Shree Jubilee Naagari Bhandar Bikaner
Nitideepika Sarvdarshan
Front matter
No text on this page.
नीतिदीपिका भर्घदर्शनाचाय- श्रीताराचरणशर्मणा विरचिता A खस्तिथीविविधविरुदावलीविराजमानमानोन्नत. महाराजाधिराजहिजरानकाशिराज- श्री ५ मत् प्रभुनारायणसिंहशर्मा- बीरपुनवस्थाजया तदीयसभापण्डितवर -२० ग्रन्यवदात्मज श्रीप्रियनायतत्त्वरत्वेन प्रकाशिता । काशोधाग्नि भारतजीवनपताल धीरामकृपामया मुद्रिता । ममत १९४।
No text on this page.
सूचीपत्रम् ।
२
विपयनामानि ।
शापाविभाग:
राजपप्पम
विभागः
भेदातराषि
मन्तिमत्तम्
सनिविभागः
মাখি
स्यामविलम्
.
पानादि
..
कोपागक
चयिक
नार
८
१.
"
मारकरम
भी
Perere
TITE
rirrianरम
~-
No text on this page.
१८ २१ " 'चरनिरूपणम् प्रजानिएपणम् मोतिलक्षणम् संक्षेपतः कर्तप्यनिरूपएम सदुपनिप्पणम् दुर्गपानिरूपणम् लोकमगाः कवसतेपदोपः कामजव्यसनानि गयादोषः पचदीप: दिवावदोषः परीवाददोषः जीदोपः . २५ . " मोरिकम . ११ हदावा समें पामायतोदोषः एमविधिः बोरवसनानि Pानम् समाकाम निरंत MORA १.
(81) ४१ F ४३ ४४ ४५ ४७ ४६ " धर्मरक्षाफलम -सर्व्वकर्मासम्भवः धर्मोच्छेदिदण्डः धर्माचार्यरचयम् विषयदर्शनम् पनभिभूतिः प्रभुत्वरक्षोपायः विश्वसादिव्यवस्था मित्रव्यवस्था कार्यण्यादिव्यवस्था शायनिकादिव्यवस्था पर्थसंग्रहः भत्यसञ्चालनम् मन्त्रविधानम 'शान्त्यादिव्यवस्था कर्तव्यविधिः मण्डलनीतिः • मण्डलविभाग: महासत्वव्यवहार मलप्रीतिः सोकपोड़ादीपः राज्यरतोपायः दुर्मचानि ४८ ११ ५३ M ६० । - ( ५ ) राजमौस्यकत्र्तव्यानि ०२ ८२ २ ८४ . ce गुणरचादि मजारक्षणम् राज्यस्थितिव्यवस्था गिधाविधि: राज्यविभागादि पभ्युदयकासापदविवेकः सामादिव्यवस्था इतमेपदादि गूटपारप्रेरणादि भेदण्यवस्था. दूनागमे कर्तव्यम सध्यादिमियमः पुरविधिः मघामान्तकार्यम् प्रशिहादानम् मरविधिः भोगविधि: मधुरादिपभोगः रपभोगः गम्भोगः - ८१ - १ " " ३८ ४२ ४३ ४४ ४५ . धम्मरक्षाफलम् सबकधर्मासम्भवः धर्मोच्छेदिदण्डः धर्माचार्यरचयम् विपयदर्शनम् पनभिभूतिः प्रभुत्वरक्षोपायः विवसादिव्यवस्था मित्रव्यवस्था कार्यप्यादिष्यवस्था शायनिकादिभ्यवस्था पर्यसंग्रह भत्यमचालनम मन्य विधानम् गारमादिप्यपम्पा कनपपिपिः मन्मनीति: मलमविभाग: ४८ " ४८ 17 ५९ मामपाल मम्मति सोपोदादीपः पानीसादः मंचन M .
राजमारकर्तव्यानि ८२ ८२ ८४ ८५ ८. ८८ गुणरधादि मजारषणम् राज्याम्पितिव्यवस्था शिक्षाविधिः -राज्य विभागादि प्रभ्युदयकालापदविवेका सामादिश्यवस्था दूतप्रेषणादि মেঘােহি भेदप्यवस्था. दूनागमे कर्तव्यम् सम्यादिनियमः युराविधिः मघामान्तकार्यम् মনিষ্টাল मरणविधिः भोगविधि: मधुरादिरसभोगः पभोगः गमभोगा ८१ ८२ ८१ " " वैधकाम सेव्यासेव्यस्सीलक्षणम् सुरतव्यवस्था भ्रमणविधिः शरीररक्षोपायः पव्यापम लक्षणानि हेमन्तस्य शिशिरस्य वसन्तस्य ग्रीमस्य १२. " प्रायः १२१ १२ १२४ १२५ १२५ १२० ऋतुविर्या सादिकर्तव्यम महाराज्यम् अनुवतिमार्ग: सोक्षयगीकारः प्रचावलम्पनम महामतिः मामकरध्यम राजधानी सम्यस्थानम पिसापानमः शिवारण्यानम मविनाम १२८ " १३५ १४२ प्रजाकार्यम् साधारणोनीति:-तषविद्यास्तुतिमा निन्दा विद्याशिवा गुरुकर्तव्यम् पाठोत्तरकर्तव्यम् वाणिल्पविधिः छपिक दास्यम् भिषा धनमशंसा दास्यदीपः स्वाधीनता सत्यविधानम् सत्यवृत्ति: मिया १४३ १४६ १४० १५८ कामः ar: " सोभः मोह " मामयम् कामादिपालनम व्यभिचारदोषा मदरसेपारा पुनितादलम् बोगदम्मम १६१ (८) १८ १०८ " १६३ १६४ कोधफलम् थान्तिफलम् गाईस्थानियमः पाशुफोत्ति करोपायः गठवृत्तिः खलवृत्तिः दस्खादिवृत्तिः चतुरवृत्तिः वेश्यावृत्तिः लम्पटवृत्तिः जड़वृत्तिः रहस्थवत्तिः धनिवृत्तिः पण्डितवृत्तिः सत्पुरुषवृत्तिः तत्वभवृत्तिः धनरक्षोपायः देवावसिद्धिः भापत्कर्तव्यम् तबविप्लवे प्रायणे ग्रामविधिः धम्मसेवा धम्मपरिवर्तनम् मइन्मेलनम् बन्धुविवादः इति । १८८ १९. १६१ १८२ १९३ १८४ १९५ १८६ testnefitn. ॥ श्रीकाशी। नीतिदीपिका। n 1 . श्रीगणेशायनमः ॥ राजराजेश्वर देवं सोममूर्ति परात्परम् । काशीश्वरं गुरूं नत्वा क्रियते नीतिदीपिका ॥१॥ जयत्यसी काशिनरेशईश्वरी. प्रसादनारायणशर्मकेशरी । यमाथिता काशिपुरी पुरातनी प्रवीधविद्यानगरी विराजते ॥२॥ । देवतीयमुनिर्नामा सम्प्रजातममाधिमान् । " शिवमूर्तिरवोपदयं नीतिसारं महामतिम् ॥ ३ ॥ " तस्योपदेशमाकर्ण्य व्यवहारं विलोक्य च । ययाघ्रानमुपेत्यार्थान् विजाय मुनिमग्मतिम् ॥ ४ ॥ । भुत्ता च सकलां गोष्ठी प्रायशम्नत्यमद्विभिः । - विलोक्य नृपकार्याणि प्रकृतेर्भावदृष्टिमान् ॥ ५ ॥ श्रीमीतानाशमग्भूतो पशिष्ठकुलमम्भवः । el EE भापतीयामजन्मा श्रोताराघरपरिज: nan .. कागिराजाम धीरं युवराज महामतिम् । प्रभुनारायनामा नोतितत्त्वं प्रभाप ।
( २ )
गानापिभागः।
राजा मन्त्री बलं दुर्गमन्नं कोपयरः प्रजाः ।
ममिन्नेव महासंघे नीतिविद्या प्रवर्तते ॥१॥
राजा नीयो मनी मन्त्री वलं वलमुदीर्यते ।
टुर्गमायतनं विद्यादन्नं सर्वस्य पोषणम् ॥२॥
कोषः सारथरत्यक्षुः प्रनाचरणरूपिणी ।
एतदेव महाराज्यं नीत्यधिष्ठानमुच्यते ॥ ३ ॥
राजस्वरूपम्।
परमात्मा प्रजाः सृष्ट्वा रन्तुं तत्र खमायया ।
राजापेण लोकेषु प्राप्तवान् मानवीं तनुम् ॥ १ ॥
सर्जनाद् यागपूजाद्यैः पालनान्नीतिवर्मना ।
संहाराट् दण्डरूपेण ब्रह्मा विष्णुः शिवो नृपः ॥ २ ॥
इन्द्रानिलयमार्काणामग्नेश्व वरुणस्य च ।
चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्राभिर्निम्मितो नृपः ॥३॥
यस्मादेषां नरेन्द्राणां मात्राभ्यो निम्मितो नमः ।
तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा ॥ ४ ॥
यनेन तोपिता.देवा राजरूपेण साधकान् ।
प्रापयन्तीप्सितान् भोगान् सर्वदेवमयः स तत् ॥
वालोऽपि नावमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिमः ।
देवता ोषा नररूपेण तिष्ठति.॥ ६॥
( ३ )
यस्य प्रसादे पद्मा श्रीविजयश्च पराक्रमे ।
मृत्युश्च
वसति क्रोध सर्वतेजोमयो हि सः ॥ ७॥
विषं तीक्षांनृपस्तीक्षाो विपात्तीक्षातरी नृपः ।
विषमेकाकिनं हन्ति राजा हन्ति कुलैः सह ॥८॥
यदि रानमयो लोके न तिठेत् कल्पपादयः ।
कस्य छायां समाश्रित्य शान्तिमिच्छन्नरः सदा ॥६॥
स्खे खे धर्मे निविष्टानां सर्वेषामनुपर्चशः ।
वनामाश्रमाणाव राजा सृष्टोऽभिरक्षिता ॥१०॥
एप एव तपो यन्जयतुर्वर्गप्रदस्त्वसी ।
एप एव महापद्धे निमज्जयितुमीश्वरः ॥ ११ ॥
सत्वादियुगसडानां राजैव सम्प्रवर्तकः ।
रानैव परमो देवो लोके यो न धापरः ॥ १२॥
राजविभागः ।
राजा व महाराजो राजराजस्तदीश्वरः ।
समाडिति विजानीयाद भेटान् पक्षमहीभृताम् ॥१॥
रचनालोकमहानामानां परिरक्षणात् ।
दण्डार्घनौतिसम्पन्नः प्रथमः परिकौयते ॥ २॥
विषये लघदो यस्य महाराजः स उच्यते ।
। तिष्ठेयुर्यदशे भूपा राजराजः म कीर्तितः ॥ ३ ॥
एते यस्य पशीभूता राजराजेश्वरो जिसः ।
सर्वभूमीश्वरो यः स्यात्म समाडिति गीयते ॥ १ ॥
भेदाम्सराणि।
सुन्मित्रमुदासीन: सामन्तो रिपुपक्षमः ।
एवं राजविभेदेन नृपतिः पञ्चधा मतः ॥ १ ॥
येन प्रौतिमता राजा व्यवहारः प्रवर्तते ।
नियमेन समो भूत्वा स सुत्परिकीचते ॥ २ ॥
दुःखे दुःखी सुखे प्रीतो नियमापेक्षयोज्झितः ।
आत्मवत् प्रीतिसंयुक्तः स मित्रमभिधीयते ॥३॥
न सुख सुखमाप्नोति न दुःखे भजतेऽसुखम् ।
व्यवहारमकुर्वाण उदासीनः प्रकीयते ॥ ४ ॥
सामदानाद्युपायेन होनवीय्यतयाऽपि वा।
योऽधीनः कुरुते कायं स सामन्त उदीरितः ॥ ५॥
यः सदा निष्ठमाधातुं क्रियावाङ्मनसा रतः।
सुखी दु:ख सुख दुःखीरिपुरित्यभिधीयते ॥ ६ ॥
व्यवहारात् स्वभावाहा कार्य्यादा भौतितोपि वा ।
सुहृन्मित्रादिभावोऽयं नायते धरणीभृताम् ॥ ७ ॥
सन्निकर्षेकभोग्यत्वजिगीषादीमहीभृताम् ।
प्रायशो जायते वैर इतराणि खकारणात् ॥८॥
पुन दान्सराणि।
श्री. दात्तोहतो वेधा स्वादोरललितस्तथा ।
इत्येवं चतुर्धा नृपतेभिंदा ॥ १ ॥
नात्मशाघया युक्तो गम्भीर: क्षमया युतः । गोकभवादीनानभिभूतः स्वभाववान् ॥ २ ॥ नयमनगवथ स्वागीकृतकरः स्थिरः। रिगुणोपेतो धीरोदात्तः प्रकीच ते ॥३॥ यापरः प्रचण्डय चपलोडइतेर्वशः। हात्माघापरो दी धीरोद्यत इति स्मृतः ॥ ४ ॥ त्यगीतादिनिरतयिन्ताहीनो मृटुर यः । । धीरललितो तेयः केवलं भीगतत्परः ॥ ५ ॥ मान्यगुणयोगेन भूयान् सदृत्तिशोभितः । औरप्रणाम्स इत्येवं नामतः परिकीच ते ॥६॥ मन्दिमरणम् । नीतिविद्यास निपुणः मत्कुल: प्रियभाषणः । महत्तः सर्वधर्माणां ममद्रष्टा पविषधीः ॥१॥ पपक्षपाती निटंग्मी निरालस्यः प्रतापवान् । कामजपु कोजपु व्यसनेषु पराङ्मुखः । २. पलोभी नियमतमो मन्तगोपनतत्परः । प्रत्युत्पतमतिर पागम्कषिलोकका ३॥ रतिहामपुरापादिमम्वना निरामयः । एवं मममी भद्रातः शुभमागापरत. मनिधिमारः।
बन्धु/रोऽनुरतय शठो दुष्टश्च पञ्चमः ॥ १॥. रहस्यजो तीभहीन: कार्याकार्य विवेचकः । दुःखे दुःखी सुखे प्रीतो नित्यं खामिहिते रतः कुलीनो धार्मिको धौरो लोकानामनुरचकः । राजाज्ञामेऽपि कर्त्तव्यसाधको बन्धुरुच्यते ॥.३ न्यायवान् न्यायतःकारी स्वाधिकाराभिपादक:- गम्भीरप्रकृति/रो धौरै/रो निगद्यते ॥४॥ यथाज्ञप्तसाधनेषु तत्परो देववत् प्रभुम् । द्रष्टा नमः शिष्टगुणथानुरत: प्रकीयते ॥ ५ कूटन्यायेन कार्याणां साधकः खार्थतत्परः । साहझारो टुराक्रम्यः शठ इत्यभिधीयते ॥ ६ ॥ अनिष्टं सूचयन् भौतिं दर्शयन् खार्थसाधनः । चतुरोऽन्तश्छिद्रदर्णी निर्भयो दुष्ट ईरितः ॥ ७॥ मंचिदीपणा नपतिईतराज्यो हतोदयः । सदगुणेन विपन्नोऽपि लभते सम्पदं पुनः ॥ ८ ॥ मन्निविधिः। एवं गुणेन सम्पन्नो दुर्लभी विषये रतः सम्माहिरक्तः पुरुपोऽन्वेषणीयः सदा नृपः ॥ १ ॥ भडियोगेन विनयेन नाशि लिङ्गमात्रं समालोक्य नोदासीनतया भजेत् । प्रायशो नीविकाहितीहवी लिङ्गधारिणः ॥३॥ पग्निहोत्र यो वेदास्विदण्ड भस्मगुण्ठनम् । बुदिपौरुषहीनानां जीविकेति वृहस्पतिः ॥ ४ ॥ ये तु सम्माप्तविषया भुक्तभोगा निराकुन्ताः । विरता विषये नातास्ते विरता इति स्मृतम् ॥ ५ ॥ गुरुः पुरोहितो वापि यद्येवं गुणवान् भवेत् । सोपि मन्त्री भवेदेष यस्मात्ती सहनी हिती॥६॥ प्रायशो गहिणां चेतो धनलुब्धं स्वभावतः । तस्मानिन सन्तोप्य गृहिणं मंत्रिणं चरेत् ॥ ७ ॥ पमात्योऽपि मंत्रिरुपस्तस्मादेतान् गुणान् नृपः । तष पश्यन् पदे तस्मिन् नियुञ्जीत समादरात् ॥८॥ मातापिटकुलोद्भूतः कुलसम्बन्धिनस्तथा । । चिरपतिसमायुक्ता पमात्याः स्युर्महीभृताम् ॥८॥ वनाश यस्य राज्याशा यस्य मित्रस्य वा पुनः । । तममात्यपदे नेष कदाचिदभियोजयेत् ॥ १॥ स्यन्दमपितषणम् । पकुलीनं दुराचारमतिलुम इतस्विपम् । धर्म होनं गठं करं विषषित पयोमुपम् ॥ १॥ सूएवं सार्यनिरतं स्लार्पवहग पाया। m
-
र
.
ज्योती साना गार्ग यान यमा महोभताम् ।
उष्ट्रा गायमाया यमा पानमिप्यते ॥
पावादिमिमामः।
मारवाः पार्वता माननीयाः समदगमाः ।
भवाम्न विविधा नया एवं एम्त्यादयो मताः ॥ १॥
कीचिरा सेन्यषहाः कचिदग्निशम्वषहाम्तथा ।
केचिद्रामयाः पिछिविकादियताः पुनः २॥
एवं रुस्त्यादयो जया रामकार्येषु मानवः ।
सामर्थ्यमवलोक्यैषां नियुञ्जीत क्रियासु तान् ॥ ३ ॥
C
जनविभागः।
२
ल
सांग्रामिफवैपयिकभेदेन हिविधा ननाः ।
थाद्या रणसहायाः स्युर्विषयेषु परे मताः ॥१॥
सांग्रामिकविभागः।
पदातयो हयारोहा यानरोहा: करिवनाः ।
शतप्रौचालका भूमिखनकाः पदमार्जकाः ॥ १ ॥
रणवादा कराः केचित् केचिन्नष्टचिकित्सकाः ।
केचिन्नष्टादिसम्वाहा: केचिद् भक्ष्यादिसाधकाः ॥२॥
शिविकादिवहाः केचित् स्थानसम्माजकाः परे ।
कार्यविभागेषु विविधास्ते समीरिताः ॥३॥
-- (द) दाखेको भवेद दृष्टा तेपु द्रष्टुपु धापरः । पपरपु तथैवैकः क्रमादेवं पर पर: ॥४॥ निरालस्यो मदोन्मत्तः ऋगः केगमहो युवा । तणावजीवनानोकी नियोज्यः पुरुपी रगी ॥५॥ मारवादिनमा: स्याप्या मर्वादिषु यथानयम् । नादेश मयाम प्रपर्णीयाय ते नृपः ॥ ६ ॥ एवमभवादयो ये ये यट्यटेगममुहवाः । सट्टै कार्यपान ते प्रध्या: राममिता १० । जीवन्ति मनुजा भूमी मीमा नश्यन्ति भूमिषु । समाव पवनम्तनां प्राणरक्षाकरः मदा ॥८॥ यदि कार्यानिपात:म्यादाक्रम दामण रिपोः । तोप नियमस्त्याची नियम: मग्भः स्थिर: ॥८॥ पपिविभाग। राजापयाहिपा: हि नित् परिक्षकाः मृताः । भोग्यमन्दर्शका: परित् करियप्रका: .. प्पराचा चित्ररकाः । छविधावानामा: एः धिपतिररका: । पवित्पाविना..दिएर्मनियोडिमाः । ६सिरियादिमागलानिधिलादिनः परे। विदामादलोकाः स्युः परिदाराः । 'एबाप पारिश: म्ममा शिविकादिवहाः केचित् स्थानसम्माजकाः परे । एवं कार्य विभागेषु विविधास्ते समोरिताः ॥ ३ ॥ -- Aarmer मणि यो मोबन गम्यान यमा' महीभताम् । उदा गापमापा पेपमा पमिप्यते ॥ पादिमाग मारयाः पार्यता मानीयाः ममगमाः । पावाम्त विविधा या एवं मन्यादयो मताः ॥१॥ केचित् सेन्यपहाः फेचिदग्निशम्यमहाम्तथा । केचिद्रामयाः केपिछियिकादियताः पुन: ॥२॥ एवं रस्त्यादयो जेया राजकार्येषु मानधैः । सामर्थ्य मयलोक्यैपां नियुनीत क्रियासु तान् ॥ ३॥ जनविभागः। सांगामिफवैपयिकभेदेन हिविधा जनाः । याद्या रणसहायाः स्युर्विषयेषु परे मताः ॥१॥ सांपामिकविभागः। पदातयो हयारोहा यानरोहा: करिव्रजाः । शतघ्नीचालका भूमिखनकाः पदमार्जकाः ॥1॥ रणवाद्य कराः केचित् केचित्रष्टचिकित्सकाः। चिन्नष्टादिसम्बाहाः केचिद् भक्ष्यादिसाधकाः ॥र ( ६ ) खेको भवेद् द्रष्टा तेषु द्रष्टुपु चापरः । रेपु तथैवैकः क्रमादेवं पर पर ॥४॥ हान्नस्यो मदोन्मत्तः क्रूरः केशमहो युवा । विनीवनालोको नियोज्यः पुरुपो गो ॥५॥ रवादिननाः स्थाप्या मादिपु यधानयम् । देशपु संग्रामे प्रेपणीयाश्च ते नृपः ॥ ६ ॥ मिश्वादयो ये ये यट्यढ़ेगममुद्भवाः । तद्देशे कार्यपाते ते प्रेष्याः शुभमिच्छता ॥ । वन्ति मनुजा भूमौ मीना नश्यन्ति भूमिषु । भाव एव जन्तूनां प्राणरक्षाकरः सदा ॥८॥ दि कायांतिपात:म्यादाक्रमे दामणे रिपोः । देप नियमस्त्याज्यो नियमः मम्भव धिरः ॥९॥ अपायकधिभागः। जिम्वग्राहिया: केमित फेचित्तद्रकाः स्मृताः । ोग्यमन्दर्शका: फेचित् केघियप्रदर्शका: ॥१॥ महारेतिमाः कचित् धिटेटदर्शकाः । चिन्यायविनोकाः स्युः फेषिनृपतिरक्षफोः ॥ २ ॥ चिस्पिारोऽधिलगाः कविःनियोनिताः । चिहियाधिभागशारिकिस्मादिनः परे ॥३॥ केपिद्भमिपिनोकाः म्युः क्षेपिटाकरलोककाः । पकाविभागका ATM
उत्तयो वावी लोके कार्य तदनुसारतः ।
अनुत्ता अपि संग्राद्याः कार्य
दृष्ट्वा
महीभूत
राजस्खग्राहिविभागः ।
ग्रामे च मण्डले चैव देश प्राधान्यतः क्रमात
राजस्वणहिणी राज्ये राजा बहुविधाः स्मृत
एवं जल च पुलिने पर्वतादी पृथक् पृथक् ।।
राजखयाहियो राजा विश्वस्तानीतितत्पराः
राजम्बरक्षकलक्षणम् ।
थानीय राजभोग्यस्य यदाधीन्ये नियोजनम्
तस्य संरक्षका ये स्थुस्ते तद्रक्षितया मताः ॥
भोग्यदर्शकलक्षणम् ।
भोग्यमन्नं पर्यानं पृथ्वीजलनभश्चलम् ।
वस्त्रं रत्वं गृहारामौ वापिका शयनादिकम् ।।
एवं बहुविधं यं यद्राज्ञा परिभुज्यते ।
नियुक्ताम्तेषु ये दासा भीग्यमन्दर्शकास्तु ते ॥
देयप्रदर्शकलक्षणम्।
क्रये धर्म वेतने या यादौ यत् प्रदीयते ।
नियुताम्नत्र भूपेन जेया देयप्रदर्शकाः ॥ १।
प्यपदारदगिमणमा
पादान प्रसिदानम्या रानभिपन्धुभिध यंत्
Siranm Amar
(११) नष्टेष्टदर्भकलक्षणम् । दानादानकार्यादौ कि नष्टं वईते च किम् । दर्शननियुकास्तु या नष्टेटदर्शकाः॥१॥ न्यायदर्शिलचणम् । रिवर्ते विधाने वा रक्षणे न्यायवर्त्मनाम् । नेयुना ये नृपतेतु या न्यायविलीकका: ॥१॥ राजरक्षकलक्षणमा भूपते रक्षणे ये स्युगमने शयने स्थिती नियुक्ताः शस्त्रसम्वाहा विश्वन्ता भूपरक्षका: ॥१॥ विचाराधिकारिलक्षणम् । दण्डदायप्रभेदेन विचारो विविधो मतः विचारेऽधिकृता या नियुक्तास्तच भभूता ॥१॥ एतेऽपि प्रथमा मध्या पधमाः परिकीर्तिताः पधमादिकमात् ते स्युटारो नीतितत्पराः ॥२॥ एवं कार्यविभागेषु प्राधान्यादीनियोजनम् । बिना प्रभं न कार्याणि मिध्यन्ति नियमात् कचित्॥३॥ धर्माधिकारिनरएम। येपो यथा यया धो वर्तते कुलदेगतः । यदा यदा च फायः न पा शुभमिता १॥ तदर्शननियुता ये ते म्युपिनोकका: एते भवम्ति नपतेः पुरोध: पगिडतादयः - ( १. ) उत्तयो वायो लोक कार्य सदनुसारतः । पनुला भपि संग्राधा: कार्य दृष्टा महीभृताम् ॥ राजम्याधिविभागः । यामे च मण्डले चैव देश प्राधान्यतः क्रमात् । रानखगाडिगो राज्ये राजा यहविधाः स्मृताः ॥ १॥ एवं जले ध पुलिने पर्वतादी पृथक् पृथक् । राजस्खग्राहियो राजां विश्वस्तानीतितत्पराः ॥ २॥ राजम्बरक्षकलक्षणम् । घानीय रानभोग्यस्य यदाधीन्ये नियोजनम् । तस्य संरक्षका ये स्युस्ते तद्रक्षितया मताः ॥ १ ॥ भोग्यदर्शकलक्षणम् । भोग्यमन्नं पशुर्यानं पृथ्वीनलनभश्चलम् । वस्त्रं रत्नं गृहारामौ वापिका शयनादिकम् ॥ १॥ एवं बहुविध जेयं यद्राजा परिभुज्यते । नियुक्तास्तषु ये दासा भोग्यमन्दर्शकास्तु है ॥२॥ देयप्रदर्शकलक्षणम् । क्रये धर्मे वेतने वा वृद्यादौ यत् प्रदीयते । नियुत्तास्तत्र भूपेन ज्ञेया देयप्रदर्शकाः ॥ १ ॥ व्यवहारदर्शिलक्षणम् । पादानं प्रतिदानम्वा राजभिर्वन्धुभिश यंत् । पन्चेवा तव संयुत्ता व्यवहारेक्षिगो मताः ॥ १॥ .
नष्टेष्टदर्शकलक्षणम् । नादानफार्थ्यादौ किं नष्टं वईते च किम् । इदर्शननियुकास्तु जेया नष्टेष्टदर्शकाः॥१॥ न्यायदर्शिनधणम् । देवः विधाने वा रक्षणे न्यायवर्मनाम् । युता ये नृपैम्तेतु या न्यायधिलोकका: ॥१॥ राजरचकनचापमा पते रपणे ये म्युगमने शयने स्थिती नयुताः शम्तमम्वाहा विश्वस्ता भूपरक्षका: ॥१॥ विचाराधिकारिमरणम्। एडदायप्रभेदेन विषारो विविधो मतः वचारऽधिकता या नियुशास्तत्र भभूता ॥१॥ रपि प्रयमा मध्या पधमा: परिकीर्तिताः । पधमादिक्रमात् ते म्युटारो नीतितत्पराः ॥२॥ ई फायषिमागेषु प्राधान्याचे नियोजनम् । विमा न कार्यादिमिध्यन्ति नियमात क्वचिता। धधिवारिसरमा यो दया पया धो पत्त पुलदेगाः पदादा रकम दिन का शुभमिता मानना है मुरको पानिप: पुणे:
-...-..- यहिद्यया ननो विद्यात् कृषिविदोयमुच्यते (१२) विद्याविभागमाषणम् । पध्यात्मज्ञपिवाणिज्यज्योतिशिल्पकानादिपु । जया विद्याविभागम्या नियुक्शा: परिलोकने।।। प्रध्यामयिद्यानमणम् । यां यां त्तिमुपादाय मनो युनो विवक्षया । जीवः खमिष्टमाधातुमनिष्टम्या व्यपोहितम् ॥१॥ सा वृत्तिः कधमुत्पन्ना किम्वा कायं करिष्यति । किं करोति किमात्मा वा किम्फलावा भवेन्नृणाम्॥२॥ एवं यद विद्यया वेद्यं तदध्यात्ममुदीय्यते । विद्योपाखिल विद्यानां कल्याणी नननी परा ॥ ३ ॥ अभ्यासात् सर्वशास्त्राणां सङ्गाहापि महात्मनाम् । दर्शनात् प्राणिवृत्तीनां भोगनातस्य भोजनात् ॥४॥ प्रणिधानेक्षणादेषां कृपातो वा जगद्विभोः । कोटिवेकस्य कालेन विद्यैषा सम्प्रसीदति ॥५॥ यस्याः प्रमादात् मर्वत्र भोगमोक्षी करस्थिती । कृतकृत्यो नरो भूत्वा नटवञ्चरति चितो ॥२॥ छपिविद्यालक्षणम् । उत्पादन मेलनं च व्याधि शान्तिं नियोजनम् । शष्यगुल्मलताहक्षाभृतौनां ययायघम् ॥ १ ॥ पर्वत मलिले भूमौ तथा भूमिमहादिषु ।
( १३ ) दाणिज्यविद्यालक्षणम् । यद यद देशेषु यद ट्रव्यं यदा स्यात् सुलभ क्रये . विक्रये टुर्लभं चैवं रक्षणं चालनादिकम् ॥ १ ॥ इत्यादिका किया सर्वा यया वित्जायते नगा। वाणिज्यविद्या मा जेया सर्वसम्पहिधायिनी ॥ २ ॥ ज्योतिर्विद्यालक्षणम् । ग्रहतारादिमचारसलिलादेर्गमागमी विज्ञायते यया माम्याघ्योतिर्विदा महाफला ॥१॥ शिएविद्यारक्षमाम् । वयनं वमनादीनां गालभन्नादिकाल्पनम् । वाप्पादिवेगविज्ञानं चक्रादिपरियोजनम् ॥१॥ पाका मनिने भूमौ कोशलाइस्चालनम् । यया मम्वेदात मारयापिकाल्पषिद्या धनप्रदा ॥२॥ कलाविद्यालक्षणम्। । नृत्यमंगोतमालादरिद्भिताटेस बोधनम् । । यया मनायत मा स्यात् कलाविद्या मुखप्रदा : १॥ विचासामान्य मारणम् । पादिमा प्राधिभूतवपुरानापरमादय: । यया ययाधियतयाः मा मा विद्या प्रकीर्तिता ॥१॥ तिक्षिरसारम। धारामिविषादीनां योगनापधकान्यौ । वायुपित्तकफादीनां न च परीधर ।।। ।
( १४ )
कालस्वात्यपरिक्षाने देहचविलोकने ।
छदे भेदे समर्या ये चिकित्सावे दिनो हि ते ॥२
भूदर्शिलक्षणम्।
इदमत्र प्रजायेत नेदमत्र प्रजायते ।
इदमुहर्च तेऽनेन नश्यतीदमनेन च ॥ १ ॥
समयेस्मिन्निदं ग्राह्यमस्मिन्नेतन्न गृह्यते ।
इदं ये तत्त्वतो विद्युस्तेस्युर्भूमिविलोककाः ॥२॥
आकरविल्लक्षणम् ।
उहित्प्राणिधातुरबमाराङ्गारादिभेदतः ।
आकरा वहवस्तजा मता आकरलोककाः ॥ १ ॥
अस्त्रभेदः ।
दहनास्त्रं विपास्वं च खड्गवाणासिपट्टिशाः ।
कुन्तकोदण्डादिभेदादस्त्रं वहुविधं स्मृतम् ॥१॥
यानभेदः।
पृथ्वीजलाकागचराद यानन्तु त्रिविधम्मतम् ।
नोकावगजवाप्याद्यैर्भूयानंवाहितम्भवेत् ॥ १ ॥
वाप्पा मानयासनग्लयानं प्रवाद्यते ।
याप्पग्ण यायुना यापि व्योमयानं प्रधावति ॥ २ ॥.
पन्चधातायई यानं साड़ितक्रियया भवेत् ।
... मर्यजगतां काऱ्यांगां परिमाधकम् ॥ ३ ॥
यन्त्रलक्षणम्। सध्यत्यल्पप्रयासेन कायनातं यदाश्रयात् । इन्तुवायुजलाग्नद्यादेवलात् तदद्यन्त्रमुच्यते ॥१॥ उष्ट्रादिभेदः। उष्ट्रा गावो वहुविधा नानादेशप्रभेदतः । समानादिकं ग्राह्यं पर्वताधिरोहणे ॥ १ ॥ दुर्गलक्षणत दी। यदृटुर्गममरीणां स्यादन्नपानादिरनितम् । पूरितं सर्वभोग्येन तदुर्गमभिधीयते ॥१॥ पार्वतं सारित वन्यं मारवं वैग्णवन्तथा । सैकतं कृत्रिम मिश्रं कामं नवधा च तत् ॥ २ ॥ चतुःपाश्र्वपु यस्थास्ते गिरिसच्चतरोऽगमः । वासयोग्यं भवेन्मध्यं तत्पार्वतमुदीरितम् ॥ ३ ॥ अथवोच्चगिरेः शृङ्गे वासयोग्ये मुटुर्गमे । यटुंगें क्रियते राज्ञा तत्पार्वतमुदीयते ॥ ४ ॥ सरिहिर्वेष्टितं यत् स्यात् पदं पार्वेषु सर्वतः ।। सारितं कीर्तितं लोकमहाक्षेत्रसमन्वितम् ॥ ५ ॥ एवं वर्नन दुर्गा हिंसपूर्णेन वैटितम् । बनटुर्ग विजानीयात् सर्वभोग्यममन्वितम् ॥ ६ ॥ जलछायानहीनेन मरुणावेष्टितं पदम् । मध्येकलं महाक्षेत्र मारवं परिकीर्तितम् ॥
, ४ ( २६) एवं गाढ़ायतिर्वार्यस्य पापु गोभते । वायोरपि दुराक्रम्यं तद यवमुदीयते ॥८॥ सिकतापर्चताकारानन्न पछायादिविच्युता । पार्वे राजगृहं तत्र सैकतं टुर्गमुच्यते ॥ ६ ॥ दुर्गमं कईमैोरैरन्तर्वाहिजलाशयः । स्थितिमशिशिरं पार्वे यस्य तत् काईमं स्मृतम्।। मिथमन्यतमैः कीगी पार्वप्वन्यतमेषु च । स्वाभाविकं कृत्रिमं च दिसपं तत् विधा स्मृतम्॥१॥ एकैकवेष्टितं दुर्ग टुर्गमं स्यात् स्वभावतः । विवादियोगे शत्रूणां नास्ति चेतःपघागमः ॥ १२ चक्रकूर्मधनुःशंखाद्याकारं विविधं हि तत् । : यथालभ्यपदं कुर्यात् सर्वमेव दुराक्रमम् ॥ १३॥ देशान्तरे रणक्षेत्र रक्षगाय प्रकल्पयेत् । गजाश्वमानवाद्यैस्तु दुर्ग तात्कालिक बहु ॥१७ दुर्गविधिनियमः । कोष्ठ तव विधातव्यमन्ततस्तितयाधिकम् । प्रतिकोष्ठ महाहारं टुर्भेद्यं रक्ष कैर्युतम् ॥ १ ॥ टुर्गभित्तौ चतुर्दिक्षु वन्यस्वाधि धोनयेत् ।।.. तञ्चालकगृहं गूढं दुर्भद्यं शत्रुभिन्ततः ॥ २ ॥ महाद्वारस्य पार्वे हे रक्षगीये प्रयत्नतः । 'स्खा मुनिए... साहसाथितः ॥ ३ (१०) मानस्य चतुःपार्वे तथा कुऱ्यान्नराधिपः । व खल्या अपि स्थित्वा ताड़येयूरिपोर्गणान् ॥ ४ ॥ धाग्निमयशस्वादि तत्र स्थाप्यं प्रयत्नतः । तः सचानने सर्व पार्श्वमाछादितम्भवेत् ॥ ५ ॥ व पार्वेषु यन्वाणि विधातव्यानि यत्नतः । ले हीनवले येषां क्रियातो दुर्गमम्भवेत् ॥ ६ ॥ लियन्त्र गुहायन्त यन्त मग्नाादिमाधनम् । दि भवेद विविधाकारं गृढ़रूपं दुरासदम् ॥ ७ ॥ पन्ततो वर्षभोग्येन द्रव्येन परिपरितम् । हाट् दुर्ग नरेशानः खराज्यस्थितिलिप्मया ॥८॥ पारं प्राम्यानिकं कुर्य्याद टुधिमपर: मदा । पाक्रमेऽपि रिपीयन नाकम्यः स्यान्महीपतिः॥४॥ गणागारं पश्वगार मैन्यागारं तथाचरेत् । पन कार्यप्रपात केशलभ्यं भवेन्न मत् ॥ १० ॥ येन वा पहिरामोन!श्यिन्ते भोः कदा । सम्बादीनि तथा तप म्याप नौयानि यवतः ॥ ११ ॥ त्ययानादिकंपनयास्याग निवेगयेत् । मस्मिन् रिफले यो येन प्रस्थातुमोदरः १२१ पासयारामतादियद्रायानं पृथक् पृथक् । दामानां माता सीता का भेदतः तचालकरहं गूढं दुर्भयं शत्रुभिन्ततः ॥ २ ॥ महादारस्य पार्व हे रक्षणीय प्रयत्नतः । अग्नास्वादिमुनिपुगौ विश्वम्तैः माहमाथितैः ॥ ३ । (२६) एवं गाढ़ाशतिर्येणुर्यस्य पार्वषु गोभते । वायोरपि दुराक्रम्यं तव गावमुदीच्यते ॥ ८ ॥ सिकतापर्खताकाराननछायादिविच्युता । पार्वे राजगृहं तव सैकसं टुर्गमुच्यते ॥ ६ ॥ दुर्गमं कई मैररन्तवाहिनलाशयः । स्थितिमनिधिरं पार्वे यस्य तत् काईमें स्मृतम्॥ मिश्रमन्यतमः की पार्वष्वन्यतमेषु च । खाभाविक कृत्रिम व द्विरुपं तत् त्रिधा स्मृतम्। एकैकवेष्टितं दुर्ग दुर्गमं स्यात् स्वभावतः । विवादियोगे शत्रूणां नास्ति चेतःप्रधागमः ॥ १ चक्रवर्मधनुःशंखाद्याकारं विविधं हि तत्। यथालभ्यपदं कुर्य्यात् सर्वमेव टुराक्रमम् ॥ १३ . . देशान्तर रणक्षेत्रे रक्षणाय प्रकल्पयेत् । गजाश्चमानवादास्तु दुर्ग तात्कालिकं बहु ॥ ।' दुर्गविधिनियमः। कोष्ठ तत्र विधातव्यमन्ततस्वितयाधिकम् । प्रतिकोष्ठ महाधारं दुर्भेद्यं रक्षकैर्युतम् ॥ १ ॥ टुर्गभित्ती चतुर्हिच वन्यस्त्राशि योजयेत् ।
(१०) मानस्य चतुःपार्वे तथा कुन्निराधियः । व स्वल्पा पपि स्थित्वा ताड़येयरिपीगंगान् ॥ ४ ॥ घाग्निमयशम्बादि तप म्याप्यं प्रयत्नतः । तः मचानने मर्च पार्श्वमाच्छादितम्भवेत् ॥ ५॥ वं पार्वेषु यन्त्राणि विधातव्यानि यवतः । ले सोनवले येषां क्रियातो दुर्गमगावेत् ॥ ६ ॥ नयन्त्र गुहायन्त्र यन्त मग्नाादिमाधनम् । द् भवेद् विविधाकारं गदरूपं दुरामदम् ॥ ॥ पन्ततो धर्षभोग्येन द्रव्येन परिपरितम् । कुर्याद दुर्ग नरेशान: राज्यम्यिनिलिमया ॥८॥ सारं प्राम्यानिक कुर्याद् दुर्योधमपरः मदा । पाकमेऽपि रिपीयन नाकम्यः स्यान्महीपतिःn: गपागा पगार मेन्यागारं तयाचरेत् । श्रम कार्यपालपु में शलभ्य भन्न तत् ॥ १.. पारिरामीनोचिप पीः पदा । सादोनितपातर म्यापनामानि हत.. मानादि समासान नियत् । पानि पिने र समस्यामा पालारामसादिया पर एप । समान rat वादक * ( १८ ) पनिरूपापम्। उद्वितमाणिप्रभेदेन तदन्नं हिविध स्मृतम् । धान्य दिदग्नगोधूम यवाग्वादमिटुच्यते ॥ १ ॥ अजपक्षिमगाद्यानां भेदादन्यद वहच्यते । तैलदुग्धसपिरादि यद भवं तत्तटुच्यते ॥२॥ कोपनिरूपणम्। संस्थाप्यते धनं यत्र स कोपः परिकीचते । स्पष्टगुप्तप्रभेदेन कोषस्तु द्विविधो मतः ॥१ वेतनादिप्रदानार्थ ऋणादानादिकारणात् । धर्मादार्पणतस्ताहक खेच्छादेय विधानतः ॥ २ एवं वहुविधी जेयः स्पष्टकोषो महीभृताम्.! गुप्तः स यत्र रक्ष्यन्ते धनानि व्ययवर्जनात् ॥ कश्चिहिपत्ती संग्रायः कश्चिन्निधिरिव स्थिरः अयं गोप्यः प्रयत्नेन राजा कल्याणमिता चनिरुपणम् । लोकानां तत्त्वमन्वेष्टुं यश्चरेचर एव सः । गुप्तप्रकाशभेदेन स चरी हिविधो मतः ॥ १ राजभतः समालोको लोभमोहविवर्जितः नानारूपधरो वाग्मी साहसौ लोकरक्षकः ॥ यो गोपनात् परोद्देशं तत्त्वाहिज्ञाय भूपतिम् प्र . स लोकेप गप्नात ( १८ ) यावत् काय्य विभागोऽस्ति भूपतेरनुजीविनाम् । गगां मुहतां चात्र गुप्तचारः पृथक् पृथक् ॥ ४ ॥ नैपुण्यं यस्य यत्कार्य तं परीक्ष्य महीपतिः । धनवस्त्रादिनातोप्य साधयेत्तेन तक्रियाम् ॥ ५ ॥ दस्युकार्य विलोयाधं दस्युमेव नियोजयेत् । सघाधिकारिणां कार्ये तत्कायनिपुर्ण स्मरेत् ॥६॥ प्रायशो जीवलोकेपु प्रियवाची मनोमला: । विषां दोपविधाताय गुप्तचारो महाशनिः ॥ ७॥ स्पष्टचौराः सुवार्याः स्युगुप्तचौरा भयद्वाराः । रहः खल्पहराः स्पष्टा गुप्ता राज्यहराः स्मृताः ॥८॥ सामदानादिसंसिध्ये प्रेप्यसे यो महीभृता । म प्रकाशचरो जेयः माहसी वाचितत्परः ॥ ८ ॥ निगष्टार्थो मिताय तथा सन्देशहारकः । एपां भेदेन लोकपु स्पष्टचारस्विधा मतः ॥ १० ॥ उभयोषिमुन्नीय स्वयं वदति चोचरम् । मुशिष्टं कुरुते कायं निमष्टाघः प्रकीय ।।१॥ । मितापमापी कार्यस्य मिंदकारी मितार्घकः । याषभापितमन्देश-हारी मन्देशहारकः ॥ १२ ॥ मजानिरापदम्। मियरागन्तुकभेदेन प्रजा तु हिविधा मता। मा सन्ति समागाज्ये साः स्थिराः परिकीर्तिता:१॥
(२.)
वाणियार्थ पिलोकाध तीर्धा दाम्यतोऽपि वा।
पायाता पन्यतो देगादम्धिराः परिकीर्तिताः ॥
नीतिमतपम संक्षेपतः कसंप्यनिरुपायच ।
नयेन पालयनितान्यगानि पृधियीपतिः ।
भुत सकलान भीगान् परत्र नभसे सुखम् ॥ १ ॥
येन तिष्ठेशे लोको येन स्यादात्मनो हितम् ।
येनाभ्युदयिनः सर्व्व स उपायो नयो मतः ॥२॥
चतुष्पदा
नीतिरपा मदसज्जानमादिनम् ।
अन्यत् साधनसम्पत्तिस्तृतीयं विप्रचिन्तनम् ॥ ३ ॥
परिणामेक्षणं तूर्य पदमेतञ्चतुष्टयम् ।
एषा सर्वस्य लोकस्य जया कल्याणदायिनी ॥ ४ ॥
हे धर्मसहचारिण्यो श्रद्धा नीतियशाश्वती ।
पूर्वयोदेत्ययं धर्मोऽपरया चैव सिध्यति ॥ ५ ॥...
राजनीतिमहालक्ष्मी राजा नारायणः खयम् ।
उभाभ्यां स्थाप्यते धर्मी विश्वस्याभ्युदयो यतः ॥ ६ ।
देहस्य भूषणं शास्त्रं क्षमा शास्त्रस्य भूषणम् ।
क्षमाया भूषणं शक्तिर्नीतिः शतर भूषणम् ॥ ७॥
उपाया विविधा लोके चित्तवृत्त्यनुसारतः ।
हत्तयो वहुधा जेयाः प्रकृतेर्भागयोगतः ॥ ८ ॥
अस्माकमिष्टमन्यषां दिष्टमेव परस्परम् ।
वैपरौल्येन गृह्णाति वृत्तिरेषां हि दुबंशा ॥ ॥
एकानुकरणेऽप्यन्यो विहेपं लभते क्षणात् । सर्वेषां रञ्जनं लोके दुष्करं भिन्नचेतसाम् ॥ १ ॥ अध्यात्मबोधयोगेन तस्मादीचित हतियः। कारणं कार्यमालीच्य चालयानोफमञ्चयम् ॥ ११ ॥ 'पहले करी येषां हत्तिरापाततः सुखा । दगडाहानाम्मेधतो का तेषां शोध्या शनैः शनैः॥१२॥ संधर्भदेन या तिर्विकदा त्यशुमक्षमा । मा क्षेधि पृथक् कृत्वा पालनीयाऽविरोधत:१३॥ उदामीनः स्वयं भूखा मर्षक मरन्ननः । प्रोतियोगेन मापा स्थितिं रक्षेन्नराधिपः ॥ १४ ॥ मापनिरपणम् । पौदार्य लोकमागंण पाननं ममदर्शनम् । उलाहदाने कार्याणां माधमारताड़नम् ।। परमार्थपरता नित्यं गुणानां मरिरक्षणम् । एत एव महोपाया रानामभ्युदय मताः ॥२॥ उमुरनिदपरम् । सय दोषगरल मुख मार्पमुलम् । SARम्दारि परिकांनुरागिता: १. गुदानामनाममा सम्पनुरागिता । मामुपासासा।। १ ( २२ ) आग्रह: खोतरक्षायां हितवाक्येव नाग्रहः । अहमेवेति विज्ञानं घणा दासादिकेषु च ॥ ३ ॥ उत्साहदानं कार्यात् प्राक् मिद्धे यायें तिरस्किया सर्वकार्येष्वविश्वास: कार्याणामपुरस्किया ॥ ४ सम्मुखे सादरालायः पद्याद् विवेपणं छलात् । वाचालतातिमात्रं च वृथा संग्नापनं मुहः॥ ५॥ समये वेतनादान कार्याणामपरीक्षणम् । नीचस्योन्नतिसन्दानं महतामनुपातनम् ॥ ६ ॥ हठेन ग्रहणं भृत्या-मात्यादिस्त्रीनिषेवणम् । धर्मस्योच्चाटनं तादृक् समयानां विरोधनम् ॥ ७॥ करेणोत्पीड़नं नित्यं स्वेच्छातवरणं तथा । सुराना-दिमंरक्तिहितानामपरिग्रहः ॥ ८॥ एत एव महादोषाः समयं प्राप्य भूभृताम् । राज्यं धनं कुलं प्राणान् नाशयन्त्यचिराट् ध्रुवम् ॥६ लोकसगहः । स्वराज्ये परराज्ये वा ये कोचिदिह मानवाः लिङ्गिनश्छद्मनाजीवा: शठाचौगश्च दस्यवः ॥१॥ विहांसो बगिनो वन्चाः शिल्पिन: पार्वतादयः । एतान् सर्वान् वशीकु-नृपतिः शभकाम्यया ॥२ 'त्येक नगसंघानां रञ्जनं लोकदुर्लभम् । । वदशम्या वह कर्माकरा दिते ही अपि नागरा र ( २३ ) त् तेषां महतां वंशे विख्यातो वहुमण्डलः । । भवेत्तमुपादाय पालयेत् पृथिवीपतिः ॥ ४ ॥ जनाद भजनात् मौण्यान्मामवदिहानात् । शस्यपशुरलादिदानात् परिणयादिना ॥ ५ ॥ माजेषु महावंश्यान मम्पोपयनृपः । नाय काले त एवं ते मिन्युः मान् वर्श बनान् ॥६॥ केवानपदोप। केवलं तोचणभावेन यो नीकानां वशीकृती । तितेऽमो टुटचे गा नारं लभते मुखम् ॥ १ ॥ सीमाना दुष्टदमने न मतामनुग्ने । सणस्य मयंदा ध्यं चित्तम्यय्य विमई कम् ॥२॥ पम्पिो मानमे नित्यं क्रोधष्ट्रिविदाहिने । राज्य विमर्शपिविक्रम भवेत् किमु ॥३. तीच्दम्य मर्षदा भीति काश्किदानुधाविनः । पत्तो दन मित्र सत्याट्रिपपीडितम् । ४ : मटानां पान ने सम्माद् दृष्टानां परिपीड़नः । पतत मरेगानः स दिर मत गुमम् । ५१ बामसामामि। मगायोरिम: मिनदो म an रामभको र" है ( २४ ) सत्र प्रसक्तो नृपतिर्धम्माभ्यां वियुज्यते । तयोर्नाश नीवलोके जीवनं विफलं भवेत् ॥ २ ॥ मगयादीपः। मृगयायां समासतो नृपतिर्वन्यबान्धवः । हीनदिने नित्यं भ्रमति भान्तचेतनः ॥ १ ॥ लक्ष्यवेधेन या प्रौतिस्तन्मात्रमनुपश्यताम् । लतामध्ये गुहामध्ये सरित्तौर तरोतले ॥२॥ अयमायाति लक्ष्यो मे चायं निर्याति वेगतः । भीत्याऽयं स्थगितो भ्रान्तो नायं निय्यांतुमीवरः ।। एवमौत्सुक्यमालोक्य तिष्ठतां भान्तचेतसाम् । दिवारावं विनियोति वने वन्यैर्महीभृताम् ॥ ४ ॥ धनलुब्धा जनाः सबै सदुत्साहप्रयोनका: । तत्र निक्षिप्य नृपतीन् हरन्ति धनसञ्चयम् ॥ ५ ॥ खभावतो वनं रम्यं शरीरस्वास्थ्य कारकम् । दरिद्राणामपि प्रेयः किमु निश्चिन्तचेतसाम् ।। मर्वदा तन्निविष्टानां होनैः सह समागमात् , पुष्टात्मनां मांसभोगात् कामवृत्तिः प्रजायते ॥ कामात् सञ्जायते क्रोधः क्रोधात् पापं विवर्धते । पापालोकस्य विहे पो निद्दे पान्नाशमाप्नुयात् अक्षेऽभिमारिका ोपा वन्द्या नाश्या सुटुर्लभा । खुनयेऽन्यपराभूति: पुनर्विजयवासना ॥१॥ : पक्षदीपः ।
( २५ ) वानये विनिगोपा च हत्तिरेवं क्रमागता । घा हरति फालं हि होनेस्तत्तिशालिभिः ॥२॥ निमझे वुहिलोपो वुदिलोपे शठाक्रमः ठाक्रमे न्यायहानियहानी विनश्यति ॥३॥ दिप पणयोगेन साध्यते धनशालिना । दाणेन राज्यानां धनानामपि मधयः “स्योदरम्य मम्पतिः ममानाऽपि सदुष्का । स्यिोदरे पुरा लीना वायो पसुधामृतः ॥ ५॥ दिवास्वप्रदीपः। दवा विषयहएयर्थे राविर्भागप्रसाधिका । हवासमा महीगाना विषयान् नवितुं धमा:.१॥ त्रिी निद्रो परित्यज्य दुर्भागप्रसाधकः । तालस्या निरुत्साहारम्ति समयं नृपाः ॥२॥ रीवाददोपः। रीवाद मरन्द्रापामहायान् सनो भक्षेत् रति ममागद् विद लभते पहा. नदेय नयो रेपो दने र नपो रतः। हस्परही पेश गर्भ स्वामीमताम् । २१ जारोप रा रासो मामिमा पयोमा । धोरस सोसावादियों - दर्शनार म्पर्गनात या याशिप्रमादिनी । सयाधिकरणामामानी कामापिषी ॥२॥ गन्धरूपरसम्पर्शदाम्या विषयार ये । से सर्वे कामरुपासु कामिनी प्रतिष्ठिता: .. एम फामयरी ने गन्धं नामाभिधते । रसे रमना रमना स्पर्गतम्या: सुधाम्यधिः४॥ गम्दो दास्य करो नायाः कटवां मधुरोऽपि था। तममात् सर्वस्वरूपेगा नारोरुप भयदरम् ॥ ५ ॥ तम्यां प्रसनो नृपतितजानो हतोदयः। मानसो कानदेहरा सर्व व्यसनतरपरः ॥ ६ ॥ अथवे यो नृभिनित्यं जीनयुदिई तामः । स्वोदेवो दासतामेति यथा सा सम्प्रसीदति ॥ ७ सतस्य चेतसो नारी न निर्वाति कवचन । सर्वान् निक्षिप्य वेगेन खं रूपं दर्शयेत् सदा ॥८ अस्मिन्नेव महापद्धनिमन्जयितुमुद्यताः । यतन्ते मानवा नित्यं ये टुटा धनहारिणः ॥८॥ एतदेव प्रियं नित्य विषयासक्तचेतसाम् । पाकर्षति बलाञ्चित्तमेतदेव महीभृताम् ॥ १॥ एतत्संसाधका ये स्युस्ते स्युरापाततः प्रियाः । सर्च इरन्ति कालेन दुवााः सर्वघातिनः ॥१
-
मदः।
( २७ )
वनारुढ़वयसामस्माद्रक्षा सुटुर्लभा ।
मात्तैः परिपेवेरन् येऽस्मात्सन्तारणे क्षमाः ॥१२॥
अपि न विश्वास्या धनलोभापराङ्मुखाः ।
केचिदिह संसार तस्मात् सर्वान् परीक्षयेत् ॥१५॥
दे कथिन्महाचेता विरतो लोभवजितः
शं कृत्वा नृपं शास्यात् तदा नौवेन्महीपतिः॥१४॥
दोऽपि दुस्तरो व्याधिर्मद्यादरुपजायते ।
सेविनां तदा तव वासना टुरतिक्रमा ॥ १ ॥
हासनम्तदाबी तेनीपहतचेतनः।
ग्नः संदा कामयते मदरूपं महाविषम् ॥ २ ॥
गणनाशेऽपि नादेयं मयं मोहकरं नृणा ।
कृत् स्वादऽपि दुस्त्याज्यं सर्वनाशकर विषम् ॥३॥
तोर्यधिकम् ।
एवं गीतं तया पायं यत्
तौर्यविकमीर्यते ।
सर्व म्वोमदादीनां महार्य कालहारकम् ॥ १॥
वसाचित्तमाकृप्य महाप्रीतिं प्रदर्शयेत् ।
वाराचं वदाम नियुड पृथिवीपतिम् ॥२॥
अपमामिलोभन देशदर्शनरागिदाम् ।
तो रति भूपानां पटं नियं नई नवम् ॥ १ ॥
( २८ )
देशा अनन्या वर्तनी नामाभोग्यसमाकुलाः।
यावजीवं परन् पापि फो दृष्टा परिशेषयेत् ।
सध्या सामान्यतो दोपः।
सर्वमेसन्नरेन्द्राणां विषयानीधित: पदम् । ।
सम्मादेतानि यत्नेन वर्जयेत् पृथिवीपतिः ॥1॥
ये केचिद्रानसम्बदाः सर्वेषां प्रायशी मतिः।
राजानी नाभिपश्यन्तु तिष्ठन्तु व्यसने सदा ॥२
एभिर्दोषैर्महीशाना बहवो हतचेतना: । .
बभूवुर्वञ्चिताः पूर्व भृत्यामात्यैर्दुरात्मभिः ॥ ३
मदोऽनः स्त्री महादोषा एतेपु परिकीर्तिताः ।
तस्मादेतान् प्रयत्नेन वर्जयेत् पृथिवीपतिः ॥ ४
व्यसनविधिः।
लुप्ते युद्धे हतोत्साहे सैनिके मृगया शुभा ।
रहस्ये प्रिययासङ्गे सेव्योऽक्षः कौतुकावहः ॥ १॥
वैधे निशाजागरणे दिवास्वप्नः प्रशस्यते ।
परीवादः प्रशस्तः स्यान्निर्वेदे मुक्तिमिच्छताम् ॥२
भार्थ्याधामृतुकाले च सक्ति - शभावहा ।
पीड़ायां समरोत्साहे यन्जे हितकरो मदः ॥ ३ ॥
देवोत्सवे गृहोत्माहे तौर्यविकमनिन्दितम् ।।
खाम्प्रारक्षायामामंचे वारिविद्रवे ॥ ४ ॥
( २८ ) एवं यत्र यत्र चैपां म दोपः परिलोक्यते । गुणय लभ्यते तत्र व्यसनी स्यानचान्यथा ॥५॥ पचापि महासत्त्वैः सेवनीयो न च स्वयम् । रे निवर्तयितुं शता वीयेमेषां दुराक्रमम् । क्रोधजव्यसनानि। रेशुन्यं साहसं ट्रोह ईोऽसूयाऽयदृषणम् । ग्दण्डनञ्च पारुप्यं क्रोधनं व्यसनं मतम् ॥ १॥ ज्ञाताऽन्चदोपस्याऽऽरोपः पैशुन्यमुच्यते । नां ववन्धादावुद्यमः साहसं मतम् ॥ २ ॥ हो जिघांमा विजेया ईर्ष्याऽन्वगुणदूपणम् याऽन्यगुणे दीपाविष्कारः परिकी चले ॥३॥ नामपहारो यो विना दोपण साध्यते । नामप्रदानच तदेवाघस्य दूषणम् ॥ ४ ॥ वषाक् फलइयव वाग्दण्डजमुदाहृतम् । रता बन्धुभत्यादी पारुष्यं परिकीर्यते ॥ ५ ॥ व एव महादोषाः परेषां पहेतवः । नियुक्ताः पुरुपा पिनाशाय कृतोदामा: En मांधकामहीयत तपासतो महोपतिः। मादेतानि यन वर्षयेत् चेमकामुकः ॥ ॥ -
( ३. )
देवज व्यसनम् ।
फामनं क्रोध याग व्यसनं परिकीच ते ।
व्यसनं देवनं वाग् राज्यसम्पत्तिनाशनम् ।।
निस्पृहा सर्वभूतेषु दया धर्मरतिः सदा ।
सपः केगो विरकिरा देव व्य मनं स्मृतम् ।।
राप साहो महीपानो लब्धमत्त्वोदयः सपी।
न राशमी कामयते हति विक्षेपकारिणीम् ।।
शोधदगादिकं या राज्यमूलं प्रकोयते ।
तामयं गतम यं गामिल: मत्त्वगुणोदशा।
विशारा दामो पदयायो तरागोमयः ।
र: काम मिल गानी: प्रमाधनम्
मगंधामा पहियाति मानमम्।
रिपोवा नास्पिये निमार"
R: मनोमा तोप: कारिकान
R PRAAT मा गामियान्यति'
म.frumtrnurमयम।
६AR मा पनि
मmaralinment
Parth raanfat
.
है
• RTE
w/store
येत् सकलं वैध कुशलैः शान्तत्तिभिः । नां पालनं राज्ञां परो धर्मः परं तपः ॥ ११ ॥ वयसि सम्प्राप्त भोगजाते लयं गते । याभिषिक्त तनयं कृत्वा शान्तिपर्ध चरेत् ॥ १२ ॥ १ चाध्यात्मयोगेन जन्तूनां चैतमां सदा । सौः पश्येहराधीशस्तदा कुर्य्याद ययेप्सितम् ॥१३॥ चक्रमाहामार। ध्यवादी धर्मात्मा हिताहितविलोककः । सनादती योग्यः स चक्रस्ताडाते वतार ॥ १ ॥ पान् मन्दर्य शतशयस्तस्य महात्मनः । पा सम्पावते रं येन राजा विरागवान् ॥ २॥ ना नाध्यात्ममम्पन्नयक्रम टुष्टमानमम् । देको न महान् भयाचप्वक्षेमवादिषु ॥३॥ ने शयने पान भमणे ये निरन्तराः । पं तेन प्रतायः स्यानृपतिविधानपि ॥ ४ . . 'सग्मतमनादृत्य यदोत् कर्तुमन्यया । ग: प्राणान् परित्यज्य दुतं गद यमालयम् ॥५॥ पश्यन्नृरतिमि पापादमाहि तारकम् । पनातनमतं नोखा परैत कार्य ममारित: दामोनभावन मम दापयेद्रः पद पितातो रतः साताड़ितोऽपि arel -- ( ३२ ) सोऽपि सर्वहिः प्रीतश्छन्नभावेन तत्त्ववित् । . मामाटुहोधयेञ्चक्रं यत्र याहग गुणोदयः ॥ : किन्वेवं दुर्लभो गेही महात्मा कमीशः । एककमध्यनर्थाय किमु तत्र चतुष्टयम् ॥m तदा जीवेत् म चक्रेभ्यो व्यसनेषु महीपतिः।। विद्यया चरितर्धमर्ये भवन्ति नरोत्तमाः ॥ १२ स्वयं तम्मतमादाय कुर्यात काय समाहित सेरेय कार्यं कुर्वीत मन्त्र येद वेदयेत् कृतिम् । । कार्योपयोगिभिदासर्वेष्टितो टुष्टघातनः ॥१॥ नेपामाक्रमणे धक्र यदीच्छेद दुष्टमाधनः । रादा तन्न विधार्थ व दरं कुय्यांमहीपतिः। 15 यदि रक्षेन्नरेशानमीशानः करुणामयः । सम्मात् प्रतिष्ठिता: शिष्टाः कुलेन यशसा तेषां समाजमाहत्य सर्वकार्य निरीक्षणे । एहस्था धनलुब्धाः स्युर्महात्मानो निरापदः । यौवनं धनसम्पत्तिः प्रभुत्वमविकिता । धनः येत् मयंदा वामी रहग्यालापयेदिभिः । सम्मान भदेव च राजा यणं गतः रमेर महाचा प्रमुगलि बिनागयत् । म भाषा मटपचायनृपम् ॥
: ( ३३ ) दस्ति महाचक्र कार्य्यिणां समवायतः । यधीनं पूर्वोक्तचक्रस्य महतो भवेत् ॥ १८ ॥ चक्र भयात्तम ददाति स्वतन्धनम् । दानेऽमात्य चक्रः कार्यिचक्र प्रताडाते ॥ १८ ॥ क्रीण विना चक्री न क्षणं स्यातुमर्हति । सम्पालयेचक्रं तेषु कार्यप्वनाकुलः ॥ २० ॥ यत्साध्यते कायं तेन तत् प्रतियद्यताम् । : सर्वाणि कार्याणि कर्तुमर्हति कहिचित्॥२१॥ पां रनको भृयाधनमानादिमम्पदा । मन्ताड़येद् यत्नाद येन मूर्वो न दीप्यति ॥२२॥ मिका भोगमताः परं लोकार्यमाधफाः । । एष महामृर्वा न जड़ो मूर्ख उच्यते ॥ २३ ॥ मभौरो तचित्तात् कृतजात् कुलजालनात् । ल्पनादपि कार्याणि माधयन पठाइF ॥ २४ ॥ ऽस्य मेली शाट्यं टुर्यि स्यात् मतामपि । Fधर्मो विपं योगात् किं न कुर्य्याभयहरम् ॥२५॥ विकार्येश्वरी रामा यती रानस्ततोऽखिलम् । না শুনতে পায়নাম্বিনার : तर कावं मप परिमाधयेत् । पानधनादीनां रद मात्तिमि: ... . - धरा राज्येऽपि वैराज्यं भजेत् तत्त्वार्थकोविदः | दृष्ट्वा नाट्यं जगदेंगे निरापलभतेसुखम् ॥ ३५ ॥ यद्रामा गृणुयाद मृत्तं चाराद भृत्याड़ितादथ । यदि ब्रूयान्न तं कथित् कथयेत् शशितो जनः । . धनं मानं तथा भोगं दत्त्वा कार्य प्रसाधयेत्। | वेधयन् वड़िशे मत्स्यान् खेलयन् भावसञ्चयः । ( ३४ ) सतां सम्मेलयेन्नित्यमधितिष्ठन् स्वयं सभाम् । राक्षसानां पिशाचानां वृत्तिं पश्यन् दिनयता दिनातिपाते सबैपामधिकारी न चान्वधा । सुखदुःखकृता सिद्धिर्देवमानवरचसाम् ॥ २८ सदा सङ्गीपयेत् तत्त्वं शठेपु धरणीपतिः । येनैते न विनानीयुः प्रीताम्ति ठेयुराशये ॥ ३॥ विना शठानां संगेन टुर्लभं विषयावनम् ॥ २॥ सैन्यानामधिपे शिष्टे गुरी बंधुषु मन्विषु । योजयेन्मतिमात्मीयां विधायना शठाः स्युरात्मवृत्तीनामुद्भावैच्छिद्रदर्शिनः । वलात् तैक्षणादरन्ति धनिनां धनम् भौषयन्तो एवं लोके वशीभूते भोगनातं भनन् सदा कर्तव्यविगेपनिर्णयः। तदन्यं न यदेत् किश्चित् प्राणैः कण्ठगतैरपि । पती लोकसन कथं विद्याननेषणः ॥२।
No text on this page.
--
थपरा प्रिय मित्र र कार्यमित्र
विविक्तपु ममासीन: कार्य सेवेत भू
धम्मर्थिकाममोनागा केवल शास्वनी
शास्वेज्ञानविहीनानां न किञ्चित् प
रात्री वयस्यसंयुक्तो नृत्वगीतादिमो
कामान् सेवेत शुद्धान्ते समयोचित
राविप समुत्याय मन्त्रयन
कार्य
धमार्थकामान् सेवेत पूर्ववत् मुस
धर्मरक्षाफलम् ।
नास्ति धर्मात् परं मित्रं नास्ति धन
नास्ति धर्मात् परं श्रेयस्तम्माइम
दगडे वा व्यवहार वा.धम् एव म
सिध्यतस्तावुभी तेन धन्यथा हानि
समदृष्टिः स्वामिनां हि साक्ष्यदान
उत्कोचयहा यञ्च तद्धि धर्मात्सु
भयेन यदि वा सर्व सिध्येदेतत्
স্বামী বি র ন গল্প
हैकमन्यस्थापनेषु धर्म एव महास
यस्मात् सर्वप्रियो ोप सबसत
धम्मांध सकला लोकाः प्रामान
MER
( ३७ ) ने वञ्चनादिभ्यो रक्षको धर्म एव हि । : पापमयं यत्तत् सर्व धर्माण गोध्यते ॥ ॥ यघा च धर्मस्य विनाश परिजायते। तथा मनुष्याणां शाठ्यचीयादि वसे ॥ ८॥ दुष्टहत्तीनां केवलं दण्डमाधनैः । नं दुष्करं राजा हत्वा यत्नशतान्यपि ॥६॥ ने पापहत्तीनां सत्यत्तिविनश्यति । पृड्डला जना भूत्वा धावन्ति खेच्या सदा ॥१०॥ शलात् परवस्तुनि हरन्ति मनुनाः सदा । 'गज्यं कृषिकम्मापि व्यवहारथ नश्यति ॥ ११ ॥ भचारादयो दोपा प्रभवन्ति गृह गृहै। यन्ते सहारा लोका हौनवोधा हतविपः ॥ १२॥ न्यं भनिदिया शान्तिः मत्यादि परिनश्यति । मा म्तेयं दुरापारो दुःस्वभावः प्रवर्तते ॥ १३ ॥ ।। तथा विधानेन मानवाः स्वायतत्पराः । ट्रियन्ति मनुजान् म्वयं नश्यन्ति शर्मतः ॥ १४ ॥ प्रलं जनमद्देषु दीपतिः प्रवाईते । धन्ते मानवासन निःमहाया दिवानिशम् ॥ १५ ॥ माद यवन पतिर्धर्म मेशी निरन्तरम् । मान् रम्मिनुष्याण यया यस्य प्रवर्तते । १६ । -- .( ३८) यदि धर्म न सेवेत स्वयं राजा विमागंगः । कथं रक्षेत् स लोकानां धर्म यत्नशतैरपि । १०॥ ययदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ १८ ॥ देशे कुले मनुष्याणां धर्मो यस्य यथा यथा । रक्षणीयः प्रयत्नेन सर्व एव शुभावहः ॥ १८ ॥ मर्वकधर्मासम्भवः । येषां मतेतु सर्वे पां धर्माणां परिनाशतः । एको धर्मो विधातव्यस्ते मूढ़ा हतबुद्धयः ॥ १॥ प्रथम सर्व धर्माणामुच्छेदे विप्लवो महान् । . नाशयन्तं समाक्रम्य कुरुते प्राणसंशयम् ॥ २ ॥ थवा मूलं हि विश्वासे बलोद्भुता न सा at विश्वासन विना धौ न पुनः फलदी भवेत यदि वीर्येण लोकानामेको धर्मः क्रमात समापि मानवाः मा नाधीना भिन्नत्तयः । चित्तभेदैन नीकानां यदितिर्विचित्रगा। एकम्यादिमतोऽन्यम्य याद्या धर्मः पृथक पृध फाघिद एनाति परमं व्यापक जानविग्रहम काचिद् रामति परम सुन्दरं मूर्तिभाजनम् मन लोकानां चितिमाया पृथक् । ग्यारहामप्यादिपिया यराः ॥ स्थि ( ३६ ). वो दरतिक्रम्यः सर्वेषां मूहि वर्तते । वाचाननं लोके कयनितु सिध्यति ॥८॥ गुहाति रूपाणि रसना रसिका रसे । रौत्यं न रोत ताभ्यां यत्रशतैरपि ॥ ८ ॥ धर्मप्रचारऽपि नै कस्मिन् सम्पदा स्थितिः । धर्मेऽपि कि राजा इन्वते न परैः क्वचित् ॥१८ माकमिति बुद्धिस्तु मतदन्येषु प्रिया भवेत् । कमते सातु खमात्रपरिणामिनी ॥ ११ ॥ ता यत्र सुतं हन्ति सुनोऽपि पितरं तथा । हाज्याय व वन्धोऽम्ति धर्मस्य सुखलोभिनाम् ॥१ विधर्मयु राजत्सु किं न राना स्थितिं गतः । समाहर्मविनाशन लोकस्योत्पीड़नं वृथा ॥ १३ । ज्यमतन्नरेशानां महतां तपसां फलम् लोना विनष्टं स्यात्तपःसत्त्वं विराजते ॥ १४ । तोता वहवो भूपा भवन्ति बहवोऽपि च ! विनो वहवस्तस्मात् किर्तिरेका चिरं स्थिरा॥१ नोत्पीडात लोक: स्वस्वधम्माविरोधतः । राना पालको लोक मृतोऽमि चिरजीवन: ॥१ मिन् मृतेऽपि तट्राज्ये विनष्टे समयादपि । अन्ते सत्कुल लोकातभक्तिकृतयन्धना: । १० ३ समयं पालयेत्तासां नहि धर्माद विचालयेत् । दरगम्याग्नियाचाद: ममरः सन्निधी पुनः । गदिशानं विवाद घिभयाय महीभृताम् इत्र दोऽपि मामा मैन्यमाणान् हन्यान्न भूमिपः दगड यतीमाएकार्यप यचायाप्ये प्रवाईते ॥ ३८॥ एवं मातरं इन्चात् महमा न महीपतिः। महान् हि प्रायशो बुदा न दोषेषु निमजति ॥४॥ यस्य नार्ग महानिष्ट स न नावः कञ्चन । तिरस्कार्यो दण्डनीयो यथाऽमी न प्रवर्तते ॥४१॥ सदा केसहं कुर्यात् खमैन्यं वसुधाधिपः । गिरिदुर्गममतेचे माधयेत् सततं क्रियाम् ॥ ४२ ॥ एवमश्वगजादीनि कठोरैः कर्मभिः सदा । श्रान्तिदक्षागि कार्याणि निर्भयानि तथा नृपः॥४॥ सांगामिकवैषयिक लोकानां कार्यवीक्षणे । पृथक् पृथग विधातव्या सभा दण्डादिसाधिका ॥४४॥ नास्त्युपचा विपयिगा दोषवल्पतरेप्वपि । न दीपेपूचितो दण्डः सैन्यानां तत्समो भवेत् ॥४५॥ प्रजारक्षणम् । प्रना: प्राणममा: पश्येत् पक्षपातच्युतो नृपः । नोत्योड़येत् करणाहनांवमानविंशोपयेत् ॥१॥ प्रजाश्रेष्ठ समादाय राजा तत्त्वं विचारयेत्
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
-
No text on this page.
No text on this page.
। ६ERA ग मोडमा, सोई गमो भायो नी । गागाई पारी ही आमरो। गंगुल राना, निम्यानमारका गिी दोगा री मूळरी संपाला सोल पोयी-मोदी पाt , मागा पिप रो परमाद गरी प्रतिमा के भोग गगा । विधर्म-मेगन, माटो, सोटी और पुश जान किता-fool बुला रच! गह-मसिन और मार पोर मोगा में स्वस्य मोर राय यणाप्रण रा दिन पास कर, पोषणापन यार कर, मिशाल भेन, मुमतान बाप मना-रोरी वाटं और घर में माजी मार जायी शिसो फिर । मद-यपार से मेरो ही टीत पर हुने किसी पोल पड़ी है । यदा-हा शेळ-गोकनीयसो यागण दमो थेगो सिसवाई में मर जिका तो मर, पम्मी और मोतं । पचं उणों में सोग-दिसा ग होळ-गीक युवकारं न्यारा हो~यों, लागी सो को नौ ? आप में मौवरपा ताई. पण दूनो ने समझाने 'दया पाळी' ! आ राजनीति है, साप और स्नेह र तळी नगारा : कागजी काम पक्को हुमणो घायोज; जमान री मांग है, आपो जुग मा हो पाते। जमानो आपो, हन्ना बोळी, जोड़ी मिली रे जोगिया ! मांगीर सायो। पाकिस्तान कास ताई मिनरा री पूछ-सो कट ही को दीसतो हो नी। आज भारत में उण भारत रा वादा कर र प्रजा सागण पण पजाबी धारण कर ली । साम रैनता पीढयां गळगी; काका, बावा, वेय-केयर कित्ती ही सदियां गुजार दी, बार इसा कोई सुर वधग्या हा के साथ उठणो-बसणो मुसकल हयग्यो। घरम खतरे में है, सह- अस्तित्व को निभनी- आग-लगाक सुर कठ { निकळया, जिका करोड़ मिनसा री समझरी ढिगली मे चिणख नाख दी और आप योग स परिया तमासो देखण नै दूर जा वैठ्या । सकीर्णता इयोई कम को हो नी, घरम र नान पर और साकडी हुयगी नहीं, कर दी। कोई बात नी, थारो अस्तित्व रखो चाहीजे, पण भेकर कोई पूछ तो सरी उणां न के अब सोरा हो का पैला हा ? दो जुगां सू पणा हुयग्या, आजादी ग मोटियार जबान लुगाई अजै चुनाल र टाबर रो मूढो को देख्यो नी, थे वात करो सोराई री चालो, वाड़िया मिलग्या, पण उणां सू पाप क ? भळे वधाऊ चाव, लड़ परार, कूफ परा'रजियां ही ताब आर्य । गुड दे नही तो छोरी हुय जासू-~-आ कित्ताक दिन निभ ? काचर रा बीज जागोजागां लुक्या ऊभा थापी दे, मान मे समझावं के अस्त्र- शस्त्र म्हे देसा, लाप समानण से सगळो सामान म्हारं कने है, पईसो ही को सेना नी। गूगा रे गूगा ! गान मत बाळी, भलो चेतायो । बस, गूगसाह ने इतो हो चामोजे । म्हारी अक पूर्ट तो फूटो भला ही, सामल री दोनू नही रनणी चाहीजे । रोटी, कपड़ो और रणनं जागा, इणा री चिंता नहीं, शस्त्र-पाती भेळा करोः नगद, उधार और मांग'र किया हो। इसी समझ सोधी ही को लाय नी । आये दिन भारतीयों में ही नहीं, अंशियानासिया ने भी कोई-न-कोई करभूण में दैयार काद, कोई की करें तो करो देसा। समझा बो फस्तु और पड़े। मोडा पणा और मदी साकड़ी। आगला ही पीचो, तोई सरकार यापड़ी वसाने हो। पण समस्या
No text on this page.
injuri Hit Here #.nlmistratlamorygient गोल Hetanant. REMEHiniant मोर Refkrt.animartfeel ! APRImat.RetrentraEATE AIR मकर, street fort ki. yali TRAINऔर पर Huminattartmeaningi frमो पोन है। 4 mins राहो मां. ltrait Trikari nitr मुसार यारा हीi, ariniti mixREFT A HAI ना HD मा Trict. गाप मोर का पासोहरको पापी, नगा tam है. मायो गुग मा मानो पापो. हवा मोठी, ओही मिमीरोगिमायोmah। पाnिamam att निगरी पूर-गो कोहीको दोगतो हो नी। पार মন ন ম্যতা ধা ধা মা ল গুণ নারী লাযী । रंपता पीपा गगी, कापा, पामा, पीही सरिया गुजार दी, अपारमा काई गुर गयग्या हा गाई उटगो-राणो मुराराम पग्यो। परम सतरे में है, सह- अस्तिरम को निभनी- आगमगा गुर कठंग निस्या, बिल करो मिनया से रामारी हिंगली में चिण नारा दी और आप ओग र परिमा तमासो देसम ने दूर जा मंदपा कीर्णता पाई कम को ही गो, परम र नाम पर और सांकड़ो हुपगी। नहीं, कर दी। कोई बात नी, पारो अस्तित्व रनों पाहीजे, पण और कोई पूर्व तो सरी उणा में से अयं गोरा हो का पैसा हा ? दो जुगां सू पणा हुयग्या, मानादीग मोटियार जवान लुगाई अज धुनाव टावर से यूढो को देख्यो नी, ये बात करो सोराई रो! चालो, वाडिया मिलग्या, पण उणा सू पार क? भळं बघाज चावं, लड़ परार, कूक परा'रजिया ही ताव आलं । गुड दे नही तो छोरो हुय जामूआ कित्ताक दिन निभं ? काचर रा बीज जागा-जागा सुक्या उभा थापी देवं, नान मे समझात्र के अस्त्र- शस्त्र म्हे देसा, लाय लगाषण से सगळो सामान म्हारं कन है, पईसो ही को सेवा नी। गूंगा रे गूगा ! गांन मत बाळी, भलो चेतायो । बस, गूगसाह ने इत्तो ही चायी। म्हारी बैंक फूट तो फूदो भला ही, सामल री दोनू नही रंक्षणी चाहीजे । रोटी, कपड़ो और रेमणने जागा, इणा री चिंता नहीं, शस्त्र-पाली भेळा करो, नगद, उधार और मांगर किया हो। इसी समझ सोधी ही को लाये नी । आय दिन भारतीयां न हो नहीं, अशियामासियों ने भी कोई-न-कोई करचूर्ण में देयर कादद, कोई की करें तो करो देतां । समझाने बो फरद और पई । मोडा घणा और मढी साकड़ी। आगला ही पोचीजे, तोई सरकार बापड़ी वसाने हो। पण समस्या
No text on this page.
१८॥ (३) आप री भाषा री भाग सी पायी फलोगो परमाळी ठगईरी उळदी करणी सरू फर दी। जुगो गू दगू-यीसू भाषा जिके उपमहादीप में तीजणी-सी पूटरी सह-अस्तित्व री आस्था रो इमरत पोर हाती मुळाती हो, अगरेजी अकली उणां रो साग बसणो मुसकल कर दियो । गर्घ रो पूछ पफडायो तो इसो के मूढ पर लातां कित्ती ही पड़ो, सोर सारा घोहां जद झाल्यो हो काई ? आप र स्वार्थ सातर आदमी रो 'स्व' कित्तो साकडो हुदं ! 'स्म' जित्तो ही सकीणं, सह-अस्तित्व नै बित्तो हो हर। 'स्व' रो विस्तार सह-अस्तित्म रो आधार । हू कंऊ जिकी साच, म्हारी पार्टी सोच जिकी ठीक--बस, मै विचार ही पनपणा चायोज, बाकी नहीं । सह-अस्तित्व नै फेर आसरो कठं ? अबार आ ही अवस्था नागी हुय'र धरती पर नाच पाल; देसा, किया पार पड़े ? दनाई जद ताई उळटी, वेमारी वधसी ही। तो, धरती छकड़ चाने काई ? विनिय वा रो सह-अस्तित्व, उणां रो सागं विकास-वभा, और साची पूछो तो इण चान और सदभात सूं ही उण विधाता: बागवान आप री कळा रो विस्तार फरयो है-ओ विश्व-बन' । पण जद सगळां सूं स्याणो, समझदार मिनख-विरतो आप जिस वर्ग सार्थ को रय सके नी, उण वेळा आह और उसासा री पून इण वाग तूं अक दुरगंध लेयर ऊपर उठती सरमान, बागरी सार्थकता इण मे कठं ? मिनस रो मोल हो दूजा ने सुख पूगावण मे है, आप रो पेट तो कागला-कुत्ता ही भर है । The glory of human life is to serve others and not to be served-~-सास जचती है। कोसीस तो आ हुनणी चायीज के देवता मिनख री परती पर उतरण नै मूढो घोरे, और हुने आ है के मिनखां ने देख'र डागरा ई चमक । फेर तो वाजो किया पार पड ? 'सर्वे भवन्तु सुखिनः'धरती सूं मिनख र इस पारमार्थिक प्रयास री अक दिव्य गध जद-कद उठ'र अनत मे फैल जणा ही सह-अस्तित्व री वाजरी रे माननी वैभा रा सिट्टा नोकळे; गंधनती थरा रो अर्थ फेर ही समझ में आग्नं और फेर ही हुने मिनस रो मोल ।
No text on this page.
Arthatantramantीसरनोमा anoramin frt remi- गीमा-विर MARATEDigam ki trit anty me मुENamartmniml हो पो. niti npr eitt ** fieri: sri con mit 21777 *7' frent Irritrimantri, Terms fami होरो रिस्तार पर रोमाधार Irfanाप, पहागनारी गा सिटौर-बम, भारिपार ही का भारी, 10 गह-रिमागरोग? भाही मापा गाना ती पर ना माने. देगो, frei पार प? दाईजर atीमारी पपगी। तो. परती देत पापि पा से गह-प्रतिउगा रो माग दिशाग-भा, और गाणी पो तो इन पाम और गदमात्र गूही वन पिपाता. थागमाल आप रो at fर फरणे-मोमवार सगळा म्याणी, गमादार मिना-विरतो बाप जिस वर्ग गाय को रस गईनी, उप घेळा आह और उसासा री पून इण याग सू अंक दुरगम सेयर कार उठती सरमान, बागरी सार्थकता इण मे कट ? मिना रो गोल हो न मुग पूगावण में है. आप रो पेट तो फारला-युता ही भरं है । The glory of human life is to serve others and not to be served—गाव जचती है। कोमोर तो मा हुनणी पायौज के देवता मिनस री धरती पर उतरण नै मूढो पोनं, और हुआ है के मिनखां ने देख र मगर ई चमक । फेर तो वाजो किया पार पड़े शवे भवन्तु सुखिनः'-परतो सू मिनख र इस पारमार्थिक प्रयारा री अक दिध्य गंध जदक अनत में फेल जणा ही मह-अस्तित्व री बाजरी र मानती वा रा सिट्टा नोकळ, गधवती घरा रो अर्थ फेर ही समझ में आ और फेर ही हु मिनस रो मोल ।
No text on this page.
। आप री भाषा री मांग इसी पापी लोगां पराली ठंबाई री उळटी करणी सरू कर दी। जुगां सू द-योगू भाषा निक उपमहाद्वीप मे तीजणी-सी पूठरी सह-अस्तित्व री आस्था रो इमरत पीर हंसती-मुळाती हो, अगरेजी अकली उणां रो साग बसणो मुमकल कर दियो । गप रो पूछ पकड़ायो तो इमो के मूढ पर लाता फित्तो ही पड़ो, जोर सांस छोडा जद झाल्यो ही काई ? आप र स्वार्थ सातर आदमी रो 'स्व' कितो कडो हु ! 'स्त' जित्तो ही संकीणं, सह-अस्तित्व में वित्तो ही डर । 'न' रो विस्तार सह-अस्तिता रो आधार । हू के जिको साच, म्हारी पार्टी सोचे जिकी ठीक-बस, र विचार ही पनपणा चायीज, बाकी नहीं । सह-अस्तित्व नै फेर आसरो कठ ? अबार ॥ ही अवस्था नागी हुय'र धरती पर नाच पाल; देखा, किया पार पई ? दनाई जद बांई उळटी, वेमारी वधसी ही। तो, धरती छेकड चा काई ? विनिय वर्गा रो सह-अस्तित्व, उणां रो सागं विकास-वैभव, और साची पूछो तो इण चान और सदभान सू ही उण विधाता आगमान आप री कळा रो विस्तार करपो है-ओ 'विश्व-बन' । पण जद सगळां सूं याणो, समझदार मिनख-विरतो आप जिस वर्ग सार्थ को रेय सके नी, उण वेळा आह और उसासा री पून इण बाग तूं अक दुरगध लेयर ऊपर उठती सरमाने, बाग री ार्थकता इण मे कटं ? मिनख रो मोल ही दूजा ने सुख पूगावण मे है, आप रो पेट तो नगला-कुत्ता ही भर है । The glory of human life is to serve others and -ot to be served—सान जचती है। कोसीस तो आ हुवणी चायीज के देवता बनख री धरती पर उतरण ने मूंढो घोड़, और हुआ है के मिनखा नै देख'र डांगरा चमकं । फेर तो वाजो किया पार पड? 'सर्वे भवन्तु सुखिनः-धरती सूं मिनख र स पारमायिक प्रयास री अक दिव्य व जद-कदर अनत मे फैल जणा ही ह-अस्तित्व री बाजरी रे मानती वभन्न रा सिट्टा नोकळ; गधन्नती धरा रो अर्थ फेर 7 समझ मे आने और फेर ही हो मिनस रो मोल ।
No text on this page.
और
जीवण रो मूरज
तपियोट हेग ज्यूं
दूर्ण भारा गू
घरती मा
फेरू चमक
फेलं दग।
No text on this page.
और
जीवण रो
सपियोड़े है
दूर्ण
धरती मार
फेरू चमव
फेलं दम
No text on this page.
४२ |
पापड़ो पापो सूत
पुण जाणे के टूट जासी-
के अळून जासी-
घेरो कोनी
पण ठा है,
जे टूटियो तो
सांधतो फिरूंला उणनं;
अर फेर काई गारंटी-
तद ताणी पलां री भांत
म्हारो अरटियो चालतो रसी?
आ नी हुने के
इण राफारोळ मे
विना कातियोड़ी पूणी मनै
धूड मे नाखणी पड़े,
अळूझियोडै सूत रो कोइयो
सिळगावण मे वापरणो पड़े,
अर मनै खाली हाथा
धरं जावणो पड़े।
No text on this page.
बापड़ो काचो सूत
कुण जाणे के टूट जासी-
के अळूझ जासी-
वेरो कोनी;
पण ठा है,
जे दूटियो तो
साधतो फिरूला उण ने;
अर फेर काई गारटी-
तद ताणी पलां री भांत
म्हारो अरटियो चालतो रसी?
आ नी हुने के
इण रांफारोळ मे
विना कातियोडी पूणी मन
धूई मे नाखणी पडे,
अळूझियोड़े मूत रो कोइयो
सिळगावण मे वापरणो पड़े,
अर मनै साली हायां
घर जाणो पड़े।
No text on this page.
सारो गोपाळ जावं, मूने देवरो-गो। पुमूणी गोपी गुणं योदा कुर्ता री गुंसाई सू भरियोसी गळी रे कंठा न पीरती लोग बैठा है आप र परां में धागळ सगाया। आय दिसाय सुरजी गांव रं माय ताबड़ो अकलो सोयो र डूंगर ₹ उजाड खोळं में; उगाळी लेते मुरझायोडा पाना रा रूसां री चिकदा लागियोड़ी-सी पियां हेट नाड़ पसारियोड़ी बूढी गाय अर भैस । धोती रा पायचा टागिया घूमै सूनी हेली र अड़े-गड़े कई ठाला-भूला बदमास; घरां माय मोसा मारै बूढी-डैण लुगायां जमान री तसवीर झांकती, ऊची मेडी में बैठी उदास ध्यार साल री मुसाफरी सू आबाळा घर रा धणी री सतवती बीनणी। दूर अक रोळो सुर्ण अर सो जायक अकास रे पीदं मे; बैंक सुण मे चमके पास सगळं दिन दारू री भट्टी र सार्म तपतं मिनस्तरी। मओ गांव मात्र बूडो सागै, लारला कई वरसां पंसा देखियोदो, नायो पिक्षण ना में शिक्षा।
No text on this page.
सारो गांव बदळ जाने, सूने देवरो-सो। कुसूणी बोली सुणे बोदा कुत्ता री सूंसाई सूं भरियोड़ी गळी रे कंठां ने चीरती; लोग बैठा है आप र घरां मे थागळ लगाया। आख दिसाय सुरजी गा रे माथ ताबड़ो अकलो सोयो र हूंगर र उजाड खोळे में; उगाळी लेने मुरझायोडा पाना रा रूखां री चिकदा लागियोड़ी-सी छियां हेट नाड़ पसारियोड़ी बूढी गाय अर भैस । घोतीरा पायचा टागिया धूमं सूनी हेली रं अई-गड़े कई ठाला-मूला बदमास; पर रं मांय मोसा मार बूढी-डेण लुगाया उमान री तसवीर शांती, ऊंची मेरी में बैठी उदारा प्यार माल री मुमाफरी सू भावाटा पर रापणीरी मनी वीनणी। रगी मुगं और गोआ मसागरं पी मेर पुणे में चम माग माnिeी मट्टी रंगार्म बोनशे मागे, मारामागान सपशेलो, frert frey
No text on this page.
No text on this page.
No text on this page.
10 भारी भारी मांगनी पापीक.गोगा परमारी टाईरी पर। गो गूग-बीग भाrt fr+ उपमहानी में तीजगी-मी पूरा रीमापा से मरत पी रहगी-मुकातीहीअंगरेजी अकली उपा मुगार कर दियो। गरी पूंध पकड़ामो तो गोमूर पर सातानि पोरं माग पोशाली हो का ? आस्थापं गातर आदमी : माही! 'रोहो गहीन, गह-अस्तिर न पितो हो ।' गह-अस्तिरम रो आपार । हूँ जजिकी साय, म्हारी पार्टी सोपं निकी दिपार हो पनपना पापोज, याकी नहीं । सह-अस्तित्व नै फेर आमरो भाही अवस्था नागी हुम' र धरती पर नाच घाल; देश, वियां पार पड़े साई उलटी, चेमारी यपी ही। तो, परती देह पायकोई विग्रिम वो रो सह-अस्तित्व, उ. विकास-वैभव, और साची पूछो तो इण पाम और सदभात्र सूं ही वण पागमान आप री कळा रो विस्तार करणो है-ओ "विश्न-वन' । पण जद स्यापो, समझदार मिनग्य-विरतो आप जिस वर्ग सार्थ को रव सके नी, उण और उमागां री पून इण वाग सूं अक दुरगंध लेयर पर उठतो सरमाडे, मायंकता इण में करें ? मिनरा रो मोत ही दूजा में सुख पुगावण मे है, आप फागला-कुत्ता ही भर है। The glory of human life is to serve oth not to be served-~सान जचती है। कोसीस तो आ हुमणी पायीज में मिनपरी परती पर उतरण ने मूंढो धोतं, और हुन आ है के मिनखां ने देख ई धमके। फेर तो वाजो किया पार पडं ? 'सर्वे भवन्तु सुखिन:'-धरती सूं। इस पारमार्थिक प्रयास री भेक दिव्य गध जद-कद उठ'र अनंत मे फैलं ज सह-अस्तित्व री बाजरी रे माननी वैभव रा सट्टा नोकळे; गधनती घरा रोम ही समझ में आने और फेर ही हुई मिनस रो मोल ।
No text on this page.
..मोर प्रागनियोतारो उम्पो, पीएमः nfiपागगी मुपागर हा रोटर गुमर पारीपाम दानी पग पुरर री पारी यो चिरी ओछु दि. पानी में दाउ रसूळ मागी। ५. कुण जान? पाता मोत कर मा दुनिया राम-पासणी मै पाप पण गुलाय री स्प-सुपा ने पागल भवर विना कुण जाणे? ५. कुरसी : आदमी पोप्या में पढी ही 'अर वडा-बूढां सूं सुणी ही के भगवान री सृष्टि में आदमी सब सू वडो है, पण कुरसी रे साम आदमी भोत ओछो लाग- बानियो। ६. रोहोड़ो कळी करियोड़े मकान ज्यू मुळकतं अर टेरालीन रे सा गाना
७. वास्ती
गोबर पापती विरहण
भर कूरिय सूं उठतो घूर्व रो गोट
जाणूं हिनडे र माय लाग री वास्ती री
सांप्रत ओपमा हुन ।
८. याद-ठगोरी
चाणचकं पीनरी याद मे
नैणा सू टपटप आमूडा टपकावती
मिरमानणी पणिहारी
घहो भरणो भूतर
पड़ो रिता लागो,
भूण रोखतो-सो यमग्यो।
६. सूरयो जावं आक पy
मूई 'वाटेड' पदर
वे-रजगार रामू बेक बार तो हरपो हुपग्यो
जाणं सूखेई परसणं पर पाणी वरसग्यो
पण पेरू
चौमास मे आप ग्यू
पीठो लाग्यो
१..फेर
मुटबतीटियो रो
पिलातो जोबन
बरस बाद ज्यू
बस्यो-र-वरायो,
पेस?
ठरयोड़ो बिंदु गूल-पालो नस्दा मापांतर-नदलाल शर्मा में की नी जाणूला, नी कल्पना करू ला पुण मेरी अ-सत्ता नै मिसाला कोशिश विना सत्तावान हुमणो? पाणी किया ओबरदास कर सके? भाठा किण अकास रो सपनो देख्यो है ? ठेरघोडा, जद ताईब लोग अळगोई देस जावण ने रचा आप र तीरा मार्य चढ'र ठाई दीपा कानी उड नी जात्र। आप र ढक्योड़े जीक्षण मे थिर जमीदोट नगरी री भात दिन ऊतरता चल्या जा पकड में नी आवण-आळी ओस रीतरिया की खतम नी हुला, नी बेकाम हुला, जद ताई म्हे पाछो जलम नी लेवा, जद ताई आज दिन लूटपोड़ी जमीन पाछी पुराणं वसत सू भरीज नी जान- अकल रूप सूं चुपचाप सुद ने अ-सत्ता सूं वारं काढता, अजे भी फूला लदी डाळी हुवर्ण वास्तै ।
भाग-भुवाली -शिव पाडे- देवं है जद ਮਣੀ भाग भुवाळी रात काळी सूत्रो सौर्य दैवता कर है चाचूधो वाम करा ६ को मारण भटवा भाया आल्या पटकावं मीठी बोली विस पुलवा दे सड़ाया पुरवा द Pण रिण सू ही प्रीतम पाळी भाग भवाळी जुलमी जागण रोग परा पिरा. मनड़ो रिक ना पा रो पो बरी दणग्या' दुख मिर सबू दणक तणमा' বিলা सार्ग मीद रिनी-सी उारमा उनी जुलमी री जान पसारी Mसरिया भारी मारं पर होघो पर तार र असर माटी में मदरसा भरमा
५२|
दयान सा गोडा टिकना द
अस्तीफो हायां
लिसवा दे
दुनिया सूं बजता है ताळी
देव है जद
भाग मुंबाळी
आंखहल्यां करमा दं घोळी
अइयां जिंदगी लागे मोळी
मिनल होयज्या' हक्को-बक्को
कून मे दिरता दें धक्को
खरचं सू चाचर
भगा-भगा जूत्या
राजा ने वणवा दै हाळी
देने है जद भाग भुवाळी
घडवा दै
फागण -~सावरमल दाधीच- स्याळ नं जद खासं काळ चालं मधरी-मघरी वाळ धम्म-धिनक-धिन वाजे चग झाझ मजीरा छम्मक छम्म बोल-बोलकर मस्त धमाल धूम-छमाछम नाचे यार इन्न गीता रो रमझोल फागण मे मस्ती रो घोळ सूद जवानी करें किलोळ गर माच री पूनाधार छूट रग-भरी पिचकार के टावर, के नर, के नार तन-मन भोज रस री धार रगगळया मे, रग बजार रग-रेत मे उठे मलार करं मसखरी भाई डोळ फागण मे मस्ती रो घोळ पूब जवानी कर किलोळ रग-रगोलो चौक सजाय भात-भात रा माग वणाय लम-झूमकर गीदड़ पाल घूम-घूमकर गीदह पाल रसिया रमिलकरमाल मनहो नाचं नौ-नौ ताल 'दा भई वा भई !' गूर्ज बोल फागण में मस्ती रो घोळ सूद मानी पर रिलोड अनूप १ २ घर मुरघुर ३ घर मुरघर रा घारया सान घणा सरूप छोळ हिलोळ किळोळ मय सायर रूप लाग घणी लुभावणी टीवा री टोळी जाणक जोवण री प्रकृति घड री • पड सोती सूर-किरण सोनल कर चाद-किरण चांदी रा घोरियां बांकी घज बांधी केसर कण रज-रजणी कोमळ काया जाळ धर मुरधर रा धोरिया कोमळ वण्या कमाल धोळा-धोळा घोरिया चाद तणं उजास हामा-भान हुळस-हस रम रसीला रास निस पूनम धोरा निरस वालभ बोल्यो वाम--- सुरग रच्यो सागर सहित घोळो किण म-धाम ? रात पड़यां रमणीक दिन में दीपं दोगणा प्रेम तणा परतीक धोळा-पोळा घोरिया ४ ५ ६ पर रात पड़यां मन-रजणा रुत वरखा रमणीक धर दीम पोरिया नेहा भरथा नझीक पावस तन पुतर्क पणो हिवड़े मिट हवाड़ नही में घोरिया पेम तणा पाहाह मुरघर करण माप घारपो जीवण घोरियां राजपान रा स्प वीर त्याग वण लपवण्या ६ ५४ घोरा अं जीवधर जाणं सो मेनहला तन ऊमर्ग आंधी आधी आया धोरिया उड-उड रच, विगाह, रचे विधना सरिस लोल वेकळू-लहरियां विसर-वर्ण पवन धोरिया प्रेम रा लिस ना-नया भात-भात मारणा बाळू वि पवन घोरिया प्रेम रा चितरं चोखा जीव-जत रात्यू रमं ठही बाळू म मोडणा जाण मह रा तीसा तणतणा ऊचा अडिग अनेक 'घर दिस जीतण ने चढया धोरा साया कोट र कांगरा दुरजा-पार सु-घाट राखण मारिया धोरा विट इ.ग-टाट घरो परब मत धोरियां। ऊचो उठाय आधी सू साय तिरदा ट मुरपर जावसो सू सासी बर-अदर पार पवन भर जप मौन-जप धोरा रमार जप मे मगढ र १८ ताप तप तपसी रास मुरघर रा धोरिया धूणी पुसाय अलस लख धूणी सर्प टरे टीन टोह धर मुरघर धोरिया जोया मिरमोड़ २१ भत्त लियो बाल्हा विरह हरे टीम न टाम धोरा पान प्रेम रा रमता राम २२ २. हिमबळ-सायर हरिपा बाममीर पिाम रे पारी घोरियो । मित्या नहीं मायर-हिमपर सोधिया राममोर तिम मेर ही नहिं ने री पोरा frमरसायर हरिदा सासर पण पारो कोरिया ने पास नर मेम २१ पन गो कि पोनी पर हार ! पा, पोर नही भोग तर भोराप्रपा ग | | उग mm पोग से परमार पोरा " नही परं पोरिक्षा दिपणे शोर में हिमो मायो सर्ग म २८ पोरा परस २६ टीला टायर पाळू पर साहू पर सीन कोमट मात्र ऊमग मागेमा गुरु पूरा विहार पर पाजूस पर-बार में गेसै मीठो मिटियो रा १० हिसमिल रोल पाळर गुरण वाळू पोट माया --
वजावे रो वीर
-सवाईसिह धमोरा-
साटी मे गाव बैंक बजे वजावो उण रो नाम
रातका री प्यार कोटडी, च्यारा रो गाना में नाम
भैरू सिंघजी कंवर लाइलो व्यावण गयो वुहाणं गान
तबराका सू व्याय वीनणी आयो पाछो कोकड माय
पयो खवास गळ ले हरियल, कटोरी दी गोडी ढाळ
पाकर माय जाजमा विएगी, बारी रयो फमूमो गाळ
दो सवाम राबळे वधाई-~-गान पूगगी काकड आय
सामेळो साधो मातर सू काकड गामा जाय वधाय
माजी बोल्या-मुणो नेवगी जान परया आया गमवार
मारण मे भेळा से हो रपा दुटम बबीलं रा सिरदार
परिह पर मामा कुण जावं, पोटरल्या मे पोइन आज
मारण र गर्ड रो नूनो, सगळा पूग्या रजवट पार
पंसारा रो देण बुलावो, दारणभी भी भाग्या आप
चोक पुराणो राबटिय में नदी बीनणी खातर आप
(२)
शाय नेवगी पादोपहियो-मिरधारा मोबात
सामेळानं मली उसीयो, देगा शासी अक्षरी स्थान
मारण में पटो रियो है, पारी सा पूरी बार
तीन पोटापारा टापर पूरा गरे मार
५८
तो सासनी! हे भी चारपाकह वनई सूंतो तरबार
इराडो दिस फेर कद आसी, इण काया रो करण उवार
सालमसिंघजी हा यह भाई, जा पकडपो धीरा रो
पंसारी करणो है भाया ! व्याय वीनणी ल्याया साथ
दादाभाई ! किया विसरण्या पावजी री गौरवगा'
पाचू ज्यू पंसारो हुयसी, नंदो कर मेलो सिर हाथ
सोढी ज्यू ताराणो जाप्ती मुरगां माय वधेड़ी मोड़
रासत रो भैरू भी समझो पायु ज्यूं दौड़ामी घोड़
काकड़ पर ही लियो कसूमो, वाथोबाथ मिल्या सिरदार
घोडा रे झट बेड लगा दी, जा पूग्या मांडण ₹ बार
झगड़े में जा जूझ्या भाई, धणी मचायी मारो-मार
वीर-गती ली भैरू वनई, पाग लेय फिरियो असनार
पाग पूगता ताराणी भी साध्यो सोदी-सो आचार
गुनागार ही हथले री गुणागार सतियां री सार
गाल बजा छतरी वण री आज पुजापा री उण ठोड़
भैहमिघ वनड़ा री बनडी काठ चदी बांध्या सिर मोड
देश न धोकीजे जिण दिन सू, सती धुके जूझारा साथ
ध्याय चीनणी परा पधार, पगत्यां मार्थ मेले माय
पाबू ज्यूं पूजीजै भैरू, सोढी सम ताराणी मेर
गान बजाको कोळमंड ज्यू जण-जण री आप्ता रो पर
जीत तो भरू रात रो आज हुयो जग-जण आप
जाताडूला जठे चीज, जा-जण री पूरीजे साध
जांगड़
दै जान
बदायी भरती गाज
वनडो भल भैरू इयो, रात
काक सोयो
गयो, मांदण
भाज
मूमल
-दीनदयाल ओझा-
दृश्य
[ मूमल री मंडी रो सजियोडो कमरो। कमरे मे दो रूपा
है-अंक २५ वरस और दूनी १७ वरस र अडे-गडे ।
मार्य अचरज और उत्सुकता री झलक, मोटोडी रे मात्र
वर्ण-कणई चिता रो रेखावा उभर और मिटे ।
समल-ह-भरी वाणी मे) नही । आ वात तो म्हारी मानणी
मन टलावतां पणा दिन हुयाया। अब आप री वात नहीं है
आज महदरं राण ने देखूला 'र अवस कर देखूला।
समल-(नम्रता री वाणी मे) मूमल हर बात मे हठ चोसो नही है
दिन जद सगळी वात जिकी नही कंत्रण री हो बा भी सने वत.
अब हठ किण वात रो?
समल-(उतावळी बोली मे) नही ! अब हूँ आप री बात नहीं मानू ।
बेळा दूजो आदमी नहीं रंय सके, जणं आरव मंरासी किण तरं
यताबो-बोलो क्यो नी सगळी वात समयू हूँ. आप रं मन मे
मुमाल-(कठोर वाणी मे)-माची कं। सोट तो म्हारे मन मे हीज है,
तनं आजण तर पाळ-पोसनं मोटी री। मगळी दात जाणतो
बणजाण वण भात-भात रा प्रश्न करणा चोखा नहीं। मूमल !
तनै पूठियाण जाधणो पासो, अब तू बोरी नहीं है। हर बात म
हह नही परणो, सूमल'
['बाईसा-बाईमा' री बाज आवं।]
जाऊ मम ! देसू, काई पाम है।
सूमल-बाट-मुलभ घटना परता मूमल रोहापाल, पेर थाही ,
पेसहाय पसारनं रस्तो रोक पढाई मे बोल) म्हारी बात मानने
६०॥ पर आप भीतर पपारो; नही जणं हूं नही जातण दूहूं कभी हूं। दे, आप मन मापी फरल फिण तर माय पधारसो। जे नहीं मानसो तो हूं सायं पालरा। पूमल-(तिरस्कार-गरी याणी में) कद जासी ओ पारो टावरपणो ? चाल, साग चाल। ( दोनू जावं है) [ पडदो पडे है।] दृश्य २ [ साधारण पर रो अक कमरो। सूट मार्थ सारगी टागियोड़ी है । अके कानी दो ढोलिया ढालियोडा है। दोनू ढोलिया मार्थ दो आदमी बैठा है । अक री वेशभूषा सिंघ री है, दीखण मे गनाइयो दीसं । आपस मे सगीत री वाता चाल रयी है । अचाणचक बारणो खड़कात्रण री अवाज आनं। अंक आदमी कमर मे आनं, च्यारू कानी देखे, फेर आरव कानी देखने आदर-भरी वाणी मे की। अजनवी-दाता फरमायो है के आप र अठ सिंध रा नामी गवइया खान साब पचारियोडा है, उणा ने साग लेयने आप वेगा पधारो। कैई दूजा महमान पण पधारियोड़ा है। बस आप री उडीक है। आरब-ठीक है ! अरज करायद के म्हे आवां हो। [ आदमी पाछो जानं है। खान साय--(धणी थदा-भावना सू) धन है मरुधरा ! धन है लोनो ! जठं इण तरं रा कळाकार और कळा-पारखी विराज । हू आज भोर मे आयो हूं। सिंझ्या सू पलो-पली दाता नं सबर भी मिलगी, उमरामा ने बुलाय भी लिया और मजलस री त्यारी भी हुगो ! कळा रे जाणीकारी विना इण भांत कुण सोचे थारब साव ! आरब-(आदर रं भाव सू) कळा रा साधक तो कळाकारा ने उडीकता रखें। मन याद है लोदवं गं यावणआळो कोई कळाकार इसो नही गयो जिण रो मान-संमान दाता नहीं करियो हुने। फेरूआप री सोरम तो सिंध गनं इण दिस ताई वरसा सू बाप रयो है सान साव ! गा! माज म्हारं मन री मुराद पूरी हुयी कळापूर्ण नगर टीहै। मूमल रोमुष-मार उदास है। निलाइ माय चिनारी है पसीनोहै। गूमल र म मा पाई ग भाव दम। मारव-(मुळकन) मान साव ! ओ याप रो वरपण है जियो इन भांत कर रंया हो। आप रो मान-सपान करण रो म्होनं आज अग्रसर मिढियो। ओ इण परतो रो वडो भाग है । आप जिया कलाकार मिथ और दूर्ग देशो मे है पिताको पधारो यर्व, दाता रहीकता हुला। ( दोनू जावं है) [ पडदो पर है। [ राजसी ठाठ सू सजियोडो मोटो कमरो। रेशम रा गलीचा विद्रियोड़ो। सरदार के कानी गादी मार्थ बंटा है। विनाळ गानणआळा गारू रेशम रो गनीचो विधियोडो। कई जणा उडीक रेया है, मालम पर है। बै आरबरा चेता । धीरे-धीरं भारव और खान साब राभा-महप मे आवं। ऊचे झरोखा में मूमल और मूमल तथा दासिया बैठी है। 'पधारो गधारो' री अवाज सुणीजे । थारव और खान साब आप रे स्थान मार्थ छठे। थारव सान साव रो परिचय देव। सगळा लोग ध्यान सू सुर्ण । पान साब गावणो सरू कर । येक गीत सान साव गावं फेर ओक आरब । सगळा वाह-वाह कैवे। सहसा मेक चाकर नीचे बाद अर भेक ढकियोडो थाळ आरव रं हाथा मे राख और मूमल री ओर सू पान साव ने भेंट देवण री की।] -धन है वाईसा और धन है पान साव ! जिकी सुरावट सान सावर कठो मे है धा मैं तो आज ताई नही गुणी। बाईसा री तरफ स सान साब नै आ भेट देवता मने पणो हरस हुवे है। [ भेट देने है । सगळा उमराव भी आप-आप रो भेट पाळ मे परे है।] तता र स्वर मे) ह पाप रे गुणा और दाता री महरवानी री वण शन्दा मे प्रशसा करू । म्हार पनं पोई घोल नहीं। हूं आप री गुजार हू के बाग मन इत्तो मान दियो। इण इनाम ने पावण रा उदार बारब साब है। ( सभा री ममाप्ति एवं. सगळा जावं है) [ पदो पई है। सी टाठ मू मजियोटो कमरो। कमर में मूमा और मूमल दोन पीnिisीमा मोर मrti) सागो--(Enerm ITERो गानो मार र महा। प्रमा--(भागो मोती गागाला अगा-(443thी गागाभागामार मार नहीं Hamar गार पल मnt मा और महें। गरानमार मारी गाप पूर्ग परमा। मार ही हो पाहानिलिमारय नही प्रागनि पार करा। यो अगर मायामो । पोषो मार रोपहरम है पाई-मा! । गूगा मई गारो विा रंगावा उर मा । मन री अगार मोमा गाप-गार | काईकाईनीकर- तरं री रिपनि मे या गूमन कोनो पाइण सरं रा भार दी। मोशियो गूमन कानी गहापन देग। मूमल-(मायतनी वोमी में) गूमन ई का तू म्हारं मन री नहीं जाण राक ? राणोगो पधारगीफ नहीं-ओगि ने पतो तू भाज हट ना फर । म्हारी गोरगी प्राय दिनूगं सू फरा रंयी है। मन अमूम-सो रेपो है । तू को हठ करें ? बैन । कुण जाणे बाज काई हुसी! [ गूमल गरी चिता मे पट जावें । ओकर मूदै री हनायां उड जावं; दूई राण मूट मार्य पंला गरसी रोना दी। पोटी गभीरता सू बोले ।] सूमत~याईसा ! वाईसा ! आ नही हुय सके के महेंद्र राणोजी नहीं पधारं । पधारणी अर अरा कर पधारसी । देखानो-आज पूनम री कजळी चादणी किण तर काक-नय माथे अमी वरसा रयी है, नदी री धीमी. धीमी स्वर-लहरी किण भात मीठा रस-भरिया गीत सुणा रयी है। हूं जाणू हू जद ओ चाद आर्भ र विचाळं आ ऊभसी जद महेद्र राणो-सा पधारसी, अस पधारसी। मूमल-(उदास मन सू बोले) मूमल ! तू दासी कनं सू आरय रा पाचू कपड़ा मगाय ले, कर ले थारी मन-चायी, जा। [ मूमल जा है । मूमल अकली बैठी है। गरी चिता री रेखान मन री उथळ-पुथळ न दरसाय रयो है। पसीनं री बूदा लिलाड माय झलक रयो है । अकली बोल है।] सूमल-आज मन रो इण भात अमूझणो, जोगणी आंख रो फरूकणो, पतो नही किण अणहोणी री सूचना देखें है। जी मे आने के कांत मे जायन जी भरनै रोऊ; पग पाषा करू । कुण है म्हारो जिको म्हारं मन री वेदना न समझे ? सूमल, पण मूमल अज नही समझ के प्रेम काई हुन । उण ने काई पतो? दोना विचाळं दिलो भी जागतो नही रखें । वा तो अक हठ ने समझे। सर । जो हुणी है हुय रसी। कुण टाळ सके। [कमरं रे वारण माथै अनाज आये। अक दासी आयनं कन- पाळ त्यार है, आरोगण पधारो। भूमत-(आदेश री अवाज मे) जा, त्यागे कर, हू आऊ हूँ। (दासी जात है) [ पडदो पड़े है। -बाईमा। [ राजसी ठाठ सू सजियोडो बोई कमगे। कमरे मे अंक पलग जिण मायं सूमल आरब रा कपडा परिया मूनी है। कमरे रे बारणे भादमी रा जूता पडिया है। काकनय री कळ-कळ री अवाज याय रैयो है । कमर मे दिल रो मद-मद परगास है । मूमल रै मूद मार्य गरी चिता-रेखावा है । बाखियां मे नीद पुळण माग रंपी है । मूमल नींद मे मूती है। मूमल उण रे ने बैठी है। बैठी-बंटी नै बोक आ। दूजी तरफ अंक आदमी री पद-चाप मेही र पगोपिया पर ज्यो बाय रंयी है। अचाणचक वा अवाज रफ। कोई चीज परी ज्यो अवाज । पेरू पगोपिया म नीचे उतरण री अपात्र पाई। दूर-दूर ऊटणी अवाज आने । अचाणचा मूमल जागं और रोग मे को पालने दे । गेरो निमासोता। पर क्रोध म भान बारणे पानीजानीची निजामाता भिनावारी तीन पगरमियानी ध्यान जावं । मूमल तीन जूरिया नेग्नं पाधी पमरे में मार्ग और जोर-जोर महेला पाई। ममत-मल मूमल 'देख महे. राणोसा नं बागिया सोलन दंग । देवलेपमा री पारी में हर मोर। माम ममापी ही पण अंग नहीं मानी। वन भूमन रिण ने 3 देव, हिरी लौमार्य को पतगोररयोहै। र रापोटीई पारिपा पण ण पपरसियान देश हीडी मार गैपपरपी दा उनीमा मा पर पादा मुादा । उना में काम + fort भेटको 'मूमन र मन' समता में मार पर नं ni) मा rtमा मरामजीससा सोदा [ मूमल री आंसियां सू बागड़ा पड़े है । नरा नीची है। अंक हाय महेंद्र राणं री अंक जूती मार्थ है, दूजो धरती माय टिकियोड़ो है । मूं. माय गरी चितारी रेवानां और पसीनो है। होळ-होळं गरदन उठा।] मूमल-सूमल ! देखले राणा रं पगां रो अंक छाप । वे आया वारणं ताई और मायनं पाछा मुड़ग्या । हिनई री वाता हिरई में रयगी। ना बैं की केय सकिया, ना हुई । भने याद है उणा रा घण हा-चौथो कोई माननी म्हारी यात नहीं सुण सके ! थार छोट-ग हठ म्हारे जुगां री प्रीत तोड़ दी। सूमल ! तू म्हारी वैन नहीं समल--(भरियोड़े कंठा गुं) साच बाई-शा ! बन नही, वरण वणी वाई-सा ! वरण (सहसा बेहोश हुय जास) मूमल-(जोर-जोर सू हेला मारे) सूमरा । सूमल । सूमल ! ( नेपथ्य मे विरह-गीत री धुन उठ) [ पड़दो पड़े है।] .......
अक नयो मठ
मनोहर शर्मा-
[चाय-होटल में समीक्षकजी बैटा चाप उडीक है और कविवर आर उणारे
कने बैठे है।
समो०-वविधर आत्र ढीला-ढाना किया दीखो हो?
दिलकोई बताना आज गई कविता कोनी मृझी । और तू जाणं हो है के
कविता रे पाण ही तो म्हाग चायनलेवा चाल है। ( उवासी से है)
समी०-सी कोई बात है ? आपणी आज री वातवीत हो किणी सरारी मासिक
सपादक ने लिख भेजो । पारिथमिक त्यार है।( मुळक है)
रविअर जे पण रचना ने मपादकडो रद्दी रो टोकरी मे फेक देव मो?
समो०-( जोश मे आर) पचं उण सपादक रो मिजाज म्हार लेए महू पूछ मेम् ।
म्हारं हाथ मे भी तो कलम है।
पद-जद तो सेल दणक है। ( मुळा है)
समो-तो आवो, माज पाय म्हारी तरफ सू पोद्रो । और पारिथपिन था पर्छ
अधम अर्था।
कपि~मने मजूर है । ( मुळक है)
समो०-हाथ मिलाया हाप है। आम रवना रोनी देसी, कारं वारं रिलो
जोर है, या पीज देवीहै।
Fre-- तो साहित्य-ससार भी पूरी राजनीति से खाद बनायो सRED
शी.~ोरो राजनीति रो साटो ही नही, मो अर्थनीति मा भी है। या
बदाकोनी सीखी तो पारिश्रमियम हरीशरोमी शरण
पर सबद दाणी गारो। उई पुन और पा रोन मिमी।
.-पण हारग मे तो पारिपुर।
प्रारिरामुर तो थोपा पर हो भी गोली की ही मुर नि मरे
पारमा हातिमुर रिना माता
६६] कवि०-खर, इण विषय माथं पर्छ वात करमां । पली चाय मंगना । (उबासी लेने है) समो०-कोरी चाय ही क्यों, सार्ग भुजिया भी लो। पण जबान पर कायम रया । हाथ में पईसा आया जबान ने मत भूल जाया । आप रो भूलगो समान है। कपि-तो साग क्षोड़ो मीठो भी भगना ले । आदमी मीठो खायोड़ो कोनो भूल । ( मुळक है) समी० मीठो तो कविवर ! म्हारी जीभ है। जिसा आप कति, जिसा हो म्हे समीक्षाक । बाप काफी हाउस रा कति' हो तो म्हे 'चाय-होटळ रा समोसा' हाँ । आव माई हरसा ! आपां दोन सरखा । कवित-तू काणो हूं खोठी, राम मिलायी जोड़ी। ( मुळक है ) समो०-आयगी ना बासर गाडी लंण पर! कवि०-(गभीरता सू) के वेरो गासी लंण पर आयगी के लंण सूं उतरगी । म्हे तो अाज पारी चाय पीयर्या पचंई कषिता करणी घोड़ो हो । समी०-हूँ जाणू हूं-आप पली भी इणीज भांत कई बार कतिता करणी घोड धुक्या हो । ( मुळा है) रवि -पण फेर भी सकोच तो मन मे जहर पंदा हुतो रवं है । समो०-मापी बात है । धापा देशा हो के पत्र-पत्रिकामा मासर रही मे विक है। पण प्रो जमानो ही सकोप रो है । अणु-युग में सगळी पीजी घोटी हुती जा है। गाहिय-गमार पे दी देगो-कविता गोर गार गुन मिनी कविता' हगी। नव-नीता तो कोई बात ही गोनी, या 'पिता' हुपगी। पारमी समीसा भीको 'ममी' पगी। समो.-frर ! पोहाटेरो। 'प्रिय' मा अप्रिय हमी अर 'प्रमागित' में मोग uzur'मी(मुट) Fre-(0) दगी पीर तो सान योनीमा गर। पर को रिमोहोपामी। कमी. रोहोमोमगार गई मानो पार गीत। {Tatter भार मार कारी श्री पार -trafमोगा TR: बाप viafmaratri tirth -in-t1ftir ur mari और tram) re-tantrit Mein .. FNETrrrrrr""rtitat... 10) समोर |६७ -पण आज ताई आप री कोई करामात तो नजर आयी कोनी; ना कति. सम्मेलनां मे ही वाहवाही मिली अर ना पत्र-पत्रिकाबा मे ही समान सार्थ छप्या। कवि-जदई तो कद-कदै माहित्य-ससार नं छोडण री तरंग मन मे उठ है। समो०-ओ पलायनवाद है । क्राति र कनिन पलायनवाद शोभा कोनी देव । कवि --तो पर्छ करा काई । साहित्य-ससार मे जमा किण उपाय सू' समो०--उपेक्षित साहित्यकारा रो सगठण वणावो और मठाधीशा रो विरोध करो। कवि०-राम भजो । साहित्यकार तो अंक-न-अक देख'र बळे है। इण बळोटिया रो भी कदै सगठण हुप सके है ? अस भन्न । समो०-~-तो पर्छ म्हारो केवणो मानो-आज सू आपा भी अक नये मठ री थापना करा और चेला मूडो । आप गादी पर विराजो अर हू प्रचार-विभाग सभाळू । देर-सबेर आपणं मठ ने भी प्रतिष्ठा मिलसी, आपणी भी पूजा सरू हुसी। रवि०---म्हारी तरफ सू तन पूरो अधिकार है। तू कहसी जियाई करसा। नमो०-तो मिलातो हाथ । आज सू अक नयं मठ री परपना हुयगी समझो। ( हाथ मिला है) हार को मानू नी! -रागेश्वरदयाल श्रीमाली- - भो तो को के सानो के मास्टर छोरा ने रितरो भगा सक, पण ओ नहचे पह गफू हूँ के कोई-कोई छोरो इतरो सिसा सके जिंदगी बदळीज जाने । अंडो होज अक छोरो। नात हरिभजन । राज री स्कूल री छठी किताब में भणी । पीपरा जड़ापूर-पूर हयोडा कपड़ा। जट वधियोड़ी। मैं उण ने कई हंसतो को देखियो नो पण उण रा सिरसा साईना करना-पको कुचमादी, पषको हंसोड़। देखत में तो मूढ माय सदाई बारं वजियोडी रसतो, पण कमजोर कोनी हो । हणमानजी जड़ो-हाडकी वधियोड़ो मूढो, अंक पग सूं खोडो, जात रो ब्राह्मण । चैत भरिया रो हो जद बाप भगवान ने बालो हुग्यो । विखं सू दूबळी मा पाणी-पीसको कर घणो दोरो दोनूं वेळा रो टुकडो जोई, टक टाळे । हरिभजन म्हार कोळे रो पाडोसी । कर मैं सुगियो, मा बेट मे राड चाल । मा बापड़ी अणवस सूं रोनती जा और रीस-खारी बकती जाने-म्हार आखी ऊमर मजूरी करण रो ठेको कोनी, बामण र बेटे ने मागण रो किसो मणो लागे ? भला. भला लखपति हो माग, हाथी रे होद चढिया ही हाथ पमारे, हाय मे ब्रह्माजी रो दियोडो सोने रो सप्पर, मागण में किण री लाज? हरिभजन रो योबड़ो चढियोडो । खार खायो आखिया सू मा ने देख । जाणे आखियां-ई-आखिया में कातो हु- -मागण मरण समान है। जिदगाणी किताब रो भणेतर कोनी, उण सू की वेसी है-इण तत्त्वज्ञान रा जागणहार 'घर ढूं' बोलिया-डोकरी वापडी भलं न रोव. जाग्यां न कोई जमीन, है जिको धन जिजमान-विरत रो हीन है; अठीने आ मैंगाई ने बठीनं आ स्कूलारी ६८ पाळना-साऊ भणाई । आज किताब लामो, बाज कारी लामो, आज मा फोम भरो, काल वा पीस भरो। शात म्हार ही हियं बंटी । होकरी बापडी माची रोवं । पण हूँ नं मांग रीसीख किया देऊ? को देख मन म्हारो हो टाबरणो याद आयो। यादगीला वादनां गे प्रोणो पडयो, दरद-भीनं गीत रीढाळ 'वियो जिदगाणी ने नगे मान, मिना गमोर अविर्ण रीगणी, लागियो, जनजिदगाणी जुद हरिभजन मिपाई है --- मार है हूँ हरिभजन रणरी मदद परम्। पोई पाच दिन पारणा मिनी विभ'! हरिभजन माम माग । मादी भाटीगा 1. 3 माna... मन अचार भणाण हो। भगाता भणा.. एनामिना . ifem...." . .. 1 . . 1." मीबाया। मण - मायामr marne २% Arcan माcitatmi ... : . L 4 ७० वार-री-बात में कर उणा फेर मनं कयो-शुणियो जी थे ? ओ हरिभजन तो वडो उस्ताद निकाळियो। उस्ताद ?~मैं प्रश्नचिह्न ज्यू उण मामी देखियो। 'हां ! छोर विरत रो काम सरू नी फीधी जिको नहीं कीघो।' इण ने कोई मा री दया माया थोड़ी-ज है-मैं बीच में ही कयो-डोकरी रा पईसा नी हुने जठसू बिल्ल मिला। 'नही मा ! ओ आप कोई फरमायो ? छोरो तो माने जोर सारो दें।' सारो ! -- म्हारं बात समझ में नौ आयो, हूं बगनो हुवं ज्यों उणां गाम देखतो रयो । 'और पर्छ कांई ? छोरी साई आपाळो निकळियो। गा घणो कयणो सह करियो जणे छोरं मजूरी करणी चालू कर दी। मजूरी !~मने ओज अचभी हुयो-पण यो ती सोड़ो है । टोट भरियो छोरो, ने खोडो न्यारो; यो काई मजूरी करतो हुला' 'अरे सा बो तो अडो दौड-दौड़ में काम कर के अचभी हील आनं। मूड़ करण मे अंडो हसियार के भल-भल चौधरी ने ही लार राख । सयार-मांस घेतर आ# ने दोपार रा स्कूल म्हार साम हरिभजन रो रो दोडण लाग्यो-फीस, किताया, वर्दी। उण री वाटका जो आशियां, और ओपियां मे धमकता डोळा जाणं मन करता हु आप मन दान देवणो पानता हा नी ? पण हूँ को हारू नौं; कोनी लू शान-मागण भरण समान है येक कसूर री गांठ बाण म्हारे मायं पड़ी। अंतस मे घणो रंज हुयो । उण निपटावर ताणी कोई-कोई होणी वाला विचारी । दूज दिन, बद हुस्सूल गयो, मनत सू मातरो पड़ियोड़ो हरिभजन मनै म्हार सूं ही कंचो निगरायो।
सागरिमदासरीग्योरिनम निरहवाही सही मात्र प्रामी। THोहारपोररी घटी बाजी निर्माता बीपीन मनाहावाग पिपरिनीकी निर्माता फोनन बैटरवहनको माया र ममापाग" काकोरमीम बापदाया, घाम... परवानी यापमान म च्यार 'मिनी'चातां -ओम अरोडा- १. पुरातत्व री तोर सन् १९७२ में पुरातत्व विभागआळा और गुदाई करी योर यदान वे हगार वरम पुराणी (कई विद्वाना र विचार में मात हवार वग्म पुगनी ) येर नगर-मम्मता सोदर काही । पुरातत्व-विगारदा रे माम योर नो में दाना उघार में आयगो पण र वात रोटा नहीं लाग्योइन नगर-मन्यता । नट का रे धारण रो लाध नही मिळी । ना तो रिणी ममदर र पात्र छोटन गनिमान लाया भर ना कोई परमाणु बम फूटण रा, ना घरती हाल'र दगड मावन गे मुबो हुने हो और ना कई तूरान रो महिमामेट रो धन मे बेक विद्वान, जिको उपा मगळी में मिरंकार हो, कियाई मिरमान- पावन आ घुरो गोल ही नाग्दी । उप विज्ञान से नई-नई मीना मू में माध्यारी हारपारी परीक्षा करी बर ओ तुमार पाडपो के उमा मिनदा ग मौन गत " नही मोद्रण म यो हो । उण य प री आ गोप चानृ गमी और घोडा ही दिना में हजारा-नन्हहारा नाउरस्पीकरा राडाचानानामोदर का नाश्या । सगळा र सार्म सम्यता र नए हुदण रो कारण मा दुग्यो । २. पुरस्कार और फिलम दणादानिय टाप दर्द री फिलम वनायो । टन यार " या पूर तमामो देख्यो जियो तो देख्यो हो पर वाई फाइनेंमर रो घर ककर उगन भी तमासो दिमाय दियो । तीन हीरा बोर यदाई हिरोइना (अंक की कर पाट री छोटी हो) मोटरमनीयटरमनी गे मील टोक्यो । महायो रणारी आप रो हीन हो । माउ पहाडी गागावा गं मानगिया रे दागत मपरीमा भर पूगेपर पार देश में बाजार निम गं पूटिंग की। एका मापा बाई ? ७२/ डागदर री तीन घंटा री कोगीग मुफळ हुयो । निर्माता ने की होश आयो । पसाळी रोती-कळपती यूशियो-फिण रो फोन हो ? काई अणूती हुगी ही की तो यतायो। निर्माता कियाई आस्या टिमटिमा'र ड्यता-सा इतरा ही बोल्या-म्हारी फिलम नं राष्ट्रपति-पुरमगार दिरीजग्यो । आ कहर ब फेर वेहोश हग्या । ३. प्रसिद्ध लेखक सपादक मेक मानीजतं लेखक ने गिड़गिड़ा'र कागद लिख्यो-पत्रिका रो विशेषांक फाढण रो विचार है अंक गे सफलता सारू आप री क रचना हुवणी जरूरी है, नहीं तो विशेषाक ने कोई रद्दी रे भाव भी नहीं पूछला सो आप कोई दो हजार शब्दा री कोई रचना भेजण री किरपा करोला। लेखक मानीजतो की ज्यादा ही हो। उण सपादक रै कागद ने फाडर रद्दी री टोकरी मे नाख दियो। कई दिना रे आंतर सूं लेखक ने उणी कागद री कारवन कापी मिली । लेखक उण साथ भी वे ही कारवन-वरताव करियो । छकड़ लेखक ने अक दिन बेक तार मिल्यो । लिख्यो हो~-मैं विशेषांक में आप री रचना री घोषणा कर चुक्यो हूं; जे थांरी रचना नहीं मिली तो पाठक मन जीमतो नही छोडैला; सो आप लौटती डाक सू घणी नहीं तो अक हजार शब्दां री रचना तो बिलजरूर ही भिजवावोला; आप रो गुण हू जिंदगाणी भर नहीं भूलूला । लेखक संपादक र इण चिपकूपणं सूं तंग आयग्यो हो। उण खीजां मरते डिक्शनरी उठायी और उण माय सू लगोलग अक हजार शब्द टाइप कर'र सपादक र नान भेज दिया। रचना घणं मान सू स्वीकार हूयो। छपी। और उण री प्रशसा में पाठका रा अंक हजार पत्र सपादक ने मिल्या। ४. येनांव अक पत्रिका र सपादक री गोगन खायोड़ी ही के बो फकत मानीजता लेखकान ही छापसी । सपादक ने अक नूनं लेखक क फूठरी-सी रचना भेजी। सपादक पद'र तो निहाल हुग्यो पण कर काई ? लेखक जायक भूगो। उठीनं देखें तो रचना भी बा येक ही बद के कांड कंत्रण री वात ? संपादक र धर्मसंकट हुयायो। ईन-ऊन मगज. पच्ची कर'र उण विना लाठी टूटयां साप मारण रो मारग कार ही लियो। संपादक वा रचना लेखक रो नाव दिया विना ही धार नामी। रचना रे नीचं दो ओळयां दी-जे किणी पाठक ने लेगक रो नांव जाणणो हो सो मपाल लिकाको भेजी जाण सके। टिकटा लामोडो, पतो-ठिकाणो मायोड़ो, करो नाव बापण वगां मरादा मनं फान अप निशाफो पूग्यो। पण सेवर रोहोर हो जिरी या रचना ही।
सोनलदे सोढी --पन्नालाल शर्मा 'पन्नल'- मुगला रा मतर ढीला पडम्या हा । अगरेज भी हाल पूरी तरं सू भारत माथ हामी नी हया हो। पारमेर जिले रोमीयाणी गात वापोटी वेळा । मांदरा कईक मिनस ऊप मे दरडाटा घर, गर्दक जागं वारं गवाह में पडिया होकरिया खासी सू बापा भरता हा। ढोरा रं वाहा मे हलचळ हुय री ही । माया र दूध रो पमको पडतो हो। परो मे परटियां रा पम्माट हुदै । अचाणचक गढ़िया मे दौड-भाग । ऊप मे मूतोडा टाबरिया न लेय से मा-बाप, करा-रोकरी पाप-आप री मुआड भावर कानी भाजे हा । गायो रो दूध, परटी से बाटो, बाई राजीव रा हा ढोर और परा री सूटिया मे गियोडा हारडा से उठ- ईज पहिया हा। गाव मे जाणे पाटो पहायो । छोटा-मोटा मिन र सुगायो, सात्रा में मादा, इस रोद्रना-दिलगता हरियानं ताणता भागर में यह पाहा। कोई-कोई पूर्द हा-अरे । मारिया नामो होई भीद पडी पण असाय पुण ? आप-आप रोजीद्र वाण सा सगळा भाज। तोर पोराटापामारो, मान मो, भाषमतदोलिया म. पीस सराई गारं आणी पानी साम दामा गइ, मुटारा, खिमार, ry रामबहार सीमाई रा रा । परा में रोटीविकोहा मिनत पूर्व मुगुण गाध में मिनय मर । सुपाया का रीमार रावेर में पुरानी बाई, पण बार्ग गुण गवण हाप राम बोर । मुरारी मुगियो मनान (स्लो) भयो । उहीवर गंमती और मारो। - ३ MITRA NRIfm, ७३ पदियो हो । उण री गौर भोर पणी पटरी गुगाई गोगटे, पाय सोनं री पूनळी! रजपूतानी पनी दो या दो बासी ? दरवार मा नागी तरवार सपनं 'गस' ग्यं भी एगी। महमो सोनार र परीयारा नाता हो।गयर मागी-सोनल पर है। मल्ल रा परुता विपरग्या । सोपो मोजा र राळं पूयो। देगे तो पलो येमारी मुं धियोड़ो टोलिय मार्ग सूती है । फोगसांगी सोनस फमळ जो हापा में तरबार काटी तालिया भी है। योनं न पास । सुगाई पग रजपूताणी । मल्लो आ बात जाग हो। मस्लो मागं वपतो हो और मोनस सावधान भी हो, निघड़क । कारळ काळम री सोनल और फाठ दिल रो मल्लो । पंदी बरोबरी ? सोगल न देराता ही मरुतो ढीलो पटग्यो । योलियो-सोनल ! मुगन शुभ होता माज मग महि, तोरं कारण आयो सुंदरी ! तू म्हारी मान से। सोनल तो जाणं मूई मे मूग पालिया हुने । हिरण जड़ी यासियां पर पापणी जड़ो तेज । बोल न चाल । मल्लो और नेहो पायो । सोनल ने छानी देष कल्लं नै मारण सारू कमर में बड़ण नं पग उठायो । जितेक तो जाणं वीजळी पळको कर जियां सोनल री तरवार चमकी। पळ मे परळे जिसी लाय लपकती धोसी । मल्लो घणी मीठी-मीठी बात करें- सोनल ! तूं म्हारं सार्थ चाल, रोगले ने छोड दे । घणा लालच दिया । पण रजपूताणी नी डिगी । सिंघणी स्याळां लार कद चाली? मल्लो हिम्मत करने माय बण लागो जितेक तो सोनल री तरसार रो बार हुयो । रीठ उडी । अबळा कोमळ नारी और दुष्ट भारी रो मुकाबलो। तरसारा रा तटका चार्ज । दोनू अक दूजे नै दवानणो चा। खडफै सू कल्ले री आस खुलो-लुगाई मदं सू जवरो मुकाबलो कर रयी है । राजपूत ने जोश आयो । सिराणे हाथ पडियो । लरबार हाथ मे आयी। धेमारी करें हो परी गयो । लुगाई लई अर वीर पड़, अंडा तो पापी रामजी । मत पड़े। छानो- मानो कल्लो रण-भोम मे पूगो । मल्ल दीठो, सोनल दीठो पण सोनल लडती जावं और विचार-जे म्हार धणी इण असुर नै मारियो तो म्हारो मैनत फजूल जासी । पणी ताना देसी मनं रोज । मल्लो कल्लं सामं लपकियो जितेक तो सोनल रोक सांगोपाग हाथ मल्ल री गरदन मार्थ पड़ियो अर माथो कल्ले रे पगा मे । कल्लो पणो राजी हुयो । बहादर वीर 'सगत' सोनल रो धणी वडाई करी पण सोनल तो नोची धूण करनं इतरो ज कैयो के मो संग आप रो परताप है ; आप नी मानता तो खतरो मिटण रो ढोल वाज्यो । मिनस भासरा सू पाछा परा में आया । . धन है सीमाई री 'सगत सोनल !
पाट कुण उतारसी? -मनुज राजस्थानी- (१) नो-कूटी मारमाड र माय नागौर रो इलाको, जठे अमरसिंह राठौड हुया जिका री वीरता रा गीत अजे गाव-गान मे गायोजे । नागौर सू पनर-वीस कोम दूर अंक गाव; नाव तरणाऊ । इण गांव ने देखणियां नै दिन माय ही हर लागे । कडं खाडे माय वसियोड़ी वम्ती । गान र च्यांरू मेर बायां मूधाथ मिलायां कर कमा । तरणारं सारं क नाडी। चौमेर ऊची-ऊची पाळ । पाळ मार छोटो मिदर जिको अब कद-कद ही खुले । पचमुखी बालाजी महाराज विद्वारा माय बंटा तप करें। कद-ई इण मिदर री सोभा, क्यू वातो करो , सुणता- मुणतां नी यावो । जमानो पळट ग्यो, मिनसा नै पेट-लिसाठी सू ही फुरसत दोनी। पारती जद इण मारग मू गुजरता तो दरसण करिया विना मागं नी बघता। पारो मारनै आवता जद सात बदूको री मिलामी देवता र परसाद चढानता। कई बार फौजा र सार्ग भिरत हुयी पण पाहेतिया रोपई की विडियो। धे दार सरणाऊस पनर-बीम कटा रोटोडो सियारी बेटा सरणावर जातो हो । साम सू गाया रोपापो गांव पानी पादतो हो । पापा विधर नी जाय " पातर कटारा बारात में धीमा परणं ताई रास संचमी।गायो र तुरी मूमना मिणती रा गोपूठी रागोट उरतापूरो मारग निशर नी मारतो हो। चार मार-मार और बळारामारी हो । उ में दोय मुगाया बटीही। सिमिया र भार मगर मिराती मे जणी दोली-तो नीरी, सारित परणार साय दिया. माप-आपरी लामो भरोसो सोनगीरं मार माय माई हारं माई गागे दियोनही तोक्सान मी शनी। उन पोहो भाई रो मोरमोरी सारी पण माग भारपाt-गार, मामा मामरियावर गारर ....... ....... है आखातीज नै फेरा ७६. फांध बंदूको सटकायां ऊंटा रा रामार धीमा-धीमा बने । उमांप सू क न रोक्षणं रीमान गुणीजी। गूगड़ा जोर-जोर सू वोचल समार दापाल करी । सेगां आप-आपरवंतान पाम लिया। दोय जणा मद ऊंटो सूं हेठे उतरिया पर पन यायन गाही ने गायी अर चोलिया-पार काई ददं है ? दोनूं जणिया माफी-चाको हुगो-ही जठ-री-जठ रंगो-योली न चाली ! उणां फेरू पीरज सूं पूछियो-योलो, यतातो थार काई दुख है ? जकी लुगाई रोत्र ही वा हिम्मत करने पोली~हार मंगली रो ध्यान"" है। ..." पनर दिनां पर्छ, म्हार कोई भाई नी है, म्हारी छोरी नै पार्ट कुण उतारसी ? उण रो मायरो कुण भरसी? या मामो ना लेयन किण में वतळासी? सवार बोलिया-बम आ ही वात है ! जा, आज सू नू म्हारी बन और म्हे थारा भाई । तू चिता ना कर । म्हे पाट उतारसां म्हारी भाणजी ने । पण इण वात रो वेरो किणी न नी चाल, इण रो वचन दे । मंगली री मा बोली-~म्हारे गरीबी रं कुण आवं? काई ठा, थे कठ रा हो ? कोई जाण नी, पियाण नी दोनू जणां उण नै धीरज बधायन कोल करियो और बोलिया--तूं म्हान अबार ही टीक दे । मंगली री मा कने रोळी कठे हो? फेरमोचनै उणारी कटार लेयनै अगूठो वादियो अर टीक दिया। दोनू सदारा रा नेण भर आया। सोनकी री मा रा काता चिपग्या। बसपारा ऊंटो नै कायने झट रास खैची, भेडी मारी, और ऊंट सरणार हुग्या, पून री चाल, अर घणा आग नीसरग्या। मंगली री मा आंसूड़ा पूछिया भर वळधां ने टोरिया ।तरणाऊ आयग्यो । सोनकी रीमा सू कौल करायो-तूं आ वात कई नै ना कयी, तूं म्हारी परम री बन गांव आयो । मंगली री मा हरखी-दरखी जायने मगली रा लाड करिया । आज कोई वात है मा ! इती राजी क्यूंकर हुप रयो है-मगली बोली। बस वैटी 1 म्हारं हिाई रो बोझ उतरग्यो तूम-सूम आपा-तौज रे पांच दिना पली मगली रा हायपान लिरीज्या । रोजीना मगली रे पोटी हु । छोरी रो रंग ऊपहायो । आसातीज रो दिन आयो । जान आयो । तूनहत- ..... तू तू तू तुरही वाजी । बागले केट माये वोद राणा, सारं सारं जानेती। ओटोई मायनं बधाई दी। गोधूलो रा फेरा हा । नापण वनड़ी ने न्हवा-धनायन पाट कमायो । जा ताई मापसे लेयनं कोई नी आयो। तोगा में वाना हुन्नण सागी- पाटे कुण उतारसी ? मगली री मा भगवान ने बरदास करी-मारिया ! म्हार कोल ... नंगा में मामूहा दर 1 पर में हाय जोहिमा पेटी। सुमायां आरमरी में पान-याने या परी-मा मापने पर येटी बार रो सग्या तुंगो ७ ढोला रा ढमका ! अगूणो कांकड़ गूंजी । बदूका रा पडका मुणीज्या । मगली री मा चेतो परियो अर उठन बार आयी । वाळी-सी बारण सूनीसरी। वापळ में कटा अर बळधा-गाडियां री भीड-गाडियो सामाना सू भरियोड़ी। लोग आका-चाका रंग्या । मेक-दूजे कानी झांक, बोल नी नीसर, भूटै पाटी बधगी। इतरो सामान तो राजा-रजवाड़ा हो नी दे सके । पेटियां माय तारा-पूल-सलम-सितारा सू जहियोडा ओढणा अर सूगहां रा वेस पळपळाट कर । मगली रामा ताई तारा रे जाळ री घूनही । इसा गाभा तो रण आप री जिंदगानी मांय ना परिया ना देखिया। चौखळे माय चरचा हुव्रण लागी । गाव माय घोट सूं मोटे ताई आयनं मायरो देखियो । घूघट माय सू लुगाया झाकं ने वादा कर-होगळू र पागा री साट, ऊचा-ऊचा टोकणा-धुबारा-कासी रा वरतण, पीतळ रा न्यारा " 'पाळ मे वाटक माय ओक हजार रुपिया चांदी रा, सगा न मिलणी रा न्यारा; पीळा पेचा अर पाच-पाच रुपिया जानेतिया ताई। लुगाया दधाना गाया। इत्ते मे दस-पनर मद ऊंटा रा सबार आया। दोय जणां आयनं मगली नै पार्ट उतारी। मगली रीमा नै चूनडी ओढायी । गोरा, फूटरा, गोळ पाद-सं मूटा मार्थ वावी मूछा। पूनही रा फेटा बाधिया यका। दोनू मामा सूरज-चाद- सा वागणं मे उभा । लुगायां धूपट सू शाकै अर मन-ही-मन सराने । मगली रीमा गुड़ सू मूढो मीटो परायो । दोनू माया बैन र माय हाय फेरियो । मगली री मा रो हियो मरीज पायो । नणा सू धामूडा टळकण लागा। भाया नै टीको करनं सीख दी। दोनू सदार साथियो सार्ग विदा हया । मटा रा पंकहा सणकिया। नेरिया वाजी । धूंधी. धूपी अवाज घणी ताळ ताई मुणीजती रेपी । अर मगली रे मायरं री दात व्यारू पूट में पं.लगी। .. - - माथै रो मोल -गोपाल 'राजस्थानो'- पुलिस ने हरेक धानियो भगानियो भला-मुंडा सबद कंययो कर, मनचाया हळका और थोछा सबद वापर, कळक और काळस रो टोको बाढता धाप ही कोनी, मनघड़त किस्सा और असली वारदातां मे घाव जड़ो तानो-बानो वुणणो आम वात है । वात-बात में लालफीताशाही और पुलिस री ज्यादतिया रो कच्चो चिसो पोलियो जाने चाय उण मे कोई तुक हुनो मत हुयो । जनता र साम तो पुलिस से काळी तसवीर ही पेस करीजियोडी हुदं जिकी ने चिलकावणी हरेक र वस री बात कोनी । जुलम हुने है, करायी है, पर अणजाण में भी हुय जाह है, आ वात न्यारी है पण दोपारोपण हर वखत बापड़ी पुलिस र माथ करीज है । (२) कड़ाक री सरद रात, सू-सू करती सोतळ हवा काळजो चोर, लोग-बाग आप- आप रा घरों में ज्ञाय लुकिया है, मूढो ही धार काढण री हिम्मत नही हुन । घातिया सू हारियोई इण इलाके रो अक थाणो; पुलिस रा फास्टेवल पोरो दे रया हा, केईक सीया मरता गूदड़ो रो सरण जा चूका हा; पण इस्पैक्टर राज मेहरा और सहायक पटवर्धन किणी अळूशियोई मामल री तफतीस री योजना वणाय रया हा । इत्त में ही पड़ी साढी इग्यारे रो ठोको दियो। मिस्टर मेहरा री मीट पड़ी पर पूगी और अवै दोन याप-आप र वमर्ग कानी जामणो पाने हा । इत में ही पाणे रेवार और र क री चीस मुणीजी और वे दोन जणा सानचेत हुपर चौका पाया । पारं मीठ री दिया में दो बादमाद मूरतियां निगं आयो; दो लांबा, ता, मुस्ट, तमला मारियोडा, दहा-वहा उणां वनं आया, दुआ-गलाम करी थोर फेर में गुलाबी रंग रा दो मनोवैग चा पाणदार र हाप में पलाया और मुळकत पकमलाम करियो ! यर जोड़ो दोनियोगमालो आप रो भेंट-पूरा पाणारा ७६ पारा, सिर पर सून से, और गुब्बो जेगुलग्योतो बरनामी भयारी,जैz-बारा, नि.पानमाMicr R१ मिनपदीठ पचास-पचास हजार रा नोट; म्हे थारू घोडी मदन लेनण अठ हा, म्हारो मकसद है वदळो, आपणी आवरू से, म्हे दोनू भाई हा शेख अर म्हारं वाक र बैट र सोही रा तिरस्या हा, उण न मारणो चाना, या तफनीम तो थे ही करोला, कारण के ओ यारो ही इलाको है पण म्हे लोग इ मे साफ बचणो चाना; इण कारण म्हो सोचियो के हालो, आप ने पैला ही देवा, अर्थ म्हारी विगत मुण सो- रपिया घे रायो। इत्ता रुपिया त. ताजिदगी नहीं पूटला और थे इण तणसारं भरोसे इत्ती रकम तो जीवण मे भ. नी कर सकोला । म्हारो अरज आ है, कान खोल' र सुण लो। काल दिन रा ठीक जिया म्हे उण धक्कोमा सुरेंदरसिंघ सू राड कराता; बो रपट देवण न था आवला होज और ये सफतीस करसो ही, म्हानं दोषी अपना जुलमी रायन हथक पालनै संर से आय सहक सू म्हारो जुलम दरसालता पाळा-पाळा ले जायीजो औ कंदपान में बद कर दीगो, सैर रा स्यातीणा पंडदार मिनख भी जे जमानत देवण आई तो भी जमानत मत लीजो, अळमा-मळसा टाळभटोळ करता रयीजो; मजिस्ट्रेट म है कोनी, दो-तीन दिन धुळाय दीजो और काल रात रा म्हानै काम पूरो करण मार फगत आध घट र सातर छोड दोजो, म्हे उण नै मारने आपोआप ईमानदारी सू भाप रो हाजरो मे हाजर हय जावाला, चार-म्हारै विच्च राम-धरम है; आर्ग निको हुवला, देसी जावला, डरजो मसी, पवरावण री जररत कोनी; की पोनी बला, इती वडो रसम सिम्फ अपघट री मौलत पातर दे रेया हा, बोलो मजूर है ? मही तो पदोना रो भी परवार समेत सातमो र दियो जावला, आपणं टावरा र भेलो जे जीवण वितामणो चानो तो म्हारो अलाण गुण ली और म्हार कय मुजय घालो। दोन ही इम्पैक्टरारं पता हे सू उमी पण मागी । मोपाळ री रत में भी पसीनो भायायों और ब दोन-ही गूगा वणापा, मास पूलगी और पदूकानी चोदना रंग्या । न दूनो तो उन साई। वे हत्या करण म मिलीभगत कर तो प्रसारण मार्ग स टी और बीटी बानूनी पचीदगिया म Tो मेर। अर्शल रंवणी घोसो, मलाईमार रोसपण मा। दोन मारवहीर पा । न सारं पारा युग लाई निस कोनी मरिया। पटना उदा रं मगर में सारा सिपा रंपी। पोinTELEगल ८.1 पुमिरा रोयो मार्ग मे लियो और जन-गौर गिर र उग र परो गा। दोनू जगा रे येदिमा मौर परहियां पास दो योर गिर पार र म उगाने पाला ही गुमिग- रगण पाया । गहर में माता री बार गरम हुग्यो । सहर रनिरा हो गुगदिया जमानत रामायणा पुनिग तो उगों ने छोडिया हो फोगी । दिन गर दो भाई चल में टापा और रात सवार मुजर यानदार उणा नं आपपट र या घोर दिया । य य म गीपा मारत गया और फरमी सेपन र पान पडिया । पगा हे पास यांप सौ कं सू पगारा निगागनी वर्ग और आपण सागो कार पेट भाई कतल कर दिया और पाया जापन वेळ में मग्या । - इदरीस नहरमाळे गेत मे अकलो ही गोव्रतो । रात भर तो किणी न ही ठा कोनो लागियो इस कारण कोई कोगी गोलियो । ससार राजद उप रा सुगाई-टावर रोत गया तो इदरीस री मारा रा याता-काता करियोहा, विसरियोड़ा देसिया। संग जणा कण किया। सगळं इलाके मे हाको सो फूट पड़ियो । पुलिस में रपट करीजो। तपतीम हुयो पण नात मात्र री । जनता में अणूतो भी फैलग्यो । कई जणा म पूछताछ करीबी सूर्व में घर-पकड हुयी पण कठेई सुराक कोनो लागी जण राज-सरकार जनता रो जी जमानण नै ओ मामलो सी० बी० आई० ने मजिस्ट्रेट रे आवर्ण पर चौथे दिन शेख-अमीन री जमानतां हुगी। पुलिस विभाग और सी० बी० आई० अकास-पताळ भेक कर दीना, पण ठा कोनी पड़ी । कतल करणिय इत्ती हुसियारी वरती के तार कोई सक-सूबो अपना प्रमाण कोनी रक्षण दियो। अब सी० बी० आई० री गुप्त जांघ चाली । सी० वी० आई० रा सीनियर अस: पो० मिस्टर अग्निहोत्री इण नतीजे पर पूगिया के असली हत्यारा तो शेख-अमीन ही है, इण मामले में पुलिग रा पजा भी भेळा है, पण सबूत विना किणी ने ही दोपी अपना जुलमी ठरावणो उणा र वस रो रोग कोनी । इण कारण वे जुलम करणिया ने सजा करावण में कामयाब कोनी हुया । सूप दियो।
दिनचर्या -भंवरलाल सुथार 'भ्रमर'- - पसबाहो वदलता-पदळता उथपग्यो जर्ष उण हाथ सावा करने पडया-पडया ही और सू आळस मोहयोऔर उण र मूद सू निकळग्यो-हाय राम! फेर सोच्यो, अचे तो उठणी हीज पडमो ; सात वणआळी है, अब जे नी उठ्यो तो अबार जी-सा री हेलो गुणीजमी-अरे । टेमगर उटोज वळोज कोनी ? धोळे दुसरे ताई पड़पो रे है, साट साब । और वो भव मू उठ'र विदाणे माथे वंठो हुयग्यो । पोहोच सोच्यो, लिलाइ मे म पहाया । पर उपर सीधी लोटो भरपर होळगीक निम्टा नै टुरग्यो । वारण मू बार निगढन लाग्यो र का मा रो हेलो सुणीम्पो- भरे ! चाय सोपोर जा, में पारो वाई विशाहपो है निको तू भाजपाल में ही परो-करतो रंगण सागग्यो । हेनो मुण' र यो टेम्पो । पे.र पोहो मुटर र बोल्पो- नही मा 'सीबोई पात बोनी, पेट मे थोडा परोसा पास है ण सातर चाय तो हूँ पादो पाय'र ही पीयू, तपेली तीर में पर ६, परम वं ज्यो। निमटण शाब मोबो सगळे रान आप से स्थिनि मार्य मोरोपो-ब तो काम चालणोदोरहे। तो कोरी लरं उपायो। बटनगई तोपराम-पयो जोडगो ही पासी । जी- साईन-बीनै गको पिपाईमा देवोपान मोनर घट जायरान री बात पता ही हो मोरण में मस्त हय वा दुरान गी टी रेसी । पपीतरी मान रसं तो टोनर नहीं, एपीम ना समापारी दुरानो मी या तेलभूगरी सारीरी दुपरान सोरी मौरी बैंगो मुरापन योग में मार मारे। मा रिया होजीमा मलामी | बार तो राग मनो गोदो ओहोरी पारी मिराबाजीसी-ओहोट trint सा मापानमायो.. स रा सीसीडीओ। नमे दी..पाम पायरी होना रो रोटमा गोष लोnिima 2 Part Ritiatan Tat .
दोही गुग से जीओ' ऊठा ले और पढण में मस्त हुप जा। उण में पता-पाना १२ फसग्यो । बिजनिस आपा र वस रो रोग कोनी । जी-सा न कई जमा चकार'र देख लियो । उणां तो हाथ झड़का दिया। जद आपां कनै पईसा ही कोनी तो क्यों वे- फालतू इत्तो वातां सोचा । क बात तो हुय सके है के वंक सू आपां रुपिया उठा लां । बंक आजकाल काम और विजन साह लोन देव है नी। पण लोग-बाग की है, वो ही हरेक ने को मिलं नी । घर री प्रापर्टी हुने जण मिले अथवा कोई चोसी पोंचआळी सिफारस हुन मिल सके। कई लोग है इण में भी घूसखोरी चान है । आपां कनं तो की चीज कोनी । और जे सिफारस ही हु तो नौकरी ही हाथ आ जानी। - (२) निमट'र पाछो आततो यो साषा-साया पग उठाने । सोच-जे मोडो हुयम्पो हो अवार जी-सा लडसी । कैसी के जात जिको आगडो हाल जाने, कठई जातो पायो टमसर आ पा किसी पोल पडी है, कोई पंधी, कोरी वळप हुन ज्यो दिन भर निन्याने तो फिर पानी पर आयोहा मूढो घोर पाप पीर और भाप र कमरे में जा'र कोई उपन्यास हाथ में ले । रोटीन ने उडीको । पोम्पा फिरोळता-फिरोळता यो उपन्याग न तो ऐना और स्टे मान री पोथी पिता पोगे ताट पचं ध्यान आने के पेट मा रोक और पोथीनी आपा गर्न । और यो पाधी पोम्पा ईन-योनं करण माग गात । छकह उण न क दूगी पोथी साप ना~मारता को प्राप्त करें ?' उटायर मार्च मार्थ आहो हुय'र पडण माग जाये। कोई यात पा ज्यो~यापट यनिय, विता, निक निये आदि। इस में भी आ टप्पू में सफल हो" यो यो मान भूपाचे मोरिता रणदायी है पर सकट कोहरायो मी। उप को मेरानीपान भीतरी गमायो। कोली IIT में ETE मा दो-तीन सा गुणी, पल पोथी नदोरण मार मार-भीम में ली। सीतारगी मीनी । यो गुगर मग-गुगोस । वर्गमा et-* नीर!!utt'पानीम? Infirmationी पोदीना और .:: नारीमन का are mrar १ .:.ma.tertain - मतां ही सोच-जीवणो विरया है । रोटी ही दंग री को मिलं नी । ओ ही ये कमावतो हुन्छ तो चोपडपोडी रोटी मिले, और वा ही दो नोरा काढर । अबार तो कोरो टक टाळणो है । आ ही मिल तो है । मनं तो पुद न ही गरम आनं। पण जोर काई कर नौकरी तो मिलता-मिलनां मिलमी। तो अब आपा नं की-न. तो काम करणो परमो । इया पिताक दिन पार पडसी । सोचतो-मोचतो वो दुमी र जाने । इत्तं मे मा दूजी रोटी थाळी मे नारा दी । णे रोटी खतम हुपगी, ठा ही पडी नी । रोटी पाळी मे पडता ही चेतो हुयो । सोच्यो-मना कर दू पण को कर रो नो क्यो के अबार मना करता ही मा उपदेश झाडणा सरू कर देसी । कैसी- हाथ आवतो-सो बासी, रोटी साबणी छोडया पार थोडई पडमी। दूजोडी रोटो किया ही करन चिगळी । और हाथ धो लिया। मा केनती ही रंपगी-भळे ले ले. भूखो तो ना उठ। बो झट आ केयर कभी हुयग्यो के आज मन दो-तीन टोड जाणो है । तावळ मे हू । वेगो उठण रो खास कारण तो ओ है के वो आजकाल मा र उपदेशा और गाळया सू हरं । सोच के अवार कवणो सरू नी कर दे के अब तो कोई माम-धघो देख । तू अकलो तो है कोनी । लुगाई है, टाबर है । पार घोटा-छोटा बैन-भाई है। घर में दस-बार जीन हा । पारो वाप ही लाई कियाई चलानं है । तने ही पवनी ताई पढा दियो । परणा दियो । अवै काई सारी ऊमर रामो परता ही रेसी ? बूढा तो हुयग्या । तू खुद पढयो-लिस्यो है, कठे ही कोई पोखी-सी नौकरी टानी कर ले । करपा विना किया चलसी? वैन परणावणी है, बाप री तो सरधा टूटगी अब । बै जे कर्णई रीसा बळता की केय देव तो तू रीस ना परवा पर, यीज ही जावं । मा में वाता धणी लाड सू ही केव पण उण ने 3 वाता मुद्रास मोनी । पुणता-मुणता पान परग्या। अब जदई मा मीठी-मीठी हुप'र बोलणो मह पर तोहर लागण लाग जावं । हुप सके उपदेश नी तो गाळया ही सरू कर देखें। बदार पंसी-मा सो तू कमा और ना ही पारी वीनणी काम करने पाती ठारं । इण मामू चोखो एवं थे पार न्यारा-जुदा हुम जानो। मानो और सानो। म्हानं तो पारी कमाई से पावना कोनी । धापगीर तो थासू । इण वास्त धो भाजकाल मा नै पणो को बट नी । वेगो-सोक पिड सर भागण रीपोमीम करें । समरं मे जाया पापोगायोगाभा-मता पर और बापशयरी ममाः । उण भरण्योरा भार साह रणमाळाराम देस्या और हाईस्यून रो प्रमाणपत्र, मा लिए और बी.. रीगिरी सरकार में मास्टरतीमगंट-गोट मांट ली और बाप रीगाई पानीमीट सू देश निमारो नासतो पर मूगारं निकायोमा मारोहेमो मुज-मिया पर ममी बाबीna पालना बाबार निराही उन माम मामार्ग विrz।
- ४) का योदेवी- जमानामा मात्र तो पापा ममना देगा पीianRIEमान-पागो ही कर यो मौर जन RTI म मागहो परमो री उपरोपोरो गुट में टी भासा गा मोमोनाकोकर गम नी । सार मरणो पानीमा माटा पाप्रा गर गवी हर रंगी है। पारागण TTME-पारो रानी रं! मना को कानी? यो गुण र गुरन और दरगा। पर निळnt हो पग पुरतपासय कानो मुर ना। ; भूगर दो ताना मायार देणं और बाग तौर गरि स्यान अपनाशीमा कासम नै पा सदा अपयार फिरोळ सं या उनमें अगरेजी स हि पण यमो यो अंगरेजी। अपवार में भी देग । दो-तीन जागा सिगियोडो देरी अंगारी जरूरत है । पण पणी-शोक जागाAT तो दिल्ली में है। पैला भी कई अप्लाई करपो हो और इटरव्यू भी फास हपो हो पण दिल्ली बार किरपोलमार कांप सं देयोन इंटरव्यू ? खाली गाडीमाई हो तो पार को पनी की पावण-पौवण ने और रंस साल भी चायोजे । सीपी अपोइटमेंट सेंटर तो योनी । इण विज्ञापनों ने फालतू समझ' र यो आगे पढ़ तो देस के कई ट्रेंड अध्यापकां री जरूरत है। अनुभवी अपना लडकी हुसी उण ने पंल । मेकर तो देसर राजी हा पण आगली संग पडतो ही माथी झाल'र बैठ जाने । बो ना तो ट्रेंड है और ना ही लहकी है। और जागावा भी दिल्ली, कानपुर और जयपुर मे है । वे भी प्राइसेंट स्कूलों मे। अनुभव करुं सू आने? कोई नौकरी देव जणं अनुभव हुने ! - उण स्थानीय अखबार मे अक जागां लिख्योड़ो देख्यो-काम सोसणो चा उपप मस युवकां री जरूरत है; वेतन योग्यता सारू । पढता ही उण टिकाणो लिख लियो । आज इण सूं पकायत हो मिलणो है । अक-आघ ठिकाणो और उतारर बो सौषो स्थानीय अखबार-आळं र अठं जाय पूर्ण । जार घटी बजाने । घटी सुण र प्रकाशकजी बार आया। प्रकाशकजी ने देख'र धो नमस्ते कर और उणा र लार हो माय बड़ जाने । उण नै सुरसी माथ बंठण रो इसारो करने के पूछ-फरमायो, कियां पधारणी हुयो ? वो कैसंह आप रो विज्ञापन पत्र आयो है । नौकरी री जरूरत है। इस माल हो बी० अ० पास करी है । वी० से पास गुणता हो कर तो विदकया। पण पालो की सोवर बोल्या-~~ठीक ! तो थे काम सीखणी चामो हो ? दता पढपा-लिख्या हुयार भी हत्तो छोटो काम कर लेसो ? बो उपळो देवं मजबूरी है साब ! करणो ही पडसी । प्रकाशकभी सोच के मुरगो ठीक हाथ आप रयो है, फासो। मजबूरी से फायदो उठाणो चायी।
1 - सू ही आ जातो आप । दिनूम-दिनूग तो आप ने शहर मे अस वाटणा पडला । साइकल तो हुसला ही आप कन क्यो ? और दिन में आप ने मशीन से काम सिता देसं । कई दिन कपोज करणो सीख लो और मसीन री सफा किया करीज, किसा-किसा पाटें हुई इण वाता री जाणकारी कर लो। साल-छः महीनां में है आप ने ट्रेंड कर देसू । थे तो पढपा-लिख्या हो वेगा हीज सीप जामो । पाम रोकाई छोटो और काई मोटो भोत-गा बड़ा आदमी हुया जिको बूट-पालस करो और अखबार वेच्या हा । आप तो धीर-धीरे पत्रकारिता करणी सीख जाया । तो काल सूपरकी रैयो, क्यो? हु काल थानं उडोकू हू, भलो ! बो मन मे राजी हुमो के आज कुण ही वा तो कैयो के काम है । पण खास बात तो रेय हो गी । उण शिक्षक-झिझकतं पूछयो-पईसा और कित्ता काई देसो ? प्रवाशकजी, जिका पत्रकार भी हा, उण रे सामने देखण लागग्या । बोल्या~पईशा री पाई फिकर है पानं । कई दिन काम सीखो आप ही दे देसा । वाजबी हुसी जिता दे देसा। राषा को नी। पेरू हिम्मत करने को पूछ-तो ई कित्ता देयो ? यतावो तो सरी । ---अबार तो आपने तीस रपिया महीन रा दे देसा और काम आप ने मुफ्त में सिसास। 7 -तीस हीज तो भोत कमती है। ~मती किया है । अगवार तो मुसकल सू पवास परा में वाटर आद्रगो है। दूजो काम जिको पनि पादपोती। वो तो सीसमो जणे पार पहसी। तो ये पदपा-लिस्या हो वह मसीना रे हाप लगावण दूहू और काग सिसाक है । अगर में सोचाई ही देवाळ योनी । उण करें सू अनचार मुफत राबतो वर्ण ममीन र हाय लगावण देखतो। चिता न परो, दिन राम सीरा सो, आ हो पारा पईसा या देस। सेना में थोड़ी-भोत संचाताणी हो और ऐ४ पचास ररिया महीने हिमाव बात तय जादै । और दो बार सूहा बा काल हार जी-माने पूरबा जाग. बामनिही उण रापन सारी जान मुशायर मीरा गंगरर रानी मुर आनासोर restri मोर महीमा म तो पचास ही पोसाकमकी समीय महोritten में भी तारता होम मि १और ERIESonferekmini मोर मापनहीiti पायोtramरोले..
बाररमाई-मीना नही रहा है!नोरीवोपी रंपी, बोमतोशन ही सकू हूँ । पण उण सारू तो ट्रेनिंग करघोडी हुमणी जरूरी है । और प्राइवेट स्कूल में तो हालत सस्ता हुय जाय । काम ही डोढो और पईसा थोड़ा 1 ठीक है, काल सूं ओ हीज काम करसू । विचारां-ही-विचारा में दो कण रोजगार दफ्तर पूग जाय और कर्ण नोटिस- बोर्ड र आगे कभ जाव, उण नै छा हो नी पड़े । नोटिस-बोर्ड र माथ कई आर्डर पढे । मदा ही वो आ सोच र & या जाने के हुय सके कोई नती नौकरी री जागा निकली हुने और बो विना अनुभग्न और विना सिफारस ही ले लियो जाई । और यो सोच ही काई सक है? सहसा उण रो ध्यान आप री डायरी र उण पान माय जान जिक में आज र कामा री लिस्ट है । हा ! काल तो अक इंटरव्यू है नी । इण वास्त डिगरी और प्रमाणपत्रा रो मही प्रतिलिपिया कराक्षणी भी तो जरूरी है। टाइप कुण र कर्न कराऊं, मोल ‘स करा को सकूनी-आ सोच-सोचा'र यो पालो पुस्तकालय कानी टुर जा । रस्त मे बो अंक थियेटर मे वह जाऊँ । किसो सेल लाग्यो है, खेल नही देख सकू तो पोस्टर तो देख ही लू । 'उपकार' फिल्म लाग्योड़ी दी है। जे कोई भायलो चेते तो देखीन जाने नही तो मुसकल ही है । पैला पढतो जित तो भळं ही कई देसीज जानती । अब तो साली पोस्टर देख'र ही जी धपामणो पड़े। पोस्टर देखर बो पुस्तकालय आय र शाति सू बैठ'र हाथ सू ट्र कापी वणा । वो सीधो पी० डब्ल्यू० डी० पूर्ण और आप रे भायल ने ले जा'र देव के अ० ई० अन० रा दसकत तो करार ला दे। और बो फट-सू दसकत करा'र ला देव । आज तो उण रो ओ काम सोर- सांस वणग्यो । नही तो कापी पातर ही कित्तं दफतरा रा चक्कर काटणा पड़े है । उण रोजी जाणं है। थर्व यो कोमी तर पाग्यो । पीडमा दूसण लागगी। पाळी हीज है नी । अब मिया पड़गी जापर वो थोड़ी ताळ याग मे जाय'र बैठ जा। फाटोदा गेटर छेई नागर दूब मार्य आढो हुयायो । ओकर तो आस्या बाहो अपारो हुग्यो । पर्छ भोत ही आराम मंमूम हुई। कई गरी-गरी सास लेयर को ईन-धीनं निजर नाय तो इसका दुवा लोग-मुगाई याग में घूमता दीगं । यो आ मोगा ने देरा'र गूढो गचकोड़े और पता गंधा दे । अ ही गोई इनगान है । इणा हीन भ्रष्टाचार फैला राख्यो । गगळा रिंगनोर है माला ! हराम से कमाईपाला न हो इसी फैन है। पा तो मनै राई म्हार त्रिमरित ही लोगों ने नौकरी नगा गर्क है। पण तो नोका मार में हरेक प्रादमी पाई गोप गई है के हाई कोरोनरी नं मनायो है। - ?
विचार भुताळी साद्र । यवं तो समाजवाद आयां विना देश रो भलो को हय सके नी । समाजवाद आसी, मेक दिन पकायत आमी । जर्ण इणा री हालत सस्ता हुय जासी । जी चावं के आ सगळा री सपति सोम लू और इणा ने पीड़ित करू । पचं में हो नौकरी सातर दर-दर भटक जण इणा ने ठी पट के म्हे लोग भी इनसान हा । जठ जावं जठे ही पईसो और मिफारम दो ही चीजा चाले है । और आ डिगरी? साली की कार री कोनी । इण नै प्राप्त करण सारू चनदे वरमा ताई झख मारी। पण हाय वाई आयो ? आ पढाई काई काम री जिकी रोजी-रोटी रो प्रबध नी कर सके ? हू तो केन्द्र हू में से विश्वविदघालय बद करने ताळा ठोक देवणा चायो । अथवा इणा में कारखाना सुल जातणा चायी जठं काम-धो मिसायो जाने । सोचता-मोचता उणने रीस आ जाय और रीसा वळतो बो डिगरी नै मसळ नाचे । पण तुरत घेतो हुय जाने के अवार फाड देतो, चनदै वरसा री मनत सू कमायोड़ी उण -- . गिरी ने। - कालेज र दिना री याद आ जाये। कित्ती मौज ही कालेज मे। कैई भायला हा । मोहनसिंघ तो अयरफोर्स मे सलेक्ट हुयायो । बाबूलाल कलेक्टरेट मे वायू यणग्यो । सं घघसर लागग्या । लका मे दाळदी बो होज रयो है। कई आगे पढ रेया है और बी० अ० रो ट्रेनिग कर रंया है । काई करू ? जी-सा जे हा गर लेता तो है ही ट्रेनिग वर लेवतो । नौकरी री तो गारटी है , मिलो चाय यर्ड ग्रेड मे ही। काई पराब हो । पण अयार तो हू बक में चाहासी तक लाग जानणो चाल है। पण मो भी किसो मोरो काम है ? इण र लायक ही को रयो नी । बढ़ ही आठवी पास ने ले । ए तो पी० अ० पास हनी। पणो योग्यता भी अयोग्यता सावित हुप जाने । आ अब टा लागी है । आ मोचता ही वो देशरी शासन-प्रणाली और शिक्षा प्रणाली मार्थ गभीरता सू सोचण लाग जायण शिक्षा प्रणाली में तो परिवर्तन हुव्रणो नितांत अस्रीण गे परिणाम है नगमलवाद | जद बादमी ने नाम-यधो ही नहीं मिले तो बो और बाईपर सहसा विचाराने सटको सागं । बरे होपाल में भी तो जाणो है। टरप्यू Inाई हात्तिा हो ररप्पू दे दिया हमी और रिता देखणा परसी बहीन सागी बाता पूपीजसी । नार" रिता रोनार हरीयो पृटपा सास रोमासा' पधो ही तोतो तो कई पाई सारण मानो मार्ग पृमी अनुमा अनुभा पई सो? अनुभा पाण रोगोई मोरोणे । मा पेट में ही परमातीपर हाम्न में बिन" मार रिमेट माग ....." पोपो... होपो काममा सरि पानीteी। भारसार हो!! Anti-मजोर farmi Part 4 राएगा। . यो ८६॥ सम्पग उण गातो देनिंग भरपाटी हानी नहरो।। और प्राइवेट सूम तो हासरा राताप ना । कामही चोर पईमा पोड़ा। टीम है, पान मूओ हीज काम फरम् । विचारा-ही-विचारों में पो फर्ण रोजगार-दपार पूग जाये और कर्ण नोटिस- यो र आग कभ जाने, उण ने टाही नी । नोटिस-यो मायं कई आर पड़े। रादा ही यो आ सोप र अट आ जाय हुप गर्क कोई गनी नौकरी री जागा निकली हुने और यो विना अनुभव और विना शिफारस ही से लियो जाये । और यो सोच ही फाई सर है? सहता उण रो ध्यान आप री शायरी र उण पान मा जान जि में मान र कामारी लिस्ट । हा ! काल तो मेक इटरव्यू है नी । इण वास्तं डिगरी और प्रमाणपत्रा री सही प्रतिलिपिमा फराक्षणी भी तो जरूरी है। राप कुण र कर्न कराऊ, मोल 'स करा को सकूनी-आ सोच-सोचा'र यो पायो पुस्तकालय कानी टुर जा । रस्तं मे यो अंक थियेटर में वड़ जात । किसो सेल लाग्यो है, खेल नही देख राकू तो पोस्टर तो देख ही लू । 'उपकार' फिल्म लाग्योड़ी दौस है । जे कोई भायलो चेते तो देखीज जाने नहीं तो मुमकल ही है । पैलां पढतो बित्तं तो भळं ही कई देसीज जानती । अब तो खाली पोस्टर देस'र ही जी धपातको पई। पोस्टर देख'र बो पुस्तकालय आय र शाति सू बैठ'र हाथ सूद्र कापी वणाने। वो सीधो पी० डब्ल्यू डी० पूर्ग और आप रे भायल ने ले जा'र देव के अ० ई० अन० रा दसकत तो करार ला दे। और बो फट-सूं दसकत करा'र ला देखें । आज तो उण रो ओ काम सोर- सास वणग्यो । नहीं तो ट्र कापी खातर ही कितं दफतरां रा चक्कर काटणा पड़े है । उण रो जी जाणं है। ! - अब वो कोझी तर थकग्यो । पीडया दूखण लागगी। पाळी हीज है नी । अब सिंझ्या पड़गी जाण' र बो थोड़ी ताळ बाग मे जाय'र बैठ जाने। फाटोड़ा शेटर छेई नासर दूब माथै आडो हुयग्यो । अकर तो आख्या आडो अधारो हुग्यो। पर्छ भोत ही आराम मंसूस हुन्न । कई गैरी-गरी सासां लेयर बो ईन-वीनं निजर नास तो इक्का- दुवका लोग-लुगाई बाग मे घूमता दीख । वो आ लोगा ने देस' र मूंढो मचकोड़े और घृणा सूं थूक देने । अं ही कोई इनसान है ? इणा होज भ्रष्टाचार फैला राख्यो है। सगळा रिसवतसोर है साळा ! हराम री कमाईआळा न हो इत्ती फैसन सूझ है। तो मनै काई म्हारै जिसे कित्त हो लोगों ने नौकरी लगना सके है। पण तो आप र भाई-भतीजां ने ही रसान है । नौकरी तो अळपो रयी, आपा ने तो टूगन ही को मिल नी । इणा माय सूं हरेक आदमी चाने तो कय सके है के म्हार छोरी ने भणावणो है।
राया पृपामाटा गाईबताउघधो ही पतोहवतो तो बठे । : विचार भुवाली खावं । सर्व तो ममाजवाद प्रापा विना देग गे भरी को सके नी। समाजवाद आमी, अंक दिन पकायत आमी। गैर गाना हुय जानी। जी चावं के आ मगळा गे मपनि मोम और 5 नं पोटिन र । पर ही नोकरी सानर दर-दर भटक जणाने ठा १९ म्हे लोग भी समान हा । जठे जावं जठ ही पईमो और मिराम दो ही चीना चाले है। और आगिगे' साटी की वार गै दोनी । इण नै प्राप्त करण मारु चदै वामां ताई अप मारी। पण हाय वाई आयो? आ पढाई काई काम रोत्रिकी गेजी-गेटो गे प्रवध नीकर सके। हूँ तो पंद्रह से विश्वविदधानय वद वग्न नाळा ठोर देवणा चायो। अथवा इणा मे कारवाना पुल जावणा चायी जट काम-धो मियायो जात्र। सोचता-मोचता उण + रोम माजा और रीमा बळतो वो डिगरी नै ममळ नाग। पण तुरन चेनो हय जावं के अवार फार देतो, चवदं वरसा री मनत सू कमायोडो उग हिमरीनं। कालेज र दिना गे याद आ जावं । किनी मौज ही कालेज में। कई भायला हा । मोहनसिप तो अयरपोर्म में मलेक्ट हुयायो । बाबूलाल कलेक्टरेट मे वाटू यणम्या । संघर्धसर लागग्या । लका में दाळदी बो हीज रेयो है। कई माग पढ रयी है और दी० बेड गे ट्रेनिग कर रेया है । काई करू ? जो-सा जे हा गर लेता तो है ही ट्रेनिग पर लेनको । नौवगे गे ता गारटी है , मिलो चाय यह प्रेह मे ही। काई खद हा । पण अदार ता ह दक म चाहासी तक लाग जावणो चाव है। पण ओ भी विमा मागे कम है हारे लायक ही को रेयो नी। बढ़ ही आटली पास ने लेवें । ह तो वी० अ० पाम हो । धणी योग्यता भी अयोग्यता सावित हुय जान। वा बंटा लागी है । आ माना ही वा देश री शासन-प्रणाली और शिक्षा प्रणाली मार्थ गभीरता म माचण लाग जादै । इण शिक्षा प्रणाली में तो परिवर्तन हुवणी निनात जरुरी है । इण ग परिणाम है नरमल वाद ! जद आदमी ने काम-धो ही नही मिल ना हो और बाई बरं । महमा विचारा नै घटको साग । अरे हा! काल बंग टग्थ्य म भी ना जाबणा है। टरप्यू वाईटा बिना ही इटरव्यू दे दिया हुसी और कित्ता भळे पण परसी ·ई हार मागी वाता पूधाजसोनाव ... 4rt भारत में पाना मागे धर्मी अनुभव भाnt मोजणं । दमी पिता रोनार........ बारा पोदारी • १ अनुभव पछ बद करतो? पा मारे पेट में ही पर पेवतो? फेर हाल महिवीजन " नार रिना परसेंट आया? ....... पणो हो पाई सरार है ? पोमायो जिनों पर लियो । पोसाव भारपान पाम बाई को हो?हह ! ई पाई ने सरप्रेत और निरास हुनबार घरं ऊ परीण गराएपरागसपना घो?
८८1 Tant !!! Antim Rimit ferriti Emitrammirmammintinानी होगी। नोwिitmenोरो मन पापोदा frm arch Tatti पारो हो। मटी गोरा Rimtirin हो ग अंग अंग मे गारही मोहीमruitmas Antim! किमा हरेक farm करें ।। गागू और मार गू गर्न बारे हीको दोगी। ( । ... दणी तर विपारा से भकिलो पातको यो । में दो टामर अगर नं हंसता हसता दोन्ता निकळ जाने । म र मार मागतो हुई। उना ने यो देगा लागन । विपार पा जान में उणगारी पीरा का गुणी । बो বিগণ বা কাঃ 'मेक......."दो....... तीन 'रार.... "पांच......"ET"सात और आठ । अरे ! आठ यजगी ? उप मे मा री भोळात यार या जात्रं और यो भचक र ऊभो हुप जातं । टुरती टम ओ निसर्च कर लेन के नेपालमा इंटरव्यू में सलेक्ट हुपग्यो तो ठीक, नही तो परसू सू उण प्रकाशन र अ ही सरू कर देवपो है फाम ! रारम किण वात री हुसी निसी देसी जासी । फेर यो सोप ल क पैला जी-सा में पूछ लेंगणो ही ठीक है । उणा र जपी री बात है । काल तो यो उपन्याग ही जमा करानणो है लाइबेरी में। इत्तं मे अंक साइकलमाळो उण र माय आ पड़े जण उण नंठा पई के बो के. ई० म० रोड मार्थ चाल रयो है। और वो च्यारांखानी देसतो साथो-साथो पग उठाणा सरू कर दे जिण सू टमार घर तो पूग जान रणम गयारणा पनी तन पाटीरणीपासी म्हारी धतरारमा iitm.onसदा सपनमुन राहzोसानी। ताबाCRIBानास्पारकरी पानी? बोठोरोम्हार बार मरमरकर बंटा।बाहीमो M. Hiharitकारारार र कारन्टो रबम पारटी 4RETEETरगटगाईनाम उण पोताण उरमीवाटीपुरमही टोकर मार। ..::.rr'यानमयी। टामत्री को अतरात्मा री अवाज -मोहन आलोक- उपमत्रीजी कन सरकार री दियोडी कार, कोठी, आदर-मान सौ की हो पण भगवान उणा ने बम री देल वधावण वेगो कोई भले सिरसो नही दियो हो। मंत्री र इण वान री सढी उचाट रहती । अव दिन किणी उण नै आ'र बतायो के शहर में अब भोत मोरा महामाजी आयोहा है ये हुय-नी-हवे उणा कनं जा'र आप रो रोद्रणो गेद्रो मा जारी हय गर्व, उणा री बारारमा जिकी वात के देने वापर पूरी है. महात्मा 40 पूग्याता है । मत्री आ सला मानी और महात्माजी पनं जा आप गपणापा । महामामी बोल्पा-बटा मने गमान से प्रारती तो हप म है पण इण री माता तर्न अब माटा या बरणा परमी । उरमती दापडो तो पला सूं ही पणो ही Pी धार धार या हो। दोस्यो-महाराज ! हम परो.. मोट-सू-मोटो स्याण व प्यार महासानीबार - नही । सरं पाग बाम पालप रो नहीं है। तन माही! मात्री 11- म्हारा । थे तो मन रग हो दियो हो, चिनी-मीक Pramane chaमामी सपना है टमा से रमी र नारे .:: १६ ।
फालआळं इटरप्यू गावर कैद ने कंपू माई ? किन कंद ? वारीजी ने कंत्र ? वं काई कर लेसी ? यसो उण आदम्या मांय सूं है जिका टम निळया पई को आ तो पातणो हो ! फलाणो तो म्हारी जाण-पंचाण से ही हो । पल कंपारदेश्यो हो। मने तो कैप दियो के में पारी सिफारस कर दी धौर यठं जिको मैं सं कम हा दूजा गिफारसी आदमी चुणीजम्पा । इयां ही पालण दो अयं भाग मरोम हो। में गोरधन महाराज रं सारं किसो कम घुम्यो हो । उणां रे साथ म० अल० ० सू ही कई दफै मिल्यो हो पण नौकरी किसी हाथ आ जान ? नेता है नेता ! 4 । हरेक री सिफारस कर है । साम कदह के देसूं और लार \ जाणे के आयो को हो नी । - .... इणी तर सू विवारा रो भतूळियो चालतो रयो । इत्त मे दो टावर उण रे कने बा-हसता दौडता निकळ जावै । अक दूज रे लार भागतो हुई। उणा न यो देखण जान । विचार थम जात । इत्त में उण ने गढ री घड़ी रा टणका सुणीजे । वो ण लाग जाई ..."अक ......"दो...... तीन 'च्यार....."पांच......"""सात आठ। अरे ! आठ वजगी ? उण नै मा री भोळावण याद आ जाने और वो के सू ऊभी हुय जाने । टुरती टंम ओ निसर्च कर लेन के जे कालआळे इंटरव्यू में कर हुयग्यो तो ठीक, नहीं तो परसू सू उण प्रकाशक र अ ही सरू कर देवणो है '! सरम किण वात री? हुसी जिसी देखी जासी । फेर बो सोच लो के पैला जी-सा छ लेनको ही ठीक है । उणा रे जची री वात है । काल तो वो उपन्यास ही जमा असणो है लाइब्रेरी में। इत्त में अक साइकलमाळो उण र माय आ पड़ जण उण नं ठा पड़े के बो ई० म० रोड भायं चाल रयो है । और बो च्यारांसानी देसतो खाथो-खायो पग उठानणा सरू कर देवं जिण सूं सर घर तो पूग जाने।
अंतरात्मा री अवाज -मोहन आलोक- पण (१) उपमत्रीजी कन सरकार री दियोड़ी कार, कोठी, आदर-मान सौ की भगवान उणा ने घसरी वेल वधावण वेगो कोई भलं सिरसो नही दियो हो। मंत्री रं इण वात री शादी उचाट रवती । अक दिन किणी उण ने आर बतायो के शहर में अंक भोत मोटा महात्माजी आयोहा है, थे हुव-नी-हुने उणा कनै जा'र आप रो रोवणो रोबो तो जरूर की हुय सक, उणा री अंतरात्मा जिकी वात के देव प.बरूर पूरी कार है; महात्मा यहा पूग्योडा है। मत्री आ सला मानी और महात्माजी पर्न जा'र बार रा भूरणा भूरपा। महात्माजी बोल्या-वेटा । तने सनान री प्रापती तो हुय सके है पण इण री पातर तन ग मोटो त्याग करणो पटसी। उपमची वापढो तो पैलो सूही पणो ही लागी पारधार योहो हो । बोल्यो-महाराज । हकम करो, हू मोट-गू-मोटो स्याग परण वेई स्यार है. ये को तो हूण उपमत्रीआळी पुरमही रं टोकर मार । महात्माजी घोल्या-नहीं तर पाग मूकाम चासण रो नहीं है. सनं मारी ! ण सूही मोटो त्यागरणोपासी, तन पाटटी बटणी पासी । म्हारी मारारमा atण पाटी र हा सू पारा सतान-मुस राह मे दो सा नी। मी हसर बोल्यो-बस हाराजा येतो मन राहो दियो हो, चिनी-मीक वाnt.तो जाण्यो, हातापागरमो पइसी तो उzोहार और पिद गेवराम हमी । बजिरा पलादाजी मुख्यममी है उगा री मी रे नीचे गि हामगापोरीऔर ग पार कर मूसा रस पी रातो मनै उपमधीमपूर्ण मची बगान मारा कारबाहीमा मीपत्र निसर। महामारीमा गीर नगर -wamanोसो पा :: कहान- भाभीती न पिया
८८
Amirtant frisint
परntine THREE REntent ETari
को नोपानी नाकामार
होगी। मातोश दिया और
पापीमा गा गिam) प्रादमी पुनीवाही काममा मरोग है।
पटी गोरधन गाहागन र पार गो कम पाउनो गाय भैम० अंना
गाय गं होगा. विस्मोही पण मोfru मा जा? intim!
हिमा हरेफरी गिपारण कर । गाम कर देगू और मार जान मा
ही को होगी।
दणी तर सू विचारा रो मळिपो पातको रेपो । मे दो टायर उग र का
हराता-हंसता दोपता निफळ जाने । क दूर सार भागतो हुने। उमा म यो देश
साग जाने । विचार थम जावें । तं मे उण ने गहरी पही रा टणका मुणीनं । वो
गिणण लाग जान...".. 'दो........तीन ...."
पार..."पर...."सात
और आठ । अरे ! आठ बजगी? उण ने मारी भोळारण पाद आ जान और यो
भक सू ऊभो हुय जा । टुरती टंम ओ निसचं कर लेत के जे कालमाळ इंटरव्यू में
सलेक्ट हुषग्यो तो ठीक, नही तो परसू सू उण प्रकाशक र अठं ही सरू फर देवपो है
काम ! सरस किण वातरी हसी जिमी देसी जासी । फेर बोसोवल के पला जी-सा
नं पूछ लेगणी ही ठीक है । उणां रं गची री वात है । काल तो यो उपन्याम ही जमा
करामणो है लाइब्रेरी में।
इत्त में अक साइकलआळो उण रं माय आ पड जणं उण नै ठा पड़े के बो
के० ई० अम० रोड़ मायं चाल रयो है।
और वो ध्यारांसानी देखतो खाथो-खायो पग उठावणा सरू कर देवं जिण सू
टैमसर घर तो पूग जा।
ह/साहित्यकार ह. -दीनानाथ खत्री- हूं माहित्यकार हू । वडो नामी साहित्यकार । म्हारी पदी पूछ है । पण आ पा के माहित्य मे म्हारी कितीक पूच है । आज तो हूँ साहित्यकार है। न हत्यवार। छोटे-थरा घर रा लोग बुद्ध समझता। स्कूल मे मारटर भगण में माठो वतावता । मू दारं भायेला-माथेला दम्यू समझता । पण आज हू साहित्यकार हू । नामी हत्यकार। जियां-तिया दगती पास करी । घरवाळा जाण्यो बेटे हमें रुपियाँ गजेब भरी। म-धं धारत फिरपो गळो-गळी । पण किस्मत रावळी । नौररी बट नहीं मिली। - आज साहित्यकार हू । नामी साहित्यकार । हूँ हुयो वरो निरास । रहण लाग्यो घणो उदास । माईता छोडीमाई री भार । पण मे अधारी ही अधारो, कटई नहीं दीस्यो उजाम । पण मात्र साहित्यकार। भी साहित्यकार। अव भिटाई गिटपिट । पतर में या वणग्यो अटपट । पंरपो गारो दिन बमम । रोद जमाण न चपटासी गूगए । तणया में पां पोनी पार । पर में नारायण री प्रसार । करण पाग्यो सोर-विचार जिदगीरी रियो पासमार। र माऊ नाम । अर पर मे भी आवं दाम । बाग, साहित्या हित्यकार। क्षेष दिन पईसा सारू पर मे एगी राह। सोषण माग्यो र गुणा पेल मार्ग जिपर चलायो । उनट और पार मायो । दरी वा माई नोपार । तू तो बण जा साहित्यकार । बाब मालिकारनामी माहिसार। यो आया सर्व सगसर । मारं मामा मारिगाटोमावरम नाबर। उन मन गुर-मसर दोनो। उन गे पारनर मोनो। रामायनी रामो र परिवारमारिपसारनामी सरकार । । नामी (२) जद उपमनी आर आप रं गुह्यमंत्री ने आप रो पाटो पटप रो समंचार दियो एयमयी देश्यो जार उपमत्री ऐ पूरी मंत्री यणण में तुलापतो हुला। मो उणा ने पूरो मत्री यणा देवण गे यायोकरपो । उपमत्री में इण वात सू डाडी गळ ।। बोल्यो-ये काई आणो हो य ह उपमयी सू मत्री वणण र मालच मे पाळी हूं? हू तो यस, काई बात है. परत पालटी ही बदळणी है। ओ लो म्हारो अस्तीफो। अस्तीफी देर उपमंत्री चालतो हुयो। मुख्यमंत्री देख्यो-या तो आधी हुयी ! जाणूजाण हो, सोच्यो-जरूर खिलाफ टीआळो रो मरपोड़ो है। आखर उण राज री सी० आई० डी० बाळा ने बुला'र हुकम दियो के से काम पर पैला इण वात रीठा पाडो के फलाणो उपमा पाळटी बदळणी क्यो चान है । म ते'र सी० आई० डी० आळा उपमत्री रो तारो लियो और करता-करामता असल रोवेरो पा लियो । सी० आई० to lars वात रो वम भी मुख्यमंत्री बैठायो के ओ आदमी जरूर खिलाफ पाळटीआळा सू मिल्योड़ो है । अब सा ! गोली के री और गहणा के रा! मुरयमत्री उणी रात महात्माजी सू जा'र मिल नी। उपमत्री स वापडो वाचा रो यध्योडो हो । दूज दिन जा'र महाराज सू नमो रायण करी के मैं अस्तीफो दे दियो है और खिलाफ पाळटीआळा सू वातचीत भी कर । है । महात्माजी आ सुण र थोडी ताळ तो समाघि में बैठ्या हा ज्यों-रा-ज्यों बैठया पा । फेर होळ-सी वोल्या-उपमनीजी ! इणी पगाजार अस्तीको पाछो ले लो। के पनि पाळी धदळण रो जरूरत कोनी रयी। म्हारी अतरात्मा री बनाज है के नि इणी पाळटी में रंगण सू 'तातळी ही पुत्र-रतन री प्रापती हुमणआळी है । न करें रायण पाटी पदळण सूंघे निपूता र जानो। पण महाराज ! परसू ही तो थे मन सतान री प्रापती वेई पालटी पदळण रो यो हो-उपमंत्री हाक-डाक हुयर बूझ्यो । आम्हारी अंतरारमा री अमाज है-~-महात्माजी गभीर हयर बोल्या । 'पण महाराज ! आप री अतरारमा मे आ चाणचा बदळाप्रट क्यो ?' म्हारी अंतरारमा पाळदी बदळ ली है-महाराज धियांई गभीरता सू उथळी दियो।
अणोर् अणीयान्, महतो महीयान्
-नरोत्तमदास स्वामी--
उपनिषद मे परमात्मा ने अपोर अणीयान और महतो महीगत् यो रे-छोटे
सू भी छोटो और दई मू भी वहो। पण परमारमा ही नहीं, जिपमा में परमा
प्याप्त है बो जगत भी, परमात्माआळो दाई ही थप ग भी अ! और महान ग भी
महान है।
(२)
पनी धापा घणु '
अणु द्रा-
गत सगळा पदार्थ तासामूणियोता है। तागे मा १२।।
माम पोट माग नं परमाण
।
पावन
रामगठा पदार्थ वर्ण । अणु कई भात-tamarthmमन
गवणं, कई अंग ही बना पामराम और 1
परमायुद्धा मूवणे । अनेक रोमREtafarin
की माने में पशु मेर पामाण समिindi,..
से परमाणबाग पर रोमन मे IPyai
परमानवा र मबई।
मी
शिबाना गे मानहानगर,
को मार slt afrastri"
Twबिभा । पर initians
antestimate: -
Lic:11-1... fara..
1813 Mirrr.ki.
aana further Entries THEHinr Me Rimirerak Parina Ration Etaharineerinars IT TE Riters reantITE और मार। furti manti-RRExtremg गायोग सोर ham AT Rifrrent in x | Trism मुगाऊ । हा गीपो पर भामामामा महा पारगामी पारि पंप माना भी पनागाहार । भोपाम भोगो पर्ण गरी भी मोर मोनी । नुगमो : 3 मा । ये राणको सनं पोरी-गो तिरमामार । पोगो पा ओपो । मारह साहिापर गामी शाहिसार। मौलिकता जरूरी योनी। पं रो भी यधन पोनी । प्रयोगमा रो महान जियो पात ग्यू मिग देव । प्यापण गू पाई सरोकार ? आज हंसा हूं। मामी साहित्यकार। सेप-कवितामा री ही सगा दू । कहाण्या और उपन्यास भी घरादू। चित्रा री कमी न रापू । पण यासू तो पूरा नहीं भाम् । आ सगळी पोस री माय सू है पोल-पट्टी । इसी याता रोकाई विचार । राम लगा वेडो पार। साहित्यकार हूँ । नामी साहित्यकार । अंक लेण अठ सू लेणी । अक लंग वठं सू नेणी । अक भाव कठं मूं लेणी जर्च जठ सू लेणो । अनुनाद री तो कोई फणी। नहीं वर्ण तो नकल कर लेगी विध करणी रचना त्यार । जद चाजोला साहित्यकार । आज हूं साहित्यकार हूँ। साहित्यकार । अजूं अधूरो है साहित्यकार । दूर्ज गुणा रो भी हुमणो भडार । पुराण साहित्य रो प्रतिशत थोड़ो। उणा रो थाज चाल नही घोड़ो । उणा सू मेळ राखणो य पणी-घणो अटकाणी रोड़ो। उणां सू मदा रंगो हुशियार । नहीं तो डूबोला मनः आज हूं साहित्यकार हूं । नामी साहित्यकार । संस्थादा रो सिरजण करणो। गुटबाजी रो गणो परणो। भू पर प्रशसाकर चमचागिरी जोर री करणी । जे हयकडा जे अपणावो । पूरा साहित्यकार क्षण जा थारी हुदै जय-जयकार । आज हूं साहित्यकार हूँ। नामी साहित्यकार ।
अणोर् अणीयान्, महतो महीयान्
-नरोत्तमदास स्वामी-
भी दी। पम परमात्मा ही नहीं, विशाला
उपनिषद में परमात्मा ने अपौर यी और महतो महंगी-
याप्त है दो जगत मी, परमारमामाटो दाईही बन ममी बार ममी
जगनरामगठा पदार्थ प्रामवानारामा मचा २"
समबमएर मागने परमाणात वारदार
गसगळा पदार्थ वर्ण । णुपमा गन्ना
मपर्ण, पईबाहीर माता पत्र, और
परमाणुयाम वर्ण बना गंमतपरमपरायपदी
दी। मोनोअप परमान मnिti, मीन बार
तोपरमाणहामवर्ण और पानी भरा
बोमपीयऔर frमायामाग
मी शिानदारोगामागदराम,
महारtattrialमरामा नि
infor IrriHदायरामा
vill-r, सिर,
HAImrirituariet
मूभी छोटो और वह
मू
महान है।
परमाणुवामंटन
(२)
पली भाषा अणु म भी अपने मंत्रा-
anti moreralthier rem.mhrukaimutrilite anान imiteshmerational Ectig krit Earn Entertaina मागी। SEEL TIERE AREER NP Pint.titi Ir गहरी it mur Ali और in frrest या। गरा Primar प्रोटीन और मे मा माथि भार मानम सत्य र परमात में Tifire intsोग भोर को तारो गाउन रो पररमा करे ! मिपमा भरि नई पौगो । सोतं तत्र में गानिक में प्रोटीन और महान TET पार कर सलोन । THI में पाकमा कर पर भारी सर यूरेनियम है गिरं परमात में १२ श्रोटोग और १४६ न्यूट्रोन हव और १२ सरदान remat में परफमा ! उप रो भार २३८४ । परमाणु रो सगमग सगळी भार नाभि में वो इलेक्ट्रोन गे सो भार मात्र से ही हु । प्रोटोन इमेनट्रोन । १८३६ गुणो भारो हुने । ग्यारा-गयारा तस्मो मे यही मूळ कण पण हरेक तस्त्र में प्रोटोन, न्यूट्रोन और इलेक्ट्रोन री सस्या में फरक हुने । परमाणु में जिला प्रोटोन हु उता हो इलेक्ट्रोन हो । इलेक्ट्रोनो मे ऋण योजळो से आदेश हवं, प्रोटोनी में धन वीजळी रो और न्यूट्रोन आवेश-रहित हो। अण, परमाणु अर मूळ-कण किता छोटा हुने ? पाणी ₹ मेक अणु रो अर्धव्यास १० अर्थात् १/१०००००० सेंटीमीटर अर्थात् बैंक सेंटीमीटर से इस लापनों भाग हुने । दरा लारा अगुप्ता ने कनकन भेक कतार मे राखी तो इण कतार री लगाई मामूली कागद रो जाहाई रे बराबर हुने । पृथ्यो रा सगळा समदरा, नदियां और सरोजरा में जिता गिलास पाणी है उणां सूं दो हजार गुणा अणु क गिलास भर पाणी मे हुने । पाणी रो अंक बूंद नं पृथ्वी जितो वडो कर देवो तो पाणी अफ अणु रो आकार मेक छोटी गेंद र बरावर हुसी। अंक परमाणु रो अर्धव्यास मोटे तौर अर्थात् १/१०,००,००,००० सेंटी- मीटर अर्थात् अंक सेंटीमीटर र कोई दस करोड़ो भाग २ बराबर हु' (मेक इस रं १ उतारोप और चपर्मन : डिक्शनरी आफ सायम, पृष्ठ २५ |६५ कोई २५ करोडो भाग र घराबर)। इण रो मतलय सो हुयो के पचीस करोड़ 47. माणमा ने बराबर-बरायर कतार में जमा रासा सोचतार री बाई कोई दो इच हुमी । 'पनी' नामक अगरेजी सिक्करी जाडाई कोई दस करोड परमाणुना री कतार रे बरावर हु । पाणी हाइड्रोजन अर बागीजन २ मेळ सूं वर्ण । आधी घटाक पाणी में आयगीजन रा कोई १०" अर्थात् अक करोड शस परमाणु हुने । धोटोन रो अर्धव्यास १०." अर्थात् १/१०००,००,००,००,००० सेंटीमीटर हुस अर्थात औक मेंटीमीटर रो दम पडतो भाग' । इलेक्ट्रोन तो और ही छोटो हुने । उण रो अघंव्यास कोई १०-" अर्थात् १,००,००,००,००,००,००० सेंटीमीटर हुने अर्थात् अंक सेंटीमीटर रो अंक नोलवो भाग' । वराबर-बराबर जमाया सू अंक इंच मे कोई सन्ना नौल इलेक्ट्रान हुई। (२) महतो महीयान् पृथ्वी ने मही, भूमि और अनन्ता के कारण बा वडी है, लावी-चौडी है, पणी विशाळ है और उण रो अत निजर मे नही आने । पण पृथ्वी, मही, भूमि और अनन्ता योजणवाळी इण पृथ्वी री आकाश में दीखगवाळा ज्योतिपिण्डां में कोई गिणती रात र वपत आकाश में अणगिणती ज्योतिपिण्ड चमकता दी । ज्योतिपिष्ट दो भात रा है-(१) नक्षत्र और (२) ग्रह और उपग्रह । मक्ष पणा वडा हुरी और आप री धमक सू चमक । ग्रह और उपग्रह छोटा हुने और , नक्षत्र री पमा गू धमक । मूरज, न.प, रोहिणी, प्याप, अगस्त्य और प्ठा नशा है और बुध, शुक्र, पृथ्यो, मगळ, वृहम्पति, शनि, अरुण (युरेनस), वरुण और यम (प्लूटो) अंना यह है जिवा गुरज र धारकर परकमा दरला र । चन्द्रमा उपप्रह है। वो पृथ्वी रे मारकर परपमा करं । ग्रहा मे दुध सगळा सू छोटो और वृहस्पन रागो मू वो है। युप रो प्यास कोई तीन हजार मील है और पहस्पत रो कोई प्यासी हजार मील । मूरत पृष्मी म १३ लाख गुणो वही है। पृथ्वी जिता-जिता १३ मास पिंड हवंबर कई पापन बराबर हुवे। पूरा हो गू पणो वो पण घणा सारा नक्षत्र गूरज भी बरा है। मूरज थे औसत यहाई रो नक्षत्र है.दरा नक्षत्र में उन कोई गिणती रोनी । गूरज मू पहा मात्रा में पाई-पण भान- २ उपआरोप और पमन:पिनरी पार गायस पृष्ठ २५ -सारी-
Auth afram
SAREITHERE:
-InH1..15ए.
Alt ter manti.
मा।
गरगो परमानाडोगरा
न । जगेनामाथि भार
नाभिर दोन मोर दोन
हेमिपणे परगा:भार मार
गाभि में ७६ प्रोटोर और ११८ ट्रोन
Hit परफमा करंगय भारी
प्रोटोन और १४६ ग्यूटीन और ६२१
रो भार २३८४ । परमाणु रो लगभग
मे तो गार गाय मात्र रोही हु । प्रोटोग
न्याराग्यारा तस्मो मे ही मूळ पर
इलेक्ट्रोन री सख्या मे फरक हुने । परमार
हो । इलेक्ट्रोना मेण धीजळी रो आने.
म्यूट्रोन आनेश-रहित हुन ।
अणु, परमाणु अर मूळ-कण कित्ता ।
१० अर्थात् १/१००
०००००० सेंटीमीटर
भाग हुन । दस लास अणुता ने कन-कन
लबाई मामूली कागद री जाडाई र बराः
और सरोजरां मे जित्ता गिलास पाणी है
पाणी मै हुन । पाणी री अक बूंद ने पृथ्वं
रो आकार अक छोटी गेंद र बराबर हुर्स
अक परमाणु रो अर्घव्यास मोटे तो
मीटर अर्थात् अक सेंटीमीटर रं कोई द
१ उन्नारोफ और चपमंन : डिक्शनर
देवयानी (अटोमी) रो नीहारिका आवागगा र निकट री नीहारिका उसू बट ताई यातां रोमणी न कोई १५ साय धरम लागे।' उण तूं मागं दुरी ताई करोड नीहारिराला आग में विगरियोडी है । ममार री मर मू वही दूरवीण अमरीका मे पलोमार पहाडी पर है। लागियो पाप रो घ्याम दो सौ इंच है। बा मिनय री यास री तुलना मे तीन नाम गुणो रोमणी वटोरं । उण मू दो अडव प्रकाश-वर्ष ताई री दूरी पर मो नीहारिकामा देयी जा राक है । इण नोहारिका र आगे काई है इण वात जाणण रो मौजूदा हालत में कोई साधन नहीं है। कित्तो विशाल है यापणो ओ ब्रह्माण्ड 1 और कुण जाण इसा-इसा विशाल कित्त ब्रहाण्ड है इण जगत् में, इण मसार मे, परमारमा री इण सृष्टि मे ! Fण भान आपा देखियो के ओ जगत भी, आप र नियामक परमात्माआळी दाई हो, अक ही सार्थ अणोर् अणीयान् और महतो महीयान् दोनू है । सापी, १९० ग17-- 777 mi) सहितो को ६ गुणी मभिति १३ गुणो मपा १२५ गुणो यहाहदय- १७२८ गुणों स्वाति रोहिणी भाद्र १ हजार गुगों २७ हमार गुगों ५४ हमार गुणो २ करोड गुणो ११ करोड़ गुणो' ना मे ज्येष्ठा, आप र माद र मुनय, सब सू यही है। यो अंकलो हो । करोड़ मूरजा र परावर है । यो तो बडो है मग प्रहरी भ्रमण-कशा समेत सगळी सौर-परिवार उप में सोरो-शोरो समाय जाने। मूरज पृथ्ती सूं कोई ६३० लारा मीत दूर है। रोसणी क सेकंड मे १,८६,००० अक लाख छयासी हजार मील (कोई तीन तास किलोमीटर) पाल । सूरज री रोसणी ने पृथ्वी ताई आवता कोई ६ मिनट लाग । पण पृथ्वी और सूरज र जिको नेड़ली-ई- नेड़तो नक्षत्र है (प्रोक्जीमा सेंटारी) उण री रोसणी ने अ आवतां न्यार परसा सू ऊपर वखत लागे । इण रो मतलब ओ हुयो के मओ नक्षत्र अठं सू कोई अढाई नील मील दूर हैं । सूरज और इण नक्षत्र में वीच में दूजो कोई नक्षत्र कोनी । वीच री सगळी जागा खाली जागां (असकाश अथवा थोय मात्र) है । सगळा नक्षत्र इणी भात अंक दूर्ज सू घणा-घणा आधा है। मेक-दूजे भू अड़वा-खड़बा मोला री दूरी मार्थ विसरियोड़ा औ सगळा नक्षत्र आकाशगंगा नामक विश्न र मायने है । आकाशगगा में कोई मेक खडब नक्षत्र है। आकाशगंगा रो विस्तार पणो मोटो है । उण र अक सिर सू दूजे तिर ताई रोसणी न कोई बेक लास प्रकाश-वर्ष लाग' (भेक प्रकाश-वर्ष कोई ५८ सड़व मीलों ₹ बराबर हवं)। पूर्णण इण ब्रह्माण्ड में आकाश-गंगा जिसा-जिसा सामानलाख विश्श है। * विश्व नौहारिकाना रे रूप मे दोस । इण विश्वा र वीच मे अपार साली जागा अर्थात अवकाश या बाकाश है। अवकाश जाणं अक विशाल समदर है। रामदर में जियो अनेक टापू तैरता र जियाई अप्रकाश में में विश्व जाणं तरता । . ४ गोलीकरे : जर्नी र युनीवसं ५ गोल्डन युक्त बार अस्दानामी, पृष्ठ ७४ ६ सागो, पृष्ठ ७४
.
पानी (अडोमीरा) गे नीहारिका यावामगारपिट,
र ताई यातना रागनी ने कई १५ माग वाम मार्च
करो नीहारिकावा आगर में पिपरियोती है।
दार री मब वही दूरवी अमरीका में पोमार पहाडी
हैवान रोपाम दो मोरच । दा मिनय बांगरी
म गुणी रोगी वटोर । उप मू दो अहव प्रभाग-या ताई गरी
कावा देगी जा सके है। इन नोहारिवाना र आगं पाई है न
रो मौजूदा हालत में कोई गायन नहीं है ।
तो विशाल है यारो ओ ब्रह्माण्ड । बोर कुण जाणं गा-इमा
है इस जगत् में, इस ममार मे, परमात्मा री इण मृधि में ।
म मान आपरा देपियो के ओ जग भी, आप र नियामक परमारमायाळी दाई
कही मार्य अगोर मणीयान् और महतो महीयान् दोनूं है ।
.
सापी, पृष्ठ ७०
No text on this page.
संपादकीय भागती होत रो दूजो अंक आप रं हाथा में सूपता म्हान घणो हरख है । रा स्थानी साहित्यकारा अर विज्ञानां पविका रे पल अकरी सामग्री अर साज-गज में पसद करी, जिण मू सपादवा रो उत्साह बध्यो । इसो अनुभव हुने के राजस्था भाषा रा कनि-कोविद जागती जोत न आप री निजी पत्रिका मानी और आप स्वाभाविक स्नेह परगट करयो। इण वात पर जागती जोत रा सपादक अर प्रकाशक हर्ष अर कृतज्ञता परगट व हक अंक स मे ही पत्रिका इत्ती लोकप्रियता पाङ्गण में समर्थ हुयी अर कनि-लेसका इण भरपूर सहयोग देवणो सरू कर दियो । फेर भी निवेदन करणो जरूरी लस है के आप सगळा इण वान सू तो सहमत हुमो के आपणी आ पत्रिका भारत री कि दूजी भाषा री पत्रिका मू हळकी नो उतरं, इण वास्त पत्रिका रो स्तर और भी ऊ दणावपो पटसी । परिवार स्तर रा निर्माता आप सगळा साहित्यकार ही हो। जिप मात दोई चितेरो चित्रम मार्ड, मिटान अर फेर माड; बो मिटावतो माडतो ही जाय जद ताई उण नं पूरो सतोप मी हुनेः उणी भात लेखक रो घरम विणी बळाकार मू न्यारो कोनी । कळाकार ज्यू लेखक भी चित्राम माई पण सम र आग उण ने जदई मेल के जद खुद सेगक री निजर मे उण री कृति मे फटई करार, कोई भूल-चूक, नी रचे । जे लेखक र इण धरम ने सगळा साहित्यकार आप थार्ग राख तो लेखक अर उण रीति न ऊची उटण में मोकळी मदद मिले । जागती जोत र सामने दो मारग है- तो बोके आवं जिसी ही रचन छाप दी जावं भर दूजो ओ के प्राप्त रचनामा न मावळ परसन पार । लेखप तो न राजी वं जद दारी भेग्योड़ी हरे रचना ग्यू--ज्यू ही दर, बगद्यपीनी पड़ी अपना पाधी नी धा। पण पत्रिवार स्तर ने ऊची उटावन साहलेसारी धी अर उदारतारी सपादन धणी बहरत । आ राजस्थानो लेना र आगे अनेक पुरस्कार प्रतियोगितामा भी है। पुराण राजस्थानी भाषा साहित्य शगम, केन्द्रीय साहित्य प्रसादमी पर कई राजस्थानी पनी-मानी समना री तरफ.स हर साल दिया जामी। इमो ाित में रायम्य RE
No text on this page.
संगम-समाचार मिगसर वदी १, स० २०२१ वि०, दिनाक २१ नवयर, १९७२ ने सस्था री सू राजस्थानी महापनि राठोड पृथ्वीराजजी री वरस-गाठ ज्ञानोदय पारीक सावंज समिति भवन, बीकानेर, मे राजस्थानी-साहित्य वाचस्पति श्री मुरळीधरजी ध्यास अध्यक्षता में मनायीजी जिण रो सयोजन श्री श्रीलाल नपमलजी जोशी करपो। ६ण अवसर माय प्रमुख वक्ताा में सर्वधी सत्यनारायणजी पारीक, स मनोहरजी शर्मा, अबालालजी मापुर, मोहनलालजी पुरोहित, प्रहादजी व्यास, दीनानाथजी पत्री बर दीनदयालजी ओझा हा । सस्था री तरफ मू श्री सूर्यमल्ल-पुरस्कार, राजरपानी-गव-गुरखार, राजस्थानी. पच-पुरस्वार घर राजस्थानी अकरूपता गुरस्कार, पुष भार पुरवा गारू गोप्यो श्रामवित करोजी जिण मे पंले तीन पुरस्कारा मारू गए भारी पोपा भेटी है। सस्पा री तरफ भूपण बार भी मोगली पोमा पापी है। मनगाया गार भी घणी सारी विवादा पूगी है। एक बार गिरा निर्णय मेपीगी उगारीमा आपलंस में दिरीजसी । रागम पारिणी सभा राजी बंटर थी नगेनदारी स्वामी मम मे दिनार २४-१२-७२ पोरण सभा में डा. मनोहरपी एम नामा पारण मानद सविसर पद त्याग-पत्र उपस्थित करो, शिरो मोसर यो घोर निर्णय लियो गयो सायरा रासनमारोदरपासी बप्पा न और मध्य तीन महा माय मम मानमत्री गिरिरमान, द्वारा कल आग सलो भय ना ली गरिजिम सगम-मभापमिदी मरोत्तमहामनी मामी भोप गेह-रामी-अप्पा जयपुर थियो । बादमी माया ममोमीकर-पत्र : मार भापायी तौर पर मोर मुख महोft.
Hast A RE HUM:13. rrent IntetaiRENT" mm Hit intertent * w! " ugatrint PE HERE T... " NET STAmtwitter : Tiger K NRITrture maratrint or with fasttinterar Tirani है।x fami PANA KITTERelater Me TINE RAT ARE THERE inो परमोतो भाना muth marti Hो-IITE A गोही गाnि TRIfor air fart. Fany मगरागीभी हरा Ofmin? सकारण मानो मौत भागभार पार कर मारपना स्पार रजी-मागतो मोत र भर पान- गती तातर!, सीहोर बार। Rt.
संगम-समाचार मिगसर वदी १, स० २०२६ वि०, दिनाक २१ नवबर, १९७२ नै संस्था री तरफ सू राजस्थानी महाकवि राठोड पृथ्वीराजजी री वरस-गाठ ज्ञानोदय पारीक सार्वजनिक समिति भवन, बीकानेर, मे राजस्थानी-साहित्य-वाचस्पति श्री मुरळीधरजी व्यास री अध्यक्षता मे मनायीजी जिण रो सयोजन श्री श्रीलाल नथमलजी जोशी करघो। इण अक्सर मार्य प्रमुरा वक्तातो मे सर्वश्री सत्यनारायणजी पारीक, डा. मनोहरजी शर्मा, अबालालजी मापुर, मोहनलालजी पुरोहित, प्रह्लादजी व्यास, दीनानायजी खत्री बर दीनदयालजी ओझा हा। सरया री तरफ मू श्री सूर्यमल्ल-पुरस्कार, राजस्थानी गद्य-पुरस्कार, राजस्थानी- पद्य-पुरस्कार पर राजस्थानी-अकरूपता-पुरस्कार, कुल ध्यार पुरस्कारा सारू पोया आमत्रित करोजी जिण में पंले तीन पुरस्तारा सारू लेखका बाप री पोप्या भेजी है। सस्था री तरफ मू एपण पातर भी मोकळी पोया आयी है। प्रकाशन-गायता सातर भी पणी सारी किताबा पूगी है। एक बारत सिा निर्णय से पीजमी उणारी जाणकारी मापन समदिरीजसी। सगम पापकारिणी सभा रीदूजी बंटर श्री नरोत्तमदासजी स्वामी रंगभापतिस्त मे दिनार २४-१२-७२ नं हुयो । रण सभा में रा. मनोहरवी शर्मा बरवापना रे पारण मानद सरिर पर मू त्याग-पत्र उपस्थित ररपो, शिको स्वीचार करीयो और निर्णय लियो गयो सयम रा सभापति हीन नाम रो पैरम बरामीमध्या में और मध्य तीन माय मूनां मानमत्री गे निर्वाचनममाति द्वारा वनपग्य जाग मनोहरो अध्यक्ष माना की रीतिकारोजिम सगम-भापनि भी भरोनमदासमी साथी भीमाप रो स्थाय-पत्र मामी-अप्पस उदपपुर भेज दियो सामोअपक्ष सामोटी गेस्वर-पत्र म: मंकार र भस्थायी तौर पर मी मग मी गोरा है.
treatment 6.12 : 4.? / Trit
Hurt attitute :
http:10 11mg AT Rhy ht
Harmont untirt trict
PUNITIEntertaminine
fukeint.arti Temige : fantan
Pure minintentire En
गार NR HIT RAILEE TREET तो दो
आyविr munh Riter -Team work
गोही गEिT REnframen frrect. funm
काम में जरा-गीभीतना सिर:
पण मागतो मोत
मा.मासी गूमा
स्पार करणी-मागतो जोतरंगार र
रातो
सातर!बग, शोहोर पान।
म..
संगम-समाचार मिगसर बदी १, स० २०२६ वि०, दिनाक २१ नवबर, १९७२ ने संस्था री तरफ सूं राजस्थानी महाकवि राठोड पृथ्वीराजजी री वरस-गाठ ज्ञानोदय पारीक सार्वजनिक समिति भवन, बीकानेर, मे राजस्थानी-साहित्य वाचस्पति थी मुरळीधरजी व्यास री अध्यक्षता मे मनायीजी जिण रो सयोजन श्रीश्रीलाल नथमलजी जोशी करयो । हण यद्रसर माथे प्रमुख वक्तातो में सर्वश्री सत्यनारायणजी पारीक, डा० मनोहरजी शर्मा, अबालालजी माथुर, मोहनलालजी पुरोहित, प्रह्लादजी व्यास, दीनानापजी पत्री अर दीनदयालजी ओझा हा । सरथा री तरफ मू श्री सूर्यमल्ल-पुरस्कार, राजस्थानी-गय पुरस्कार, राजस्थानी- पध-पुरस्कार पर राजस्थानी-अकरूपता-पुरस्कार, कुल ध्यार पुरस्कारा सारू पोप्या आमपिन रीजी जिण में पल तीन पुरस्कारा सारू मेराको आप री पोप्यो भेजी है। सस्पा री तरफ मू धरण पातर भी मोकळी पोयो आयी है। प्रकाशन-सायता सातर भी घणी सारी पिता पूगी है। रण बारत रिका निर्णय योजमी उपारीजाणकारी आपले मन मे दिरीजसी। सगम री कार्यकारिणी सभा रीदूनी इंटक थी नरोत्तमदामजी स्वामी रैमभापनित मे दिनाक २४-१२-७२ नं एपी। रण सभा मे . मनोहरजी शर्मा बारपतार पारण मानद सचिव पद सूत्राग-पत्र उपस्थित परपो, ोि स्वीकार ग्यो और निर्णय लियो गयो समम स सभापति तीन नारो पैनल बादमी मप्या +भे और मध्यक्ष तीन ना मार सून मानरमयी गे मिरिन करं।मभापति दारा नम भैम्य जारण मसीहरी अध्यक्ष माना भी गनिनि रविण मू समसमभापरिधीभरोसमदासजी मामो भीर रो स्वार-पत्र बरारपी-बम्पस में उदयपुर मे दियो । बरामी अक्ष सामोरी गेहप-यत्र समय भापायी तौर पर मी मासी गरिन.
भी गुरमीपरजो पाम, रामापति
मा० भनोदरजी गर्मा, सदाय
नारायणसिहजी भाटी, सदस्य
श्री रावाजी सारस्पत, सदस्य
श्री वेदव्यासजी, सदस्य
श्री विजयदानजी देपा, सदस्य
श्री सीतारामजी महपि, सदस्य
श्री रामनाथजी व्यास 'परिकर', सदस्य
श्री सिंहजी राजपुरोहित, सदस्य
श्री मूळचदजी प्राणेश, सदस्य
श्रीमती लक्ष्मीकुमारीजी घडायत, सदस्य
थी श्रीलाल नथमलजी जोशी, मानद सचिरा
अध्यक्ष, राजस्थान साहित्य अकादमी, उदयपुर (पदेन सदस्य)
निदेशक, राजस्थान साहित्य अकादमी, उदयपुर (पदेन सदस्य)
सू प्रकाशित सहयोग रो तो--प्रकाशन सख्या २२ जबाव मे सगम.
मे इसा मोकळा कागद आया, अर आ है, जिणां में सगम र कामा में पूरी
प्रण रा वचन है । ओ अक घणो शुभ लक्षण है, अर राजस्थानी साहित्यकारा
'रै जे संगम नै सहयोग मिलतो रैयो तो सगम निश्चित रूप सू अक घणी
स्था वणने साहित्यकारा अर साहित्य री स्थायी सेक्षा कर सकसी।
'जागती जोत' रै लेखकां सू निवेदन १ 'जागती जोत' मे छापण-सारू अप्रकाशित, मौलिक अर स्तरीय रचना ही भेजी जावं। २. रचना कागद र क कानी हासियो छोड'र साफ-साफ आसरा मे लिखियोडी, अपना साफ कित, हुणी चायो । ३. दापण-सारू स्वीकृत रचना री सूचना लेखक ने रचना-प्राप्ति सू अंक महीनं ₹ भीतर दे दी जासी। ४. अस्वीकृत रचना पाठी मंगावणी हुन तो उचित डाक-टिकट लगायोड़ो लिफाफो रचनामा बावणो चायी। ५. स्वीकृत रचना कद और किस अंक मे छपसी ओ बनावणो सभत नही हुसी। इण विषय मे बायोडा पत्रा रो उत्तर नहीं दियो जासी । स्त्रीकृत रचना र प्रकाशन खातर ताकीद न करी जात्र। ६. पत्रिका मे छपियोडी हरेक रचवा मायं पारिश्रमिक देवण री व्यवस्था है। रचना र प्रकाशित हुया पार्छ अक महीने रे भीतर पारिश्रमिक री राशि लेखक ने भेज दी जासी। ७. पण नंदी बाणवाळी रचना मे सशोधन करण रो अधिकार सपादर- मरळ नेहमी। ८. पत्रिका रो संपादन-सबधी मगढो पत्रव्यवहार सपादर, जागती पोत, ठिकाणे सू और ध्यवस्था-सम्बन्धी सगळी पत्र-व्यवहार मानद मत्री ₹ दिकाएंग, बरपो जात्र। राजस्थानी भाषा साहित्य संगम (अपादमी), बीकानेर (राजस्थान)
Princाग, nunt
२.
Hurrl.net
...nlmitrh, IT
भीhit.ntri
१. पोवेरा,
१. निनामा, हार
७. श्री
गोपि
..भी रामनापी परिम
१. सी मिनी रामपुरोहित, सय
१०. श्री भीमाग, सार
११. धोगती मीरमागरी पुराण, गाय
१२. श्रीयोलाम नपमाजी जोगी, गारपिय
१३. अप्पा, राजस्थान साहिप यादमी, TRAIर (पदेन गदरर)
१४. निदेशक, स्पान साहित्य अकादगी, उपपुर (पदेन गदम्म)
संगम प्रकाशित गहयोग रो नूतो-प्रमान संरचा २९ जयाय में संगम
कार्यालय में इमा मोफळा कागद आपा, अर पाय, विणा में सगम मामो में पूरं
सहयोग देवण रायपन है । श्री अंक पणो शुभ सण है, पर राजस्थानी माहिस्कार
रो इणी तर जे संगम में सहयोग मिलतो यो तो सगम निश्चित रूप सूफ पर्ण
उपयोगी संस्था वणने साहित्यकारो भर साहित्य री स्थायी रोक कर सकसी।
'जागती जोत' रै लेखकां तूं निवेदन
१. 'जागती जोत' मे छापण-सारू अप्रकाशित, मौलिक अर स्तरीय
.
भेजी जावें।
२. रचना कागद र क कानी हासियो छोड'र साफ-साफ आखरां में :
अपना साफ टकित, हुणी चायोजे ।
३. दापण सारू स्वीकृत रचना री सूचना लेखक ने रचना-प्राप्ति सूं भेक
रंभीतर दे दी जासी।
४. अस्वीकृत रचना पाधी मंगावणी हुवं तो उचित डाक-टिकट सगापोड़ो
लिफाफो रचना सार्थ भावणो चायी।
५. स्वोवृत रचना पद और विरा अंक मे छपसी ओ धतावणो समान नही हुसी।
इण विषय मे आयोग पत्रो रो उत्तर नहीं दियो जासी । स्वीकृत रचना र प्रकाशन
खातर तावीद न करी जाद।
६. पत्रिका मे एपियोरी हरेक रबदा मा पारिश्रमिा देवण री यवस्था है।
रचना र प्रकाशित हुयां पाई का महीन र भीतर पारिश्रमिक री राम मक में
भेज दी जामी।
७ पण नंदी जाणवाळी पना मे सशोधन रण
अधिकार सपादक
मरळ महसी।
८. परिसरो संपादन-राबधी सगडो पस्याहार मार, जागती बोत,
हिवासू और म्यवस्था सम्बन्धी सगरो पम्पहार मान मधी २ टिशाम
परपो जा
राजस्थानी भाषा साहित्य संगम (अरारमो), पोरानेर (परस्पान)
'जागती जोत' र स्वामित्व रो विवरण अर दूजी सूचना १. प्रकाशन रो स्थान २. प्रकाशन री अवधि ३. मुद्रक रो नांव राष्ट्रीयता पतो ४. प्रकाशक रोनाव राष्ट्रीयता पतो -बीकानेर -तिमाही ---रवि अग्रवाळ -भारतीय -माडनं प्रिन्टर्स ११५३, बाग मुजफ्फरसान आगरा-२ --श्रीलाल न० जोशी ---भारतीय -राजस्थानी भाषा साहित्य संगम (अकादमी), बीकानेर नरोत्तमदास स्वामी --भारतीय -राजस्थानी भाषा साहित्य संगम (अकादमी), बीकानेर -~~-राजस्थानी भाषा साहित्य संगम (अकादमी), बीकानेर ५. संपादक रोनांन राष्ट्रीयता पतो ६. उण व्यक्तियां रा नान भर पता जिका समाचार- पर रा अधिकारी है हूं, श्रीलाल न० जोशी, पौषित करूहूं के ऊपर लिपियोड़ो विवरण म्हारी जाण- कारी बर विश्वास मुजब सरो है। धोलाल न० जोशी मानद मंत्री
No text on this page.
it it tum kart
-vari
पसे
१९५१. मुगारन
प्रादरा-२
-योगा ग.जोरी
राष्ट्रीयता
-मालोर
पतो
-जापानी भाषा साहिर संगम
(मसारमी), बीकानेर
५. संपादक रोमांद्र
नरोत्तमशास स्वामी
राष्ट्रीयता
पतो
--राजस्थानी भाषा साहित्य सम्म
(अकादमी), पीकानेर
६. उण व्यक्तियां रा नाम
-राजस्थानी भाषा साहित्य संगम
भर पता जिका समाचार.
(अकादमी), बीकानेर
पत्र रा अधिकारी है
ह, श्रीलाल न० जोशी, घोषित करूं हू के ऊपर लिखियोडो विारण म्हारी जाण
कारी अर विश्वास मुजब खरो है।
श्रीलाल न. जोशी
मानद मत्री
राजस्थानी भाषा साहित्य सगम (अकादमी)-
बीकानेर
No text on this page.