·Table of Contents. BRARY: Pages. Dedication of the First Edition 5 Vr. Pandit's Motto of the First Edition Prefatory Note to the Second Edition 7-8 Critical Notice i-xi Introduction xiii-ovi Notes Icvii-cexxs Supplementary Notes added to the Second Edition coxxxi--cclxvi Analytical contents of the Critical Notice, Introduction & cclxviil-cola Synoptical Contents of the Poern cclxxi-cclxxii Sanskrit Sůchipatranı of the Gaiidavalo The Text of the Gaudavaho rith Commentary 1-344 Appendix A ( Stanzas Not Included in the Test) 346-352 Appendix B ( Showing sequence of Stanzas in the USS ) 353-360 Various Readings 361-396 Alphabetical Index of words occurring in the Text 397-492 i 1--12

·DEDICATED
i to
GEORG BÜHLER, Esq., P.1.D., LL.D., 0.1. E.
do., fc,
PROFESSOR OF SANAKRIT IN THE UNITERSITY OF VIENNA
AS A TOKEN OF
ORATITUDE AND ADMIRATON

·काल-घसा णासम् उवागयस्त सप्पुरिस जस सरीररस ।
महिलपायन्ति कहियि विरल घिरला गुणुग्णारा ॥
(पास्पतिराजस्य । श्लोकः ५४५ तमः )
When ages have destroyed the crownk of a great
and good man, prasses of his virtues are met with
very rarely, lske the OSSEOU$ of Buddha,
( Vakpreti, Guudavaho, Sloka 915 )

·Prelatory Note to THE SECOND EDITION. The present Edition is practically a page to pages reprint of the First Edition edited by the late Rao Bahadur Shankar Pandurang Pandit. I have however added four Supplementary Notes, dealing with some of the more important points treated of by the lato Rao Bahadur Pandit, especially with regard to the original frame-work or form of the poem, the date of Yas'ovarman, which depending as it does on that of the Kashmirian King Lalitaditya, is the basis of the dates of Vakpatiraja and Bhavabhůtı. It will also be seen that Pandit strenuously contends against accepting the correction ( based on Chinese accounts) of thirty-one years to Kalhana's chronology; but the correction scems justified ou independent grounds, such as the mention by Vakpatiraja of the Solar Eclipse in his pooin. Pandit's plea based on a searching analysis of Kalbana's chronology.lowever, remains if I m21 say so, forceful On:: muore pot only mas belluderl to view the mteresting question about the personality of Umveka, which nume Paulit fournil ( Introduction pp. ccvi ff, ) inn JIS of the Malit - Madhava in place of Bhavnhhütı in two of the colophons of the tenets of that play. ks 10 tried to make ulli, relying on the marches at Professors Jus and kupumzami Shastri Supplementary Sute III, pp)els fT. ), che personality of Unbeköt on I'mirka banow lxcoine niore distinct Trullis id intity with Bhavabhati highly possible. Ii

·(8)
this could be furtliet substantiated Bhavabhūtis re
1111011s with Kunârılabhatia would derive great sign
ficanco Even now the chronological inplications of
the qurtion Umbel 2 - Bhavabhat one of the disci
ples of Kun uılı do not conflict with accepted dates
l'he English Synopsis of the poem will be found
holpful in 11 adik fourning an ner of the framework
of the pooin the accessories in which according to
na sholais far outweigh the essentials
Vasik
February 1927
N. B. U.

·CRITICAL NOTI! tho Account of the Mss. Material The following edition of the Galauho is based upon four manuscripts writtev in Deradigazi characters, tici- J, a copy of an old palmyra leal mayusoript in tho Jain Bhin. dara or sacred library of mauriscripts at Jerselmere in Rajpurava, obtained by my friend Professor G. Buhler, l'h. D. C. I. E., in year 1874 during his tour in Rajputana and Northern India, undertaken in search of Sanskrit MSS. It consists of 24 largo folio leaves of country paper, written on one side, with thirts. three lines to a paso, each lins ontaining thirty to thirty-fivo letters. It beying thus 8011 JA: 154: 1 and ends thus : ॥3॥ गोट्यधमारटीका समाता: ॥छ। ८॥ ६०३ ॥ छ॥ ८॥ शुभ भयतु ॥ छ॥ छ । छ । संघन् १९३१ वैमासमुद्री ३ । ॥ १३ ॥ श्री ॥ It contains the text and a commentary by *hat appears to be · Jain author pudied Upendra-Haripila or Klarſpila, son of Upendra. When the circumstances ander which the transcript was made are reremijerod, it is no wonder that it is not 60 correct as Jaip manuscripts usually are. Dr. Bubler lavius corny acrae the orijinal manuscript of the work in the Jerselinere Bhindıra, caused a cops to be made at oue, with sostraction that it should by Guished durin; lis short slag of lesethau a treck at that place. A reis ordinary trile koridly finished tho cops within the prescribed time, and 1s. Puhler, after each cursory novisina 19 he could figure to ll, Isrought it away with liin, and kiss gare it to me that I might edit it. I gladly undertook the task, thos;h I did nn: feel by any means tore that it would be greible to prepared a rati factory edition from a single indifferent want kript of a work of confiderably dio.cally ttv one ) connected with the I'mtnt langus.;lu bich the field mitird. I benan my llana, ba: ! . quwokat (at :sns thing as ths 0117stis: A (G11 Tabs) ·ii CRITICAL NOTICE, when I found that the imperfections and faults of commission and omission whioh were in it were very great, undeed too great to allow any hope to be entertained that could make anything out of it Fortunately, shortly after this, nes was received by Dr. Buhler that a copis of the poem existed in an old manuscript library at Patan near Sidhpur, in the territory of H. H. the Gaekwad-a library which, it is believed, once belonged to and was actually used by, the celebrated Jain scholar, Hemachandra. This welcome news was conveyed to me by Dr. tuhler, and I at once sent my own coprust to Pitan to make a copy from the manuscript for me The copy I thas procured 18 oalled P, a very correct and reliable transcript contaroing the text of the poem most carefully transcribed, page for pige, and line for line, ?ccording to the original. The latter has never been teen by me but my writer reports to me that he found it 80 old that at often crumbled to pieces to the touch in the process of copying and that many leaves of it had already had their ends worn away by age and use, a result well accounted for when we reinember tbat tbo MS 19, as will presently be seen, over Fix hundred and fifty years old p begins at once with the first couplet, preceded merely by what appears like the sign for the figure sixty, thus 11 o II, and ends thug - rafica 4 TTTTAT ॥ ११६८॥ श्लोरत १५९, मगल भवतु सर्वज ..तथा चले- खकपाठकाभ्या ॥ छ ॥ सवत् १२८६ वर्षे रवी गौडव, नाम महाकाव्य Agata 131) It contains seventy four pages, of thirteen lines to the page, ench line containing about fifty letters, and has the stap/is numbered The accession of P materially brightened iny prospects of making out 1 tair text of the poem, and I nun begin to work at the edition, though, as every Echolar conoerned with the study of the Prikrit languages might easily anderstand, I still felt it would be better to bave some inore panu cripts of the text at least Jast at this time Dr l' hielboin 3equired for thu Deccan College Government ollectiou of wanascripts a palmyra leaf manuscript of the poem which I designate by the letters ·ACCOUNT OF THE USS, JATERIAL. Dc, a most beautifal little mantecript about fourteen inches in length by one and three-quarter inches in breadth, haring 110 leaves with four to five (sometimes three ) lines to the page, each line containing about fifty-three letters. It begins thus : u 20 A: TEPE and ends thus il y all 11 * 11 !! This is a very old manuscript. Dr. F. Kielborn very properly remarks opon the use of letters in this manuscript to express womerals, in connection with the ques. tion of its age. In appearance it is much older than K, older by one or two centuries Its 838 inay, therefore, be falls geven or boven and half centaries. It is in a good state of preservation, except that in parts it is eaten through bs moths which in sereral places hare, 19 pedal, left regular lines of Their destructive ac ion. The letters are of the old Jaia Btyle, and the numerals on the leaves are expressed on the loft margin by means of letters, and on the right by orinary figures. For fuller details of the method of oxpressing pambers by means of letters, the reader may refer to Dr. F. Kielbora's report on Sanskrit manuscripts published at Bombay in the year 1891. Then I roceived this manu. soript all that could be reasonably desired for establishing the text of the poem obtained. The manuscript is exceedingly carefully written in beautiful Jain characterr, and appears to have been revieed with care, and also now and then contains short margioal notes in Sanskrit explaining words and pbrases to the text. While the edition was being priated after the materials for taking oat the fext of the poem had been brengthened as above cet forth, I heard from Dr. Buhler that the great Jain Shibdira at Khambiyat or Combay was reported to possess a manuscript of the Ganduraho, which appeared to contain a loggar poem thay Is knot to love contajoed in those manascrip's that bad been discorered all then. After a good deal of somewhat lengthened Degotia:long I raccorded, through my renerable friend the lata Rao Bahsdar Bholanath Sarahhai of Ahmedabad. and Mr. Stanrı Narayan • Also see Pandit Bhagvanlal Indraji. India: detiçuary, I'ol WAS VI. p. 47.

·IY CRITICAL NOTICE Lnd, Divan to HII the Nawab of Cambay, in inducing the onstodians of the Bhindara to lend me the manuscri pt for collation I received at first only the first half of the manuscript and when I returneil this I got the second halt I have (lesignated this manuscript by the letter K, written on palmyra leives of about twelve and half inches in length by a little less than one and half inches in breadth, containing 232 leaves with three lines to the page, each line containing thirty Seven letters on an average It 18 in old Jaw characters, and 18 very beautifully and correctly written Lile Do it appears to have been carefully revised and corrected, contuning as it does short marginal notes in Sanskrit, explanatory of words and expressions in the text It ends as follows करायलटणस्स वप्पहरायस गउडवह ॥ गाहा- पीढ समत्त ॥ इति महाकाव्य समाप्तमिति ॥ कथानिलानानदिव्या ॥ छ॥ मगल महाश्री ॥ सवत् १२८९ वर्षे पौष शुद्धि ८ भौमे अयेह वपटके TIFIEAEII Here follow about fifteen letters which are so wom out as to be illegable K 18 therefore six hundred and fifty three years old But at as in a very excellent state of piesei vation, owing probably to the care which is tal en of the Blindara in which it is deposited of the four manuscripts upon which we bre this edition of the Gaudar aho two are thus a little more than ex hundred and fifty years old, one 18 between six hundred and fifty to seven hundred and fifty years old, and the date of one is uulnown, but it is certain that it is not modern, as no palmyra leaf MSS are written by the Jains I believe, on this side of the fifteenth centary Out of the four manuscripts J is the only one that contains the commentary, the rest ghing morely the text While the tert of the poem has, acoordingly, been made out from very excellent, independent, and reliable sources, I cannot bat regret that that of the commentary has had to depend upon nothing but the Josselmere copy, mended by my own frequent conjectures ·Account of the commentary and commentator. Nothing is known as to who Horipala the commentator was, or when he wrote. All that we know of him is from wat is said in the only MS. of his commontars that we have got. It is Raid that he is the son of Bhatta (scholar) Upendra of Jalan. dhara, and that in his childbood he read the poem with his father, who, in the course of his teaching, appears to have ex. plained some of the passages to hiin in a manner different from that of other teachers. It is not certain that Haripila was a Jain, though the commentary as given by the singla U8. begins with an invocation to Jina. But this circnmstanco may be due to the fact that the original Ms., coming as it does from a Jain library, was copied by a Jain fcribe. Eesiile the ciroumstance that he commented upon a Prikrit poem,--and it is nsually Jain scholars who do fo-the only fact that might go to show himn to have been a Jain is his peculiar Jainka style, marked by such pecoliarities, for instanco, 29 the oro of the particlo likt at the head of a sentence, a tigo which to far as I know, is only found in Sanskrit works by Jain writete. The commentary of Haripila is in many placet hardly a commentary, but inerely a Sanskrit construction of the Prakrit text, world for trord, in the order of the original, or a chhay.t (nadow ) as such a version is escally called. It rarely explains, though it often nakes remarks, on points connected with allusions contained in the lett. Indeed, it is often prolix. But whestever it does explain the text it can lunils be cald to ly clear and to ito point. Eren if it had at leger given tho Sapokrit rendering in tho order of the cornpoacuts of ordinary Sanskrit sentencue, instead of terely rianing in the crime of the necesarily complet arrangement of the origioal rette, it inlikt bare len more kerriocable to populariso thpo-n. or pour in the procent date of Irikrit #ladier, eren auch a Dimentare as faripada bas giren de mest in welcome, and I hare accordingly done my lxt to mirro It as far as I mi from the scanty materia! (nimi led by the ranortripa J aod in. coffrorled it la tbe ellice Hat I am far from being rattad * Secondent on stan:1; 8 (artite colorton at the end of the Coin-X. 10.)

·V1 CRITICAL NOTICE bing to with all my namerous omendations of the text of Haripala Hous, have insanably given in footnotes what I found in J under thors letters MB signifying the commentary text of Haripula as found in the Vanuscript J I made an attempt, through the Government of Bombay to move the political authorities in Rajpatana with a view to obtain for me a loan of the origioal manuscript from which J had been copied but the custodians of the Jesselmere Bh indara would not part with the manuscript out of their town and being anable to proceed to Jessalmere myself I bad to do without it as best I could Haripula generally comments upon the text which is given by J But I have to explain that I have not invariably adopted his text as given in that manuscript but have very often preferred the reading of one or more of the other mannsoript: aocording as I thought proper, with 1 view to restore what appeared most probable as the readıog of the poet Whenover, therefore the reading in the text of the poem is different from that explained by Harspla I have put a star over the word or expression in the commentary, which corresponds to the latter In order to provent the reader from being confounded and to guard him against presuming that the commentator is explaining the text as given in the stanza above Wherever the commentary has not only been emended but has also been supplemented by what appeared to bare been obviously left out by the copyist the words interpolated hare been enclosed within bracke B Although, however, the text of Vakpalı has not been inva rably adopted from J or rather from the comme tary of Hariprla (for Haripila often differs from the reading of J) bar frequently as it was exhibited by the other manusoripts it 19 necessary to state that the order of the verses as commented upon by Harıpıla has been preserved in the edition as I found it in the manuscript J The manuscripts do not all agree as to the order of the verge but in some places they caob gire them in one slightly different from that observed by the other. They agree as to the sequence of the main course of the poen ·RECEXS1OXS OF THE TEXT. Tui the large divisions or mahtikulakas in the same order, ape of nere is considerable variety in the position assigned in a cient of the Eulakas to individual Terses in the different om manuscripts and where there is not mooh logical sequence batteen the czaplets 'forming any particalar kulala, except that they belong to and from part of that kukka, and therefore relate to the same subjects, such as a landscape, a particular Eeason, and 80 on, the verses fo!lot each other in different orders in the different manuscripts. This variety in the order of the verses caused very considerable dilliculty in the work of collation. Recensions of the Text. It is remarkable that the commentary of Haripala is alled at the end hereof हरिपालविरचितगोडवघपारटीश Commen tary composed by Barip.11a' on the suru ( substance of the Gaudavadla. Mark the trord 99917 (Gaudaradha-scra ). What can the word sira ba intended to mean? Ordinarily it meang stubstance, and, as applied to à 00. position, abatraci. In the present case it can hardly be taken with ţiki (commer. tary ). E0 si to signlis substance-commentary or short com. mentary giving the substance of the Gaudaradha, as that would be a most upasoal compoupd. The word sira most, therefore, be taken with Gauçlarndhi, and this makes de conclado tbat Hariftia considered that he was commenting opon a sum of the Gaudiradha, and not upon the Gauarudha itself When nous of the manorarip! K 435 rocotrad lis me and it was thought that it contained more matter than did tho other manuscripts, I was led to imagine that a clue to the senso of the expression Gaudavadha-gira would be ob:ained. But on cxarining into the contents of the manuscript, I found that it containod no tnoro tkan all the MSS. prorlously found. Vo: can c.ira bo interpretod in th. tense of a part such as thn prologuo or firclasis to a large work. Tło meaning of Hazzuils could. bercrom, bo either that the fert CT CTION ( text he is soquainted with contained portions tha: Lo could nici roencile with each other, agil therefore, rejectel racha, he audirond facraritent with his 1. of the mate Invioz hlewis, ·VIL ORITIOAL XOTICE an styling what remained a saia or substance, not wis bips to be responsible for regarding the rejected portions as spus tous, or that he was acquainted with various versions or redactions of the work, sach differing from the others by the number of verses it contained, its readings, and the order in which the verses were found to follow each other in at He might, in the latter caso, have considered the additional verses found in the other versions known to him as interpolations or the arrangement of the stanzas as bein, apocryphal, and believed, that hoth an expurgation of the supposed or real interpolations, and a rearrangement of the verses were necessary to restore the poor. to its original purity-in fact, an edition of the text Suoh orpre of the word sára would not, I think be farfetched, and it is only in this way that I can understand the phrase I am not satisfied, however, that all the additional verses found in the other MSS. we have are interpolations Many of them are of as good merit as those accepted by Harpala, and there are no circumstances, internal or external to the poem, which might justify their being suspected to be spurious 1 am far from being in a position to assert that some of them may not be sparious, but it would be difficult to say which, if any, might be ao condemned And as I felt that a great many of them, especially those that were found in all the other MSS, had quite as good a title to be considered ag genuine as those forming the version of Haripria, and as I did not, I must confens feel nuch fidence in the judgment of the commentator, 28 far as I could judge from his commentary, I have incorporated most of them in the edition, and subjoined a commentary or a chhiya of my own enclosed in brackets A for that were acci dentally loſt out at first, or were too fragmentary, owing to the condition of the mangscript riz P, which contained them have been given in an append. (A) with a chhiya of my oru I have had the less hesitation in emboilying the additional verses in the edition, because all the DISS which contuned any or all of them are very old and otherwise very zeliable lf, however, the discovery of further materials in the in Sanskrit ·THE TEXT, ix. shape of more mantisoripts of the text, or other and moru ancient commentaries, should unquestionably show that any of the verses are really apocryphil, there would be no dillicalty in expunging them hereafter, as the present edition clearly show's what they are, and where they were found. If we excapt J, which, owing most probably to the burry in which it was copied, contains numerous blemishes and is very imperfect on that apogat, all the other MSS. are excalient, and form independent sources whence to derive authority for forming a text. I have adoptel whats ter raading; appeared to me to be most adcsptable as being prubably the original readings, and have carefully preserved all difference of lection in a collection of " Various leadings " attached to the elition.. Great care has been taken to preserve all real variety of reading or even spelling found in the various NSS. I have addod an Index Verwrum at the end of the book which I trust will proro usefal to readers of Irik.it Il erataro and sladents of the Prikrit language, and will serve as an bambing contribation towards the compilation of a Prikrit dictionary which it is much to be wished, come Echolar may, as soon as materials are available, undertake, as tho want of such a work is keenly felt by all students of Prikrit. I have narked all roots by the asual sign of root, thay J, and haro further en. dearoured to distinguish Prakrit roo:s from Sanskrit vdesing adding the latter p in the foringr, occasionally roferrio, then to places in Hemslandra'o l'rikrit Gramniar ( 11. P.). llema. chandra's Desintimamukirozetimes quoted, 14 referred to under the letters H. D. I had once proposed to myself to add to the edition expla. Datory Votes on the porm, but for various rel'ors have pu: ban able to carry out my latention System of orthography followed in the Text. The modo of ort bogtajibis cheertel in my lext of the poin is mostly that of the best matuscripts a len they alreed with the rules rexised by the chief of abo Prabolt gramira:isas, Bonscband. Toe wly laugration 1 taie mat's the abil. des a lesbicheilat olan No:1 18****$. the B( Cantab: ) ·CRITICAL NOTICE they might be expected optionally to be pronounced long, are intended to be pror cunced bort, as for example, janeit, 9- पराए सिसिराओं सयलाओ पराओं The grammaran would at once write परपराइ सिसिराउ सयलाउ and पाउ But the manii soripts mostly write g and instead of and 3 though the motre requires the sowel to be pronounced short I bare accord ingly adopted the orthography of the MSS and modified it is indicated to help the metrical reading It may as well be eaj lained here why particles like 16 (319) íà (HT) 737 or la or las (ga) are written not separately but as if they formed part of the words which they follow I consider that they are all used as enclitros and the forms which they assume in passing from Sanskrit into Prikrit can only be explained from such a consideration That is to say they more often than not take Their corr' pion into the Prakrit forms along with the uords to which they cling and not as independent words Otherwise aga cool1 not c me from F#ta, e if each of the latter had been corinped separately Besides, many of them are acatally used an enclitics in the Vedic language le without accents, though written inacourately as separate independent words and in classical Sanskrit which does not write accents they are pronounced like onolitics, that 18 to say without stress As the poem is not divided into chapters or any divieich which might bave facilitated the reader a comprehension of its contents at a glance I have thougbt it nectssary to prefia an analysis in Sanskrit of the whole b ok, and trust that it may help the reader to forms an idea of its contents and arrange ment before and without going through it from tho beginning to the end It is of coure nee llegs to say that I am personally respon ible for both the index and the analysis Of the four MISS used two yiz J and Dc which belong to the Government of Bombay have been returned for safe cus tods to the Superintendent of the collection of manuscripts in the Deccan College at Poopa K has been returned to the Jain Bhindnra at Cambay and I, which helongs to me 16 iu my possession ·GENERAL I cannot but regret that this edition which I Logan ten years ago should have been so long delayed. But besides the want of leisure in the midst of my official engagementa, I have to plead, in extenuation of the long delay, the circumstance that I began the edition with most imperfect materials (those fur. bished by the Josselmere mauusoript ), and was doubtful for a considerable time whether I should after all publish such a one as could be made out from a siogle imperfeot manuscript, and was, therefore, looking out for moro manascripts. And every time that I suoceeded in getting a new manuscript, I found it necessary to rovise my previous laboure, and to give them the benefit of the new material, and also found that I had not delayed the work without some real advantage. And thongh I am quite conscious that the edition canno! be free from many imperfections oven a9 it is now issued, I bave only the consolation of being sure that I have made the best use of the Inaterials I have had tho gooil fortune to obtain, and that it I had to depend upon nothing but the Jesselmere transcript and my own conjectara, the book would have been still nors imper. feat than I have beon able with the additional ma erial 'to make it. In conclusion, it alforıls me sincero pleasare to oxpress my sense of gratitude to my friend Dr. G. Buhler, for placing at my dispo-al the first materials for the edition and for after. wards as-istio, ine to find tro of the other manuscripts. I am also indebted to Jr. K. M. Chatfield, Director of Public Instraction, for his iiberality in enabling me to edit the work as a contribution to the Bomixty Sanıkl Serrer. And lastly, I cunot conclad; this norica withuat warmly acknowledging tho assistanta randured me by my learned friend Sisrim Skiri Titke in oompiling the Inder.

·TRAL LAVH& SN INTRODUCTION LIBR 10: RY. ABSTRACT OF THE POEM. The Gandavaho or Gandaradha is a historical poom in Prakrit by Vâkpati, composed in the Arya metre, in celebration of the glory of his patron king Yas'ovarmi of Kanauj. The name of the poem las reference to the slaying of the king of Gsida or Upper Bengal by Yas'ovarma; for it literally means, 'tbo slaying of the Gaida,' that is to say, the king of the Gaiida country, and must obviously have been suggested by the great Prakrit poem Rûranıraho. The poem, as given out in this edition, contains just twelve hundred and nine couplets or two thousand four hundred and eighteen lines. Before making any remarks upon the author, or his patron Yosovarmi, or the time when they flourished, or the position they occupy in the history of the country, or the languago in which the poet has chosen to writo, or the merits of his poctry, or lastly, upon his contemporaries, it appears to me that it will bo advisable to gire here a short analysis of thio poem, cspecially as the latter is not, as is the case with most similar pocns in Sanskrit and Prakrit, divided into chapters,calicd sargasndhyayas,or utchchlipasas, but is one long continuous composition, now and then interrupted by kulalas of itacqual lengths, fliich can hardly be called disisions. I lulaka is a group of couplets, somctimes very short and sometimes very long, whiclı hasoftcn to be consined as forming one sentence, cach. couplet thercof geoemlly making an adjectirai or simi. larly dependent claus, and rarels an independent and ·SIY INTRODO OTION complete sense The shortest hulaha in the poem con sists of five couplets, and the longost contuns ono hundred and fifty couplets * It is only the longer kulahas, embodying some episode or story taken from the Sanskrit epics on the Puranas, that contain indepondent sentences INDOCATIONS The poem opens with a long series of invocations in honour of various deities or ideas The first sixty one couplets are so devoted It must not be supposed, however, that the invocations are long formul, unmean ing, dull and insipid praises, but mostly afford to the poet opportunities for the display of much poctical imrgery or of lively yet philosophical observations The first deity invol ed in BRAHVADEVA Then come in order the following, the populær myth connected witb ench of them being utilized by the poet for soine brilliant stroke of imaginntun Hant, NPISIMI (thic Man Lion Incarnation), MWÂVIRAHA (the Boar In chrontion), Vâvivi (the Dwarf Incarnation), LÚRVA (the Tortoise Incarnation), the Morvf (tho Apsaras In carnation),KRISH\4, BILABH IDR 1(brother of KRISIIN 1) BÂL KRISTINA (the last two trken together), MADIU VITNA(the slayer of the Asuin MADHU or Vishnu),S'rv 1, Gauri (the spousc of S'I ) SIRISI TÍ (the goddess of learning), CHA YDRA (the moon), Sûria (the sun), AHVARALA(the Serpent Borr Incérnation),GAVAPITI, LAKSITYI (the goddess of scalth), KÂM (the god of lore), and GAYCA BOUT POFTS Then follow tlurtz scien coupletst shout poets geno ho 857 1006 1 bis 0 ·1 ABSTRACT OF THE POEM. 10 rally, their excellences, defects, aspirations and disappointments. This part opens thus: 'Victory to the poets on whose tonguas this world with all its changes scems to lie either [to be shown) as full of joy or as contemptible.' The effect of poetry on susceptiblo hearts is described thus: Those persons feel bappy in the midst of adversity, and distressed in the midst of prosperity, whose hearts oro susceptible to the pathos of poctry. Describing the powers of good poets Vakpati says: '[When described by poets) that which exists scems as if it did not exist, and that too which docs not exist scems as if it did exist; that which existe appears just as it exists: such are the powers of [description) of good poets.' The comparison between Lakshuni (riclics) and Sarasvati (learning) is characteristic: 'Even a particle of Lakshmi, being en. joyed, illumines as well as it comforts [tlic enjoser}; but the goddless Sarassati, if not perfect, makes [the possessor) ridiculous in a strange manner." De. scribing the advantages derived by the detractors of virtucs in the course of their study of virtues, undertaken with a view to criticise them imfavourably, the poct says: 'By repeatedly running down the merits of other, detractors of merits come to know mcrits iu such a 11270ner (bat of those very merits they become thic possessors.'s Of ordinary critics it is said: 'lost peoplo, having only columon intelligence. appreciate coinnon pocis that is why coininon jxocs altain to great renown.' But with cumpescut critics it is of her. wi-c: 'Morii, lion soal scorer, existing in oliers, delights: merlt, how 73::oever. cristid; in tbew. 171.

·xvi INTRODUCTION. selves, does not satisfy. Of virtue and discrimination this is the sutstance.'* Spea kiog of the errors of poets ancient and modern, Vâkpati complains: "The primitive poets committed mistake owing to the times in which they lived, when there were no beaten paths for them to follow; whereas now many poets are led in vain to atteinpt difficult tasks executed by their predecessors'st so that both ancient and modern poets have had their pitfalls.. Våkpáti does not, however, think that modern poets bave no fields left them; on the contrary, he says their predecessors have not touched more than the borders of the poets'fields: 'Where, it is asked, is there anything, indeed, previously unseen in the regions traivelled by former poets ? But in truth the borders being excepted, everything is new [to modern poets].'. The difference between bad poets, who are always at a loss to find & subject, and good poets, upon whom subjects crowd is thus stated: 'The minds of indifferent poets wander greatly in search of a subject; whereas subjects come to the hearts of good poets without any labour on their part to find them.'S Masters of language end by becoming in effect inute for want of those who cau hear them; so that few people know personally their excellences. - In ordinary men the knowledge of the mcrits of those masters is confined to that of their names: Good poets with a single purpose cultivato their language to such an extent that owing to their being without equals they become as it word dumb. For who examines the extent of great mcn'sexcellence ? In their name, when onco it is established among the people, and simply in their name their virtues sbine.'ll t 64. 85. $ 86. 75, 76., : ܘܟ ·1 ABSTRACT OF THIS POES. svii The enchauting powers of good poets arc depicted in this versc: Victory to the net of fancies of great poets, wliich, causing illusion, resembles darkness, and which, atfording instruction, resembles light, and which is thius at ouce full of contraricties.' Tire Prâkur LANGUAGL. Speaking of the capacity of the Prakrit laugunge the poet Bays: 'Per subjects, rich composition: sweet on account of the softuess' of tlicir worils : tbesc unrc howbcrc abouncil, siuce the world legall, excpt in Prikrit. All languages cuter Prikrit, ali languages are derived from it; for ull waters resort to the occan alone, and, froin the occan aloud all waters tako" their origia,' Here, (i, C., in Prikrit), :* {xcculiar pleas'ırc is felt by the heart, that causcs tlıc eyes lyotlı to expand aud to close, that extends within and crtenus without." Vikpato describes tlio condition of liis hc.urt in refereace to the task of writing the Galuralio in the following mavver: 'llerc uy le srt is as if it were frightened, as if it worc a-med, its if it were stoppail, as if it were tired, asil it were distressed, :19 11 it wcru cuacuated, ., it it were elated with delight.'s T'iu POETIC.lly. Yin 01.31:4N, TIC: Ilcro. líter tlie awie prelungary introdu.11011 thor' fimciu, such as it is, tegin in the way imal uith urratire ·vir I\TRODUCTION 6 poems of this kind: There is a hing named Sırı Jagavammo(s'rı Yas'ovarini), who delights the great Indraby destioying all sorrow from tlie earth, and whose virtues ale renowned as far as the end of the four quarters of the globe, who, when he inarched with lusurmy, caused the dust to rise to the herveus, alio, when he marched with his army,made by the weight of the latter the great serpent that supports the e urth feel distiessed under it The next ninety-thres couplets are devoted to a descrip tion of the great prowess handsomeness and impetuosity of Yusosyim ,in one ploce the praise being this so great was the valour of thirt lielo tlist when he fought on the battlefield and the da'nsels of the goda saw hun hglit, tliey were fascinated by his bravery and his puissance, und are I should think,' says the poet, 'still ind with what they used then to see 't Lven the great Indra who lacl cd away the wings of the mountains of the eurth, felt lionoured when las'ovarili sbt on the saine seat with hupsell Taling this occasion, the poet descriles: how the mountains flod from place to place when prsued by Indrus thunderbolt, low they sught shelter in the waters of the oce vn, hon tliey in Vuin flew mto the air towards the heavens to save thiemselves froin destruction, how even the great Meru, tlie abode of the gods, was seen burning with the fira of the thunderbolt, how the great Malaya wountain of the soutli, with its snakes coiling theinselves round the shadaltres, suffered froin tbouwderbolt; Lot the mountrus falling upon the earth ifter thien vings were cut, mide the subterranean Seska (thic grest earth sup porting suabe),feel the shocb, and made it almost obale * 99 101. 1 113 114.100 ·INTPORUCTION. shaling with the ait of the chimulus plied bi the Apsalıses burns the king of the gods ( India ) with some difficulty, is if trembling with fear "* "The fire burns slowly the treasures of Kubera with tlie gundian snakes spouting hervy showers of the liquid poison, and thereby checking the rise of its flames f Tnc WIDOJIS OF YISOT IRTA'S EVEVIES Lhenbove is followed by a short description of the widowed condition of the wives of lys ovulinis cne ines billed by him intended to show that he was skill. ed in clestroying Ins adversaries Y\s O1 IPVAS E PEDITION or CONQUEST Yn8'overmi starts at the end of z rainy season, in the manner of ling Ajr in the Raghurams'n, on nn c\pedi tion of conquests (vijayayıtru When he lerres, he is met hy good omens such as showeis of hersenly flowers dropped down by the gods cool brreres nafting perfums from the garden of the gods, in treasures moving with their guardian seipents!! At the same time the damsels of his capital more beautiful than the safe of himr come out to the windows to witne s the kings proce sion, and in the joy of the npectacle mnoy forgot to finish their toilets, and inzi vore theii orniments in thc wrong places. Alsu tho great poets non lords of the court ind of the city (ame forth to sın, nuspi cions hymus, and praised Yhs'orarini to the citect,tlint even thint Indi3, ssho lopped the wings of the nountains nodded his head 112 mm tion shen he thon, ht of limu Tabing the opportunity, the poet returns to hus fnvon rito theme of the destruction by India of the un 15 1 175 18219 194 19'201 202211 ·xxi ABSTRACT OF THE POEM. of the flying mountains, and gives us some excellent original scenes without repetition. This is followed by i description of Yaslovarmi's streds as they go forth with the rest of the procession, after which comes a description of his stately clephants. As Yas'ovarma procecded with his army,first thoharvest and then the cold season soon sot in. This gives the post an opportunity to treat us to some excellent specimens oi description of tbr season. Yad'ovarma arrives in the valley of the S'oua or Sone. He proceeds to the Vindhya Mountains, a few reflections, on whioh lead him to the templo of the colobrated non-Aryan deity Vindliyatîsini Dovior'the goldess resilling in the Vindhyas,' wliose seat has for so many centuries hren stablished on the slopes of those hills, north of the range. The king offers a hyun of fifty-twos couplets in the goddless. The following will give an idea of the king's address to the famous 1011-Aryan Kali of the Vindhya, 'Tliy irched gate is adorned with strings of bolle, as if they were removed from the necks of the family of the Buffalo-Demon (I shisina) bronght away by thee as ciptises. The head of the Bulilo-Demoa, whitened by the effulgence of the tors of thy lect, looks as if surmounted by a block of snow given in the Ilimilava, thy father, to help thee. Strings of the black here lic about in the perfunel gard of thiy templo, as if they were ihr chains of pxople se: Irer liga then [from the mers of the world of innumerab! Prictlisan Ihrer als offering a price in there! The by vroue una in mnine, hecause he intlıyfatlier.this Vindhya too incus -212-51. :.11.!79, 1:40:51. (:53 17597 ·XX11 IVTPDUCTION great, because thou latest in one of its cuves Walking zbout in thy temple, attracting to thyself the flamin. goes by the noise of thy foot orniments, thou seemest ns if thou lovedst to walk in huning ground covered ovei with humun sl ulls * Thy gate-yard, besmerred in cvery place with the offerings of blood, appears as if it were covered with bits of the twilight torn to pieces by Hur [to girtity thy jezlousy ) + 'If, O Kili, thou didst not cruse the destruction [of life], how would the whole person of thy endless form be covered with strings of sl ulls? Not even for a twinkling of an eye 18 the gurden round thy temple zbundoned by the peacooks 79 of attached by friendship to the peacoch of thy Ku mira who is hard by The inner part of thy temple, dorl ened by the black shining, uusheathed huives, bows und swords offered to thee by war101», does not frighten tho ouls even during day time'll . The reflections of the red banners living fullen upon the glossy slabs of stone here (in this temple'] the juchals licl the slabs inistriog the reflections for streus of the blood of the plentiful offerings (mude to thee) 'Thı lamps, dum on account of the deep innermost part of thy tem ple where the tre, scom to burn dınly on account of the darkness (hused by the limit of the numorous bends offered to thee ** •'Ilie holi women, 2011ous to get sight of the humao victim as he is being slaughter rol and crowding togetliei ro ns to mount upon one nnotber, (in only offer thee from on high the perfume thes inuing with them iostord of at the foot 't+ "Tlic branches of the trees, red with the blood of the pieces 290 11 1204 197 310 ro on vinentator i* utung in Interpretlag these lines as refs ning to the liures in the cartın 293 1307 73 118 tt 319 ·ABSTRACT OF THE POEM. xxiii of human flesh, which were hung from them during tho previous night), testify to some great achievement, in these nocturnal cemeteries, by means of the sale of a hero's flesh,'* an allusion to the practice of slaying & bero, and selling his flesh near Kali's' temple, with a view to the attainment of some diflicult object of the seller's desires. Referring to the daily sacrifices of human beings it is said, 'Here Revati, thy attendant, naturally lean, goes before thee, as if she had lost fleshi by tlie frightful spectacle of a dead hunaa body always lying before thee.'t 'In this inaaner tle kiug, who was guided to the temple by a S'abara having a turmeric leaf for his garment, paid with due ceremonies his homage to the goddess who lved in a cave of the Vindhya.'! The hymn to the goddess is followed by an addross to a human skeleton, which the king saw lying rotten and dried up before tho goddess. Says he: 'Why even now does this redness appear in the regiou of thy healt, thie bones of which have become reddened by exposure to the eleipouts for a long tiine, as if it were the redness of wrath ? Ju-that saine forehead, covered over with worms issuing from the joint, cruel death seeins to have drawn il line of ripple as iſ in place of a smile. On the face, the orvoked and circular lines of dut, drawn by the white ants, itre tow, the ornamental lovelincs painted with the baņdal paste of tlie Malaya. Alas! that saine lotus-like head, which would not rest except on the arms, resembling the young shools of a baindu, of the beloved one, is resting on a pillow made of anant-bill. In place of the large and soft'crown of hair, there have risen, alas ' from the skull, filled with mud 329. 335.

·XXIV INTRODUCTION large tufts of hard grass. Alas! One shudders at that line of teeth marked with yellow-red dirt, as if it wero the yellow.lied colour of many a scroll of betel leaf chewed by them Those wings of the black bees resting on him sbow, as if Kima still shot violently this ono with his arrows of manjail (long clusters of blossoms) furniglied with the feathers To this poor man the world, though illumined by the sun, though brightened by the moon, though supplied with fue, though having the brilliance of gems, became all of 7 sudden filled with unbroben darkness In this mannei did the bing, whose heart was softened at the sight of the derd hunan body, long mcurn, full of feeling thoughts and reflections "* The above is followed by a description of what lio and luis army observed in the regions of the Vindhya It is said, in a somewhat obscure passage,that the hing of the Magadhas, that is, the Gauda wliose destruction bas supplied the nimeto the poem, fled before huo through foar, 'darbening the space before lum with the dina (the liquid coming from the torplus ) of his elephants in rut, as if he carried before hin the darkness of a niglit which he created by charms 't The heroes of Yas'ovarm 's arıny, observing the scenes around them in the suminer or hot seasou, and affected by some of them, indulge in many a reflection on the loves they had left at home As Yas'ovarmu proceeded further, the rainy season And hero the poet treats us to some of his characteristic descriptions of all that tho bing and lus army sat at that time in the places, through which they were passing. Everything strikes the poet 10 30 339 347. 1 254 ceme .

·XXY ABSTRACT OF THE POCN. original manner, as it does overy true poct. Just before thic rains come, occasional blowers allay the thirsty sides of the wountains, from the fissurcs of whiclı begin to risc thc wild plautain trees. When the rains are heavy .thc rivors carry wsters, which are struck by violent torrents of raio,' in which, owing to the dustructive craues, the small tishuh run about, and whiclı are undrinkable and yellowish with mul;'* 'thc cobras, burned with their own fiery poison, and longing for the first rain to cool them, bear the first heavy torrents of main, though they strikc and hurt thoir boods;'! even a single fall of rain improves the colour of the sugar-cancs, green after the dust has been washed away from them, and having parts of their blades still yollow on itccount of the recent licat;': 'owing to the now clouds, the clays appear as just begun, though the sun has risen bigh, andas going to close immediately, though yot far from the end;'S 'strango is the apposr. ance of the plains, as they looh large on account of the absence of all cattle, and as the paths look deep on account of the grass growing up on both sides thereof;'ll 'the nights are proceded by long twilights, and are accompanied by the doubly Joud noise of the inourtain streams and by the unbroken chirping of the crickets;'T the regions of the woods gladden the heart with the gladdened trees, with the breezes cool aftor the rain has ceased, and witli the cattle re. turning home by the dry footpaths."** The vassals and nubles of the king of the Gaudas, who took to flight with him, felt asbamed of their cout. duct, and wmcdiately returned to figlit Yas'orarma, + 390,392. $ 400. 401, 402. d (Gaudavalio; * 381.

·INTRODUCTION * shining, as the poet says, 'lile the sparks of light issuing from a shooting stor, and running in the oppo site direction A grert battle ensued and the blood of Yas'ovırm is enemies the allies of the Gaudiun king, reddened the field The gods saw the grert battle from the shies, and strewed heuvenly flowers upon the victor 'The Ling of the Gaudas, or Msgrdbidhipa, was pursued and slain by Yas'ovarini, who then proceeded to that coast which was covered with woods perfumed by the carduinoin He enjoyed his wonderings through the long and extensive plantations of the cocoa palms. Yn'ovului then conquers the hing of the Vangis The Vanges were powerful in the possession of a large number of warlıhe elephants, But Yas'ovırm i subdues them and they subinit to liun and achnowledgo him s tlieni suzeruin The conquering hero proceeds, passing through fields cliequered by gounds and by flochs of deei sitting at their esse Distressing S'esha (thu curth supporting snahe) with the height of his marching army, he went by the road across the Wnlng mountain (the southern Salıyıcırı), accepting the submission of the hingt of the Deccan Who this hing of the southeiu quniter or country was, it is not possible to szy, the only reference to his subjuga tion takes 110 mori thiru put of one single couplet Then ) 1s 011r1m arrised on the shore of tliescu, whenc Vili, tshing unu 1114 sriu put the mighty Rus who could root up the hails from its fuuinditions rounce about L 1SC Tłus olles the puct in opportunity to le scrily hou Rivandritinteilun solfinthefull of Salny offeumg lun lus licad, I 1 43 14130 ·xxvii ABSTRACT OF THE POEM. Yas'ovarma then marches upon the Paras'ikas, and conquers thein after a very long and hard-fought battle, in which many of his enemies were slain. * Then our liero is said to have levied tribute in those regions also which were made inaccessible by the western mountains (the Ghauts). These hall once been removed from the plains of the Deccan and thrown back towards the sea. This refers to a Pauranic legend, according to which king Prithu, wishing to measure the carth with his great bow, found the spaces to be measured smaller than his bow, being straitened by the mountains that stood on the east and on the west. He, accordingly, pushed out the mountains in both directions, and cleared the intermediate space for purposes of measurement. This legend gives the poet another opportunity of exhibiting his powers of de. 'scribing mighty events connected with great plenomena, in which he so wonderfully excels. He describes how Prithu found, that, when with the end of his bow he threw a great mountain towards one direction, it caused by its heavy fall the earth to sink under it in that direction, so as to cause the mountains on the opposite side to roll further back from the sea, aud how therefore he could only partially succeed in clearing the Deccan, and how he put the inonntains close together near the seas on the east and the west.t Yas'ovarmâ then comes to the banks of the Narmada, and passes some time there. This gives the poet a pretence for singing the tarequited love of that sacred river for the kingly sage Kartavirya. The hero then comes to that part of the sea-sliore 31-139. † 446-450, ·\XVIII INIPODUCTION where the gods, who chu ned the ocean, first saw the jar of nectar, and stays there for a while. He then murches to Marudes'a or Marvid Thence he proceeds ton ards Srikanthr, or Thwesur, in the Punjab, ind mahes long stay there in memory of the surprsatori (snthe-sacrifice) performed in that place by Junamejaya to avenge his fathe. Parikshitis wrongs Taking the occision, the poot gives one of his grand descriptions The destiuction of the snzhes and the impending rum of Indrr afford lun great opportunities of description, which he cortaruly does not neglect Yas ovarmi then enjoyed with his damsels a bath (Jalakrıla)ın the pond at Kurul shotra,where Bhimisen, had struck Duryodhani is he lay hidden therein, und recalled to his mind, wlnle thero, the scenes of the war of the Mahibhar åta Yus'ovarmi, full of compassion, then makes some reflections on tlic folly and the consequent nuisery of Duryodhanz 1Te tbence visits the place whero hann, one of the great heroes of the Mul bluata had fought, and makes somo reflections upon him and lus vrlour, and also iipon his unboundra generosity Vas'oraimithence proceeded to the site of Ayodliyi, the city of Hous'claundry, with shom it had ascended hodily into hc38en, und built & new temple (suraprisitis) tliero in ono dry The mention of the ascension of Haris'clandia's city into bessen lends the poot to 801no of the most beautiful descriptive panges in thic poein, in which liegues a life lihe picture of what inglit natuually happen if a living city with all its • 192-494 ·ABSTRACT OF THF POEM. xix appurtenances, gardens, houses, wells, temples, gates, birds, and animals were suddenly to go up high into the air, and if the inhabitants were to suddenly find themselves changed into residents of a region where the conditions of life were so different from what they were accustomed to before. 'Although thero was the colestial garden (Nandana), delightful with the divine trees, and with its juicy blossoms and fruit, the earthly trees, and not the heavenly garden, were fondled, owing to · previous attachment,'* says the poet, referring to the trees that had accompanied the citizens of Ayodhya. Yas'ovarmâ then received the submission of the people living on the Mandara mountains, f and proceeded towards the north, which is known in connection with the lord of the Yakshas, and there especially his valour became more unbearable, i. e., his prowess was felt even more than it had been during the previous parts of the oxpedition. There he was welcomed by regions, which were perfumed with the gumexuding from fissures in the devadîrus, and which woro coolod with the smell of the nor liquor scented with spices '! Thio Hiinalayan regions are allnded to. And now followsa kulaka of one hundred and forty-six couplets, giving a description of tho various objects, scones, temples, lakes, forests, rivers, trees, and other things that his army had seen in the courso of their expedition. It does not appear that the objects are taken rip for description in any particular order, such as geographical, or the order of the line of lus journey, or of the seasons, but are mentioned at random. Nor is it possible to indentify many of the localities referred to $ 500, 3612 $513-638.

·XXX INTRODUCTION by the descriptions given, is fow numes 110 mentioned To convey an idea of the manner in which the poet treats this part of his subjects, it will suffice to say, that first come certain lale scenes, then follows a description of some high mountains, followed by that of villages on the banks of large lales, then come marshy lands, followed by shores covered with little shells, and so on The poet shows, as usual, an utter disregard of conventionalities, and seems to care for nothing that does not strike his own senses or his own imagination One oltwo specimens may here be given of the poet's look at what others might have considered not very noteworthy Referring to village life and the periodicul festivities thereof, he says, 'Happy are the days of village festivities, when the children are adorned when the womon Tre heavy with pride at the newly dyed sidis worn by them and when the ignorunt villagers stand motiopless and enjoy the sports '* Referring to half ripened mingoes still hanging on the trees, the poet siys 'Here plerses the mango fruit, of the colour of the some what dusly,full chech of a young Tamil womin, printed with turmeric, und hanging on the tree on account of its being not yet completely ripened,'t the custom of covering the cheeks with turmeric being still very common,and cherished among Tamil women Speaking of forest villages, the poot says 'Here are these charm ing villages in the forests, in which the boys rre delighted by the fruit they have received, which look berutıful with then houses of good timber, and which uro not overcrowded with people 'I Referring to abun doned ullages, the poet says The lieurt somewhat clings to the abandoned villages, in which the tices | 601 $ 538 ·ABSTRACT OF THE POBA, bave burst through the walls, in which the smoke rises only from the sheds of the corrherds, and in which a few crows perch here and there.* Here is a grove of vast trees, in which the deserted lingam is sometimes washed by a passing recluse coming from a distant village, which is near a mountain, which smells strongly with the dropped leaves, and in which there is a Pond of water,deep and somewhat green't Of the condition, during the rains, of monks living in the inountain caves, it is said, 'here in caves, of which the stones have become loose owing to the leaking of the strean water therethrough, dwell inonks Wearing yellow-brown garments as pale as an old seed of a jujube fruit.'! When Yas'ovarmi returns home after 'having thus conquered the world,' he dismisses, to return to their homes, the numorous kings whom he had compelled to accompany him after they had been conquered by him. The poet here describess in what sad, neglected, and mournful condition they found their homes. The flowerplants, he says, flowered, and there beging nobody to pluck the flower, it dropped down when propelled by the rise of the fruit: 'Here, propelled by the fruit, drops to the ground the flower of those plants, the buds of which once used to decorate the hair of young women.'|| "Those same halls of the houses became liko oblong Wells without water, having lost their roofs, but still retaining the naked walls standing high.'' "Those $aine terraces, of which the pillars were once variegated with many precious gems, are now only ornamented with the gein in the liood of a cobra chancing to wander in the.'** Referring to the fields once so well culti. 609.615. $ 659-688. 661, 602. GUS. 1 663 4 ·XXX11 INTRODUCTION vated ho says The fields, not being visited by the ploughshare for a long time, are now ovorgrown witli oxcessive lirita grass, bod with inany buslies of the Erha,whichonintu tlio quality of tlic 5011, have grown 80 vigorously' The above is followed by 1 short description of how tho wives of Yus ovaria is soldiers enjoyed themselves in the rains, after the return home of their husbands + After Yas'ovario roturned to Kannu tho prnegyrists singi his promises and his glorious victories Iloin the first three verses of this l ulala it would appear that after he had killed the hing of the Gaudas or rather of the Mugadhas ho carried the ladies of his huron into slavery, and made them ply the oh yaras ovui bum in public darbar For referring to the greatness of the mighty foo whom he had killed, and to the want of any smile on the faces of the royal slives the panegyrist sings as follows 'So puissant was the king of the Magndhas, that when he struol z blow on the head of his enemies' elephants and the elephants, smarting with pain shook their heads the bees rose therefrom and at once fondly repaired to the flowers which the gods pleased with his bravery threw down upon him, the shines of smiles do not appear on the faces of these damsels of that Maghdha Lord, becsuse they are driven away by the resplendence of thy great glory | The ladyslaves dared not weop or show that they sorrowed, while king Yas'ovarmı 125 sitting full of joy over his victories The poet says the little reflections of tho hairs of the chucaras plied by then which fell into + (67 † 689 691 1405 737 The transla 100 19 vot literal but gives the sense of the text 1695 696 L ·ABSTRACT OF THE POEM. : xxxii * The panetheir transparent cheeks, looked as if they were streams of the tears which, for fear of giving offence, they were drinking, and which were, while being drunk, seen through their transparent cheeks. gyrist goes on to say, that Yas'ovarma's victorious war elephants having no more enemies left to conguer, try their strength with the sides of the hills. Then follows a short kulaka of twelvet couplets dei scribing Yas'ovarma's love to the ladies of bis haremafter which comes another of twenty-seven couplets, which also describes his loves to young women. Another kulaka of eleven couplets describes the toilet of young damsels after ablutions in the bathing ponds (jalakrida ). The above ends by a statement that at the end of spring, the king goes to live outside the city in a summer retreat, followed by a description of the beauty of young damsels.lt PERSONAL HISTORY OF THE POET. Here begins an important part of the poern, a part, that is to say, in which are given some particulars of the personal history of the poet. f These particulars are, that Våkpati was poet laureate or head poet at the court of Yas'ovarmi, and enjoyed his favour; that he was either a pupil or friend of Kamalâyudha, another poct; that he was either & pupil or a personal admirer of Bhavabhuti; that he was an admirer of tho works of Bhasa, Jvalanamitra, Kuntideva of the author of the Raghuvariis'a, of Subandhu and Harichandra; and that be was read in the Nyâyas'astra (logic or dialectics), tro 697. 698, 699, [ 792-796. 1738-149. 797-804. $771-787.

·xxxiv INTRODUTION. science of poesy, in the Purâņas or legendary works and in the works of many poets, and admired them; and that his hearers ‘nodded their heads with admiration of his excellent words which filled up their ears, as if shaking those words down in order to make room for the excellences of more of his poetry;"* and that he was once requested by an assembly of learned people, fond of poetry and elegant literature, while speaking of good men, to celebrate the life of Yas'ovarma. THE POET REQUESTED TO WRITE HIS POEM. They said that Yas'ovarama was an emanation of Harit (Vishņu) nay, that he was Hari himself;i that as he was the lord of the world, he was the same as Krishna, for he was an expert in the art of love and was rich in the possession of exquisite beauties;that he was endowed with excellent qualities,ll and that he was so handsome that he was beloved even of the women of his enemies; and that such being his qualities and his good fortune, they, the lovers of fine letters, were desirous of hearing from Vakpati a complete narrative of the manner in which he had killed the lord of the Magadhas. VAKPATI'S REPLY. Vakpati replies as follows. He feels delighted at the idea of singing the exploit of Yas'ovarinâ, and could hardly conceal his joy; Yas'ovarmâ was no ordinary king, but was even greater than Prithu of ancient renown, who came to the succour of the Mother Earth and restored her to her former condition of fixity,when she was threatened and distressed by the Dânavas, and thus was immortalized by her being called(Prithvi)after 803. $ 827-832. † 805-816. ( 838. 1817-826. I 844.

·ABSTRAOT OF THE POEM. XXXY his name.*The poet goes on to say, that in this mortal life of short duration, full of misery and imperfection Yas'ovarma was the only man whose deeds and virtues were worth hearing; and taking this occasion, he dilates in one hundred and fifty couplets on the vanity of this life, on the wickedness of the bad and the supportabili. ty of life derived from virtue. This is one of the best and most remarkable parts of the poem, and abounds in sentiments of the very highest order.t 'See this para dox: much liquor intoxicates, not little; but Lakshmi, when plentiful, does not intoxicate as it does when paltry.'I 'Good men are filled with two sorrows always, viz. that they are not born in the time of good people, and that they are born in the time of bad people.'s Referring to the fact that kings are usually surrounded by bad people and not by good ones, the poet says: 'f any virtuous menever find any place at all in the palaces of kings, it must be that they are there because others also are there, or on account of some other reason, but not because of their virtuesll'. With reference to the fact that none honour those whom the king dislikes, the poet says: 'why do good men seek to be honoured [by the people] for those samo virtues, which make them hateful to kings ?'T To illustrate that success in life belongs to mediocrity, it is said: 'who does not turn away from those who have no merits at all ? or, who does not distress himself with jealousy of those who have excellent morits? He lives bappy who is neither excellent in merits nor altogether devoid of them.'** Tho sign of the highest virtues a man may possess is given as follows: [In their prosenco] oven • 843-856 1 857-1006. 864 $ 872. 1 576, 5877. 878 ·*xxvi INTRODUCTION. the wicked behave like good men, even good men, seem to betray wickedness: this is the boundary-line 'of virtues that shine afar.'* 'Although greatness is the result of virtues, ignoble persons place greatnose in that which is not the result of virtues. They thus expect that virtues should spring from that from which they do not spring.' "The world will be devoid of virtues in proportion that virtues do not shine, and in proportion that vices prosper.' Thankful for some little virtue that is still to be seen in the world, the poet observes: 'I consider that it is the foreshadow of the krita-yuga (the krita-age) that will next begin, that even in the height of this kali age there is some purity to be seen.'' Speaking of misers who are never tired of praising the liberality of their ancestors, the poet observes: 'Praising the liberality of others as to giving, how is it that misers, who do not feel the desire themselves to give, do not feel shame 7'S AL' verting to the question as to what constitutes happiness the poet observes: 'absence of sorrow is not pleasure, nor is that which is called pleasure true pleasurer: that which is pleasure when you have given up pleasure is alone pleasure. The most dreadful sorrows rise in the midst of the greatest enjoyment of pleasure. For it is in the greatest light that shadow is the thiokest.'ll "The compassionate hearts of the great, even when distressed, enjoy happiness by means of their sorrows, even as those of poets do by means of their compositions. The wise, who are born first in this and then in that good family in thisendless world, regard them as merely temporary lodgings." .*** Oi valgar people who lighten # 886. † 894: 1912. $919. 1935, 936 "938, 939.

·ABSTRCT OF THE POEM, xxxvii ca their grief caused by the loss of relations,&c., by lamentó ing, the poet says: 'With nothing but sighs, born of sorrow, does the world lighten sorrow, like an elephant that lightens bis fatigue with sprays produced by fatigue.'* Equally vain, and, besides, destined to be short-lived, is the joy that melts into tears at the meeting of relations: 'When at the meeting of dear relations tears flow dowu, it is really because, I suppose, the hearts trickle for fear of the approaching) separa-, tion.'t The more does the worldly man try to extriself, the more tight become his bonds: 'Oh fool, to thee bound by the ties of affection, how can there be any laxity of thy ties? The bond of him who struggles to be loose becomes the more firm.': On the vanity of fame, even in the case of the good, Vakpati says: 'Of the body of renown of the good, destroyed by the effect of time, rare remembrances are to be met with at times here and there, like little bits of bones.' That is the true giving up of the world! "Then is the true giving up of worldly pleasures, when the heart is satisfied with any circumstances that may happen to surround a man; as for reviling Lakshmi, why, that is nothing but love of worldly pleasures, combined with unshaken jealousy.'!! As for calling that giving up of worldly pleasures,' which consists in retirement into the forest, our poet says: 'Thy not call that which some men practise love of worlali. ness, namely, they give up homes full of troubles, and delight themselves in forest regions adorned with perennial strains ?'For, to a man retreating, for. example, to the Vindhya, much pleasure is afforded by rivers with their numberless birds, crystal waters of 940. • 1941. 1942. $945. 1947, 5948, ·XXXYini INTRODUCTION. which the bottom can be seen, and mountains noisy with young elephants * Says our author, 'Indeed even his own wife abandons a man who has lost his wealth and importance. Foi does the night, the spouse of the moon, remuin with him throughout when he is not full ?? Alluding to men who run after many gods, the poet says Oh heart, rest in some one. Unfortunate one I how much distress wilt thou undergo ? Even a beggar is better if he belongs to one man than if he belongs to the whole world.'t May you,' says the poet, 'who live in the world full of such vanity, attain to precious fruit by hearing the [celebration of tho] sacred virtues of this kingi'e, Yas'ovarma. The poet goes on to say that Yas'ovarma, to tes" whose puissance S'iva assumed the form of a lion' excelled in valour, greatness, piety, in all the good qualities of his family and in compassion $ It 18 possible that this self imposed metamorphosis of S'iva into a lion refers to some fancied or true encounter, that Yas ovarma had had with a lion Then follows a small kulakall in which the poet says, that Yas'ovarmt is no less than an incarnation of Hari (Vishnu) And in order to characterize Harı, he gives one of his grand descriptions of the churning of the ocean by that deity. A set of fourſ couplets then gives a description of Yas'oyarma's kingly prowoss, and his power of striking terror by bis presence Yas'oyarma 18 Kes'ava himself, that is to say, identical with Vishnu, as his ronowa extends to all the quarters of the globe ** • 930, 1954 í 1016 1039. 31006 1040-1043 1007-1015 ** 1044 1045 ·ABSTRACT OF THE POEM, Nor is Yas'ovarma deficient in the qualities which usually adorn a protector of the religion of his force fathors. As in many former instances, the Mother Earth assumed the form of a cow and came to him, supplicating protection for herself and for tho roligion of the world from her oppressors." Yas'ovarmi tag an ornament to the lunar mace of kings to which he belonged.t The above is followed by fourt couplets dosoribing tho saubhigya of Yas'ovarmi, that is to say, his great porsonal attractions, which fascinato all beauty even in the barem of his conquored enemics. The poet sums up and says, that such boing the greatness of Yas'ovarmi; open to two-thousand. tongued S'esha would not be able to do justico to it, if ho word to attempt the task. Who was ho that ho should vonturo upon that stupendous undertaking ? THE POET PROMISES TO SING Yas'oyaDMA'S GLODY, Novortlieless,' bo goes on, 'Hear at the cad of tho night this poom, tho mirror of the proud valour of the king'aarm, which is distioguished for tkc slaying of the castern king. I now compose this Gaidaraho which has great beginning, and which being heard, both kings and pocts shall giro up all pride.'! 'But just not,' Saya hc, 'it is ovening titnc.' 'Tho refusal to partato thic story of the slaying of thc Gnurli kias in tbc evening, and 1105 till the next tuorting, is mcrcly s coptrience to get an opportunity of describing the circumstances under which the cvening and the morning present themselves to the cy'e of a poct, such as our author is And he describes in bis graphic under the scenes • 1067-10-09. • 1013-1068. 1 104, 1065, $1070-1072 1 1073, 1071 ·INTRODUCTION of the evening hour, at the end of which description he resorts to his bed, 'as if unable to properly sing the deeds of the king.** In the following verse he says, that as the renown of great men encourages a man to celebrate it, so the same discourages him from undertaking the task for fear that he may not be able to accomplish it as well as it ought to be accomplished.t Then follow, seventeen verses devoted to the amorous actions of young people, suited to that time of the evening. This is followed by a similar kulaka of twenty-five couplets. . When it dans next morning a kulaka of twentys couplets is devoted to the portraying of the scenes of the hour. THE POET PREPARES TO SING HIS POEM. The post then commences to sing 'the deeds of him whose deeds were like the deeds of of Chanakya,' ;. e., of Yas'ovarma, great in the art of polity. This is followed by twentyll couplets describing how everything in the world appeared perfectly calm, as if all attention to hear the poet sing his poem. The four quarters of the globe, free from darkness, and olcar, appeared as if ready to receive the writing in which the poem was going to be imprinted on thom. The young sun, which was just then rising, appcared like an auspicious pitcher, put forth by tho East is by a young damsel. The goddesses in heaven suddenly ruslied out to hear the poet sing Yas'orarni's decds, regardless of the cinbraces of their divinc spouses. The gods plucked the flowers in the Nandana gardon to throw them doira - 1120. 1121. 112-1138. $ 1164-1183. 1 1185-1204, ·xlii INTRODUCTION. above couplets is: whore is the Gainduvaho, the life, the Listory, the celebration of Yas'ovarna's exploits for which the poet prepared the reader, and to hear which he brought down even the gods themselves? Or, in other words, is the poem of 1203 couplets that we have the whole poum, or is it merely the prelude to the main poein which we have not yet got? It would appear at first, that neither the manuscripts nor the commentator Haripala enable us to answer the question decisively'either one way or the other, although so far as can be learnt from the commentator's remarks, in spite of himself, his language would, in one or two places, seem to prove, as will presently appear, that what we have is only a prelude, and that the poem is or was to be a coutinuation. Before stating, liowever, the conclusion to which I have conie, it will be necessary to recapitil. late somewhat fully those passages in the poem whiclı bear upon the question at issue. Tlo poenn bears the name of Gaidavalıo,or 'the slaying of the Goudian king,' called the king of the Magadbas. But up to couplet 797, which begins the personal history of the poet, and which marks the end of the expedition of conquest forming the chief burden of the previous part, and where the second part, with the circunstances under which Vâkpati undertook the task of celebriting the slaying by Yas'oraria of the Gaudian kiny, begins, the only mention of the Gauliau king or of his death, after the solitary and short statcient iu 3.34, that he fled through fear, is contained in- (1) Couplet 114, page li9, where it is said that 'the multitude of the [ allied ] kiugs of the lord ot Magadha who gave himself up to flight ·2 THE FRAMEWORK OF THE Poru. xliii having returned at ones, appeared like the sparks of fire ( issuing from ) shooting star [and running in the opposite direction.') But this mention of the Jlagadlia king is inade in the most incidental manner, and with no direct purpose to refer to him as the hero who lins given the name to tho poem. The relerence to bim is no better than that to the king of the langas in 419-21, indeed, it is inuch morc incidental. It is less as 3 mcution of the king whose killing has given the nine to the poem, than tbat of the kings of the Deccau (422-423), or of the Parasikas, ( 431-439), or of the kings of the Valondra mountain, ( 509.510). The next time we hear of the Gaudian king is in- (2) Couplet 117, page 120, where we are told, that the frogs e., Yas'ovariui haring elsin tho king of the Magadhes who was trcing. proceeded to thoso toods on the seashore which were perfumed by the cardamom.' Even tho commentator feels that this is too sliort mention of the slaying of such an enemy as lias supplied the name to thc pocin, 30d juoting from :: Fork on Alsinkám ho observes: although it hos lxen laid down " that the family, thio valour, the learning, fc, of the "enemycouquered should be described, and thereby the "grcatacss of this sictoriousliero should be beigutence.' "still that direction applies to the first conques: by's boro. As for Yos'osgrain ssho had son numerous sje. Stories, such a description of 115 caems, as is here girca.does no: 13:l to redound to his glory, kiner the 'greriness of husencing mis les inferice] Iroon his “(Yas'usariu's ) valuur, Such a sing, Wilo!' er ·xliy I\TPODUCTION > 1 The' mention of the Gaudiun hing's furuly ir, my be from from the objection Lefened to by the commentatoi, but it certuinly is not enough by any means to justify the name Gaudavalo given to the poem next mention we meet with of the king of the Gru174 01 Magadhas is in the panegyro ( 695-697 ) which is addressed to Yas'ovarmi when he retuins home, ind, sitting in public darbai, moles the queens of the king of Magad!ız ply the chimirs over him in tohen of their reduction to be his slaves Thus clearly shows that the Gran i ing had been afready Lilled, and that his ludies had been fol en prisoners and tuned into slives by Yas'ovurmî but there is nothing more said about him Thus is all tlint occurs about the slymg by I as'o Tumi of the Gauliza hing in the whole of the scoount of the expedition of conquest, undertal en and success fully orried out by hun, but wbich is neithei led for the express purpose of slaying or subdung him, nor dealt with him in 1 special manner We then come to the second part of the poem, which begins with the personal lizstory of the port, nt the begioning of which we are told that the poct urs, while sitting in va assembly of losrned people, requested by thern to descube fully the manner in whuch Yos'orarini slow the king of tlie Gsudias IIere is the request These porsone (1 € , se) wish to hear sung by you at full length tho deathi, 29 it uns formerly accomplislıcı, of the bing of tir Nlngadhas bi then l'os'osarini (wlin is) so lugli (as wolne just described ] 14 ·xlvi I TRODUCTION great exploit of Yus'ovulmi 'When all darkness, like 8 very hall-Age, unable to bear the relation of the noble doings of a virtuous mun, the ornament of all puremen und of all performers of good deeds, and as if, with its liezrt broken, has fled awry,'* and when the whole world mortal und immortal, nimate and inni mate, is thus ready and anxious to hear the poet, the latter after liaving performod the duties of the morning 'began to relate to them ( the learned people who bad nequested him to that effect ) the exploit of him whose exploits were like those of Chanakya 't The poets of the court congratulate Yas'ovarmi's virtues and his prowess that had accomplished the death of the Gaudian king, upon their good fortune in being celebrated by Vâkpatı It is further said, that, as the day began to be golden, e , it b gan to shine, and as the poet was going to relate the exploit, the world began to look dumb with expectancy | And, lastly, the poet finishes his reply by saying, "The exploits of him, who gave the wealth of his conquered enemies to his favourite dependents,and wlio brought away the wives of his enemy into slavery, are now being sung by me Hear the same 's The above leaves little doubt that the poem is still to come, which is to give a full description of how Yas'ovarmâ killed the king of Magadh It may be added further, that if we are to take the present poem as the whole poem, and not merely as the prelude, it is a singular one For we have neither the name of the Gaudian king, nor that of his capital, nor the reasons why he was killed, nor the circumstances * 1179 † 1184 11205 1206 $ 1207 1209 | The kings of part of the Gaud lan country appear to have been great enpporters of Baddhism aboat Yis'ovarmi's time The latter ·2 THE FRAMEWORK OF THE POEM. xlvii under which, nor the mapner in which, he was killed. It is improbable in the highest degree that the killing of an unnamed and, therefore, obscure king who is disposed of in three or four couplets out of twelve hundred and more--most of which have no concern with him or his death-could have given the name to the poem which it bears. Then te may remark that in couplet 1074, where the poet promises to relate the story of the slaying of the Gaudian king, i.e., sing the Gavaralo, the latter is designated as having a great beginning,' maharimbho, just such a beginning as the poein we bare got, forms. Further, in couplet 1168, the poet says, that in the early morning when he was going to relate the esploit of Yas'orarmî, this happened: . Then from the sky fell small stars, as if they were a shower of ' flowers dropped by the gods, who gathered at the "hour of the great narration of the king's bra re exploit.' Viyada '(vikata ) is the word used in the original. That word mostly bears the sense of large ' in size, great,' 'grand,' in importance and surroundings, the idea of largeness in size never being altogether for gotten. Viyada could only apply to a loog, great, and grand narration that was to come after the great prelude, and not to a short incidental mention of the Gaudian king and his death, such as has already been made in the previous part of the poenn. There is, therefore, no force in the suggestion that might occur to some, in the absence of any more parts S. 11amhenlohn food, which Gaadas, kad kiny Sed ·xlviii INTRODUCTION of the poem, that the Gaudavalo, to hear which the poet called together all heaven and eartlı, is that which he had already been singing in the portions preceding, the portions in which the greatness of Yas'ovarmî had already been celebrated, and the death of the Gaudian hing had already been incidentally mentioned If such were the case, what could Vahpati mean by telling his interlocutors in 1073 to hear the story of the destruction of the eastern king the next morning? What was he going to nariate the noxt morning? that which ho had already sung? Surely, our poets are not in the habit of giving a reading of their poctry whiclı is already before the public, and calling it new! The cominentator in expl«ınıng the word cyan," (this, vız, the poem Gaudavaho) uses the words, ctam vahshuyamânakathaprabandham, 2 e, ‘this poemn, namely, the poem that is to come hereafter,' containing a nariation In his comment on the next couplet, ho observes on the words, 7 ayanı veramamme ('at the end of the night') : Tajanivırama iti upodghálaprayan abTrâshetan, which eppears to mean, the expression 'at the end of the night,' shows that what has been said (so far] is lile an introduction The conclusion, accordingly, to which the materials and consideration set forth above lead me is, that what we now have of the poem is merely the preface or prelude, and that the real poem, giving a full account of the circumstances under which Yus'ovarm i slew the king of the Magadhas, has not been found, if it was ever witten,or,it may be,his not come down to us, and that the brre refoicntc to, ind short mention, 10 OnL OL 1073-1074 ·3 PRAKRIT STUDIES. xlix two places, the flight and death, of the king of the Gaudas, before the second part of the present poem begins, are merely made to serve as incidents which make the learned friends of Vâkpati prefer their request to him that he should narrate fully the story of the slaying by Yas'ovarmâ; and that there is nothing to militate against this conclusion either in tbe MSS. or in the commentary; indeed, the latter directly sup. ports the conclusion so far as it says anything on the subject. 3 PRAKRIT STUDIES. A few observations may not be out of placo here on the importance of the studies in Prikrit. After the excellent edition by S. Goldschmidt of the Ravanavalo or the Setukävya, the present work is the only one in the Prakrit language that is being given out to the public, that is to say, a Prikțit composition not being a grammatical or a lexicographical treatisc. The im. portance of Prikrit studies can hardly be overestimated in the present state of philological research in India. In the first place, we bave the most important part of the vast Jain literature in the Prakpit language. We look forward with hope to the results which will be yielded by a close and systematic study of the Jain literature, results which may tell favourably upon our present hazy ideas on the subject of ancient Indian history, biography, and bibliography. The connection between works like the present and the religious literature of the Jains is illustrated by the fact that whatever Prakrit poctry, lexicography, or grammar has been preserved to us, we owo to the Jains, who have natu. mally taken care of it because it forms the key to the G(Gaudarabo) ·INTRODUCTION proper comprehension of then religious books, which are mostly in Prakrit Secondly, the elucidation of the construction of the modern vernaculars of India will be a nearly hopeless task but for the medium between them and Sanskrit, furnished by Prakrit The modern vernaculars would be full of insolvable riddles, if Prikrit did not come to our help Thirdly, Prakrit works, being wiitten in a language much better if not quite fully understood by the people when they, a great many of them at least, were composed, must be valuable to us as sources of our knowledge of the period between the rise of Buddhism and the invasion of the Mabomedans, because they, having appealed more directly to the people than could have been done by Sanskrit works of the same time, have a better claim than the latter to inform us about many things concerning that period I purposely spcal mersuredly about their having appealed to the common people directly For Prakrit literature and Prabut language had already in the latter part of the above period, attained to a form and style considerably above the understanding of the ordingry people, 38 it is impossible to suppose that the long compounds of Bhavabhatı in the Prakrit speeches of his plays, or the highly-worked express ions of Våkpati were within the easy comprehension of ordinary folks even of their own time But there can be no doubt, they were intelligible to a very much larger class than Sanskrit could have been Fourthly, the study of Prîkrit 13 better medium for the acquisi tion of many of the present vernaculars of India than anything else. a koos ledge of Sanskrit and of Prikrit would introduce a student to the study of the verna colars with a facility which would not be attainable ·3 PRAKRIT STUDIES. by any other means. Fifthly and lastly, it we gucceed in unearthing and bringing to light works like the present, they might directly furnish us with some valuable dates that might throw light on many parts of the genesis of Samskrit literature, Prakrit poetry rightly boasts of certain charms which are peculiarly its own. It possesses & softness and sweetness which comes nearer home to us than the artificial adornments in Sanskrit. It justly lays claim to a larger amount of reality of thought and expression than ought to be assigned to later Sanskrit, as nearly the whole of the literature written in the latter was composed in a language foreign to the writers. And using, as they did, a language rich in forms and conven. tional phrases and figures, they naturally cared less for personal observation and personal sentiments than did their Prakrit brother poets. The latter, having to use a language less rich, less plastic, less conventional, less used by poets and writers, less learned and less esteemed, had necessarily to study their matter more carefully, in order to make up thereby the deficiencies and the disadvantages attendant upon the use of the vulgar tongues. Accordingly, we find mnch less conventionalism, less commonplace verse, less ready-athand set phrases, set ideas and set sentiments, to suit set circumstances in their poetry, than in the Sanskrit compositions of the corresponding class of writers. To illustrate these positions we may observe, that Vakpati rarely speaks of the conventional lotus in describing the feet, hands, faces, eyes, or heads of bis heroes. He does not speak of objects or things that be had not seen or felt hiinself, except when lie de scribes imaginary Paurimc events, such as the destruc ·lui INTRODUCTION tion of tlosnzhes in the sacrifice by Janamejsya or the smashing of the wings of the mountvins by Indra, when bis imsgination runs as lively as if. lio wers describing events which he had personally witnessed He describes little homely sccnes and circumstances and little chaptors in village and country life, such as we do not sed poticed often in Sinskrit poetry 4 VALPATI'S PRAKRIT I OEI RY Vâk pati has little incident in the Gauavaho indeed, there is none beyond 7 very meagre programme of Yas'ovırma's expedition of conquest But he is a master in bringing a master poet's eye to look upon ordinary things and unding out all the poetry that is in them He hrs a wonderful way of laying under contribution some mythical event, and of giving 10 original description of it from the stand point of his own imagination Thus he takes up the myth of Indra having hacked tho wings of all the mountains (which 18 a myth based upon the Vedic allegory of Indry fighting the rain withholding cloud and felling it into rain), and gives y most vivid and life lıke picture of what happened The snale szcrifice of Janamerya, Prithu s battle with the mountains in the Deccan plains undertaken with 1 view to remove them, in order that he might measure the plains with his Immense bow, the churning of the ocean by Vishnu, the final but periodivel destruction of thic world when everything including the gods themselves is burnta wway, and the bodily ascension to heaven of Haiis'. chandrzand luis capital, Ayodh uył inay be referred to, ys liaving been described in perfectly original 2119nuer by the poet Nor is Valpati wanting in kulossa ·4 VAKPATI'S PRAKRIT POETNY. lüi ledge as to what is the sentiment to which he should appeal when he comes upon some famous ancient spot, connected with the story of the Mahabhârata or Ramayana or with current facts, so as to awake in his readers a lively recollection of past history. His reflections upon the dried up human skeleton lying before the Kali of the Vindhya, his appropriate observations addressed to Duryodhana and Karna when he passed through Kurukshetra, and his remi. niscences of the loves of Narmadê may be referred to as instances in point. The observations and unsparing condemnations, which he passes upon the vanity of this world, are in keeping with the idea of what a poem ought to contain in Eråkrit. There is a great deal of wisdom, such as must have passed for philosophical truth in those centuries, and still passes for popular wisdom, in what he says;and he neither spares king nor peasant, neither the scholar nor the ignorant, neither learning nor wealth. I cannot conclude these remarks on the poetry of Vakpati without alluding to his beautiful picture of country scenery, of all kinds, when he passes in review what Yas'ovarmi's army saw on their march out and on their way back home. All that part of the poem seems full of country life, and to embody nothing, as it were, but what the poet had witnessed with his own eyes, and what none but a true poet of nature like him could picture in such life-like colours. The style of Vâkpati is highly cultivated, and very pregnant, but often presents difficulties to an early Prikrit student, which would at first discourage him. Though learned, however, Våkpati is not pedantic, in- ·5 GENUINENESS OF PRAKRIT LANGUAGE. ly Mahumaha-viyayo, be again young like a bad in this poem? The after-flower of wild plants is [more] meagre than the first-flower'.* Nothing is known of this other poem, except that the Jains call it a Prabandha; from its name it would appear that it probably had the death of the demon Madhu by the hand of Vishnu for its subject. Enquiries made in parts of Gujrath and Kathiavar have hitherto failed to elicit any information regarding it, though there is no reason why we should give up all hope that it may yet come to light. 5 Is PRAKRIT A GENUINE LANGUAGE? The remarks I have just made on the style of Vakpati, and the justification of bis long .compounds, which I have sought to derive from the kind of style appreciated by people in his age, and still appreciated in our own days, naturally lead me to a question wbich is sometimes suggested to a reader of Prakrit, as, indeed, it is sometimes suggested to a reader of Sanskrit compositions of certain kind also; the question, namely, whether Prêkçit, such as that presented to us by works like the Gaudavaho, was ever 3 real language, or was it made by the writers of Prakrit works,assiated by Prakrit grammarians? The following are among the circumstances which give rise to the question. First, the words found in Prakrit compositions appear 80 airy, so unreal, and so unidentifiable, that it seems difficult to explain how they could love formed the vocabulary ora people requiring cay preciscoess. Take, * The latter part of Haripala's comment on tbis couplet is not Fery c'ear, and the verse he quotee deeds to have to applicatiop to the sease which he gives rightly esough.

·lyi INTRODUCTION for example, the words अप्यउत्त for आर्यपुन, अविओम for अवियोग, ओआस for अवकाश, भोभार for अवतार, अपचार, and अपकार, केअअ for केतक, गअ for गन, गद and गत, कअ for कृत 'ind कच, मअ for मृत, मृग, मद, मत, and मय, वाअ for वात, वाद, वाक, and वाज Secondly, the grammars explaining the corruption wbich Sanskrit words and forms undergo in the course of becoming Prakrit, appear to teach rather how to make Prakrit out of Sanskrit words than the simple fact how they became Prâhrit by the natural process of decay and corruption Thirdly, the form in which Prakrit compositions have come down to us is so artificnl, so made up, and so difficult, that the ordinary people, to whom Prakrit belonged as a vernacular, could not huve used or un derstood it Fourthly, we know that long after Pribrit had ceased to be spoken as vernacular, authors wrote in it, and even the grimmors, which seem to tesch how to make Prikrit out of Sunshrit words, were them selves written many centuries after the lingungo had ceased to be spolen 18 a living speech, undorstood by the common pcople Fifthly, the rules given by grammarians on tho formation of Prührt words appear too few and too gonorol to embody the numerous and firious laws, under the operation of such rich language becomes corrupted and assumes a now living and growing shapo Sixthly, the Prikrit works which have come down to us apposr to possess too low forins of populir specch, idioin and phrase to be cvidence of nonco really true vernacular ·5 GENUINENESS OF PRÄKRIT LANGUAGE. Ivii Seventhly, the Prikrit literature appears, to a great extent, too exclusively to confine itself to words derived from Sanskrit, and to ignore the mixture of inany nou- Aryan words which it must certainly have possessed from the earliest times, and wbich are seen in almost all the modern vernaculars of India of the present day; so that if the works which are in Prakrit were really in the vernacular of the people, they could not but have contained a large number of those words. It is truc, it might be added, that all the above consideratious may not apply to all Prakrit composi. tions equally, but most of them do to every one of those known to 118, as baying any pretension to literary character. Now I do not propose to do more than merely touch upon the question which I have tried to state above, chiefly because the materials for a satisfactory solution arc aot yet available. The complete ineaas, with which to answer the question, tould only be nfforded by very old specimens, especially if written in prose, of the different modern vernaculars which aroso from the several forms in which Prakrit onco existed. Not only do mnoy such specimeas not exist, but even se that do exist, though comparatively very inodern, bare not been published, and are not Arnilsble for comparison. But I may indicate in briel mbat I think of the doubts mised by the several con: sidcratious set forth alorc. We will proceed to deal with them in tho same order in which they arc giveu. As to the siriness and the appareni unreality of Prikrit words. It is quite true that one and the esine l'rikrit formu stands for scremal Sunskrit origionis, I ( Güclavado) ·Iviii INTRODUCTION and it is often puzzling to find out which of these it represents. Påa, or płya, as it is often written, might mean pâda, foot; or påta, fall, or påka, ripening, cooh. ing. Visa might stand for Sanskrit pårsva, side; or pasa, snare; or vása, residence; or vása, smell; or virsha, relating to a year; or vgåsı, i compiler. But whatever the airness that we see at first sight in these words, it 18 zot singular to Prakrit, but has taken place in the derivation of other languages from their ancicnt originals The French language is full of instances of this hind. Thus, for example, é', (though written et) stands for et; a for habet; vu (though written veut) for vull; pru ( written peut) for potest, and vor (written vort ) for udet A jutra, therefore, there is nothing singular in the fact that in Prakrit, words lose most of their single consonants, and are often so weakened as to appear to possess many hiatuses, though in practice the last seeming defect is remedied by such contrivances as the insertion of a consonantaly between two vowels. But an answer exists moro satisfactory than tlie analogy of other languages, it is, that in the modern Aryan and even non-Aryan vernaoulars of India, many of these airy sounds are actually found, and are in use in those very senses which the Sanskrit words to which they are referred bore. Tuus piya, or pi, par or piu, a foot, exists in most of the Arfin vernaculars So vây, ra, cây, râu, a king (riji), mây, mli, miya, mi (mata), mother, bbny, bhu (bhumi), ground, mah, indh, inuha, na (inukha), face oi inouth, salii, sol, sal, (sahlı1), a ferople friend, mis mai (mnrigs), a deer; and numerous siinılar instances may be quoted of words used to this day in the current tongues. But when we are on this sabject we must ·5 GENUINENESS OF PRAKRIT LANGUAGE. lis not forget that only a few of the dialects in which the Prakrit of ancient days existed, bave been cultivated by being written in by some celebrated poets or authors and thereby brought to the front, while others which existed side by side with them have been neg. lected and allowed to die away, 'Thus of the various dialects once spoken and still partially spoken in Maharashtra, that which was spoken in the Deccan, has come to the front, whereas those spoken in Konkan, Kbandesh, the Berars, and Nagpur, have been luft uncultivated and are dying a tray. Some of the latter bare preserved old Prakrit words which puro Marathi doca not possess and docs not therefore recognise; c.9., mit for mali (gardener), koi for koli ( a caste of aborigides), dhui or dhůy for dhili (dust) in the Khandesht, and nat for nadi (river), vat or vily for yriti (fence), rii or ray for råji ( a grore of trees), 253ga or asagi for asoka (an asoka trco) in the Konkoni dialect. These instances would scem to justify the conclusion, that not only are forins, which appear so boneless in Prakrit, actually found in use, but also that those words which appear peculiar to Prikrit coinpositions would be found in some form or other an old vernaoular works, if these be thoroughly cxainincal, or in s0100 dinlcct or other in the country. As regards the suspicion that the grapnatical rules teach how to make Prikrit words instead of cxplaining Prakrit tords made by natural processes, it lony be remarked, hattho rnley are in leed so scntcntious and 80 few, as at flrst sight to give rise to that suspicion; mit there is nothing in thein which necessarily implies ang justification for such as suspicion. The radio in me ther of the style and of the intended man of thorough ·Ix INTRODUCTION ness in the grammars Till Hemachandra wrote his chapter on Prâkrit Grammar, Vararuchi was the chief authority on the construction of the Prakrit dialects, and lucid and useful as bis aphorisms are, they are not thorough, and appear to have been intended rather to explain the chief features of the corruption through which the more striking Prầkrit words and forms derived then origin, than to give a complete treatise on the formation of all or even most Prakrit words and forms, such as that which Hemichondia endea voured many centuries after, to wiite regarding one of the Pribrit dialects it is, therefore, ersy to suppose that after the Prîkrit dialects ceased to be vernacular, and, indeed, even during then cuirenoy, Prikrit writers may have used in their compositions words formed by themselves or by others according to the rules given by Vararuchi I'or on the authority of grammatical rules--originally intended to explain words which Actually existed-t has, struogo is it may seern, always been tho custom in India to form words and use them in poetry and prose, somewhat regardless of the question whether they had over existed in the speech of the educated or of the uneducated But the presenco of such 10cubles and forms--inore of the former than of the latter--docs nat, I think, justify any doubts no to the legitimacy of the bulk of Prikrit words and forms, when the greater portion of them are proved to be genunc by the cudence of living crnroulart 'The thure consideration is, that good many of thu Prikrit works are too artificial and difficult in their style to liave been intelligible to vernacular audiences or readers This is a fnult of the writers, and tot so much of the logige We must not forget, that nearly ·5 GENUINENESS OF PRAKAIT LANGUAGE. Ixi all who wrote Prakrit were Sanskrit scholars, and it may be said that we have probably no Prakrit compositions--the works of purely vernacular Prakrit writers. It was, therefore, inevitable that learned Sanskrit poets and prosc writers should have introduced in their Prakrit compositions forms of style, such as long compounds, to which they were accustomed in tho Sanskrit literature that was valued in their daye. Thoir purcly vernacular readers may havo understood them with that amount of facility with which educated Marathi readers understand the Rûmavijaya, the Hars. grinya, and the Pântaropratupa of Sridbara, but not to the same extent that eren the uneducated in bourer understands the Abhangas of Tubaram. The fourth ground of suspicion is, that Prikrit continued to be written long after it had ceased to be vernacular. This is undeniablc. Add in assessing the valne of any given Prakrit work, we bave to bear its age in mind as an important consideration. If, to hazard a guess, a Prakrit work belongs to this side of the sixth or seventh century of the Cliristian cra, its value as # Fernacular work is considerably less than il it comes froin an earlier date. And the nearer we coina to our own timnos, the more fuust a Prikrit Colls position bc supposed to be written in a dead languago like Sanskrit, indeed, inore dead, because, after they closed to lx understood as vernaculars, the Prikrits have been less studied and understood than Sanskrit. l'ho reply to the fifth objection fins already been anticipated above. The mori completo gminmar cxtant is that of Icmachandra (11.1). 105-1174). Juch had e vjetrul in Prakrit which was 10! explained by ·Ixii INTRODUCTION, 1 Vararuchi, whose grammar was pot intended to be exhanstive, but merely illustrative of a few prominent facts. One or two of the Prakrit dialects are disposed of by him in less than twelve aphorisms of three or four words each. And even Hemachandra is not much more exhaustive in his treatment of some of the dialects. We may remember that Vararuchi must have bad plenty of materials in living speech, if he had intended to explain the formation of all the dialects, but Hemachandra could only rely upon the scanty specimens of written remnants of some of the moro obscure dialects for materials, wherewith to form and illustrate his roles regarding those dialects. Nevertheless the several dialects of Prakrit were growing as current languages, and were developing themselves into the modern vernaculars, regardless whether the grammariads analysed and explained them thoroughly or only superficially. The sixth and seventh objections may be considerecl together. They are, (6) that the Prakrit works extant contain too little of truly popular idiom 2011 phrase, and (7) that they bave too few of the non- Aryan words which the Prakrit vernaculars must have bad, and which the podero languages of India actunlly possess. The explanation of this appears to be, that the Prakrit writers, wherever they have abstained-and they have lnrgely abstained from the uso of popular idiomand nou-Aryan socables, they did so in obedienco to a sentiment of very general application, vi..., that it is pot dignificd enough for poetry or poetical prose to contain auch espressions. Whenever it was possible to use a Sanskrit-descended phrnec or vocable, ·5 GENUINENESS OF PRAKRIT LANGUAGE. fxiii the preference was always given to such, and the too popular pbrases and non-Aryan words were carefully avoided. In Marathi poetry, for example, the preference has always been given to Sanskrit forms of speech and Sanskrit-descended words over those of non-Aryan or foreign features. Thus måthå or s'ira (head), is preferred to dokei udara (belly) to pot, bhumi or bhur (ground) to jamin, márge or maga (road) to rastit, getra or nayana (ege) loja, sisana (seat) to baithaka (though this is from upavishta) vastra (garment) to kapada and so forth. In Moropant's voluminous works, vocables derived from the Arabic or Persian or even other Aryan modern languages of India are carefully excloded, although when he wrote towards the beginning of this century, Marathi was full of words from Arabic and Persian, The sentiment is very geperal, that poetry would look too vulgar if it contained words of very ordinary use or expressions, too idiomatic to look like learned or cullivated. This consideration is, in my opinion, not insufficient to account for the absence of popular idioms or of non-Sanskritio vocables from those Prakrit works that have come down to us. We may observe, however, that & large number of non-Sanskritic words have been preserved to us by the lexicographers, and collected in his Desintimamili by Hemschandra, and a large mass of them exists in nearly every vernacular language deriving its origin from Sanskrit. We war safely believe, therefore, tbot in spite ola great many words which the poets formed from Sanabrit on the analogy of genuine Prakrit derivatives from Sanskrit, and which they used in their compositions, just as Marathi poets bsve borrowed and freely used ·lxiv INTRODUCTION in their works, Sanskrit words merely deprived of their terminations, the Prakrit works must be regarded as written in genuine vernacular, if written when Prakrit was vernacular, and in genuine Prakrit acquired by study, if written after the language had become a dead language. The Gaudavalo was probably written after the vernaculars of the present day had already commenced their derivation, and were recognised as separate popular dialects, although many, especially educated persons, still understood Prakrit; and the torm Prakrit appears to have still applied to all the different dialects which were gradually assuming the shapes which they bear at the present day. Thus the poet says:* 'all languages enter this (Prakrit) and all languages tabe their start from this: the waters (i. e., the rivers) enter nowhere than into the sea, and start (as vapour) from nowhere else than from the sea.' Even in the present day most vernacular readers and speakers will understand by Prakrit the modero vernaculars of India, such as Marathi,Gujerathi, Hindi, &c. 6 THE PERSONAL HISTORY OF VAKPATI Nothing t is known under this head beyond wliat the poet has himself told us in the present poem. The first fact that we know is, that he was at the court of Yasovarmi, and was his favourite friend, juaņayılavo, (literally, & particle of a favourite friend), and the head of the poets, or poet laureate (Kairiya). Then the poet tells us that 'the excellences in his extensive narrative compositions still shine like particles of the liquid nectar of poetry that came out from the ocean Bharabhati't. This means • 33. Swo Soto II for Jain reference to him. 709, ·6 ACCOUNT OF THE POET. XV that he churned the ocean Bhavabhůti long before this time, and that whatever excellences there are in his voluminous poems are merely like particles of the nectar of poetry which he bad obtained when he churned that ocean. It is clear that the word 'still' (ajjavi: adyúps) proves that Bhavabhūti Fas not liping when Vakpati wrote this verse, or, indeed, when he wrote his 'voluminous'* works. The modest way in which be mentions the excellences of his poetry by the side of the ocean Bhavabhûti,' has to be understood in this sense, that though he succeeded in obtaining much 'nectar of poetry' by churning the ocean, ho has only succeeded in transferring a few particles of it into bis poems--whicb, but for the particles, are, owing to their bulk, so much chaff-in the shape of whatever merits these possess. We bave next to consider what this churning of 'the ocean Bhavabhūti' means. It is true, there is no word for churning in the original. But how was 'nectar' to come out of the 'ocean,' otherwise than by that process by which the gods succeeded in obtaining their nectar from the grent ocean? If Vâkpati 'churned' Bhavabhati, that can only mean that he read bis works, as churning' cannot properly be understood of the process of learning as a pupil from a teacher, Il be did not churn' him, that is to say, if we have not to understand tho figure in that sense, niggaya (come out) bas to be taken to mean that Vakpati in his younger days, Yeccived from Bharabhuti, his excellences of the art of poetry and that they were as but 60 many This cithiot furnishes a further argument in fnour of my conclusion, that the present proom is but a prelude to a largo work, as otherwise Tolnminons" (nyarla) conht not sell apply to a pou of lue mero Ulu tirelyo Junerell o oploss. 1 (Gaulavabo) ·1xvi INTRODUCTION "particles of acatar* from an 'ocean of nectar' This would necessarily mean that Vakpati vas a pupil of the other This 18 not improbable, seeing how very respectfully he speaks of him. Besides, there is the distinct mention* in the Rajatarangine to the effect that Bhavabhůti was patronised by Yas'ovarmà A further argument still exists to prove that Vakpatı was in personal association with the former in his younger days either as a pupil or as a young admir er That argument is in the word 'still' (azjave) For if we suppose that in his youth Vikpatı simply read, studied, and learned the excellences of poetry from the works of Bhavabhuti, and did not learn them by personal communication, the word ‘still' would not be necessary, or, indeed have any appropriate sense Whatever, is the ocean of Bhavabhūti's rorhs might have been churned again It appeals therefore, that Vakpatı had been in bus youth either a pupil or 7 personal admirer of Bhavabnuti, who was alive then but had died since, re, the Gauda valo was written after his death Further, we are told, that Vikpati was well versed in nydya (dialectics), lyric poetiy, drama, and the Puranas and also toob delight in reading light and serious pocts, and thpt lovers of poetry and elegant literature used to admire bis vorbs Lastly, we have the statement that, though there is not much merit in Valpatı, he shines simply because he is allowed by Sri Kamulyadhr to admire lum, that 18 to 87y, he is honoured by kainallyudha witba his friondsbip, and that he (Vihjatu) was an ndmirer • Soo tnfrh noto I can te clear to me, ·7 DATE OF YASOVARDA. lxvii of the works of Bhåsa, Jvalanamitra, Kuntideva, of the author of the Raghurama, of the work of Sobandhu, and of the work of Hariobandra.* About Kamalayudba, Jvalanamitra, Kuntideva and Harichandra much is not known, The two couplets, where all the seven names just given occur, are not found in the Jesselmere US, and of course not commented upon by Haripala, but are taken from the two manascripts Do and K, both very good and old. If no doubt is to be thrown upon these two prima facie reliable witnesses, limit ad quem to the age of these authors, whoever those of thein are who are not yet much known, is provided by the passages. Verses from the present poem are often quoted by Homachandra in bis grammar of the Prakrit larguage. Thus, for csainple, under Satra 1. 7, are quoted couplet 80, ai &c., and couplet 189, 37773 RTART &c., under Satra 1. 8, is quoted couplet 319, fanfaat HE79 &c., ander I. 145, is quoted couplet 410, TUTAS. Doyant; and under aitra 1.6 is quoted TETTATHTAI, &c., 18. 7 Date or Yas'ovanma. Is regards the date of Yas'ovarma, upon which de. pends that of Vakpati, the sources of information that night be expected to be arailable to us arc chicfly: first, the Ruijatarangint of Kolhana, history of the kings of Kashmir; second, tables of the dyonstics and genealogies of the kings of lansuj; and third, facts specially relating to king Ins'orarma. There is little arailable to us from thc second and third sources to help us in using the date of Yasio. varml, though it is not nolikely that deinclied facts under the third source inayin future coinc to bc komn. • 796 .

·lxviii INTRODUCTION As far as the account of the Rdjatarangini is con cerned it may be said that thirt work incidentally but unmistakably bears first upon the history of Yasovarma and secondly upon his date It may not be out of place here to give a summary of the particulars narrated by the Rajataangini which concern the hero of the Gaudavaho Thcy are contained in the account regarding king Lalit iditya of the Karlota or Naga dynasty of Lashmir Lalitiditya is describ ed as having held imp rial sway over India and brought several trans Indian regions bordering upon Kashmir under subjection He was most powerful and was dreaded by his enemies He spent nearly all his life in expeditions of conquest He levied tribute from the eastern kings by which are probably meant the then rulers of Oude and Northern Behar and wore the turban of victory in the Antarvedi* or the region between the Ganges and the Jamoa After the subjugation of the eastern kings the very first victory he obtained was a bloodless one over King Yaso varma of Kanaujt He is described as having in no time dried him up even as the powerful sun of the harvest season dries up a stream that has been flow ing down hill side during the previous raing king of Kanau) showed himself to be one who emi nently know what was the best thing to do when ho gave his back to Lalitaditya and became his obedient servant But his allies were more proud than even he was for the breeze bearing the per fame of the sandal though only an ally of a flower garden 19 taller than the garden itself It ap pears that the as mada veen Yasovarmt a The ·7 DATE OF YAS'OVARMA Ixis and Lalitaditya against * the Fishes of Mitrašarma, the latter's minister of peace and war, and that Lali. tâditya's soldiers felt dissatisfied that a treaty was made between the two kings before they (the soldiers) had gratified their desire of fighting by long warfare. Mitraśnrmå appears to have indicated his dissent in the treaty when it was written. Accordingly wlien the allies of Yasovarma showed fight, Lalitáditya took advantage of the adverse advice of his minister of peace and war 28 also of the bellicose attitude of his army, and, after the unsuccessful opposition of Yasovarma's friends, deposed the king of Kagauj and rewarded his own minister with the fivet great titles. 'Yasovarma, in whose service were the poetsi Vakpati, Bhavabhūti and others, having thus been conquered, became a dependent of Calitáditys employed in proclaiming his praises like a court bard. Why say more? * The couplets 138 and 139 appear to to bo corrupt. Havo ne to rend 29 follows ? Eron then they do not yield a good sense. श्रीयशोवर्मणः संधी साधिविनाहेको नयं। न यनियमनालेखे मित्रशर्मास्य चक्षमे ॥ सोभूत्सधिर्यशोवर्मललितादिस्ययोरिति । लिलसालेवनिर्देशादनपंत विदन् प्रभोः॥ t Mij. IT'., 141. + Tho original words are कदिवावपतिराजश्रीभवभूत्यादिसवितः । जिनो यो asiaat aguregiatizataI wlucli literally means "pact Yasorarini in Whoso sorvia wero Valqnitr:13. S'r Bhansabhűti and others, da' But Yasovarmi is got stated ather by Valpat or us Kalkan3 or anyone also ay far as I knot, to uvo lyn a pout. It is luizluy prolallo tro Ano 1o and H, SQ, Md of minit', Profesor MAX Muller mabes Rojasri (Indio lui din 11 leuch eis ? 1). 131) a Roſkimto poor, lut no such t A Rijast is hon! <f,ad tio Gjithasho spronks « Vibjuu as Vakikorija, and not riipi Vak pati, Sounlo Polihroulart, VI. 47.944olfindint 19. S'ri. is a very onlinary atlix toamiilsto dua name of a par lika Barabluiti ·1xx INTRODUCTION The land of Kadauj from the banks of the Yamund to the banks of the Kalikî came under his sway, as if at had been x yard attached to bis house. Having thus subjugated Yasovarma, even as the river Gadges goes down the Himilaya his army proceeded to the regions of the Eastern Sea "* Then we are told that he seized all the elephants in the kingdom of the Gaudas He went on conquering one kingdom after another of the Southern peninsula, including the 'Seven Konkans,' and the regions to the weet, and, returning to the North, be subjugated the people of Bokhara, the Bhauttas and other peoples Wherever he went be built towns and cities, and erected temples in them dedicated to different dezties, giving lands for the maintenance of the temples To the god Aditya in the city of Lalitapura, which he built and named after bimself, he gave Kapauj with territory attached to it + Lalitiditya was a great and good ruler, or rather & brilliant but generous victor But Kalbana, with a true historical instinct, rare to find among the class of writers to which he belongs, mentions some acts of folly and injustice of which that king was guilty Among the latter it is related that wbile living in Parihåsapuri, & city built by himself, he caused the king of the Gaudas to be murdered I in the Trigrami $ The followers of the Gaudian king were, the author of the Rajatarangini tells us, wonderfully brave, most loyal and ready to give up their lives in arenging the death of their king Râu 148 Ibid 188 It is probable thus king of the Gandian country and hus followers were Buddhusts, as otherwise it is difficult to understand how the Latter dextrogod a Brabinanıcıl temple und reduced the idol to atoms SR: IV 323 The text of the couplet appears oorrapt ·7 DATE OF YASOVARMA. Ixxi prey, the They travelled all the way to and entered Kashmir under the pretext of visiting the goddess Sarađâ, and in a body surrounded the temple of Madhyastha-Deva, a shrine that was a favourite of Lalitâditya. The latter being absent in distant regions, the priests of the besieged temple closed the gates and shut themselves up within. The Gaudians attacked another god called Ramasvâmi and, mistaking it for Parihåsa-Hari or Madhyastha-Deva, rooted it out and broke it to pieces which they threw in all directions They were, however, pursued by the soldiers and mercilessly cut down, glad to die after having taken their revenge. The Gaudian heroes were as brave and impetuous, as if they were Râkshasas, and fell upon the god Paribasa-Kes'áva or Pari-håsa-Hari, the most favourite god of Lalitāditya. The prey was saved by the sacrifice of the god Råmasyami, * 'The world was deprived of tbe shrine of Råmasyami, it is true, and the temple is still empty and abandoned, but the world is filled with the renown of the heroes of the Gaudian country who sacked it in revenge of their master's death." This is all in the history of king Lalitaditya that bears upon that of Yas'orarma. Lalitâditya, according to the Rajalarangini, must have come to tbe throne in 695 A, D He is recorded to have reigned thirty-six Fears, seven months, and eleven days, between 695 and 732 A. D. Accordingly. his conquest of Kananj and destruction of the sovereignty of Yas'orarma, if that was really achieved, must base occurred in the first ten years ol so of tbe eight century, if not earlier. Out of the account given in the Rajatarangini we may Rug., 31.

·lxxii INTRODUCTION. safely accept as true without any doubt these facts: first, that Yas'ovarmå Tas contemporary of king Lalitaditya of Kashmir; second, that he did not, when attacked by the latter in his expedition of conquest, come off successful, and had to become his vassal, if, indeed, he was not entirely deprived of bis throne; third, that Vakpati and Bhavabhūti were poets at his court; and fourth, that Lalitaditya reigned for thirtysix years, seven months and eleven days. I say the defeat, if not the total ruin of Yas'ovarma by Lalitaditya, may be accepted as a fact, because Kalhana shows throughout his part of the Râjatarangini that he is & safe witness as to the main facts of his narratives, not only as a compiler or chronicler of accounts, which he found in the old chronicles that served as materials for his own, but even as a critical and die. criminating historian. He often relates incidents recorded by the previous chroniclers, but does not hesitate to throw doubt on their character, or even reject them as unworthy of credence, when he believes that such is the case. It is possible that the old records which contained the narrative of Lalitâclitya's reign and his achievements, may have exaggerated the ex. tent of their greatness. But Kalbana's way of recounting the history of Lalitāditya's doings in the Doab, and the particulars detailed concerping the treaty at first concluded between the two kings, do seem to entitle the account to be accepted as true enough in the main. To these considerations may be added this one-viz , that Vakpati, who began his Gaidavaho with the professed intention of narrating the circumstances, under which Yas'ovarma elew the king of the Gaudas, not only ends so far as we yet ·7 DATE OF Yasovania. Ixxiii know, without saying anything about the matter but has also given* clear indications of doubts whether the slaying of the Gaudian king by Yaslovarma should be narrated at length after all, as if a great calamity had befallen his hero, which discredited his redown, and justified hesitation on the part of our poet, whether he should relate the achievement of his patron over his enemy, when he bad himself been reduced or been deprived of his throne by & superior foe. It is somewhat disappointing that Yas'ovarma's enemy, the Gaudian king, is not even named by Vakpati; and more so, that Lalitâditya too is described by Kalbana as having caused a king of the Gaudas to be slain. This king too is not named, and might either be the successor of that one whom Yas'ovarma killed or a king of another part of the Gaudian country It may be mentioned in this connection that king of the Gaudas is mentioned and named in the narrative which Kalbana's Rajatarangini furnishes of the reign of Jay&pida, the grandson of Lalitâditya, whoin he succeeded twelve years after the end of the latter's reign. Jay&pida is said to have married Kalyânî, the daughter of Jayanta, the king of the Gaudas, and after having conquered the five Gaudian peoples, to have made his father-in-law Jayanta supreme king over them all. Although, however, the duration of the reign of Lalitäditya 38 given by Kalhaņa must undoubtedly be accepted as correct, it is the opinion of some scholars that his date does not seem to rest upon the samo firm basis of certainty and accuracy. The date is not, it is quite true, inentioned anywhere by Kalhana, • Seo &; also J (Gaullivabo) xcviii ·1xxiy INTRODUCTION. but has to be obtained by calculation, and although the results of the calculation, which fix the dntes of miny of the kings named by Kalhana, may be as a matter of fact quite correct as having, to him, rested on independent evidence not available to us, part of the materials of that calculation are not quite so satisfactory in every respect as to put the conclusions to be drawn therefrom beyond all doubt on then uncorroborated authority The chief materials from which the date is deduced are: first, the date of Kalbana, S'ake 1670 71 or A, D 1148, second, the date of Gonarda III. who regined 2330 years before Sahe 1070, and third, the names as well as the durations of the reigns of the kings that reigned between those two points of time. Now, though the date of Kalhana, as given by himself, must be perfectly correct, the same cannot be said, it may be urged, of the period that had passed from Gonarda III. to the date of Kalhana, and of the durations of the reigns of the kings that had passed up to the date of Lalitâditya. The names of the kings and the durations of their reigns may be given here, I thinks, with advantage. They are as follows Kings of the Gonarda dynasty-GROUP I. B, C. Y8, ms. ds. 1184 1. Gonarda III reigned for 35 00 1149 2 Bibhishana I....... 53 6 0 1095 3. Indrajit 35 00 1060 4 Riyana 30 6 0 1030 5 Bibhisbana II. 35 6 0 994 6. Narn I.alsas Kinnara 39 9 0 955 7. Siddha 600 0 895 8. Utpallsha 30 60 ... 12 ... 99 3 > S ·7 DATE OF YAS'OVARMA. 1XXV ........ > > > 92 3 B.C. Ys. mg. ds. 864 9. Hiranyaksha reigned for 37 7 0 827 10. Hiranyakula 60 00 767 11. Vasukula......... 60 00 707 12. Mihirakula nicknamed Trikoțihå, (killer of three crores of pcople ). 70 00 637 13. Baka 63 0 13 574 14. Ksbitinanda 30 0 0 544 15. Vasuna nda...... 52 2 0 491 16. Nara II... 60 0 0 431 17. Aksha 60 0 0 371 18. Gopaditya 60 0 6 311 19. Gokarna 57 11 0 253 20. Narendra I. alias Khimkhila.........., 36 3 IO 217 21. Yudhishthira I.... no period is mentioned. Total Gonardas, GROUP 1 "1014 9 9, The Vikramaditya dynasty.--GROUP 2. 169 22. Partâpâditya I........ 32 00 137 23, Jalaukas 32 00 105 24. Tanjina I. 36 0 0 Change af dynasty ("Anyakulajo Raji"). 69 25. Vijaya 8 0 0 61 26. Jayendra (dynasty ends) 37 0 0 27. Sandhimati alsas Aryaraja ( Jayendra's minister) ..... 0 0 Total Vikramadityas and others, GROUP, 192 01 ) >> 92 !

·IXXVI INTRODUCTION 11 A D The Gonardas restored - Grour 3 Ys ms de 21 28 Meghuvihana reigned for 34 0 0 50 29 Pravarasena I alias Tunina II 30 00 88 30 Hiranya and Tormuna (dynasty inter rupted) 30 20 118 31 Matrigupta the poet (protege of the great Vikram iditya of Ujjain, defeater of the Sakas) 4 9 1 The Gonardas restored again 123 32 Pravarisena II 60 00 183 33 Yudhishthira II 21 3 0 204 34 Narenāra II alias Lakshana 19 0 0 217 95 Raniditya alias l'unjina III 300 0 0 517 36 Vikrnmadity 42 0 0 559 37 Baliditya 37 4 0 Total Gorardas after ti e first restoration GROUP 3 572 6 The Karhota or Naga dynasty --GROUP 4 596 38 Durlabhavardhapa alias Prajnaditya 36 0 0 632 39 Durlabhaka alas Prat'lpiditya II 50 0 682 40 Chandrapida 8 80 691 41 Tîrapida 4 0 24 Total Karkotas up to the end of Farapida 98 8 24 Grand total up to the end of raripida 1678 0 4 695 42 Multipida alias LALITADITYA ... > 1 > > ·7 DATE OF YAS'OYARMA lxxvii Deducting the period of 1,878 years, and 4 days from 2,333* years, 7 months, and 15 days, we get 455 years, 7 months and 11 days before the time of Kalbaņa (the end of S'ake 1072), or Sake 616 years, 4 months, and 19 days, or, with the addition of seventy-eight years, two months and fourteen days, the difference betteen the S'a ka and Christian eras, A.D. 694 years, 7 months, and 3 days, 2. e., the 3rd of August 695 as the end of the reign of Târápida, or, which is the same thing, as the accession of king Lalitāditya. Looking, however, over the list, we may observe, that besides the improbably longt periods assigned to most of the kings of the first group, eleven out of the twenty-one kings have figures which are too suspiciouely round (three thirty-fives, sis sixties, one seventy and one thirty) to reasonably demand unquestioning credence. Then we have the fact that the length of the reign of Yudhishthira I, No 21, is not mentioned, but has to be inferred to have extended to forty-eight years and ten days, from the circumstance that the total period of the twenty-one kings of the group is stated by Kalbana at the end of the Tarariga to be one * As to thus period see infru, note on pages xciu fg. † Kalhana at the beginning of his Tarangini mentions fifty-two kings of whom ho names burenteen—as those of whom no history al uts thaus ta rol anterior to that bo Dame, the onler 25 nown. 11 it not nel some of the unlit, and th.t yet which belonged to them havo by the pretexors of Kalhana anil reigns of m) ciuin sixtien, ·lxxviii INTRODUCTION. thousand and fourteen years, nine months and nine days In group 2 there is nothing extraordinary to raise suspicion except perhaps the absence of months and days The third group at once arrests attention at No 35, Ranaditya who is put down as having reigned for the extraordinary period of 300 years It is said thai Ranâditya married the goddess Kali, who was born 28 & princess in order to become bis wife, and that through her connection he was enabled to live so long It 18 probable that the period of three hundred years is like those of which Kalhana tells us the detailed* history was lost, and that the name of one king only who reigned in that period being known the whole period was assigned to him The round figure of 300 years even when assigned to a dynasty lost to history, or to anarchy, or to foreign govern ment or to displaced hings is of course such as cannot be accepted as accurate without independent evi dence and it is impossible to say what was the exact period of wbich no bistory was forthcoming The list distinctly improves with the fourth group ol With the beginning of the Karlota or Naga dynasty. There is in that group nothing that is suspicious There the periods of reigas assigned to the kings also becoine inore ad more detailed by the addition of months nod days, and appear to belong to easy and every day probabilities by being sbort The remarks I have just inade on the defects of the 119t up to the end of the third group do not, however, juistify suspicious as to the genu al correctness of the periods assigned to the various dy agsties or to indivi . Soe My I 11 ·7 DATE OF YAS'OVARMA. Ixxis dual kings, especially after the beginning of group 2. Though we may not feel prepared to accept the correctness of the periods assigned to the kings in the first group, there is no reason to doubt that from Gonarda III. to the rorolution which coinpelled Yu. dhishtbira, I. (No. 21), to quit his capital and go joto exile, the period given by Kalhanı, viz., 1,014 years, 9 months and 9 days, is the period that lind actually passed. I'or Kalhana must have given the figure on the authority of the previous clironicles, lists of kings, memoirs and inscriptions which bo mentions at the commencement of his Tarangini, ond which we must have critically examined." The period assigned to group 2, as also the reigas given to the six kings thereof, must likewise be consider. cd to bave been based upon tbo author's matcrin) derived froin the same sources, similarly exampincd. Whatever may be saitl—and much can be suid-against the years of the ten kings (2S- 37) comprised within group , wo may safely accept as correct the period of 172 yrars, 6 ·Ixxx INTRODUCTION. months, and 1 day, which Kalhana gives to that group. The four reigns of group 4 which preceded the accession of Lalitâditya appear to be free from objection. There is, therefore, no reason to doubt the correctness of the date of Lalitāditya's accession, A. D. 695, (which is the date, supplied as abovo, by the Rájutarangini, and not A.D. 696 as has hitherto been supposed), until independent facts are brought forward to show that it must be set aside in favour of another. General Cunningbam in his learued, laborious and valuablo work, Ancient Geography of India (Buddhist period)," has adopted a correction of thirty-one years, so that the accession of Lalitâditya falls, according to him, in A. D. 727 (he takes 696 A. D. as the accepted date of Lalitâditya's accession) instead of in A.D. 695. My esteemed and lionoured fried Professor G. Bühler las accepted this correction on the additional authority of the Jains, wlio state that Yas'ovarma was living in Sainvat 800 or A.D. 744. Other orientalists, Professor Max Niller; among them have acquiesced in the correction on the authority of General Cun. ningha 10 and Professor G. Bühler. Any one, there. forc, who does not fcel convinced by the view of the ennent scholars just 13med, can only venture to differ with thoin with considerable hesitation. According. ly I need not apologise for a somewhat lengthy ex3- inination of the grounds of the correction, and of the reasons which might be relied upon in favour of the date supplicd by the Kashmirian chronology. General Cunninghalu bases luis conclusion in favour of his corree:ion of thirty-oue ycars ou the following data, viz. *1!,.'"), 91, 92. Julio : achat on it torch th?p.331, noto 1.

·7 DATE OF YAS'OVARMA Ixxxi (1) that when Hiouen-Thsang, the Chinese traveller, entered Kashmir in A. D. 631, the younger brother of the king's mother came on to meet hiin, that according to the Râjatarangini the reigning king in Kashmir in A. D. 631 was Pratipaditya II., but that Pratápaditya's mother had no brothor, so that there must be a mistake in the history given by Kallana; probably Pratápaditya's father Durlabhavardhanı alins Prajnaditys was the reigning king in .1. D. 631; that Hiouen-Thsang passed two years in Kashmir; and that, therefore, Pratápaditya must have come to the throne at least three years after the year 031 A. D.; there is, therefore, a mistake in Kalhaun's chronicles amounting to three years at least; (2) that according to Jl. Remusat" Chandrapili, the son and successor of Pratapâditya, applied to the Chinese emperor for aid against the Arabs; the date of tlic application is .1. D. 719, while. according to the native chronology, Chapdrapida roigned "from 1. D. 680 to688," whuch shows an error of Dot less than 25 years; aud (3) that about A. D. 7:20 che peperor granted the title of king to (bandrapira; (handriplela inust, therefore, hare been living as late as the previous year A, D.719, which makes the crror in the Kashmirian clirunong! Amount to exaCl- Ty 31 years. Smarter Ilkingjes lexaltzen. 1. 197. 15 nisolo los triner.J Crunninghamn. In 't I h.11netlen alle tilawki Virvordir sjunkitk. tho med Cdr.ip da lund fran. Det fi: Irk11Thung akani, ucr. *(Gaidarho) ·Ixxxii INTRODUCTION Now as regards the first point, it may be observed that the reigning king in Kashmir in A. D 631 was 996 Pratapacity as General Cunningham supposes, but his father Durlabhuvardhana or Prajñîdity, and Pratiprdity, according to calculation, did not corno to the throne till towards the close of the jer 632 A D Tho inaccuracy, therefore, of three years based upon the supposition that Pratipiditya, who had no unolo, wis the reigning prince in A. D 631* nust, it is clou, be given up as altogether nntcablu As iegurds the statement that Chindràpidi, and Muhtipidų alias Lolitadityapplied for aid to the emperor of China, and that the date of Chundråpıda's application 18 1. D 713, wherers Chandr upida, accord ing to Kalhana, must bave reigned "frou A D 68010 698," I find that the reigns of both Chandripidis and Multipida rregiven at grent length by the h.sshmırın historinn But wing the reign of neither 18 any men tion made of any trouble by the Mlochchhns, as thu Arabs would be called, nor indeed by any foreigucnomy or invaders halhann frequently inentions such trouble whenover it has occurred or cren trouble cursed by the neighbouring tubes on eucmiesimmediately beyond wo must horo remomber that liho most of the date of Ilouuni The any this one is wmpiorumrly inferral in general Carnung ham (Soo Appundi A to his lncernt Grugi aj hy) und is not given lot Iliou 12 I laang himselt eithor in the St ytt-11 ( Wnied In Thug ) um ve Ilimir i liur de Thieu nyneanu rt or set toyages d }» Tho tlunos, pilgrunn hard roulli ontrrol ha-limir in 12 v avli in 3D or I'mtapidity is mio th sugh luafpcnun larm, buy stay in the auntru hnet imm rotical by him Iloilon vono my hi n-alf with the politian of the play ho YNs, turlu the 1 berupa tha nin* in attor u huch he is intimil Haven 11114, futuul uul rither papinlos un, ·7 DATE OF YAS'OVARMA. lxxxiii the border, but no inention of any foreign invasion, threatened or actual, is made in the account of the two kings. It does not appear, that the memoirs from which he was compiling his account of the two reigos were meagre or of the nature of summaries. Even little incidents, involving the grant of compensation for land taken up for building a temple, is noticed in the reign of Chandrapida. This king, besides, was a devout follower of Brahmausim, and was not a Buddhist, and is not likely to have applied to the emperor of China for assistance against any Arab invasiou. Peaco, internal and external, is stated to have been the characteristic of Chandràpida's reign, As regards the alleged application by Lalitäditya, that appears even more improbablo. The account of his reign is particularly detailed, and so full, both as regards his internal and external policy, that it is not credible that & inention or reference to an invasion of his kingdom hy tho Arabs could have boen omitted. Nor is it likely that any invasion by the Arabs could have taken place or been threatened during his reign, which was one of aggression all round and full of brilliant victorios. He is descuibed as having carried his arms of conquest far beyond the borders of Kashmir towards the north and the north-west, and to have died in an expedition of conqueat towards Persia. No mention 18 made of any foreign invasion. Mfuktápida was even more pronounced in his bostility to the religion of Sakya than Chandråplula, as is clearly proved by his loving brought away a statue of Buddha as & tropby from the Gaudian country, and to have made a present of it to a Buddbist sorvaut of his State, on the latter ·1ҳxuy INTRODUCTIOY praying for it, in consideration for the communication of an engineering secret I do not think it 18 possible that Lalitäditya could have or even need have applied to the empeior of the Chinese for zid We have fur thei to iemeinber, that if invasions by the Airbs hud taken place or been threatened both during the reigos of Chudrapida and of Muktåpida, the fact, on account of its repented character, would bave become so noted (the difference between the accession of Chandràpids and that of Muktápida being burely eight yeirs and nine months) thnt it would certainly have beco referred to by the chronicler of the latter's reign, and then repeated by Kalbuna in bis own nar rative Venust therefore, reject as unfounded oi mistaken, the statement that Chandrapida zod Mukt? pida spplied to the emperor of China for aid against the A13b8, even if we felt satisfied that I Re'musnt correctly restored the Sanskrit names from his Chi nese text and correctly identified them with those of the hashmi hings I an gfiaid we cannot treat in & better way the Chinese statement that the title of king was bestowed by the emperor of China on Chandripida about the year A D 720 For, among other reasons, it is not onough when we have to deal with such a list of hinga is that given by the lantarangini from Vikrarnrditya No 36 to Utpalapidz No.54, merely to say that there 18 sone inistrhe amounting to 31 yerrs in the untive chronology, but we must show where exactly tbnt imistabelles For the periods of reigns of the kings conprised in the list just referred to, bare been given in considerable detul, prcsminably niter they were verified by Kolbo113 by the aid of the inscriptions on temples and ·7 DATE OF YAS'OVARMA Ixxxy other public buildings erected by those kings, most of which trere extant in his time, as also by the various chronicles, memoirs, lists and other records, which be mentions at the beginning of his work. As regards the Jain statement that Yas'ovarma was ſiviog in Saipat 800 or A. D. 744, it may be observed that, so far as we know, there is nothing to make that statement, even if* it be found to be based ipon such reliable testimony as to be accurate, necesarily inconsistent with the earlier date of A. D. 695 being, with the Rajatarangini, assigned to the accession of Lalitaditya. For Yas'ovarmà nay have had a long reign, beginning from some date anterior to A. D. 695 (a supposition not quite necessary to make) and ending by solne year after A. D. 744. He may have continued to reign as a vassal of Lalitäditya after his subju. gation by that king, and to reign even after the latter's death. But as a matter of fact the statements of the Jains bave little or no value at allas bearing upon the date of Yas'ovarıná, as I have shown at consider able length in a separate note already referred to. There is, bowever, a different way of arriving at the date of Lalitāditya's accession (A. D.695), which satisfactorily proves that the correction of 31 years, which has been proposed, cannot be accepted. This inethod is the method of calculating back from the date of the finishing of Kalhana's Râgatarangini to the accession of Lalitāditya. I call this a different metbod, because * Swe Yote 11.- Observe also Professor Jax Nüller's valuablo Gaution. It should be lorne in mind that all these statements taken from Jain authonties" ara either of very modern or of very doubt ful dato, " ( India : Ilhat can it terech ta ? p. 338).

·Ixxxvi INTRODUCTION 1 73 ditya Ir. ....... 3 tho datoa and reigns of the kings from Lalitāditya up to Jayasıìnhi, the contemporary of Kalbaņa, rest ona far more sure and certain basis than those of most of the earlier predecessors of Lalitáditya. This will become apparent from the following continuation of the list, The Karlota dynasty continuerl.-GROUP I. A.D. Ys, ms. ds. 42. Multapirla alias LALITÍDITY 1...l eigned for 36 7 11 7.32 13. Kuvalayâpida..... 0 15 733 44. Vajraditya Vappiyaka alas Lalitår 7 0 7 10 4o3. Prithivy.ipida 46. Sa rágramapida 0 * "10 roulung which rofers to the duration of Sungrimapudu's ruun .ppears to be wcoriect. The words are atat raret aty. यात् सप्तवामरान् । मंग्रामापीटनामाथ तमुत्पाट्याभवनृपः | Whero वासरान् 1s or iously au mit ihm for matig Fou in the lint plwe. If the realing 9117 11 mul to the total perzorl of years given at the end of the fourth Tarangue becaumon just lese by perry and more hy 7 ilazs, Being 85.3 an, i months, anil Liya, instead of 260 years, 3 months, and 20 Lys is guyen ly Kalluina Tho ilufoi enco is at onco adjuster, und the arruct total gunol, Is Ruling TATTT for 91477, very likoly mnustu udug. Secondly, tho probabilities arv tlut Sungamapuladu not runn for such a short pericul as for en davn. For tluit king 2» statoul to Into Dexmo kung by Gusing his brother nu prelecasor Prithvika and a to tw violently set asido (tecitoint479:). If he haddlieil after sucht 1 Jort time as kui on days reiz, the fact woulil 1171o boon sivewally notendby tlw lusturian. Tiurilly, Kalaruixu[Sugrumapala wullus prelocavor Prithivyaparles, ut 'thu kingilom, hang got the sphory, did not shino, ten as the urb of thosun diws not sluno w lyon is gee the lemal and S'ex'sta sexy (Mingas'urlu to l'ulguins) Rij.IV.. 10. If Suigrimind hurrimal for fun on Lays only, Jus run and nur 1211 et Twen comral to tu eluration of any ·7 DATE OF YAS'OVARMA. 1xxxvii ) A. D. Ys. ms. ds. 751 17, Jayapida,......... reigneil for 31 0 0 48. Jajja (brother-in-law aril ininister of Jay&pida usurping).... 3 0 0 785 49. Lalitápida......... 12 0 0 797 50. Prithivyapida II. alias Samgramapida II...... 7 0 0 804 51. Chippatajayapida slias Brihaspati (son of Lalitápida by a concubine). 12 ( 0) 816 52. Ajitâpirla, son of Chippata's brother, der pored, and succeeded by 11 0.0 53. Inaugipida (son of Sarigramapida )... 5:1. Utpalàpids (son of Ajitupida )......... Total up to the end of the fourth Ta'ariga 5 20 From the 89th to the 31st year of the cycle. 200 with tluat of huis hrother, who reigned for more tian Sonur year. Then. ilmain, of the successor of Sumgramda it is saul, Samgranipida hiring died a natural daith (santr), Jay-ipidir thu Joget an of Vappiyah strecealed to tho kinglom in the nattimal muro of tuins, (शाना मंग्रामापीठे व यान् पियात्मजः । राजा श्रीमान् जयापीट: प्रार राज्य तमः ATT ), a 1.11471340 wuch woull not huro imen 14. if Sungminipela's cloth anything truge or notablo in it Jither in tho my of being unnatural or laung followel binly dter Juic wiat Preman. Lastly, « lurteter Kalkaa noonkaTorg elit rinnan tint of a four hour or a few clar lo generally indicates tho samo by nome such wonl is beslutnku, pieviprius dci, vlur) } liay dono in tho MORTUISun.

·IxxxvIII INTRODUCTION AD. 857 884 > 903 > 9) 907 39 Change of Dynasty-GROUP 5 37 Avantivarma son of Sukhavarma son of Upola Biother of the concubine above 1eferiel to, from * (Phalg h. 1] of 31 to Åshadha ' 3 Ysms ds. of 59 reignerl for 27 18 56 Samkalayarinâ, ibp to Phalg ho 7 of 77 18 7 19 57 Gopalaval ma 2 0 0 58 Sankata 0 0 10 59. Sugandba, Queen 2 0 0 Dynasty changeul 60 Nujitsvarmi alas Pangu (grandson of S'ůravai m?) He hardly regnel-not at all, on fact uhen he u03 311Cceciled by his son, 10 years old, named 01 Paitha, ip to Parsha [hi 1] of 97, : e, 413 (1) Die less by tyre, 10 ds of Gopila Sotilator 907 for 19 8 17 18% Thurches such anclam th» dito ii the list that tit elas mul tw incnth, though not ren bi halhanı are th that cui Iwo wfernt frominenco o rucultion frm ortain lunnits from un to squat xl? Tlumn within whichart wi grecyfiulomente noUTY!

·7 DATE OF YAS'OVARSA. Ixxxix 4. D. 923 924 935 Ya, ms. de. and Sugandha ... reigned for 16 9 13 Nirjitavarma or Parigu again, up to Nagha (kr. 1] of 98.... 1 1 0 62. Chakravarma, up to Magha [ kr. 1] of 9 11 00 63. S'Aravarma, up to Vågha (kr. 1 ] of 10 1 0 0 Partha again, up to Ashddha [kr. 1] of 11 0 5 0 Chakravarma again, up to Jyeshtha (s'. 8 ) of 13 1 11 23 64. Uninattavanti, up to Åshddha (kr. 1) of 15 2 0 7 936 11 936 938 .................. 83 40 65. 60. Total years, GROUP 6, end of the oth Tara ga. Dynasty changed.-Gnoor 0. 940 Yas'askara, up to Bhad. (kr. 3) of 21, sncluding Varnın tcho reigned a feic days before Yasas. kara's death, 9-19 67. Saiogrlwadesa, "y to Philo.(hr. 10) of 2 050 68. Portogupin, sy, to Asl della [kt, 13 ) 26 .. L (Gaudaralia) 9 0 0 0 6 8 ·XC INTRODUCTION A D 951 960 up to 973 975 11 to 35 77 976 991 Total years, Ys ms ds 69 Kshem gupta, up to Pausha (s' 1] of 34,1c9gned for 8 6 3 70 Abhimanyu, Kart. [s' 3 ]of 48 13 10 3 71 Nandigupta, up to Murg. [ s 12] of 49 1 1 9 72 Tribhuvunn, Mary, [3] nf 51 1 11 23 73 Bhimaguptr. 0 0 74 Did 1, Queen, up to Bhad [s' 8] of 79 22 9 3 GROUP 6, eni of the 6th Taranga. 64 0 23 Dynasty changed Group 7 73 Simgrnir 1ja, up to Åshidha [11 1 ]of 4 21 9 S 76 Hazırâja, up to Ashurdha [s' 8].. 0 0 22 77 Ananta, up to Kart [S' G] of 39, ruhen he (roul neil 1188 801 Kulas 15 3 28 78 halasz, up lng [4.6)/ 67 21 1 0 79 Utkarslıs und lush itp to 17.1 [] of 77 11 Irtal years, Group 7 en of ile ith Trianj! 97 11 07 1004 100 1020 JOG 1 3 1070 ·7 DATE OF YAS'OVARMA. xci 1 1 " 12 ds. of ..... A, D. Dynasty changed.-GROUP 8. 1102 80. Uchchala, up to Y8. ms. ds. Pausia [8.6 ] of 87 reigned for 104 1113 81. Radda alias Sankha 0 0 1113 82. Salhaņa, up to Vaiš'. [s'. 3] of 88........ 0 3 26 Dynasty changed. 1113 83. Sussala, up to Phály. new moon of 3, sircluding 6 ms., 84. Bhikshâchara 15 9 27 1129 85. Vijayasimha, still reigning in the 25th year or A. D. i151, 7. e., S'ake 1072..... 22 0 0 Total to end of slake 1072, ur A. D. 1151 48 5 25 Now counting back from the date to which Kalhaſa carries his narrative, which, for the sake of convenience, we will suppose is the cluse of the 1072, we come to the same date to which we canne before, and regarding the reliableness of which as based on Kalbana's inaterials up to Lalitaditya wo have already renarked. Thus: Ys. ing. ds. Period from the accession of Lalitaditya to the end of the Karkots dynasty, or Taranga IV. 161 8 26 Do. from the end of the Karkotas to the end of Vannattavantı, or Group 5 83 0 " year S'ake ....

·xcii INTRODUCTION .. ... Period from the end of Unmattavanti Y6 ms ds to the end of Didda, Queen, or Group 6 64 0 23 Do from the end of Diddâ, Queen, to the end of Utkarsha or Group 7... 97 J1 27 Do from the end of Utkarsha up to the date when Jayısımha had reigned 22 years or up to the end of Kalhana's narrative, end of S'abe 1072, Group 8 48 5 25 Total years up to end of Kalhan's narrative, end of S'ake 1072.. 455 7 11 At the beginning of bis Razatarangini Kzhrna says, that the cycle year of the era used in Kashmir was 24, and that at the time he speaks 1,070 years of the S'aka era had already passed At the end of his book he says that the cycle yerr 18 25, and that in the latter yerr Jayasimha bad froin the time of his accession to the throne passed twenty-two years Jayasımha came to the throne on the new moon day of Phálguna of the year 3, 50 that he must have finished histwenty second year on the nety-moon day of Phalg 26, or just o fortnight before the end of that year If, tbere. fore, we suppose that Kalbana began his work in the early part of the year 24, he toob just two years to finish it Further, when he says that in the year 24 of the local oscle 1070 years of the Saba era bad passed, ne bave takes this to mean that he began his vork in the very carly part of that year, aliuosi on the new year's day, so that we have got to deduct the number of 165 years, 7 months 11 ·7 DATE OF YAS'OVARMA. xoiii days from 1072, which gives us 616 years, 4 months, 19 days S'ake, or the 3rd of August 695, A, D., as the calculation date of Lalitáditya's accession.* * If we count up all the totals of the whole list of 85 kings, we find that at the en:lof S'ake 1072 the period of 2,333 years, 7 months, and 15 days had passad from the accession of Gonarda 111. Rut at the baginning of the cycle year 24 or end of S'ake 1070, Kalbana tells us that 2,330 years had passed from the accession of Gonarda 111, We have shown above that he brought his narrative to an end jast at the close of the year 25. 1o that at the end of triat year or Slake 1072 we may say 2,332 years had elapsed. But the total ob. tained by adding up the reigns of all the kings is 2,333 Foars, 7 months, and 15 days, or 1 year, 7 months, and 15 days more. How is this difference to be accounted for ? I cannot say exactly. Prore the author 2,330 years or lo-s, by a few months and days. We must suppose that when Kalhana wroto the above verse, he was not quite sure how many inonths and days, more or less than the rouud figure of 2,330 years, the total of all the kings would come to, and that, leaving it to be gathered froin all the totals when he should have finished his work, he secured himself against small inaccuracies by the use of prayas. This must have been the one, bacause the materials, whioh he had before him, and into the details of which he was to examine as he would come to describe the period of each king or of each group of kings, showed differencas from each other, as to the exact period that had elapsed from the accession of Gonarda III., though we may suppose they did not show very wide divergencies on the subject. If this view is COITOct, we must presume that th: other numbers of years he mentions as having pasxd from the beginning of the Kali agc, or as having been taken by the fifty-two kings whose history was lost, &c., (Ruj., I., 48-56). trere mentioned subject to Euch correction. The only other alternative which might explain the difference of 1 year, 7 months, and 15 days is the supposition that in group 3, the anmbens of years given to the ten kings may be mistaken to that extent. This sopparition becomes probable from tho fact, that the total of the ten reigns in pol giran in ordi at tho end of the third Tiranga waish on-ains thair bidory, asis the case with every other ·x018 INTRODUOTION. When the date of the king from whom we start, viz , Gonarda III., and the date up to which the narrator brings us, are known, when the period between the two dates is also known, and lastly, when the periods of the reigns of the kings who reigned during that period are given, the date of any king in the list must of course be the same whether counted up from the beginning or back from the end; and I am avaro that objection may be taken to the importance I attach to tho agreeinent between the dates obtained above by the methods referred to. But the support I seek is from the fact that the part of the list, over which we go in counting back from the date of Kalbany, is made up of dates and periods obviously so anassailable on account of their details, as also on account of the very detailed and apparently reliablo account given of the reigns of tho kings, that the result of the counte-back must be accepted as independent and unassailablc, unless undeniable facts are brought for ward to justify any suspicions of error. Thoso that accept the correction of thirty-one yours have to show how the mistake of such a period 18 to be adjusted, that is to say, they lnve to show where it occurs in the list of kings, and how the list is to be corrected throughout. If it occurs anywhere in tbat portion of the list which precedes the reign of Luluya, rod il tusy accordingly briug dove (1820- cession by tlurty one years, tlicy wil huic toulter all the dates of thc kings subsequent to Lalitäditya even up hrvap 1 Uus xuyparitia w arrict, it is only a oullauen dif. format inuiucap of the li iz ringin md A cinluly promuud Avlong the valuay's 100-a krell drulrium-hit on elpazalt9expluinika dufurunda of the finantni gani, new Nuo III ·7 DATE OF YASOVARNÁ τον to Jayasimha, the contempoary of Kalhaqa. I feel sure no one will seriously venture to do this, as no one can assert that all the dates of the kings, from Jayasimha back to where the mistake may be supposed to have occurred before the time of Latitaditya, are wrong—including Kalhana's own date, in fact. As for the post-Lalitāditya part of the list, I do not see the likelihood of a mistake of thirty-one years occurring anywhere in it. It is this fact which attaches especial value to the agreement of the date of Latitâditya, obtained by the two ways of counting which I have mentioned above. Differing, therefore, very reluctantly from General Cuoningbam and my friend Professor G. Bübler, I venture to hold that in all that the former has urged, or in all that derived from the statements of the Jains, no such facts as will justify any suspicions of error bave been brought forward, and my conclusion, therefore, is that A. D. 695 is the correct date of the accession of Lalitāditya." Yas'oyarma must, accordingly, bare reigned in the latt may be in hi in the Bombay Sanskrit Series, p. 9. that Lalıtaditya reigned, according to „eneral Cunningham, from 693 A. C. to 129 A.C., appears Based upon some mistake, unless my friend was referring to come ther writing of that scholar than lus Ancient Geogi aphy of India The date given at p. 245 of Prinsep's Indian Antiqmlies. Vol. 11., under the name of General Cunningham, must be considered as lssolete in 1876, as the Ancient Grography had been published in 1871, leo ako. General Carnungham Arch. Sar. of India, 1673. Yol, III., p. 1:25. Professor Max Muller ays (India: That can if lecich 48 :) that We may for the present be fatisfied with 700 A.D. as the dates Lalit - (lity's accession. But this satisfactica reste merely in an ari prance.

·XOVI INTRODUCTION. century. As we must suppose that he had finished his own expedition of conquest and slain the king of the Gaudas before he was himself overthrown by Lalitāditya, and, as Lalitāditya's pictory over bım was one of the earliest achievements of that sovereign, it would follow that some considerable portion of his reign must have fallen in the latter part of the seventh century This is the date which is obtained through the Rdatarangini No data are to be bad at present from dynastic lists and genealogical tables relating to the kings of Kanauj, nor from any independent facts relating to Yas'ovarma * We must, therefore, be content at present with the results arrived at from a study of the chronicles of Kashwir. 8 WHEN WAS TIIC PODM WRITTEN ? As to the question, when the Gaudavaho was written, it appears to me that there are certain facts in the poem which seem to answer it, and to show that it was composed long after the destruction of the king of the Gaudas by Yas'ovarmi, if, indeed not after the death of Yas ovarma himself I made this latter suggestion as it occurs to me in consequence of the fact, that it is not Yagovarma that commands the poet to chronicle the facts of his victory over the Gou dan ling, nor is it the poet himself who undertakes the rorh of hisona motion to please bis master, The circumstances under which he commences the pork have alrendy been set forth before But we may proininently recall to our memory a fer of them here. . In one or two inscriptions YncoryTahir is mentical, but there ara no materials to identifs lum wiih Yacotarmi Sen also oto 11 ·8 DATE OF THE POEM. xcvii When the poet commences to relate his own personal history he tells us: 'Now of that monarch, who placed all the burden of the world upon the firm pillar of his arm, there was an humble favourito named Vappa râya (Vakpati-raja), having the title of Kaviraja.'* Mark the verb in the past tense 'there was.' Does not this indicate that when the poem was written, Yas'ovarınå was dead? In narrative style the present tense is often used in place of the past, but the reverse is not the practice. Let us proceed, howover, to another passage. Then he (Vappai) was addressed by certain persons fond of poetry, as they sat conversing together, and as the conversation turned on the stories of good men, and as their eyes sparkled with wonderment, as follows: we'wish to hear sung by you at full length the death, as it was formerly accomplished, of the king of the Magadhas by Yas'ovarma.'I The adverb, which I bave italicized, requires an explanation. For if at the time that the lovers of poetry are addressing Vakpati, some years had not elapsed since the death of the king of the Magadhas was accomplished by Yas'ovarma,' the simple past tense (ni!lhavso, literally,' made to lie down,' killed) would have been sufficient. The addition of puru, formerly, appears to indicate that a copsiderable tiide had passed since that event took place. Indeed, puru is usually used to indicate a past time since which many important events Lave taken place, or many ages have gone by. In this case the latter supposition is out of the question. If the former inust be the case, are we not rather to suppose that besides the defeat and reduction of Yas'ovarmd by the king #804. $14. 11 (Gaildaraho) ·XCV111 INTRODUCTION of Lashmir the event of his own death bad also occurred ? That the latter had happened, and that the former was still somewhat prominent in people's memories seems hinted at in the following couplets “Thereupon,' a e, on being 3sked to nariate the history of the Gaudian king's death, 'he (Vakpatı), gently smiling and manifesting goodness, spoke as follows, because the hearts of the pure are ever opposed to a spirit of cavilling.'* If I understand this passage right does it not imply that the poet could, having regyrd to the loss of estimation which Yas'ovarmi had suffered through his defeat at the hands of the king of Kashmir, have hesitated to comply with the request, if he had not allowed sadblava, goodness, to get the upper hand of him? Do not, further, the words of the second line show that whatever other people thought, he at all events was free from the spirit of cavilling at the proposal ? † Lastly, when the poet promises his interlocutors that he will nurrate the story of the death of the king of the Gaulns by the hand of Yas'ovarma, the poets, 2 e , his interlocutors, sing 1 panegyric of Yusovarma, which ends thus 'In this manner at that moment were uttered by the poets prises of address of the virtues of the monarch (Yas'ovirmi), which, though they were really absent, appeared to be present, beciuse they were imagined to lieve presented themselves there's This apperrs to See also 95 where the poet sperhs of lus heart 18 stoppod and minol, la commenced to narrato tlio story of Jacos arm lihat di all lave pruned and stoppod it e copt the his hert felt 81. ons of You JT... 19 young uit ho 1110 1191 €1204 ·8 DATE OF THE POEZI, XCIX mo almost conolusive that Yas'ovarmâ had been dead at the time, as otherwise the virtues of a lijjog monarch could not be spoken of as 'absent by his own subjects, and in all probability, bis dependents. Nor is the praise of the poets a praise of the virtues of the monarch personified, but is addressed to the mo- · Darch himself. There is an earlier passage also which would seem to tend in the same direction as the later passages just quoted. Having described how the dam. sels of heaven felt enamoured of Yas'ovarma when they saw him fight bravely in the field of battle, Vâkpati sums up this: "The young wives of the gods, in whom the passion of love was in this manner excited by the pleasure they felt at the sight of his fighting on the battle-field, are, I believe, still love-sick in their hearts.** Here again the word 'still (ajavi) ippears to imply, that it is no longer possible for the young wives of the gods' to gratify their eyes by witnessing the fighting on the battle-field by Yas'ovarma, that is to say, that Yas'ovarmâ was no longer alive. If it were otherwise, the simple verb-the present tease used in the sense of the past-would have been sufficient. The addition of 'still would appear to be unnecessary even if it be supposed that Yas'orarma was alive, but was no longer fighting. The fighting referred to in the passage quoted is not that of any particular occasion, but all fighting generally by the monarch. The expression 'still' cao, therefore, only refer to a state of circumstances under Thich any fighting whatever by him had become impossible, i.e., be bad been dead. + 113.

·0 INTRODUCTION It seems, therefore, highly probable that since Yas'ovarma slew the king of the eastern country, muny years had passed, 7 number of great events had occurred, including his own defeat by the strong er monarch of Kashmir and his own death, and that Vâkpatı, in spite of the misfortunes which had over talen his master and patron and which bad lowered him in the estimation of the world, began his poem 'having a great beginning to celebrate the great event of that monarch's reign, in consideration of his sense of the many royal favours he had received from him but that he was either not able to finish that poem, or if he did finish it it has not yet come to light, or-have we unfortunately cven to say it has not descended to our times ? The above considerations lead us to infer that the Gaudavaho was probably written in the first quarter of the eighth century or between A D 700 and A D 725 For Yaslovarmi must have slain the Gaudian Ling long before he was himself deprived of his throng by Lalitâdity” which event must have occurred, if it did occur, in the very early part of the eighth contury, as it was the first exploit of the Kashmun king after he came to the throne in A D. 695 I SUMARI OF FACTS KNOWN BEFORE A D 700 18 the Gardar alo that is now being placed before the public is one of the very few yorks of Indian literature, of which the date 18 fortunately known, and us it fixes the date 3t least of one other important Sanskrit author, viz , the great dramatist Bhayabhati, it will I think, be of interest to summarise here soine ·9 GLEANINGS FROM THE POCX, ci of those facts and ideas which occur in the poem, and in finding the earliest date of which we have Dot yet been altogether successful. As the tendency is very common to bring the origin of Indian facts, beliefs, and events rather too near to our own time, it is of some importance to have incontrovertible dates for some of them. The Pauråņic idea that Brahmadeva was born in the lotus that arose from the navel of Vishņu, and that he lives thiere. Hari or Vishậu is the only one that survives the periodical destruction of the world. The following avatāras and gods are mentioned: The Map-Lion incarnation; the Boar incarnation; Vâmana; the Tortoise; Mohini; Krishna; Balabhadra, (of S'esha); Madbumatha; S'iva (with the three eyes, the clotted hair, his destruction of Kama, the story of the Kirâta, bis having killed Kama and having drunk the poison, Kumara his son being a strict bachelor); Gauri (with the story of ber having killed Mahishasura and being thus identified with Châmunda and Kált of skull-necklaces); Sarasvatî, the daughter of Brahma; Ahivaraba; Ganapati; Lakshmi, as she started forth from the churned ocean; Gariga on the head of S'iva. S'esba, the great shake, supports the earth on his head. Yasas or glory is white. The Ganges (Bhagirathi) wanders in the three Worlds. The mountains bad formerly wiogs. They were afterwards chopped away by Indra, by means of his vajra (thunderbolt) bich worked like an intelligent ally. When a king is reduced to submission, the victor ·Cli 6 INTRODUCTION enjoys bath with his damsels in the bathing ponds (1 aps) or oblong wells of the conquered one When the periodical destruction of the universe occuis, Hali is the only survivoi und be is then in the form of n jufunt boy Yama rides on a buffalo The Apsarases ply the chamalas over Indra The treasures of Kubera are guarded by snakes, and do not move except as an omen of divine favour The widows-at all events of the Ksbatriy, ruce, did not slave then heads, but neglected to dress and ndorn their han with flowers jewels, &c The elephant's forehead produces pesrls Aijuna (s e, Sahrsrârjunr) had a thousand arms The horse wis originally produced from the Himalaya It was a custom for hings to undertale expeditions of conquest without auy provocation, it seems, against kings with whom they had no friendsh'p, 14 soon as the monsoons were over and the time to resp tbe enrly crops arrived The Vindhya mountrins were full of large herds of elephants The temple jo the Vindbyas dedicated to kill or Vidhyasasini devi, was an important one She was identified with Parvati, and spoken of as Chindi, Nirlyaul, Kalyani, S'omhari, Bhagavatt, Sabari, Deri, Or 74 Binary at the commencement of the war scoorlu to tho cri of librim potere gutterOnSaginario THONG शिपमम् भकारपि विकामिकासराननविशद शरदारम्मम ke. Humhachattet YT ·9 GLEANINGS FROJ THE POEM. ciji Mahishasura-matbanî, and Bhairavi. The gateway of her temple contained - many bells. The temple vas surrounded by swarms of bees. The door was covereil over with stains of blood of the sacrifices offered. She had a necklace of human skulls. There were peacocks round her temple. Human sacrifices were offered to the goddess. The flesh of human beings was exposed at night about her temple for sale to those who Fished to offer it to ber. The temple was adorned by many red banners, probably the offerings of devotees. It was visited by jackals in search of the flesh and blood lying about the steps. The goddess was identified with the lightning, into which the inlant daughter of Vasudeva, sinashed by Kamasa, turned herself. Devotees shaved their heads and offered the hair to the goddess. The lamps in the joner shrine burned dimly. When a human sacrifice was offered, the women of the Kolis (a race of aborigines), hurried up to obtain a sight of the victim, as he was being slaughtered. Victims were slaughtered daily before the goddess, and streams of blood flowed through the temple-yard. The Subaras who inhabited the Vindhya forests and for their clothing increly a few leaves covering their loins. Forest reclusos (inupayas) lived in the cares of the Vindhyas surrounded by the atjuna trees with their hanging blossoms, and by kutaji busbes in flower. The people living in tuc Tinăngas Tsei to store grid, asis still done in parts of Indis, in dugla cylinder- Bbaped bainbu or ticker baskets (krstila), and to keep dried flesh on the tops thereof, that it might be used by them in the raios. The dust of the flured grain ·CIV INTRODUCTION 18suing from tue mouths of the granaries heightened the smell of the flesh, and when the heavy continu ous raios confined the people to then homes, the strong smell of the flesh made them jogous The women in the Deccan adorned their hair with the ketakı flowei. Rivana, the bing of Lankı, cut his herds and of. fered them to Shiva to gun his favou. Vali seized him and held bim, immense as he was, under his armpit and walked about on the shole The Pärasıbas (occupying some part of Kathiwad or Sind ? ) were conquered by Yas'ovarmi When the blood ran to their faces, it appeared blue The arms of warfare mentioned are, (1) the sword Laravala, ass, (2) the many edged sword, khadga, (3) the spear, bhalla, (4) the bow and arrow, dhanus and bânz, aod (5) the dish, chakra King Prithu wished to measure the earth enclosed between the eastern und the western sens He 10- moved the mountains, and pushed them to be near cach sea, and then measured the sprce thus cleared Varmada, (the presiding deity of the river of that name), once conceived love for the royal sige Kirta virys, but her love was not requited by bun The royth of the churning of the ocean by tbe jods, ind the jar of nectar, do, trhen out therefrom The wilds and deserts of Morudes'ı (Mari id) contained lions fod elephants Srikanths, of which 'Thaqesar was the capital, was . 377 ·9 GLEASINGS FROM TBE POEM. the district where Jauawcjaya performed the spako sacrifice to avenge the wrongs of his father. Duryodhana is called a fool for having wished to bind Křishna, who liad bound the whole world with the fetters of Mâya. It was quite proper the Bhima swashed the thigh of Duryodliana. Ayodhyâ, the city of Haris'chandra, inscended with biu bodily into Heaven. The jars of copper, &c., holding treasure and buried underground were secured with chains, apparently to prevent them from shifting their ground, as was believed they often did. It was apparently a custom with victors to take away the harem of their conquered caemies, and make them perforin the duties of menials, such as plying the chámara, &c. The beloved spouse of Sürya (the suu) could not bear the effulgence of her lusband, and went away from him. So Sarya, in Oriler to reduce ius excessive cffulgence, planed off his body with a file. The city of Kannu) was also called Garthipura. T'lio woon was created from the eye ofiltri. Balaritas, the brother of kirishing, was mucb given to driuk and to get intoajated.

·CY1
INTRODUCTION
Tictory The name of the ceremony was vijayâble
sheka
In conclusion, I confess Ihre spent a grout deal
more time on this work than I had any idea I should
have to, when I undertook the edition But I do not
bolove the time has been wasted I sincerely believo
Valpati 18 z poot who ought not to lie unnoticed His
ouginality and his lively poetical imagination, and
his very terso style entitlo him to the attention of the
guneral render, to say nothing of the bistorical merit
of his work, and the philological value attacbing to
his language And although I may not have succeed
ori in giving to the public a good edition of his com
mentator, I have no reason to fear that his own text
bas not boen as well restored 28 was possible under
the circumstances, and if I succoed in bringing hu
to the notice of the lover of poetry, I shall not have
worked in vain May bis inerits bo rocognised by
tbo render!
SPP
Somla, 18th July 1856

·NOTE 1. AN ACCOUNT OF KAX&OJ. AS DESCRIBED BY HIODEX-TESANG AND BIXA. Solittle is known about the anoient history of Kansaj, though one of the most flourishing cities of ancient India, and so meagre is the narrative of gepuide details about Yas'ovarmi in the fulsome panegyric of Vakpati, that the account which Ricuen-Thsang has given about the kingdom of Kanyakubja (about 640 A. D.), as he found it some forty or fifty years before the time of Yus'ovarmà, and which was then under the celebrated Harshavardhana, the patron of the post Bana-bbatur, raar he translated here with out much apology: * Thu kingdom of Kinyakubja is about 670 miles in cinaunference. The capital is in the vicinity of the Ganga: it is * Over three milex long and a little less than a mile in breith - "The touri 2 defental hy pliit Falls an derparaat, * Thery and many towers and panlinns: All in flowers, wid ** Lakat anul tubes, of which the water is pan a toujarnt - liko u mirror. The bazin aru fult ile rare men undir o * forcign countries Tize inhabitant to rich and winy. and cito rolle in wall. 114 and frnity almind! overywhere. muluivation and lunat take placu Almer * time Thu climato is ternporite. The film of tio mila * vinom uld lonnst The inhabitants luno xigio mobilo "nd hoonful truts of character. thay wrar clar' Ridin of + a brilliant mimar. Thay amply themelim animuy 10 uur *aultivation of literatun: thug speak with cleanies id diam with xiny, Oarler follow the tra• ricrine (thinn, 46 ·CV111 INTRODUCTION. 4 the other half ttch themselves to en or (Brahuanism ) * There are Inındred monasteries ooh contain about it thousand monks and where they study at the same time tho " doctrine of the qual und small chicles * There ve hout * two hundred temples of the joy anil setemi thousands of • heratio (Brahmu miests ) 4 . In the ago when men enjoyed extraordinary lon. evity, the " angient capital of the kingdom of Kanyakubja 14 called! Kusumpur The king wis sunimed Brahm datta Thanks to the virtue ind wisdom which he had possessed in his former existence, ho was endowed this time with great evil and miltary talents, His power caused all Jimbudvipi (India) to tremble " and the renown of his nmne caused terror immg the noghbour- * ing kingdoins He had a thionsund sons full of sagacity and hundred drughter of chaiming beruty I. 44 . " It that time there was a Rislu who ned on the banks of " the Ganges For many times ten thousand years, he kept • his wul plungul in contemplation hus body resernblod * dried up tree One clay some passing birds which perched in that place lot 1 frut of the Nyngrodha tree drop on the shonlder of the Richi After in'ny summers had bcceeded Minany winter the fruit produced a large and bushy tree At the end of 1 great muunler of Jairs the Rishi awoke at * 134t from his contemplation. Ho wished to uproot that the • but he ferred least he shoukl thereby destroy the nests of • the burd. The men of that time aaltoil has virtue and • turnamal him tho Rishs of the great tice (Mahavçıkshat Rislu) The Rislu directed hus eyes towards tho bands of the rivor (Cunges), afterwards talking in the groves, ho ***w the laughters of the king who were marching one after * another and dallying together The lose of the world of • Two schools of Buzelelludio doctrine s cilled, Jahayana and Ilirim * It is moro prolabla Ulut aluknia or Baltinama 19 the name alluded to by the Chinct traveller and not 34 suggested by his French translator Maladsreaba 'which 196 Dame sounds unlikely 116 ·NOTE I-AUCOUNT OF KANAUJ. cit desires awoke in lin. nel sensual appetites intiheel hix • heart. Then, trointing with luis finger towards the city of " flowers (Kusumamra), he wishad to go and wait upon the * long in order to ask for one of his linghters. 16 40 * The king, apprisoal of the Rishis arrival, himself went forth " to receiro lum, and froko to lum thaus in fenen olont tole: * "Great Rislu, you have placed Jour affoctions mtside the " creation : how can you act Me) lightly " Siro'. ropliet the Rishi. after havin. ruunainel during , "great number of yeit, in the liceum of the formats i cathe * out of the extra of emtomplation. ls I was walking and throwing my looks or ery'u hero I am tho Lughters of Your Majoty, and the fire of love kiudled it velf in my heart. I * corno to you from a long distance for asking yon for me of *thom.' At the worlls the king khowel oxtrenje ernharra ment, "Wow,' kuid he to the Rishi, you may return to your abole, and please return on tho clay of the nuptials.' 'The Rishi Cheyod tho oruler of the king and rent back into tho fonet - The king kerl }riy daughtery me after another, irut none " of them wisiol to rojonel to the wishes of the Rishi. 46 * The king feared the puixinco of tho Riki, and ournal - himself with SOITON wil grief. The youngint of his daugha *ters Junk watched a moment when Uin king way fro pako to dum time in a callin tone, the king, my father, JRS vy a thousand sons and all die kingdoms atu happy to Olmy his law:: why does ho consumo himkclf with my anil “ grinf, 29 if Inn Nofiathing in lo afraid of: Tho Risty of the frut' nglie] um ling luas deixnerul " to throw liis ayer man fout and sok mo for a sport, but Jam fuw all clislahel to ***! In his nare. 'Iho Rahi * is irry grawerful and it can it be silirm call up Awad luck up lou luck. If I dons porno oli tlu ulijiet his durinn - 40 wall artainly give hinnall up a wh will dastrupiny ·INTRODUCTION 4 4 " kingdom, and abolish the sacrifices of my ancestors, in * mannor that my disgrace will reflect upon our first lang. * I think soriously of these misfortunes and am truly very “ much trembling' "Hus young daughter made her trouses to him and spoke to hun thus gre up your deep sorrow, we alono are to " blame, I desire to sacrifice my sorry person for prolonging • the duration of your dynasty It these worts the king was transported with joy, and gavo orilors that his chariot should be made ready to conduct • her to her spouse When he anived at the hermitage of "th- Rishi, ho offered hun hus thanks, and spoke to him Great Risha , since you have condescended to lower upon the world . your noblo afections which used 10 soar out of the world. I venture to offer you thin young daughter for your spouse * Tho Rislu, having lookal at her, showel visiblo disploasoro Siro, Rud he, it is in contempt for my old age that venu with to marry me to thus ugly gul.' I interrogated my drughters one after another,' returnert " the king, but they were unwilling to respond to your wishes • Thoro BIS only this Joue daughter who apresent the * closire to bocome your com unt' The Kislu becamo pursged and pronounced thus ampton Vay the ninetinino other become hunchi bachoul thus "Tiry instant In consequence of that deformity thoy will novor in blo to mirr in their life 'The king luaviny sen to vinfy the fact. they urre alrrady hunclı-lachel Sunct thatt went the city cluatial its namo • ucl mle kinya kuhju thuat is to say, thouty of the • hunch-bruker dan ters 1 ** tion * Thozta hoxe3um i rong 1 to wuich the Ilrahmans were fron time immemoral dorated-nas a punshinent wuch Bullhits in power, real or imaginary. Vero mort prone to influt, and which is inquently alludri tn in min kuinul ur nagy in Ilmen Thuiny's works. 1 Kellana pe to allulle to: milar lien thouh it is not allud that Ristu but Varut (the wil, or window) that can Uirlamchimp to ]m) hrneh lunket R. 19. 134 ·NOTE I-ACCOUSTON KASAUJ. cxi 10 * The present Ling in of the Vaisyah aste ; his title is " Harshavarchda; ho reigns and jramayureth all the territorit: *ono connts three king in two generations. Tho title of nis father was Prablikin varlh.mai liis elulemt brother was callel Kijavarduvu. Rijavardhana ascended the throne in * his cipicity as the oldest son. nel puernrd in rinneaux maner. At that time. S'us.inkl hins of the kingium uf Karnastarna in Eastern India aid every lay to luis mois "tora : *wlien in the neighbourhool there is an ablu kins, it is : ill-Inck to tho kinulou. Theremin ho atracten hiin gwrtidiously to a plaas of nootius and killed him, * To luxopile of kingikuhja having lost treir princu der kingdom bocuno a piroy to disunlar. Then it minister * Goneral Cunninghamn thinks Ilimicn-sang wax miled her. Arch. Sert. of India Vol. 1. The atlix Johann. Ironover, shock that wlio Chiucm pilgrim was tocant prubully nght. The Karhutakin of Kaqunir, clowndel from a Kilja-th., Wiru Vaisyas, and aflixol Vanlinii 10 dicir naines, is Dvizhlavudhava,' &. * This time Unit Minuten-Taung is speaking a time wheat Ilarshataruhus hal already ampaurent Kanyakulij. wlich uvelit did not taku play until after conceurs afier tio inurler of IlijyAvardhana. But when ho KIt one counts throu kingin two f 11.1- tinay, which implies that Irablikaravulana and Hij.vandhana had reigned in kiingilwju. ha appanntly show that havrasinin informal (y further in.) In fact Iliauni. Thumny 470mm Uurau.lt ruit his narrative the facto dest Imallikaravanhana and Nagyiz. vanillua minei at Thanexar anıl not at Kinyakubj:ą, apil that it Was Harbaranllana n ho reigoel at Kinyakulia In his armant thn kinsimn of Thantar be doen niet mention Une any of three Linn mime there. In fact he un trung alinit ihn the lin: Thanır was at the time of his srit te Urt longiotr Publlanvanlana mwil al line se u tome 117 only name Fuit Rina anim* 1/4 furhet (n), wutler: Ilmarii-Thirunelimutisin dhe figis M. Jaluti exp01 Pamantation du (rzihrt. la jurir yei stun) olu: 23 pacem l'o'dat dtls Chinna piiras rex injeet. Tly martin lut reformou in the art that tterwart *****: Kom! 17. xlll la lopull furby 12.) Tik toe loot the main relaxarkt Kingakala balans to add my rolet dir llalta lu's fashodimah bt mele!!!

·0X11 INIRODOCTION. < . named Bin Tho enjoyel much influence spoke thus to his colleagues the destiny of the kingdom is going to bu deculed 'to-duy The eldest son of our first king is dead the " brother of that princo is benevolent unų hum ne ind Heavon In endowed lun with slial perty ind iespect Bit the im pulse of his heart he will love his relations ud will have " confidence in his subjects I would desire to see him inherit " the kingdom What do you thunk Let each one of you peak hus sentiment As all adinired by virtue notwy duod differently Then the mm-ters Jull the magistrtes evoted lum to " mount the throne Roy pruco,' sad they to fun, bo plonged to listen to Om first king 1 had accumulated inorits and amassed rulues, and he had reignell with glout " When Rajivardhanı had succoedeu hun, we thought that lio would go to the term of his career But by the incap city of his ministers he went to throw humself unler the sword • of us cnemy that has been, for the kingdom, an incalculable - (lishonour It 18 we who are culpable Public opinion June in the song of tlie people anıl every bly mimut lumself • sincerely to you brillant virtue Reyn therefore, glori ou ly Gier the country If you cun wense the injuries of our fimul 1942 the shame of the hungrlon and allumine the herine of your father, what ment will be compatible to Vo pray vil, do not repulse Olir 2016 • 1911 ·NOTI I-ACCOUNT OF KANA UJ, схііі . . 06 ino forgot my weakness and incrjudity. Now on tho banks of "tho Gwiges," thoro is a statue of Avalokitesvara Boullistra. "As he works many iniracles I desire to go and pray to him.' " He ropaired soon to the status, abstrinel from foul, and * vilerød forvent prayers. The Bodhisatvil, touched by the sincerity of his heart, appeared to him in porson and questioned Jum thus: * What do you ask with such praxing ontruaties : " I havo only gathered round me niisfortunes,' replied to "prince royal; . I have lost my father, who was gould affection.to, and iny eldest brothor, model of knootress anul Jumanity, has boon detestably injsacrod. Ilis death JS * loon for ine a double cluastisornent. 1 He mysoll tut I “Juve littlo virtue; novortholess the inhibitants of the kingcom wish to elevato to Tuniour, au demand tut 1 shoull fucooed to the throno for illunining the horitayo at my father. But as muy mind 14 ostusu od leroid « nonludyo, I couture to pray for your n:intly quirion' * Tho Bodhisatv. Kuid to hiin, in your ſunner life you livel in this foret; you wore the Dukalut of the fermitage and um norruttol yvaruli yunr Antios with indefatigablos zu. * In consoquency of that virtuous conduct, you lura lang ** tho son of the king. The sovereign of the kingdom of * Karnasun.rnapura Juving demtruyeul the last of Bardha. it is noasty that you should succeed w the crtain for ** busivins tho xplandur of tie kingdom. If you nk juruf through with affectim al Quinasios, ir peir full come "mirates wit: misfortune, 3v1 will befut long rein ker tio filo Inclicks. If yoti "u su irailers, the duration of guir dynasty, it is noch irg that year should falleni my initingen. · "Thrash my wrot protection I will juxtime for a liril. • liant sund furtig, and no nokhirnirinn hins plaall Imielin "Ilis fituan uw the inisinformann. 11 wucht Froments. . at Kunyakulija 1611 l. fim Thu fut is un' it was m for Izunan ke 1): tutin vuin una rulur nt kunyakub).. The law itland Buddha tofur tv in slus *1*1 ks 217 rii or, umxht us, the SAT konklu 11.- Arrigo naferrol to i Sacile U (Gamumho) 4 6 ## ·OXIV INTRODUCTION. 44 . "to resist you. But do not mount the seat of the bron (the *simhisana), and do not take the title of great kring (Malar ijr)' After hrung received the ontructions, he retired но * then accepted the heritage of the langdom, designated bumself by the name of royal prince (Rajakumim), and took the title * of Silnditya "Thereupon he gave the following onda to * his subjects • The murder of my brother has not yet boon * avenged, and the neighbouring kingdoms have not submit ted to my laws, I do not see the time when I shall be able " to ont my food with tranquillity Do you all, magistrates, "unite your hearts and your arms' * Soon afterwards he assembled all the troops of the link- “doin and made the soldiers aerose He had an army of flvo " thousand elephants, the mv.lry counted twenty thousand horse, and the infantry fifty thousand men He marched from the vost to the east for chastising thore kings who had "not submitted The elephants did not leave their trapping, noi did the men their costs of mul At last u the ciddle * of the sixth year he returned home master of the tre Iudie After having aggrandised his terrtory, he will augmented “his aimy. the corps of elephants was increnced to szat thousand, the cavahy to hundred thousand At the end of " thirty jeva," the military operations censed and by his wie * ndministration he spread every where amion .md perce He applod himself to econoiny, cultivated virtuo and practued good to such in extept as to forget sleep and food He prolubited * in the five Indies the use of meat, enjouning that if any che * killed a lying being he would be condemned to death without the hope of pardon Neir tho Inals of the Guigen huo • It is clear from thus that Iltouen Theang luas lutherto bcen aarrating what he houd as having pissed consderbly moro th- tlurt years before, during which time the Buddlus admiers of the king ind obviously invented myiy miracles and probably falsified much of lus trae history Indeed is the pilgrim speaks of the nel 2004 portions having coinmencell at the end of thirty year of inilitary Operations, and of 1 rolçots noinbly living been consoleil In him oven livo veirs it would pear thuat at the time he is speakin; II urshat ın ı hul already reizael at least for thirty Jairs ·NOTE I-ACCOUNT OF KANAUJ. CXV 66 "Muscel to De bruilt several thousands of stúpa, which were each a hundred feet high. In tho tmyns, large and small, of * the firo Indios, in the villages, in the crosswart, and on the * cravings of roads, lie Gillierl to be built houses of help, * where thore were deposited food. beverages intl medicinos " that they inight bo given in charity to travellers, and to wor " and indigent preple. Thomo Ireneſicont distributions never * Corsed. Everywhere where the faint ( Budilha) ful left " cho trico of his foot lo anz-cd Sanghirimax to rise. Every " five years he convoked an assembly called the great as omhls * of deliverinco (moksla-malui-zxarichclurda). H. Oxucustel "the trorsures uld store-holly of the Stalo for cloing fool * to all non. He only reserve the arms, which were not fit "to be given away in charity. Each year ho llel to other the S'ramanay of lifferent kingdoms. On the third and seventh day he made then the far prements. He decorated richly thru Seal of the Law and citter to be arruingeal, * in large number, the Seats of the sparition v the Lair " ( Buldhist toxt« ). He orlored the monks to arguo together, " and judgeil of their strength or of their weakness. He "ronuncrateal thio gooul and chastised the wicked, dismisel *the ignorint and clevatel the illustriona. ** If any one obserrel faithfully tho rules and the discipline, * if any ona distinguisheil himself by the purity of his virtue, “thio kinmadlo him sit upon the seat of the lion (Sirilika, "the throne ), we himself reocial, from luis mouth. instruction on the law. If any one, though prontising a puro and into Pinaclulla conduct. 1.19 dovoid of wisdom and leaming, kun "took pleura in giving him tokene of hit extoeln and result "If a mu furgot this rulers and the decipline, and expand luis viar (m tho krunt clay, the prinon expelled him frot kule kinglom arl Jid * vid to say him or to hear of liin any • levner. When tho lutty kings of thio neighinuring kinnitama their minister, and that catione pritkel the front without intermwjon al folloro! mith inddatigalle xal, bo omnetel them by the fand, malo them rit on his ** throws and mollel zlorn his go! nende . ( th> 10 . virtuo ·CXvi INTRODUCTION in 66 " followed a different practice la disdained to speak to them "in the face If he had reed of consulting anybocly on any subject, he prepred lunself for fnendship with him by a “continual exchange of messenger Sometimes he hun elf “ viated his domains and examined the practices of the inhabitants He had no fixed residence inywhere, in every place whole he stopperl he caused a cotinge to be constructed * and there he liveil Only in the three months of the rung- " sonson he suspended his tours Every day, in his palce of travel* he caused to be propared exquisite food for, nourisha ing the men of different croods and knowledge, one thousand "* inonks and five hundred Brahmane He divided each day * into tlıree parts In the first he occupied himself with pub "lic affairs and matters of govornment the second he wppled himself to acts of ment ad cultivated the practice of “ virtuo and indefatigable zeal the whole day insuficient for him "In the co'nmencement (Houen-Thang ) hwng 10coneil " an invitation from king Kumairat he had replied to Inm 'I n going from the langdom of Magidha into the Innglom * of Kimurûp1'1 " At that time king Syladity: 134 touring about onlus As he found himself in the kingdom of Knu-ghim • he ato the following order to king Kamira *t 19 nocassiry " that with the foreign monk of the monasters of Nuanda you should como promptly to see me Thereupon the monk, accompanied by Kum'in, came to " the king After the monk had refreshed himself from lus fatugize king S'iladityn spoke to lum from what langdom “ do you come? What is the object of your desire was « State •Unless it 13 7 royal tent, the palace of tatel appears to hire leen 1 house intended for the lodging and boarding of traveller 1 thumisala ir rather annastra, is so would non call at + Thys Inralarardhana S'iladih 3 who called Jumsolf Kommrin insoul of Mihiraja + That , Assain $ Tlus 14 hing Kumira alias, Bhaskarzarmi of Kansap 1 Tlus refors to Foumn Thsange Or Amm ·NOTE I-ACCOUNT OF KANAUJ. cxvii 4# "I come,' replied the trareller, ‘from the kingdom of the Teat Thany; I request pormission to search the Law of Buddha' " In what country is the kingdoin of the grant Tluing? Askrul " the king. That distance Rejmrates it from here? “ 'It is situateel,' r-pliul he..to the north-east in this " kingiloin, and is several times ten tlouand li' from here. * It is the contry which Indians called Jahnchina.' * "I hate hond it said,' returned the ling. that in the king * dom of Mahaching there is a croreror müel the king of " ChinIn luis youth, ho distinguishel lum ei lyy a marrol- " long penotration; whesi ho grew up, he owed. in the art of war, a divine talent. Forineris, under the preceding reign. "tho empire was a prey to disorler; it was divided and shaken * in all quarte; cach mu to arms, and man were plunget in misery. But the empemr, allerl. tlir kmg Chin. wlin ** Jind ooncoined rast projects in early days, displayed all Juin * benevolenco and lus tonder compassion. Ito rivod men " from run and pncifirul tho interior of thr empire. His lass " and his beneficent acts extended themselve4 far and will Tho people of other countries and foreign land embracal Jury " reforms with lovo und declared themselte his rjects. The "multitude of the people, whom he generont lewe, sing pieces of inusic in honour of the victories of the king of Chin, ** It is alandy a long timo aço that I heard his praisey pronil. * Is tro ruolony of hi4 Brilliant virtues well foundel? Ik ho " the same one who is called thn great Thang? Ye' suid he to him, China is the name of the kingdom of * cuir first king, and Ta-I'lvin) thr grout Thong) is the name * of tho prenent dynacy. Formerly. In the survereign in! * not yet inherited the thrze, they mllet him t'e king ni * Chin; nes that he has more spam[****P thar call him the son or Ilmurni, * At und the prevalen; dgnans, the propeln store * vitlxmitter; dis parts de wa: increased almut jokes 4 66 • Alut axla malo mile.

·ovui INTRODUCTION. 66 4 inelo and schlied mun The king of Chu, who had rem * ceivel from Heren 3 gront soul, exubited his lenovolence "and his compassion Thanks to thro mus non of his arins the wiched were exterminated, the eight regions commenced • to retho ngu11 and the ten thous. nd kingiloms come to hum to finy truimte He ſeeds with botuty all the croature, ho meres the thru Precious Oms,* ho lightens tho imposty * and dimını her the punieluments the kingdom l'ns superabundant resources and tho people enjoy pnliznited peace " It wonki be difficult to enimmerito completely huy ginnt view • und lus magnificent for me « Woudorful cment ont Saliditya, "the pecule of that country owe their happiness to the saintly king' * At that timo king S'iladitya being on the point of return ing to the city of hunch-łaci ed danghlins (Kinyalubja ) * convokod the assemblage of the Law • Procedod lyy a multitude of many hundreds of thousands, ho hept lumself to the southern bunk of the Ganges King • Kunun preorded by a multitude of many tens of thousands, occupied the nethern bank Then the Irinds, separated by * the river wuch flowed between them, advanced together, bu water and by lund The two kings openeil tho march The * four corps of army formed an imposing escort The one ret • mounted upon boats, the other upon elephants, advanced to * the sound of drums, of conches, of flutes, and of guitars At • the end of ninety dıys, thoy arrived noar the city of hunchs backed daughters in the middle of a great forest of trees d flowers, which was strated to the west • At that moment, twenty kings of different kingdoms, who • had received in advanoo the orders of S'ilîditya, had each * brought the nost distingushed S'ramanas and Brâhmanas of their kingdoms the magistrates and the varriors had " come to join the grand assemblago "The hing (S'iladitya ) had built in advancs, to tho south of the Gangos 46 * The Three Precicats Ones (Triratna) are Buddha, Dharn a, and Sangha † A synod to discuss religious mattery ·NOTE I- ACCOUNT OF KAxity. cxix 10 LT ** of tho Ganges, an immense Sughiria. To the east of the Sugharima le lund rical 1 torer, richly decorated, that about one hmdred feet in height. In the midillo, there is * a golden statue of Buddha of the saino size as the kurs. In tie middle of the tower ho had set up an altar Inacle of of fire * cious metals, for bathing the status of Buddha upon. * Fourteen or fifteen li to the north-east of that place, he " constructal, outside, a inlace a travel. It was then the "Mecond month of Azring. From the firt day. Be had "preentoi the S'ramanas and the l'rihuanns with exopisto " food. On tho tirenty-first day, from tho banco a travel up to * tho greit monastery, ho had cinsel to bo wtablisher, uxn "the two sides of the road, pavilions that exhibited the richet ** ornaments. Musicians, who were firemantiitly end. EXO Jarmonious cmcerts lig turns. The king starial in gorucension * rion, from his inl.co of travel, a golden statue of Indihan, hollow in the inidille und cinbaxıl, which als ut dins feet Juigh. It was curieel in a great c'equunt which way * Anprei with howing of a great prico. 40 .

·CXX INTRODUCTION 64 46 twonty s'raininas who followed the statue, the king of the different kingdoms served as the escort. “ After the merl was eiten, the kin: asseiniled (m a cor- * feronco) the men of different persuasions (tuo monks and the * Brulmans), who di cussed tho most abstract express2004, 210 poke of the most otalted principles At the approach of the ovening the king eturned from thence into lus palice of * trivel Ench dny they conducted the golden Stati19 in thuat "mwner, and it was accompanied in great pomp 2 .t tho first tune But, when the last day of the assemblage arrived, all " of sudden the set tower took firo and the double-storal pravilion, whuch rose upon the gate of the monastery, becanut " the prey of the flaines 'The king the sad I oxhausted, Ly giving away in chanty, the wealth of my kingdom After the Oxample of our ancient hing I built the monastery, and I ** wished to distingush myself by mutorous works, but iny "feeblo virtue has not found surport in the sight of such * calamities and oỉ such doloful omens, what noed Imo I - to live longer Then he buuned perfumos, adilessu humlıle pr.yers to Buckin ind pronounced thus vath, Thanks to the good “works of my former life, I have become the king of the five Indies i desne by the force of my virtue, to extingush tho + terrible congrution If that must nein Without effect, my I die this very inoment! VOV 40 At these words, he rushel put of the ate the fire extin- " grushed itself is of it hid all been put out at a stioke, and the • flames disappeared The kings, witnesses of the muricle "showed «2 increase of forr and of respect but lie, without changing lus countenance, and with the same tone od 10100 befo.e, questioned the kings in these terms * 1 hat uddel confligiation has reduced to ashes the struc- "tures which I had just finished What do you think of that event " The knş prostrated themselves at lus feet, mi replied "to lum thole age: fritherl in terra ·NOTE I-ACCOUNT OF KANAUS. caxi . 44 11 "Wo hopod,' said thoy, the sacred monument, which you “ jud just finished, would last up to future generations, who " Would have thought that on the first day it would be reduced * to ashes? Id to that that the Brahmans are rejoicing froid * the bottom of their heut anul are congratulating then-elves.' * 'Tho king said to thein: By tint which luas just happenel " onn cin reoognise the truth of the words of Buddha. Thu Bralımany and dio men of othor persuasions obstinatoly " maintain that prorything is eternal. But our great master (Buddha ) has taught is the instability of all things). As for mysoll I havo completed my charities, and I havo* satisfial tho wish of my lieart. In sooing that conflagration oxtinguish itself I havo recognised anew the truth of the worils of 2x-hi (Tathagata). That has been a great hormou. *und thioru is no causa for aliandnning oneself to tuan' • In finishing themes roruls, ho followed to kinge, wd am. "anded from the eastorn kids to the top of dso great stilzza. - Arrirod on tho mimmit ho cast his looks in all directions: then bu descended the steps. But all of a butilon a strange "man run up to him with a darger in his hand. The king. forcibly prowed, steppou back porno sterk and ro-ascendou " tho staircaw; thon stooping down, hu mirel tho man to hann him oser to the magistrate " At that inoinent the insgistrales filleul with fear and with * troublu, odd net nun to his sumour, All tho klagy do nandul that the man whould bw koled. Dut ling Siladitya without showing the leas anger in his countenanoo proubles his bring init in death The king lúnel quartimet Hai in the work; har hum luse I dono to you that you diraud oto ot. * nittout such an outra? imt king, nmlin bu: 'yur lenofiorncu is ins from This ainm an drurly to indicate that llantaranikana Enda.. novy bylal: rin lip Urks time harin, mammally ante cu military qutales fur thirty years built hit ex Qasteries conventi mürat couen al fatiguirimx, and tell mteral quinqunulat asuncils, so that tu had probably nignal vier thuny years, f' (Gawaulu) 4. .

·oxxii INTRODUCTION. "putality, and the men within, and those without one thoir happiness to you, but I, stund that I am, and ucapablo of forming noble projects, an left to be dragged in consoquence of a word of tho Brahmans All of a sudden, I have " become an assassin, and I am charged with killing the lang' "Tho king sad to hum Why have the Brahmans formed " that culpable design ?' ** Sue," he replied, after having assembled the princes of all " the langdoms, you have empted your treasures and your " storo-houses in honoaring the S'ramanas, and in extablishing * a statue of Buddha, but the Brahinans, whom jou brought " from long distances, have not recorved from your Majesty "any inark of attention They have felt, therefore, a deep • slano and charged the senseless man, who u spoalning to * you, with the duty of committing that infamous outrage" Thereupon the king severely interrogated the heretics and their partisans There were five hundrod Brahmans, all • endowed with superior talents, who had come at the inv- • tation of the king Jealous of the Stramanas whom the king • had loaded with efferings, they had let go an mcendiary "arrow which had set the precious tower on fire. They hoped * that, in the efforts that would be made for extinguishing the firo the crowd would disperse itself un disorder, and they • washed to take advantage of that moment for lalling the king Having missed the occasion which they had watched for, they had employed that man, in order that he might " attack him in a narrow passage and stab bum “At that moment the ministers of all tho kings demanded " the extermination of tho Brahmans The kang punished the ring leaders of the plot, and pardoned their accomplices He deported five hundred Brahmans beyond the frontiers of " India, and returned to the capital. • To the north west of the city, there is a Stûpa which was "bult by king Asoka. Formerly, 12 that place Zu-lat (Tathagata ) explained the most excellent lases. "On bno rde, you soo places where the four past Buddha 46 ·NOTE I-ACCOUNT OF KANAUJ. cxxii 44 66 IS "sat and where they walkel for takirg exercise. Thero is Fonder a small Stûpa which contains the hairs and wails of 21- lai (Tathagata), and another which is calleil the Stapa of tbe exposition of the lar. On the south eile. and quite clrxe " to the Ganges, there are three Sainghinimas, which have " similar walls and different gates. The statues of Buddha have an imposing beauty; the monks are share and silent: they get themsolves served by many thousands of Brahmans. "In a casket adorned with precious stones, Thich is contained " in a pure house (Vihira), there is a tooth of Fuddha an inch " and half (sic) long. It has a martellons brilliance and extraorlinary colour which changes from morning to evening. * People come op from all sides, the magistrates and tho mien " of tho kingdom moet togother and offer their worship to it. " Each day tho mnltiinde anmbers by hundreds and thon- "sands. The gaardlians, seeing that the noiso and the confu- "sion increased from day to day, have established a heavy tax "and published a proclamation in all places, that whoever * wishes to soe the tooth of Buddha, should have to pay a " largo picco of gokl. 46 "Nevertheless, the devotees, who como to see and adoro " the tooth, are always just as numerous, ad gladly pay the "tax of the picco of gold. On each day of the fast, the toot) " is taken out and placed upon an elevated pedestal. Hundrels " and thousands of men burn incense and strar flowers with “full hands. But, whatever is done, the box of the tooth "never disappears under the bits of flowers. " In front of the monastery there are, to tho right and to the ** loft, two Vihans, each about a hundred feet high. The " foundations aro in stones, and the building is in briche Tho ** ftatues of Badilha which rise in tho middle, are ornamente! Mwith a mnltitude of precious stonos. They aro sometime This is prolols mere bringing. Neither was the king a lot gital tyrant as to force his Brahman subjects to very thu monks, nor troro tho Brahmm of tho perial to finish and forgetful of selfproct * to mong themselves MTtants of the Luddhist priests.

·cxxiv INTRODUOTION 40 +4 - coet in gold or m alrer, sometimes in brass in front of #cach of the two Vihiras, thero 19 7 small monstory "To the south out anıl at little distacce from those monasteries, there 91 great Vihora, of which the fcundatıcns are of stones and the building 8 of brick. It is about to "hundred feet high in tho centre, there is a latuto of 2u-lai (Tathigata), which is exhibited in a standing posttiro. It is about thirty feet in height. It 19 cast in braun, and adorned " with precious stones of ro beanty. * On the stone walls which surround the Whira ekullu! * bonlptors bare represented, in the greatest (lotaus, all the * aots of Zu-lar (Tathagath), when he leil tho lifo of 1 Bodhu ** Nattva " To the east and at a little listance froin the stone Vihira, " you soo the temple of tho god Sun * To tho sonth and not far from the moment you see the temple of the god Mihosiara Deva Those two temples are • huult with a blne stone of the most beutifnl briuruice, and aro omamented with admirable sculptures Thoy aro exactly • of the form and dimenson of the Vihậra of Buddha Each of the temples has a thousand torvants for washing and swoopnoieo of tho Unm and the chants accomparted ly the guitar are leard thero day and night wit)- * out intermission • Sa or seven lt to the south east of the capital and to tho south of the Ganges, there is a Stûp, about two liundred * feet high, which was built by king Asoka In ancient day in that place, 24-lai (Tathagata) preached during six months * on the non-eternity of the body, in the usele-eness of its * mortifications, and on ata mherent impurity * On one sdo 30N noe soveral places where the four past - Buddhas sat, and where they walked to take exercio Thoro * is further on a small Stipa which contains the hur and naus * of Zulai (1 athagata) If a rich man respectfully takes turns "round it with a living faith, lle wall naver fail to recos or ** hmlth mi to obtain good luck ing at The E.

·NOTE I-ACCOUNT OF KAXAUJ. - CITY 11 ** " To the south-east of the mpital, lo (Hionen-77suing) travelleri one hundred li and arrived at the city of Naradorakula. It is situated on tho castern bank of the Ganges; its circumforence is twonty li. You cce there tanks of puro water " and glas in bloksom which are rofloctail thorein. "To tho north-west of the city of Savadevahuli, and to tho "east of the Ganga thero is a tomplo of tho gala, of which the pavilions and towers of seroral stories are as romark. "able for the beauty of the work as for their extraorlinary * structuro. * Firo li to the east of the city, thero aro three monasterios " the walls of which aro similar and the gates dissimilar. * You wount thoro alrout fivo hiirel monk. Thoy study "all the principles of the school of the Sarvistividas, who "attach thomsolvor to the small Vehick, * About two hundred pracas in front of theo monitories " there is a Stûps which was boilt loy hiny Asola Uthough " its maso is deep in the earth, it 11:3s still a leight of me hurrel fect. Ancientis, in that place, Zu-i ("Tathigata) nxplainal tku law during wren laps. In the interior of Ury monumt, thro aro relics which con tunthathow a brilliant light " On mo sidle. Jou Mw) Nieral place when tim jmt fuir Budha to stand what they walkal for taking cerrien ** Thin or lor li to time north of try { thin) storier, " thoro in on the lank tho (anti a Sora aliit the Inendnu fint hish. vluch ye built liv kin: Aukr Ancienus, in tai plaas Wohi Tuka) explain the las shuring rain class. It Ihr qrchthrou Wito a'»»l! fiva lirondre dance vicino to final wils. Attit Sensins * hranl the experim of the Law and loving andlittle st. thing her to the life of il-ren und ein mit den +6 4. . " tha lo of up Striped Tail in this arrot Law ·CXXV1 INTRODUCTION was expounded you fee several places whom the jhat four Budahns used to st and whcro thoz walked to tako exercise On one side thero 13 beyond a Stûpt which contains the hours and nuls of Zri lat (Tathagata) Loaving the kingdom of Kanyakul ja ) he (Hrouch Theang) journeyed about $2* hundred it to the south east crossed the Ganges and directing his course ton prds the south, he arried in the langdom of O-yu to (Ayodhya) [Translated from M Stanısı"s Julien $ Memesa es de Bror en Thsang, Bk. 1] The following is a sletch of what the Sanskrit poet Bån or Banabhatta* says about Harshavardbana in his elaborate work called Sri-Harsha charstat or history of king Harsbis Bina was a contemporary of Harsh cardbana who patronized him as a scholar and poet and treated him with much respect and honourrd him with his confidence There is a powerful king named Pushy abhätı who zelgued at Sthânı isvara : Thanesar situated in the country of S'rikanth [Sthinvistum or Thane ar is situated, accord ing to Bana on the banks of the nver Carastati] Pushpa * Gewerul Cunningham appears to be mistaken when he says (Arch Surt of India Vol WII p. 127) that Bina was the muister of Harsharardhan3 Bina Inmself does not say that he was mude minister Int merely that he was re pected loved, trusted, enrichod associated with and given powor by the king (परमातेन प्रमादर मनो मानरय प्रेग्णा, विनम्मस्य द्रविणस्य, नमण प्रभावस्य च परा माग्म् िआनीयत नरेशणति) Sabbimallis text p into w Funtat 1936 (A D 1880) under oders of tho Valeriji of hashmir The word decres in diton in 1 ſt 19 clue to tudents of Sanskrit literaturo that so no «cholar Ahoal 1 edit it on to make it readablo 1 eur thus after having seen Vr Jib inancla Bidasigirs Calcutta reprint dited with modifi utions 1976 Vir halısachanelm Dtta Elastri M. A. Pa 17181974 173 1893 Putlin fur attempt at that 19 wintet ·44 14 46 Nork I- ACCOUNT OF KANAUJ. ötxtil " Bliâti was a great devotee of S'ira, and a popil of a certain ' professor of the mystio doctrines of S'aivism, named Bluiriti. charya, a natire of the Docmn. Through the latter ho propitiated the goddess Lakshmi, who appăared to him in person and gave him a blessing that there should be borri ia * his family groat and renowned kings, who would rulo over * the wholo world. Accordingly, after tomo generations of kings, was born Pratâpašila, surnamod Prabhikardyardluana, a great follower of sun worship," (a fact which was doubtless the origin of his surname-Augmentor of the sun'i.o, tho worship of Prabhakara, or sun). "In dne timo Prabhakaravar- * dhana's wifo Yašovati gave birth to two sons, named Rajya- * vardhana and Harshavardhana respoctivols and to a daughtor " named Rajyasri. While the prinocy woro yet very young, their mother presented them with a companion, eight yeurs old, "named Bhandit the son of hor brothor. By and byo their father, king Prabhikararardhana, prosented them with tiro "companions of their own age, the two cons of the king of "Målava, named Kumaragupta and Madharagupta, whom he * had rogurdod as affectionatoly as if thoy had boen lints of his "Own porson." [It may be added here that Harsha afterward saved his friend Kumiragupta from tho attack of an elo • So Bina distinctly: 874 297 9977: राजानः । तेषु च एवम् उत्पधमानेषु ममेग उपादि हणहरिणतरी, सिन्धुजन्यरो naftaart:, TORTALES, *124*728TH, ATPARTIKU, प्रतापशील शत प्रथितापरनामा, प्रभाकरयनो नाम ॥ Professor Max ruler (India : What an it teach u8 ? p. 289), makos Pushpavardhana 64 2 1......... Pumpen those that the pm of Vitamy wg nminctód six onthese Kitti- For, thoi.ch . he llarlı. charita, Rina doon nix give than, as will be story from tlze abovo slotch This is, douilles, the Rini of Ulwian-Theang.

·CXXVIII INTRODUCTION. phant, and put hun upon the thione (of his ancestors h)] When grown up the princess Rajyasrt was married to ** Gralayırma, the oldest son of Ayuntivarm of the royal family • of the Maukharas . After somo timo king Prabhakaravardhana, huvins DOW become old, sent un om prodition to the north under the lexdor. hup of his eldest son Rayyuvarlant to conquer the Hanne Harshav ardhana accompanied his brother up to 1 certain ustanco Ryyatırdhana havng proceeded to his deatz- " nation, Harslia was hunting in the forests at the foot of tho Himalaya f when he recen ed sudden news of the serions • illness of his fathor Ho hastened home und roached the capital in a wingle day on horse Irick # Ho found ou ranching home that his father was struck down with a fovor which * left little hope of his recovery Prabhakargvardhana ded • at last, and his widowed queen, Yasovati, tho mother of the pruces, wert 8 with hum, both being burned, on the bank • of the Sarasvati & News of this having been sent to Rizya. • vardhann ho hurived homo a wounded victor of the Honas, sosh tuhanthamn 46 44 my TA t Hacoesaes appear to havo boon agunst them As ho grew old and was, therefore, unable to take the field in porson thoy wore emholdened to renew their vacusions, to ropulso which he sont hus son Rajyavardhana + This is an additional proof that the dynastyroigned at Thanesar und not at Kanoj | This would have been impossiblo, ef hannuj lind been theu capital or rosidence It olearly proves that Prabhakaravardhana reigoed at Tluanesar, to which one wuld nde in a day from the toot of the Himalaya 1 It is remarhable that Yasovati slogs not burn herself on the funeral pile of her husband, but on a separate pile of her own It 18 further noteworthy that her immolation takes placo boforo event tho king oxpires though he was on the point of death And yet this immolation is dosoribed as what royal custom observed among virtuous womon) requireul says Yasovati Of course tho usual custom 16 rocognised to be that whoroby the widow burns herself with the Dorpse of her husband Yasovatı wished to avoid boooming a widow This leavos no doubt whatover that the family woro living at Thinagar and not at Kannu] ·KOTE I-ACCOUNT OF EANAUJ. cxxix " with many a wound dressed with white pieces of cloth. Having " lieen very much attached to his father, he madlo mp his mind * to retire from this world and to enter a Buddhistic monastery "as a rocluse, anil askel Harbavardhana, to sticceed to the " throne. The Jastter, oqually attached to his Inte father, and to luis brotler, also resolved to take the came couro, " and refused to become king, give among other reasons "thuis vlo, tint flo reared his broulier was thinking that his father lead in luis words adelressed to him on his death-bed, * own preference for him (Harsha ) oror tile other. I'oth "proyurod to retire into alto forest. Great was the consternation " of the people, and numerous wery the cutreaties inadle to "thom to desist froin their intentions. Just at that timg * 119w4 W brought to the brother loy a incsenger that "the king of Malaya' (Milenamj.), mi son as he din of Publukinandana's doath, bulled Gr:J:1 armi, ** tho lubind of their sister Hijyści and confined frer an ench inal prisoner in :: prion at Kanynkulija. To Rumo messenger also stated that it ** further reportail that 1:.. "king of dar.. bois corons presquin; limef of the * State of Sahantu. In uns preparing liimself to ladan "expedition theither, wqwcially as to believed that Balilit- "hacanarulunga's war were 11 with cut a leader. Ilmu ' tliis. Bumillenna veterinines to geriaud pruush the huns *** Vilaya, and give me fu intentun to retiro no te "fort. IIe saorlingir gh forili wat 10,000 * acomanini boy les Can and Har hal. Uma ale "1"yume. to go with liim, lot dy peruel Boy 1949 brer (0) * nail at lume, ܠܐܐܐ . 65 ·OXXX INTRODUCTION. 66 14 46 1 4 “ After some time a messenger arrives from the camp of Rajyavardhana and relates that after the latter had easily " defeated the elephants of the lang of Mälava," he was decoyed by the king of the Gaudas into his own house, alone, “unarmed, and there treacherously put to death * On the receipt of this dreadful news, Harsha was enraged, " and at once made up bus mind to go and dostroy the Gaudian king But his generals Simhan di ard Shandagupta advise him to undertake, instead, an expedition against all the kings of India To this Harha at once agroes, and, after * swearing that he would destroy the king of the Gaudns before many days are gone sends letters to all the States demanding that they should either submit to him and accept him as their “ suzerain, or prepare for war "Kunra, kang of Prigu otasha 01 Assam sends hus submission to him in the shape of a mnge unbrella, and only prys " that he should be considered as an ally, and not as a vassal by Ilarshia Tho latter gladly accepts tlus offer, received at tho - end of his first march, and sends word that he should como to "sco him" [This Kum ira ultas Bhuharramu should not be "confounded with Harsha's companion and friend Kamîra- * gupta princo of Malava] After Harsha Ind marched * continuonly for many days, Bhandi, sho had accompanied Rajyarırdhana, camo to hm, and gave him the prticulars of Rajyararuhdnn's death and showed lum all tho xpoul and " looty, that had been seized from the hung of arilava loy Rijyraruna. Among the objects thus shown ** thousands of elephants and horrex, muy jowels, necklacer womno by tho We of the Malavn hing, many chimars, “ many of tho kings brenutıful mistresex, hus umbrella of . So Bina देखानिजितमाश्यान्पमाप गोदाधिपेन प्रातर ARTIT wolint It 19 not clearly stated that tho Muara king way Klain or taken primer, but frm wut folioars it appears plainly Uuat ho slun. If holud Broen talen prisoner, tho fact would havo lxxn mentioned when all the boots and the artlara princey, prisoners of mar, SET(exhiliilel to Tarharurilhan loy lundi ir ho had not been fallech.lus minutes and the omamorts Horno by his quons on the Ir brezets, cou'll not laieleen ruized 44 60 41 Woro ·NOTE:I-ACCOUNT OF KANAUJ. cxxxi 46 64 44 L roynity, his throne and other signs of royalty, and all the princos of Málava, taken prisoners of war. Being asked " for news of Rajyasri, Bhandi, said that after Rajyarardhana " had been put to death, and after Gupta had reized Kinyakubja, Rajyasri had e'mped from prison and had with " all her attendants entered the forest of the Vindhya: that * having learned this he (Bhandi) had sent messengers to search * for her, but they had not yet returned. Harsha then said he * would himself go in search of her, and sent Bhandi agninst " the king of tho Gandas. He accordingly started for the "forost of the Vindhyn, and there with the assistance of the pupils of Divakaramitra, a BndUust rocluso, and formerly a "friend of Rajyasri's late husband, discovered hier just as she was preparing to bum herself alivo as a helpless widow, forlom " of all hopo, doprired of all relations and friends, and ferring "to bo recaptured by her enemies. When met huy Harsha "she related how the Gaadinn king had boon expelled (? Gauda-sambhrama) from Kanyakubja, nad how she was "liberated from prison by the gentle Gupta, and how sho heard ofter her liberntion of her brother Rajyavardhana's donth, and hot cho rosolved to put an end to her misoralilo "life. Sho then requested her brother Harsha to allow hirr - to take the Buddhistic tiform of monastic lifo and anal " her days in silent meditation. Harsha persuada hor, rith " the holy of Dirikammitm's ndrico to return home with * him, and promises that nfter ho had fulfilled his row of * destroying his enemy. Nie king of the Gandas, who might * rotiro into a consent, and that he would him olf frin hor in " tho curso. Io thon returns tith hor to tho banks of the * Gangue, whero, at tho fonst village ( vanngrimakn) name! #YAshligrih, ho had left lus army encampod. It was hero "thu the poot invis his tine aamuintanw of tho Ling." Tbis would seem to slna tlut the lasa king was in Moe mion of Kanaujafter Cralatarmi was killed and until ho na himfulf Willer les ilijyarandıma. Otherivoit is difliclt to see torrent that place could havo Int! Without a massor. so U-t Gupta sisald lave gurther hin elf of it Imielely on the munint of Rijraranihan ·OXXX11 INTRODUCTION Here ends the Haisha clarsta, which seems there fore to record the history of Harsha up to the time when the poet made his first acquriotince of that sovereign and says nothing about what was done to the Gaudian king (whom he does not prme but whom Hrouen l'hsang calls Sasanl) nor about the meet ing of Kmirs, the bing of Prigjyotisha (Assim), not about the taking of Kunsuj nor about the con quest of all the lings to whom H sreb: hnd sent his domands of submission Irom the above sumany it is ccrtun that Pribhı hrrivudbun Rilj uvardh or, and Hardha urdhan, reigned at llanesir in the Punjab and that up to the desth of R 1337/ardhana the territory of the dynasty was confined to the Punjab and it is probable that it was after Harshvardhann hud reduced the other pricipalities of India to subjection thint hupuj be come their caputal llat Larsh, then considered that city as his capital there is no doubt, is the Chinese pilgrun secmis to mention tlint fpct though he only lived there during the rains For It uen Tlsang calls Harsimordbron, as also his father and brother kings of kinyal ubj? If Harnkır was not a declared Buddlust up to the ond of Bina's narratise it is plan that liv 18 vciy forourably inclined towards that laith both from the fact of lus very respectful treatment of the Buddhists, 7.781 itumimiser wirst more 421 R 'Twas nurrica Iton Bud lhistle family II orsha eveni according to B1n17 s 100 mt xas Buddlıstic in his principles Ile Inlloi huse the clore rightly app cured Buddhistic cuough to le : Ils 11 ) to treat that distur, 9bcit Cbinese trieller with such as the ol (sten ard ro Aprct that be should descrile luin 988 dci oliv Buildlust ·NOTE I-ACCOUNT OF KINAUJ. cxxxiii From Båna's narrative it appears that up to the time that Rajyas'ri's husband was murdered, Kanauj was the capital of the Malara kings, and after the destruction of the Malavarâja by Rajyavardhana, fol. lowed iminediately by his own death through the treachery of the Gaudian king, the city fell tempo. rarily into the bands of the Gauda, who was, it appears, expelled by a certain nobleman (Kulaputra) narded Gupta, and the latter just have renained in possession thercof until it was reduced by Harsha,. who then turned it into his capital. It will bave been noted that in the main the two :lccounts of the Chinese pilgrim and the Sanskrit writor agrec with cach other, so far as they relate to the same pericd of time. Bana's account, though full, does not extend beyond a certain crent. As to the principal facts, the two wiiters copfirin each other. But for the Chineso account, that of Båda, owing to bis dreadful exaggeration, iniglat have been distrusted. But for the nccount of Biņa the Chinese narrativo would have rcioained obscure and upinte ligible. The two narratives given above furnih us with three names of kings who reigned in the first half of the seventh coutury at Thanesar and Kanauj: 1, Prabbikara sordbada or Pratapas'ilí, 2, Rajyarardhana; and 3, Harsha vardhaua, a so ('led Siladitya. The death of Siliditya is placed by General Cunninghatu in A. 1). 6:18:* According to Ils llen-T'lsang, these three kings were of ils Vals'ya caste, whereas according to Bing it is not ct'rtain whether they wcie Vaisras or Kshatriyas. While Tardbana 'their suflix, would arguc A Vais'ya dscrot, and while Bina nouliere di ti1 ctly Iueront tompiling both fru bil!

·xxiv INTRODUCTION. says that they were Kshatriyas, they married the prin cess, Rajyas'ri into what must be a Kshatriya family, that of Avantivarma Vâkpati says, Yas'ovarma was a Kshatriya of the lunar race, a statement which we may accept without much doubt, even though coming from such a panegyrist as our poet, especially when we bare regard to the suffix 'Varma' which indicates the Kshatriya, and not the Vais'ya caste. Have to not, accordingly, to suppose that between the death of Saliditya Harsha vardbana (cuca A. D. 648) and the accession of Yas'ovarma towards the latter part of the century a revolution occurred, which ended in the downfall of the Vais'yn dynasty of Harshavardhand, and in the establishment of the Kshatriya dynasty of Yas'orarna? Or, secondly, are we to suppose wat 18 not unlikely, that Yas'ovarmi, on bis mother's side, clairacd descent from a Kshatriya family, and assun. ed (either himself at hs own instance or after some predecessor) the sullis Varna'? In the case of the former supposition, importance is gained by the stateineat found in Hwren-'llsang's 'Ale'morres' that S'iladitya Horshavardbaug was advised by bis supernatural advisor, tbe Bodhisatva, to accept the crown of Kinya hubji od condition that be should not call himself Valdrůjn, and that he should not sit upon. the throno ( siinhâsana ). For the so extraordinary precautions, if tnhen, would reconcile the people to the rule to bich they would otherwise be oppos cd Tbo hingdom of koning lasing been acquired by Harshvardhanz in 111, & resolution after the denth of th it hing 18 vot improbable A thurd supposition is that the Minuhhine-he dy unsty of Araotisarmi to whosc son Risas'si 138 inarricdreigned a: Langtij, and that it is there that Gralin.

·NOTE II-JAIN NOTICES OF VAKPATI &c. cx varma, the busband of tbat princess, was killed by the king of Malava, reigning at Ujjain, and that after Harsha's death the city and kingdom of Kansuj kas restored to some member of the family of his sister's late husband, and that lastly, our hero Yas'ovarmi was descended from that king.* NOTE II. THC JAINS ON VÄKPATI AND YAS'OVANMA, AND THE VALUE OF THEIR DATES. The Baprabhatti Suri-Charita. This is a short tract purporting to give the life of the Jain scholar, Bappabbatti, in eadekrit intermixed freely with Prakrit quotations. The date of the tract ufter the above was written, I have teen that General Cu cingham alronds makes tho suggestion (Arch. Surr of India, Vol. XVII. mro 127) thut Yasinsaini might have descendel from tho Mau. khamas. For a loan of thomang tho Prulanllut-kost, an Chandra Dinin.ith Sastri, with tho literature of the Jains is very properly utilized luy tho Government of Bombay in the work of making their collection of Jain manuscript«. Tho MS of tho Chara is about two hundal year old: it is wanting in the first three folin, that «f the Faltu. ili is datel. Tk1523 OF A D. 1769. I 11750 Indo ISS, of tho Prukniha-las'us, both very beautifully written, onmnct. u. set is of importanay Tery old. one porucularly. The latter las in it onlopilion Uw followins livs of king the Clawdzisis of ในเitionality 1 Visua . VI. CUS) li Vijayarija Rimani. i Chunlarija 3 Xanla.. 8 Cilirija (elefiatal Sultan 1.daraita (who foulaljmir) Venaris). 5 Vrsar.it Julialılwiji ·OxXXVI INTRODUCTION. is not knone, but it is supposed by Ramachandra S'âstri to belong to the thirteentb or fourteenth century of the 10 Vatsa ja 21 Anila Devi 11 Singharun (defe ted Hejirid 25 Jagadders din nt othon) 20 1919 Dera (defenter of the 12 Duryodhır(difertul Nasi Turushh 75) ruddin) 27 Amargin, 13 VIJUTUD 28 Peth, Deva 11 Tappevara (di covered a 29 Somosyr Deri gold mine at Sihambuı) 30 Prutlu ja A Va 126 15 Dullbharja dec 1 V 1248 16 Gandur 14 (elefeited Mahmud 31 Huy Sultan) 32 R1 Deva 17 Bilap Dera 3 BOL 22 Doru (suurmed 18 Tijariji Batu113) 19 Chamundu uj: (lefented the 21 111 nurig ni Det (slain i Sultans) the battle by Simsuddu 30 Dus ala Dora (defeated the 'lurushka) king of Gujar ) ", Pal ! Deva (conqu 18cl \ - 21 Tasal Den 22 Prithu 11 the sent (broke the timt mhn 1) rin of Ilu, Sh h) 37 Sri Hamiri Devi (11h 23 Alina De." (defented Shah 1 142 diell in bilo 11 Baddin) 13,8) The bote list (lules consider bls from th t furen in 'lus Rēgastan "dlo from the ene ccnt ined in the He 17 1916 1. nulaiye of 1 achandrasuri (Fil Rzo Bahadui Milkanih 'n id u hirt ne 1874) The three lits agree (nly ns to some of the proininent names 'The NS in which ms list occurs between four und ine c nturies old though it bear no d te Riy sekharis own date Liven by lume I in the fullowin; lines which conclude Jus with प्रश्वा६कल काटियनामानि गणे जाद्विदिने। 91182792777191 yatay Tel 21197 Vis fing x 242mitata KjA2017T श्रीरामरक्षरान्द्रवादीतिरियम् ।छ। शरगानमनुमिताम्दे ११.५ ज्येष्ठामूपायथवलम्याम् । Topazon * T 9174771 9191113 171) ·NOTE II-JAIN NOTICES or TÂKPATI &c. cxxxvii + Christian era, po grounds being given for the conjecture beyond the belief that works of this kind were generally written about and after the time of Ku. marapala and his successors. There is nothing to show that it inay not be much later. It is certain that it is the work of soine native of Gujarat, and it 18 also certain that the author is chicfly desirous of recordiog the miracles of Bappabliatti, by waking bim convert every renowned king, every famous poet, and every learned scholar of Jaipiain. The style shows little learning, and oftentimes less grammer. King Ama of Kanyakubja was reigning at Goprgiri, and king iharjua at Lakshanavation the banks of the Godivart in the Deccan. Bappabhatti was at first at the court of Awa, wlich lie left in dissatis. faction for that of Dharma. For some years he remained with Dharma as his spiritual guide. King Ama, by practising a deceit, planned by Bappabbatti, upon Dharma, managed to bring him back from Laksla. bivati, that he might rewain with briu as before as tlıç head of the learned men at his court, and as his spiritual guide at Gopagiri ur Gualior. Dbarwa was cxtremely sorry to part with his caclier, and considered his loss as a great : ud irretrievable quisfortune. liter Bappabbati care to Gualior he received as nossage from Siddhaseunsari, lub tencber, who was lu charge of the Gaelichla at Nolliesaka pura, the trodern Volberi, in Gujarat, that he, being box old od 1118 eud approscbmg, was practising starvation (suashua) with a tick tu bobica bis death, and that he, therefore, requested him to coinc and ndininister to 1: Ganluralo ·OXXXV111 INTRODUCTION lases hmm iu lus last dayb Bappadhattı went to Modlbordkapuit and assisted his master to secure his scon 81on to heaven, where he was welcomed by the Apsa- Entrusting the Gachchha to Mahậgovinda- Sur, luis fellow student, le returned to Gualior Thue he lived, often subjected to teinptations by Âmb, who wisbed to test his virtuts, but who found that he Was proof against all of them and was possessed of supernatural knowledge Suuto time after, king Dharm. sent a wossenger to king ima, who delivered luis master's wussage, to the following effort 'You and we have always been one Dios of each other, instead of fighting with deadly weapons, let us sottlo our quarrel by discussion of "lenrued men learned Buddhist schola, nowed “ Vardhanakunj61r, las arrived in oui kingdon If you have any learned man to match him bring bim " to us, that he may have discussions with huu. If the “ Buddhist shall win, you shall surrender your kingdom to us. If your scholar wins, we sball resign om kingdom to you " Âma took Bappabhattı-Sarı with him and proceeded towards Lakshaniyati The two parties mot at a certain place midway between the two kingdoms. The discusajons wont on for 613 months, and tbere wero no signs that tboy would come to an end soon The disputants were Vardba- Qabunjara and Bappabhattı Sarı; Vahpati, 1 grent poet, born in the royal family of the Paramaras, and who was in tho service of king Dharwy, being present during all the time. King Ams thought toc discussions wero obstructiog his public affairs So ho Maraca Bappabbattı. The Intter propitiated the god- 10 ·NOTE II-JAIN NOTICES OP VAKPATI &c. cxxxix dess Sarasvati who revealed the secret to him that as long as his adversary, the Bauddha, held in his mouth I certain pill, called 'uninterrupted speech'(aksbaya- Vachada-gatiká), which she bad berself presented to him as the reward of austerities (tapas) practised by him in his seren provious birtbs, he would be invincible. So alie suggested that, if ho wished to overcome bjm, a}) should be made to gorglo thoir mouths, and his adversary among them, the next morning, before proceeding with the disputations. Bappabhatti sopt a message to l'Akpati the same night, to remind him that they were old acquaintances at Laksbaniyati, and to remind him of an old promise made by bim, that he would one day oblige bim; DOW tras the time to fulfil his word, hy directing the fol. loving morning that all should gargle their months boforo going on with the disputations, Vakpati proinised compliance, and did as he proinised. In the course of the gargling the Buddhist tropprd hea pill which was removed by Bappahlatti's pupils, and he wan, thereupon, boaten hy Bappahlirtti. Dharma sur. rendered his kingdom to imis, ho, at the instance of his victorious teacher, generously made a prescut of it back to Dhirms, and returned to Ciopagiri with all his friends. There Bappa blari-Sari converted Ayos to Jainism. Jeanwhile Varuhanskuujrra complained againa: the treacherous conduct of likpntito Dhërmi, who lokerer, in consideration of luis lang forsiops and of his numerous sictories on in the bottlelink, pardoned his serrant. thin poci. Some time after this, Yas'ulharmà, the king of a ·INTRODUCTION neighbouring country, invaded Labshanavati, defents ed Dharma in battle, and took possession of his hingdom He threw Vabpati into prison While in prison, Vakpati wrote his great poem (Mabûhavya) in Prikrit, called Gaudavadha, and showed it to biog Yas'odharma The latter, who was a good judge of merit, liberated the poet, and begged that he might pardon him Being thus honourably set free, Vikprti went to Bappa bhatti and became his great friend One day Aras vsked Bappabhattı whether there evisted any one like him, so great in leaining and virtue. Bappa bhattı dumed Govindicbarya and Nr nina Surı, his fellow pupils, who lived at Modherapuis The king proceeded thithei in order to see them FIO found Nanna Sûri expounding and illustrating the Sotros of Vatsy lynns on eiotics Ho felt disgusted, and returned to Guallor, without even bowing to the scholars, bringing a low opinion of their virtne with him On learniog this Bappabliattı sent two Sidbus (disciples) to Modherahapura to inform his friends of the fact, and to suggest & remedy. Govindicbarys and Nanna Sûrı came under disguise to Guglior, 302 performed a play before Amr, in which they acted the parts of heroes (Virus) who were fighting , battic The king thought that a real battle wis raging before bim, and be with the other spectators began to tremble through fear The tuo actors then revealed themselves as Gowiad'lcharya and Nona Sûrı, sud Antisfied the king thit their illustrations of Vatsya Jani nt Molbershopurs were herrike merely an cxercise in the art of speaking Boppobhattı from time to time presented king Âm from falling a victiin to temptation, and kept humi ·NOTE 11-JAIN NOTICES OF VAKP'ATI &C. iali 14 << straight in the path of virtue, of which illustrations are given in the shape of appropriate anecdotes. Vakpati was now living at Mathura, as a Sannyasi practising austerities in the temple of Varaba Amo said one day to Bappa bhatti, "Four powers of porsuasion and your learning are known to me; roubare made ine a s'râraka. But I shall regard you as truly able, if you convert Vikpati, and make bim your disciple and a Siretambara." Bappa bhatti undertook the task, and staked the truth of all his convictions and all his reputation on bis success in that oudertakiny. He tent to Mathurî, and, as Vakpati was deeply engaged in contemplation, preached the saving tenots of Jainism to him. He then took him to the Mandim built by king Âmn, and showed him the imngo ni Pars'vanatba, which lie had himself consecrated in it. As soon as Vakpati ant it, he gave up his belief in Brahmadism, and hecame at once a Jinrrshi of the S'vetambara sect. Not only this. As he was old, le practised starvation (nans'ada) according to the rules of the Jains, espired and went to Srarga. mu once asked Bappablıntti-Säri why, knowing the truths of Jainisin, his heart tas still being drawn now and then towards Brahmaasim, as if he lind committed some great sin to drserre such a misfortune. Bappabliatti said, the king lind practised Bmbinacical tagure in his former life, wearing a jaç? (clot:ed hair) on his head. In due course of time it had a son born to hiin. Ite garc him the mic of Dunduka. Aina besiegel a fort called Rijigiri, bold bşking Samusena, kut could do drror thr walls there. Ring Am.

·cxln INTRODUCTION of Bappabhattı, being asked, predicted that Dunduha's BOD who 1998 to be nimed Bhoja was to reduce the alla by simply looking at them Äma retired, and reduced tho surrounding country As soon as Bhoja w99 born, he was brought in a cradle near the fort and made to look towards tbe walls The fort walls fell to pieces and Samudrugeda, the king, left the place and took to flight Ama entered the fort, but there waio no cruelties practised by him, for Jain Rajarshis are not cruel A corton spust, who presided ovor the fortress, predioted that âma would die at the end of aix months Thereulon, rath Bappabhattı, the king started on pilgrimago He wished to Visit Gırnai, and thore offor worship at the feet of Nemınitby He first come to Cambre (Strmihatirthn), and as so venh on account of los vor not to ent any thing till he had soeu Nowinkthin, that lic dcoprired of being able to see that image loy proceeding to Guruar Bappa bhatti euabled bim to see an image of Neminath at Comboy, which lo by a miraclo caused to be byrought there by the goddess Kushmiņdi That image 18, still worshipper at Cambry under the name of Ujjayinta Amr then visited Vimalngırı (Piltinn), and then proceeded to Ruivatidri (Gunur) He found the latter place besieged lys the Dignin barns and settled lys 1 stmtngem invented by Bap palibuiti a quarrel between thein and the S'ietimbi ma 19 to tlic on nership of the teinples on Rosnthills, in intonr of the lattor IIr next sitcd Prbhisi (Patnn) Returning to ·NOTE II-JAIN NOTICES OF VÂKPATI &c. oxliii Gualior, he proceeded to Magadba-Tirtha, and died there A, Vk. 890 (A, D. 834) Dunduka succeeded his father Ains, and led au imunoral life. An astrologer foretold that Bboja, bis son, would kill bim, and then take possession of the kingdom. The maternal uncles of the young prince then removed bim to their city of Påtaliputra, in order to save his life froin Dupduka, wlio wishod to kill him, that the prophecy might be falsified, Dunduka attempted to bring back Blioja in order that he inight destroy biw, but in vain. At last he directed Bappabbatti to go and bring him. The latter rathor than do so, put an end to bis own life by starvation (adas'una), after be had gone a little ou his way to Påtaliputra on the fatal errand. Bppabhatti-Sûri was born in d. Vk. 800 (A. 1). 74-1). Ho died in A. Vk, 895 (A. D. 899). Bhoja succeeded to bis father's biogdown in the way prodicted by thu astrologor. 2 The Prabandha-hus'a. This is a work in Sanskrit by Rajas'eklara-S'uri, pupil of Tilak-Sari, usliu irute in the year of Vikrama 1:05(A. D. 13-19), and givestbe, rabandkas or lives of twenty-four personages: 10 or Suris, of poots, i of kingo, aud of lesser bugly persons of thu sråvak: religion (rajangas'ravokas). Thc 10 prabanilhas of Säris arc, 1 Bhadrabahu sod Varàlia ; : iryanandı. lakshapak1,3 Jhindern-Säri, 1.Iryaravaputicharyi, Padalipta Prabbu, o l'riddhavidi and Siddbowenia, 7 Jallayad1,8 Haribhadra-Sori, 9 Bappabba!ti-Sûri,aud ·cxliv INTRODUCTION. 10 Hema-Sûri. The 4 poets are . 1 S'riharsha, 2 Harihara, 3 Amaiachandra, and 4 the Digambaia Madanabirti The 7 kings are 1 Satavabada, 2 Vanhachula, 3 Vikiamaditya, Nagarjuds, j Udayana, 6 Lakshanasena, and 7 Madana varma The 3 lesser personages are, 1 Ratna, 2 Ablada, and 3 Vasupals. The account given in the Bappadhardt-S1478-ıralandin contained in this work is similar to that given in the previous worl, except that it is at times fuller. When Jitas'atru was reigning at Patalipura (Patâult 2] in Gujarat, there lived in that place Siddhasena, the Jain Isharya. Bappabhattı Webs his pupil. Boppa Whatti's real name was Surapala He was the sou of Buppa, i kshatriya y lo resided at Dainbäudhi Tu l'anchala. His mother's name was Bhatti. He was allowed to be made a recluse and disciple of Siddhasopa by bis parents,on condition that he should adopt a nawe whioh would preserve the memory of bis parents. Thoto icher and pupıllıved at Modherahapura. Dikshi was given to Bappabbatti in 1. V. 807 (A.D. 751). Wale Bappabliatti was boing educated by Siddhasenu at Vucherakupuia,u young prince nuwed.Ima wasedu vatud in the seventy two arts and sciences* along with * Tho n un given aru ---- १ लिसिमा १९तुरगाराम 7 797 >> fax > sar: f27277 ३ गीतम् २७ मभवाद १३ निघण्टु. ५बाधम् १४ पत्रष्टयम् २३ रसवार ६ पटिमम् >4 acte 14111* $ (raren २५ रसायनम् "भायधाभ्याम. ६ विधानम 3iiin maria PUTRATTI pfer २कात्यायनम ४ मृत्यन १ यगवाद २४ पन्यवाद ·NOTE II- JAIN NOTICES OF VAKPATI &c. exli him at the same place. He was the son of king Yaso. varmd of banyakubja reigning at Gopalagiri dorga (Gwalior), by Yas'odevi, who, not being & favourite of her husband, as abandoned by him. He was born during ber banishment and was brought up by Siddhasens. After his mother's and his own restor ration he was expelled by his father, because be was a spendthrift, and came a second time to Modheraka, and it was during his second stay at that place that he was educated as above. Yas'ovarraå was soon taken ill, apd was on the point of death, and at the instance of bis winisters, be sent for the prince, that he wight be crowned king in succession to bunsell. Some time after Ama began bis reigo at Gopagiri, he sent for his friend Bappabbatti, who, after he was made a sarl* by Siddhasena at the special request of Âmu even during his own (Siddha- Hena's) life-time, was made the chief of learded people rut the court of Gopagiri. While Bappabhatti was २८ सिद्वान्तः ४३ दर्शनसंस्कारः ८ लपकम २१ विषवादः ४४ पेचरीकन्या ३० गारुडम् ४५ अमरीकला ३. यन्त्रकरसवती ३१ शाकुनम् ४६ इन्द्रजालम ६१ वाक्यम् ३२ वैद्यकम् ८७ पातालमितिः १२ अलंकारः ३३ आचार्यविधा ४८ धूर्तशम्बलम २३ सितम २४ मंस्कृतम .. शचिकित्सा ६. प्राकृतम् ३६ मामुद्रकम् ५१. कृत्रिममाणित ६६ पैशाचिकम् .२ मर्वकरणी ७ अपशः ३८ पुरागम .३ वथ्यकर्म ६८ कादम् देशमाषा ५. चित्रकम ७. धानुकर्म विधिः प्रयोगाशयः १२ विधानुवाः ७२ फेवरी विधि: एकादशाधि तत्र जातं वर्षशताष्टकं । विश्मात् माऽभवत् मूरित कामादिन ।। s (Gaidataho) ५१ चर्मकर्म ८९ गन्धवाद: ३४ भागमः ३५ प्रामादलक्षणम ३७ स्मृतिः ३९ इतिहामः ५४ पणन ५६कावटनम ५७ पापायी , ·cxlri INTRODUOTION. at Gopagırı, be happened to take offence at soine thing done by the king, and at once left Âma's court, and wandering in the Gaudadesa,t be came to Laksbank vati. King Dharma, who reigned therr, received him with honour. The poet Vakpati was in the service of Dharma. He assisted Baprabhatti to get an honourable welcome from Dharma. Soon. afterwards Âma regretted and very much missed the absence of Bappathatti, and, after passing a trick upon Dharma, brought him back to his own court.. King Dharma bimself went to bring him away. He is described as having put up at a village on the banks of the Godavari before he entered Lakshandvati, and to have passed the night in a temple of Khandadeva (khandadevasya derahule). Kbandadeva is, doubtless, Khandoba, a common enough village god in the De can, and devahula is the Marathi word der vila, a temple. So there is no doubt, according to the author, that Lakshanarati is situated in the Deccau, though in an earlier part of the Prabanilha he speaks as if it lay in tbe Gaudacles'a or Bibar. After Bappabhatti returned to Gopagiri, he recer. ed, as described in the previous notice, the message froin Siddbasens, and tbe incident is narrated here similarly, In like mange the story of the clieputatiou, which took place half way from the two kingdois hetueen Bappabhatti and the Buddhist Vardhanakotijnra, thic • दिनः कनियादेशानविरन नोनान्या पुगे रािराम पीन (cío) 07 ST AT 21 tia lt Thus opplung the mistöhe in the nero at p. 253. Im Intı7 ulo'. Xi, wluchplaas Dusk hinns tuin Giudul ', The Piedih druhelunth on the Authority of xluult the totalt Lakhnatu aplical in (inulia was written 1.12.14 11.1 12181. lp Illuichul-Seri fiye lur y drul fra ·VOTE II-JAIN NÒTICES OF VAKPATI &c. cxlvii defeat, accomplisbed by means of a questionable transaction, of the latter by the former, the forfeiture and restoration of Dharma's kingdom, the complaint against Vakpati and his being pardoned by Dharma in consideration of his merits and previous services, are narrated exactly as in the previous workm-indeed, mostly in identical words. Ama and Dharma are described as having had between them an old feud or enmity. Våkpati is called Prabardhakavs, writer of prabandhas or biographical poems. The invasion by Yas'odharma, the king of a neighbouring kingdom, of Dharma's territories, tbe latter's defeat and death in battle, the appropriation by tbe former of the latter's kingdom,and Vakpati's incarceration follow as in the previous Charita. Vakpatı isliberated by Yas'odharmů when he shows him bis Gaudaradna, which he wrote in prison, and is asked to pardon liu. He then goes to Gopagiri-durga. He writes his great Prakrit poeid called Blahumahavsyayo* and shows it to Âma, who rewards him with one bundred ti ousand gold pieces. Then, after some anecdotes, follons that of Vakpati having been, when he was living tbe life of a strict reclose at Mathura, t converted to be faith of Jina by Bappabhatti. Tbe siege of Rajagiri, a fortress held by Samudrasena, the miraculous destruc. tion of it when the sight of Atua's infant graodson Bhoja fell upon it, the prediction by the guardian apirit • तेन वापनिना महा (sic) महविजयास्य प्राकृतमहाराव्यं गरम । मामाय दतिम् । आमो इमटलक्षान् अस्मै व्यशिक्षणत । कियती पत्रमइसी कियती रक्षा चकोरिरापि वियही। भदायोजनमानसा रत्नवती वनुमती क्यिनी ॥१॥ समयालरे वापतिराज मधुरा एयो। मोपादमिटण्डोमः। .

·cxlviii INTRODUCTION of the fortress about Ama's death at the end of sit months, the pilgrimage to Cambay, Pâlitina and Gir nar, Prabhåsa (Sidhupur Ptasi) and lastly to the Magadhatirtba, follow 38 in the Charita and then the death of the king in* A Vh. 890 (A D 834) The destb of Bappa bhattı Sari follos 10 A VK $95 (A D 839) under the same circumstances 48 those related in the Charita Bhoja, after he murdered his father Dundula and took possession of his hingdoin sent for Noona-Sarı from Modberahapurs, and I opt bım at his court in place of Bappabhattı Govindach irg& remaining at Modhera ha at the head of the Gacbcbha The above Prabandha, though fuller at times, and though it gives a few more details and facts, is either the original or an amplification of the Clarıta as the two agree not only in their facts but also in their language word for word As Rajas'ekbara says that he committed to writing the stories as he heard them from his teacher, the inference to be drawn is that the Charsta 18 a detached copy of the Prabandha kos'a 3 The Prabhavala-charsta This is described as baving been composed by Pra bbachandra Sari and revised by Pradyumpa Suri, and 16 a collection of stories or memoirs in Sanskrit verge containing Claritas or biographical notices in twents to obapters, of the following Jain celebrities 1 VAJRA 3 ARYAMA DILA 9 ABYARALSHITA 4 KALIK4 श्रीविक्रमकालाद् अष्टशतवर्षेषु नवत्यधिक्षु भ्यतानेपु भाद्रपद शुक्लपक्षम्या पञ्च परम हिन स्मरन् राजा मीभाम शिवम् अध्यात् ।।

·NOTE 11-JAIN NOTICES OF VARPATI o. cxlix 5 PADALIPTA. 18 NANDIY.. 6 RUDRALEVA. 19 SIDDHA, 7 S'RAMAXASIS F4 20 VIRAGANT. 8 ARYARATAI(T1. 21 ÂDIVETÅL.: alius 9 MAHENDRA. S'ANTI-SURI. 10 VIJAYASINHA. 22 MAHEYDRA aad 11 JIVADEVA. 23 DAANAPALA. § 12 VRIDDHAVÂvi. 24 SURĀChanya. 13 SIDDHASENA. 25 ABHAYADEYA. 14 HARIBHADRA. 26 VIRACHÂRya, 15 MALLAVADI. 27 DEVA-SÖRI. 16 BAPPADIATTI. 28 HEMACHANDRA. 17 MANATONGA. The story of Bappablatti in this collection has no title to be considered 38 an independent witness. It appears to be merely a versified amplification of that which is given by Rajas'ekhara. In many places whole expressions, pbrases, and sentences of tbat writer aro unmistakably reproduced in verse. Indeer? Prabha. chandra-SQri seems to tell us in so many words tbat his account of Buppabhatti is taken from Rajae'ekhara wbop, for metrical convenience, he seems to call Rajes'vara Kavi (the poet or author Rajes'rnia), Is'vare and rekhara being synonyms for 'chiel': चापमाः लिये श्रीमान् यदृप्तगग(sic)नागे । 14 STYCF* ! XI. 1. The story bere is almost identical with that of the Bapoablati-charita sad of the Prahandha-kos'a, and * I havo summarised this account from tho Doan Collego BIA. of the Prabhsrily-chanita, No 412 of 1879-80, an orcardingly in Ortot And Quolesis Titten rept cops. It als x m ·cl INTRODUCTION. gires the same dates. Bappalhalls was born in A. Vk, 800 विक्रमन शून्यद्वयवसुवर्षे भाद्रपदतृतीयायाम् । राबवारे हस्तक्षे जन्माभूद् वप्पभागुरोः ॥ X.66. He was ordained in A. Vk. 807. Thus: शताष्टके च वर्षाणा गते दिनमकालत. HỀ trởai gã XI, 2$. मोढेरके देहत्यामुं दीक्षित्वा नाम चादधु Kadar Darifária ya W XI. 29. Yas'orarià is described as having descended from and been a bright orçament in the family of Chugdragupta (XI. 16), Bappobhattı become a Suri in A. Vk. 811, under the same circumstances as are described in the Probandha kola: एकादशाधिके तत्र जाते वर्षशताष्टके । विक्रमात सोऽभवत् सूरिः कृष्णचैत्राष्टमीदिने । But according to the Prabhávaka clarsta, Ama, like bis father Yas'ovarmà, appears to have reigned not Kanauj(XI. 119), and not altogetber at Gopagiri, though it is to Gopagiri (XI. 152), that he and Bappabhatti return alter their victory over the Buddhist Vardhanakuijua. As in the Prabandha-kos'a, Lakshanavati is placed in the Gaudades'a (XI. 154, 187), whicb, however, is situated in the Deccan, in the valley of the Godavari, and before entering that town Ama sojourns in a temple of Khandobá standing on the banks of that river (X). 154, 225, 226, 232). When, after bis defeat by Bappabbattı, Vardhanakunjara complains to Dharma pgainst Vikpati, ha ·NOTE II-JAIN NOTICES OF VARPATI &c. cli calls the latter' an enjoyer of Dharma's kingdom, ("Forum." XI, 464 ), As in the Irabandhakos'a the composition of the Mahumahariyayo is wrongly placed after that of the Gaidavaho.* After Våkpati was set at liberty and leſt the prison at Laksbaņâvati, he came, however, to Kadauj and not to Gopagiri, and there be was liberally patronised by Ama,fren more liberally than he bad been at the court of Dbarma (XI. 471,472). Ama thought he was fortunate in baving Vakpati at his court,t but there is no allusion to bis having ever been at Kangoj before, or to his having been connected with Yas'ovarma ! Bappabhatti wrote filty-two Prabandhas or memoirs, the first of which was called Tarâgana prubandha: द्विपञ्चाशत् प्रबन्धाच कृतास्तारागणादयः । श्रीबप्पभाहनायोतकविसारस्वतोपमाः॥ XI.649. Bappa bhattı died, aged gjuety-five year's, in A. Vk. 895: शरनन्दसिद्धिवर्षे [८९५] नभःशुद्धाटमादिन । स्वातिभेऽजान पञ्चदम आमराजगुगौरह ॥XI. 728. Bhoja, the grandson of Ampa, came to Kanau, and not to Gopagiri, in order to kill his father Dunduka and take possession of his kingdom (XI. 739). The pasage is corrupt. fitaxoHare [sic] fazcuttaa s. वृत्ता वावपतिराजेन द्विशस्त्री कविताविधिः ॥XI. 410. ममानानियो राजा विधे प्तस्य भूभूता। गहां गेहगता को हि पूजयेद् अनमोपि न । मन्यते कृतकृत्य व स्वनाथोपि वापतिम् । प्राप्य वावपविराज तु नाधिकोपकिमसम्यने [ : अधिकः मंत्र मंदिन] XI. 404. 165. This make it will tha: Vakpati wis generally alert Pilguide- rugu. ****, J. LA Lx., note:

·clit INTRODUCTION, The story of Bappabbatti ip tbis work occupies 767 stadzas. The autbor says, however, it is only an abstract of the well-known older work on the subject." The author of this work lived long after Hemchandra (A. D.1089-1174), because in addition to writing a story of the latter's life in his work, he speaks of him as baving wiitten long ago (pura, XI. 11 ) certain works on the lives of some of the men about whom be writes himself. Hemachandra 18 one of the authorities from 'whoin he derives the materials of some of his stories. The author also mentions tbat he learned some of his stories from the writtings of other well-informed old scholars (XI. 15). The Tirthahalpa. The following potice occurs about Mathura and Bappabhattı in a work called 79 thalalpa by Jinaprabha-Sini, who lived in the fourteenth century.t The Tirtnihalpa is a treatise giviog a description of the Jain plages of pilgrimage, their origiu,the names of then founders and of the kings &c. who improved them, dates of repairs, and other particulars, .Then tbuteen hundred years aftor the Nirvana of इत्य श्रीब पट्टिप्रभुचरितम् इदै विश्रुनं विश्वलोके प्राजद वि[MS प्राचिदिग्यातशास्त्राद अधिगतम् इह यत् किंचिद् उक्तं तद् अल्पम् पूज्येः क्षन्तव्यम् मत्रानुचितम् अभिहित यत्तेपा - य-मृषा or यनवा] तत् प्रसादात् एतत् सर्वाभिगम्य भवतु जिनमते स्थैर्यपात्रं ध्रुवं च ॥ XI, 755 The leader my olrem o the rise of the sold in this passo in the Genre of charzla or prabandhu sea note page clxvm # Jinaprabha Sûri is bekeved to have written hus commontary on the Sadługrakıl, mai statia in . Vk. 1364 (A 1. 1308) anel thu Santin.th clwsrila in d. 17. 1317 (A D, 1261) ·$ ES . 6 NOTE II-JAIN NOTICES OF VAKPATI &c. cliji Mahavira, (A. Vk. 830 or A. D.774) Bappabhatti was born. He, tco, improved this place of pilgrimn- ' age, and caused Pârs'va Jina to be worshipped. * S'ri Bappa bhatti-Suri, whom king Ama of Gopålagiri treated as his master, to be obey. ed by him implicitly, set up the top-image at Ma. thura in Vikrama's year 826 (A. D. 770).' "The Akas'a devi (? voice from heaven), ' having known that the world is a slave of teroptation caused the golden stúpa to be concealed and to be covered with bricks. Then king Âwa at the instance of Bappabbatti caused that again to be furnished with a dome of stones." 5 The Gathasahasri of SamalASUNDARA. This is a collection of one thousand couplets, giving among other matters the dates of mep and events, inostly such as are connected with the religion and literature of the Jaips. After giving the dates of Trairas'ika, Bodiana, Satas'lla, Vajra, and Haribhadra, the work gives (couplet 101) tbc date of S'ri-Bappablatti thus: • Xore than thirteen hundred years after the death of ) Jahavíra, was born Bappa bhatti-Siri,( who) be- • सभी बोरनारे सिरि गर तेरस्सरहि यामागं वप्पर्मादृग उपयो । मेगाव प्य तित्य दरिय पामजिगो प्रभाविभो॥ मेसु रिमह गिरिनारे नेमि भरुअष्ट ननिमन्वय मोटर वीर मरार मुपार्म परिआ. जुगम्भनरे निमित्ता सोरठ दुका विरिता गबालनिगम्भिको मुंज दंग आमरायब- 74477 fritestito ay richezati na ſasa nie oma 11 ETRIC eTeTTH9 piross the sun TEAU 3 Tati977* MATICE zat imp;P;4114-116W 1 Folio 25 vf Julhuritulxı. T (Gaidatalo) . + ·clit INTRODUOTION. ufter A. (ame the greatest sinong scholars,'"* e Vk, $30 or A D 774. 6 6 The Vichara-!( a-pahurana. Th16 is written by Pradyumda Sûri who flourished in the thirtcenth century (he wrote the Samaraditya charsta in A. Vh. 1334 or A.D. 1278) The following occurs about Bappabbattı-Suri in the Vechåra saia-prakarana. There Hari-Sürı, the old poet, was born ) onc thousand fifty-five years (after the death of Mahavira), Bappabbatti (was born] more than thirteen centuries ( after the same event]!! 7 1 Patidvalt by Ravivardhana Gant, A. VL 1739 (A.D. 1683 ). 'In the year of Vikrama 800, on the 3rd day of the bright hall of Bhadrapada, the instructor of king Ama, S'ri-Bappabhattı Sürı (had) his birth не became an enjoyer of heaven (died) 10 A VL 895 '(A D 839).': $ Attention may be drawn to two points in connection with the works above summarized first, the sources * 159417 ESTAT FTEST Gagari सिरिबपभट्टिसूरी विउसाण मिरोमणी जाओ ॥१०॥ + पणपत्रदससरहिं हरिसरी आमि तत्थ पुचकवा । तरसरिममरहिं अहिएहि वि बप्पट्टिपडू ।।३।। विक्रमत मवत्मरे ८०० वर्षे भाद्रपदशुधनृतीयायाम् आमराजप्रतिबोधक श्रीवप्पभट्टी- सूरिस्तस्य जन्म । म न विकास मा ८९५ वर्षे वगभार ॥

·NOTE II- JAIN NOTICES OF YÂKPATI &o. from which they derived the facts given by them; and second, their age. The Bapgablatt-Siri-charita being identical in origin with the Prabandha-kosa, it is enough to note that Rajas'ekbara, the author of the latter, says: 'I am going to collect here twenty-four Prabandhas or stories which I heard from my teacher, which are long, and which are rich in sentiment;' froin which it is clear that he recorded in writing the stories which he had heard narrated orally by his teacher. It is impossible to say what the authority of his teacher was for all the detailed dates and the ininute facts given in the several stories, though it is certain tbat he might have bad ancient recorded authority for a few {acts, such as the dates of a certain number of events, obtained from inscriptions on images, and the parti. culars of the lives of certain uuthors and the names of their works as given at the end of the latter. The bulk of the narratives, however, must have been derived from mere loose oral tradition which must have been affected by additions and modifications of various kinds from generation to generation. No remarks are required to be made on the Prabhá. raka-charsta, as that work is little better than the Prabandha-kos' turned into verse, so far as the me. moir of Bappabbatti is concerned. The Tirthakalpa, the Gathd sahasri and the Pattarali give no authority for the dates they mention, though some of these, we may believe, may have been traditionally handed down with tolerable correctness. As regards the age of the seven works, none of them is older than the close of the thirteenth century, the ·olvi INTRODUCTION earliest being written more than five hundred years after the alleged date of Bappabbatti Suu It will have been noticed that they do not all agree as to the dates of Bappabhattı. According to the Charsta, the Prabandha-kos'a, the Prabhavaha chaista and the Pattarali, he was born in A Vk 800 (A D 744) The l'ırthahalpa says that he was born thirteen centuries after Vira or after A, VI 830(A D 774)- though it also states that be placed a certain top image in a temple at Mathura in A Vk 826(A D 770) 'I he date of Bappa bhatti's birth given by the Tertha Talpa, bowever, agrees with that of the Gathasahasri, god that given by the Pichara sära prakarana, both of which record that he was born more than thirteen centuries after Mahavira or afler A Vk 830 Or A D 774, (the death of Mobivira 18 placed in the Gatha saha sri 470* years before the beginuing of the Vihrima cra) Then, we have to remember that the Charsta the Irabandha kos'a and the Prabhavaka charita give Bappa bhatti a long life of ninety five years, full of sctivity up till within two dats of his death But the fact which shows the unrenable character of the dates and the whole story of Boppabbattı 18 that wluch gives to king Ama 10 cxtraordinary reign of much inore than eighty years and a life of over one hundred years For Bappa bhatta wis elevated to the digoity of Sarı in A.Vh.811 This event was brought about on the urgent recoinmendation of king Aina 18 Bappnbhatte would not sit on the 'sent of the lion'( semhasana ) because he had aot been raised to the mak of Sari, 50 93994 ITA 701, ·KOTE 11- JAIS XOTICES OF VAKPATI .fc. clvii that Ama sent him back to Modheraka with a prayer to Siddhasena, the teacher of Bappabhatti, that he might make him a Sûri. Before A. Tk, 811 Ama bad reigned for.some time already, and he is stated to have died in A. Tk. 890, Theu as regards the length of his life, he was brought up by Siddhasens as sa infant of six months, long before he govc dikoht to, i.e., made a recluse of, Bappa bhatti in :1. Vk. 807; and at the time when he began his education in the Serents-two arts at Modherakapura rith Bappalbatti in, tre till 69y, A. Tk. 807, it was his second stay at that place, and, as he had been expelled by his father Yas'orarmi, king of Kunyakubja, on account of his haviog turned out a spendthriſt and become addicted to youthful follies, be inust have bern inore than cighteen years old boore his expulsion or before, say, A. Vk. 807. This carries as back to A. Vk.789 at the latex88 the date of bis birth, which would give hiin a liſe cl over one hnadred and ope years at least. The facts about Vikpati, as given in the Charita. the Rosa Prabandhu and the Prahirala-chuna 7170 csen inore liable to suspicion 18 Jain forgery than all the dates abou: king lina. He belongs to the kiogly race of the Poramiros (Powars) nod is in the serrice of king Dharia, king of Lakelarrati. Rilgts'eklars places this city in the Deccan, of which, however, he makes the Gurdeen a part ! Takpate is an ndmirer sod friend of Bappa. blinti then the inter is at the court of Dharma, He is an honoured srcan; of lots migsler, bui: be beimyx his inscrrsik hr Carsing the Buddbis: scholir. Por dhroakunjin, to girsin on the pill of inrioribility ·clviil INTRODUCTION from his mouth so as to ensure the success of Bappa bbattı, and the forfeiture of the stake of his owo master, bing Dharm. Then it is not till Yas'odharini, the hing of some unnamed neighbouring kingdom, over tbrows the kingdom of Lahsbrnivati and sends Valpatu into prison, thrt the latter writes bis Gaudai adla As soon as he shows it to Yas'odhurmi, with wbom it has nothing to do, he is set at liberty He then goos to Gopigiri and writes bis Mahumahavryayo, which he bimself has told us he had written long before he composed the Gaudaralo But the most significant stateinent is that which contains the particulars of his conversion to J310161 Bappabhatti gocs, sees, and conqueis the poet into i convert and tbat too when the poet had to grin notbrug by his change of faith, when he was at the end of bis life, and wben be was 1 saunylst The story is told us if there were no con nection between Valpati and bis friend and patron Yns'ovarmı, the great bing of hanauj and the father of Âwn, although it is that hing whom he has eulogised in his poem, and whose achievements he has celebrated The whole story of the life of Bappa bhatti is little better than 3 fabrication intended to show bow easily he converted such great hings 18 Ama defented such learned scholars as Vardhanahon jara, and made even such poets and sanngasts 18 Vâhpati abjure their faith and become Jains when they were on the point of death There 16 little or no reli suce to be placed on the Juin stories which, therefore cannot clum iny right to correct the dates of the Raja farangu Even f we lerro out of consideration the cstromo precocity of Bappabbatti, who 18 elovated to ·NOTE 11-JAIX XOTICES OF VÂKPATI &c. clix the rank or Suri of Acharya at the age of eleven years, and who becomes, on account of his learning, the chosen preceptor of king Âma even before that date, the whole Prabandha has such a look of the niraculous about it, that little evidence can be derived from it for the purpose of correcting any inaccuracies of dates in such a work as the chronicle of Kasbrnir. All the credit that the Jain stories have a right to claim is, that king Aw: w16, perhaps, the son of Yas'ovarni, and was knowo to have been one who favoured Bappabbatti, that Durduka was the son of Ama, and that Bhojê* was the son of Daoduka, and that he also lavoured the Jains, that the poct Valpati was known to them, that bis works were real and admired by them, and that he was believed to have lived about, not at, tbc tincoi Bappabbatti. The oldest tradition about Bappabhatti's age appears, Thoru sooms to bu litulo doubt that thix Bhoja is adentcu will 'rch, Surr 1 D. 62 Cunun ham with the Bhoja of thio Gw.lior in criptions. datel Sanitat 9:33 or .1. D. 816. Boppablintti innst have lived yes after tho datu (Sanırat 893) of his death as frien by his Jain lographer! It may liere in olrerved in neung that treneral Cundinglarny identifica. tion of the Bhoja of u jwalior Dern.rh inxptions with thu Rhoja of tho Bening amerplate inxij 100 cindra lo curmet. if tho Jala noaxus an tolkmaart I think in the natioilar that should lobelioval. For the following table will show that tbo two aangix bythu Eime.--- Conealo.rs Innerley 100urling to the JAUNS wank 1 hour YASURUA On-reflate, DESAR'ANTI DusDIKA. t'athu I. VTILATA. BAVARIADI, But 1984 ·cls INTRODUCTION doubtless, to be that which speaks of bim is having been born after thirteen centuries had passed from the death of Mahivira without specifying the particular date of his birth Those works which 1851gn him a particular year, month, and day, deserve no credit for the trouble in forging those and other details The date of his having put up the top rinage at Vathura, given in the Trthal alpa would be correct, if it was obtained from an inscription, but the date A VL 809 of his birth, given in the same work is a clumsy fa brication of 1 detail, which results in the absurdity of making him put up the image four years before be W38 boin If it is sometimes useful to speculate on the origin of obvious but strange errors, I mwy perhaps be per mitted to suggest that for the origin of the story of YASODIRVA the king of 2 neighbouring bingdon, having first imprisoned Vibpati and then liberated bion when he wroto bis Gandavuho and showed it to biru, we have probably to look in 1 misreading of Y3801nrm the hero of the pocin, into 'Yas odhar run by the ignorant Jain latis who afterwards wrote charitas of Buppabhatti oi added to one slrerdy exist 1125, the stringe incident of Yos odhari i, his killing of hing Dhirma ju battle, and his imprisoning and ftorwards liberating tbe poct All the BISS on which our edition is bused invariably read Yus'ovarmi throughout, and so dots the Rujutarango (both the Calcutta ao Vlous Trayer editious) as the www of Vahpati: patron It is intelleting to relembur that in the 330 form of the Duyadigari characters the letters a indy are so similar 18 easily to lead to coulusion of the one for the other Oni cimnot help suoing stringe arture of coi.

·NOTE III-RÂJATANANGIŅI AS HISTORY. olsi rect or nearly correct tradition with a great deal of absurd fiction in the reference to Vakpati, intermix ed with the story which the Jains have written about Bappabbatti. NOTE III. (THE Rdjatarangini AND ITS CHARACTEN AS & HISTORY. ] As I have relied chiefly upon the Rajatara 'gini of Kalhana in establishing that LalitAditya's accession occurred in 695 A. D., and, consequently in placing Yaslovi.rma and his eulogist Vakpati in the latter part of the 7th and the first part of the 8th century, the question naturally ariees: bow far is Kalbana to.be regarded as a trustworthy chronicler of the dates and ovents of the kiog of Kashmir ? Unfortunately, in India, authors writing about kings as purely human characters, and about purely human events, especially with dates, are rare; and unfortunately, those that write about the two are so justly chargeable with the fault of writing for effect, and with using most extraordinarily exaggerated language, that it aboulů not be a matter for wonder if scholars should at first disc trust a solitary writerlike Ka Jhana, when he comes forward and claims to be heard as a chronicler of actual erents recorded historically, especially when he writes in vorso, npd arrites, to a certain extent, as a poct. When erery one, whom you bare knowo, bas told fables orat least lins mised a little truth with manifold falschood or exnggeration, you would doubt whether you could belirro your eyes and ears when, as a singular case, somebody comce forward and clains to be heard as a U (Gandarahn) ·Olx11 INTRODUCTION historian oi de a obropicler of truc events Naturally enough all the piesumptions would be against the veracity of the solitary witness Under other circumstances be would be sccorded sorro consider able credence but here 111 the company of story tellers, he would be requied filst to prove his vera city and even to demonstrate it throughly before he can get a hearing ind, if that is impossible or difficult to accomplish owiog to the nature of the evidence offered, the witness is sure to be told that unless he is corrobornted by a perfect stranger ho 18 entitled to no credit wbatsoever * If he stammers or hositates in his spccoli by a naturul dofect, he is euspetoted to do so buchuse he finds it difficult to be straightforward m b18 cooked up and sise narrative + If his interpreters have not quite correctly understood him, their difficulties are but too convincing & proof of the want of verwity in the witness because all pie sumptions are a ainst him. Further if ono person, + Seo Profusa G Buhler Tournal Bombay Bian h R 1 Asiatic Sourely retia Aumber 1877 p 1,05J lo Horecau Ma Vullo 4 Includ II lat cin al teach 981 329 1 kaliana s stylu h 19 eat many peculiarities wuch p[ Cut hava contribute di come what towards tho unfavourablo en tuntu w luch somo scholars hu10 Tormod of his worh. Hu ofta 11405 worils ne phrases which nounifamılır to general render i 15 outuctus and froqucntly far from deug tas5 Ho is full of vocibles which alr par to bo muringul ind us ordinır wurus in en muur net Though we arv to be thankful for tlo Clmtha Fdition of 19 ) it mnuut lu too much to low or nd uncr kan tit t it is full of mistahes me 111 to havo bron overy «lolesk and insau pulously or fructul litho Feltors, who must huvou lul muinis oficience from nu better surcos thun teir in miton ruion in Soguts a llurs inuch controllolus g1 recognised rul-cicntia in Turna rulonel Jeliti n it is litti Ixtir tutucuntut ·YOTE III-RAJATARANGINI AS HISTORY, clxiii under the circumstances ve bave here set forth, bas refused to believe part.of his narrativo,overybody else, without seeing him and oxnmining him personally, is but too apt to follow suit, and to say that he caguot bolieve him. Part of his eyidonce is bcarany, though hearsay it secondhand only, and the rest, aucli n8 consists of what he knows personally, Though he distingnishes between the two kinds, and setsforth the names of thoso from whom he received his hearsay, nnd is even careful to any which of his informants he believes and which he does not, and though he tells you which part of luis hearsay information is of a doubtful cba. rncter, you woull 8:18pect that, as all presumptions nre against him, he will in all likelihood exnggerate or falsify by adding to or cutting down the second. hand statoments of his informants, and would say, tbat, unless those informants are produced before you and ernmined by y'nu, you would not beliore the hear. say evidence of tho itness, an even hearsay. Even the dress and appeamnce of the witness would prejudice you against him. He 14 rough, you still say, he in unre. fioed, he appears to bide his feelings and his thoughts, nod his inside is not transparent through his coontenance; and :sll this you would put ngninst him 44 indicatire of druire to decorre you. If at timce him Auswers appear to he sery easy to understs adondcon. Fistent, 101 sould fre) inclidcl to say that tbat igibe result of an cudes Four to make falsobool look lite frath, hecalise (orsooth the nature of that part of tuin normative is such that its details cangnt le conaistcnt. Flitri, irzl in rmin *** **-zerotably weet, Sm Fr, 0. truhlar, Journal, Eston Voorher, Pay Ilainel, Herni Aristic Therly. INIT.I' !"

·clxiv INTRODUCTION. This 18 not very far from what has actually happened to the author of the Rajatarangiz, the only work hitherto discovered in India having any pretensions to be considered as a history, or at least as a chronicle of human events brought about by human meuns, and nariated for the most part in human ways Kalhany wrote in S'ake 1071 72 or A D 1149 51 But the period to which bis narrative estends begins, according to brim, from 3184 BC, and connes down to the year A D 1151 or a length of over 2333 years Indeed, he tales cognizance of a provious period of 1266 years which preceded B 0.1184, as one during which some fifty two princes reigned in Kashmir, but gives no account of them because he found no records about them euisting in his time Indeed, even the names of many of them aro unknown Accordingly all that he does in regard to the pre bistoric period of 1266 years is to enumerate as many of the pie his toric fifty two kings as he can, and porhaps in the order in which they were believed to have reigned, and, after cuunerating such public monuments as their umes were connected with 18 their founders or promoters, proceeds at once to his main nirrative which begins with ling Godard: III. whom lio places in B. C 118! As the pre-bistorio period of 1266 years 18 a blink on account of “no poets having recorded the decds of the hings" who reigned during that period, or rather because tho records of that period were lost, and 96 be 19 enabled to give a barrtite of the subscquent poriod becausc poets bare preserved its history, he pours out bistlanhsto the nacient members of his fraternity thus ·6 ( 6 . NOTE IIT-RAJATANANGIŅt as istORt. clav Worthy of obeisance is that indefipable virtue of good poets which is superior (in sveetuess and immortality) to a stream of nectar, and whereby they preserve their own bodies of glory is well as thoso of others.' What wen, other than poets wbo rescinble Prajitpati, and who are skilful in producing lovely things, can place the past times before the cyes of men?'t If a poet can realize with his genius things which everybody cannot comprehend, what other iudication is wanted that he has the divine sight.. बन्यः कोपि मुधारपन्दावन्दा समुगुगः । येन याति यशकायः स्थैर्य स्वरय परस्य च ॥ On 77.474:,Loly of glory;' 'tho Brody known :* glory;' few Gaita uuho 215. Tho cypression *Wxls' ju flyal to justify the comirrison, implined hero and otpresci in uro next sexe, ojx is to ralımalaya or I'rajajati no piro Incas ouir lrxliend. 34139.77. litorally, Uut attacks and defeats a struain of netter,' is stijurist th'la It is ouimient to Trafar. कीन्यःकालम् मतिका नेतु प्रत्यक्षमा क्षमः: कारप्रापसारस्यस्त्वा रम्यनिर्माणशालिनः .. ४. The author dow not incin that in Irina coinjail to Iraniu fox, who writo alout kings and uncir doingt nak hidry out of nothing, tout out they aremlile PT.1 jajati in givin: Inter: to well-known facts jut &* Un Battez no 71:. 77.0 kwelient with mattu aingly existing in Ur. Kurkl नव सभापान भाषान् प्रतिभा पदि। नरम्य मिति लिमि SER: ....

·clari INTRODUCTION There is no Instory of fifty two kings of halımır, beginning with Gopurda 1, who in the Kzlı yugih, were contemporaries of the Kurus and of the sons of huntı,* forsooth because, in consequence of the evil decds of those rulers of the earth, there were no poets to produce their bodies of glory' f Obeisance to thnt energy, naturally gront of poets, without whose fasour even those mighty kings ale not remembered, by enjoying the shadow of whose tree lile arms this carth, with its ocerme girdle, used to feel safe from danger from all quarters * Even those who sit ut eise with their fect on the tomples of elepliants, who even ohtrined prosperity, ny those oven in whose places once lwelt young damsels far as inoons shining in the day, 410 not thought of crea in dreams hy this world as if they never cuisted tlongh they Fore Olce the foremost on earth 1 But ubi pruce thee a hundred times, 0 brotler, work of good poets 'Suflico it to say, that the world is bliad without thee': तत्र गौरवोन्नयसमाल भवान् करो। आ गानदात् ग्मरनि ग्मन दापशासन नरान् ॥१॥ TATI # soul - lo not rumeinher up not recrets of the Din, 1known of tin 1M yA H1377 479391.71411 unic 111141974 antatt249 IY * hexrani i holl Fan ** i afim imt of u onlmary name of the earth, thit TIPICII-24197 11971977 44.mahor: or creators of the los los him in the burn it mis Kalinna dok nint rallt inmun thuat 10 *L* WT ta almut the odsrp tho tifty tu hing for fi intel<? cry 17777191 GTi 1-4 7 418ant 75 1771 1291517 ALL! 115 6 1912

·XOTE III-NĀJATANANGINI AS HISTORY,
clxvii
Of Kalliana's regard for facts and for the impartial
chronicler of facts, the following will give an iden:
• That virtuous poet alonc is worthy of praise who,
free from love or latred, cver restricts his language
'to the exposition of facts."
What his inaterials were for the narrative, extend.
ing over 2333 years, and wbat he thought of theid,
and what value he attached to thein, will appear from
the following verses in his introduction:
The oldest extensiro works, containing the royal
obronicles. have been lost in consequeucc of the work
of Suvrata, who condensed them in his narrative in
order that their contents might be easily remembered.
Suvrati's poem, though it is acquired fame, is
not easily understvod, being difficult, owing to a
pedantio show cf learning.
Owing to some strange want of attention there is
* uot a Bugle part of kishemeudra's' ('hronicle of
kings,' that is free froin mistakes, though it possess.
ed the meri: of poetry.'t
1
.

·clxviii
INTRODUCTION
But his clum to be heard he buses upon the two
farts viz fost that be examined and comprred ?
Horge number of works on the ancient history of
Kashmir, and second, that he used inscriptions of
former kings genealogical tables and works forming
memoirs of famous persons
'I huve erimined eleven works of former scholars
which contain the chronicles* of the kings, as well
is the doctrine of the sage Nils( e the Nilapurana)
'The edicts issued at the coronation of former krogs,
inscriptions on ancient objects with which those
hings were connected laudatory scrolls containing
generlogical lists and memoirs of renowned person
nges having been examined, I have removed all
trouble caused by errors 't
बनाप्यनवधानन कविक्रमणि सयपि।
अशापि शास्ति निदाष क्षेमे द्रस्य नृपावरी ।। १ १२
go tarat hard on nocoiuit of bad lering
• दृग्गाचर पूर्वमूरिग्रथा राजक्थाश्रया ।
मम राशगता मत नीलमुनरपि ॥११४
Is to tho chincter (f those previous chronicles sce further in
translation of sloh
<

·NOTE II- RÂJATARAGINTAS HISTORY, clxix As for the fifty-two kings who reigned before Go- Dards III, the author bas told us that his sources of information were in the following rerses: l'esides these there are others, such as those inscribed on temples and other public buildings erected during their reigns as by them or by private individuals, on copper-plate grants mado by them at other times than that of their corcnation, on stone, socden, and metallic pieous of household funiture, such as ornamental plates and salers, on which the makers or donors, & pecially if patronized by or connected with the court of the king, haro inscriptions engraved oontaining the namo of the king and passibly those of one or two of his ancestors, his date, do. These aro the inscriptions which Kashina refers to as पूर्वभूभतृवस्तुशासनगन. 5131479€. A patta is a pieco of cloth to paint a picture open, also on which tho names and deeds of one's ancostors are enlogü tically dc.ibed. As the astrologer (bajarig) luas his scroll containing ovents of the past and of the futuro your, which he reads in ovory family and in orory tmple on the new year's day (Clunitra: od 3). Bo the Chimna or Bhata, or court Ward, has his 80.oll of the king ancsstors, in which their names, their great and valorous deeds, their renowned virtges and their victories, are poetical's decribed. Tho Borolis aro sometimes read by the hand to the family circle and their frionds on certain hctas hold ooco: icns ruch 19 the 'rádcha, marringas, do. Theo aro, that the author calls Aalasti, a term which subsequently came to be applied to thort poctical or prore works, oren when written in paper in tead of on Falls of cloth, And oren when thoy verd incorporated in long incriptions engraveu on stono hlab), 'The latter arv ako, perhijrs, included in tho rignification hero of the term. The practice of currt or hereditary or invisional bands rading to their ma ters or patrons tho eulogistic accounty of their forefather antained in ticir books and written try thoir (tio baris) uncertars from generatian to generation in Stiro ocasione, is still in reguo in vetem India Thoo poets aro technicalls aullcu Tahirnchas tut is to tas, rwlers of his or manuscrip: books 4. This has been supposed to be a diffcult espachricn. Lisen iskes it to main books on Law, Dhormata drus;" hilo Preto Buble Kays: Thos'erms, tho web ontba ta! con, c, to tist bort espicaloa, th Janikampis na farebit brols which in (Gaüdarnho) ·NOTE III-RAJATARANGINI AS HISTORY olxxi ¢ 6 $ < Formerly the great Brahman ascetic* Helarija composed a chronicle of kings, containing twelve thousand couplets: Padmamihira having examined that work gavo, in his own book, the eight kings 'beginning with Lava ani precediog As'oka.' Further, the five kings among whom As'oka is the first, S'ri.ChhavillAkara has declared, are out of the fifty-two, For here is his s'loka :'t The five kings from As'oka to Abhimanyu, who bave been mentioned, have been taken by the ancients out of the fifty-two and not out of any other list.' If so many previous scholars had already written ou the subject of the ancient and wodern kings of Kosh. बदा दादशमिग्रंन्यसहस्रः पार्थिवावलिः । मात्र महानतिना येन हेलाराजदिजन्मना ॥ १.१७ तन्मतं पमिहिरो दृष्ट्वाशोकादिपूर्वगान् । मष्टो लगदर्दान नृपतीन् स्वस्मिन् ग्रन्थे न्यदर्शयत ॥ १.१८॥ On arrafaar CERTAIFAT, see Professor G. Bühler, loc. cit., P. Ixir, +येऽप्यशोकादयः पत्र धीच्छविज्ञाकोऽरवीत् । तान् दापञ्चाशतो मध्याव शोकस्तस्य तथा आपम् ॥ १९ मामोकार आभिमन्याय प्रोकाः ५५ महीमुजः। तेदापमारतो मध्यादेव लम्पाः पुरातनः ॥२७॥ Do those linos not want a suspicion that, like somo of 114 Kalhana would luare desired to place within tho historical juriod two or two of thoso kings whom wo all historical-Asoka, Janubne Dimolar, Kini-hk (with Hushka and Ju-jika), and Abhimanyaand whom Kalluña also seems to have regarded in tho samo light, bocilo ho placas thom immalately boforo uhin historial grenzo, but that ho placed them before the historical period ca tho c1111crity quired or Siri-Clubhsillikum.If sy it is net Kolhana, Int biopom docessors who aro neponsible for amigning to a period boforo Co nurli jil., the king whom alone we know anyuling fan Independent stran So I would prepare to read instead of DIE 75.

·olxxi INTRODUOTION bis own, mir, what, it might be asked, was the ohject of the author in undertaking the tasl of writing the Raja tarangoni? The answer which Kzlhanı gives 18, that there was no one continuousard ocmplete chronicle of the whole period from the time of Gonaida III up to that the different works which already existed related to different parts of the period, and so far as they treated of the same kings, they difft red in their narratives, that some of them were wrong, others not very intelligible or clear, that people did not care to read all the works to get an idea of the wbolo period that he wished to point out the moral of many of the events mbioh filled that period, and that he undertales the work of compiling a general bistory of the wbole period, because the subj ct was lying neglected in overy respect and by everybody Kalbana observes (when lings are overbearing ) in the prosperity of itbeir times and their territories, or (when they are grieved] at the adversity of the saine, this (Raja tarangini) which contains sootbing narratives which are so many medicines will be useful (as furnishig those medicines) to tbose bioga • ITera tho author procoeds to explain the object or izse of watung his book, First to whom will the book bo useful ” He answers श्य नपाणाम् उलाम दाम या दशवास्या । 473747490121419 Fil99777 112:11 Litorally in the prosperity or Adrersity of place and time this [Rugatan ngry] wlucl nos escos soothing nemince that oro libero many modicines will be nefni to king Construe & IETET JETË हामे मग सल इय राउतरनिगा भैरव्यमृतसवा क्थायुक्ता स्ता नृपणाम उपयुज्यते Porhaps A1 would h118 boon a better ro-ding in laco offer By 2.14724 GIÀ FIA er the l'oet menns the glorionnes of their king done anlthe property of their miministration TYT inn not 9* ·$ + + + NOTE III-RAJATARANGINGÁS HISTORY dixiii Or* even apart from tbat (use), that wie man does not delight in such a composition, which con: taios endless transactions of ancient times ? Bearingt in mind the life, short, ab & momentary flaslı, of created beings, let the predominane in this work be observed of the sentiment of disgust with the fitting and momeptary things of this world.' • Therefore, let this Rajatarargint (lat. Hirer of Kings), wbicb is beautiful with a vivid spring of rasa ' (scutiipeat), be imbibed with your ears which are liko mnothors of pearls.'! The nature of Kullana's use of the authorities cou. sulted by him, and the merit be claiins for himsell is set forth modestly in the following verses : bo inaptis mraplımed by Ter, and tho wholo pluraso illustratoil by ths followin: vorso in the VIIIth Teriya: Arts FTT779 STFET FETITAT: 1 समे गेऽमज राष्ट्र प्रामोशासविलोलवाम् ॥२८॥ * This claims a largo pli 'to of useainet, for the link, viz., thu intorost which al readers tnko in ancient history. The poct's trilynmo कामपाकमाननमहार: गुनेतमः । Ghosha 41 911 ** *7479.11221 1 Tho p.post of tho osuplot is to describe tho nature of 0. prorri'in; santimont (9) Ilant wall clumctoriu les pronu. This F.unity of hinn Try the fittin: nitu.d of all marthly formar and tho ansjuent digut cartells the natus of stories on. nostal with them, form thio inor which the furt to point ont in his looks 'Tho wonis am.

·olxxiv INTRODUCTION 6 Although I narrate again the subject matter of cbrodioles which others have written, the Virtuous ought not to turn their faces from me without hearing my rersons • What genius can be exhibited when men of modern turnes compile in their own books accounts given by those who died after composiog each the bistory of those hings whose contemporary he wag? Hence in 'tbis narrative of fast facts--a subject which is neg lected in every respect--my endevour is smply to compile't Nor is the mention of inscriptions and scrolls or laudatory genealogical lists in his introduction the only referenoe to tbose authorities He often mentions them in the body of bis narrative as ruthorities for certain statements which be inakes. For example, in I 349 describing the character of king Gopaditya, he पूर्वद्ध कथावस्तु माय भूया निबमति । प्रयाजनम् अनाकण्य वैमुरय नाचितं सताम् ॥८॥ + दृष्ट दृष्टं नृपोदन्तं बवा प्रमयम् श्युपाम् । भवाकालभवैवार्ता यत प्रदधषु पूयत ॥९॥ दाक्ष्य क्यिद इद ? तस्मादू अस्मिन् भूतार्थवर्णने । सवप्रकारस्खलिते योजनाय ममाघम ॥१०॥ पूयत 13 compiled 2: transferred so as to fill the book Obserre thut the autho spalls here of the previous chrmcles as having been written by contemporary writers and that he calls himself moderni in comparison with them which shows that in his opinion at all erents the former chromcles Foro besides leiag ancient sorks written by yuthors who durated contemporary events 77 baze the poet meas that no great genits or ability is required for a mere compuler lıke lumsolf Hafniriea that has fallen in every way that is which has been allowed to drop or lio neglected in every respoct याजनाप tout together compilo ·NOTE III- RAJATARA NGINI AS HISTORY. Olxxv says that be reigned for sixty years,' 'be who did not 'allow the slaughter of animals except for sacrifices, and whom the laudatory scrolls of geacalogical lists 'describe as having enjoyed fame as the most excellent of kiggs.' The whole narrative bristles with the names of towns, cities and villages mentioned as baving been built by most of the kings after whom they wero pamod, and of temples, Buddhistio monasterice, stūpas, convents, rest·bouses, guest-honses, bridges, palaces and other public works erected by the kings, their wives, mothers, brothers, and their ministers or depcudents, most of which were extant in tho timo of the author, There inust have been many records connected with them, which Kalbona doubtless used ns materials to check lis cther piaterials in fixing the dates of the kings, the durations of their reigos, or their places in the list. Another remarkable feature of tho work is the nomes of Great many authors and poets who flourished or found patronage in Kaslımir, nad rho are mentioned both in connection with tho reigns of the linge who patronized thcm, and in counection with the trorks they trotc. It is not disputed, that is large number of the literary productions of thoso authors o sisted in thic tinc of Kalhans, though these have disappeared since. Soine of them wur: liare furnished the matc. ria's for tho lidjalaranni, or authorits further date and oher incidents giveo by its author. • Kaise the Forg t: Freisti?Y*** ·or clxati INTRODUOTION As the first three Tarangas are much discredited on account of some very flagrant improbabilities and even an impossibility—that of the duration of Rani ditya's reign-which tbey contain, so much so that some scholars seem prepared to throw overboard all the kings in that period about whom no independent evidence is forthcoming, it may be interesting to see how many of the kings mentioned thereiu are connected with build ngs, celebrated writers authors, &c Non Trstoric persod 1 Gonarda I 2 Damodara 3 Yas'ovati, queen 4 Gonarda II 539 Thirty five kıogs whose names are not preserved 40 Lava (1) built the city of Lolora, (2) granted the agrabara of Levâra in Ledari 41 Kugles aya (1) granted the agrılara of Kuruhara 42 Khngendra (1) granted the agrabara of Sakhagi (2) made the agrahara of Khugamusha 43 Surendra (I) built the city of Sauraka near the Darada coun try (2) built the vihara called Narendrabhavida in that city. (3) built the vihåra of Sau гава in Kashmir ·NOTE III-NAJSTARANGIŅI AS HISTORY.. clxxvii 44 Godhara ************** 45 Suvarna 46 Janska ............... 47 Sachinara ******** 48 A'soka (1) granted the agrahára of Hastis'ala (1) built the canal called Suvarnamaņi in the dis.. trict of Karala. (1) built the vihara and agrahara of Jalora. (1) made the agrahtra of S'amanga (?) and S'as'anårå (*) (1) spread Buddhisın by building series of stupas in S'ushkaletrov, along the Vitasta and in other places (read? gdzjaafar in 1. 102). (2) built the city of Srinagara. (3) substituted an enclosure wall of stones in place of the one of limo round Vijayes'a. (4) built the tiro palaces near Vijayesia, named As'okes'vars, (1) inade tlic agraharis of Vamsals and others. (2) His queen Isana-devi establishic groups of images of the divino inotliers on gates and similar other places, 49 Jaloka (Gaidaraho) ·NOTE III-RAJATARANGINI AS HISTORY, clxxix after their respective names, 52 Abhimanyu (2) Jushka built a vihara. (3) Jushka bujlt the city of Jayasvamipura. (4) the three built mathas and chaityas in the country of Slushkaletra. (1) granted the agrahara called Kantaknutsa. (2) dedicated a slirino to Siva, called after lim. (3) built the city of Abbimanyupura. (1) patronized Chandra and other gmmmariaus. (5) introduced the Malıd- Vuslya (of Patanjali) into Kashmir (6) Nagarjuna, the Bodhi- Battva, was his contemporiry. (7) restored tho worship of spakes, &c., as proscribed in the Nilapurino. IIsstoru pertod. 1 Gonarda III 2 Bibliishrana 3 Indlmjit •1 Ravant (1) established the shrine of Vates'var.

·NOTE III-NAJATARANGINI AS TIISTORY, clxxxi 13 Baka .. (6) altered tho course of the river called Chaddrkulya. (1) built the shrine of Bakes'n. (2) led a riter called by him Bakåsatt into a lake. (3) built the city of Lavapotsa. .... ... . 14 Kashitinanda 16 Vasunanda 10 Nara 17 Aksha a . . 18 Gopaditya (1) built [? the vibara of) Vibhus'rama. (2) built [? the viliana of] Akshavala. (1) granted the agraharas of Sakhola (?), Khagi, Kahadigrama Skandapura, Samånga, and Adi ( read सखोलखामिकाहाडिनाम- स्कन्दपुराभिधान् शमाझाडिमुखा- SERIE in I. 345). (2) consecrated the image of Jeshthes'yara. (3) granted the agraharas of Gopa in Gopadri to Brahmans from Aryades'a. (4) established a colony of holy Brahmaps in Vas'- chika and other districts, ·clxxiii INTRODUCTION, 19 Gokarna 20 Narendra alias Khin khila and granted them agrahåras. (1) built the shrine of Gobarſes'vara. (1) dedicated many temples to Bhûtes'vara and a temple to the goddes Akshayınt (2) His spiritual guide or teacher, Ugra, built the temple of Ugres'a, and established a Matrichiakra, or group of images of the divine mothers, 21 Yudhislıtlura 22 Pratápaditya of the race of Vikramaditya 23 Jalaukas 24 Tunjina (1) he and his queen built the shrine of Tunges'inra and dedicated it to Siva (2) they built the city of Katiba. (3) Chandraht the dramntist flourished at the tine (1) a terrible famino occurrel, caused by snor storms. (5) his queen Vahpuslità grated the two Agra- ·NOTE 111-RĄJATARANGINI AS HISTORY. Olxxxii 25 Vijaya . 26 Jeyendra 27 Sandhimati håras of Katimusha and Yâmusha. (6) she established a sattra or annasattra at a place where she afterwards burned herself as à sati, There poor people and fatigued travellers are “still fed." (II. 59). (1) built a town round Vijayes'vara. (1) Îs'âna was the teacher of his minister Sandhimati. (1) established one thousand Sivalingas every day, groups of which cut into slabs of stones "are still found.” (II. 133). (2) granted large villages for the inaintenance of the Lingas, Tho villages "aro pot NOW continued ” (II. 136). (3) built great palaces, and established great Lingas, great Nandis, and great Trisulas. 11) Wilt it fumple and dediated it to S'iviz, and called it Sandhts'sam. after hinseli, and another, dedicated to ·clxxx1V INTRODUCTION 28 Meghavahana the same god, calling it Ises'yara alter his teacher, built temples of Kheda and Bhima, und filled the whole country with mathas, dols; Lingas, and pulaces (1) put a stop by proclvmation on his corona tion day to slaughter of anımls (III 5, badly emended by M Troyer from सर्वतोऽमारमर्यादा° into सर्वतो मानमर्यादा) (2) mide tho agrahary of Meghavana (3) built Yeshtagrama (4) built Meghamathru, (5) His queen, Amritur bha, built a vihara call ed Ainritbhuvany for the residence of Blikshus, natives of her country (6) from Lo, purt of her native country, came Jostipyi tho teacher of her father He was in duced by her to buuld a ståpr. (7) Yaknovi, another queen, built a vibân in Nadamna ·NOTE III-PAJATABANGINI AS HISTORY. clxxxv (8) Indradevi, another queen, built a vibara called Indrabhuvana anda stúpa having four halls. (9) Khádaná, Masma and other queens built other viharas,and called them after their respective names, 29 Pravarasena, alias (1) built the temple of Tunjina alias S'reshtha Pravares'vara, furnishsena, ed with a group of images of the divine mothers. (2) consecrated various temples and laid foundations in the old capital. (3) allotted to the sbrine of Pravares'a the terri. tory of Trigarta. 30 Hiranya and Tora (1) Toramana struck dinampâna. ras in his own name. 31 Matrigupta. (1) probibited slaughter of animals throughout the kingdom during his reign. (2) patronized the poet Mentba, the author of Hayagrivavadla. (3) built and dedicated & temple to Madhusudans (Vishnu), and called it (Gaudaralo) ·clxxxvi INTRODUCTION. 32 Prevarasena 11. ...... Mâtriguptasvâmi, the villages granted to which were sfterwards (A.D. 814-863) given by Mamma (IV. 702) to the family of his father-in-law, (1) built the temple of Jayastâmi in bis new city. (2) built the first bridge of boats across the Vi. tastå or Jhelum. (3) built a city, which he named Pravarasenapura, on the site of the village of Saritaka, and established five goddess es, viz., S'risadbha- Vas'rt and others. The city stood only on tho south of the Vitasta. (4) Jayendra, the maternal uncle of the king, built the Jayondro vibara and the Brihadbuddhavibara. (6) bis minister Moraka built the vibara called Moribabbarona. () the buriacs of Vardhaning and Vis'vakarm1 ·NOTE III-RAJATARANGINI AS HISTORY. claxxvii (consecrated by him ?) were the beauties of his city (read sisat for at in Ill. 359. M. Troy er's emendation is wild) (7) the king richly endowed every temple in his city. 33 Yudhishthira (1) his ministers Sarvaratna, Jaya, and Skan: .dbagupta built viharas and chaityas. (2) Vajrendra, the son of Jayendra, was also his minister, and built the town of Bhavachchbeda. (3) Kumarasena and otbers also were his ministers. 34 Narendraditya. ..... (1) built a temple called Narendrasvami. (2) Vajra and Kanaka, the 8008 of Jayendra, were ministers. (3) built an edifice or library for the custody of manuscripts and called it after himself (fun III.387). 35 Ranaditya alins Tunjina (1) built troexcellent edifices called after himself and after his queen Rnarambha, to receive tvo ·clxxxvII INTRODUOTION. Lirgams, but established Hari in one and Hara in the other. (2) built the temple of Ranes'vara, dedicated to S'iva, Brahmâ, a siddha performed the consecration at the instance of the queen (read 741 6217 III, 458), and established an image called Brahmasattama in his honour. (3) consecratedthe shrines of Ranasvimi and Ranarambhadeva (? or Rambhadeva), and built the matha of the Pas'apatas on the top of the Pradyumns mountain, (4) built a hospital for the wick, (6) consecrated a skrino of the goddess bendinubbi. (6) consccrated a shrine of Rana purassimi, dedıcated to the bun, in tho town of Sinbarotsika. (7) Imritnprabhi, other of his quccos,con sccrated the god Amri na- ·1 were NOTE III- RAJATARA NOIŅI A8 HISTORY clxxxix tes'vara to the right side of Ranes'a. (8) the same queen, Amritaprabbit, placed an image of Buddha in tbo vibârı built by her namesake, the queen of Megbarabada.(M. Troyer's translation, "Bi. ana, queen of king Meghaváhada," is characteristic of his work). 36 Vikramaditya........... (1) his ministers Brahma and Goluda. (2) the minister Brabini built the matha called Brabmamatha. (3) Ratnivall, the wife of Galúnn, built a vibara. 37 Baliditya........... (1) conquered Varkalland established therein a colony called Kalambya for the residence of Kaslıwirians, (3) made theagrabira of Bhedara in the terri. tory of Usılara. (3) his queen Bimbi (read A frith M. Troyer) consecratcd a shrine of Siva called Bimbes'vara.

·CXC INTRODUCTION, (4) Khankha, S'atrughna and Málava, brothers, who were his w1018ters, built mathas and temples, and also a bridge From the above analysis it will be seen, that out of the seventeen kings, whose names are preserved and who belong to what I call the non historic per od, the names of no less than thirteen were connected with foundations, endowments, grants and other monuments, many of which Kalbana must have seen, and of others of which he must have read accounts tben extant Inthe historio period treated in the first three Tara ngas, out of the thirty soven kings no less than twenty three had left numerous monuments, grants and similar evidences of their time, their administration, and their liberality. The writings connected with the latter must have belped Kalbana to fix the order and the dates and the durations of the reigns of a great number of them Of course it is possible that liko Romulus from Rome, some of the kings, especially among the earlier ones, may have been imagioed from the monuments, the real origin of these being forgotten But looking to the nature of the monuinents and the probability of copper-plate and other grants having existed, that theory cannot eliminate mony of the kings One largo class of miscellaneous inscriptions to which the author refers, besides those on foundation stones, consecration pillars, &o., 18 that of short inscriptions on objects of bouscbold furniture, coins, Ar118, copper plates of grants of lands and allowances and similar things(3981 abhullarin. tastrs'asandns).

·NOTE III-RAJATARANGIN AS HISTORY схеі It is well known that old copper and brass vessels, swords, daggers, and ctber arma bave inscriptions, containing the names of kings and their ancestors, These must, doubtless, have been used for the purpose of setting at rest some doubts which had been raised in his mind by the conflicting accounts found in the books con alted by him. Besides the historical works written by contemporary chroniclers, which Kalhans mentions and refers to, it is reasonable to suppose that he must have read legendary stories like those of Guņadhya, connected with ancient celebrities and with many of the sacred places in Kashmir, so many of wbich ap. pear to have been mentioned in the older chronicles of the Kashmiriau kings. Though, however, there is no reason to supposc that Kalbapa's materials were not ample, and though the chronicles he used were written by contemporary authors--a fact which deserves the biguest considera. tion—it must not be forgotten that he writes in verse and as a poet, and is liable to the defects which usually attend compositions in versc on s inatter-offact subject. Though simple facts can be made the subject of poetry, all facts are not fit to be expressed in poetry, and a writer of verec is often spt to colour his parretive wben it is likely to bo otherwise dull, by the addition or omission of certojo particulars. This has, duubtless, happend in the Rújatarangini as it might have bappeued in any similar poetica/ work, or even in a pronc work which treated of bistory from such an ancient datcas B.C. 1181. There appears good reason to believe, boterer, that

·Cxcil
INTRODUCTION
Kalbana's materials, though many of them written by
eye witnesses themselves, were of a higbly coloured
poetical character and that much of his own poetry
is probably due to them He must have given many
incidents just as he found them in older works We
may observe, however, to his credit, that though he
gives such incidents, even when of a miraculous pa-
ture, he often feels, and does not hesitate to tell us that
he feels ashamed in narrating them in such a book
as bis Rajatara gini We may instance the reign of
Meghavábana A. D 24 to 58, tbat is described as
full of righteousness and of tenderness for the life of
all creatures That king prohibited the taking of life
in bis hingdom, and even led an expedition into Cey-
lon, in order to put down by force the slaughter of
animals for any purpose whatsoever. Ele succeeded and
returned to Kashmir. A Brahman brought to him one
day the dead body of his only son, and declared that
the goddess Durgî had killed him with fever, because
that she had not been given a victim, though she had
asked for one. The hing determined to offer bumself
as a sacrifice to the goddess, in order to induce her to
restore the Brahwan's son to life. Durga appeared be-
fore bim, however, in the night and prevented him from
sacrificing himself, and at once restored the dead son
of the Brahman to life agua 'Relnting this and
. Bumar decds of the king, though he belongs to modern
tres, deeds wbich are considered possible among
ignomot people only, we feel ashmed " Aguin refor-
ring to the various accounts of the banner in which
- SKIStarefa eit 019 4971
पाना संमान्य वर्गपन्नलपान्डे ॥ ३.९४ ॥

·NOTE 11I-NAJATARANGINÍ'as IS HISTORY. Croit 4 1 king Lalitäditys must have met with his death, Kaihana says, ' as one reads that this king performed very miraculous deeds, so ono reads that his death also was vory miraculous.'* We might also refer to the author's remark on the older accounts of the cruelties of king Dihirakuin, whom provious writers had represented as having killed three croror of people because he found so many womon failing to prora their chastity. Kalbana remarks : 'this is bot is well believed, in the opinion of others. In truth, however, it is impossible. Of course tho slaughter of people by him was very great, oven if those CASOK alone were considered where lie killed for 2001? reasons,'t The Rújotarangsi, we must recollect, was ritten in A. D. 1149.51, and almost tonches at its beginning that mythical period, in which ebe war of the Mohs. Whärata is beliured to have occurred. It hallana had begun his parrative from that king, Gonarda I., mbo wasa contcioporary of the Påmela vas and the Kauravae, his work, at loast in its earlier parts, would laso de ferred no better credit. as historical chronicle, that the dahibhiratn or the l'urinar. Bnt of a period of 1266 years from the time of the war of the Inhij. binirala lo says nothing, except thint be gives the unres of screnteen ont of fifty-firo kinge who are bclicved to bave reif ord during that rriod. Of the rrat, he says. area the panies are forgotten. Voor of ·cxciv INTRODUCTION. those named are, doubtless, and some we know to have been, historical personages, such as As'oha, Hushha, Jushha, and Kaoishla Besides naming the seventeen kings of this period, the author narrates such details of some of them as tradition had preserved and as as borne testimony to by some very incient monuments atill extant in his time But no dates or periods of reigns are given of any of them. His predecessors had tecorded the dates and etents of the reigns of kings beginning with Godarda III , and Kalhana has, apparently on tbe authority of previous historians, commenced his own chronicle proper from the accession of that kong From B C. 1184 to A.D. 1151 is, however, too long a period for accurate record to have been preserved thereof Accordingly, while the history of the laten parts of the period, say of the part which begins with Durlabhavardhana alsas Prajnaditya, the first of a dynasty called the Nagas, appears to be reliable as to minin facts spd the durations of reigns of the fortyeight kings who reigned up to the time of Kalhana, the period previous to Durlabhavardhana is-even besides the impossibility of Ranaditya-often marled by statements as to length of reigns and to crents, which arc not free from suspicion The periods assigned to the twenty-one kings who reigned from 1184 to 169 B.C., for a period of one thousand and fourteen years, nine months and nine days, are too long to be re liable, gwing an average of 3 little over forty-eight Foars, to cach lios Besides, the qumbers of years of reigns are too round to rightly demand credenco at our hands as to the accuracy of most of tbemu Gonardr III ingy nyo reigned 1191 B, C, and for ·NOTE III-RÂT TARJyost AS HISTORY. OXCV thirty-five years. Both his date and the duration of his reign are probably correct, because all accounts appear to have begun the chronicles of Kashmir from that* king, so that they must have preserved them by an unbroken tradition. Nay, it is even probable that from Gonardo III up to Pratápaditya of the Vikramaditya dynasty, the perjod given may be quite correct, having been based upon previous contemporary records, ioscriptions, and other authorities which Kallana had before him. But wbat is also bighly probable is that some mistake bas occurred as to the number of kings who reigned during that period of one thousand and fourteen odd years. All the kings given are historical, but they could not be all the kings that reigned during that long period. Probably some of those fifty-two kings whose names have been lost and some among those whose names bave been preserved, have to be brought on to the list; but besides this being a mere guess, it may be added that, unless undoubted evidence is obtained to justify the breaking up of the list in favour of any of those kings, all we can do is to doubt the accuarcy of the list in its details, and leave it undisturbed for the present. In the second group (from 22 to 27) six kings reign for one hundred and ninety-two years or a little moro than tbirty-eight years each on an average. As the average is taken from a very small pomber of kings, the lengths of reigns may not be very unlikely, but the taint of suspicion still seems to hover over the list. The same remark about suspicion may not be made as प्रायस्तृतीयगोनदाद् आरभ्य भरदा तदा। है सहने गते त्रिंशदधिकं च शत्रयम् ॥ १.५३ ।।

·OXCVI INTRODUCTION to the natuie of the thnd group of ten hings (28-37), for there mine kings reign over a period of two hun dred and sevenly two odd years, ou just thirty yerrs esch ling on in sverige But then the group con bajas one hing who is put down for the extrzordinary period of tluce centuries. This period from A D 217 to 617, 18 obviously one of which no records were forthcoming uod halbana s predecessors bid only recorded the name of ope ) ing during it lhe period was perhaps one during which hashmi was subject to foreign rule and no bing ruled in that country No records were, therefore kept, and so nono wero forthooming Other wise it is difficult to say why Kalhana should he given the period as practically iblank in huis narrative Wo, accustomed as we are to the case with which he sifts bis zuthorities, you averso as he is to put faith in miracles, can baidly suppose that he alhanged artifically the reigos of the list up to the predecessor of Ranidity?, in order to come into harmony with the historical dates of bis successors, or that for love of the miraculous be assign cd to that hing a period of three hundied years The names in the group are all historical and thoru is nothing in the narrative to oscite suspicions about the erents, which from this part of the chronicle fortard begin to be moro and more detuled But then tre como to the fourth grouy, from 38 to 54, the list. seems linprote in every corect The lengths of reigns are moderate add quite probable, nod lint is of the utmost importance is, that towards the end of the group, Kalhana begins to give, along with tlo durations of reigns, the dates in the Lhukika ern of the Brihnepati ogele of the accessjon apel denth of ·NOTE III-RAJATARANGINI AS HISTORY. cxcvii each king. Not only this, but the dates are often giren henceforward of soine of the important events in the administration of several of the kings, and this søstem be continues to the end of bis narrative. Without doubt Kalhapa's materials became more plentiful, more detailed, and more throughly historical from the beginning of tbe Karkotaka or Någa dynasty, which came into power in A. D.596. From this date to A, D. 1151, where the narrative leaves us, the date and general nature of the chronicle seems to be as reliable as can be expected under the circumstances. My humble estimate, accordingly, of the value of the Rajatarangini as a historical chronicle is, that it is fairly reliable upto the end of the Gonarda dj. nasty, or end of the reign of Bâladitya, A. D. 596, and is as accurate as we have a right to expect from the commencement of the Karkutaka dynasty up to the year 1151 A. D., a period of some 555 years. Upto the end of the Godardas, whateverits defects are, they are patent, and Kalhana has made no endeavours to conceal them by any subtle means as he might easily have done if he had intended to do so. I do not believe there is any evidence to sbon, that the date of Gonarda III. is placed too early, but it is likely that some kings have been lost to history eved during the time that elapsed between that king and Durlabbavardhana. But it does not ap. pear that Kalhaņa took, as be is alleged to bave done, any liberty with the lengths of reigns or dates of kings with whose administrations he dealt. Everything be > * To mne only a story' carries more weight than history made "on purpose, such as we knot Kalhada's history to have bees. ** Professor Max Müller, Inli's : ij7ni con il ferich tez? Mgo 37.

·NOTE 11I-RÂJATARANGINI AS HISTORY. cxcix « 48 66 a legendary event, like the coronation of Yudhishthira, and boasts that his narrative resembles a medicine, and is useful for increasing and diminishing the (statements of previous writers regariling) kings, place, and time, must always be sharply controlled, and deserves Do credit whatever in those portions of bis work where his narrative shows apy suspicious figures or facts." The translation given at page clxxii above of Kalhaņa's S'loka I., 21, will bare shown that his meaning is very different, and he does not boast that his work is useful for lengthening or shortening the periods of the Kashmirian kings or the statements about their times or territories, but only tbat it will be useful in furnishing & medicine in the shape of much consolatory and instructive matter-events and sayings--to cure any kings who shall hereafter suffer from the disease of the pride and arrogauce of prcsperity, or the disease of grief at the loss of territory or the adversity of their times. If the insolence of success and prosperity should make them overbearing, the end of Nara I. alias Kipnara, of Mibiralula, or of Yudhishthira the Blind, will teach them a lesson. II they are depressed with grief at the loss of territory or by the adversity of their subjects, wisdom, hoj and consolation will be afforded by the story of the restoration of the Godardas in the person of Meghavahana or of Pravarasena II. (wbo succeeded to the heritage of bis father after Matrigupta), or by the story of Jajja and Jayapida, or by the story of the famine brought on by 500w-storms in the time of Tun. jina, the son sf Jalaukas. I bare photo iny transla- Also soo I., 187-90, to which the author might refor for the purpose of showing what romanis atsait rirtrons king, ·oc INTRODUotton tion to seroral native scholars, and I am assured that no other sense is possible I lay strecs upon the pro per meaning of the couplet being understood, not be cause I wish to prove—what nobody can prove-tbat Kalhana in no case misused his materials but because if the couplet is misinterpreted is proposed, it will throw discredit upon the whole of whatever of the historical there 18 in the Rajatarangın Already such an eminent scholar as Prof Max Muller,* bas adopted the translation of my bonoured friend Dr. Buhler, and endorsed the view that Kalbana's ideas of bistory are shown by that couplet, v17., that he could write an elaborate poom of more than eight thousand coup lots, in orde, that scholars might afterwards lengthen or shorten the statements of Kashmirian chroniclers regarding hings, place and time, just as it might please them or us they might find it necessary Among the speculations of M Troyert about thio Rajatar angını one is that Chapters VII and VIU re not the production of Kalhana. Dı. Bubler has satisfactorily disposed of the vieu of M Troyor, but he admits the correctness of & statemnt made by the latter that Kalbana, who brings his narrative down to tliecyale year 25 01 Sabe 1072, mentions in the eighth chapter events which took place eight years later, or in the cucleyear 33 This fact, if shown to be conect would go directly to establish two things first, that labana, though he brought down his parrative to the end of the Louhiha or cicle scar 27 vas really writing his os.hth laranga ju the year 33 and socond, that i10 → India What can att ch 163 ? pago 3,9 1 Sepict trage clxu footnoto :

·NOTE III-RÂJATARANGIŅI AS HISTORY. coi introduced an anachronism into his work by anticipating in the year 25 events which did not take place until eight years after that year. The first of these conclusions would go to show that he did not write the history of Jayasiinha's reign for the eight years from 26 to 33, which would be unaccountable and inconsistent with Kalhana's language; the second would vitiate the value of bis history as : reliable chronicle even of his own time. Professor Bübler meets the charge, which, as I have said, he admits, by saying that Kalhana did not finish bis work till the cycle year 33. But this would not remove the fault of anachronism, and that is a fault of the greatest significance, because Kalbana was writing then of his own times. Now there appears available another and less objectionable way of meeting the allegation of M. Troyer. It is this : Kalhara does not mention in his VIIIth book any events wbich took place in the cycle year 33 or eight years after the year about the history of which he writes towards the close of that Taranga. There is no real foundation for M. Troyer's statement, which I find is based on a mistake made by him, owing to his having misinterpreted the following couplet : स एवमेक्शेिऽदे ज्येष्ठस्य दशमेऽहान । Tolérai@14: #225 # VIII., 3280. 'In this manner be, when nearly thirty-three years of age, wastaken by the king on the 10th day of the * M. Troyer's translation is: “ JI fus accueilli par le moi dans sa vingt " et aniémeannée, le dıxmiéme jour du mois Djuchta (inaijuin), l'an trento-trois du pays." The mistake is that the expression TE: has been translated by the thirty-third year of the country: " It is needless to prove that this is stong. Conf. ( ta 4G:Pin II. 3. 67. 2 (Gaudarallo) .

·ccii INTRODUCTION. month of Jyesbtha in the year 21. This refers to the taking of Bhoja, son of Sulhana, by Order of king Jayasimha, an event which Kalbaņa distinctly says took place in cycle year 21, vben Bhoja was nearly thirty-three years old, and not 'in cycle year 33 or eight years after the date to which he brings down his narrative. I have already shown that the author finished composing his eight Tarangas of the Rajatarangini in Laukika or cycle year 25 or just at the close of S'ake 1072 or in the early part of A.D. 1161, 1. e., two years after he began it in the early part of Laukika year 24. I have already said that the pre-Karkoțaka part of the history in the Rajatarangiņi is not in some parts quite reliable, being marked by & good many inadmissible periods of reigos'and by improbable and mirrculous events. That does not prove that the whole of the period before A, D. 596 is fabulous or evou suspicious. Far from it. The kings appear to be all historical, and the more we approach the commencement of the Karkota kas, the more reliable appear the facts and dates given by Kalhaņa. And as yet no facts have been so undeniably established in regard to the dates and names of the kings of the early dynastics as to clearly prove the incorrectness of the accounts contained ia the Rajatarangini. Evon the date of Kanishka, one of the fifty-two kings, whose historical character has been establisbed by coins sod inscriptions, is still unsettled, and varies by centuries. The identity of As'oka, also one of the filty. two kiags, if he be a historical rcalily in Kashmir, with the Buddhist emperor of that Daine who rcigned at Pataliputro in Magadha, though.very probablo, is not {rčc from doubts. As yet no inscriptions, coins, chro- ·NOTE III- RAJATARANGINI A8 HISTORY cciii nicles, or independent evidence of any other kind has been found, which has proved beyond doubt that any given part of Kalhana's narrative, though probably containing many faults, is rong. As yet the un. usually long reigns of several of the early kings, the perhaps too great antiquity assigned to s'me of them, and some flagrant improbabilities, merely raise our suspicions that the early dynasties are not quite correctly given in all their details. Nor bas any proof been adduced to show that those faults are the result of Kalbana's handling of the previous contemporary Chronicles and other materials which he used, and not of the latter. Suspicions regarding the duration of the reign or the date of one or more kings in a given list such as that of the first three groups of Kalbana, ought not to vitiate the whole list, when we know that Kalbana used older chronicles by contemporary writers and other materials of an equally reliable character in · making out his lists, and when it is highly probable that there were separate records or other evidence bearing upon separate kings. Even though he may have fixed by guess or computation the dates of ono or more obscure kings about thom either there was no detailed history or he was uno tain, the rest of the list. must be presumed to have been fixed by means of the previous cbronicles, inscriptions, coins, &c. Unless we knew that the whole list was fixed by gress or computation, it would not be right to sus. pect the whole of the list. So faras iadependent evidence bas come to light, it has rather gode to prove that Kalhana in his earlier chapters has faithfully handed down the ancient traditions of Kashmir, and that jo bis later chapters he has ·coiv INTRODUOTION it may seem IC given dates which are shown to be correct Thus, the Chinese pilgrim Hlouen Thsang translates legends about the desiccation of the lahes of Kashmir and the first colonization of that country, which closely agree with those given by Kalhana Again, Kalhanı states that the Karkotahıs had come into power in succession to the Gonardus in A.D 586 wbich is confirmed by H10 wen Thsang who says that when he visited Kashmir ( according to General Cunningham cw ca 631 À D) the Krlr to, à pichname by wbick the Karkotakas were brown, bad already come into power after many centuries of rule by the pbilo Bud dbistic Gonardas, and that one of them was on the throne, who had not much faith in Buddhism As Professor Buhler truly s8y8, scarcely credible that a book which has engaged the "attention of so many Sanskritists, and of some of the first iapk, is, after all the labour expended, not ina satısfactory condition, and that its explaantion leaves a great deal to desire "To this I would only add that at least until the text of that admittedly valu able work--the only bistorical compilation of any pretensions that has yet come to light-has been care fully edited and restored toits original purity by competent and patient bands, it will be only reasonable to expect that, after all that some great scholars have written about it, we should suspend our judgment as to its historical value, even in regard to its earlier parts, and though, failing independent evidence, we might hesitate to accept its correctness in some parts and even ignore certain stories as merely mythical, we should not be prepared to reject all it says, even in .

·NOTE IV-DATE OF KUMARILA & S'ANKARA. COV its earlier portions, untiland unless independent evidence proves that everytbing contained in it is incorrect. Probably Kalbana himself did not expect or even desire that the game credence should be given to the whole of his narrative in all its details in the first three Tarangas which he expected as of right in favour of the dates and events of the subsequent, and especially the fifth, sixth, seventh, and eighth Tarun jas. He clearly indicates Dow and then, that as we go baok towards antiquity the story becomes more and more traditional and then even legendary, and that as you approach modern times it assures a truly bistorical character with as correct details as you can expect in a work of the kind based opon materials like those which were available to him. . NOTE IV. THE DATE OF KUMÂNILA-BHATTA OR KUMARILA- SVÂHİ AND OF S'ANKARACHARYA. The date of Bhavabhūti having been fixed by the aid of the Rajatarangini and the Gaudavaho to be in the latter part of the seventh century, I now havo the pleasure to place before the public an important statement, which I have met with in an old man script, and which, if not shown to be incorrect, or if not found to be a forgery, goes definitely to settle the date of the great Mimiinsa writer Kumarila-Bhatta or Kumârila-Srâmi, and thereby, perhaps, contributes to the determipution also of the date of the great Sarkara. charya and of those with whom the latter may be shown to have come in contact, or whom he bas men: tioned in bis vritings. The statement referred to occurs in two p858ages in the colophons of two of the ·COVI INTRODUCTION ten acts of a manuscript* of Bhavabhūtis's Malati Madhava At the end of Act III occur the words that श्रीभष्टकुमारिलशिष्यकृते मालटीमाधवे तृयीयोऽङ्, 'here ends Act III of the Malatı Nadhava composed by the pupil of S'ri Bhatta-kumârıla', folio 19, side 1 The colophon at the end of Act VI 18 as follows a MUSHIR SEINASHTC प्रातवाग्वैभव त्रीमदुवेकाचार्यविरचित मारतीमाधवे पष्ठोऽड , here ends Act VI of the Malatz-Madhava composed by Srimat Umvelacbarys, who attained to his learning through the favour of Siri Kumarıla Spåmi,' folio 31, side 2 That Bhavabhūti is meant as the author 18 shown. by the fact, that at the end of Act X we bave the words, इति श्रीमद्भवभूतिविरचिते मारतीमाधवे दशमोऽइ , ' here ends Act X of the Malatı Madhara composed by Srimat Bhavabbuti', folio 50, side 2 The colophods first montioned occur in the body of the manuscript, and as prrus of the original writing, with matter written before and after them, so that it is not possiblo to suppose that they may have been interpolated subsequently to the original writing of the MS The first leaf of the MS.18 wanting No duto is given on the last or any other page, but, judging from the appearance of the paper, the MS. can hardly be less thap between four and five hundred yeais old The paper is very old and looks throughout mide dyrk brown by age, not by use, as tho manuscript does not appear to have been much used for reading, bosring no corrections and no marks of inm indebted for this manuscript to my intend air at dori Vynnhat kha Lelo BALCE of Indore It contaics 50 felics. with thirteen lines to the pago each lino anntalning thirty to thirtyfive letters The paper is very rude and of anoren thio.noms, full ol pio301 and joints of the mannfactaror The fize of tho loata 11 9 inch by 4 inches • ·NOTE IV-DATE OF KUMÁRILA AND S'ANKARA. ccvii yellow paint. The first four leaves are much worn out and torn here and there, and many others have been eaten through by mobs. There is no reason to doubt that the two colophons quoted above preserve and old tradition, bon old, and whether based in fact or not, are of course different questions. What, however, Bhavabhūti says about himself and his family would seem to be not inconsistent with the tradition that Kumarila-Bhatta was one of his teachers. Both at the beginning of the Alalati-Madhara and of the Viracharita, we are told hy bim that his ancestors were teachers ( acurata: ) of tbeir s'abha of the Veda (Taittiriya), so learned and puré as to be fit to purify by their association those requiring purification (CEST991.*), the keepers of the five-sacrificial fires (92727:), faithful to their religious rows (97281:),performers of sacrifices (anthafréta:, lit. 'drinkers of Soma'), and students of theology; and that his grandfather Bbatta Gopala had performed the sacrifice called Vâjapega. This description would favoura supposition that they must have been versed in the Mimamsâ; and if 80, it is only natural to suppose, that Bhavabhūti learned that s'astra on account of the partiality of bis immediate ancestors for the Veda, the vedic rites, and perhaps, also the Mimiinsä. For, the Uimarisâ S'astra has always been believed to be necessary for an orthodox exegesis of the Vedas. It is truc ibat, though अपाङ्गत्यापहता परि: पाय्यने यदिजीतमः। ara faalum amada faalraiz qirania भरयाः सर्वेषु वेदेषु सर्ववचनेषु च । 191-1997 latet: 99 gar: u Manu III, 183, 184fes, 11 ·Ocviii INTRODUCTION, Bhavabhati tells us what he had learned* -the Veda, the Upanishads, the Sääkbya, the Yoga, and the Alarikâr1–he does not mention a knowledge of the Mimarisa S'astra among his acquirements. But this omission on his part is very welcome to us, indeed, as rather proving, that the tradition tbat be was a pripil of Kumârila-Bhatta was not invented by bis admirers from bis being known to be learned in the Dimiuisa, but was independent of any such spurious origio. Nor can it be supposed, that the tradition might have arisen from the famous description of his ancestors given by himself, as there is no mention therein, that they were learned in the Minamsa. their beving had any knowledge thereof being werely a matter of supposition which is not even quite necessiry, though only reasonable. If the date of Kumirila-Bhatta may be takoa to be fixed by the statements under consideration, bc may be placed somewhere about the middlo of the seventh century. For, we have already seen, tbat Vakpati knew and admired Bharabhuti when be was young, nad regarded him as his teacher or leader. If we place Yas'ovarma's reign between A. D. 675 and 710, Vakpati would have red, we will say, from A, D. 660 to 7:0. Bhavabhūti, who was patronized by Yas'orarmi, aud was older than Vikpati, would then be assigacd to, tre spill say, form A, D. 620 to 085. In that case Kumirila may be placed betweeu, say, A. D), 590 and 650, Por, to have been a tcaclier ol 43197d agitarat einen dinata शानं सायन रिनाकाप गुगो मारो। पर प्रौटयम् उसरमा यसमा पाको गौर THE *7*xcitant iſ.R1951: Malat. 1. i.

·NOTD IF-DATE OÉ KUMÁRILA & SANKARA. ccix .660 , ... Bhavabhūti, Kumdrila must be placed earlier than his pupil, or in about the middle of the seventh coutury, assigning a bont forty years or somewbat more than one generation to each before the time of Vakpati. Thus: Kumirila-Bhatta A. D. 5.0 to €50... Sarkarachiryat 610 to 760 Bhavabhūti. .......... 620, 685 Takpati.. 720 Yašovarmi, reigned ... 675,, 710'... Lalitāditya 625 730 may observe that this date agrees with that assigned to Kumarila-Bhatta by Târânâtha in his history of Indian Buddhism, and accepted by the late Dr. Burnell in his preface to his edition of the Sámavi. dhana Brahmana, ( Preface, page VI. See also Le Bouddhisme, par Vassilief, French Edition, footnote pp. 45-56) Further, if we accept the above approximations they explain why Sankaracharya, wbo men. tions: S'abara-Svåmi by name and calls bim'Âcharya',$ the great teacher,' and wbo mentions Upavarsba and calls him 'Bhagavån,'ll the venerable,' omits to name Kumarila-Bhatta one of the greatest authorities on the Mimamså. It San'aracharya lived at the end of the eighth and the beginning of the ninth century, Kumärila-Bhatta, ...hin at itin nam reliable. See further on. : reference to komink-Bhatia personauy or tu illy KOTE. Ses the Sírirala-Bhashya III 3. 53. da (Gaudaraho) 1 lbid.

·cox INTRODUOTION we must suppose, was not thought worthy of being mentioned by name or even referred to Asto the statement made by the author of that Slankara dig vijaya Whiol bears for its author the pseudopyn* of Anandagiri, that baubaracharya met Bliattacharya, the name by which Kumarıla Bbatt18 usually quoted, at Ruddhapura Dear Sriparvata in the south, and tbat he was told by bim, to satisfy bis desire for disputation with his brother in 18W Mandacainis'ra, 1t would be reasopable to suppose that it was an anachronism, the story being invented by his modern biographers or praise singers for the pur pose of completing the dig vijaya (conquist or defeat of all scholars in all directions) by Saubarucharya For the latter s date as accepted by a certain tradition 19 Kalı 3889 or Samvat 844 A D 7097 If, therefore, Kumärıla-Bbatta lived in the middle of the seventh century he could not have been interviewed by S'aukaracharya who was born in A D 789 Even if the date 18signed by the correction of General Edited by Nuriyena 1 ark punchanaua under the rupe 12 ton denas of the Bengal Branch of the Asiatic Society 181S lo sul pete that this work could hive been written by Anand ygırı is an in ult to the memory of S' ukir charya and of his distinguuhed pajul er en if it be assumed that Ânindagini is synonymous with a pantun nda gin which appears to be the n me given to h mself by the author | See  ya rid ja stuhivara by the late Yaji esvara S utri शराचार्यपादुमावस्तु विक्रमाक्ममयादतात पञ्चच वारिंशदधिशामिते बरे araev aragraph । तथा च सप्रदायविद आह । धिनागमवदयद विभवे मासि माधवें । शुॐ तियो दशम्यां तु शवरायोदय स्मृत ॥ रति ३८८९॥ नया शकरमन्दारसौरभे नारयण्ठभट्टा अपि एवमवाहु । प्रास्त तिष्यशरदाम् अतियातवत्याम् शादशाधिकशतानन्तु सरूपाम् । ३८८ । रत्यादि। Pp 226 227 1 ·NOTE IV-DATE OF KUMARILA & SANKARA, cozi Cunningham to the accession of Lalitaditya about 727 A. D.) be assumed to be correct, Kumârila-Ebatta, if he was Bbavabhûti's teacher, could not have met Sankarâcbarya, as the latter cculd only have challenged him after some ten or fifteen years at least of the ninth century had passed, granting that he ras a prodigy of learning at twenty-five. The belief, however, that Kumârila-Bhatta slightly preceded Saúkaracharya is very general, and is probably fit to be accepted as well founded. 'l he very fact that the writers of the Dig-vijayas should invent a story that Sankaracharya included him among bis conquests may, perhaps, be taken to point to ei. ther tbe inmediate priority or the contemporaneousness of the celebrated Mimamsa writer. If he was contemporaneous with Slavikaracharya, the date assigred to the la ter by Mr. Kasbigath Trimbak Telang* would be somewhat too early-by more than fifty years Of course as yet nothing has been discovered to establish beyond dispute the necessity of placing the two scholars in tbe fame generation or even in the same century, since the tradition about tbeir being contemporaneous is based upon grounds which need further confirmation. At present all that we can say is, that it is highly probable tbot they both lived in the middle of the seventh century, Kuparila-Bhatts being the senior of the tro, as till be shown further on, * Soo his paper attached to his edition of Bidrurukshasa, Pomlas Sansleit Series, 1884, in which ho Ters abls discusses the questiin.

·OCX11 INTRODUCTION The above discussion on the age of Kum inla-Bhatta lends us to the question of the inte of Sarkar charya, beciuse trudition considers the two terchers as contemporaneous I mat observe then that in addition to the passages quoted by Mr. Telang in hus ablo paper already referred to as bearing upon the date of Sankarichirya wo my collate at least four more, found in the soveral commentaries of that scholar, that clum considerntion in the determination of his date They all contain names of Lings who appear to have beon contempor ries of each other and of Sanhar ichirys also The most importuot of those passages is in his comment on Brahma-Sätra 37TANETL ara lV 3, 5, where the question is what is meant by the phrase asiagą afaRaT sadise मह आपूर्यमाणपक्षम् । आपूर्यमाणपक्षात् AT HIATTI which is found in the Chhandogyn Upanishad 10, 1 2, The pasaage literally means, that the dend in going tu Brahma lohn first go to Archis from Aichrs they go to Ahas, from Anas to Apttryamanapakshi &c Ordinarily Archus ineans a flame Ahns mens day and Apur yamanapal sha is the light fort night of the lunar month. What is the sense in which these and similar expressions are to be understood here ? Sankarichuya says, that the presiding deities of those things are meant These deztres conduct the dend safely one after another ench through its own province on to that of the next deity By way of illustration Sankaracharya ye लोकप्रसिद्धेष्वपि आतियात्रि घु एवजातीयक उपदेशो दृश्यते । गच्छ त्वम इतो बलदमाण ततो जयसिंह तत कृष्णगुप्तम् इति । much translated thuis * in the case of those also Who are known in tho world and who atford cafe pissage such a direction is herrd go froin here • to Balarımı from thenco to Jayasimhi and from therce to Krishnngupta Here the illusti ntion bong intended to shot that the presiding deity of 7 region may be summfied bra word which is the namo of that ro ion, te hare to ur der tand that the three porons Kalmarmi Jayasimha and krishnagupth Tous the rulers of threo different territoilet. It cannot be supposed may be ·NOTE IV-DATE OF KUNARILA &S'ANKARA. ccxiii that they are merely imaginary persons, because they would in that case fail to illustrate the proposition; Balatarmi, Jayasimha, and Krishnagupta not being conventional names for guides or for kings who pri.vide safe passage. Nor can it, for the same reason, be said that they may be real but common individuals, because they would be rulers of pothing. They mast, therefore, be some three kings who ruled over three different kingdoms through wluch travellers used, as through other kingdoms, to get an escort, becanse of the inaccessible nature of the country or of the unsafe condition of the roads, and of which, that governed by Balava' mà was nearest to the place where Szükaracharya was writing. The kingdom of Jayasimha was next to that of Balavarmâ, and farthest was that of Krishnasapta. Besides the order in which the three kings are named, the passage illustrated also requires that the three kingdoms should be removed from the speaker in the order in which they are named. Now one of the works on the life of S'. skarachirya-the Sankshepa-Sankara-vijaya, attributed to Madhava '--states that he wrote his Bhashya on the Sútrưs and on the Upanishads, and other works at Badrî in the Himalaya" If this be a fact, • Balavormi' must be the name of a king why reigned at a place not far from Badari. What is this kingdom, and who is this Balavarma? I may suggest the Balararî mentioned in the inscriptions at Barmávar in the Chumba Stato in the Punjab, published by General Cunningham, † Unfortunately ihe date of the Balavarma has not yet been ascertained, but the writing of the inscriptions will certainly justify us in refer- Sankshpa-Sankara-nyaye, VI. 60-63. Mr. Telang, who has already brought to public notice the fact of Slikarichirya having gone to Bada-i about this time, makes ont that Sankaracharya composed his work the S'ur iraka-Bhashyo at all events-at Benares merely going to Badari to write them down quietly. But Madhara, whoever he is, is distinct that s'antarichirya merely received the prozsáda, the grant of power and authority, from Shiva at Benares, and that the composition took place at Badari after discussion mith other manges ( a ) who were residing there, on varions points conneased with the Upuntsivuls. At Benares ho merely made up his mind to write his cominentaries and did nothing more, Aich. Surt. of India. Vol SIV., pp. 109 fgs.

·coxiy INTRODUOTION. ring them to the eighth or ninth century of the Christinn ere. Thoy are of king Meruyarına, whose father was I ivákaratarmi. Divákaravarini was the grandson of Balavarma; so that between Balararma and Meruyarmi a pericd of from one hun. dred and fifty to two hundred years must have alapscd. We may, therefure, place Balararmå about the first quarter or middle of the seventh century. The exact dato when Balavarma lued cannot of course be fixed without further evidence. This evidence does not som to be available at present. But we may refer to a coppez-plata edict of a king Balatarina, trauslated by Dr Fiftz-Edward Hall and published at pages 536-542 of the Vith Volume of the Journal of the Aznerican Criental Society in 1860. This copper-plate inscription describes Balavarmà as tho son of Panduvarni, and appears clearly to make out that his father was the disciple of a Buddhist Arhat named Dovesvarasvami, and that he himself was a devout Brahminst ** The inscription records the grant as an agrahara of the village of Bhujanki situated on the banks of the river Vesa to Bhngasvâmi Gautama the Mâdhyandına, Narasrami Aupamanyava the Kauthum.a-Chhandogs a, Vilasasıámi Sandila the Kauthuma-Chhindlogja, Bhimasvamı Varishtha. the Kauthuma-Chhandogya, and Rudiasvami Gautama the Kiuthurra- Chhindogya. It is datcd Sairat 61, Chaitra Surli 2, Dr. Fiftz-Edward Hall gives no fac-simile of the origmal, but merely a tinscript of it in modern Derarågarî char.cters. He adds that ho believes the original is at Benares. He cannot say with us su ance what the age of the inscription ray be. The incoription mentions the neighbouring village or town of Chithira. Dr. Hall renails that neither this place nor Bhujangika nor the river Vesa has been ide:.tified. low it is prob..ble that the Sainvat em mentioned in this inscription is the era of Sri- • वृहदईद्भगवतो देवानरशिरामुकुटरत्नप्रभाविपरितपादपमयुग्गस्य द्रुतानेक पतर- नेकवरपास्य देवेषासामिनः पामलाद् अवाप्तपञ्चमहाशम्दमहासामन्त श्रीपाडवर्मदेवपादा- नुध्यातः परममावेश्वरः परममाभ्यः समाप्तम्घमहाशम्दमदासामन्ती बलवर्मदेवः ।

·coxvi INTRODUCTION ) Cunningham to be that of S'ri Harshi beginnmg with 607 AD) the date of Adityasena, would be about 694 A 1 Counting back from Adityasona it would be necessary for us to assign ten years on an average to each king or rather to each generation if we would place this Krishn igupta about 620 or 630 4 D That of course is not possible General Cunningham reads Aditrasena s date m the Shalpur insc17] tion ay 55 u stead of 88 and assigns twenty five years to each king so that according to him krishnagupta is assigned to about 475 A D If we adopt Dr Bh gwiniais reading Krishnagupta would be a sgoed to say about 500 X D In other case the dato is too early for Sankaracharya if he lived at the time of the Purnararmı of Brouen Thsang Whooroi however is the h rishnigupta named by Sukarı chirya it is cortain that the date of that k tishnagupta anil of Jayısımha and of Balavarmı whatever it may be must not deterpune the date of S'arikar charyn There 19 yet another passage in which Balavanını as non tioned It is in S'ankaricharyas comment upon the Sutra ayT STIUTTI 141 where he rays साय हि सति उपमान स्यात् । यया सिंह स्तथा बलयमाते comparison 19 possible only where there in • similarity thus I alararmi is liko 1 lion Here too Bala varma Croot bo any one but a certain individual who ras woll known at the time to be so brate as to deserve by 11 common consent comprison with 3 lion Furthor at 19 tuml that S'anlar icharya should have med some ono who 9 inost known in tho placu in which he writes and this fits in well with the Balayımi of Barm var or Chumbi in the Panjib other ondenco shoult prore Uut Squharichirmy and that hing \ero contornpornien Louds tio muge relied uxn 1 Vr lemn in hus piwr already referred to on the lato of S'inlaricharya, theru uro two more in lus commentarer in which King Prirvararmi 19 mentioned and that in a way such leares litio dcubt that to and Purpararmi were contemporaries of wach other Both thess passing or in Sankarich:133* mumentary m tho ·NOTE IV-DATE OF KUMÂRİLA & S'ANKARA, ccxvii Chhinlogya Cyranishad. The first occurs in the comment on त्रयो धर्मस्कन्धा यतोऽध्ययनं दानम् इति । प्रथमस्तप एव द्वितीयो ब्रह्मचार्या चार्यकुलवासी नृतीयोऽत्यन्तम् आत्मानम आवायकुलेऽवसादयन् । सर्व एते guretat Hai 12thSyataa urâ II. 23, where three branches of religion are mentioned, viz., first, sacrilios, study, and giving Large ses; second, practising austerities, and third, the student ummarried, living in the family of his teacher, and serving him his whole life. All who practise these attain to Punyaloka. As for him who has dedicated himself to the contemplation of Brahma, he becomes finally immortal eo as never to return to this world again. The question is, is the mention which is here made of the Punyaloka and of the Amțitatva (final imz.ortality ) meant to trigoin those things as the reward of those practices respectively ? Sarikar.icharya says, no; that mention is merely made in order to recommend the practices. Then he gives an example to illustrate this position : 291 quienia: सेवा भकारिधानमात्रफला राजदर्मणस्तु सेवा राज्यतुल्यफलेति तत् । . Thus: the service of Půrnavarma is merely rewarded with • food and clothing, but the service of Rajavarmâ is rewarded almost with a kingdom,' where it is not ordered that Pamavarma and Rajavarmi shall reward their servants with food togather with clothing and with a kingdom respectively, but which merely recommends the services of Púrpararma and Rajavarmi, and shows the difference between the two. Here again Pârusvarına and Rajavarmî can only be kings who werc reigning at the time of Sankaricharya, though who Rajasarmi was I have not been able to find out. It does not appear reasonable that S'air Laracharya should have named ay alinstrations of the service of two persons one of whom was * If it was allowed to indulge in speculation, a speculation which did not, however, venture to do more than merely make a sugges tion or throw out a liopo, it might one day turn out that this Pájararna was identical sith S'asinka the adversary of 1 Ginavarma, 11 Purnatarina who described by Hiquen-Tisang as -full of respect for the sages and esteem for the learnel," and who was a staunch Buddhist, had many virtues which Sankarachira extolled, it stands to reason that s'aśånka Puijararma (Oh! that this won 3 reality!) who was such a staunch Brahmanist, should appear to Sankarachirya as even more liberal than Piraatarmi. BB (Gaždaraho) ·ccxviii INTRODUCTION. more liberal to his depondents than the other, two kings who wero not then living, or who were not so recent as to be quite familar to his readers. The other passage occurs in Sankarichiryas comment on the sentence 377 319 3781 III 19, 1, which means that before the sun was crented this ereation was non existent S'anluch irgn owpluns, that the crention Tas not really nonexistent before the creation of the sun, but in a state which was like non-eustent, 517, it did not exist as at exists now, ? c it had no form, no name Name and form (náma-l upa) were given to it after the sun was created 1 hat 19, it existed, but one might say it did not east S'anharacharya illustrates thus by saying यथा असदेवेद राक्ष कुल सर्वगुणसपने पूर्णमणि Tsehaia, .as thus family of the king [ Pârnavarma ] did not exist when the king Påmatırmå who is endowed with all good qualities did not yet exist' This proves, first, that Půrnavarmı was regarded as an excellent king, secondly, that it was he who brought his family to great promaence, it having been very obscurs before, and thudly, that Paravarmi was living when the commentary on the Chhan. dogya Upanishad was written The last inference appears unavoidable because of the expression इद राज्ञ [पूर्णवर्मण ] कुरम् this family of the king [ Půs nazar ma ) as 'n' this would otherwise be inexplicable, and also because the illustration would fail to illustrate the commentator s meaning which requires that the sun' of the family should be existent at the time in the same manner that the son of the universe was existent When the passage to which Mr Telang has drawn attention, as well as the two here quoted are taken together, the conguson seems irresistib e that Sankarichuya and Parnivarin î were contemporanes If tlus PurnaFarmî is, as is most probable, identical with the Ling of that name mentioned by Erouen Thsang, we haro then got to consider the dnte of that king Mr Telang, depending upon the fact that Brower-Thsang did not go to see Parnararmi, infers that the latter must have ceased to ·NOTE IT-DATE OF BUXARILA & S'AKKARA. ccxix live beforo 637-635 A D., when the Chinese traveller is made out to hire vi-ited Vagadha, and that, therefore, the Vagıdha lang must hare lired somewhere about the end of the sixth century A. D. The first part of the statement, though it har pens to be correct as a fact, is not necesary as inforence. The latter portion of the inference appears to be rather wide of the mark. Jy own conclusion is that Parnavarma must have been reigain, lato in the first quarter of the severth centary, uay eren mucil Later, is I hope presently to show. If Eliouen-Thang, Tho must lave visited Vagadba about 637-63S A. D., does not mention that he went to see Pârnavarra, it does not folloir from this that he was not living at the time. Houten-T'lang, does not, as a rale, go to see all the kings whose territorios he visits, nor, even if he sees them, does he mention their names. Thus he received a splendid reception at the hands of the king of Kashmir, there he lived for two years, and where, besides giving him much assistance in his studies and in the works of making copies of manuscripts, the king showed him his personal hospitality and once treated him in his palace to a dinner, at which all the principal Buddhist scholars of the capital were invited to meet him. But he does not give the name of that king. He goes to Karcsuvarnapura, the city where King S'ašánka reigned, but does not say tho 12 rei uing there at that time. (Vide La vie de Hiouen-Thsang pp. 180 fgy). Again, he visits the king of Mahirishtra, and gives a very interesting account of the people of that kingdom, and, besides telling us many stranga characteristics of the king, his treatment of his defeated generals, his army, &c., he says. that the king was so brave and powerful, that even Harshavardhana S'iladitya was unable to subdue him; but he does not game the king, (iden, pp. 202, 203). Nor does he mention the Dame of the king of Ujjain. though he visits that kingdom. and though he dades a King Siladitya who, according to tradition, had reigned for fifrs years at that place, sixty years before his visit. Sometimes of course, he does mention the ·CCXX INTRODUOTION. name of the king whose kingdom he visits, as of Dhruvapatu the king of Valabhi, and son in law of Harshaardhına of Kannu) But oven if Purna varma was not living about 637-638 AD, it is not necessary to put him so far bach as towards the end of the sixth century He may hire reigned from 60J to 635 as well as some there towards the end of the sixth century That howorer is the conclusion sb ch Twoien I lisung : own referunoos to Purnavarmı lead us to di 10 answer this question we may consuler not only what he is about Purna varmi, but also wbut he says about Sqsinh: tho contemporary and adversary of Puinar arını Tho e refcrences prove thit though it 19 quite true that both Puranam ind Sickn wern dead they had been reigning up till 1 vei hort limo befuzo the pilgrim > 1181t to Nngadh Harshavaidh ann from tho fact that hus uri commenced in 607 1 D* must be supposed to have come to the throne in that Jear That therefore is the yer in which his brother Rajya mrdhana was puifiduously murdered by Siya nla And Sacında was not punished for this perhdy at least till after sa jears from the date of Haushin nccession 79 is clear when we consi der together the accounts given by Trouen 1 hsning und Bina How much longer it took Harsha to piinish S'isanki wo not told in so many words But lowen Thsang says that Harshavardhana could not finish his military operations foi thurty years While wiitin, bout Magadha which he viated in 637 638 the Chunese pilgrim speaks of the stone slab which bome tracas of Buddha s foot and which w 3 near Asoki s palico thus In these rocant times hing S' s izla having aboli hed the law of Buddha immediately repaired to the place where the stone was and wished to elfice the sacred traces but hardly hid the stone bagan to be cut with the chi el than it became .anted again &o The expression in these recent tunes (dans ces du niers temp3) shows that the event mu no tal en 2то * I take this as establi hed by Genorul Cunn Inn Sc roporty nu tha A1 chaolugical Story of India passim ·NOTE IY-DATE OF KUNÁRILA & S'ANKARA, ccxxi 4 place not so long as thirty or forty years, but a very short time, bạfore the dato when he is speaking. Again, when Har. shavardhana seuds a pressing request to S'ilabhadra, the head of th: Nålanda monastery, to send Hioucn-Theung to him, and threatens, in case of his failure to do so, to go and destroy the monastery, he says : I am burning with a desire to see and hear him; it is for this reason that I despatch a fresh messenger * respectfally ; if 110 does Lot come, your disciple [ the water ] will kmov that he is for ever given to vice ind nisfortune. * In tliese recent times even king Sasinka could abolish the Law" aud destroy the free of intelligerice. Do you beliere, master, that your disciple [i. t., the writer] has not the power to do likewise ? &c., lc.' (La vie de Hioben-Thsang, p 235). Here, too, the phraso in these recent times' ( dans ces derniers temps ), appears to show that S'asåvka's destruction and Pûrņavarma's restoration of Buddhist institutions, had not taken place many years before, but quite recently. Then, speaking of the incident about the destruction and the replacement of the Bodhi tree at Gayi, and having described how . Asoka by his piety had once resuscitated it, Iliouten-Theang says: Asoka • surrounded it with a stone-wall ten feet luigh. That enclosure still subsists co-day. In thece rocent times King Sašinka, who was attaclıcıl to the heretical doctrine, calum- * niated through base envy the law of Buddha, and destroyed the monasteries. He pulled down the tree of intelligence, and dug the ground up to tlle source of the water without * being able to extirpate the deepest roots. Then ho set fire to them and sprinkled them with sugarcane juicu, that he might consume them entirely and destroy the last offshoots. Some months after. that event came to the ears of Půrnavarma, the king of Magadha and the last descendant of king Asoka. He retired it and in the fear that it * might be destroyed again, he surrounded it with a stone-rall twenty-four feet high. That is why, this day, the tree of intel- ·ligence is protected by stone-wall which is lugher by twenty feet than tlie trao." If Hiorten-Thsang is to be bela ml, amit * Sed Ips emou3 de llionen-Thseny Vol. II., p. 164.

·COXX11 INTRODUCTION there is po reason why he should not this passage seems to show that the restoration of the Bodhi tree by Purnavar na had taken place 11 lecently incleed As the tree is only four foot high when Houten Thsang wrtes it could not then be more than two or thu ee years old and if so Purnat arm? who pluuted it or in the language of the pious Buddlusts restiscitated it inust Imre boon living op til two or three years by for the tune at which hlouen Thisang is sporkugre he mnt une been alue in about 63J A D Ilio express on who is attached to the heretical doctrine shows that S'ishi had censed to live at the time And thus 19 shown to be a fict by another pass ge ?ccordug to which it appears tha ho hoi met with his death not t the hands of Harshni rdhana who ha vowed that he would costroy him but in a somewhat lo s honou blom aner as the followin, wall show Spoiking of the statue of Buddha, Hroren Ilu sng kays that King Sisinka k ving i ulled down th tree of intell geru.c wish d to destroy that startue but when he saw that be nevolent figure he fuled in lus cum age and made up his muad to retun He then said to one of his ministers You mut remove that statue of Buddha and put in its 1 lace one of the god Vahesvara The minister thought it inful to cury out the order und dun erous to disoboy at So he called a min of prored fidelity wnd caused him to surround the statue with a wall a lamp being Lept neu tho statuo and to esh bit the imaye of Mahesvaradera before the wall When tbat vol was finished he went und informed the long At the recent of that ners the king was seized with fright. The wh lo of hs body was core ed with tumotus his lin was torn up and at the end of a few moments he died # Although many days have p ssed since the lamp has not yet one out the statue is always upright nd the work of the god has rot shonn the slightext damage (La 21 de Hrouen {62) Tho expession many days does not by at elf perhaps decide much either By It might men that only a few days 1 d not years had elapsed or that some years had passed But when we interpret it in the light of what * Ch30 ng 1 ·NOTE IV-DATE OF KUMÁRILA & S'ANKARA, cossiii 6 Hiouen-Tisang states regarding the height of the Bodhi tree, it seems fair to suppose that Hiouen-Theang means by many days a period less than a year or so. Speaking of Nilanda, and having described a villira wholly made of copper that was built by S'iliditya Harsharardhana, he says: 'quite close, towards the east, at a distance of ono hundred paces, one sees a copper statue of Buddha eighty feet high. To cover it, it has become necessary to raise over it a pavilion of six storeys: the statue was formerly founded by king Pârnavarma' (La vie de Hiorten-Thsang, p. 161). This passage would go to show, that king Půrpavarma had con- Seorated the statue some years before the time the pilgrim writes, and probably also that he was not living at the time. The expression in these recent' times is used of oren Harshavardhana while he way of course living and reigning. Thus in reference to the incident about Harshavardhana having made a demand of the tooth of Buddha from the king of Kashmir, it is said : 'in these recent times (dans ces derniers temps) king S'iladitya, having learned that there was a tooth of * Buddha in Kashmir, went himself to the frontier and demanded permission to see and adorc it (c., &c. (La rir de Fioren- Thsang, p. 251). The roferance, therefore, to S'asin ka and Půrnavarma do not requiro that the latter should be placed earlier than just a Tory short time, say two or three years, before the yoar 637 • or 038 A. D. But there is a passage which proves that tlough whon Hiouen-Thang was in Magadha Parvavarma was no longer living, he must have died just such a short time before as I have indicated above. This passage occurs in the account of the risit of the puyrım to Jayasena Sastri at Yashtirana Giri.* Faring described hos Jagasen... dio originally camo from Snrishna or Kalbfasad, bad learned the various branches of the Buddhistic law and other Slastmas from Bhadraruchi, Sthitimati, and S'Jabhadra (the celebrated * Is this the saine as the l'anagrams named Yashugria" mentioned by Rina in his Harslia-charla, 11Y ·ooxxiy INTRODUCTION hord of the \landı monastery) Houten Ths 11 g y thuat Pannam ling of Mngadhi Is full of ro poct for the sages ml of esteom for the leaned Hiring been informod of the ili tation of the S'asti (Thyssena) he becamo Toit glad to rent messengers to invite him to come to lum Imed lum Die doto of the l in dom and 24$1.ned for his muuten ncg the rotonde of twenty lage townships but the Sitr declined those builuant offers After the death of Punavırmı lmg Saliditya invited him likewise to receive the title of sumeme do tor of the kingdom • and a signed for ins maintenance the revenue of eighty large towns of the kingdoin of Orissa I ho Sutru declined as before > He returned and remi2ed at Yash uyana Gurz teaching many monks Hun 1 hsang himself read with him many works during a period of two yevs King S'il ditra coul ? not hrooiered the Toronue of eighty towns of the lingdom of Orissa for several jcars after 607 or in deed till the year 637 A D because it was not till then that ho succeedel in making himsolf sup eino mlek of India At all events Harshavardhur wh04 Anthor 1ud bother rulod at Thane nr and do not appear to hire hid any territory south of the Jamns and who took six years to male any impresion on hus ne,hl ours could not 11910 possessed the I ingdoin of Orissa at lle eno liest till 013 A.D Till that your at least Purnn mm may be safely presumed to be reigning the probala lity hox user is that he was reigning much later haps the your 632 A D Decause the S' istri was hung und vis in the full rigoir of hus htes y activity as a teacher at the ting when Iouen Thang left Indi towards the end of the juar 643 A D If the efo a th:3 P 1m1rzarmi 1s the contomporir of Saukarichi i tho Init e mu thore lived in the beginning, or middle of the seventh century AD and miglit well be 1 contemporer of Bina as stated in the Sanchepne Santara t giya attributed to Vidhari (11 141) Unless however wo are able to fix thu dato from inde en - La tre de Tlouen Thang pp 212-214 till por ·NOTE Y-HIOUEN-THSANG ON KASHMIR. CCXXY dent sridence, of at least one of the other kings named by S'ambarichirya-Balatarmi, Jayasimha, Krishnagupta, and Råja- Tarmathe identification of the tio Pôrnararmas must be considered as somewhat hypothetical, resting, as it does, almost upon the single fact that no other Purnararma than that of Magadha, the adversary of Slasanka, has yet been brought to light. What would seem further to threaten our faith in the identification is the fact, that while Hiorterl-Thsang calls Parnavarma the last descendant of the family of Asoka, Slamkarin chirya says, that his family was so obscure before he became king, that it was fit to be described as not existing at all. This could hardly be said of a family of which king Asoka had been one of the members. Of course it is possible to explain this difficulty away by saying, that the immediate ancestors of Pârnavarmi, though claiming descent from Asoka, were so insignificant that Sankarichirya was right in describing them as almost non-existent. NOTE V. WHAT HIQUEN-THSANG SAYS ABOUT KABAMIR. (See pp. Ixxxi. fgg.) In tho notico on the kingdom of Kashmir which occtus in tho Lemoires de louen-Thang (Lib. 111.) no statement is met with either that the reigning king in Kashinir when Hior/e11- Thisny entered it, was Pratîpaditya nor that the king's mother's younger brother one to meet the Chinoso traveller; nor is the date of his arrival in the country given therein. It is in the l'te et l'oyages de Tlouen-Thing (lis M. Stanislas Julien), p. 90 fgs.. a work <ifferent from the Je'montes' that the stateinent is found that the king ordered tho youngor lyrother of his mother to go ont to receiro lim with chariots and horses as he arrived at the stone ante which formed the western entrance into the kingdom. Biotin-Thang passed CC (Gaudaraho) ·ccxxvi INTRODUOTION. the first night in tho Ilare la lo the Vam' built by the Scythuan lang Hushka 3 inention of a building that matanlo goes to prove the roluablo character of the facts narrated in tho Rajatar angiti 169) It 15 also said that when Houen I heang approachod the capital aty tho kang mmo to meet him at tho horl of all his officers and with monks of the aty forning 1 cortege of moro than a thousand persons The road was covered with parisols and unners, and tho whole routo 25 inundata with porfumes and flowers When the king camo into his prosonce he londol lum with pruso und marks of respect strowing with his own lanıl an unmenso qamtity of flowers in his honour He then mulo hum mount grind olephant and muched back with hun lion they arrived at the capital Ilzouten Thsang was lodged in the Valur callod Jayendra vihara ' which tho pilgrim rays hund Loon bult by a former king (See Ray Il 65-84) The nort dry Ilouen Thsang is invited by the king to dinnor in his pal100 who also invited for the same purpose scores of eminent monks of ominont virtue After the dinner was over the king requested him to open discussions on the difficult points of the (Buddhistic) doctrine Having lonmed that the migrim had come from the distant East to study the doctrine of Buddha in its very home and that he felt the want of borls when he endeavoured to study the king gave him twenty cops ests to copy the Sutras &c for him and also other servants to wait upon him--(Vie et loyages de Arouen Thsang pp 90 92) It is stringe however that Hrouen Theang nowhere men tions the name of the king (probably because he was not a sincere Buddhist) nor the date of his own arıyıl i Kashmir Nor does he even distinctly say that the king was of the Kar kota te Ng dynasty As much may however be u ferred and perhaps also that Huolten Thsang refers thout It not by name to the first of the Karkotas when he says for the Au li to as the monks had several times destroyed their family and abolished their sacrifices they hnd from century to century cherished a profound rincour and had * conosved a hatred for the law of Buddha After a long lapse as ·NOTE V-HIOUEN-TUSÁNG ON KASĪNIR. Cóxxvii of years, they again seized the royal power. That is why, today, the king of the kingdom has not a great faith [in • Buddhism] and interests himself only in heretics and the temples of the gods."* (Les Demoires de Hiouten-Thsang, • Vol. I., page 180). It may be remarked that if General Cunningham's correction of thirty-one years be accepted, Darlabhavardhana's reign would extend from 627 to 663 A, D. Biouen-Thsang, therefore, writing, four or five years after the accassion, i.e., in 631-32 of the event which brought the Karkotas or . Ki-li-lo' into power, would certainly have used the perfect tense and said ' have seized again' (ont ressaisi) instead of the aorist seized again * (Tossaisirent), a tense which accords better with A.D, 596, the date supplied by Rijatarangini as the date of Durlabhavardhana's accession. Durlabhavardhana was a Kảyastha, an ordinary inhabitant of the valley (See Ráj., III. 491). The race to which the kings of whom he was the first belonged is nicknamed, says Hiouen-Thsang, Ki-li-to, that is to say, 'bought 'bria, as he himself explains the term ( acheté ). According to his account the term was applied to them in roference to the legend given at length by him, that their ancestors had been brought and imported as household servants when the valloy was first colonized. According to him all kings of Kashmir, who were taken by the people from among themselves, wore Ke-li-lo, botho common people were tho descendants of former slaves. Such kings, he says, were those who succeeded Madhyântika, the mythical Arhat king who first peopled Kashmir, those that succeeded Kanishka, and the Karkotas. Much curious spoculation has been bestowed on the meaning of the term, and we are told by General Cunningham, and (ho says) *Professor Max Muller's suggestion (India: What can it teach tw ? p. 317) that Biliditya was "the most likely host of Iliouten-T'luang in Kasmím," losos sight of the fact that Biliditya was the last of a dynasty which had already become oxtinct, and thuat the fall of that dynasty is mentioned, as also the fact that a king of tho Ki-li-to or Korkotance, was on the throne at the time, by Hliouen-Thang himself, C31190 ·cxxyui INTRODUOTION. by Prof Lassen that Ki la-to is the same as Krityi, a demca ioked, onl-minded I think Iltoue1-Thsang's meaning bough, hence base,' mean' is the correct one as he was distinctly transliteratung ko ita and not Krutyu, and as the intter word is never used as an adjective, and is not met wath as qualfying a people in semi-mythical language it would be intelligiblo of the Buddlusts called their opponents demons', but in overy-day parlance, such as Brouen-Thsang fonnd spolen, tho lukewarm semi Buddhistic Karkotns, one of whom roceived him so hospitably, could scarcely hrve been called demons, the word being consciously used as bearing that meaning. The sime objection does not, I thunk, apply to bought' It is remarkable that in all the passages where the word fi lilo oscurs Horben Ihsang uses at of the rice of lange and not of the people from whom they came so that he does not call the people bonght' What may be the significance of the term Kun kota or Naga as applied to the dynasty begun by Dubburudhann? Gonorul Cunnugham thinks it shows that Darlalimvuma who was the son in-law of his predecessor " 15 sau to ho " Leon tho son of a Naga, or Drgon and the dynasty which "ho founded is called the Nága or kar loin dynasty By this appellation I understand that his family was given to opluola- " try or serpent worshup," &c It is most improbably that Karlolu or Nuga should refer to serpent worlup, even thongh it bo ilmittod thnt the Karlota kingu Hero Berpont wor sluppers (whucli Kallann does not say they wero) Int can only rofer to their origa Nor although Durlabin 12 kiristi, o aro told that he was in rerlitz begotten in lns chaste ind puro (Seneca) mother by a Naga tho was namel Kroth w not by Kwastha (for it is perfectly cortain that wo lane to real राज्यायव हिमजाती रा नाशायि तेन स in Rus, III 192) and tint kuch lud boor hus lurth becoise destiny intendel lum for tlo kingdom of Kashmir That is, the Kuotus vero as worthy of H • I see lions, Trojer has already mended tho sigo mirtis At intlicitou alovo ·NOTE V-HIOUEN-TÁSANG ON KASHMIR ccxxis sovereignty as the Gonardas, whom they succeeded. Now the traditions of Kashmir relate that in the beginning the valley was filled with water or river's running down the hills that turned it into a lake; and that it was originally reclaimed from the Nagas or Dragons who possessed it, and that even after the lake had long disappoared the kingdom contined to be under the benevolent protection of the Nagag, i.e., certain benevolent spirits called after that naine. The explanation of the tradition is, in my opinion, this : originally the rivers that filled the valley, being of courses that resembled those of snakes, were probally called Nagas or snakos. Kalbana Mlls one of them, riz., the Vitastî, nágamukhi and g'honmukhi i. l., havit g the head of a snake and ready like a snake to enter into a hole, (Ráj., 1. 29). The presiding deities of thoso rivers were naturally also snakes or Nagas. As may be expected these live in the middle of the rivers and lakes of the valley (ult'moires de Hiquen- Thsang, p, 168-70; Ráj. 1., 259-60), and it is natural that the Buddhistic as well as the brahinanical chronicles should describe Kashmir as having been originally reclaimed from these Någas. Long after the valley was peopled it was natural that the Nagas should be spoken of as certain benevolent spirits protecting * It has been suggested by my honoured friend Professor G. Buhler that in the Rójatarangini the form Gunarda is a misreading for Gonanda due to a mistransliteration from S'arada MSS. II. n..... 7 MSS. of the Rõjutarangini were transliterated into Devnagari for the elitors or printers of the Calcutta edition, but is a very ancient one. Gonada occurs in the Vahabharata and other works more frequently tlun Goncerulu. And according to Bbattoji Dikshit tho word signifying the name of a conotry is Gonardu. (P.ui. I., 1, 15). There is very little doubt that one of them is a corruption of the other, probably Gonana being the original. But the corruption need not be due all over to a mistranslatcmtion of consonants. We have at least to other words in wluch similar corruption, though a little popular, lus occurred independently of mistransliteration of consonants. Thus yoluaro Jagannath for Jagannath and Harman for Fanmin (=Hanuman).

·COXX INTRODUCTION. kashmir It was also natural thunt those ancient spirits, ad bonevolent, should become thio object of worship, and oven that certam pious familios, lido, perhaps, that of Durhallurardhuun, sliould luaro borno the namos of some of their speciesch 19 horlota--just Ginesa, Vishnu, S'anham, fo, are borno in other parts of the country s individurl names, or Dor Bhata Patre, Brihme lo, as names of clans And when tho dustinguished dynasty of the wcient Gonardas of imperial fumo cuno to an ond with the death of Bulidity? and the crown pasked mto the hands of an ordiniry Kaynsthr, at 179 also natural that the chronicles should toll us that Durlabha was in reality begotten in hus virtuous mothor by 1 Nngi nimed . Karkota,' that is, ono of those benevolent spirits who concerned thern elves with the good of the happy valley, just as Karnn had been begotton of the sun in Kunti As for Hrouen-Thsangs statemont that the family of the Karhotabas was called Ki li to, bonght, base,' we have got to contrast with at the high character 511 on to it bug Kalhnua who calls it even purer than that of the Gonardas (suchel atısuc'u Ray, III 432) I cannot but think that Alouen-Thsang underrated the family of the Karlotnkas because the Buddhasts of Kashmir bad done 60, and the Buddhists wore hostile to them because thoy, 19 7 mule, were not clov out followers of the law of Buddha ·NOTES ADDED TO THE SECOND EDITION. I Among the points of importance treated by S. P. Pandit, after the excellent bun.mary of the poem (Intro. pp. XIII-XLI), one is regarding the nature and form of the poem as a whole (pp. XLI-XLIX), Among those scholars who have contributed towards the elucidation of this as also to the many other problems connected with Vakpatirâja's Gaüdavaho is Bühler. It would be remembered that it was Bibler who first discovered the poem, and it was he who handed over the work to Pandit for being edited. Naturally therefore the learned Doctor took almost & paternal pride in the works when it was issued; and his appreciation of the same is contained in two notices of the Gaudavabo that appeared in the Vienna Oriental Journal (Vol. I, pp. 324- 330, and Vol. II, pp. 328-340.) In the first of these two notices, Bubler first cor. rects certain minor inadvertences in Pandit's statemonts. Thus, Buhler says that the copy of the Jesalinir M6, of the poem was neither made duriog bis stay at the place and that by an ordinary scribe, nor under bis superintendence, as Pandit has stated on p. I ol bis Critical Notice, but that it was six months before tbe transcript, made by the best Shastri in Jesalvir, caipe to his bands, Again with regard to the transcript of the Ms. designated P by Paodit, Bubler points out that this Vs. belonged, not to Hemachandra's library as Pandit states (p ii.

·COXXX11 SUPPLEMENTARY NOTES critical notice ), but to the Fingbavi Bhandara at (Anbulvad) Pattana After adverting to the discrepancy in the number and order of verses and that in the readings, as di8. olosed by the four Mos utilised by Pandit, Buhler comes to the rather perplexing question of the esact morning of the designation of the Commentary 88 Gandavacha-sûratha Paadit understands this ex pressing as a commentary on the Sara (substance) of the Gaudavadha (p vii, critical notice) In fact he did dot regard the poem, even after it wys reconstructed on eclectic principles, as the entire poem, but simply a Sara of it, or at best, a prelude to the Gaudzvadba proper that was to follow the existing work ( Intro pp. XLI ff, in particular p XLVIII). Pandit's argumynts to support his opioion are (apart from the question of the commentator's statement that his Commencary is on a Sara of Gaudavaho) first, the fact that the theme sanounced by the title of the work, v17, an account of the killing of the biog of Gauda is barely alluded to in the existent work, and that, secondly vv 1073, 1074 and 1209 in the present text raise in us the expectation that the poet s greater narrative was to follow, to attend to which-nisameha v 1073 and 1209-they prepare us Buhler (as against Pandit ) 835s that the words Gaudavadhasaratika had better be construed as short or substance-conmentary on Gaudavedha He quotes the instance of Vallabha's com on the Suupilavadha, which, though explaining the whole of the poemn, is named S'is up uz vadhasaratika, and another of a com on the Das'akumăracharita, which ·SUPPLEMENTARY NOTCS. ccxxxiii under similar circumstances, is called Sarains'n-Tika. The nature itself of the com. of Harapala would scen to justify such a conclusi. n. "It rarely explains," ab Paudit remarks (Cri. Notice, p. 1), and in many places is nothiog more tban : Sanskritiscd paraphrase of the original Prakrit. We must not therefore be disposed to attach waduc importance to the statoinent of the commen. tator regarding the nature of the text. When we como later to Jacobi's views in the inatter, we shall have also to decide, I think, tliat Pandit's supposition tlıat the present pocrn was to be regarded as a lucre prelude to a much inore extensive work, was side of the inark, and that there are also indications left for us to hold, that the poem is we base it, was probably all that ensued from Vaksati's bande. The four Ass. of the work inight after all represent different versions of the author's work. It is this view that has been claborates by Jacobi in his review of Pandit's wcrk, to be referred to below. Blibler theo quotes (ibid. p. 328 ) Instances of passages which are oinitted in J( the coinmentator's version ) but which are necessary for the context and are, accordingly, tu be found in the oilier Jeo, thus proving the genuinences of the aidditional verscs. Thus referring to pr. 105-171 in the presint text. Buhler points out that so llarspala's surfion, *. -165 lenves the hero in the banks of tlic Sarmadi acd the next verse in the SC version (s. 171 in the pre-mu: ter! ) would indicate thai thic licio *3 ili the divers of Nirv... Soi! is tolikely that tlie Biciu wou'd cure to insade such a pour arloja, ly Db) (Godiralo) ·ccxxxiv INTRODUCTION. inhabited province as Marsrail unless he was forced to do so. The reason is however furnished in vv. 466-170, these verses which are ignored by the commentator, but are found in the other three Mss, mabe the hero go to the shore of the ocean (Katby v våd or Dvarka v 470 ), and with this additional information, his march through Marwad 18 at once plain, as his road homenard lay through the latter country. An equally cogent reason for the authenticity of the three lss as against J, is furnished by the fact that machan quotes the last pada of v 866 in his Prakrit Grammar although with a different reading, this verbe beiog ignored by Harapala This shows that Hemachandra used a Ms which ( in its readings) considerably differed from K P. and Do, and yet contained this particular verse. Buhler, therefore, holds that Pandit has done well in not exclusively following J, and in admitting verses and readings from the other three Mss Opinion is likely to be divided regarding the justifiability of each individual addition Thus Buhler holds that the three verses 798, 800 and 801 should not have been received into the text Now, in spite of the doubt expressed by Dr Bubler, it should be remembered that, prima facie, there is nothing suspi cious about these verses whatsoever. Verse 798 (wanting in P and of course in J) mentions Kama làyudha, who, it appears, fraternised our poet Vakpatıråja, v 800 (wanting in J. P and Do ) men tions Bbisa, Jvalanamitra, Kuntideva Raghukara, and Subandhu agi Harichandra, 10 whose works ·SUPPLEMENTARY NOTES. CCXIST Vakpati had his delight; and y. 801 (wanting in J. and P.) enumerates the characteristics of Vakpati's poetry. Some of these writers are of course not much known; thus Kamalayudha is kooto from only two verses attributed to him in Vallabhadeva’s Subli.l. sbitavali ( Nos 3328 and 1840, ed. Peterson. See also p. 15 of Peterson's Intro.); and cne of these Verses is quoted in Das'arų pavalokn. A" Vaidya Harichandra " claims one verse ( No. 2547) in the Bame Anthology. With regard to Harichundra, whose work Vak. pati refers to in v. 800, it should be mentioned that there appears to have been more than one Hori. chandra. Peterson (Report on dss for 1883-84, p.77) discovered among the Digambar Jaios 1 pocm called Dharmasarmábbyuduyakivya, composed by Hari. chandra, son of Ardradera, a lîgastha of the Nc. inaka family, and Radha ( Rathya? ). This Harichandra bad : younger brother Labslimana by name. This Kivya has since been edited in the Kavyamåla Series (No. 8). The editors of this Karya Lowcrer say (p. 1 wote 1) that tbey are unable to fix with certainty the date of this Ilarichandra but draw attention to the fact that Bim in the intro ductory verses to bis Harshacharitra (5. i3; B.S.S. edition, p. 9) mentions : Bhattars Hurichandra (who occording to l'eterson should be a Join ), and whose work should very probably be a profe Composition, wally abandhin, only the Cal. Ed. of the IIrlacharitra, reading insiend of 19 (See the y.ls. thc B, S. S. relativo ). This kirga, 1. she biliarmas'aru.iblijudnya, conuc:

·ccxxxvi INTRODUCTION. therefore be identified with the work referred to by Bana, and consequently these two Harichandras are distinct per, onalities. Still a third Ilarichandra has to be taken account of. He is (to quote the editors of the Dharmas'armabhyudaya ) " the physician in chief to king Sabasanka, and a commentator on the Charaka-Sainbitâ, and one of the ancestors of Mabes'vara, the author of the Vix'vaprakas'akos'a ?. This physician Harichandra is probably the " Vaidya Harichandra" whose verse is quoted in Vallabhadeva's Subhashitavali, No. 2547 (Peterson's ed: 6cc also p. 136 ). Regarding this Vaidya Harichandra, nothing further seems to be known. Thus Jolly in his treatise on Medicine in the Encyclopaedia of Indo-Aryan Research, p. 11, says " the older commentary (on Charalasamhita) by Harichandra or Hari'schandra, which is referred to by Chakradatta and other older authorities, is apparently lost." It bas further to be noted that Jacobi in an article on Magha and Bhâravi (V.0. J. III, p. 138 ff) has drawn attention to the remarkable coincidences in language and thought between certain passages of the Dharmas'armabhyudaya and the Gaïdavabo, and he comes to the conclusion that Harichandra positively borrowed his ideas from, and almost slavish. ly copied the style of Vakpati, the author of Gaudavabo, and that tberefore, Harichandra, the author of Dharias'arma, must be younger than Vakpati. This point is fartber complicated by the addi tional circumstance that Valpati himself refers in v. 800 to the Bandhas of Subandhu and Harichundra which delighted him : सोबन्धवे अ बन्धम्मि Ella 34 21767et ). Though as just now said, the ·SUPPLEMENTARY NOTES, cox xvii authenticity of this verse has been challenged by Bühler and though the verse is found in only one of the Miss, still there is no reason why the verse should be altogether rejected as spurious, more par. ticularly, if each Ms. is to be looked upon, as some bold, as an independent epitome of the poem. Indeed, by indirectly corroborating the statement of Bina regarding the existence of a भट्टारहरिचन्द्रस्य गवन्धः it establishes its own genuiocness. For our present purpose therefore the question to be decided is whether the Harichandra Gaudas vabo v. 800 is identical with the Borichandra, thic author of Dharınas'armabhyudaya, or with that Ilarichandra whose prose coinposition is referred to by Båna. In view of the fact that a very striking parallelism cxists between the language and ideas of Gainlavaho and the Dharmas'armabhudaya, and tbat Vakpati bimself refers to a "Hirichandra bandha one would hare been almost tempted to conclude that Harichandra, the autbor of the Dharmas'ırma kirya inust have preceded Våkpati Such a supposition however is prccluded by a close consideration ol the grouping of the authors in r. 800 of our text. The first line evidently mentione poets, and the second line, prose-writers: the Bandhs of Harichandrs should corres, ond to the Bandba of Subaudhu nad ng Ilic latter is in prosc, the former also oust be in prose, notwithstanding the cridence of the divergent rend: ing of the Calentta Edition ol thc Harshacharita referred to aburr. We must th:relore bold that the Author of the Dharinab'armübbyudazakiyya coulino! hare bech the Hariclaudra intended by Vikrati, and + ·coxxviii INTRODUCTION. that the one referred to by VÅkpati is the same as the Harichandra mentioned by Båna. Jacobi tberefore is probably right in his piew that the Harichandra, the author of the Dharmas'armabhyudaya freely copied, and was later than Våkpati. With regard to the other authors mentioned by Valpati in vv 798 ff., Bhåsa, Raghukara and Subhandu are well known;and there is nothing improbable in the fact that a poet who drew bits of poetic inspiration from the" ocean of Bhavabhati,” might have also found delight in the works of the other more or less illustrious writers mentioned by him. The same may be said svith regard to v. 801 which enumerates the merits of Vakpati's poetry. Bühler says that Våkpati, who for a Hindu poet speaks very modestly of himself, could not have written this verse. Sanskrit poets do not however inevitably try to hide their light under a busbel and do not all of them fight shy of expressing a just pride in their own productions. One recalls to mind the self-confident tone of Bhavabhûti, the model, and most probably the master of Vakpati when he utters ( Málatîma, I, 11. 42 ff, B. S. S. Edition), ये नाम केचिदिह नः प्रथयन्स्यवज्ञाम् जानन्ति ते किमपि तान्नति नैप यत्नः । Kalidasa in bis own inimitable subtle manner says the same thing almost in a chiảing tone (Malavika. 1) पुराणमित्येव न साधु सर्वम् न चापि काव्यं नदमित्यवयम् । Indeed, these two verses ( 8C0 and 801 of our text) toutually support each other : il Vakpati did really ·SUPPLEMENTARY NOTES. ccxxxix study the authors mentioned in the former verge, it is but natural to suppose that he should also bave been influenced in forming and expressing the attitude which poets ( and therefore he himself personally ) should adopt in judgiog of their work, and that Vabpati shoulā call his rork सारदन्तं च विरमुनलं . च छायापणं च 11-1911. Bühler winds up his first notice of Psodit's work by bestowing on him anstinted praise for the scrupulous oare he has evinced all through the very difficult work. In his scoond notice of this work ( Vienna Orien: tal Journal, II, pp. 328-310) Bibler begins by Baying that one of the strikiog aspects of our Kavya is that "the author bestows as much care as possible on the accessories, and gives as little as possible on real history. With regard to the question, whether the present poein is to be regarded as incrcly a prelude to another larger work, he is inclino.1 to ngreo with Pandit's conclusions. An additional reason adduced by Bühler should carry mucb weigbt. Two of the Wlss. (Dc. and P) style the work in their colophou Kobaridban; fi calls it Gahariduam; J has neither. Buhler now faya tbat Knbaridhain is Prolirit for Kathapitlan, which is the title of the first or introdu:tory Lombals of the Sauskrit ren. dering of Guilloya's Bribatkatha both by Ksbce mendra and by Somndern, nod which therefore must lave been luund in the original Prakrit work of Guņibya On this analogy tlicrefore he agrees with lanılt in holding that our present pocin too slouļil lie the introductory part of ano:her larger porm. As regards the reading Giảhivk319 found in ·coxl INTRODUCTION & K, Bubler supposes it to be a mistalon reading for Ksbâvidbom The other scholar who has bestoned special consideration on the text-problem of our work, on the mutual relation of the four available Mes and on the nature of the poem as a whole, is Dr Jacobi His contribution contains many pregnant and shrowd observations and it 18 contained in Geruan review ( Gottiogische Geleherte Anzeigen for 1888, PP 61-75 ) After a few prefatory trks, Jacobi refers to those peculiarities of the Gaudarabo which marks it off from the rest of the known Mahakavyas of the Sauskrit and Prakrit literature. It is not divided into chapters though such division is laid down in the works on the Alamhara s'astra (e g Lâvyldurs I 14 ), but contains only consecutively numbered l'he poem does not contain anything which its title would lead us to expect therein, viz how Yas'ovarının, the king of hånyakubja killed the king of Gauda ( or Magadha ) Th s event is only hinted at in a few verscs, but neither the name of the Gauda king nor anything else connected with him is mentioned in our worh And still the poet pro mises to sing in detail the early exploits of Yas'o What the poem does now really contain 18 a description of nature ( which every Mahak ivja, according to tbe requirements of the Alawharas'istra should contun ), and a portrayıl of grotesque events froin India mythology Jacobi therefore suys that he would agree with Pundit in holding that the work has not come down to us in that form which the poet might have given to it, or at. Icast had verses varman ·SUPPLEMENTARY NOTES. ccxli • thought of giving to it. But bis agreeinent with Pandit ends here. He would not hold (as Pandit does ) that the present work was only a prelude to another work which might be regarded as the Gaida. vabo proper, which unfortunately however, has not either come down to us, or was perhaps never executed. Jacobi argues that if the existent work is to be looked upon as a prelude to another larger historical work, the former would have to be regarded as a very unique work indeed, without any like of it in the whole range of Indian literature. The preface of a work is generally an organic constituent part there-of, and as such generally shares its division into Sargas, As'rûsas &c. The present work however is too great to have formed only one As'sasa, being only a little shorter than, for instance, the Råvaņavaho, the most famous Mahakavya of the Prakrit literature before or after Våkpati. If the present 1209 (or 1233 ) verses of the work were to represent only the preface, what colossal extent we shall have to postulate for the whole poem proper !! If this objection be not regarded as very serious, still there is another difficulty that confronts us. What should have led the poet to put the best part of his work (description of nature &c) in the body of this (presumed ) preface ? In the case of other poets, we find on the other hand, this item reserved for the main part of their work, and gradu. ally tvorked up with their subject-matter. All such difficulties are removed, if we bola ( says Jacobi ) that the present york was only an epitome EE (Gaudavaho) ·ocxlii INTRODUCTION, (Auszug) of the original work, from which all that con cerned historical incidents was dropped, as being neither of general nor of lasting interest Thus only did it sppear to be possible to preserve at least the gems of Vakpati's poetry As an epitome of the original poem, the Gauda vaho must have come to lose its division into Âs vasas &c, though the inter nal division of the subject matter was preserved Thus we can still recognise distinctly the successive parts of the poem.-- (1) the poet s intro duction consisting of the usual Mangala and praise of poetry in general, ( 2 ) the work proper, of which even though there are left now only the description of nature and such other secondary matter, still suffi cient traces are left to enable us to formulate the general march of events, such as (8) the praise of Yas'ovarman, (b his triumphant march, and (c) bis life of enjoyment after his grand achievement and (3) as conclusion, the poet's own life Bilhana's Vibra mankadevacharitz is composed on similar lines, and this type seems to have been the usual one for his torical poems. This, in short, is Jacobi's view regarding the nature of the poem as a whole, and as he says it has much plausibility to support it This hypothesis easily ex plains why the number of the verses of Gauda vabu varies in each Ms J has the least number of them (1102), which are however to be found in the same order in tbe other three Mss the latter having in all 133 verses more than JPandit bimselt 16 not in clined to regard these verses as sparious, and the question therefore is, how we are to explain their ·SUPPLEMENTARY NOTES. coxliii (6 . great number (i. e. about one-eighth of the whole). Jacobi says (ibid p. 63) : "This or that copyist of the prevalent epitome might have put in, at their appropriate places, such verses from the original poem as might have pleased him or such as he would not find wanting for other reasons". The M88. K, P. and Do. go back in the last resort to such enlarged editions "."Our supposition further explains (says Jacobi ) in a natural way, the colophon, and the title of the commentary, Haripalavirachita-Gaidavadha-sára-tika. Haripala, who besides his father, had many predecessors, probably found in the old Mss. the colophon Gaüdavadbasåra, an epitome of Gaidavadba, and therefore he called his commentry Gaüdavadha-såra-tika”. In saying that the present work was to be regard. ed as prefatory to Gaudavabo proper, Pandit bases his conclusion on verse 1209 (amongst others ) in the present text. This verse however does not form the conclusion of the work, as one more verse in Upajati metre follows ( according to the dies. Do, and P.). Jacobi rightly points out that this verse has been altogether lost sight of by Pandit. The verse in question is as under:-(see Various Readings p. 395) वइराय संरण(स्सव ) चप्पइरायस्स गउड( वहम् )। (नामे )ण कहावी रइयंचिय तह समतं च ॥ The bracketed portion is wanting in P, which also reads, for in 2452746. The color bon of K is in prose, and is that has been admitted by Mr. Pandit in the text. J. bas nothing to correspond to either of these. Now, this versc sliows that the ·ccxliy INTRODUCTION present prefatory test was also the real Gouda vaho, and that the poem therewith came to an end. Passing over certain minor emendations and conjectures proposed by Jacobi (p. 64) ve muy agree with bim when he says that so much 18 certain that after y 1209 there followed (only) verse or ( few ) verses, which brought the poem to its finish, and that therefore it is not at all necessary to hold that after v 1209, the history proper of Yas'oper man was to follow". In support of his opinion that the present text was only a prelude, Pandit relies on v 1074 (com pare, Intro p xlvu) The verse 18 - साहिनइ गउडवहो एस मए सपय महारम्भो । णिभुए मुयन्ति दप्प जम्मि परिन्दा कइन्दा य॥ Jacobi however points out that attention is not to be derived from vari ( as has also been done by the commentator) but from V ATES 9 (compare, Hemachinara Prakit Grammar, IV. 21 ), and that HEITIT can as well signify ? mighty exploit The first line should therefore mean “I shall now sing the Gauda s death, that heroic or mighty deed", and there is no need to see in the verse in question any allusion to the composition of another Gaudavadba ( Karya ) of mighty dimensions The same argument holds good of the word Viyada in v 1164 (cf also 799) Jacobi bus still a few words to sły (p 72 ff) re garding the readings received by Pandit in his text The Mss of our work fall into two groups The first group consists of only one Dis, designated J by Pandit, which might be called the commentator's ·SUPPLEMENTARY NOTES. ccxly + recension. The second group is made up of the remaining three Mss., differing on the whole from J, as also, in many cases, from each other among themselves, Pandit has, in the choice of the readings followed an eclectic principle (P. VI of his cri. Notice), and Jacobi admits that in most cases Pandit's cboice is faultless, « Such an eclectic process I do not hold in theory as objectionable, when the Mes, aro later copies--as is too often the case in Indian worke~and can therefore be arranged only in groups and not in any geneological tree. In classical philology, matters stand quite differently. To apply its method without more safe. guards to Indiau works, eg, to receive & reading into the text on the authority of the "best" Ms. would in innumerable cases land us into error. Jacobi evinces a decided partiality for the test and readings of our work as embodied in the commentary of Karipâla, whose readings Pandit has not, as he himself admits, alsays adopted (Cri. Not. p. VI). This preference for the commentator's readings is based on the fact that he is older than all the Mos., tbat his father seems to bave devoted special attention to the study of Gaudlavabo, (Com. to r. 788), that probably his family was in possession of good and old dis, of the work, and that fiually, his work probably represents the first and most faithful cpitoine and text of the poem; and i number of instances are given in support of this, We have now passed in review the opinions of the two scholars, and as I believe the only two scholars, who have treated, besides Pandit, of the text question of our work in grent details. Of course ·coxlyi INTRODUCTION. there are other scholars, who have referred to this question, but only incidentally. Thus, o g, Pischel in his Grammatik der Prakrit Sprachen, speaks (Einleitung p 15) of the many recensions (of Guudavaho ) wbich in their number and arrange ment of verses differ very much from erch other. Vincent A Smith also (1. R.A. S for 1908, p 778) quotes Pandit's opinion that the poem appears to bo only the prelude to a missing worl. Apart from this, however, the opinions of Pandit, Buhler and Jacobi differ considerably, and it is worth while to indicate here in brief, the position of thių particular question Pandit's argument is that the present work shoula only be regarded as a prelude to another larger Tork no longer available to us, containing a more detailed narration of the killing of the Gauda king His reasons are . (1) There is very little in our present text to satisfy the expectations raised in us regarding the contents of the poem The scanty mention of Magaha näha in v. 354, and of Magah lbiva in vv. 414-417 and v 696 scarcely justifies us in holding that with this indirect and passing allu Aion to the theme innounced in his title, the poet did regard bimself as absolved from his promise as contained in the title of the poem (2) There are, further, indications in our poem, in which the poet himself lets us understand that his larger work was to follow, e. g. vy 844, 1074, 1184, 1209 eto. (3) Specially noteworthy is the abrupt ending, v 1209, which also prepares us to listen to “ this purifying, Denly composed herrt rejoicing and po mean narrative about Yas'ovarman". (4) The de ·SUPPLEMENTARY NOTES. ccxlvii signation of the commentary as Gaidavadha sâratiba would lend weight to the same conclusion. As Pandit understands it, the name shows that the commentator regarded that he was annotating & Såra ( substance) of Gaudarabo and not the Gaüdavabo proper, which was still to follow. Bühler generally agrees with these opinions, except in the meaning of the compound Gaudavadhasaraţiki, which ( as we have already seen ) he would render as "short annotations Sâra-tika [=Sårát mika or Sarabhůtatika) on the Gaüdavaho. He further adds the important fact that most probably Gunadhya's Prakrit Brihatkatbâ had its first or introductory Lambaka called by the name Kahậpidbam, and that this latter designation has been preserved for the present test in at least two out of the four Mss. of our' work, a circumstance that support Pandit's contention that our text was merely intro. ductory to a larger work. Lastly as regards the varying number of verses of the text as found in the four M58, both agree in holding that the verses found over and above Haripâla's version, are not all of them spurious or interpolations. This borever does not satisfactorily explain their presence in only some of the Mss and tbeir omission from the rest. Of this latter point, Jacobi in bis review referred to abore, offers a very ingenious explanation. He would regard the different Mss. as each present. ing a different epitome (Auszug) of the original poem. On this supposition we can easily understand why the number of verses in the different M88. varies. Each epitome contained more or less rer. goes to ·ocxlvii INTRODUCTION ses, according to the taste-and we might almost say the pleasure of each copyist It should be here mentioned that Jacobı regards the recension as presented in Haripåla's commentary as the first epi tome exeouted of the original Gaudavabo The fact that the killing of Gauda vaho receives such & scanty treatment in any of the recensions ( accord ing to him epitomes, ) now available, Jacobi attri butes to the purging away of all matter " which treated of historical incidents only, and therefore could neither be of general, nor of lasting interest Jacobi seems to have in mind the general unsettled conditions in which the poem was written There was therefore the danger of the entire poem of Valpatı being lost, and “thus only (1.0 by sup pressing the historical allusions in it, it seemed possible to preserve at least the pearls of Vakpatz's poetry' Then it is to be noted that Jacobi differs from both Pandit and Buhler, in holding tbat no 3ddı tional matter probably followed the present text, aud that therefore the present poem should be re guded as all that Vakpati ever wrote Ho takes his stand on a verse ( quoted above) found in two of the Mss, according to which it would appear tbat " Gaudivabo, otherwise called the Kath pitba (tho foundation of the story ) has been composed and fushed too" This, Jacobi urgos, leaves no doubte that the Gaudavaho had been completed in the forin in which we have it Buhler, (V O J, II, p 331 ) suggests the reading Gaudavaho ( locative ) for Gaudlayalam This would mean accordingly, "10 Gaudavalo, the Kathậpftba has been do ·SUPPLEMENTARY NOTES. coxlix ¢¢ It now remains to be seen how Jacobi's argument fits in with the other considerations urged by Pandit. V. 1074 of our text means according to Pandit that the real Gaudavaho was about to be composed. But AILET menns as already stated, is narrated, or told ". (See also v, 1181 : सो साहिउँ पयत्तो चरिअं चाणक चरिअस्स | where साहिर has been rendered as GACH , where the toxt of Haripåla also has arieigh, as agaiost his kilpaisupaa under v. 1074 ). Besides the high authority of Heinachandra in taling the root an in the sense of " narrate", we have the word aT in v. 1206, which the commentator notices as a variant god explains as transita, This word bas descended to Modern Maratbi in the form of at(at)ait in the sense of a reciterof narrative or ballad poetry: there is therefore no reason why the word ATEAE 10 Y. 107.1 should be understood in the sense of compose ( sådhyate ). Therefore, it may be said that if there are indications in the poem that the narration was to follow, be urged that there are also passages which tell us that the parration has been begun, and therefore presumably, been completed. Thus v. 118.1 (alrcady relerred to ) distinctly says that " then hic ( the poet ) baving finished the duties to be performed at the close of night and therefore being refreshed, sct about narrating ( Sabium pyntto chariam ) to them (his audience ) the life (of Yaslovarman ), of Chanakya-like conduct". After a Kulala of twenty verscs, describing the state of expectancy created among the quarters of the cartlı and in the heart of the disiac dainsels &c., and con- I'F (Gaidataho) it can ·col INTRODUCTION & taining a further praise of the hero, the poet says Tv 1205-6. Now on that blessed day, long looked for by the people -a day that was nendered yellowish on account of the dust arising out of the friction of golden oinaments, and which therefore became golden,- the ( whole ) world through curiosity be come in an instant as though dumb struck, on uc count of the poet's encompassing the entire range of learning as he narrated bis story (sihire tamni Kathanas ilo Valpatıraje, com.) This shows that the narration was begun and completed and the contents of the narrations aro, in all likelihood, to be found in the verses that have preceded. Finally *th18 lıfe ", imam chiriam of v 1209, 18 as likely to Icfer to that to wluch at forms a conclusion 3 to the something that was to follow To concludo, therefore, we muy icat content with scoopting Jacobis conclusion that the picsent poem Vis all that Vibpati cver wote His second con clusion lowever that what he wroto suffercd epito mention at different times by different hrpds may not be so readily ngiced to Though the poem does not Innt at it expressly, it looks very probablo that the political conditions ja sylich the poem is written aro largely responsible for tlic rather imperfect state in which the poem lias been left to 1° Perhaps the authoi could not give the final touchies and tho loul arrangement to his inass of versus bo the reason why thc verscs that refer to the pocit as being narrated are left standing where they at pro sent 9re-I one of the traditions is to be belies ed, se slia!! liso to diuit that Valpati tbus eing This may ·SUPPLEMENTANT NOTES. coli in his work the glories of Yas'ovarman, when the latter had thrown him into prieon, as stated by the Yas'astilaka ( Peterson, Subhashitávali, p. 116 ). We may argue that after his release, the poet might not have found time or even deemed it necessary to carry to end his task, undertaken under such circumstap. ces. Another less reliable tradition as preserved in Rajas'ekhara's Prabandhakos'a, however, does not agree with this. According to this, it would appear that yAkpati belonged to the next generation after Yas'ovarman ( R. G. Bhandarkar, Report on Search for Mes during 1883-84, p. 15). Furtber, with regard to the contention that it this poem was to form the whole of the Gsüda vabo over Fritten by Vâlpati, the title of the poem becomes a misnomer as the real killing of the king of Ganda receives only indirect and an all too brief mention, it can be urged that Vikpati wrote more as a court-poet than as a historian, his object being to produce a poem containing a fulsome praise of his royal patron, in which incidents, otherwise bietoricalls very important indeed, were brought in only as serving his main purpose of lavishing unstinted praise on his master. Buhler is perfectly justified Then ho draws attention to the peculiar phenomena of our poem in which " the autbor bestows as much care as possible on the accessories, and gives as little as possible on real history”. Pandit says ( Intro. p. xlui) that the treatment thich the Gaudian king receives in the poem is no better and no fuller than the allusions to some other kings whom Yos'oFarman conquered, C. &. tlo kings of ·colul INTRODUOTION Vaign ou of the Deccan and others and thirt those fore the question why the name of the Gau lian ling should live been immortilised in the designation of the poem iem11118 a puzzle 'I he reason for the selection of the name of the Guuda ling in prefer ence to other lings subjugated by Yas'ovirman to form the designition of a bighly pitched poem con taining mainly the pinegyrıc of Yusovaimun the king of Kanou), muy poegibly base to be sought for, I would tentatively submit in the latent ill will that can historically be proved to have existed bet ween the two kingdoms of Kinouj and Gauda before the time of Insovarman I he treacherous murder of Rrjyavardhsny, the brother of Emperor Harsh% at the bands of Sas laka, the king of Central Bengal (the Intter being called a Gauda by Binn) and the consequent attitude of persecution which Harshy who soon thereafter become the ling of Kvuouj adopted towards the Bengal ling vre ont ters of history (compare V A Smith, Early History of Indiy, Thud Edition pp 337-339 ) Ata Inter period (cucr 800 A D ) Dharmapala king of Bengal und Bılui deposed Indriyudhr ling of Kanou), and 10stalled in bis place Chakriyudbu (ibid p 378 of also Duffs Chronology of India P 75) Of course this does not prove anything directly bearing on the reign of Yasovarman stul), it is worth while emphrsising this side of the mutual relations between these two, powerful bingdoms Agui reli gious motives may have bad their share in the all will existing between the two states Yasovarinn seems to have been staunch dvocate of the nas cont Hinduism, while the lings of Beogrl from the ·SUPPLEMENTARY NOTCS. celiii beginning of the eighth century A. D. to the end of the 12th century had been, with the sole exception of Âdisara, zealous adherents of Buddhism (Smith, op. cit. p. 402). That religionis feelings might have had a share in the dispute of Yas'ovarman with the undamed king of Bengal of that time is what has bsen also suggested by Pandit himself in his Introduction (p. xlvii, footnote ). It is not therefore improbable that hereditary political causes, added to religious motives, might have led to a feud between Yaslovarman and the Gauda king, and this feud, serving to our poet as a theme on which to pivot his patron's glories, might have been sung and alludca to in our present poem, albeit in lapliazard and all too brief manner. * * * # The above notes were written some years back, and since then tbird scholar-J. Hertel-has considered the question about the general nature and form of Talpatis Garidavabo, in an article in Asia Major, Vol, 1, Fasc. 1, January 1924, pp. 1–23:"A Note op Dbarablüti and on Vâkpntirâja. " Ilertel thinks tliat v. 799 of the Gaudarabo shows that " Blavabhati was still living and advising Vikpati when the latter was composing his Gaudarabo" (p. 10 ). HC agrees with Pandit in holding that Váhpati's presont poem is bot a prelude to a larger Tork he con. templated, and draws attention to the fact that " it scarcely be due to a mere chance that two. works of the two most celebrated court poets of Yas'ovarinan not finished " (namely, thic Makifiracharita of Bhavabh uti, and the Grinaralo icro ·coliv INTRODUCTION evi of Vilprti ) Relying on the concluding words of the colophon of the lS , क्राय लछणस्स वप्पइरायस्य गउडवहे ॥ 37141a12 ana if he regards the existing poem 38 but the introduction-the Katâpitha-, and holds that its author never executed his intention of writing the realGuuluvaho Hertel has also reviewed in details all the objections of Jacobi, ( some of which are noted above) who it will be seen, would regard the present poem as v mere abstract or suiomary of larger work in which all historical traces hud been a li berately possed over Hertel it seems, h3s not taken into rccount the indications inentioned by us above, which are given in the poem itself and which suggest that the noiration of the poeni did tale place, or in other words tbat the poet did not dently intond zny other sequel to lns existent poem ( vy 1194 and 1206 ff See above) We mry nlao say that the concluding verses make it evident that the poem is called Gulasalo more or less by courtesy only The poet perhaps begin with that iden but ended by singing the story of bis patrons Digvijnyi IIis Viry thiser Vijay iblusheha is referred 1208 and his giving way his enemies' wealth even outside 10, without bringing it bach withi hiin to his capital in 1207 All this in plies that the post had morc in his inind the tradı troani Digvijnyn of a hero than the hilling of the Guling by Ins'oparman I he poets request to listen to the aurrstile! in y 1209 can be uador stool as i general onc aildressed to renders 2001 needl not ncccasarily be theo with reference to something which the proct thought was to follow to in ·SUPPLCMENTARY NOTES. coly Then, with regard to the evidence, afforded by the colophons of Mss, we have to bear in mind that the colophons are in their nature, the peculiar product and property of the copyists, and that they aro often liable to be added to, abridged or changed or onitted according to the liking of the copyists unless we liave evidence otherwise. This is borne out even in the present case. J has no colophon at all. K has it as quoted above, and this would appear to be in prose. P and Dc, have it similarly, in the form of a Gâthâ, though a few - letters of the former of these are word off. The colo. phon seems to be preserved in its complete and perfect form in Dc, which is an excellent and very old Palin-leaf MS. This reads the colophon as...... गउडवहं 1 नामेण कहावीढं । रइयं चिय तह समतं च । against गटडवहे TIerate of K which Hertel relles on. According to Dc, therefore, Gaudavala, (in the form called) the Kathấpithaka, has been composed and finished as well, No real objection can be taken against the (neuter nominative ) format, which is grammatically correct. ( Compare Flyregun Neu. Non. Sing.) We may therefore cooclude by saying that the present poem represents all that Vakpatí wrote, and that there is no reason to hold that the poet had an intention of writing more, an intention which he did execute 38 Pandit, Bubler and Hertel hoid; neither is the present poem merely ap abstract or summary of some larger poem no longer avajlable, as Jacobi, and following bun, Wintcroitz (Geschichte d indischen. Litteratur, Vol. III, p. 84 ) think. not ·colvi INTRODUCTION. II Another important point dealt with by Pandit is about the date of Yas'ovarman, on whose date depend those (as is well known) of Bbavibhuti and Våkpati. The date of Yas'ovarmad again depends on that of the Kashmirian king Lalitiditya Muktapicla, an account of whose reigo we have in Kalhana's Râjatarargini (IV. 126 ff.) and who inflicted a defeat on Yas'ovarman. But there is a wide difference between the date assigned to him by Pandit on the one hand, and all other scholars on the other. Pandit exhaustively deals with the dates of the successive dynasties of Kasbinir and even of each individual king, and arrives at 696 A. D. as the date of Lalitaditya's accession, and 732 A. D. as that of his death, Incidentally Pandit puts in a strenuous plea for the reliability of Kallana's chronology, and subjects to a detailca and searching criticism the correction of thirty-one years applied to Kalkana's clironology by scholars, mainly relying on Chiucse sources. This correction Pandit does not accept, and, hence mainly, the discrepancy. With this correction accepted, Lalitâditya's dato becomes 72.1-760 A.D. It was Jacobi who first suggested a still ncarer approach to arrive at the dato of Lalitäditya (in his. Review of the Gaudavabo referred to above ). Gaunavaho, verses 827-882, mentions certain portentous events that took place in the world. Among these v, 829 mcntions an eclipse of the eld; and this, Jacobi statcs, was visible accoriliog to astronomical calculations at Kanonj 1.1th of August 733 . D. Yerso 833 according to Pandit's text is: 00 ·เคน SUPPLEMENTARY NOTES. colvii इय तइया खग-निवडिय भू-लया-भग-भगुरावले । जाए इमम्मि भुयणेसु दारणा आसे उप्पाया ॥ The reading 427247 here is on the evidence of one MS only. The other three MSS and the commentator read instead, ra(f 192-94 which certainly is better, the meaning being the corner of his (Yas'ovarman's) eye became twisted (METER ) on account of the shaking of his position ( 447-47-ME=ASE-46-4F) that was brought about temporarily or in a moment-(manfacaica). This" shaking of his position " Jacobi takes to be a reference to Lalitadstya's invasion on the domains and subsequent defeat of Yas'ovarman. R. G. Bhandarkar too agrees with Jacobi ir thus interpreting the verse ( Preface to his edition of the Malati-Må ihava, BSS, Second Edition, 1905, p. xv). Pandit's reading, supported as it is by one MS only, would seem to indicate tbe same meaning, though in a confused manner. A further conclusion may perhaps be drawn from the mention of the king's temporary loss of position, viz., that this invasion of Lalitāditya against the king of Kanauj took place after the latter bad returned from his Digvijaya. yatra, or his expedition against the Gaudian king. R. G. Bhandarkar with reference to Stein (Trauslation of Rajatar oigini, Intro. p. 89, and pote on IV, 134 ) also mentions (1.c. P. XT) the fact that a king of Central India of the name of I-chafon-mo is mentioned by Chinese authors as having sent an embassy to China io 731 A. D. This I-cha-fon-mno bas been properly identified " with Y#s'ovorman. Generally speaking tberefore, the correction of thirty-one years applied to Kalbana's GG (Gaudavnho) ·olviu INTRODUCTION chronology by scholars, against which Pandit so vigourously contends, seems to be justified R G. Bhandarkar also was once inclined to reject this correction of 31 years (Report on MSS for 1883-84, p. 15) but has accepted it later in his second edition of the Malatı-Madhuva The dates of Lalitiditya 8 reign being thus as certained be 724 to 760 A D, Yas'ovarman's reign may generally be paid to cover tbe second quarter of the eighth century His defeat by the bing of Kasb mir will have to be placed in 733 A D, before which Yas'ovarman must have defeated the bipg of the Gaudas Yas'ovarman bad sent an ewbassy to China on his own behalf in 731, and was claued as an ally by Lalıtaditya in an embassy which the latter himself sent to China 10 736 A D fact would go to show that though Lalitaditya bad defeated Yas'ovarman 14 733 A D, the former did not annex the Kanaaj territory but kept Yas'ovar man on the throne and formed an alliance with bim in the words of Kalhana, tbe hingdom of Kanyakubja cams under the control (of Lalitaditya ) as if it were the yard of his house-~-न्यकुब्जीवी अभूत् गृहप्राय olara i Vincent A Smith ( Early His of India (1914) p. 378) following Stein, gives 740 or 741 A, D, as the yerr of Yas'oraridan's dethronement In bis Osford History of Indir (1920 p 182) he speaks of the king being slaia 10 or about 740. Evidently this date does not the into account the more preciso approximation to this cvent, viz , AD 738, sbicli 18 afforded by Jacobi's calculations based on tbo mention of the Solar colapso in the Gaudavabo and This last ·SUPPLEMENTARY NOTE8. colix which is relied upon by R. G. Bhandarkar in arriving at tbe dates of Vakpati and Bhavabhati. The same may be said with regard to the date proposed by Levi and others (V. A. Smith, 1, c. ) as lying between A. D. 736 and 747, Hertel in his article referred to above regards (p. 23 ) 733 A. D., as the date not of Lalitaditya's victory, but that of Yas'ovarnan's departure for his Digvijaya. This copolusion, it seenus to me, is based on his interpreting v. 832 of the Gaudavabo in a very different mapper, though he reads that verse differently from Pandit's text and substitutes porepare for 4-741. His translation is:—" Such terrible portenta then arrived in the worlds, when the king, having by a side-look restrained in a moment bis vassals' transgrossiun of their rank, set out (oo his Digvijaya ). "-Tbis translation, it appears is based on a two-fold misunderstanding. In the first place, Hertol following the commentator understands fã. CHR ns the treasgression by Yas'ovarman's vassalo of their rank, There is now hardly any necessity for bringing in the sa-fals in this tray. Paudit bas put atars on the words from in the comteptary oply because be lod accepted me 03 thoranding in his text for 4999. (Irelacc, p. VI ). and in the second place, Yas'uvarann's Devijaya is already over. Hc bag returned froin his Vija!-Yatra already and is described as (milli9.914 ) -santa-417 in v. 604 and as praiscd by his bards on his le!Urd, ond ng sporting witb bis komea (vv. 696-749 ). There is therefore no reason to hold that A. 1.793 represent, the year of Eas'o arman's startiug co bis Digvijaya, ·colx INTRODUCTION especially under the sbadow of " terrible" poitenta, and that therefore bis defeat by Lalitāditya must have taken place' some years later than 703 A. D”, as Hertel urges III 66 11 A brief mention of one or two other points dealt with by Pandit in his learned and exbaustive Introduction may appropriately be made here. In Note IV of his Introduction (ppcov ff ) Pandit makes an important statement on the evidence of & Manuscript of the Malati-Madbava, tending to establish the identity of Bhavabhuti with " Uin vekacharya, " this " Umvehacharya " being called the pupil of Kamârılabhatta, and more expressly described as one " who had acquired greatness of learning through the favour of the revered Kumarila svimin » श्रीकुमारेलस्वामिप्रमादप्राप्तवाग्भव ' These two statements ( occarring in the colophons of two of tbe ten acts of the Salati-Mâdbava in the particular Manuscript mentioned by Pandit ) cvidcntly mean that Bharabhatt was also known by the name of Umvekâcharya, and tbat this last, alias Bbiva bhuti, vis the pupil of the famous Mimin saka Kumürzlobhatta. Ibis interesting and important piece of evidence was brought forward by Pandit as carly as 1888, but for want of other corroborativo evidence it naturally did not rio genrral acceptance. Thus R G Bhandarbar in the Introduction to bus Second Edition of the Malati-vadbars in tbe Bombay Sanskrit Series, 1905 p VIII, was inclined ·SUPPLEMENTARY NOTES, colxi to treat tbis tradition about Bhavabbuti's being & pupil of Kumârilabbatta as upsupported by what Bhavabhuti has to say about his learning in bis preface to the Malati-Madhava, S. K. Belvalbar in the Introduction, to his translation of the Uttararama. charita in the Har-vard Oriental Series refers to this tradition, but is ovidently reluctant to take it as conclusive The indi.iduality of Bharabbûti has of course been long well-defined and recognired as such; that of Uinvekicbarya however, remained long shrouded in mystery. Recently however, the personality of Uinvekilcbärs a as a Jimûn så writer is slowiy emergiog forth out of the indistinctorss that en. circled it formerly, and other evidence identifyiug Bhavabbilti with Umrelacbîrya, •is also.nvailable. This is largely due to a decper study of the U11. mümbil S'Astra, and especially to the labours of Dr. Gangu Natha Jha of Allahınbad aud Prof. Kupuswami Shastri of Jadrng. Dr. Jha published in 1923 as No. 6 of the Princess of Wales Samsvati Bharaon Texte, the first part of Alansoa Vis'ra's Bharani Viveka trith a running commentary attributed to ono Buntia Culeka" (Prelatory Soie, p. 1). In the Intrudluction couisiocd in the second jari vi the work published in 1923, tbc 63110 scbolar, out of bis intimic acquaintnoce with tbe Vimin kii leirtalurc was able to sup. pls sonne defoile soforwaliou abuit l'u beks (pp. 90). This "18 found to be written rari. ously : Onbeka, sumbeka, Ciobala add so forth. 11: in suid ta oire kriiica a ccmurnbury oa kumi rils's Slouririiks fron shic! A quo!ution 11 banc ......

·colxu INTRODUCTION 18 made by Pratya kosarupa Bbagavån in bus commentary on the Chitsukbi.” Umbeka is quoted by Chitsukha huns lf and by Anandapurna, and is referred to by Bodhaghana The Jain writer, Gunaratna, in bis Shaddars'anasamuchobayavritti speaks of Umbeka as knowing the Kårikås (1.0, the S'lokavårtika of Kumârıla ? ). Prof. Kupuswami Shastri of Madras points out that Bhattomveka 16 also quoted in Rainakrielni's commentary on the Tarkapâda of the S'astradipiha (Proceedings, Second Oriental conference, Calcutta 1923, p. 411.) It is however to be noted that according to a tradition preserved in the Sambaradıgrijaya Umbe ka was the popular name of Mandapami'ra (and not of Bhavabhūti ). It 18 Pratyaksvarûpa Bhagavân, the commentator of Chitsukhi, who lends direct support to the identification of Bhavabhūti with Umbeba Obitsukba bim self (in the passage quoted by Jha, op cit p. 4 ) says that Bhavabhuti who before 18 a wise man (gu 8718 52 H) does not cerse to be a wide man, simply be cause he has composed sowe Natala avd Nâtıha do Chitsukba pext adds 30 dagaia and then quotes a Nyaya The commentator Pratyakovar ûpa adds to this भवभूतिरम्वेक । The statements therefore in the colopbons of the Manuscript, first brought to notice by Pandit to the effect that Umbeka and Bhavabhūti are one and the same person, and that that person was a follower of the futuous Ilmainen la Kumarılabhattı, are con firined by other evidence including the commentator of the Vedantic work Obitsubhi The words of the ·SUPPLEMENTARY NOTES. colxiii . author of this last-named work itself, very likely indicate that BhavabhQti was first an authoritative personage ( 37 ) in some line, (and evidently Minámså) but that thereafter he wrote his plays, and that not withstanding his doing so, he was still regarded as an authority in that special line. These statements identifying Bhavabhůti with Umbeka have to be taken for what they are worth; there is also the conflicting tradition of Umbeka be. ing the name of another illustrious disciple of Kumi. rila, viz., Mandana Mis'ra. Tbere is, however, nothing inherently improbable in Vri.bela-Bbasabl üri's baving been a famous Mimâmsaka writer before be turned to write dramatio works. His ancestors are described as gara: 95144:, Taat: Hlacija:, and withal, spartan:. There is no reason to hold that Bhavabhati broke off from one of the traditions of his family,. viz, the Karmamärga, or the way of sacrifical knowledge, wbich is the essence of the Purva Mimamsî. It is true Bhavabhūti does not expressly include dlmAnar in the S'loka containiog his famous“ Vâcho. yukti" in the Malati Madhara ( Act I, 74474 &c lides 46-49, R. G. Bhandarbar's Edition, Bombay, Sans. Series ), where he refers to his bnowledge of Veda, the Upanishads, Simkhya and Yoga. But wo may regard tbe Mimims to be included in the general terin Veda, the Mimámol being the formal systematisation of the sacirfices referred to in the Sambitas, Brûbinanis &c. Besides, Bbərabhuli calls bimselt sattuman and a nega in tbe latroduction to the inbistracbarita ( p. and 5 Niinegaragara Edition ). mit: 18 explained by Bbasabbâri's com. mentator Virataglols sister :. We may 88 ·colxiv INTRODUCTION also say that the reason why Bhavabhuti does not feel called upon to specially put in his hnowledge of Mimamså, at the place where he alludes to his know ledge of Veda, Yogu do 18 what he himself says inmediately thereafter तत्क्थनेन किं न हि ततः कश्चिद्गुणो नाटके । We may therefore reasonably conclude that the personal statements if Bbayıbbûti in bis dramas do not militate against the probability of his besog a Mimâmsabd of repute The tradition of Bhavabhuti huving the pich- Darve of Umbeba and that of his being the pupil of Kur arıla stund on a different footing Both of these traditions are attested to by tbe MS of the Málati Madhava abore referred to, wbile the state ment of the commentator of Chitsukbi, corroborates only the former, and has notbing direct to say about the latter Prof Kupusnawi Shastrı, in his article referred to above, comes to the conclusion, that the way in which Bhattomyeha is referred to by the commentator of the S'kstradipılà “nould appear to leave no alternative ercept to assurda that Umrehabhatta was one of the pupils of Kui rilabhatta' (P 411), and that Bhavabbūti tho poet, alias Bhattomveka, and two other famous Miwámsü yriters, viz, Prabbiban and Vandans were all Blinttakumirıla's pupils " ( Ibid p. 412) In the Pruc edings of the Third Oriental Conferenco, Madras, 1025, the same Proftssor, in the light of further investigations into the beginnings of the Minumsi Schools, expresses the opinion that tho three traiters mentioned above " might bare been younger contemporarics of Kumarila, who might ·SUPPLEMENTARY NOTES. colzy 88 safely be assigned to the beginning of the 8th century A.D." (p. 481). We may tberefore justifiably hold that the person. ality of Umveka' which was but a mere pana when Pandit brought it forward from the bidden recesses of a Manuscript has been rendered more definite and distinct, thanks mainly to the two above-named scholars of the Mimarsa Philosophy. We can also regard it very · possible that Umveka was nickname of Bhava. bhati, unless one was to urge thot only those two acts in the colophods of u bich the usme of Uṁveka occurred, were the work of Umveka, aud the rest was the work of Bhavablati. If this supposi. tion were to be accepted, tbe statement of the com mentator of Chitsukbi that Bhavabhati menus Umbeka will have to be satisfactorily explained in borne other way. Bhavabbūti, in all likelihood, ond 80 far as our present knowledge goes, has therefore to be regarded not only as a great and masterly dramatist but also as a Mimamsaka of repute, a coinmentator on a work of his contemporary, viz., tho Blıdvaná Viroka of Mandanamis'ra, and as a pupil of Komarila, his other fellon-students being Mand3na and Prabhakara. The chronological implications of the identity of Bliavabbati with Umbeka and of tbe tradition of bis being the popil of Kumirila do not conflict with the dates generally accepted. The date of Kumarıla is "cud of the sereath and the first part of the cighth ceoturg" (Winteroitz, Geschichte 111, p. 137, with reference to Patbak, Keith scd other HII (Gaudaraho) ·cclxvi INTRODUOTION. authorities ), and the date of Valpatırája and Bbavabhuti, as determined from that of Yab'ovarman and Lalitāditya is the same part of the eighth century as stated above -Altogether therefore, this period, the first part of the eighth century, seems to be a stirring one, both politically and intellectually. IV. The last point to be alluded to here is about the other Kavya which our poet Vakpatirija 18 knows to have written In verse 79 of Gaudavabo, the poet says महुमह वियय पउता वाया कहणाम मउल इमम्मि । पढम-कुसुमाहि तलिण पच्छा-कुसुम वण-लयाण ॥ 95AT 18 explained by the commentator as guiat Pandit puts & star over the commentator's word indicat ing that the explanation is different from the word in the text, but be translates it himself as which has attained perfection" (Introduction p l10) The other readings for car are an and 396 Perhaps azat 16 to be understood as 991 and the sense seems to be “how can my speech bud forth in this Kavya ( viz the Gaudavaho ), engaged as it is (GIFT) in the Madhu Matha Vijaya ? The after-flower of wila plaats 18 more meagre than the first flower » The second line of the verse immediately preceding would also seem to indicate that we have to understand पटता In the sense of प्रता There the poet Brys that wealth, even though very little, adds to bappiness (literally, looks well, aitti ) it enjoyed, but " the ·SUPPLEMENTARY NOTES." cclxvii Goddess Sarasvati, il she be not in ber entirepess somehow makes the possessor ridiculous "- सरस्मई डण असमग्गा किंपि विगडेइ ।. The sense eridently of the passage is that the poet is already engaged on one Kavya and therefore he is doubtful if he can tell venture on a new one. Be this as it may, it is certain that the poet Vakpatiràja wrote another work called Mabumaha-vijaya. Uofortonately the trork is not available, but that the work was once known follows from the fact that the work is referred to, and quotations from that work aro to be found in some of the older writers. Thus Pischel (Prakrit Grammatik, Encyclopaedia of Indo-Aryan Research, pp. 11 ff.) bas already pointed out tbat that work of Vakpati has been referred to by Âgandavordhaos in his Dhrangaloka, by someo'rora in Kavgadars'a and by Hemachandra in bis Alamkâra. chadamani, and that therefore the tro verscs wbich are attributed to our poet in the commentaries of Hala's Saptas'a:1 but arc not to be found in the Gaüda raho, may be from the Madhumatharijaga. A quotation from this work is to be found in the commentary of Abbiosragupta on Dhraagdloka (p. 163, linc 16, Nirnayasagar Edition), and two other quotations in the Sarasvatikantbabbarana. It is therclorc certain that besides the Gauda rabo, VAR. patirijs wrote the other Karsa, but this is at present ools kooso by rclercoces to it, and a les quotations therefrom. Nasik Tanuary 19? } N. B. utelkar.

·colxviii CONTENTS OF THE INTRODUCTION. 1 XI V111 Analytical Contents of the Critical Notice, Introduction &c. Critical Notice 1-XII Account of the MSS Material Account of the Commentary and Commentator V Recensions of the Text Vil Additional Verses found in Some MES vill System of Orthography IX Conclusion Introduction X111-COXXX 1 Abstract of the Poem 2 The Frame work and the Nature of the Poem th 3 Prakrit Poetry and Prakrit Studies xlix 4 Vakpati's Prakrit Poetry its merits de lui 5 The genuineness of the Prakrit Language lv 6 The Personal History of Vakpatı Ixiv 7 The Date of Yas'ovarman lxvii Lalitadıtya, Rajatarargiot Doubts regardıng authenticity of Rajat Kalhana's Chronology Ixxi Investigation of the Chronology of Rajatarangint Ixxiv Cunningham's proposed correction of Kalhanas chronology Ixxx Chinese Sources Ixxx1 Objections to the proposed correction Ixxxi1 Jain Sources for Yas'ovarman's date Ixxxv Kalbana on Subsequent kings of Kashmir LXXXVI Pandit's Date of Yas'ovarman XCI ·CONTEXTB OF THE INTRODUCTIOX cclxix 0 8 The time when the poem as written xcvi 9 Mythological, and other conceptions reflected in the Poem. Noto I An account of Kanauj crii-CXXV Hiouen-Thsang's description cvii Bana's Description cxvi Note II The Jain Account of Vakpati and Yas'orarman cxxv-clxi The Bappabhatti-Sari-charita CXXV The Prabandhakos'a cxliii The Prabharakacharita cxlviii Tho Tirthakalpa clii The Gathasannsrt clini Thc Vicharasaraprakaraña cliv Tho Pattávali of Ravirardhana cliy A Review of the Jain Sources cliv Note II Thc Rajatarar: ot and Its Ilistorical Character clai-ccv Estimate of Kalhan, his style and clxii veracity, purpose, sourcc4 &c The kings of Non-historic period mentioncd by him clxvi Historic period clxxis Romarka on Kalliagio Account Notc IV Date of Kumarila, Bhavabhntı, and Samkara CCT CIXY Umrekichiryn " of the 118 of the NI Alati-Alhava covi Bhavabhori's P'ersonal Elatement. ccrii Dale of Humärila And Samkan ccriii Samek of kinge mentioned by Sarkard. charyn in his Bralina-Snina amo:ber Bhashire ccxii CXO ·cclxx CONTENTS OF THE INTRODUOTION. the poem Note V. Hiouen-Thsang's Account of Kashmir COXXV-COXXX Supplementary Notes to the Second Edition ccxxxi-cclxvii I A Note on other views about the Frame-work and Nature of the poem : views of Bühler that the present poem not merely a prelude ccxXX1 Vakpati's mention of earlier poets ccxxxiv Resemblance between Gaüdavaho and Dharmas'armabhyudaya ccxxxvi Bühler's view about the structure of ccxxix Is it an Epitome of a larger work? Views of Jacobi ccx] The position Summarised ccxlv Historical Relations between the Kanauj and the Gauda-kingdoms and likely causes of the feud &c. colii Hertel's view about the poem ccliii II Dates of Yas'ovarman, Vakpati, and Bhavabhûti cclvi-colx Viows of R. G. Bhandarkar and Jacobi Yas'ovarman's sending an ernbassy to China colvii Thic Solar Eclipse referred to cclviii Lalitaditya's Embassy to China cclviii u On Umycka and Bhavabhàti; Available information about Umrcka; the possibility of the two being identical cclx-cclxri 'Their chronological Relation to Kumirila. TV Information about Madbumatharijaya, another work of VakpatirAji. cclxvi-cclxvii in the poem ·CONTENTS OF THE POEDI colmi Synoptical Contents of the Poem. Invocation of different Deities, including Brabmd, Hari, Vamana &c. &c.(in all of 21 deities ) 1-61 On Poots and Poetry (Sanskrit and Prakrit ) in General 62-98 The Horo's Greatness 99-191 The Horo sets on the conquest of the world 192-269 A description of the Autumn 270-276 The Hero on the banks of the S'oņa 276-279 The Horo at the Vindhya Mountain 280-281 The Praise of the Vindhyavisiot Deity 285-353 The flight of Magadhanatha 354 A Description of the Summer 355-382 A Description of the Rainy Season 383-413 Rally and defeat of Magadbadhips 414-417 Tho Hero proceeds to the Elasurabhi country 418 Defeat of Vangaraja 419-121 Submission of Southern kings 402-23 The Hero proceeds to the Southorn Sca 424-30 Dofcat of the Parasikas 431-39 Conquest of the Two Konkanas 140-459) The Hero on tlio banks of the Narinadů 400-70 The Hero in the Varudes'a 471 The Elero at Srikantha (Kuru ) Des'a 472-91 Thc IIero at Harischandranagari 1978 Submission of the kings of the vahendm Mountain 09-510 The Hero proceeds to the North 511-512 Description of the Northern Country 513-638 The horo's rolws (roru the Digvijaya ·colxxii CONTENTS OF THE POEM. The panygeric of the hero sung after his return 695-737 The Hero diverts himself 758-796 The Poet Vakpatiråja gives an account of himself and of other poets from whom he derived benefit 797-802 The poet is requested by the wise men to sing the glories of the Hero 803-805 The Hero praised by the wise men 895-826 Certain evil omens which portended eril 827-832 The Hero's praise by the wise (continued), 833-843 The request of the wise men to the Poet to sing how the hero.defeated Magadhanátha, concluded. 814 The Poet agrees to comply with their request 815-847 More praise by the Poet of the Hero 848--1072 The poem would be ready in a niglit 1073-1074 A Description of the Evening 1075-1119 The Post's temerity over his work 1120--1121 Turther Description of the evening 1122-1163 A Description of the Morning 1164-1183 The poet is about to narrate the history 1184 A Description of the occasion and the gods gatlier in the heavens 1185-1193 Words of Praise bestowed by various mon on the Hero. 1194-1201 The assembly in expectation is dumb-struck 120-1206 The Poet's request to the audicace to listen to “ this "his life of tho hero 1207-1200 .

·अथ गउडवहे सूचीपत्रम् ।
हरेः।
..
१-६१ मङ्गलाचरणम् ।
१-५ ब्रह्मदेवस्य ।
६
७-१२ नृसिंहस्य ।
१३-१५ महावराहस्य ।
वामनस्य।
कर्मस्य ।
१८-१९ हरेः मोहिनीरूपस्य ।
२०-२३ कृष्णस्य ।
२४-२५ पलभद्रस्य।
२६ पलकृष्णयोः ।
२७-२८ मधुमयः।
२९-१२ शिवस्य।
१३-१६ गीयाः ।
मरम्वत्याः
चन्द्रस्य ।
४९-५० मूर्यम्य।
मदियरादम्य ।
..
..
..
५२-५१ सपनेः ।
५५-५६ म्याः ।

·colxxu CONTENTS OF THE POEN The panygeric of the hero sung after bis return 695-737 The Hero diverts himself 788-796 The Poet Vakpatıraja gives an account of himself and of other poets from whom he derived benefit 797-802 The poet is requested by the wise men to sing the glories of the Hero 803-805 The Hero praised by the wise men 805-826 Certain evil omens which portended evil 827-832 The Hero's praise by the wise (continued) 833-843 The request of the wise men to the Poet to sing how the hero defeated Magadha natha, concluded 814 The Poet agrees to comply with their request 815-847 More praise by the Poet of the Hero 848-1072 The poem would be ready in 1 night 1073-1074 A Description of the Evening 1075-1119 The Post s temerity over his woih 1120-1121 I'urther Description of the evening 1122-1163 A Description of the Morning 1164-1183 The poet is about to narate the history 1184 A Description of the occasion and the gods gather in the heavens 1185-1193 Words of Praise bestowed by various men on the Hero 1194-1204 The assembly in expectation is diimb struc) 1205-1206 The Poet's iequest to the audience to listen to " this' his life of the hero 1207-1209

·अथ गउडवहे सूचीपत्रम् ।
१-६१ मङ्गलाचरणम् ।
१-५ ब्रह्मदेवस्य ।
हरेः।
..
७-१२ नृसिंहस्य ।
१३-१५ महावराहस्य ।
वामनस्य ।
कृर्मस्य ।
१८-१९ हरेः मोहिनीरूपस्य ।
२०-२३ कृष्णस्य ।
२४-२५ बलभद्रस्य ।
चलकृष्णयोः।
२७-२८ मधुमथः।
२९-४२ शिवस्य ।
१३-१६ गौर्याः ।
सरस्वत्याः।
४८
चन्द्रस्य।
४९-५० मूर्यस्य ।
अहिवराहस्य ।
५२-५४ गणपतेः ।
५५-५६ लक्ष्म्याः।
..
..

·(२)
सूचीपत्रम् ।
.. कामस्य ।
५८-६१ गढ़ायाः।
:
६९
६२-९८ अथ कविप्रशंसा ।
६२-६३ महाकविलक्षणम् ।
सहृदयाः।
६५ संस्कृतप्राकृतयोः परस्परोपकारः ।
सुकवयः।
६७
वाक्प्रसाधको गुणौ।
६८
लक्ष्मीसरस्वतीतारतम्यम् ।
महुमहविअओ" नाम वाक्पतेः पूर्व
काव्यम् ।
मुकवीनां स्तुतिनिन्दयोः साम्यम् ।
७५ सामान्यकवयः ।
सामान्यानां कविगुणपरीक्षणायोग्यता ।
८२ महाकवीन् स्तोतुं निन्दितुं वा कः समर्थः ।
गुणदोषपरीक्षणे परावलम्बिनः ।
८४ आदिकवयो भ्रान्ताः कालदोषात् । आधु-
निकास्तु स्वमत्यभावेपि पूर्वकविमार्गान् दृष्ट्वा
दुष्करमपि विषयं प्रक्रामन्ति ।
यद्यपि पूर्वकवीनां मार्गेषु सर्वे गुणाः सन्ति
तदपि मुक्तेषु तेषु मार्गेषु सर्व नवमेव
आधुनिककवेः।
सामान्यकविकवीन्द्रयो दः ।

·सूचीपत्रम् ।
८७
९२
वाचो महत्त्वम् ।
योग्यश्रोतृजनाभावाद् महाकवीनां मूकत्वम् ।
प्राकृतप्रशंसा ।
अथ गुरूणाम् अल्पदूषणाद् अतीतत्वम् ।
प्रकृतकाव्यविषये वाक्पतेः कातरत्वम् ।
काव्यारम्भः।
९९-१०८ यशोवर्ममाहात्म्यम् ।
१०९-११३ कुलकम् ।
यशोवर्मणः समरं दृष्ट्वा सुरस्त्रीणां मन्मथविकाराः ।
११४-१६० कुलकम् ।
येन पर्वतानां पक्षाग्छिन्नाः सोपि इन्द्रः यशोवर्मणा
सह एकासनम् इच्छति।
१६१-१६६ कुलकम् ।
यशोवर्मनिर्जितशत्रुवापी यशोवर्मवारविलासिनीकर्तृका
जलक्रीडा ।
१६७-१८१ कुलकम् ।
प्रलयाशिष्यमाणवालफहरिरूपत्वं यशोवर्मणः इति व्याजेन
प्रलयकालवर्णनम् ।

·सूचीपत्रम् । १८२-१९१ कुलकम् । शत्रुवधदक्षत्वं यशोवर्मणः इति व्याजेन तस्य शत्रुस्त्रीणां वैधव्यवर्णन सखीमुखैः। १९२ अथ सकलघराविजयाथै शरदि यशोवर्मणो निर्ग- मनम् । १९३-२०१ कुलकम् । यशोवर्मणः विजययात्राप्रस्थानसमये सुरोचितचेष्टादीनि विजयनिमित्तानि । २०२-२०७ कुलकम् । विजययात्राप्रस्थानसमये पुरसुन्दरीणां यशोवर्मदर्शने संभ्रमः । २०८-२११ यशोवर्मणः प्रयाणसमये कामप्रणयिनीभ्यां सकाशादपि आधिकतरसुन्दरीणां पुरस्त्रीणां मदनावस्था । २१२-२५४ महाकुलकम् । प्रयाणसमये यशोवर्मणः चारणैश्च कवीन्द्रश्च स्तुतिः । सा यथा । पर्वतपक्षच्छेदक इन्द्रोपि त्वां चिन्तयित्वा शिर आन्दोलयति इति व्याजेन पर्वतपक्षच्छेदस्य पुनश्च वर्णनम् । (२२४-२३५) २५५-२६२ कुलकम् । प्रयाणकाले यशोवर्मणस्तुरंगवर्णनम् । २६३-२६९ कुलकम् । प्रयाणकाले यशोवर्मणो गजानां वर्णनम् ।

·सूचीपत्रम् । २७०-२७६ कुलकम् । विजययात्रायां शरदती समाप्ते प्राप्तो हेमन्त इति व्याजेन हेमन्तवर्णनम् । तस्मिन्नेव ऋतौ यशोवर्मा शोणनदे प्राप्तः। २७७-२७९ सेनाभटानां शालिक्षेत्रेषु संचारः । २८०-२८४ कुलकम् । विन्ध्यपर्वतं प्राप्तो यशोवर्मेति प्रसङ्गायातं विन्ध्यस्य वर्णनम् । २८५-३३८ कुलकम् । विन्ध्यं प्राप्तेन यशोवर्मणा कृता विन्ध्यवासिन्या देव्याः स्तुतिः । ३३९-३४७ कुलकम् । तत्र विन्ध्यवासिनीमन्दिरे नरकलेवरदर्शनेन यशोवर्म- विशर्मः। ३१८-३५४ विन्ध्ये यशोवर्मणः संचारः । तस्य भयेन मगधा- धिपस्य पलायनम् । ३५५-१६३ भीमे यशोवर्मणः सैनिकानां वनोद्देशदर्शनेन म. वस्था । ३६४-३७० प्रीप्मे सावर्णनम् । ३७१-३८२ कुलकम् । मीप्मकालानुलाक्षिणां सैनिकानां संलापाः ।

·: सूचीपत्रम् । ३८३-४१३ प्रावृड्वर्णनम् । विजयप्रयातस्य यशोवर्मणः प्रावृषि नीराजनविधिः केनापि कृत इति उत्प्रेक्षा । ४१४-४१७ पलायमानस्य मगधाधिपत्य सहायनृपा यशोवर्माण प्रति निवृत्ताः । तेपा तथा मगधाधिपस्य अर्थाद् गौड- राजस्य वधः । ४१८ .... गौडराजस्य वधादनन्तरं यशोवर्मणः एलासुरभी जलधि- वेलायुक्ते देशे प्रयाणम् । ४१९-४२१ विशेषकम् । वङ्गराजपराजयः । ४२२-४२३ युगलकम् । दक्षिणदिड्नरेन्द्रप्रणतस्य यशोवर्मणो मल- यावलम्बिमार्गेण गमनम् । ४२४-४३० रावणं कक्षान्तरे गृहीत्वा यत्र समुद्रोद्देशे वालिना अमितं तत्र यशोवर्मा प्राप्त इति व्याजेन रावण- वर्णनम् । ४३१-४३९ कुलकम् । पारसीकजनपदपतिना सह जयान्तं युद्धम् । १४०.१५९ कुलकम् । पूर्वापरसमुद्रयोरवस्थितायां भूभ्यां वर्तमानाः पर्वताः पृथुराजेन अपनीताः सन्तः उमयसमुद्रतीरयोः स्थिताः फिल । तयोरुमयतीरयोः अर्थात् पूर्वीपर-

·सूचीपत्रम् ।
(७)
समुद्रकोइकणयोरपि यशोवर्मणा करो गृहीतः
इति कथनव्याजेन पृथुना कृतस्य पर्वतनिरा-
सस्य वर्णनम् ।
४६०-४६५ कुलकम् ।
नर्मदानदी प्रति प्राप्तिः तत्र च निवासः । तत्कथनयाजेन
च नर्मदारूपाया नायिकायाः कार्तवीर्यार्जुने राजर्षों
बद्धानुरागतावर्णनम् ।
४६६-१७० उदघेरुत्पद्यमानः अमृतकलशो दवैर्यत्र समुद्रान्ते दृष्टः
तत्र यशोवर्मणः स्थितिः ।
४७१ .... यशोवर्मणो मरुदेशे गमनम् ।
४७२-४८४ कुलकम् ।
श्रीकण्ठदेशप्राप्तिवर्णनच्छलेन
जनमेजयसपंसत्रव.
र्णनम् ।
१८५-४८६ दुर्योधननिलयनहूदे सम्रीकस्य यशोवर्मणो जलक्रीडा ।
१८७-४९१ कुलकम् ।
दुर्योधनोरुमङ्गस्थाने अर्थात् कुरुक्षेत्रे यशोवर्मणा करुणा-
यिनम् ।
४९२.१९५ विशेषकम् ।
फर्णयुद्धमिगमनं तद्याजेन च पर्णविषयका
लापाः।
था-

·सूचीपत्रम् । 1०८ हरिश्चन्द्रनगरी अर्थाद् अयोध्या स्वर्गम् उत्पतिता सूत्र यशोवर्मणा एकदिवसे प्रासाद उत्पादितः । तत्क- थिनव्याजेन हरिश्चन्द्रनगर्या उत्पतनवर्णनम् । १९. युगलकम् । महेन्द्रपर्वतदेशीयै राजभिर्यशोवर्मणे करो दत्तः । ५११-५१२ तत उत्तरदिशं प्रति गमनम् । ... ५१३-६५८ महाकुलकम् । एतस्यां विजययात्रायां ये ये प्रदेशाः यानि यानि सरांसि ये ये वनोद्देशाः यानि यानि अरण्यानि या या नद्यः ये ये पर्वताः ये ये द्रुमाः यानि यानि च वस्त्वन्तराणि यशोवर्मणः सेनाभटैदृष्टानि तेपां वर्णनम् । ६५९-६८८ कुलकम् । अथ यशोवर्मणश्चिरं सेवां कृत्वा स्वस्वगृहाण्यागतैरिनरे- न्द्रैः स्वस्वगृहाणि कथं दृष्टानि तद्वर्णनम् । ६८९-६९१ कुलकम् । कृतदिग्विजयस्य निवृत्तस्य यशोवर्मणः सेनाललनानां प्रा- वृपि विलसितानि । ६९५-७३७ फन्यकुब्ञप्राप्तस्य यशोवर्मणो वन्दिकर्तृकं स्तवनम् । ८-७४९ पुलकम् । सहलनाभिः सह यशोवर्मक्रीडावर्णनम् ।

·सूचीपत्रम् । (९) ७५०-७७६ कुलकम् । नृपनिकटगततरुणीविलासवर्णनम् । ७७७-७८७ कुलकम् । स्नाततरुणीमण्डनवर्णनम् । ७८८७९१ चक्रकम् । वसन्तावसाने यशोवर्मणो नगरोपान्तस्थानेषु वसत्तिः । ७९२-७९६ कुलकम् । बालालावण्यम् । ७९७-८०४ अथ प्रस्तुतकाव्यकर्तुर्वाक्पतेश्वरितप्रस्तावनम् । ७९७ .. वाक्पतिः। ७९८ श्रीकमलायुधः। ७९९ .. भवभूतिः। भासः, ज्वलनमित्रः, कुन्तीदेवः, रघु- सुबन्धुः, हरिचन्द्रः ८०१.२ न्यायशास्त्रं छन्दःशास्त्रं पुराणं नानाक- वयश्च वाक्पति नन्दयन्ति । अर्थाद् एतेषु तस्य सम्यक्परिचयः । ८०३-४ स विदग्धमान्यो वाक्पतिः एतत्काव्य करणे कारः प्रेरितः। ८०५-८४३ महाकुलकम् कुलकपञ्चकान्वितम् । विदग्धजनैयदुक्तं नदाह । तद्यथा । ८०५.८१६ अवान्तरकुलकम् । हरेशो यशोधर्मा।

·(१०) सूचीपत्रम् । ८१७-८२६ द्वितीयम् अन्तःकुलकम् । हरिरेवायं न तु हरेरंशः। ८२७-८३२ तृतीयम् अन्तःकुलकम् । जगदीशत्वन कृष्णत्वमेव अस्य । ८३३-८३७ चतुर्थ शृङ्गाराङ्गम् । यशोवर्मणः शृगारनिपुणत्वं गुणात्य- स्त्रीयुक्तत्वं च । ८३८ ... , अगणितगुणगणवं यशोवर्मणः । ८३९-८४३ समाप्तिकुलकम् । तस्य बन्दिवैरिवनितानाम् स्था । ८४४ . .. . एतादृशगुणयुक्तस्य यशोवर्मणश्चरितं चाक्पतिवर्णयि- तुमर्हतीति विदग्धानाम् आशयः । तद् यशो- वर्मणश्चरितं गौडराजवघरूपं स्वत्तो वाक्पतेर्विदग्धाः श्रोतुम् इच्छन्ति | अव- ८५५-८४७ विशेषकम् । वाक्पतेरुत्तरम् । ८५८-८५६ कुलकम् । येन पृथुना दानवमाता पृथ्यी प्रतिष्ठापिता तस्मादपि गुणवतररव यशोवर्मण:। ८५७.१००६ कुलकम् । रागादिदोषपित मंसारे यशोवर्मण एवं श्रव्यगुणत्वम् ·सूचीपत्रम् । इति ब्याजेन संसारस्य असारता दुर्जनस्य अ- गुणत्वं गुणवतश्च विदुपः स्वाधीनसुखत्वम् इत्या- दीनि वर्णयति । १००७-१०१५ यस्य वलं तोलितुं शियोपि सिंहरूपेण परिणत- स्तस्य यशोवर्मणः पराक्रमः माहात्म्यं यदृष्टत्वं स्ववश श्रेष्ठत्वं करुणापरत्वं च । १०१६-१०३९ कुलकम् । हर्यवतारो यशोवर्मेति कथनव्याजेन पौराणिकस्य हरिकृतस्य समुद्रमन्थनस्य वर्णनम् । १०४०-१०४३ चक्रकम् । यावर्मणो राजप्रतापवर्णनम् । १०४४-१०४५ युगलकम् । यशोवर्मणः केशवत्वम् । १०४६-२०६३ कुलकम् । पीडिता पृथिवी युवतिरूपपरिणता सती य. शोवर्माणं शरणं गतेति तस्य धर्मप्रधान- त्वम् । १०६४-१०६५ यशोवर्मणश्चन्द्रवंशीयत्वम् । १०६६-१०६९ चक्रकम् । यशोवर्मणः सौभाग्यम् । १०७०-१०७२ शेषोपि यस्यैताशस्य यशो वर्णयितुम् असमर्थः के वयं तस्य यशोवर्मणो गुणवर्णन । १०७३-२०७४ तथापि शृणुतैतं महाप्रवन्धं गउडवहाख्यम् एतस्या राच्या अन्ते वक्ष्यमाणम् ।

·(१२) सूचीपत्रम् । १०७५.११२० कुलकम् । इदानीं तु प्रदोपवेला वर्तते इति वक्तुमिच्छुः कविः प्रदोषस्य वर्णन करोति । प्रदोपवर्णनान्त तु काव्यकरणे सामर्थ्याभावं दर्शयन्निव शयना- बलम्बी जातः । ११२१... यशोवर्मचरितकथनासामर्थ्य कारणमाह । ११२२-११३८ प्रदोषसमयोचितकामिचर्चा । ११३९-११६३ प्रदोषे कामिचचैव । ११६४-१९८३ ततो निशान्ते जातस्य प्रभातकालस्य वर्णनम्। ११८५ .... यशोवर्मचरितकथनम् आरभते कविः प्रभाते । ११८५-१२०? कुलकम् । यशोवर्मचरितकथनारम्भे सर्व भूतजातं किमिव मूक किमिव श्रवणपरायणमिवामूदिति । ११८५-११९३ सूर्योदयादि । ११९४-१२०४ कवीना संबोधनाभिनन्दना- लापाः। १२०५-१२०६ वाक्पतिकर्तृक यद् यशोवर्मचरितम्य वर्णन तस्स- मय किं जातम् । १२०७-१२०९ येन शत्रुलक्ष्म्य. प्रणयिभ्यो दत्ताः यम्य च विजयाभिषेके शत्रुस्त्रीभिश्चामराणि धृतानि तस्य यशोवर्मणः पावनं चरितम् इदं शृणुतेतिः।

·[अथ कइरायवप्पइरायस्स गउडवहो ] पढमंचिअ धवलकओववीमयम्थुरुह-गोयरं णमह । हरि-जहर-णिग्गमुक्खित्त-णाल-सुत्तपिव सयंभु ॥ १॥ सो जयइ कणिया-वलय-गम्भ-परिगूढ-विअड-बीअम्मि । जो वसइ णिहाणीकय-बहु-बम्भण्डेब्ब कमलम्मि ॥२॥ । ओं नमः श्रीजिनेन्द्रेभ्यः।। ॥१॥ प्रथममेव धवलकृतोपवीतम् अम्बुरुहगोचरं नमत हरि- ३जठरनिर्गमोरिक्षप्तनालसूत्रमिव स्वयंभुवम् ।। महाभलये जगत्त्रयं हरि- जठरे तिष्ठति सर्गादौ च ततो निर्गच्छति । इयांस्तु विशेमो ब्रह्मा कूटस्थो नित्यः अन्ये तु प्रवाहनित्या इति कविकुलालापाः । अतश्च ६सर्गादौ नित्यशरीरः शुभ्रतरनित्ययज्ञोपवीतकमलासनः सर्गादावभि- व्यक्तमात्र एवं लक्ष्यते । तदीययज्ञोपवीतं च हरिजठरजलालयादा- क्षिप्यमाणपद्मनालसूत्रत्वेनोपमीयते । सौकुमार्यशुम्रत्वातिशयात् ॥ ९उपमा चेयं नोत्प्रेक्षा । इवशब्दयोगात् । उपमा हि तिरोभूतभेदोत्प्रे- क्षाभिधीयते । इवशब्दाच्च भिन्नत्वं स्फुटमत्रावगम्यते ।। अम्बुरुहगोचरं कमलविपयं पद्मासनमित्यर्थः n ॥ २॥ स जयति कणिकावलयगर्भपरिगूढविक वाजे यो व- सति निधानीकृतमब्रह्माण्ड इव कमले ॥ पद्मकर्णिकागर्मव्यवस्थिताः ३पद्माक्षा अण्डाकारस्वात् सूक्ष्मरूपेण ब्रह्माण्डानीय कल्पिताः ॥ 1(GAUDAVAHO) ·२ गउडवहो तं पणमह तिििच्छ-च्छलेण णिवसइ णिवेस-कमलम्मि । जस्स परमाणु-णिवहोन्च भुवण-निम्माण-पडिवण्णो ॥३॥ अहिअमावत्तन्ती सो जयइ जवुज्जयस्स सा जस्स । फलिहक्खावलि-कज्जम्मि घडइ वम्भण्ड-परिवाडी ॥४॥ पणमह हेह-हिय-वियड-सेस-विस-कन्द-कन्दलाहिन्तो। पडिभिण्ण-कण्ह-पङ्क विणिग्गमं णाहि-णलिणस्स ॥५॥ ॥३॥ तं प्रणमत तिनिच्छिच्छलेण पद्मरजोत्याजेन निवसति निवेशकमले यस्य परमाणुनिवह इव भुवननिर्माणप्रतिपन्नः ॥ ब्रह्मा- ३धिष्ठाने कमले 'लालमगणितं रजो ब्रह्मणि विवर्तावसरे दुग्धादिप्रथम- विकारानिव स्मारयति । सादृश्यादित्यर्थः । वैशेपिकाभिमतस्य वा ब्रह्मणस्तदभिमतपरमाणूनां च सादृश्यमनुसृत्य वर्णनीयम् ।। ॥४॥ अस्थितम् अनवरतम् आवर्तमाना स जयति जपोद्यतस्य सा यस्य स्फटिकाक्षावलिकार्ये घटते नित्यस्य ब्रह्मणो विनाशोत्पाद- ३माजनब्रह्माण्डपरंपरैव ॥ स्फटिकाक्षमालाकायें व्याप्रियत इत्यर्थः । पद्माक्षमालादिकं तु कतिपयकालस्थायित्वान्न नित्यब्रह्मणो जपोपयोगीति तात्पर्यार्थः ।। ॥५॥ प्रणमत अधःस्थितविकटशेप विस]कन्दकन्दलात् प्रति- भिन्नकृष्णपक्षं स द्वम नाभिनलिनस्य ॥ बुध्ने स्थितस्य विसफन्दस्य ३कन्दलादडरात् कृष्णवर्णपङ्कमुपमृद्य पद्मस्य फिल संभवः । अयं च संभवतीति संभवः पद्मस्य संबन्धी' संभवः पद्माभिव्यङ्म्यो ब्रह्मा । शेपाहिरेव पिसकन्द इव । शुक्लत्वात् । तस्मादेवाङ्कुरात् । कृष्णो वासु- ६देवः पट्व. इव । पालवर्णत्वात् । तदुपमर्दैन संभूतो व्यक्ति प्राप्तः ॥ SoIH.रीन' or लाल'? IH. संबंधारा ·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः वियड-सास-मण्डलायन्त-सलिल-भरिअम्मि भुवण-वलयम्मि । हरिणो हरिण-च्छायं विलास-परिसंहियं जयइ ॥ ६॥ असुरोरहि-णिहंसण-विसह-धूमावलम्बि-गह-हीरो । रख-रोस-गहिय-घण-मण्डलोव्व गर-केसरी जयइ ॥७॥ तं णमह समोसरिआ णहग्ग-बिहडाधिओर चीठस्स । जस्स दइचम्मि अलद्ध-वसियचेय भुय-दण्डा ॥ ८॥ णमह विआरिय-दणुइन्द-रुहिर-पल्लविय-गयण-पेरन्तं । रिज-बह-समय-पसारिय-संध्झपिव महुमह-मइन्दं ॥ ९॥ ॥ ६॥ विकटशशिमण्डलायमानं च तत् सलिलभूतं च तस्मिन् भुवनवलये प्रलयसमये हरेः कृष्णहरिणवर्णच्छार्य विलासपरिसंस्थितं ३क्रीडावस्थानं जयति ॥ ॥ ७ ॥ असुरस्य हिरण्यकशिपोरुरसि यान्यस्यानि तेषां निघ- पणेनोस्थितो यो धूमस्तदवलमनखप्रान्तः रखरोपगृहीतघनमण्डल इव ३नरकेसरी जयति ॥ धनरवमाकर्ण्य कुपितकेसरी घने तलापप्रहार ददातीति जातिस्वभावः ।। ॥८॥ नमत समपस्ता नखाग्रस्पर्शमात्रेण विघटितोरःस्थलपी- ठत्वाद्यस्य दैत्ये हिरण्यकशिपावलब्धव्यवसाया एव भुजदण्डाः ॥ नखाग्रस्पर्शमात्रेणैव दानवरा व्यापादितत्वात् कृतकार्यवानिवृत्तव्यवसायाः सन्तो व्यावृत्ता हरिभुजा इत्यर्थः ।। ॥ ९॥ नमत विदारितदानवेन्द्ररुधिरपल्लवितगगनपर्यन्तं रिपु- वघसमयप्रसारितसंध्यमिव मधुमथमृगेन्द्रम् ॥ हिरण्यकशिपुना हि ३ तपोबलेन बरो लब्धो दिदा रात्री या शस्त्रेण भूमी स्वर्गे वा मानुपान्मू- ३ ·गउडवहो . मुक्केवि णर-मइन्दत्तणम्मि बुक्कार-कलुसिय-गलस्स । । हरिणो जयइ चिर विहय-सद्द-परिघग्घरा वाणी ॥१०॥ अवहीरिय-दिग्गय-चन्द-हरिण-पल अब्भ-जाल-रसियस्स । असुरचिय संरम्भा जयन्ति माया-मइन्दस्स ॥ ११॥ रख-रोस-दलिय-घण-णिरवलम्व-संघडिय-तडि-कडप्पोच्च । णर-हरिणो जयइ कडार-फेसरो कन्धरा-वन्धो ॥१२॥ .. गाद्वा वधो मा भूदिति । तदर्थ जात्यन्तरमाश्रित्य नखैरुत्सड्ने विधाय व्यापादितः संध्यायाम् । तत्र रुधिररजित्तगगनपर्यन्तत्वेन द्वितीया ६कपटसंध्येव निर्मितेत्येपा कल्पना ॥ ॥ १० ॥ दानवेन्द्रं हत्वा मुक्तेपि त्यक्तेपि नरमृगेन्द्रवे वृक्षा- रेण गणितेन कलुपितगलस्य हतशक्तिकण्ठस्य हरेर्जयति चिरं विहता ३अन्यशब्दा यया सा विहतशब्दा सा चासौ परिपर्घरा वाणी ।। दानवहननसातिशयकोपगर्जितविहितकण्ठवासनया घर्घरापि हरिवाणी शब्दान्तराण्यभिभवतीति तारपार्थः ।

·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः दाढा महा-चराहस्स वयण-मग्गेण णिग्गया जयइ । उयर-हिअ-णाही-कमल-कन्द-मूलाहिव मुणाली ॥ १३ ॥ तं णमह जो वराहत्तणम्मि फण-मणि-घडन्त-पडिविम्बो । सेस-हिपि वसुहं वहइन्च पहाव-संकन्तो ॥ १४ ॥ हेड-हिय-भूर-णिवारणाों छत्तं अहो इव वहन्ती । जयइ ससेसा वाराह-सास-दूरुवखआ पुहवी ॥ १५ ॥ ॥ १३ ॥ दंष्ट्रा महावराहस्य वदनमार्गेण निर्गता जयति उदरस्थितनाभिकमलकन्दमूलादिव मृणालिका विसाङ्करः ।। ॥ १४ ॥ तं नमत यो वराहत्वे वराहत्वदशायां फणमणिघ- टमानप्रतिविम्बः' शेपस्थितामपि वसुधां वहत्तीव प्रभावसंक्रान्तः ।। ३हरिस्तावच्छेपपृष्ठशायीति प्रसिद्धम् । शरीरिणा च शेपपृष्ठे शयनं संभवति । कामचारपरिगृहीतं च भगवतः किमपि शरीरम् । तत्र यदा महावराहशरीरः शेषशयनशायी तदा फणमणिप्रतिविम्बि- ६तशरीर एवं संकल्प्यते । यदुत शेपे धारयत्यपि भुवं हिर- ण्याक्षासुरापहतामियान्यदापि वराहरूपेण मायया. प्रमावमाहा- स्म्येन संक्रान्तो वराहरूपेण स्वयमेव धरणी धतु समों ९हरिरिति ।। ॥ १५ ॥ अधःस्थितसूरनिवारणाय छत्रमध इव वहन्ती जयति सशेपा वाराह चासदूरोक्षिप्ता पृथिवी ॥ वाराहश्वासेन दूरतरमुरिक्ष- ३प्तया पृथिव्या बुन्नीकृतादित्यातपनिवारणाय फुण्डलीभूतः शेपश्छ- श्रीकृत इश्युत्प्रेक्ष्यते ॥ JMH. मं.

·गउडवहो अङ्गाई विण्हुणो वामणत्तणे विसम-मास-थउडाई । मडहोयर-णपहुप्पन्त-भुवण-भरिआईव जयन्ति ॥ १६ ॥ जयइ धरमुद्धरन्तो भर-गीसारिय-मुहग्ग-चलणेण । णिय-देहेण करेणव पञ्चङ्गुलिणा महा-कुम्मो ॥ १७ ॥ रकरवउ वो रोम-लया माया-माहलत्तणे महुमहस्स । गूढोयर-तामरसाघुसारिणी भमर-मालव्व ।।.१८ ॥ सो जयइ जस्स जुनइत्तणम्मि खामो अरोसरन्तेहिं । भुवणेहिवं यण-जहणाण गारवं किंपि णिवडियं ॥ १९॥ ॥१६॥ अहानि विष्णोमिनत्वे विषममांसत्वेन निनोन्नतानि अल्पोदरेऽपर्याप्तरावर्तमानर्मुवनै तानावेत्युस्मेक्ष्यते । अल्पोदराभ्यन्तरे- ३तिसंकटत्वात् स्वरेणावर्तमानाना भुवनवासिनां जवादिकमिव द्विगुणी- भूतभस्त्रादिकस्येव वैषम्यकारणं वामनशरीरस्येत्यर्थः ॥ ॥ १७ ॥ जयति धरामुद्धरन्भरनिःसारितमुखामचरणेन' निज- देहेन करेणेव पञ्चाङ्गुलिना महाकूर्मः॥ कचिद्दीहड्गुलिणेति पाठः । तत्र ३दीर्घाड्गुलिनेत्यर्थः ।। ॥ १८ ॥ रक्षतु वो रोमलता मायामहिलात्वे मधुमथनस्य गूढो- दरतामरसानुसारिणी भ्रमरमालेव ॥ असुरैरमृतेऽपन्हुते मायामहिला- ३शरीरं दिव्यरूपं भगवता निर्मितम् । नाभेरुत्थिता रोमराजिभ्रमर- मालेच गुप्तोदराभ्यन्तरच्यवस्थितपमं पद्मनाभस्य सूचयतीवेत्यर्थः ।। ॥ १९ ॥ स जयति यस्य युवतिस्वे क्षामोदरादपसरद्भिर्भुवनरिव स्तनजपनाना गौरवं किमपि प्रतिपन्नमापादितम् ॥ भगवतः पिल ३भुवनान्युदरस्थितानि । आश्रितयुवतिमावस्योदरादतितनोरपसृतानि त- त्रावर्तनात् । अपमृत्य च स्तनयोजघने च स्थितानीति कृत्वा स्तनयो- जघनस्य च गुरुत्वं जातमित्युरप्रेक्ष्यते ॥ MH. चलनेन.

·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः सो जयइ जामइल्लायमाण-मुहलालि-वलय-परिआलं । लच्छि-निवसन्तेउर-बइंव जो वहइ वण-मालं ॥२०॥ वालत्तणम्मि हरिणो जयइ जसोआएँ चुम्बियं वयणं । पडिसिद्ध-नाहि-मग्गुद्ध-णिग्गयं पुण्डरीयंत्र ॥ २१ ॥ गह-रेहा राहा-कारणाओं करुणं हरन्तु वो सरसा। विच्छ-स्थलम्मि कोत्युह-किरणाअन्तीओं कण्हस्स ॥ २२ ॥ तं णमह जेण अज्जवि विलूण-कण्ठस्स राहुणो वलइ । दुक्खमनिचरियंचिय अमूल-लगुएहि सासेहि ॥ २३ ॥ ॥ २० ॥ स जयति यामिकायमानमुखरालिवल्यपरिवृतां ल. क्ष्मीनिवेशान्तःपुरवृतिमिव यो वहति वनमालां यक्षसा ॥ यामः प्रहर- ३स्तत्र नियुक्ता यामिकाः प्राहरिकास्तद्वन्मुखरा अमरवर्गाः परिवारो यस्यास्तां धनमालां लक्ष्म्या निवेशार्थमन्तःपुरं हरिवक्षस्तत्र तिमिव परिवपमिव । वियते येन वृति नापुप्पपत्रफलविनिर्मिता सम्बनमाला ॥ ॥ २१ ॥ वाल.चे हरेर्जयति यशोदया चुम्बितं वदनं प्रति- पिद्धनाभिमा!'निर्गतं पुण्डरीकमिय । ।। २२ ॥ नखरेखा राधाकरणा राघया गोप्या निर्मिताः फरजाहाराः फरुणानिमितं संसारदुःखं हरन्तु नारायन्तु सरसा ३मार्दा वक्षःस्थले कौस्तुमकिरणायमानाः कृष्णस्य ॥ ॥ २३ ॥ तं नमत येनाद्यापि विल्नकण्टम्य रादविलति परिममति दुःखम् । कीदृशम् । अनियरि चिय। अनिवर्णिनम् अभूचितमेव । ३शिरोमात्रात्मकन्येन नामिप्रदेगोस्थितदुःखमूचकदीनिःश्वासामायान् । HII. 'भागमनि'.

·गउडवहो पणमह वलस्स हुंकार-भय-वसा घोलमाण-जउणेव्व । मय-दोस-सिढिल-कसणावरिल्ल-सदाणिए चलणे ॥ २४॥ अन्तो-संलीण-फणा-सहस्स-रयण-प्पहंपिव वमन्ती । हलिणो मयारुणा विदवेउ दुरियाई वो दिट्ठी ॥ २५ ॥ अप्पाण-मिय-वियणतणेण भर-दलिय सेस-कुम्माण । णिरुवालम्भं वल-फेसवाण परिवग्गियं जयइ ॥ २६ ॥ तदेवं मूललहुएहिं सासेहिं मूललघुकैः श्वासैः । असूचितमित्यन्वयः । मूलफेन लघुका मूललघुकास्तै भिमूलस्य महतो विरहालघुत्वम् ॥ ॥ २४ ॥ प्रणमत बलस्य बलभद्रस्य हुंकारभयवशाभूर्णमान- यमुनाविव मददोपगलितकृष्णोत्तरीयावष्टब्धौ चरणौ ॥ क्षीबस्यो- ३त्तरीय पादयोविंगलितं विश्राम्यति । तच कृष्णवर्ण त्याद्यमुनाखे- नोत्प्रेक्ष्यते । क्षविश्व कुपित इव हुंकारान् विमुञ्चति । तद्भयपराध- तपादपतितत्वं च यमुनायाः ॥ ॥ २५ ॥ अन्तःसलीनफणासहस्ररत्नप्रमामिव वमन्ती हलिनो मदारुणा' विद्रावयतु दुरितानि यो दृष्टिः ।। शरीराभ्यन्तरप्रगोपित- ३फणगणो हलधरः शेपावतारस्वात् परिकल्प्यते' मदारुणत्वाच्च दृष्टिः फलामणिप्रमेव विभाव्यते ॥ ॥ २६ ॥ आरमगमितदेवनत्वेन भरदलितशेपमयोनिरुपा- लम्मं पलकेशवयोः परिवलिंगतं जयति ॥ शेपकूर्मी क्लवासुदेव- ३योरारमभूतौ । तेन ताभ्यां शेपकूर्मी विदलयद्यांमारमन्येव दुःखा- स्मिका वेदना गमिता भवति 'वलगद्याम् । आरमपाडा च नोपाल- म्भास्पदम् ॥ IMH. तोस. IH. यलनी. IH. वाय. AII. मराणा. 'AIH. कल्पते. 'AIH. बल्गाभ्याम्, ·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः तं णमह पीय-वसणं जो वहइ सहाव-सामल-च्छायं । दिअस-णिसा-लय-णिग्गम-विहाय-सवलंपिव सरीरं ॥२७॥ सिरिन्थण-णिवेस-मग्गा जयन्ति भिण्णगराय-णिव्वडिया । वच्छम्मि णाहिणालणी-दलायमाणा महुमहस्स ॥२८ ।। सो जयइ जस्स णाडाल-लोयणासङ्गिणी भुमय-लेहा । अज्जवि दीसइ कामस्स दाह-कसणा धणु-लयव्य ॥ २९ ।। तं णमह काम-णेहा अज्जवि धारेइ जो जडा-बद्धं ॥ तइअ-णयणग्गि-णिवडण-कय-ववसायंपिव मियज्ञ ॥ ३० ॥ ॥ २७ ॥ तं हरिं नमत पीतवसनं यो वहति स्वभावश्यामल- च्छायं दिवसस्य निशायाश्च यो लयनिर्गमा तयोविभागौ ताभ्यां ३शबलमिव शरीरम् ॥ ॥ २८ ॥ श्रियः स्तनयोयें निवेशमार्गाः संस्पर्शप्रदेशास्ते जयन्ति भिन्न प्रस्थेदादिय गलितेनाडुरागेण निवृत्ता विम्बेन लक्ष्यमाणा ३वक्षसि नाभिपङ्कजदलायमाना मधुमथनस्य । ॥ २९ ॥ स जयति यम्य ललाटलोचनासहिनी लेखा अद्यापि दृश्यत कामम्य दाहकृष्णा धनुर्लव ॥ जितस्य प्रहरणं जेता घार- ३यतीत्युपमापीजमाहुः ॥ ॥ ३०॥ तं नमत काममेहादद्यापि धारयति यो जटाबद्ध तृती- यनयनामिनिपतनकृतव्ययसायमिव मृगाट्सम् ॥ चन्द्रमाः कामरोहात् ३तृतीयनयनागी 'पतितुमिच्छति । कामने हात् तृतीयनयनामिनिपतनकृत- व्यवसायमिति संबन्धः ।। MIL पातुम, AAGICDAVALO) ·१. गउडवहो सो वो सुहाँहैं उवणेउ वियड-तदअग्छि-पेल्लियं जस्स । गिवसइ सीसम्मि ससि-उलेण णिययंपिव पंडालं ॥ ३१ ॥ कट्टियं सुम-रउकर-कडार-चाव-पछलेण सो जयइ । आहधाविऊण गिलिओव्व जस्स तइच्छिणा कामो ।। ३२॥ 'मउडुच्छङ्ग-परिन्गह-मिया-जाण्हावभासिणो णमह । निचंचिय पसुबइणो परिष्ठियं वामण छायं ॥ ३३ ॥ जयइ जडा-संजमणं पसु-वइणो जलाहे-महण-विरमम्मि । सिढिलेण सेल-निहसण-किलन्त-वच्छण वासुइणा ॥ ३४ ॥ ॥ ३१ ॥ स वः सुखान्युपनयतु विक्टतृतीयाक्षिप्रेरितं यस्य निवसति शिरसि शशिच्छलेन निजक्रमिव ललाटम् ॥ ललाटकपा- ३लसादृश्याचन्द्रघण्डस्यैवमुपमा । ।। ३२ ।। आकृष्टयुसुमरजस उत्करवडारचापच्छलेन स अयति अभियाव्य निगाण इव यस्य तृतीयेन क्ष्णा कामः ॥ तृतीरनयनामिना इतावत् किल कामो दग्धो हत्स्य । स चाकर्णान्ताकृष्टमण्डलांकृतकुसु- मचापस्तदा बभूव । तत्राकृप्यमाणे कुसुमधनुप्युड्डीनो योसौ युसु. मरजस उकरतेन फडारं लोहितं मण्डलीमूतच च वेष्टितकाम- शरीरं कुसुमधनु । तच्छलेन तृतीयनयनेनेव कामो धायित्वा निगीणं इति कविना कल्पितम् ॥ ॥ ३३ ॥ मुगुटोत्सड़परिग्रहमृगाइज्योत्सावभासिनो नमत "नित्यमेर पशुपतेः परिस्थितमवस्वानं कीदृशं वामना छाया यस्य तिद्वामनच्छायम् ॥ चनुर्दिवास्तशिरश्चन्द्रालोकसंफोचित चाच्छायाया वामनच्छायर हरदेहस्य ॥ ॥ ३४ ॥ जयति जटासंयननं पशुरतधिमयनयिरमे शि. पिलेन सैलानियर्पणलान्तवक्षसा बामुकिना ।।

·मङ्गलापरणे देवतास्तुतयः पत्यारोसण-तरलिय-करडली-मालय-तम्बिर-णडाले। पडिसिद्ध-तइअ-णयणुग्गमंच णमिमो हर-फिरायं ॥ ३५ ॥ सो जयइ झत्ति-कवलिय-विसस्स कण्ठन्मि जस्स णित्यडिया। खण-दिष्णुव्वत्त-कयन्त-पास-णिहसोचमा रेहा ॥ ३६॥ तं पणमह जो सीमाउ कहाँ ल्हासय-ट्टिय समुच्याइ । अजवि कुसुमीकय केसवरिछयत्तंच तइ अच्छिं ।। ३७ ।। ॥३५॥ पार्थ प्रति यो रोपस्तेन तरलिता याः फराष्ट्रलयता. मिमलितत्वाचा ललाटं यस्य तं प्रतिपिद्धतृतीयनयने.द्गनमिव नमामो ३हरकिरातम् ॥ अडल्या ललाटं विमर्दता तृतीयनेत्रोदम इव वारितः अर्जुनो भक्तो मां शंकरस्वेन मा शासीहाही' पास्य तीनतमतृतीय- नेत्रामा भूदिति धिया । ॥३६ ॥ स जयति इटिति फलितविकता फण्ठे यस्य नि. चामिव्यक्ता क्षणदचोवृत्तान्तपारानिधोपमा रेखा ॥ दोनो वेष्टितोद्वेष्टितः ॥ ॥ ३७ ॥ तं प्रणमत यः दीपस्कियमपि इसितं अष्टं रुतः स्थितं समुद्रहठि अपापि पुसुमीतकेशवाक्षिपत्रमिव तृतीयाशि तृतीयलोचनम् ॥ फेराव' हरमाराधयति मत्तिजिज्ञासया हरेण तृतीयने ललाटारमच्यापितम् । नतः देवेन नापनेनन्य साइला दृष्ट्या निवन् अक्षि पूनार्थ पत्रव्याजनारोपितमिनि प्रसिदिः । युमु- मिरिक हि परपि पूना प्रमिदा ।। . .HB.t. '.. •UR.Ritert ·गउडवहो उवरि-हिय-चन्दालोय-पुञ्जिया जयइ कण्ठ-मृलम्मि । सीस -च्छायव्य विसप्पहामई थाणुणो रहा ॥ ३८॥ देहद्धद्ध-परिहिय-गोरि-हराराहणेक-हिययंव । खण्डत्तणेण पणमह परिहियं तिणयण-मियत ॥ ३९ ॥ तं णमह जस्स मुह-घडिय-ससि-अला-सुत्तिणा चिरं पीआ । सीसम्मि सयण्हेणव सुर-सरि-धारा कवालेण ॥४०॥ घोलिर-कडार-तारं गडाल-णयणं पिणाइणो णमह । अज्जवि खयाहुई-कय-जलन्त-घम्भण्ड पिण्डव ।। ४१ ॥ ॥ ३८ ॥ उपरिस्थितचन्द्रालोकपुञ्जिता जयति कण्ठमूले शिरश्छायेव विपक्षमामयी स्थाणो रेखा ॥ ॥ ३९ ॥ देहार्धापरिष्ठितगौरीहराराधनेकहृदयमिव खण्डत्वेन प्रणमत परिष्ठित त्रिनयनमृगाङ्कम् ॥ हरशिर स्थितश्चन्द्र कलामा- अत्यात् स्वभावेन खण्ड । तत्र कवेरु प्रेक्षा। देहाधिरूपेण स्थितयो देवयोराराधनायेव चन्द्रेण तदनुकारात् खण्डत्वमाश्रित तथाविध चन्द्र प्रणमत॥ ॥ ४० ॥ त नमत यस्य मुखघटितशशिर्शग्लशुक्त्या चिर पीता शिरसि सतृष्णेनेव सुरसरिद्धारा कपालेन ॥ शिरसि वितो दिवो निपतिता गड्डा मूर्धान गतेति प्रथितम् । तमोप्रेक्षा | हरशिर स्परफारस्वेन व्यवस्थित यस्कपाल तेन कर्तृभूतेन चासो धारामानवस्पीता शशिकलेव शुक्तिस्तया करणम्तयेव । अतो यदीयस्पाल्माजम्यदृश माहात्म्य त प्रणमतेत्यर्थ ।। ॥ ११ ॥ 'घूर्णनशीलफपिरतार ललाटनयन पिनाकिनो नमत ! ६ JAIR पून ·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतय तं णमह कुलंपित्र जम्स सुलह-संभावणं परिहरन्तो । अंग्मवि याणमणो णो मुयइ भआ कुमारम्मि ॥ ४२ ॥ सा जयइ नेउरिल्लेण जीऍ चलणेण ताडिय-खन्धो । उभिष्ण-रुहिर-कुसुमो जाओ महिसासुरासोओ ।। ४३ ॥ . पढम-हरालिङ्गण-लज्जियाऍ अजाएँ वो सुई देन्तु । कण्ट-प्पहायलम्बण-धोअ-त्थामाई अच्छीई ॥ ४४ ।। काचितु जयतीत पाठः । अद्यापि क्षयाहुतीकृतज्वलद्रामाण्डपिण्डमिव ।। ३महाप्रलयकाले दिल हरललाटलोचनोरथेन यहिना त्रैलोक्यं दग्धमिति ब्रमाण्डसमूहो ब्रमाण्डमेव वा पिण्डप्रख्यं ललाटनयनामेराहुतिर्जाता । अनोवापि जाज्वल्यमानत्वाञ्चलद्रह्माण्डपिण्डमिव स्थितमिति क- ६ल्प्यते ॥ ॥ ४२ ॥ तं नमत कुल इव यस्य मुलगसंभावनां परिहरन् अद्यापि चाणमनमो न मुञ्चति भयात् कुमारे ॥ हरमुतः कुमारः किल ब्रह्मचारी । ३तत्र फेवरु प्रेक्षा । व्यापारितयाणोहं हरेण दग्धस्तनोन्योपि तत्कुलप्रसूनी मदहनक्षमम्तेन कुमारोपि मां मा धाक्षादिति मयादिव कुमारे कामेन याणा न व्यापारिता इत्यर्थः ॥ ॥ ४३ ॥ मा जयति [ पुरवता ] यम्याचरणेन ताडितम्कन्धः उद्गीर्णरुधिरयुनुमो जानो महिपामुराशोकः ॥ इशब्दः मारते ३मत्यर्थीयः ॥ ॥ १४ ॥ प्रयमहरालिनलजिताया आयांया यः सुमं देताम् फण्ठे या प्रभा पालटमपन्धिना तदवलम्बनेन स्नाकं स्याम पहे. ३पयोम्ने भाक्षिणी ।। 23. ME ·गउडवहो भमियं पलअ-पओसे विविह-कवालम्मि णमह कालीए । मिलिआसेस-णिसा-लक्ख-विसम-बहु-चन्द-खण्डेव्च ॥ ४५ ॥ डिम्ब वो चामुण्डाएँ पिहु-सिरा-दण्ड-मण्डणं हरउ । मडहोअर-णपहुप्पन्त-वलय-भरियंपिव सरीरं ॥४६॥ सा जयइ चउ-मुहासण-तामरस-दलोयरेसु दुल्ललिया। कर-जीहा-णिवहेसु अ जा णिमिय-पयं परिज्ममइ ॥४७॥ ॥ १५ ॥ प्रान्तं भ्रमणं प्रलय एव रातिरिव तस्य प्रदोष उपक्रम- स्तस्मिन् विविधकपाले नमत काल्याः कालरात्रेः । प्रलये हि कालरात्रिः ३प्रभवतीति वार्ता । अत उत्प्रेक्ष्यते । मिलिताशपनिशालक्षविषमबहुच- न्द्रखण्ड 'इव ॥ स्थूलसूक्ष्मादिभेदभिन्नानि काल्या अलंकरणभूतानि यानि कपालानि तानि चन्द्रखण्डानीव प्रतिपदादिसंवन्धीनि सगे क्रममावी- धन्यपि प्रलये संघटितानि ।। ॥ ४६ ॥ भयं वश्चामुण्डायाः संबन्धि पृथुगिरादण्डमण्डनं हरतु अल्पोदरापर्याप्तान्त्रवलयभृतमिव शरीरम् ॥ डिम्ब भयम् । शिरा नाड्यः। ३मडहं अल्पम् । णपहुप्पन्नम् अपर्याप्तम् अवर्तमानम् अमात् । कचित्तु वलयवलियंपिवेति पाठः । अन्त्रवलयवलितमिव शरीरामिति तत्रार्थः । तत्रोदरं देव्या वलयमाण्डत्वे प्रबल्पितम् ।। ॥ ४७ ॥ सा जयति चतुर्मुखासनतामरसदलोदरेषु दुर्ललिता कवि. जिहानिवहेषु च या निहितपदं कृत्वा परिप्रमति ॥ निवहसु बेति ३फचित्पाठः । तत्र इक्शन्दो भिन्नकमः । दुर्ललिता यायिनी [sic] 1 मर गम्यमाना सरस्वती पूर्वाधं हसीरवे फल्पिता ब्रमवदनविनिर्गतत्वेन ब्रमासनीभूतकमलदलान्तराललीलालम्पटरयात् । फविजिवानियहेपु चेति ६इतरहस्याः सकाशाव्यतिरेके उक्तः ।। . BIH. सविध गुनदरे.

·१५ मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः तं णमह जस्स दीसइ विम्वं विच्छाय-लञ्ण छायं । गङ्गा-णिग्गम-परिगलिय-मज्झ लावष्ण-तुच्छंव ॥ ४८ ॥ वेरुलिय-णिहा तं गमह जस्स ते सन्दणं परिवहन्ति । ताहियस-पहम-पेल्लिय-तम-मइलगा-इव तुरंगा ।। ४९ ।। जयइ जप-रक्खणे पुञ्जियंव जं फुरइ पयणुअं रविणो । पलयाम्म जं च पविलियंव बहलाइ गो-जालं ॥५०॥ तं णमह कोल-तुलणे सयल-फणा माण-पसत्त-पतिविम्यं । उवहइव जो बहु-सिर-विहत्त-लहुयं धरा-वलयं ।। ५१ ।। ॥ ४८ ॥ तं चन्द्रं सामर्यगम्यं नमत यस्य दृश्यते विम्ब [विच्छा- यलाञ्छनच्छायम् । ] विच्छायस्वे निमित्तमुरप्रेक्षते । गगननदीपरिनिर्ग- ३मपरिगलतमध्यलावण्यतया तुच्छमिव || ॥ १९ ॥ चैटूर्यनिमा हरिदश्वाम्तं नमत यस्य ते स्यन्दनं परिप- हन्ति । प्रतिदिवसप्रथमप्रेरिततमोमालिनाला इव [ तुरंगाः ॥] प्रथम- ३मरुणेन प्रेरितं यचमस्तेनैव मलिनाला इत्युत्नेक्षा ॥ ॥ ५० ॥ जयति जगद्रक्षणे पुजितमिव याम्फुरति प्रतनुफ रखेः मलये यच प्रविरेष्टितमिव प्रसारितमिव सहलायते गोजाल रस्मि- समूहः ॥ ॥५१॥ [ तं नमत ] पोलः मोटः सूफराकारतेन तोलने क्षितियलयस्य नियमाणे सति सफलफणामणिमसत्तपतिपिम्यादतीम ३[यो] यशिरोविमनापुर धरायटयम् ॥ नरसिंहयदहिवराहारीरं श. लमागने कविना पचिद्दष्टम् । शेमनारत्य वा जलपी ममे मूगलसे पोपमहायान परमारी भावना निर्मितमनुमातंत्र्यम् ।। - 1 MIt ·१ गउडवहो पणमह कालिन्दी-सलिल दण्ड-घडियंव सुर-सरि-प्पवहं । दन्त-क्खम्भं वीसन्त-वियट-हत्थं गय-मुहस्स ।। ५२ ।। तं णमह गय-मुहं वियड-दन्त-कर-दण्ड-कलण-लीलासु । मिलिय-हिमवन्त-विज्झेच कुणइ जो मेरु-पभारे ॥ ५३ ।। गण-वइणो सइ-संगय-गोरी-हर-पेम्म-राय-विलियस्स । दन्तो वाम-मुहद्धन्त-पुजिओ जयद हासोच ।। ५४ ।। ।। ५२ ॥ [ 'प्रणमत कालिन्दीसलिलदण्डघटितमिव सुरसरित्प्रवाई दन्तस्तम्भ विश्रान्तविकटहस्तं गजमुखस्य ।। ।। ५३ ॥ तं नमत गजमुखं गणपतिं विकटेन दन्तेन करदण्डस्य यानि कलनानि धारणानि ता एव लीलास्तासु विपयभूतासु मिलितहि- ३मवहिन्थ्यानिव करोति यो मेरुप्राग्भारान्विभवान् अवयवादीन् [sic] || दन्तशौक्ल्यमहत्त्वाभ्यो हिमवानिव करकृष्णत्वाद्विन्ध्य इव । गणपतिशरीर च सिन्दूररागान्महत्त्वातिशयाच भेरुपारभाराननुकरोति । तेनायमर्थः । ६यो मेरुमाग्भाराननुकरोति विकटरन्तकरदण्डकहनलीलासु च यो मिलित- हिमवद्विन्य इव दृश्यते तं गजमुखं नमत ।। कचित्पाठो मेरुपन्भारो इति । तत्रायमन्वयः । यो मेरुपान्मारः स विकटदन्तकरदण्डकलनली- ९लाम मिलितहिमवद्विन्ध्य इव करोति कार्याणि तं नमतति ॥ ॥ ५४ ॥ गणपतेः सदासंगतगरिहरप्रेमरागवीडितस्य दन्तो चलि- तमुखार्धान्तपुजितो जयति हास इव ॥ पुञ्जीकृतो हास इवेत्य- ३न्वयः । अर्धनारीश्यावेन सहा सगतत्व कुमारगणपती वाग्यूनं. चक्रतुः । यः क्षिति पणेन प्रदक्षिणीकरोति स जयति यस्य च 1 MH. Eas no commentary on ths terre, which is given in J.P. Da K. 23111. बागपत ·मङ्गलाचरणे देवतास्तुतयः णमह दणुइन्द-णिहणे माया-महु-स्यणं उवेन्तीए । माणिय-तरलत्तण-विभमाई भमियाई लच्छीए ॥ ५५ ॥ इत्यालम्बिय-पड्डय-मियमुपहीउ निग्गयं जयइ । आसहिय-णिय-आणण-सोहम्ग-गुणाएंव सिरीए ।। ५६ ॥ कोसुम-धणु वाण-गह-सोरह-लग्ग-भमरेच कामस्स । ओप्पुंसिय-रह-पणयंसु-फज्जल के करे णमह ।। ५७ ।। पराजयस्तेन यथासंभवं मयूरवाहनस्यान्यतरदन्तस्य वा परित्यागः कर्तव्यः । तत्र धीमता कुमारेण मातुः प्रदक्षिणां कृत्वा जितो गण- ३पतिः । ततस्तेनान्यतरदशनपरित्यागो विहितः । वामांमुहदन्तपुजिओ इंति पाठे वाम[मुखार्धान्तपुजित इत्यर्थः ।। ॥ ५५ ॥ नमत दानवेन्द्रनिधने मायामधुसूदनमुपयान्त्या मानित- तरलस्वविनमाणि प्रान्तानि लक्ष्म्याः ।। लक्ष्मीर्मायानरसिंहस्य शोभते ३ अस्याश्च त्रैलोक्यफण्टकदै यनिपातनोचितचेष्टा' विभ्रान्ताश्च तेषां विभमा विलासास्ते नान्तः संमानिताः सत्कृता इत्यप्रयासोक्तिरिय रिपुनि- पातने ॥ ।। ५६ ।। हस्तावलम्बितपङ्कजमृगाड़म् उदधोनर्गत' जयति समावि. तनिजफाननसौभाग्यगुणाया इव श्रियाः ॥ एकत्र करे पद्मम् अपरत्र ३शशा९ निधाय रक्षमार्जलधिविनिर्गतेति कविना कल्पितम् । तत्रोस्प्रे- भ्यते । प्रसिद्धीमाग्याभ्यामाभ्यामपि चन्द्रपद्माभ्यां मन्मुखं मुन्दरतमं दृश्यतामिति दर्शनार्थमिव ताभ्यां सह श्रीर्यात || ॥५७ ।। फौमुमधनुर्वाणग्रहणसौरमलमभ्रमराविव कामस्य ररपुंसिनर- तिप्रणयाचक जलनाहिती करी नमत ॥ TH. णिन MIL मापारमारि. 1IL 3 (QAÇDAVANO) ·१८ गउडवडो देउ सुहं वो पसु-वर-सिराहि गोरी-विमृरियव्येहि । सांवालम्भव्य हिमालअङ्क-परिघोलिरी गङ्गा ॥ ५८ ॥ सा जयइ हर सिरत्थम्मि जीएं सलिलम्मि घोलिर-कवालो। अज्जवि पियामहत्तणमणहं चउराणणो वहइ ॥ ५९॥ । हरि-चलण-णह-प्पहाए विच्छोलियंव पहमयं । हर-ससिणा पायएहिं संवलिययंव वीययं ।। ६० ।। गहिय-हिम-रछाययंव तुहिणादि-समावडणए । कारण-परिसुवयंव गगाएँ णमह सलिलयं ॥ ६१ ॥ ॥ ५८ ॥ ददातु सुखं वः पशुपतिशिरसः गोरीविसूरियव्वाह गौर्या. संबन्धिभिः खेदकरर्व्यवहारैः सोपालम्भेव हिमालयोत्सद्ग- ३परिघूर्णनशीला गङ्गा ॥ हरजटामाद्धिमवत उत्सङ्गे गङ्गा पतिता घूर्णमाना प्रतीता | सा सपानीकृतापराधोद्धाटनमिव पितरि चकारेति कविकल्पितम् ॥ ।। ५९ ॥ सा जयति हरशिरःस्थे यस्याः संबन्धिनि सलिले घूर्णनशीलकपालवादद्यापि पितामहरवनमधं चतुराननो वहति ॥ ३हरेण ब्रह्मणः पञ्चम शिरश्छित्त्वा स्वशिरोगङ्गाम्भसि प्रक्षिप्तमिति पौराणिका । पितामहप्रभृतीना च कपालादिकमस्थि गङ्गायां क्षिप्त चूर्णमानमात्ते । तेन गङ्गाजलघूर्णमानकपालत्वाच्चतुराननस्याधाप्यनघं पितामहत्यम् ॥ ॥ ६०, ६१ ॥ हरिचरणनखप्रभाभिः प्रक्षालितमिव प्रथम हरशशिनः पादः संवलितन्धि द्वितीयकम् । गृहीतहिमच्छाय- ३यमिव तुहिनाद्विसमापतने कारणपरिशुद्धमिव नमत गङ्गायाः 1 MH. मदत 0 ·कविप्रशंसा [ अथ कविप्रशंसा] इह ते जयन्ति कइणो जयमिणमो जाण सयल-परिणाम । बायासु ठियं दीसइ अमोय घणं व तुल्छं च ।। ६२ ।। निय आएच्चिय वायाएँ अत्तणो गारवं निसन्ता। जे एन्ति पसंसंचिय जयन्ति इह ते महा-कइणी ॥ ६३ ॥ सलिलम् ।। गङ्गाजलं हि स्वर्गारपतत् त्रैलोक्यात्रमणप्रवृत्तं हरिचरण- नखमयूखैः प्रथम संसृष्टं ततो हरशिरःशशिचरणस्ततो हिममहीधरेण । शुअत एतैः कारणैरयदातत्वस्य हेतुभिरिव संबन्धान्निर्मलं गङ्गाजलं नमतेत्यर्थः ॥ ।। ६२ ।। काव्यप्रतिष्ठाथ कविप्रशंसामाह । इहेति । इह ते जयन्ति कवयो येपां सकल्परिणाम जगद् वाचि स्थितं दृश्यते आमो- ३६धनं वा तुच्छं वा ॥ ब्रह्मपरिणामो वा ब्रह्मवितों या सर्व जगदिरया- पनिपदाः । तत्र परिणामपक्षे आमोदपनत्वं सत्यत्वम् । वैशेषिका दिपक्ष- प्याप सस्यत्वम् । वितिपक्षे तु मेदस्वं तुच्छन्वं न्यवादिनन् । तत्रोम- ६षत्रापि कविर प्रजापतिना निमितानपि मायानिमिमीते । यथोक्तम् । अपारे काव्यसंसार इत्यादि यथास्थानं विवेच्यन्त इत्यादि च ॥ ।। ६३ ।। निजयैव वाचारमनो गौरवं निवेशयन्नो ये यन्नि माप्नुवन्ति प्रशंसामेव जयन्ति [इह] ते महाकवयः ।।

·गउडक्हो दोग्गचम्मिवि सोक्खाई ताण विहवेवि होन्ति दुवखाई । कच-परमत्य-रसियाई जाण जायन्ति हिययाई ॥६४॥ उम्मिल्लइ लायपणं पयय-छायाएँ सकय-बयाणं । सक्कय-सकारुक्करिसणेण पययस्सवि पहावो ।। ६५ ॥ ठियमाहियव दीसइ अठियपि परिडियव पडिहाइ । जह-सठियं च दीसइ सुकईण इमाओं पयईओ॥ ६६ ।। ।। ६४ ॥ दौर्गत्येपि सुखानि तेषा विभवेपि लक्ष्म्यामपि भवन्ति दुःखानि काव्यपरमार्थरसिकानि जायन्ते येपा हृदयानि ।। ॥६५॥ सस्कृतप्राकृतभेदभिन्नाना पदानां परस्परोपकार दर्शयति । [ उम्मिल्लइ इति] । उन्मील्यते लावण्यं प्राकृतच्छायया संस्कृत- ३पदानाम् । संस्कृतसंम्कारोत्कर्षणेन प्राकृतस्यापि प्रभावो भवति ॥ देवाप्रद्धर्या प्राग्यो द्राक्क्ष्मामन्वक्त्व'स्थामुच्चिक्षेप । देवधुग्भिदृस्विक्स्तुत्यः सोव्याद्वोजः' सरिकेतुः इत्यादि सस्कृतं प्राकृतेन विनियमाण' दाढग्गरि- ६दीए इत्यादिरूपेण सुश्रवं भवति । प्राकृतस्य तु सस्कृतसस्कारकपणे. नात्मीय एवं प्रभावो व्यज्यते । सर्वस्य प्राकृतस्य स्वभावसुन्दरत्वादिति सारार्थः॥ ॥६६॥ स्थितमथितमिव दृश्यते अस्थितमपि परिष्ठितं प्रतिभाति यथासंस्थितं च दृश्यते । कवीनामेताः पदव्यः सामानि । प्रजापति ३विलक्षणानीत्यर्थः ॥ MH. न्वत्तस्था." MH, SIER for a 31,779 PMH. विधियमाण.

·कविप्रशंसा ए विणय-गुणो दण्डाडम्बरो य मण्डन्ति जह णरिन्द-सिरिं। तह टवारो महुरत्तणं च वायं पसाहेन्ति ॥ ६७ ॥ सोहेइ सुहावेइ य उबहुजन्तो सोवि लच्छीए । देवी सरस्सई उण असमग्गा किंपि विणडेइ ॥ ६८॥ महुमह-वियय-पउत्ता वाया कह णाम मउलउ इमम्मि । पहम-कुसुमाहि तलिणं पच्छा-कुसुमं वण-लयाण ॥ ६९ ।। ॥ ६७ || विनयगुणः शास्त्रार्थानुसारेण प्रजापालनं दण्डाडम्बरश्च करितुरगादिवलसंपच्च मण्डयतों यथा नरेन्द्रश्रियम् तथा टङ्कारः ३ ओजोलक्षणो माधुर्यं च प्रसादादिरूपं वाचं प्रसाधयतः ॥ . ॥ ६८ ॥ शोमयति सुखयति चोपभुज्यमानो योपि लक्ष्म्याः । देवी सरस्वती पुनरसममा किमपि विडम्बयति ॥ कामप्यनुपाख्येयां ३विडम्बना मनागपि विकलां वा जनयतीत्यर्थः ।। ॥ ६९ ।। मधुमथविजयास्ये मत्काव्ये पर्याप्ता वाक् कथं नाम मुकुलीभवतु फलिकारूपत्वं सौदण्यं भजताम् इमम्मि अस्मिन्गौडव- ३पास्ये काव्ये । इति ममात्र यत्नशेपः । अवार्थान्तरन्यासमाह । यतः प्रथमयुमुमान् सलिनं मूक्ष्मं पश्चारयुसुमं वनसतानां भवति ।। यथा फिल वनलतानां रसमरण विस्तीर्ण विकसितं विस्तारं प्राप्त ६युमुमं मन्दामोदं च जायते रसमान्यान् तद्वत्परिपकमतेः फवे. चार्यवेगोरपला वागभ्यम्यतो भवति । यथोनम् । असेनाल्पन शब्देन यत्नेन महतो नराः । अयोपान्साधयन्तीह पत्रकारा विशेषत ९इति ।। MIL'S 1.

·२२ गउडवहो लग्गिहिइ ण वा सुयणे वणिज दुजणेहि भण्णन्तं । ताणं पुण तं सुयणाववाय-दोसैण संघटइ ।। ७० ॥ पर-गुण-परिहार-परंपराएँ तह ते गुणण्णुया जाया। जाया तेहिंचिय जह गुणेहिं गुणिणो परं पिसुणा ॥ ७१ ।। जं निम्मलाचि खिज्जन्ति हन्त विमलेहि सज्जण-गुणेहि । तं सरिसं सास-यर-कारणाएँ करि-दन्त-वियणाए ॥ ७२ ॥ [॥ ७० ।। लगियति न वा सुजने वचनीयं दुर्जनैर्मण्यमानम् ।। तेषां पुनस्तत् सुजनापवाददापेण संघटते ॥ ॥ ७१ ॥ परगुणपरिहारपरंपरया तथा तेन केनाप्युस्कृप्टेन प्रकारेण (ते] गुणज्ञा जाता जातास्तैरेव गुणैर्यथा गुणिनो भूरिगुणाश्च पिशुनाः ।। ३गुणसंसर्ग एवं नामोत्कृष्टो येन पिशुनानामप्यु कर्प करोति । तेपि हि परगुणासहनलम्पटाः परकीयगुणपरिजिहीर्पया प्रथमं तावत्पर- गुणस्वरूपमालोचयन्ति । अनालोचितानां परिहर्तुमशक्यत्वात् । अ- ६नवरतं च परगुणानालोचयतामभ्यासातिशयाद्गुणज्ञानातिशयो भवति ।। अथवार्य तात्पर्यार्थः । गुणिन एवमुच्यन्ते न तावत्परगुणासहन- मार्यजनोचितम् । योपि तच्छीलत्वान्न प्रतिपिद्धं वर्जयितुं शक्तः ९स एवं प्रबोध्यते फलतः परगुणपरिहारो भविष्यति । यत्र सुजना अपि सातिशय्गुणार्जने साभिविवेशाः सन्तस्तथा गुणज्ञानातिशय- युक्ताः संपद्यन्ते येन तदीयमेव ग्रन्थादिकं सन्तः सेवन्ते सामान्यगुणं १२शास्त्रान्तरमुपेक्ष्य ॥ ॥ ७२ ॥ सुजनानामपि केषांचिद्यः परगुणोत्कण खेदः संसारिस्वमाहात्म्येन तन्त्र कविरखेदाय निदर्शनमाह ॥ यनिर्मला *M. is wanting in any ohbayi on couplet 70 which is given by Do.K.J. P.

·कविप्रशंसा २३ जाण असमेडिं विहिया जायइ णिन्दा समा सलाहावि । णिन्दावि तेहि विहिया ण ताण मप्ण किल्लामेइ ॥ ७३ ।। •णन्दन्तु णियय-गुण-गारवग्मि आविड-पर मुह रछाया । गरुया स-सील-दोलायमाण पर-दि-मुह-रया ॥ ७४ ॥ बहुओ सामण्ण-मइत्तणेण ताणं परिग्गहे लोओ। कामं गया पसिद्धि सामण्ण कई अउच्नेय ॥ ७५ ॥ ३अपि खिद्यन्ते हन्त विमलैः सज्जनगुणैस्तत् सदृशं शशिकरकारणिकया करिदन्तवेदनया ॥ यथा शशिकराः सर्वाहादकारिण उत्तमा अपि. दन्तिदन्तवेदनां कुर्वन्ति स्वाभाव्यात् तथा गुणिनामपि केपांचित्परगु- ६णासहनं संसारस्वामाव्यादिति भावयद्भिः कविमिः काव्यकृतौ नाना- दरो विधेयस्तद्वत्परीक्षकैरपीत्यर्थः । चन्द्रस्येव हि पामेव स दोप इति कृपाविषयत्वं तेषामिति यावत् । हन्तेति विस्मये खेदाथों निपातः ।। ॥ ७३ ॥ दुजनैः कृता तु निन्दा लाघावदवधीरणव तेषाम् तत्रायो- भ्यत्वेन विपरीतफलत्वादित्याह ॥ येषां मुजनानामसमर्दुजनविहिता ३सती निन्दा श्लाघया समा जायते तेनिन्दापि विहिता सती तान्साधून्न क्लमयतीत्यहं मन्ये ॥ ।। ७४ ॥ नन्दन्तु आनन्दयुक्ता भवन्तु निजफगुणगौरवे अदृष्टप- रमुखच्छाया गुरवो गुणमाग्मारमाजः स्वशीलदोलायमानपरहराय- ३च्छापाः ॥ दृर्जनाना प्रगुणोत्यपंकृतं मुम्बप्रसादमपश्यन्तो प स्वदोपप- योलोचननं दुर्जनबदनमालिन्यं पश्यन्नो निजगुणमणगरिमणि' सानन्दा भवन्तु दोषतां दुर्जनवदनम्नानिमवलोकयन्तः मन्त इत्यर्थः ।। ॥ ७५॥ यहुः सामान्यमतिःवन तेषां सामान्यांना परि- ·२४ गउडवहो हरइ अणूवि पर-गुणो गरुयम्मिवि णिय-गुणे न संतोसो । सीलस्स विवेअस्स य सारमिणं एत्तिअंचे ॥ ७६ ॥ इयरेवि फुरन्ति गुणा गुरूण पढमं कउत्तमासगा। अग्गे सेलग्ग-गया इन्दु-महा इव महीए ॥ ७७ ॥ णिवाडन्ताण सिवं सयलंचिय सिवयरं तहा ताण। निव्वड किंपि जह तेवि अप्पणा विम्हयमुवन्ति ।। ७८ ।। ग्राही लोकः । काम गताः प्रसिद्धि सामान्यकवयः अत एव ।। लोके ३मामान्यगुणाना परीक्षकाः सामान्यगुणा बहवः सन्ति भूरिविशेषगु- णानां तु तादृशा अल्पा इति कृत्वा सामान्यकविकान्यानि बहुशः प्रसिद्धानि । इतराणि तुल्येष्यित्यर्थः ।। ॥७६॥ हरत्यावर्जयस्यणुरपि परगुणः गुरावपि निजगुणे असंतोषः' शीलस्य विवेकस्य च सारमेतदियदेव ।। ॥७७॥ इतरस्मिन्नपि दुर्जनेपि म्फुरन्ति गुणा गुरूणां कविवराणां संबन्धिन' यतः प्रथमं कृतोत्तमासङ्गाः । दृष्टान्तमाह । अग्रे प्रथम ३शैलाग्रगता इन्दुमयूखा इव मह्यां पृथिव्याम् । सर्वोत्तमपु प्रख्याता नेतरैरपि न्यक्कनुं शक्यन्ते प्रत्युत दुर्जना अपि बहुसाधुजनाश्रित मार्गम. नुसतमिच्छन्ति । यथोक्तम् । यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जन इति ।। ॥ ७८ ॥ निवर्तयमानानां शिवं सकलमेव शिवतरं तथा तेन प्रकारेण तेपा निर्वते किमपि लोकोत्तरं यथा तेप्यात्मना विस्मयमु. ३पयान्ति ॥ सत्तमानामात्मार्थ एव काव्यारम्भः किमन परार्थोद्देश. प्रवृत्तेनाभिधानेनेत्यर्थः ॥ H. निजगुणा अमाप MH. इतरपि ENH. शिव.

·कविप्रशंसा २५ पासम्मि अहंकारी होहिइ कह वा गुणाण विवरुक्खे । गन्नं न गुणिगय-अभी गुणत्थमिच्छन्ति गुण-कामा ॥७९॥ अहिलदिऊण लोयं ठियाण एकत्तण गरुयाण । वीयावक्खी अवलम्बिऊण के मच्छरो फुरउ ॥ ८ ॥ निय-मइ-संदेहोधिय मइ-संदेहावलोयणे जाण । होन्ति वियार-हाणं ठिय-रूया ते ण लोयस्स ।। ८१ ।। ॥ ७९ ॥ गब्बं नेति यो न तस्य व्यवहितो यथायोग्यतासं. • बन्धः । पार्थे संनिधावपि गुणानां वर्तमानः । गुणयुक्तोपीत्यर्थः । ३अहंकारी नेति संवन्धः । युक्तशब्दस्य चाध्याहारः । कह वा कथ. मिव भविष्यति गुणानां विपरोक्ष अमावे । न कथंचिदयीत्यर्थः । यतो गर्यो नाम गुणिगतो मद उच्यते ततो गुणस्थमेव तं गुणकामा इच्छ- ६न्ति । तस्य गुणासंनिधाने दुर्जनेषु कथं समयः । गुणिनी गर्वयोग्यस्म गों न युक्तो लोकविरुद्धत्वात् कैव गणना दुर्जनानामित्यर्थः ।। ॥८० ॥ अभिलङ्घय लोकं स्थितानामेकावे , गुरूणां द्वितीयापेक्षा कमवलम्व्य स्फुरतु मत्सरः ॥ समबले मत्सरी युक्तः यस्वादिश्य- ३वरपरब्रह्मवद्वा अद्वितीयः सर्वोत्तमः कविः कोपि तम्य किमपेक्षो मत्सर इत्यर्थः ॥ ॥ ८१ ॥ निज [ मतिसंदेह एव } मतिसंदेहावलोकने येषां भवन्ति विचारस्थानस्थितरूपास्ते न लोकस्य | विमतिविश्ये निर्णतृत्वेन ३परिगण्यमानानां येषां स्वमतावेव' संदेहः किमलाकं निणेतृत्वयोग्यतास्ति उन नास्तीति ते लोकस्य निणेतृत्वपदे न स्थिताः। किं कहि । सुत्पाद्या इत्यर्थः ।। 1MH. मगर. (Gulanto) ·२४ गउडवहो हरइ अणूवि पर-गुणो गरुयम्मिावि णिय-गुणे न संतोसो । सीलस्स विवेअस्स य सारमिणं एत्तिअंचे ॥ ७६ ।। इयरेवि फुरन्ति गुणा गुरूण पढमं कउत्तमासगा। अग्गे सेलग्ग-गया इन्दु-मऊहा इव महीए ॥ ७७ ॥ णिवाडन्ताण सिवं सयलंचिय सिवयरं तहा ताण । निव्वड किंपि जह तेवि अप्पणा विम्हयमुवन्ति ॥ ७८ ॥ ग्राँही लोकः । कामं गताः प्रसिद्धि सामान्यकवयः अत एव ॥ लोके ३मामान्यगुणाना परीक्षकाः सामान्यगुणा बहवः सन्ति भूरिविशेषगु- णानां तु तादृशा अल्पा इति कृत्वा सामान्यकविकाव्यानि बहुशः प्रसिद्धानि । इतराणि तुल्येवित्यर्थः ॥ ॥७६॥ हरत्यावर्जयत्यणुरपि परगुणः गुरावपि निजगुणे अँसंतोपः' शीलस्य विवेकस्य च सारमेतदियदेव ।। ॥७७॥ इतरस्मिन्नपि दुर्जनेपि स्फुरन्ति गुणा गुरूणां कविवराणां संबन्धिनः यतः प्रथमं कृतोत्तमासगाः । दृष्टान्तमाह । अग्रे प्रथम ३शैलाग्रगता इन्दुमयूखा इव मह्यां पृथिव्याम् । सर्वोत्तमपु प्रख्याता नेतरैरपि न्यक्कर्नु शश्यन्ते प्रत्युत दुर्जना अपि बहुसाघुजनाश्रितं मार्गम. नुसर्तुमिच्छन्ति । यथोक्तम् । यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जन इति ॥ ॥ ७८ ॥ निवर्तयमानानां शिवं सकलमेव शिवतरं तथा तेन प्रकारेण तेषां निर्वति किमपि लोकोत्तरं यथा तेप्यात्मना विस्मयमु- ३पयान्ति ॥ सत्तमानामात्मार्थ एव काव्यारम्भः किमत्र परार्थोद्देश. प्रवृत्तेनाभिधानेनेत्यर्थः ।। MR. निजगुणा अमतोप. MH. इतरपि. MH. शिव ·कविप्रशंसा पासाम्मि अहंकारी होहिइ कहवा गुणाण विवरुक्खे । गच्वं न गुणिगय-मओ गुणत्यमिच्छन्ति गुण-कामा ॥७९॥ अहिलविऊण लोयं ठियाण एकत्तणेण गरुयाण । वीयावक्खी अवलम्बिऊण के मच्छरो फुरउ ।। ८० ॥ 'निय-मइ-संदेहोचिय मइ-संदेहावलोयणे जाण । होन्ति वियार-ट्टाणं ठिय-रूया ते ण लोयस्स ।। ८१ ।। ॥ ७९ ॥ गचं नेति यो नञ् तस्य व्यवहितो यथायोग्यतासं. बन्धः । पाश्धे संनिघावपि गुणानां वर्तमानः । गुणयुक्तोपीत्यर्थः ।। ३अहंकारी नेति संवन्धः । युक्तशब्दस्य चाध्याहारः । कह वा कय. मिव भविष्यति गुणानां विपरोक्षे अमावे । न कचिदपीत्यर्थः । यतो गर्यो नाम गुणिगतो मद उच्यते ततो गुणस्थमेव तं गुणकामा एक ६न्ति । तस्य गुणासंनिधाने दुर्जनेषु कथं समवः । गुणिनो भवयोग्यस्य गर्वो न युक्तो लोकविरुद्धत्वात् कैव गणना दुर्जनानामिरयर्षः . ॥ ८० ॥ अमिलाशय लोकं स्थितानामेकावे /गुरूणां द्वितीयापेक्षा कमवलम्ब्य स्फुरतु मत्सरः ॥ समयले मरसरों युक्तः यस्त्वादिरय- ३वरपरब्रह्मवद्वा अद्वितीयः सर्वोत्तमः कविः कोपि तस्य किमपेक्षो मत्सर इत्यर्थः ॥ ॥ ८१ ।। निज [ मतिसंदेह एवं ] मतिसंदेहावलोकने येषां भवन्ति विचारस्थानास्थितरूपास न लोभ्स्य ॥ विमतिविपये निर्णतृत्वेन ३परिगण्यमानानां येषां स्वमतावेव' संदेहः किमलाकं निणेतृत्वयोम्यतास्ति उन नाम्तांति ते लोकस्य निणेतृत्वपदे न स्थिताः । किं कहि । गुरपाया इत्ययः ।। 11. तार (GABJirits) ·२६ गउडवहो को णिन्दइ नीययमे गत्ययरे को पसंसिउ तरह । सामणचिय गण थुईण परि-णिन्दियाणं च ।। ८२ ।। सोऊण मुणन्ति परं जे ण वियप्पन्ति अप्पणचेय । ते अणरहव्व गव्यस्स उत्तुणा कह न लज्जन्ति ।। ८३ ॥ काल-गुणा पढम-कईहिं भामियमपरि-गहेसु मग्गेसु । इहरा मईहिं हीरन्ति दुकरं कवि काणपि ॥ ८४ ॥ ।। ८२ ॥ को निन्दति नीचतमान् । पशुमायत्वात् । गुरुतमान्क: प्रशंसितुं तरति शक्रोति । तद्गुणसंभारस्य परिच्छेत्तुमशक्यस्वात् । सा- ३मान्यमेव स्थानं स्तुतीनां परिनिन्दितानां च ॥ तेन मादृशान्गुरुतमान्को निन्दितुं या योग्य इत्यर्थः ॥ ॥ ८३॥ श्रुत्वा जानन्ति परं ये न विकल्पयन्त्यात्मनैव ते अनहीं इव गर्वस्य गर्येण कथं न लज्जन्ते ॥ उत्तुणो गरे । व्युत्पन्नतममति- ३निमितं काव्य श्रुत्वैव ये बुध्यन्ते न तु कथंचिस्वयं गुणदोपान्वि- कल्पयितुं क्षमास्ते दर्पकरणे अयोग्याः सन्तो दर्प कुर्वन्तो न लज्जन्त इति चित्रम् ॥ 11 ८४ || कालगुणात्प्रथमकविभिन्तमपरिग्रहेषु मार्गषु । इहरा इदानी मतिभिईयन्ते दुष्करं फेपि केपामपि || कालगुणादिति व्यव- ३ हितान्वयम् । सर्गादिकविमिरलब्भकाव्यमार्गस्वाहान्तं व्यामोहोनुभूतः कालदोपात् । इदानीतनैः कविमिः पुनर्दुष्करं प्रक्रम्यते (1) नैव अभ्यते दृष्टपूर्वकविकल्पितमार्गस्वात् अथवा कृतवारद्वार इति नयेन ! तथा हि ६त इदानीतनाः कवयः केषि केपामपि पूर्वकवीनां संवन्धिीमिर्म- लिभिहिंयन्ते संपर्यन्ते ।।

·कविप्रशंसा २७ कतो णाम नइई सचं कर-सेपिएसु मग्गेसु । सीमन्ते उण मुक्काम्म तम्मि सव्वं नवंचे ।। ८५॥ २ अत्यालोयण-तरला इयर-कईणं भमन्ति युद्धीओ ! अत्यच्चय निरारम्भमन्ति हिययं कइन्दाण ॥ ८६ ।। आ-संसारं कइ-पुंगवहिँ तद्दियह गाहय-सारोवि । अज्जवि अभिष्ण मुद्दोच्च जयइ वाया-परिप्फन्दो ॥ ८७ ॥ कि अण्णमणण्ण-माहें ताव सु-कहिँ सिक्खिया वाया । मायं णीसामण्णाण ताण मृयत्तणं जाव ॥ ८८ ॥ ।। ८५ ।। इदानींतनविधानमनुवादत्वाचर्हि व्यर्थमित्याशङ्कयाह । फियन्नाम न दृष्टं फविसेवितेषु मागेविति सच्चं सत्यम् । किं तु सीमन्तेऽ २परकाये मुक्त प्रक्षिप्ते तस्मिन्सर्व नवमेव माति ।। उण पुनःशब्दस्तु- शन्दस्यायें ॥ ॥ ८६ ।। अर्थालोकनतरला अपि सत्यः इतरकवीनां प्राम्यन्ति प्रान्तियुक्ता भवन्ति बुद्धयः । अर्था एव निरारम्भमप्यायान्ति हृदयं ३कवीन्द्राणाम् । प्रातिमातिशयजनितसंस्कारातिशयाकृष्टाः सन्तः ॥ ।। ८७ ॥ आसंसारं सर्गादारभ्य महाप्रलयं यावत् कविपुगेवः प्रतिदेिवसगृहीतसारोप्यचापि अभिन्नमुद्र इव अस्फोटितमुद्र इव जयति श्यापरिस्पन्दः ॥ ।। ८८ ॥ फिमन्यदुच्यने । कि यहुनोक्तनेत्यर्थः । एतावत्तु सारं बमः । अनन्यमनोभिः मुकविमिस्तायच्छिक्षिताभ्यस्ता याग जातं निःसामान्यानां तपां मुकावं यावत् । अभ्युकटोरकर्पयोगाचनका- व्यस्य प्रांतरि योग्ये मसति मध्यमिव महाफर्यानां युक्तमित्यर्थः। PIH. Trमरसारि., which is drablen corrupt.

·२८ गउडवहो को व वियारेइ विसेस-वित्यरं ताण जं ठियं लोए। नामच्चिय संकन्ता गरुयाण गुणा फुरन्तिव्य ॥ ८९ ॥ जाण स-रूवावगमेचि गन्धिया किपि होन्ति अण्णेवि । ते आयासाअ वहन्ति अत्तणो नवर माहप्पं ॥९॥ मोह-पडिवोह-कारितणेण तिमिरंव जं पयासोव्व । तं जयइ विरुद्धपिव वियप्प-जालं कइन्दाण ॥ ९१ ॥ णवमत्थ-दसणं संनिवेस-सिसिराओं कध-रिद्धीओ। अविरलमिणमो आ-भुवण-बन्धामिह णवर पययम्मि ॥ ९२॥ ॥ ८९ ॥ वाशब्दोऽसंभावनायाम् । को वा विचारयति विशेष- विस्तरं तेषां यः स्थितो लोके । नाम्न्येव संक्रान्ता गुरूणां गुणाः स्फुर- स्न्तीच ॥ महाकवीनां नाममात्रग्रहणे प्रत्यक्षायमाणा नाम्नीव संक्रान्ता गुणा दागित्येव निर्विवादं प्रयन्ते अतः कस्तान्विचारयतीत्यर्थः ॥ स्फुरन्तवि प्रत्यक्षा इव भान्तीत्यर्थः।। ॥९० ॥ येषां संबन्धिनि स्वरूपावगमेपि तदीयकाव्यस्वरूपमात्रा- कर्णनेपि गर्विता भवन्ति किमपि अवर्णनीयरूपेण ॥ अन्येपि ते आया- ३साय वहन्त्यात्मनः केवलं माहात्म्यम् । महाकविकाव्यं प्राप्य तद्विषय- विचारयोग्यस्वाभिमानम् ।। ॥ ९१ ॥ मोहप्रतिबोधकारित्वन तिमिरं च यत् प्रकाशश्च तज्जयति विरुद्धमिव विकल्पजालं कवीन्द्राणाम् ॥ मन्दमतीनां मोहकारितया इतिमिरमिव प्रकाश इव च व्युत्पन्नानाम् । अत एव विरुद्धमिव न तु विरुद्धमेव विषयभेदात् ॥ ।। ९२ ॥ नवमर्थदर्शनं संनिवेशशिशिरा 'बन्धर्द्धयः अविरल- मेतद् आभुवनवन्धमिह केलं प्राकृते ।। शिशिरा मधुराः । इणमो ·फविप्रशंसा २९ सयलाओं इस वाया विसन्ति एत्तो य णेन्ति वायाओ। पुन्ति समुचिय णान्त सायराओच्चिय जलाई ॥ ९३ ॥ हरिस विसेसो वियसावओ य मउलावओ य अच्छीण । इह वहि हुत्तो अन्तो-मुहो य हिययस्स विप्फुरइ ।। ९४ ॥ अणुयम्पा वा हासो व होइ अवहीरणव्य गल्याण । इयरेसु अणाय-गुणन्तरेसु न उणो हियय-दुक्ख ॥ ९५ ॥ जे अत्तणो न अहिया सरिसा वा तेहिं कि भणन्तेहिं । जह-तह पराओं इच्छन्ति तहवि गरुयावि बहु-माणं ॥ ९६ ।। इति देशीपदम् एतदित्यस्यार्थे । आभुवनवन्धम् आसृष्टिकालम् । नवरं केवलम् ।। ॥ ९३ ॥ सकला एतस्माकृतं वाचो विशन्तीय । इतश्च प्राकृता- द्विनिर्गच्छन्ति वाचः आगच्छन्ति समुद्रमेव निर्यान्ति सागरादेव जलानि। प्राकृतेन हि संस्कृतापभ्रंशपैशाचिकमापाः प्रसिद्धतमेन व्याख्यायन्ते । अथ वा प्रकृतिरेव प्राकृतं शब्दब्रह्म । तस्य विकारा विवर्ती वा संस्कृता- दय इति मन्यते म्म कविः ।। ॥ ९४ । हर्पविशेपो विकासको मुकुलीकारकवाक्ष्णोः इयं अनेन प्रकारेण | हुचमिति देशीपदम् आभिमुल्ये वर्तते । रहिर्मुखः कृत्या कि १च अमुतः प्राकृतान्मुखं च हृदयस्य विस्फुरति ।। ॥ ९५ ॥ अनुकम्पा वा हासो वा मवस्यवधीरणं या गुरूणाम इतरेप्यज्ञातगुणान्तरेषु न पुनदियदुःखम् ।। ।। ९६ ॥ यद्यपि मया सदृशोन्याधिको वा नाम्नि तयापि पराभ्यर्थन नैकान्ततानर्थमित्याह ॥ य आत्मनो नाभ्याधिकाः MIT.न.

·३० गउडवही होन्तुव्व विगय-गव्या माहप्प-समुत्तुणच वियरन्तु । जह-तह णिवडिय गुणा हास-हाणं ण लोयस्स ॥ ९७ ॥ भीयंत्र लज्जियंपिव धम्भियमिव किंपि होइ सुढियंव । दामियमिव अप्फुण्णंव पहरिसुच्चंव इह हिययं ॥९८॥ . सदृशा वा तैः किं भणद्धिर्न किंचित् । यद्यपि वस्तुवृत्तमेवं तत्तथापि यथातथा परस्मादिच्छन्ति गुरवो बहुमानम् ॥ साधवः सर्वजना- ३नुरागमिच्छन्तीत्यर्थः ।। ॥ ९७ ॥ भवन्तु वा विगतगर्वा माहप्पसमुत्तुणव्व वियरन्तु माहात्म्याभिमानेन समुत्पन्नगर्वा वा विचरन्तु यथातथा निर्वृत्तगुणा ३हासस्थानं न लोकस्य ॥ सामान्यजनस्य तदीयस्वरूपानमिज्ञस्य हासे महापुरुषाविषये कोधिकार इत्यर्थः ।। ॥ ९८ ॥ भीतमिव लज्जितमिव [स्तम्भितमिव ] किमपि भवति अँखितमिव । सुढियं वेति 'पाठान्तरम् । भूपितमित्रं चापूर्णमिव प्रहर्षो. उन्नतामवेह काव्यबन्धे हृदयं कवेः श्रोतुश्च || कवेः काव्यप्रसिद्धयप्रसि: द्धिभूताः प्रहर्पलज्जादयः श्रोतुश्च बोधाबोधकृताः ॥ IME पाठेत्यर्थः. MH. प्रसिद्धाप्रसिद्धि ·काव्यारंमः [ अथ काव्यमारभ्भते ] . अत्यिं णियत्तिय-नीसेस-भुवण-दुरियाहिणन्दिय-महिन्दो। सिरि-जसवम्मोत्ति दिसा-पडिलग्ग-गुणो मही नाहो ॥ ९९ ॥ घोलइ समुच्छलन्ती जाम्म चलन्तम्मि रेणु-भावेण । वसुहा अमुक-सेस-प्फणच धवलयवत्तेसु ॥ १० ॥ चालयम्मि जाम्म वियणा-विहुय-फणा-मण्डलोवि णो मुयई । महि-वेदं बल-भर-खुत्त रयण-संदाणियं सेसो ॥ १०१॥ णीसन्दइ जस्स रणाइरेसु कीलालिओ गय-मएण । आहय वम्माणल-दर-विराय-धारोव्य कर-वालो ॥ १०२ ॥ ॥ ९९ ॥ अय काव्यमारभ्यते । अस्तीति मङ्गलायोपि शब्दः । आस्ति निवर्तितनिःशेषमुवनदुरितामिनन्दितमहेन्द्रः श्रीयशोवर्मति नाम ३दिक्प्रतिलमगुणो महीनाथः ।। ॥ १०० ॥ घूर्णते समुच्छलन्ती यस्मिंश्चलति सति रेणुमावेन वसुधा अमुक्तशेषफणे [व] धवलातपत्रेवारेषु( Sic )लक्ष्यमाणा ॥ रजोरूपा गगनं गता मही श्वेतच्छतपुता सती अत्यक्तशेषफणेव विमा- तीरयर्यः॥ ॥ १०१॥ चलित यस्मिन्वेदनाविधूतफणामण्डलोपि नो मुशति मदीपीठं बलमर डितरनपदं शेषः । ॥ १०२॥ निष्पन्दते यस्य रणाईगेषु पीलारितो गजनदेन PUR " : पु. Throrsicatun. the tornal tittorgor ·गउडवहो सेवजलि-मिलिय-णडाल-मण्डला होन्ति हढ-पणामेसु । नूमिय-भिउडी-भगव्य जस्स पडिवक्ख-सामन्ता ।। १०३ ॥ जो ववसायावसरेसु दप्प-दर-दिट्ट-दाहिणंस-यडो । दंसण-पसाय-सुहियं कुणइव्व मुय-ट्टियं लच्छि ।। १०४॥ कोउच्चत्त-ठिय-विसम-तार-पहा-भय-कलुसियाईच । सामायन्ति णडालाई जस्स पडिबक्ख-वन्दीण ॥ १०५ ॥ आहतवर्मानलेपद्विगलितधार इव करवालः ॥ वर्म कवचः । दर ईपत् । विरायं विगलितम् ॥ ॥ १०३ ॥ सेवाजालमिलितललाटमण्डला भवन्ति हटप्रणामेषु अनिच्छतां बलात्कारितासु प्रणतिषु प्रच्छादित कुटीभगा इव यस्य ३प्रतिपक्षसामन्ताः ॥ भवन्तीति प्रकृतम् ॥ ॥१०४ ॥ यो यशोवर्मा व्यवसायावसरेषु दपद्दष्टदक्षिणांशतटो दर्शनभेव प्रसादस्वेन सुखितां करोतीव भुजस्थितां लक्ष्मीम् ॥ रणावसरे ३हि चीरा स्वबाहुदण्डस्य तटावलोकनं कुर्वन्ति निजवाहुबलस्यान्त- रङ्गत्वात्परपरिभवे । तत्रोत्प्रेक्षा । स्वबाहुबलेनार्जिता रक्षितां च अतएव निजमुजाश्रितां श्रियं दर्शनेन संमानयतीव ॥ सोस्त्रि नृपतिरिति ६समन्वयः ॥ ॥ १०५॥ कोपोद्वृत्तास्थितविषमतारकपमाभेदकलुषितानीव श्या- मायन्ते ललाटानि यस्य प्रतिपक्षवन्दीनाम् ।। प्रतिपक्षा एव वा ब- इन्दिनः स्वावका ये संपन्नास्तेषां हटापहताः खियो बन्धः । तारयप्प- हामोय इति पाठे तारकप्रभाभोगेति-संस्क्रिया । बलवन्तं रिपुं पश्य- न्तीनां स्तुयनां वा वन्दित्वमापनानामपि रिपूणां खमावादेव ललाटानि ·काव्यारम्भः. पासाम्मि पयावालुटियस्स जस-पायवस्सव महल्लो । अयसो रिऊण दासइँ छाया-निवहोच्च संकन्तो ।। १०६ ।। ६ललाटानि कृष्णाभवान्ते । तत्रेयमिवेनापहृतापहतिः कोपोद्वृत्तकपालनील- लोचनतारकप्रभाभोगेन कृप्णत्वं भजन्त इति ॥ पडिवक्खवत्तीणेति पाठ प्रतिपक्षपत्नीनामित्यर्थः ॥ ॥ १०६ ॥ पार्श्वे प्रतापस्पृष्टस्य जयंपादपस्येव महत् अयशो रिपूणा दृश्यते छायानिवह इव संक्रान्तः ॥ छायानिवह इवेति य ३इवशब्दः स भिन्नक्रमः अशयःशब्दास्परो बोद्धव्यः । अयं समन्वयः। किल सेवकत्वमापादिता ये रिपवस्तेषां तत्पाबें स्थितानां स्वशरीरच्छाया तावत्स्वभावादेव स्थिता । आदित्यादिप्रकाशयोगात् । तत्रोत्प्रेक्ष्यते । योसौ रिपूणां छायानिवहस्तदयश इव महत्संक्रान्तं सम्यकान्तं प्रसृत- मित्यर्थः । कम्य यशःपादपस्य | रिपव एव कर्मकरीकृता यशःपादपा इव । जयिनो यशोद्योतनात् । जातावेकवचनम् । कम्य संबन्धिनो ९यशःपादपस्य । प्रतापालिङ्गितस्यादिस्यस्येव यशोवर्मणः । अथवा अय. मपि योजनाकारः प्रतिभाति । जयिनस्तावदयशोपसरतीत्यत्र किमुच्यते तस्सनिधी सेक्कीकृतेभ्योपि रिपुभ्योपसृतमयशः । अवाक्षरयोजनार्थ १२जयपादपस्येवेति इवशब्दश्शशब्दस्यार्थे । निपातानामनेकार्थत्वात् । पार्थे यश्छायानिवहो रिपूणां जयपादपस्य च अयिनो महान्दृश्यते तदयश इव मालिन्यारसम्यकान्तं पलायित' त्यक्त्वा दृश्यते । उपनारे १५निमित्तमाह । प्रतापालिदिन्तस्य जयिनः पार्थे स्थितोसी यत छाया- निवहः अतः एवमुरप्रेक्ष्यते । न तु सर्व इति नातिप्रसगः । अयं चार्यः । तम्य जयिनः संनिधी वर्तमानाः कर्मफरीना रिपयो म. 1 UL. पापमो.. 3 (Gsüdarabo) ·३४ गउडवहो गम्भीर-महारम्भा संभाविय-सायरं परिभमइ । भुवणन्तरेसु भाईरहिन्च सा भारही जस्स ॥ १०७ ॥ जस्स य वलन्त-जय-गय-सीयर-धारा-सहस्स-लुलियाओ । संभम-संचारिय-चामराओं धावन्तिब दिसाओ ॥१०८॥ अविय । ५ सोहइ विणिवेसिय-पसिढिलङ्गली-कोडि-कढणुत्थल्लो । पायडियन्भन्तर-वण-निवेस-दर-दन्तुरो अहरो ॥१०९॥ .. । लिनच्छाया अयशोनिवहाक्रान्ताः । तेषु च रिपुपु महदयशः । तत्तस्य जयिनः संनिधौ जयपादपस्योपच्छायानिवहः कल्प्यते । तत्रेवशब्दः स्वस्थानस्थ एव ॥ । १०७ ॥ गम्भीरा चासौ महारम्भा संभावितः आलिङ्गनेन कृतार्थीकृतः सागरो यया सौं भागीरथी । भारत्यपि जितसागरान्तभुवन २ स्वात्संभावितसागरा । संभावियसायरमिति पाठे क्रियाविशेषणत्वम् परिक्रॉमस्यामारूपेण बन्दिवदनद्वारेण वाः | भागीरथी तु त्रिपथगत्वादेव। भुवनान्तरेषु भागीरथीव सा भारती यस्य ।। अत्रापि सोस्तीति संबन्धः । सेति ते लोचने इतिवत् ॥ ॥ १०८ ॥ यस्य च वलमानजयगजकरविसरसीकरपारासहौल. लिता इव संभ्रमसंचारितचामरा धावन्तीव दिश, || सोस्ति । अगणित. 'गजकरनिकरविसारिवारिधाराप्रकरधावनादिशो धावन्त्य इव प्रथन्ते । शुभत्वाच्च जलधाराश्चामरावयवविसरा इचोत्प्रेक्षिताः । दिशश्च चामर- धारिण्यः ॥ ॥ १०९ ॥ इत ऊर्ध्व पञ्चभिः कुलकम् । [शोभते ] विनिवेशि- 1MH. वाक् H ofta for On ·काव्यारम्भ: ३५ मुचन्ति पेल्लिउब्बेल्ल-फेसरा मूल-लुलिय-मयरन्दा । निहुयं लीला-कुवलय-पहित्थिया कहवि नीसासा ॥११॥ वाम-फरायट्टिय-सुण्ण-मलिय-विविखत्त-कुन्तल-सिहाण । अरई-विलास-विसुरावियाण निवडइ सोहग्गं ॥ १११ ।। अग्यइ मङ्गल-गहिएक-कुसुम-पेसिय-पसाहणामेलं । विमुइ-णयणावहीरिय-दर-वन्दिय-चन्दणं वयणं ॥ ११२ ॥ तपशिथिलालीकोट्याकपणेनोद्वार्ततः अत एव प्रकटिताभ्यन्तरनखदन्त- कृतास्मकवणनिवेशेनेपदन्तुरः संजातदन्त इवाधरः ॥ रणरसरमसा- ३नन्दस्पन्ददर्शनोपन'ससुरसुन्दरीयशोवर्मरूपशीर्यादिदर्शनसमुल्लसितमदन- पवनजनितविकातकथनेनात्र प्रकृतोपयोगः ॥ ॥ ११० ॥ [मुच्यन्ते प्रेरितोद्वेलितकेशरा ] मूललुलितमकरन्दा निभृतं गूढं कृत्वा लीलाकुवलयेन क्रोडोत्पलेन प्रतिष्ठिता गृहीताः ३ थमपि निःश्वासाः सुरसुन्दरीभिः ॥ ॥ १११ ॥ वामकराकृष्टशून्यमलिनविक्षिप्तकुन्तलाशखानाम् अर- तयो वारेण प्रकृतेन सह रतिशून्या ये विलासा निष्फलास्तै विसुरावियाण वेदितानाम् । विहुराइमाणेति पाठे विधुरायितानाम् । निर्वर्तते आभि- ज्यते सौभाग्यं सुन्दरता । ॥ ११२ ॥ अति गोमते मङ्गलार्थगृहातैकयुमुमं च तत् प्रेपित प्रसृष्टं प्रसाधन माल्यं च येन तत् विमुखाभ्यां रणदर्शनरणरणना. ३ माद्विपमाणाभ्यां नयनाम्पार वीरितं माथिलया रेपद्वन्दितं चन्दनं यत्र तद्वदनम् ॥ . 1MB.पिन...IN.fort +II.पन्दन.

·गउडवही इय जस्स समर-दंसण-लीला-निम्मविय-वम्मह-वियारा । तियस-तरुणीओं अज्जवि मण्णे निहुयं किलम्पन्ति ।११३१५ अहवा । ४७ सिहर-णपहुत्त गयणा दिसा-पडिप्फालय-कडय-विणियत्ता । डज्झन्ति दरुप्पइया अलद्ध-गमणन्तरा गिरिणो ॥ ११४ ॥ ॥ ११३ ॥ इति उक्तेन प्रकारेण यस्य यशोवर्मणः समरदर्शन- लीलानिर्मितमन्मथविकारास्त्रिदशतरुण्यो मन्येद्यापि निभृतं गुप्तं कृत्वा ३क्लाम्यन्ति ॥ सोस्तीति महाप्रकरणसमन्वयः ॥ अत्र च कुलकवाक्यपरि- समाप्तिः ॥ अन्योप्यस्योत्कृष्टतरो वक्ष्यमाणो गुणोस्तीति द्योतयितुं निपातनिचयप्रयोगः ॥ अत ऊर्य सप्तचत्वारिंशता गाथाभिः कुलकम् । गिरिपक्षक्षपणद- क्षोपि सहस्त्राक्षो यस्य समानासनोपवेशनेन कृतार्थमात्मानं संमन्यते ३ तस्य किमन्यद्वर्णनीयतरमस्तीति सूचयितुम् ।। ।। ११४ ॥ शिखरेषु न पर्याप्तं न वृत्तं गगनं येषां ते तथा दिक्प्रतिफलितकटकविनिवृत्ता दह्यन्ते ईपदुत्पतिता अलब्धगंगनान्तरा ३गिरयः ।। इन्द्रप्रहर मन दह्यमाना प्रपलायनकामा आतमहत्त्वेन व्याप्त- सकलगगनदिगन्तत्वेन पल यनस्थानमलभमाना निवृत्ता यथास्थानस्था दह्यन्त एव न प्रतिविधानं लभन्ते गिग्य इत्यर्थः । तथा हि गगनं ६तायत्तदीयशिखरमात्रेप्वपि न पर्याप्तं न वृत्तम् । शिखराण्यपि तदी- यानि व्याप्तुं गगनेन न शक्तानि । तत्कथ पलायनस्थानं स्यात् । तस्य तदेकदेश एव निष्ठितत्वात् । इत्यतिशयोक्ति. ॥ यथा । अल्पं निर्मि- I MH. काम्यति ·काव्यारम्भः ३७ तं स गुहा-मुह-निवाडय-धूम-वलयावलम्बिय-नियम्या । वज्जाणल-धम्मन्ता लोहंव मुयन्ति धराणि-हरा ॥ ११५ ॥ लक्खिज्जइ धूमायन्त-पक्ख-णिक्खन्त-सिहि-सिहा-णिवहो । संभम-संचलिय-चलन्त-रयाण-दियसोव्य सुर-सेलो ॥११६ ॥ तमाकाशमनालोच्येव वेधसा । इदमेवंविधं मावि भवत्याः वनजृम्भण. मिति ॥ तथा दिगन्ता अपि न तेषां पलायनस्थानानि दिगन्तलमकट- ३कत्वेन ततः प्रतिहतनिवृत्त्वात् । अन्तरिक्षमपि न पलायनस्थानं तेषां न हि तैर्गगनस्यान्तरं मध्यमन्तरिक्षं लब्धं तस्यापि तदन्तरैव नाठत. त्वात् । अत एवेषदुरपतितैरन्तरिक्षं तैर्न लब्धम् ।। ॥११५॥ तयाँ नूतनपरावृत्त्यादिविपमदुःखानुभवप्रकारेण दह्य- मानाः स्वगुहामुखनिवृत्तधूमवलयावलम्बितनितम्बा बनानलध्मायमाना ३लोहमिव मुञ्चन्ति धरणिधराः ।। धूमः अतिकृप्णत्वाल्लोहत्वेनोस्पेक्षितः । अथ च पर्वतविपयनितम्येप्वाभायमानेषु किल लोहस्योत्पत्तिर्मवति । ताम्ररूप्यादिवरमृत्तिकैव पच्यमाना लोहीभवति । अथवा लोहं लोभ ६जीवितगर्वमिव मुश्चन्तीति योज्यम् । लोमोपि विद्यत्वातामसो मलिनो धूमसमः' ख्यातः सताम् ॥ ॥ ११६ ॥ लक्ष्यते धूमायमानपक्षनिष्क्रान्तशिखिशिखानिवहः संभ्रमेण सम्यकुलिते तम्मिन्सति 'चलन्तौ रजनिदिवसौ यत्र स इव मुर- ३शैलः ॥ एफस्यां शिलायामादित्यस्योदयः अपरस्यामानमय इति प्रसिद्धिः । आदित्यस्योदयास्त्रमयावेवानिशम् । तेन मेरसमाश्रितं तत् । अतम्यादनिश सदृशज्वालाधूमावलीसंचलनेन मेवाश्रितःचेन मेरुमचलने- इनिग सचलनमुत्पेक्षितम् ।। 1 MH. पति. IMनि, INH. ममस्थान.

·गउडवहो जेसुंचिय कुण्ठिज्जइ रहसुन्भिडण-मुहलो महि हरेसु । तेसुंगेय णिसिज्जइ पडिरोहन्दोलिरा कुलिसो ॥११७ ॥ वेल्लान्ति कन्दरोयर-णिव्वाडिय-वलन्त-वियड-विहयाओ । सहसव्व सेल-सीमन्तिणीओं भय-मुक-गन्माओ॥ ११८ ॥ विज्झवइ वेल्लणोणय-महि- वेढोभय-दिसागय-समुद्दो । ठाण-परिसंठिओच्चिय पक्ख-च्छेयाणलं सेलो ॥ ११९ ॥ - ॥ ११७ ॥ येष्वेव कुण्ठीक्रियते रभसेन उब्मिण्णं आपातपूर्वक प्रत्यावर्तनं तेन मुखरः सशब्दः सन्महीघरेपु तेप्चेव नितान्तं सजति । ३कुतः । प्रतिरोहान्दोलितस्वात् प्रतिहतोत्फलितमन्दवेगपतितान्दोलित- निधृष्टधारस्वात् कुलिशः ।। पापाणे हि निघृष्यमाणाः कुठारादिधारास्तै- क्ष्ण्यातिशयमासादयन्तीति दृष्टम् । कचित् निसिज्जइ इति पाठः । तत्र ६निशितस्तीक्ष्णो भवतीत्यर्थः । निसज्जइ इति पाठे तु तैक्ष्ण्यमासाद्य नितान्तं सज्जति छिनत्तीत्यर्थो व्याख्यातः ॥ ॥ ११८ ॥ वेल्लन्ति लुण्ठन्ति भूमौ पतिताः सत्यः फन्दरोदरेभ्यो निर्वृत्ताः' प्रकटीभूता निःसृता वलन्तो विकटा विहगाः पक्षिणो ३दुर्दग्धा यासा ताः 'सहसेव शैलसीमन्तिन्यः पर्वतकामिन्यो भयविमुक्त- गर्भाः ॥ अथवाकृतस्त्रापादिकाः सन्नः कन्दरोदरेभ्यो निर्वृत्ता अभि- व्यक्ता अर्धदग्धनिर्गता वलन्तो विकटा महाप्रमाणा विगताः प्रमीता ६धवा भर्तारो यासां ता इति व्याख्येयम् । विहवा इत्यपि पाठोस्ति कचित् ।। ।। ११९ ॥ विज्झवइ शमयति प्रेरणावनतमहीपीठोभयदिगागत- समुद्रः खस्थानपरिसंस्थितोपि पक्षच्छेदानलं शैलः ॥ .. 1ME. निवृत्ता: . MH. सहसैव.

·काव्यारम्भः तहियसं रवि-मण्डल-संचलणुम्हायमाण-कडएण । उययाचलेण कुलिसो मिलिओवि चिरेण विण्णाओ ॥१२०॥ इज्झन्ति विसाणल-बाय-विसहरामुक्क-चन्दण-खंन्धा । तिअस-विअसाविअंसुअ-सेविअ धूमा मलय-चक्खा ॥१२१॥ निसुढिय-परख-पडन्ता महीऍ दल-विन्भमेण भज्जान्ति । तक्रवण-तरल पलायन्त विसहरा महिहरुग्याया ॥ १२२ ॥ कहत्रि धरेइ महि-पलं निप्पक्ख-पदन्त-गिरि-णिसुम्भन्तं । दाढा-भिण्ण-ससोणिय-मुह-निवहारोसिओ सेसो ॥ १२३ ॥ .. ॥ १२० ।। प्रतिदिवसं रविमण्डलसंचलनोमायमाणकटकेन उदयाचलेन सह कुलिशो मिलितोपि चिरेण विज्ञातः ॥ ।। १२१ ।। दह्यन्ते विपानले वानाः शुष्का विषधरैरामुक्ताश्चन्दन- स्कन्धा येषु ते तथा त्रिदशैविकाशितांशुकैः सेवितो धूमोदमः मुगन्धि- ३स्वाद्येषां ते मलयपक्षाः ॥ ॥ १२२ ॥ छिन्नपक्षरवेन पतन्तो मझो दलविभ्रमेण दलसादृश्येन मज्यन्ते तत्क्षणं तरलं कृत्वा पलायमाना एकमागण विषधरा यत्र ते ३महीघरोद्धाताः पर्वतसंघाताः ॥ छिन्नपक्षस्वेन परिवर्तुलाकृतिस्वास्कृष्णस्वा- देकमार्गाविच्छिन्नक्रमपलायमानपन्नगत्वाध पलाशपर्णनिचयनिमत्वं गिरि- सम्हानाम् ॥ ॥ १२३ ॥ कथमपि धारयते महीतलं निष्पक्षत्वात् । पतद्भिगिरि- मिर ] निमुम्मन्नम् आहन्यमानं माध्यमानं दंष्ट्रामिनसमोणितमुखनिवहे. ३नारोक्तिः शेषः ॥ एक्यव शेपम्य चित्रं घरादिरूपं विना क्लयन् ॥

·गउडवहो 'दीसइ जलन्त-सेलं तावोसारिअ-वलन्त-सुर-लोयं । धूमुप्पित्थ-पियामह-कमलालि-करम्वियं गयणं ॥ १२४ ॥ गन्मालसाऑव पुणो कहवि गुहा-ल्हिक्क-पोय-गईओ । पावन्ति भया सेलङ्गणाओं गणयगणुदेस ॥ १२५ ॥ खण-तरलिय-पक्रख-उडा फडार-विज्जु-च्छडा-सिहालम्मि । सलहा इव अस्थायन्ति पवि-पईवम्मि धराणहरा ॥ १२६ ॥ थोयायन्तिव विरला दीहायान्तिव्य खचिय-वित्थारा । तुङ्गायन्तिव तणुया पवि-खण्डिय-पेहुणा गिरिणी ॥ १२७ ।। ॥ १२४ ।। दृश्यते ज्वलच्छैलं तापापसारितवलस्सुरलोकम् धूमो- प्रस्तैः पितामहकमलालिभिः कराम्बितं गगनम् ॥ ॥ १२५ ॥ गर्भालसा इव पुनः कथमपि गुहालीनपोतगुरवः प्राप्नुवन्ति भयाच्छैलागना गगनाङ्गणोद्देशम् || पुनःशब्दः शैलाङ्गना- ३पदेन संबध्यते । शैलागनाः कथमपि गगनाङ्गणप्रदेश प्रामुवन्ति गर्भालसा इव यतो गुहालीनमृगशिशुत्वेन गुरुमराः स्त्रीत्वाच्चातिरि- क्तभयाः । शैलवध्वोत्र शैलरूपा एव पर्वतपल्यः ।। .. ।। १२६ ॥ क्षणं तरलिताश्चालिताः पक्षा यैस्ते करौलविद्युच्छटा एव दुर्दर्शना विद्युच्छटैब शिखा यस्य तस्मिन्करालविधुच्छटाशिखावति ३शलभा इवास्तं गच्छन्ति नश्यन्ति पविर्वज्रः स एव प्रदीपस्तत्र धरणि- घराः ॥ शलमा इत्यनेन निःसारतां गिरीणामाह । पविप्रदीप इत्य- त्रापि पवेर्दीपस्वरूपेण गिरिनाशने प्रयासाभावं द्योतितवान् ॥ ॥ १२७ ॥ स्तोकायन्तीव विरलास्तयन्तीय क्षपितविस्तारा- स्तुझायन्तीव तनूकृताः पविखण्डितपक्षाः सन्तो गिरयः ॥ सघाउने ·काव्यारम्भः ११ सिहिल-पसारिय-वक्खा घेप्पन्ति पहाविएण कुलिसण । दुरुप्पइय-णिवाडिया दर-पप्पुय-नीसहा गिरिणो ॥ १२८ ॥ कुलिसो ताडेइ धरै धरा माहे कुलिस-खण्डिय-पडन्ता । निवडन्त-सेल-पहया महीवि सेस-फणा-यलयं ॥ १२९ ॥ निय-धम-कडुझ्याई गिरि-जालाइ धुय-पवख-पम्हाई । फुटन्ति लोयणाइव दिसाण मुक्कोज्झरंमुई ॥ १३० ।। जाया दाह-विणिग्गय संखायायस-सिला-यड-स्थउडा । कुलिस-पडिच्छण-गोग्गा पच्छा कडया महिराण ॥ १३१ ॥ ये व्यवस्थिता अपि बहवः प्रतिभातास्ते मध्ये मध्ये हतेषु केपुचि- निरिपु विरलीमूनाः सन्तः स्तोका इव भवन्ति । एवं छिन्नपक्षस्येन ३क्षपितविस्ताराम्तनवो दीर्घाश्च दृश्यन्ते ॥ निश्चितेपि इबशब्दोयम् -एवार्थः । निपातानामनेकार्यत्वात् ॥ ॥ १२८ ॥ भयशिथिलप्रसारितपक्षा गृह्यन्ते प्रधाचनशीलेन [ कुलिशेन ) दूरोत्पतिननिपतिता 'दोप्टुतन नि:महा गिरयः ।। श्यन- ३वर्तिकावृत्तान्तसममेन कुलिशधराधरविपयम् ॥ ॥ १२९ ॥ कुलिशम्नाड़यति धरान् पर्वनान् । धराः पर्वता अपि कुलिगखण्डिना निपतन्ती मही तास्यन्ति । निपतच्छन्नप्रहना मापि ३गेपफणायलयम् ॥ इनि वजाहरणमहिमावर्णनमेतन् । ॥१३० ॥ निजेन वजामिनेन धूमन फटुषितानि दृषितानि [गिरिजालानि ] धुताः पक्षा एव पल्माणि येषां तानि मुमुटन्ति रोच- ३नानीव दिगा मधानि [ मुक्ता ] निर्शरा एवाणि येषां नानि ।। ।। १३१ ।। जाना दाहेन विनिर्गता गलिताः सत्यो वाय्यादिना . JIH. यामान:: {{Gaudarsko) ·४२ गउडवहो. दह-वण-राइ-कलुसा तेचिय सिहरोज्झरा सदुक्खाण । जाया सकज्जला इव वाहोआरा गिरि-वहूण ॥ १३२ ॥ संखाय-मसिण-पसरा पासुत्त-महा-भुयंग-सन्छाया। दीसन्ति सेल-कडएसु दीहरा लोह-नीसन्दा ॥ १३३ ॥ कुलिसाणल-पिगलिओ उप्पयण तलावसत्त-सास-विम्बो । उक्खित्तामय-कलसो गरुलोव्य गिरी परिम्भमइ ॥ १३४ ॥ संस्त्यानाः कठिनीभूता या आयस्यो लोहमय्यः शिलास्तासां तटैः स्थपुटा निमोन्नताः कुलिशप्रत्येपणयोग्याः पश्चात् पक्षादिदाहोत्तरकालं ३कटका नितम्बा महीधराणाम् ॥ अन्ये युद्धप्रारम्भे कवचमुपाददते । गिरिकटकैः पुनरायसशिलामिः कुलिशामिदाहविगलितविनिर्ग:लोहीभून- निमोन्नततटरूपाभिः कवचस्थानाभिः कुलिशप्रहारनिवारणं पश्चात् ३कृतम् । 'प्रत्येपणमुत्सारणम् । निम्नोन्नतविषमावयवत्वेनालब्धमध्यप्रका- शस्य खटखटाशब्दर्वकं निवारणम् ।। ॥ १३२ ॥ दग्धवनराजिकलुषास्त' एव शिखरनिझराः सदुःखाना जाताः सकज्जला इव बाप्पावतारा गिरिवधूनाम् ।। ॥ १३३ ॥ संस्त्यानमसूणप्रसराः प्रसुप्तमहाभुजंगसमानच्छायाः । क्वचित्तु भुजगमच्छायेति पाठः । भुजंगमकान्तय इत्यर्थः । दृश्यन्ते शिलकटकेषु दीर्घा लोहनिप्पन्दाः ॥ ॥ १३४ ॥ कुलिशानरेन पिङ्गलितः सुवर्णवर्णत्वं प्रापितः उत्प- तनतलावसक्तशशिविम्बः उत्क्षिप्तामृतकलशो गरुड इव गिरिभ्रमति ३कश्चित् ।। .. IMH. प्रेषण'.. MH. तनएच. MH. भुजंगस.'

·कांग्यारम्भः
सेल-नियम्बुप्पइया वजाणल-सरिस-विज्जु-पिजरिया।
लुय-महिहर-पक्ख-निहा गहम्मि घोलन्ति घण-निवदा।।१३५।।
दासन्ति कुलिस-मिलिया अङ्गारायन्त-कुसुम-फल-किसला।
तियस-मिद्गुणाणुसोइय-संकेय-लया-हरा गिरिणो ॥ १३६ ।।
यल्ल वेल्लिराणं परियत्तन्ता गिरीण कडएसु ।
सरिया मग्गा पावन्ति वियट-वण-वयच्छायं ।। १३७ ।।
ओअरण-लालसेहिं गिरीसु दीसइ गुहा-विणिन्तेहिं ।
पक्ख-च्छेभोव्य तट-हिपहि वसुद्दा वणयरेहिं ॥ १३८ ।
जलिउपइय-वलन्ता अद्वेहि णहङ्गणे विसहन्ति !
अद्धेहि मूल-गरुआ महीऍ णिवदन्ति गिरि-चरखा ।। १३९ ॥
॥ १३५ ॥ शलनितम्बोस्पतिता बजानलसदृश विद्युरिपारिता
लनमहीधरपक्षनिभा नमासि घूर्णन्ते धननिवहाः ॥
॥ १३६ ॥ दृश्यन्ते कुलिशमिलिता अङ्गारायमाणकुसुमफलकिसल.
यात्रिदशमिथुनानुशोचितसंकेतलतागृहा गिरयः ।।
॥ १३७ ।। वैकल्यवेटनशीलानां परिवर्तमाना गिरीणां फटफेषु
सरिन्मार्गाः माप्नुवन्ति विकटवणपट्टकच्छायाम् 'विक्टधातलान्छिताः
शुलयम्बपहिका भजन्त इत्यर्थः ॥
!! १३८ ॥ अवतरणलालसगिरिशिखरेषु स्थितर [ दृश्यते ] गु.
हाभ्यो विनिर्गच्छद्रिः पक्षच्छेद इव तथास्थितमुधावनचरः सिंहा-
३दिभिः ॥ 'भूमावपतितार्पयो मृगादयः पक्षच्छेदादिदर्शनीता भुवं
पश्यन्त्येव न तु प्राप्नुवन्ति ! गमनारसाहमागंगाचादित्यर्थः ।।
॥ १३९ ।। ज्वलिनोस्पतितवलन्तः अधः मान्तमांगलघुत्यानमारने
IMIH. Agr'. MH. भूमाता.
२

·गउडवहो. उवरिं-धूम-निवेसा मूलालग्ग-जलणाण दीसन्ति । हेट्टालोउक्वित्ता छाया-बन्धा इव तरूण ॥ १४०॥ परिलूण-पेहुणस्सवि सुर-गिरिणो अणह-वरख-सङ्काए । घडिओ पुणोषि कुलिसो जालासु नियम्ब वियडासु ॥१४१॥ निय-सामत्थेणंचिय ण तहा वेएण निहुर-प्पहरो । अण्ण-गिरि-पक्ख-पहओ जहें छिन्दइ महिहरं कुलिसो॥१४२।। महिहर-वडणुच्छलिया भान्ति पसरिअ-माणि-प्पहा-वलया। सेलव्य जलिय-वक्रखा गयणम्मि समुद्द-कल्लोला || १४३॥ विकसन्तीव शरारबो भवन्ति । अधैर्देहायमूलभागैर्लगमासमूलगुरुत्वा- न्मयां निपतन्ति गिरिपक्षाः ।। ॥ १४० ॥ उपरिधूमनिवेशा मूलालग्नज्वलनानां दृश्यन्ते अधोव- स्थितेनालोकेनोरिक्षप्ता छायाबन्धा दव तरूणाम् ।। ॥ १४१ ॥ परिलनपक्षस्यापि सुरगिरेग्नघपक्षशङ्कया घटितः संबद्धः पुनरपि कुलिशो ज्वालामु नितम्वविकटासु ॥ सौवर्णपक्षवेन छिन्नपक्षस्यापि मेरोनितन्ये ज्वालासु सादृश्याशान्त्या पुनः कुलिशो व्यापारित इत्यर्थः ॥ ॥ १४२ ॥ निजसामर्थ्यनॉपि चै न तथा वेगेन निष्ठुरप्रहारो- न्यगिरिपक्षमहतो यथा भिनत्ति महीधरं कुलिशः ॥ वजहतपक्षहता अप्यतिशयेन गिरयो भिद्यन्ते पक्षाणामतिमहत्त्वादित्यर्थः ।। ।। १४३ ।। महीधरपतनोच्छलिता प्रान्ति प्रसृतमणिप्रभावलयाः ·काव्यारम्भः ४५ उप्पिय-तियस-विसाआ णिक्खमइ चिरेण दाह-कय-विचरी । कुविध-गिरि-पक्ख-संपुड-संपीडिय-णिप्फुरो बज्जो ॥१४४॥ असमप्पमाण-दीहर-मूलीआरे समुद्द-पडिएवि । गह-दूर-ट्टिय सिहरे णा मुयइ मही हरे कुलिसो ॥ १४ ॥ एको उण धरणि-हरो अदिट-नियम्य-मूल-सिहरम्गो । ल्हिको दूरुच्छलिए जलाहिम्मिव जलहि-कल्लोले ॥ १४६ ।। रहसा रसा-अलोअर-विसाल-कन्दर-दरी-पलोहन्तो। नज्जइ गिरी ण जलहिं जलाहिचिय महि-हरं विसइ ॥१४७॥ शैला इव ज्वलितपक्षा गगने समुद्रकलोलाः । तेपि पर्वतवरप्रसृतमणि- प्रमाप्रवाहयोगाज्ज्वलन्त इव भान्तीत्यर्थः ॥ ॥१४४ ॥ अर्पितत्रिदशविपादो निष्कामति चिरेण दाहकृतविवरः कुपितगिरिपक्षसंपुटसपीडितनिप्फुरो बजः ॥ ॥ १४५ ॥ असमाप्यमानदीर्घमूलावतारान्समुद्रपतितानपि नभो- दूरस्थितशिखरान मुञ्चति महीधरान्कुलिशः ॥ ॥ १४६ ।। एकः पुनर्धरणीधरः अदृष्टनितम्बमूलशिखराम्रो लीनो दूरोच्छलिते जलधाविव जलधिकाटोले । जलधिकलोलस्य महत्वोक्ति- रियम् ॥ ।। १४७ ॥ भयारसागरं प्रविविक्षुरपि कश्चिशिरिन जलधि विशत्य. तिमहत्त्वादि समुद्रे स न मजति न 'कुडति प्रत्युत जलधिरेव महीधर विगति रममा वेगेन । कि कुर्वन् । रमातलोदरवहिशालामु यन्दरदरापु मण्टन्चरन् । MH ..

·गरहवहो. गिरि-लुलिओअहि-विहुआ संभन्त-दिसेभ-ताडिय-क्खन्धा । वेवइ वियणा-बेल्लन्त-महिहरन्दोलिया वसुहा ।। १४८ ॥ अप्पत्तावि समुई समुद-परिरक्खि अब्ध वोलन्ति । वेय-समुच्छलिय-नियम्ब-सिन्धु-परिणमिया गिरिणो ॥१४९॥ निवडन्त-सिला-छविअ-परितलिणायन्त-मूल वित्थारो । वोच्छिष्ण-मन्थर-सिहो पिरलायइ धूम-संघाओ ॥ १५० ।। उप्पश्य-रेणु-निवहा संवेल्लिय-विअड-कन्दर-च्छेया । तेश्चय पढण-भिण्णा पत्ता लहुअत्तणं गिरिणो ॥ १५१ ।। एकत्तो सल्लायन्त-वज्ज-धारा-कणा फिलम्मन्ति । अण्णत्तो कटओसहि-पहाव-रूढ-व्वणा गिरिणी ॥ १५२ ॥ ॥ १४८ ॥ गिरिलुलितोदधिविधुता सभ्रान्तदिग्गजताडितस्कन्धा वेपते वेदनावर यमहीधरान्दोलिता वसुधा ।। ॥ १४९ ।। अपाप्ता अपि समुद्रं समुद्रपरिरक्षिता इव गच्छन्ति । हेतुमाह । पलायनार्थवेगसमुच्छलितनितम्बासन्धुसमाच्छादितवानि- ३श्यः ॥ ॥ १५० ॥ निपतच्छिलापिहितपरितलिनायमानमूलविस्तारो व्युच्छिन्नमन्थरशिखो विरलायते धूमसंघातः ॥ ॥ १५१ ॥ उत्पतितरेणुनिवहत्वात्संवेल्लितविकटकन्दरोच्छेदाच्च त एव पतद्भिर्भिन्नाः प्राप्ता लघुस्वं गिरयः ॥ ।। १५२ ॥ एकास्मन्भाग शल्यायमानवज्र [ धारा ] कणस्वाक्का- म्यन्ति अन्यत्र कटकोपधिप्रभावरूढवणा गिरयः ।।

·काव्यारम्भः ४७ कुलिसो न दीसइञ्चिय एकम्मिच्चिय गिरिम्प मुज्झन्तो । एकंव सेल-सिहरं अइ कुलिसम्मि गिरि-जालं ॥१५३ ॥ परव-उड-कूड-पुञ्जिय-कप्पन्तर-दिप्पमाण-हव्यवहा । पलयच्चिय विज्झाया समुद्द-भर-पूरिया गिरिणी ॥ १५४ ॥ णीसह-विमुक-कायत्तणेण वोच्छिण्ण-पक्व लहुयंपि । ' तचिय भुयंग-वइणो जायं गरुयंव गिरि-जालं ।। १५५ ।। विहडिय-वसुहा दलियदि मण्डला दूर विद्दय-समुद्दा । थिइ-लालसेण हरिणा णीया पलयंचिय तिलोई ॥ १५६ ।। ॥ १५३ ।। कुलिशो न दृश्यत एवैकस्मिन्नपि गिरी प्रख्याततमे 'प्राप्तप्रसिद्धौ । एक शैलशिखरमिव अट्टइ काथं पाकमनुभवति कुलिशे गिरिजालम् । ॥ १५४ ॥ पुञ्जीकृतपक्षपुटकूटेषु कन्देर बीपद्दीप्यमानो हव्यवाहो येषां ते प्रलय 'एवोपशान्तास्त्यक्तमर्यादाक्रान्तान्तरितसमुद्रभरपूरिता गिरयः ॥ ॥ १५५ ।। पक्षनिमित्तोत्पतनसामर्थ्यामावानिःसहविमुक्तकायस्वेन *विच्छिन्नपक्षत्वाल्लघुकमपि तदेव भुजंगपतेजात गुरुकमिव गिरि- ३जालम् ॥ ॥ १५६ ॥ विघटितवसुधा दलिताद्रिमण्डला दूरविद्रुतसमुद्रा स्थितिलालसेन हरिणा शक्रेण नीता प्रलयमेव त्रिलोकी मदजोद्विजाण्ड. ३जलक्षणलोकत्रयसमाहारः ॥ मलयामिवानीत इत्यर्थः ।। INI, प्राप्तप्रसिदे. 'SH. मर्यादाकाना मन्तरिक्त ·गउडवहो. आमुयइच्चिय जीयं गिरि-मिहुणं निव्वुएहि अ हि । पजलिय पक्ख-संपुड-संपाडिय-सिसिर-परिरम्भं ।। १५७ ।। भय-विहडियाण जाओ लुय-पक्खुद्देस-निवडिय-थिराण । अह निरवसाण दुसहो कुम्डुब विरहो महि हराण ॥ १५८ ॥ कहिण गिरि-चक्ख सडण-विहडिय-धारत्तणेण सुर वइणो । आरुहइ काय लहुओ पेसण-गरुओ कर कुलिसो ॥ १५९ ।। इय जेण सुडिय-चक्खा गिरिणोवि समञ्जसत्तणे ठविया । एकासण सम्माणं सोधि हरी मण्णए जस्स ॥ १६० ॥४७॥ ॥ १५७ ।। आमुञ्चत्येव जीव गिरिमिथुन निवृतरङ्गैः प्रज्वलित- पक्षसपुटसपादितशिशिरपरिरम्भम् ॥ रतिसुग्वालिशयव्याप्त गिरिमिथुन ३वज्रपातेनालक्षितदु खमेव जीवित त्यजतीत्यर्थः । कचित् सपीडिअपरि- रम्भमिति पाठ । सपीडितपरिरम्भम् ।। ॥ १५८ ॥ भयेन विघटिताना वियुक्ताना जातो लनपक्षत्वेन पतितत्वास्स्थिराणाम् । जगमत्वमुत्सृज्य 'स्थावरत्व प्राप्तानामित्यर्थ । ३अनवन्तर निरवसानो निरवधिदु सह उटुम्बधिरहो वियोगो मही- धराणाम् ॥ ॥ १५९ ॥ कठिनगिरिपक्षसूदनविघटितधारत्वेन सुरपतेरारोहति कायलघुक प्रेषणगुरुक कर कुलिश ॥ ॥१६० ॥ इति उक्तप्रकारेण येन खण्डितपक्षा गिरयोपि 'सम- जसत्वे धृता एकासनसमानं सोपि हरिमन्यते यत्य ॥ सोस्ति यशो- ३वमेति कुलकस्य समन्वयः । अनेन सहकासनस्थित्या कृतकृत्योहामि- तीन्द्रम्याप्यभिलापो नूनमुत्तमचरितत्वात् । कुलकम् ॥ JMH स्थावरत्व ME समजमे ·काव्यारम्भः अवि य।६ चिहुरावीलण पडिलग्ग-हाण-घुसिणारुणंसुय-सुयन्धो । अग्घइ मङ्गल-गहिएक कुसुम-दामुज्जलो वेसो ॥ १६१ ॥ दर-चक्खिय-मइरा-मय-पविरल-सम्बज्झमाण-सेय-लखें । सोहइ मन्थर-णित्थाम-लुलिय-नयणुप्पलं वयणं ॥ १६२ ।। सहइ जलदासंदाण-विसम-मासलिय चन्दण-छेओ । संकन्त-पाडलामोय-सुरहि-सिसिरो थणाहोओ।॥ १६३ ॥ घोलइ महु-रस-विच्छुरिय-मालई-मउल-कोमलायम्बा । णिद्रोअञण-रमाणिज्ज-पम्ह-मृलुज्जला दिही ।। १६४ ॥ ।। १६१ ॥ अपि च । इत ऊर्ध्व पहिः कुलकम् । विजित्पर- भूमिक्रीडावापीपु निजवारविलासिनीक्रीडावर्णनार्थ प्रकृतनृपप्रकर्षपति- ३ पादनपर्यवसानम् । चिहुरनिचयप्रतिलमनानकुड़मारुणांअक्सुगन्धः अर्धति मङ्गलगृहीतैककुसुमदामोज्ज्वलो वेपः ॥ ॥१६२॥ ईपदाखादितमदिरामदप्रविरलसंबध्यमानस्वेदलवं शोभते मन्थरमन्दविलुलितनयनोत्पलं. वदनम् ॥ नित्थामत्वेन मन्थरामिति झेयं ३पूर्वनिपातनियमाभावात् ॥ ॥ १६३ ।। शोभते जलाईण वाससा यद् आसंदानमवष्टम्भनं तेन विषमं कृत्वा मांसलितो.घनीकृतश्चन्दनच्छेदो यत्र स तथा मंक्रान्तपाट- ३ लामोदमुराभिगिशिर': श्रुचितरमजनवशात् स्तनामोगः ।। ॥१६४॥ पूर्णते मधुरसविच्छरितमालतीमुकुलफामलाताम्रा निधी- ताजनरमणीयपक्ष्ममूलोज्ज्वला दृष्टिः ।। .. 1 MH. मुरभिशिशिरशुचिरनम. - MR. निधोता. TGaudavaho) ·० गउडवहो विक्खिरिय-चिहुर-मञ्जरि-सिहा-परिक्वालिय-जल-लवालिद्धं । णिव्याइ मलिओणविय-णह-चुडुप्पङ्करं जहणं ॥ १६५ ॥ इय जस्स गिम्ह-दिवसावसाण-निम्माय-मज्जण-रसाहिं । लीला-वावीसु रिऊण संठियं वार-विलयाहिं ॥ १६६ ॥ ६ किंच ॥ १५ विवर-समोसरिअ-विराय-हेम-महिहर-रस-प्पवाहेहिं । पायालोआरिय-पिहु सिहोव्व पडिहाद हव्य वहो ॥१६७ ।। यण-देवया-पसारिय-कर-अल-संवलिय-किसलय-कलावो । डज्मइ धूम-तमन्तरिय-महुयरं तियस-तरु-सण्डो ॥ १६८ ॥ ॥ १६५ ॥ विक्षिप्तचिहुरमञ्जरीशिखापरिस्खलितजललवस्पृष्ट निवृतमुपरतवेदनं भवति मुकुलितावनतनखक्षताडूरं जघनम् ॥ ॥१६६ ।। इति उक्तप्रकारेण यस्य यशोवर्मणो ग्रीष्मदिवसाव- साननिर्मितमज्जनरसाभिलीलावापीपु रिपूणां संबन्धिनीपु संस्थितं वारव- ३ धूभिः ॥ सोस्तीति प्रकृतम् । कुलकम् ।। ॥ १६७ ॥ इदानीं प्रलयशिप्यमाणबालकहरिलीलासदृशलीलयं वर्णयितुं पञ्चदशभिः कुलकमाह । विवरसमपसृतविलीनहेममही- ३ धररसपवाहैः पातालासृतपृथुशिख इव प्रतिभाति हव्यवाहः ।। प्रलयसमये प्रलयाग्निविगलितस्य हेमगिरेः पातालरन्धैः प्रविष्टाः सुवर्णर- सप्रवाहा वह्निज्वाला. इव हेमगिरिस्तु वहिरिख विपरीतगतिः कालवि- ६ पर्यासादुमेक्षितः ॥ ॥ १६८ ॥ चनदेवताप्रसारितफरतलसंवलितफिशलयकलापो दयते धूमतमोन्तरितमधुकरत्रिदशर्दुमखण्डो नन्दनवनम् ॥ पुष्पप्र- ·काव्यारम्भः पज्जलद धूम-मण्डल-णिह-विवलायन्त-लन्छण-मयंत्र । निव्वडिय-फुलिङ्ग-च्छल-संगलिय-गव ससि-विम्बं ॥१६९।। भीसण-सरूय-परिसंठियंव जलणायपि पडिहाइ । वयाल-मण्डलं मुहल-मुह-गुहा-बोलिराग्गि-सिहं ।। ११० ॥ कर-कलिय-खग्ग-लेहा-णिह-पदमुभिष्ण-धृम-लेहंव । उज्झइ मिगुणं विन्जा-राण अविओय-वीसत्यं ॥ १७१ ॥ ३ चयाय बालभ्यातिशयेन वा रक्षार्थ महाप्रलयेपि मौध्यिानदेवतानां प्रसारितकरत्वम् ॥ ॥ १६९ ॥ 'प्रज्वलति धूममण्डलनिभपलायमानलाञ्छनमृगमिव निवृत्तस्कुलिङ्गच्छलसंवलितग्रहगणमिव शशिबिम्बम् ॥ ग्रहगणसंवल- ३ नोक्तया सतामापदि म व्यभिचार इत्युक्तम् । मृगलाञ्छनपलायनामि- धानेन 'चासच्चरितम् । निमो व्याजः ॥ ॥ १७० ।। भीषणस्वरूपपरिसंस्थितमिव ज्वलनाहनमपि प्रतिभाति वेतालमण्डलं मुखरमुखगुहाघूर्णनशीलामिशिखम् ।। अमिना दयमानं , नियमाणमपि चटमटाशब्दयोगान्मुखकुहरनिःसन्यालायलीकलापत्याच विभीपिकार्थ कृतकपटरूपमिव भातीत्यर्थः ।। ३ ॥ १७१ ॥ करकलितखडालेखानिमप्रथमोद्विन्नधमलेखमिष दखते मिथुनं विद्याधरयोरवियोगविश्वम्तम् ॥ दह्यमानस्य फिल प्रथम ३ धूमलेम्खा भवति । विद्याधरयोश्च सुकुमारत्वाखालेखा धूमत्वेनोरमेक्षि- तेति केचित् । तेजसत्वेन धूमामाय इत्यन्ये । अवियोगेन च विश्वासो वेदनाया अगणनम् ॥ INE. प्रचलितम. H. मामधरिनन्, ·५२ गउडवहो जम-महिसो कवलिजट जाला-संवेल्लिओ हुय-वहेण । वम्भण्ड-पडिप्फालिओणओव्व णिय-धूम-विच्छड्डों ।। १७२ ॥ अमर रमणी-विहुव्वन्त-चामरुप्पङ्क-पर्वण-लोल-सिहो । भय-वेविरोव्व आलिया कहवि विधुहाहिवं जलणो ।। १७३ ।। फुडिय-घण-वडल-पायड-तडि-न्छडा-सण्ड-निविडिओ जलद । रवि-विम्ब-वलय-बद्ध-फलोव्व जलणो नह-यलम्मि ॥१७४॥ इज्झन्ति सरल सुंकार द्र-विक्खित्त-सिहि-सिहा-णिवहा । तण्डविय-फणा मण्डल-पिण्डिय-धूमुग्गमा फाणिणो ॥ १७५ ॥ उन्धहद धूम-वलयं सेसो पहि-परिसंठिउन्भेयं । देह-पहा-वियाणं हरिणोच्च णिवेस-सकन्तं ॥१७६ ॥ ३ ॥ १७२ ॥ यममहिषः कवलीक्रियते ज्वालासंवेलितो हुतबहने ब्रह्माण्डप्रतिस्वैलितावनत इव निजधूमसमूहः ॥ यममहिपः कृष्ण- स्वान्निजधूमसमूह इव ब्रह्माण्डपिधानप्रतिहतपरावृत्तो दह्यते ॥ ।। १७३ ।। अमररमणी विधूयमानचामरसमूहपयनलोलशिग्यो भयवे- पनशील इवालीयते कथमपि चिबुधाधिपं ज्वलनः ॥ ॥ १७४ ॥ स्फुटितधनपटलत्वात् दग्धमेघसंघत्वात् प्रकटिता यास्तडितस्तामा छटासधैर्निविडितो घनीभूतो ज्वलति द्वादशाना रविबिम्बाना वलयमेव बद्ध फलं येन स इव ज्वलनः प्रलयानिः [ नभम्तले ॥ ।। १७५ ।। दद्यन्ते सरलसूस्कारदूरविक्षिप्तशिखिशिखानिवहास्ताण्ड- वितफणामण्डले पिण्डितधृमोद्गमाः फणिनः ॥ ३ 1 ॥ १७६ ॥ उद्वहति धूमवलयं गेपः पृष्टपरिसंस्थितो दं देहप्रभा- -बितानं हरेस्वि-निवेशनमुपवेशन तत्र मंक्रान्तम् ॥ शेपपृष्ठप्रसृता धूमवर्तिः पृष्ठोपविष्टकान्तिलतेव लक्ष्यत इत्यर्थः ।। ३

·जलण-सिहा-संभाविय-सरीर-णिधावणा-निमिव ।
डज्झइ ससि-मण्डल-कलस-दिपण-कण्ठ-गहं भयणो ॥ १७७ ।।
रक्खा भुयंगमुग्गिण्ण-विस-जलासार-विरलिउभेओ।
अहिलेड णिहि-हाणाइ कहवि जलणा कुवरस्स ।। १७८ ॥
सोहइ वलन्त-वामुइ-परिवेस विडत्त-चियड-पडिवन्धो ।
दर-सिदिल-हर-जडा-पुञ्ज-पिञ्जरो सिहि-सिहा-निवडी ।।१७९।।
पडिहाइ जलण-जाला-पञ्जर-संजमण-पुजियावययो ।
उत्पत्ति दियस-परिसंठिओन्च तणओ ति-णयणस्स ॥१८०॥ ।
॥ १७७ ॥ ज्वलनशिखाभिः संभावितं व्याप्तं यच्छरीरं तस्य
निर्वापण निमित्तम् उपशान्त्यर्थमिव दह्यते शशिमण्डलमेव कला-
३स्तत्र (दत कण्ठग्रहं कृत्या [ मदनः । ॥ मदनस्य किल चन्द्रो दयितः ।
अतश्चन्द्रे दह्यमाने नष्टोसी भवतितराम् । अत उदककलामिव चन्द्र
परित्राणाय विगृह्य दह्यतेसाविति कविकल्पितम् ॥
॥ १७८ ॥ रक्षाभुजंगमोद्गीणविपजलासारेण विरलोद्भेदः अभिली-
यते च्यामोति निधिस्थानानि [ कथमपि ग्यलनः ] कुबेरम्य संबन्धीनि ।।
॥१७९॥शोमते वलतो दाहभयेन परिवर्तमानम्य वामुफेर्यः परिवपः ।
कुण्डलबन्धस्तेन विद्वत्तोर्जितो विकटो विततः प्रतिबन्धः कार्यविधानो येन
म ईपद्रिकेटहरजटा [ पुj पिञ्जरः शिमिशिग्यानिवहः ।।
॥ १८०॥मनिभाति चलनवालापनमंयमनपुजितावयवः उत्पत्ति-
दिवमपरिसंन्धित इव ननयम्मिनयनम्य || तेजोमय हरेनमि कुमारः मन
इति प्रथिनम् ॥
३
MIL.निदान

·५४ गउडवहो इय पलयाणल-कवालअ-सुरम्मि यम्भण्ड-कुहर-कुण्डम्मि लीला कंसारि-सरुव-धारिणो जस्स निव्वडिया । १८१ । १५ अहवा1१० मणि-सवल कुसुम-मालाववन्ध-पडियद्ध-विभमा पढमे । जाया धूमाहय-वेणु-दण्ड-कविसा किणो वेणी ॥ १८२ ॥ किं णु हु कला निरन्तर-मियङ्क-पडिवक्रव-गण्ड-लेहं ते । दमणय सिहाहमहिसाम-धूसरं वयणमेत्ताहे ॥ १८३ ॥ ॥ १८॥ इति उक्तप्रकारेण प्रलयानलकवलितसुरे ब्रह्माण्डकुण्डकुहरे लीला कंसारिस्वरूपधारिणो यस्य यशोवर्मणो निवृत्ता ।। यस्य सोस्ति । ३ कंसारिः कृष्णो बालविलासशाली । स एव शाली स एव यशोधर्मा तदवतारस्वात् ॥[संभक्ष्य सर्व भूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत्। बालः स्वपित्ति यश्चैकम्तन्मै मायात्मने नमः ] इत्याद्यागमान्महाप्रलये भगवतोस्ति ६ क्रीडाकारि घालत्वम् ॥ कुलकम् ।। ॥ १८२ ॥ अधुना रिपुवधनववुद्धवैधव्यसखींशासनवर्णनेन शत्रुवधदक्षत्वं यशोवर्मणो भणितुं दशभिर्गाथाभिः कुलकमाह । ३ अत्र कुलकादौ अथवेति निपातसमुदायो वस्वन्तरोपक्रमद्योतनाय प्रयुक्तः ॥ मणिभिः शबला व्यामिश्रा याः कुसुममालास्तासामवय- न्धनेन प्रतिबद्धा उपजनिता [वि] भ्रमा यस्या. सा तथाभूता या प्रथम ६ मभूत् सा जाता धूमाहतर्खण्डदण्डवस्कपिशा किणो कस्माद्वणी संप्रति हे सुन्दरि सखि ॥ किणो इति कस्मादथें देशी निपातः ॥ ॥ १८३ ॥ किं नु खलु कलानिरन्तरमृगाङ्कप्रतिपक्षगण्डलेख ते दमनकशिखावदभिश्यामधूसर बदनमिदानी वर्तते ॥ किं कस्मात् । ३ खु खलु । दमनकं नाम सुगन्धपत्रिका | इचाहे इदानीम् ॥ *MH #jatia. The emendation 18 conjectural. MH. T.

·कान्यारम्भः . धारा-ठय-धरणि-कणावरुद्ध-णव-कन्दली-सिहा-फरसं । महुरमवगाढ-सोहं च वहसि विसमारुणं अहरं ॥ १८४ ॥ एयं पवण-पराहीण-सरल-लवलीन्दलाहिलोलं ते । पंच्छामि असंगय-मट्टलावयंसं सवण-वासं ॥ १८५॥ सासय-मियङ्क-मणि-फलस-समवसण्ण हार परिमोयं । णिरवसर-चन्दण-रसं तंचिय ते सुयणु थण वह ॥ १८६ ।। सरस-पडियोह-ललिय-कलम्य-केसर-पिसामसुं । लायण्णं चिर-निम्माण खिन्न-फणय-च्छवि वहह ॥ १८७ ॥ ॥ १८५ ॥ जलधरधाराहतधरणिरेणुनिरुद्धनवकन्दलीशिखाव- स्परुपं म्यमावमधुरमवगाढशोभं च यदमृतद्वहसि विपमारुणमधरं ३ संप्रति कस्मात् ॥ कचिरम्वाभाविकमरुणत्वं छचित्प्रदेो म्लानमिति विपमारुणत्यम् ॥ ॥१८५॥ एतत्पवनपराधीनसरसलवलीदला मिललेलं ते संप- श्याम्यसंगतमङ्गलार्थावतंसं मद्गलार्यकणारंपलविहानं श्रवणपाय क- ३णपालीम् ॥ लवली लताविशेषः ॥ ॥ १८६ ॥ शाश्वनः परिपूणों यो मृगस्तथा माधनो मणिकलगम्तद्वंद्वषो यस्य तत् तथा अबसन्नानां हाराणां परिभोगो यत्र ३ तथदन् संपनि निस्वारचन्दनरसं नदेवतन हे सुतनु स्तनप. कम्माजातम् ॥ ॥ १८७ ।। गरम प्रत्यमो यः प्रतियोधम्तेन लहिनः आमान्तो पदम्यनामा कुसुमविशेषस्तकमरवपिनाई गौरम् अगए .३ सायं पदम्रपति पिरनिर्माण रिपीटतम् अन एक सि. मोगन मन्दममं संपलं क्नक नरवि वाहते' कामाक्षातम् ।। यः Punai. MIL..

·गउडवहो. उवमासु अपज्जत्नेह कलह-दन्तावहासमृरु-जुयं । तंय मलिय विस दण्ड-ग -विरसमालविरुमो इण्हिं ॥ १८८ ॥ हा किंणु अणव-कच्चर-भङ्ग विच्छाय-पाडले तरुणि । आवहसि इमे पडिवोह-कुण्ठ-कमल-प्पर चलणे ।। १८९ ।। संचरइ चिर-परिग्गह-लायण्णुत्तिण्ण-वेस-सोहग्यो । सोचेय पुराणालेयख-धूसरो परियणो एस ॥ १९० ।। इय अमुणिय-बेहब्यागमाहि आलोडऊण ता जस्स । रिउ सुन्दरीओं झज्जन्ति णेह-सरिसं पिय सहीहिं ।१९१।१० ॥ १८८॥ उपमासु. विषयभूतासु 'अपर्याप्तेभकलभदन्तावभासा यम्य तदपर्याप्तपरिकलभदन्तावभासमूरुयुग तदेव मलितविसदण्ड- ३ वद्विरसमालक्षयाम इदानीम् ।। ।। १८९ ।।दा कष्ट कि नु एतदनववर्चुरभङ्गस्थानवद्विच्छायवेन पाटलवर्णाभ तरुणि आवहसीमौ प्रतिबोधने आत्यन्तिकचिरजरटप- ३ बोधने कुण्ठमदृढ शिथिल यस्कमल तद्व-प्रभा ययोस्तो मन्दकान्ती 'चरणौ कम्मात् ।। १९० ॥ सचरति [चिर] परिग्रहेण पुराणवस्त्रादिना लावण्या- दुत्तीर्ण वेपसौभाग्य यस्य स तथाविध स एव 'पुराणालेख्येन चित्रण ३ तुल्यो धूसर परिजन एप ॥ ॥ १९१ ॥ इति उक्तप्रकारण अविदितवैधव्यागमाभिरालोक्य त, यम्य रिपुसुन्दर्यो रुद्यन्ते नेहसरस कृत्वा प्रियसखीभिः ॥ सोस्ति ३ यशोवर्मा । कुलकम् ॥ 1ME अप्राप्तेभ : MH मलिन 3AIH चलनौ I MMH, पुराणले ·५७ दिग्विजयप्रस्थानम् । अह सो कयाहिंसओ समयम्मि णिमिल्ल-मेह-माहप्पे । चलिओ सयल-धरा-वलय विजय-पडियद ववसाओ ॥१९२॥ किंच'जायं । निवडइ परोप्परावडण-मुहल-मणि-मञ्चरी-कण-करालो । गयणाहि विद्युह-विहुओ सुर-पायव-पल्लवुप्पीलो ॥ १९३ ।। मङ्गल लास-फिलम्मन्त-सुर-बहू-कण्ठ-सीयलो वहइ । अभिण्ण-महुर-मन्दार-सुन्दरो सुर-बह-समीरो ॥ १९४ ।। ॥ १९२ ॥ अथ स कृताभिषेको चैदिकमन्त्रकृतस्त्रानविशेषः कृतप्रास्थानिकहोमःसमये शरस्काले निमीलितमेघमाहात्म्ये चलितः सकल- ३घरावलयजयाय प्रतिबद्धविकटव्यवसायः ॥ ।। १९३ ॥ इदानी 'मुरोचितचेष्टादिसूचितं विजयनिमित्तं नव- निबद्धेन कुलकेनाह । निपतति परस्परापतनमुखरमणिमञ्जरीकणा- ३स्करालो दन्तुरो गगनाद्विबुधविधूतः सुरपादपपल्लयोत्पीडः ।। आपतनं संबन्धः । उत्पीडः समूहः । सुरपादपस्य पारिजातम्यान्येपां च कल्प- पादपानां 'मुरविंधूननं 'प्रहारपुष्पवृष्टिविमुक्तये ।। ॥ १९४ ॥ यशोवर्मप्रयाणकपरितुष्टानां सुरवधनां यन्मङ्गललास्य तेन क्लाम्यन्तीनां [ तासां ] श्रमस्वेदजललवालंकृतानां कण्ठानां गोतलो स्वहति ईपद्भिनमधुरमन्दारसुन्दरः मुरपथसमीरः ॥ आभिन्न इत्याकार .ईपदर्थः । भेदो विकासः । मधुराः मुगन्धाः । मन्दाराः स्वर्गकुमुम- विशेषतरवः । उहिलेति रूचिरपाठः । नत्रापि इंपद्विकासोथः । तत्र ६सौगन्ध्यातिरेकात् ॥ . IMH. मगरिस... निधन S(Gallarsho) ·गउडवहो. उत्तम्भिज्जन्ति नराहिवस्स समयं दिसा-गइन्देहि । असारस-पसत्य-मणि-तोरणव्य वियडा कर-करखम्भा ॥१९५।। साणन्द-रोहिणी-वाहु वलय-पडिवद्ध-चीय-परिवेसो । जाओ पसण्ण-गह-मण्डलावलम्बी निसा-नाहो ॥ १९६॥ विभम-परिरम्भण्णोष्ण-मिलिय-माण-दाम मुहल-थण-विम्यो । लास-कय-कंस-तालोव्व चलइ सुर सुन्दरी सत्थो ॥ १९७ ॥ किरण-किलामिय-परियर-भुयंग-विस-जलण-धूम-तिपिरोहि । उज्वेल्ल महामणि-दन्तुरहिं चलिय णिहाणेहिं ॥ १९८॥ ॥ १९५ ॥ उत्तम्भ्यन्ते ऊर्ध्व स्थाप्यन्ते नराधिपस्य समकालं कृत्वा दिग्गजेन्द्रैः । भाराकान्तत्वात् । न विद्यते सदृशो येषां ते ३असदृशा ये प्रशस्तमणयः इन्द्रनीलास्तन्मयतोरणा इव विकटाः करस्तम्भाः॥ .. ॥ १९६ ॥ सानन्दरोहिणीबाहुवलयप्रतिबद्धद्वितीयपरिवेषो जातः प्रसन्नग्रहमण्डलावलम्बी निशानाथः ॥ प्रसन्नेन गुरुसूत्रकेण ग्रहवलयेनै- ३केन कान्ताकरकटकेन प्रयुक्त इत्यर्थः ॥ ॥ १९७ ॥ विश्नमा विलासास्तैर्यः परिरम्भस्तेनान्योन्य मीलितानि यानि मणिदामानि तैर्मुखराणि सशब्दानि स्तनबिम्बानि यस्य स ३लास्यकृतकंसताल इव चलति सुरसुन्दरीसार्थः ।। स्तनयुगलानां च परस्परसस्पर्शसमुत्थो मणीनां रवः कांसकाध्यनिरिव ॥ ? ॥ १९८ ॥ [किरणक्लान्तपरिचरभुजगविपज्वलनधूमतिमिरैः उद्वे. हित] महामाणदन्तुरैश्चलितं निधानैः ।।

·दिम्बिजयप्रस्थानम् । वहइ माहन्दो साणन्द-सुन्दरी-विहुय-वास-संवलियं । हरिसावसरम्मिवि विसम-वियसियं लोयण-सहस्सं ॥ १९९ ॥ रहसुद्ध-तिअस-करि-दन्त-दण्टु-परितुलिय-रवि-रह-तुरंगो। तोरण-निवद्ध-जय-पल्लयोब जाओ गह-वियाणो ॥ २०० ।। इय से पसत्य-पत्याण समय-संभाविऊसव-वियासो। जाओ पहरिस-हीरन्त-मुहिय-हियी तियस-लाओ॥२०॥ . ॥ १९९. ॥ वहति महेन्द्रः सानन्दसुन्दरीविधूतवाससंवलिनं, हपविसरेपि विपमविकसितं लोचनसहस्रम् ।। यद्यपि हवशेन सकल- -३लोचनविकासो हेतुबशोपनतम्तथापि चिपमं कृत्वा विकसन्ती नेत्रसहस्री वहति सहस्राक्षः । किंचिरमुविकसितं किंचिदविकसितमिति कस्मात् । सानन्दपुन्दरी विवृतवाससंवलिनस्यात् । वासः करादिवासितश्चतु:- ६'समादिद्रव्यविशेषः । स हि महोत्सवेवापर्नेषु सुरसुन्दरीभिः प्रकीर्यने नायकवादिषु ॥ ॥ २०० ॥ रभसोद्वर्तितत्रिदशरिदन्नदण्डपरितुलितरविरचतुरंग- स्तोरणनिबद्धजयरलय इव जातो नमोवितानकः ॥ *गगनमेव करकुकम्।। ३तत्र पुर्व दण्डचतुष्टयं भवति । इहापि तत्स्थानापन्नं मुरफरिदन्तच- तुष्टयम् । मुग्न्ये च करकुके पटिविशेषा आच्छादनानि भवन्ति । नस्थानापन्नमिह नमः । करकुकतोरणलमाश्च जयपलवा भवन्ति । ६तस्थानापन्ना इह रविरथलमा हरिदया दन्निदन्नदण्डोपरिवनिनः ।। नरपतिप्रयाण केऽत्र महेन्द्रम्य साहायकं पापिनम् ।। || २०१॥ [ इति तस्य मानमसानसमयसमादितोरसविता. III. मामाद II. R. 'MH. सीजन ·गउदवहो. अवि य । ६ आमूल पलिय-वामार-वल्लरी-लचिएयरोरु-लयं । तस-हिय दर परियत्तियग-दिटेक-थण वढं ।। २०२ ॥ विणियत्त-हार-वलयग्ग-मिलिय-मासल निअम्ब-पेरन्त । वलणा मडह हिय-मज्य-कट्टि ओव्यत्त-रोम-लयं ॥२०३।। श जात 'प्रहपहियमाणसुखितहृदयस्त्रिदशलोक ] | कुलकम् ।। ।। २०२ ॥ अधुना प्रदक्षिणाझपरावृत्या राजदर्शनलीला पुरसुन्द- रीणा पटोपनिबद्धेन कुलकेनाह ॥ आमूल्वलितबामोरुवल्लरीलचिततरो- ३रलत त्र्यश्रस्थितेपरपरिवतिताङ्गत्वेन टैकखनपृष्ठ सचित्रपरिसस्थितमव- स्थानम् ॥ पुरसुन्दरीणामित्यग्रेन्वय । शोभाक्रियाया च वाक्य- समाप्ति । वल्लरीलता इवोरु । अथादक्षिणोरुलता । वामेन ६लखित । व्यश्रम्थितिम्तिर्यगवस्थानम् । दर ईपत् । एकस्तनपृष्ठ अथाद्वामम् ॥ ॥ २०३ ।। विनिवृत्तहारवलयानमिलितमासलनितम्बपर्यन्त तथा चलनावशेनाकृष्टस्थित यन्मध्यं तेनाकृष्टा सती उद्धृता उद्वेष्टिता रोमलता ३यत्र तत् ॥ अतोलितत्वेन' मध्यम्य बलिभङ्गाद् रोमलतोद्वेष्टनमित्यर्थ । मडहं स्पष्टमाकृष्टम् ॥ 1 VH & wanting la this part of the commentary though J P De K give the text of the Ferse MH सुर MH leaves out a before trº MH मुरसु दरीणामन्यपदार्थ BNH अतानितत्वन ·दिग्विजयप्रस्थानम् । सहि-बन्ध-हिय-दाहिण-पउह-वलिओणआणण-मियत । एकेकम-णिविड-करम्बियाली-मिलिय-कर-किसलं ।। २०४ ।। परियत्त-सरल कुन्तल-णालजिअ दाहिण-त्यणद्धन्तं । लीला-बन्धुर-सीमन्त-पयड-चूल-माणि च्छायं ॥ २०५ ॥ ओणविय-सवण-तवणिज्ज-मञ्जरी-रुद्ध-कुण्डलालोयं । वलियागयण्ण-ताडङ्क-मलिय-थण-कुङ्कुमा-लेक्खं ॥ २०६॥ इय वसुहाहिय-दसण-वलन्त-णयणुप्पलावयंसाण । भवण-सिहरेसु पुर-मुन्दरीण परिसंठियं सहइ । २०७ । ६ ॥ २०४ ।। सख्याः स्कन्धे आत्मीयः स्थितो यो दक्षिणः प्रकोष्ठः कराधारो वाहुपल्लवस्तत्र वलितः सन् अपनतो विश्रान्त आननमृगाको ३यत्र तत् एक.कम अन्योन्यनिविडं कृत्या करम्बिता निविडत्वमापादिता , अडलयो ययास्ते मिलिते करावेव किसलये यत्र तत् ।। सखीपश्चाद्भागे- वटम्भनत्वेन स्थितान 'नेया ॥ । २०५ ॥ परिवृत्तेन सरलेन कुन्तलनालेनाजितः स्पृष्टी दक्षिण- स्तनस्याधान्तोवयवो यत्र तत् लीलया बन्धुरितेवनते सीमन्ते सति ३प्रकटा चूडामणिच्छाया यत्र तत् ।। ।। २०६ ॥ अवनमिता या श्रवणे कणं तपनीयमञ्जरी तया रुद्धः कुण्डलम्यालोको दर्गनं यत्र तत् वलितागतेनान्यन । वामेन अर्थात् । ३ ताइट्रेन फर्णाभरणन मनिता ननकुमलेखा यत्र नन । 'मिलियपाठे मिलितायश्वम् । ताडइ. कामरणम् ।। ।। २०७ ॥ इति यमुधाधिपदर्शनमहत्तनयनोत्पलावतंसानां भव- MH. "मा. MIL. ना. L, सारो.

·गउडवहो. अज्जवि जस्स हराणल जालावलि-संभमं भरन्तस्स । कुसुम-कविसे असोएवि झत्ति टिहि समुब्धियइ ।। २०८॥ सोवि ससि वन्धवो जाण देसणे पणटणीण कोव। . कुणइचिय कुन्द-सिहा-कसाय गण्ड-स्थलं वयणं ।। २०९ ।। दिट्टे पहुम्मि अवलाण ताण आविद्ध चन्दण-कसाओ। वसिओ अङ्गेसु समन्त-पीण कण-कन्युरो सेओ ।।२१०॥ ३ नशिखरेपु पुरसुन्दरीणा परिसास्थत शोभते ॥ पश्चाद्भागव्यवस्थितस्य नृपस्य परावृत्त्या सर्वत्र दर्शनं विवक्षितम् ॥ कुलकम् ।। ।। २०८ ॥ अजवीत्यादिभिस्ति सृभिर्विशेषकम् || अद्यापि यस्य हरानलज्वालावलीसभ्रम स्मरत कुसुमकपिशे अशोकेपि झगिति दृष्टि. ३समुद्विजते ।। ॥ २०९ ॥ सोपि शशिबान्धवो यासा पुरस्त्रीणा दर्शने सत्युत्पन्ना- मिलापत्वात्प्रणायिन्यो रतिप्रीत्योर्वदन कोपाङ्क करोत्येव कुन्दशिखाकपा- ३यगण्डस्थलम् ॥ ।। २१०॥ दृष्टे तस्मिन्यमी स्त्रीणा तासामाबद्धचन्दनरुपाय. उपितोऽङ्गेषु समन्तास्पीनकणत्वेन चुर स्वेदः ॥ शशिवान्धव काम । ३प्रणयिन्य कामकान्ता रत्यादय ॥ हरपरिभवसमर्थस्यापि कामस्य यासा दर्शनेन लुब्धस्यावधीरितरत्यादिकम्य अत एव कोषितनिजजा- यस्य क्षोमो भवति ता अपि यं दृष्ट्वा क्षुभ्यन्ति स कामादप्यधिकसौ- ६न्दर्यो यशोवर्मति तात्पर्यार्थ । विलया महेला । पीनचन्दनकणकर्बुर- त्वमेव न कर्दम || ·दिग्विजयप्रस्थानम् । दिही सचन्दणेसुं आरोविय-रोयणेसु रमणीण । तस्स निसण्णा पुण्णाह-रयय-वत्तेसुत्र मुहंसु ॥ २११ ॥ अचिय | ४० समरसु खग्ग-धारा-गयाऍ पडिपेल्लिऊण रिच-खग्गं । दिहो सिरीएं ते णील-मणि-कवाइन्तरेणव ॥ २१२॥ जा सुहडासि-णिवासा संकन्तायस-मलव्य सामाइ। सा दोस-रए साणेव्व फुरइ तइ णिम्मला लच्छी ॥ २१३ ।। ॥२११॥ दृष्टिः सचन्दनेवारोपितरोचनेषु रमणीनां तस्य निपण्णा पुण्याहरजतपात्रेष्विव मुखेषु ॥ पुण्यदिनेषु रजतपात्राण्यारोपितगोरो- चनानि भवन्तीति तुल्यस्वं सुन्दरीवदनैः ॥ प्रयाणगतस्य नृपतेर्म- 'ङ्गालार्थ रजतपात्राणि परिरुपनीयन्ते । अतस्तेषु च युगपद्दृष्टिर्निपण्णे- न्ययमप्यर्थोत्रास्ति ॥ ३ ।। २१२ ॥ समरेवित्यादिचत्वारिंशत्ता गाथाभिर्महाकुलकम् ॥ समरेषु खङ्गधारागतया प्रतिप्रेर्य रिपुखङ्गं दृष्टः श्रिया त्वं नीलमणिकवा- ३टान्तरेणेव || समरे तु इति क्वचित्पाठः । अत्र तुशब्दस्तवशब्दस्याथै प्रयुज्यते । श्रीः शोभा लक्ष्मीश्च । किल सानुरागा स्त्री संनिहितं प्रेर्य अपसार्य दूरवर्तिनमपि प्रियतम क्वाटवातायनान्तरालादिना पश्यति । सानुरागदृष्टया च 'विजितश्रिय स्वामेव रणे जयलक्ष्मीरवलम्बत इति ६योतितम् । बन्दिनां चैवमादिका ज्ञेया स्तुतिपरंपरा ॥ ॥२१३ ॥ सदा सुभटासिनिवासात् सक्रान्तायसमलेव श्या- मायते यौ. दोपरता दुर्जनप्रिया । लक्ष्म्याः प्रायेणाविवेकिनि जने 1 MH. तुशम्......मयुभते. MH. विजितश्रियुरवा ·गउडबहो. तुह जाइ-मन्छरेणव परिन्ट भिडिणा गडालेण ।, सयल-णडालाईचित ठवियाउँ पणाम मग्गाम्म ॥ २१४ ॥ पुरओ पुरओ तुम्हारिसेहि वियहि भूमिवालहिं ।' विवरीयग्ग सख्वोच्च एस परिवडिओ वंसो ॥ २१५ ॥ सहद परिन्द परिणओ मग्गोप्पिय-दण्ड-पाविय-त्थामा । सिरि-सुन्दरीएँ पासे तुह धम्मो सोवियल्लोच्च ॥ २१६ ॥ ३ दर्शनात् । सा केवल स्फुरति त्वयि निर्मला लक्ष्मीः ॥ सड सदा । नवर केवलम् । स्त्रमावदुष्टाया लक्ष्म्याः सुभटखगबलाहरणीयत्वात्सङ्ग- लोहमलसक्रमणेनेच' मालिन्य जातमिति कल्पना । सैवस्तापि च त्या ६न विकरोतीति महाप्रभावत्व भवत इत्युक्तं भवति ।। ॥ २१४ ।। तब जातैमत्सरेणेव हे नरेन्द्र स्वभावोद्भुतभ्रुकुटिना । सुभटानामेवमादिलक्षणकन्यात् । ललाटेन सकलानि परेपुललाटान्येव ३स्थापितानि प्रणाममार्गेषु ॥ अप्रकुपितेपि त्वयि स्वभावस्थितोयन- कुटयादिघोराकारदर्शनमात्रेणैव रिश्वः प्रणताम्तव सपन्ना इति तात्पर्यार्थः ॥ ॥ २१५ ॥ पुरतः पुरतः अग्रे अमे प्रवाशैविकटै मिपालैविपरी- ३तामस्वरूप इव (एप] परिवर्धितो वंशः ॥ दारुवंशः किल स्थूलमूलो भवति क्रमेण चोपर्युपरि तनुतनुतरादिरूपः । भवादशैस्तु उन्नतचरितैन- पवणस्य वैपरीत्यमानीत परिपुष्टाग्रत्वसपादनात् ॥ ।। २१६ ॥ शामते हे नरेन्द्र परिपाक प्राप्तस्तथा मार्ग सापराध. ३लक्षणेर्पितो दण्डस्तन प्रापित स्याम ब» यस्य स मागार्पितदण्डप्रापि- तस्थामा श्रीसुन्दर्याः पार्थे तय धर्मः सोमहल इय फजुझीव ।। 1MH. मामणेनर, ·दिग्विजयप्रस्थानम् दीहर-पयाव-मूल लच्छी पास-हिया जसुग्यायं । कञ्चण-दण्डंपिव धवल-चामरं तुज्झ धारेइ ।। २१७ ॥ विहवायन्तारि-बह-समूह-पडिभग्ग-वलय-रासि-णिहा । तुइ जस-कूडुक्केरा दिसासु सयलासु दीसन्ति ।। २१८ ॥ भरिमो असि तु संगर-फुरन्त-मायग-मोत्तिय-मऊहं । धारा-जलुत्त-विसमिव सिराएँ पिय-गेह-णलिणीए ।। २१९ ॥ भीय-परित्ताण-मई पदण्णमसिणो तुहाहिरूढस्स । मण्णे सङ्का-विहुरे ण वेरि-चग्गेवि अवयासो ।। २२० ॥ ॥ २१७ ॥ दीर्घप्रतापो जगद्यापिप्रभावो मूलं दण्डस्थानीय यस्य तं लक्ष्मीः (पाच] स्थिता यशःसंघातं काञ्चनदण्डमिव धवलचा- ३ मरं धारयते यस्य ।। स त्वं विराजस इति शेषः ।। ॥ २१८ ॥ विघवायमानारिवधूसमूहप्रतिभनवलवलयनिभास्तव यशःकूटोत्करा यशसो राश्याकारा उत्करा दिक्षु सकलासु दृश्यन्ते ॥ । ॥ २१९ ॥ सारामः असि खड्गं तव संबन्धिनं संगरस्फुरन्मातङ्ग- मौक्तिकसमूह धाराजलोप्तबिसमिव श्रियाः प्रियगृहनलिन्याः । प्रियनल- ३ नीगृहत्वात् ।। तुशब्दस्तवशब्दस्यार्थे । रिपुकरिशिरोदारणेनोमयधारा- लमानि मौक्तिकानि यशोवर्मणः खड्ने लक्ष्मीनिवासमूते । तत्रोप्रे- क्ष्यते । नलिनीगृहनिवसनप्रियत्वालक्ष्म्यास्तत्र व्यायामोपजातजललवधारे करवाले धाराजलमाश्रित्य नलिनीबीजं मृणालिकालक्षणमिवोप्तमिति कल्पना कवः ।। ॥ २२० ॥ भीतपरित्राणमयी प्रतिझामसेम्तवारूढम्याहं मने शङ्काविधुरे शङ्काव्याकुले वैरिवगैपि नावकाशः ॥ तम्यापि मीतस्वेन. ३ त्रातव्यत्वात् ॥ 9(Gaudaraho) ·६ गउस्यहो कोऊहलेण आहव-पलोडया गारवोप्पिय-फरेण । पट्टीओं परामुट्टा तुमाइ पणयाण वेरीण ॥ २२१ ॥ शिवसिज्जइ जय-वारण-कुम्भ-विभेय-क्खमे तुह असिम्मि । तदियस मुत्ता-कोस-संचयासाऍव सिरीए ॥ २२२ ।। सो णस्थिच्चिय इह जो परिन्द हिइ हाल-चढे वो । अच्छी हिन्तो फरुणा-मयाई णण वारि-पिन्दूई ॥ २२३ ॥ ॥ २२१ ॥ कौतूहलेनाहवे विलोकितानि गौरवार्पितकरण पृष्ठानि परामृष्टानि त्वया प्रणताना वैरिणाम् ॥ स्मराम इत्यनुपड़ः । ये दुर्दमा ३ वैरिणो नान्येन केनापि कदाचनापि परिभूता पलायिता वा ते त्वयैव भनाः पलायिता दृष्टपृष्ठाश्च । अतः कौतुकेन अत्यादरेण च तेपा स्वया पृष्ठ परामृष्ट सेवकस्यमापन्नानाम् । मदतिरिक्तसकलरिपुपरिभवविभवा भवन्त ६ इति भणता प्रोत्साहयतेति वय स्मराम इति पैतालिकोक्तितात्पर्यम् ।। ॥ २३२ ।। न्युप्यते निवासः क्रियते जयवारणकुम्भविभेदक्षमे तवासौ ग्व) प्रतिदिवस मुक्ताकोशसचयाशयेव श्रिया ॥ ।। २२३ ॥ स नास्त्येवेह यो हे नरेन्द्र नेप्यति ललाटपट्ट वो युप्माकम् अक्षिभ्यामपसार्य करुणामयान् ननु वारिबिन्दून् ॥ पराजिता- ३ दैन्ययुक्तान् शत्रून्दृष्ट्वा कृपयोरपन्ना येऽश्रुजलबिन्दवस्तान्नेत्राभ्यामपसार्य कोपोत्पादनद्वारेण भयावा ललाटदेश यो नेप्यति स प्रतिपक्षस्तव नास्ये. वस्यर्थ । नन्वित्यसमावनायाम् ॥

·दिग्विजयमस्थानम् अहवा उम्पयणायर-संपिण्डिअङ्ग-गिरि-णिवह गारवोणमियं । सव्वायर-वोढव्वं जायं सेसस्स महि-वे ॥२२४॥ पक्वन्तराल-परियत्तमाण-रवि-मण्डला णह-यलाम्म । होन्ति अणागय-संगय-कुलिसा इन सेल-संघाया ॥ २२५ ॥ मारुअ-भरन्त-कन्दर-गारव-परिमन्थरं वलग्गान्त । वेय-वियसन्त-पायव-शामिय-कडयन्तरा गिरिणी ॥ २२६ ॥ ॥ २२४ ॥ इदानी पर्वतपक्षक्षपंणदक्षोपि सहस्राक्षस्वञ्चरितो- स्पन्नचमत्कारः कम्पत इत्यर्थदर्शनदक्षं द्वादशभिर्गाथाभिरवान्तरकु- ३ लक्रमाह । अहवा । अत्यल्प पूर्वोक्तम् इदं बहुतरं स्वय्यस्ति चरि- तजातं तदाकर्ण्यतामिति वन्द्यभिप्रायः ॥ उत्पतनादरेण संपिण्डिताङ्गस्य गिरिनिवहस्य गुरुत्वातिशयेनावनामितं सर्वादरवोढव्यं जातं शेपस्य मही- ६ पीठं महीयलयम् ॥ स्वावययान्सर्वदलेन निप्पीड्य पक्षिण उड्डीयन्त इति स्वभावः ॥ ॥ २२५ पक्षान्तराले पक्षमध्यभागे परिवर्तमानरविमण्डला नमस्तले भवन्स्यनागतसंगतकुलिशा इव शैलसंघाताः ॥ उड्डानानां पक्षान्तरालेषु संक्रान्तो रविकिरणसमूहो गिरीणामेवमुत्प्रेक्ष्यते मविष्यन्नपि ज्यलद्वजसंबन्धो वर्तमानीभूत इति ।। ३ ।। २२६ ॥ मारुतभ्रियमाणकन्दरत्वेन यद्गुरुवं तद्वंशान्मन्यरं . कृस्वा अवलगन्ति गगनमारोहन्ति वेगविकसत्पादपस्थगितकटकान्तरा ३ गिरयः ॥

·गउडवहो आरोहन्ति णह-यलं तारुज्जोइय-गुहा-मुहाहोआ । अण्णोण्ण-पेहुणाणिल-हीरन्त-विसण्ठुला सेला ॥ २२७॥ मुक्क-तुसारासारं लीलुहीणम्मि तुहिण-सेलम्मि । वेवइ अच्छकागय-हिमकाल-फिलामिओ लोओ ॥ २२८ ॥ उप्पयण रुद्ध-गयणा दूरुग्गम-निव्वडन्त-णह-लहुया । सूएन्ति मूल-मडहं खमग्ग-वियडंव धरणिहरा ।। २२९ ॥ दूर-यरं उप्पइया अद्ध-वहस्थामिय-णिज्झर-तुसारा । दीसन्ति वियड-लहुया पणट-काया महा-गिरिणो ॥ २३० ।। ॥२२७॥ आरोहन्ति नमस्तलं तारोद्योतितगुहामुखाभागोः। अन्यो- न्यपक्षानिलहियमाणस्वेन विसष्ठुलाः शैलाः ॥ पेहुणा पक्षाः ।। ॥ २८८ ॥ मुक्ततुपारासारं कृत्वा लीलयाप्युड्डाने तुहिनशैले वेपते कम्पते अच्छक्के अकाण्डे असमय एव आगतो यो हेमन्तम्तेन क्लान्तो ३ लोकः ॥ लीगुड्डोणेति पाठे भूमौ निलीयोड्डान इत्यर्थः ।। ॥ २२९ ॥ उत्पतनरुद्धगगना दूरोद्गमेन निर्वतमानं व्यज्यमानं प्रकटीभवद्यन्नमस्तेन हेतुना लघवः । दूरोड्डीनानां महतामपि लघुस्व- ३ दर्शनात् । सूचयन्ति मूलमडहं मूलदेशेऽल्पं चैतदाकाशमग्रे प्रान्ते विकट विततमिव धरणीधराः ॥ मूर्तद्रव्याभाव आकाशमिति कंपांचिद्दर्श- नम् । मीमासकादीना चाकाशद्रव्यं प्रत्यक्षम् । तत्र नयनव्यापारे निक ६ टोड्डीनेषु गगनमूलमल्प दूरगतेषु तु तदेव पिततीभूतं विततान निरीक्ष्यत इति तात्पर्यार्थः ॥ ॥ २३० ।। दूरतरमुपतिता अर्थपथं अस्तमिता नष्टा निष्ठिना;

·दिग्विजयप्रस्थानम् जं जं समुप्पयन्ता मुयन्ति सेला णहङ्गणुदेसं । तं तं पुञ्जिय-बहलो भरेइ मुहलुभडो पवणो ॥ २३१ ॥ पासोसरन्त-तल-मग्ग-घडिय-कम-लहुय-मासल-छाया । उड्डन्ति पक्ख-वियलिअ-दिग्गय-दाणोज्झरा गिरिणी ॥२३२॥ एन्ति गयोसरन्तेसु कहवि उम्मुह-समीर-हीरन्ता । थोउप्पइय-णिविट्टा सेलेषु विहङ्ग-संघाया ॥ २३३ ।। समाप्तविगलनक्रिया झरतुपारासारा येषु से दृश्यन्ते विकटलघवः. ३ प्रनष्टकाया महागिरयः ॥ नीरतुपारशून्यकन्दरत्वेन विकटाः कराला उद्भटगृहव दृश्यन्ते' निःसारतया च लघवो विभाव्यन्ते । अत एव प्रनष्टकाया इव प्रतिभान्ति । यथाक्रमेण दूरदूरतरदूरतममार्गगामिनः ६ सन्तः स्थूलसूक्ष्मदृष्टिक्रमेण दृश्या विनष्टा इव संपद्यन्त इति तात्पर्यार्थः ॥ ।। २३१ ॥ यं यं समुत्पतन्तो मुञ्चन्ति शैला नमोङ्गणप्रदेश तं तं पुञ्जितबहलो बिमर्ति पूरयति मुखरः सशब्द उद्भटश्च प्रचण्डः ३ पवनः । २३२ ॥ पार्श्वभ्योपसरन्ती तलमार्गे च घटिता क्रमेण लध्वी श्यामला छाया येषां त उड्डीयन्ते पक्षविलुलितदिग्गजदाननिझरा ३ गिरयः ॥ ॥ २३३ ॥ आगच्छन्ति गगनादपसरस्वागच्छत्सु परावृत्य कथ- कथमप्युन्मुखेन समारणेन हियमाणा उर्ध्व नीयमानाः स्तोकोस्पति- ३ तनिविष्टाः शैलेषु विहङसंघाताः ॥ किल शैलेषु बेगेनावतरत्सु तन्मूर्ति- Mi vems to la corrupt lhere, reading उदाट..

·गउडवहो ओयरण विससिज्जन्त-रवि अरालोअ-चञ्चल-च्छाया । दीसन्ति पविरलाऔच वेउद्ध दला वणालीओ ।। २३४ ।। इय जण णहङ्गण-गोयराण सुडियाओं पक्ख मालाओ । सेलाण सोवि तं चिन्तिऊण अन्दोलइ महिन्दो ।। २३५ ।। अणु धारं संदट्टेभ-मोत्तिए तुह असिम्मि सबविया । लीला दर-दाविय हार मेस-पयडल जय-लच्छी ।। २३६ ॥ प्रतिबद्धो वात उर्व वेगेन गच्छनिगरिशिखराश्रया-पक्षिणोपहृत्योर्ध्व नयति । ते च व्याकुला कथमपि केशन स्वाश्रय प्राप्नुवन्ताति ताप- ६ र्यार्थ । शैलेवित्ति विषयसप्तमी । एन्तिक्रियाकर्मत्व तु शैलानामवार्था द्भविष्यति ॥ ।। २३४ ॥ अपसरणेन विशेष्यमाणो भिन्नदेशत्वमापाद्यमानो यो खेरालोक्स्तेन चञ्चला छाया यासा ता दृश्यन्ते प्रविरला इव वेगेन ३ पवनसबन्धिना ऊर्ध्वदला ऊर्ध्वपत्रा वनाल्यो विपिनपङ्कय ॥ ॥ २३५ ॥ इति उक्तेन प्रकारेण [येन] नमोडणगोचरणा खण्डिता पक्षमाला शैलाना सोपि तं यशोवर्माण चिन्तयित्वा आन्दो ३ लन दोलाधिरोहमिवानुभवति { महेन्द्र ] ॥ महाप्रभावत्वान्मदीय पदमाक्रम्यतीति शकते महेन्द्र । अवान्तरकुलक द्वादशभिरिह गिरि- गतम् ॥ ॥ २३६ ॥ खड्गधारा लक्षी य सलमेभमौक्तिके दलितारिकु- ज्जरशिरस्त्वेन तवासौ खड़े सच्चचिया सत्या कृता निश्चिता लीलयेपद्दर्शित ३ यत् हारमात्र हारैकदश खडधारालमकतिपयमौक्तिकलक्षणस्तेन प्रक.. मिव त्या जयलक्ष्मी ॥ हारैकदेशम्य 'यरनायिकारकरणचिहस्य दर्श- INR नायका ·दिग्विजयप्रस्थानम् ७१ अयसेण रिऊण करम्चियाओ किनीओ तुह धरिज्जन्ति । कुवलय-दल-संवलिया मालइ-मालाओव दिसाहिं ।। २३७ ॥ पडिबद्धं नवर तुमे नरिन्द-चकं पयाव-वियडपि । गह-वलयमणुच्छित्ते धुवेव्व परियत्तइ गरिन्द ॥ २३८ ॥ नेन खड्ने तव जयश्रीर्वसतीति निश्चितमिति तात्पर्यार्थः । कचिच्छमु- वारमिति पाठः । वारंवारं प्रतिक्षणं संदृष्टेममौक्तिके खड्ड इत्यर्थः ॥ ६ ॥ २३७ ॥ अयशसारिसंबन्धिना करम्बिताः कीर्तयस्तव धार्यन्ते कुक्लयदलसंवलिता मालतीमाला इव दिग्भिः ॥ कुवलयं नीलोत्पलम् । ३ मालती सुमनःकुसुमानि | अत्र च दिशो नायिकास्वेन कल्पिताः ।। ॥ २३८ ॥ प्रतिबद्धमाभिमुख्यन पद्धमिव नवरं केवलं तुमे त्वयि नरेन्द्रचक्र राजसमूहश्चाणक्यप्रसिद्धद्वादशारिवलक्षणः प्रतापवि- ३ कठे ग्रहवलयम् अनुस्थिते ध्रुव इव परिवर्तते प्रदक्षिणां करोति हे नरेन्द्र ।। प्राकृते च लिङ्गव्यत्यय इष्टो बहुशः । कचित्तु पयाववियडंपीति पाठः । तत्र प्रतापविकटमपीति स्पष्ट एवार्थः । अणुच्छिते इति ६ तद्भवम् । तद्भवस्तत्समो देशी त्रिविधः प्राकृतक्रम इत्युक्तम् । तत्रानु- स्थिते अनुरिक्षते' इति या संस्कृतमम्य मूलम् । राज्ञोनुस्थितत्वमनुदृप्तत्वं' स्फीतत्वं विनीतत्वं विवक्षितम् । ध्रुवे तु न विद्यतै उस्थित उन्नतो ९ यस्मादन्यः सोनुस्थित इत्यप्यर्थः । राश्यपि चाय ननु युज्यते । मनु । MH. °नुक्षि. IH, मनुक्तल, MH. अनुचि ·७२ गउडवही गिरसिम्मि नए विप्फुरद नवर एको असी तुहधेय । जो पावट निय-जस-सोम-मण्डले लञ्छण-च्छायं ॥ २३९ ।। सविमो अणज्जुणमिमं अमहिन्द्रमवासुई च अप्पाणं । सेवञ्जलि दंसण गुण-कहासु तुहं नं ण पज्जत्तं ॥ २४० ।। णिवडा पडण-समुच्छलिय-जलण-कण-जाल-जडिल-धारगो । विमुह-गह मण्डलायट्टिओव्व खग्गो तुह रिऊसु ।। २४१ ॥ रिक्षप्तत्वमरिनरेन्द्रस्य अन्येनातुलितत्वम् । ध्रुवस्य स्वन्येनोन्नमय्य सर्वोप- ११यनेन स्थापनम् । स्वत एवोन्नतपदेऽवस्थिते ॥ ॥ २३९ ।। संमेरे करें विस्फुरति केवलमेकोऽसिः .खड्गस्तवैव । यः प्रामोति 'निजयश एव सोमश्चन्द्रः । अतिशौक्लयात् । तन्मण्डले ३ लाञ्छनच्छायाम् ॥ कलङ्ककान्तिमिति केचित् । निन्दास्तुतेश्चात्र लाञ्छनं चिहमित्यपरे। ॥ २४० ॥ शपामहे आक्रोशामो निन्दामः अनर्जुनम् । असह'- स्रबाहुत्वाद्युगपदञ्जलिशतपञ्चसंपादने सामर्थ्याभावात् । अमहेन्द्रम् । ३ असहस्राक्षवादानन्दोत्फुल्ललोचनसहस्रेण दर्शने शक्त्यभावात् । अया- मुकि च । बहुश्रवणत्येन युगपदगणितगुणगणकथाकर्णकौशलाभावात् । आत्मानम् आत्मने सेवाजलिदर्शनगुणकथाकर्णनेषु स्वयि यस्मान्न पर्या- ६ प्तम् ॥ तथास्माकमारमानमित्यर्थः । यो न पर्याप्तो बह्वलल्यादिद्वा- रसेवासंपादने तस्मै शपामहे । आत्मनो इति वा व्याख्या कर्तव्या । इ, पणमित्यर्थः ।। ।। २११॥ निपतति लोहमयकवचादिपतनयशसमुच्छलितज्व- IMH. निज एव यश पद MH. महर,.MH. पण.

·दिग्विजयप्रस्थानम्। तुह पडिवखेसु भया कथवि अविलासमावसन्तेसु । आरोवेह ण कायर-गणणाऍव चावमसमसरी ॥ २४२ ॥ सुहडायट्टिय-कोयण्ड-चण्ड-रव-दारुणे रणे तं सि । परिरद्धा भीयाऍव सहसा गाई जय सिरीए ॥ २४३ ॥ सोहइ समागमेसु अहिय-पयाव-प्पईव-मालासु । वावारेन्ती कण्णुप्पलंव खम्गं तु जय-लच्छी ॥ २४४ ॥ लनकणज्वालाजटिलधारान. । उत्प्रेक्ष्यते । विमुखन प्रतिकृलेन पञ्च- मादिकेन भौमादिग्रहमण्डलेनाकृष्ट इव खडस्तव रिपुषु ॥ ॥ २४२ ॥ तव प्रतिपक्षेषु भयात्वाप्यविलासं सदुःखं कृत्वा आवसत्सु आरोपयति न कातरगणनयेव चापम् असमशरो विषमवाणः ३ कामः॥ ॥ २४३ ॥ सुभटाकृष्टकोदण्डचण्डरवदारुणे रणे त्वमसि भवसि नूनं परिरब्ध आलिङ्गितो [ भिया ] इव सहसा गाई जयश्रिया ३ विजयलक्ष्म्या । ॥ २४४ ॥ शोभते समागमेप्वहितप्रतापपीपमालासु व्यापा. रयन्ती कर्णोत्पलमिव खड्ग तव जयलक्ष्मीः ॥ 'नवनायिका हि प्रौढ- ३ तमम् अधिकप्रताप कान्तं यितुं सलजन्यात् सति दीपे न शक्तेति दीपोपशमनाय कात्पलं व्यापारयतीति दृष्टम् । अत्र पक्षेधिकप्र. तापस्य नायकम्य सभापे या दीपमालास्तासु कारपलव्यापारणम् । ६ जयपक्षे तु अधिकप्रतापा रिपव एवं दीपमालाम्नामु खगरिपल. वारणम् ॥ JI(Gaurlasahe) MH."नामा, ·৩৪ गउडवहो. जं इयरोचध-चिटुआचि मज्जन्ति तुह रिऊ नाह । बहु-रूया ता धाराओं णवर तुह मण्डलग्गस्स ।। २४५ ॥ पण यणत्थं आमुयह कणयमिणमो दह हिया लच्छी। कवयावडिया असिणो तु णन्ति णामी सिहि फुलिङ्गा॥२४६॥ कोवेणव कय-कम्पं रहसुद्ध-परिट्टियाग घडियाई । तुह तज्जणीऍ कजाउँ चण्ड-भुय-दण्ड दुईए ॥ २४७ ।। आरूहो पासाय कोण तह तं सि उवरि लोयस्स। एको य सो जहा वो अण्डय-चन्धायए मउली ।। २४८ ।। ॥ २४५ ॥ यदि इतरेण स्वापेक्षयान्येन कृतं यदुपद्रवण तेन विद्रुता अपि मज्जन्ति तव रिपवो हे नाथ बहुरूपास्ता धारा केवलं ३ तब मण्डलामस्य ।। मण्डलाय खड्ग. । तस्यैव केवलस्य बयो' धारा बहुशक्तिका धाराः यतः काश्चित्प्राप्य शत्रून्द्रावयन्ति काश्चिदप्रा- पैव प्रतापमात्रोत्साहभङ्गारिपूजनयन्ति ।। ॥२४६॥ प्रणयिजनार्थमामुञ्चति कनकम् इणमो एतत् इह स्थिता खनेवस्थिता लक्ष्मी कवचायाः कवचाभिघातोस्थिता असेः खड़ातव ३ निर्यान्ति नामी शिखिम्फुलिङ्का अग्निकणाः ॥ इत्यपतिः । खनाभि- घातोत्थिता नामी वह्निकणा । कि तर्हि । प्रणयिजनार्थ खनस्थया तव जयश्रिया सुवर्णमेयमेतदुत्कीर्णमिति समुदायार्थः ।। ।। २४७॥ कोपेनेव कृतकम्म कृत्वा रमसोध्यपरिष्ठित्तया घटितानि कार्याणि नव तर्जन्या चण्डभुजदण्टदूत्या ॥ प्रतापातिशयातर्जनीमात्रे- ३ व शरवो वशं गता गता भवन्तीत्यर्थ ॥ ॥ २४८ || आरूढ. पाश्चांक्रमणन' तथा त्वमस्येश्चैकोपि स J MII वली MH जायन्य: IMII. 'क्रमणान.

·दिग्विजयप्रस्थानम् । . बाहु-सिहरेसु दीसइ कामिणि-संकामिएण मय-तिलओ। भू-भारुव्वहण-वसा परिटिओ पङ्कलसोच ॥ २४९ ॥ भुपयग्ग-भमिर-लच्छी-चलणालत्तय-णिहो तुवि फुरइ । अवयंसारुण-माणि-मञ्जरी-भवो राय-विच्छड्डो ॥ २५० ॥ होन्ति कयत्था पर्णई णह-माला-चलण-रोहणे तुज्झ । आयम्ब-मणि-गुहाऑव विसिऊण पणाम-संकन्ता ॥ २५१ ॥ यथा वो युप्माकम् । व्यत्ययेन बहुवचनम् । तवाण्डकबन्धायते अण्ड- ३ कबन्ध इवाचरति मौलिर्मुकुटम् || अण्डकबन्धो देवगृहशिखरे आमल-' सारकः । तथा स्वं नीतिशास्त्रचोदितक्रमानुसारेण पार्श्वस्थान्भूमि- पालानभिभूयोन्नति प्राप्तो यथा तब मौलिंदैवगृहस्य शिखरमिव लोके- ६ भव्यत इति तात्पर्यार्थः ॥ ॥ २४९ ॥ बाहुशिखरे* दृश्यते कामिनीसंक्रामिते भवत्तिलके भूभारोद्वहनादरपरिठितः पङ्कलेश इव ॥ समुचितभोगभुगपि पृथिवीपालन ३ न मुजसि वराहदेहहरिरूपश्च प्रतिभासीति तात्पर्यम् ॥ ॥ २५० ॥ अयो यदाप्रान्तस्तत्र भ्रमणशीला या लक्ष्मीस्तस्या- श्चरणयोर्यदलक्तकं तन्निभस्त्वयि स्फुरति अवनंसे लग्ना ये अरुणमणय- ३ स्तेपां या मजरीमाला तद्भवस्तप्रभवम्ततः प्रतिफलितः । कान्तालिड़न- वशात् । रागविच्छडो रागसमूहः ॥ शौर्यातिशयमाजां भङ्गे जयश्री- वसतीत्युपमानं कविकल्पनया सुकुटिमानवशीकृतशत्रुत्वात्स्वशृङ्गारपरस्व- ६ मुचितम् । यथोक्तम् । सुखं हि फलमर्थम्य तदभावे वृथा श्रिय इति कामन्दाकिना ।। ।। २५१ ॥ भवन्ति कृतार्थाः प्रणयिनधरणनम्बमालारोहणे ।

·६ गउडवहो. - अल्लीणा रहसागम-परिवत्तिय कसवंसुय-धरच्च । कवय-दलणुग्गयाणल सिह-च्छला वो सिं लन्छी ॥२५२।। • इय जो थुम्बद पहरिस-पूर-परिक्खलिअ-विसम-कण्ठेहि | बन्दीहि कइन्दहि अ भूभत्थेहिचित्र गुणेहिं ॥ २५३ ॥ इय चाडु-चउर-चारण-संचारिअ-चन्द-चारु-चरिएण । नयराओं णर-चरिन्देण णिग्गयं णिग्गय-जसेण ॥ २५४ ॥ . वज्रमणिनिभूचरणनखेपु पादपतननिमित्तप्रतिविम्बलाभे सतीत्यर्थः । ३ तव आताम्रमणिगुहा इव विवरविशेपानिय प्रविश्य प्रभावसंक्रान्ता मणिमन्त्रीपधादिप्रमावेन प्रविष्टाः सिद्धाः ॥ विरोधेन तिष्ठतां रिपूणां सर्वनाश करोति यशोवर्मा प्रणताना तु तेपामेव प्रसाददानेनाभ्युदया- ६ तिशयं संपादयतीत्यर्थः ॥ ॥ २५२ ॥ आलीना रभसा वेगेन यदागमनं तेन परिवर्तित केश- वस्य कृष्णस्य संवन्धि 'अंशुकवरैमुस्कृष्टं पीतांशुक' यया सेव कवचदल- ३ नोद्गतानलशिखाच्छलाद्वो युष्माकं संबन्धिनमसिं खड़े लक्ष्मी. ॥ शौर्या- तिशयोत्पन्नामिलापातिशयातित्वरिताम्बरमिव श्रान्त्या परिधाय तव खन- मालीना श्रीरित्युत्प्रेक्षित वन्द्युक्तौ कविना ॥ •॥ २५३ ।। भृतार्थविनिवेशितगुणैर्यथार्थविनिवेशितगुणैरनेन प्रका- रेण य स्तूयते प्रहर्पपूरपरिस्खलितविपमकण्ठेन्दिभिः कवीन्ट्रैश्च ॥ ३ किं च इतरभुतान्यपि तैरेव गुणैः स्तुयन्ते । तद्गुणैरभूतगुणा अप्युपमी- यन्त इत्यर्थ. ॥ ॥२५४॥ इयमधिकापि क्वचिदाथा दृश्यते । बुलनिराकाहाका- रिणीति व्याख्यायते ॥ इति चाटचतुरचारणसंचारितचन्द्रचारुचरितेन . IMH. अगुवर मुस्कृष्ट पीतामुक वरमुत्कृष्ट पीताशुकं यया. MH. SS TORRHealings. 31H. देशाक्षाया.

·दिग्विजयप्रस्थानम् । जवपचमाणस्स सरीर-चारिणो गन्भ-वसाहे-गेहेम् । जाण परिअत्तणणेव आवत्त-गईओं णिव्यडिया ।। २५५ ।। जे कुङ्कम-स्थलीसुं केसर-भङ्गारुणेहि दावेन्ति । पह परिहाअंब महीए णव-णहक्कं सुर-वएहिं ॥ २५६ ॥ जे पीह-खण-परिट्रिअ-संखाय-प्फेण-पिण्ड-घडिएहि । हेसा-रवेहि पूरिध-पयाण-सडब्ब दीसन्ति ॥ २५७ ॥ आयाण-गरगय-च्छवि-विच्छहाडम्बरेण मुश्चन्ति । • जे वाल-जव-रसंपित्र सयराहा पीयमगाहं ॥ २५८ ।। ३ नगरान्नरवरेन्द्रेण निर्गतं निर्गतयशसा प्रमृतयशस्केन ॥ यदेयं तदा नपूर्या गाथा यदा तु सा तदा नेयमित्याहुः । महाकुलम् ।। ॥ २२५ ।। अधुना नरपतिवरप्रयाणकालावसरे वरतुरंगान् गाथाट- कोपनियद्धेन कुलकेन वर्णयति । जवपचमानो नाम सुजात्यवानां २ वायुविशेषोऽन्तरश्चरणः प्राणो मनोजवः । तस्य गरीरचारिणः 'या गर्भ- बसतयो गर्भशय्याम्ता एव गृहाणि तेपु येषां परिवर्तनेनेव आवर्तनेनेव आवर्तगतयोपि विशुद्धा आवती विनिर्मिताः ॥ ॥ २५६ ॥ ये कुड़मवर्णामु म्थलीषु फेसरभङ्गवदरुणदर्श- यन्ति पतिपरिभोगमिव मयाः पृथिव्या नवरसाङ्कम् अभिनवरताचलं ३ खुरपथैः ।। ॥ २५७ ।। [ये ] प्रोयो मुग्वप्रान्तस्तत्र क्षणप्रतिष्ठितः संम्स्यान: काठिन्यमापन्नः फेनपिण्डम्तेन परिघटितह पारयैः परितप्रयाणशहा ३ इव सहन्ति शोभन्ने। ॥ २५८ ॥ आयानं नामाश्चाभरणविशेषः । तत्र लमानां मरकतानां MIL. छ.

·गउडवहो. दिण्णाओं पणालीऑच सम-वारि-विणिग्गमाअ धारेन्ति । परिडिण्ण-मज्झ-रेहा-णिडेण जे जहण बन्धेण ।। २५९ ॥ मग्गेसु गुरु-बला वेअ-गाढ-निवडन्त-कोडि-टङ्केहि । उच्चरिऊणंव लिहन्ति जे टयारे खुर-उडेहि ॥ २६० ॥ जे अजचि हिम-सेलन्त-संभवा अणह-सीअ-विअणव्व । गुरु-तेअ-प्पसर-रसा ठाणेच्चिय किंपि कम्पन्ति ॥ २६१ ।। आरूह-जोह-निवहा ते तस्स तरङ्गिणो जय-तुरंगा । मृअन्तिव्च पहरिसं जाया पुरओ परिन्दस्स ॥ २६२ ॥ ८ याछवयः कान्तयस्तदाडम्बरेण' तळ्याजेन मुञ्चन्ति ये 'बालयवरस- ३ मिव सयवारा शतवारम् । सयराहा . इति पाठे झगित्यस्याथै देशी. पदम् । पीतमङ्गैः ॥ ॥ २५९ ॥ दत्ताः परिघटिताः प्रणालिका इव श्रमवारिनिर्ग- माय धारयन्ति परिच्छिन्नमध्यरेखानिभेन ये जघनबिम्बन ॥ ॥ २६० ।। मार्गेपु गुरुवलैवेगगाढनिपतत्कोटिटवेरुच्चार्येव लि- ग्वन्ति ये टकारान् खुरपुटैः ॥ तक्षलोहकारप्रभृतीनां रूपविशेषोरख- ३ ननभाण्डं टङ्कः । कोटयः प्रान्ताष्टका इव तैः ।। * ॥ २६१ ॥ ये अद्यापि हिमशैलान्तसमवत्वात् अनघशीतवेदना इव गुरुतेजःप्रसररसाः स्थानस्थिता एव किमपि कम्पन्ते ॥ तेजस्विनो- ३ ऽधाःस्वभावादेव कम्पमाना आसते । तत्रोप्रेक्ष्यते । हिमवत्प्रभव- स्वेनेव अनघशीतवेदनाकान्ता वेपन्त इति । हिमवत्प्रभवत्वं चाधानां कविपरंपरया प्रतीतम् । अप्मुजोऽश्व इति श्रुतिरपि ॥ ॥ २६२ ॥ आरूढयोधनिवहाम्ते तस्य तरङ्गिणो लावण्यतरङ्गधा- orr. कांतयस्तदादंडवरेण. HII. ये वावलयवरस ·दिग्विजयप्रस्थानम्। अदि य । उपहाणपिय लीला-बलिय-हिय-पिहु-करत्तणो देन्ति । जवियड-दन्त-पल्लङ्क-कय विवेसाऍ लच्छीए ॥ २६३ ॥ दीसन्ति जाण परियत्त-चलण-दलियारि-सीस-भावेण । अजवि कवाल-सयलव्य पास-खुत्ता णह-क्खण्डा ॥ २६४ ॥ असरल-लीला-गइ-वियलियाहिं जे तीहिँ दाण-धाराहि । राय-सिरीऍ रयन्तिव विलास-वेणी-लयं सुराहं ।। २६५ ।। पासल्लियाण जे पडिगयाण खुत्तग्ग-दन्त-भावेण । विन्भम-मुणाल-दण्डहिं सहिर-सलिलंपिय पियन्ति ॥ २६६ ॥ २ रिणो जयतुरंगाः सूचयन्तीव प्रहम याताः पुरतो नरेन्द्रस्य॥ कुलकम्।। !! २६३ ॥ इदानी गजवर्णनं गाथासप्तकोपनिवद्धन कुलके. नाह । उपधानमिव अभिषेककलशोदकमिव लीलावलितस्थितपृथुकरत्वाद् ३ ददति [ये ] विकटदन्ताः पर्यड्का इव तत्र कृतनिवेशाया लक्ष्म्याः। फिल पर्यतविशेपोपविष्टायाः श्रीमहादेव्या नृपवरेणाभिपेकः क्रियते अन्तःपुरव- धृमध्ये प्राधान्यसिद्धये । तद्वदिह दन्तिदन्तस्थिताया लक्ष्म्याः करिभिः ६ कराण्डपनीरविसरद्वारेण अभिपेक इव दीयते ॥ ॥ २६४ ॥ दृश्यन्ते येषां परिवृत्तचरणदलितारिशिरस्त्वेन अद्यापि कपालशकलानीव पाश्चडिता नखखण्डाः ॥ सुलक्षणगजानां चरणपर्य- ३ न्तेप्वतिशुक्ला' नखा भवन्ति । तत्रैवमुत्प्रेक्षा कृता । गजानां चरणदलित- रिपुनरमस्तकत्वेन विजितानेकसंग्रामत्वं द्योतितम् ।। ॥ २६५ ॥ न विद्यते सदृशी यस्याः सा मसदृशी साचासी । लीलागतिस्तद्वशेन विगलिताभिर्य तिसृभिर्दानधाराभिर्मदवारिप्रवाह राज- ३ श्रियो रचयन्तीव विलासवेणीलतां सुराभे सुगन्धिम् ।। ॥ २६६ ॥ पाश्चांकृतानाम् उन्नतिपातितद्विरदानां ये प्रतिगजाना HII. "पोनेग्निनिशुका, .

·८० गउडवहो जे चञ्चचामर पम्हलेहि सोहन्ति कण्ण-तालहि । उप्पयण तरल पखव्य तियस गय जुज्झ-युद्धीए ।। २६७ ॥ सुत्त णिवेसंपिव देन्ति दीहरं दाण-वारि-धाराहि । . पडि-वासरं पवित्यारिणीऍ जे पत्थिव-सिरीए ॥ २६८ ॥ ते तस्स जय-गइन्दा सिय-पिटन्तरिअ-सामल च्छाया । सरयावणीय-फ्लुसा जाया पुरओ जलहरव्य ॥ २६९ ॥ ७ किच जाय। णवरि य थाअ-स्थाअं अग्धन्ति निसीह-मुहल कल-हंसा । दर दूमिआरविन्दा असारमरायवा दिअसा ॥ २७० ॥ कुडितदन्ताय वेन हेतुना विभ्रमशरिभिराश्चर्यभूतैरतिस्थूलशुल्लकोमलैर्मृणा- ३ लदण्डैपिशालगुणै रुधिरसलिलमिव पिबन्ति ।। ।। २६७ ।। ये चञ्चलचामरपदमलै शोभन्ते कर्णताले । उत्पतन- तरलपक्षा इव त्रिदशगजयुद्धबुद्धया ॥ ॥ २६८ ॥ सूत्रनिवेशमिव मर्यादामिव इयहर त्वयाद्य सरणीयमिति ददति दीर्य कृत्वा दाननीरधाराभि प्रतिवासर प्रतिम्तरणशीलाया ये ३ पार्थिवश्रिय ॥ यावती हि परभृमि मत्तदन्तिन आक्रामन्ति तावती राजश्रियो विषय इत्युत्प्रेक्षा ।। ॥ २६० ॥ ते तस्य यशोवर्मणो जयगजेन्द्रा सितेन पिटेन तन्दु- रचूर्णादिना अन्नरितश्यामलच्छाया शरदपनीतकालुप्या याता पुरतो ३ जलधारा इव ॥ कुलकम् ।। ॥ २७० ।। अधुना सप्तभि कुला हेमन्तवर्णनार्थपू । अनन्नर नोकमनोक या अप्रन्ति शोगले गानोपजनिनगरीरकम्पानिशीपमु.

·हेमन्तवर्णनम् कासार-विरल-कुमुआ अमालअ-विच्छाय-चन्द्र परिवसा । होन्ति बहलायसाया पहाय-सिसिरा णिसा-बन्धा ॥ २७१ ॥ घोलइ अलद्धकिरणो तुसार-लव-लम्भ-धूसर-च्छाओ । रविणो अलम्बुसा-कुसुम पाडलो विम्य परिणाही ॥२७२ ।। अग्धन्ति सिसिर-सलिला अणिउश्चिय-कोच-सारस-विरावा । खल-चुण्णिय-कलमामोय-वाहिणो गाम-सीमन्ता ॥ २७३ ।। कं व ण हरन्ति णिविडावसाय-संभिष्ण-सामल-करीसा। गोहण-विणिवेसुद्देस-धूसरारण्ण-पेरन्ता ॥ २७४ ।। इंपत्तापिताम्यरविन्दानि ३ खरफलहंसाः दिवसाः॥ यत्र ते असारसूर्यातपा ॥ २७१ ॥ प्राकृतेपि पूर्वनिपातनियमो नास्ति । तेन विरल- कुमुदकासाराः । कासारः समूहः । अमृदितविच्छायचन्द्रपरिवेमा भ- ३ वन्ति बहलावश्यायाः प्रभातशिशिराः । कचित्पहावसिसिरा, दति पाठः । तत्र प्रभावशिशिरा इत्यर्थ । निशाबन्धा रात्रिप्रवन्धाः ॥ [॥ २७२ ॥ घूर्णते अलब्धकिरणम्तुपारलवलम्भवसरच्छयो- रखेरलम्बुपाकुसुमपाटलो बिम्बपरिणाहः ॥] ॥ २७३ ॥ अर्धन्ति शोभन्ने शिशिरसलिला अनिकुञ्चितः अव- प्राकृतः । हेमन्तारम्भमानत्वात । क्रौद्यानां सारसानां च विरावा ३ यत्र खलचूर्णितकलमामोदसुरभया ग्राममीमन्ताः 1 गामपरेता दति पाठे ग्रामपर्यन्ता इत्यर्थः ॥ ।। २७४ ॥ कं या न हरन्नि बाँकुर्वन्ति कम्य चितं निमि MII. 97615. VI. ornits, though the tnxt girrn in J. P'. l:c. K. 11 (Gaudnaho ·गउडवहो अक्वन्त-करीसुम्हा-सुह-णिकम्प-जहणं विणिकमइ । कहवि जडायव-परिभोय-मन्थरं रोहिणी-जूहं ।। २७५ ॥ इय हेमन्त समिद्धासु गाम सीमासु मेइणी-णाहो । दिहि दिन्तो पत्तो कमेण सोणङ्कमुद्देसं ।। २१६ ॥ मलिया पूय-फल-कोस-वडण-रज्जन्त-पछला तस्स । सेणा-भडेहि णव-सालि-सालिणो गाम-सीमन्ता ॥ २७७ ।। मत्त कुररासु दिट्टी सहरी-विप्फुरण-कम्पिय-जलासु । वीसमइव वञ्जलिणीसु ताण आहार-लेहासु ।। २७८ ।। डावश्यायसभिन्नत्वेन श्यामलकरीपा गोधनविनिवेशोद्देशधूसरारण्य- ३ पर्यन्ताः । गोधन गोव्रजः ।। ॥ २७५ ॥ आक्रान्तो यः करीपस्य गोमयस्योमा तेन सुख- युक्तानि तत एव निष्फम्पाणि शीतकृतकम्पशून्यानि जघनानि यस्य ३ तत् विनिष्कामति [ कथमपि ] जडातपपरिभोगेन मन्थर मन्दगमनं रोहिणीयूथं गोमण्डलम् ॥ ॥ २७६ ॥ इति हेमन्तसमृद्धेपु[sic] प्रामसीममु मेदिनीनाथो दृष्टि ददत् प्राप्तः क्रमेण शोणाख्यनदाकिन प्रदेशम् । कुलकम् ॥ ॥ २७७ ॥ मलिता [ मर्दिता. ] पूगफलकोशपतनरज्यमानतृ'- णादिपल्लवास्तस्य सन्धिभिः सेनाभटैर्नवशालिशालिनी ग्रामपर्यन्ताः ।। ॥ २७८ ॥ [ मत्तकुररासु ] दृष्टिः शफरीविस्फुरितकम्पितज- लासु विश्राम्यतीव वलिनीपु तेषां सेनामटानां जलाधारलेखासु ॥ ३ कुराः पक्षिविशेषाः । बजुलो वेतस । 'ताणमिति वृत्तभङ्गभया न्मान्तत्वम् ।। IME. adds उदेश after गोबत.. MH रजमान'. I जलाधारालखामु l'he MSS. J P De read the tbird pada as g11en in our toxt, oud uot 1991. As for K sec Viti 10ls i adınjs.

·विन्ध्यवर्णनम् नाण णिसम्मइ हिययं अणाविलाहार-सलिल-सुहयासु। आ-मन्जरी-परिग्गह-सुयन्ध-कलमासु सीमासु ॥ २७९ ।। ल्हसमाण-जुओवत्तिय-तुरंगम-क्खन्ध केसरुप्पको । उम्मुह-धुरं समारुहइ जत्थ रविणो रहो कहवि ॥ २८० ॥ बाहि-गयाण जस्स य णस्थिच्चिय णह-यलंति पडिवत्ति । कन्दर-परिहियाण य सोचिय णस्थित्ति पडिहाइ ॥ २८१ ॥ बहु-कुहराविल-कडयत्तणेण णह-महि-अलन्तर-णिवेसो । गहिऊणव वसुहद्धं जो गयणद्धं च निम्माविओ ॥ २८२ ॥ ॥ २७९ ॥ तेषां सेनाभटानां निशाम्यति निपीदति विश्राम्यति हृदयम् अनाविलाधारतया सुभगसलिलेषु आसमन्तान्मञ्जरीपरिग्रहण ३ सुगन्धाः कलमाः शालयो येषां तेषु [sio] सीममु ॥ ॥ २८०।। अधुना सेनानिवामप्रस्तावेन विन्ध्यं वर्णयति पञ्चको- पनिबद्धेन कुलकेन । हसता पश्चाद्धार्ग पत्तता 'युगेनोद्वर्तितस्तुरङ्गमस्कन्ध- ३ केसराणाम् उप्पको समूहो यत्र स उन्मुखधुरं कृत्वा समारोहति यत्र खेः संबन्धी रथः कथमपि क्लेशेन ।। ॥ २८१ ।। बहिर्गतानां यस्य च नास्त्येव नमस्तलमिति प्रतिपत्ति, कन्दरपरिष्ठितानां च सोपि* चं नास्तीति प्रतिमाति ॥ तमुहासु ३ स्थितानां विन्ध्योपि नास्तीति प्रतीतिः प्रतिपत्तॄणामपि महत्त्वेन दरी- णाम् । ततस्तु बहिनिर्गतानां च गुहाकाशापेक्षया सकलमपि नमस्तलं न किंचिदिति प्रतिपनिर्मवतीति महत्वातिशयोक्तिरिय विन्ध्यस्य ॥ . ।। २८२ ॥ बहुकुहरैराविलस्पेन व्याकुलचन बहुकटफरयेन च महीनमस्तलान्तरनिवेशो महीनमस्तस्योरन्तरे मध्ये निवेशः प्र. JIH पेना.

·८४ गउडवहां जेण महो-गय-सिहरेण कुहर पसारिय-णहगणेणं च । अण्णोष्णं कीलिय-णिचलोच्च णह-महि-गलुन्छगो ।। २८३ ॥ विमम्मि तम्मि रस-सुरहि-सल्लई भग-णिवुअ-गयम्मि । रोह-णिरन्तर-ताली-वणम्मि जाओ महि-णाहो ॥ २८४ ।। अवि य । ५० वन्दी कय-महिसासुर-कुल-कण्ठुम्मोटएहिव तुपाए । माहवि घण्टा-दामेहि मण्डियं तोरण दारं ॥ २८५ ।। ३ वेशो यस्य स तथा । बहुमहाकुहरत्वेनाकाशमिव विन्ध्येन्तर्गतं वित- तमपरिमितकटक वेन' पृथिवी चान्तर्गता तत्र भाति । अत एव गृही- स्वेव वसुधार्ध यो गगनार्धं च निर्मितः प्रजापतिनेति ज्ञायते इति मह. ६ स्वातिशयोक्तिरियमपि । बहुकुहरविलेति क्वचित्पाठः । तत्र च बहूनि च तानि युहररूपाणि बिलानीत्यर्थः ।। ॥ २८३ ॥ येन नभोगतशिखरत्वेन कुहरप्रसृतनभोगनत्वेन च अन्योन्य कीलितो" अत एव निश्चलाविव नमोमहीतलोत्सङ्गौ ॥ ।। २८४ ॥ जातिवर्णनम् । विध्ये तस्मिन् रससुरभिसल्लकीमा निवृतगजे प्ररोहनिरन्तरताले वने यातो" महीनाथ ॥ कुलकम् ॥ ॥ २८५ ॥ अधुना चिन्यध्वासिन्याः स्तोत्रं राजकर्तृक कुल- कैन द्वापञ्चाशद्दाथोपनिबर्तन निदर्शयितुमाह । बन्दीकृतं बड़ा आनीतं ३ यन्महिषासुरकुल तस्य कण्ठादुन्मोचितैरिव त्वया हे माधवि घण्टा- दामभिर्मण्डितं तोरणद्वारम् । भक्तजननियद्धासु घण्टाम्वेवमुत्प्रेक्षा । माधवी गौरी ॥ WH विनतमा NH जनो ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः ८५ दिदं साहेजारूढ-तुहिण-गिरी-खण्ड-दिष्ण-पीढ़ व । महिसासुरस्स सीसं तुह चलण-णह-प्पहा-भरियं ॥ २८६ ।। भमरावलिओ भइरवि तुझं भवणाइरम्मि सामोए । धुइ-मेत्तुम्मोइअ-जन्तु-गिअल-माला-ऑव लुढान्ति ॥२८७।। गणु तुम्हं संभरणे रणम्मि विहडान्त वारण-घडाओ। दुराउ-चिय वाहण-मइन्द-रव-विदुयाउच्च ॥ २८८ ॥ तुह चण्णि चलण-कमलाणुवनिणो कह णु संजामिज्जन्ति । सेरिह-वह-सकिय-महिस-हीरमाणेणव जमेण ॥ २८९ ।। ॥ २८६ ॥ दृष्टं साहाय्यारूदतुहिनगिरिदत्तस्त्रण्डपिण्डैमिव महि- पासुरस्य शिरस्तव चरणनखप्रभाभिन्नम् ।। हिमवता दुहितुः साहायकेन ३ हिमपिण्ड इवाहितो नखपमासमूहो महिषासुरशिरसि प्रचिताद्वधावसरे दृष्ट इत्यर्थः ।। ॥ २८७ ॥ अमरावलयो है मैरवि तव मयनाजिरे गृहागणे सामोदे कुसुमधूपादिगन्धविशेपवति स्तुतिमात्रमोचितजन्तुनिगडमाला ३ इव लठन्ति ।। स्तुतिमात्रेण विगलिताः संसारबन्धनमाला इव अमरपझ्य उरप्रेक्षिताः सादृश्यात् ॥ ॥२८८ ॥ ननु तव स्मरणे सति रणे विघटन्ते पलायन्ते चारण- घटा दूरादेव वाहनमृगेन्द्ररवविद्रुता इव ।। ॥ २८९ ॥ तव हे चण्डि चरणकमलानुवर्तिनो जनाः कथं नु संयम्यन्ते । न कथंचिद्वध्यन्त इत्यर्थः । सरिमो महिपः । महिपा- २ सुरस्य यो वधस्तेन शस्तिो यो महिमो यमवाहनम्नस्तेन द्वियमाणे- नेव यमेन ॥ एतद्नं भवति । वपादभक्ताम्तावदिमुच्यन्ते संमार- ·गउडवहो . तुहिण-इरी देवि तुमाइ जणय-भावेण गारवं नीओ। विझायलोवि कन्दर-निवास-लीलाएं कल्लाणि ॥ २९० ॥ सोहसि नारायणि रणिर-णेउराराव-मिलिअ-हंस-उले । भवणम्मि कवालाविल-मसाण-राएणव भमन्ती ।। २९१ ।। अद्रेण सरीरेञ्चय णवर ससि-सेहरस्स तं वससि । हियए उण से संकरि तुह-अविहारण ओयासो ॥ २९२ ॥ बन्धनात् । अतो यमेन न संयम्यन्ते । तत्रेयमुत्प्रेक्षा । त्वया महिप- ६ रूपोऽसुरो हतस्तद्भयाद्यमवाहनीभूतेन महिषेण नयमानेनापि त्वच्च- रणकमलभक्तजनसंनिधिमुपसर्तुमशक्नुवता भयेन यमोन्यत्रापहृस्य नीयत इति संयमनेऽसमर्थ इति ॥ ॥ २९० ।। तुहिनगिरिहें देवि त्वया जनकभावेन जन्यजनकसं- बन्धेन गौरवं नीतः । यतो गौर्या अयं पितेति सुताभावेनाराध्यतां प्रा- ३ पितः । विन्ध्याचलोपि कन्दरनिवासलीलया हे कल्याणि । गौरवं त्वया नीतः ॥ ॥२९१ ।। शोभसे हे नारायणि रणनपुरारावमिलितहंसकुले' मवने गृहेपि कपालाविलश्मशानानुरागेणेव भ्रमन्ती ॥ अतिशौक्लया सानां ३ कपालसादृश्यादेवमुत्प्रेक्षा । भवनस्थाया अपि भगवत्या बीभत्सरसस्त- स्यापि विवक्षितत्वान्नूपुररणत्कारसूचितशृङ्गारेण विरोधः ॥ ।। २९२ ॥ अर्धन शरीर एव केवलं शशिशेखरस्य वं व ससि । हृदये पुनरस्य' हे शंकरि नित्यानन्दात्मकसाक्षात्कारिण तवा- ३ विभागेनावकाशः ॥ हरसंबन्धिनों' महाप्रभावात् हृदयाविभागेन महा- प्रभावत्ववर्णनमेतत् ।। MH. omits रणन्.. PAIH. omits मस्य. M. हरसंवन्धिान महाप्रभावत, ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः खलिओ तइँ रहसुक्खित्त-मणि-तुला-कोडि-कुण्डलाहरणो । सिङ्गो भङ्ग दृषिय-वलय-बन्धोव्व महिसस्स ।। २९३ ॥ तुह दारं थाम-त्थाम-दिण्ण-रुहिरोवहारमाभाइ । हर-पणय-रोस-विससिय-संज्झा-सयलावइण्णंव ।। २९४ ॥ ॥ २९३ ॥ स्खलितं पतितमुत्पाटितं त्रोटितं वा स्वया रमसोरिक्षप्त- मणितुलाकोटिकुण्डलाभरणं' श मापदस्थापितवलयबन्धमिव महि- ३ पस्य ॥ सङ्गो इति प्राकृते छन्दसीव लिङ्गव्यत्ययस्तेन शृङ्गामिति' संस्कारः रभसेत्यादि' भनेत्यादि च शृङ्गविशेषणे । स्वया स्खलितमी- पदुरपाटितं स्वस्थानादच्युतं शृङ्गम् आयासवशपरिच्युतोत्कृष्टमणिकु- ६ ण्डलवलितमूलं सत् एवमुत्प्रेक्ष्यते । मङ्गपदे मूलस्थाने मङ्गलेषार्थ . स्थापितवलयबन्धमिव ॥ रमसोरिक्षप्ततुलाकोटिमणिकुण्डलाभरणमिति 'च योजनीयम् | तुलाकोटिः काकतालीयम् । रमसात् महिपासुरमार- ९ णार्थप्रयासायासवेगेन यदुरिक्षप्तमूर्ध्व क्षिप्तं नीतं मणिकुण्डलं तदेव तुलाकोट्या काकतालीयेन शृङ्गस्यामरणीमतं प्रान्तेन प्रविष्टं मूले विश्रान्तं सत् । अथ वा तुलाकोटयेव तुलाप्रान्तेनेव परिच्छिद्य शृङ्गा- १२भरणीकृतं कुण्डलमिति तात्पर्ययोजना ॥ तत्रमवन्तस्त्वेवं व्याचक्षते । सिंगे' इति सप्तम्यन्तं तइ इति पष्ठयथें प्रयुक्तम् । खलिओ इति व्यस्तमपि समासान्तर्गतस्वेन संबध्यते । सर्वव्यत्ययः प्राकृतेभीष्टः । १५वद्रमसोरिक्षप्तस्खलिततुलाकोटिमाणिकुण्डलाभरणं शृङ्गमविष्टमूलमं सत् भङ्गस्थानवियुक्तमिवावलोकितम् ॥ ॥ २९४ ॥ तव द्वारं स्थानस्थानंदसरुधिरोपहारम् आमाति हर- प्रणयरोपविशसिनसंध्याशकलावकोणमिव । मनोपि तवेयं गौर- HEM. "मरण JIH.मिरोनि रसदनसरि. मा. रभग्नानि TH. प्रा. *OSPIH.

·८८ गउडवहो तुह वयण-च्छवि-भिज्जन्त-विअड-तम-मण्डला सया होन्ति । केहिवि दिज्जन्त-महा-महिसा इव भयवइ पओसा ॥ २९५ ॥ निदा-रूपेण पयं णिमेसि जण-लोयणेसु त-चेय । पहिवोहे जेण स-जावयच लक्खिन्जए दिही ॥ २९६ ॥ पलयं वा कालि ण णिम्मवेसि रूअस्स ते अणन्तस्स । सन्वङ्गं कह णु कवाल-मण्डलाडम्बरं घडओ ॥२९७ ॥ ३ वारे अतो मां परित्यज्य अस्यास्त्रिकालं प्रणाममपि करोपीति रोप- कारणम् ॥ { ॥ २९५ ॥ तव वदनच्छविभिद्यमानविकटतमोमण्डलाः सदा भवन्ति कैरपि दीप्यमानमहामहिपा इव हे भगवति प्रदोपाः ॥]. ॥ २९६ ॥ निद्रारूपेण पदं निमेसि निदधासि जनलोचनेषु स्वमेव प्रतिबोधसमये येन कारणेन सयावकेव रक्तत्वालक्ष्यते दृष्टिः ।। ३ सुप्तमवुद्धानां स्वभावनैव लोहितानि लोचनानि भवन्ति । सोयमाग- मानुगुणोक्ष्णां लोहितभावः प्रबोघे स्वापसमये देवी नयनेषु पदं विद- धाति तेनाभिभूता जनाः स्वपन्तीति तत्रैव प्रत्यक्षसंवादः पादेन' विम- ६ र्दनाप्रबोधे नयनेषु लोहितत्वमिति ॥ ॥ २९७ ॥ वाशब्दश्चेदर्थे । प्रलयं चेत् हे कालि न निरमास्यः नाकरिष्यः ततो रूपस्य तवानन्तस्य सर्वाड कथं [नु ] कपालमण्ड. ३लाडम्बरमघटिप्यत । न कयंचिदित्यर्थः ।। 3 J. om. tho couplet and gives no chhiya on it of conrse. EMII. स्वभावेनेव. JAIH. प्रबोधि. +MH, पादे. FMH ल्यं चत्वारिका ॥रानिन.

·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः धुव्वास तक्रवण-विदन्त-लोह-हिजीर-सामल गलहिं । परिणय-गणभावागय-तिणयण-चिन्धहिब जहि ॥ २९८ ॥ णिमिसपि गेम मुच्चइ आययगोववण-मण्डलं तुज्झ । संण्णिादिभ-कुमार-मकरणह-रसिएहिव सिहीहि ॥ २९९ ॥ पाऊणव उवहारायरेसु सइ धृव धूम-वडलाई । उच्चमसि बहुल-रयणी-भावेसु णिरन्तरं निमिरं ।। ३०० ।। पणय-जण-रक्खणन्तरिय-वेरि-करवाल-पसरेणंव । हारिन्द-पील-किरणावलम्बिणा भासि बच्डेण ।। ३०१ ॥ ॥ २९८ ॥ स्तूयस तरक्षणविघटमानलाहहिसारश्यामलगले; परिणतः प्राप्तो यो गणभावम्तेनागतं त्रिनयनप्रतिषिचं येषां तैरिय ३ नरैः ॥ हिलोरं शृङ्गलम् । विघटमानं स्तुातप्रमावाद्विनश्यत् ले म एव हिम्जोर बन्धनं येषां ते च श्यामलगलास्तैरित्यपि लिष्टमत्र । तथा परि- णतः उपनतः सर्वाकारं यो गणभावो विवेकविशेपस्तद्वावः सर्व पुत्रदा. ६ रादि लापर्यवसायाति विगणनं तेनागतमु.नतं' त्रिनयनप्रतिविम् परमात्मलयलक्षणं येषां तैरिति सपः । ॥ २९९ ॥ निमेपमात्रमपि नैव मुच्यते आयतनोपयनमण्डलं तव संनिहितकुमार म्यूमोहरसिकरिव शिास्वगिः ॥ मण्डलाफारस्याद्देवीगृहो- ३ पयन मण्डले परिवर्तुगमित्यर्थः ।। ।। ३०० ॥ परिवेषोपहारादरेण सदा धूपधूमपटनानि उद्वमसि पहुरजनाररूपेण निरगलं तिमिरम् ।। ॥ ३०१॥ प्रणतजनरक्षणान्तरितरिकरवालपपरणेय रेन्द्रनीलफिरणावलम्पिना मासे योगसे वक्षमा || बम्पशाहिम ३ परीति' पाठे रक्षणायापहने यारियः ।। 1ITradौमागा', Therm.natiniumlar. 50ML. Hare we not torrudki 12 (Gaudarabo) ·गउडवहो. जाहे स्थणी-ख्वेण फुरसि ससहर-विडम्बिय-कवाला । ताहेवि णरहि पसाहणम्मि तुह घडइ गह-चकं ॥ ३०२ ॥ तं कुवलई-कुणन्ती ण वा दइचाण खाग मालाओ। णिय-रलण पड्कयच्चा-कजं वो कह णु संपडउ ॥ ३०३॥ मालूर-पत्त-माला-कण्टय-य-मोणिअव्व आहासि । तं सरस-रत्त-चन्दण परिसोण-थणन्तरा देवि ॥ ३०४ ।। ॥ ३०२ ॥ यदा रजनीरूपेण स्फुरसि शशधरविडम्बितकपाला तदापि नरास्थिप्रसाधने नगस्थिप्रसाधननिमित्तं तव घटते चेष्टते संब- ३ ध्यते ग्रहचक्रम् ॥ तदापीत्यत्रापिशब्दाद्यदापीत्यत्र' अपिशब्दानुमा- नम् । शंकरार्द्धशरीरावस्थायामाश्रितं नरकपालालंकारत्वं रात्रिरूपापि सती न मुञ्चसीत्यर्थः ॥ ॥ ३०३ ॥ इहापि वाशब्दश्चेदर्थे । त्वं कुवलयानीव नाक- रिप्यः । न चेत् । दैत्यानां संवन्धिनीः खड़मालाः तदा निजचरण- ३ पङ्कज च कार्य तव कथमिव सम्यगटिप्यन । व इति व्यस्ययेन तवे- त्यस्यार्थे । एवं तावत्केचिरस्वमते वर्णयन्ति कुणन्तीति फरोपीय म्यार्थे । त्व कुवलयवस्कर पि नवाः अभिनवाः सक्ता दैत्यानां खल्स- ६ माला यसान्निजचरणपङ्कजार्चनकार्य तय कथं न सम्यग्घटते । दैत्या अपि कुण्ठीभूतेषु निजास्त्रेषु स्वत्पादसेवामेव शत्रुनिर्जयाथ मंथ. यन्त इत्यर्थः ॥ १८ ॥ ॥ ३०४ ॥ बिल्वपत्रमालाकण्टककृतशोणितेवाभासि त्वं सर- सरक्तचन्दन परि] शोणस्यनान्तरा हे देवि ॥ गोणो रक्तगुणः । मालरो ३"बिल्वः । अत्र रक्तचन्दनारुणस्तनान्तरत्वं देव्या बिल्वपत्रमाला- MH. नदापीतत्रापि MH. adds after thie: * 'तुशग्टेस्त्विवार्थ" H. मम्यग्घटनी.

·: विन्ध्यवासिनीस्तुतिः संन्ताय रोसारुणच्छि-चलय-प्पहाऑ महिसम्मि । तुह सबरि सोणिअ-सिहा तिमूल-मग्गेसु दीसन्ति ॥ ३०५॥ वीर-विइण्ण-विकोसासिंघेणु-करवाल-कन्ति-कजलियं । दिअसम्मिवि देवि असङ्क-कोसियं गन्भ-भवणं ते ॥ ३०६॥ नं अत्यारुण-रवि-मण्डलंण मुण्डोवहार-पुरवंवः ।। तारा-णिह-कय-बलि-तन्दुलाएँ पूइज्जसि णिसाए ।। ३०७ ।। कण्टककृतशोणितस्वनोत्प्रेक्षितम् । तत साम्यालंकारत्वपि भयानकता देवी कान्प्रति न मुमतीति द्योतयितुम् ।। ॥ ०५ ॥ संक्रान्ता इव रोपारुणाक्षित्रयवलयप्रगा महिपे है शवरि वनेचरि शोणितशिखा रुधिरगिखात्रिशूलमागेषु दृश्यन्ते ।। महि- ३ पारशरीरमांडतांत्रालमागनयनिर्गतरुधिरधारात्र कोपारणनयनत्रयप्र. भाप्रवाहनयरूपेणोत्प्रक्षितम् ।। ।। ३०६ ॥ वीरवितीर्णविकोशासिधेनुकरपालकान्तिफबालित दिय- मपि है देवि अशङ्कफौशिक गर्ममयनं ने तय ॥ असिधेनुः ३ क्षुरिका । कौगिका उनकाः । गर्ममवनं मध्यगृहम् । मध्यगृहमिह माण्डागारादि ॥ २१ ॥ ॥ ३०७॥ स्यमन्त्रमयममयारुणेन रविमण्डलेन मुण्डोपहा- सूर्यमिव तारानिमात [ पनि तण्डुल्या पज्यमे निमा राम्या ।। ३ फिल गताः कोलाः फेचिन् सिद्धिकामाम्नण्डलोपन पुरसण्टेन प देवी पुजयन्नति धूयते । इहापे रात्री सूर्य ने । अम्नसमये पारुणयों रविवादातरःमहाः ताराध तनुननिरनिमा अन. ६म्नपूर्व रजनी तर पूजामिवापरतांपेक्षा ।।

·९२ गउढयहो. तं सहसि सजल-जीमूअ-गोयरा गोरि विज्जु-भावम्मि । कंसोप्पिय-वज्झ-सिला-सहन्ध गयणे समुप्पइया ॥ ३०८ ॥ हर-फंस सेय-संवलिय-जावयासङ्गि-णह-मणि-च्छाओ। सहइ णय चन्द-लेहा-सुर-सरि-संज्झोव्य ते चलणो ॥३०९॥ सुलहोवहार-रुहिर-प्पवाह-संभावणाएँ लिन्भन्ति । अरुण-पडाया-पडिमानगम्भाओं सिला इह सिवाहिं ॥३१॥ ॥ ३०८ ॥ त्वं शोभसे सजल नीमूतगे चरा विद्युद्भावे कसा. पितवध्यशिलया • सहेव गगनं समुत्पतिता || किल कंसस्य नारदे. ३ नारूपातम् किल देवकीगर्भात्तव प्रलयो भविष्यतीति । ततः कसे. नात्मरक्षणार्थ घातका आदिष्टाः । अस्यां वध्यशिलायां देवकीगर्भा आस्फोट्य निपातनीया इति । तच्च ज्ञास्वा देवक्या गोकुलपतिनन्दभा- ६ र्यायशोदादुहिता स्वगर्भपरिवर्तनाय समानीता । सा च गैरी वध्यशि- लायां घातकैः सयोज्यमाना सती तेषां शिरसि' स्वचरणाभिवातं कृत्या स्वर्क तेजः पुखरूपं निधाय गगनमुत्पतिता । सा च विद्युबूपा ९ सजलजलधरस्था सती एवमु प्रेक्षिता । यध्यशिलयेव सह सोत्पतितेति जलपूर्णाना मेघाना बध्यशिलासादृश्यात् ॥ ॥ ३०० ॥ हरस्पर्शरसजातस्वेदसंवलितयावकासङ्गिनखमणि- न्छायः शोभते सहचन्द्ररेखामुरसरित्संध्य इव ते तव चरणः ।। 3 चन्द्ररेखासदृशी स्वेइरेखा । यावकरागः संध्याप्रभाप्रायः । नखप्रभाष- .वाही गङ्गासदृशः । एतास्तिस्रः सपत्न्यः सौभाग्यातिशयेन वशीकृताः सत्यश्चरणनिपतिषा इव म्वेदादिव्याजेन भान्तीति तात्पर्यार्थः ।। ॥३१० ॥ सुलभोपहाररुधिरप्रवाहसंभावनया लिह्यन्ते आस्वा- IMA. शिर, ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः १२ पूयाहिसेअ-विअलिअ-णडाल-जावय-रसं पिअन्तिव्य । रुहिरासन-परिओसा तुह पुरओ भूय-पडिमाओ ।। ३११ ।। पच्चक्ख-भाव-तकवण-मीलन्तच्छि-हय-दसण गुणेहिं । तियसेहिवि तह निहत्तणम्मि रूयं ण सञ्चावियं ।। ३१२॥ द्यन्ते शिलाः । लिक्खन्ति इति कचित्पाठः विलिख्यन्त इति ३ तत्रार्थः । अरुणपताकाप्रतिमागभूमयस्तव शिवामिः । प्रतिमा प्रतिबिम्बम् ॥ २५ ॥ ॥ ३११ ॥ पूजार्थनाभिपकेण विगलितो यो ललाटाद् यावक- रसः युङ्कुमरसस्तं पिबन्तीय रुधिरासयोयमिति परितोप आशा ३ यास तास्तव पुरतो भूमौ प्रतिमा भूमौ मणिमय्यां प्राणिप्रतिषि. म्यान ।। भूयपडिमा इति पाठे भूतप्रतिमा इत्यर्थः । भूतानि प्राणिनः ॥ ॥ ३१२ ॥ प्रत्यक्षमावेन यत्तत्क्षणमेव तेजस्वितया . निर्मा- लदक्षि चक्षुःरन्द्रिय वनाद नागेन ['हतो ] दर्शनगुणो धर्मा येषां ३ तैत्रिदशरपि तव निद्रासारस्वे रूपं न सन्यीकृतं न प्रत्यक्ष कृतम् ॥ यदा स्वर्दयं रूपं निद्रायमाणमुदासीनं भवति तदा तावन्न दृश्यते । विद्यामिका हि ब्रह्मणः शक्तिर्देवी । विद्यानुविद्धश्च स्वरूपप्रतिमासा द्वैतमते प्रलये न स्वापाख्य ज्ञानप्रकाशाविभीयाया विद्याया औदा- सान्यावादीनां च तत्रैव लीनस्वारपत्यक्षाफारामायः । नागरायामपि देवीतेजोतिशयेन चक्षुषः प्रतिबद्धत्वात्प्रत्यक्षीकरणमशक्यं देव्या इति १कवेः कल्पना ।। २७ ॥ MR. orm. लो And resdri itor anyो.MR. शतिदी.

·गउडरहो. तकाल-विमुद्द-इर-वडिएहि सासेहि तावसि तुमाए । पडिवण्णा पाणायाम णियम बन्धायरो कह णु ॥ ३१३ ॥ काम-डहणाणुनाबा हरस्स तुह विभमेहि णिवडिया। कहिय-णडाल णयणाणलब सन्तावि गोसासा ॥ ३१४ ।। सइ सिद्ध सिद्धि-मण्डल-पव-परिकम्पिणो पओसेसु । तुज्झासव-गन्ध-सुहा-सुहयन्ति समीरणुगारा ।। ३१५ ॥ तडि-भावम्मि फरन्नी सवारि-वारिहर-कूड-कोडीए । अकन्त-महा-महिसव्य सोहसे अमरिसायम्या ।। ३१६ ॥ ॥ ३१३ ॥ तस्कालहरखवाधनि.श्वासह सापसि स्वया प्रति- पनः प्रतः प्राणायामनियमबन्धादरः कथं नु ॥ तक्खणविमुवेति' पाठे ३ तत्क्षण एव विमुक्तो यो हरस्तेनेत्यादिरर्थः । कालोति हरणोक्ता सा अपमानात् वरं परित्यज्य तपोविशेषेण गौरवर्णा भगवती बभूवस्यागमः । कोपाच्च विवृद्धश्वास वम् ॥ . [ ॥ ३१४ ॥ कामदहनानुतापा हरस्य तत्र विभ्रमनिवर्तिताः कृष्टललाटनयनानला इव सन्तोपि नोच्यासाः ॥ ] ॥ १५ ॥ सदा सिद्धा नित्यप्रबन्धप्रवृत्तसिद्धमण्डलैः सिद्ध- समूहै. सिमण्डलेषु च निर्मिता. प्रदीपास्तान्परिकम्पयान्त तन्छीला ३ ये ते प्रदोषेषु तवास्सैबनिमित्तदतपूरगदगन्धन सुवाः सुखयन्ति समीरणोद्वाराः ॥ २९ ॥ ॥३१६ ॥ तडिद्भावे स्फुरन्ती सवारयो ये वारिधरा मेघा- स्पा कूटस्य राशेः कोटौ प्रने सिना सनी आक्रान्तमहामाहेपेव MH resds श्वशत&c. ? All the MSS. except J. give this couplet, ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः जण-दिण्ण-केस-कलणा-लोमस-कलुसेहि कम्पमुप्पेसि । बेयालवि पडियग्गियाइरा बाउ-दण्डहिं ।। ३१७ ॥ गम्भीर-गन्भ-मन्द-प्पहाओं तुह देवि दीव-मालाओ। उवहार-मुण्ड-केसन्धयार-मृढाव खलन्ति ॥ ३१८ ।। विसासज्जन्न-महा पसु सण संभम-परोप्पराख्दा । गयणेचिय गन्ध-उडि कुणन्ति तुह कउल-गारीओ ।। ३१९॥ ३. शोभसे अमर्पण आताम्रा' । कोडिकोडीए इति पाठे कोटिः संख्या तस्याः कोटी प्रान्त इति योजनीयम् ॥ ३०॥ ॥ ३१७ ॥ जनैता ये केशास्तेषां पलनया स्वीकारेणो- ड्डीयनेन लोमशस्वेन फलुपर्दाहमयसि फरोपि वैतालैग्वि प्रतिजा- ३ गरिताजिरा वातदण्डैदण्डाकोरीतैः ॥ देवी भक्तशिरांसि' मुण्डयति । अजिरमहनम् ॥ ३१ ॥ ।। ३१८ ॥ गम्भीरगर्भगृहे मन्दप्रभास्तव देवि दीपमाला उप. हारार्थ दत्ता ये मुण्डा वर्करकादिशिरसि तेषां ये फेशा रोमाणि ३ कृष्णानि तैरन्धकारिस्यान्मूढा इव म्खलन्ति मन्दप्रवाशा भवन्ति ।। वितते यहलान्धतमसपटलावृते' देव्या गर्भगृहे दीपमाला गृहमाहा- रम्यादेव स्वलन्त्यः उपहारमुण्डलोममालिन्यमलिनाकृता इवेश्युरने- ३क्षिताः ।। ।। ३१९ ॥ विशस्यमानो यो 'महापशुमनुप्यस्तदर्शनमंप्रमेणेव परस्परमाम्दा अन्योन्यो फलितशर रा गगन एव आफश एवं गन्ध- '३ कुटी गन्धद्वन्यगृहं कुर्वन्ति तव कोलनायधिवन्यस्तदेवताविशेपाः ॥ 1MH. माना. MI.हम्. IMH. माया. III. पने .. शुमारः ·९ ६ गउडवहो. णह-मणि-संकमणा महह-पणय-जण-लञ्णेहि चलणहिं । : सोहास पणमिज्जन्तिव्च अम्व तं वालिहिल्लेहि ॥ ३२० ॥ अह परियरों अणेओवयरण-पहरण सहं कर-सहस्सं । एकस्स वरोरु बरुज्जयस्स ते पाणि-कमलस्स || ३२१ ।। धय-बड-धारा णिवडेहि मन्दिरं वो णवारुणाहहिं । तदियस पसु सिर च्छेय-पीयमामुयड रुहिरंव ॥ ३२२ ॥ स्वभावादन्योन्योत्पीडनरूपेण मिलिताश्चितकालनार्यों मनुष्यमारणभ- यादिवान्योन्यरूपमेनुपविष्टा इति कविकल्पना ।। ॥ ३२० ॥ नखमणिमंक्रमणेन नखमणिप्रतिबिम्बित वेन मडहा अल्पपरिमाणा ये प्रणतजनास्तल्लान्छनैस्ताचह्नश्चरणः शोभसे प्रण- ३ म्यमानेव हे अम्ब त्वं वालखिल्यः । ।। ३२१ ॥ अहेति देशीपदमेप इत्यस्यार्थे एप इत्यस्य वाप- शो विशेषार्थः । एष परिकरः परिच्छदमात्रम् । किं तत् । अनेकोप- ३ करणप्रहरणसहं करसहस्रम् । एकस्य हे वरो. वरनानोद्यतस्य ते तव पाणिकमलस्य ॥ वरदानोद्यतेनैकेनैव करकमलेन सर्व साध्यंत ! एकोन- सहस्रं तु परिच्छदमात्रमित्यर्थः ।। - ॥ ३२२ ।। ध्वजपटा एव घारा इव । दैर्ध्यात् । तासां निव- हैमन्दिर, गृह तव नववेनारुणामोहितकान्तिभिः प्रातदिवसपशुशि- ३ र छेदपीतम् आमुश्च ते रुधिरमिव । प्रत्यक्षवनपटधाराानवहेन उपहारपीतं रुधिरधारानिवहमिवोद्वमाते तव गृहमित्यर्थः ।। -- 131Hवालिखिहे. AME. इन्य म्यायेंत्यस्य. MII. पारकर पारेकर , ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः मेहायन्तं तुह तइय-णयण-सिहि-धूम-मण्डलं सहइ । वासुइ-जीहाओं लहन्ति तडि-लया-विम्भमंजस्य ।। ३२३ ॥ सीसम्मि को महिसस्स देवि मरणाय जोहि संपण्णो । सोचिय जगस्स जा ओ तुह चलणो मङ्गल-हाणं ।। ३२४ ।। कोमारम्मि हराराहणाय हिययम्मि मयण-पजालिए । तइ विहिओ मुद्ध-धणुल्लएहि मालूर-होमोच्च ॥ ३२५ ॥ अङ्गमवलम्बियालम्बि सरस-नर-वयण-पायहं वहसि । अज्जवि कंस-फोडण-ललन्त-निययहि-सिढिलंत्र ॥ ३२६ ।। भूएन्ति वीर-विक्रय-विकममिह जामिणी मसाणेसु । अवलम्बिय-कुणव-च्छेय-पाडला साहि-साहाओ ।। ३२७ ॥ ।। ३२३ ॥ मेघायमानं तव तृतीयनयनशिखि [ धूम ] मण्डलं शोभते । वामुकिजिह्वा लमन्ते तडिल्लताविभ्रमं यत्र ॥ हरार्धदेहाया ३ वर्णनमेतत् ॥ ॥ ३२४ ॥ शिरसि कृतो महिपामुरस्य हे देवि मरणाय य एवं संपन्नः स एव जनस्य भक्तस्य जातस्तव चरणो मङ्गलस्थानम् ॥ ३ स्मृतस्य शुभहेतुत्वादर्चितस्य च ॥ ॥ ३२५ ॥ कौमारे हराराधनाय हृदये मदनमज्वलिते स्वया विहितो मुग्धपयोधरैमालरहोम इव ॥ मालरं पिल्वम् ॥ ॥ ३२६ ॥ अद्मालम्बितरालम्पनशीलश्च सरसनरवदनः प्रकट सुपरिभातं' वहसि धारयसे अघापि कंसास्फोटनचलनिनकास्थिशिथिल. ३ मिव ॥ देव्याः फंसनिपातनिमितवं वर्णितम् ।। ॥ ३२७॥ सूचयन्ति वीरविक्रयविक्रममिह देवीदने' यामिनी. ..शादिने 13 (Gaudarabo ) MH. जान.

·२८ गउडवहो सरसहि-दण्ड-लोहेण चण्डि अहर-प्पहारुणे तुज्झ । जीहाणिय-दसण-मऊह-मण्डलेच्चय-संवलइ ।। ३२८॥ पयइ-परिमुक-काया पुरओ संचरइ रेवई तुज्झ । इह सइ संणिहिय-महा-परेय-भय-मुक-मासच ।। ३२९ ।। पूइज्जास भिण्ण-भुया-विइण्ण रुहिरंच पायवहिपि । परसु-प्पहार-वियलिय-कसाय रस सोण-साहेहि ॥ ३३०॥ अण्णोण्ण-कलह-विअलिय-केसर-कीलाल-कललिय-दारा । कयवाउणोवि तुह देवि सासणं अणुसरन्तिव्य ॥ ३३१ ।। श्मशानेषु अवलम्बितकुणपच्छेदपाटलाः शाखिशाखाः ॥ देवीश्मशाने ३ वीराः सिद्धये महामांसविक्रयं कुर्वन्तीति कौलागमादिषु प्रसिद्धम् ॥ ॥ ३२८॥ सरसास्थिदण्डलोभेन हे चण्डि अधरप्रभारुणे तव जिला निजदशनमयूखमण्डल एव सवलति ॥ भयानकरसपोषक- ३ मेतत् ॥ ॥ ३२९ ।। हे भंगवति परिशुष्ककाया पुरतः संचरति रेवती चामुण्डा तव इह सदा संनिहितमहाप्रेतभयमुक्तमांसेव ॥ महाप्रेत- ३ दर्शनजमयादिव दुर्बलेत्यर्थः । पयइपरिसुकेति पाठे प्रकृत्या स्वभा- वेन कृशशरीरा ॥ ॥ ३३० ॥ पूज्यसे भिन्नभुजावितीर्णरुधिरमिव कृत्वा पादपैरपि परशुप्रहार4मृतकपायरसशोणशाखैः ॥ भिन्नेभ्यो विढारितेभ्यो भुजेभ्यः ३ औंसमन्ताद्वितीर्णरुधिरं कृत्वेति मङ्गः ॥ ॥ ३३१ ॥ अन्योन्यकलहेन युद्धेन विललितानि अपमृतानि केसराणि लोमानि कीलालं च मज्जारुधिरादिकं तैः कललितं कर्द- ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः उवहारुलूरिय-मास-मण्डलाइम्बरुन्भडहिंव । डिम् जावय-पड-मण्डणहिँ खम्भेहिं विधिहेसि ।। ३३२ ।। कुणवत्तण-सुलहूसास-काय-निव्वडिय-गारवो अप्पा । तुह धारण-क्खमो कीरइच्च णणु वाहण-सवेण ।। ३३३ ॥ सोहसि मुह-मुकासरिस-रुहिर-धाराहिँ रयणि-रूएसु । भत्ति-विइज्जन्तारुण-धयच ते भवण-माईहिं ॥ ३३४ ॥ ३ मितं द्वारं यस्ते कृकयाकोपि नाम विवेकविहीनास्तव देवि शास- नमनुसरन्ति ॥ वीराः किलान्योन्योपघातेन देवीमाराधयन्ति । तद्व- स्कृकवाकवोपीत्यर्थः ॥ ३३२ ॥ उपहारार्थविदारितमांसमण्डलाहम्बरोटरिख मयं यावकरक्तपटमण्डनैः स्तम्भैरिव जनयसि ।। इवशब्दोऽप्यर्थे । स्तम्भ- ३ रपि जनयसि ॥ ॥ ३३३ ।। कुणपः शवम् । तद्रूपत्वेपि मुलमोच्यासकायस्या- निवृत्तगौरव आरमा तव धारणक्षमः क्रियत इव ननु निश्चितं कृस्या ३ वाहनमूतेन शवेन ॥ शववाहना देवीत्यागमः ।। ॥ ३३४ ॥ शोमसे मुखेभ्यो मुक्ता य आतंपा ज्यालानिच. यास्त एवं कुंमुमधाराः पुष्पप्रकरास्ताभी' रजनीरूपेषु भक्तिविकीर्य. ३ माणारुणवर्णभजेव' वं भवनमातृमियोगीश्वरीमिः ॥ रजनीरूपा देवी- स्युक्तम् । राज्यश्च यतयः । ताभ्यो' योगीश्वरीभिश्च रात्रीणां मुझे सशन्दज्वालाभिः प्रणामाः क्रियन्त इति प्रसिद्धिः॥ MH. "धरा. MH..भगत. *MI, 4. l'erkapa .UII.प्रानामा VII. Jara out tone words which folloret 4.

·गउडवहो. बहुल-पोसा बढ़करच तुह देवि महिस-सिङ्गहि । पारोहिणोच लम्बिर-मऊर-कण्ठहि रेहन्ति ॥ ३३५ ॥ तुह लोह-दप्पणावालि-संकमणालद्ध-कसण-भावव्व । सोहन्ति सवर-जुअला मेयय-काया पणामेसु ॥ ३३६ ॥ रूचिय पवर कराल-दारुणं काल-रति-लीलाए। हिययं पुण ते करुणा-रसेण सइ वच्छलचेअ ॥ ३३७ ।। इप चिश्म-गुहा-णिलयाएँ तम्मि-दल-सबर-सिह-मगाए । पहुणा सपरियरं भयवईएँ विहिओ णमक्कारो ॥ ३३८ ॥ इह अज्जवि किं णु पुराण-भाव-विसीकयहि-बन्धम्मि । हियउद्देसे रोसन्गि-पिगिमचेय विप्फुरद ॥ ३३९॥ अवि य७ ॥ ३३५ ॥ बहुलप्रदोपा बद्धमला इव [ तब ] देवि महिपशुजैः प्रारोहिण इव अङ्कुरवन्त इव लम्घनशीलमयूरकण्ठै रेहन्ति शोभन्ते ।। ।। ३३६ ॥ तव लोहमयदर्पणावलिसंक्रमणलब्धकृष्णभावा इव शोमन्ते शबरडिम्मों मेचककायाः प्रणामेषु ॥ लोहः कंसः । संक्रमण ३ प्रतिबिम्बनम् । शबरा व्याधाः । मेचकः कृष्णवर्णः ।। ।। ३३७ ॥ रूपमेव केवलं करालदारुणं कालरात्रिलीलायाः का- लरात्रिरूपायाः । हृदय पुनः करुणारसेन तवं वत्सलं देवि *।। ॥ १३८ ॥ इति विन्ध्यगुहानिलयायाः पत्रवसनशवरस्टमार्णया: प्रभुणा सपरिकर कृत्वा भगवत्या विहितो नमस्कारः | सृष्टः कथितः । ३ परिकरः पुष्पनैवेद्यदिको मन्त्रादिकल्य । तेन सपरिकरमिति तन्त्रेण फर्तृकर्मविपयं क्रियाद्वारेण ॥ कुलकम् ॥ ॥ ३३९॥ इदानीं दे यायतनगतकलेवरदर्शनजहृदयनिवेदोद्र- ·विन्ध्यवासिनीस्तुतिः १०१ तम्मिच्चिय संधि-पम्य-कीड-मालाविले णडालंम्मि। हासाय भिडि-भङ्गोव्व विलिहिओ अह कयन्तेण ॥ ३४०॥ चुम्मइ ओलिम्भाभाव-कुडिल-वलिएण वयण-विम्वम्मि । मयणाहिमलय-विच्छित्ति-विन्भमं संपड़ रएण ॥ ३४१ ॥ हा हा तंचय करिल्ल-पिययमा-बाहु-सयण-दुल्ललियं । उपहाणीकय-वम्मीय-मेहलं लुलइ सिर-कमलं ॥ ३४२ ॥ वकरुणापरनरपतिः सविमर्श सप्तकोपनिबढेन कुलकेनाह ॥ इहा- ३ चापि किं नु पुराणभावेन कपिशीकृतास्थिवन्धे हृदयोद्देशे रोपामि- पिगिमैव क्रोधयहिलोहितत्वमिव स्फुरति ॥ मृतमपि' जीवदिव कोपाचाविष्टं विहितशरीरकम् । अतोर्थरागद्वेमादिकमाचरतीति ता- ६ पर्यार्थः ॥ ॥ ३४० ॥ तस्मिन्नेव संधिप्रदेशप्रसूतकीटमालाभिराविले व्या- कुले ललाटे हासाय भुकुटिभङ्ग इव विलेखित एप कृतान्तनोजीवित ३ इव ।। मृतललाटकीटमाला भृकुटेविशेपमाव इत्युपहासार्थः । अहे. त्येप इत्यस्यायें ॥ [ ॥ ३४१ ॥ उद्यते उद्देहिकामावकुटिलवलितेन वदनविम्ये मदनाधिमलयविक्षिप्तिविनमः संप्रति रजसा ॥ [ ॥ ३४२ ॥ हा हा तदेय वंशागुरसहमियतमावाहुगयन. दुर्ललिनम् उपधानीकृतवल्मीकमेखलं मुलति शिरःकमलम् ॥] IH. स्तुि. OML. अमित सी.

·गउडवहो. पङ्क-भरिओयरुभिण्ण-विरस-तण-जडिलिए कवालम्मि । जाओ अहो सिणिद्धो कवरी-बन्धस्स परिणाहो ॥ ३४३ ॥ हा हा कम्पाचे इव हरिय-मलालम्बिणी दसण-माला । अन्जवि विणिहहाणे अ-वीडिया-रसमिव वमन्ती ।। ३४४ ॥ ठिय-भमर-परख-भावा निव्वाडिय-पत्तणा इव संवेयं । कामेण इमम्मिवि गुण पेसिया मञ्जरी-बाणा ॥ ३४५ ॥ ॥ ३४३ ॥ पडून कर्दमेन भृतोदरे परिपूर्णमध्ये उद्भिन्नानि जातानि विरसानि विष्ठारसयुक्तानि यानि तृणानि तैटिले कपाले जातः अहो आश्चर्य स्निग्धः कबरीबन्धस्य परिणामः ॥ यो जीवतः' केशपाशस्त्रस्यैव तृणरूपेण मृतक [ क ] पालेऽभिव्यक्ते सत्कार्यवादाल- म्बनेन कविना कल्प्यते । वरं कबरीबन्धात्तृणनिचयः । अतः केशपा- ६ शसंस्कारादरो मूदानामित्यविद्यावत उपहसति ॥ ॥ ३४४ ॥ कष्टं कष्टं कम्पयतीव हरितमलावलम्बिनी दश- नमाला अद्यापि विनिघृष्टा या अनेकाः पर्णादिवीटिकास्तासां संब- ३ न्धिनं रसमिव वमन्ती ।। ताम्बूलादिना जीवतः मृतस्य मलविशेषः रक्ताया दशनास्थिपोर्विशेपाभावेपि वासनाकृती : भयानुरागावि- त्यर्थः ॥ ॥ ३४५ ॥ स्थितकृष्ण [ भ्रमर ] पक्षभावा' निर्वतितपत्रा इव सवेग कामेनास्मिन्नपि मृतककलेवरेपि नूनं निश्चितं प्रेषिताः प्रस्थापिता ३ मञ्जरीरूपाः सायकाः ॥ कथमन्यथा संनिहितभ्रमरपक्षतिसद्भावः स्यात् ।। 1NEL. जीवितः SoIH. Hare we to read "भिव्यक्तः? SMR निवर्तित ·विन्ध्यगिरिसंचारः १०३ उद्दिणयरमिन्दु-सहं टियाणलं सरयण-प्पहमिमस्स । एकवएचिय जायं अखण्ड-तम-बन्धणं भुयणं ॥ ३४६ ॥ इय तम्मि गर-कलेवर-दसण-मउझ्य-मणेण णर-वइणा | पडिवण्ण विवेय-वियप्प-सरसमणुसोइयं सुइरं ।। ३४७ ॥ भवि य । २२ बहुसो बहुत्त-विसहर-मणि-प्पहा-रजियव्य ते जाण । अन्तोचिय णिन्ति णिवेसिय-प्पहा पिञ्च्छ-पन्भारा ॥३४८॥ वरहीण ताण रसियं पुलिन्द-फेयार-पविरल-दुमेसु । णन्देइ तस्स तड-णिज्झरेसु गिरि-धूम-कलसेसु ॥३४९|| युग्मम् ॥ ३४६ ॥ उद्गतदिनकरमपि इन्दुयुक्तमपि विद्यमानानलमपि स- रत्नप्रभमपि भुवनम् अस्य मृतककलेवरस्य एकपद एव समकाल एव ३ अखण्डतमसा निरन्तरध्वान्तेन निर्भरैमतिशयेन पूरितं जातम् ॥ अयमाशयः। दिनकरेन्दुपावकरस्नै स्वरद्रव्यप्रारब्धैस्त्रमःसंदोहो विहन्यते। अस्य तु दीर्घनिद्राप्रपन्नावात्तदवस्थमेव संजातमित्यर्थः ।। [॥ ३४७ ॥ इति तस्मिन् नरकलेबरदर्शनमृदुलितमनसा नरप- तिना प्रतिपन्न विवेकविकल्पसरसम् अनुशोचितं सुचिरम्'] ते [ ॥ ३४८॥ बहुशः उपमुक्तविषघरमणिप्रमारजिता इव येषाम् अन्तरेव निर्यान्ति निवेशितप्रमाः पिच्छपारमारा:' । [॥ ३४९ ॥ बर्हिणां तेषां रसितं पुलिन्दकेदारमविरलगुमेपु नन्द- यति तस्य तटनिरेिषु गिरिधूमफ्लपेषु ।।] MHI. has go Chhigit on this stanza which, however, I found LaJ,P, Dok. It omits the twenty-trocouplets beginnlog with गे, which are found in Da,K,Pand on which tho Chhisi giren here is my ow, ·गउडवहो. उअउत्त-सलाई-कण्ड-पाडलुचार-केसरिष्ठाओ। पेच्छइ मायङ्ग-चण-त्यलीसु सो जूह-पयवीओ ॥ ३५० ॥ कीरइव तस्स ताली-फल-पिण्डामोडणुम्मुह-करहिं । रिउ-सिर-कवलण-जोग्गा-परिग्गही जय-गइन्देहिं ॥ ३५१ ।। भय-लोल पुलिन्द-बहू पिरिक गुञ्जावली-कण-कराला । जाया से रोसाणल-फुलिङ्ग-भरियन्व-गिरिमग्गा ॥ ३५२ ॥ कण्ण-हिय-सिहि-पिञ्च्छ-च्छलेण कय-पत्तणा इव सलील । मुच्चन्ति सबर-रमणीहि जयण-वाणा गरिन्दम्मि ।। ३५३ ॥ अह से भएण गय-दाण-वडल-कलुसिय-दिसा-अडाहोओ। माया-णिम्मविय-तमी-मुहोव्य चलिओ मगह-णाहो।। ३५४ ॥ [॥ ३५० ॥ ॥ उपमुक्तशल्लकीकाण्डपाटलोद्गारकेसरवतीः प्रेक्षते मानवनस्थली स यूथपदवीः ।।] [ ॥ ३५१॥ क्रियत इव तस्य तालीफलपिण्डामोटनोन्मुखकरैः रिपुशिरःकवलनाभ्यासपरिग्रहो जयगजेन्द्रैः ॥] [ ॥ ३५२ ॥ भयलोलपुलिन्दवधूत्यक्तगुञ्जावलीकणकरालाः जाता अस्य रोपानलस्फुलिङ्गभृता इव गिरिमार्गाः ।। 1 [ ॥ ३५३ ।। कर्णस्थितशिखिपिच्छच्छलेन कृतपत्रणा इव सलील मुच्यन्ते शबररमणीभिर्नयनबाणा नरेन्द्रे ॥] [ ॥ ३५४ ॥ अथ तस्य भयेन गजदानपटलकलुपितदिक्तटामोगः मायानिमिततमीमुख इव चलितो मगधनाथ: !! ]

·१०५.
ग्रीष्मवर्णनम् .
किं च जाय।
किंपि विकम्पिय-गिम्हा अयरण्हुकण्ठ-सालस-मऊरा ।
हरिय-वण-राइ-सुहया उद्देसा देन्ति उकण्ठं ॥ ३५५ ।।
उम्हाइ गिम्ह-विहुरा यहल-बुसासार-लचिय-विमुक्का ।
मइलिय-तलाय-मूला किलन्त-विरलकरा वसुहा ॥३५६ ।।
णव-रोह-संय-सुयन्ध विसम-चसुहा-विलम्बिअ-पवाहा ।
घोलन्ति हिम-रसोयार-सिसिर-सलिला गिरि-ईओ ॥३५७||
अग्धन्ति णील-वण राइ-परियरुम्मिल्लमाण-सोहग्गा ।
आहिणव-पडळ-परिग्गह गोर-ग्गामा दिसाहोआ ।। ३५८ ।।
सायं समारुयासार-सेय-सदलिय-काणणा होन्ति ।
गिम्हचिय जलयारम्भ-कोमला महिहर-णियम्बा ।। ३५९ ।।
[ किं च जातम् ॥ ]
[ ॥ ३५५ ॥ फिमपि विकम्पितग्रीष्मा अपराद्वोत्कण्ठमालसमयूरा
हरितवनराजिमुमगा उद्देशा ददत्युत्कण्ठाम् ॥]
[ ॥ ३५६ ॥ ऊमायते प्रीप्मविधुरा यहुलवुमासारलतिविमुक्ता
मलिनीकृततडागमूला लान्तविरलाग्दुरा वसुधा ।। }
[॥३५॥ नवरोहच्छदसुगन्धविषमवसुधाविलम्बितप्रवाहा घूर्णन्त
हिमरसायतारशिशिरसलिला गिरिनधः ॥
[॥ ३५८ ॥ अन्ति नीलवनराजिपरिफरोन्मीप्यमानसामान्या
अभिनवपटलपरिप्रहगीरनामा दिगामोगाः ॥ }
[॥ ३५९ ॥ साय ममास्तामारसंकगादलितकानना मवान्न
माम १५ जनदारम्मोमिला महीपरनितम्याः ॥j

·गउडवहो. सोच-कलुसा गईओ पज्जत्त-कलम्ब-गन्धिणो पवणा । घण-डम्बरं विणा पाउसस्स तारुण्णयं गलइ ॥ ३६० ।। वोलिन्ति गिम्ह-णि पहिया लिगाहसेय-सिसिरेसु । अढ-फलम्बन्जुण-परिमलेसु सुर-मन्दिरन्तेसु ।। ३६१ ।। तह तत्त-णयर-रच्छा सहन्ति मेहावलाम्ब-रवि-विम्बा । धरणि-परिहिय-गिम्हा णह-घोलिर-पाउसा दियसा ॥३६२॥ णवरि अवसुहाहिव-जय-गइन्द-सीयर-कयाहिसे अव्व । जाया णिआह-परिणाम म-धूसरा दिणयर-मऊहा ॥ ३६३ ।। किं च जायं । अन्तो-घर-चिर-णिग्गमण-णसहियालोय कूणिया वलइ । णिदा-विमद-परिललिय-सालसायम्बिरा दिही ।। ३६४ ।। [ ॥ ३६० ॥ स्रोतः कलुषा नघः पर्याप्तकदम्बगन्धिनः पवनाः घनडम्बरं विना पर्जन्यस्य तारुण्यं गलति ॥ ] [11 ३६१ ।। अतिक्रामन्ति ग्रीष्मनिद्रा पथिका लिङ्गाभिषेकशिशिरेषु ऊदफदम्बार्जुनपरिमलेषु सरमन्दिरान्तेषु । [॥ ३६२ ॥ तथा तप्तनगररथ्याः शोभन्ते मेघावलम्बिराविबिचाः धरणीपारीष्ठतमीमा नभोघूर्णनशीलपर्जन्या दिवसाः ॥ [॥ ३६३ ॥ अनन्तर च वसुधाधिपजयगजेन्द्रसीकरकृताभिषेका इव जाता निदाघपरिणामधूसरा दिनकरमयूखाः ।। ) [किं च जातम् । [ ॥ ३६१ ॥ अन्तगृहचिरनिर्गमनासोदालोककृणिता वलति निद्राविमर्दपरिललितसालसातामा दृष्टिः ॥]

·ग्रीष्मवर्णनम्, .. पीलिय-तमाल-पल्लव-सयाणिज्ज-रसोल्ल-णह-वयं हरइ । णव-केसर-माला-सुरहि.मेहलालङ्कियं जहणं ॥ ३६५ ॥ तक्खण-विच्छूट-मुणाल-बलय-सीयल-पउह-परिमासा । सोहन्ति जलद्दा मलिय-चन्दणा वाहु-लझ्याओ॥ ३६६ ।। णव-कणय-किङ्किणी-णिह-चम्पय-कुसुमावणद्ध-मञ्जीरं । हरइ परिकोमलुब्बूढ-चेस-लइहं परिभामियं ।। ३६७ ।। पिय-परिरम्भुम्मूलिय-णह-वय-परिसेस चन्दण-सुयन्धो । अग्धइ दल-सवल-कलम्ब-दाम-हारो थणुरछहो ॥ ३६८ ॥ थोय-सुरा-मय-सभिण्ण-सरस-पाडल कवोल-पडिलग्गं । उम्मिल्लइ केयइ-गब्भ-वत्त ताडक-लायण्णं ।। ३६९ ॥ [ || ३६५ ।। पीडिततमालपल्लवशयनीयरसानखपदं हरति नव- केसरमालासुरभिमेखलालंकृतं जघनम् ।। हरतीत्यत्र मन इति कर्मपद- ३ मध्याहार्यम् ॥ ] [ ॥ ३६६ ॥ तत्क्षणोरिक्षप्तमृणालवलयशीतलप्रकोष्ठपरिमर्शाः शोभन्ते जला मर्दितचन्दना बाहुलतिकाः ॥] [॥ ३६७ ॥ नवकनककिङ्किणीनिमचम्पककुसुभाषनद्धमीर हरति परिकोमलोदूढवेषमधुरं परिश्रमि [॥ १६८॥ प्रियपरिरम्भोन्मूलितनखपदपरिशेपचन्दनसुगन्धः अर्घति शबलदलकदम्बदामहारः स्तनोत्सङ्गः ।।) [ ॥ ३६९ ॥ स्तोकसुरामदसंभिन्नसरसपाटलकपोल पनिलमम् उन्मी- लति केतकीगर्भपत्रताडकलावण्यम् ॥]

·१०८ गउडवहो. इय भमइ भवण-सिहरेसु गिम्ह-परिणाम-थोअ-सत्थामो । विरल-जल-विन्दु-णिव्वविय-गण्ड-वासो पिया-सत्थो ॥ ३७० ॥ किं च । १० इह तेय-मेह-संवलण-सिसिर-विच्छाय-कविस-रवि-विम्वा । अग्धन्ति भग्ग-पवणा अरणु-परिधूसरा दियहा ॥ ३७१ ।। उक्कण्ठ-वरहि-चूडा-विडवन्दोलण-तरङ्गिओ वहइ । अविरल-जम्बु-फलासार-वडण-मुहलो इह समीरो ॥३७२ ॥ इह उव्वेल्लइ दर-पीय-सलिल परिसामलोअरद्धन्ता । पेरन्त-धवल-गय-कण्ण-कब्बुरा मेह-पत्थारी ॥ ३७३ ॥ इइ अहिमुह-मञ्जरिअज्जुणासु अवयाढ-कुडय गन्धासु । वास-सुहआसु मुणिणो गमेन्ति दियहे गिरि-अडीसु ॥३७४॥ ॥ ३७० ॥ इति भ्रमति भवनशिखरेपु प्मिपरिणामेन स्तोकालो पिरलजलबिन्दुनितीकृतगण्डपार्थः प्रियासार्थः ।। कुलकम् ।। ॥३७१॥ इत ऊर्ध्व दशभिः कुलकम् । इहानुभागे तेजोमेघसंवलन- शिशिरविच्छायकपिशरविबिम्बाः मन्ति भनपवना वृष्टिदानेन "खिन्नवा- ३ यव अरेणुत्वेपि परिधूसरा दिवसाः ॥ ॥ ३७२ ।। उद्भटकण्ठमयूरविटपचूडान्दोलनतरादितो वहति अविरल- जम्बुफलासारपतनमुखर इह समीरः ।। ॥ ३७३ ॥ इहाद्वेष्टमाना [ भवति ] ईपपीतसलिलवेन परिश्यामलोद- एकदेशा' पर्यन्तधवलत्वेन गजकर्णवरकर्बुरा मेघसंहतिः ॥ ॥ ३७१ ॥ इहाभिमुखमञ्जरीकार्जुनामु अवगाढकुटनगन्धासु वर्षामुख- दामु मुनयो गमयन्ति दिवसान गिरितीषु ।। I MI, 2 MI out; 3 MII o8779.

·ग्रीष्मवर्णनम्. बूढोअय-कय-रव-चुण्ण-कलुस-पालास-फल-कसव्वाओ । इह सोहन्ति दरोब्बुह-सामला रण्ण-भूमीओ ॥ ३७५ ॥ अण्णेसिअव्व-पवणा आसारन्तेसु समहिउम्हाला । एए ते चूय वणाण होन्ति परिणामया दियहा ।। ३७६ ॥ उम्हाल-कुमूल-मुहुञ्चरन्त-रय-फरुस-मेय-गन्धाई । आसार-जडे दियहे णन्दन्ति कुडुम्बि-गेहाई ।। ३७७ फल-सार-णलिणि-गहणा इह दारु-च्छेय-पविरला होन्ति । मूल-हिय-बाय-कलम्ब-कविस-चसुहा वणुदेसा ॥ ३७८ ।। ॥ ३७५॥ न्यूढोदकाः परिवृत्तजलास्तथा कृतरवाः कृतशब्दा. श्पूर्णेन च वालुकादिधल्या कलुपायितपलाशास्तेषां फलैः कसव्वाओ ३ कर्कशा म्ह शोभन्ते ईपदुद्दृष्टश्यामला अरण्यभूमयः ॥ वर्षों वृष्टम् ॥ ॥ ३७६ ॥ अन्वेपितव्यपवना आसारान्तेषु समधिकोप्मयुक्ता एते ते चूतवनानां भवन्ति परिणामकाः पाचका दिवसाः ॥ ॥ ३७७ ॥ ऊप्मयुक्तकुसूलमुखेभ्य उद्धरणक्रियायुक्तं निःसरद्य- द्रजस्तेन परुपस्य मेदसो गन्धा येपु तानि आसारेण जडे शीते दिवसे ३ नन्दयन्ति कुटुम्बिगृहाणि कुटुम्बिनः अर्थात् । मांसादिमध्यविशेष- समृद्धत्वाद्गृहान्निःसरतां कुटुम्बिना भोज्यविशेपभोगयोग्यतया प्रीतिमुत्पा- दयन्तीत्यर्थः ॥ ।। ३७८ ॥ फलैः शाराः शबला या नलिन्यस्तामिगहना इह दारुच्छेदेन ग्रीष्मकृतेन प्रविरला भवन्ति मूलस्थितशुप्ककद. INH. omits s...So MH. Have we not to real उचरण !

·गउहवहो. णव-फेयइ-वासिय-कैस-संजमा दक्षिणाओं णारीओ। इह ता अगायरुज्जल-हलिहि-राया विरायन्ति ॥ ३७९ ।। इह कोसुमेण चावेण जो जयइ साहुणा विसम-बाणो । लहिऊण पाग-सासण-सरासणं कह ण विप्फुरद ।। ३८० ।। इय उक्कण्ठा-पडिवण्ण-हियय-परिकोमला पवन्ति । संलावा काल-सहाअ-संसिणो कडय-लोयस्स ।। ३८१ ।। कण्ठ-णिहुयं च गीयं अलद्ध-णिदं च णिज्जण-पसुतं । सरसो उक्कण्ठा-णिन्भरस्स हिययस्स वीसामो ॥ ३८२ ॥ ३ बस्वेन कपिशवसुधा वनोद्देशा विपिनप्रेदेशाः । वायं शुष्कम् । बालकअम्बेति पाठे बालकदम्बेत्यर्थः ।। ॥ ३७९ ॥ नवकेतकीवासितकेशर्सयमा दाक्षिणात्या नार्यः इह ता अनादरेण 'अप्रयत्नेन स्वभावेनोज्ज्वलया हरिद्रया रक्ता ३ विराजन्ते ॥ ॥ [ ३८० ॥ इह कौसुमेन चापेन यो जयति साधुना विषमबाणः लब्ध्वा पाकशासनशरासनं कथं न विस्फुरति ॥ ॥ ३८१ ॥ इति उक्तप्रकारेण उत्कण्ठाप्रतिपन्नहृदयपरिकोमलाः प्रवर्धन्ते संलापाः कालस्वभावशंसिनः कटकलोकस्य ॥ कोमलाः शृङ्गारा- ३ दिविलासोल्लासरसभाजः । कुलकम् ॥ ।। ३८२ ॥ कण्ठनिभृतं कण्ठमधुरं च गीतं तथा अलब्धनिद्रत्वे पूर्व सति पश्चान्निर्जनदेशे प्रसुप्तं द्वयमेवोस्कण्ठया कोमलस्य विरहकृतदुः- ३ खभिदुरस्य हृदयस्य सरसो विश्रामः ॥ कटकनिवासिनां विरहिणा चेतो निवृतावयमुपाय इति प्रसमादुच्यते ॥ MH. प्रयलेन.

·प्रोप्मवर्णनम्. :च जायं। उम्हाअन्त-गिरि-यडं सीमा-णिव्वडिय-कन्दलुब्भेयं । णिच्वाइ विरल-धारा-बन्धुरिय-रयं धरणि-वेद ॥ ३८३ ॥ आसार-ताडियाई वलाय-लुप्पन्त-चलिय-सहराई । सरिया वहन्ति संपइ अपेअ-पण्डूई सलिलाई ॥ ३८४ ॥ आवण्डु-सलिल-लविय-वसुआआ मलिण-सेवल-सिहाओ । जल-रङ्कु-दुक्ख-लक्खिय-सहरा घोलन्ति सरियाओ ॥ ३८५।। विलुलिय-पिसङ्ग-बल्ली-वियाण-उद्देस-कोमल-फलाण । पविरल रक्खाण सिरी वियलइ वालङ्कि-वाडाणं ।। ३८६ ॥ च जातम् । ॥ ३८३ ।। ऊष्मायमाणगिरितट सीमनिवृत्तकन्दलोद्भेदं शुष्यति विरलधाराबन्धुरितरजस्कं घरणीपीठम् । सीमा संधिः । 'निवृत्तं संप- नमभिव्यक्तम् । निव्वाइ शुष्यति । बन्धुरितं पिण्डीकृतम् ।। ॥ ३८४ ॥ आसारताडितानि बलाकालुप्यमानचलितशफराणि सरितो वहन्ति संप्रत्यधौतपाण्डूनि सलिलानि || अधौतस्वं जलस्यानि- २ मलीभूतस्वम् । आसारताडनेन गिर्यादिकर्दमस्वीकारः कालप्यहेतु. रुक्तः ॥ ॥ ३८५ ॥ पाण्डुना सलिलेन लचित्तस्वाद्वसुधाया परिम्लाना अत एव मलिनाः शैवालशिखा यत्र ता जलरकुदुःखलक्षितशफरा ३ घूर्णन्ते सरितः ॥ जलरङ्कुः देकः । शफराः सूक्ष्ममरस्याः ॥ ॥ ३८६ ॥ विललितपिशङ्गवल्लीवितानप्रदेशकोमलफलानां प्रवि. रलरक्षाणां श्रीः शोमा विलसति वालुझीवाटानाम् ॥ बालुशी ३ चिटिका ॥ AME. निरी INम, पलिनमद्रागि ·११२ गउडवहो. न चलइ नवम्यु-धोयपि पल्लले विरल-मुह-कऊसासं । मीण-उल सहरन्तर-परिसंगय-पक-गरुयझं ॥ ३८७॥ विअरइ सद्दल-रेहाअमाण-सुर-धणु-णिवेस-सुहयाम्मि । गयण-त्थलम्मि गो-मण्डलंच वलयं वलायाण || ३८८ ।। दीसइ णिरन्तरुभिण्ण-हरिय-हरि-चाव-कन्दल-करालं । परिओसुप्पइअ-मऊर-जाल-सवलंव गयणद्धं ॥ ३८९ ।। पयडाअइ गिम्हाणिल-चेया-मूलुक्खयम्मि रय-पडले । सदल-परिणीलमहो कमह कत्रालंव महि-वे ॥ ३९० ।। ॥ ३८७ ॥ न चलति नवाम्बुधौतेपि पल्वले विरलकृतमुखोवास मीनकुलं शलान्तरात्परिसगतेनागतेन सबढेन पड्केनाङ्कितत्वादवलिप्त. ३ शरीरत्वात् ।। ॥ ३८८ ॥ विचरति शाद्वललेखायमानसुरधनुर्निवेशसुभगे गगन- स्थले गोमण्डलमिव वलयं वलयाकारत्वाद्वलाकानाम् || बलाकाशब्दोऽ- ३ जहलिङ्गो बकवाची ॥ ॥ ३८९ ॥ दृश्यते निरन्तरोद्भिन्न [ हरित ] हरिचापकन्दलकरालं परितोषोत्पतितमयूरजालशबलमिव गगनतलम् ।। कन्दला इन्द्रचापरेखाः ३ कन्दलाकारत्वात् । हरिरिन्द्रः ॥ ॥ ३९० । प्रकटायते श्रीप्मानिलेवगमूलोखाते रजःपटले शाद- लपरिनीलमहीकमठकपाटमिव महीपीठम् ॥ महाकमठो महाकूर्मो ३ भूमर्घता तस्य कपाटः कोशः ॥ : 1 MH. शमोजहहिंगौरवाची.

·प्रावृवर्णनम् ११३ 7 विसहन्ति णिय-विसाणल-पयविज्जन्ता- मग्गिय एफस । धारा-दूमिय-फण-मण्डलावि फणिणो णवासारं ॥ ३९० ॥ पडिसन्त-रयासण्णा-अमाण-गिरि-मण्डला विरायन्ति । काम सामीकय-य-उलाओ आसार-लेहाओ ।। ३९१ ॥ छाया एक्कासारेवि फुरइ णिद्धोय-रेणु-णीलाण ।, गिम्हाहय-विरलुद्देस-पिट-विडवाण उच्छृण ॥ ३९२ ॥ घडिय-फुडियन्तराओ गहिय-विस-ठाण-पण्डुर-जलाओ। अहिरायन्ति धुयारुण-कसेरु-मूलाओं सरसीगो ॥ ३९३ ॥ ।। ३९० ॥ विपहन्ते निजविपानलप्रतप्यमानाङ्गमार्गितशीतस्पश धारादूनफणमण्डला अपि फणिनो नवासारम् ॥ दूमियं ॥ टुदु उपतापे ३ उपतप्तं बाधितम् ॥ ॥ ३९१ ॥ परिशान्तरजस्वनासन्नायमानानि गिरिमण्डलानि यासां [ ता] विराजन्ते कामं पर्याप्तं कृत्वा निरन्तरमन्जनाखिलमलवि- ३ लयाच्छ्यामीकृतगजकुलाः कासारलेखाः ॥ 'सुतिप्रवद्धप्रवह जलाधार- दीधिकारिमकाः कासारखा उच्यन्ते ।। ॥३९२॥ छाया कान्तिः । एकासारेपि प्रावृषेण्यप्रथमजलभारपि स्फुरात शोमते नि|तरेणुतया नीलानां प्राप्मवशेनागताः प्राप्ता "विरलप्रदेशेषु ३ पिङ्गाः पीतच्छायाः शोपवशादिटपा येषां तेषामिणाम् ॥ ॥ ३९३ ॥ घटितस्फुटितान्तरा गृहीतविसस्य स्थाने पाण्डुरजला अभिराजन्ते नैवारुणकसेरुमूलाः सरस्यः ॥ पूर्वघटितान्यन्तरालान्यति- ३ प्रबन्धात् स्फुटन्ति नवचिसजनिवस्थाया' प्रतिविम्येनैव तत्प्रदेशे जलस्य पाण्डुरता भाति । कसैरुस्तृणविशेषो जलजः ॥ INH. श्रुतिप्रद प्रवहज्जलाधारदीर्घगतात्मिका: कासारण्याच्यात Tha nendation is conjectural. ' So MH. I SMH. 54. ( 15 Gaudovao. ) ·गउडवहो. जलयाशिल रहोलिय-हरियकर-सिसिर-पायव-तलाई । मलिलाहय-विरसोउम्बराइ जायाई रण्णाई ।। ३९४ ॥ सिसिर-च्छाएसु चिर उयसिन्धु-तरङ्ग-पुलिण सुहएम् । पहिएहि वीसमिज्जइ विङ्ग-मुहलेसु बन्छेसु ॥ ३९५ ॥ णव-वरणय-गांरन्तर-हिंसी वण-मत्त लावय कुलाओ। जाया भवणग्ग-णियच्छियच-सोहाओं समिाओ ॥ ३९६ ।। आयर-कढमाण-णवम्बु-सिप्ण-दर-गोर-सालिणो होन्ति । सीमन्ता कच्छव-पोय-पहि-परिधूसरुद्देसा ।। ३९७ ॥ मसिणुण्णय-परन्तं यावीण जलागमोणय होइ । गिद्धोय-कद्दमाणील करुदन्तुरं वरणं ॥ ३९८ ॥ ॥ ३९१ ।। जलदानिलकम्पितहरिताकुरशिशिरपादपतलानि सलिला. हतत्वेन विरसोदुम्बरफलानि जातान्यरण्यानि ।। [॥ ३९५ ॥ शिशिरच्छायेपु चिरम् उदक्सिन्धुतरपुलिनसुभगेपु पथिकीर्वश्राम्यते विहङ्गमुखरेपु वृक्षेपु] ॥ ३९६ ॥ नवचैरणालतृणविशेषैनिरन्तरणि यानि हिंसीनां स्ताविशेषाणा वनानि तत्र मत्तानि लायकाना तित्तिरीणा कुलानि ३ यत्र ते [Fic जाता भवनामप्रेक्षितव्यत्वयोग्याः सीमान उपवनविशेषाः ।। ॥ ३९७ ॥ आतपक्कथ्यमाननवाम्बुस्विलेपारशाल्यो' भवन्ति सीमान्ताः कच्छपपोतकपृष्ठवपरिधूसरप्रदेशाः ॥ ॥ ३२८ ॥ मसृणोन्नतपर्यन्तं वापीनां संबन्धि जलागमेनावनत भवति निधीतकर्दमखनानीले: कर्करकैरुहन्तुरं वरण तटम् ॥ . UH. नतारिवरलयो tor नवाम्बु &c. Probably the package is corrupt.

·प्रावणनम् वारिच्छेअ-दरावीय-सलिल-वासटमाण- कलमाओ। जायाओ सीर-खण्डिय-मुत्य-सुयन्धाओं भूमीओ ।। ३९९ ॥ आरम्भणाव्य संपइ दूरुग्गय-दिणयरावि णज्जन्ति | दूरग्गयावि परिलविणव्व दियहा णवन्भेहिं ॥ ४० ॥ कावि सिरी गय-गाहण-परिलक्खिज्जन्त-बियड -भावाण । ऊससिय-तण-गहरा-अमाण-मग्माण कच्छाण ॥ ४०१ ॥ स्विनस्वन पर्यन्तानां मसृणत्वम् । उन्नतप्रदेशजलरयानीतकदम- कूटत्वेन चोन्नतत्वम् । जलागमनेन च वापीनां पूर्णत्यादयनतानि ५ तटानि लक्ष्यन्ते ॥ ॥ ३९९ ॥ वारिच्छेदे प्रान्त ईपत्पीतसलिलत्वेन वोसट्टमाणा 'सुगन्धामोदायमानाः कलमाः शालिविशेषा यासु जाताः सारैहलै: ३ खण्डितानि यानि मुस्तानि तैः सुगन्धा भूमयः ।। ॥ ४०० ॥आरम्भिण इव उपक्रमयुक्ता इव संप्रति दूरोद्तदि- नकरा अपि सन्तो ज्ञायन्ते दूरोद्गता अपि वहुशेपा अपि परिलाइन ३ इव निकटास्तमया इव ज्ञायन्ते नवाझैः ॥ अथवा जलधरपूरिते गगने सति दूरोद्गता अप्युन्नता अपि लम्बिन इव ज्ञायन्ते दिवसा इत्यर्थः ॥ ॥ ४०१ ॥ कापि श्रीः शोमा गतगोधनवे परिल११माणवि. ३ कटभावानाम् उच्चसिततृणत्वेन गभीरायमाणमार्गाणां यच्छानामुपवना- नाम् ॥ IMH.reads स्विनचन, MH.समागमु धिमाशयमानाः ·गउडवहो. समाहिय-संज्झा-राया विउणुच्चरमाण-गिरि-णइ-रवाओ। जाया संताण-पयत्त कीड-विरुयाओं रयणीओ ॥ ४०२ ॥ उग्गन्ध-मइल-बसुहा सहन्ति णिवडिय-ग्गय च्छाया । दुर्बिण-विसद्द-दायमाण-तूराी णयरीओ ॥ १०३ ॥ जायाओ सलिल-धारा-विराम-णिव्वडिय-पह-जलुग्गारा । विज्जुज्जो आलक्खिय मेह-विहझाओ रयणीओ ॥ ४०४ ॥ ॥ ४०२ ॥ समधिकसंध्यारागाः । मेघेषु प्रतिविम्बितानां रवि- किरणाना रागातिरेकेण स्फुरणात् । दूंरोच्चरगिरिनदरियाभोगाः । दूर- ३ च्चरमाणागिरि ण ] इस्याउ इति पाठे दूरवर्धमानगिरिनदीवगाभागा इत्यर्थः । जाताः सतानप्रवृत्तकीटविभवा रजन्यः ॥ कोटा मण्डुका- दयः । सताणपओत्तकोडविरुआओ इति पाठे संतानरूपप्रवृत्तफीट- ६ विरुताः ॥ ॥ ४०३ ॥'उद्धतस्कन्धमहाशकुनाः सहन्ते वर्षाकालस्वभाव. परिपोपे समर्था भवन्ति । निदृत्नरागच्छाया विद्युद्विलसितैः । दुर्दि- ३ नविमर्ददूरायमाणतूर्यशब्दा रजन्यः ॥ महाशकुन उलूकः। सोन्ध. कारातिशययुक्तासु रजनीद्धततरकन्धरो भवतीति कश्चित् । तत्त्वेन तु अल्पशकुना न बाहेरवस्थातुं शक्ता महान्त इव तद्गतग्रीवागर्जि- ६ तासारवेगाद्याहताः सन्तो भवन्तीत्यनुभवसिद्धम् । दुर्दिने गर्जितम् । तेनाभिभूत वाक्रूररवो न श्रयते ॥ ॥ १०४ ।। जाताः सलिलधाराविरामनिवृत्तपथजलोदाराः विद्युद्दयो- साक्षितमेष वि } भागा सत्रय }} नारधारासारावसाने सत्यपि विद्युदालोके मारुतजलोद्गारा नालोक्यन्ते । धारासारेण दृष्टिप्रसरनि- 1 The commentators text as given in J Is उक्कन्ध महासउणा सहान्त निव. दिय राय या । दुादे विमद-दायमाण-भूरा रयणेओ. - MH °त्तर° for "तूर्य° perhaps °तूर° 1s intended Dat what may that mean 7 3 MH fagº, i So MH. Have we not to read ants So MH, ..

·प्रावृववर्णनम् कीडाविलगुर-सिहा धारा-कदमिय-कच्छ-कासारा । छत्त-णिसम्पन्त-सराडि-मण्डला होन्ति सीमन्ता ।। ४०५ ॥ गंयणं च मत्त-मेहं धारा-लुलियज्जुणाई अ वणाई । निरहकार-मियता हरन्ति गीलाओं अणिसाओं ॥ ४०६ ॥ जलआगमीम्म मज्जइ जलम्मि सीयन्त-णइ-अड-णिवसं । महु-मह-तलिमत्तण-घडिय-सेस-मुकंव महि-वेढं ॥ ४०७ ॥ रोधात् । धाराविरामे तु विद्युदालोकेन स्फुटाः प्रतीयन्ते । ते मेघाश्च- ५ विभक्ता इत्यर्थः ॥ ॥ १०५ ॥ कीटाविलाङ्करशिखा धाराकद मितकच्छकासाराः क्षेत्रीनपीदच्छरा टिमण्डला भवन्ति 'सीमांन्ताः ॥ फच्छा उपान्ताः । ३ कासाराः प्रदेशाः । 'सराडयः सेघाः ॥ ॥ ४०६ ॥ गगनं च मत्तमेघम् । धाराललितार्जुनानिच वनानि । निरंहकारमृगाङ्का हरन्ति स्वाकुर्वन्ति विरहिताना मदनोद्दीपनेन ३[ नीलाश्च निशाः ॥ ॥ ४०७ ॥ जलदागमे [ मज्जति जले ] मैज्जन्नदीतटनिवेशं कृत्वा मधुमथनप्ररिततलिमें घटितशेषमुक्तमिव महीपीठम् ॥ पृष्ठपूर्ण. ३. स्वेन निममतटनदीत्वात् प्लावितोपरान्तत्वाच्च पृथिवी तावदुरप्रेक्ष्यते । जलधिम ध्यशायिना हरिणा प्रेरितं 'यत्तलं शय्या तेन घटितेन संबद्धन INH. मारि.. ALB, मीमताः H. सरारर्य: MH very corrmptly पावितोपरनत्वाश्च The emendation is conjectural, MB तापदिने पक्ष्यवे. The emendation is mine, MB,° मध्ये शा.UH मत्तम.

·पउडवहो. तणइल्ल-तरु-यलाणं असेव्व कलुसुण्ह-पल्लल-जलाण । दालोयच्चिय पाउसम्मि लच्छी वणन्ताणं ॥ ४०८ ॥ ऊससिय-रण सीमावरोह-सिहराहिलक्ख-तरु-सण्डा । दीसन्ति णिवुड्डा इव वलन्त-धूमोच्छा गामा ॥४०९ ॥ धारा-किलिण्ण-वत्तं आसुरहि-कसाय केसरद्धन्तं । परिणमइ बन्धणेचिय परिसिीढलं जूहिया-कुसमं ।। ४१० ॥ मन्दन्ति णन्दिअ-दुमा आसार-च्छेय-सीयल-समीरा । हियय थल- मग्ग-वलन्त-गो-हणा रण्ण-पेरन्त। ।। ४११ ॥ महाभारमसहमानेन शेपेण स्यक्ता सतीव क्रुडितेति ॥ महुमहतलमेलिअ ६ इति पाठः क्वचित् । कचित्तु महुमह्तलिमत्तणेति । मधुमथतलिमत्वा- द्धटितेन संबद्धन शेषेण त्यक्तेवति तत्रार्थः ।। ॥ ४०८ ॥ तृणवतरु [ त ] लानामसेव्यकलपोष्णपस्वलजलानां दूरालोक एव प्रापि लक्ष्मीः शोभा वनान्तानामुपवनानाम् ॥ इलेति ३ मत्वर्थीयः । हेतुगर्भे च वनान्तविशेषणे । हेतुतया दूरादेवो'पवनानि सुन्दराणि दृश्यन्ते न तु सेव्यानीत्यर्थः ॥ ॥४०९ ॥ उसिता 'अरण्यसामसु ये अवरोहास्तृणादयस्तैः' शिखरमात्रेण दृश्यमानेनाभिलक्ष्या अनुमेयास्त्ररुपण्डा येषा ते दृश्यन्ते ३ निकुडिता इव ममा इव वलता धूमेनास्तृता आच्छादिता प्रामाः ॥ ॥ ४१०॥ धाराभिः क्लिन्नपत्रम् ईषत्सुरभिकपायकेसरॉघ्रांत परि- णमति विलीयते बन्धन एव वृन्त एव परिशिथिल यूथिकाकुसुमम् ।। ३ क्लिन्नत्वाकपायत्वं केसरभागानाम् । यूथिका जातिः । सुमन:- शब्दाभिमाना' मालती । यूथरूपेण कदम्बगोलकवतत्र कुसुमोद्भवात् ॥ ॥४११ ।। नन्दन्ति आनन्दयन्ति नन्दितद्रुमाः आसारच्छेदी- तलसमीरा हृदयं स्थलमार्गवलगोधनाः अरण्यपर्यन्ताः ।। 1 MH. °मानानि for वनानि.: MH. उकुसितारण.' 3MH. स्तंशुन्नाशसर for face which is a conjetural emendation, ISo MH. शक्षाभधाना' ·मगधराजपराभवः णिविड-दुम-मण्डलाइं णिरन्तरूससिय-सद्दल-सिहाई । बच्चन्ति बहल- भावं पुजिज्जन्ताई व वंणाई ॥ ४१२ ।। णवरि अ पयाण-समुहस्स पाउसेचिय किणावि णर-वइयो । णीराइज्जन्तिव वलिय-विज्जु-वलया दिसाहोया ।। ४१३ ॥ सोहइ विमुह-पयत्तस्स झत्ति मगहाहिवस्स विणियत्तो । उक्का-दण्डस्सव सिहि-कणाण णिवहो णरिन्दाग ॥ ४१४ ॥ अग्घइ तत्थ रणारम्भ-भिण्ण-भड सोणि अ-च्छडायम्बं । धारायठिय-पल्हत्थ-विज्जु-वलयंब माहि-वेदं ।। ४१५॥ ॥ ४१२ ॥ निविद्रुममण्डलानि । प्रवृद्धशाखत्वात् । निरन्तरोल- सितशाद्वलशिखानि ब्रजन्ति बहलभावं पुनीक्रियमाणानीव वनानि । ।। १२३ ॥ अनन्तरं च प्रयाणसंमुखस्य प्रावृष्येव केनापि नरप- तेनीराज्यन्त इव ज्वलितविद्युद्वलयत्वादिगाभोगाः ॥ किल नृपतियात्रा- ३ रम्भे प्रास्थानिकं कर्म चोदितं शरदि । यत्र नीराजनसंज्ञके चतुर्दिक्षु तृणकाष्ठादिकं प्रज्वाल्यते । तदिहापि प्रावृषि चतुर्दिक्षु प्रज्वलितत- डिल्लतया केनापि क्रियमाणमुत्प्रेक्ष्यते । नीराज्यन्ते नीराजनयुक्ता इव ६ क्रियन्त इत्यर्थः॥ ॥ ४१४ ।। शोभते विमुखप्रवृत्तस्य पलायितस्य 'झटिति मग- धाधिपस्य विनिवृत्तः संमुखीभूतो लजापरलोकभयपरामर्शात् ३ उल्कादण्डस्येव शिखिकणानां निवहो नरेन्द्राणाम् ॥ उल्कादण्डो वज्रः ॥ ॥ ५१५॥ अर्धति शोभते तत्र संग्रामे रणारभ्भे भिन्नभटो- णितच्छटातानं धाराकृष्टपर्यस्तविद्युद्वलयमिव महीपीठम् ॥ महत्यः PAHशामिति ·१२० गउडवहो. तियस-रह-पल्लिय-घणो णह-दुन्दुहि-चहल-गजिउग्गारो । जाओ पडन्त-मन्दार-णिविड-धारो हाहोओ ॥ ४१६ ॥ अहवि वलाअन्तं कवलिऊण मगहाहिब मही-णाहो । जाओ एला-सुरहिम्मि जलहि-चेला-वणन्तम्मि ॥ ४१७ ॥ रयण-कविलासु सोहइ वेला पुञ्जिय-सिलासु से भमियं । फल-भङ्ग महुर-गन्धासु णालियेरी-वणालीसु ॥ ४१८ ॥ ३ शोणितच्छटा वेगवण मेषेभ्य आकृष्टा रणभूमौ क्षिप्ता विद्युल्लता इवोत्प्रेक्षिताः ॥ ॥ ४१६ ॥ त्रिदशरथप्रेरितधनो नभोदुन्दुभिनादेनाहतेन रणप- टहेग बहलो गर्जितोद्दारो यत्र स जातः प्रवृत्तमन्दारनिबिडधारो ३ नभआभोगः ॥ सुभटचरितपरितोपितसुरवरविमुक्तत्वमत्र मन्दारकु- सुमानाम् ॥ ॥ ४१७ ॥ अथापि पलायमानं कवलयित्वा मगधाधिपं मही- नाथो यातः प्राप्तः एलासुरभी जलधिवेलावनान्ते ॥ यद्यपि च वंशवी- ३ र्यश्रुतादीनि ख्यापयित्वा रिपोरपि । तज्जयान्नायकोत्कर्षवर्णनं च घिनोति नः इत्यलंकारेपु दिष्टम् तथापि प्रथमविजयविषय तत् । अपरिमितविजयभाजस्तु यशोवर्मणः प्रतापसिद्धारपुवर्णनमेवमप्यु- ६ स्कर्षमावहतीति भद्रम् ॥ : ॥ ४१८ ॥ रत्नशबलासु शोभते वेलापुनितशिलासु से अस्य राज्ञो भ्रान्तं फलभ मधुरगन्धासु नालिकेरीवनालीपु' INE, पलसंगामधुर. NIH, adds the word आलय. after वनालीपु.

·वङ्गराजपराभवः। विच। ३ जय-गय-कुम्भप्फालण-फुरन्त-सिन्दूर-रावि ओ जाण । दुरुग्गओवि नो मुयइ रयणि-विरम-च्छविं सूरो ॥ ४१९ ।। चलण-णह-च्छवि-विच्छोलियाई काऊण ताण बजाण । अहिणव-पणाम-लक्ख-पण्डराइंपिव मुहाई ॥ ४२० ॥ चलिओ कुम्भी-फल-दन्तुरासु दिहिं वसुंधरा-णाहो । रण्ण-स्थलीसु-दन्तो णिरूसुआसीण-हरिणासु ॥ ४२१ ।। अवि य । २ बल-भर-पीडा-खुप्पन्त-सेस-सिर-रयण-मण्डला जस्स । गम्भ-परिसण्ठियारव्य चलइ विहुरोअरं वसुहा ॥ ४२२ ॥ ॥ ४१९ ॥ अथ तिसमिलराजपराजयवर्णनम् । जयगजकु- भ्भास्फालनस्फुरस्सिन्दूर जितो येषां दूरोद्गतोपि मध्याहस्थोपि नो ३ मुञ्चति रजनीविरमे छविं प्रभातकालकान्ति सूर्यः ॥ एतस्यामगणितम- दगजसमर्थत्वं वङ्गानामुक्तम् । ॥ ४२० ॥ चरणनखच्छिवि प्रक्षालितानि कृत्वा तेपामपि गज- 'श्रीगणपतीनां वनाम् अभिनवप्रणामलक्ष्यपाण्डुराणीव मुखानि | ॥ ४२१॥ चलितः कृप्माण्डीफलदन्तुरासु दृष्टिं वसुंधरा- नाथः अरण्यस्थलीपु ददन्निरुत्सुकासनिहरिणाम् ॥ विशेषकम् ॥ ॥ ४२२ ॥ 'बलभरपीडाकुडच्छेपशिरोरत्नमण्डला यस्य गर्भ- परिसंस्थिताङ्गारकेव चलति विधुरोदरं कृत्वा वसुधा । विहुमोम- ३ रमिति पाठे विधूतोदरमित्यर्थः । आर अडारको भौमः । 1MH. पठेयामगणित.. MH. शिरि . UH. पतीनामानाम्. INIH. पाकर 16( Gaudaraho.)

·१२२ गउडवहो. दक्षिण-दिसा-णरिन्देण तेण पायाडिय-पेसल-पणामो । जाओ पहेण मलयावलम्विणा मेइणी-णाहो ॥ ४२३ ॥ किं च । ७ रहस-च्छेयाअर-कय-कय-ग्गहुत्ताण-विवलियच्छेण । जेण पसायाहिमुहं मुहमसम-सरारिणो दिह ॥ ४२४ ॥ कण्ठाहोएसु कया ससंभमं जस्स वसह इन्धेण । मालि-मियङ्कामय-सेय-भग्ग-वियणा वणच्छेया ॥ ४२५ ॥. दिवाओं णव-णवाणण-सोहाओं पुणो बराहि सपुण्णा । सायर-वामद्ध-पणामियम्मि माणि-दप्पणे जेण ॥ ४२६ ॥ ॥ ४२३ ।। 'दक्षिणदिग्नरेन्द्रेण तेन प्रकटितपेशलप्रणामः सन् यातः पथा मलयावलम्बिना मेदिनीनाथः ॥ युगलकम् ॥ ॥ ४२४ ॥ इत ऊर्ध्व सप्तभिः कुलकम् । किं चेत्यर्थान्तरप्रस्ता- बनायाम् । रभसच्छेदादरकृतकचग्रहोत्तानविवलिताक्षेण येन दशाननेन ३ प्रसादाभिमुखं मुखम् असमशरारेदृष्टम् । हराराधनप्रवृत्तेन रावणेन स्वशिर छेदेन पूजा चिकीर्पता प्रसन्नमुखो मदनरिपुरवलोकित इति प्रसिद्धि। ॥ ४२५ ॥ कण्ठाभोगेषु कृताः ससंभ्रमं कृत्वा यस्य वृपभचि- वेन शंकरण मौलिस्थितमृगाङ्कामृतसेकभग्नवेदना व्रणच्छेदाः । यस्य ३ छिन्नकण्ठवणस्य हरेण कृपया चन्द्रादमृतमादाय सेकं कृत्वा पीडा निवारिता । ॥ ४२६ ॥ दृष्टा नवसंख्याकानाम् अभिनवानाम् आननानां शोमाः पुनर्भवात् हरप्रसादासंपन्नाः । क दृष्टाः । सादरेण वामान गौरीमा- IMH. adds किं च before. दक्षिण. MH. वलिनाक्षण. 3MH. वन for व्रग.

·दक्षिणदिग्गमनम्. १२३ परिउठे साण-णिरूसुएण सा जेण चन्द-हासस्स । परिमुहा णिय-कण्ठहि-चुण्णपुञ्जडिया धारा ॥ ४२७ ॥ मलिआ पंसुलिअ-करेण जस्स विम्हय-रसा ति-गयणेण ।। तुलिओआरि अ-केलास-मूल-पकिआ वाहू ।। ४२८ ॥ सङ्का-मन्थर-संचार-दृमिओ जस्स भवण-कच्छासु । संचरइ तिअस-वन्दी-ससिएहिं णिरग्गलं पवणो ।। ४२९ ॥ तंपि दस-कन्धरं हरि-सुएण कक्खन्तरम्मि काऊण । जम्मि समुदुद्देसे भमिरं पत्तो पहू तम्मि ॥ ४३० ।। ३ गेन प्रणामिते समर्पिते मणिदपणे येन । असकृत्खङ्गाहारो दशम शिरच्छेद न पर्याप्त इति नवैव च्छिन्नानि तान्यव नवानि निर्मितानि हरप्रसादेन । ।। ४२७ ॥ परितुष्टे शातत्वन्निरुत्सुकेन सा येन चन्द्रहासस्य खगस्य परामृष्टा निजकण्ठास्थिचूर्णपुञ्जावा धारा । 'दशमं शिरच्छे- ३ तुमनन शङ्कितमिति स्पृशनोभिप्रायः । ।। ४२८ ॥ मलिताः कृपया मर्दिताः पांसुलितेन पांसुयुक्तेनं करेण | कर्दमाविलिप्तस्वेन पिच्छिलत्वालिं विना मर्दनायोग्यत्वात् । ३ यस्य विस्मयवशात् त्रिनयनेन तुलितावतारितकैलासमूलपकाङ्किता बाहवः । ॥ ४२९ ॥ [ 'शङ्कामन्थरसंचारदुःखितो यस्य भवनकक्षासु संचरति त्रिदशवन्दिश्वसितेर्निरर्गलं पवनः ] । ॥ ४३० ॥ तमपि दशकन्धरं रावण हरिसुतेन वासवरेण बालिना कक्षान्सरे कृत्वा यस्मिन्समुद्रोद्देशे भ्रान्तं प्राप्तः प्रभुम्तस्मिन !! INH.नन' MU. मोतत्वाव. 3MH.देशमाशर". VIII. ornits to Hiro any comiumentary or this stausa whioh is found in J. De. K.P.

·१२४ गउडवहो. भवि य|९ रोसारूढो परिपाडलेसु मुह-मण्डलेसु सुहडाण । पहर-समचिय णिबहइ सामलो सोणि उप्पीलो ॥ ४३१ ॥ बल-संवोहुक्खय-रेणु-णिवह-णिडिय-वसुंधरा-पयडो। दीसइ सेस-फणा-माणे-राओ इव रुहिर-विच्छड्डा ॥ ४३२ ।। परिणइ-कुण्डलिअ-करावीडणा मडह-गण्ड-विवरहि । उद्धं णिबद्ध-वेआ गएहिं मुच्चन्ति मय-धारा ।। ४३३ ॥ परिरुज्झइ अपरिस-दसण-कट्टि आहर-णिरुद्ध-वयणेहिं । असमाणि अ-पहु-कज्जत्तणेण-जी-अंपिव भडेहिं ॥ ४३४ ॥ ॥ ४३१ ॥ अधुना पारसीकसंज्ञकजनपदपातना सह जयान्तं युद्धं नवकुलकेन प्रस्तुतनरपतेराह । रोपवशादारूढः परिपाटलेषु मुखम- ३ ण्डलेषु सुभटानां प्रहारसममेव 'निर्वतते प्रकटीभवति श्यामल: गोणितसंघातः ॥ उप्पीलो' संघातः । उपमागर्भ चैतत् । शोणित इव । फोसौ । यो रोपवशादारुढो वर्णविशेपो मुखमण्डलेपु । खच्छायाछु- ६ रितस्वाच्च श्यामलस्वम् । अथवा मुखमण्डलेपु यः स्वाभाविक श्यामल आकारः स रोपेणारूढः आक्रान्तः । स शोणितसमूह इव प्रकागत इत्यर्थः ॥ .. ॥ ४३० ॥ बलभरसंक्षोभितरेणुनिवनिष्ठितवसुंधरतया प्रफटो दृश्यते गेपफणामणिराग इव रुधिरराशिः ॥ ॥ ४३३ ॥ पारेणतिकुण्डलितकरावपीडनसकटगण्डविवरैः कार्य निवदयगा गमुच्यन्ने मदधाराः ।। 11 ४३५ ॥ प्रतिरुध्यने अमपंशन दानराकृष्टी यांधरस्तेन निरुद्धवदनः अममापिनमभुकार्यगने आविनमिव मटैः ॥ IMIL.नि. IH.atural -80IH.

·पारसीकपराभवः. १२५ धावन्ति ससल्ल-भडङ्ग-कवलणा अर-दुहावि अ-मुहीओ। विरसा सिवाओं सोणिय-कणुल्ल-पविरेल्लिअ-रवाओ ।। ४३५॥ पडिहाइ बृढ-जोहोवि पढम-णिविडोव्य संगरुद्देसो । उस्मूण-भाव-संसत्त-तुरय-णर-रुण्ड-कय-डिम्यो । ४३६ ॥ आरक्ख-चण-मुहुग्गिण्ण-भूरि-भङ्ग-टियङ्कुस-कखण्डं । रहसा विहडिय-भमरंच धुणइ वयणं जय-गइन्दो ॥ ४३७ ॥ अव-जीव-भाव-गरुयायमाण-पल्हत्य-काय-णिवहाई । जायाई दुव्बहाइंव फणिणों ताइंचिय वलाई ॥ ४३८ ॥ ॥ ४३५ ॥ धावन्ति सशल्यमटाङ्गकवलनादरदुःखितमुखा वि. रसाः शिवाः शोणितकल्लोलविरोल्लितरवा': ॥ शोणितकल्लोलरवेण विरोल्लितोभिभूतो वो यासां ताः शोणितविरेलितरवाः ॥ ॥ ४३६ ॥ प्रतिभाति व्यूढयोघोपि क्षीणभटोपि प्रथमनिबिड इव संग्रामप्रारम्भनिचित इव संगरोद्देशः उच्छूनभावात्संसक्ता' अ. ३ न्योन्यं संबद्ध। ये तुरगनरास्तेषां रुण्डैः कलेवरैः कृतडिम्बः संपादि- ताटोपः ॥ डिम्ब एकार्पणीभावः ॥ ॥ ४३७ ॥ आरक्षमणमुखोद्गीर्णभूरिभङ्गगस्थिताङ्कशखण्डं र- भसा विघटितभ्रमर इब धुनाति वदनं जयगजेन्द्रः ॥ आरक्षं शि- ३ रासि गजस्य मदस्थानं यत्राङ्कुशचञ्चुर्निमज्जति । भूविभनेति पाठे मूविभङ्गेति योज्यम् । उद्गताङ्कशकणिकासु सादृश्यादृड्डीनम्रमरप्रमः ॥ ।। ४३८ ॥ अपगतजीवमावस्वाद्गुरूयमाणो गुरुभवन् पर्यस्तो वि- वशीभूतः फायनिवहो येषु तानि जातानि दुर्वहानीव फणिनः शेपस्य तान्येव बलानि । MH. रेजि. H. भावास H. कणा. 1MH.गुरुमा ·गउडवहो. इय से जय-परन्तो पुहई-चइणो पारेक्खय-पहाणो । तुमुलो महाहवो आसि चिरयरं पारसीएहिं ।। ४३९ ॥ किं च । १७ उहओअहि-पडिलग्गा धणु-पेल्लिय-कोडि-चलिय-वीयद्धा । णिज्जन्ति जोत्तयं एन्ति तेत्तियंचय धराणि-हरा ।। ४४० ।। एक्कम्मिञ्चिय सेले पूरिय-भुवण-चलए समोसरिए । आलोइ पयत्ता सयलन्च परिहिया वसुहा ॥ ४४१ ।। इह-हुत्तं णिवान्ता णोल्लेन्ति पोल्लिया धरा-वलय । णज्जइ एत्तो-हुत्तं परओ. हुत्तं व धराणि-हरा ॥ ४४२ ॥ ॥ ४३९ ॥ इति तस्य जयपर्यन्तः पृथिवीपतेः परिक्षयप्र- धानस्तुमुलो महाहव आसीच्चिरतर पारसीकैः सह ॥ कुलकम् ।। ॥ ४४० ॥ अथ सप्तदशाभिः कुलकम् । उभयोदधिप्रतिलमाः पूर्वापरतोयनिधिसंबद्धा धनुप्रेरितकोटिचलितद्वितीयार्धाः । धनुष्को- ३ टिचलितद्वितीयार्धा इत्यर्थः । निर्यान्ति नीयन्ते वा यावत्तः आग- च्छन्ति तावत्त एव धरणीधराः ॥ पृथुराजेन' सागरद्वयावस्थिता पृथिवी मानदण्डस्थानीयेन धनुषा परिच्छेत्तुमारब्धा । तत्रातिद्राधीयस्वादनुपः ६ पर्वतैरुभयसागरतटवर्तिभिरवकाशेवरुद्धे यावदेकेन प्रान्तेन प्रेर्य परतो गिरयो नीयन्ते तावदपरेंण प्रान्तेन धनुपाऽप्रेर्यमाणेनाग्मिवता पृथिवी व्याप्यत इति दिग्द्वयव्यवस्थितगिरिस्वीकरणनिराकरणव्यग्रत्वारिक्ष- ९तिपरिच्छेदो न संपन्न इति कथा । [ ॥ १४१॥ एकस्मिन्नेव गले पूरितमुवनवलये समपसृते मा- लोकयितुं प्रवृत्ता सफलेय परिष्ठता वसुधा ।। ] ॥ ४४२ ॥ इह क्षेपयिनुः पृथोः मंबन्धिनि देश हुतं' मंमुख III. परिशि MH.om Ht.

·पृथुराजकथा. १२७ एकेणंचिय चावग्ग-भिण्ण-लग्गेण पेल्लिओ गिरिणा। णिज्जइ पुजिय-रय-पूरियन्तरो सेल-संघाओ ॥ ४४३ ॥ सेलाण चाव-पेल्लिय-तड-मेह-पडन्त-विज्जु-वलयाण । पक्ख-च्छेय-हिय-कुलिस-सल्ल-सयलाईव गलन्ति ॥ ४४४ ॥ णिज्जन्ति मुहल-मूला चल पायव-णिज्झरा खलन्त-सिला। सम-विसम-भूमि-लइण-तरङ्गिणो सेल-संघाया ॥ ४५ ॥ कृत्वा निपतन्तो निप्पपन्तो गोल्लेन्ति प्रेरयन्ति पणोल्लिया प्रणुन्नाः ३ पातिता': सन्तो धनुपा धरावलयम् वलयाकारत्वाद्वलयम् समपिचतु- दिग्भूमिकटकं विष्टभ्य मज्जन्ति । ततश्च गिर्यवष्टब्धप्रदेशे मज्जति सति भागान्तरमुन्मज्जति तुलान्तवत् । ततश्च प्रतिपत्रा गज्जई ज्ञायते इतो- ६ हुत्तं इहाभिमुखं पतन्त्येते धरणीधराः पुरओहुत्तं न पुनः पराभिमुखं पतन्तीति ज्ञायन्ते पराङ्मुखपु पतत्स्वपि ॥ कचित्तु परओहुत्तं वेति पाठः । तत्रेहाभिमुख वा पतन्तीति संशयरूपेण ज्ञायते परभूभाग- ९ स्याप्युन्मज्जनादित्यर्थः ॥ ॥ ४४३ ॥ एकेनैव चापाग्रभिन्नलग्नेन प्रेरितो गिरिणा [णिज्जइ नीयते ] पुञ्जितरजसा पूरितान्तरः शैलसंघातः ॥ इति धनुपस्तस्य च ३ प्रेरयितुः पृथोमहामभावत्ववर्णनम् ॥ पंथिव्यवस्थिता एकप्रेरणयैव रज्जुकीलकवद्बहवः प्रेर्यन्त इत्यर्थः । चापाटन द्वयेन वैकस्य रिसंघस्य संमुखं पतनमपरस्य पराङ्सुखम् ।। ॥ १४४ ॥ शैलानां चापप्रेरिततटमेघपतद्विद्युद्वलयानां पक्षच्छेद- स्थितकुलिशशल्यशकलानीव गलन्ति पतन्ति ॥ ॥ ४५ ॥ नीयन्ते मुखराणि शब्दायमानानि मूलानि येषां ते । IMH, पातेता:. 11. सनश्वपतिपत्रा. BIH. पुरउ, ·१२८ गउडवहो. आसा-गएहिं सरहस-चावग्ग-पणोल्लणा-पयत्तन्ता । धाविय-पडिगय-सङ्कालुएहिं भिजन्ति कुल-सेला ॥४४६॥ दीसन्ति गगण-णिवडिअ-सिहर-सिला-भारिय-मूल-वित्थारा । खुत्त-धणु-मग्ग-णिग्गम-पयत्त-पढमुज्झरा गिरिणो ॥४४७॥ पाआल-भरिय-मूला पेल्लिय-णिक्खन्त-धणु-समोलइया । मुञ्चन्ति थोय-तुलिया भू-भङ्ग भएणधरणि हरा ॥ ४४८ ॥ जे आसि गिरीण पुरा संचय-वियडा महा-णई पवहा । ओसायाण तेचिय थलीहिं पिजन्ति जल-सोत्ता ॥४४९॥ चेलाः पादपा निर्झराश्च येषां ते समविपभभूमिलनेन तरहिगताः स्खलिताः शैलसंघाताः ॥ धनुपा नोद्यमानानामेपा वर्णना ।। ॥ ५४६ ॥ आशागजैः सरभसचापाग्रप्रणोदनप्रवर्तमाना धा- वित प्रति]गजगक वादर्भिद्यन्ते कुलशैलाः प्रधानपर्वताः ।। ॥ ४४७ ॥ दृश्यन्ते गमननिपतितशिखरशिला ल तविस्ताराः 'अहितधनुर्मार्गनिर्गमप्रवृत्तप्रथमनिझरा गिरयः ॥ धनुपान्तः प्रोतगिरि- 3 मार्गण नवा निझराः प्रवृत्ता इत्यर्थः । ॥ ४४८ ॥ आपातालं मूलै ताः स्थापिताः प्रेरितनिष्क्रान्तेन' द्वितीयपाचे निर्गतेन धनुपा समोलइया समुरिक्षताः मुच्यन्ते त्यज्यन्ते ३ स्तोकतुलिता भूमङ्गभयेन भम्युत्पाटनसाध्वसेन रज्जुफीलकवस्पाता- लतलनिलीनमूलत्वनाचलानां भूम्युत्पाटनशङ्कया [ धरणीधराः || ॥ १४९ ॥येभूवन गिरीणां संबन्धिनः पुरा पूर्व संचयेन गिरीणां परस्परसंलमन्येने विकटा दुर्गमा महानदीप्रवाहा अपसारितगिरीणां PUH. पपला.. MR रित. .तप्रोत. .MH.निकान्तन *MI.न. HIH. पूर्वसिनयेन.

·पारसीकपराभवः. १२९ जेसु गिरी अवीया जेसुं च णिवेसिया परिन्देण । दोणिवि भिण्ण-सरूया जाया अण्णन्च उद्देसा ॥ ४५० ॥ मज्झ-समोसरियम्मि य पेरन्त-परिट्टिए य गिरि-जाले । ओअरइ महिंव णहं आरुहई महिव्व गयण-यलं ॥ ४५१ ॥ चाव-पणोल्लग-णिवडिअ-सेल-भरन्तेकवास-पुञ्जइओ । बहु-जलयरोच दीसइ सोचिय मडह-हिओ जलही ॥४५२॥ पढम-विमृढ-च्छाओ ओसारिय-सेल-जाल-णिवडिओ । मज्झम्भिव पुञ्जइओ धराएँ बहलायवो दियहो ।। ४५३ ।।. त एव स्थलीभिरुखातगिरिभूभागैः पीयन्ते निजेगिल्यन्ते जलसा वरूपाः ॥ ॥ ४५० ॥ येषु प्रदेशेषु गिरी गिरयोपनीताः । येभ्यः प्रदेशेभ्यः पर्वता अपसारिता इत्यर्थः । येषु च निवेशिता उस्पाटय स्थापिता ३इत्यर्थः । केन । नरेन्द्रेण प्रजापतिना पृथुना । ते द्वयेऽपि भिन्नस्वरूपा जाता अन्य इवात्यन्तभिन्ना इवोद्देशाः प्रदेशाः ॥ ॥ ४५१ ॥ मध्यात्सम्यगपसृते च [ पर्यन्तपरिठिते च ] गिरि- जाले अवतरति महीमिव नभः । मध्यमही शून्येव प्रतिभातीत्यर्थः । आरोहति महीव गगनम् ।। महीयमिव भातीत्यर्थः ।। ।। ४५२ ॥ चापप्रेरित निपतित[शैल] प्रियमाणेकपाधैन पुजी- कृतः संकोचितो बहुजलचरो दृश्यते । सर्वजलचराणामेकत्र स्थाने ३संघटनात् । स एव मडहस्थित उदधिः ।। ॥ ४५३ ॥ प्रथमं पर्वतोत्पाटनसमये पर्वतैाप्तगगनत्वादिनक- रकरप्रवेशाभावे विमूढच्छायः अस्फुटकाान्त लिपटलेन' चलगिरि- ३निचयेन च आकुलीकृतत्वात् ततोपसारितशैलजालत्वेन निवृत्तः प्रकटीभूतः अतश्च मध्ये प्रान्तस्थितगिरिसंवन्धिनि पुलीकृत इव घरायां समस्तायां बहलातपो दिवसः ॥ I ME. °कान्तिलि. MH. निवृत्तः 17(Gaudaraho.) .

·गउडवहो. उक्खय-गिरि-गहिर-द्वाण-भाव-दूरुण्णयन्तर-वखण्डं । दीसइ तह-संहिय-सेल-जाल-विसमंव महि-वे] ॥ ४५४ ॥ उम्मिल्लन्ति मही-हर-गमणुव्वेल्लिय-धरा-समकन्ता । उल्लन्त-रेणु-मइला सु-इरेण महा-णई-मग्गा ॥ ४५५ ॥ थिइ-लम्भ-निबुयाणं कालेण विरूट-काणण-तणाणं । पक्ख-च्छेयाहिवि महि-इराण चलिएहिं अवरद्धं ॥ ४५६ ॥ पेरन्ती-की-उत्तुङ्ग-गरुअ-गिरि-वलय-बद्ध-परिवसें । मज्झोणयंव दीसइ पासोणमिअंपि महि-वेदं ॥ ४५७ ॥ ॥ १५४ ॥ उत्खातगिरित्वाद्गम्भीरस्थानत्वेन दूरोन्नतान्तरखण्ड संदृश्यते तथासस्थितशैलजालविपममिव महीपृष्ठम् ॥ ।।४५५॥ उन्मील्यन्ते' प्रकटीभवन्ति महीधरगमनोद्वेष्टितया धरया समाकान्ताः सन्तः आभवद्रेणुमलिनाः सुचिरेण महानदीमार्गाः ॥ ॥ ४५६॥ स्थितिलाभेन नितानां कालेन विरूढकाननतृणानां प- क्षच्छेदादपि महीधराणा चलितैरपराद्धम् ।। छिन्नपक्षैर्यथातथा स्थिति- ३रासादिता | समासीनधनुष्कोटिविघटनचलितैः पुनर्नगर्न कचित्प- दवन्धो लब्ध इति वज्रादप्याधिक्यं पृथुधनुषी वर्णितमनेन । कालेण विरूदकाणण-तलाण इति पाठे विरूढकाननानि तलानि येपामिति ॥ .. [॥ १५७ ॥ पर्यन्तीकृतोत्तुड्गगुरुगिरिवलयवद्धपरिवेष मध्याव- नतमिव दृश्यते पार्धावनतमपि महीपृष्ठम् ॥ ) 1.पीग्म्. MH मौसन्त ·. नर्मदातीरवासः ओसारिअ-गिरि-गारव-विणमिअ-पेरन्त-पुइजन्तं । वित्थारित्यं तंचिअ जायं मडहंव महि-वेद ॥ ४५८ ॥ इय पिहुणो धणु-पेल्लण-णिबिडीकय-सेल-जाल-दुल्लङ्घा । भू-परन्ता जे इर तेसुवि गहिओ करो पहुणा ॥ ४५९ ।। भवि य । ६ अरइ-परिसकणा रणिर-णेउराराव-संगलन्तीसु । ठिय-परियआसु दिही लग्गइ कल-हंस-मालासु ॥ ४६० ॥ विविणेह-मज्जण-हिय-थोउभिजन्त-दाण-रायंव । दीसइ सामायन्तं सइ सुह-भङ्गेसु लायण्णं ॥ ४६१ ।। [॥ ४५८ ॥ अपसारितगिरिगौरवचिनमितपर्यन्तपुञ्जीक्रियमाणं विस्तारितं तदेव जातमल्पमिव महीपृष्ठम् ॥] ॥ १५९ ॥ इति उक्तप्रकारेण पृथोः संवन्धिना धनुपा यत्प्रेरणं तेन निविडीकृतं यत् शैलजातं तेन दुर्लध्या भूमेरन्ता ये किल श्तेष्वपि गृहीतः करो दण्डः प्रभुणा यशोवर्मणा ॥ कुलकम् ।। ॥ १६० ॥ अधुना नर्मदाख्यनदीनिवासं 'पट्कुलकेनाह । अरत्या यत्परिप्वकणं तस्माद्रणरणनशीलानां नू पुराणां य आ- ३रावः ईपच्छब्दस्तत्र 'संगलन्तीपु संघटमानासु स्थिरैपरिचयासु लगति दृष्टिः कलहंसमालासु ॥ महानदीनां देवतारूपत्वान्नर्मदा नाम नायिका कार्तवीर्यार्जुने बद्धानुरागा सती राजर्षि तमनुससार । अय- ३मपि च राजपिस्तां प्रत्यनुपजाताभिलाप इति तदलामे संजातरणरणका।। ॥ ४६१ ॥ विपिनेभमज्जनस्थितस्तोकोविद्यमानदानरागमिव दृश्यते विरहजदुःखेन श्यामायमानं सदा स्वाङ्गेषु लावण्यम् ।। ३सौन्दर्यातिशयं विरहवेदनाकृतां च श्यामिकां धन इत्यर्थः । HIL पदकुरकेनार 'NE. TAKO म. कृता ·१३२ गउडवहो. . संतावायासोप्पिय-चन्दण-पक-प्पएस-पण्डूइं । दोन्बल्ल-समुम्मीलिअ पुलिणाइव होन्ति अङ्गाई ॥ ४६२ ॥ बहुसो घडन्त-विहडन्त-सइ-सुहासाय-संगमुल्लोले । हियए चेय समप्पन्ति चञ्चला वीइ-वावारा ॥ ४६३ ।। कुसुम-सयणिज्ज-मलणा सोरह-घोणन्त महुअरं हरइ । उद्देस-पहुत्त-जणाहिलक्ख-सीसंपिव सरीरं ॥ ४६४ ॥ अत्र नर्मदानद्या सह तदधिष्ठायकाया देवताया अभेदाध्यवसाये विविणेभमज्जणठिी इत्युस्प्रेक्षा । ॥ ४६२ ॥ सतापायासार्पितचन्दनपङ्कप्रदेशपाण्डूनि दौर्बल्यस- मुन्मीलितपुलिनानीव भवन्त्यड्गानि ॥ नदी परिशुष्कोभयपुलिनस्वा- १च्छुप्ककर्दमतटा सैवमुरप्रेक्ष्यते विरहजसतापदुर्वला सतापनिवृत्त्यर्थ- लागितशुष्कचन्दनपाण्डुरपुलिनेवेति ॥ ॥ ४६३ ॥ वारवार सयुज्यमानो वियुज्यमानश्च य. स्मृति- मुखास्वादसगम स्मरणन हृदयप्रत्यक्षीमूतो य. प्रियतमस्तस्माद्यः ३सुखानुभवसगमस्त्रत्रोलोले उत्सुके हृदय एव समाप्यन्ते चञ्चला वीचिन्यापारा ॥ बहुशो घटमाने सति सुखास्वादसगमोल्लोले एदय एव समाप्यन्ते चञ्चला वीचिव्यापारा.! सती साध्वी यढा विरहिणी ६भवति तदा हृदय एवाशाकल्पितप्रियसगमकल्लोला समाप्यन्ते न तु बहि प्रयोगयोगमधिरोहन्ति नियतनरनियतचित्तस्यात् ।। ॥ ४६४ ॥ कुमुममयशयनीयमलनसौरभघूर्णमानमधुकर हर- ति हृदयम् । उद्देशपर्याप्तजनाभिलक्ष्यशिरम्कमिव गरीरम् ।। तत्र ३हि नया सनिहितयहु कुमुमविपिनतया पचित्य चिरप्रदेशे गैत्यमाथित्य IH. वाशा ·नर्मदातीरवासः । इय जम्मि पएसे णम्मयाऐं राएसि-चद्ध-भावाए । भमियं संभरिअ-कहेण तत्थ वसि णरिन्देण ॥४६५) मुह-विणिमिय-नव-मङ्गल-किसल-कलाव-च्छलेण गन्तूण | पिज्जन्तंपिव अहि-दीह-दीह-जीहा-सहस्सेहिं ।। ४६६ ॥ अणुणिजन्तं रक्खा-परिअर-धुअ-धवल-चामर-णिहेण | बन्दीकयामर-जरा-बन्धूहिँव बहु-पणामेहिं ।। ४६७ ।। मरण-भएणव चिन्ता-सामाअन्तेहि जीव-जालहिं । अवलम्विज्जन्तं सोरहायरा महुअर-कुलहिं ॥ ४६८ ॥ हरि-चक्क-विरिक-हिअ-पाणागय-राहु-सीस-वलयंव । नियअ-छाआ-मण्डल-निहेण पासे पयासन्तं ॥ ४६९ ॥ परिश्रमन्ति भ्रमरपङ्क्तयः कामाक्रान्ताकुसुमशय्याविश्रान्तकुडितग- लरकान्त फेशकलापस्येन कल्पिताः ॥ ॥ ४६५ ॥ इति यत्र प्रदेशे नर्मदया' राजपिबद्धभावया भ्रान्तं नर्मदासहस्रार्जुनयोः संस्मृतकथेन तत्राप्युपितं नरेन्द्रेण ॥ कुलकम् ।। [॥ ४६६ ॥ मुखविनिर्मितनवमङ्गलकिसलयकलापच्छलेन गत्वा पीयमानमिव आहिदीर्घदीर्घजिह्वासहस्रैः ] [॥ ४६७ ॥ अनुनीयमान रक्षापरिचरधुतधवलचामरनिभेन बन्दीकृतामरजरावन्धुभिरिव बहुप्रणामैः ] [॥ ४६८ ॥ मरणभयेनेव चिन्ताश्यामायमानैर्जीवजालैः अव- लम्ब्यमानं सौरभादरात् मधुकरकुलैः ] [॥ ४६९ ॥ हरिचऋविरिक्तस्थितप्राणागतराहुशीर्षवलयामिव निजकच्छायामण्डलनिभेन पावें प्रकाशमानम् ] R. कानारकुसुमः .. IH. कान्त. JME. काटिन. * MH. नर्मझाया.

·१३४ गउडवहो. इय अमभ-कुम्भमुन्भिज्जमाणमुअहीओं जम्मि दण तिअसेहि विम्हि तम्मि साअरन्ते डियं पहुणा ॥ ४७० ॥ मुक्का णिसासु दप्पिय-मइन्द-संपाय-विससिय गयन्दा । पुञ्जिय सेणा-कलुसीकयावडा तेण मरु-मग्गा ।। ४७१ ।। अवि य । १३ होन्त रसा-यल-भय-पिसुण कसण-घण धूमकेउ दण्डहिं । दोसन्ति भीअ-विवलायमाण-भुअया ऑव दिसाओ ।। ४७२ ।। तकखण पसरन्तुप्पाय-तरल तारा-करम्विओ फुरइ । भीओरय सुर दिजन्त-भोय रयणोव्व णह-मग्गो ॥ ४७३ ॥ [॥ ४७० ] इति अमृतकुम्भम् उद्भिद्यमानम् उदधेर्यस्मिन् दृष्ट्वा त्रिदशास्मित तस्मिन् सागरान्ते स्थित प्रभुणा ॥ ] [ ।। ४७१ ॥ मुक्ता लचिता । कदा । निशासु रात्रिपु शीत- लासु । न तु दिवा आतपेन जाज्वल्यमानत्वात् । दर्पितमृगेन्द्रसपा- ३तविशसितगजेन्द्रा अपि पुञ्जितसेनाकलुपीकृतावटास्तेन राज्ञा मरु- मार्गा ॥ विशसिता मारिता । अवटा कृपा । ते पिपसितै पुञ्जीभूतैरहमहमिकया निपतद्भिराकृष्टामलजलत्वेन 'शिष्टकर्दमत्वा- ६त्कलुपीकृता ॥] ॥ ४७२ ।। अपि चेत्यथान्तरसभावनायाम् ॥ अधुना श्रीकण्ठ- सजकजनपददेशप्राप्तिं राज्ञो वर्णयितु जनमेजयकृतसर्पसत्र वर्णयितु ३त्रयोदशभि कुलकमाह । भवद्रसातलभयपिशुनकृष्ण [घन] धूम केतुदण्डैदृश्यन्ते भीतविपलायमानभुजगा इव दिश ॥ ।। ४७३ ॥ तत्क्षण प्रथमारम्भानिष्टसूचकरवेन प्रसरन्त्यो या MH जस्वेन tor जलवेन MH भवनरसा ·श्रीकण्ठदेशगमनम्. १३५ विल-बलय-मुहुव्वेल्लन्त-सरल-भुयइन्द-जाल-कलिलाए । चलियं संभम-रहसुद्ध-केस-दण्डाऍव महाए ॥ ४७४ ॥ सज्झस-संजाय-जराउहिँ णिम्मोअ-पट्ट-मालाओ । भुअएहिं वेय-पन्जलण-सङ्किएहिंव मुच्चन्ति ॥ ४७५ ॥ अघिअ-पडन्त-विसहर-संवलिअ-वलन्त-धूम-जालेण । एकाहुईकयं-पिव णहम्मि पडिहाइ पायालं ॥ ४७६ ॥ संभम-पुणरुत्तारुण-फुरन्त-जीहा-कडप्प-पल्लविआ । दीसन्ति रोस-कवलिअ-हव्यवह-सिहव्व भुअइन्दा ॥ ४७७ ॥ उत्पाततरलतारास्ताभिः करम्वितः संवलितः स्फुरति भीतोरगसुर- ३दीयमानोत्कोचरस्न इव नभोमार्गः ॥ ॥ ४७४ ॥ विलवलयमुखादुद्वेल्लत् निःसरत्' सरलभुजगेन्द्रजालं तेन कलिलया समाकुलया चलितं संभ्रमरभसोर्ध्वकेशदण्डयेव' मह्या ।। ॥ ४७५ ।। साध्वससंजातजरातुरैनिर्मोकपट्टमाला भुजगाधिपः प्रज्वलनशङ्कितैरिव मुच्यन्ते ॥ भयातिशयेन हि प्रागेव जरा भवति । ३निर्मोको मुक्तं सर्पचर्म । वृद्धस्य ध्रुवभावी निकटो निर्मोकत्याग इति प्रज्वलनशङ्कितैरिव दाहभयादिव कविना कल्पितम् ॥ ॥ १७६ ॥ 'अस्थितपतद्विषधरसंवलितवलध्दूमजालेनैकाहुतीकृ- तमिव नभोपि प्रतिभाति पातालम् ॥ उत्पतनयोग्यत्वमिहाहीनां ३ कावना कल्पितम् । 'धूमकेतुश्च धूमत्वेनाहवनीयामिधूमः । अस्थि- तमनवरतम् ॥ ॥ १७७ ।। संभ्रमपुनरुक्तारुणस्फुरजिह्वासमूहपल्लविता दृश्यन्ते रोपकवलितहन्यवाहशिखा इव भुजगेन्द्राः ॥ संप्रमो भयम् । तेन SH. °सरन्. ME.दंडाच. AIH. बाबूम. is probable the words धूमकेतु धमत्तेन are corrupt. MH. कोतय. I ·गउडवहो. डन्झन्त विसहरुक्कर-सुकारन्दोलमाण मुहल-सिहो । णीससडव विसम विसाणुभाव दर घुम्मिरो जलणो ।। ४७८ ।। अरुण-विसार फणा रयण-राय-पडिअग्गिाओं णिवडन्ति । गहियाणुमरण-मण्डण चिन्धाऑव णाय णारीओ ॥ ४७९ ॥ कुसुमिम हरि-अन्दग कणय-दण्ड परिरम्भ-लालिअङ्गीओ। वलयन्ति णिविआरं भुअग ललणा सिहि-सिहाओ ॥ ४८० ॥ लक्खिज्जइ आहारुद्धमाय-परिवेल्लिरन्त वलउच्च । डज्झन्त-कुडिल-विसहर-समूह-कलिलोअरो जलणो ॥ ४८१ ।। ३पुनरुक्त पुन कोपारुणा स्फुरन्तो ये जिह्वाकलापास्तै सजात- पल्लवा इवेति योजना कार्या ।। ॥ ४७८ ॥ दह्यमानविषधरोत्कर [फूत्] कारैरान्दोल्यमानमु- खरशिखो नि श्वसितीव विपमविषानुमावेपध्दूर्णनशीलो ज्वलन ॥ ॥ ४७९ ॥ अरुणविसरणशीला ये फणारत्नरागास्तै प्रतिजा- गरिता व्याप्ता निपतन्ति गृहीतानुमरणमण्डनचिह्ना इव नागनार्य ॥ ३नार्यों हि भर्तुरनुगमाय रक्तवाससो भवन्ति । रागी रश्मय || ॥ १८० ।। कुसुमितहरिचन्दनलतादण्डपरिरम्मेण ललिताग्यो वलयन्ति आलिङ्गन्ति निर्विकार कृत्वा भुजङ्गललना कर्व्य. शिखि- ३शिखा कर्मभृता ॥ हरिचन्दनम्। परिरम्भ आलिङ्गनम् । ललित सुकुमारम् । निर्विकारस्व स्त्रीत्वेन मुग्धत्वात् ।। ॥ ४८१ ।। लक्ष्यते आहारोमातपरिवेल्लनशीलान्त्रवलय इब MH has nothing between this and often Probably some words have been left ont ·जनमेजय यज्ञवर्णनम्. २२७ पुरुहूआहुइ-पढमोअरन्त-सुर-चाव-गन्भिणाओव्च । दीसन्ति बहु-विहोरय-माण-राय-वहाओं जालाओ ॥ ४८२ ॥ वैवइ सरणागय-विस-हरिन्द-फण-वलय-कलिय-चलणग्गो । कुविय-णरिन्द-विसज्जिय-सुयाहिदोव्व सुरणाही ।।.४८३ ।। इय जम्मि पिउ-चहा पण्डवेण विहियं पुरा भुयय-ससं । चिरमुसिओ सिरि-यण्ठोवअण्ठ-मग्गे पह तम्मि ।। ४८४ ।। दधमानकुटिल विषधरसमूहसंकुलोदरो ज्वलनः ।। हुयमानानां सर्पा- णामतिबहुलत्वमिति सूचितम् ॥ ॥ १८२ ।। पुरुहूत इन्द्रः । स एवाहुतिस्तस्याः प्रस्तुतस्यात् प्रथममवतरम्मुरचापन गभिण्य' इव दृश्यन्ने पहुविधोरगमणिराग- ३यहाः सत्यो ज्यालाः ॥ फिल तक्षककोपेन जनमेजयेन सेन्दाय तक्षकाय साहेति सेन्द्रतक्षकाहुतिः प्रस्तुता ॥ ॥ १८३ ॥ बेपते भरणागतविषधरेन्द्रफणावलयफलितचरणामः कुपितो यो नरेन्द्रो जनमेजयम्तेन विमृष्टः प्रेपितो यः पुरोहितोऽर्थात् ३तम्य रुचि अधिरुद्ध इव मुरनायः ॥ 'मुच्यास्ट इयास्म्यनेनापरा- धेनेति मन्यमानः फम्पित इत्यर्थः ।। ॥ १८५ ।। इनि यम्मिपितृपधादेनोः पाण्डवेन जनमेजयेन विहिन पुरा भुजगमत्र निमापिन: साफप्टोपकपटमागं प्रभुम. अम्मिन् ॥ महापुरपनिषविताय नत्र निरनियागे हेनुः ।। 41.गुप'. 18(Omanda) ·गउडवहो. पण्डु-तणएण कर-यल-पाविय कवयश्चलेण अक्खिनो । जाल हिय-जल-यर-विन्भर्मण सो जम्मि कुरु-णाहो ॥ ४८५ ॥ भाविय-भारह-कलई भारह-कलहेण सरवरे तम्मि । कार्य सकामिणीएण सलिल-काला विरइयाओ ॥ ४८६ ।। कि । ५ माया-माहप्प गुणहिँ जेण वद्ध जयंपि णीसेसं । तं संजामि माहवमीहन्त णरिन्द मूढोसि ॥ ४८७ ॥ ।। ४८५ ।। पाण्डुतनयेन भीमेन करतलप्राप्तकवचाञ्चलेनाक्षिप्तो 'जालस्थितजलचरविभ्रमेण सो यस्सिन्दुरुनाथ ॥ ॥ ४८६ ।। भावितभारतकलहेन* भृतकलभेन' सरसि तस्मिन् काम सकामिनोफेन सलिलकीडा विरचिता ॥ विभ्रमोत्राव्यवसाय । ३बुरुनाथो दुर्योधन । भावित स्मृतम् । कलभभरण* हस्तिपोतक- पोषणम् ॥ ॥ १८७॥ यत्र प्रदेशे भीमेना पराधमुद्घोप्य दुर्योधनस्योरुभड्गो विहितस्तत्र नृपम्य करुणा वर्णयितु पञ्चभि कुलयमाह । माया- ३माहात्म्यगुणैयेन बद्ध जगढपि नि शेप त सयमितु पध्दु माधव वासुदेवम् ईम न हे नरेन्द्र दुर्योधन मूढोऽसि इत्यपराधोद्घाटनम् । माया अविद्या । तस्या गुणा रागादय । अन्योऽपि चौरादिर्गुणैर्वध्यत ६इति गुणरूपणम् ॥ MB जल', ·दुर्योधनवधकथा. जा जिण्हुणा णराहिव धय-माला गो-गहे परिग्गहिया । दुवय-सुया-सिचय-परम्पराएँ सो आसि पडिविम्बो॥ ४८८ ॥ मोत्तूणपाहु-सिहरं पणे अफालिया तए जरू। एएसुंचिय जवा-बलाण भीरूण आसङ्घो ॥ ४८९ ॥ ॥ १८८ ॥ या जिष्णुना जयशीलेनार्जुनन हे नराधिप सुयोधन ध्वजमाला गोग्रहे परिगृहीता एकाफिनापि पराजित्यापहृता ३'द्रुपदसुताचिन्हपरंपरायाः स आमीत् प्रतिबिम्बोदयः । 'द्रौपद्या- श्चिन्हपरंपरा केशविमोकवस्त्रापहारादिका तत्प्रतिरूपकं तदे- काकिनापि भूयसां पत्तीनामाचरितम् । भवद्भिः पुनरबलायाः खली- ६कारः कृतः । अतः प्रतिबिम्बमात्रमिदं न तु त्वदाचारसमानं मीलन- मित्यर्थः ॥ ॥ ४८९ ॥ मुक्त्त्वा बाहुशिखरं स्थाने औचित्ये आस्फालिते स्वयोरू । यतः एतेष्वेव ऊरुपु जवाबलानां पलायन कशरणानां भीरूणां ३भवादृशानां संभावना आस्था ॥ किल सुभटानां करास्फोटाख्यं प्रसिद्धम् । तद्वदिह ये दुर्योधनेन ऊरू प्रस्फालिते तत्र'........। थामे इति पाठे ऊर्वोरेव स्थाम पलायनवलं संभवतीत्यर्थः ।। *MH. adds (har between gar and fas'. * So H. MH, वाचि. AMH. देककेनापि. *This i* donbtle's a very corrupt package. The MH. rtade TÀ इत पाठे ऊोरेव स्वाम लिनायनबलं सहतीत्यर्थ:. Even with our emendations it is easy to key that some words which stood after ay have been left oat, and that i fa qit &c., begins a note on the reading थामे' whohtas become intermixed w.th the prerious note on the incaning of Dorycdhana buving beaten his thigh, who ho lavited Draupadi to come and sit upon it.

·गउडवहो. .. सइया ठिओसि जं किर पलोह-संरम्भ-सेय-चिणिवुड्डो । एसा सा तइ सलिल-पवेस-जोग्गा कया आसि ॥ ४९० ॥ इय ऊरु-रुयं भीमेण जम्मि संभारियावराहेण । गमिओ रिऊ विहायम्मि तम्मि करुणाइयं पहुणा ॥ ४९१ ॥ कवलिय-किरीडि-चूडा-रयण-कणे इव विसाणल-फुलिङ्गे । जम्मि मुयन्तो न पुणो कण्णेण सरीको भुयओ ॥ ४९२ ॥ ॥ ४९० ॥ तदा स्थितोसि यस्किल प्रवृत्तसंरम्भस्वेदे चिनिक्रु- डितः एपा सा त्वया सलिलप्रवेशयोग्या कृतासीत् ॥ त्वया किल ३उदासीनेप्यस्मासु प्रथमसंरम्भसमये समुद्योगविशेपमुपासता' कुपु- रुपेण संरम्भातिशयजस्वेदप्रवाहैरङ्किता स्वतनुरासीत् । तेन चाचरि- तेनेदं सूचितम् । यदुत उद्योगयोगिषु पाण्डवेषु मया पलाय्य जल- प्रवेश आश्रयणीय इति ॥ ॥ ४९१ ॥ इति भणितप्रकारेण 'ऊरुरुजं भीमेन यस्मिन्संस्मा- रितापराधेन' गमितः प्रापितो रिपुः सुयोधनो विभागे प्रदेशे तस्मि- इन्करुणायितं प्रभुणा यशोवर्मणा || तादृक्सहायसंपदोपि दुर्योधनस्य तादृशी आपत् कथं वा आपरपयोधिममोपि भीमेन महावलपराक्रमेण कोपान्धतमसविलुप्तविवेकालोकेन न कृपास्पदीकृत इति करुणाबी- ६जम् ॥ कुलकम् ॥ ॥ १९२ ॥ अथ तिसृभिर्विशेषकम् । फवलित यत्किरीटिनः अर्जुनस्य चूहारत्नं तस्य कणानिव 'विषानलस्फुलिङ्गान्यस्मिन्नुद्देशे ३मुञ्चन्न पुनः कर्णेन शरीकृतो भुजगः । ISO ME. IME. here muoh oontused, and seems to read शोभगभर्य (for गोरुममय १). MH सभारिताप MH. नरिमन्.

·फर्णकथास्मरणम्. उक्तैपि हु खण-मेत्त-तह-परिहिय-पसाय-रोमश्च । जम्मि निय-कत्ति-कवयं तेणेय पणाभियं हरिणो ॥ ४९३ ॥ तम्मि महारह-राहेअ-रह-रहङ्गग्ग-दारिय-धरम्मि । उद्देसे आसि णराहिवाण वियडा कहुल्लोला ॥ ४९४ ॥ 'खाण्डववनदाहसमये कृतवैरः कण्डपुच्छो नाम सर्पः अर्जुनेन सह युद्धोद्यतस्य कर्णस्य शरीभूय अर्जुनस्य शिर छेत्तुं प्रसृतः । तेन ६च सारथीभूतवासुदेवकृतरथप्रयोगविशेषस्यार्जुनस्य शिरस्यप्रभवता शिरश्चूडामणिरेव प्राप्तः सन्कवलितः । ततः पुनस्तेन सर्पण गत्वा कर्णोभ्यर्थितो यदुत भूय एकवारं मां शरं कुर्विति । कर्णेन तु कथ- ९महमेकस्यैव द्वितीयं परं क्षिपामीति दर्यान्न पुनः शरीकृतोसौ ॥ ॥ १९३ ।। उत्कृत्तमपि खलु क्षणमात्रं तथैव परिष्ठितं विल- म्बितं महतोर्थिनो मम च दातुरल्पकमेतदिति धिया प्रसादवशोत्प- ३न्नरोमाञ्चं कृत्वा यस्मिन्प्रदेशे निजकृत्तिभूतं स्वशरीरधर्मस्वापन्नं कवचं 'हसिस्वा प्रणामितमर्पितं हरेरिन्द्रस्य । तयोगाहर्जयं कर्ण बुध्दया स्वतनयार्जुनस्नेहादिन्द्रेण ब्राह्मणरूपेण कर्णः कवचं प्रार्थितस्तेन ६चासावुत्कृत्य दत्त इति प्रसिद्धिः ॥ ॥ ४९४ || तम्मिन्महारथराधेय (स्थ ] रथाइगाग्रेण दारितधरे उद्देशेभूवन्नराधिपानां विकटा वितता: कथोल्लोलाः कथाप्रबन्धाः ३कर्णादिगुणदोपोद्माहणिकारमकाः । किल मार्गवरामेण कर्णस्य 'शापो दत्तो भुवि ते रथचक्र गमिप्यतीनि कथा । विशेषकम् ।। MH. खंडग' for माण्डव. NH. adds शिरस्थान after 'मगिरेव. HIE.has स्थाने यशोवर्मकैनव दिनेन between 'शा and पो दत्तो,doubtlers transferred by the copsis: from the following comment.

·१४२ गउडवहो. अवि य । १४ गोउर-मेत्त-विणिग्गय-ससङ्क-जण दीसमाण-बोच्छेयं । जायं णीसामण्णं परिहा वलयं णहंचेय ॥ ४९५ ॥ ओयरणा दिड-च्छेय-पयड णह मग्ग पडिनियत्तेहिं । विल-मज्ञच्चिय भय-पुञ्जिएहिँ भुयएहि वीसमियं ॥ ४९६ ॥ कहवि समुप्पयण-वसा तह-लद्ध-च्छेय-विहडियद्धाओ । दीसन्ति अहिणवाव ठिएयरद्धाओं वडहीओ ॥ ४९७ ॥ ॥ ४९५ ॥ अपि च । अधुना यत्र हरिश्चन्द्रनगरी स्वमाहात्म्ये- नैव स्वर्गमुत्पतिता तन्न स्थाने यशोवर्मणा एकेनैव दिनेन 'सुरप्रसाद ३महदन विनिर्मितमिति वर्णयितु नगर्युत्पतनसनिवेश द्वादशवुलकेन वर्णयितुमाह । गोपुरमात्रविनिर्गतसशङ्कजनदृश्यमानव्युच्छेद नि:- *सामान्य जात परिखावलय नभ एव ॥ परिखा वरनगररक्षार्था ६चतुर्दिका वेदि । सा च वलयाकारत्वाद्वल्यमिव । गगनोत्पतिताया च नगर्या गगनमेव 'अनुलचनीयम् अनन्तत्वात् परिखावलयमव- लोकितम् ॥ ॥ ४९६ ॥ अवतरणाद् दृष्टच्छेदत्वेन अवलोकितभूमिनगरीवि- भागेन हेतुना प्रकटान्निराधारान्नभोमार्गानिवृत्तबिलमध्य एव *सपि- इण्डितै कुण्डलीभूतैर्भुजगैर्विश्रान्तम् ॥ अवतरन्स्यनेनेत्यवतरण तस्मान्न- भोमार्गादधोमुखानिवृत्तरित्यन्वय कार्य । आधारभूमिखण्डोत्पाटनेनो- स्पतिताया नगयाँ भूतलबिलेभ्यो निजिगमिष्णा भुजगाना चरितमेतत्।। ॥ १९७ ।। कथमपि समुत्पतनवशात्तथा तेन प्रकारेण लब्ध. च्छेदत्वाद्विघटितमध यासा ता दृश्यन्ते अभिनवा इव स्थितेतरार्धा 1 Bo MH, both as to form and gender MH रङ्गनी ·हरिश्चन्द्रनगरीवर्णनम्. छिन्न-धरा-यल-पडिबन्ध-खुडिय-सोतुग्गमेहि पडिवण्णं । तुच्छत्तणमुम्मिलन्त-गहिर भावेहि अवडेहिं ॥ ४९८ ॥ परिलम्बिज घोलन्त-सखल-च्छेय-पायडद्धेहि । मूलम्मि मुहल-घण्टा-लीलाएँ णिहाण-कलसेहिं ।। ४९९ ।। उब्वेयन्तिव अहिणव-निमेस-वोछेय-णिच्च-पिहुलाई । अविलासाईच दंसण-रसेवि मिहुणाण अच्छीई ।। ५००॥ ३वलभ्यः काकिण्यः प्रासादायतनपुराणि ॥ दूरत्वान्नवनिर्मिता इव भान्तीत्यर्थः ॥ ।। १९८ ॥ छिन्नधरातलमेव प्रतिबन्धः प्रतिबनातीति कृत्वा तेन ['खण्डिताः स्रोतउद्गमा येषां तैः उन्मील्यमानाः प्रकटीभवन्तो ३गभीरमावा येषां तैरवटैः कूपैस्तुच्छत्वं प्रतिपन्नं प्राप्तम् ॥ ॥१९९॥ [परिलम्ब्यते घूर्णमान] 'शृङ्खलाच्छेदप्रकटाधुर्मूले नगर्या मुखरघण्टालीलया निधानकलशैः ॥ शृङ्खला एव च रणरणायमान- ३त्वाद्धण्टास्वेन कविना कल्पिताः । दूरीकृ निखातानि 'निधानानि न- गरीपाठोरपाटनोत्पाटितानि शब्दायमानशृङ्खलानि प्रलम्बन्त इत्यर्थः ।। ।। ५०० ॥ उद्वेजयन्तीव अभिनवनिमेपब्युच्छेदनित्यपृथूनि अ- विलासानीव दर्शनरसेपि मिथुनानामक्षाणि ॥ देवत्वमापन्नानां स्वर्ग ३गतानां नागराणामनिमेषदृष्टित्वम् । निमेषाभावादन्योन्यदर्शनावि- च्छेदेन सविलासत्वे सत्यपि अनारतष्टित्वं तरुणानां निर्लज्जखमेय बोधयति । लज्जैव भूपणं योषितामित्यविलासानीवेत्युक्तम् ॥ । INB. प्रमाना. MH. omits oonpint 499 and mixes up into one the comment. ary which belongs to the two couplets 49S and 499.My attempt to restore the chbist is given withia brackets. AMR.प्रकरा. म. निधनानि.

·मउडवहो. मारुअ-संचरण-वसा कम-भिजन्तम्मि भूमि-पडिवन्धे । तद्दियस-पलहुओचेअ होइ गयरीऍ विणिवेसो ॥ ५०१ । पउराण जामिणीसुवि अभिण्ण-णिहालसाण निवडइ । णयरि-परिसकणकन्त-दियस-सीमाण पडिवोहो ॥ ५०२ ।। पावन्ति कुलाल-उलाई भूमि-दुलहत्तणेण तद्दियसं । कह-कहवि पङ्क-पिण्डं परिरक्खा-परिमियंचे ।। ५०३ ॥ हेहाअव-वसुआइज्जमाण-मूल-कमूससन्त-रसं । जायमहो-रय-सिढिलं अग्ग-सिणिद्धं धरा-वे ॥ ५०४ ॥ ॥ ५०१॥ मारुतसंचरणवशात् क्रमभिद्यमाने भूमिप्रतिबन्धे प्रतिदिवसप्रलघुक एव भवति नगर्या विनिवेशः ॥] ॥ ५०२ ॥ पौराणां यामिनीप्वपि अभिन्ननिद्रास्वेन अलसानां निर्वर्तते संपद्यते नगरसंबन्धिना 'परिष्वक्कणेन गमनेन आक्रान्तः ३प्राप्तो दिवससीमा नित्यदिवसावधिः स्वर्गो यैस्तेषां प्रतिबोधः ॥ स्वर्गे किल सदा दिवसः । आदित्यस्य अनावरणात् अस्ताचलादिना । अतश्च नगर्योत्पतितया मध्यरात्रे स्वर्ग प्रापितानां पौराणामादित्या- ६लोकं पश्यतां निद्रालसानामेव प्रबोधो जातः ।। ॥ ५०३ ॥ प्राप्नुवन्ति कुलालकुलानि भूमिदुर्लभस्वेन प्रति- दिवसे [कथं ] कथमपि पङ्कपिण्डं परिरक्षापरिमितमेव । राजाज्ञये- ३त्यर्थः ॥ ।। ५०४ ॥ अधस्तनातपशोप्यमाणमूलक्रमोच्छ्वसद्रसं जातम् अधोरजःशिथिलम् अग्रनिग्धं धरापृष्ठम् ॥ आदित्यस्योपरि स्थित- ३स्यान्नगरीभूपीठम् अधः शुष्कं प्रान्ते तु आईमित्यर्थः ।। INH. निवतते. AUH. परिश्कणेन- NH. पठिम् .

·श्रीकण्ठदेशगमनम्. दिब-विडवाहिरामेधि उववणे सरस-मञ्जरि-फलाम्म । लालिजन्तिचिय पढम-ह-बन्धेण भू-तरुणी | ५०५ ।। सामायन्तेवि मही-चलम्मि रयणी-तमाणुवन्धेण । उप्पइय-दिणयरायव-वसेण दियसोचिय पुरम्मि ॥ ५०६॥ इय जम्मि पएसे पहु-पहाव-पडिवण्ण-परियर-सहाए । उप्पइयं स-तरु-सुरालयाएँ हरियन्द-णयरीए । ५०७ ॥ तम्मि जहागम-पडिवष्ण-वियड-भू-बाल-कित्ति-सरसम्मि । सुर-पासाओ पहुणा एक्केण दिणेण निम्मविओ ॥ ५०८ ॥ ।। ५०५ ॥ दिव्यविटपाभिरामेऽपि उपवने *सुरभिमञ्जरीफले 'लाल्यन्त एव प्रथमस्नेहवन्धेन भूतरवः ॥ स्वर्गोपवने पारिजातफादि- दिव्यतरुसुन्दरतरेऽपि पूर्वपरिचितत्ववशेन क्षितिवृक्षा रक्ष्यन्त एव नोपेक्ष्यन्ते पौरैः । आश्रितवत्सलत्यादित्यर्थः ।। [॥ ५०६ ॥ श्यामायमानेऽपि महीतले रजनीतमोनुबन्धेन उत्पतितदिनकरातपयशेन दिवस एव पुरे ॥] ॥ ५०७ ॥ इति उक्तप्रकारेण यस्मिन्प्रदेशे प्रभुप्रभावपतिपन्न- परिकरसहितया उत्पतितं "सरससुरालयया प्रत्यग्रदेवागारपयुक्तया ३हरिश्चन्द्रनगर्या । परिकरो नरकरितुरगादिरनुचरः ॥ ॥ ५०८ ॥ तम्मिन्प्रदेशे प्रतिपन्नयथागमविकटभूपालफीतिसरमे 'सुरप्रासादः प्रभुणा एकेन दिनेन निर्मापितः ॥ उत्तमं स्थानं मया ३दृष्टं कथं नाम शून्यमाम्नामिनि मत्वा देवप्रतिष्ठा तत्र कृता । प्रभु- शक्तियोगश्चैकदिननिर्माणेन सूचितः । कुलकम् ॥ MH. नापन्त. 19 (GAudmho.) H. प्रमाद:

·गउडवहो. जस्स कडय-ट्टियाओ केसव-के ऊर-कणय-रेहाओ । अज्जवि कुणइ णडाले सिला-णिहटङ्गुली लोके ।। ५०९ ।। णीलं सिहर-च्छायं पेच्छन्तो तस्स मन्दर-गिरिस्स । पडिबज्जद तम्मि समिद्ध-जणवओवायणे देओ ।। ५१० ॥ अहिलेन्तस्स कमेणय जक्खाहिव-लक्खियं दिसं तस्स । जाओ विसेस-दुसहो पयण्ड-किरणस्सव पयाओ ।। ५११ ॥ अग्धन्ति सरस-सुर-दारु-भङ्ग-णीसन्द-सुरहिणो तस्स । णिम्पहिय-णव-सुरामोय-सीयला तम्मि उद्देसा ।। ५१२ ॥ ॥ ५०९ ॥ अथ युगलकम् । यस्य कटकस्थिताः केशवकेयूर- कनकरेखा अद्यापि करोति ललाटे शिलानिघृष्टाइगुलिलोकः । क्षीरोदधिमधनसमये हि हरिकराकर्षणं मन्दरस्य बभूव । तद्वशा- स्केशवयाहुकेयूरनिघर्षणेन निकपपापाणवत् कटकशिलासु कनकरे- ३खायाः संभवः । तत्र च लोकः अडूगुलिनिधर्प कृत्वा वन्दनार्थ ललाटतलं स्पृशति ॥ -- ॥ ५१० ॥ नीलां शिखरच्छायां प्रेक्षमाणस्तस्य महेन्द्रगिरेः प्रतिपद्यते प्राप्नोति तस्मिन्निग्धजनपदानां सस्नेहलोकानामुपायनानि ३ कौगलिकानि देव ॥ नीलमणियोगान्नीलाः शिखरच्छायाः । सिग्ध- जना पराजित्य संमुखत्वमापादिता नृपाः । युगलकम् ।। ॥ ५११ ॥ अभिलातः आभिमुम्न गृह्णतः अभिलीयमानस्य चा क्रमणैव यक्षाधिपलक्षिताम् उत्तरा दिगं तस्य जातो विशेषदुः- ३सहः प्रचण्डकिरणस्यव प्रतापः ।। ।। ५१२ ॥ अर्घन्ति शोभन्ते सरससुरदारुभगनिष्यन्दसुरभ- ·सरोवर्णनम्, विच जायं। १४६ एस सरो जस्स इमा हरन्ति उबुद्ध जल-बालम्बाओ । गल-कुञ्ज-मुहल-जल-रङ्कु-संकुला कूल-लेहाओ ।। ५१३ ।। अह कमल-काणण-ट्टिय-सिरि-दसण-मिलिय-जल-णिहि छायं । उव्वहइ मलिय-पायाल-पल्ललं सलिल-संघायं ॥ ५१४ ॥ एए विहय-बहुव्वेल्ल-णलिणि-दल-सण्ड-पण्डरद्धन्ता । विरल दल-जजरुद्दण्ड-जरह-कमला सरुदेसा ।। ५१५ ॥ सुरहिमिह गन्धमासिसिर-वाल-मउलग्गमाण जम्बूण । मयरन्दमारविन्दं च इह समीरी पसारेइ ॥ ५१६ ॥ यस्तस्य संबन्धित्वेन निर्मथितनवसुरामोदशीतलास्तस्मिन्दिग्भागे ३प्रदेशाः ।। मुराया निर्मथनं कर्पूरादिवासः ।। ।। ५१३ ॥ अष्टात्रिंशदधिकेन शतेन महाकुलकम् । एतत्सरो यस्येमा हरन्ति उद्बुद्धजलकदम्बा नहकुञ्जमुखरजलरङ्कसंयु.लाः ३कूलरेखाः ।। जले स्थले च कदम्बसंभव इति विशेषणमर्थवत् । जलरङ्कवष्टिहिभाः ॥ ॥ ५११ ॥ अथेति निपातस्तथार्थे । तथा कमलकाननस्थित- श्रीदर्शनमिलितजलनिधिच्छायमुद्वहति मर्दितपाता [लपल्व ] लं ३सलिलसंघातम् ।। ॥ ५१५ ॥ एते विहगवभिश्च कोटिप्रहतिवशादुद्वेलानि परि- वृत्तान्युच्छलितानि नलिनीदलपण्डानि तैः पाण्डरार्धान्ताः पाण्डुर- ३पर्यन्ता विरलदलजर्जरोहण्डबरठकमलाः सरदेसा सरःप्रदेशाः।- शरवि हि 'पद्मपर्णानां पातो भवतीति विरलादित्वम् । ॥ ५१६ ॥ मुरमिमिह गन्धम् ईपच्छिशिरपालमुकुलोदमानां IR मलिल. IH. पारानी, ·१४८ गउडवहो. इह ते मय-कल-कायम्ब कण्ठ-कन्दलिअ-सारसकन्दा । सोहन्ति वलायालीढ-णील-णिउला तहदेसा ॥ ५१७ ॥ सुसिरोसरिय-सकदम-जड-जल-लव-भिण्ण-भा-रस-सारो। इह सो परिदलिय-कसाय-गण्ठि-गन्धो मुणालाण ।। ५१८ ।। अण्णुण्ण-णिग्गमुक्खित्त-विसम-दल-संणिवेस-णिविडायो । इह ता संचार-पखालिय-कुकुहा रण्ण-गलिणीओ ।। ५१९ ।। जम्बूनां मकरन्दमारविन्दं चेह समीरः 'प्रसारयति ॥ सुरहिनवग- ३न्धमिति पाठान्तरम् । सुरभिनवगन्धमिति तत्रार्थः ॥ ॥ ५१७ ॥ इह ते मदकलकादम्बकण्ठ ण्ठसंचलितसारसाक्रन्दाः शोमन्त चलाकालीढनीलनिचुलास्तटोद्देशास्तटप्रदेशाः ॥ कादम्बाः २पक्षिविशेषास्तस्कण्ठशब्देन च शब्दो लक्षितः । निचुलो वेनसः । बलाका बकाः॥ ॥ ५१८॥ सुपिरापसृतसफर्दमजललवसैभिन्नभड्गरससारः इह परिगलित कषायो अन्थिगन्धो मृणालानां बिसानाम् ॥ अनोपलभ्यत ३इति गेपः॥ ॥५१९॥ अन्योन्यनिर्गमनोरिक्षप्तविषमदलसंनिवेशनिमिडाः इह ताः संचारस्खलितकुकुहा अरण्यनलिन्यः ॥ 'कुकुहाः पक्षि- विशेपाः । सर्वनामानि सर्वत्र ते लोचने इतिवत् ॥ JAIH.adds गधम् atter प्रसारयति. AMH.ts wanting in all this complet except the first words शते भय and the words इह ते मद of the cbhaya. The text given abore it restored from no.P.K. 14.लमत इति. • So SIM INH, लोचन ३..

·सरोवर्णनम्, मोह-रसियाई इह णिवहन्ति णह-घोलिराण कुरराण । उध्वत्त-मीण-ताडिय-धण-णलिणिन्दलासु सरसीसु ॥ ५२० ॥ इह वायस-सेविअ-कीडइल-वसुआय-चिविड-सालरा । जालिय-कड्डिय-सम्यूय-सेवला तीर-पेरन्ता ॥ ५२१ ॥ उव्वेल्लेइ समीरो कलह-करग्गावसोण-मूलाई । संखाय फेण-फुड-पिन्छिलाई इह नलिणि-वत्ताई ॥ ५२२ ॥ पेरन्त-लूण-य.मला थोय-जलुव्वत्त-तुङ्ग-णालाओ । इह रोह-सदलाबद्ध-महह-बत्ताओं णलिणीओ ॥ ५२३ ॥ ॥ ५२० ॥ 'मोघरसितानीह 'निर्वर्तन्ते पनघूर्णितानां फुरराणा- मुद्वृत्तमीनताडितघननलिनीदलासु सरसीपु ॥ मोघं निष्फलम् । धनं निविडम् | कुररा देङ्काः । धननलिनीदलच्छन्नत्वेन मत्स्यान्प्राप्तु- मशवन्त इति मस्खा रोदनप्रायरासिताः संपद्यन्ते कुररा इत्यर्थः ॥ ॥ ५२१ ॥ इह चायससंकुलकीटयुक्तशुष्कचिपिटमण्डूका जा- *लकाकृष्टशम्बूकशैवलास्तीरपर्यन्ताः ॥ इल्लो मत्वर्थीयः । वसुआय ३शुष्कम् । चिपिटं पिण्डितदुर्बलम् । सालरो मण्डूकः । शम्बूकाः सू- क्ष्मशङ्खाकृतयः कृमिकलेवरप्राया अस्थिशेषाः शङ्खोडा इति प्रसिद्धाः । [॥ ५२२ ॥ उद्वेल्लयति समीरः कलभकरामापशोणमूलानि संस्त्यानफेनस्फुटपिच्छिलानि इह नलिनीपत्राणि ॥] ॥ ५२३ ।। पर्यन्तलूनकमलाः स्तोकजलस्वेनोद्वृत्ततुङ्गनाला इह 'रोधःशादलाबद्धारपपत्रा नलिन्यः || रोधस्तटम् । बद्धत्वं शेवा- हेलेन । मडहं अल्पम् ॥ MIL.मेष . निवर्नन्ने. H.दिनः +MH, रोषशा.

·गउडवहो. णिव्यायन्तिय हिययं एए धण-मालय-तल-चणा गिरिणो । मुहल-विहङ्गा अ सरा सुण-पसण्णाई अ वणाई ॥ ५२४ ॥ सरिआण तरङ्गिय-पङ्क-वडल-पडिबद्ध वालुया मसिणा। एए ते पविरल-कास पल्लवा पुलिण-वित्थारा ॥ ५२५ ॥ इह मत्ताणेय-विहङ्ग-मुहल-कल्लोल-कलयलुप्पित्था । विरलं सुअन्ति सरसी-परिसर परिवेसिणो गामा ॥ ५२६ ॥ एए पूरालुटण-विराय-पकोल-पढम-वित्थारा । जाया अहिणव-णिग्गम-हरिय-सिहा सहलुइसा ॥ ५२७ ॥ ॥ ५२४ ॥'निर्वृतं कुर्वन्तीव हृदयमेते धनमर्दिततलवना गिरयः । मुखरविहङ्गानि च सरांसि शून्यप्रसन्नानि च वनानि ॥धना मेघास्ते ३निर्वृतं कुर्वन्त इव हृदयं गिरितल एव तिष्ठन्ति । शून्यानि निर्जनानि ॥ ।। ५२५ ॥ सरितां तरहिगतपङ्कपटलप्रतिबद्धवालका महणाः एते ते 'प्रविरलकाशपल्लवाः पुलिनविस्ताराः ॥ ।। ५२६ ॥ इह मत्तानेकविहंगमुख रफल्लोलकलकलवस्ताः सन्तो विरलं स्वपन्ति परिसरसरसीपरिवेशिनो महासरःसमीपनिवेशिनो ३मामाः ॥ परितः सर्वदिकं समन्तात्सरन्तीति परिसरास्ताश्च ता महान्ति सरांसि सरस्यः ॥ ॥ ५२७ ॥ एते पूरस्पृष्ट स्वेन विरतः आच्छादितः पादः प्रथ- मविस्तारो येषां ते तथा जाता अभिनवविनिर्गमहरितशिखाः शाद- ME. निवृत्त कुर्वती for निवृत युवतीक मेघाःले सरणाई निवृत्तं कुर्वत च हृदयादि गिरितत एव &c. The smendation is conjec- . H. मलिन INH. धना taral. IMIL.म. MH का प्रथम ·सरोवर्णनम्, कमल-वण-विणिग्गय-मुहल-कुकुहा सायमिह सुहावन्ति । थोउम्हाभन्तुम्मस अ-सहला कच्छ-चोच्छेया ॥ ५२८ ॥ सम्यूअ-चुण्ण-सबला इह णिहसण-मसिण-वामनराओ। विडिमाण पयन्तर-णिन्त-विसम-हरियाओं पयवीओ ॥ ५२९ ।। -णिउल-मञ्जरी-णिम्महन्त-जल-गन्ध-सीयला एए । तणु-सुति-सार-पेरन्त-वालया सहलुदेसा ॥ ५३० ॥ ३ लद्देशाः ॥ आलनियमिति देशीपदं स्पर्शार्थम् । उल्लियमिति देशी- धातुराीभावे ॥ ।। ५२८ ॥ कमलबनविनिर्गतमुखरकुकुहाः सायमिह सुखयन्ति स्तोकोप्मायमाणोद्गतमशकशाबला': कच्छविच्छेदाः ॥ निवासाथि- ३तया कुकुहानां पक्षिविशेषाणां कमलवनात्सायं विनिर्गमनम् ।। ॥ ५२९ ॥ शम्बूकानां कीटास्थिविशेषाणां चूर्णेन शबला इह निघLण पांसुकृतेन मसणवल्मीकाः । बामलरो चल्मीकः ॥ अन्यथा- ३प्यत्र पाठो दृश्यते । 'संपुन्नचुन्नसबला इह णिहसणमसिणवामलू- राओ । विहयाण "पयन्तरणिन्तविसमहरियाउ पयवीओ ॥ संपूर्णेन रजसा शबला विहगानां पदान्तरेभ्यः पदचिम्नमध्येभ्यो निर्यन्तो ६निर्गच्छन्तो विषमं कृत्वा हरिता अङ्कुरा यत्र ता इत्यर्थस्तत्र पाठे ॥ ॥ ५३० ॥ नड्वलतलेपु ये निचुला चेतसास्तेषां या मञ्जयस्ताभि- निमहत्तः भामोदयतो जलस्य गन्धेन शीतलाः मुन्दरा एते तनुशु- ३क्तिशंबलपीठबालसंस्स्यायाः । शुक्तयो जलपाणिविशेपास्थीनि MH, शला:. NH, चंदनfor °चुन. - AH, °° MH आमादयते. MH. सम्पाया: tor संस्थायाः ·१५४ गउडवहो. एयाओं वाय-धूसर-करीस-कविस-धरणी-सुअन्धाओ । रण्ण-स्थलीओं उज्बुत्थ-गोउला देन्ति उकण्ठं ॥ ५३८ ॥ सोहन्ति सरस-ई-णिग्गम-हरियायमाण-मूलाओ। इह चिण्ण-विसह-वडिय-रूढ-तणा रण्ण-सीमाओ ॥ ५३९ ।। इह धाउ-लिहिय-देव-त्यलाओं रण्ण-स्थलीओं मूएन्ति । आलीयमाण-भासा परित्यं महिस-सत्थाण ।। ५४० ॥ संतत्थ-चिरल-कन्तरेतु गोमाउणो इह उवेन्ति । भय-चलियण्ण-दिसा-घडिय-बायसं महिस-कड्कालं ॥ ५४१॥ ॥ ५३८ ॥ एताः शुष्कधूसरकरीपफपिशधरणीसुगन्धाः अरण्य- स्थल्यः 'उदुपितगोकुलाः प्रोपितगोधना ददत्युत्कण्ठां गोकुलस्मृति- ३मुपजनयन्त्यः ॥ वायं शुष्कम् ॥ ॥ ५३९ ॥ शोभन्ते सरससूचीनिर्गमहरितायमानमूलाः इह वृपभभक्षित [वर्धित ] रूढतृणा अरण्यसीमानः ॥ चिन्नं चरितं ३मक्षितम् । चिन्नविसिहेति पाठे चरितविशिखेत्यादिरर्थः ।। ॥ ५४० ॥ इह धातुलिखितदेवस्थलत्वादरण्यस्थल्यः सूचयन्ति आलीयमानभासस्वाञ्च पर्युपितं परिवासं महिपसार्थानाम् ॥ भासाः ३पक्षिविशेषा महिपपुरीपोपजीविनः ॥ ॥ ५४१ ॥ संत्रस्तविरलस्थितककान्तरेषु' गोमायवः शृगाला इह वसन्ति भयचलितान्यदिक्संघटितवायसं महिपकङ्कालं महिपक- इलेवरम् ।। कङ्का गृध्राः । कङ्कालं इति सप्तम्यर्थे द्वितीया । महि- MH. उपिता. MH. कातरासु. MH. कानति. ।

·अरण्यवर्णनम्. १५५ इह रविणो मय-तण्डा-णिहेण णीहार-पण्डरा होन्ति । सरसीसु तुलिय-तरलम्बु-चलण-विसमा इव मऊहा ।। ५४२ ।। कल्लोल-सिसिर-पवणा सलिलुद्देसे दिसाओं मूएन्ति । इह उड्डन्त-विहङ्गम-धुयम्बु-कण-चुण्ण-मइलाओ ॥ ५४३ ॥ इह कय-फुकार-पडन्त-चालुया-दूसियग्ग-तोयाओ। पहिएहि कहवि पिज्जन्ति चाउ-चेएहिं सरियाओ ॥ ५४४ ॥ उम्हाल-तरु-च्छाया गो-रेणु-विइण्ण-मारुय-णिरोहा । सायमिह समहिउण्हा वलन्त-भटाणला गामा ॥ ५४५ ॥ पकलेवराभ्यन्तरे वसन्तीत्यर्थः । संतुट्टविरलमम्मन्तरेप्विति क्वचि- स्पाठः । सम्यक्त्रुटितत्वेन विरलानि यानि मर्मान्तराणि तेषु । संतु- दे॒त्यपि पाठे संतुष्टास्तृप्ताः सन्त इति योजना ॥ ॥ ५४२ ॥ इह रवैर्मृगतृष्णानिभेन नोहारपाण्डुरा भवन्ति सरसीपु तुलिततरलाम्बुवलनविपमा इव मयूखाः ॥ ॥ ५४३ ॥ कल्लोलशिशिरपवनाः सलिलोद्देशान्दिशश्च शीतलाः सूचयन्ति इह उड्डीयमानविहङ्गमधूताम्बुकणचूर्णमलिना इति दिशा ३विशेषणम् ।। दिशः पवनाश्च जलप्रदेशान्निकटान्सूचयन्तीत्यर्थः ।। ॥ ५४४ ॥ इह कृतफूत्कारपतद्वालुकालूपिताग्रतोयाः पथिकैः कथमपि पीयन्ते वायुवेगैः सह सरितः ॥ ॥ ५४५ ॥ ऊप्मयुक्ततरुच्छाया गोरेणुवितीर्णमारुतनिरोधाः सायमिह समधिकोप्णाः चलङ्गाष्ट्रानला ग्रामाः ।। HAIH. सरसीपिति तुलित *ME. om, नला, ·गउडवहो. सहरी-पसत्त-कुररा अन्तो-सहल-सिहं परिवहन्ति । अहि-गन्ध-कमलमाबद्ध-घाघरा वारि-लेहाओ ॥ ५३१ ।। सोहन्ति वाल-सरथम्मि नील-भू-सहला तहचेय । पासायग्ग-सिलन्तर-पढम-किलन्तकुरा दियहा ॥ ५३२ ॥ एयाओं परुदारुण-फल-भर-बन्धुरिय-भूमि-खजूरा । कटीओं निव्ववन्तिव अमन्द-फरमन्द आमोया ।। ५३३ ॥ ताभिः शवलवालुके पीठं यत्र ते शाइवलोद्देशाः ॥ क्वचित्तु पाठः । त- णुसुत्तिसारपेरन्तबालआ । तनुशुक्तिसारपर्यन्तवाल का इति तत्रार्थः ।। ॥ ५३१॥ शफरीभक्षणप्रसक्ताः कुररा यासु ता अन्तर्मध्ये शाइवलशिखा परिवहन्ति । अहिगन्धकलमें कलमबदधिकगन्धम् आवद्धर्धरा वारिलेखाः ॥ घर शाड्वलं शैवालादिजालम् ।। ।। ५३२ ।। शोभन्ते बालायां प्रथमायां शरदि नीलभूशाइवला- स्तथैव पालिनशिलान्तरप्रथमक्लान्ताङ्करा दिवसा: ॥ आक्लान्त- इशिलान्तरपार्श्वलगाङ्कुरा इत्यर्थः । प्राकृते पूर्वनिपातनियमाभावात् । यान्यादित्यसांमुस्ये वर्तन्ते तेषामेव शिलान्तराणां पार्श्ववर्तिनी नवा- कुरा म्लायन्ति । न तु च्छायावर्तिनामित्यन्तरग्रहणम् ॥ ।। ५३३ ॥ एताः 'प्ररूढारुणफलभरबन्धुरितखजूराः कण्ठयः पर्वतकण्ठे भवा उपकण्ठशब्दवाच्याः कण्ठिका इति लोके ख्याता ३निर्वापयन्तीव निति जनयन्तीव 'अमन्दकरमन्दकामोदाः ॥ प्ररू- दानि पकानि पकरसयोगाच्च अरुणानि फलानि । करमन्दः फल- वृक्षविशेषः III.' करचन्द ·अरण्यवर्णनम्, १५३ इह सा स-फेसरोव्वत्त-कुसुम-कविला करीर-वण-राई । रेहइ निहस-हिय-करभ-केसर-च्छेय-जडिलब्ध ॥ ५३४ ॥ इह वीसमइव हिययं फुल्लक्क-समीर-सुरहि-गन्धेसु । आवाय-घडिय-कमलामोएसु वणन्त-मग्गेसु ।। ५३५ ।। वाद लीड्स-घणतणेण गामेइआओं णोचेन्ति । इह अहुआसेय-विषण्ण-गोमआ रण्ण-भूमीओ ।। ५३६ ।। एए ते वण-सेरिह-परिमलण-पइण्ण-गोमयामोया । धोऊस-रेणु-परिकविस-चारिणो पल्ललुच्छङ्गा ।। ५३७ ॥ ।। ५३४ ॥ इह सा सकेसरोद्वृत्तकुसुमकपिला करीरवनराजिः रेहइ शोभते निहसट्ठियकरभकेसरच्छेयजडिलव्व | करभ उष्ट्रपोतकः ३ करीरपल्लवभक्षकः । तस्य निघण च्छिन्नास्त्वङ्मात्रेण स्थिता ये केसरास्तैः संजातजटेच ॥ ॥ ५३५ ॥ इह विश्राम्यतीव हृदयं फुल्लार्कसमीरसुरभिगन्धेषु आपातघटितकमलामोदेपु बनान्तमार्गेपु ॥ ॥ ५३६ ॥ इह ग्रामसमीपवर्तिन्योऽरण्यसीमानः अरण्यप्रदेशा ग्रामयिका प्राम्याः स्त्रियो नोच्चिन्वन्ति आरण्यकाः शुष्कगोमयपिण्डि- ३का न गृह्णन्ति यतोऽहुताशेयविवण्णगोमया हुताशनायोग्यविरुद्धवर्ण- गोमयपिण्डकाः । वह्नयज्वलने कारणमाह । बाढं लीइसघनत्वेन बा- ढमत्यर्थ लीढः प्राप्तो य ऊपः क्षारस्तस्य घनत्वेन प्राचुर्येण शुष्कगो. ६मयपिण्डानामूपेण वेष्टितत्वाद्वहेरप्रवेरा इति नोचिन्वन्ति स्त्रियः ।। ॥ ५३७ ॥ एते ते 'चनमहिषपरिमर्दनप्रकीर्णगोमयामोदाः अव- श्यायधौतरेणुस्थे परिकपिशवारयः पल्वलोत्सङ्गाः॥ सेरिभो महिषः ।। .. JOH.मलन". 20 (Galidavaho.)

·१५६ गउडवहो. करि-कर दण्डामोडण-विसाह-सूसन्त सरल-तरु-जालं । एय त धूसर विरल सलई मेहल रणं ॥ ५४६ ॥ वोलेइ लया संकलिय मुहल कर णियत्त फरिणीयं । इह कुञ्जराण मुह मेत बलिय-जूहाहिवं जुहं ।। ५४७ ॥ इह दिण्ण-भूमि मदा परिरणासष्ण चिडवि-साहन्गा । मएन्ति महा तरुणो गइन्द-जूहाण वीसमिअ ॥ ५४८ ।। इह अजवोरु वराहा अवरोप्पर-सत्तु-सावय बहाओ। भमियबाओं पविरलं रुरु सिङ्गबईओं भूमीओ ॥ ५४९ ॥ इह मूल पविरलेसुं संवग्गिय मुणि जणावसेसेसु । संवजन्ति विहङ्गा फलेसु नीचार-विडवाण ॥ ५५० ॥ ॥ ५४६ ॥ ['करिकरदण्डामोटन विशाखशुष्यत्सरलतरुजालम् ] एतत्तध्दूसरविरलसलकोमेखलमरण्यम् ॥ सरलतरवो देवदारव. । ३सल्लकी कदली ॥ ॥ ५४७ ॥ वेलतासकलितत्वेन मुखरो य करमस्तस्मानि- वृत्तकरिणीकम् दह कुञ्जराणा मुखमात्रवलितयूथाधिप यूथम् ॥ ३करिणी खीम्वभावाद्भयान्निवर्तते । यूथाधिपस्नु धैर्यादेव हेलया चलितवदनमात्रेण धीक्षत इति स्वभाव ।। ॥ ५४८ ॥ इह दत्तमिमर्दा परिलनासन्नविटपिशाखामा सूचयन्ति महातरवो गजेन्द्रयूथाना विश्रान्तम् ।। ॥ ५१९ ॥ इह अजयोरुउराहा परम्परगनुश्वापदयधा अमणी- या प्रपिाल पारगर यो गमय । [1 1 लपविण मगनमुनिजनावशेषेषु मा. पने पिहदगा फलेषु नीवारपिटपानाम् || PM onitschhiriof the first half of the contlet ri ·अरण्यवर्णनम्, निविड-लया-जाल-पिणद्ध-सिहर-तरुसण्ड-पडिहउप्पयणा । इह तंसं उड्डेऊण खं विहङ्गा वलग्गन्ति ॥ ५५१ ॥ इह केसरिणो विहुणन्ति ताडण्डीण-छप्पय-कडप्पं । रहस-दलिएह-मय-सलिल-गरुइयं केसरुप्पङ्क ॥ ५५२ ।। मुहल-मऊराई हरन्ति किंपि इह णव-पलास-कविसाई । उव्वाय-पल्ललुप्पण्ण-पण्डु-भावाई रण्णाई ॥ ५५३ ॥ झिल्ली-जल-कण-सीयल-पलास-परिवेसिणो इह हरन्ति । असलिल-मज्झागय-विरल-किसुआ पल्ललुच्छमा ॥ ५५४ ॥ तद्दियसाणिल-णिब्बूढ-रेणु-णिव्वडिय-कढिण-पह-दण्डा । वाओलीसुधि जाया इह विरल-रयाओं भूमीओ ॥ ५५५ ॥ ॥ ५५१ ॥ निबिडलताजालपिनद्धशिखरतरुखण्डप्रतिहतोत्पतना इह तिर्यगुड्डीय खं विहगा विलगन्ति ।। . ॥ ५५२ ॥ इह केसरिणो विधुन्वन्ति ताडनोड्डीनपट्पदकलापं सरसदलितेभमदसलिलगुरुकृतं केसरफलापम् ॥ ॥ ५५३ ॥ मुखरमयूराणि हरन्ति किमपीह नवपलाशकपिशानि आशुष्कपल्वलत्यादौंपन्नपाण्डुरूपाण्यरण्यानि ॥ ५५४ ॥ 'लहरीजलकणशीतपलाशपरिवेशिनः इह हरन्ति हृदयम् असलिलं यत्पत्वलत] तन्मध्यगता विरलाः किंशुका यत्र ते ३पल्वलोस्सगाः ॥ "झिल्ली लहरी । परिवेशिनः समीपवासिनः।। ॥ ५५५ ॥ प्रतिदिवसानिलनियूंढरेणुप्रकटितकठिनपथदण्डाः वातालीप्यपि वात्यास्वपि सतीषु [जाता ] इह विरलरजस्का भूमयः ।। तिदियसं प्रतिदिवसम् । नियूंढमपसारितम् । पन्थान एव दण्डास्त- दाकृतित्वात् ।। IMH. लहरि PH. झही.

·गउडबहो. इह उवसरं वराहाण गलिय-जल-विन्दु-बद्ध-हरियाओ। संकन्त-पङ्क-गारव-बन्धुरिय-तणाओं पयवीओ ॥ ५५६ ॥ एयाओं गाढ-फुडणा पुञ्जइऊससिय-भू-दल-कवाला । संपीड-चिरस-दीहरिय-तलिण-मुत्थाओं भूमीओ ।। ५५७ ।। इह हि गय-जूह-णिदं सूएइ अमारुए वणन्तम्मि । कर-णीसासुग्गाहिय-महिस्य-कविसो गहुद्देसो ॥ ५५८ ॥ उकिष्ण-रय-भरोणय-तल-जज्जर-भू-विसट्ट-बिल-विसमा । थोउज्जडक-विडवा इमाओं ता उन्दर-थलीओ ॥ ५५९ ॥ इह भूइ-दण्ड-सेसावि णियय-दीहत्तणेण णज्जन्ति । पासल्ल-भाव-पन्जत्त-दुयवहा पायव-थिवेसा ।। ५६०॥ ॥ ५५६ ॥ इह उपसरः सरःसमीपे वराहाणां गलितजलबि- न्दुबन्धहरिताः संक्रान्तपङ्कगौरवबन्धुरिततृणाः पदव्यः ॥ बन्धुरितं ३नम्रीभूतम् ॥ ॥ ५५७ ॥ एता गाढं कृत्वा यत्स्फुटनं तेन पुञ्जितान्युच्छ्वसि- तानि च भूतल]कपालानि यत्र ताः संपीडनेन विरसानि दीर्घकृतानि शतलिनानि] मुस्तानि यत्र ता भूमयः ।। तलिन सूक्ष्मम् ॥ ॥ ५५८ ॥ इह हि गजयूथनिद्रा सूचयति अमारुते वनान्ते करनि:- श्वासरुद्वाहितेन उरिक्षसेन महीरजसा कपिशो नभउद्देशो गगनप्रदेशः॥ ॥ ५५९ ॥ उत्कीर्णरजोभरावनता अत एव तलनर्जरा या भूस्तद्भावेन विशीर्णानि विलानि तैर्विपमाः स्तोकोनटार्कविटपा ३इमास्ता उन्दुरस्थल्यः ।। उन्दुरा मूपकास्तैछिन्नमूलस्वादन्तरान्त- राविटपा उन्नटिताः ॥ ॥ ५६० ॥ इह 'मृतिदण्डोपा अपि निजकदापत्वेन ज्ञायन्ते 1B. 'समा.

·अरण्यवर्णनम्. १५९ इह काला रुग्ग-तरुत्तणेण थलइल्लपन्तरा हरइ । भाएसु उववणाअन्त-बाल-तरु-मण्डलं रणं ॥ ५६१ ॥ वल्ली-वियाण-बहलत्तणेण छाया-णिवेस-सिसिराई । इह अणह-हलिद्दी-सदलाई गिरि-कच्छ-रण्णाई ॥ ५६२ ।। तदियह-णिहस-संपीय-सयल-सौरा असाऑव सहन्ति । परिकढिण-कसिण-दल-बन्धणाओं इहकच्छ-भूमीओ ।।५६३ ।। इह दीसइ कणय-सिला-मऊह-पुञ्जाहिरञ्जियं रविणो । मिच्छल्लिय-परिणय-ताल-पिञ्जरं पडिय-पडिबिम्ब ५६४ ॥ पाकृतावस्थानभायेन पर्याप्तहुतवहाः पादपनिवेशाः ।। हुतवहोत्र ३दावामिः ॥ ।। ५६१ ॥ इह कालवशानुग्णतरुत्वेन हेतुना स्थलयुक्तं सत् अन्तरान्तरा हरति भागेषु च उपवनायमान [वाल] तरुमण्डलम् अर- ३ण्यम् ॥ रुग्णं भग्नम् । इल्लः प्राकृते मत्वर्थीयः ।। ॥ ५६२ ॥ वल्लीवितानवहलत्वेन च्छायानिवेशशिशिराणीह अनघहरिद्रापिञ्जराणि गिरिकच्छारण्यानि ॥ ॥ ५६३ ।। प्रतिदिवसनिघर्षणात्संपीतसकलसीरायसा इव शो- भन्ते परिकठिनकृष्णदलबन्धना इह कच्छभूमयः ॥ सीरं हलं तस्या- ३'यसः प्रान्तलग्नः फालो लोहमयः । सोऽन्तः किल प्रतिदिनं विलि- रूयमानायां मुवि क्रमेण विगलितः । तत्र स्वभावकृष्णापि भूमिरे- वमुत्प्रेक्ष्यते पीतविगलितफाललोहचूर्णत्वेनेव कृष्णेति ॥ [॥ ५६४ ॥ इह दृश्यते कनकशिलामयूखपुञ्जाभिरक्षितं रखे- छिन्नपरिणततालपिजरं पतितप्रतिविम्बम् ॥] MH, om. the vibarga. MH.सोनतः.

·१६० गउडवहो. इह वारदुय-धूली-गरुय-कणावडण-छिदिय रयाओ। दीसन्ति विरल-जल-बिन्दु-मुहियाओव्य रत्थाओ ॥ ५६५ ।। इह ता तरु-मूल-किलिण्ण-कुसुम-दल-दारु-सयल-कलिलाओ । आणील-कविस-फरुसा करीस-सिढिलाओं भूमीओ ।। ५६६ ।। इह होन्ति मुहल-सिहिणो पुराण-फल-सवल-कुसुमिय-कलम्वा । फल-कोस-विउण-पत्तल-पलास-सिसिरा वणुदेसा ।। ५६७ ।। एए वण-वारण-गण्ड-निहस-मय-गन्धिणो भयं देन्ति । रोसुद्ध-सीह-णह-दलिय-बक्कला पायव-क्खन्धा ।। ५६८ ॥ रय-पुञ्ज-रुद्ध-गयणा सहन्ति इह सायमणवसाआओ। पच्छद्ध-पसष्ण-मियङ्क-मण्डला गिम्ह-रयणीओ ॥ ५६९ ॥ ॥ ५६५ ॥ इह वातोदूतधूलीगुरुककणापतनच्छिद्रितरजस्काः सत्यो दृश्यन्ते विरलजलबिन्दु]मुद्रिता इच रथ्याः ॥ प्रशिथिलरजोरा- ३शौ' गुरौ धूलिकणे प्रविष्टे सति जलकणाहतत्वमिव भातीत्यर्थः ॥ ॥ ५६६ ॥ इहैतास्तरुमूलक्लिन्नकुसुमफलदारुशकलकलिलाः व्याप्ता आनीलकपिशपरुपाः करीपवच्छिथिला भूमयः ।। ॥५६७ ॥ इह भवन्ति मुखरशिखिनः पुराणफलशवलकुसु- मितकदम्याः पुराणफलैरतिक्रान्तवर्षसंजातैः फलैः शवला व्याप्ता ३एकस्मिन्प्रदेशे कुसुमिताश्च द्वितीयप्रदेगे फलकोशद्विगुणपत्रलपला- शशिशिरा वनोद्देगाः ॥ [॥ ५६८ ॥ एते बनवारणगण्डनिघर्षमदगन्धा भयं ददति रोपोयसिंहनस्वदलितवल्कलाः पादपस्कन्धाः ॥] ॥ ५६९ ।। रसःपिञ्जरीक्रियमाणगगनाः गोमन्ते इह साय. NH..मापो for 'राती.

·प्रीष्मवर्णनम्. १६१ गय-जूहोयरण-विभिण्ण-नलिणि-णिवडिय-सलिल-दण्डाओ । इह ता वसुयाय-परिप्पवन्त-कमलाओं सरसीओ ॥ ५७० ॥ इह पायव-लग्गहिय-णलिणि-दल-च्छय-कचिल-कृलाओ। लूयाविल-फुडिय-दलन्तराओं कासार-भूमीओ ॥ ५७१ ॥ इह मारुय-सीकय-दाव-सिहा-सिहर-संवलन्ताई। दिप्पन्ति पढममग्गेण सअणु मूलण रण्णाई ।। ५७२ ।। अग्यन्ति ता णव-हिय-सिहि-वाय-पिस. -वामटरग्गा। इह हेटुब्बास-दुमा थलीओं णव-दाव-गन्धाओ ।। ५७३ ।। मनवश्याया अवश्यायरहिता गवादिसंचरणोत्थितमहीरजःप्रशमस्वेन ३पश्चार्यप्रसन्नमृगाङ्कमण्डला ग्रीष्मरजन्यः ।। ॥ ५७० ॥ गजयूथावतरणविभिन्ननलिनीनिर्वृत्तसलिलदण्डाः इह ताः शुष्कपरिप्लवमानकमलाः सरस्यः ॥ ।। ५७१ ॥ इह पादपलमस्थितनलिनीदलच्छेदकपिशर्मूलाः । कलिलकूला इति पाठान्तरम् । लुताविलस्फुटितदलान्तराः जलामावे ३स्फुटितमृत्तिकाया दलविवरेषु कौलिका जालकान्कुर्वन्ति । कासार- भूमयो नितम्बप्रदेशाः ।। 'वर्षासमयजलरयापहतलमचिह्नवर्णनमेतत् ।। ॥ ५७२ ॥ इह मारुतत्र्यश्रीकृतदावशिखाशिखरैः सह संवलमा- नानि संवध्यमानानि दीप्यन्ते प्रथमम् अग्रभागैस्तदनु'मूलैरैरण्यानि ॥ ॥ ५७३ ॥ अर्धन्ति शोभन्ते ता नवस्थितशिखिशुष्कपिशङ्गव- ल्मीकामाः इहाधस्ताच्छुकद्रुमाः स्थल्यो नयदावगन्धाः ॥ शिसी ३वधिः । वायं वानं शुष्कम् । पै ओवै शोपण इत्यस्य ओदितश्चेति निष्ठा- ME, जलरबारइतं'. The emendatiuniymine म. om भरण्यानि. INH. वायवाना शुकम्. 4 (Gaildiraho.)

·१६२ गउडवहो. इह तोअ-लवणुम्मुक्त-रेणु-दल-सुण्ण-भाव-लहुईओ। तुरिअयरं समहिसरान्ति मारुआ वत्त-वल्लीओ ॥ ५७४ ॥ दीसन्ति तह-परिहिअ-तण-मण्डल-पण्डुरन्तरालाओ। इन्छा-वीसन्त-दवाणलाओं इह रण्ण-भूमीओ ॥ ५७५ ॥ इह पक-लोलणाविल-पुड-मन्दुम्मिल्ल-लोअणद्धन्तं । सायं विअडयरझंव णीइ जूहं वराहाण ॥ ५७६ ।। नत्वे कृते वानमिति रूपम् । तस्य भ्रंशो वायमिति । एवम् उव्वायमिति उद्वानप्रकृतिकम् । वामलरो वल्माकः । यद्यपि स्थलीशब्दः कृत्रि- ६मायामेव साधुस्तथापि इह 'उपचारादकृत्रिमास्वपि प्रयुक्तः ॥ ॥ ५७४ । इह तोयेन यल्लङ्घनं वर्षासु प्रक्षालनं तेन मुक्तरेणुदल- त्याच्न्यमनावृतमवकाशस्थानं नभोमं यासां तास्त्वरिततरं समभि- ३सरन्ति सम्यगभिसारयन्ति मारुताः कर्तारः पर्णवल्लीः पलाशलताः कर्मभूताः ॥ कचिदसत्यपि णिचि प्रयोजकन्यापारः प्रतीयते । दशभि- हलैः कृपतीतिवत् । तेनेहापि समभिसरन्तत्युिक्ते समभिसारयन्तीति ६गम्यते ॥ ॥ ५७५ ॥ दृश्यन्ते तथापरिस्थिततृणमण्डलपाण्डुरान्तरालाः इच्छाविश्रान्तदवानला [इह ] अरण्यभूमयः ॥ तथा परिष्ठितस्वमद- ३ग्वस्वम् । इच्छाविश्रान्तस्वमप्रयत्नोपरतत्वम् ।। ॥ ५७६ ॥ इह पदलोलनाविलपुटमन्दोन्मीललोचनान्तम् सायं विफटतराामिव निर्याति यूयं वराहाणाम् ॥ विलोचनं मुस्त- ३प्राप्त्यर्थ नोदनम् ॥ This is obvionly a iniatal, of the coinmentator. Set Pan. 4. 1. l *\H1.17 What does the word refer to : The word in the original rueans yo'.

·तटवर्णनम्. इह रण-गोउलेसुं उपहाइघि पन्थिएहिँ पिजन्ति । काम गोरस-पारी-णिवेस-पण्डूई सलिलाई ॥ ५७७ ।। इह सलिल-कास-सक्कारि-मूल-पडिलग्ग-कड्डिय-दलाओ । पवणो आयासिय-सारसाओं तरलेइ णलिणीओ ॥ ५७८ ॥ तंसीकय-कण्ठ-समोसरन्त-विहयावलोय-सरसाई । इह किंपि पुलिण-परिसक्कियाई सायं सुहावन्ति ।। ५७९ ।। संगलण-मासलाअन्त-सीयलो विविह-वल्लि-कुसुमाण । आमोओ इह संचरइ कोवि सु-सुयन्ध-सुरहीण ॥ ५८० ॥ ॥ ५७७ ।। इहारण्यगोकुलेषु उष्णान्यपि पैथिकैः पीयन्ते पर्याप्त गोरसपारीनिवेशपाण्डूनि [सलिलानि ] || पारी दोहनपात्रविशेषः ।। ॥ ५७८ ॥ [इह ] सलिलेनानिलाहतेन काशैश्च तृणविशेपैौरु- तामिहतैः शादिति शब्दं याः कुर्वन्ति तच्छीलास्ताश्च ता आकृष्ट- मूल [प्रति ] लमदलाः पवनः आयासितसारसास्तरलयति नलिनीः ।। सारसाः पक्षिविशेषाः ॥ ॥ ५७९ ॥ त्र्यश्रीकृतकण्ठसमपसरविहगावलोकन सरसानि इह किमपि पुलिनपरिप्वक्कितानि तटगमनानि सायं सुखयन्ति ॥ तटविहा- रिपु मानुपेषु पक्षिणो भयात्परिवर्तितग्रीवया पश्यन्तस्स्वरन्ते पद्भिः ॥ ॥ ५८० ॥ संघटनेन मांसलीभवन्धनीभवन्नत एव शीतल आहादकृत विविधत्रकुमुमाना संबन्धी आमोद इह संचरति कोपि ३सुसुगन्धसुरभीणाम् ॥ सुरभिशब्दम्य मुगन्धपर्यायस्यापि अतिग- यार्थः प्रयोगः । यथा । अहो रमणीया अहो रमणीयेति ॥ AIH. परिवारकतानि.

·१६४ गउडवहो. करह-पोअर-विसमाई इह पहोलन्ति मालुहाणीण। उच्चत्त-धूमराई दलाई पेरन्त-कविसादं ।। ५८१ ।। इह रेहन्ति च्छाया-णिविट-पहियावलोइयग्गाओ । ककोल-दालि कवि-सत्थ-संकुला रण-भूमीओ ॥ ५८२ ॥ इह गोर-विरहिणी-गण्ड-वास-धूसर-पिसङ्ग-वाण । भमइ अवरण्ह-महुरो गन्धो करहाड-कुसुमाण ॥ ५८३ ॥ घोलइ उल्लिन्त सुरा-मूल-कसाय-जरदो कलम्वाण । एस मिलाणारुण-केसराण दर-सीयलो गन्धो ॥ ५८४ ॥ खज्जर-मञ्जरी-पिञ्जराण इह परिमलो पियङ्गुण । रुढारविन्द-मयरन्द- कण-कसाओ परिब्भमइ ॥ ५८५ ॥ ॥ ५८१ ॥ करमपदोदरयद्विपमाणीह प्रघूर्णन्ते मालधानीसमाना लताविशेषाणामुद्वृत्तत्वेन धूसराणि दलानि पर्यन्तकपिशानि ।। ॥ ५८२ ॥ इह शोभन्ते छायानिविष्टपथिकावलोकितानाः को- लढालिवस्कपिले कपिसार्थे सकुला अरण्यभूमय ॥ अत्रानेकपाठाः ३सन्ति । अनयैव दिशा गतार्था ॥ ।। ५८३ ॥ इह गौरविरहिणीगण्डपार्श्ववदूसरपिशङ्गपृष्ठाना भ्रमति अपराहमधुरो गन्ध [करहाटकुसुमानाम् ) । करहाटः कोवि- ३दाराख्यम्तरु ॥ 1॥ ५८५ ॥ चूर्णते' सुरया दोहढार्थ दत्तया आद्रीभवन्ति यानि मूलानि ते कपाय "शबल अत एव जरठ कदम्बाना ३सबन्धी एष म्लानारुणकेसराणामीपच्छीतलो गन्ध ॥ दर ईपत् ॥ ॥ ५८५ ॥ यर्जूरमजरीवरिपजराणा परिपकमञ्जरीत्वेन इह PAH पूर्णी 8 MB रोवल प्रगल्भ MH भवति ·अरण्यभूमयः. मउल-णिविडासु इह मरुवयस्स मुह-पाडलासु वल्ली । आससइ सिसिर-लच्छी तारेसु अ कुन्द-कुसुमेसु ॥ ५८६ ॥ इह लीलेइ खण-वखण-विवण्ण-जव-मञ्जरी-तरङ्गाओ। पवणो संचार-विमूढ-मय-विमलिआओं सीमाओ ।। ५८७ ।। जरदायन्त-फलसास-पविरलायन्त-मञ्जरी-सया । इह अग्यन्ति जवाणं अग्ग-भवन्तीओं सीमाओ॥ ५८८ ।। इह ताओं पुलोस-सुयन्ध-जव-कसायाणणेहिं पिजन्ति । फुल्ल करवीर-पाली-समुज्जला रण्ण-वावीओ ।। ५८९ ।। परिमल: प्रियङ्गनां रूढारविन्दमकरन्दकणकपायः परिभ्रमति ॥ ३रुदं जरठम् । अरविन्दं पद्मम् । कषायो मिश्रः ।। ॥ ५८६ ।। [मुकुलनिबिडासु] इह मरुबकस्य सुगन्धपत्रिका- विशेषस्य मुखपाटलासु वल्लीपु आवसति शिशिरलक्ष्मीस्तारेषु च ३सुपुष्पितेषु कुन्दकुसुमेषु ॥ ॥५८७ ॥ इह लोलयति कम्पयति क्षणक्षणविवर्णयवमञ्जरी- तरङ्गयुक्ता-पवनः संचारविमूढमृगविदितान्साम्नः' । सीमशब्दः ३पुंस्यपि दृष्टः । तदुक्तम् । लिङ्गमसंख्यं लोकप्रमाणस्वादिति ॥ ॥ ५८८ ॥ जरठायमानफलस्वेनोपचिति]यवकोशस्वेनोछ्वासयुक्त- स्वादुन्नतवात्प्रविरलायमानमञ्जरीशूफा इहार्यन्ते यवानामग्रे भवन्स्यो ३दृष्टिपथमागच्छन्स्यः सीमानः ॥ शूकाः किंसारुकाः ॥ ।। ५८९ ॥ इह नाः प्लोपसुगन्धयवकपायाननैः पीयन्ते फुल्ल- करवीरपालीसमुज्ज्वला अरण्यवाप्यः अटवीपुष्करिण्यः ।। उज्ज्वला ३रक्ताः । करवीरं कणहीरकमिति लोकभापया प्रसिद्धम् ॥ NIH. विहितान्. ME. 'गुस्खा BIH. स्का:.

·गउडवहो. इह दावाणल-धूमाहिओय-पडिबद्ध-महि-रयाअम्बा | दिवसम्मिवि होन्ति पओस-राय-मइला दिसाहोया ।। ५९० ॥ इह विहडिअ-तन्तु-चुडुप्प-पम्हलाअम्ब-धूसरं पियइ । णारङ्ग-गन्भ-सयलं पहिओ अहपिव पियाए ॥ ५९१ ॥ सिसिरम्मि विरल-कुसुमे गाढालिगण-णिहेण अवबाणो । बाहु-कलहम्मि मिहुणाई वम्महो इह निओएइ ॥ ५९२ ॥ इह ते संचारिय-कञ्चणार-केसर-कसाय-गन्धाण । उच्छसलिय-वणाणं सोहग्गं किंपि पवणाण ॥ ५९३ ॥ इह माहवीण कोमल-पलास-दर-कविस-बन्धणाहरणं । उभिजइ जरद-फरोय-कण्ठ मइलारुणं मजलं ॥ ५९४ ॥ ॥ ५९० ॥ इह दावानलघूमाभियोगप्रतिबद्धमहीरजस्त्वेन आ- ताम्रा दिवसेपि भवन्ति प्रदोषाराग]मलिना दिगाभोगाः ॥ अभियोगः ३संवन्धः ॥ ॥ ५९१ ॥ इह] विघटिततन्तुर्फ यत् अंतुप्पं चर्म तेन हेतुना पक्ष्मलं मंजातपक्ष्मकमिव तथा आताम्रधूसरं पिबति नारङ्गगर्भशकलं पथिकः अधरमिव प्रियायाः ॥ [॥ ५९२ ॥ शिशिरे विरलकुसुमे गाढालिङ्गनच्छलेन अप- वाणो गतबाणो याहुकलहे मिथुनानि मन्मथ इह नियोजयति ॥ ] ॥ ५९३ ॥ इह तत् संचारितकाञ्चनारकेमरकपायगन्धानाम् उच्छृङ्गलीकृतवनाना सौभाग्ये किमपि पवनानाम् ॥ ॥ ५९४ ॥ इह माधवीनां कोमलपलागद कपिग [बन्धन] वर्त- मानामरणम् उद्विद्यते विक्रमति जरठकपोतकण्ठमलिनारणं मुकु- ३लम् ॥

·अरण्यतरुवर्णनम्. इह अहिरायन्ति कमावमुक्क-परिरुट-विडव-जालाई । हरियारुण-पण्डु-कसाय-विसम-वण्णाई रण्णाई ॥ ५९५ ॥ फल-बन्ध-विरल-हरियायमाण-सहयार-मनरि-मुहाण। साहु महु-वासराणं अकुण्ठ-कल-यण्ठि-कण्ठाण ॥ ५९६ ।। णव-वाण-कोउहल्लेण गुणमेमेअ वम्महो मुयइ । सहआर-सरे अविओइणोवि इह ऊसुया जेण ॥ ५९७ ॥ दिविडिक्किअ-डिम्भाणं णव-रदाय-गव्य-गरुय-महिलाण । णिकम्प-पामराणं भई गामूसब-दिणाण ॥ ५९८ ॥ ॥ ५९५ ॥ इहाभिराजन्ते क्रमावमुक्तारूढविटपजालानि हरि- तारुणपाण्डकपायाणि च तानि विषमपर्णानि च हरितारुणपाण्डक- ३पायविपमपर्णानि [अरण्यानि ]॥ वसन्तातुक्रमेण केपांचिदिटपावस्था- विशेषाणां त्यागः केषांचिदुपादानम् ।। ॥ ५९६ ॥ फलवन्धविरलहरितायमानसहकारमञ्जरीकत्वेन सुखानां प्रीतिजनकानां साधु चरितं मधुवासराणाम् अकुण्ठफलक- ३ण्ठीकण्ठानाम् ॥ कलकण्ठी कोफिला ॥ ॥ ५९७ ॥ नववाणकुतूहलेन नूनमेवमेव न तु चिरहिणमेवोद्दिश्य मन्मथो मुञ्चति सहकारशरान् । अवियोगिनोपि इह वसन्ते उत्सुका श्येन यस्मात् ॥ ॥ ५९८ ॥ टिविहिकिआ प्रसाधिता डिम्भा बाला येषु तेषां नवरङ्गेण कौसुम्भवाससा प्रावृतेन यो गर्वस्तेन गुरुक्महेलानां निष्कम्पपामराणां भदं श्रेयोस्तु प्रामोत्मदिनानाम् ।।

·१६८ गउडवहो. विरल-हिय-महुयर-कबुराओं इह मञ्जरीओं चूआण । दर-दड्ड-मयण-त्राणोचमाओं चिडवेसु दीसन्ति ॥ ५९९ ।। इह सोहन्ति दरुम्मिल्ल-किसलयायम्बिरन्छि-चत्ताई। पाविय-पडिवोहाईव सिसिर-पसुत्ताई रण्णाई ।। ६०० ॥ इह हि इलिद्दा-हय-दविड-सामली-गण्ड-पण्डलानीलं । फलमसअल-परिणामावलम्बि अहिहरइ चूयाण ।। ६०१ ॥ एण-खुर-खण्डियापण्डु-जच्च-कच्चूर-चुण्णमुण्णमइ । इह अहिणव-सवण-वेणु-रोयणा-रेणु-रमणीयं ।। ६०२ ॥ ॥ ५९९ ॥ विरलस्थितमधुकरकरा इह मझर्यश्चूतानाम् ईप- इन्धमदनबाणोपमा विटपेषु दृश्यन्ते । ॥ ६०० ॥ इह वसन्ते शोभन्ते सन्मीलिताः किसलया एव आताम्राण्यक्षिपत्राणि पुटकानि येषु तानि प्राप्तप्रतियोधानीव शिशिरप्रसुप्तान्यरण्यानि ॥ ॥६०१ ॥ इह [हि ] हरिद्राविच्छुरितद्रविडसुन्दरीगण्डमण्ड- लवदानीलं यत्फलम् । कीदृशम् । असकलपरिणामावलम्वितम् । ३अर्धपकामित्यर्थः । अभिहरति चूताना संबन्धि ।। ॥ ६०२ ॥ एणखुरखण्डितापाण्टुजात्यकपूरचूर्णम् उत्तमति इह अभिनयसवणवेणुरोचनारेणुपद्रमणीयम् ॥ एणा हरिणाः ।। पाण्डु- ३जास्यम् 'अपाण्डुजातीयम्' । याहुल्येन सत्रणस्य वेणोर्मजा संचना भवति ॥ So MR, distinctly. INS, "बातीम.

·बसन्तवर्णनम्. दीहर-हेमन्त-णिसा-णिरन्तरुप्पण्ण-चाव-चावारो। जिय-चक्खो मा इर माहवम्मि कुसुमाउदो दोउ ॥६०३ ॥ पल्लव-सिहाऑ इह णिव्वडन्ति दूरारुणा महु-मुहम्मि । साहा-विभेअ-पाविय-णिअ-रस-सोणाव तरूण ॥ ६०४ ॥ इह कहवि समासाइय-नव-सहयार-मयरन्द-विन्दुइआ। रुण्टन्ता भमरचय भमर-मालाहिं पिज्जन्ति ।। ६०५ ॥ णालायड्डिअ-परिणाम-पसिदिलूससिय-बन्धणाहोयं । रस-गारवेण फलमिह चूयाण कमोहुरं पडइ ।। ६०६ ॥ फल-लम्भ-मुइय-डिम्भा सुन्दारु-घर-संणिवेस-रमणिज्जा। एए हरन्ति हिययं अजणाइण्णा वण-ग्गामा ॥६०५॥ ॥ ६०३ ॥ दीर्घहेमन्तरात्रिनिरन्तरोत्पन्नचापच्यापारो यः स जि- तलक्ष्यः अमोघवाणो मा किल माधवे वसन्ते कुसुमायुधो भूत् म . ॥ ६०४ ॥ नवपल्लवशिखा इह निर्वर्तन्ते प्रकटीमवन्ति दूरारुणाः सुष्ठुलोहिता मधुमुखे वसन्ते । उत्प्रेक्ष्यते । किसलयविभेदप्राप्तनि- ३जरसशोणा इव तरूणाम् || विभिन्नागम्य किल लोहितलिप्तस्वम् अवलोकितम् ॥ ॥ ६०५ ॥ इह कथमपि समासादितनवसहकारमकरन्दविन्दु- विलिसाः क्रन्दन्तो प्रमरा एव भ्रमरमालाभिः पीयन्ते ॥ कथमपीति ३अमरयाहुल्येन दुष्पापत्यं मारीणां घोतितम् ।। ॥ ६०६ ॥ नालाकृष्टपरिणामप्रशिथिलोच्छ्वसितबन्धवन्धुरितं रसगौरवेण फलमिह चूतानां क्रमेणाधोमुखं पतति ॥.. ॥६०७ ॥ फललाममुदितडिम्माः सुदारसंचयसंनिवेशरमणीयाः 22 ( Grödavabo. ) ·गउडवहो. किंपि दुम-जज्जरेसुं हिययं घोसावबद्ध-धूमेसु । लग्गइ विरल-हिय-बायसेसु उध्वत्थ-गामेसु ॥ ६०८ ॥ इह गामागय-धम्मिय-संमन्जिय-सुण्ण-लिङ्गमुवसेलं । दल-गन्धि गहीराणील-कुण्डमुरु-पायवं सण्डं ॥ ६०९ ॥ अवमारुय-मूल-णिमिल्ल-पल्लवाउञ्जिणो परिसरेसु । इह तरुणो सिहर-वहम्मि णवर झङ्कारिणो होन्ति ॥ ६१० ॥ एते हरन्ति हृदयं संजनाकीणी चननामाः ।। अजनाकीर्णा इति पाठे ३विरलजना इत्यर्थः ॥ ॥ ६०८॥ [किमपि ] 'उध्वस्तत्वात् गृहमध्योत्पन्नैर्वृक्षर्जर्जरेपु विदारितगृहभित्तिपु [घोपाववद्धधुमेपु] [हृदयं] लगति विरलस्थितवा- ३यसेषु "उध्वस्तग्रामेषु ॥ घोपो गोकुलं तदधिष्ठितत्वेनैव 'अत्युध्द्व- स्तत्वेपि हृदयहारित्वकारणम् ।। ॥ ६०९ ॥ इह प्रामागतधार्मिकसंमार्जितशून्यलिङ्गम् उपशैलं शैलसभीपम् पतितवृक्षादिदलगन्धयुक्तं गभीरेपन्नीलजलकुण्डम् उरु- ३पादपमुन्नततरुकं पण्डं पादपसमूहो हृदयं हरति ॥ धार्मिकस्तपस्वी ।। ॥ ६१० ॥ अवांझारुतेन अधोमुखयायुस्येन यन्निमालितमूल पाड- वावं तेनाकुश्चिनो मूलप्रदेशेषु निश्चलाः। वायुना अनाहतत्वान्मूलानाम्। ३परिसरेपु सरःसमीपेषु इह तरवः (शिखरपये केवलं झवारिणो भवन्ति'] || ते नित्यजलस्निग्धमूमिस्वेन अनावृष्टयादिना अनुपहता इत्यतिमहान्तः । ततश्च वायुरतिनिविडवनमध्यमलभमानस्तदभिहतः ६ कर्व धाविस्वा अधोमुख आगत्य शिखराण्येव कम्पयनीत्यर्थः ।। दमस्सा. MS. 3. 18. दमावेपि, MH. rems to have omitted part of tho commentary beinan 454. and , u. maरिस्तानी' ·वनस्थलीवर्णनम्. इह भूरि-भमिर-साहा-सारङ्ग-विराविणो विरायन्ति । आवद्ध-महा-महु-पिण्ड-मण्डला जर-तरु-क्खन्धा ॥ ६११ ॥ परिणाम-सोस-लहुआयमाण-फल-थोय-पाविओसासा । इह जाया पढम-समोणयाओं मालूर-साहाओ ।। ६१२ ॥ सावय-पयवी-भिण्णावसाय-हरिअन्तरा विरायन्ति । एए पहाय-सरसा वण-स्थली-सहलद्धन्ता ॥ ६१३ ।। परिसडिय-वेणु-दल-रङ्ग-पिङ्गलं गलइ गिरि-अड-दरीसु । जलमिणमो मल-हरियायमाण-जरढोपल-वखलियं ॥ ६१४॥ ॥ ६११ ॥ इह भूरिभ्रमरत्वेन शाखाभिः सारगविराविणो 'सारङ्गवशङ्काररवकारिणो बिराजन्ते संवद्धमहामधुपिण्डमण्डला ३'जरतरुस्कन्धाः ॥ ॥ ६१२ ॥ परिणामेन पाकेन यः शोपस्तेन लघूयमानफलत्वा, स्प्राप्तस्तोकोच्छ्वासा इह जाताः प्रथमं सम्यगवनता अपक्कफलभरेण ३मालूरस्य शाखाः ॥ ॥ ६१३ ॥ श्वापदपदवीभिन्नावश्यायत्वेन हरितान्तरा विरा- जन्ते एते प्रभातसरसा वनस्थलीशाद्वलार्धान्ताः ॥ ॥ ६१४ । परिशटितवेणुदलानां संयोगेन यो रगो रञ्जनं तेन पिगलं गलति निःसरति गिरितटदरीभ्यः । अत्र पञ्चम्यर्थे सप्त- ३मी । जलमेतत् मलहरितायमानजरठोपलम्खलितम् ॥ दलतीति पाठे खण्डशो गच्छतीत्यर्थः ॥ IH, गवज्शात्कार' for मारवडा. The emendation is mine, JUH, रस्तेने MH. भरणातूरला MIL.जरला ·१७२ गउडवहो. इह सोचागम-विहडिय-सिलासु मुणिणो गुहासु णिवसन्ति । कोसायमुन्वहन्ता पुराण बोरहि-विच्छायं ॥ ६१५ ॥ इह फलइ दुमबईसुं पणओ भमराण कुसुम-पीआण | सिद्ध-परिग्गहिय-गुहा-गेहासु णियम्ब-मालासु ॥ ६१६ ॥ इह कड्डिय-वियड-सिला-वडण-हिय-चुण्ण-रासि-पंसुलिया । विसमुज्जल-मुहल-तडा घडणा-जोग्गोवला गिरिणो ।। ६१७॥ इह परिसकिज्जइ कढिण-ककरकेर-णिसिय-णह-हीरं । 'कुरुविन्द-कन्दरा-मन्दिरेसु मन्दं मइन्देहिं ।। ६१८ ।। ॥ ६१५ ॥ [इह] स्रोतसामागमनविघटितशिलासु मुनयो गुहासु निवसन्ति कापायं 'कपायेण रक्तं वस्त्रमुद्वहन्तः 'पुराणबदरास्थिवद्वि- ३च्छायम् ॥ ॥ ६१६ ॥ इह फलति हमवतीपु प्रणयो भ्रमराणां पतिकुसु. ममकरन्दानां सिद्धपरिगृहीतगुहा [गेहा] सु नितम्बमालासु ॥ प्रणय ३उपनयः । सदा तत्र निवासो भ्रमराणां सफलो भवति सिद्धमाहात्म्येन सर्वदा सर्वर्तुकुसुमविकासादिति तात्पर्यार्थः ॥ ॥ ६१७ ॥ इह आकृष्टविकटशिलापतनस्थितचूर्णराशिपांसुलिता विपमोज्ज्वलमुखरदण्डेंवरपतनयोग्योपला गिरयः । मुहलदण्डविडण- ३जोग्गोवला इति पाठेथॉयम् । कचित्तु मुहलतला घडणाजोग्गोवला इति। पतन्तीभिमुखरतटाः । संबन्धयोग्यपाषाणाश्च । पांसुमिश्रत्वेन रचनायो. ग्यत्वात् । आकृष्टत्वं च गिलानां वेगवदिना । विपमोज्ज्वलस्वं तु' ६अन्तरान्तराभिव्यक्तशिलान्तरयुक्तपापाणतया ॥ ॥ ६१८ ॥ इह परिघ्यायने कटिनकर्करोगगनगितनखप्रान्त. IALL. बायेन.'NH. नागभ. tion right: 'H. पापाग. MH. नामिप्पसांत पाराय- ताtor मनरा, 40 whichsacoojectural emendation. PMII. omitset our emonds- ·गिरितटवर्णनम्, इह दर-खल्लइअ-तडोवलाओं परिविरल-वाल-मीणाओ। फेण-च्छाया-सारोयराओं रेहन्ति सरियाओ॥ ६१९ ॥ अववकल-णीसह-मूल-बन्धुरायन्त-बाल-धव-कुञ्जा । इह बहुलं गाढ-कसाय-सीहुणो गिरि-अड-ग्गामा ॥ ६२० ॥ इह दियसम्मिवि सिहरावरोह-परिअत्त-रवि-यरुम्मिल्ला । धूमायन्तिव दूरावलोय-मइला गिरि-घणन्ता ॥ ६२१ ॥ चलण-णिसण्णुण्णामिय-चिचुअन्यलायामि-तलिण-मुह-रे । सोहइ पसुत्तमिह केसरीण भर-णिग्गय-णहगं ॥ ६२२ ॥ स्वात् कुरुविन्दकन्दरामन्दिरेषु मन्दं कृत्वा मृगेन्द्रः ॥ निशितास्ती- ३क्षणीकृताः । हीरं प्रान्तम् । कुरुविन्दाः पाषाणमणिविशेपाः ।। ॥ ६१९ ।। इह ईपरखलतीकृततटोपलाः श्लक्ष्णीकृततटपापाणाः 4विरलबालमीनाः फेनच्छायाशारोदराः' शोभन्ते सरितः ॥ ॥ ६२० ॥ अपवल्कलाः अपगतशल्का अत एव निःसहमूला अशक्तमूलावष्टम्भा बन्धुरायमाणा जटाग्रथितस्थितमानं स्वरूपमा- ३चरन्तो बालधवकुञ्जा यत्र ते इह बहुलं गाढकपायसीधवो गिरित- टग्रामाः ॥ सीधु मद्यम् ॥ ।। ६२१ ॥ इह दिवसेपि शिखरावरोधपरिवृत्तरविकरोस्पीडों धूमायन्तीय धूममिवोद्वमन्ति दूरावलोकमलिनच्छाया इव गिरिव- ३नान्ताः॥ ॥ ६२२ ॥ चरणनिपण्णोन्नमितचिवुकतलायामितनुकमुखरेख शोभते प्रसुप्तम् इह केसरिणां भनिर्गतनखाग्रम् ।। चिबुकं मुखमुण्डा । ३तलिनं सूक्ष्मम् ॥ INH. मारोदराः MH. °चरते, The emendation is mine. भाषा for 'वरोध. MH. यासि for यामि ISO NH. AIH.

·गउडवहो. इह सुइरेण पसम्मइ कप्फाड-परंपरा-पडिक्खलिओ। अहिताडिय-कंसुग्गार-झञ्झणा-पडिरवाहोओ ॥ ६२३ ॥ इह दीसइ विमलायन्त-मणि-सिला -सण्ड-संधिउज्जोयं । परिदलिय-दाडिमी-कुसुम-दल-सिहायम्बिरं गयणं ॥ ६२४ ।। इह दूर-हिय-सिहरा वित्थारासण्णा-पायड-नियम्बा । दीसन्ति अग्ग-मइला कमेण मूलुज्जला गिरिणो ॥ ६२५ ॥ इह ताओं खण्डिउच्चाय-पायवालग्ग-वल्लि-कलिलाओ । सवरुक्खय-कन्दुद्देस-विवर-विसमाओं भूमीओ ॥ ६२६ ।। ।। ६२३ ॥ इह चिरेण प्रशाम्यति कपाटपरंपराप्रतिस्खलितो गुहापरंपराप्रतिविम्बितः सन् 'अभिताडितकांस्योद्गारेण झणझणाय- ३मानः प्रतिरवाभोगः उत्सववाद्यप्रतिबिम्बाटोपः ।। [॥ ६२४ ॥ इह दृश्यते विमलायमानमणिशिलापण्डसंध्युद्- घोतं परिदलितदाडिमीकुसुमदलशिखातानं गगनम् ॥] ।। ६२५ ॥ [इह] दूरोस्थितशिखरस्वाद्विस्तारासन्नप्रकटनितम्ब- त्यादृश्यन्ते अग्रमलिनाः क्रमेण मूलोज्ज्वला' गिरयः ।। नैफट्याद्वैत'- ३त्याच तलम् उज्वलनं स्फुटमुपलभ्यते । दूरोन्नतत्वात्सौम्याच शृङ्गाणि श्यामलान्युपलभ्यन्त इत्यर्थः ॥ ॥ ६२६ ॥ इह ताः खण्डितशुप्फपादपलमाभिलिभिः कल- लिता व्याप्ताः संकुलाः शवरोखातकन्दोदेगचियरैर्विपमाः निनोन्नता ३भूमयः ।। उन्यायं शुष्कम् । कन्दा मूलविशेषाः ॥ . HAL. सी. sor मन् अभि. UII. मूरमाला. मा. ना. तापरमम्मुमनं.

·जलनिधिवर्णनम्. १७५ इह वाहोहं वराहाण वाण-विहयाणमणुसारज्जन्ति । अग्गग्ग-समुज्जल-रुहिर-विन्दु-मुद्दाओं पयवीओ ॥ ६२७ ॥ मणि-वित्थार-परिट्टिय-वसुहा-पयडाप्रमाण-परन्तो । लक्खिज्जइ सेस-फणा-यडोच्च अह निम्मलो जलही ॥६२८॥ णिविड-दल-णाल-परिजडिल-दीहरुद्दण्ड-पिण्डखज्जूरा । एयाओं जलहिणो तड-तमाल-णीला वणालीओ ॥ ६२९ ।। गोसे वियसन्ति मराल-चञ्च-परिचुम्बियाओं सरसीसु । इह कमलिणीओं महुयर-पुलिन्द-विणिवेस-पल्लीओ ।। ६३०॥ एइ इहं जलणिहिमुत्तरेण उय-महिहरे णह-विसारी । सामीरं रयमणुयत्तिऊण गन्धो वन-लयाण ॥ ६३१ ॥ ।। ६२७ ॥ इह व्याधैर्वराहाणां 'बाणविहतानामनुत्रियन्ते अग्रा- असमुज्ज्वलरुधिरबिन्दुमुद्राङ्काः पदव्यः ॥ मुद्रा चिह्नम् ॥ - ।। ६२८ ॥ मणिविस्तारपरिष्ठितवसुधाप्रकटायमानपर्यन्तःलक्ष्यते शेषफणातट इव असौ निर्मलो जलधिः ॥ ॥ ६२९ ॥ निबिडदलनालपरिजटिलदीर्घोद्दण्डपिण्डखजूराः एता जलधेस्तटतमालनीला यनाल्यो वनपतयः॥ [॥ ६३० ॥ गोसे प्रभातकाले विकसन्ति मरालचम्चुपरिचुम्बि- ताः सरसीषु इह कमलिन्यो मधुकरपुलिन्दविनिवेशपल्लयः ॥] [॥३१॥ एति इह जलनिधिम् उत्तरेण उदङ्महीधरे हिम- यति नभोविसारी सामोरं समीरसंबन्धि रजः अनुवृत्य गन्धो ३वनलतानाम् ॥] BIH. श्रियन्ते.

·१७६ उडवहो. पाडलिय-भू-रओ णिहसणेण पूयाण परिमल-कसाओ। कविलिअ-णियंसणो इह जणस्स संज्झायइ रओहो ॥६३२॥ इइ पवण-भिण्ण-ताली-रस-पछडा-पिच्छिले परिक्खलिया। कइणो महुर-सुयन्ये लिहन्ति हत्थे गिरि-यडीसु ।। ६३३ ॥ रहोलिर-परिणय-गब्भ-सार-संभिडण-मुहल-फल-कोसा । इह पवणो णञ्चाचेइ णालिएरी-वणालीओ ।। ६३४ ॥ मुहलन्दोलिय-ताडी-पल्लव-संवेल्लिया इह वहन्ति । वन्धण-दलन्त-तणराय-फल-चडकारिणो पवणा ॥ ६३५ ।। अह केलासो वोलेइ जम्मि हिम कण-किलामिय-च्छायं । सम्भरिय-मयण-विणिवाय-खेय-विहुरंव ससि-विम्यं ।। ६३६॥ ॥ ६३२ ॥ पाटलितमूरजस्कः परस्परनिघण पूगाना परिम- लकषायः 'कपिलीकृतवस्त्र इह जनस्य संध्यायते रजओघः ॥ ॥ ६३३ ॥ इह पतनभिन्नतालीरसच्छटापिच्छिलान्' परिस्ख- लिताः 'कपयो मधुरसुगन्धान लिहन्ति हस्तानिगरितटीषु ॥ ॥ ६३४ ॥ संचालितपरिणतगर्भसारसंमिन्नमुखरफलकोशाः इह पवनो नर्तयति नालिफेरीवनालीः ।। संभेदः' आघातः । संभिन्न- ३मुहलेति पाठे 'संभिन्ननमिति देशी आघाते वर्तते ॥ ॥ ६३५ ॥ मुखरान्दोलनशीलसवेलित्तताडीपल्लपाः परिवहन्ति प- न्धनदलतृणराजफलचटरफारिणः पवनाः ॥ चटस्कारश्चटदिति शब्दः।। ॥ ६३६ ॥ एप फैलासः अतिक्रामति यस्मिन्हिमकणक्लमितच्छायं स्मृतमदनविनिपातस्खेदविधुरमिव शशिविन्यम् || हिमहतलान्तेति ३पाठान्तरम् ॥ MH. पिमली.H. पिसे HIB पायो. None of our tour 1189, hsre the rending tº in tho text, 'So MH. Hıre we to real सभित्राप्रति orlast मननमिति!"WH. मुगल.

·तटवर्णनम्. १७७ इह हर-जडाहिसंजमण-गण्ठि-णिविडिय-गलेण वासुइणा । उप्फुल्ल-फणा-धरिया मुञ्चन्ति समीरणुग्गारा ॥ ६३७ ॥ इह णेह णिसासुवि णिव्वडन्ति आमोय-पल्लिय-भुयङ्गा । रणय-च्छवि-संवलिया कडएसु महोसही-विडवा ॥ ६३८ ॥ इह मणि-यडाण दीसइ उव्वत्तिय-बरहि-पिञ्छ-विच्छाओ। णीहार-पड-परिक्खलिय-णिग्गमो किरण-विच्छहो ॥ ६३९ ।। इह फुरइ पण्डु-भावो वासागम-भङ्ग-गहिय-सिहराण । अणवरय-विसज्जिय-विजु-रुहिर-धाराणव घणाण ॥ ६४० ॥ ॥ ६३७ ॥ इह हरजटाभिसंयमनग्रन्थिनिगडितगलेन वासुकिना उत्फुल्लफणाधृता मुच्यन्ते [समीर ] गण्डूंपाः ॥ गण्ठिनिविडिय इति ३पाठान्तरम् । ग्रन्थिनिबिडितेत्यर्थः । धृता धृता 'इवेत्यर्थः । समीरो गण्डूप इव ॥ ॥ ६३८ ॥ इह नैव निशास्वपि रात्रिप्वपि 'निवर्तन्ते विवेकेन प्रकाशन्ते एतानि रत्नान्येता ओपधय इति । दीपप्रायत्वेनातिसादृश्यात्। ३विषविघातकामोदप्रेरितभुजङ्गाः रत्नच्छविसंवलिताः कटकेषु महाप- धिविटपाः ॥ रत्नानामोषधीनां विवेको रात्रावापि न जायत इत्यर्थः ।। ॥ ६३९ ॥ इह मणिमयतटानां दृश्यते उद्वर्तितबहिपिच्छ- यद्विच्छायः नीहारभैरपरिस्खलितनिर्गमः किरणसमूहः ॥ नीहारपडेति ३पाठे नीहारो धूमरिका पट इव ॥ ॥ ६४० ॥ इह स्फुरति पाण्डुवं वर्षागमभद्गगृहीतशिखरा- ME. इत्यर्य: for aयवः MH. निवर्तन्ते. MH. विवेकी रावापि नायते इत्यर्थः 23 (Gaddaraho.)

·१७८ गउड़वहो. इह सिद्ध-सुन्दरीणं यणाण णव-णह-वयाण निव्वडइ । आयम्व-राइ-लञ्छिय-विइत्त-भुय-वत्त-लायण्णं ॥ ६४१ ।। इह मुणि-वराण णिकम्प-णिअम-पडिवन्ध-संधिआलोआ । शाण-विरमम्मि जायन्ति णवर मलिणा गिरि-गुहाओ ।।६४२॥ इह मुक्क-पल्ललुम्मुह-पसण्ण-महिसावलोइआ होन्ति । सेल-सिहरन्तरिज्जन्त-रवि-अरा दियस-परिणामा ॥ ६४३ ॥ णाम् अनवरतविसृष्टविद्यु[धि [रधा] राणामिव घनानाम् ।। किल प्रहा- ३रनिर्गतरुधिरा योद्धारः पाण्डुवर्णा भवन्ति दुर्ग चाश्रयन्ते 'पलायि- तधाराः सन्तः । धना अपि प्रोपितप्रावृपो 'विगतजललोहिता गृहीत- गिरिशिखरदुर्गा गलितविद्युगुधिरधाराः । गलन्ती विद्युदेवैषां रुधि- ६रधारेव । निर्जलीभूतेषु हि घनेषु प्रायो विद्योतते विद्युत् ॥ ॥ ६४१ ॥ इह सिद्धसुन्दरीणां संबन्धिनां स्तनानां नवनखपदानां 'निवर्तते आताम्रराजिला छनविचित्रभूर्जपत्रलावण्यम् ।। ॥ ६४२ ॥ इह मुनिवराणां निष्कम्पं कृत्वा यो नियमेन प्रति- बन्धः सन्द्रियवृत्तिनिरोधस्तेन नासाग्रस्फुरत्तेजस्त्वात्संधितः प्रसा- हरित आलोको यासु ध्यानविरम एव नवरं केवलं जायन्ते मलिना गिरिगुहाः 'नतु ध्यानावस्थायाम् || असंप्रज्ञातयोगदगायां योगिनां तेजोमयप्रकाशैकरूपत्वं भवतीति योगशास्त्रेषु गीयते ।। ॥ ६१३ ॥ इह मुक्तपल्सलोन्मुखप्रसन्नमहिषावलोकिता भवन्ति मैलशिम्परान्तरीयमाणरविकरा दिवसपरिणामा दिवसावसानानि ॥ 180MH INH. प्रावृन. मा. निवते. 9. ननु.

·प्रीप्मवर्णनम्, १७९ छाया-णिव्वाविय-सदलाण भई दिणावसाणाण । णयर-विणिअत्त-गोवी-परिगीय-वणन्त-मग्माण ॥ ६४४॥ इह पल्ली-धूमुन्भेय-धूसरिज्जन्त-कुञ्ज-रमणिज्जा। होन्ति गिरि-यडय-दण्डा णिसागमारम्भ-गम्भीरा ॥ ६४५ ॥ उयअ-च्छविं मुयन्तो पुराण-करि-दन्त-पिङ्गल-मऊहो । इह सोहइ सिहरासत्त-मण्डलो जामिणी-णाहो ॥ ६४६ ॥ धाराहिसित्त-णव-कन्दलाण इह ता चलन्ति ठाओ। जरढ-कलविङ्क-गल-मण्डलाहिणीला जल-हराण ॥ ६४७ ॥ ॥ ६४४ ॥ छायानिर्वापितशाइवलानां भद्रमस्तु दिनावसानानां ''नगरविनिवृत्तगोपीपरिगीतवनान्तमार्गाणाम् ॥ 'निर्वापितं सुखितम् ।। ॥ ६४५ ॥ इह पल्लीधूमोद्भेदधूसरीक्रियमाणकुञ्जरमणीया भवन्ति गिरिकटका एव दण्डा इव राज्यागमारम्भवत्संध्यावद्गम्भीरा राज्यागमे या गम्भीराः सान्धकारतराः ॥ पल्ली गिरिकुटी । कुलो वनगहनम् ॥ ॥ ६४६ ॥ उदयच्छविं विमुंश्चन् विफिरन् पुराणकरिदन्तवरिप- ङ्गलमयूखः इह शोभते शिखरासक्तमण्डलो यामिनीनाथः ॥ ३शिखरम् इह उदयगिरेरर्थात् ॥ ।। ६४७॥ धाराभिषिक्तनवकन्दलानामिह ता वर्लन्ति माला: अरठकलविङ्कगलमण्डलवदामिनीला जलधराणाम् ॥ कलविश्वटकः ।। MH निर्वात.

·१८० गउडवहो. इह सो तरु-अल-वसुआय-सलिल-संभिण्ण-केसरामोओ। परिणय-किण्ण-सुरा-गन्ध-गाढ-महुरो विणिम्महइ ।। ६४८ ।। पढमासारे इह तत्त-भू-णिवेसाई वण-कुरोहिं । दर-घडिय-मुहं पिन्जन्ति अग्ग-सिसिराई तोयाई ।। ६४९ ।। इह वेल्लन्त-दुमुझिअ-भिण्ण-चओ-अण्ड-कलल-सीअरिणो । वाअन्ति मेह-सीयल-धूलि-लवुत्थविणो पवणा ॥ ६५०॥ एए विराय-गोमय-हरियन्तर-चुन्बुआ परिवहन्ति । सदल-संदाणिअ-सहर-चित्तला पूर-क्त्यिारा ॥ ६५१ ।। ॥ ६४८ ॥ इह स तरुतलशुष्कसलिलसंभिन्नफेसरामोदः परि. णता या किण्यसुरा तद्गन्धवद्गाढमधुरो विनिर्गच्छति प्रसरति ।। ३ केसरो वकुलः । किण्यः फलवृक्षविशेषः ।। ॥ ६४९ ॥ प्रथमासारे आदिवर्षे इह तप्तमृनिवेशानि वनकु- रहगैरीपत्तद्धटितमुखं कृत्वा पीयन्ते अप्रशिशिराणि तोयानि ] ॥ ३ अधस्तु तप्तभूयोगात्तप्तानि ॥ ॥ ६५० ॥ इह येष्ठदुमोजिशतमिन्नवयोण्डकललशीकरिणो 'पान्ति मेघशीतलधूलिलवोरक्षेपणशीलाः पवनाः ॥ वयांसि पक्षिण- ३ म्लेषामण्डानि । 'तस्फललभफठिनं गर्भद्रव्यम् ॥ ॥ ६५१ ॥ एते विलीनं विद्रुतं यद्गोमयं तेन हरितवृद्धदाः प्रवहालि गाइवलसदानितगफरचित्राः प्रविस्तारा वर्षारम्भजलोषाः। ३ संदानितं पदम् । शफरा लघुमरस्याः॥ UNIL PH.पानि MI. वहिन ·अरण्यतरुवर्णनम्. १८१ इह धारा-विच्छोलिअ-फलाहि-णिग्गय कसाय-गन्धाण । विरल-भमराण घोलइ लच्छी जम्बू-तरु-यलाण ॥ ६५२ ॥ उक्कन्दलाण घोलइ इह सेरिह-दलिय-केसर-वणाण । गन्धो उन्बुद्ध-कलम्ब-सीयलो सेल-कंडयाण || ६५३ ॥ इंह सलिल-किलिण्णाअम्ब-विरस-मालूर-सार-सुरहीण । जलअ-समयम्मि रण्णाणिलाण णिव्वडइ सोहग्गं ॥ ६५४ ॥ णव-धारा-पडिबझन्त-रेणु-परिसामला थली-मग्गा । धुसर-हरिण-खुर-च्छेय-कन्युरा इह विरायन्ति ॥ ६५५ ॥ अवमेहाऑवि इह मइल-चन्दिमा होन्ति सोम्म-पवणाओ | सलिलन्ध-गयण-दर-णिबडन्त-ताराओं रयणीओ ॥ ६५६ ।। ॥ ६५२ ॥ इह नीरधाराप्रक्षालितफलास्थित्वेन निर्गतकपाय- गन्धानां विरलभमराणां घूर्णते लक्ष्मीर्जम्बूतरुतलानाम् ॥ लक्ष्मीः ३ शोभा । सा ब्याकुलीभवति 'फलविलयकालत्वात् ।। ॥ ६५३ ॥ उद्गतकन्दलानां 'मुकुलितकन्दलबदनानां सैरिभद- लितकेसरवनानां महिपतोदवशभनकदम्बवनानां गन्धः उहुद्धकद- ३ म्बस्वेन जलष्टिसमनन्तरं पुष्पितकदम्बत्वेन शीतलः सुखदायी शैलकटकानां घूर्णते बहलो भ्रमति ॥ मन्दं कृस्वेत्यर्थः ।। ॥ ६५४ ॥ इह सलिलक्लिन्नाताम्र [वि] रसबिल्वसारसुरभीणां जलदसमये अरण्यानिलानां 'निर्वर्तते सौभाग्यं सुन्दरत्वम् ।। ॥ ६५५ ॥ नवधाराप्रतिबद्धरेणुत्वेन परिश्यामला: स्थलीमा- र्गाः धूसरहरिणखुरच्छेदकरा इह विराजन्ते ॥ ॥ ६५६ ॥ अपमेघा अपि इह मलिनचन्द्रिका भवन्ति सौम्यप- बनाः 'सलिलान्धगगनत्वेन "ईपन्निवर्तमानतारका रजन्यः ॥ IMH. 'कालध्वात, 'MH. मुकुलिनकदवथनानां.... MH. °नोद. MATH. निवर्तते. MH. सरिलायन'. AIH.निवर्तमान ·गउडवहो. इह सा उम्मुद्दिय-सिन्दुवार-मयरन्द-बन्ध-सुहयाण । सरय-दियसाण वियसइ लच्छी उग्गन्ध-कमलाण ॥ ६५७ ॥ इय सयल-दिसा-अड-विअय-मिलिय-महि मण्डलहिँ सच्चविया । सेणा-भडेहि से सुहय-संणिवेसा वणुद्देसा ।। ६५८ ॥ अदि य । ३६ एए विस्त सुरचाव-विरस-चिरलाहिलक्खिय-छाया । महिस-खुर-च्छेय-बिहाविय-प्पहा मणि-यडुबेसा ॥ ६५९ ।। इच्छा-परियत्त-लया-वियाण-उद्देस-पीडिय-दुमाण । छाया सच्चिय अण्णच रण-फरुसा उपवणाण।। ६६०॥ .. ॥ ६५७ ॥ इह सा उन्मुद्रितसिन्दुवारमकरन्दबन्धसुभगानां [शरदिवसानां] विकसति लक्ष्मीः शोभा [उद्गन्धकमलानाम् ] || ३'उग्गन्धकलमापति पाठे उन्नतगन्धधान्यविशेषाणामित्यर्थः ।। ॥ ६५८ ॥ इति उक्तप्रकारेण 'सकलदिक्तटविजयामिलितमहीम- ण्डलैः स्वीकृतसकलमण्डलजनैः सत्यीकृता अवलोकिताः सेनामटैः ३ से तस्य नृपस्य संबन्धिभिः सुभगसनिवेशा चनोद्देशाः ।। ॥ ६५९ ॥ एते 'विरक्तः केनाप्युपाधिना मन्दप्रमो यः सुरचाप- स्तद्वद्विरसा विरला अभिलक्षिता छाया कान्तियेषां ते महिपखुरच्छे- ३ देवेव महिपचरणनिघृष्टस्वेन विभावितप्रभा मणितटोद्देशाः ॥ ॥ ६६० ॥ इच्छापरिवृत्तलतावितानोद्देशपीडितद्रुमाणां छाया सैव 'अन्येव अरण्यवस्परुपा उपवनानाम् ॥ [उपपनानां ] प्रदेशेषु ये ३ पतिता उद्वासिता द्रुमास्ते यदृच्छया 'पुरुषप्रयतनरपेक्ष्येण संजातानां INE. कमति, . शिजत' changed to fवजन IH. पिरताः •XH. महमया ter सेल मन्देष मा. IB,निरपेक्षण ·अरण्यवर्णनम्, १८३ विन्भमवईण भिज्जन्तमलय-परिगूढ-केसरं जाण । ताणंचिय वियलइ इह लयाण फल-पेल्लियं कुसुमं ॥ ६६१ ॥ ओसरिय-सिहर-बन्धा तह-हिओवत्त-भित्ति-पब्भारा । भवणोछङ्गा तेचेय विजल-वावी-णिहा जाया ॥ ६६२ ।। जाया ताओञ्चिय तह- महग्ध- मणि-रासि-सवलिय-क्खम्भा । भमिर-भुयग-फणा-रयण-मेत्त-विहवाओं वीहीओ ॥ ६६३ ॥ इह इर तंआ पुर-संणिवेस-पिहु-पंसु-रासि-परिवेसं । वरिसासु पएस-पयास-खुत्तम -मणि-विदुमं गयरं ।। ६६४ ॥ लतानामवतानेन पीडिताः संवलिताः सन्तो यद्यपि धनच्छाया- संवृत्तास्तथापि ते अनुपस्कृततलत्वेन अरण्यतरुवत्परुपच्छायाः ६ संपन्नाः । प्रपादिस्नेहाभावादिति तात्पर्यार्थः ।। ॥६६१ ॥ विनमवतीनां ललनानां 'भिद्यमानमेव अस्फुटविक- सितं कलिकावस्थमेव अलकपरिगूढकेसरम् अभूद् यासां कलिकाव- ३ स्थमेव लगवबद्धं कृत्वा त्वरया केशकलापयोजितं तन्मध्य एव च विकासमासाद्य केसरशेषमभूत् तासामेव विगलति इह लतानां फल- बन्धप्रेरितं कुसुमम् ॥ उपभोक्तुरभावाल्लतासु 'परिपक्कफलवशप्रेरितं ६ सत् भूमौ पतति । निप्फलमित्यर्थः ।। ॥ ६६२ ॥ अपसृतशिखरबन्धास्तथास्थितापवृत्तभित्तिप्राम्भारा भवनोत्सङ्गास्त एव विजलवापीनिभा जाताः ॥ ॥ ६६३ ॥ जातास्ता एव तथामहाघमणिराशिशवलितस्तम्भाः भ्रमणशीलभुजङ्गफणारत्नमात्रविभवा वीथ्यः । ॥ ६६४ ॥ इह किल तदा सुवासपुरकाले पुरसंनिवेशपृथुपांसु. MH. तासामेवं. JAIH. शालित AAIH. पव IIH. पीदाः म. विद्यमान The emendation is mine. GMH. सुवस.

·१८१ गउडवहो. णीरेणु-भाव-णिचडिय-साल-सुर-सयण-तोरण-विडङ्का । रेवि पुर-णिवेसा इह आसण्णव्व दीसन्ति ॥ ६६५ ॥ पविलीण-कुमूल-हाण-फरुस-बुस-पंसु-थउडिउद्देसा । इह भू-दविणण्णेसण-विइण्ण-विवरा घरोवासा ॥ ६६६ ॥ इह काल-रूट-सीरागमाई जायाई वहल-हरियाई । भू-गुण-विसट्ट- मन्दार-बद्ध-गहणाई छेत्ताई ॥ ६६७ ।। राशिपरिवेषत्वेन वर्षासु प्रदेशेषु 'प्रवेशेषु [प्रकाशमान ] क्रुडितमणि- ३ विद्रुमं नगरमासीत् ॥ ॥ ६६५ ॥ नीरेणुभावेन 'जनविहीनत्वाद्रेणुरहितत्वेन "निर्वृचाः प्रकटीभूताः 'गालानां प्राकाराणां देवसदनानां च तथा तोरणानां ३ संबन्धिनो चिडका 'विटङ्का विचित्ररचनाविशेषा यत्र ते दूरेपि पुर- निवेगा इह आसन्ना इव दृश्यन्ते ।। ॥ ६६६ ॥ प्रविलीना जलादिना विगलिता ये कुसूलास्तेषां स्थाने परुपवुसानां कुसूलकारणभूतानां [पांसूनां] च थउडां कूटा- ३ कारा उद्देशा येपु ते इह भूनिहितद्रविणार्थ वितीर्णानि 'प्रसारीभूतानि विवराणि यत्र ते 'गृहावफाशा गृहप्रदेशाः ।। ।। ६६७ ॥ इह 'फालरूटसीरागमनानि समीभूतहलप्रचाराणि जातानि पहलहरिततृणयुक्तानि भूगुणविकसितमन्दारपद्धगहनानि ३क्षेत्राणि ॥ मन्दारो अर्कः ॥ 1Soil. "ME, Makit. Tho emendation is conjectnnl. H.निसा. MH माना. NIH.वि tor पिसा.MIL साना. 1XII. ममारिमानि, MELAN, . शारा'.

·अरण्यवर्णनम्. इह कारहीसु कल्लं उण्णन्तिव भूसु साबसायासु । आरामन्ति विणिम्महिय-फमल-गन्धाऑव दिसाओ ॥६६८॥ • साहासु बन्ध-परिसेस-रज्जु-वोच्छेय-विरल-जर-दब्मा । दोला-मग्गा उवणिग्गमेसु एए तरु-अलाण ।। ६६९ ॥ अवसण्ण-पुराण-णरिन्द-कित्तण-हाण-सोण-चुण्णाओ। इह जर-भुयङ्ग संभावियाओं परन्त-भूमीओ ॥ ६७० ॥ इह निज्जिय-कुन्दोसीर-सार-सहयार-पाडल-रसाई । कमल करवीर-वावीसु गिम्ह-तोयाई अग्धन्ति ॥ ६७१ ॥ [॥ ६६८ ॥ इह कारंभीपु करभनामसुगन्धिद्रव्यावशसिबे- धिनीपु कल्यं प्रातःकालं प्रभातकालं सूर्योदयम् उण्णन्तिव उन्न- ३ यन्तीव प्रतीक्षन्त इव भूषु भूमिपु सावसादामु सरसीस्थानीयनिरुद- कगर्तयुक्तासु आरमन्ति तिष्ठन्ति च विनिर्गतकमलगन्धा इव विविधं निष्प्रसृत कमलगन्धा इव दिशः ॥ ६ उदसनारपूर्व यत्र सरस्य आसंस्तत्र इदानीं केवलं निरुदकगा भवन्ति । कमलानां स्थाने करभा भवन्ति । सूर्योदयं प्रतीक्षमाणानां स्त्रीणां स्थाने शून्या दिशश्च भवन्तीत्यर्थः ॥ ] ॥ ६६९ ॥ शाखामु बद्धपरिगेपरज्जुव्युच्छेदविरलजरदर्भाः दोलामार्गा उपनिर्गमेषु एते तरलतानाम्' । ।। ६७० ॥ अवसन्नपुराणनरेन्द्रकीर्तनभ्यानगोणचूर्णाः इह जरगुजङ्गममाविताः पर्यन्तभृमयः शोणं चूर्णम इष्टकामवन्धि ।। [॥ ६७१ ॥ इह निर्जितधुन्दोगीरसारसहकारपाटलरसानि कमलकरवीरवापीपु ग्रीमतोयानि अर्घन्ते गोभन्ते ॥ 24 (Gajdayaho.)

·गउडवहो. इह वियड-मूल-बन्धा घडिय-सिला-संचया परिसरेसु । असपत्त-णिचेसञ्चिय जरं गया सुपुरिसारम्भा ।। ६७२ ॥ दुग्गम-भाव-हिय-णीलि-घडिय-घण्टेसु तोरणग्गेसु । इह अन्जवि उद्देसा संभाविय-भूरि-विहवव ॥ ६७३ ॥ आ-सिहर-परिहिय-भित्ति-संचया गलिय-दारु-पडिबन्धा। इह दूमन्तिष अब्भन्तरायवा भवण-वित्यारा ॥ ६७४॥ जण-विणिहहाअस-कलुस-हीण-पाहाण-देहली-बन्धा । अगरु-दल-लहुय-जर-दार-दारु-सयला इह णिवेसा ॥६७५॥ .. ।। ६७२ ॥ इह विकटमूलबन्धा घटितशिलासंचयाः परिसरेषु चतुर्हचतुप्पथादिपु असमाप्तसनिवेशा एव जरां गताः सुपुरुषाणां ३ 'देवकुलमठाद्यारम्भाः ॥ ॥ ६७३ ॥'दुर्गमभावस्थितस्य अत्युन्नतस्य नाले कोटौ घटिता घण्टा येषां तेषु तोरणाग्रेषु सत्सु इह अद्याप्युद्देशाः संभावितभूरि- ३ विभवा इव ॥ ॥६७४॥ आगिखरपरिष्ठितभित्तिसंचया गलितोपरिगतदारु- प्रतिवन्धा इह दुन्वन्तीय उपतापयन्तीव हृदयम् अभ्यन्तरातपा भव- ३ नविस्ताराः ।। ॥ ६७५ ॥ जनैर्विनिधृष्टा अपमृदिता आयसाः पत्रवन्धा येषु ते अत एव लोहमलमंमर्गादिना कलुपा हीनपापाणदेहलीवन्धा ३ द्वारपदेशनिशा येपु ते अगुरुदललघुकजरदद्वारदारुशकला इह निवेगाः ।। अगरुद्वारत्वेन अतिसंपद्विद्योतिता ।। .देवगमवापा. MH. दुर्ग Hोटो.

·अरण्यभूमयः, १८७ इह विडिय-पिण्डी-वन्ध-संधि-परिलम्वि-चाल-णिम्मोआ । आयाम-परिहिय-वङ्क-वियड-लिङ्गा थलाहोआ ॥ ६७६ ।। इह चिश्चिणीण घेत्तूण कर-यलोलुम्प-पिण्डियं पहिओ । कवलेइ जरढ-कलविङ्क-पक्ख-परिकव्धुरं कुसुमं ॥ ६७७ ॥ दीसन्ति पढम-पढिा णिविडारुण-लग्ग-पङ्क-लेवाओ। इह विडिय-भित्ति-छय-णिग्गया जज्जरिटाओ ।। ६७८ ।। इह लवणुग्गम-परिहाण-भित्ति-वलयत्तणेण दीसन्ति । अहिअ-वियडाओं पुरण-समुण्णया कूय-कोसीओ ॥ ६७९ ॥ पाणतण-दर-परिणाम-भाग-परिकसण-मणि-कवालाओ। आहोयं अजचि इह कहन्ति गहिराओं रत्थाओ ।। ६८० ॥ ।। ६७६ ॥ इह विघटितभित्तिच्छेदपिण्डीवन्धसंधिपरिलम्बिच्या- लनिमोंकाः आयामपरिष्ठितविकटपङ्कलिङ्गाः स्थलाभोगाः ।। [॥ ६७७ ॥ इह चिश्चिनीनां चिश्चानां गृहीत्वा करतलावलम्पन- (१)पिण्डितं पथिकः कवलयति जरठकलविङ्कपक्षपरिकवुर कुसुमम् ॥ ३ पथिकः साधायसो भक्ष्यस्याभावाचिम्चानां पुष्पं गृहरिया तत् फरतले लप्स्वा पिण्डितं कृत्वा च भक्षयतीत्यर्थः ॥ ] ॥ ६७८ ॥ दृश्यन्ते प्रथमपीठान्निपिडारुणलमपरलेखाः लम- निविडारुणपङ्घलेखाः । कुत इत्यपेक्षायां प्रथमपीठादिति योजनीयम् ३ प्रधानस्य सापेक्षत्वात् । इह विघटितमिचिच्छेदनिर्गता जर्जरेप्टकाः ॥ ॥ ६७९ ॥ इह लवणोद्रमपरिहीनमित्तिवलयस्वेन दृश्यन्ते अधिक- विफटाः पूरणेन च समुन्नताः कृपानां कोस्यो नाल्यः | पुरापभिधिषु ३ लवनिकोरपपते तया न मित्तयः श्रीयन्त इति प्रसिद्धमार्यावनं सर्वत्र ।। ॥ ६८० ॥ पानस्येन ईपरपरिणामेन' न मनान्विकारेण तथा III.torमेन च.

·१८८ गउडवहो. इह कालेण समीकय-तलाय-सुरमन्दिराओं दीसन्ति । दर-णिण्णुण्णअ-संठाण-मेत्त-विसमाओं भूमीओ ॥६८१।। घर-गोलय-दारोसरिय-मूल-पडिबद्ध-चुण्ण-रेहाओ । एयाओं पाडलावण्डु-कुप्परा जुण्ण-भित्तीओ ॥ ६८२ ।। इह गम्भीराअन्तिव अघियालोयाई जालय-विहङ्गा । छायासुवि दर-पाविय-खम्भ-च्छायाई भवणाई ॥ ६८३ ॥ दियसेवि भूअ-संभावणाएँ उक्कण्टयन्ति अङ्गाई । णीसदा इह झत्ति घडिय-सदाओं वडहीओ ॥ ६८४ ॥ इह दूमन्तिव फल-पत्त-लोह-पविरिक-ताल-खज्जूरा । अवलोह-पलोट्ट-जरारहट्ट-दण्डा घरोवासा ॥ ६८५ ॥ ईपद्लेन ईपरपरिकृष्टमणिकपालत्वेन च आभोगमिह अद्यापि कथ- ३ यन्ति सूचयन्ति नगर्या गम्भीरा रथ्याः ॥ ॥ ६८१ ॥ इह कालेन समीकृततटाकसुरमन्दिरा दृश्यन्ते ईपन्निनोन्नतसंस्थानमात्रविपमा भूमयः ।। ॥ ६८२ ॥ गृहघोलकप्रचारापमृतमूलप्रतियद्धचूर्णरेखाः एताः 'पाटलापाण्टुकर्परा जीर्णभित्तयः ॥ घरघूलको मूपकादिः ॥ ॥ ६८३ ॥ इह गम्भीरायन्त इव अधिकालोकान्यपि सन्ति । कुतोधिकालोकत्वम् जालकविभङ्गात् ममवातायनरवेन महाछि- ३ दत्वात् । छायास्वपि ईपत्प्राप्तस्तम्भच्छायानि भवनानि ||'आलोक- च्छुरितायां भित्तिच्छायायां स्तम्भादिच्छायान्तरम् अनुभवसिद्धम् । गाम्भीर्यप्रतीतिश्च उक्तस्वरूपैव ।। ॥६८४ ॥ दिवसेपि भूतसंभावनया उस्कण्टफयत्यहानि निःश- ब्दा अपि इह गिति घटितराब्दा यलम्यो भयवशादान्ति ।। ।। ६८५ ॥ इह दुन्यन्तीय फलपत्रलोमप्रविरिक्तबालखजूराः IH. पारम्पायु IH, भागशारिताया MH, 'खरूपेव.

·अरण्यवर्णनम्. १८९ चिण्डोवलक्खिया विहुआरम्भोहुर-णरिन्द-दीसन्ता । इह अज्जवि सन्ति महा-णिहाण-पग्गा परिसरेसु ॥ ६८६ ।। अघडन्त-धूम-रय-णिग्गमाओं पल्हत्य-भवण-विरलाओ । इह होन्ति गाढ-तिमिरा चिरेण स्यणीसु रत्याओ ॥ ६८७ ।। इह तस्स चिर सेवागएहिं विहडिय-समिद्धि-बन्धेहिं । णिय-णयर-संणिवेसा वेरि-णरिन्देहि सचविया ॥ ६८८ ॥ किंचायं । ६ पेच्छह लद्ध-च्छायं इमीऍ पडिवण्ण-दप्पणं वयणं । कमलंब समुह-रविविम्ब-चुम्वियं फुरइ पलिणीए ॥ ६८९ ॥ 'अपगतलोहपर्यस्तजरदरघट्टदण्डा गृहावकाशाः ॥ लोमप्रविरिक्ताः ३ प्रकर्पण विशेषेण रिक्ताः शून्या नीरक्षत्वेन फलपत्राभावेन कृतप्रयो- जनशून्यस्यात् ॥ ॥ ६८६ ॥ चिमात्रेणोपलक्षिता "विधुरारम्भमन्दोत्साहलज्जया ओहुरैरवाहुखैनरेन्ट्रैस्तत्स्वामिभिदृश्यमाना इह अद्यापि सन्ति महा- ३ निधानमार्गाः परिसरेपु प्रदेशेषु ॥ ॥ ६८७ ॥ 'अघटमानधूमरजोनिर्गमाः पर्यस्तभवनस्वेन विरला इह भवन्ति गादतिमिराश्चिरेण रजनीपु रथ्याः ॥ उजटरवाद्धमर. ३ जसोन' निर्गमः प्रदीपायभावेन च रजनीपु गादतिमिररवम् । चिरे. णेति चिरमित्यर्थः ॥ ॥ ६८८ ॥ इति तस्य गृहीतसेवैर्विघटितसमृद्धिवन्धनिजनगर- संनिवेगा वैरिनरेन्द्ररवलोकिताः ॥ कुलकम् ॥ ॥ ६८९ ॥ अथ विजयिनां सेनामटानां चामु विश्रान्तये HAMIL.En. PH.Ites. MIH. मोन. Thremendatinnismine. MH. जादरा ·गउडबहो. उव्वहइ दइय-गहियाहरोह-झिजन्त-रोस-पडिराय । पाणोसरन्त-मइरंच फलिह-चसयं इमा वयणं ॥ ६९० ॥ कण्ठोसरिएक-थणावसत्त-पिय-बाहु-घोलिर-करग्गा । सोहइ इमा पयत्तिय तुम्बी-वीणा-विणोयव्व ॥ ६९१ ।। दइय-गहियालयावलि-कलिय-नडालं मुहं इमा वहइ । बहुल-निसा दर-हीरन्त-पढम-कलमिन्दु-विम्बंच ।। ६९२ ॥ वयण-णयण-प्पहा-णिज्जियाण पूर्ण इमीऍ एयाण । सम-दुक्खाणव जाओ समागमो चन्द-हरिणाण ॥ ६९३ ॥ नायिकाक्रीडां पञ्चककुलकेनाह ॥ प्रेक्षध्वं लब्धोत्साहं लब्धच्छायं ३ वा अस्याः प्रतिपन्नदर्पणं वदनं कमलमिव संमुखरविविम्बचुम्बितं स्फुरति नलिन्याः॥ ॥ ६९० ॥ उद्वहति दयितगृहीताधरौष्ठत्वेन क्षीयमाणरोपप्रति- राग पानापसरन्मदिरमिव स्फटिकचषकमेपा वदनम् ॥ ॥ ६९१ ॥ 'कण्ठापसृतैकस्तना [व] सक्तप्रियवाहुघूर्णनशीलक- रामा शोभते एपा प्रवर्तिततुम्वीवीणा[विनोदेव । 'मधुररहस्यरव. ३ योगात् ॥ तुम्बीवीणा 'अलावुवीणा ॥ [॥ ६९२ ॥ दयितगृहीतालकावलिकलितललाटं मुखम् एपा फाचित् वहति बहुलपक्षनिशा कृष्णपक्षसंवन्धिनी रात्रिः किंचिद्यथा ३ तथा ट्रियमाणा हसन्ती प्रथमकला यस्य तद् इन्दुविम्बमिव ॥] ॥ ६९३ ॥ वदननयनप्रमानिर्जितयोः [नूनमस्या एतयोः ] सम- दुःखयोजीतः समागमश्चन्द्रहरिणयोः ॥ निर्जिताभ्यां चन्द्रहरिणाभ्यां ३ समदुःखाभ्यां मन्वयित्वा पलवति 'शत्रावनुप्रवेग आश्रित इत्यर्थः ।। MH. बला. MIL.ठो. MIL. र. IH. प्रदेश ·परण्यवर्णनम्: इय ओआरिय-चावम्मि जम्मि पाऊस-विलसियन्वेसु । णिवण्णेइ परियणो सेणा-ललणाण लीलाओ ॥ ६९४ ।। किंच। ४३ जस्स पहार-धुआणण-रिउ-गय-गण्डत्यलुच्छलन्ताण । तियस-परिमुक्क-कुसुमेसु घडइ पणओ महु-यराण ॥ ६९५ ।। तस्स मगहाहिवइणो इमाण रमणीण विहसिउज्जोया । तुह वहल-जस-च्छवि-पेल्लियव्व ण गरिन्द दीसन्ति ॥६९६॥ एयाण फुरिय-सेवा-चामर-पम्ह-पडिमेसु दीसन्ति । अन्तो भय-पायाओव्य वाह-धारा कवोलेसु ॥ ६९७ ॥ ॥ ६९४ ॥ इत्यवतारितचापे यस्मिन्यशोवर्मणि प्रावृड्विलसि- तव्येषु निर्वर्णयति परिजनः सेनाललनानां लीलाः ॥ स विराजते ३ जगतीति शेषः ॥ कुलकम् ॥ ।। ६९५ ॥ अथ विजयिनः कन्यकुब्जप्राप्तस्य [यशोवर्मणो] यशोवर्णनं वन्दिकर्तृकम् अवान्तरयुगलकादियुतेन चतुर्विशतिकु- ३ लकेनाह ॥ तत्र जस्सेत्यादि युगलकम् । यस्य प्रहारधुताननरिपुग- जगण्डस्थलोच्छलतां त्रिदश [परि ] मुक्तकुसुमेपु घटते संपयते प्रणयो मधुपानप्रार्थना मधुकराणाम् ॥ ६९६ ॥ तस्य मगधाधिपतेः संबन्धिनीनामेतासां रमणीनां बिहसितोद्योतास्तव यहलयग छविप्रेरिता इव नरेन्द्र न दृश्यन्ते ।। ॥ ६९७ ॥ एनासां शत्रुमुन्दरीणां म्फुरिता विसारिताः सेवार्थे ये चामराम्नेषां यानि पक्ष्माणि शुक्रसूक्ष्मवालास्तरपतिविम्बयुक्तेषु ३ मरमु दृश्यन्ते अन्तर्भयपीता इव याप्पधाराः कपोलेषु ।। PIL.रमोदा.

·१९२ 'गउडवहो. धुय-मय-पङ्क-कणुकर-णिहेण जाणं कवोल-कुहराहि । कुम्भ-हिय-मुत्ता-किरण-पेल्लियं णीइ तिमिरंव ॥ ६९८ ॥ ते तुज्झ जय-गइन्दा गरिन्द विद्दविय-चेरि बग्गस्स । णवर गिरि-कडय-पडिपेल्लणेण तेयं विणोयन्ति ॥ ६९९ ।। अहवा। टक-मुहाहय-कढिणहि-मुक्क-धूम-च्छलेण उच्चमइ । तदियस-पहा-परिपीय-तिमिर-पडलंब कर-जालं ॥ ७०० ॥ ६९८ ॥ अथ युगलकम् । 'धुतमदपङ्ककणोस्करनिभेन येषां कपोलकुम्मकुहरात् कुम्भस्थितमुक्तानिकरप्रेरित निर्याति तिमिरमिव ॥ ६९९ ॥ ते तव जयगजेन्द्रा हे नरेन्द्र विद्रावितवैरिवर्गस्य केवलं गिरिकटकपरिप्रेरणेन तेजो 'वलं विनोदयन्ति "प्रतिपक्षान्तरा• ३ मावात् ॥ ॥ ७०० ॥ अथ पञ्चभिरवान्तरकुलकम् । टङ्कमुखाहत फठिना- स्थिमुक्तधूमच्छलेन उद्वमति प्रतिदिवसमभापरिपाततिमिरपटलमिव ३ करजालं कर्तृ ॥ टड्स, आयसस्तक्षकाहरणविशेषः । फरजालं रवि- करनिकरः । अत्र यम्य दिवसनाथस्येत्यान्द्रष्टव्यम् । इय सोवीति वाक्यसमाप्तिगाथायां तच्छब्दात् । अत्राख्यायिका । अवर्चा नाग ६ रवेल्लमा भर्तुम्तेजः सोढुमशक्ता सती ततोपससार दूरम् । ततो भगवान् मानुस्तदनुरक्तः 'म्बनेजोतिशयनिवारणाय टड्वमादाय म्वशरीरं ततक्ष । मावस्थात्र गाथाचतुष्टयेन वर्णिता ॥ IMH.पू. PMEH. N for a which is my emendation. II. पानरमारा H.सतिश ·प्रीष्मवर्णनम्. १९३ बोलन्ति णिय-पमाणाणुरूय-पडिबद्ध-वासर-क्खण्डा । टङ्क-च्छे ओच्छलिया सरीर-सयलाण संघाया ॥ ७०१॥ दीसइ घडणुम्मिल्लन्त-बिमल-दसण-प्पहा-परिक्खित्तं । तदियसिन्दु-पवेसावलम्ग-जोण्हंव मुह-विम्बं ।। ७०२ ।। वियलन्ति कय-रणकार-टक-वोच्छिण्ण-काय-णिव्यडिया । दिण्ण-सुहं आसुर-संगर-हिया पहरण-च्छेया ॥७०३ ॥ इय सोवि तहि-घडणा-विउणुज्जल-मण्डलो दियस-णाहो । तुज्झ पयाव-च्छायं परिप्फुरन्तो ण पूरेइ ॥ ७०४ ॥ ॥ ७०१ ।। अतिक्रामन्ति पतन्ति विकर्तिताः सन्तो निजप्रमाणा- नुरूपप्रतिबद्धवासरखण्डाः । प्रतिवन्धो वासरखण्डानाम् अनन्ततेजः- ३'स्कन्धापादानम् । टङ्कच्छेदेभ्य उच्छलिताः शरीरशकलानां संघाताः।। ॥ ७०२ ॥ दृश्यते घटनेन 'तक्षणेन उन्मीलन्त्यो विकसन्त्यो या विमला दशनप्रभास्ताभिः परिक्षिप्तं संवलितं प्रतिदिवसेन्दुप्रवेशा- ३ वलमज्योत्स्नमिव' मुखबिम्बम् ।। प्रतिदिनं क्रमेण चन्द्रकलाः सूर्यः पित्रतीति प्रसिद्धम् ॥ ॥ ७०३ ॥ विगलन्ति कृतरणस्कारटकव्युच्छिन्नकायनिपतिता 'दत्तमुखा आसुरसंगरस्थिताः प्रहरणच्छेदाः ।। छिद्यन्त इति च्छेदाः ३ खण्डाः काण्डादीनां नष्टशल्यानीत्यर्थः ।। ॥ ७० ॥ इति सोपि स्वष्टः प्रजापतेर्घटनया द्विगुणोज्ज्वलम- ण्डलो दिवसनाथः तव प्रतापच्छायां परिम्फुरन् न पूरयति ।। कामाका- ३रया योतिनिपिद्धं म्वदेहे विकर्तनं चकार म कथं विनार्यमाणस्यत्तु- क्यतया स्फुरतीत्यर्थः । अवान्तरफुलफम् । आदितः ॥ १० ॥ JAIH. पादनम् . II.न. MIL .. II. 'पोमानित, सामुगा. 25 (Gaudarabo. ) .

·गउडवहो. । तुह दूरावज्जिय-सेहरालि-बलएहिँ कीरइ पणामो । ओहुर-णडाल-वियलन्त-भिडि-भङ्गेहिंव परेहिं ॥ ७०५ ॥ सच्चं तुमम्मि दिठे ण सन्ति तुम्हारिसत्ति पडिहाइ । णवर तुह देसणंचिय ठवेइ कालस्स माहप्पं ॥ ७०६ ॥ विसमत्तणपि विहिणो ण तवेइ तुमम्मि णाह सम्भरिए । आसण्ण-पाउसो पल्लवेइ गिम्होवि वण-राई ॥ ७०७ ॥ जाण णियचेय गुणा किं भण्णउ ताण णिग्गुणा जेवि ।। तेवि गुणे तुह अवलम्बि ऊण गुणिणोव्व णन्दन्ति ॥७०८॥ ॥ ७०५ ॥ तव दूरावर्जितशेखरालिवलथैः क्रियते प्रणामः अबामुखललाटविगलद्भुकुटिभड्गैरिव परैः ॥ प्रणाम कुर्वतां शत्रूणां ३ विगलन्मुकुटकुसुममधुकरावली गलद्भुकुटिरवेन कल्पिता । आवर्जिताः 'प्रणमिताः । वशीकृतस्य च भयाद्विगलिता भुकुटिः ॥ ॥ ७०६ ॥ सत्यं त्वयि दृष्टे सति न सन्ति त्यादृशा इति प्रतिभाति । केवलं तव दर्शनमेव स्थापयति कालस्य माहात्म्यम् ॥ये ३ माहात्म्ये प्रसिद्धाः कालप्रभृतयस्ते तव प्रसादादेव माहात्म्येन ज्ञायन्ते । कृतार्थोयं कालादिर्यत्र यशोवर्ममहामणिरभ्युदित इति संप्रत्ययात् ।। ॥ ७०७ ॥ विषमस्वमपि विधेर्न तापयति न दुःखयति त्वयि नाथ संस्मृते । आसन्नप्रापं पल्लवयति संजातपल्लवां करोति प्राप्मोपि ३ स्वभावसंतापकोपि वनराजि यतः ॥ इत्यर्थान्तरन्यासः । त्वत्सनिधी विगुणोपि विधिदैवाख्यो नाधर्मकृतां विपदं कर्तुं स [मर्थ इत्यर्थः ॥ ।। ७०८ ॥ येषां निजा एव गुणाः सन्ति ते तावत् त्वद्गुणैस्तु- प्यन्तीत्यत्र किं मण्यतां तेषाम् । निर्गुणा येपि तेपि' गुणांस्तयाव- MH.om. the risarga after ता, SOMH. NH.वि.

·अरण्यवर्णनम्, संणिज्झेणंव सिरीऍ तुज्झ दाहिण-भुयावलम्बाए । अणवरयमाणिटियमेस कणय-चरिसं करो मुयइ ।। ७०९ ॥ साहीण-मुह-सहस्सो किं व ण ता वासुई पसंसेइ । जइ तरइ चिन्तिउमलं गुणे तु एकेण हियएण ॥ ७१० ॥ विहिणा जाण णडालेसु विलिहियं किंपि विसम-परिणाम । तुज्झ पाय-वडण-च्छलेण वसुहादिव फुसन्ति ॥ ७११ ।। अहिसारणम्मि तं रिउ-सिरीऍ णिसियासि-घडिय-पडिपिम्बो । णीलंसुअ-संवी ओव्व सहसि सहसाहव-णिसीहे ॥ ७१२ ।। ३ लम्व्य' उपजीव्य गुणिन इव नन्दन्ति || चन्द्र इव सर्वाहादी स्वमि- ते स्यर्थः ।। ॥ ७०९ ॥ 'सांनिध्येनेव श्रियस्तव दक्षिणभुजावलम्बायाः अन- वरतम् अनिष्ठितं कृत्वा एष कनकवर्ष करो मुञ्चति ॥ स्ववाहपार्जि. ३ ताम् अपर्याप्तां श्रियमविरतं गुणिभ्यो वितरमीत्यर्थः ।। ॥ ७१० ॥ स्वाधीनमुखसहस्रः किं या न तावद्वासुफि:प्रशंसती यदि तरति पारं प्राप्तुं समथों भवति चिन्तयितुम् अलं 'गुणांस्तव पके ३ हृदयेन । मनःसहकृतानामेय वायेन्द्रियाणां निजकार्यव्यापारात्यागि- न्द्रियसहमयुतोपि वासुकिनिखिलास्तव गुणान् स्तोतुं न शक इत्यर्थः ।। ॥ ७११ ॥ विधिना येपा ललाटेषु विलिसितं किमपि विपम. फर्मपरिणामजातं ते तव पादपतनच्छलेन हे वसुधाधिप 'घुमयन्नि ३ उरसयन्ति अपसारयन्ति ।। [॥ ७१२ ॥ अभिसारणे अभिमारणकाले त्वं रिमुश्यिाः निगिना- Unीरभनी um. Malai PMIL.पोप'. II.मा.

·१९६ गउडवहो.. सामण्णावि णामक्खराई ठवियाई तइ विवेयम्मि । कित्तण-मेत्तेणवि जेण फुरसि तं णवर हिययम्मि ॥ ७१३ ।। तुह धारा-लग्ग-समोसरन्त-करि-मोत्तियत्तणा खग्यो । आढत्तोवल-वरिसम्यु-वाह-लील विडम्वेइ ॥ ७१४ ॥ अणुराओत्ति परियणो कोय-हुयास-प्पह-त्ति पडिवक्खा । आणा-पयाण मुद्दासु तुज्झ विन्दन्ति सिन्दुरं ॥ ७१५ ॥ सिघटितप्रतिविम्यः नीलांशुकसंबीत इव परिहितनीलवर्णाम्बर इव ३ शोमसे सहसा झटिति आहवनिशीथे संगररूपिण्यां रजन्याम् ॥ ] [॥ ७१३ ॥ सामान्यान्यपि नामाक्षराणि यशोवर्मा इत्येतानि स्थापितानि तव विवेके विवेकेनेव । विवकं कृत्ववेत्यर्थः । कीर्तनमा- ३ त्रेणापि येन यस्मात्कारणात् स्फुरसि आविर्भवसि त्वं केवलं हृदये ॥ यद्यपि नामकरणसमये नासीदन्वर्थकनामविवेकस्तथापि यस्मात्त्वया तन्नाम अन्वर्थकं कृतम् अतः कारणात् नामकरणसमय एव कृतः स ६ विवेक इति भातीति यावत् । शत्र्यादिभीतानां जनानाम् अस्ति त्राता यशोवर्मा मा भपीरिति तव नामनि कीर्तिते सति स्वन्नामकीर्तनरूपं यशः कवचक्दभयकारि भवति । अतः यस्य यशो भीतानां वर्म- ९ स्यन्वर्थकं तव यशोवर्मेति नाम । इति भावः ॥ ] [॥ ७१४ ॥ तव धारालमसमपसरत्करिमौक्तिकत्वात् खड्गः आरब्धोपलवर्षाम्बुवाहलीलां विडम्बयति ॥ ] [॥ ७१५ ॥ अनुराग इति परिजनः फोपहताशप्रति प्रति- पक्षाः आमापदानां मुद्रामु तव विन्दन्ति लगन्ते सिन्दूरम् ॥ परिजनं प्रति शत्रुजनं प्रति च प्रेपितेषु तवामापत्रेषु यः सिन्दरः ·भरण्यतरुवर्णनम्. १९७ वामेयर-भुय-भवणा कह णु सिरी वसउ तुज्झ खम्गम्मि । · मुणियं दीसइ इह संठियाएँ से तम्मि पडिविम्वो.॥ ७१६ ।। नवि तह लोयस्स गुणा णिय-उकरिसेण पायडा होन्ति । तुह संमाणग्यविया वञ्चन्ति जहा पहु पसिद्धिं ॥ ७१७ ॥ ण हु पहमचिय पय-वीढ-घडिय-मउलीहिं कारिओ तंसि । भिउडी-भङ्गायासं अवराह-भएणव रिकहिं ॥ ७१८॥ तुह पहु सवरा-सीमन्तिणीण अच्छिन्न-बाह-धाराहिं । दीसन्ति समूलाओ लोला लम्बालय-लयाओ ॥ ७१९ ।। स्वभावेनैव ताम्रवर्णः स तव परिजनः अनुरागदर्शित्वेन ताम्रवर्ण इति ३ मन्यते तव शत्रुजनस्तु कोपहुताशप्रभया ताम्र इति । इत्यर्थः ।।] [ ॥ ७१६ । वामेतरभुजभवनात् कथं नु श्रीर्वसतु तव खड्ने। ज्ञातं कथं वसतीति । दृश्यते इह भुजे संस्थिताया अस्यास्तस्मिन् ३ खड्गे प्रतिविम्बः ॥] [॥ ७१७ ॥ नैव तथा लोकस्य गुणा निजोत्कर्पण प्रकटा भव- न्ति तव समानार्थीकृतास्त्वत्कृतसंमानेन संभाविताः सन्तो प्रजान्ति ३ गच्छन्ति यथा हे प्रभो प्रसिद्धिम् ॥] [॥ ७१८ ॥ न खलु प्रथमम् एव पदपीटपटितमौलिभिः कारि- तस्त्वमसि भृकुटीगङ्गायासम् अपराधमयेनेव रिपुभिः ॥ ] [॥ ७१०. ॥ तव हे प्रभो सपलसीमन्तिनीनाम् अच्छिन्नवाप्प- धाराभिः सततमापादम् अवयहन्तीभिदृश्यन्ते समूला इय भूम्यां ३ लब्धमूला इय लोल लम्बालफलताः ॥ तव शत्रुमीणां ये लम्बकेगास्ने मततं पादपर्यन्तं धारया पत. द्विस्तासाम् अश्रुभिलब्धमूला लता इव दृश्यन्त इत्यर्थः ।।]

·गउडवहो. जाणं ण पुरिसयारो जुवइ-समा तेसु कह सिरी रमउ । ठिय-भावमित्थमहिला महिलाओं कहंपि कामेन्ति ।। ७२० ।। झीणा एके तु असिम्मि सरणमण्णे गया तुमचेय । सेसावि रिऊ जलहिं कहिपि फिर केवि पडिवण्णा ॥७२१॥ बच्चन्ति अहो उट्टे अइन्ति मूलङ्कुरव्व पुहईए । वीयाहिव एकत्तो कुलाहि पुरिसा समुप्पण्णा ॥ ७२२ ॥ । [ ॥७२०॥ येषां न पुरुपकारो युवतिसमा तेषु कथं श्री रम- ताम् । नैव रमत इत्यर्थः । स्थितभावं स्थितत्वं स्थितिम् इस्थम् अ- ३ खिला महिलाः कथमपि कृच्छ्रेण कामयन्ते ।। येपा पुरुषाणां पुरुषत्वं नास्ति तेषां गृहेषु युवतिसमा श्रीन ति- छति । तादृशी स्थितिं हि । अपुरुषकारोपेतेषु स्थितिमिति यावत् । ६ सर्वाः स्त्रियाः कथमपि कामयन्ते । नैव का अपि कामयन्त इत्यर्थः । पुरुषकारहीनान स्वपतीन् विहाय पुरुषकारोपेतांस्त्वादृशान् आश्र- यन्तीति भावः ॥ [॥ ७२१॥ क्षीणा हता एके कतिपयाः शत्रवः तु तव असो खड़गे । शरणमन्ये गतास्त्वामेव । शेपा अपि रिपवो जलधिम् । कु- ३ त्रापि किल केपि प्रतिपन्ना गताः ॥] [ ॥ ७२२ ॥ ब्रजन्ति गच्छन्ति अधः ऊर्ध्वम् अयन्ते गच्छन्ति मूलामुरा इव मूलानि च अङ्गुराश्च क्रमेणेव पृथिव्याः बीजादिय ३ एकतः कुलात् पुरुषाः समुत्पन्नाः ।। एकस्माद्वीजादिव एकस्मादेव कुलादुरपन्नाः पुरुषाः केचित् अधः- केचिच्च ऊ व गच्छन्ति, यथा मूलानि अधः अराश्च ऊर्ध्व पृथिव्याः ·तटवर्णनम्. १९९ तरलत्तण-वयणिज्ज लच्छीऍ तुमाएँ णवर ओप्पुसि। तीऍवि पहुत्तणं वो पहु-दोस-विवज्जियं दिणं ॥ ७२३ ॥ विवरीयंव तइ इमं विवेय-सारम्मि दीसइ नरिन्द । भीओ दोसाण तुमं ते उण णहा तुमाहिन्तो ।। ७२४ ।। सयलेसुंचेय दिसा-यडेसु दीसन्ति देव पहिलग्गा । धोयच दिसागय-सीयरेहि विमला गुणा तुज्झ ॥ ७२५ ॥ भुयण-गरुएहि ते तुह हीरन्ति गुणेहिं तं पुणो ताण | हीरसि गुण-लेसेणवि सुअणो सुअणाण अहिओ सि ||७२६॥ ६ तथेत्यर्थः । एकस्मादेव बीजादुत्पन्नानि मूलानि अडराश्च क्रमेण पृथिव्या अधः ऊर्ध्वं च यथा गच्छन्ति तथैव एकत एव कुलादुरपन्नाः फेचित्पुरुषा अपकप केचित्र उत्कर्ष गच्छन्तीत्यर्थः ।।] . [॥ ७२३ तरलत्यवचनीयं चाश्चल्यरूपं दूपणं लक्ष्म्याः लक्ष्मीसंबन्धि स्वया केवलम् उरपुसितम् अपगमितम् । तयापि ३ प्रभुत्वं वस्तव प्रभुदोपविजितं दसम् ॥] [॥ ७२४ ॥ विपरीतमिव स्वयि इदं विवेकसारे दृश्यते हे नरेन्द्र । मीतो पाणां दोपे यम् । ते दोपाः पुनर्नष्टारस्वतः ।। [॥७२५ ॥ सफलेप्येव दिक्तटेषु दृश्यन्ते है देव प्रतिमा धौता इव दिग्गजसीकरविमला गुणाम्नव ॥) [ ।। ७२६ ॥ भुवनगुम्ने सुजनास्तव दियन्ने गुणः । स्वं पुनस्लेपा मुजनानां हियरो गुणलेगेनापि । अतः मुडनः मुजनानाम् अधिकामि॥

·गउडवहो. दिअ-भूमिसु दाण-जलुल्लियाई कालम्मि जाई उत्ताई। ताई तुह णाह रोहन्ति संपयं विहव-वीयाई ।। ७२७ ।। पणईसु गुरु-मणोरह-संपत्ति-समुत्तुणेसु संकन्तो। मण्णे तुह तेण पहुत्तणेवि न मओ पडिप्फुरइ ।। ७२८ ।। लहिऊण तुमाहिन्तो देन्तेहिं इओ तओ नर-वईहिं । साहाहिँव दाण-दुमो णरिन्द तुह बडिओ दुई ॥ ७२९ ॥ तुह रिउ-गय-कुम्भ-वखुत्त-णिसिय-तोमर-णिहित्त-विवरहिं । विरएन्ति सुहं मुत्ता-हलेहि रमणीओं हार-लया ।। ७३० ॥ अवि य। परिघोलइ सिविलिय-जाल-सुत्त-संताण-संठिओ हत्थो । पेढाल-थण-हराअड्डि-कक्खडे वीडय-हाणे ॥ ७३१ ।। [॥ ७२७ द्विजभूमिपु स.पात्ररूपेषु क्षेत्रेषु दानजलाणि काले यानि उतानि क्षिप्तानि तानि तव हे नाथ रोहन्ति सांप्रतं विभववीजानि ॥] [॥ ७२८ ॥ प्रणयिपु अर्थिषु निग्धजनेषु वा गुरुमनोरथसंप. सिसंदृप्तेषु वृहद्वान्छापूरणगर्वितेषु संक्रान्तः मन्ये तव तेन प्रभुस्वेपि ३ न मदः प्रतिस्फुरति ॥ त्वया पूरितमनोरथा अर्थिजना गविता भवन्ति । एतावांस्तवादार्य- महिमा । तदपि न त्वं गर्वितो भवमीत्यर्थः ॥] [॥ ७२९ ॥ लब्ध्वा धनं त्वत्तो ददद्भिरितस्ततो येभ्यः फेभ्योपि नरपतिभिः शाखाभिरिव दान?मो हे नरेन्द्र तव वर्धितो ३ दूरम् अतिशयेन ॥ [॥ ७३० ॥ तव रिपुगजकुम्भनिगनिगिततोगरनिक्षिप्त विवरैः चिरचयन्ति मुखं मुक्ताफले रमण्यो हारलताः ।। [ ॥ ७३१ ॥ अथ पहिरवान्तरलकम् । परिपूर्णते स्खलति ·कञ्चकवर्णनम्. २०१ वेल्लहलहुलि-कर-कमल-मुफलिजन्त-जालिया -चलया । कुच्छि-च्छेया छन्जन्ति सिदिल-दर-दिह-तग्गङ्का ।। ७३२ ॥ गाह-कवाडअ-दुक्खुच्चुडन्त-गह-राइ-लन्छणो-लहइ । दर-मेहुज्झिय-हरिणङ्क-विम्ब-सोहं थणुच्छङ्गो ॥ ७३३ ॥ कण्ठ-निरोहुव्वण-वित्थरन्त-णीसास-तुलिय-नास-उई । अग्यइ विसंठुलुब्बेल्ल-वल्लरी-चिहुर-पन्भारो ॥ ७३४ ।। कठिनस्वारपांडायतुं न शक्नोति शिथिलितं विमोचितं यज्जालकसूत्रं ३ 'कञ्चुकबन्धनार्थ तस्य यत्संधान संधिस्थानं तेन संस्थितः 'प्राप्तसरो हस्तः पीठयुक्तस्तन मरेणाकृष्टे अपसारिते अत एव कर्कशे पीडन स्थाने || संस्थितो हस्तः स्खलतीति समन्वयः ॥ ॥ ७३२ ॥ येलहलाभिरङ्गलिभिर्युक्तं यत् करकमलं तेन प्रक- प्यमानम्' अपसार्यमाणं जालिकाबलय कञ्चुकसंधियन्धस्तस्य' वि. ३ च्छित्तिर्यत्र ते कुक्षिच्छेदाः कुक्षिसंधयः छ जन्ति विराजन्ते । कोह. शाः । सिदिलदरदिभङ्गमा ईपदृष्टवलित्रयभनयुक्तशिथिलाङ्गाः ।। ॥ ७३३ ॥ गाढो निविडो यः कपाटक इव पाटकः कशुकम्तेन पीडितस्वादुःखेनोचुडन्ता' अपसररक्षतका' नसकृतराजयो लाम्छनं ३ चिहं यस्य स लमते इंपन्मेपोजिसनहरिणाडाविम्बशोमां स्तनो- सहः॥ हरिणाको मृगाङ्कः । नसराजीनां हरिणपित्राफारधारिणी. स्वने हरिणोपमरवम् ॥ ७३४ ॥ कण्ठस्य निरोधेन गाटे कशुफे आफ्ष्यमाणे सति MIT. * ! So MH. *MH. appears corrupt bure, trading 41718T19 Tarla The entiendason 14 nrely conjectoral. .. बसमान'. MEL. तुत्र cाद •ii. दुरदा. III. मरमरामोदका, The ermendationsmine 26 (Gaidarabo) ·२०२ गउडवहो. माण-वलयाउल वाहग्ग मोयणुप्पण्ण-कर-यलायासं । रेहइ लज्जा-पडिरुद्ध-थण हरं भुय-लया-जुयलं ॥ ७३५॥ इय गरुय-वइयरुत्तरिय-कञ्चओ कुणइ पहु पओसम्मि । सेज्जारहणं तुह लडह-वेस-सुहिओ पिया-सत्यो ॥ ७३६ ।। इय वन्दि-णन्दिय-जयं गाहि-पुरारूढ-सेप्ण विष्णासो । जाओ सो लडह-विलास-मेत्त-वीसन्त वाचारो ॥ ७३७ ।। पीडनेनोल्वणा उद्घटा विस्तरन्तो ये नि श्वासास्तैस्तुलितौ 'नासापुटौ ३ यंत्र से [ अर्घति ] 'विसष्ठुलोद्वेषवल्लरी 'चिहुरप्राग्भार ॥ मदनातुरायास्तादृशेनैव प्रेयसा शिरोमार्गेण कञ्चुके विमुच्यमाने अवस्थेदशी 'नायिकाया भवति । ।। ७३५ ॥ मणिवलयाकुलवाममोचनोरपन्नकरतलायास • शो- मते लज्जाप्रतिरुद्धस्तनभर भुजलतायुगलम् ॥ ॥ ७३६ ॥ इति उक्तप्रकारेण गुरुकव्यतिकरोत्तारितकञ्चकः करोति हे प्रभो प्रदोपे शय्यारोहण तव लटमवेषसरल• प्रियासार्थः ॥ ३ लटभश्चासौ सरलवेषश्च कुलवधूसार्थो बयम् । वेश्याजन एव च कपटपटु वक्रवेषश्च युक्तः ॥ ६ ॥ आदित ॥ २३ ॥ ॥ ७३७ ॥ इति बन्दि [ नन्दितजय गाधिपुरारुटसैन्यविन्यास जात स लटभो यो विलास ] स्तन्मात्रे विश्रान्तः पर्यवसितो ३ पापारो यस्य स तथा || गाहिपुर फन्यकुब्जनगरम् ॥ २४ ॥ महाकुलकम् ॥ MH नाशा'. - IB विसरधुलो MH वरीकश्चि० • MH नापिका भवति MH tor वेषश्च ME पर इक्रवेश युक्त ·ललनाभिःसह क्रीडा. २०३ अवि य । ७ संभाविय-चित्त-वियार-कारणामरिस-तम्बिर-छायं । तह-झाण-णिमिल्लंचय होइ फुरियाहरं वयणं ।। ७३८ ॥ उम्मिल्लइ थोय-त्थोय-रोस-रजन्त-दारुणापना । मासलिय-सवण-भुयइन्द-रयण-कन्द-प्पहा दिही ॥ ७३९ ।। सामायइ सेय-लयाहिउत्त-विणियत्त-भूइ-लायण्णो । अविहाविय-कण्ठ-च्छवि-वोच्छेओ वच्छ-परिणाहो ॥ ७४० ॥ ॥७१८ ॥ अधुना नरपालस्य सल्ललनाभिः सह क्रीडां 'वर्णयति॥. तत्र य एवं कुपितेन हरेण दग्धो मदनः स यासु सुन्दरीयु सतीषु ३ पुनः सशरीर इव अप्रतिहतवाणश्च संपन्नः ताभिः सह निदाघोचि- तोपकरणयुक्तो नरपतिः' मीडामुपक्रामतीति वर्णयितुं पट्लफमाह ॥ संभावितचित्तविकारकारणामर्पतानच्छाये तथाध्याननिमीलि' ६ तमेव भवसि कोपम्फुरिताधरं वदनं हरस्य कामदाहोपक्रमे ॥ ।। ७३९ ॥उन्मीलति [स्तोक] स्तोकोपरज्य'मानदारुणापाट्या मांसलितश्रवणभुजगेन्द्ररत्नकन्दप्रभा दृष्टिः ।। ३ कर्णाभरणत्वापन्नवासुकिमणिकान्त्या लोहितया घनीकृतेत्यर्थः ।। ।। ७१० ॥ श्यामायने खेदलयाभिडितत्वेन विनिवृत्तभूति- लावण्यः अविभावितकण्ठच्छवियुच्छेदो वक्षःपरिणाहः । ३ भूतिभन्म । न्युच्छेदो विभागः । स कोपश्यामिकयैकीभूतो'न विवेकेन लक्ष्यने ॥ III.पी. .MH. पविहीर. .MIN.वा. MH. निमीप 'MH. मान'. II. dal for 'मो. 'R. मानिसला. • Atter प SIH. Aaisan प्रभा रासा: माकली.

·२०४ गउडवहो. विहडइ हव्ववह-सिहा कडप्प पल्लिय-पुई णडालम्मि । कह-कहावि णिविड-भिउडी-विहन सपिण्डियं णयणं ॥७४१॥ इय तिणयण रोसाणल-विलुत्त देहोवि कुसुम कोयण्डो। जासु णिसण्णो अज्जवि अउण्ठ-वाणोञ्चिय जयम्मि ॥ ७४२ ॥ आलुलिय वेणि लेहं भामिय तारं च भुय लया-जुयलं | वन्छ जाण विलास कम्पियच्छाइँ य मुहाई ।। ७४३ ॥ ताण रमणीण णय बाहु विस लयामह कण्ठ परिणाहो । उव्वहइ सो विलासी णिआह णेवच्छ विच्छिात्तिं ॥ ७४४ ॥ ॥ ७४१ ॥ विघटते विक्रियते हव्यवाहाशखासमूहप्रेरितपुट' ललाटे कथकथमपि निबिडभ्रुकुटिविगसपिण्डित नयनम् ।। ३ कटप्र समूह ॥ ।। ७४२ ॥ इय तिणयणेत्याद्यवान्तरयुगलक कुलकवाक्यस- माप्त कृतम् ।। इति त्रिनयनरोपानलविलुप्तदेहोपि' कुसुमकोदण्डो ३ याँसा निपण्ण सन् अद्याप्यकुण्ठबाण एव जये [॥ ७४३ ॥ आललितवेणिलेख अमित तार च भुजलतायुगल नेपथ्य यासा विलासकम्पिताक्षाणि च मुखानि ] ।। ७४४ ॥ तासा रमणीना निर्जेबाहुबिसलतासँक्तकण्ठपरिणाह उद्वहति स विलासी निदाघनेपथ्यविच्छित्तिम् ॥ ३ विसरता 'मृणालिका । तद्वच्छीतलस्वाहाहुरेव विसरतेत्युक्त । अथ कामकृतदाहनिवारणाय सुन्दरीभिर्मृणालिका स्तनहृदयादौ BIH पुर *H निषिण्णा BIH समाप्तिक SUH om अपि INH मृणालिकावद छातली ·वर्षानिशावर्णनम्, २०५ तेण स-पल्लव-भङ्गचूडा-मणि-भावमतरुणं ताण । णिजइ कुसुमं आसुरहि-केसरं णव-कलम्वाण ॥ ७४५ ॥ आ-मेह-समय-सुहया संभिण्णोववण-केअय-सुयन्धा। सीयरिणो से हिययं इरान्त रयणी-मुह-समीरा ।। ७४६ ।। कुमुयावयोह-महुरा विरलागय-मेह-वण्डिय-मियङ्का । अग्घन्ति णिसा असमत्त-गलिय-सलिलागमा तस्स ॥७१७|| णीसासा खण-विरहे फरान्ति रमणीण सुरहिणो तस्स । काड्ढय-हियय-हिय-कुसुम-वाण-मयरन्द-लेसव्व ।। ७४८ ।। योज्यन्ते तत्कार्ये च सम्यग्बाहुरेव समर्थो वृथैव तदुपादानमिति ६ सूचितम् ॥ ६ । कुलकम् ॥ ॥ ७४५ ॥ तेन सपल्लवमङ्ग' चूडामणिभावम् आरुहं तासां नीयते कुसुमम् आसुरभिकेसरं नवकदम्बानाम् ।। ३ चूडामणिभावमारुहन्तेणेति पाठे उद्यानमारोहता कुसुमं चूडाम- णिभावं प्राप्यते विलासिनीनामात्मनश्चति योज्यम् ॥ ।। ७४६ ॥ आमेघसमयं वर्षारम्भं यावत् सुभगाः समिन्नोपयनके- तकोसुगन्धाः शीकरिणः से अस्य हृदयं हरन्ति रजनीमुखसमीराः ।। ॥ ७४७ ॥ वर्षान्तावस्थामाह । कुमुदानाम् अवबोधेन विकासेन मधुरा चलि[तस्थि]तैः पराड्सगतै धैः खण्डितः अयच्छादितो ३ मृगाको यामु ताः 'अर्घन्ति शोभन्ते निगा राज्यः असमाप्तो गलित- श्थातीतः सलिलागमो यासु तारतम्य रामः ॥ ॥ ७४८ ॥ निःश्वासाः क्षणमात्रमपि विरहे प्रणयकोपादिकृते : III. भंगा'. III. मामान for "भारम् कई AII. म.

·२०६ पउडवहो. सो दीसइ उहय-दिसा-पहावियाणन्द-बाह-सलिलोहि । ताण परिरम्भ-पसरन्त-भुय-लएहिंव अच्छीहि ॥ ७४९ ॥ अवि या २३ फलिहच्छोयर-दीसन्त-पहि-वेणी-सिहाओवे सहान्त । सहसा घलि-भङ्ग तरङ्गिणीहि जा रोम-लहाहिं ।। ७५० ।। ससिमिव णवोइयं विइसिएण अहर-प्पहाणुविद्वेण । सासामोय-मिलन्तालि-लञ्णं जा पयासेन्ति ॥ ७५१ ॥ वियोगे स्फुरन्ति रमणीना सुरभयस्तस्य आकृष्टहृदयस्थितकुसुमबा- ३ णमकरन्दलेशा इव ॥ .. ॥ ७१९ ॥ विपलब्धाना स दृश्यते 'दर्शनायोभयदिक्प्रधा- वितानन्दबाप्पसलिलैस्तासा परिरम्भार्थप्रसरजलतैरिव अक्षिभिः ॥ ॥ ७५० ॥ अधुना नृपनिकटगततरुणीविलासवर्णनं विशतिकु- लकमाह । स्फटिकवदच्छ उदरे दृश्यमानाः पृष्ठदेशस्थिता अपि ३ प्रतिबिम्बद्वारेण वेणीशिखा यासा ता इव शोभन्ते सहसा चलिम- गतरङ्गिणीभिर्या रोमलेखाभिः [॥ ७५१ ॥ शशिनमिव नवोदित विहसितेन अधरप्रभानुविद्धन श्वासामोदमिलदलिलाञ्छन या. प्रकाशयन्ति अधरप्रभायुक्त यत् हसित तत् नवोदितचन्द्रवदाभाति स्म आर- क्तशुभकान्तिमत्त्वात् । आमोदयुक्तश्वासमिलिता येऽलयस्तेपा समू- हश्च तच्चन्द्रलान्छनवदाभाति स्म । इति भावः॥] MH, दर्शनायोम.

·तरुणीविलासवर्णनम्, २०७ जा कण्ण-किसल-कर-यल-मिलन्त-चल-तारयाहिं दिहीहिं । कन्दुय-झीलंच स-सेस-बाल-भावा पयासेन्ति ॥ ७५२ ।। जा ललिय-लया-लील वेलम्बान्त सिय-दन्त-कुसुमाओ । सहसा महुयर-जालायमाण-णीलम्वरावरणा ।। ७५३ ॥ जाओं सइ-दिग्ण-संणेज्झ-मयण-पूयायरा सरीरेसु । सरस-णह-मञ्जरि-मयं रत्तासोयंपिव लिहन्ति ।। ७५४ ॥ जाओं पसा-परिग्गहिय-हारि हरियसुया पयासोन्त | रम्भा-गन्मत्तणमणह-परियरं ऊरु-दण्डाण ॥ ७५५ ॥ ॥ ७५२ ॥ याः कर्णकिसलय कर्णावतंसनवपल्लच एव करतलं तेन 'मिलन्त्यः संबध्यमानाचलास्तारका यत्र ताभिदृष्टिभिः ३ कन्दुकक्रीडामिव [स]शेपबालमावाः प्रकाशयन्ति ईपदपूर्णपोडशवर्षवात्सशेषयालभावत्वम् ।। ॥ ७५३ ॥ या ललितलतालीलां विडम्बयन्ति सितदन्तकुसुम स्वात् सहसा मधुकरजालायमाननीलाम्बरावरणस्वाच विडम्बयन्त्युपहसन्तीत्यादयो दण्डिना बहव उपमाया घोतका दर्शिताः ॥ ॥ याश्च सदादचसांनिध्यमदनपूजादरत्वाच्छरीरेषु' सरसनखपदमारीमयं रक्तागोकमिव लिसन्ति कामो हि रक्ताशोककुमुमैःपूज्यते । तानि रक्तानि भवन्ति 'नवनखक्षतयत् इत्येवमुस्प्रेक्षितम् ।। ।। ७५५ ॥ याच 'अभिसारिकास्वादिप्रसारपरिगृहीनमनोहा- ३ ॥ ७५४ III. माम.. MH. पूना'. IME ना. म. ron.

·२०८ गउडवहो. लीलोणय-मुह-यन्दाण खण्डियाहर-णिहेण थण-वहे। हिययंव जाण पायड-चम्मह-वाण व्यणं फुरइ ॥ ७५६ ॥ थण-मञ्झ-च्छवि-तारं कुप्पासन्तरमणङ्ग-णासम्मि । उद्धव लोयणं तिणयणस्स वन्दीकयं जाहिं ।। ७५७ ।। गह-रेहा जाण थणेसु सहइ रोमञ्च खण्डिय-णिवसा । खण विरह-भीरुणो सीवाणिव्व फुडियस्स हिययस्स ।। ७५८॥ रिहरिताश्रुकत्वात् प्रकाशयन्ति रम्भागर्भवम् अनघपरिकर परिपूर्ण- ३ सामग्रीकम् ऊरुदण्डानाम् कोमलस्वपरिवर्तुलवादिना सादृश्यपि हरिताशुकप्रावरणं विना कदलीदलतुल्यता किंचिन्स्यूनासीत् तत्सद्भावे तु अवैकल्यमित्यर्थ ।। ॥७५६ ॥ लीलावनतमुखचन्द्राणा प्रतिबिम्बितखण्डिताधरनिभेन मणिनिर्मले खनपट्टे हृदयमिव यासा प्रकटमन्मथवाणवणं स्फुरति ॥ ७५७ ।। स्तनमध्ये या छवि कान्तिः सैव तारका' यत्र तत् कुर्मासस्य कञ्चुकस्य अन्तरं मध्य स्तनसधिविच्छिन्नस्थान त्रिलोच- ३ नाकारत्वात् अनड़नाशे वैरनिमित्ते सति ऊर्ध्वं तृतीयमिव लालाटवर्ति लोचन त्रिनयनस्य दण्डीकृत बद्धा स्थापित याभि कामशरीरामि ।। ७५८ ॥ नखरेखा यासा वनेषु शोभते 'रोमाञ्चखण्डितनि- वेशा क्षणविरहभीरुण सूचीव स्फुटितस्य हृदयस्य ३ रोमाञ्चखण्डितनिवेशवेन सरलत्व श्यामत्व च सूचीसादृश्याय निदर्शितम् । स्फुटित 'वस्त्र गलहत वा शरीरादि किल सूच्या सीव्यत IMH व तारको यत्र त MB तेतो° for त्रिको - NH ऊतृतीयमेव MH वडिय MH मीरो GMH निशस्तेन TH पस्द ·२०९ प्रियालिडनम् . चक-जुएणव वम्मह-रहस्स पिय-हुत्त-गामिणो जाओ। यण-मण्डलेन परिरम्भ-लम्भ-वियडेण सोहन्ति ॥ ७५९ ॥ पेच्छान्त जाओं चलणे चम्पय-फलि ओष आरमुज्झन्ते । कण्णुप्पल-पहर-भया गहिएच पईव-मालाहि ॥ ७६० ॥ इति इहापि क्षणविरहमाशङ्कमानस्य' हृदयस्य संधानार्थ सूचीव स्थापितेत्युत्प्रेक्षार्थः [॥ ७५९ ।। चक्रयुगेनेव मन्मथरथस्य प्रियाभिमुखगामिनो याः स्तनमण्डलेन परिरम्भलम्भविकटेन शोमन्ते ३ पियस्य यदालिडनं तस्य योगेन महचरी यो स्तनी तौ प्रिया- भिमुख नेतुमदनस्थस्य चक्रे इस भातः स्मेत्यर्थः ॥] ।। ७६० ॥ प्रेक्षन्ते याश्चरणान्' 'चम्पककलिकांप्रकरमुषमानान् कारपलप्रहारमयाद् गृहीतानिच प्रदीपमालाभिः ३ कीडानिवेशानाम?णे प्रक्षिप्तो यश्चम्पकालिकाप्रकरस्तन्मध्येन मीडायां संचरमाणाः सुसदृशत्याद्विमूढतां चरणचम्पकालियाविषयां पावस्थजनस्य जनयन्ति के चम्पकालिकाप्रफरावययाः फे पा' ६ कान्ताचरणा इति । किं च चरणप्रदेशवर्तिन्यश्चम्पफफलिकाः दीप- मालामदृश्यो 'वर्णसंनिवेशसान्यान् । तत्रोरप्रेक्ष्यते । दीपमाला इव नायिकाचरणान् आश्रित्य मीताः मत्यो भयामावम् अभ्यर्थयन्त इति । ९ता हि नायिकाः मुरनाथ पियनमराग्यमाणा' अपहियमापनितम्र. xn. krtana... सपान for . .80x1. aitinctly. . . . . . पा. II.mire Sil. 27 (Caudaraba ) ·गउडवहो. दसण-णिवीयमीसा-वस-कूणिय-णयण-पम्ह-भावेण । जा पञ्जरियमिव पियं धरोन्ति अवसरण-सङ्काए । ७६१ ।। अहर-प्पहा-दरारुण-दसण-मऊहहिं थण-विसारीहिं । वम्मह-वण-बन्धोहिंव जाओ सरुहिरेहि सोहन्ति ।। ७६२ ।। दीह-पिहुलत्तणणं इत्य-ददावेढणेक-जोग्गाओ। जाण कय-ग्गह-तण्हं देन्ति वला वेणि-मालाओ ॥ ७६३ ॥ अवरद्ध-रमण-पडिमंपि जा ण्हवन्तिव्व गण्ड-वासम्मि । अण्ण-ललणा-पसगावकलुसियं वाह-सलिलेण ॥ ७६४ ॥ बिम्बवत्रा लजया कर्णोत्पलप्रहारेण दीपपाली शयन्ति । तन्मा नो नीनशन्निति दीपमालाभिः सुन्दरीचरणा आश्रिता' इत्युत्प्रेक्षितम् ।। ॥७६१ ॥ दर्शननिपीतम् ईरिससंकोचितनयनपक्ष्मत्वेन याः पारितं 'पक्ष्मपुटपञ्जरबद्धमिव प्रियं धारयन्त्यपसरणशङ्कया' [॥७६२ ।। अधरप्रभया ईपदरुणदशनमयूखैः स्तनबिसारिभिः मन्मथवणअन्धैरिव याः सरुधिरैः शोभन्ते अधरप्रभया मनागारक्ता ये स्तनप्रसारिणः स्तनोपरिपतिताः शुभा दन्तमयूखास्ते मन्मथकृतानाम् आरक्तवणानामुपरि बद्धाः शुभ्रा वस्त्रखण्डा इवासन्निति भावः ।। ॥ ७६३ ॥ दीर्घत्वेन बहलस्वेन च हस्तहढावेष्टनैकयोग्या यासा कचग्रहतृष्णां ददति बलाद्वेणिमालाः प्रियेभ्यः ॥७६४|| कृतापराधरमणस्य प्रतिबिम्बम् [अपि] उत्पन्ननमल्यतया गोपर्यन्तीव गण्डपावे अन्यललनाप्रसङ्गावकुलपिता बाप्पसलिलेन ' MH. . वरणानुप्रितामत्युत्प्रेक्षितं. ' MH "पुटं पंजर' (MH"सरणाश. .. 17 .

·मेखलाविमोचनम्, सइ संघट-समुज्जल-कोर्डि कणय-रसणं विमोएन्ति । पिय-मुह-णिहित्त-विअसन्त-लोयणा जाओं समयम्मि ॥७६५॥ जा रोसुक्कम्पिय-कण्ण-कुसुम-रय-पुञ्ज-पूरिय-थणीओ। अवचुण्णेन्तिव दर-रूढ-संठिए वम्मह-प्पहरे ॥७६६|| कम्पाओं वहन्ति यण-त्थ-हत्य-रणिरडलीय-हाराओ.। अङ्गं थामेच्चिय मुहल-मेहला-णेउरं जाओ ||७६७।। . ३ अपिशब्दादात्मीयगण्डपार्श्व च प्रक्षालयन्ति । यत्' तादृशी कान्तिसंपदं पलाशमारायमाणां मुधोद्वहन्ति तत् [ता] कान्ति कोपात् प्रक्षाल्य अपसारयन्तीत्यर्थः ॥ ।। ७६५ ।। सदा प्रत्यहं संघट्टेन रचनेन समुज्ज्वलकोटिं कनकरसनां विमोचयन्ति प्रियमुखनिक्षिप्तविहसल्लोचना याश्च समये ३ नियतरहस्यावसर एव अथवा समये सतीति ज्ञेयम् । प्रियमुखनिक्षिप्तविहसलोचनत्यमेव' च समयः । प्रतिदिनं दृष्टव्याप्तिकत्वात् । अतोवलोकनविशेषण ६ प्रियतमं प्रयुज्य विमोचयन्तीत्यर्थः ।। ।। ७६६ ॥ या रोषोरकम्पितकर्णकुमुमरजः पुजपूरितस्तन्यः अवचूर्णयन्तीय रोपणमिव ददति ईपढसस्थितान् मन्मथप्रहारान् ॥ ७६७ ।। मदनजनितकम्पवशाद्वहन्ति स्तनस्थहस्तरणनशीला- कुलीयकद्दारा: अई स्थान एव एकस्थानस्थिता एव मुखरमेखला- ३ नूपुर याः JNU. यत्तादृशोकानिमपद पलममारायमामानुध्वोदईति नकातिशोपात्प्रेक्षाल्यापमा- रतीत्यर्थः. MH. वि. MH. प्रियतमान्य'. MH. has परं च पा..

·. २१२ गउडवहो. चित्त-माण-कण्ण-उराहिविद्ध-विविहोवराय-पम्हेहि । वण्णय-तालिल्लहिच लिहन्ति जा रमणमच्छीहि ॥७६८॥ एक-दिसा-पडिलविखय-विमल-दसा चलण-णह-मऊहहिं । जा लायण्ण-पडीऑव सहन्ति परिमास-मईओ ॥७६९॥ पिय-हुत्तं जाण विलास-लोल-लीला-फुरन्त-पम्हाई । उडेन्तिच तरलिय-पक्ख-संपुडग्गाई अच्छीई ॥७७०॥ आसपण-पिययमाहर-घडन्त-फुड-दसण-किरण-भावेण । जा मुह-रसासर्वपिन पियन्ति लीला-मुणालहिं ॥७७१।। ॥ ७६८ ॥ विचित्रमणिनिर्मितकर्णपूराभरणप्रसुतविविधोपराग- युक्तपक्ष्मत्वाद् वर्णकोपरक्ततूलिकायुक्तैरिव लिखन्ति या रमणम् ३ आक्षिभिः अक्षीणि हस्तस्थानीयानि सुन्दरीणाम्। पक्ष्माणि कुर्चिकास्थानी- यानि । कर्णाभरणस्थनानामणिप्रभारागद्रव्याणि' सिन्दूरादीनि ।। ॥ ७६९॥ एकस्यां दिशि प्रतिलक्षिता हटा विमला दशा यासा ताः। कैविमलदशाः। चरणनखमयूखैः। चरणनखमयूखा दशा इवेत्यर्थः। ३ या 'लावण्यमयाः पटय' इव शोभन्ते परिमर्शमृद्वयः स्पर्श- कोमलाः ॥ ७७० ॥ प्रियतमामिमुखं यासा' विलासलीलास्फुरत्पक्ष्माणि उड्डीयन्त इव प्रियं पातुं तरलितपंक्ष्मसपुटामाण्यक्षीणि ।। ७७१ । आसन्नप्रियतमाधरघटमानस्फुटदशनकिरणस्वेन या मुखरसासवमिव पिबन्ति [लीलामृणाले. ] लीलामृणालेनेव IMH. 'स्थानानामणि. . So MH. MH.पथ. SH. प्रियपातु for प्रिय पातु. +MH. या for पासा.

·विलासवर्णनम्. २१३ वालासु तासु नव-दिहि-राय-हीरन्त-हियय-तरलाई । 'अणुवज्झनाइच से गुणेहिं सोहन्ति ललियाई ।। ७७२ ।। परिरम्भण-चक्कलिय सामा-यण-मण्डलं उरे तस्स । पावइ लाला-अल्लय-णिहित्त-णलिणी-दल-उछायं ।। ७७३ ॥ सेंस-गुण-णिरहिलासा स्वंचिय से पियन्ति तरुणीओ। को वा अण्णेसइ दमणयस्स दल-सुरहिणो कुसुमं ॥ ७७४ ।। वाम-कर-पेल्लिओणामिय-मेहला-णिविडियंसुए तस्स । वीसमइ विलासबईण जहण-विम्बे खणं दिट्टी ॥ ७७५ ।। इवशब्दो भिन्नक्रमः । स्फुरद्दगनप्रभादण्डः 'शौक्लयाद्विसदण्ड- स्वेनोत्प्रेक्षितः ॥ ॥ ७७२ ॥ यालासु तासु विषयभूतासु नवदृष्टिरागह्रियमाणहृदय- तरलानि अनुवध्यमानानीव से अस्य प्रकृतनृपस्य [ गुणैः ] ३ शोभन्ते ललितानि विलासरूपाणि चरितानि ॥ २० ॥ कुलकम् ।। ।। ७७३ ॥ परिरम्मणेन चक्रीकृतं श्याम स्तनमण्डलम् उरसि तस्य प्रामोति लीलाकल्पकनिक्षिप्तनलिनीदलच्छायाम् ।। ३ ३ कल्पकं हृद्यम् । नलिनीपत्रं श्यामलं चक्राकारं च भवति । तादृश- मेव वक्षःस्थलपीडितं स्तनमण्डलम् ।। ।। ७७४ ॥ शेपेषु गुणेषु निरभिलापा रूपमेव सातिशयत्वात्तस्य पिबन्ति ता ललनाः । युक्त चैतत् । यतः को वा मूढो योन्वेपते ३ दमनकापरनानो' मरुवकम्य सुरभिदलम्य कुसुमम् ॥ दलानि पत्राणि|| ।। ७७५ ॥ वामकरप्रेरितावनमितमेखलानिबिडितांभुके तस्य विश्राम्यति विलासवतीनां जपनविम्वे क्षणं दृष्टिः ।। INH."टयम्. H. MH मा. मान' ·गउडवहो. हसियं च भामियच्छ मुहं च नव-उल-पण्डुर-कवोलं । जहणमणिन्मच्छिय-मेहलं च जीयं विलासाण ॥ ७७६ ॥ अवि य । ५ अणुकुण्डलमा विवइण्ण सरस-कवरी-विलचियसम्मि । सीसम्मि कोसुमो फुरइ चारु-चूडा-मणि-णिवेसो ॥ ७७७ ॥ उप्पुसियाहर-पेरन्त-पिञ्जर-दृषिय-कुबुमं हरइ । णह-विलिहिय-कसणुम्मिल्लमाण-भुमयं मुहम्बुरुहं ॥ ७७८ ॥. परिगण्ड-स्थलमासवण-लम्बि मय-णाहि-पत्र-लेहम्मि । अग्धइ अवग-मग्गम्मि सरसमासोयमुत्तसं ॥ ७७९ ॥ ॥ ७७६ ॥ हसितं [च] अमिताक्षं सकटाक्षविक्षेप मुखं च नव- वकुलपाण्डुरकपोलं जघनम् अनिर्सितमेखलं च जीवितं विला- ३ सानाम् ॥ ॥७७७॥ अथ स्नाततरुणीमण्डनवर्णन पञ्चककुलकेन । अनुकुण्डलं कुण्डलसमी। सर्वतो विप्रकीर्णसरसकवरीविलहितासे' शिरसि कौसुमः ३ स्फुरति चारुचूडामणिसंनिवेशः ।। ।। ७७८ ॥ अन्यत्र उत्पुसितम् अधरपर्यन्ते च पिञ्जरत्वमात्रेण स्थापित कुङ्कुमं यत्र तत् हरति चेतः नखबिलिखिताः कृष्णत्वेन ३ उन्मीलन्त्यो भूलता यत्र तत् मुखमेव अम्बुरुहम् ।। ।। ७७९ ॥ परिगण्डस्थलं गण्डस्थलसमीपे आश्रवणविलम्बि मृगनाभिपङ्कलेखे अर्घति अपामार्गे सरसम् आशोकम् अशोकसंबन्धि ३ उत्तसं कर्णोत्पलप्रतिरूपकम् ।। 1 MH. पिताग. JME. "शापितकु. 31H, पारगस्त्यलं.

·विलासवर्णनम् २१५ अन्तो-माणि-दाम-च्छवि-विच्छुरियच्छंसुर्य सुहावेइ । थण-बट्टमुवरि-विक्खित्त-सबल-कुसुम-न्छडाहरणं ।। ७८० ॥ इय दर-चक्खिय-मइराणुविद्ध-तम्बोल-परिमलो हरइ । अणुमजणमाहरणावलम्वणो से पिया-सत्थो ॥ ७८१ ॥ किं च जायं। सोम्माहेसु निसम्मइ दिही राउन्जलेसु रमणीण। सारस-बावी-परिपण्डुरेसु से दसण-वासेसु ॥ ७८२ ।। उभिज्जइ जड-भावावरोह-दढ-मयण-संणिवेसम्मिः। . अहरम्मि सरस-बउलाहिवाडला राय-विच्छित्ती ।। ७८३ ।। ॥ ७८० ॥ अन्तःस्थितमणिमयदामच्छविविच्छुरिताच्छांशुकं सुखयति स्तनपृष्ठम् उपरिविक्षिप्तशवलकुसुमच्छटाभरणम् ।। ॥७८१॥ इति ईपदाखादितमदिरानुविद्धताम्यूलपरिमलो हरति अनुमज्जन मज्जनोत्तरकालम् [ आभरणावलम्बनः ] से अस्य प्रिया- ३ सार्थः ।। कुलकम् ॥ [॥ ७८२ ॥ सौम्या आभा येषां तेषु सौम्याभेपु निशाम्यति रमते दृष्टिः रागोज्ज्वलेपु रमणीनां सारसवापीपरिपाण्टुरेपु अस्य दशन. ३ वासःसु ॥ रागेण अलक्तादिकरड्रेण उज्ज्वलास्तथा च अन्तःस्थितैर्दन्दन्त तेजोभिः सारसपक्षियुक्तवापावच्छुभ्रवर्णयुक्ता ये रमणीनाम् ओठास्तेषु ६ तस्य दृष्टी रमत इत्यर्थः ।।] ॥ ७८३ ॥ अथ गाथापञ्चकोपनिषद्धकुलकेन शिशिरममातो- स्थिततरुणीचेष्टामाह।

·गउडवहो. पहम छण-मग्गिय-वइयरेसु संचरइ मण्डणुच्छाहो ! गहिय-हिमावण्डर-मरुअएसु पारत्ति-दामेसु ॥ ७८४ ॥ परिकविस-विन्दु-मालावसेस-मय-णाहि-दन्तुरे फुरइ । वयणम्मि मयङ्कारम्भ-पेलवा कुङ्कुम-च्छाया 1.७८५ ॥ संगलइ मरुयअच्छेय-सवल-विणिउत्त त-दमणय-दलासु। लायण्णं मालय-हिय-पिसा-कुन्दासु कवरीसु ।। ७८६ ॥ ३ उद्भिद्यते जडभावः 'शैत्ययोगस्तस्यावरोहः प्ररूढत्वं तस्यात्यन्तत्वेन दृढो मदनकस्य अलक्तकादिरागविशेषस्य संनिवेशो यस्मिन् तत्राधरे सरसबकुलकुसुमवदभिपाटला रागविच्छित्तिः ।। ॥ ७८४ ॥ प्रथम क्षणम् उत्सवः प्रथममेवोत्सवार्थ ये मर्शिताः कुसुमविशेषास्तेषां व्यतिकरेषु विलम्बेषु सत्सु संचरत्यन्यत्र तत्प्रतिनिधि ३ नयेन मण्डनोत्साहः। कान्यत्र । 'गृहीतहिमापाण्डुरमरुवकेषु' पत्रि. कादामसु॥ . १७८५। परिकपिशो बिन्दुमालावशेषो यो 'मदनकः कुडमादि- रागस्तने दन्तुरे विपमे स्फुरति वदने मृगाङ्कस्य य 'आरम्भः ३ प्रतिपद्येका कला तद्वरपेलवा कुडुमच्छाया | उपभुक्तशेपत्यर्थः ।। ।। ७८६ ॥ संगलति मरुबकच्छेदशवलविन्युप्तदमनकदलासु लावण्यं मर्दितस्थितपिशकुन्दासु" कबरीषु । 1 MR. योगो रोहः प्ररूढत्वं तस्यानतत्वेन, which appears to be corrupt. The emendation is conjrotural. MH.सचरत्य'. So MH. Surely Dee marginal note it is the correct rendering? MH. 499737. SMH. मदनककुमाद ... ME दगुरविषमे. 'NH. Adds वास्यानंतस्य after भारम्भः. Hoperlessly corrupt! MH. तद्वतोलवा. NH. वानयुक्त, though गुप्त प्रथितम् loner dowa. NIT,मालन, ·वसन्तवर्णनम्, इय रयणी-भागय-पियङ्गु-पडिवाण-सेहरो हरइ । सिसिरम्मि मलिय-मंणदर-पसाइणो से पिया-सत्यो ॥७८७|| भवि य । ४ फल-णिग्गम-पडिपेल्लिय-परिसिहिलालग्ग-मउल-चुण्णाई । चूयाण झणकारेइ मारुओ मारि-मुहाई ॥ ७८८ ॥ ३ विन्युप्तं प्रथितम् । दमनकं सुगन्धपत्रिका विशेषः । कवयों वेण्यः ॥ ॥७८७॥ इति रजनीमहोद्गतप्रतिपन्नप्रियंगुशेखरोपि हरति चित्तं स्वमावसुन्दरस्यात् शिशिरे' मर्दितमनोहरमसाधनः अस्य ३ प्रियासार्थः ॥ प्रियं गायति प्रियंगुः शेखर इव' । तिष्ठद्वप्रभृतिस्वास्साधुः ॥५॥ कुलफम् ॥ ॥ ७८८ ॥ अथ चतभिर्वसन्तसंपदमाह । फलनिर्गमपरि'. प्रेरितपरिशिथिलेपाटममृदुंकचूर्णानि चूतानां शणरफारयति मारनो मजरीमुखानि ।। मउलनुनाई इति' पाठे मुकुलचूणांनीत्यर्थः । मुयुनं पुमुमम् । चूर्ण कुसुमरजः 1 'अणदित्यव्यक्तशब्दानुफरणम् । तथ रमाईफल ६ पाठवामु' कोमलानिलयेहितासु' [मझरीपु] न युज्यने । गणरकारादेः फटिनद्रव्यकृतस्य न पुररपितादिपु दर्शनम् । तम्मात् 'सणारेर पति पाठो लक्ष्यने सफारस्य परेसाभसमाजसपदोपेशकारीमनाया". IMIL.सिरorittी. MR.storrr. .MH. 'उतारे IMIL.म. 'MR.Meit. HIT.vi. .HL... "HI .. S(Gudtarast ·२१८ गडवहो. चिचालक्खिय मन्लुग्गमाण सायं णिवेसिय-जलाण । गन्धमणामोयं सत्तलाण कालो विरल्लेइ ।। ७८१ ।। आवाइ माहवीणं विच्छाय-परिहिएछ कुसुमासु । हिम्मद्ध सोरहं मञ्जरीसु फल-गण्ठि-जडिलासु ॥ ७९० ॥ इय से दिणेसु महु-सिरि-परिणाम-सुहेसु उववण-णिवेसा। जन्दन्ति पणइणी परियणस्स गयरोवरोहेसु ॥ ७९१ ॥ ९ दिति सुगृहीतनामभिरस्मपितृभट्टश्रीमदुपेन्द्रपादेवाण । तैरेव च बाल्य एव इयमपरा व्याख्या कृता + नून पुत्रक मारुतोपि मधुरो रोलम्बमाला मधौ 'शश्वच्चूतलतावितानपवनसस्ता झणत्कारयेत् । प्रेङ्खल्लास्यलताफलर्द्धिकुसुमप्राप्त्यर्थगर्वोद्धता धावद्रावयुतासु तासु च लताभेदोपि भक्तेर्भवेत् ॥ ॥ ७८९ ॥ चित्तालक्षितमुकुलोद्गमाना साय निवेशितसेकजलाना गन्धम् अनामोद सप्तलसज्ञकाना पुष्पविशेषाणा काल प्रसार- ३ यति ।। मुकुलानि कलिका । ता सक्षमस्वाच्चित्तावधाने सति ईपलक्ष्यन्ते ।। ॥ ७९० ॥ आवायति ईपच्छुप्यति माधवीना विच्छायपरिहिते- करसुमासु निर्मलसौरभ्य' मञ्जरीपु फल्ग्रन्थिनटिलासु ॥. ॥७९१॥ इति उक्तप्रकारेण से अस्य नृपस्य दिनेषु मधुश्रीपरि- ME श्रीपटुपेंद्र ME शयत SH पवनसता MH a SIH वत्ता MH सत्तल IMH इषर्यटश्यंत MH निर्मलमोरम ·वालालावण्यवर्णनम्, २१९. किं च ५.. परन्त-हरिय:कोमल-खजूर-दल्लज्जलं कवोलाणं । णपणन्त-गालय- बाणाण णिव्यडइ लायणं ॥ ७९२ ॥ दर-मउलण-मझोणय-तणु-रेहायन्त-धवल-भावाई। एन्ति णव-सास-अला-हं अन्तो-ताराई अच्छीई ॥ ७९३ ॥ थोयामिव खाम-गण्डत्तणेण परिलक्खिओष्णय-णिवेसो। परिवायइ ककेयण-पराय-कणउज्जलो अहरो ।। ७९४ ॥ 2 ": णामसुखेषु उपवननिवेशाः नगरसमीपवनानां संनिवेशास्तेषु वा प्रवेशाः ३ नन्दन्ति प्रणायिनीरूपम्य परिजनस्य प्रणयिनीसमेतस्य' वा अपरिज- नस्य संवन्धि हृदयं नगरोपान्तस्थानेषु ॥ १। चक्रकम् ॥ ।। ७९२ ॥ अथ पञ्चकमुलकेन बालालावण्यं विलपति' । पर्य- न्तहरितकोमलख‘रदलवदुज्ज्वलं वालाकपोलानां नयनान्तगलितया- १प्पाजनानां निर्वर्तते' लावण्यम् ॥ ] ॥ ७९३ ॥ दर ईपन्मुकुलितमाध्येिन माध्यालजायोगादीपदु- न्मीलितस्वाद्धतोरतनुरेखायमाणधवलमावानि यन्ति प्रामुवन्ति नवश- शिकलाभाम् अन्तस्ताराणि निमीलनवशादुपरितनतटमध्यप्रविष्ट- ताराणि अाणि ॥ नवगशिलेखायां हि मशो न भासते। शशमच्या- स्तारा अपि ईपनिमीलितनयनेषु-न मासन्ते । ॥ ७९५ ।। ब्रोकामिव क्षामगण्डत्वेन परिलक्षितोन्नतनिवेशः परि- वायति शुष्यति तनापरमनवियफलकपायवदुज्यलोधरः ॥ ३० कफेयण' इति माणविगेपोप्युपलक्ष्यते । अनिजिंतरतिपरिश्रमत्येन IMU. मामरा 18. मा' for 4.00MH. MH. IN •MB. मायालाय...MH.'नामा मन्न. GUII.प्रकार MAH•गर. .UR.मगिनिम्पपुरया.

·२२० पउडवहो, दोब्बल्ल-पण्डुराणं उम्हारुणिय-णव-केसर-गुणाण । विरलत्तणंत्र थोवं उवेड मुद्धाण थणयाण ॥ ७९५ ॥ इय तस्स पढम मयणाणुबन्ध-पडिबद्ध-मुद्ध-भावासु ।" दिही णिहुय-विलासालसामु वीसमइ वालासु ॥ ७९६ ॥ अह तस्स थिर-मुय-खम्भ-णिमिय-णीसेस-भुयण-भारस्स। आसि कइ-राय-इन्धो वप्पइ-राओत्ति पणइ-लवी ।। ७९७ ॥ बालानां म्लानाधरत्वं दौर्बल्ये च उन्नतावयवत्वम् अनुभवसिद्धम् । स्तोकमपि परिवायतीति संबन्धः । अपिशब्देन इदमाह । यद्यपि कुल- ६ महेला अप्रगल्मास्तथाप्यासामप्रागल्भ्यमेव सुरतेषु विराजतेतराम् ॥ ॥ ७९५ ॥ दौर्बल्यपाण्डुराणाम् ऊष्मारुणितनवकेसरगुणानां विरलस्वमिव' दौर्बल्यवशास्तोकमुर्देति [मुग्धानां] स्तनानाम् ।। ।। ७९६ ॥ इति तस्य प्रथममदनानुबन्धप्रतिबद्धमुग्धभावासु दृष्टि- निभृतविलासालसासु विश्राम्यति बालासु ॥ निभृतम् उपगूढम् । ३ कुलकम् ॥ ५॥ ॥ ७९७ ॥ अथेति अधिपत्यधिकारप्रख्यः प्रस्तुतकाव्यकर्तृगत- चरितप्रस्तावनाओं मगलार्थश्च मध्ये । अथ तस्य स्थिरभुजस्तम्मानि. ३ मितनिःशेषभुवनमारम्य आसीत् कविराजचिह्नः [कविराजसंज्ञो] वाक्प- तिराज इति प्रणयिलयः भृत्यलेशः || प्रणयिषु वा 'लयोन्तर्भावो यस्य स प्रणयिलयः । निमितं निक्षिप्तम् । डुमिञ् प्रक्षेपण इति पाठात् ।। PARI.रयतीति INH. तरा for 'राम्, MH.add after this as tollows -नातानुपासमानाननानरमायमानमवाधारकोपामनिरपमरमणीयरमागविषयान- परतरगनापारहार्य दो whlob. s..whole, appears corrupt, and dificult to restore, HI. विरलीमन, ill. भासविराजमघाचिहो वापति.NE, सयौनमावो. Do J K Pall rest पणालयो, and not पदियो.

·वैदग्ध्यवर्णनम्, .२२१ अप्पा एतिअ-मेत्तेण णवर विरसोवि जस्स पडिहाइ । सिरि-कमलाउह-चलणेहिँ कहवि जं गहिय-बहुमाणो ॥७९८।। भवभूइ-जलहि-णिग्गय-कव्वामय-रस-कणा इव फुरन्ति । जस्स विसेसा अज्जवि वियडेसु कहा-णिवेसेसु ।। ७९९ ।। भासम्मि जलणमित्ते कन्तीदेवे अ जस्स रहुआरे । सोवन्धवे अ बन्धम्मि हारियन्दे अ आणन्दो॥ ८००॥ [॥ ७९८ ॥ आस्मा एतन्मात्रेण केवलं विरसोपि यस्य प्रतिमाति श्रीकमलायुधचरणैः कथमपि यत् गृहीतबहुमानः ।। ३ यस्य वाक्पतेरारमा । यो वाक्पतिरिति यावत् । विहीनकाल्यादि- रसोपि सन् फेवलमेतेन वक्ष्यमाणेन हेतुना प्रतिभाति प्रकण विज- यते यत् कमलायुधेन नाम कविना गृहीतो यहुमानः सेया यम्मान ६ तादृशः सोस्ति । इति भावः ॥] ।। ७९९ ॥ भवभूतिजलधिनिर्गतकाव्यामृतरसफणा इव स्फुरन्ति यस्य विशेपा अद्यापि विफटेषु क्यानिवेशेषु'। निवन्धेविति कचि. ३रपाठः। [॥ ८०० ॥ मासे ज्वलनमित्रे कुन्तादेवे च यस्य रघुकारे मौर. न्धवे न कन्धे हारिचन्द्रे च आनन्दः ॥ ३ भास: स्वलनमित्रः मुन्नीदेवः (१) इनि कायापरा तस्या दासः । मौकन्धयो यन्धः सुयन्पुकृनिर्वाग यमपि पिनियुपितथि- चन्द्रः हरिनन्द्रेश शतः प्रबन्ध नरः प्रलयकालमा विभिनः।। । रेल. ..रा.

·२२४ गउडवहो. दीसन्ति जय-विणासुलसन्त-घण-धूमकेउ-दण्डब्ब । जल-मज्जन्त-दिसा-गय-वणुद्ध-धरिया कर-क्खम्भा ।।८०६॥ उल्लसिय-वीइ-वलयन्तराल-परियत्तमाण-रवि-विम्वा । होन्ति सवाडव-जलणव्य गयण-मग्गेवि मयर-हरा ॥ ८०७॥ वियलन्त-विज्जु-वलया पलयम्बु-वह-णिवहा णिविज्जन्ति । तदियस-पीय-सलिला साणुसएणव सालिलेण ।। ८०८ ॥ जल-भवण-समालम्बिय-सयणस्स मुरारिणो समुद्देण । दिज्जइ महा-पईवोच्च वीइ-संवेल्लिो सरो ॥ ८०९ ॥ जाआ वण्णासाया अण्णोच्चिय केवि संवलन्ताण । छीर-सुराउब्व-विचार-विसमिया सयल-जलहीण.॥ ८१० ।। ।। ८०६ ॥ दृश्यन्ते जगद्विनाशसूचनाय 'स्फुरद्धनधूमकेतुदण्डा इच जलमजदिग्गजक्षणोधृताः करस्तम्भाः ।। ॥ ८०७॥ उल्लसितवीचिवलयान्तरालपरिवर्तमानरविधिम्या' भवन्ति सवाडवज्वलना इव गगनमार्गेपि मकरधराः समुद्राः ॥ [॥ ८०८ ॥ विगलविद्युद्वलया. प्रलयाम्बुवहनिवहा निपीयन्ते प्रतिदिवसपीतसलिला. सानुशयेनेव सद्वेषेणेव सलिलेन ॥ प्रतिदिनं ३ मेधैर्यत् पीतं मलं तत् सानुशयमिव आरमपानजन्यक्रोधयुक्तमिय भूत्वा तान्मेघान् नितरामपिवदित्यर्थः । मेघा अपि सर्वे प्रलयाम्बुना निगी इति भावः ॥] ॥ ८०९ ॥ जलभवनसमालम्वितशयनीयस्य मुरारेः समुद्रेण दाप्यते महाप्रदीप इव वोचिसंवेष्ठितः सूरः ।। ।। ८१० ॥ जाता वर्गाखादा अन्य एव केपि सवलता मिश्री- गवता क्षीरसुराऽपूर्वविफारविषमिताः सकलजलधीनाम् ॥ INH, रोते पन NH. 'पोची. IMHदीतं, .

·प्रलयवर्णनम् . २२५ 3 मज्जइ सिहरारुटारुहन्त-पुञ्जइय-मुहल-सुर-लोओ।। • कुहर-भरण-कमोसीयमाण-जल-कलयलो मेरू ॥ ८११ ॥ चलणन्त-णिवडियं संभमेण पलयम्बु-णिभरे भुयणे । आरुहइ रयय-णावंव तिणयणो मालि-ससि-लेई ॥ ८१२ ।। गाउल-भावो जोआणुवन्ध-संजमिय-सास-पसरस्स । पवालियाणणस्सवि सयंभुणो सायर-जलेण ॥ ८१३ ॥ क्षीरसुराग्रहणं घृतजलादिसागरपञ्चकमपि सप्तसमुद्रान्तर्गतम् उप- लक्षयति । क्षीरसुरयोस्तु उपादाने कुतूहलितया । क्षीरसुरासंनिपा- तस्य लोके अदृष्टत्वेन तद्विकाररसस्य अपूर्वस्वम् ।। ॥ ८११ ॥ मजति शिखरारूढारुहरपुञ्जीकृतमुखरमुरलोकः' कुहरभरणक्रमणावसीदन् जलकलकलो यत्र स मेरुः ॥ ३ क्रुडति मेरुकटकादिके सति तदाश्रयः सुरलोकः शिखरेषु पुञ्जी- भवति । को नस्त्रातेति च कलकलं करोति । कुहरेषु च शून्येषु प्रथ- मजलधिजलकलोलप्रवेशसमये महाफलकलो भवति । यथायथानुपूर्यते ६ तथातथा मन्दीभवतीत्यनुभवसिद्धम् ॥ ॥८१२|| चरणान्तनिपतितां संभ्रमेण भयेन प्रलयाम्बुनिमरे भुवने आरोहति पद्यामाकामति रस्नावमिव त्रिनयनो मौलिशशिलेखाम्॥ किल चलतो यत् मस्तकाद्रागिति' पादाग्रे पतति तत् अलक्षितं चरणेनाक्रम्यते । चन्द्रलेखा च वक्राकृतिौरिव भवति । यथा शुक्लद्वि- तीयस्याम् । जलप्लाविते च जगति नावारोहणावसर इत्येवमुस्प्रेक्षितम् ।। ॥ ८१३ ॥ न आकुलभावो योगानुबन्धसंयमित धासप्रसरस्यात् IME. अपूर्ववाद. NE. स्टीरुहत् .. MH. पुंजकत, + MIL. सरिजल'. MH, निपतित. 1MH, 'द्रोगनि. 29 (Gsüdarabo.) . ३ MH, बलतो.

·२२६ गउडवहो. इय पलय-जलप्फालिय-चलन्त-सुर-सेल-विहल-विवुहम्मि । अणहमवलम्बणं ति-हुयणस्स जो जायइ मुरारी ॥ ८१४ ॥ जस्समह-धूम-लेहा रविणा स-मऊह-दाविय-दलेण । अग्ग-घडिएण दीसइ कविसेक-फलच्च ताल-लया ॥ ८१५ ॥ तस्स इर इमो सुव्बइ विग्गह-तुशाहिहाण-पडिवण्णो । भुयणम्मि महासुर-स-वेरिणो अंस-णीसन्दो ॥ ८१६ ।। जलोपालयस्य च वासनिरोधसुखानुबोधकत्वात् प्लाविताननस्यापि ३ स्वयभुवः सागरजलेन ॥ ।। ८१४ ।। इय जलहि इति द्वाभ्याम् भवान्तरकुलकं समापयति । इति नलँधिजलास्फालितवससुरशैलविदलविवुधे अनघमवलम्बनं .३ त्रिभुवनस्य यो जायते मुरारिः [॥ ८१५ ॥ यस्य महाधूमलेखा रविणा खमयूखदर्शिततलेन अग्रघटितेन दृश्यते कपिशैकफलेव ताललता ३ मध्याह्नसूर्यस्पृशिरा भूमिमूला यस्य प्रलयकालीना महाधूमलेखा कपिशैकफला महाताललतेव भाति स्मेति भावः ॥] ॥ ८१६ ॥ तस्य फिलाय श्रूयते "विग्रहतुनाभिधानेन लोके प्रति पन्नः प्रतीतो भुवने महासुरवंश वैरिणः 'अशनिप्यन्दः ॥ अन्तःकु. ३ लफम् ॥ १२॥ MR. नुसनुगो". The emendation is conjectural. ' Do I. K.? alt read नुमि as explained by the commentator. . . माने • AII.नि.

·गरुडगमनत्वम्. २२७ अहवा।१० ओसरइ समुप्पयणा रहस-घडन्तङ्ग-पेल्लण-विलोले । तक्खण-विहडिय-चम्भण्ड-सयल-जालंच घण-वडलं ॥ ८१७ ॥ विहडन्त-घण-विमुक्का परियत्त-विमाण-वचिया कहवि । णिवडन्ति गलिय-णिय-पिञ्छ-विष्भमा तडि-गुण-च्छेया ।।८१८ भमियं रय-विहुओयहि-समुच्छलन्तेहिं पक्ख-सेलेहि साहेज्ज-संगएहिं महा-विहङ्गेवि णहम्मि ॥ ८१९ ॥ ।। ८१७ ॥ अथ वा हरिरेवायं गरुडगमनत्वात् न तु तनिष्यन्द इति द्वितीयान्तःकुलकेनाह । ३ अपसरति सम्यगुस्पतनात् रभसघटमानांसप्रेरणविलोलं 'तरक्षण- विघटितब्रह्माण्डशकलजालमिव' घनपटलम् । गरुडो झण्डजः । अण्डजाश्च अण्डोदरे पक्षसंविष्टे अण्डं स्फोट- ६ यित्वा निःसरन्तीति भनिभणितिरियम् ।। ॥ ८१८ ॥ विघटमानैर्धनैर्विमुक्ताः परिवृत्तविमानवञ्चिताः कथ. मपि निपतन्ति गलितनिजपविनमास्तडित एव दर्पण प्रसृताश्छि- ३ नगुणाः अत एव वेगपतनवशनिपतितगरुडपक्षलेशविधमं जनयन्ति। ॥ ८१९ ॥ प्रान्तं रयो वेगस्तेन विधूतो य उदधिस्वतः समु- च्छलद्भिः पक्षशैलैः साहाय्यसंगतैरिव महाविहंगैनभसि ॥ 6 INH. तत्क्षणविलोलवलक्षण° for तत्क्षण. MH. सकल . MH. घट • MH. appears corrupt, reading अंडजाश्वाडोदरेक्षसविटेडस्फोटायला. The emendation is purely conjectural. SMH. विघटमानाव: it.om. धनः • MH. गुणान्. The text of the commentary from तस्ति एव दग up to TMT: Beems corrupt. Probably the last words of the chbayi and the beginning of an explanatory dote, of which it &c is the exist. ing continuation, are lost. TIH, जनयति. MH, सहाय.

·२२८ गउडवहो. दीसइ वेउग्धाडिय-सायर-मूल-रयण-प्पहायम्बो। पढमोवइयारुण-पेल्लिओच्च मग्गो सुवण्णस्स ।। ८२० ।। सोहन्ति अमरिसुग्गम-विउण-विसाणल-सिहं वियम्मन्ता । दर-खण्डिय-मुह-घोलन्त गरुल-वक्खव्व भुयइन्दा ॥ ८२१ ॥ मूल-फणा-मण्डल-तह-णिसण्ण-णिकम्प-धरिय-महि-वेदं । सहइ ठियं इयर-फणाहिउत्त-गरुलं अणन्तस्स ।। ८२२ ।। विहन्ति णह-णिवाया विहगणाहस्स कुलिस-कढिणावि । मन्दर-णिहंस-किण-णिहुरम्मि वच्छम्मि वासुइणो ॥ ८२३ ॥ ॥ ८२० ॥ दृश्यते 'वेगोद्घाटितसागरमूलरलप्रभाताम्रः प्रथमो- स्पतितारुणपूरित इव मार्गः [सुपर्णस्य] सुपर्णस्यादित्यस्य ॥ ३ समुद्रतले पाताले नागानां मणिसमूहा उद्घाटिता एवमुपवर्णिताः॥ ॥ ८२१ । शोभन्ते अमर्पोद्गमद्विगुणविषानलमिपं कृत्वा विq- म्भमाणा ईपरखण्डिता मुखैपूर्णमाना गरुडपक्षा येषां ते इव भुज- ३ गेन्द्राः ॥ अमर्पोद्तविपानलज्वालाः 'कोपखण्डितमुखस्थापितगरुडपक्षखण्ड- स्वेनोस्प्रेक्षिताः॥ ।। ८२२ ॥ मूलफणामण्डलतथानिषण्णनिष्कम्पधृतमहीपीठ' शोभते स्थितम् अवस्थानम् इतरफणाभियुक्तगरुडम् अनन्तस्य शेपस्य ।। || ८२३ ॥ विघटन्ते नसनिपाता विहंगनाथस्य संबन्धिनः कुलि- शकठिना अपि मन्दरनिषपकिणनिष्ठुरे वक्षसि बासुकेः ॥ TH. सागरनमूत्रमा... MH. "रशापित गरा for निप. . Mn. निषण्णा:

·भुजगकल्पना. २२९ णिय-सुङ्कारोसारिय-णपडन्त विहङ्ग-णाह-संसग्गा । फणिणो विहल-मुह-छोह-विउण-रोसं विमरेन्ति ।। ८२४ ॥ संभम-चलन्त-दिग्गय-घोलाविय-सास-मुहल-कर-दण्डं ।। सेसह-भुयय-कुल-णाययंव ओसरइ पायालं ॥ ८२५ ॥ इय एस बिहुअ-विसहर-समूह-संभाविउम्भह-जसेण । बुब्भइ विणया-तणएण स-विणयं कण्ह-भावम्मि ॥ ८२६ ॥ ॥ ८२४ ॥ निजसूत्कारापसारितापतद्विहंगनाथसंसर्गाः फणिनो विफलमुखक्षोभं' द्विगुणरोपं कृत्वा विश्रूरयन्ति अथूरयन्ति विशूरमा- ३ स्मानं कुर्वन्ति ।। तस्करोतीति णिच् । अशूरमात्मानं शोचन्तीत्यर्थः ॥ ॥ ८२५ ॥ संभ्रमवैलदिग्गजपूर्णितश्वासमुखरकरदण्डं शेपाष्टम- भुजगकुलनामितमिव अपसरति पातालम् ॥ अष्टौ किल दिग्गजाः । चत्वारो दिक्षु विदिक्षु च चत्वारः । तत्रै- वमुत्प्रेक्ष्यते । नागा इव दिग्गजाकृष्टकरनिकराः । सप्तान्ये शेपस्त्व- टमस्तदाधारस्वेन 'वर्तमानः । अयं त्वर्थो रम्यतरः शेषस्थभुजगकुल-. ६ नामितमिवेति । दिग्गजचतुष्टयं शेपत्वेन तस्करास्तु नागकुलस्वेन कल्पिताः कविना ॥ ।। ८२६ ॥ इत्येप विधुतविपघरसमूहसंभावितोद्भटयशसा उह्यते विनतातनयेन सविनयं कृत्वा कृष्णभावे कृष्णरूपावस्थायाम् ३॥ १० ॥ आदितः २२ ॥ अन्तःफुलकं द्वितीयम् ।। MH "मुखे शोभ, MH. विशूरमशुरयति for अभएपन्ति, IMHomर. • MH. व. - MH. निकराकरा: for oनिक्राः, MH. सप्तन्य.ME. वर्तमाना अयं. The wholo passage from नागा up to वर्तमानः Beems to be corrupt in NH.

·२३० गउडवहो. अवि य। संभम-भमन्त-विज्जाहरासि-केसर-करम्वियं फुरइ । उप्पाउद्ध-हिय-चिहुर-दण्ड-चण्डब गयण-यलं ॥ ८२७ ।। उवहइ विम्ब-घडियं तारा-णियरं ससी विडप्पस्स । निदय-कवलण-खुडिय-हियव दाढा-कणुकरं ।। ८२८ ॥ रोस-धुय-चलण-तेलोक-लच्छि-विच्छूढ-उर-च्छायं । विवराह-केउ-भिण्णं रवि-विम्बं वियलइ नहम्मि ॥ ८२९ ।। ३ ।। ८२७॥ अपि च कृष्णत्वमेव जगदीशस्वेन द्रढयति तातीये. नान्तःकुलकेन ।। संभ्रमभ्रमद्विद्याधरासिकेसरकरम्बित स्फुरति उत्पातोयस्थितचि- हुरदण्डचण्डमिव नभस्तलम् ॥ संघमो जगज्जयोद्यताद्' यशोवर्मणो भयम् । असिकेसराः खड्ग- ६ रश्मयः । चिहुरदण्डा गगने केगदण्डाकारा उरपाताः प्रसिद्धाः ॥ ।। ८२८ ॥ उद्वहति बिम्बघटितं तारानिकर शशी राहोः निर्द- यकवलनखण्डित्तस्थितमिव दंष्टाकणोत्करम् ।। घटितं संबद्धम् । विडप्पो राहुः । यदा ताराश्चन्द्रबिम्बारूदा दृश्यन्ते तदा जगतो भयं महद्भवतीत्युत्पातोयम् ॥ ॥ ८२९ ॥ रोपधूतचरणायास्त्रैलोक्यलक्ष्म्याः सकाशाद्विच्छूटः मस्तो यो नू पुरस्तच्छायं विवराद्धेतोः केतुभिन्नं सत् रविविम्बं विव- ३ लति विगलति वा निभसि ॥ फेतुभिन्नस्वात्मविचरम् । ततश्च लक्ष्मीचरणनुपुरसादृश्यम् । यस्यां दिशि कुपितो यशोवर्मा भवति तत्र विनाशस्य सूचका उत्पाता ६ हराविव जगत्प्रलयोद्यते भवन्तीति तात्पर्यार्थः ।। ३ *M0. Careitt. .MI, adds niet, after T. MH. दे.

·। नृपयशवर्णनम् अत्थक-फुडण-वियलन्त-कलल-कलिलंव वाल-वम्भण्डं । रवि-विम्ब दीसह किरण-मुक-कीलाल-जम्वालं ।। ८३०॥ तद्दियस-मुह-ठिय-लोह-कवल-कसण-प्पहा-विहिण्णव । इसन्ति रहस-निव्बूढ-धूम-फलसं जय-तुरङ्गा ।। ८३१ ।। इय तइया खण-निव्वडिय-भू-लया-भङ्ग-भडरावने । जाएं इमम्मि भुयणेसु दारुणा आसि उप्पाया ।। ८३२ ॥ 8 ॥ ८३० ॥ अनवरतस्फुटनविगलस्कललकलिलम्' [इव] बाल- ब्रह्माण्ड रविविम्ब दृश्यते किरणमुक्तकीलालाकुलम् । ३ - कललम् अकठिनीभूतं प्राणिशरीरोपादानकारणं शोणितादि । काललं व्याप्तम् । कीलालं रुधिरम् जम्बालं व्याकुलम् ॥ ॥ ८३१ ॥ प्रतिदिवसमुखस्थितलोहकवलकृष्णप्रमाविभिन्नमिव हेपन्ते रमसनियूँढघूमकलुषं जयतुरंगाः ॥ सधूमं हयहेषणमु- ३पातः॥ ॥ ८३२ ।। इति तदा भुवनजयार्थयात्रासमये क्षणमात्रमपि निवृत्ते निकपदभङ्गे नृपत्यादिकृतस्वमर्यादातिझमाशाभकादिकेऽपराधे निमित्ते ३ सति भङ्गुरे सभ्रुकुटिके अपाङ्गे यस्य तस्मिश्चलिते अस्मिन्यशोवर्मणि भुवनेषु दारुणा आसन् परराष्ट्रपु उत्पाताः ॥ ६ ॥ आदितः २८ ॥ तृतीयमन्तःकुलकम् ॥ NH om. 2. PAH. 'कालनम्. - NB. "कुलम् tor माकुलम् . +ME, निवते. MH. निजपदकमले.

·गउडवहो. किन्च सरहस-संचार-तरङ्गिओरु-तरलाविओ सुहावेई । आरसणा-गुण-पडिवद्ध-कुण्डलो कुसुम-पालम्बो ॥ ८३३ ॥ घोलइ पडिलग्ग-पियङ्गु-मन्जरी-जाल-गरुइअद्वन्तो । असमञ्जस-लासायास-पसिढिलो कुन्तल-कलायो ।। ८३४ ॥ सहइ थण-व-संठिय-पिहायय-पंसु-पिज्जर-च्छायं । अहिराम-माहवी-मउल-दन्तुरं दमणयाहरणं ॥ ८३५ ।। पड-वास-पंसु-धूसर-दर-गरुआअन्त-पम्ह-परिसिढिला । घोलइ महु-मय-परिणाम-विरल-परिवाडला दिही ।। ८३६ ।। + 0 ॥ ८३३ ।। अथ चतुर्थ शृङ्गाराङ्गम् ॥ सरमससंचारतरङ्गितोरुतर- लितः सुखयति 'आरशनागुणप्रतिबद्धकुण्डल' कुसुमपालम्पः ।। ॥ ८३४ ॥ घूर्णते प्रतिबद्धप्रियङमञ्जरीजालगुरुकृतान्तिः असमञ्जसलासायासप्रशिथिलः कुन्तलकलापः ।। ३ अतिरभसप्रसारितत्वेन त्यक्तागमत्वं लासस्थासामञ्जस्यम् ।। ।। ८३५ ॥ शोभते स्तनपृष्ठसंस्थितपिष्टातकपांशुपिजरच्छायम, अभिराममाधवीमुकुलदतुरं चम्पकामरणम् ।। ३ कचित्तु दमनकामरण [म् इति] पाठोस्ति । पिष्टातकश्चतुःसमः । मुयुलं कलिफा ॥ ॥ ८३६ ॥ पटवासपांमधूसरेपगुल्यमाणपक्ष्मपरिशिथिला पूर्णते मधुमदपरिणामपिरलपरिपाटला दृष्टिः ॥ 1XH. Artगम्. MH. मना. . . 'गुर. - H. शिविता' tor शनि..., Trमान'.

·अहवा वैरिवनितावर्णनम्. २३३ इय मेयणूसव-वियसन्त-चहल-कीला-रसो सुहावेइ । एयस्स पणइ-भवणेसु णव-विलासो पिया-सत्यो । ८३७ ।। अवि या लहु-विसय-भाव-पडिसिद्ध-पसर-संभावणा-पडिक्खलिया। जस्स समत्तावि गुणा चिरमसमत्तव्य दीसन्ति ।। ८३८ ।। वसुहा-सयण-पहुप्पन्त-रेणु परिभोय-विहुरिय-कयोलं । वयणं हेमन्त-मियङ्क-धुसरं सारवेन्तीहिं ।। ८३९॥ असमारण-मूलभिज्जमाण-पम्हग्ग-मडहिय णडाले। अलए णीसास-णिवेस-जज्जर संजमेन्तीहि ॥८४०॥ ॥ ८३७ ।। इति मदनोत्सवविकसदहलक्रीडारसः सुखयति एतस्य नृपस्य प्रणयिभवनेषु नवविलासः प्रियासार्थः ॥ आदितः ३३ ॥ ३ तुरीयमान्तरकुलकम् ॥ ॥ ८३८ ॥ लघुविषयभावप्रतिषिद्धप्रसरसंभावनाप्रतिम्खलिता यस्य समाप्ता अपि गुणाश्चिरमसमाता इव दृश्यन्ते ॥ यस्य अगणित- ३ गुणगणस्य पुरतः संपूर्णगुणा अपि अल्पगुणा इव प्रतिमान्ति भानो- रिव चन्द्रादय इत्यर्थः ।। ॥ ८३९ ॥ अथ वैरिवनितानां पन्दित्वमापादितानामवस्थावर्णन समाप्तिकुलकम् ॥ ३ वसुधारायनप्रमवद्रेणु परिभोगविधुरितकपालं वदनं हेमन्नमृगाव. धूसरम उत्घुमन्तीभिः ॥ ८५० ॥ असमारणेन' अयोजनेन मूलोद्भियमानमांपररूपी- हतललाटान् अलफान् निःशासनिवेगजनराकम्पमानान संयमयन्तीभिः IMIL भगनानानाना for xnमानी.. * MILI.. 1 Gadarako. ) ·.. गउडवहो जह-तह-पुसिअंसु-कणावलम्ब-मन्थरिय-पम्ह-परिवेस । देन्तीहि अहिणवाणन्द-वाह-सोम्मुम्मुहिं दिहि ||८४१॥ अक्खित्त-चुडुप्पुदेस-समहियायम्बमुव्वहन्तीहि । अझसुरमहरं वेलक्ख-सुण्ण-दिग्णडली-किसलं ॥८४२।। इय एस हियय-निम्माय-वम्महं खण-खलन्त-वियणाहि । रहसुम्मुहीहिं दीसइ पडिवकरव-परिन्द-चन्दीहिं ।। ८४३ ॥ ३ यशोवर्मसौन्दर्यातिशयदर्शनाद् आसां मदनोन्मादः मलकादि- योजनात्सलक्ष्यते ॥ ॥ ८४१ ॥ यथातथोत्पुंसिताश्रुकणावलम्बमन्धरितपक्ष्मपरिवेषां ददतीभिः अभिनवानन्दवाप्पसौम्योन्मुखी दृष्टिम् ३ स्यभर्तृविरहादिग्लेशजाश्रुपातस्योत्पुंसनम् राजराजाभिलापानन्दाभि- नवाश्रुणश्च प्रवृत्तिः॥ ॥ ८४२ ॥ आक्षिप्ताघरखण्डनप्रदेशसमधिकातामम् उद्वहन्तीभिः अभासुरम्' अभास्वरम् अधरं वैलक्ष्यभन्यदत्ताङ्गुलिकिसलयम् । ३ आक्षिप्त दत्ताडुल्यैव । चुडप्पम्' अधरखण्डनम् । तच्च अद्यापि न समीमृतम् अचिरापहृतदयितत्वात् । अन्य निष्प्रयोजनम् । यशोवर्म- समागमस्य दुष्प्रापत्वात् ॥ ।। ८४३ ।। इति एप हृदयनिर्मितमन्मथक्षणम्खलद्वेदनाभिर्यशोव- मदर्शनक्षणमात्रे निजभर्तृविरहकृतां वेदनाम् अननुभवन्तीभिः' रमसो. ३ मुसाभिदृश्यते प्रतिपक्षनरेन्द्रवन्दीभिः हठापहतपरनारीभिः ॥ ५॥ आदितः ३७ ॥ महाकुलकम् ।। IRo Mil: Se Noter. MH. तुप्पः, MR. भगति भ.

·प्रभु-प्रशंसा. २३५ इय उण्णएण इमिणा जह णिविओ पुरा मगह-णाहो । तह सीसन्तं एए तुमाओं णीसेसमिच्छन्ति ॥८४४॥ मह विहासिऊण सणियं सो जम्पइ णिबडन्त-सम्भावं । कइयव-विमुहाइंचिय होन्ति विसुद्धाण हिययाई ।।८४५ ॥ धीरहिँ हियय-णिहिया कहवि गमेन्जन्ति साय-संवया । अङ्गाई पहारसो उण गरुयाणवि किंपि तरलेइ ॥ ८४६ ॥ कण्ठेचिय परिघोलइ पुणरुत्तं पहरिसाउल-खलिया । अपहुप्पन्तिव्य महं वाया पहुणो पसंसासु ।। ८४७ ॥ ॥ ८४४ ॥ इति उक्त काररूपेण' उन्नतियुक्तेन एतेन यशोवर्मणा यथा निष्ठापितो निपातितः पुरा मगधनाथो गौडाधिपतिस्तथा शिष्य- ३ माणम्' उच्यमानम् एते विदग्धास्त्वत्सकाशान्निःशेषमिच्छन्ति ।। इति पूर्वप्रक्रान्तीवदग्धाभ्यर्थनाविषयः प्रकटीकृतः ।। ।। ८१५ ॥ अह विहसिऊणेति तिसृभिविशेषकम् ।। अथ विहस्य शनैः स वाक्पतिल्पति निर्वतमानसद्भावम् । युक्तं चैतत् । ३ यतः कैतवविमुखान्येव भवन्ति विशुद्धानां हृदयानि ।। ॥ ८४६ ॥ धीरैर्हदयनिहिताः कथमपि धौर्यन्ते शोकसंवेगाः अङ्गानि प्रहर्पः पुनर्गुरुकाणामपि किमपि तरलयति ॥ ८१७ || कण्ठ एव परिपूर्णते पुनरुक्तं' प्रहर्षाकुलम्खलिता अप्रभवन्तीव मम वाक् प्रमोः प्रशंसासु ॥ ३ ॥ म इत्युकपकाररूपोन्ननियुक्तेन tor at &c. 18. शियमागाध्य tor शिष्यमाणन् उच्य. IMH. निवर्तमान +NB. पुनरचय.

·२३६ गउडवहो. पच्छा-च्छेप्प- अवि य । अन्तो-चास वियडायमाण-फण-मण्डलो समुव्बहइ । -च्छल णिन्त-दोह-देहत्तणा सेसो ॥ ८४८ ॥ छीराअन्त-णह-च्छीव-चलण-विणिम्मिय-पओहर-चउको । गूढ मुहो कुम्मोच्चय लहइ आवीण-संठाणं ।। ८४९ ॥ पदमुत्थपण घोलाविउद्ध-घोणा-उडेण पडिवण्ण । उत्तुण्ड-तण्णयत्तणमइरा वेउण्ठ-कोलण ॥ ८५० ॥ [॥ ८४८ ॥ अन्तावकाशम् अन्तरवकाश वा विकटायमानफण- मण्डल समुद्हति पश्चाच्छेपच्छलनिर्यादीर्घदेहत्त्वाच्छेपः ।। ६ ॥ ८४९ ॥ दानवभयात्पृथ्वी गोरूपत्वमापन्ना सती भय त्याज- यित्वा पुन स्वरूपे येन पृथुना स्थापिता सोपि यशोवर्मण उपमान ३ न भवति का गणनान्यत्रेति पटुलकेनाह ॥ क्षीरायमाणनखच्छविचरण [वि] निर्मितपयोधरचतुष्को गूढमुखः कर्म एच लभते आपीनसस्थानम् ॥ पृथिव्या गोरूपपरिवृत्तौ कूर्म ऊधस्थानस्व' प्रतिपन्नस्तच्चरणाश्च स्तनत्व नखकान्तय क्षीरधारात्यमित्यर्थः ।। ॥ ८५० ।। वराहो मुखप्रदेशव प्रतिपन्न इति द्वितयेनाह। 1MH ऊस्थानतम् - H द्वितायेनाह The two stanis (द्वितय) referred to by the commentator are Nos 850 and 853, the totervening two being ignored by him He 8 obriously wrong in his explanation of 850 and 85, which he takes together. The former clearly means that the Mahuyar tha became the call (777=aa ) of the Earth-cow, and the latter that the grass which grew on the surface of the earth Deemed like tbe ends of a mouthful of grass whloh the Eartb-oow had taken ia les mouth playfnlly (rare), not out of necessity, in her momentary change of form (खगपरिमसमशक्त्तर्ग), ·महावराहवर्णनम्. २३७ देह-परिवाडि-पीडा-हुंकार-तरहिओ विणिक्खमइ । धूमायन्तो पायाल-बद्दल-तम-संचओच्चेय.।। ८५१ ॥ पायालोयर-मग्गम्मि भिण्ण-विणिवेस-सिढिल-गालिएण.! बुभइ सुमेरुणा तरुण-रोयणा-सार सारेच्छं ।। ८५२ ।। खण-परिअत्त-सहावत्तणेण दर-णिग्गयङ्कुर-सिंहाच्च । वयणुद्देसो लीला-कवलिय-तण-दन्तुरो होइ.....८५३ ॥ प्रथमोत्तम्भनाघूर्णितोयघोणान्तरेण प्रतिपन्नः उद्दण्डः उद्धतः उन्नत- ३ त्वम॑दयोगाद्वैकुण्ठफोडेन'। [॥ ८५१ ॥ देहपरिपाटीपीडाहुंकारतरङ्गितो विनिष्कामति धूमायमानः पातालबहलतमःसंचय एव ।। ३ पाताले वर्तमानो यो बहलतमःसंचयः स पृथिव्या गोरूपत्वे दान- वपीडादर्शकहम्मारवनिष्कान्तधूमस्वं प्राप्त इति भावः।।]. [॥ ८५२ ।। पातालोदरमार्गे भिन्नविनिवेशशिथिलगलितेन उद्यते सुमेरुणा तरुणरोचनासारसादृश्यम् ।। ३ भिन्नाधारः सन् शिथिलीभूतः सुमेरुः आधारादधोभूते पाता- लोदरशून्यप्रदेशे गलितः अत एव सूक्ष्माकारः सन् अभिनवगोरो- चनात्वं प्राप्त इति भावः || ॥ ८५३ ॥ क्षणपरिवृत्तस्वभावत्वेन ईपन्निर्गताङ्करशिख इव वद. नोदेशो लीलाकवलिततृणदन्तुरो भवति ।। ३ यद्यपि वराहजातेरतिनिम्नं मुखं भवति तथापि पृथिव्युन्नयनदर्प- * This chhiya refers to J readicg ( which see in Various Readings), and would beem to form one sentence with that .. on 833. MH. रिति निम्न.

·२३८
गउडवहो.
तक्खण-पीवर-पसरन्त-दुद्ध-धारा-णिहेण मूलम्मि ।
सकुलाब्व विहाविज्जइ भारुत्वहणाअरा सेसो ॥ ८५४ ।।
इय जेण संभमारम्भ-गाहिय-गो-भाव-विभान्भन्ता ।
पुई पुर्हई-बइणा विलन्छिया णियय-णामण ।। ८५५ ॥
तेणवि इमस्त तुलणा ण सहइ सुद्दयन्ति कस्स वा विरसा।
सच्चरिय-वञ्चियाण सेसाण सिरी-समुल्लासा ॥ ८५६ ।।
मदोद्धतीकृतं तथवोन्नतगोमुखस्थानत्वं प्रतिपन्नम् । 'भूभारगौरवपरि-
मण्डलीकृतशरीरकत्वाधारस्वात् ॥
॥ ८५५ ।। तरक्षणपीवरप्रसरहुग्धधारानिभेन मूले 'सकुल इव
विभाव्यते भारोद्वहनादराद्धेतोः शेषः ।।
३
पीवरक्षीरधाराः शुक्लादिसादृश्यात् नागभोगायन्त इत्युक्त्या शेषः
सकुलः॥
॥ ८५५ ॥ द्वाभ्यां कुलकं समापयति ।
इति येन संभ्रमस्य भयस्यारम्भे उपक्रमे गृहीतो गाभावो गोरू-
पत्वं यया सा चासौ विभ्रमोद्धान्ता पृथिवा पृथिवीपतिना विला.
३ञ्छिता चिहिता निजफनाना
।। ८५६ ॥ तेनाप्यस्य तुलना सादृश्य न शोभते । सुखयन्ति
फस्य या विरसाः सञ्चरितवश्चितानां शेषाणां राज्ञां श्रीसमुल्लासाः
॥ कुलकम् ।। ६ ॥
IMH, भारगारपरि
+18. नागमगायत्त.
MH. 'रकालराधा. MH. सेवल,
13. विभ्रमप्रांता, 6MB.omदि.

·भवविडम्बना. कि 11५. जाण अलंकार-समो-विहवो मइलेइ तेवि वड्डन्तो । विच्छएइ मियकं तुसार-चरिसो अणुगुणोवि ।। ८५७ ॥ माह-सलाहाहि तहा पहुणो पिसुणेहि बलविन्जन्ति । जह णिवडिएसुवि निय-गुणेसु ते किंपि चिन्तन्ति ।। ८५८॥ ।। ८५७ ॥ अधुना रागादिदोषप्लोपदूपिते संसारे यशोवर्मण एवं श्रव्यगुणत्वमिति पञ्चविंशत्यधिकशतकुलकेनोच्यते । तत्र वृद्धगर्वमुग्धा- ३ भिलपणीयभवविडम्बनां तावदाह ।। येषां मूढानां कटककेयूराद्यलंकारनिकरसमो विभवः प्रति भाति । अलंकारप्रियशृङ्गारिणो यथा अनवरतम् अलंकारमेव जीवितं ६ मन्यमानाः संचिन्वन्ति तद्वत् अकर्तव्यकोटिकरणेन' विभवमेव कनकादिकं ये पूरयन्तीत्यर्थः । मलिनयति तानपि वर्धमानः । ममा- यम् अनुगुण इति यद् अभिमानविषयीकृतम् अनुगुण्यं तत् अनै- ९ कान्तिकामित्याह । विच्छाययति विगतच्छायं करोति मृगाई तुपार- वर्षः अनुगुणोपि आनुगुण्याभिमानविषयोपि। तथा हि । तुपारवपोंपि शीतस्पर्शः चन्द्रोपि शीतरश्मिः इति १२विद्यमानेप्यानुगुण्ये अभिमानमात्रकृते दूषकत्वं दृष्टम् ।। ॥ ८५८ ॥ मोघाभिः असत्याभिनिष्फलाभिश्च श्लाघाभिस्तथा तेनं प्रकारेण प्रभयो धनपतयः पिशुनैविडम्ब्यन्ते यथा निवृत्तेष्वपि परि- ३ पूर्णेषु संपन्नेप्यपि निजगुणेषु ते धनेश्वराः किमपि अवर्णनीयं धन- ब्धाश्चिन्तयन्ति साधुपरिग्रहादिकम् ।। AIH.जीदिन NH. कोरिकरेगन. * MEI. adils मदानाम् after दियोपि. MB.ममायमनु. H. निवृत्तेचपि.

·गउंडेवहो. सुलहं हि गुणाहाणं सगुणाहाराण गणु गरिन्दाण | अण्णेसिअन्य-मग्गा कत्तोवि गुणा दरिहाण ॥ ८५९ ॥ .. ॥ ८५९ ।। सुलभ हि गुणाधानं सगुणाधाराणां ननु नरेन्द्राणाम् । अन्वेषितव्यमार्गाः कुत्तोपि गुणा दरिद्राणाम् ।। अपिशब्दः पुनरर्थे । ३ निपातानामनेकार्थत्वात् । दरिद्राणां पुनः कुतो गुणाः । अन्वेषणीय- मार्गत्वात् । मार्गः उपायो गुपिपरिचयः । दरिद्राणामन्यपणीयो वर्तते न तु सिदोस्ति स्वरसतः । गुणिस्वीकारं च सेवया दरिद्राः ६ कुर्युः । सेवापरिक्षीणसामर्थ्याश्च त्यक्तजीविकोपायाः कथमेकामपि- तस्वीकार्यानस्वीकुर्युः । ईश्वराणां पुनर्गुणिगणनिलयस्वारसुलभं गुणा- र्जनम् ॥ कचिद् दरिदेणेति पाठः । 'तन्नार्थः । दरिद्रेण पुनर्गुणमार्गा २ गुणप्राप्तावुपायाः कुतोन्वेष्टव्याः स्वीकर्तव्याः पण्डितपुस्तकप्रभृतयः । प्रसिद्धोपायस्य धनस्य अभावतः जनस्य च प्रायेणार्थलोभेन प्रवृत्ति- दर्शनात् ।। यथोकं कामन्दकिना। अर्थार्थी जीवलोकोयं ज्वलन्त- १२मुपसर्पति । क्षीणक्षीरामनाजीव्यां वत्सस्त्यजति मातरमिति ॥ अय- मन तात्पर्यार्थ । विपविषमः संमारः यतो निर्गुणास्तावदविवेकात्मा- Fध्यकनिममा घोरनरकादिकं तत्र भुञ्जते गुणोपायश्च दरि- १५द्राणां दुष्प्रापः । ऐश्वर्य च धनवाहुल्यम् । तत् धर्मेण भूयसा न भवति । ततश्च सगुणार्जनाजीविकाद्यर्थम् उपायैरुपायवन्तोपि ते रागादिधनपटलावृत्तलोचनस्वान्न विद्वद्भास्करसंनिधानेपि गुणालोकं १८लमन्त इति ॥ M1, for : MII, 'MII, TV, ·सच्चरितानादरः. २४१ तं खु सिरीऍ रहस्सं जं सुचरिअ-मग्गणेक-हियओपि । अप्पाणमोसरन्तं गुणेहिँ लोओ ण लक्खेइ ॥ ८६० ॥ ण सहन्ति सील-सारं दोसे विचिणन्ति णधिय विवेआ। दोसम्मि गुणायारे णवरं पहुणो णिसम्मन्ति ।। ८६१ ।। लोएहि अगहियंचिय सीलमविहव-हियं पसण्णपि । सोसमुवेइ तहिंचिय कुसुमंव फलग्ग-पडिलग्गं ।। ८६२ ।। ॥ ८६० ॥ एतदेव तनोति । तत् खलु श्रियो रहस्यं गुप्तं साम- ध्यमस्ति । तदिति सर्वनाम्ना अनिवर्णनीयत्वमुक्तम् । ते लोचने' इति- ३ वत् । हेतुमाह । यत् यस्मात् सुचरितमार्गणैकहृदयोप्यात्मानम् अप- सरन्तं गुणेभ्यो लोको न लक्षयति ॥ ॥ ८६१ ॥ न सहन्ते शीलसारं सदाचरितत्वं प्रत्युत [दोपान विचिन्वन्ति नैव विवेकात् ] गुणिनामपि दोपे गुणोपकारे गुणोयमि- ३ त्युपकरोतीत्युपकार इति मिथ्यामिमाने सति केवलं [ प्रभवो ] निशाम्यन्ति निमन्जन्ति ॥ ॥ ८६२ ॥ लोकैरगृहीतमेव शीलम् अविभवस्थितं प्रसन्नमपि । शोपमुपैति तस्मिन्नेव कुसुममिव फलाग्रप्रतिलग्नम् ।। घिग लोकसमू- ३ हात्मकं संसारं यत्र प्रसन्नं सफलं च कुसुममिव सच्चरितं नाहियते विभवमलच्छन्नैः कुचरितमपि च मुचरितत्त्वेन स्तूयते लोभग्रन्थि- निगडितैरित्यर्थः ॥ 1AIH. लंचन पनि. - NH. 'मागेगक.. II. owing to omissions hy tho mribu ic dunht)455 corrapt her and it is mojble to sufiopp thu Ouwentalur'o text, Uu, ty for 4.' NII, ARTE Lur fun 41. 31 (Caudarshu.)

·गउडवहो. णि धण-दार-रहस्स-रक्खणे सङ्किणोवि अच्छरियं । आसण्ण-णीय-बग्गा जं तहवि णराहिवा होन्ति ।। ८६३ ॥ पेच्छह विवरीयमिमं बहुया मइरा मएइ ण हु थोवा । लच्छी उण थोवा जह मएइ ण तहा इर बहूया ॥ ८६४ ॥ जे णिव्वडिय-गुणावि हु सिरिं गया तेवि णिग्गुणा होन्ति । ते उण गुणाण दूरे अगुणञ्चिय जे गया लच्छि ।। ८६५ ॥ एके लहुय-सहावा गुणेहि लहिउं महन्ति धण-रिदि । अन्ने विसुद्ध-चरिआ विवाहि गुणे विमग्गन्ति ।। ८६६ ।। ॥ ८६३ ॥ नित्यं धनदाररहस्यरक्षणाँशङ्किनोपि शङ्कनशीला अपि आश्चर्यम् आसन्ननीचवर्गा यद्यस्मात्तथापि नराधिषा भवन्ति । ३ गजम्मान मिवेदं यन्नित्य धनदाररहम्यादिरक्षणाधिकारो धनादिनाग- 'चतुरनीचपरिग्रहश्चेत्यर्थः ॥ ॥ ८६४॥ प्रेक्षध्वं विपरीतमिदं बही मदिरा मदयति न तु स्तोका । लक्ष्मी. पुन: स्तोका यथा मदयति न तथा किल प्रमृता ।। ॥ ८६५ ॥ ये निवृत्तगुणा अपि [खल] श्रियं गताः प्राप्तास्नेपि गत्तगुणा भवन्ति । ते पुनर्गुणाना दृरे अगुणा एव मन्तो ये गताः ३ प्राप्ता लक्ष्मीम ।। [॥ ८६५॥ एक लघुकम्वभावा नीचारमानो गुणैः लब्धु महन्ति इच्छन्ति धनऋद्धिम् । अन्ये विशुद्धचरिता विभवात् गुणान् विमृग्यन्ति | IIII. tru.

·धिक संसारम्, परिवार-दुज्जणाई पहु-पिसुणाईपि होन्ति गेहाई । उहय-खलाई तहविय कमेण विसमाई मणेत्या ॥ ८६७ ॥ एत्तिय-मत्तेण गुणे णणु पडिवज्जन्ति णिविवेआदि । जत्तिय-मतेण पह गरुयाण परम्मुहा होन्ति ।। ८६८ ।। तह अयसिणो गुणेहिं जाया सुयणा जणम्मि सयलम्मि । दोसायरणपि ण गारवाय जह संपयं ताण ॥ ८६९ ।। ।। ८६७ ॥ परिवारदुर्जनानि साधुप्रभृणि तथा प्रभुपिशुनानि साधु- परिवाराणि [अपि] भवन्ति गृहाणि । उभयखलानि तथैव । एतानि ३ ऋगेण' [उत्तरोत्तरं] विपमाणि 'मन्येथाः ।। [॥ ८६८ ॥ एतावन्मात्रेण गुणान् ननु पतिपद्यन्ते अडीकुर्वन्ति निविवेका मूढा अपि यावन्मात्रेण प्रभवो गुरूणां गुरुभ्यः पराडखा ३ भवन्ति ॥] ॥ ८६९ ॥ तथा तेन प्रकारेण नृपदुर्जनपरिवारस्वादिना अयश- स्विनो गुणैर्जाता: सुजना जगति सकले दोपाचरणमपि न गौरवाय ३ यथा सांप्रतं तेपाम् ॥ एतदुक्तं भवति । गुणिनो गुणपण्यवृत्या" 'द्वेप्यस्वमापन्नाः सन्तो यथाव्यवस्थितशास्त्रार्थज्ञानगुणमुपेक्ष्य धनिनां 'सतो दोषान् आच्छादयन्ति असतोपि च गुणान् आरोपयन्ति । ततश्च ६ धनिभ्यो लामख्यातिपूजादिगौरवं लभन्त इति धिक संसारम् ॥ . MH. ##719 for sin ( BTTTTBIH on, the ylbarga after था. MH. gives the following commentary which tomewhat agreer with the text of J. { See Terrors Readings)--एतावन्मात्रेण प्रभो [१प्रमवा] गुरूणां पराङ्मुखा भवन्ति । निविका अपि प्रभव शन मंबन्ध: । सत्यापि गुणपरिवानयोग्यते ईश्वराणां विभवमाहात्म्यान [fic] परगुणशानं गुणिकालमित्यर्थः ॥ • ME. अपस्थिनो. 5MH.जाः मुजना, thus onitting ताः, MH. "वृत्या.' MR. देयमा", "MH. पेक्ष' MII, मतो, ·२४४ गटइवहो. गहिया गुणत्तणणं फलन्ति दोसा फुड णरिन्देसु । दोसचिय गुण संभावणाएँ जड ते ण जायन्ति ।। ८७० }} मई जणम्मि अ मुणि गुण सार-विवेय वटअरुचिग्गा । फि अण्णं सप्पुरिसा गामाउ वणं पवजन्ति ।। ८७१ ॥ {। ८७० ॥ गृहीता गुणवेन फलन्ति दोषा' स्फुट नरेन्द्रेषु दोपा अपि चै गुणसभावनया यदि तेपा जायन्ते ॥ एतदुक्त भवति । ३ नृपाधीनाखिलचेटस्वारससारम्य नृपमूलस्वम् । नृपाश्चाप्तिमूढाः विशु. नादिप्रिया गुणद्वेषिणश्च । ते हि दोपेषु गुणबुध्येय पक्षपात बुर्वन्ति । पिश्वनादिकं भक्तबुद्धया गृह्णन्तस्तस्याभिलपितत्वम् अदण्ड्यन्यापि च' ६ मार्यस्य व्यामोहादुपकारकत्वगुणबुद्धवाभिमन्यमाना.' फलाभासमपि कल्पनया फल प्रामुवन्ति तथा दोपाणामर्जनमपि उत्पादनाख्यं गुण. बुद्धथैव ते कुर्वन्ति । पिशुनादिक हि उपकारकत्वगुणवुद्धया उपाद- ९ दत्ते । अतश्च दोपेवपि गुणवु द्या प्रवर्तमाना गुणानां मदकत्व मन्यन्ते । तात्त्विकगुणाश्च द्विपन्तीति धिक् पशुभ्योपि पशून् भूपास्तद- धोन च ससारम् । गाथाया चात्र यदिशब्दो यस्मादर्भ । यस्मादेव १२तम्माद्दुष्टत्व प्रकृमससारस्य सिद्धमित्यर्थः ।। जइ ते ण 'मुणन्तीति पचिपाठ । तत्रायमर्थः । यदि दोपानेष गुणसंभावनया न जानन्ति ते नरेन्द्रा तदा तेषु नरेन्द्रेषु दोपा गुणत्वेन गृहीताः मन्न । १५कथम् । म्फुट कृत्या । फलन्ति ।। {{ ८७१ ॥ मूढे उने 'अमातगुणसारविफव्यक्तिको द्विाः सन्त VE TAUTAS PARECE The emendation is conjectura! Mr. . पार'. + MR. वृध्या'. MR. प्रपत्र. • So isl. Does not the commentator mean non? पशानमार'.

·सुजनपीडा. २४५ दुक्खेहि दोहिं सुअणा अहिऊरिन्जन्ति दिअसयचेअ । सुपुरिस-काले य ण जं जं जाया णी अ-काले य॥ ८७२ ॥ सुमईण सुचरियाण य देन्ता आलोयणं पसझं च । पहुणो जं नियय-फलं तं ताण फलंति मण्णन्ति ॥ ८७३ ॥ अण्णोवि णाम विहवी सुहाई लीला-सहाई णिव्विसइ । असमञ्जस-करणेचेय गवर णिचडइ पहु-भावो ८७४ ।। किमन्यत् सत्पुरुषा 'चनाद्वनान्तरं प्रवजन्ति ॥ व्यतिकरो भावः। पह- ३ मन्तीति पाठे हम्मतिः कम्बोजेपु प्रसिद्ध इति । स एवार्थः । इदमने- नोक्तं भवति । न चैवम् अविवेकिपु नृपेषु तदनुयायिषु च गुणिजनेषु कर- स्वापत्तिमलिनीकृतेपु मोक्षकथा क्षीणेति शङ्कयम् अस्ति गुणिनां मुमु ६ क्षणामुपायः पापिनः परित्यज्य परिव्रज्या तैायेति ॥ ॥ ८७२ ।। दुःखाभ्यां द्वाभ्यां मुजना अभिपूर्यन्ते । आहिमूलि- जन्तीति पाठे अभिपीड्यन्त इत्यर्थः । दिवसकम् । वीप्सागर्भमतत् । ३ प्रतिदिवसम् [एव] सत्पुरुषकालेमजननं यत्ते जाता यन्नीचकाले च ॥ ॥ ८७२ ॥ सुमतीनां सुचरितानां च ददतः प्रयच्छन्तः सन्तः अवलोकन दर्शनं प्रसङ्ग च सत्कथावसरं प्रभवो यन्निजकफलं तत् ३ तेपां सुमतिसचरितानां फलमिति मन्यन्ते ॥ ॥ ८७४ ॥ "विद्यासंतोपविभवभाजनात्प्रमुविभविनः अतिपापी. यस्त्वमाह । अन्योपि नाम विभवी विद्यासंतोपविभवयुक्तः सुखानि So MU. INR. परिहार्मनीति. So AIH. +IH. झायाम. SSO MH. MH. दिवमसमधीष्मा. INH, omits oम. NIH. यत for यत्ते. IH. om. O. 10jIH. "नौति for मः अति.

·गउडवहो. अन्दोलन्ताण. खण गरुयाण अणायरे पहु-कयम्मि । हिययं खल-बहुमाणावलोयणे णवर णिव्वाइ ।। ८७५ ॥ पत्थिव-घरेसु गुणिणोवि णाम जइ केवि सावयासव्व । जग-सामण्णं तं ताण किंपि अण्णंचिय निमित्तं ।। ८७६ ॥ बचन्ति वेस-भावं जेहिंचिय सज्जणा णग्न्दिाण । तेहिंचिय बहुमाणं गुणेहि किं नाम मग्गन्ति ॥ ८७७ ।। ३ लीलासहितानि निर्विगति । असमञ्जसकरणमेव पापानुष्ठानमेव केव- लम् उच्चरइ आरोहति प्रभुभावः प्रभुत्वविभवयुक्तः । स्वाभ्यविभृ- तिमानधनादियुक्त इत्यर्थः । अण्णोवीत्यपिशब्दः अवधारणे निपाता- ६ नामनेकार्थ स्यात् । अन्य एवेत्यर्थः ॥ ॥ ८७५ ॥ आन्दोलतो चित्तखेदमनुभवता क्षणमानं गुरूणां गुणगणगौरवभाजाम् अनादरे प्रभुकृते सति हृदय खलसमानम्य ३ स्वामिकृतस्य अवलोकने दर्शने केवलं निब्वाइ'निर्वृति लभते ॥ युक्तः सदृशेनुरागो विजातीये च विद्वेषः । मन इव श्वहंसयोः । इति बुद्धा चेतोनिनिर्गुणिना' भवतीत्यर्थः ॥ ८७६ ॥ पार्थिवगृहेषु गुणिनोपि नाम यदि केपि सावकाशा इय दृश्यन्ते जनसामान्य तित] तेषा किमप्यन्यदेव निमित्तम् पैशु. ३ नादि न तु गुणाः ॥ संनिहितप्रोपिना हि सत्र ने विपर्ययहेतयो वा ।। ॥ ८७७ ॥ ब्रजन्ति द्वेप्यमाव येरेव सज्जना नरेन्द्राणा रेव' बहुमाने गुणैः कथं नाम मृगयन्ते ॥ 1. ATHI. मन विगुणि.. MHसरिय.

·गुणविवेकः, २४७ को च ण परम्मुहो णिग्गुणाण गुणिणो ण कं व दूमेन्ति । जो वा ण गुणी जो वा ण णिग्गुणो सो सुहं जियइ ॥८७८॥ जं सुयणेसु णियत्तइ पहूण पडिवत्ति-णीसह हिययं । तं खु इमं रयणाहरण-मोयणं गारव-भएण ॥ ८८९ ॥ अविवेय-सङ्किणोचेय णिग्गुणा पर-गुणे पसंसन्ति । लद्ध-गुणा उण पहुणो बाद वामा पर-गुणंसु ॥ ८८० ॥ ॥ ८७८ ॥ को वा न पराङ्मुखो निर्गुणेपुं । गुणिनः कं [वा] न दुन्वन्ति । द्वेषपूर्वमुपतापं कस्य न जनयन्ति । तस्माद्यो वा न गुणी ३ यो वा न निर्गुणः स सुखं जीवति ॥ सर्वत्र समदृष्टिः सुखं जीवती- त्यर्थः ॥ ॥ ८७९ ॥ यत् सुजनेषु 'सुजनेभ्यो निवर्तते प्रभूणां प्रतिपत्ति- निःसहं भवाभासजनितगर्वगलितविवेकं हृदयं तत् खल्वेतत् रत्नाभ- ३ रणविमोचन गुरुत्वभयेन ॥ यथा किल रत्नस्वरूपानभिज्ञो आम्यो रत्नाभरणं पापाणमात्रनिविशेष भारायमाणं' मन्यमानो गौरवमयेन त्यजति तथा अधिवकस्वागुणिनमित्यर्थः ।। ॥ ८० ॥ इदमधिकमाश्चर्य दृश्यते य एते विभवमाजस्ते निर्गुणाः सन्तः कदाचिलोकविगोभयात् पण्डितान् प्रशंसन्ति गुणिन- ३ म्त्वोधरा गुणिनां न सहन्त इत्याह । अविवेकशङ्किन एव अविवेकत्ववादं लौकिकम् आत्मनः शङ्कमाना निर्गुणाः परगुणान प्रशंसन्ति । लब्धगुणाः पुनः प्रभवो वादं वामा अननुकृताः पर- ६ गुणेषु ॥ IMH. मजनभ्यो. :11. गुरुवा. MH, मान, MEH. तथाऽविकला. "IH.धराम fer वरा. Theemendations wins.

·२१८ गउडवहो. सम्बोचिय स-गुणुकरिस-लालसो बहड मच्छरुन्छाह । ते पिसुणा जे ण सहन्ति णिग्गुणा पर-गुणुग्गारे ।। ८८१ ॥ सुयणतणेण घेप्पड़ थोएणचिय परो सुचरिएण । दुक्ख-परिओसियन्यो अप्पाणोचेय लोयरस ।। ८८२ ॥ मोत्तुं गुणावलेवो तीरइ कह णु विणय-ट्टिएहिपि । मुकम्मि जम्मि सोच्चिय विउणयरं फुरइ हिययम्मि ॥ ८८३ ।। ।। ८८१ ॥ सर्व एव स्वगुणोत्कर्पलालसः सन् वहति मत्सरो- साहम् । ते पिशुना ये न सहन्ने निर्गुणाः सन्तः परगुणोद्गारान् ।। ॥ ८८२ ॥ सुजनस्वेन गृह्यते स्तोकेनैव परः सुचरिनेन । दुःख परितोषयितव्य आत्मैव लोकस्य ॥ आत्मार्थ एयारमा गुणनिर्भरो ३ यथेष्टं कर्तव्यः । नेश्वरार्थः । निन्दितत्वादित्यर्थः ॥ तथा व्यासः । आस्मा संस्कृत्य सिंस्कृत्य) परोपकरणीकृतः । अर्थलोभेन पुरुषैश्यास्त्रीभिरिव स्वयमिति । तत्तस्मानिर्भरगुणगणार्जनेन आत्मैव परितोषयितव्यः न स्वीश्वरा- नादरेण गुणोपेक्षा कर्तव्येत्यर्थः ॥ ।। ८८३ ॥ मोक्तुं गुणायलेपत्तीर्यते पार्यते कथं नु विनय- स्थितैरपि । [मुक्त ] यस्मिन् स एव द्विगुण के कृत्या स्फुरति हृदये ।। ३ अवलपः अवज्ञा सर्वत्रैव संसारे वर्धतेतरा का संभावनैकदेशे । यथोक्तम् । योगिनो मुमुक्षीरपवर्गपुरद्वारवर्तिनः परिपककपायस्य प्राप्तासप्रजातयोगविशेषस्य तत्त्वज्ञानाभ्यासादरोपि निवर्तते तस्यापि ६ गौणरवेन हेयस्यादिति ॥ 'IL. एवति सन् पति.

·२४९ गुणदोपविवेचनम्. मिजन्ता हियएण किंपि चिन्तेन्ति जड़ ण याणामि । किरियासु पुण पयन्ति सज्जणा णावरद्धेवि ।। ८८४ ।। महिमं दोसाण गुणा दोसावि हु देन्ति गुण-णिहायरस । दोसाण जे गुणा ते गुणाण जर ता नमो ताण ॥ ८८५ ॥ ॥ ८८४ ॥ दूयमाना हृदयेन किमपि चिन्तयन्ति यदि तन जानीम: । इयत्तु जानीमः । चिन्तितद्वेप्ययोग्यक्रियामु पुनर्न प्रवर्तन्ते ३ सज्जना अपराधेपि । सत्यपराधेपि ॥ सज्जना विरूपकं न चिन्त. 'यन्ति । यदि तु प्रमादासंसारधर्मतया चिन्तयेयुरपि तथापि परुप- ...भापणादिक्रियासु संयम्य कोपं न प्रवर्तन्त' इत्यर्थः ॥ ॥ ८८५ ॥ महिमानं महत्त्वं दीपाणां गुणा: दोपा अपि नै ददति गुणनिघातस्य गुणगणस्य । दोषाणां ये गुणास्ते [गुणानां यदि ३ तत् तर्हि नमः नमस्कारस्ते]पा गुणानाम् । गुणेभ्य इत्ययों व्यत्ययेन ॥ एतदुक्तं भवति । दोषा अपि रागादयो गुणानां चैदिकस्वरादीनाम् उपकारकाः । वीतरागत्वे हि अध्ये तृणाम् विनाश्यमानस्य वेदस्य ६ अन्योन्यनिवारणेन रक्षा न स्यात् । यदाह भट्टः । इति यस्य हि सरंब्याः सन्ति च्छिद्रगवेषिणः । म कथं नाम निदाप न पठेदवेदमादृतः । इति । नया गुणा अपि दोषाणां महत्त्वं मंपादयन्ति । गुणानवलोक्यापि सम्वनिनतमद्वेषादिका मन्ति दुर्जना इति । एवमपि न करिष्ट- दोषाणां साम्यं प्रगस्ततया प्रमिद्धमिति ।। HILwk MR.R. स.सि.mzn. Theemendationscomjeeroni, 30(addarate) ·२५० गउडवहो. सुयणायन्ति खलावि हु सुयणावि खलत्तणंव दान्ति। एसोच्चिय सामन्ती गुणाण दूरं फुरन्ताण ॥ ८८६ ।। संसेविऊण दोसे अप्पा तीरइ गुण-हिओ काउं । निव्वडिय-गुणाण पुणो दोसेसु मई ण संहाइ ।। ८८५ ॥ सुट्टवि परिदीण-गुणो सुअणो अण्णेहि होइ सामप्णो । सहयारेगलिय-रसेवि भूय-कज्ज ठियंचे अ॥ ८८८ ।। फलहो आइम आई णवरं महिलाण दप्पण-अलाई। पुरिसाण दप्पणं परिय-धारिणो सज्जणच्चेय ।। ८८९ ॥ ॥ ८८६ ॥ सुजना' अपि खलायन्त इव । खला अपि सुजन- घदाचरन्ति । एष एव सीमन्तो गुणानां दूरं स्फुरताम् ॥ त एवं ३ श्लाध्याः परिपूर्णा गुणा इत्यर्थः ।। ॥ ८८७ ।। ससेव्यापि दोपान् आत्मा तीयते शक्यते गुणस्थितो गुणयुक्तः कर्तुम् । निर्वृत्तगुणानां पुनदोंपेषु मतिर्न सतिष्ठते ॥ गुणा १ पलवन्त इत्यर्थः ॥ ॥ ८८८ ॥ सृष्टपि परिहानगुणः सुजनः अन्यरसुजनैर्गुणिभिरपि भवर्तुं सामान्यस्तुल्यः । सहकारे गलितरसेपि मृतकार्य स्थितमेव ।। ३ सहकार आमजातेरवान्तरविशेषः ॥ भवविति संभावनायां लोट् । कचित्तु भवतीति पाठः॥ ॥ ८८९ ॥ कलधौतादिमयानि केवलं महलाना दर्पणतलानि । पुरुषाणां दर्पणं चरितधारिणः सज्जना एव ॥ तैरेव पुरुषगुणप्रका- ३ शनात् ॥ "This ohbiya refers to J's text See Varios Readings, : ME. T.

·स्वभावस्य दुस्स्यजत्वम्. २५१ - वयण-विमुकंपि खलो अण्णत्तो दारुणतणं, वहइ ।., : धारासु मुहुत्तिणपि घरइ फरुसत्तणं दम्भो ॥ ८९० ॥ परिगय-पर गुण-सारतणेण वि-उणं विमुरमाणाण |, होइ विवेओचिय दुज्जणाण पिसुणतण-णिमित्तं ।। ८९१ ।। अह मोहो पर-गुण-लहुअयाएँ जं किर गुणा पयन्ति । अप्पाण-गारवंचिय गुणाण गरुयत्तण-णिमित्तं ॥ ८९२ ॥ बुभन्ते जम्मि गुणुण्णयावि लहुयत्तर्णव पार्वन्ति । कह णाम णिग्गुणचिय तं वहन्ति माहप्पं ।। ८९३ ।। - ." ॥ ८९० ॥ वचनविमुक्तमपि खलः अन्यत्र दारुणत्वं वदति धारयति । धारासु मुखोत्तीर्णमपि धारयति [ परुषत्वं ] दर्भः ॥ ३. कचिद्वसइ इति दम्भे इति च पाठः । स्वमावो दुस्त्यज इत्यर्थः ॥ ॥ ८९१ ॥ परिगतपरगुणसारत्वेन हेतुना द्विगुणं विसूरयतां द्विगुणं दुःखम् अनुभवतां भवति विवेक एव दुर्जनानां पिशुनस्वनिमित्तम् ॥ ॥ ८९२ ॥ एप मोघो निष्फलप्रयासो व्यामोहो वा गुणार्जने दुर्जनानाम् । कुतः 1 परगुणलघुताया हेतोः दुर्जनाजितानां परमल. ३ धुरवात् । को मोहः । यरिकल गुणाः प्रवर्तन्त इति धीः । [ आस्म- गौरवमेय गुणानां गुरुत्वनिमित्तम् ।।] आरम [गौरव] गुरयो गुणाः न तु गौरवानिमित्तं भारप्रायाः ॥ ॥ ८९३ ।। उत्पमाने यस्मिन् 'यश:समुन्नता अपि लघुरवामिन प्रामुवन्ति कथं नाम निर्गुणा एव तत् हन्त वहन्ति [माहारम्ब] ३ माहात्म्याभिमानं गर्वम् । INरिमादर्भ -B. गुरुया.. where the word in prera to recept into the commentury trom sons warriaal nt... ferlar to the reading siten by or, 'M...JIR.:.

·२५५ गउडवहो, ण तहा महागुणेसु माइप धरा हवन्ति गर-वइयो । साहंकारा जह पत्थिवेसु तेचेय दीसन्ति ।। ९०१॥ जह-जह गग्यन्ति गुणा जह-जह दोसा य संपइ फलन्ति । अगुणायरेण तह-तह गुण-सुण्ण होहिइ जयंपि ॥ ९०२ ॥ किव परिन्देहिँ विवेय-मुक्कसपलाहिलास-णीसङ्का । विहिणोचि धीर-पडिबद्ध-परिपरा होन्ति सप्पुरिसा ॥९०३।। थोयारम्भेवि विहिम्मि आयसग्गेव्व खण्डणमुवेन्ति । स-परिष्फन्देणंचिय पीआ भमि-दारु-सयलंय ।। ९०४ ॥ ३ नैव किंचित् । यत्ते लघयन्यत्न्योन्यम् निन्दन्तीत्यर्थः । यथा गिरीणां ये मूलेषु शिखरेषु च व्यवस्थास्तेषां परस्परमसंबन्धः अन्योन्य च लघुत्वं पश्यन्ति ते ॥ ॥ ९०१ ।। न तथा महागुणेषु माहात्म्यधरा दर्पघारिणो भवन्ति नरपतयः साहंकारा यथा पार्थिवेषु त एव दृश्यन्ते विद्वांसः ।। पार्थि- ३ वास्तृणयन्मन्यन्तेतरामित्यर्थः ।। ॥ ९०२ ।। यथायथा नान्ति गुणाः यथायथा दोपाश्च संप्रति स्फुरन्ति अगुणादरेण गुणादराभावेन तथातथा गुणयन्यं भवति "३ जगदपि ॥ ॥ ९०३ 11 किं वा नरेन्द्रैः । कर्मपरतन्त्रत्वात्तेपामप्रीति जानन्तः विवेकमुक्तसकलाभिलापनिःसड़ा विधेरपि धैर्यप्रतिवद्धपरिकरा गुरु- ३ गुणा भवन्ति ।। ॥ ९०१ ॥ स्तोकारम्भेपि स्वल्पप्रतिकूलपि' विधौ आयसाय 1 MH, distincily so I MH. om. अपि.

·सुजन गाम्भीर्यम्.
विण्णाणालो आरिचय कुमईण विसारयं पयासेड़ ।
कसणाण मणोणंपिव तेय-प्फुरणं सियंचेय ॥ ९०५ ।।
हियय-वियडतणेणं गरुयाण पणिन्यदन्ति युद्धीओ।
घोलन्ति महा-भवणेसु मन्द-फिरणाश्चिय पईवा ।। ९०६ ।।
इव आयसं शस्त्रमयम् अग्रे प्रान्ते यस्य तदायसाय तक्षकसंवन्धि समु.
द्कादिपटनभाण्डं तस्मिन्प्रान्तलमाल्पशपि यथा अमयोजितं दारु
शकलं खण्डनमुपैति तद्वस्खण्डनमुपयन्ति नीचाः स्वपरिस्पन्दनय
स्वचेष्टयैव ॥ यथोक्तम् ।
स्तोफेन हानिमायाति' स्तोफेनैवातिरिच्यते ।
अहो सुसदृशी चेष्टा तुलान्तस्य खलस्य चेति ॥
।। ९०५ ॥ विज्ञानालोक एय कुमतीनां [विसारतां । विगतसा.
रतां प्रकाशयति । कृष्णानां मणीनामिव तेजःस्फुरणं सितमेव ।।
३ एतदुक्तं भवति । यद्यपि दुर्जनानां देवयोगा?णयोगः स्यात् तथापि
नैसर्गिकदोपनि करोस्कलितस्तेषु ज्ञानगुणालोको दोपच्छवि वहेत् नाल.
मणिगणापतित इव रविफरनिफरो नीलमणिकान्तिम् ॥
।। ९०६ ॥ हृदयस्य विकटस्वेन ज्ञानस्य गाम्मायण अगाधरवेन
गुरूणां 'मुगुणमाजां न निवर्तन्ते बुद्धयः । दयगतं यस्तु न मकटी.
३ भनीत्यर्थः । कि तोहं कुर्वन्ति । घूर्णने महाभयनविय गर्भगेहे .
थिय मन्दफिरणा इयं प्रदीपाः ॥ महान्तोपि मन्दकिरणागताः
प्रदीपा इत्यर्थः ॥
1.मनुर'
.MIL.मग
INH, 'बानि.
UU.निति
PAL.ममा
* MIN,

·२५६ गउडवहो. - अञ्चन्त-विएएणवि गरुयाण ण णिवडन्ति संकप्पा। विज्जुज्जोओ बहलत्तणेण मोहेइ अच्छीई ।। ९०७ ॥ जे गेण्हन्ति सयंघिय लच्छि ण हु ते ण गारव-हाणं । ते उण केवि सयंचित्र दालिदं घेप्पए जहि ।। ९०८।। एके पावन्ति ण तं अण्णे पुरओन्ध तीऍ दीसन्ति । इयराण महग्याणं च अन्तरे णिवसइ पसंसा ॥ ९०९ ॥ मरणमहिणन्दमाणाण अप्पणचेअ मुक-विहवाण । कुणइ कुविओ कयन्तो जइ विवरीयं सुपुरिसाण ।। ९१० ॥ [॥ ९०७ ॥ अत्यन्तवितेजसापि महत्तमतेजसापि गुरूणां न निर्वर्तन्ते संकल्पाः । विद्युद्दयोतः बलत्वेन मोहयति अक्षाणि ॥] ॥ ९०८ ॥ ये गृहन्ति स्वयमेव लक्ष्मी गुणसौन्दर्यादिना उत्पाध नैव तेन कारणेन औरवस्थान पूजास्थितिः । अथवा नैव ते गौरव- '३ स्थानं न । कि तर्हि । तेपि भवन्ति लोके 'स्तुत्याः । ते पुनः केपि लोकातीतसच्चरिताः स्वयमेव दारिद्यं गृह्यते यः ॥ आत्मीयया संपदा परविपदं निप्ान्ति ये स्वयमर्थविहानेन दुर्गतिं स्वीकृत्य ते अति- ६ श्लाघ्या इत्यर्थः ॥ दारिद्य दौर्गत्यम् ॥ ॥ ९०९ ।। एक हीनसत्त्वाः प्रामुवन्ति न तो प्रशंसाम् । अन्ये उत्कटसत्त्वतमाः परत इन तस्याः प्रशसाया [दृश्यन्ते ] । अगणित- ३ गुणस्वेन स्तोतुभगक्या इत्यर्थः । तस्मादितराणां सत्त्वहीनाना महा. Cणां च अन्तरे मध्ये निवसति प्रशंसा ।। . ॥ ९१० ॥ मरणम् अभिनन्दताम् आरमनैव मुक्तयिमवाना कृ. IMH,मुल्या: 'So MH !

·"
गुणदोपविवेचनम्.
२५७
उवयरणीभूभ-जया ण हु णवर ण पाविआ पहु-हाणं ।
उपयरणंपिण जाभा गुण-गुरुणो काल-दोसेण ॥ ९११।।
छाया सा इर मणे. अणन्तरागामिणो कय-जुयस्स।
कलि-काल-भरम्मिवि किंपि जेण विमलं पडिप्फुरइ ।। ९१२ ॥
विसइय सरहसं जेसुं कि तेहिं खण्डियासहि ।
णिवखपड़ जेमु परि ओस-णिभरो ताई गेहाई ॥ ९१३ ।।
उज्झइ उयार-भावं दविवष्णं करुणयं च आमुयह ।
: • काणवि समोसरन्ती छिप्पर फूहबीवि पावहिं ।। ९१४ ॥
तान्तः किं कुर्यात् । यदि तु [ कुपितः सन् ] करोति याद' विपरी-
समेव करोति] सत्पुरुषाणाम् ॥ पापपरिचगपरिहाराय जीवनमनि
३ च्छनां गुणिदीगत्यनिवारणाय स्वयं त्यक्तविभवानां विभवदोपधिया
वा कृतान्तो विपरीत फरोति धर्मधनपूर्ण जीवनमेव संपादयति ।
सत्वातिगयाकृष्टः सन्नित्यर्थः ।।
॥९११ ॥ उपकरणानं जगपां ते न खलु फेवलं [न]
प्रापिताः प्रभुम्यानं यावत्' उपकरणमपि न जाता गुणगुरयः काल.
३ दोपेण ॥ फालः कालः ॥
॥ ९१२ ॥ छाया सा फिल मन्ये अनन्तरागामिनः कृतयुगम्य
फलिफालभरेपि फिमपि येन विमन' परिम्पुरनि ।।
॥ ९१३ ॥ विशन्येय सरममं येषु कित: न फिमिन मण्डि.
नादिनारलो। निष्कामानि येभ्यः परिनादेश प्रदानः कुसिम.
दनस्तान्येय गृहाणि
॥ ९१५ ॥ उहायुपकारमा दाक्षिप्य पानुल्ये यागादिमा.
ISAIR
... IrritorER H.ril
(Gaulanmin.)
.

·गउडवहो . अन्ताचिय णिहुयं विहसिऊण अन्छन्ति विम्हिया ताहे । इयर-सुलहपि जाहे गरुयाण ण किपि संपदइ ।।९१५ ।। दावेन्ति सज्जणाणं इन्छा-गरुयं परिग्गहं गरुया । मयण-विणिवेस-दिहं महा-मणीय परिविन्ध ।। ९१६ ।। साहीण-सज्जणावि हु णीय-पसङ्गे रमन्ति काउरिसा । इर,लीला जं काय-धारणं सुलह रयणाण ॥ ९१७ ॥ ॥ सा wm . धुर्य कारुण्य चामुञ्चति । केपाचित्पापिनों सम्यगपसरन्ती स्पृश्यते ३ पृथिव्यपि पापेन ॥ दाक्षिण्यादिसहितानि पृथिव्यादीनि भूतानि दाक्षिण्यादिविहीनान्यफलप्रदानि भवन्तीत्यर्थः ।। ॥ ९१५ । अन्तरेव निभृतं निगूढं विहस्य तिष्ठन्त्युदासीना भवन्ति विस्मितास्तदा इतरसुलभमपि यदा गुरूणां न फिमपि ३ संपद्यते ॥ ॥ ९१६ ॥ दर्शयन्ति' सजनानामिच्छागुरुकं परिग्रह गुरवो मदनविनिवेशदृष्टो महामणीनामिव प्रतिबन्धः ॥ "प्रतिबध्यन्तेस्मि- ३ निति प्रतिबन्धः । मदनक सिक्थकः । स यथा संश्लेषकत्वेन व्यव- स्थितः सन् महान्तमाटोप मणीनां दर्शयति तद्वद्गुणशीलगुरवो विभ- वानुसारेण अल्पमप्यावर्जनं कुर्वन्तो विनयाद्यतिशयेन महदिव प्रका- ६ शयन्तीत्यर्थः ॥ ।। ९१७ ॥ स्वाधीनसजना अपि खलु नीचप्रसड़े रमन्ते कापु- रुपाः । सा किल लीला यत् काचधारणं "सुलमरत्नानाम् ॥'धूत- ३ क्रीडायामिव काचाभरणम् । लीला अभासः । लीलाव्यामोह इत्यर्थः ।। MH देराषितानि for दिमाहेत्ताने.. NH. दर्शयति. 3 MH. बुध्यते तरिम +MI. पा... NH. "स्वादन. NIH. सुरम. MH. त .MH. कानामरणालामामीलाध्यामाह इत्यर्थ for काचा.

·-- कृपणनिन्दा. २५९ थाम-त्याम-णिवेसिय-सिरीण गरुयाण: कह णु दालिई । एका उण किविण-सिरी गया य मूलं च पम्हसियं ॥२१८॥ किविणाण अण्ण-विसए दाण-गुणे अहिसलाहमाणाण । णिय-चाए उच्छाहो ण णाम कह वा ण लज्जावि ।। ९१९ ।। परिहोय-सहा ण बहुव्च ताण णव-संगमालसा लच्छी। इयरा लहिऊण सिरिं ण काम-लीला-परा तेण ॥ ९२० ॥ अच्छन्तिचिय किविणा अॅडियन्ता पास-गोभरं लन्छि । परिहारवईव पियं मइल-च्छायं णियन्छन्ता ॥ ९२१ ।। ॥ ९१८ ॥ स्थानेस्थाने पात्रेपात्रे निवेगितश्रीणां विलब्धलक्ष्मी- काणां गुरूणां कथं नु दारिद्यम् । न कथंचित् । उप्तप्रशस्तबहुफल. ३ बीजस्यात् । एका पुनरप्रसवा पन्ध्याप्राया कृपणश्रीः स्वरूपेण गता च मूलमेव प्रपुंसितम् ॥ चशब्दोवधारणे ॥ ॥ ९१९ ॥ कृपणानाम् अन्यविषयान् दानगुणान्, 'अभिश्लाघ- मानानां निजस्यागे उत्साहो न नाम । कथं तावन लन्जापि ।। ३ पित्रादिकं मम त्यागगुरुत्ववनैवेति तरम्पर्धया स्वयं स्याँगे मा काति. परदानस्तुति' कुर्वतः कथं न लजापीत्यर्थः ॥ ॥ ९२० ॥ परिमोगहता नवंयधुरिव तेषां नवमंगगालमा लक्ष्मीः । 'इतरा 'सन्ध्या श्रियं न कामलीलापराम्नेन कारणन! हता ३ जना पलायिता । नवग्रहणेन कृपणेषु कायनालायोपननायगाद ।। ॥ ९२१ ॥ तिष्ठन्स्येव कृषणा अम्पृशम्नः पार्थगोचरी लक्ष्मी ·२६० गउडवहो. परमत्थ-पाविय-गुणा गरुयपि हु पलहुयंव मण्णन्ति । तेण सिरीऍ विरोहो गुणेहि णिकारणं ण'उण {१ ९२२ ।। भुमया भन्नाणणवि सुघुरिसं ज ण तुरियमल्लियइ । तं मण्णे धावन्ती रहसेण सिरी परिक्खलइ ॥ ९२३ ।। राणु णासमणवलम्बा एइच्चिय सावि सुबुरिसाभावे । देव-वसा तेण सिरी, होइ णासंसिओ विरहो ॥ ९२४ ॥ -- परिहारवतीमिव प्रिया गलिनच्छाया निरीक्षमाणाः ॥ परिहारवती १ रजस्वला ॥ ।। ९२२ ॥ परमार्थप्रासगुणास्तागेव' तृणवल्लवी मन्यन्ते । तेन श्रियो विरोधो गुणेपुं निष्कारणों न पुन || गुणिनः श्रियमुपे- ३ क्षन्ते न तु सा तानित्यर्थः ।। . ।। ९२३ । भूभनमात्रेणाजापितापि सुपुरुष यन्न त्यरितमालीयते तम्मन्ये धावन्ती रभसेन श्री. परिस्खलति । ॥ ९२४ ॥ ननु निश्चित कृत्वा नाशम् अनॉलम्बा अनाथया' एत्येव प्रामोत्येव सापि सुपुरुषाभावे सति । दैववशात्तेन श्रिये भवत्ति ३न त्वाशसितो विरही वियोग ॥ यदि हि श्री' सुपुरुपवियोग. माशसेत् अभाव एव तस्याः स्यात् आलम्बनाभावात् । न ह्यसरपुर- पास्तस्या [आलम्बन तपामा ] लम्बनाभासत्वात् ।। MH गुणास्ता श्व. MH NIH. रस्खलिता .MIL. *189247 for 18741 0 who's enumilation is purely conjectoral .

·लक्ष्यानांचोचविवेकः. २६६ धम्म-पंआ फंह होउ भयबई वेस-सज्जणा लच्छी ।' ताओ अलच्छिओधिय लच्छि-णिहा जा अणज्जेसु ।। ९२५।। जो विउला जाओ चिरं जा परिहोउन्जला ओ लच्छीओ। आयारघराणंचिय ताओ ण उणो अश्यराण ।। ९२६ ॥ अवणेइ देई अ गुणे दोसे गुमेइ देइ य पयासं | दीसइ एस विरुद्धोन्य कोवि लच्छाएँ विण्णासो ॥ ९२७ ।। समरे धारा-गोयरमुवेन्ति जे वहरि-मण्डलग्गाण । "ते तम्मि बला खलु णिवसिरीऍ लच्छीऐं छिप्पन्ति ॥९२८ ॥ ॥ ९२५ ।। धर्मप्रसूता सती कथं भवतु भगवती द्वेष्य ['सजना] 'सज्जनद्वेपिणी लक्ष्मीः । ता अलक्ष्म्य एव लक्ष्मीनिभा या अनार्येषु ।। • ॥ ९२६ ॥ या विपुला यार्थं चिरं याः परिभोगोज्ज्वला लक्ष्म्यः 'आचारंपराणामेव ता न पुनरितराणाम् ॥ ॥ ९२७ ॥ अपनयति गुणान ददाति च दोपान । दुर्जनविषये तु गुणान् ददाति दोपान् आच्छादयति । दोपान् ददाति च प्रका ३ प्रकटम् । इति योयं दृश्यते एप विरुद्ध इव कोपि लाम्या विन्यामः विविध आचारः ॥ ॥ ९२८ ॥ समरे धारागोपरम्पयन्ति ये परिमण्डलामाणां ते नरिमन पलारसद नियमनशीलया लक्षम्या स्पृश्यन्ने ॥ अग्युपगम- ३ पादोर्य नेग (नj विरोधः ।। "MII.meniit, ibnu len log on the letter total, NOMII. (Hortin !)

·२६२ गउडवहो. है अप्फोडणाहिघाय-न्छलेण चिरमेक-भुय-असहा। विणिवान्तिव नीयं भुयंपि दप्पेण सप्पुरिसा ॥ ९२९ ।। अण्णोणं लच्छि-गुणाण पूण पिसुणा गुणचिय ण लच्छी । लच्छी अहिलेइ गुणे लच्छिं ण उणो गुणा नेण ॥ ९३० ॥ लच्छी लयाएँ मूलं गुणात्ति एवं परिष्टेियंचेय । जेण अहो गमणंचेय ताण परिवणे तीए ॥ ९३१ ॥ अयसं दाऊण विसंटुलाण सज्झस-विसरियन्वाण । पढमचिय जीएँ पयाई मामहेचे अ खलियाई ।। ९३२ ॥ . ॥ ९२९ ॥ 'करास्फोटनाभिघातच्छलेन चिरम् एकभुजकृता- शसाः सन्नो विनिवारयन्तीव द्वितीय दर्पण भुजमपि का गणना- ३न्यत्र सत्पुरुषाः ॥ ॥ ९३० ॥ अन्योन्य लक्ष्मीगुणाना केवल पिशुना गुणा एव न [ लक्ष्मीः ]। लक्ष्मीरभिलीयते गुणान् लक्ष्मी न पुनर्गुणाः येन यस्मात्|| ३ प्रायेण गुणिना लक्ष्मीर्दश्यते न तु श्रीमता गुणाः इति लक्ष्मी गुणा द्विपन्ति न तु लक्ष्मीर्गुणानित्यर्थः ।। तमेव । ॥ ९३१ ।। लक्ष्मी एव लता तस्या मूलं गुणा इत्येतत् परिष्ठि- येन यस्माद् अधोगमनम् [एव ] तेषा भवति परिवर्धने सति ३ तम्या लक्ष्म्याः ।। लतावृद्धौ हि मूलान्यधस्ताद्गच्छन्ति ।। ॥ ९३२ ॥ अयशो दत्त्वा विसंप्ठुलाना साध्वसविसूरयित- च्याना प्रथममेव यया पदानि मधुमथ एव म्खलितानि स्थापितानि ३ हरावेवास्पदं कृतमित्यर्थः ॥ :MI, रोसोटनाभि MH. कृनर्मभावमार्शमा for arNमा . IH, सटु ·सुखदुःखाविवेकः २६३ सा चडुला कह णु गुणुज्जलेसु लच्छी अकूणियं कुणउ । चिर-यालोसिय-पायाल-तिमिर-संवाहियादी ॥.९३३ ॥ जीए समारम्भोचिय लच्छी पढम-डियावि विवलाइ।. अण्णा तीएच्चिय पत्थणाएँ कह णाम संघडइ ।। ९३४ ॥ दुक्खाभावो ण सुहं ताईवि ण सुहाई जाई सोक्खाई। मोत्तृण सुहाई सुहाई जाई ताइंचिय सुहाई ॥ ९३५ ॥ -- .. ., .॥ ९३३ ।। सा चटुला, कथं नु , गुणोज्ज्वलेषु लक्ष्मीरकूणि- ताम् 'उन्मीलितां करोति । न कथंचित् । चिरकालोपितपातालति- ३ मिरसंवाहितां दृष्टिम् ॥ गुणिनां नियावलोकनं [न भवति । ] तत्पा- तालतिमिरोपहतनयनतायाः [। एवं सत्यपि ] तया पूर्वमेव दुष्टदैत्या- दित्यागेन गुणवत्येव भगवति नारायणे वसतिः कृता तेन गुणवत्पक्ष- ६ पातोस्याः स्फुटः ॥ .॥ ९३४ ॥ यस्याः समारम्भ एव लक्ष्मीः 'प्रथमस्थितापि शरीरशोभा विपलायते 'अन्या तयैव प्रार्थनया कथं नाम संघटताम् ।। ३ श्रीः शोभा लक्ष्मीश्च । प्रार्थनया च लक्ष्मीमिच्छतां शोभालक्षणायाः श्रियो नाशं दृष्ट्या उत्तरापि लक्ष्मीलक्षणापि श्रीः पलायत इत्यर्थः ।। ॥ ९३५ ॥ मोक्षावाप्तिसुखप्रशंसाम् इतरनिन्दया आह । दुःखा- भावस्तावन्न मुखमिति स्थितं ब्रह्मसिध्यादौ । तान्यपि न • सुखानि ३ यानि दुःखानि दुःखमिश्रितानि वैपयिकाणि । यथोक्तम् । परिणाम- तापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच सर्वम् [एव] दुःसं विवकिनामिति 'पतञ्जलिना । MH. अनुन्मीलिता. 'H. 'नवताना ter नयनताराः[समापि] ना, • MH. प्रथमौग्यिता a fer प्रपमस्मितापि, भनया..MIL.पा. MIL.या for यस्याः. IMt.

·२६४ गउडवहो. । सुह-सङ्ग-गारबेचिय हवन्ति दुखाई दारुणयराइ | " आलोउकरिसेचिये च्छाया बहलत्तणमुवेइ ।। ९३६ ॥ सुह-सङ्गो सुह-विणिवत्तिएक-चित्ताण अंविरयं फुरई । अडलि-पिहियाण रखो अन्योन्छिण्णाव्व कण्णाण ॥ ९३७ ।। 2 ६ तस्मान्मुक्त्वा सुखानि चैपयिकाणि सुखानि नित्यानन्दरूपाणि मोक्षलभ्यानि । 'एकत्वेप्यौपाधिको भेदव्यवहारः । उपाधयम्तु मुच्य- माना जीवात्मानः । अथ वा सुखानि मुक्त्वा 'सुखगौरवमाछिद्य ९ यान्ययत्नोपनतानि तान्येव सुखानि बोद्धन्यानि । यथोक्तम् । अकृत्वा 'परसंतापमगत्वा खलनम्रनाम् । अविधाय पर दैन्यं यदल्पमपि तद्वहिति ॥ ॥ ९३६ ॥ सुखसङ्गगौरवेणैव दुःखानि भवन्ति दारुणतराणि । तथा हि आलोकोत्कर्ष एव च्छाया सफलत्वमुपैति ॥ यावद्यावरसु- ३ खासक्त्यतिशयो भवति तावत्तावदल्पेनैव दुःखेन बाधा संविद्यते । गहनो' वैषयिकमुखभोग' इत्यर्थः । ॥ ९३७ । सुखसङ, सुखविनिवर्तितैकचित्तानाम् अविरतं स्फुरति । अधिकतरामति च पाठ. । अङ्गुलिपिहिताना 'वोऽन्यु- ३ च्छिन्न इव कर्णानाम् ।। निवर्तिते "वैपयिके सुखे महायाससाध्ये" नित्य सुखमुदासीनैर्मुक्तात्मभिरनुभूयते अडलिपिहितकणेरिव नित्य- शब्द इत्यर्थः MH, 4719 forluftrº. ' MH, is corrupt hero. It reade Te- गवाटिमययान्यवनोपन तानि. The emendation 18 conjestural, I MH. मतान गत्या सलनाननाम् for मतापमाया सलनग्रताम्. IMII: तदिति. JH. को "सुपाशक्त्यनि. MH.गहने. IMH. सुसाभाग • MH, खोवान्त, MH. वोयिक MA.मुमायेन for "मामध्ये, वा. 6 MH ·चिरागविवेचनम्, २६५ मिजन्ताइवि सुहमुन्ति गरुयाण णियय-दुक्खेहिं । रस बन्धेहिं कईणव विइण्ण-करुणाई हिययाई ।। ९३८ ॥ अण्णण्णाई उवेन्ता संसार-वहम्मिणिरवसाणम्मि। मण्णन्ति धीर-हिया वसइ-हाणाइव कुलाई ॥ ९३९ ।। ससिएहिंचिय लोओ दुक्खं लहुएइ दुक्ख-जणिएहिं । आयास-कएहि करी आयासं सीअरेहिंव ॥ ९४० ॥ पहरिस-मिसेण बाहो जं बन्धु-समागमे समुत्तरइ । वोच्छेय-कायराइं तं प्रण गलन्ति हिथयाई ॥ ९४१ ॥ ॥ ९३८ ॥ दूयमानान्यपि मुखमुपयन्ति विवेकितया गुरूणां निज. कदुःखैराध्यामिकादिभिः 'रसबन्धने कधिर्णिकरुणानि हृदयानि।। ~ ॥९३९ । 'अन्यान्यानि अन्यानि अन्यानि उपयन्तः प्रामुबन्तः संसारपथे निरवसाने मन्यन्ते धीरह्दया वसतिस्थानानीय कुलानि ।। ३ 'तसरकर्मयशगतेषु ब्राह्मणादिकुलेषु जायमानाः प्रोपितवसतिस्थाना- नाय कुलानीति मन्यन्ते । न 'वहं कुलजो ममैतत्कुलमित्यहकारम- मकारग्रहेण युज्यन्त इत्यर्थः ॥ संसारे न निमजन्तीति यावत् ।। ॥ ९४० ॥श्वसिौरेव लोकः प्राकृतो दुःख लपयति दुःखज- नितः । आयासकृतैः फरी आयासं शीकरैरिव ॥ हस्तिमूर्खा: पामरा ३ इत्यर्थः ॥ ।। ९५१ ॥ महर्पमिपेण बाप्पो यद बन्धुसमागमे समुपति न्युच्छेदो वियोगस्तकातराणि सन्ति तन्न 'गलन्नि दयानि ॥ H. पदनविन Hl. अन्योन्यन्यापुर' for भन्यायानि भन्यानि भयान उ. HTमा मते. • NI ARior ARt. HIT. om. . Mu, 'करिः (at) for: IML. गनिगरानि, 31 (Gandatabo. ) .

·२६६ गउडवहो. मृढ सिढिलत्तणं ते सणेह-वासेण कह णु बद्धस्स । वाहं गाढयराअद जो हर मोत्तुं तणन्तस्स ॥ ९४२ ॥ होऊणवि हन्त णिरन्तराई दूरन्तराई जायन्ति । उम्मोइय-रसणन्तोषमाई घडियाई लोयस्स ॥ ९४३ ॥ पहम ण गुणा गुग-हेउणो परं ते तओ सह गुणहि । संपइ ताण गुणवेभ नवर हा ते उण ण सन्ति ॥ ९४४ ॥ ॥९४२॥ हे मूढ संसारनिगडनिबद्ध शिथिलत्वं स्वातन्त्र्यं ते तय नेहपारोन कथं 'नु बद्धस्य । न'कथंचित् । बाढं गाढतरायते यत् फिल ३ मोक्तु तृणं तस्य । गृह्यत इति शेपः ॥ तैलादिना नेहेन युक्तस्तृणा. दिग्रन्थिर्दुःखेन विमुच्यते यथा यथा नेहयुक्तपुत्रादिपाश इत्यर्थः ।। ।। ९४३ ॥ भूत्वापि हन्त निरन्तराणि दूरान्तराणि जायन्ते "उन्मोचितरशनान्तोपमानि घटितानि लोकम्य ॥ संबन्धजातानीति ३ शेपः ॥ ।। ९४४ ॥ प्रथमं बाल्योपक्रमे तावन्न गुणा दृश्यन्ते । नापि गुणहेतवः अध्ययनादयः । परं ते हेतवो दृश्यन्ते । ततः सह गुणैस्ते ३ हेतयो दृश्यन्ते । संप्रति तेपां गुणा एव दृश्यन्ते व्यतीतशरीराणाम् । नवैरि हा ते उण न सन्ति अनन्तरं कष्ट तेपि न सन्ति भूयसि काले गते ॥ पुनःशब्दः अपिशब्दस्यार्थे । 'नवरेति पाठे केवलमित्यर्थः । ६धिक संसाराधमम् इति यावत् ॥ IIHन for नु. MH. उन्मावितरस. • MH, नवरिति, SAIH. ततो सह.

·विरागविचारः २६७ 'काल-वसा णासमुवागयरस सप्पुरिस-जस-सरीरस्स ! अहि-लवायन्ति कहिंपि विरल-विरला गुणुग्गारा || ९४५ ॥ थिर-वासणा-समुत्था दोसा बन्धाय णीय-चरियाण । सप्पुरिसाणं च गुणा मांहाय न हि विरमन्ति ।। ९४६ ॥ एस विराओ हिययं जं रमइ जहागएसु विहवेसु । णिभच्छणं तु लच्छीऍ णवर थिर-मच्छरो राओ ॥ ९४७ ॥ सोचेय किंण राओ मोत्तण बहु-च्छलाई गेहाई । पुरिसा रमन्ति बद्धुज्झरेसु जं काणणन्तेसु ।। ९१८ ।। ॥ ९४५ ॥ कालवशेन नाशमुपागतस्य' सरपुरुषयशःशरीरस्य अस्थिलवायन्ते कस्मिन्नपि विरलविरला गुणोद्गाराः ॥ यथा नष्टस्य ३ शरीरस्य कचिरप्रदेशे अस्थिलवाः स्मारका भवन्ति तथा यासो गुणलेशा इत्यर्थः ॥ ॥ ९४६ ॥ स्थिरवासनासमुस्था दोषा बन्धाय नीचचरितानाम । सापुरुषाणां च गुणा मोहाय न भवन्ति । किं तर्हि कुर्वन्ति । अँगिति ३ विरमन्ति ॥ "विरसमयसंसारदुःखमोक्षं कुर्वन्तीत्यर्थः । अनादिका- लप्रथितस्यन स्थिरवं वासनायाः । दोषा रागादयः । पन्धः संसारः। गुणा: करुणादयः ॥ ॥ ९४७ ॥ एष एव विरागो रागाभावः हृदयं यद् रमते यथा- गतेषु अप्रयत्नोपनतेषु विमवेषु । निर्भमनं तु लक्ष्म्याः केवलं स्थिर- ३ मत्सरो रागः ॥ । ॥ ९४८ ॥ स एव किं न रागः मुश्या बहुच्छलानि गृहाणि ME. I'. 'MH. मा...ME. रिसमा मरी मोदी ME परिवान.

·२६८ गउडवहो. किं व सख्य-वरोधिय सेवा-निंदा-बरी व्य अह मग्गो । जं महइ विज्झ-वण गोयराण लोओ पुलिन्दाण ।। ९४९ ।। सरियाओं अणेय-विहङ्गमाओं तल-णिम्मलाई य वणाई । मायण कलह -मुहला गिरिणो य रई विरल्लन्ति ॥ ९५० ॥ सीलण जइवि विपलो तहवि हु मा दुग्गय जणं च्छिवसु । . कालन्तर-विडियं वसइच्चिय मङ्गुलं तम्मि ।। ९५१ ।। को तेसु दुग्गयाणं गुगेसु अण्णो कयायरो होइ । अप्पावि णाम णिव्यय विमुहयं जेसु दावेइ ॥ ९५२ ॥ पुरुषा रमन्ते गिरिकन्दरेषु [यत् ] काननान्तेषु च हृधेषु रमन्ते' ॥ ३ बद्धोज्झरेष्विति पाठे बद्धनि रेप्वित्यर्थः ।। ॥ ९४९ ।। किं वा स्वरूपपर एव अभिधेयमात्रपर्यवसित एवं सेवानिन्दापरो वा अथ मार्गः यं शंसति विन्ध्यवनगोचराणां ३ लोकः पुलिन्दानाम् ॥ वनवासमानं मोक्षोपायः प्राणिवधबद्धगर्वेषु पुलिन्देष्वपि भवेत् । किं तर्हि वीतरागत्वम् । तच्च गृहेप्वन्यत्र ३ वास्त्वित्यर्थः ।। ॥ ९५० ॥ सरितः अनेकविहंगमास्तलनिर्मलानि च वनानि मातङ्गकलभमुखरा गिरयश्च रतिं विस्तारयन्ति ॥ अथ वा अरति विस्तारयन्ति [इति] छेदे काका नेयम् ॥ ॥ ९५१ ॥ शीलेन यद्यपि विमलस्तथापि खलु मा दुर्गतियुक्त जनं स्पाक्षीः । कालान्तरनिर्वृत्तं वसस्येव मडल्यं पापं तस्मिन् ॥ ॥ ९५२ ।। फस्तेषु दुर्गतानां गुणेषु अन्यः कृतादरो भवति । INE. यशोद्वारे MH. निवृत्त. MH. रमतो. MH. om.पि. .ME. भास्थल ·हृदयबोधः २६९ इरह परिहीण-विहवस्स णूण णिय-पणइणीवि अप्पाणं। सव्वङ्गमसंपुण्णस्स घडइ किं जामिणी ससिणो ॥ ९५३ ॥ हियय कहिपि णिसम्मसु फित्तियमासा-हओ फिलिम्मिहिसि । दीणोवि वरं एकस्स ण उण सयलाएँ पुहवीए ॥ ९५४ ।। अच्छउ ता विहलुद्धरण गारवं कत्थ तं अगरुपसु । अप्पाणयस्सवि पियं इयरा काउं ण पारन्ति ।। ९५५ ।। आरमापि नाम निवेदविमुखतां येषु दर्शयति ॥ दुर्गतियुक्तं स्वयमेवा- ३ स्मानं विरूपकं मन्यन्ते । कथं तत्रान्यस्य आदखुद्धिर्भविप्यतीत्यर्थः । अवश्यकर्तव्यनिस्यनमित्तिककर्मफरणावश्यभर्तव्यभरणसामान्यमातमपि न निर्वहति तत्र गुणवत्यपि 'पूर्वजन्मपापचयकल्पनेत्यभि- ६प्रायः ॥ यत्र ।। ९५३ ॥ हरति नार्पयति परिहानविमवस्य नूनं निजप्रणयि. न्यपि स्ववधूरपि आरमानम् । तथा हि सर्वाई कृस्वा अपरिपूर्णस्य ३ घटते शोमते कि यामिनी शशिनः ।। ॥ ९५४ ।। हे हृदय कस्मिन्नपि अचिन्त्यशक्तिके भगवति मणि निशम्यतां विश्रान्तिः मियाताम् । फियत् 'आशाहतः सान्तिमनु- ३ भवप्यासे । यतो दोनोपि वरम् एकम्य न पुनः सस्तायाः पृयिन्याः। ।। ९५५ ॥ आम्ता नावद्वितोद्धरणगौरयम् । कुतसद् अगु. रुपाम् || आरमनोपि 'हितं मितराः कर्नु न पारयन्ति ।। मंमारो. ३गपरिहरणादिहितमशक्यं नः पर्नुम् ॥ 40.om.toriups. .HI. ME ·२७० गउडवहो. गाढ-मय-मृही -हियया लाहऊण धणं गुणं व ज किंपि । कहते भारहिन्ति परं अप्पावि हु जाण पम्हुसइ ॥ ९५६ ।। जह परिययम्मि लोओ तह भुजन्तोवि दुकरं कोवि । पाणि-सिसिराई पाणम्मि अण्णहा होन्ति सलिलाई ॥ ९५७ ।। भूरि-गुणा विरलञ्चिय एका-गुणोवि हु जो न सव्यस्थ । णिहोसाणधि भई पसंसिमो विरल-दोसपि ॥ ९५८ ।। सामण्ण-सुन्दरीणं विभममावहइ अविणओचेय । धूमोच्चिय पजालियाहि बहु-मओ सुरहि-दारूण ॥ ९५९ ॥ ।। ९५६ ॥ गाढमदमूढहृदया लब्ध्वा धन गुणं वा यं कर्मेपि कथं ते स्मरिप्यन्ति परम् आत्मापि खलु येपा प्रविस्मरति ॥ खलो ३ हि विद्याधनादिमदयुक्तं क्षीब इव आस्मानमपि विस्मरति ॥ . ॥ ९५७ ॥ यथा प्रथमपरिचये लोकः उपभुज्यमानः परिशी- ल्यमानोपि दुष्करं तथैवं । पाणिशिशिराणि पानेऽन्यथा भवन्ति स- ३ लिलानि ॥ ॥ ९५८ ॥ भरिगुणा विरला एव । एकगुणोपि खलु जनो न सर्वत्र । 'निर्दोपाणामपि भद्रम् । प्रशसामः अल्पदोपमपि ॥ ३ गुणोत्र यः कश्चिद्धर्मः परोपकारपर्यवसायी विवक्षितः । भद्रोप्येवम् ॥ ॥ ९५९ ।। सामान्यसुन्दरीणां वेश्यानां विभ्रमं विलासम् आव. हति अविनय एव केशाकर्षणादिः । धूम एवं प्रज्वलितानां बहुमतो ३ भवति सुरभिदारूणाम् आरुषभृतीनाम् ॥ सदोपाणां दोपा ज्वालं. कारा दृष्टा इति दुर्जनानां परोपतापित्वमनुगुणमित्यर्थः ।। IMH. om. अपि. IME. 'गुणो. BAH, निशाणामपि मध्ये भई प्रशताम: अल्पदोषमाप. MH. दारणा.

·कृपणनिन्दा. योवागय-दोसञ्चिय ववहार-वहम्मि होन्ति सप्पुरिसा । इहरा णीसामण्णेहि तेहिं कह संगयं होइ ॥ ९६० ॥ उकारिसोचेय ण जाण ताण को वा गुणाण गुण-भावो । सो वा पर मुचरिय-लवणेण ण गुणत्तणं तहवि ॥ ९६१ ॥ णवरं दोसा तेचेय जे मयस्सवि जणस्स सुव्यन्ति । णन्जन्ति जियन्तस्सवि जे णवर गुणावि तेचेय ॥ ९६२ ॥ ववहारोचिये छायं णिएह लोयस्स किं व हियएण । तेउग्गमो मणीणवि जो बाहिं सो भङ्गामि ॥ ९६३ ।। ॥ ९६० ॥ स्तोकागतदोषा एव व्यवहारपथे भवन्ति सत्पुरुषाः । 'इहग इतरथा निःसामान्यस्तैः सह कथं संगमः समागमो भवतुं ३ सामान्यजनानागर्थात् ॥ इयराणमसामण्णेहीति तु पाठे इतराणाम- सामान्यस्तैः सहेत्यर्थः । अत्रापि अन्यथा इति अर्थाद्गम्यते ॥ ॥ ९६१ ॥ उत्कर्ष एव न येषां तेपां को वा] गुणानां गुणभावः । अर्थे वा परसुचरितलङ्घनेन [न] गुणत्वं कथमपि ॥ तहवेति पाठे ३ तथैवेत्यर्थः । उत्कर्षः साधूपकारपयवसायिस्यम् । चरितस्य लङ्घन न्यकारः ॥ ॥ ९६२ ॥ केवलं दोपास्त एव ये मृतस्यापि जनस्य गृह्यन्ते । ज्ञायन्ते जीवतोपि ये केवलं गुणा अपि त एव ॥ ॥ ९६३ ॥ व्यवहार एव च्छायां पश्यत लोकस्य । किं वा हृदयेन । तेजउद्गमो मणीनां यो बहिः स न भड़े सीत मध्ये दृश्यते ।। IMH. इतरा. 2 MH, समागमः सगमो भवतु, SOMH.! +MH, तहदेपाठे, Shonld it be तहीति पाठे?

·२७२ गंउडवहो. सम-गुण-दोसा दोसेक्क दंसिणो सन्ति दोस-गुण-वामा । गुण-दोस-वेइणो णत्यि जे उ गेण्हन्ति गुण-मत्तं ।। ९६४ ।। दीसह सामायन्तोब कोवि हियएण णिम्मलो अह य । हरियंचिय चूप-फलं गयं च परिणाम-परमत्थं ।। ९६५ ।। दीसन्त-णिम्मलो जइवि कोवि कज्जे जणो समो तहवि । पिपि केसरं कुकुमस्स राएण सामण्णं ॥ ९६६ ॥ ३ किंथ हिअएणेति पाठे किमत्र हृदयेन साक्षानिरूपितेनेत्यर्थः । यादृशं .. बहिश्चरितं बहिदृश्यते तादृशं न मनसो नैर्मल्यं दुराचारे संसारे इत्यर्थः ।। ॥ ९६४ ॥ समदोगुणाः पशुप्रायाः दोपैकदर्शिनः अतिदुर्ज- नाश्च सन्ति । तथा सन्ति दोपगुणानां वामा अननुकुलाः । सर्वद्वेषिण ३ इत्यर्थः । गुणदोपवेदिनश्च मध्यस्था न सन्ति ये गृह्णन्ति गुणमात्रम् दोपं तु त्यजन्ति राजहंसप्रायाः ॥ राजहंसः किल जलसमिण क्षीरं । निप्कृष्य पिबति जलं तु त्यजति ॥ ॥ ९६५ ॥ दृश्यते श्यामायमान इव कोपि उत्तमप्रकृतिईदयेन निर्मलस्तथापि । कचित् अथवेति' पाठः । हरितमेव चूतफलम् अथ ३ च गतं च परिणामपरमार्थ पाकत्वम् ॥ विदुपो लोकसामान्यव्यवहा: रावसरे तदनुसारेण व्यवहरमाणस्य श्यामायमानस्वेपि नास्ति घिर. सस्वमित्यर्थः॥ ॥ ९६६ ॥ दृश्यमाननिर्मलो यद्यपि कोपि कायें [ जनः समः ] 1MH. का' tor को, So MH. SNA. परिणाम पर. • NE, पाकतत्वम्. BAH.व्यवहार ·विभवनिन्दा. २७३ समबियासयल-गुणपि सज्जणं सुबुरिसा पसंसन्ति । पडिवन्ध-मियद्धं को वा रयणं वियारेइ ।। ९६७ ॥ सोहइ अदोस-भावो गुणोव्ब जइ होइ मच्छरुत्तिण्णो । विहवेसुंव गुणेसुवि दूमेइ ठिओ अहंकारो ॥ ९६८॥ जेण गुणग्यवियाणवि ण गारवं धण-लवेण रहियाण । तेण विहवाण णमिमो तेणंचिय होउ विहवहिं ।। ९६९ ॥ में केशर कुङ्कुमस्य जनमानसमस्तथापि । कार्येण न समस्तथापीति कचित्पाठः । का- र्यम् अनिर्मलं तस्य लक्ष्यत इत्यर्थः ॥ पि मूलप्रदेशे तथापि पिष्टं सत् रागेण सामान्य प्रान्तभागे तुल्यम् ॥ अन्यथाप्रतिभासमानानामपि प्रकृत्यनुसारि पदार्थानां कार्यमित्यर्थः ।। ॥ ९६७ ॥ परिदृष्टासकलगुणमपि सज्जनं साधुजनं पुरुषाः प्रशंसन्ति । प्रतिवन्धस्थगितार्थ को वा रनं विदारयति मिनीत उपहसति वा ।। प्रतिबन्धः प्रतिघातः । नूमिअम् आच्छादितम् ।। ॥९६८ ॥ शोभते अदोपभावोपि गुण इव यदि भवात मरसरो- तीर्णः । विभवेप्विव गुणेष्वपि दुनोति दूयते स्थितः अहंकारः पर- १ धिक्कारान्महत्त्वाभिमानलक्षणः ॥ ॥९६९ ॥ येन यस्माद्गुणार्घितानामपि न गौरवं धनल, रहि- तानाम् तेन तस्माद्धेतोभिवान्' प्रणमामः । तेनैव कारणेन भवतु विभवैः । कृतं विमवैन किंचिद्विभवैरिति विभवनिन्दापर्यवसानम् ।। IH यतिः 1 MH.सदोगेग Ror सवैरागेश. MH. मानर्ग. 'MR. भवान for भवान्. 33 (Gandaraho) ·२७४ गउडवहो. दविणोचयार-तुच्छाचि सज्जणा एत्तिएण धीरेन्ति । जं ते णिय-गुण लेसोहि देन्ति काणंपि परिओसं ॥ ९७० ॥ दूमन्ति सज्जणाणं पम्हुसिय-दसाण तोस-कालम्मि । दाणायर-संभम-दिह-पास-सुण्णाई विलियाई ॥ ९७१ ।। सइ जाढर-चिन्तायड्डियंव हिययं अहो-मुहं जाण । उद्धर-चित्ता कह णाम होन्तु ते सुण्ण-चवसाया ॥ ९७२ ॥ ॥ ९७० ॥ द्रविणकृतेनोपकारेण उपचारेण वा तुच्छा अपि सज्जना एतावता धैर्यमायान्ति यत् ते निजगुणलेशैर्ददति केषामपि' ३ केभ्योपि परितोपम् ॥ ॥ ९७१ ।। दुन्वन्ति खेदयन्ति सज्जनाना विस्मृतदशावसौन- काले परोपकारोल्लासविस्मृतदशावसानसमये दानादर [सभ्रम] दृष्टपा- ३र्थशन्यानि बैंलितानि' ब्रीडितानि वा । पाठद्वयदर्शनात् ॥ किल उदारप्रकृतयो दौर्गत्यावस्थायामपि अर्थिन्युपगते परोपकाररसरभसेन अर्थाभाव विस्मृत्य धनदानवुध्या पार्श्वमवलोकयन्ति । ततो धनशन्यं ६तदृष्ट्वा लज्जन्त इत्यर्थ ॥ ॥ ९७२ ॥ [ सदा जाठरचिन्ताकृष्टमिव हृदयम् अधोमुख येपाम् उत्तुगचित्ता• कथ नाम भवन्तु ते ] 'अबसन्नपरोपकारसमा- रम्भा | शून्यव्यवसाया इति पाठे निष्फलचेष्टा इत्यर्थः ।। IMH. विलितानि, which is obriously a blander for वलितानि Do has a marginal note on its rending विलियाई, 11z, बलियाई पा.(वलियाई पाठान्तरम्) ? MA, omits the portion included within brackets, 1. , Dearly the whols conumentary on the slanza, MH. अवसनपरोप.

·धिक् संसारम् . २७५ दिग्णं पुरा जहिच्छं तओ अदेन्तेहिं संहियमभावा । गहिरं च पराहिन्तो तओ अ ओ लोह-पणएण ।। ९७३ ।। लोए अमुणिय-सारत्तणेण खण-मेत्तमुब्बियन्ताण । णियय-विवेअ-हविया गल्याण गुणा पयन्ति ।। ९७४ ॥ गेण्डर विहवं अवणेउ णाम लीलावहे वय-विलासे । दोइ कह णु देव्यो गुण-परिउहाई हिययाई ॥ ९७५ ॥ अघडिय-परावलम्बा जह-जह गरुयत्तणेण विहडन्ति । तह-तह गरुयाण हवन्ति बद्ध-मूलाओं कित्तीओ ॥ ९७६ ॥ ॥ ९७३ ॥ दत्तं पुरा आदी यथेच्छम् इच्छानतिकमेण' विम- यकाले । ततोपि दंदता [स]स्थितम् अवश्यकतन्यकुटुम्बमरणार्यादि ३धनादतिरिक्तामायकाले' अभावाद्दानयोग्यस्य । सोदं च परावृतम् उपनतानामकृतार्यानां गमनम् ततोपि च देवगरया कुटुम्बमरणार्या- मावे लोमार्याः खलप्रणतयः सोटा महाजनेन । इति धिक संसारम् ॥ ॥ ९७४ ।। लोके अज्ञातमारस्पेन क्षणमात्रम् उद्विजमानाना. मपि निजकविवेकस्यापिताः सन्तो गुरूणां गुणाः प्रवर्तन्ते ।। ॥ ९७५ ।। ['गृक्षातु विमवम् अपनयतु नाम लीलापहान् व्यप- विलासान् । दुनोति फयं न देयं गुणपरितुष्टानि हृदयानि ॥ ) ॥ ९७६ ॥ अपदितपरायनम्या अनामितपराधीनस्याः सन्ता' .. परि. ग. .R.ग.मी. .ull. Outudiombestury on thly couplets bragh It le frend la I J K I.' for VII.

·२७६ गउडवहो. आगम-लम्भे वय-परिणईऍ भङ्गेसु धण-विलासाण । थोवमसमञ्जसाइवि हिययाई वहन्ति परिणाम ।। ९७७ ॥ ण सहन्ति णिय-गुणा इर पुरओ गरुयाण इय विइन्तन्ता । णीयाहिगमे लहुआ गुणाण भावचित्र हरन्ति ॥ ९७८ ॥ असलाहणे खलुच्चिय अलिय-पसंसाएँ दुज्जणो विउणं । अपपत्त-गुणे सुयणो दुहावि पिमुणतणं लहइ ।। ९७९ ।। श्यथायथा गुरुत्वेन विघटन्ते सर्वसङ्कस्यागं' कुर्वन्ति तथातथा' गुरुणां भवन्ति बद्धमूलाः कीर्तयः एकान्तनिवासिनां सताम् ।। ॥ ९७७ ॥ आगमलम्भे उपनिषदादिशास्त्रपरिचये वयःपरि- णत्या भड़े स्तनविलासाना स्तोकम् असमञ्जसानि हृदयानि धनम- ३चानामपि वन्ति माहात्म्यम् ।। स्तोक माहात्म्यं वहन्तीति संवन्धः ।। [॥ ९७८ ॥ न शोमन्त निजगुणाः किल पुरतो गुरूणाम् इति विचिन्तयन्तो नीचाभिगमे लघवो गुणानां भावमेव हरन्ति अपह- ३रन्ति । लघवो गुरूणा पुरतो निजगुणा -हस्वतरा विमास्यन्तीति भीत्या मूलत एव तास्त्यजन्ति नाचैश्च सह वर्तन्त इति भावः ।। [॥९७९ ॥ अश्लाघने श्लाघनानहें पुरुषे । निन्ध इत्यर्थः । खल्वेव निश्चयेनैव अलीकप्रशसया दुर्जनो द्विगुणम् अपवृत्तगुणे अविद्यमान- ३गुणे पुरुष सुजनो द्विधापि पिशुनत्वं लभते ॥ निन्द्यस्य अलीकप्र- शसया दुर्जनो यथा द्विगुणं पैशुन्य प्राप्नोति तथैव गुणहीनस्य धनाढ्यादेरलीकप्रशसया सुजनोपि द्विगुण पैशुन्यं प्राप्नोतीत्यर्थः ॥ NH, संत्याग for "सत्याग, MH.om. Becond तथा, ·तृष्णा अखण्डितैव. २७७ अप्पाण-निविसेसोत्ति एस मे जंपि भणइ नेहेण । नपि खलो अत्य-गईऍ ठवइ पिसुणतणेचेय ॥ ९८० ।। उवरिमहो य धरन्तहि कन्व-कणउज्जले अलंकारे । सीसइ सार-विसेसो विज्जा-विहवाण सवणेहिँ ॥९८१ ।। ण सिरी चला महग्येसु ते ण तेचेय सावि जं मुयइ । ते उण ते तंचिय जइ मुयन्ति इह तीऍ को दोसो ।। ९८२ ।। तन्हा अखण्डियचिय विहवे अधुण्णएघि लहिऊण । सेलेपि समारुहिऊण किं व गयणस्स आंख्लं ॥ ९८३ ॥ . [॥ ९८० ॥ आत्मनिर्विशेषः आत्मना समः इति एप मे यमपि मणति मेहेन तमपि खलः अर्थगत्या स्थापयति पिशुनत्वे एव ॥ यं ३ कमपि जनम् एप जनो मम प्राणवत् प्रिय इत्युक्त्या दुर्जनोड्नीकरोति तं जनं स दुर्जनः अर्थात् आत्मवद् दुर्जनत्वे स्थापयति । अत एव दुर्जनस्य स्तुतिः प्रीतिर्वा सज्जनानां त्याज्या भवतीत्यर्थः ।।] [॥ ९८१ ॥ उपरि अधश्च धारयद्भिः काव्यकनकोज्ज्वलान् अलं. कारान् शिप्यते कथ्यते सारविदोपः विद्याविभवानां श्रवणैः फणैः ।।] [॥ ९८२ ।। न श्रीश्चला महापु | तान् न तानेर सापि यत् मुञ्चति । ते पुनस्ते तामेव यदि मुश्चन्ति इह तस्याः को दोषः ॥] [॥ ९८३ ॥ तृष्णा असण्डितैव विभवान् अग्युसनानपि लब्ध्वा । शैलमपि समारुप किं वा गगनभ्यान्दम् ! अत्रानं भवति । ३अत्युग्नतानपि विमयान् लब्ध्वा न कोपि शान्नो मरनि । तत्रा- न्तरन्यासः । यदि येन केननिन् पुरुपेण शैलपिनरमारदं भवेन् तर्हि तेन गगनं समारूढामिति मवति किम् । नैव भवनात्ययः । कि व ६गयणस्स आरुदं इत्यत्र गगनम्य पो माग आरुद्धः न कोपीत्यर्थः॥]

·२७८ गउडवहो. पुर भो सिरीऍ पिय-पङ्कयाइ कमलायरंपिव रयन्ति । मन्ने किविणा पहुणो पणाम-घडियञ्जलि-मिसेण ॥ ९८४ ॥ कुसुम-फलोसारिय-पायवेहिं विणियप्त-सउण-पणएहि । नं फिर ण मयंचिय महिहरहिं जलहिं विसन्तेहिं ॥ ९८५ ॥ सोवाए सुह-दुक्खागमम्मि आरम्भिणो फलमइन्ति । चिन्ता-णह-कण्डू-संभवम्मि विहिणो ण कण्डुयणे ।। ९८६ ॥ [ ॥ ९८४ ॥ पुरत• श्रियाः प्रियपङ्कजायाः कमलादमिव रचयन्ति मन्ये कृपणा. प्रभव. प्रणामघटिताअलिमिपेण ॥ ३कमलानि श्रिया प्रियाणीति कृत्वा कृपणा धनिन प्रणामकृता- अलिब्याजेन तस्या पुरत कमलपूजा रचयन्तीति मन्ये इति' समन्वय || [॥ ९८५ ।। कुसुमफलापसारितपादपै विनिवृत्तशकुनप्रणयैः तत् किल न मृतमेव महीधरै, जलधि विशद्भि ॥ अत्रोक्त भवति । ३फलपुष्पविहानै पक्षिविहीनवृक्षकै पर्वतैर्य समुद्रे प्रवेशन न किं तत् तेपा मृत्युप्राय भवति । भवत्येवेति । महता दानसामर्थ्यनाश• पला- यन च मृत्युवदिति भाव ॥] [॥ ९८६ ॥ सोपाये सुखदुःखागमे आरम्भिण फलम् अयन्ते गच्छन्ति चिन्तानखकण्डूसभवे विहिणो विधे सकाशात् दैवात् जना ३न कण्डूयने ॥ फल्मइन्ति इत्यनुपङ्ग । सुखागमवाञ्छ। दुखापगम- वाञ्छा च उपायताध्ये भवत । अत उपायिन स्वकीयस्योपायस्य फल सुखागमरूपं दु खापगमरूप च प्राप्नुवन्ति । दैवावलम्बिनस्तु ६चिन्तया कण्डूयन कृत्वा तादृश फल न लभन्त इत्यर्थः ॥]

·अरण्यवसतिः, २७९ . मोहाहिमवेण सिरि चिर-चोलीणं विमग्गमाणाण। दीभवन्तु आगन्तुयाउ कद्द मा समिद्धीओ ॥ ९८७ ।। आयार-पेसलाणवि हुवन्ति एमेय विहि- णिओएण । विणियत्तीओचिय आईओं मन्ने समहिलत्ति ।। ९८८ ॥ जम्मि अविसण्ण-हिययत्तण ते गारवं बलग्गन्ति । तं विसममणुप्पेन्तो गरुयाण विही खलो होई ॥ ९८९ ।। हिययस्स विणिव्यवणे इह लोएचिय समाप्पिय-फलाइ । चीयं पर-लोय-फलं ण रण्ण-सहीइ सहिहिमो ॥ ९९० ॥ [॥ ९८७ ॥ मोहाभिभवेन श्रियं चिरातिक्रान्तां विमार्गमाणानां दूरीभवन्तु आगन्तुकाः कथं मा समृद्धयः ॥ भवन्त्येवेत्यर्थः ।।] [॥ ९८८ ॥ आकारपेशलानामपि भवन्ति एवमेव विधिनियो- गेन विनिवृत्तय एव आपदो मन्ये समखिला इति ॥] [॥ ९८९ ॥ यस्मिन् विपमे दुःसे अविपण्णाहदयरवेन ते गौर- यम् अवलगन्ति तद् विपमं दुःसम् अनुस्प्रयन् गुरुणां विधिः सलो ३ भवति ॥ प्रापि दुःखे ये अविषण्णहृदयाः सन्तो गौरवं न त्यजन्ति तेषां गुरुणां दुःखम् अनपनयत् देवं दुष्टं मन्तव्यम् इत्यर्थः ।। [॥ ९९० ॥ हृदयस्य विनिर्यपणे श्रद्धास्यामः इह लोक एय समर्पितफतायां याज परलोकफलं न भरण्यपमरयां प्रदास्यामः ।। ३ परलोकः फल यम्य तत् मदाचारतपश्चर्यादिरूपं यांना इह लोक एव दण्फलायामरण्पयमायां न क्षिपामः अपि दयस्य विनि- यपणे भराधान करणे सिपान इत्यर्थः । अरण्ययमतिः फेयलम् ·. २८२ गउड्यहो. रमइ य चरिए अफुल्लयम्मि खिज्जइ य नियय-सीलेण | निन्दइ य पर-सहाव सिहइ य लोओ पर गुणाण ॥ ९९८ ।। मग्गच दीह धवला मण्णे चिहुरा जणस्स जायन्ति । वोलन्ताण अणुदिणं जहागयं हियय-भाषाण ॥ ९९९ ॥ सन्चडू विणिवेसो गईइ पलिएहिं पण दावे ॥ आसनमिमम्मि जरा-करद-भावं सरीरम्मि ॥ १००० ॥ ३ वसति एतासाम् । इदमुक्त भवति । वीणा निष्ठुरत्वस्य वसति वसतिस्थान तासा कोमलहृदये कथ भवेत् । नैव भवति । अत पयो- घरद्वयोपलक्षितस्य फठिनस्वस्य वसतिर्वजम् एव भवति । तासा ६ पयोधराभ्यामधो बज्र वर्तते न तु कोमल हृदयम इति यावत् । कोमल मन्यमानमपि स्त्रीहदय वज्रवस्कठिन भवतीति ॥] [॥ ९९८ ॥ रमते च चरिते आत्मसबन्धिनि स्वकीय खिद्यते च निजकशीलेन निन्दति च परस्वभाव स्पृहयति च लोक परगु- ३ णाना परगुणेभ्य ॥ विरुद्धवर्तनो लोक इत्यर्थ ॥] [॥ ९९९ ।। मार्गा इव दीर्घधवला मन्ये चिकुरा जनस्य जायन्ते अतिक्रामताम् अनुदिन यथागत हृदयभावाना कामादिचेष्टाना यौव ३ नसहचारिणाम् ॥ कामादिचेष्टाशक्तयो हि यौवनदशाया यथा क्रमेण आगच्छन्ति तथा ता वार्धक्ये क्रमेणैव अपगच्छन्ति । तासामागमनामनैरिव ६ फेशा मार्गा इव घवला भवन्तीत्युत्प्रेक्ष्यते ।।] [॥ १००० ॥ सर्वाङ्ग विनिवेशो नत्या पलितैनून दर्शयति आसनम् पस्मिन् जराफरङ्कमाव शरीरे ॥ - ·जरावर्णनम्. सच्च-त्यामोणमिय ओहुरमायड्डियं बलि-लयाहि । धरणि-अलाहिमुहंपिव सरीरामिणमो जरी बहई ।। १००१ ॥ अड़ेसु विन्दु-णिविडा णिवडइ परिणाम-जज्मरिज्जन्ती । तिलय-च्छलेण मण्णे कसण-च्छायव्व चिहुराण ॥ १.००२ ।। गम्भुग्गम लचिय-जोव्वणाण धरिणीऍ विमण-पिय-दिहं । थणयाण दुद्ध-धारा-णिहेण पलियंवणिक्खमइ ॥ १००३ ।। सयलं विराम-विरसत्तणेण दुक्खं सुहचिय ण णाय'। दुक्खाभावो सोक्खं ण जेण ण हु तेण दुक्खपि ॥ १००४ ।। ३ . सर्वाङ्गे वक्रत्वस्य यः प्रवेशो वार्द्धक्ये जायते स जरायाः":करङ्क इवेस्युस्प्रेक्ष्यते । करङ्कः नारीकेलादिमयं दीर्घवकं भाण्डं कापालिका- दिभिभिक्षाग्रहणार्थ भृतम् ॥] ॥ १.००१ ॥ सर्वस्थामावनतम्' अधोमुखम् आकृष्टं वलिलताभिः धरणितलाभिमुखमिव शरीरमेतत् जरी वहति ।। स्थाम वलं शरीरै- ३ कदेशश्च ।।. ॥ १००२ ॥ अङ्गेषु बिन्दुनिबिडा निपतति परिणामेन जर्ज- रीक्रियमाणा तिलकच्छलेन मन्ये कृष्णच्छायेव' चिकुराणाम् ॥ जर- ३ या जर्जरीकृता केशकृष्णतैव विगलिता देहबिन्दुत्वमापन्नेत्युत्प्रेक्षा ॥ ॥ १००३ ॥ 'गर्भोगमलवितयौवनानां 'गृहिणीनी विमनस्क- प्रियदृष्टं स्तनानां दुग्धधारानिभेन पलितमिव निष्कामति ॥ जीर्ण- ३ यौवनस्वेन प्रियतमायाः विमनस्कत्वं प्रियतमस्य ।। ॥१००४ ॥ सकलं विरामविरसत्वेन दुःखं सुखं वापि न नाम । सुखलेशस्य चैपयिकंदुःखभरेणानुविद्धत्वात् । किं च ' दुःखा. NH. 'छायब. MH. जराया. MH, गतोद्लपित", SUH, परिणीनां. । TMH, 'वमत Tor 'वनत'.

·२८० गउडवहो. रगइ विहवी विसेसे थिइ-मेत्तं थोय-वित्थरो महइ । मगइ सरीरमधणो रोई जाएचिय कयत्यो ।। ९९१ ।। मृले निबिडायन्ता विरलुग्गारा तओ पसङ्गेसु । कालेण सउरिसाणचि कहाशुबन्धा निमिल्लन्ति ।। ९९२ ॥ विरसायन्ता बदलत्तणेण हियए खलन्ति परिओहा थोय-विहवत्तणेणं सुहंभरपञ्चिय सुणन्ति ॥ ९९३ ।। विरसम्मिवि पडिलग्गं ण तरिज्जइ कहवि जं नियत्तेउं । हिययस्स तस्स तरलत्तणम्मि मोहो इह जणस्स ॥ ९९४ ।। ६ ऐहिकफलानां शान्तिसुखादिरूपाणा दात्री न तु परलोकार्जनरूपाणां सुखानाम् इति भावः ॥]] [॥ ९९१ ॥ रमते विमवी विशेपे । स्थितिमानं स्तोकविस्तारः इच्छति । मार्गयति शरीरम् अधनः । रोगी जीव एव कृतार्थः ॥3 [॥ ९९२ ॥ मूळे निविडायमानाः विरलोदारास्ततः प्रसङ्गेषु कालेन सत्पुरुषाणामपि कथानुबन्धा निमीलन्ति 1] [॥ ९९३ ॥ विरसीभवन्तो बहलत्वेन हृदये स्खलन्ति विन- श्यन्ति अनुपभुक्ता एव विनष्टा भवन्ति परिओहा (१) परिभोगाः ३परिभोग्यवस्तूनि । स्तोकविभवत्वेन सुखमरास्मान एव सुणन्ति (1) शृण्वन्ति श्रूयन्ते ॥ एवशब्दो भिन्नक्रमः । बहला विभवा जनान विरसान् कुर्वन्ति अनुपभुक्ता एव सन्तः । अल्पविभवत्वेनैव जनाः मुखिन इति ३गन्ते इति भावार्थेन भवितव्यम् ।।] [॥ ९९४ ॥ विरसेपि प्रतिलम न तीर्यते शक्यते कथमपि यत् ·अनङ्गविवेचनम्. ३८१ हिययम्मि गाद-पढिएहिं दोवि मण्णे समं उविज्जन्ति । बुद्धीओँ उहय-लोयम्मुहीओं जुईण यणएहि ॥ ९९५ ।। पहरइ कह णु अणडो कह.णु हु विन्धन्ति कोसुमा वाणा । इय कामच्चिय अफुडे फुडाई तत्तो कह सुहाई ॥ ९९६ ॥ हिययस्स निहुरत्तणमिणमो कि संठवेहि महिलाण । अत्तो पोहराणं वज्जंचिय वसइ एयाण ॥ ९९७ ॥ निवर्तयितुं हृदयं हृदयस्य तस्य तरलस्वे चञ्चलत्वे मोहः इह जनस्य ।। ३ हृदयं चञ्चलं भवताति या जनस्य बुद्धिः सा मोहास्मिका | विरसा- दपि हृदयस्य अनपकर्षणीयत्वात् । इति भावः ॥] [॥ ९९५ ॥ हृदये गाढघटितैः द्वे अपि मन्ये समं स्थाप्येते बुद्धी उभयलोकोन्मुख्यौ युवतीनां स्तनकैः ॥ इदमुक्तं भवति । ३ उभयलोकोन्मुख्यौ ऐहिकपारत्रिकश्रेयः संबन्धिन्यौ बुद्धी युवतीनां स्तनकैस्तासां हृदये गर्त इव स्थाप्येते ते च स्तनकाः पिधानस्थान- भूता हृदयरूपस्य गर्तस्य मुखे तिष्ठन्ति तथा च कृत्वा ते उपरि ६ उदेतुमसमथें कुर्वन्तीति । युवतिस्तनलम्पटा ऐहिकपारत्रिकनिःश्रेय- सपराङ्मुखा भवन्तीत्यर्थः [॥ ९९६ ॥ प्रहरति कथं नु अनङ्गः ! कथं नु खलु विध्यन्ति कौसुमा पाणाः ? इति काम एव अस्फुटे स्फुटानि तस्मात् कथं ३ सुखानि ? अन: कौसुमैर्याणैः कामिनः प्रहरतीत्यादिः सर्वे एवं कविकल्पनालापः । स एव नास्ति अनः परमार्थतः । अतस्तस्मात् कविसमयेन भाव्यानि सुखान्यपि तथैव अपरमार्थानाति मावः ।। [॥ ९९७ ॥ हृदयस्य निष्ठुरत्वम् इदं हृदयं किं कथं संस्थापयि- प्यसि आस्मनि धारयिष्यति महिलानाम् ! अतः पयोधराणां वज़मेव 36(Ghidarsho), ·- अधिय। २८९ गउडवहाँ. फुरइ य फुडो अभावस्स एस भुवण-छलेण आयारो। आलोयण-णिव्याडिओव्वणील-भावो गह-यलस्स ॥ १००५॥ इय विरसमिमं संसारमावसन्ताण वो,फलममोल्लं । णिबडउ पावणाणं गुणाण पहुणो णिसमणेण ॥ १००६ ॥ आसा-गय-दाणायन्त-कसण-कण्ठ-प्पहा-हओ लहइ । केसर-कलाव-कराण सोच्चिय सिढिलो जडा-निवहो ॥ १००७ ३ भावमातं सुखम् न 'तु वस्त्वन्तरम् एवं येन यस्मात् तेन तस्मान्न न खलं दुःखं सर्वमपि । किं ताई । सर्वमेव दुःख विवेकिनामिति सं. सारविवेकिभिर्व्यापारमात्र हेयम् ॥ ॥१००५ ॥ स्फुरति च स्फुटम् अभावस्यैष भुवनच्छलेन आ- कारः । आलोकनेन अविद्यावासनानिर्मितावभासेन निवृत्तः कल्पित ३ इस नीलभावो नमस्तलस्य ॥ सर्व शून्यमिति माध्यमिकाः । तेन संसारग्रहो न युक्तः॥ ॥ १००६ ॥ इति विरसम् इमं संसारम् आवसतां [वो) युप्माकं “फलम् अभैल्लम् अप्रतिपक्षम् अमलं वा निर्वर्ततो पावनानां गुणानां ३ प्रभोर्यशोवर्मणः सबन्धिनां निशमनेन आकर्णनेन ॥ महाकुलकम् ॥ थपिच। [॥ .१००७ ॥ आशागजदानायमानकृष्णकण्ठप्रभाहतो लभते केसरकलापसादृश्यं स एव शिथिलः जटानिवहः ।। शिवस्य यो जटानिवहः स शिवसिंहस्य केसरता प्राप्त इति ३ यावत् ॥ 1 MH, 23. for 7 I III. ससार विविकेिन्यापारसर्व जैयम्, which seems corrupt. The emendation is comjectural. I MH. सर्वन्ममिति The pmen. dation is conjectural, - MH, निवर्ततां.

·शिवसिंहमाहात्म्यम् . २८५ वहइ मणि-किरण-रजिय-सीस-निवेसिय-फणा-समोसरिओ। भुयइन्दो पहि-पहोलि-रुद्ध-लङ्गल-वेलम्ब ॥ १००८ ॥ ताओच्चिय-रहस-विसट्ट-वयंण-कुहरोयराओं पायन्ति | जालावली-विलासं उत्तंस-कवाल-मालाओ ॥१००९ ।। पडिमा-मग्गा सिर-ससि-यलाएँ'-सच्चविय-णह-मुहोइण्णा । तेचिय हत्थेसु णहदुसत्तणं एन्ति णिन्तूण ॥ १०१० ॥ [॥ १००८ ॥ वहति मणिफिरणरञ्जितशीर्षनिवेशितफणासमप. मृतो भुजगेन्द्रः पृष्टिप्रभावलिरुलाङ्कलविडम्यनाम् ॥ ३ स्वशिरोमणिना शिवशिरो रञ्जितं कृत्वा तत्र फणां निवेश्य शिष्टशरीरेण शिवपृष्ठोपरि पादपर्यन्तमपसरन् वासुकिः शिवसिं- हस्य पुच्छतां गत इत्यर्थः । पृष्टिप्रभावलिः प्रभावती पृष्टिततिः । ६ सा विभक्ता येन तादृशस्य पुच्छस्य विडम्बनामनुकरणमिति यो- ज्यम् ॥] [॥ १००९ ॥ ता एव रभसविश्लिष्टयदनकुहरोदराः प्रामुवन्ति जालावलीविलासम् उत्तंसकपालमालाः ॥ अत्यन्तोद्धाटितवदनकुहरा याः शिवशिरःस्थकपालमालास्ता एव शिवसिंहस्य जालावलीस्वं प्राप्ताः । जालावत्यः जालरूपापन्नाः सिंहाशरःस्थाः फेशा दृष्टप्रसिद्धाः ॥] ॥१०१० ।। प्रतिमामार्गाः शिरःशशिकलायां सत्यापितनख- मुखावतीर्णाः त एव हस्तयोः नखाङ्कुशत्वं यन्ति निर्गम्य ॥ Do, the only MS.in which staozas 1007-1011 Oponer, wrongly omito which ke restors by conjecture, . " ·- २८६ पउडवहों. इय तुलिउमहिलसन्तेण जस्स बल-विभम ति-णपणेण । भेसिय-गोरि-मइन्दं मइन्द-रूपेण परिणमियं ॥ १०११ ॥ बुडिया इमेण समरङ्गणेसु रिउ-वारणाण कर-दण्डा। णासा-विमुक्क-जीहाह-रुहिर-धारा विसहरव्य ।। १०१२ ॥ पह-धूम-लया एयस्स सुचरियाहृय तियस-णाहस्स । सुर-करिणो वहल-भयम्चु-सामला सइइ सरणिन्च ॥१०१३॥ लहुईकयावि गुण-गारवेण गरुयावि णियप-कुल-उव्वा । अपाण-गारवेणं पुणोवि गुरुईकया जेण ।। १०१४ ॥ ३ शिवस्य नखामाणां ये प्रतिमा निवेशाः शिरःशशिकलाया कृतास्त एव ततो निर्गम्य शिवसिंहस्य हस्तयोस्तीक्ष्णनखत्वं प्राप्ता इति भावः ।। [॥ १०११ ॥ इति तोलितुम् अभिलपता यस्य बलविभ्रम त्रिन- यनेन भीपितगौरीमृगेन्द्र मृगेन्द्ररूपेण परिणमितम् ] ॥ १०१२ ॥ खण्डिता अमुना यशोवर्मणा समराङ्गणेषु जय- वारणाना करदण्डा नासाविमुक्तरुधिरौः स्फुरजिता विषधरा इव ॥ ३ नासाविमुक्तजिह्वा मरुधिरधारा इति पाठान्तरम् ॥ ॥ १०१३ ।। मखधूमलता एतस्य सुचरिताइतत्रिदशनाथस्य सुरकरिण- 'ऐरावणस्य बहलमदाम्बुश्यामला शोभते सरणीव' । ३ सुचरितं शोभनमाचरितं यज्ञादि । तत्र साक्षादाहत इन्द्रः ससेन आयातीति दर्शितम् ॥ ॥ १०१४ ॥ लघूकृता अपि [गुणगौरवण गुरवोपि निजककु- IMH. परावणस्य MH. सरणिय NH, omits the yards aholin in brackets, ·उदधिमथनम्, १२८७ पह-धम्म-बन्धणे संठियस्स विवरीय-सासिय-जयरस । करुणा-णीसास-सहा सहन्ति संरम्भ-भिउडीओ ॥.१०१५ ॥ कुम्माहिवेण दीसइ उण्णामिय-सङ्ख-रयण-चलएण। तियसाण संभमुग्गाहिअग्ध-वत्तोव्व-सलिल णिही ॥१०१६॥ मह वा २४ लपूर्व आत्मगौरवेण पुनरपि गुरूकृता येन ] ॥ गुरूकृताः पूर्वे ३ स्ववंश्या यशोवर्मणेत्यर्थः ।। ॥ १०१५ ॥ प्रभुधर्मेण यदुष्टानां नीत्यर्थ बन्धनं तत्र [स]स्थिते चौरादिवर्गे विपरीतानुशिष्टजगतो 'बन्धनादिनैरपेक्ष्येण आज्ञामात्र- .३ 'मार्गस्थापितलोकस्य करुणानिःश्वाससहाः शोमन्ते संरम्भभृकुटयः ।। ऐकान्तिककारुण्येन न 'जगत् मागें तिष्ठतीति भृकुटियोगेन रसद्वयानु- प्रवेशो वर्णितः ॥ पहुधम्मबन्धने संठियस्स वि[वरी] अमासिनो जस्से- ६ ति पाठान्तरम् ॥ प्रभुधर्म एव बन्धनमिव । परायत्तत्वकारित्वात् । प्रभुत्वं भयानकरसव्यतिरेकेण न निर्वहतीति कृत्वा अनभिमतदारुणं रूपं करोत्यत एवाह विपरीतमर्शकारिण इति । मझे विमर्शः ॥ ॥ १०१६ ॥ अथ हर्यवतारयशोवर्मकर्तृकोदधिमथनं चतुर्विश- तिकुलकेन [ आह ] । कूर्माधिपेन दृश्यते उन्नामितशहरलवलयेन ३ त्रिदशानां संभ्रमोद्गाहितार्धपात्र इव सलिलनिधिः ॥ मन्दरधारणा- र्थपातालोद्भवकर्माधिपयुतः समुद्रः एवम् उत्प्रेक्षितः ।। 1 MH, वधनादिनिरपेक्षेनाशामात्र. The correction is supplied by the same note quoted in the margin of Dc. NH. भार्ग. 3MH. एका . H. जरान्मार्गतीति. The correction is supplied by the name note quoted in the margin of Do. NH. वर्षमवधेने संतियस्म विझ सासिनो यस्यति • NH, सीमोगतीताप INB, reads the sa after सलिल' thus: सलिन इव निधिः, ·२८८ गउडवहो. उम्मिल्लस्सवि चिर-याल-मुक-णीसास सिदिल-देहस्स । पट्टी पुणो तराहि लधिया कमढ णास्स ॥ १०१७ ॥ दीसन्ति कुम्म-तुलिया घणव पुणरुत्त-विज्जु-विष्फुरणा। असास-दिह-तम्बिर-कण्ठ-च्छेया महा-मीणा ॥ १०१८ ॥ पेच्छन्ति सुर-दइचा घडिय-धरा-मग-गोर परिणाई । पहिं पेरन्त-सहाव-सामलं कमढ-णाहम्म ॥ १०१९ ।। कुम्म-डियस्स दीसइ जलहिम्मि तरङ्ग भट्टर-णिवेसा । ण-पहुत्त-रसा-पल-कुश्चियव्य फडिमा महि-हरस्स ॥१०२०॥ ॥ १०१७ ॥ उन्ममस्यापि चिरकालं मुक्तनिःश्वासशिथिलदे- हस्य पृष्ठं पुनस्तर लहितं कमठनाथम्य कर्मपतेः ॥ भूभारखेदकृतो ३ निःश्वासः ॥ ॥ १.१८ ॥ दृश्यन्ते उन्मजता कूर्मेण तुलिता उन्नमिता घना इव पुनरुक्तविद्युद्विस्फुरणा उच्छ्वासदृष्टताम्रकण्ठच्छेदा महामीनाः ॥ ३ पुनरुक्तमभ्यस्तम् ।। -- ॥ १०१९ ॥ प्रेक्षन्ते सुरा दैत्याश्च घठितधरामार्गगौरवपरि- णाहं [पृष्ठं] पर्यन्तस्वभावश्यामलं कमठनाथस्य | आश्रितया भूम्या ३ यो घृष्टः पृष्ठप्रदेशः स गौरीभूतः । पानि तु स्वभावश्यामलानि कृर्मस्य । ॥ १०२० ॥ कूर्मस्थितस्य दृश्यते जलधौ तरङ्गभङ्गरनिवेशा न प्रभवता 'अवर्तमानेनापर्यवसितेन रसातलेन कुञ्चितेव साकुश्चनेवः INH. दृश्यते. MH. आवर्तमानेन MH. सांकचिये.

·मन्दरे वासुकिः २८९ वलइअ-भुयङ्ग-वलयाववीड-पुञ्जिय-णमन्त-साहग्गा । अग्गोहिं सेल-घडिया मूलेहिं दलन्ति दुम-णिवहा ।। १०२१।। भुययाहिवस्स णिहसा झिज्जन्ति उरम्मि खर-हरन्तीओ । वण-गण्ठि-गयाओ" विहङ्ग-णाह-णह-कोडि-कीलाओ॥१०२२।। फुट्टन्ति पायवाणं रय-वित्थारावबद्ध-परिवेसा । विणियत्ति-समय-ताडिय-तडाओ" पारोह-मालाओ॥१०२३॥ अहिय-गिरि-वलण-गयांगयम्बुवोच्छिण्ण-णिवडिय-तडाओ। पत्ताओ विअड-भावं तलिणाऑवि कडय-सरियाओ १०२४ ३ प्रतिमा प्रतिविम्बं महीधरस्य ॥ कल्लोलकस्य 'वशेन चन्द्रादिप्रति- बिम्ब भङ्गुरनिवेशं चलं दृष्टम् ।। ॥ १०२१ ॥ वलयीकृतभुजंगवलयावपीडमुक्तनमच्छाखाग्राः अनैः शैलघटिता मूलैर्दलन्ति द्रुमनिबहाः ।। ॥ १०२२ ॥ भुजगाधिपस्य गिरिनिर्यात् क्षीयन्ते [ उरसि ] खरखराशब्दं कुर्वन्त्यः प्रणग्रन्थिगता विहंगनाथनखकोटिकीलाः ॥ ३ गरुडेन सह युद्ध घातत्रणत्वं वासुकेः ॥ ॥ १०२३ ॥ स्फुटन्ति पादपानां रयविस्तारावबद्धपरिवेषा विनिवृत्तिसमयताडिततटाः प्ररोहमालाः ॥ रयो वेगः श्रमितमन्द- ३ रस्य । तन्नेत्रत्वेन च व्यवस्थितेन चासुकिना स्वीक्रियमाणाः प्ररोहाः परिवेपत्वं वलयाकृतस्वमापद्यन्ते । ततः पुनः प्रत्यावर्तमानेन मुक्ता उद्वेष्टनयोगात् गिरितटाः नन्ति । ॥ १०२४ ॥ अस्थितगिरिवलनगताम्बुन्युच्छिन्ननिपतित- IMH, कोन, 3 MH. योगा for "योगात्. Mt.गतानां तु पुटिन 37 (Gaildavaho) : +NH, बल, JI.शः for वर्षाव. IMIL. सरस्रा.

·२९० गउडवहो. परिसिदिल-वियड-मृला तेचेय वदन्ति पदम-तणु-धारा । भुपइन्द णिहस-विहडन्त-विवर-मूला जलुप्पीला || १०२५ ॥ वीसाम-मन्थरायन्त-सेल-बोछिण्ण-दर-वडणाओ। महहं कमेण वलयं णिज्झर-धाराओं" बन्धन्ति ।। १०२६ ॥ पावन्ति वलिय-वित्थय गिरि-कडय-णिहंसणा तलिण-मूला। वित्थारं दसण च्छेय-मण्डला दिग्गइन्दाण ॥ १०२७ ।। णिहस-चिरिक-दुम-लओ जह-जह सेलम्मि घडइ भुयइन्दो । तह-तह दीहायन्तो पुणोवि वलइज्जइ गिरिम्मि ॥ १०२८ ॥ तटाः प्राप्ता विकटभाव तन्व्यो नितम्बसरितः ॥ अस्थितमनवरतम् । ३ गतागतयुक्तैरम्बुभिस्तटविघटने अल्पा अपि महत्यो नद्यो जाताः ॥ ॥ १०२५ ।। प्रतिशिथिलविकटमूलास्त एव वहन्ति प्रथमतनु- धाराः भुजगेन्द्रनिधर्पविघटमानविवरमूला' जलोत्पीडाः ॥ उत्पीड: ३ समूह: प्रवाहः॥ ॥ १०२६ ॥ [ विश्राममन्थरायमाणशैलब्युच्छिन्नदूरपतनाः अल्प क्रमेण वलयं निरिधारा बध्नन्ति ] ॥ भ्रमति भन्धाने सति ३ प्रतिहतोत्पतिता धारा दूर पतन्ति । विनान्त्यर्थावरोधे तु सति न दूरं गच्छन्ति वलयाकार च स्वाधारलम बन्नन्ति ।। ॥ १०२७ ॥ प्रामुवन्ति वलितविस्तीर्णगिरिकट कनिघर्षणतनु. मूला विस्तार दशनच्छेदमण्डला' दिग्गजेन्द्राणाम् ।। मन्दरमहत्त्वमत्र ३ तात्पर्यार्थः । दिग्गजेन्द्रदशनव्यापादनात् ॥ ॥ १०२८ ॥ निघर्षणेन विरिक्तास्त्रोटितपतिता 'द्रुमलता येन स ME. विक्रमान, MH. छेद मडला 3 HH विरता. +MH. तुम ·मन्दरमन्थनम्. णिहस-परिगलिय-वासुइ-णिम्मोय-रयावबद्भू-परिवेसो । कुम्मम्मि होइ खण-विरइ आलबालोव्व सलिल-निहीं।।१०२९॥ कम-लद्धालोयं फणि-णिहंस-झिज्जन्त-तड-पणटासु । णिन्ति अविणिक्खमन्तावि वण-यरा महिहर-दरीसु ॥१०३०॥ होन्ति गिरि-वलण-भावा अण्णण्ण-दिसा-घडन्त-कडयाण । सरलपि पडन्तीणं सिलाण कुडिलव्य गइ-मग्गा ।। १०३१ ।। यथायथा शैले घटते संबध्यते भुजगेन्द्रः तथातथा दीर्घायमाणः पुन- ३ विवल्यते' चेष्टयते गिरौ ।। अपमृततरुविटपे मन्दरमन्थने तनुत्वं यथा- यथा उत्पद्यते तथातथा नेत्रत्वमापन्नो वासुकिः अन्यान्यानि वेष्ट- नानि भजत इत्यर्थः ॥ ॥ १०२९ ॥ निघर्षपरिगलितबासुकिनिमोंकरयावबद्धपरिवेषः कूर्मे मन्दरमूलाधिकपरिमाणे मन्दरमूलस्थे भवति क्षणविरचितालः ३ चालमिव गिरिमूलम् ॥ निर्मोकः सर्पचर्म ।। ॥ १.०३० ॥ 'क्रमलब्धालोकं कृत्वा फणिनिघर्पणक्षीयमाणप्रन- टतटासु सतीपु नियान्ति अविनिप्कामन्तोपि वनचरा महीधरदरीपु।। ॥१०११॥ भवन्ति 'गिरिवलनभावाद्धेतोः अन्योन्यदिग्घटमान- कटकानां सरलमपि कृत्वा पतन्तीनां [ शिलानां ] कुटिला इव गति- ३ मार्गाः ॥ वलतो मन्थनमन्दरस्य उत्तरदिग्व्यवस्थिताः कटका दक्षि- णया दिशा अन्योन्यं संबध्यन्ते । दक्षिणदिमातास्तु उत्तरया [इति ] अन्योन्यदिग्घटमानकटकरवं शिलानाम् । यतश्च. प्रदेशाच्छिला: I ME. कल्पते tor अस्यते. The emendation is conjootural. MH. मथने. .MH. अन्योन्यानि, • MH. लम्बालोई. IMH. प्रगट BAMR, निश्काम तापि. MH, "वलण. 3 MH. मंथम, ·२९२ गउडवहो. उच्छलिय-सलिल-पूरिय-गयण दिसा वलय-पडिहओयासो । खण तुच्छम्मि पडिरयो पर समुच्चिय वलग्गो॥ १०३२ ॥ वासुइ-णिहसुम्मूलिय-पक्ख-च्छेय-वण-गण्ठि णिव्वडिया । णिवडन्ति सेल कडयाउ वज्ज-धारा-तड-खण्डा ॥ १०३३ ।। पसरन्नि वलन्तोअहि-मण्डलइज्जन्त-कड्डिय-सरीरा । सुकार-सरलिआवत्त-पसिढिला णवर भुयइन्दा ॥ १०३४ ॥ ६ पतन्ति तस्मिन् गच्छति' सति अपादानापेक्षया स्पष्टमपि कृत्वा पतन्त्यः कुटिलमार्गा इव लक्ष्यन्ते ॥ ॥ १०३२ ॥ उच्छलितसलिलपूरितगगनदिग्वलयत्वात्प्रतिहता- वकाशः 'क्षणतुच्छे प्रतिरवः केवलं समुद्र एवावलग्नः ॥ मन्द्रा- ३ घातादुच्छलितेन जलधिजलेन गगने पूरिते सति तत्रानवकाशः [सन्] क्षणमात्ररिक्त समुद्रे एव प्रतिशब्दः समुल्ललासेत्यर्थः ॥ ॥ १०३३ ॥ नेत्रत्वापन्नवासुकेनिघोन्मूलिता ये पक्षच्छेदत्रणा 'इन्द्रप्रहारकृताः [ तत्संबन्धिभ्यो ग्रन्थिभ्यो 'निर्वर्तिताः ] पृथग्भूताः ३ निपतन्ति शैलकटकात् नष्टशल्यत्वापन्नवजधारामिश्रास्तटखण्डा. ॥ ॥ १०३४ ॥ प्रसरन्ति वलदुदधिमण्डलीक्रियमाण [कृष्ट] शरीराः 'सूरकारसरलीकृतावर्तत्वेन प्रशिथिलीभूतशरीराः केवल भुजगेन्द्राः ।। ३ नवरं. केवलम् । एव नाम महान्तो जलधौ सर्पाः ये फूत्कारैर्मन्दरव- लनोत्पन्नानावर्तान् सरलान् कुर्वन्ति ॥ 1 MH. गमत्तिसप्तपदानापेक्षया. . NH, क्षणातुच्छे. IMH, वासुकिन. • MH प्रमाण° for ° प्रहार". which is a conjectural emendation NI. 1 apprrently mutilated here. The addition is conjectural. 6 MH शरीरास्तत्वार'. MH. सपायो for सर्प ये. INH. 19 here mutilated, reading "वलनोत्पन्नानाव. Doubtless the copyist left ont some words after 78. The correction is conjectural, ·मन्दरेण मन्थनम्. २९३ तरु-वलिय-लया-लच्छि लहन्ति सेलम्मि कडय-सरियाओ। उम्मोइय-बासुइ-णिहस-मग्ग-संदाणि अ-जलाओ ।। १०३५ ।। कडएहिं तहेय मही-सिहरेहिँ णहंव पेल्लियं गिरिणो । अल्लीणं णवर दिसाहिँ णिहस-तणुयम्मि मज्झम्मि ॥१०३६।। कुम्म-विणिहिठ-मूलो भुययाहिव-णिहस-तणुइयाहोओ। कह-कहवि पहम-णिमिओ सुहेण ओसारिओ सेलो ॥१०३७॥ घडियं मन्दर-दर-मियम्मि संखुहिय-जलहि-तण्णायं । सिसिरोवयार-पङ्क्षय कुम्म-वीढम्मि महि-वेदं ॥ १०३८ ॥ ॥ १०३५ ॥ वलिततरुलतालक्ष्मी लभन्ते शैले कटकसरितः उन्मोचितवासुकिनिघर्षमार्गसंदानितजलाः ॥ लक्ष्मीः शोभा ॥ ॥ १०३६ ॥ कटकैस्तथैव महीशिखरैर्नभः प्रेरितं मन्दरगिरेः समुद्रादुत्तीर्णस्य' [ आलीनम् आश्लिष्टमिव केवलं ] दिग्मिनिर्पतनौ ३ मध्ये ॥ कटकशिखरनेत्रनिघर्षस्थानमहत्त्ववर्णनमत्र' तात्पर्यार्थः ।। ॥ १०३७ ॥ कूर्मविनिघृष्टमूलो भुजगाधिपनिघर्पतनूकृताभोगः सन् यः पूर्व कथंकथमपि निमितः समुद्रे क्षिप्तोमृतु स सुखेनापसा- ३ रितः उत्कालितः शैलः] ॥ तले कमीनघर्पण मध्ये च वासुकिनो- रक्षेपणेन लघूकृतत्वात् ॥ ॥ १०३८ ॥ घटितं संबद्धं मन्दरेण मनादूमितं खेदितम् [अपि] संक्षुब्धेन समुद्रेण तन्नायम्' आई शिशिरोपचारार्थ पङ्कमिव कर्दम इव 1 MII. समुद्रातीणदिग्भिनि'. The emendation and addition are conjee. ural .UH. नेत्री'. BIH. शिन्योत for क्षियोभून. • MH. माय माद, ·२९४ गउडवहो. किच।४ इय कम-णिम्महिया मुक्क-विहुर-खीरोअ-सरहसुब्बूढा । लच्छी अज्जवि वन्छ-स्थल-ठिया कुम्भइ इमेण ॥ १०३९ ॥ दीसइ कर-ताडण-मृह-रुहिर-सगलिय-सामल-च्छायं । हियय ठिय-विरह-हुयास-धूम-महलंव थण-वह ॥ १०४० ॥ घयणुबहण णिवेसिअ-करुद्ध-णह मणि मऊह-वोच्छेए । संघन्ति भिरक्षण-णिम्मलाओथोरंसु-धाराओ ॥ १०४१ ॥ ३ सतापनिवृत्तये' कमठः 'कूर्मः पाठमिव तत्र महीपीठम् ॥ महोदधि- मथनसमये किल 'कूर्मः सर्यास्मना जलधितलं प्राप्तो मन्दरभरधार- णाय । ततः पुनरपि पृथ्वी तत्र विश्रान्ता 'क्षुब्धजलधिना आर्द्रा ६ विरता एवमुस्प्रेक्षिता॥ ॥ १०३९ ॥ इति क्रमेण निर्मथितमुक्तो विधुरः क्षीणो यः क्षीरोदस्ततः सरमसमुदूढा' लक्ष्मीरद्यापि वक्षःस्थलस्थिता उद्यते ३ एतेन यशोवर्महरिणा ॥ २४ ॥ कुलकम् ।। ॥ १०४० ॥ अथ राजप्रतापवर्णनाथ चक्ररुम् । दृश्यते फर- ताडनहरुधिरसंचलित [श्यामल च्छाय. हृदयापर्धान्ते विरहामिधूमम- ३ लिनमिव म्तनपृष्ठम् ॥ ॥ १०५१ ॥ यदनोदहननिधेगितफरोज़नखलक्षणमणिमयख. न्युच्छेदान् सदधति निरअनस्वेन निर्मलाः स्थूलाश्रुधाराः ॥ I XII. . MR. मोठमिर tor कगठः मम: पारभित्र. .ALL. महापाई। : MIL, भगा . परिसरमुरविना: . MIL.सनी. - H. मम्मा, ' ' .. जनस्वे.

·शङ्खाध्मानम्, २९५ घण-लम्बाल अमाला-णिरोह-खंण-मेत्त-पुञ्जइज्जन्ता । उम्हविय-गण्ड-वासं चक्कलइज्जन्ति णीसासा ॥ १०४२ ॥ इय लीला-रोसुग्गम विसमिय-भुमयम्मि जम्मि वुमन्ति । वेरि रमणीहि वेहव्व-लम्भ बिहुराई अङ्गाई ॥ १०४३ ॥ जस्स मुह-मारुयाहय-विसन्त-भुयणन्तरेण उअराओ। पुभइ अयण्ड-वम्भण्ड-डम्बरो पञ्च-अण्णेण ॥ १०४४ ॥ । ।। १०४२ ॥ [धनाः निविडाः तैलाभावात् लम्बाश्च शिरसः सकाशाद्वदनभागे लम्बमानाः ] । अयोजनात् । [ ताभिः ] अलक- ३ मालाभिनिरोधेन क्षणमात्रं पुञ्जीक्रियमाणाः उष्णीकृतगण्डपाच कृत्वा चक्रीक्रियन्ते निःश्वासाः ।। ॥ १०४३ ॥ इति लीलारोपोद्गमविकसितभ्रूके यस्मिन् राज्ञि उह्यन्ते वैरिरमणीभिर्वैधव्यलाभविधुराण्यङ्गानि ॥ ४ ॥ चक्रकम् ॥ ॥ १०४४ ॥ जस्सेति युगलकम् । यस्य मुखमारुतेन शङ्खा- ध्मानार्थेन आहतं सत् विशत् प्रविशत् भुवनान्तरम् अन्यतमं भुवनं ३ यत्र तत् मुखमारुताहतविशझुधनान्तरम्' तेन उदरात् उद्यते च धार्यते' च अन्यतमब्रह्याण्डसादृश्यं पाश्चजन्येन शकेन । भगवतो हि हरेरुदरे त्रयो लोकाः स्थिताः तेन तदाधारत्वेन MH, is corrapt here, omitting some part and misreading another of the ohhåyå, It has योजनात मलकमालाभित्तिरोधेन, .NE, भ्मानोन. * So ME! +MH, उद्यतेव पार्वते च which on hardly be : mistake for उह्यन व धार्यत इन which if read by ME, would explain the reading ot J, the only us, that reads दुम्भश्व, all others having खुरमा अयण्ड .

·गउडवहो अहवा। १८ सो एस केसवो उपसमुदमुद्दाम दाविया आमे । अह सोहद सेसम्मिव णिययम्मि जसम्मि विणिसण्णो ॥१०४५ भारुव्वहणा जोग्गायरेण तारे िणह मऊहेहिं । सेस सिसहिव चलणारविन्द घडिएहि सोहन्ति ॥१०४६ ।। अण्डत्रयमपि तत्र स्थितमिति कोठयपवनप्रेरित अन्यतमो लोक ३ शङ्काभ्यन्तरे प्रविष्ट 'इति शह अन्यतमब्रह्माण्डत्वेनोत्प्रेक्षित अतिमहत्त्वात् ॥ ॥ १०४५ ॥ स एप केशव । केशवावतारस्वात् । उपसमुद्र समुद्रसमीपे 'उद्दामदर्शितायाम एप शोभते शेप इव निजके यशसि ३ 'चिनिषण्ण ॥ यशो जलधिपर्यन्तवैतत्याच्छौक्ल्याच्च समुद्रशायिना- रायणशय्यात्वापन्नशेपत्वेनोत्प्रेक्षितम् ॥ २॥ युगलकम् ।। ॥ १०४६ ॥ अथ पोडशभि कुलकम् जनोपतापसमय निदशिताधिष्ठातृरूपपृथिवीशरीरदशितया धर्मप्रधानत्व 'यशोवर्मणो ३ वर्णयितुम् ॥ अथवेति निपातसमुदाय अर्थान्तरप्रस्तावनार्थ । भारोद्वहनयोग्यादरेण तारैर्नखमयूखे शेषशिशुभिरिव चरणारवि. न्दघटितैः शोभमानाम् किल तरुगिरिसागरसारसहिता भुव गोलकरूपा शेपो धारयते शरीरिणी तु नून शेषसुनकाः इत्युस्प्रेक्षापीजम् ॥ १ ॥ IN SETT IXIY soonis vous corrupt nero, readin: 64 नमर व शसान्यतम for इति शमा अन्यतम Oar emendation in merely conjectural • I उसाम' MHदशितायाम SH शिपिपिण्ण •L शायिना नारायग, All °मा ', . MH तस्तापा नरगिया भरात यशा', GMI, अयान , 10 MIT, रूपा को in HII, मा. .

·२९७ .. मूदेवतावर्णनम् भुयइन्द-फणा-मण्डल-णिवेस-पडिलग्ग-रयण-रायंच। चलण-जुयमावहन्ति पज्जत्तालत्तय-च्छायं ॥ १०४७ ॥ लीला-धोलाविय-चलण-मुहल-मञ्जीर-रव-मिलन्तेहिं । वुमन्ति सेस-फणा-वलएपहिब राय-हंसेहिं ।। १०४८ ।। कारण-किरि-खन्धुक्खेव-लग्ग-परिकविल-केसर-च्छायं । वहमाणि किरण-कलावमिरिण-रसणा-गुणुग्गिणं ॥१०४९।। सेविन्जन्ति सरयण-रसणा-पडिणिबडन्त-पडिमेण । आढत्त-रोहणुद्दलण-वइयरेणापिव जणेण ॥ १०५० ।। ॥ १०१७ ॥ मुजगेन्द्रफणामण्डलनिवेशनेन प्रतिलग्गरत्नराग- मिव चरणयुगं 4वहन्ती पर्याप्तालक्तकच्छायम् ॥ १०१८ ॥ लीलाघूर्णितचरणमुखरमञ्जीररवेण मिलद्भिः संघट- "मानैः सजातीयम्रान्त्या उद्यमानां सेव्यमानां 'तद्वाहनां वा शेषफणा- ३ वलयैरिव राजहंसैः शौफ्ल्यात् शेफ्फणासादृश्यं राजहंसानाम् । चरणसंचारिणी च दृष्ट्वा वाहनभूता हंसा उपसर्पन्ति भगवर्ती भूदेवताम् ।। ॥ १०४९ ॥ कारणम् भूम्युद्धरणम् तेन यः फिरिर्वराहस्तस्य स्कन्धेन य उरक्षेपः उत्क्षेपणं तेन लग्ना ये परिकपिशाः केसराः ३ स्कन्धकशास्तच्छायं तत्सदृशकान्ति वहन्ती किरणकलापम् 'इरिण- रसनागुणोद्गीर्णम् इरिणं सुवर्णम् ॥ ॥ १०५० ॥ 'सेव्यमानां सरस्नरसनाप्रतिनिर्वतमानप्रतिमेन आरब्धरोहणोच्छलनव्यतिकरेणेव जनेन MHचलन. NH, 'मजरीमंजरबैग for मऔररवंग.. MH, तहाइनान +NH. एन. H.सेव्यमानाना. • MH. प्रतिवनमान'. 38 (Gaddaraho) ·२९८ गउडवहो णाहि-विवरेण कारण-वराह-दाढा-वहेणव सहन्ति । पायाल-तमु भयायमाण-रोमावलीएण ॥ १०५१ ॥ अज्जवि अणह-हिय-राम-रमाणि-णिग्गमण-सीर-मग्गव । उयरमहिराम वलि-वीइ-भङ्ग-विसमं पआसेन्ति ॥ १०५२ ।। सोहन्ति हारावलि-वलन्त-रोमावली-तरङ्गेण । जउणा-संगय-गङ्गा-सोत्तेणव मञ्झ-एसेण ॥ १०५३ ॥ लायण्ण-परिपुरमाण-परियणुक्खित्त-चामर-चएहिं । अन्तो-पागड-भूरुह-मूल-कलावंव दंसिन्ति ।। १०५४ ॥ प्रतिमा प्रतिबिम्बम् । रोहन्त्यस्मिन् रत्नानीति रोहणं रत्नाकरः । तस्योच्छलने मथने व्यतिकरो व्यापारो यस्य तेनेव' । संचालित- ३ रत्नाकरेणेवेत्यर्थः ॥ १०५१ ॥ नाभिविवरेण कारणवराहदंष्ट्रापैदेनेव शोभमानां पातालतमउद्भेदायमानरोमावलीकेन ॥ १०५२ ॥ अद्याप्यनघस्थितरामरमणीनिर्गमनसारमार्गमिव उदरम् 'अभिरामवलिवीचिमविपर्म प्रकाशयन्तीम् सीता हलविलिखनैर्भुवो जातेति प्रसिद्धिः। वलित्रयं 'चोदरे तरुणी धारयत इति स्थितम् । तत् हललेखास्वेनोत्प्रेक्षितम् ।। ॥ १०५३ ॥ शोभनानां हारावलीषु चलन्तो रोमावली तर 'यत्र तेन गहाँसंगतयमुनासोतसेव मध्यदेशन ॥ १०५१ ॥ [ 'लवण्यपरिस्फुरत्परिजनोरिक्षप्तचामरचयैः अन्त.प्रकटमूह मूलरला ] 'पमिव दर्शयन्तीम् IMB. राम्याधरने पर for तस्याने मथने, which is purely conjeo. tural reading, IB.तेनर IH.संचरित्र. The emendation is conjectural +MB, याची. AAH. चोचरतरुणी tor पोदर तम्गी. Niu. तिस्सालेन 1M. यच. MB. omits the portion thamala brackets, UH. 'नामिव दशती.

·भूदेवतावर्णनम्
पहु-दसण-रस-पसरिय-ससेय-रोमञ्च-संचय-निहेण ।
सलिलाहय-देसससियं] वीय-लयंव दंसन्ति ।। १०५५ ।।
अन्तोवरिं च परिसंठिएण णह-णिण्णाएंव जलेण ।
पडिमा-पडिएण सियंसुएण संवलिय-थण-विम्बं ॥१०५६ ।।
कण्ठ-कुसुमेसु बहुसो लीगुड्डीणेहिं महुयर-कुलेहिं ।
आयासियङ्ग-लेहं सवक्ख-सेलेवि पुणोवि ।।.१०५७ ।।
मुत्ता-पेरन्तत्तण-पाविय-पायार-मण्डल-गुणहिं ।
दिच्च-पुरेहिंच मणि-कुण्डलेहिं संभावियाहोयं ॥ १०५८ ।।
भूमिशरीरे तरुमूलान्यन्तर्गतानि किल भवन्तीत्यौचित्यात्प्रेक्षा ।।
[॥ १०५५॥ प्रभुदर्शनरसप्रसूतसस्वेदरोमाञ्चसंचयनिभेन सलि-
लाहतदेशोच्छसितां जलयुक्तप्रदेशे समुद्गतां बीजलतामिव दर्शयन्तीम्
३
पीजलता बीजकार्यकारिणी लता इक्षुदण्डादिका । इक्षवो
हि भूम्यां रोपितेभ्यो लताखण्डेभ्यः प्रजायन्ते न तु बांजेभ्यय
इतरवृक्षवत् ॥]
॥ १०५६ ॥ अन्तरुपरि च परिसंस्थितेन नभोनिम्नगाया इव
जलेन प्रतिबिम्बितेन सितांशुफेन 'संवृतस्तनबिम्बाम्
॥ १०५७ ॥ कण्ठकुसुमेषु बहुशो लीनोड्डानैर्मधुकरकुलैराया-
सिताङ्गलेखां सपः शैलैरिव पुनरपि
॥ १०५८ ॥ मुक्तापर्यन्तरवेन प्रापितप्राकारमण्डलार्धान्तः ।
मण्डलगुणैरिति कचित्पाठः । दिव्यपुरैरिव मणिकुण्डलैः संभावितः
१ आमोगः शरीरं विस्तरश्च स्थावरावस्थायां यस्यास्ताम्
11. अंतउपरिष्टितेन for अन्तरूपरिच परिसरियतेन. MH.भित्रमा
for "निघणापा, ' ME. संवृतं स्तनवियम्.

·गउडवहो कुण्डल-ससि-सरन्तर-णिसण्ण-कवरी-णिसा-विणीलद्धं । मुह-मण्डलं सुमेरुंव कणय-गोरं पयासेन्ति ॥ १०५९ ।। सम्वत्तो हार-मऊह-दण्ड-पडियग्गियड-भावेण । उम्मिल्ल-णिम्मलाणेय-पह-समूईव दीसन्ति ॥ १०६० ॥ अवयंस-कुसुम-णीसन्दमाण-रय-विन्दु-कलिय-मूलेण । गण्ड-स्थलेण दर-गलिय-रेणु-भावेणव सहन्ति ।। १०६१ ।। माला-वलएहिं पइण्ण-सुरहि-कवरी-लयं महुयराण । घेणी-बन्धेहिब बहु-णरिन्द-चेहव्व-पिसुणेहि ॥ १०६२ ॥ ॥ १०५९ ॥ कुण्डले शशिसूराविव तयोरन्तरे मध्ये निषण्णं च तत् कबर्येव निशा रात्रिः तमः तया विशेषण नीलाध नीलैक- ३ भाग मुखमण्डलं सुमेरुमिव कनकगौरं प्रकाशयन्तीम् मेरुरेव सुमेरुः । मेरौ किल वामदक्षिणभागयोः सूर्याचन्द्रमसौ व्यवस्थितौ पश्चिमभागे तु तमः इति मुखेन कुण्डलाभ्यां पश्चात्मल- ६ म्बमानकबर्या च युक्तेन सादृश्यम् ।। ।। १०६० ॥ सर्वतो हारमयूखमण्डलप्रतिजागरितात्वेन उन्मीलितनिर्मलानेकप्रभासमूहमिव 'दृश्यमानाम् L॥ १०६१ ॥ अवतंसकुसुमानिःप्यन्दमानरजोविन्दुकलितमूलेन गण्डस्थलेन ईपगलितरेणुभावनेव शोभमानाम् अवतसार्थानि केशेषु धारितानि यानि कुमुमानि तेभ्यः सकाशा- द्वहता रजसा बिन्दुभिलिसमूलेन गण्डस्थलेन किंचिदाई तपांसुमत्त्व- मिव दर्शयन्तीमित्यर्थः । ॥ १०६२ ॥ मालावलयैः प्रकीर्णसुरभिकवरीलतां मधुफराणां संबन्धिभिः । वेणीगन्धैरिव बहुनरेन्द्रधन्यपिशुनैः } ३ IMIL.मीगत (-नौगात!). HI. दृश्यमानम्.

·यशोवर्ममाहात्म्यम्. इय सुबइ एसो इर सरीर-भाव-परिसंठियं बहुसो । पच्चक्वंचिय देविं पुहई पुलएइ पीडासु ॥ १०६३ ॥ किं च । २ सीसइव जस्स ताराणुसारि-णिग्गय-कलङ्क-वलएण। अत्ति-णयणाहि अज्जवि समुन्भवो णियय-विम्वेण ॥१०६४॥ वंसम्मि तस्स रयणी-रमणस्स पुरा परिडिया पहुणो । जे ताण अह पणामो एसो उण किंपि णिवडिओ।।१०६५॥ मालावलयैहेतुभूतैः प्रकीर्णमुरभिकबरीलतामिति संबन्धः । ताश्च मधुकरमाला विमुक्तवेणीसादृश्यावहवो ये नरेन्द्रा मेदिन्या भर्तारो ३ व्यतीतास्तस्कृतवैधव्यसूचकत्वेन कल्पिताः ॥ ॥ १०६३ ॥ कुलकम् । [ 'इति श्रूयते एप किल शरीरत्वप- रिसंस्थितां बहुशः प्रत्यक्षमेव देवीं पृथिवीं पुलकयति पीडासु ॥ ३ पीडा उपतापस्तत्कथनार्थमागतां प्रत्यक्षं भूमि पश्यतीत्यर्थः ] || ॥ १०६४ ॥ सीसइ इति युगलकम् । शिप्यत इव कथ्यत इव यस्य 'तारानुसारैनिर्गतकलङ्कवलयेन अत्रिनयनादद्यापि समुद्भया ३ निजकविम्बन ॥ १०६५ ॥ वंशे तस्य रजनीरमणस्य पुरा परिष्ठिताः प्रभों- यशोवर्मणो ये तेपामेप प्रणामः । स एप तु यशोवर्मा कोपि निवृत्तः 1 The NH. omits all. chhiyi on this couplet. That given above is conjectoral,the last portion commencing with 951 3Tº being, however, from a marginal note copied rfom Do. "MH, सांस हति for सीमर शते IMH, तरोनु.

·३०२ गउडवहो अवि अ।४ सज्झस-संवेउम्मीलणेवि अलसुम्मुहा समुत्तरइ । दिछी पहरिस-विरलायमाण-पम्हन्तरालेसु ॥ १०६६ ॥ तत्तोहुत्त-गयागय-हिंयय-वहाअन्त-णह-मऊहेण । कर-किसलएण लोलंसुयम्मि थण-मण्डले बसियं ।।१०६७।। गाढ-जहण-त्थल-खलण-मुहल-मणि-किङ्किणीअमुकम्पो । पडिकुसुपन्दोलिअ-कण्ठ-दाममई तरङ्गेइ ॥ १०६८ ॥ ३ संपन्नः प्रकटीभूतः ॥ किल अत्रिनेत्राचन्द्रो जातः । ततश्च कारण- मृतकृष्णनयनतारानुरूप्येण चन्द्रे कलङ्कः । तेनैव च बिम्बकलङ्के. नासौ व्यपदिश्यते शशीति । छायायां शशशब्दप्रवृत्तेः । अहेति शब्दः एप इत्यस्यार्थे । तेषा तावत् एप लोकसिद्ध एव प्रणामो निर्वृत्तः चन्द्रवंशसमुद्भूतत्वादेव । स एष पुनर्यशोवर्मा कोपि सर्वाति- शायी संपन्नः । यस्यापरिमितो गुणगणो 'नारायणावतारवाद्विभज्य ९ गणयितुं न पार्यत इति पुनःशब्दात् 'अध्याहारेण नेयम् ॥ २ ॥ युगलकम् ॥ ॥ १०६६ ॥ नृपसौभाग्य चक्रकेणाह । साध्वससंयेगोन्मीलनेपि अलसोन्मुखा समुत्तरति । 'वाल्येनाप्रागल्भ्यात् । [ दृष्टिः ] प्रहर्षवि. ३ रलायमानपक्ष्मान्तरालेषु ॥ साध्वसं भयम् । कुतूहलमिति केचित् ।। ॥ १०६७ ॥ तदभिमुखगतागतहृदयपथायमाननखमयूखेन कर- फिशलयेन लोलाशुके स्तनमण्डले उपितम् ॥ ॥ १०६८ ॥ गाढजघनस्थलस्खलनमुखरमणिकिङ्किणीकम् उस्कम्पः कामजः परिकुसुमान्दोलितकण्ठदाम अझं तरङ्गयति ॥ 11. कारणभूत कृष्णनयननारानुरूप्येण चंद्र कलेकलेनैव च विमे कलेकनासो. AI. प्रते. MH विभच गणित MH. पुरः शम्दाध्यागरेण tor SH. बाल्यन प्रागम्याद & MH, for tia, पुनःसार अध्याहारग.

·यशोवर्ममाहात्म्यम् इय णिव्वत्तिय सेज्जा-परिणयणाण पडिवक्ख-कुमरीण । जायन्ति जस्स पुरओ ससज्झसा वम्मह-वियारा ॥१०६९।। केजर-मरगओग्गिण्ण-किरण-कलिले भुयम्मि अप्पाणं । सा जस्स विणोएइव णलिणि-वणुक्कण्ठिया लच्छी ॥१०७०॥ अहियाराणल-कुण्डम्ब-मण्डलं ताव णं समक्कमइ । तिमिरं कुलमिव तारा-फण-रयण-वहं विसहराण ॥१०७१।। ॥ १०६९ ॥ इति निर्वर्तितशय्यापरिणयनानां प्रतिपक्षकुमारीणां जायन्ते यस्य पुरतः ससाध्वसा मन्मथविलासाः शय्यापरिणयो गान्धर्वविवाहः । परिणयनं [ परिणय: ] ॥ तस्य के वयमिति वक्ष्यमाणेनात्र संबन्धः कर्तव्यः ॥ ४ ॥ चक्रकम् ।। ॥ १०७० ॥ अथ युगलकम् । केयूरमरकताद्भिन्नकिरणैः क- लिले व्याप्ते भुजे आस्मानं सा यस्य विनोदयतीव [ नलिनीव ] नो- ३ स्कण्ठिता लक्ष्मीः कमलवनप्रियत्वात्सदृशे मुजे लक्ष्मीरात्मानं विनोदयतीव । नित्यनिवासेत्यर्थः ॥ [॥ १०७१ ॥ अभिचारानलकुण्डताम्रमण्डलं तावत् एतं यशोवर्माणं समाकामति तिमिरं कुलम् इव ताराफणरतवहं विपध- ३ राणाम् मण्डलं शत्रुमण्डलम् । ताराफणरत्नवहं तारासहशफणारल- धारि सर्पाणां कुलम् । उक्तं स्वेतत् । तारासमुदायसदृशरतशिरः ६ सर्पाणां कुलं प्रति समाक्रामत् तिमिरं यथा नश्यति तथैव अभिचार- कर्माभिकुण्डेन ताम्र यशोवर्मशत्रुमण्डलं तं समाक्रामत् नश्यतीति ।। ] ·गउडवहो पुहई-वइणो अम्हे सच्चरियावेयणम्मि के तस्स । सुबइ ण-पहुत्तचिय तस्सवि फणिणो मुह-सहस्सं ॥१०७२।। तहवि णिसामेह णराहिवस्स भुय-दप्प-दप्पणं एयं । रयाण-विरमम्मि णवरं पुरुमिल्ल-णरिन्द-णिडवणं ॥ १०७३ ।। साहिज्जइ गउड-वहो एस मए संपयं महारम्भो। णिसुए मुयन्ति दप्प जम्मि गरिन्दा कइन्दा य ॥१०७४॥ एताहे उण रविणो उच्चत्तिय-कमढ-पिङ्गल-च्छाओ। परिघोलइ वियलिय किरण-कन्दलो विम्व-परिणाहो॥१०७५॥ ॥ १०७२ ॥ पृथ्वीपतेर्वयं सच्चरितावेदने के न केचित् । तस्य यस्मिन्न प्रभवत्येव तस्यापि फणिनो जिह्वासहस्रद्वययुक्तं मुख- ३ सहस्रम् ॥ शेपोपि यस्य गुणकीर्तने न समर्थस्तस्य यश्वर्मणो मानुपमात्रा एकवदनाश्च कथं समर्था वयमित्यर्थः ॥ युगलकम् ॥ ।। १०७३ ॥ तथापि निशमयत शृणुत नराधिपस्य भुजदर्प- दर्पणम् एतं वक्ष्यमाणकथाप्रवन्धं रजनीविरमे बहुपूर्वदेशीयनरे- ३ न्द्राणां निछापनं मारणम् ॥ ॥ १०७४ ॥ साध्यते गौडवध एप [ मया ] सांप्रतं. महारम्भः निश्रुते 'आकर्णिते मुञ्चन्ति दर्प यस्मिन् नरेन्द्राः कवीन्द्राश्च ॥ यशो- ३ वर्मचरितमाकर्ण्य नरेन्द्रा दर्प मुञ्चन्ति काव्यगुणांश्च श्रुत्वा कवीन्द्रा दर्प मुश्चन्ति । रजनीविरम इति उपोद्घातप्रायम् 'आमापितम् ।। ॥ १०७५ ॥ ततः प्रदोपवर्णित 'पष्ट्रिशकुलकमाह । इदानी- मस्मिन्प्रदोपकाले पुना रखेरुद्वर्तितकमठपिङ्गलच्छायः परिपूर्णते विग- ३लितफिरणफन्दलो विम्बपरिणाहः ॥ परिणाह आयामः | 'फमट: 11. आर्णी. HII. मामितम् for "भाषितम्, whioh in conjeetural NH. परि. ME.बमह..

·दिनकरास्तमयः ३०५ पर छाया-परियत्त-मुहल-पारावया पसज्जन्ति । गिरि-कुञ्जण्णिई-मइन्द-णन्दिणो रण्ण-पेरन्ता ॥ १०७६ ॥ मइलिज्जइ दियसाहिव-किरणाइण्णत्थ-सेल-गलिएहिं । 'आयस-रस-विसरेहिंव छाया-मग्गोहिँ महि-वेद ॥ १०७७ ।। सरिआण गिरन्तर-मिलिय-विहयाणियहोवरोह-मुञ्चन्ता । उव्वेल्लन्तिव णिव्वडिय-मण्डला पुलिण-वित्थारा ॥१.०७८॥ कूर्मः। तस्योद्वर्तितस्य उत्तानस्थापितस्य उदरमीपत्पाण्डुपिञ्जरं भवति । अस्तसमये रविविम्बमपि तादृगेव ॥ ॥ १०७६ ॥ एते 'स्वेछापरावृत्तमुखरपारावताः' प्रसीदन्ति प्रसन्ना भवन्ति 'रविकररजोरचितपाण्डुत्वनिवृत्ता' 'गिरिकुञ्जोन्निद्र- ३ मृगेन्द्रनन्दिन: अरण्यपर्यन्ताः ॥ [॥ १०७७ ॥ मलिनीक्रियते दिवसाधिपकिरणाकीस्तशैल- गलितैः आयसरसविसैररिव छायामार्गमहीपृष्ठम् ॥ अत्रोक्तं भवति । ३ दिनकरास्तमये सूर्यकिरणैराकीर्णत्वादस्तशैलादलिता या छाया अन्ध- कारास्तासां मार्गः प्रवाहैः पर्वताद्गलद्भिरयोरसप्रवाहैरिव पृथ्वीतलं पलिनीक्रियत इति मन्ये । इति ॥] ॥ १०७८ ॥ सरितां निरन्तरमिलितविहगनिवहोपरोधमुच्य- मानाः उद्वेल्लन्तीव निवृत्तमण्डलाः पुलिनविस्ताराः ॥ उपरुणद्धीत्यु- ३ परोधः । निवहश्चासावुपरोधो "निवहोपरोधः 1 उद्वेल्लनमुद्वेष्टनम् । 'निवृत्तमभिव्यक्तम् ॥ - . INH. So! 'MH. भुखपराबतात. NH, रविकिरको.. • NH. निवृत्त MH. "गिरिकुजरान्निद्ध. MR. अपरुगद्धात्यपरोधः । निवडश्वासावरोधी निवहो- TN:, thus exhibiting muoh qacertainty between spa and #1 IMH. निवृत्त 39 (Gaddaraho) ·गउडवहो. दूरत्तण-पढम-णियत्त-गो-हणा होन्ति णयर-मग्गेसु । सालम्ब-दिणयरचेअ धूसरा दिअस परिणामा ॥ १०७९ ।। धोयमिव वियड-गमणा गरुयायन्त-जहणालसमुचेन्ति । घेणु-धवलीओ पाहुय-पीणापीणा वणन्ताओ ।। १०८० ॥ संवेल्लिऊण एकं दियसारम्भ-पडिसारियं विझो । विइयं पक्खंव पुणो छाया-वलयं पसारेइ ।। १०८१ ।। ॥ १०७९ ॥ दूरत्वेन' प्रथमनिवृत्तगोधना भवन्ति नगरमागेषु सालम्ब एव दिनकरे अस्तम् अगतेपि धूसरा दिवसपरिणामाः । ३ गवादिधूलीधूसरितस्वात् ॥ ॥ १०८० ॥ स्तोकमिव । स्तोकमिति वीप्सा ज्ञेया । विकटग- मनाः । वत्सोत्कण्ठया स्वरितगमनम्' क्षीरभरेण सुतृप्तत्वेन च स्तोक- ३ मिव च तत् । अत एवाह । 'गुरूयमाणजघनेनालसं कृत्वेति । क्षीर- पूर्णोधस्त्वेन च गुरुजघनत्वम् । उपयन्ति प्रामनगरसमीपमुपसर्पन्ति । धेनुधवल्यः धेनवश्च ता धवल्यः उत्तमगव्यः 'प्रस्नुतापीनमाला वना- ६न्तात् ।। आपीनम् ऊधः ॥ ॥१०८१ ।। सवेल्य सवेष्टय संवृस्य एक दिवसारम्मप्रतिसा- रित पक्ष विन्ध्यो द्वितीयपक्षमिय 'तत छायावलयात्मक रात्रिरूपं ३ प्रसारयति प्रदोषसमये ॥ आदित्यपरिवृत्तिनिवन्धनोयं दिनरजनी- 1 . MH. दूरत्वेन वा प्रथम. If the वा is not spurions, its presence indicaten the loes ot two alternatire explanations of the word दूरत्वेन, 'NH. मनासार. .. गुरयमाण. • MH. उपमाति, • MH. भरतना 'III. मारित tor 'प्रतिसारित, MR. राया, त: refers toJistext.

·गवाक्षवर्णनम्. अन्दोलइ दिण-लच्छी पच्छिम-सेल-स्थलावलम्बासु । जरढ-सर-गण्ठि-रेहारुणासु रवि-किरण-मालासु ॥ १०८२ ।। पच्छ द्वियायवत्तण-सुण्णइय-गवक्ख-मग्ग पइरिका । जाया समुज्जलालेख-सुन्दरा मन्दिन्द्धन्ता ॥ १०८३ ॥ तंसागय-रवि-यर-णिधडन्त-मूलन्तराल-वियडाई ।। विरलायन्ति छाया-णिग्गम-सिदिलाई रण्णाइ ।। १०८४ ॥ विभागः । प्रदोषसमये च यस्या दिशि दिवसपक्ष आसीत्तत्र दिव- सपक्षसंकोचेन रानिपक्षः प्रसरति ॥ ॥ १०८२ ॥ आन्दोलति दोलामधिरोहति 'संनिहितप्राया भवति दिनलक्ष्मीदिवससंपत् । पश्चिमशल: अस्ताचलः । स एव छैलस्तदव- ३ लम्बासु जरठशरग्रन्थिरेखाबदरुणासु रविकिरणमालासु ॥ ॥ १०८३ ॥ प्रच्छांदितातपत्वेन शून्यीकृतगवाक्ष[मार्ग] प्रतिरि- क्ता जाताः समुज्ज्वलालेख्यसुन्दरा मन्दिरार्धान्ताः चित्रगृहाभ्यन्तर- ३ भागाः ॥ दिवा हि रविकरसंसर्गविवर्णीभावभयेन वातायनान्याच्छाद्य स्थाप्यन्ते । अपराह्वे तु गवाक्षावरण जालकादिकम् अपसार्यते इत्या- वारकशून्यस्वेन तमस, विरिक्ताः शून्या भवन्ति चित्रगृहान्तःप्रदेशाः । ६ आलेख्यं च चिरमुज्ज्वल प्रथते तदा ॥ पेच्छा आअवत्तणेति पाठे पू- वांभिमुखवातायनगृहेषु पश्चादपराहे तिष्ठत्यातप इति दीर्घप्रतिघाति- तापाभावेन चित्रस्योज्ज्वलस्वमिति योजनीयम् ॥ ॥१०८४ ॥ व्यथागतरविकरत्वेन निर्वर्तमानानि प्रकटीभवन्ति 1 So MH, NIH. विरक्ताः . This is doubtless corrupt. Does the commentator refer to our reading above ? If so, the emendation ought to be पच्छमंत्र्यायवत्तण.. MH. निवर्तमानानि, ·३०८ गउडवहो. सेलग्ग-रवण चिहत्ता रवि-वहण-कमेण दूरमुच्छलिया । धम्म-च्छेया इव तार अत्तणं एन्ति मउलिन्ता ।। १०८५ ॥ एन्ति गह-मोत्तियड़े पोस-सीहाहए दिणेहम्मि । ल्हसिअ-हिय रुहिराअम्ब-कुम्भ करणि रवि-मियङ्का॥१०८६।। जामवई-मुह-भरिए संज्झा मइराइ दिणयराहारे। आयास-केसरं दन्तुरेन्ति णक्खत्त-कुसुमाई ॥ १०८७ ।। यानि मूलान्यन्तरालानि च तैविकटानि विस्तीर्णस्येन दृश्यमानानि ३ विरलायन्त इव छायानिर्गमेन शिथिलानि कोमलानि शीतलान्यर- ण्यानि ॥ ॥ १०८५ ॥ शैलाने अस्ताचलशिरसि क्षणमात्रं विभक्ताः रविपतनक्रमण दूरमुच्छलिताः शैलाद' दूरमूर्ध्व शलिता 'गता धर्म- ३ च्छेदा इव आतपाशा इव तारारूपत्वं यन्ति प्रामुवन्ति मुकुलीभवन्तः ।। प्रदोषसमये तारानिकरस्तावच्छनैरभिव्यज्यते । तत्रेयमुस्प्रेक्षा । अधो गच्छति रवी ऊर्य धावितास्तत्किरणा इव मुकुलीभूताः 'संवलिताः ६ सन्तः तारानिकररूपत्वमापन्ना इति ॥ ॥१०८६॥ एतः प्रामुतः ग्रहा एव मौक्तिकानि तदर्थ प्रदोप एव सिंहस्तेनाहते दिनमेव इमो हस्ती तस्मिन् हसितः स्थितः पतितः स्थितो ३ यो रुधिरेणाताम्रकुम्भः तस्करणि तत्सादृश्य रविमृगाकौ ।। [॥ १०८७ ॥ यामवतीमुखेन रात्रिमुखगण्डूपेण भरिते सध्याम- 1 MH. H_very corrupt tere It reads शेलगुलपत्रिगती दूरमूय सलिला. गता for शैलाद्दूरमूर्व शलिता गता. The emendation is purely conjectural • MH. छेआ. MH. संचालता . MH, Inserts, doubtlets from the previous line, the words कररूपत्वमा (पन्नाः] after मौक्तिकानि, ·सन्ध्यावणनम्. आयव-किलन्त-महिसच्छि-कोण-सोणायचं दिणन्तम्मि । उन्बत्तइ रविणो भू-कलम्ब-पुड-पाडलं विम्बं ॥ १०८८ ॥ संज्झालत्तय-धरियम्मि उअह जलणोवलेच रवि-विम्बे । णिन्वडइ धूम लेहव्व मासला जामिणि-च्छाया ॥ १०८९ ।। दिरया दिनकराधारे दिनकररूपालवाले सति आकाशकेसरम् आकाश- ३ रूपं बकुलवृक्षं दन्तुरयन्ति नक्षत्रकुसुमानि ॥ बकुलः किल युबत्या मदिरागण्डूपसेफेन प्रफुलतीति उत्प्रेक्षा- बीजमत्र । यामवती युवतिरिव । आकाशो बकुलवृक्ष इव । ६ अस्तं गच्छन् दिनकरः आधार इस आलवालम् इव । संध्या मदि- रेव । नक्षत्राणि पुष्पाणीव ॥] ॥ १०८८ ॥ आतपलान्तमहिपाक्षिकोणशोणातपं दिनान्ते अपै- वर्तते अस्तमेति 'रवर्भूकदम्बवत्परिपाटलं [विम्बम् ] ॥ भुचि यत्' ३ कदम्ब पुप्पविशेपस्तदभूकदम्बम् । [ कदम्बं] हि किंचिजलेपि भव- तीति भूविशेषणम् ॥ ॥ १०८९ ॥ संध्यैबालक्तकं तत्र कलिते धृते उअह पश्यत ज्वलनोपल इव 'वहिशक्तियुतसूर्यकान्तास्यपाषाण इव रविषिम्ये ३ निर्वर्तते धूमलेखेव मांसला घना यामिनीच्छाया यामिन्येव छायारूपा तस्या या कान्तिः ॥ धूमलेखा हि वलिनिमियाश्रितोत्पद्यते इत्येव- मुत्प्रेक्षा । संज्ज्ञालयति' पाठे संध्यैव लता दासदारु 'तत्र फलित ६ इति ज्ञेयम् ॥ INII. परि. III. om.परि. II. नुसतत य: for. मुविधा. Thoomendation is oonjo.tural, So MH, MH.ar.

·३१० गउडवहो. जायंव धूम-संचय-कलसारुण किरण-दन्तुरं रविणो । तिमिरोश्यार-मुज्मन्त-विसम संज्झायवं विम्यं ॥ १०९० ॥ काली-कय-सरस-गल-च्छेय-महा-महिस-विन्भमो मिलइ । अत्यायम्बिर-रवि-विम्य-चुम्विओ तिमिर-संघाओ॥१०९१।। लहइ ससन्दण-तुरओ तिमिरकम्मन्त-पिज्जर-सरीरो । महुमहण-गारखुबत्त-पिच्छ-गरुल-च्छवि सरो॥ १०९२ ॥ ३ ॥ १०९० ॥ जातमिव धूमसंचयकलुपारुणकिरणदन्तुरं रवेः तिमिरोपचारमुह्यद्विपमसंध्यातपं बिम्बम् ।। तिमिरस्य उपचारेण उपगमनेन मन्दीभवन् अत एव विषमः अन्धकारेण मिश्रः सध्यातपो यस्य तत् रविबिम्ब धूमसंचयेन अनच्छैः आरक्तैश्च किरणैर्दन्तुरमिव जातमिति उत्प्रेक्ष्यते ।।] ॥ १०९१ ॥ काल्या कालरात्रिरूपधारिण्या गौर्या कृतो यः सरसगलच्छेदो [ महा ] महिपस्तस्सदृशो मिलति' सघटते अस्तसमये ३ आतानं यद्रविबिम्ब [ तेन ] चुम्बितः स्पृष्टस्तिमिरसघातः । ॥ १०९२ ॥ लभते सस्यन्दनतुरगस्तिमिराक्रम्यमाणपिञ्जरश- रीरः मधुमथनगौरवोद्वत्तपिच्छो यो गरुडस्तच्छविं सूरः आदित्यः ।। ३ [आदित्यः] स्वतो रक्तः ससृष्ट सध्यातिमिर कृष्णम् । स्यन्दने रथे ये तुरगास्ते हरिताः । गरुडोपि स्वरूपेण सौवर्णत्वाद्रक्तः तदुपरिस्थो हरिः कृष्णः । हरिभराक्रान्तगरुडोन्नमितं पिच्छे हरितम् । इति ६ तुल्यता रविविम्बस्य उन्नामितपुच्छेन हरिभराकान्तेन गरुडेन ॥ IMH. मीलति- ·रविविम्बम्. जाए णिरायवे दिण-यरम्मि गिरि-रेणु-पाहल-मऊहे। घोलइ मिलन्त-तिमिरा कुलीर-कविला दिण-च्छाया॥१०९३॥ णिय-कर-किलिञ्च-पीटत्थमस्थ-गिरि-पायवाहि रवि-विम्बं । णिवडइ संज्झा-कललोल्ल-विहय-णाहण्ड-पिण्डव ॥ ९१०४ ।। थोउन्बत्तण-लक्खिय-संज्झारुण-गयण-तालु-पेरन्तो । कवलेइ पओस-करी विहाण-पिण्डंच रवि-विम्बं ॥ १०९५ ।। ॥१०९३ ॥ जाते 'निराशनयने दिनकरे गिरिरेणुभिस्तद्वद्वा पाटलमयूखे धूसर किरणे घूर्णते मिलतिमिरा कुलीरवस्कपिला दिन- ३ च्छाया ॥ मीलईति पाठे निमीलति । विलीयत इत्यर्थः । प्रियतमम्लानौ कान्ताम्लानिरत्र द्योतिता । अत एव निराशनयन इत्युपाचं साधार- णम् । नयनानि रविकिरणा अपि । ते निराशाः दिक्ष्वप्रसारणात् । ६ विगते च निराशनयने नायके नायिका पूर्णते । कुलीरं कुसुमविशेषः । ॥ १०९४ ॥ निजकरा एव किलिश्चलतानिचयस्तन्मयं यन्नी- डमालयस्तरस्थम् अस्तगिरिरेव पादपस्तस्मादविविम्वं निपतति ३ संध्या [कललाई ] विहगनाथाण्डपिण्डाभम् ।। ॥ १०९५ ॥ 'स्तोकोद्वर्तनं मनाग्मुखप्रसारणम् फरिपक्षे । प्रदो. पपक्षे च असमस्तकिरणापसारणम् । तेन लक्षितं यत् संध्यया 'तद्वंद्वा अरुणगगनमेव तदवच्छिन्नं [वा ] तालुपर्यन्तो यस्य स [ फवल- यति ] प्रदोपकरी विधानपिण्डमिव भक्ष्यफवलमिव रविविम्बम् ।। IMI.निराम. BIH. निरानपने..MH. म्नानेन मनाग्नुमयमारणेन कारपये प्रोपप समस्लामनग्नरिणापरपम् । The correctioni lved on a note in tho margin of Do, which cans thos;-pisicla gara. मार वरिपो म चासममारिणामारणम्. UI, HI. So.

·३१२ गउडवहो. णह-वहं दूरुग्णय-संज्झा-परिवेस-परियरं सहइ । अहिणव पठिवन्धायम्व-विम्व-वियडाबड च्छायं ॥ १०९६ ॥ पुरुमिल्ल-दिसा-गय-तिमिरमवर-मायावलम्बि-रवि-विम्बं । गरुलमिव गहिय-गय-कुम्ममुह परितम्बिरं गयणं ॥१०९७॥ पल्हत्थइ तिमिर-महा-वराह-पडिपेल्लिओ सुमेरुव्य । संशालोओ पडिलग्ग केसराअन्त-रवि-किरणो ।। १०९८ ॥ वियडण्डम्भिव रवि-मण्डलम्मि मुक्कम्मि पढममरुणके । णह-सिरि-विाणयाइ ससी बुन्भइ वीयण्ड-पिण्डोच्च ॥१०९९॥ [॥ १०९६ ॥ नभःपृष्ठ दूरोन्नतसंध्यापरिवेपपरिकरं शोभते अभिनवप्रतिबन्धाताम्रबिम्बविकटावटच्छायम् ।। ३ दूरोन्नतं दूरम् अत्यन्तमुच्चैः दिनण्डलमूलादुद्गता या संध्या स एव परिवेपपरिकरो यस्य तत् नभ.पृष्ठ शोभते । किमिव । अभिनवः प्रतिबन्धः अपूर्वः प्राकारो यस्य स तथा च आतापिन्ब ईपत्ताम्र ६ बिम्ब सूर्यरूपं यस्मिन् तादृशः तथैव च विकटो महान् योऽवटः तद्वदित्यर्थः ॥] ॥ १०९७ ॥ पूर्वदि गागततिमिरम् अपरभागावलमरविबिम्बम् गरुडमिव गृहीतगजकूर्म पश्यत 'परितानं . गगनम् ॥ पूर्व गरुडेन ३ गजकूर्मी भक्षयितुमुपक्रान्ताविति प्रसिद्धिः तदभिप्रायेणेयम् उत्प्रेक्षा ॥ १०९८ ॥ पर्यस्यति विशरारुतां भजते तिमिरमेव [ महा ]. वराहः । मलिनस्यात् । तेन प्रतिप्रेरितः सुमेरुरिव । रक्तस्वात् । ३ सध्यालोकः प्रतिलग्नकेसरायमाणरविकिरणः ।। [॥ १०९९ ॥ विकटाण्ड इव रविमण्डले मुक्ते प्रथमम् IMH. परित्रानं.

·संध्यावर्णनम्. आसार-पसर-सरला ताली-वण-दण्ड-धूसरा होन्ति । गन्धव-पुरायारा णिरायवा रवि-पर-णिवेसा ॥ ११०० ॥ रेहावसेस-दिणयर-मऊह-णिवडिय-दण्ड-पडिबन्धा । जालाअइ सालोआ अवर-दिसा भुवण-भवणस्स ॥११०१।। गयण-महि-वेढ-णीलो मज्झे संझावसंस-पडिभिण्णो। घालइ खजूर-यखन्ध-पाडलो तिमिर-संघाओ ॥ १०२ ॥ अरुणाके नमःश्रीविनतया शशी उद्यते द्वितीयाण्डपिण्ड इव ॥ रवि. ३ मण्डलरूप आरक्ते विकटेण्डे प्रथम मुक्ते सति गरुडमात्रा विनतयेव नमःश्रिया चन्द्रो द्वितीयोण्डपिण्ड इवोखत इत्यभिप्रायः ॥] ॥ ११०० ॥ आसारो वेगवद्वपः । तामसरवरसरलानाडाव. नदण्डवदूसरा [ धूसरा लोकरवाद्भवन्ति गन्धर्वपुराकाराः । कार्यवि- ३ शेपकारिस्वाभावात् । निरातपा निरालोका रविकरनिवंगाः ।। ॥ ११०१ ।। रेखावशेषदिनकरमयूखनियतितदण्डपनियन्धा जालायते गवाक्षायते सालोका अपरा दिक् भुवनमेव म] वनं तम्य ३ संगन्धिनी ॥ जालके मध्ये अन्तरान्तरा स्तम्भदण्डा भवन्नि आलो. कश्यान्तरान्तरा । तद्वत् तस्यां रविमयूखा एय दण्डा आलोकश्चान्ता- न्तरा तत्प्रमारूपः । अथ वा तमो लनादण्टा व मध्येमध्ये च ६ भालोकः ॥ ॥ ११०२ ॥ 'गगनमहापाटमदेगयोनीलो मध्ये गन्यायदोषण प्रतिभिसो पूर्णते मध्ये मर्जुगम्फायरपाटर: पानिमिपानः ॥

·३१४ गउडवहो दीराइ दिसासु तारा-सहरी-जालाविला तिमिर-लेहा । रवि-पडण-संभमारम्भ-रहस-चलियन्य कालिन्दी ।। ११०३।। सायं मिलन्ति कम-णिव्वहन्त-तम-मण्डलावउण्णाओ । आसण्ण-भाव-पायड-णियय-गइन्दाऑव दिसाओ ॥११०४॥ ऊससिय-सामलारुण-तम-वेल्ली-मूल-लक्वियं कोवि । गयण-च्छलरुणयकंचमिन्दु-विम्ब समुद्धरइ ॥ ११०५॥ ३ खरतरुमूलपल्लवप्रदेशयोः कृष्णो भवति मध्ये च फलभरेण पा. ॥ ११०३ ॥ दृश्यते दिक्षु तारा एव शफर्यस्तासां जालेन स- मूहेनाविला व्याप्ता तिमिरलेखा रवि प्रति यत्पतनं गमनं तदर्थो य- ३ सम्यगारम्भः प्रारम्भस्तद्रभसेन चलितेव प्रत्यावृत्तेव कालिन्दी य. मुना ॥ सा किल आदित्यदुहिता । अतस्ततः प्रसूता सती पुनरा दित्यमेव गन्तुं प्रत्यावृत्तेत्यर्थः ।। ।। ११०१ ॥ साय मिलन्ति क्रमनिर्वतमानतमोमण्डलावपूर्णाः आसन्नभावप्रकटनिजकगजेन्द्रा इव दिशः ॥ [॥ ११०५ ॥ उच्चसितश्यामलारुणतमोवलीमूललक्षितं कोपि । गगनस्थल-- "इन्दुबिम्बं समुद्धरति ॥ उच्वसिता उद्गता या श्यामलारुणा तमोरूपा वली तस्या मूल- स्वेन कन्दत्वेन लक्षितम् आभासमानम् उद्यन्तम् इन्दुबिम्ब कोपि स- मुद्धरतीति कवेः कल्पनात्र । गयणच्छलरुणयकंचम् इति कोपि पाठ- ६ प्रमाद:एकमात्रोनस्वात् । तस्मादेव प्रमादात् अर्थोपि दु साध्यतमः।। ३ IMH. सम्यरारम्मः.

·यशोवर्ममाहात्म्यम्. ३१५ होन्त-वसुदाहिब-कहा-कोऊद्दल-कड्डियाआ मिलन्ति ॥ दियस-विराम-च्छवि-धूसराओं समयंचिय दिसाओ॥११०६॥ बहलत्तण-कुहरूससिय-तम-सिहा-लवणोणउच्छङ्गा । दन्ति थलुद्देसाञ्चय थोयालोया दरी-सङ्कं ।। ११०७ ॥ आलोओ परिघोलइ ससिणो छाया-णिवेस-वोच्छिण्णो । मलिणाशुसार-पसरिय-कसण-च्छवि-मग्ग-सबलोच ।। ११०८ दीसइ णिसासु तारा-णिहेण फुडिय-विरल-हिय-वालं । वम्भण्डग्ग-पुडंपिव कातर-जज्जरं गयणं ।। ११०९॥ ॥ ११०६. ॥ अनन्तर नराधिपकथाकुतूहलाकृष्टा इव मिल- न्ति दिवसविरामच्छविधूसराः सममेव तुल्यकालमेव दिशः ॥ अ. ३ नन्तरोक्त्या वक्ष्यमाणयगोवर्मकथाश्रवणकुतूहलेनेव एकत्र संघटिता इति यशोवर्मचरितस्य दिग्देवताकर्णनयोग्यतोक्ता ।। ॥ ११०७ ॥ निविडत्वेन कुहरादुच्छसितमुष्टियाध्यतमःशिखाल. धनावनतोत्सना 'नतरूपाः संजाता अतितमोवशात् ददति स्थलोद्देशे १ एवोन्नतस्थाने 'एव मन्दप्रकागाः सन्तो [दरीशङ्का] विवरश्रान्तिम् ।। ॥११०८॥ आलोकः परिपूर्णते शगिनः छायानिवेशब्युचि- नः मलिनानुसारप्रसुतकृष्णच्छविमार्गशवल इव ॥ प्रदोपकाले सूर्या- ३ तपस्य निःशेपम् अनपगतत्वाधा छाया तया शशिन आलोको मध्ये- मध्ये मिश्रो भवति तत्रोस्प्रेक्ष्यते शशिनः शशरूपमलिनस्य कलङ्कस्य या तस्सदृशी कृष्णा प्रतिकृतिः सा तस्य आलोके दृश्यत इति ॥] ॥ ११०९ ॥ दृश्यते निर्शि तारानिभेन स्फुटितविरल स्थितक- ISMIL. Rnt should to not IMH. 'रोतल 18 HR. Pathor resd स्पषोता व समानान्नेर !

·३१६ गउडवहो. जायाओं कम-पसम्मन्त-धूम-रय-णिग्गमावरोहाओ । आरूढ-पासा ऑवि पविरल-तिमिराव दिसाओ।१११०॥ मृद-ससि-दिणयरालोय-मज्झ-पुञ्जिजमाण-तम-कसणं । संजायमुहय-धारा-णिम्पलनवम्गोवमं गयणं ।। ११११ ।। पेरन्तेस दराबद्ध-तिमिरमोसुक-कमल-परिसामं । आभाइ लावय-बहू-वच्छ-कसाय-प्पहं गयणं ।। १११२ ।। गह-निवह-विन्दु-संदोह-समिय-संज्झाणलो समुक्खियइ । उयय-सुपण्णो गयणम्मि अमय-फलसंव ससि-बिम्ब।।१११३।। पाल ब्रह्माण्डानपुटपिय कालान्तरेण चिरकालस्वेन पुराणमावेन ३ जर्जर गगनम् ॥ ६ ताः ॥ १११० ॥ जाताः क्रमेण प्रदोषपुराणत्वानुपूळ प्रशाम्य- मरजःकृतो निर्गमानां मागीणाम् अवरोध: आवरणं यासु , ३ आरूढप्रदोषा अपि प्रबिरलतिमिरा इव दिशः ॥ ॥ ११११ ।। मूढशशिदिनकरालोकेन मध्ये पुनीक्रियमाणेन तमसा कृष्णं संजातम् उभयधारानिमलखड्लोपमं गगनम् ॥ मूढत्वं ३ मन्दत्वम् ॥ [॥ १११२॥ पर्यन्तेषु ईपदापद्धतिमिरम् भवशुप्ककमलप- रिश्यामम् आमाति लावकवधूवक्षःकपायप्रभं गगनम् ॥] [ ॥१११३ ॥ ग्रहनिवह बिन्दुसंदोहशमितसंध्यानलः समुरिक्ष- पति उदयसुपर्णः उदयाचलरूपो गरुडो गगने अमृतकलशमिव ३ शशिबिम्बम् ॥ संदोहः समूहः ॥]

·चन्द्रबिम्बम्. . तम-महुयर-जालुप्पयण-पयड-मय-मण्ड लांणसा-वइणो। विम्बं माहवमिव पिण्ड-खण्डमावाडलं उअह ॥ १११४ ॥ उक्खिप्पड़ गयण-तुला-दण्डेण समूससन्त-कर-केऊ । पच्छा-रवि-पिण्ड-भेराणएण कलसोव्व सस-इन्धो ॥१११५|| संणद्ध-मयण-साहिज्ज-जाय-संरम्भ-पाडलो णीइ । परिवेस-च्छल-मण्डलिय-चाव-चलओन्च हरिणको ॥१११६॥ पावइ उयया अम्यो सिडिल-पखलिय-तलिण-तम-लेहो । ल्हसिय-विणीलंसुय-मत्त-हलहराई णिसा-णाहो ॥१११७ ।। ॥ १११४ ॥ तमोमधुकरजालोत्पतनप्रकटमृग 'अर्थ मण्डलं निशाप्तर्विम्बं माधवमिव पिण्डखण्डमापाटलं पश्यत ॥ मधुनोयं ३ माधवो माक्षिकसंबन्धी ॥ ॥ १११५ ॥ उत्क्षिप्यते गगनमेव तुलादण्डस्तेन सम्यगुच्छ्र- सन्तः करा एव केतुस्तुलासूत्रं यत्र स पश्चाद्भागे रविपिण्डभरावन- ३ तेन कलश इव शशचिह्नः ।। [॥ १११६ ॥ संनद्धमदनसाहाय्यजातसंरम्भपाटलो निर्याति परिवेपच्छलमण्डलितचापवलय इव हरिणाङ्कः ॥] ॥ १११७ ॥ प्राप्नोति उदयसमयस्वात् आताम्रः ईपच्छिथिलः स्खलिततनुतमोलेखः हमितमीपस्पतितं विनीलांशुकं यस्य स चासो ३ मत्तः क्षीयो हलघरस्तस्यामा कान्ति निशानाथः ॥ पावई तहया इति पाठे प्रामोति तदेस्यर्थः । भाताम इति पृथक्पदम् ।। ISee Various Readingn iH. has no commentary on this complet,whish is found to all DOJKP, We doubtless ows the onluson to the blandering scribe. Ma, Salt for TT, ·गउडवहो. अविय। तक्खण-कामि-अणाणिय-महु-चसओयरण-लद्ध-रायंच । उभिज्जइ विम्बं सङ्ख-शाहि-सोणं णिसा-वइणो ॥१११८ ॥ ऊससइ विलोल-करत्तणेण पङ्कय विणास-बुद्धीए । रहसुम्मूलिय-परिलम्वि-विस-कलावोब सस-इन्धो॥१११९॥ इय जम्पिऊण सयणावलम्विणा तेण देव-चरियाण । आवेयणम्मि अप्पा अपहुप्पन्तोव्य पडिवण्णो ॥ ११२० ॥ जाओञ्चिय कायव्वे उच्छाईन्ति गरुयाण कित्तीओ। ताओचिय अतह-णिवेयणेण अलसेन्ति हिययाई ॥११२१॥ ॥१११८ ।। तत्क्षणकामिजनानीतमधुचपकावतरणलब्धरागमिव उद्भिद्यते विम्ब शहनाभिशोणं निशापतेः ।। तत्क्षणः चन्द्रोदयस- ३ मयः ॥ ॥ १११९ ॥ 'उच्छसिति विलोलकरत्वेन हेतुना पङ्कजविनाश- बुध्द्या रभसोन्मूलितपरिलम्बनशीलबिसकलाप इव शशचिहः ॥ ३ ससिबिम्बों' इति पाठे प्राकृते छन्दोवत् लिङ्गव्यत्यय इष्टः ।। ॥ ११२० ॥ इति जल्पित्वा शयनावलम्बिना तेन वाक्पति- राजेन देवचरिताना यशोवर्मदेवचेष्टितानाम् आवेदने आत्मा अप्रभ- ३ वान्निव सामर्थ्यरहित इव प्रतिपन्नः । आत्मैव प्राप्तः अन्तर्मुखः सं. पन्नः । निद्रया प्राप्त इति यावत ।। ३७ । कुल ॥ ११२१ ॥ या एव कर्तव्ये 'विशेषार्थम् 'उत्साहयन्ति 'व्यवसाययन्ति गुरूणा कीर्तयो वर्ण्यमानाः श्रूयमाणाश्च ता एव अतa ॥ IMH. उच्छ्वसति. - MH शशिविम्बो. ' ME. अप्रभवप्निजसामर्थ्य, a.801 II. MR. कर्तव्येतिविशेषार्थम् which Beems corrupt, The emendation is conjectural. - MH, read the following between men and म्यवसाययन्नि, vr., ईदृश कर्य तु नामाहमप्याचरामीत्यऽ', which seems to be jotended to explain 1891-a, but which is hopelessly corrupt. MH, पसाबन्ति.

·कामिचर्चा. वरिय के वाबारा पवाहि पयत्ता । कामो वर-कामि-यणं केसर-उच्चहिँ मिन्दइ सरेहि । इयर-जण-वाण-कज्जम्मि कुणइ हेयाई कुसुमाई ॥११२२ ॥ कीएवि अहिणव-भुमया-णडाल-परिसुद्धि-लद्ध-परिणाई । अहिय-पिहु-लोयण-जुयं विसेस तारं मुहं सहइ ॥ ११२३ ॥ वीयाभरणा अकयष्ण-मण्डणा अहिहरन्ति रमणीओ। मुण्णाओ कुसुम-फलन्तरम्मि सहयार-बल्लीओ ॥११२४ ॥ ३ थानिवेदनेन सकलप्रतिपादनसामर्थ्याभावेन अलसयन्ति अनुत्साहयु- कानि कुर्वन्ति हृदयानि ॥ सिद्धो हि लोके अशक्यकर्तव्येष्वनुत्साह इति युक्तोका वाक्पतिराजस्य आत्मप्रतिपचिर्देचचरितेषु ।। ॥११२२ ॥ अधुना 'प्रदोपसमयोचितकामिचर्चा 'पञ्चदशमि- राह । कामो वरमुस्कृष्टं वैदग्ध्याचलंकृतं कामिजनं केसरनामकुसु- ३ मपूर्वकैः केसरादिभिरुचमैर्भिनत्ति स्वक्रिया प्रवर्तयति शरैः । इतरे तु ये जना अविदग्धादयस्तेषां यहाणकार्य तत्र करोति शेषाणि कुसु- मानि मन्दादरेण तान् प्रवर्तयति ॥ केसरं बकुलम् ॥ ॥ ११२३ ॥ कस्या अपि अभिनवधूललाटपरिशुद्धिलब्धपरि- णाहम् तथा अधिकपृयुलोचनयुगं विशेषतारं मुखं शोमते॥ परिणाहः ३ पारिमाण्डत्यम् । उद्वर्तनोत्पुंसनादिना च आधिकपरिभुद्धिः। विशेप- शुद्ध च वदने लोचनतारकप्रभृतीनां विपुलत्वेन प्रतिभासः ।। ॥ १४२४ ॥ बीतामरणाः सानादिसमये अकृतान्यमण्डना IBO MER, distinody. Unless आरमादिगतिः bea blunder tor मारनाम- Art: (i, e., hesitation to admit hie fitness to ring his ma-ter's glory), the phrase भालप्रतिपा: must be taken to mtan भरमा अपमान योग्याम्ति बर्गने डि प्रविधि: कारः, - MH. भन्योरित..So MH, Bhonld not the commentstor rather tsy पोलामिः " not indeed मस्य:Swahis markono1131, ·गउदवहो. गहिय-विविहङ्गराओ अकयञ्जण-झसुर-मञ्जरी-रयणो। पावइ असमत्तालेक्ख-विन्भमं कामिणी-सत्यो ।। ११२५ ॥ कोली-कय-कालायरु-धूमुप्पील-च्छलेण पडिहाइ । रमणाहिसारणे कावि पहरिसालिङ्गिय-तमव्व ॥ ११२६ ॥ ऊरु-जुयं मलय-भवङ्गराय-विणिवेस-दर समूससियं । गुरु-जहणुन्वहण-सई कयंव थोरं थणवईहि ॥ ११२७ ॥ अभिहरन्ति रमण्यः शून्या इव कुसुमफलयोरन्तरे मध्ये सहकार- ३ मञ्जयः। वी गतिप्रजनैति वीतमप्रसृतम् ॥ ॥ ११२५ ॥ गृहीतविविधाङ्गरागः 'आकृताजनसमुरमञ्जरीर- चनः प्रामोति असमाप्तालेख्यविभ्रम कामिनीसार्थः ।। ससुरं ताम्बूलम् । मञ्जरी कर्णपूरादि । आलेल्यश्चित्रम् ।। ॥ ११२६ ॥ 'कोडॅस्थितकालागरुधूमोत्पीड च्छलेन प्रतिभाति रमणाभिसारणे कापि प्रहर्षालिङ्गिततमस्केव ॥ अभिसारिका हि ३ अन्धकारगामिनी भवतीति तमःप्रियत्वम् । या दूतिकागमनकालमपारयन्ती सोढ स्मरज्वरमयातिपिपासितव । निर्याति वल्लभजनाधरपानलोमात् सा कथ्यते कविवरैरभिसारिकेति ॥ [इति] हि अभिसारिकालक्षणम् । कोलीकय इति कचित्पाठः तत्र शरीरधूपनार्थः स्वीकारः कोटीकारः ।। ।। ११२७ ॥ करुयुगं मलयमवाङ्गरागविनिवेशेनेपत्समुसित 18ONE. .ME. So. NH. "गुरु'. MH. विनिवेशनषद.

·शयनागमौरसुक्यम्. लक्खिजई सांसे सरसमेव कण्ठे पओहरुम्हवियं । विसमं कुसुमाभरणं सम-काल-कयपि जुबईण ॥ ११२८ ॥ थण पडिमागय-परिणील-जालिया-मण्डणं वरो पइ । चम्मह सर-सङ्का-हियय-गहिय-फवयंव णत्र-बहुये ।। ११२९ ॥ अविओय-गमिय-दियसं सम-गहिय-पसाहणं पओसाम्म । सोहइ रयावियाई सयणागमणूसुर्य मिहुणं ॥ ११३० ॥ गुरुजघनोद्वहनसहमिय कृतं स्थूल स्तनवतीभिः ॥ मूनि मत्वयींय ३ इति स्तनवतीभिरिति । अत एव स्तनादिभरसहनाय चन्दनेन 'स्थूलं कृतमित्युत्प्रेक्षितम् ॥ ॥ ११२८ ॥ लक्ष्यते शिरसि सरसमेव कण्ठे पयोधरोमायितं सोमं कृतम् । ईपच्छोपितमित्यर्थः । विपमं कुसुमाभरणं समकाल- ३ कृतमपि युवतीनाम् ॥ ॥ ११२९ ।। स्तनयोः प्रतिमारपेण प्रतिविम्वरूपेणागता या प्रतिनीलाकारा जालिका जालिफादि पदादिमयं शिरोयनं सैव मण्डनं ३ यस्यास्तां वरः एति मन्मयशरशङ्कया हृदयघंटित कवचामिव [ नव ) वधूम् ॥ ॥ ११३० ॥ अपियोगगमितदिवस समगृहीतप्रसाधनं प्रदीप गोमते रनिविषये अवितृष्णं पृद्धतर्पम् अत एव शयनागारमुकं १ मिथुनम् ॥ INIH. FAIR. MH. र. .NR. मलि. 211.7, Tho emradatica la confertani. 41 (Gallatako )

·३२२
गउडवहो.
गलिउम्मऊह-पिहु-हेम-मेहला-वलय-मालिणी कावि ।
वम्मह-भयाहिसंघिय-सिहि-पायारच पडिहाइ ॥ ११३१ ।।
ण सहिज्जड कामि-यणेण विरह-वियणा-विसंतुलड़ेण ।
ससिणो रवि-मण्डल-संपवेस-तत्तंव कर-जालं ॥ ११३२ ।।
जायाई दुलह-दइयाणुराय-रणरणय-मुक-थामाण ।
तणुयायन्ताइवि कामिणीण गरुयाई अङ्गाई ॥ ११३३ ।।
पडिरोहि-कण्ण-पल्लव-पणोल्लणत्थंव तुलिय-भुमयग्गा ।
अग्घइ णिमेस-णियमण-फुरन्त-पम्हाउरा दिही ॥ ११३४ ।।
अवि य।
1
॥ ११३१ ॥ गलिता ऊर्ध्वमयूखा पृथ्वी या हेममेखला [तदेव
वलय] तन्मालिनी मालायोगिनी कापि मन्मथभयाँभिसंहिताशखिप्रा-
३ कारेव प्रतिभाति ॥ शिखी वह्निः ॥
॥ ११३२ ॥ न सह्यते कामिजनेन 'विरहवेदनाविसंष्ठुलाङ्गेन
शशिनो रविमण्डल[स]प्रवेशतप्तमिव करजालम् ॥ विरहिणीना
३ मदनदीपनत्वेन द्वेप्याः शशिकराः। तत्रेत्थमुत्प्रेक्षा कृता । शशिनः
कृष्णपक्ष रविमण्डलप्रवेशो ज्योतिःशास्त्रे प्रसिद्धः ॥
॥ ११३३ ॥ जातानि दुर्लभदयितानुरागरणरणकमुक्तस्थानां तनू-
यमानान्यपि कामिनीनां गुरूण्यङ्गानि ॥ स्थाम बलम् ॥
॥ ११३४ ॥ अथ पञ्चभिः कुलकम् । 'तैत्रकया उपसंहारः ।
चतसृभिस्तु सह पोडश पूर्वोद्दिष्टा भवन्ति ॥ प्रियतमावलोकनप्रतिरो-
IME. प्रकारेव. MH. संस्थुला. MH. तत्रैकयोगे संशरचतसृभि.
'The emendation is purely conjectural, Lee, however, the commentar
tor's remark on No. 1122.

·प्रियतमासमागमः. ३२३ णमई गडालंचिय लाज्जएसु कर-मलिय-कण्ठ-कुसुमेसु । उच्चत्त-पम्ह-चुम्विय-पुडाई ण हु णाम अच्छीई ॥ ११३५ ।। इत्यो घोलइ देसण-समओसारिय-णिरिति-विणिवसो । वाणी कयाच्छ-संधाण-गहिय-सवणावयासोच्च ॥ ११३६ ।। लज्जोणय-चरणालावखएक-दर-वियसियाहरन्ताई। गमणम्मिावि आवज्झन्ति वलिय-मज्झाई दिहाई ।। ११३७ ।। इय कामिणीण पिययम-समागमम्मिल्लमाण-मयणाण । सज्झस-पडिबद्ध-रसाई होन्ति लीलाइयच्चाई ॥ ११३८ । ३ धनशीलकर्णपल्लवप्रणोदनार्थमिव तुलितभ्रूमार्गा अर्धति निमेपनिय- मनस्फुरस्पक्ष्मातुरा दृष्टिः । ११३५ ॥ नमति ललाटमेव लज्जितेषु 'करमर्दितकण्ठकु- सुमेपु दर्शनोवृत्तचुम्बितपक्ष्मपुटानि न खलु नाम अक्षाणि ॥ ॥ ११३६ ॥ हस्तो घूर्णते दर्शनसमये अपसारितो निरि कि. विणिवेसो ] शिरोवाससो विनिवेशो येन स पाणीकृतं यदक्षि तस्य ३ संधानार्थ गृहीतश्रवणावकाश इव गृहीतकर्णप्रदेश इव ॥ शराक- पणं हि कर्णान्तं क्रियते धानुकैः ।। ॥ ११३७ ॥ लज्जावनतवदनालक्षितैकेपद्विकसितापरान्तानि गमनेपि फ्रोडार्योधानविहरणावसरेपि 'आवध्यन्ते पार्यन्ते प्रियदर्शन- ३ कनिष्ठतया पलितमध्यानि दृष्टानि दर्शनानि चक्षुर्व्यापाराः ।। ॥ ११३८ ॥ इति उक्तप्रकारेण कामिनीनां प्रियतमसमागमो. न्मीलन्मदनानां साध्वसप्रतिबद्धरसानि अप्रागल्भ्यप्रतियद्धशृङ्गाररस- कार्याणि भवन्ति लालायितव्यानि ॥ ५॥ कुलकम् ॥ IMIL. मलिल'. H. 'जुबिन एम. MH. भावप्पले.

·. ३२४ गउडवहो. ललगा वल्लह-हुत्तं विलास-विस-मण्डणाओं वोलेन्ति । णीसरचिय बन्दी-कइन्दु-किरणाऑव णिसासु ॥ ११३९ ।। सरस-मय-ताम्बमाहय किसलय-मालायमाण पन्हाई । रमण-पमस्थंपिव पियाण वियसन्ति अच्छाई ।। ११४० ॥ अवहीरिय-पिययम हुत्त-गमण-भय-दिग्ण-सङ्खलाइव ॥ कम्जलिय-पाह-लेहाई होन्ति कीएवि अच्छीई ॥ ११४१ ।। ॥ ११३९ ॥ ललना वल्लभाभिमुखं विलासविसमण्डनाः संता. पनिवृत्त्यर्थकृतमृणालिकाहारादिकाः पोलेन्ति अनिफ्रान्ति निःश- ३ ङ्कमेव बन्दाकृतेन्दुकिरणा इव निशासु ॥ अभिसारिका' एवं गच्छ- न्ति । 'कामातत्वन अशङ्काः । अत एव 'बन्दीकृतेन्दुकिरणस्वमिव । चन्द्रो हि चौर्यचरिताना बैसबन्धननिक्षिप्त इव अभयकरः स्तावको ६ वा प्रोत्साहको वैतालिको येति मतः ।। - ॥ ११४० ॥ सरसमदताम्रवाहतस्वेन' किालयमालायमानप- क्ष्माणि रमणप्रवेशार्थमिव प्रियाणा विकसन्ति अक्षीणि || अक्षिद्वा- ३ रेणैव रमणो रमणीहृदयं विराति । तत्र द्वारापन्ननेत्रे अक्षिपुटकपा- दयोरुद्धाटनं मङ्गलाथै च द्वारि मदरक्तपक्ष्मफेसरमाला इव विर- च्यन्ते 'इत्यभिप्रायः ॥ ॥ ११५१ ॥ अवधारयितव्यः सापराधत्वाद्यः प्रियस्तदभिमुखं यद्गमनं तद्भयन तद्गमननिवारणाय दत्तशृङ्खलानीव · जालितबाप्पले- ३ खानि कस्या अपि दृश्यन्ते अक्षाणि || प्राकृते वचनव्यत्ययो मतः।। 1 MH, 'सारका. ME, कामार्तवेनाशंकयोअचेतन अत एच, &0., which is not ea-y to fally restore or even emand conjecturally. MH. om. MH. om वा. MHमानः. B The chiya कस्या भपि पश्यने corresponde with the reading pf J, See Various Readings, ·मानिनीहासः १३२५ थोएणवि दामिज्जइ ण लेइ गरुयपि णाम-मन्तक्खं । इय असमञ्जस हियओ.होइ सिणहेण जुअइ-जणा ॥११४२॥ वलिउद्ध-कवोल-घडन्त-चन्द-विम्वाण माणहत्तीण। अन्तो दीसइव णिरोह-पुजिओ हास-विच्छहो।॥ ११४३ ।। सासुक्खय-रय-लहुइय-समृससन्तुप्पलोणय मुद्दम्मि । चसयम्मि फावि परिस-माण-गरुई चिरा पियइ ॥११४४॥ ३ ६ ॥ ११४२ ॥ स्तोफेनापि दूयते पाध्यते पराङ्मुखो भवति । न चैतत् तदेकाधीनानां कुलमहिलानां युक्तं पर्तुम् । माणपि जस्स ढलइ बहु-महिला-भी-भग्यि हिययम्स । अम्हाण य तग्गय-सम्मणाण को माण-चावागे ॥ इति नयेन । जेण विणा न चलिजइ अणुणिजइ सो फ्यावराहोवि । पत्रवि गाम-डाहे मण कस्स न वाहमा अग्गी ॥ इत्यादिना च । अतो हेतोर्न लाति गृहानि गुरुकमपि नामम- ९न्तक्वम्' अपराधम् इत्यसमञ्जसहदयो भवति नेहेन युवतिजनः ॥ मानवण्डनं नाम हृदयस्य असामञ्जस्यम् ॥ ॥ ११४३ ॥ ऊर्ध्व वलिता विस्मयेन ये कपोलाम्नेषु 'घट- मानानि चन्द्रविम्बानि यामां मानवतानां मानिनानाम्' अन्तः दृश्यत ३ इव निरोधपुझिनो हाससमूहः ॥ कामिनीनां पहिहामामायात मुख मध्यपुचितस्य हामस्य चन्द्रप्रतिविम्बत्र्यानावस्थान कल्पना फवः । विच्छटो समूहः ॥ ॥ ११९४ ॥ मानजनिःश्वामोरखातरजाकम्पन नहतं मन्य. 11 मनमान् for मारना 1MH.म. MIL TAनाने •XII. मान'. 'NE. RE:

·३२६ गउडवहो. अहिलासा रहस-विणिग्गएण कामेसु-जज्जरङ्गेण । कुवलय-णालेण महुं हियएणव कावि आपियइ ॥ ११४५ ॥ चिर-संठिओवि बियलइ माणो चिर-वियलिओवि संघहइ । विवरीय-रसं कीलेइ महु-मओ कामिाण-यणम्मि ॥ ११४६ ॥ अखलिय-सरीर-वयणो सहार-हियभोसरन्त-मय-धीरो। मत्तोत्ति णवर णज्जइ कवोल-राएण जुअइ-जणो ॥११४७॥ अङ्गाई पयणुआइपि किंपि गरुएइ महु-मय-विलासो । हिययाई पुणो लहुएइ माण-गरुयाइवि पियाण ॥ ११४८ ॥ गुच्छ्वसद् यत् उत्पलं तेनावनमितमुखे चपके कापि परिशेषेण मानेन ३ गुर्वी चिरातिबति मानवशात् उत्पलस्थगितपानत्वाद्वा ॥ ॥ ११४५ ॥ अभिलापात् रमसविनिर्गतेन कामेषु' जर्जराण कुवलयनालेन मधु हृदयेनेव कापि आपिबति । 'कामस्येपयः कामे- ३ पवस्तै जराङ्गणति कचित् पाठः ॥ ॥ ११५६ ॥ चिरसंस्थितोपि विगलति' मानः चिरविगलितोपि संघटते । अतो विपरीतरसं कृत्वा क्रीडति . मधुमदः कामिनीजने ।। ३ संभरइ' इति पाठे सभ्रियते पुष्टि भजत' इत्यर्थः । एतदेव मदस्य म- दत्वं यत् परस्परविरुद्धम् असमञ्जसविकारकारित्वम् ॥ ।। ११४७॥ अस्खलितदारीरबचनः स्वभावविभवेन स्वभाव- माहात्म्येन अपसरन् यो मदस्तेन धीरः अत्यक्तोचितचरितः मत्त इति ३ केवलं ज्ञायते कोलगेण युवतिजनः ॥ है ॥११४८ ॥ अङ्गानि प्रतनुकान्यपि रागातिशयक्षीणान्यपि MH,कामस्यैषवः. MH. विगलितमान; चिरगालतोपि. INH, संभर पति tor सभरप इति. * NH भज रत्यर्थः, ·परिरम्भः ३२७ विरह-विणिग्गय-सेसव्व विन्भमा मन्द-हियय-संगलिया। मुह-णांसासा पिय-संगमाम्म सोहन्ति रमाण ॥ ११४९ ॥ सरस-णह-राइ-मग्गोहि पीण-यण-मण्डलाई तरुणीण । पिय-संगम-हरिम्सास-रहस-फुडियाइव सहन्ति ।। ११५० ॥ संभाविय-काम-हरो उप्पेइ रसं असोउमल्लोवि । णह-रेहा-फरुस-पओहराण रमणीण परिरम्भो ॥ ११५१ ॥ , किमपि गुरूणि आलस्ययोगीनि करोति मधुमदविलासः हृदयानि ५ ३ नलघयति भनमानानि संपादयति मानगुरूण्यपि प्रियाणाम् ।। सर्वस्य मधुमदेन परिरम्भार्थितातिशयोत्पादात् ॥ ॥ ११४९ ॥ विरहो वियोगः तदवस्थायां ये 'विनिर्गतास्तच्छेपा अपीत्यर्थः । विधमा विममा इवेति संवन्धः । विलासायन्त इवे. स्यर्थः । मन्दहृदयात् वियोगग्लानहृदयात् संक्रान्ता अपि मुखनिः- श्वासाः प्रियसंगमसमये शोभन्ते रमणीनाम् ।। ॥ ११५० ।। सरसनखराजिमार्गः पानस्तनमण्डलानि तरुणीनां प्रियसंगमहर्पश्वासरसंस्फुटितानीय' शोभन्ते ॥ ॥ ११५१ ॥ संभावित कामभरः । संभारिपाठे स्मारितका- ममरः । अर्पयति रसम् असौ अमल्लमपि अप्रतिपक्षमपि नखरेखापरुप- ३ पयोधराणां रमणीनां परिरम्मः | अमलमपीति मिन्नक्रमः अपिशब्दः। रसमप्यर्पयति' शोभावदित्यर्थः । अवधारणे यथाश्रुति अमल्लमेवेति ॥ PIH. om. दि. 'IH. याम° may refer to साम the reading of J., bni his 'रस' must surely be a mistake for "रमप, which is blondered into ° instead of "(EBⓇ In J, PAH. रसमापति, omitting अपि. .

·३२८ गउडवहो. गाढालिकण तण्हा-णिहेण पडिपीलणंव पढिवणं । पढमं कीऍवि भर-पीडिएण हियएण थणयाण ॥ ११५२ ।। पढम-रयारम्भ-रसाणवि तह वच्छ-स्थलोवऊढाई । जह-पीडिय जहण-णिरन्तराई जायन्ति अङ्गाइ ॥ ११५३ ॥ अञ्चन्त-मरण विलासिणीण परिगलिय-हियय सुण्णाइ । बड्डत-णीरसाइण समप्पन्तिचिय रयाई ॥ ११५४ ।। अण्णोण्णाराहण-खण-खलन्त-हिययावहीरिय-सुहाई । सुहमभहियं रइ-वित्थरेण पावन्ति मिहुणाई ॥ ११५५ ।। ॥ ११५२ ॥ गाढालिङ्गनतृष्णानिभेन प्रतिपीडनमिव प्रतिपन्न प्रथम कयापि भरपीडितेन हृदयेन स्तनयो । ॥११५३ ॥ प्रथमरतारम्भरसानामपि तथा वक्षःस्थलोपगूढानि यथा पीडितजघनत्वेन निरन्तराणि जायन्ते अङ्गानि रतिपरिणामा. ३ वसरे ॥ ॥ ११५४ ॥ अत्यन्तमदन विलासिनीना परिगलित हृदयस्वेन शून्यानि रतियोग्यविकारराहितानि अत एव [ वर्धमाननीरसानि न ३ समाप्यन्त एव र तानि ।। ॥ ११५५ ॥ अन्योन्याराधनार्थ क्षणमात्र स्खलद्धृदयत्वेन अ- र्थान्तरल्यापारितचित्तत्वेन अवधीरितोपनतरतिमुखानि मुखम् अस्य- ३ धिक रतविस्तरेण प्राप्नुवन्ति मिथुनानि ॥ तदुक्तम् । स्त्रियाश्चिर' गघिमवेक्ष्य चात्मनो विसर्गमर्थान्तरमायना मजेदिति ।। . INH, प्रथमरमारेमसाग्ने tor प्रथमरतारम्भरसानामपि. MH. खिपश्चिर.

·आलिङ्गनविलासः ताचिय किीप रसं देन्नि पल्लवि पेम्म-रायम्मि । पिय-दिण्ण-नहाहरणुष्टसाई रमणीण रमिया ॥ ११५६ ।। आवयणोर णिरन्तर-पीडिय-देहाण हरइ मिहुणाण । चलणेमुवि कय-चलणो सवालिङ्गण-विलासो ॥ ११५७ ।। यण-विम्बेसु वहणं जोधण-लद्ध-परिणाह-वियडेसु । सोच्चिय तह-परिणाहो जाओ विरलोच रोमञ्चो ॥११५८ ॥ पीडिय-पओहरोगाढ-णह-पउद्देस-दर-समृससियं । विमलइ करेण रमणस्स कावि वच्छ-त्य हसिरी ।।११५९|| ॥ ११५६ ॥ तान्येव कैमपि रसं ददति प्ररूढषि प्रेमरामे प्रियदत्ता नखा एवाभरणानि तदुल्लासानां रमणीनां रतानि ॥ उल्ला- १ साहि रमणीहि इति पाठे उल्लासाभी रमणीभिः सहेत्यर्थः ।। ॥ ११५७ ॥ आवदनोरु बदनादारभ्य उरु यावत् [निरन्तर - पीडितदेहानां संपुटाख्यकरणविशेषमाजां हरति मिथुनानां चरणेप्यपि ३ कृतचरणः सर्वाङ्गालिङ्गनाविलासः ॥ ।। ११५८ ॥ स्तनविम्बेषु वधूनां यौवनलब्धपरिणाहस्वेन विकटेपु' स एव तथापरिणाहः पूर्वदृष्टपरिणाहयुक्तो [ जातो] विरल १ इव रोमाछः ॥ ॥ ११५९ ।। पीडितपयोधरत्वेनावगाढो यो नखपदोद्दास्तत्र- समुच्चसितं विमर्दयति परामृशति पीडानिवृत्तये करेण दयितम्य ३ कापि वक्षःस्थलं हसनशीला ॥ लमनखमतप्रदेशे गाढालिङ्गनमग- कठिनस्तनखेदननिवृत्त्यर्थः हस्तस्पर्शः ।। INII. भाजी. NE. निकटेषु 'MH, विमलयात, पानालिगेन ममराठिनस्तानमा MI.रस्पर्शः. 42(Gaudasatho) •MH.

·३३० गउडबहो. - बहुसो भग्ग-हिय-रमण-णह-सिहा-चुण्ण-विउण-गरुएण ०।। आयासिज्जइ थण-मण्डलेण मञ्झालसा तरुणी ॥ ११६१ ॥ तणुअत्तण-णमिओयर-पओहरासष्ण-जहण-णिमिय-भुओ। सोहइ तंस-गुवष्णो वलिओरु-लओ पिआ-सत्यो ॥११६ दयियाएँ कोवि णिहा-परिस्समुभिण्ण-सेय-विन्दुइयं । परिउम्बइ सुह-णसहिय-पडियोहन्दोलियं वयणं ॥ ११६२ ।। सम-भाव-पयत्तृसास-सिदिल-णीसह-परिडियावयवो । दर-लकिग्वय-दुबलोन्व होइ णिहासु जुअइ-पणो ॥११६३॥ ।। ११६०॥ बहुशो भमस्थितानि यानि रमणनखशिखाचू- नि तैबिगुणगुरुणा आयास्यते स्तनमण्डलेन क्षाममभ्यालसा तरुणी ।। २ [ तरुणी ] इति स्तनकर्कशतापरम् ॥ ॥ ११६१ ।। तनुलात भरेण नतोदरत्वात् पयोधरासन्ने अपने निक्षिप्तभुज गोभते तिर्यपिण्णः गच्याया वलितोरुलतः प्रिया- सार्थः ।। गुमण्णो निषण्णः । सुरतश्रान्तकपार्थनिषण्णो विराजत इत्यथ ॥ ॥ ११६२ ।। दयिताया कोपि निद्रापरिश्रमोदिन्नस्वेदमिन्दु- नित परिचुम्बति निद्रामुखेन न साटो यः प्रतियोधस्तेनान्दोलिनं ३ वदनम् ॥ ।। ११६३ ॥ श्रमभावप्रोच्चासमिथिलनिःसहपरिष्ठितायया. पक्षिनटीवल्य इव भवति निद्राम युपतिजन. माथ्माता- रोगत्वान् कामतं सामन्चं गनाग लक्ष्यते न तु मभ्ययः ।।

·प्रभातसमयः ३३१ णवरिअ णरिन्द-विक्रम-वियड-कहावसर-समुह-सुर-मुक्को । कुसुम-णिवहांच्च णिवडइ णहाहि तारा-लचुप्पीलो ॥११६४॥ जायं तारा-वहणो वायन्त-मुणाल-पाडल-महं। विम्ब अवाल-जम्बू-फल-भङ्ग-पिसङ्ग-परिवेसं ॥ ११६५ ।। ओसारियम्मि पच्छा सिण्होल्लिय-तिमिर-केस-हत्थाम्म । णिवडन्नि सलिल-विन्दुव्य तारया रयाण-तरुणीए॥११६६॥ ल्हसिय-हिय-मय-विच्छाय-मज्झ-ससि-बिम्ब-चुम्वियं सहइ । दहुर-उडंव दर-फुडिय-वियड-पुड-मण्डलं गयणं ॥१५६७ ॥ ॥ ११६४ ॥ अनन्तरं नरेन्द्रविक्रमविकटकथायसर इति कृत्वा मुरवधूभिर्विमुक्तः कुसुमनिवह इव निपतति नभसस्तारालवानाम ३ उत्पीलः समूहः ।। प्रभातसमये किल सूक्ष्मताराः पतन्ति काश्रित् । तिरोधानं वा पतनम् । तग पुष्पवृष्टित्वेनोत्प्रेक्षितं यशोवर्मणश्चरित- निबद्धवाक्पतिकथास्तुतये ॥ ॥ ११६५ ॥ जात तारापतेः शुष्यन्मृणालवापाटलमयखं विम्यम् अवालं जरठं यजम्बूफलं तहङ्गवरिपशङ्गपरिवेषम् ॥ ॥ ११६६ ॥ अपसारिते अरुणोदयेन पूर्वादिदिग्भ्य उत्कालिने पश्चाश पश्चिममागे स्थिते अवश्यायाद्रीकृततिमिरनिकर एव फेश- ३ पाँशस्तत्र निपतन्ति मलिलविन्दवनारका रजनीताण्याः ॥ मिण्टा अवश्याय: । उलियं आदी कृतम ॥ ॥ ११६७ ॥ हमितस्थितं मृगविच्छायमध्यं यच्छाशविष्य नेन चुम्बित गोभते ददेराम्यो वापभाण्डावगेपश्चमपिनसम्नरपुट ३ इव ईपरस्फुटिनविष्टपुटमण्डलं गगनम ॥ स्फुदिन रविदारिननम. कलम् ॥

·३ ३३२ गउडवहो. अस्थाय-तलिण-तारत्तणण तंचंय पढम-परिविरलं । पन्छा पुञ्जिज्जन्तं पुणोवि वियडेइ गह-अकं ।। ११६८ ॥ अरुण-विराविय-तणुयायमाण-संज्झा-रसाणुलित्तंव । थोय-स्थोयमुसालोय-पण्डुरं होई गयण-यलं ॥ ११६९ ॥ पम्हन्तर-लक्खिय-पण्डु-भाव-विसम-प्पहं समुप्पयइ । सिण्हा-हय-सामायन्त-मसिण-देहं कवोअ-उलं ॥ ११७० ।। आरोहिणा पहाय-कमेण परिपिञ्जरत्तणमुवेन्ता। विडवेसु फल-विसेसा परिणाम-गुणंच गेण्हन्ति ॥ ११७१ ॥ ।। ११६८ ।। अस्तागततनुत्तारत्वेन तदेव प्रथमप्रविरलं प्रविर- लस्थूलतारकत्वेन पश्चात्पुञ्जीक्रियमाणं विकरनिकरण मिश्रीभवत् ३ पुनरपि विकटयति विकटत्वमाचरति ग्रहचकं वस्तुवृत्त्या ॥ ॥ ११६९ ॥ अरुणविरक्षिततनूयमानसंध्यारसानुलिप्तमिव स्तोकम्तोकम् उपसः प्रभातकालस्य आलोकेन पाण्डुरं गगनतलम् ॥ ।। ११७० ॥ पक्ष्मान्तरलक्षितपाण्डुमावत्वेन विषमभं समु- स्पतति सिण्हा अवश्यायस्तेन पृष्ठतः "क्षतम् अत एव श्यामा- ३ यमानमसणदहें कपोतकुलम् ॥ पक्ष्मान्तरैदृश्यमाना 'यक्षताः प्र- देशाः पाण्टुरीकृतास्तापरिवर्तिनः श्यामायमाना इति वैषम्यम् ।। विहंगकुलमिति चित् पाठः ॥ ॥ ११७१ ॥ आरोहणशीलेन प्रभातक्रमेण परिपिारस्वमुप- यन्नः प्रामुक्न्तः विटयेषु फलनिवेशाः परिणामगुणमिव यहन्ति । १ अरुणकरवितावन' अपनान्यपि पक्कानीव फलानि लक्ष्यन्त इत्यर्थः ।। 10. भुवन'. *1021s comjectnal. MH, पारनाम्पारे', IME.Om.वि. MH. मन.The emende. + BIA.FK! . The entendation is confuataraj. MH. मरासिन.

·प्रभातकाल: ३३३ मिहु णिहिँ रह]-रसायाम-खेय-खण-लद्धारुय-णिदहि । पडियुज्झिज्जइ कह-कहवि सालसं रयणि-विरमम्मि।।११७२।। तम-लोह-लोहयाणुगय-मुक-गोस-प्पहो तलिण-मूलो। गह-पलहि-वीय-निवहां पच्छा पुञ्जिज्जइ णिसाए ॥ ११७३ ।। आआसेइ पईव सलोल-कज्जल-सिहा-दरुव्यत्ते । सकय-ग्गइंव पच्चूस-मारुओ वास-गेहेसु ।। ११७४ ।। [॥ ११७२ ॥ मिथुनः रतिरसायामसेदक्षणलब्धगुरुकनिः प्र- तिबुध्यते कथंकथमपि सालसं रजनिविरमे ।।] [॥ ११७३ ।। तमोलोहलांठकानुगतमुक्तप्रभातप्रभः विरलमूलः ग्रहकार्पासवीजनिवहः पश्चात् पुजाक्रियते निशया ॥ प्रभातकाले ग्रहनिवहो मुक्तप्रभः मन्दप्रभः सन् क्रमेण पूर्वदि- ग्भागेभ्यो विनश्यन् पश्चिमदिश्येव पुीकृत इच दृश्यते । तोरप्रे. क्ष्यते । तमोरूपलोहमयलाटकानुगतकापासर्वाजनिवहो यथा कयापि ६ सिया पश्चिममागे पुजीक्रियते तद्वदिति । लोटकः कापासवीजनि- कासनाओं यन्त्रविशेषः । मुखगोसप्पही प्रभाते मुक्ता प्रभा येन मः । तलिणमूलो पूर्वदिशि प्रथमदृश्यमानेन तेजसा नष्टा अपस्तना १प्रहा यत्र तारशः || ३ ॥ ११७५ ॥ 'आयासयति प्रदीपान सलोलकजलशिसेपदुद- सान् । सफजललोलशिसा आवर्य । आवर्तनमावेष्टनम् । मकर ३ प्रहमिव प्रत्यूपमारुतो रतिवासगृहेषु ।।

·३२ गउडवहो. अस्थाय-तलिण-तारत्तर्णण तंचय पढ़म-परिविरलं । पन्छा पुञ्जिज्जन्तं पुणोवि वियडेइ गह-अकं ॥ ११६८ ॥ अरुण-विराषिय-तणुयायमाण-संज्झा-रसाणुलितंच । थोय-त्योयमुसालोय-पण्डुरं होई गयण-यलं ॥ ११६९ ।। पम्हन्तर-लक्खिय-पण्डु-भाव-विसम-प्पहं समुप्पयइ । सिण्हा-हय-सामायन्त-मसिण-देहं कवोअ-उलं ॥ ११७० ॥ आरोहिणा पहाय-कमेण परिपिञ्जरत्तणमुवेन्ता। विडवेसु फल-विसेसा परिणाम-गुणव गेण्हन्ति ॥ ११७१ ॥ ॥ ११६८ ।। अम्तागततनुतारत्वेन तदेव प्रथमप्रविरलं प्रविर- लस्थूलतारकत्वेन पश्चात्पुञ्जीक्रियमाणं रविकरनिकरण मिश्रीभवत् ३ पुनरपि विकटयति गवकटत्वमाचरति ग्रहचकं वस्तुवृत्या ॥ ॥ ११६९ ॥ अरुणविरक्षिततनूयमानसंध्यारसानुलिप्तमिव स्तोकस्तोकम् उपसः प्रभातकालस्य आलोफेन पाण्डुरं गगनतलम् ॥ ॥ ११७०॥ पक्ष्मान्तरलक्षितपाण्डुभावत्वेन विपमप्रभं समु- स्पतति सिण्हा अवश्यायस्तेन पृष्ठतः क्षतम् अत एव श्यामा- ३ यमानमसृणदहें कपोतकुलम् ॥ पक्ष्मान्तरैश्यमाना 'यक्षताः प्र- देशाः पाण्डुरीकृतास्तरपरिवर्तिनः श्यामायमाना इति वैषम्यम् ।। विहंगकुलमिति चित् पाठः ॥ ॥ ११७१ ॥ आरोहणशीलन प्रभातक्रमेण परिपिसरस्वमुप- यन्तः प्रामुवन्तः चिटपेषु फलनिवेशाः परिणाममुजमिच पहन्ति । ३ अरुणकरविद्धन्वन' अपकान्यपि पक्षानीय फलानि सक्ष्यन्त इत्यर्थः ।। Ma. "भूवएन. 5103 is orajectoral. MR, मगरे INH.om.पि. MH. मम्.Theemende. * MH. 1871. The erpendation 13 conjectural .MH.कविवर ·बिबिम्बम्. असहिय-विसुद्ध-सुकयावयंस-सप्पुरिस-सुचरिउग्गारो । विवलायइ कलिकालोन्च भिण्ण-हियओ तमुग्याओ ॥ कोऊहल-मिलिआमर-विमाण-रयण-प्पहा-विभिण्णोच्च । जाओ अजड-जवा-कुसुम-पाडलो गह-यल-वियाणो॥११८०॥ परिगलिय-पण्डु-तारा-दलस्स गह-साहिणो विणिक्खमइ । णव-फिसलय-सोहग्गेण पढममरुणुग्गमालोओ ॥ ११८१ ॥ इट्टा-चुण्णंव किरन्तमुद्धमरुणायवं परिप्फुरइ । रविणो गयणासि-णिसाण-चक्क-वलओवमं विम्यं ॥११८२।। जलहिस्स पुणोवि समागमंच बहलत्तणेण सूयन्तं । अपुणागमणायव तं तिमिरं उम्मृलि रविणा ॥ ११८३ ।। [ ॥ ११७९ ॥ असोढविशुद्धसुकृतावतंससत्पुरुषसुचरितोद्वारः विवलायइ विपलायते कलिकाल इव भिन्नहृदयः तमउद्धातः॥] ॥ ११८० ।। प्रकृतकथाकर्णनकुतूहलमिलितामरविमानरल [प्र- भाविभिन्न] इव जातः अजडं पचं जवाकुसुमं विन्दुमतीपुष्पं तद्व- ३ पाटलो नभस्तलवितानः ।। ॥ १९८१ ।। परिगलितपाण्डुतारादलस्य नभःगाखिनो विनि- प्कामति नवफिगलयसौभाग्येन प्रथमम् अरुणोद्मालोकः ॥ दलानि ३ जीर्णपर्णानि । अरुणोद्गमो लोहितनवकिशलयसमुद्भवोषि ॥ ॥ ११८२ ।। इप्टकाचूर्णमिव 'विकिरत्, अरुणातपं लोहितप्रभ परिस्फुरति खेः मंबन्धि गगनमेवासिः खड्गस्तम्योपस्कारार्थ यनि- ३ शानचक्रवलयं 'तीक्ष्णायममाण्डं नदुपर्म विम्बम ।। ॥ १९८३ ॥ 'जलधेः पुनरपि ममागममिव वहलवन गून- IVR. सोमायामा tu.:.

·गरडवहीं. - तंचेय तिमिर-मलिणं जायं अरुण-प्पहा-यं गयणं । सीसयमिव सिन्दरक्षणेण पडिवण्ण-परिणामं ॥ ११७५ ।। गेण्डन्ति कण्ठ-फरुसाई कहवि रयणी-जलाणुभावेण । विहया वलग्ग-रय-संणिवेस-गरुयाई वीयादं ॥ ११७६ ।। रुणारुण-णयणाव णिसा-विनरन्त-णलिणि-सोएण। सोहन्ति जलोल्ल-हिय-चकाय जुयाओं वावीओ ॥११७७॥ ससिणो समोसरन्ती अत्थाअल-मत्थय-त्य-बिम्बस्स । घोलप सहयार-रसग्ग-तलिण-परिपण्डुरा जोण्डा ॥ ११७७ ॥ ॥ ११७५ ॥ तदेव तिमिरमलिनं जातम् अरुणप्रभाहतं सत् भागनं सीसभिव सिन्दूर [त्वेन प्रतिपनपरिणाम] भवति ।। ॥ ११७६ ॥ गृह्णन्ति कण्ठपरुपाणि कथमपि रजनीजलानुभा- येन अवश्यायसंबन्धिना विहगा अवलगरजःमनिवेगगुरूणि बीजानि ३ धान्यकणादीनि ।। ॥११७७ ॥ रुदितेन अरुणनयना इव निशि रात्रौ विसरयन्ती विवियोगदुःखमनुभवन्ती या नलिनी तच्छोकेन शोभन्ते अवश्याय- ३ जलादस्थितचक्रवाकयुगा वाप्यः ॥ जलाम् अतिरक्त चक्रवाकयुग्म दृश्यते । तदेव रोदनारुणं नयनयुगमिव ।। [॥ ११७८ ॥ शशिनः ममपसरन्ती अस्ताचलमस्तकस्थवि. म्यस्य पूर्णते सहकाररसाग्रतलिनपरिपाण्डुरा ज्योत्स्ना ॥ रसा ३ रसनानम् । रसनैव रमा । मनरीनि यावत् । मञ्जरीरमनयोः माम्यात् । नलिन विलम् ॥] . IMI, गमनं. MH. मरन ·राबविम्बम्. असहिय-विसुद्ध-सुकयावयंस-सप्पुरिस-सुचरिउग्गारो । विवलायड कलि-कालोच्च भिण्ण-हियो तमुग्याओ ।। कोहल-मिलिआमर-विमाण-रयण-प्पहा-विभिण्णाच । जाओ अजड-जवा-कुसुम-पाडलो णह-यल-वियाणो ॥११८०॥ परिगलिय-पण्डु-तारा-दलम्स णह-साहिणो विणिक्खमइ । णव-किसलय-सोहग्गेण पढममरुणुग्गमालोओ ॥ ११८१ ।। इटा-पुण्णंव फिरन्तमुद्धमरुणायवं परिप्फुरइ । रविणो गयणासि-णिसाण-चक्क बलओवमं विम्यं ॥११८२।। जलहिस्स पुणोषि समागमंव वहलत्तणेण सूयन्तं । अपुणागमणायव तं तिमिरं उम्मृलिअं रविणा ॥ ११८३ ॥ ॥ ११७९ ॥ असोढविशुद्धमुकृतावतंससत्पुरुपसुचरितोदारः विवलायद विपलायते कलिकाल इव भिन्नहृदयः तमउद्धातः ॥] ॥ ११८० ॥ प्रकृतकथाकर्णनकुतूहलमिलितामरविमानरल [प्र- भाविभिन्न] इव जातः अजदं पर जवाकुसुमं पिन्दमतीपुप्पं तह- ३ पाटलो नभस्तलवितानः ।। ॥ १९८१ ।। परिगलितपाण्टुतारादलस्य नभःशामिनो विनि- कामति नफिशलरासौभाग्यन प्रथमम् अरुणोद्गमालोकः ॥ दलानि १जीर्णपर्णानि । अरुणोद्मो लोहितनवकिशलयसमुद्भवोषि । ॥ ११८२ ॥ दष्टकाचूर्णमिव 'विफिरन्, अरुणातपं लोहितप्रभं परिस्फुरति रखेः संवन्धि गगनमेवासिः सहस्तस्योपस्कारार्थ यनि- ३ शानचकवलयं 'तीक्ष्णायममाण्डं नदुपमं विघम ॥ ।। १९८३ ।। 'जलधेः पुनरपि ममागमामिव बदलस्येन मून- II. दोधारमा H. :

·गउहबहो. णवरिय णिव्यत्तिय-रयाण-विरम-कायब्व-णिव्वुओ ताण । सो साहिउँ पयचो चरिअं चाणक-चरिअस्स ।। ११८४ ॥ णवरिय णिवडिय-तम-लोह-रङ्क-परिसुद्धि-तुङ्ग-वियडासु । आसा-भित्तिसु पत्थिव-पसस्थि-जोग्गासुव ठियासु ॥११८५।। अग्ग-हिय हरिय तुरङ्ग-पल्लवे मङ्गलाय कलसेव्य । तक्खणमुक्खित्ते तरणि-मण्डले वासब-दिसाए । ११८६ ।। यत् अपुनरागमनायेव तत् तिमिरम् उन्मूलितं रविणा ॥ किल तमसि ३ संमुखे जलधिसमागमो जलधौ मजनं रवेरभूत । तेन वैरकारणेन परिपूर्णोदितेन रविगा समूलमुन्मूलितं तिमिरं पुनरनागमनाय तस्य अनिष्टनिमित्तस्य तमसः । ॥ ११८४ ॥ अनन्तरं नितितरजनाविरामकर्तव्यः अत एव निर्वृतः सुखितः सन् तेषां पूर्वप्रक्रान्तप्रष्टणा स वाक्पतिराजः शासितुं ३ कथायितुं प्रवृत्तश्चरितं चाणक्यचरितस्य यशोवर्मणः ॥ ॥ ११८५ ।। अथ गाथाविशत्या कुलकम् । अनन्तर 'निवर्तितः पृथकृतस्तम एव 'लोहटङ्कस्तक्षकारघटनमाण्डं तेन या परिशुद्धिस्तया तुङ्गविकटासु आमा दिगस्ता एव भित्तय- ३ स्तामु पार्थिवप्रशस्तियोग्यास्विव स्थितामु प्रगम्तियत्र' चरितमुत्तमं लिख्यते ।। ॥ ११८६ ॥ अनस्थिता हरितवास्तुरगाः पाठवा यत्र तत्र मङ्गलाय कलश इव नरक्षणमुक्षिप्ते तरणिमण्टले आदिस्यबिम्बे १ चासवदिगा ऐन्या दिगा नायिकया MH 67914 : S, MIII, explaining an impossible reading (Firema लिय): Sca ranous Relling. So. NI. +MIN प्रमाणपत्रचरित'. torपरितपर चरित', ·प्रभुचरिताकर्णनम्. ३३७ पहु-कित्ति-णिसमणूसुअ-हियय-क्खलिअ-रमणाहिलासासु । अन्दोलिऊण सुर-सुन्दरीसु रहसा विणिन्तीसु १९८७ कुसुम-वरिस्सुआमर-विलुत्त-मणि-मउल-कन्दल-दलासु । विरलायन्तीसु सुरिन्द-मान्दिरुज्जाण-वीहीसु ११८८ अम ओवओय-परिहिह-कण्ठ-महुरीहुयन्त-रसियम्मि । मङ्गल-जीमृअ-उलम्मि गयण-वहे पउहम्मि ११८९ चलिअम्मि रहस-विअलिअ-कण्हाइण-णिअलिए मुणि-अणम्मि । कोऊहल-पत्थिय-गयण-हरिण-पडिवण्ण-चलणेच्च ११९० ॥ ११८७ ।। प्रभुकी|कर्णनोत्सुकहृदयाश्च ता रमणाभिलाप- स्खलिताश्च उभयाकृष्टहृदयत्वेन आन्दोल्य किं यशोवर्मचरितमा-. ३ कर्णयामः उत पतिसुरतसुखमनुभवामः इति संशय्य सुरसुन्दरीपु रभसा आवेशेन विनियन्तीपु निःसान्तीपु गृहेभ्यः कथाकर्णनाय अनेन प्रियतमसमागमसुखादपि' यशोवर्मसच्चरिताकर्णनं मुखमि- स्युक्तम् ॥ ॥ ११८८ ॥ कुमुमवारमुकामरविलुप्तमणिमयमुकुलकन्दल- दलामु अत एव विरलायन्तीम विरलत्यमाचरन्तीपु सुरेन्द्रमन्दिरो. ३ धानवीथीपु वीथ्यो मार्गाः। ॥ ११८९ ।। अमृतम् उदकम् तदुपयोगेन परिघृष्टफण्ठ यात् मधुरांगवद्रसिते मङ्गलजीमतकुले गगनपृष्ठोपवृष्टे' सति ॥ ११९० ॥ नलिने रमसविलिनकृष्णाजिननिगडिने बद्धरण [मुनिजनकांतूहलप्रार्थितगगनहरिणप्रनिपन्नचरण इव MH. सन for 'समागम'. 'MH. दिली. MH. मटना 13 (Galaraho) ·गउडयहो. विणयाढत्त-णराहिव-चरिअ-समायण्णणायरेणव । आमुक्क-पायवासण-वन्धेसु विहंगम-कुलेसु ११९१ लम्बि-महा-दप्पण-संकमन्त-संमद-णिरवयासेसु । भवण-क्खम्भावलि-सिहरमारुहन्तेसुव जणेसु ११९२ धवलिज्जन्त-समुष्णय-पहु-जस-पासाय घडिअ-मञ्चव । कम-लम्विअ-तिअस-विमाण-मण्डलं णह-यलं जायं ॥११९३।। गगनहरिणो मृगशिराश्चन्द्रमृगो वा । मुनीनां च वनवासिनां विश्वासाचरणोपगता मृगाभवन्ति । ॥ ११९१ ॥ विनंयारब्धनराधिपचरितसमाकर्णनादरेणेव [आ]- मुक्तो बुभुक्षार्तस्वात् त्यक्तः पादपेप्यासनबन्धो यस्तेषु विहंगमवलेपु ३ सत्सु .. ॥ ११९२ ।। लम्बनशीलमहादर्पणसंक्रान्ताः प्रतिविम्बिताः सं- मर्दैन निरवकाशाश्च ये तेषु भवनस्तम्भावलिशिखरमारोहरिस्वव ३ जनेषु सत्सु ॥ ११९३ ॥ किंच' । धवलीक्रियमाणाः समुन्नतप्रमुयशोरूपाः प्रासादकल्पा' घटिता रचिता मचा यत्र तत्रेव' क्रमलाञ्छितत्रिदश- ३ विमानमण्डले नमस्तले जाते सति सवलि ज्जन्तेति' पाठे संवल्यमानेत्यर्थः । कमलम्बिय' इति फ- निःपाठः । कमलम्बितेत्यर्थः । त्रिदशविमानसंनिधानं तु यशोवर्मस- ३ चरिताफर्णनाय ॥ SOMH. Should not these words occur rather at the leginning ot the next lerto! MIL.प्रभार. Alu, तोष. .8oMIH. MII, कानप.

·यशोयर्मस्तुतयः. निन। तुह धारा-संदाणिभ-गइन्द-मुत्ता-हलो असी जयइ । गउद-गल-अ-बलग्ग-संठिएआपली ओध ॥ ११९४ ॥ सम-जाइतण-संभाविओषयारेईि णिअय-चलणोहिं । पोच्छादि अन्य चलणे तु पन्ति णिअलापिला रिउणी ॥११९५ फर-सन्दिरेण सोहसि तदियसं दाण-वारिणा देव । हिमय-भरिभस्स करुणा-रसम्युणो णिगणव ॥ ११९६ ।। णन्दइ तुह विणिभत्तस्स भारागुई दिसाओं जेऊण । लनही पुणोवि पिउणा संपेसण-दिग्ण विदवन्य ॥ ११९७ ॥ ॥ ११९४ ॥ अस्मितवसरे गोयविषयाः फयोनामेवगता आलापाः प्रणा इत्याह । हे राजन् तव संयमी धारासदानितग. ३ जेन्द्रगुताफलः असिः सलो जयति गाडगलकालेदार अबला अर गावत् संस्थिता 'गफायलि: गलागरणरूपा लता यत्र स इय ॥ ॥ ११९५ ॥ अस्मदीयनरणानां यशोधर्मचरणयोग तुल्या न. रणजातापुरपतिः । अतः समजातिरपेन संभावितोपकारीनंजकरण: ३ प्रोत्साहिता इव चरणी तय' आयान्ति स्यगरणी नमन्ति निग. साविला निगला रिपयः ।। गलणे तुलन्ति [इति ] पाटे तुलन्ति तप चरणी पारयन्तीत्यर्थः ॥ . ॥ ११९६ ॥ 'करम्यन्ननशानेन शोमसे प्रतिनियम दानामन पारिणा हे देव मृतादयकरुणारसायुनो निगंगगेर ।। ।। ११९७ ॥ गन्दनि वनेतर तप पिनिगम्य आगार विमा 13. K.".gin thata troristhough an opints are pravious 727- ), 1 onts on thiam, thrish it uile ad and mta: In thapsnurrrrr MIL.Ed. .HII. ... notoon ·३४० गउडवहो. कारासु पढममणुहूय-णिअल-मल-मग-लन्छणा चलणा । तइँ छेइज्जन्ति विइण्ण-काल-सुत्तव्य सत्तूण ।। ११९८ ।। संकन्त-महि-रओ-धूसराई संपइ तुहं पणामेसु । भिंउही मइलण-भीअव्व रिउ-णडालाई णारुहइ ॥ ११९९ ॥ गरुअयर-मत्त-वारण-खन्ध-समारहण-विरलिएणंव । उरु-जुएण विराअइ सहाव-विअडं गयं तुज्झ ॥ १२०० ।। घेप्पइ अगुणीहि गुणिन्य जेण गुण-गारवेण वो अप्पा । तेणेय तंपि मण्णसि अप्पाणमणज्जिअ-गुणंव ॥ १२०१ ॥ जित्वा लक्ष्मीः पुनरपि पित्रा संप्रेषणदत्तविभवेव ॥ पुनः प्रेपणं नवो- ३ ढाया भर्तृगृहात्मत्यावृत्ताया भूयो भर्तृगृहविसर्जनम् ।। - ॥ ११९८ ॥ कारासु बन्धनगृहेषु प्रथमम् अनुभूतनिग- लमलमार्गलाञ्छनाश्चरणास्त्वया आँच्छेद्यन्ते वितीर्णकालसूत्रा इव ३ कृत्वा शत्रूणाम् ॥ ।। ११९९ ॥ पादपतनवशेन सेक्रान्तमहारजस्कतया पाण्डुराणि मलिनानि संप्रति तव प्रणामेपु भृकुटिः मलिनीकरणभीतेव रिपुल- ३ लाटानि नारोहति ।। जितसर्वत्वादभृकुटिविषयस्तव न कश्चिदिति तात्पर्यार्थः : ॥ ॥ १२०० ॥ गुरुतरराजेवारणस्कन्धारोहणायें "विरलितेनेव ऊरुयुगेन विराजते स्वभावविकटं गमनं तव ॥ ॥ १२०१ ।। गृह्यते अगुणिभिर्गुणीव' येन गुणगौरवेण यो यु- प्माकं संवन्धिना । प्राकृते वचनव्यत्ययात् तव संघन्धिना | आस्मा । ३ तेनैव स्वमपि मन्यसे आरमानमनर्जितगुणमिव ॥ तव मण्डले नि. गुणा अपि वास्तव्याः सगुणमिव आत्मानं स्वद्गुणैरेव मन्यन्ते त्वद्गुण- गौरवं परोपकारपर्यवसितगुणत्वं तब बुद्दा । अत एव त्वमपि तेन MH. पादपतन HIH. विलितनेव. • AIH. गाव.

·यशोवर्मस्तुतयः ३४१ जाहेचि तं चलणोणयाण अवरि कर पसारेसि । लच्छी भुअ-हिया वो ताइच्चिय तेसु संकमइ ।। १२०२॥ अक ओवयार-तणुआ अभग्ग-पसरेसु तुज्झ दीसन्ति । संकंन्ता इव अलपसु केस-हत्या रिउ-पियाण ॥ १२०३ ॥ ६ गुणगौरवेण निजेन गुणमाहात्म्येन अनर्जितगुणमिव अगुणमिवारमानं मन्यस इत्यर्थः । अपरे अपरथा पठन्त्येताम् ॥ घेप्पइ गुणीहिं अगुणोव्य जेण गुणगारवेण यो थप्पा । तेण तुमंपि न मन्नास अ- ९ पाणमणजिअगुणंव । अयमर्थः । येन गुणगौरवेण विभवशून्येन गुणिभिरात्मा अगुण इव निष्फलगुणो ज्ञायते तेन स्वमपि नात्मानम् अनर्जितगुणं निष्फलप्रायगुणं मन्यसे । दैन्यशून्यगुणस्वात् सविग- १२वगुणत्वेन । अनिर्जितगुणमिति पाठे अनिर्जितगुणदर्पमिति व्याख्ययम् । पूर्वो 'वशब्दः एवार्थे येनैव तेनैवेति योज्यः । जनगुणगौरवेण पला. लभारायमाणत्वयुध्येत्यादि व्याख्येयम् ॥ ॥ १२०२ ॥ यदैव स्वं चरणावनतानाम् उपरि करं प्रसारयसि दयालुतया करेण शिरसि स्पृशसि लक्ष्मी जस्थिता सती यः युप्मा- ३ कम् । तवेत्यर्थः । तेषु तदैव संक्रामति ॥ प्रसादममये दौगत्य- मपसारयसीत्यर्थः॥ ॥ १२०३ ॥ मुक्तोपचारत्वेन त्यक्तमानप्रसाधनादिस्वेन सगुकाः अभनप्रसरेषु कर्तनाभायाचतुर्दिक्षु मलम्बमानेषु तव दृश्यन्ते संफ्रान्ता ३ इव अलफेषु के.शहस्ताः बालममिका' रिपुप्रियाणां संपन्धिन्यः ॥ तदधीनजीवनास्तद्विपयदुःखेन मन्दीभता इवेत्यर्थः । तव गंबन्धिनीनां रिपुप्रियाणां संबन्धिन्यः ये गहस्ता अलफा तिप] संफ्रान्ना इव दृश्य- ६न्ते । अन्यथा कथं फेममारम्यातिधिनताया इति योजना कार्या।। IMIL.TV III. More the Cominentator nun Tut ·अवि या ३४२ गउडवहो. इय ताहे भावागय-पञ्चक्खायन्त-पर-वइ-गुणाण । विवरोक्खम्मिवि जाया कईण संवोहणालावा ॥ १२०४ ।। अह सुद्धम्मि अ णिहसुत्थ-कञ्चणाहरण-रय-पिसङ्गम्मि । जायम्मि सुवण्णमएच्च ताम्पि जण-संसिए दिअसे ॥१२०५।। संफन्तासेस-सरस्सइत्तणेणंव साहिरे तम्मि । जाओ खणेण भूयल्लिओन कोऊहला लोओ ।। १२०६ ।। वीसम्भमगन्तुणंव विसम-महिला सहाच-दोसेण । चाहिचिय वेरि-सिरीऑ जेण पणईण दिण्णाओ ॥१२०७॥ निच। ॥ १२०४ ।। इति तदा प्रभातसमये भावागतत्वात् भावनातिश- यपापितस्वात् प्रत्यक्षायमाणनरपतिगुणाना विपरोक्षेपि अप्रत्यक्षत्वेपि ३ राजि जाताः कवीनां संबोधनालापाः ॥ २० ॥ कुलकम् ।। ॥ १२०५ ॥ १२०६ ॥ अनन्तरं सर्वत्रै नियमाणका- श्वनाभरणरज.पिशङ्गे जाते सुवर्णमय इव तस्मिन्नाशसिते दिवसे ३ समान्ताशेपसरस्वतीत्वनेव श्रोतृजनमुखारविन्दानिःसृतसमस्त- वचनेनेव कथिते कथयितु प्रारब्धे तस्मिन् कथयितुम् उपक्रान्ते नृपसुचरिते । माहिरे तम्मीति पाठे शासनशीले कथनशीले तम्मिन् ६ वाक्पतिराजे सति । जातः क्षणेन मूकीकृत इव • कौतूहलालोकः ओतृजनः ।। ॥ १२०७ ॥ विशम्भम् अगस्वेय विषममहिलास्वभावदोपण बाय एव चैरिधियो येन प्रणयिभ्यो दलाः ॥

·ग्रन्थपरिसमाप्तिः।
३४३
जस्स विअयाहिसेए विवक्ख-देवीहिं णव-णिओआहि ।
पीआई तकखप्पिअ-चमरन्तरियाई अंमई १२०८
तस्स इमं पावणमहिणवं च चित्तं च विम्हय-करं च ।
सीसइ चरिअमचरमं णराहिवइणो णिसामेह ॥ १२०९ ॥
बह-राय-लञ्णस्स वापइ-रायस्स गरड-बहे
गाहावीढं समतं ।।
॥ १२०८ ॥ यस्य विजयाभिपेके विपक्षवन्दीभिनवनियो-
गाभिः। पीतानि रुद्धानि आच्छादितानि तत्क्षणार्पितचमरान्तरितानि
३ कृत्वा चमरैर्व्यवधाय' दर्शनमयात् अश्रूणि
॥ १२०९ ॥ तस्यतत्पावनं पवित्रीकरणम् अभिनवम् अन्यत्रादृष्टं
च विस्मयकरं [च] अत एव चित्रं च आश्चर्यकारि तथा 'विचित्रं शि-
र प्यते चरितम् अचरमम् अपाश्चात्यम् अग्रणीत्वेन व्यवस्थितम् ।
प्रधानमिति यावत् । नराधिपतेः तन्निशमयत आकर्णयत' ।
'जालान्धरीयभीमदुपेन्द्रहरिपालविरचितगोडवधसारटीका परिपूर्णा ॥
1MR भ्यवधानदर्शन for व्यवधाय दर्शन. So MII, This chbiya
refers to J's reading. See Various Naudings, IMIL. आकर्षयताम्.
• So MH AIH. insorts here the following lines:---
चियं चता मदीयं सलमसिलमुत प्राप्तचतन्यमा
विभान्ति नास्य यस्मात्कचिदिह भुवनेप्यत्र मान्यस्य जन्तोः ।।
सौहार्द या ममैवाविरचितमुशिरानामदसावधान
श्रीकान्ते मारोष प्रविरतमनाम मोसमात च चनः ॥१॥

·Appendix A
Slansus found in some of the USS. and not inserted
mthis Flhtion
standar,
33/131
८
" सो जयइ गोव-भावे जो विमलिय-गूढ-नाहि नलिणाहि teheng
नीसरमाणेहिंचेय परिमलं वहइ ससिएहिं ।।
। केऊरोरअ सुकार-संकुले वाण-भुअ-वण-न्छेया ।
सो जयद सनीसासेव्य वहइ जो अमरिसा वाहू ॥
उद्धं अन्धय-रिउणा नयणं पज्जलिय-तारयं नमह । 01010
उकारिसिय-पहिचकंच चकिणो वाण-भङ्गम्मि |
[a सो जयति गोपभावे या विमर्दितगूढनाभिनलिनात् निःसरद्भिरेव
परिमलं वहति श्वसितै. ॥ गोपभावे नाभिनलिन गूदं सदपि यम्य
परिमलयुक्तधसिताना कारणमभृत् स गोपः कृष्णो जयतीत्यर्थः ।।]
[h केयूरोरगपूरकारसंयुली बाणभुजवनच्छेदात् सो जयति सनिः-
शासाविव वहति यः अमर्पाद् बाहू ॥ शिवप्रियस्य वाणासुरस्य भुजा
विष्णुना छिनाः । तेन जातामी शिवम्य पाह निःश्वस्त इवेति ।
। वस्तुतस्तु फेयरार्थ घृता उरगा निःश्वसन्तीति तारपर्यम् ॥
[ ऊर्ध्वम् अन्धकरिपोर्नयन प्रज्वलिततारकं नमत उयपिंतप्रति
चामिव चक्रिणो वाणम ॥ अन्धको नामामुर फिल शिवस्य शत्रुः ।
याणासुर जनचारिणो विष्णोः प्रतिचक्रमिव यम्य नयन प्रबालतनारक
मवानि त गिव नमतेत्ययः ।।
UP.IN
"" भरिएP 'गुमर' P.I'm for".
(Goddarabo)

·३४६. Stara "stant d, जामिय-सिइण्डस्सवि विसहरेण हत्थो पिणाइणो जयइ 101035 लम्बि जडा-भास-फणा-रयण-मऊहेसु घोलन्तो ।। कुवियाइ चलण-पणो रहसुक्खित्त-मउली हरो जयइ dlala सीस-हिय-वम्भ-कवाल-फंस-सकाइव उमाइ । 1. तं पणमह अज्जवि वहइ तिवहया-बीइ-भङ्ग कुडिलाई 100/- जस्त जडा बन्ध-निवेस-विसमियादव सलिलाई ॥ a. यमितशिखण्डस्यापि विषधरेण हस्तः पिनाकिनो जयति ल. बिजटामासफणारत्नमयूखेपु घूर्णमानः ॥ शिवस्य शिखण्डे सर्पण बद्धे सत्यपि सर्पस्य या लम्बमाना फणा तया जटाया लम्बित्वं भा- सते । तेन भासेन शिखण्डे घूर्णमानो हस्तः सर्पस्य फणामयूखेषु “ चरतीत्यर्थः ।। " [.' कुपितायाश्चरणप्रणतो रभसोक्षिप्तमौलिईरो जयति शिरः- स्थितब्रह्मकपालस्पर्शशङ्काया इव उमायाः ।। कुपितया पार्वत्या क्रोधेन उरिक्षप्तमौलिः शिव इति वृत्तम् । शिवमौलौ स्थितस्य ब्रह्मकपालस्य स्पर्शो मा भूदिति लत्तया प्रहृतं शिर इति उत्प्रेक्षा ।।] [4. तं प्रणमत अद्यापि वहति त्रिपथगावीचिभाकुटिलानि यस्य जटाबन्धनिवेशविपमितानीव सलिलानि ।। गङ्गायाः सलिलानि वी- चिभकुटिलत्वाद् विषमाणीति स्वभावः । तत्र तस्याः शिवज- टोद्भूतत्वात् जटानिवेशस्य विषमत्वाद् अद्यापि जलानां विषमस्व- .मिति उप्रेक्षा] - d. "जडामाय'.. P. कुविधाए. P. उमार. P. वीरभगि'. - ·Stanza ३४७ "StanA "Stade सुकइ . सुयण-सहावेवि गओ जडम्मि कत्तो गुणो समुल्लसइ 77575 रविणोवि जलम्मि ठियं परिविम्बमहोमुहं फरइ ।। h. तुच्छा-सुहेण विज्जाएँ मच्छराडम्बरो खल-यणस्स । 1081 दुखण सज्जणाणं हियउकम्पा समिज्जन्ति ।। मेसु जाण परिसंटियाई णामाई.11000/- णियय-णिवन्येसु य ताणणणु समत्तं च कायद्धं ॥ [६. सुजनस्वभावेपि गतो जडे कुतो गुणः समुल्लसति । रेवेरपि बले स्थितं प्रतिबिम्बम् अधोमुखं स्फुरति ।। सुजनस्वमावेपि जडे गुणः सम्एक्स्वेन नोरस्फुरति । यथा जले पतितं सूर्यबिम्बम् ऊर्च- मुखं नोत्स्फुरति किं तु अधोमुखमेवेति अर्थान्तरन्यासः ॥] [h. तुच्छसुखेन विद्याया मरसराडम्बरः खलजनस्य । दुःखेन सज्जनानां हृदयोस्कम्पाः शाम्यन्ते ॥ विदुषां मत्सरेण विद्याया आ- डम्बरः विद्याया मत्सराडम्बरः । स खल खलजने तुच्छज्ञानेन अ- र्थात् अल्पया विद्यया शाम्यति तृप्तो भवति । सजनानां हृदयफ- पास्तु । विद्यार्जने उत्कटाः परिश्रमा इति यावत् । संपूर्णया विद्यया विना न शाम्यन्तीत्यर्थः ।।] [i. मुफवि -येषां परिसंस्थितानि नामानि निज- फनिवन्धेषु च तेषां ननु समाप्तं च कायार्धम् ॥] UP. समुनमा Ior ममुहम्द.

·। MES - 010 01011 , पाणमइआउ जाणं धरन्ति कव्वेसु वनमाला[ओ] [001 भाषा जीयस्स ते जियन्तिच्चिय मयावि ।। । किं रतुसमारुढ-गुणाण जीवियं लद्ध-पिसुण-भावंव्व तेहिं पसंसिज्जन्तोविजं गुणी णेभ पत्तिइयइ [sio] || । सा जयइ मई गुरुआगमण-पदि[une] वोह-कारणा--101017 पडिवोह संकमा जा सयव पडिवज्जइ सरुव ।। ॥ जो अप्पणाणसार पेच्छइ अन्नस्स सोवि पीहेइ । पडिवज्जइ जोवि पराउ सोवि णि--:-ओत्तेया॥ गुणिणा अहमाअ ठियाण णवरताण च दोच्चिय विसेसा॥ ००n सोवि अहमोच्चिय को मज्झिम-संभावणा जस्स ।। [प्राणमय्यो येपा धियन्ते काव्येषु वर्णमाला भावात् जीवस्य ते जीवन्त्येव मृता अपि ॥ ] 'समारूढगुणाना जीवित लब्धपिशुनत्वमिव तैः प्रशम्यमानोपि यत् गुणी नैव प्रत्येति() ॥] [1 सा जयति मतिर्मुरुका गमनप्रतियोधकारमा ---प्रतिबोधस- क्रमाद् या स्वयमिव प्रतिपद्यते स्वरूपम् ॥ ] [m य आत्मन सार प्रेक्षते अन्यस्य सोपि द्रक्ष्यत प्रतिपद्यते 'योपि परस्मात् सोपि- गुणिना (गुणिनः) अधमाश्च स्थिताना केवल तेधा च द्वावेव विशेषो । सोपि अधम एव कृत म यमसभावना यस्य ।।] + . - -- ·३४९ " "atter IRiter R Stark 0. जड-बुद्धीन पहुप्पइ मइलो गुण-निग्गमो न मणुयाण | co नीलं न नहं सा णायणस्स तेयस्स विणिवित्ती॥ ". जे सुण्णा इव बहुसो कहिपि दीसन्त-विरल-गुण-सारा ||logy दर-वसिय पुराआरोह तहिं किं वा निवन्धहिं ।। g. जिम्माया तेचिय नवर कच्च-फित्तीओ जाण लोयस्स || pain कण्णे विसन्ति हियए सन्ति पसरान्ति य मुहाम्म | दोचिय णवरं हियए लग्गन्ति जहा-निवेस-रमणिज्जा Mata रमणीऔं वल्लहाणं महा-कईण च भणिईओ ।। " जडबुद्धीना प्रभवति मलिनो गुणनिर्गमः न मनुजानाम् । नीलं न नभः । सा नायनस्य नयनसंवन्धिनस्तेजसः विनिवृत्तिः ॥ गुणिमनुष्याणां गुणेषु यद् मालिन्यं जडवुद्धयः पश्यन्ति तद् एतेप स्वकीयमेव न पुनर्गुणिगुणानाम् । यथा नभसो नीलिमा द्रष्टुं त्रस्य तेजसो विनिवृत्तेः परावृत्तेर्जायते न तु नभःसंबन्धीति भावः ॥ ] [P• ये शून्या इव यहुशः कुत्रापि दृश्यमानयिरलगुणसाराः ईपदुपितपुराफारेस्तैः किं वा निवन्धैः ॥ ये नियन्धा बहुमो गुण- हीनाः सन्तः कचिद्गुणयुक्ताः मन्ति ने बहुशा निवासहीनानि ईप- निवासयुक्तानि नगराणीव भवन्तीति भावः ।। [9. निर्मातारः शिक्षिनास्त पय केवलम् कान्यकर्तिया येषां लोकस्य फणे विशान्ति हदये वसन्ति प्रसरन्ति च मुखे ॥ येषां कान्यकतिलोकः शृणोति दये धारयति मुखेन च प्रमारयति त एय कवय इति भावः।।] द्वे एप केवलं हृदये लगनः यथानिवेशरमणीये । रमण्यो बह- भानां महाकवीनां च भणितयः ॥ द्वे एवं हृदयंगम मयतः यदि P.P.वामनपर.१.". निम्मा for freer... PR torre.

·"Staan SEARIA inter 8. 8 S 8 वेहव्व-दुक्ख-विहलाण जस्स रिउ-कामिणीण पम्मुका ||tooroofrea कर-ताडण-भीपहिच होरहि पओहरुन्छङ्गा । t. कवरी-वन्धा अज्जवि कुडिला ते जस्स वेरि-वन्दीण ! हढ-कडण-खुलि-निवेस-मग्गव्य दीसन्ति । 1. गहिओ विवलायन्तीऍ पाणिणा तुह असी गम्मि 2040 214 सहसा वेणी-दण्डोच्च फुरइ पडिवकरख-लच्छीए ॥ योग्यस्थानरमणीय स्तः । ते यथा । वल्लभानां रमण्यः महाकवीनां च उक्तयः इति ॥] [ वैधव्यदुःखविह्वलानां यस्य रिपुकामिनीनां प्रमुक्ताः करता- डनीतैरिव हारै. पयोघरोत्सङ्गाः ॥ यस्य शत्रुस्त्रीभिः पयोधर- प्रदेशेभ्यो हारा अपसारिताः । हारास्ताडनभियेव स्वयमेव तेभ्यः पदेशेभ्योपस्ता इति उत्प्रेक्षा । वैधन्यदुःखेन मृतपतयः उरःस्थलं भृशमेव ताडयन्ति गुर्जरराष्ट्रादाविति प्रसिद्धिः ॥] [ कबरीबन्धा अद्यापि कुटिलास्ते यस्य वैरिबन्दीनां हठकर्षणक्रु- डिताङ्गुलिनिवेशमार्गा इव दृश्यन्ते ।। तैलादिसंस्काराभावात् कब- रीबन्धा अद्यापि कुटिला इति स्वभावः । तत्र बलापकर्षणेन जेस- कर्तृकेण जयसमये कृतेन अद्यापि तथैव जातकुटिलत्वा इत्युत्प्रेक्षा । अङ्गुलिनिमज्जनेन खलु कबरीबन्धाः कुटिला भवन्ति ।। [2. गृहीतः विपलायमानायाः पाणिना तव असी रणाग्रे सह- सा वेणीदण्ड इव स्फुरति प्रतिपक्षलक्ष्म्याः ॥ रणाने तव हस्तेन गृही- तोऽसिः शत्रुलक्ष्म्या वेणीदण्डः लम्बमानकबरीव भासत इति भावः ।

·Inganer - Stants . Stanza SA 02230 12271227227 ५. दारिय-रिउ-गय -मय-सुरहिणित्ति णिचं चलावि भम- रिव्य ||22301220 १४. खग-लयाए निवसइ फरुसाऍवि तुज्झ राय सिरी ॥ तद्धण-धणंव धरिया लच्छी वच्छ-त्यले महु-महेण । ..भिचत्थि-बन्धवेसुं न उण विहत्ता जह तुमाइ ॥ उप्पयणोहुरं-पीलिय-सरीर-मउलन्त-विवर-निबूढा । उद्धं निबद्ध-चेया निज्झर-धाराओं निवडन्ति ॥ जेता प्रतिपक्षस्य जितस्य परनी कबरीग्रहणेनापकर्पतति कविपु प्रसिद्धिः ॥ [v. दारितरिपुगजमदसुरभाविति नित्यं चलापि भ्रमरचि खङ्गल- तायां निवसति परुपायामपि तव राजन् श्रीः ॥ श्रीश्चञ्चलेति प्रसिद्धम् । तथापि सा तव खड्डे सुरभी लतायां भ्रमरीव सदैव तिष्ठति । स खङ्गो हि रिपुगजहननेन लतावत्सुरभिर्भवति । गजमदो हि सुरमिरिति अमरांश्चाकर्पतीति प्रसिद्धिः ॥ [w. तद्धनधनमिव धृता लक्ष्मीर्वक्षःस्थले मधुमथा भिक्षार्थिवा- न्धवेषु न पुनर्विभक्ता यथा त्वया ॥ त्वं यथा लक्ष्मी वक्षःस्थले घा- रयसि तथा विष्णुरपि धारयति । स्वं पुनस्ताम् अधिवान्धवेषु विमजासि न स इति भावः । तद्धणघणंवेति दुर्लभार्थम् । स्यात् अतिप्रियघ- नकोश इवेत्यर्थः । प्रतिघनघानमिति संस्कृतिश्च ॥] [F उत्पतनावाड्खपीडितशरीरमुफुलीभवद्विवरनिर्मूढाः कृय नि- ५.P.नियम for निबमा, 2.P.नि for " निद्रा, ·lakar Stansa ना 0 014520 ५. सयुण-मराल-जणवया धूमावद्ध-तिमिर। विरायन्ति । 709 संज्झा-णियम्ब-णव-पल्लवच्च रयणीण गो-सग्गा ॥ १. जाया रवि-यर परिपिल्लणेण थोउम्ह-पिञ्जर-च्छाया । चिरयाल-हिय-महिहर-निरोह-मुकव्य-नह-मग्गा ॥ बद्धवेगा निरिधारा निपतन्ति ॥ शैलानाम् उत्पतने तत्स्थनिरि- धाराणां निपतनस्य स्वभाववर्णनम् एतत् ॥] [• शकुनमरालजनपदा धूमावद्धतिमिरा विराजन्ते संध्यानि- ताम्रनवपल्लवा इव रजनीनां गोसर्गाः ॥ उपःकालानां वर्णनमेतत् । शकुनमराला जनपदेषु निर्गताः । तिमिरम् अद्यापि धूमवत् किंचि- स्थितमेव । संध्यया नितरा ताम्रा रजनीवृक्षाणां नवपल्लवा इव एते गोसर्गाः ॥] [2. जाता रविकरपरिप्रेरणेन स्तोकोप्मपिञ्जरच्छायाः चिरकाल- स्थितमहीधरनिरोधमुक्ता इव नभोमार्गाः ॥]

·Appendix B. Slanzas found in some or all of the JISS. Other than J and inserted in the Edition, In Dc after In the Ellition. In K after stane In P after stanza stanza 341 वुम्भ 295 तुह-वयण' | 294 तुह दारं 294 तुह दारं 314 काम-ड 313 तकाल' 313 तकल' 341 वुद्रमा 340 तम्मिचि' | 340 तम्मिञ्चि 342 हाहा तं 341 वुम्भ 348 बहुसो व 347 इय तम्मि 349 बरहीण 348 बहुसो व 350 उभउत्त 349 बरहीण 351 कीरइव 350 उअउत्त' 362 भय-लो 351 कीरश्च 353 कण्ण 352 भय-लो 354 अह से .53 कण्ण 355 किंपि वि' 354 अह से 355 किंपि वि 357 पव-रोह 356 उम्हार 358 अग्धन्ति 357 णय-रोह' 369 सायंस 355 अग्धान्त 45 (Gaudavaho.) 325 कोमार 342 हाहा तं 340 तम्मिच्चि 347 इय तम्मि 348 बहुसो व 319 वरहीण 350 उपउत्त 351 कीरइव 353 भय-लो' 353 कण्ण' 354 यह से 555 किपि वि' 356 उम्हाइ 357 णव-रोह 358 अग्यन्ति 356 उम्हार ...

·In po after In k after In P after In the Edition. stanza stanza Stanza ... ... .. 390 सोत्त-क' 361 चोलिन्ति 302 तह तत्त 803 णवरि अ 364 अन्तो- 306 पीलिय' 366 तक्खण' 367 व-क' 368 पिय-प 369 थोय-सु 380 इह को 396 लिसिर 441 पकम्मि 457 परन्ती' 458 ओसारि 466 मुह-वि 467 अणुाणे 468 मरण भ' 469 हरि-च 470 इय अ 499 पारेल 359 सायंस 359 सायंस 300 सोत्त-क 360 सोत्त-को 361 वोलिन्ति 1361 वोलिन्ति 362 तह तत्त ... 362 तह तस्त 363 णवरिअ 863 परिभ 364 अन्ती-घ | 364 अन्तो- 365 पीलिया 1365 पोलिय 366 तक्त्रण 366 तक्खण' 367 णव-क 367 णव-क 368 पिय-प 368 पिय-प 654 इह सलि° | 654 इह सलि' 394 जलया 396 णवन्ध 894 जलया 440 उहओ 440 उहओ 1440 उहओ 456 थिइ-ल 456 थिइ-ला 458 ओसारे 457 पेरन्ती' 457 परन्ती 456 थिइ-ल 465 इय ज' 465 इय ज 1465 इय ज 466 मुह-वि' 466 मुह-वि° 466 मुह-वि 467 अणुणि 467 अणुणि 1467 अणुणि 468 मरण-भ 468 मरण-भ]468 मरण-भ 469 हारे-च 469 हरि-च 460 हरि- 498 छिन्न-ध' 1 498 छिन्न-1498 छिन्न-घ ·In De after In K after In P after In the Edition stanza stanzi stanza . 501 मारु 506 सामाय' 522 उज्वेल्लंड 550 इह मूल 564 इह दी 568 एप वण 592 सिसिर 624 इह दी 630 गास वि० 631 एइ इहं 668 इह कार 371 इह नि' 677 इह चि 692 दइय-ग 712 हिसा 713 सामण्णा' 714 तुह धा 715 अणुरा 716 वामेयर 717 नवि तह 718 ण हुप 500 उध्वयन्ति | 500 उन्धयन्ति | 505 दिव्व-वि' 505 दिध-वि.] 505 दिव्य-वि| 501 मारुम' 521 इह वा 521 इह वा 521 इहवा 549 इह अ 668 इह कार 563 तद्दियह 631 पर इहं 569 रय-पु 591 इह वि 591 इह वि 623 इह सुई 564 इह दी 664 इह दी 629 णिविड ... 629 णिविड 667 इह का .. ... 690 उचहा 719 तुह पहु 670 अवसण्ण 676 इह घि 691 कण्ठोस 705 तुह दू 712 अहिसा 713 सामण्णा 714 तुह धा 715 अणुरा' 716 बामेयर 717 नवि तह 719 तुह पहु 712 अहिसा" 712 अहिसा' 720 जाणण 720 जाणं ण 721 झीणा ए 721 झीणा ए. 715 अणुरा" 715 अणुरा 716 चामेयर 713 सामण्णा 1713 सामण्णा' 716 वामेयर ·In Do alter In the Edition In K after stana In P after htanim stamza 719 तुह पहु - 718 ण हुप 710 साहोण' (711 विहिणा 720 जाणं ण 719 तुह पटु 718 ण हुप 718 ण हुप 721 झीणा प 720 जाणं ण 714 तुहधा 714 तुह धा 722 वञ्चन्ति 721 झीणा ए° 728 पणईस 723 तरलत्त 722 बच्चन्ति 729 लहिऊण |729 लहिऊण 724 विवरीयं 723 तरलत्त 723 तरलत 723 तरलत्त 725 सयले 724 विवरीयं 724 विवरीयं |724 विवरीयं 726 भुयण ग 725 सयलेखें 725 सयलेसुं 1725 सयलेसुं 727 दिश-भू 720 भुयण-ग] 726 भुयण-ग° 1726 भुयण-ग' 728 पणईसु 727 दिअ भू 717 नवि तह 1717 नवि तह 729 लहिऊण 728 पणईसु 728 पणईसु 722 वञ्चन्ति 730 तुहरि 729 लहिऊण 727 दिम भू 727 दिअ भू 742 इय ति 742 इय ति 143 आलुलि' 1742 इय ति 751 ससिमिव 750 फलिह 750 फलिह 769 चह-जु 758 गह-रेहा ! 758 णह-रेहा 762 अहर 761 देसण' 761 देसण' 782 सोम्माहे 781 इय दर 798 अप्पा ए" 797 अह तस्स 797 अह तस्स 800 भासम्मि 801 आलेफ्ति | 801 तो सो 800 भासम्मि 808 वियलन्त' 807 उल्लासय | 810 जाआ व 1810 जाआ व ... 799 भवभू" ...

·३५७ In the Edition In Do after stanza In K after stanza In P after stanza 815 जरसम 814 इय पल 848 अन्तोवा 847 कण्ठोच्चि | 847 कण्ठचि 851 देह परि 850 पढमुत्थ | 8:50 पढमुत्य" 852 पायाला 861 देह-पारे 851 देह-परि 866 पोल 865 जेणि 864 पेच्छह 907 अञ्चन्त 906 हियय 978 ण सहन्ति 977 आगम' 979 असला 978 ण सहन्ति 980 अप्पाण' 979 असला 981 उपरिम 980 अप्पाण 982 ण सिरी 981 उवरिम 983 तन्हा अ 982 ण सिरी 984 पुरओ 983 तन्हा म 985 कुसुम-फ 984 पुरो 986 सावाए 985 कुसुम-फ 987 मोहाहि 986 सोयाए 988 आयार' 987 मोहाहित 989 जम्मि अ 988 आयार 990 हिययस्स 989 जाम्म अ 991 रमह वि 990 हिययस्स 992 मूले नि 991 रमइ वि .... .... ... ...

·३५८ In De after In the Edition In P after In K after stanza stang stanza ... 993 घिरसा 994 विरस 995 हियय 996 पहरद 997 हियय 998 रमाय 999 मग्गव्व 1000 सव्वळ 1007 आसा 1008 बहइ 992 मूले नि 993 विरसा 994 विरस 995 हियय 996 पहाइ 997 हियय 998 रमइय 999 मम्गव 1006 इय वि 1007 आसा 1008 बहर 1009 ताओ 1010 पडिमा ... 1060 सत्वत्तो | 1060 सध्वत्तो 1070 केऊर 1076 एए छा 1086 पन्ति 1086 पन्ति 1089 संज्झा 1095 थोउत्या 1095 थोउध्व 1098 पल्हत्या | 1098 पल्हत्या ... 1054 लायण्णा ... 1009 ताओ 1010 पडिमा 1011 इयतु 1055 पहु-दं 1061 अवयं 1071 अहिया 1077 महाले 1087 जाम 1090 जायं व 1096 णह-ब 1009 वियड 1060 सव्वत्तो 1088 आयव

·In P after
In the Edition
In De after
stanza
in K after
stanza
Etanza
...
...
1105 ऊससि 1104 सायं मि
1108 आलो' 1107 बहल'
1112 पेरन्तेसु' 1111 मूढ-ससि'
1113 गह-नि
1112 ऐरन्तेसु
1172 मिहुणे
1173 तम-लो. 1171 मारो
1178 ससियो
1177 रुण्णा
1179 असहि
1171 आरो'
...
1171 आरो'
1177 रुण्णा
1177 रुण्णा
1178 ससिणों
1178 ससिणो 1178 ससिको

·VARIOUS READINGS. The figures refer to the verses in the test of the poem. se 'रिणी'. Do begins with औं नमः which read with सरस्वत्यै K with औं नमो Do and P. जिनराजाय. P has no such | 24. J जउणाव्य.-K कपणाचin vocation. रेल'. 1. K निग्गमुरकत्त'. 26. K P अगुवा' for णिस्वा. 3. J तपिणमह. 27. Dc J दिवस -K विभाग 5. KP कंदलाहिव्य.-J पणिाभ for "विहाय. o, P उभिण्ण' for पडि | 28. J भणंग:-J पंकय for मिण्ण'.---DO P विणिग्गय. 6. D हरिणच्छाया'. 29. K डाह for दाह'.-De ° 7. K "रोसमाहिय' सिणा for करणा. 8. K चीदम्मि for वीढस्म.-1,32. रसबाट ववामियचेव. 33. Jहापिणो for भाषिणी". 9. JP वियारिय' .-J मुहुमह. I0. J नर'.-J वोकार' and K| 24, P °किलित हंग, and Do_K किरन्तय मुकार' for वुकार'. "फिलंतदेहेग, for संग. 12. JP निरवलंब'.-J हरिहरिणी for णरदरिणी. 25. J निद्वार.. 15. Do हेटागय', and K हिंडा०/39. K "हराराहिणिय' for हराग' ग', lor हेडहिय'.-J वा हणेक. रण: Do P वारणाय.-141. J जय for णमह-00 गया. I अहोवि'.-KP पुहई. हुती. 18. Der भमरपंतिव्य. P-43. नटरदेण.-- जीय.-J उ. wanting in the word गिण for उभिष्ण'. 19. Dokयणरमणाग for eणजह- 44. J ललिया अग्नाइ.-JK जाण.-1 गिवतियं. दिन for देशु.-- Dep 20. DOKPणमह for गो जयद. अस्माणि for अच्छा 22. J दुरियं for फरणे.--I7c 2-7. Dsh is for TER. 40. चामुदाद - Pian. :23. DO चल्द fer पल-मुल हुत्तन्तरगगरे यपिय. R'. रहा tor भमराह परान्त परिय-- 16(Gaudarabo) ·३६२ मंडहा ततवल्य 68 J सुहावइव for सुहावइ य. चलियपिय KP स्वभुज्जता-Do क 17_KP वहसुवि and Do वहसु न KP किन for किपि व for वहसुस (9 J पहूता and P उपत्ता 49 J पइदियम' for तद्दियस 71 J परपराइ -P गुणुण्णुया Do भरिणगाइव K म 73 De J निदा रिलगाइव 7) J "गुणत्तणेण for महत्तणेण 50 Do KP पुजियपि 4-J प -De अओचन रिपपि for पलयम्मि --DO 76 J नियगुण अस -Do गुर P पविरलिपि र पविरे यस्मि' -Dc रमियब for लियपि सारमिणं 51 P समतप डेविव -Do Kघ 77 J उत्तमा ---De पुलुम for डन्तपडिविच पढम 53 J मिरित' 78J णियटताण J T सच्च 04 J दन्ता वलियमुहद्धत चिय and DO सयविय 50 Dc दमण for "णिहण - for सयरंचिय उविन्ती 79 J कह या हाहिइ. Do होही fo' 55 नियआणण' -DJ णा हाहिद-KP विपरोरके इव for णाग्व 80 J गुरयाण-Doपुरइ 57 J ओप्पुनियरइपणयसु' for आ 81 J वियारहाणाहय' We road पुनियरइपणयसु' which वियारहाणे यि with Da we read with Pop I and P 58 J हिमालक 82 J सामणच्चिय हार्ण 60 J मह - चरण - प्प स्चिय- याम changed हाहि-K पहा to गण for ठाणे GIA नुहिणेहि 81 J अणहरब-P अणरिहन्य G} Do नियभाइञ्चिय --J पायाइ | 84 J भमय -P म De मती -Do निसर्वता-De इति महा-कह for कवि and Tifa for me 8. P अहर्च and Doh अइस vi Do oth and a gia for for महः- यति । होति -D० देगचम्मि' JPRT for रद --Do Do मुस्याई JI 'चैप for 'चन Do मपपपयाग-J आयाइ 87Jअहियाप ~पण for "चयाण G J मदर for परोिध्या-J 85 1 'मणार मुषण - यात्री 61.Pirurtor १०-1K UTA धमाई गुरयाण. P सामा ।

·half ). 112. -- 90.3 होति किंपि.-J अप्पणी | 108. K चलत' for वसन्त'. tor अत्तणो. 100.J पयाडियअध्भ'.-Do घट्ट 91. J तिमिरं च पयामा य. for "यह ve with Do K P. 110. De पडिच्छिया. 92. Do "भुयण 111. J यामयरा'.-K अरइविलास- 93.1 इत्तो for एत्ता.-P व विमूरविाण, thus read. थिति, J विगैन्ति and K ing one mitri too short, याणिति, for योन्ति ( first Wo with Do JP. J सोहड़ for आपद 94. J इय for इह.-JP हुत्तं. 113. J तियय' for तियम'.-P 95. Jहामोग्य होइ.-Do A हामो- मण्णे अग्जवि. ध्य होच.--J गुस्याण. 96. P सरिसा अहियावा.-J 114. J "नपहुत्त'.-J गयणंतरा. गुम्- यावि. 115. J तह for ते. which we read with DeKP.- 97. J होतुय विगयगन्या; K हो- यमंति for मुयन्ति. मुख्य विषयगच्या.-J स- 116. KJ निरिकत्त' for "णिमपन्त'. मनु." -Doयलंत torचलन्त'. 28. Do विम्हिअमिव for थाम्भिय. मिय.-J सुहियेय for मुनियंव.] 117. J नियमई for गिमिकाद.- - भूनियमिव for दूमियमिच. DOJP रहमभिण' tor 92. जसवम्मुरी. रहमुभिडण' whioh 100. Jफणेच्य. read with s.- महिहरे। मुं.-Do Kालिी. 101. KPणा मुयइ.-Dah महि- 118. K परंत' tor 'चरन्न'.- योद.- मंदापिण. P सहमेच.- यमुर".- 103. J फोरयाहियविममनारय-प- विमामी and K वह- हाभयानुभियाइयः KP मो- गानो tor वियाभो. हुम्यत्तट्टियविममनारपप्पहार्म- पम्नुमियाईच. दमो- 119. K वामप'. 120. Jोग for "पग-Ick दुमसहिपनारपटु भरल सिपाईय. We read bys पर.-Do and Pउप- भापग. corrected according to 121.J for "याप'.- the rcholiau. 1147.J Rtor - "पाय. पापा for "पापयापय. 121. I गान'.- पमप'. 107. J 'मागt:- भुगनाभि,125. The K. गम्भारमा स.-1 - माग. We with the 'गमईओ lor 'गी. KI'. wu - ·.-De सेलकड्डिय', for सिलाछ- [वारा. De विजुच्छला'.-J 04-1148. P विहया for "विहुआ.- म्ह? for पसी. र दिसेह'.- विल्लस'.- 127. J तगुयायतिच्च for दीहाय Do Kविसहर tor महिहर'. न्तिच.-2 उरकंडियfor | 149. J परिररकयन्व.---Do परि पविखण्डिय. वेठिया for परिणूमिया. 128. J परका,-K घिपंति.-D0 | 150. Do K सेलदकिय, and P दरपफुय', and J दूरपुअ', for दरपप्पुय' which we वि. read with K. 151. J तेच्चिय पडणभिण्णा, K से- 129. J बिहिया for पहया. चियपहुणुभिण्णा.-J कं- 130. P मुक्कोझरसूणि. दराव्या. 131.J यल' for "यड'.-J °जु-1152, J किलिम्मति. ग्गा for जोग्गा 153, Dc JK P all read quat 132. I उद' for °{".-- वाहो and not मुज्झान्ते.- 133. J मसण. for a after एवं. 134. P गरडेच्य. | 154, J "कंदरदर' for 'कप्पन्तर'.- 135. J परिया.- निहम्मि for J पलयच्चिय.-J विझथि- णहम्मि. या for विन्दाया. 137. J वलिराणां.-2 पावितिः-1155. J विछिन्न' for वोच्छिण्ण':- DoJ पट्टय' for "वट्टय'. J भुयगवयणी.-00 गुरअंय. 38. J डेओ.-J reads Empls | 150. P थी for थि. तहिहि [-तहतिया 158. J K कुएंव'. स्थित.] for तडपिहि, and | 154. K परक'.-J "सूयण'. l'has aizrace. Yo with 160. एयासण". 130. J नहीइ. [ De.| 163. J चिहुरावादल'. 140. K हिहा--अपरिचून'. 162. I'वरिफ्यtor चक्सिय. 112. J भिदइ for विद. --Jनयणोप्परले. पहारो.-P "सानत्येषि य.163. Kथणाभोओ. We with DeJK. 164. P पिछरियो for "पिच्युरिय'. 143. Pघणु for 'बाणु'. 105. J निच्चाइ.-P ओणमियणह- 41.K'वरक' for "पश्स'. चुदापर. De औणमियण- 145. यदिवि for 'पदिशी.- एपरियं. Ko for uit. 1or.J समोअरिश्री.-3 विधाय' 147.1 गुहा' for "दरी'.-De. I for 'चिराय'.-P "मिहन्य. KP ait read नजद and16s. I परिय':- मदुपरो. HOL मम्मा. - 'दुम' for 'सर'.

·'महा, 160. I misreads पज्जलह for 4-1194. Dc आभिन्नसुरहि'. ज्जलइ.-J संवलिय'. 190. P बिइय' for 'चीय. 172. K सबिल्लिओ.-~-J पडिरक- | 197. J तालाव्य'.-J°भुहर'. निओ' (=पांडेक्सलिओं?).|198. Jis wanting in the words le with Do KP. beginning with हामाणि' 173. K "वविरच्व. and ending with the last 174. De 'चडण' for 'वडल.-J word of the line, a8 also P "निवडिओ De K too in the parts of the comoriginally. These have mentary shots within corrected it to निविडिओ, brackets,- "विमल" for which we adopt. 175.P मंडव' for "मण्डल'. 201. Do K हीरतहिययसुहिओ. 176. Do K पट्टीपरिष्ठओन्भेयं. | 202. K दिहिक्क. 17. Do Kगहो. 204. J एकक. 179. P विरल' and J वियई for | 205. Do P Pणालंकिय', and K सिदिल.. bणालंचिय', for "पालजिअ. 180, DOK दियह' for °दियय'. 206. De_K ओणमिय'.---P - 181. Do पलिय' for 'कवाल. दलुजायं.-J मिलिय' for 182, J यीणी. 153. J सिहस्वहिसाम'; P R-1 207. J यमाणं. र प्यमीण. हाममहिमाम".-J तु for णु.210. J विलयाण for अवलाण.-1 181. J पर and PCफरिस. आवदु' for आविद्व- 185.J 'चवण' for 'पवण'.-J वंधुरो for "कन्नुरो.--DJ 'सरस' for "सरल'. Pसमत'tor समन्त' which 180. P परिमाय', and Don'पwe read with K. विसं. for परिभार्य,-JGJ212. KP समरम्मि.-DK 'गfor . याइ.-J'लिउण, K वि. 188. K Poहि.- [अपाजतं - हिजण.- मिरिण. भकलम.. 213. J मइ for जा.-P मादी- 190. D लायपण'. सरया साणेच, moKसा 191, P गमा:, माओ. We दोसरए साणिज्य and J जा with De J.--P'सहीवि. दोसरया सा मवर, for सा I नेहसरम. 192. DJ "धियय' ter 'विजय'.-214. J जायमरहरेशव, De पदियण for "पहिय. 215.मरूय. 193. J विडी fo: "चिहुओ. 16 J मामहलो for पविपला'. मलिया. दोमरण मागेव.

·J गणणाइव 217 P जस्स for तुझ 12.8 नवरि J"पियामि 918 J"धवरवल्यनिहा for 'वरय धुण्य्व परिवाइ रासिणिहा - टुकरा 219 J समरम्मि करे for गिरालिम्भि 219_K. 'माइग -Da JK P all ज read "महं (='मयूर) 240 J poi for 9h -Pasfor 3€ 21 PK चाहव for आरव -- 241 P "गुह' for गह' and धारग्ग K "पुलाइया' - P पुष्टी for "घारग्गी--Dek यडे परमद्वा- तुमय for तुमा उव्व इ-Do K गास्थापिय 24 K डिपरकसु -- आरोग्य 222 P विभद' and Vo K विह अ° for "विभेय -J तादि 243 J भीयाइव यह --DJE संचयासाइब (244 J अहिव' tor आहेय', m1 223 J नहीं for हिद- for यावारती for वाचारन्ती । घो यावारिती 225 Do KP परतरसण" 24J J for TDo arfa 226_J तम्मिय' for Oणूमिय' for मज्जन्ति-Jरूआ for 227 DoA गिरिणो for सेला 228 IP लीगुडीणम्मि -Jहम | 246 J_अणय आमुअइ - To A त' for हिमपार निति for णन्ति 232 Dash Pall read मासल', | 241 जाआई for घडियाई and notसामर withth 218 Deसयरसtor रापसcommentntor -J उति Dog and P अ tor (उदृन्ति ) -J विरार थ-Kधाया अ for "पियार 1243 1 सिहामि सकामिर 233 DAगयगोयर तुहमति ॥ परपा llo with Do 234 आमरण for आयरण --J P Axoent that Dolhas वाह for याद 2363 मंदिइभ । संभट्टर -18 अब for सुपि read पयढचnth Do han ciroppeu 1951 1 "गुहा इव ! o with Doh the a, so that titim P-JI पाय for पणाम which tourend with Dok possible to pay hether it ready for the Tho 2, Irama na for commentatort llow 'प 'धरण्य which herent hth Dah -NNEL 237 Priनि घरगति Wwith all ·३६८ 312 Jख्व De K तुमाइ 283 J निचल्लन्ध -JP "लुन्छगा 309 Jफास for "फम -J सह 285 K "महिभासुर' ~~-DJ तुमाइ for णय' (=नत)-J रहा' 286 KP साहिज्जा' -J K गि for रहा' -Jए for ते रिदण्णखापटव-J च 310 Jघयार for "वहार' -JK रणनहप्पहाभिन्न सभावणाई 287 DoK भरवि- भारमाणि 311 h पूआभिस -J पिबतिन्व तुझ for भइरवि तुज्झ- उ थुइमो तुम्माइअ° 313 J तकार विमुक्कहरयट्टिाहिं - 290 Do तुमाए --J Kलीलाई 291 J रणिय' for रणिर -J°कुल ] 311 Pउहणाणुयावा for "उल 315_K सय for सइ -J सिद्धसि 292 J सरीरच्चिय नवरं ससिहहररस --J तुह उसव' and A and wrongly omite In P तुह आसव Weath De the nextline Do Kसरी 16 De K तद्विभावण रचअ-DO K औवासो 317 J दोहमप्पसि, and DoK क 293 Do P रहसरिकर'-P सगा पमाप्पसि for कम्पमुप्प I रहसोरिकप्त -J भगपय" मि, which we read with 294 Jहाणहाण tor थामस्थाम". P-J वाय for घाउ 296 P रूराण 318 DoKP पहाउ-DAP 297 J सच्चग-DoJ घाउ "मूढाउव 208 JP बियहि and Do चिण्ह | 19, K विमसमत -J गहण' हि for चिन्धहि-J जहि गयणि -J कार" for for गरेहि कउए 320 J पारिसिडेहि 300 J उपहारायरण, and रयणी भावण- सय for सई- 31 DoK कयपरियर for अहप रियरो He with JP-K 301 P पणयि-Joh किरणाव गरण' for व्यरण-Km भासिणा फस्प-Jolord 22 hona tor यो ताहियह". 902 Pकवाल-JP गया }} LP"जीद्वार *03 1 युवष्रय करेंनी -1 'पस्य LO I "यगुमाहि, and T"पा वण नं-J सघडर and Doसपढइ for संपहर हरेहि "यणुवाद --1) 1, Pमारि ---Do आमामि निभाना Ur 1नियमि h is for 'T. or "पुष्यय for "पुरवय 17 J गयी 508 Jगपर्ण 13 J* for u ~ र पढलाइ ·. we . 320. J भयवइ for पयइ.-J_K पए.-J निम्भरं for य. सय for सइ. घणं.–DJ भुवर्ण. 330. J पसरिय' for वियलिय'.- अ. J वियप्पपमरमणु'. We with P साहाहि for "साहहिं. DeKP. 331. J विललिय for "विअलिया. 31S. De Pवात्त. 332. Ja जणेसि for विविहेसि, | 319. K तढि and P तल' for which rezd with तह-De कलसेसु. DeKP. 333. P सुलभू. 350. P उवउत्त'.-De सलती-- 334. I "मुक्कायवकोसुमधाराहि. Wo K पिच्छइ सो विझवणत्य- लोसुमायगपयवीओ. with DOK P.-P स्पणि. रूवैसु.-De मातीहिं for 331. Parci' 'for ताली'.-K "माईहिं.-J विइजिंतारुण, कउलण-P जयगयंदहि. K विअजंतारुण. 352. K"विर 335. J बाफलम्व.-D P संगहि. 373. D पिच्छ'.- सर्वयं for -P लंबिय 10. लमियर. सलीलं. -P य हरति for रहन्ति. 31. DC मय for गया. 330 J दफणा.-P सयरिडिमा 1 355. Dc अकंपिय' for विकम्पिया.' and J सबरडिंभा. We with -दिति. De K 356. Kउण्हाई. 337.JP रूवं.-J कालकांति --- 37. DeKप्पवहा for 'पवाहा.- P रसांवार'. I तुह for ते.-J देवि for चेअ. 359. K गिम्हिचिय. 20. पर्जत'. 35. JP पिद्ध' for सिह'.-J पत्तवपण' for तम्मिदल' 31. 1) वोलंति. which red with 2. " दियहा. 30 K "गयंद'.- सीपला for DoKP. 39. I किण्ग wul J कि तु धूपरा. 301.हर for 'घर'.- अय. (E: किं नु) for किं णु. 41. De भोलिभियभाव'. दिया' for 'णपहिया'. 2. करील for करिता, 5. K मयन'-' लंधिय 313. रम्यरिय यदfor 'लयं. भिग्न'.-JP परिणामां. | 3:30. P पिउद्धपरिगामा for 'पप- We with Us रिमामा. 14.Jइपण. 3. P 'पद्' for 'पद'. 34G. AP विभागल.--De Kएक. ess. K मम्मूलिय'. Hi (Grüdarabo ) - we ·read कासार° for घपण 370 K जुवइ for पिया Which We vit) 371 Kषय for तेय-र दियमा McKP for दियहा 31 J परिसत- 71 1 अवगाढ -D K दियमे आसार 370 De K सीयरा for "सामरा 392 T एकासारे We एकासार wathDeKP-J गिम्हागय' 376 3 माहेयमुम्हाला for समहिल 3)} Jणवारण for धुयारण' म्हाला -De K दियसा 1941 सोरिर 377 J मुहुदरन्त -J परस' - 395 K अवसिंधु"-Kकरछेसु De KP दिअसे 390 J वचरणअनेरंतरहती for 376 Poतायकरब for 'चायक णववरणयगोल्तरहिसी, nd लम्ब --Do K पशुस' fon भवणग्गणियहिहुचजोग्गाओ कविस-वोडेसा for भवणगणियाच्छियब्व 370 JKOराआ for या सोहाओ, Wluch we rued 350 De कोसुमेह याहिं जो जई 17th Dc KP K कामुमहि जो जयइ, ' १६ उ परता- माणयं- कोसुमेण चार जो जई. चरण-J .2 Joकोमलस्पणिभरस्स कदमावीर 354 सदराई for सहराई winch १ तारिरछे-10K पवा Weronil with DI 1'J for सरिए- सीमाओं भधा.10 अपे', manch for भूमीभी 1) the reilur einen P 100 R दूरग्गयदिण':-दर- 355 170 P भाप गयावि-P परिलविणोग्य 15th J विर सह for वियर luch Do परिलम्बिणीवर परिल- Yo rend with Dc KP यिणुग्य-D K' दि. - 'यलीवहाण यसा AXST J भयुधामि- सैरतर' गभीराभमा' for सहरन्तर' - "गरयक , 402 J दूरचर' for विगुथर" frगरयों J[पत्त' for "पयात ks पिचर for यिभरह 113 K दुगंधमहरायमुहा- वि 35. J गयगयत for गयणई. मद्द' for विमर-1 स्य Wuch wo hk wie जीपी in परीश्री Tho KP-ररिगुप्पइय' for Sarun frunal inJ1134 परिभाशुप्पद Inwly buen httn 112 RIK गिमागिए -K रपयाटले fox 110 - 'कया। 'कयाम्प, w/uchin ma 116, ·३७१ as 404. I विहागाओ for "विहङ्गाओ. | 423. Da K दाहिणी for दक्षिण'. 405. सरारि is what the NMSS. 421. Do Kकिं च जायं for किं read. But we have च.-Kछेआदर..-J प. ohviously to read O- सायाभि'. राडि representing 125. K वसहचिंधेण.-P विण- शराटि', the forms of र च्छेया. and 3 being so alike in 426, J FİYAT.P fiqr, Do the MISS. संपण्णा. We with K. 406. J णीलाओ वि for णीलाओ अ. 47. J परिमट्ठा for परिमुट्ठा. 407. J मज्जत for सीयन्त'. 428. J विम्हयवसा'. 408. P कलुसुम्ह' and J कलुसुण' 430. J भभामय for भमिअं. for "कलुसुण्ह'.-J दूरालो- 431. De KP मासलो for सामलो. यच्चिय, and K दूरालोइ- -J उप्पीडो. च्चिय. 432. J बलभरसंखोहियरेणु'. 409. J °धूमस्छा. 433. P परिणय'. 410, केसरद्धन्तं is the roading | 431. J"डपण' for °दसण'. of Do J K P.-Dc परि- 435. J 'कल्लोलविरोलिय', K क- णवइ for परिणमइ.-De K गोलपविरोलिय'. P परिजरदं for परिसिढिलं. 436. णिवडो for ofणबिडो. 411. Do गंदेति:-Do P सायं for | 437. KP "भुहग्गिण?.-J रंग'. हिययं.-P वहत' for वलन्त'. uml K भग्ग for भग 412. J निविडदुमंडलाई.-J °सडल'। -De "भमडिय' for विहfor सहल'. डिय'.- जयगयंदो. 413. JP जलिय' for यलिया.-K438. J 'जीय' for "जीव.. भोआ for होया, 439. Pपरिरकय for परिक्खय'. 414. P परियत्तो for विणियत्तो. 1440. J यति for एन्ति. 415. Dc K तस्स for तत्थ. 41. K. सयणेन्च for सयलम्व.- 416. J गज्जिीयारो-J पयत्त' I' समुट्ठिया for परािष्?या. for पडन्त'.-J महाभाओ 4. Do इहहोत्तनिवडन्ता.-J_K रिणदित्कागव [xir] for Pणोलंति, De गोहिंति-J णहाहोओ. इत्तोहुतं.-All the MSS. 418. J फलसंगमहुगगंधासु. Healand nome reilन 418. J"जिओ for "राविओ. an intepretail lis the 21. J दंतो for दन्तो. commentator. 22. J P om. अवियः- विहु. 13. J फेयांचय. घयर for विहुरोअरं. #. De P वलयाई for 'वलयाण, ·445. JP "तगिया for तरङ्गिणो. 474. J 'कसदंडाइव. 47. J °मूलभरिय'.- P णिग्ग- 475. J भुअयाहिहि for भुअएहि यो for "णिग्गम -DoK वेय'. "पढमो. 476. DOJK Pall red णह- 449. K P °णइप्पवहा.- पेज्जति म्मि thomgn tho com for पिन्जन्ति. mentator appenrs to bite 450. Pजेसुपि for जेसुच rel णहंपि 45! Do समोसरियम्मिपि- म होय गयणयलं. | 480. Do J K कण' for "कणय'. Do has 1 marginal note 452 J पुजाओ for "पुनइओ -J एता on कणइ. We उही for जलही. writh P. 413 J धराइ --De K दियसो, P 482. De K FOTO for य'. दिहसो. 454. Pउरिकयगिरि |484. K विहs for विहिय. 436, KTET? for fire-K P 491), OPTRE!. Thus 19 the ronil कापणतराण. ing of all the MSS - Do 47. P सहिवेतु (str) for महिवेढ. J भावियभारहकलहेण भरिय 458 K विणिनि' for oविणमि कलहेण for भावियभार- अ-Kविस्थारिजतचि. हकलह भारहकलहण, wJnch 459. K शिवडीकय'. we reulwith KP. 11 400. T लागइ दिही. 14 the roulun, of De J that the Connountitor 411. J विविणेभ' JP योओ.. eerphms J सयभगसु सुहयगेसु for सुहमनस (सुसमापु). 188. J चिध' (thereum: followel m the com- 42. K दोयलपमुम्मिलिय'. 'साउलोल, We with Dr. mentitor) for सिचय'. Wuch werent with Dh JK. KP. 41. DOK सहइ for हरइ. 41. तत्यति यसिभ for सत्य 489. KPथाम for ठाणे यसि. 400. K किरि for किर -- वि. thin. मुहविगिहिय. गिउहो, ". D हरिचरविषिष. 191, F37 (आरतम्) 41. K"गईदा. muh0 nl Wid का.. भुनगाभोर. IM 4 दिनुहोय" for isitihiml, th WTH! इतनमाय'. Trendinilhsth rinty - ·for enten away by worms, which we read with Dc and Kजरूभर्य. KP.- देवो. 493. K मित्त for मत्त.-J511. K कमेणं fer कर्मणय, rich हसिऊण for तेणय, which we read with De JP. we read with Do KP, 513. K उज्बूढ' and P उन्बुद्ध" for 493.6 गोउरमित्त'.--J नीसामन्नं 515. K पहुवेल' -P सरुच्छंगा जायं.--: फरिहा for सरदेसा. परिहा. 497. K अहिणवाओवि. Pe अहि-1-16. Do K सुरहिनवगंध' and ! णवाओवि changel सुरहिमहाणेद्ध' for सुरहि- to भिह गन्ध'.---Do AP अहिणवाओव--' ठविएयर- द्धाओ.-J वलहीओ. मुद' for "बाल'. 490. K परिलंय जा. म. Dc K संवलिय' .for °कन्द. 500. K हिअर्ब for अहिणव'. लेअ'.-Dc सरुहेसा and K उग्वेवतिच.-1 अठीणि. K तरुदेसा for तहुद्देसा. Fxii. K नयर' for णयरि'.-Jils. J 'जलस्वसंभिन्न", and P दियह 10. श्यम'.-Do 'जडजलसांभण्ण', for 'जह- जललवभिण्ण'.-J परिगाले- "सीमाइ for सीमाण. 303. J "कुलाई for "उलाई.-J यकपाओ for सो परिदलि- 'दुलहतणेण.-DGK तदियह 519. I अण्णोण'. यकपाय'.-K मुणालाण. :04. De °मूलभूस'.-K वसुआ-20. मोह' is WInt J rearls.- विजमाण'.-J धरावी. Jघण' for णह'. EOS. I विदवाहि',-J सुरहि', and rel. J संकुल for सविभा.-J Pसुरस', fo• सरम'. जालयकहिया, and P जा. Mati. Do णिहासुहागुबंधैण for रयणी लयमुक्कस', and K जालिय- तमाणुबन्धण; P रयणीमुहा मुझम', for जालियकाडेय'. गुण, 32), De Dere for Mr. 07. P बहु' fr: पहु.- सरम', जलाय्यत्त'. for मनरू. 51.J मिचायतिव. Dek णिवावं. ER. DoK कड़ा' fo: जहा'. मिय.-KPघमिलिय'. which mural with IA 525. Do 'चारमा fir "यादया JP.-J भूपाल'.-। ममिगा.-K' 'कामपंदुरा "सरिमम्मि.-Kएपदिणभ कामपालचा.-1 K fiग दिग. 10. J मिगिर kur मभिद'.':21. J "मुहर' for "मुहल-10J ·.-Dc K परिसरसरसीपरिसिणो 339. DO K विसिह and P वसह (the reading adopted for "विसह.--Do भूमीओ by the commentator ), for सीमाओ. and P सरसीपरिसरपरि-540. P दिव्य' fon °देव'.--J वासिणो for सरसीपरिसरम परिउत्थ रिवसिणी. 541.-De K संतुह, P संमुह (- 527, K मिागया संतुट्ट'?).-J वसंति for 528. K°मुहुल. '.-K सुहाविति.-- उवेन्ति.- पडियो for थाओ. घडिय'.-P महिय' for 529. P किडिमाण for विडिमाण, महिस'. in]uch we cid nith13. P उहुँत'. DcJK. 580. K णिचुल'. 41. Do यकार' and F कुंकार' for "कुकार'.-J रूसि- El. 3 सढरी' for सहरी.-De यमग for "दूसियाग'.-- पडत' for पसत्त'-K JP "येएसु for °वेएहि. मिहा इह for सिहं परि 5-45. K उण्हालतरच्छाया.-- रेणु- DoK उम्गध for अहिगन्ध- विअण्णमास्य'.-D --JK 'कलम' fo क- उम्हा, हॉति उपहा. rndy He wuch werend wach समहियुम्हा for समहिउहा Do P.-K वारिरेहाओ for:16. Dar पविरलमरम' for धूसर- यारिलाओ. विश्ल'. 532. Dc K किरतविरकुरा for HD. J येत for बोलेइ-Jफरहा. पढमरिष्न्तदुरा.--- of tho यपा. couplot does not c#, 41.J फलभर यारिय.-J Irong toy ort by two ओ Wo muh De mitr1५.-DO 'कर हे for RP.-J नियतिच. Wo कलहं.-P red with Dc KP. firt half tiny व.एड 534. De K करिमा for कविला. (बोरेड) स्याकरि. ... "पटिय' for "घटिय'. य-कलह-परमणियतक- 56. Woवित्त विवण'. रिणीयं.- मुइमिपरिय'. ५ यदुर for यादें--MS. K दिण्णभूमि'.-~ne K गचंति, णोस्चिति-"अणु "विश्व' for "विधि'.-K यामेय' for भाग्य'.- मूभति fer मन्ति.--" Joमीमामी भूभीभी. चीमामाममित्र air.hकवि for धिम. ता. अवरोवरपत्त', mk. - है ·अवरप्परपत्त'. for अवरप्प। we read with Do K.P.-- रसनु'.-De अमईदाओवि J सूएहि.- करिणीसा'. जाया and K अमियव्वाआदि 50. J वल' for "तल'.-J_P' जाया for भमियत्वावी पवि. रलं; P अमियन्याउ पविरलं. 561, JP कालोलाग" and De_K ---DeKP संग' for कालोरुगा The ements:- सिङ्ग tion fivn कालो to काला 550. P "मुणियणेसु कच्छेसु for is my own, as live "मुणि-जणावसेमेसु. nowhere met witha form of 1. परिहउ' for पडिहर'. allutive singular 352. J सरस' for रहस', which endliuz in 3 ( a inum wo read with Dc KP. in अ, unless, indical, -JKP "दलिएम'.-J कालो .should stand for मियमय काल-कालओकालतः. 13. Dr K सायमणवपायाई (सा- 162. K हलिदा:-J पिंजराई for यम् अवश्यायरहितानि । "HĘCIE, which wv red explainel lyy a norzinal with Dc KP. glors in r) for णवपला-561. KP सदियम. सकविसाई.- स्वाइं for 566. J 'फल' for °दल'.-J"पर- 'भावाइं. सकरिमा for "कवियफरमा. 551. J स्ली' (दासी') for शि.567. K महुल' for मुहल'. ली', which we rent will 6. J रयपिंजरंतगयणे, De स्यपि. De (wliich has झिली') जरंधगयणा .(with श्यपुंजर and EP.. पाठांतरं in the invin) 5. याऊलीसुबि. end P स्थपिजन्दगयणा. We with *,-K . 350. J बंध' for "यद्ध', which nt' real with De KP. स्यणीओ. 570. विहिष्णनरिण'.-J 'प. St. JKPalistinnerly nral पुंजइ' रिम्पयंत' for 'परिप्परन्त'. net पुंजिना. Do nova real पुंजिभ wich trs 51.J 'कविसमूहानी and P"क. विमसाभी fur "कवि- ameteel into पुंजर'.-1 सलामी, Whuchi wer next "बदल' for "भूल'.-'दी. with De R. हरस्पतलिगामुन्यात्री भूमीओ 32. JP पहमममोहिं....मूलहि. for "दाहरिय' ac. which 5.3.-K'पाय' 'पाय'.- wo nad with Do KP. 355. JP fue to which हिटुrie ·574. Do लघणा मुक, KP ल.58S. P जरदावध' for जरढायत' घणोम्मुक्क -K रेणुदर. De K अगभरतीओ, P P सुषणरूवलहुईओ-J प. अग्गहरतीओ न्तवल्लीओ 1559 De K पिलोल".-- पेज्जति 577 J पहिएहि To पन्थिएहि, wroh for पिज्जन्ति wesend with De KP-K 590, K Oxhilaratie-Dc P पेजति for पिज्जन्ति. दियसम्मि', K दिअसम्मि.-- 5782 उकारि fसकारि. J दिसाभाया 579. J सुहाविति. (591. I अतुरप for "चुटुप्प -J 580. J पs) for वल्लि -De को गोरग' for णार. विय for कोवि सु. 593.J कचराण for पञ्चणार'. 581. P परोहति. -Do P stafi', K3 582 Do reads च्छतरिय, for उससहि- इह अहिहरति छाया- य.-- केसरकरवगधाण. णिविदुपहियावलोइयग्गाओ। 594 J कपोय' -00 फल" for दलियाकासकविस- "दर".-De K प्यधणाहोल स्थकविउलाफूलतरलेहा ॥ for बन्धणाहरणं. Traids 395. De अहिराएति -J विडवि. इह अहिहरति छाया- -Do Kधयल' for "पण्ड'. पुविद्वपहियावलोइयग्गाओ। कफोलदारिकविस | 306. I मुहाण for "मुहाण, which No rend with Dc KP. स्यकविउलाकूस्तस्रेहा॥ 57. J योग्हण for "फोउहलेण. 584. J ओलिंत -K मिणालारण'. Month Do K P.-Jणूण 55. Do परिजडिल' ul KP रामेभ, and Pणूणभेमेव, for परिजरद' for सजूर".--P णूणमेमेष-~~K महिआर. 'करारो for "क्पाओ. 5१९ J नवरंगन dK नवरागय 550. JK मूल fu मउर'.-) for राय'. Wondh मरभयरुप, मरययम.-J D. P-DaK Pणिसम्म'. आवसह for आगमद, which 13. DK यधुराओ for 'कम्यु Hond unth Der. 557. DK होइ गलेइ-]]ks राभा.-दरा पघणो संचारविमूदमापौर- fb. JP मम 10 Tr-I पा- पामा सीमाभी, पण वियोहाइपिध fr पापिय मसचार, पणापम पदियोहाईव पारविमूहमपउमरियानी सी.bal. हण्डा'.-10 मिल for माधा. 'पिः- वर्मवाय म.

·३७८ Poपिछ) for "पिञ्छ-J1GES. K मिलिय' for मिलिय' भर for पर्ड, which we 659. P विभाचिय', red with DCP-K660. J अण्ण for रण्णफरुसा for अण्ण- णीहारपडणपडि व्व पणफरुसा. 641,-K आइबराई -J लणवि- G61. J कुसम चित्त. 663. D वलहीओ and P वैईओ 642. Do K TETETSTT for fore for वीहीओ गुहाओ 601. P त आसि सं' (त आसी- C4AJ मगाणं for मगाण- स? ) fol सआ पुरस'. J which we read with De P drops the तं from तआ, 615Kधूमब्भेय -JKP क and cannot, of courso, डय'. for व्यडय'.-Kजscan the terse-J - लयागमा सेसु for पएसपयास', aud 6.16. P सिहरासन cinnot scan. We road 6-17. J K चलति for चलन्ति पएसपयास' rith Do P. 618. K तरुतल -J किण्व' and us J विडंग! for "विद्या P कई for °किण्ण-PGGb P तुल' for धुस'.-R. वि. पारओ for "महुरो अण्ण (49. पेजति GG7. K खेत्ताइ for ऐताई 650. K "दुमिझिम', P "दुमोझि-/ 069 J K °वद्व" for "यन्ध'.-J य'-P करिल'. P वु सरल्याण त्यभिणो, ind J 'ल्युल- 613. J दुगपहाय' for दुग्गममाय', घिगो Wo wath DoK Wluch we rend with De 652 KP लच्छी घोलइ.-J 'तर- KP.-J गोले, and Borm for me?, wuch यराण. vro rend with Dr. (153. Do K P"सोदर' for °सेरिह'. ht. Do "सुरहीण. 074. KP मेति-J परियंधा for 05. J "पढियन्दू for पडिया पडियन्या, which wo rand न्त परिमामरम्पलीम. with DoK-P अभि. म्गा ior परिमामरा थी मागा 075-Dc or for Cir. De सरित्य', fo मरिरन्थ', JP अगुर -P "अर [दा Wuch w teadnu JP र] मयरमूल इह णियमा fin, De K"बिंदु' for"पन्ध':-Dc जरदारदार'..0 दिपक्षाग- ही दिय 076 KP भायाम' fu आयाम whacha ne rend with.Id - - ·Wow is and J, though the for-1699. J परिपल्लणण. mer may have at first De KP, read आयास. T01. KP वोलिंति, and Drft. 678. De K पदमपीडा, P पढमभीडा डति, for वालन्ति. -J पंकलग्ग' for 'लग्ग- | 702. JP तद्दियसेदु'. प१.--J लहाओ for "लेवा 703. J दिण्णसुहा. We with DG ओ, winch is the reading KP. of Dc P. 701. P सावि ior सोपि.-घडि- 679. J लवणोगम. णा.-K P पावेइ for पूरेइ. C80, P aftur? for Baur-K 705. J भिउडिसंगहिं. इह अज्जचि कहिंति. 681. J तडाय for 'तलाय.-K 707. K सत्तणपि (=कठोरत्वम मित्त for "मत्त. पि) for विसमत्तर्णपि.-P सचविए for सम्भरिए---P (682. J घोलपवारो' for गोलयदा- पाउसेः K पाउसं. Jis री'; P घरगोलयवारो'. We Funting in the lettet with K. I cunot find wluch out to follow the couplet in Do.-P मू. पाउ'. rectling आसपा लपडिबंध'.-K. पाडलाव- उपल्लवेइ. पण'.-P अण्ण' for जुण्ण'. 708. J आलंबिऊण. 683. Do विभंगा for "विला. 711. P णिढाले.- पायपडण', 6S4. J संभावणाइ.-J दिसाओ for 712. K णिययासिघड़िय'. बहीओ. 713. P जाण for जेण. Kiss. J K दूमेति.-10 फलबहलप- 714. P विलंबेडं. सपवि: " फलपत्तलोकप- 1 715. अणुराउत्ति'.- रोस' to वि'Kफलयलपव'. कोय'. 1687. पयरेसु for रयीसु. which ili K सग्गेवि. Mored with Do J P. 718. K पीसेहिं and P मउलोह 659. J सबुच्छाय. Wo wth Do for 'मउलीहिं. KP-कमलमिव. 720. K रमइ. We inth Dep 600. J "किनंत' for "मिजन्त.-21. K नुयं for मुमं'. Kमइलंच. P "मदिरंव. 7:32. Kuins to otnit tion. I वीगाणुगायच. LIEL Do उद्धं for ke BAR. Dc. 'निढाल 1o: "नहालं. whah wo rearl withP. 001. Pणालीl for लीलाओ. 23. K उपुमिभPउभियं.-K tos. Jणिपर' for 'किरण'.--" वहुदोस. कबालगहराई. .. जलोहियाई.k ·३८० and P मुत्ताई for उत्ताई-1746 J मुहिया-J केयइ° and P मुह for तुह P केय for कअय. 728. DG.पणतीसु for पणईसु. 747 K सुहया for महरा--J वि- पारपुरई. रलाद्विय' for विरलागयो:- 720P घणवईहि for नर-वईहि Do सलिलुग्गमा-K अस- 730 Pणिहत्त" for "णिहिती -K यत्त for असमत्त. विश्यन्ति, 748. Kलेहब for "लेसच्च. 731 सदलिय for सिढिलिय- 749. JKउभय. J सघाण for संताण-J 750 J फलिय'.~~J K पिडि, P याभरा'.-J पीडण for प?".-~-De K राईहि for चौड़य'.-J भराअट्ट for लहाहि. 751. K पयासंति "हराअड्डिः, whuah ro rod 752. KP तारयाए दिहीए-~~J path Dc I. लोलंव fou कोलव-K 732 I पमुकालेजत' (पक्कलिज्जत') पयासंति for "मुकलिज्जन्त', which wo read with Do 1-J 153. De K अवलंवति for यल- म्यन्ति, which we rent "मगगा, for 'तमाड़ा, mluch is the rentinger Do P. withJP-P व पसत्त' 733 1 गाठपचारिकतुरचुडतणह'. for सियदन्त'. 731 J सणिज्य -- ' वहति TalI निराहुलण?, Pनिरीहोरण'. -1 °उठो for "उद, which for लिहन्ति. mend wath. Der TEAT. Jहरयसुया. Wonthle R".-1 खाण for J 'यदयरोतरिय' ~~J_P स. रो). "मुहिओ दपढाण 3. जी for 'जय, 267 I प्यारं for 'तारं we with 110K संपरचाहि-K पछपिपु- JIOKP. मय रवियोग्य as Kथणतरेसु tor थणे सह-- DJaाण for जासु which no Jसीयाणचfor मीपणिचmuh KP-JRP K पुडिरस्प. मठ for अउपट 780Kगामिणा 160, J महिणम्य and Kगदि. यन्य for गहिणव्य-lic J Kali raul यारमुमति, arelKIs मुतi mtya Mugn crilhuning "गु- सत.

·. JP. 761. JK 'रस', and P °एस 776. J K P निवाडियंसुए. We (= वस?) for "वस. with Dc. 763. J P "वहल' for "पिहुल'. 776. K भावियरछ.-K वर for K करग्गह. नव.. TG4. J जो गोवेतिव्व and P पि-17. K वियइण्ण. जा णवेतिब्व for °पि जा| 178. Kc for णह. पहवन्तिव.-J कलुमिहं. 780. Do वट्टमवार.-P सरय 765. K सय for सह.-P विमा for "सबल'; K. सरपकुसु- यति and K विमोति for मच्छडाभी. विमाएन्ति.-J निहत्त' for 781. P मारमणा' for माहरणा'.- "णिहित्त'.-J विहसंत'. Jलंबिणी. We with DC 100. K रोसकंपिय'.- पिंजर KP. for पूरिय'.-P अवचुण्णं- 783. J K 'वउलाहिपाडला: De ba- तिय णहभाव' for अवयुष्णे उलाववाडला Territh P. न्तिव दररूह. 784. J°वइहरेसु.-J मरवसु.-K 707. J अंगहाणे for अहं थामे. पदमण for पढमं छण', 765.1 राम' and K संग' for with we reul with Do विद्ध'. which re read with Dc P. 785. J K मियंका'.--J पेल्लवा. 769. J चढ़ीओ for 'पडीओ.. 78. P संगिलइ.- मलय' and F J वहति for सहन्ति.-K मिलिय' for मलिय'. परिलरिका' 787. P सहइ for हरइ. 770. J पिण्यमहत्तं जाणं विलास- 78S. K पढिपिल्लिय'.--P मुहाई लीला' for पियहुत्तं जाण for "मुहाई, whicli wo rund विलासगोललीला'.---J तरwith DoJK. लियपम्हसं-P 'लाम' 189. J चिन्ता'; P विता'.-De for 'लोल'. निषिय' for शिवसिय' 2. J अणुयझंता'.--J P which worrad with JK गुण for गुणहि. P.-J विरलेइ बिरिलेइ. 7. J साम for सामा', wluch 790. K णिम्मित for जिम्मल', We real with ICKP.-- which s emplaint to JP'यहया. mean किंचिग्गुष्य m thu m4. Pणरहिलामा.- रूप' and Ineursin. J गिम्पलमारंभ Kारूप-रमणीभोfor गिम्मलमारह. तरणीभी.-P माययम्प for Pl. J "मुहमु for "महेमु.-K दमगयस्म.-°मुरहिणा. गायराबाहेम. ।

·793 J मुज्झाण for मझोणय 1803 J गुणोवाय' for "गुणोवास We with DeKP-K which we read with Dc लाभ for लाह-K अ IP च्छीणि 804 J OTIST" and Property for 794 थोवमिव -J कक्केणयराय गाही कसाआजा And P के 80 Do J जलभरो --~J वधुवधुर क्यणपरायकलुसुजरा K | 806 Pठविया for धरिया क्वेअणरायकमाउजरो अ- 807 P मग्गम्मि for "मग्गेचि हरो-De परिलरिक्ओण 8085 °विज्जुजीआ for विजुव य त्या 79) K. गुणाण -J विरलत्तण च 809 J सामलविय' for समार for विररत्तणव-J थोर्य : म्बिया Jउएह We with Do KP S10 Do खीर' for छीर-P सल य for सयल 790P माणाणुबधपाडेवण्णमुद्ध 811 P तुरण for भरण' 717 Aणसिय fa णिमिया -J इन्हो for °इन्धो 812 ] सभवण - परियंयु' -Do P भुवण -Lor रयय' J 798 h first fo त्ति- resरअ क्मासण for कमरा 813 JP पचालिया We with उह Dok 799 Poकहामय -J परधम "nd S11. J जलहि' for परय' P विधसु rnd h °णिन w the realhn of Do धमु for "fणवसेसु KP-De घिउहम्मि- 801 बार रिफ्य-K सारवध 10. ds the ucc na lulf for सारवन्त- 5 follows Papiinat oor जर for घिरमुजर uul हमवल्यण तिहुयणरस जायह छायागयत छायाधण मुरारी this gring turti 602 De soams to rel धाइरहती mstend of twenth-4101 for "वाया छन्द which we mutris Howith D.P red with Dc JP-De विस for यते-J भरयगा Sut Jगाभिहाण - भवम्मि ail ID भुषणमि.-सार याप्पमुहा- भर गायमु प्पमुदा-10 जम्मियायास णीमदा फारिणो and A जाम इइहा 817 10 उप्पपर भोसरह - सकारिणा जमय हासका घटताग J "घटतम रिणो, uluch wormul nath Hath Id-J जाए J1-1 कगापि सयम्य ܐuicl[ܙ ·३८३ 818. DeoपिरK पेच्छ..-J 831. J तद्दिहस'.-P विभिण्णं च, घढ for 'घण'. 832. P निवडियाणिययपयभंगभं- 820. DG पढमोइण्णारुण', . पढमो गुरावेगा, र निन्वडियनियय- स्पइयारुण. We with KP. पयमंगभंगुरावंगे, and J नि- 821. J अमरसु.-J मिहं for "सिहं, वडियनिययपयभंगभंगुरावंगे. which we read with Dc We with Dc.-De J KP.-K परकव्य. भुवणेमु. 822. P विसपण for जिसण्ण. 834. J पदिबद्ध for पडिलग्ग.- K सहह हियं (50).-हि- Kगल्यअद्धंतो.-K पस- उत्तगरल changed from ढिलो. हिउत्तगरलं. K explains | 835. P दवणयाहरणं. गरलं by विपं. 836. Do. पढिपाडला, K परिपाडला. 823. De "रायस्म for bणाहस्स.- 837. Do P वह for पिया'. Do K°णिहसण for °णिहंस'. 839. D परिहाय', and K परिघा 824. In the firt half of the for परिभाय'.-Do मर्यcouplet . De समुहड़ियवि- क' for "मिय हयनाह' and P अघडतवि- 840. Do °विरल' for °नृत्यु'.--Da हंगणाह', and K बिहडत- P संजमंतीहिं. विहंगणाह'. In the second: | 841. K मंद' for 'वाह'.- P "सो- Do विहयच्छोहा विउणियरो- सुम्मुहं. and J सोम्मुस्सुह, सं, and KP विहलमुहच्छो. and K सोन्मुग्मुहं. for हविजणरोसा, only K has | सोम्मुम्मुहि. changorl मुह' to °मुहु'.- 842. 17 "बुदुप्पुद्देम' and J "युदु. I विसूति. पुदम'. We with Do K. 25.J'वलंत' for "चलन्त'. Whuchi -DC दिण्णसुण्णंगुली. is the reading of Dck 613. J "वम्महरकण. Wo with P.-DG "मुहलयाप'.-Do. Do K P.-K वियनाहि. "कुलमाययंय and P "कुल- - रहसंमुहीहि. णाइगंध (="गंव), K F#. D तुमाइK तुनाए. "कुलणाभअंध, urds कुल- 845. K णिदुभं for सणियं.-J णामियंय. Wowth Dek. जपह. आ.Jd for "दण्ड. 80. J धरितिnd De PT. S. Kलुफ', J विवरहि', and मिति for गर्ममान्ति. कवियरम्म', for विवराह'. which we read with K. 30.JP अच्छा-K सकि 17. P रक्त कण्ठं',-' पर. रिमायटरकलिया, For रयि.

·३८४ --P for इर बहूया is 48K मडर into सीर विहान 849 De कुम्मोच्चिय लहइ-2ck सासुमाइ-17 तहाचय आपीणमठाण - छाराथ 803 ररकणा सण-Dc 800 J ron ls thus [न्तमह अच्छर nि अच्छरिय पढमुत्यघणधारा SE+ De विवरीयमिण --De विउद्धघाणतरेण पडियो। थावा for थोवा जह-pa उद्दडा ?] उलअत्तण वहूआवि and K सबहुआणि मया (उ१] यहठकारण ॥ P पढमुथभण' --P पडिवत्त 57 De KP उभय' for उहय' for favor मयरा Jखलाय fo खलाइ For "मइरा - वउठगुरेण HP पिसुणाइच - म 1K विणिकमा पिणत्या 852 D. रोअणायारसारिच्छ Sfs I re ds thus cou let watli Lollow 851 P "दु' for "दुद्ध --J सरा पत्तियमोत्तण पह ब्व for सकुलराव wluch गरुयान परामुला हॉति । We road with Dc KP लाव [sic V१] हियगाहयचिय -DC भारवहणायरा सार तसु द्विय पयनपि। 6) Jom वि° from विलन्छिया -~K जत्तियमित्तण und P reads fão fora 509 J जाया for जाया ---J -~K पुहइनाहण रछिआ fo जयम्मि for जणम्मि SoG DOK सहइ तुरणा P तुल 570 J सभावणाई-J ताण for तण which no reil णा nd J तुरण for तुलणा 858 J न for निय-चितति with Dak P 859 K सगुणाहाराण-Dc K द 871 DC रनाउ nd Kगामाआ रिदेण fo गामाउ-De पहम्मति 860 J सिराइ - प्रसिआवि for Tor पवजन्ति "हियावि 572_K अहिजलिज्जति (0) for 801 De साल सारे-P विचरति अहिऊरिजन्ति - P दिय rul Dc L विरमति for निस and Dc दिअमिअ for चिचिणन्ति-J गुणायारे दिअसय which we rest *0 गुणायार wluch nth J -De सुचुरिस' roul with De LP Do oीअकारम्मि for eी 052 P एवि for लापहि ---DG अकार य-J reads the सोनविहवष्टिय cu acted Second half thus n पुहइवइणा विलच्छिया Te ·903. J दोसावि for दोसा य.-Do दरिकण्ण च सइ (or च जइ) मुणगुणे for गुणसुण्ण, करणय मुअई - पावंग. 903. J नीनंगा for णीसङ्का.--J -KP अणासरती for पडियद्ध'.-J गुरगुणा होति समोप्तरन्ती for होन्ति सम्पुरिसा.-K915. Do विम्हया. वीर? for धीर 916. Pरूयं for "गरुयं, K "गुर- 304. K आयसम्मेव-D संडणमु- यं.-JK दिहो महामणीणय एंति, J खंडणमुन्याते.-J पदियधो, P दिड महानणी- भम for भमि.-JP सय- जप पडिबंध. लब्ध. 918 Pठाणहाण for थामत्थाम.-J 905. J K कुमईसु, P कुमतीसु-J P दारिद.-J विवण for कि- विण पसासेइ.-P वणिण. Do .ind K करुणाणपि मीण. | 919 J किवणाणमण्णविसए दाणगु- -Jएगfor लिया णा सइ सलाह - कह आ 208. J P गिम्हति And K गिण्हति for कहया for गेहान्त.-J दारिई and 020 I परिभोयहया, and K परि- P दोगचं for दालिई-J भोअसहा, for परिहायसहा. घप्पट And R घिपर for -Jणववहुब (!) for m घेपर पहुच-Do Kलीलाधरा". 009. JK परउम्य for पुरओग्य -Iजेण for तेण. Wo with Del 921. J किवणा,-J मलिपच्छायं. 910. P कुइसा for सुविओ.-P1022. J तणलहुइव, and P Aणपल सुबुरिमाण, हुयंव for गरयपि हु पलहुयर. 211. J उपभरणाहन Kगुरभंपि- पिरी :- 912 Jआमिणों for गामिणो-K J गुणेसु. P परिपुर 923. DC मधुरिपे and I मुपुरिसं for 913. P सहरिसं for मरहसं.-J मुरिस - वि पुरिम for निरकमइ जेहिं for गिरसमइ वि सुबुरिसं. जेनु-परितापप [१] सिरो, 924. P तहिं for तेण, and I परिओसपहपिओ for 925 दम for येस'. परिभोमणिभरी 926. J जाय tor जाओ-J पारे। 914,Jउययार for उयार, unch मौउजलाओ and P परिहा. my restl with KP. उहुजाभो tor परिहोउन्ज. -J६रिकष्ण च करण घ, गो-J 'पगण for परिक वारणं च for राण'.-J उणोउ and P दक्षिार्ण करणर्य म, पणा for Tो भ-K ·३८७ गुगा लच्छी. भायारघराणंचे ताउ m fact, reads the fourth उणी अ इयरर्ण. pida thus : जोत्तुं मात् 927. Dc णासेइ for णूमइ which भणन्तस्प ( = योक्त मोक्त we read with JKP. भणत:). 928. K "मुइति for मुन्ति...JP परि for वरि.-DAL | 945. K गुणागारा. ति for छिप्पन्ति. 946. K सप्पुरिसाणंपि for सप्पुरि- साणं च.-J झत्ति for जोहिं. 929. J विणवाति, Ic P विणिवा- which Dc K P rend. रंति.-J दप्पेण भुपि for | 947. K थिरमंथरी. भुयाप दप्पण. 948. K बद्धो झरेसु. 930. J णवर for पूण.-J अहिलेह 949. J संइfo: महइ, which is read by De P, and K roads 931. J 'लयाइ.-Dc P जेणाहो'. सहइ. सरूव-DoK 933. J कुणइ.-K चिरकालो'. P निंदावराव. which wo 935. J सुरकाई for सोपखाई. adopt. J roads 07. 936. J दुरकाई हवंति.--J करिस- 950. J वहंगमाओ.-K P अनेग' चिय.-KP बहुलत्तण' and fo: अणेय.-J विग्लॅिनि'. J सफलत्तण' for वहलत्तण'. 931. PAG. W9 with DJK. 937. P सुहविणयत्तयाण, and K 952. K हवइ for होइ. सुहविणियत्तियाण, for सुहधि. पियत्ति की.-DC चित्ताण- 933. Do K न हु for किं. We with JP मविरयं-De अव्युच्छिन्नोव 934. JK केत्तिय'.--' किलम्मि- पत्रणाण. हिपि.-J मयलाइ पुहईयर १.38. J °बंधैणव कइणो, and P - धेहिंव कइणो, for "वन्धेहिं 155. J पारेति, वारते. कईणव. 957. J उवहुतो य दुकर तह य 3930. JK वरहि' and Pवमिहि'.for for: तद भुमन्तावि दुपार वाई- कोवि.--00 तोयाई for स- 1040. J आयासकरेहि. To wath Do लिलाई. KP. 158. P परंतिमो लहुयदोमंपि. Kल- 942. JK सिणेह'.--P पामेण for हुयदोसेपि. वालेण-J 4 for जो, 959. J धुमचिय. We with pek which we rend with Do P.N पगलियाग for KP.-रभणन्तस्त, तर्ग पसलियाहि. which we तस्प, Pसर्गतर, Doसणं raad with Dc kl. तस्ल, for सणग्तम.-, 960. J KP पाया'.-J इपराग·for चूर्य'. मसामण्णेहि. We with De तत्तावि य लाहपणईओ. We K P-J संगमो for संगर्य. with Dc K, except that 461 J अह वा for सो वा Whuch De roads तओ तओ for we with DOK P-Pव तओ अ ओ P thus गहि- हड, nd J कहावि, for तहवि य च परार तओ तो अला. Po... KP नरस्म for जणस्स.-J भावयणार wuchis doutst- घेप्पति for सुव्यन्ति les corrupt, unless, re 1963 P हियएहिं -J मणीण for leid अलाभाउ वयणाउ Foforfa thuch we rend (-अलाभाद् वेदना). with DC KP. 974. J "मेत्तमुच्चियताण, K मित्त',P 964 Do K P FILE CAUT. Do मुब्धियतावि. .-P पयत्तंति. जेय for जे उ, which we 975. KP गिण्हउ.-De J दिवो with JKP.---JP गिण्हति I तुहाई. 067. P ववि fon कोवि -J तहवि | 976. K P विहरति for विहडन्ति. for अह य, which wo lead 97. P भंगय for भङ्गेसु.-J थण" with Dc KPP for धण', which me land with Dc KP-JKP 8966 Joht fo. 1auf wluch थोय for थोव'.-J माहप्पं Wo rend with De KP. for परिणामं tho readline -J कोवि कजण ना समो of DoKP. तहवि. 1960. D अस्थगतीए. "hhi P सरगुणमवि for 'सयलगु- 1001. "जरा for जरी, nath yo पि.- पूरिसा and De J K rend सुपरिमा for सुवु रिमा 1002. J विद्ध' for बिन्दु' - णिवि. Jग्घवियाणव for 'ग्यावेयाण. ढह for जिपह वि-वहि.and.Jल्येगि 1009 J जोवणेण धरिणीण, ('लयहि for 'लवंग 1004 DG K मुरक for सोय. TF0. P उत्तिष्ण for प्रतिषण-J 1007 J K भुयण' P धीरति 1000 J फल [?] ममल Ho 471 Jठमावमाण for "दपाण with DeKP. I010 Do सिरममियललसम', onuct- 972. P उद्धरचित्ता.- सण for ting on which are live मुण्ण'. supplied by cojocturu. IF3 Do जहच्छ.-J_revls दिग्ण 1012 " पहणंगणे for समरवर्णपु पुरा जाहिराई सोयि देतेण मं. --JKजभयारणाण,-Pu. लियममाता । महिमंच पराहत हिOfor कर'which wered ...

·for पुर्ण. with DeJK...Jजीहाहि-11031. J भणोण. महिए. We with DeKP.! 1032. J डिसा for . दिसा --P 1013. P"इयस for "तियम'. वडल' for 'वलय-Dex 1014. P निय' for गुण'.--J'चन्चा, "पडिहलोबासो.-KP दिल. P and Da Psica रंगी for वल्लयो, khich De for 05571, which we lead J read. with K.-Kगुरुआवि.--| 10.33. K तहि Tor Tई'. Kगुरुर्दकया. 1034 POसदिला.-JYfor 1015. KP जणस्प for "जयस्स. वर. 1017. J "आर' for प्याल'.-- पुरी | 1033. P. वलय' for बलिय-J वहति for सहन्ति.--P अह 1018. दीसंतु.-P"तुलया-वि- संल' for सेलमि. 1037. Do विणिहर-J गुइया 1020. J अपहुत्त'. भोओ.-2 उत्तारिओ for 1021. I "मुचिय' for "पुञ्जिय'. ओसारिकओ. 1022. णिसहा. 1038. J कमढ for उम्म 1023. P वित्यारोववद्ध. '1030. I "विहुय' for °विहुर'. 10. K गिरिचलण'.--- "गयंतुदो- 1040. J °गृढ' for °मूढ". We with हिस-J नियंब for वि- De KP.-J "संवलिय" for कडय', which we read "मंगलिय'.-J हियय वि. with Do KP. रहगिधूम' for हियष्टिय- 1025. [ पाटेसिदिल'. We with De विरहहुयासधूम', सिधिति P.---Pहवंति for यहन्ति.- 101. Ds "वारा.-J निन्वडिय' for "विहइन्त. [विधिति ?] uncl_P मं. 1025. चलगामी for "वडणाओ. घिति 10 संघन्ति. 17. P पायति for पायन्ति. 1049.Jवियसिम for "विममिय', 1028. 'दुमलतो.--J रलइज for which Me KPrevt. वसइजह. 1044. बुम्भह अयंद' is the rending 11120KP "परिवर्म. Wonth Do If DGKP-युभहय अय J-Kथालंव गिरिमूलं for "बालोव सलिलमिही. We 105. P सांय for मी एम.-' उय. with DeJ. for sa'.-पाविभा' for 10 मिजता tur "दापिपा'.--- मंपिय for न्त'.-'यहासु for "पण समम्भिव.--DOK जमम्मि छासुति for णिन्ति- निययाम्मि.--' निमण Jणयमंतावि. for विणिमणी.

·1046 Jणा J साहोल 1062 Jorge for a poore 1047 P रयणहार्य 1061 J अचिनयमाओ for अन्तिण 1049 De"किर fo फिरि -J यणाहि "परिकविम 10bhp अज्डास for समा-P 1030P वाईत or वहन्त, उम्मिलणवि and Dc उम्मी वडत -J रोहणुव्य रणमिम ओमीरणविJ रण K शेहुणुद्दल उम्मीलणावि 101 J "चरणव for "वक्षणव such 1083 | पड़ियरक - विलासा for He read with De RP पियारा 1052 K पयासति 1070 आगिण आदि 1053 Jगगामायजउणाfor जउ अ (१) माउगिष्ण -P णासगयगडा "कलिए for करिए -- 10+राइपण' ---De are- वगुठिय P "कलाय पयासति, K 10/2 J सम्मि न पहुप्पडचिय for दीमति for सिति सुवइणपहुराधिय 1006 J अताअवरिपरिठि vण [thus | 1073 J स्यगाविरमम्मि बहुपुरामिगह being short of on mitru "nd P रयणीविरमरि धर्म even if the v is sup पुरमिल' for स्यणिविराम plied) and P cat araft परं पुरामल", wluch we च परिष्टिण We with De re with Dch --00णिपणआइब 1074 DOJ साहि पE for साहि जह पटिमाटि short or which h Preal-गो omo mitra and P पति उपरा मावीण -- सवरिया 1074 Dc K पुणे To उण uth DonI 1076 J_ छावरिययत्त PIT 103 Jधमरसु tor "सुमेसु- छापरिया lioth corruptly मपरक for सवस्य The ori mai mult lave 10983 मदरहि- दा for Haeneither छाया इच्छा, निश्च ther the Itter 33 TO 100 याति , पयासात 100K "पदिगिय 1hy commentators 1051 रसाचदुवल्यभायेग for tapwirently refers to यपिन्दुवरियारण which roadui which is to with Dc I-P इच्छा फरिय for दरगरिया 100 Pउमिीिय for उम्बर न्तिय राय for "भामगध 1050 Da पापमिय- 'एममय ·ति..-J reads the second "गारखुश्वुत्त'.-पिंछ.. half thns : घेणुधवलामो with Dc KP. पाहयापीणमाला वर्णता); | 1093. J निरासनयणा रविम्मि for Do रेणु यवलीओ पाहुयपणा णिरायवे धिणयरम्म. घेणू धणंत ओ. We with 1094. P कल for 'कर'.-J'क- K P, except that K has लिलोड for "कललोल्ल'.-J पाणावणा. पिढाह for "पिंप्टंय. 108I. संविछिण.-J परिमा- 1097. P पुरविल्ल' for पुरुमिल्ल'. रिय-J तओ for पुणी. 1099. K पिडय. 1032. J 'सेलच्छला. We with 1101 K भुअण' for भुषण'. DeKP. 1102. J Car for cate', which we 1083. J पच्छाइपायवत्त' for पreed with Ic K 1. च्छछियायवतमा.-K पड़- Jलगी for भिष्णो. रेका.--K लिरमसुंदरा, 1104. J गइंदाओ दिसाओ for "ns- 1084. J corruptir leaves cut न्दाओव दिसाओ.-Kगयं- वियर'. and thus reads टाउय दिमाओ. [विय. नंतागयरनिवडत'.-J स 1106. J नपरि for होन्त'.--"ममयं रलाई for "सिढिलाई. 1103. J निमाए.- यम्हंढगपुट- 1055. P दूरमुत्यलिया.-J P अवि. म्मिव. for इव. which we read 1111. K P भुभयधारा. with Dc and th-scholi- 1114. JK महमंडलं. We with De ast.-De K मउलंता.J P.-P reads the second मउलेता. halt thus माहवमिव पिं. 1086. J मोत्तियत्यं.-दिम्मि. दमखंडबिंबमावाडलं उयह; K -K मईका. माहचमिव पिंडमखंडवियतमा. 1038 P ओवत्तइ, J स्वन्तइ.-J पाडलं उयह.---DO मापाटल. परिवाडल I. 'पुढपाडलं 1115. D गयणउला'.-Do KE for 'कऊ. 1089. J "कलिअम्मि, and K 'वरि- यम्मि, for घस्थिम्मि. We 11li. P साहाययाय' for "साहिज्ज. Inth De P. जाय': DG माहेन for "साहिन्ज'.-P "याव" for 1031. Dc K कालीकयनहिमासुरसरम- गलग्यविन्ममोमिलइ. We with.JP. - अत्याई- 1117. P हलहराभ-K and दिर. हलहराही for पाव and 1002. P तिमिम्पमत'.-Dc K हलहराहं respectively. 771 for 'मरीगे IIIs. Kामित्रता'.

·। 1119. J "कलाउव्य -~-DK मयइधो ! 1142. Da थोवेश.--DI सणेहंग-P for ससइन्धो. 'यणो tor जणों 1121. De K अतहनिसर्गण -~-Do P | 1143 J कोल', अलसति, We with JK 11.11 Pचिर 1122 Jomits the introductory | 1147.JKजज्जरमाम WA with words at y do, which DOP re round n DK P114ti J वियलिय' for वियलइ.~-P इयराण fou इयरजण' --J सगिलइ 'nil De K संगलद संसाइ for हेयाइ for सघड-K चिरस- 1124 J वीसाभरणा चिोषि-D. कामिणि- 112rJ ससुर fn 'झसुर', wlucli णसु-वरमहोfor महुमओ wu ront with pic K | I J सहावविहवो' We with PK "असमत्तालि, DR. 1120 F कालीकय J renuds कोट 10 हरिमसा [=स्सा] सरसर टिय' - "गुर' for "यर' दियाइ, I हरिसूसापही 1180 P"पडमा --J'पडिणील' -J Fichi? Wo with K 1 जारियामदरव-em ----ID सति for सहान्त, वलवह पयवहय which olcarholmstike no end with IP 1. JP कामभरो.-J" असा- 1130 1 दियह -- सयगहिय'.--1 अमहोवि -J परम ..." "विडाह, K वितण्ह परिलमो. 1181 Do E पसरियमरहfor ग- 112 JP तम्हा' and Dसन्हा'. रिउम्मरह-D कामिणी Wo with R-Jपरिपक्षिण fo "मारिणी-MP भयाउ च, D परिणच-1 की for 'भयाहि येदि. 1183 यामाई for 'यामाण 1114 J यद्वत', and पति for य. 114 Do°पणोलुण' --De"भुममगा- इन्त' whtoh we randirus PPTATTI Wo with J DJK -DO समापेवि KAJमिष for गिमप' .. अण्णोण्णराहणसणखलंत, 1130.J"पवणाययापथ्य tius reding one matr. 113s K पटिरदरयाई. 1143 short for tho intro 11". योरिति Month DJ -ग्य' for रड'. 1141, De गंमगतमुद्ध' for 'गमणभ HJJ पेम'. पिम्म यदि रहाई श्रीप: "हरणुलपाहि रमणीहि. विदिमति अनछोई and P. 11. "वियम r the resdungol हाहराई कीव अरोई. Do JKP three lot. an ·tors ending the one that Do अत्थायतरलतारसणण ought to precode "The Pvथायतलिणतारण. are wanting.--K सुधिय We with J K.-Kपुणोवि for सोचिय.-De परिमाणो, णिवडाइ गहचकं. and PEरिणामो, पर-110. De Ri' for one.-J मस- णामो, and परिमाणो इति वा । ण.-J विहंग' for 'कवी- पाठः in tho margin. अ. 1159. J "वओईस', Do K वहुईस' 11. 3 निवेसा for °विसेसा, which for °पउद्देस'.--J विमलेइ wo read with Dc KP.-- करेण रमणस कावि kc., J गिन्हति. ए गिण्हति. Co., one matrå too many! 1178. K गौसप्पहातलिणतलो - The commentator scens णिसाइ. to follow this rersion! 1174 K पदोलकाजल. 1161, K तरुणतण'.--D निमिओ- | 1176. " गण्हति गिण्हति. Wo अर' for मिओयर'.-1 with DCJ--J परसाई.K "निसन्नो, and K "णुमण्णो, "फरसाई.- विलग्ग. for °णुवपणो. which we 1178 K "जुण्हा, and P जोम्हा, for read with Do P. GIVET, which wo with Do. 1162. P सुसहीयण' (-सुसखीजन ?) | 1179. Do विरलायइ for विवलायइ, for सुहणसहिय'. We with which we with KP. DoJK. 1180. P जढर' for अज'. 1163. P अह for सम', and D इय | 1181. KP विणिकमड़. We with before Fri', thus reading DoJ. tto matras too many 1182. P reads the first half thux : for the metre. This is इटाउणन्व किरंतमुद्धमरुणा strange, when it occurs यवंपरिकुरह, and Dethus: in such an excellent MS. इहाचुण्णंव खिरंतमुद्धतरुणा- as Do..-K सिदल..J यवं परिपुरइ, र इहाचुण्णंव "दोबल्लो ; K दोव्यल्लो'.-J किरंतमुदमरुणायवं परिष्फुरद, जुवह. J इटाचुण्णंपिव विरिकरतम- 1165. J भंगि for भनी रुणायपरिपुरइ. We with 1166. Do पेय for सलिल'. We K.-De reads the second wth JKT hall thus: जयलकरवाल- 1167. Pददर.-JYf for "उटं.- णिसाणचकवलयंच रावियित्र Pघवल" for वियती 1183. Deomuts this couplet. J 1168. J अत्यागयतलिणतारतणेग, Pread रविणो and no 50 (Gaidavaho) ·३९४ रविणा, whoh we adopt | 1194 h भाइ tor जयड For स from KK tead the ठिएआवरीओन्व,(which ro whole couplet thus read with Dc K), JP जमहास पुणो असमा read सठिगआवरिलओन्व गमाय वहलत्तणेण सूअत। 1196 J तद्दियह अप्पुणरागमणायव 1198, P"मग्गेसु लंछणा for 'मरम- त तममुम्मूलिय रविणा ॥ गरछणा--J तहमा छि and has 376 in inargin जति, तह रेइ" -J का to explain the latter रसुसर (कारसुत्तव) word in STEFA In not 1199 J OHET493718. ind P E intant महीरपधूसराइ for "महिर 1114 J"बियम for "विरम" ओधूसराइ We with Dr. K ~~J तुह प्पणामेसु ! 1187 J नवरिय निवाहियतमा, with Doh P whachainnot hosowned 1200 IP शय for "मत्त- We with DoKP-Do परिसुद्ध" - "पसत्तिजो खधाररहणाय विरहिएणव, गा' for "पसथिजोगा and P खधारहणपरिवेल्लि Pटवियासु for "व ठियासु एणव for खन्धसमारहणधि रलिएणव wluch are read 1166 करमेव We with DOK withDA P-1 मुहगहियतुरगमहरि-101 Thore as much rarruth of यपलवे we with IK reading in tbe first Inir 11 Do कुसुमु, arutlery or of this conplat 'Ihus ruptly D घेप्पइ अगुणीहि गुणा- 11 J परिहा -J 'वडो मम्मि व अण गुणगारवंण वो अपा। IYe यह पयन्मि R धिप्पड गुणी अगुणो with AP य अण गुरगारवण योअप्पा । 1191 J P°कुसे सुand Do N "उऐसु 1192 For "संकमन्त Jhas संक भ्वजण गुणगाररांग योभापा। मिभ(Ar), and KP सकमेण 11 o follow Para for 1143 J मंधव, and 'मंदर माहयले जाए V nad 120 I zafy for stuft vluchtru Siri with Do KPread with Du T'. Conf 3 कमलंहि° for कमर अपरिह DhanapilarPm यि', niuch we red alachchhi.Mमाण for withloKP मह णोहि सगुण ·1203 Tor अकओरयार I reads मुकोवयार".-P अरुमा for अभग- भग्गप्पसरे. P's reading is prohably a scribe's slip of the pan, 12104. Pइह for इय, rhich weread with Do J K.-Pकठ्यण' for कईण. 1205. Jomit अवि यand lend अह instead, and has the first half thus पञ्चत्यथिय मि. हमंतकंचणाभरणरयपियंगमि. Palso omits अयि यand has the first half thus - अह सवत्तोच्चिय णिहमकं. चणाहरणयापिसंगंमि. with Do K.JP आमंसि- "for जणपंथिए.--J दियहे. 1:43. D तरकण for खण.- मूउलियन्य. 1207.JP wrongly omit the anusrira on ण in 'गन्तूर्ण- य, and this road one mátrá too short, 1208. K विजयाहि'.--- बंदीहि for "देवीहिं.-]कय' for ब'.--JP तरको. 1209. J तरसम.-J विम्हययर च चितंच. We with Dok P.-At the end of 1908 De reads as follow: कइरायलंधणस्सव यप्पइरायस्प गउडवहं। मामेण कहावीनं रइयंचिय तह ममत्तं च ॥ J altogether omts it. Phas कहरायरछण बण्ययरायरसगउह ण कहावी रइयंघिय तह ममतं च ॥ We with K. ।

·अक्षरानुक्रमविशिष्टं सूचीपत्रम्. अङ्गरा . अगुणी (6k.) १२०१. अम्ग (प्र) ८. १७. ७७.१४६.२०३, अअल (चल)११७८, अपल ०९०. २१५.२२९.२४१. २५०.२६६. अचल १२०. ३९६.४४३.४४६.४८३.४९४.५०४ V.P. (गन्) ५२२.५४८.५४८.५७२.५७३.५८२. अदन्ति ७२२. १८६ ५८८.६२२.६२५.६४९.६७३.६९१. अइण (जिन) ११९.. ७३५.७७०.८१५.८४०,८६२.९०४. भहर (चिर) १०२.२८७.३१७.८५०. ९२८.१०२१.१०८५.११०९.११३४. अउमेय (प्त एव) ७५. ११७८.१२८६. अउण्ट (कुण्ठ) ७४२. अकुण्ठ ५९. अग्गरंग (प्राय) ६२७. अउस्व (पूर्व) ८१०. अमिग (मे) ३०. १७०. ३३९. अंस (sk.) १०४, ७७७. अग्धवत्त (पात्र) १०१६. भग्धविय (घींकृत) ७१७. भंस (A) ८१६. अंसु (भनु) ५७. १३०. ८४१.१.४१. अघडन्त (°टमान) ६८७. अघटिय (टिन) ९७६ १२०८. अंसुभ (शुकः,१०१ ७१२.७७५.१०५६. अंसुय १६१.७५५.७८०.०६७. अङ्गिय भ) ४२७. ४२८. अ. (sk.) ५७.५८. २०९. २५६. अंसुयधर (शुकपर) २५२. २७६.७३३. १०९९. अकक्ष (कृत) १२०३. अकय १९२४, अङ्कुर (sk.) २६५. ३३५. ३५६. ३९४. ४०५,५३०.७२२.८५३. १२२५. अकुण्ठ अउण्ट. अङ्कुप (श) ४३७. अकूणिय (एकूणित) ९३३. अकसत्तण (शत्व) १०१०. अक्क (क) ५३५. ५५९. मङ्ग (ok.) १६.४९.१५७. १८७२०२. अक्कन्द (आन्द)५१७. २१०.२२४.२५८.२९७.३२६.३८७. अक्खर (क्षर) ७१३. ३९०.४३५.४६२.५७६.६८४.७३७. अखण्ड (Sk.)३४६. ८१७.८४.९५३.१०००.१००२. अखपिटय (त) ९८३. १०४३१०५७१०६८.१३२.११३३. अखलिय (स्पलिन) ११४७. ११४५. ११८.१९५३. १९५७. अगन्तूण (गत्वा) १२०७. अहण (sk.) २७.१३९.२३१.२३५. अगर (गुरु) ६७५. २८३.१०१२. अगरुक्ष (गुरुक) ९५५. | अङ्गभाव (प.)१६.. अगहिय (गृहांत) ८६२. अहराम (ग) ११२५. अमराय २८. अगुण (6) ८३५. ८९४.९०२ ११२७.

·अणिल अराय नारायन्त १३६ महुली (6) ३. 100 २०४ ५ . ७३२ ८४२ अगालि ९३७ अहुलीय (sk ) ७७ अचरम (6k) १०९ अचल अअर अचन्त (त्यन्त) ९.७ १९५४ अना (चा) ३०३ Vअरछ। (आस् ) अच्छन्ति ९१५९० अच्छउ ९५५ अच्छ (64)७५० ७८० अच्छक (काण्ड tr) २२८ अररिय (भाश्चय) ८६३ अरिछ (क्षि) ३ ३२ ३७ ४४ ९४२२३ ३०५ ३१२ ४२४५०० ६०० ७४३ ७४९ ७६८ ७७० ७७५ ७९३ ९०७ १०८८ ११३५ १२३६ ११४० १४. अच्छि (6k) ७२९ अच्छिवन्त (स्पृशत) ९२ अजट (6)". अजण (न) ०७ अजव (sk) ५४९ अन्ज (आर्य) ४४ अन्जचि (द्यापि) २३ २९ ३० ३७ ४० ४० ५९ ८७ ११३ २०८ २५१ २९४ ३२६ ३३ ३४४ ५०९ ७३ २८० ८५ ७४२ ७९९ १०३९ २०५२ १८६४ भाजुण (सुन) ३०१ ३७४ ४० अझमुर (मनाम्बूल).४२ घर () ४८५ Vअङ्ग श्री५२०५ अजण (न) ७९२ ११३५ अथार (Sh.) १०३ २४० ९८४ VEEP (FM) अट्टह.५३ अह (2) ८२५ अहि (एस्थि) ७ ३०२ ३.५ ३२८ ३३९ ४२७६५ ६१२७७०९४५ अहिल गस्थित) ४ ४७६ अछिय । १०२४ अठिय ६ भड़ तड भट्ट (आदय) १०८६ भण (नह) ४२ ७५७ ०९६ अणम (नार्य) ९२५. भणज्जिा (नाजत) २०१ अणजण (नर्जुन) २४० अण (न य) ८८ अणन्त ( नन्न) २९७ ८२२ अणन्तर (न तर) ९१२ अणरह (नए) ८३ अणल (नस) १०२ १२१ १३४ १३५ २५२ ३.४ ३४५ ३५२ ३०० ४९२ ५४५ ५७५ ५९० २४२ ८२१ २०७० ११३ अणव (नव) १८९ अणयरय (नवरत) ६४० ७ ९ अणवलम्ब (नवलबि) ९२४ अणवपाल ('नवश्याय) ५६ अणह (नघ) ५९ १४१ २५१ ५.२ अणहिगीय (नभिगोत) ८९ अणागय (नागत) २२५ अणामाय (नामोट) ७८९ अणाय (शात) अणायर (नादर)३७१ ८०९ अणाविल (नाविर) २७९ अणिउन्चिय निश्चित) २७३ अणिहिय निधित) ७०९ अशिभच्छिय (निनामत). अणिल (निल) २२७ ३९० ३९ / ·अत्ति (त्रि) १०३४. अत्तो (त:) ९९७. अमी २४६. अणिवू अन्तर अणिन्बूढ (निव्यूह) ८९५. अतह (तथा) ११२१. अणु (sk.) ७६. अणुकुण्डल (नुकुण्टल) ७७७. अणुगुण (नुगुण) ८५७. [२३८. अत्य (4) ८६.९२. २५.१. ९८०. अगुच्छित्त (नस्थिन or नक्षिप्त) अस्य (स्त) ३.१. १०७७. १०११. अणुताव (नुनाप) ३१४ १०९४.१९६८. १९७८, अणुदिण (अनुदिन) ९९९. अत्यक (अनबरत tr.)८३०. अणुधार (नुधार) २३६. अत्यमिय (स्तमित) २३०. अणुप्पेन्त (नुत्प्रयन्) ९८९. अणुबन्ध (नुवन्ध) .०६. ७९६. ८१३.९९२. अह ६२८. 8. एतत. अणुभाव (नुभाव) ४३८.". अदेन्त ( ददत्) ९७३. अणुमज्जण ("नुमन्जन) 30. अदोसभाव (दोषमाव) ९६८. अणुमरण (°नुमरण) ८७९. अह (आर्द्र) १६३. ३६६. अणुयम्पा (नुकम्पा) ९.. अद्दि (दि)६१. १५६. अणुरा ("नुराग) ७१५. अणुराय अहिड (दृष्ट) ७४. १४६. ११३३. अद्ध (ध)५४. १३९. २०५. २३.. अणुख्य नुरूप) ७०१. २८२.२९२.३७३.३८९.४१०.४२६. अणुवती (एनुवती) २८९ ४४०.४९७. ४९९.५१५, ५७६. अणुसार (नुमार) ११०८. ६१३.८३४.९६७.१०५९, १०८३. अणुसारिणी (नुसारिणी) १८. अद्ध (धि) २९. अणुसारी (एनुमारी) १०६४. अधण (धन) ९९१. अणेभ (नेक) ३२१. ३४४. अणेय । अनिच्चरिय (निर्वर्णितम् tr.) २३. ५२६. ९५०.१०६०. अन्त (sk.) ५४. २०५. २६१. ३६१. अण्ड (sk.)६५०.१०९४.१.९९. ३७३.३७६.४०८.४१०.४१७.४७.. Vअण्डकबन्याय १५.५३५.५५८.५७६.६१३. १२१.६४४. ७९२.८१२. ८३४. मायबन्धायए २०८ ९४३. ९४८.१०८०.१०८३.१०८८. अण्ण (न्य) ८८ ९. १४२. २०६. ४५०५४१.६६०.०२१.७६४.८१०. अन्स (अन्त्र) ४८१. ८७१.८७४.८७६.८८८.९०९.९१९. ९३४.९५२. ११२४. अब ८६६. अन्तर (sk.)२१२.२८२.३०४.३९३. अण्णण्ण (न्यान्य) ९३९. १३१. ३९६.४३०.४४३ ४५४. ५२९. ५३२. अण्णप्सा (न्यतः) १५२. ८९.. अण्णहा (न्यथा) ९५७. ९४३. ९.१.१०५९. १९२४. अण्णुण्ण (न्योन्य) ५१९. अन्तरा (k.)२२६. १.६१३. अण्णसण (न्वेषग) ६६६. अन्तराल.) २२... ... अण्णोण्ण (न्योन्य) १९७.२२७. २८३. २०६६.१००४. ३३१.१.१.९३.... Vअसर-अन्तरिय टिसीर) भतरण.). अनगिन ६४३.

·नार12. अन्नारिख अमाव (sk) ०२४ ९३५ ९ . १३." अन्तउर (न्त पुर). अभिण्ण) ८७ अन्ता (न्त )२ ३४८ ३४ ३१ अम. (मृत) ४७० ११८९ समय ९७४ १३४ ४२५ ७९९ ११३ अमन्द (sk) ५३३ अन्तामुह (न्तर्मुस) ९४ अमर (k) ७३ ४६७ १९८० अन्तावार (लग्पार) 0 १८८ [८२५ अन्तावास (नावराश or "नरव अमरिस ("मप) ३१६ ४३४ ७३। काश) ८४८ अमलिअ (मदिस) २७१ अन्दारण (या दालन) ३७२ अमहिन्द (मह) २४० अन्दालिर (भा गलनाल)" । अमारम (मास्त) ५५८ अन्य (sk)६५० अमुक (मुक्त) अधयार (धार) ३१ अमुणिम (भशात) ८७१ अमुणिय अर अण्ण १९१ ९७४ अपज्जत (पयाड) २८ अमूल (8k) २३ अपरिमाह (ग्रह) ८४ अमाल (मूल्य) १०९६ अपहुप्पत (प्रभवन्) १९२० "भम्ब (ताम) १०७७ अपहुप्पन्ती (प्रभवानी) अम्बर (sk) ७५३ अपुणागमण (नरागमन) 3 अम्बा (sk) ३२० अप (4) ३८४ अम्बु (8k) ३८७ ३९७ ५४२ ५४३ ८१२ १.३ १०२४ २५ अप्पत्त (प्राप्त) १४० अप्पा (मामा) ३९७ अम्बुरुह (sk)" s८ ९० अम्बुवह (k) ८०८ ९९ २४० ३३३ ७९ अम्बुवाह (sk) ७.४ ८८२८७८९२ -१ अयण्ड (अकाण्ड) १०४४ .१०९५२५५३९९५ ९८०२९३ अयर अअस १.१४ १.७० ११२, १२0१ अ'पाण२६ अप्पाणय९ अयस (यश) १०२ २३७ ०३२ अयसी (यशस्वी) ८६९ अकुण्ण (पूर्ण tr)९८ "अर कर अपकुलय (मीय) ९९८ अरह रति) १११ अप्फाडण (आस्फाटन) ९२० अरण्ण (हण्य) २७४ 5 रण अटसु)९६ अरविन्द (sk) २७० - ०४६ अबला (sk) २.० रहह (पह)६८ अपाल (4)९६५ अरि (Sk) १८१ २१८ २६४ ४२ अभ)१९०० भहण (64).५ १६ १८४ २९.. अदभन्तर चिन्नर) १०९ /y २५६१०५३०७३१०३२२३२८ अमहिय (भ्यधिक)" ३३४३९३४४०४७९ ५३३ ५८४ अभग (भम) २०३ ५०४५९५६०४६७.८२८. ८३ ·অস্থায়ী ४०१ १०८२, १०९०.१०९५. १०९९. १९०५. १९६९. ११७५. १२७७. अरुणिय (रुणित) ७९५. अरेणु (sk.) ३७१. Vई अग्घ ११२. १६१. ३६८. ४१५, ७३४.७७९.११३४, अग्धन्ति २७०,२७३.३५८.३७१. ५१२.५७३.५८८.६७१.७४७. अग्धविय ९६९. +न. गायन्ति ९०२. Vअ) +, पस्थिय ११९०, अतल. अलअ (क) ८४०. १०४२. १२०३, अलय ६९२.७१९. अलं (9.)७१०. अलंकार ८५७.९८१. अलच्छि (लक्ष्मी) ९२५. अलत्तय (आलक्तक) १०४७. अलद्ध (लथ) ८.९१४ २७२. ३८२, अलम्बुसा (लम्बुला) २७२. अलय. अलअ. अलस (sk) १२५.५०२.७९६.९२०. १०६६.१०८०,११६०, Vअलसय अलसेन्ति ११२१. भलि (sk.)२०. १२४. ७५१. अलिय (अलीक) ९७९. अल्लय (कल्पक) ७७३. अवकलुसिय (एकलुपित) ७६४. अवगम (6k.) ९०. अपत (पास) ७३९.७७९.८३२. अवजीवभाव (पजीवभाव) ४३८. अवढ (१८) ४७१.४९८.८९७.१.९३, भवबन्ध (sk.) ८२. भववाण (पवाग) ५९२. अवयोह (बोध) ७४७ 31 (Gaudavaho) भवहीं अवभासी (ski) ३३. अवमात्य (भारत or अपमारुत) ६१०. अवमेह (मेघ) ६५६. अवयंस (स) १८५. २०७. २५०. १०६१.१२७९, अवयव (ल.) १८०. ११६३० अवयाद (गाद) ३७४, अवयास (काश) २२०, ११३६. अवर (पर) १०९७. ११०१. अवरह (पराक) ३५५. ५८३. अवराह (पराध) ४९१.७१८. अवारे (उपरि) १२०२. . अवरिल (उत्तरीय) २४. अवरोप्पर (परस्पर) ५४९. अवरोह (sk.) ४१९. ७८३. अवरोह (एरोध) ६२१. १११०. अवलम्ब (6k.).०९.८४१. ९७६.१०८२, अवलम्बण (लम्बण) ४४.७८१.८१४. अवलम्बी (k.) ७.१९६.३०१.३६२. ४२३.६०१.१०९७.११२०. अवलेव (प) ८८३. अवलोय (लोक) ५७९. ६२.१. अवलोयण (लोकन) ८१.८७५.८९७. अवलोह (पलीह) ६८५. अवकल (पवफल) ६२५. अववाय (पवाद) ७०. अववीड (पी) १०२१. अववीडण (पीडन) ४३३. अवसर (Sk.) १०४.१९९. ८०४. १७६४. अचसरण ( पसर ग) ७६१. अदसाण ("न) १६६.६४४. अवसाय (याय)२७७.२०४,६१३. अचमेस शेष) ५५०. ७८५.१२.१. ११०२. अयोण (पशांग) ५० अवहाम (भाम) १८८. अवहीरण ("धारण) ९५..

·अवाम ४०२ अहि अवासुइ (क) २४०. असमसर (शर) २४२. ४२४. अविओई (योगी).५९७. असमाणि (समानित) ४३४. अविआय (योग) १७१. ११३०, असमारण (अयोजन tr.)८४०. अविण (एनय) ९५९. असंपुण्ण (संपूर्ण) ९५३. अविणिश्वमन्त (निष्कामत) १०३०. असयल, असअल. अवियह (तृष्ण) ११३०. असरल (sk.) २६५, अविरय (रत) ९३७. असरिस (दश) १९५. ३३४. अविरल (sk.).९२. ३७२. असलाहण (शाधन) ९७९. अविलास (sk.)२४२. ५००. असलिल (sk.) ५५४. अविवेय (क) ८८.. असहिय (असोढ) ११७९. अविसपण (घण्ण) ९८९. असार (sk.) २७०० अविहव (मव) ८६२. असि (sk.) २१३. २१९.२२०. २२२. अविहाभ (भाग) २९२. २३६.२३९.२४६.२५२.७१२.७२१. अविहाविय (भावित) ७४०० ८२७.११८२.१९९४. अक्खी (अपेक्षी) ८०. असिधेणु (नु) ३०६. अवांच्छिण्ण (अन्युच्छिन्न) ९३७. असुर (sk.) ७. ११, ४३. २८५.२८६. Vअस् असेब्व (व्य) ४०८. अस्थि ९९. असेस (शेष) ४५. १२०६. सन्ति ६८६.७०६.९४४. ९६४. असोअ (शोक) ४३. २०८. असोय मि२४३.२४८.४८७.४९०.७१८. ७२६. असोउमल्ल (सोकुमार्य) ११५१. आमि४३९.४४९.४८८.४९०.४९४. अस्ताय ७९७.८३२. सन्त ३१४. अस्मत् +न, णस्थि २२३.२८१.९६४. भई २०७२. मए १०७४. +परि. पहायर १०९८. मह८४७. -पलो ६८५. -पत्य ४१५.४३८.६८७. अह (थ) १५८. १९२. ३५४. ५१४. असभल (कल) ६०१. असयल ९६७. ७९७८४५ ९४९ ९६५. १२०५. अस (क) ३०६. अह 8. अस and एतत्, असंगय (त) १८५. अहकार (sk.) ९६८. असम (sk.) ७३. अहंकारी (sk.) ७९. असमग (य) ६८. अहर (पर) १०९.१८४.३२८.४३४. भसमअस (sk.) ८३४.८७४. ९७७. ५९१.६९०. ७३८.७५१.७५६. ११४२. ७६२.७७१. ७७८. ७८३, ७९४. असमत्त (माप्त) ७४७. ६७२.८३८. ८४२. १९३७. ११२५. भहावि (यापि) ४१७. असमप्पमाण (ममायमान) १४५. अहि (sk.) ४६६. अत्थायन्ति १२६. अस् (क्षेपणे) मे ९८.

·आणील अहि ४०३ अहिम (धिक) ६७९. ७२६. अहि १६. ६८३, ११२३० अहिउत्त (भिडित tr.) ७४०. अहिओय (भिगंग) ५९०. अहिगन्ध (दि०) ५३१. अहिंगम (भि°) ९७८. अहिघाय (भिघात) ९२९. अहिणव (भिनव) ३५८. ४२०. ४९७. ५००.५२७.६०२. ८४१.१०९६. ११२३. १२०९. अहिणील (मिनील) ६४७. अहिभव (भि") ९८७. अहिमलय (वि) ३४१. अहिमुह (भिमुख) ३७४. ४२४.१०.१. भहिय 8. अहिअ. अहिय (हित) २४४. अहियार (भिचार) १०७१. अहिराम (मि) ५०५, ८३५. १.०५२. अहिल (खिल) ७२०. अहिलक्ख (भिलक्ष्य) ४०९. ४६४. अहिलास (मिलाप)९०३.११४५. धा आ (sk.)-७39. आआडि (कृष्टि) ७३१. आअम्ब (ताम्र) ५९०.५९१. ६५४, १०८६.११२७. आयम्य १६४.२५१ ३१६.४१५.६४१. ८२०. ८४२. १०१६. आअर (दर) ४२४. ४३५. ८५४. आयर २२४. ३००. ३१३. ४६८. ७५४. ९०२. ९५२. ९७१. ९८४. १०४६. ११९१० आअव (तर) ५०४. आयव २७०. २७५.३९७. ५०६.६७४. १०८८.१०९०.१९८२. आअस (यस):५६३. ६७५. आयस १३१.२१३.९०४.१०७७. आभाम (श्याम) १०४५. आयाम ६७६.१९७२. आउभी (कुची) ६१०. आउर (तुर) ४७५..१.१३४. आउल (कुल) ७३५.८४७. आउलभाव ( कलभाव) ८१३. आउह (युध) ६०३. ७२८. आगन्तुय (क) ९८७. आगम (6k.) १९१.२५२.३९८.४२७. ५०८.६९५.६४०. ३४५. ६६७. ७४७, ९८६. आगम (वेद) ८०२. ९७७. आगमण (न) १.३०. आगामी (k.) ९१२० आडम्बर (.) ६७. २५८.२९७.३२२. आदत्त (ध tr.H. P. II, JES.) ७४.१०५०.१९९१. आपण (नन) ५६.२०४.४२६.५८९. ६९५.८१३. आणन्द (न) ७४९. ८००. ८४.. आणा (आज) ७१५. आणील (ना) ३९८.५६६.६.९. आनील ६०१. अहिलोल (मिलोल) १८५. अहिव (थिप) २७३. १९५.२०७.३६३. ४१४.४१७.४८८.४९४.५११.५४७. ७११.८६३.१०१६.१०२२.१०३७. २०७३.१०७७.११०६.१९९१. अहिवइ (धिपति) ६९६. १२०९. हिवाडल (भिपाटल) ७८३. आहेसंजमण (भिसयमन) ६३७. अहिसाम (भिश्याम) ८३. अहिसारण (मिसारण) ७१२. ११२६. अहिले (भिषेक) १९२, ३१.. ३६३.१२०८. अहिसय ३६१. अहिहाण (भिधान) ८१६. अहुभासय (हुताशेय-नाशना. योग्य) ५३६. अहो (4:) १५, ५०४. ७२२. ८०३. ९३१.९७२.९८१. आहो (क) ३४३. ३९..

·८९३.१००९. आन्दोल Vमआन्दोल् अन्दोलद २३५, ८९९. १०८२, अन्दोलि १०६०. अन्दोलिय १४८ ६३५. ११६२. भन्दोलन्त ८७५ अन्दोलमाण ४७८. भन्दोलिऊग १९८७. आपण्डु आवण्ड. Vभाप +परि. पनत्त २४०. ३६०. ५६०, १०४७. [१२२५. +प्र. पावर २३९. ७७३. १९१७. -पावनि १२५.१३७.५०३.९०९, १०२७.११५५. -पावन्ति २५१. २७६. ४३०. २०२४. -पाविस ६१२, ९११. पाविय २१६.४८५.६००,६०४.६८३. १२२.१०५८. +सम्. समत्त८३८. आपीण . भावीण. भायन्ध (१.८०५. आभरण (sk.) ११२४. १९२८. भाभुवण ("न)९२. आमञ्जरी (sk.)२७९. आमूल (6.) २.२. आमेल (मापीर) ११२. भामेह (मेघ) ७४६. भामोभ(६)५३५.५८०.६४८. आमी. य ६२. १६३.५.२.५३३.५३७. ६३८.७५१. भामौल्ग (टन) ३५१.५४६. भामापयाही (दारी) २७३. माय (मmtr.) १९६८, भापम्य भाभम्य. भायम्बिर (ITI) ३६४.६...६२४. आयर आअर. आयरण (चरण) ८६९. आयव B. आअव. आयवत्त (तपत्र) १००. आयवत्तण (तपत्व) १०८३. आयस आअस. आयाण (फ्यान) २५८. आयाम आआम. आयामी (sk.) ६२२. आयार (कार) ८६१. ९८८.१००५. ११००. भायारधर (आचारधर) ९२६ . आयास (sk.) ९०. ४६२.७१८७३५. ८३४.९४०. आयास (आकाश) १०८७. आर (sk.) ४२२. आरक्ख (क्ष) ४३७. आरम्भ (ok.)३५९.४१५.६४५. ६७२. ६८६.७८५८५५. ९०४.१०८१. ११०३. ११५३. आरम्भी (6.) ४००.९८६. भारविन्द (ok.) ५१६. आरसा (शना) ८३३. आराय (ok.)२९१.४६.. आराहण (धन) ३९. ३२५. १९५५. आरहण (रोहण) ७३६. आरोही (6k.) ११७१. आलाय (क्तक) २५०.१०८९. बालम्बिणी (नी) ३४४. भारभ्यी (ak.) ३२६. भालय (.)५०७. आलयाल (6k.) १०२९. आस्टाप (प) १२१४. आलिमण (न) ४४. ५.२. २१५२. [७०५. आली (.) २३४.४१८.६२९.६१४. माला (दाने, II.P.11.2070r पने M.3.181.) हिप १.६. भाएपग (तन) २९... - ·आलह आनुवण (स्पर्श tr.) ५२७. आलेख (ख्य) १९०.१०८३.११२५. आलेक्खिय (लेख्य) ८०१. आलोभ (क) १४०. २३४. ६४२. ९०५.९३६.१.९८.१९०८.११८१. आलाय ३८.२०६.३६४.४०८.६८३. १०३०. ११०७.११११.१९६९. आलोयण (कन) ८६. ८७३. २००५. आवइ (पद्) ९८८. आवक्ष्ण (पतन) १९३.५६५. आवण्ड (पाण्ड) ३८५.६८२. आपण्ड आवण्डुर (पाण्डर) १८४. आवत्त (त) १०३४. आवण (वदन) १९५७. आवरण (6.).७५३. आवली (6.) २८७. ३५२. १००९. १.५३. आवलि १.२०८.३३६. ६९२. ११९२. आवाइल (पाटल)।११४. आयाय (पात) ५३५. भाविल (k.)२८२.२९१.३४०.४०५. भासमुद्द (द) १९९७ आसव (sk.) ३११. ३१५.७७१. आसवणलम्बी (भवणलम्बी) ७३९. आसा ( hors) २२२.९१३.९५४. आसा (श quarter of the globa) ४४६.१००७.१९८५. आसाय (रवाद) ४६३. ८१०. आसार (8k.) १७८.२२८.३५६.३५.. ३७२. ३७६. ३७७ ३८४. ३९०. ३९१.३९२. ४११.६४९. ११.००. आमिसिर (शिशिर) ५१६. आसिहर (शिसर) ६७४. आसीण (न) ४२१. आसुर (sk.) ७०३. आसुरहि (भि) ४१०.७४५. आसोय (शोक) ७७९, आहरण (मरण) २९३. ५९४.७८... ७८१.८३५.८७९.१९५६.१२.५. आहब (sk.) २२१.७१२. आहा (भा) १८३.३२२.७८२.८२९, १.१२.१९१७. आहाण (पान) ८५९. [१०८७. भाहार (धार) २७८. आहार (6L) ४८१. आहुइ (ति) ४८०. आहुई कप (ताल).. 6७६. भाहोभ ( भोग) १६३. २२७.२५४. ३५८.४.६.२५. ६३. ६०६. १०३७. माहोय ४१३.५.०६... ६८०.१०६८. आवीण (दीन) २४९ आपण १०८.. भावीलण (पीटन) १६.. आयद्रण (वेष्टन) ०६३. आवेयण ("वेदन) १०७२. १२.. भार्गमार (.) ८७. भासा (1) ८.८. भामह (०). भामा.)३.९. आरहिणी (नो) २.. भासद (मा) ४८९. ९२९. भामग।"न) ०.१६..१... भासण्णभाव (मार) ११.४. भामंताग (न) १६३. भामा uk.)..... भामा मम्मासमा ३९.. २६६३१.९२४.११२१. पनि ६३.८६..३.२३३.४.७.३. +गद७.१. +पनी ०१५.१२.१. -नि.५४..........

·इच्छा ४०६ +उप उक्त ९३९ ११७१ +उपा उवइय ८२० +परा पलायत १२२ --वलाअन्त ४१७ +वि बाय ११२४ +विपरा विवलाह ९३४ -विवलाय१९७९ -विवलाय त १६९ --विक्लायमाण ४७२ इच्छा (sh.) ५७५ ६६० ९१६ इहा (टका) ६७८ १९८२ इम्हि (दानीम्) १८८ इत्थं (sk) ७२० इणमो ६२ ९२ ६१४ ९९७ 500 also under एतत् ८१६ इण ७५ म ९३ २४० ७२४ ८६४ ८७९ १००५ १२०९ ५४७ ५४८ ५४९ ५५० ५५१ ५५२ ५५३ ५५४ ५५५ ५५६ ५५८ ५६० ५६१ ५६२ ५६३ ५९४ ५९५ ५६६ ५६७ ५६९ ५७०५७१ ५७२ ५७३ ५७४ ५७५ ५७६ ५७७ ५७८ ५७९ ५८० ५८१ ५८२ ५८३ ५८५ ५८६ ५८७ ५८८ ५८९ ५९० ५९१ ५९२ ५९३५९४५९५ ५९७ ५९९ ६०० ६०१ २०२ ६०४ ६०५६०६६०९६१० ६११६१२ ६१५६१६ ६१७ ६१८ ६१९ ६२० ६२१ ६२२ ६२३ ६२४ ६२५ ६२६ ६२७ ६३० ६३२ ६३३ ६३४ ६३५ ६३७ ६३८ ६३९ ६४० ६४१ ६४२ ६४३ ६४५ ६४६ ६४७ ६४८ ६४९ ६५०६५२ ६५३ ६५४ ६५५६५६ ९५७ ६६२ ६६४६९५६६६६६७ ६६८ ६७०६७१६७२६७३६७४ ६७५६७९ ६७७ ६७८ ६७९ ६८०६८१६८३ ६८४ ६८५ ६८६ ६८७ ७१९ ९८२ ९९० ९९४ इह ६३१ इन्द (-) २५४ ४१४ इन्दणील (द्रनाल) ३०१ इन्दु (sh) ७७ ६९२ ७०२ ११०५ इन्दुसह (सहेन्दु) ३४६ इन्ध कइरायइन्ध इभ (sx) १४८ २३६ इय (ति) ११३ १९० १५५ १८१ १९१२०१२०७२३५२५३ २५४ २७६३३८३४७ ३७० ३८१४३९ ४५९ ४२५४७०४८४४९. ५०७ ९५८६८८६९४७०४०३६ ७३७ ७४२ ७८१७८७७९१७९६ ८१४ ८२६ ८३२८३७ ८४३८४४८५१ इमे १८९ इमा ५१३ ६९० ८९१ ६९२ श्मा ५५ ५५९ इमेण १०१२ इमस्स ३४६ ८५६ इमीए ६८९ ६९३ से २०१ २९२ ३५२ ३५४ ४१८ ४३९ ६५८ ७१६७४६७७२ ७७४ ७८, ७८२७८७७९२ इमाण ६९९ इमम्मि ६९ ३४५ ८३२ १००० हो (हत) ७२९ इह ६२ ६३ ९५ ९४ ९८ २२३ २४९ ३१० ३२७ ३२९ ३३९ ३७१ ३७२.३७३. ३७४ ३७९ ३७८३७१ ३८०४२०४४२ ५.६५१७ ५१८५९ ५२१ ५२२ ५२३५२५ ५२८ ५२९ ५३४ ५३५ ५३६ ५३९ ५४० ·४.७ उगम पेलिय ७८८. इंदन्त ४८७. ९७८.९९६.१००६. १०११.१०३९. [Vईर् १०४३.१०६३. १०६९. ११२०, ५. पेल्लिभ ११०. ४४३. ७७५. १९३८. १९४२. १२०४. ८२०. पेशिय ३१. ४९.४१६. इयर (प्तर) ७७. ८६. ९५. २०२. ४४०.४४४.४४८.६३८.६६१. २४५.४९७.७१६.८२२.९०९.९१५. ६९६.६१८. ७४१.१०३६. ९२०.९२६.९५५. ११२३. +प्रतिप्र. पटिपहिब १०९८. पाह- इराकिल) ४५९.६०३. ६६४. ८१६. ८६४. ९१२. ९१७. ९४२. ९७८. -पटिपेहि न २१२. इरिण (6.) १०४९. [१०६३. इंसा (यां) ७६.. इव (6k.) १५. ४९. ७७.९८. १२६..Vईह १३२.१४०.२१९.२२५.२९५.३४४. ३४५, ३५३. ४०९, ४३२. ४९२. ५४२.७५९. ७६१. ७९४, ७९९. "3 (तु)९६४. २०७१.१०८०.१०८५ १०९७. उअय (क) ३७५. २११४.१९७५. १२०३.०पिव १.९. उभर (दर) १९. ४६.२४७. ३७३. २५.२७ ३०.३१.२.४६.९१.९८. ४२२.४८२.५८१.१०४४. उपर १३. २१७. २५८.२६३. २६६.२६८, १६.१८.४७.१.१.८. ३४३.६१९. ४२०, ४३४. ४६४. ४६६. ४७६. ७५०.८५२.१००१.२०५२.१९६१. ५९१.७५४.७७१.९०५.९८४. रह (पश्यन tr.) १०८९.१.९७. २००१.१०५०.११.०९.१.४०.। उहि (पि)१४८. ४४०. ४७.. छन्नि ७९.९६.८४ ८९४. १०३४. उयहि ५३.८१९. इच्छानि८९८. उउम्बर (दुम्बर) ३९४. +अनु. अगोमा ७४. उण्ट (वठ) २७२, अग्गोमिश्रल ३३६.८५१. उहण्टा (कम्ठा) ३८१.३८२. ३.४. +म.पेमिय ११२.३४५. ५३८. उण्टिय (कारित) 1030. ८ (म) १८८.४६१, ५.२.१.८६. उपन्दल (पद) ६५३. उकम्प (पम्प) १०८. इहरा (दानी) ८४. उहर (NR) ३२.४३८.६९८. इहरा (CINET.सरया) ९६०, समरिम) १७. ८८१. ९३६. ई ViH सरिसा (Nin) ६५. +प.पंका ३५.. स्रा (). नि...१९. रशर (MR)२१८...८.८२८. -वि.. रम्य (ग)... -मार (८...८६४. इमान्य(N).... -पान५१.८९७. रगम (२) १५.५.२३.16 ·उम्गार ४.८ उप्पित्थ उत्तुङ्ग (sk) ४२७ उनुण (गवयुक्त tr) ८३ उण्ड (sk) ८५० उत्थ (sk) १२०५ उत्थडण (प्तम्भन) ८५० उत्यची (रक्षपणाल tr) ९५० उत्थल्ला (परिवर्तनम् tr H D I 93)१०९ ५१६ ६७९ ७८९ ८२१ ९६३ १००३ १०४३ ११८१ उम्गार (दार) ३१५ ४०४ ४१६ ६२३ ६३७ ८८१९४५९९२११७९ उग्धाअ (खात) ११७९ उग्धाय २२२ २७ उच्च (6k) ९८ उच्चार (sk ) ३५० उच्छवलिय (छुचरित) ५९३ उच्छड (सङ्ग) ३३ २८३ ३६८ २३७ ५५४ ६६२ ७३३ १२०० उच्छाह (माह) ७८४ ८८१ ९१९ उच्छु (इक्षु) ३९२ उज्जड (नट) ५५१ उज्जय (चत) ३२१ उजल (ज्ज्वल) १६१ १६४ ३७९ ६२७६२५७०४७८२ ७९२ ७९४ ८०१ ९२६ ९३३ ९८१ उजाण (द्यान) १९८८ उज्जाम (योत) ४०४ उज्जाय ६२४ उद्दण्ड (sk).५१५ ६२९ उद्दन्तुर (sk)३९८ उद्दरण (°न) १०१० उद्दाम (sk ) १०४५ उद्दिणयर (द्दिनकर) ३४६ उद्देल (श) १२५ १५८ २३१ २७० २७६ ३३९ ३.५ ३७८ ३८५ ३९२३९७ ४३०४३६४५०४६४ ४९४ ५१२५१५५१७५२७ ५३० ५४३ ५५ ५६७ ६२६ ६५८६५९ ६६० ६.६ ६७३ ८४२ ८५३ ११०७ ११५९ उद्ध' (अव) २१ २०० २३४ २४७ ४३३ ४७४ ५६८७५७ ८०५ ८२७ ८५० १०४२११४३११८२ उद्धरण (Sh) ९५५ उद्धर (sk) ९७२ Vउद्भदाय उब्भयायमाण १०५१ उन्दर ( दुर) ५५९ उपवनाय उबवणाभत ५९१ उप्पङ्क (समूह tr) १७३ २८० ५५२ उप्पत्ति (पत्ति) १८० ८९४ उप्पयण (त्पतन) १३४ २२४ २२९ Vउझू उज्झइ ९१४ अज्झिम ६५० उज्झय ७३३ अझर (sk निझर .)३० १३२ २३२ ४४७ ९४८ उड पुड उड्डोण (न) २२८ ५५२ १०५७ उड (ऊध्वम्) ७२२ उण पुण उणा पुणा उष्णिद्द (निद्र) १०७६ उण्ह (ण) ४०८ ५४५, ५७७ Vउत्क्ण्टकम् उकण्टयति ९८४ उत्तस (6)७७९ २००९ उत्सम (k)७७ उत्सर (L)६३१. उमाण (न) ४२४ उप्पल (पल) १६२ २०७२४४ ७.० ११४४ उप्पा (स्पात) ८२७ उपाय ४७३ ८३२ अप्पित्य ( उत्ररत) १२४ ५२६ ·- उप्पील उस्सूण उप्पील (पीद) १९३. ४३१.१०२५. उवअण्ड ("पकण्ठ) ४८४. ११२६,११६४. उवआर (पचार) ७६० उभड (ट) २३१. ३३२, ८२६. उपआय (पयोग) १९८९. उठिमउडी (" कुटि) २१४. उवणिराम ("पनिर्गम) ६६९. उभिडण (देईन) ११७. उवद्दय ("पद्रव) २४५. उम्भ (द) ७८. उन्भेय १७६. उवमा (पमा) ३६.१८८. ५९९. ९४३. ३८३.६४५, उभय (6.) ११९, उवयरण (पकरण) ३२१. ९११. उम्मजह (न्मयूप) ११३१. उवयरणीभूभ ('पकरणीभूत) ९११. उम्ममा (मशक) ५२८. उवयार (पकार)९७१.११९५. उम्मिल ("मील)५७६. उवयार (पचार) १०३८. १०९०. उम्मीण (न्मीलन) १०६६. १२०३. उम्मुद्दिय (मुद्रित) ६५७. उवराय ('पराग) ७६८. उम्मुह (न्मुख) २३३. २८१. ३५.. उपरि ("परि) ३८.१४०, २४८.७८०. । उम्मुही ("न्मुग्नी) ८४.८४३. ९९५. उवरोह (पराध) ७९१. १०७८. उम्हविय (गीकृत) १०४२. उवल ("एल) ६१४. ६१७. ६१९. उम्हा (मन्) २७५.७९५० जम्हाल (मयुक्त) ३७६.३७७.५४५. उबवण (पवन) २९:. ५०५. ६६.. उय (उदक) ६३.. ७४३. ७९१. उया ('दय) ६४६. उयय. .. उववीय ("पोत). उयममुद (पममुद्र) १०४५. उपर उअर. उवसर ("पमर.) ५५.. उयसिन्यु मिन्धु) ३९५. उवमेल (पर्शल) ६.९. उपहि महि. उयहाण (धान) २६३. उयारभाव ("पारभाव) ९४ उयहाणीकय ("पधानीत) ३०. उर (३) ७.८.७७३.१.२०. उपहार (पहार) २९४. ३००. ३.७. उरय (1) ४७३. ४८२. ३...३१८.३३२. उरु (k.) ५४९.६०९. ८३३. उवायण ("पायन) VIBP.(माभवने) उय्यण (साग) ७३४. उमन (भाद्रीभवन... उम्पराग (न) ९.. उहिन (मामा).८६. उम्पदण (जन) ४.. ८५६.१.४५ उहिय (माद्रीकृत)"६६.3.0. उसआई) ३४५.५३............ उपहजपा दिनमः)११००. उपाभ (गुष्क) 11. VIR P. ( उदारणा). उपललित ९८.५..... मग ferfe... उ41()"... उगता (साम)-६. मार (HR). गतो (k.३... | गभार (नमार). 3. (Gaudarabo) 13.

·उह ४१० अर उहा (भय) ४४० उहय ७४९ ८६७. एकवए (एकपद) ३४६ ९९५.११११ एकेकम (केकम् See Ravaniyaho, उहुर ४. ओहुर Vil 13, 1.19) २०४. पण (Sk) ६०२. ऊरु (हा) १८८ २०२. ४८९ ४९१. । एतत् ७५५ ११२७११५७११६१ १२०० एस १९० २१५ ५१३ ५८४.७०२. Vउप्माय् ८२६.८४३.९२७ ९४७ ९८० १००५.१०४५ १०७४ उम्हविय ११२८ एसो ८८६ १०६३. २०६५. उम्हामन्त ३८३ ५२८ एए ३७६ ५१५ ५२४.५२५ ५२७. उम्हायमाण १२०. ५३०.५३७ ५६८. ६०७.६१३. ऊस (प)५३६. ५३७. ६५१.६५९.८४४ १०७६ उसव (उत्सव) २०१ ५९८. ८३७. रते ३७६. ६६९. एसा ४९.. ऊसास (उपवास) ३१४ ३३३. ३८७. ५८८ ६१२ १०२८.११५० ११६३. श्याओ ५३३५३८५५७६२९ ६८२. उसुअ (उत्सुक) १९८७. १९८८ उसुय एय (तत्) १८५ ५४६ ९३१ ५९७११३० २०७३. इणमो २४६ १००१० क इमिया ८४४. VE (अर्पयू) इमेण १०३९ उप्पेइ ११५१. एयाण ६९३. ६९७.९९७ उप्पेसि ३१७. एयरस८३७ १०१३. उप्पिा १२०८ उप्पिय १४४, २१६. एए४८९. २२१ ३०८ ४६२ अह (एस) ३२१ ३४०.६३६, ८९२. +सम्. समप्पन्ति ४६३ ११५४ १०४५ २०६५ -समाप्पिय ९९० म १०७१. Vथ् एताहे (इदानीम् ) १८३ १०७९. समिद्ध २७२० शअ (एतावत्) ७६. ९७ पत्तिममेत्त (एतावन्मात्र) ७९८. एत्ति. एआवरी (कावला)१९९४. यमेत ८६८. एक(क) ३९ ११२ १४६. १५३ ऐत्ता (इतः) ९३ ४४२. २६० १६१ २०० २३९ २४८. एमभ (एमव) ५९७ एमेय ९८८. ३२१ ३९२४२ ४४३ ४१२. एय (94) ४९३ १२.१.एच१८ ४७६ ५०८ ६९१ १० ७२१ एला (8k)४१७ ७२३ ७६९७९० ८२५ ८६० गय (6k) ८०२ ८३६ ९०९ ९१८ ९०९ ९३७ भो ९५४ ९५८,९६४.१.८११३७ ओ (6)९७३ पुतण (काप) ८. भोसरण (अवतरण) १३८ आयरण पपत्तो (व.) ५. ७.. २३४ :०६.५७०.१११८ -- -- ·कण्डू ४१२ करम्बि कमढ (मठ) ३९० १०१७ १०१९ कमर (Sk)२ ३ १३ १२४ १८९ २८९ ३२१ ३४२५१४ ५१५५२३ २२८५३१ ५३५ ५७०६५७ ६६८ ६७१६८९७२२७९८ ९८४१११२ कमरिणी (नी) ५३० कण्डू (sk) ९८६ क्षण (ण) २४४ २६७ ३५३ ३७३ ४९२ ७५२ ७६० ७५६. ९३७ ११३४ कण्णउर (णपूर) ७६८ कणिया (र्णिका)२ कण्ह (कृष्ण) ५ २२ कण्हभाव (कृष्णभाव) ८२६ कण्हाइण (कृष्णाजिन) ११९० कत्ति (कृत्ति) ४९३, कत्तो (कियत्) ८५७ rlsonder पिम् कत्थ (कुत) ९५५ कत्थवि (कुत्रापि) २८२ Vकय् कन्ति ६८० कदम (दम) ३९० कद्दमिय (दमित)४५ कन्ति (कान्ति) ३०६ कन्तीदव (proper noum) ८०० कन्द (sle)५ १३ ६२६ ७३९ कन्दर (sh) ११८ १४७ १५१ २०६ २८१ २९० ६१८ कन्दल ()५ ३८३ ३८९ ६४७ २०७५ १९८२ कन्दलिअ (दलित) ५१७ कन्दली (sk) १८४ कन्दुय (क) ७५२ कन्धरा (8) १२ कप्पन्तर (पान्तर) १५४ कफाद (पाट) ६२३ कबरी (sk) ३४३ ७८६ १०५९ १०६२ काबुर (चर) २१, ३७३ ५९९ ६५५ Vकम् कामेन्ति ७२० कम (क्रम) २३२ २७६ ५.१ ५.१ ५९५ ६०६ ६२५ ८६७ १०२६ १०३० २०३९ १०८५ कम्पति०६१ कम्पिय २७८ ७४३ कम्पावइ३४४ +उत् अवम्पिय ७५९ +वि विकम्पिय ३५५ कम्प (6k) २४७ ३१७ ७६७ कय (कृत - युग) ९१२ कय (०१) ४२४ कयाह (चमह) ७६३ क्यत्थ (कृताथ) ९९१ कयन्त (कृतात)३६ ३४० ९१० कयवाउ (कृकवाकु) ३३१ कर (sk विरण) ७०० १०९४ १११५ १९३२ र २३४ यर ७२ कर (6k इस्त) १७ ३५ ५७ १११ १५९ १६८१७१ २०४ २२१३२१ ३५१४२८ ६९१७०९ ७३२ ७७५ १०४० १०४१ १०६७ ११३५ ११५९ ११९६ १२०० कर (ok, दण्ड) ४५९ कर (sk शुण्डा) ५३ १९५ ४३३ ५२२ ५४६ ५५८ ८०६ ८२५ १०१२ करभाव (sk) १००० करण (81) ८७४ फरणि (अनुकरण tr) १००७ १०८६ फरत्तण (वरत्व) २६३ ११९ करम (8k) ५३४ करमन्द (6) ५३३ करम्बिा (त) ४७३ कम्पिय १२४ २०४ २३७ ८२७ ७७७ ·७. कविसी ४१४ काश कविसीकय (पिशीकृत) ३३९ काउरिस (पुरुष) ९१७ काबुरिम कवाअउल (पोतक्ल) १२७० ८९४ कवीय (पोत) ५९४ काणण (नन) ३५९ ४५८ ५१४ कवोर (पाल) ३६९ ६९७ ६९८ ९४८ ७७८ ७१२ ८३९ १४३ ११४७ काम (k)२९ ३० ३२ ५७ ७९ कन्च (का य) ६४ ७९९ ९८१ ३१४ ३४५ ९०० ९९० ११२२ Vकस् ११४५ ११५१ +वि वियमई ६५७ कामम् (पर्याप्तम्) -बियमन्ति ६३० ११४० ४८६ ५७७ --वयमिय १९९ ११२७ कामिअण (जन) ११८ कामियण -विअमन्त ७६५ वियसन्त ११२२ ११३२ कामिणी ("ना) २४९ ११२५ ११३३ २२६८०४ ८३७ ११३८ कसण (कृष्ण) २४ २९ ४७७ ७७८ कामिणीयण (नीजन) ११४ ८३.९११००२१००७ १०८ काय () १२९ २३० ३२९ ३३३ ३३६ ४३८ ७०३ ९१७ कपणभाव (कृष्णभाव) ३३८ कायत्तण ('यत्व) १५. कसम्व (क्श tr) ३७५ कायम्ब (दम्ब) ५१७ कसा (पाय) २१० ६३२ कायर (तर) २४२ ९४१ कसाय २०९ ३३० ४१० ५१८ कायव्य (क्तव्य)११२१ १९८४ ५८४ २८९ ५९३ २९५ ६२० कारण (6k ) २२ ६१ ६५२ १११२ १०४९१०१ कसिण (कृष्ण) ५५३ कारही (रभी) ६६८ कसैरु (sk) ३९३ कारा (5K) ११९८ कह (कथम् ) ६९ ७९ ८३ २८९२९७ कार (sk) ८४ २२८ ३८१ ४५६ ३०३ ३१३ ३८०७१६७२ ८८३ १६१ ६८७ ६८१ ७०६ ७२७ ८९३ ९१८९१९ ९२५ ९३३ ९३४ ७८९ ८७२ ९९१ ९१२.४५ ९४२ ९ ६ १ , ९७२ ९७ ०८७ । ९५१ ९७, ९९२ ११२८११७९ कार ( कृष्ण)१९९८ कहकहवि (यस्थमाप) ५०३ कारन्तर (लातर) ११०९ १०३७ १९७२ काररत्ति (लरात्रि) ३३७ कहवि (थमपि) ३७ ११० कालायर ("लागर) ११२६ २. १७३ १७० २३३ २७. कारिन्दी () ५२ १०३ २८.४९७ ५४४ ६०५ ७९८ साली (6) ४५ २९७ १०९' ८. ८१८८४६ २०४ ११७६ कहा (या) २४० ४०५ ४९४ ७९९ +प पयामेह ०.५ ९०२११०६.१९६४ -पयामति ७.१ ७५० ७१५ कहपि (कथमपि) ७२० -पयासन्त ४६९ ·कास +५. पभासेन्ती १०५२. पयामेन्ती १८.२६१. ३५५. ५५३. ५७९. ५९३, ६०८.७११.८४६.८५८. ८७३.८८४. ९००.९१२.९१५. +वि. विभसावि (विकाशित) कास (श) ५२५. ५७८. किर (किल) ४९८.७२१.८९२. ९८५. कासाय (य) ६१५. किरण (sk.) १९८.२७२.३०१.५२१. कासार (sk.) २७१. ४०५. ५७१. ६३९.६५८.८३०. ९०६. १००८. १०४९, १८७०. १०७५. १०७७. किंसुअ (सुक) ५५४. १०८२. १०९०.१०९८.१९३९. कितिणी (sk.) ३६७, १४६८. किरणभाव (sk.) ७७१. किण (sk.) ८२३. Vकिरणाय् किण्ण (किण्व) ६४८. विरणाअन्त २२. कित्तण (कीर्तन) ६७०. किराय (त) ३५. कित्तणमत्त (कीर्तनमात्र) ७१३. किरि (sk.)२०४९. कित्ति (कोति) २३७. ५०८. ९७६. किरिया (क्रिया) ८८४. ११२१.७८७. किरीदी (रोटी) ४९२. फित्तिय (कियत) ९५४. किलिञ्च (sk.) १०९४.- किम् किविण (कृपण)९१८, ९१९. ९२१. की ८२.८९,५८०. ७७४. ८७८. ९८४. ९२७.९५२. ९५७.९६१. ९३५. किसल (किमलय) १३६. २०४. ४६६. ९६६.९६७.९८२, ११०५.१९६३. ७५२.८४२. के ८४. ७२१.८१० ८७३. ९०८. फिसला (सलय) १०६७. किपलय १०७२. १६८.६००.११४०.११८१. का ४०१.११२६. ११३१.११४४. कीड (2) ३४०. ४०२. ४०५. ११४५.११५९. कीडइल (2कयुक्त) ५२१. किं ८८. ९६. १८३.१८९. ३३९. कीला (क्रीडा) ४८६ ७५२. ८३७. ७०८.७१०.८७१.८७७.९०३. २०२२, ९१३.९४८.९४९. ९५३. ९६३. कीलाल (..)३३१.८३०. ९८३.९९७ कीलालिम (कोलालित) १०२, 5.८० २०४.८७८. कीलिय (लित) २८३. किणा ४०३. कुक्कुह (कुकभ) ५१९. ५२८. किगो १८. कुडुम (+k.) २०६.२५६.७७८.७८५. ९६६. कुच्छी (कक्षि) ७३२. काग ९१४. कार्य८४.९७०. Via कीर ११२३.११.१९५२ कच्चिय १०२.. कत्तीवि ८५९. विनि. विगिशत्रय ८०५. यदिदि ७२१. ९४५. ९५४. | कुम (ok.) ५.३.६२१.६४५ १०७६. किषि (किमपि) १९.६८. ७६. ९.. कार.) ५४७. कह २९५.

·कुडय कुडय (टज) ३७४. कुटिल (टिल) ३४१. ४८१.१०३१. ! कुडुम्ब (टुम्ब) १५८ कुडुम्बी ("टुम्बी) ३७७. कुणच (प) ३२७ कुणवत्तण (णपत्व) ३३३ Vकुष्ट कुण्ठिजद ११७ कुण्ठ (8k) १८९ कुण्ड (sk.) १८१.६०९. १०७१, कुण्डल (sk) २०६. २९३. ८३३. १०५८.१०५९. कुण्डलिअ (दलित) ४३३ कुन्तल (sk) १११ २०५ ८३४ कुन्द (sk) २०९. ५८६ ६७१ ७८६. Vकुप् कुविभ ११४.९१७. बुविय ४८३ बुप्पर (कपर) २८२. कुप्पास (कुराम) ७५७ कुबेर (sk.) १७८. कुमइ ( मति) ९०५ कुमरी ("मारी) १०६९ कुमार (sk ) ४२ २९९ कुमुभ (द)२७१. कुमुय ७४७ कुम्भ (sk) २२२ ४१९ ४७० ६९८, ७३० १०८३ कुम्भी (sk) ४२१. कुम्म (कर्म) २६.८४९ १०१६ १०१८ १०२०.१०२९, २०३७ १.३८. क कुलिस ("श) ११७.१२० १२८.१२९. १३१.१३४१३६१४१.१४२ १४५ १५३,१५९२२५.४४४. ८२३. कुलीर (sk.) १०९३. कुवलई-कुणन्ती (क्वलयीकुर्वती) ३०३. कुवलय (९४) ११०.२३७ ११४५. कुसुम (6k) ३२ ४३.६९.११२.१३६. १६१.१८२.२०८.२७२.३६७.४१०. ४६४.५३४५६६५८०.५८३.५८६. ५९२.६०३६१६ ६२४.६६१.६७७. ६९५.७४२.७४५७४८.७५३७६६. ७७४७८०७९०.८३३.८६२.८९८. ९८५.१०५७ १०६१.१०८७ ११२२. ११२४.११२८. ११३५.१२६४. १९८०.११८८.. कुसुमिअ ('त) ४८०. कुसुमिय ५६७. कुसुमीकय ("कृत) ३७. कुसल (sk.) ३७७ ६६६. कुहर (8) ८. २८२ २८३ ६९८. ८११.१००९.११०७. कूड (2) १५४.२१८.३१६ Vकूण कूणिय ३६४ ७६१. कूय (प) ६७९. कूल (sk)५१३, ५७१. कुरा (sk) ६४९ कुरर (4) २७८. ५२, ५३१. धरणाह (नाय) ४८५. कुरुविन्द (8)६१८. कुर (6) ४२२८५.३९६ ४४६ ४६८ ७२२ ७२५. ९३९ १०५७.१०७१. कुगद ५३.१०४.२०९ ५०९७३६. ९१०.११२२. कुणन्नि ३१९. कुणउ ९३३, कीरइ ३३३, ३५१.७.५. कम १.७७.३२४.३८७.९२९. ९४० वय ३० १४४. १९२. १९७.२४७ २५१.२६३.३०४, ३०७.३५३३६३.३७५.४२४. ४२५.४३६.४९० ५४४.७०३. ८७५ ९५२ ११२७. ११३८ ११५७ कुलउन्ध ("लपूर्व) १०२४ कुलालउल (क्ल) ५.३. कारिन ७१८.

·क्खुत्त कसरिली (सरवती) ३५.. केसरी (sk.) ७. ५५२. ६२२. केसव (व) २६. ३७. २५२, ५०९. का८८७.८९८.९५५, काकग४२०.४३०, +मम्.सय ६५. +अलम् . अलंकिय ३६५. Vकृत +3.उवात १९३. Vकृप कट्टिा २०३.४३४.ष्टिय ३२. ३१४. कट्टिय ७२१. ५७८. ६१७. ७४८. +भा. आयटिभ आयसि १११. २४३. ---आयट्टिय ४१.. -आयविध ६६ आयडिया ९०२.100. कैमहत्थ (शहस्त) ११६६. १२०३. को कोय. कोउहल (कृतहल) ५९७. कोहल (कौतूहल) २२१. ११८०.११९०. १२.०६. कोच (कोच) २७३. कोटि (टि) १०९. २६०. २९३. ३१६.४४०.७६.१०२ कोण (sk.) १०८८० कोत्थुह (कौस्तुभ) २२. कोमल (sk.) १६४.३५९.३८६.५९४. ७९२. कीमार (कौमार) २२५. कीय कोय. कोयण्ट (दण्ड) २४३. ७४०. कोल (sk.) ५९.८५.. कोसीकय (नोटीकृत) १.२३. कोव (१) २०१.०४७. को १०५. किरन्न १९८० +भव. अवरुण २९४. +आ.आण्ण ६०७.०७. +उत्. उदिष्ण ५५९. +प्र. पक्षण ५३७.१०.. कवि, विश्जन्त ३३४. +विष. विवरण ७७७. काय.. +वि. वियपन्ति .. कोस (श) २२२.२७७.४६७.६३८, केअय (तक) ७४६ कोसिय (कौशिक) ३०६. केउ (तु) ८२९... कोसी (शी नाग) ६७९. केकर (प्यूर) ५०९. ०७०. कोगुम (कोसम) ५७. केपई (तो) ३६९. ३७० ३८०.७७७.९९६. केयार (दार) ३४९. "कम (क्रग) २४८.५०४.८११.११०१. केलास (केलास) ४२८. ६३६. विखण्ड (राण्ट) २६४.४५४.७... कम (२) ३१७.३१८.३७०. १७४. केसर (sk.) १२.१०.१.२.६. 'वसन्ध (मन्य) ४३. १२१. १४८. २८०.३३१.३६ २८०.६८.६११.१... ५५२,५८४. ५९३.६४३५३. क्सम (क्षम) २२०.३३३. ६६१.७४५. ७९५ ८.७..१६. ००७.१०४९ .०८७ 'वयम्भ (लम्भ) २. १९५.३. कैमरसव (पूर्व) m. ७९७.८०६.".. Vफेसराय बारहाण (स्वतन) १०६.. केमरामन्त।०९.. | गुन (निमम tr.) ७३.. 33 (Gaudarsha) ·कम् कोलेइ ११४६. ४१८ खरंह Vकम् +उत्. उक्खिप्पा १११५. +भा. अकन्त २७५.३१६. ५०२. -उविखत्त १.१३४. १४०.२९३. -अकमन्त १०९२. ५१९. ८९८. १०५४. १९८६. +निस्. जिसमा १४४. ९१३. +नि.णिहित ७३०.७६५.७७३. १००३. +परि. परिक्खित्त ७०२. -णिक्खन्त ११६.४४८. +वि. विक्सित्त ११२. १७५.७८०. +विनिम्. विणिकमा २७५. विणि -विच्छूढ . छुह. समर ८५९.१९८१. +समुत्. समुविसवइ १११३, +सम् . संकमा ८९५. १२०२. Vक्षीराय --संवामि २४९. छोराअन्त ८४९. -सैकन्त १४. ८९. १०६. १६३. Vक्षुभू १७६.२१३. २५१.३०५.५५६. +सम्. संखुहिय १०३८. ७२८.११९९. १२०३. १२०६. ख -संकमन्त ११९२. ख (sk.) २२९. ५५१. समा. समकमा १०७१. खग्ग (ग) १७१.२१२. २४२.२४४. -समकात ४५५. ३०३.७१४.७१६.११११. Vीइ खग्जूर (जूर) ५३३. ५८५. ६२९. ६८५. ७९२.११०२. खण (क्षण) ३६. १२६. २५७.७४८. किलामेह ७३. ७५८.७७५.८०६.८३२.८४३.८५३ . किलम्मति ११३.१५२. ८७५.१०२९.१०३२.१०८५.११५५. किलिम्मिहिप्ति ९५४. ११७२. १२०६. किलामि २२८. किलामिय १९८. खणखण (क्षणक्षण) ५८७. खणमेत्त (क्षणमात्र) ४९३.९७४.१०४२. किलन्त ३४.३५६. ५३२, १०८८, Vखण्ड् किलामत १९४. खण्डिा ६२६. सण्डिय १२७. १२९. Vहिंदू ३९९.६०२, ७४७. ७५६. ७५८. किलिण्ण ४१०.५६६. ६५४. ८२१.९१३. Vफय खण्ड (sk.) ४५. २८६.४३७.१११४. कढमाण ३९७. खण्डण (न) ९०४. Vक्षप् खण्डत्तण (पडत्व) ३९. खविय १२७. Vखन् +उत्. उक्सब २५. असय ३९०. झिजति १०२२. ४३२.४५४.६२६.११४४. शिजन्न ६९०. १०३०. खन्ध (स्वन्ध)२०४. १०४९.१२०१. झीण ७२१, खम्भ (स्तम्भ) ३३२. ६८३. Vक्षिप खय (क्षत) ४१. +आ. अक्सित्त ४८५. ४८२. सरहरन्ती (सरपरासाद कुर्वती)१०२२. Via ·खल सल (6.) २७३. ८६७.८७५. ८८६. ८९०.९८०.९८९. सलत्तण ( लस) ८८६. खलु (sk.)९२८.९७९. खडाइअ (सस्तीकृत) ६१९. खाम (क्षाम) १९.७९४. सिन्जर ९९८ सिन्जन्ति ७२. सिन्न १८७. खीरोअ (क्षीरोद) १०३९. खु (सलु) ८६०. ८७९. Vखुद्ध सुडिय १६०. २३५. ४९८.८२८. १०१२. खुस (निमन tr.) १०१.२६४. २६६. गम् गण्डत्तण ("ण्टत्व) ७९४, गण्डयास (ण्डपार्थ) १०४२. गन्ध (6k.) ३१५. ३७४. ३७७.४१८. ५१६.५१८,५३०.५३५.५७३.५८३. ५८४.५९३.६३१.६४८.६५२.६५३. ६६८.७८९. गन्धउडी (न्यकुटी) ३१९. गन्धब्व (धर्व) ११००. गन्धी (k.) ३६०. ५६८.६०९, गम्भ (भ) २. ११८. १२५. २५५. ३०६.३१०.३१८.३६९.४२२.५९१. ६३४.१००३. गठभत्तण (भस्व) ७५५. गम्भिणा (भिणी) ४८२. Vगभीराय गहीराअमाण ४०१. Vगम् गमन्ति ३७४. गमेन्जन्नि ८४६. गय ७५.७७.२१२.२८९.२८३. ४०१.६७२.७२१.८६५. ९१८. ९६५. १०२२. १०२४. १०६७. १.९७.१२००. गमिअ ४९१. गमिय २६. ११३०. गन्नूण ४६६. +अनु. अणुगय ११७३. +आ. आग ६८८.९४७. भागय ११९.२०६.२२८.२९८.४६९. ४८३.५५४.६०९.७४७. ९६०. ९९९. १०२४.१०६७. १०८४. ११२९.१२०४. +उत्. उगम ४१९. उग्गय २५२. Vखुप p. (निमन्जने). सुष्पन्त (कुडन्) ४२२. खुर (6E.) २५६. २६०.६०२.६५५. खेय (खेद) ६३६. १९७२. ग गअ.गय. गइ (पति) २५५.२६५. ९८०.१०३१. गइन्द (जेन्द्र) १९५. २६९, ३५१. ३६३.४३७. ५४८. ६९९.११०४. १२९४. गयन्द ४७१. गउड (गोड) ११९४. गरढवह (गौरवंध) १०७४. गहा (k.) ४८.५८.६१.१०५३. गणणा (ना)२४२. गणमाव (6k.) २९८. गणयह पनि) ५४. गण्ठि (ग्रन्थि) ५१८. ३३७. ७९.. १०२२. १०३३.१०८२, गण्ड (k.) १८३. २०९. ३७०.४३३. ५६८. ५८३. ६०१. ६९५. ७६४.1 १०११. ४००.७८७. +उश. व्वागय ९४५. +दुर,दुग्गय ९५१. ९५३. +निर. निमगार १३. २१. २५४. ६३२.६५२.६७८.७९९.८५३. २०६४. निग्गय ५६. परि. परिगर ८९१.

·१०९२ गमण गह +परिसम् परिसगय ३८७ १९४८ ११७२ ११७२ गरुअयर +मि विगय ९७ (गुरुकनर) १२०० गरययर ८२ +विनिर रिणिग० १४ वि/गर (गुरूक) गिगय १३, ४९५ १२ ११४९ गएर (गुरूकरोति) १९४८ +मम सा ८१९ सय १४ गरइअ (गुरून) ८३४ गरुड्य ५.२ २० गरई (गुवा) ११४४ गमण ४४७४ ७. गरईकय (गुरूवृत) १०१ ११३७ ११४१ गरुषत्राण (स्व) ८९२ ९७२ गमणन्तर (मना तर) ११४ गरम (ग्ड) १३४ ८." गम्भीर (6) १०७ ३२८ 6 ०९७ VI Vगम्भीराय गनिम गम्भाराआन्त ६८३ Vगर्ने गय (1) १०२ १० २६७ २८४ गावथ .. ८५९ ३५४ ३७३ 6" ५८ ५७० ९५७२८७३० ८०० गर३५० ६.6 ,९७ गझ३३ ६५ गलनि ४४४ ९४१ गयउर (जल)३." गलिम ८५. ०७२११.२ गालय ६७४७४७ ७९०८२८ गयण (गन). ८८८.१०६. 6३१०३ २००३३ ८२ +पार परिगलिय । ३०८३१० ३८८ ३८९ ०६ ५४५८ २९ १०९५ २००७ १०२ +व वियर ३. . -क्यान्न ७०३ -विलिभ ३९१ न्य ३३१ वियरिस १४६ विद्यालय -३२ १८. १९९० गयणपल (गमनल) ४५० १./ गपणवह (गनप४)". गयन्द गहन्द गयमुह (अमुरा)२ ३ गगुगर). 10२६ ११० गर४ वियत्न. ०८ ८३० +8 माम.७० सानिय १६० --मानी ४ . गर (k).. २० १००""९४ गवय (वा) ॥ गम्य (६). ३ .. गर (म)". ५७३६८४६८५८८७५.८० ...

·7 ४२२ घण Vग गहिम ८७.११२.१६१.४५९.७६०. गिलि३२. ९७३. गहिय ७.३१.३९३.४७९. +उत्. उग्गिय ७८ ४३७.१०४९. ६४०.६९०,६९२. ७८४.७९८. २०७१, ८५५, ८७०. १०९७. ११२५: ११२९.११३०.१९३६. गेह (sk.) २१९. २५५. ३७७. ६१६. गहिऊग २८२. ८६७. ९१३.९४८. ११७४. घेतूण ६७७. +उन्. उग्गाहिब १०१६, उग्गा- गीय (त) ३८२. हिय ५५८. +परि. परिगीय ६४४. +परि. परिम्पहिय ४८८.६१६७५५. गो (sk.) ५०.२७४.३८८,४८८.५४५, घ ५७७. गोअर (°चर) ९२१. गोयर १. २३५. घग्गर (पर) ५३१. ३०८.९२८. ९४९. Vघद गोउरमत्त (पुरमान) ४९५. घडइ ४.३०२.६९५.९५३.१०२८. गोउल (कुल) ५३८. ५७७. घडओ २९७. गोडी (ठो) ८०४. घटिअ१४१.२५७.८१५.९९५ १०४६. गोभाव (sk.) ८५५. घडिय ४०.५२.२३२.२४७.३९३. गोमा (मय)५३६. ५३७. ६५१. ४०७.५३५. ५४१.६४९.६७२. गोमाउ (मायु) ५४१. ६७३.६८४.७१२७१८.८२८.९४३. गोयम (गौतम) ८०२. ९८४.१०१९.१०२१.१०३८.११९३. गोयर. गोअर. घडन्त १४. ४६३. ७७१.८१७. १०३१.११४३. गोर (गौर) ३५८. ३९६. ३९७.५८३. +उत्. उग्याडिय ८२०. १.१९.१०५९. {१०२१. गोरी (गौरी) ३९ ५४. ५८, ३०८. +वि. विइडइ ७४१. -विहटन्ति २८८.८२३.९७६. गोलय (कोलकबोल) ६८२. -विडिय १५६. १५८. १५९. गौवी (पी) ६४४ ४३७.४९७. ५९१. ६१५.६७६. गोस (प्रभातकाल) ६३० ११७३. ६७८.६८८.८१७. गोहण (धन) ४०१. ४११. १०७९. --विहडाविद. -बिहडन्त २९८. ४६३, ८१८. माह (ग्रह) ५७.१७७. ४२४. ४८८. १०२५. +सम्, संघडर ७०, ९३४ ११४६. गाम ३५८.६.७,६२० -मंधडिय १२. Vग्रह घडण (टन) ६१७.७०२ ७०४. मण्डनि ९०८९६४.११७११७६. घडा (या)२८८. गण्ड ९७. घण (न) ७. १२. ६२. १३५.१७४. धेपर ८८२.२०१ ३६०.४१६.४७२.५३०.५२४.६४० घपनि१०८. ८०१.८०६.८७.८१८.१०१८. धेपा ९०८ १०४२. - ·घे 8. प्रह. घणत ४२३ चर् घणतण (नत्व) ५३६. २५३. ३६३, ४०६.४१३, ५२४. घण्टा (sk.)२८५, ४९९. ६७३. ५८६.८००.९२६. ९२७. ९७३. धम्म (म) १०८५. १२६४. १२०५. य ६७.६८.७६. घर (गृह) ३६४. ६०७. ६६६. ६८२, ९३.९४.१०८.२४८.२७०.२८१. ६८५. ८७६. हर १३६. ४५१. ५११. ७४३, ८०२, ८७२. धरिणी (गृहिणी) १००३. ८७३.८१६.९०२.९१८.९२७.९५०. घुम्मिर (पूर्णनशील) ४७८. ९६५. ९८१. ९९८.१०८५.१५७४. घुसिण (घुमृण) १६१. Vघूर्ण चअ (य) १०५४. घोणन्त ४६४. चउक (तुष्क) ८४९. चउमुह (तुर्मुख) ४७. V घउर तुर) २५४. +नि. णिहट्ट ५०९, +परि. परिहिट ११८९. चउराणण (तुरानन) ५९. चक्क (क्र.) २३८.३०२. ४६९. ७५९. +विनि. विणिहट्ट ३४४. ६७५. १९८२. विणिहिट १०३७. चकाय (क्रवाक) ११७७. Vचक्ख P. (भारवादने) घोणाउड (नापुट) ८५०. चक्खिय १६२. ७८१. Vघोल p (घूर्णने, H. P. IV.111.) Vचक्र, चक, चकल घोलइ १००. १६४.२७२, ५८४. चकलरजन्ति (चीनियन्त) ६५२.६५३. ८३४.८३६.१०९३. १०४२. ११०२. १९३६.१२७८. चकलिय (एकीकृत) ७७३. घोलन्ति १३५. ३५७. ३८५. ९०६. चञ्चल (sic.) २३४. २६७. ४६३. घोलाविम ८५०, पोलाविय ८२५. चञ्ज (sk.) ६३०. १०४८. चढकारी (टत्कारी) ६३५. घोलन्त ४९९.८२१. चडुल (टुन) ९३३. घोलमाण २४. चण्ड (sk.) २४३. २४७. ८२७. +परि. परिघोला ७३१. ८४७. चण्डी (sk.) २८९. ३२८. १०७५. चन्द (न्द्र) ११. ३८. ४५. २५४. +प्र. पहोलन्ति ५८१. २७१.३८९.६९३.१९४३. घोलिर (घूर्णनशील) ४१. ५९. १७०. चन्दण (दिन) ११२. १२१. १६३. ३६२. ५२०.६९, २८६.२१०.३०४.३६३.२६८.४६२. घोस (प) ६०८. चन्दहास (द्रहास) ४०७. चन्दिमा (न्दिवा) ६५६. घ (6k.)५२.६६.६७. ८२. १८४. चमर (k)२०८. २४०.२८२.२८३.३८२.४०६.०९०. चम्पय (एक.) ३६७.७२.. ५१६. ७४३, ७७६. ८०.८७३.Vघर ८९६.९०९. ९८. ९१८. ९४६.। चरिभ २५४. ८६६.९९८.१९८४. ९६५.९७३.१०५६.१२०९ .४७. ११११.१२०९. चरिय ९४६.११२०, ·चलति ६४७ चरिय ४२४ चिष्ण (भक्षित th) ५३९ ४४३ ४४४ ४४६ ४१२ ४८२ +उत् उचरन्त ३७७ -उस्चरमाण४०२ Via -उच्चरिऊण २ +उन उच्चन्ति ५३ +वि विअर३३.८ +वि विचिति. -वियरन्तू ९७ चि "चे -वियारर ८० चिचिणी (ना) ८७७ +मम् सचरर १९० ३.० ४५९ । चिपह (-) ८ ५८० ७८४ चित्त (sh ) ७३८ ७.९ ९३७ ०७० -सचारिस२५४ सचारिय १०८ चित्त (त्र) १२०० ५९३ चित्तर (चित्र) ९५५ +सु. मुचरिअ १९७० चरियधारी (चरितधारी) ८८९ चिन्त Vचम चिन्ति८८ ८८४ चिनिउम् ७१० चलर १९७ ३८७ २२ चिनिऊण २३ +वि वित-ता (विचिन्तयत्)९७८ चालअ १९२३५४४१४५९८३ चिन्ता (6) ४५८ ९८६ ११९० चलिय र चिन्तापडिय (-नाकृष्ट) ९७० २८४४४० ४७१५४१११ ३ चिन्ध (द) २९८ ४७९ चरन्त १०० ११६८६८१ चिवुअयल (बुक्तल) ६२२ +मम् सचलिय १६ चिर (6) १० ४०.२०१४४१८७ चर (sk) ४४५ ७५२ २८२ १९० ३०४ ३०५ ४८४ ६८ चरण (परण) १७ २४ ४३ २०१८९ ६॥ ८३८ ०२ ०२९ ०८७ २५०२.१२६४२८६२८९३०३ ३०९३२०३२४ ४२० ४८३ ६२२ चिरयर (रतर) ४३९ ७ ०७६९७९८८१२८२९८८१ चिरयार (रकाल) ०३३ १०७ ०४९१०४७९०४८११५७ ११९० चिविट (एपिट) ५२१ १९९५ २१०८ २२०२ चिहुर (कुर) १६१ १५ ७३४ चमा (पक) १९१८ चमय ८२७ ९९९ २००२ ११४४ Vचुइ चा (त्याग) ९१ +उन् उच्चुन ७३३ चाडु (ड) २५४ चाणक (क्य) ११८४ चुडुप्प (क्षत tr) १६५ ५१, ८४० चामर (sk ) १०८ १७३ २७०७ चुण्ण (चण) ३७५ ४२७ ५२९ ५४३ ४६७ ६९७ १०.४ चामुण्डा (4)४ धारण (6)२५४ चुम्द चार (6)२५४ ७७७ नुम्बिा । . चुम्विय २१ चाय (०१)३२ २४२ ३८० ३८. 90 ·वृध ४२५ छाआ एन्जनि ७३२. +परि. परिउम्बइ ११६२. ८१०. ८४७. ८६१. ८६५. ८६७. -परिचुम्दिय ६३०. ८७०.८८१८८३.८८६.८९१.८९३. चुअ (त) ५९९. चूय ३७६. ६०१. ९००.९०५.९०६.९१५.९२१.९२४. ६०६.७८८,९६५. ९२५.९३०.९३४.९३६.९४९.९५१. चूढा (sk.) ३७२. ४९२. ९५८.९५९.९६०.९६३.९७९.९८३. ९८८. ९९०. ९९९.९९३, ९९६. चूडामणि (6.) २०५.७७७. १००७. २००९.१०१०. १०३२. चूडामणिभाव (sk.) ७४५. ११०७.११२१. ११५४. १९५८. Vचूर्ण १२०२. +श्व. अव चुगन्ति ७३६. चुग्गिय २७३. Vएन. (दीप्ती) H, P. IV. 100. अ (एव) ७६.८५. ३३७. ८७२. ८८८.य ११७.१८८.२९६.३४२. छटा (या) १२६, १७४.४१५. ६३३. ४४०.४९५.५०३.७२१.७२५.७३८. ७८०. ८९६.९०५.९३९.१९६८.१९७५. छण (भाग) ७८४. अ५०१.९१०.९३२.९४४.१०७९. छत्त (३) १५. य८.८३.८६.१५१.१९०.२३९. छन्दण्ण्य (दो) ८०२. २९२.३२८.३३९.४६३.५३२.६०५. छप्पय (पदपद) ५५२. ६६२. ७०८.८४९.८५१.८७४. एल (6.)३.३१.३२.१६९.२५२. ८८०, ८८२.८८९.९०१.९१३. ३५३.४६६.००२.७११८४८.९२९. ९४८. ९५९. ९६१. ९६२.९८०.। ९४८.१००२.१००५.१२१६.११२६. ९८२.१०२५. चिम १२५३.९०८. एलरमयकंघ (३) १९८५ ९०८.०घिय ११.२३.३३.६३.७१. 1 एपि (..) १८५.२५८.२९५. ४१९. ७८.९३.११७.१२.१५५.२५६. । ४१०.६३८.६४६.६५६. ७४७. २८६. २१४. ३३७.४३१.४३८. ७५३, ७८०.८४९, १०९२ ११०६. ४३.५८.४८९.६६१.७०६. ७१८.७२४८८५.८६२.८७६. एयित्र (मिति) १५.. ८७७. ८८२. ८९२. २०४.१०८., जामा (सपा) २७५.३... ३.५. २६.१३२.९३५. १४०.९६५, ४५३.४६९.१०१.पाया ६.२७. ३३.३८.४८.६१.६५.७८.१.६. 1.६३.१०२. ११०६. २३५. १५७१८०.२०५. २१२.२३४. ११३.. १५५६. १२.३. 'चि. २३..२६-३.२.४.१.५...५१४. २२.घिय ६३.८१.८२८९.९३. ५७.२०१.२०१.२.१.८.२८८, ७१८...८७५.८.१.८२१. ८१५, १२........ १............. (Gautaribo) ·छिद् ४२६ Vछिद् छिन्दर १४२. छरजन्ति १९९८. छिन्न ४९८. +परि. परिछिण्ण २५९. +युद. वोच्छिण १५०.१५५.७०३. १०२४.१०२६.११०८. छिद्दिय (छिद्रित) ५६५. Vछिप्प or छिय p. (स्पृश) छिप्पड ९१४. छिप्पन्ति ९२८. च्छिवंसु ९५१. छीर (क्षीर) ८१०. Vछुर् +वि. विच्छुरिय १६४.७८०. Vछुह p. (क्षेपणे) +वि. विछूट ३६६. ८२९. छेअ (द) १३८. १६३. ३९९.७०१. २१९४. छेय ११९.१५१.३२२.३२७. ३५७.३७८.४११.४२४ ४२५.४४४. ४५६.४९६.४९७.४९९.५३४.५७१. ६५५.६५९, ६७८. ७०३. ७३२. ७८६.८१८.१०१८.१०२७.१०३३. १०८५.१०९१. छेत्त (क्षेत्र) ४०५.६६७. छप्प (शेष:) ८४८. छोह (क्षोभ) ८२४. ७५३.७६१.७६४.७६६.७६८ ७६९.७७१.९२५.१९२६.११२१. जाओ ७५४.७५५, ७५९, ७६०. ७६२. ७६५.७६७. ९२६. ज (यत) ५०.७२. ८९. ९१. २४० २४५.४९०.७९८.८६०.८६३. ८७२. ८७३. ८७९.८९२.९१७. ९२३. ९४१.९४७.९४८.९७०- ९८२.९९४. माइ ७२७.९३५. [९८०. जं (यम्) २३१.८०२. ९४९.९५६. जेण २३.१६०.२३५. २८३.२९६ . ४२४.४२६.४२७.४८७.५९७. ७१३.८५५.९१२.९३०.९३१- ९६९.१००४.१०१४. १२०१. १२०७. जेहिं ८७७.९०८.९४६. जीए ९३२. जाहि ७५७. ज (यत) जो २.१४.२०.२७.३०.३७.५१. ५३, १०४. २२३.२३९.२५३, २८२. ३२४.३८०.८९४.८७८, ९४२.९६३. जे६३.८३.९६.२५६.२५७.२५८. २५९.२६०.२६१.२६३.२६५. २६६.२६७.२६८.४४९.४५९. ७०८.८६५.८८२.८८५.९००. ९०८.९२८,९६२.९६४.१०६५. जा४७.२१३.४८८.७५०.७५१.७५२.! जस्स ३.४.८.१९.२९.३१.३२. ३६.४०.४२.४८.४९.१०२. १०३.१०५.१०७.१०८.११३. १६०.१६६. १८१.१९१.२०८. २८१.४२२.४२५.४२८.४२९. ५०९.५१३.६९५.७९८.७९९. ८००.८०१.८०३. ८१५.८३८. १०११. १०४४. १०६४.१०६९. १०७८.१२०८. जाण ६२.६४.७३.८१.९०.२०९. २५५.२६४.३४८.४१९.६६१. ६९८.७०८.७११.७४३.७५६. ७५८,७६३.७७०.८५७.९५६. ९६१. ९७२. जाणं ७२०. जीए ४३. ५९.९३४. जम्मि १००.१०१.४३०.४६५.४७०. ४८४.४८५.४९१.४९२.४९३. ५०७. ६३६.६९४.८८३.८९३. ९८९.१०४३.१०७४, ·जम ४२७ जलक ६९३.७३७.८१०.९११.१०९३. १९५८.११८०, १२०६. जाप ७१.८८. १३१. १३२. १५५. १८२.२२४.३४६.३५२.३६३. ३९४.३९६.३९९.४०२.४०४. ४३८.४५०.४५८.४९५.५०४. ५२७.५५५.६१२.६६२.६६३, ८७२. २०४३. १०९०. १११०: १११६. १२३३.९१६५.११७५. ११९३.१२०४. १२०५, जणि ९४०. जेसु ४५०. ९१३. १५२, जे ११७.४५०.९१३. जासु ७४२. जत्य २८०.३२३. जअ (जय) २३९.(जगद) जय १०८. २००.२२२.२३६.२४३.२४४.२६२. २६९.३५१.३६३.४१९.४३७.४३९. ६९९.७३७.७४२.८३२. जह (यदि) ७१०.८७०. ८७६.८८४. ८८५.९१०.९६८.९८२, जइवि (यपि) ९५१. ९६६. जउणा (यमुना) २४. १०५३. जक्त (यक्ष)५१२. जङ्का (sk.)४८९. जच्च (जात्य)६०२. जजर (जर्जर) ५१५. ५५९. ६०८, ६७८.८४०.११.९.११४५. Vजजर-जनरिज जलरिजन्ती २००२. जड (sk.) २७५. ३७७.५१८. जढभाव (sk.) ७८३. जढा (21)३०३४.७९.६३७.१००७. जढिल (टिल) २४१. ५३४. ७९०, जढिलिम (टिल) ३४३. जदर (1र). जण (न) २९६. ३०१. ३१७. ३२०. ३२४.४६४.४९५.५५०.६३२ ६७५. ८६९.८७१.८७६.८९९.९५१.९५८, ९६२.९६६. ९९४. ९९९.१०५०. ११२२. १९४२.१९४७. १२१९. यणत्य (जनार्थ) २४६. अणयभाव (नकमाव)२९.. जणवा (नपद) ५१.. Vअन् जायर ७३.८१४. जायनि६४.६४२.८७०.९४३.९९९, +सम्. संजाय ४७५.११११. जन्तु (sk.) २८७. जम (यम) १७२. २८९. जम्बाल (sk.) ८३०, जम् (SE.) ३७२, जम्बू (6k.) ५१६. ६५२. ११६५. जय . ज. जय (जगद) ५०. ६२. ४८७. ८०६. ९०२.९११.२०१५. जर (बरत)६११.६६९. ६७०.६७५. ६८५. जरत (ठ) ५१५.५८४. ५९४.६१४. ६४७.६७७.१०८२. Vतरदाय जरदायन्त ५८७. जरा (6k.) ४६७. ४७५.६७२.१०००. जरी (sk.) १००१. जल (sk.) ९३. १६३. १६५. १७८. २१९.२७८.३६६.३७०.३९३. ३९८.४०४.४०७. ४०८४४९. ५१८.५२३. ५३०, ५५४, ५५६. ५६५.६१४. ७२७. ०८९.८०६. ८११.८१३.८१४.१०२५.१०३५, १०५६. १९७६.११७०. जल (जलद) ४०७.६५४. जलय ३५९.३९४. जलकलम्ब (दम) ५१३. बा४३. १५८. १९६.२००. २०१.३२४.३४३.४१६.५११.

·जलण ४२८ जीमून जलण (ज्वलन) १४०. १७०. १७३. | Vजागृ १७४.१७७.१७८.१८०.१९८.२४१. +प्रति. पहिअग्गिन (मतिजागरित.) ४७८.४८१. ८०७.१०८९. ४७९. पडियग्गिय ३१७.१०६०. जलणमित्त (ज्वलनमित्र) ८००, Vजामइल्ल. जलणिहि (लनिषि) ५१४.६३१० जामाहायमाण (यामिकायमान) २०. जलभवण (न) ८०९. जामवई (यामवती) १०८७. जलयर (लचर) ४५२.४८५. जामिणी (यामिनी) ३२७.५०२.६४६. जलरङ्कु (sk.) ३८५. ५१३. ९५३.१०८९. जलहर (घर) २६९. ६४७. जाल (sk.) २१. ५०. ९१. १३०. जलहर (लभर) ८०५. १५३. १५५. ३८९. ४५१. ४५३. जलहि पि) ३४.१४६.१४७. ४१७. ४५४, ४५९.४६८. ४७४. ४७६. ४५२.६२८ ६२९.७२१.७९९.८१०. ५४६. ५५१. ५९५. ७००. ८१७. ९८५.१०२०.१०३८.११८३. ८३४.११०३. २११४.११३२. जाल Vजल्प (आनाय) ४८५. ७३१. १००९. जम्पद ८४५. जालय (लक) ६८३. जम्पिऊण ११२०० जाला (ज्वाला) १४१. १७२. २८०. जव (प). २०८.२४१.४८२. जव (यव)२५८.५८७५८८.५८९. Vजालाय जवपचमाण (?सुजात्यश्वाना वायुविशेषः जालामा ११०१. tr.) Rx3. जालायमाण ७५३. जबा (पा) १९८०. जालिय (लिक) ५२१. जस (यश.) १०६. २१७ २१८.२३९. जालिया (लिका) ७३२.११२९. २५४.६९६.८२६.९४५.२०४५. जाव (यावद) ८८.८९६. जावय (यावक) ३०९. ३११. ३३२. जसवम्म (यशोवर्मा) ९९. जाहे (यदा) ३०२. ९१५. १२०२. जसोआ (यशोदा) २१. Vजि जह (यथा) ६६.६७. ७१. ७८.९६. ९७.१४२.५०८.८४१.८४४ ८५८. जयः २.४.६.७.१०.१२.१३.१५. १७.१९.२०.२१.२६.२९. ३२. ८६४.८६९.८९७. ९०१. ९५७. ३४३६.३८.४३.४७ ५०.५४. जहजह (यथायथा) ९०२.९७६.१०२८. ५६.५९.८७.९१.३८०.१९९४. जहण (धन) १९.१६५.२५९. २७५. जयन्ति ११.१६.२८.६२.६३. जिय ६०३. ३६५. ७७५.७७६.१०६८.१०८०. ११२७.११५३.१९६१. जेऊण ११९७० [६७१. जहा (यथा)२४८.७२७.९४७. ९९९. +निर्, णिजिय ६९३. निजिय जहिर; (यथेच्छ) ९७३. जिण्हु (जिष्णु) ४८८. [४६८. जहंय (यथैव) ८९७. जीअ (व) १९१. जीय १५७. जीव जाइ (ति)२१४. जीमून (त) ३०८. जाइत्तण (तिस्व) १९९५.. जीमूभउल (मूतकुल) १९८९.

·जीव Vवर जिया ८७८. जियन्त ९६२. ४२९ डम्ब Vजीन् जलइ १७४. [७७६. जलिख १३९. जलिय १४३, ८९६. जीम (वित) ४३४. जीय (n) जलन्त ४१.१२४. जीहा (जिल्ला) ४७. ३२३. ३२८. +प्र. पजलद १९६. ४६६.४७७,१०१२. -पज्जलिम ३२५. प.जलिय १५७.. जुञ्ज (युग) २८०.७५९. १२०५. जुय १८८.९२१.२०४७.१९२३.११२७. झ ११७७. झकारी (sk.) ६१०. जुअइयण (युवतिजन) ११६३. जुआई (यवति) ११४२. ११४७. जुयई। झन्झणा (imitative word) ६२३. ९९५, जुबई ७२०. ११२८. Vझणत्कार झणकारे ७८८. जुअल (युगल) ३३६. जुयल ३३५. झत्ति (झटिति) ३६.२०८.४१४.६८४. ७४३. झसुर (ताम्बूल) ११२५. जुज्झ (युद्ध)२६७. जुण्ण (जीर्ण) ६८२. झाण (ध्यान) ६४२. ७३८. Vझिज्ज 8. क्षि. जुवइत्तण (युवतित्व) १९. झिली (लहरी) ५५४. जूह (यूथ) २७५. ३५०. ५४७. ५४८. झीण. क्षि. ५५८.५७०.५७६. जूहिया (यूथिका) ४१०. र Vजम्म टङ्क (sk.)२६०. ७००.७०१. ७०३. +वि. वियम्भन्त ८२१, जेत्तिय (यावत) ४४०. कार (आज: tr.)६७. जेसियमेत्त (यावन्मात्र) ८६८. प्यार (टकार) २६०. [115.) जोअ (योग) ८१३. Vटिविडिक p. (भूषायाम् , H.P.IV. ज्जोम (प.त) १०७. टिबिदिक्किा (प्रसाधित) ५९८. जोग्ग (योग्य)१३१.३५१.४९०.६१७. | ७६३.१०४६.१११५. ठाण (स्थान) ८२. ११९.२६१.४८९. जोहा (ज्योस्ला) ३३. ७०२. ११७८. 'हाण ८१.९७.१७८.३२४.३९३. जोवण (यौवन) २००३. ११५८. ६६६. ६७०. ७३१. ९०८.९११. जोह (योध) २६२. ४३६. ९३९. हाणभाव (म्यानभाव) ५५४. ठियभाव (स्थितभाव) ७२.. +भा, आणत ९२३. . याणामि ८८४. टझइ . दह गजर (शायते) ४४२. ११४७. नजर Vढम्बू +वि.विडम्बे७१४. १४७. जन्ति ४००.५६०.९६२. वेलम्पनि ७५३. -विम्बिय ३०२. +वि, विमान १२०, ·४३० णवर डम्बर (sk.) ३६०. १०४४. डहण (दहन) ३१४. डिम्ब (sk.) ४६. ३३२. ४३६. डिम्भ (sk.) ५९८, ६०७, Vडी +उत्. उदन्ति २३२. -उड्डेनि ७७०. -~-उड़न्त ५४३. -उद्देऊण ५५१. ण (न) ७०.७३.८१.८३.९७.१४२. १४७.२२०.२४०.२४२.२४६.२७४. २९७.३०३.३१२.३१४.३८०.४८८. ५३६. ६९६. ७०४. ७०६. ७०७. ७१०.७१८. ७२०.८१३. ८५६. ८६०.८६१.८६४. ८६९. ८७०. ८७२. ८७८.८८२.८८४. ८८७. ८९६. ९००. ९०१.९०६. ९०७. ९०८.९०९. ९११. ९१५.९१९, ९२०. ९२२. ९२३. ९२४. ९२६. ९३०.९३५. ९४४. ९४८.९५४. ९५५. ९६१. ९६३. ९६९. ९७८. ९८२, ९८५, ९८६. ९९०, ९९४. १००४.१०२०. १०७२. १९३२. १९३५. १९४२. १९५४. १२९१. २१९९.१७६.७१. ८३.९५.३६. २५३.३८७.४९२.७२८.९४६.९५८. गइअर (नदीतट) ४०७. गई (नदी) ३५७.३६०.४०२.१०००. णसत्त (मात्र) १०८७. गडाल (लाट) ३१. ३५. ४१. १०३. १०५. २१४. २२३. ३११.३१४. ३४०. ५०९.७०५.७११. ७४१. ८४.. णादाल २९.महाल६९२. गणु (मनु। २२३. २८८. ३३३. ८५९. ८६८.९२४. दी (नन्दी) १०६. पहुरा (प्रमान-अरदांत) ११४. णपहुप्पन्त (अप्रभवन्) १६.४६. णमकार (नमस्कार) ३३८ जम्मया (नर्मदा) ४६५. णय.व. णयण (नयन) ३०. ३५. ४१. ११२. २०७.३१४. ३२३. ३५३. ६९३. ७४१.७६१.७१२.८०४ १०६४. १९७७. नयण १६२. णयर (नगर) ३६२. ६४४.६६४.६८८. ७९१. १०७९.मयर २५४, णयरी (नगरी)४०३. ५०१.५०२.५०७. णर (नर) ७.१०.१२.२५४.२९८.३०२. ४१४. ४३६. ४९४,८६३.१०७३. १२०९. भर १९५. ३२६. ७२९. णवह (नरपति) ३४७. ४१३. ९०१. १२०४.मरवइ ७२९. णरिन्द (नरेन्द्र) ६७. २१४. २१६. २२३.२३८.२६२.३५३.४२३.४५०. ४६५,४८३.४८७.६७०.६८६.६८८. ६९६.६९९.७२९.८४३. ८५९. ८७०.८७७.९०३.१०७३.१०७४. ११६४. मरिन्द २३८.७२४. जल (न) ५१३. णलिण (नलिन) ५. णलिणी (नलिनी) २८. २१९. ३७८. ५१५.५१९. ५२०. ५२३.५७१. ५७८.६८९.७७३.१०७०.१९७७. नलिणी ५२२.५७०. णय (नव-नूतन) ९२.१८४.२५६.२७७. ३२२.३५७. ३६५. ३६७. ३७९. ३९०.३९६.३९७. ४००. ५१२. ५५३.५०३.५९७. ५९८. ६४१. ६४७.६५५. ७४५. ७५१.७९३. ७९५.८३७.९२०.१९२९. १९८१. १२०८.णप३०९.७४.८५. ३८७.४६६.६०५.७.०६. णय (नब) ४२६. गवर (tr.) ९२. २४५. २९२.

·घर ७१३. ७२३. ७९८. ८६१.८७४. ८७५.८८९. ९११.९४७. ९६२. १०३२. १०३४. १०३६. १०६३. ११४७. मवर ९०. २३८. २३९. णवरदय (नवरङ्गक-कौसुम्मवासः) ५९८.. रग्गय. णवार (अनन्तरम् .) ३६३. ४१३. ११६४. १९८४.१९८५.२७०. णसहिय (अमोढ) ३६४. ११६२. णह (नख) ७. ८. २२. ६०. १६५. २५१.२५६.२६४.२८६.३०९.३२०. ३६५. ३६८.४२०. ५६८,६१८. ६२२.६४१.७३३.७५४.७५८.७६९. ७७८. ८२३.८४९. ९८६.१०१०. २०२२. १०४१.१०४६. १०६७.. ११५०.११५१.११५६.१९६०. णह (नमः) १३५.१३९. १४५.१७४. २००.२२५. २२७. २२९. २३१. २३५.२८१.२८२.२८३.३६२.४१६. ४५१.४७३.४७६.४९५.४९६.५२०. ५५८. ६३१. ८१९.८२९. १०३६. १०५६.१०९९.११६४.११८१. नह १७४. ८२९. [११९३. णहयल (नमस्तल) १००५. १९८०. णहवह (नमः४) १०९६. णा (न) १४५. णाढाल.डाल. णाम (नाम) ६९. ८५. ७१३. ८५५. ८७४.८७६.८९३. ९१९. ९३४. ९५२. ९७२.९७५-१००४.१९३५. नाम ८९.८७७. णाममन्तश्व (अपराध)११४२. णाय (नाग) ४७९. णायय (नायक) ८२५. णार (नारङ्ग) ५९१. णारी (नारी) ३१९. ३७९. ४७९. गाल (नाल) १. २०५. ५३३.६०६, ६२९.११४५. লি णालिएरी (नालिकरी) ६३४. गालियरी णाव (नो.) ८१२. [४१८, णास (नाश) ७५७. ९२४. ९४५. णासा (नासा) १०१२. णाह (नाथ) २७६.२८४.३५४.४१७. ४२१. ४२३. ४८३. ६४६. ७०४. ७०७.७२७. ८२३. ८२४. ८४४. १०१३. १५१७. १०१९. १०२२. १०९४.१९१७. माह ९९. १९६. २४५, णाहि (नामि) ५. १३. २८. १०५१. १९९८, माहि २१. णिअ (निज) ६०४, णिय १७. ७६. १७२.३०३. ३२८. ३९०, ४२७. ६८८.७०२. ७०८, ७१७,८१८. ८२४.९१९.९५३, ९७०, ९७८. १०९४. निय ८१.१३०. १४२. २३९, ४९३,८५८, जिअम (नियम) ६४२, णियम ३१३. णियमण (नियमन) ११३४. णिअय (निजक) १९९५, णिया ५६. णियय ३१,७४.५६०, ८५५,९३८. ९७४, १०१४, १०४५. १०६४. ११०४. नियअ ६३, ४६५, नियय ३२६.८७३.९९८. णिअल (निगड) २८७. ११९५.११९८. णिआलिअ (निगरित) १९९०. णिआह (निदाघ) ३६३.७४४. णिउल (निचुल) ५१७.५३०. णिओअ (नियोग) ९८८. १२०८, णिकम्प (निष्कम्प) २७५. ५९८. ६४२. ८२२. णिक्कारण (निष्कारण) ९२२. णिग्गम (निर्गम) १. २७. ४८.४४७. ५१९. ५२७. ५३९. ६३९.६८७. ७८८.१०८४.१११०.१९९६. णिगमण (निर्गमन) ३६४. १०५२. णिग्गुण (निर्गुण) ७०८. ८६५. ८७८., ८८०.८८२,८९३.

·णिञ्च ४३२ णिवह, णिच (नित्य) ५००, ८६३. निच्च ३३. +वि. विणिम्महइ ६४८. णिञ्चल (निश्चल) २८३. -विणिम्महिय ६६८. णिच्छल्लिय (? छिन्न tr.) ५६४. हिम्मोआ (निमोक) ४७५.६७६. गिम्मो- णिज्जण (निर्जन) ३८२. य १०२९. णिज्झर (निर्झर) २३०. ३४९. ४४५. णियअS. णिअय. १०२६. Vणियच्छ p. (दृश् II.P.IV. 160.) णिवण (निष्ठापन) १०७३. गियच्छियव्व ३९६. णिहर (निष्ठर) ८२३. निठुर १४३. णियच्छन्त ९२१. णिण (निम्न) ६८१. णियम S. णिम. णिण्णआ (निम्नगा) १०५६. णियम्ब (नितम्ब) ३५९. ६१६. निभम्ब णित्थाम (मन्द tr.) १६२. २०३.नियम्ब ११५. १३५. १४१. णिद्दतण (निद्राव) ३१२. ४६.१४९.६२५. णिद्दा (निद्रा) ३६१. ३६४. ३८२. णियर (निवर) ८२८. ५०२.५५८.११६२. १९६३.११७२. णियसण (वस्त्र) ६३२. निद्दा २९६. गिरगल (निरर्गल) ४२९. निहोस (निर्दोष) ९५८. गिरक्षण (निरअन) १०४१. णिन्दा (निन्दा) ७३. पिरन्तर (निरन्तर) २८४.३००.३८९. 'णिपुर (निप्पुर) १४४. ४१२.६०३.९४३.१०७८.११५३. णिविड (निविड) २७४. ४१२. ४१६. ११५७. निरन्तर १८३. ४३६. ५१९.६२९.६७८. ७४१. णिरवयास (निरवकाश) ११९२. १००२. णिविढ २०४.५८६ निविड णिरवलभ्य (निरवलम्ब) १२. ५५१. जिरवसर (निस्वमर) १८६. णिबिडिय (निबिडित) ६३७. ७७५. हिरवपाण (निरवसान) ९३९. निरव. निविद्धिा १७४. साण १५८. णिबिडीकय (निविष्टीकृत) ४५९. णिरसि (निरसि) २३९. णिपुडु (निहित) ४०९. णिभच्छण (निर्भर्सन) ९४७. गिरहिलाम (निरभिलाप)७७४. णिरायव (निरातप) १०९३.११००. णिभर (निर्भर) ३८२. ८१२. ९१३. णिमित्त (निमित) ८९१.८९२.निमित्त णिरि (निरिदि) १९३६. जिस्वालम्भ (निरुपालम्म) २६. १७७.८७६. णिमिम (निमिष) २९९. णिरूसुअ (निरुत्थक) ४२१.४२७. गिमंस (निमेष) ११३४ निमेस ५००. गिरोह (निरोध) ५४५.१०४२.११४३. मिममि.मा. निरोह ७३४. जिम्मए (निर्मन) २१३. ९५०. ९६५. णिल्य (निलय) ३३८. ९६६.१०४१.१०६०.११११. निम्मल गिया (निपतन) ३०. ७२.६२८. गियसिरी (नियमनासा) ९२८. जिम्माल (निमांस्य) ७९.. णियह (नियर) ३. ४७. ११६.१७५. Vगिम्महर. (tory. H.P.V.161. २२४.३२२.४१४.४३२.४३८. गिम्मन ५३०. ८०८.१०२१.१.७८.१९६४.निवह ·णिघायं णीसास १०६.१२३. १३५. १५१. १७९. णिहसण (निवर्ष) ५२९. २६२.१००७.११.१३.११७३. ६३२. निहसण ३४. णिवाय (निपात) ८२३. णिहाण (निधान) १९८. ४९९. णियारण (निवारण) १५. [२९०. णिहाणीकय (निधानीपत) २. पिवास (निवास) २१३. निवास ! णिहाय (निपात) ८८५. गियिद . णिविद. | णिहि (निधि) १७८.१०१६. निहि णियण (निवेदन) ११२१. गिवेर (निवेश) ३. २८. १७६. २६८. Vणी २८२,३८८, ४०७. ५६०. ५६२. जोर ५७६.६९८, १९१६. .२७.६४९.६६५.६७२.६७५. निम्नि ३४८.१०३०. ७५८.७७७.७९९.७९४.७९९. न्ति ९३.२४६. ८४०.१०२०.१०४७.११००.११०८. गिन्न ५२१.८४८. निवेप २०.१०९.१४०.२६३. गिन्नूण 1. णिवायणा (निवांपण) १७७. +37. उनि ६६८. णियिभार (निर्विकार) ४८०, +वि.बिगिन १३८, गिम्वियंभ (निर्विोक) ८६८. -विगिनी १९८७ जिम्बय (नि.) ९५३. णीभ (नार) ८२.९०४.णीय ८६३. जिममण (निशमन) १००६. ११८७. ८९७.९१७.९४६. ११८. नीयपम णिमा (निशा) २७.४५.२७१. ३०७. (नीचतम) ८२, ०६.४७१.६०३.६३८.६४५.०४७. नीदत्य (नासम्म) १०:४. जीरम (नारस) ११५४. १९७३.११७७.निसा १९६,६९२. णीरेणुभाव (नारंणुमार) ६६५. णिसाग (निशान) १९८२. स. (नील) २७. ३.८. ३... गिमावह (निशापति) १९१४.८. ४०६......७.६२९ ... णिमीह (निकाय) ७. निमीद ७५३.११.२.मीब ५३२. गोलभाष (मार).... मिह (निम) ............ पीली (नील) ६. २.०.२५.३.७.३६७.४६७..०. नीम (नि.)...... ५.२.६६२.६९८.७५६, ८५. नीमर (BE) .. ........... दि. भीमाद (निन्द)..iमांगन ७०. हिंम (निमर) २..... गिमन मिपी)..1002 नीमर (नि ........... "प.भाग १२८ FEii. ... .... गागMt..16.12. . निग... Vinylanatr) ·णीसेस णीसस (निःशेष) ४८७. ७९७. ८४४. मोसेस ९९. जीहार (नोहार) ५४२. ६३९, शु (नु) १८३. १८९. २८९. २९७, ३०३. ३१३.३३९. ७१६. ८८३. ९१८.९३३. ९४२. ९७५.९९६. गुवण्ण (निषष्ण .) १९६१. गुण (नूनम्) ३४५.५९७.६९३.९३०. ९४१. ९५३.१०००. Vणूम p. (आच्छादने). मेर ९२७. मिय २२६. ९६७. भूमिय १०३. +परि. परिणामय १४९. (नेव) २९९. गेय ६३८. ८९५. अउर (नूपुर) २९१.४६०.७६७.८२९. वच्छ (नेपथ्य) ७४३.७४४. ह (स्ने) ३०. २९९. ५०५. णेह २९१. नेह ९८०. s. also सणेह and सिह. गो (न) ४२.१.१. मो ४१९. पहाण (एनान) २६१. सा ४.४३.४७.५९.१०७, २१३. ४२७. ४९०. ५३४.६५७.६६०. ९९२.९१७. ९२४. ९३३. ९८२. २०७०. ता १९९.२४५.३७९. ५१९.५५९. ५६६. ५७०.५७३.६४७.७१०. ८८५. ११२१. ताओ ५८९. ६२६. ६६३. ९२५. ९२६.१००९. तं (तत्) ७०.७२.९१.१५५. १८६. १८८. ३४२.४५८.५४६.५९३. ८६०. ८७३. ८७६. ८७९. ८९३. ९२३. ९४१. ९५५, ९८५.९८९. २१६८. १९७५.११८३. ताई ४३८.७२७.९१३.९३५.११५६. सं (तम्) ३. ८. १४. २३. २७.३०. ३७.४०.४२.४८. ४९. ५१. ५३. ११५. २३९. २३५. ४३०. ४८७. ९८.. से (ताम् ) ९०९. ९८२. तेण ४३३.४७१.४९३.७२८.७४५. ८५६.८९५. ९२०.९२२.९२४. ९६९.१००४.११२०. १२०९. ते७ि१.७३.९६.८७७.९१३.९६०. सीप (तया) ७२३..९३४. तो (तस्माव) ८०४. तमओ (61) ७२९. ९४४. ९७३. ९९२. तत्तो ९९६. तरस २११.२३३.२६९.२०१.३४.. ३५१.५११. ५१२.६८८.६९६. ७.७४८.७७३. ७७५.७९६. त त(तव) मो २.४.११.२०. २९. ३१. ३२. ३६.१६०.१९०.१९२.२०९.२२३. २३५.२४८.२८१. ३२५.३५०. ४५२.४८५.४८८.५१८. ६४८. ७.४.७३७. ७४४.७४९.८०४. ८४५.८७८.८८३.९४८. २६१. १६३.१.०७.१०४५.२१५८.१९८४. २९.६२. ६३.७१.७८.८१.८३. १०.१३२.१५१.२६२.२६९.३४८, ३७.४४.५१.७.५५.५३७. ६६२.६... ७०८.११.०२४. ७२६.८.२, ८.८५८.८६५. ..८८१.८८.०१.९०८. ९२८. १४.५५.९६२, ....! बाग ६४.७३.७८.८८.८५.३१० २७८२७३४१.४२०.७०८, ७२६.७८४.७१९.७८.६९. ८७३.८६.८९५.८५.२..

·तं ४३५ तोए (नस्याः)९०९. ९३१. ९८२. तणु (नु) ५३०.७९३.१०२५.[१०३६. तरिम ८५.२८४.३४०.३४७.४३०. तणुन (ननुक) १२०३. तणुय १२७. ४७०.४८४.४८६.४९१. ४९४. तणुअत्तण (तनुक्य) १९६१. ५०८.५१०. ५१२.७१६. ९२८. तण्इप (नन्त) १०३७, ९५१.१२.०५.१२०६. तण्डविय (तापदावत) १७५० सेसु ४५९. ७२०. ९५२. १२८२. तण्णयाण (वर्गवत) ८५०० समुं ११७. तण्णाय (आदम् ..) १०३८. [९८१. तामु७१२. तण्हा (हरगा) ७६३. १.५१. सम्हा तं (-त्वन) &c. s. युप्मन्. ततोsunder त. तअणु (तदनु) ५.७२. सपाहुस (नदभिमुग tr.) १०६७. तइभ (मृनीय) ३०. ३१. ३२. ३५. तत्य () ४१५.४६५. ३७. तदय ३२३, सहियम (प्रतिनियम r.) ४९. १२०, तइया (सदा) ४९०.८३२. २२२. ३२२.५०१, ५०३, ५५५. संभा (तमा) ६६४. ७००. ७०२.८०८.८३१.१९९६. तंम (भ्यय) २०२. ५५१. १०८४. . सहिरुप ८७.५६३. ११६१. Vतन् संसीकप (यमीत) ५७२. ५७१. भगन्तग्म.४२. वलयाम) ३१३. Vमन्य सण (ग) १०, २९८. ३१२. शुवापन्न १९६६. ३६६.४७३.८१०. ८५८.११८. तगुरापमान ११६.. [७३२. सन्नु (sk.) १९९. सम्ग (मूत्रनिदt... H. D.T.I.) मन्दुल (ok.)३... सग्नगी (it) acs. तन्हा तण्दा. सहि (दर) 0 Vतर सादर १३९. वादिय३.१४८३८४.५२०.१.२३. +षि.furt३. तर (म) १३८. ३०....५१३. १८३६२.६४६.२१३२. +3. पति... तम (नमः).९.१६८.२.५.१६..... ११८.प. १.४.११.१८३. ममाण ().. १२... सHिfe:) १३.110... शर्मा (...)३.. मरिमापEE). महिमा (मा) ११... नग(tu.01..1.. पिर (1) 14.12.1.10. ताप ५). नम(). | ना () ३१......, गार(TRa) ..

·तरङ्ग तिमिर ९५७ ११५३ ११५८ तहा ७८ Vतरङ्ग तरफ़ेद तरहिअ (तरहित) ३७२ ३३ ८५" तरङ्गिय २ सरङ्गिणी (k) ७५० सरङ्गी (6h) २६२ ४५ तराणि (क)१८५ तरल () ८६ १२२ २६७ ४७३ तहतह (तथातथ) ९७० १०२८ तहवि (तथाप) ९६ ८६३ ९५१ ९९१ ९६६ १०७३ तहि (तरिमन्न्तत्र) ८५२ तहय (तथैव) १०३६ ता (तावत्) ८९६ ९५५ ताडद (ताइ) २०६ ३६९ ताडण (ताडन)५५२ १०४० ताडी (6) ३५ सामरस (sk ) १८ ४० तार (5) ०२ २२७ ५८६ १०४० तारअत्तण (तारकात्व) १०८५ तारत्तण (तारत्व) १९९८ तारया (तारका) ७.२ १९९६ तारा (sk) ४१ ३०७ ४७३ ६५६ ७४३ ७५७ ७९३ ८२८ २०६४ १०७१ ११०३ १०९ ११२३ तरलत्तण (तरल ) ७२३ १९४ Vसरस्य तरला ५७८८४५ तरराविअ (नरलित) ८३३ सररिय (नरालन) ३५ १२६ ७७० सर (sk)140 १६८ ४०० . . ६०४ ८१.६७ १०३५ तरमल (तस्तल) ४८ ५' सरयल ४०८२ नरण (sk) ८० तरणी ()११३ १८०७७४ ११५० ७ तरत्तण (नरुत्व)५.. तर (R) १३४ ०३० ३९४ ५२४ २५९ ... दर अल १६८ २८२ 'यल १२३ १७४२२५ २७ २८१ ३ सलाय (तडाग)३ सलिन (..) ५० १०२४ १०२७ १.८ तारावद (तारापति)"५५ तारुण्णय (तारुण्य)३६० [८१५ ताल (sk) १९७ २९७ १९८६८५ तारा (1)२८४३२१ ३३१०० तालु (k)१.. ताव (तावत्) ८८ १०१ ताव (ताप) 06 तावसी (तापमी) ३१३ नाह (तना) ३०२0१५ १०२ २०४ पति पति ति (नि) २६ तिभस (विदश) १२१ २०१ ४२० १७. ७९३ तियय ७३ १३६ १४४ १६८ २०१७ ३७ . सिरिमा +परि परितामगायन सहिमसण (सालमत्व) ४०० सयागिन (तपनाय) २०. सह (तपा) ६.१ . ५४ ६५२ ६३३ ७७ १८ | ८२२ ८४४ ८६७ ८. तिनिधि (पपर)३ तिणपण (नियन)३.१८०२" ४३८७२. निमिर (का). .. ३५०६८० ·तियस थण ६९८.७००.९३३.१०७१.१०९०. तूर (तूर्य)४०३. १०९१.१०१२.१०९३.१.०७.१.९८. सलिल (तृनिकायुक्त.) ७६८. २१०२.११०३. १९१०.११.२.१.१६६, Vत तरह.८२.७१०. तियस 5.तिभम. तरिजा. १९४. तिला (३) २४९. तिलय १००० तर ८८३.८८७. तिलोई (चिनीकी) १५६. +व, श्रीमत... तिमूल (त्रिशूल) ३०५० -ओरण २०१०. तिहुयण (त्रिभुवन) ८५४. ओपरन्न ४८२. तीर (6k.) ५२१. -प्रोभारिम २८. भोमारिय मु(k.)२४७. १६०.६९४. मुह (.) ५२३. ८९७.१९८५. +18. उसिन १९०.८९०.९६८. Vतुझाय --उत्तरिय ७३६. मुहायन्ति १२७. +वि.विण३०६. ३३०.५४५. मुरल (4.) ८.६२.९७०. १३.. तुमत्तम (तुण्यस) ४... +ममुर. मनु९१.११६६. मुमुस (ok.) ४३.. तंभ (तेजः) २६१.९६३. गुम्पी (k.) ६९.. तुम्हारिम (युमा tr.) २१५.७०७. शिप (सारण) ... पुरम (तुरम)१०९०.रय ४३६. तमोर याय) ८२.. मुरंग (k) ४९. २००. २६२. ८३१. मोभ (नीप) ५७१. सोपा. ६४९. सोमर (.)३.. पुरंगम (Ik.)२८.. गारग (.) १९५.१०.२०१.३४५. मुरिप (तरित) ९२३. दुरिभपर (IRRIT)... ताम (नांस):... TAR २८ अभिय. १५४.५४२. 'लि (R)... २८....७१५. 3.................... १४...८१३t. १२८१... गन्... +rik. परिवर... तुमय (ina)... गा(Int गुग (.)

·थणय ४३८ ८३५ १०५६ १०६७ ११२९ ११५० 1Vश् ११५८.११६०. स्थण २०५. +सम संदट्ट २३६ थणअ (स्तनक) ९९५. यणय १००३ दसण ९२ १०४ ११३.२०७२०९, २४०३१२३१९. १४७ ५००५१४. थणत्य (ननस्थ) ७६७ ७०६.७६१.८९७ १०५५११३६. थणवई (स्त नवती) ११२७ 'दसी (दशी) ९६४. थणव? (स्तनपृष्ठ) १०४० दक्षिण (दक्षिण) ४२३ थणविसारी (स्तनविमारा) ७६ दक्षिणा (दाक्षिणात्या) ३०९. भशुल्ला (स्तन पारस्तन) ३२५, दक्शिण (दाक्षिण्य) ९१४. थल (थल) ४११.६७६.११०७. स्थल ढ़ (ठ) ७६३ ७८३ २२.२०९.३८८.५४०.६१५७७९. दगुइन्द (दनुजे द्र) ९ ५५ १०३९. १०६१. १०६८ १०८२ दण्ड (sk)८ ४६ ५२, ५३ ६७. १८२१८८२००२१६ २१७.२४७. थलइल (स्थलयुक्त) ५६१ २६६.३१७ ३२८.४१४. ४७२. अली (स्थली) ४२१ ४४९ ५५९ ५७३ ४७४ ४८० ५४६.५५५ ५६०. ६५५. त्यली २५६ ३५० ५३८ ५७० ६४१ ६८५ ७५५ ८०६. ५४०.६१३ ८२५.८२७.२०१२१०६० ११००, थाणु (म्याणु) ३८. धाम (थाम) ७६७.११३३.स्थाम४४ दहुरउड (इदुरपुट) ११६७. २१६.१००१ दन्त (sk)५२.५३ ५४ ७२ १८८. थामस्थाम (स्थामस्थाम) २९४ ९१८. २०० २६३ ६४६ ७५३. थिइ (स्थिति) १५६ ४५६ दन्तभाव (sk) २६६. घिमित्त (म्पितिमात्र) ९९१. दन्तुर (sk) १०९ १९८.४२१.७८५. थिर (स्थिर) १५८.७९७ ८०१. ९४५ ८३५ ८५३.१०९.. Vधन्तुरय थुइ (स्तुति) ८२. २८७ दन्तुति २००७ थोत्र (स्तोक) ४४ २३३, ३७०.४६१. दप्प (दर्प) १०४.९२९ १०७३ १०७४. ५२८.५५९ ८८२.१०९५१९४२ प्पण (दर्पण) ३३६ ४२६.६८९८८९. थोय ३६९४४८.५२३.६१३७९४. दप्पणभल (दर्पणतरू) ८८९. १०७३, ९०४.९९१.९९३ १९८०११०७. थोव ७००.८६४९६.९७७. दम (धर्म) ६६९ ८९.. भोभत्योभ (सोकम्तीर.) ०७० थोप- दमणय (दमनक) १८३. ७७४ ७८६. स्याय ७३९, १६९ दयिय १. दइय घोर (यू) १०४१ ११२७ दर (k.प) १०२, १०४ १०९. २१२११४.१२८१६२ १७१ २०२. दाय (द) ८ ३.३.१.१९. २६६ २७०.३७३ ३७५३९०३९९. ४७० ५८४ ५:४५९९६०.६९. नहाय (पा) १... १०. १९३३. ६४९६५६६८०६.१.६८३.६९२. पविष १५३. २७१३७६२७६६.७८१७१३. ८३५.

·देन्तु ४४. Vदल दलन्नि १०२१. दरिद दिमंस ८२१.८३६. ८५३.१०३८.१०६१ । १११२. १११७. ११२७. १९३७. दिया ३६. १७७.२५९. २८६.२९४. ११५९.१९६३.११६७.११७४. ३१७.५४८.७०३.७२३.७५४. दरिद्द (दरिद्र) ८५९. ८४२. ९७३. १९४१, ११५६. दरी (sk.) १४७.६१४.१०३०.११०७. ११९७.१२०७. दिन्ता २७६. देना ४२१. दलिप ५५२. दलिय १२. २६. देन्त ७२९.८७३. १५६.२६४.५६८.६५३. देनी ८४९. दलन्त ६३५. दिजन्त ४७३. see under दीए. +रि. परिदलिय ५१८.६२४. दाऊण ९३२. दल (Sk.)४७.१२२.१८५.२३४.२३७. दाडिमी (sk.) ६२४. ३३८.३६८.५१५.५१९.१२०.५१३.। दादा (दंष्ट्रा) १३. १२३. ८२८. ५६६.५७१.५७४.५७८५८१.६०९. दाढावह (दापय) १०५१. ६१४.६२४.६२९.६७५. ७७३. दाण (दान-मद) २३२. २६५.२६८. ७७४.७८६.७९२. ११८१.१९८८. ३५४.४६१. (दान-दीयते यवत) दल.तल. ७२७.७२९. ९१९९७१.१९९६. दलण (दलन) २५२. Vदानाय Vलायू दाणायन्न १.०७. दलायमाण २८. दाम ()१६१.१९७. २८.५. ३६८. दव (र.) ५७५. ७८०.७८४.२०६८, दविर (दवित) ६०१. दार (दार) २९४.६७५.६८०.१. दार. दविण (इविग) ६६६. ९७०. दार (sk.)८६३. दमकन्धर (दश) ४३.. दार (sk) ३७८.५१२. ५६६.६७४. दमण (दयान) ३२८. ३४४. ४३४. ६७५.९०४.९५.. ३०२.७६२.७७१.१.२७. दारण (sk.) २४३.३३७.७३१.८३२. दसणयाय (दशनबामः) ७८२. दारगयर (तर ९३६). दसा (दशा) ७६९.९७१ धारणतण (दाम्य) ८... दालि (sk) ५८.. सर १६६.१७.. दालिदादारिम):...:१८ शनि"....७५. दाय (ok.).७०.५.1...... ११३२. ५९९. दाह (..).......... १४.४८. दादिश (दशिन).. +वि.free.. दिभ (1)१७. भिम (दिसम) 3.11.161...... inte.१५५.५३८.५६८. ...दिपम १११.१०.११.. 81......... ५.३........iri...३.१८४. ... .............. Vदह ·दिवस दियह ३७१.३७४.३७६ ३७७.४००. दीह (दीर्घ) ४६६.७६३.८४८.९९१. ४५३,५१२. दिवस १६६.५९०. दीहत्तण दीर्घत्व) ५६०. विभसय (दिवसक) ८७२, दीहर (दी) १३३.१४५.२१७.२६८, दिगइन्द (दिग्गजेन्द्र) १०२७. ६०३. ६२९. दिग्गय (दिग्गज) ११. २३२. ८२५. दोहरिय (दोघींकृत) ५५७. दिनइ . दोपू. दुकर (दुकर) ८४.९५७. विटी (दृष्टि) २५ १६४.२०८.२१५. दुश्व (दुख) २३.६४.९५.३८५.६९३. २७६. २७८. २९६. ३६४. ४९१. ७३३.८७२.८८२.९३५. ९३६.९३८. ४६०. ७३९. ७५२. ७७२. ७७५. ९४०.९८६.१००४. ७८२, ७९६. ८३६.८४१.९३३, दुमामभाव (दुर्गमभाव) ६७३. २०६६. ११३४. विण (दिन) ५०८.५९८.६४४.७९१. दुजण (दुर्जन) ८०. ८६५. ८९१. १०८२.१०८६.१०८८,१०९३. विणयर (दिनकर) ३६३. ४००. ५०६. दुद्दिण (दुर्दिन) ४०३. दुद (दुग्ध) ८५४ १००३. १०७९..१०८७. १०९३, ११०१. दियस. दिअस. दुन्दुहि (भि) ४१६. दियह 9. दिअम. दुन्यल (दुर्बल) ११६३, दिवस दिवस दुम (दुम) ३४९.४११.४१२. ५७३. दिम्य (दिव्य) ५०५. १०५८. ६०८.६५०.६६०.७२९.१०२१. २०२८. दिसा (दिवा) ९९. १०८. ११४. ११९. १३०.१४८. १९५.२१८.१३७. दुमवई (इसवी) ६१६. ३५४.३५८.४१३.४२३.४७२. दुरिय (दरित) २५. ९९. ५१२.५४१. ५४३. ५९०.६६८. दुलह (दुर्लभ) १३३. ७२५.७४९.७६९. ८०६.१.३१. दुलहपण (दुर्लभाय) ५०३, १०३२. १०३६. १०९७.११. दुला ( दुय) ४५९. २१०३.११.४. ११०६.१०.. दुक्य (पद) ४४८. दुबह (६) ४३८, दिसा (दिशातर-दिक्त८) ६५८. दिसाय ७२५. Vदुर दीण (टीन) ९५४. दूमिय (दषित) ५४४. Vदी दुसह (६:५६) १५८.५... दिष्पन्ति ५७२. दुहा (दिवा) ९७१. निमार ... दुहापिअमुद (दुनितमु) ४३५. 1ि7-1३९५. दुई (नि) ४७. रियमाण १५४. VRp. (परिता. H.P.7.21) दीपा र १६८..... दापनि २७. अनि १७... दापन १०२८. मनि ०८ ·आत् देमन्ती १०५५. दौसन्ती १०५४. दीसन्ती १००३. : दारिय ४९४, दूरायाण ४०३. - दूमिभ २७०.४२१. दूमिय ९८.३९०. १०३८. दूमिजन्त ८८४.९३८० दूर (sk.) १५. १२८. १४५. १४६. दटूण ४७१. १५६. १७५. २२९. २८८.४०० | Vद ४०८.४१९.४५४.६१४६२१. ६२५, ६६५. ७०५. ७२९. ८६५, ८८६. ९४३. २०२६. १०८५. +गि. वियारे ९६७. -विआरिय ९. २०१६. दूरयर (दूरतर) २३०. दा. देव. दूरगय (दूराग्रक) ४००. देव (Bk.) ५४० ७२५. ११२०.११९६. दूरत्तण (दूरत्व) १०७९. देश ५१०. Vवराय देवया (देवता) १६८० देवी (6k.) ६८.२९०. ३०४. ३०६. Vत्पु ३.८.३२४.३३१.३३५.१०६३. दपिय ४७१. १२०८. Vez देय (देव) ९२४. ९७५. दीसह २९.६२.४८.६६.१०६. १२४. देस (देश) १०५५. १३८. १५३, २४९. ३८९. ४३२. ' ४५२ ४५४. ४५० ४६१. ५६४. देह (sk.) १७.३९.१७६.०४२.८.१. ६२४.६३९. ७०२.७१६.७२४. ७४९.८१५.८२०, ८३०.८४३. दहत्तण (देव) ८४८. ९२७. ९६५. १०१६. १०२०. देहली (..) ६७५. २०४०. १९०३.१९०९.११४३. दो.. दीसनि १३३. १३६. १४०, २१८. Vat २३०. २३४.२५७. २६४.३०५. + सम् मागिम २४.६५१. १.३५. ४.९.४४७.४७२.७.४८२. १९९४. दागिय १.१. १७.५६५. ५७५. ५९९. ६२५. ६६५.६७८. ६७९.६८१.६९६. दारगय (बीगंग) ६. ६९७.७१२. ७२५.८०६.८३८, दोणि ९.१.९०९.१.१८,१२.३. दोग्यत (होम्य) ६२...... दायर ९५२.१०००. दोला (sk.). दावम्ति २५६.८८६.११६. Vशेयर निक()४.१०६.२०२.०१.. दोगापमान ०४. २१२.२८६.२८४२६.४९६. दोस (१८.०.२५३ ७२३.७२४. ०६.७३२.९१६.१७....01. ८१.८६९ .२०.८८५.८८0. २०१८.११. +नाम) ८५. १६. १५२. ११४.१०.his. दति २३६८:. ').... in-J६८६ ...११. Vir दाममागा. 50 (Gautarato) 6. दि. ।

·४४२ VE +पि. विवेउ २५. विदुम २४५. पिगुष १५६. २८८. विदविय ६९९. दी ९९५. दोणि ४५०. टोहिं ८७२. + सम्, संधिय ११३१. + संनि. संणिहिम २९९. संणिष, धाउ (तु) ५. ४०० [ ३२९. धारण (6k.) ३३३. ९१७. धारत्तण (धारस्व) १५९. घारा (sk.)४०.१०२, १०८, १५२. १८४.२१२. २१९. २४१, २४५. २६५. २६८. ३२२. ३३४. ३८३, ३९०.४०४.४०५. ४०६.४१०. ४१५.४१६. ४२७. ४३३. ६४०. ६४७.६५२.६५५.६९७. ७१४. ७१९.८५४. ८९०.९२८.१००३, १०१२. १०२५.१०२६. १०३३. धण (न) ९५९.८६३, ८६६. ९६९. धणु (पनु.) २९. ५७, ३८८. ४४०. ४४७.४४८.४५९. धम्म (धर्म) २१६. ९२५. १०१५. धम्मिय (धार्मिक) ६०९. धय (धन) २२२, ३३४, ४८८. घर (Sk.) १२९. • धरणिल (धरणीतल) १.०१. धरणिहर (धरणीपर) ११५. १२६. १४६.२२९.४४०.४४२ ४५८. धरणी (6) १८४.२६२.३८३.५३८. धरा (6k.) १७.५१. १९२. ४४२, ४५३.४५५,४९४. ५०४.१.१९. धरायल (परात) ४९८. धव (k.) ६२०. धवल (म.) १.१०० २१७ ३७३, Vधा धावनि १०८. ४३५. धाविय ४४६. घोष ५३७. थोय ३८७. ७२५. धावन्ती ९२३. + अभि. अहिधाविऊण ३२. + निर.णिोअ १६४. गिरीय ३९२. ३९८. +प्र. पावि १२८. पहाविय ७४९. धीर (ok.) ८४६.९०३.९३९.११४७. Vधीर. धीरे धीरेनि ९७०. VI धु४६७.६९५ धुय १३० ३९३. Vधपसधयलिश पालिजन ११९३. धयलभाय (म.) ७९३. धवली (र.) १.८.. +वि. गिन्ति ५.२. -बिहुम १४८.८०६. "पुर (k.) २८.. धुप (1) २३८.

·नमो YYY नी +परि. परिणमिय १०११. निहरतण (निरस्व) ९९७० +प्र. पणमह३ ५ २४.३७.३९.५२. निय (निर्दय) ८२८.. -पगमिजनि ३२०. निद्दा । णिहा. --पणय २२१.३०१,३२०, Vगिन्द् .-पणामिय ४२६ ४९३. जिन्दा ८२. निन्दा ९९८.+परि. +वि. विणमिभ ४५८. परिणिन्दिय ८२. +ममव. समोणय ६१२. निन्दायर (निन्दापर) ९४९. +समुद. समुण्णय ६७९, ११९३, निप्पश्व (निष्पक्ष) १२३. नमो (नमः) ८८५ निविध णिविड मयण यण निविदाय बयर. जयर. निविडायन्त ९९. मर.पर. निमित्त णिमित्त भरवाणरवर. निमेस .णिमेस- मरिन्द . पारिन्द. निम्मल , जिम्मत, भलिणी इ. लिणी. निम्माण (निर्माण) ३. १८७. मपण. निय.णिय. नवर.पावर. नियs, गिअय. नवि (नेव) ७१७ निरन्तर .णिरन्तर. निरवलाण B. हिरवसाण. जह ७२४. निरहंकार (6k.) ४०६. +प्र.पण २३०,१०३०. मिरारम्भ (6k) ८६. अपि. पिणा ५५१. निरोह . णिराह. +अव. अवण ३६७. निवह इ. णिवह, +सम् .सैगर १११६. निवास . णिवास. नह ह. निविडिअ णिबिटिया जाम Aणाम निवेस .णिवेस. नारायणी (6k.)२९१ १ निविसेस (निविशेष) ९८०० नासउड (भासापुट)७३४. निमा.णिसा नाहणाह. | निसीह जिसीह. नाहि 8. जाहि. निह 8 णिह. VनिभP. (E, H, P. IV 180) निहस णिहस. निहसण इ. णिहसश. निहि इ.णिहि. १ जिप ९६३. जियन ८९७. गिएऊण ८९९. निअम्बणियम्य नियाम५.णियम्य, नियणिश. विदेर ६ गिट्टरः जाति२२३. पनि ८०३. | गिजा ४४३. ७४५. गिन्ति ४४०.४४५.

·पण . पठण (पतन) १५१ २४१, ११०३. "वण १४३ २७७, ३०२, ६१७ ७११.१०२६ १०८५. पडल (पटल) ३५८.३९०,३००. पहल १७४.३०० ३५४.५२५८१७ पहनास (पम्वार) ८३६ पाया (क्तावा) ३१० पडिकुसुम (पनियुसुम) १०६८. पडिगय (प्रतिगम) २६६ ४४६. पटिराण (प्रत्येषग) १३१ पडिपोलग (मनिपाडा) १५१ पपिपल्टण (प्रतिपेरण) ६९९ पडियन्ध (प्रतिवथ) १७९ १९८५०२ ६४२ ९६७ १०९९ १९५२ ११५३.११६८. १९८१.१९९८. पढ़मय ६० पण (मगद) ६१६ ६९५ ९७३. ९८५. पणय ५७ २२४ पणइणी (प्रणयिनी) २०९ ७९१ ९५३. पणई (प्रणया) २४६, २५१.७२८. ७९७ ८३७ १२० पणाम (प्रणाम) १०३, २१४. २५२. ३३३.४२० ४२३.४६७ ७.. ६७४ पणाली (प्रणाली) २५१ पोलण (प्रणोदन) ४४६ ४१२ पणोलणत्य (प्रणादनार्थ) १९३४ पण्डय (पाण्डव) ४८४ पण्ड (पाण्ड) ३८४. ४६२ ५७७ ६९५ १९८१ पण्डुमाव (पाण्दुभाव) ५५३. ५४० १०७० पादुर (पाण्डर) ३९३ ४२० ५१५. ५.२ ५७५ ७७९ ७९५ ११६. पटिपिन (प्रतिविष) १४. ५१. ४८८. ५६४ ७१२.७२६ ९२६ पडिबीह (पतियो५) १८७ २०६. १०२६००२१६२ पडियोहकारितण (प्रतियोधकारित) पर६०६ पनि १४५ १०५६ पटिम ५१४ पन्त १२२ १२३ १२९ ४१६. पड़ती १०३१ + आ. भवन्यि २४६ +उद, उम्पब २३० ३८२ उपाय पढिमा (प्रतिमा) ३१० ३११ ६९७ ७६४. १०१. १०२० १०५० २०५६ ११२१ पहिरव (प्रतिरय) ६.३.१०३२ पडिराय (प्रतिराग) ६९० पदिरोह (मतिरोध) १७ पढिराही (प्रतिरोधी) ११३४. पडिवान (प्रसिपक्ष) १०३ १०५ २८३ २४२ ७२५८४३ २०६९ पतिवति (प्रतिपन्ति) २८१ ८७९ पहिवासर (प्रतितासर, २६८ पदी (पटी) ७६९ पदम (प्रथम)! ४४.४९६९ ७७ ८४१७१ १८२४३६४४७४५३ ४८२ ५५ ५२७ ५३२ ५७३ ६१२ ६४९६७८६९२ ७१८ ७८४ ७९६ ८२०८५० १३. ९३४४४१०२५,११३७ १०७९ २३३ ५०६ ५७० +नि शिवडा २४११००२१००४ १९६४ निवडर १९३. -वहान १३९ ४७२ ८१८ +नि विष्टिय ४४७ णिवडिय १२८ ४५२ ८२२ १०२४ १९८५ निवयि १५८, --पिवहन्त ४२.यल १२५. २५०० २६०.

·परिक Vपम्हुस . (विस्मरण, H.P.IY.75) पम्हुसइ ९५६. + सम्. संपडउ ३०३. + समुद, समुप्पया१९७०, -समुप्पास ३०८. -समुप्पयन्त २३१. +न. गपडत ८२४. पत्त (पत्र) ३०४. ६८५. वत्त ३७. ३६९.४१०. ५२२. ५२३, ५७४, ६००.८०४. पत्त (पात्र) "वत्त. इ. स्यय. पत्तणा (पत्रणा) ३४५. ३५३. पत्तल (पत्रयुक्त tr.)५६७. पत्थ (पार्य) ३५. पत्थणा (प्रार्थना) ९३४. पत्थाण (प्रस्थान) २०१० पत्थारी (संहति tr.) ३७३. पत्थिय (पार्थिव) २६८. ८७६. ९०१. ११८५. + उत्. उप्पण्ण ५५३.६०३. ७३५. +प्रति. पटिवजा ५१०. -पडिवजन्ति ८६८. ----परिवण ३. ३१३. ३४७. ३८१. ४९८. ५०७.५०८.६८९. ७२१. ७८७. ८१६. ८५०. ११२०. ११५२.११७५. ११९०. +सम्. संपडद ९१५. -संवन्ति ५५०. --संपण्ण ३२४. --सपाठिय १५७. + समुत्. समुपण ७२२. पन्थिा (पथिक) ५७७. ६. पहिअ. परमार (प्राभार) ५३. ३४८. ६६२. ७३४. पमाण (प्रमाण)७०१. पाह (पक्ष्म) १३०. १६४. ६९७.७६८ ७७०.८३६.८४०.८४१. ११३४. १९३५. १९४०. १९७०. पम्हभाव (पक्ष्मभाव) ७६१ पाल (पझल) २६७. ५९१, पाइसिय ९१८. ९७१. पय.प. पयइ (प्रकृति) ३२९. पयई ६ पयवी. पयढ (प्रक्ट) २०५. २३६. ४३२. ४९६.२११४. B. पायढ, पयणुअ (प्रतनुक) ५०, १९४८, पयण्ड (प्रचण्ड) ५११. पयय (प्राकृत) ६५. ९२. पयवी (पदवी) ३५०.५२९.५५६.६१३, ६२७. पयई ६६. पयाण (प्रयाण) ३५७.४१३. पयाव (प्रताप) १०६. २१७. २३८. २४४.७०४. पयाअ ५११. पयास (पकाश) ११. ६६४. ९२७. पर (Ek.) ७१ ७४. ७६. ८३. ९६. ७०५.८८०.८८१.८८२.८९१. ८९२. ९२०.९४४, ९५६. ९६१. ९७३.९७६.९९०.९९८. परओ (परत:) ४४२. परमस्थ (परमार्थ) ६४. ९२२, ९६५. परमाणु (sk)३. परंपरा (sk.) ७१. ४८८. ६२३. परम्मुह (पराङ्मुख) ८६८. ८७८. परसु (शु) ३३०. पराय (1) ७९४. पराहीण धोन) १८५. परिअत्तण (वर्तन) २५५. परिअर (परिचर) ४६७, परियर १९८. परिआल (परिवृत ..)२० परिओस (तोष) ३११. ३८९. ९१३. ९७०. परिओह 5. परिहो. परिकदिण। कठिन५६३. परिकाबुर (कर) ६७७.

·पल परिक ४४८ परिकम्पी (e.) ३१५. | परिरक्खा (रक्षा) ५०३. परिकविल ( कपिल) १०४९. परिरम्भ (डा.) १५७. १९७, ३६८. परिकविस (कपिश) ५३७. ७८५. ४८०.७४९.७५९.१५.. परिकसण (वर्षप) ६८०. परिम्भण (6k.) ७७३. परिकोमल (6.)३६७. ३८१. परिलही (sk.) ४००. परिक्खय (क्षय) ४३९, परिलम्बी (st.) ६७६.११११. परिगण्ड sk.) ७७९. परिवडण (°वर्धन) ९३१. परिगाह (ग्रह) ३३.७५. १९०.२७९. परिवाडल (पाटल) ८३६. ३५१.३५८.९१६. परिवाडी (पाय) ४. ८५१. परिघग्घर (वर्धर) १०. परिवार (6k.)८६७. परिघोलिर (घूर्णनशील) १५८. परिविरल (sk.) ६१९. १९६८. परिजढिल (जटिल) ६२९. परिवेलिर (वलनशील) ४८१. परिणइ (पति) ४३३. ९७७. परिवस (वेष) १७९. १९६. २७१. परिपायण (न) २०६९. ४५७ ६६४.८४१.१०२३.१०२९. परिणाम (6k.) ६२.३६३ ३७०.६०१. २०१६.१११६. १२६५. ६०६.६१२. ६४३.६८०.७११. परिवेसी (वेशी) ५२६, ५५४. ७९१.८३६.९६५.९७७.१००२. परिस (स्पर्श)८०१. १०७९. १९७१.११७५ परिणामय परिसकण (परिष्वकण) ४६०. ५०२. (क) ३७६. परिसर (sk.) ५२६.६१०.६७२.६८६. परिणाह (Sk.) २७२.३४३.७४०७४४. परिसाम (श्याम) १११२. १०१९. १०७५.११२३, ११५८. परिसामल (श्यामल) ३७३.६५५. परिणील (नील) ३९०. ११२९ परिसिढिल (शिथिल) ४१०. ७८८. परितम्बिर (ताम्र) १०९७. ८३६.१०२५. परित्ताणमई (त्राणमयी))२२०. परिधूसर (sk) ३७१. ३९७. परिसुक (शुष्क) ३२९. परिपण्डर (पाण्डुर) ७८२. ११७८ परिसुद्दय (शुसक) ६१. परिपाडल (पाटल) ४३१ परिमुद्वि (शुद्धि) ११२३. १८५. परिपिारतण (पिरत्व) ११७१. परिस (शेष) ३६८. ६६९. ११४४. परिफन्द (सन्द) ८७. ९०४ परिसोण शोण) ३०४. परिमन्थर (6k.) २२६ [७८१.] परिस्सम (श्रम) ११६२. परिमल (sk.) ३६१. ५८५ परिहा (81) ४९५. परिमलण (मर्दन) ५३७. परिहार (sk.)७१. परिमास (मर्श) ३६६. ७६९ परिहारबई (ती) ९२१. परिया (चय) ४६०. परियय ९५७. परिहीण (२) ६७९. ८८८. ९५३. पहियण (जन) १९०. ६९४. ०१५. परिहोम (भोग) २५६.९२६. परिहोय ७९१.१०५४. ९२०. परिभाय १८६.२७५.८३९. परियर . परिअर. परिह (१) ९९३. परियर (कर) ३२१. ३५८, ५०७. परोप्पर (परस्पर) १९३. ३१९, , पलभ (मलय)" १५. पथ्य ५०.

·. परव ७०७. फ्लही ४४९ १५४ १५६. १८१.२९७. ८०८..] पसाय (प्रसाद) १०४. ४२४. ४९३. पसाहा (माधन) ११२. ३०२.७८७ पलही एकापात tr.) ११७३. पहुअ (पलघुक) ५०१. पलहुय ९२२, पसिदिल (प्रशियिल), १०९, १०६. पलास (1) ५५३. ५५४.५६७. ५९४. ८३४.१०३४. पलिअ (पलित) १०००.पलिज १००३. पसिद्धि (प्रसिद्धि) ७५.७१७. Vपलोहा. (पयंस, H, P. 17, 199) पसु (पशु) ३२२, पलोड (पर्यस्त) ४९०. पसुवई ३३. ३४.५८. पलाइन १४७. 'पह' (पशः) ४०४. ४२३.५५५. वह पलक (पर्यंक) २६३. १९४.२३०.६१०. ९३९. ९६०, पडल (पखल) २७७. ३०. ४०८. पहर (सर) ४३१.७६०.पहर १४२. ५१४.५३७.५५३.५५४.६४३. पल्लव (sk.) १९३.२००.३६५.५२५. पहरण (पहरण) ७०३. ६०४.६१०.६३ ११३४.१२८६. पहरण (प्रहरणस३) ३२१. Vपल्लवय पहरिस (पहर्ष) ९८. २०१. २५३. २६२.८४६. ८४७.९४१. २०६६. पछाया ४७७. पापिय ९. ११२६. पल्ली (sk)६३०.६४५. पहा (पमा) २०५.७००.१०६०. पदा पवण (न) १७३. १८५.२३१. ३६०. २५. ४४.६०.१४३. १७६.२८९. ३७१.३७६.४२९.५४३.५७८.५८७. २८६.३०५. ३१८.३२८.३४६. ५९३.६३३.६३४.६३५.६५२.६५६. ३४८.६५९.६९३.७०२.७१५ पवह (प्रवद) ४४९. पवह ५२. ७३९.७५१.७६२. ५२०.८३१. पवाह (प्रवाह) ३५७. पवाह १६७. १००७.१९१२. ११०० ११०२. ११७५.११८.. पवि (sk.) १२६. १२७. पहामय (प्रभामय) ३८. पवित्थारिणी (प्राविस्तरणशीला) २६८. पविरल (प्रविरल) १६२. २३४. ३४९. पहाण (प्रधान) ४३९. ३७८. ३८६.५२५. ५४९, ५५०. पहाय (प्रमात) २७१.६१३, ११७१. पहार (प्रहार) ६९५. पवेम (प्रवेश) ७०२. पर्वस ४९०० पहाव (प्रभाव) १४.६५.५०७.पहाय पर्वसत्य (प्रवेशार्थ) ११४०० २५२. Vपन्चाल p(लाबने, H. P. 1V. 41.) पहिअ (पथिक) ३९५.५४४.५९१ ६७७. पबालिप (प्लावित) ८१३. [९७९. पहिय ३६५.५८२. परसा (प्रशंसा)६३.८४७.९०९. पहु (मु. २१०. ३३८,४३०.४३४. पसा (प्रसङ्ग) ७५५. ७६४ ८७३ ४५९.४७०.४८४४९१.५०५.५०८. ९१७, ९९२. ७१७,७१९. ७२३, ७३६.८४७. पसस्थि (प्रशस्ति) ११८५. ८५८.८६१.८६७.८६८, ८५३. ८७५, ८७९.८८०.९१९. ९८४. पसर (भमर) १३३.८१३.८३८११००. २००६.१०१५. १०५:०६५. १२०३. प्पिसर २६१. २१८७.१९९३. 57 (Gadiarabo) ·पहुत्त (एप्ति tr.)४६४. पहुतण (प्रमुख) ७२३, ७२८. पहुभाव (प्रभुभाव) ८७४. पहोली (प्रभावली) १००८, पिया ५९१. ११४४. [७७४, पिभन्ति ३११. पियन्ति २६६, ७७१, पिन्जन्ति ४४९. ५४४, ५७७, ५८९. ६०५.६४९. पीभ ४०.६१६. १२०८. पीय २५८, ३२२, ३७३ ६१७.८०८. पिज्जन्त ४६६. पाऊण ३०.. +आ, आपिवर ११४५० -आवाय ३९९. नि. गिविजन्ति ८०८. -णिवाय ७६१. +परि. परिपीय ७०० +सम्, संपाय ५६३. पाआल (पाताल)४४८.पायाए १६७. ४७६.५९४.८२५.८५९.८५२. ९३३.१०५१. पाउस (माश्ट्) ३६०. ३६२. ४०८, ४१३.७०७. पाऊस ६१४. पागसासण (पाकशासन) ३८, पाल (पारल) १६३.१८९.२७३.३२७. ३५०.३६९.५८६.६७१.६८२.१०८८. २१०२.२११६. १९६५. ११८०, पाटलिय (पालित) ६३१. पाण (पान) ६९०.९५७. पाण (भाग) ४६९. पाणायाम (पाणायाम) ३१३. पाणि (स.) ३२१. १५७० पामर (.) ५९८. पाय (पाद) ७११. पाय.. पापट(प्रकर) १७५, ३२६, ४१९, ६२५७१७७५६.१०५४.११०४, पायलिय (प्रकटिन) १०९ ४२३. दापय (पादर) १०६.१९२,२२६.३३०, पिंगाल ३९४.४४५.५६०.५६८.५७१.६०९. ६२६.९८५.१०२३.१०९४.१२९१. पायार (प्राकार) १०५८. ११३१. पायाल . पाआल. पारती (पत्रिका tr.) ७८४. पारसीम (पारसीक) ४३९. पारावय (त) २०७६. पारी (दोनपापविशेष tr.) ५७७. पारोह (प्ररोइ) १०२३. पारोही (प्रारोही) ३३५. पालम्ब (प्रालम्ब) ८३३० पालास (पालाश) ३७५ पाली (6k.) ५८९. पाच (पाप) ९१४. पावण (पावन) १००६. १२०९. पास (पाश)३६. 'चास ९४२. पास (पाच) ७१. १०६.२१६. २१७. २३२, २६४.४५७.४६९, ५३२. २२१.९७१.वास ८५.३७०. ४५२. ५८३.७६४. सहभाव (पाशीकृतावस्थानमाव ..) ५६०. पासल्लिय (पावकित) २६६. पासाभ (मासाद) ५०८. पासाय २४८. 8. पाहाण (पाषाण) ६७५.. वि. मिस (प्रिय) १९६१. पिय १२१. २१९. ३६८. ३७०.५९१.६९९.७३६. ७६१.७६५.७७०,७८१.७८७. ८३७, ९२१. ९५५. ९८४.१००३, ११४०.११४८.११४९,११५०, २१५६.१२०३. पिर (पित) १९९७. विश्वह (पिवर) ४८४. विrlsk.) ३९२. १६६. पिल (sk.) ६१४.६४६. १७७५. पिलिप (सरगंवर्ग माविता tr.)

·४५१ पुणो पिडिगम पिशिम (sh.) ३३९. पिच्छ (sk.) १०९२. पिच्छल (sk.) ५२२. ६३३. पिछ (पिच्छ) ३४८.३५३.६३९.८१८. पिअर (sk.) १७१. ५६४, ५८५. ७७८.८३५.१०९२, पिञ्जरिय (त) १३५. पिट (पिष्ट) २६९. पिहायय (पिष्टातक) ८३५. पिणाई (पिमाकी) ४१. Vपिण्ड् पिण्डिय (त) १७५. ६७७. + सम्. सपिण्डिा २२४. संपिण्डिय ७४१. पिण्ड (ok.) ४१.२५७. ३५१. ५०३, ६११.६२९.१०९४.१०९५.१०९९. १९१४.१११५. पिण्डी (6k.) ६७६. पिय 6. पिअ. पिया (प्रिय) ५८५.७८७. ८३४. पिययम (प्रियतम) ३४२.७७१.११३८. ११५३. १९५७. १९५९. पोलिय ३६५. + सम् . संपीडिय. १४४. पीडा (sk.) ४२२. ८५१. १०६३. पीढ (°3) २८६. ६७८. वाढ ८.७१८ १०३८, "वंढ १०१, ११९. २२४, ३८३.३९०.४०७.४१५.४५४. ४५७. ४५८. ५०४.८२२. १०३८ १०७७.११०२. पोण (न) २१०.१०८०.१.५०. पीणत्तण (पीनत्व) ६८०. पीय (त) २७. Vपुंस (शुद्धी) + उत्. उसिय ७७८. -ओप्पुसिम ७२३. ओप्पुंसिय ५७. पुंगव (6k.) ८७. पुञ्ज (sk.) १७९. ४२७. ५६४.५६९. प्रियहुत्तगामी (प्रियाभिमुखगामी)७५९. पियामह (पितामह) १२४. पियामहत्तण (पितामहत्व) ५९. पिव . इव. - पिसा पिशङ्ग) १८७. ३८६. ५७३. ५८३.७८६.१९६५.१२०५. पिसुण (पिशुन) ७१. ४७२, ८५८. ८६७.८८९.८९८.९३०.१०६२ पिसुणत्तण (पिशुनस्व) ८९१. ९०९. ९८०. पिहु (पृथु) ४६. १६७. २६३. ४५९, ६६४. ११२३.११३१. पिंहुल (पुल) ५००. पिहुलत्तम (पशुला) ७६३. Vपुन, पुजिन, पुनइस पुजिजा १९७३. युजरजन्त ४५८.९०४२. पुअिजन्त ४१२. १९६८. पुभिजमाण ११११. पुनरम (पुजाकृत) ४५३. ४५३. पुअश्य ५५७.८११. पुझिम (त) ५४. ४९६. ११४३. पुजिय ३८. ५७. १५४. १८०. २३१.४१८.४४३.४७१.१०२१. पुड (पुट) ५७६.७४१.१०८८.११०९. १९३५. १९६७, उद १२६.१५४. २०७.७२४. पुण (पुन:) ७०.३३७.८८४.उण ६८. ८५.१४६.२९२.७२४.८४६.८६४. ८६५.८८०.९०८.९१८.९२२, ९४४.९५४.९.२.१०६५.१०७५. पुणरुत (पुनरक) ४३७. ८४७.१०१८. पुणी १२५. १४१. ४२६. ४९२.७२६ ८८७.१०१४. १०१७.१.२८ . पीमित) १.२. पीरिय ६६०.

·पारन्ति ९५५. पुण्डरी १०५७. १०८१. ११४८. ११६८. | VY १९८३. १९९७. उणो ९५. ९२६. + व्या. वावारेन्ती २४४. ९३०. Va पुण्डरीय (क) २१. पूरे ७०४. पुण्णाह (पुण्याह) २११. पुर (sk ) २०७. ५०६. ६६४. ६६५. १०५८.११००. पूरिमा २५७. पूरिय १५४. ४४१. ४४३.१०३२. पुरओ (पुरतः) २१५. २६२. २६९. + अभि. अहिऊरिजन्ति ८७२, ३११.३२९.९०९.९७८.९८४. १०६९. + अव. अवउण्ण ११०४. पुरव (पूर्व) ३०७. + सम्. संपुण्ण ४२६ [VI.7.)७३१. पुरा (sk.) ४४९.४८४. ८४४. ९७३. पंढाल (पीठयुक्त-विपुल, वर्तुल H.D. पेम्म (प्रेम) ५४. ११५६. १०६५. पुराण (sk)१९०.५६७.६१५.६४६. पेरन्त (पर्यन्त) ९. २०३. २७४. ३७३. ६७०. ३९८.४११.४३९.४५१.४५८. ४५९.५२१. ५२३.५३०.५८१. पुराणभाव (ek) ३३९. ६२८.६७०.७७८.७१२.१०१९. पुरिस (पुरुष) ७२२. ८८९, ९४८. १०७६.१०९५.१११२. पुरिसयार (पुरुषार) ७२०० पेरन्तत्तण (पर्यन्तत्व) २०५८ पुरमिल (पूर्वसंबन्धी) १०७३. १०९७. पेरन्तीका (पर्यन्तीकृत) ४५७. पुरहूअ (पुरुहूत) ४८२. पेलव (sk.) ७८५. Vपुलए.p. (पुलकय) पेल्लण (मरण) ४५९.८१७ पुलएर २०६३. पेसण (प्रेषण) १५९. पुलिण (°न) ३९५. ४६२. ५२५. ५७९. पेसल (पेशल) ४२३.९८८. पेहुण (पक्ष) १२७. १४१. २२७. पुलिन्द (sk.) ३४९.३५२.६३० ९४९ पोय (पोत) १२५. ३९७. पुलोस (प्लोप) ५८९. पोह (पोथ) २५७. VIRp. (तुझी, H. P. IV. 105) पप पुसिमा ८४१. पमुह (प्रमुख) ८०२. पुदई (पृथिवी) ७२२ १०६३ पुयी १५. "फारण (आरपालन) B. कुम्भ'फा. ९१४.९५४. लण ४१९. पुदईपड (पृथिवीपति) ४३९ ८५५. कुरण (पुरण) ९०५. १०७२. Vप्रकटाय Vपून पया ३९०. पूजिमि ३०७. ३३० पनाममाग ६२८. पूप (१) २७७ ६३२ Vप्रत्यक्षा पूपा (मा) ३११.७५४. परक्सायन्न १२०४. पूर ()२५३.५२७. १५१. पूरण (.)६७९. +परि. परिपत्र ५७०, 'पूरिपयनी (परितमानी) ७६६. +4 पपुष १२८.

·कधन्ति १०२६. लिय ११४. चन्धुरी Vफुस । (शुद्धो, 8. पुंस) फुसन्ति फंस (पर्श) ३०९. रफंस ३९०. ७११. फग (sk.) ३९०. ४८३.१०७१. फणा. पेरण (फेन) ५१२. ६१९, फेण २५७. १४. २५.५१.१००.१०१.२७५. फोदण (स्फोटन) ३२६. ४३२. ४७१.६३७.६६३.८०५. व ८२२.८४८.१००८.१०४७.१०४८. बरल (बकुल) ७७६.७८३. फणा १२९. बदभाव (sk.) ४६५. फणायड (फगातट) ६२८. बन्दी (sk) १०५. ४२९. ८४३. फणी (sk.) १७५.३९०,४३८.८२४. बन्दीका (बन्दीकृत) १९३९. बन्दीक्य १०३०.१०७२. २८५, ४६७. ७५७. फरस (परुष) १८४.३७७,५६६.६६०.Vबन्ध ६६६. १९५१.११७६. पत्तण (परुषत्व) ८९. बद३०. ४.३३५.४५७.४८७. ५५६.६६७. ९४२.९४८.९७६. फला ६१६. +मनु. अणुवज्झन्त ७७२. पलन्ति ८७०.९०२. +अव. अवबद्ध ६०८.१०२३.१०२९. + प्रति. पटिफालय १७२. पहिरन +आ. मावज्झनि १९३७. -आवद्ध ५२३. ५३१६... फल (sk.) १३६. १७४. ३५१. ३७२. / १९१२. ३७५. ३७८.३८६.४१८.४२१. +नि, णिबद्ध ४३३ निबद्ध २००. ५०५ ५३३.५५०.५६७.५८८. ८९४. ५९६.६०१.६०६.६०७.६१२. +मति. पडिबद्ध १८२. १९२. १९६. ६३४. ६३५.६५२.६६१.६८५. २३८.५२५.५९०.६८२.७०१. ७८८.७९०.८१५, ८६२.८७३. ७९६.८३३.९०३.११३८. ९६५.९८५, ९८६.९९०.१००६. -पडियज्झन्त ६५५. १२२४. ११६५. १९७१. फल +सम् . संबज्झमाग १६२. २७७. बन्ध (6k.) १२. ९२. १४०.२५९. फलिह (स्फटिक) ६९०.७५०. २७१.२९३.३१३.३३९.३४३. फलिहक्ख (पटिकाक्ष )४. ५०५, ५९६. ६५७.६६२.६६९. फुस्कार ( फूत्कार ) ५४४. ६७२. ३७५ ६७६.६८८. ७६२. पुट (फुट) ५२२. ७७१.८७०. ८९६. ८००.९३८.९४६.१०६२.११९१. ९९६.२००५. बधण (बन्धन) ३४६. ४१०. ५६३. फुद्रण (म्फुटन) ५५७.८३०. ५९४.६०६. ६३५.१०१५. Vफुल धन्यव (बान्धा) २०९, +उ.पुन ६३७. पन्धु (.) ४६७.९४१. कुलिक (मालिक) १६९, २४६, ३५२. यन्पुर (k.)२०५. ८०५. Vबन्धुराय उस (6)५३५५८९. रभुरायन २..

·व धुरि ४५४ भ बन्धुरिय (त) ३८३ ५३३ ५५६. बाह (बाष्प) १३२ ६९७ ७१९७४९ वम्भण्ड (ब्रह्माण्ड) २.४ ४१ १७२ ७६४७९३.८४१ ९४१ ११४१ ८१८१७.८३०१०४४११०९ बाहा (6k) ७३५ घरही (बों) ३४९ ६३९ वरही ३७२. वाहि (पहि) २८१ ९६३ १२०७. बर (sk ) २४ २६१०१२६०४२२. बाहु (sk ) १९६ २४९.३४२ ३६६. ४३२. ४३८ ४८९ ७६३ ९२८. ४२८.४८९ ५९२.६९१ ७४४ विन्दु (sk ) २२३ ३७० ५५६.५६५ बलि (sk ) ३०७ ६२७७८५ १००२ १०६१ १११३. बहल (sk ) २३१ २७६ ३५९ ४१६ १९६६ [११६२ ४५३, ६५७ ६९६ ८३७ ८५१. बिन्दुइभ (विन्दुविहित)६०५ बिन्दुइय विम्ब (sk.) ४८ १३४ १६९ १५४ बहलत्तण (बहलव ५६२ ९०७ ९३६ १९७.२७२, ३४१ ३६२ ३७१ १९३.१९०७ १९८३. ६३६ ६८९ ६९२ ७०२ ७३३ बहलभाव (6k) ४१२. ७७५८०७.८२८ ८२९ १०५६. Vयहलाय १०६४,१०७५.१०८८.१०८९. बहलार ५० १०९०१०९१ १०९४ १०९५ अहिहुत्त (बहिमुख tr) ९४. १०९६.१०९७ ११०५ १११३. यहु (b) २. ४५ ५१ ९६. २४५ १११४ १९१८ ११४३ ११५८ २८२.४५२.४६७ ७९८ ९४८ १९६५ १९६७ ११७८ १९८२ ९५९.१०६२ बहुअ (नरक) ७५ यहुय ८६४. यिल (sk) ४७४ ४९६ ५५९. बहुत भुज्. रिस k) ५ २१९ ७४४ १९१९ यहुमाण (बहुमान) ८७५ ८७७ ११३९. विस १८८ ३९३. यहुप. यहुआ. दुकार (बूद्वार)१.. बहुल (sk) ३०० ३३५ ६२० ६९२ Vबुध् बहुविह (विष) ४८२. +उत् उबुद्ध ५१३.६५३ बहुसो (बारा) ३४८ ४६३ १०५७ +प्रति युनिझज्जर ११७२. १०६३ ११६.. बुद्धि (..) ८६ २६७, ९०६ ९९५. यहूय (प्रभू) ८६४, बाट (k) ५३६. ८८० ९४२ पुच्युअ (बुट) ६५१ याण (Ek ) ४२ ५७ ३४५ ३५३. पुस (6k) ३५६ ६६६. ३८० ५९० ५९१ ६२७.७४२ योर (बदर) ६१५ ७४८.७५६.९९६.१९२२ वाकिय (कत) ११३६. पाल (ok) २५८ ५१६ ५३२ ५६१ मा (भय) ४२.३५४ ४४८४६८. ६४९.६२. ८३० ७१८.८७९ मय २४११८ १२५ वाएत्ता (बाल्स) २१. १५८.७३ २४२.२९३.३२९. बालभाय (k) ७५२ ३५२.४७२४९६ ५४१ ५६८. यासा (OL)७०.७१६. विम्ब ८३० ·भार मी भासि ३०१. भइरवी (भैरवी) २८७. भवभूह (ति) ७९९. भङ्ग (k.) १०३.१८९. २५६.२८४. Vभा २९३.३४०४१८.४३७.४४८.४६१. ५१२.५१८.६४०.६८०. ७०५. + आ भामाद २९४. १११२. ७१८.७४५.७५०. ७८७. ८३२. -आहासि ३०४. ९२३. ९६३. ९७७. १०५२.१२६५. + प्रति. परिवार ६६. १६७. १७०. भार (sk.) ८३२. १८२०. १८०.२८१.४३६.४७६. ७०६. Vभज ७९८.१९२६.११३१. भजन्ति १२२. भाष (भाग) ५६१. भाय १०९७. भग्ग ३७१.४२५.११६०. भाईरही (भागीरथी) १०७. + प्रति. पडिभग्ग २१८. भायभाअ. +वि. वित्त ५१.१०८५. भार (ok.) २४९.७९७.८५४.१०४६. भट्ट (भ्राष्ट। ५४५. भारह (भारत) ४८६. भड (भट) २७७.४१५.४३४.४३५.६५८. भारही (भारती) १०७. Vभण् भाव (sk.) ९७८. १२०४. भणा९८०. भास (sk.) ८००. भण्णउ ७०८. भिउडी (भृकुटि) १०३. ३४०. ७०५. मणि८०४. ७१८.७४१. १०१५. १९९९. भणन्त ७०.९६. भित्ति Bk.) ६६२. ६७४. ६७८.६७९. +सु. सुभणिय ८०३. ६८२.११८५. भत्ति (भक्ति) ३३४. Vभिद् भद (मद) ५९८. ६४४.९५८. भिन्दा १९२२. भमर (भ्रमर) १८. ५७. २८७. ३४५. भिजन्ति ४४६. ४३७.६०५.६१६.६५२. मिण्य २८.१२३. १५१. ३३०. ४१५. भमि (मि) ९०४. ४४३. ४५०.५१८.६.३.६३३. भमिर (प्रमगशील) २५०.६११.६६३. ६५०.८२९. ८५२.११७९. भय, भअ. भिजन २९५.५०१.६६१. भयवई (भगवती) २९५. ३३८. ९२५. + आ. आभिण्ण १९४. भयवया (भगवता) ८९६. + उत्. उन्मिज्जा ५९४.७८३.१११८. भर (6k.) १७२६.१०१.१५४.४२२. -अम्भिण्ण ४३. १७१. ३४३. ५३३.५५९.६२२.९१२.११२५. ३८१.११६२. ११५२. हर ७३१. ७३५.१९५१. -उन्मिजन्न ४६१. भरण (sk.)८११. + उत्. उन्भिज्जमाण ४७०. ८४०. भरह (भरत) ८०२. + प्रति. पटिभिग ५. ११०२.[८३१. भव (8k.)२५०. ११२७. +वि. विभिण्ण ५७०.११८०.विहिष्ण भवण (न)२०७. २८७. २९१. ३०६. + सम्. सभिण्ण २७४. ६४८.७४६. ३३४, ३७०.३९६. ४९९.६६२. Vभी ६७४. ६८३. ६८७.७१६. ८३७ । मोम ४७२, ४७३. ७२४, १९९. ११०१. ११९२. भीय ९८.२२०.२४३. .

·भीम भूवाल भैसिय १०११. २५१ २७१.२९५.३५९.३७६ भीम (sk) ४९१. ३७८ ३९७.४०५.४६२ ५४२. भीरु (sk,) ४८९ ७१८ ५६७ ५९० ६१० ६४३.६४५ भीसण (भाषण) १७०. ६५६.६८७.७१७. ८०७ ८४५. भुअ (भु) १९६१ १२०२ भुय ८. ८६३ ८६५ ८६७.८६८ ८९५. १०४ २४७ ७०९ ७१६ ७३५. ९०३.९५७.९६०.१०३११०७९. ७४३ ७४९ ७९७ ९२९ १०७० ११०० ११३८ ११४१. १०७३. होहित ७९.९०२ भुअअ (भुजग) ४७५ भुअय ४७२ शेउ ६०३ ९२५ ९६९ भुया ४९२.४९६. भुयय ४८४ होन्तु ९७ ९७२ ८२५.१०२२ १०३७. भाविय ४८६ भुअइन्द (भुजगेन्द्र) ४७७. भुयइन्द होन्त ४७२.१९०६ ४७४.७३९.८२१.००८.१०२५. भवन्नी ५८८ १०२८ १०३४.१०४७ होऊण ९४३. भुअ (भुजग) ४८०. भुयग १७८. +अनु, अणुहूय ११९८० १९८६३८ ६६३६७० १०२१ +दूर.रामवन्तु ९८७ भुयगवद (मु जगपति) १५५. +म.पत्त १०२०,२०७२ भुयरत्त (भूर्जपस) ६४१ -पप्पन्न ८३९ Vभुज +वि. विहावितर ८५४. भुज्जन्त ९५७ --विहाविय ६५९. +34. उभउत्त३५०, +सम् संभाविम २०१ ८२६.१९९५ -रजन्न ६८. बहुत ३४८ संभाविय १०७, १२७. ६७०. भुमया (5) २९ २५०.७७८. ९२३. ६७३.७३८ १०५८.१९५२ १०४३ ११२३ ११३४ भू (sk) २४९ ४४८ ४५९. ५०५ भुय भुभ ५३२. ५५७. ५५९ ६३२.६४९ भुयण मुयण. ६६६ ६६७.६६८.८३२.१.८८ भुया (भुजा) ३३०. भूअ (म्त) ६८४ भूय ३" ८८८. मुयण (भुवन)३६.१७ १९४४१. भूअत्य (भूतार्य) २५३ १००५.११.१मुपग ३४६ ७२६. भूह (भति) ५६० ७४०. ७९७.८१२ ८१६.८३२.८०९ भूमी (भूमि) ३७५ ३९९ ४०५५... भुयगन्तर (मुक्नान्नर) १०० भुपगन्सर ५०३ ५३३ ५३६ ५४०.५४९ १५५ ५५० ५१३.५६६ ५७१. ५७५२८२६२६६७.६८१७२७ १. ९८ ३९८ ५.१.०५ भूमियाल (भूमिपाल) २१५, भूप. भूभ ४.९५.६८ १६. भीk.) ०.६११.६७३ ।। भूगर (k.) १०५४, भूनार (14) ८९.

·मइलेइ ८५७. मलिय ३५६. मंगण VF 1 मइल (मलिन) ४९.४०३,४५५.५४३. भरेह २३१. ५९०.५९४.६२१. ६२५.६५६. भरिअ६.१६.३४३.१०८७.१९९६. ९२१.१०४०. भरिय ४६. २८६. ३५२. ४४७. Vमहल p. (मलिनय) ४४८.८०३. भरन्त २२६.४५२. मालिज मलिजा १८७७. +नि, णिष्टुय ३८२. ७९६. ९१५. निय ११०.११३. मइलण (मलिनीकरण) ११९९. भेय (मेद) १०५. मउइय (मृदुलित) ३४७. भाय (भोग) ४२३. मई (मृदी) ७६९. Vभ्रम् मउट (मुकुट) ३३. भमर ३७०.५८३. Vमउल P. (मुकुलीमवने) भमन्ति ८६. १४३. मउलउ ६९. ममियब्ध ५४९. मालिन्त १०८५. भामिन ४३०. ममिय ४५. ५५. ८४. मउल (मुकुल) १६४. ४८६. ५१६. ४१८.४६५.७४३.८१९. ५९४.७८८.७८९.८३५. १९८८. मामिय ७७६. मलण (मुकुलोमान tr) ७९३. भमन्त८२७. मउलावा (मुकुलीकारक tr.) ९४. भमन्ती २९१. मउलि (मालि) २४८.४२५.७१८.८१२. +परि. परिन्ममा ४७. १०७. १३४. मरलिअ (मुकुलिन) १६५. ५८५. मगर (मयूर) २९९.३३५.३५५.३८९. -परिग्मभिय ३६७. ५५३. +सम्. समन्त १४८. मह (मयूम) ७७.२१९.३३८.३६३. म ५५२, ५६४.६४६. ७६२. ०६९. ८१५. १०४१. १०४६. १०६०. म tor मए, महं भम्हे and में १०६७. १०९३. ११०१.१९६५. मगह (मगध) ३५४. ४१४. ४१७. मा (मद) ७९. १०२. ७२८ ८९५. १९४६.१९५४.मय २४.२५.१६२. २४९. (कस्तूरी) ३६९. ४३३.५७. ममा (माग) १३. २१. २८. ८४.८५. ५५२.५६८.६९८.८३६.८९५. १३७ २४, २१६.२३२. २६.. ९५६.१०१३. ११४० १९४६. ३.५ ३३८.३५२. ४०१.४११. ४४७.४५५,७५,४२३.४८४. मह (मडि) ८.८४.८४७. मइसण (मति-र) ६८६.०१.८०३. ८२०.८०. महन्द (मृग-त्र)९.".२८८.४७१. ६१८.१.११.१०७६. १०३१.१०१५.१०... 10. महताण (मृगेन्द्रल) १०. १०७.१.८३. ११.०८.११५.. मदरा (मदिरा) १६२. ६९.. ११. ८६४.१.८०. माग (मान) ८६.. 5S (Grudarabo) ·मम्मि ४५८ माथरि मग्गिा (मार्गित) ३९०. मगल (sk.) ११२. १६१. १८५. १९४.३२४.४४६.१९८६.१९८९. महुल (पाप tr.) ९५१. मच्छर (मत्सर) ८०, २१४. ८८१. ८९६.९४७.९६८. मजण (मजन) १६६. ४६१. मज्झ (मध्य) ४८. २०३.२५९.४५१. ४५३.४५७.४९६.५५४, ७५७. ७९३.१०३६. ११०२. १९११. १९३७. ११६०.११६७. मज्झएस (मध्यदेश) १०५३. मञ्च (sk.) ११९३. मअरी (sk.) १६५. १९३. २०६. २५०.३४५.३७४.५०५ ५३०.५८५. ५८७.५८८,५९६. ५९९. ७८८. ७९०.८३४.११२५. मारिमय (मअरीमय) ७५४. मञ्जीर (6k.) ३६७. १०४८. मदह (अल्प tr.) १६. ४६. २०३. २२९.३२०.४३३. ४५२. ४५८. ५२३.१०२६. मदहिय (अल्पीकृत tr.)८४०. मण (मनः) ८८.३४७. मणहर (मनोहर) ७८७. मणि (6k.) १४. ५१. १४३. १०२. १८६.१९३. १९५. १९७. २१२. २५०.२५१ २९३.३०९. ३२०. ३४८.४२६.४३२. ४८२. ६२४. ६२८.६६३.६६४. ६८०. ७३५. ७६८,७८०.९०५.९६३.१०.८. १०४१.१०५८.१०६८. १९८८. मगिया (मतिर=मगिगपतट) ६३९. मणोरद (मनोरय) ७२८. [६५९. Vमण्द मानि ६७. मगिय २८५. मण्डण (मगहन) ४६. ३२. ४७१. ७८४. १९३८. १९२९. १९२९. मण्डल (sk.) ७.१०१.१०३. १२०. १५६. १६९. १७०. १७५. १७७. १९६.२२५.२३९. २४१. २९५. २९७.२९९.३०७. ३१५. ३२३. ३२८.३३२. ३८८. ३९०. ३९१. ४०५. ४१२. ४२२. ४३१. ४६९. ५६१. ५६९. ५७५.६०१.६११. ६४६.६४७.६५८.७०४. ७५९. ७७३.८२२.८४८.९२८.१०२७. १०४७. १०५८. १०५९. १०६७. १०७१. १०७८. १०९९. ११०४. १९१४. ११३२. ११५०. १९६०. १९६७. १९८६. ११९३. Vमण्डल, मण्डलइज्ज. मण्डलइज्जन्त १०३४. मण्डलग्ग (लाम) २४५ Vमण्डलाय मण्डलायन्त६. मसलिय (मण्डलित) १११६. मत्थयत्य (मस्तकरथ) ११७८. Vम +निर्. गिम्महिम ५१२. १०३९. Vमद् मएइ ८६४. मत्त २७८. ३९६. ४०६. ५२६. १९१७ ११४७. १२००.५४८. Vमन् मग्णए १६०. मण्मन्नि ८७३. ९२२. ९३९. मागामि १२०१. मण्णेस्था ८६७. मागे ७३.११३.२२०.७२८.९१२. ९२३. ९९५. ९९९.१००२. मो मन (मन) ९५९. (९८४.९८८.J 'मनरायणाममन्तारा. मन्यर (ok.) १५०. १६२. २७५.४२९. Vमन्थराप् मन्धरापम १.६. मगधरिप (मायाल) ४१.

·महिला ४६० माहप महिला (sh ) ५९८७२०८८९ ९९७ + परि. परिमिय ५०३. १२०७ + विनिर्. विणिन्मिय ४६६ ८४९. महिस (प) ४३ १७२. २८५ २८६. मा (sk ) ६०३. ९५१, ९८७ २८९ २९३.३०५.३२४ ३३५. माइ (मातृ) ३३४ ५४० ५४१ ६४३ ६५९ १०८८ माण (मान) ९६. ७९८० १९४४. १०९१. ११४६.१९४८. महिहर (महाधर) ११७. १२२. १३१. माणइत्ती(?मानयिनी-मानवता)११४३. १३५. १४२ १४३ १४७. १४८. | Vमान् १५८.३५९.४५६ ६३१ ९८५. मागिय ५५ १०२०१०३० महीहर १४५४५५ माया (मातङ्ग) २१९. ३५० ९५०. मही (6k.) ७७ ९९.१०१. ११९. माया (sk.) ११.१८ ५५. ३५४. १२२ १२३.१२९ १३९. २२४ ४८७ २५६ २८२. २८३.२८४ ३९० मारुल (त) २२६. ५०१ ५०४ ७८८ ४०७ ४१५ ४१७.४५१ ४५४. ११७४ मारुय ५४५५७२.१०४४ ४५७ ४५८. ४७४. ५५८ ५९० Vमार्ग ६५८८२२१०३६१०३८ १०७५ मग्ग९९१. ११०२ ११९९. मग्गिय ७८४. महु (°) १६४ ५९६ ६०४. ७९१. + वि. विमग्गमाण ९८७. ८३६ १९१८. १९४५. ११४६. मालई (मालती) १६४. २३७. ११४८. माला (sk) १८.२० १८२. २३५. महुअर (मधुकर) ४६४ ४६८ महुयर २३७२४४२५१२८७३०३ ३०४ १६८.५९९.६३०६९५ ७५३ ३१८.३४०.३४४.३६५४६० १०५७.१०६२ १९१४ [९३२ ४७१ ४८८.६०५.६१६६४७ महुमह (मधुमथ) • १८ २८ ४०७. ७६० ७६३ ७८५.८९८ २००९ महुमहण (मधुमयन) १०९२. १०२३ १०४२.१०६२. १०८२. महुमहवियय (मधुमथविजय) ६९. Vमालाय गहुर (मधुर) १८४ १९४४१८.५८३. मालायमाण ११४०. ६३३ ६४८.७४७. मारिणी (मालिनी-मालायोगिनी) महुरत्तण (मधुरस्व)६७ महुरीयन्त (मधुरीमवर) १९८९ मालुहाणी (पानी) ५८१. महसूपण (मधुमएन) ५५ माटर () ३०४ ३२५ ६२१ ६५४, महासही (महौषधि)६३८ Vमासाय +नि निमामि २९६ -तिमिर १९६१ +निर निमदोसि २... -मय निम्मदिन २८२ ५.८ निम्मपित ११३ -निम्माय १६६ ८४३ माम (मास) १६.३२० ३३२ मासल (मामस) २०३ २३२ १०८९. मागरिय (मामरित) १६३. ७३९. माहप (मातरम्प) ९. ४८७ ७०६८९३.८९४. माहप्पथर (मावायर)...

·माहप माहव (माधव) ४८७.६०३. १९१४. मुयन्ति ११५.२३१. ९८२. १०७४. माहवी (माधवी)२८५.५९४.७९०,८३५. मुश्चन्ति २५८. Vमि मुच्चद २९९. +नि. णिमिम १०३७. णिमिय ४७, मुश्चन्ति ११०.३५३. ४३३, ४४८. ७९७. ४७५.६३७. मियत (मृगाङ्क) ३०. ३३, ३९. ५६. मुक (क्त) १०. ८५. ११८. १३०. १८३.१८६.२०४. ४०६.४२५. २२८.३२९.३३४.४०७.४७१. ५६९. ७४७.८३९. ८५७.१०८६. ६४३. ७००. ८३०.८८३. ९०३. मयङ्क ७८५. ९१०.१०१७. २०३९.१.१९. Vमिल् १९३३. ११६४. १९७३. मिलद १०९१. मुयन्त ४९२.६४६. मिलन्ति ११०४. ११०६. मुच्चन्त १०७८. मिलिम ४५. १२०. २९१. १९८०. मोत्तु ८८३. ९४२. मिलिय ५३. १०३. १३६. २०३. मोत्तूण ४८९. ९३५. ९४८. २०४. ५१४. ६५८.१०७८. +अव. अवमुक ५९५. मिलन्त ७५१.७५२.१०४८.१०९३. +आ. आमुयह १५७. २४६. ३२२, मिस (घ) ९४१. ९८४. ९१४. मिहुण (थुन) १३६.१५७.१७१.५००० -आमुक १२१. १९९१. ५९२.११३०.११५५.१९५७.१९७२, +उत. उम्मुक ५७४. मीण (न) ५२०.६१९. -उम्मोस २८५. २८७. उम्मोइय मीणउल (मीनकुल) ३८७. ९४३.१०३५. Vमील +परि. परिमुक्क ६९५. +वि. विमोएन्ति ७६५. मीलन्त ३१२. -विमुक १५५. ३५६. ८१८. +उद . उम्मिला ६५.३६९. ७३९. ८९०.८९८.१०१२. -उम्मिलन्ति ४५५. Vमुण p. (शने, H. P. IV. 7) --उम्मिछ ६००, ६२१. १०१७. मुणन्ति ८३. २०६०. मुणिय (शात) ७१६. --उम्मिलन्त ४९८,७०२, मुणाल (मृणाल) २६६. ३६६. ५१८. -उम्मिलमाण ७७८. ७७१.१९६५. ११३८. मुणाली (मृणाली) १३. +नि,निमितान्त ९९२. मुणि (नि) ३७४. ५५०. ६१५. ६४२. -णिमिल १९२.६१०.७३८. मुणिमण (मुनिजन) ११९०. +ममुत. समुम्मालिम ४६२. मुण्ट (sk.)३०७, ३९८ Vमुकल, मुक्कलिज (H. D. VI. 147) मुत्ता (मुक्ता) २२२. ६९८, १०५८, मुक्कलिउडन्त (स्वैरोक्रियमाण)७३२. मुत्ताहल (मुक्ताफल) ७३०.१९९४, Vमुर मुत्थ (मुम्त) ३९९.५५७. मुयर ४२. १०१. १४५, ४१९.५९७. JVमुद्र ७०९.९८२. मुश्य ६०७. मिलिय १९७.

·मुद्दा मुद्दा (मुद्रा) ८७. ६२७.७१५. ५३९. ५५०.५६६. ५७२.५७८. मुदिय (मुद्रित) ५६५. ५८४. ६१०.६२०.६२५. ६७२. मुद (मुग्ध) ३२५.७९५. ६८२. ७२२. ८२०. ८२२. ८४०, मुद्धभाव (मुग्धमाव) ७९६. ८५४. ९००.९१८.९३१. ९७६. मुरारि (sk.) ८०९. ८१४. ९९२. १०२१. १०२५. १०२७. Vमुह १०३७. १०५४. १०६१.१०८४. ११०५.११७३. मोहे। ९०७. VF मूद ३९८.४८७, ८७१. ९४२, ९५६. मय (मृत) ९६२. ९८५. १०४०.११११. Vमृग मुज्झन्त १५३.१०९०. मगन्ति ८७७. +वि. विमूद ५८७. +वि. विमरगन्ति ८६६. मुह (मुख) १७. ४०.५४.७४. ११५. Vमृज १२३.१७०२११.२२७३३४.३५४. +सम् . संमज्जिय ६०९. ३७७.३८७.४२०. ४२४. ४३१. ४३७. ४६६. ४७४. ५८६. ५९६. Vमर ६०४. ६२२. ६४९. ६९२. ७००. +आ. आम? ७४४. ७०२. ७१०.७४३.७४६.७६५. +परा. परामट्ठ २२१. ७७१.७७६.७७८ ७८८.८२१. +परि. परिमुह ४२७. ८२४, ८३९.८४९.८९०.९७२. मेइणी (मेदिनी) २६६. ४२३. १०१०.१०४४. १०५९. १०७२. Vमेघाय् १०८७.११२३. १९४४.११४९. मुहमेत्त (मुखमात्र) ५४७. मेत (मात्र) २३६.२८७.७३७.९६४. मुहयन्द (मुखचन्द्र) ७५६. मेय (भेदः) ३७७. मुहल (मुसर) २०. ११७.१७०.१९३. मेयय (चक) ३३६. १९७.२३१.२७०.३७२.३९५. मेरु (6k.) ५३. ८११. ४४५.४७८.४९९.५१३.५२४. मेह (°4) १९२. ३६२. ३७१. ३७३. ५२६.५२८.५४७.५५३.५६७. ४०४. ४०६.४४४. ६५०. ७३३. ६१७.६३४.६३५,७६७, ८११. ८२५.९५०.१०४८.१०६८.१०७६. मेहला (मेखला) ३४२. ३६५. ५४६. मूठ मुह ७६७. ७७५. ७७६.१९३१. म्यता (मूकप) ८८. मोत्तिभ (मौक्तिक) २६६. मोतिय मूयलिम (मूकी1) १२०६० २१९.१०८६. Vमूल् मोत्तियत्तण (मौरिसस्व) ७१४. +३. उम्मूलिम ११०३. उम्म्लिय मायण (मोचन) ७३५. ८७९. ३६८.१०३३. १९१९. मोह (ok.)९१. ९४६. ९८७. १९४. मूल (k) १३.३८.११०.१३१.१४०. मोह (मोप) ५२०.८५८. मोह (मोष or मोर) ८९३. १४५ १४६.१५०.१६४.२१७२२९. ३५६.३७८. ३९०.३९३.Vie ४५.४७.८.४१.५०४.५२२. मिलान (नान) ५८४. मेहायन्त ३२३.

·'य य ७११.७१५. ७१६.७२५.१२००. १२०३. य.. ज्यड, तड तुझं २८७. ज्यणस्थ जणत्थ. तुम्ह २८८. तुह २१४.२१६.२१८,२२०.२२२. Vयम् २३६.२३७.२३९. २४०, २४१. +उव. उज्जय४. २४२. २४५.२४७.२८६.२८९. + सम्. संजमिनन्ति २८९. २९२. २९४.२९५.३०२.३०५. -संजमिय ८१३. ३११.३१२.३१४. ३१८,३१९. -संजमेन्ती ८४०. ३२३. ३२४.३३१.२३३.३३५. -संजमि ४८७. ३३६.६९६.७०५.७०६.७०८. ज्यर कर. यल. तल. ७१४.७१७.७१९. ७२६. ७२७. ७२८.७२९.७३०.७३६. १९९४. Vयस् +आ. आआसेर ११७४. १९९७.११९९. --आयासिज्जा ११६०. ते (तव) १८३. १८५. १८६. २९७, ३०६.३३७. ९४२. --आयासिय ५७८.१०५७. वो १८.२२. २५.३१. ४४.४६. Vया [२६२. २६९, ५८. २२३.२४८.२५२.३०३. जाग२८४.४१७.४२३.८३२.जाय ३२२. ७२३. १००६. १२०९. + ठप, उवेन्ती ५५. १२०२. Vयुज तुमम्मि ७०६. ७०७. +नि. निओएर ५९२. तुमे २३८. +ममि. महिउत्त ८२२. युप्मत र त (तम्) २१२, २४३. २४८. २९२. रअB. रय. २९६.३०३.३०४.३०७.३०८. रह (ति) ५७, ९५०. १९५५. १९७२. ३२०.३३४.७१२.७१३.७१८. ०२३.१२०१.१२०२. रक्षण (रक्षण) ५०.३०१.८६३. तुम ७२१.७२४. रखा (रक्षा) १७८. ३८६.४६७, तर २१३. ३२५. ४९०. ७१३. ७२४. रिक्ष तई २९३. १९९८. रखउ १८. +परि. परिरक्सिस १४९. तप४८९. तुमाइ२२१.२९०. रग्गय (कोसम्भवल t.H. D. VII. तुमाए २८५.३१३, ७२३. 3)४०३. 8. णवरणय, तुमामो ८४४. Vडाल p. (दोलने H. P. IV. 48) तुमाहिती ७२४.७२९. रसोलिय (कम्पित) ३९४. तु (तब) २१९. २४४. २४६. ७१०. रखोलिर (संचालित) ६३४. ७२१.१९९५. RF (sk.) ६१४.. तुश २१७, २५१. २९९, ३१५. राय .णवरलय. ३२८. ३२९. ६९९.७०४.७०९. रिच तुवि २५०० ·रेच्छा ४६४ रवि रयलि २६५. ९८४ +वि रिएन्ति ७३० -विरइभ १०२९ विरश्य ४८६ रच्छा (रथ्या) रत्था रज्जु (sk ) ६६९ रमणी (6k) १७३ २११ ३५३ ६९६ ७३० ७४४ ७४८ ७८२ १०४३ १०५२ ११२४ १९४९ रञ्जिय ३४८ १००८ राविम ४१९ रजन २७७ ७३९ +मि अहिरजिय ५६४ +वि विरत्त ६५९ -विराविय ११६९ रण (sk) १०२ २४३ २८८ ४१५ रणकार (रणरकार) ७०३ रणरणय (क) ११३३ रणिर (रणनशील) २९१ ४६० ७६७ रण (अरण्य) अरण्ण ३७५ ३९४ ४०९४११४२१५१९५३६ ५३८ ५३९ ५४०५४६ ५५३ ५६१५६२ ५७२५७२५७७५८२५८९५९५ ६००६५४ ६९० ९९०१०७६ रमणीय ६०२ रम्भा (6k) ७५५ स्य (रज ) ३७७ ३८३ ३९० ३९१ ४४३ ५०४ ५५५ ५५८ ५५९ ५६५ ५६९ ५९० ६३१ ६८७ ७६६१०६११११०११४४ ११७६ १२०५ र ३२३४१६३२११९९ स्य (sk) ८१९ १०२३ १०२९ रय रम् रयण (रत्न) २५ १०१ ४१८ ४२२ ४७३ ४७१ ४९२ ६३८ ७३९ ८२० ८७९ ९१७ ९६७१०१६ १०४७ ११८० श्यणमेत (रत्नमात्र) ६६३ रयणवह (रत्नपथ) १०७१ रयणा (रचना) ११२५ रपणी (रजना) ११६ ३०२ ३३४ ४०२ ४०४ ४१९ ५०६ ५६९ ६५६ ६८७ ७४६ ७८७ ८९८ १०६५ १०७३ ११६६ १९७२ १७६ १९८४ श्पणीभाव (रजनीमाव) ३०० रपय (रजत) ८१२ रपयात (रजतपात्र) २११ रख (ek )७ १२ २४३ २५७ २८८ ३७५ ४०२ ४३५ ९३७ १०४८ रवि (sk)५० १२० १७४ २०० २२५२३४ २७२ २८०५०७ ३६२ ३७१ ५२ ५६४ ६८९, ८.७८१५८२९ ८३.१७५ १०८२ १०८५ १०८६१०८८ १०८९ १०९० १.१ १.१४ १०९५१०९७१०.८ १.९९ "०३,१११५ ११३२११८२ रत्त (क) ३०४ ७१४ रस्था (रथ्या) ५६५ ६८० ६८७ रच्छा ३६२ +परि परिएर २४३ रम् रमा १४७ ९९१ ९९८ रमन्नि ९१० ९४८ रमउ७२० रअ (रत) २१३ व ११३० ११५३ रमिय ११५६ +भा भारामात ६६८ +१ विरमन्नि ४९६ रमण () ७१४ ७६८ १९२६ १९४० ११५९ ११६० रमणि (रमणा) १६४ ६०७ ६५ ·रविध ४६५ रुध् रविभर (रविकर) ६४३. रवियर ६२१. | Vरा १०८४.२१००० +अप. अवरद ४५६.७६४.८८४. रस राम (sk.) १०५२. रसिय (रसित) ११. ३४९, ५२०. राय (राजा) २६५. ११८९. राय.(राग-रग) १४. २५०. ३७९. रस (sk.) १६४. १६६. १६७. १८६. ४०२.४६१.४७९.५९०.७८३, २५८.२६१.२८४. ३११. ३३०. १०४७.१११८.राअ ४३२.७८२. ३३७.३४४. ३५७. ३६५. ४२८, ९६६. ११४७.राय (प्रीति) ७७२. ११५६. राअ २९१.९४७. ९४८. ५००.५०४.५१८.५७७.६०४. रायवह (रागवह) ४८२. ६०६.६३३.६७१.७७१. ७९९. रायहंस (राजहंस) १०४८. ८३७.८८८.९३८.१०५५.१०७७. रासि (राशि) २१८.६१७.६६३. ६६४. ११३८. ११४६. ११५१. ११५३. १९५६. १९६९. ११७२. ११७८. राहा (धा) २२. १९९६. राहु (sk) २३. ४६९. रसणा (रशना) ७६५. ९४३. १०४९. राहेअ (राधेय) ४९४. रिउ (रिपु) ९. १०६. १६६. १९१. २०५०. २१२. २३७.२४१.२४५, ३५१. रसायल (तल) १४७. ४७२. १०२०. ४९१.६९५.७१२.७१८. ७२१. रसिअ (क) २९९. रसिय ६४. ७३०. १०१२. १९९५, ११९९. रह (2) २००. २८०. ४१६.७५९. १२०३. रहा (रथाङ्ग) ४९४. Vरिच रहस (रभस) ११७. २००.२४७.२९३. +प्रवि. पारिक १०८३. पविरिक ४२४.४७४. ५५२.८१७.८३१. ६८५. ८४३.९२३.१००९.११०३.१११९. +वि. विरिक्क ३५२. ४६९. १०२८. ११४५. ११५०.११९०. रहसा (रमसा) १४७. २५२. ४३७. शिद्ध (ऋद्धि) ९२.८६६. ११८७. रहरुस (रहस्य) ८६०.८६३. +वि. विरुय (विरुत) ४०२. रहिय (रहित) ९६९. V रहुआर (रघुकार) ८००. रुग (रुग्ण) ५६१. Vण्ट् राअ. राय, रुण्टन्त ६०५. राइ (राजि) १३२. ३५५. ३५८. ५३४. ६४१.७०७. ७३३. १९५०. रुण्ट (8.)४३६. राएसि (राजर्षि) ४६५. Vहद् Vरान् रुज्जन्ति १९१. +भाभ. अहिरान्ति ३९३. ५९५. रुग्ण ११७२० +निर्. पीराइजन्ति ४१३. Vरुप +वि. विरामइ १२००. रुद२०६. २२९.५६९.१००८, -विरायन्ति ३७९. ३९१.६११. +ब. अवरुद१८४. ६१३.६५५. +नि.णिरुद्ध ४३४. 59 (Gaučavabo) ·+परि परिकल्झई ४३४ +प्रति पडिरुद्ध ७३५ +वि. विरुद्ध ९२७ स्य (म्) ४९१ रुरु (sk ) ५४९ रिप् +आ. आरोसिमा १२३. रोहन्ति ७२७ खई (रेवती) ३२९ VRह (म्षायाम्, H P. IV. 100) रेहड ५३४, ७३५ रेहनि ३३५. ५८२ ६१९ रहा (रेसा) २२ ३६,३८ २५९ ५०९ ६२२.६८२.७५८ १०८२.११०१० ११५१ रोई (रोगी ९९१ रोम () १८ २०३ ७५० १०५३ रोमच (रोमाञ्च) ४९३ ७५८ १०५५ १९५८ रोमावली (sk ) १०५१. रोयण (रोचन) २११. रोचणा (रोचना) ६०२ ८५२. रोस (रोप) ७ १२ २९४ ३०५ ३३९ ३५२ ४३१.४७७ ५६८ ६९० ७३९ ७४२ ७६६ ८२४.८२९ रूढ १५२ ५३९ ५८५ ६६७ ७६६ +अधि अहिरूद २२०.४८३. +आ भारु १५९ ४५१ ८१२ -आरोहन्ति २२७ -आरुद्ध २४८. २६२ २८६ ३१९. ४३१ ७३७ ८११. ८९९ ९००.९८३.११२० -भारहना ८११.१९९२ -भारोवेइ २४२. -~-भारोविय २११. +परि पाररू ५९५ +7 परूद ५३३ १९५६ +वि विरूद ४५६ +मा स्मारुहर२८०, -समारोहका ९८३ रहिर (धिर) ९. ४३ २६६. २९४ ३१०.३११ ३२२ ३३०.३३४ ४३२ ६२७ ६४०१०१२ १०४० रोसण (रोपण) ३५. रोह (Bk.) २८४. ३५७. रोह (रोध ) ५२३. रोहण (Sk) २५१ १०५०. रोहिणी (6.) १९६. २७५ रूम (प)२९० ३३४, ३३७. स्य ८१२४१.३१२ स्य २९६ ३०२ आ (ना) ७४९, १०२८. ११६१ रया १८,२९ ६९ १३६.२०२ २०३. २६५ ३२३.५४७.५५११ ६३१६६०६६१.७१९७३०. ७३५ ७४३.७४४ ७५३.८५. ८३२९३१.१००११०१३.१०३५ १०५५. २०६२ एश्या (सतिया) ३६६. एषय (३) ४५.६०३. पाय सायन.. दाममा ३८८ (क) ५.३०२ ४३२ ४.५ ५३०.५४.५.५ ५७६.६२ ६५५.८३९०१३ रंणुमाय (ek) १०. ०६१. ६०८. मित्रा ॥६.४८१. ११२८ सोय.२.६ ·लग लमिध्य ६४१. लग्गिहिद ७०. लहिउँ ८६६. लक्षिय ३८५.५११.१०९५. ११०५. ९३३.९३४.९४७.१०३५.१०३९. ११६३.११७०. १०७०.१०८३.११९७, १२०२. +आभ. अहिलविसय ६५९. Vलज्ज +. आलक्खिनो १८८. लज्जनि ८३. -आलसिस ११३७. भालस्सिय लजिम ११३५. लजिय ४४. ९८. ४०४.७८९. लजा (sk.) ७३५. ९१९. १९३७. +उप. उपलक्खिय ६८६. Vलन्छ +परि. परिलक्खिम ७९४. -परिलक्सिज्जन्त ४०१. +वि. विलग्छिय ८५५- +प्रति. पडिलक्सिय ७६९. लन्छग (लाञ्छन) ४८. १६९. २३९, Vलग ३२०.७३३, ७५१.११९८. लगर ४६०.६०८. लढह (sk.) ३६७, ७३६. ७३७. |Vलभ लाग ५७.४४३.५७१.६७८.७१४, लहा ७३३.८४९.९७९, १००७. १०४९. १०९२. +भव.वलग्गन्ति २२६. ५५१. ९८९. लहन्ति ३२३. १०३५. -अवग्ग ७०२. लद्ध ४९७, ६८९.८८.१०३०. -लग्ग १०३२.११७६.१९९४. १११८. ११२३, ११५८. १९७२. +आ. आयम्म ५३२. -आलग्ग १४०.६२६. ७८८. लहिऊग ३८०. ७२९. ९२०. ९५६. +प्रति. पडिलग्ग ९९. १६१. ३६९. ९८३. ४४०.५७८. ७२५. ८३४. ८६२. +आ. आल३३६. ९९४.१०४७.१०९८. Vलम्ब Vलघुकाय् लहुआयमाण ६१२. +अव. अवलम्बिय ११५. ३२६. ३२७. -अवलम्बि-जन्त ४६८. लझूल (लाल) १००८. -अवलम्बिऊण ८०.७०८. लङ्घिम २०२. लङ्ग्यि १८७. ३५६. +आ, आलम्चिय ५६. +परि, परिलम्बिज ४९९. ३८५. १००३.१०१७. +वि. विलम्बि ३५७. +अमि. अहिलविण ८०. +समा. समालम्दिय ८०९. +वि विलङ्यि ७७७. लम्य (Sk.) ७१९. १०४२. लड्डण (लङ्घन) ४४५. ५७४. ९६१. लम्बिर (लम्बनशील) ३३५. ११०७. लच्छी (लक्ष्मी) २०. ५५. ६८. १०४. लम्बी (sk.) १९९२. २१३. २१७. २३६. २४४. २४६. लम्म (53.)२७२. ४५६.६०७.७५९. २५०.२५२. २६३. ४०८.५८६. ९७७.१०४३. ६५२.६५७. ७२३.८२९.८६४. लय (sk.) २७. ८६५.९०८. ९२०. ९२१. ९२५.| ख्य (लव) ७४०. ९२६. ९२७. ९२८. ९३०, ९३१. लया 8.लआ. लम्बि ११९३. Vलड़ ·लल ४६८ लीलाव सालिजन्ति ५०५ लालय ७५३.७७२, ललन्त ३३६. +दुर दुहलिय ४७ ३४२ ललणा (ना) ४८०, ६९४ ७६४, लालस (SE) १३८. १५६. ८८५. लालिङ्गी (ललितागो) ४८०, लावय (लावक) ३९६.१११२ लास (लास्य) १९४. १९७.८३४. Vलिस् लिहन्ति २६०,७५४.७६८. लिहिय ५४०, Vलिङ्ग लोट ५३६ व (6k)६८ १६२ १६५ २७२., +वि. विलिइअ ३४०, पिलिहित ५१८ ६५० ७९७ ९६९ ११६४. ७११.७७८. लवण (sk) ६७९. सवली (sk) १८५. +आ. आलिसिय ११२६. Vलवाय लिग (sk.) ३६१.६०९ ६७६. लवायन्ति ९४५ (Vलिए Vलप +-अनु. अणुलित ११६१. +मि अहिल्सन २०११. लिह Vलस् लिइन्ति ६३३. +उत् उल्लसिय ८०७. लिमन्ति ३१०. -शस्त८०६. +वि विलसिय ८०१. +भा. भागढ ५१७ -विलसियन ६९४ -आलिद.१६५. लहु (लघु) ८३८ पहुअ (लघुक) २३. १५९ ९.० ९४० लिक (लीन End to refer to ot. ९०८. लहुय५१ १५५ २२९, cont. H. P.1055.)१२५१४६ २३०.२३२ ६७५८६६ लीग (सॉन) १०५७. राहुअत्तण (लघुक्त) १५१ लहुयत्तण +अभि, अहिले १७८, ९३०. बहुभया (शुक्ना) ८१२ +भा, भरिया १७३. ५२३. --अश्लीण २५२.१०३६. स्य (पूत) ११४४. -आलीयमाण ५४० पहुई (सधी) ५७४. हुई-क्य (लघुक्त) १०१४. +पवि पावरील ६६६ Vबहुभ (ल्या. +मम् सैलाश २५. १९६१९४८ रा) ५३. ११० ११३. १६६. १८१.२०५ २३८. २३६ २६. Vei २६५.२९० ३३७ ४९९.६९४. ७१४.७३ ७५६.१०.७७१. +भभि, भरिन५११ ७३८५३.८७८.९७.९२०. रापण्य (नाम) ६५४७ १९० 16४३.१.४. होगाइपाय (लाविवश्य) ११३८. ४८.७९.१०५.रायण४८ सायद (2) ·यज्झ ७५९.७६२, ७६६.७६८.७६९. ७७०.७७२.७९५.८०३.८०८. ८१२. ८१७.८१९.८२५. ८२७. ८२८. ८३०.८३१.८६२.८८६. ८९३. ८९८.९०४. ९१६. ९२१. ९२२. ९२९. ९३८.९३९. ९४०. ९६८.९७२.१००३.१०३६.२०३८. २०४०.१०४५. १०४६. १०४७. १०४८.१०५१. १०५२.१०५३. १०५४.१०५५. १०५६. १०५७. १८५८.१०५९. १०६०. १०६१. १०६२.१०६४. १०७०. १०७७. १०७८.१०८१. १०८४. १०९०. १०९४.१०९५.१०९९. ११०४. १११०. १९१३. १९१८. ११२४. १२२७. ११२९. १९३२. ११३४. ११३९.११४१. ११४३. ११४५. ११५०. ११५२. ११६७. १९६९. १९७१.११७४.१९८२. १९८३, ११८५.११९१. ११९२. ११९३. १९९६. १२००० १२०१. १२०६. १२०७.०० २. ३.७. १२.१४. १८.२४.२९. ३२.३८.४५.५३. ५४.५७.५८. ८३.८७.८९.९१.. १००.१०२.१०३. १०४.१०६. १०७. १२६. ११८.१२७, १३४. १३८.१४३ १४९. १६७.१७२. १७३. १७४.१७६. १८०. १९५ १९७.२००.२१३, २१५.२१६. २३६. २३८. २४१. २४९. २५२. २५७.२६१.२६२.२६४.२६७. २६९.२८३,२८८,२९३, २९६. ३०४.३०८. ३०९. ३११.३१४. ३२६.३२०.३२५. ३२९.३३१. ३३३.३३४. ३३५. ३३६. ३४०. ३४८.३५२.३५४.३६३.४००. ४२२.४३६.४४१.४५०,४५१. ४५२, ४७३. ४३३. ४८१. ४८२. ४८३. ५३४. ५६५. ६२८, ६६०. ६६.६७३.६९१.६९६.६९७. ७०८.७१२.७२२. '७२५.७४८. ७५८.७६०,७६४.८०६.८०७. ८०९.८१५.८२०.८२१.८३८. ८४७.८५३.८५४. ८७६.८९५. ९०४.९०९. ९२०. ९२७. ९३७. ९६५. ९६८.९९९.१००२.१००५. १०१२.१०१३.२०१६. १०१८. १०२०.१०२९. १०३१. १०८९. १०९८.१०२९. ११०३. १९०८. १११५.१११६. १९१९.१९२०. ११२६.११३१.११३६. १९४९. ११५८. ११६३. १९६४.११६६. ११७९.१९८०.११८६.११९०. ११९४.११९५. ११९७. ११९८. १९९९.१२०१. १२०५, १२०६. व (वा) ६२. ८९. ९५, २७४. ४४२. ७१०.८७८. ९०३. ९४९.९५६. ९६३. ९८३. श्व ९५.९७.८७८. वअ. प. [९४९. वह (वृत्ति) २०. वइअर (म्पतिकर) ८७१. वइयर ७३६. ७८४.१०५०. वइरी. वैरी. यी (वय: पक्षी) ६५०. चंस (वश) २१५. ८१६. २०६५. वक्कल (वल्कल) ५६८. वश्ख.पक्ख. वग्ग (वर्ग) २२०, ६९९. ८६३ व B. प. वङ्ग (sk.) ४२०. वच्छ (दशः) २३. २८. ३४. ३०१. ७४०.८२३.१०३९.१११२.१९५३. ११५९. वच्छ (वृक्ष) ३९५. वच्छल (वत्सल)३३७. वज (वज्र) ११५. १३५. १४४, १५२. ९९७.१०३३. वन्झ (अध्य)३०८.

·वटा ४७२ यह पतिम (उषित) २१०. ४६५. वस्थि १०६७. वासिय ३७९. +नि. विवलिय ४२४. +सम्. संवलइ ३२८. -संबलिअ ४७६. संबलिप. १६८.१९९.२३७, ३०९.६३८. १०५६. संवलियय ६०. -संवलन्त ५७२.८१०. बल (बलय) ४४१. ४८१. ७०५. १०१६.१०४८.१०६२. १०६४. १९१६. १९८२.वलय २.६. २०. ४६. ५१.११५ १२९.१४३.१७४. १७६. १९२. १९६.२०३.२१८, २३८.२९३.३०५.३६६. ३८८. ४१३.४१५. ४४२. ४४४. ४५७. ४६९. ४७४.४८३.४९५, ७३२. ७३५. ८०५८०७.८०८.१०२१. १०२६.१०३२.१०८१. वलइअ (बलपित) १०२१. वलण (न) ५४२. १०२४. चलणभाव (बलनभाव) १०३१. वलगा (ना) २०३. Vघलय-वलइज्ज यहाजा१०२८. चलयत्तण (बलयत्व) ६७१. पलाया (बलाका) ३८४.३८८. ५१७. बलि (sk.) ७५०. १००१.२०५२. V +परि. परिवग्गिय २६. पल (.) २०२, ७३४. बलह (एम) ११३९. पली (ek.) ३८६. ५६२. ५७४. ५८०.. ५८६.६२६. १९२४. यवसाअ (म्यवसाय) १९२. यवसाय ३०.१०४. ९७२.. पयहार (पवहार) ९६०.९६३. Vघर वमा २.९५१.९९७. बमसि २९२. मा ७१६. THAY. भव ९१३. +आ. भावसन्त २४२,१००६. +त. उम्वुत्थ ५३८. +नि. मिक्सद ३.३१. ९०९. -शिवसन्ति ६१५. -णिवसिज २२२. +परि. परिवृत्य ५४०. वस (वंश) २४. २४९. ४९७. ५०१. ५०६. ७६१. ९२४. ९४५. वसइ (ति) ९३९. घसण (एन) २७. वसहइन्ध (वृषभनिह) ४२५. सहि (ति) २५५. ९९०. Vवसुआp. (उदा. H. P. IV. 11.) वसुआन (शुष्क tr.) ३८५. वसुभाय ५२१.६४८. वसुयाय ५७०. यसुभाइजमाण ५०४. वसुंधरा (SE.) ४२१. ४३२. ८०५. वसुहा (धा) १४.१००. १३८.१४८. १५६.२०७.२८२. ३५६.३५७ ३६३. ३७८.४०३.४२२.४४१. ६२८.७११.८३९. १९०६. Vवह धदर १४, २०.२७. ५९. १८७. १९४.१९९. ३७२.६९२.८८९. ८९०.१००१.१००८. वहन्ति ९०. ३८४ ८९३. ९७७.१०२५. वहसि १८४.३२६. चुम्मा ३४१. ८२६. ८५२. १०३९. १०४,१०९९. युग्मनि १०४३. बोदव २२४. रुद३६.. उज्झन्त ७६.. दुम्मना ८१३.

·यह ४७३ बासुइ वहन्ती १५. वाढ (वाट) ३८६. धुम्मन्नी १०४८. वाणी (sk.)१०. वदनागि १०४९. वाम (sk.) ५४. १११. २८२. ४२६. + आ.भावहर९५९. ७१६.७७५.८८०.९६४. -आवहसि १८९. वामण (वामन) ३३. -आवहन्ती १०४७. वामणत्तणं (वामनल) १६. +उन्. उवहइ ५१. १७६. ५२४. वामटर (sk.) ५२९. ५७३. ६९०.७४४. ८२८. वाय (शुष्क) 6. वा. ---उवहन्त ६१५. वाय (दाद) ८०२. --उवहन्ती ८४२. वायस (k.) ५२१. ५४१. ६०८. -उम्बूढ ३६७. १०३९, वाया (वाचा वाक्) ६२. ६३. ६७. +निवि. णिचट ५५५. निट ८३१. ६९. ८७.८८. ९३.८४७.[१२००. + परि. परिवदन्ति ४९. ५३१.६५१. यारण (sk.) २२२.२८८.५६८.१०१२. + वि. वूट ३७५. ४३६. वारयिलया (गरवध्वः tr) १६६. + सम्. संवादिय ९३३. वाराह (6k.) १५. + ममुव. समुम्वर ३७. ८४८. वारि (6.) २२३. २५९.२६८.३९९. 'वह (पथ) 8. पह ५३१.५३७.१९९६. वह (वय) ९.२८९, ५४१. वारिहर (वारिधर) ३१६. V"चहा (पथाय) वाल (व्याल) ६७६. वामन्त १०६७. वालहिल (वालागल्य) ३२०. चहुय (एक) ११२९. याली (चिटिया tr.)३८६. यहू, (५) १३२. १९४. २१८. ३५२. यालया (वालुका) ५२५. ५३०. ५४४. ५१५.९२०१११२. ११५८. वाचार (भ्यापार) ४६३. ६०३. ७३७. Vया याची (दापी) १६६.३९८.५८९.६६२. बाभन्नि ६५०. ६७.७८२.११७७. वाय. १२१.३७८.५३८. ५७३. 'वाम .पाम (पास). पापन ११६५. "वाम B. पाम (पाच). + मा.भावार ७९० वाम (k. मुगन्धिनविशेष) ९. +at. उवाय ५५३ ६२६. याम (Ek =निवाम) १९७४, +निर विवाद ६५. ३८३. ८७. याम (वां. s. Ixow, बारह.) .-निवानि ५२. -निमाविय ६८. वामगा (गमना):४६. +गरि. परिसरावर ७.४. थापर (५.) ५९६.७... या (k.)...१.१५.११.२९७.३.३. वापय (k.) १८. ७४८५६.८३८.१९.९११. याममुहा (नांगमः, mayan uman रामगुमग) ३06. पात्र (1)१५. यामुह वाक्षि) ३.1.:. ३२३. पार (1)११७.५४८. ६१०.७...८२३.०....१२. पाणि (4) ५५.. 6 (Gallaratio) ·चाह ४७४ बिच्छड याह (म्याथ) १२७ याण (वाइन) २८८ ३३३ "वि (अपि) १. ६४ ६५ ६८ ७२ ७३ ७५ ७७ ७८८४८७ ९० ९६ १०० २०१०९१४१ १४५ १४९ १६० १९९ २०८ २०९ २२० २३५ २४५ २९० २९५ ३०२ ३०६ ३१२ ३१४ ३३१ ३४५ ३९० ३०२ ४०० ४०१ ४२३ ४१९ ४३६ ४५० ४५६ ४५० ५.० ५०२ ५५ ५०६ ५५५५६०५७७५८०५९०५१० ६२१ ६३८ ६५६ ६६५ ६८४ ७०४ ७०७ ७०८ ७१३ ७२१ ७२३ ७२६ ७२८ ७४२ ७९८ ८०७ ८०८ ८१०८१३ ९२३ ८३८ ८४६ ८५६ ८५७ ८५८ ८६० ८५३ ८६५ ८६८ ८७४ ८७६ ८८४ ८८५ ८८६ ८८८८९३ ८९९ ९०३ ९.४ ९०७ ९०८ ९१२ ९१४ ९१७ ९१९ ९२३ ९२४ ९२७ ९३४ ९३५ ९३८ ९४३ ९५२ ९५३ ९५४ ९५५ ९५६ ९५७ ९५८ ९६२ ९६३ ९६५ ९५५ ९६८ ९६९ ९७० ९७७ ९७९ ९८२ ९.३९८८ ९९२ ९९४ ९९५ २०१४ १०१७ १०२४ १०२८ १०३०१०५७ १०५५ २०७२ ११०५ १११० ११२३ ११२६ ११३१ ११३३ ११३७ ११४१ १९४४ ११४५ १९४६ १९४८ ११५१ ११५२ ११५३ १९५६ ११५७ ११५९ ११६२ १९६८ ११८३ ११९७ १२०४ पि.४ ६५ १२५ १७०२३८ २९९ ३३० ३८७ ४३० ४५७ ४८७ ४०३ ७७ ७६४ ८६२ ८६७ ८.९ ८८३ ८९० ८९९ ९, ९११ .१५ ९२२९२९ ९५८ ९६६ १.७ ९०० ०८.९८३ १००४ ०३.१०८ ११४२ १९४८ १२०१ विअट (विक) २ १५१ २९५ १२०० वियद ५६ ३१ ५२ ५३ ११८ १३७ १४१ १७९ १९५ २१५ २२९ २३० २३८ २६३ ४४९ ४९४ ५०८ ६१७ ६७२६७६ ६७९ ७५९ ७९९ १०२५ १०८० १०८४ १८९६ १०९९ ११५८ ११६४ ११६७ १९८५ वियढयर (विस्तर) ५७६ वियदत्तण (विक्टव) ९०६ विअदभाव (विकरभाव) १०२४ विय डभाव ४०१ विअणा (बदना) २६१ वियणा ७२ १०१ १४८ ४२५८४३ ११३२ विजय (विजय) ६५८ १२०८ विजय १९२ वियय ६९ विइत्त (विचित्र) ६४१ विइय (द्विताय) १०८१ विउण (दिगुण)४०२ ५६७ ७०४ ८२१ ८.४ ८९१ ९७१ १९६० विउणयर (दिगुणतर) ८८३ विउल (विपुल)९२६ विण्अ(वितेज )९०७ Vविकटय वियडइ ११६८ Vविकटाय दियडायमाण ८४८ विकास (विकोश)३०६ विक्कम (विक्रम) ३२७ ११६४ विक्य (विक्रय) ३२७ विश्विरिय (? विक्षप्त conf root खिर HP IV 172)१६५ विम्गहतुङ्ग (विग्रहतुङ्ग) ८१५ विच्छड्ड (ममूह) १७२ २५० २५८ ४३२ ६३० ११४३ ·विच्छा विमला विच्छाअ (विच्छाय) ६३९. विच्छाय! विणय (विनय) ६७. ८८३. ११९१. ४८.१८९.२७१.३७१.६१५.७९०, विणया (विनता) ८२६. १०९९. विणा (विना) ३६०. Vविच्छायम् विणास (विनाश) ८०६. १११९. विच्छाएर ८५७. विणिग्गम (विनिर्गम) ५.२५९. विच्छित्ति (विक्षिप्ति) ३४१. विणियत्ती (विनिवृत्ति) ९८८.१०२३. विच्छित्ति (sk.) ७४४.७८३. विणिवाय (विनिपात) ६३६. विच्छूढ 6. क्षिप. विणिवेस (विनिवेश) २७४.५०१.६३०. Vविच्छोला (कम्पने,H. T. IV. 46.) ८५२.९१६.१०००.१.१२७.११३६. विच्छोलिअ ६५२. विणिन्यवण (विनिर्वपण) ९९०. विच्छोलिय ६०.४२०. विणील (विनील) १०५९. १११७. Vविन विणाय (विनोद) ६९१. +उत्. उम्बेयन्ति ५०.. विण्णाण (विज्ञान) ९०५. -विग्ग ८७१. विपणास (विन्याम) ७३७. ९२७. -उवियन्त ९७४. विपहु (विष्णु) १६. +समुत्, समुब्धियर २०८. वित्थर (विस्तर) ८९. ९९१. ११५५. विजय . विषय. वित्थार (विस्तार) १२७. १५०. ४४७. ५२५. ५२७. ६२५. ६२८.६५१. विजल (sk) ६६२. ६४७. १०२३.१०२७.१०७८. विजा (विद्या) ९८१. विदुम (विद्रम) ६६४. विजाहर (विद्याधर) १७१. ८२७. विग्नु (विद्युत) १२६ १३५.४०४.४१३. Vविधवाय विवायत २८. ४१५.४४४.६४०. ८०८.९०७. १०१८. विधुरित (sk.) ८३१. विग्नुभाव (वियु दाब) ३०८. Vविज्झा P. (विध्माने). I. P. II. 28 । विन्दनि ७१५. विज्वर (शमयति) ११९. विफुरण (विरपुरण) २७८. १०१८. विज्झाय (अशान) १५४. विनुह (विदुष) १७३. १९३. ८१४. विझ (विध्य) ५३. २८४. २९०. विभम (विभ्रम) ५५. १२२. १८२. ३३८.९४९.०८. १९७. २६६.३१४. ३२३. ३४१. विडक (sk.) ६६५. ४८५.८१८.८५५. ९५९. .... 64 ( tr.) 434. ०१ ११२५.११४१. विश्व वियप) ३७२. ३९२. ५... विममपद (विजमी) ६६.. ५५०.५५९.५९५.७९९.६३८, विभा (विभेद) ६०४. विभेप २२२. । विमग (विमन) १.०३. विवी (विपी) ५४८. [59) ५२९. विमा (विमः) ३६४. विहिम (rep tra, II. D. VIL. विमल (I) ७२.७०.०२५.७६:. विदा (अति..H P.IV.27) out.p. mm 1177 11.1', 'Vizit 11.250) १७९. विन्द - ·विमाण विविण विमाण (विमान) ८१८११८० ११९३ विरले ७८९ विमुह (ख) ११२ २४१ ३१३ ४१४ विरहन्ति ९५० विमुहया (विमुखता) ९५२ [८४५ + पविराहय ५० विमूढ (6k) ४५३ -पविरेहि अ ४३५ विम्हअ (विस्मय) ८९७ विम्हय ७८ विरस (sk.) १८८ ३४३ ३९४ ४३५ ४२८ ८०३ ८०४ ५५७ ६५४ ६५९ ७९८ ८५६ विम्हयकर (विस्मयकर) १२०९ ९९४ १००६ वियड विअड विरसत्तण (विरसत्व) १००४ वियडायमाण ५ विकटाय Vविरसाय वियड्ड (विदग्ध) F दह विरसायन्त ९९३ वियणतण (विजनव) २६ विरह (sk) १५८ ७४८ ७५८ ९२४ वियणा विअणा १०४० ११३२ १९४९ वियप्प (विकल्प) Vविरा (विलयन H P IT_56) वियय विषय विराय (विगलित) १०२ १६७ ५२७ ६५१ वियसावा (विशसक) ९४ विराम (विराग) ९४७ वियाण (वितान) १७६ २०० ३८६ विराम (sk) ४०४ १००४ ११०५ ५६२ ६५० १९८० वियार (विचार) ८१ विराव (sk) २७३ विरावी (6) ६११ वियार (विकार) ११३ ७३८ ८१० विरुद्ध (sk)९१ वियास (विकाश) २०१ विरोह (विराध) ९२२ विरम (sk) ३४ ४१९ ६४२ २०७३ विलास (sk)६ १११ २६५ ७४३ ७७० ७७६ ७९६ ८३७ ९७५ ११७२ १९८४ विरल (sh) १२७ २७१ ३५६ ३७० ९७७ १००९ ११३९ १९४८ ११५७ ३८३ ३८७ ३९२ ५१५ ५२५ ५४१ ५४६ १५४ ५५५ ५६५ विलासमत्त (विलासमात्र) ७३७ ५९२ ५९६ ५९९ ६०८ ६१२ विलासवई (विलासवता) ७७५ ६५९ ६५९ ६८७ ७४७ विलासिणी (ना) ११५४ ९४५९५८ ९९२११०९११५८ विलासा (sh ) ७४४ विरलत्तण (विरलय) ७९५ विलाल (sh) ८१७ १११९ Vविरलाय विवक्ख (विपक्ष) १२०० विरलाय १५० विवण्ण (विवण) ५३६ ५८७ रिलायत १०८४ विवर (sk ) १४४ १६७ ४३३ ६२६ विरलायमाण १०६६ ६५६ ७३०८२९ १०२५ १०५१ बिरलायनी १९८८ विवरीय (विपरात)२१५ ७२४ ८६४ विरलिअ १७८ १२०० ८९४ ९१० १०१५ १९४६ +प्र पविरलायन्त ५८८ विवरक्ख (विपराक्ष) ७९ विवराय Vविरल विरल विस्तार (HP १२०४ II 136) विविण (विपिस) ४६१ ·विमान ९३. विविह ४७७ बिहुर विविह (विविध)४५.५८०.७६८.११२५. ४७६. ४७८. ४८१.८२६, ८९८. विध (क) ७६.८६१. ८९१, ८९६. २०१२.१०७,. ९७४. विवेय ३४७,७१३. ७२४. वसहरिन्द (विषधरेन्द्र) ४८३. विसाअ (विषाद) १४४, ८७१. १०३, Vविध विसारया (विमारता) ९०५० विसर १४७, ९१३. विसारी (sk.) ४७९. ६३१. विसाल (विशाल) १४७० विग्न्त ९८५.१०४४. विसाह (विशास) ५४६. विमिऊण २५१. विसुद्ध (विशुद्ध) ८४५. ८६६. ११७९. +नि.निविट्ठ २३३. ५८२. Vविसूर क. (दे. H. P. 17. 131.) --णिमिश्र १०४१. णिवेसिय ३४८. विसूरेनि ८२४. ४५०. ७८९. ९१८. निवेमिय वितुराविय १११. १००८. विसूरन्त १९७७. --निवेमन्त ६३. विसूरमाण ८९१. +निर. णिविमा ८७४. विमुश्यिय ५८. ९३२. +विनि.विणिवासिय १०९. विसंस (विशेष) ८९.९४. ५११. ७९९. विम (विप) ३६. ३८. १२१. १७८. ९८१.९९१. १९२३. १९७१. १९८.३९०.४७८.४९२. ८२१. विदन्त (विभङ्ग) ६८३.७४१. विस 6. विप. विता (ok.) २३३.३९५,४०४.५२४. विमा (विषय) ९१९. ५२६.५५०.५५१.८२३. ८२४. Vविसहर (विदारण, I. P.IV. 173) १०२२. विमट्टन्नि १३९. बिहाम (6.) ५४३. ९५०. ११९१. विमः ७.५५९. ६६७.८०५.१००१ विहय (विक्षन) ११८.५१५.५७९. विसण्टल (धिमाल) २२७.७३४. ९३२. १०७८.१.९४.११७६. विहल (विदल) ८१४. ९५५. विसह (विश६) ४०३. विहल (विफल) २४. विपम (विषम) १६.४५.१०५. १६३. विहय (विभव) ६४.६६३.६७३.७२७. १८४.१९९.२५३.३५७.३८०. ४५.४५४.४७८. ५१९. ५२९. ९५३.९६८.९६९. ९७५.०८.. ५४२.५५९.५८१.५९५.६१७. ६२६,६८१.७११.८३७. ९८२. विहवाग (विमवर) ९९३. ०५२१.१०.२१२८.११७०. विहया (विभी) ८७८.९००.९१. १२००. विहाण (विधान-मय 1.) १.९५. विममाग (विजय). रिहाय (विमा) २७.९.. विममिप (विनित) ८१०.... विहि (बिर) 03.७११.९....... पिनपभाव (विषयमाव) ८१८. वियर (k.) १.3. बिध (११) ६८...भ. विमाद (एम) ५३.. पितुर हरिपुर) २............ पिपहर (रिल) १. १३२. ३१८.

·वीभ ४७ धीअ (पान) २ चीय ७२२ ७२७ ९९० १०५५ ११७३ १९७६ वीइ (वीचि) ४६३ ८०७ ८०९ १.१२ वीडय (बारक) ७३१ वीडिया (टिका) ३४४ ०वीट पीट वीणा (ek) ६९१ चीय (द्विताय)८० १९६ ४४०, ९१९ २०९९ चीयय (द्वितायक)६० वीर (sh ) ३०६ ३२७ वीसम्म (विधम्म) १२०० वीसाम (विश्राम) ३८२ १०२६ चीही (या) ६६३ १९८८ Vवुड बुड णिपुर (मज्जन, HP IV 101) +विनि विणिबुड्डो ४९० वृत् +नि णियत्तिय ९९ -नियचेउ ९९४ +निर् गिवड ४३१ ६५४ ७९२ ०८९ निबर ७८ "५०२६४१ -णिवदन्ति ४२० ६०४ ६३८ ९०२९०७ -णिबहउ १००६ -णि बहिश्र ४५३ ८५८ १००५ १०६५ निव्वतिय १९ २८ ११८ २५५ ३१४ ३८३ ४०३ ४०४ ५५५ ५७० ७०३ ८६५ १०३३ १०७८ १९०१ निर्व डिय १५ १६९ १८१ ३३३ ३४५ ८३२ ८८७ -णिवत्तिय १०६९ १९८४ -णि बडन्त ६५६ ८४५ १०८४ ११०४ निब्बडन्त २२९ -णिवाडन्त ७८ +परि परिथत्तर २३८ -परिभत्त ६२१ ८५३ पारयत्त २०५ २६४ ६६० ८१८ १०७६ -परियत्तिय २०२ २५२ -पयियत्तत १३७ ---परियत्तमाण २२५ ८०७ +प्र पट्टान ८८४ ८९२ ९७४ पनि ३८१ -पउत्त ६९ -पयत्त ४०२ ४१४ ४४१४४७ +निर णिवुस २८४ १९८४ गिव्यय ४५६ निवुअ १५७ ----गिविय ३७० विनि विणिवाति ९२९ Vधुज + सावज्जिय ७०५ -वि विङिजय ७२३ +सम् सवग्गिय ५५० Vघृत +अनु अणुयत्तिऊण ६३१ +अप अपयत्त ९७९ -भोवत्त ६६२ + आवत २५५ -आवत्तन्ती ४ +उतू उधत्तः१०८८ --उ दत्त ३६ १०५ २०३ ५२० ५२३ ५३४ १०९२ ११३५ ११७४ उम्पत्तिय ६३९ १०७५ -ओवत्तिय २८० +नि णियत्तर ८७९ -णियत्त ५४७ १०७९ -पवत्तिय ६९१ --पयत्तन्त ४४६ +प्रतिनि पदिनियत ४१६ +पाती र पडिाणवडत १०५० +विनि विणिवत्त ६४४ १९९७ बा यत्त ११४ २०३ ७४०८९६ ९८५ -विणिवत्तिय ९३७ ४१४ ·पृथ् ४७९ Vघृध ड्डिन ३१३. ७२९. वड्डिय ५३९. डत ८५७. ११५४. +परि. परिवट्टिा २१५० V +उत्. उस्बुद्ध ३७५. चा (वेग) १४२. २३४. २६०. ४३३ ५४४,८२०.वेय १४९.२२६.३९०. : मोद +मम. संरलि १७२. ८०९. मोसिय १५१.६३५. -म्बहिण १०८१. येलण (प्रेरण) ११९. येलहल (6.) ७३२. चलिर विहशील) १३७. येल्ली (पक्षी) ११०५. यविर (वेरनाल) १७३. येस () १६१. १८६. १९०, ३६७. ७३६. यंग (देष देण्य) ९२५. यममाय (भ्यमाव) ८. यदर (वय) १९१. १०४३. १०६२. योरा (म्युग) ७४०, १०४१. योग्य ४९५.५००.५२८.६६९. "वेई (टी) ९६४. यउण्ठ (वैकुण्ठ) ८५. वट. पीट. यणी (sk.) १८२. २६५. ७४३.७५०. येणु (क.) १८२. ६०२. ६१४. Vघर वा१४८.२२८.४८३. येय. ये. पेपल सम्य) १३७. यंपार (1) १७०. ३१७. घरी (40) २२१, २२१.३०१. ६८८. ६.९. ८.६.१०४३.१२.७.पदरी २२८. परमिपप) ४.. यमग (मा).२. ८४२. पेरम्ब (विकरना) 14.८. Vवाया. न. II.PV.2.3.3 बान८५८. पंना (...)101 vोण.(भनिकम, II.P.IV.27.) योग ५४३.६३६. योनि १४९.01. वोनि ३६.. योन न.३१. वोस: (AAP) :03. बोग...... Vांगत. (किन HP.IV) पागामा: Voy +वि. +m. uriram.

·शंस ४८० श्वर ससि १२०५ साविमो २४० समिय १११३ Vशास् Vशस् मासइ ९८१ १०६४ १२०९ सासिय १०१५. मीरसन्त ८४४ +मा माससिर ९२४ -मासहिय ५६ Vशिप +4 पससर ७१० +वि विमेसि जन्त २३४ --पमसन्ति ८८० ९६७ Vशिक्ष -पससिमो ९५८ सिविखय ८८ --पसत्य १९५२०१ Vशुन् -पससिउ८२ +अनु अणुमोश्य १३६ ३४७ Vशुप् Vश सुमन्त ५४५ प्साका ४५५ सविय २८९ +अब ओसुक १९१२ Vशद +परि परिसडिय ६१४ Vशो +नि मिसिय ६१८ ७१२ ७३० Vr -णिसिज्जन ११७ Vश्यामाय Vशम् मामा२१३ +नि णिसम्मइ २७९ निमम्मद ७८२ सामायह७३९ -णितम्मन्ति ८६१. सामापन्ति १०५ -णिसम्मसु ९५४ सामान्त ४६८ सामायत ४६१ --णिसामह १०७३ १२०९ ५०६ ९६५ १९७० --णिसम्मन्त ४०५ Vश्रम् +भपसम्म ६२३ +वि वासमा २७८ ५३५ ७७५ --पसम्मन्त १११० ७२६ +प्रति पडिसन्त ३९१ वासमिज्जइ ३९५ ज्यासमिम ५४८ वीसमिय Vशल +उत् उच्छीलम १४६ उच्छलिय --वासन्त ५२ ५७५७३७ १४३७०११०३२ १०८५ -उच्छलन्त ६९५ Vश्रु +समुत् समुच्छलिय १४९ २४१ मुणनि १९३ सुबा८१६ १०६३ २०७२ -~-समुध्छलन्त ८१९ सुन्ति ९६२ -समुच्छलन्ता १०० साऊण ८३ Vशल्याय +नि णिसुभ १०७४ सहायन्त १५२ Vश्लाघ् Vशस् +अभि अहिमलाहमाण ९१९ +वि विममिय २९४ ४७ Vव -विममिनन्त ३१९ ·स ४८१ सङ्ग् +मा. आसमा ५८६. संकय (संवेत) १३६. +उद. ऊसमइ १९१९. संखोह (सक्षोभ) ४३२. ८९८. -ऊससिय ४.१. ४०९. ४१२. संगम (sk.) ९२०.१९४९. ११५०. ५५७. ६०६. १०५५. ११०५. संगर (sk.)२१९. ४३६. ७०३. ११०७. -ऊससन्त ५०४. संगलग (न) ५८०. +निय, पीसमद ४७८. संघह (sk.) ७६५. +वि. बोमत्य १७१. संघाम (त) १५०, ४४३. १०९१, +ममुव, सम्ममिय. ११२७. ११५९. ११०२. संघाय २२५.२३३.४४५. -समूममन्त १९१५. ११४४, ५१४.७०१. सङ्का (शङ्का)१४१.२२०.४२९.७६१. ८९७.११०७.११२९. स (स) ७४.११५:०१५.८८१.९०४. सकालुभ (शकावत्) ४४६. सइ (स्मृति) ४६३. सङ्की (शाही) ८६३. ८८०. सइ (सदा) ५४. ३००. ३१५. ३२९. सह (शर) २५७. १०१६.१९१८. ३३७.४६१.७५४.७६५. ९७२. सङ्कला (शृङ्गला) ४९९. ११४१. सउण (शकुन) ९८५. सग (Ek.) ४६३. ९३६.९३७. सउरिस (सत्पुरुष) ९९२. सचन्दण () २११. संरगम (sk.) ११.४९०.१०१५. सच (सय ८५.७०६. संलाव (मलाप) ३८. सधरिय (त) ८५६. १०७२. संवलग (4) ३७१. सदिय (मयापित) २३६. ३१२.६५८. संवेअ (संवेग) १०६६. संवैय ८४६. ६८८.९६०,१०१०. संसग्ग (समग) ८२४. सच्याय (6.) १३३. संसार (संमार) ९३९. १००६. सजल (6.) ३०८. संमी (शंसा) ३८१. सजावय (सयाक) २९६. सकाल (sk.) १३२. सम्मण (न) ७२, ८७७.८८४. ८८९. सकद्दम (सकर्दम) ५१८. ९१६.९१७. ९२५. ९६७. ९७०. समय (सकर) २१७४. ९७१. सफामिणी (सामिनीक) ४८६. सझम (माघम) ४३५. ९३२.१०६६. सकेमा (sk)५६८ संघ (मचय) 2. पंचय २२१. सकुल (sk.) ८५४. ४४९.६७२.६७४........... सकार (मवार)६५. संचरण (ok.) ५.१. सकारी (स-कारी) ५७८ संचलण ("न)१२०. सगुण (k.)८५९. संचार (6k.) ४२९.५९.५८७.८३. संकप्प (मास) १०७. Vसम् संकमण (संझमा) ३२०. ३३६. +म. मा १३.६९१. संकरी (सरी) २९२. कहा (भाषा) ८.४. मंकुल () ५१३.५८२. 01 (Gaidarano) ·संजम समज संजम (मयम) ३७९. सदुपस (सास) १३२, संजमण (संयमन) ३४. १८०. सद (शब्द) १०.६०४, संग्शा (सध्या)९.२९४.३०९.४०२. सद्दल (शाइल) ३८८. ३९०. ४१२, १०८७.१०८९.१०९०, १०९४. ५२३.५२७.५२८, ५२०,५३१. १०९५.२०१६१०९८.११०२, ५३२. ५६२. ६१३.६४४. ६५१. सद्दलिय (शादालत) ३५९. सणिय (शनैः) ८४५. Vसदह P. (श्रद्धायाम्, R. P.V.. सदिदिमो ९९.. सणेह (लह) s also सिणेrand णेर, ९४२. सैताण (न) ४०२.७३१. संठाण (मम्पान) ८४९. संताव (०१) ४६२. संसाणमेत्त (मन्धानमात्र) ६८१. संतोस (घ) ७६. सण्ड (पण्ड) १६८. १७४,४०९.५१५. सन्दण (ग्यन्दम) ४९. ५५१, ६०९. ६२४. सन्दिर (स्यन्दनशील) ११२६. संणि झ (सानिभ्य) ७०९. संदह (.). संणिवेप (सनिवेश) ५१९, ६०७.६५८. संदोह (st.) १९१३. ६६४.६८८.७८३. १९७६, संधाण (संधान) ११३६. संज्म (मानिस्म) ७५४. Vसंज्माय सतरू (sk.) ५०७. सज्झायर ६३२. सप्त (सर) ४८४. संधि (blr.) ३४०. ६२४. ६७६, सत्तल (6k.)७८९. संधि (A) ६४२. सत्त (श) ५४९. ११९८. संनिस (91) ९२. सत्थ (माथ) १९७ ३७०.५४०.५८० सपरियर (वर) ३३८. ७३.६.७८१.७८७.८३७, ११२५ सपल्लव (sk.) ७४५. सप्पुरिस (सत्पुरुष) ८०४.१०३. ९२९. सत्थाम (?यल) ३७०. ९४५.९४६. ९६०.९१७९. सबर (शवर) ३३६. ३३८.३५३. ६२६. सिद् सीयन्त ४७. सबरी (शवरी) ३०५. सबल (शरल) २७.१८२३६८.३८९. +न. अवसण १८६, ६७०. ५२९.५६७.७८०.७८६ २१०८, --भोप्लोयमाण ८१९. सबलिय (शबलिन) ६६३. +प्रा.भासण्ण ५४८. ६२५.६६५. सम्भाव (साप) ८४५. ७०७.७७१.८६३.१२६१. सम (प्रम) २५९. ११६३. +नि. शिमग ६२२. ७४२. ८२२. सम (sk.) ७३. ४३१.४४५. ६९३, १०५९ निसय २११. ७२०.८५७.९६४.९६६.९१५. +प्रपमजलि १०७६. ११२८. ११३०.११९५० - १९६ ५२४, ५६९.६४३. समय (य) ११३६. समय ९. १९२, ८र. ११५.२०१.६५४,७४६.७६५) +विनि. चिंगमाण १०४५. १०२३. +सना, ममासारय ६०५. समझसतण (सम सत्व) १६०.

·समन्त ४८३ समन्त (sk.)२१०० संपीड (sk.) ५५७. समभाव (श्रममाव, ११६३. संपुड (2) १४४. १५७. ७७०. समय, समअ. संपेसण ("प्रेषण) ११९७. समय (क) ११०६. सम्बूअ (शम्बूक) ५२९. सम्वूय ५२१. समर (sk.) ११३.२१२.९२८.१०१३. संबोण (संबोधन) १२०४. समहिअ (समधिक) ३७६.५४५. सम संभम (संभ्रम) १०८. ११६. २०८. हिय ४०२.८४२. ३१९, ४७४. ४७७.८१२. ८२५. समहिल (समखिल) ९८८. ८२७. ८५५. ९७१.१०१६.११०३. समागम (sk.) २४४. ६९३. ९४१. संभरण (स्मरण) २८८. ११३८.११८३. संभव (sk.) २६१.८९५. ९८६. समायण्णण (समाकर्णन) ११९१. संभावणा (संभावना) ४२.३१०.६८४. समारम्भ (sk.)९३४. ८३८.८७०. समारुय (समारुत) ३५९. संभिडण (संभेदन) ६३४. समारहण (समारोहण) १२००. संमद्द (संमर्द) १९९२. समावढण (ममापतन) ६१. संमाण (समान) १६०.७१७. समिद्धि (समृद्धि) ६८८ ९८७. सयण (सदन) ६६५. १९३०. समीकय (समीकृत) ६८१. सयण (शयन) ३४२. ८०९. ८३९. समीर (6k.) १९४. २३३. ३७२. ४११. ११२०. ५१६.५२२. ५३५.७४६. सयणिज्ज (शयनीय) ३६५. ४६४. समीरण (sk) ३१५. ६३७. सयाह (सतृष्ण) ४०. समुज्जल (समुज्ज्वल) ५८९. ६२७. सयं (स्वयम् ) ९०८. ७६५.१०८३. सयंभू (स्वयभू). ८१३. समुत्तुण (गर्वित) ९७.७२८. सयराहा (शीघम् tr., B. D. VIII. समुह ) ९३. ११९. १४३, १४५. 11.)२५८. १४९.१५४.१५६.४३०. ८०९. सयल (शकल) २९४. ५६६. ५९१. १०३२. ६७५.७०१.८१७.९०४. समुप्पयण (सगुरातन) ४९७. ८१७. सयल (मकल) ५१. ६२. ७८. ९३. समुन्भव (समुद्रव) १०६४. १९२.२१४.२१८.२२४. ४४१. समुल्लास (sk.) ८५६. ४४४.५६३.६५८. ७२५.८१०. समुह (समुख) ४१३. ६८९.११६४. ८६९.९०३.९५४.१०.४. समूल (sk.)७१९. सया (मह) २०५. समूह (sk.) २१८.४८१.८२६.१०६०. सर (मरः) ५१३.५१५. ५२४. समोलइय (समुरिक्षप्त tr.) ४४८. सर (सार) ५९७.१०८२.१९२२.११२९. संपइ (संप्रति) ३४१. ३८४. ४०n. सरण (सारण) ४८३. ७२१. ९०२.९४४.११९९. सरणी (k.)१०१३. संपति (Ek.) ७२८. सरय (शरद) २६९.५३२.६५२. संपय (साप्रम) ७२७. ८६९.१०७४. सरपण (मरान)३४६.१०५०. संपवेस (प्रवेश) ११३२. सरल (sk.) १७५. १८५.२०५.४७४. संपाय (98) ४७१. ५४६.१०३१.११...

·सराले ४८४ सह सरलिअ (सरलित) २०३४ १०१६ १०२९ १०३२ १०५५ सरयर (मराबर) ४८६ १९६६ सलिलय (सलिलक) ६१ सरस (ok )२२ १८७ ३०४ ३२५ सलाल (3)१२७४ ३२८३४७३६९३८२५०५५०८ सल्ल (शस्य) ४४४ ५१२ ५३९ ५७९६१३ ७५४ सहई (शडपी) २८४ ३५० ५४५ ७७७ ७७९ ७८३ ८०१ १०९१ सव (शव) ३३३ ११२८ ११४० ११५० सवरख (सपक्ष) १०७ सरमी () ३१३ ५२० ५२६ ५४२ सवण (श्रवण) १८५२०६ ७३९८०३ ५७० ६३० सरस्सइसण (सरस्पताख) १२०६ सवात (सपल्न) ७२९ सरस्सई (सरस्वती) ६८ सवाडद (ek) ८७ सरहस (सरभस) ४४६ ८३३ ९१३ सवारि (6h) ३१६ १०३९ सविणय (सविनय) ८२६ सराखि (शरादि) ४०५ सवय (सबग) ३४५ सरासण (शरासन) ३८० सम्व (सर्व) ८५ २२४ २९७ ८८१ सरिआ (मरित्) ५२५ १०७८ सरिया ९५३१०००१००१ १९५७ २३७ ३८४३८५ ५४४६१९ सव्वण (सव्रण) २०२ ९५० १०२४ २०३५ सम्वत्तो (सवन) १०६० सरिस (मदृश) ७२ ९६ १३५ १९१ सम्वत्थ (सपत्र) ९५८ सरका (शरीकृत) ४९२ ससइन्ध (शशचिह) १११५ १११९ सरीर (शरार) २७ ४६ १७७ २९१ ससह (सशइ) ४९५ ४६४७०७७५४ ९४५ ९९१ १००० २००१ २०३४ २०१२ ससन्दण (सस्यन्दन) १०९२ ससभम (ससनम) ४२५ सरीरचारी (शरीरचारी) २५५ ससह (मशस्य) ४३५ सरारभाव (शरारमाव) १०६३ ससहर (शशधर) ३०२ सरहिर (मरुधिर) ७६२ ससिमला (शशिकला) ४० सख्य (रवरूप) १७० ४०० सरूव ससियला १०१० ससी (शशा)६ ३१ ६० ७२ १३४ ९०२१५ १६९ १७७२०९ २९३६३५ सरूयवर (स्वरूपपर) ९४९ ७५१ ८१२ ८२८ ९५३ १०५९ सरूवघारी (स्वरूपधारा) १८१ १०९९ १९०८ ११११ १२२३ सरह (शलभ) १२६ ११३२ ११६७ १७८ सलाहा (लापा) ७३ ८५८ समय (स्वद) १०५९ सलिल (sh)६ १२ १९ २६६ २७३ ससस (सशष) १५ ७५२ २७९ ३३ ३५७ ३७३ ३८४ ससोणिय (सशाणित) १२३ ३.५ ३९४ ३९९ ४०४ ४८६ / सह (शुभ) ४९. ५१४ ५४३ २५२ ५७० सन १६३ २०७ ५७७ ५७८ १४८ ६५४ ६५६ ३२३ ७५८ ८२२.३५ ८५६ ७.७४९ ७५४ ८०८ ९५७ ·. सह ४८५ साहा सहन्ति ३६२, ४०३. ५६३. ५६९. सामल (श्यामल) २७. २६९. २७४. ७५०. ७६९. ९७८, १०१५. २९८.३७५.४३१.१०१३.१०१९. ११५०. १०४०.११०५, सहास ३०८.७१२. सामली (श्यामला) ६०१. सहन्ती १०५१.१०६१. सामा (श्यामा) ७७३. Vसह Vसामाय्. श्यामाय. सहन्ति ८६१.८८१. सामीकय (श्यामीकृत) ३९१. सहिजइ ११३२. सामीर (समीरसंबन्धि) ६३१: +उत्. उच्छाहेन्नि ११२१. सामाअ (द)२८७. +प्रोत्. पोच्छाहिअ ११९५. सायं (sk.) ३५९.५२८. ५४५, ५६९. 'सह (महित sk.) ३०८. ५०७. ८७४. • ५७६.५७९.७७९.११०४. ९२०.१०१५. सह ९४४. सायर.साअर. सहआर (कार) ५९७. सहयार ५९६. सायर (सादर) ४२६. ६०५.६७१.८८८.११०४.११७८. सार (शार) ३७८.५३०.६१९. सहर (सफर) ३८४. ३८५. ६५१. सार (sk.)७६.८७.५१८.६३४.६५. सहरन्तर (शफरान्तर) ३८७. ६७१.७२४. ८०२. ८५२. ८६९. सहरी (शफरी) २७८. ५३१.११०३. ८७१.९८१. सहसा (sk.) ११८.२४३.७१२.७५०. सारङ्ग (sk.) ६११. ७५३. सारत्तण (सारस्व) ८९१.९७४. सहरस (ख) २५.१०८.१९९. ३२१, सारवन्त (सारवत्) ८०१. ४६६.७१०.१०७२. सारवन्ती (उत्पुंस्न्ती tr.)८३९. सहाअ (स्वभाव) ३८१. सहाव २७. सारस (sk)२७३. ५१७.७८८.७८२. ८६६.९९८.२०१९.११४७.१२००. सारेच्छ (मादृश्य) ८५२. १२०७. सहावत्तण (स्वभावत्व) ८५३. साल (शाल)६६५. सही खी) १९१.२०४. सालम्ब (sk.) १०७९. साअर (सागर) ४७०. सायर ९३. सालस (sk.)३५५.३६४.११७२. सालि (शालि) ३९७. १०७.८१३.८२०. सालिसाली (शालिशाली) २७७. साण (शान)२१३.४२७. सादर (sk.)५२१. साणन्द (सानन्द) १९६.१९९. सालोअ (सालोक) ११०१. साणुस (मानुशय) ८०८. सावय (वापद) ५४९. ६१३. सावयास (सावकाश) ८७६. साहिजा १७४. सावसाय (सावमाद)६६८. साई १९८४. सास (पास) १५. २३. ३१३. ७५... +प्र.पमानित ६७. ८१३.८२५.११४४. सामण्ण (सामान्य) ७५. ८२, ७३.. सासण (शामन) ३३१. ८७६.८८८.९५९.९६६. सासय (शाश्वत) १८६. सामत्य (सामध्य) १४२. माहंकार (sk.)९०१. सामन्त (6.) ०३. साहा (शामा) ३२७. ३३०, ५४८.

·साहिज ४८६ सीअरी ६०४६११ ६१२ ६६९ ७२९ ८५६ ८६० ८६५ ९१८ ९२० ९२२ ९२३ ९२४. ९८२ ९८४ ९८७ १०९९ १२०७ सिला (शिला) १३१ १५०३०८ ३१० ४१८ ४४५ ४४७ ५८९ ५३२ ५६४ ६१५६१७ ६२४ ६७२ १०३१ सिव (शिव) ७८ सिवयर (शिवतर) ७८ सिवा (शिव) ३१० ४३५ सिसिर (शि शर) ९२ २७१ २७३ ३५७ ३६१ ३७१ ३९४ ३९५ ५४३ ५६२ ५६७ ५८६ ५९२६०० ६४९ ७८७ ९५७ १०३८ सिसु (शिशु) १०४६ Vसिह p (स्पृह) सिहइ ९९८ साहिज (साहाय्य) १११६ साहिर (शासनशाल) १२०६ साही (शाखा) ३२७ ११४ साहीण (स्वाधीन) ७१० ९१७ साहु (साधु) ३८० ५९६ साहन (साहाय्य) २८६ ८१९ सिङ्ग (शक) २९३ ३३५ सिङ्गवई (शगवतो) ५४९ Vसिच् +आभ अहिसित्त ६४७ सिचय (sk ) ४८८ सिढिल (शिथिल) २४ ३४ १२८ १७९ ३२६ २०४ ५६६ ७३२ ८५२ १००७ १०१७ १०८४ १९१७ ११६३ सिढिलत्तण (शिथिलत) ९४२ सिदिलिय (शिथिलिन) ७३१ सिणह (स्नद) ११४२ s alsodह सिपहा (अवशय tr) १६५ ११७० Vसि सिद्ध ३१५ ६१५ ६४१ +प्रति पडिसिद्ध २१ ३५ ८३८ सिद्धि ३१५ सिन्दुवार (6k) ६५७ सिन्दूर (8) ४१९ ७१५ सिन्दूरत्तण (सि दूरत्व) ११७५ सिन्धु (sk) १४९ सिय (1) २६९ ७५३ ९०५ २०५६ सिर (शिर)५१ ५८ ३२२ ३४२ ३५१ ४२२ १०१० सिरत्य (शिर स्थ) ५९ सिरा (शिरा) ४६ सिरियण्ठ (म कण्ठ) ४८४ सिरी (प्रो)२८ ५६ ६७ ९९ २१२ २१६ २१९ २२२ २४३ २६५ २६८ ३८६ ४०१ ५१४ ७०९ ७० ७१६ ७२० ७९१ ७९८ सिहर (शिखर) ११४ १३२ १४५ १४६ १५३ २०७ २४९ २८३ ३७० ४०९ ४४७ ४८९ ५१० ५५१ ५७२ ६१० ६२१ ६२५ ६४० ६४३ ६४६ ६६२.८११ ९०० १०३६ १९९२ सिहा (शिखा) १११ ११६ १५० १६५ १६० १७० १७३ १७५ १७७ १७९ १८३ १८४ २०९ २५२ ३०५ ३८५ ४०५ ४१३ ४७७ ४७८ ४८० ५२७ ५३१ ५७२ ६०४ ६२४ ७४१ ७५०८२१ ८५३ ११०७ ११५० ११७४ सिहाल (शिसावत्) १२६ लिही (शबी) ११६ १७५ २४६ २९९ ३२३ ३५३ ४१४ ४८० ५६७ ५७३ ११३१ सीभ (शात) २५' सीअर (मकर) •४० सीयर १०८ ३६३ ७२५ सीभरी (नारा)६५० सीपरी ७४६ ·सुयणायनि ८८६. सीमन्त ४८७ सुरहि सामन्त (sk.) ८५२०५.२७३.२७७ Vसुजनाय ३९७.४०५.८८६. सीमन्तिणी (नी) ११८.७१९. सुदु (सुष्ठ) ८८८. सीमा (sk.) २७६.२७९. ३८३.३९६. Vसुद. ४०९.५०२.५३९.५८७.५८८. सुढिय (श्रान्त tr., H. D. VIII. सीयल (शीतल) १९४. ३६६. ४११. 36.) ९८. ५१२.५३०.५५४.५८०. ५८४. +नि. निमुदिय (छिन्न) २१२. ६५०.६५३. मुण्ण (शून्य) १११.५२४.६०९.८४२. सीर (6k.) ३९९.५६३.६६७.१०५२. ९०२.९७१.९७२.११२४.११५४. सोल (शोल) ७४.७६. ८६१. ८६२. सुण्णाय (शुन्यात) १०८३. ९५१.९९८. सुण्णभाव (अन्यमाव) ५७४. सीवणी (सनी tr.) ७५८. मुत्त (सूत्र) १.२६८.७३१. ११२८. सीस (शीर्ष शिक्ष) ३१.३७.३८.४०. सुति (शुक्ति) ४०.५३०. २८६. ३२४. ४६४. ४६९.७७७. सुदार (6.) ६.७. ८०३.२००८.११२८. सुद (शुद्ध) १२०५. सीसभाव (शिररस्य) २६४. मुग्दर (ok.) १९४.१०८३. सीय (मीस) ११७५. सुन्दरी (sk.) १९१.१९७.१९९.२०७. सीह (सिंह) ५६८.१०८६. २१६.६४१. ९५१.१.१८७. सीहु (शोधु) ६२०. सुपण (मपण) १९१३. सुपुरिम (मुपुर) ६७२. ८७२. ८९५. सुअ (मुत) ४३०. ९१०. सुयुरिस ९२३.९२४.९६७. सुअण (सजन) ७२६. ८७२. ८८८. सुमइ (समात) ८०३. सुपण ७०. ८६९. ८७९.८८६. सुमेह (k.) ८५२. १०५१. १०९८. ९७९. +Vसुम्म P. सुभन्ध (मुगन्ध) ५३८. सुयन्ध १६१. +नि. गिसुम्मा १२३. २७९.३५७.३६८३९९.५८९. सुपगमुअण. मुपगाग (समन) ८८२. सुहर (मुनिर ३४७.४५५, ६२३. मुपणु (गुननु) १८६. मुकर (कवि) ६६.८८. मुपन्धमुभन्य. मुरुय (STM) १९०३. गुया (प) ४८३. Vमुख सुपा (मा) ४८८ मानि३१५.८५६. मुर (.) ११६ १२४.१४१.१८.. गुहारे ६८.७८०. ८३३.८१३. गरात... ४१.४२. ....५.८ राहिम २.१.३६. गांद !.४. उधर (पर) १७.. ... ०२४. भाषा (HAI).५.. मुसभिल).. ४२. गुशीष परमार' (गुरमारे १) ४०.५१.१.१. गुरहित मुरा) २१.cr.lt.. .

·सुरा ४८८ सेल +अप आसारिज १२४४५८१०३७ आमारिय ४४९ ४५३ ९८५ ४१७५१२५१६ ५३५५८०६५४ ७४८७७४ ९५९ १०६२ [८१० सुरा (sk) ३६९ ५१२ ५८४ ६४८ सुरिन्द (सुरेन्द्र) ११८८ सुलह (भ) ४२ ३१० ३३३ ८५९ १२५ ९१७ सुवण्ण (सुवर्ण) ८२० सुवग्णमा (सुवणमय) १२०५ सुवुरिस सुपुरिस मुसिर (सुपिर) ५१८ सुसुयन्ध (सुसुग) ५८० सुह (सुख) ३१ ४४ ५८ २७५ ३१५ ४९१ ४५३ ७०३ ७३० ७९१ ८७४ ८७८ ९३५ ९३६ ९३७ ९३८ ९८६ ९९५ १००४ १०३७ ११५५ ११५२ सुहा वाससुह सुहा (सुभग) ३९५ सुहय २७९ ३५५ ३८८ ६५७ ६५८ ७४६ सुहड (सुभट) २१३ ०४३ ४३१ सुहमर (सुखभर) ९९३ Vसू +अ पसूम ९२५ पसय ३४० सूई (सून) ५३९ Vसूच -ओसरन्त ९ २३२ २३३ ६९० ८५० १९४७ +निम् पासारिय १७ + पसारेइ ५१० १०८५ -पसरति १०३४ -पसारेमि १२०२ -पसरिभ १४३ पमरिय २८३ १०५५ ११०८ -पमारय ९१२८ १६८ -पसरन्त ४७३ ७४९ ८५४ +प्रति पहिसारय १०८१ +समप समासारअ८ १६७४४१ १००८ समासारय ४५१ -समोसरन्न ५७९ ७१४ -समोसरता ९१४ ११७८ +ममभि समहिसरति ५७४ Vसृज मिट्ठ ३३८ +व विमतिय ४८३ ६४० सजा (शय्या) ७३५ १०६९ सणा (ना) २७७ ४७१ ६५८ ६९४ सपण (सैन्य) ७३७ सअ स्वेट) २१० सय १६२ ३०९ ४९० ७४० ११६२ सेय (सेक) ३५९ ४२५ सरिह (सेरिम) २८१ ५३७ ६५३ सल (रोल) ३४ ७७ ११६ ११८ ११९ १२४१२५१२९ १३३१३५१४३ १५३ २२५ २२७ २२८ २३१ २३३ २३५ २६१ ४४१४४३ ४४४ ४४५ ४४६ ४५२ ४५३ ४.४ ४५९ ६४३६५३ ८१४ ८१९९८३ १०२११०२६१०२८ १०३३ १०३५ १०३७ १०५७ १०७७ ११८२ १०८५, सूमन्ति २६२ सूति २२९ ३२७५४०५४३ ५४८ सूयन्त ११८३ सूडण (सूदन) १५९ सूय (शूक) ५८८ सूर (sk ) १५ २७० ४१९ ८.९ १०५९ १०९२ +अनु अगुमरा 1३३' -अणुमारज्जत ६२७ +अप भोमरर ८९७ ८२५ -श्रीमरिम ६९१ मोमरिय ५१८ ६६२, ६८२ ८२४ ·स्ना ४९० स्यन्द् ८१ ८९ १०५ ३४५४२० ७२० साणद्ध ३४३ ५०४ ८२२ ८८८ ११८५ हभ १३ ४२२ ४६९ ४९० ४९७ प्र पण्म१०८० ९५२ ८३ ८८७ पट्टय ५ १५ Vस्पद ३७३८ १०४ १३८१४५२०२ +निजामन्द.१०० २०३२०४ २१७ २४५ २५३ Vसर ३४६ ३५३ ३७८ ४३७ ४४४ Vआ अप्पाालय ४८९ ८१४ Vस्कुद ५३४ ५७१ ५७३ ५०९ १०८ पुट्ट १३० १०२३ ९१७६२५ ६७३ ६९-७०३ पुराइय १७४ ३९३ ५७१ ७९८ ७४८ ७६८०३ ८०५ ८२७ १९०९ ११५० ११६७ ८२८ ८३१ ८६२ ९३ १०२० स्कुर ३९ १०४०.५२ १०८३ पुर६५० २१३ २५० ३९२ ४७३ २०८६ ११०९ ११८० ११६७ ६४० ६८९ ७५६ ७७७ ७८५ ११७७ १९८६ १२०२ ८२७ ८८३ ९३७ २००५ ठविय १९० २१४ ७१३ पहावय पुरति ७७ ८१ ७४८ ७९९ २९३७१८९७४ पुराम ३०२ ७१३ +ान णिहय ४३२ पुरउ८० -गिढविध ८४४ पुरिय ६०७ ७३८ +पारे पारभि २४९ २५० ४४१ पुरन २१९ ४१९ ४७७ ४५१ ५७५ ७९० परिहय ३३ ८८६ ११३४. ३९ ६९ २४७ २८१ ३६२ पुरता ३१६ ४९३ ६२८ ६७४ ६७ +ार परपुर १९८२ २०६५ ११५३ -परिपुर ७०४ +परिमम् परिसाठ ११९ -आरपुरमाण १०५४ १८०८०४ १०५९ परम ठय +धात परिपुर ७२८ ९१२ २०७ ४२२ +वि विपुरर ९४ २३९ ३३९ परिसंहिय ६ ३८० ८९६ +गत पनि यय ११० Viम्म +मम भार८८७ +व वा ४७० विम्य ९१५ -महवा६९९७ -माटम ७३. साध्य ६६ भारमा ११ १६६ मारासम९५ मे १००८ ४५४ ९७३ गम्भ र ५ ७०७ मम्मर ६३६ + मय९४ मम्भारिय" |Vr: Vग्रिह +म. 1.mart ७७.

·हिऔर ४९२ होम ८७५.८७९.८८३.८९५.९०६. ९३८.९४१. ९४७. ९५४. ९५६. हरनि २७४.४०६. ५१३. ५५३. ५५४.६०७.७४६.९०८. ९९५.९९७.१०४०.१०६७११२१. १२९. १९४८, १९४९. ११५४, १९५५.१८७. हिजीर (sk.) २९८. हिम (Sh.) ६२. २२८. ३५७. ६३६. हिमपन्त (हिमवान्) ५३. हिमाला (हिमालय) ५८. हिययत्तण (हदयात्र) ९८९. हिययभाव (हृदयभाव) ९९९. हीणा (न) ६७५. हीर (प्रान्त)७.६१८. हु (सल) १८३.४९३. ७१८. ८६४. ८६५८८५.८८६.९००.९०८. ९.१.९१७ ९२२.९५१ ९५६. ९५८,९९६.१००४, ११३५ हुंकार (sk.) २४. ८५१. हुप्त (सपुरर) ४४२, ७७०. ११३९. हुयवह (हुतवह) २७२, ५६०. ८९६. हुयास (नाश) ७१५, १०४०. हरन्तु २२, हरिति ८४.७२६. हामि २६. हारन२०, २२७. २३३. ३९२. ७७२. हीरमाण २८९. अभि अहिहरद६०१. --अदिहरन्ति ११२४. +उत, उद्धरन्त ७. +परि. परिधरने ४२. +4. पहर१९९६ +समुद. समुदर ११०६. हेउ (हेतु) ९४४. हेदृ (अध स्थिन) ५. १५. १४० ५०४. हेम (sk) ११३१. हेमन्त (sk) २७६.६०३. ८३९. हममहिहर (हापर) १६७० हेय (SK ) ११२२. हार ७६.३६५ ३६७ ४६४.५६१. ७७८.७८१७८७ ९५३. १९५७ हेसन्ति ८३१. हेसा (ONT) २५७. होम (6) ३२५