकोषिसतोभवेत् ॥ १॥ छन्दोवत्या ऋषभेव पधिजतायां सा बहनः बखाना रचतुर्च वि- होनस भवति, पुनरस्य प्रथमायां सोतीमायां मिवादेन धित- ताया सयां बहसः प्रथमचतुर्थ श्रुतिहीनो मायते : पतरस रविषसाचे घहजः सखानतिरूप अतिश्यहीनतारूप विकारं भजते अयमेव घनसाधारणे घड्जस्य विकारः। काकोक्तिमिवादः बस्य पूर्व- इतिहयमाश्रयति, इत्यं चतुः इतिकस्य बहजस्य पूर्व इतिश्ये निवादेन धिक्कते सति घाजा सखाने चतुर्थ तो पवमानात यद्यपि पचु. तोभवति, तथापि पूर्वतदयकीनतया विनो भवति । अयमेव निषादस्य काकनीत्वे बहनस्य विकार इति सर्बमबदातम्। निधारो यदि बड्जस्य इतिमाचा समाश्रयेत्। मन्तिमा प्रोल बड्.जसाधा- एवं तदेत्यादिसाधारणविवरवं, यदा निषादसंपत अतिर समानयत । बहलस्येव काकनीति तदासी कश्यते बुधरिव्यादिकाको विवरण तात- प्रकरवितरेगाभिधास्थे । ५८।१०। एवं परमस्य साधारसकाकणीभेदेन विकारस्य दर्शयिता समस्या विकार दर्शयति, चितिरिति ।-पिततिः, स्यावतीरनीरतिकारप. विषयोपेत इस्थः, षभः, साधारये घरमसाधारणे (१) बातमी बालसम्बन्विनी तिं नितः सन्, बहामस्य पन्तिमा ति पदोवती पन्न प्रख्यधा, पण तुःअविलमापनः वाममः अनित्रयं बहना पन्तिा शुविम्वेति तिचतुष्टयं मात इत्यर्थः, एकः कविधः विश्वोभवेत्। शाम- खायमेकविध विकासकोयतिसंहाधिरिजनयति पोषम् ।। . - (1) बजगापार पूर्वजोग ·संजीवनमा गवार मनमानाबारमिवनिवेत् । समान्तर भवति यताबसिरिति रिया. संभक्षेकविध विकारमुका माम्बारस्य विकारहवं दर्शयति, साधारण रवि-मयमस्य साधारणे गान्धारः पिबुनिभवेत्। रौदी- बोधालतियसम्पडोरि गान्धारा मध्यमसाधाररी मध्यमस्य प्रथमांति पनिका समाति, खसीबोधानिकारुपतिवयं प्राप्तः पितिर्भवति, बतरवायचकीयातिसं खाधिबाद विहतोत्रायते। विकारान्तरं यथा,- गान्धारण बस्य बरवे चतुःवतिर्भवेत्। पतरोष गान्धारी मध्यमस्य पत्रिका प्रसारि बीचोति पाचं प्रतिदयं रान वितिरपि चतुः इतिभवति, पतरवायं नियमितहतिसंख्यातिरेकात् पूर्ववत् विकतो जायते। इति पितिल चतुतित्वमंदा गान्धारस्य विधा विकृतत्वं पेयम्। यदाश्रयति गान्धारो मध्यमस्य अतिदयम्। तदासावन्तः प्रोल स्याद्यन्तरणक्षवं मध्यम- साधारबपक्षमतत्तत्पकर बच्थे। पर। गान्धारस्य विकाररायमभिधाय मध्यमस्य घड्नवत् विधा वितत्वमाह, चुतेति ।-मध्यमा चुताधुतादिभेदेन षड्जबद्भवेत, विधा विकृत इति श्रेषः। ताप विकारो दर्शयति, साधारण इति । साधारसे मध्यमसाधारसे इत्या, पारवे च गान्धारस्येति भेषः (१), पिनुतिः, चतुतिकोऽ गान्धारः अतिश्येन होनो भत्ता इत्यर्थः, विज्ञतो भवेत् । षड्यो यथा पर माधार निषादस्य काकलोवेच युतत्वेन पच्युतवेन च विधा विकतो भवति, तथा मध्यमः मध्यमसाधारये गान्धारस्य वक्तरले १ च्युतलेन पशुतत्वेन - विधा विकतो भवतीव्यर्थः। तथाति, मध्यमसाधारये मान्धारो मध्यमस पायां अति जिका महाति पथमच मध्यमस्य अन्तिमा चतुणे ति मार्चमी सहाति : एवं मध्यमस्य प्रथमायां तो निकाय मान्धारेज रहीताया, समानभूतायां चतुर्थ हतो माणचा परमेन एहो- (१) माम्बारोष मधमा बायां गति समापति परामर बतिमा कुति उमापति तदा बारम् । मान्धारो बदा मध्यमसमयमा दितीबाब अति समापनि, तामा ·चुलाचुनारिमदेव नमःपए बहवेत् । साधारऽन्तरवेशियतिर्विसनहरा पक्षमोमबमबाने विवनिर्वावते सप। मधमा पतिप्राण वैधिक चापतिः सायां, मध्यमः सखामख चतुर्षो सकामात प्रचुतो भूत्वा बलीयो पति प्रोति समाप्रति विदयनीमोभवति, पब मधमसाधारखे मध्यमस्य युगपत खामधुतिल्या निवारपाच विचनिया। मान्धारण पतर मान्धारो मध्यमस्य प्रथमां पति पत्रिका शिवीयां पति मसारितीवरहाति, वं मश्चमस्थ पाये विदये मान्धारे पोते मधमः सखाने चतुहतो सबखानान् पयुतोऽपि पावरतिदयहीनतारूपं विकार भजते, पतएव गान्धारस्य अन्तरले मधमय केवमा तिहखातोमवारूपा बिकतिरिति सबमबातम् ।। पचमस्य दो विकतो भेदो दर्शयति, पचम दति। परमः परः मधम- ग्रामे (१) पितिः सन् विकतो बायते। वाषि, परमस्य बता तया, मितिः, रामा, सन्दीपनो, पानापिनी चेति मधमग्रामे तु पक्षमा पाँ अति पाचापिनी परिव्यय बतीयनवी सन्दीपचा विडति पयतिपरि- चारात् पिक्षिय भवि; एबममा सकीयतिसंस्खाचोमवारपरकविधी- विकारः। पविधी विकारो यथा:-कैशिक (२) मध्यमसाधारणेतु पक्षमा मध्यमस्य तिम् पश्यामितिशेषः, माय, चतुःपविःसन् विवो भववोतिषः। मध्यमग्रामे विद्यतः परमचतुर्थ विहानात मिति त इति प्रयोग पुनरसो मध्यमसाधारो मध्यमस्य पश्यां पति मानीं प्राप्य मत- भवति। खासकीयकावियागेन परकीयकातियोग- यथप्यका तसंखया ब्यूमता तिरेको वा न भवति वापि बाधिकारपरित्यागेन पराधिकारमहादसो विज्ञतो भवतीति चातबम् ।। (1) पक्षपो बदिसम बनिया पवणे पनि यिनीवनी मिति बदामयपान बुचते। बाप बदायरषदरबम् । (३) भावाधार बनवापारयोति, साधारण रापमानादलाव शिक रखते। .

·बंतीवर पतोमयमा पिनासा. एतेचभिः पागले कोलगितिः ।। पास्य कविध व विकारक्षमा, श्रेषत इति। बतो मध्यमग्रामे अनुविस विसतः स्यात् । यहि, मधमयामे परामचनुतिं विहाय तोयतिमधिनिहनि, पख चतुर्ण विवदा पारं धैवतमेव प्रविशनि, पिततिरपिता परमस्य चतुर्थपति सभा चतु:सति यते; हत्यं परकीयतिलाभेनाममा अतिसंस्थानमेवास्य बिकारकारक- मिति। भिवादमा विकारायं कषयति, कोरक इति ।-मिवादः, पिके बहमसाधारबतिषः, काकनीले लतिशेषः, पितु अतिः, बचावाम विनिचतुःहतिय भवतीत्यर्थः । तथारि मिवादः बयं चिति- रपि बहानसाधारणबहमस्य पाया तिमीला तव विक्षन् विश्वति. भवति, नदा बनस्य प्रथमतियान सस्य हतिसंख्याधिक्यात वितोभायते। विकारान्तरं यथा-निधादसस्य कालोले घड.जस्य पावं अतिदयं मला वयं विहतिरपि चतुः पतिर्भवति, खच परकीय- तिपयनसकीयतिखाया बहनादसो विज्ञतोजायते ।। विक्षनरनिरुपामुपसारवार, रतेरिति । एतेः पाशसं. विते, समभिः श्रारारकोनविंशतिभवति ।। बराबी वादिसंबावनुवादिविवादिभेदात् पुनश्चातुर्विश्चमाइ, पादोति । ने पूर्वांचा खरा पहबादया वाचादिभेदभिमाः सन्तः चतुर्विधाः कषिताः, धारिशदात् संवाचमुवादिविवादिनः। स मखतया प्रथम वादिनक्षब. मार, रामेति।-रामोत्पादनमोः रामपाधायकवर्भस्थ बदनं प्रति- पादन, बयोगात कामसम्मयात वादी। बदति रामबरूयं प्रतिपादयतीति पारोन्यः । पुमकमेव विधिषि, पति। पसी बादी प्रयोग नासिरामादिपनारे पर बाजय चारिता, सबंधी संवादिविणानुवादिलो राधा रामेब मुखवया उपजीब इत्यर्थः, ·देसरा [...ढीचामुगन्धः] विकतवरविवरणम् । बादशानां विसरामबाभेद-खान-अतिसयाः। बास अति बेवसानेदेषु वितताः। निहन्ति । बजलाधार विहतः, जुवा,पण कुहावी, मन्दा मिति: निरस वापती बिना, मधुन मन्दा, बन्दोवती मितिः नापारणे पिकना, अपमः रतिबाबा बन्दोवती, दबावतो, रजनी, रविका अधिः- धमाधार मिसः, नाबादः पब्विाया रोही,कोषा, पब्धिका विधिः सरचार खिता, नाबारः प्रगरिखा रोहो, मोषा, पब्बिा, प्रसारित ता, मधनः प्रसारितो, मोतिः विशतिः- भावारसपारचे विमाना, धनः मोतिः मानी हिविः मनपा पिता, पानः सन्दीपन्या चिनिः, बा, सन्दीपनी मिति पिनपनापारपेक्षितः (a) मार्जनी,चिनि:, का, सन्दीपको मगधनपा पितः पतः (1.) बामापिनी,मदनी,रोपियो, रम्या विवाशरविता, निबारः उपा, गोविली. तोवा बिनविन असायीले बिना, निषादः उपा, चोबिनी, तीवा, पडवी [१] पिकवासराः सहारा १४ाराः

·No text on this page.

·संगोबरम्। पषवाद्यादिभेदाः। गाबारिभेदभिचारविासराः कविताः । रागोत्यारनयको तरबोमतोमादी बजलसः प्रयोने भवति रावा बगाए। पतयो शादधवा भवन्ति मधे यबोः सरखो । संवादिनौ त कषितौ परस्पर नौ निषादगाबारौ। रिधयोर्विवाहिनौ तसयोरिधौ वा विवादिनौ साना ॥७॥ - भवति । य ख बाधा प्रयुतो रामोत्यत्तिनिर्वयं करोवि वादी वर हत्व: संवादिषयमा तय इति ।-ययोः परयोः मध्ये पतरे बादश पौवा तयः भवन्ति तो परस्परं बादिमी कचिती। पयायमः,- पोखरी ययोः त्यौरवखिती तयोरखामभव्योमध्ये यदि दादा पीना अवसिन्ति तदा तीसरी पन्बोधसंबदमात् परस्पर संवादिनी: तथापिरमा छन्दोवा तो तिति, मथमच मारा तो तिति, पपन्दोवतोमायोमधे दयावती, रजनी, रतिका, रोटी, बोधा, भिका, प्रसारितो, मीविष:, हव्योभयो भवति, पवरब बहानसा संबादी मध्यमा, एवं दादातिव्यवधामात् पचमोऽपि बहुजस्य संबादी। वंशति- व्यवधानात् ऋषभस्य संवादी धववा; नादविववधानात् गान्धारस्य संबादी निधादा, रवमन्धमापि। विवारिषरमार, निधारवि।-मिवाद- मान्धारी रियो भयोः विवादिनीता भवतः रिवीभवती या यो निषादमाचारयोः विवादिनी स्याताम्। विवादमान्धारावा सर्बगो बरावां विवादिनावित्येकः पयः, निषादगान्धारामभवतयोर्विचा. रिनाविति दिवोया, निवादमान्दारी निवारगान्धारयोविवादिनापिति- नदीया पकः। बमन पक्षचय चेयम् । परस्परबारिखसंवादितमूचानाम- बानुवादिसमिति अनुवादिपक्षन एपमुखम् । ( 6.1 ..

·संमोतदमनम्। तथा बरखाकरः। पातर्विधः सरोपाती संवादी विवापि। पनवादीबारी प्रयोगे बससः।.. अनयोहारवाटौना बमोरनारगोचराः। मिथः संवादिनौ हौसो वि-गावधविवादिनी ॥५॥ रि-धयोरेव वा स्थानांतोतयोवा रि-धावपि । शेषाणामनुवादित्वं खराणामुपजायते ॥ ३॥" वादी राजा सरसख संवादी स्वादमात्ववत् । पाव विषादी नख सारखवादी त भत्यवत् ॥ ७४ ॥ [रतिवाद्यादिक्षे दाः। चतुर्विध इति । यथाहि चोके राज्यस्य व्यवस्थापनात् कश्चित् राजेन्यु. थते, ततसाराचर्यादपरो मबीत्युक्ते, बन्येच पचामरादिक्षता राजशद प्रतिपादयन्ती राजानुचरा इत्युच्यते, तथा सङ्गीते राग-राज्यसंस्थापनाद- बादो रामेष, एवं रागात्मभूतं वादिनमुपकुळन संबादी मबीब, उभयोरनु- यायित्वात सरपोत्कर्षनेतुत्वाच अनुवादिनी राजानुचरा वेति रमाकरी- हलचोकचतुझ्यस्याः । रागमतिपादकत्वं वादित्वं, वाद्यनुसारिवं संवादित बादिसंबाचनबारिवमनुवादित, रागधर्मविनाधित्वा विवादिवमिक निम्नावः। ७१ । ७१। ०५। ७8 । ग्रामपक्षबमार, ग्रामइति । - मुनादेः मच्छमातानपमतोमाम्, पाण्यः पवचनमभूतः, खरसम्म, यामः स्यात्। मछमावानजाति- भावंशकामका विवादित बरसणे याम इत्यर्थः। यथापि बोकेवाज्ञाय-सीमाविभाग-समाजबन्धन-मातिधर्व-सदाचार-मुनियमादि- परिपाटीहिताना मनानामेकप निवासेन कषित मामो भवति, बचा समोतेऽपि मुबा-बान-मावि-भाग्यंज-त्यादिवसादिवाना सरा- बामेकपावसानेन बहुवादियामो भवति। मुक्सासरतमूरोमाम इति ·संजीवरम्। प्रामः सरसबह सापूर्वनाः सनावः । तौौधरानसमसात् परबमान चास्मिः हितीयोमबामग्रामसयो बचते म.जग्राम: पबने खचतरनिखिते। खोपानवरातिसंसचिन मधमग्राम बते ।। संक्षेषः। यामस्थ भेदस्यमार, नापिति ।-बो यामी घरातचे मनुबोके बोडिविधी। ग्रामख विधेऽपि मालारमामा केदियोकावसालात पास दो मामाथिई। ना तयोमियोर्मधे .वग्रामा पादिमा प्रचामा, स्थात्, असार मसान:-बच कुनिमा बऽप्येकोभूना भवति शिनचा खराब समोरोग्राम इत्यभिधीयते। इति। रितीय इति ।-रितीय मबममामा, तयोः बहमयाममध्यम- ग्रामयोजनम् उत्ते, पक्षमायोतिष मुख्यतयादो बहनयामं गमयति, बहनेति ।-परमे परेशचतुति- संहिते सति घहन्यामः खात्। बच्चे सराव घड.मादीनां विधानले. sपि यदि पक्षमा बसाने नुसती पानापिन्चामविशवमारेगावनिहते पर ग्राम इत्यर्थः। बा परमयाविशतालका मधमयामा दार्च,मध्यमयामे रिपत्रमा सामभा चतुति विजय वचमीप बकीयां बतीयविधिहाय विकतो भवति। मधमयामचनमार जोपावति पनि परमेसरेस उपाभवा ज्याचा उपयति. समीपे मामा रवि बाबा, या किसकीया बीया ति, तोवर संक्षि बदिमधमग्रामः बने करो। परमो बरि लामभूता अनुण पनि विराय मत्समो शिवामामबनतीयो सहि सदीपनीमधाम विवोभववि वदेशमबमयाम व्यर्थः ।। पचममाधाोग याम्बोरवयमा पुचवमाधानतो पति, बोषि-मा प्रकारान्त पहले बहनयामे, अवतः पिडति, मबामे मबम- ·संगीतपयम्। बहा अभिवतिःमधमे तु चलायतिः ॥७ स्मिबोः पनिमेकका गाबारपत् समात्रवेत् । प-पाति धोनिषारखध-पतिस-पाति वितः ॥ . 'गाबारणाममाचरनदा नारदमुनिः। प्रवर्तते खर्गलोके पामोऽसौ न महीतले ॥८॥ मामे तु धेवतः चतुतिः । नाति, मध्यमग्रामे यदा पक्षमः खचतुर्थति- विशाय बतायती तिकति, तदा धेवतः साधिकाराचवहिता पश्चम- परिव्यता परमस्य चतुति माहीत्वा खयं चतुःपतिर्भवतीति । ७८ । माधारग्राम पक्षात, रि-मयोरिति ।-चंद यदि, गान्धारः खरा, रि-मयो भमयमयो, एकको अति कषभस्य पक्तिमां मध्यमस्य च पादिमा तिमित्या, समाश्रयेद, ऋषभमभ्यमयोर केकवतियान पात्मनः सतिस्येच मान्धारी यदि चतुतिर्भवतीत्यर्थः, तथा, धः धैवतः प-सति पचमस्या पन्तिमा बति, निवादसु ध-उति धेवतस्य पन्तिमा वति, स-तिं बहन च धादिमा अति श्रितयेत्, बदा भारदोमुनिः सं तादृश- सिचवकोपारितसरसमक्षामित्यर्थ:, गान्धारग्रामम् पाच कचितवान् । पस्य रिव्यव-मतिपादनाधमात, प्रवर्तत इति । सो यामः गान्धारयामः, बगंजके नतु महीत, प्रवर्तते प्रचति। उक्लन नारदेन:-बहन मध्यममामानी मामी गायन्ति मानवाः । न तु गान्धारनामानं सचम्मों योनिभिः इति ।। बनु कथं सातस खरए बहु.जमध्यमगान्धाराबामेव ग्रामद्यपदेशभागि मान्येषामिव्यत पार, बहोति । पायवात प्रथमवात, बथा धमाख्या- विकासः चमात्यसहशानां संवादिनाम पाधिक्यात, पाजः प्रधान मुखः । बमाब्वाधिक धन्येषा बराममेकैक व सारा संवादी, मा.जस्यतु मश्चमपथमी सरी संवादिनाविति । मध्यमस्य पामबभागितानुरूप प्राधान्धमार, याम इति । मधमा परिोपित्वात धादवले बौदवाये। धामनोलोपाभावात्, ग्रामे पुरखा प्रधानः, परिचोपितरूपमाधान ·संजीवदर्यवम्। बहना प्रधानमाववादमाल्बाधिताया। मामे साइपिखोपित्वाचबमख पाया कामात मामनवे देवाममपिघुमनाराः। एतदलपसनावात्राबारोऽपरिवि॥५॥ गोव्यापकलमधूताः परज-गावार-मधमाः । पक्षमः पिटवंशोबो रि-धारपिकलोङयौ।। निषादोऽसरवंशोबोबामणाः स-म पक्षमाः । रि-धौ त पत्तियौ यो वैधनाती नि-गौ मतौ ॥८४ ॥ दावन्तरकाकल्यौ कमेव कथितौ बुधैः ॥ ५ ॥ पमाभः पिश्चः वर्णवर्णः कुन्दप्रभोऽसितः । पीतः क—र त्वेषां जन्मभूमिमयो वे ॥५॥ जबुगाकपकौषशाखानीयोजनामड । हीपेषु पुम्बरे चैते जाता: बड़लादयः कमात् । ८७॥ यामध्यपोजमातीव्यर्थः। ग्रामपये वा.लमध्यमगान्धारक, समात् यथा- अमं बसविष्णुमहेश्वराः देवाः सन्तोति शेषः। रसत्कुलप्रसूतत्वात् एतयोः बए बमभ्यमयोः कुशे गातत्वात् गान्धारोऽपि दिवि देवचोके पीः प्रधानः । तेषामन्यारापेक्षया ताहवैशिधादेव ग्रामवचपदेश विभावः ।। धनतरोः चोकः पराबामन्बय-गति-प-जन्मभूमि-दर्यकार्षि- देवता-न्दो-रसादयो बर्षिताः। तप-बमस्य देवकुचे उत्पतिः, बागेमाविः, पाभोरखोवा, बम्युडोपे बन्न, वशिषः, पनिर्देवता, अनुष्टुप् छन्दः, बोरातरोरसेपयोगिता । वभस्य अभिवाले उत्पत्तिा, चचियो भाविः, षतपोषः, भाकदीये बम, पिचा, पमा देवता, गायत्री मन्दः, बीरावरो उपयोगितम् । मावारय देवावये पावि, मोजातिः, सदुपयोबोषः, सीप नभ, पवित ·सीवादकम् । बर्विमा माचीवाना मारकः । साबो समयमामादोरी।। पशिसारखवयंचीपनगराः। भावारिति मोवामान बाजारिदेवना। मामामधुपलावनी बिदुपाती नमः। परिधिमनीलामन्दागिरिश ॥१०॥ स-री पोरडते रौद्र घो-पौष भवानके । कायोंग-नीतकारशासनसारयोर्म-पौ ॥११॥ [विपानादियम् । प्रमाः, सरपती देवता, पिएप पदः करबरसे उपयोगित्वम् । मध्यमस्य देवाचवाये अवा, मालोजातिः, इन्दकुसमबछमोवः, कोर बोपे बम, अधिर्षिः शिवोदेवबा, मी वा खारयोरुप- योगिता। मममम पिवयं उत्पषिः, माधोजातिः, योवा, शाब्यसो- दीपे जन्म, अविर्भारदः, विशुदवता, पश्चिन्दा, हायबमारयोग्य- योगितम्। वनस्पषिकुले अबः, नियोजाविः, पीओवी, जहीये जन, अविमुक, गोदेवता, उधिक गन्दा, बोभनसभयानक्योरप- योगितम्। निधारस पहरो उत्पत्तिः, बेशोजातिः, विधिपोवई पुम्बासी बन्न धितुम्बुरः, सूर्योदेवना, जगदी एका कारे स. मोमिलम् । बसमानहरे अन्तरकाकच्यो तु बजातीय ।। 101८1०1८९ । पर मूईमा बक्षति, समादिति । समानां सराबो बरबादीना समात् परिपाचा पारोष पवरोष मर्कमा इति उचने। पापेशा- बरोष्परिपाटीविविधाः सप्त सरा मूईमा इत्यर्थः । यथा मनमः, पाकासाचा चित् कषित बगी ·संजीवम्। पब मूर्चना। कामात सरा सप्तामामारोपावरोहर । पमित्युचते प्रामनये ताः सप्त सप्त च ॥१५॥ खानबयसमायोगे बनारसमावः ।। पारोवावरोव उमेश चाखतकम्। मूईबाबदबाचं लिवियं परिपक्ष। निष्यत्रो मईमाशब्दो मूळ मोसमुपये। मूते येन रागोश मूर्छमेव्यभिसंचिता । इति। एतेन युत्पत्तिरपि दर्शिता संमूर्छितो रागवां प्रतिपक्षमाणः सरोमई मेति बहीबदामोदरः ; यदु- सरः मूर्षितो या रागा मनिपाते। मनामिति नामाङः कवयो- ग्रामसम्भवाम् । इति । वारस्य गानस्य वा समये या सस्य मय वा कम्पब सा मूर्छनेति भरतः । नुमन्नते,-बबादिसरत वभारिसरो- व्याने यत्र सरो विरमति सा मूलि । तामूना इति षा, ग्रामपये बा.समयमगान्धारपक्ष, सम सप्त च भवन्तोनि षः। बारि, बर. पाम सात मच्छनाः, मध्यमग्रामे बाम मुईनाः, गाधारयामे र बम मूईमाः इति ।। पथ मूई बारमप्रकारमार, बानेवि।-सामनयक्षमायोने मत्रमश्व- तारपणाननयसंयोगे मूळमाया परमय सम्भवः अधिः, मन्त्रादि- खानशिवबारमादिभिः प्रोकग्रामय पचमादिमुईया चारभन्ने वर्ष । मसामय बनानां मूषंगाबामारम्भपकाएमा, कवि। सत्र, मघा बामेन मथसानबिनेन बाबपरेश बाबमामय पथमा मूईमा पारपो। बाबग्रामस इयं प्रथमा मुना थापामात खामकर. पर्यनमारक्या, या विवादात् बामपर्यन्चमबरोषपा। बवायु डिवीयादिवसमाचाः बट मूईमा विदेश बस्न मनकामना- ·संगीतदर्षयम्। तब मध्यसपड जेन घड़ नग्रामस्य सूर्यना। प्रथमारभ्यतेऽन्यास्तु निषादरारिवतनः । १४ ॥ मध्यमध्यममारण्य मध्यमग्राममूईना। 'पाद्याऽन्यासधोऽधःस्वखरानारम्य षट् कमात् ॥२५॥ पड़ जेजूत्तरमन्द्राधा रजनी चोत्तरायता। अषमा मतमरीक्षताऽमकान्ताभिरता १५॥ सौवीरी मध्यमग्रामे हारिणाखा सतोपरा । स्थात् कसोपनता अहमध्या मार्गीच पौरखी। बका सप्तमी मोका मूमेत्यभिधा माः ॥१७॥ दधः पपवारखाने सितेरियर्थः, विधादायः मनिषादधवतादिभिः मन्त्रर्षभपय॑न्तरित्यर्थः, कथाः ।। मध्यमग्रामस्य मूर्यमानामारम्भमकारमाह, मथेति। याद्या मध्यम- याममूर्छना मध्यमग्रामस्य प्रथमा मूर्छना, मध्यमध्यममारभ्य मध्यस्थानस्थित मध्यमसरमारभ्यः भवेदितिशेषः। पन्याः द्वितीयादयः घट.मूर्छनाः, बामात तदधोऽधास्पखरान, तस्य मध्यस्थानस्थितस्य मध्यमस्य पधोऽधारमाः पपटापटतरादिस्थानखिता ये गान्धारभादयो मनपसमपर्यन्ताः सराः, तामारभ्य कार्याः। ६५ । अनन्तरोषिभिःशौकीमत्कयामस्थितमूर्यनामामान्याचछ । तानि यथा-पहजयामस्य प्रथमा मूईमा उत्तरमन्द्रा, द्वितीया रजनी, बतीया उत्तरायता, चतुर्थी अहवा.जा, पचमी मत्सरीलता, घडी पवनाना, बममी पभिरता। मध्यममामख मधमा मूईमा बौवीरो, दितीया परिमाया, बतीया कसोपनता, चतुर्थों अहमया, परमो मार्गी, बडी पौरपी, सामी पथका। गान्धारग्रामस्य प्रथमा मूछना नन्दा, द्वितीया विधामा मलीया समुशी, चतुर्ण विधिया, परमी रोगियी, घही ससा, सामी पाचापा वि याममता साकोरन एकशिनिईमाः। मता- ·संजीवनम्। मन्दा विधाता सती विचिवा रोपिणी समा। पालापा चेति गाबारे प्रामे सुः सप्त पईनाः ॥१८॥ मापसर्ग प्रयोगमा विषासनोदिताः प्रवक् पतर्विधाः पहाः काकसीकलितालया। सान्तरातायोपेताः षट्पञ्चागातु मूईनाः ॥ १० ॥ यदा निषादसंघच अतिहासमात्रयेत् । घर जसव काकलीति तदाऽसौ कथ्यते बुधैः ॥१०॥ मारे पलिता, मध्यमा, चित्रा, रोहियो, मतमा. सौवीरी, घबमया तिघा जग्रामस्य मछनाः । पषमा, मत्सरी, मृदमध्या, श्रद्धा, पन्ना, कलावतो, तीवा चेति मध्यमयामसर मुर्गमाः। रोदी, बाभी, खेदरी, सरा, नादावती, विशाखा चेति गान्धारयामसर मूचनाः ।। ८७६॥ ताचेति ।-ताः गान्धारग्रामोना मूछनाः सर्गे प्रयोजथाः, गान्धार- ग्रामस्य गर्ने प्रचारादित्यर्थः, पत्र यन्य विशेषात् वितरन उदिवाः कथिताः, पनपेक्षितत्वात् न विचारे सिसितारच: 1el बामध्यमग्रामखानां चतुशानां मुश्मामां चातुर्विधमाल, एच. मिति -पामयसाचतुर्दशमूर्छनाः, एथक प्रत्येक, सुहाः, काकनी- कविताः काकनीसहिताः, सान्तराः बक्तरसहिताः, वा सोपेताः काकस्बरसहिताः, पतएव घट पचासत्संख्यकाः भवन्ति । १..। काकतीचममार, यदेति ।-निदारसंशः स यदा, बायब मानविभावः, पतिवद प्रतिइयं समाश्रयेत् एमति, तदा बसी काकची रविबुधे बाबते । निवादो यदि पाजस्य विवीयरतो विश्न बारमेन अविस्म वाममय विदयेन पदविर्भवति तदा कावचीयर्थः। निवारयेवकाको नाबखा।९।

·संगीतदर्पनम् । यदाश्रयसि गावारो मध्यमस्य अतित्यम् । तरासावन्तरः प्रोको मुनिभिसन्धिवत् ॥ १.२॥ मूळनायां वावतियौ भवेतां पड़ ज-मध्यमौ । ग्रामयोसावतिथेव मूर्छनासा प्रकीर्तिता ॥ १०३ ॥ . , चन्तरलक्षणमाए, यदेति ।-गान्धारो यदा मध्यमसर अतिक्यं पाश्रयति एकाति, तदा पसौ ऋतुसन्धिवत ऋतुसन्धिरिख, मुनिभिः षन्सरः प्रोकः ! गान्धारो यदि मध्यमसा तियन चात्मनच अतिइयेन चतुःश्वति यते तदा अन्तरइत्यर्थः । ऋतुसनिवदिति, यथा एकसा ऋतोरन्यभागेन तत्पर- बर्तिनः तोराद्यभागेन च एका तुविर्भवति, तथा अन्तरसरोऽपि गान्धारसा अतिक्येन मध्यमसर पायेन इतिहयेन च भवतीति। बार- भरवं गान्धारस्यैव नान्यसा सरस । १० । मूर्चमायामिति ।-यामयोः यजयाममध्यमयामयोः, यस मूर्चनायो यावतियी यावतां पूरीयावतियः, यावत्संख्यापूरणवित्यः, बाजमध्यमी सरी भवेता सा मूर्चनापि वावतिथी तावतां पूरखो, तावत्म ख्या- पूरबीत्यर्थः, बहुमबपूगसहातोलियट तलोपोति पूररे तिचट् प्रत्ययः । मा यदि घर जयामस्य मूर्यमास पा जसरः मथमः खात हदा मूचनापि मथमा भवेत, यदि पानसरो दितीयक्षदा मूर्चमाभि एवं सतीयाद्या मूर्चनाः। रस्य मध्यमग्रामस्य मूर्धनास यदि मथमः खरः प्रथमः स्यात् तदा मूनापि प्रथमा भवेत, एवं द्वितीया- इयो मूनाः। परिमाजवाचिनोबलतात यावछन्दात् तावच्छब्दाच पुरमा तिघट प्रत्ययेन यावतियतावतियाशब्दो निष्पनौ। १३ । मधमेति।-रकका मूमा घट्पञ्चाशतसंखकानां मूर्चनाना प्रत्येक- मित्यधः, पचमारिसरारम्भात् मघम-रितीय-अतीय-चतुध-पचम-बह-साम- परम्भाडेतोः साधा समप्रकारा भवेत् । वास मनास पाखराप्तान अन्तिमवारपर्यन्तम् चार्य, कामात परभेदकमानुसारेड, पर्मान् पुनरपि रितीया सपात, .

·संगीतदपवम्। प्रबमादिखरारबाहेकका सप्तथा भवेत् । नारचा नयखरान्तान् पूर्वाञ्चारयेत् ममात् ॥ १०॥ ते कमा: कथिताशेषां संखा नेबारामतः१५. पूर्वखरान् उपारयेत् : हितीयादिवरारम्भ क्रमेव एकेकस्य परस्य न्यूनत्वेऽपि पुनरपि पूर्वपूर्वखरोबारणेन तत्पूरणात् सप्तखरब म बाप. न्यते । १०। . साकल्यन मईनाभेदानार, तहति ।-ते पूर्वोत्राः समाः परभेद- अमानुसारेश मूर्चनाभेदाश्त्यर्थः। तेषां मूछनाभेदानां नेनारामतः (२६३) पास्य वामा गतिरतः (१९२) संख्या भवति । तथापि यजयामे सात मूचनाः, मध्यमग्रामे च सप्त मूनाः इति चतुर्दश मूर्यनाः, नाचतुर्र पुनरपि प्रत्येकं श्रदत्वेन, काकतोसहितलेम, सान्तरत्वेग, काकस्यतरो- पेतत्वेन च मिथिला षट् पक्षाभत्संख्यका भवन्ति । तासां बट पक्षाशमूत्र नानाम एकैकस्य पुनरपि प्रथमादिखरारम्भात सप्तविधवात बटपचार- मूनाः सप्तगुणा भवन्तीति मूर्चनाभेदाः (५४४-८९) बागबव्य- धिकशतपयसंख्यका भवन्ति । ९०५ । शहतामान कथयति, यदेखि ।-यदातु श्राः मूर्चनाः बापमा बाभि खरिपारिताः, चौरवितीहताः पथभिः सरचारिता भवन्ति, दातु अडवानाः स्युभवेयुः, बटपरोक्षताः पावरीलताच मूर्चनाः मुबानबप- देशभानोभवन्तीत्यर्थः। अश्या फूटतानवदाम् । पर बा- समाः गाजयामाः सप्ठ मूर्चनाः, यदा क्रमात, ब-रि-प-सप्तमे बर्षभ बचमसप्तमः परी हीनाः भवेयुत्तदाः बाबासामाः पहाधिविः परि- कीर्तिताः । पारिवाजयामलाः सात मूनाः यदा परवीनाना सारवाना, यदा प्रधभेरोनालदास वामा, यदा परमेमीनादा सवानाः, यदा मममसर निवादेवीनाचदा सावाना मिपिता पहाविंशविसका भवन्ति । ख मञ्चमयामे यदा तु मठ मूनाबमात 'रि-मोभिवामप्रभमाबारवरीनार भवति तदा बारमालामा ·। संगीतपणम्। यदा त मनाः पद्याः पाइपौडवितीसताः । नादात मनानाः सामनाचान पड़नगाः ।... सप्त प्रामायदा हीना: खरः स-रि-प-सप्तमः। जनाऽटाविंशतितानाः पाडवाः परिकीर्तिताः ॥१७॥ यदा त मध्यमग्रामे मनाः स-रि-गोगिताः । सप्त कमायदा तानाः स्पस्तदा त्वेकविंशतिः। एवमेकोनपवायम्मिलिताः षाड़वा मताः । १०८ ॥ . . एकविंशतिः स्युः। तथापि, मध्यमग्रामस्थाः सप्त मूर्चना यदा घर जेन बीमालदा सप्त तानाः, यदा ऋषभेद होनालदा सप्त तामाः, यदा गान्धारेज होमालदा सप्त तामाः, एवं मिलिताः एकविंशतिःघाड़वास्तामाः पुनरपि पूर्वोक्तरसाधिशातिसंख्यकैः सह मिलिताः साकल्ये न एकोनपचाशन्मताः । १०१।१०७।१०। पापालामान मिल्थ्य चौड़वांस्तानान विभमते, स-पाभ्यामित्यादि । बलयामे सप्त मूर्छना रत्यनुषः, स-पाभ्या घडजपचमाभ्यां, तथा विश्व- तिभ्यो गान्धारमिधादाभ्यामित्यर्थः, तथा रि-पाभ्यां ऋषभपञ्चमाया बर्षिता' यदा भवन्तीति भेषः, तदा एकविंशतिसंख्यकाः एधक चौडवाला- भवति । तथाति, बजयाममूर्चना यदा बपञ्चमायां होनालदा सप्त पौवातामा, यदा गान्धारनिषादामाहीमास्तदा सम पौवाखाना, बदा ऋषभधैवताभ्यां हीमालदा सप्त चौरमालाना इति मिश्रिताः एक- विधतिरोपवाजानाः। एवं मध्यमग्राममूर्चना यदा मितिमा सवभ- वैषतावामित्व, नचाहितिभ्यां गान्धारनिषादराभ्यामित्यर्थः, होना भवन्ति, तरा बोरासानाचतुर्दश समीरिताः कषिताः। समाति, मध्यमग्राम- मूर्नमा पराभवभधैवताभ्यां होनालदा सात पौडवालामाः, यदा माचार निवाराया मालदा सा बोरवालाना इति मिशिवाचतुर्दशसंखया- भवनि। पूर्व विधविरोषबागा कविताः, पुनरपि चतुर्दशदर्षिताः, ·संमोवदपबम्। स-पाया बितिवारिपाय सन्त निता। पा जनामे प्रवक्तामा एकथितिरौडवाः ।। विभूतिया वितिभ्यां मध्यमग्रामसूनाः । यदा होनासदा तानाचतय समीरिताः ॥ ११.. पौड़या मिलिताः परविंशग्रामदये खिताः । सबै चतरणीतिः सामिलिताः पाड़वौडवाः ॥ १११॥ [रतिपातानषिकः। कूटतानाः। पसम्पूर्णच सम्पूर्ण व्युत्कमोच्चारितखराः । मनाः सूटतानाः स्युरितियामविनिर्णयः ॥ ११ ॥ पूर्णाऽपूर्णादिसयाच पुनक्कापसारणाः । बनाः कटतानाः स्युतेषां संस्था भिधीयते । ११३॥ इति मिचिला साकल्यन पत्रिंशत थोडवालानाः । पूर्वम् एकोनपचासत माइबालाना निरुपिताः, अधुनाः च पचित पोरवालानाः कचिताः, एवं धावौरवभेदेन सर्वे तानाः (BE+५-७) चतुरमोनिसंहाका- भवति । १०८ । १९.१९१९ । अडतानानुका फूटतानान निरूपयति, असम्पूी इति ।-यसम्पूर्ण सम्पूर्णच यावत्योमू माताः थुतामेव पूजसमवपरीव्येन उपारिताः मोवाः पराः यास ताः, तथाविधाः सयः, भूटतानाः स्युभवेयुः । इति शास- विनियः सङ्गीतशासचामामिदं मतमित्यर्थः । ११२ । पक्षिा-पूर्ग या मूर्चनाः, पपूर्णरूपाच या मूर्यनाः, तथा पुगणा- पसारवाः 'वासूचार्याक्यखराताम् पूर्वानुचारयेत कमात्,' युवदिशा पुनरपारितसरया या मुईनाः, तथा पूर्गपश्चिमनयमवरपाच या मुना, ता सबा बूटतामाः स्पः। नेवा पूर्णादिभेदभिवाकामियर्थः संखा बभिधीयते पक्षमायोरितिषः।११५॥

·संजीवदयम्। .. पूर्ण: पारिवारिंगबुतानि । एकसानायां पटनानाः सा नमः । ११४. चट्पचायनाः सुः पूर्णः बटात बोजिताः । बचायंसायाविधीति पते नया। चावारिंश संखाताः, पथाऽपूर्णन् प्रचचाहे ॥ ११५ ॥ प्रतिमून पूर्वकटतामसंख्यामाइ, पूर्ण इति ।-एकेकस्यां मनाया प्रतिमूर्चममित्यर्थः, कम : सा, प्रतिमूर्चनं प्रतारे क्रियमाणे सप्त कमा- भवन्तीति समिक्रमः सर, पूर्णः कूटतानाः, (१४१४१४०xxx -५०१०) चत्वारिष्ट्युतानि पर सहमाबि (५०१०) स्युः । मतदमिला- दयस्तु सात कमान् विहाय (५००-७-५०१२) पत्रिंशदधिकानि पर सातायाः।१९। घट्पवादित्यादिकोकेन सर्वासा मूर्चनाना २८२२००संख्यकान पूर्वकटतानाम् कथितवान् । यथा;-पूर्व शोके प्रतिमूर्चनं ५००० पूर्णकूट- तानाः कथिताः । पतएव यदि एकस्यां मूर्चमायां ५०३० पूर्वकूटतामाः भवन्ति, तदा (५५) घट्पञ्चाशमूर्चनास (१) (५००० ४५६ ) बट्पञ्चाशता चलारिंशदधिकानि पर सहमाबि, (५०8.४५८.. २८५२०.) पक्षाय नीतिः सहसखि, शते, चत्वारिंशष पूर्णकूटताना- निष्पश्चन्ते । १९५। अपूर्वान् शूटतामान निरूपयति, एवेत्यादि । एकात्यायविरहात यामध्ये पूर्वानां मूर्चनाना पकाक्यखरापकर्धादित्यर्थः, घट खरादयः बभेदा भवन्ति । धादिशब्दात पबखर-चतुःखर-पिखर-हिखरेकखराः । धादि, पक्यखरापकर घटखराः, पक्यखरख्यापकवर पवखराः, अवखरपयापकोटः चतुःसरा, पवखरचतुझ्यापक निसरा, (1) पानालापवर्दन बर्षमाः पडलेक, बायोसभितत्येक भाकारक पायलमारोपेतले पहायरसका भरतोदि मावोगाम् ।

·संजीगरपंचम्। रवानबाबविलाश बट पदसराश्वः । एफसरोग्य नियोधुलो महारिरिले । ११५॥ समाप घटतानवेऽयुवानपबोगिनः ॥ ११ ॥ सुः पाडवाना विंधत्वा सातानि। पौड़वानान्तु पिंगत्वा महितं गतसुचते ॥११॥ पक्यवरपरकापको विचराः, पक्यबट्खरापकवच एकमरा इति । एकखराब निर्भरोभेदरहितः, तथापिमहादिरिये सबमेरोक्षमार. नयोदिपरिचानाध, उसः कचितः, पन्यथा एकखरायो प्रसाराभान भेदराहियात् तदुपादानमत्र निर स्यात् । १९९० कमाचेत्यादि ।-माच नेषु कूटतामेषु उपयोगिनो नितरामायकाः, पतरव कूटतानले उल्लाः कचिताः, माया कुटतानत्वाभाऽपि समस्या- तरे खाप्यः इत्युबदिशा बमैर्विना शूटतानानां परिधान न सम्भवतीति तेषां बूटतानवे उपादानं शतम् । १५.। स्युः बागबानामियादिको । बदसरादीनां शूटतानानां संस्थामामा- न्याचर । तपाधि, बट सराबा (बागवानी ) मक्षारे खते (१४९x१४. xx(-२०) रिशच्या हितानि समशतानि भेदा भवन्ति। पर- सरावां (बौरवाना ) प्रतारेखते (१४९४५xx५-१९)विद्रव्या सहितं शतं भेदा भवन्ति । चतुःखराब भूटाना प्रकारे ते (१४१ xx8-२९) चतुर्विशतिभेदा भवन्ति। बिखरा प्रचार ते (१४१५५%) बट् भेदा भवतिः। रिसरागा प्रहारे (९४२-१ दो भेदी भववः। एकवरप्रसार करण भेदः। वर बटबरः बाय. इत्युचते, पसर बोरयः, चतुबाए सरातरः, पितरः बामिका, विसरोगाधिकः, एक्सरब पार्विक इत्युचते । यदुई भारदेन, रकवरमयोगोहि पाकिभिधीयते । माधियोषिवरोबरतब .

·संगोतदर्पतम्। चतुःखरा ठाना पतषियतिरीरिताः। विखराः घट् शिखरौहौ एक रकखरोमतः । ११५ । पार्चिकोगाधिकचैव सामिकोऽथ खरान्तः। एकस्वरादितानाना चतुर्वामभिक्षा माः॥१२॥ उक्ताः शादिभेदेन नि-ग-युलाचतुर्विधाः । मयोरेकैकहीना देधा मलकमामताः ॥ १२१ ॥ .. सामिकः। चतुःसरप्रयोगोषि खरान्तरक उच्यते। धौरवः पभिषेक बागवः बट चरो भवेत् । सम्पूर्वः सप्तभिश्चैव वियोगीतयोक्तभिः । इति 1९९९९९।१२० । एवं धारवादीनां कूटतानानां कमैः सह भेदसंख्यामका वालवक्रम- संथार्थमार, उता इति ।-नि-ग-य का निषादगान्धारयताः, षाडवाः कमा इति श्रेषः, सुहादिभेदेन चतुर्विधाः उताः। तयोर्निधादगान्धारयो. रितिशेषः, कहीनाः निधादेन गान्धारेश वा होनाः सन्तः, मूलकमा- बेधा मताः। मचाहि, ग्रामदयस्थाचतुर्दश मूर्छमा यरा पन्तिमखराप- कर बाइयाः कमा भवति तदा ते कमा निषादमाधारयुकाः सक्त अरोग काकशीकचितम सान्तरलेम तहयोपेतत्वेन च चतुर्विधा भनि। यचा, भिवादमान्धारयुगाः अहाः, निवादगान्धारयकाः काकचीकरिताः, निवारमान्धारमा सानराः, निबादगाधारयुमाः काकवतरोपेताचेति । नयोभिवादगान्धारयोर्मध्ये निषादेन गान्धारेज वाहीनायेत् वदा दिविधाः; बचा निवारणीनी श्रो, निवासीनो बारी, माबरीमो मुरी, माधारशीनो काकसीसहितोपैति । १२९ । बाजाधावियादि।-पामयसाचतुरंशमनास मधे बाजारी दी मानोसमी वा मधमाचोमो पानीकमी, इति चत्वारः बागवाः समाः, पर विधा विधा छा; यथा, याबादी से भेदो गिदहीका परी बाकि विवियो, र मधमाकी भेदी सवारोबावान ·संगीतदर्यवम्। L पहजाद्यौ मधमाद्यौ च चत्वारः स्तुसिधा दिया। पता:न्ये दोत्वष्टाचत्वारिंशदमी कमा: । १९॥ सविंधतिः सप्तशती प्रागुता एगिताः नमः । पतसिंघमासाणि षचा पक्षपतानि । इति षाडवसंखा खादथ पञ्च खरान वे ॥ १२५ .. .. अहो काकलीसहिती चेति विविधौ। एवं चतु प्रत्येक विष्यात (8x२-८) परी घाइवाः कमा भवन्ति । चतुर्दशस मध्ये पन्ने चपशिश दश चतुर्हा, सुहाः साकाराः काकलीताः काकव्यात. रोपेताचेति चतुर्विधाः । स दशामा प्रत्येवं चातुर्षियात् (10-0-80) चत्वारिंशत्सम्यकाः धारवाः समा भवन्ति । प्रधमा परविधा उप्राः, बतो मिलित्वा (8. + --8) पाचवारिंशदमी वाइयाः प्रामा भवन्ति। धावस्य क्रमस्य प्रकारे नियमाचे प्रतिकम विंशत्युतराव समशतानि भेदा भवन्तीति मागेव दर्शितं, पतरखते (०२०) भेदाः (80) पाचवारि- प्रता कमैः सहविताः समाः साकल्यन (०२०४:०-१४५८०) चतुर्वि- प्रत् समावि पधिकानि परशतानि भवन्ति । इति कमः सथिताः बाइकूटतानभेदाः ।।१९।१२। एवं धारणामसंख्यामभिधाय घोडयामसख्या निरूपयति, गाद्या- वित्यादि।-ग्रामपये चतुहंश मूर्छना या पक्य नारायापक चौड़या नियन्ते, तदा गान्धाराचोकमभेदी, धैवताचौबमभेदी, निवादाची कमभेदोच एवं घट पौषवाक्रमाः पूर्ववत निषादमान्धारयुजवात प्रत्येक चतुर्विधाः समाः (Ex8-२०) चतुविविसका भवन्ति । बन्ये. बधिहापौबमभेदा मिवादमान्धारपोरेकहीनाः समाः बिधा भवति संबोनमभेदारविश्यमापनाः (=x२-0) बोरशसंखका बायो। मथम पक्षांसमा चर्षिशतित्वमुत्रम्, पतो मिचिताः पारणामाः (२७+1-8.) पलारिंशत भवन्ति। बोडवानां प्रकारे शिवमाये प्रविमू १५० भेदाः भवतीति मामेव कचिवम्, पता ने (१०) मेरो .

·संगीतदर्पतम्। गाद्यौ धायौ निषादाद्यौ चतुर्भेदाः षड़ौड़वाः । पष्टावन्ये विधेत्येवं चत्वारिंशरिमे क्रमाः ॥ १२४ ॥ सविंशतौ शते तैश्च गणितेऽौ शतानि तु । चत्वारि च सहखाणि संस्थाः पश्चखरेविति ॥ १२५ ॥ चतुःखरेषु न्यायौ द्वौ चतुर्वा हादशा परे। कमा विधति हानिशच्चविंशतिताड़िताः। शतानि सप्ताष्टषया स्थाञ्चतःस्वरसम्मितिः ॥ १६ ॥ . (४०) चत्वारिंशता गुणितेषु (१२० x 80 = 8८००) चत्वारि सहसाथि यौ शतानि च क्रमैः सह चौड़वकूटतानभेदा जायन्ते। इति क्रमसहितानां पक्षसराणां फूटतानानां संख्या ज्ञातव्या । १२७ । १२५ । चतुःखराणां प्रमाणां संख्यामाह, चतुरित्यादि ।-ग्रामहयस्थाचतुर्दश मच्छ नाभेश अन्त्यसरत्रयायकर्षय यदा चतुःखराः क्रियन्ते, बदा निधादायी दो क्रमभदौ पूर्ववत् निषादगान्धारयुक्तत्वात् चतुर्हा, एवञ्च (8४२-८) बगै क्रमभेदा जायन्ते। अन्ये च द्वादशकमा निषादगान्धारयोरेलक- युक्रत्वात विधा, एवम्व (१२४२-२४) चतुर्विंशतिः क्रमा भवन्ति । मच घटो भेदा उताः, अतो मिलिताः (२8+८-३२) हात्रिंशत् क्रमभेदाः जायन्ते। चतुःखराब प्रचारे तु चतुर्विंशतिभेदा भवन्तीवि प्रागेबोक्लम, अतो बात्रिंशत्वमभ देषु चतुर्विशत्या गुणितेषु (१२४२४ = ७६८) बह- घाधिकानि समशतानि सक्रमाचतुःखरकूटतानभेदा भवन्ति । १२६ । सिरकमसंस्थामार, विरेबित्यादि।-ग्रामदयस्थितनु पिसरेषु चतुर्दशस कमेधु मध्ये मध्यमाद्यौ मै क्रमौ पभे दौ.निषादगान्धारहीनत्वाट्- भेदरहितौ। चपरे च बादश क्रमभेदाः निषादगान्धारयोरेकै कयुतत्वात् विष्यमापनाचतुर्वितिसंखका भवन्ति, एवम्ब पूर्वोक्लामासहिताः बार्षिचविसंखका बायो। निखरायो प्रसार मेरा भवन्तीति ·संगीतपंचम्। बिखरे हमाचौहावभेजादशाऽपरे। विधा पड़ चितिरिति कमाने घडभिराना। घट्पधाशचतच स्युः;-हिवरेषु पुनधिा ॥१७॥ रि-ग-ध-न्यादयोऽौ स्युःशुहाः षड़ितरे कमाः । हायिनित चतुत्वत्वारिंणताडिताः । १२८॥ एकखराखभेदत्वान्मौलाएव चतुर्दश ॥ १२६ ॥ पूर्व मुक्तम्, अतश्च पङ्कभिमुखितायां परविशती (Pex-१५५) बट पचाशदुत्तरं शतं पिखरकूटतानाः क्रमपिता भवन्ति । १२७। बिखराब कमान परिगति. बिसरेवियादि ।-यामबयसोध दिल चतुईशस कमेष मयेषभाद्यौ दो बमभेदो, गान्धाराधी को बमभेदो, बताद्यौौकमभेदी, मिषादायी की कमभदौ, एबमामभेदाः निषादगान्धारपोरे केक मुलत्वात विधा, पतः घोषणभेदा जायनी । मिशः बट्मभेदा निषादगान्धारहीनत्वात् मुहाः, तेबा सागारवादि भेदो नालोचधः। एवं घोडा घट्ट मिलता हाविंशतिसंख्खकाः विसराः कानभेदा भवन्ति। सिरानां प्रतारे प्रतिवम भेदस्यमसम, बतच ते दापितभेदा पाभ्यां गबिताः समाः (२२४१-30) चतुचावा- रिंशत्सत्य का दिसरा कूटतानाः क्रमैः सह भवति । १२८ । एकसरा इति। एकस रास्त अभेदत्वान पूोलभेदाभावात् मौला एव महोबा व चतुर्दश, भेदान्तराभावात वा सम्बाधिन भवतीत्यर्थः । पप समराकमाः एचक मदशिताः, तेच निरूपयोयाः,-ग्राम- ये चतुदेश मूचना यदा सप्तमरकामाः क्रियते तदा ते चतुरंशभेदाः मन्य शुहादिभेदात् चतुर्विधाः सन्तः (१४-8-५८) घटप वामन थका भवन्ति। प्रतिमा मलारे विधमारे हि सप्तकमा भवन्ति । अतएव घट्पवागत- संस्थायां सभि बितायां (५६४७-१९२ ) दानव यधिकशतवयंपूर्णः कामा भवन्ति । १२८ । पर्बोमूटतानेषु ये ये पुनरा बूटतानातान सर्वान निर्दियति, बयादेरियादि।-हमादिः अहमचा हि मधमग्रामस्य चतुर्ण मुचना, ·५२ संगीतदर्पणम्। षड़जादेःशुहमध्धाया भेदकं पञ्चमं विना । चतुःखरे कमवन्देऽष्टाचत्वारिंशदीरिताः ॥ १३ ॥ तानाखिखस्योखते हादश विखरे इयम् । एक एकखरस्ते विषष्टिरौत्तरमन्द्रकैः। पुनरुता मतासानैः;-न्यादिमार्गीकमाः पुनः । १३१॥ बस्याश्चतुःसरं यत्कमाई शुद्धसान्सररूपं कामयं तस्मिन्, भेदकं पञ्चम (१) विना बहाचत्वारिंगझेदाः पुनरताः। विखरयोरवं शुद्धसान्सरभेदेन बयो क्रमयोः बादशतानाः पुनरताः। दिखरे दिखरे तु निषादगान्धारहीनतया एकस्मिन् ग्रामे भेदाय पुनसतं। एकखरस्तु एक एव तानः पुनरुनः। एवं सबै मिलित्वा (8c+२+२+१=६३) विशिसंख्यकाः शुद्धमध्यायाः कूटतानाः उत्तरमन्द्रासम्बन्धिभिः कूटतानः साई पुनमला भवन्ति । १३० । अतएव क्रम- एवं शुमध्यायाः पुनवतान गयित्वा मार्गीगतान पुनवतान संख्याति, न्यादौति ।-मार्गी नाम निषादादिका मध्यमग्रामस्य पञ्चमो मूर्छना। बस्याः परसरा निषादगान्धारयुक्तत्वात चत्वारः क्रमा भवन्ति, प्रतिकमञ्च (xexexext-१२०) विंशत्यत्तर शतं भेदा जायन्ते। चतुझये (१३०x88८.) पशोत्यभ्यधिकशतचतुष्यं परमरपुनम भेदाः। बस्याचतुःसरा धपि निषादगान्धारयुक्तत्वात् चत्वारः क्रमा भयान्त, मतिकामच (ixixixe=१७) चतुर्विशतिभेदा जायन्ते । पतः मचतुराये ( २8x8 = ८६ ) . घमवतिसंस्थकाचतुःखरपुनसक्रभेदाः। बस्थाखिसरन्त के बनियादयुतत्वात् कमइन्दमेव भवति, प्रतिक्रमच (१४२४३-६) घट् भेदा जायन्ते। पतः कमरये (२x२ = १२ ) दादश विसरपुनरभेदाः। (1) पञ्चमस भेदशत्व बचा ;- जारमन्द्रामभबोर्म नबोरभिऽपि सर पहमएवानयोर्मेदचापको- भवति । नमाति, उत्तरमन्द्राबा परमवतः सुतिः, पामयावान्त पवमखितिरिक भवोदः । एवं मानीरजन्योः, पौरयुत्तराबतयोः, पापड लबोचापि पूर्वगत पतिले विनिवर पोदोगपति।

·संमौतदनम्। पश्खरा पवारततानानां चतःपती। पशीत्वयधिका चातुःखरे परनिर्भवेत् ॥ १३॥ हादय विखराचत्वारो शिखराये। एक एकसरसानतेषां पचती विवम् । विनवत्वा बुता जानरभिवा रजनीगतः । १३१॥ धैवतादेस्तु पौरव्याचवारः घट खराः कमात् । तत्तानानान्तु साशीतिः शमायापितिर्मताः ॥१४॥ भेदी भवत । पस्या दिखरं के बनिषादयुकत्यात कमायमेव भवति, प्रतिकमा (ix-२) पतःकामाये (२४) चत्वारोबिखरकमभेदाः। एक. खरत एकरब तानः पुनमः। एवं सर्वे मिशिला (Brotestarts १-५८१) पिनवत्या युता पन्तशती मार्याः यूटतामा रणनीगतः मूट- तानः सह पुनसका भवन्ति। पत्र 'भेदकं पन्चमं विना' इत्यनुवर्तते, एवं परत्रापि । १२ । ।११। पौरथाः पुनरमान फूटतामान गमयति, धैवतादेरिति ।-तारित पोरयो मध्यमग्रामस्य पछी मईमा। पस्याः बट्रा निषादगाधार. युक्तत्वात पवारः समा भवन्ति प्रतिनमन (Exaxsxexext-...) विंशत्युत्तराखि सप्तशतानि भेदा जायते। पतसबमचतुष्टयस्य (०२०४- २८०) बशीन्यत्तराधि पाविंशतिशतानि पुनयाभदा भवति । पखाः पबखरा निषादगान्धारयुक्तत्वात पवारः कमा भवन्ति, प्रविषमय (१४२x२x8४५ -१२०) वितिसहित मत भेदा मायने। पतरण चतुग कमायां (१२.४8-8८०) अशीयधिकशत चतुष्टयं भेरा पुनरामाः । पस्याचतुःसरी कमी दावेव केवचमिषादयुमत्वात, मतिकमा (१४२४१४. -२७) चतुर्विशतिभेदा जायते। एवम (२०x२-8) पाचावारित चतुःखरपुनसंखा जायते। वं विखरावपि केवमनिषादयुसतया की कमो भवतः, पतिवमा (१४१४१-८) बट् भेडा भवन्ति। पता {4x२-११) बारमसंख्या विसरमाणभेदाः। शिराबपि ·संगीतदर्पतम् । पौड़बानाब प्राराकाः संखाचताखरौ। बिखरी हिसरावेकखः प्रागुणसंख्यकाः ॥ १५ ॥ पनिंगीतसंबका चतसिंगपती वियम् । नानानां सहशाकारा.खातानेरौत्तरायतः । १। रत्येकाचौतिसंसक्त सहसाण चतुष्टयम् । तानाना पुनवतानां पूर्णपूर्णैः सह कमेः ॥ १३७ ॥ अपनीयत चेदेषां कूटतानमितिर्भवेत् । समवयं सप्तदश सहसाणि शतानि च । मवविंशयुतानीति ;-जानोपायोन कथ्यते ॥ १३ ॥ बब संस्खाजाना प्रसारः। संखाचानप्रकारस्तु साम्प्रतं कथयिष्यते । पहानेकादिसप्तासानईम लिखेत् कमात् ॥ १३८ ॥ निषादयुकतया की कमी, प्रतिकमच (१४२-२) दो भेदो जायते। अतव (९४२ - 8) चत्वारो दिखरपुनसक्रभेदाः। एक एव एकखरपुनवतभेदः । एवं पोरयाः सर्च मिलित्वा (२८८० +8८० +8+१+8+१=३४२५ पहिल्युत्तराशि चतुस्विंशच्छतानि सदृशाकाराः कूटसाना उत्तरारा- सम्बन्विभिः कूटतानी सा पुनमलाः। एवञ्च सर्च पुनराकाः कूटतानाः मिक्षिताः सः (१९५८३+३४५ १०५) एकामोसिसंयुक्रसहस- पतुटयसंख्यका भवन्ति । पूर्यापूर्व क्रमसहितपुनमतकूटतानापनयने तु पक्ष सप्तदशसमसावि शिदुतराव नवशतानि च निष्कृयाः कूट- तामा९१४ । ११५ । ९९४ । १७ । १३८ । बघ संक्षेपेव कूटतानसंख्यापरिचानार्थमुपायमार, बदामित्यादि। रकादिवताना धान, कमात् यथाक्रमम् ऊम् ऊर्जा चियेत्। सेष अर्कोकमेव चिसितेच एकादिसामान्लेष पाषु मध्ये, परे परे बसे अबवेवा, पूर्वव पवमान पधोग बाम, इते मुबिते सति, ·सामनराठतानविवरणम् । घटसएमएका १८० ,, पतःसर पुगणसंसार बिखरपुमरमसंसा निसरपुमरमांसा सरपुनरसा. मिमिताः उत्तरमन्द्रायाः बटतान म पसरपुनासा .. " " सरःपुनासा " निसरपुमशाखा " माा:- हिबरपुनराहा " उत्तराबताया करना बर एकसरपुमराह " मिथिताः पसरपुनवतासंस्था ४८० पतुखरपुनरक्रमका ६ बिखरपुमवसंखा हिखरपुनपसंखा एकसरपुमाखा. मिखिता:... रजन्याः करतामःमर पुनवकाः। ममिलिताः ५०८1 " कटनामा: एवं पुनरकाः एकाबिधिर्व पचापक्रम- करतानाः गड़वा: ४८ ... चौड़याः ". १८.. बमानवासापनबने १९५२-५१% ९१० बचन पदाधि मातानि विंबर- बतानीति बनाएको निकटतान- बराः... बिखराः पूर्णपूर्णक्रमहितकटतानाः पपापक्रमाः २६ maitrina ... एकसराः १४ भिडिताः (01/ निषिताः एक्सराबवसका चर्षि बडू पनिषादयतामा पुनमगावदेश वालपरिचिताः।

·No text on this page.

·संजीवरम्। इते पर घर तेषु चा परे परे। एकखरास्तिानानां संखा संजायते सटर ॥ १४ ॥ रतिष्टतानप्रकरसम् हिखर बिखरं वापि चतुःखग्मवापि वा। कम कश्चिदपिलिस्थादौ पूर्णः पूर्वः परादधः ॥ १४१ ॥ . - पतिमनं, एकखरादितानानाम् एकसरविसरनिखरादीनामियर्थः, संख्या क्रमात यथाक्रम संजायते भवति । तथाहि. प्रयमम कार (३), तरे या (२). तदुई न्या (२). तर चतुर (8), सः पञ्चमा (५). सदूर घड़ा (६. सरे सप्तार (७) स्थापयेत् । ततय रकन पाते (१ ५३००) दो, हास्या या इते (३४३८) घट, पइभवतुरते (६ - ४ = २४) चतुशतः, चतुच या पबार इते (२४४५ - १.०) विधिकं पातम, पिंपात्यधिकेन पातेन घडाहते (१२०४६ - ७२०) पियधिकानि मतमतानि, विंशत्यधिकया सप्तमन्या सHIT पते (Or.x ७८५०४०) चत्वारिंशदत्ताव पचमहाशि भवन्तीति । १९८ । १४० अधोकर कम्बगदिमख्यामनारं पदण्यति, स यथा,-प्रथम कश्चित कम स्थापयित्वा क्रमापेक्षया पूर्व : पूब्ब खरः पराव खरात पधः स्थापनीयः। स पयः स्वरः उपरिभागे तिप्रति चेत्, तदा तस्यापि पूर्व स्थापन यः, सोऽपि तिति चेत्, तदा तरापुलः सरः, एवं क्रमेव माज- पर्यन्नं विचारबीयम। घामपय्य ता पपि पुरततिष्ठति चेत्, तदा रितोय खरे पूर्ववत् प्रसारः कतयः, एवमन्येष्वपि खरेध। योनियमेन पुर्व स्मिन् खरे स्थापिते उपरिवर्तिनः स्खलिकति चेत्, तदा ने पुरतः सापनीयाः, पशियास्त स्वराः मुखकमकमेव हे सापनीया इति । ताहि, चतुःसरे मलारे कर्तचे प्रथमं (स, रि, ग, म) इति क्रम बाप. यित्वा पर असाधावात पूर्व सराभावात् खरोम स्प्राप्यः, ऋषभमाधान ततपर्वः बजः स्वायः, उपरिवर्तिनी गान्धारमध्यमो पुरः सापनीयो, पशवभः पचाया, एवं (रि, स, म, म) रवि हितो समभेदः .

·संगोतदर्पणम्। खरः स्थाप्यः ; स चेदने तत्पूर्वसदधो भवेत् ॥ १४२ ॥ सुरतोऽपि लिखीमान् खरानुपरिवर्तिनः । मूलकमः कमात् पृष्ठे शेषाः प्रस्तार दृशः ॥ १४३ ॥ एवञ्च चतुःखरे प्रस्तारे साकल्येन (१४१४३४४८२४) चतुर्विंशतिर्भदाः संजायन्ते (९) । १४ । १ ४२॥ १४३ । पुनरपि लघुतरेण उपायेन कूटतानानां भेदान विवक्षु शोद्दिष्ट परि- ज्ञानार्थ खण्डमेर कथयति, नष्ट त्यादि ।-ऊस्थितां प्रथमां पक्षिसा- कोशिका लिखित्वा तदधोऽधः कमाद कैककोठेन हीनं पशिषटकं लिखेत, यथा-प्रथमा पतिः सप्तकोष्ठिका, तदधः द्वितीया पतिः घट कोटिका, सदधः तृतीया पतिः पञ्चकोटिका, तदधः चतुर्थी पतिः चतुःवोठिका, (१) चतुःखरप्रस्तारे चतुर्थितिक्रमभेदा यथा ;- मध्यमान्ताः षट भेदाः। गान्धारान्ताः पट भेदाः। ग, ग। मा रि, म, ८ रि, स, है। रि, १० । म, रि, रि, म, पड़ जान्ताः षट भेदाः। ग। ग। ४॥ रि, अषमान्ताः षट् भेदाः। रि। १४। रि, २०॥ ग, रि, भ. रि। ति रि रि। रि. एवं पसरणारे पक्षमानामपितिः, नतो मध्यमान्ताबाई शतिः, सतो माधान भितिः, नत सभाम.बबितिः, ततः परजान्तावविविः अपमेदाभान्ति बारारिषि प्रचारो विद्यापीया।

·सीवापंचम्। नष्टोरिटप्रबोधार्थ बाडमेवरषोषते ॥ १४४ ॥ सप्तकोडां लिखेदाद्या परिमेकककोष्ठतः । जीनन्त पर्वपूर्व खात् पशिषट्कमधो लिवेत् । पाद्यपत्रमादिको लिखेदेकं परेषु खम् । १४५॥ तरधः पञ्चमी पहिः धिकोषिका, तदधः पछी परिः रिकोषिका, सरधः सप्तमी पर एककोषिका ति। तर प्रथमपत प्रथमको स्कार दद्यात, प्रथमपरपरेप कोठेप • शून्यं दद्यात् । रितोयपरपि प्रथम- कोछ । पहार दद्यात् ; बिलोपा रपरेष दितीयादिषु पपस को यथाक्रम को संख्यया गणितं पब्बे पूछा लिखेत यथा-पर्वादा, कोट संख्या २, अतएव १४२-२ तोय तोयकोपारः, पुनथ पृर्वाद २, कोटसंख्या ३, चतरब २५३-६ सिीयमा तृतीयकोठारः। पुनव पूर्वाः ६, कोष्ठसंख्या 8, अतएव (828 दितीयप चतुर्थ कोणारः। पुनव पूर्बादः २8, कोठसंख्या ५, अतएव २8 ५५ - १२० तिीयपार पक्षम- कोशः :। पुनश्च पूर्वाधः १२०, कोटसंख्या (, पतएव १२०४ (- ७२० .. . ० . . १मा। पर ०२ . श्या। पर श्या । पतिः 8 १२ 80 २४० २४४. अर्थी। पतिः १८ ५मी। पतिः ८६८० २८८ की। पीः..ist.. मो। पति ०१२ ·" संगीतदर्पयम्। द्वितीयपावये कमाद्यकोठे लिखेद्बुधः । परेषु पूर्वपूर्वा कोष्ठसंख्यागुणं न्यसेत् ॥ १४६ ॥ एवमेव लिखेदरमधोऽधः पतिकोष्ठके । खण्डमेहरवं प्रोको नष्टोद्दिष्टप्रबोधकः ॥ १४७॥ वेद्यतानखरमितान् दत्वा तेष्वव लोष्टकान् । मूलकमं लिखित्वादानुद्दिष्टं तदधोलिखेत् ॥ १४८ ॥ वितीयप घषकोषः। 'स्वधोऽधः पक्तिकोप के ग्वमेवमा लिखेत्,' घरया यमर्थः,-हितीयपङ्गिस्यकोष्ठानामधोऽधः स्थितेष तोयादिपशिस्थ- कोठेघु बधोऽधःक्रमे मा कोठमख्यया गुशितं (द्विगु गां, विमा, चतुगाम एवं क्रमेस) हितीयपतिस्थको लिखेत। तथाहि बितीयप दितीय- कोकारः २, अतएव तदधः कोशारः २४२ =४ ; हितोयपस्तृतीय- कोषाः, अतएव सदधः कोषाः ६x२ =१२. तदधः कोशाख ६-३-१८ : बितीयप ससुचकोर: २४, अतएव सदधः कोशः २४५ २-४८, तदधः कोशाच २४४३ = ७२, तदधः कोशाख २४ 8366; विसीयप पञ्चमकोशः १२०, बतएव सदधः कोष्ठाः १२०४२ =२४०, तदधः कोशाय १२०४३-३६०, तदधः कोशाच १२.x8-8er सदधः कोठाथि १२०४५ - ६० दितीयप घष्ठकोषा. बतएव सदधः कोशारः ७२०४२ =1880, तदधः कोशाच ७२०४३- २१६०, तदधः कोशाइख ७२० X8-२८८०, सदधः कोठाइच ७२०४ ५-३००, तदधः कोशाय ७२०४(१३२०इति सप्तपरिस्थानां सधा कोहानामा बिचासो फेयः । अयमेव मोहिवामातुः खड़मेरः कथितः । १४ । २०५ । १४६ । १७ । एवं सबमभिधाय उदिएपरिधानाधना. वेद्यताने । वेद्यो- विषयो यः तामः पिचरचतुःसरपरसरादिः, तनखरपरिमितान् लोटकान कर्कराम्, परधु कोरपेषु, क्षिपेत सापयेत् । बस्यायमभिमायः, यदि पतुःबरोनिचासितः, तदा पारिमारथ चतुषु कोडषु चतुरोडकान ·संगीतदर्पतम्। खराभूल क्रमस्याऽनयात् पूर्व भावनियः स्वरः । उहिष्टान्त्यस्तावतिये कोठे धोलोटकं क्षिपेत् ॥ १४ ॥ लोष्टचालनमन्यात् खात् त्यक्षा सब कमोभवेत् । समवेदन्तिमोऽन्येन सोऽपि त्वाम्य: प्रयतः ॥ १५॥ लोष्टकाम्याइसंयोगाइदिष्टस्य मितिर्भवेत् । संख्यया तया कप पृष्ठे नट नाचते ॥ १५१॥ यैरहनष्टसंस्था स्थमौलिकासमन्वितः । नस्तानस्वरस्थानं ते त्या तं खरं लिखेत् ॥ १५२ ॥ स्थापयेत्, यदि पञ्चवरो जिज्ञासितः, तदा परमोरकान स्थापन, सरपट. सरादिश्वपि । १४८ लोटचालनमार, खादिति।-मुलकमम्याक्यात खगत उदिए स्य चन्त्यः स्वरः, यावतिधः पूर्व गबने सति यावतसंख्या परमाइत्यर्थः, तबतिचे तावनमण्यापर बधः कोए, सोएकं कर्कर, क्षिपत सापयत्। इदं सोरचालनं, धन्यात धन्यबामारभ्येत्यर्षः, स्याता पर कोयचाने कृते, धन्य धमितं सां त्यका लयसंख्यकेन सोडीन इयर्थ:, कामो भवेत् । एवं सते, लोकान्त्यासंयोगात बोशनामस्थानां सर्वधामशाना मेघनेन, उद्दियस्य मितिः संख्या भवेत् । तत्र पिसाटलानजिज्ञासा पिकोठः सबमरः, चतुःसरकूटतामनिवासायां चतुःकोषः, यवं पा- पारादीपषकोशादिः सबमेवः कर्तव्यः । तपशरपरिमिता बबोशा मदातथाः । १४९ / ९५०।२५। नरचानमकियां संक्षेपेर प्रदर्भयत्रास येरिति-मौक्षिकापासबिता पावजिसितमौलासहितः, यः था, नवसंख्या स्यात, रेव पा मरतानमारामां स्वानं चावा. तं परं पिसत्। यावत संखकानिचोर- सानानि खरखानान्यपि सावत्रस्थकान्येब, पतच प्रविष्टि ककोडे गेरखापनेन पावहिकामिकचेन च महसंखा पूरबीया। पनन्तर ·संगीतदपंखम् । क्रमोऽवापि च कर्तव्योलम्बत्थागेन पूर्ववत् । तथैवाऽव लिखेलिष्टमेवं नष्टोत्तरं वदेत् ॥ १५३ ॥ तानखरमितोहविः परिगाम्यामिश्रणात् । एकखरारितानानां संख्या संजावते कटम् ॥ १५४ । रवि मटोहितप्रकरचम् । बष साधारणप्रकरणम् । साधारणं भवेहेधा स्वरजातिविशेषणात् ॥ १५५ ॥ शून्यस्थानादधे गवने यावतिथे कोष्ठ लोरस्तिष्ठति क्रमस्य अन्तिमखरात सावत्संख्यकः सो ज्ञातव्य इति भावः। यत्रापि पळवत, लब्धयान लब्धस्य सरस्य लोपेन, क्रमः कर्तव्यः । तानसरे मिताः सख्याताः, याः अधिपतयः, सहाः तास परिष स्थिताः, ये अत्याहाः, तेषां मिश्रणात सम्मेमानेन, एकसरादतानानां संख्या. कमान यथाकम, संजायते भवति । तथाहि पनियस्य पन्त्याइमिटपेन दिखरसंख्या १+१ =२ दो पत्रियस्य बन्यामित्र योन पिसरसंख्या १+१+8 =६ घट्, पहिचतुश्यस अन्यात्र- मित्रोम चतु सरसंख्या १+१+9+१८-२९ चतुर्थ पातिः, पतिपत्रकमः पक्यामिश्रोन पाखरसं या t+a+a+le+e६ = १२० विपात्यतरं का, परिघट्वस बन्यामित्रोन घट खरसं या +1+9+to+et+to- ७२० विंशत्युत्तराखि सप्तगतानि, सर्वासां पडोनाम बन्यामिन सप्त- सारख्या १+१+s+le+et+co.+8३२०८५.४० चत्वारिंपतराखि पावसामायिक विकारत सातसुधाकररखाकरादियन्येषु व्यः । १५२ । १५९।५। पूर्व साधारबमुलम्, अधुना तलहर तलेदांश निरूपयति. साधारण- मिति। सर-जातिविशेषात् परविशेषमात् जातिविशेषमाष, साधारण रेषा विविधं भवेत्। तर रसाधारम-जातिसाधारण्य मधे, साधार चतुर्वा चतुर्विध परिकीर्तितम् । ५।

·संगीतदनम्। खरसाधारणं तब चहा परिकीर्तितम् । काकल्यन्तरघड जैच मध्यमेन विशेषणात् ॥ १५६ ॥ साधारणं काकली हि भवेत् घड जनिषादयोः । अन्तरस्यापि गमयोरेवं साधारसं मतम् ॥१५॥ निषादो यदि जय श्रुतिमाद्या समाधयेत् । पषभवन्तिमा प्रोक षड़जसाधारणं तदा ॥ १५८॥ मध्यमस्थापि गपचोरेवं साधारणं मतम् । रागालापनसंयुक्त जातिसाधारणं विदुः ॥ १५ ॥ विसाधारणप्रकरणम् । .. खरसाधारशाम्य भेदचतुटयमाह, काफल्य त । -काषज्यन्तराख मध्यमेन विशेषगात स्वरसाधारणं चतुति घोषः। काकनीसाधारसम चन्तरसाधारसं घड़जसाधारसं मध्यमसाधारसम्वेति स्वरसाधार चतु. विधमित्य यः । ५६ तष काकच्याः साधारमत्वमा, साधारसमिति!-काकनीशियन. निगादयोः स्वर. साधारयं भवेत्। तथालि, काकनोम्बरः निवादस्य अतिब हजम्य च तिक्ष्य रहवा निषाद समानावयो भव- तोति का त्या निषादराजयोः साधारणमिति । अन्तरस्य साधारणत्य- मार, अन्तरति। अन्तरसापि म-मयोः गान्धार मध्यमयोः एवं पृबात- प्रकारं साधारणं मतम्। तथाहि बनारसरः मान्धारस्य अतिश्यं मध्यमस्य पति प्राप्तः मान्धारमध्यमकोनुच्यावसो भवतीति तब उभयोः साधा. रबत्वमिति । १५७. नसाधारणमार, निषाद इति ।-निधादो यदि प्रम्य पार्वा प्रथमां श्रुति तोवामित्यर्थः, समाश्येत सोयात. वमनु बरान्तिमा चतुर्ण श्रुति इन्दोरवीभिव्यर्थः, समावेदितिषः, वदा परमसाधार मोणम् । १५ ·संगीतदर्पनम्। पब स्थाबादिव। गानक्रियोचने वर्णः सचत निकापितः । स्थाप्यारोअवरोही च सवारीत्यथ लक्षणम् ॥ १६० ॥ खित्वा स्थित्वा प्रयोगः स्यादेकैकस्य खरस्य यः । स्थायी वर्ण. स विज्ञेयः परावन्वथनामको । एतत्सम्मिश्रणावर्ण: सञ्चारी परिकीर्तितः ॥ १६ ॥ - मध्यमसाधारयामाह, मध्यमस्येति ।-मध्यमस्यापि ग-पयोः गान्धारपञ्च- मयोः, गवं पूर्ववत साधारयां मतम्। गान्धारो हि यदा मध्यमस्य याद्यां श्रुति वञिकानाम्नी एकाति, पचमच मध्यमस्य अन्तिमा जुतं माज्जनी, एकाति, तदा गान्धारपञ्चमयोपभोगव मध्यमस्य कतिग्रमामध्यमस्य तदुभयसाधारमावमित्यर्थः। जातिसाधारण माह, रागेति। रागालापन- संघ जातिसाधारणं विदुः पद्धिता इति शेषः। रागाण्च शुद्धकैशक- मध्यमादयो जातिसाधारणमिति केचित. समानग्रामोदवासु एकांतरास जातिमु यत सभानं गानं तत् जातिसाधारणमित्यन्ये । १५६ । वर्ष लक्षांत दांव निवपयवाह, गानेति ।-गानक्रिया सराणामिति शेषः, वर्ष उहते। सरानां यथाविधि गानकरसमेव वर्म इयर्थः । सब चतुर्दा चतुर्विधा, निरूपितः निर्गत पहिले रितिशेमः। किंमत चतु- विधवमित्याह, स्थायीति। स्थायी, पारोहो, बबरोही, सारी चेति बचतुधिः । १.१०। ता स्थाविव क्षयति, स्थित्वेत। एकस्यैव लाख घडजादेः यः खित्वा सिवा सायं खायं विलम्ब विलम्ब्येत्यर्थः, प्रयोगः उचारवं, स स्थायी बोविजेयः। बस स्थायी बर्यो यथा,-सस स स, इति : मध्यमस्य यथा-ममम म, ति एबमन्येषामपि। पगै पारोडवरोहिगे बौं, मभिधेयम् धनगतम बब सापकमियः, नाम याख्या योलावन्यर्थ- मामको समामानुरूपमेव तमोरक्षमित्यर्थः। सरागमारोशे या सः पारोपी, बराबामबरोषो यसः अवरोही वर्ष रवि भावः। सत्- .. ..

·संगीतरपेयम्। यवोपवियते रागः खरः खायीस करो। [रतिसावादिषम्। पर पहादिः। गीतादौ स्थापितो यस्तु सप्रखर उद्यते । न्यासस्वरस्तु विषयो यस्तु गीतसमापकः । बहुलत्वं प्रयोगेषु सचांशखर उच्यते ॥ ११३ विशिष्ट वर्णमन्दर्भमलद्वार प्रचक्षते । एकैकखां मनायां विषष्टियरिता बुधः ॥ १४ ॥ सम्मिश्रमात् एतेषां स्थाय्यारोचबरोहियानां परस्परपक्षणसतारादिव्या, सवारी वर्ष: परिकीर्तितः । १६९। पक्षातरे स्थायिलक्षामा, यति।-या सरे रामः उपविक्षते खयमेव सित्वा विश्राम्यति स स्थायी खरः कयते । यदु-रागोपवेधन या स स्मायो खर उद्यते । इति । १२ । यहन्यासांशानां खरामा सक्षखान्यात, गीतादाविति ।-यत परः गोतादौ गोतस्य पारम्भ स्थापितः प्रमशः, सयापार उच्यते । यस बरः गीतसमापकः गोसस जान्धारने तितीत्यर्थः, सन्यासमरो वियः। प्रयोगेषु जातिरागादियव हारेप बहुलवं बाइल, सः प्रयोगगडत्यप- इन्यः, बंशमर उच्यते, प्रयोरबाडल्यमेव प्रधानमंशक्षमितिभावः ॥१॥ पसाारसामान्यचक्षणमाह, विप्रियमिति । विशिष्ट विद्यमावत सन्दर्भ सायादिवर्षसम दयम् पलवार प्रचक्षते कथयन्ति, पखिताः इतिषेधः। वर्षषियमबहार वि रोपः। यथाति कटकवा- दयो नरामरोरेषु चोभाविशेषमुत् पादयतोऽलवारा इन्ते, वधा सामारोजरोहिसवारियरंपसीतारेषु विविधमुपोवना ·संगीतदर्पसम । अचानकारप्रसारः। सरि सरि ग, रिग रिण म, गम गम प, मप मप ध, पध पध नि, धनि धनि स । इति प्रथमः। सस रिरि गग मम पप धध निनि सस । इति द्वितीयः । अब जातिवाचवानि। ग्रहांगतारमन्द्रायासापन्यासको तथा। पपि संन्यासविन्यासोबत्वं चाल्पता ततः ॥ १५ ॥ एतान्यन्तरमार्गेण सह लक्ष्माणि जातिषु । पाइपौडविते कापौत्वेवमासयोरथ ॥ १५॥ - . प्रसन्माद्यादयोऽसबारा इत्युचते। एके कस्यां मनायां निघटिरसदाराः बुधः पखितवदिताः कथिताः ।१८। पयोदश जातियवान्यार, यहांशति ।-जाति पयोदश समाथि नक्षवानियाऊ, तानि यथा;-(१) याः, (२) बशः, (२) तारः, (७) मन्त्रा, (1) न्यासः, (() चपन्यासः, (७) संन्यासः, (३) विन्यासः, (६) बहुत्व, (१०) पल्पता, (११) अन्तरमार्गः, (१२) वाहवं, (११) चौवित- मेति । १५ । ११ (१३) निधिरारा बबारादिकमेषबधा ;- 1. (क) १५। शाक्तिः (सं) ३। बर्षि: () पोक्तिः (6) चितः (चां) १५ | कमरेपित: (खा) बाचितः (4) 101 विवर्षः (5) जीतः (था) १८ मिळ: (क) १४॥ पारितः () १०। मियूजितः (सं) १। परिण: () ·संजीवरम्। पतिम्बः स्वः खराः षड़वर्षभगाबारमधमाः । पक्षमोधेवतचापि निषाद रति सप्त ते ५०॥ अविभ्यः पूर्वांगायः, बराः स्युभवेयुः जायन्त गयर्थः, श्रुतिभ्य इति पाया मनिकत्त: प्रतिरिव्यनेम चुतीनां पर पति कारणावं प्रतीयते । पसराः बाजा, ऋषभः, माधार, मध्यमा, पथमा, धैवता, निबादर २१॥ मनवादिः (सा) २७ माघनतः (ख) २५ । प्रहमानतः (खा) २६। प्रसादः (खा) १७। प्रसादः (६) २८। प्रसारः (स्था) प्रसारः (सं) १.। मे (5) 1७1ोगः (5) | सन्धिमादनः (का) | सन्धिमचादनः ५.1 वितमहत्तः ५१ शितः (बा) मन्द्रादिः (5) शार: (सं) पचिमहरः (5) १८। बिनुः (बर्मा) १५। पितुः प्रपिता महाराः। ५७। पावकः (1) ५८। उपयोगः (6) ५८। शक्तिः (१) मन्दनारमामः () । मिती: (ब) RI विलीः (4) रित: (0 (सा) शिक्षिता पहारा:लाविताः । (बा) निजिता पगाराबारोमिताः । (4) चिशिनापगापारोमिताः । () चिकिताबाराममारिसमाः । रोतिषियहादरलाराजरामरोशावादारोतिविनाः- ·संगीतदनम्। तेषां संचा:सरि ग म प ध नीत्वपरा मताः । मयूरचातकशागः कौधकोकिल राः । गजव सप्त षड़जादीन खरानुच्चारयन्त्यमी ॥ १६५ षड्ज वरति मयरः पुनः खरबषभं चातकोबूते । गाचाराबंशगो निगदति च मध्यमं कौः ॥ १७ ॥ इति सप्त। तेषां खरायां अपराः संज्ञाः व्यवहारा संक्षिप्तनामान्तरा- बीत्यर्थः, यथायाम स, रि, ग, म, प, ध, नि, इति । तथापि, स इति षड़ज- वाचका, रिइति ऋषभवाचकः, गइति गान्धारवाचकः, म इति मध्यम- बाचका, य इति पञ्चमवाचकः, ध इति धैवतवाचकः, नि इति निषाद- बाचकः ।१६७।१९ पथ खराखामसाधारणानुचारयिभेदानाह मयूरइति ।-मयूरः, चातका पक्षिविशेषः, छागः, कोचो वविशेषः, कोकिला, दुईरोभेकः, गजब चमी सप्त यथाक्रम बजादीन खरान् उच्चारयन्ति । तथाहि, मयरः घडज बदति, चातकः ऋषभं सर व्रते, शगो गान्धाराख्यौं वरं वदति, कोलो- मध्यमं निगदति । बञ्चिता शोभना वाक सरो यस्य यसौ कलकण्ठ इला चः, पिका कोकिला, पञ्चमं स्वर गदति, तथा उद्तो मदो यस्यासो भदः नववर्षासलिलसेकपुलकित इत्यर्थः, दुईरो भेको धैवतं स्वर रटति वदति, तथा एबिसमाहतं पाशताडितं मस्तकं यस्य सः तादृशः कुन्जरोहली, नासिकया नासारखश, अन्तिमं खरं निषाद, गदति, मूद्धि पर शाघात- काचे करी निघाखरमुदोरयतीत्यर्थः । नारदमते यथा ;-धड़ सैवि मयूरो रि गावोनईन्ति चभम्। बजा विरौति गान्धार' कोचोनदति मध्यमम् । पुष्पसाधारयेकाले वोकिलो रौति पञ्चमम्। अश्वच वेवत रीति निषाद रौति शुभरः । वरण निक्तियथा सङ्गीतसमयसारे;-नासा करण्ठ- उरक्षार्जिा दन्तालथैव च । धन्यः संजायते यस्मात् तस्मात् घडला इति सवःनाभः समुदितोबायः कण्डशीर्वसमाहतः। ऋषभस्येव मादं यत् वक्षा- हरभरेरितः। भाभः समुदिलोवायुः कण्णशीर्षसमाहतः। गन्धर्व सखातुः ·संजीवदयम्। te गरति पश्ममश्रितवाक् पिको रठति वनसबदार नपिसमाहतमसकाचारोगतिनासिकया सरमन्तिमम् ॥१०॥ [रतिरमारमा रतिबोरशीपरतापवारदामोदरविरपिपीनदर्ष प्रथमःशराथाबः। सात् गान्धारतेन कष्यते। वायुः समुस्यितोमा दयेच समानतः । मध्यबानोद्भवत्वाच मध्यमस्तेन कोक्तितः। बावः समुत्थितो नाभेरोड- कण्ठशिरोपदः । पचवानसमुखता परमसेन समातः। मामे समुत्थितो. वायुः कण्डताशिरोदि। तत्तत्याने तो यहातमोऽसोबतो मतः । नाभः समुस्थितो वायुः कण्डतानुभिरोक्तः । निषोदन्ति पराः सर्वे निधादन कमाने इति। सरावामतपत्तियेचा पायच्या :-अम्बेदात धडधभी यमुधोमध्यधैवतो । सामवेदात्ममुहतो तथा मान्बारयचमी । पथबगेनिधास सरजन्म समीरितम्। इति । ..

·रामाध्यायः। बोधनिविशेषख सरवर्गविभूषितः । रखको बनविताना स रागः कषितो बुधः। रामाचागुकारिवाड्रागामिनि कम्यते। [रतिरागारम्। भाषासायाचिता बेन भाषा तेन हेतुना ।। [रतिभाषाङ्कम् करोतमा हुन किया तेन हेतुना। [रति शिवारम् । परोपापम् । किषियानुकारिवाइपासमिति कष्यते ॥३॥ [रखपारम्। कारहारणा त कथिता तारखानेषु पौवता । गमकर्षिविधैर्युका कौयसेन विभूषिता ॥ ४ ॥ [रतिकारहारा बराः बादिरूपाः, सर्वाः स्वाय्यादिरूपाः, तैविभूषितोऽला तः । नचित्तानो रमका सकाशोकमनःस परमानन्दसन्दोरपदः । रमना. देवास रागचपदेशभागि, तथा चोतम्, सेतु चेतांसि रख्यते जग- तिनयर्तिमाम् । तेरामा इति कश्चन्ने मुनिभिर्भरतादिभिः। पपरण गधा-यख अवयमावरव्यो सकताः प्रजाः। सानुरानाडेतोखन राम रति वृतः । इति । रणधावोपन प्रत्ययेन नियमोऽयं रामजन्दः।।

·पहावाबगा: मोबाचीवर सब पहराम नाब पालोजबिमादाय भवति । बावाबगवं भामाबचावाबनवेन रमित भवति । सौरान नाम शाशवांबस पवित्र भवति। अनि कधिनायो विधितर।' बौदवः पविमोनसपपिपाया। सम्पूर्णः सप्तभिब एवं रागनिया मतः।।। बीरागनहीबालो भाषमध्यममारपी। रमहंसर कोहासः प्रभवो भैरखो धनिः। ॥ मेषरागः सोमरागकामोरी चाबपक्षमः। खाता कन्दर्पदेशाखौ कमान्तर शिकः । नहनारायचेति रागा विपतिरीरिताः ।। गमः :सरस्य कम्पभेदः। सारख कम्योगमकः सोचिजमुखाः भेदाः पञ्चदवास्य कधिताधिरिपादयः। इति ममकर राख ततमकर बये।। * नेपाचरेशीयमुलके तु अबराम नाम अराचायाचमुखवेग रविलम्। सहीबरामत नाम शासोनियमावकिरतुत्वम् । इति पाठान्तरं दृसते। कहिनापशु सोवणाकरस्य टीकाहनामबम- सदैव लिखितमा समुहतम् । चमते तु सम्पमापौरपदात राममा पैविधमनारोमोनासातवान् । पौषशब्दस्य धुतपत्तिय था:-जा मार वाप्ति प्रति यखिन्, इति उस चोम तब भूतेनु परमम्, वेग पर बहाः मवीयो। चौबी संखा परखा हवा, विषने या दलित सांस कोशाखा रवि पाठातरम्।।

·संगोतदर्पणम्। अब रामाणसवं दर्शयति । शिवशक्तिसमायोगादरागाणां सम्भवो भवेत् । पश्चास्यात् पञ्च रागाः स्युः षष्ठस्तु गिरिजामुखात् ॥८॥ सद्योववात्तु श्रीरागो वामदेवाद वसन्तकः । अघोरा भैरवोऽभूत् तत्पुरुषात् पञ्चमोऽभवत् ॥ १० ॥ ईशानाख्यान्मेघरागो नाश्यारम्भे शिवारभूत् । गिरिजाया मुखालाखे नट्टनारायणोऽभवत् ॥ ११ ॥ पार्श्वस्य वाच । के रागाः काश्च रागिण्यः का वेला फतवच्च के। किं रूपं कथमुहारो वद देव प्रसादतः ॥१२॥ रेचर उवाच। श्रीरागोऽथ वसन्तञ्च भैरवः पक्षमतथा । मेषरागो शहबाट पड़ेते पुरुषायाः ॥ १३ ॥ [रति षट पुरुषरागाः। अथ रागिण्यः। मालश्री विवणी गौरी केदारी मधमाधवी । ततः पाहाडिका या श्रीरागस्य वराहनाः ॥१४॥ शिवोमहादेवः, शक्तिः पावतो, तयोः समायोगात् । थप शिवशक्रयाः समयोगादिति कचित्पाठः ।। सद्योवतः, बामदेवः, अधोरः, तत्प रुषः, ईशानचेति शिवस्य पन्च मूर्ति- भेदाः। लाखे नारीवत्ये, यदुनं नारदसंहितायाम,-पुंनत्यं ताथवं प्राडा खौदत्यं जास्यमुरते । इति । १ ।११। वेला गामसमयः। तबोरागविशेषोपयोगियौनवर्षादिकायाः । सपं मूर्तिः। उडारो निर्माणपकारः सरवयवयवसंखानमितियायत । प्रसादतः पया। देव इति महासम्बोधनम् । १२ ।

·संसोबरनम्। देवी देवगिरी पराठी नोडिका नया। ससितापायपिन्दोजी पन्तलपरास्नाः५. भैरवी गुजरी रामविरी गुपकिरी तबा। वाशाली बनी भैरपपरामाः ॥१५॥ विभाषा पाव भगाली कर्णाटी परसिका। मालदी पठमा सताः पक्षमानाः।१०। महारी सौरटी चैव सावरी कौशिकी तमा। गाधारीरहमारा मेषरागस योषितः ॥१८॥ कामोदी कलाबी पाभिरी पटिका नया। सारणी नानीरा महनाराबगाना: ८. [रतिबमिबहानिया मधुमाधवी र पाखा भूपाली भैरवी नवा । देखापलीच महारीपहारी सोमरी।। धनात्रीमालवचीच मेषराग पसमः। रेपकारी भैरवर सरिता च वसन्तकः । रते रागाः प्रमीयन्ते प्रातरारबनित्वयः ।। पराटीयवराटी, तोषिकेत्यष टोषिका, रति पाठातरम् ।। भैरपी मुरी बरेवा गुकिरी वचा,श्यपि चित् पाठः । विभाषेव्या विभाषः, बरसियन पासिका, माबोबा माची माचीत मागतराहिमचे। पचमाजमाः पन्चममय भार्थाः। बहारीव्यावहाबीरविचित् पाठः ॥२०॥ मावरारभार यावदिया।

·संगीतपंचम्। सुर्वरी पौधिकचैव सावेरी पटमधरी। रेषा गुणकिरी चैव भैरवी रामकिर्यपि । सौराठीच तथा गेया प्रथमप्रहरोत्तरम् ॥ २२ ॥ वैराठी तोडिका चैव कामोदी च कुड़ायिका । गान्धारी नागधन्दी च तथा देवी विशेषतः । शराभरणो गेयो दितीयप्रहरात् परम् ॥ २३ ॥ श्रीरागो मालवाखच गौरी निवसंजिका। नहकल्याएकाच सारखनडको तथा ॥ २४ ॥ सर्थ नाठाच केदारी कर्णाल्याभीरिका तथा । वरहंसी पहादी च वतीयमहरात् परम् । पहरावावधि या एते रागाः सुखप्रदाः ॥२५॥ यथोक्तकाल एवेते गेयाः पूर्व विधानतः । राजाच्या सदा गेया न त कालं विचारयेत् ॥ २॥ [रति रामदेणा। मुखकिरी, रामकिरी, सौराटी, इत्यत्र यथाक्रमं गुबकरी, रामकरी सौरटी, इति पाठानराव हसत। प्रथममहरोतरं दितीयमहराबधी- व्यर्थः । २१। गौरोत्यष मोतीति चित् पुलकेपाठः।१७। पांचीत्या पटासी इति पागनारम। बहरापावधि समदाः इत्यनेन परापात्परमेयो एपकवाभावात् गानं म कवमिति भूषितम् । २५। बोकारे-लिन समये यस रागस्य गानं पूर्व और सिमेव चमचे। पूर्व विधानतः पूर्वी पाचावां मारपभरतादीगो विधानतः अनुशासनात् । रामाश्या, पादेशेन तु वदा काचाकाचविचारमहादेव मेयार, रामेकाया निपशवादितिभावः। तथाचोक,-समयोप माने वर्षमानकर गम्। बेबीबच्चे पपाशायां मोम दोबदम् ।

·संगीतपंचम्। ..... चौरागो रागिरीमा शिथिरे गीयते पुः । वसन्तः समक्षाबस्तु वसन्ततौ प्रगीयते ।। भैरवः समहायस्तु पती मीनप्रगीयते । पश्चमस्तु तथा गेयो रागिणा साधार।। मेषरागो रागिणीभिर्युको वर्षास गीयते । नहनारायणो रागो रागिणा साहेमके ।। यथेच्या वा गातव्याः सर्व हवादाः ॥ १० ॥ [रति रागा बर्षियः । रतिरोधरणतम् । भैरवः कौशिकव हिन्दोलो दीपकराया। श्रीरागो मेघरामच पड़ते पुरषायाः ॥३१॥ मधमादिभैरवीरपालीच बराठिका। सबबीच पुनःया भैरवस बरामनाः ॥५॥ तोड़ी पाबावती गौरी एपकी कामा नया। रागियो रागरानस कौधिकस पराजमा: १५ शिशिर पौषमायोरियः। सहायकोबरामिनीवधिसः पसारिद्यपि पाठाकारम् ।। यी परिणीयते इति चित्पाव। भारभावाभिमयो।१८। मोमिने कार्तिकायहायबमोरियर्थः।१८। योति। यदाहिमचरवरूपे अमृताधारे समविवश बोषमा मोनेका मायने नदा यसपाली यः कचित्रामो मोबमानोरम्या- मावतीतिभावः। पुरषाभ्या इयत्र पुरवाः यता रवि पाठातरम्।।। बाजाचीत्या याची या इत्यचर मेया रब्यपि पाठभेदः ।। गोडोप टोरोलाबावतीच्या सभापती सभापती वि एकान्त हशते। ५ ·संजीवदयम्। वेशावली रामकिरी देवासा पठमभरी। अनिता पिता एनापिन्दोलस परानाः ॥ २४ ॥ केदारी कामड़ा देशी कामोदी नाटिका पुनः । दीपकस प्रियाः पखाता रागविधारदैः ॥ २५ ॥ बासन्ती मालवी चैव मालबीच धनामिका । पायावरी चवियाः ौरागख बरानाः ॥ २६ ॥ महारी देशकारीच भूपाली गुर्जरी तथा । ठा च पश्मी भावों मेषरागख योषितः ॥३०॥ [रति जनमनाते रामरागिण्यः । अब समागमतम् । भैरवः पञ्चमो नाठो महारो गौड़मालवः । देशावरति घड़ागाः मोचते लोकषिताः ॥ ३८॥ वाशालीयं एरकिरी मध्यमादिर्वसम्मकः । धनाबीचति पते रागा भैरवसंत्रयाः ॥२५॥ समिता गुजरी देशी बराड़ी रामसत्तथा । मता रागारागाः पञ्चते पञ्चमात्रयाः । ४.. रामकिरीत्या रामकरी पठमबरोबच , मटमरीति संचित पति। कामाश्यप कामरा कामोदरीत्वकामोटी इति पाठान्तरम् । मुरीयन मुज्जरी या इत्यत्र टाः इत्यपि पाठभेदः ।। गुरकिरीत्वा गुबकरी धनारिखप - धानीवि पाठभेदो समाते ।। पराजीव पराठीति पागन्तरम्। । ।

·संगीवदयम्। महनारायणः पूर्व गावाः साबगलया। नसः केदारकर्याटौ पञ्चते नाठसंचयाः ।। मेषमहारिका मालकोषिक: पठमारी। पायावरीति विया रागा महारसंत्रयाः ॥ ४॥ हिन्दोलभिवणाबारी गौरीच पठसिका। पते रागनामानो गौड़माश्चित्य संखिताः । ४३ ॥ भूपाली च कड़ायी च कामोदी नाटिका तथा । वेलावलीति विया रागा देणाखसंश्रयाः । ४४ ॥ [रति रामाननम् । न तालानां न रागावामन्तः कुवापि विद्यते। इदानी रागरागिसोरदाहरबसुचते ॥ ५ ॥ बष भैरवः धैवतांशग्रन्यासो रिपहीनावमागतः । भैरवः सत वियो धैवतादिकपूनः । विततो धैवतो या मौड़यः परिकीर्तितः ॥४ पते माटसंश्रयाः स्यन पञ्चैव नाटश्रिताः इति चित् पठति या सरोऽशः स एव यह रति नियमात तिन् शाम यस्य पर शव यशवमपि वस्तयम्। रिपोलमामतः एषभपवमानः इत्यर्थः। रिपहीनोऽयमातम इति चित्पाठः। घोषवः पभिः पर- गौवः । सम्पूर्गेऽयं राम इति सोतनारायबखोमेश्वरयोमेवम् । काम- मार्जियोऽयमिति बमोनियंबकार, यदु-भिवामयनुत्तो- भैरसोऽपि निया' इति। रब बारिराम बब्बर भैरवरामयम वि चित्याठा ·- समीसदपंचम्। गडावर पषिकसानिलमिनेवः अपविभूषितवर्गबत्तिवासाः। भासनियूबकर बरसलधारी समाबरो बयति भैरव भादिरागः । ध नि स ग मध। [रतिभैरपरामः। मणमादिच रागास प्रहांपन्यासमध्यमा। सासरत गातव्या मधमादिकरना । सम्पूर्ण कविता नब रिवहीना पचिन्नता ॥ ४ ॥ पत्ता सहा परिरस्य कामं सबिताखा कमलायताही। सर्वचषः कामलिनदेशा सा मधमादिः कविता सुनीन्द्रः। उदाहरणम्। म प ध नि सरि गम। अथवा म प निसन म । [रवि मधमादिः। पाती। सम्पूर्ण भैरवी या पक्षांयचासमध्धमा । चौबीरीपनामा मधमग्रामचारिणी। विषाभैरववत् खगा विपक्षयः । ४८ ॥

·संजीवपंचम्।
साटिकरचितपीठे रवाना
विकचकमवपरबती महेयर।
कररतवनवाया पीतवर्णवताची
सकषिभिरिवरमा भैरवी भैरणनी।
म पनि
रिगमा
पक्षा धनि
ध।
[रविरती।
पासाली पौड़वा बा महांधवासबलभा ।
रिधीमा विवापना प्रथमा मता।
पूर्ण वा मनमोपेता कहिनायेने भाषिता ।।
कहानिषेधित करतबराबताची
भासचिवपरिमरिहतवामाना।
भगोदना निषियवटाकलापा
वाजानिकोबाभिहिता रणकंवा
पथवा म प ध निरिगम।
[रतिपासावी।
बाहो पौषमा या हव्या पानाचा वादोष रवि पित्याठा।
पचमा मुमा बामग्राममा पाषा भूमा उत्तरमना। भाविका
प्रयोषा। बोमेश्वर-नाराय-बचाकर-सिंचन पाचना मवे सम्पूर्ण।
कला कटिबन्या कातीवा। करबा पुष्पपापम् ।।

·८० संगीतदपंगम्। बध पराटी। षड्जग्रहांधकन्यासा वराटी कथिता बुधैः । प्रथमा मूर्चना यस्याः सम्पूर्ण कीर्तिवहिनी ॥ ५० ॥ ध्यानम् । विनोदयन्ती दयितं सुकेधी सुकाणा चामरचालनेन । कर्णे रवाना सुरक्षयम् पराजेयं कथिता वराठी। उदाहरणम् । सरि ग म प ध नि स । [रतिवराटी। अथ चवी। षड्जग्रहांशकन्यासा पूर्ण संबविका मता। भूबनोत्तरमन्द्राया कैचित् पाइविका मता। रिहीना तु भवेषित्वं रसे वीरे प्रयुज्यते ॥५१॥ । मथमा मूर्छना उत्तरमन्द्रा। दयितं प्रिय भैरवमित्यर्थः। बिनोदयन्ती चानन्दयन्ती। कामः कराभरबभेदः। सरखपुष्प पारिजातकुल- मम्। ५० धाविका इत्या घडजधया इति पाठान्तरम्। सकौतसारे इयं ग्रहांशयासपचमेति कधिता, यदुवं-सम्पूर्ण सैन्धवी शेया महामन्यास- पवमा । मध्यामात् पर्वखो गया हारेकरऽपि च । इति । ऋषभपषम- वर्जिना पौडवेयमिति केबाविभवम्। बमुजीब मुष्पविशेषः बाधुचीति भाषा। ५९।

·संजीकरणम्। । बिसपाथि:चिवमामिला शाबरा पारितबीना। प्रहकोषा एसबीररावा सा नवी भैरवरागिनीवर। सरि ग म प ध नि । पयवा स ग म प ध निस। [रबिरी। [नि पारितोय । घरजग्रहांशकण्यासः पूर्गे मालवकौशिकः । मुना प्रथमा या काकस्सीखरमखिता ॥ ५५॥ पारखवणे धुतरावधि: वीरः सुवीरेषु सतवीर्यः। गौरैध तो रिकपाखमाता- माली मतो मालबकौधिकोयम्। प ध नि सा नि प गरि । [रतिपादित परिभकोयपुततुसन्धः कौनिको मतः' इति पाठ। बाकली. बरसन्नता इति पागन्तरम्। स्वस्पीच बच आवमचारा रवि पाठः रिग रिपन कपासमाचारोठिसम्प, मन्त्राचा विपने बानी।।

·२ संगीतदर्पबम् । बच तोड़ी। मध्यमांचाहन्यासा सौधौरी मर्चना मता। सम्पर्ण कथिता नजीतोड़ी श्रीकौशिके मता। महान्यासषड़जाच.केचिदेनां प्रचक्षते ॥५३॥ ध्यानम् । तुषारकुन्दोचलदेहयष्टिः काझीरकर्पूरविलिप्तदेहा। विनोदयन्ती हरिणं वनान्त वीणाधरा रानति तोडिकेयम् ॥ उदाहरणम् । म प ध नि स रि ग बाधा। स रि ग प ध नि स। [रति तोड़ी। बसायावती। धैवतांशनहन्यासा षाड़वा त्यतपक्षमा । पायावती च विया मुना पौरवी मता ॥ ५४ ॥ सोबोरो नाम मध्यमग्रामस्य प्रधमा मूचना । तोडी श्रीकौशियमका इयत्र तो औशिक मता' 'सोपी लो वैशिक मला' तोरी कौशिकसुन्दरी' इत्यादिपाठभेदा दृश्यो। केचिदेनामिया चिदन' यहांन्यासवरजामिया 'ग्रहशन्यासबाजप' इत्यपि पाठान्तरमाला कामोरे कुछ मेन कप रेख च विनिमः चर्षितः देहो यस्याः सा। हरि मग, बिनोदयन्ती बोबावादनेम सम्बोहयतो । ५५ । व्यापक्षमा परमहरर्जिता पतरस पारवा वाभिः सौगाता। पोरगी माम मध्यमयामे घडी मूर्चना। खाबापतीत्यत्र खमावतीत्यपि भवति । सोमेश्वरमते सामावती सम्पूर्ग, यदु-'खान्यावतो तु सम्पूर्ण हमारे निधि गौयते । इति । सौन्दर्येव रूपैड, सावरणेन च, मुनापनेतु मायामाकरणमिवान्तरा। प्रतिभाति यदोन महापमिति कृतम् ।

·सीतदनम्। COOCH PEHAR 15 HARIP खाबापती स्थात् सुखदा रसन्ना सौन्दर्यलावस्मविभूषिताङ्गी । गानप्रिया कोकिलमातल्या प्रियम्बदा कौशिकरागिणीयम् । उदाहरणम्। नि स रि ग BEHAR सच गौरी। ग्रहांशन्यासषड़जा स्याद्रिपषज्या मुखपदा । मुईना प्रथमा या गौरी सर्वानसन्दरी ॥ ५५ ॥ ध्यानम् । निवेद्ययन्ती श्रवणे वतंसम् पामारं कोकिलनादरम्यम् । स्थामा मधुस्खन्दिससूनाश गौरीयमुना किल कोहसेन । रत्युक्लच कोन कान्तिविशेधेश विभूषित पा यस्याः मा। प्रियम्बदा मधुरभाषियो। ५। रिपबा स्वभपषमहीना। मारायवमते केवपतमाहीमवादियं बापवा। कहिनावादीमा मते तुझ्यं सम्पई। मधमा ममा काम. यामस्य उत्तरमन्त्रा। बजे कर्वे, अवतंसं कर्षभूषवम् । कोनो नाम सीतशासकारः सनामयातः पथितः, यदुवं पाकर, सदाशिका शियो बमा भरतः कम्पो मुनिः। मनः पार्थिमो दुर्मा भति भाईकोरगी। इति। किस कोन प्रत्यक्ष पतितान' इति चित् पठन्ति चियम् । नेपालदेशीयपुरोतु म म पनि 'समति मोरोनिविकारो चिसितोऽसि ।

·बजोबदया। [रतिगौरी। बचपचिरी। रिवहीना गुरुकिरी पौड़वा परिकीर्तिता। नियामा त नित्या सा कैचित् घनाचया मता । रखनीमूनाचा मालवात्रविधी तमा ॥५॥ पोकाभिभूतनयनारदीवधिः नबानना धरविधूसरगावयति। पासक्तचारकवरी प्रियदूरहता संगीर्तिता गुणकिरी करणोत्सयासी । ग म प नि । पनि स। [रति अपविरी। पिरोना भवनिता। बजाश्रयस्यच बाजपयति चित् पाठा। महामते इयं सपा, बदु:-'पूर्वानुबकिरीशमा मना मवसन्नता। विधानमन्त्री, मीतसिद्धान्तभावरेऽपि रखदुतम् । मिया साइबर निधावा इति पाठातरम्। माचवायियीत्या भैरवायबीति खि बदति। कारोवाडीबा परवाहविरिति धित पाता

·वैवतांशावाला चूर्गमा मता।
बतीवनोत्पचा जारसमलिता ।।
पपोषिताती रनिमहिनापी
कटामिनी सात् परमा विचिवा
दानेन हसा कमा बगोत्रा।
ध नि सरि,
म घ घा
[रतिपक्षमाभितो पाचवीषिकः।
हिन्दोखको रिधत्वतः समबो मस्तिो बुधः ।
पुर्वमा मचा मालवः कापणीनः ।।
नितबिनीमन्दसारपिता
कोवारसायमादधानः।
पर्वः कपोतद्युमिकामा
पिन्दोबरानः कबितो सुनी।
.
सपोषिवाहीबन 'सोभिवाशी' इति, परमा विधिन बन
परमावति'विपामन्तरम् ।.
मनातरियोपराभवमसि ।।

·संगीतपंचम्। म ] [रति शिन्होला। धैवतांचजन्याता पूर्ण वेशावली मता। पौरदीपनाया रसे वीर प्रयुज्यते । ५८॥ सातदोषां रयिते च दावा वितवती भूषणमाकेषु । सुजः सरन्ती सरमिष्टदेवम् बेलायती नीलसरोजकान्तिः ॥ उदाहरणम् । ध नि स रि ग म प ध । [रनिवेशावली। सष रामविरी। घरजग्रहांधकन्यासा पूर्ण रामकिरी मता। मईना प्रथमा या करणे सा प्रबुज्यते । रिपत्यकाऽथवा मोका कैचित् पक्षमवर्जिता । निश्धिा सा ससहिष्टा सम्पूर्ण पाड़वौड़वा ॥१०॥ पौरखी नाम मध्यमग्रामक घडी मूना, ताखरूपं यथा,- निस रिगमप या इत्यत्र यस्याः इति पाठान्तरम् । मयुज्यते पर प्रगीयते तिचित्पाठ। सावदीक्षा दयिते बदसोरति पाठान्तरम् ।। पथमा मूना पर बरयामस्य उत्तरमन्ना। प्रयुज्यते बन प्रमो- यो पति पाठान्तरम्। रिचव्याला तुषित केचित पचमर्षिता। *बन्बनीपातीपाठः काचितः।

·संजीवदयम्। ० रेमप्रभा मारमा नौनिचोबरती। का समीपे कमनीवकहा मानोगता रामकिरीमनेवा। स रि ग म प ध नि सा (सम्पूर्ग) ग म स। (घोषणा) रि ग म ध नि स । (बाबा) [रतिरामविरी। देशाखा पाडवा या गबयेप विभूषिता । अषभेष वियुका सा शाई देवेन कीर्तिता मईना हरिणामा सम्पूर्ण केचिदूचिरे ॥ ११ ॥ पारवा चौड़या मोला सम्पूर्णचनिधा मता। इति पाठान्तरम्। सोमे- भरतरामविबोधे सहीवनारायरे . सम्पर्श । भासराव दीप्तिमन्ति भूषवानि यस्याः सा योगा। नौधो वसनम्। रामकिरी पप रामकरी इति पठक्ति केचित्। उदीचात सरि मनिस पवास रिममप निसरदारसमाजः।। वियुका सा इयत्र विज्ञाऽसौ इति पाठापारम्। शादेव बहीव- रखाकरस्य रचयिता। परिगया नाम मध्यमग्रामस्य दिलोया मना। पौर रहे अनिवाबजीता, रोमहवः पुरकःयया था, बीररसानुराणियो- त्ययः, शिरोधरायां दयितयौवायां, प. विनासबाशः यया सा, कात.

·संगीतदर्पबम्। वीरे रसे व्यश्चिनरोमहवी शिरोधरावषिलासवाडः। प्रांशुः प्रचण्डा किल चन्द्ररागा देशाखसंचा कथिता सुनीन्द्रः। उदाहरणम् । म नि स ग प प ध नि स रि ग। [रति देवासा बच पठमारी। पक्षमाशनहन्यासा सम्पूर्ण पठमधरी। उषका ईनाया रसिकानां सुखप्रदा ॥ १२ ॥ धानम् । वियोगिनी कान्तविपीर्णगाना मजं वहन्ती वपुषा च पुका। पाखासमाना प्रियया च सखा विधूसरानी पठमपरीयन् । उदाहरणम् । प ध नि स रि ग म प । [रति पठमारी। कण्टासमता इत्यर्थः। पत्रस्य राम व रागे यस्याः, प्रशिकर- गौरकाजिरित्यः। प्रभुबनता।। सम्पूर्ग परवि पाठातरम् । अबका नाम मधम- यामक नामी मूगा। काचं मनोरम विजी मियविराबर मार्ग विशाबा।।

·संमोवदरम्।
रिपवन्या चलिता पौडवा सनया मता।
पना पहमया खात् सम्पूर्ण फेचिचिरे।
धैवतमयसंयना दितीया ललिता मता ॥ १२॥ .
प्रोताहसप्तकदमाख्यधारी
सबा गौरोबदलायतामः ।
विनिशमन देववशात् प्रभाते
यखाः पतिःसा ललिता प्रदिया।
ध नि स।
स रि
नि
ध नि सा (इति पचमा)
ध। (दति रितीया)
[रति रक्षिता।
इति पानास्तिोfr
मोतपुर विकसितं मापदंशतिम ति स्थान पुष्पम् । परधान
चतुर्षपाद विधासवेशे पिता मंदिरः' इति चिदाजा, वविय'
रामभा वा परिवायाः पुननिर्देशानोषियात् । पुलकातरतु चिता-
विषबाग सर्वेषां पदानामुपादाम खतं तदेव समीचीनमिति मन्चे,
-
मास्वादमाजला हमीरकाप्तियंबवी सरिता
विनियमनी बसा प्रमाते विधामा अभिवा परिकारवि

·संगीतदर्षयम् । बष दीपकः। घड़ नग्रहांशकन्यासः सम्पूर्णोदीपकोमतः। मुना एवमध्या वादगातव्या गायनैः सदा ॥ १४ ॥ ध्यानम्। बालारतार्थ प्रविलीनदीपे टोयकारे सुभगं प्रहत्तः । तस्याः पिरोभूषणरत्नदीपै- लज्जा दधौ दीपकरागराजः। उदाहरणम् । सरि ग म प ध नि स। [रति दीपकः। बष बेदारी। केदारी रिधहीना खादौड़वा परिकीर्तिता। नित्रया मूकना मार्गी काकलोखरमण्डिता । ६५ ॥ [रविदारी। गायनेरिव्यष गायकैरिति पाठान्तरम् । पाखा नवयौवनसम्पना, तस्या रतार्थ सम्भोगा। प्रविधीमो निापितो दीपोयच सस्पिन । पिरो. भूषचानि रवान्यष दीपाः तः। पन्नो दधावियच चना प्रकुर्वन् छतवान् मदीपम् इति पाठान्तरम् ।। मार्गी माम मध्यमग्रामस्य पञ्चमी मूर्धना। काकवीलरक्ष सरा- ध्याये कथितम् । सितः शूभः चन्द्रः मौषिः शिरोभूषवं मोचौ चूड़ायां या यस्याः सा। नागरव उत्तरीयम् उत्तराबादन यस्याः सा। एतं योगपट्ट योगिधायें पह- यया सा। एतयोगपीठा इतिपाठे तु तं एपीतं योगपीठ' योगयोग्यमासन यया सा, योगासने बासोना इयर्थः । गाधरयाने शिवसमाधी निमर्म पि यस्याः सा, बेदातरस्पर्शशून्येक ·मीवरयम्। वटा दधाना सितचन्द्रमौलिः नागोत्तरीया योगपड़ा। गाधरधाननिमम्नचिता कदारिका दीपकरागिनीयम् । नि स ग म प नि नि । विनिषादाय सम्पूर्ण निषादो विसतो भवेत् । मार्गी चमूना या कामयं मुरादा।। सपायपापिनस्तानस- मेकं वहन्ती निवासकेन । संयमाना सरचारपौवः मा कानडेयं विल स्थिति नि सरि ग म प नि। मनसा महादेव सायन्तीब्यधी। रामविवोधकार मेगरेर र्य दारो सम्पूरगाविरागियीमध्ये परिचिता ।। कानबर कचित् कर्गटइति रामवाय मुरिद निरिक विशेषपदानि पुािनि पठन्ति, यथा-- चिनियारो सम्पूर्ण निवादी विडतो भवेत्। मागी मना सेवाकाटो बमदः ।

·संमोमपंचम देधी पक्षमहीना साहवभावदसंबना। कलोपनतिका याममा विशवर्षमा।। निद्रालसं सां कपटेन कान्स विवोधयन्ती सरतोतस्कर। गौरी मनोत्रा शुकपिच्छवसा खाता च देशी रसपूर्णचित्ता॥ उदाहरणम् । रि ग म ध नि सहि। [रति देगी। बच जामोदी। धापन्यासग्रहा पूर्णा पौरवी मईना मता। मल्हारनिकाठे गया कामोदी सबसम्मता। शिवभूषणकेदारसका सर्वसुखप्रदा ॥६॥ ध्यानम् । कपायपाविजदत्तपत्रमेकं वरन् दक्षिणायन । पस्तूयमानः सरचारबोधेः कटरागः क्षितिपाचमूक्तिः । वस्था दीपकरांगभार्यासात मुखन साछते, पतएव मूरे कामावि सोणिनिःशः तः। काम व्यष कर्यटौ हत्यपि पाठामारम् । भरतमवसम्मतेयं कानड़ा रागियी। नारदसंहितायामसा मामला सायं- काचा, मायेयं रानी गीयते । कचोपनतिका ( कलोपनता) नाम मध्यमग्रामस्य सतीया मूर्यना। सकपिमिव विविधभारवर्गाज्जलमित्यषः, वस्त्र यस्याः सा ।। मता इत्यत्र बुता, गया इत्याच या इति वा पाठ । कामोदी सर्व साता इत्या कामोदी का निमबते इति पाठाकारम्। पोतं बबन d

·संगीतवमा
पीतंपताना बस कोची
पने बदन्ती पिकनारना।
विखोकबन्ती पिरियोनिमीता
कामोदिका कान्तमनुचरन्ती।
ध नि स रि ग म प
ध।
[रतिमानोदी।
प्रहाशयासषड्जा खात् बम्पूर्ण नाटिका मता।
प्रथमा मुना या गमवैर्विविधता
तरामसम्बनिषगाजः
सर्वप्रभः शोणितपोषणानः।
संग्रामभूमौ विचरन् प्रतापी
नटोज्यमुतः किस रागतिः।
रिग म
प
[रति मारिया पानढीपा।
रनि पवनाविपितो दीपकः ।
बसाना परिदपाया। पिकनारेन कोकिदररोजमा समासा, विकमार
श्रीपविभावत्वाद् दीपनविभावामा बिोगिनीमनमःबनायकला.
रिविभा..
प्रथमा मना उपरमा। समकः परकम्पदः। मानिने
माटिका नामारायबस भाा, मताकरे कोटक मिया, बचन
पसाधान यथा-

·संगीतपंचम्। पच वीरामः। श्रीरागः स च विखातः सवयेण विभूषितः । पूर्णः सर्वगुणोपेतो भईना प्रथमा मता । केचित्तु कथयन्त्येनमषभनयसंवतम् ॥ ७० ॥ ध्यानम् । पादचादः घरचारमतिः धौरो लसत्पलवकर्णपूरः। षड्जादिसेव्योमणवसधारी श्रीराग एष चितिपालगतिः । सरि ग म प ध नि स। रि ग म प ध नि स रि। [रति श्रीरामः। रिमटती भरणामध्ये विचिपणाभरमा बाडी। सगोतवारेनु शतावधाना नाठो बाटोपरिधानोका यथावा- विदेशमा काम तातमतिविश्वा। मटारितामा एकती काकमादरात् । इति ।। सोमेभरकक्षिनापयोर्भते पयं मचमी रामा, भरतादीनां मवे तु पयं परमो राम। बडादशाब्दः पादरवर्षीया, रतेमास पूर्णयौवन पचिवम् । बसन, शोभमानः परकर्ष पूरः किश्चयरचितकर्णभरवं ·संगोवदपंचम्। पापबन्ती। बसन्ती स्वात्तु सम्पूर्ण सनया कविता बुधैः । बौरागसूनिवाब या रागविधारदः ।। उदाहरणम्! विहिप:ञ्चयबहाड़ा कवितंसीशतपोभनाना। इन्दीवरसामतः सचिवा पसन्तिका सालिमच लबीः । उदाहरणम्। स रि ग ध नि सा [रतिपाती, पापपन्नो। प पौड़या मालवी या निजया रिपवर्जिता। रजनी मना चाल काकलीखरमरिखता ॥२॥ श्रीराम ईमा प्रथमा मूना, सा च उत्तरमन्त्रा। विहिनी पबेन मयूरमिछगुभोज बहा रचितामा निखा यया सा। पवनसी. चतं शोभनम धाम चूतमुकुर यया सा, रसासमुशतक भरणा इत्यर्थः। इन्दीवरम्झामतनु नीलकमलमेचकचः। पचीनामिब माता मनोचा और शोभा यस्था सा, बमरमधुरकान्तिरियर्थः । पुसकान्तरस्याः धाने पुसेन निदेशः सतः यथा- शिखणिवरोंचयबरचा कर्वावलंबीडवोभमामः । इन्दीवरक्षामनु पिसासी बसन्तकः स्यादचिमचुचयो । रवि ।। मालवी पौवा या इति चित्पाठः, बहिसन्धविरबदोवादसमझा। रजनो नाम बामयामक दिवोया मूर्चना। काग बोरावरनित मापन बदमकम वस्था था। अकोष कोममपिर्वा एखा, बुतिः ·संबीवदयम् । सकान्ससंचुम्बितकाळापना शुकप्रतिः कुण्डलिनी प्रमत्ता । सङ्कतथाला विश्वनी प्रदोषे मालाधरा मालविकेयसत्ता। नि स ग म ध नि । [रति मारपी। पचनासवत्री। मालवत्रीच रागाना पूर्ण सत्यभूषिता । नोत्तरमन्द्रा स्वापाररसमण्डिता ॥ २३ ॥ ध्यानम्। रतोत्पलं हसनले दधाना विभाषयन्ती मनुदेवाही। रसाहचख तले निषला सोकथिता सा किल मालवत्री। उदाहरणम् । सरि ग म प ध नि सा [रति भावची। शरीरकान्तिर्यस्याः। कुलचिनी प्रशलकुखशवती, कुखवं कर्षभूषवणेदः । प्रदोषे रजनीमखे। पुत्लकान्तरेऽस्याः पुंसन निर्देशः शता, यथा- मितग्विनीपवितबलापनः शुकद्युतिः कुबलवान प्रमत्तः। सातशाल मविशन प्रदोषे मालाधरो मालवराम एषः । इति ।। मावनीः मानसी रेति षस्थाः शतरम्। सोमेश्वरम स्यम् अपभ. धैवताम्यहीना चौड़यमातोया। इतने दक्षामा इत्या रजवर नियुक्षम् रवि पाठान्तरम् । अनुदेशपती बाई । सोकसिवा मन्दमपुर- ·संजीवरपंचम्। बमबाजीनापमापनाचौ बावामना। पहना प्रबमावा रखे दौरे प्रहम्बते। ४. दूर्वादलशामतनुर्मनोचा कान्त लिवन्ती विरोष दूना । मेले कपोले दधतीग निबन्दनिर्घोतकचा धनावीः । (निनावी। पायावरी गरित्या ग्रहांथा चौड़या । बासस्तु धैवतो यः करारमनिर्भरा ।। ककुभायाः समुत्पना धान्ता मषियहा मता। परमेनैव रचिता पाडवा निमयते । सिंहभूपाचशतीतरवाकरटोकायां बड़ीवसधाकोऽपि पखा बाति सम्पूर्ण कचिता, बहीवनारायऽपि साम। मिरर काम वियोमतानमा सन्तमा। कावं पिबम विसन्तीपाको समबनी वियोमाखात प्रविधिप्रतिभिः पियानमारमानुभव कामचित- मनसा कोऽपि वीकारा कचितः। माना जमवमवाना मिचन चरन निधावी भित्रिीबोवा।। परिवानाकामया। घाव खग्रह बरस या था। वका बाम गोवबमाकपन बीमेवरीनाराबा. कारगमेते सं सम्पूर्ण। गोडबोधिवरे मनिरियो। वि.

·ज संगीतदनम्। শ্রীবলমিৰ খিৰিধিক্কা मातङ्गमौकिकमनोहरहारवल्ली। पाकृष्ण चन्दनतरोरगं वहन्ती साशावरी बलयमुज्ज्वलनीलकान्तिः ॥ उदाहरणम् । नि घ घा काथवा म। ध नि स रि ग [रति बापावरी। [रति पचभार्थासहितः श्रीरामः। अथ मेषः। मेघः पूर्णो धत्वयः स्वादुत्तरायतमूर्शनः । विकतो धैवतो जयः शृंगाररसपूरकः ॥ ७६ ॥ ध्यानम् । नौलोत्पलाभवपुरिन्दुसमानवताः पीताम्बरस्तृषितदातकयाचमानः । पीयूषमन्दहसितो धनमध्यवर्ती वीरेषु राजति बुवा किल मेघरागः ॥ पिच्छवका मयूरवावसना। मातामौलिजमुकारचनोरा र. बनी रखता यस्याः सा, गजमुखारचितां हरष्टिं विभतीत्यर्षः। चन्दन- तो चन्दनरात पाच परिनि:सार्य, उरां सर्प बल बासी, सर्परूपं बस परिदधाना इत्यर्थः। पाशावरी गरिखका ग्रहांशो या वसः। वासासादोषणा पोलारत्येवं पाठोऽपि यते । ७५ । उत्तरायता मूर्चमा यथाऽसी। धवववर्णितोऽयमिति शेषाभितम् पायो रापिरहेका मानं कर्तबम्। नीचोत् पसाभम् इन्दीवरम्सामं वपुः परं यथाऽसील ·संमोवदनम्। ध नि स रि ग म [रतिमेवरामः। बब महारी। मबारी सपहीना खाइ महांधन्यासधैवता । पौड़वा पौरवीयका वर्षास सुखदा सदा ॥ ७॥ यामम् । गौरी तथा कोकिलकण्ठनादा गौतमलेनामपति भरती । भादाय वीणा मलिना बदन्ती महारिका यौवनदूनचित्ता। उदाहरणम् । ध नि रि ग म ध। [रतिहारी। देशकारी त सम्पूर्ण बजग्यासमांधिका । भूना प्रथमा या बैराटीमिश्रिता भवेत् ॥८॥ मध्यमयामस्य बो मच्छमा पौरपी, नया युजा। यौवनेन बयान मदनतापन दूनं सन्त चित्तं यस्याः सा।..1 • देशकारी तु सम्पर्ग यहांचबासवनभाक् । मुमा समासान काकचौधरमदिता।' इति पुरुकातरे पाठो दृक्षते। वारा, कचा चीतादिचतुःपरिष्कारा विधा। सपा सर्वावयवानगया। कमरे व पायवे पछिी यखाः सा। पौमानी पीपरपोषरा। सातनुः सुवरदेशकान्तिः। 'भन सममितिः सकती पाठान्तरमा ·संगीतदर्पतम्। ध्यानम् । भर्ती समं केलिकलारसत्रा सर्बाडपर्णा कमलायताक्षी। पौनतनी रकातनुः सुकेशी सम्पूर्णचन्द्राननदेशकारी॥ उदाहरणम् । स रि ग म प ध नि स । [रति देशकारी। अथ भूपाची। षड्जग्रहांशकन्यासा भूपाली कथिता बुधैः । मईमा प्रथमा यत्र सम्पूर्ण शान्तिके रसे । कैचित्तु रिपहीनेबमोड़वा परिकीर्तिता ॥ ७ ॥ धानम् । गौरद्युतिः का मलिप्तरेहा तकतनी चन्द्रमुखी मनोचा। कान्त भरती विरहेन दूना भूपालिकेचं रखधान्तिहमा । स रि ग म प ध नि नि [रतिभूपाती। बचतुर्जरी। पशवासभा सम्पूर्ण राजरी मता। पौरखीपमा बझा पाल्या सह मिथिता । ८०॥ पौरपी मूचना बखामियप 'सप्तमी मूनतस्था' इति चित पाठ। सोमबारमते श्यं पचमहीना बाया। इयर कमाथि कारब ·संगीतदर्पबम। शामा सकेशी मलयद्रुमा पदूखसत्पावनल्पमध्ये। बतिसराबों दधती विभाग नन्त्रीमुखा दक्षिणगुजरीयम् ॥ रि ग म प ध नि स रि। [रति गुजरी। बीटा टसा खातु विधाषड़जा सम्पूर्ण चादिमईना ॥५॥ धानम्। घबास सननलिनौदलाना षियोगिनी वीच्य विषसचितम् । सुवर्णवर्ण महमागता सा कान्तंभनन्ती किल टासंत्रा। .. सरि ग म प ध नि स। [रति टा। [रवि पदमा हितोपरामः। :- राधिकारे जाते तापापपायचित्ताचे पायेब मीयते, तपाणे:- 'चोभामोशष ये कषिमायन्ति - विरामतः । सरखा मर्जरी नस्य दोष नीति कथ्यते । मचयनुमा चन्दनवरयाम् । वयं शय्या। बबी. मुखा बौदवाया। विधाममा बामपययुगा। पारित पचमा मुमा उपरमबार बा वा सयोगा। पोषित 'टा खानु निधापडलः सम्पूचारि. मुना' इति णिमाला।

·संगौतदर्पतम्। बाषकलापमाटः। कल्याणनाटो विजेयः सम्पूर्णे रिलयो मतः । घड्जनयोऽपि केचित्त सम्प्रदियो मनीषिभिः । ८२ ॥ ध्यानम् । क्रपाणपाणितिलक ललाटे सुवर्णवेशः समरे प्रविष्टः । प्रचण्डमूर्तिः किल रक्तवर्णः कल्याणनाटः कथितो सुनीन्द्रः। उदाहरणम् । रि ग म ध नि स रि। स रि ग ध नि स। [रति कस्वायनाटः। सारनहा सम्पूर्ण सवयोत्तरमन्द्रना। ८३॥ बोष दधाना बदहवेणी सखा समं वच लक्षषले । जाम्बुनदाभाच निषखदेहा सारनहा कथिता सुवेद्या। पावपार्मिभदन्तपशरीरशः' रवि पाठान्तरंम।। 'धारणमाटा सम्पः सत्रयोचरमन्त्रवः' इति पाठातरम्। बाम्बू महाभा साप । बहुपरमू वखवरतरे निसरहा रथ- ·संगीतपयम्। १५ कररतवीणा सखा महोपविहार कल्पतरमले। हदतरनिवाहकवरी सारणी सा सुरबिषी मोका। उदाहरणम् ।. स रि ग म प ध नि स। [रति सारपमहा। अब देवगिरी। देवगिर्जाः खरा: प्रोकाः सारणसहया बुधैः ॥ ८४ ॥ धानम् । कादम्बिनीसामतनुः सुता तासनी सन्दरहारवल्ली। चित्वावरा मत्तचकोरनेवा मदालसा देवगिरी प्रदिया। स रि ग म प ध नि स। [रति देवगिरी। पपरटो। सोरठी घाड़वा प्रया पक्षमवयसकता। रिडीना व समाखाता कैरित् षड्जवया मता ॥ ५ ॥ सारसदृशाश्वत्र सारणीसहशाइति पाठातरम्। कादम्बिनी मेधमाला, सत यामा तनुर्थस्थाः था। चि मानावर्षम् बनर बस यसाशासा चोरटोबर बोरठीवि, सतेयन समिति. पाठान्तरम्। सरसके • मिविवाहिरप 'मदनमूसिरमौरा' रविधित पाठः ।।

·जीतदनम् । पौगोलमडयोमनहारवाही कोत्पलममरनादविलम्नचित्ता। याति प्रियान्तिकमतिमथवाडवली सौराधिका बारबरे मिलितापयधिः। स ग प ध नि सा [रति पीरटी। विवण साविया ग्रहांधन्यासधैवता। पौड़वा रिपहीनेयं विशिः परिकीर्तिता ॥८॥ पावरमातरोर्मूले निषसा कनकप्रभा । नताशीहारलसिता काम्तेन विवरा मता। म ध। . पागारं यथा-पिस्वी माविया मावस्याबवता। बोरया साविया रिपरीना कीर्तिता। वानम् ;-मायालु बरोमो विजया चौवभा। वनको संयुमा भिवेव रिक्वी मा। हरिमबदायकम् ।।

·बमली। रजनवा पहाड़ी खाद्रियहीना सौगा। शया खादेशीया बसाः सा परिकीर्तिता ।। बीचोपगायत्यतिसन्दराठी रकाबरा बच्चवरचमूले। श्रीचन्दनाद्रौ खितिकारिणी सा बौरागकान्ता कथिता पहाडी। ग म ध नि सा [रति पहाड़ी। रागः पवमको य: पहीनः पाइयो मतः । प्रथमा ईना यत्र घड़नवयविभूषितः । कोचिरन्ति सम्पूर्णः नङ्गाररसपुरकः । ८८ । गया बदमययुना। पखां नेमादेशीया शया विधवे। पारदरितागोनसिद्धान्तभाबरमते पारितिमाचा मसिहा सम्पर्धा । वाशिमते इयं पार्वतीयमातिभिः समाहता पवर पाहा. त्रया विखाता। बीजोपायवी वीजावाद जर्मनी। पाप- समूचे देवसरमचे पोवन्दनामी श्रीचन्दनपंचकरबते।। प्रधमा मुईना पत्र मायाम उत्तरमन्ना। सामनविभूषितः समययुः। विशामनेषः साविततः। मण्डी - समाः। प्रभावकावे सदा पिया बर्षमान पायो ममोपा।

·संगीतपयम्। ध्यानम् । रक्ताम्बरो रतविशालनेषः गृङ्गारयुक्तस्तरणो मनखी। प्रभातकाले विजयी च नित्य सदा मियः कोकिलमच्चुभाषी। उदाहरणम् । स रि ग म ध नि। यथवा। स रि ग प ध नि। इति पङ्समो रागः। अथ शहराभरणः। वेलावल्याः स्वराः प्रोक्ताः शङ्कराभरणे बुधैः ॥ ५ ॥ [रति शहराभरणः। अथ बड़हंसः। बड़हंसे खरा प्रयाः कर्णाटसदशा बुधैः ॥ १० ॥ [रति बड़हंसः। अथ विभासः। ललितावडिभासस्तु ८१ [रति विभासः। अथ रेवा। रेखा गुर्जरीवत् सदा ।।२॥ [रति रेवा। पेशावण्याः बेचावल्याख्रागिण्या धुरैः पाहियें खराः पूर्व मुक्का भराभररोऽपि ते सारायाः। ९ काय खराः पवितवमा वासेऽपि ते खराबाः ।। विभास बारविन्यासः सचिवावया। गुमरोवत्सरविबासा वायां बोरयः । ६२ ।

·मंगोतदर्पबम्। १०७ अब कुड़ाई। देशासही या कुड़ाई सर्वसम्मता ॥१३॥ [रति कुड़ाई। अथामीरी। कल्याणरागवधेया बुधैराभौस्किा सदा ॥१४॥ [रत्याभोरी। मालश्रीर्जयतबीच धनाश्रीारका तथा । येषां अतिखरग्रामजावादिनियमो नहि। नानादेशगतशया देशौरागास्तु ते मृताः ॥ १५ ॥ इतिथील झोधरसूतचतरदामोदरविरचिते सङ्गीतदर्पणे हितोयो रागाध्यायः । .. सब घां सङ्गीत ज्ञानां मते कुहाईरागिण्याः सरग्रामः देशीसहयो ज्ञातव्यः ।। बाभीरिकानां कल्याबवत्सरग्रामो चातयः | ८७। येषां रागा अतिस्वरयामादिनिधमो नालि परन्त मानादशगत- छाया यत्र लक्ष्यते ते देशोरामा ज्ञातव्याः । ६५ 1 । Printed by I. C. Box & Co., Stanhope Pras, 249, Box-bazar Street, Calculla.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.