·[ २ ] अध्यायाः पृष्ठाः अध्यायः पृष्ठा १९. बालयोगिनीगीतायां बालयोगिन्या मात्रे उपदिष्टस्य द्वानलम्यस्योप्चमब्रझरसस्य निरूपणम् । २०. बाळ्योगिनीगीतायां श्रीकृष्णनारायणकान्तोपासनया तद्रसाऽवासिरित्यादि। २१. बालयोगिनीगीतायां शाश्वतबालयोगब्रह्मरसप्रद- धर्माणां निरूपणमिति। २२. बालयोगिन्याश्चतुर्विधमहायोगवर्णन मातृवचनेन प्रोद्वाहविध्यर्थम् अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य ध्यानो- चरमाविर्भावस्तिरोभावश्च, धूनीयामम् प्रत्यागमनं, दिव्यधैकुण्ठबत् सम्पत्करणं महीमानसत्कारादि चेति । ६० २३.महीमानानां भोजनादि, श्रीहरेः शृङ्गारो मण्डपं प्रतिगमन, शृङ्गारो मण्डपं प्रतिगमन, विधिना महोत्सवः कुंकुमवापी प्रत्यागमन चेत्यादि । २४. श्रीकृष्णनारायणेन निकामदेवाय मोक्षयोग उपदिष्ट इत्यादि । ६६ २५. परब्रह्मस्वरूपयोगनिरूपण, विशिष्टाद्वैताद्वैतात्मक- परब्रह्मविवेचनं चेत्यादि । २६. श्रीकृष्णनारायणकृत-निर्मययोगोपदेशोचरं निकाम- देवस्य दिव्यज्ञानातिलामोचरं स्तवनं चेत्यादि । ७२ २७. अनादिश्रीकृष्णनारायणेन निकामदेवाय तत्पल्यै सुरेश्वर्यै च सर्वधामधामिरूपस्वदर्शनं दचं, द्वयोः सदेहदिव्यमोक्षणं कृतं चेत्यादि । २८. भद्रानां पिपठायनर्षियोगेन' निगडभ्रमादिकैव- र्चानां श्रीकृष्णनारायणाभयो मोक्षणं चेत्यादि । २९. विभावरीपुरीस्थायाः कुथलीसागर्या मृतपितृबान्ध- वाया विमरहे वर्धन, स्वातन्त्र्येण कृतघ्नतादोषेण सागरपतीत्व, कृतघ्नतायाः फलं राधयक्मा, श्रीकृष्ण- नारायणाश्रयेण राजयक्ष्मविनाशा, मोक्षण चेत्यादि । ८० ३०. वञ्चयिच्या विषळाणीनामिकायाः सता प्रासादिका- अवलभोजनादिना विवेकोद्रवा, तीर्थेऽनादि- कृष्णनारायणप्राप्त्या मोक्षणं चेत्यादि । ८३ ३१. कटका गाडन्याः सतां हरेभ योगेन मोक्षणं रमाखन्या रमात्वं चेत्यादि । ३२. सौराष्ट्र फगाग्रामस्थस्य रणस्तम्बकुंमकारस्य पल्ल्या: सुनारिण्याः सतां भक्त्या चन्द्रा पुत्रता प्राता, पत्कटम्बस्य कालान्तरे कुंकुमवापीयात्रोचरं मोक्षणं ३३. माणिक्यपत्तने हेमसुधानाम्न्याः स्वर्णकारिण्या भक्त्या भगवता दुर्भिक्षेऽसंख्यमानवानां भोजनादि कारितं, मोक्षणं कृतम् , सोऽपि मुक्ति नीति । ११ ३४. विष्टिनार्या विद्रुमिण्या धनपत्तनवागिन्याः सत्सं- गेन लक्षाधिमानवानां दिव्यता मोक्षणं, तस्याश्च मोक्षणमित्यादि। ३५. मालवान्याश्चाण्डाल्या धर्मवलेन सेवाचलेग धर्म- देवतादर्शनं मूर्तिमयोगशायरमनुदर्शनं शवलिका- योनिपावनतादर्शनं ततः कुंकुमवापिकागमनोपर सकुटुम्बाया मोक्षणं चेत्यादि । ३६. कारेलिकानाम्न्याः शुश्या हितालिमुनिद्वारा कथाश्रवणेन बोधानिमोहित्वं, तभ्याः पञ्चपुत्रीणामपि निमोहिनीत्वं, वनान्तरे बद्रिकायनर्षिकृतं तासां परीक्षणं चेत्यादि । ३७. कारेलिकायाः शुदाण्या मार्जयिन्या निमोहिनीव- परीक्षायां बद्रिकायनत्य, शानिनः, पञ्च- कन्यकानां पञ्चपुत्राणां पत्युश्च मोक्षणमित्यादि । १०३ ३८. यन्त्रका गोमतीनाम्न्याः शयाः सकुदम्बाया क्षयरोगः, सतां मेवया माधुरूपेण भगवत्प्राप्त्या रोगनाशो मोक्षणं चेति । ३९, चामठीबातीयायाः कनकांगदायाः मकुदम्बायाः साधुजनसमागमेन परमभस्या साधुरूपेण भगव- प्राप्तिमोक्षणं चेत्यादि । ४०. सिन्धुप्रदेशानां नृपयोद्युत सर्वस्वापहारे पतिव्रताया: शापेन उन्मनतां गतयोर्भाणवाणीरायहरिनृपया श्रेयसे श्रीलक्ष्मीनारायणसंहितायाः कथाम् अश्व- पट्टसरोवरक्षेत्रात् साधूनामागमनमित्यादि । १११ ४१. शर्करानगरे संहिताकथारम्भे सर्वलोकवासिनामा- गमः, स्वबन्मजयन्त्यथै श्रीकृष्णनारायणस्य चागमः स्वागतादि। ४२. शर्करापचनस्य कथामण्डपे सायं सभायां श्रीहरि- कृतोपदेशो हरे पूजनं, निश्शायामुत्सवाः, प्रातर्देवा- दिकृतरहापूजनं चेत्यादि। ४३. मातन्मवयन्त्युत्सवे नारीकवं नरकृतं श्रीहरे पूषन, भाणवाणीरायहयोग निरामयताकरणं, मोचन, सायं समा, खात्वविवेचनम्, आशीर्वादाम, रात्रौ विभान्तिमेल्यादि। १२० ७७ चेत्यादि।

·[ ३ ] अध्यायाः पृष्ठाः अध्याया पृष्ठा ४४. श्रीलोमशक्षेत्रेऽपि द्वितीयरूपेणकविंशतितमबन्म- जयन्तीदिनोत्सवे श्रीकृष्णनारायणस्योपस्थितिलों- मशस्योपदेशो देवादीनां महोत्सवनिर्वर्तनं चेत्यादि ।१२४ ४५. कच्छनृपतिर्माधवरायो हरि कच्छमानिनाय, श्रीहरिनारायणसरसि शिवविष्णुवेधःसरस्वतीनां तीर्थानि कृतवान् , शबलाश्वहर्यश्वानां द्वेधारूपाणि कारयित्वा तीर्थे वास मोक्षणं च दत्तवान् , भुजङ्ग नगरे माधवरायनृपंतिकुटुम्ब पावयित्वाऽश्वपट्टसर- स्तीर्थमायया चेत्यादि। १२७ ४६. संहिता कथाश्रवणेन संहितापूजनेन च विद्योता- नाम्न्याः कंसारिण्याः, कुंमकारस्य नरराजस्य कुदम्बिनाम, स्वर्णकारस्त्रिया अम्बालिकायाः, धातुस्त्रिया विनादिन्याः, नाट्यकारस्य रञ्जनको विदस्य, कदर्यस्य श्रीरामसुन्दरस्य च, श्रीकृष्णनारा- यणेन मोक्षणं कृतमित्यादि । १३० ४७. संहिताकथाश्रवणेन क्षीरोदवीरनृपतेः कहारिणीराजी- युतस्य, महलाधिप्रजानां, पञ्चपुत्रीसहितायाः सोमिकानानीगणिकायाः, मिथुनकुट्टवासिनीवार- योपितां च मोक्षणमित्यादि । १३३ ४८. संहिताकथाश्रवणन मापस्य मिष्टासवध्वनिकुटुम्बस्य श्रीहरिणा मार्गे लुण्टकभ्यः प्राप्तकरस्य श्रेष्ठिरूपेण रक्षितस्य मोक्ष कृतमित्यादि। १३६ ४९. संहिताकयाश्रवणेन चक्रिणो यास्फवादस्य तत्पल्या गण्डवातायाश्च सहस्राधिनरनारीभिः सहितायाः श्रीकृष्णनारायणेन मोक्षः कृत इत्यादि । १३८ ५०. सर्वनिन्दापरायणयोपिंदन्तीद्विगर्जनयार्यमदूतदर्श- नोचरं संहिताकथाश्रवणार्थ गतयो कपाशुभंगवान् परममुकि कृतवानित्यादि। ५१. सुरप्रसादनामकविप्रस्य मातापितुसेवाविहीनस्य विद्याप्रदगुरुहत्याविधायिनोऽपि श्रीलक्ष्मीनारायण- संहिताकथाश्रवणेन सतां संवया च पापनाशो मुक्तिश्चेत्यादि । १४४ ५२. नागविक्रमस्य क्षत्रियस्य तत्सहायिनां च देवद्रोहिणां व्यंगत्वादिमहाकष्ट, युद्धपुरकारामहे पतनं भत्त्या प्रमोचनं, संहिताकथाश्रवणेन तेषां पापनाशो मोक्षणं चेत्यादि। ५३. शालमित्रनृपतेदेवजीविकाऽपहरणेन तद्राच्याश्च महातिसाररुग्णताऽऽयुनाशयतिवेटनोत्तरं संहिता- कथाश्रवणाय गतयोस्तत्र मुक्तिरित्यादि । ५४. युद्धपत्तनपतेयुद्धराजस्य विषप्रयोगात कन्याकुमार- योन्यसुवेऽपि जीवनायनसाधुयोगेन पुनर्जीवितता, शापेन युद्धराजस्याऽयुर्विनाशेन याम्यदूताऽऽगमो मृत्युश्च पापफलम् , साधुकृतं पुनर्जीवनं रक्षणं चेत्यादि। १५३ ५५. भीजीवनायनेन युद्धराजेन न समं प्रजादीनां कथां प्रतिगमनं तत्र युद्धराजादीनां मोक्षणं, कन्यकादीनां त्यागित्वमितरेषां युवराजेन सह राष्ट्र प्रत्यागमन- मित्यादि। १५६ ५६. शर्करापुरवासिन्या व्यवसायकारयिच्या गर्मभ्रूणबाल- घातिन्या अनंगवल्लाः, तत्सखीशतद्वयस्यापि च, संहिताश्रवणादिना मन्त्रावतसेवामजनचापि पाप- निर्मुक्तिमोक्षणं चेत्यादि। १५९ ५७. शर्करापुरवासिनां षण्दप्रजादिषण्डानां संहिता- श्रवणेन पापनिर्मुक्तिः, श्रीकृष्णनारायणदर्शनन तैरेव देहे दिव्यमुक्तमुक्तानिकात्मकरक्षरधामप्राप्तिश्च, तथा अन्यगुसनपुंसकानां शरणागत्या पुंस्त्वस्त्रीखाभि- व्यजकता चेत्यादि। ५८. कराञ्चनीपुरीस्थस्य बहुहत्यापरायणस्य यवसन्धस्य सकुटुम्बस्य संहिताकथाश्रवणेन मोक्षणमित्यादि । १६४ ५९. माण्डवीलाख्यं मा सार्धशतभाण्डसहित, तथा भवायनविगालवं क्षुपदधीचनाव्यकारिणं यहुमिः सहितं च कयाश्रवणतो हरि किमनर्यादति । ६०. हरिवीर्यादिमलाना, हलालादिमृगपूणां, कीरव- णादिव्याधानां, च कथाश्रवणादिना मोक्षण- मित्यादि। ६१. वादिटस्य नागादननामकस्य सकुटुम्बस्य, सारहास- मण्डलीयानां मार्तण्डमण्डलादीनां समस्तानां च कथाश्रवणसाधुसेवनमच्यादिमिर्मोक्षणमित्यादि । १७१ ६२.श्चादनस्य विलासदेवविप्रत्य राज्यप्रधानस्थापि कथाश्रवणेन साधुदीक्षामहण मित्यादि। १७४ ६३. दुरितघोषनामकस्य प्रधानस्य सकुटुम्बस्य कथा- श्रवणेन त्यागिदीक्षाग्रहणं, धर्मभटनामकाऽमात्यस्य थीलयानीपतीसहितस्य मोक्षणं चेत्यादि । १७७ ·[ ४ ] वा . अध्याया पृष्ठा अध्यायाः पृष्ठा ६४.न्यायकर्तुमुकुन्दसावित्रविप्रस्य न्यायाक्षिण्यास्त ७५. कथाश्रवणसेवादानादिमिः प्रसनः श्रीहरि, हर्षनय- त्पल्याम कथाश्रवणादिमिमोक्षणमित्यादि । १८० नाख्यं मागध, योगिदासाख्यदामं, सौरभमावित्रालय २५.कयाश्रवणादिना लेखकस्य विशालरेखस्य ताम्बूलफारकम् , गिलाख्यं रंगकार, डमरूकाव्य सपढीकस्य, करणायानां कायस्थानां बहूनाम्, वाद्यकारं, चिह्नरायाख्यं भावसारं रसेश्वरं शाहविलापनक्षत्रियस्य सपनीदासीदासस्य च ग्रामयाबिन च, मोक्षपदं नीतवानित्यादि। मोक्षणमित्यादि। १८३ ७६. कथाश्रवणादिभिः स्वर्णास्तग्णप्रभृतिविमाधगणां, चित्रवादिगन्धर्वाणां, किनारकिम्पुरुषचारणसिद्धानां ६६. पूर्वजन्मनि दण्डारणिनामकौलिकस्य ग्धजन्मनि मोक्षणमित्यादि। कयास्थले भगवत्साधुप्रसादोच्छिष्टभोजिनो मोक्षण, ७७. पारायणसमातिप्रगंगोत्सवे समागत्रिगुवनीयराज- तत्सम्बन्धिाघ्राणामपि प्रसादभोजनेन मोक्षणमिति | १८५५ प्रजादीनामुद्देशनम्। ६७. पूर्वजन्मनि धेनुपालस्य गोवाराभिषस्य मार्जारवां ७८. आषाढराककादश्यां संहितापागयणसमासी गतस्य, पूर्वजन्मनि ठठोलकाख्यवणिजः शृगालता श्रीकृष्णनारायणन देवे राजभिः प्रजामिः सर्वष्टि- प्रासस्य, स्वर्णाक्षनादिशतद्वयकर्मचारिनरनारीणां देहिभिः संहिताथा व्यासस्य गुरो. साधूनां सीनां च प्रसादामभोजनाद्यैः सेवया कथया चं मोक्षण- द्विबानां महषाणां च कृतं जनोपटाणा. मित्यादि। १८८ अरार्षिकादिक, स्वस्वगृहालयमन्दिरसीवादी ६८.अबापालमरवाटस्य श्येनबन्मनि, अवानां चटका- भ्रामणं प्रप्रतिष्ठानादि चेत्यादि । चन्मसु च, हरो साधूनां च प्रसादोच्छिष्टमक्षण अखिलभूपाऽथितः श्रीहग्निकरूपधासन सर्ववृष- समेन कथालामेन च मोक्षणमित्यादि । १९१ राष्ट्रमन्दिराणि ययौ, पूजां प्रगृह्य पायित्वा ६९. कयाश्रवणादिप्रसंगेन पुरा सार्थवाटजातीनां दशक- तिरोभूयाऽश्वपट्टसरः प्रत्याययावित्यादि । पोताना, तथा पुरा कंकबातीनां शतकाकपक्षिणां, ८०. युद्धपुरेशनागविक्रमस्य समेघयशं श्रीहरिः सम्पा- साचो कृपयोच्छिष्टमोजनादिना च मोक्षणमित्यादि ।१९३ दयामासेत्यादि। ७०. कथाभवणप्रसादभोजनबलप्रोक्षणादिमिः, पूर्व- ८१. दिलावरीनगर्या नन्दिमिल्छनृपसैन्यस्य नागविक्रम बन्मनि नाणकिन्याः खवासिन्या पवाद् जेतुमागमन, नागविक्रमस्य ससैन्यस्य युद्धार्थ ग्रहगोधाया, तया पूर्वजन्मनि संघवाटादिद्वा- तत्पति निर्याणं, शकुनाऽपशकुनस्वभादीनि चेत्यादि। त्रिचन्द्राणां पश्चान्मूषकाणां च, मोक्षणमित्यादि ।१९६ ८२. कृष्णेन सह न योयमिति गुरोरमिरातस्योपदेय ७१. सागरदानवारुटस्य कोरताराख्यमाटस्य च कथा- खानुकुलं नन्दिभिल्लो मत्वा युद्धार्थाऽनुकुलमर्थे भवणसाचमनसेवनादिमिमोक्षणमित्यादि । विदित्वा युद्धक्षणसूचकशंखध्वानमाचरत , तत ७२, अर्घच्योतिर्विदोऽसत्यप्रदर्शनपापादियुक्तस्य देव- उमयसैन्ययो नानीत्यादि। गतीश्वरविप्रस्य पुण्यवतीमार्यायुतस्य संहिताकथा ८३. रणसंग्रामे नन्दिमिलस्येन्द्रवप्रभातवप्रहरिवति- भषणादिनाऽसत्यप्रदर्शनपापादिनाशेन मोक्ष सेनापतित्रयसहितन्ययुतसेनात्मकयोद्धणां निधन- इत्यादि। २०१ मित्यादि। २३३ ७३. अयमानासबन्दिवनस्य स्तवनेन प्राप्तवैराग्यविवे ८५. संग्रामे नन्दिभिल्लस्याऽन्यषट्सेनापतिसहितानां कल्प विक्रमनपवेस्तनबादीनां च कथाव षष्टिसाहलयोदणां च विनायनमित्यादि । जादिमिर्मोक्षणमित्यादि। २०४ ८५. रणे धर्मवत्रादिसेनापतीनां नागविक्रमशरणागतिः, ७४. सर्पदधस समाधिसिंहलपवेः सूतदसमन्वनाम विमानयुद्धम्, नन्दिभिलपमूल्यकालीनस्तवनम् , धन्ययोगेन सबीवनं, कयाभवणेन च मोक्षण श्रीहरिकतमोक्षणम्, दिलावरीसाम्राज्यं नागविक्रमे मित्यादि। २०७ भगमता निहितमित्यादि। २३९ ·[ ५ ] अध्यायाः पृष्ठाः अध्यायाः पृष्ठा ८६. गृहगीतायां नन्दिमिल्लपल्ल्या दिलावर्याः सतीत्वम् , सस्त्रीकदेवेश्वराऽवतारादीनां परमेशाऽऽज्ञात्मक- स्त्रीस्वरूपसे विनां मोक्षस्थितिर्मोक्षदातृत्वमित्यादि । २४२ ८७. गृहगीतायां गृहाश्रमस्य निकृष्टतोत्कृष्टते, त्यागा- अमस्योत्कृष्टता चेत्यादि । २४५ ८८, गृहगीतायां गृहस्थस्य मोक्षोपाया, त्यागाभमे रूक्षता निश्चिन्तता सुखिता च, यथार्थत्यागो यथार्थ- दोपाश्च, गुणता दोपता चेत्यादि । २४८ ८९. गृहगीतायां सर्वाश्रमिणां संसारममता, विष्याशावतां ममता न, स्त्रीपुंसोर्वन्धनाऽबन्धने, सेवादिमिर्मोक्षणं, गृहित्यागिनोवैधय साधम्य च, गृहित्वयथार्थ- श्वेत्याटि। २५१ ९०.सर्वधर्मादिवर्जितरय गृहिणोऽपि मोक्षादिसाधन गोस्थदेवता, गोदानं तद्विधिश्वेत्यादि । ५१. धर्मादिहीनानां पापिनामपि गृहामिणां मोक्षसाधनं साधुसत्संगतिरित्यादि। २५७ ९२. श्रीहरेविंशतितमो जन्मजयन्तीदिनोत्सवा, तत्र च वर्धमानपुरेशिनुः पुरक्षयतृपतेः स्वप्ने सर्वनरक- भोगः, ततः शीघ्र श्रीकृष्णनारायणनिधी मोक्षणं चेत्यादि । २६० ९३. ब्रह्मणाऽर्थितो भगवान् कोट्यर्बुदाऽग्नपक्षीप्रमृति- सहितः शतयोजनविमानेन बहुकक्षकेण सस्यलोकं थयो, तत्र दीपोत्सवाऽनकूटादिमहोत्सवे ब्रह्मासिद्ध- यतिमनुप्रभृतिभिः पूजितो हरिस्तान सुखयित्वा तपोलोकं बगामेत्यादि। २६२ ९४. श्रीहरिस्तपोलोकवासिनां पित्रादिदेवगणानां भवनेषु चार्यमादिकतपूजा प्रगृह्म प्राचीनपितम्यो मोक्षं दत्वा जनलोक प्रबगामेत्यादि । २६५ ९५. महलोकनिवासिना मन्दिरेषु रुद्रादिकताहर्यभ्यर्च- नादि, रुद्रस्य ताण्डवनृत्यं चेत्यादि । २६८ ९६. स्वर्गलोके मेरी मुवलोके च भगवतो प्रमण, भीलोमशवापिका प्रत्यागमनं चेत्यादि । २७२ ९७. अतलादिसतपातालेषु प्रजानुपादीन् पावयित्वा क्षीरोदधि तद्वीपं बद्रिकाश्रम विशेषतो पावयित्वा भगवान कुंकुमतीमागत्य स्वस्य चतुर्विशवितम जन्मदिनोत्सवं धकारेत्यादि । २७५ ९८. बम्बूप्लश्चादिसप्तद्वीपेश्वराणां राज्येषु भगवतो भ्रमण, पञ्चविंशतितमत्त्वाऽऽविर्भावजयन्त्युत्सवस्याऽश्वपष्ट सर: क्षेत्रे विधानं चेत्यादि । २८८ ९९. वैराबादीश्वरलोकेषु तथाऽवतारधामादिषु गत्वा मगवान् ससार्थः कुंकुमक्षेत्रमाययावित्यादि । २८० १००. षड्विंशतिबयन्त्युत्सवोचरं वसन्त श्रीहरि सौराष्ट्रीयनदनदीपर्वताऽरण्यसमुद्रपुलिनसिंहाऽर- प्यादिषु विहाराथै गतः, तत्र स्वपनीभिः पुत्रार्थ पुच्यर्थं च प्रार्थितो रेमे चेत्यादि । २८३ १०१. अनादिश्रीकृष्णनागयणस्य द्वादशोत्तरशतमुख्य- पत्नीनां चैत्रशुक्रतृतीयायां युगलात्माऽपत्योद्भवा- ऽमिधानानि, तथा तदधिकाऽटाविंशतिपत्नीनां तथा कोट्यर्बुदान्जादिपत्नीनां च युगलात्माऽपत्या- दिषु त्वमुकामिधानोद्देशादि । ૮૬ १०२. भगवतो युगलापत्यानां मानसोद्भवानां संख्यादि, संस्कारा, दाम्पत्य, तत्प्रना, युगवलं चेत्यादि । २९० १०३. तिष्यमानुषस्वभावानां निरूपणम् । २९२ १०४. कलिदोषाणां, मोक्षसाधनगुणानां सतां सेवादीनां च प्रदर्शनम् । १०५. मायापालनुपस्थ नास्तिक्यं महापापानि च, तत्फ- लानि सदेहस्य याम्यदण्डभोगा, तद्रवाथै सन- कुमारागमश्वेत्यादि । २९८ १०६. कामरूपाधिपस्य मायापालनृपस्य यमपुर्यों सदेह- यमलोके यातनाभोगा, सनत्कुमारसाधुना कृतं रक्षण,राज्यं प्रत्यानयन,मोक्षणचेत्यादिनिरूपणम् । ३०१ १०७, कलिधर्माणां संक्षेपदी वर्णने, सेवाऽर्पणभक्तिध्यान- दानकीर्तनेतिषटकान्यतमं मोक्षसाधनमित्यादि । ३०४ १०८. तिष्यान्ते भगवदपेक्षा, कल्परात्री कल्पप्रातर्दिवा- ऽपि च भगवनाविर्मावादि । १०९. बक्षणः सृष्टयुचरं राशी निर्माण, दिलावरीराज- धानीपस्य नागविक्रमस्य तीर्थयात्राविचरणे कुंकुमवाप्यां गमनं, तत्र च समाधिफलं दिव्यता- पादनमित्यादि। ११०. श्रीहरिः स्वपुत्रस्य मुकुन्दविक्रमस्य राज्याभिषेक कर्ते दिलावरोराजधानी ययौ, मण्डपादीन् कार- यामासेत्यादि । ३१३ १११. दिलावरीराबधान्यां मुकुन्दविक्रमस्य राज्या- मिषकोत्सवादि। ३१५ ·[ ६ अध्यायाः पृष्ठा अध्याया पृष्ठाः ११२. मुकुन्दविक्रमस्यराशो भगवत्परायणतादिवर्णनम् । ३१८ स्वसृष्टिसर्वदिप्रदर्शनम् , श्रीकृष्णनारायणमूर्ति- ११३. श्रीहरेनिंबपल्ल्यादीनां परमाक्षरधामाऽवलोकन- गर्भगताऽनादितादात्म्यमुक्तसष्टिप्रदर्शनं, तत्स्पृ- प्रार्थनां स्वीकृत्य सर्वामिः सह कोटिविमानः हावतां रहस्यमुक्तानां मूर्तिगर्भतादात्म्यमुक्ति- परमाक्षरधामाभिगमनं, तत्र च मुक्तनरस्वरूपेषु प्रदानं, सताऽऽयतनसमष्टिरूपश्रीहरेर्लोमश- सर्वासां परिवर्तनं तबिज्ञासाया: समाधान तीय प्रत्यागमनं चेत्यादि । चेत्यादि । ३२१ ११९. भगवान् स्वोपार्जिताऽसंख्यस्मृद्धीनां दानानि ११४. परमाक्षरधामनि ब्रमप्रियादिभिर्ब्रह्मादोत्तरस्थब्रह्म- चकारेत्यादि । रससमुद्रतीराघवतारः कृता, महावनपर्वताऽरण्य- वानप्रस्थधर्मात्तरं १२०. अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य कोटिगाद्रिवनोपत्थकोद्याननृत्यमण्डपरासमण्ड- पादीन्यवलोकितानीत्यादि । यतिदीक्षाग्रहणम् , लक्ष्मीकृतस्तवनम् , लक्ष्मी- ३२४ प्रमतीना स्वस्वामिनि शाश्वती लीनता चेत्यादि। ३४४ ११५. विमानगा हरेविमानमण्डलं, राष्ट्रप्रदेशान्, सुराष्ट्रमण्डलम् , अक्षरधामपुरम् , अनादिमुक्त १२१. अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य मुनिरूपेणाऽपरेण पुराणि, दिव्यमतिकलापान , अक्षरब्रममहोलम् , स्वरूपेण श्रीया मनोरथपूरणार्थ पृथिव्यां सर्व- असंस्थावतारमहोलानि च संवीक्ष्य परम धाम तीर्थाभिगमनम् , तिष्यसन्तानस्य समस्तसंहि- प्रति चाऽपासरनित्यादि। ३२७ तायामाऽध्यायश्लोकसंख्यानिटेंशः तचहानादि- ११६. हृद्यवोधने परेषाम्निदिव्याऽष्टदुर्गराष्ट्राऽनादिमुक्त- महिमा चेत्यादि। ३४८ वसतितदाळ्यैश्वर्यंतद्रहस्योपनिषदादिवर्णनमिति । ३३० १२२, श्रीलक्ष्मीनारायणसंहितायाः पुरश्चरणविधिः, ११७. अष्टमदुर्गोचरं परधामप्रदेशा, परब्रह्मपुरदुर्गः, सार्वभौममहादानविधिः, संहिताधारणायाः परमात्ममुकवसतयः, परब्रह्मपुरस्थाना फलं चेति । वैमानिकानां स्वरूपस्येऽप्यैक्यम् , परब्रह्मपुरे स्वस्खाल्येष्ववतरणम् , स्वागतम् , विश्रमणम् , १२३. तिष्यसन्तानविषयाः, बद्रिकानारायणसनिधी संहितायाः कुमारीरूपेणाऽऽविर्भावा, श्रीनारा- परब्रह्मणः समायां स्वशाश्वतधिष्ण्यं प्रति- गमनमित्यादि। यणश्रीकृष्णनारायणश्रीपुरुषोत्तमनारायणश्रीनर- ३३४ नारायणानां स्वस्वशक्तिभिः सह तत्रैव प्रावि- ११८. पमधामनि गमहोछादिषोडशमहोलानां रहस्य- विः, संहितायै वरदानानि, कयाश्रवणफलं मुक्तेम्या प्रदर्शनम् , तदीयर्दिप्रदर्शनं, स्वमूतों चेत्यादि ।

·॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणसंहितायाः तिष्यसन्तानात्मकस्य चतुर्थतुण्डस्य अध्यायविषयाणाम् अनुक्रमणिका ॥ विष्यसन्तानस्य श्लोकाः १३०३८ ......७ अधिकाः १३०४५ सन्ति कृतसन्ताने त्रेतासन्ताने द्वापरसन्ताने विष्यसन्ताने ५९० ३०० २३७ १२३ अध्याया, अध्याया, अध्यायाः, ५५,५२७ ३२,२५४ २५,१६२ १३,०४५ श्लोकाः। लोकाः। लोका। श्लोकाः। अध्याया, सम्पूर्णसंहितायाः-१२५० अ०॥ १२,५,९८८ श्लोकाः।

·No text on this page.

·अनादिश्रीकृष्णनारायणाय नमः।
* श्रीगणेशाय नमः
EX ॐ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता HA
चतुर्थ:---
॥ तिष्यसन्तानः ।।
करुणापूर्ण
श्रीश्वेतायनव्यास उवाच-
सर्वथा
साधुशीलसमन्वितम् ।
मुक्तापिसेवितं शान्तं तं नमामि परेश्वरम् ॥१०॥
भों नमो युगरूपाय
नमस्तिष्यादिमाक्षिण ।
नरनारायण रूपं वीक्ष्य कान्तस्य चक्रिणः।
बालयोगिनीनाथाय नमस्ते बालयोगिने ॥१॥
या माणिक्या चाऽक्षरश्रीस्तापसी शीलयोगिनी ॥१॥
नमोऽसंख्यचरित्राय
नमश्चानन्दवाईये ।
दिव्या दिव्यशक्तिव ब्रह्माचर्गपरायणा ।
नमस्ते बालकृष्णाय
बालान्तरात्मने
नमः ॥ २॥
मनाक
स्पर्श न सहते याऽन्यस्य श्रीहरि विना ॥१२॥
चिदचिदपुपेऽनादिश्रीकृष्णाय
नमोनमः।
सा कान्त
तापस संसेपितु बदरिकाऽभवत् ।
बद्रिकापतये
नरनारायणात्मने
नमः॥३॥
बद्रीश्वरी माणिकी सुप्रशा
पार्वतिकारिमका ॥१॥
सर्वसौख्यविधात्रे ते सर्वधर्माधिकारिणे ।
राघारमादिसंपूज्या राबते नन्दसञ्चितिः।
यायल्लीलादिवास्याय नमस्ते साधुरूपिणे ॥४॥
ध्यात्मिकाऽप्येकरूपाऽस्ति छनरूपा हरेः सदा ॥१४॥
साध्वीशक्तिसुमित्राय स्वर्णरेखाजटाधुगे।
यस्याः पत्रेषु देव्यश्च मुक्कानिका वसन्त्यपि ।
एकरसस्वरूपाय सरोजनीजुपे नमः ॥५॥
यस्या मुक्ता बदरेषु वसन्ति
मघुरामकाः॥१५॥
एकषा दशषा सहसचा कोट्यर्बुदाबधा। अक्षरं ब्रह्म
परमं साकारं बदरीति तत् ।
कान्ताकान्तोऽन्वितश्वास्त पृथक् चापि च ते नमः ॥६॥ तेजोमयं धामरूपं
तत् गुमात्मकमत्र वै ॥१६॥
यो दधार तु राषायाः कृते कृष्णं निजं वपुः । सेवाऽक्षरकृता
मूर्तिमती
यावाहन
हरे।
यक्ष भियः कृते नारायणो नारायणेश्वरः ॥७॥ ब्रह्मचर्य हरेरण नररूपं विराजते ॥१७॥
यश्च रम्यं वासुदेव व्यूह
व्यूहं दधार
सुष्टये।
ऋषयो भगवत्केयाः सर्वे तपन्ति यत्र
यब हिरण्मयं रूपं विष्णुरूपं दधार च ॥८॥ अन्यायात्र बटयों वै हर शकय एव
हरे शतय एव ताः॥८॥
तथा तिष्याऽदितानां तूद्धाराय
तूद्धाराय तापसां वपुः । गंगा चिद्धिरूपात्र वर्तते चायणांगना।
धर्माद् दधार मगवान् नरनारायणात्मकम् ॥ ९॥ आनन्दैश्वर्यरूपाच भूमयो चदरीवने ॥१९॥

·२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता घवला चाशाकरी वै सत्स्वरूपिण्य उपला दावनाशिकाः। नैनां बदरी भगवाँस्यबत्येव क्वचित् प्रभुः । पर्णकुट्योऽत्र धामानि सभा ब्रह्मव्रतात्मिका ॥२०॥ वृन्दायां च तुलस्या च निरोधो राजसो मतः॥३९॥ समाधिर्धारणा ध्यानं वितानेषु वसन्ति हि । बदयों वक्षसत्त्वं वै सदा सात्त्विकतां गतम् । राबते मुनिमालेषु तुध्वंस्रोतस्त्वमुत्तमम् ॥२१॥ केतकी तपः कृत्वा ययावम्बरमूर्ध्वगम् ॥४०॥ जितेन्द्रियवं चिढेषु धातुस्साववियोगिषु । सा तु कापट्यदोपेण प्रक्षिसाऽघोजगाम ह। बितात्मत्व हृदयेषु राबते बद्रिकाश्रमे ॥२०॥ मिथ्यासाक्ष्यं वेधसश्च कृत्वा खपूज्यतां गता ॥४१॥ यत्र नास्ति कलेवासः सत्यं वसति सर्वदा । बदरीयं महामुक्तानिका हरेः। सत्यधर्माः सत्यसन्तो विद्यन्ते कृतधर्मिणः ॥२३॥ महामाणिक्यवर्णा सा मुक्तानिका च दासिका ॥४२॥ यावस्थास्यति भूदेवी यावद्धिमगिरिस्तथा । अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य विरहाऽसहा। तावड्रीमकृष्णनारायणा स्थास्थति तापसः॥२४॥ नरनारायणं कान्तं तापस चाऽनुतापसी ॥४३॥ नरनारायणनाम्ना बद्रीश्वरपरप्रमुः। भूत्वा नारायणीदेवी बालकृष्णमनुसृता। तावत् कृतस्य धर्मा वै स्थास्यन्ति बदरीवने ॥२५॥ सदा बालखमावा बदरी बालयोगिनी ॥४॥ घन्योऽय मानवो लोको यदर्थ पुरुषोत्तमः। सर्वश्रेष्ठा विद्यतेऽत्र नित्यकृष्णसुयोगिनी । कुंकुमवापिकानायो नरनारायणात्मना ॥२६॥ कामदुघाः समस्ता वै गत्वा श्रीबदरीवनम् ॥४५॥ बदरीनाथ एवाऽयं भूत्वा शश्वद्विराजते। नत्वा नारायणी बद्री छायायां ताः समासते। माणिक्यायाऽश्विनी दिव्या वाहा चेयं गुरूपिणी ॥ ७॥ नारायणं पयः पायित्वा यान्त्यनु तद्दिवम् ॥४६॥ बद्री भूत्वा ब्राझतन्धी तन साकं विराजते । ता मन्वत धन्यमाग्यं बदर्याः कृष्णयोजितम् । नारायणी हि सा लक्ष्मीबालकृष्णं निषेवते ॥२८॥ कल्पलताः स्वर्गवल्ल्यः शोचन्ते विरई हरेः॥४७॥ यैर्जनः समनुष्याता वन्दिता विदिता तथा। प्रशंसन्ति महन्द्राग्यं बदों नित्ययोजितम् । यामिश्च कृतसेवा ताः कृष्णयोगं प्रयच्छति ॥२९॥ फलामृतं क्वाचित् प्राप्य देवा गंगाप्लवार्थिनः ॥४८॥ ते नरा योषितः सर्वे माणिक्यानुग्रहाद् भुवि । प्रमोदन्ते फलरसे तिरकुर्वन्ति चामृतम् । सगुणा अपि बायन्ते निर्गुणा मोक्षमागिनः ॥३०॥ अमृतस्य सदा पाने तुप्ता देवा भवन्ति न ॥४९॥ अहो माग्य भुवनानां यन्मध्ये बदरीवनम् । बदरीफलमासाद्य वर्ष तृसा 'अहो भाग्यं मानवानां ये वसन्ति वनाऽमितः' ॥३६॥ बोधिवृक्षो बोधिवृक्षो वने त्यक्तो नारायणेन साधुना ॥२०॥ बदर्याः शीतला वाता यान् स्पृशन्ति जनास्पदान् । सोऽपि नाऽभ्युदयं धत्ते घने बद्री तु यादृशम् । वं देथाः पावनाः पुण्या नायन्ते बदरीसमाः ॥३२॥ वष्टिका श्रीवामनस्य कृतकायें गता ॥५१॥ धन्ये बदरीदेवी पारिबाताऽवहासिनी। विना सेवां वर्तते सा सा ब्रह्मलोके वियोगिनी । पारिजातस्तु वर्षमुवास कृष्णमन्दिरे ॥३३॥ बदरीयं भाग्यवती महती यष्टिकादितः ॥५२॥ इयं तु बदरीदेवी याकल्पं छत्रबद्धरे। यशनारायणः कृष्णः समिधायें राबते नित्ययोगेन मुक्तानो शीलयोगिनी ॥३४॥ दुमान् शुमान् । व्यरचयचया यज्ञे कल्पनुमोऽपि यस्याऽये जुहाव तान् पुरा स्वयम् ॥५३॥ नोत्कृष्टत्वं प्रसेवते । तथापि ते न बदरीसमा माग्ययुजो यता। सकामः स हि सेयं तु निष्कामा श्रीनरायणी ॥३५॥ यशान्ते ते वने त्यक्ता नारायणेन यशिना ॥ ४॥ तुळसी भाग्यशीलाऽपि वने वने विना हरिम् । बदरीयं सदा नारायणेन शिरसि साक्षात् पतिमृते वास्ते ततो न बदरीसमा ॥३॥ कृता । धन्या त्वं माणिकीदेखि धन्या त्वं बदरीश्वरि ॥५५॥ बद्रि केय भगवद्गृहिणी गृहरूपिणी। या वं कृष्णेन न त्यक्ता चान्ते सत्यादिका यथा । यषामा श्रीनारायणालया प्रसिद्धयति ॥३७॥ धन्या वै कोटियो नार्यः कृष्णयोगमुपागताः ॥५६॥ वृन्दा त्यक्त्वा ययौ वृन्दावने कृष्णस्तु पश्चिमाम् । शश्वद्धन्या यथा त्वं वै तया ता न कदाचन । बारिकां वेन सा पृन्दा वृक्षरूपा वियोगिनी ॥३८॥ सर्वालयं गताः पक्षाद् राजसे त्वं तु बद्रिके ॥५॥ महर्षयः। वै ·तिष्यसन्तानः द्रुमम् ॥७७|| त्वन्मूलात् खल्ल तीर्थानि नद्यो भवन्ति बद्रिक । तं शरण्यं मोक्षदं च पापघ्नं शान्ति तथा । त्वं लक्ष्मीस्त्वं रमा श्रीश्च कमला त्वं हरिप्रिया ॥८॥ मायाशान्तिक नारायणमूर्त्यात्मक त्वं नारायणवासेन नारायणी नगयणी। सत्समासंगत नित्यं बदरीद्रुममाह तान् । राधा विरजा हरिणी सरस्वती त्वदाश्रयाः ॥५॥ शृण्वन्तु शाखिनः सर्व सर्वपापविनाशकम् ॥७८॥ सर्वास्त्वां वीक्षितुं यान्ति नित्यं नागयणाशया । कृष्णतुल्य मोक्षदं नरनारायणाश्रमे । गंगा त्वत्पादमाप्लाव्य ततो याति स्थलान्तरम् ||६|| बदरीबनमध्ये वै वास्त या बालयोगिनी ||७|| नर्मदा सप्तकल्पा वै गोदा तु दशकल्पिका | बालबदरीदेवी या माणिक्या पारमेश्वरी। सर्वकल्पा बदरीति नारायणेन निर्मिता ॥६॥ बद्रीश्वरी शीलगुप्ता सदैव ब्रहाचारिणी ॥८॥ यावच्छेषः क्षीरनिधी रमा श्वेतनिवासिनी। महामुक्तानिका कोटिमुक्तमण्डलारिणी। लक्ष्मीर्यावश्च वैकुण्ठे तावद् बद्री हि शाश्वती ॥२॥ सा बद्रिका पादपानां बायुद्धारकरी शुमा ||८|| यावतीनां गुनातीनां पादपानां च मूलिनाम् । दर्शनात्' स्पर्शनानाम्ना नमस्काराद् विचिन्तनात् । पावनी बदरीदेवी नारायणी परेश्वरी ॥६३|| आश्रयाद्योगतश्चापि वर्तत पापनाशिनी ॥८॥ प्लक्षद्वीपे प्लक्षदेवाल्ये प्लक्षमहोत्सवे । यानि वै वृक्षबातीनां पापानि सहजानि च। द्वीपान्तरेभ्यश्योगिला जातयः समुपाययुः ॥५४॥ आगन्तुकानि चान्यानि सा बद्री नाशयिष्यति ॥८३॥ कल्पोदिबास्तु वै स्वर्गात् पुण्योद्भिज्जास्तु मत्यतः। यत्र नारायणः साक्षाद ब्रह्मचर्यार्थतापसः। श्राद्धोद्भिज्या अनादिभ्यो भूमेस्तु दैविपादपाः ॥६५॥ यदर्थ सा यदर्थ सा बद्रिकाऽपि ब्रह्मशीला च तापसी ॥८४|| चैत्यवक्षाः समिक्षा अंकुरा दर्मजातयः। सर्वपापहरा दिव्या सर्वकल्मपनाशिनी। रसिणः शाकिनश्चापि फलिनः पुष्पिणस्तथा ॥६६॥ वर्तते सर्वसामन्वितोळ पारमेश्वरी ॥८५॥ दीपनामकरा बम्बुप्रभृतयश्च चाययुः। तत्र पापविनाशाय गन्तव्यं तु यथायथम् । ओषधयो विषहन्थ्यो बीवदाचाययुस्तथा ॥६७|| शाखिभिः पादपैः सर्वात्रार्थे प्रतिवत्सरम् ॥८॥ गर्मिण्यः प्रसविण्यश्च वैशिन्यश्च नारायण नमस्कृत्य नरं समाययुः। योगिनस्तथा। सन्धिन्यो ब्रह्मचारिण्यो युगलाच समाययुः ॥६८॥ फलपुष्परसाश्वेश्च सम्पूज्य बदरी नमेत् ॥८७|| प्लक्षपूजोत्तरं कोट्योषधीनां मण्डपे स्पृशेद् बदसें दिव्यां तां बसत्तच्छायिक स्थले । कल्पद्रुमो नगादैतान् पादपान् दैवमंज्ञकान् ||६९|| मिलेच वक्षसा बद्री मकरन्दं असेत्तथा ॥८८॥ प्रक्षोत्सवोऽयं सम्पनः पुण्यकृत् सर्वशाखिनाम् । तद्वायु चापि गृढीयात् प्रदक्षिणं चरेत्तथा । जिज्ञासका वर्तते मे प्रकाशयामि वः पुरः ॥७०॥ धूपं दीपं च नैवेद्यं समर्पयेत् क्षमां स्तुतिम् ॥८९॥ वयं प्रकुर्यात् परमेशि त्वं सर्वे करायफलशालिनः । पापबाल विनाशय । तु पादपाः भुञ्जन्तेऽन्ये नः फलानि वयं तु तापसाः सदा ॥७॥ वृक्षयोनेर्महाकष्टान्मोचयाऽस्मान् प्रमोक्षय |॥१०॥ पृथिवीगर्मभोक्तारो देवार्पणविवर्जिताः। एवं सम्प्रार्थ्य तां देवीं नत्वा स्वं स्वं वनं व्रजेत् । स्यामो पापमुनस्ततः नारायणं वृत्रहत्याऽधयोगिनः॥७२॥ संस्मरेद् बदरी मोक्षमवाप्नुयात् ॥९॥ क्लेद्यखायप्रभोक्तार पूजाधर्मादिवर्जिताः। वृक्षाणां मोक्षदा देवी बद्रिका स्वेकजन्मनि । वीर्थकार्यविधुराश्च तामसा ज्ञानवबिताः ॥७३॥ एवं यात्राकृतो वृक्षा यास्यन्वि परमा गतिम् ॥१२॥ कथं दुरितनाशो नः संभवेद् बद्धशाखिनाम् । ततो वरर्थिता वै याभार्थ चलता निजा। प्सागुमो महान् विप्र उद्धारं नः प्रवक्ष्यति ॥७४॥ श्वेतद्वीपे हरेरने हरिस्तानाह सर्वदा ॥१३॥ इत्येवं तथ्यजिज्ञासा श्रुत्वा प्लक्षेश्वरो स्थिरा भवन्तो वृक्षा वै तथापि मोक्षलन्धये । विचार्य बहुधा सर्वपादपानां विशुद्धये ॥७॥ सक्ष्मदेहेन गन्तारी यात्रार्थिनो भविष्यय ॥१४॥ सामध्ये परमं यत्र वर्तते श्रीहरु समम् । पादस्यकास्य सूक्मस्य भूगर्भ वस्तु लमता। अव्याहतं शाश्वतं च मनाक् हासविवर्जितम् ॥७॥ भविष्यति तावजीवनमस्तु वा॥१५॥ तदा। द्रुमः। तु यावद्वै ·४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * स्वयम् ॥१७॥ ते द्रुमाः। मुसुराः सूक्ष्मे देहे गते चापि बदाँ यात्रया पुनः । एकं सत्यामि, दिव्यं विमानं सत्यसंचरम् । खदेहे स्थूलसंशे स्वागत्य वासं विधास्थय ।।१६॥ ब्रह्मसमायां नृपतिस्तेन याति हि योगिराट् ।। ८ ॥ बदरीयात्रिकाः सर्वे पादपा घाममोक्षणम् । द्वितीयं चार्यममंझं पितृलोकादिसञ्चरम् । प्रयास्थयो वदान्येषः श्वेतनारायणः तृतीयं त्रिदिव नाम चैन्द्रपद चतुर्थकम् ।।"॥ एवं प्राप्य हरेनुग्रह पादपास्ततः। पञ्चमं भास्कर नाम पष्ट कौमुदकं तथा। बदरीयात्रियो भूत्वा पूर्वयित्वा नरायणीम् ॥१८॥ सप्तम ध्रुवसशं चाऽष्टमं कैलासनामकम् ॥१०॥ प्रज्वाल्य निजपापानि बद्रीप्रतापतो धर्मसंज्ञ नवमं मेरुसंज्ञ ततोऽधिकम् । ययुर्व मोक्षण त्वेकजन्मना यान्ति वै तया ॥१९॥ श्वेतवाई क्षीरवाह तलाख्यान्यपराणि च ॥१२॥ यास्यन्त्येव पदं दिव्यं बदरीशीप्रसेवनात् । लोकालोकाभिधं चापि मनोजवानि तानि वे। बदरीनाथयोगेन लोक्ता मोक्षदायिनी ॥१०॥ यथाभिधानगुणकान्यतिरिंगन्तगानि च ॥१२॥ सर्वमोशकरी दिव्या साक्षाचारायणाश्रयात् । सर्वभोग्यर्द्धिपूर्णानि यथा विषण्यानि तानि ह। जयते बदरीदेवी बदरीदेवी माणिक्या चालयोगिनी ॥१०१॥ वेषु सर्वेपु रतानां सुवणांना च मूर्तयः ॥१३॥ सा पप्रच्छ कथा दिव्यास्तिष्येऽपि मोक्षकारिणीः । अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य प्रतिमा: शुभाः। नरनारायण बदर्याश्रम उत्तमे ॥१०२॥ श्रीमाणिक्यामहालक्ष्मीयुता युगलविग्रहाः ॥१०॥ या या बद्रयाः कथाः पृष्टा नरनारायणं प्रति । गबामने स्थापिताः पूजिताः श्रीबटरेण उत्तरिता नरनारायणेन स्वामिना च याः ॥१०॥ सर्वशृंगारशोभायाः सर्वगन्धरसार्पिताः ॥१५॥ तासादिव्या स्तिष्यखण्डे विद्यन्ते मोक्षदायिकाः। देवदूताः पार्षदाश्च सामवोऽमलाः। अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीवल्लमाश्रिताः ॥१०४॥ वैमानिकाः प्रविद्यन्ते तषु मागवतोत्तमाः ॥१६॥ महाभागवतीसत्यः साव्य: इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायो चतुर्थे तिष्यसन्ताने शीलपरायणाः। श्रीनरनारायणस्य श्रीमाणिक्यात्मकबदाः स्वरूप- चन्द्रानन्दाश्चन्द्रकान्त्यानना: स्वर्णप्रभान्विताः ॥१७॥ वर्तन माहात्म्यकथनं कथाप्रस्तावश्चेत्यादि- महाभक्तानिकास्तेषु विद्यन्तं बदरस्य निरूपणनामा प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥ कीर्तन सततं तेषु जायते बदरीश्वरि ! ॥८॥ यत्प्रसंगेन देवाद्या यान्ति ब्रह्म सनातन । श्रीनरनारायण उवाच- नेतादृशोऽभवद् मक्को येन जगत् प्रपूरितम् ॥१९॥ शृणु बदीरमे देवि हरिकीर्तनभच्यात्यमहापापः भक्तकथानकम् । समस्तकम्। च्या त्वं बदरीमा स्थले भक्तिवशानुगा ॥१॥ स्थलेऽस्य नृपतेयघोषः प्राप्ता बदरो नाम राबर्षिहिमभूमौ बदरस्य विमानानि यदिशं यन्ति तदिशि । पुराऽभवत् । महाभागवतो भको वैष्णवोचम नमन्ति देवमुनयो मक्या नृत्यन्ति तस्त्रियः ॥२१॥ पृथिव्य शशासाऽसौ दिव्यसामयसाधनः। पूजयन्ति विमाने श्रीकृष्णनारायणच्छविम् । विमानान्यमवन् यस्य पारे लक्षं सुखानि च ॥३॥ नीराजयन्ति मुदिता दत्वोपदार प्रयान्ति च ||२२॥ सौवर्णानि कल्पवृक्षोद्यानोपशोमितानि बदरस्य महाराज्ये ग्रामे खेटे पुरादिषु। दिव्यकन्यानिवासानि! स्मृदान्युश्चावचानि च॥१॥ नगरे पचने राबधान्यां घोषेऽपि सर्वथा ॥२३॥ एकै सूर्यचन्द्रावि चन्द्रवचेवसा चयैः। साव्या पूज्यन्तेऽनाम्बरादिमिः । यसमिनिशा श्यां छीनेव वर्तते तदा ॥५॥ विप्रा दक्षिणया चापि निराश्रयाः प्रान्तिनमत्रताराणा बायतेऽल्पे विमानके। अनाथाद्या यथापेक्षेनीयः खेष्टसमर्पणः। चन्द्रज्योत्स्ना तु मिलिता तदा दुग्यायतेऽम्बरे ॥६॥ प्रामे मामे ब्रह्मयज्ञा जायन्ते बदरस्य वै ॥२॥ इन्द्रधनुष्पकायायोल्पसरन्ति अन्नसत्राणि भूभागे बदरस्य पद्मकम् । विमावाना किरवाना बदरस महात्मनः॥७॥ प्रपादानानि सर्वत्र चासन् कल्पलतास्तथा ॥२६॥ प्रवर्तते ॥२०॥ ऊर्ध्वगः ॥२॥ हि। साधवो यतयः शुभाश्रयः ॥२४॥ पनेष्वपि ।

·तिष्यसन्तानः भूपा विरोधिनः। च मम। यत् है। यात्रालवो लतामाप्य मुंजते मिक्षया फलम् । राज्ञः शरहिं बहवो हता तृप्तिदं च रमं मिष्टं पिबन्ति च भवन्ति माम् ॥२७॥ सर्वे ते निहता निहता वाघों हिमवार्षिसमाइये ॥४६|| वैष्णवानां मण्डलानि सासन् वै प्रतिखवटम् । किंपुरुषप्रदेशानां दक्षिणे मध्यसंस्थिते । प्रातमध्याहके सायं कीर्तयन्ति भवन्ति माम् ॥२८॥ द्विसाहस्रयोजनात्मविस्तृते मिष्टवारिणि ||७|| देवकथाकरा भूमावागत्य कथां मानसाख्यः समुद्रोऽयं मिष्टोदो हमवतदा । वाचयित्वा संहितां च बोषयन्ति भवन्ति माम् ॥२९॥ सदा शीतलबलपि सर्वरनसमन्वितः ॥८॥ उत्सवा उत्तमाः श्रेष्ठा जायन्ते च प्रबासु वै । यत्रास्ते साम्प्रतं बद्रि हिमालयोऽद्रिराडिह । ऊर्जाऽसिताष्टमीप्रभूत्यहस्मु द्वादशीष्वपि ॥३०॥ शृणु बद्रीप्रमे शृणु बद्रीप्रमे देवि जेतुं तु बदरं नृपम् ||४९|| बयन्तीषु समस्तासु सत्संगाः संभवन्ति च। आययौ त्वेकदा ब्योना हेमाऽनलोऽसुरो महान् । व्रतोत्सवानां सम्मानं पालनं पूजनादिकम् ॥३१॥ अपरं पृथिव्यः तस्माद दसैन्यवान् ॥२०॥ उद्यापनं चाऽऽदरश्च जायन्तेऽस्य प्रबास्वपि । व्योममार्गेण सहसाऽयुतैर्विमानकै सह। नित्यं गवां तु बहीनां दानं नृपस्य जायते ॥३२॥ खण्डे किंपुरुषे युद्ध बदरेण समाचरत् ॥२१॥ शेषो नवः कृतः स्वर्णमयो येन तु भूभुजा । बदरस्य विमानानि ससैन्यानि वदाम्बरे। प्रतिष्ठाप्य च तं शेष नागं नीत्वा विमानके ॥३३॥ अमिपेतुश्चासुराणां सैन्येषु दिव्यशक्तयः ॥ २॥ ययौ पातालक प्राह पूर्वशेषं निवर्तय। सहस्रशो विमानानि नष्टान्यासुरकाणि वै। मम शेषो बलिष्ठोऽयं धारयिष्यति के मुवम् ॥३४॥ सैन्यानि मिष्ट बलधौ भूत्वा यादांसि चाविशन् ।।३।। मूलशेषः परीक्षार्थे मुमोचाऽधो हि गोलकम् । हेमानलोऽमुग्वयों युयुधे बदरेण महसा स्वर्णनागस्तं भूगोल के न्यधात् द्रुतम् ॥३५॥ मिथः सैन्यानि युयुधुः प्राणान्तनिश्चयानि वै ॥५४॥ मूलशेषस्य मान वै निर्मूलं संव्यबायत । दिव्यास्त्रवर्पणैर्दियशरैर्दिव्यश्च हेतिमिः। गों नष्टोऽय में तं बदरं स्वर्णशेषिणम् ॥३॥ विद्युत्प्रवाहणे श्वापि पाशैर्वारुणबैस्तथा ॥५५॥ प्रार्थयामास मानार्थ धारणं निजमस्तक। वश्व विविधर्टण्डः कालचक्रर्विशालक। अन्यथा भूभृता चाऽवमानितस्य यशोलयः ॥३७॥ मन्त्रस्तन्त्रैर्महायन्त्रर्मायिकेन्द्रजालिकै अप्रतिष्ठा भवल्लोक ययाचे गोलक वाय्वग्निनागगवयगरुत्मतेच वृश्चिकैः। भर्नु निजफणायां वै तदा तु बदरो ददौ ॥३८॥ पर्ववैवापि वृक्षश्च युयुधिरे तु तु कृत्रिमैः ॥५७॥ पूर्वशेषाय पृथिवीं स्वर्णशेषं निजालयम् । हिमशैलेश्व विविधैर्ग्रहगोलेग्नुत्तमैः। आनिनाय ततः स्वर्णशेषो विज्ञानवान् यतिः ॥३९॥ गदामिश्चाण्डमेत्रीमिजघ्नुरन्योन्यमुद्रुषः ॥५८॥ पतञ्जलिमहायोगी विद्यापरो व्यजायत । आसुराणां हि सैन्यानि मारयित्वा मुहुर्मुहुः। सर्वयोगकलामिश्न जगदुद्धारमाचरत् ॥ ४०॥ मिष्टान्धी ते प्रविशन्ति स्वस्थास्तत्र भवन्ति च ॥१९॥ एवंविधस्य मतस्य बदरस्य गृहे गृहे। पुनर्चलं नीरुग्णत्वं प्राप्य चायान्ति' संगरे। कृष्णधून्योऽभवन् बद्रि भक्तिश्वासीद् गृहे गृहे ॥४१॥ पदरेण हतास्ते पुनर्विशन्ति सागरे ॥६॥ श्रीमाणिक्या सेवितस्य कृष्णनारायणस्य वै। अथाऽयं बदरो राजा भत्कराड वीक्ष्य जीवितान् । मम मूलस्वरूपस्याऽऽश्रितं सर्वे जगद्धयभूत् ॥४॥ समुद्रस्थानासुरांच चिन्तयामास चान्तरे ॥११॥ शृणु बद्रीप्रमे देवि तदा राज्यं तु ऋद्धिमत् । कथमेषां समुद्रे वै विनाशं प्रतिपादये। स्वर्गोत्तर भूतलं तु भूतलं तु वीक्ष्याऽन्यम्वर्धपालकाः ॥४३॥ पुनर्नव यथा स्वस्था निर्गच्छेयुर्बहियुधि ॥६॥ पस्पर्धबंदरं भक्तं राजानं स्मृदिलालसाः। जलं सर्व खन्धिरूपं हिमशैलात्मकं मवेत् । बहवो बदरं मकं प्राप्याऽयुध्यन् पराजयं धगुः ॥४॥ अन्तःस्थिता आसुरास्ते स्युर्मूताब शिलात्मकाः ॥३३॥ भक्तो मस्या हि बीयेत नान्ययुद्धः कदाचन । सञ्चिन्त्यैवं बदरोऽयं सस्मार चन्द्रदेवताम्। यदृहे भगवान् साक्षाद् बसति दुर्जयः कुतः ॥४५॥ तूर्णे चौपस्थिता देवकार्थसहायिनी ॥४॥ पुनः।

·६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के . वद राबन् तव कार्य स दधे। शिलागि आसुराणां सुरम्नानां विनाशार्थ मतिं श्वेतहमशिलात्मकानि तानि सहसोवाच आगत्य चाम्बरं शीततां गतम् ॥८४|| बदाय महात्मने ॥६५॥ सजातान्येव सहसा सुरकार्य तथा सुखम् । हिमानां करकावः महसा पेतुरम्बरात् । तूर्णे करोमि साध्य वे दुःसाध्यमपि सर्वथा ॥६६॥ ताभिध वर्धमानानि शृंगागि पार्वतानि वै॥८५॥ बदरः शशिनः पूजां स्वागतं वन्दनं स्तुतिम् । महापानि जातानि वर्धमानानि तानि वै । चकाराऽऽसनवर्यं च ददौ नेमे पुनः पुनः ॥६॥ एवं पर्वतो जाता युगमाहस पोजनः ॥८६॥ कपालो शान्तिकत् स्वर्णसुधाकर स्वर्णसुधाकर महाप्रभो। चन्द्रकान्तन सम्पन्नो हिमवद्धिमवर्षणः । भक्तानुग्रहपातस्त्वं बयसे चामृतप्रद ॥६८॥ हिमांशुमणिना भूमी हिमाद्रिर्बदरीप्रमे ८७॥ जीवनं सर्वलोकानां कलासु तव तिष्ठति । आसुरा युद्धकारी जलोपलामु तत्तले। माधुर्य चौषधीनां तव योगात्प्रवर्तते ॥६९॥ मर्दिताश्च निरुद्धाश्चोपलाभावं गता मृताः॥८८॥ वृद्धि पुष्टिस्तव योगाजायते दाहरोधनम् । उपद्रवाः प्रशान्ताध महतः परिवर्तनात् । त्वदाधाराचौषषयस्तघाराध देहिनः॥७॥ अथ लोकाश्च ऋषयो मुनयो देवतास्तथा ॥८९॥ चन्द्र कौमुदिकानाथ निशेश प्रियसंगकृत् । श्रुत्वा हिमालयं भूमि वीक्षितुं वाययुर्मुदा । शशिन् नक्षत्रनाय त्वं जयसे वै तमोनुद ॥७१॥ राक्षसा असुरा दत्या दानवा मानवाः खगाः ॥१०॥ मृगांक दुग्धवर्ण त्वं हिमांशो अयसे सदा । पितरो लोकपालाश्च सिद्धाचारणनर्तकाः। शीतलाब्धे सुधामूर्ते भक्तकार्य दधात्लिह ॥७२॥ गान्धर्वाः किन्नराः सूता मागधा बन्दिनस्तथा ॥११॥ असुरा मुहुरागत्य समर्दयन्ति मानवान् । विद्याधरा अप्सरसा साध्व्यः शंकरयोगिनः। देवान् पितृन्मुनीन् भक्कान् क्लेशयन्ति मुहुर्मुहुः ॥७३॥ गणाश्च गणदेव्यश्च मातरो वसवस्तथा ॥९॥ मद्वाणैरर्दिताते प्रविष्टा हिमसागरे। मेरस्थाः परलोकस्या दिव्यदेहाः समाययुः । यया स्युमर्दिता वै हिमपाषाणपर्वतैः ॥७४॥ मुमुदुर्बहुधा हैमें शीतं चान्द्रं विलोक्यते ॥१३॥ पुनर्न ते बहिस्त्वत्राऽऽययुस्तथा विधेहि यत् । वर्धयामासुरत्यर्थ भूपति बदरं तथा। बमोषधिर्हि लोकानां चासुराणां निबईणम् ॥७॥ प्रशशंसुश्च ते सर्वे दिक्पाला मानमादधुः ॥१४॥ धीत शस्त्रं मतोऽस्येव शीघ्रं तदोषधं कुरु । ब्रह्मविष्णुमहेशाच प्रसन्नास्वमवन् बहु। इत्येवमर्थितो रात्रिनाथ: श्रीबदरीप्रमे ॥७६॥ बदरस्याऽभवद् राज्य सर्वे हिमालयात्मकम् ॥१५॥ ददौ कण्ठात् समुचार्य चन्द्रकान्तमणि शुमम् । नवं त्वरण्यक परितो नाऽभवत्तदा। बदाय स्वभक्ताय देवकार्यकराय च ॥७७|| देवाद्या वासयोग्यं तं मेरुतुल्यं तु भूमृतम् ॥१६॥ प्राह मणि नृप चात्र शीतान्धौ सनिवेशय । धीक्ष्य स्पृहां प्रचक्रुधार्थयामासु शीवाब्धिः सहसा शीतशिलात्मको महान् गिरिः ||७८॥ राना वासं ददौ देवकोटिभ्यस्तु हिमालये ॥९७|| अत्रैव शीतलभूमिर्मविष्यति न देवजातयः सबै ये ते वासान् स्वकुलोचितान् । त्वं विमाने वस राजनम्बरे न तु भूतले ॥७९॥ चक्रुः शृंगेषु हैमेषु देवालयो बभूव सः ॥२८॥ शीवेनामिभवं नैव ब्रजेथास्तचया स्वर्ग वे चापरं भूमौ हिमालयो बभूव । एषोऽहं संप्रयाम्येव शीघ्रं मणि बले क्षिप ||८०॥ कल्पद्रुमा कल्पलतास्तथा कल्पतृणान्यपि ॥१९॥ बदरो द्रुतं विमानमम्बरे। हिमालयेऽमितो देवैः रोपितानि वनानि च । कृत्वा चन्द्रमस नत्वा चिक्षेप मणिमन्धिषु ॥८॥ भूसन्धौ परितः शतयोबनानां तु वर्तुले ॥१०॥ वावमलानि सर्वाणि शीतामिपीडितानि वै। दिव्यौषधीनां सर्वासा वनानि रोपितानि वै। पिण्डितान्ममवस्तत्र शीतान्धी शीतलोपलाः ॥८॥ उद्यानानि विचित्राणि फलपत्ररसादिभिः ॥१०॥ शीताधिः शीतभूभावं हिमभूतलवा गतः। स्मृद्धानि स्वर्गलोकाद् वै स्वस्खलोकात्तथाऽपरैः । बमन्यूचे पोष्मणा चौक्षिप्यन्ते परितस्तदा ॥८३॥ आहत्याऽऽहत्य परितो निहितानि शुमानि च ॥१०॥ ते संशयः।

·कतिष्यसन्तानः ७ सुराः। वै पुना। स सतर्षयो न्यवसच शंकरोऽप्यवसचतः। अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीबदरीश्वरः ब्रह्मा विष्णुस्तथा देव्यो न्यवसन् चाप्सरोगणाः ॥१३॥ विमानेनारामतत्र यत्र हेमाऽनलोऽसुराः ॥१२॥ गान्धर्वाधारणाः किंपुमांसश्च किन्नराः वीक्ष्य दिव्यविमानं तद् योद्धमुपाद्रवद्धरिम् । अन्येऽपि बहवो देवा न्यवसन् वै हिमालये ॥१०४॥ मगवान् गदया तूर्ण सनश्च तदाऽभवत् ॥१२॥ एवं हिमगिरि|तो भूमौ चन्द्रगिरिर्महान् । श्रियं रमामवस्थाप्य विमाने बहिराययौ। भूतलं स्वर्गमिथं च नातं दिव्यांशशोभितम् ||१०५॥ बदरोऽपि महाराबस्तुणे तत्राऽप्युपाययौ ॥१३॥ वीक्ष्य इतिश्रीलक्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने महा- हेमानलं महाऽसुरं चोजीवितं पुनः । महाश्चर्य प्राप भागवतस्य बटराख्यराजराख्यानं, हेमानलासुरयुद्ध, बदर- राजा तेनाऽयुद्धयद् गदाकरः ॥१४॥ भयेन भूमध्यशीतवाओं त्वसुराणां प्रवेशनं, बदरस्तुत्या चन्द्र- कृष्णेन बदरेणापि ताडितो गदयाऽसुरः। प्रदत्तचन्द्रकान्तमणेः शीतवाघों निक्षेपेण शीतोपलात्मक- बातक्लमोऽभवद् मनकटिः पपात भूतले ॥ ५॥ अदरस्तं समुत्तोल्य जीवन्तं तत्र गर्तके। महाहिमाद्रिरूपपरिवर्तन, चतुर्दशलोकवासिनां दिव्य- हिमाद्रौ निवासाकांक्षया बदरप्रदत्तवसतयः स्वर्गी- यत्राऽमवत् स तत्रैव विक्षेप हिमगर्त के ॥१६॥ हिमशेलं पुनस्तत्र स्थापयामास यौषधीनां देवाद्यैरोपितानि वनोद्याना- माघवः । बदरश्च तदा कृष्णनारायणं परं रण्यानि चेत्यादिनिरूपणनामा प्रमुम् ॥१७॥ द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥ प्रार्थयामास बहुधा अनुत्थाय भगवानाह वै राजन् शृणु हेमानलीकथाम् ॥१८॥ श्रीनरनारायण उवाच- तपस्तेपे पुराकल्पे प्रसादाय हस्ते कृत्वा हरेर्मूति वर्षसहस्रकं तदा ||१९|| शृणु पार्वतीके बद्रौरमे यजातमुल्बणम् । ततो वर्षसहसं वै स्वेकपादेन चोत्थितः। विद्रावक हि देवानां रक्षणं च यथा पुनः॥१॥ ततो वर्षसहसं वटग्राखावलम्बिता ॥२०॥ सुस्थिरेषु तु देवेषु विश्वस्ते तु हिमाचले । अधोमुखस्तपरतेपे हस्ते पश्यन् हरि हि माम् । यत्र हेमानलो हैमशिलातलेऽदितोऽभवत् ॥ २ ॥ ततो वपंसहलं प्रज्वाल्या. शिखरं तत् सहसेवाऽम्बरे मूलात् परापतत् । ल्याऽनलमूर्धनि ॥२१॥ लम्बमानो हि शाखायां तपस्तेपेऽतिदारुणम् | भूकम्पमापि श्रृंगेषु चान्येषु संन्यजायत ॥३॥ अनाहारस्ततो वाय्वाहारो वर्षसहस्रकम् ॥२२॥ शन्दो भयंकरश्चापि प्रलयाग्नेरिवाऽभवत् । वटशाखाजटामध्ये प्रोतदेहोऽभवद्धि सः। मुहुर्भूधूननं बात शिलावर्षा भुवोमवत् ।। ४ ॥ शुष्कमासाऽस्थिकुणपः शाखाजटान्तरेऽमवत् ॥२३॥ समुत्पतन्ति तलत चोपला हैममासुराः। बटारूपोऽभवत्तत्र पिपीलिकाधिरोधितः । हेमानन तलतो नोदिताः क्षेपितास्तथा ॥ ५॥ मृत्तिकावल्मिकैराच्छादितच्छन्नतरोऽभवत् ॥२४॥ हिमे शिलातलाबेमासुरो बलात् पुनस्तदा। इस्ततले मम मूर्ति चाऽत्यजन् बल्मिकोऽभवत् । सत्तस्यौ योगबलतो महाश्चर्यमिदं प्रभूत् ॥ ६ ॥ दशवर्षसहसान्ते चाह प्रसन्नता गतः ॥१५॥ देवा भयंगताधान्ये ब्रह्मविष्णुशिवादयः। तस्य करे स्थितश्चाऽहं चैतन्यरसमाददन् । सुराद्या देहिनः सर्वे वीक्ष्योपद्रवमुल्बणम् ॥ ७॥ वटदुग्ध दर्दशाप्याप्लावयं तस्य वर्म तत् ॥२६॥ सस्मा भीमगवन्तं श्रीकृष्णवल्लभ प्रमुम् । वर्षावेगेन च धूलोः सर्वा धूताऽभवत्चतः । तथा बदरं राजानं महाभागवत तदा ।। ८॥ अधोमुखः प्रासरसोऽसुरो हेमानलोऽभवत् ॥२७॥ हेमानलोऽपि गदया योद्ध तदाऽम्वरेऽभवत् । शनैः सम्प्राप्त वैतन्यश्चोनिद्र चक्षुषा। पर्वतप्रायदेशः हिमोपलेख मासुरः ॥९॥ उद्घाटितेन परितो व्यलोकयाचदा पुर:॥२८॥ यं यं देवं गिरौ तत्र न्यलोकयद् व्यपोषयत् । अदर्शयं मम रूपं चतुर्भुज भियाऽन्वितम् । शाहाकारो महान् चातस्तावद् विमानकः प्रसुः ॥१०॥ असुरः प्राञ्जलिर्भूत्वा नेमे मां स बटान्तरे ॥२९॥ वै स ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता ८ तथा परं अपंयामास प्रासमद्विषयशानः प्रसन्नमानसोऽभवत् । इत्युको बदरो राना तुष्टाव परमेश्वरीम् । विज्ञासमान इव हु विवलोऽभूत्त मां प्रति ॥३०॥ माणिक्यां श्री महामुक्तानिकां श्रीबालयोगिनीम् ॥४॥ सम्बोधितश्यायं मया वरदानाय वै तथा। निमश्चराचरस्थायै चमत्कारमयीश्रियं । तपासमापनार्थे च तदा वने स विडला ॥३१॥ नागयण्यै अभेदायै बालकृष्णांगयोषिते ॥५०॥ यदि त्वं वरदानाय कृष्ण प्रवर्तसे विह। नमः श्रीपुरुषोत्तम्यै हरिण्यै ब्रह्मयोषित। यदि सत्यवतस्त्वं वै यदि योग्योऽस्मि पात्रकम् ॥३२॥ नमोऽनादिकृष्णनारायणांगनायै ते नमः ॥५॥ तदाऽहं वे श्रियाः पादौ वीक्य मोहं गतोऽस्म्यतः। नमो माक्यिवर्णायै धारिण्ये श्रीहरेनमः। श्रियाः पादौ कोमलौ मासुरौ सर्वशुभाभयौ ॥३३॥ नमः श्रीकृष्णकान्तायै पारब्राह्माये नमोनमः ॥५॥ सुस्पृश्यौ दर्शनीयौ च देहि मे चाऽन्ययौ यथा । भक्तकार्यातिसम्पादयित्र्यै मात्रे नमोनमः । मम देहं स्पृशमानौ भवेतां चरणौ श्रियाः ॥३४॥ प्रसन्ना भव देवेशि हेमानलप्रशान्तये ॥५॥ राज्य श्रेष्ठ देहि वैभवसंभृतम्। महासुरोऽयं श्रीकान्तामृते मृधो न जापत । सामय च तथा देहि भूतैः परामवो न मे ॥३५॥ त्वं मातस्तन्मर्टनं वै कुरु देवार्थसाधिक ॥५४॥ भियोऽधीनो भवाम्येव नान्यस्य कस्यचित् क्वचित् । नमस्तस्यै सर्वहन्न्ये रक्षथिय च ते नमः । यदि देहि वरं तं वै तदा त्यस्यामि वै तपः ॥३६॥ महानारायणपल्यै माणिक्याय च तं नमः ॥१५॥ अन्यथा त्वमसद्वत्ता विश्वास्यो नासि माधव । एवमभ्यर्थ्य तां शक्ति हृदा पूजां चकार सः। यथागतस्तथा याहि तपश्चरामि बै चिरम् ॥३७॥ पुष्पाणि माणिक्याचरणे तदा ॥५६॥ इत्येवमर्थितः कृष्णनारायण: परेश्वरः। तावत् सा परमा लक्ष्मीश्चाक्षरब्रहावासिनी। 'सर्वेषां शृण्वतां बद्रि तथाऽस्वेवं जगाद ह ॥३८॥ पुरो बभूव सहसा प्रसन्नास्या हि मुप्रमा ॥५४॥ प्रासे कर्मविपाके ते सर्व सत्यं मविष्यति । अनादिश्रीकृष्णनारायणरूपानुरूपिणी इत्युक्त्वा भगवान् कृष्णस्तिरोभवच्छ्रियान्वितः ॥३९॥ युवती तेजसा व्यासा चक्रपमादिधारिणी ॥५८॥ हेमाऽनलोऽयं सहसा तपस्त्यक्त्वा गृहं ययौ । अंकुछ शूलमुत्कृष्ट दधाना करयोस्तथा। मेरौ गत्वा स गदया युद्धार्थ च विनिर्ययौ ॥४०॥ कृष्णं कान्तं प्रियं प्राणं वीक्षमाणा पुनः पुनः ॥११॥ पृथिव्यधं कृतं तेन कल्पेत्र प्राक्तपोबलात् । आशां वोढुं सत्वरा सा तत्परा बलशालिनी। सम्राडाबा वर्ततेऽयं तदा विष्णुरिखापरा ॥१॥ तन्वी प्रपूर्णपुष्टास्या नवयौवनशालिनी ||१०|| चार्य बदरस्यापि राज्य जेतुभुपाययौ। स्वर्णवर्णा कनकामा पभायतसुलोचना। भीवरेण न केनापि भूतेन भौतिकेन वा ॥२॥ शुकनासा कुन्ददन्ता बिम्बोष्ठी शीतलस्पृशा ॥३॥ परामवं त्वासुरः स समावाप्स्यति वै क्वचित् । विद्यद्भाखरवस्त्राच्या कौस्तुमेन विराजिता। 'एवं कन्यवरचाऽयं हिमशैलशिलोपमः ॥४३॥ कर्णनासामालबाहुप्रकोष्ठपादभूषणा ॥६॥ उत्थियापि मुत्रो गर्मादुत्तस्थौ प्रातपोबलात् । कटयां शनया युक्ता शृंगारकबलान्विता। सोऽय बितो बदरेण स्खया गर्नेऽत्र वै पुनः ॥४४॥ कबरीधम्मिलयोमा सिन्दूरचन्द्रकान्विता ॥६॥ किन्तु यावच्छ्रिया पादौ तद्देहे न पतिष्यतः । सुस्तनी सुनितम्बा च सुमध्या च सुगन्धिनी। वावभव परामाण्यवाऽसुरोऽय भविष्यति ॥४५॥ वेब-परिधिसंव्याप्ता चन्द्रामनखशोमिता ||६४॥ भियाः पद्यां निश्चलोऽयं भूगर्मे सनिवत्स्यति । अलककातिसौन्दर्या स्वर्णरोमावलिनिता। अव्ययी धरणौ लया निबलामा भविष्यति ॥४॥ प्रेमरसमहापूर्णा कृष्णनारायणी प्रिया ॥१५॥ तस्माद् चदर माणिक्यां भियं मम प्रियां विह । सुगन्धिपुष्पहारालिण्यातक्षायलोत्तमा आलंघय निवासार्थ देवकार्यार्थमित्यपि ॥४७॥ स्थळपअनिमसक्थियशोभामनोहरा ॥६६॥ मया दत्तवरस्यापि मायार्थ्याय जयाय कृष्णनारायणं कान्तं त्यक्तुं नेच्छावती सदा! अन्यथा मिष्फल: 'सों यबस्तेष भविष्यति ॥४८॥ गृहीतश्रीकृष्णकरा नित्ययुक्ता महासती ॥१७॥ स

·* तिष्यसन्तानः
or
---
सुरादयः ॥१४॥
व
सदा।
भगवत्प्रेमपात्रं
श्रीकृष्णांगनिवासिनी। तावत्तापसपोऽहं तापसी त्वं तु बद्रिके।
शीतशैलसमा देहे तापसीव परेश्वरी ॥६८॥ निवत्स्यामोऽत्र धवले शीतले हिमकाश्रमे ॥८७॥
सर्वेश्वर्यादिसम्पन्ना
वात्सल्यगुणसागरा ।
हेमानलोऽपि भूगर्भ तक पादतले सदा।
लावण्याऽऽनन्त्यसंजुष्टा नैकसखीप्रवन्दिता ॥६९॥ संपिष्टस्तव भक्तो वै
सुषुतः
संभविष्यति ॥८८॥
मगवन्मुखलमाची
पूर्णानन्दातिमोदिनी ।
श्रेयो जगतां परमं तथा स्यात्तत्तथा कुरु ।
हसमाना बदरं सा जगाद पुरुपोत्तमी ॥७॥ इत्युक्त्वा माणिकीदेवी बभूव बद्रिका द्रुतम् ॥८९॥
वद राज॑स्तव श्रेयो विधास्ये सहसा विह । हेमानलासुरमूनि
कृत्वोपलाप्रवर्षणम् ।
सुरकार्ये कृष्णकार्य विधास्ये द्रुतमत्र
च ॥७१॥ पादाँस्तत्र निधायैव माणिक्या सा स्थिराऽभवत् ॥९॥
श्रत्वा राजाऽसुरचूर्णनार्थ व्यजिज्ञपच्छ्रियम् । बद्रीरमा महादिव्या वाी देवी तु शाश्वती ।
नारायणेच्छया सापि पन्द्रयां
हन्तुमुपाद्रवत् ॥७२॥ तापसी तापसेनापि नारायणेन संयुता ॥९॥
तावद् दैत्यवरो गर्ने
हिमोपलात्मकोऽभवत् । न्यवसत्तन सहसा धर्मपुत्रेण चक्रिणा।
नारायणस्तदा लक्ष्मी माणिक्यां प्राह सत्वरम् ॥७३॥ उपद्रवाः प्रशान्ताश्चाऽसुरभीतिलयं गता ॥९॥
नारायणि द्रुतं त्वत्र पद्यां तिष्ठाऽसुरोपरि।
देवाद्या निश्चलास्त्वासन् पुपूजुर्बदरीश्वरीम् ।
तप पद्यां इतः स्पृष्टोऽसुरः पुनर्न वै बहिः॥१८॥
नरनारायणं कृष्णनारायणं समर्चयन् ।।९।।
उद्गमिष्यति
दुष्टात्मा वरदानबलात्तथा ।
बद्रीनायं बद्रिकां च बदरं च नृपं तथा।
कुरु कार्य बदरस्य देवानां च हितावहम् ।।७५॥ बद्रिकाश्रममेवैनं स्थल प्राहु
तदा तु खिन्नचित्ता श्रीमाणिक्या त्ववदत् प्रभुम् ।
दिव्यं पावनं बद्रीश्वरि त्वदासशोमनम् ।
कथमेकाकिनी कृष्णमृते वन वसामि वै ॥७६॥ तत आरभ्य देवा वै मासपटकं पुनः पुनः ॥१५॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणस्त्वं मे पतिः
तीर्थ कुर्वन्ति हिमवच्छिखरे बद्रिकाश्रमे।
पनी चाई तव कृष्ण पातिव्रत्यपरायणा ||७७||
मासद्वयं तु
पितरश्चतुर्मासाँच मानवाः॥१६॥
पति विना क्षणं रथातुं नोत्सहे विजने हिमे ।
बद्रिकाश्रमयात्र
कृत्वा हेमानलासुरम् ।
यथेष्टं कुरु कृष्ण त्वं शाधि धय व्रतं मम ||७८॥ पापरूपं हृदयस्थ चादयन्ति हिमालये ॥१७॥
श्रत्वा
विचारमकरोद् भगवान्
भूतभावनः ।
भूत्वा
पावना बद्रीश्वरि ते दर्शनात्तथा ।
माणिक्ये त्वं भव बद्री बहुपादा द्रुमामिका ||७९॥ ममापि दर्शनात् पूता मुक्ता भवन्ति देहिनः ॥९८॥
अंकुशं शूलमेवापि
शूलमेवापि कण्टफौ ते महायुधे । यथाऽअरे परे धानि ब्रह्मलोके घसाम्यहम् ।
भवतां पत्रसहित सर्वासुरविनागके ||८०॥ माणिक्यासहितस्तद्वश्चात्र बद्रिकया
सदा त्वं तापसी
वाी बदरी भव शोभना ।
वसामि सर्वथा बद्रि लोकानां श्रेयसां कृते ।
पादैमानलं स्पृष्ट्या
भूगर्भ तं
प्रपेषय ||८॥ एवं त्वं
एवं त्वं सर्वथा श्रेष्ठा सर्वपादपपूजिता ॥१०॥
निश्चला शाश्वती देवी बद्रीदेवी सदा मव । तापसी वर्तसे
त्वत्र हिमाद्री मत्सर्मिणी।
बदरेण स्तुता राज्ञा बदरेणामिवाछिता ||८२|| नारायणी त्वं बदरी माणिक्या वाहिनी मम ॥१०॥
बदरेण तथाऽऽकृष्टा
त्वायाताऽसि यतस्त्विह।
नारायणोऽहं भगवान् नरयुक् पुरुपोत्तमः।
बदरीतिसदानाना सफला त्वं
भविष्यति ॥८३||
नरनारायणनाम्ना मजनीयो भवामि ह ॥१०॥
बद्रिकाश्रम एवाऽयं दिव्यावासो
भविष्यति । एवं तं वै समाख्यानं प्रोक्तं श्रीबदरीश्वरि ।
अहं नित्यं बदर्यास्त छायायां तापसोनमः ॥८४॥
बदरस्य सुमक्तस्य
भक्त्या। संभूतमुत्तम् ॥१०३॥
धर्मपुत्रो नरनारायणात्मा संभवामि
बदरोऽपि सदा भक्त्या रसरूपो न्यजायत ।
जटी शीली ब्रह्मचारी त्वन्मूलावासयोमनः ॥८५॥ फलात्मा ते बदयों वै वर्तते त सुतो यथा ॥१०॥
भवाम्यत्र जगत्कल्याणार्थ
नरनरायणः । बीज फले नररूपं फलगर्म
वसाम्यहम्।
यावश्चन्द्रस्तथासूर्यो यावत् स्थास्यति मेदिनी ॥८६॥ तेन बन्या बदर्योऽत्र प्रजायन्ते हि
बद्रिके ॥१०५॥
२
ते
ते
युतः ॥९॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * मया सर्व एतत्स्थानं प्रतीकं में मूलं स्थानं तु मे गिरी । आत्मनिवेदितां प्राप्तस्त्वेकदाचिन्तयन्तृपः । इतो दूरे दिव्यरूपं यस्य यात्रा न जायते ॥१०६॥ निवेदितं हरये परमात्मने ॥८॥ पश्य त्वं माणिकि तद्धि मानवानां न दृष्टिगम् । मायिकं सर्वमेवाऽपि तथाऽऽत्माऽपि निवेदितः। न गतिर्मानवानां तु मुक्तानां गतिरस्ति यत् ॥१०७॥ पार्थिवं च जलीयं च तेजसं प्राण इत्यपि ॥ ९॥ स्मरणान्मोक्षणं भवेत् । सर्व पटनाच्छ्रवणादस्य निवेदितं श्रीमनारायणाय चक्रिणे। आसुरोपद्रवशान्तिस्तथा ब्रह्ममयी गतिः ॥१०८॥ गेहं यानं भोजनादि वनालङ्कारभूपणम् ॥१०॥ सर्वश्रेयाप्रदाशक्तिः प्रजायेत परा यथा। गन्धमुगन्धतेलादि कृष्णार्य चौपयोगिकम् । क्सेयुब बद्रीकथाभवाऽन्तिके ||१०९॥ सर्व प्रजायत योग्यं सेवाई जडवस्तुकम् ॥१२॥ मुक्तिर्मुतिमवचापि न तिष्यस्य परामवः। किन्तु निकृष्टमत्यर्थे वर्म दुर्गन्धिसंभूतम् । नरनारायणमाऽहं श्रोतुश्चिचे वसामि हि ॥११०॥ समलं विकृतं क्लेद्यं नोपयोगाय चक्रिणः ॥१२॥ भवत्येवाऽशुचि नित्यं मलमूत्रसमन्वितम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने पुन- स्नाय्य्वस्थिमांससंव्याप्तं न्यकृतं कुणपं शवम् ॥१३॥ हेमानलोत्थान, शिखरक्षेपायुपद्रवार, बदरेण हरिणा च गर्ते सर्वथा नोपयोगार्थ स्वामिनो मे प्रजायते। निक्षेपा, हेमानलस्य पूर्वतपःकथा, वरदानं श्रीपादाक्रान्त- जीवच्छवं मृतं भस्म विष्टा मृद्' वा प्रकीर्तितम् ॥१४॥ त्ववरातिः, श्रीमाणिक्यायास्तन्मर्दनाथै बदरीरूपता, तत्पादैमर्दन, श्रीकृष्णनारायणस्य नरनारायणरूपता, कयं कृष्णकृते काळसतां कृतेऽस्य योजनम् । उपयोगि कयं स्याञ्च कथं न स्यानिरर्थकम् ॥१५॥ बदरस्य फलरूपता, नरस्य बीजरूपता, बद्रिका- श्रमतीर्थप्राकट्य, मूलं बद्रिकाश्रमं तु यन्मया पोषितं लक्षवत्सरः सेवितं शुमैः । कथं मिन्नं दूरे चेत्यादिनिरूपणनामा सतामथें छुपयोगो घुपयोगो मवेदिह ॥१६॥ तृतीयोऽध्यायः ॥३॥ सार्थक्यं च भवेदस्य मानवस्य हि वर्मणः । करोमि तपसा दिव्यं सतां भोग्यं हरेस्तथा ॥१७॥ श्रीबद्रीपर्युवाच- भक्त्या वा चोपयोगस्थं कुर्वे सेवाह मेव तत् । नृपाय साधवः सेवां दिशन्ति न कदाचन ॥१८॥ नरनारायणविष्णो कृष्णनारायणप्रमो। नृपदेहो दीनवच करोति सेवन च। कृष्णकान्तहरे कृष्णभीमाणिकीरमाऽऽहिन् ॥१॥ तस्मानृपस्य देहोऽयं निष्फलोऽद्य प्रवर्तते ॥१९॥ कयं बदरो राजा बदरीफलतां गतः। सफलं तं करोम्येव तपसाऽऽराधनेन नरम बीबता प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि नरायण ॥ २॥ यविष्ण्यं न तु देवाय तद्धिष्ण्यं धिकृतं मतम् ॥२०॥ श्रीनरनारायण श्वाच- यच्छिरो देवनमने धिकृतम् । ये नेत्रे न दर्शनार्थे देवानां तेऽपि धिकृते ॥२१॥ शृणु बद्रीरमे देवि तत्कयां पावनी शुभाम् । ये श्रोत्रे न अवणायें देवानां तेऽपि विकृते । मोक्षकरी हि भक्तानां पापिनो पापनाशिनीम् ॥ ३॥ यल्ललाटं न देवाहचन्दनादिप्रसादवत् ॥२२॥ बदरो चै महाभक्तो राज्यं धनं गृहादिकम् । तनिर्भाग्यं सदा बोध्यं मालं मल्छुकमालवत् । स्त्रीजनं यानवाइनानि प्रजास्तथा ॥४॥ या नासा श्रीहरेगन्धग्राहिणी नैव वर्तते ॥२२॥ कोश रखानि भूमिश्च देहदैहिकमित्यपि । सा शुष्कतिलपुष्पामा गहराव्या न शोभना। सर्वे कृत्वा हि कृष्णार्थ व्यवर्तत स साधुवत् ॥५॥ यन्मुखं श्रीहरेवाचं न गुणाति कदाचन ॥२४॥ दासदासीय साधुसेवासु सर्वदा। न कीर्तनं न मोदं च तन्मुखं मूर्खकर्कवत् । सौधेषु साधवस्तस्य निक्सन्ति हरेर्जनाः ॥६॥ था बिहान रसं वेत्ति नारायणप्रसादनम् ।।२५॥ कीर्तनानि सदा तस्यालये भवन्ति बद्रिके। तु दींव बोध्या वा दुर्दुरीव च निर्गुणा । श्रीकृष्णभक्ष्योगार्थ त्वक्योति सः॥७॥ यन्मुखं सुन्दरं रम्यं हरेमोग्यं न चेद्यदि ॥२६॥ स नोपयुक्त तु सा सर्वस्वं ·* तिव्यसन्तानः ११ नरवलं तत्। मतम् ॥२७॥ न यत्र च घातक राहुग्रस्तं सदा तत्तु बोध्यं सुयोषितामपि । सर्वे दिव्यं मुक्तिदातृ सार्थक नरस्य च मुखं तत्तु वानरास्यसमं वृक्षाः कृष्णकृते यानरूपा भवन्ति सार्थकाः ॥४६॥ यन्मुखं हरेनारायणाऽऽस्यरसवेदि तत् । हस्तिदन्तास्तृणवल्ल्यो भवन्ति भूषणासनम् । ताम्बूलरसन्य तद्विलं मूषकस्य वै ॥२८॥ चमरीपुच्छवालानां चामरं जायते शुभम् ॥४७॥ यः कण्ठो न हरेः कीर्तिगीतिमग्नोऽतिसुस्वरः । कस्तूरिका मृगस्याऽपि मता कृष्णोपयोगिनी। बोध्या कीचकवद्धि वृयास्वननिनादवान् ॥२९॥ मृगसिंहादिचर्माणि भवन्ति चासनान्यपि ॥४८॥ यद्वक्षो न हरेोग्य यनोरः श्रीहरेः श्रितम् । शुक्त्यादीनि च रत्नानि भूषणानि भवन्त्यपि । नास्ति हरेर्वासस्तक्षो वृक्षनीलकम् ॥३०॥ कन्दमूलफलानां नैवेद्यं जायते हरे॥४९॥ यद्वक्षसि स्वयं कृष्णो न शेते हारवत्तु तत् । कणानां मिष्टमोज्यानि जायन्ते परमात्मनः। शववनोऽशुचिबोध्यं पृथास्तनविलम्बितम् ॥३१॥ दुग्धादीनि गवोत्थानि पेयानि संभवन्त्यपि ॥५०॥ यौ स्तनौ श्रीकृष्णकान्तकरपनतलाऽस्पृशौ । माक्षिकं च मधुरं च मधु भक्ष्यं प्रबायते । तौ पिण्डौ चामंगलौ वै रसालीग्रन्थिसहशौ ॥३२॥ कौशेयं कीटज पत्रं कृष्णार्य चौपयोगिकम् ॥५१॥ यौ स्कन्धौ कृष्णहस्ताभ्यां नाऽऽक्लिष्टौ स्तम्बिनौ तु तौ। खनिजाश्चापि हेतिरूपा भवन्त्यपि। यः पृष्टः कृष्णशयने स्पृष्टो नैव स काष्ठवत् ॥३३॥ शंखः सामुद्रनन्तूत्यो वाद्यस्पो मवत्यपि ॥५२॥ उदरं यद् रमाकान्तोदरलग्नं न तद् दरम् । मणयोऽपि शरीरोत्था मौक्तिकानि च वै सचि। नाभिः कृष्णेन दृष्टा न सा गतः खनिरूपवत् ॥३४॥ न सा गतः खनिरूपवत् ॥३४॥ धार्यन्ते कृष्णकान्तेन कृष्णकान्तेन सर्व वयोपयोगिकम् ॥५३॥ कटिधनं गुप्तं च स्पृष्टं कृष्णेन नैव यत् । अपि हंसस्य पृष्टं च गरुडस्य गजस्य च। तद् याम्यं चालयं बोध्यं पापाश्रयं समस्तकम् ॥३५॥ अश्वस्यापि हरेः शुभासनयोग्य भवत्यपि ॥५४॥ नितम्बौ सक्थिनी जानू जंधे पादौ च पत्तले । किन्वयं नरदेहो वै नास्ति कृष्णौपयोगिकः । कृष्णस्पर्शमनापन्ने वृक्षस्तम्बनिमे तु ते ॥३६॥ सतां वा नोपयोगार्यस्ततो निरर्थकः सदा ॥५५॥ मनो यत् कृष्णविरई रौरवं तत्तु वै मतम् । एवं व्यचिन्तयद् राजा बहुधा निजवर्मणः। बुद्धिर्या कृष्णशून्या सा कुंमिपाकामिका खनिः ॥३७॥ अपि वै कजलं कृष्णं कृष्णनेत्रासनं भवेत् ॥५६॥ चित्तं कृष्णविहीनं यत् तत्तु शृगालसदृशम् । तत्तुल्योऽपि न वै देहो नरस्याऽतो निरर्थकः । अहन्ता कृष्णशून्या या सा वृकीव विनाशिनी ॥३८॥ नारीदेहो हरेरये दास्या कृतार्थकः ॥५७॥ गुणत्रय कृष्णशून्यं तत् त्रिदोषरूपि तत्तुल्यो न नरदेहो यः कृष्णार्थो न वर्तते । अवस्थात्रितयं कृष्णशून्यं त्वषत्रयं हि तत् ॥३९॥ तस्मान्मया तु कृष्णार्थः साधुसाव्यर्थ इत्यपि ॥५८॥ रूपं कृष्णानपेक्षं यत् तत् चित्रं सर्वदा मतम् । ऋषिमुन्यर्थ एवापि कर्तव्यस्तापसार्यकः। रसः कृष्णविहीनो यः स वै वैतरणी नदी ॥४०॥ भुक्तं राज्यं कृतं सर्व कर्तव्यं नाऽवशिष्यते ॥५९।। कृष्णविहीनस्तु मलपात्रनिमः स वै । विशालाख्यो युवा पुत्रो योग्योऽस्ति राज्यकोविदः । शब्दा कृष्णेन विधुरो धूफशब्दो हि सर्वथा ॥४१॥ तस्मै समयं राज्य में कार्ये कृष्णार्पणं तनु ॥३०॥ स्पर्शः कृष्णेन हीनस्तु विपानलसमः स हि । विचायत्थं से बदरः समाहूय प्रजाजनान् । रतिः प्रीतिः सुखं मोदः कृष्णहीनास्तयोत्सवाः ।।४२|| कृष्णहीनास्तयोत्सवाः ॥४२॥ प्रकाशं हृदयं कृत्वा प्राप्य प्रजामतानि च ॥६॥ सर्वे ते नारका बोध्या आनन्दा निरयात्मकाः । महोत्सवेन पुत्राय विशालाख्याय वै धुरम् । कृष्णयुक्तं समस्तं वै स्वल्पं महत् यद् भवेत् ॥४३॥ ददौ राज्यस्य धयों च मनो मोक्षेऽकरोत्ततः ॥६॥ शाश्वतं च मोक्षप्रदं महामृतम् । नरनारायणशाला समासाद्य हिमालये। श्रीकृष्णस्य सतामय यद भवेदुपकारकम् ||४४॥ व्यचिन्तयनिज देई सता सेवोपयोगिकम् ॥६३॥ चेनिकृष्टं मवेत् तत् चोत्कृष्टं सुरवन्दितम् । नारायणस्य सेवायां तथा ययौपयोगिकम् । अपि मबाऽस्थिचादि कृष्णार्य योनितं भवेत् ॥४५॥ तस्यौ समाधी सहसाऽऽत्मन्यामानं निधाय सः ॥६॥ यत्। गन्धः ततु दिव्यं ·सम्बभूवैव - वै वपुः। १२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के स्नेहातिशयमासाद्य नरनारायणप्रभो। श्रुत्वा श्रुत्वा समायान्ति नीत्वा नीत्वा प्रयान्ति च । तल्लीनः विस्मृत्य देहमात्मनः ॥६५॥ दृष्ट्वा हिमालय बद्री नरनारायणाश्रमम् ।।८४|| ब्रह्मानलेन सम्पूर्णों ज्ञानामिनाऽतिभासुरः। बदराणि विचित्राणि मोढन्ते वण्डवासिनः। स्नेहशिखिना द्रवितो विदेहः सहसाऽमवत् ॥६६॥ महोत्सवः समस्तानां जातो बदरमोजिनाम् ||८५॥ सर्वेषां मुनिवर्याणां पश्यतां द्रवतां गतः। अब्धी तु पर्वतं वीक्ष्य माणिक्यां बदरी तथा । रोमलोहितमांसानि स्नायवस्थिमजिकास्ततः॥६७|| कृष्णनारायणं वीक्ष्य नरनारायणात्मकम् ॥८६॥ वीर्य वैतानि सर्वाणि रसात्मकानि चाऽभवन् । तापसं जटिनं चापि नवां सृष्टिं हि गनिन । बदर्याः श्रीमाणिकौश्रीरूपाया: पादभूस्थले ।।६८॥ यात्रार्थ तीर्थवयं वै जातं बदरिकाश्रमम् ।।८७॥ रसः सर्वः खाद्यरूपो व्यलीयत तदा द्रुतम् । मुवताराः पार्पदाश्च व्यूहा ईश्वरकोटयः । महाश्चर्यमिदं जातं श्रीपादयोः समर्पितः ।।६९॥ ईश्वराण्यः मुग देव्यधाययुः फलवाञ्च्छया ||८८॥ यादृशी भावना चान्ते तथा भवति देह्यपि । यथा यथा बदराणि नीयन्तं तु तथा तथा । वणे बदरो राजाऽसौ रसमावमुपागतः ॥७०॥ द्रागेव नूतनान्येव प्रोद्भवन्ति द्रागेव नूतनान्येव प्रोद्भवन्ति द्रुमेऽमितः ॥८९॥ द्रवखाद्यस्वरूपो बद्रीमूलेष्वलीयत । बदरोऽयं महाराजा स्नेहबदरसदसः। बद्रीस्तम्बे चाविवेश रसरूपोऽतिमिष्टकृत् ॥७१॥ फलरूपोऽतिभत्त्याऽभूत् सर्वभोग्यशरीरका ॥१०॥ शाखासु सहसा व्यासः पुष्परूपोऽभवत्तथा । अव्ययश्चाऽक्षयश्चाऽपि तथा संख्याविवर्जितः। फलरूपोऽभवचापि बदराणि ततोऽभवन् ॥७२॥ दिव्यरसो ब्रह्मरसात्मकः श्रीरस उत्तमः ॥२२॥ महाश्चर्यमिदं जातं बदरेण निज व्यजायत कृपयाऽपि नरनारायणस्य वै। कला रसं द्रवितं तत् फळरूपं प्रपादितम् ॥७३॥ लक्षम्याश्च कृपया चापि फलपुत्रात्मकः सदा ॥१२॥ बद्रीफलानि मिष्टानि तानि पक्कानि सर्वशः। सदा दिव्यफलोऽभवत् । सुगन्धीनि सुरूपाणि महान्ति तृप्तिदानि च ||७४॥ बद्रीदेवी सफलाऽभूद वृक्षरूपाऽपि सर्वदा ॥१३॥ माणिक्यानीगर्मबानि पावनानि तदाऽभवन् । नारायणोऽपि भगवान् फलपुत्राऽन्वितोऽभवत् । प्रसादजानि सर्वाणि बदराणि तदाऽभवन् ।।७५॥ ब्रह्मचर्यव्रतस्थोऽपि बदरस्य पिताऽभवत् ||९४॥ नरनारायणो देवो जग्राह कानिचित्तदा। माणिक्याश्रीः सदा शीलवता च बालयोगिनी। नैवेवेऽमुक्त भग्वान् 'मधुराणि फलानि वै ॥७६॥ बदराख्यफलैवेशपुत्रवती सदाऽभवत् ॥१५॥ अथाऽन्ये ऋषयो देवा गन्धर्वा मानवाः सुराः । तानीमानि बदराणि नारायणात्मकानि वै। ये ये लासन् हिमाद्रौ ते चखदुः सत्फलानि वै ॥७७॥ लक्ष्यात्मकानि दिव्यानि मुक्तभोज्यानि चाऽभवन् ॥१६॥ एक फलं वर्षकालतृप्तिदं तद् व्यजायत। तस्मान्द्रीफलमोक्ता कृष्णमूर्तेमहाभुतम् । मधुगमें समस्तं वै तापसानां हि तृप्तिकृत् ॥७८॥ मुक्त मूर्त्यानन्दभोक्ता एव बदरीवने ॥१७॥ चतुर्दशसु · लोकेषु प्रशंसा संव्यजायत । अमायिकानि सर्वाणि बदराणि शुभानि वै। 'सुधाश्रेष्ठानि हिमवद्भिरौ बद्रीफलानि वै ॥७९॥ चकतत्त्वमयान्येव तद्वदरीद्रुमे ॥१८॥ नारायणप्रसादानि प्राप्यन्ते तृप्तिदानि वै। एवं वै बदरीदेवि बदरः फळतां गतः। परम्परया बाक पितरः सिद्धचारणाः ||८०॥ अतिभक्त्या रसभावं द्रवं प्राप्य हुमे स्थितः ॥१९॥ देवास्तयाऽन्ये देहिनो गिरी। महामागवतानां हि सर्वे कृष्णार्पणं मतम् । आययुः फललामाये नारायणोऽपि सन्ददौ ॥८॥ दिव्यं सर्वे भवत्येव श्रीकृष्णानुग्रहात्तथा ॥१०॥ माप्य फलानि सर्वेऽपि सुधोवस्वादवन्ति वै। मायाऽप्यमाया मवति देहोऽप्यदेह इत्यपि । अत्त्वा तूतिं वार्षिकी चावापुः सर्वे मुखप्रदाम् ॥८२॥ गुणाश्चाऽगुणतां यान्ति नई दिव्यं सचेतनम् ॥१०॥ ये येऽदन्ति फलान्यस्यास्ते ते प्रयान्ति दिव्यताम् । कृष्णार्पितं समस्तं वै कृष्णात्मकं मजायते । बल : पुष्टिं च वीर्य, च सहस्रधाऽमुवन्ति ते ॥४३॥ प्रवं श्रीमाणिकीदेवि तव मतकथानकम् ॥१०॥ माणिक्याफलरूपः ऋषयो मानवा.

·तिष्यसन्तानः १३ दिव्यं श्रीबदरीदेवि मोक्षकृत् कीर्तितं मया । आक्षरं सत्फलं वेतन्नान्यत्र लभ्यते प्रभो। पटनाच्छवणादस्य भुक्ति मुक्ति गतिं लभेत् ॥१०३॥ दत्वा नस्त्वं कृतार्थान्नः कुरु कृष्णनरायण ॥१५॥ बटराख्यफलं वेतद् बदराख्यो इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिप्यसन्ताने नृपस्तथा। लक्ष्मीश्रीमाणिकीबद्रीपाीरमा वदराख्यनृपस्य स्वदेहस्यौपयोगिकतासिद्धयर्थे बदरी- हरिप्रियाः ॥१६॥ नरनारायणस्त्वं सर्वे लोकोपकारकाः। मूले तपसा मक्त्या रसात्मकता बदरात्मकफल- उपकारं प्रकुर्वन्तु बदार्पणकर्मणा ॥१७॥ रूपता चेत्यादिनिरूपणनामा इत्यर्थितो हरिः प्राह सर्वान् बदरभिक्षुकान् । चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥ मवतां मम मक्तानां मनःपूत्यै दयावशः ॥१८॥ श्रीनरनारायण उवाच- दातुमिच्छामि बदराण्यविच्छिन्नानि स्युर्यथा। इमानि दिव्यरूपाणि निर्बीजानि भवन्ति वै॥१९|| शृणु बद्रीरमे देवि तेतो नरकथामपि । निर्बीजे बदरे तत्र नरो वै बीजतां ययौ ॥१॥ तेषां दानेन भवतां चिरप्रातिर्न वै भवेत् । दृष्टा वृक्षस्त्वेको विद्यतेऽविचलस्तथा ॥२०॥ मुक्त्वाऽमृतस्वादून्युत्तमानि फलानि वै । बदर्यास्तु महर्पयो सुरा देवा मानवा न देहिनोऽपरे ॥२॥ हेमासुरोपमर्दार्थश्चोत्खातुं स शक्यते । यथा वंशपरम्परा नरनारायणं बदराणां भवेत्तथा ॥२१॥ कृष्णनारायणं माणिकीम् । प्रार्थयामामुरत्यर्थ बद्री देशे निनीपया ॥३॥ मया फलानि सर्वाणि कार्याणि बीजवन्ति च । विना बीज न तजातिरविच्छिना प्रवर्धते ॥२२॥ नरनारायणविष्णो सर्वोपकारकप्रमो। मूलात्स्तम्बात्फलात्पत्रात्काण्डानालाच चक्षुषः । बदरीयं कल्पवृक्षोत्तमा पीयूपसत्फला ॥ ४॥ शाखायाश्च जटायाव अन्थेषु वंशवर्धनम् ||२३॥ सम्पन्ना कृपया तत्राऽक्षरधामनिवासिनी। बीजाच्छ्रेष्ठतरा वंशवृद्धिः साऽत्र विमाव्यते। बदरोऽत्र च फलता प्राप्तस्तृतिकरो रसः॥५॥ वंशजैः पूर्वजानां तु समुद्धारो वितन्यते ॥२४॥ नेताहशी सुधा स्वर्गे जने तपसि सत्यके । न मानवे न पाताले मेरौ लोकाऽचलेऽपि न ॥६॥ हासे नूतनसम्पाचौ क्षयश्चापि मवेन वै। ततधान बदरेषु बीजानि रचयाम्यहम् ॥२५॥ इमामञ्जय्यफलदामक्षय्यतृप्तिदामपि उक्त्वैवं बदरीनाथो देहि नारायणस्तु लोकेषु कृष्णनारायणदयानिधे ॥७॥ शीलवान् । स्वांशं नरं प्रसन्नात्मा लोकयामास तक्षणे ॥२६॥ यथा देवा वयं भक्ताः ऋपयश्च महर्षयः। नरो नम्रो विनीतश्च कृताञ्जलिरभाषत । वनारण्यनिवासा दै स्याम चैतत्फलादनाः॥८॥ यदिच्छा ते हरे चास्ते कुर्व द्रुतं वदाऽत्र मे ॥२७॥ भवान् लोकस्य सर्वस्य श्रेयोऽर्थे तपति प्रमो। त्वदिच्छयाऽक्षरे धानि श्रीपुरुषोत्तमात् पुरा । बदरीलाभदानेन परंशेयः करोत्वपि ॥९॥ यदा राधाऽऽर्बभूव तदाऽहं कृष्णतां गतः ॥२८॥ पापा जीवा अपि लोके बदराशनकारिणः । साकं त्वदाशयाऽवसं सदा। निष्पापास्त भविष्यन्ति यास्यन्ति परमं पदम् ॥१०॥ यदा पुनश्च ते मूर्तेः रमादेवी व्यनायत ॥२९॥ कृपा कार्या हि लोकेषु फलं नैतादृशं परम् । तदा नारायणत्वं सम्प्राप्य वैकुण्ठगोऽमवम् । मोक्षदं पावनं पुण्यप्रद यज्ञफलप्रदम् ॥११॥ यदा रमा तव मृतेः प्राविबभूव वै तदा ॥३०॥ तपस्विना तपोवृद्धिकरं शाश्वततृप्तिदम् । वासुदेवस्वरूपोऽहं व्यूहरूपोऽभवं पुरा। देवाऽमृतातिमिष्टं च पितॄणां तृप्तिदं परम् ॥१२॥ यदा जाता महालक्ष्मीललिता ते स्वरूपतः ॥३१॥ वनारण्यनिवासानां साधूनां सत्त्ववर्धनम् । तढाऽहं तु महाविष्णुः श्रीपुरे त्वमवं पुरा । अन्तःकरणनमल्यसम्पादक हरेः प्रियम् ॥१३|| लक्ष्मीर्यदा तव देहाज्वाता विष्णुस्तदाऽभवम् ॥३२॥ ब्रह्मफलं हि बदर दिव्यामृतफलं तथा। श्रीब्ध जाता तव मूर्तस्तदाहं शेषशायनः। लक्ष्मीफलं तथा मक्तिफलं श्रीमाणिकीफलम् ॥१४॥ कमला च तव मूर्तेर्जाता यदा त्वदाया ॥३॥ गोलोके राधया ·१४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * तदा। वै श्वेतद्वीपे श्वेतनारायणोऽहं त्वमवं बदरीश्रीः प्रसन्नाऽभूद् वंशवती जायत। यदा वं माणिकी बद्री कृत्वा निषेवसे हिमे ॥३४॥ अथ नारायणः प्राह देवादिभ्योऽतिगौरवम् ।।५।। तदाऽत्राऽहं तव भ्राता नरो भवामि तेऽनुजः । माहात्म्य बदराणां वदर्याश्चाधनाशनम् । धर्मपुत्रो मानसोऽस्मि वद यत्तत्करोम्यहम् ॥३५॥ एतन्मूला बदों वै भविष्यन्ति क्षितौ दिवि ॥५४॥ धर्मपुत्रा हि चत्वारो नारायणा भवन्ति ये । चन्द्रे मेरौ सत्यलोके जने तपसि मानवे । ज्येष्ठो हरिस्त्वक्षरेऽस्ति भवान् श्रीपुरुषोत्तमः ॥३६॥ लोकालोके रैवताद्री पुष्करे दक्षिणे कुगे ।।५।। कृष्णो गोलोकधामस्थो नारायणो विकुण्ठके। ब्राझे परोप्रदेशेषु प्राचीनेप्वमरीशक। स वं शीलस्वरूपश्च 'कृष्णनारायणो हरिः ॥३७॥ गौरीलोके चाबिक्तेषु तथोष्ट्रेषु च भूमिपु ॥५६|| माणिक्यासहितस्त्वत्र वर्तसे परमेश्वरः। पातालादौ मुनीनां च निवासेपु शुभेष्वपि । तवांऽशोऽहं नरवाऽस्मि करोम्याशं प्रदर्शय ॥३८॥ प्रदर्शय ॥३८॥ नदीतीरेष्वरण्येषु सिंहारण्यादिकेष्वपि ॥५७॥ इत्युक्त्वा प्रणनामैनं बद्रीनाथं नरायणम् । धर्मारण्येषु सर्वत्र भविष्यन्ति हि बद्रिकाः। सदा नारायणः प्राह भ्रातः कल्याणकद्रवान् ॥३९॥ सर्व फलदाः काश्चित् स्वर्गादौ चाक्षयाः सदा ॥५८॥ लोकोपकारकर्ताऽस्ति मत्पराक्रमरूपवान् । काश्चिद् देशादिगुणका यथर्तुफलदा अपि । वर्तसे वं वीर्यबलयतयादिमूर्तिकः ॥४०॥ काश्चिद् वर्षासु फलदाः काश्चिन्छीतफलप्रदाः ॥५॥ इमे देवादयो भक्ताः प्रार्थयन्ति हि बद्रिकाम् । काधिदुष्णतुफलदा मविष्यन्ति द्रुमामिकाः। बदराणि समिच्छन्ति नित्यमोजनसिद्धये ॥४१॥ काश्चित्पौष्यस्तथा माध्या फाल्गुन्यश्चैत्र्य इत्यपि ॥६॥ एकैव बदरी वर्तते मूलदेविका । भूमागेषु मविष्यन्ति धदर्यश्चापि पुत्रिकाः। बदराणि बसंख्यानि जातान्यस्याः फलानि वै ॥४२॥ फलानि वै ॥४२॥ पक्वमिष्टायतपुष्टमहत्कलपदाः शुमाः॥६॥ निर्वीबानि मवन्त्येव 'सुराद्यैरथितानि माघे पूजां यदरीणां करिष्यन्ति तु ये जनाः । तानि सर्वाणि दीयन्ते भक्ष्यन्ते च सुरादिमिः ॥४३॥ तेषां लक्ष्मीरमापूजाफलं स्यान्नात्र संशयः ॥६॥ एकवार तृप्तिदानि भविष्यन्ति न चाधिकम् । वसन्तस्य दिने त्वेकादश्यां वा पूर्णिमातिथौ । किन्तु वंशकराण्येव तानि स्युयदि सर्वदा ॥४४॥ अमायां वा बदर्यास्तु गत्वा मूलस्य सन्निधौ ॥६॥ अक्षय्यवंशदान्येव तदा लोकसुखं भवेत् । फाल्गुनकादशिकायां फागुनपूर्णिमातिथौ। पदयों वंशवृद्धिश्च तापसानां च मोजनम् ॥४५॥ फागुनस्यामावास्यायां गत्वा श्रीबदरीतले ॥१४॥ फलाहारामक स्याच भूतले दिवि चापरे । पूजयेद्दरी देवों जलार्पणेन वै पुरा । सर्वलोकषु बदरीवंयो मवेत् परार्थकः ॥४६॥ गूढं दद्याच्छकरां च मिष्टान्न मूलकेऽर्पयेत् ॥६५॥ बदरेषु ततधात्र बीजानीष्टानि सन्ति दुग्धं समर्पयेचापि धूपं दीपं तथाऽक्षतान् । भूत्वा वं बीजरूपोऽत्र फलेवाविश चाऽनुन ||४७|| कुंकुमं च गुलालं च चन्दनं बलमर्पयेत् ॥६६॥ त्वदात्मकै नमूलैबंदर्यः कोटिशोऽपराः। यशोपवीतर्क सूत्र शाटीसून मविष्यन्ति वनारण्योद्याक्षेत्राटवीष्वपि ॥४८॥ सिन्दूरकं च च भूषायें भूषाय पुष्पमाला समर्पयेत् ॥१७॥ सर्वलोकधु बीजाब्यबदराण्युत्तमान्यपि । आरात्रिक प्रकुर्याच प्रदक्षिणं नमःक्रियाम् । भविष्यन्ति तवादेशाद् बदरे बीजवद्रव ॥४९॥ ताम्बूलकं प्रदद्याच दद्यान्मनोहरम् ॥६॥ सहसा भको नरो नारायणाशया। बद्रीदेव्यै ध्वज दयानारायण्यै नमोऽस्तु ते। बीचमोऽभवद् बद्रीमूले द्रुमे ॥५०॥ श्रीमाणिक्यै नमस्तुभ्यं रमाय ते नमोनमः ॥६९|| बदरेषु समस्तेषु वीजात्मा व्यबायन। नमः नरोऽयं श्रीपुरुषोत्तम्यै पावत्यै नमोनमः। बदरीगमों व्यजायत सुवंशत् ॥५१॥ नमस्ते बालयोगिन्यै काष्ण्य देव्यै नमोनमः ॥७०|| वापसेनापि वेषेण पृथक् 'चापि स्थितोऽमवत् । शूलांकुशधरायै ते हिमजाय नारायणः प्रसमोऽभूदु हा बीवात्मकं नरम् ॥५२॥ त्वं लक्मास्त्वं सती श्रीच त्वं रमा राधिका प्रमौ ॥७॥ नमोऽस्तु ते। मे। च विवेश च

·* तिष्यसन्तानः
१५
वै
च
त्वं पार्वती महालक्ष्मीस्तस्यै ब्राशये च ते नमः । तेन यावन्मखानां वै चावभूथफलं भवेत् ।
नमस्ते बदरीश्वये हरिण्यै ते नमोनमः ॥७२॥ सर्वयशफलं बद्रीपूजनात् स्यान
संशयः ॥९॥
तापसानां फलदान्य सुधाधन्यै च ते नमः । बदरीफलहाश्चिाऽपयेत्
पक्कफलकृतान् ।
त्रैलोक्यवन्दितायै ते मातर्बद्रि च ते नमः ॥७३॥ देवकार्यार्थमेवापि
बदरीकाष्ठमर्पयेत् ॥१२॥
तव छायानादिमायाछायानाशकरी
हवनार्थ बदराणि
पक्कानि
चापयेत्तथा।
तव मूलं ब्रह्ममूलं मूलप्रकृतिवारकम् ||७४॥ फलाहारार्थमेवापि बदराणि समर्पयेत् ॥१३॥
तव शाखा धामशाखा उल्लंघ्याऽक्षरधामदाः। शर्करासहितान्येव घृतयुक्तानि
तथा।
तव पत्राणिच्छत्राणि ब्रह्मसाम्राज्यदानि वै ॥७॥ दुग्धयुक्तानि
यतये
तापसाय समर्पयेत् ।।९४॥
तव फलानि भुक्तानि योगिनां फलदानि च । माध्यां गत्वा बदर्यास्तु तले भोजनमाचरेत् ।
सर्वयोगफलदानि परब्रह्मप्रदानि च ॥७६॥ सर्वे देवा भुञ्जते तत् तृप्यन्ति पितरोऽपि च ॥१५॥
तव बीजानि लोकानां वासनाक्षयकाणि वै।
विप्राय साघवे दद्याद् दानानि बदरीतले ।
तव वंश्या बदर्यश्च पापिनां पापनाशिकाः ॥७७॥ अनाथाय स्त्रिय यादक्षयानि भवन्ति हि ॥१६॥
त्वत्फलानां भक्षणं
मोक्षफलादनप्रदम् ।
पुरा पित्रे सुशीलाख्यो विप्रो दत्वा शुभं फलम् ।
त्वत्पत्राणां स्पर्शन
ब्रह्मानन्दगृहप्रटम् ॥७८॥
बदरं पितृकरयोः श्राद्धे विन्द्रपदं गात् ॥९७॥
वन्मूलेषु नमनं सर्वाऽसुरविनाशनम् ।
बदरं बदरीनाथं बद्रिका बद्रिकाश्रमम् ।
त्वन्मूर्तेर्दर्शनं बद्रि परब्रह्माऽवलोकनम् ॥७९॥
बद्रीबीज
वदन्
मयों ब्रह्मभूयाय नायते ॥१८॥
त्वत्फलान्यजलैः
नानं
ब्राहदावगाइनम् ।
स्मृत्वा बदरी बदरं
बदरं बद्रीश्वरं हिमाश्रमम् ।
त्वदधशयनं
बद्रि सर्वतीर्थाविवासनम् ॥८॥
अन्तकाले त्यबन् देहं यास्यत्यूों परां गतिम् ॥१९॥
त्वन्मूले जलदानादि पितॄणां तृप्तिदायकम् ।
नारी श्रीबदरीदेवीं स्मृत्वा यास्यति चाक्षरम् ।
त्वत्फलार्पणमेवापि श्राद्धेऽयुताधितृप्तिदम् ॥८॥
भविष्यति हरेः पत्नी माणिक्यायाः सखीश्वरी ॥१००||
त्वत्फलानां प्रपक्कानां दानं ब्रह्मरसप्रदम् ।
सर्वरसप्रदं
नरो यास्यति मोक्ष च नारायणपदाम्बुजे ।
बद्रि सर्वसम्पत्प्रवर्धनम् ॥८॥
बदरी यत्र वै स्थाल्यां तत्राऽक्षरं पदं मम ।
पशवः पक्षिणश्चापि कीटाश्च जलजा अपि ॥१०॥
यत्र श्रीबदरीदेवी
तुणाद्या बदरौं श्रित्वा मृत्वा यास्यन्ति मोक्षणम् ।
श्रीबद्रिकाश्रमः ॥८॥
बद्रीवने गतप्राणो देही मोक्षाय कल्पते ।
बदरीयं नरनारायणांना प्रवर्तते ॥१०२॥
बद्रीतले न वै याम्या दूता यान्ति कदाचन ||४||
तस्या योगेन मुक्ति च मुक्ति स्वर्गादिसम्पदः ।
प्राप्स्यन्ति कृतपापा वै मविष्यन्ति हि पावनाः ॥१०३॥
पापिनां पापनाशानि बदर्यधो भवन्ति वै
मरणे बदरीमष्टा स्वर्ग मोक्षं च विन्दति ॥८५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने देवादीनां
फलं मुंलन् बदर्यास्तु मृतो याति परां गतिम् ।
बदरीपुप्पसंव्याप्तशय्यो
सततबदरीफलासिवाञ्च्छायां बदर्याः सबीजफलवत्वकरणं,
यात्यक्षरं
पदम् ॥८६॥
आपतस्य
बदरीपूर्वयाऽऽपविनाशनम् ।
नरस्य बीजरूपता, बदरीमाहात्म्यं चेत्यादिनिरूपण-
दु:स्वप्नं जायते नैव बदरीसेविनम् चित् ॥८७॥
नामा पञ्चमोऽध्यायः ॥५॥
भूतप्रेतपिशाचानां
नश्यन्त्युपद्रवास्तथा।
ग्रहोपपीडा
श्रीबद्रीश्वर्युषाच-
नश्यन्ति बदरीसेपिनां सदा ॥८॥
धार्या बदरमाला वै कण्ठे माथ्यां शुमे दिने । अनादिश्रीकृष्णनारायणनारायणप्रमो
भक्ष्यं च बदरं पकं मिष्ट माथ्यां शुमे दिने ||८९॥ नरनारायणविष्णो
बद्रीनायसुतापस ॥१॥
देहे बदरगर्मच रसो
मृधः शुमेऽहनि । सुशीलाख्यो भूसुरो बै कदा कुनाऽभवत्पुरा ।
सानं कार्य बदराब्यजलैश्चापि व्रतेऽहनि ॥९०॥ पितृप्तिबंदरेण कृता येन दिवम्प्रदा ॥२॥

·१६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सुमगे स श्रीनरनारायण उवाच- पाठको बालकानां कथाकारश्च सर्वदा। एवंविघं निज पुत्रं लोमधर्मविवर्जितम् ॥२२॥ शृणु बद्रीरमे देवि देवि सुशीलस्य कथानकम् । व्ययशीलं पिता वीक्ष्य गृहाद्दरं चकार तम् । विहाराख्ये शुमे देशे पुलहाश्रमसन्निधौ ॥३॥ तेनाऽयं स्वं गृहं त्यक्त्वा ययौ तु पतनान्तरम् ॥२२॥ गण्डक्या: तीरे मौक्तिकाहारपत्तने । दारामाग्याऽभिधं राज्यं तद्राशा तु कृतादरः। सुशीलोऽभूद्विप्रवर्यः कुटुम्बिबहुल: खलु ॥४॥ उवास स्वस्थचिनोऽयं प्रजाराजादिमानितः ॥२३॥ पिता तस्याऽभवन्नाम्ना श्रीशीलः वर्मटः सदा । दाराभाग्येश्वरो नाम्ना दारेश्वरामिधः। विद्वान् लोमामिभूतश्च व्ययमीतिपरायणः ।।५॥ सौ वासाय विदुपे मुशीलायाऽर्पण ददौ ॥२४॥ कुटुम्बाथै व्ययहीनो लम्धद्रव्यादिसञ्चयः। भूमि क्षेत्रं वाटिकां च महोद्यानं च वाहनम् । उत्सवादिविहीन प्रतोत्साहादिवर्जितः ॥६॥ अनं निर्वाहमानं च ददौ दानेऽर्फपर्वणि ॥२५॥ महीमानादिसम्माने कदर्य इव निर्व्ययः। विप्रोऽयं प्राप्य सम्मान प्रसन्नः शुमसम्पदा । वेषे याने भोजनेऽपि रुक्ष इव वनेचरः ॥७॥ शान्तचित्तो हरि भेजे श्रीपति निजवल्लभम् ॥२६॥ देवपूजादिकार्येषु मिचोपलब्धनिर्वहः। जीविकां निजयात्राया योग्यां लब्ध्वा तुतोप ह। आतिथ्यादिविहीनश्च शुष्कयज्ञपरायणः॥८॥ उपाधि सर्वथोपायगोचरं विहाय वै ॥२७॥ अपत्यानां दुग्धपाने पिष्टमण्डप्रदायकः । लक्ष्मीनारायणसंहितायाः कथां तु प्रत्यहम् । शाकादिशून्यमध्याहभोजनो धृतवर्जितम् ॥९॥ नगरे वाचयामास प्रजासंघसभास्थल ॥२८॥ शरानं भुनत्त्येव भोजयत्यपि योषितम् । नृपो दारेश्वरश्चापि प्रत्यहं तूपतिष्ठति । पुत्रादीन् शाकमात्रं च मोजयत्यपि तद्विधम् ॥१०॥ आख्यानानि विविधानि भक्कमक्तिपराणि हि ॥२९॥ दानादिवर्जितो विप्रः श्रीशीलः कर्मठः पिता । अनादिश्रीकृष्णनारायणाख्यानानि यान्यपि। नदीतीरे खयं गत्वा स्नात्वा नीत्वा फलादिकम् ॥११॥ श्रुत्वा श्रुत्वा मोदते वै वैष्णवास्योद्गतानि च ॥३०॥ समिषश्च स्वयं समाहत्यामौ प्रजुहोति वै। कथान्ते कारयत्येव सवायोत्सवकीर्तनम् । तत्रापि बिन्दुमात्रं वै घृतं ददाति नाऽधिकम् ॥१२॥ हरे कृष्ण कौपीनं चाऽश्चलं पत्ते नाधिकं वस्त्रमित्यपि । पुरुपोत्तम ॥३॥ बालकृष्ण श्रीपते अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीबदरीश्वर। यशपहन वै स्कन्धे निर्वहत्येव भूसुरः ॥१३॥ एवं कृत्वा कीर्तनं च नैवेद्यं एवं कृत्वा कीर्तनं च नैवेद्यं विनिवेद्य च ॥३२॥ गृहस्थोऽपि लोभवशाचापसो हि मुनिर्यथा । प्रसादं संविभज्याऽय गृहं यान्ति समाजनाः। तथाऽयं वर्तते गेहे पर्युषितेन वै क्वचित् ॥१४॥ विप्रः सायं हरभक्ति प्रातभक्ति करोति च ॥३३॥ माबी लब्ध्वाऽथवा कन्दान् मूलानि वा दलानि वा । मध्याहभक्ति कृत्वाऽय भोजन स करोति वै । क्नेऽरण्येऽप्यटव्यां वाऽऽनयत्ययं भुनक्ति तत् ॥१५॥ सायं प्रातर्जनास्तस्य समागमार्थमुत्सुकाः ॥३४॥ एवंविधस्य विप्रस्य पुत्रा दशाऽभवन् शनैः । आयान्ति श्रेयसे नित्यं मुमुक्षवः सुमानसाः । पुश्य: सप्ताऽभवद्यापि ब्राह्मणधर्मशोमिताः ॥१६॥ तेभ्यो मन्त्रं विप्रवयों ददाति मोक्षदायकम् ॥३५॥ ज्येष्ठः सुशीलनामाऽस्य सुतो वेदादिविद्यया । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। ख्यातिमाप समस्तेषु पार्थप्रामेषु कर्मठः ॥१७॥ बहवो वैष्णवाश्चैवं सम्पन्नास्तत्र पत्तने ॥३॥ उदारो दानशीलच धर्मोत्सवपरायणः । नराणां योषितां चापि भक्तिसंघा मुधार्मिकाः । मोजने छादने भोग्ये कुटुम्बपरिपोषकः ॥१८॥ अभवन् मक्तिकर्माणो मनन्ति श्रीप्रमापतिम् ॥३७॥ राबमानादिपा प्रजासम्मानसत्कृतः। यथा चेतरेष्वपि । यशकार्यादिनिष्णातो वैष्णवो मक्तराम यथा ॥१९॥ भक्तसंघा अमवश्व कृष्णनारायणाश्रिताः ॥३८॥ सतां सेवाव्रतवाँश्च साध्वीसेवापरायणः । अथ भक्तोत्तम श्रेष्ठं विप्रं भागवतं शुमम् । आतिप्यधर्मों गोसेवाग्रामसेवापरायणः ॥२०॥ योग्यं मत्वाऽस्मै वपुत्रीं राजा कुन्दनिकां ददौ ॥३९॥ च पत्तने तु तद् प्रामेषु ·* तिष्यसन्तानः सुशीलोऽयं भाग्यवाँश्च लब्ध्वा कुन्दनिकां सतीम् । दानं पुण्यं चोपकारश्चाशीर्वादाः फलन्त्यपि। पत्नी नृपसुतां दिव्यां मुमुदे कृपया हरेः॥४०॥ ज्येष्ठभ्रातुः पुण्ययोगैः सर्व राजकुटुम्बवत् ॥५९॥ सापि लक्ष्मीसमा धर्मवती भक्तिमती सती। जातं याने भोजने च दारेषु ऋद्धिवैभवे । मेजेऽनादिकृष्णनारायणायें वल्लभ प्रमुम् ॥४१॥ यत्र लक्ष्मीः प्रसनाऽस्ति यत्र नारायणोऽपि च ॥६॥ उदारा हि महर्द्धिसंभूता दाने धरी प्रिया। यत्र देवाः प्रतुष्टाश्च तत्र न्यूनं न विद्यते । कृष्णप्रिया सदा कृष्णभक्तिपरा व्यजायत ॥४२॥ कृतं कालेन फलति नाऽकृतं त्वाप्यते क्वचित् ॥६॥ जामाता राजमवने शोभते माग्यवर्धितः। बद्रीप्रमे सुशीलोऽयं प्रजेश्वर इवाऽभवत् । कीर्तिश्चाऽरयाऽभवद् व्यासाभितः शुश्राव तां पिता ||४३॥ मम मत्या कथया च कीर्तनेनपूजनैः ॥१२॥ पित्रा प्रहिताः पुत्राश्च पुत्र्यश्चापि सहोदरम् । अथैकदा पिता प्रेतो निजपल्यामुपाययौ। ज्येष्ठ द्रष्टुं चाययुश्च महोत्साहसमन्विताः॥४॥ आवेशं बहुलं प्राप्य रोद बहुधा ततः॥६३॥ माताऽपि गालवीदेवी पुत्र द्रष्टुमुपाययौ। भजनेन कृतः सर्वैः स्फुटाक्षरश्च को भवान् । पिता तस्थौ गृहे त्वेकस्त्यागदोपातिलजितः ॥४५॥ जगाढाऽहं पिता नामा श्रीशीलोऽस्मि मृतोऽस्मि च ॥६४॥ धनलोमपरश्चापि गृह धनस्य रक्षकः । अय शोकं गताः सर्वे करुश्चापि लौकिकम् । दैवयोगेन विपस्य श्रीशीलस्याऽभवज्ज्वरः ॥ ४६॥ क्रियां चक्रुस्ततो राश आशामासाद्य ते जनाः ॥६५॥ आयुःक्षयेन मरणं प्राप्तो गृहेऽतिनिर्जने । ययौ लौकिककार्यार्य श्राद्धार्थ तन्मृतिस्थलम् । शातिजनैः शनाते मरणे तक्रिया कृता ॥४७॥ पत्तनं मौक्तिकहारं चक्रुः श्राद्धादि कर्म च ॥६६॥ पापिनश्च कदर्यस्य लुब्धस्य बदरीश्वरि । उद्धारायें पितुस्तत्र बहुदानानि ते ददुः। मृतिः शून्या जायते वै बहुष्वपि कुटुम्बिषु ॥४८॥ पुत्राश्चर्हि बहुधोद्धारपुण्यानि तत्र लोमदोपेण विप्रोऽसौ वासनाद्रिप्रवासितः। गण्डक्यां चाऽस्थिविन्यासं चकुस्ते वार्षिक विधिम् । प्रेतता लब्धवास्तत्र गृहे भूतशरीरधृक् ॥४९॥ यद्धनं त्वर्जितं पित्रा निहितं भूतलेऽपि च ॥६८|| गृहपृथ्वीगते द्रव्ये कृतवासो हि तिष्ठति । सर्वे दानेषु पुत्रास्ते ददुः कदर्थदूषितम् । नान्यः प्रवेशं लमते प्रविष्ट पीडयत्ययम् ॥१०॥ तथापि प्रेतविप्रख्य सद्गतिर्न व्यजायत ॥६९॥ ख्यातोऽभवत् स भूतोऽसौ प्रेतचेष्टापरायणः । कृते यशेऽपि बद्रीशि न मुक्तिर्वासनावता। अदप्तदानो लभते नेवाऽनं भोजनं जलम् ॥५१ किं पुनर्दानकर्मादि मोक्षद वासनावतः॥७०॥ क्षुधायुक्तः क्वचिद् रौति राज्योंत्तरमेव सः। न मोक्षं समवापासी पुनः पल्यामुपाययौ । क्वचिद्धसति सस्फोट गर्जयनम्बरं सकम्मं च महाकोशं कृत्वोवाच निजात्मजान ||७|| क्वचिद् विप्रात्मको भूत्वा भूत्वा प्राममध्येऽर्धरात्रिके। न मे मुक्तिः प्रजाता वै वासना बाधते हि माम् । समये च तदूर्षे च विहरत्यतिदुःखितः ॥५३॥ भोजनस्य सुवेषादेलोमस्य धनस्य च ॥७२॥ श्रीशीलस्य गतिस्त्वेव जाता बद्रीप्रमेश्वरि । वासनापरिहारार्थे यान्तु बदरिकाश्रमम् । तथा ॥४॥ नरनारायणावास महर्षिगणसेवितम् ॥७३॥ राजसम्मानमासाद्य मुखं महत्तरम् । श्राद्धं मदर्य कुर्वन्तु बदरीतले। तत्रैव ज्येष्ठभानुश्वाऽजया न्यूपुर्निरन्तरम् ॥१५॥ दिव्यं च बदरं मचं मोबनायें ददत्वपि ॥७॥ देवकन्यासमा रूपे युवत्यो विप्रकन्यकाः। नागयणार्पितं वारि फलं च बदरं राजकुटाम्बे .माग्येन विवाहितास्ततोऽभवन् ॥५६॥ तथा च वल्कलं वनं कम्बलं वा यथोचितम् ॥७५॥ माताऽभवत् सुसुखिनी सुता राज्योऽभवनपि । बदरीफलकदार बदरीरसमित्यपि। पुत्राश्चापि ख्यातिमन्तो नृपकुटुम्बयोगिनः ॥७॥ श्राद्ध मयं ददत्वेव तृसिमें शाश्वती तथा ॥७६|| नृपशवकन्यानां पतयस्ते ततोऽभवन् । भविष्यति क्षुधानाशस्तृपानाशो भविष्यति । भक्तिः कृता हि फलति सतां सेवा फलत्यपि ॥५८|| वासना बद्रीशनारायणाने मे विनंक्ष्यति ॥७॥ ३ बहु ॥५२॥ दारभाग्येऽपि पुत्राश्च पुण्यश्च पत्रिका तत्रैव महत् ।

·१८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * दत्वा दानं च ॥२७॥ कृत्वैव श्रादं चक्रुः पल्यामाविश्य बदरीनाथं त्वायामि वै सह । मौक्तिकाहारमासाद्य गृहस्य च कुर्वन्तु मम कार्याणि दिव्ये बदरिकाश्रमे ॥७८॥ सर्वेषामुपकरणादीनां दानं प्रदाय एकस्यपि बदरस्य दानेन तर्पण मम। आययुस्ते मुखस्थान दागभाग्याख्यपालनम् । मोक्षदं शाश्वततृतिप्रदं शाश्वततृप्तिपदं स्यान्मे न संशयः ॥७९॥ श्वशुरं नृपति दारेश्वरं तथा प्रजाजनान् ॥८॥ अन्यथा में न वै मोक्षः कोटिटानेरपीह वै । मक्तान् मक्तानिकाश्चापि प्राहुनान्तमेव ने। कदर्याणां न वै मोक्षस्तीर्थायुते कृतेऽपि हि ॥८०॥ आश्चर्य परमं प्राप्ता बदरीशप्रतापजम् ॥१९॥ अथ ते प्रययुः सर्वे पद्रयां बदरिकाश्रमम् । एवं बदरदानस्य माहात्म्यं मोनटं परम् । समुस्ताऽऽदिगंगायां नेमुर्नर नरायणम् ॥८॥ कथितं ते बद्रिके वै सर्वापद्विनिवारकम् ॥१००|| बद्रीप्रमा प्रणेमुश्च साध्वाँनार्चयस्तथा । ततः श्रुत्वा जनसंघा जनसंघा दाराभाग्याभिधो नृपः । सर्वतीर्थानि समाहिताः॥८॥ प्रजाश्च संघशो भूत्वा कुटुम्बसहिता ययुः ॥१०॥ ज्येष्ठपुत्रो ददौ पिण्डान् बदराख्यं फलं तथा । बदर्याः यात्रा नरनारायणाश्रमम्। गांगेयं सलिलं नारायणपादप्रसादजम् ||८३॥ सर्वसामग्रिकायुक्ता भक्तिलगकमानसाः ॥१०॥ ददौ सुवर्णदान च विप्राय वल्कलं तथा। भजन्तः श्रीबद्रिकश ध्यायन्ती बदरीश्वरीम् । गोदानं तथा दानोत्तमानि भूमिदानकम् ||८४॥ प्रापुर्हिमालये बद्रीप्रमे बदरिकाश्रमम् ॥१०॥ गोरसादिप्रदानानि मिष्टानानि धृतानि च। अम्बराणि विचित्राणि ददुपोचितानि चतुर्थे इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहिताया तिण्यसन्ताने हि ॥८५॥ जग्राहः श्रीशीलविप्रा श्रीशीलस्य पुत्राणां दारामाग्यपत्तने राजसम्मानं श्रीशीलस्य साक्षादागत्य वै करे। बदरं च बलं रम्यं बल्कलं शर्करो तथा ॥८६॥ मरणं प्रेतता तदुद्धाराय बद्रिकाश्रमे श्राद्ध अन्यत् सर्व विशिष्टं च प्राप्य तृप्ति बगाम सः। बदरादिदानं प्रेतमोक्षणं चेत्यादिनिरूपण- पल्या प्रविश्य. तत्रैव माह तमोऽस्मि सर्वथा ॥८७|| नामा पष्ठोऽध्यायः॥६॥ इदानी शाश्वता लोका मदर्थे समुपस्थिताः। श्रीबदरीश्वर्युवाच- प्रेततन मे गता त्वत्र ह्येष यामि परं पदम् ॥८॥ वासना मे सदा नष्टा माया नष्टा दुरन्तगा। कान्तनारायणकृष्ण दारामाग्यो नृपो हि मे। पापानि मम नष्टानि पुण्यं जातं च मुक्तिकृत् ॥८९॥ बद्रिकालयमासाद्य कि चकार वदस्य में ॥१॥ विमानं च मदर्थे वै समागतं सुतैजसम् । श्रीनरनारायण उवाच- नरनारायणकृष्णपार्षदैः शोमनं सर्वे मवन्तु सुखिनः पुत्राः पुत्र्यच में प्रिया । ऋषीकेशात्समारम्य प्रतिक्रोश स भूपतिः। एकेन बदरेणाऽहं शाश्वती कृतिमाप्तवान् ॥९१॥ व्यधा? दण्डवद् बद्रीनार्य दानानि सन्ददौ ॥२॥ एष यामि स्वस्ति वोऽस्तु तारितोऽहं ब्रजामि वै। पदा ययौ शनैः सर्वप्रजाभिः सहितो हि मे। इत्युक्त्वा दिन्यसदने त्वविरुद्ध विमानके ||९२॥ भोज्यव्ययः समस्तो वै सहसदेहिनां निजः ॥ ३॥ पार्षदेवियुमा सम्मानितो हि पश्यताम् । वतं मध्याइमोमित्वं चक्रे राजा प्रजान्वितः। सर्वेषां निवपुत्राणां पुत्रीणां योषितस्तथा ।।९।। सहसमालिकाऽऽवर्तन चक्रे प्रत्यहं नृपः ॥४॥ महांको पश्यतां च विमानेनावरं ययौ। प्रजाश्थापि तथा चक्रुर्मालाऽऽवनकीर्तनम् । गटा: सर्वे नरनारायणाश्रमे ॥१४॥ हरे कृष्णबालकृष्णबद्रीनायेशमाधव ।।५।। पितमुधि विधायव न्यवर्तन्त सुतादयः। अनाविभीकृष्णनारायणपद्मावतीधव 'पूचनिया बदली बद्रीनाथ नरायणम् ॥१५॥ एवं संभ्यः भजनं चक्रस्वे वाचिक पथि ।। ६ नरं सम बदरं छयोत्रं प्राप्य ते ततः। तीर्थव्रतानि सर्वे पालयामासुस्सुकाः। अवतीर्य : हिमाद्रे मिजालयं ययुटुंतम् ॥९॥ भूशायित्वं ब्रह्मचर्य चैकमुक्तत्वमित्यपि ॥ ७॥ परम् ॥९॥ ते ·* तिष्यसन्तानः १९ अथ तदा। नारीणां च नराणां च मिथः स्पर्शविहीनताम् । साधूनां सेवया कृष्णसेवया तीर्थयात्रिका। सत्यवचनं चाऽद्रोह चान्यगाथाविवर्जनम् ॥८॥ सफला बायते बद्रि दर्शनात् पादवाहनात् ॥२७॥ अस्तेय चेश्वरवृत्ति स्वाध्याय फलभोजनम् । राशस्तु संघस्य परीक्षार्थ मया सतां सेवां हरेः सेवां साध्वीनां सेवनं तथा ॥ ९॥ रुग्णं रूपं मम बद्रि दर्शितं ज्वरवेशितम् ॥२८॥ कथायाः श्रवणं सायं कीर्तनं वाद्यसंयुतम् । चलितुं त्वसमर्थोऽहं ज्वरामिना तदाऽभवम् । वृद्धानां वन्दनं प्रातर्देवानां पूजनं प्रगे ॥१०॥ मम भ्राताऽपि सहसा ज्वराऽऽविष्टोऽभवत्ततः॥२९॥ अहिंसां चापि जीवानां नोच्छेदं तृणशाखिनाम् । मम पनी सती नारी साध्वी रुरोध वै भृशम् । स्नानं ध्यानं जपं चापि हवनं पितृतर्पणम् ॥११॥ ज्वराविष्टौ पुमांसी द्वौ सेवनीयौ कथं पथि ॥३०॥ पित्रोः प्रसेवन पत्युः सेवनं साधुसेवनम् । एकया योषिता साच्या रुग्णौ पाल्यौ कयं पथि। नित्यदानं गोसेवां विप्रसम्मानमहणम् ॥१२॥ शीतान्ये हिममार्गे वै पराधीनौ सुदुःखितौ ॥३१॥ अन्नवस्त्र प्रदान धूपदीपनिवेदनम् । भिक्षुक्याः सन्निधौ तव नायान्ति धनमानिनः । प्रतान्येवंविधान्येव चक्रुर्मानें हि यात्रिकाः ॥१३॥ भिक्षुकी रौति विजने निषध सनिधौ तयोः॥३२॥ सहस्त्रमानवाः सर्वे दाराभाग्यनृपान्विताः। संघस्था मानवाः सर्वे दयायुक्तास्तु तैथिकाः । बदरीश जय विष्णो नरनारायण प्रभो ॥१४॥ ये ये त्वायान्ति तत्पार्धं तिष्ठन्ति दययाऽन्विताः ॥३३|| गंगा बद्रौशी हिमालयो सेवन्ते जयत्वपि। जयतु ज्वरनाशार्थ देह संवाहयन्त्यपि। एवं जयादिशब्दस्ते सोत्साहा सरहुर्गिरिम् ॥१५॥ धैर्य वदन्ति नायें च यथेष्टं संददत्यपि ॥३४॥ शिखराणि कजलानि धवलानि क्रमात् क्रमशस्ते सहसं वे मानवा रुग्णसनिधी। ततः। विलोकयन्तो भक्ती च ममा यान्ति शनैः शनैः ॥१६॥ यात्रां निरुध्य मिलितास्त्यक्तं शक्का न चाऽभवत् ॥३५॥ अथ राजाऽपि त्वाययौ मार्ग निर्गच्छन् तौ व्यलोक्यत् । नारायणस्वामी साधुभूत्वा नरोऽपि च। तथा श्रीबदरी साध्वी भूत्वा भागवतीप्रभा ॥१७॥ रुग्णौ साधूसप्तमौ च दु:खिनी साध्विकां प्रियाम् ॥३६॥ मिक्षुकाणां वेपवन्तो ययुः संघेन संयुताः । अतिष्ठत् सहसा तत्र निषसाद पुरस्तयोः। रात्रौ त्रयो मिलित्वा च मिष्टवरैः सुकीर्तनम् ॥१८॥ पप्रच्छेप्सितमेवाऽपि धैर्य ददौ धनं ददौ ॥३७॥ नरनारायणस्यैव कुर्वन्ति स्नेहगर्मितम् । वचनं प्रददौ ताभ्यां साधुभ्यां नृपतिः गुमम् । शृण्वन्ति संघशः सर्वे नमन्ति श्रीन् गुरूनिव ॥१९॥ यावद् रोगो न भवतोर्निवतेत तु तावता ॥३८॥ भोजयन्ति परे चापि सेवन्ते परेऽपि तु । नाऽस्मात् स्थानात् प्रयास्यामि त्वग्रे बदरिकाश्रमम् । अर्पयन्ति यथेष्टं वै त्रिभ्यो यात्रालवो मुहुः ॥२०॥ सह नीत्वैन यास्यामि मा खेदं कुरुतं युवाम् ॥३९॥ त्रिक चापि दिव्यरूप भागवतं स्थले स्थले। सर्वे वयं निवस्यामश्चात्रैव स्वस्थतावधिम् । आवेदयति पन्थान पथ्यं पाथेयमित्यपि ॥२२॥ यद्वाऽशया तु भवतीवों कृत्वा स्कन्धवाहिनौ ॥४०॥ विक्रेतृरूपमासाद्य पर्वतीयफलादिकम् । यास्यामो बदरीतीर्थ सन्तो हि हृदयं हरेः। आपणे विव धृत्वा च मार्गे तिष्ठति वै पुरः ॥२२॥ त्यक्तव्या मोक्षणार्थ: प्रासाः सन्तः कदाचन ॥४१॥ एवं श्रीमगवान् बद्रि संपेन साध्वीयं मा शुचं यातु तिष्ठामस्त्वत्सहायिनः । मक्ता यतः प्रसनाः स्युः सेवया दुःखवर्जिताः ॥२३॥ बद्रीनाथो द्रुतं चेमौ नीरुग्णौ विदधाविह ॥४२॥ वियोगं निजमक्तानां तत्रापि स्वं प्रयायिनाम् । एवं निश्चित्य राजाऽपि प्रजाथापि हरिप्रियाः। सहते न हरिकृष्णो भक्ताः सहन्त एव न ॥२४॥ सर्वे यात्रां विहायैव साध्वयं तूषिताः पथि ॥४३॥ तथा बद्रीप्रभो नारायणोऽहं वै त्वया सह। अथ भोजनपानादि फलादन प्रचक्रिरे। नरेण सहितः संघे युत्तोऽभवं निजेच्छया ॥२५॥ साधुभ्यां दत्तवन्तव मुद्रपक्कादिमण्डकम् ||४|| मुक्तिदोऽहं हि भक्तानां पार्वतिकोऽधनाशकः । पपतुस्ती सुखं साध्वी मोजनं प्रचकार ।। दयया प्रेरितः संधे व्यचरं साधुवेषभाग् ॥२६॥ सर्वेऽपि भुक्तवन्तस्ते राध्यागमोऽभवत्ततः॥४५॥ वर्तते । - ·२० ॐ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * सताम् । । तत्र रात्रौ सर्वे कीर्तनं च प्रचक्रुः कण्ठरागिणः । मातृसेवाफलं पितृसेवाफलं तथा सवाद्य श्रीनरनारायणनाम प्रचक्रिरे ॥४६॥ सेवया लमते कान्तसेवाफलं हि शाश्वतम् ॥६५॥ अथापि हिमवर्षा वै निशाऽविगमेऽभवत् । सर्वतीर्थानि साधूनां मूर्ती वसन्ति सर्वदा। शीताऽनलोऽभवद् व्याप्तः संधे सर्वत्र भूतले ॥४७॥ साधुतीर्थाऽवमन्ता न लभते तीर्थजं फलम् ॥६६॥ रुग्णौ प्रातम॒तौ त्यस्वा प्राणान् प्रेतो बभूवतुः । साध्वोरेतयोमार्गेऽत्र गताऽस्वोरल्यजन यघम् । करोष साध्वी सानाथा रुरुदुर्नुपतत्प्रजाः ॥४८॥ तदर्थ प्राणदानेन पुण्यं स्वर्ग च मोक्षणम ॥६७॥ हिमस्य विगमे जाते प्रात प्रकाशनोत्तरम् । इति निश्चित्य राजा च प्रजा यानां विहाय वै। राजा सर्वान् यात्रिकॉश्च सम्बोधयन्नुवाच ह ॥४९॥ अन्नं जलं विहायाऽपि निपेदुः शवसन्निधौ ॥६॥ यावन्मृतौ न जीवेतां तावदनं त्यजाम्यहम् । चक्रुरते भजनं सततं नामकीर्तनम् । मरणं साधुभिः साकं मन्ये मोक्षप्रद मम ॥५०॥ अथ साध्वी सती नारी प्राणान् हातुं समिच्छति ॥६९॥ श्रुत्वैवं यात्रिकाः सर्वे नरा नार्योऽपि बालकाः । कृत्वा काष्ठानि चैकर शवौ निधाय तत्र च। प्रतिश · तादृशीं चामो भोजनं नहि ॥५१॥ यावदमि तत्र कर्तुं याति तावन्नृपः स्वयम् ॥७०॥ यावतौ हि बीवेतां मरिष्यामोऽत्र निर्जलाः । उत्प्लुत्य काष्ठचयने निपपात पुरः स्त्रियाः। यास्यामो' ब्रमसदनं साध्वर्थे प्राणरोधिनः ॥५२॥ ततो राशी तथा नार्यः प्रजाश्चापि शुचाकुलाः ॥७॥ किमत्र · यात्रया साधून त्यक्त्वा स्वार्थपरार्थिनाम् । निपेतुः सहसा काष्ठचितायां मरणाय वै। निष्फलं बीवनं तस्य साधूत्यत्वा तु जीवति ॥५३॥ नारी वहिं समुत्पाद्य शंतं तु यावदेव ह॥७२॥ अपि प्राणान् प्रदायैव साधून संरक्षयेत् सदा । शेरते भूभृताद्याश्च न निर्गच्छन्ति वरिवः। गवाय. ब्राह्मणाय वा साध्वर्थे च सतीस्त्रियै ॥५४॥ तादृशीं परमां भक्ति विलोक्य भगवान् स्वयम् ॥७३|| प्राणपर्ण विधायाऽपि .रक्षा करोति यो जनः । चितायाः शान्तवहेतु सजीवः सनरो हरिः । वस्य : स्वर्ग च मोक्षश्च शरण्यस्य ध्रुवौ मतौ ॥५५॥ उस्थितश्च हसन् दिव्यवपुश्चतुर्भुजान्वितः ॥७४।। अपि : पञ्चमहापापप्रसतोऽपि सतां कृते। शंखचक्रगदापद्मधरो नरेण प्राणान् जहाति रक्षायें सर्वपापात् स मुच्यते ॥५६॥ तथा लक्ष्म्या युतः साव्या हसन्नाह रूपादिकान् ॥५५॥ साघुरक्षाकतः ' रक्षा रक्षा करोति भगवान् हरिः। भक्ताः सर्वस्वार्पणकारिणः। साधुष्वेव हरिथास्ते साधुरेव स्वयं हरिः ॥५७॥ साधुस्नेहयुतास्तीर्यपावनाश्चात्मसदृशाः ॥७॥ या प्रीतिर्निचपुत्रेषु पल्या पित्रोच पित्रोच बन्धुषु । आत्मनिवेदिनः सर्वे सर्वपापविवर्जिताः। तां कृत्वा सत्सु देशत्र मुच्यते जन्मबन्धनात् ॥५८॥ वैकुण्ठयोग्या यूयं स्थ प्रसन्नतान्विताः ||७|| यो यतः स्वकुटुम्बस्य मरणार्य वितन्यते। परीक्षिता सर्व मदर्थकृतयनकाः। स चेत् कृतः सतामय यतवान् मुच्यते बचात् ॥५९॥ मदर्थप्राणदातारो मदर्थकृतबीवनाः ||७८॥ लोके पश्चपातः क्रियते स्वकुद्धम्बिषु । त्यत्तसंसारपुत्रादिस्नेहाः साधुपरायणाः। कृतः सतामय तारयत्येव तत्कृतः ॥६०॥ धामयोग्या मुक्तियोग्या भवथाऽत्र हिमालये ॥७९॥ 'यथा लेहो निजदेहे दैहिके वर्तते नृणाम् । मप्रसादादिव्यदेहा मवथाऽत्र सुगन्धिनः। वया चेबायते सत्सु मुच्यते भवसागरात् ॥६॥ व्योमगाः संभवन्त्वेव सर्वे तुःखविवर्जिताः ॥८॥ यथा स्वार्थे कृतयः, पुमान मनुते श्रमम् । इतो दूरं न मे बद्रिकाश्रमो विद्यतेऽनघाः । वया, सतां कृते यो महान मनुते श्रमम् ||६२॥ आयान्तु व्योममार्गेण सहसा तु मया सह ||८|| न पारस्पं. च मनुते मनुते मोक्षायामम् । इत्युक्त्वा भगवानारायणो नरम बद्रिका । स. एम. लभते धानि नारायणपदाम्बुजम् ॥३३॥ व्योममार्गेण सर्वोस्तानिन्युर्बदरिकाश्रमम् ॥८२॥ रुग्णं साधुंद.अस्त्यावा. भाति देही मदान्वितः। बदयों अमितस्तत्र तस्थुस्ते भगवत्पराः। माति याम्पलोकं ये दुःखं याम्बनिभं विह ॥६४॥ अषः पक्षं सेवमाना बद्रीनाथं नरं सतीम् ॥८॥ : शोभितः। भवन्तो मम स्थ मया यथा 'लोक ·* तिष्यसन्तानः २१ प्रभाम् । सा पूजनम् । ऋषीन्देवान्पितृगणान्दिव्यान्दिवः समागतान्। यत्र महर्षयो दिव्या गंगा यत्र च पार्वती। वीचयामासुरुवंश मुक्ता इवाऽभवश्व ते ॥८४|| तत्र वैकुण्ठमेवारत पञ्चमं तपसाऽन्वितम् ॥१०१॥ अथैकं तत्र विप्रं च तपन्तं तापस मुनिम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिप्यसन्ताने व्यलोकयन् बदयो नारायणजपान्वितम् ॥८५॥ दाराभाग्यनृपस्य सहस्रमानवयुतस्य बद्रिकाश्रम- निराहारं ध्यानमग्न दिव्यमूर्ति जयान्वितम् । यात्राथा साधुसाध्वीरूपबदरीनरनारायणदर्शनं, व्यपश्यश्च द्विजस्याऽये त्वायातां कन्यका शुभाम् ॥८६॥ परीक्षणं, नारायणार्थप्राणदानं, प्रसन्नता, बदरीमूलतो दिव्यामुद्भूतामद्भुतां व्योम्ना बद्रिकाश्रमप्रापर्ण, दिव्यदेहवत्त्वं, मोक्षणं चेत्याटिनिरूपणनामा विप्राय बदरं दत्वा व्यलीयत द्रुतं तु सा ॥८७॥ सप्तमोऽध्यायः ॥ ७॥ बदयों लीनभावमुपयाता नरायणी। दृष्ट्वाऽऽश्वर्य तु परमं प्राप्तास्ते नृपमानवाः ॥८८॥ श्रीबद्रीश्वर्युवाच- तीर्थविधि ततश्चक्रुर्नारायणस्य कोऽसौ विप्रोऽभवत् तत्र तापसो बदरीस्थले । गंगास्नानं बदरस्य फलाहारं व्यधुस्तदा ॥८९॥ यस्मै कन्यां च बदरं ददौ ब्रूहि हरे कथाम् ॥१॥ नामसंकीर्तन चकुर्नारायणगतासवः। श्रीनरनारायण उवाच- नीराजनं हरेश्चक्रुः प्रसाद जग्धुरुत्सुकाः ॥९॥ एकाग्रमानसा जाताः कृष्ण स्नेहद्रवान्विताः। ब्रह्मदेवोऽभवद्धिप्रो लूनीग्रामनिवासकृत् । तावत्तेषां शरीराणि दिव्यानि तैनसानि वै॥९॥ सौराष्ट्र वेदवेदांगप्रवीणो मखकर्मठः ॥२॥ व्यजायन्त क्षणाद् बद्रि विमानं चागतं ततः। प्रातः लात्वा पूजयित्वा कृष्णं दैवतपञ्चकम् । निर्विकल्पसमाधिस्था दिव्येन्द्रियादिविग्रहाः ॥१२॥ मिक्षार्थे प्रयात्येव ग्रामवसतिसद्गृहम् ॥ ३॥ तैरेव विग्रहैदिव्यैरारुरुहुर्विमानकम् । अलं प्राप्योदरपूर्ण निवर्तते गृहं निजम् । सर्वे चतुर्भुजा दिव्या नरा नार्यश्च बालकाः ॥१३॥ अप्राप्य 'पूर्ण वसतिगृहांगणानि यात्यपि ॥४॥ अलं लब्ध्वा गृहं याति पाचयित्वा स्त्रिया सह । वैकुण्ठमार्गे विमलं त्वविच्छिन्नं तथाऽम्बरे । नाम्ना तु विशदात्या वै भुक्के देवार्पणो नरम् ॥ ५॥ व्यलोकयन् हरिं नत्वा पार्षदैः सह तैजसैः ॥९४॥ इत्येवं वर्तमानस्य गतं वर्पसहसकम् । ययुर्वैकुण्ठधामाऽय जयशब्दास्तदा दिवि । चापत्यं पदी शोकातुराऽभवत् ॥ ६॥ देवानाममवन् बद्रि महर्षीणां शुमा रवाः ॥१५॥ अनपत्यस्य लोका न भवन्ति सुखदायिनः । नारायणा: सर्वनरा नारायण्यः स्त्रियस्तदा। उद्धारोऽपि मवेनैव ऋणानुबन्धिनस्तथा ॥ ७॥ दिव्या वैकुण्ठयोग्यास्ते वैकुण्ठं विविशुः क्षणात् ॥१६॥ वंशीयः समुद्धति पूर्वजान् । कृष्णस्य सेवाफलं हि मोक्षणम् । साघुरूपस्य अपुत्रस्य गतिर्नास्ति वन्ध्याया नहिं मोक्षणम् ॥ ८॥ दाराभाग्यनृपाद्याँस्तान् स्वप्ने ददृशिरे स्वप्ने ददृशिरे प्रजाः ॥९७॥ तस्मात् प्रयतितव्यं वै पुत्रार्थे तपआदिभिः । विचार्यत्यं पति प्राह विशदाक्षी प्रतापिनी ।। ९ ।। मुक्ति महोत्सवान् प्रचक्रिरे। गतं वर्षसहसं वै पुत्रो नास्ति हि मानसः । एवं श्रीमाणिकीबद्रि बद्रिकाश्रमयात्रया ॥९८॥ गर्मनो नांऽकजश्च न दत्तो न च रक्षितः ॥१०॥ मुक्ति यान्ति मानवा वै दिव्यदेहा विमानगाः। विना पुत्रं गतिनास्ति चषितव्यः सुतस्ततः । पठनाच्छूवणादस्य स्मरणात् संस्तवादपि ॥१९॥ सर्वेभ्यः खलु पुत्रेभ्यो गरीयान् गर्मजः सुतः ||१|| भुक्ति मुक्ति लभन्ते वै बद्रीप्रमेतिवादिनः । औरसो गुणसम्पन्नः पित्रोच प्रतिबिम्बकः । साश्चानारायणो यत्र वं बद्रिकाप्रम ॥१०॥ उत्पादनीयश्चावाभ्यां पुत्रो गर्मज उत्तमः॥१२॥ व्यनायत न गतान् विमानेन न यन्त्र

·२२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
वै
तु।
न
देहि गर्भ हरि ध्यात्वा कृतकृत्या भवामि यत् । जलं तथाऽश्चतान् पुष्पाण्युत्तमानि च शकराः।
श्रुत्वैवं प्रमदावाक्यं विप्रः प्राह न मे सुतः ॥१३॥ धूपं दीपं चन्दनं च कुंकुमं च तथाऽम्बरम् ||३२||
ललाटे लिखितश्चास्ति न ते पुत्रो भविष्यति ।
समय बद्रिकादेव्यै नीराजनं
समाचरत् ।
स्थेयं
भवसागरे ॥१४॥
अपराधक्षमा चापि ययाचे
तस्मादपुत्राभ्यामावाभ्यां
विशदाक्षिका ॥३३॥
श्रुत्वैवं
माग्य
तत्र
तपसा वर्धते।
ततश्चाकाशवाक्
प्रमदा प्राह
बदर्दू ध्वं मनोहरा।
पुत्रेच्छया तपः कार्य भवता वा मया विह ॥१५॥ अश्रूयत विशदाक्षि बदरीव्रतमाचर ॥३४॥
अपुत्रयोमरणं
नरकाय भवेदिति ।
'नित्यं प्रातबंदर्यास्तु मूले सेचय वारि
ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य मोक्षे चितं निवेशयेत् ॥१६॥
बदर्यवःशयन
बदर्यधो निजासनम् ॥३५॥
असाध्यं नास्ति विप्रस्य तपस्विनो विशेषतः । बद्रीपत्रप्रपूतं च बढरीफलगोजनम् ।
तस्मात्तपः परं कार्य पुत्रार्थ कान्त सर्वथा ॥१७॥
बद्रीछायां
समासाद्य मासमेकं निवासनम् ॥३६॥
इत्युक्त्वा विररामेयं विप्रश्चिन्तां
बदरीरससम्मिश्रवारिक्षानं
तथोत्तमम् ।
चकार ।
पल्या वाक्यं यथार्थे वै नाऽनपत्यस्य सद्गतिः॥१८॥
बदरीफलमालायाः
कण्टे नित्यं
प्रधारणम् ॥३७॥
संकल्पपूरक क्षेत्र दिव्यं बदरिकाश्रमम् ।
प्रकोष्ठ
बदरीपत्रफलमालावधारणम् ।
गन्तव्यं तत्र यात्रार्थ पुत्रार्थे तपसेऽपि च ॥१९॥
कटयां बदरीपत्राणां मेखलायाः प्रधारणम् ॥३८॥
पुत्रप्रातिर्भवता
मोक्षसिद्धिर्मविष्यति । बदरीपुष्पगन्धस्य मार्या ग्रहणं तथा।
तस्मादुमयसिद्धयर्थे गन्तव्यं बदरीवनम् ॥२०॥ धम्मिले बदरीपुष्पमआर्या धारण तथा ॥३१॥
निर्णीयेत्यं त्रिया साकं ययौ बदरिकाश्रमम् । सायमाराधन बद्रीप्रमायाः स्तोत्रकीर्तनम् ।
तीर्थ विधि विधायैव कृत्वाऽऽसनं प्रकाशके ॥२१॥
प्रकाशके ॥२॥ बद्रीभूमेमार्जन च बद्रीगुन्द्रस्य
मक्षणम् ॥४०॥
तपस्तेपे भूसुरोऽसौ पल्या
साकमहनिशम् । बद्रीत्वकचूर्णयुक्तस्य
पानमित्यपि ।
मासं चक्रे फलाहारं वदरस्यैव केवलम् ॥२२॥ मासान्ते
बदरीबीजांकुररोपणमित्यपि ॥४१॥
मासं तस्थौ निराहार
हिमानिलकृताशनः।
उद्यापन
पूजनं च
बदराणां प्रदानकम् ।
मासस्यान्ते बदरीं स्मृत्वा स्तोत्रं चकार ह॥२३॥ यथाशक्तिस्वर्णरूप्यभूषारनप्रदानकम्
॥४२॥
'नारायणी सती साध्वी माणिकी श्री. रमा रतिः।
अन्नवस्त्रादिदानं
स्मृद्धिराज्यप्रदानकम् ।
हरिणी कमला लक्ष्मीः सदा बयतु माधवी ॥२४॥
यथा वैभवदानं च पूजनं च विसर्जनम् ॥४॥
मूलिनी पत्रिणी
देवी शाखावती हिमालया। साधूनां भोजनं चापि साध्वीनां भोजनं तथा ।
बदराव्या नरबीजा
सदा जयतु 'माधवी ॥२५॥ कन्यानां भोजनं चापि कुमाराणां च मोजनम् ॥४४॥
शूलांकुशधरा साध्वी बामणी बालयोगिनी। वधूनां भोजन चापि गर्भिणीनां च भोजनम् ।
सर्वर्षिदेववासा श्री सदा जयतु माधवी ॥२६॥ शाटिकां घर्षरी चोली कुचली स्तनबन्धिनीम् ॥४५॥
काम कृष्णप्रिया
कृष्णप्रिया शीता हेमानलनिवारिणी। दद्याद् दाने प्रमदाम्यो मम प्रसादकारिणीम् ।
हयेंगना ब्रह्माशीला
सदा
जयतु माधवी ॥२७॥ धनं तु दक्षिणां दद्यात् परिहारं ततश्चरेत् ॥४॥
सत्वमयी बालकृष्णस्वरूपा पुरुषोचमी। एवं मासवतं कुर्यात्तस्याः पुत्रो भवेदिति ।
प्रज्ञानादिकृष्णनारायणी जयतु माधवी ॥२८॥ पुत्री चापि मया तुल्या मवेनास्त्यत्र संशयः ||४||
पार्वती
ब्रह्ममुक्तादिजगन्माताऽवतारिणी ।
श्रुत्वैवं व्योमवाणी सा
मासं श्रीबदरीनतम् ।
श्रीकृष्णे पलमा गोप्जी सदा जयतु माधवी ॥२९॥ प्रचकार यथाप्रोकं विप्रोऽपि तप
चमत्कारस्थिता
आचरत् ॥४८॥
देवी तापसी परमेश्वरी।
प्रतान्ते बदरीदेवी प्रसन्ना माणिकीरमा।
भवेच्छापूरिका चान्द्री
सदा बयत माधवी॥३०॥ कन्यास्पा स्वयं भूत्वा मिर्षगाम हुमान्तरात् ॥४९॥
एवं
स्तुत्वा नमः कृत्वोपारराम स भूसुरः। बदरं सा करे धृत्वा ददौ तद् विपयोषिते ।
विशदाची बतो गत्वा पुपूत्र बदरीवरीम् ॥३२॥ विद्यदायी फलं नेमे नेमे तां बदरीधरीम् ॥५०॥

·* तिष्यसन्तानः
२३
-
सा
फलम् ||७||
मव
पतये फललाभार्य चेयेष हृदन्तरे । कन्यां विवाहविधिना जग्राह स तु मण्डपे ।
बदरी सहसा भावं ज्ञात्वा विप्राय तद् ददौ ॥५१|| साऽपि महेन्द्रतुल्यं वै बदर्यनुग्रहोद्भवम् ||७०॥
प्रथम बदरं दिव्यं सबीन
पुत्रदायकम् । पति त्वासाद्य मुमुदे निकामदेवनामकम् ।
द्वितीयं बदरं चास्यै ब्राझप्यै सा ततो ददौ ॥५२॥ निकामदेवमाताऽपि मषायै बदरं
उवाच बदरीदेवी विप्रं मुंश्व सबीजकम् । रक्षितं चिरकालेन सोपाख्यानं ददौ मुदा ।
पुत्रवान् त्वं यथाकालं पत्नीद्वारा भविष्यसि ॥५३॥ सुरेश्वरी स्नुषा भुक्त्वा फलं बदरीदैवतम् ॥७२॥
विशदाक्षी ततः प्राह पुत्रस्तेऽपि ततः परम् । दिव्यज्ञानवती जाता सत्यसंकल्पशालिनी।
स्नुषासंकल्पमात्रेण पुत्रिकावान् भविष्यति ॥५४॥ यत्तत् सुरेश्वरी · पनी कल्पयत्येव मानसे ॥७३॥
पुत्रिका सा मानसीति चाकस्साद् बालयोगिनि । तचत् सर्व भवत्येव यथा लक्ष्मीः सरस्वती।
मत्समा श्रीहरेमक्ता नारायणी भविष्यति ॥५५॥ एवं ते बद्रिके प्रोक्तं सुरेश्वरीकथानकम् ||७४।।
द्वितीयं बदरं तस्माद् रक्ष
सुषार्थमव्ययम् । अथाऽग्रेऽपि कथयामि कथां ते बालयोगिनि ।
प्रसन्नाऽस्मि
ब्राझि वंशविस्तारयोगिनी ॥५६॥ त्वमेव बदरी जाता पुत्रिका बालयोगिनी ॥७५॥
पौत्रीवंशो मानसस्ते बादराख्यो
भविष्यति ।
इत्याशीर्वादमेवैतां ब्राह्मणी ब्राह्मणं
चतुयें
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां
तिप्यसन्तान
तथा ॥५७॥
दत्वा तिरोऽभवद् बद्रीनारायणी नरेश्वरी।
लूनीग्रामस्य ब्रह्मदेवविपस्याऽनपत्यस्य बद्रिकाश्रमे तपसा
कृतकृत्योऽभवद् विप्रो विप्राणी पूर्णमानसा ॥५८॥
प्राप्तवरदानबदरफलाभ्यां पुत्रपौत्रीप्राप्तिप्रभृतिनिरूपण-
नारायणं बदरीशं बद्री
नामाऽष्टमोऽध्यायः ॥८॥
प्रपूज्य
भावतः।
उद्यापनं समस्तं च यथाशक्ति विधाय च ॥५९॥
श्रीनरनारायण उवाच-
यात्रा पूर्णां संविधाय तपपूर्णे विधाय च।
ऋषीन्देवान्प्रपूज्याऽपि गंगां विगाल वै ततः ॥६०॥
शृणु बद्रीरमे देवि कयां भक्तस्य पावनीम् ।
शनैर्नत्वा हरि स्मृत्वा न्यवर्ततामुभावपि । नाम्ना निकामदेवस्य सौराष्ट्र धूनिवासिनः ॥ १॥
ऋषीकेशं
हरिद्वार
पुष्करं . सिद्धपत्तनम् ॥६१॥ धूनिग्रामेऽवसद् विप्रः
वरस्य गृहे शुमे।
कृत्वा तीर्थानि तौ मासचतुष्टयोत्तरं मुदा । खताद्रेररण्येषु
वसतीनां
गुरुर्हि
सः ॥२॥
सौराष्ट्र वाययतुश्च क्षेत्र कुंकुमवापिकाम् ॥३२॥ वैदिकः कर्मधर्मस्थः क्रियाकाण्डपरायणः ।
तीर्थविधि विधायाऽपि दृष्टा श्रीलोमशं मुनिम् ।
पञ्चदेवार्चनरतो
यजमानमुखावहः ॥ ३॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणं
प्रपूज्य
तावुभौ ॥६॥
बभूव किया यत्र संस्कारमूलिंकास्तथा ।
प्रापतुः खगृह लूनीग्राम प्रसन्नमानसौ। विवाहादिस्वरूपिण्यो यत्र सप्ताहवाचनम् ॥ ४॥
पूजामिः पूजितौ वास
चक्रुतुहधर्मिणौ ॥६४॥ देवोत्सवा वत्सरस्योत्सवास्तत्र
प्रजाजनैः।
विशदाक्षी बभूवाऽपि पत्युदौंहदलक्षणा।
याकारितः
प्रयात्येव
बहुमान्यपुर सरम् ॥५॥
सुषुवे सा सुसमये कुमार
शुमलक्षणम् ॥६५॥
निष्पादयति कार्याणि समस्तानि यथाविधि।
ददौ दानानि विप्रश्च जातकर्मादि चाचरत् ।
आमे ग्रामे यजमानाः सहस्रशोऽस्य चाऽभवन् ॥ ६॥
विंधदाक्षी पुत्रवतीगणना प्रजगाम हु॥६६॥
यत्र यत्र प्रयात्येष
प्रयात्येव तस्माद् द्रविणमुत्तमम् ।
बद्रीपावीरमादेव्याः
कृपयाऽपत्ययोगिनी।
विपुलं समवाप्नोति गृहं नयति चोत्सुकः ॥ ७ ॥
जाला सौभाग्यसम्पन्ना सफला गृहधर्मिणी ॥६७॥
अथ काले प्रयाते च सुतो यदा युवाऽभवत् ।
अनं वस्त्राणि 'बहूनि विभूषा विन्दतेऽपि च ।
नाना निकामदेवेति ख्याति प्राप प्रनास्वपि ॥६८॥ यानवाहनपात्राणि
तथोपकरणान्यपि ॥८॥
विवाहितः स पित्राऽपि धूनीग्रामे शुमालये। गृहीत्वा स्वगृहं याति लोभप्रधान एवं
गिरीधरस्य विपस्य सुतां सुरेश्वरी सतीम् ॥६९|| नाऽन्येभ्यश्चापि विप्रेन्योऽनाथभ्यः प्रददात्यपि ॥९॥

·२४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * व्रह्म तत्र लब्धव्यः बहु ॥१६॥ ये सञ्चयं कुरुते सौधे कुरुते सौधे वस्तूनां नित्यमेव ह। अक्षताया न मे तृष्णा विद्यते जायतेऽपि च । स्वशातीनां तथाऽन्येषां कार्यार्थ न ददात्यपि ॥१०॥ अमुक्तायाश्च मुक्ताया मोमो हस्ततले मम ॥२९॥ गृहमध्ये भवन्त्येव जीर्णानि शरदादिमिः। सम्पाद्यमेवाऽस्ति विवाहाश्च नरायणः वर्षामिवापि नष्टानि जायन्ते चातपादिभिः ॥११॥ गन्तव्यं त्वात्मना श्रीमन्नारायणगृहे ॥३०॥ कीटाः खादन्ति वनाणि चान्नान्यपि बहूनि च । हरः संगो हि सत्संगस्तदन्यस्तु कुसंगकः । परमेश्वरः ॥३२॥ तथापि नैव लोकेभ्यः प्रददाति हि लोमवान् ॥१२॥ सत्संगं दुर्लभं प्राप्य निकामदेवाविप्रस्य पक्षी नाम्ना सुरेश्वरी। जीवोऽयं मानवे लोके बहुधा स्त्रीळजायत । मत्ताऽभूदानकार्येषु महोदार्यवती नरोऽपि संबभूवैपः कामना त्यक्तवानाहि ॥३२॥ तथा ॥१३॥ मिक्षुकेभ्यः प्रददाति यथा जानाति नैव सः । यदा सत्संगमेत्यत्र विज्ञानं ज्ञानमित्यपि । अनं वस्त्रं च पात्रं च ददात्यनाथदेहिने ॥१४॥ विवेकं भेद विज्ञानं विवेक भेदविज्ञानं लभते भक्किमति च ॥३३॥ परमेश: प्रसन्नोऽस्तु चान्तरात्मा हरिः प्रभुः । प्रत्यक्षे श्रीकृष्णनागयणे शक्तिनिषा प्रमी। एवमुश्चार्य मुदा ॥३४॥ विपाणी देहिभ्यः प्रददाति वै ॥१५॥ तदा संसारपारं वै याति भक्तजनो कृष्णार्पणविधानेन दाति भतियोगिनी। अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीपुरुपोत्तमः। पुण्यं चास्यास्ततो नित्यं जायते शाश्वतं वर्तते भूतले मातापालकृष्णयालकः ||३५|| अन्तरात्मा प्रमुश्वास्याः प्रसन्नो वर्तते ह्यति । दिव्योऽनन्तब्रह्मप्रियापतिः श्रीपरमेश्वरः। पूजाकाले च विप्राणी यदर्पयति शाङ्गिणे ॥१७॥ तं भनित्वा मयं नास्ति कालमायाकुफर्मणाम् ॥३६॥ भूतौ हरिः समस्तं तद् गृहाति दिव्यरूपवान् । मजन्ते परात्मानं त्यक्तदेहिकवाराना। अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीवल्लमः स्वयम् ॥१८॥ साधवस्ते सदोक्ता वै साध्व्यस्ता योषितोऽपि च ॥३७॥ श्वश्वाऽर्पित बदरं सा बुभुजे बुभुजे पुत्रिकार्थिनी। कामक्रोधादयो येषां सन्ति नैव कदाचन । पुत्री तयेहमानाया विप्राण्यास्तु गृहे क्वचित् ॥१९॥ भक्तषु चेत् क्वचित् कामो दृश्येताऽपि न बन्धकृत् ॥३८॥ बद्रीरूपा नववर्षा कन्या काचित् समाययौ । भगवत्संगमासस्य दिव्याः कामादयः में रक्षाकरः कश्चिन्मातापितृविहीनिका ॥२०॥ कृष्णमाहात्म्ययोगेन मायाऽपि चैति दिव्यताम् ॥३९॥ न कुटुम्बं वर्तते मे रक्ष मां ब्रह्मपनिवे। कृष्ण कृष्णभक्त दुर्गुणोऽपि गुणोत्तमः। इत्येवमार्थयत् सुरेश्वरी मुहुर्मुहुः ॥२१॥ दिव्य एव भवत्येव मोक्षदः पापनाशक: ॥४०॥ सुरेश्वरी ततो बद्रि स्नेहपरा ररक्ष ताम्। यन्त्र यत्र कृष्णनारायणो यत्र च तप्रियाः। कुरु कार्याणि सर्वाणि गृहस्येव मुता मम ॥२२॥ तद्रजोधूसरं देहं वाग्छन्ति मक्तिवेदिनः ॥४१॥ पालयिष्ये सदा त्वां वै मानसी वं सुता मम | अपि वृक्षास्तुणगुल्मा पल्लिकाः पशुपक्षिणः। इत्येवं खाश्रये पृष्ट्वा पतिं रक्ष सा तु ताम् ॥२३॥ कृष्णसम्बन्धमापन्नास्ते सवें दिव्यता गताः॥४२॥ कन्याऽपि सेवते मत्वा मातरं पितरं च तौ। देवपूज्या भवन्त्येव तेषां संगात् प्रमोक्षणमः । अथ काले गवे प्राप्ते यौवने बालयोगिनी ॥२४॥ कि पुनर्मानवा भक्ताः कृष्णसेवापरायणाः ॥४॥ बलं प्राप्याऽमीन्द्रियाणां विकृति 'न जगाम सा। सदा कृष्णध्यानपूजानामस्मृत्यादिकारकाः। पृष्टा विवाहविषये नेत्येवं भूमुरौ ॥२५॥ मातस्त्वं मजसे कृष्णं श्रीपति पुरुषोत्तमम् ||४|| उवाच मातरं स्वाध्यात्मिक प्राग्मवयोगिनी। ततोऽहं दिव्यता प्रासा सेवया ते निरन्तम् । मातर्मनुष्यदेहोऽयं मोक्षार्थ मुख्यतोऽर्जितः ॥२६॥ नान्यं पति समिच्छामि श्रीकृष्णकान्तमन्तरा ॥४५॥ न मात्रार्थ प्रयोक्तव्यो भवार्थे वा मुमुक्षुणा । सर्वत्र भगवत्प्रीतिहेतुस्तप उदीरितम् । गतान्यनेकभन्मानि तन्मात्राणि सुखानि च ॥२७॥ प्रसादिवो वेबसाऽपि हरिः पूर्व तपोमयः ॥४६॥ तत्र मुक्तानि सर्वाणि न तृष्णान्तो विलोकितः। निष्कामार्पणभावैश्व खनकाद्यः प्रसादितः। मोगे तु बायते तृष्णाऽपिका या न निवर्तते ॥२८॥ अन्ये विवेकवन्तोऽपि विष्णोस्तोषणहेतवे ॥४७॥ सदा। अतः प्राह ·कतिष्यसन्तानः २५ दृष्ट्वा नरं बालक समाचरन्ति बहुधा तपांसि संयमानपि। क्षेत्रशेशं परमेशं हृत्स्य कान्तं मनोहरम् । संयमेन वर्तन्ते भगवत्प्रीतिकामुकाः ॥४८॥ दिव्यानन्दप्रदं ध्यायेद् बालकृष्णं जगत्पतिम् ॥६॥ बदयों श्वेतभवने तपः कुर्वन्ति साधवः। कर्णाभ्यां शृणुयाचस्य लीलाचरित्रमुत्सवात् । मगवतोमलध्यय सेवाप्राप्त्यर्थमित्यपि ॥४९॥ हरेर्लीला गरीयस्यस्तपोदानेभ्य उत्तमाः॥६॥ अनेन वा परेशापि जन्मभिः पुरुषोत्तमः । हरेयोगेन मातवें निष्कामत्वं सदा मवेत् । यावत्रीतो मवेत्तावतपः कुर्यो हि शीलिनी ॥५०॥ पूर्णकामस्य योगेन सदा स्यात् पूर्णकामता ॥६९॥ हरेर्दास्यप्रतापेन शिवानाक्षीरमासमा । वा युवानं वृद्धमित्यपि । भविष्यामि हरेमक्त्या मातस्ते कृपयाऽपि च ॥५१॥ विक्रियां प्राप्नुयानारी मायायुक्ता हि सा मता ॥७०॥ सचन्दनाशुकाऽऽभूषानैवेद्यसेवनादिमिः नरस्य त्रिविधस्याऽपि त्वंगानां दर्शने सति । प्रसाद्य श्रीहरि कान्तं प्राप्स्यामि स्वामिनं प्रभुम् ॥५२॥ विक्रियां तु मनाक् प्रासा भवेत् सामि तु मायिकी ||७|| इहाऽमुत्र च सर्वांसां निःश्रेयसकर हि तत् । पशुं दृष्ट्वा यया तन्नरं दृष्ट्वा न विक्रियाम् । दास्यं तपःस्वरूपं वै श्रीकृष्णस्य महात्मनः ॥५३॥ प्राप्नुयात् सा भवेजितेन्द्रिया नारी विरागिणी ॥७२॥ तत्रोद्युक्तस्य विनीषा भवन्ति न कदाचन। रहो विकारमापना मध्यरागा हि सोच्यते। नानाविधानि मोग्यानि स्वर्णालंकारसम्पदः ॥५४॥ पुंसो योगेऽपि यत्या न विकृतिः सा तु चेश्वरी ॥७३|| खाद्यपेयरसाद्याच जायन्ते बन्धनाय न। ब्राझी मुक्तानिका बोध्या ब्रह्मप्रिया हरिप्रिया । मातलोकप्रवाहोऽयमन्धानामन्धगामिवत् ॥५५॥ महावैराग्यसम्पन्ना दिव्यनारायणप्रिया ॥७॥ वहत्येव विना ज्ञानं यत्पारो नैव लभ्यते । एताहशी तु या नारी नारायणपरेश्वरे । कामिन्यो विधवाश्चापि कामतृष्णाऽऽकुलास्तु याः ॥५६॥ वीक्ष्य कामं मदं क्रोघं दिव्यं तं मनुते सदा ॥७॥ मृत कान्तं प्रशोचन्ति चाश्रयन्ति नरान्तरम् । तस्या शेयोपासना तु मेरुतुल्या हि निश्चला। कृष्णकमक्तिमत्यस्तु तरुण्यः सधवा अपि ॥५७॥ तयाप्नुयान्महासिद्धिमुत्तमामिह जन्मनि ||७६॥ कामसुख त्ववमत्य भजन्ति श्रीहरि पतिम् । मायादोषैः काममानस्वादैर्दग्धाशयस्त्रियाः । एषणा वासना चाप्यविवेकस्तत्र बन्धनम् ॥५८॥ कृतार्थता न वै स्याद्धि प्राप्तौ सत्यामपि प्रभोः ॥७७|| दिव्यता भावना चात्मशानं निःश्रेयसां प्रदम् । मायादोषा नाशनीया अमायिकपसेवनैः। तस्मात् प्रीतये कृष्णस्य प्रेमभक्तियुतं तपः ॥५९॥ अमायिको हरिः साक्षात्तत्सन्तश्चाप्यमायिकाः ||८|| कर्तव्यं मोक्षदं मातर्मया त्वत्सनिधाविह। तेषां समागमात् त्याज्या माया च मायिकाऽरयः। कृष्णे प्रीतिः प्रकर्तव्या मातः प्रेष्ठतमे मया ॥६०॥ ब्रह्मभूतया वृत्त्यं वै दास्या कृष्णस्य योषिता ॥७९|| यद्यत् प्रियं भवत्यस्य कार्य तचन्मया सदा । न स्थातव्यं क्षणं चापि विना कार्णी हि संगतिम् । तस्य रुच्यनुसारेण वृत्यं नित्यं मया तथा ॥६॥ नराकारे हरौ स्थेयं सर्वानन्दप्रदे प्रमौ॥८॥ विप्रकृष्टेऽन्तिके वापि स्थेयं तदाशया खदा । साधुवाक्यानि संग्रहा वृत्त्यं श्रीपरमेश्वरे। नाप्रियं निजमक्तस्य कापि कृष्णः करोति हि ॥३२॥ अहंममते सन्त्यज्य वर्तितव्य मया हरौ ||८|| भक्तिमती यत्र यत्र वर्तते च तदाज्ञया । कठिनानि सदाचासि पपि प्रामाणि सर्वथा । तत्र हरियोति भक्तायाः प्रेमसंवशः ॥६॥ अगुणा संविनश्यन्ति प्रसादात् परमात्मनः ॥८॥ अतो नैव हि मक्काया विरहोऽस्य भवेत् कचित् । दुर्गुणाश्च विनश्यन्ति सतां प्रसादनान्ततः। कृष्णो भक्तस्य विरहं सोढुं शक्को न वै कचित् ॥६४॥ वृत्य तदने निश्छमनोदेहेन्द्रियादिमिः ॥८॥ माता शरीरमेतत् मायिक जीवबन्धकृत् । सर्वथा तप्रिय कार्य कायें नैवाऽपराधनम् । चन्मनः कारणं माया तमोऽज्ञानं च मोहनम् ॥६५॥ अपराधे कचिबाते प्रसादनीयाः सेवनैः ॥८४॥ सत्संग सविधायैव मायामोहादि नाशयेत् । सन्तो यस्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्याः कालभयं नहि। प्रेम्णा ध्यायेत् परब्रह्म साधादरि रमापतिम् ॥६६॥ श्रेयः परं निश्रितं च तस्याः स्यानात्र संशयः ॥८५॥ ४

·२६
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
-
कुतश्चन ।
सः॥१४॥ भगवन्तं
शानवती ब्रह्मरूपा बिभेति
श्रीनरनारायण उवाच---
कृतार्या कृष्णयोगेन मातर्मवति भामिनी ॥८६॥
ततः सुरेश्वरी माता पुनः पप्रच्छ कन्यकाम् ।
विश्वस्ता श्रीहरी सत्सु न बिमेति कुतश्चन ।
कथं प्राप्येत भगवान्
पुनमें वद विस्तरात् ॥१॥
अनादि श्रीकृष्णनारायणस्याऽस्मीतिनिश्चिता ॥८७॥
स्निग्धप्रीतिमती कृष्णे न बिमेति कुतश्चन ।
इत्युक्ता सा पुनः प्राह प्रसन्ना बालयोगिनी ।
तत्सर्वं ते कथयामि शृणु बद्रीरमे हितम् ॥२॥
कृष्ण एव वरस्तस्याः पातिव्रत्यं हरौ सदा ॥८८॥
मातः
प्राप्यो भवेत्
कृष्णनारायणोऽतिसेवया।
हृदयेऽल्या भयं नास्ति कृतार्थाया हरेः भियाः।
दास्येन स्नेहपूरेण तदर्थार्पणकर्मभिः |॥३॥
कृष्णस्य वा सतां प्रीत्यै सर्वे जलाद्धि मायिकम् ॥८९॥
राज्यं पति च भोगाँध गृहं कुटुम्बिनः स्त्रियम् ।
देहस्तस्य
कृत कार्यस्तदर्थानीन्द्रियाण्यपि।
न तस्याः क्वापि किमपि भयं त्वन्यत् प्रजायते ॥९॥ तदर्य मानसं चाहं चित्तं बुद्धिस्तदर्थिका ॥ ४ ॥
दिक्करिणी मदोन्मचा यया वथैव सा मवेत् ।
कामो मोदः प्रमोदश्चोत्सवो महस्तदर्थकाः।
कृष्णमहग्रहीतामा नान्यदिच्छेत् कदाचन ॥९॥ रमणं स्वपनं केलिः स्पर्शः शय्या तदर्शिकाः ॥५॥
अनेनैव हि देहेन यायात् सा परमां गतिम् ।
अन्तरं वा बहिवापि रहस्यं च तदर्थकम् ।
संकता चाऽसंस्कृता वा भगवद्धाम याति सा ॥९॥ गुतं प्रकाशं सर्व वा तदर्थ कार्यमञ्जसा ॥६॥
ब्रह्मघामाऽधिपः कृष्णो विरहाऽक्षमिणामिह ।
तेन लम्येत कमलाकान्तः कान्ततया प्रमुः।
सुखायाध्याति च सुखयित्वा नयति चाऽक्षरम् ॥१३॥
मया तदर्थ सर्व वै कृतं
कृतं चाहर्निशं मम ॥७॥
एवं
सर्वेषु चाण्डेषु भक्तसुखाय जायते ।
मिलिष्यतीति भगवान् भक्तायाः
स्नेहपाशवान् ।
सुखयित्वा सखीन् सखीनयत्यक्षरधाम
हृदये में पश्यामि संस्मरामि च ॥८॥
देवेषु जायते कृष्णः क्वचिदृषिषु पितषु ।
शयने भोजने याने मातः पश्यामि ते मनाक ।
क्वचिनरेषु नारीषु
यादसु पशुपक्षिषु ॥१५॥ हसमानं क्वचित् कान्तं चाहयन्तं निजान्तिके ॥९॥
यावदर्ये विनिर्वत्यै मूलरूपं प्रबत्ययम् । रममाणं रामये तं रममाणा हि
तन्मयी।
द्विभुखं दुनिजं रूपं ब्राकृति मुक्कसेवितम् ॥१६॥ स एवं मे व्यवस्थासु सहयुक्तो विभाव्यते ॥१०॥
भकेच्छया क्वचिनिजेच्छयाऽपि
बहुबाहुमान् । नैनं त्यक्त्वा पर कंचित् स्मरामि मातरवहम् ।
गृहस्थो का विरक्तो वा जायवे पुरुषोत्तमः ॥९७॥ खानपानगतिस्थानशयनश्रवणादिषु
॥११॥
श्रेयोमूर्तिः सर्वयैव मातः सोऽस्ति परेश्वरः । तमेव श्रीप्रमाकान्तं प्रसेवे सहयोगिनी।
बहुरूपं महेश्वर्य मातस्तस्य कृपानिधेः ॥९८॥ रमामर्तुश्च साधूनां कृपयाई तथाविधा ॥१२॥
दास्यो ब्रानन्ति नाऽन्याख कृष्णस्य चान्तरात्मनः। आहारनियम माप्ता नारायणे परात्मनि।
सोऽन्तयामिस्वरूपेण सर्वत्राऽस्ते वरः
प्रभुः ॥१९॥
आत्मनः संयमं प्राता मालतीशे परामनि ॥१३॥
तस्मै समर्पिता चास्मि मातः कृष्णाय सर्वथा ।
एतादृशी सदा साध्या कृष्णेकान्तिकता स्थिरा।
कृष्णाश्रयवला 'चाई नान्यं पति घृणोमि वै ॥१०॥ सर्वामिवापि नारीमिस्तदा मोक्षः करे स्थितः ॥१४॥
हरे कृष्ण बालकृष्ण भीकान्त पुरुषोत्तम ।
त्वमेव मे पति नित्यस्तवाऽस्मि शरणं गता ॥१०॥
ब्रह्मचर्यप्रतं तद्वै यदे ब्रमणि कामना।
ब्रह्मचर्यतेनैव धर्माः सिदन्ति सर्वशः ॥१५॥
इत्युक्त्वा स विरराम बद्रिक बालयोगिनी।
सुरेवरी च माताऽपि महाश्रयंपराऽभवत् ॥१०॥
मुख्य कार्य कृष्णयोगो नारीणां सर्वदोत्तमः ।
दिव्यताऽऽपादको मातमोक्षस्तेन
प्रजायते ॥१६॥
इतिमीलसीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने श्रीकृष्णे कान्तवृत्तियों परावा न सा क्वचित् ।
गायोगिमीगीता: मसविप्राप्दै पुनीस्माया गया पोषणीया साधुसंगात् प्रयत्नेन हि योषिता ||१७||
प्रायोगिया मुलाया असमायोपवेचादिरिति कृष्णस्याऽरुचिकन् यत्चत् परावृत्य दुतं खल्छ ।
निरूपणमामा नबमोऽध्यायः॥९॥
अप्रसादकरो भावस्वाथ्यो निसर्गजोऽपि वै ॥१६॥

·* तिष्यसन्तानः प्रभुः ॥३९॥ मुहुः ॥४६॥ नित्यं सदनुरोधेन वर्तितव्यं सुयोषिता। अक्षर चावताराश्च मुक्ता मुकानिकास्तथा । सा बायते संगयोग्या दिव्यमुक्तिपदायिनी ॥१९॥ ईश्वराश्च सुरा माया तत्वानि चेतनास्तथा ॥३८॥ देहामिमानं मानं वा त्याज्यं कृष्णान्तिके सदा । शरीरं यस्य कृष्णस्य शरीरं त्वंगनात्मकम् । एवंविधाया भक्तायाः श्रेया सिद्धिर्मवदिह ॥२०॥ स कृष्णः सर्वतत्त्वात्मा सर्वरूपपतिः सत्संगस्ताहशीनाः कर्तव्यः श्रेयसाम्प्रदः। पुरुषोत्तमरूपः ब्रह्मपुरेश्वरो नरर। या कृष्णे योजयेत् स्निग्धा सैव माता पिता प्रभुः ॥२॥ अनन्तैश्वर्यसम्पन्नः साक्षात् सेव्योऽस्ति नः पतिः ॥४०॥ या कृष्णं स्मारयेन्नैव योजयेन्न परेश्वरे। एवं शान परशानं मुक्तिसाधनमुत्तमम् । श्रेयोहेतुं बोधयेन्न शैथिल्यं दर्शयेद्धरौ ॥२२॥ पूर्णशनिवती सा स्यात् कृष्णस्यैव हि कामिनी ॥४१॥ दोषान् प्रदर्शयेत् सत्सु श्रीकृष्णे दुर्गुणांस्तथा । चाश्चल्यवर्जिता स्यात् सा कृष्णेतरस्मिन् सर्वथा । पातयेद् भगवद्योगात् सा संगाहीं न सर्वया ॥२३॥ कृष्णे नेत्रं योजनौयं वक् कृष्णे श्रीरमेश्वरे ॥४२॥ तस्या वचनं मान्य न स्येयं साकं तया न च । हस्तपादास्तथा कृष्णे योक्तव्याः माधवीश्वरे। निरयाणां प्रदात्री या सा न माता शुभावहा ॥२४॥ इन्द्रियाणि समस्तानि योकव्यानि रमेश्वरे ॥४३॥ कृष्णश्चयवेत यहाक्यान्मान्यं तस्या वचो नहि । चाञ्चल्यं सर्वथा कृष्णे लमं स्थिरतरं भवेत् । कुतर्कात् हृदयेऽपि भवेयुः कृष्णबाधकाः ॥२५॥ प्रदायास्तारतम्येन यतशैथिल्ययोगतः ||nel तदा कृष्णस्य सततं कर्तव्यं कीर्तनं शुभम् । तारतम्य स्थिरत्वेऽपि हरौ भकस्य संभवेत् । प्रार्थनीयोऽपि मगवान् दीनबन्धुदयार्णवः ॥२६॥ सत्सेवायां परा श्रद्धा यस्यास्तस्या हरावपि ।।४।। हरे नारायण कृष्ण तवाऽस्मि पाहि मामिह । भवत्येव न सन्देहः सा दिव्या बायते द्रुतम् । सतां नामानि दिव्यानि कीर्तनीयानि वै तया ॥२७॥ लक्ष्मीनारायणसंहितायास्तु सत्कया आत्मनिष्ठा तथा कृष्णनिष्ठा कार्या दृढा सदा। श्रोतव्यास्तामिरुदयो भक्त स्नेहस्य बायते। दिव्यता च भवेच्छृष्ठा कुतर्काणां विनाशिनी ॥२८॥ हरौ सिग्धा हरिण्येव नारायणी प्रजायते ॥४७॥ कृष्णस्याकारसंस्फूर्तिर्यया स्यात् कार्यमेव तत् । लेहो हरौ नित्यवियोगाऽसहनात्मक। पत्र रूपे न वै कृष्णो द्रष्टव्यं रूपमेव न ॥२९॥ जायते योषितो यस्याः सा खामीष्ठविमोचने ॥४८॥ यत्र गन्धे न वै कृष्णो घातव्यो गन्ध एव न । माणान् ब्रह्माद् विना कृष्णं सर्वं तस्या विषायते । यत्र स्पर्श न वै कृष्णः स्पष्टव्यः स्पर्श एव न ॥३०॥ विकला जायते कृष्णं विना सौख्यं लमेत न ॥४९॥ यत्राऽऽनन्दे न वै कृष्ण आनन्दयितव्य एव न । रक्ताऽस्थिमलमासादिभूतेषु सर्वदेहिषु । मत्र खादे न वै कृष्ण आस्वादनीय एव न ॥३॥ विरागमावमापना स्थैर्ये नैति हि कुत्रचित् ॥५०॥ यत्र स्वापे न कृष्णः खपितव्यं न तत्र ह । नेव श्रेयोऽध्यपरिपन्मिनः। यत्र स्थाने न वै कृष्णः स्थातव्यं तत्र नैव च ॥३२॥ संसारभ्रमदातार: परचाऽत्र दुःखदाः ॥५२॥ यत्र वेषे हरिनास्ति वेषो विषायते दुष्पूरकामा सर्वस्वहारो न हिताः परे। यत्र तत्वे न वै कृष्णः सर्व दुःखायते मम ॥३३॥ बहुजन्मसु भुक्तास्ते मुहुर्जन्मप्रदा नराः॥५२॥ ईडग्भावादिसंसिया कृष्णः सिद्धयति कान्तवत् । एक एव हि सत्संगः श्रीकृष्णो मोक्षदो मम । ईहक् श्रीकृष्णयोगेन मातर्मुका भवाम्यहम् ॥३४॥ तं विना पुचलं सर्व कथं पुचलमाश्रये ॥५॥ मुक्तया च मया नित्यं सेव्यते परमेश्वरः। आत्मनिष्ठयावती नारी नरेक्षणाच मुखति । एवंविधा ब्रह्मवत्री परमानोति मापतिम् ॥३५॥ नापि क्षुभ्यति युक्तात्मा दिव्या कृष्णप्रिया कचित् ॥५४॥ भक्त्याश्रय पखा प्रत्यक्ष पुरुषोत्तमम् । आत्मात्मा नित्यसुखवान् स प्राप्यो माधवीधरः । मक्या बनन्यया मातश्चानोति कृष्णकामिनी ॥३६॥ मात्माऽहं ब्रह्मरूपाऽस्मि दास्यस्मि वै प्रभापते ॥५५॥ पृथिवी मी सदा मोध्या बीजप्रदः पतिः प्रभुः । ब्रक्षात्माऽसंख्यसखीमिर सेवितस्य प्रियाऽस्म्यहम् । सर्वा नापी कृष्णपल्या पार्थिव्यो माधवांगनाः ॥३७॥ स इष्योऽस्ति नराकारः स कृष्णः शरणं मम ।।५।। - गाढा पुरुषा दुर्लमा मम।

·२८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सा सा प्रभुः। . एवंविधाया दिव्या भताया दृष्टिविवर्धते । सा नैवाऽऽकृष्यते त्वन्यैः त्वन्यैः कृष्णशून्यैस्तरंगकैः । अतो न स्वर्गमोगानामिच्छास्तस्याः प्रवर्तते ॥५॥ भगवन्तं प्रपन्ना या न वन्यमानसा क्वचित् ।।७६॥ वदा लौकिकदेहानां मोगतृष्णा कुतस्तराम् । मायापारमापन्ना ब्रह्मप्रिया न संशयः। एतादृश्या नित्यसाव्या योगिन्याः परमं सुखम् ॥५८॥ कृष्णे कृष्टशरीरा जायते पुरुषोत्तमी ॥७७॥ माया तु दु:खरूपाऽस्ति समकायाः कृते सदा । कृष्णानन्दे कृष्णपत्नी भूत्वाऽभुतेऽतिकामनाः। भक्तायास्तु कूते कृष्णे सेवायां पुष्टिदा हि वा ॥५९॥ कृष्णसेवां तु सम्प्राप्ता मोदते कृष्णकान्तके |७८॥ मक्तायाः सुखदा कृष्णयोगदा दिव्यताप्रदा। एवं मातर्महानारायणकृष्णं भजाम्यहम्। मोगदाऽपि भवत्येव कृष्णप्रसाददायिनी ॥६०॥ दासी भूत्वाऽङ्गनास्पा सेवे श्रीवल्लभम् प्रभुम् ।।७९।। माया बन्धकरी या वैझमक्तानां कृते मता। अरुचिर्भूयसी मेऽस्ति कृष्णहीने तु वस्तुनि । भक्तानां योषितां सा तु भक्तिपुष्टिकरी मता ॥६॥ अतस्तु मायिक त्यागे सदाऽस्ति वै सचिर्मम ||८|| देहेन मनसा वाचाऽपणेन कामनादिभिः। सत्सु प्रीतिईरौ प्रीतिर्नेसर्गिकी ममाऽस्ति च । सेवन्ते योषितः कृष्णं देहाद्यास्तत्र मोक्षदाः ॥६२॥ श्रीकृष्णे वल्लमे सर्वस्वामिनि रुचिरस्ति मे ||८१॥ कृष्णप्रसन्नतामासिसाधनं स्त्रीवपुस्ततः। नित्यं मंगलमूर्ति कृष्णनारायणः प्रसादितो गोपिकामिर्मोक्षदो माधवीश्वरः ॥६३॥ अवतारी समस्ताविर्भावानां परमेश्वरः ॥८॥ तथा मया प्रसाद्योऽयं रमाकृष्णनारायणः। परितश्चान्तरे बाले सोऽयं कान्तो मयेक्यते । समाऽक्षरनायव कालकालेश्वरेश्वरः ॥६४॥ दिव्यो दिव्यगुणागारः साकारो दिव्यभूपणः ॥८॥ यत्र कृष्णाचार्यकान्ते विकल्पोऽन्यो न जायते । कोटिमुक्तानिकाकान्तश्चातितेजःप्रपूरितः निर्विकल्ला स्थितिः सा वै साधनीया हि योषिता ॥६५॥ दिव्यलावण्यमाधुर्योज्ज्वल्यशीतलताऽन्वितः ॥८४॥ नरवत् कामभावेषु प्रवतेत प्रमुयदि । दिव्यचन्दनपुष्पारचितो ब्रहाशक्तिमिः। अधिकोऽपि प्रवर्तेत प्रवर्तत ततोऽधिकः ॥६६॥ अतिप्रीत्या वीक्षमाणो मां कटाक्षेण हर्षकृत् ।।८५॥ सर्वविषयमोगेषु प्रवर्तेत ततोऽतिगः। प्रतिक्षणं चेदयतेऽयं नवो नवो हरिः पतिः। सर्वलोकविगोषु तथापि माधवीश्वरे ॥७॥ तत्र भक्तिर्मम मातनिष्कामा निश्चला सदा ॥८६॥ शंका यस्या न बायेत दिव्यता उतजायते । पुत्र धने म्बियां कान्ते इव हो हरौ मम । सर्वकर्तरि कृष्णे घटते सर्वकारणे ॥६८॥ एवं सत्सु हरेश्वापि प्रेम साहजिक मम ॥८७|| सर्वमेवेति बानाति हरिप्रिया । तेषां कीर्तनवेलायां मनो में तत्र धावति । हरिस्त वहिवद् व्योमवत्तथा लेपवर्जितः ॥६॥ श्रीकृष्णे वल्लभाचार्य गोपीनां बल्लमे प्रमी ||८|| कोटिचराणीमोक्ताऽपि कोटिमुक्तानिकापतिः। तारामे त्वामहृदये विद्युदामेऽनलप्रमे। बोदव्यः सर्वदा पानि राधाप्रशारमापतिः ॥७०॥ वाडवामे महातेजोनिमें चात्मनि मे धवः ॥८॥ थदिव्यं मगवदाम चामृतमक्षरम् । ममाऽऽनन्दप्रदश्वास्ते ब्रह्मानन्दप्रवर्षका। वत्र मया प्रापणीयः कृष्णः कान्तः प्रियः पतिः ॥७॥ सर्वानन्दप्रदशास्ते तादात्म्येन सदा मयि ॥१०॥ एवंविषा मम प्रशा विकल्पवर्जिता। निरावरणरूपाऽहं पश्यामि स्वामिन मयि। भीकृष्णे सर्वदा चातु स्वामिभीमतिघालमे ||७२॥ महामोदप्रदं शुद्ध पूर्ण पश्यामि मत्परम् ॥९॥ एवं शिष्या निर्विकल्पनिश्चयाव्या हरिप्रया। एताहश्या मम मातर्मायारागो न विद्यते। कृतल्या निर्भया च काष्णी नारायणी मता ॥७३॥ नैगुण्ये वर्तमानाया: कुतो वै गुणलेपना ॥१२॥ कृष्णसम्पतियुक्ताद गुरोनिजेष्टसिदयः। कुतोऽत्र वासनाबापि कुतः कर्माययास्तथा । प्रवायचे ततः सेव्यो गुरुनारायणस्थितिः ॥७४॥ कुतः कोशा भौतिकाच कुत संगो विनाशिनाम् ॥१३॥ गुरोलेन शिष्योऽपि . कनियोत्कृष्टता प्रजेत् । कुतो द्रोहन , भकानां कुतो दोषेक्षणं सताम् । निर्विकल्पस्थितियस्याः समाधाकृष्णपदाम्बुणे ॥७॥ कुतोऽहंममतास्पर्थः कुतो मेदादि कल्मषम् ॥१४॥ वै सेवते सा .

·कतिष्यसन्तानः
२९
कुतो मानं सर्वदोषनिकर सत्सु
मापतौ। दासी सा देवदेवस्य
देवदेवस्य श्रीपतेः पभिनीपतेः।
राधारमणयोगेन मातदिव्य
समस्तकम् ॥१५॥ यथा तया सतां दासी प्रशावद बालयोगिनी ॥६॥
विद्यते मे शरीरं च शारीरोऽपि सुसेवकः । धन्येयं या सतां योग होगं च विन्दते।
एताहशीनां मुक्तानामन्यासां कृष्णयोषिताम् ॥९६॥ नरं कान्तं बालकृष्ण सेवते बालयोगिनी ॥७॥
मातर्भवामि
पत्त्राणा रजोधूल्यादिधूसरा । सिद्धं कार्य भवेत् तस्या मातस्य चिदम्बरे ।
भृत्या दासी प्रेष्यधर्मा दीना च सेषिकाऽपि च ॥९॥ यदत्रानुभूयमान विकासतेऽक्षरे पदे ॥८॥
एवं माहात्म्यपाना च मतिः कृष्णाचलेनहि । तद्रूपं
चैतदेवापि स्वसिद्ध परमात्मनः।
नाऽस्या दुष्यति दासीत्वं कृपावेदौ तु सा हरेः ॥९८॥ श्रेयसे चोभयं रूपं तथाऽनन्तानि यान्यपि ॥९॥
नाऽस्याः पतनं दासीत्वात् कृष्णकान्तात्वतः क्वचित् ।
सच्चिदानन्दरूपाणि
लावण्यसंभूतान्यपि।
सा शक्तिः स्यात् पराब्राझी कृष्णनारायणी प्रिया ॥९९॥ दिव्यैश्वर्यपूरितानि सर्वाळकावन्ति च ॥१०॥
तस्या भयाद् वाति वातस्तपत्यर्कोऽपि तद्भयात् ।
कोटिकामसुरूमाणि चानन्ततेबसानि हि।
मेघाः ऋतूनाश्रयन्ति तस्या भयात् सदाम्बरे ॥१००॥ नैकशक्तिकलावन्ति सर्वान्तर्यमनानि च॥११॥
अब्धिस्तिष्ठति वेलायां भयातस्य प्रवः स्थिरः। अनन्तकोटिराधाश्रीलक्ष्मीक्षासुखमुत्तमम्
लोकपालास्तथा मृत्युः कालो माया च तद्भयात् ॥१०१॥ अनादिभीकृष्णनारायणस्य दर्शनेस्ति वै॥१२॥
वर्तन्ते निजकार्येषु यथायुक्ता यथाययम् ।
कार्याथै बहून्येव धचे स्माणि माधवः।
एतादृशी महाशक्ति यते सा हरिभिता ॥१०२॥ ययोपयोग योजयित्वा
तिरोधापयति
प्रभुः ॥१३॥
तमनादिकृष्णनारायणं
गोपालनन्दनम् ।
इन्द्रियात्मा च देवात्मा विषयाज्मा समीक्ष्यते ।
प्राप्ताऽस्यनादिकान्तं श्रीपति श्रीकान्तवल्लमम् ॥१०॥
मायिकैर्न तु दिव्यैः दास्यं प्रासहिं देहिमिः ॥१४॥
तथा वर्तेत या नारी, प्रामुयात्तं पति प्रभुम् ।
त्वं मातस्तं कृष्णकान्तं प्राप्नुहि श्रीप्रसेवितम् ॥१०॥ सा कल्याणरूपा सा दिव्यधामप्रदा हि सा ॥१५॥
मायामयीच्छया लीला नारायणस्य साऽस्ति हि।
इत्युक्त्वा विररामाऽपि सा कन्या बालयोगिनी।
नराकारे भावना सा दिव्या दासीत्वबोधिनी।
सुरेश्वरी दधारापि हृदये बदरीश्वरि ॥१०५॥
नराकारेषु या सत्सु दिव्या सा भावनोतमा ॥१६॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने कृष्णवत् सर्वथा कार्या कृष्णदासत्वबोधिका ।
बाळ्योगिनीगीतायां सुरेश्वर्यै भगवत्प्राप्तिस्थितिप्रभृति नारीष्वपि च साध्वीषु दिव्या सा भावनोत्तमा ॥१७॥
बालयोगिन्युक्तमित्यादिनिरूपणनामा
कर्तव्या सर्वदा मात सित्वबोधिका तथा।
दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
ब्रह्मप्रियात चाप्येत तया सर्वोध्यया वतः॥१८॥
एवं भावनया युक्त दास्यं पूर्ण प्रकाशते।
श्रीनरनारायण उवाच-
संसाध्यैवं परं कान्तं कृष्णं लमवे नाऽन्यया ॥१९॥
बद्रीप्रिये शृणु त्वं च ततो देवी सुरेश्वरी ।
दास्याः कृष्ण इन्द्रियाणि दिव्यानि विदधाति है।
पप्रच्छ दास्यं कन्याय किंविधं तद् वदामि ते ॥१॥ कृष्णयोगेन सौगन्ध्यं दिव्यं देहे प्रजायते ॥२०॥
दास्यं
दानमय सर्वमात्मदान
कृष्णयोगेन
नित्यं निरावरणता भवेत् ।
महत्तरम् ।
सुखदान मनोदानं मुखिदानं तु शार्जिणे ॥२॥
कृष्णयोगेन चाऽऽनन्दपूर्णवाऽहनिशं भवेत् ॥२२॥
चिन्तदान मानदानं
सर्वेन्द्रियप्रदानकम् । उत्तमा
सर्व विषयाः कृष्णयोगेन कृष्णवत्।
प्राणदानं देहदानं दास्यं
सर्वप्रदानकम् ।।३॥ जायन्ते शान्तये मातनिरत्ययास्तयाऽव्ययाः ||२२||
मातस्त्वेवं दासिका या ब्रह्माप्रिया तु सा मता।
असंख्यवष्टिनायस्य सुखोचे लाक्षर
सुखम् ।
एताहशी परां दासी मानवश्वाऽमरोऽपि वा ॥ ४॥ ततोऽनन्तगुणं कृष्णकान्तस्य सुखमुत्तमम् ॥२२॥
चालयितुं समर्थों न कृष्णकान्तात् पयान्तरे । ब्रह्माद्या. विरास्तस्याऽन्तिके
रंकजना इव।
दास्याविधायास्तु मयं मना न विद्यते ॥५॥ भवन्ति सर्वथा मातस्तं कृष्णं हृदि धारयेत् ॥२४॥

·३० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * दास्यमाश्लेषणं पूर्णानन्दनिघेस्त्वके सुखं सर्व समाप्यते। तस्याश्रये भवेद् भक्तानिका सदाऽकुतोभया । न दूरे तादृशं चास्ते तस्मात् कृष्णेऽर्पिता मवेत् ।।२५॥ शर्करारसमूर्ति यथेकतात्त्विकी भवेत् ॥४॥ एवं श्रीमत्कृष्णमूर्तिभू-नन्दपरिप्लुता । तथैकतत्त्वे श्रीकान्ते सच्चिदानन्दधामनि। जाताऽस्मि ते कृपयाऽत्र मातर्दास्यं भजामि च ॥२६॥ परब्रह्मणि मे मातस्तादात्म्यं विद्यतेऽधुना ।।४५॥ तादात्म्यानुमवेनैव कृष्णकान्तोऽपिभुज्यते । यथा वह्निः प्रविष्टो वै त्वयोगोले विलोक्यते । नैर्गुण्यमावमापना सेवते या तु दासिका ॥२७॥ न लोक्यतेऽयोगोलस्तु तथा मातर्मयि प्रभुः ॥४६॥ सेविन कृष्णकान्तं तं लभते सा निजान्वितम् । लोक्यते पश्य सर्वेशं नाऽहं दृष्टिपथाऽस्मि हि। महानन्दप्रद सर्वभोगतसिप्रदं प्रभुम् ॥२८॥ ऐतदात्म्यमिदं सर्वे चाऽहं व्याप्ता महात्मना ||४७॥ अल्पापि कृष्णकान्तार्था यस्या बुद्धिः क्रियाऽपि च । चिदानन्देन कृष्णेन यत्र त्याज्यं न विद्यते। सा दिव्या ब्रह्मशक्त्याख्या सर्वसिद्धिप्रवर्षिणी ॥२९॥ एक्वेत्री पराब्राझी ज्ञेया सा ब्रह्मवित्तमा ॥४८॥ प्राता निर्गुणा कृष्णसम्बन्धाद् दिव्याऽक्षयाऽक्षराऽमिधा । निर्विकल्पभावं स्थितप्रज्ञाऽतिनिर्भया । दर्शन सर्शनं प्राणं रसनं श्रवणादि च ॥३०॥ ऐकान्तिकी स्थिति प्राप्ता कृष्णे निरोधितां गता ॥४९॥ स्वपन रमणं हरेः प्रमो। नराकृती हरी जाता दृढस्नेहानुबन्धिनी। कृष्णस्यैव सदा मातः कायें दास्या न चेतरत् ॥३१॥ स्नेहमयी सदा भका निर्विकल्या मता सखी ॥५०॥ नान्यत्र प्रेरणीयानि देहेन्द्रियाणि सर्वथा। मतिः कृष्णे हटा यस्याः काम सा कतमोक्षणा ! विश्वस्तानि कृष्णयोगात् पातयन्तिा हि योगिनीम् ॥३२॥ विकल्पैः सह योदव्यं निर्विकल्पेच्छया सदा ॥५१॥ हरे कृष्ण प्रियाकृष्ण माधवीकृष्ण सेविकाम् । अयुध्यमाना विषयैराकृष्यते पतल्यपि । दासी मां रक्षय चान्यात् प्रार्थयेत् परमेश्वरम् ॥३३॥ सर्वेश्वरं विदित्वापि येवरेशं त्यजत्यपि ॥५२॥ एवं सम्मार्थितः कृष्णकान्तो रक्षति दासिकाम् । सा भवेद् द्रोहिणी पत्यौ कृष्णे कान्ते प्रमेश्वरे । झाण्डे ताशो नास्ति यादृशः कृष्णसङ्करः ॥३४॥ एवं द्रोहविधाच्यां वै कृष्णो नैव प्रसीदति ॥५३॥ अक्षरे ब्रह्मणि स्वीये राजते योऽत्र विद्यते । कालं कर्म स्वमा वा मायां वेत्ति तुकारणम् । दिव्याभिः शक्तिभिर्दिव्यपार्षदेः सेवितः प्रभुः ॥३५॥ कृष्णनारायणं हित्वा सा भवेद् द्रोहिणी हरेः ॥५४॥ राधारमादिमिमच्या सेव्यते पुरुषोत्तमः। कृष्णनारायणे मुक्ता ब्रम कृष्णनरायणे। प्रभाण्डाधिस्वामिमिश्च प्राय॑तेऽण्डागमाय सः॥३६॥ कृष्णनारायणे सन्ति अवतारा असंख्यकाः ॥५५॥ कृपया बालकृष्णस्त्वाविर्भवति तन्त्र कृष्णनारायणे सर्वाः शक्तयच तपांसि च। देवमानवपञ्चादी करोति तन्मयीं क्रियाम् ॥३७॥ ऐश्वर्याणि मखाश्चमत्कारा: कृष्णनरायणे ॥५६॥ युगानुरूप स्वाऽयुष्यं दधाति परमेश्वरः। देवा लोकाच गतयः सन्ति कृष्णनरायणे। बलं सामय॑मेवापि देहं चापि ययायुगम् ॥३८॥ सुष्टयच समस्ता वै सन्ति कृष्णनरायणे ॥५॥ गुणा दोषाय दृश्यन्ते दिव्या एव हरौ तु ते । परं तत्त्वं प्रियं कान्तं विदुर्या शानबागरा । हितं भवेन्नृणां यद् वर्तते स तथा मुधि ॥३९॥ सा बेत्री श्रीकृष्णदासी ब्रमी सा ब्रह्मवित्तमा ॥५८॥ सबातीयप्रसंग ददात्येव तथामवन् । एवंविधायां भत्कायो मवेत् कृष्णप्रसन्नता। तेवः संकोचयित्वैव मानवः सन् प्रवर्तते ॥४०॥ स्नेहातिशयमातायां गुणाः सर्वे वसन्ति हि ॥५॥ दिव्ये तब नातिप्रीतिर्मानवानां यतो भवेत् । माहाल्यानयुग्मका भवेदेकान्तिनी प्रमी। तेषां चाऽसहा लोकाः सौमनस्यं न यन्ति हि || सता सेवाप्रसंगेन कृष्णे भक्तिः प्रबायते ॥६॥ क्वचित कार्यवधान्मावमहेश्वर्यं दधाति मनोवाकतनुभिः सेव्याः सन्ता कृष्णस्वरूपिणः। प्रदर्शयति मन्यः पुनलीनं करोति तत् ॥४२॥ सेवामकेन धर्मेण साधनेन तेन वै॥३१॥ अनादिमीकष्णनागपनार्यः पुरुषोचमः। सर्वे कृतं मवेदन कर्तब्य बिष्यते नहि। पानन्दनो. मात्र सर्वावतारवृक्" स हि ॥४३॥ सता योगेन भगवान् बहिबान्तः प्रकायते ॥२॥ स ·* तिष्यसन्तानः पतंगवत् स्वयं कृष्णस्तस्या वृत्तिमयो वृत्तिमयो भवेत् । मकाभिः शाश्वत व्यवस्थासु कृष्णेऽनुभूयते । आनन्दं परमं तेन याति मातहरीहि सा ॥६३॥ नराकारे प्रमौ कृष्णे नृपे वा साघुरूपिणि ||८२|| धृतस्य शुदकान्तस्य हृदि चात्मनि चाऽक्षरे । अन्तास्थे दिव्यरूपे वा तत् सुखं त्वनुभूयते । हरेर्माया स्नेहरूपा सुखयत्येव तां सतीम् ॥६४॥ तस्थ कृपालयाः सन्तो मिलेयुस्तेषु चान्वहम् ॥८३|| प्रत्यक्षे भगवत्कान्ते रसलीना प्रजायते । स्नेहवृत्त्या सेवयापि तादृशं सुखमाप्यते । कान्ता कान्तं समाश्लिष्य ब्रह्मानन्दे प्रमोदते ॥६५॥ गुरोमूतः परं दिव्यं सुखं तु सेवयाऽऽप्यते ॥८४॥ निमज्जति महानन्दे परे ब्रह्मणि स्वामिनि । गुरोद्रोहः सतां द्रोहः कृष्णद्रोहो विनाशकृत् । गुणातीते महानन्दे प्रेमरस पिबत्यपि ॥६६॥ गुरोः सेवा सतां सेवा कृष्णसेवाऽक्षरप्रदा ॥८५॥ मायातीतं पति प्राप्य मायातीता प्रजायते। द्रोग्घुर्मवेत् कृमिकीटशिलाकाष्ठाऽद्रिलोकता। हरौ लग्ना हरिं याति मोचयत्येव तां हरिः ॥६७|| यत्र मोक्षार्थयोगो न तस्माद् द्रोहं विवर्जयेत् ॥८६॥ एवं कृष्णं प्रपन्नायाः कमलावं प्रजायते । मानं विवर्जयेच्चापि मत्ताने कृष्णसनिधी। यद्यत् सुखममीष्टं स्यादस्याः सर्व प्रवर्षति ॥६८॥ मानं हि कारण चास्ति महाऽसुरपदस्य वै ॥८७|| प्रपन्नायां प्रपत्ति हरेमियः प्रजायते। आसुरत्वं निरयाय बायते द्वेषकारितम् । मियश्चकान्तिकताऽपि भक्तायाश्चाऽच्युतस्य च ॥६९॥ तेन मानं नयत्येव निरयाध्वनि सर्वथा ॥८॥ मुक्तवत् सर्वकर्माणि मिथस्तयोर्भवन्ति हि। मानिनस्तु हरौ साधौ कल्पयन्त्यगुणान् मुहुः। एवंविधायां भक्तायां मातः सत्ययुगस्य तु ||७|| आपकाटयख्यापनायें ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥८९॥ सर्व धर्माः प्रवर्तन्ते संकल्पाः सत्यसंभृताः। मानद्वेषादिनाशार्थ सेवनीया हि साधकः। मानस्यस्तत्र सर्वा वै सहयष्टदायिकाः ॥७१॥ कृष्णाऽभिन्नाः साधवस्ते पावयन्त्यपि दूषितान् ॥९०॥ भवन्ति कृतकृत्यायां कृष्णयोगेन कृष्णवत् । साधी नेहः परः कार्यों येन दोषो न बोद्भवेत् । कृपाश्चमंगवान् कृष्णचौदार्य वितरत्यपि ॥७२॥ निग्धे दोषो भवेन्नैव गुणग्राहो भवेत् सदा ॥११॥ मया सर्ववर्मवतां कर्तव्यं श्रेय सता गुणप्रहेणव कृष्णगुणग्रहो भवेत् । एवं कृपां पर कृत्वा नरान्नारीनपुंसकान् ॥७३॥ ब्रह्मात्मदर्शनं तेन साक्षाद्धरेच दर्शनम् ॥१२॥ पशुन् दुमान् पक्षिणमोद्धारयत्येव योगदः । सर्वदा यौगलं मावं हरिणा सह विन्दते । अपि दैत्यानुद्धारयत्यपि ॥७४॥ नाऽस्या न्यून भवेत् सख्याः सख्या पत्युः समर्जनात् ॥१३॥ पापस्यान् स्त्रीसमुदायान् भोगेनोद्धारयत्यपि । अनन्तकोटिसूर्येन्दुवलिविद्युत्समप्रभम् पापाः प्रसंगमासाद्य दिव्या मुक्ता भवन्ति हि ॥७५॥ अक्षरस्थ कृष्णनारायणं सा लभते सखी ॥१४॥ सर्ववत्यानि कृष्णस्य चानप्रवेशतो द्रुतम् । पृथ्व्यां स्थित बालकृष्णं कान्तं सा लमते सखी। ब्रह्मतां यान्सि' मायाऽपि प्रयात्यक्षरमावताम् ॥७६|| महावीर्य महारूपं महाशकिप्रपूरितम् ॥१५॥ नेत्रवृत्ति स्थूलमावा रश्मिस्माऽपि वैनसी। आनन्दानां महावार्षि कान्तं सा लभते सखी। भौतिक्यपि हरौ लग्ना ब्रह्ममावमुपैति सा॥७७॥ मुक्तिबीजानि सर्वाणि लमते कृष्णकान्ततः॥१६॥ अतः सा निर्गुणा भूत्वा अक्षप्रकाशिका भवेत् । दिव्योन्मत्ता वर्तते सा मनुते स्वकृतार्थवाम् । कृष्णाकारा महानन्दमुखमोदपरिप्लुता ||७८|| तस्या दर्शनकर्तृणां श्रोतृणां वचसामपि ॥९७|| कृष्णे सा लीयते दिव्ये त्वात्माऽभुते सुखं तु तत् । मुक्तिदिव्याऽरधानि भवेद् यान्त्यक्षरं हि ते। कृष्णरूपा कृष्णानन्दं समभुते ॥७९॥ मातमेवं बालकृष्णं कृष्णनारायण पतिम् ॥९८॥ महाभागवतं मातः सुखं कृष्णात् प्रपद्यते । प्राप्ताऽस्मि सर्वहृदयं सर्वथा। समाधी दिव्यनेत्राप्तं कृष्णस्य दर्शनं शुभम् ॥८॥ न में कृष्णाहते कन्धित् संसारो मानमहति ॥१९॥ क्षणं लब्धमपि स्यात् स्यात्तत् सहसान्दकृतं यथा । मदिधा श्रीपति नारायण श्रीबदरीश्वरम् । अखण्डं निर्गुणं पूर्णब्रह्मानन्दभूतं भुखम् ॥८१॥ या भविष्यति मक्तानी मुक्तानी सा भविष्यति ॥१०॥ उत्तमम् । शत्रून् राक्षसाँच एवं भूत्वा कृतकृत्याऽस्मि ·३२ के श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सा। एवमुक्त्या विरराम क्षणं सा बालयोगिनी । कृष्णेतरं सर्वसष्टिसुखं नेच्छन्ति साधवः । बद्रोप्रिये पुनः सा च मातरं प्राह वच्मि तत् ॥१०१॥ ममाऽपि मातः कृष्णस्य सुखं प्ररोचतेऽन्वहम् ॥१६॥ तदन्यनिरयैस्तुल्यं भासते दुःखमुल्वणम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने यत्र नास्ति प्रमाकान्तस्तत्र दुवं हि मायिकम् ||१७|| बाल्योगिनीगीतायां दास्येन नारायणीस्वस्मताप्राप्त्यादि- यत्रास्ति माधवीस्वामी तत्राऽऽनन्दो हि शाश्वतः । निरूपणनामैकादशोऽध्यायः ॥११॥ जितेन्द्रियता सा मातः कृपणे यदिन्द्रियस्थितिः ॥१८॥ श्रीनरनारायण उवाच--- यावदर्थे प्रसेवेत कृष्णान्वितं जितेन्द्रिया। कृष्णस्य बहुधा भक्त्या तस्या दिनानि यान्ति वै ॥११॥ पार्वतिके! शृणु बद्रीप्रिये । च बालयोगिनी। निवृत्तिधर्मनिरता सा कृष्णार्थप्रवृनिका । साह मात्रे धर्मभृतं वर्तनं शीलयोषिताम् ॥१॥ निःसंगा प्रमदा चारते बध्यत न हरिं विना ॥२०॥ या सती श्रीपतिं प्राप्य वर्तते सा वधूरिति । हशिया क्रियायां सा वर्तमानाऽपि निर्गुणा। सर्वस्वाऽर्पणशीला च कृष्णधर्मा मता हि सा ॥ २॥ निर्विकारा बाह्यरूपे जडेवाऽन्तस्तु मन्मतिः ॥२१॥ कृष्णं कान्वं निबं देहं तथा सन्द्रियाण्यापि । कृष्णतन्द्रतसम्बन्धिप्रवृत्ती निरता हि एकीकृत्याऽन्तःकरणैरमिना जायते सदा ॥३॥ निवृत्तिधर्मिणी सैव भक्तियुक्ता च मुक्मिगा ॥२२॥ आकृष्टा श्रीपती नित्यं लोष्ठं वै चुम्बके यथा । कृष्णमृते क्रिया सर्वा चास्त्यधोगतिदायिनी। तथा जायेत ममा वै समाधी च निमजति ॥ ४॥ कृष्णार्थकृतसर्वस्वा त्यागिनी चोनमा हि सा ॥२३॥ तत्र कोट्यर्कमाव्यासं कृष्णं कान्तं समीक्षते । प्रवृत्तौ वर्तमानायाः कृष्णार्थों च सतां कृते । कृष्णामिनस्वरूपा सा योगसिद्धा तपस्विनी ॥५॥ हरेः कृपापात्रिकायाः क्रिया न बन्धदायिनी ॥२४॥ बहुरूपधरा दिव्या जायते चालयोगिनी। इष्टः पतिस्तु भगवान् कृष्णनारायणो हरिः। शृणोति धामशब्दान् सा ब्रह्माण्डानि च पश्यति ॥ ६॥ राधामशापाशवतीबद्रीलक्ष्मीरमापतिः ॥२५॥ तथा स्वाभाविकाऽनन्तैश्चर्याया जायते सदा । अक्षरे चापि गोलोके वैकुण्ठे बदरीबने । यत्र दातुं समिच्छेत् स्वदर्शन स्वेच्छया तु सा ॥७॥ वर्तते श्रीमहाराजः कृष्णनारायण: पतिः ॥२६॥ तत्र तत्राऽऽविर्भवति कृष्णवत् कृष्णकामिनी । एवानन्तकोव्यण्डसर्गस्थित्यन्तकारकः । यथा कृष्णस्तथा कार्णी व्यापिनी जायते परा ॥८॥ वासुदेवादिरूपः केशवादिस्वरूपधृक् ॥२७॥ तस्या योगात् कुपात्रं या नारी कृष्णातिरेकिणी । प्रत्यक्षः नराकारः कोट्यर्बुदान्नशक्तिधृक् । विमुखापि भवेत् सद्यासमाधिस्या कृपावणात् ॥ ९॥ क्षेत्रे कुंकुमवाप्यां वै बालकृष्णो विरानते ॥२८॥ विमुच्यते सद्य एवं सेवया कृष्णयोषिताम् । बदयों श्रीनरनारायणः सोऽपि विराजते । महापापान्मुच्यतेऽपि साध्वीसेवापरायणा ॥१०॥ तस्य शक्तिः शीलसाध्वी सैवाऽस्ति' बालयोगिनी ॥२९॥ अतिपुण्यवती बोण्या तीर्थरूपा हि साविका । तस्था धर्मा मम धर्मा मातर्विदि सदा प्रमाः। साथीसंयोगमापना साध्वी सती प्रजायते ॥१॥ नरावेमंगवतो लीला: अध्या हि मोक्षदा ॥३०॥ दैवीयोगाद् भवेद् दैवी दिव्या मुक्तानिका सती । कामक्रोधादिभावेन येन केन भयादिना। अनुग्रहोऽस्ति दैवीत्वे हेतुः साव्याः कुयोषिति ॥१२॥ लेहेन स्वार्थभावेन कृष्णं माता हि निर्गुणाः ॥३१॥ सेवया साधका साव्यस्तोषणीयाः सदा विह। निर्गुणं जन्मकमादि चरित्रं श्रीपतेः श्रीपतेः प्रमोः। प्रसादनीयाः सर्वदानव मोक्षप्रदा यतः ॥१३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्सोऽपि निर्गुणः ॥३२॥ कृष्णमदो हि साधूनां भक्तिहमदोऽपि च। विदित्वा निर्गुणं नारायणं यात्यक्षरं पदम् । तन्मदेनाऽभिवां साध्वी मदयन्ति हि साधवः ॥१४॥ कृष्णलीलाः कृष्णमक्तैराकदिव्यता कष्पध्यानकरदयाः -कृष्णनारायणे विधातव्या स्मरणार्थ बाधिका या न देहिनाम् । कणे चान्यान् वेधयन्ति कार्णान् कुर्वन्ति सर्वया ॥१५॥ लोकानां दर्शनार्थ , सूयर्थ भक्तिशालिनाम् ॥३४॥ स गतः ॥३३॥ रताः।

·*तिष्यसन्तानः ३ पापिनां पापनाशार्थे ध्यानार्थ स्नेहिनां तथा। दास्याच्छ्ष्ठं पातिव्रत्यं पत्ययं सर्वथाऽर्पणम् । इदंकारस्मरणार्थे लीलाः कार्या हरेनु ॥३५॥ तदधीनत्वमेवेदं पत्नीव गृहबन्धनम् ॥५४॥ नाटकादि प्रकर्तव्य कृष्णभक्तिविषर्षकम् । दास्यं यावन्मनो ममं तावत् लेहात् प्रवर्तते । यथाकथञ्चिजीवानां कृष्णभक्तिर्भविष्यति ॥३६॥ मनो वियुक्तं चेद् दात्या दासीत्वं विगमायते ॥१५॥ गुरोगौरवबोधार्थ भर्तव्यं सुप्रदर्शनम् । अतो वध्वा वधूटीत्वं पातिप्रत्यं प्रशस्थते । विधेयदर्शन चापि योजनीयं हरेरपि ॥३७॥ सर्वसाधनमूर्धन्य स्वामिव्रत प्रशस्यते ॥५६॥ एवं चै श्रीकृष्णलग्रचित्तानां मोक्षणं भवेत् । हरेः प्रसनताप्राप्त्यै हरेः प्राप्त्यै तु योषिता । प्रथिव्यां नरदेहानां सार्थक्यं योषितां तथा ॥३८॥ आन्तरं दीयते लक्ष्मीपतये तु यया तया ॥१७॥ कृष्णलीलादर्शनेन जायते श्रेय इत्यपि। प्राप्त एवं हरिः कान्तः साधितब्ध निजीकृतः। कृष्णस्तस्य भक्तिमन्तो मक्ताः श्रेयस्करास्तु ये ॥३९|| आन्तरं सर्वथा दानं स्वामितामर्जयत्यनु ॥५८॥ तेषां दिव्यचमत्कारलीलाः कार्या बनैर्मुवि । स्वामित्वं दुर्लभं मातः कृष्णे प्राकृतयोषिताम् । मुमुक्षुणां यया मक्तिर्विवर्धेत विशेषतः ॥४०॥ स्वामिनीत्वं तु सुतरामपुण्याया न जायते ॥५९॥ विवेकेन शरीरादौ निस्पृहत्वं यथा यया मवेत् । माणिकीत्वं च राधात्वं लक्ष्मीत्वं बदरीत्वकम् । एकस्मिन् श्रीपती साररूपे स्वात्मा यथा लगेत् ॥४१॥ अक्षरे चापि गोलोके वैकुण्ठे बदरीवने ॥६॥ सचिदानन्दरूपस्य हरेर्दास्य यथा भवेत् । बहुस्नेहेन कृष्णस्य परया कृपयाय॑ते । स्यागो भक्तिदिव्यता च भवेयुश्च यथा सदा ॥४२॥ भक्तिर्यया परोक्षे वै देवे मवति देहिनाम् ॥६॥ तथा कृष्णचरित्राणि त्वनुकार्याणि नाज्यथा.। तथा साक्षाद्धरौ कान्ते गुरौ कार्या हि योषिता। दर्शनैः सार्शनमविकिः स्याद् देहिनां यतः ॥४३॥ तस्याः सर्वे प्रसिद्धयन्ति दिव्याचर्या हि शाश्वतास बक्षीभूताब दिव्यांगास्ते न न थान्ति पुनर्भवे । सतां योगायोगाद् गुरोर्योगात् पुनः आविर्मवन्ति चेल्लोके स्वातन्त्र्येण हरीच्छया ॥४॥ प्रासव्यं लभ्यते सर्व परं पदं कृतार्थता ॥६॥ तेषां तु विषया दिव्या भवन्ति भगवन्मयाः । स्नेहोऽस्ति मधुना तुल्यः कृतः कृष्णे तु मोक्षदः । वर्तन्ते ते प्रहित्वैव देहत्रयस्य देहत्रयस्य भावनाम् ॥४५॥ कृष्णयोगेन कामिन्याः सन्मात्रं ब्रह्म भासते ॥४॥ सच्चिदानन्दरूपे स्खे चिन्तयन्ति हरि पतिम् । आत्मा ब्रह्मत्वमाप्नोति कामना नावशिष्यते। हरेबलातु तेषां वै हृत्सु चोपशमस्थितिः ॥४६॥ अभ्यासक्शतः कृष्णे ब्रह्मणि ब्रमतां ब्रजेत् ॥६५॥ धर्ततेऽतो न विपयाः प्रवेष्टुं तत्र वै क्षमाः । ब्रह्मीभूतायास्तु पल्ल्याः कृष्णे काणेषु चान्वहम् । ये त्वामान्ति भवन्त्येव दिव्यास्ते भगवन्मयाः ॥४७॥ स्नेहरसः प्रवर्तेत सौहार्द व प्रमोदनम् ॥६६॥ कृष्णस्य च सतां सेवापरा दिव्या तथा भवेत् । हरेर्गुणाकृष्टचित्ता श्रीलक्ष्मीः माधवी प्रिया। स्थिति चोपशमाख्यां च लभते श्रीपतौ सदा। माणिक्या राधिका बद्री कुर्वन्ति हरितोषणम् ॥६॥ शिवेकिन्यां तु दास्यां वै प्रीयन्ते सुतरां हि ते ॥४८॥ हरेर्दयानिधेर्योगारिण्यस्ताः सदाऽमवन् । प्रीणनात् सतां साध्व्या नोपसर्गा भवन्ति हि । हरेः सतां सेवया ता नारायप्योऽभवन् सदा ॥३८॥ आत्मनो दिव्यता जावा मोदते सा नरायणी ॥४९॥ नासां कृष्णं विना चान्यद् रोचते भयदं न च । आत्मनिश्च तथा मातः कृष्णनिष्ठा तु देहिनः । नारायणीनां सर्वासा वशे सर्व प्रवर्तते ॥१९॥ पक्षी द्वावम्बरे गन्तुं चिदाकाशे हि चेतनौ ॥१०॥ विज्ञान स्नेह एवैतौ परमेशप्रसञ्जको। एतादृश्यस्तु या नार्यः कृष्णकान्ते शर्म गताः । परमां गतिम् ॥७॥ स्नेहः स्वप्ने सुषुप्तौ च तुर्यायां कृष्णयोजकः ॥९॥ कृष्णसंयोगदाढर्थेन यातास्ताः पातिमत्तं विना नैव मातः कृष्णोऽनुसज्जते । यान्ति तथाऽक्षरं धाम परं सर्वार्थपूरकम् । वावं बिना न वै कृष्णो दासी गृहाति पक्षसि ॥५२॥ प्राकृता अपि देहिन्या किमु दास्यादिशोमनाः ॥७॥ दास्यं सर्वथा चाशकरं किन्तु निवार्यकम् । देहे त्वात्माऽऽत्मनि श्रीशो वर्तते पुरुषोतमः । प्रतिनत्यं व कृष्णस्यार्थक स्वार्यविवर्जितम् ॥५३|| भत्कायाः परमं प्रीति वीक्ष्य बहिः स वर्तते ॥२॥ ५

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
सर्वशः।
ददास्यानन्दमुत्कृष्टं
निजसंगमसंभवम् ।
सन्तः साध्व्यः सदा शनत्रये तिष्ठन्ति सोत्सुकाः।
रमते रमयत्येव चालिष्यन्निजमूर्तिकम् ||७|| बेहो दास्यं सेवनं च त्रयं चान्तर्गतिप्रदम् ॥१२॥
लेहमाहात्म्यसंन्याता सेवा विघ्नैर्न हीयते । सन्तः साध्व्यत्रयं लब्ध्वा कृष्णावासं प्रयान्ति हि।
शयनं अयम् ॥१३॥
पातिव्रत्यं कयं नित्याधीनं त्वभिमवेद् दृढम् ॥७४॥ सर्वार्पणे पातिव्रत्यं विश्वासः
तनामस्मरणात् तस्य कीर्तनात्तस्य संस्मृतेः । सन्तः साध्यबिमिर्यान्ति श्रीहरेः शयनं प्रति ।
तत्प्रणामात्तस्य संगान्तस्य स्पर्शात्तदंकनात् ॥७॥ तादात्म्यैकरसं ते वै विदन्ति शयनं गताः ॥१४॥
तदंशधारणात्तस्य
अपरोक्षानुभूत्या
तं साक्षात्पश्यन्ति
शय्यावासात्तदन्वयात् ।
सदसम् ।
वदर्शनात्तद्रमणात् श्वादाऽपि सवनायते ॥७६|| कान्तं कृष्णं महानन्दं चानुभवन्ति तन्मयाः ॥१५॥
गणिकाऽपि
किंकरिष्यति।
तस्य संगान्मुक्तासु गणनायते।
एवंविधानां मकानां संसारः
किं पुनः पातिव्रत्येन दास्येन सेविका वधूः ॥७७॥ क्रियाः सर्वा भवन्त्येषां दिव्या देहोद्भवा अपि ॥९॥
मकानाशं प्रजन्ति
ब्रह्माण्डनाशमायाति
हो खादा प्रमाकृष्ण
नामयुक्ता गरीयसी।
अहो तपांसि यशश्च तीर्थानि च प्रतानि च ॥७॥ भकास्तथाविधा दिव्या मोदन्तेऽक्षरमन्दिरे ॥१७॥
कृष्णकान्तस्य नाम्नैव चरितार्थानि
वृन्दावनं सदा दिव्यं दिव्यं च तुलसीवनम् ।
हरेः सर्वेश्वरस्यैव नाम्ना
निर्भयता भवेत् ॥७९॥ बद्रीवमं तथा दिव्यं दिव्या कुंकुमयापिका ॥८॥
देहिनां कृष्णकृष्णेतिणहता मीनिवर्तते।
दिव्या साकेतनगरी दिव्यो वै रासमण्डपः।
सेक्या
पादमूले वै
विशत्येषाऽकुतोमये ॥८०॥ गोप्यो दिव्या ब्रह्मपल्यो दिव्या हरिप्रियाः सदा ॥१९॥
महतो सेक्या कृष्णे प्रवेष्ट क्षण आप्यते । दिव्यास्ते वक्षरे लोके चाऽत्रापि सन्ति चाऽपृथक् ।
सकामापेक्षया मातनिष्कामाया
महसुखम् ॥८१॥ · ब्रह्मप्रियाः सदा दिव्या दिव्यकान्तेन दिव्यता ॥१०॥
कृष्णार्थे तु सकामाऽपि निष्कामा परिकीर्तिता। कृष्णो दिव्यश्च तद्धाम दिव्यं व्यापकमत्र च।
अनन्यमका साध्वीयं कृष्णेतरत्र वाञ्छति ॥८२॥
तत्र ये ये सेवकाबाऽऽलया भोगा विभूतयः ।।१०।।
भेयसे सा हरि प्रासा ततो हरिः प्रसीदति ।
दिव्या एव ततो मातर्दिव्येय बाल्योगिनी।
भेयोऽर्यया सुभत्या श्रीहरिस्तुणे प्रसीदति ॥८३॥ त्वं दिव्या वर्तसे नित्यं मा भौतिकी विभावय ॥१०२॥
साक्षाकृष्णे प्रसने सिद्धयन्ति सर्वमनोरथा।
श्रीकृष्णशरणं प्राप्ता दिव्या भवन्ति देहिनः।
सुखदो निवभक्तानां कृष्णः कार्णा न चेतराः ॥८॥ ब्रह्मीभूता मवन्त्येव सस्त्रीत्वं च अजन्त्यपि ||१०||
अतथाल्ममतिः कार्या कृष्णे काणेषु सर्वथा ।
नारायणीत्वं शक्तित्वं ब्रजन्ति कृष्णसेविका
तत्याचे सर्वथा प्रासं रक्यं दृदं निजं यया ॥८५॥
विष्णुत्वं च नरत्वं च ब्रान्ति कृष्णसेवकाः ॥१०॥
सोढव्य स्वापमानादि मृत्युवा पार्श्वरक्षिणा । एवं श्रीकृष्णयोगोऽयं मातस्ते कथितो मया ।
तेषु प्रीतिविशेषेण कर्तव्या देहतोऽधिका ॥८६॥
इत्युक्त्वा विररामैव बद्रि सा बालयोगिनी ॥१०॥
अमावो न अहीतव्यस्तेषां मातः
कदाचन।
एवंविधाया मक्ताया मयं नास्ति यमादिधम् ॥८॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चव तिष्यसन्ताने
तां नामिमवितुं शका महाकालादयोऽपि हि।
बालयोगिनीगीतायां नारीणां महाभागवतधर्माब्यता-
अतः कृष्णे मनो योज्यं वप्रवप्रकीलयत् ॥८८॥
दिमत्त्वमित्यादिनिरुपणनामा प्रादशोऽध्यायः॥ १२॥
एवं कृष्णमानसा तु देहे सत्यस्ति बामनि ।
कणे. काणेषु या मैत्री साक्षरस्य प्रयोनिका ।।८९॥
श्रीनरनारायण वाच-
पार्यक्य : कृष्णभन्यो विनं तत्र महचरम् । शृणु बद्रीप्रिये देवि ततः सा
बालयोगिनी।
तिम्रेन-...वर्तनं व धामतो दूरतापदम् ॥९॥ स्खमाने यमुनगाह बालयोगवृषान् अमान् ॥ १॥
मामानहरेहान , मकानां शानमित्यपि। मात लत्वमा
सर्वेषां देहिनामिह ।
गोपुखयमेरित हरेपनि
तत्र कामो न न कोषो न स्वार्यों नापि रागिता ॥२॥
प्रवेशने ॥९॥

·* तिष्यसन्तानः ३५ न दोषाश्चात्मनि प्रोव्या नाऽन्तःकरणे नेन्द्रिये । कृष्णस्य कीर्तने मातर्मत्तता मे प्रबायते । न देहे नापि तत्वेषु वैशा बालकेऽन्वहम् ॥ ३॥ विद्यलाया मम कृष्णे बायते देहविस्मृतिः ॥२२॥ स्वच्छदर्पणवद् बाल्यं सदा पाल्यं मुमुक्षुणा। तथापि प्रावद् देहे तिष्ठामि शक्तियोगिनी । यौवनं न स्पृशेद् यस्याः सा सदा बालयोगिनी ॥ ४॥ दासीत्वेन हरी दासीत्वेन इरौ धारिम स्वामित्वेन हरिमंयि ॥२३॥ कामना यौवने वृत्ति बाचौर्यादिकारिणी। अतः स्वेच्छानुसारेण प्रमुनक्कु हरिर्हि माम् । बहनर्यावहा सा तु वासनाद्रिप्रवर्धिनी ॥ ५॥ विमाने वा गजे हंसे वैकुण्ठे वा क्षितावपि ॥२४॥ विकाराच स्वभावाश्च क्रियाः सर्वाः कृतिस्तथा । स्वगें बदीवने श्वेतद्वीपे वा क्षीरसागरे। विषातीयाः प्रवर्तन्ते चेष्टास्तु यौवने खछु ॥ ६॥ गोलोके श्रीपुरे वापि ब्रह्मलोकेऽक्षरे परे ॥२५॥ त एव दोषाः सर्वे वै नोद्भवन्ति कदाचन । अव्याकृतेऽमृते वापि हरिनंयतु मां सखीम् । श्रीकृष्णकान्तमाश्रित्य यस्यां सा बालयोगिनी ॥ ७॥ रुचिः स्याद् यादृशी तस्य तथैव विदधातु माम् ॥२६॥ तपो घों विरागश्च नियमः संयमस्तथा। न मे कृष्णप्रियाद् मिन्नं नैनं प्रियं हि विद्यते । इन्द्रियाणां बये हेतुमनोजयेऽपि वर्तते ॥८॥ कृष्णस्यैव प्रियं यत्चत् प्रियं मे मानरुतमम् ॥२७॥ बाल्यं सर्वजयकार सहज बालयोगवत् । न वा कृष्णेच्छया वृत्तौ विपरीतं क्वचिन्मम । बालकृष्णस्य योगो वै सर्वेन्द्रियबयप्रदः ॥९॥ न च नारायणेच्छातः प्रारब्धं वपरं मम ॥२८॥ अनादिश्रीकृष्णानारायणसख्यं सुखावहम्। सर्वेश्वरे प्रभौ कृष्णे सदा प्राताऽस्मि लग्नताम् । मायाकालादिजयकृत् कर्मणां गणना तु का ॥१०॥ ततः सर्वास्ववस्थासु ब्राझी स्थितिर्ममाऽस्ति हि ॥२९॥ आत्यन्तिकी महाशक्तिर्मातः कृष्णे भवेत् सदा । यामाश्रित्य परा नारी कृष्णकान्तिकतां ब्रजेत् । कृष्णे स्नेहाच काणेषु स्नेहाच्छान्तिः परा भवेत् ॥११॥ तत्प्रसादादयं तस्या विघ्नजन्यं न चास्ति हि ॥३०॥ अवरायां च मक्तायां स्नेहाच्छान्तिर्हि दास्यवत् । सारं कृष्णेतरनास्ति सारं भयं न विद्यते। कृष्णनारायणमक्तिमत्यां शान्तिर्हि शाश्वती ॥१२॥ अशीलायां न सारोऽस्ति कृष्णस्तत्र न तिष्ठति ॥३१॥ गुल्यों पूज्यतया शान्तिः समानायां सखीतया । शीलस्थायां हरिश्चास्ते बायते बालयोगिनी। एवं गुणान् गृहीत्वैव भजेत् कृष्णपदाम्बुजम् ॥१३॥ काणे सुखं मायिकाद्वै दिव्यं श्रेष्ठं च दुर्लभम् ॥३२॥ इतस्ततो भ्रममाणो जीवः कर्मानुबन्धनः। प्रासं मया तया प्राप्तं सर्वे साम्राज्यमुत्तमम् । क्वचिनारी स्वचित् क्लीवः क्वचिन्नरो भवत्यपि ॥१४॥ कृपयैव प्रजेशस्य तनातं साम्पतं मया ॥३३॥ स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा दुःखी सुखी क्वचित्तया । ब्राझी ब्रक्षप्रिया बाता नारायणी परेश्वरी। वनेऽरण्ये पत्तने वा गृहे बाहो क्वचिद् रणे ॥१५॥ भूयसी परमां प्रीति प्रासास्मि बदरीश्वरी ॥३४॥ कारागारे याम्यलोके स्वर्ग क्वचित्तु मानवे। याशी तादृशी वापि कृष्णकान्ताऽस्मि संगता। एवं कर्मानुचारस्य कृष्णप्रातिहि दुर्लमा ॥१६॥ इक्षुरसं परं प्रेम प्रासाऽस्मि चाभूतं हरौ ॥३५॥ सा नाता ततश्चाऽन्यनेष्टव्यं देहिना विह। अन्तरायकरं कृष्णे मातस्त्यजामि चक्रवर्तिनपदिस्तु मलवत् कर्दमादिवत् ॥१७॥ आसजनविषात् यद् ग्रहामि तद्धि साधनम् ॥३६॥ संबोच्या सिद्ध्यवापि तृणवन्मृचिकेव च। विश्वासिनी हरौ नित्यं भवामि भवनाशिनी। मामा कृष्णे योजनीयो गिरिखद् ध्रुवपत्तथा ॥१८॥ अनासत्ता परत्रापि भवामि कृष्णकामिनी ॥३७॥ मातबंदाऽस्मि कमलाकान्ते सत्सु च सर्वदा । खानपानचिरम्पाणिपादसंवाहनादिमिः स्नेहपाशेनः हरिणा स्वायतीकारिताऽस्मि हि ॥१९॥ साधना सेवने रक्ता वर्तेऽहं कृष्णसेवने ॥३८॥ मतो सतां संग प्रसेवनम् । अतिप्रियं समस्त समस्त मेऽर्पयामि नोत्सहे. सर्वदा त्यक्त शिरोदानं कृतं मया ॥२०॥ अर्पयित्वा सतीभ्यश्च साधुभ्यचापि सर्वथा ॥३९॥ ईसश्यामि हरी, तस्य भत्तषु प्रीतिसञ्जिता । उपयोग ततस्तस्य वस्तुनः प्रकरोम्यहम् । तदिनाज्यत्र लया न मनोतिर्ममाऽस्ति हि ॥२१॥ दयया सम्प्रदायैव शेष भुनज्मि चाशया ||४|| दूरतः। नारायणसंग माधवाय वै।

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता पुरस्कृत्य करोमि करोमि श्रीहरे साक्षाद् दिव्यमूर्तेः समहणम् । अकृष्णायां न मे प्रीतिदीपो में मानसो हरिः । मानसं पूजन चापि करोमि ऋतुवत्तथा ॥४१॥ हारो मे हृदये कृष्णो मणिमें केशवेशने ॥३०॥ पातिप्रत्यं सेवनं हरेः। कल्पानन्दो मानसे में कृष्णः कान्तो रहस्पतिः । पतिव्रतायाः कान्ताऽन्ये स्वप्नेऽपि नास्ति चादरः॥४२॥ यासु भक्तिहरेश्चास्ते यास्त्वस्ति कृष्णवल्लमा ॥६॥ पत्यावेव तथा कृष्णे प्रीति करोमि नित्यदा । ता मेऽपि वल्लभाः सन्ति मात न्याः क्वचित् खलु । कृष्णमकेषु चैवापि कृष्णसम्बन्धतस्तथा ॥४३॥ श्रीकृष्णवल्लभाचारा श्रीकृष्णवल्लभक्रिया ॥१२॥ ऐकपत्यं हरौ कृष्णनारायणेऽस्मि मे सदा। श्रीकृष्णवल्लभौदार्या श्रीकृष्णवल्लभान्तरा। सर्वाधेष्ठा प्रमेशाथै निष्कामा बन्धनोज्झिता ॥४४॥ श्रीकृष्णो वल्लभो यस्या सा सती बदरीश्वरी ॥६॥ भर्जितानि च बीजानि चोसानि क्षेत्रके यथा । माणिक्या चाऽक्षरे धानि स्वद्गृहे बालयोगिनी । नोकुराय प्रभवन्ति तया कर्माणि माधवे ॥४५॥ नारायणी चमत्कारे राधा कृष्णस्य मानसे ॥१४॥ न जन्मादिप्रदान्येव जायन्ते निर्गुणानि हि। लक्ष्मीः कृष्णस्य पार्श्वे सा हिमाद्री बदरीवरी । श्रीकृष्णल्य प्रसंगेन जीर्णानीव भवन्ति हि ॥४६॥ सुरेश्वर्या गृहे कन्या बर्तेऽहं परमेश्वरी ॥६५॥ बासनाः प्रशमं यान्ति संकल्पा न भवन्ति च । या पार्वती हरपनी साई प्रमोश्च बद्रिका । नष्ठा भवति सर्वा चैषणा विषयगोचरा ॥४७|| नरनारायणवांसा बदरी बालयोगिनी ॥६६॥ क्रियाः सर्वा होराशामय्यो नान्या हि मे कचित् । कायों या वैष्णवीदेव्यो बान्धव्यो मम ताः सदा । यया त्यकं जगत् सर्वे कृष्णे प्रीतिः कृता यया ॥४८॥ सदा तामिः सह वासो रोचते मेऽप वा परे ॥१७॥ तस्या नान्यद्' गई कृष्णं विना मातर्हि विद्यते । स्निग्धाः सत्यो दुर्लभा वै भवन्ति मानवे भवे । कृष्णाय योगिनी जाता काणी साऽहं तथाऽस्मि च ॥४९॥ प्रेमभक्तिपपूराश्च सदा कृष्णार्थकामना ॥६॥ जगदर्ता मतो धर्मः स मे कृष्णोऽस्ति नेतरः। दासीभावेन साध्वीमावेन कृष्णमाश्रिताः। आत्मपरिक्यो शनं स मे परिचयो हरौ ॥५०॥ चिद्रूपाऽऽसजनप्राप्त्या चिद्रूपास्ताः स्त्रियो नराः ॥३९॥ स्नेहभावभावो मे कृष्णे नान्यत्र कुत्रचित् । परं भागवतं स्थान वाऽक्षरधामनि। भक्ति सेवा सर्वरीत्या कृष्णस्यैव न चेतरा ॥५॥ प्रेम्णा कान्तं प्रk नारायण प्रसादयन्ति ||७|| सा मे सेवा कृष्णनारायणे निवृत्तिस्त्तमा । स्निग्धया भक्तथा भाव्यं कृष्णे रसिकया मुदा । सम्बन्धशून्यस्तु धर्मों जन्मान्तरप्रदः॥५२॥ निश्छासेवया कृष्णः प्रसाद प्रकरोति हि ॥७॥ प्रवृत्तिा निवृधिर्वा नारायणसुयोगिनी। अनुवृत्त्या साधवध प्रसत्राः संमवन्ति । महामारावती बोच्या धर्मिणी सक्रिया हि सा ॥५३॥ मान्याः प्रसाचा: सन्तस्ते नमनायेमुदुर्मुहुः ॥७२॥ कृष्णार्य कुणासाध्वर्य सेवाऽहैं दिव्यमेव तत् । यथा यथा प्रसन्नाः स्युविधातव्यं तथा सथा। प्रीतियोग्यं तदेवाऽस्ति हेयं चान्यत् सर्वथा ॥५४॥ तेषां प्रसादलम्या वै महती पदवी मवा ||३|| असंख्यानां मनुष्याणां सम्मर्देऽपि हरेः कृते । कृष्णनारायणस्वामिसन्तः पूज्या बास को अमिच्छामि नान्यया तु बनेऽपि वै ॥५५॥ मानसी चाऽईणा कार्या पर्नुसूपाचार कृष्णार्थ कृष्णासापर्थे वन मे नगरायते । मातश्चाई सदा प्रात करोमि सूचनं हरे। यत्र कृष्णखा इंसा दृश्यन्ते तु मया सदा ॥५६॥ उष्णकाले शीतवारि सुगन्धि चार्पयामि वै॥७॥ यत्र कृष्णो न मिलति व्याघायन्ते दिवा अपि । स्नपयामि शीतजले प्रेम्णा सम्मर्दयामि च । अमिनीवन शीत नारायणेन पत्तनम् ॥५७॥ शीवसुगन्धितेलेब मुगन्धिसाहसदसैः ॥७॥ सद मे.. विद्य. मातः साम्राज्यं नेतरत्मम। मार्जयामि हरे समस्तांगानि सूक्मनाससा। या 'एल्यते स्थळ मे सकण्टकम् ॥५८॥ सूरुमाणि शोभनान्येव नवानि चाम्बराण्यपि ॥७७॥ वाणप्रया विद्या कणं : अमरच्या तदन्विता। सुगन्धिपुष्पहाराम शृंगार भूषणानि च। रुपमिका मकान मान्ने रोचते न मे ॥५९॥ राजाधियानविमवार से परिधापयामि वा ।

·विष्यसन्तानः ॐ प्रति ॥१०५॥ चन्दनेन हरेभीले तिलक चन्द्रक तथा। स्निग्धता मॉसतीनाये पातिव्रत्यं हरौ तया । कौकुम संविधायैव करपादतलार्चनम् ॥७९॥ सत्संगः मधुसेवा च श्रीकृष्णाराधना सदा ॥९८॥ करोमि चन्दनर्मातर्वचउदरपूजनम् । एवमादिमिहेंतुमियाक्षर घाम लभ्यते। सक्थिमानुफणाग्राणां करोमि पूर्वनै ततः ।।८०॥ तत्र कृष्णनेहपात्रीभूता प्राप्नोति सेवनम् ॥१९॥ धूपं दीपं सुनैवेद्यं श्रीखण्डादि यथारचि । कृष्णाप्तौ स्वार्थदान्य वै यस्यास्तु वर्तते सदा । शीतं वारि पोलिकादि समर्पयामि चक्रिणे ॥८॥ सा श्रीकृष्णं प्रभु कान्तं प्राप्नोत्येव न मुवति ॥१०॥ उत्तरापोशनं दत्वा दत्वा ताम्बूलकं तथा। आरात्रिकं ततः कृत्वा चाश्लिष्यामि मुहुहरिम् ॥८२॥ प्रिया । हरेर्माहात्म्यशानेन जयत्येव हरौ प्रीतिमती शीणि माले स्तनयोश्च धारयामि पदे हरेः। पत्नी विवर्धतेऽतिसद्गुणैः ॥१०॥ तलमकुंकुमाकानि ममांगानि भवन्ति वै ॥८३॥ श्रुत्वा कृष्णगुणान् कृष्णं चिन्तयेत् कृष्णकामिनी । विनिश्चिनुयात् हृदये पार्वतीशनरायणम् ॥१०॥ परिष्वंगे तदंगस्थचन्दनाद्यः सुचिह्नितम् । तं तु मुजीत सततं दिव्यं प्रत्यक्षतां गतम् । समस्तं मच्छरीरं च दिव्यं पश्यामि तद्धृतम् ।।८४॥ पुष्पोद्याने रमयामि निकुने स्वामिनं हरिम् । स एव श्रीहरेोध्या प्रसादो भोगनामकः ॥१०३|| विहरन्तं रममाणं सेवे प्रसन्नमानसम् ।।८५॥ रके वा राजसहशे समा प्रसन्नता हरेः। कोमले शयने पुष्पदलालंकृतशोमने । पत्रपुष्पार्पणाद्यैश्च द्रुतं कृष्णः प्रसीदति ॥१०४॥ स्वात्पयामि प्रभु कान्तं कामयामि यथायथम् ॥८६॥ श्रद्धास्नेहप्रेमभत्त्यादिमिः शीनं प्रसीदति । संवाहयामि चांगानि प्रातरबोधयामि इत्येवं बद्रिके बालयोगिनी मातरं वर्षाया नेजवल्लमस्य यथोचितम् ॥८॥ बहुधोख्या स्थिति स्वीया विरराम हरौ क्षणम् । करोमि तु यथा वर्षाशैत्यं तस्य न बापते । पुनश्च बहिरागत्य प्रमोकृष्णेति सजगौ ॥१०६॥ इषदुषाबलैः कान्तं स्नपयामि तथाऽम्बरम् ।।८८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने इषदनं तथाऽन्यानि धारयामि शुभानि च। बाळयोगिनीगीवायां बालयोगिन्या कथिताना कैसराकं चन्दनं च ददामि पूजने तदा ||८९॥ बालयोगधर्माणां तत्कालीनसुपुष्पायः निरूपणमित्यादिनामा पूजयामि ममेश्वरम् । प्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ भोजनानि समशीतोष्णानि चाऽवातुलान्यपि ॥९॥ ददामि स्वामिनो माल: सेबे शय्यागतं हरिम् । श्रीनरनारायण उवाच- शीतकाले परमोष्णवारि ददामि सर्वथा ॥११॥ सर्वाणि उष्णाम्बराणि तयोष्णमोबनान्यपि । ततो बद्रीप्रिये देवि माने मात्रे श्रीनालयोगिनी। उष्णमिष्टानपकानान्यर्पयामि परमं वैष्णवयोग शाङ्गिणे ॥९॥ पाह कथयाम्यपि ॥१॥ तु शय्यायां बालकृष्णस्य पार्थलीना भवामि च। वैष्णवा विष्णुवन्मान्या मात: सर्वप्रवैष्णवैः। प्रावर्यथा न वै शैत्यं बाधतेऽस्य करोमि तत् ॥१३॥ वैष्णवीमिविशेषण कृष्णवत् कृष्णमूर्तयः ॥२॥ एवं स्वस्या महद्राग्यं जानामि कृष्णसेवने । सर्वथा विष्णुसम्बन्धिक्रियास्वेव हि ते रताः । ब्रह्मानन्दं महानन्दं सदा मानोमि वै हरेः ॥९४॥ आत्मनां च वशे येषामिन्द्रियाण्यान्तराण्यपि ॥३॥ अक्षरेऽपि परे धानि सेवाप्राप्तस्तु हेतवः। ब्रह्मचर्य हरी येषां ब्रह्मता च प्रमौ पतौ। अक्षरस्याऽधिगमनेच्छावत्त्वं सततं निजम् ॥१५॥ कृष्णकचेतसो भक्ता मान्याः पूज्या हरियथा ॥ ४ ॥ आत्मनियतया शानं भगवनिष्ठभावना। नैते मानवतुल्या वा सुखल्या न चापि ते । भक्तिर्मगमतथापि कृष्णनारायणस्य वै ॥९॥ भक्तानिका न मानव्यः कमलास्ता हि सर्वथा ॥५॥ मायाया वर्जनं नित्यं दिव्यस्वात्मविचिन्तनम् । वैष्णव्यः सर्वथा सेव्या योषिद्भिर्योंषितस्तु ताः। मृषाहानादिविलयः प्रमाशानोदयस्तथा ॥९७॥ धर्माशे पारगामिन्या कृष्णांशे सर्ववर्तनाः॥६॥ ते ·३८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता* हर्य लोकलवाद्यावरणादि विवर्जिताः। प्रेमाम्बरप्रान्तनां तु प्रन्थि प्राप्य परात्मनः। कृष्णेतरोपभोगादौ दोषमौतिसमवृताः॥७॥ वरेण्यस्य जायते वरारोहा ब्रझरोहिणी ॥२६॥ कार्णवैष्णवसेवायां कृष्णवन्महिमान्विताः। कृष्णारोहा कृष्णपार्था श्रीकृष्णहृदया सखी। मायावन्धनहीनाथ दिव्यतामोदभोजनाः ॥ ८॥ कृष्णे शयनमापना कृष्णानन्दे प्रमजति ॥२७॥ कृष्णार्थदेहदानाच वैष्णवार्थप्रवर्तनाः। तस्याः सम्बन्धतश्चान्याः सख्योऽपि स्वामिनः सुखम् । काष्णकुटुम्बमोदिन्यो वैष्णवीस्त्रीजनाभिगाः ॥९॥ प्राप्नुवन्ति स्पृहामक्त्या ततस्तथा मवन्त्यपि ॥२८॥ वैष्णवीमण्डलयोमा वैष्णवीरुचिरञ्जिताः। कायाः संसर्गयोगेन काष्यों मवन्ति कृष्णगाः । वैष्णव्यो हृदये यासां सेव्यास्ताः कृष्णवत् सदा ॥१०॥ विना यलं प्रबायन्वे मातस्ता ब्रह्मयोगगाः ॥२९॥ राधावत् कमलावताः सेव्याश्च माणिकी यथा । तत एव हरेर्योगाद् बालयोगिन्य एव ताः। बद्रिकावत् प्रसेव्याश्च श्री लीला सती यया ॥११॥ नारायण्यः प्रजायन्ते नारायणाविग्रहाः ॥३०॥ लक्ष्मीवत् पावतीवत् सेव्यास्ताच प्रभुः यथा । कृपया सहयोगेन प्रजायन्त हरिप्रियाः। ललितावन्महालक्ष्मीवत् सेव्यास्ता हरिप्रियाः ॥१२॥ आत्मार्पणेन जायन्ते ब्रह्मप्रियाः सदा प्रियाः ॥३१॥ तास्तु शुमाऽशुभाश्चेष्टाः क्रियाः सशन्ति नैव ह। शुष्कचित्ता दोषहश्यो न जायन्ते हरेः प्रियाः। अयसे देहिनां दोषविल्याय विमुक्तये ॥१३॥ पूर्णकामो हि भगवान् पूर्णानन्दभरः सदा ॥३२॥ हरिः प्रजायते लोके तद्योगाचा विकधनाः। भक्तानां सुखदाः कृष्णकान्तचेष्टा हि मोक्षदाः । कृष्णवत काणेषश्चापि काणीवश्चापि ताः सदा ॥१४॥ पूर्णानन्दस्य मावामिधान्यसाष्टिः मुखान्विता ॥३३॥ दिव्याः सेव्यास्तोषणीयाः सेवाभिधान्तरार्पणः। स्वात्मारामस्य कृष्णस्यारामो नाऽपरपेक्षका। असंकुचितभावैश्वाऽनावरणाऽनुपर्वनैः ॥१५॥ अन्याभरामाः कृष्णकान्ताऽऽप्रेक्षकाः शाश्वताऽयकाः ॥३४॥ सेवायां नैव मानं वा गर्दै वाईकृति गुणम् । एवंमत्यवहीनानां मवेदशानमुल्यणम् । लबां चावरणं कुर्याद् या सा सखी हरिप्रिया ॥१६॥ मम मोगेन कृष्णोऽयं सुखमानन्दमभुते ॥३५॥ ब्रमप्रिया सदा ब्राझीमण्डलं मनुवे हदि । इविदोषवती मानव स्यात् माधवप्रिया। कृष्ायत् सेवते चापि सर्वखदानसकृतः ॥१७॥ सर्वावतारधर्तृत्वं वेद या स्वामिनः स्वामिनः सती ॥३६॥ विनीता वैष्णवीनां तु सन्निधौ सर्वथाऽमला । सर्वसौल्यप्रदातत्वं बेद कृष्णस्य भामिनी। आत्मप्रौदिविहीना च ब्रह्मप्रिया सदोत्तमा ॥१८॥ सा तदने मानदोषहीना बायेत तप्रिया ॥३७॥ आनन्दमूर्ती श्रीकृष्णे दिव्या आनन्दवाया। एवंविषायाः सततं साहचर्ये तु शार्जिणा । रोम्णि रोम्णि भवन्त्येव चाणौ घाणो समस्तशः ॥१९॥ किंकयों सर्वदा स्याथ हरे रिप्रसन्नता ॥३८॥ मानं विहाय संसेव्या आनन्दा दिव्यचक्रिणः । मत्स्यस्य जीवनं वार्ष किंकर्या जीवनं हरौ। अन्याऽनन्दाः शेषभूताः सर्वशोऽस्य परात्मनः ॥२०॥ सुखं दिव्यं भागवतं किंकर्या जीवनेऽस्ति ॥३९॥ सेवया सम्पसनस्य प्रचीदन्ति हि साधवः। बीवनं प्राणदे कान्ते सुखं चापि च माधये । सत्येवं सर्वकामात्र पूर्णा भवन्ति सेविनाम् ॥२१॥ आकर्षण वैषसं च कान्ते प्राणपरे प्रमौ ॥४०॥ कामयेत् सुसतां प्रसन्नता कृष्णस्य सर्वदा। किंकर्याः सर्वथा चास्ति माता भीमाधवीपरे । तदप्रिय प्रजमाथ प्रसनवाऽवरोधकत् ॥२२॥ सर्व स्वत्वं हरौ तस्यास्तस्यां स्वत्वं हरेस्तथा ॥४॥ प्रभु कृष्णं विना बन्धनीया न प्रन्ययोऽपराः । त्यागिनी वा गहिणी या कृष्णे तेवण्यं परं परम् । वापसमतासाधिकाल घार्यास्तदासये ॥२३॥ यस्या भावादस्य तस्या मासीत्वं भीत्वमित्यपि ॥४२॥ कृष्णनारायणपन्या परा अन्थिविवाहिनी। शीलतं ब्रमचर्य तस्या एवाऽस्पखण्डितम् । तया तु अपिता पवा ब्रमर्षिणी समुच्यते ॥२४॥ वैराग्य चात्मनित्वं तस्याः सावीत्वमित्यपि ॥४३॥ सेव प्रिया सेव, पबी. सेव भार्या सपर्मिणी। न्यासिनीत्वं च मुकावं तल्या दिव्यात्वमित्यपि । सेव' । स्वस्वामिनी.. कान्ता । मगवदन्थियोगिनी ॥२५॥ नारायणी कममस्तान तस्था सदाऽमरे uml ·तिष्यसन्तानः ततः यस्थाः प्रथमं श्रवणं माहात्म्यस्य हरेरथ । काचित् कान्तस्य सौन्दर्थे श्रृंगारे यौवनेऽतिगाः । स्नेहोद्भवः प्रीतिस्ततो मेलनवृत्तयः ॥४५॥ काश्चिद् भावेषु हावेषु प्रशंसायां च केलिछु ॥६४॥ आकर्षण स्फुरणं तदाकारात्मवर्तनम् । काधिदेकान्तरमणे काचिद् विहरणे बहिः । सुखानन्दप्रमोदादिवाञ्छा ततोऽमियोजनम् ॥४६॥ कामित् प्रसन्ना बायन्ते द्यूतजयपराजये ॥६५॥ ततः प्राप्तिः परोक्षस्य स्वप्ने वा साधुरूपिणः । काधिन्मानप्रदाने घ काश्चित् स्पर्श सहादने । ततः साक्षान्द्रवेत् प्रासिमहानन्दस्य शेवधेः ॥४७॥ काचित् सहासने काश्रिदाशयां वर्तने तया ॥६६॥ आश्लेषणं चैकतानानन्दस्पर्शादिन काश्चिचजलकेल्यादौ सुखम् । काचित् पुष्पावभूषणे। सर्वविषयसौख्यं च स्वामिनाथात् तदाऽऽप्यते ॥४८॥ काचित् प्रसना जायन्ते वारं वारं विलोकने ॥६॥ एवं भवेत् कृष्णरतिः कृष्णप्रिया क्रमासुरा । काचिद् याने विमाने च शय्यायां च निकुलके । सतां प्रसेवया कृष्णे भक्त्या तादात्म्यमाप्नुयात् ॥४९॥ काश्विद् विजने सजने भवन्त्याकृष्ट वृत्तयः ॥६८॥ सत्सेवया त्वतिप्रीत्या सर्व सम्पयते स्त्रिया। काश्चिद्वक्षःसमाश्लेषे আঁখি केशादिवेशने । अतिप्रीत्यैव कृष्णे ता भवन्ति रुधिवर्तनाः ॥५०॥ काचित् पाने सुगन्धे च काश्चित् ताम्बुलके प्रियाः ॥६९॥ वर्तनं त्यागरूपं तद् दिव्यं नारायणेऽर्पितम् । एवं काश्चित काश्चित्तु कलहे वैमनस्येऽतिवृत्तयः। देहक्रियासु सर्वासु देहमानविवर्जितम् ॥५१॥ राजस्यो वापि तामस्यो भवन्न्याकृष्ठवृत्तयः ॥७०|| साध्यो नारायणः कृष्णः कान्तः पतिर्मयाऽजितः। एवं भाववज्ञा ववो भवन्ति कान्तवृत्तयः । भावनाः मीहरौ कान्ते सर्वा मे सन्ति नाऽपराः ॥५२॥ कान्तोऽपि भगवान् भावान् विज्ञायाऽऽनन्दयत्यपि ॥७१|| मदाभयस्थितानां च तथैव सन्ति भावनाः। बान्तरस्थो बहितिष्ठन् यथामावं निजप्रियाम् । तास्वेव वासतो मोदोऽन्यत्र दैन्यं प्रसज्यते ॥५३॥ समाकर्षयति स्वस्मिन् महानन्दं ददात्यपि ॥७२॥ एताहशी स्थिति प्राप्य मनो मे मोदतेतराम् । दिव्यानन्दमराकारः सर्वानन्दपयोदधिः। योऽक्षरे राजते स्वामी श्रीकान्तः कान्त एव मे ॥५४॥ प्रत्यक्षकान्तरूप श्रीकृष्णनारायणोऽवति ||७३|| अवतारा भवन्त्यस्य श्रेयसे बहवोऽपि हि। तन्मर्यादां महामुक्त महामुक्तानिकाः स्त्रियः। स एव मगवान् साक्षात् कृष्णनारायणः प्रमुः ॥५५॥ अवतारास्तथा व्यूहा ईश्वरा .ईशनीस्त्रियः ॥७४॥ आक्षरीमिर्हि मुक्ताभिः सेव्यमानपदाम्बुजः। सुराः सिद्धाः सतीवर्गाः साध्व्यश्च साधवोऽमलाः । कुंकुमवापिकाक्षेत्रेऽस्मदृष्टिगोचरोऽस्ति सः ॥५६॥ योगिन्यो यतयः सवें पालयन्ति महेश्वराः ||५|| अत्यन्तकरुणापूर्णः श्रीमगोपालनन्दनः। तन्मर्यादा मया पाल्या वनीतये सदा शुमा । कंभराभीसुतः कृष्णो बालकृष्णः प्रभुः पतिः ॥५७॥ एवं लोकपीवानां तारकोऽक्षरनायकः ॥७६|| किशोररूपब सदा सर्वकामातिकामनः। अधमोबारका कृष्णस्वामी पतितपावनः। सर्वेच्छापूका कान्तः सर्वासां पावनः पतिः ॥५८॥ आभिताया मनोवृत्तेः पूरणार्थ मनोवृत्तेः पूरणार्थ तयाविधः ॥७७॥ तं प्रभु शुद्धहदया पश्यत्येव हुदम्बरे। स्वस्य रीति तिरोभाव्याऽऽश्रितवृतिं दधाति वै। वर्णेन वयसा कान्त्या पुष्टया शान्त्या बलेन च ॥५९॥ अहो कृपालुता तस्याऽऽश्रिताऽयित्वमिच्छति ॥७८|| योग्योऽस्ति सर्वकान्तानां समर्थः माधवीपतिः। निजाया अपि नजत्वं संविमाव्य प्रमोदते । अनुभवित्री बानाति करपाशाविशायिनी ॥६॥ धन्या मातर्हिसा नारी या तया विन्दति प्रभुम् ॥७९॥ दिव्यं कृष्णस्य कान्तस्य सुखं वाचामगोचरम् । यस्या नान्यत्र वै अदा रुचिर्वा कान्तमन्तरा। अपरोक्ष वपूर्वेति वक्षआश्लेपपिण्डिता ॥६॥ पुपुत्ररसविचादिमायिकाऽहतमानसा ॥८॥ वध्वो भवन्ति माता कान्ते विविधतयः । पत्यर्थ चान्यमन्त्रादौ श्रदा यस्या न विद्यते । कामित् कान्तस्य हास्ये स्युः प्रसना लप्रवृत्तयः ॥६२॥ प्रमुं कृष्णं विना यस्या रजनी रखनी न वै॥८॥ काभित् कान्तस्य वै नर्मवाक्येषु मिवृत्तयः । अलौकिकेन्द्रबालादिप्रदायितमानवे काश्रित् कान्तस्य प्रेमपूर्णनेत्रेऽतियचयः ॥६शा यस्या न गौरवं श्रदा वायते हरिमन्तरा ॥८॥ वै ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के शृणु बद्रीप्रिये देवि मयि सश्चित्स्वरूपे स्वात्मन्येव राजते हरिः । व्यचिन्तयद्धरेः प्राप्त्यै पुत्रीतः साधनान्यपि । तत्रैव तु चमत्काराः सिद्धयः सन्ति मत्कृते ॥८॥ आशीर्वादान् ढढी पुन्य ज्ञात्वा नां बदरीश्वरीम् ॥१०१|| लन्धव्यार्थीः समस्ता में प्रभौ कान्ते भवन्ति हि । भ्रमो इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने येन नारायणेतरे ॥८४॥ मवेदन्योऽन्यत्र बालयोगिनीगीतायां परमवैष्णवीयोगविवेचननामा एवंविधाऽतिमतिमत्पल्यां प्रसन्नतां व्रजेत् । चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४॥ प्रमुख प्रमुवत्पुण्याः सन्तो महान्त उत्तमाः ॥८५॥ हरेमक्ता यासु सत्पथस्था श्रीनरनारायण उवाच- प्रसन्नवृत्तयः। तासां माग्यं महद्दिव्यं तामिः सारः समर्जितः ॥८६॥ ततः श्रीबालयोगिनी। अर्थव श्रीकृष्णकान्तस्वाम्यंके संनिपद्य स्वमाने परमब्रह्माप्रेमरस जगाद यम् ॥१॥ श्रीकृष्णेतरकोट्यब्धेश्वरमानं न वाञ्छति ॥८७॥ मातहदि सदा तिष्ठेद् बामुदेवस्य भावना। अनादिश्रीकृष्णनारायणभिन्ने मोहनम् । प्रीतिदायं सुमाहात्म्यं श्रद्धा इरी प्रभूयसी ॥२॥ नरनारायणस्येव मोहन न स्त्रियां नरे ॥४८॥ महानन्दः प्रमोदश्व सुग्वं विगम ईश्वरे। पतिः ऋषिनरनारायणो मे तापसः प्रभुः। कृष्णनागयणे शान्तिस्तिष्ठेयुः सर्वथा प्रमी ॥ ३ ॥ शीलवतो महामायापारवती हिमालये ॥८॥ यस्याः सा भवति ब्रह्मरसवेत्री न चेतरा। निर्मोहो वर्तते मातबैटरीवनभूतले। तस्या आपदि कष्टायां स्थैर्य कृष्णनरायणे ॥४॥ तथाई तापसी अनुवृताया कृष्णास्य कृष्णाश्रयसतामपि । मातर्बटरीनाथबद्रिका ॥१०॥ ब्रक्षाप्रेमरसो सेवाभावयुतायास्तु वह मोमशून्याउन गृहे ते बालयोगिनी। मिलत् ॥५॥ श्रेयासाधनमासाया ब्रह्मप्रेमरसोद्रवः। सटा शीलवता कन्या लोककल्याणकारिणी ॥९॥ आत्मनः श्रीकृष्णनारायणस्य दर्शन विना ॥६॥ मत्फलैः ऋषयो थान्ति विनिर्धूताऽघकोटयः । मक्षरं परं धाम स्वामिनो मेरे कस्या अपि न शान्तिः स्यात् साक्षाद् योग विनाऽपि च । पढम ॥१२॥ योगच श्रीहरेरेव ध्यानोपासनमक्तिभिः ॥७॥ व्यसनं मे हरेजीत तद्विना न क्षणं मम । तद्विनेष्टरसप्राप्त्यै श्रमः नषत् । ਔਕਲੇ विद्यते मातविशिष्ट तेन विद्यते ॥९॥ कृपया श्रीहरियोग ददाति मक्तियोषिते ॥८॥ मेहतादात्म्यतन्वा मे लीनता स्वामिनि प्रभो। अतीव रमणीयांग: सर्वसौन्दर्थसंग्रहः। सदाऽस्ति तदिना मातना भवामि साकृतिः ॥१४॥ नित्यदिव्यगुणात्पन्न मर्वदेहिमनोहरा ॥१॥ सर्वावस्थासु सुखदं सर्वलोकेषु रक्षकम् । कृष्णः स्वामी सेविका मुक्तानिकार पुमुत्तमम् । प्रमुं कृष्णं प्रियं कान्तं कथं मुश्याम्यमस्थितम् ॥९५|| भजन्ति मंसेवन्ते समकामनाः॥१० आधारमात्मनः कृष्णंनारायणं सुखास्पटम् । भीलक्ष्मीमाणिकीसेव्यं अस्य योगेन नैर्गुण्यं यान्ति गुणाव्यदेहिनः । ललितावरमुत्तमम् ॥१६॥ अन्तर्यामिवया सर्वेश्ववस्थितस्य चक्रिणः ॥११॥ प्रभु नायं बदरीशं पाशवतीपति हरिम। स बीवनं चिदचित कर्ता भोक्ता पतिः प्रमुः। सर्वदा श्रीमहालक्ष्मीसेवितं पूनितं तया ॥७॥ तथा स्वतासिबभूमिहेश्वर्यकलानिधि | कम्मराश्रीश्वरीच्या लालितं पालिता तया। तस्य श्रीबालकृष्णस्य योगः सौख्यप्रदा सदा । प्रासं कथं विमुश्वामि वट मातममीषया ॥९८॥ सचिदानन्दरूपाया मुकाया भत्र चाक्षरे ॥१३॥ न शैथिल हरी मेऽस्ति न मायायां प्रवर्तना। परमानन्दकत् कृष्णः प्रेम्णा प्रसेवितः मानवदेहे रविऽखि बदाऽन्यं चिन्तयामि किम् ॥१९॥ स्वसूतौ निवभक्तां नै लीनीकरोति तद्रसः॥१॥ इत्युक्त्वा विररामाऽसौ. बद्रीनि. पायोगिनी। अद्य कालान्तर मापि कृष्णे लीनत्वमाप्नुयात् । तर भारयं नि । मेले धन्यं, सुरेनारी सती ॥१००॥ यदा. बदा. . कृष्णप्रेमरसमाखादयेत् सखी ॥१५॥ .

·* तिष्यसन्तानः सदा। आत्मनिष्ठाबल श्रीमत्कृष्णनारायणार्पणम् । ब्रह्मविराण्महाविष्णुपुरुषैरुयते उमयं प्राप्य कान्ते वै लीनतां तु सदाऽर्जयेत् ॥१६॥ यत्र श्रीभगवच्छन्दः परब्रह्मेव वर्तते ॥३५॥ सर्वराजाधिराजश्रीकृष्णे प्रमोदमाप्नुयात् । यस्त्वेक एव सर्वेशो यत्समो नाऽधिकोऽपरः । महिमानं विजानीयाद् ब्रह्मरसमुपाहरेत् ॥१७॥ यत्सेवयोपास्तिमिश्च यत्साधय ब्रजन्ति च ॥३६|| चतुर्दश्यावृतिजुष्टं ब्रह्माण्ड ब्रह्मणाऽवितम् । तथापि दासवत् सर्वे तस्याऽये तन्त्रिता यथा । असंख्याऽण्डानि सन्त्येषां राजा विराट् सुपूरुषः ॥१८॥ वर्तन्ते ते सरूपाश्च सरूपिण्योऽपि शक्तयः॥३७॥ वैरानास्ते झसंख्याता महाविष्णोः सुपुत्रकाः । कालो माया पूरुषाद्या यद्रीताः किंकरा इव । एवं महाविष्णवोऽपि प्रधानपुरुषोद्भवाः ॥१९॥ यदाशां प्राप्य कुर्वन्ति सध्युझ्वादि सर्वदा ॥३८॥ असंख्यास्ते प्रधानेशाः प्रकृतिपुंसमुद्भवाः। एवमचिन्त्यविभवो बदरीशो बनार्दनः। सा माया स पुमान् मुक्तोक्षरे लीनौ लये मतौ॥२०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणो गोपालनन्दनः ॥३९॥ पुनः प्रकाशतां प्राप्तौ सुष्यारम्भे पुनः पुनः । मानवो वर्तते कुंकुमवापिकालये। एवंविधाऽक्षरांशस्य सुखमानामिसंप्लुता ॥२२॥ येन बलांशतश्चित्रा इंसा मयूरकाः शुकाः॥४०॥ सृष्टिः सर्वा सुखं भुक्तऽक्षरं तु सुखवखरेः। नराः पतत्रिणः कीटाः पशवः स्वसजातयः। अनन्ताऽक्षरमुकाश्याऽनन्तधामानि धामिनाम् ॥२२॥ निर्मिता वंशरूपेण महाचर्यादिलीलया ॥४१॥ अवतारा असंख्याता मुक्ता मुक्तानिकास्तथा। तस्कृतं नान्यथाकत केनापि शक्यते विह। ऐश्वर्याणि समस्तानि शक्तयः पार्षदास्तथा ॥२३॥ इत्यादिसर्वसामर्थ्ययुक्तन तेन शार्जिणा ॥४२॥ पार्षदान्या समस्ताश्च यन्मूः सुखमागिनः। रचयित्वा सष्टिजीवान् सुखांशं प्रददौ निजम् । तस्याऽनादिकृष्णनारायणस्य परमात्मनः ॥२४॥ तसे रसवन्तव सर्वा भवन्ति सृष्टयः ॥४३॥ एकैकांगे सुखानन्त्य विद्यते रोमरोमसु । विदित्वा तं कम्मरायाः सुतं श्रीकमलापतिम् । तस्याग्रे त्वीश्वरा जीवाश्चाकोंग्रे विस्फुलिंगवत् ॥२५॥ बदरीशं माधवीशं मार्गवीशं प्रभुपतिम् ||४|| अतितुच्छा भवन्त्येव ब्रह्माण्डपालका अपि । माधवीस्वामिनं तं तं श्रीलक्ष्मीनाथं सतीपतिम् । सर्वेऽनादिकृष्णनारायणदत्तं प्रमुखते ॥२६॥ माणिक्याधिपति कृष्णं कान्तं मायापति हरिम् ॥४५॥ सुखांशं मुञ्जते स्वल्पमुच्छिष्टं मायिक क्षयि । मुक्तमुक्तानिकानायं ब्रह्मधामाधिप प्रभुम्। एताडशाय तपसा यतन्ते स्वर्गवाञ्च्छया ॥२७॥ राधारमाऽधिनाथ च रामकृष्णादिकारणम् ॥४६॥ मन्वते दुर्लभ चापि राजसा मोहवृत्तयः । तत्र कुर्याद् रति प्रीति लेह मोहं समुत्सवम् । तदा काणे भागवतं सुखं कि वर्ण्यगोचरम् ॥२८॥ आनन्द क्रीडन मातब्रह्मरसमवामयात् ||४७॥ सहज शाश्वतं यत्र सुखं चालौकिक एवंविधा हि बदरी मायिके बध्यते कथम् । यदशे योगिनो योगसमाधौ यान्ति लीनताम् ॥२९॥ बद्धाऽपि मुच्यते कृष्णे मुक्ताऽन्यत्र न सजते ॥४८॥ सहस्तवत्सरान् तिष्ठन्त्यव्यक्तमोदिनः । निर्मला जायते दिव्या बध्नाति श्रीहरौ रतिम् । महासुषुप्तौ तुर्यायां भवन्ति सुखिनोपरे ॥३०॥ एषा तु भावना मातः पुष्णात्यंगानि दुग्धवत् ॥४९॥ कामनायां रतौ चापि भवन्ति मुखिनोऽपि च । एपा बारसगाथा मात: सर्वार्थसंभूता। तथेतरेन्द्रियनन्यसुखैभवन्ति नन्दिनः ॥३१॥ पीता यया तया पीतं नवं बक्षरसामृतम् ॥५०॥ इंडसुखान्धिभगवान् स्वामीश्रीवल्लभः प्रभुः। एताहशीप्रमत्तायाः संग करोति या सती। रामकृष्णादिरूपाणां धर्ता श्रीमाधवीपतिः ॥३२॥ साऽपि ब्रह्मरसैः पूर्णा भवेत् कार्णी न संशयः ॥५१॥ अवतार्यक्षरेशम सर्वमुक्तामिपूजितः। भक्तिरेकान्तिकी कृष्णे सिद्धयेदस्याऽवधारणात् । सर्वपरो बालकृष्णोऽनन्तब्रह्मरसोदधिः ॥३३॥ अस्यैव भीहरयोगादन्यत्र संगवनात् ॥५२॥ सर्वत्रमप्रियाष्टो हरिप्रियामिनन्दितः। शृणु मावः कयां वच्मि चारण्या दिव्ययोषिता। पादरबो राधालक्ष्मीबदरीशक्तिमिः ॥३४॥ नामा नागमुखीदेवी जात्याऽभवत चारणी ॥५॥ परम् । ६

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
साघवध
रैवताः
पश्चिमे सा
हलमादनपत्तने। निजावासे सतां सेवां चक्रे तीर्यनिवासिनाम् ।
पार्श्ववने महिषीणां पालिकाऽभूत् स्वधर्मिणी ॥५४॥ साध्वीनां सततं सेवां चक्रे दुग्धादिभिर्मदा ||७||
पतिपुत्रविहीना
त्वेकला जनवर्जिता। नागमुख्या भावभक्ति श्रुत्वा चायान्ति साधवः ।
दधिदुग्धवृतान्नादिनिर्वाहा
धर्मसंस्थिता ॥५५॥ निवसन्ति गृहे तस्याः रोवत तान् मुदान्विता ||७४।।
साऽचिन्तयत् पतिर्नष्टः पुत्रा नष्टाश्च पञ्च वै। साधुव्रतं विदधाना वर्तत सविकोनमा ।
पुत्री नास्ति कुटुम्ब न जातिस्तु वर्तते मम ॥५६॥ उष्णोदकैः स्नपयति
तैलायंगविमर्दनेः ॥७॥
चारण्योऽपि भवन्त्यत्र बहव्यो गार्हस्थ्यमाश्रिताः । प्रातर्दुग्धानि चोष्णानि सशर्कग्लानि भावुकी ।
नियन्ते चापि जायन्ते विना ता भक्तिमन्तरा ||५७॥ केसराव्यानि साधूंश्च संपाययति चारणी ॥७६॥
पतयो बहवः प्राप्तास्तामिवान्तो न विद्यते । चन्दनेन सतां भाले वक्षस्यूर्वोश्च पादयोः ।
पतीनां सुतपुत्रीणां मायान्तोऽपि न विद्यते ॥५८॥ पूजनं प्रकरोत्येपा
पुष्पमालापणेस्तथा ॥७॥
कामदेवस्य चाऽन्तो न विषयाणां लयोऽपि न । आरात्रिका ततः कृत्वा मध्याझभोजनादिकम् ।
कर्मणां नैव विरतिः कथं जन्मक्षयो भवेत् ॥५१॥ पाचयित्वा मिष्टमिष्ट संभोजयति चारणी ||७८॥
वासनाः प्रत्यहं नूना जायन्ते मोगसंभवाः ।
साधवोऽपि प्रभुक्त्वैव कुर्वन्ति भजनं हरेः।
आत्मनस्तत्र मोक्षो न कामरसेन योषिताम् ॥६०॥
योषिताम् ॥६०॥ सायं सा चारणी साधून भोजयित्वा ततः स्वयम् ॥७९॥
तस्माच्छीरमासाद्य दुर्लमें मोक्षदं
मोक्षदं विदम् । पादसंवाहन सतां करोत्यसंशया सती।
वेन लम्यः शाश्वतो यो ब्रह्मरसो निरामयः ॥६१॥ साधुरूपः
कृष्णनारायणब्धास्ते
मिलत्यपि ॥८॥
परमात्मा
मूर्तिमन्तो घरातले।
पापविनाशिनी।
साधुसेवा निर्गुणा च दिव्या
भूत्वा तु मानवाश्थापि मानव्यस्तस्य शक्तयः ॥२॥ मोक्षदा चेति मत्वैव शय्यायां साऽति मोदत |८||
विचरन्ति श्रेयसे देहिनां
त्यागस्वरूपिणः।
एवं सा चारणी देवी साधुव्रतं करोति हि।
तस्य मानवरूपस्य श्रीहरः साधुरूपिणः ॥३॥
श्रद्धया
श्रीकृष्णनारायण रटति नित्यदा ॥२॥
साधूनां सेवया
प्रसादेन किंकरीचर्यया।
साधुसेवोद्भवं चात्मानन्द देहमुखादिकम् ।
ब्रह्मरसो. अवाप्येत नान्यथा तु कयंचन ॥६४॥ परब्रह्मरसं मत्वा तृप्ता
तत्र
प्रमोदते ॥८॥
हरिवो हरिणी वाऽत्र हरिमताच साधवः।
अस्मिन् साधौ परस्मिन् वा चाऽन्यस्मिन् वा हरिः स्वयम् ।
परब्रहारसाधिस्थाः पाययन्ति परानपि ॥६५॥ मिलिष्यति
प्रसन्नो मे सेक्येति
प्रसेवते ।।८४॥
तस्मान्मया सदा सेव्याः साधवः कृष्णरूपिणः । अयैकदानादिकृष्णनारायण श्रियाः पतिः।
साध्यो लक्ष्मीस्वरूपाच राधारमात्मिकास्तथा ॥६६॥ साधुरूपं
गृहीत्वैव
बहुसाधुसमायुतः ॥८॥
तत्प्रसंगेन
भगवान् मिलिष्यति
प्रियापतिः।
ययौ तस्था गृह
मातालकृष्णस्वरूपधृक् ।
विना मस्तकदानेन साम्राज्यं नोपलभ्यते ॥६७॥ रूपे गुणे शरीरे विलक्षणश्च तेजसि ॥८६॥
विना सर्वस्वदानेन स्वामित्वं दुर्लभं खल्छ । चारण्यास्तु
मनस्तत्र
कृष्णनरायणे।
कर्मचिते कर्मलोके
कृतस्य
फलमभुते ॥६८॥ सर्वान् साधून भोजयित्वा सेवित्वा देहमदनैः ॥७॥
अहं ददामि सर्वस्वं
कृष्णाय कृष्णसेविने ।
क्षणे क्षणे तु सततं स्फुरन्तं तं विलक्षणम् ।
ततः कृष्णः स्वसर्वस्वं मह्यं दास्यति निश्चितम् ॥६९॥ राज्यर्धान्ते ययौ सुस तेज परिधिमण्डितम् ॥८॥
न मे विनं कुटुम्बाम न मे शास्ता पतिस्तथा । ब्रह्मानन्दमरं शीतगुणं चन्द्रातिशीतलम् ।
म मे बन्धो तपस्यापि स्वतन्त्राऽस्मि सुखान्विता ॥७०॥ पीयूषातिसुखवादि सुन्दरं पुष्टयौवनम् ।।८९॥
महमाग्योदयो बातो यन्मायाबन्धन
गतम्।
आलिष्य प्रथम स्पर्शसुखं लेभे तु चारणी।
अधुना प्राध्य कष्यास्य बन्धनं तत्सतामपि ॥७॥ तावच्छ्रीवाष्णस्य मूते सर्वेन्द्रियोद्भवम् ॥१०॥
ब्रह्मानन्दमाहानन्द प्राप्स्यामि श्रीशसेवनात् ।
आकर्षणादिसंपुषप्रवाहानन्दसागरम्
विचात्य • नागमुखी -मरणी ब्रह्मचारिणी ॥२॥ महासुखं चारणी सा लेमे सर्वेन्द्रियोद्भवम् ॥९॥

·विष्यसन्तानः
द्रुतम् ॥५॥
तल्लीना सा जडेवाऽऽसीद् देहभानादिवर्जिता । श्रीनरनारायण उवाच-
लीनाऽभवत् कृष्णमूर्ती यथा संसारपारगा ॥१२॥
शृणु बद्रीप्रिये त्वं यमाह श्रीबालयोगिनी।
आप्रातः सा
हरौ सत्ता
सर्वांगस्पर्शमोदना।
नर्मक समाख्यानं मातरं
नोत्तस्थौ
ब्रह्मरासनम् ॥ १॥
कृष्णसंश्लिष्टशय्यातश्चारणी
तदा ॥१३॥
तत्ते वक्ष्यामि कृष्णस्य ब्रह्मरसाशनप्रदम् ।
दशसाहलयुगज
ब्रझरसाऽमृताऽशनम्।
लब्ध्वा तसिं गता कृष्णेच्छयाऽपि ब्रह्मचारिणी ॥९॥ यच्छुत्वाऽपि नरा नार्यस्तद्रीत्या यान्ति मोक्षणम् ॥ २॥
आसीद् प्रामे कामयाने नाम्ना देवलको बनः ।
अविप्लुता कृष्णवत् सा काम दिव्या व्यजायत ।
तस्य मार्याऽभवत् साध्वी नर्मकार्यविचक्षणा ॥३॥
अथ कृष्णः प्रगे प्राह पश्य मे रूपमैश्वरम् ॥१५॥
औदासीन्यगतस्याऽपि
इत्युक्त्वा दर्शयामासाऽक्षरं धाम परात्परम् ।
महादुःखगतस्य
अनन्तमुक्तजुष्टं
निजरूपं
सा॥४॥
सुशोभनम् ॥९६॥ हास्यविनोदशून्यस्य हास्यं जनयते तु
अनन्तराधालक्षम्यादिसेवितं
बदरीपतिम् ।
तत्कालोचितलावण्यपूर्णवाक्यैस्तथेतर
ततोऽनादिकृष्णनारायण कुंकुमवाप्ययम् ॥९७॥ यावद्रसप्रयोगैश्न
नर्म जनयते
बालकृष्णस्वरूप दर्शयामास सुन्दरम् । गृहे समागता लोकाः
प्रसन्नमानसा
झति।
ततस्तूणे तिरोभाव्याऽवदत् तां चारणी सतीम् ॥९८॥ जायन्ते वार्तया तस्याः समर्पयन्ति चोपदाः॥६॥
किमिच्छसि ददाम्यत्र त्वया सन्तः प्रतोषिताः। धनं भूषा अम्बराणि मिष्टान्नानि शुभानि
अहं फलं प्रदातुं ते समागतोऽस्मि त्वत्पतिः ॥९९॥ धान्यानि चोपकरणान्यपि सर्वेऽर्पयन्ति
सर्वेऽर्पयन्ति च ॥७॥
चारणी प्राह भगवन् महिषीमण्डलेन वै।
राजा राजसमायां च महोत्सवे निजोत्सवे।
साक चाहं तव धामाऽक्षरं प्रयामि देहि तत् ॥१००॥ सूरिकाव्योत्तरं तस्या हास्यरस युनक्यपि ॥८॥
तथाऽस्त्विति प्रभुः प्राह तावद् विमानमाययौ।
समा प्रसन्ना भवति मोदन्ते मानवा यति ।
तेनैव दिव्यदेहेन
चारणी नागकैसरीम् ॥१०॥
तस्यै महापारितोषिक प्रददात्यपि ॥९॥
नाम कृत्वा विमाने च संगम परमेश्वरः।
एवं सा देवलभार्या नाम्ना विनोदिनी सती ।
पशुदेहान् महिषीणां त्याजयित्वा च ता अपि ॥१०२॥ सौराष्ट्र सुमगे देशे प्रसिद्धा संव्यजायत ॥१०॥
दिव्यदेहा
विधायैव नामकैसरीदासिकाः। हास्यकलाभ्यसनार्थ खायान्ति योषितो नराः।
अक्षर धाम
परम
निनाय
कृतवल्लमः ॥१०॥
तान् सा यथाययं सर्वान् शिक्षयत्यपि सर्वया ॥११॥
ब्रह्महदे लपयित्वा मुक्तानिका विधाय च। अयैकदागमत्तस्या रहे सतां सुमण्डलम्।
ब्रह्मानन्दरसं दत्वा मोक्षपदे ररक्ष ताः॥१०४||
साध्वीनां मण्डल चापि भगवद्भक्तिकारकम् ॥१२॥
एवं मातश्चारणी सा प्रेम्णा सतां प्रसेवया ।
मोजिता वन्दिताः सर्वे गृहे स्वागतकर्मभिः ।
परनारस प्राप दिव्या मुक्ता बभूव ह ॥१०॥
तया प्रसेविताश्चापि रात्रौ चक्रः सुकीर्तनम् ॥१३॥
सोऽयं श्रीमद्वालकृष्णो राजते श्रीपतिः पतिः।
कुंकुमवापिकाक्षेत्रे लोमशस्याश्रमान्तिके ॥१०६॥ साधूनां कीर्तनं श्रुत्वा साथ्वीनां गीतिकास्तथा ।
राजाधिराजो भगवान् .
मगवान् . कोट्य दानशक्तिघृक् । परमेशमतिर्वाता
भक्तिधर्मपरायणा ॥१४॥
वृतो मयाऽपि स स्वामी ब्रह्मरस लमाम्यपि ॥१०७॥ विनोदिन्या विचारोऽभूद् विनोदेन हरिः स्वयम् ।
इत्युक्त्वा बदरीदेवि क्षणं सा बालयोगिनी ।
यथा सतां च साध्वीनां कीर्तनः सुप्रसादवान् ॥१५॥
विरराम पति स्वस्या वहम संगता हृदि ॥१०८॥ सन्तुष्टो नायते कृष्णनारायणः परममुः।
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने तथा भवेत् सुसन्तुष्टो नित्यं तथा करोम्यहम् ॥१६॥
बालयोगिनीगीतायां परब्रह्मप्रेमरसवर्णनं नाप्रमुखी विचार्यत्य ब्रह्मरसायनाख्यसाधुतस्तु
चारण्याः सतां सेवया श्रीकृष्णनारायणप्राप्ति जग्राह वैष्णवं मन्वं मोक्षदं तुलसीखबम् ॥१७॥
ब्रक्षरसातिमोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ।
पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥
जजाप परमं मन्त्रं मूर्ति जग्राह चित्रनाम् ॥१८॥

·श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता AN सा सर्वे रसा सर्वथा। पुपूर्व तां हरमूर्ति नित्यं प्रसेवते मुदा । एवं सर्वत्र भगवान् यस्याः श्रीकृष्ण एव हि । मका बाता हरेः शुद्धा विनोदिनी विलासिनी ॥१९॥ तस्या भक्तिः प्रेमपूर्णा साधनं कृष्णलधिकृत् ॥३८॥ पप्रच्छ गुरूं साधु ब्रह्मरसायनाऽमिधम् । कृष्णासौ तद्रसातिश्च शाश्वती चाऽनिवर्तिनी। ब्रह्मानन्दमहामिष्टानन्दरसाक्षिसाधनम् ॥२०॥ तद्योगबा भवेद् दिव्या चात्मार्पणरसादिबा ॥३९॥ अत्यादरेण तां शिष्यां प्राह ब्रझरसायनः। अन्यथा नाऽऽप्यते कृष्णो नाऽऽप्यते तद्रसोऽपि च । यत्र चैकीमवन्ति परमे रसे ॥२॥ नाप्यते शाश्वतानन्दो विनोदिनि ! कृपां विना ॥४०॥ श्रीमत्स्वामिषालकृष्णनारायणाऽवतारिणि सेवया वर्जयेत्तस्य कृपां स्लेहेन तन्मनः। तदातिस्तद्रसाप्तेस्तु साधनं भगवान् साधनं भगवान् स्वयम् ॥२२॥ अर्पणेनाऽर्जयेत् कृष्णं कृष्णेन तन्महारसम् ॥४१॥ प्रेममस्यामसर्वस्वनिवेदिता हरे:प्रिया । फलं ब्रह्मरस प्राप्य प्राप्तव्यं नाऽवशिष्यते। आत्मनिवेदनेनाऽयं श्रीकृष्णः समवाप्यते ॥२३॥ इत्युक्ता गुरुणा साध्वी विनोदिनी तु देवळी ॥४२॥ आत्मनिवेदन स्नेहप्रेमानुरागसंभूतम् । गुरोः सेवां तथा चक्रे यया शिक्षा समर्जिता । प्राविकूल्याऽळसत्वाऽअदादिदोषविषर्जितम् ॥२४॥ नारायणः स्वयं कृष्णो गुपनारायणः स्वयम् ॥४॥ अन्यवृत्त्यप्रविहतं सततस्फूर्तिगोचरम् । प्रत्यक्षः सर्वफलदो ययाभक्तानुवर्तनः। दिव्याऽपरोक्षमानाम्यश्रीकृष्णकान्तसभितम् ॥२५॥ गुरुझ गुरुः कृष्णो गुरुजीवहरिः प्रमुः ॥४॥ स एव तोषितः पञ्चभूतशरीरेऽस्याऽऽवेशा सम्यक् सर्वमानुषनाटनः। कृष्णस्य इन्द्रियाणां गोचरेषु मूर्तिस्तस्यैव तया प्रतषितो देवेश्वराधिपनरायणः ।।४५॥ तणाः ॥२६॥ तविषयास्तन्माधुर्य तसुख तत्प्रमोदिता। मत्वैव सा गुरुं भक्त्या तोपयामास सुन्दरी। संस्पर्शस्तद्रूपं तद्रसस्तस्य ब्रह्मचर्यपरा धर्मपरा सेवापरायणा ||४|| तच्छ्रवस्तथा ॥२७॥ तदन्धस्तस्य चादान ताविहारस्तत्सर्जनम्। गुरुस्वस्था गृहे वासं चिरं चकार शान्तिमान् । तदानन्दम मननं तस्य सञ्चिन्तनं मतिः ॥२८॥ अयैकदा दधाराऽसौ रूपं देवलकस्य वै ॥४७॥ वन्मानं तनिर्णयश्च तग्रमा तत्स्मृतिस्तथा। अय तं सुन्दरं कान्तं पति गुरु विबुध्य सा। तत्संस्कारास्तदिच्छा च स शेयो शप्तिसंग्रहे ॥२९॥ उवाच परया प्रीत्या धन्याऽस्म्यनुग्रहाऽयिनी ॥४८॥ सूतों भाने विरामे च स एव गोचरः सदा। यथेष्ट गुरुदेव वं मम स्वामिस्वरूपधृक् । अन्तर्बहिन स एव कृष्णनारायणः प्रमुः ॥३०॥ प्रसेवस्व निनां मत्वा बझारसं प्रपायय ||४९॥ गुसे प्रकाशे हदसे निर्जने सबनेऽपि सः। पातिव्रत्यं स्वाम्यधीनं स्वामी त्वं वर्तसेऽधुना । क्रियायां निबचेष्टायां हास्ये प्रमोदने च सः॥३२॥ नारायणस्वरूपस्त्वं स्वामिस्पोऽसि माम् ॥५०॥ सर्वयाऽभूषणादौ च शृंगारेऽपि हरिहि सः। अय प्रसनो गुरुराल वीक्ष्य सर्वां सुभाषनाम् । माने स्वपने धूल्यादौ विनोदे च तेऽपि सः ॥३२॥ अगस तां ततभाशीर्वाद ददौ हदा मुदा ॥५१॥ स्वत्वे पारस्यरूपे च समर्पणे हेऽपि च । भव दासी हरेः पक्षी भका चैकान्तिनी परा। मादाने च प्रतिदाने विनिमयेऽपि मापतिः ॥३३॥ दिव्यलक्ष्मीसमा शिष्या नारायणी नरोधमी ॥५२॥ परितः सन्मुखे पृष्ठे मध्येऽधमाकऽपि अहं त्वत्सेवया तुष्टो ददामि तेऽतिवैभवम् । अनुयोगी प्रतियोगी संसर्गेऽपि हरिहि स॥३४॥ चमत्कार दिव्यरूपधारिणी सुखिनी भव ॥५३॥ आस्वाधे रस्पविकृती तृतौ पेयेऽतिशीतले। इत्युच्या भीगुरुमरसायनो विनोदिनीम् । काम्ये चाकर्षणे गोष्ठी विनोदेऽपि च माधयः ॥३५॥ पस्पर्श करमाण पाययामास वारि च॥५४॥ गहे बने चत्वरे च विती मंचकेऽपि सः। परस्पा राधालमीसमा सती। दोमयां च विमाने च याने व वाहनेऽपि सः॥३६॥ निरावरणदेहा सम्बभूव विनोदिनी ॥५५॥ इम्पमाणे. व तनि महानन्दात्मको हरिः। एवं बाता दिव्यदेवी दिव्यदेवी दिल्यक्रियाऽतिमानुषी । आइत्यप्रवाह. प प्रकायेऽपि प्रभुहि सः ॥३७॥ गुरुः पूर्वा गृहीत्वा च कृष्णपूर्वा समयं च ॥५६॥ तावद् दिव्या ·कर तिष्यसन्तानः चाम्बरे। बहुधा कोऽयं गुरुः। इश्यते न गताः। तिरोबभूव सहसा विद्युल्लतेव सधिषका करे मालां धृत्वा जबाप केशवम् । वीक्ष्यैव परम श्रेष्ठ चमत्कारं गुरावपि ॥५७॥ गुरावपि ।।५७॥ नेत्राभ्यां नेत्राभ्यां तन्मूर्तिरूपं मनसा मननं हरेः ॥७६॥ विनोदिनी महाश्चर्यपरा स्तन्धाऽभवत् क्षणम् । आत्मना स्फुरणं तस्य स्वप्नादौ प्रतिमा हरे। तर्कयामास गुरुस्वरूपधृक् ॥५८॥ आलोचयति नान्यदै पूजायां स्पर्शनं व्यधात् ॥७७॥ साक्षाचारायणः किंवा नरो नारायणाऽनुजः। यावदिन्द्रियवृत्ती नियुयोजान्तरे हरौ। ईश्वरो वाऽन्तरात्मा वा परब्रह्म प्रभुध वा ॥५९॥ बाले हरौ नियुयोज बालमानाऽपि सुन्दरी ||७८॥ दिव्या संगता यस्य कृपया स्पर्शनेन च । बालान्तरेक्यमापना चकतानपरायणा । तथापि दिव्यदृश्याऽयं गुरुर्मया न वीक्ष्यते ॥६०॥ अमवत् सा सती भक्ता विनोदिनी वरेऽच्युते ॥७९॥ अतोऽतिदिव्यलोकस्थो भवेन्नारायणो अथ श्रीमगवानस्या हास्यरसामिलालसः। मायालोकाख मे दृष्टगोचराः सन्ति चाऽधुना ॥६१॥ नाविर्भवति व्यक्तामा प्रतीक्षते विनोदनम् ॥८॥ गुरुस्तत्र ततो ब्रह्म भवेदयम् । मासोत्तरो व्यतीयाय समयस्त्वेककाऽऽसने । अहो प्रातो विनोदिन्या विनोदेन विनोदकृत् ॥६॥ ततो मूर्तेविनोद सा कर्तुमारब्धवत्यपि ॥८१॥ अथापि धन्यभाग्याऽस्मि गुर्वर्पिताममायिकीम् । दृश्यसे वं चैकमुखी तथापि विमुखो प्रसि । कृष्णमूर्ति मजिष्येऽहं यतिष्ये लब्धये पुनः ॥६३|| दिमुख्याः पञ्चरे न्यस्तो भविष्यस्यमुखोऽन्तरे ॥८२॥ इत्येवं सा महाशान्ति मत्वा ध्यायति चाच्युतम् । प्रलवणप्रशून्यस्त्वं चाऽव्यक्तसवणे घृतः। तावदन्ये साधवश्व साध्व्यश्चापि तिरोऽभवन् ॥६४॥ भविष्यस्यसवो नित्यं ससवो भव मत्कृते ।।८३॥ सर्वे ते श्रीकृष्णनारायणमूर्ती लयं एवं विनोदवाक्यानि मूर्तेहास्याय मानिनी। अथ प्राप्ता निश्चयं सा गुरुमूर्तिरियं यतः ॥६५॥ मुक्तकण्ठेन सततं जगाद कृष्णसनिधी ॥४॥ साक्षान्नारायणे कृष्णे सर्वेऽत्र विलयं गताः । अथाऽप्याह हरिं सा च नर्मवाक्यं ततः परम् । गुरुमूर्ति च मे दत्वा तिरोऽभवन्न लोक्यते ॥६६॥ महद्रूपोऽसि सततं वितस्तिमूर्तितां गतः॥८५॥ ततः सोऽयं वर्ततेऽद्य स्वामिकृष्णनरायणः । प्रवेष्टुं च हिरणा) किमिच्छसि तथा कुरु । एवं खतिप्रसन्तुष्टा प्राह देवलकं पतिम् ॥६॥ एवमामाष्यासनात् सा समुत्थाय ननत ह॥८६॥ मूर्तिश्चाऽयं स्वयं साधुझरसायनात्मका। तावत्प्रसन्नता प्रातः स्वामिकृष्णनरायणः । चेतनोऽपि प्रतिमाऽऽस्ते धन्यः स्वामिन् मवस्यपि ॥६८॥ मूर्ति विश्त्य सहसा तेजसा व्यासविग्रहः ।।८७॥ आवयोः परमं माग्य विनोदेन च देहिनाम् । युवा किशोरः समभूदास्यं कृत्वा पुरस्थितः। अन्तरात्मा प्रतुष्टः सन्नस्मगृहमुपाययौ ॥६९॥ समालिष्यत् सती मक्कामपाययद् रसं निनम् ॥८८॥ विनोदयिष्ये सततं तं साक्षात्पुरुषोत्तमम् । मूर्तेः सुखं ददौ तस्यै सर्वेन्द्रियादिगोचरम् । सेवां करोतु भगवन् भवान् स्वामिन् सदाऽस्य वै ॥७०॥ ततो विनोदिनी मूतों लीनीभूतां चकार सः ॥८॥ अय मूर्ति सजीवां ता सेवेते तो मुदान्वितौ । यावत् स्वस्य सुखं दिव्यं सर्वे तस्यै ददौ प्रभुः। यथोक्तरीत्या. देवेशं यथासत्कारमाननम् ॥७१॥ तृप्ताऽभवतु सा दिव्या दिव्यमुक्कानिका द्रुतम् ॥९॥ देवलको नित्यमेवाऽर्चयत्यच्युतमुत्सुकः । अमवन्मायया हीना नमलोके स्थिता यथा। किन्तु विनोदिनी भेजे प्रभु प्रत्यक्षवत् पतिम् ॥७२॥ तावत् महापुण्यैर्देवलोऽपि समाययौ ॥११॥ तथापि श्रीकृष्णनारायणचेतनरूपवान् । वीक्ष्य कान्तेन कृष्णेन काणी विनोदिनी सतीम् । नाऽऽविर्भवति मूर्तेस्तु भावामितस्विरं क्वचित् ॥७३॥ निजं चापि तयैच्छत् सः कृष्णे द्रवमवासवान् ॥१२॥ अस्थैर्य तु विनोदिन्या: परीक्षितुं समिच्छति। श्रीकृष्णोऽपि परं भावं शात्वा देवलकान्तरे। विनोदिनी गते वर्षे मूर्तेः मूर्तेः सेवनतस्ततः ॥४॥ सेवनतस्ततः॥४॥ सखीरूपं विनोदिन्या इव तं योषितं व्यधात् ।।९३॥ व्रतं मूत्यप्रेऽनशनं दर्शनेच्छया। नररूमं विहायव सखी देवलिकाऽभवत् । मास व्रतं चकारव मूत्यो कमलासने ||७५॥ विनोदिनीसमा रूपे सर्वथा कृपया हो ॥१४॥ तत्र अग्राह

·४६
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
प्राज्ञा
यथा लक्ष्मी प्रिया राधा तथा देवलिकाऽभवत् । कचित् साधुर्यतिः स्वामी ब्रहाचारी च तापसः ।
उमे मुक्तानिके बाते दिव्ये दिव्यविभूषिते ॥९५॥ क्वचिन्नर्मकरः सर्वशृंगाराढ्यः कचित् खलः ॥८॥
दिव्यब्रझरसाब्ये
दिव्यकृष्णस्वरूपिके। एवंविधः
भवति वेपरूपान्यचेष्टितः।
लीने बाते कृष्णनारायणे तद्देहसस्थिते ॥९६॥ बाहुलकातिनाम्ना तं वदन्ति प्रजाजनाः ॥९॥
एवं श्रीकृष्णकान्तस्ते घुमे धाम निनाय वै । नृत्ये वेषे गायने तं कुशलं वाद्यवादने ।
মাখন ब्रह्मपरमानन्दसुखे ममजतुः ॥९७॥ आहूय चोत्सवान लोकाः कुर्वन्ति जनरञ्जनान् ॥१०॥
मातश्चैव ब्रझमहारसपानाशनं
सदा।
पूर्वभाग्यवशात् तस्य पनी तत्सदृशी ततः।
जायते कृष्णमक्कायास्तथा मे विद्यतेऽधुना ॥९८॥ विवाहिताऽभवत् कन्या नाम्ना लीलावती शुभा ॥११॥
न मेऽन्यत्राऽस्ति भवनं भावना श्रीहरि विना ।
गान्धवि कलामिज्ञा सर्वयषामिधारिणी।
ब्रह्मरसो इरावस्तीत्युक्त्वा मौन
समादधत् ॥९॥
चतुरा नरवत्
नरवषेषु कोविदा ॥१२॥
इत्येवं बदरीदेवि पवारसोऽव्ययः।
पूर्व सम्यक् कृतोऽभ्यासो जन्मान्तरे फलत्यपि ।
यथाऽऽप्यते तयाऽऽसश्चोभाम्यामातस्तथोदितः ॥१०॥ धर्मों धनार्पणं सेवा भक्तिः फलन्ति कालतः ॥१३॥
या चाऽन्या वाऽन्य एवापि सर्वस्वभावनार्पणात् । नाऽकृतं प्राप्यते किञ्चिद्धयनुग्रहमन्तरा।
उकरीत्या परमानन्दरसमवाऽप्नुयात् ॥१०१॥ पूर्वदत्ता शुमा विद्या नारी सम्पत् मुखानि च ॥१४॥
परब्रमरमाऽवासी परब्रह्माऽस्ति कारणम् । जन्मान्तरेऽमिलभ्यन्ते
गुणा
यशो धनानि च।
साधुरूपस्य सेवाऽपि परब्रह्माऽसिकारणम् ॥१०२॥ तथैव कृतपापानां चोपतिष्ठन्ति चाऽऽधयः॥१५॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
सुकृतीनां सूत्सवास्तु
प्रवर्धन्ते दिने दिने।
बालयोगिनीगीतायां परब्रह्मरसाशनासये विनोदिन्या
मार्या नैवाऽल्पपुण्येन लभ्यते निजसक्रिया ॥१६॥
देवलकपल्या विनोदेन प्रसादितमगवतो ब्रझरसा-
गुणे स्मे स्वभावे च विचारे हृदये समा ।
यनसाधुरूपेण साक्षात्याप्तिहेक्षणं देवलकस्य
चातुयें च विवेके च बहुपुण्येन लभ्यते ॥१७॥
सखीत्वं चेत्यादिनिरूपणनामा
पतिश्चापि तथा पल्ल्या स्वानुकूलवमाववान् ।
षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥
नाऽल्पपुण्येन लभ्येत लम्यते तपसा तु वै ॥१८॥
हानौ दुःखे तथोडेगे कयें निर्धनस्थितौ ।
श्रीनरनारायण उवाच-
रोगे विपदि पीडायां समचित्ती हि दुर्लभौ ॥१९॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि पुनः
हान्यादौ समचिचौ चेत् स्वर्ग तयोः करस्थितम् ।
सा बालयोगिनी।
सुरेश्वरी मातरं
कथयामि ते ॥१॥
लाभादौ तु भवेतां वै समचित्तौ गृहेगहे ॥२०॥
यबगाद
सौराष्ट्रे महुवासाख्ये
पचनेऽन्धितटे शुमे।
लामहान्योः समचिन्ताः साधवो योगिनोऽमक्षाः ।
बहुरूपोऽमवच्छूद्रो
नेकवेषाभिधारकः ॥२॥
नारायणोऽतिबुद्धाय पुण्या
गृहधर्मिणः ॥२२॥
रूमे विन्द्रसमो देहे युवा षोडशवत्सरः।
एवमेतौ युयुजाते किन्न्वेकस्य कृतिद्वयम् ।
नारीमुखः सुबटिलः
केशवेषामिसुन्दरः ॥३॥
एवंविधौ तो सुखिनौ नाट्यादिव्यवसायिनी ॥२२॥
कर्णनासाविषादिधारकः समयो कचित् ।
नाध्यप्रसंगे चोपाय धनाऽनाम्बरवस्तुमिः।
कचिद् राजा कचिद् राशी कचित् सेनापतिस्तया ॥४॥ सम्पनिर्वहतो यात्री प्राणादेलोकदुस्तराम् ॥२३॥
कचिच्छष्ठी कचिचौरः कचित् कन्या कुमारकः । प्रयातस्तीर्थयात्रायो सोमनाथ च रैवतम् ।
कचिद् वधूः कचिद् देवी देवः कचिन्नटः कचित् ॥५॥ द्वारावती चमत्कारपुर कुंकुमवापिकाम् ॥२४॥
चिद् विमः कचिद् योदा दरिद्रो मिक्षुका कचित् । तत्राऽक्षरे शुमे क्षेत्रे चाऽश्वपटसरोवरे।
कचिद् अनेचरो नौकावाहः कचित्तु कर्षुकः ॥ ६ ॥ मात्वा श्रीलोमशं गत्वा नेमतुः सनुस्मृषीन् ॥२५॥
कचित, प्रेतो बानरम कचिद् ‘भल्लुफरूपधृक् । जयतुमहामन्त्र
मायापायविनाशकम् ।
कृषि, पुत्रवती , भार्या कचिद् वाविनियामकः ॥७॥ 'ओ ममः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥२॥

·तिज्यसन्तानः वैष्णवी परमौ बातौ भक्तौ यथा कृतश्रमौ । वाद्यानि सर्वलोकानां गीतयश्चाऽभवन् शुमाः। उषतुर्बहुकालं च भेजतुर्वालकृष्णकम् ॥२७॥ वेदघोषा महर्षीणामभवन् कर्णपावनाः ॥४६॥ गोपालबालक दिव्य प्रभु कृष्णनरायणम् । स्नेहमराणि सर्वेषां विलोकनानि चाऽभवन् । नित्यमानर्चतुः प्रीत्या भेजतुः माधवीपतिम् ॥२८॥ हर्षाः प्रमोदा आनन्दा मूर्तिमन्तस्तदाऽभवन् ॥४७॥ चक्रतुव सदा तत्र सत्संग ज्ञानमापतुः। परमात्मानं लोमशः अषयः सुराः। दिव्यता प्रापतुश्चोमो वर्तते दास्यशोमितौ ॥२९॥ द्विजा नृपाश्च पितरः सिद्धा ईश्वरकोटयः ॥४८॥ लक्ष्मीनारायणसंहितायाः कथां मुहुर्मुहुः। अप्सरसश्च' देव्यश्च मानव्यो मानवादयः। शुश्रुवतुश्च तत्रत्याऽवतारचरितानि च ॥३०॥ पातालादिनिवासाश्च तीर्थानि जहचेतनाः ॥४९॥ प्रध्यतुः सुराणां सनृपाणां चरितान्यपि । समस्तसिद्धयो वृद्धा नार्यों देव्यो रमादिकाः। मुक्तानां योषितां चापि भक्तानां चरितान्यपि ॥३१॥ साव्यश्च साधवश्चापि पुपूजुः परमेश्वरम् ॥५०॥ श्रुत्वा हृदये संक्लप्य चाश्वपट्टसरस्तटे। तिलक चन्दनाद्यैश्चाऽक्षतकुंकुममंगलैः । यथाश्रुतानि सर्वाणि वेषचेष्टाक्रियादिभिः ॥३२॥ चन्द्रकं ते प्रचाश्च पुष्पहारान् न्यधुर्गले ॥५१॥ ताववतारयामासतुर्दशयामासतुर्मुहुः गन्धसारान् शब्दसारान् मन्त्रसारान् शुभाशिषः । रात्रौ चान्द्रयां हि कौमुद्यां बनेभ्योऽतिमुदान्वितौ ॥३३|| प्रददुश्नोपदाश्चापि हृदयानि विशेषतः ॥५२॥ बनास्तु लक्षशो दृष्ट्वा भवन्ति चकिता झति । मुकुट कुण्डले हारान् कटकानि च शृंखलाः। नटी नटं प्रशंसन्ति बहुरूपामियोगिनौ ॥३४॥ ऊर्मिकाच मणीन् रत्नस्वर्णभूषाश्च ते ददुः ॥५३॥ देवतुल्याविमी नारायणांशकाविव। यशोगानान्यमवश्व नर्तनान्यमवस्तथा। पुरावृत्तं तदाकार यच्चोपस्थापयन्ति वै॥३५॥ मिष्टानमंगलानि ताम्बूलदानपानादि मानाहों च||५४|| कुंकुमवापीक्षेत्रे बातौ सुरूपिणौ। हस्तधूननमेवाऽपि तटाऽभवन् समाजके। एवंविषयोः सम्प्रासः समयो माग्यवर्धनः ॥३६॥ महीमानाऽमियोगाश्च समायां चाऽभस्तदा ॥५५॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणजन्मदिनोत्सवः आरात्रिक कृष्णनारायणस्यर्षिगणा सप्तदशस्तत्र देवा मुक्ताः सन्तः समाययुः ॥३७॥ मुक्तायाः संस्तवान् चश्चैवं महोत्सवोऽमवत् ॥५६॥ मानवाद्याश्च सूतमागधबन्दिनः। अत्रोत्सवे तु सम्प्राप्याऽवसरं बहुरूपधृक् । महर्षितीर्थविप्राश्च कलाविदः समाययुः ॥३८॥ बाहुलकच तत्पत्नी कृतवेषौ सुसुन्दरौ ||५७॥ रमाद्याः शक्तयश्चापि प्रजा लोकाः समाययुः। चमत्कारकरौ सभ्यमनोहरी समान्तरे। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य परमात्मनः ॥३९॥ आथयवर्हसन्तौ तावमी स्त्रीवेपशोभनौ ॥५८॥ सम्बन्धिनो भुवनानां वासिनच समाययुः। का नारी को नरभेत्यविदितौ तौ समाजनैः । कृष्णनारायणजन्मतिथ्यूर्जकृष्णकाष्टमीम् ॥४०॥ रूपातिसुन्दरौ देवरपरीक्ष्यौ तदा क्षणे ॥५९॥ अमिलक्ष्य निशायामाययुः स्थावरजङ्गमा:। समकण्ठस्वरी हावभावांगव्यञ्जनः अष्टभ्यां प्रातरेवाऽयं लात्वा श्रीकृष्णमाधवः ॥४१॥ सर्वज्ञोऽपि हरिः साक्षात्तदयें मुग्धता गतः ॥६॥ कृतमंगलपूजादिः कृतकौतुकयोमनः। का कया तु तदाऽन्येषां मायाव्यचर्मचक्षुषात् । कोट्यर्बुदान्जपलीमिः कृताचनसुवन्दनः ॥४२॥ एवं समाऽपि सहसा वीक्ष्य स्त्रियौ समन्ततः ॥६१|| मात्रा पित्रा वृद्धजन श्वभूमिः श्वशुरादिमिः । स्तब्धता वै गता यद्वन्मुग्धा पुचलिकामयी। कृताशीर्वादसद्भाग्यः कृतवेषामिसुन्दरः ॥४३॥ गायनं ते स्त्रियो तत्र बालकृष्णयशोमयम् ॥३२॥ सभायां तु विशालायां चाऽश्वपट्टसरस्तटे। चक्रतुः सर्वकामानामानन्दरसपूरितम् । सर्वसष्टिबनाव्यायां युकायां लोमशादिमिः ॥४॥ मसन: श्रीकृष्णनारायणस्ताभ्यां मणीन् ददौ ॥३॥ गबासने जयकारान् शृण्वन् कृष्णसद्यशः। रक्षहारानलंकारानाशिषश्च शुमा ददौ । निषसाद समागत्य तदाऽवाद्यन्त सर्वशः॥४५॥ अय नृत्यं चक्रतुस्ते स्त्रियौ मावादिगर्मितम् ॥६४॥ व्यधुः। समौ।

·४८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के अथ हुतं नार्यों av अनादिनीकृष्णनारायणवृत्तान्तगानयुक् दृष्ट्वा नटी तु नृत्यन्तीं नरोऽभवद्धि सा नटी। अक्षराषिपतिः साक्षात् परमेशोऽसि मानवः ॥६५॥ एवं बहुस्वरूपाणि वीक्ष्य समाऽतिहर्षिता ||८३॥ भवान् येषां तु निहासु मनस्सु च मतिष्वपि । तयोईयोबहुमानशब्दान् जगाद समा। आत्मस्वपि नर्तकोऽस्ति तेषां मोक्षो हि शाश्वतः ॥६६॥ पत्नीपतिस्पो क्षणान्ते वरमालया ||८४॥ प्रसनो भव भगवन् रूपं नृत्यं मुसार्यकम् । योजितौ दम्पतीरूपी समामध्ये बभूवतुः। कुरु वं चावयो यो: पादस्पर्श प्रदेहि नौ ॥६७॥ नमस्कार हरये च सम्येभ्यस्तो प्रचक्रतुः ॥८५॥ मोमित्याह समामध्ये प्रसन्नः कृष्णनन्दनः। अपराधक्षमायाश्चां चक्रतुर्विनयाऽन्विती। समायातां श्रीकृष्णचरणान्तिकम् ॥६॥ तस्थतुश्च सभामध्ये यथार्थरूपमास्थितौ ॥८६॥ कृष्णचरणधूली चोहतुर्मस्तके तथा। तदेश्वराद्या देवाद्या मानवाः संशयोबिझताः। उरस्युदरे देहे च ततः पादौ हरेर पुनः ॥६९॥ अभवन् ऋषयश्चापि प्रसन्नाश्चाऽभवन् पति ॥८७॥ स्पर्शयामासतुर्वक्षोजयोः प्रसनमानसे। अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीपुरुषोत्तमः । पश्यता सभ्यलोकानां तावच्छाटीविहीनको ॥७०|| श्रीमगोपालकृष्णाद्या माता श्रीकंभरा सती ||८८॥ पुंवेषसहितो तणे युवानी संबभूवतुः। अन्येऽपि लोकपालाद्या महाश्चर्यपरायणाः। पुंमाषासहितौ सर्वपुमंकपस्थिोभिती ॥७॥ उपदाः प्रददुस्ताम्या प्रसन्नत्वप्रयोजिताः ॥८॥ श्रीलं गतं प्रवीक्यैव कृष्णनारायण: प्रमुः। अनादिश्रीकृष्णनारायणः प्रसन्नमानसः। समाजश्वेश्वराद्याध महाश्चर्य प्रपेदिरे ॥७२॥ वरदानं प्रहीतुं ताबुवाच तौ तदा शुभम् ॥१०॥ बग्मुः सभाजनास्तत्र संशयं वा नरौ त्रियौ। परनझरसानन्द वरयामासतुहरे। न निर्णय तदा कर्तुं समर्याः केऽपि चाऽभवन् ॥७३॥ दिव्यानन्दमहाब्रझरसाऽन्धौ ममता पराम् ॥९॥ मुग्धा समा समाजश्व सर्वे निरीक्षकास्तदा। अर्थयामासतः कृष्णानारायणाद्धि केशवात् । अथेमौ किंकिणीबालैधुर्धरै पादसंक्रमान् ॥७४॥ तयाऽस्त्वेवं हरिः प्राह तत आरभ्य वै तयोः ॥१२॥ कुर्वन्तौ रंगमध्ये ती महानत्यं प्रचक्रतुः। निर्विकल्पसमाधिश्च बभूव कृष्णमोददः। शंकरोऽपि क्षणं मुग्धोऽप्सरसः सुतरां तदा ॥७॥ सर्वभूतेन्द्रियादीनां वृतिषु स्फुरणं हरेः॥९॥ गन्धर्वा नर्तकाथाऽन्ये गलदास्तदाऽमवन् । सदा तयोरभवढे ययाऽक्षरस्थमुक्तयोः। नृत्य विधायव बालकृष्णमहाप्रमोः ॥७६॥ एवं हरेहिं कृपया कलया निजयाऽपि च ॥१४॥ संस्पृश्य चरणौ प्राप्योपदाम पारितोषिकम् । बहुरूपभवनया हर्यर्यकृतया मणिरबाहीरकादि स्वर्णभूषाऽम्बरादि च ॥७७॥ पखझानन्दमहासुखमोदरस परम् ॥१५॥ समामध्ये तूर्ण पुंभाववर्जितौ। अवापतुः सदा दिव्यं दिव्यदेहेन्द्रियान्विती। अभवतामुभी पश्यता सर्वदेहिनाम् ॥७८|| सप्तदश्यो जन्ममहोत्सवा सम्पूर्णता गतः ॥१६॥ पष्टवेषी षष्ठभावी षष्टविलासनर्मंदौ। भोजनानि विचित्राणि समाजानां तदाऽभवन् । इस्तताळीपरी नेत्रकोणोल्लाससमन्वितौ ॥७९॥ पूजाच परितोषाच महादानानि चाऽमवन् ||९७॥ षष्टमाषां भाषमाणौ समाहास्यकराइमौ। एवं स्वां मातरं बालयोगिन्याह हरेः रसम् । मष समान्ते तत्रको नटी भूत्वा ननत ह ॥८॥ यो सम्भवन्तौ ती मक्तौ वृत्तौ च माधवं ततः ॥९८॥ भूत्वाऽपरो' नटस्तत्र बायं मेष्मवादयत् । एवं ब्रह्मरस प्राता कुपयाऽपि सुशाश्वतम् । पत्सवी देवतादीनां नटी चाऽश्यतां गता ||८|| बालयोगिनी संममा स्मृत्वेध विरराम ॥१९॥ नटोजपि रंगसातत्याचे नटी संबभूव । एवं ते कथितो बद्रीप्रिये ब्रह्मरस: पर। मनः गांव रंगे सा तावटी समाययौ ॥८॥ अनुग्रहेण कष्णस्याऽवाप्यते नान्यथा क्वचित् ॥१०॥ अथ तदा। समन्यस्य ·* तिष्यसन्तानः ४ ९ बहवः सेवया प्राप्ता ब्रह्मानन्दरसं परम् । सर्वकौसुमवेषान् संक्लप्त्वा ददतुर्मूर्तये। कृपया बहवः प्राता यथा ब्रह्मप्रियास्त्विह ॥१०१॥ मूर्तिस्था देवता देव्यो गणेशाद्या हरिस्तथा ॥१५॥ देविकाद्याः प्रसन्ना वै भवन्ति भक्तिवीक्षकाः । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने अथ बालयोगिनीगीतायां बालयोगिन्या मात्रे बहुरूपधृग्युगलस्य भूषाः समस्ताश्च पुष्पमयीविधाय तौ॥१६॥ अर्पयामासतुनित्यं देवेभ्यो भक्तिशालिनी। बाहुलफलीलावतीनामकस्य मक्तिवृत्तान्तकथनेन मुकुटं अथितं पुष्पैः कुण्डले कर्णपूरकौ ॥१७॥ परब्रहारसाऽवाप्तिसाधनोक्तिः श्रीहरेःसप्तदशजन्म- दिन्योत्सवश्चेति निरूपणनामा गच्छौ च कन्दुक हारान् मालाश्च कटको शुभौ । शृंखला विविषाश्चापि रशनाः सप्तदशोऽध्यायः ॥१७॥ कटिसूत्रकम् ॥१८॥ केशहारान् स्तनपत्रे भालपत्रे च तन्तिकाम् । श्रीनरनारायण उवाच- शिखामणि तथा चूडामणि कौस्तुभमुत्तमम् ॥१९॥ पादयोमरीश्चापि चक्राणि चोमिकास्तथा। शृणु बद्रीप्रिये देवि मातरं बालयोगिनी। नक्तकं केशपूराँश्च तथा धम्भिलमालिकाः ॥२०॥ ततश्च पुनरुत्कर्षे प्राह ब्रझरसस्य सा ॥१॥ भद्रग्रामे मालियानो नाभिचन्द्रौ कबरीसक् तथानितम्बचन्द्रको। मालाकारोऽभवत् पुरा। सक्थिमालाः शुमाः प्रकोष्ठ पत्राणि च मञ्जरीः ॥२१॥ मालियानस्य भार्याऽभून्मल्लिकाश्रीतिनामिका ॥२॥ उद्यानं तो फलादिविक्रयार्थिनौ । कण्ठपत्री पृष्ठसूर्यो वैवंविधानि यान्यपि। पोषयन्ती पुष्पमालादिकर्तारौ भक्तो तौ भूषणानि भवन्त्येव तानि सर्वाणि तावुभौ ॥२२॥ सम्बभूवतुः ॥३॥ कलाकौशल्यशालिनौ। श्रुतवन्तौ यत्र यन्त्र विधाय विविधैः पुष्पैः परितस्तौ सुरालयान् । सौराष्ट्रे तौ गतवन्तौ सुरपूजा तीर्यदेवान् स्नेहमक्त्या मुदा शृंगारशोमितान् ॥२३॥ प्रचक्रतुः ॥४॥ सूर्य दामोदरं सोमनाथ श्रीगोपनाथकम् । चक्रतुस्तौ प्रत्यहं वै गत्वा गत्वा सुरालयान्। गुसप्रयागं श्रद्धा प्रवर्धते नित्यं सुखं तयोः प्रवर्धत ॥२४॥ चाऽप्यश्वपट्टसरम रैवतम् ॥ ५॥ चमत्कार द्वारवती ख्यातिः प्रवर्धते दिव्या पुण्यं प्रवर्धतऽव्ययम् । प्रबग्मतुः पुपूजतुः। पुष्पहारफलायेध पूजा तुलसीदलगुच्छकैः ॥६॥ पौष्पैस्तयोहररनुग्रहः ॥२५॥ प्रकुर्वतोः कमलैर्विविधैवापि स्थलपर्जलान्नकैः। देवानां कृतपूजानां प्रसन्नताऽपि मालत्यादिकुसुमेध पारिजातादिपुष्पकै ॥७॥ एवं तौ बहुपुण्यौ ३ जातो प्रियतमौ तथा ॥२६॥ चम्पकैयकुलैचापि घालीपुष्पैस्तृणेशजैः । अखिलाना तु देवानां पुष्पपूजादिकारिणौ ।। आशीर्वादाऽतिपात्रत्वं कदलैमिष्टर्नवरंगादिमिश्च वै॥८॥ प्रासौ तथा देवाघनुग्रहम् ॥२७॥ चन्दनः शीतलैयापि केसरादिसुमिश्रितः। अयैकदा हरिए साक्षाद् दातुमियेष दर्शनम् । पुष्पाणां बहुरूपाणां बहुसुगन्धशालिनाम् ॥ ९॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रे पूजयन्ती निजं यदा ॥२८॥ अपर्युषितभावानां दिव्यानां चित्तकर्षिणाम् । अश्वपट्टसरस्तीरे या: सन्ति दिव्यमूर्तयः। ऊष्णीषं प्रच्छदपटी चतुष्फालं च धोत्रकम् ॥१०॥ मन्दिराणि समस्तानि देवालयास्तथा शुमाः ॥२९॥ सुरवालं प्रावरणं कम्बलं चांगरक्षकम् । तत्र तत्र हरिस्तस्मै मूर्तिद्वारा चमकृतिम् । शाटीं च घरीं वक्षोबनिकां कचलीनिकाम् ॥१॥ दर्शयितुं पाययितुं ब्रह्मरस मधुप्रभम् ॥३०॥ कुचली कर्पटी चौली चौलं त्वन्तापटी तथा । दातुमियेष तो दिव्य दर्शन प्रतिमोद्भवम् । एवमादीनि वस्त्राणि पौष्पाण्येव विधाय . तौ॥१॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः स्वर्णालये यदा ॥३१॥ तत्र तत्र शुमे तीये तद्देवीदेवमूर्तये। प्रातस्ताभ्यां पूजितो वै पुष्पभंगारकाऽम्बरः। अर्पयामास: प्रेम्णा भारयामासतुईदा ॥१३॥ तदा स मानवः कृष्णो बभूवाऽक्षरधामगः॥३२॥ अहंयामासवर्देव देवी राधारमाप्रियाः। उपविष्टो दिव्यगजासने चाक्षरधामनि। माधवीकृष्णविष्णुश्रीनारायणाकरान् ॥१४॥ दिव्यभूषाम्बरहेतिशृंगारकौतुकान्वितः वर्धत।

·५० श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * शुभाम् । पाययामास . असंख्यमुक्तसञ्जुष्टोऽनन्तमुक्तानिकाऽर्चित: कृष्णांगनायां राधाश्रीप्रज्ञामाधविकाटिषु । अवतारी यसंख्यानामवतारादिवर्मणाम् ॥३४॥ ब्रह्मप्रियासु सर्वासु हरिप्रियासु यो रसः ॥५३॥ अनन्तैश्वर्यसामर्थ्याश्चर्यशक्तिप्रपूर्णकः श्रीलक्षमीकमलापद्मामाणिक्याललितादिषु । राजाधिराजशोभश्च सर्वतत्त्वनियामकः ॥३५॥ यो रसो वर्तते नित्यप्रेमानन्दमहोदधिः ॥५४॥ अनन्तगाढतेनोमिः पूर्णमूर्तिः परात्परः। स्नेहाकर्पणतादात्म्याऽद्वयाऽऽनन्दसुखोदधिः एवं भूत्वा हि भगवान् ब्रह्मतेजो खदर्शयत् ॥३६॥ सर्वभानप्रभानादिलयमूर्छातिमूर्छनः ॥५५॥ गुणातीताक्षरब्रक्ष सर्वतेजःप्रकारणम् । सर्वेन्द्रियाऽन्तःकरणाकृष्टिपिण्डक्यरूपधृक् असीमाऽसंख्यमायुक्तं व्यापकं मूर्तिनिःसृतम् ॥३७॥ एकतानमहानन्दाऽविच्छिन्नमुत्प्रवाहणः ॥५६॥ मालियानाथ मल्लिकाभियै प्रदश्य बाम तत्। एतादृशं परब्रह्ममहानन्दरसं हरिः। ताऽऽक्षरी दिव्यभूमि तैजसी शान्तशीतलाम् ॥३८॥ अंके कृत्वा च तो भक्तौ पाययामास मूर्तिजम् ॥५७॥ महानन्दमयीं दिव्यपीयूषसलिलां ततश्चोद्यानवृक्षाणा तन्मधु। शुद्धचैतन्यरूपां तामक्षरब्रह्ममूर्तिजाम् ॥३९॥ मकरन्दं च पुष्पाणां पाययामारा गन्धिनम् ॥५८॥ दर्शयामास भगवान् धामेशश्रीनरायणः । कारयामास तृप्ति तौ तत्रैवाऽक्षरधामनि । आक्षरं नगरं नैनं दर्शयामास माधवः ॥४०॥ अयोत्थाप्य समाघेस्तौ दर्शयामास भूतलम् ॥५९॥ अनन्तमुक्तवसति दर्शयामास तौ ततः। कुंकुमवापिकाक्षेत्र मानवं विग्रह निजम् । दिव्यसमाधौ तौ नीत्वा दर्शयामास वाटिकाम् ॥४१॥ बालकृष्णालय ਵਿਧੀ साप्तभीम मुवर्णजम् ॥६॥ भद्रायनं शुमं ग्रामं महोद्यानं च कौसमम् । अयोस्थितौ तौ सहसा प्रणेमतुहरि मुहुः। दर्शयामास भगवान् यत्पुष्पैः पूज्यते हरिः ॥४२॥ अमूल्याऽपूर्वलावण्यामृतरसप्रपूरितम् ॥६॥ मालियानस्थ मल्लिकाभिया उद्यान स्तुत्वा नत्वाऽर्चयित्वैव लब्ध्वा तृर्ति तु शाश्वतीम् । वर्तते वक्षरे फलपुष्पद्रुमात्मकः ॥४३॥ विसर्जितौ श्रीहरिणा ययतुर्गन्दिगद् बहिः ॥६॥ शाश्वतो दिव्यफलदो दिव्यमधुरसप्रदः। दिव्यभावान्विती पुष्पहार,गारकान्वितौं। दिव्यपुष्पोद्भवमिष्टमकरन्दरसप्रदः ॥४४॥ अश्वपट्टसरस्तीरे देवानामईणाय तौ ॥३॥ तौ प्रदय तमुधानं हरिः प्राह शुभं वचः। ययतुः पश्चिमाद् मागाद् उत्तर दिशमुसुकौ । पृथ्व्यां यदर्पितं मयं तत्सर्व वाटिकादिकम् ॥४५॥ शंकर क्षेत्रपाल चाऽचयामासतुरीश्वरीम् ॥६॥ उद्यानजन्यपुष्पादि महोद्यानफलादिकम् । मूतत्रिये हरिकृष्णं वीक्षयामासतू रमाम्। सर्वे वां शाश्वतं त्वत्र विद्यते कुरुतं निबम् ॥४६॥ त्रिकं धृत्वा करे पात्रं महामृतरसान्वितम् ॥६५॥ कल्पगुमा रसैः पूर्णां भवन्त्यत्र हि शावताः। पाययामास ताभ्यां वै परब्रहारस परम्। मिष्टफलप्रदा: सन्ति पिबतं तद्भवामृतम् ॥४७॥ गणेशं कार्तिकं दुर्गा रुद्र पुपूजतस्ततः ॥६६॥ मिष्ट फलानामदनं कुरतं दिव्यतृतिदम्। तेषु देवेषु भगवान् कृष्णनारायणप्रभुः। इत्युक्त्वा भगवॉस्ताभ्यां पाययामास तद्रसम् ॥४८॥ प्राप्य पूजा पुष्पमयों पाययामास तो रसम् ॥६॥ फलाहारं प्रसादेन कारयामास तत्क्षणम्। कुरैन्द्रामिधर्मादीन् पुपूजनश्च ती ततः। पुष्पश्चंगाररचनामर्पयामास तौ प्रभुः ॥४९॥ तेषु देवेषु भगवान् स्वामीश्रीनरवलमः ॥१८॥ दिव्यं नैचं सुखं मिष्ठं शाश्वतं मोवनन्दितम् । लावा पूजां दिव्यरूपः पाययामास तो रसम् । महानन्दमयं सर्व ददौ ताभ्यां प्रभुः स्वयम् ॥५०॥ सूर्यचन्द्रगुरुप्रभृतीन् देवान् तौ पुपूजतः ॥६॥ यो रसः शंकरे नास्ति नाऽजे नाऽपीश्वरेष्वपि । तेषु देवेषु भगवान् स्वामी कृष्णनरायणः। न विष्णो नाऽवतारेषु न मुक्तेष्वपि यो रसः ॥५१॥ पूर्वा संगम तौ तत्र पाययामास तद्रसम् ॥७॥ रखो यो वर्तते कृष्णतादायमाविमात्रके। ब्रमविष्णुमहेशादिप्रतिमापूजन तौ। कृष्णमूर्ती सदा वास्ते कृष्णामिन्ने च वर्तते ॥५२॥ व्यधातां तेषु देवेषु कृष्णनारायणप्रभुः ॥७२॥ तत्र ·* तिव्यसन्तानः बालकृष्णसमी प्रेमरसं तु शाश्वतम् ॥८॥ मुक्ती बभूवतुः ॥१९॥ पूजां संगृह्य तौ तत्र पाययामास तद्रसम् । दिव्यदेही षोडशाब्दवयस्को तौ बभूवतुः। पितृप्रतिमापूजां च प्रचक्रतुस्ततच तौ॥७२॥ रूपे युगलौ संबभूवतुः ॥११॥ तेषु स्वामिकृष्णनारायणनीकृष्णनन्दनः । अथ वैराग्ययुक्ती तौ पृथ्व्युद्यानगृहादिषु । पूजां संगृह्य तौ भक्तौ पाययामास तद्रसम् ॥७३॥ ब्रह्मपारशी तूर्णे चार्थयामासतुहरिम् ॥१२॥ सिद्धर्षिमूर्तिषु ताम्यां पूजितासु प्रमापतिः। मद्रायननगरं न भूमिर्न दिवं तथा । पूषां संगृह्य तौ दिव्यं पाययामास तद्रसम् ॥७॥ नौ सत्यं रोचते नापि नैशलोकादि सात्त्विकम् ॥९३|| ईश्वराणामीश्वरीणां मृतिषु माधवीपतिः। विना त्वत्पादसेवायुग्धामाऽक्षरनिवासनम् । प्रतिमासु परां पूजां लब्ध्वा पौष्पी च तद्रसम् ॥७५॥ तस्माद् रक्षय नौ कृष्ण यथेष्टं त्वक्षरे पदे ॥१४॥ पाययामास ताम्यां श्रीकान्तः कृष्णनरायणः। कुंकुमवापिकाक्षेत्रे दिव्येऽक्षरेऽत्र तत्र वा। मुक्तानिकासु मुक्तेषु चावतारेषु मूर्तिषु ॥७६|| अर्पितौ स्वचरणयोस्तव श्रीकान्त सर्वदा ।।९५॥ पार्षदेषु गोपेषु गोपीषु शारदादिषु । इत्यभ्यर्थ्य क्षणं मौनं जगहतस्ततो हरिः। समस्ततीर्थदेवेषु प्रतिमासु कृताहणाम् ॥७७॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥१६॥ प्राप्य स्वामिहरिकृष्णो बालकृष्णोऽक्षराधिपः। इतिमन्त्रं ददौ ताभ्यां विमानं च ददौ शुभम् । ताभ्यां अक्षरसं दिव्यं पाययामास पानवत् ॥७८॥ पार्षदैवाहित दिव्यं प्रेषयामास चाऽक्षरम् ॥९७|| हसन् पात्रं करे धृत्वा ब्रह्मरसप्रपूरितम् । कृपया श्रीहरेस्तौ वै तेनैव वर्मणा ततः। अन्यहस्तं न्यस्य मूनि तौ संस्पृश्याऽङ्कसंस्थितौ ॥७९॥ परब्रझरसं पीत्वा ययतुर्धाम चाक्षरम् ॥१८॥ आघाय चौष्ठयोः पात्रं पाययामास तद्रसम् । स्नात्वा ब्रह्मदे सीनि विविशतुस्ततोऽक्षरम् । घटुकैर्घटकैः कृष्णः चरणसेवायो वर्तमानी पाययामास मूर्तिस्थस्ताभ्यां पूजाफलात्मकम् । इत्येवं मातरं बद्रि प्राह सा बालयोगिनी। अश्वपट्टसरस्तीरे ये देवास्तीर्थवासिनः ॥८॥ परब्रहारसानन्दमाहात्म्य दिव्यमुक्तिदम् ॥१०॥ ईश्वराब्धावताराश्च महर्पयश्च साधवः। विरराम क्षणं साऽपि माता व्यचिन्तयद्' रसम् । सिद्धाः साध्व्यः पार्षदाय शक्तयो ब्रह्मयोषितः ॥८२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणात् प्राप्यं हि सेवया ॥१०॥ तत्र सर्वत्र भगवान् कृष्णनारायणो हरिः । उत्कर्ष .परमं ज्ञात्वा धारयामास तं हृदि । दिव्यं स्वं दर्शनं दत्वा पाययामास तो रसम् ||८३॥ यत् कृत्वाऽपि सती नारी प्राप्नुयात् परमं पदम् ॥१०२॥ एवं तं मालियानं च मल्लिकाश्री हरिः स्वयम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने कृपया पाययामास परब्रह्मरस निजम् ॥८४॥ बालयोगिन्या मात्रे कथितं मालियानमल्लिकाधीम्यां तेन तौ दिव्यतां प्राप्तौ ब्रह्मधामादिमुक्तवत् । मालाकाराभ्यां पुष्पफलादिसेवया तेनैव वर्मणा दिव्यदेही हि सम्पन्नौ तदा मायांशवर्जितौ ।।८५॥ परब्रह्मरसाऽवाप्स्या दिव्यतोत्तरं ब्रह्माऽक्षरधाम पुष्पफलादिसेवाया: फलं दिव्यं प्रजग्मतुः। शाश्वतं चाऽपुनरागमाय प्रासमितिनिरूपण- पवारसपानात् कायाकल्पो व्यगायत ॥८६॥ नामाऽधादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥ पाश्चमौतिकतत्वानि व्यलीयन्त तयोस्ततः। इन्द्रियाणि समस्तानि चैतन्यानि तदाऽभवन् ||८७॥ श्रीनरनारायण उवाच- अन्तःकरणमेवाऽपि नित्यज्ञानात्मक प्रभूत् । देवि ततः श्रीबालयोगिनी। मायांशो विलय प्राप्य ब्रह्मांशः समजायत ॥८॥ स्वमात्रे नलम्यं यं प्राह ब्रह्मरसोत्तमम् ॥१॥ साशा सम्परावृत्य ब्रह्मांशास्त्वमवस्तदा। याहङ्मोहः शरीरे स्वे तत्रापीन्द्रियगोलके। नित्यतृप्ती महानन्दपूर्णी तौ सम्बभूवतुः ॥८९॥ तत्रापि हृदये नजे तथाऽऽत्मनि स्त्रियां सुते ॥२॥ सप्ताशीतिसहस्राणि वर्षाणां चायुषोऽन्तरे। पत्यौ घने बीविकायो देहिनः समवर्तते। पूर्वा कृत्वा विव्यमा गते ते मालिमल्लिके ॥१०॥ तालमोहं हरेतों कुर्यान्नारी नरोऽपि वा ॥३॥ - शृणु बद्रीमिये ·५२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के अन्यमोह त्यजेत्सर्व नारायणमृषि विना। कान्तव्रतं शूरता सर्वापणं तदात्मता। क्षेत्रशे भीपतौ कृष्णे कुर्यान्मोहं नरायणे ॥ ४ ॥ पक्षः स्लेहश्च यस्याः स्यात् कृष्ण सा रसभागिनी ॥२३॥ वृत्ति धारयेच हरौ श्रीपुरुषोत्तमे । सतां सेवा हरेः सेवा साध्वीसेवाऽपि सर्वदा । रमणीयतमे कृष्णे लग्नं मनो न चालयेत् ॥ ५ ॥ पद्मावतीकृष्णनारायणसेवात्मिका यदि ॥२४॥ गुरौ सत्सु हरौ स्नेहं कुर्यान्नान्यत्र वै कचित् । यस्या भवति संसारेऽप्यसारे सारगा तु सा । आसक्ति श्रीहरी कुर्यात् तद्रसे पावनोत्तमे ॥ ६॥ अन्तरायकरं सर्व त्यबत्येव हि सा सती ॥२५॥ आत्मन्येव हरि कृष्णनारायण प्रधारयेत् । महतां तु सतां सेवा हरेराशा कृपा तथा । हरौ सर्वविषयाणां सुखान्येकत्र सर्वथा ॥७॥ अर्पण सर्वथा दिव्यपदारसप्रदाः ॥२६॥ लभ्यन्तेऽतो ब्रझरसोऽवाप्यते दर्शनेऽपि दर्शनऽपि । आहाराः सर्वथा कृष्णे देहेन्द्रियाऽऽन्तरात्मनाम् । एवं शात्वा मजेत् कृष्णं पातिव्रत्येन सुन्दरी ॥८॥ यस्या भवन्ति सततं सा स्याद समागिनी ॥२७॥ प्रसन्नो नायते तस्या भगवान् कृपया यति । आत्मनिवेदितायज्ञः सर्वयशशिरोमणिः । शनैः शनैः सेवया तं प्रभु नाथ प्रसादयेत् ॥ ९॥ परब्रह्मणि देवेशेऽर्पण यत् पुरुषोत्तमे ॥२८॥ अनेकावर्तसंसिद्धा सेवया रसमाप्नुयात् । आन्तरं सर्वथा दान बाह्यं दानं च सर्वथा । अमाया स्यात् सदा यस्याः परे कान्ते रमेश्वरे ॥१०॥ हरेः सम्बन्धवत् सर्व वर्तनं स्फुरणादिकम् ॥२९॥ सिद्धदशा भवेदस्याः कृतार्थता च शाश्वती। निर्गुणं भगवावं प्राप्य निर्गुणवर्तनम् । परब्रह्मानन्दरसयोग्यताऽस्यास्तदा मता ॥११॥ महद्भाग्यं परं प्राप्य परं पदं च निर्मलम् ॥३०॥ आत्यन्तिकं च कल्याण साध्वीता चोत्तमा तथा । या साक्षाद् भगवत्प्राप्तिः सर्वेन्द्रियादिहोमजा । प्रासव्या तु यया साध्व्या तया पेयो रसो हरेः॥१२॥ राधालक्ष्मीसमा साध्वी तया प्रजायते सदा ॥३॥ अहर्निशं स्मृतिः कार्या कृष्णकान्तस्य स्वात्मनि । मूर्तेर्बलं तु बहुधा विपुलं रदयमेव यत् । घार्या मूर्तिमंगवतः सेव्या दिव्येन वर्मणा ॥१३॥ स्नेहस्तस्याः प्रवर्धेत बलिष्ठाया हरौ प्रभौ ॥३२॥ पूर्णाधिवत् सुखं तस्य भक्तायां पूर्यतेऽनिशम् । हरेभूतबलवत्या नैष्काम्य संप्रसिद्धयति। रसिकायां रसिकस्य कृष्णस्याऽऽनन्दपूर्णता ॥१४॥ मयं नास्या हि मायाया महाकालस्य वा भवेत् ॥३३॥ मच्या रसिकया कृष्णो रसं नैनं ददाति वै। पक्कमक्ता हि सा स्वेकान्तिनी मक्ता हि सा भवेत् । ब्रह्मरस महानन्दं मकायै स्वामिमावनाम् ॥१५॥ हरे स्वरूपनिष्ठायां पकायाः श्रेय उत्तमम् ॥३४॥ निर्दोषदिव्यमाषाया ब्रह्मान्तर्यामियुक्तया। एवंवेन्याः कृतार्थत्व अक्षरसामिममता। मन्या चार्पितया कृष्णो रसिको रसमेति वै॥१६॥ .सारातिसारमासिश्च श्रीत्वं सम्पद्यते लिह ॥३५॥ ब्रोक्यमाक्या स्वामी सेव्या सेविकयाऽनिशम् । यदक्षरेशान्मुक्ताश्च मुक्तान्या संभवन्त्यपि। सेविकाऽपि रसदाच्छ्रीकृष्णाद् रसं समभुते ॥१७॥ अवतारा अवतारिण्यश्च राधारमादयः॥३६॥ कृष्ण कान्तः प्रसन्नः स्याद् भक्त्या वा सेवयाऽपि च । ईश्वरा ईश्वराण्यम गोपा गोप्यो भवन्त्यपि । आशया चानुवृत्त्या वा तं धर्म पालयेत् सती॥१८॥ सखायब तथा सख्यो दासा दास्यो भवन्त्यपि ॥३७॥ अखप्पचिन्ता कृष्णस्य यस्या भवति मानसे । आविवाहिकदेवाश्च तथाऽधिदेवताः सा तसं महामिष्टं प्राप्नोत्यन्या न विन्दति ॥१९॥ अध्यात्मानश्च पुरुषा व्यूहार समुद्रवन्त्यपि ॥३८॥ एकताना मवेद् या तु सैकरसा प्रबायते । अधिभूतानि सर्वाणि समस्यतेबसानि च। दृश्यते भगवान् यवन् मानवोऽपि न मानवः ॥२०॥ उत्पद्यन्ते हरेमूझान्तर्यामिश्यतया ॥३९॥ नास्य वाघो मायिक पदाथैध परामवः । तमनादिकृष्णनारायणं कान्तं समाश्रयेत् । अलौकिक हि. सामर्थ्य कृष्णकान्ते विराजते ॥२१॥ सर्वानन्दप्रमोदानां निधि ब्रझरसाश्रयम् ॥४०॥ असंस्पस्त्रीपतिः कष्णो तिलेपोऽपि रसप्रदः । कामपूरं निष्काम सर्वानन्दरसप्रदम् । विदिस्वैवं. प्रभं . नायं भवते. रसभागिनी ॥२२॥ संगिनं चाऽप्यसंग च मोगिनं भोगवर्जितम् ॥४१॥ .

·* तिष्यसन्तानः
५३
लेपिनं चापि निर्लेपं कान्तं कान्तत्ववर्जितम् । अलौकिकोऽपि भगवान् वर्तते लोकवत् विह।
वरेण्यं चाऽवरं रम्यं शयानं शयनोसितम् ॥४२॥ एवंवेत्न्यास्त्विह मोक्षपदं करतलेऽस्ति वै॥१॥
वधूप्रस्तं च विधुरं गृहस्थं गृहवर्जितम् । कर्तव्यं शिष्यते नाऽस्याः साधनान्तं गता तु सा ।
अलिंग दिव्यलिंग शास्त्रयोनिमयोनिकम् ||४३॥ वर्तते ब्रझमोदस्था
पत्झरसाशना ॥६२॥
इन्द्रं निरिन्द्रियं चापि शक्तं शक्तिप्रयोजकम् । सत्यप्राणस्थिता चास्ते भागवताससद्रसा।
शीलिनं स्त्रीशीलिनं च कृष्णं श्वेतं निरूपिणम् ॥४४॥ एकान्तिकसतां योगात् तादात्म्यल्पनिश्चया ॥६॥
अचेष्ट दिव्यचेष्टं च सर्वचारित्र्यसंभूतम् । निर्विकल्पसमाधिस्था
निर्गुणब्रह्मरूपिणी।
एवंविधं परं कान्त मत्वा
कृष्णनरायणम् ॥४५॥ परनझरसास्वादा
सेव भवति मामिनी ॥१४॥
प्राप्य
साक्षाद् दिव्ययोग
ब्रह्मरसमवाप्नुयात् । या विशिष्टा
स्थूलरूपा माया तद्रसमाधवी।
नैताहश्याः प्रेमरसार्जन किचिद्धि शिष्यते ॥४६|| या सूक्ष्माऽपि कृष्णयोगात् प्रसूति प्रकरोत्यपि १६५॥
देवलोका ब्रह्मलोकाः सर्वलोका हरेः कृते । सा कृष्णस्य सदा पनी भोग्या माया तु बन्धिनी।
देवीलोकाः परीलोकाः श्रीलोकाश्च हरेः कृते ॥४७॥ जडाऽपि
कृष्णसम्बन्धाद् दिव्या तद्रससंभूता ॥६६॥
गुणातीतादिलोकाध भक्तलोका हरेः कृते। भवत्यसंख्यलोकानां
कृष्णरसामिषझिका।
मुक्तमुक्तानिकालोकाः श्रेयसामालयास्तथा ॥४८॥ राधारमाप्रियाद्याश्च परब्रह्मरसैः
प्लुताः ॥६७॥
सम्पदामालयाश्चापि कल्पिता: परमेश्वरे। रसयन्ति जगत्
सवै तथैव तनरायणी।
भवन्ति मोक्षदाः सर्वे दिव्यस्वाम्यमिधिष्ठिताः ॥४९॥ साधुसंगतिमापना चाऽमघृष्या हरीतरः ॥१८॥
सर्वविधायां
विकृती कृतौ ज्ञाने प्रसेवने । रसयत्येव सहजानन्दे निजामवर्तिनि।
हरेः प्रसन्नतावाञ्च्छा यस्याः सा रसभोगिनी ॥५०॥ परब्रह्मरसे नित्ये स्वामिसक्तेऽतिशान्तिदे ॥१९॥
आत्मप्रयनसंख्दा
देहेन्द्रियादिशासिका। कृष्णनिष्ठावती साध्वी कृष्णस्वरूपलोमिनी।
हर्यर्थकृतसर्वस्खा
ब्रह्मरस
समभुते ॥५१॥ कृष्णार्थधर्मपथैव शान्ति द्रुतं प्रगच्छति ॥७॥
आलोचनरसान् दिव्यान् व्यापारसद्रसान् परान् । सीवश्रद्धा हरेः प्रासौ तद्रसावाप्तयेऽपि च।
आनन्दमोदभोगादीन् स्नेहप्रेमसुखोत्सवान् ॥५२॥ यस्याः सा विन्दति प्रज्ञाप्रसूतं कृष्णनं रसम् ॥७१||
कामसंकल्पसत्यादीन् रत्याकर्षणमुर्छनाः। यस्या विकलता कृष्णदर्शनादौ सदाऽस्ति सा।
समस्तामृतपानादीन् ताम्बूलरसमाधवीम् ॥५३॥ तीव्रवेगवतीप्रदाश्रया
बोध्या तु मामिनी ॥७२॥
सर्थमाधुर्यलावण्याऽमिनसंगोद्भवान्
रसान्। महात्म्यशानयुक्तायाः
श्रद्धातक्ष्ण्यं
प्रजायते।
अनुते दचसर्वस्वा सर्वश्रंगारजान् रसान् ॥५४॥ असंख्यरसलोमेन कृष्णकान्ता
प्रजायते ॥७३॥
सर्व ब्रह्ममय यस्यास्तस्था ब्रझरसाशनम् ।
कृष्णमूर्ति विना भेदं विना त्यागं प्रसेवते ।
घनश्यामां श्वेतमां च मनोहरां किशोरिकाम् ॥५५॥ स्थितप्रज्ञा निर्विकल्पा दृढप्रज्ञा प्रमुं पतिम् ||७४॥
मुकानिकामहामण्डलादिभावप्रसेविताम्
सेवते
सर्वपापघ्नं रसदं चाऽमयप्रदम्।
मूर्ति कृष्णामिकां प्राप्य भवेद् ब्रझरसाशनम् ॥५६॥ सोऽपि भक्तां तथा नैना सेवते पुरुषोत्तमीम् ॥७५॥
एकरसं
महातेजोऽक्षरब्रमप्रकाशकम् ।
निर्विकार सर्वविषक्षेत्र लेपवर्जितम् ।
रसपूर्ण निज घाम परजभरसात्मकम् ॥५७॥ योग्याऽयोग्यवरित्राणां गायिका गायति प्रभुम् ॥७॥
सम्पादयति
भगवान् प्रज्ञेशः
पुरुषोत्तमः। अहोभाग्यं च मन्वाना स्थितप्रज्ञा हरौ हि सा।
कैवल्यसंभृतः श्रीमत्कृष्णनारायणः पतिः॥५८॥ आक्षरी
स्थितिमापना ध्यानकीर्तनतत्परा ||७७॥
स एव मानवश्चास्ते तथाऽप्यमानवोऽस्ति स। वन्दनार्चनदानाद्यैः
प्रसनतापरायणा।
तवस्त्रालंकृतयश्च दिव्या वाहनदासिकाः ॥५९॥ दासीव
सर्वसेवाहाँ बद्रीमुक्ता यथा
तया ||७८॥
परिचर्यापरा दासा दिव्याः पानाशनाईणाः । श्वेतद्वीपनिवासामा भीपुरामिस्थितेव
सर्वावतारधर्ता
सर्वावतारकारणम् ॥६०॥ स्वेष्टदेवताश्रीकृष्णनारायण भिता
सदा ॥७९॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
सी
पतिव्रता श्रीकृष्णनारायणे
प्रमीपतौ। इत्येवं श्रीकृष्णनारायणकान्तरसं त्वहम् ।
मातनित्यं
मनसा वर्मणा भक्त्या मूर्ती तत्सत्सु सेवया ॥८॥
प्राप्तवती समभामि तदंकगा ॥१९॥
रापारमाप्रमापनावतीसमा
नान्यमिच्छामि राधेशादिन्नं वा चेतनं मडम् ।
प्रसादिता।
धर्तते
लमतेऽत्र
इत्युक्त्वा विररामाऽपि बद्रिके बालयोगिनी ॥१०॥
सा
परखझरसाशनम् ॥८॥
प्रभोकृष्ण हरिकृष्ण बालकृष्ण
वर्ततेऽनादिकृष्णसंगमसद्रसे ।
यदा
रमापते।
सा
कृष्णनारायणस्वामिन् माधवीश सतां
तदा ब्राझी भवत्येव दिव्या मायापरा सखी ॥८२।।
पते ॥१०॥
आमचैतन्यतादाम्यं हरी
हरौ लब्धवती सती।
श्रावयामास भजन मातरं बलयोगिनी।
अनादिश्रीकृष्णकान्तमात्रसंसर्गसंभृता
॥८३॥
ननत च क्षणं मग्ना कान्ते भावभरा तदा ||१०२।।
पखमाभियोगेन
ब्रह्मवद्
व्यापिका
तथा।
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
संवैश्वर्यमहाशस्यसंख्यचमत्कृतिभृता
॥८४||
बालयोगिनीगीतायां बालयोगिन्या मात्रे उपदिष्टस्य
सर्वज्ञव महाराशी
सम्राशी समजायते।
ज्ञानलम्यस्योत्तमनझरसस्य निरूपणमित्यादि-
सिद्धदशावती पवी महामुक्तानिका यथा ॥८५॥
नामा नवदशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
सिद्धदशां परां प्राप्य तेनैव वर्मणा
तेनैव वर्मणा प्रिया ।
गोलोकं चाक्षरं दिव्यं वैकुण्ठं श्रीपुरं तथा ॥८६॥
श्रीनरनारायण उवाच-
अव्याकृतं चामृतं च धामन्यन्यानि यानि च ।
तत्र थाति इरेयोगात् स्वतन्त्रा रसवेदिनी ॥८७॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि श्रीबालयोगिनी।
सृष्टिषयेऽपि
पुनः स्वमातरं प्राह यचददामि ते तथा ॥१॥
सुगतिर्जायते कृष्णभामिनी।
उपासनां
कल्याणदं हि विशानं सर्वकृत्व हरेः सदा ॥८८||
परब्रझरसास्वादनदायिनीम् ।
आत्मनः किरणं यद्वन्मनोऽन्तःकरणं तथा ॥ २॥
हरेः सतां चरित्राणि दैहिकानि पराण्यपि।
मानसी प्रतिमां कृत्वोपासीत मनसि प्रभुम् ।
सकामानि तथा यद्वा
कामनावर्जितान्यपि ॥८९॥ अविकृतं
अविकृतं मनस्तद्वै यकृष्णे चानुसंहितम् ॥३॥
दिव्यान्येव सदा मोक्षप्रदानि पावनानि च।
तदेव बोध्य परमभागवतसतां मनः।
अमायिकानि सर्वाणि प्रत्यक्षस्थ हरेः सताम् ॥९॥
आसक्तं यद्धरौ नित्यं शीतोष्णमाववर्जितम् ॥ ४॥
प्रत्यक्षो भगवानत्र सन्तः साक्षाद् मुवि स्थिताः। साधु मनस्तद्विशेयं कृष्णे निश्चळनिष्ठितम् ।
प्राचीनाऽव्ययधामस्थसनातनस्वरूपिणः ॥९॥ अखण्डस्नेहधाराव्यं कृष्ण विश्राममेति यत् ॥ ५॥
भवन्त्येवेतिमाहात्म्यज्ञान यस्यास्विहास्ति वै।
सिद्धवद्
यदिबद्योगिजनवन्मुक्तवन्मनः।
मा प्राप्ता परमब्रह्मचिन्तामणि हि शाश्वतम् ॥१२॥ वधूवत् कान्तवाद्य निजेष्टतमवत्तया ॥६॥
कल्याणं परमं
तस्या बायते
शानयोषितः। यन्मनो वर्तते कृष्णे यत्स्फूर्ति विदधाति यत् ।
क्यं धामाऽक्षरं यस्याः प्राप्यो यस्याः पतिः प्रभुः ॥९॥ यन्मग्न थत्स्मृतेहेतुस्तदाते
हरेः
रसम् ॥ ७॥
राज्य कृष्णरसाऽवाप्तिः प्रजा मुक्तानिकागणाः । निर्वासनं मनो नित्यं निर्वासनहरिस्थितम् ।
भानन्दः श्रीकृष्णसंगे किं तस्या ननु शिष्यते ॥१४॥ हरेः सतां सेवया च वासना लीयते द्रुतम् ॥ ८॥
हरिं विना न लोमोऽस्ति परत्र वा निजात्मनि । सेवायां किंकरी भूखा राज्यपि वर्तते तु या ।
यावश्च ब्रक्षालोकेषु वैमवेष्वपि कश्चन ॥९५॥ दीनाधीनसमा दासी प्रसाद विन्दति प्रमोः ॥ ९ ॥
यन्मनो न भवेलमं सा चैकान्तिककोटिगा। भगवतः सतां चापि रचेरविषयं
चापि रचेरविषयं तु यत् ।
साध्वी पदवीं चोत्कृष्टता साधिगता यतः ॥१६॥ न कर्तव्यं भवेद् यस्माः कर्तव्यं कृष्णरोचकम् ॥१०॥
साम्यास्तस्या ब्रमपल्याः पूषां कुर्वन्ति देवताः। अन्तरायकर
कृष्णसेवायामिष्टमित्यपि।
हरेयोगेन प्राता अलौकिक चमत्कृतिम् ॥१७॥ त्यक्तव्यं च भवेद् यस्या हरेः प्रसादमृच्छति ॥११॥
चिन्तामणिा कृष्णनारामणस्तस्याः करे स्थितः । गुरुवपितृवन्मातुबमिपाळवत्तथा
तेब भीकृष्णभगवत्प्रेमरस समभुते ॥९॥ हरिः प्रसन्नतामेति शिष्यायां या हि रोचिका ॥१२॥

·तिष्यसन्तानः च श्रेयसे या सता प्रसन्नताथै यतते सदा। एवं नैष्कर्म्यमासाय निष्काम कृष्णमईयेत् । दयात्यागौ कृष्णसेवोपासनायां क्षतिप्रदौ ॥१३॥ उपासीत पति पति कृष्णं क्रियया सेवयेहया ॥३२॥ दयात्यागौ ततो मन्दीकृत्याऽपि माधवं भजेत् । नेहमत्या भावनया निजाणविधानया। पुष्पशृंगारहारायः प्रसादयेत् प्रियम्पतिम् ॥१४॥ आसत्या प्रज्ञया वासनयाऽऽत्मार्पणचिन्तया ॥३३॥ शय्याभोजनपानाचैः तोषयेन्माधवीपतिम् । प्राणार्पणप्रकारेण रसेच्छाचिन्तनेन च। सर्वस्वार्पणदानाद्यैः रामयेल्ललितापतिम् ॥१५॥ साध्वीधर्मविशेषेण तथाऽभ्यासेन चाऽर्जयेत् ।।३४॥ सर्वेन्द्रियान्ताकरणैरुपासीत भियाः पतिम् । कृष्णं कृष्णरसं कृष्णसता सत्संगसद्रसम् । देहेन गुणधर्माद्यः प्रसादयेजयापतिम् ॥१६॥ काष्णीनां च समस्तानां रसं दिव्यं समर्जयेत् ॥३५॥ भकान् प्रसादयेच्चापि सेवया चानुसेषया। सञ्चितानि समस्तानि प्रभौकान्ते विनिक्षिपेत् । भक्तानामपि भक्का स्याद् या सा ब्रह्मरसाशना ॥१७॥ देहेन्द्रियादि कर्माणि श्रीकृष्णे निक्षिपेत् सती ॥३६॥ प्रसन्नताहेतुर्भक्तसेवाऽपि चोत्तमा । आत्मदर्शनकत्री स्यात् परमात्मविलोकिनी। भक्तसंपप्रसादौ भक्तसेवा रसप्रदा ॥१८॥ हरेश्चरित्रगीत्याद्यैश्योपासनादिभिस्तथा ॥३७॥ भूस्थापि साधुसेवायां रता या साक्षरे स्थिता । स्मृत्या सन्ततया चापि कृष्णरसं समर्षयेत् । न रोगाः श्रीहरेः संगे विघ्नं कुर्वन्ति सेवने ॥१९॥ उपासीत हरि साक्षाचश्चरित्राणि कीर्तयेत् ॥३८॥ सावधाना हरेर्नाम्नां वृत्तान्तस्य श्रवेऽपि च । नामामिभजन कुर्यात् कृष्णधर्म प्रपालयेत् । इंदासत्त्या दृढसंस्कारेश्व कृष्णमयी भवेत् ॥२०॥ कृष्णलीलामयी भूत्वा कृष्णनझरसं पिबेत् ॥३९॥ ब्राझी भूत्वा भजेत् कृष्णं वलभ स्वामिनं प्रभुम् । अखण्डवृत्ति श्रीकृष्णे समाधिना प्रवर्तयेत् । अक्षरातीतपुरुषोत्तम कारणकारणम् ॥२१॥ शूरवीरा भवेत् कृष्णे निग्धा माहात्म्यवेदिनी ॥४०॥ वासुदेव भगवन्तं महापुरुषपूरुषम्। कृपापात्रं भवेश्चापि सेवया सा रसं पिबेत् । पितरं सर्वसष्टीनां पति सर्वशरीरिणाम् ॥२२॥ कृष्णं विनाऽन्यतुच्छार्थे लेहो माया हि तां जयेत् ॥४॥ साक्षिणं कर्मिणां चान्त प्रकाशक गुणात्मनाम् । कृष्णाशं संवहेन्मूर्ना माया तस्या लयं ब्रजेत् । उत्तमं च विशेषं च पुंसां सर्वावतारिणम् ॥२३॥ धनदे पुत्रदे लोके प्रतीतिर्जायते द्रुतम् ॥४२॥ स्वामिन ब्रह्मपुरुषैरुपासितपदाम्बुजम् । सा प्रतीतिहरौ कृष्णे यस्याः सा प्रक्रति जयेत् । सेवेत कम्भरानन्दं बालकृष्णं नरायणम् ॥२४॥ स्वभावं स्वं च सा त्यक्त्वा श्रीकृष्णे प्रविशेत् सदा ||४३|| कृष्णे सम्बन्धमुत्कष्टं कुर्यात् सञ्जीवनी लता। जीवात्मनो हरौ तत्र तादाम्यं स्नेहसंभूतम् । अमृतावल्लिका यदच्छिना सकाऽपि जीवति ॥२५॥ दिव्यं वै बन्धनं कृष्णे प्रवेशो रटनात्मकः ||४|| वटद्भुषत् प्रकुर्याच नेह श्रीमतिवल्लमे। कृष्णं विना महादुःखविपनदिवसान् नयेत् । बटां स्वस्मात् समुद्राव्य शाखामूलोऽपि जीवति ॥२६॥ कृष्णेऽनादौ परे नारायणे तादात्म्यमाप्नुयात् ॥४५॥ तथेन्द्रियादिविषयः नेहं कृत्वाऽपि माधवे। देहान्ते वा सदेहे वा कृष्णकान्तेतिभावयेत् । या जीवेत् प्राणमर्पय्य सा कृष्णरसमभुते ॥२७॥ अन्तदृष्टया अन्तईष्टया हरौ कान्तेऽपरोक्षानुभवो भवेत् ॥४६॥ कृष्ण कुटुम्बिन नैनं निग्धं सर्वार्थपूरकम् । तेन ब्रह्मरसश्रेष्ठसुखचैतन्यमापवेत् । ज्ञात्वा धृत्वाऽअगं कृत्वा विहरेद् ब्रह्मभूमिषु ॥२८॥ कृष्णनारायणः साक्षात् स्वरसं वै समर्पयेत् ॥४७॥ ध्यात्या साक्षाद् बालकृष्णं संकीयं गुणगायनैः । सदा सा कृष्णवामांगी रहस्य परमं लभेत् । आसेव्य हृदये कान्त रहोरसं समर्जयेत् ॥२९॥ जगस्थित्यै भक्ततृप्त्यै वर्तते भुवि माधवः ॥४८॥ स्मृति सदाऽन्तःकरणे कुर्याच्छीकृष्णचक्रिणः। अनादिवासुदेवोऽपि कृष्णो नारायणः प्रसमा हरे भेष्ठामासादयेत् प्रसेवया ॥३०॥ धर्मार्थकामनाचेष्टाः कृतवान् प्रकरोत्यपि ॥४९॥ निष्कामता प्राख्येच कृष्णार्थकृतनिश्चया। बीवा गायन्ति शृण्वन्ति तास्ते मुच्यन्त एव ह। सर्वखार्पणल्या श्रीकृष्णे सर्वकामना ॥३॥ मायाया बन्धनात् पापात् प्राप्नुवन्ति परै पदम् ।।५।। प्रमुः। सा ·५६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता च जन्म कर्म रतिः कामो मूर्तिधेष्टा क्रिया हरेः। आत्मकल्याणपरमब्रह्मानन्दसुखैपिणी मूर्ति दिव्या मोचदा व सर्व कृष्णस्य मोचकृत् ॥५१॥ हरेः सतां प्रसाद वै सेवया सर्वथाऽर्जयेत् ||७०॥ भीकृष्णपरमनसोपासना विधीत या। हानि वृद्धि हि लोकानां दृष्ट्वा यो न विशोचति । हदप्रतीतियुक्ता सा वधूटी: स्यात् परेश्वरी ॥५२॥ मजते श्रीहरिं दिव्यः सत्पुरुपः स कृष्णवत् ||७|| सतां सेवापरा साध्वी भवेत् काष्र्णी जनार्दनी । एकान्तिकं महामागवतं धर्म समाश्रितः। मकापराधनिरपेक्षिणी कृष्णाद्यपेक्षिणी ॥५३॥ अमावस्तादृशानां तु यस्याः सा मृतसहशी ॥७२॥ सतां सेवाऽपेक्षिणी श्रीकृष्णरसमागिनी। विन्दत्यत्र न सौख्यं स्वं कथं ब्रहामुखं लभेत् । महासुखान्धिममा सा सम्मानार्दा रमा यथा ॥५४॥ महापापाऽपि या नारी सतां गुणं प्रसन्नताम् ॥७३॥ भवत्येव सदा सेवागुणग्राह्यर्थनावती। सेवां चा प्रगृह्णाति सा पूताऽप्यक्षरं ब्रजेत् । दण्डवत्यप्रणामादिपरा साध्वादरान्विता ॥५५॥ सतां योगेन पापानि प्रणश्यन्ति द्रुतं विह ||७४॥ अशातद्रोहशान्त्यर्थ दीनवप्रार्थनापरा। इन्द्रियाणि शरीरं च मन आत्मा मतिस्तथा । कृष्णप्रेमातिममा साध्याशीर्वादपात्रिणी ॥५६॥ दिव्यान्यत्र प्रजायन्त परमोक्षफराण्यपि ॥७॥ भाग्यं महत्तम नैनं सेवायां मन्यते सताम् । अखण्ड যাল कृष्णस्वरूपं सत्समागग । प्रसनतायें सा निजकल्याणहेतवे ।।५७॥ स्थित्वाऽज्य परमब्रहारसावाप्ल्य स्त्रिया ततः ॥७६|| सर्वस्वं संप्रदायैव समश्नुते । कृष्णवत् कृष्णभक्तानां मिया मती सुमाननम् । प्रतिगोपिसमरूपो ददाति स्वं रसं परम् ॥५८॥ कर्तव्यं चापि बोदव्यं माहाम्न्यं सेवनं तथा ॥७७|| कोट्यईदाम्जपनीनां प्रतिरूपो बभूव यः। कृष्णनारायणसङ्गाद् भक्ता मतानिकास्त्विह। विवाहे च रतौ वासे रहस्ये रससम्पदः ॥५९॥ दिव्यास्ते आक्षराः सन्ति मुक्ता निर्गुणभावनाः ||८|| अनादिनीकृष्णनारायणो गोपालनन्दनः। पावनाः सर्वलोकानां सेवनीया यतो मिथः । अक्षराधिपतिः स्वामी कान्तः श्रीकम्भरात्मनः ॥६॥ कान्तः श्रीकम्मरात्मवः ॥६०॥ मोक्षदास्ते प्रसन्नाः स्युः कृष्णस्तंषु विराजते ॥७९॥ स्वामिनीभीमहालक्ष्मीलालितो माधवीपतिः । राधारमाद्या मक्काम विराजन्त सदा विषु। कोटिमुक्तानिकास्वामी प्रत्यात्मान्तरतत्पतिः ।।६१॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणो नरेषु सर्वकामप्रदस्तस्य योगस्था रसमश्नुते। प्रसादनीयाः सततं कृष्णवच्छ्रीर्यथा मिथः। लियां सुग्षां वियुक्तां न कदाचित् कुरुते प्रभुः ॥३२॥ प्रसादेन हि लम्यन्त परनझरसाब्धयः॥८१|| गुणातीता निसन्तामात्ररूपां समुत्थिताम् । उपासना हरेर्थद्वत् तथा सतां सदा शुमा । निर्गुणां ब्रह्मस्मात्मप्रीति सा माधवेऽश्नुते ।।६३।। भक्तानां चापि कर्तव्या ब्रह्मानन्दस्ततो भवत् ।।८।। यस्याः सतां भगवतः संगो वा दर्शन पुरा । निजानन्दरस भुक्त सहजानन्दसद्सम् । जातं तस्या दिव्यभावो ब्रममावः सदा भवेत् ॥६४॥ कृष्णनारायणस्वामिरस काणी नाऽस्या माया नैव रागो वासना न हरीतरा। वधूः सदा ॥८३॥ कृष्णमूर्त्यखण्डचिन्तावती साथ्वी सखी प्रिया। बदरीनाथरमणे सर्वथा वर्तन भवेत् ॥६५॥ प्रेमपूर्णा निरणमुकावल्या बालकृष्णस्वरूपैक्यगता सती ॥४॥ सा हरेः पसमतापरा। या कृष्णरससम्पूर्णा वस्यां कृष्णोऽपि सर्वदा । भक्तप्रसादमापना तत्परा परमे पदे ॥६॥ प्रसह्य वसति प्रेम्णा दातुं नजं रसं परम् ||८५॥ कृष्णनारायणमूर्तिसचिदानन्दमोगिनी साध्वीमध्ये रमा वास्ते रमायां भगवानपि। खां प्रसादमाखाय भुक्के घामाऽक्षरे सुखम् ॥६७॥ महानन्दरसस्तत्र कृष्णे नित्यं विराजते ॥८६॥ अमिचन्या विद्युनिर प्रसादिता हि साधवः। रसे प्रेमसखी चास्ते प्रेमसख्या तथा हरिः । ततस्ते .. संप्रकाशन्वे सदैव मुखिनो दिवि ॥६८॥ एवमैकाम्यमेवाऽस्ति सखीकृष्णरसात्मनाम् ।।८७॥ सन्तोपमीया अमरसासिदेतवे। साध्वी कृष्णमयी यत्र जन्म गृहाति सुन्दरी । सचैतन्वरसपूर्णा हरौ स्थिताः ।।६९॥ तप्रसूरतगई तस्या धन्याः कुटुम्बिबान्धवाः ||८|| राजते ॥८॥ ते . अन्ति ·* तिज्यसन्तानः परा। च ब्रह्मवित्साधुसंगेन वार्तेयं शायते मोगाः सर्वे विलासाश्च कामाश्च सम्पदोऽपि च । अनादिश्रीकृष्णनारायणसाक्षाप्रदर्शनम् ॥८९॥ विभूतयः स्त्रियो दास्यो युज्यन्ते परमात्मनि ॥५॥ चिन्तनं स्फुरणं ब्रह्मवित्सतां संगमाद् भवेत् । वने वासो विवासाश्च जटित्वं चाऽवमानिता। लाभो मानुषदेहस्य नान्यो हर्याप्तिमन्तरा ॥९॥ काषायकृष्णवेषित्वं युज्यन्तेऽपि परात्मनि ॥ ६॥ सर्वेन्द्रियाणि साधूना हरेः सेवार्थकानि च । आश्रमायापि वर्णाश्च युज्यन्ते श्रीरमापतौ। तत्पराणि सदा यस्याकान्तिकी हि सा भवेत् ॥११॥ भदायुता ततो नारी प्रसेवेत परेश्वरम् ॥ ७॥ मुख्या सा हरिभक्तासु राधा लक्ष्मीः प्रभौ यथा । सर्वधर्माश्रय ज्ञात्वा श्रीकान्तं कम्मरासुतम् । एकान्तं कृष्णकान्तस्य यस्या रसाय रोचते ॥१२॥ अल्पप्रशा तु गृह्णीयात् स्वां तु पण्डितमानिनीम् ॥ ८॥ यस्याः कृष्णस्वरूपस्याऽऽकारस्य दिव्यता मता। निर्दोषां च बहुशां च परेशं बुद्धिवनितम् । सतां च दिव्यता यस्याः साऽभुते कृष्णसद्रसम् ।।९३॥ सर्वकर्तारमात्मानं सर्वकी परेश्वरीम् ॥९॥ यया नद्यः समुद्रषु यथाऽमी तु पतंगकाः। लक्ष्मीपति बदरीथं ललितेशं तु किंकरम् । शूरा रणेषु सत्यच पत्यौ कृष्णे तु गोपिकाः ॥१४॥ शेषादिवन्दितं कृष्णं तथा वृथामिमानिनम् ॥१०॥ लीनाः सर्वस्वहोमाश्च भवन्ति हि तया हरौ। निगमागमवन्द्य तं तुच्छचेष्टादिकारिणम् । एकरसे परिपूर्णे ब्रह्मात्मनि परेश्वरे ॥९५॥ एवं दोषान् हरौ कृष्णे समुद्राव्य वदेदृणाम् ॥११॥ लीना या चाक्षरी भक्ता दिव्या स्त्री पुरुषोत्तमी। सा तु धर्मान जानाति धर्ममूर्ति न विन्दति । अखण्डिताऽतिस्नेहा निःसीमप्रीतियोजिका ॥९६॥ परमेशं न मनुते मनुते कर्मचारिणम् ॥१२॥ सर्वद्रवामियोगा सर्वथा कृष्णसंश्रिता। पताहशी मोहवती ब्रह्मरसं विन्दति। लमते चाभुते कृष्णकान्तरसं तु शाश्वतम् ॥९७|| विन्दत्येवारसं कष्टं याम्यकृतं तु दक्षिणे ॥१३॥ आत्मसचास्वरूपेण वर्तमाना प्रभापतौ। सत्संगेन वशं याति प्रभुः कृष्णनरायणः । मर्यादयाऽतितादाम्यमापना लमते रसम् ॥९८॥ हरी सत्सु च साध्वीषु त्वात्मबुद्धिः सदा शुभा ॥१४॥ इत्युक्त्वा बद्रिके तावद्विरराम हि सा क्षणम् । यस्याः प्रजायते प्रीतिबननी सार्वकालिकी। माताऽप्युपासनायोगाद् ब्रह्मरसेच्छुकी बभूत् ॥९९॥ सैव सैव वशं हरिकृष्णधवं करोति कामिनी ॥१५॥ बालयोगिनी बालेशं बालकृष्णं बलीश्वरम् । आत्मबुद्धिर्यया देहे नायाँ पत्यौ च मन्दिरे । बालरसात्मक प्राप्य मोदते मातृसन्निधौ ॥१००॥ भवने प्रतिमायां बले निजजनादिषु ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने पुत्रे च विषये स्वष्टे तथेन्द्रिये मुखे शुमे। रूपे भोगे विलासे च तथा यस्या हरी प्रमौ ॥१७॥ बालयोगिनीगीतायां श्रीकृष्णकान्तोपासनया सेव कृष्णरसं पाति पिबत्यपि मुहुर्वधूः । तद्रसावातिरितिनिरूपणनामा सैव कृष्णं वशं सम्पादयत्येव न चेतरा ॥१८॥ विंशोऽध्यायः ॥२०॥ या भाविनी कृष्णकान्ता तस्याश्चेष्ठापि वैष्णवी। श्रीनरनारायण उवाच- देवामिगमनं नित्यं कृष्णदर्शनमन्वहम् ॥१९॥ कृष्णनारायणवार्ताकथारसातिमोदनम् शृणु बद्रीप्रिये देवि सदा मे सहचारिणि । तवः भीमातरं प्राह यं धर्म बालयोगिनी ॥१॥ सतां समागमे विस्तीर्यवासो विशेषतः॥२०॥ कृष्णभक्तेषु रमणं शयन त्यागिनीनां चूषा ये च योगिनीनां च ये वृषाः । कालयापनम् । गृहिणीनां वृषा ये च निर्मीकत्वं तेऽनुयन्ति परेश्वरे ॥२॥ मायिकेषु तयौदासीन्यमन्वहम् ॥२१॥ साध्वीनां ये वृषाः प्रोक्ता दासीनां चापि ये वृषाः । तुल्यता कृष्णमिन्नेषु कृष्णभिन्नेषु कृष्णे विशेषता सदा। वधूनां किंकरीणां ये तेऽनुवन्ति बनार्दने ॥३॥ साररूपं तु यत् काणे तदन्यत् सारवर्जितम् ॥२२॥ शोमन्ते ते वृषाः सर्वे सर्वासां माधवीश्वरे । सतां प्रसन्नतायै च क्रियाः सर्वाः प्रचेष्टनम् । सर्वधमाभये कृष्णनारायणे सुधर्मिणि ॥४॥ हरे स्वरूपचिन्तैव गुणगानं हरेस्तथा ॥२॥ ८ च

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता*
तत् ॥२४॥
हर्यर्थ कुतसर्वस्वं हयये जीवनादिकम् । मनाक् वा कृष्णसंयुक्ता दिव्यतां याति तत्क्षणात् ।
शृंगाररूपसौन्दर्य हर्य) सर्वमेव
सर्व
योजयेद्वै कृष्णसेवादिकर्मसु ॥४३॥
यस्या एवं सदा वृत्तं भाविनी सा हरिप्रिया। वर्तेत
श्रीकृष्णनारायणकान्तपरायणा ।
परवक्षरसवेत्री नारायणी रमानिमा ॥२५॥ सा श्रीराधारमातुल्या बायतेऽत्रैव माधव ॥४॥
पकडढमूला परब्रह्महदंगता। पातिव्रत्येन
तथा यात्मनिष्ठाऽतिशामिना।
प्रीतिर्यस्या हरौ प्रासा विश्रान्ति सा रसाशना ॥२६॥ दास्येन याऽपि सेवायां वर्तत साऽक्षरप्रिया ||५||
यत्राऽऽवरणं नास्त्येव
ब्रह्मसत्तात्मवर्तने।
प्रकाशमानां सततं ग्राही चाऽक्षरसनिमा ।
निराधरणा तद्योगाद् ब्रह्मनारायणी भवेत् ॥२७॥ ब्रममावे निजे रूपे
परब्रम
प्रपश्यति ॥४६॥
अन्यत्यागवती साध्वी रोधकस्य विसर्जिनी। अतः कृष्णेतरत् सौख्यं विपवद् भासते सदा ।
प्राणेशस्याऽमियाना च कल्याणादेशशायिनी ॥२८॥ कृष्णसंगे भवच्छान्तिरितरत्र तु
तापनम् ॥४७॥
संगिनीनां सखीनां श्रेयसे यनोपदेशिनी। कृष्णसंगिसतां संगे चाश्रये शान्तिरस्ति
स्वेष्टवामिचरित्राणां गायिका चोपदेशिका ॥२९॥ कृतार्थता सता
संगविशेषतः॥४८॥
सतां हरेश्व कैकये वेत्ति श्रेयो निजं परम् ।
सेवयाऽपि महामोक्षो मंवत्
महामोक्षो भवत् प्राकृतयोषिताम् ।
यस्याः सन्त्यधिकाः सन्तः श्रेष्ठा ब्रह्मादितोऽप्यति ॥३०॥
कृष्णसत्तावतीनार्या मायाकालमयं न
वै॥४९॥
हरेः सतां सुयोगाद्वै नान्यच्छ्रेयः परं मतम् । सतां सतावतीनार्या वासनाबन्धन न ।
महापुण्यवतीनां च सेवायोग
करोत्यपि ॥३१॥
आत्मनिष्ठावतीनार्याः पुनर्जन्मभयं न वै॥५०॥
लेहः सत्सु यया पल्या पत्यौ पुत्रं च मातरि । हरेः प्रीतिमतीनार्या मृत्युपाशी न वियत।
सहोदरे च पितरि गुरौ देहे धने तया ॥३२॥ भक्तसेवावतीनार्या निरयाणां भयं न वै॥५॥
कारयित्री हरौ सत्सु स्नेहं सा रसपात्रिका । सतां दर्शनकास्तु व्याध्याधिमीन वियत ।
कृतार्थी सा नित्यसका स्निग्धा भवति भामिनी ॥३३॥
सन्ति ब्रह्मरूपा ब्रहामृत्य सत्तमाः ॥५॥
पूर्वभवादिमिः साघोहरेः सेवापरायणा । तेषां सेवासमं पुण्यं माक्षो वाऽन्या न विद्यत ।
पुनर्भव प्रसादाय सेवायें
संगतेच्छया ॥३४॥ बलेच्छा यदि वर्तेत सेवनीया हि साधवः ॥५३॥
भजमानां न लोकानां विक्षेपाः पीडयन्ति ताम् । स्वरूपाः श्रीहरेः सन्तोऽवतारा:
सन्तोऽवताराम श्रेयसांप्रदाः।
हरेवियोगविक्षेपाः
सता वियोगरूपिणः ॥३५॥ परोऽनादिकृष्णनारायणः
श्रीमाधवीपतिः॥५४॥
पीडयन्त्येव तां भको ब्रझरसपरायणाम्।
स्वामी सर्वावताराणां ' मुक्तानां ब्रह्मणस्तथा।
स्वयं श्रुत्वाऽवमानादि स्वेष्टस्य च सतामपि ॥३६॥
स्वामिनीनां च शकीनामीश्वरीणां च
कारणम् ॥५५॥
उद्वेगं हृदये नैजे प्राप्नोति स्वावमानवत् ।
वासुदेवादयो व्यूहाः
व्यूहाः श्रीकृष्णायास्तु पूर्णकाः।
भुत्वा मानं सतां चापि मोदते सा हरिप्रिया ॥३७॥
आवेशाः पशुरामाच्या अंशाः पृथ्वादयस्तथा ॥५६॥
सांघुस्खाम्यपराधाथसहमाना
हरिप्रिया। सनकायाः कलाश्चापि सूर्याद्याच विभूतयः।
थिरो दत्वाऽपि कान्तस्य कृष्णस्य रजने स्थिता ॥३८॥
नारायणाम विभवा अर्चास्तु शफिमूर्तयः ॥७॥
कृष्णनारायणे मावे निम्नगा न कदाचन।
सर्वे ते ब्रह्मदेहा
ब्रह्मदेशा वै पखामोद्भवाः
शुभाः।
असंध्या हरेर कार्ये खुपस्थिता च
या मवेत् ॥३९॥ परचमसमा: सेव्याः परवझरसातये ॥२८॥
सपतीनां सखीनां स्नेहपक्षामियोगिनी। सर्वे ते पूर्णमुखदाः संभताः सुखसदसैः।
हार्पितसर्वस्वा मस्तक स्वं ददात्मपि ॥४०॥ परब्रह्मानन्ददास्त सेव्या योधिनरादिभिः ||१९||
आश प्राप्याऽविचायव करोति सर्वया तथा। मोक्षदास्ते मता: सर्वे सर्वकामप्रदास्तथा ।
परासरसाखादा द्रुतं सा जायते सखी ॥४१॥ दिव्यानन्दप्रदाः
सर्वे
मायापारकरास्तथा ॥६॥
बेहेन्द्रियान्ताकरणरात्मना क्रियया हि सा। तेषां सर्वावताराणां
धारका पुरुषोत्रमः।
कार्पणविधाना हृतं चामोति तबसम् ॥४२॥ अनादिभीकृष्णनारायणो गोपालनन्दनः ॥६॥

·* तिष्यसन्तानः * वै। कोट्यर्बुदान्जकान्तानां कान्तः श्रीकम्मरात्मजः। यस्याः सतां भगवतः साक्षाप्राप्तिरिहाऽस्ति वै । स्वाक्षरपरधामस्थो राजाधिराजशासनः ॥६२॥ तस्यास्तेषां कथागानैः स्मृत्या कालस्य निर्गमः ॥८॥ ददाति दर्शनं सृष्टौ यत्रेच्छा भक्तपूरणी। ज्यवस्थाऽतीतचैतन्यात्मकात्मनो निजस्य अनादिसर्वसिद्धयायः सर्वाश्चर्यप्रपूजितः ॥६३॥ ब्रह्मरूपस्य साक्षात् स्याद् टर्शनं कृष्णमिश्रितम् ॥२॥ अनन्तचमत्कारेशो युगपत्सर्वरूपधृक् । कृष्णवबायते घानि लोकेऽप्यत्र न संशयः। कोट्यर्बुदाबमूात्मा सर्वयोगकलानिधिः ॥६४॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य चरणाश्रये ॥८३॥ रसिको रमिकानां सः त्यागिनां त्यागवर्तनः । अत्र परत्र सर्वत्र वसति राधिका यथा । ज्ञानिनां ज्ञानदश्चापि सर्वमानसपूरकः ॥६५॥ स्वामिनी बायते सेविकाऽनुग्रहाद्धरः ॥८४॥ सर्वबलच्छलकलामायाजालफलार्थकृत् यावन्तं च महिमानं जानाति परमात्मानः। सर्वोपरिस्थितः शास्ताऽनादिस्वामिनरायणः ॥६६|| सुखसामर्थ्यशोमामिप्रतापरूपसद्गुणैः ॥८५॥ निमोहो देहिदेहेषु अलौकिकप्रतापवान् । तावत्समर्या भवति काणी नारायणी यथा । मक्तसेवां प्रेमयुक्तामनीकडे कृपावशः ॥७॥ तथापि श्रीहरेः पत्युः सामर्थ्यांदेरसीमता ॥८६॥ भक्तदत्तान् विषयोत्थान् मोगान् मुंक्त पतिर्यथा । अपारता महेश्चर्यसौन्दर्यादेस्त माधवे। अशा दोषान् कल्पयन्ति मन्वते सक्तमेव तम् ॥६८॥ असंख्यकोटयः सन्ति माहश्यो भगवनिभाः ॥८७|| प्राकृतं मानव यद्वत् खला महिमवर्जिताः। प्रासा: कृष्णसकाशात् ता गुणैश्वर्यप्रभादिकम् । एषा भ्रान्तिश्च माया च तादृशानां हराविह ॥६९॥ तथापि महिमा पत्युश्चापारो तथापि महिमा पत्युश्चापारो विद्यते सदा ॥८॥ शानं श्रीहरेर्यदे प्रत्युताऽभावदर्शनम् । लेशोऽपि न्यूनभावो न विद्यते परमात्मनि । ब्रह्मस्थितिसमापना ये त्वात्मदर्शिनो जनाः ॥७॥ सामर्थ्यगुणकर्मादिसौन्दर्यसुखदायिताः ॥८९॥ न मुगन्ति हरौ तत्र जानन्ति परभावनाम् । कल्याणधर्मयोगाश्च भवन्त्यनन्तसंख्यकाः। नापि मुह्यन्ति मायायां कुतो मोहो हरेस्तदा |७१॥ हरेस्तैर्गुणलेशैश्च मजनव हरेः परे ॥९॥ निर्लेपः सर्वदा चास्ति हरितुल्याः प्रजायन्ते कृष्णनारायणः प्रभुः। खनन्तार्बुदवैष्णवाः। सर्वमोक्ताऽप्यमोकाऽस्ति पावनः पावको यथा ॥७॥ तथापि नाणुमात्रश्रीहरिप्रतापसद्गुणाः ॥११॥ नार्यः पवित्रा नायन्ते तद्भोगैगोपिका इव । न्यूनतां संवजन्त्येव परिपूर्णतमस्ततः। नराः पवित्रा बायन्ते सत्संगातस्य सर्वथा ॥७॥ अगाधाऽपारसीमादिसंख्याऽतछेदवर्जितः ॥१२॥ एवंविदो नरा मक्ता मकानिकाच सर्वशः। वर्तते श्रीकृष्णनारायणः श्रीपुरुषोत्तमः। शनिकान्तिकताऽनन्यदास्यभक्ता मताः सदा ॥७॥ मजनेन गता धाग्नि तत्समा अपि योषितः॥१३॥ तादृशानां कृते कृष्णो ब्रह्मरसान् सुशाश्वतान् । अपारतां विदित्वैव सेवन्ते सेविकाः सदा। प्रवर्षयति मूर्तिस्थान् प्रपाययति चाश्रितान् ।।७५॥ दास्यः ब्रह्मरसान् प्रभुक्षते ॥१४॥ कृपा मुख्य साधनं वै हरेझरसाप्तये । एवं कि बहुनोक्तन प्राप्ता साधनकोटिमिः। आश्रयः साधनं चापि प्रपचिः साधनं परम् ॥७६॥ साध्य कान्तं बदरीशं माणिक्येशं सतां पतिम् ॥१५॥ चापि हटोपास्तिश्च भवामीति चान्यन्मे अनन्यभावना प्रासव्यमवशिष्यते। साधनम् । आशाप्रपालनं चापि सेवा स्नेहश्च साधनम् ||७७॥ विधेयं शिष्यते नैव विवाहितायावक्रिणा ॥१६॥ माहात्म्यज्ञानमेवापि स्मरणं निरन्तरम् । सर्वे कामाः समाप्ता मे मातः श्रीबालमाधवे। सर्वस्वार्पणमेवाऽपि विश्वासो न्यास इत्यपि ॥७८॥ ततोऽहं सर्वदा दासी कृष्णस्य बालयोगिनी ॥९७॥ दास्य शुभूषणं पातिव्रत्यं साधुत्वमित्यपि । बदरीशी तापसी ब्रमशीला परेश्वरी। पतीत्वं स्वामिनीत्वं च प्रेमभावाभिषानम् ॥७९॥ मवामि श्रीकृष्णनारायणकान्तरसामिका ॥९८|| कृष्णेजितानुसरणं सता प्रसन्नतादिकम् । रसं विन्दामि तस्यैव जाताऽपि तव पुत्रिका । साक्षात् सतां सुसत्संगो हरेझरसप्रदः ॥८॥ बरदानप्रपूमिहाऽई समुपागता ॥९९ सदा प्रवर्तन्ते न च

·६०
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
-
--
बभूव ब्रह्मचारिणी।
.
कृष्णार्धाऽहं कृष्णकान्ता ललिता माणिकी यथा । कटिदानं च कृष्णार्थ
कृष्णांके स्वासन व्यधात् ।
राधा लक्ष्मीः माधवी च यथा कृष्णस्य वै प्रियाः॥१०॥ रति प्रीति परासक्ति कामनां हरयेऽकरोत् ॥ ५ ॥
मन मातस्तथा तं श्रीकृष्णनारायणं प्रभुम् । हावान् भावान् प्रमोदाँश्च चेष्टाश्च हरये व्यधात् ।
इत्युक्त्वा सा कन्यका स्वां मातरं तु सुरेश्वरीम् ॥१०१॥ संकेतान् मौनिनिर्देशान् क्रियार्थान् हरयेऽकरोत् ॥ ६॥
विररामाऽधिकवाण्यै कृष्णनारायणस्मृतिः। भोजनं शयनं पानं विहारं हरये
विहारं हरये व्यधात् ।
ततः सुरेश्वरी कान्तं निकामदेवमाह तत् ॥१०२॥ शृंगारं शोमनं रूपं दिव्यतां हरयेऽकरोत् ।। ७ ॥
पुत्रीयं बदरीदेवी माणिक्या चाक्षरे स्थिता । कजलं रखन सम्मान केशप्रसाधनम् ।
अनादिश्रीकृष्णनारायणपली
परेश्वरी ॥१०३॥ वेषं
वेष भूषाः सुगन्धं च रचनां हरये व्यधात् ॥ ८॥
पुत्रीरूपा गृहेऽस्माकं प्रबाताऽस्ति नरायणी । मालां हारं मणि रत्नं तैलं स्नानं सुचन्दनम् ।
नान्यं चेच्छति विषय श्रीकृष्णकान्तमन्तरा ।।१०४॥ केसरं कुंकुम चन्द्र पत्रिकां हरये व्यधात् ॥ ९॥
तद्योगे चावयोमुक्ति विन्येव न संशयः। अलकक केशवेष धम्मिलं कवरी
लताम्।
एवं विशय विप्रोऽपि मुमुदे चामबद्धरिम् ।।१०५॥ तिलं तिलकं तिलकी चन्द्रिकां हरये व्यधात् ||१०||
बालयोगिनी बाल्यावे
हास्यं नृत्यं च गमनं लीलां रमणं खेलनम् ।
सा
वं श्री बदरीदेवि बदर्याश्रमवासिनी ॥१०६॥ अंगस्वास्थ्य सुशुद्धिं च नारायणाय सा व्यधात् ॥१२॥
बद्रीप्रमे भवसि बद्रिका त्यागस्वरूपिणी।
उदारं प्राणनं निषदनं देहांगभंजनम् ।
स्मर सर्व तवैवेम वृत्तान्तं परमेश्वरि ॥१०७॥ अंगुलिस्फोटनं तालीवादनं
हरये
व्यधात् ॥१२॥
मम प्रेमरस: प्रातस्त्वया वै शाश्वतः सदा । गीति मिटस्वरं तालं वादनं चांगखर्जनम् ।
करोषि त्वं योषितां च मोक्षणं गीतयाऽनया ॥१०८॥ सन्धिवलयन वार्थानयनं
शाकरधनम् ॥१३॥
बालयोगिनी गीतां था नारी श्रोष्यति वै तया ।
आस्तरणं तापशीतसहनं हरये व्यधात् ।
वदिष्यति हरौ लेहं विधास्यति वधूरिख ॥१०९॥ एवं सखीवयस्यामिल्यक्रीडनकादिकम् ॥१४॥
सा वंशं च धनं कीर्ति सुखं शाश्वतजीवनम् ।
काष्ठसमिफलपुष्पपत्राहरणमित्यपि
कान्तं कृष्णं परब्रम समवाप्स्यति धामनि ॥११०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणकान्तार्थमानयत्
॥१५॥
चतुर्णी पुरुषार्थानां सिदिस्तस्या भविष्यति ।
सर्वाः कला: श्रीहरयेऽकरोमात्मार्थमौधरी।
ताम्बूलं प्राप्य कृष्णाऽके भोक्ष्यत्यक्षय्यतद्रसम् ॥१११॥ एवं व्यापारयोगांगं श्रीकृष्णार्थे
एवं व्यापारयोगांगं श्रीकृष्णाय व्यधात् सदा ॥१६॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
अथ द्वितीयं योगांगमालोचनं हरी व्यधात् ।
बालयोगिनीगीतायां शाश्वतबालयोगबारसप्रद-
आलोचनानि ज्ञानानि सर्वाणि हरये व्यषात् ॥१७॥
धर्मादीनां निरूपणनामैकविंशति-
दर्शनानि समस्तानि यावन्ति भवणानि
स्पार्शनानि समस्तानि यापन्ति रासनानि च ॥१८॥
तमोऽध्यायः ॥ २१ ॥
प्राणजानि समस्तानि नाप्रत्स्वमकतानि
श्रीनरनारायण उवाच-
मू सुषुप्सितर्यादिप्रोग्रवानि
व्यवादरौ ॥१९॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि ततः था बालयोगिनी। प्रत्यक्षादीनि सर्वाणि प्रत्यमिशानकान्यपि।
क्रियायोगं समग्रं वै हरी चक्रेऽतितन्मयी ॥१॥ धार्याकाराणि सर्वाणि यावन्ति सरणानि च ॥२०॥
महायोगं योजयामास माषवे।
अनुमानानुमित्यादीन्यपि
हरये व्यषात् ।
व्यापारान् कर्मरूपान् सा निदधे श्रीषवे धवे ॥२॥ उपमानं चोपमिति साडक्यं शान्दमित्यपि ॥२१॥
तथा निबदेह श्रीकृष्णशय्यावशं व्यधात् । आकांक्षावशसंसर्गानानि हरये
व्यषात् ।
हस्तौ निवौ हरेर कण्ठालेषणे समयोजयत् ॥ ३॥ अर्यापादनमेवाऽपि तर्क सिदि च निर्णयम् ॥२२॥
पादौ कृष्णाभिगमने । कृष्णप्रदक्षिणादि। अनुपलान्ममेवापि संभावना
कुतूहलम् ।
कंजार्थे सायंघानियां भीकृष्णकीर्तने ग्यपात् ॥४॥ मानसं चिन्वनं प्रबोधन वयाऽमिमाननम् ॥२३॥

·*विष्यसन्तानः ६१ भवत्येव ततः अथ गुणानां गणनां चापि भावनां शुभवासिनीम् । देहो अशुद्धो मवति तस्मात् विवाह इष्यते । स्नेहं सुखं प्रमोदं च वाच्छां यत्नं वर्ष श्रुतिम् ॥२४॥ विवाहेन सदा शुद्धिः कन्यकानां प्रजायते ॥४३॥ वेग चोपासनां भक्ति सेवां ध्यान दयां कृतिम् । दीर्षिकायाः कुमार्यास्तु स्वर्ग विन्द्रसभास्थले । ग्रहणं स्मरणं हर्षे विहलतां प्रसझनम् ॥२५॥ सभायां वर्तमानाया यदा सभाविसर्जनम् ॥४॥ एवमालोचनान्यस्या हयथे वै सदाऽभवन् । पथात् तस्या असनमुत्तमम् । अथ तृतीयं योगांग जीवाणं व्यवाद्धरौ ॥२६॥ इन्द्रो मत्वा बशुद्ध वै कारयत्येव शोधनम् ॥४५॥ मात्मा यश्चेतनो देहे प्राणयोगेन चीवति । बलेन प्रोक्षणं कृत्वा शुद्धिं करोति देवराट् । जीवन भोगसम्पत्तिर्मोगार्पणं व्यधाद्धरौ ॥२७॥ तद् विज्ञाय तता पृष्ठो दीर्षिकया सुरेश्वरः ॥४६॥ सुखमोदानुचैतन्य प्रकाशबात्मरूपकः। कयं मदासने चेन्द्र मोक्षणं क्रियतेऽन्वहम् । प्रकाशस्यार्पण कृष्णे न्यधाद्वै बालयोगिनी ॥२८॥ प्रत्युत्तरं जगादेन्द्रो भवती युवती पसि ॥४७il सच्चिदानन्दरूपो यो नित्यानन्दप्रपूरितः। अविवाहितकन्याऽसि अशुद्धाऽसि ततो न्वहम् । सच्चिदानन्दतां कृष्णे प्रार्पयत्सा तु बालिका ॥२९॥ अशुद्धमासनं तेऽत्र शोधयामि तु सिञ्चनैः॥४८॥ आत्मनिवेदितां कृष्णकान्ते व्यधात योगिनी। यद्वा विवाहिता भूत्वा भव शुद्धिमती सुते । सद्भावं सत्स्वरूपे वै चिद्भावं "चित्सनातने ॥३०॥ मानव्यसि रबोव्याप्ता पतिशून्या अशुद्धिगा ॥४९॥ आनन्द शाश्वतानन्दे चात्मानं परमात्मनि । पति प्राप्य विवाहेन शुद्धा त्वं संभविष्यसि । ब्रह्मतां पूर्णतां चापि शतृतां चेन्द्रतां निजाम् ॥३१॥ विवाहाख्यस्तु संस्कारः पतिना च समागमः ॥५०॥ शास्तृत्वं राजतां चापि कृष्णे बाला समार्पयत् । कन्यानां देहशुद्धयर्थे ब्रह्मणा तु विनिर्मितः। तुर्य परब्रहारसभोगात्मक सुखम् ॥३२॥ तद् याहि कृतशुद्धिस्त्वं भव शुद्धासना सुते ॥५१॥ योगांग कृष्णनिर्वाण कृष्णानन्दरसाप्लवम् । इत्युक्ता सा महेन्द्रेण कृत्वा विवाहमात्मनः। परब्रहरसाऽऽमोग कृष्णतादाम्यसंभवम् ॥३३॥ ऋषिणा स्वेष्टयोग्येन शुद्धासनाऽमवत् ॥५२॥ अखण्डाऽसीमसंमोगाऽऽनन्दावादसुखोत्तमम् तत् त्वं कन्ये बालिके त्वं वरं कृष्णं पति प्रभुम् । स्वादकतानसामू तदात्मकसमाधिताम् ॥३४॥ विधिना विवाहेन समासादय मद्गृहे ॥५३॥ द्रवीभावं तदहश्यात्मकत्वं रसदिव्यताम् । वहिविप्रजनसाक्ष्ये शुद्धाऽपि शुद्धिमेष्यसि । लावण्याऽभूतमाधुर्यपीयूषपानवृत्तिनाम् ॥३५॥ मातुमें वचनं मत्वा विवाहोत्सवमाप्नुहि ॥५४॥ सुधाशीतळशान्ति प्रार्पयत् परमात्मनि । इत्युक्ता मातुमक्ता सर्वधर्मार्थवेदिनी। एवं बदरीदेवि कन्यका बालयोगिनी ॥३६॥ ओमित्याह प्रसूं तत्र माता मोदमवाप ह ॥५५|| योगांगानि तु चत्वारि समापयत् परात्मनि । दध्यौ सा कन्यका कृष्णनारायणं वरं हरिम् । माता सुरेश्वरी वीक्ष्य विस्मयं याति नित्यदा ॥३७॥ कुंकुमवापिकावास पावीबद्रीप्रियम्पतिम् ॥५६॥ नाऽस्याः कृष्णं विना तत्त्वं पार्थक्यं भजते क्वचित् । गोपालबालक श्रीमत्कंभरातनुन कृष्णः काष्णी तथा कार्णी कृष्णः सा बालयोगिनी ॥३८॥ नरनारायणरूपं स्वेष्टस्वामिपुमुत्तमम् ॥५७॥ वाचकेऽपि न वै मेदो लिलामेदोऽप्यलीयत । मातुर्मानससियर्थ नितरां मग्नमानसा। मात्रा क्वचिद् दृश्यते सा कृष्णनारायणात्मिका ||३९॥ सततं श्रीकृष्णनारायणं ट्यौ समाधिषु ॥५८॥ कृष्णनारायणो बालयोगिनी। दिवारा स्थिता ध्याने तावत् तैजसविग्रहः । कृष्णनारायणी लक्ष्मीनंदरीतिमुहुर्मुहुः ॥४०॥ पुष्टयुवाऽनादिकृष्णनारायणो हरि॥५९॥ व्यापारालोचनजीवनझरससमर्पणम् श्रीकृष्णोवल्लमास्वामी सर्वशृंगारभूषणः । चतुरंगमहायोगं योगीश्वरे झवाप सा ॥४१॥ रूपरूपानुरूमान्यमूर्तिः कन्यामनोहर ॥६॥ अथैवं वीक्ष्य तां तां कन्यां नारायणपरायणाम् । स्वर्णभासुरशोमांगा स्वयमेक उपागतः। सुरेश्वरी सुतां प्राह पुत्रि संस्कारमन्तरा ॥४२॥ उवाच तां निबपकी वद किं कांक्षसि प्रिये ॥६ तु सा सा प्रमुम् । भूत्वा दृश्यते ·६२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता या ते वाञ्च्छा करिष्ये तां पूर्णी ब्रूहि मनोगतम् । विप्रः शीघ्र समागत्य निकामदेवमन्दिरम् । अथ श्रीधं समुत्थाय दृष्टा सा बालयोगिनी ॥६२॥ कृष्णोदित तु वृत्तान्तं निकामदेवनामिने ||८|| पपात पादयोः प्राह गृहाण विधिना तु माम् । कथयामास सर्वस्वं विवाहस्य क्षणोत्तमम् । वरमालाभूषितच वहिमण्डपसत्कृतः ॥३३॥ आषाढवले पक्षे चतुर्यो प्रातरेव छ ॥८॥ विवाहनं देवतानां सन्निधौ में कुरु प्रमो। आगमिप्ये हि लग्नोक्तविवाहार्थ कुदम्बयुक्। मातुमें वचनं तथ्य नारायण प्रमो॥४॥ इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रस्तिरोभूय निजालयम् ॥८३|| श्रुत्वा बालोदितं चानुग्रहमूर्तिः स्वयं हरिः। सुरेश्वरी तत्पुत्री निकामदेवभूमुरः। अत्वेवं चेति जग्राह विवाहाथै समुत्मुकः ॥६५॥ प्रसन्नाश्वाऽमवस्तत्र कन्याविवाहमोदिनः॥८ अथ बाला ददौ तस्मै मधुपर्क प्रपूजनम् । अथ निकामदेवश्च लप्रपत्र विलिान्य थे। जग्राह स ततो बाला निन्ये तं निजमातरम् ॥६६॥ प्रेषयामास शीघ्रं तद् विप्रद्वारा तु माधवम् ॥८॥ प्राह तां मातरं कन्या मातः कृष्णनरायणः । कुंकुमवापिकाक्षेत्र गत्वा विप्रो हरीश्वरः। आयात: कृपया चात्र तवेन्छयार्थिमानकृत् ॥६७॥ अर्पयामास पत्रं मंगलबोधकम् ॥८॥ कृतार्थ कुरु चात्मानं मातः प्रपूज्य केशवम् । जग्राह भगवान् कृष्णनारायणो मुदा तु तत् । मानवेन स्वरूपेण कृपया त्वामुपस्थितम् ॥१८॥ विप्रं पुपूज पुष्पार्धनं रक्षानि सम्पदः ॥८७|| माता ससंम्रमा तस्य चक्र स्वागतमासनम् । विप्राय प्रददौ श्रीमद्गोपालकृष्ण थादरात् । अनयें प्रददावध्यै ददौ ददौ चक्र चक्रे प्रपूजनम् ॥६॥ माता श्रीकंभरालक्ष्मीमंगलानि छगापयत् ॥८८॥ निकामदेव सहसा नगादाऽऽगतमच्युतम् । ददौ दानानि बहूनि रोपयामास मण्डपम् । सोऽपि वीक्ष्य हरि पुत्रीप्राणेशं परमेश्वरम् ||७०॥ कुटुम्बिभ्यः पत्रिकाश्च तद्बोधिका प्रवास जत् ॥८॥ सुप्रधः परं चके सन्मानं पारमेश्वरम् । लोमशेन समं कृष्णनारायणी ननत स क्षणं दृष्ट्वा कन्याप्राणपति पतिम् ॥७१॥ अश्वपट्टसरस्ती लात्वा निजालये स्थितः ॥१०॥ सर्वपति कृपापारावार मानवविग्रहम् । पिष्टिकाम चर्यिस्तस्य हाप्रिया। गृहातिथि सौम्यवेषं सर्वामरणभूषितम् ॥७२॥ चन्दनाः मुमर्दितः ॥२॥ अथ माता समियेष द्रष्टुं रूपं चतुर्भुजम् । आपाठशुक्लतृतीयानिशायां परमेश्वरः। दिव्यं श्रीस्वामिनं कृष्णं नारायणं परेश्वरम् ॥७३॥ विभूषितो युवा पुष्टो राजाधिराजचितिः ॥५२॥ विज्ञाय सहसा श्रीमद्वालकृष्णो हदि स्थितम् । मातापितृवतसर्वमंगला चतुर्भुजोऽभवत्पूर्ण शंखचक्रगदाधरः ॥७४॥ आशीमिर्वर्धितः सर्व कुटुम्बिभिः प्रमोदितः ॥९॥ राधालक्ष्मीपूजितश्च पार्षदादिकृताहणः। तीर्थदेवैश्व ब्रह्मप्रियादिभियुतः। दर्शयित्वा दिव्यरूपं पुनः स मानवोऽभवत् ॥७५॥ सौराष्ट्रमतवगैश्च दिव्याश्वगजवाहनः ॥१४॥ अर्चितो वन्दितः कृष्णो भोजितः सेवितस्ततः । पारेसाहसनारीमिः समन्वितः शुमे क्षणे। तिलकेन सुचन्द्रण पुष्पहारः प्रशोभितः ॥७६|| सर्वेदिव्यमुशोमान्पैर्युतच साधुमिव रे ॥१५॥ वाग्दानेन च कन्यायाः प्रहर्षितो विधानतः। कुंकुमवापिकासर्वप्रनामिः सहितो विवाहविधिना कन्यां परिणेतुं ततोऽथितः ॥७७|| प्रतस्थिरे कृताशाव वरवाहिनिकायुबः ॥१६॥ शीवागमाय चार्थितः। बहूत्साइभवा नार्यों नराः सौभाग्यशालिनः। बर्षितभाशिषा तूणे तिरोऽमवत् तदाऽम्बरे ॥७८॥ प्रातरेख ब्राक्षकाले प्रापुर्वरसमन्विताः ॥१८॥ मथ सर्वे प्रतीक्षन्ते पुनर्नारायणागमम् । धूनीग्राम महोद्यानाभिव्यात बहुशोभितम् । बालयोगिनीरुपायाः श्रिया विवाहसत्सवम् ॥७९॥ करुणावारिंगातीरे महोद्याने निवासनम् ॥१८॥ ताषनारायणकृष्णा प्रेषयामास भूसुरम् । विभान्ति लेमिरे तत्र तावनिकामदेवकः। नाम्ना योगीवरदेवं वृत्तान्तकयनाथ वै॥८॥ कुटुम्बसहितो नारीगीतमंगलशोभितः॥९॥ स्नपयामासुरत्यर्थ सुमहर्षिभिः। मुरोध थयो। प्रस्थापिता बहुधा - ·कतिष्यसन्तानः ६३ ह। प्रेषयामास . विप्रादिसहितः पूषां क तूर्णमुपाययौ। निकामदेवो वीक्ष्याऽपि वैकुण्ठामं निजस्थलम् । अनादिश्रीबालकृष्ण वर कन्यार्थमागतम् ॥१००॥ मुमुदे कृष्णनं सर्व दिव्यं मत्वा तु वैमवम् ॥११९॥ सर्वैश्वर्यपरिपूर्ण वीक्ष्य हर्ष जगाम आवासान् कारयामास ददौ दासीध किंकरान् । दिव्यो वरो वरवृद्धा दिव्याः कुटुम्बिनस्तथा ॥१०१॥ वादयामास वाद्यानि वेदघोषान् व्यघापयत् ॥१२०॥ दिव्याच परवाहिन्यागता नार्यो नरास्तदा। गापयामास सर्वत्र मंगलानि तदा द्रुतम् । दिव्या वाहाश्च यानानि दिव्योपकरणान्यपि ।।१०२॥ भोग्यानि रसासलिलान्यपि ॥१२॥ दिव्या देवा देवताच देव्यो ब्रह्मप्रियास्तथा । अपेक्षितातिवस्तुनि दिव्यमनोहराणि हरिप्रियाः प्रनाश्वापि दिव्यतेनसविग्रहाः ॥१०३॥ सेवयामास भावैश्च महीमानानशेषतः ॥१२॥ सर्व दिव्यं विलोक्यैव महाश्रय ययौ मुधा । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने चिन्तयामास सर्वेषां दशसाहसदेहिनाम् ॥१०४॥ बालयोगिन्याश्चतुर्विधमहायोगवर्णनं मातृवचनेन सत्कारार्थ मिष्टमन मिष्टं जलं च मन्दिरम् । विवाहविध्यर्थम् शय्यासनानि सर्वाणि भवनान्युत्तमानि च ॥१०५।। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य ध्यानोचरमागमनं तिरोभावश्च, विवाहार्य भोज्यपात्राण्यनन्तानि द्रव्याऽन्नरसशर्कराः। वाहिन्या सह धूनीग्राममागमनम्, पूजां चक्रे महाधैर्यः स्मरनारायणप्रभुम् ।।१०६|| पुत्रीपति सर्वसिद्धिसेवितं चागतं दिव्यवैकुष्ठवत् सम्पत्करणं महीमान- हरिम् । सत्कारादि चेतिनिरूपणनामा चिन्तामणि प्रमुं स्पृष्ट्वा चिन्तयामास वैभवान् ॥१०७॥ द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥ नारायणार्थपर्याप्तान विवाहोत्सवशोमनान् । सर्वार्थान् कल्पयामास पूजयन् स्वसुतापतिम् ||१०८|| श्रीनरनारायण उवाच- जामातारं प्रभु प्राप्य मयं दारिद्यसंभवम् । शृणु बद्रीप्रिय देवि मध्याहमोबनान्यपि । नाऽभूत्तस्य तदा तत्र पुत्र्याः प्रतापतोऽपि च ॥१०९॥ प्रवृत्तानि समस्तानि सर्वषा तसिदान्यति ॥१॥ महाराजाधिराजानां चिन्तयामास सम्पदः। दिव्यामृतानि सर्वाणि निहितानि तु चक्रिणा । तावचत्र वनोद्देशे महोयानानि सर्वतः ।।११०॥ यदने मायिकाः सर्व रसा निःस्वादतां गताः ॥२॥ फलपुष्पसुगन्धाब्यबलाजपूरितानि वै। संकल्पैलियोगिन्या ब्रह्मरसान्वितानि वै। अभवन् तत्र सौवर्णसौधानि परितस्तदा ॥११॥ मिष्टान्नानि समस्तानि मोबनाऽवसरेऽभवन् ॥ ३ ॥ दासा दास्योऽयुवान्यपि देवा देव्योऽभवन् द्रुतम् । जलं ब्रक्षहदाचन समुद्भूतं तदाऽक्षरात् । निकामदेवपक्षस्य कार्यनिर्वतकास्तदा ।।११२॥ गोलोकातदुग्धादि दध्याज्यनवनीतकम् ॥ ४॥ पाकशाला अश्वशाला राजशालाच शुमाः। वैकुण्ठाद्विव्यथाकादि श्रीपुरादोजनानि नारीशाला मण्डपध सौवर्णनिर्मितास्तदा ॥११३॥ क्षीरोदात् पायसानानि बद्रीक्षेत्रात् फलानि च ॥५॥ महानसानि भोज्यानि रसाश्च मधुशर्कराः। सूर्यलोकाश्चटन्यादि चन्द्राच्छीलण्डकान्यपि । मिष्टान्नानि समस्तानि शाकानि द्रववन्ति च ॥११४॥ हिरण्ययात पात्राणि श्रीलोकाच्छयनानि च ॥६॥ गन्धसाराणि सर्वाणि दुग्धसाराणि यानि च। विष्णुलोकात् समस्तानि शृंगारकाणि वाजामन् । भक्ष्याणि लेखाचोश्यानि प्रत्यक्षाणि वदाऽभवन् ॥१५॥ नाऽपूर्ण विद्यते तत्र किंचित् संकल्पितं नवम् ॥ ७ ॥ शय्यासनानि पर्येका समस्तभोग्यकान्यपि । अष्टं चाऽश्रुतं वापि द्राग् रम्यं समजायत । न न्यून विद्यत तत्र कल्पवल्ल्यो गृहे गृहे ॥११६|| उपस्थितं द्रुतं भोक्तः सनिधौ चाऽविलम्बितम् ॥ ८॥ यथा स्वर्ग च वैकुण्ठं धूनीग्रामस्तथाऽभवत् । सम्पने मोजने त्वेवं बद्रिके मुखवासनम्। नायर्यो नराध पचवो गृहाणि मृत्तिकास्थलम् ॥११७॥ ताम्बूलकादि सर्वे च योग्य समर्पितं तदा ॥ ९ ॥ सर्व स्वर्गसम कृष्णकृपावशात् । विश्रान्ति च ततः सौषेष्वेव ते मध्यकऽहनि । पूर्वायस्वा वरं दान सत्कृत्वा च प्रजास्तथा ॥११८॥ प्रापुस्ततस्तु सम्बाथाऽभवन् दिनव्ययोचरम् ॥१०॥ वै तन जातं ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के वै अनादिश्रीकृष्णनारायणः शृंगारितस्तदा। नैसर्गिकप्रदीपायैः स्वर्णकलशेर्पितम् । परराजस्वरूपेण शोमान्वितः सुवेषितः ॥११॥ कल्पलतादिमिर्व्याप्त निसर्गगीतिगर्जितम् ॥३०॥ सहससूक्ष्ममणिमिमध्ये महता तथा। मंगलायतनदेवप्रतिमाद्यभिराजितम् मणिना खचितः श्रेष्ठो मृदुसौवर्णनिर्मितः ॥१२॥ कुण्डविप्रोपकरणैर्वहिदेवाधिवासितम् ॥३१॥ मुकुटः कलिासहितस्तेज परिधिशोमितः । सर्वसमित्समाजुष्टं वैदविप्राऽभिवर्धितम् । संघृतः कृष्णशिरसि ललाटे चन्द्रमाः कृतः॥१३॥ एताह धामतुल्यं प्राप्य वै मण्डपं वरः ॥३२॥ कबल नेत्रयोदत कर्णयोः कुण्डले शुमे। अवतीर्य गबानमस्कृत्य तन्मण्डपेश्वरम् । पुष्पावतंसाः परितो वरबोधनकारिणः ॥१४॥ श्वशुरेण तथा श्वश्वा सत्कृतः पूजितो हरिः॥३३॥ मुकुटे लम्बिता हाराचित्रसुगन्धिपुष्पनाः। लोकाचारः संस्कृतश्च जलार्मालिकादिभिः। स्वर्णहारा रत्नयुताः कौस्तुमेन समन्विताः ॥१५॥ अक्षताद्यैर्वप्रितश्च गृहोपकरणम्तथा ॥३४॥ कण्ठे घृता पीतवर्णनीशारोपरि वक्षसि। निर्विघ्नीकृत ईशेयो विश्रान्त्यै नीत आलयम । पीताम्बरं स्वर्णतारैथितप्रान्तशोभितम् ॥१६॥ महामन्दिामध्ये मुस्वर्णसौधान्तरे तदा ॥३५॥ पट कटितटे बद्ध स्वर्णभासुरमुज्ज्वलम् । सिंहासने श्वशुराग्रेकपावशित आहतः। पत्लाणे कौशेयजन्ये रक्तवणे पिशंगिनी ॥१७॥ हरिः स्वागतयत्नेश्व प्रसादितोऽजवारिभिः॥३६॥ स्कन्धयोः श्रेष्ठवसनं प्रावारवरमुत्तमम् । प्राधूणिकाः समस्ताश्च जलताम्बूलदानकः । सौवर्णप्रान्तसंशोभ पुष्पहारावलिभृतम् ॥१८॥ मिष्टान्नकै फलैचापि प्रसादिताः सुखीकृताः ॥३७॥ भुवबन्धी प्रकोष्ठस्यश्रृंखले कटके तथा। वाद्यन्ते तत्र वाद्यानि गीयन्ते गीतयः शुमाः। ऊर्मिकामांगुलियांगुलीयकानि तथा ॥१९॥ उद्घोष्यन्ते वेदमन्त्राः प्रमोदन्ते नराः खियः॥३८|| रत्नान्यानि च दिव्यानि धारितानि हि चक्रिणः । अथ नार्यः कुमार्यश्च सीमाग्ययोषितस्तदा । रस्थानां स्वर्णनिर्माणां खरं सौवर्णतेजसम् ॥२०॥ विविधैर्दिव्यवेषाद्यैः शृंगारभूषणादिमिः ॥३९॥ धारयामासुरेन नारिकेलफलादिकम् । प्रसाधन भंगारयामासुस्तां बालयोगिनीम् । चतुर्दन्त धेतवणे इस्तिनं चाद्विसहशम् ॥२१॥ सुगन्धितेलसारायः सलिलस्तीर्थपावनः॥४०॥ महाशुष्टं सुरूपैच रूपितं स्वर्णकृथिनम् । चन्दनैः केसरैः पिष्टैः पिशंगैः स्वर्णचूर्णकः । साम्बालिक सूर्यभावत् तेजसं मुक्तकोटिकम् ॥२२॥ संस्नाप्य घरी स्वर्णबुट्टरवादिसंभताम् ॥४१॥ भंगारित कृतसर्वकौतुकः श्रीनरायणः । निधारयामासुरपि शाटी सौवर्णमासुरीम् । आरोहयन्त्रयष्टिघरचामरिसेविता ॥२३॥ कषुकी कानकी सूक्ष्मतन्तूत्यां कचली तथा ॥४२॥ बरवाहिनिका देवैर्जुष्टा महर्षिमानवैः। चोली च कुचली स्वर्णवर्णी च नक्रक शुभम् । दिव्यवाधिगरुडाः शोभते धामगा यथा ॥२४॥ रकल्पा सूक्मन्बाटीसहायिशाटिका ददुः ॥४३॥ प्रदीपाऔषधीनां च भूतानां विद्युतां तया । केशवेशं च कवरी धम्मिलं भूषणानि च । मणीनां दिव्यरक्षानां तदाऽऽसन् परितः सुखाः ॥२५|| सफुलकं अथनं च कृत्वा सुमकुटं न्यधुः ॥४॥ एवं सर्वशोभाज्या वृद्धबनैरलंकृता । ललाटिकां बालपाशीं चूडामणि च शृंखलाम् । नारीवगैरतिगीता वाहिनी व्यचरत् पुरः ॥२६॥ चूडामणि कर्णभूषामीरयान वालिकाम् ॥४५॥ तदा वाधान्यवाद्यन्त बयशब्दास्तथाऽभवन् । नत्थी च चन्द्रिका फुल्ली टिप्पकी रक्षचक्रिकाम् । पुष्पवृष्टिदिव्यहस्तैर्मुक्ताऽभवश्व चान्दनी ॥२७॥ पट्टापत्री फुल्लमालां मुद्रमाय च खचाऽक्षतादिमांगल्यैर्वतिः माषजाम् ॥४६॥ परमेश्वरः। हस्तिना संघृता 'पृष्ठे ययौ विवाहमण्डपम् ॥२८॥ कटके चणहारान् मणिहारान् पर्वहारान् न्यधुनले । श्रृंखले संचा सिंहकटके भुजबन्धके ॥४७॥ चाऽपरस्पष्ट विचित्राम्बरधोमितम् । ऊर्मिकाबागुलिचक्राण्यपि प्रपत्रपत्रिकाम् । स्वर्णस्वभावासातोरणाचैरालंकृतम् ॥२९॥ रचना धारयामासुझेशीरे धुधुरीयुते ॥vel च ·* तिष्यसन्तानः हस्तग्रह च सदा ॥७०॥ मण्डपे। किंकिणीजालनादाब्ये कटके काम्बिके न्यधुः। अग्नेः प्रदक्षिणां प्रदक्षिणां चतुर्वारं च नमनार्चनम् । पादाजुलीयकान्यूज़चन्द्राब्यानि न्यधुस्तथा ॥४९॥ कारयामासुरेवैतौ हवनं हविषां तथा ।।६८॥ कण्ठी ललन्तिकां अवेयकाणि कुण्डलानि च । पिता तत्र कारयामास दानकृत् । मुक्ताहारादिकान् .हारान् गुच्छगोस्तनमालिकाः ।।५०|| वरहस्ते ददौ हस्तं कन्यायास्तु निकामतः ॥१९॥ कंकणे मेखला मंबीरे न्यधारयत्तदा । निकामदेवो विप्रर्षिश्वशीर्वादान् ददौ तदा। नखालककदानं करपादतलादिषु ॥५१॥ महाभाग्यवती पुत्रि भव नारायणी ओष्ठगण्डकपोलादौ भाले स्तनयोः रखनम् । बालकृष्णः प्रजग्राह करं कन्यापितं करे। कज्जलं नेत्रयोदेहे वेषे स्वर्णादिचूर्णकम् ॥५२॥ सहधर्मान् चरतां वै तादात्म्यं चरतां सदा ||७१॥ न्यधुस्ता योषितः कन्यारूपे रूपाभिवृद्धये । ददुर्विप्रा आशिषश्च दानं ददुः परे जनाः। पुष्पहारान्नघुयापि वधूटीमुकुटे शुमान् ॥५३॥ हस्तद्रव्यं ददुश्चापि हुरत्नादिसंभृतम् ॥७२॥ खल्पलज्जां सूक्ष्मथाटिकया व्यरचयन् त्रियः। दक्षिणाऽहणदानानि विप्रेभ्या प्रददौ पिता। ताम्बूलचर्वणं मिष्टभोजनं वारिपानकम् ॥५४॥ श्रीमद्गोपालकृष्णाद्या ददुर्दानानि भूरिशः ॥७३॥ ददुः प्राप्ते मुहूर्तेऽय लामिके मण्डपं प्रति । गोदानादिसमस्तानि महादानानि वै वरं महीमानादीनानयामासुरुत्सुकाः ॥५५॥ कवलं च मिथस्तत्र जगहतर्वधूवरौ ॥७॥ विप्रा वृद्धा लोमशाद्याः शिष्टाचारं व्यधुस्तदा । अन्योन्यस्य मुखे प्रेम्णा ददतस्तत्र प्रक्षाल्य चरणौ सुरेश्वरी नीराजनं व्यधात् ॥५६॥ ऊर्मिकाखेलन चऋतुजलपात्रके ||७५॥ पुपूनाऽक्षतकुसुमैलानाद्यैः समवर्षयत् । परिहारं तु भूदेवाश्च योषितस्तदा। वरं चाथ गीतिवेदेवपितो मृत्कपालकम् ॥५७|| गीतिकापूर्वकं रम्ये मन्दिरे दम्पती शुभे ||७६॥ संचूयं नत्वा देवाश्च गुरु वहिं स मण्डपे । निन्यस्यानि चक्रुश्च ददुस्ताभ्यां सुमोजनम् । कुण्डाने न्यषीदद् दर्शितासने वरराट् स हि ॥५८|| जलपानं तथा ताम्बूलकं ददुश्च वै रहः ॥७७|| योपामिश्चाऽक्षतपुष्पैर्वधितो विप्रपुंगवैः। शयन प्रददुस्तत्र वधूटी पारितोषिकम् । निपीतो ग्रामयोषामिश्चक्षुर्मिस्तृषितरति ॥५९॥ प्राप्य सिषेवे कान्तं चाऽथ प्राधुणास्तथा प्रजाः ॥७८॥ हृदये गमितो दिग्यश्चात्मन्यर्पित इष्टवत् । भुक्त्वा व्यधुश्च शयनं प्रातर्जातं ततो जनाः। अथ स्त्रियः समानिन्युमण्डपं बालयोगिनीम् ॥६०॥ पञ्चम्यामाषाशुक्ले लात्वा भुक्त्वा समुत्सुकाः ॥७९|| सुरेश्वरीसहितास्ता जगुश्च लमगीतिकाः। दम्पतीवाहिनीयुक्ताः सबा गन्तुं ततोऽभवन् । विप्राः कन्यां तदा गन्धाक्षतपुष्पादिमिर्दुतम् ॥६॥ पितानिकामदेवश्च धनं प्रादान्महोत्तमम् ॥८॥ वर्धयामासुरुचैध मंगलानि जगुर्मुहुः। यौतकं बहुधा तत्र दिव्यं सर्व विशेषतः। दिनं संकल्पयामासुन्यषादयन् सुरान्तिके ।।६२॥ प्रददौ कन्यका सापि श्रीमत्कृष्णनरायणम् ॥८१|| कन्यका वामभागे श्रीकृष्णनारायणस्य वै। पति प्राह पितरौ मे सह कृष्ण नय त्वया । गणेशादिपूजन कारयामासु रित्यपि ॥६३॥ धूनीग्रामे पितरौ धूनीग्रामे पितरौ मे मद्वियोगेन दुखितौ ॥२॥ कामफलबन्धन मण्डपानिप्रपूजनम् । मवत्क्षेत्रं नय कृष्ण कृपां कुरु। कुण्डप्रपूजनं विप्रवृद्धादिपूजन तथा ॥६४॥ अथ तावत् समागत्य पादौ धृत्वा हरेरपि ॥८॥ प्रायश्चित्तं शुदयर्थ कारयामासुरित्यथ । प्राह निकामदेवोऽपि नय नौ वै निजं गृहम् । श्राद्धादितर्पण चापि कुलदेवादिपूजनम् ॥६५॥ हरिः प्राह तथास्त्वेवं तथा गोपालकृष्णकः ||८४॥ कारयित्वा बरगले कन्याइस्तेन मालिकाम् । निन्ये स्नुषापितरौ तौ निजां कुंकुमवापिकाम् । पुष्पाणी दापयामासुः पुष्पावतादिवर्धनम् ॥६६॥ सुरेश्वरी तथा निकामदेवो बालयोगिनी ॥८५॥ परहस्तेन कन्यायाः कण्टेऽपि मालिकां तया । ययुः कृष्णस्य वाहिन्या समं कुंकुमवापिकाम् । वरूप्रन्थिमतो विप्राधान्ततोऽभिदानकम् ॥१५॥ धूनीग्रामजनामाऽन्ये ययुक्ता हरेतु ये ॥८६॥ ९ च स्यातां तस्माद

·६६
* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता *
तस्कुलम् ॥५॥
स
परम् ॥२४॥
प्रस्थान चक्रिरे सर्वे मध्याहे मोजनोचरम् । जामाता श्रीबालकृष्णोऽवतारी पुरुषोत्तमः ।
देववाद्यान्यवान्त पुष्पवृष्टिर्बभूव ह ||८७॥ उपादिदेश निकामदेवाय मोचसाधनम् ॥ २॥
सुरेश्वयों बिता माया जितः कृष्णः सुतार्पणात् । पूज्यतम श्वशुराऽत्र बदामि मोक्षसाधनम् ।
बितो मोक्षति वाणी सुराणामभवद्दिवि ॥८॥ मोक्षयोगं सुसुलभं दुर्भाग्यानां तु दुर्लभम् ॥ ३ ॥
अथ स्वर्गसमो ग्रामो मण्डपो
मण्डपो दिव्यकानकः। साक्षात् कृष्णप्रसंगेन मुच्यत भवबन्धनात् ।
यज्ञशाला रसशाला महानसानि यान्यपि ॥८९॥ कृष्णे सर्वस्वदाता वै मुक्तो भवति माथिकात् ॥ ४॥
सर्व तिरोऽभवत् सद्यः प्रस्थिते
परमेश्वरे।
कन्यां कृष्णाय दाता वै याति मत्परमं पदम् ।
मिष्टान्नानि प्रसादानि देवाद्या निन्युरुत्सुकाः ॥९॥ कृष्णतादात्म्यमापन्ना कन्योद्धति
तीर्थानि
सुराद्याश्च ययुर्विस्मयमच्युते ।
कृपणनागयणमस्या मानवा यान्ति तत्पदम् ।
दासा दास्यो हरिकृता अदृश्यता ययुद्भुतम् ॥११॥
श्रीकृष्णमन्दिराऽऽवारा। वसन्ति चाऽक्षर ततः॥॥
वाइयित्वा वाहिनी
वाहिनी स्वां बालयोगिनिकापतिः।
श्रीकृष्णे कृतविश्वासा मोक्षं यान्ति हि शाश्वतम् ।
बालकृष्णः प्रियायुक चाऽऽययौ कुंकुमवापिकाम् ॥१२॥
यस्य नारायणी पुत्री पिता मोक्षगतो हि सः ॥ ७ ॥
मंगलानि समस्तानि तत्राऽऽसन् कृष्णमन्दिरे ।
कुंकुमवापिकातीर्थ
तारयत्येव वासिनम् ।
पिता प्रददौ दानानि मोजनानि मधूनि च ॥१३॥ सत्संगो मोक्षदश्वास्ति कृतो नागयण परः ॥८॥
महीमानादिपूजा प्रचकार तथाऽर्पणम् ।
सतां समागमः
श्रेष्ठश्रेयसः साधनं सदा।
धनादीनां ययायोम्यं व्यसर्जयतत्तः
सतीसाध्वीप्रसंगेन नायर्यो यान्ति पर पदम् ॥१॥
महीमानाः प्रसन्नाथ प्रययुः स्वालयॉस्ततः।
सेवया प्राप्यते सतां प्रसन्नता
तया हरिः।
षध्वाः पित्रे च मात्रे च बालकृष्णः सुवर्णजम् ॥१५॥
हरेः प्राप्ती गग प्राप्तिमक्षिार्थ नैव विधतं ॥१०॥
मन्दिर नित्यवासाथै प्रददी
भोग्यजातकम् ।
एषा तु सुलभा विमवर्य भवता
चाखता।
प्रापस्तौ परानन्द आमातारं
जामातारं हरिं प्रभुम् ॥१६॥
प्रासव्यो विद्यते नाऽन्यः तती परमेश्वरः ॥६॥
प्राप्यकन्यामहाभाग्य वीक्ष्य ययईर्षणम् ।
नारायणी महालक्ष्मी नारायणं परश्वरम् ।
निवृत्ती ताणात् कन्यां दत्वा तु विधिना ततः ॥९॥
ध्यात्वा मेहेन सेवित्या मुच्यते कर्मबन्धनात् ॥१२॥
युयुजाते हरेभूतों मोक्षार्थ तावहर्निशम् ।
अथैकदा श्रीनिकामदेवः पप्रच्छ तं
सोऽहं नारायणश्वाऽस्मि लक्ष्मीश्च बालयोगिनी ।
हरिम् ||९८॥
श्रेयसे श्रेष्ठमत्रव साधनं
या सा बद्रीप्रिया बांद्रकाश्रमेऽस्ति मम प्रिया ॥१३॥
मोक्षकृत यत्।
बद्रिके श्वशुरं मोक्षमानसं वीक्ष्य वै ततः ॥९॥
बद्रिका सा भवत्पुत्री मम भार्या त्वयाऽर्पिता ।
मोक्षयोग स्वजामाता बोधयामास सर्वथा।
एवं मां तां भवान् ध्यात्वा मद्रूपः संभविष्यति ॥१४॥
यत् प्राप्य मानवाचापि मोक्षं तूर्णमवाप्नुयुः ॥१०॥ श्रेयसे त्वाययोः साक्षात्सेवाशानं भवदितम् ।
तत् कृत्वाऽत्र महत्तीथे स्वयं मोक्षं गमिष्यसि ॥१५॥
इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिसेवा
साघुसमागमः।
महीमानानां भोजनादि, श्रृंगारा, मण्डप ब्रह्मात्मवेदन
मतिमाक्षसाधनमुत्तमम् ॥१६॥
प्रतिगमनम्, श्रीकृष्णस्य शृंगारो मण्डपं प्रति-
मोक्षयोगो महानस्ति सर्वयोगेश्वरः
सुखः।
गमनम्, विषिश्चोदाहः कुंकुमवापिका हरेर्मूर्तिः सदा योगो मोक्षयोगो महत्तमः ॥१७॥
प्रत्यागमनं चेत्यादिनिरूपणनामा
मूलं संसारवृक्षस्य ममाऽहं चेति नित्यदा ।
प्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ।।
तन्ममाऽहं परे कृष्णे योचितं मयि मोशकृत् ॥१८॥
निरनारायण उवाच-
अहं मायांकरो बोध्यो बासना मूलमेव सा |
शृणु बढीप्रिये देवि श्रेयसे वो हरिम् ।
ममेति स्कन्धवान् वृक्षः शाखाः क्षेत्रगृहाणि च ॥१९॥
दाराः
सख्यः पल्लवाब धनधान्यादिपत्रिकाः।
मच्छो त्यन्तिक मोक्षं कथं स स्याद् वदात्र मे ॥१॥
पापमझारिकाव्यानो दुःखादिफलदस्तथा ॥२०॥

·* तिष्यसन्तानः ६७ परम् । कृतः। कृष्णनारायणं तस्य प्रछित्तये कृष्णमाहात्म्न्यज्ञानमुत्तमम् । अहं ब्रह्म परब्रह्मप्रवऽस्मि ज्ञानभानवान् । अर्जयित्वा विद्ययाऽहंवृक्षरछेद्यो हि पण्डितः ॥२१॥ परब्रह्मणि लनोऽस्मि शेषो दासश्च किंकरः ॥४०॥ ततो ब्रह्मरसं पीत्वा दिव्यतृप्तिप्रदं नान्यन्मे रोचते कृष्णमन्तरा दृष्टिसृष्टिषु । प्रयान्त्येव परब्रम प्राज्ञा निर्वृत्तिमुत्तमाम् ॥२२॥ इत्येवं स्वात्मनो ब्राझी भां शात्वा मुच्यते भवात् ॥४१॥ नाऽयं देहो हि विप्रोऽस्ति नाऽऽत्मा वा विप्र उच्यते । ततो न मरणं दुःखं न रोगो नरकं न च । वित्तिं प्राप्तो हरेयः स विप्रो माहात्म्यवित्तियुक् ॥२३॥ न पापैर्युज्यते विज्ञो निरये न च पच्यते ॥४२॥ त्वमहं चेति संसारो मिन्नवासनया न गर्भ न तथा बाह्ये वासोऽस्य मायिका कचित् । मयि विप्रेश्वरे कृष्णेऽर्पणात् त्वमादि लीयते ॥२४॥ प्राप्तः श्वेतनारायणो हि सः॥४३॥ गृहं दारा धनं वंशो लीयन्ते चास्य वासनाः। मत्त्या च सेवयोपासनया मां लभते सहि। तद्गुहं यत्र वसति सा दारा दीर्यते यया ॥२५॥ ध्यानेन कीर्तनेनापि पूजनेन जपेन मे ॥४॥ तद्धनं यत्सहायार्थ वंशः स यस्तु शाश्वतः। स्तवनेन व्रतेनाऽपि दानेन च मखेन च । नारायणो गृहं नित्यं दारा बुद्धिः प्रमोक्षिणी ॥२६॥ मय्यर्पितेन सर्वेण शुद्धात्मा ब्रह्म बायते ॥४५॥ भक्तिर्धन दूरमार्गे सहायदं तथाऽव्ययम् । नारायणेतिमन्त्रेण कृष्णनारायणेन वंशः स एव मुक्तानां वंशा ये ते मताश्च नः ॥२७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणेन याति मोक्षणम् ॥४६॥ ब्रह्मरसो महद भोज्य येन जीवति सर्वदा। मम भत्त्या भक्त्या निकृष्टोऽपि सर्वमाप्नोति चौचमम् । यन्मुक्तये कृतं तद्वै पुरुषार्थः प्रकीर्तितः॥२८॥ स्वर्ग वा शाश्वतानन्दाऽक्षरं धाम प्रयात्यपि ॥४७॥ मूनि कण्ठे ललाटे च हृदये च निजे हरिम् । तुष्याम्यहं यथा मन्या सेवया चाणेन च। ध्यायेदात्मनि चात्मस्यं यः स मुच्येत बन्धनात् ॥२९॥ तथा नाऽन्येन तुष्यामि तुष्यामि साधुसेवया ॥४८॥ निकामदेव कामानां यदा लयो मयीश्वरे । महतां श्रेयस श्रेयसां मूलं प्रसवः पुण्यसन्तते। तदा निष्कामतामेत्य ब्रह्मरसान् समभुते ॥३०॥ जीवितस्य फलं स्वादु स्मरणं मे सदा द्विज ॥४९॥ यथाऽग्निपते काष्ठस्तनस्वी जायते बहुः । मुञ्चन्त्यश्रुणि संहर्षात संप्रहृष्टतनूरुहाः। काष्ठानि संविधायैव मस्मरूपाणि नान्यथा ॥३॥ गायन्ति सामसूतानि मयि वासं गता जनाः ॥२०॥ तथाऽऽत्मा वर्धते पुण्यैः सुप्रकाशः प्रजायते । पखझ प्रगायन्तो ब्रह्मरूपेतिसंस्थिताः। पुण्यानि भस्मसात् कृत्वा ब्रह्मरस समभुते ॥३२॥ भच्या प्रणामकारो वैष्णवाः पावना भुवि ॥११॥ पुण्यं वा यदि वा पापं महारण्य भवाय तत् । श्रीमक्तजनवात्सल्य कृष्णभक्तानुमोदनम् । पुण्यपापेऽपंथित्वा मे महामोक्ष प्रविन्दति ॥३३॥ हरिलीलाभवप्रीति प्राप्तानां सफलो मकः ॥१२॥ ज्ञात्वा मां परमात्मानं स्वात्मस्य स्वामिनं पतिम् । येन सर्वापणेनैव कृष्णे भकिनिवेदिता। प्रभु दिव्यगुणागारं मुच्यते ब्रह्मरूपमाक् ॥३४॥ भावो निवेशितः कृष्णे महाभागवतो हि सः॥५३॥ अहं ब्रह्म परब्रझलमोऽस्मि स्थूलवर्जितः। अर्चयत्येव मां नित्यं ध्यायति मां रटत्यपि । अहं अक्ष परब्रमलयोऽस्मि सूक्ष्मवर्जितः ॥३५॥ सर्वरागविनिर्मुत्तो म्लेच्छो विप्रोचमो हि सः ॥५४॥ अहं परब्रझलमोऽस्मि ब्रह्म हेतुवर्जितः। मोक्षगत्यै प्रवृत्तो यो मकृपापात्रमेव यः। अहं ब्रह्म परब्रह्मलनोऽस्मि व्योमवर्जितः ॥३६॥ पावनः स मनुष्याणां स पूज्या स यथा हरिः ॥५५॥ अहं ब्रह्म परब्रझलनोऽस्मि स्थानवर्जितः। पुनाति श्रीहरेमक्तचाण्डालोऽपि तु पावनः। अहं परब्रालयोऽस्मि ब्रह्म मात्रवर्जितः ॥३७॥ यद्हे श्रीहरिश्रास्ते यश्चित्ते श्रीनरायणः ॥५६॥ अहं पखालयोऽस्मीन्द्रियवर्जितः। तस्मै देयं ततो प्राचं पावनः पापिनां हि सः। अहं ब्रह्म पखालमोऽस्मि प्राणवर्जितः ॥३८॥ श्रुत्वाऽन्यं पापिनं पापमुक्तये स्तौति मां हि सः ॥५७॥ अहं ब्रह्म पखालमोऽस्मि चार्थवर्जितः। दयां कुरु प्रपन्नाय तवाऽस्मीति दयां अहं परब्रहालयोऽस्मि दिव्यतान्वितः ॥३९॥ दिव्यतान्वितः ॥३९॥ एवं भूताऽभयदस्य वशे कृष्णो हि वर्तते ॥५८|| ·श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के प्रभुः। वेदमन्त्रिसहोम्यो प्रत्ययुतेभ्य एव च। तरन्ति ते मम मायां प्रपद्यन्ते तु मां धिया । तापसानां कोटितश्च कृष्णभक्तो विशिष्यते ॥५॥ भक्त्या तुष्यामि श्रीनाथ: सेक्या यावदात्मना ||७८॥ एकान्तिनो हरेमक्ता दिव्येन वर्मणाऽक्षरम् । नान्योपायैस्तुष्टिमेमि यथेमि चार्पणात्मना । तेनैव वपुषा भक्त्या यद्वा यान्ति परं पदम् ॥६०॥ संसारो गारलो वृक्षस्तस्य फले शुभे युगे ||७|| एकान्तशानभक्त्यान्यवानन्यमावसंभृतः मयि स्नेहमयी भक्तिस्तथा साधुसमागमः । हरेः प्रियतमो नित्यं मकावव्यमिचारवान् ||६|| पितरस्तस्य तुष्यन्ति प्रनृत्यन्ति पितामहाः ॥८॥ आपत्स्वपि न मुश्चेत प्रीति मय्यनपायिनीम् । सत्संग च तथा भक्ति कुर्वन् कुलेऽस्ति चेजनः । मां स्मरन् मां चाश्रयश्च मे चित्तानोपसर्पति ॥६२॥ जलानानि । मया विप्र निर्मितानि प्रशान्तये ॥८॥ नाऽधीतो न मखी नैव व्रती नाचारवानपि । तथापि नैव मां लोका भनन्ते मोडसम्पदः । भफि मे वहते यस्तु कृत्यकृत्यः स वै मतः ॥६३|| पापा द्विष्टा मम स्मृत्या यान्त्यमाय पदं मम ॥८२॥ तपसां च मखानां च वेदानां पारगा अपि । जडा अपि जना ये मच्छरणं संगता भुधि । विना मतिं गतिं नैव यान्ति यां भक्तियोगिनः ॥६४॥ तेऽपि मायामतिक्रम्य प्रयान्ति परमाऽक्षरम् ॥८३॥ कग्निच्छ्रीकृष्णभक्तोऽप्यनाचारोऽप्यनाश्रमी । नमस्यो जायते देही नमस्कारपरोऽपि मे । तयापि जगतां सूर्य इवोदितः पावनः ॥६५॥ योऽहमन्तर्निविष्टोऽस्मि हृदयालयशोभनः ॥८॥ अपि पापप्रयोगाश्च देहेन्द्रियवशा जनाः। मम योगेन दिव्यो मे भक्तो मुक्तोऽस्ति सर्वदा । मक्ता मे यान्त्यक्षरं यनारायणपरायणाः॥६६॥ तं सर्वसाक्षिणं कृष्णं नमस्येत हुदानिशम् ||८|| हदा नारायणे भक्तिर्येषां चाऽव्यभिचारिणी । नमस्कारे सुशक्तोऽपि न मां नमस्करोति यः। तुच्छ स्वर्गसुखं तेषां भक्तिः शाश्वतमोक्षदा ॥६७॥ सोऽत्र मनो महाघोरे संसारे न तरिष्यति ॥८६॥ कर्ममयेऽत्र संसारे प्रपन्नानां करात् कृष्णनारायणे चैका मयि भावनमस्कृतिः । मुंऽन्नजलताम्बूलं तुष्टो भवति मोक्षदः॥६८॥ पुनाति सघश्चाण्डाल किमताऽन्यजनानिह ॥८॥ यो न कृष्णं भोजयति न पाययति सेवते । कृत्वा मुदण्डवनारायणं मां प्रणगेषु यः। पूजयत्येव नैवाऽपि तस्य सर्वे निरर्थकम् ॥६९॥ स प्राप्नोति गति श्रेष्ठां सहसमखजोर्जिताम् ॥८॥ कयां न संशृणुते स बधिरो माययाऽऽवृतः। संसारे दुष्टकान्तारे धावता देहिनामिह । दर्शनं कुरुते नैव सोऽत्राऽन्धोऽशानसंवृतः ॥७॥ मयि कृष्णे नमस्कारो विधान्तिदश्च तारकः ||८|| नाम्नां च कीर्तने मेष न यस्य पुलकोदमः । आसीनो वा शयानो वा मुलानो विहरत्नपि । हृदुल्लासोऽपि नैवाऽस्ति सोऽस्ति कुणप एवं ह ॥७१॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणाय नम उच्चरेत् ॥१०॥ मयि मचिमतां विप्र मुक्तिदासीव मम नाम सुलभ वै जिहा दत्ता तदथिनी । मध्यनन्यमनसा सर्वथा मवसंक्षयः ॥७२॥ तथापि न गृणन्त्येते नारकाः किं तदमृतम् ॥११॥ स्वदूतवर्गान् पावर्गदति नित्यशः। अनन्तसृष्टिना व्यासाः शेषाचाऽनन्तरूपिणः। वैष्णवान् वयित्वैव चरन्त्ववैष्णवान् प्रति ॥७३॥ मम लीलाप्चरित्राणां नाम्ना नान्वं प्रयन्ति ते ॥१२॥ नाहं वैष्णवमत्तानां प्रमुर्दण्डधरोऽपि सन् । मतिक्षयानिवर्तन्ते न मे गुणक्षयात् क्वचित् । अनाचारी दुराचारी विष्णुभको हि मुच्यते ॥७४॥ अवशोऽपि अवशोऽपि वदेत् कृष्ण मुच्यते सर्वबन्धनात् ॥१३॥ भनन्यमक्तिमान् कृष्णे कृष्णनिश्चयशोमनः। परिकरस्तेन सर्वथा वाक्षरं प्रति। साधुधर्मा परो दिव्यो भवत्येव स उत्तमः ॥७॥ स्वप्नेऽपि मां स्मरत्येषो मोशाय कल्प्यते दिनः ॥१४॥ यस्य मतिः स्थिरा कृष्णे प्रत्यणु वमणि स्थिता। नमः भीबालकृष्याय श्रीकृष्णस्य शुमाय च। सर्वार्थास्तस्य करगा । मुक्तिहस्तेऽस्य वर्तते ॥७॥ वहन् भावेन मतोऽसौ यमाय नैव कल्पितः ॥१५॥ मया ' विनिर्मिता 'माया सर्वेषां बन्धनप्रदा। सूर्योदयेऽन्धतमसा क्षयवन्मम कीर्तने। या "शा तस्य भवत्येवाऽनुकूला भक्तिमोक्षदा ||७७॥ पापाना बायते विप्र यो मोक्षस्ततोऽपि च ॥१६॥ वर्तते। यमोऽपि स्वदूतवर्गान् ·. * तिष्यसन्तानः ६९ पर: च पाये श्रीकृष्णनारायणनाम महाध्वनि । असंख्यानां विभवानां महाविभूचमोऽस्म्यहम् । गच्छतां मध्यलोकानां विघ्नानां विनिवारकम् ॥१७॥ अनन्तांऽशांऽशरूपाणामंशी चास्मि पर: पुमान् ॥ ९॥ श्रीकृष्णश्रीकृष्णनारायणश्रीकृष्णमाधव अनन्ताऽऽवेशकर्ताह महावेशेश्वरोऽस्म्यहम् । जपनरोऽक्षर याति युगेषु सर्वदा सदा ॥९८॥ असंख्याधिकलाना च कलेश्वरोऽस्म्यहं प्रभुः ॥१०॥ जिव्हायां श्रीबालकृष्णहरे यस्य स मोक्षगः। विभूतीनामसंख्यानां महाविभूतिपोऽस्म्यहम् । सर्वसारोत्तमसारश्चाराधनं हरेमम ||९९|| माणिक्याललिताराधारमादीनां पतिः ॥११॥ पूज्योऽसि मच्छ्वशरोऽसि नारायणीपिताऽसि च । सतां पतिश्चाऽक्षरेशश्वाऽक्षरातीत आत्मपः। सर्वथा चानुमायोऽसि मोक्षे स्थितोऽसि मानद ॥१०॥ आत्मशः सर्वसृष्टीनां पालकानां पालकानां नियामकः ॥१२॥ जामातारं च मां लब्ध्वा दत्वा दानं सुतात्मकम् । सचिदानन्दरूपोऽस्मि सदा दिव्योऽतिसुन्दरः। किमन्यच्छिष्यते मोक्षे निकामदेव मे वद ॥१०१॥ दिव्यमूर्तिकतत्वात्मकोऽसंख्यसुखान्वितः ॥१३॥ सम्पनं सर्वकार्य ते निष्पन्न मोक्षणं शुभम् । मोदप्रमोदानन्दानामाश्रयोऽस्मि महानहम् । कृतकृत्योऽसि भगवन् मद्रहस्यं तवोदितम् ॥१०२॥ उत्सवानां समस्तानां प्रकाशकोऽस्मि पावनः ॥१४॥ प्रभोकृष्ण जयकृष्ण माधवीकृष्ण संजपन् । समस्तानाममृतानां सागरोऽस्मि सुधाभूतः। श्रीकृष्ण ललिताकृष्ण बपन् याहि ममाऽक्षरम् ॥१.३॥ मिष्टातिमिष्टमिष्टानां रसानामस्मि शेवधिः॥१५॥ बालायोगिनिकाकृष्ण बालाकृष्णेति संबपन् । आकर्षणानां दिव्यानां महाकर्षणमूर्तिमान् । मे कृष्णो वल्लमः स्वामी नपन् याहि ममाऽक्षरम् ॥१०४॥ आनन्दमूर्छनानां सदाऽस्म्यानन्दमूर्छनः ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने सर्वदिव्यप्रसादानां प्रसन्नतादिवारिधिः। निकामदेवाख्येन मोक्षयोग प्रति पृष्ट: श्रीकृष्ण- सर्वलावण्यसुखवान् सर्वमाधुर्यसंभूतः ॥१७॥ नाराणस्वस्मै मोचयोगमुपादिदेशतिनिरूपणनामा सर्वरम्यप्रसंगानां प्रसञ्जकोऽस्मि माधवः। चतुर्दिशोऽध्यायः ॥ २४ ॥ यावन्मनोरथानां पूरकोऽस्मि तुषाहरः ॥१८॥ सर्वासां चापि तृप्तीनां तृप्तिदाताऽस्मि तर्पणे। श्रीनरनारायण उवाच- सन्तोषाणां समस्तानां तुष्टस्तोषप्रदोऽस्मि च ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि ततः कृष्णनरायणः। प्रेम्णां च यावां प्रेमप्रदोऽस्मि प्रेमभूः प्रभुः । पुनः स्वरूपयोग स्वं सुभकाय खुपादिशत् ॥ १॥ नेहानां जिग्धभावनां मेहपूर्णो भवाम्यहम् ॥२०॥ स्वरूपं श्रीकृष्णनारायणं मानवविग्रहम् । आसक्तीनां समस्तानामासक्तिपतिरम्यहम् । आश्रित्य वर्तते यस्तु तस्य मोक्षोऽस्ति सर्वथा ॥२॥ शर्कराणां मिष्टानां पीयूषम दोऽस्म्यहम् ॥२१॥ परेऽक्षरे राजमानो राजाधिराष ईशपः। शीतलानां सुखानां च विशेषः शीतसौख्यदः । अवताराऽवतारी य: सोऽहं श्रीकृष्ण एव हि ॥३॥ उष्णानां महानन्दप्रदानामुष्णसौख्यदः ॥२२॥ अनन्तवासुदेवानां वासुदेवोत्तमोऽस्म्यहम्। शृंगाराणामसंख्यानां शृंगाररसदोऽस्म्यहम् । अनन्तश्रीकृष्णनारायणनारायणोचमः ॥४॥ स्वादानां च समस्तानां महास्वादमरोऽस्म्यहम् ॥२३॥ अनन्तानां भगवर्ता भगवानुत्तमोत्तमः । आलेषाणां महानन्दमरोऽस्म्यहं अनन्तानां पुरुषाणामस्म्यहं पुरुषोचमः ॥ ५॥ चूम्बनानां समस्तानां सकम्पानन्ददोऽस्म्यहम् ॥२४॥ अनन्तानामक्षराणामक्षरोत्तमशासक: मेहाश्रूणां वाहकोऽस्मि प्रेमरोमोद्गमोऽस्य। अनन्तानां च मुकानां मुक्ताऽधिपाऽधिपोऽस्म्यहम् ॥ ६॥ पुलकानां विचित्राणां प्रपुलकोऽपि सर्वथा ॥२५॥ असंख्यानां पार्षदानां पार्षदेशेश्वरोऽस्म्यहम् । मोहानां च समस्तानां मुग्धतासंभूतोऽस्म्यपि। असंख्यानां च शक्तीनां महाशक्तीश्वरोऽस्म्यहम् ॥७॥ शयनानां सुषुप्तीनां विश्रान्तीनां विरामदः ॥२६॥ दिव्यमुकानिकानां महामुक्कानिकेश्वरः। आरामाणां महारामो रामोऽस्मि रमतामहम् । समस्तसाधुसावीना श्रेष्ठसाधूतमोऽस्म्यहम् ॥ ८॥ रमणोऽस्मि सकामानां कामोऽस्मि कामिनामपि ॥२७॥ प्रमीलने। च ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के नाथवत् । रतिश्चास्मि रतानां च शान्तिश्च सिद्धयोगिनाम् । प्रपनाना चाश्रयदो महाधारोऽम्मि पुष्टिश्चास्मि प्रपुष्टानां बलिनां बलमुत्तमम् ॥२८॥ अनाथानां सुनाथोऽस्मि धवोऽस्मि धविनीगणे ||८|| आत्मबलं समस्तानामस्म्यहं निर्भयत्वदम् । सौभाग्यानां तु सर्वेपां महासौभाग्यचन्द्रवान् । सुरभिः सौरभाणां च पुष्पमस्मि च पुष्पिणाम् ॥२९॥ सम्पदां च विपुलानां सम्पनिरस्मि शाश्वती ||४८॥ फलं चास्मि च फलिनां च फलिनां धातु_तुमतामहम् । ऋद्धीनां परमर्द्धिश्च लामानां चात्मलाभदः। सुवर्णश्चाऽस्मि वर्णानां रूपिणां रूपमस्म्यहम् ॥३०॥ प्रसेवानां चांगसेवास्वरूपोऽरिम समर्पणे ॥४९॥ सुकण्ठीनां मिष्टकण्ठः सुस्वराणां स्वरोऽस्म्यहम् । शुश्रूषाणां चानुवृत्तिरस्म्यह साधुवृनिता। गीतीनां मधुरा गीतित्यानां चैकतानता ॥३१॥ साधुता व क्षमा दैन्यं त्यागिनामस्मि मत्तता ॥५०॥ हावी भावस्तथा चेष्टा चिहं चास्मि समस्तगः। शीलधर्मः समस्तेषु वीर्य वीर्यवतामहम् । संयोगोऽस्मि धृतिश्चाऽस्मि वृषोऽस्मि सत्त्ववानपि ॥३२॥ अस्मि रूपं च योषामु पुंभु श्मश्रुर्भवाम्यहम् ॥५१॥ आकांक्षाऽस्मि समस्तानां मर्यादाऽस्मि च देहिनाम् । वध्वा अलतकश्चारिम मन्थरा च पटोः गतिः । आश्चर्याणां समग्राणामाश्चर्यमस्मि सर्वगम् ॥३३॥ चाञ्चल्यं नवसंयोगाद् भवामि च निसर्गजम् ॥५२॥ कौतुकानां समस्तानामस्म्यह कौतुकोत्तमः। आनुकूल्यं देहिनां चोपकारिणां भवाम्यहम् । निवृत्तीनां रमणीनां क्रियानिवृत्तिरस्म्यहम् ॥३४॥ अनुग्रहो दया कारुण्यं हितं चास्मि साधुः ॥५३॥ सर्वविघाना केलीनां केलिचातुर्यवानहम् । जयो नयिनां मूर्धन्यो विद्या चात्मविदामहम् । योगानां समस्ताना शाश्वतानन्दयोगदः ॥३५॥ तक सर्वशकल्पानां कवीनां काव्यमस्म्यहम् ॥५४॥ रागाणां चापि सर्वेषां राग्यह सर्वेषां राग्यहं रञ्जनार्थकृत् । वल्लभता वल्लभानां कुजनं मन्त्रदिनाम् । शोमानां यावतीनां च शोभनोऽहं सुमासुरः ॥३६॥ स्तवनं स्तावकानां च भवामि मिपतां मिषः ॥२५॥ मदानां मादकश्चाऽहं भोग्यानां भोगवर्धनः। लग्नता लग्निनामस्मि अन्थिश्च अघ्नतामपि । आमोगानां महामोगस्वरूपोऽस्मि प्रमोगिषु ॥३७॥ निसर्गोऽस्मि निसर्गिस्थस्तानस्तानवतामहम् ॥५६॥ द्रवाणां यावतां चास्मि स्नेहवात्मकः प्रभुः। निकामदेव जानीहि चतनानां तु चतनः। वात्सल्यानां वत्सलता नैसर्गिकी भवाम्यहम् ॥३८॥ अस्म्यहं सर्वसाक्षीति प्रवर्तको निवर्तकः ॥१७॥ चुम्बकानां समस्तानां पिण्डचुम्बकवानहम् । सर्वकर्मफलदाता सूक्ष्माऽसुजीविनाम् । आन्तराणां प्रहर्षाणां महाप्रहर्षणोऽस्म्यहम् ॥३९॥ स्थूलवास्मि च स्थूलानां दृश्योऽस्मि नेत्रिणां सदा ॥५८|| समस्तानां प्रहास्यानां मन्दहास्यं भवाम्यहम् । अदृश्योऽस्मि दिव्यनेत्रविहीनानां तु देधिनाम् । कटाक्षाणां चेकितानां कटाक्षेजितवानहम् ॥४०॥ गोचरोऽस्मि मदर्थानां दूरेऽस्मि मदर्थानां दूरेऽस्मि द्वेषिणामपि ।।५।। हार्दानां चान्तराणां महाहृदयवानहम् । जीवन सर्वसत्त्वानां जहानामस्मि चास्तिता। प्रकर्षणानां सर्वेषां महाप्रकर्षणोऽस्म्यहम् ॥४१॥ योषितां नाभिपग्रेऽस्मि नराणामस्मि तत्यक ॥६॥ श्रेष्ठानां वरिष्ठानां श्रेष्ठवरेण्यधर्म्यहम् । देवानां चाऽमृते अस्मि मितृणां पुण्यसाये । प्रवराणां वराणां च प्रवरो वरदोऽस्म्यहम् ॥४२॥ ऋषीणां ब्रह्मभावेऽस्मि मानवानां नयेऽरिम च ॥६॥ व्यापकानामम्बराणां महाव्यापकतास्ति शूराणां योधने चास्मि विदुषां बहुवेदने । कल्लोलानां च खेलानां प्रखेलकोऽस्मि तद्गतः ॥४३॥ सतीनां सत्यधर्मेऽस्मि वधूनां पतिदैवते ॥६॥ उल्लासानां विळासानां समुल्लासो विलासकृत् । पक्षीनां पातिव्रत्येऽरिम पुत्राणां पितृसेवने । मावनानां च मावानां महाभावनयाऽन्वितः ||४४॥ धनिनां दानमावेऽस्मि राज विष्ण्ये बसाम्यहम् ॥३॥ निवासावां च वासानां वासनानां वसानका। अप्सरसा चाननेऽस्मि गान्धर्वाणां तु गायने । प्रस्थानामिमुखाना प्रभवाम्यवसांनकृत् ॥४५॥ नर्तकीनां नृत्यकायें समायां च सभापती॥६॥ पारितोषिकवर्याणामुपदामा तोषणम् । कथायां व्यासदेवेऽस्मि मखेऽनलेऽस्मि सर्वथा । स्वागतानां च मानानां मानंदोऽस्मि पिता प्रभुः ॥४६॥ युद्धे नये स्थितमास्मि नीतावस्मि समुद्घमे ॥६५॥ मे। च

·* तिष्यसन्तानः
७१
तत् ॥८॥
मतम् ।
दुग्धे गवादिपशूनामस्मि गुन्द्रे तु शाखिनाम् । ब्रह्माभिषं धाम दिव्यं परखापरात्मनः।
संस्कार द्विदलादीनामस्मि भिक्षुकमिक्षिते ॥६६॥ प्रकाशान्य सच्चिदानन्दात्मतेजोमयं
सदा ॥८२॥
मन्दिराणां मध्यदेशे भवनानां तु गोपुरे। तदेक
तु चतुर्धाऽत्र विशेषणैर्विशेषितम् ।
प्रामाणां चत्वरे चास्मि नगराणां नयालये ॥६७॥ विशिष्टयोर्विशिष्टयोरद्वैत ब्रह्मधाम
अरण्येषु पिप्पलेऽस्मि देहल्यां तु गृहे गृहे। विशिष्टाद्वैतमुक्त में धामाऽक्षरामिधं द्विज ।
तुलस्यां वैष्णवस्थल्यां वैष्णवेऽस्मि बनेऽपि च ||८|| जडेषु चेतनेष्वेव सर्वावस्थासु
सर्वथा ॥८४॥
तीर्थेषु सत्सु वर्तेऽहं पृथ्ख्या भक्तालयेऽस्मि च । राजते चाऽक्षरं व्रक्ष सर्वाश्चर्यसमन्वितम् ।
कालेषु ब्राझकालेऽस्मि सायं चारात्रिकेऽस्मि च ॥६९॥ तत्र विशिष्टाद्वैते वै घान्यक्षरे विराजते ॥८५||
नक्षत्रेऽस्मि जयन्त्यादौ बिम्वेऽस्मि श्रेष्ठपूजने ।
अनादिश्रीकृष्णनारायणः
सर्वमित्रेऽस्मि मनुजे शास्त्रेऽस्मि मत्कयान्विते ॥७०॥
श्रीपुरुषोत्तमः।
धर्मेऽस्मि ब्रह्मचर्येऽहं
यः सोऽहं खेक एवाऽस्मि तुल्याधिकविवर्जितः ।।८६||
अखायामस्मि दातरि।
अद्वैतोऽस्मि न स्वो द्वौ वे परमेशौ पदाचन ।
भाग्यवतां पुरश्चाऽस्मि दुर्भाग्यानां तु पृष्ठतः ।
अतो विशिष्टाऽद्वेताऽद्वतोऽहं श्रीपरमेश्वरः ||८७॥
अधश्वास्मि तु पापानामूर्ध्वमस्मि टिवौकसाम् ॥७॥
परनझाऽक्षरातीतः
सर्वात्माऽक्षरब्रह्मगः।
आत्मनिवेदिनामस्मि देहेन्द्रियान्तरात्मसु ।
विशिष्टं चाऽक्षरं ब्रह्माऽद्वैतं तत्राऽस्मि चैकलः ॥८८||
विप्राणां वचने चास्मि मायायां सात्विके गुणे ||७२॥
मद्विशिष्ट ब्रह्म सर्वजनचेतनगं
अन्यायानां मयं चास्मि शिक्षाऽस्मि शास्यवर्गिणाम् ।
एवं चाऽस्मि सदा विप्र व्यापिनो व्यापकोऽप्यहम् ।।८९||
वादानां निर्णयथास्मि फलव्यातोऽस्मि सर्वथा ॥७३॥
एतत्ते कथितं तत्त्वं
मम
स्वरूपवेदने ।
सजातीनां प्रधाहेऽस्मि चानुपूर्यों तु वाङ्मये ।
सोऽहं मूर्तोऽस्मि सर्वत्राऽक्षरे मूर्तेऽपि
तेजसि ॥१०॥
विशिष्ट चाऽक्षरं ब्रह्म तत्राद्वैतो वसाम्यहम् ||७४||
अक्षरं ब्रह्म
मयक्तं सर्वत्राऽस्ति द्विबोत्तम ।
अतो विशिष्टब्रह्माऽद्वैतात्मकोऽहं
सृष्टित्रयं चाक्षरेऽस्ति विशेषणतयाऽन्वितम् ॥११॥
निकामदेव मा यस्तु जानीयात् सुस्वरूपिणम् ॥७५॥
अक्षरे सन्ति मुक्ताश्च धामान्यन्यानि सन्त्यपि ।
श्रीकृष्णं वल्लम चायें स्वामिनं
बालकृष्णकम् ।
तधाम च समर्थ मद्योगेन मूर्तिमत् तथा ॥१२॥
मुक्ति गच्छेन सन्देहो मद्विशो न प्रणश्यति ॥७६॥
सेवायां वर्तते चापि मुक्तेश्वरं हि मनिमम् ।
श्रीनिकामदेव उवाच-
मत्सारूप्यं मबमानं . सर्वाधारमपि
पुमानक्षरपुरुषः
सोऽयं ब्रह्मपुमान् स्वयम्।
कथं
विशिष्टब्रह्माद्वैतात्मकस्त्वं विबुध्यसे । तदेव व्यापकं दिव्यं भूमिका तेजसी सदा ॥१४॥
संक्षेपान्मे कथयस्व सर्वस्वामिनरायण ||७७|| तत्प्राविर्भूतमोग्यादि
मोगोपकरणान्यपि ।
भोगाश्च सम्पदः सर्वा विद्यन्ते तत्र सर्वशः ॥१५॥
श्रीकृष्णनारायण उवाच-
यदाधारा यत्प्रपोषा यहदिमन्त इत्यपि।
विशेषणं स्थूलमाया सर्वकार्यात्मिका तु या।
मुक्ताः सर्वे वसन्त्येव मुक्तानिकाच धामनि ॥९॥
विशेषण सूक्ष्ममाया साम्यावस्था
गुणत्रयम् ||७८॥
मूर्तेः सुयोगेन पूर्ण चाऽखण्डमक्षरम् ।
मम मूर्तेः
ताम्यामचेतनाम्यां तु विशिष्टं
चाक्षरम् ।
अव्ययं शाश्वतं धाम तत्र वासो हि मोक्षणम् ॥१७॥
अन्तरस्थ व्यापकं चास्ति विशिष्टे ते घुमेऽक्षरे ॥७९॥ निकामदेव मे योगात् त्वं गतोऽसि तदक्षरम् ।
विशेषणं
स्थूलात्मानः
सर्वकर्मफलाशनाः। यत्राऽहं तत्र वै धामाऽक्षरं नित्यं हि विद्यते ॥९८॥
विशेषण
सूक्ष्मात्मानः
कर्मफलादिवर्जिताः ॥८॥
सा भूश्च सम्पदः सर्वा मवन्त्यत्र मयि प्रभौ।
ताम्यां वै चेतनाभ्यां तु विशिष्ट वक्ष चाऽक्षरम् । कुंकुमवापिकाक्षेत्रं धामाऽक्षरं विहास्ति
वै॥१९॥
अन्तस्यं व्यापकं चारित विशिष्टे ते झुमेऽक्षरे । अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीवल्लभः
अक्षरं त्वेकमेवाऽस्ति द्वितीयेन विवर्जितम् ।।८१॥ अक्षरस्थो विराजेन सर्वशस्ते सुतापतिः ॥१०॥
परेश्वरः।
ध्रुवम् ॥१३॥

·७२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * मम योगेन मोक्षेऽसि गन्तव्यं ते न विद्यते । सर्वकर्मसु रक्तोऽपि चित्तं कुर्यात्त यो मयि । मम साक्षाप्रसंगोऽनाऽक्षरे मोक्षप्रदस्तव ॥१०॥ तस्य लेपो न भोगाना भोगमध्याऽधिवासिनः ।।१०॥ सदा त्वं मम मुक्तोऽसि पश्य दिव्यं निजं गृहम् । स्मृति, परमो धर्मो ध्यानं तपश्च वै मखः । इत्युक्त्वा श्रीकृष्णनारायणस्तं चाऽक्षरं पदम् ॥१०२॥ शुद्धिः सर्वा परा शान्तिः सर्वे मे रमरणे स्थितम् ॥११॥ दर्शयामास सहसा मुक्तं निकामदेवकम् । दुर्लभ यत्परं दूरमगोचरं यदक्षरम् । मुक्तानिका तथा सुरेश्वरी दिव्यां तु शाश्वतीम् ॥१०३॥ तथापि प्राप्यमेवाऽस्य तथापि प्राप्यमेवाऽस्य स्मर्तु, कृपया मम ॥१२॥ बद्रीप्रियां बालयोगिनी पद्मावतीसतीम् । अप्यध्वरशतानां यद् वैगुण्यं विक्रमादिकम् । माणिकी हरिपनी प्रदाऽभावयत्तिरः ॥१०४॥ निर्दोषं प्रत्युत पूर्ण श्रीकृष्णस्य स्मृतेर्मम ॥१३॥ बद्रिके वं सैव चास्से या तत्र बालयोगिनी । न स्मृत्या सदृशं मेऽत्र शोधनं चाऽद्यकारिणाम् । माणिक्यवर्णा श्रीकृष्णनारायणस्य वाहिनी ।।१०५॥ भवानां दाहिका चापि मोक्षदा सा मम स्मृतिः ॥१४॥ पृथ्व्यां सा माणिकी वाहा बडवाऽभवदच्युता। निष्पन्नध्यानवृत्तेस्तु मुक्तिरनंव जन्मनि। ब्रमप्रमावती युक्ता या बयाललितामिका ॥१०६॥ स्मर्तुमऽनलवत् कक्षं स्मृतिर्दहति वासनाम् ॥१५॥ हरौ चामस्थिते चित्तस्थिते तु सर्वकिल्बिपम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने स्वयं लीनं भवत्येव ततो भयं न विद्यते ॥१६॥ परब्रह्मस्वरूपयोगनिरूपणं विशिष्टब्रह्माऽद्वैतात्मकपर- राग कलहो दूषणं दोषो उद्वेजनं क्षयम् । ब्रमविवेचनं चेत्यादिनिरूपणनामा न क्रामेन्मानसं स्मर्तुर्यतस्तश्चिनगोऽरम्यहम् ॥१८॥ पञ्चविंशोऽध्यायः ॥२५॥ तिथिर्मासः क्षणं योगश्चन्द्रो लग्नं शुभं दिनम् । श्रीनरनारायण उवाच- तदेव यंत्र गोविन्दः स्मर्यंत सर्वथा शुभः ॥१८॥ बद्रीप्रिये देवि ततोऽनादिनरायणः । सा क्षतिः सा परा हानिर्व्यसनं तत्परं तथा । थन भक निकामदेवं तं प्राह योगं तु निर्भयम् ॥१॥ क्षणेऽनादिकृष्णनारायणो चिन्त्यते ॥१९॥ कलौ कृतयुगस्तस्य यस्य चिने जनार्दनः। श्रीकृष्णनारायण उवाच--- कृते कलियुगस्तस्य यचिते न जनार्दनः ॥२०॥ शृणु निकामदेव त्वं निर्मीकयोगमुत्तमम् । अग्रे पृष्ठे पुर कर्वऽधोऽमितो मध्यवर्तुले। यज्वाला न भयं तस्य मायाकालाद्यकर्मणाम् ॥२॥ हृदये थस्य गोविन्दः कृतकृत्यो हि सोऽस्ति हि ॥२२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य ध्यातुरन्वहम् । शुभेऽशुभे मनो यस्याऽनादिकृष्णनरायणे । नदानतीर्थतपसा पुण्यभोगभयं भवेत् ॥३॥ तस्य फलं महत् स्वर्ग दुखदोषादिवर्जितम् ॥२२॥ सर्वपुण्यानि वै कृष्णे मयि न्यस्तानि येन तु। असन्त्यज्याऽपि गाईस्थ्यं स्मरते मां तु या सदा । तस्थाऽक्षरं परधाम निर्मयं प्राप्यमेव हि ॥४॥ छिनत्ति पौरुषी मायां मय्यर्पितक्रियो हि सः ॥२३॥ सर्वकर्माधिक कोपासन मम सर्वदा। यस्य चिते हरिबारते क्षमावान् सोऽपराधिषु । स्मरणं चानुमननं सर्वथा मयनाशनम् ॥५॥ भशेषु दयया युक्तो मोदवान् धार्मिकषु सः ॥२४॥ मायालेशानुसक्तिस्तु पापं चान महात्मनाम् । स्मरेनारायणं मां त्यागभोगादिकर्ममु। हरे स्मरणस्म तत्प्रायश्चिचं महात्मनाम् ॥६॥ महात्मनाम् ॥ ६॥ नामस्वमसुषुप्त्यादौ दुष्कर्मस्वपि चाधिकम् ॥२५॥ मुहूर्तस्मृतिमात्रेण धामाऽमिगो भवेत् । हृदयस्थोऽहमेतस्य लाभ जयं यशो धनम् । किं पुनः सततं भक्तो निर्भीकोऽन्यसमागमात् ॥७॥ सम्पादयामि सततं शान्तिमानन्दमुत्तमम् ॥२६॥ चामत्स्वासुपसीना पारे विष्ठति योगवित् । असंख्यपक्षिपादपपशूनां मोक्षदोऽसम्यहम् । योग स एव मनसो वृत्तिर्मय्येव सर्वदा ॥८॥ स्मरतां मम चैधय कि प्रपननृणां तदा ॥२७॥ गच्छंतिछन् श्वसन कृष्णं नारायणं तु मां स्मरेत् । श्रीकृष्णपादपच्छाया शीतातपविवर्जिता। प्रलपन, विविधन मुंचन, स्मन् मां सर्वथा स्मरेत् ॥ ९॥ अमृतपददा मायामोहन्त्री कि न सेव्यते ॥१८॥ न मम ·विष्यसन्तानः ७३ हरिः ॥३७) न शापस्य भयं तस्य न च राज्ञो मयं तथा । एवंविधं तु मां ज्यायन् पूज्य सन्मान्य मानद । न तु याम्यमयं तस्य यस्य चित्तं मयि 'प्रभो ॥२९॥ अवाप्स्यसि ध्रुवं तात शाश्वतं मेऽक्षरं पदम् ॥४८॥ ध्यानं स्मरणसंजुष्टं पवित्रमुत्तम सदा। इत्येवं बोषितो विप्रो निकामदेव आहतः। येन पापाशनोऽप्यन लिप्यते कदाचन ॥३०॥ महाहर्षे समापनः सामोवाच तु निर्भयम् ॥४९॥ यथा तु विषये चित्तं तया यस्य हरी मयि । नृत्यन् गायन् हसन् देहं कूर्दयन् चेष्टयन् मुहुः। सथा मे सत्सु सत्सङ्ग्रेस मुक्तोऽत्र प्रमुक्तिदः ॥३१॥ उवाचाऽऽवेशयोगेन निर्मय साम गायनम् ॥५०॥ कृष्णनारायणमक्तिईदये वासकारिणी। 'बालकृष्णं प्रपन्नोऽस्मि कि मे कालः करिष्यति । तत्सङ्गसजिसजाव्यान् तारयत्ययसागरात् ॥३२॥ अक्षरेशं परमेश ब्रोश पुरुषोचमम् ॥५॥ तज्ज्ञानं श्रीहरियंत्र सा कथा यत्र माधवः । शंखचक्रगदापत्रधारिणं परमेश्वरम् । सत्कर्म तद् यत्र चाहं तचित्तं यन्मदर्पितम् ॥३३॥ अधोक्षज प्रपन्नोऽस्मि किं मे मृत्युः करिष्यति ॥५२॥ जिहा सा या हरि स्तौति सा त्वग् या स्पृशति प्रभुम् । अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीपतिमव्युतम् । तौ हस्तौ चालेषितौ मां तमं यन्मदर्यकम् ||३४|| गोपालजं प्रपन्नोऽस्मि कि मे माया करिष्यति ॥५३॥ शिरस्फलं नमो मेऽत्र पाणिफलं मदर्चनम् । सर्वावतारिणं सर्वशक्तिसेवितमाधवम् । मनःफलं मननं मे वचःफलं गुणस्तवः ॥३५॥ कामरेयं प्रपन्नोऽस्मि कि में पापं करिष्यति ॥५४॥ मेरुतुल्यः पापगशिर्मत्स्मृतेागविनश्यति । कुंकुमवापिकातीर्थ लोमशस्य शुभाश्रमम् । साप्वसाधु चरितं चार्पितं मयि न लेपकृत् ॥३६॥ अवसर प्रपन्नोऽस्मि कि मे कर्म करिष्यति ॥५५॥ अनाथानां हरिन थोऽबलानां तु बलं हरिः। भगवन्तं सर्वधाम्नां नारायणनरायणम् । सकामानां हरिदाता सर्वेषां शरणं राधाकान्तं प्रपन्नोऽस्मि कि मे तृष्णा करिष्यति ॥५६॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणाऽऽयोऽत्र मायातारं कृष्णनारायण श्रीमाधवीपतिम् । तीयें तत्परम मायाकालकर्मादिनाशकम् ॥३८॥ माणिकीशं प्रपन्नोऽस्मि कि मे कामः करिष्यति ॥५७॥ शूद्रं धर्मकरं चाण्डालं वा भक्तियुतं मम। सर्वान्तर्यामिण साचाद् बालयोगिनीस्वामिनम् । विप्रवत् पावनं मन्ये मम योगं गतो हि सः॥३९॥ परमेशं प्रपन्नोऽस्मि कि मे भ्रान्तिः करिष्यति ॥५८|| धनिनां स्तावकाः प्रायो यदि स्तुवन्ति मां तथा । अक्षरेशं च मुक्तेशं मुक्तानिकापति हरिम् । घनेश्वरानिह कृत्वा मोचयामि च बन्धनात् ॥४०॥ ब्रह्मप्रियेशं प्रासोऽस्मि कि मे सम्पत् करिष्यति ॥१९॥ वहिनेऽमिसंव्याप्तः शुष्काऽऽदाहको यथा। ईश्वरेशं चेश्वराणीपति हरिप्रियापतिम् । तथाऽहं हृदये न्यस्तो दहामि वासनादिकम् ॥४१॥ प्रमुम्पति प्रपन्नोऽस्मि कि मे तमः करिष्यति ॥६०॥ प्रज्वलन्तं महारण्य नाश्रयन्ति मृगेश्वराः। पद्मावतीस्वामिन अडचेतनवर्तिनम् । तथा मया प्रकाशन्तं नाश्रयन्ति मदादयः॥४२॥ लक्ष्मीनाथं प्रपन्नोऽस्मि किं वासना करिष्यति ॥६१|| यावद्वेगेन मतिमें विश्वासोऽपि यथा एकरूपं बहुरूपं विश्वरूप तु बालकम् । तथाऽत्र फलमाप्नोति कृपात्र में विशिष्यते ।।४३॥ सवां पति प्रपत्रोऽस्मि कि मे बन्धा करिष्यति ॥२॥ पुत्रदारकुडम्बादौ मन्ना सीदन्ति देहिनः। 'ओनमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। सीदन्ति मयि ते चेकै द्रागुत्तरन्ति मबलात् ॥४४॥ नमोऽक्षरनिवासाय नमो गोलोकवासिने ॥६३॥ मुक्तिमुखं तु पिहितं येन साधुनिषेवणम् । नमो वैकुण्ठनाथाय नमः श्रीपुरवासिने। तस्य मुक्ति न पश्यामि कदापि भाविसर्जने ॥४५॥ नमो ललिताकान्ताय सर्वकान्ताय सर्वकान्ताय वे नमः॥४॥ पूजयेत् परमात्मानं मां सदा हृदये बहिः। बालयोगिनीकान्ताय बद्रीकान्ताय ते नमः। ध्यायेन्मां सर्वगं मूर्त कान्तं श्रीवल्लभम् प्रभुम् ।।४६॥ निकामदेवनाथाय वासुदेवाय ते नमः ॥६५॥ गुरुं पति स्वामिनं मां खुष्टं साक्षिणमच्युतम् । नमोऽमृतनिवासाय नमोऽव्याकृतवासिने । परमानादि कृष्णं नारायण परेश्वरम् ॥४७॥ नमः कैलासवासाय हिरण्यगर्मवासिने ॥६॥ भूसुर।

·७४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * सदा। ये व तव जयद त्वं जगत् सर्व नमः सिद्धाधिवासाय सुरादिवासिने। अधन्यो नायते धन्यस्त्वसाधुः साधुतां ब्रजेत् । नमः पितृनिवासाय नमो मानवरूपिणे ।।६७॥ अभाग्यो भाग्यवान् स्याञ्च ते स्तवात् पुरुषोत्तम ॥८६॥ नमः सर्वनिवासाय नमो मदात्मवासिने । अपि लोकबहिष्कार्या यदि ते शरणं गताः । सुरेश्वरीहदिस्थाय नमोऽनन्तस्वरूपिणे ॥६८॥ साधुशीला हि ते सर्वे जायन्ते पंक्तिपावनाः ॥८७॥ नमो देहेन्द्रियप्राणान्तरात्मवासिने येषां सर्वाधिपे कृष्णे भक्तिरव्यभिचारिणी । नमस्ते परमानन्द नमस्ते शानसंभृत ॥६९॥ अपि चाण्डालकर्माणस्तेऽपि विप्रोत्तमोत्तमाः ॥८८॥ नमस्ते शनविशानप्रद श्रीपुरुषोत्तम । अपि शौचसमाचाराः कृष्णे ते संगवर्जिताः। नमस्ते विश्वद्विष्णो नमस्ते सर्वकारण ||७०॥ भवानवासारते सर्व सर्वकिल्विषसंभृताः ।।८९॥ नमस्ते गोपगोपीय नमः सर्वार्थसाधक। तव ध्यानपग पूजापरायणाः। नमस्तेऽनुग्रहदातर्नमस्ते मोक्षद प्रभो ॥७॥ तव प्रसादभोक्तारस्ते सदा वित्रसाशिनः ॥१०॥ जय कृष्ण जय विष्णो ममाऽमयद माधव। आराध्य सतत श्रीहरि सर्वसुखप्रदम् । त्वां चिदानन्द सच्चिदानन्द केशव ||२|| प्राप्य त्वां अय परमात्मानमेष्टव्यं नावशिष्यते ॥११॥ अय बीव जय साक्षाजनार्दन । साधुभिश्चिन्त्यते यश्च साध्वीमिः काम्यते तु यः। शास्त्रादिसन्न्यस्तबीजगर्माद्युपासन ॥७३॥ पौयते योगमापन्नयः स कृष्णोऽस्तु मे हदि ॥१२॥ भावपुष्पैः पूजयामि वं गुरुस्त्वं पिता भ्राता सुहृद् बन्धुः प्रसूर्मम । श्रद्धाञ्जलिप्रदोऽस्मि च। त्वं मोक्षरत्वं परानन्दस्त्वं में सर्वस्वमच्युत ||७४॥ आत्मानं दक्षिणां कृत्वाऽर्पयामि त परेश्वर ॥१३॥ त्वमुखता च पाता च नेता त्वं विरतिर्भवान् । यथा सर्पिः शरीरस्थं गवां न कुरुतं बलम् । रूपरूपितं संप्रकाशते ॥७॥ निर्गतं कर्मसंयुक्तं दतं तासां बलप्रदम् ॥१४॥ तथा त्वं हृदयस्योऽपि मानपानां बलाथ न । खं पखम भगवन् देवास्तु दुरासदः। त्वमेव निर्गतः साक्षाद् भूतो बलाय विद्यसे ॥१५॥ मया त्वासादितथाऽत्र बालयोगिनीवैभवात् ॥६॥ विनाऽऽराधनया कृष्ण त्वं कृपाशगी मम। कस्त्वा बानाति चात्मेशं मुक्तगम्यं परात्परम् । प्रत्यक्षं मान रूपं दृष्ट नारायणाभ्युत ॥१६॥ सनातनपुमांस तं पुराणपुरुषोचमम् ॥७॥ सदैव सेवितं चापि दिव्यं रूपं प्रदर्शय । परं रूपमबान्तो दिवौकसो महर्षयः। यद्यहं पात्रमस्म्यत्र कृपापात्रं भवामि चेत् ॥१७॥ अवतारमयीमूर्तीवे भवन्ति सुगोचराः ||७८॥ विप्रत्वं मे गतं चापि त्वय्येव तरसमर्पितम् । अवतारा मजन्ते त्वां पुमांसमवतारिणम् । मुक्तत्वं वर्तते में चेत् सर्वाशे तव भकिमान ।।९८॥ नारायणा असंख्यास्त्वां मबन्ते परमायणम् ॥७९॥ एवं श्रीबदरीदेवि प्रार्थितः परमेश्वर नारायण्यश्च मुक्रान्यस्त्वां मचन्ते परं पतिम् । कृपयैव भूसुराय दिव्यं रुपमदर्शयत् ||१९॥ सन्तो मुक्तास्त्वां मजन्ते सर्वावस्थासु सत्पतिम् ॥८॥ अक्षरस्थ चाऽवतारसंस्थैराप्रपूरितम् । तवाशानेन मगवन् मानुषादिनिसर्गतः। भुक्तर्मुक्तानिकाभिश्च सेवितं कमलादिमिः ॥१०॥ अन्तुमर्हसि सर्वे मे यत् कृतं न कृतं तव ॥८॥ तथा श्रीबालयोगिन्या अदर्या शुधमुत्सुकम्। सर्वावस्थासु सर्वत्र सर्वकालेषु कृपयाऽदर्शयत् कृष्णनारायणो निकामिने ॥१०॥ अचला तु हरे भकिस्तेऽप्रियुगेऽस्तु मे प्रभो ॥२॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने प्रीतिस्त्वय्येव सततं मवत्वात्यन्तिकी मम। श्रीकृष्णनारायणकृतनिर्भययोगोपदेशोत्तरं निकामदेवस्य सर्वकामफलदातस्त्वयि मचिदाख दिव्यशानातिलामोत्तर स्तुतिरित्यादिनिरूपणनामा स्तोत्रं कर्तुमनन्तस्य कः शक्रोति तु मानवः । षड्विंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥ ववापि स्यापूतं वाक्यं ,क्षमस्व नाथ ते नमः ||४|| श्रीनरनारायण वाच- पुरषोचमयोगोन निर्भयत्वं प्रजायते। भूयतां बदरीदेवि त्वया निकामयोगिन पुरुषोत्तमा बजेत् ||८५॥ पल्या कथा परा दिव्या मोक्षदाऽपि ततोऽभवत् ॥ १॥ सर्वया । मे ||८३॥ बेगेत '.. पुरषा ·* तिष्यसन्तानः ७५ । यावत् पश्यति दिव्यं श्रीकृष्णनारायणं प्रमुम् । मुक्तर्मुक्तानिकामिश्च सेवितः परमेश्वरः। निकामदेव सहसा दिव्यस्तन्धाकृति गत:॥२॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रस्थितो घाम्नि विलोकितः ॥२१॥ तावत् तत्र समायाता सुरेश्वरी सती द्रुतम् । दिव्याक्षरे परे धाम्नि सौराष्ट्रोऽपि विलोकितः । पूजार्थे श्रीकृष्णनारायणस्य कमलैः शुभैः ॥३॥ अश्वपट्टसरो दिव्यं श्रीलोमशाश्रमः ॥२२॥ सहस्रकमलेश्वाऽश्वपट्टसरोमवैः सती। महर्षीणां चाऽवसथान्यपि दिव्यानि तत्र चन्दनैश्चाक्षतः पुष्पैः कृष्णपूनार्थमागता ॥ ४॥ आलोकितानि दिव्यानि कोट्यर्बुदाब्जशक्तयः ॥२३॥ व्यपश्यत् स्वपतिं स्तब्धं दिव्यसमाधिरांस्थितम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणकान्ता विलोकिताः। अनुक्त्वा सा द्रुतं कृष्णनारायणाय चक्रिणे ॥५॥ तत्र त्वं बदरी चास्से माणिक्या भगवपिया ॥२४॥ कमलानि समयव चन्दन चाक्षतान्यपि। दिव्यगजासनं कृष्णमन्दिरे सर्वशोभने । समस्तानि सुपुष्पाणि समयं परमात्मने ॥ ६॥ सर्वदिसंभूतं चापि ताभ्यां विलोकितं तदा ॥२५॥ पादसंवाहनार्थे सा यावत् पुरो निषीदति । अथ तत्राऽनादिकृष्णानारायण पुमुत्तमः। तावच्छीकृष्णकान्तस्य पादयोनिर्गता प्रभा ॥७॥ पुराणपुरुषो बद्रि दिव्ययुवा सुसुन्दरः ॥२६॥ अव्याप्नोद् बद्रिक सौधे ततश्चत्वरमण्डले। स्वर्णकेशः स्वर्णश्मश्रुः स्वर्णाम्बरा सुतैजसः । निबिडा च घनीभूताऽव्यानोदम्बरमण्डले ॥ ८॥ सर्वछावण्यमूर्तिश्च मन्दहास्यान्वितः प्रभुः ॥२७॥ चन्द्रनिभाऽभवत् सा तु माधुर्यशीतमिष्टदा। अनन्तचन्द्रशीतापनेत्रद्वयविराजितः अय विद्युनिभा जाता स्वर्गानलसमा ततः॥९॥ सर्वानन्दप्रदप्रेमरसायनेत्रपश्मनः ॥२८॥ महाभूतमयी जाता तैसी सा ततोखबरे। मन्दहास्यसुगन्धाव्यमुखमण्डलाबित: अश्वराणां योग्या च गम्या स्वर्गनिवासिनाम् ॥१०॥ रक्तौष्ठस्थसुमाधुर्यप्रियताबोधबोधका ब्रह्मादीनां ततो गम्या ततश्वेश्वरपुंगवैः । श्वेतकान्तिप्रसरत्सद्रलबीजामदन्तका निमाल्या श्रीपुरे धाम्नि यथा वै तैबसी प्रमा ॥१॥ श्रीरूपाऽव्यक्तभावाब्यमाणिक्यनिक्षिकान्तर ॥३०॥ वासुदेवप्रमा पश्चात् कृष्णप्रमाऽक्षरप्रमा। पुष्टस्कन्धद्वयाऽलम्बिमन्दारादिलगन्वितः अक्षरं धाम सर्व साऽभवत् ताभ्यां निभालितम् ||१२॥ भुजबन्धभुजाशोभच्छालाव्यप्रकोष्ठकः ॥३१॥ मुक्ता मुक्तानिकाचापि ब्रह्मप्रिया हरिप्रियाः। दक्षकरवलस्थानमीनशूलधनुर्वब: समस्ता श्रीर्माणिकी च ललिता च बया रमा ॥१३॥ नखचन्द्रावलियोतत्समग्रामिपुरास्थल: ॥३२॥ राधापनावतीब्यक्तयश्च ताभ्यां विलोकिताः। रक्षभूषावलिव्यातकौस्तुभरेखिकौरसः धाम्नि चारामसौधानि मन्दिराणि शुभानि च ॥१४॥ स्वर्णाम्बरादिशोमात्यो रशनाकटिश्योमितः ॥३३॥ भवनानि विचित्राणि मुक्तानामालया: शुभाः। कणकिकिणिकानयादभूषाविराषितः अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य मुख्यमन्दिरम् ॥१५॥ स्वर्णचित्रमूदुस्वस्तिपादुकाचरणान्वितः ॥३४॥ सहककलशान्यवहुमन्दिरमध्यगम् अलकामचरणोभतलादिसर्वचिडवान् निमालितास्तथा सख्यः सखायः परमात्मनः॥१६॥ पारमेशं पर छत्रं मस्तको मस्तको विराबवे ॥३५॥ उद्यानानि विहाराच दिव्यभोगा विलोकिताः। चामरे चाऽल्पमानेऽपि श्रीलक्ष्मीम्यां धृते शुमे । दिव्याऽतिदिव्यसौन्दर्यमाधुर्योज्ज्वल्यसंभूताः ||१७|| व्यननेन सती बालयोगिनी यत्र तिष्ठति ॥३६॥ पार्षदाः पार्षदान्यश्च ताभ्यां तत्र विलोकिताः । सुरेश्वरी ताम्बूलकं यस्मै कृष्णाय यच्छति। कल्पद्रुमा अझदुमा ब्रह्मवल्ल्यो विलोकिताः ॥१८॥ विलोकिताः ॥१८॥ निकामदेवः भीकृष्णवेत्रवरोऽत्र राजते ।।३७॥ फलपुष्पर्धयस्तेषु मिष्टरसा विभाविताः। एवं दिव्यस्वरूपः श्रीकृष्णस्तान्या प्रवीक्षितः। अनन्तभोगसामायोऽसंख्यसाधनसंभूताः अथाऽस्य कृपया कृष्णोद्यानानि भवनानि च ॥३८॥ अनन्तदासदास्यवाऽनन्तैश्वर्यविभूतयः अन्तः प्रविश्य सर्वाणि ताभ्यां विलोकितानि । अनन्तसिददेहाच मुक्तामानो विलोकिताः ॥२०॥ अनन्तानन्दमोदाब ताभ्यां तत्र समर्थिताः ॥३९॥ -- ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * पस्पर्श च सुसेवने पावितौ। प्रसादाचार्जिता दिव्यश्रीकृष्णेन समर्पिताः। अथाऽन्तर्यामिरूपः स प्रत्यात्माऽपि निमालितः। मुक्ताश्चापि विलोकिताः ॥४०॥ सुरेश्चर्या तृप्ताः शाश्वतभावाश्व हृदयेऽपि निकामदेवमानसे ||५९॥ श्रीमगोपालकृष्णश्च धर्ममूर्तिविलोकितः। समग्रायां प्रतिमायां बालयोगिनिकाऽस्थिषु । तथा श्रीकंभरालक्ष्मीमतिरूपाऽवलोकिता ॥४१॥ प्रत्यवयवं श्रीकृष्णनारायणो विलोकितः ॥६॥ सन्तुष्टा च सती बाला कृष्णशक्तिविलोकिता। एवं प्रदर्श्य भगवान् ताम्यां दिव्यं महत्तमम् । एवं दृष्ट्वा प्रसादं च लब्ध्वा भुत्वा च तौ तदा ॥४२॥ महिमानं निज पश्चात् तिरोऽभावयदच्युतः ॥६॥ तृप्ती नारायणदृष्टया गोलोक समुपागतौ। मानक: सहसा बातश्चाश्वपट्टमस्तटे। अक्षरं धाम सहसा समस्तं विलयं गतम् ॥४३|| पृथ्यां स्थितोऽभवत्तत्र लानार्थकृतनिश्चयः ॥६॥ गोलोके श्रीकृष्णरूपस्ताभ्यां स एव माधवः। निकामदेवं हस्ताभ्यां सुरेश्वरीम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणः कृष्णो विलोकितः ॥४४॥ तावत्तौ चर्मचक्षुष्की जातौ यदि मानवौ ॥६३॥ वंशीघरो गोपिकानां मण्डलेषु सराधिकः। निपेततुः पूर्णकामौ कृतसर्वात्मदर्शनी। रासं रामयन् रमयन् गोपवृन्देषु वीक्षितः ॥४५॥ स्तुति साश्रुदृष्टिनेत्री चक्रतुः स्वामिनः प्रभोः ॥६४॥ गवां सक्तो दुग्धदध्यादिमोजनः। पावितौ कृपया कृष्ण पुत्रीदानेन अनादिश्रीकृष्णनारायणः कृष्णो विलोकितः॥४६॥ रचितौ सनिधी कृष्ण रुपया मोक्षितावपि ॥६॥ अय ताभ्यां स गोलोकस्तिरोभूतो विलोकितः । कृतकृत्यौ प्रजातौ स्वः प्रार्थितं नाऽवशिष्यते । वैकुण्ठस्तावदेवैव सजात इति वीक्षितः॥४७॥ परेशस्त्वं चिरं प्राप्तो भवार्णवे पुनस्त्विह ॥६६॥ तत्र नारायणो लक्ष्मीपतिः प्रभुर्विलोकितः। मवो गतो गतो मावो भयं गतं तु नैषनम् । असंख्यपार्षदैः सेव्योऽनन्तरमादिरामणः ||४८|| आगता ब्रह्मसंवित्तिबाही तृतिः समागता ॥६७|| अव्याकृतं महद्धाम ततस्ताभ्यां विलोकितम् । यद्वा प्रेषय वव यत्रास्से त्वं तत्रैव यत्रास्से त्वं महाऽक्षरे । बासुदेवस्तत्र धानि वासुदेव्यादिसेवितः ॥४९॥ यद्वा रक्षय चाव पादयोस्त बनार्दन ॥६८॥ प्रद्यमादिभ्रातृमिव सर्वसामथ्यशोमितः। ब्रोशस्त्वं यथार्थोऽसि जन्ममरणतारकः। आलोकितो हि भगवान् ततः श्रीपुरधामनि ॥५०॥ ना जनिर्मा मृतिश्चेति मुतिश्चेति तस्तारक इत्यासि ॥६५॥ ललिताश्रीमहादेव्या सेवितोऽनन्तशकिमिः। सर्वात्मकोऽसि भगवन् सर्वेच्छा नौ राम है। अमृताल्ये ततो धानि कृष्णनारायणः स च ॥५२॥ न त्वां विना परात्मानं किश्चिज्वगति विद्यते ॥७॥ भूमा हि भगवान् सोऽपि बीक्षितः कमलापतिः। त्वामेव विश्वरूपं च पर ज्ञात्वा विमुच्यते। ततः कैलासरूपे च सदाशिवो विलोकितः ॥५२॥ सर्वस्थं वां विलोक्यैव समाधिः सर्वदा स्थितः ॥७॥ एव भगवास्ताभ्यां हिरण्यगर्भधामनि। त्यां ध्यात्वा यस्त्यजेत्याणान् स याति ब्रह्मधाम है। हिरण्मया स्वर्णमूर्तिमहाविष्णुर्विलोकितः ॥५३॥ त्वां संस्थाप्य निजात्माऽब्जे गन्तव्यं नाऽवशिष्यते ॥७॥ वैकुण्ठे चाऽपरे तत्र स वै विष्णुस्वरूपधृक् । ध्यान सर्वबन्धविमोचकम् । पनाभीसहितः कृष्णनारायणो विलोकितः ॥५४॥ अहो भाग्यं परं नौ च यदा मिलितो भवान् ।।७३|| अय सूर्ये स एवाऽपि नारायणो हिरण्मयः। मन्थनाद् दृश्यते अनिर्मवान् सर्वसमर्पणात् । विख्नकितो हि भगवान् वही वहिवरूपधृक् ॥१५॥ कृपा ते नौ विमोचाय नान्यः पन्या हि कारणम् ||७४॥ स एव भगवान् बद्रिकाश्रमे च नराग्रजः। प्रवर्ण मननं प्यानं शानं तीर्थ तपो व्रतम् । वाफ्सो लोकितस्ताभ्यां तदीपेऽय शेषगः ॥५६॥ न मुक्ती कारणं चात्र कृपा ते चात्र कारणम् ॥७॥ स एव भगवान् श्रीरे लक्ष्मीकान्तो विलोकितः। यदा सर्वे समय॑न्ते कामा इत्स्यास्त्वयीवरे। 'कुंकमापिकाक्षेत्र सर्वावताररूपधृक् ॥५७॥ तदाऽभूतपदप्राप्तिः कृपया भवेदिह ॥७६॥ कोपवतारसहितः कोटिकृष्णसमन्वितः सर्व सर्वदशौँ वं क्षेत्रमात्मदीपकृत् । वितिस्ततस्ताभ्यामनादिपुरुषोतमा ॥५॥ विलीय वासना नैवान् नयत्यक्षरधामनि ||७|| कृष्णप्रकाशक ते .

·* तिष्यसन्तानः नम इत्युच्चार्य ओ श्रीकृष्णनारायणाय ते । बालयोगिनीगीताया अभ्यासेन परात्मनः। नमस्कार चऋतुस्तौ तावच्छ्रीबालयोगिनी ॥७८॥ पत्नी स्यात् कन्यका नारी नरो दासस्तु पार्षदः ॥९७|| आयाता श्रीकृष्णनारायणाय दातुमुत्तमम् । सकामाः सम्पदा वासा निष्कामाः स्युर्विमुक्तिमाः । सुमिष्टं सलिलं पानयोग्यं च शीतलं सती ॥७९॥ असिद्धाः सिद्धतां चेयुर्वद्धा निर्बद्धतामपि ॥९८॥ दिव्यदृष्टया शतवती पित्रोस्तूणे हि मोक्षणम् । भ्रमिता ब्रममाव च प्राप्नुयुः श्रवणादपि। नातिदूरे च सहसा पाययित्वा जलं हरिम् ॥८०॥ माननात् कृष्णतां निदिध्यासनात् परमेशताम् ॥१९॥ प्रसादवारि पितृभ्यां ददौ सा बालयोगिनी । प्राप्नुयुः सर्वथा बद्रि प्राह श्रीपुरुषोचमः । तावचौ कृष्णकृष्णेति कृष्णनारायणेति च॥८॥ बालयोगिनीगीतेयं बालकृष्णसुयोगदा ॥१०॥ बगदवर्दिव्यवाचा कृपया स्वामिनः प्रभोः। श्रोतव्या सततं मुत्यै गन्तव्यः परमः पुमान् । प्रसादवारिपानेन देहाम्या परिवर्तितौ ॥८॥ मोक्तन्यं च सुखं काणे सुप्तव्यं शयने हरे॥१०॥ दिव्यरूपौ तैबसों तौ भागत्यागविवर्जितौ। बभूवतुर्हि तत्रैव मुक्तौ धामगतौ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने- यथा ॥८३॥ तावद् ऽनादिश्रीकृष्णनारायणेन निकामदेवाय तत्सल्यै च विमानं सुमगं गजाप्रपरिशोमितम् । मुजमुक्तानिकाजुष्टं सर्वधामधामिरूपस्वदर्शनं दप्तम् , निकामदेव- जयशब्दादिकूलितम् ॥८४॥ अम्बरं पृथिवीं स्वर्ग प्रभासयद् यथाऽक्षरम् । तत्पन्योः सदेहदिव्यमोक्षणं कृतमित्यादिनि- सनिधी रूपणनामा सतविंशतितमोऽध्यायः॥ २७ ॥ अवातरम्मन्दिरस्य सेतुभूमिषु ॥८५॥ जयशन्दैहरिकृष्णं स्वामिनं श्रीरमापतिम् । श्रीनरनारायण उवाच- पुष्पाक्षतादिभिर्दिव्यैश्चन्दनस्तमपूजयन् ॥८६॥ अवतीर्य विमानाच श्रीकृष्णचरणामृतम् । बद्रीप्रिये देवि कथा श्रीपरमात्मनः। मूर्ति निदधुश्च मक्तस्य प्रपत्रस्य विमोचिनीम् ॥१॥ पश्यवां सर्वलोकानां तावची मानवावपि । अस्ति ज्वालालक नाम नगरं भद्रिकातटे। दिव्यदेही बालकृष्णहस्तधृतौ विमानके ॥८॥ तत्राऽऽस्ते निगडभ्रामो नाम्ना कैवर्तजातिवः ॥२॥ निषादितौ विप्रसुरेश्वरीनिकामदेवको। करोति वासं भद्राया नद्यास्तु सविधौ दिवा । नतौ पुत्र्या च हरिणा बद- तत्र तावुभौ ॥८९॥ मत्स्यपाइक्रियासक्तः कुटुम्बमरणोद्यमः ॥३॥ माणिक्यया नतो चापि नतौ कृष्णकुटुम्बिमिः । जालमादाय मद्राया हदे गत्वा तु मत्स्यकान् । नत्वा सर्वान् विमानेन ययतुर्धाम चाऽक्षरम् ॥१०॥ पाशयित्वा गृहं याति सायं मत्स्यादनः सदा ॥४॥ आश्चर्य परमं प्राता देहिनो देवकोटयः। विक्रीय चाधिकान्मत्स्यान् धनं प्राप्नोति यतु सा। एवं बद्रीप्रिये देवि श्वशुरौ परमात्मना ॥११॥ तेनाऽनं शाकपत्रादि कीत्वा भरते बालकान् ॥५॥ प्रेषितावक्षरं धाम पितरौ ते तदा मतौ। पुत्रान् पुत्रीस्तया पनी भरते तेन कर्मणा । परमाख्यानं श्रोष्यन्ति परमादरात् ।।९२॥ अयैकदा स्त्रिया साक वस्त्रक्षालनहेतवे ॥६॥ भावयिष्यन्ति वा लोकान् प्राप्स्यन्ति परमां गतिम् । भद्रा नदीं ययौ बाल्युतो निगडभ्रामकः । कृष्णसेवा मोक्षदा वै साधुसेवा च मोक्षदा ॥१३॥ स तु तीरे स्थितो जालं चिक्षेपामाधवारिषु ॥७॥ मन्त्रो विषं वारयति वह्निः शीतं हरत्यपि । पनी तस्याऽम्बरप्रक्षालनोद्यता जलैस्तदा । सदा तु ती हि निदोपौ मन्त्रः कृष्णोऽनलो हि सन् ||९४॥ सालयत्येव वस्त्राणि तत्र निर्मलवारिधौ ॥८॥ सतां योगेन मुक्तिः स्याद् यथा श्रीकृष्णयोगतः । वस्खध्यानपरा यावन्मजयत्यम्बरं जले। कृष्णयोगेन मोक्षः स्याद् यथा साधुप्रसंगतः ॥१५॥ तावत् तत्पतिना जाले पाशितं तु तिमि पतिम् ॥ ९ ॥ साक्षात् कृष्णस्य योगेन दिव्यता वर्मणस्त्विह। वीक्ष्य द्राक् च तिमेचक्रोशनं श्रुत्वा भयावहम् । सर्वार्थलाम एवापि शिष्यते नाऽपरं सुखम् ।।९६॥ तिमिनी पाशमई वं पति कैवराषितम् ॥१०॥ शृणु बद्रीप्रिये पपुर्जलम् ||८७॥ कैवर्तकस्य बहुध रनो ·७८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के श्रीभगवान् आकृष्यमाण जालेन बहुमत्स्यसमन्वितम् । यस्तु धृतो महान् मत्स्यो मत्स्या चान्ये च येऽभवन् । शशाप दुाखमापना रक्षणे शक्तिवर्जिता ॥११॥ मत्स्यरूपोऽभवत् सोऽत्र महर्षिः पिपठायनः ॥३०॥ कैवः मानुषीवाण्या मानुषीवाण्या भूत्वाऽतिविहला तदा। सर्वशकल्प अर्ध्वहक् सर्वविद्यानिधिर्द्विजः। कैवतं त्वं भवावन्मिा मुक्ताः कर्हि चिद् भव ॥१२॥ मत्स्या पनी च नाम्नाऽस्य पाठायनीति साऽभवत् ॥३॥ मुहुस्तिमिङ्गिलो भूत्वा मर कैवर्तनालाः। अन्ये मत्स्यादयो विप्रा वेदज्ञाश्चाऽभवन् जले | ययाऽहं दु:खिनी त्वत्र भवामि पतिनाशतः ॥१३|| बद्रिक स बद्रिक स तु केवनः पापो महर्षिदण्डवान् ॥३२॥ तथा पनी तव चापि सदाऽस्तु दुःखिनीति च । पल्या सदयया कान्तस्तारितः समयज्ञया । एवं मत्स्यवधूश्योक्त्वा रुरोदाऽपत्यवारिता ।।१४॥ बन्धकृनिरयं याति बन्धहा याति गौरवम् ॥३३॥ तावत् कैवर्तिकाऽऽश्वर्य श्रुत्वाऽपश्यबलान्तरे । जीवाऽभवप्रदाता तु सर्वस्वर्गानि विन्दति । मीनी रौतीति पत्यथै पतिर्जालान्तराऽदितः ॥१५॥ भयदस्तु पतत्येव स्वर्गादपि मुखाल्यात् ॥३४॥ शापं ददौ तु सा मत्स्येत्येवं वेद निजान्तरे । अथ कैवचिकी नत्वा पप्रच्छ जलमत्स्यकान् । सहसा चाऽम्बरं त्यक्त्वा पत्युः सन्निधिमेत्य च ॥१६॥ के भवन्तः कथं मत्स्याः कथं वागीहशी शुभा ॥३५॥ विचार्य मत्स्यमोक्षार्थ जालसूत्रं करेऽकरोत् । कथं वा मत्स्यरूपत्वं कथयन्तु दयालयाः। पतिहस्तान्मोचयित्वा लब्ध्वा जालं जले शनैः ॥१७॥ जालं जले शनैः ॥१७॥ इत्यभिनोदिता विप्राः प्रत्यूचुर्निगडभ्रमम् ॥३६॥ मुमोचाऽवन्धनायव मत्स्यानां शापभीयुता। अनाऽनादिकृष्णनारायणः स्वयम् । बालशैथिल्यमावेन मत्स्या जालादिनिर्ययुः ॥१८॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्राद् विह गजमास्थितः ॥३७॥ सर्वेऽपि त्वक्षता नाले निर्गत्य विविशुर्बलम् । रसालारण्यमायाति विश्राम्यत्यत्र शाहले। संवदन्तः प्रसन्नाथ जीव त्वं लक्षवत्सरान् ॥१९॥ स्लाति क्रीडति मद्रायास्तटे सत्सलिले हरिः ||३८|| सदैव सघवा चापि पतिसेवापरायणा। बहुधा श्रीरमालदमीराधाप्रियादिमिः मह। दयावती च मत्स्यानां हिंसाकर्मादिवर्जिता ॥२०॥ माधवीललितामुक्काजयामिः सह पापदः ॥३९॥ हा मवत कैवर्णि सदाऽस्मद्रक्षणादिह । रमते वायुं तैस्तामिभुक्त फलानि पाति वाः । एवं मत्स्यादयश्चातवा विविशुर्नलमध्यक ॥२१॥ प्रसाद प्रददात्येवोपस्थितेभ्यः कृपापर: ॥४०॥ अथ अत्वा तु कैवों महाभर्यपरोऽभवत् । ऋषिभ्यः पार्षदेभ्यश्च यादोभ्यः पशुपक्षिषु । क्षुधान्वितोऽपि पल्यास्तत् कर्म वीक्ष्य दयापरम् ॥२९॥ विपत्येते प्रसाद तं प्राप्य यान्ति कृतादग: 1|४१॥ अनुमेने मुमोचापि जालं तीरे वियनका। मिष्टानानि विचित्राणि मोनयत्यत्र माधवः। पी पप्रच्छ किमिदं सहसा जालकर्षणम् ॥२३॥ उत्सवान् प्रकरोत्यत्र दानान्यर्पयति पीं तं श्रावयामास शापं मत्स्योदितं तदा । तदर्थे बहुधा चात्र विप्रा दीनाश्च सेवकाः । कैवर्तन समाश्रुत्य मयं चाबाप जन्मनाम् ॥२४॥ वसन्यत्र प्रसादानां दानानामिच्छया मुधा ॥४३॥ मत्स्ययोनिजदुःखानां पश्यन्नानन्त्यमन्वहम् । वयं चापि वसामोऽत्र विप्रा इयर्थमेव । मत्स्यै तु शापदात्र्यै च मोचयिन्यै तु थोषिते ॥२५॥ पिपठायनमूर्धन्याः शतं कुटुम्बिनः शुभाः ॥४४॥ धन्यवादान् ददौ तत्र यत् पापामोचितस्त्विति । थाश्रमा: श्रीरसालानामधः सन्ति बिलोकथ । चालं त्यक्त्वा क्षणे तत्र वहौ प्रज्वाल्य धीवरः ॥२६॥ अथाप्यत्र समाथान्ति' जलाथै बनराक्षसाः ॥४५॥ फलकन्दाऽनयाकादस्तत भारम्य सोऽभवत् । क्वचिद् रात्री दिवा वापि बहुप्रकर्मिणः । संगमः सवातिप्रदः ॥२७॥ पीडयन्ति विप्रजनान् प्रहरन्ति क्वचित् खळाः ॥४६॥ मत्स्या इमेऽमवत् सर्वे ऋषयो मत्स्यरूपिणः । अपहरन्ति च योषिवर्ग हरन्ति वस्तुकम् । मद्रायो तबलेऽनादिकृष्णनारायणः प्रमुः ॥२८॥ प्रतिक वयं शक्ता भपि त्वहिंसया स्थिता ||४|| बहुवार : गले . स्थित्वा यत्र सानाय गच्छति । भगवाल्लामयोगेन चाक्लेशेन वारिष। वृत्तीोमवण्या : महर्षयोऽमानन् षाः ॥२९॥ क्वचित् स्वचिद् वसामोऽत्र मस्या भूत्वा जलान्तरे ।।४८|| बद्रिके पुण्यसाधूनां ·* तिष्यसन्तानः ७ ९ क्वचित्तु मानवाश्चापि मृगा वा सिद्धसाधवः। उवाच मे वचनाचे शापो निःसत्त्वतां गतः । भूला भूत्वा विचरामो चूतारण्ये सुराष्ट्रके ||४९॥ किन्तु मे वचनं लब्ध्वा याहि कुंकुमवापिकाम् ।।६८॥ वद त्वं वै कथमत्र कोऽसि कस्माच्च हिंससि । अनादिनीकृष्णनारायणो यत्र विराजते । कथं वै क्रूरतां हिंसां वहस्यत्रापि मानवे ॥५०॥ अश्वपट्टसरोवारिमध्ये स्नानं विधेहि च॥६९॥ दुर्लभो मानवो देहो मोक्षदः स्वर्गदः शुभः । दर्शनं श्रीकृष्णनारायणस्थाऽपि विधेहि च। कथं हिसया निरयान् व्रजितु कर्मकृद् भवान् ॥५१॥ पूजन पत्रपुष्पाद्यैर्विधेहि कुरसेवनम् ॥७॥ 'हिंसा स्तन्य पारदायें कपट छलतानृतम् । मन्त्रं गृहाण मत्तोऽत्र पावनं पौरुषोत्तमम् । निन्दा दोषारोपणं च निरयाणां प्रदास्त्विमे ॥५२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणायस्वामिने स्वाहा ||७|| मांसाशनं सुरापानं द्रोहो मालिन्यमार्त्तदा । बद्रिके स समाकये मन्त्रं प्राप्य ऋषेर्गुरोः । परापहरणं क्रोधो निरयाणां प्रदास्त्विमे ॥५३॥ सपत्नीकः स कैवों जग्राह नियमान् यमान् ||७२॥ सेवा सतां हरौ भक्तिः पराऽभयप्रदानकम् । अहिंसनं साधुसेवामचौर्य वन्यवृत्तिताम् । अहिंसनं प्रसादानामशनं चाप्यनिन्दनम् ॥५४॥ कन्दमूलफलानाद्याहार तीर्थनिषेवणम् ॥७३॥ परोपकरणं दानं स्वर्गस्यैते प्रदा मताः। भजन 'श्रीकृष्णनारायणे'ति मालया सदा। शुद्धिः पूजा दर्शनं च सत्संगोऽत्रफलाशनम् ॥५५॥ पूजनं च सदा नारायणस्थ माधवीपतेः ||७४|| स्वत्वमात्रेण निर्वाहः स्वर्गाणां तु प्रदास्त्विमे । सत्संग लोमशादीनां पिपठायनदर्शितम् । हिंसया जायते दुःख पापं तमिरयप्रदम् ॥५६॥ भूतानाममयं चेति व्रतं जग्राह सर्वथा ॥७॥ उदरार्थे परप्राणविनाशः कर्म निघृणम् । पूजयित्वा गुरुं चापि गुर्वी च पिपठायनीम् । सत्सु फलेषु कन्देषु विविधानेषु सत्स्वपि ॥५७॥ तथाऽन्यान् सर्वब्रह्मर्षीन् नालं त्यक्त्वा नदीतटे ॥७६॥ मांसाशनो भवेद् यस्तु स याति रौरवं परम् । बलं पीत्वा तु भद्रायाः पिपठायनपादलम् । जीवा नैव तु हन्तव्याः फलं भक्ष्यं पवित्रकृत् ।।५८॥ नत्वा चाशीबचो लब्ध्वा सपत्नीको गृहं ययौ ॥७७|| दुग्धं पेयं गवां सम्यक् हन्तव्या गौर्न वै वचित् । पुत्रादीन् सह नीत्वैव त्यक्त्वा ज्वालालकं पुरम् । फलं पुष्पं च पत्रं च भक्षणीयं द्रुमादिजम् ।।५९॥ ययावश्वपट्टसरो हर्षितो निगडभ्रमः ॥७८॥ विहन्तव्या वृथा फलादिनिर्वहे। तीयें चकार देवानां दर्शनं स्नानमर्चनम् । दुग्धं पेयं तथा मातुर्मारणीया न जीवतः ॥६॥ उपवास चकारापि लोमशस्यापि दर्शनम् ॥७९॥ मधु ग्राह्यं कुसुमेम्यो नाशनीयानि नैव ह। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्याऽचनमुत्तमम् करा पाया प्रजाभ्यस्तु भक्षणीया न सर्वथा ॥६१॥ भावदर्शनयुक्तं चकार वन्दनं ततः ॥८॥ कस्तूरिका हरिणेभ्यो पाहया पात्या न ते मताः । कृतकृत्योऽस्मि भगवन् भवञ्चरणदर्शनात् । एवं मोगमयं सर्वं यदेशे भोगयोगि तत् ॥६२॥ नारायणेन भवता दत्तो मानवविग्रहः ॥८॥ मोक्तव्यं न तु हन्तव्यं हननं नरकप्रदम् । धर्मार्थः स मया नीतोऽधर्मार्थः क्षपितोऽधुना । तस्मात्त्वं हिंसको भूत्वा मा याहि नरकान् प्रति ॥६३|| पिपठायनसंगेन बोधमासोऽस्मि मुक्तये ॥८॥ स्वर्ग साधय कैवर्च त्यज हिंसा सुखी भव । अप्यह मत्स्यशापाच मुक्त्यर्थमत्र संगतः। इत्युपदिष्टः कवता नत्वा मत्स्यात्मकानुषीन् ॥६४॥ समुदर कृपासिन्धो प्रज्वाल्याऽघपर्वतम् ॥८॥ अपराधक्षमां तभ्यो ययाचे शापमोचनीम् । मत्स्थादोऽहं मत्स्यमार एष ते शरणं गतः। शापोऽयं मत्स्यिकादेव्या विसर्जितः शरो यथा ॥६५॥ इत्युक्त्वा बद्रिके कृष्णपादयोर्निपपात ह ॥८४|| लमो मे हृदये तूर्णमुद्वेजयति चाधिकम् । तद्भार्याऽपि हरेः पादौ धृत्वाइष्ठं चुचुम्ब ह। शापमुक्तिर्यथा स्यान्मे तथा ऋषे विधेहि पै ॥६६॥ पादनलं पादबलं पपौ पादौ पपौ पादौ दधारोरसि शीतलौ ||८५॥ इत्येवं त्वं त्वर्थयामास ययाचे तत्पुनः पुनः । मस्तके रजवापि दधार भावसंभूता। कपा कृत्वा ततो बद्रि पिपठायनभूसुरः ॥६७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्ता नेगही स्त्रियम् ॥८६॥ दुमा नैव । स च ·८० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सर्वदा। निगडभ्रामक चापि दिव्यमूर्तिमदर्शयत् । आसीदेका विभावर्या पुर्यो सौराष्ट्रमण्डले । कृपयैव च पापानि ज्वालयामास तत्क्षणात् ॥८७॥ कुथली नामतो योपा दीना सगरजातिबा ॥२॥ दिव्यदृष्टया निगडोऽपि नैगडी तं परेश्वरम् । एकाकिनी दीनबाला घनाथाऽभवदानिनी। चतुर्भुज कमलया सहित सन्ददर्श ह ॥८८॥ आबाल्यान्मृतजननीपितृबान्धवपालका ॥३॥ भद्रानद्यां हरि तीरे रमन्तमृषिमण्डले। पञ्चवर्षाऽभवद् यावत् तावत् सा मृतरक्षका। अपश्यद् विहरन्तं च बालकृष्णं श्रियः पतिम् ॥८॥ गुरुणा सगराणां सा पोपिता वर्धिता गृह ॥४॥ अथैनं कुंकुमवापीक्षेने कुंकुमवापीक्षेत्रे तेजसि भूम्नि वै। प्राप्तद्वादशवर्षा सा विवेद स्वां तु सागरीम् । अपश्यत् सन्निधौ चापि मानवं संस्थितं प्रभुम् ॥९॥ न विप्रां तन विप्राण्यां नेहो विच्छिनतां गतः ॥५॥ एवं प्रदर्य रूपं स्वं तमाह निगडभ्रमम् । या माता गर्भपत्रीं स्यात व स्नेहस्य भाजनम् । पिपठायनयोगेन याम्यक्लेशो गतस्तव ॥२१॥ अन्यां तु कृत्रिमग्नेहा कन्याम्नेहो न तत्र वै॥६॥ मम योगेन निगडभ्रम याहि मदक्षरम् । बध्वाः स्नेही जनन्यां यादृशः श्वश्वां न तादृशः। इत्युक्त्वा विररामाऽसौ श्रीहरिकृष्णधर्मजः ॥१२॥ जनयित्र्यां यथा ग्नेहः स्तन्यदायां न तादृशः ॥७॥ निगडभ्रामकवाह नम ओम् परमात्मने । गर्भधयों यथा नेहस्तत्सपन्न्यां न तादृशः । तावतत्र समायात विमानं पारमेश्वरम् ॥१३॥ गुरौ स्नेहो यथा लोक पितृस्नेहम्मतोऽधिकः ॥ ८॥ दिव्यं पार्षदसंजुष्टं सर्वसौवर्णभूषणम् । रक्तस्नेहाधर्मजन्यनेहो गीणों हि निगडो नैगडी चोभौ तत्यजतुर्हि भौतिकी ॥२४॥ आपरकाले रकजः सः धर्मजादै विशिष्यत ॥९॥ देही प्राप्याऽपरौ दिव्यौ ययश्चाऽधिरह्म तत् । वैकुण्ठं श्रीहरेर्धाम कल्पपर्यन्तमेव इ ॥१५॥ कुथली सागरी कन्या विप्राण्यां मददृष्टितः। ततोऽक्षरपदं तौ वै प्राप्यतः परमात्मनः। वर्तन त्वकरोत्तत्राऽऽज्ञायां प्रसेवनादिषु ॥१०॥ तत्पुत्राद्यास्ततश्चः पित्रोस्तत्रौदैहिकम् ॥१६॥ सर्वक्रियासु यद्वत् ॥ भ्रान्तचित्ता हि वर्तते । वैष्णवा परमा जाता बालकृष्णसमाश्रिताः। करोति गृहकार्य जलस्याऽऽहरणादिकम् ॥११॥ कैंकर्य ते प्रकुर्वन्ति पञ्च पुत्रा हरः सदा ॥९६॥ मार्जन मजनं शय्यारतरण पेपणीभूमिम् । पुत्रीत्रयं हरेर्दास्य चक्रुश्चाबीवनं ततः। प्रातरुत्थाय विप्राण्या दग्नं भुक्वा तु सोत्सुका ॥१२॥ साध्व्यश्च साधवस्ते वै नाता भागवतोत्तमाः ॥२८॥ सगराणां गृहाण्येव प्रयाति खेलने रता। नाम्ना साव्यः पुण्डरिकासती निर्वाणिकासती । विमनस्का विप्रगृह समनस्का तु सागरे ॥१॥ आनन्दघनिकासाध्वी तिसो नारायणाश्रिताः॥९९|| सागरीमिः प्रमदामिबोधिता सागरीति सा। पुत्राः पश्च ज्ञानदर्मिः प्रभादमिविदर्मिकः। सागरी भवितुं तत्र चंच्छद् द्रुतं विवाहिता ॥१४॥ विष्णुदर्मिः कृष्णदमिस्त्वेत भागवतोत्तमाः ||१०|| अमवन् साधवो दिव्यास्तापसाः सिद्धयोगिनः । गुरुणा तु कृतं तस्या उपकारं न वेत्ति सा। आवाल्यात पालिता सर्वदानः सा परि नेष तत् ॥१५॥ अश्वपट्टसरोभूमौ गणयत्येव नवाऽपि बद्रिके तेऽपि कालेन परां मुक्ति ततो गताः। मातापितसमौ कृतं प्रपोषणं वर्षसप्तकं मनु न अनादिश्रीकृष्णनारायणप्रतापपावना: तत् ॥१६॥ ॥१०२॥ अबुद्धित्वात् स्वमावादा बालात्वाहा इविभीलवमीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने प्रदूषणम् । कृतमीस्वं समापन सागरीसंगतोऽपि वा ॥१७॥ भद्रानद्यां पिपठायनर्षियोगेन निगडभ्रमादिकैव- बद्रिके चानां श्रीकृष्णनारायणाश्रयो मोक्षणं चेत्यादि- कृतलामानां हननं नरकाय तत्। कृतान निरूपणनामाऽष्टाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥ पुण्यहननं स्वर्गह तथा ॥१८॥ कन्याया मीनानारायण उवाच- वासोऽयुतचनु फलम् । अन्ययोनिप्रसूताया विप्राणीत्वं हि दुर्लभम् ॥१९॥ भूपता. त्वया बद्रि माणिक्ये माधवि प्रिये । तदस्याः सुलमं जातं तथापि कर्मनोदिता। कप स. कृतवास योषिको मुक्तिकारिणीम् ॥१॥ विमल सा परित्यज्य सागरीखे मनोऽकरोत् ॥२०॥ स्वामिसेवापरायणाः ॥१०१॥ गणयत्येष विजौ। हननं. गुरोगह न ·* तिष्यसन्तानः अथ भार्या गुरोः कन्यामुपादिदेश शान्तये । पुत्री पार कृतानां या हन्त्री कृतनिका तु सा । पुत्रिके कर्मसंसारो वासनामूलपोषितः ॥२१॥ शृणु पुत्रि तया नार्यों मवन्तीह नरा अपि ॥४०॥ विषयावशनो मोदप्रमोदवारिषेचितः। तेन पापेन निरयान् मुखते मरणोत्तरम् । धर्माऽधर्मादिशाखश्व तृष्णादिपत्रपल्लवः ॥२२॥ मातुपुष्टा बालिका या मातरं नैव सेवते ॥४१॥ भोगेहांकुरोमान्यः सुखदुःखफलप्रदः। सा कृतनी प्रथमैव द्वितीया मातूदुःखदा। रागद्वेषकुसुमाद्यैराकृष्यन्तेऽत्र देहिनः ॥२३॥ पोषिताऽपि च कन्या या विपरीता विरोधिनी ॥४२|| आत्मा दोषविहीनश्च वृक्षतामेति संगतः। सा कृतना कुटुम्बस्य दोषवक्त्री कृतनिका । संसारी वासनाबद्धस्तत उच्यत आतिमान् ॥२४॥ गृहच्छिद्रं बहिर्वक्ति क्लेशं करोति तेन या ॥४॥ बाल्ये त्वात्मा दोषहीनो निर्मलम्बेन्द्रियेश्वरः । सा कृतघ्ना सदा प्रोक्ता हन्त्री कीर्तेः कुटुम्बिनाम् । यौवने दोषसर्वस्वो मलिनधेन्द्रियानुगः ॥२५॥ या प्राप्तयौवना याति विनाऽऽज्ञां परमन्दिरम् ॥४॥ कन्या वापि कुमारा वा निहारसातिबन्धनाः। स्वतन्त्रस्वविहारा सा कृतघ्ना कुलनाशिनी युवत्यो वा युवानोऽपि यो निशि भाति वेगिनः ॥२६॥ या विधि तु समुत्सृज्य वृणुते तु स्वयंवरम् ॥४५॥ स वेगो निर्जितो येन यया तो मोक्षमागिनौ । सा पित्रोदुःखदा चेत् स्यात् कृतघ्नात्वेन दूषिता । नित्यसुखं परमेशधानि तन्मोक्षणं महत् ॥२७॥ गृहकार्याणि या त्यक्त्वा परकार्यपरायणा ॥४६॥ नारायणप्रसंगेन सतां योगेन कन्यके। गृहकार्य महतीनामये रक्षति साऽपि सा। मोक्षो भवति संसारान्निरयस्त्वन्यसंगतः ॥२८॥ वधू वा कान्तसेवां या करोति न मानिनी ॥४७॥ गर्ने प्रपाचितो देहो बाल्ये मुहुश्च संस्कृतः। सा कृतना तथा श्वश्रूक्लेशिनी तद्विधा तया । यौवने मलिनो मलवनिम्नेन्द्रियमलाधिकः ॥२९॥ सपत्नीदुःखदा या च गृहनारी विरोधिनी ॥४८॥ यदि वेगेन कामेन वासनयाऽतिवेगया। कान्तसम्बन्धिकलिदा गृहक्लेशाभिरोपिणी। परदेहे नरदेहे मुग्धा स्यात् सा विनश्यति ॥३०॥ कृतना सा सदा बोध्योदासीना गृहकर्मसु ॥४९॥ मातापितुस्नेहपात्रं कन्या कुमारवन्मता। या वधूं सेविकां नैव श्वभूः स्नेहयति क्वचित् । येतरं याति सा कृतघ्ना भवेदिह ॥३१॥ सा वृद्धा दुःखदा वध्वाः कृतघ्ना गृहशासिनी ॥५०॥ अदीयमाना कन्या वै नेच्छया गन्तुमर्हति । बालेषु पक्षपातं भोजनादौ विशेषतः। वधूभूत्वा प्रेषिता वै धर्मेण याति कान्तगा ॥३२॥ अयोग्यं प्रकरोत्येषा इतना ज्ञानवर्जिता ॥५१॥ वं विप्रो पोषकौ त्यक्त्वा नित्यं यासि गृहान्तरम् । कृतोपकारं साहाय्य चाऽजमत्याऽतिवर्तिनी। नाद्य ते समयस्ताहग विनाऽऽजां याहि मा तथा ॥३॥ दोषान् वक्ति विरोधेन कृतघ्ना सा सदा मता ॥५२॥ कन्यकानां परगृहे चिरयोगो भयावहः। पुष्टा तुष्टा पालिता च पालक सा विहाय चेत् । हावमावेश्व पुंयोगैमर्यादानाश आपतेत् ॥३४॥ प्रयात्यन्यत्र परवत् सा कृतघ्ना सदा मता ॥५३॥ विवाहवर्जिता कन्या भ्रंश लमेन संशया । अम्युदयः कृतो येन शिक्षानधनमन्दिरः। सागरी त्वं जन्मतोऽपि विप्रा त्वं ब्रामणीगृहे ॥३५॥ तं चेदापत्सु सहसा क्षिपेद् या सा कृतनिका ॥५४॥ उत्पन्नफलवत् कन्ये पवित्रा त्वं हि भूसुरी । गुरु देव पालकं च पितरं मातरं पतिम् । देहस्ते निर्मलो जातो विप्रपोषणकारितः ॥३६॥ या वापत्सु प्रक्षिपति कृतना सा प्रकीर्तिता ॥५५॥ विप्राणीयोगमुत्सृज्य सागरीगा तु मा भव। कृतापकारं वदति नोपकारं कदाचन। विप्राणी मां विहायैव यदि पुत्रि गमिष्यसि ॥३७॥ सा कृतना कृतहन्त्री निरयान् याति भामिनी ॥५६॥ कृतघ्नीत्वं तदा प्राप्य अश्यसे नात्र संशयः। आपद्विनाशकल्याऽपि तदापत्ती पक्षदा। इत्युक्ता विप्रपल्या सा कन्या पप्रच्छ मातरम् ॥३८॥ प्रत्युताऽनिष्टसंयोक्त्री सा कृतघ्ना मता सदा ॥५७॥ कीडश्यस्ताः कृतघ्न्यम मातस्थसा। परेशेनाऽपितो देहो मानवो मोक्षलब्धये। अय माता विप्रपली नाम्ना सा त्वात्मशेमुषी ॥३९॥ तं. परेशं प्रविस्मृत्य वर्तते सा कृतनिका || तो त्यक्त्वा या बद मे

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
वृषः।
प्रभूत् ।
विवाहः कारितो येन विवाहिता च येन वा। प्रत्युत दूषणं दत्वा विप्राण्या पाल्नं कृतम् ।
तयोर्गुणं न गृह्णाति दोषदा सा कृतनिका ॥२९॥ अविप्रायास्तु विप्राण्या पालनं तद्धि दूपणम् ॥७८||
अध्यापिता शिक्षिता या तथाऽऽपत्तारिता तु या । यदा परोपकर्तव्य ममत्ववर्जित
तद्गुणं नैव जानाति विरोधिनी कृतनिका ॥६॥ कृतो भवत्या तत्राऽयं त्वाग्रहः पुत्रिकात्मकः ॥७९॥
धर्मायें मानुषो देहो धर्म बानाति नैव या । कयं वै क्रियते साध्वि पूज्ये विमूलको मयि ।
अधर्मार्थकतध्याना सा तु धर्मकृतप्निका ॥६१॥ मृद् भूमौ वारि सलिले वहिस्तेजसि वाऽनिले ॥८॥
धर्मार्थकाममोक्षेषु
साहाय्यदास्तु ये मताः। स्वस्वतत्त्वेषु विश्राम लमन्ते नेतरे क्वचित् ।
वेषामपकती लया या सा कृतनिका सदा ॥२॥ तयाऽहं सागरी कन्या सागरे शान्तिमेमि ह८१॥
कृतघ्नानां निरया वै भवन्ति दुःखदाः सदा ।
प्रयामि सागरं वंशं देहि वा न प्रदेहि माम् ।
याम्यलोके परत्रापि सर्व तास विहन्यते ॥६॥ इत्युक्त्वा बद्रिके सा तु नत्वा तदात्मशेमुषीम् ॥८॥
सुखं न लमवे क्वापि
कृतघ्ना पापपर्वता। कुथली सम्परित्यज्य विप्रगृहं तु साविकम् ।
कृतज्ञा लभते पुण्यं स्वर्ग सुखं महोत्सवम् ॥६४॥
स्वर्ग सुखं महोत्सवम् ॥६४|| राबर्स सागरं वेशं स्वयं गत्वा समाश्रिता ॥८३॥
कृतं बानाति या कन्या नारी वृद्धा नरोऽपि वा । कृतनिकेति ब्राह्मण्या तदोक्ता सा तथाविधा।
उपकारं प्रकुर्याच सा स्यात् स्वर्गनिवासिनी ॥६५॥ पोषिकां मातरं त्यक्त्वा यतोऽन्यत्र स्वयंगता ॥८४॥
भत्र पुत्रप्रपौत्रायः शोभते वंशविस्तरे। कृतघ्नात्वमहादोषं प्राता कन्यका
ततः।
धनधान्याम्बरसम्पत्स्वर्णावेरमिवर्धते
॥६६॥ किन्तु विप्रगृहे नित्यं देवप्रसादभोजिनी ॥८५॥
कृतघ्नाया विनाशं वै याति सर्वे समूलकम् । देवार्चनादिसेवामिबदुपुण्यवती
पुत्रि त्वं मा कृतघ्ना स्या निरयान् मा प्रयाहि च ॥६॥ तस्याः पुण्यप्रतापेन कुथली प्रासयौवना ॥८६॥
मम सन्तोषदा
भूत्ला प्रवर्षयाऽतिसम्पदा। विमावरीनगर्यास्तु
विरामिणा।
यशसा बंशवृद्धयाऽपि स्वर्गेऽपि च ततोऽधिका ॥१८॥
अनाथा सा सगराय स्वभृत्याय समर्पिता ||८७॥
इत्युका कुथली कन्या सागरी बीनदोषतः। नाम्ना धर्मकरेणाऽपि सगरेण विवाहिता।
न मेने सा मातृवाक्यं पापं या मनुते नहि ॥६९॥ राशीसेवापरा जाता मान्या सम्पत्सुमोगिनी ॥८॥
न दोष मनुवे तत्र त्यबने चाभयान्तरे। मोदते भोगसम्पत्या
धर्मकरगृहे स्थिता।
निषेकदोषमावेन चाऽवमत्य वचो हि तत् ॥७०॥ चिरवर्षाणि सा मोगान् बुमुजे पुण्यनिर्मितान ||८९॥
प्राह
प्रतिवचस्तत्र मातरं मतिविभ्रमा। विशतिः पुत्रकाश्चास्याः कन्यकाः सप्त चाऽमवन् ।
कृतघ्नताः सर्वा आकर्णिता मुखाचव ||७१॥ पुण्यस्तरोऽभवचस्याः सान्तः पापस्तरस्ततः ॥९॥
स्वार्थस्ते मयि कोऽस्त्यत्र सागयों मिषयोषिति । सम्पासस्तु कृतनावमोगो विप्राणिकोदितः।
मित्रवर्णोद्रवायां मिनाचारादियोषिति ||७२॥ रुग्णा सा खेकदा जाता शीतपीनगन्विता ज्वरः ॥९॥
न मे मिक्षुरहे वृचिभिक्षुकी न भवाम्यहम् । पीडिता सा रोदाऽपि मासोचरं विशकिका ।
अहं सगरबातीया सागरं कंचिदाप्नुयाम् ||३|| उपचाराः कताः पुत्रैः स्वामिना तत्कुटुम्बिमिः ॥१२॥
तत्र यो मम चास्ति न विप्रे स्वामिनि क्वचित् । तथापि न ज्वरशान्तिरमवत्
ज्वरथान्तिरभवत् सुखमाप
सुखमाप न।
बालिकामाप्यनाथाय सवैः पोष्यास्तु धर्मता ||७४|| राजयक्ष्माऽभवतस्याः सर्वनाशकरोऽय सा ॥१३॥
कृतोऽयं सर्वया न्यायो वृद्धवाऽप्रतिदानवत् । सस्मार लामणी तत्र मातरं पोषिका सतीम् ।
बाळानामुपकारो यः वत् समुच्यते ॥७॥ तदुकं तत् कृतनावं तत्फलं चागतं मम ||९४॥
तत्र नास्ति कृतघ्नत्वं कन्या धनं परार्थकम् । कालेन मावि माव्यं च भवितव्यं न लीयते ।
माव: मां विषेमत्र मनाती तु प्रयाम्यहम् ॥७६॥ पुत्रैः पुच्यादिमिः सातु सेविता दूरतो भयात् ॥१५॥
न मिक्षावारिबडुले विने प्रयामि कहिचित् । राजयक्ष्ममयामाऽन्ये पाळं त्वायान्ति कहिचित् ।
इत्युक्त्वा मातरं नत्वा अवमत्य च वचः ॥७७॥ एवं खा वर्षदशक पीड़िता राज्यक्मणा ॥१६॥

·कतिष्यसन्तानः ८३ मन्त्र कृपया कृतमताफलं तस्याः प्राप्त नाऽऽप्नोति चान्तताम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने पतिता शयने वास्ते पारामाऽभवद्धि सा ॥९७॥ विभावरीपुरीस्थायाः कुथलीसागयों मृतपितृवान्धवाया अथ पुत्रं ज्येष्ठमेव प्राह सा विगताशया। विप्रगृहे वर्धन, वातन्त्र्येण कृतमितादोषेण सागर- यथा मोक्षो भवेन्मे च यथा मे मरणं भवेत् ॥९८|| पत्नीत्वं, कृतवतायाः फलं राजयक्ष्मा, श्रीकृष्ण- तया कुरु मदयें बै कृतमत्वनिवारणम् । नारायणाश्रयेण राजयक्ष्मरोगनाशा, मोक्षणं पुत्रस्तस्या द्रुतं त्वायालोमशस्याश्रम प्रति ॥९९॥ चेत्यादिनिरूपणनामा नवाधिक- प्रार्थयामास तं श्रेष्ठमहर्षि मोक्षणं प्रति । विंशतितमोऽध्यायः ॥ २९ ॥ यद्वा रोगस्य देहस्य चामशकिस्तु संभवेत् ॥१०॥ श्रीनरनारायण उवाच- लोमशस्त ज्येष्ठसुतं विरचायनसंशकम् । जगाद हितकद्वाक्यं दयया शृणु बद्रीप्रिये देवि कथां प्रतारिणीस्त्रियाः। पापनाशकम् ॥१०॥ कृष्णनारायणसंगान्मोक्षमार्गे तु सा मन्त्रं गृहाण कृष्णस्य मात्र देहि हुतं तया । गता॥१॥ अश्वपट्टबले जात्वा तीर्थवारि प्रदेहि आसीद् प्रामे धवलारे सौराष्ट्रे चर्मठाकुले। च॥१०२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणपादनलं नाना नारी विषलाणी प्रतारणपरायणा ॥२॥ शुमम् । रोगाणां भवरोगाणां नाशकं संप्रदेहि च ॥१०॥ पुत्रपौत्रयुताऽप्येषा प्रतारणे कृतश्रमा। वचने सर्वथा शात्री पञ्चयित्रीति विभता ॥३॥ इत्युक्त्वा प्रददौ पापनाशकम् । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥१०॥ वञ्चयित्री विषलाणी यथा नाऽन्या तथा भुवि । मन्त्रं प्राप्य सरो गस्वा लात्वा तीर्थजलं शुभम् । सर्वान् सा वश्चयत्येव कल्या च छलेन च ॥४॥ सर्वा नार्थो विषलाण्या बिभ्यत्येव पुरेऽन्यहम् । लवानादिकृष्णनारायणपादखलं दधे ॥१०५॥ 'ओं श्रीकृष्णनारायणेति'नपार्थ तु मालिकाम् । यद्ई विषलाणी सा याति तत्र विशेषतः ॥५॥ यथाकयविदास्येन वार्तया वचनेन कध्वा श्रीबालकृष्णात् स ययौ स्वमातरं प्रति ॥१०॥ कृत्रिमार्थप्रदानायैः सत्यभ्रान्तिकरैस्तथा ॥६॥ मात्रेऽर्पितं बलं दिव्यं मन्मथ मालिका रजः। वस्तुमिबहुधा दृष्टिरोष्टेष्टिप्रवञ्चना। विभावयों कुयली सा समासाध्याऽमवद् हुतम् ॥१०॥ मोडनामणेव्यतिक्रमैर्विनिमयैस्तथा पीडा नष्टाऽभवत्तस्या राजयक्ष्मा द मूर्तिमान् । वञ्चयत्येव आदानप्रतिदानश्व नित्यशः। बहिर्निर्गत्य देहाचां कृतनतास्त्रिया सह ॥१०८॥ हसन्नत्वा ययौ शीघ्र बर्मुरारण्यकं प्रति । विश्वासिन्यस्तु बायो वञ्चनां यान्ति तत्र ह॥८॥ वञ्चनाख्यां कलां यस्मानिसगंजां प्रवेति सा। कुयली रोगरहिता समाधौ संव्यलीयत ॥१०९॥ ददर्श तत्र देवेशं कृष्णनारायण यद्गृहे याति सा तत्र पञ्चयित्वा गृहाधिपाम् ॥ ९॥ प्रच्छालामं संग्रह प्रयाति तु यथा सती । बालकृष्णं निकटस्थं दिव्यं राधारमापतिम् ॥११०॥ वस्तुहानौ वस्त्वलामे गृहशी शंकवे तु ताम् ॥१०॥ प्राणमत् साऽतिमावेन पपात कृष्णपादयोः। तथा हतं भवेद्वस्तु वञ्चयित्र्या गृहान्मम। चुचुम्ब बहुधा कृष्णपादौ समापिसंस्थिता ॥११॥ एवं सा वञ्चनपरा ग्राम्यबनैर्विनिश्चिता ॥११॥ कृतघ्नतायाः पापं वे विगर्व कृपया मम । वञ्चनाचारमात्रा सर्वचातुर्यकारिणी। स्वस्थाऽसि भव गोविन्दं देहान्वे याहि चाऽक्षरम् ॥११२॥ पश्चनादोषयुक्ता सा दण्डपात्रं तु यद्यपि ॥१२॥ इत्युक्त्वा प्रययौ कृष्णा स्वस्था सा बहिराययौ । राशा तथापि कलया यतः भेष्ठाऽनुमोदिता। उत्याय सर्ववृतान्तं पुत्रादिभ्यो न्यवेदयत् ॥११३॥ मलानां च नटानां च खेलने बहुरूपिणाम् ॥१३॥ सर्वेऽनादिकृष्णमका पाताः समन्ततः । रहामण्ये समागल्य वश्चयत्येव वानपि । क्षवर्षाणि कुथली जीविता मोक्षणं गता ॥११४॥ पराजयं प्रयान्त्येव बयं नैवोपयान्ति ते ॥१४॥ एवं पद्रिप्रिये देवि कृतघ्याः पापनाशनम् । पारितोषिकदानाचं वश्वयित्री प्रविन्दति । मोक्षणं च कर्त कृष्णनारायणेन योषितः ॥११५॥ एवं सा पश्चनपरा मेकदा एहतो बहिः ॥१५॥ प्रमुम् । तवः ·८४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के प्राप्य चणका याता तया वीक्षितं वै साधूनां मण्डलं महत् । श्रीनरनारायण उवाच- शतं ते साधवः सान्यो निर्वाणपदबोधिनः ॥१६॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि प्रतारण तु नेकपा। तस्या ग्रामे गोपुरान्ते प्राकारान्ते व्यधुः स्थितिम् । येन देही नरकान् वै यानि वञ्चनपापकृत् ॥३५॥ अथ प्रामप्रबाः सर्वा मिलित्वा साधुमोबनम् ॥१७॥ परमेशकृतं देह देहेन सेवनम् । दबुधापूपमौक्तिकदुग्धपाकप्रपोलिकाः कुर्यान परमेशस्य वञ्चितस्तेन माधवः ॥३६॥ श्रेष्ठयाकानि ददुर्भोजनमुत्तमम् ॥१८॥ आत्ममोक्षप्रदं देवं प्राप्य मोक्षार्थसाधनम् । माधवो बुभुजुः सर्वे दृष्ट्वा तद् मोबनोचमम् । येनाऽर्जितं न वै तेन त्वामा वै वञ्चितो निजः ॥३७॥ रसास्वादपरा वञ्चयित्री चाऽचिन्तयद्धृदि ॥१९॥ साधूनां योगिनां चापि साध्वीनां मण्डलादिषु । केनोपायेन मिष्टानं मिलेत् तद् भक्षयाम्यपि । बकमको भवेद्यस्तु साध्वाद्यास्तेन साध्वाधास्तेन वञ्चिताः ॥३८॥ बना ग्राम्याः साधवश्च नानीयुनं यथा तथा ॥२०॥ धनस्त्रीत्यागवैराग्योपदेष्टा यस्तु मानवः। कृत्वाऽत्र वचनं भुक्त्वा तृप्ता यास्यामि मे गृहम् । त्याजयित्वा स्वयं भुक्के प्रतारणं तु तन्महत् ॥३१॥ अय सा निबकेशानां जटां बब्वाऽकरोजटाम् ॥२१॥ विश्वास्य बहुधा लाभं दर्शयित्वा विभिनकम् । भरमाव्यां तां बटां नैना त चाप्यकरोचदा। स्नेहं कृत्वा कारयित्वा धनं हरति वञ्चनम् ॥४०॥ घृत्वा काषायवस्त्राणि करे त्रिशूलमित्यपि ॥२२॥ बालं नारों बालिकां वा युवानं घनिनं तथा । योगिनी साध्विका भूत्वा साध्वीमण्डलमाविशत् । युवतीं वस्तुमान वा यत्र हरति वचनम् ॥४॥ भुक्तवतीषु साध्वीषु साध्वीपंकी स्थिताऽमवत् ॥२३॥ सदृश्थं चोमयं वस्तु निर्मूल्यं बहुमूल्यकम् । उपविष्टा तथा तत्र यथा न स्यात् परेक्षणम् । दत्वा निर्मूल्यकं बहुमूल्यं हरति वचनम् ॥४२॥ भुक्त्वा पीत्वा प्राप्य तृप्ति शनैरुत्थाय प्रस्थिता ॥२४॥ कार्य पूर्ण कारयित्वा पश्चाद् यत्नफलं तु यः। न शता खलु साचीमियामसाध्वीति सम्मता । न ददात्यल्पयत्येव छिनत्ति तद्धि वचनम् ॥४३॥ न पृष्टा तकिता कामिचिदियं ग्रामयोगिनी ॥२५॥ कर्मणा मनसा वाचा लामं लब्ध्वा ततः परम् । मामबनविकता सा न यथार्थ समीक्षिता। म का निष्पादयति पञ्चको सम्बकस्तु सः॥४४॥ एवं सा वचनावेषं धृत्वा मुक्त्वा प्रसादकम् ॥२६॥ सति द्रव्ये धर्मकार्य न करोति ददाति न । गृहं गत्वा पुनर्वेष निबं धृत्वाऽखपत् सुखम् । न भुकेसा बचना दे द्रव्यकृता तु नारकी ॥४५॥ एवं नित्य प्रयात्येव भुक्त्वा पञ्चदिनानि सा ॥२७॥ त्यागी भूत्वा गृहस्थानां मोगान् मुंके ददाति च । आयाति स्वग्रह तस्या यायाय न विदुर्जनाः । गृहस्यवंशत् स्याद् यः संसारस्तेन पश्चितः ॥४६॥ साधुसाध्वीकृष्णप्रासादिकं भुक्तवती तु सा ॥२८॥ भत्त्या विश्वास्य लोकान् यथेन्द्रियाणा वधो भवेत् । पावन सर्वपापानां चालक प्रसादषम् । प्रतारिता तेन भक्तिनिरयाणां विधायिनी ॥४७॥ बलमन दलं वापि फलं शाश्वतमुक्तिदम् ॥२९॥ अभिचारादिकं कृत्वा स्वाधीन प्रकरोति यः। पापिनो बहवः सन्ति पापात् प्रेता भवन्ति च । पुनर्वधं कृतं भुक्त धर्मस्तेन प्रतारितः ॥४८॥ अघोयोनिगतामापि 'जायन्ते तु घसाशिनः ॥३०॥ यानि कार्याणि यावन्ति सुदृढानि भवन्ति । विषसाशी सदा मुक्तो भवत्येवाऽपराशिमिः। तया तेषां विधाता न पोलापोलविधायका ||४९|| हरेर्योगः सतां योगः साध्वीयोगो हि दुर्लभा ॥३१॥ अपूर्णकार्यकर्ता कनिष्टवस्खयोषकः। सत्संगो दुर्लभवाति मिलेओन्मोचणं हृतम् । प्रच्छनामखोभाग्यो माको निरयानुगः ॥५०॥ महापापानि नश्यन्तिः प्रसादामादिभोचनात् ॥३२॥ घृतस्थाने तु यस्तैलं मलं तक पयस्तया। यवनाविप्रपापानि दान्ति भीप्रसादतः। प्रयुके च मेऽनि पत्रको निरयामिगः ॥५१॥ भामा प्रत्यति सहसा मोक्षयोग्यो भवत्यपि ॥३३॥ हस्तिने पत्र कारिणी दर्शयित्वा तु गतके। .श्रीपदीरमोवाच--- पातयत्येव वरखकर्ता मतः ॥५२॥ प्रतारणे.. यत्कर्म .कविषा छामेव मा। कन्या सुरुमां युवती प्रदर्भ मण्डपे तु वाम् । "येनः लाभरके :वासला लिगद केशव ॥३४॥ विहायाऽन्यां प्रदयात मयको निरयानुगः ॥५३॥ च प्रतारको ·तिज्यसन्तानः ८५ सा दुग्धे पानीयमाक्षिप्य रसविक्रयकारका। साधुसेवाभावमत्त्या मनःपाप विनश्यति। भन्ने तु कंकरान् धूलिं पिष्टे चूर्ण स वञ्चकः ॥५४॥ साध्वर्पणेन जीवस्य सर्व पापं विनश्यति ॥७३॥ शिल्पकायें कलाकार्य सौषकायें च सेतुषु । साधुवाहमई साधुः साघुः श्रीकृष्णमाधवः। महोद्याने पचनादौ यन्त्रमागे महापये ॥५५॥ माधवीशा स्वयं साधुः प्रमुम्पतिः सतां पतिः ॥७४॥ क्षेत्रे कूपे तडागादौ प्राप्य द्रव्यं प्रपूर्णकम् । एवं सा साधुपंक्तौ वै भोबनेन विपापिनी । अर्धव्ययेन सर्व तत् करोति चाहद तया ॥५६॥ रद्धा जाता ततश्चास्या विवेका समपद्यत ।।७५।। निर्बलं दरगर्भ दरगमैं च वञ्चना नरकप्रदा। अहोऽहं वञ्चनाकर्षी सर्वथा पापकारिणी। काकानां च शृगालानां वानराणां स्वभाववत् ॥५७॥ यत्र पापानि नश्यन्ति तत्रापि वञ्चनापरा ॥७६|| वर्तमानो नरो लोके वञ्चनान्यो भवेत् खल्छ । मोजनार्थ कृता प्रतारणा कि क्षुद्रकर्मणा । दृष्टिं ध्यानं मति सावधानतां प्रणिधानवाम् ॥५८॥ मोक्षकर्म करोम्यद्याऽधुना चोत्तरकालिकम् ॥७७॥ प्रच्याव्य ताम्यो हरति कुरुते जयते च वा। साधुसेवां सतीसेवा कृत्वाऽपराधनाशनम् । अन्याऽनिष्ट विधत्ते स वश्चको निरयंगमः ॥५९॥ वन्दनं च सतां मोक्षं यास्ये वै परमं पदम् ॥७८॥ इस्तिदन्तसम कार्य बहिर्दर्शनमात्रकम् । इति विचार्य सहसा लम्वा धनाम्बराणि च । अन्तस्त्वन्यचर्वणार्थदन्तवत् स्वार्थसाधकम् ॥६०॥ ययौ साधुनिवासं सा ददौ तेभ्यो घनाम्बरम् ॥७९॥ परहिंसाद्रोहकच वश्वना निरयप्रदा। भोवन प्रददौ चापि पादसंवाहनं व्यधात् । एवमादीनि सर्वाणि वञ्चनानि भवन्ति वै॥६॥ भवन्ति वै ॥६॥ सतां पादबलं पीखा तुष्टाऽभवद् सतां पादबलं पीखा दृष्टाऽभवद् रबो न्यधात् ।।८०॥ शिष्यो भूत्वा गुरोः सेवा यो न करोति भावतः। शिरस्येव शरीरेऽपि वक्षसि श्रीहरिश्रिता। वचना महापापकरी वै निरयप्रदा ॥२॥ उवाच सचमं तत्र गुरुं भद्रायनं हि सा ॥८॥ पनी भूत्वा स्वामिनो या सेवां करोति नैव ह । मोक्षो मे स्याद् यया येन वञ्चनापापसंक्षयः । पतिर्भूत्वा सतीं नैव पालयत्येव वंचना ॥६३॥ पुनर्जन्म भवेनेव तथा मे कुरु सद्गुरो ॥८॥ किंकरो न करोत्येव श्रेष्ठिकार्य तु वञ्चना। भवा मद्राथनः साधुवैष्णवोत्तम उक्तवान् । गरदा वहिदा नाशयोगदा वञ्चकास्तु ते ॥१४॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ॥८॥ स्तेनकर्मरताः सर्वे वञ्चका निरयंगमाः। रट मन्त्र काषायाम्बरधारिणी। एतादृशानामुद्धार सता समागमे भवेत् ॥६५॥ जटायुक्ता भस्मयुक्ता नारायणपरायणा ||८४॥ इन्द्रो भूत्वा गौतमाभोऽहल्यामवश्वयद्धि सः | याहि भीकुंकुमवापों यत्र श्रीकृष्णमापतिः। अहं बालन्धरो भूत्वा वृन्दामवश्वयं पुरा ॥६६॥ विराजते हि भगवान् साक्षात् सर्वान्तरः प्रभुः ॥८५|| एवंविधा वञ्चना वै बद्रिके दुःखदा मता। अवतारी चाक्षरेशो यत्रास्ते लोमशः ऋषिः । शापो वा दुःखमेवाऽपि निरयो वा भवेचतः ॥१७॥ अश्वपट्टसरस्तीर्थ वर्तते पावन यद्यप्यह सर्वका सर्वपतिः परेश्वरः। च तीर्थानि महर्षयोऽप्यनेकशः। निर्दोषः पावनो मायापावकः सर्वमोक्षकृत् ॥६॥ साव्यश्च साधववापि मुक्ता मुकानिकास्तया ॥८७॥ सुरकार्यकृते भक्तवते क्वचितु वञ्चनाम् । श्रीराधामाणिकीकृष्णारमाभूकमलादिकाः करोमि दैत्यनाशाथै दोषो मे नैव विद्यते ॥६॥ कोठ्यर्बुदाम्बसख्यम नारायणस्य पनिका ||८८॥ बीवानां कर्मभोगानां दोषस्तत्र प्रबायते। सुराः सुराण्यो योगिन्यो विद्यन्ते याहि तरह। एवं सा छलना प्रोता सतां संगेन नश्यति ॥७॥ भुक्तिमुक्तिस्तव स्यावां पापानां नाशनं तथा ॥८॥ साधूनां संगमो बद्रि पावनः पापनाशका। यद्यन्यत्र हि साधूनां सेवया पापनाशनम्। विषलाणी सतां संगाजाता पापादिवर्जिता ||७१॥ मातं तव विशुद्धिय बाता मा खेदमावह ॥९॥ साच्छिाष्टादनात् कायकृता सविनश्यति। तथापि भूतले कृष्णकान्तं प्राप्य सुखाभया । साधुस्पर्शादियोगेनेन्द्रियपापं विनश्यति ॥७२॥ दिव्या भूला याहि मोक्षं मा चिरं विषलाणिके ॥११॥ सदा सावि परम् ॥८६॥ यत्र सन्ति

·८६
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
गवा
प्रभुम् ।
अधैर्यप्रेरिया द्राक्
सा
वै॥११॥
इत्युका विषलाणी सा
बद्रिके द्रुतमेव हि।
बृसीनिर्माय
च याति
पत्तनं विक्रयार्थिनी।
पन्यामाहित्य मार्गेषु ययावश्वसरोवरम् ॥९२॥ धर्मांगदपुरै
विक्रीणाति यथाईणम् ॥ ३॥
लात्वाश्रमं लोमशस्य गत्वा पादाववन्दयत् । सायं दामोदरं नत्वा प्रयाति निबपत्तनम् ।
पादबलं ततः पीत्वा नवा महर्षिमण्डलम् ॥१३॥ प्राप्य धनं चाममपि वस्त्रं यद्वा पार्जितम् ॥ ४ ॥
आश्रमस्य रजो देहे सम्मृद्य कीर्तन हरे। नीत्वा याति निबं प्रामं कालंबरं तु वै द्रुतम् ।
गायमाना ययौ कृष्णनारायणं प्रमुं हरिम् ।।९४॥ गत्वा गृहेऽजवस्त्रादि माषायां निधाय सा ॥५॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीवल्लभम्
यथापेक्ष भोजनादि पाचयत्येव मामिनी।
प्रत्यक्ष शान्तियुग्रूपं
सुन्दरं
पुरुषोत्तमम् ॥१५॥ तस्याः पुत्र्यभवत्त्वेका दशवर्षी
कुमारिका ॥६॥
दृष्टया मुमोह सहसा मूतों स्तब्धाऽभवत् क्षणम् ।
पतिस्तु निधनं प्राप्तः कुटुम्बं विद्यतेऽपि न ।
आसका ध्यानममा च कृष्णलीनेव साऽभवत् ॥९६॥
विषवा कटकी सा गंगाजनी सुधार्मिकी ॥७॥
सेन्द्रियातःकरणा सा सजीवा तन्मयी तदा ।
रात्रौ भुक्त्वा करे कृत्वा मालामावर्तयत्यपि ।
देहभानविहीना च बाता सा योगिनी यथा ॥९७॥
कन्यका कुरुते गीति श्रीकृष्णरासरजनीम् ॥ ८॥
बद्रिके क्षणमात्र चेन् भूतों में सर्वथा स्थितिम् ।
विधवा भूणुते सम्यक् कृष्णसंलममानसा ।
निश्चला लमते कश्चित् पूतो मुक्तिमवाप्नुयात् ॥९८॥
एवं गीत्युचरं निद्रां गृहीतो मात्पुत्रिके ॥ ९॥
कृष्णपार्श्वमुपागता।
नित्यमेवं हि कुरुतो
कुरतो भजन श्रीहरेनिशि।
कृष्णनारायण चांके कुला चुचुम्ब माधुकी ॥१९॥
कदाचिद् रैवतवीर्थ यातः कार्तिकमासि ते ॥१०॥
हरिस्तां चुम्बनं दत्वाऽपावयत् समतोषयत् ।
स्पर्शमात्रेण मुक्का
सतां च साविकानां च कुर्वाते सेवनं परम् ।
भवसागरवन्धनात् ॥१०॥
बद्रिके दिव्यदेहा सा राधेव समजायत।
चमत्करान् गीयमानान् कृष्णनारायणस्य
शृणुतस्तेऽतिमावेन
कुंकुमवापिकेशितः।
युवती सद्गुणैर्यता वासनादोषवविता ॥१०॥
असंख्यानां तु भकानां स्त्रीणां दिव्याचमत्कृती ॥१२॥
सर्वकर्मविहीना सा ब्राझी नौः समबायत ।
शृणुता भीरमाराचाकमलानां चमत्कृतीः।
मानवती दिव्यदृष्टिमती श्रीवल्लभम् प्रमुम् ॥१०२॥
॥१३॥
साधुसाध्वीमकवर्यगीतसद्गुणसस्त्रियाः
अस्तीत् साध्वी पादनलं पयौ हरेस्तवो द्रुतम् ।
विमानमागतं
परचीच शृणुतो भकिमावतः ।
दिव्यं
चमत्कारान्
कृष्णनारायणेच्छया ॥१०॥
विक्रमान् दयया दीनानाथोदारादिकानपि ॥१४॥
आरुझ स्वाशया दिव्याक्षरं पदं ययौ हि सा।
एवं प्रवारिणी नारी विषलाणी सतां हरो॥१०४॥
शृणुतो
तत्र प्रदक्षिणपये मुहुः।
योगेन पावनी भूत्वा ययौ मोक्षपदं परम् ।
पुत्री रमाखनी हर्षे प्राप्य पप्रच्छ मातरम् ॥१५॥
बद्रिके
वञ्चनाऽषं प्रणश्यति ॥१०५॥
मातगुणान्
भवणादस्य
प्रगायन्ति सहसयोऽपि
साधवा।
इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने
अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य
परमात्मनः॥१६॥
वश्वयिच्या विषाणीनामिकायाः सतां प्रासादिकाम-
स भवेत् क्व मिलेद् षा न प्रभु राधारमापतिः ।
बळभोजनादिना विवेकोद्भवः, वीर्येऽनादिकृष्ण-
दर्शनार्य मनो मेऽत्र तीर्थे तमनुधावति ॥१७॥
नारायणप्राप्त्या मोक्षणं चेत्यादिनिरूपण-
पत्र वा स्यात् प्रगन्तव्यं कुंकुमवापिकास्थलीम् ।
नामा नियोऽध्यायः॥३०॥
सार्यक्यं तु तदा मे स्याद् दर्शन में प्रकारय ॥१८॥
भीनरनारायण यांच-
अथ माता मुकतुल्या सद्विचार विमान्य है।
सन्तं नाम्ना सुरदेवायन
पप्रच्छ
सर्वथा ॥१९॥
भूणु बद्रीप्रिये - देखि कटकाः कयामपि ।
क्वाऽऽस्ते भीमगवान् कृष्णनारायणोऽत्र गोयते ।
भोजनबटे प्रामे कालंबरे हुमान्विते ॥१॥ साधुमिः साधिकामिन यात्रियः प्रकीयते ॥२०॥
फटकभवनानी माम्ना गंगासनीति वै। यचरित्राणि मृण्णम्त्याः कन्याया मे मनो गतम् ।
सा. सोमा कटान मेछन् प्रथिला चपालिकाः ॥२॥ तमु प्रति यात्राय मया गन्तव्यमित्यापि ॥२१॥

·व तिष्यसन्तानः
स
वद मे तन्महिमानं कीहशो भगवान् स वै । असंख्यगोपिकाकान्तो गवां सेवापरायणः।
कथं देवैः साधुवर्षेर्गीयतेऽयं स्यले स्थले ॥२२॥ गोलोके वंशिकाधृक् स मक्तकल्याणकृत् प्रभुः ॥४॥
राधापति कमलेशं विहाय माणिकीपतिम् । एवमन्यानि घामानि राबन्ते तत्र विंशतिः ।
कीर्तयन्ति कथं साव्यस्तैर्यिक्यथाऽप्यसंस्काः ॥२३॥ द्वे चान्ये कोटिशश्चापि साकेतादीनि सन्त्यपि ॥४२॥
विष्णुं रुद्रं वामनं वा दचात्रेयं नृसिंहकम् । तत्र तत्र कृतवासा अवतारास्तु से मताः।
विहाय रामं तं कृष्णंवल्लमाऽऽर्थे रटन्ति ताः॥२४॥ ततोऽप्यनन्ते चाऽपारे ब्रह्मलोकेऽक्षरामिधे ||४३॥
मन्ये वैशेष्यमेवाऽस्मिन् मवेत्तन्मे निवेदय । पानि संराबते व्याते परब्रह्म स्वयं हरिः।
इत्युक्तो बद्रिके साधुः सुरदेवायनस्तु वाम् ॥२५॥ अवतारी परमेशः सर्वेशः पुरुषोचमः ||४४॥
बगादोपासनासिदथै वस्तुस्थिति गरीयसीम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणः
श्रीपरमेश्वरः।
शृणु त्वं तस्य माहास्यं गंगाजनि ! वदामि ते ॥२६॥ सर्वावतारधर्ताऽसौ
सर्वेश्वर्यसमन्वितः ||४५||
भत्र दामोदरो देवो राबते रैवताचले। सर्वेषामवताराणां पतिर्मुक्तपतिः
वामनस्त्रिविक्रमः
बलिराजनिषेवितः ॥२७॥ मुक्तानिकापतिः सर्वश्रीपतिर्माणिकीपतिः॥४६॥
भगवान्
वर्तते तस्माच्छ्रेष्ठौ
नरनरायणौ। सर्वस्वामी परब्रह्म यत्समो
नाऽधिकोऽपरः।
बद्रिकाश्रमवासौ तौ बद्रया साकं विराजितौ ॥२८॥ तस्याऽजापालकाः सर्वेऽवताराः सन्ति घामसु ॥४७॥
हिमालये सुरगंगातीरावासौ तु
तापसौ।
ईश्वराणामीश्वरः सा प्रभूणां प्रभूचमः ।
भगवन्तौ प्रजानां तु कल्याणार्थ विराजितौ ॥२९॥ भगवां स भगवान् हरीणां परमो हरिः ॥४८॥
ततोऽपि भगवान् श्रेष्ठः श्वेतद्वीपनिवासकृत् । कृष्णानां परम: कृष्णो रामाणां राम उत्तमः।
नारायणः कमलाया: कान्तः श्रीदेवताधिपः ॥३०॥ वृसिंहानां नरसिंहः परम: परेश्वरा ॥४९॥
ततोऽपि च प्रभु
भेष्ठः क्षीरसागरवासकृत् ।
सर्वात्मना परमात्मा श्रीशानो श्रीश्वरेश्वरः।
शेषनारायणः श्रीयो वर्तते सिरसेवितः॥३१॥ परमात्मा
सर्वेषां त्रिसष्टिपरमात्मनाम् ॥५०॥
ततोऽपि भगवानास्ते श्रेष्ठो विष्णुः प्रमुः परः। ब्रह्मण
परब
परेषां ब्रह्मणामपि ।
बलावरणतयोचे वैकुण्ठे तु तृतीयके ॥३२॥ परमो ब्रह्मराट श्रीमत्कृष्णनारायण:
ब्रह्माण्डानां
स सर्वेषां दैत्यनाशकृत् । अनन्ताः
सष्टयस्तस्याऽवताराश्चाप्यनन्तकाः ।
ततोऽपि च महाविष्णुर्वतते भगवान् महान् ॥३३॥ अनन्ताः शक्तयस्तस्याऽसंख्यपल्यश्च तस्य वै ॥५२||
वैराबस्य पिता वृद्धो श्रीपुराधीश्वरो हरिः। सर्व यस्य शरीरं वै भोग्यं बर्ड च चेतनम् ।
महालक्ष्मीपतिर्हिरण्मयो
रानाधिराबका ॥३४॥ तस्यापरब्रह्मणः स मोक्का नेता प्रभुः पतिः॥५३||
या सा तत्र महालक्ष्मीः सा शितौ कमरासती। अक्षरातीत एवाऽसौ काष्णीनां कान्त एकलः ।
वर्तते कुंकुमवाप्यां
माता श्रीपरमात्मनः ॥३५॥ बीवसृष्टिरीशसृष्टिर्बभष्टिस्तु
यत्कृता ॥५४॥
महाविष्णुः पिता चास्ते गोपालकृष्णनामवान् ।
यन्निमिषे भवन्त्येव लीयन्ते
भवन्त्येव लीयन्वे निमिषाच वै।
तद्गुहे श्रीहरिश्चास्तेऽवतारी परमेश्वरः ॥३६॥
धाममध्य एवाऽस्य
संकल्पाधीनविप्रहाः ॥५५॥
महाविष्णोः परथास्ते भूमाख्यः
पुरुषः परः।
भववारा भगवन्तथास्य संकल्पमूर्तयः।
अव्याकते रामे धाम्नीश्वराणां न्यायदः प्रमुः॥३७॥ साध्व्यवास्य शक्तयश्च सर्वा वै पावनीचियः ॥५६॥
ततः श्रेष्ठोऽस्ति भगवान् वासुदेवाऽमिषः प्रभुः । साधवस्तु समस्तान्यैश्वर्याण्यस्य भवन्ति वै।
अमृताख्ये निजे चाम्नि रमानाथो विराजते ॥३८॥ एताहशोऽयं भगवान् सर्वेषां ब्रह्मणां पतिः ॥१७॥
ततः भेष्ठतमः श्रेष्ठ वैकुण्ठे भगवान् प्रमुः। अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीकान्तवलमः।
लबमीनारायणभारते यनाम्ना संहिताऽस्ति च ॥३९॥ सौराष्ट्र बालको भूत्वा बालकृष्णो हि वर्तते ॥५८॥
लक्ष्मीपतिः प्रभुः सोऽयं वर्तते भगवान् सदा । भीमगोपालकृष्णस्य ग्रहे श्रीकमरात्मनः।
ततोऽपि च महानास्ते राधाकृष्णा परः प्रमुः॥४०॥ यन्मूतेनेत्रवाचेषाकिरणात्
सर्वसष्यः ॥१९॥
स
स
वै ॥५१॥

·८८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सम्पवर्तन्ते पुष्पचन्दनपत्राद्यैः स प्रमुः। तेबस्विन्या प्रवर्तन्ते सूर्यचन्द्रामिविद्युतः। पुंम्यश्च यात्रिकेभ्यश्च ददौ मन्त्रं तु लोमशः । यच्छ्वासाद् देहिनः सर्वे वर्तन्ते प्राणधारिणः ॥६०॥ गंगाजन्यै रमाजन्यै ददौ मन्त्रं तदा ऋषिः ॥७९॥ यद्विधारणश्यक्या ब्रह्माण्डगोलकान्यपि। ययुस्तेऽय ततः श्रीमत्कृष्णनारायणालयम् । आम्बरे व्यवस्थितानि सर्वदा ॥६१॥ पूजनं दर्शनं चकन्य॑धुन विविधोपदाः ॥८॥ यदाज्ञता महामाया त्रिगुणा सृष्टिवर्धिनी। फलैरम्बरभूषणैः। सर्वेषां पूरिका सौख्यकी सदा प्रवर्तते ॥६२॥ अक्षतैर्मणिरत्ना_रईयामासुरच्युतम् ॥८॥ यविच्छया समुद्राश्च मेघा बलं ददत्यपि । बालकृष्ण रूपवन्तं परमेशं परात्परम् । यदिच्छया तु पृथिवी भूताधारा सदा मता ॥६३॥ विलोक्य मुमूहुस्तत्र ध्यानमग्नास्तदाऽभवन् ||८२॥ आसक्तचित्चा कृष्णपतिः कृष्णनारायणो हृदन्तरे । यः नार्यश्च नरास्तु लग्नमानसाः। अन्तर्यामी तु सर्वेषां वर्तते साक्षिदर्शकः ||६४॥ अभवन् श्रीपरमेशे बन्मसाफल्यमाप्नुवन् ॥८॥ इन्द्रियेषु हरिधास्ते तथाऽन्तःकरणेष्वपि । बहवस्तन देहाश्च विवृत्त्य दिव्यविग्रहान् । देहेषु पञ्चभूतेषु स आस्ते पुरुषोचमः ॥६५॥ कन्या दिव्यविमानश्च ययुः स्वर्ग तु याश्वतम् ॥८॥ चेतनेष्वेष आत्मसु गुणेषु कर्मकोटिषु । परे ययुश्वाऽक्षरं च धाम मुक्ताः परात्परम् । भावनासु हरिः सोऽयमास्ते श्रीपुरुषोचमः ॥६६॥ नार्यः कृष्णे लग्नचित्ताः साध्व्यश्च दिव्यविग्रहाः ।।८५॥ नारीषु नखर्गेषु नपुंसकेषु आषोडशवत्सराच्या ययुर्धामाऽक्षरं साधुसाध्वीषु वृद्धासु कन्या दिव्यदेहा युवतीष्वपि ॥६७॥ गंगासनी लीनबर्जरविग्रहा ॥८६॥ विशेषु विचित्तेषु पशुपक्षिगुमादिषु । भूत्वा षोडशवर्षाळ्या ययौ धामाक्षरं प्रभोः । देवदैत्यासुरवृन्दे चास्वे पुरुषोत्तमः ।।६८॥ रमाखनी सुता तस्या मात्राशया हरेः पुरः ॥८७|| रैवतादौ स एवास्ते जनसंघेषु चापि सः। कुंकुमवापिकाक्षेत्रे कृष्णनारायणगृहे। कुंकुमवापिकाक्षेने चाश्वपट्टसरोवरे ॥६९॥ दासीव वर्तमाना सा किंकरीव सदाऽवसत् ||८८॥ स एवास्ते परब्रह्म कोव्यर्बुदाम्बशक्तिपः। एवं बद्रीप्रिये कृष्णनारायणेन वै कृत्वा प्रदक्षिणं तत्र गमिष्यामो वयं तदा ॥७०॥ चमत्कारो दर्शितो .वै नीताः सहस्रशोऽक्षरम् ॥८९॥ आगन्तव्यं त्वया मातः सहाऽस्माभिः सकन्यया । अपि साव्यः साश्वश्च तथा कर्तुं हि पारगा। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य परमेशितः ॥७१॥ तहिं नारायणे कृष्णे किमु किमु वकव्यमच्युते ॥१०॥ प्रत्यक्षं दर्शन सेवां करिष्यामः स्वयंप्रभोः। यत्र सन्तव साव्यश्च यत्र सर्वेश्वरः प्रभुः । इत्युक्ता सा मागवती गंगावनी सतां पुरः ॥७२॥ तत्र माया समों न न कालो न च कर्म च ॥९॥ दासीव वर्तमाना च किंकरीव व्यवर्तत। नैव प्रभवो नियमा न शास्त्रं न नृपादयः । कार्तिकस्य पूर्णिमाया उत्तरं उत्तरं सावध दे॥७३॥ न देवा नाऽवताराच समर्थाः श्रीहरे पुरः ॥१२॥ साव्यच बनसंघाब मक्काच कोटियोऽपि च । क. तयायकढे चान्ययाकर्तुं स्वयं हरिः। ययुबाश्वपट्टसरोऽक्षरक्षेत्रं तु पावनम् ॥७॥ समर्थन स्वतन्त्रम नियामकोऽधिराजकः ॥९॥ कुंकुमवापिकातीय लोमशस्याश्रम तस्कृत नाऽन्ययाकर्तुं फेनापि शक्यते कचित् । भवपटसरोवारि पपुस्ते लानमाचरन् ॥७॥ अन्यकृतं वन्ययाक स समर्थ एकल ॥९४|| कृत्वा तीरस्थती नि लोमवस्याश्रम ययुः। तमनादिकृष्णनारायण कान्तमवाप्य महर्षेर्दछने कृत्वा पूनायित्वा बीन् मुनीन् ॥७६॥ रमानी रमातुल्या ब्रह्मप्रिया ततोऽभवत् ॥१५॥ भापुर्विभान्तिमपि ते. विद्यालयमराबिधु । दिव्या दिव्यलकमान्या दिव्यदेहातिसुन्दरी। सोमवेन प्रदत्तो वै मधस्वेम्पो हि पावनः ॥७७॥ चमत्कारपरा साध्वी ब्रमनिया हरेः प्रिया ॥९६|| 'यो नमा श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। एवं बद्रीप्रिये। लोके साक्षाकृष्णसमागमात् । सामयादि । साध्वीम्या सेविकाम्पस्खया बरा ||८|| पौवहीना अपि नायों नित्यशुच्यो भवन्ति हि॥१७॥ तदा। प्रति।

·* तिष्यसन्तानः यस्य योगेन मायाऽपि दिव्या प्रजायते सदा । अपुत्रयोस्तयोरिच्छा पुत्रार्थिनी व्यवर्तत। तदा किं मायिकानां तु देहानां गणना हरेः ॥९८॥ साधूनामप्रतस्तौ तु पृच्छमानौ सुसाघुमिः ॥१३॥ तेजोयोगेन सर्व वै तेबोभावमुपैति हि। अनपत्यौ बगदनुभाशीर्वादास्तु साधवः। कृष्णयोगेन सर्वे वै कृष्णभावमुपैति हि ॥१९॥ साऽपत्यौ पुत्रिकापुत्रवन्ती भवतमित्यमू ॥१४॥ गोप्यो गावो राशियान्यः प्राचीन्यः पर्य इत्यपि । युञ्जन्त्येव सदा मक्त्या प्रसादिता महाशयाः । हारीतक्यस्तथाऽमर्यवाब्रितान्यस्तयोब्णिनाः ॥१०॥ अथ कालान्तरे पुत्रोऽभवन्मानसरक्षनः ॥१५॥ अन्या असंख्ययोगिन्यो बाताः कृष्णार्पिता रमा । साधुधर्मा साधुतिः सर्वसम्पद्विवर्षनः। इत्येवं बद्रिके यान्ति दिव्यतां कटिनी यथा ॥१०॥ यस्य कण्ठेऽभवश्चिन्हं. मालायाः शोमनं परम् ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने दृष्ट्वा तु मुमुदे माता पिता चान्येऽपि दर्शकाः। कटका गमाअन्याः सतां योगेन परमेश साधवश्वः तथा सत्यो वीक्य मालां मुदं ययुः॥१७॥ योगान्मोक्षणं रमाश्चन्या रमात्वं चेत्यादि- पुत्रोऽपि सततं ध्यानी नारायणेति बाब्यथाः। निरूपणनामैकत्रिशोऽध्यायः ॥ ३१ ॥ अनभ्यस्तोऽप्यत्र देहे पूर्वाभ्यासेन शिक्षितः ॥१८॥ नारायणेति वै नाम बग्राह काकलीगिरा। श्रीनरनारायण उवाच- अहो भाग्यमहो भाग्यं यद्गुहे मालिकायुतः ॥१९॥ सुतो नारायणभक्तो व्यबायत सतां कृपा। शृणु बद्रीप्रिये देवि फणाग्रामस्य वासिनीम् । सुतो व्यवर्धत भच्या वर्मणा यशसा विया ॥२०॥ कुलांली कुंभकी वै भक्तां नाना सुनारिणीम् ॥ १॥ भद्रातीरे फणाग्रामेऽवसत् आयान्ति विभतं द्रष्टुं कीहमालायुतो हि सः। सा कुंभकारिणी। साधवो बहवः सत्यो यात्रालवोऽप्यनेकशः ॥२१॥ मृत्तिकानां सुपात्राणि निर्माय पतिनोदिता ॥२॥ विक्रीणाति गृहे नैजे न याति सा बहिः क्वचित् । आयान्ति मानवाचापि ग्रामनगरवासिनः। पति मा रणस्तम्बो धृत्वा पात्राणि वाहने ॥३॥ देशगावापि सौराष्ट्रनरनार्यः सकौतुकाः ॥२२॥ पक्कानि बहुधान्येव याति प्रामान्तर कचित् । द्रष्टुमायान्ति तं बाल मालायुक्तं मनोहरम् । विक्रयायें ततो मूल्य चानं प्राप्य निजगृहम् ॥ ४॥ बालो नारायणं कृष्णं बालकृष्णं श्रियापतिम् ॥२३॥ प्रयात्येव सदा स्वायद्रव्याद् मार्ग दशांशकम् । अनादिभीकृष्णनारायण हरि रटत्यति। कृष्णार्थे साधुसाध्व्यय व्ययत्येषो हि धामिका ॥५॥ श्रुत्वा दृष्ट्या क्षणं स्थित्वा कृत्वा बालकवन्दनम् ॥२४॥ रटते श्रीकृष्णनारायण श्रीपुरुषोचमम् । महाभक्त तु देवांचं मत्वा कृष्णांशमेव वा। पात्रेषु कृष्णकृष्णति लिखत्येष शलाकया ॥६॥ दत्वोपदा अन्नवस्त्रमुद्रास्वर्णफलानि च ॥२५॥ गृहे वेन कृता मूर्तिः कृष्णनारायणस्य हि । रतमाणिक्यपात्राणि प्रयान्ति कृतिपावनाः। बद्रिके पूजनं तस्याः करोति कुंभकृत् प्रगे ॥७॥ कुमकारपई पूर्ण स्मृदया बातं सुसम्पदा ॥२६॥ सुनारिणी च तत्पनी स्नात्वा करोति पूजनम् । बनप्रवाइसंशोम साधुवासैस्तु मन्दिरम् । रोटकं चापि तक्रं च नैवेद्ये प्रददाति वै ॥८॥ पुत्रप्राप्त्या प्रसिद्ध तीर्थ सर्वमनोहरम् ॥२७॥ बलं दीपं मुखवासं पूगीफलं पूगीफलं ददाति च। ऋषिस्वत्र सारायणः समाथयो। नत्ला करोति कार्याणि प्रत्यहं तदनन्तरम् ॥ ९॥ सेवित: कुंभकाराभ्यां प्रसादितश्च' भोजनः ॥२८॥ मध्यान्हेऽपि तथा तस्मै निवेद्य मोबनादिकम् । वन्दितथापि । पृथ पुत्रस्य मालिका प्रति । प्रासादिकं सदाऽभाति कुंमकारोऽपि वै वतः ॥१०॥ कथं मालासमं चिन्हं कीडशं भाग्यमस्य तु ॥२९॥ करोति यात्रिकाणां च सेवां सतां सुयोगिनाम् । कीहशोऽयं च किंकर्मा किमायुः किविधो लयम् । साथ्वीनां च यतीना व • भकिमावेन भोजनः ॥११॥ भुत्वा सारायणः साधुदृष्ट्वा रेखां ललाटनाम् ॥३०॥ पादसंवाहनायेम बलपानादिमिस्तथा। भाग्यं क्षणेन वैशात्वा बौक्य प्राग्मवनं तथा ।. आवासदानः सतत शुभषया मुहुर्मुहुर ॥१२॥ उवाच कुंमकारं त रणस्तम्ब हितापहम् ॥३१॥ १२ व अयैकदा - ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता के ते तवा रणस्तम्ब भवानास्ते मकराट् सह योषिता। अश्वपट्टसम्मान देवतीर्थादिदर्शनम् । पुत्रसाफल्यं कृष्पनारायया साक्षात् भगवान् सेव्यते त्वया ॥३॥ मवेश सर्वसाफल्यमित्यपि ॥५॥ मूर्तिरूपो गृहे नित्यं सेव्यन्वे साधवस्तथा। इत्येवं बद्रिके कृत्वा निश्चयं पुत्रसार्थको। साव्यय तीर्थतुल्या वै सेव्यन्ते तीर्थयायिनः ॥३३॥ सुनारणीरणस्तम्बौ ययतुः कुंकुमस्थलीम् ॥५२॥ तब पात्राणि सर्वाणि मज्जातानि तु यानि । चन्द्रस्तम्बो नैकसंख्यमणिरक्षामवसायुक् । तत्र त्वषा कृष्णकृष्ण लिख्यते मर्यते हरिः ॥३४॥ पितृभ्यां सहितस्तद्वत् फणिप्रजाजनैः सह ॥५॥ पावनं या तेऽस्ति पनी ते पावनी सदा । शकटीयानवाहाचरश्ववृषक्रमेलको मकानीः वर्तते साध्वी यथा मुस्तानिका सती ॥३५॥ संहलमानपैनारीनरैः ययौ तया ॥५४॥ साधुसाध्यायोगिवविबमाशीर्वादतस्तव माघस्य पूर्णिमायां चाश्वपट्टसरोवरम् । रहे लोऽयमुत्पनो नषत्रेशो हि चन्द्रमाः॥३६॥ प्रापुः श्रीकुंकुमवापीतीर्थवारि पपुर्मुदा ॥५५॥ पनी ते नित्यमेवाऽत्र प्रातः पूजनकारिणी। अश्वपट्टसरोवारि पपुः जात्वा दिनान्तके। हरि पार्थयते सावी पुत्र चन्द्रनिमं शुभम् ॥३७॥ सायमारात्रिक सरोवरस्य ते तदा ॥५६॥ कृपया साधूनामाशीर्वादस्तया नक्षत्रमालिकाका श्रीबद्रीप्रियोवाच- पुत्रोऽ समंबायत ॥३८॥ देवता चन्द्रमावास्ते पुत्रस्तेऽयं तु मानवः । आरात्रिकफलं श्रीमभरनारायणप्रभो। अपि देवसमास्ते कृष्यन्ते येन मानवाः ॥३९॥ लोकानां श्रेयसे मह्यं ब्रूहि मोक्षप्रदं परम् ॥५७।। चन्द्राचं तं सुतं प्राण्य लम स्वर्गसुखानि । भाविकाले सुतस्तेऽयं मानवानां महान् गुरुः ॥४०॥ श्रीनरनारायण उवाच- वैष्णवः परमः श्रेधे भविष्यति न संशयः । बद्रिके वर्तिकया खेकया नुतात्रया। चन्द्रस्तम्बेति तमाम ख्यातं लोके भविष्यति Hell आरात्रिकविधानुस्तु महेन्द्रपदमुत्तमम् ॥१८॥ पुत्रवान् धनवान् भूला ततः साधुमविष्यति । तिसमितिकाभि सूर्यपदमनुत्तमम् । पित्रोकिं कारयित्वा त्यागवान् स भविष्यति ॥४२॥ पञ्चमितिकामिस्तु बृहस्पतेः पदं मवेत् ॥५॥ इत्युक्त्वा ऋषिराट् सारायणो ययौ तु रैवतम् । सप्तमित्रंक्षणः स्थान नमिः शिवमन्दिरम् । कुंभकारी समाकये प्रसनौ हरमानौ ॥४३॥ चन्द्रपितरी ली शाखा मेनाते माग्यमुत्तमम् । एकादशमिराज्यं प्रयोदशमिहिरण्मयम् ॥६॥ पञ्चदशमिमहाभौमं भवेत् पद पर तता। चन्द्रस्तम्ब देवरूपममन्येतां वतन्म तो||४४il एकपंचाशद्वतिकाभिर्वासुदेवधाम च॥६॥ बालं सौमाम्यसम्पन्न सिद्धिप्रसेवितं सुरम् । एकशतवर्तिकामिकुण्ठं मवेतथा। चन्द्रबन्मत भारम्य कुंभकारगरेऽनिशम् ।।४५॥ एकाधिकशतवयषतिकामिनिरावक: सम्पदो पै समायान्ति समायान्त्रि विभूतया । गोलोक याति बदर मीहष्ण सेवते मुदा। अषसत्र महचेन कुंभकारेण निर्मितम् ||४|| एकाविकपनयतवर्तिकामिनिराबका यत्र नित्यं सहसे मानवानां तथाऽधिकम् । अक्षरं परम धाम प्रयात्येव न संशयः। मुंके मिटानमुक रावाषिरावराज्यवत् ॥७॥ एकाधिकसहसवर्तिकामिन नीराधनम् ॥१४॥ रगस्ताकदा तीर्थयात्राभियेष या करोति स तत्रामरे यत्तीसमोरमे। कुमारिणी नियमाएं यास्यानोऽक्षरंवार्यक्षम् ॥ी मनादिमीहष्णनारायणस्य चरणदये ॥१५॥ गुस्मों छोमाटो पर श्रीपुरपोचमः। दासो वा शासिका भूत्वा शालानन्दमानुते । विराषIMER बादासन्ययोगमासाब सर्वस्वामित्वमान्नुते ॥६६॥ पुत्र सत्याशिव साई मुनरिक्ष धनम् । सर्वधयाधिकारिवं सर्वाधिक्य समानुते । र दर्षने गोदिमाम् ॥ अमप्रियाल शबी हरिप्रियात्वमित्यति ut .

·तिष्यसत्वानः शुमम् । व्यषात् । सुनारण्या समं ततः। महामुक्तत्वमेवाऽपि महामुक्तानिकात्वकम् । पूर्णचन्द्रः स्वयं भूत्वा कौमुदीं समवासनात् । अनुते सर्वकामांश्च सह श्रीपरजक्षणा ॥६८॥ दुग्धायमानां पृथिवीमम्बरं सरोवरम् ॥८॥ एवं फल बद्रिकेऽश्वपारार्षिक कुंकमवापिकाक्षेत्र समन्तावल अश्वपबले देवाः पितरः सिद्धकोटयः ॥६९॥ भाप्रातस्वाहयो भूला तेबस्तिरो व्यधात्ततः ।।८८॥ साधवो मुनयो योगिवर्या गणाम पार्षदाः। कुंमकारसुतो भूत्वा व्यराजत बनादिषु । अमनतास्तापसाच निवसन्ति मातरः ॥७०॥ एवं देवः स्वयं भक्तराहे सौराष्ट्र के सदा ॥८९॥ देव्या सर्वा निवसन्ति तीर्थान्यपि वसन्ति च । भूत्वा तु मानवश्वास्ते लोककल्याणहेतवे। रुद्रब्रह्महरयश्च वसन्ति चावतारकाः॥७॥ ततश्चान्तदिने श्रीमल्लोमशस्योपदेशनम् ॥१०॥ तदाराकिकरणात् सष्ठित्रयनीराजनम् । भुत्वा वैराग्यवेगेन सर्वे त्यक्त्वा गृहाश्रमम् । कृतं भवति तत्पुण्यं सर्वे कर्तुः प्रजायते ॥७२॥ त्यागाश्रमं बहुभ साव्यश्च साघवोऽभवन् ||९१॥ कृत्वा चारात्रिकं पथात् सान्ध्य विधि विधाय च । चन्द्रस्तम्बाबननामाऽभवचन्द्रो हि साघुराट्। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य रणस्ताबायनसाघुः स्वर्णमन्दिरम् ॥७३॥ पिताऽभवत्चदैव हि ॥१२॥ ययुहरदर्शनार्य सुनारिणी सती पत्राऽभवत् साध्वी नरायणी । भीपतेः परमात्मनः। भन्या अन्ये च तत्रैव तस्थुस्त्वाबीवनं मुदा ॥९३॥ दिव्यगजासने देवैर्देवीमिस्तु निराषितः ।।७४॥ फणायामबनायापि श्रीकृष्णहरियोगतः। पूक्तिः सिद्धसंवैध ब्रह्माप्रियाभिरचितः। मुक्तिमापुः समयेन मतभक्तः शक्तिमिव तीर्थरुपासितो द्विजैः ||७ril रणस्तम्बोऽपि कालेन महाक्षरपद ययुः ॥१४॥ सद्रिीतो महोवाक्षितस्तैः परेवर। मुक्तिमवाप परमाऽक्षरपाम्नि पदे हरेः॥१५॥ उपदामिः पूजितम फणाग्रामवनादिभिः ॥७६॥ सेवां लेमे ततश्चन्द्रस्तम्बायनोऽपि मुक्तराट् । कुम्भकारेखथा रत्नमण्यादिमिश्न भूषणैः । चन्द्रांशं दिवि चोत्सुत्य घृत्वा मुक्तस्वरूपकम् ॥१६॥ सकतः भीहरिवंद्रि चन्द्रस्तम्बेन चाचितः॥७७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणेच्छयाऽक्षर तदा चन्द्रोऽभवचन्द्रो मृगवाहन उज्ज्वल ययो मुको महान् भूत्वा पादयोः परमात्मनः ॥९॥ पश्यतां सर्वलोकानामोषधीनां पतिस्तु यः॥७८|| किमु ते महिमा बद्रि कथयामि हरेरिह। अमृतस्य घट श्रीमत्कृष्णनारायणाम माणिकीखामिना श्रीमकृष्णकान्तस्य चात्मनः ॥९८॥ प्रददाघुपदार चन्द्रकान्तमणि तथा ॥७९॥ फणाग्रामस्ततो बातचन्द्रग्रामेति हरिजग्राह सहसा विभतः। प्रसजस्तं मणि अश्वपट्टससेवास्तिीय चान्द्र तत्र तु ॥१९॥ पारयामास कण्ठे त मणिं घट श्रियै ददौ ॥८०॥ कौमुदीनामक ती तत तत भारम्य गोपते । नीरावनं ध्यधुः कृष्णनारायणस्य ते ततः। पठनाच्यणाय बद्रिके तैजसं इरिचापि ददौ तेभ्यः प्रासादिकं निबास्तम् ॥८॥ सम्पाय मुक्तां लब्ध्वा महामोक्षमवाप्नुयात् । अक्षणमयामोत्यं पाययामास बाँस्तदा। नरोबारी महानीराजनयु लमेत च ॥१॥ प्रधयामास तान् सर्वान् सत्कारं मनकार ||२|| इविभीलामीनारमयीयसंहितायां पतु विमासन्ताने कृतकल्यास वे भूला ययुः भीलोमशागमम् । सौराष्ट्र प्रमाणामापस्य रगयावास्यकुमारस्य यो एषयामासुरेनं वे दहा फल्मदिकं समम् सुनारिणमिलीमच्या चन्द्रमास चन्द्रस्तविकता न्यूस्खलामने रानी विशाळे सुखसागरे । अंकमवापीमत्रा का सर्वे हासो मानवं कीर्तन सनो भधारमात्मनः मोषण चेत्सविनिरूपणनामा मातर्मना गुरोः श्रीमान्ने सत्रिंशोऽध्यायः॥३२॥ 'मो नमः श्रीकृष्णनायकाय बासिने बाहा 44 श्रीनरनारायण माथ- ततो ना माल साम्स निशि वै ततः। बदीप्रिये देवि वर्णकारिणिकाकमाम् । भावले मायामास चन्ताम्बो निमार्षीके मम्मको नर्मदापात्रटे मारमानने पदम्। - घटम् । बपुरा ॥१DH ·९२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * वै। स्वर्णकारकुटुम्बानि भूपालमानितानि मण्डलानि मिलित्वाऽपि ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे । अवसन् स्वर्णरूप्याणां कलाकौशल्यवन्ति हि ॥२॥ हरेर्नाम्नां कीर्तनानि कुर्वन्ति कीर्तनानि कुर्वन्ति वृष्टिवाञ्च्छया ॥२१॥ प्रजाः। पुत्राः पुत्र्यश्च दासाश्च वर्तन्ते स्वर्णकारिणाम् । पूबनानि प्रकुर्वन्ति शुष्कपत्रादिमिः स्तुवन्त्यपि ॥२२॥ व्यापारान् कानकान् सर्वे कुर्वन्त्याभूषणानि च ॥ ३॥ मावद्रव्यैः पूजयन्ति चार्तनादैः विमिन्नान्यपि पात्राणि तथोपस्करणानि मृतदेहानयन्ति हरये मुतबान्धवान् । प्रदर्शनानि रूपाणि रचयन्ति बहून्यपि ॥ ४॥ एवं बाते हि दुष्काले शरण्यो नोपलभ्यते ॥२३॥ घातुजानि नेकपा संविक्रयादि दधत्यपि। तत्र वृद्धा भक्तिमती स्वर्णकीं तु पावनी। राजानो राज्यमान्याश्च राष्ट्रमान्याच वै प्रजाः ॥५॥ आसीनाना हेमसुधा संकल्पसिद्धिशालिनी ॥४॥ प्रजेश्वराः भेष्ठिनश्च ऋयं कुर्वन्ति चापणात् । या पूर्व वाशया पत्युः पितृभ्यां सहिता ययो । स्वर्णकाराः कलया वै सुवणे मेलनं मनाक् ॥६॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्र तत्र श्रीलोमर्श मुनिम् ॥२॥ बहु वा मिन्नधातूनां कृत्वा कुर्वन्ति भूषणम् । गुरुं चकार सा नारी मन्त्र जग्राह तन्मुग्यात् । शुद्ध तु कुन्दनं कश्चिद् भूषार्थे चार्पयत्यपि ॥७॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥२६॥ तत्रापि धातुसम्मेलं कृत्वा निष्कासयन्ति तत् । बबाप सा नित्यमेव मन्त्रं सहसवारकम्। मिमे स्वर्णे विशेषेण मिश्रणं विदधत्यपि ॥ ८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणेति सदा ॥२७॥ स्तेनकर्म विधायैव रचयन्ति हि भूषणम् । बालकृष्णहरे कृष्णकान्तेति भजन एवंविधाः स्वर्णकारा राज्यभूषाकरा अपि ॥ ९॥ चक्रे कर्मसु चके कर्मसु सर्वेषु वार्धक्येऽपि तु भावतः ॥२८॥ भवन्तिम च लक्षाणां कोटीनां भूषणाकराः। पूजां प्रातः करोत्येव मूर्तेः पुष्पजलादिभिः। श्रृंगारकारिणश्चापि तैन्येन धनिनोऽभवन् ॥१०॥ नैवेद्यं चारात्रिक शयन कारयत्यपि ॥२१॥ स्तैन्यं तु बद्रिके नैव हितकृत् कस्यचित् कचित् । मिलित्वा बहुधा नार्यस्तद्गृहे चोत्सवं हरेः । प्राप्ते तु दशमे वर्षे समूलं हि विनश्यति ॥११॥ कुर्वन्स्यपि साघवश्व सत्यश्चायान्ति तहम् ॥३०॥ अयैकदा तद्देशेऽवग्रहश्चाऽभवन्मुहुः। सेवतेऽनबलवस्त्रैः पादसंवाहनादिभिः । दुर्मिक्षपीडिता लोका लभन्तेऽनं न वै कचित् ॥१२॥ सतीः साधून् यथेष्टं च दानेन रजयत्यपि ॥३१॥ महाराष्ट्रऽभवदनं वसंख्ये वृष्टियोगतः। भाशीर्वादान् साधवस्ते दत्वा यान्ति स्थलान्तरम् । विना मूल्यं न चाप्येत धनं नाऽभूत् प्रजाकरे ॥१३॥ एवं पुण्यवती साऽसीद यद्गृहं तीर्थमुत्तमम् ॥३२॥ प्रजा निधनदारिचदुःखिता अनवर्जिताः। पावनं सर्वदा त्वासीत् सदा नारायणाश्रयम् । उच्छृखलास्ततो जाता छूटनं चारमन्त ॥१४॥ सियाभयं सिद्धयाभयं तथाऽसीच दुष्कालेऽप्यनमक्षयम् ॥३३॥ युद्धसैन्यसमान्येष प्रजानां मण्डलानि वै। यदृष्टि वर्तते कृष्णनारायणप्रतापतः । उद्धृतानि लूटकानि प्रासरत् पचनेऽभितः ॥१५॥ वर्धन्ते दिव्यकणकाः कुसूले वर्धते धृतम् ॥३४॥ राजरहे अधिवसती स्वर्णकारिषु। यदत्रं चेयमिच्छेद् वा प्रातनवद्यकारिणी। यत्र यत्राऽभवत् स्वर्णे .. रूप्यकं ताम, धनम् ॥१६॥ वत् कुसूले लभ्यतेऽपि शाकपत्रादिकं तथा ॥३५॥ अपहत्य . समस्त वद् ययुरनाथमुल्बणाः। एवं सिदिमती साऽऽसीमान्ये जानन्ति ताशीम् । महाराष्ट्रप्रदेशेष गत्वाऽमावि. तु लेमिरे ॥१७॥ तयापि दुखिता खोका मरन्ति तान् विलोक्य सा ॥३६॥ स्वर्णकारा धनहीना मूलधनम वबिंताः। दयापराऽभवद् परोपकातिशालिनी। तवोऽनवविवाभापि बा क्षुसपीडिताः ॥१८॥ बालिकाम्यम बालेभ्यो विषवाभ्यस्तथा दिने ॥३७॥ प्रबाबाला बालिकाया: 'पुत्राः पौत्रादयोऽवराः। सगर्माभ्योऽतिदयाम्यो दीनाऽनायेभ्य इत्यपि। पोपन्चे बनविधुरा प्रियन्ते । शुष्पपीडिताः ॥१९॥ मध्यान्हे खयह यावेभ्यो ददाति हि रोटकम् ॥३८॥ विकरायम. । दुकान धृतं सदा । निष्कास्व स्वग्रहचुलीपार्श्वस्थकोष्ठलाचतः । प्रथा.. मुलममा मकवान्. . . स्यले स्थळे ॥२०॥ प्रेम्मा ददाति सा सूदा भुक्वा यान्ति सुधाकुलाः ॥३९॥ • तथा . . .

·तिव्यसन्तानः ९३ - सा पत्तने। क्षणे। नैतद् विदितं सर्वेषां ततोऽन्ये मानवाः स्त्रियः। पन्दिताः पूनिता भक्त्या सत्कृता भोलितास्तथा ।। भक्ताया दुर्मिक्षकाले मक्ति निन्दन्ति दुःखिताः ॥४०॥ अथिताः प्रार्थिताः स्यातुं पूरयितुं निवेदिताः ॥५९॥ अहो मतिर्न वै लोके रोटकं प्रददाति हि। भक्तिवशास्ते वृद्धायास्तयैवेति समाचरन् । न दुष्कालं मारकं च निवारयति चागतम् ॥४१॥ विष्णुथोल्पादकस्तत्र रोटकाणां तदाऽमवत् ॥६॥ न भक्त्या पूर्यते स्याली न मुखं नोदरं तथा । लक्ष्मीबाऽऽपूरिका तत्र भोजनानां । तदाऽभवत् । न भत्तया शुनिवृत्तिय तृषानाशोऽपि नैव च ॥४२॥ लोमशथाऽभवत् ..तत्र दाता सततयनवान् ॥६१॥ न मत्स्या कालनाशश्च न वा मृत्योर्निवारणम् । हेमसुषा बलानां च प्रदात्री तु तदाऽभवत् । न भक्तिभोजनार्थ वै नायते कवलामिका ॥४३॥ ताबद्वै मानवा दीना अनाथा मिक्षुकाः त्रियः ॥६२॥ कि भत्तया शुष्कया त्वत्र सहाय्यं तु यया न वै । नरा नार्यः साधयश्च सत्यच शुनपीरिताः। मृषा भक्तिहिं देवानां मृषा नारायणस्य च ॥४॥ अन्ये खलाश्च निन्दादिकारोऽपि क्षुधान्विताः ॥३॥ एतादृशे महाकाले ना मक्तिर्ददाति वै। कुतूहलातु हास्यायें वीक्षितुं तत्र चागताः। न भक्तीनां कवला वै भवन्ति सा मृषा ततः॥४५॥ वृद्धा बाता विचित्ता किं भानहीना मृषा च किम् ॥६४॥ न वा कृष्णो न वा विष्णुर्दुष्कालेऽन्नं प्रयच्छति । कि सत्यं वर्तते तत्र भक्तिः किं फलिता कृता । बालाच बालिकाश्चापि नियन्ते तेषु निर्धणः ॥४६॥ ददाति चानं यद्वा दुष्कालपरिपीमिता ॥६५॥ पश्यन्त्वियं महावृद्धा हेमसुधाऽत्र आइयत्येव वै स्थाल्या घृया मिथ्या ऋतं च वा। भक्तिमती विद्यतेऽपि दुःकालेऽग्नं ददाति न ॥४७॥ इत्याश्चर्यपरा लोकाः सहस्रशः क्षुधान्विताः ॥६६॥ भक्तिस्तस्या निष्फलाऽस्ति जातं दुर्मिक्षकं कथम् । आयाता भावयुक्ता वा अमावसहिता अपि । भक्ति व महाकालं निवारयति भाति नः ॥४८॥ अय श्रीलोमशो देवः प्रारभत प्रदानकम् ॥६५॥ धिक् तत्र साधवःसाध्व्यः खादन्त्यायान्ति यान्ति तान् । रोटकाणां सहसाणां सवैकक्षणे न साहाय्यं प्रकुर्वन्ति दुष्काले हरिबीविनः ॥४९॥ मानवा व्योममार्गेण क्षितान् सर्वान् हि रोटकान् ॥६८॥ एवमशजनास्तस्या निन्दा कुर्वन्ति वै तदा। गृहन्ति न मुवं यान्ति रोटका: क्षुधितैघृताः। बद्रिके साधुसाध्वीनां मनिन्दा हरेस्तया ॥५०॥ हरेस्तथा ॥५०॥ भुक्त्वा मुक्त्वा प्रयान्त्येव विशाले भूतले तदा ॥६९॥ बुभुक्षिता बना लोका मिया कुर्वन्ति पीडिताः। सम्मदख महाँस्तत्र जायतेऽपि न नाघकृत् । सैषा वाणी कर्णपरम्परया वृद्धया श्रुता ॥५२॥ आसायं दत्तवान् चान्नं लोमशाख्यो गुरुस्तदा ॥७॥ अथ कालं चमत्कारस्यैव विशय भामिनी। लक्ष्मीनारायणस्तर विराजेते विधायको। हरेः प्रतापमुत्कृष्टं दयितुं तदा स्वयम् ॥५२॥ रोटका गोधूमना वै मिष्टमिश्रा घृतान्विताः ॥७॥ इयेष सहसा हेमसुधा हरिप्रिया । प्राप्यन्ते चापि भुज्यन्ते तुर्ति यन्ति तु मोजिनः । प्रातः सा स्थालिका धृत्वा करे च दण्डिका करे ।।५३॥ एवं वै लक्षशो लोका मुक्त्वा प्रोक्वा जयं मुहुः ॥७२॥ पीटयित्वा ध्वनयित्वा निर्जगाम तु पचने । प्रयान्ति स्वगृह सायं चमत्कारोऽभवद् मुवि । महापये विचिव श्रावयत्येव मानवान् ॥५४॥ रात्री हेमसुधयाऽनसत्रं चानर्गल कुवम् ॥७३॥ येभ्यो वै मोजनं चास्त्यपेक्षणीयं गृहे मम । देशप्रामादिभ्य ईयुर्मानवा भिक्षुका इति । भागन्तव्यं हि मध्यान्हे दुर्मिक्षदुःखितैजनैः ॥५५॥ तेभ्योऽन्नं ते ददू रानावाप्रमातं दिने . यथा ॥४॥ एवं सा नगरे कृत्वा प्रकाशाऽऽमन्त्रणं ततः। एवं दुर्मिक्षदुःखाव्या नरा नार्यस्तु' लक्षशः। आयाता स्वग्रहं तत्र सस्मार श्रीपति हरिम् ॥५६॥ आययुः परितः भुत्वाऽऽस्वयं वै दिनससकम् ॥७॥ अनादिनीकृष्णनारायणं च लोमशम् । रात्रिन्दिवं प्रवाहारतु मानवानां समुद्रभाः। साक्षात् ते वाययुमत्या निषेदुः सत्कृता गृहे ॥५७॥ उद्धेला इव सखाता मिक्षाश्चर्यप्रप्रेरिताः ॥७६|| दिव्यविभूषान्या रूपरूपानुयोगिनः। भिक्षुकास्ते प्रसादानं भुक्त्वा भुक्त्वा व्यषाः शुभाः। प्रसन्नवदना स्वेटदेवा कल्याणकारिणः ॥५८॥ बभूवुः पावना भवनं । हरे॥७७॥ । दिव्या भक्काचा मवन ·श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * प्रमोकष्णा श्रीकृष्णमाधवीपते। बालकृष्ण नार्यों सहसयो लीनसंकल्पवासनाः। पानार्या क्षुधा विनाशिता वे रुपयाऽधुना ॥७८|| बालकृष्णप्रमावण ययुर्धामाऽक्षरं हरेः॥९७॥ प्रशंसन्ति इरिं ते दु खवन्ति नित्यतर्पिताः। अन्येऽभवन् साधवश्व साव्यथाऽप्यमवस्तदा। एकवारं येन मुक्त प्रसाद परमात्मनः ॥७९॥ अपरे वैष्णवाः सर्वे कृत्वा तीर्थे ययुर्यहम् ।।९८॥ मासं मासं न वै वेषां क्षुधामासीदि बद्रिके। इत्येवं बद्रिके लोककल्याणकारिणी सती। एवंविषं चमत्कार प्रापुस्ते सुवर्णकारप्रमदा मानवास्तदा ॥८॥ नाताऽनपूर्णिका सुरी ॥९॥ सर्वे ततः कालान्तरे प्राप्ता पदं भागत्यागल्य तु बहुमन्त्रमुचमम् । शाश्वतमक्षरम् । रा तेम्पो लोमशादै दापयत्येव तन्मनुम् ॥८॥ स्वर्णकारादिजातीनां प्रजानां पापनाशनम् ॥१०॥ हरेः प्रसादभोज्यादिदानेन सा चकार है। 'ओ नमः भीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। मुक्तिमुक्तिप्रदा नारायणी सा च ततोऽभवत् ॥१०॥ कमायो मानवास्तत्र वैष्णवाश्राऽभवन् शुभाः॥८२॥ स्या मर्थितः कृष्णनारायणोऽपि वर्षणम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने मचकार ततो भूमी तृसिदं शीतलैजलः ॥८॥ माणिक्यपचनीयाया हेमसुधानाम्न्याः स्वर्णकारिण्या भरण्यानि च बापा क्षेत्राणि च धनानि च। भक्या भगवताऽसंख्यमानवानां भोजनादि मानजनि चापणानि बातान्यौदार्यवन्ति च ॥४॥ दुर्मिक्षेऽर्पितं मोक्षणं च कृतं सापि पशामफलपुष्पायर अवानि तानि चाऽभवत् । मुक्ति नीतेत्यादिनिरूपणनामा बा सा हेममुधिका देवतावत् देवतावत् प्रपूज्यताम् ||८५॥ त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥ वाप कृष्णयोगेन तापसी लोकरक्षिणी ऐममुनामदा देवी त्वन्नपूर्णाऽभवद् भुवि ॥८६॥ भुवि ॥८६॥ श्रीनरनारायण उवाच- ततः पूर्ण परां प्राप्य लक्मीकोमधमाधवाः। शृणु बद्रीप्रिये देवि विष्टिनार्याः कयां शुभाम् | विरोऽभवन् ततः स्थानात् कुंकुमक्षेत्रमाययुः ।।८७॥ सौराष्ट्रे धनधुनाम्नि नगरे चातिशोमने ॥१॥ ऐमनुवाऽनपूर्णा दिम्मदेहा व्यबायत । राशो देवदिसिंहस्य शासने संप्रवर्षिते। कम्पनिया हि सर्वेभ्यो गन्त कुंकुमवापिकाम् ॥८॥ विषयो बहवश्वासन् मनुष्यवाहकोचमाः॥२॥ तिरोऽभवत् सहसा खा पश्यतो लसदेहिनाम् । यस्कन्धेषु स्थिताः शिन्यो न कम्पं यान्ति वै मनाक । समात्रिमाण कमाययौ ८९॥ शिविकास्था न मन्यन्ते भेदं शिबीविमानयोः ।।३।। हरो सेवापरा नित्यं वर्तते चारहाणे। विष्टयस्ते कृताभ्यासा वहन्ति नृपति गुरुम् । दिकोड बिल्लकालिका दासी तु मानी ॥१०॥ मातून राजमातश्च वधूचनान् सतीजनान् ॥ ४॥ पोस्वामस दिव्यमूर्विनिम्न स्थौ हरेपुर । निर्वहन्त्रे भमवाहा महनोद्भवसदनै। नार्मोनसाख माविस्यवादिताः ॥९॥ कुटुम्बिनमापि परिचरन्ति दासवत् ॥ ५॥ यात्रा वास्यादि क्षेत्रं कुंकुमारिकाम् । यात्राठमानवाचारीवर्गान् परान् विवाहितान् । यो मानवा सापों नस अमामहोत्सवे ॥२ मेटिनय तथा राज्याधिकारिणो वहन्त्यपि ॥६॥ महादसे कृष्णतासमवयन्तिकोलो। कचित् साधून सतीः अचीवहन्ति लातपाविषु । तयज्य. ग्रीन बीर्यान्तरं चापि प्रसेबन्ते तु औष्णवाल IN मामला सवें देवानामृत्सवेष्ोते बान्ति बेवास्ता। परमाणमित्रवम् ॥४॥ परिभ्रमन्ति नगरे देवमूर्तीः सम्म ..AM नाविशीकसत्सरायणं भीमाविकीपतिम्। एवं सेवापराः सवें मिष्यो भोषित। चाचसो छल्मीमपुक्यन् ॥९॥ दासबर्गा नरा नार्यः प्रसेवाले साइनान् ASH तीति सता बागरे वासीन्म फलमन्दिरम् । स्मन् ॥EL मोसमास स्वामी भाषिकायत ·तिष्यसन्तानः ९५ ar नखानारायणं राधातुल्यो हरेमक्तो विरागवान् हरौ रता। काचित् खस्या मुले कृष्णमुखं पाकव्य सर्वया । वनान्ये सापवश्वासन् पश्चाशत् शिष्यशाखिनः ॥१९॥ स्वमुखं तन्मुखे युवा स्वादं मुंळे परात्मनः ॥३०॥ साव्यश्वासन् विंशतिध श्रीकृष्णप्रतिमाऽपि च । काचित् कृष्णं निज कान्तं मत्वा शय्यागता सती। बालमुष्णप्रतिमा श्रीयुता तन्मन्दिरेऽभवत् ॥१२॥ आसन्ज्य सर्वथा देहे देहे कामसुख कामसुलं समझने ॥३१॥ कीर्तनानि भवन्त्येव विष्टीनां सद्विरादरात् । काचित् कृष्णं निजदेहासने धृत्वा स्वपित्यति । सहितानां च साध्वीनां गीतिकाच भवन्ति वै॥१३॥ काचित् स्पर्श गण्डयोश्च सपनोच बंधयोस्तथा ॥३२॥ पूर्वनं प्रोत्सवाचापि भवन्ति विष्टिमिः कृताः । अपनस्योदरस्यापि करोति मोदते विष्टयोऽपि सहसं राधिकायनसेविनः ॥१४॥ काचिद् धृत्वा कृष्णपादौ संवाहनं करोति च ॥३३॥ राषिकायनशिष्यास्ते मासन् परमवैष्णवाः। काचित् खोरसि कृत्वैव तादाम्यं योगमेति च । प्रात: स्नानपरा ध्यानपरा नैवेद्यभोजनाः ॥ ५॥ काचित् प्रचुम्बते कृष्णं काचिदाक्लिष्य विधति ॥३४॥ तीर्थार्जनपराः साधुसेवापराध तेऽभवन् । वन्या शिखापर्यन्तमेव तम् । नरा नार्यः समस्तास्ते वालाध बालिकास्तथा ॥१६॥ सर्वांग तृष्णया दिव्यं विलोकयति सुन्दरी ॥३५॥ बालकृष्णाविमताचाऽभवन् निःसंशयाऽनुगाः। अपरा भौहरये नैवेद्य मिष्टमुत्तमम् । मनसा द्रव्यैः साधुसेवापरायणाः ॥१७॥ दुग्धसारादिकं कुत्वा संभोग्यतिकन्यका ॥३६॥ येषां के संशयो नाऽभूत् सतां क्रियासु सर्वथा । शाकपत्र पाचयित्वा वादगर्मितम् । भोचके शयने लाने मर्दने चांगवाहने ॥१८॥ पोलिकाभिः समं कान्तं प्रमोनयति कन्यका ॥३७॥ विहारे इसने दिन्ये चमत्कारे च लौकिके। परा तु श्रीहरि कण्ठे पादयोः करयोस्तथा। विषने वा सवस्ने वा विकारे निर्विकारिणि ॥१९॥ स्वर्णभूषा धारयति मुकुटादीनि सुन्दरी ॥३८॥ रमणे रामणे वापि भुवि दोलाधिरोहणे । तयाऽन्या कज्वलं कृष्णनेप्रयोः प्रददात्यपि । गमने घावने वापि गायने कलहेऽपि च ॥२०॥ चन्दनं मालफलके तलयोधायलककम् ॥३९॥ सर्वथा संशयो नैव यवृदि। भोष्ठयो रखनं देहे तैलं ददाति भाषकी। ताहथा विशयबासन् कृपापात्राणि ते सताम् ॥२१॥ नखरखनकार्य करोत्यन्याऽतिमोहिता ॥४०॥ राघायनसतः प्रासमन्त्रा श्रीपरमात्मनः। कृष्णमेकान्तमालान्य महानन्द समझते। आत्मनिवेदिनः सर्वे सर्वस्वार्पणतत्पराः ॥२२॥ दधि भकं सह मुक्त दघि भकं सह मुक्त स्थास्यां मुखे ददात्यपि ॥४॥ साधु साध्वी प्रमन्यन्ते नारायण नरायणीम् । जलं पाति च पिबति ताम्बूलं प्रददात्यपि । नारायणयोयोगेन नारायणत्वमाप्यते ॥२३॥ अतिलेहमरा कान्ता भुके ताम्बूलचं रसम् ॥४२॥ एवंविधानां विष्टीना विश्वासवशगो हरिः। अन्या क्या बालकृष्णं वीक्ष्य वीक्ष्य तु सुन्दरम् । अनाविभीकृष्णनारायणोऽपि वशगोऽभवत् ॥२४॥ अन्तामुलं भुवे वै ध्यायन्त्येकानमानसाशा तत्र विष्टिकता पूर्वा राति नित्यमन्दिरे । सिंहासने सुखममा शुमासने नरायणम्। राहे हरिर्गत्वा रहात्यहणमुत्तमम् ॥२५॥ उमावेश्य स्वयं - चामे यासीना मोदते क्षणम् ॥ren प्रत्यक्षस्य भीहरेस्ते कुर्वन्ति पूचनं महत् । व्यचनेनानिल शीत ददाति परमात्मने। सुगन्धिमिव कुंकुमैः ॥२६॥ पुष्पहारान् अथित्वा तं श्रृंगारवति सर्वथा vi हामविस्तया प्रेम्णा स्नेहेन दयार्पणः। देहत्य मर्दन पन्या द्रवैः कुर्वन्ति तत्क्षणे । देहरासपा सार्पणेनायोऽयन्त्यपि ॥२७॥ मपयन्ति बान्दो स्ले वाणैस्तथा ॥४॥ भंगारपन्तिः विधीनां कन्यका मुग्धमानसाः। शृंगारितस्य नायत्यारार्षिकं माचरन्ति । माकानी अभु कान्तं वाक्य बोगसुन्दरम् ॥२८॥ अवस्थाप्योचपयके पुर स्थित्वा स्त्रियोऽपरा:.||४७, काचिद हत्या स्वनयोग चरणी परमात्मनः। नत्यन्ति चापि गायन्ति गीतिका मण्डलात्मिकाः। कण्ठे हत्या करीवस्य मुखं मुकेहि धावतम् ॥२९॥ रास कुर्वन्ति देहानामुत्वेपणाऽमिका Ileem साधुचर्या च ·* श्रीलक्ष्मीनारायणहिता * . मानसानि कृष्णस्तासां पूरयत्येव सादरः। सर्वे रसाः सर्वगन्धाः सर्वस्पर्शा नरायणे। नीत्वा मावभर मावं पूर्ण करोति वै रहः ॥४९॥ सर्वाः पतयः श्रीकृष्णे सर्वार्थदर्शनं हरौ॥६८॥ उद्यानादौ वाटिकासु क्षेत्रेषु मन्दिरेष्वपि । आहाराश्च विहाराश्च येषां सर्वे हि माधवे। वृक्षस्तम्बान्तरे' नद्या पुलीनेषु वनेष्वपि ॥५०॥ आनन्दाश्च प्रमोदाश्च नारायणे श्रियः पतौ ॥६॥ गृहेषु गोष्ठमागेषु गर्तेषु गहरेऽपि च। हासा विलासाश्च युगलत्वं हरौ तथा । गृहकक्षास्वपि यथा यथेच्छावती तत्र ह॥५१॥ वरत्वं स्वामिता कृष्णे नाथता च विवाहनम् ॥७॥ नारायणो माववयो याति तस्यां सुक्रीडति । लग्नप्रन्थिहरौ येषां तेषां मोक्षे न संशयः । भकमानसपूरोऽयं भक्ताऽऽनन्दप्रदायका ॥५२॥ बीवतां मुक्तिमोक्षाख्या महानन्दा हरेहे ॥७९॥ अनादिभीकृष्णनारायणः सुखं ददाति हि। देहान्ते नित्यमोगा सा परानन्दाऽक्षरे पदे । बद्रिके त्वाबालवृद्धा विष्टिसुन्दर्य उत्सुकाः ॥५३॥ सर्वया मन्दिरे तस्य वासो भक्तिमतां शुभः ॥७२॥ कृष्णं बुमुबिरेऽत्यर्थ देहेन्द्रियात्ममानसैः। निर्मितः कृष्णकान्तेन श्रीकृष्णात्मनिवेदिनाम् । एवं विष्टियनाः कृष्णं सत्कारयन्ति तत्क्षणे ॥५४॥ बद्रिके विष्टयो भोयिमकास्त्वात्मनिवेदिनः ॥७३॥ राजाधिराबवद् वृद्धाः पूजयन्ति स्म माधवम् । धनग्वासिनः सर्वे वैष्णवावाऽमवस्तथा। युवानो युवमावान्य रखयन्ति सुसेवया ॥५५॥ यद्गृहेषु स्वयं कृष्णः साक्षाविष्टन् प्रमोदते ।।७४॥ कुमारास्तु सखायं तं प्रसादयन्ति खेलनैः । विष्टिकुलेऽभवन्नारी नाम्ना विद्रुमिणी सती। यष्टं स हरिषिष्टिजनतोषणमावहत् ॥५६॥ सा तु भक्या तुर्यमावे वर्तते कृष्णमोहिता ॥७॥ सर्वविधिकुटम्बानि पावितानि हि चक्रिणा। शृणु त्वं बद्रिके लजां त्यक्त्वा त्यक्त्वा पति गृहम् । एवं मक्तिवशो नायो बद्रिकेऽपावयत्तदा ॥१७॥ हित्वा च मानवीं रीतिमुवृत्तान्ता ततोऽभवत् ।।७६॥ संक्षेपात् कथितं तेऽत्र प्रत्यहं पावयत्यपि। कृष्णे त्वामा मनो बुद्धिरई चितं जनार्दने । एताहशानां मकानां कृष्णस्त्वेकान्ततां गतः ॥५८|| कृष्णस्त्वेकान्ततां गतः ॥५८॥ देहेन्द्रियाणि वै कृष्णे कृष्णरंगमयानि च ॥७७॥ न यमा न नियमा नाम्नायो नापि च शासनम् । यया कृष्णस्तया सापि दिव्यचेष्टा बभूव ह । न पदतिर्न चाचार सर्वनाये प्रवर्तते ॥५९॥ आश्चर्यबनिका तत्र विष्टीनां सर्वतोऽभवत् ||७८॥ सर्वनायेन ये भक्तिमन्तो बनास्तु नाथिताः। यया विचित्ता युवती यथोन्मचा च मादिनी। तादाम्यस्वीकृतास्तेषु प्रवर्तन्ते न ते तथा ॥६॥ यथा मस्तानिका बापि प्रमदा प्रमदान्विता ॥७९॥ कृष्णाचारस्तदा धर्मः कृष्णस्नेहन सत्कृतिः। वर्तते कृष्णकृष्णेति गायत्यपि इसत्यपि। कृष्णातिः सत्फलं दिव्यं कृपा कृष्णस्य साधनम् ॥६॥ कान्तं रटत्यपि मिलत्यपि ||८०॥ कृष्णक्रिया महायशः कृष्णार्थ पुरुषार्थका। जनास्ता ताडों वीक्य रुरुधुबंदमन्दिरे । कृष्णमावो महायोगो विज्ञान कृष्णदर्शनम् ।।६२॥ पिहितेऽपि कपाटे सा निर्ययो दिव्यविप्रहा ॥८॥ कृष्णस्य शयनं धाम मुक्तिस्तु कृष्णभोगिता । गृहे शिसा जले शिसा पेटायां पूरिताऽपि सा । सिदयः श्रीकृष्णनारायणे साफल्यमुचमम् ।।६३॥ निरावरणमावा तनिर्यान्ति दिव्यविग्रहा ॥८॥ बीवनं भीकृष्णपार्थे वर्तन हरिसनिषौ। ग्रहाद् गृहान्तरं निर्गच्छति मिचि विमिद्य सा। विहारोऽपि रहः कृणे निवृत्तिः कृष्णशान्तता ॥६॥ एवमहश्यता याति पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥८॥ प्रचिः भीकृष्णनारायणचेशानुवर्तनम् । कचित् कन्या युवती वा वृदा वा सुन्दरी शुभा । कर्तव्यं च विधिवापि कृष्णप्रसादनार्थकम् ॥६५॥ सौम्यहास्यवती कान्ता क्वचिद् रुद्री भवसपि ॥४॥ रविः प्रीतिम संकल्पः काम आनन्द उत्सवः । प्रभाकृष्णेति कृष्णेति स्वामिकृष्णेति स्वामिकृष्णेति गायति । • से हरीः चामनिवेदिनां तु बद्रिके ॥६६॥ एकान्ते तं स्वामिकष्णं नीखा रहसि मोदते ॥८५॥ नारमनला. पार्थक्यं . बानाति मकिदासिका । सा वै पश्यति कान्वेषं कान्ता कृष्णमनस्विनी। नापितरं भुक्के वावग्यवर्जितं तु तत् ॥६७॥ कृष्णयानपरा कृष्णचेष्टा कृष्णस्वरूपिणी ॥८६॥ कृष्णनारायणं - ·विष्यसन्तानः ९७ कृष्णरूपा क्वचिद् राधारूपा क्वचिच माणिकी। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने कचित् प्रिया तु ललिता पार्वती च बया कचित् ॥८७|| धनभृक्पचनस्थाया विष्टिनार्या विद्रुमिण्या प्रसत्संगेन एवंविधां तां जनता शानवत्येव सर्वथा। लक्षाधिमानवाना दिव्यता मोक्षणं दिव्येय खल्ल सम्पन्ना महामुकानिका स्विति ||८|| तस्याश्च मोक्षणमित्यादिनिरूपणनामा मत्वा तां सिद्धदेशं च महासाध्वी तु राधिकाम् । चतुम्बिंशोऽध्यायः॥ ३४ ॥ लोका नार्यों नरास्तस्याः पूजां चक्रुस्ततोऽहणाम् ॥८९॥ पादनलं पपुश्चापि भोबयामसुरुत्सुकाः। श्रीनरनारायण उवाच- प्रसादं फलपुष्पादि मिष्टान बहुस्तथा ॥९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि शवहाः कयां शुमाम् । साऽपि मायामयं स्पृष्ट्वा दिव्यं करोति तत्क्षणम् । सौराष्ट्र मालवग्रामे शवदाहकरी सदा ॥१॥ पापिबनान् पापिनारीः करोति पुण्यशालिनीः ॥९॥ आसीदेका श्वपची वै श्मशानाऽऽवासकारिणी । दर्शयित्वा हरिकृष्णं सम्प्रेषयति चाऽक्षरम् । पतिपुत्रभुतायुक्ता सम्बन्धिबान्धवान्विता ॥२॥ विमोचयति तृष्णां च प्रज्वालयति वासनाम् ॥९२॥ करोति नित्यमेवेयं श्मशाने शवदाहनम् । कृष्णप्राति कारयति प्रसंगमयत्यच्युतम् । करं लब्ध्वा करोत्येव निजकर्म स्वभावबम् ॥ ३॥ मोक्षमार्ग दिशत्येव प्रापयत्यूवर्ग पदम् ॥१३॥ नित्यं शवानां दाहेन वैराग्यं जायते शुभम् । विद्रुमिण्याः प्रसंगेन नरा नायः सहस्रशः। क्षणं वापि चिरं वापि मृतस्य दर्शनात् खलु ॥ ४ ॥ पशवः पक्षिणश्वापि पर मुक्तिमगुस्तदा ॥९४॥ श्वपच्या मालवान्यास्तु वैराग्यं वर्तते तया। साव्यश्च तच्छिण्या बभूवुर्वे सहस्रशः । नित्यं शोचति फेरूणां विषये मरणं स्वकम् ॥५॥ लक्षशस्तस्या मुखान्मन्त्री प्रजगहुः ॥१५॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। अहो नित्यं व्यसव्यो वै बाला युवति वृद्धिगा। 'अनादिश्रीकृष्णनारायणः स्वामी पतिश्च मे ॥१६॥ जायन्ते च नराश्चापि बाला युवान अर्वगाः ॥ ६॥ तयाऽहं मरणं लप्स्येऽकस्मादेव न संशयः। बालकृष्णो हरिकृष्ण श्रीपतिः पुरुषोत्तमः। पितरौ मे मृतौ चापि श्वशुरौ में मृतौ तथा ॥७॥ सदाऽवतु प्रभुनास्मान् स्तुति वेवं प्रचक्रिरे ॥९॥ राबा वृद्धो मृतश्चापि नियन्ते देहिनोऽनिशम् । एवं भौबद्रिके विष्टिनारी विद्रुमिणी सती। विजेतारो मृताथापि वैमानिका मरन्ति च॥८॥ तेनैव वर्मणा दिव्या राधासमा व्यजायत ।।९८॥ व्यजायत ||९८॥ सर्वे नाशं समायान्ति नाशमेष्याम्यहं तथा । आयबी सा तीर्थवास कई लक्षजनैः सह । मृत्युकाले न कान्तोऽपि साहाय्याय वळी तदा ॥९॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्र चाश्वपट्टसरोवरम् ॥१९॥ अन्येषां का कथा तत्र ततः साध्या सहायदः। तादाम्ययोगमापना बालकृष्णे विरोऽभवत् । धर्मः सहायकुल्लोके परलोकेऽपि पाश्चंदः ॥१०॥ प्रझप्रियासु दिव्यासु वर्तमानाऽवसत् तवः ॥१०॥ सुखं धर्मात् प्रभवति यत्र प्राणी प्रजायते । नरा नार्यश्च बहुधा न्यूनिरन्तरं ततः। तत्र धर्मः समं याति पुण्याख्यः परमो गुरुः ॥११॥ त्यागाश्रमं परिगृह्य सन्ता साध्व्यश्च तापसाः ॥१०२॥ पुण्यं त्वात्मसहाय स्याद् दाननं सेवनादिकम् । योगिन्यस्तापसिन्यश्च भूत्वा अवयस्तथा। गोदान पृथिवीदान वस्त्रानबलदानकम् ॥१२॥ नाचरे दिव्यसंवासे न्युषुमाऽवसरस्तटे ॥१०२॥ छत्रोपानचामरादिप्रदान चरणाश्रये। अनादिक्षीकृष्णनारायणस्य प्रसहायदम् । भक्ष्यमोज्यप्रदानकम् ॥१३॥ भवित्या संप्रसेवित्वा प्रसाद्य परमेश्वरम् ॥१०॥ गृहदानं वस्खदानं चोपकरणदानकम् । ययुर्षामाधारं दिव्यं लक्षशो विषयोऽपि च । मिडमियो विमानेन ययौ सुखार्पणम् ॥१४॥ घामाऽक्षरं प्रभोः ॥१०४॥ देहदानं पुत्रदानं पुत्रीदानं एवं बद्रीप्रिये देवि साऽभवद् राधिकासमा । व्रतदान चात्मदानं कटिदानं प्रमोददम् । महायजानिका यस्याः स्मरणान्मुच्यते प्रधी ॥१०५॥ बनदानं भूषणाद्यर्पण क्षेत्रप्रदानकम् ॥१५॥ पुष्पपत्रफलदान ·९८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता द्रुतम् ॥३६॥ च। एवंविधानि दानानि सर्वाण्येव महापये। दर्शनादपि सजातं सेवनाचु विशेषतः। परलोके चाग्रगाणि चोपतिष्ठन्ति सर्वथा ॥१॥ भवेदेव तया मातहि शीघ्र शीघ्रं करोमि ते ॥३५॥ द तत् प्राप्यते त्वले नाऽदत्तं प्राप्यते क्वचित् । इत्येवं प्रार्थितवती भावशुद्धा तु सा तदा। तस्मान्मया श्वपच्या वै दातव्यं दानमुत्तमम् ॥१७॥ धों धर्ममतिं वीक्ष्य प्रसन्नोऽभूतदा सत्पात्र लभ्यते तस्मै दातव्यं श्रेयसे मम । उवाच तां तदा धर्मदेवता साध्विका सती। विचार्यत्यं श्वपची सा फलान्याहृत्य वै वनात् ॥१८॥ देहि मे त्वासनं पूर्ण पवित्रं तत्सदा मतम् ||३७॥ बदराणि चामृतानि कदलानि यथा देहि मे चापि पत्राणि तुलस्याः सन्ति ते यदि । कर्मदानि बम्बूफलान्याहृत्य सा ददाति वै ॥१९॥ देहि मे फलपुष्पाणि गृहे ते सन्ति वै यदि ॥३८॥ कन्दान् पत्राणि पुष्पाणि मधु मिष्टेक्षुदण्डकान् । देहि मे काष्ठपत्राणि सन्ति ते यदि मन्दिरे । वथाऽन्यानि पवित्राणि योग्यानि प्रददाति सा ॥२०॥ नैतान्यशुद्धभावानि कदाचित् सन्ति भूतले ॥३९॥ दानं मार्गागतेभ्यो वै यतिभ्यः सद्भय इत्यपि । पावनानि सदा सन्ति देहि मे यदि सन्ति ते । उपयुञ्जन्ति सन्तश्च प्रक्षाल्य तत्फलादिकम् ॥२॥ तिलान् वै सन्ति चेद् देहि तण्डुलकान् प्रदेहि च ॥४०|| काष्ठानि मृत्तिकाश्चापि समाहत्य ददाति सा। सम्प्रोक्ष्याऽहं ग्रहीष्यामि पावनान् वै सदा भुवि । एवं करोति दानानि वृक्षत्वचर्चा तथा तु सा ॥२२॥ इत्युक्ता सा भावमिना गत्वा निजं तु मन्दिरम् ||४|| कटानामासनानां च पाषाणानां प्रमर्दिनाम् । आनाय्य प्रददौ साध्व्यै साध्वी संप्रोक्ष्य जगृहे । ओषधीनां च वल्लीनां करोति दानमित्यपि ॥२३॥ वृक्षलये ययौ तत्राऽऽसनं निक्षिप्य चुल्लिकाम् ॥४२॥ अयैवं दानधर्मेण विख्याता मालवानिका। कृत्वा संपच्य देवेभ्यो वैश्वदेवं बलिं ददौ । अमवन्मालवे ग्रामे दात्रीतिमालवानिका ॥२४॥ गवे बलिं ददौ भूतबलिं ददौ ततः परम् ।।४।। दानपुण्यप्रतापेन त्वेकदा धर्मदेवता। पितृबलिं ददौ चापि नारायणबलिं नारायणबलिं ददी। नारी साध्वी स्वयं भूत्वाऽऽययौ श्वपचीमन्दिम् ॥२५॥ ततो यावत् प्रमोकं वै पत्रावलीप्रपूरणम् ॥४४॥ मनाताऽभून्मालवानी करोति तावदेवाऽत्र कश्चिदम्यागतः रजस्वला स्मशानगा। शुमः। शवादाहसम्पना प्रातरेव मलान्विता ॥२६॥ आययौ श्वपचो भूत्वाऽर्थयामास तु भोजनम् ॥४५॥ मलिनाया गृहे साध्वी यात्रामार्गेण वै प्रगे। साध्वी तस्मै ददौ तृतिप्रदं भुक्त्वा ययौ स हि। समायातकला काचित् काचित् त्यागधर्मवती त्यागधर्मवती सती ॥२७॥ ततश्चान्या बरठा चाम्यागता चागता ॥४॥ वीक्ष्य तां त्यागिनी साध्वी त्वेकलां श्रमयोजिताम् । तस्यै साध्वी ददौ तृसिप्रद सा युभुजे सती । सहसोत्याय चण्डाली ननाम पादयोद्रुतम् ॥२८॥ मुक्तवती निषसाद तरोश्छायाश्रये तले ॥४७॥ उवाच स्वागतं देवि मावर्नमामि चादरात् । न विदधती कृष्णनारायणेति माळया। यथा समये सेवां करिष्ये रोचवे यथा ॥२९॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ||८|| अस्म्यहं श्वपची बात्या तत्राप्यस्मि रजस्वला । उच्चारणं करोत्येषा मालाकरा तु साध्विका । भस्नाता मलस्यापि विसर्गोचरसंस्थिता ||३०॥ भुत्वा तु पाचिका साध्वी वामपृच्छत् तदा द्रुतम् ॥४९॥ शवादाइसम्पन्ना श्मशानस्था भवामि च। का त्वं कि अपसि श्रीमनारायणं हि मालया। 'किं करोमि पवित्रायाः सत्या अर्थे वदाऽत्र मे ॥३१॥ किं तेन जायते पुण्यं फलं वाऽन्यद् वदाऽत्र मे ॥५०॥ अभ्यागतायास्ते सेवा सावि यया भवेन्मया । अम्यागता तदोषाच शृणु त्वं पाचिके सति । स्वागतायें कृपया यदई तनिवेदय ॥३२॥ मन्त्रेणाऽनेन भगवान् कृष्णनारायणो मिलेत् ॥५१॥ प्रसमा भव मे साप्ति योग्यं करोमि सन्दिश। श्वपच्यपि च चाण्डाली दिमतुल्या प्रजायते । 'भकाऽस्मि भावयुक्ताऽस्मि सेविकास्मि करोमि ते ॥३३॥ पावनी सर्ववर्णानां मन्त्रेणाऽनेन चरिणः ॥५२॥ सेवन : योग्यमेवाऽत्र मतं तव करोमि तत् । मांसादाथापि मद्यादा व्यादा: कुणपाशनाः। जिन माम्यं मम मातर्दिनं मे सफलं विह॥३४॥ पूयन्ते मनुना मनुना कृष्णदेवतेन न संशयः ॥५३॥ ते

·विष्यसन्तानः
९९
च
ते
नमः॥७४॥
पुनः॥७७||
नमश्चक्र
पप्रच्छ
यः साक्षात् परमात्माऽस्ति धामेशः पुरुषोचमः । नमश्चाण्डालिकामक्त्या प्रसनायै च ते नमः ।
मलमासोऽपि यद्योगानिर्मल पावनोऽभवत् ॥५४॥ नमः शबळिकायोनिस्वरूपायै च ते नमः ॥७३॥
मलिना सर्वदा माया निर्मला राधिका तु सा । नमो मन्त्रस्वरूपायै महाधान्यै च ते नमः।
अबायत हि तद्योगात् तन्मन्त्रं प्रजपाम्यहम् ॥५५॥ नमोऽनाविकृष्णनारायणवाण्यै
प्रमोकृष्ण
बालकृष्णाऽनादिकृष्णनरायण । नमः शक्त्यै महाशक्त्यै पावयित्र्यै च ते नमः ।
माणिकीमाधवीलक्ष्मीरापारमापते
प्रभो ॥५६॥
नमः कल्याणकय ते दिव्यमात्रे च ते नमः ॥७॥
शुनि क्रोडे खले काके शवे चाण्डालके यमे । मालवान्या मेलदायै धर्मदायै च ते नमः।
राक्षसे ध्वबिनि द्रोहिण्यपि यो वर्तते प्रभुः ॥५॥ पुनमें दर्शनं देहि मातर्निःसंशयाय मे ।।७६॥
गवि मृगे सति इसे बीवे द्विजे गुरौ सुरे। याऽहं पृष्टा मवपार यास्याम्येव न संशया'।
नृपे देवालये मित्रे वर्तते यो नरायणः ॥५८॥ इत्यर्थिता धर्मदेवी प्रादृश्यते तदा
पवित्रः पावकः कृष्णस्तमहं प्रजपामि वै।
मालवानी
मोक्षणं प्रति।
मकाऽस्मि पावनी जाता प्रसादभक्षणादिह ।।५९॥
कथं मोक्षं प्रपद्येऽहं कथं पारं प्रयामि च ॥७८॥-
नाम्नाऽस्मि शबलायोनिश्चाण्डाली वैष्णवी सदा।
का त्वं मे वद कान्तेऽत्र किं कृत्वा त्वं प्रयास्यपि ।
इत्युक्त्वा सा दिव्यरूपा दिव्यविमानगाऽभवत् ॥६०॥ किमर्थं त्वं समायता
का मे मतिरनुत्तमा ॥७९॥
पाचिका द्रुतमेवाऽस्याः सकाथान्मनुमार्थयत् ।
कथं वा भावि मे .भाग्यं वद मे गुरुयोगिनि ।
सापि विमानगा मन्त्र श्रावयामास भावतः ॥६१॥ इत्येवं बद्रिके शिष्या पप्रच्छ धर्मदेवताम् ||८०॥
पाचिका तत्परं मन्त्र जग्राह सत्वरं
तदा।
धर्मदेवी समुवाच सर्व तस्यै
यथातथम् ।
तावत् तत्राऽभवत् साक्षात् पूर्वमोका नरख यः ॥२॥
आयाताऽहं परीक्षार्थ स्वागतार्थेऽतिभावुकौम् ||८||
सोऽप्ययाचत मन्त्रं तं विमानस्था ददौ मनुम् ।
कीहशीं वो तुतां शांतुं त्वया मावोऽति दर्शितः।
तस्मै कृष्णस्य नामाऽपि दत्वा स्वर्ग गताऽभवत् ॥६३॥ धर्मदेवोऽस्म्यहं देवीस्वरूपोऽत्र समागतः ॥८॥
अहो भाग्य शबलाया धर्मदव्यर्पिताऽदनात् । मावं हाद च ते भावं धर्म शात्वाऽतिहर्षितः।,
वर्ग लेमे ततो धर्मदेवताऽपि ततो मनुम् ॥६४॥ स्वागतं भवनं शात्वा दास्यं ज्ञात्वाऽतिहर्षितः ।।८३॥
लेमे लब्ध्वा ददौ तत्र चाण्डाल्यै श्रेयसे द्रुतम् । संप्रासं पाचितं त्व मया ते श्रेयसे विह।
चाण्डाली तन्मनुं प्राप्य दिव्यतेजोमयी प्रभूत् ॥६५॥ प्रसादस्य प्रदानाय तुष्टये ते तथा विह ॥४॥
धर्मदेवीकराद् यस्तु बाह मानव:
अथाऽहं वे मर्नु दातुमिच्छां चकार शोमनाम् ।
भोज्यं स तु मनुश्वासीत् वैष्णवो मूर्तिमाँस्तदा ॥१६॥ तावन्मन्त्रा स्वयं कृष्णनारायणस्य पावनः ||८५॥
धर्मदेव्याः पावनीवं प्रादर्शयन्मनुः स्वयम्।
षोडशार्णो नरो भूत्वा वत्कृपार्थे
भूत्वा त्वत्कृपाथै समागतः।
षोडशाः कृष्णनारायणस्वामिस्वदैवतः॥३७॥ पावनोऽ मनुधर्मात् पावनतर इष्यते ॥८६॥
एवं वै कृपया पावनी धर्मदेवता। इत्येवं स मनुमिक्षा मुक्या त्वत्राऽन्यदर्शयत् ।
मन्त्रोऽपि पावनश्चापि चाण्डाली पावनी तथा ॥६८॥ चाण्डाली शबलायोनियां सा माया प्रमादिनी ॥४७॥
कृष्णाऽर्पिताऽपि शबदायोनि पावनी तथा।
सर्वबन्तुखनिरूपा चायाता कारणात्मिका।
कृष्णनारायणयोगानिकृष्टयोनिबाऽपि यत् ॥६९॥ सर्वयोनिमयी
माया
सर्वया मलिना अति ।।८८॥
पावनी बायते यत्र कृष्णोऽस्ति पावनं तु वत् । सापि धर्माच्छु रूपा
कृष्णयोगाच
सर्वथा।
बंद्रिके धर्मदेव्याः सा संभवा दासिका ततः ॥७०॥ शुद्धव जायते नारायणार्पिता हि मुक्तिदा ॥८९॥
मात्मनिवेदिनी बाता धर्मदेवी तिरोऽभवत् । ब्रामणाः क्षत्रिया वैश्याः दास्तथाऽन्त्यमा अपि ।
एवंविधां धर्मदेवी वीक्य चण्डालनी. द्रुतम् ॥७॥ चाण्डालाति सर्वा या भूतानां योनयो भुवि ॥१०॥
स्वति चक्रे दर्शनार्थ पुनस्तत्राऽतिमोहिनी । ता: सर्वाः
श्रीकृष्णनारायणयोगेन
दिव्यताम् ।
नमो. धर्मदेवतायै नारायण्यै नमो . नमः ॥७२||
नमः ॥७२॥ यान्ति सर्वार्पणमक्या चाण्डाली.. शुद्धिमेति च ॥११॥

·१००
8 श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता
त्वं मका संवीक्य सर्व चाहिथ मनूतमम् । श्रीनरनारायण उवाच-
मघोष तेन सहसा बातासि पावनी शुभा ॥१२॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि रथ्यामार्बनिकाकयाम् ।
तष योगेन चान्यासां चाण्डालीनां प्रमोक्षणम् ।
भविष्यति न सन्देहस्त्वं जाताऽय नरायणी ॥९३॥ आसीत् श्रीकरलाग्रामे नाम्ना कारेलिका सती ॥१॥
बात्या शुद्री ग्रामरथ्यामार्जनादिक्रियापरा ।
भक्त्या पूतासि चाण्डालि कृपया पाविता मया ।
यत्पतिश्चापि कुरुते रावचत्वरमार्जनम् ॥२॥
मनुना पाविता सम्यग् विप्राण्यसि वितः परम् ।।९४॥
यत्पुत्राश्चाश्वपालित्वं
कुर्वन्ति
नृपतेः
खलु।
महामुक्तानिका चासि ब्रह्मधामनिवासिनी।
राना तग्रामशास्वाऽपि नाम्नाऽऽसीद् विधमंकरः ॥३॥
तष सर्व कुटुम्ब वै पावन ब्रह्मगोत्रकम् ॥१५॥
तस्य राज्ये सदा सायं कयां करोति भूसुरः।
अद्यतः खलु सञ्जातं मन श्रीवल्लमम्प्रभुम् । लक्ष्मीनारायणसंहिताया नाम्ना हितालिः ॥४॥
वन वै तामसं कर्म प्रसेवय तु सात्विकम् ॥१६॥
वत्र गला आमजना साथ शृण्वन्ति तत्कथाः।
प्रभुनारायणे कान्तं लगवा याबक्षरं पदम्। कारेलिकाऽपि च तस्याः पुत्राद्याश्च पतिस्तया ॥५॥
कुंकुमवापिकाक्षेत्र प्रयाहि सकुटुम्बिनी ॥९७॥
पुण्यश्चापि कथाः श्रेष्ठ नित्यं शृण्वन्ति सादराः।
साधाकृष्णं बाकणं लण्वा याहि परं पदम् । श्रुतं कयायां मोहोस्ति जीवानां बन्धक्कत् स्विति ॥ ६॥
इत्युक्त्वा बद्रिके धर्मदेवश्चाहश्यतां गतः ॥९८||
मोहरूपं स्थूला
चास्मि नामजात्यादिशोभना।
मालवानी प्रसाद तु मुक्त्वा त्यक्त्वा निजक्रियाम् ।
रूपरंगगुणराव्या
बाल्ययौवनगर्विता ॥७॥
कुटम्बसाहिता प्राप्ता क्षेत्रं कुंकमवापिकाम् ॥१९॥
ममेदं बालबालाचं गृहं क्षेत्र धनादिकम् ।
बचपरस्तीरे बले सात्वा पपौ जलम् ।
एवं नैचास्मिताबुनिर्मोहस्तन भतोऽजया ॥८॥
अनादिश्रीकृष्णनारायण तन्त्र
व्यलोकयत् ॥१००॥ तत्यागो
तत्यागो मोहयन्यत्वं नाऽस्मि देहादिमिनता।
कान्तं सुसुन्दरं विष्णुं चतुर्भुज सुभूषणम् । आत्मा ब्रह्मस्वरूपाऽस्मि ब्रामपई मोहवर्षिता ॥९॥
सुतेषसं हरिं वीक्ष्य कुम्वेन समं द्रुतम् ॥१०॥
न मे नेत्रे न मे कणों रुपयन्दादयो न मे ।
भूकमवाप तत्रैव चाण्डाली मालवानिका न मे नासा न मे त्वक् च गन्धस्पर्धादयो न मे ॥१०॥
दिन्यं विमानं सुमगं त्वायातं तत्र शोभनम् ॥१०२॥ नाऽहं बिन्हा न वा बार मे न मे वाणी न भोमवा |
बालकृष्ण प्रk या विमानं चाऽप्यरूरूहत् ।
नाऽहं हस्तौ च पादौ च नाऽऽदानं मे न वा गतिः ॥१२॥
कुटुम्बसहिता दिव्या दिव्यदेहासिसुन्दरी ॥१.३॥ नाऽहं योनिर्नवा शिश्न न मे गेहो न तदतिः ।
भवादिनीहरि भ्यात्वा ययौ धामाध्यरं परम् ।
नाऽहं गुदा न मे प्राणादयो नापि विसर्जनम् ॥१२॥
एवं बद्रीमिये ! मक्का मालबानि हरिप्रिया ॥१०॥ नाऽहं देहो न मे दैवं बापत् स्वप्नं सुषसकम् ।
इटम्नेन सहिता साऽमृदु धर्मकृपया तदा।
नाऽहं वर्म न मे बाल्यं यौवनं पृथतादिकम् ॥१॥
महामागवलं धर्म ती प्रभुम्पतिम् ॥१०॥ नाहं नारी न पुमान् वा नपुंसक न चाम्यहम् ।
सान्यामेगापि साध्यधर्मः संप्राप्यते स्वचित् ।
न मे माया न मे सत्वं रजस्तमो न मे गुणाः ॥१४॥
पठनापमादस्यावाप्यते धर्मबो
न मे दुःखं न मे चायं न मे पुण्यं सुखं न च ।
न मे कौन में यलो न मे भोगोन में कलि ||१५||
इतिश्रीलामीनारायणीयलंहितायां पद विष्यसन्वाने न मे क्षेत्र ग्रहं स्वामी पत्नी पुत्राः सुता मात्।
मालपन्याबाप्याल्या धर्मबलेन सेवाग्लेन धर्मदेवता न मे पनं नैव गेका कलाब मे न चापि ॥१६॥
दछ मूर्तिमत्कोडायोमम्वदर्शन सिकायोनि तवो मे सूतक नापि न हों रोदनं २ मे।
पानवानं मा कुडमवासिकागमनतरं ★ वानसंकलन प्रामाऽसिम शानवानहम् ॥१७॥
साया मोत्यादिनिरूपणनामा महन्ता विमान मेऽस्ति ममता परमात्मनि ।
: पलियाका ॥५॥
अपदुकं समस्त्र में वर्तते श्रीपती दो॥१॥

·१ तिष्यसन्तानः
सदा।
बहून् ॥३८॥
वै
निर्गुणं चापि निन्, दिव्यं मोक्षप्रदं
'प्रभुकृष्णो माख्तीनारायणः शरणं
मम।
नैष्काय सर्वया कृष्णनारायणेऽस्ति मे शुमम् ॥१९॥ हितालिमुनिबंद्रि मन्त्रानेवंविधान
भवनं भोजन चापि भाजन
भगवान्ममा मुमुक्षुम्योऽर्पयत्येव करोति बन्धवर्जितान् ।
बन्धो मोसो हरिमेंऽस्ति भावनावासनाश्रयः ॥२०॥ महामागवतान् लोकान् कृत्वा ददाति मोक्षणम् ॥३९॥
रतिविरामः कृष्णो में महानन्दो हरौ मम । वहवो मोहरल्या वै मका मागवता मुवि ।
तृप्तिमें सर्वदा कृष्णः शान्तिर्विश्रान्तिरव्युतः ॥२१॥ नरा नार्योऽभवस्तस्य कथामिध समागमः ॥४०॥
गोचरो मे हरिश्चास्ति साक्षात् स्वप्ने सुषुतके।
कारेलिका त्वात्मवेत्री मोक्षमार्गपरायणा।
अहंभावोऽन्तरे तस्मिन् कृष्णनारायणेऽस्ति मे ॥२२॥
कुटुम्बसहिता साध्वी मन्त्रान् जग्राह वैष्णवी ॥४१॥
व्यवहार स्फुरणं मे नित्ये श्रीपरमात्मनि ।
मोहशून्या हरिस्थैर्या श्रीकृष्णानन्दिनी सती।
निद्रा पुर्या मूर्छना मे प्रमौकान्तेऽन्तरात्मनि ॥२३॥
अबायत महामुकानिका
कृष्णपरायणा ॥४२॥
एवं श्रता कया तेन बद्रिके संहितागवा।
यत्प्रसंगेनापि घान्याः
चान्याः खियो मुक्ति प्रपेदिरे ।
विचारिता तथा सा च निवात्मनि स्थिरीकता ॥२४॥
बन्तववापि मार्जन्या यस्या: स्पर्शमुपागताः ॥४३॥
नित्यं पुत्रमुतास्वामिष्वपि तद्वत्
तद्वत् कथाऽमृतम्। सवें वे कर्ममिहीना भूला प्रमोक्षणं गताः ।
पच्यते निशि मननात् सत्संगात् स्वगृहेऽनिशम् ॥२५॥ कृष्णकृष्णेतिकृष्णेति साध्वी सा भजते प्रमुम् ॥४४॥
तेन सर्व कुटुम्ब वै मानयिन्या विमोहकम् । ज्ञात्वा सम्पूज्य रापेशं शृंगारभूषणादिमिः ।
हर्षशोकविहीन
मायापाशविवर्जितम् ॥२६॥ मारात्रिक सुनैवेद्यं फळ ताम्बूलकं तथा ॥४५॥
वर्तते
श्रीकृष्णकान्तमहानन्दपरिप्लुतम् । बलं पुष्पाञ्जलिं कृष्णकान्तायाऽऽयं प्रसादिनम् ।
मोहो नास्ति न रागोऽस्ति नाऽविद्या द्वेषणं न च ॥२७॥ मुंके सा
सकुटुम्बैव महामागवती सती ॥४६॥
न मयं विद्यते चापि नाऽत्मारामत्य बन्धनम् । मार्जने चापि रय्यादौ वीक्ष्य जन्तून् ततस्तु सा।
निमोहिनी ततो बाता सिद्धा कारेलिका भुवि ॥२८॥ भावयत्येव नामानि तेभ्यः कृष्णहरे प्रभो ॥४७॥
यथा माता तया पुत्राः पुत्र्यः पतिस्तयाविषः ।
अज्ञातमूत्युमावेऽपि बन्दना मोक्षणं मवेत् ।
निमोहि तकुटुम्ब वै कृष्णमोहनमात्रकम् ॥२९॥ भूयते श्रीकृष्णनाम यत्र श्रीबद्रिके स्थले ॥४८॥
हिताञ्जलिमुनिनारायण भबन् कयामृतम्। तत्र दान्ति कर्माणि याम्या दूता न यान्ति च ।
पाययत्येव लोकाँध मन्वान् ददाति मोक्षदान् ॥३०॥ वासनाध क्षयं यान्ति श्रोतारो थान्ति मोक्षणम् ॥४९॥
निर्मोहकारक मुमुक्षुम्यो
मुमुक्षुभ्यो देहिम्य
आदरात् । निमोहिना प्रसनेन यान्ति निमोहता बना।
'भो नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥३॥
पराकः पक्षिणमापि जन्तवः पादपा अपि ॥५०॥
'कालमायापापकर्मशत्रुयान्यकुहस्यात्
प्राणमात्रधरावापि निर्मोहतां व्रजन्ति वै।
शुलमीनध्वबधनुश्चक्रस्वस्तिकवानव'
॥३२॥ का कथा वैष्णवीनां वै समागमे हि मोक्षणे ॥५२॥
'शरणं श्रीकृष्णनारायणोऽस्तु मम सर्वदा। वैष्णवीना बालका वै मुक्ता एव भवन्त्वपि ।
'प्रयाऽहं श्रीकृष्णनारायणभकोऽस्मि शाश्वत:॥३३॥
देणवीनां बलम गृहमम्बरमित्यपि ॥५२॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणः स्वामी पतिय में। पावनं पापहं बद्रि जायते
बद्धि बायते जीवमोजकत् ।
'मालकृष्णः परब्रम मम वै शाश्वतः पतिः ॥३ना परोक्षेपि प्रसादचेद् वैष्णवीनां
प्रलम्यते ॥५३॥
पिता बन्धुः सुदाम्मित्र रक्षका पालकोऽस्तु स: प्राणप्रयागसमये याता मोक्षं प्रयाति हि।
'यो मां श्रीबालकृष्णाय समर्पयामि यो नमः ॥३५॥ वैष्णवानां दर्शनं च सर्थन च समागमः ॥५४॥
'ओं श्रीलान्यै महालक्ष्म्यै दुःखमंकन्यै श्रियै नमः। सत्सङ्ग माशीर्वादाश्च
भवन्ति मोक्षदा: सदा।
'कृष्णस्य वालभोकोऽहं श्रीहरिः शरणं मम ॥३६॥ वैष्णन्यो यत्र वसन्ते भूमिः सा हरिमन्दिरम् ॥५५॥
'श्रीकृष्णोवलमवायः श्रीस्वामी वारण ममा कुटाम्बं भीवरेलर
भीवरेस्तर बद्रिके विष्ठते सदा।
'भीकृष्णोवामास्वामी श्रीहरिः शरणं मम ॥३॥णवी कमला राधा रमा मीम पार्वती ॥५६॥

·१०२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
वै
वर्तमाने
वैष्णवी ललिता वाणी प्रज्ञा श्रीर्माणिकी बया। मोहनार्थ कन्यकानां चञ्चलेन्द्रियगर्मितम् ।
॥७६॥
सन्तुष्टा वैष्णवी ब्राझी कृष्णा नारायणी मता ॥५७॥ मन्दसुगन्धशीतलानिलकृतातिमोदकृत
तामिः सन्वायते कृष्णोवल्लमः प्राप्यते हरिः । षोडशोचरवर्ष
पुष्टं वीर्यभृतं दृढम् ।
तामिः संसेव्यते कृष्णस्तामिः कृष्णः प्रकाश्यते ॥५८॥ मन्दहास्यमयं
दृष्टिकटाक्षभावगर्मितम् ॥७७॥
कृष्णं विनाऽन्यत्र यामां मोहः प्रीतिः रतिर्न वै। प्रेमवर्षान्वितनेत्रं
चाहानौष्ठक्रियापरम् ।
परब्रह्मनिवासो वै वैष्णव्यां श्रीस्थितिस्तथा ॥५९॥ आकारयत्
सर्वमावैरिङ्गितैरनिवर्तिमिः ॥७८||
वैष्णवीनां हरौ नित्यं तादाम्यं चापि तत्तथा ।
रूपातिरूपसौन्दर्यमार्दवस्निग्धताभृतम्
अतो वै पावनी देवी वैष्णवी प्रमदा परा ॥६०॥ चमत्कृतिभृतं रम्य नेत्रचित्तात्मवेशितम् ॥७९॥
काणी सा बद्रिके नारायणी सा पुरुषोत्तमी । त्यजमानमपि त्यागं नैव प्राप्तं विलोकितम् ।
वासुदेवी तथा बद्रीनारायणी हि सा मता ॥६॥ कृष्णवत्
सुन्दरं
सर्वकामपूरमुपस्थितम् ॥८॥
गजा सा यमुना सरस्वती ब्रह्मदामिका ।
एतादृशं परं रूपं दधार मुनिराट् स तु।
अश्वपट्टसरास्था शाऽस्ति कुंकुमवापिका ||६२॥ किन्तु ताः कन्यका मत्वा महापुरुषमुत्तमम् ॥८॥
वैष्णवी सर्वथा तीर्थोत्तमा सर्वविधारिणी। सत्वभावनया मानदृष्टया
चकुर्नति मुहुः।
सर्वपुण्यप्रदा मोक्षप्रदा मोहविखण्डिनी ॥६३॥ पुतलं मायिकं मत्वा बहुष्टिं तु वैकृतिम् ॥२॥
एताहशी मोहन्या कारेलिकाऽभवत् सती। न क्षोभं नापि
चाञ्चल्यमवापुस्तत्र पुनले ।
सायं श्रीकृष्णशरणे कीर्तनं प्रकरोति
सा ॥६४. नवद्वारनरकाब्ये
नश्वरेऽशुचिसंग्रहे ||८||
ततो वै शयनं याति क्रोडे कृत्वा नरायणम् । स्वदेहवद्
गर्भविकृतिसंभृते ।
प्रातश्चैवं हरि स्मृत्वा भवते नित्यवत् सती ॥६५॥ अवे चात्मपृथग्भूवे बडे कर्दमिते कृती ||४||
अयैकदा तु वै तस्याः पुन्यः पञ्चाऽवियोमनाः। सर्वमलक्षारणाये दुर्गन्धे बहिरज्ज्वले।
मार्गशीर्षे क्षुद्रबद्रीफलान्याहर्तुमुसुकाः ॥६६॥ मोहमात्रां मनाक् तास्तु नाऽऽपुः सुन्दरभंगे ॥८५॥
सीनि
क्षेत्रेषु
बिडेषु ययुर्वनेषु थाखिषु । तदा ताः कन्यकाः सर्वा निर्षिकारा विलोक्य सः।
तत्रर्षिनामतो बद्रिकायनो बद्रिकावले ॥३७॥ बद्रिकायनऋषिरानुवाच
मोहकवचः ॥८६||
बद्रिकाषण्टमध्यस्थतापसः शश्शबिन्दुना।
भवतीनां स्वागतं वै करोम्यत्र बनान्तरे।
महर्षिणा समं दृष्टः कन्यामिः पञ्चमिस्तदा ॥६८॥ युवतीनां कन्यकानाम् ऋषिश्चाई प्ररक्षकः ॥८७॥
शश्यविन्दुः कन्यकास्ता दृष्ट्या क्षेत्रान्तरं ययौ। समर्थोऽस्मि यावदयंपूरणे सिदिमानिह।
ध्यानस्यतु
ऋषिद्रिकायना
प्रबुबोध ह॥९॥ अनन्यपूर्वाश्वेत् प्रावयौवना
भवथ प्रियाः ॥८॥
अपश्यत् कन्यका
बद्रीफलामिचायने। मां संवृणुत सुन्दयों दैवात् प्रातं तु सुन्दरम् ।
दत्तभ्यानास्ततः सोऽपि पप्रच्छ' यूयमत्र का ॥७॥ वरं त्वनन्यसदृशं स्वानुरूप स्पृहायुतम् ॥८९॥
कथं सीनि बद्रिकाणां षण्डे भ्रमय किंफलाः। इन्द्रश्चन्द्रो रविः शंभुः शिष्या मे सन्ति देवताः ।
कन्यकात महाश्रये दृष्य प्राप्ता
मुनीश्वरम् ॥७१॥ तं मां त्रिलोकनाथामं पति वृणुत चार्थिनम् ॥१०॥
तापस बटिलं सौम्यं शुष्क हा शनैर्मुनिम् । श्रुत्वा वा कन्यका बद्रि प्राइमोहविवर्जिताः ।
नत्वा ..प्रादुर्वयं शूद्रयो निमोहिवयवाः मुताः ॥७२॥ सागतं ब्रह्मणो विदन् सर्वान्तर्यामिणोऽस्तु वै॥९॥
कारेलिकायाः पुञ्यः स्मो नमस्ते भगवषिह। न स्वागतं नारीणां ऋषिकल्याणकत् खचित् ।
भुखेस्थ निमोहिनास्ताः परीक्षितुमियेष सः॥७३॥ युवतीनां रखकोऽस्ति चान्सरामा बनार्दनः ॥१२॥
रूप लिन्द्रसम पूर्ण चकार कामगर्वहम् । योऽस्ति नित्यं बने त्वत्र ऋषेत्रापि प्ररक्षकः ।
सूर्यवत् ..जसं स्वर्णसम चक्षुमनोहरम् ॥७॥ न देहे रचयितुत्वं रक्ये भवति वास्तवम् ॥९॥
चन्द्रकनकीकाळ सल्मीकान्तयत् कान्तिसंस्तम् ।। आवयोः सर्वथा साम्यं रक्ष्ये देहे न रक्षिता ।
सर्वापरलीगलपाध्यासात्मवान्वितम्,
सावा. . सकामानां - सतुष्णानां प्रपूरणे ॥९॥

·विष्यसन्तानः १०३ फलवद् वर्ष वाञ्च्छिताः संभवन्त्येव निष्कामानां निरर्थिता । सामध्ये सिद्धयश्चापि तुष्टिमतां तु देहिनाम् ॥१५॥ मोहिनां संमवन्त्येव निर्मोहिनां न सिद्धयः। अनन्यपूर्वो बीवाल्मा शाश्वतः सर्वदा प्रियः ॥९॥ परमात्मा कृष्णनारायण प्रियतमोऽस्ति आत्माऽऽत्मनां प्रियतमो न नारीवर्भ तथा ॥१७॥ दुर्गन्धं पौरुषं वर्म नारीवाऽपि तत्तथा। किं प्रियत्वं तत्र चास्ते झप्रिये रागवर्जिते ॥९८॥ अशाश्वती प्रियता वै नश्वरा न हिताय सा। इन्द्रवारुणिकायास्तु सुन्दरम् ॥९९॥ बहिः रूपचमत्कारकर मोहितचक्षुषाम् । अन्तर्नेत्रवता दुष्टं सर्वथा मलसंमृतम् ॥१०॥ सुन्दरी सुन्दरो वापि मलानां वाचकोऽस्ति सः। कफपित्तादिधातूनां खनौ सौन्दर्यमत्र किम् ॥१०॥ यौवनं वासनाढ्यं वै निर्वासना तु वृद्धता। शान्तिर्जीवनमुक्तिश्च ब्रह्मानन्दोऽतिमुक्तता ॥१०२॥ वरो नारायण कृष्णस्तदन्ये त्ववरा मताः । स्पृहा यत्रास्ति कि तस्य वरत्वं निरयार्थिनः॥१०३।। योनिलोमो हि नरकं मूत्राकांक्षा यमालयः । स्वानुरूपा मतिस्तेऽत्र रजोकेदारके यदि ॥ १०४|| तदा नरकवाञ्च्छा ते निवृत्ता नैव सर्वथा। मार्षवं ते शोभते न यदात्मब्रह्ममावितम् ॥१०५॥ तस्माद् याहि यथेष्टं त्वं महावनान्तरं वितः। आशा हि नरकं प्रोक्तं तत्रापि स्त्री ततोऽधिकम् ॥१०॥ स्त्रीयोगी पुरुषस्तस्मादत्यधिको हि नारकी। नरकाणां मोहकर्ता तेषु पातयिता तया ॥१०७॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चनु तिष्यसन्ताने कारेलिकामिधायाः शूद्याः कथाभवणेन' निर्मोहित्वं तस्याः पञ्चपुत्रीणामपि निर्मोहित्वम् , हिताबलि- मुनिद्वारा प्रासबोधत्वम्, बद्रिकायनर्षिक तासां परीक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा षट्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३६ ॥ श्रीनरनारायण उवाच- शृणु बद्रीप्रिये देवि भुत्वा तत्कन्यकावचः। बद्रिकायनमुनिराट कन्यका मोहवर्जिताः ॥१॥ निधिकाय तिरोभूय ययौ वासां गृहं प्रति । यत्र तामां प्रातरस्त रख्यामार्बनकर्मिणः ॥२॥ कुर्वन्ति मार्बन वत्र गत्वा रुरोद वै ऋषिः। दृष्ट्वा तं संरुदन्तं ते पप्रच्छुः कारणं तदा ।। ३ ।। उवाचर्षिर्महादुःखभूतः श्वास श्वासं मनागू घरन् । अहोहो बहनिष्टं वै ममाभमस्य सन्निधौ ॥४॥ सखातं त्वद्य वच्यत्र श्रोतव्याई न विद्यते । राक्षसाः पञ्च चायावा मम कुट्याः समीपतः ॥ ५ ॥ कृत्रिमौज्ज्वल्यसम्पना महामोहकराः खलाः। कारेलिकायाः पश्चापि कन्यका वनिरे तु तान् ॥ ६॥ राक्षसास्ता द्रुतं नीत्वा ययुश्चाधितलालयम् । अहोऽनिष्टं परं जातं मकायाश्वातिदुःखकृत् ॥ ७॥ शशाकाऽहं न तत्सोढुं शापनार्थमुपागतः। श्रुत्वैतत् पञ्च सबलाः सहोदराः सहायिनः ॥ ८॥ कारयन्तु कन्यकानां स्वसूणां मोक्षणं ततः। हो मोहः कन्यकानां शवादानां स्त्रियोऽभवन् ॥ ९॥ इत्युक्वा बहुधा साधुः शुशोच मातुसन्निधौ। प्रातरस्ते वीक्ष्य चैतद् ऋषि पाहुस्तदोत्तरम् ॥१०॥ ये ते दर्शनादद्य बन्मसाफल्यमेव न:। स्वसृणां जन्मसाफल्य यद् भवदाश्रमान्तिके ॥११॥ भवतो दर्शनं कृत्वा पतिप्राप्ति गतास्तु ताः। भवता वीक्षिताचापि शौचिता मुक्तयेऽपि च ॥१२॥ राक्षसा अपि ऋषिराड भवता तु निमालिताः। भवप्रतापतस्तेऽपि मविष्यन्ति महर्षयः ॥१३॥ कन्यकाः पञ्च एवापि वैष्णव्यः सन्ति धार्मिबाः। धर्मवत्यश्च पावन्यः पापिना मोक्षदा अपि ॥१४॥ रक्षसामपि तासां संप्रसङ्गेन प्रमोक्षणम् । भविष्यति न सन्देहस्तत्र शोको न विद्यते ॥१५॥ कन्यारवं प्रदातव्यं यस्मै कस्मै तु कर्मिणे । कर्मबन्धेन बायन्ते पल्यश्व पतयस्त्विह ॥१६॥ तास भाग्येषु पुरुषा राक्षसा लिखिता यदि । पतयस्ते प्रबाता वै तत्र का परिवेदना ॥१७॥ कन्याधनं परकीय परकीयं पुंसापेक्षं सदा मतम् । तयातं समये तास तत्र का परिवेदना ॥१८॥ शरीराणि समस्तानि समविकृतिवन्ति वै। मौतिकानि भवन्त्येव तत्र का परिवेदना ॥१९॥ पुमान् वा यदि वा नारी मूत्रमलादिविकृतिः। सर्वत्र सहशी वेदी तत्र का परिवेदना ॥२०॥ यदि नारायणं कृष्णं भजते नहि मानवः। विप्रोऽपि .राक्षसो बोभ्यस्त्र का परिवेदना ॥२१॥ .

·१०४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता राक्षसोऽपि हरयोग भक्तयोगं च विन्दति। स्वागतं तेऽहंग ब्रान् यहाण भोजनादिकम् । विप्रा स एवं भक्यान्यस्तत्र का परिवेदना ॥२२॥ मधुपर्क गृहीत्वाऽपि पावयित्वा च नस्त्विह ॥४१॥ सर्वे मति विना देवा मानवाब महर्षयः। मध्वाशीमिर्नः प्रयुज्य याहि विद्वन् ययागतम् । वर्ममोहपरा वर्ममोक्तारो राक्षसा मताः॥२३॥ मा मोहं च शुर्च विद्वन् याहि निसर्गसर्जने ॥४२॥ देहेन्द्रियाणां भोगाँस्तु त्यत्तवात्मवेदिनस्तु ये। करिष्यामो यथायोग्य तत्र का परिवेदना। अन्तरात्मपरासकास्त भाषयो मताः॥२४॥ इत्युक्तो बद्रिके भ्रातृमिश्चर्षिविस्मयं गतः॥४३॥ येषां सर्वमिदं कृष्णमयं कृष्णशरीरकम् । निर्मोहा भ्रातरः सर्वे निश्चिकाय शमं ययौ। कृष्णान्वितं समस्तं वै तेषां दैविलमुच्यते ॥२५॥ अथर्षिर्मातरं गत्वा कन्यकानां जगाद ताम् ।।४४॥ येषां रूपे रसे स्वादे कामे देहे च वासना । अहो पुत्रा निर्दयास्ते निघृणा स्वसूत्रका मेददृष्टिवतेऽपि वे राक्षसास्त्विह ॥२६॥ स्वसृणां चापहरणे राक्षसैविहितेऽपि ते॥४५॥ भक्तिमत्या कन्यकास्ता आत्मनिवेदनान्विताः। प्रबोषिता मया चापि साहाय्यार्थे न यान्ति वै। सन्ति महाभागवत्यस्तासां संग गतास्तु ये ॥२७॥ प्रत्युत शानवन्तस्ते निवारयन्ति मामपि ॥४६॥ तासु भावपरा ये च तासु रकाश्च ये नराः । वसमावं मनाङ् नैव विज्ञापयन्ति लौकिकम् । वासु स्नेहपरा बाता दैवास्ते न तु राक्षसाः ॥२८॥ शुष्कहृदयमावास्ते शृण्वन्ति नापदं तव ॥४७॥ परकीयं धनं सर्व परहस्ते गतं भवेत् । शृणु मातर्महानिष्ट संभूतं मत्पदाश्रये। सहसा वाऽपितं वापि प्रसलाऽपि गतं भवेत् ॥२९॥ राक्षसैस्ते कन्यकानां प्रसह्य हरणं कृतम् ||४८|| गतं काले यथारखं तत्र का परिवेदना । अत्यनिष्टं हि तजातं मातर्मोचय पुत्रिकाः । संसारस्य गतिधेयं कन्याऽन्यस्मै प्रदीयते ॥३०॥ शोचाम्यहं तदर्थ वै सनिधी ते समागतः ||४९|| तारतम्यं ततः लेहे दम्पत्योव्यज्यते मनु | विना तु रक्षणं तासां नाशो वा स्याचु राक्षसैः । मिया स्नेहे विशुद्ध तु सुखं तयोः प्रजायते ॥३१॥ भोग वा प्रमदानां ते करिष्यन्ति स्वकीयवत् ॥५०॥ स्वर्गे दैवाधिवासाई तगृह प्रोच्यवे तयोः। यद्वा मुग्धाः स्वपत्नीत्वं करिष्यन्ति न संशयः । यदि स्लेहो मिथो नैव बायते नैव वर्धते ॥३२॥ याहि शीघ्रं रक्षणार्य सह चायाम्यई द्रुतम् ॥५१॥ वैमनस्यं कलहथ नरकं तत् सदा विह। इत्युक्ता बद्रिके माता कारेलिका मुनीश्वरम् । स्थितिबेताहशी रक्षोधास्तु तत्र वै॥३॥ शोचन्तं फुत्कारयुक्त शिरोहस्तद्वयं तदा ॥५२॥ प्रायशः खा सृष्टौ वै रशोधर्मा मवन्ति हि। माह मुने कथं कन्याकृवे शोकं करोषि वै। एकत्रोत्पद्यते सर्व पोषणं चैति मौतिको ॥३४॥ न ते कन्या न ते योगा सम्बन्धस्ते न विद्यते ॥५३॥ मुज्यते स्वपरणेतत् फलकन्याधनादिकम् । संसारोतीर्ण एवासि कर्य संसरसि क्षये। वसमातृव्यवहारा: सापेक्षा निर्मितास्त्विद ॥३५॥ अविनाश निवात्मानं संसारवर्जितम् ॥५४॥ कन्या चेद् राक्षस भत्तया चूणुवे वन्मनस्विनी । अस्मारशीनां संसारः सोऽपि यावनिबार्थकः । तां तु निवारयितुं न शक्तः कश्चिद् भवेदिह ॥३६॥ भवाडयानां संसारथाऽसार सर्वदा मतः ॥५५॥ कन्या चेत् विमना देवे दचापि न सुरैषिणी। तत् कथं मुनिराट् चिन्तयसि स्त्रीजनचेष्टनम् । प्रेषयितुं न तो थका कमिद् भवेद स्वयंवराम् ॥३॥ कन्यका यास्तु वा कालान्तरे यास्यन्ति मोग्यताम् ॥५६॥ यत्र मनो गत लयं यस्याः स ख बत्पतिः । पवीत्वं परकीयावं परे तु मानवाः या तु मनो यत्र तत्र स्वामित्वमेव ॥३८॥ यदा दैत्या राक्षसा वा नरा चै पतयो मता ॥५॥ एवं पितेऽत्र संसार ना कात्र परिवेदना । यथा भान्यं तथा पातं वायतेऽपि तथैव हि । महमें वं पथा घोकं कुरुषे विषमे खे ॥३९॥ पूर्वसचितवेगेन जायन्ते गृहमेधिनः॥५८|| मोग्यं रोका मुमत्येव मोग्यं भोकारमम्मति । यदर्थ निर्मिता कन्या पतिः स एव तिष्ठति । कर कायोकोहाबर वेदवाऽपि च roll अनिर्षितो . मामी कदाचिदमि बाबवे ॥५॥ यत्र स्मर ·* तिष्यसन्तानः १०५ दै राक्षसाः पतयस्ता निर्मिता यदि सन्ति चेत् । रक्षणाथै द्रुतं तासा समागच्छ विभजन ।। लघवन्तः कन्यकास्तास्तत्र का परिवेदना ॥६०॥ त्वं पिता रक्षकत्ता शीधं कुरु मया सह ॥७९॥ याहि विद्वन् ब्रममार्ग भ्रममार्ग तु मा वह । विमानामिधो रथ्यामायक: प्राह प्राह तं मुनिम्। मोह मा रु पारस्ये दैहिके वाऽप्यदैहिके ॥६॥ स्वागतं मुनिराट् तेऽस्तु धन्यवाद ददामि ते ॥८०॥ प्ररक्षितं गृहे द्रव्यं परकीयं भवेद् यदि । वैराग्यमार्गवासस्य रागचेष्टाविधायिनः। पारक्यं परहस्ते तद् ययामाग्यं गमिष्यति ॥२॥ त्यतकुटम्बयोगस्य परार्ययोगशोकिनः ॥८॥ परित्यक्तं जने द्रव्यं स्वकीयं चेद् भवेद् यदि । वृथा मोहगतस्याऽत्र चात्मारामस्य रोगिणः। स्वत्ववनिवहस्ते तत् प्रसौवागमिष्यति ॥६३|| किं ते गतं कन्यकानां गमने राक्षसः सह ॥८२॥ अभ्युन्द्रवा घनाश्चापि रत्नानि मौक्तिकान्यपि । कन्याहस्तमहाः सर्वे राक्षसा मानवा मुवि। माग्यवतां गृहे राष्ट्र प्रयान्त्यम्बरमार्गतः ॥६॥ नरहस्तग्रहा नार्यों राक्षस्यस्तास्तथा भुवि ।।८३॥ गृहोद्भवाः कुमारा वा कुमार्यो यतिधर्मगाः । त्यकलचाधर्मकर्माणो ये ते राक्षसा मताः। भाग्यवश्थात् प्रयान्त्येव वनारण्यगुहादिकम् ॥६५॥ पल्यश्च पतयस्तद्वग्ना राक्षसाः सदा ॥८४॥ नारिकेळफले वारि प्रच्छन्नमपि रोहति । कुणपे स्नेहवन्तो मूत्रगोलकछुन्धकाः। दीयमानमपि वारि कमले नाधिरोहति ॥६६॥ मियो युज्यन्त उदृत्ताः प्रच्छना राक्षसास्तु ते ॥८५॥ तस्मात् पूर्वकृता योगा भवन्ति नरयोषिताम् । देहोऽयं राक्षस: प्रोक्का परदेहस्य मक्षका तथा बाता: कन्यकानां तत्र का परिदेवना ॥६७॥ मुने संसारवेलातो बहिवासि प्रयाहि वै ॥८६॥ मया सुष्टाः कन्यकास्ता बद्रीफलार्थमुत्सुकाः। स्वखेद विप्रेन्द्र राक्षसत्वविमुक्तये। स्वयं यात्रा धृतास्तत्र परैः का परिवेदना ॥६८॥ का परिवेदना ॥६८॥ परखेदपरत्वे तु विशेषो राक्षसातु कः ॥८७॥ कन्यकात्वं ध्रुवं नास्ति मातृयहं ध्रुवं न च । कर्मणा योगमासाथ वियोर्ग यान्ति कर्ममिः। परगई सुतरां ततः परिवेदना ॥६९॥ कर्मसम्बन्धिसंसारे ते में परिवेदना ॥८॥ ईक्षणं न ध्रुवं चास्ते परीक्षा न भुवा तथा । पूर्वा गृहाण विप्रेन्द्र मोचनं कुरु मावतः । परीक्षको ध्रुवो नास्ति ततः का परिवेदना ॥७॥ वास विषेहि विश्रान्ति शान्ति गृहाण मा शुचः ॥८९॥ याहि विद्वन् कुटी नैबां मा मोहं याहि तत्कृते । सर्व कालवश बायते चोपतिष्ठति । करिष्ये कारयिष्ये वा योग्य मरकन्यकाकते ॥७१॥ काले गते पुनस्ताद वियुज्यते न तिष्ठति ॥१०॥ इत्येवं बोधितो विप्रो महापर्यपरोऽभवत् । यथायोग्यं तु सत्कारं लब्ध्वा याहि निजालयम् । कन्यकावद् भ्रातरब माताऽपि मोहवर्जिता ॥७२॥ त्यकाऽहंममताभावे कथ शोकस्त्वयि स्थितः ॥९॥ अथ यामि पितरं वै कययामि नियोजितम् । देहोऽयं भोग्य एवाऽस्ति भोगस्थान सदाऽऽत्मनः। विचार्यत्यं शुष्कमनाः शोकोद्गारपराहतः॥७॥ आत्मा मुंक्त निजं मत्वा देई देहान्तरं च वा ॥९॥ निस्तेबा व संभूत्वा कन्यानां जनकं ययौ। मोगो मोहः परः प्रोको निर्भोगो मोहवर्जिता । पीटयामास हस्तान्यां कपोली भालगण्डकी ॥७॥ सुखदुखैकसाक्षात्कारस्तु मोगो हि मन्यते ॥९३।। मुमोचाऽभूणि बाहूनि परं शोकं बदयत् । मुने मा तेऽस्तु मुक्तस्य मा मां योनय तत्र च । आश्वासितो दयायुक्तवाक्यैधये प्रदापितः ॥७॥ निरखानोऽस्मि ना चास्मि मोहमानकोऽस्मि च ॥१४॥ पित्रा शनैध संपृष्टः कारणं प्रति भूसुरः। कन्यकानां न मे मोहस्ते कथं वर्तते विह। उवाच हिस्कासहितः कम्पयन् मस्तकं निबम् ॥७६॥ अलक्ष्ये मोइन ते मे विज्ञापयति कृत्रिमम् ॥१५॥ अहो दुस्समहो कष्टमहो न्यायविवर्जितम् । शोक सन्दर्शयसेन याहि बोगिन् ययागतम् । निघृणाढ्यं कन्यकानां मदन्तिके ॥७७॥ विषास्ये रक्षणं योग्यं स्वस्ति ते मेऽस्तु सर्वथा ॥१६॥ ममाश्रमे पश्चमिथ रक्षोमिः प्रबलैर्दुतम् । इत्युक्त्वा मानः शद्रो मोबनादि समापयत् । कृतं सपहरणं वै निर्वानां प्रसस तु॥७८॥ तावत् ताः कन्यकास्तत्र पकबद्रीफलानि तु ॥९७|| मया एं

·* श्रीलक्ष्मीनारायणहिता *
मनसा
संग्रह त्वागतास्तुणे
सर्वा प्रसनमानसाः। श्रीनरनारायण उवाच-
पृष्टास्ता धातुमिर्मात्रा पित्रा तयाऽन्यमानवैः ॥९८॥
शृणु बद्रीमिये देवि यन्त्रकाः कयां तथा ।
राक्षसोपद्रवे ताख भुत्वा
तं बद्रिकायनम् ।
कृष्णानाम्नीनदीतीरे द्विजवाटीतिपचने ॥१॥
असत्पलापिन ज्ञात्वा मुनिधर्मच्युत
तथा ॥१९॥
यन्त्रकी सती नारी कुटुम्बिनी पुराऽभवत् ।
अस्थानकृतबिज्ञास शेपु को
भवाऽधुना।
पुत्रीसुद्धन्धुमती तथा ॥२॥
इत्युक्ते मूकता साधुरवबद् वागविदूषणैः ॥१०॥ पतिपुत्रवती
प्रार्थयामास
निमोहिकन्यकास्तथा।
धनधान्यवती
सम्पत्प्रपूरितमुमन्दिग।
मातरं पितरं भ्रातृनर्थयामास भाषणम् ॥१०१॥ हरौ भक्तिमती धर्मे निष्ठावती सुयोगिनी ॥ ३ ॥
धर्मपत्र्य:
सर्वसौभाग्यसम्पमा
दयापरा
कृष्णकान्तपरायणाः।
सतां सेवापरायणा।
कुटुम्बिनः समस्तास्ते चक्रुर्निर्मूकता मुनेः ॥१०॥ हिंसादिवर्जिता शीलधर्मान्या सत्यमाश्रिता ॥४॥
मुनिर्विवेद सर्वेषां निमोहित्वं
देवाऽहणपराऽतिथिसत्कारादिप्रमोदिनी
महत्चमम् ।
निशासायाः स्वयं मोहं त्यक्त्वा नवा पुनः पुनः ॥१०३॥ आत्मसाधनसंरक्ता मायामायिकनिस्पृहा ॥५॥
भनते
भगवन्तं सा
मान हित्वा ययौ पूनां प्राप्य दण्डमयाद् द्रुतम् ।
श्रीकृष्णपुरुषोचमम् ।
एवं बद्रीप्रिये देवि कन्यका भ्रातरः पिता ||१०४॥
कृष्णायां प्रत्यहं प्रातः स्नात्वा देवाहणं शुभम् ॥ ६ ॥
कृत्वा वृद्धानमस्कृत्य पतिं सम्पूज्य भावतः।
माता च मोहशून्यास्तेऽभवन् कृष्णपरायणाः ।
निरञ्जनश्च निर्वाणो निर्मोहोऽपि निरीहकः ॥१०५॥
पत्युः पादबलं धृत्वा मुखे शिरसि वर्मणि ॥७॥
देवप्रसादतुलसीपत्र न्यस्य
नियशयश्च ते पञ्च भ्रातरो नामतः स्मृताः।
मुखे
ततः।
पुत्राद्यर्थे पयापानं सम्पादयति भामिनी ॥८॥
निःस्वरूपा निरमिधा निरन्तरा निरागसा ॥१०६॥
निबानन्दा च पञ्चैताः पुत्रिका नामतस्तु ताः।
सेवापरायणा।
नाम्ना तु गोमतीदेवी गवां
पतिस्तस्या नयराजामिधः परमवैष्णवः ॥९॥
सर्वेऽनादिकृष्णनारायणस्य
परमात्मनः ॥१०७||
बन्मजयन्त्युत्सवे चैकोनविंशे
पुत्राः पुथ्यो बान्धवाद्याः सर्वेऽपि वैष्णवोचमाः ।
ययुस्ततः।
भबन्ते परमात्मान' सेवन्ते
प्रमुं कृष्णं प्रभु लम्ध्वा पूर्णाशाः पूर्णकामनाः ॥१०८||
साघुमण्डलम् ॥१०॥
विहाय बन्धनी मायां कुर्वन्ति त्वात्मनां हितम् ।
बभूवुदिव्यरूपाश्च श्रीकृष्णस्य
प्रसादतः।
वर्तन्ते धर्मकायेंषु नारायणपरायणाः॥११॥
हरि प्रपूज्य भावेन चाऽवतार्य निबान्तरे ॥ ०९|| किन्तु ते जीविकार्थे पै लोइयन्त्राणि यान्यपि ।
आगतेन विमानेन
चाश्वपट्टसरस्तटे।
इक्षुरसोपयुक्तानि तैलनिष्कासनानि च ॥१२॥
बालकृष्णेच्छया तूर्ण ययुधाक्षरमुत्तमम् ।।११०॥ एवंविधानि बन्यानि रचयन्ति स्म वृत्तितः ।
एवं बद्रीप्रिये देवि फारेलिकाकुटम्बिनः। तेषां क्रयेण लन्धं यद्धनं तेन तु बीविकाम् ॥१३॥
बालकृष्णस्य वै मन्या बद्रिकायनयोगतः ॥११॥ निर्वहन्त्येव ते सर्वे महाभागवता जनाः।
दिव्यमावं समवाप्य निर्मोहतां प्रगन्य च। लोहरसद्वाय ते भ्राष्ट्रीं कुर्वन्ति वै यदा ॥१४॥
परं मोक्षं ययुः सर्वे कृष्णकान्तस्य भक्तितः ॥११२॥
बीवास्तत्रापि दह्यन्ति पातकं तत् प्रजायते ।
पठनाच्छूषणाचास्य मननाच्छ्रवणादपि ।
यन्त्ररिक्षसमूहान
पीयन्ते रसलब्धयै ॥१५॥
भुकिमन्यौ भवेतां वै कृष्णकान्तकृपालवात् ॥११३॥
तक्षुदण्डकीटायाः पीड्यन्ते रसमिभिताः।
पविधीलक्मीनारायणीयसहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
तिलानां पीडने भूमिफलीनां पीउनादिषु ॥ ६॥
कालिकादाण्या मार्बयिभ्या निर्मोहित्वपरीक्षाया बन्तवोऽपि प्रपीच्यन्ते
अपीयन्ते कासयन्त्रणपि च।
बनिकलनमकत्व, व्यापनिहति, पञ्चकन्यकाना प्रियम्तेऽख्यकीटाबास्वल्पापं हिंसनात्मकम् ॥१७॥
पाणां पमुभ मोक्षपमित्यादिनित्मणनामा पीडकानां
यन्त्रवाहकाना कणप्रदायिनाम् ।
अविण्याचा
मनाचनाका सन्माण स्वामिनां तिया ॥१८॥

·* तिष्यसन्तानः १०७ मतम् । रोगिणां भृत्यानां बायते हिंसा तथैव कर्मचारिणाम् । कुटुम्बेन सहिता त्वं तीर्थयात्रा विधेहि वै। एवं यन्त्रकृतां बद्रि पापभागः प्रजायते ॥१९॥ गोदावरी नर्मदां च तापी साश्रमती तथा ॥३८॥ तेन पापेन लिप्यन्ते निरयान् यान्ति दारुणान् । शत्रुक्षयां च हरिणी मनां च गोमती ततः । महाभागवताश्चैते जातिकर्मपरायणाः ॥२०॥ स्वर्णलेखां कुंकुमवापीमश्वसरोवरम् ॥३९॥ अपि पुण्यमयाः सर्वे तथापि पापभागिनः । पुष्करं सारसं तीर्थ यमी गंगां च पावनीम् । असंख्यानां तु कीटानां हिंसनं नित्यदा भवेत् ॥२१॥ सरयूं गण्डकी ब्रह्मपुत्रां तयेन्द्रद्युम्नकम् ॥४०॥ यन्त्रेषु यन्त्रकर्तृणां पापं त्वसंख्यकं सदा । ताम्रपर्णी च कावेरी पम्पासरच सागरम्। आयात्येव ततस्तेषां मुक्तिस्तु सार्गला मवेत् ॥२२॥ कृत्वा क्रमेण तीर्थानि निष्पापा भव मामिनी ॥४१॥ आततायिमहापापं सर्वनाशकरं पापक्षयो रोगनाशो भविष्यति न संशयः। यन्त्रकारा यन्त्रपापैलिप्यन्ते त्वाततायिवत् ॥२३॥ भत्वा गोमतीदेवी विचारमकरोतदा ॥४२॥ पापैवेशविनाशश्व स्मृडिनाशोऽपि बायते । शक्यमेवैतन्नास्ति तीर्यप्रवासनम् । प्रेता भवन्ति मृत्वा ते बान्धवान् पीडयन्त्यपि ॥२४॥ दुर्लभं भ्रमण दीर्घ चिरकालामिनिर्वहम् ॥४३॥ एवं बद्रीप्रिये यन्त्रकाराणां कालपर्यये । तस्मादन्यत् पापनाशकरं दर्शय बुद्धिमत् । नयराचप्रभृतीनां राजयक्ष्मकः ॥२५॥ यस्मिननुष्ठिते सर्वतीर्थफलं मवेदपि ॥४४॥ वासं चकार रोगोऽयं क्षीणतामनयजनान् । प्रायश्चित्रं प्रजायेत राजयक्मविनाशनम् । गोमती तु विचार्यत्यं भक्तानां रुग्णता कथम् ॥२६॥ सुखं भवेत् कुटुम्बस्य श्रीनाथो न भवेदपि ॥४५॥ कथं भगवद्भको क्षयवास: प्रवर्तते। भुला विप्रोऽतिसरलां भूयाफलां तु निष्कृतिम् । आबालवृद्धयोषाधा कथ रोगामिसंप्लुताः ॥२७॥ जगाद तत्र वै योग्यां सतां सेवां महौषधिम् ।।४६॥ प्रष्टव्यं वेदविदुषे माग्यसाय सर्वथा । गोमति त्वं यथाशका यथा विकृतितत्परा। विचायेंत्यं ययौ विप्रं नाना प्रभातबोधिनम् ॥२८|| यथाऽसि वैष्णवी तद् दर्शयामि तु निष्कृतिम् ॥४७॥ पप्रच्छ तं तदा देवी गोमती रोगकारणम् । अद्यारम्य तु सततं करोतु साधुसेवनम् । प्रश्नकालं वीक्ष्य विप्रो नगाद यन्त्र फलम् ॥२९॥ सकुटुम्बा भावयुक्ता सस्नेहा संशयोज्झिता ॥४८॥ यन्त्रना बीवहिंसा या साऽपि कर्तरि मागतः । दिव्यबुड्या दिव्यदृष्टया दिव्यसेवां तु यावतीम् । संक्रमते तथा निर्मातरि योनायितर्यपि ॥३०॥ प्रकरोतु यथा प्रसन्नाः स्युस्तवोपरि ॥४९॥ वाहयितरि पत्यौ च स्वामिनी क्रिययाऽन्विते । देहेन मनसा वाचा कर्मणा चेन्द्रियैरपि । निरीक्षके संक्रमते तथा सञ्चालकेऽपि च ||३१|| धनरमाधैरपवनार्पणैरपि ॥५०॥ गोमति .त्वत्कुटुम्ब वै यन्त्र निर्माणकर्तुं यत् । शय्यार्पणोपकरणैर्दासीवद् दासवत्तथा। ततः पापं तु कीटादिहिंसाया: क्रमते सदा ॥३२॥ प्रकाशे वा रहवापि पादसंवाहनादिमिः ॥५१॥ निस्तारोऽस्य प्रकर्तव्योऽन्यया वंशविनाशनम् । पुत्रीमिय सुतैश्चापि बालवृद्धः कुद्धम्बिमिः। भविष्यति न सन्देहो यथेष्टं कुरु भामिनी ॥३३॥ वधूमिमुहदानश्च गोमिा स्वामार्पणैरपि ॥५२॥ श्रुत्वा सा बद्रिके प्राह विनं प्रमातबोधिनम् । सेवां सतां प्रकुर्वन्तु साध्वीनामपि सर्वथा । प्रायश्चित्रं देहि नोत्र निस्तारो येन जायते ॥३४॥ आत्मनिवेदनाद्येच साधुसेवा हि मेषवम् ॥१३॥ प्रभातबोधस्तां प्राह प्रथम वघरोधनम् । सेवया चानुपश्या च निरापरणयाऽन्वहम् । प्रायश्चित्तं ततो दचं फलं करोति नान्यथा ॥३५॥ कृतया निःसंशयया प्रसीदन्ति हि साधवः ॥५४॥ यन्त्राणां रचनां त्यक्षा लोपदीनां तु विक्रयम् । प्रसादप्रेरिता आशीर्वादान् ददति साधवः । ऋयं वा प्राणयात्रार्थ खनिखातं करोत्वपि ॥३६॥ "धनवान् पुत्रवानारोग्यवान् सम्पत्समेधितः ॥१५॥ अतो यम्बनिमितेस्तु पापभागो हि स्वयते । सर्वोत्सववान् भव सर्वदा। नवं पापं अयते न बावस्य निष्कृति कुरु ॥३७॥ विना यान्तु तव दूरं शत्रवो यन्तु संक्षयम् ॥५६॥ सन्तः सुखवान् मोदवान् ·१०८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता ते। सदा। पापानां प्रलयस्तेऽस्तु पुण्यादिवे पुण्याद्रिस्ते भवत्वपि। अथ पत्यो यथा पल्यां यथा पुत्रे धनेऽपि च । श्रीवर्चस्व महापुण्यमाधिव्याधिविनाथनम् ॥५७॥ यया वध्वां यथा पित्रोर्थथा गुरौ हरौ यथा ॥७६॥ इछाना सलमवाप्यनिष्टानां संक्षयोऽस्तु तथा स्नेहः सदा कार्यः सत्सु सावीषु भावतः । सता सेवाफलं दिव्यं सुखं चात्र परत्र च ॥१८॥ श्रद्धया सेवनं कार्य सर्वार्थसाधकं तु तत् ॥७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणे भचिव शाश्वती। भोजनीयाः पूजनीयास्तर्पणीया हिं साधवः। सर्वनाये प्रमौकूष्णे चात्मनिवेदिताऽस्तु ते ॥५९॥ मोदनीयाः सेवनीयाः प्रसादनीयाः साधवः ॥७८॥ गहे ते साधवः सन्तु वाटिकायां च साधवः । माननीया रक्षणीयास्तोषणीया हि साघवः। सन्तस्ते हृदये सन्तु जीवात्मन्यपि सन्तु जीवात्मन्यपि साधवः ॥६०॥ दर्शनीयाः साधवः ॥६०॥ दर्शनीयाः स्पर्धनीया नमनीया हि साधवः ॥७९॥ देहेन्द्रियेषु सन्तस्ते पृष्ठोऽप्रे सन्तु साघवः। चयनीया धारणीया ध्यातव्याः साधवः अघो वोचें पार्श्वमागे सदा ते सन्तु साधवः ॥६१॥ साधूनां विह सत्संगात् वर्ग मोक्षध शाश्वतः ॥८०॥ बापदावे प्रस्थपने सुषुप्तौ सन्तु साघवः। साधवः सुप्रसन्नाश्च चिन्तामणय एव ते । याने प्रवासने बासे चासने शयने स्थितौ ॥२॥ कल्पद्रुमा अक्षयभाबनानि साघवः सदा ॥८॥ शृंभणे क्षुबने प्रमोदने च मोदनेऽपि कामगावः साधवो वै कृष्णरूमा हि साधवः । क्रियायर्या क्रीडने शोके सहगाः सन्तु साधवः ॥६३॥ तेषां समागमो मोक्षः सत्संगो भवपारकृत् ॥८॥ सहाया रक्षकाः सन्तो बान्धवाः सन्तु चान्विताः। तं समाचर सत्संग रोगनाशं प्रयाहि । याम्यदुखहराः सन्तो दैवदुःखहरास्तथा ॥६४॥ स्वस्ति तेऽस्तु नीरुग्णत्वं दीर्घायुष्टं च तेऽस्त्वपि ॥८३॥ कर्मनाशकराः सन्तः सन्तु ते सुखकारिणः । बद्रिके देवीगोमती विप्रमुत्तमम् । आधिभौतिकपीडाना नाशकाः सन्तु साधवः॥६५॥ प्रपूज्य स्वरई गत्वा भावयामास सर्वशः ||८४॥ प्राणानां रक्षकाः सन्तु सन्तस्ते भगवत्पराः। पति पुमान् कुटाम्वं च ततः सर्वे समाहिताः। इह यात्राकरा सन्तः परयात्राकरा साधुशालात्मक पृथक प्रचक्रिरे ॥८५॥ महायात्राफराः सन्तः सन्तु ते सर्वतोऽन्विताः । तत्र सन्तः समायान्ति तान् सेवन्तेऽतिमावतः । एवं वादशसंश्लोकं स्तोत्रं दास्यन्ति साधवः ॥६॥ गोमत्याद्या अनवधनार्पणोपवस्तुभिः ॥८॥ यत्पाठेन तथा सेवामिब रक्षा भविष्यति। नारायणखरूपान् शीममद्यसमारम्य साधुशाला सुशोमनाम् ॥१८॥ साधून मत्वा प्रपाबनान् । कुटुम्बाद्या यथोकमावकर्ममिः ॥८७॥ मन्दिरं भीवालकृष्णमूः प्रकारयत्वपि। अथाऽऽधीर्वादमालब्ध्वा सता ते पावनास्तथा । मा चिरं तेन विनास्ते विनश्यन्ति न संशयः ॥६९॥ प्रभवन्ति शनै रोगविनाशारम्भरोहिताः ॥८॥ बद्यपि त्वं महामता कुटुम्ब वे च भक्तिमत् । सतां हृदये भगवाननादिनिधनः तयापि साधुसेवाभिः सर्वोत्कृष्ट भविष्यति ॥७॥ शाखा सेवां परं भावं कृष्णनारायणः खयम् ।।८९॥ योन्द्रो नैव रुद्रोऽपि न यमो न च विश्वसुट् । कृष्णायनाभिधानः स साधुत्वा तथा त्रियम् । न विष्णु व कालोऽपि न धमों न व्रतं तपः ॥७९॥ साध्वी कृत्वा ययौ तस्या नगरं च गृहं ततः ॥१०॥ नैव नारायणवापि कर्तुं शक्नोति दुर्वहम् । साधुशालास्थले गत्ला गोमत्यादिभिराहतः। तत्कतुं शक्नुवन्त्येव कृष्णाषिका हि साधवः ॥७२॥ कृष्णायना तपूनाखागता समुवास साधुसंकसितं सर्व परमात्मनः। वयोः सेवा बहुधा वैकुटम्बेन कता तदा । कणसंकल्पितं यन वत् स्यात् साधुप्रकल्पितम् ॥७३॥ धनैमिमिम मोबनाये समर्चन ॥९॥ साधूनां सेवनं पुण्यं साधुसङ्गो हि पुण्यदः । यया यथा हरिच्छत् तथा वया बुख है। साधूनां दर्शनं पुण्यं पुण्यायो हि साधवः ॥७॥ प्रसमो भगवान् पाता सेवया नरयोषिताम् ।।९३॥ मानवादाशिवं सन्तः पावना दिव्यविग्रहाः। शयने मोचने माने सर्वथा सेवितः प्रभुः । उपो. रोशमानं 4 पावनं साविमहे ॥७५॥ बरदानाय तां नारी प्रेरयर सापि तवणम् ||९४॥ अपि ॥६६॥ गृहमेकं वै सेवन्ते स ·* तिष्यसन्सान तथा निरोगाथै सम्पदर्थे मोक्षार्थ समयाचत । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्य तिष्यसन्ताने सतां सेवार्थमेवापि हरेयोगार्थमित्यपि ॥१५॥ यन्त्रका गोमतीनाम्न्या शूद्रायाः सकुडम्बाया: हरिः प्राह तथास्त्वेवं सर्व ते सम्प्रबायताम् । क्षयरोगः सतां सेवया साधुरूपेण भवव्याप्त्या हरेः पादाराष्टवारि पीत्वा सर्वे हि पावना ॥१६॥ रोगनाशो मोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा- अधषियोऽध्यायः॥ ३८ ॥ तदा जाता अय रोगो राजयक्ष्मा तु मूर्तिमान् । निर्गतः सहा श्रीमद्बालकृष्णाशया द्रुतम् ॥९॥ श्रीनरनारायण उवाच- नत्वा ययौ स कैलासं कुटुम्ब रोगपबितम् । शृणु बद्रीप्रिये देवि का धूर्ताविमोक्षिणीम् । पात प्रफुलहदयं मोदानन शुमाश्रयम् ॥९८॥ घुतारपुरवास्तव्या चामठानातिवा अपि ॥१॥ अथ कृष्णायनः कृष्णस्तेभ्यो मन्त्रं ददौ निनम् । नारायणपरा नारी नाम्नाऽभूत कनकांगदा । 'ओं नमः भीकृष्णनारायणाय पतये खाश' ॥९९॥ पतिपुत्रवती पुत्रीमती प्रातकुटुम्बिनी ॥२॥ भूर्ति नियं ददौ कार्णायनीकृष्णायनामिकाम् । नगराध्याशवासा शकटन्छायवर्तिनी। दर्शन प्रददौ दिव्यं चतुर्भुज नरायणम् ॥१०॥ वृषमाणां वत्सानां ऋयविक्रयकारिणी ॥३॥ वीक्ष्य श्रीकान्तदेवेशं बीर्णोपकरणानां संस्कारोदारतत्परा। परमात्मानमच्युतम् । यविक्रयकार्याव्या प्रसमास्ते कृतकृत्या बाता गोमतिकाबनाः ॥११॥ निर्वाहयोगिनी ॥४॥ हरेमक्ताऽपि वै बातिस्वभावा धूर्तताऽन्विता । निष्पापा: पुण्यपुखास्ते दिव्या मोक्षामियोगिनः । अमृतकपटाऽसस्यशाध्यायुक्ता हि वर्तते ॥५॥ सर्वे नेमः पुपूष हरे पादपलं पपुः ॥१०२॥ वाण्यां क्रियायां मनसि प्रतारणपरायणा। प्रसाद भक्षयामासुरर्चयामासुरच्युतम् । यथाकथञ्चिद् व्यामोहा प्रवाऽपि फलं बहु ॥६॥ मिया साध्या कन्यकाद्या सानियोऽहंगां व्यधुः॥१०॥ विश्वासं बहुधोत्पाद्य करोति पश्चनां एवं बद्रीप्रिये तेषां नौरोगित्वं विधाय सा। लचं वञ्चनया बचबन रौप्यं च काञ्चनम् ॥७॥ अनादिभीकृष्णनारायणो दुवं तिरोऽभवत् ।।१०४॥ शी, नीत्वा प्रयात्येव प्रामान्तरमनोयुता। अथ वेऽपि च संभ्य तीर्थायें निर्गतास्तता। अनसा सीममागेषु क्षेत्रेषु वाटिकास्वपि ॥८॥ विशेऽनादिकृष्णनारायणजयन्तिकोत्सवे ॥१०५॥ अवाना हरणं चौर्य करोति कर्मसन्धिनी । आययुस्तीर्थयात्रायामश्वपट्टसरोवरम् एवंविषाऽपि मार्गेषु चतु:संगेषु वै निधि ॥९॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्र लोमशस्याभयं शुभम् ॥१०६॥ कालं निर्यापयति सीमनि। लात्वा वीर्यविधिं कृत्वा श्रीकृष्णवल्लामम् प्रियम् । तत्र कश्चित् समायावे मिक्षुको मिक्षुकी दवा ॥१०॥ कृष्णायनं बालकृष्णं वीक्ष्य प्रपूज्य माधवम् ॥१०७॥ तस्मै दवा यथायोग्य भक्ष्यं मुंके ततस्तु सा । अनादिभीकृष्णनारायणं प्रसेव्य मिलुके एवमन्यागतपरा कृष्णमानिनी ॥१॥ मावत:। न्यूपुस्तौवाक्षराख्ये क्षेत्रे बाबीवनं नारायणं भिक्षुकं तु मत्वाऽहणां करोत्यपि । ततः ॥१०८॥ पादसंवाहनं रात्री दिवा देहप्रसेपनम् ॥१२॥ हरे पदाश्रये सर्वे यन्त्रकारा हरिप्रियाः। दिव्यदेहा अमध बीवन्मुक्ताः प्रभुप्रियाः ॥१०९॥ एवं सेवापरा चास्ते नियमे भिक्षुकार्चने ॥१३॥ जळपुष्पाद्यर्पणं च कृत्वा मुंक्त ततः हरिकृष्णस्य वचने स्थिताः सर्वे सदा ततः। वर्तमाना मिक्षुकाय निर्दमा धूर्ततां निषाम् । इयांच्या ययुर्धामावर विमानसंस्थिताः ||११०॥ निवेदयति विश सा निष्पापत्वाय सर्वथा ॥१४॥ सवें सतां विमान प्रापुः कृष्णपरास्पदम् । सातु बानाति गुरुतो नाम्ना चार्वेकराधनात् । इत्येवं बद्रिके देवि भगवाँस्तानतारयत् ॥१११॥ साघवे निचकत्यं वै निवेदनीयमादरात् ॥१५॥ पठनावणादस्य चिन्तनात् पापनाशनम्। सत्यं वाच्यं यब तब गुमं वापि प्रकाशनम् । स्वर्ग मोक्षो भवेदेव प्रकष्णबलाद् द्रुतम् ॥११२॥ अन्याय्यं या न्याययुक्तं पापं पुण्यं प्रतारणम् ॥१६॥ शकरच्छायया परम्।

·११० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता च धूर्तता शुभता चाप्यनिष्टता क्लेशता तथा। 'ॐनमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा'। चौर्य चापहरणं च वाच्यं श्रीगुरवे सदा ॥१७॥ ददौ मूर्ति ददौ शान गुरुसेवात्मकं तथा ॥३६॥ गहितं वा प्रशस्तं वा वाच्य चाऽवाच्यमित्यपि । एवं गुशिया नित्यं वर्तते कनकांगदा। सर्व श्रीगुरवे निवेदनीय शुखिहेतवे ॥१८॥ गुरुसेवापरा श्रीमद्वालकृष्णपराऽन्वहम् ॥३७॥ इत्येवं नायते कर्तुनिष्पापत्वं पवित्रता। धूर्ततापापनाशार्थ सेवते श्रीहरि गुरुम् । बन्धनं बायते नैव पापफलं न जायते ॥१९॥ भावेन नित्यमेवैषा क्षुधां तृषां च सेवते ॥३८॥ उपार्जितात् तथा न्यायाऽन्यायाभ्यामपि सर्वदा । अकृत्वा सा गुरोः पूर्जा चाऽनिवेद्याऽन्नमित्यपि । दातव्यं गुरखे गुरवे चाभ्यागताय भिक्षुकाय च ॥२०॥ वारि पुष्पं फलं शाकं न भुक्ते सा कचित् खल्लु ॥३९॥ निर्दोषत्वं बायते च तेन पापं व्यपोहति । नियममासाद्य वर्तते गुरुतत्परा । थनिवेदितभोक्तव पापेन परिलिप्यते ॥२१॥ अथैकदा तु सप्ताह गुरुर्वनान्तरं ययौ ॥४०॥ निवेदितापमोक्ता पापेन नोपलिप्यते। अभ्यागतश्च वा साधुः कश्चिद् गृहं च नागतः । उदार्थ कुटुम्बाथै दस्यूनां दस्युकर्मसु ॥२२॥ हरिं प्रपूज्य सा साध्वी वाट पश्यति चोत्सुका ॥४१॥ दूषणं बायते नैव जातं चेद् गुरवेऽर्पणात् । क्षुधिना तृषिता रानिन्दिवं पश्यति वाटिनम् । निदोष बायते तस्माद् गुरुः सेव्यः प्रमोक्षदः ॥२३॥ सवाई नागत: साधुरम्यागतोऽपि नागतः ॥४२॥ गुरुरेव पखम गुरुरेव बनार्दनः। अदत्त्वा साघवे साध्वी न भुक्तऽनं प्रसादजम् । गुरुरेव विधाता गुरुरेव परागतिः ॥२४॥ अन्यान्यस्य तु का वार्ता बद्रिके दृढभक्तिगा ॥४३॥ गुरुरेवाऽनळा सूर्यो गुरुरेव प्रकाशदः। नापि पपौ च सा वारि त्वनिवेद्य हि साधव । गुरुरेव परं पुण्यं गुरुधर्मः सुखं धनम् ॥२५॥ तदाऽनादिकृष्णनारायणः श्रीकृष्णगोपनः ।।४४॥ गुरुविष्णुर्गुरुः शंभुर्गुरुनतम् । अन्तर्यामी सर्वविज्ञः साधु वा समाययो । परं पुण्यं तस्माच्छ्रीगुरवेऽपयेत् ॥२६॥ धृतकापायवसनो घृतकन्याकमण्डलुः ॥४५॥ अन्यत्र व कृतं पापं गुर्वेग्रे संविनश्यति । धृतपावटिकाकृतिधृतभस्मादिचोलिका गुरौ पापं न कर्तव्यं गुरुवे परमा गतिः ॥२७॥ नारायणहरे विष्णो कृष्णश्रीमगवानिति ॥४६॥ न वै नारायणो भूमौ शङ्खधारी मिलत्यपि । रटन्नुश्र्वदद् श्रीमहालकृष्णो जयत्यपि। गुरुनारायणा सत्यधारी मिलति प्रभोकृष्ण पद्मावतीपते प्रमो॥४७॥ सतर्ता समागमात् तेन निष्पापता प्रबायते । बर्मिनियमिरक्षक त्वं मक्षरक्षकरप्रभो। सन्तः श्रीगुरवस्तस्मात् सेवनीया विशुद्धये ॥२९॥ एवं नारायणकष्णं जपन् शकटीमाययो॥४८॥ अशुद्धः खला संसार शुद्धस्तत्र गुरुहरिः । आसनं पावटी बोली न्यस्य भूमौ हरे हरे । आधदिलीयते सर्वा गुरोयोगेन दैहिकी ॥३०॥ कथयित्वा निषसाद आयो भवतु चक्रिणः ॥४९॥ मानसी लीयते चाप्यशुदिल्या गुरोः सदा । सुखिनी स्याः कानकागि चाकराधनोऽपि च । गुरोर्नामस्मरणेन चात्मा पावनतां बजेत् ॥३१॥ मुखिनस्ते कुटुम्ब च पुत्राः पुच्यो भवन्यपि ॥१०॥ गुरवे वर्पणात् सर्ववस्तूनां स्यात् पवित्रता । इत्येवं समचितच पाशीर्वादपरायणः । नरा नार्यः प्रश्नमन्ति गुरुयोगेन भूतले ॥३२॥ साधुरयं दैवयोगादागतो मगृहं विति ॥५॥ गुरो तिहीतिः पावनी पापिनामिह। मत्वोत्याय हुतं साध्वी कनकांगी शुभासनम् । तस्मात् सत्संगतिः कार्य पापिमिः पापहानये ॥३३॥ ददौ नत्वा पलं शुद्धं ददौ फलानि वै तदा ॥५२॥ एवंविषं परं साने गुरुता सा वाप दु। अचं नवं ददौ तस्मै पवन व्यबनेन च। तेम साधुबमसेषां •करोनि दंभवबिंता ॥३४॥ पुष्पाणि तुलसीपत्राण्यपि ददौ तु मावत: ॥५३॥ समस्ती राम वै सवा करोति सेक्मम् । भोजनं कुरुः सायो त्वं मधुपर्क गृहाण च। चार्वकसान . साधुर्दी क्यै मर्नु होki सानमाचमनं मक्यं मोमें वारि गृहाण ॥५४॥ गुरुः स्वर्ग गुर्वर्पण भूतले ॥२८॥ हरे कृष्ण ·तिज्यसन्तानः १११ --- आशीर्वाद देहि साधो पापं मे नाशमाप्नुयात् । अथ सर्वे क्षणं मुग्धा निष्पापा दिव्यदृष्टयः। मम भाग्यवशात् प्राप्तो नारायणस्वरूपवान् ॥५५॥ जाता भक्तिवशाः कृष्णवद्या गद्गदसुस्वराः ॥७॥ वासं गृहे मम साधो कुर सेवां गृहाण च । भवपारं समस्तास्ते प्रयाचन् दुखनाशनम् । 'ओ नमोऽनादिश्रीकृष्णनारायणाय साघवे ॥५६॥ श्रीहरे शरणं मुक्तिमयाचन् त्वक्षरे पदे ॥७६।। योगिने सर्वविज्ञाय भक्तरक्षाकराय च। धूतपापानि सर्वाणि क्षमापयेति चार्थयन् । अघमोद्धारणकरें दीनानाथदयाल्ये ॥५७॥ पापबातेः समुद्धारं कुरु कृष्णेति चाथैयन् ||७७|| नमः साधुखरूपाय बालकृष्णाय ते नमः । अथ बद्रीप्रिये स्वामी स्वयं श्रीहरिवल्लमः। कंमरानन्दबालाय गोपालबालकाय ते ॥५८॥ पादबलं पाययित्वा दिव्यदेहान् व्यवादि तान् ॥७८॥ नमो राधाविहाराय कमलापतये नमः। विमानं वागतं तत्र दिव्यं वैकुण्ठवासिनाम् । नमोऽन्तर्यामिणे भक्तभावुकाय सते नमः ।।५९॥ पार्षदानां तत्र सर्वेऽभ्यरोहन प्रमुदान्विताः ॥७९॥ अन्तरात्मा परमात्मा प्रसन्नो भव भव सर्वदा। ययुर्घामाऽक्षर ते वै प्राप्य साधुसेवा तव सेवा नारायण गृहाण ताम् ॥६०॥ वैकुण्ठमुत्तमम् । इत्येवं भावमिमा सा ददौ तत् कनकांगदा । श्रीहरे पादवास ते प्रापुर्मक्क्याऽतिमात्रया ||८०॥ साधुरूपो हरिस्तत्र पूर्ण तिरोमवत् क्षणात् । पुत्राः समस्तास्ता ददुर्यथेष्टवस्तुकम् ॥६॥ चाकराधनश्थापि एवं श्रीबद्रिके मका कनकांगी तु चामठी ||८|| साधुसेवा तदाऽकरोत् । मिष्टवाण्या सकुडम्बा ययौ मोक्ष भक्तिपावना। चरणयोः संवाहनं धूर्ताऽपि व्यधान्मुदा ॥६॥ एवं सर्व कुटुम्ब वै चामठाजातिजं तदा । श्रवणात्पठनादस्य मुचिमतिर्मवेत्तथा ॥८॥ पापनायो भवेश्चापि स्वर्गदिः संमवेदपि । सेवापरायण जातं ससाहाऽनयनान्वितम् ॥६३॥ साधुसेवाफल साक्षात् साधु संमोबयित्वैव पाययित्वा कृष्णपासिमवेदपि ॥८॥ बलं तथा सेवयित्वा यथायोग्यमाशया च ततः परम् ॥६४॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्षे तिव्यसन्वाने प्रसादान बळ सबै बगहुर्मावतः खल्छ । चामठीबातीयायाः कनकांगदायाः सकुटुम्बायाः शयने चापि सर्वे वे चक: साघोः प्रसेवनम् ॥६५॥ साधुसमागमेन परममच्या साधुरूपेण भगवव्याप्ति- आपाता सेवन पादसंवाहनादिकम् । मोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा नवाऽधिक- प्रातः साधुस्ततः प्राह बरं पूणुत चामठा: ॥६६॥ त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥ प्रसन्नोऽस्मि नियमेन भत्त्या सतां प्रसेवया। श्रीनरनारायण उवाच- माबेनाऽहं प्रसन्नोऽस्मि गणयामि न दूषणम् ॥६॥ महापापातिपापानि शृणु बद्रीप्रिये देवि तयैव पावनी कयाम् । शाबानि विविधान्यपि। प्रतारणानि सर्वाणि नाशयामि नाम्ना भाणवाणीतियोषितः॥१॥ कृपावशः ॥६८॥ धूर्ततां सर्वथा चापि विश्वासघातनं प्रपि । सिन्धुनद्यास्तटे रम्ये शर्करापत्तने चौर्यपा द्रव्यापहरणोदव तथा धूतवंशबा लोका नरा: त्रियः॥२॥ बषम् ॥६९॥ न्यवसन् सर्व प्रसन्नमावोऽहं नाशयामि द्यूतं जानन्ति बहुधा शंकारनगरे तथा। कृपावशः। उक्त्वेत्यं साधुरूपोऽपि मूर्तिरूपोऽभवत् क्षणम् ॥७०॥ धूते मायो विषयं वै स्त्रियो यान्ति न संशयः ॥ ३ ॥ एवंविधाः प्रजाः चतुर्भुजोऽभवत् सिन्वे देशे द्यूतपरायणाः । नारायणस्वरूपध क्षणम् । अनादिनीकृष्णनारायणश्रीकान्तवलमा ॥७१॥ राजाऽपि राबलोकाब राजभृत्यास्तथाविधाः॥४॥ श्रीप्रियामाधवीराधामाणिकीललितापतिः आसन् प्रबाभ प्रायशास्तथा। अभवत्तूर्णमेवाऽसौ सर्वदिव्यविभूषणः ॥७२॥ निधना धनवन्तश्च द्यूते सौदन्ति वै मुहुः ॥५॥ दिव्यतेनोऽमिसंन्यासो दिव्यसौन्दर्यमाजनः। राबा सिन्धुप्रदेशानां नाम्ना रायहरीति वै। अय वर्ण सम्प्रदर्य रूपं दिव्यमनोहरम् ||७॥ ध्रुसोत्सवान् प्रतिवर्षे करोल्यामन्वितैपैः ॥ ६॥ सिरोऽमवचतो मूर्ती वत: साधुखरूपवान् । आयाम्ति धूतविनाम मा राष्ट्रान्तरोनवाः। यद्यायव स्वयं कृष्णनारायण: रुपावः || दीव्यन्द्रि बहुरनाहरन्ति हास्यम्त्यपि ॥ ७॥ द्यूतकारस्त्रिया पुरा। वै द्यूतकलाविशाः

·११२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
अराष्ट्राश्च प्रजायन्ते
अथ
चयन्ति प्रचुरं लाभं राज्यं तदाऽऽप्नुवन्ति च ।
कस्तेऽत्र सहशः प्रतिपणोऽस्ति पट्टके कुरु ।
राष्ट्राधिपास्तदा नृपाः ॥८॥ रायहरिस्तदोवाच मण्यो मेऽत्र सन्ति ये ॥२७॥
विपरीताश्च बायन्ते द्यूतकर्मामिभूतिनः।
हाराश्चापि धनं चापि योजितं विजयस्व तत् ।
द्यूतशेषु
काले
तदा
माणवाणीतिमामिनी ॥९॥
ततः साऽवान् प्रचिक्षेप भाणवाणी दुरोदरे ॥२८॥
कोटिराय ! बितं खेतत् प्रसन्ना सत्यभाषत।
प्रसिद्धाऽभूजये प्रौव्ये यत्रस्या तत्र वै बयः ।
कोटिरायस्तदा तत्र निष्कसहस्रशोभनाम् ॥२९॥
यस्यार्थे सा प्रतिनिधिभूत्वा द्यूते निषीदति ॥१०॥
वस्य बयो भवत्येव पाशेः समनुकूलगैः। मञ्जूषां स्थापयामास प्राह बयस्व मे धनम् ।
बहूनां द्यूतसमये करोति धनहीनताम् ॥१॥ कोटिराय ! बितं वेतद् माणवाणी प्रभाषत |॥३०॥
शर्करानगरेशस्तां माणवाणी
अथ लक्षं सुवर्णानां रौप्याणां
सुवर्णानां रौप्याणां दशलक्षकम् ।
निबालये
मानवः ॥१२॥
सदा द्यूतदेवनार्थे ।
स्थापयामास
कोटिरायः प्रसनमानसः॥३॥
सौषमोबनपानाद्यैर्वस्त्रालंकारभूषणैः
माणवाणी प्रचिक्षेप पाशान् बितममाषत।
उद्यानयानवाहाद्यैर्दासदासीमिराहताम्
॥१३॥
रलान्युत्तमानि मौकिकान्युचमान्यपि ॥३२॥
पणे मुमोच च कोटिरायः कोटिसमानि वै।
राशीमिव तूपो नित्यं मन्यते तां कृतादराम् ।
बाल्या
कोटिमूल्यान् हीरकॉच पणे भुमोच स नृपः ॥३३॥
क्षत्रियां निम्नक्षत्रगृहोद्भवामपि ॥१४॥
साबात्येन च लामेन राशीमिव स मन्यते ।
माणवाणी न्यस्य पाथान् जितमित्यभ्यभाषत ।
साऽपि मानं विहायैव दासीव नृपति प्रति ॥१५॥
अथ राजा कोटिरायः स्वभूषाः स्वर्णनिर्मिताः ॥३४॥
प्रति राशी किंकरीव वर्तते गुणशालिनी।
रवहीरकनदाच
कोट्यर्बुदादिमूल्यकाः।
मतः प्रसादपानं सा राज्या राशन मामिनी ॥१६॥
अस्थापयत् पणे तत्र मणीनसंख्यमूल्यकान् ॥३५॥
राषशय्या सेवतेऽपि पतिपुत्रादिमत्यपि।
माणवाण्याः प्रसंक्षिसाः पाशा देवात् पराब्बास्खा।
रायहरिपस्तस्या गुणं लामं विचार्य च ॥१७॥
कोटिरायजयाथै पतिता हर्षमुत्तमम् ॥३६॥
स्वीयां मत्वा सेवतेऽपि भुविष्यामुत्तमामिव ।
समाया
चनयामामुर्महाश्चर्यमतर्कितम् ।
एवं रामाभयं प्राप्यधिता की च सम्पदा ॥१८॥ माणवाणी गता पराजय
कलावती
यपि ॥३७॥
बकुदम्बा नृपसीधे ततो वासं व्यधान्मुदा ।
रायहरियविजितवान् घनमुत्तमम् ।
राज्यलार्म प्रहाति मुंक्त सुखं नवं नवम् ॥१९॥ तत् सर्वे च स्वीयमन्यत् सर्वं पणे तु मण्डितम् ।।३८॥
अथकदा
रायहरिपः
श्रीशराधिपः ।
पराजितवान् संशोक
प्रासवान्
क्षणमित्यपि।
भाडयामास राबानं हयोदराधिप
ततः स निचरत्नानि मणीम मौकिकान्यपि ॥३९॥
शुमम् ॥२०॥
कोटिरायाऽमिधं द्यूते देवनाथ
निबालये।
हीरकान वर्णभूषाश्च मञ्जूषा स्वनिर्मिताः ।
कोटिरायोऽपि सहसा श्रुत्वा यूवाद्यमन्त्रणम् ॥२१॥
रथं वर्णमयं दिव्यं चतुर्हस्तिसमन्वितम् ॥४०॥
सहर्षे त्वाबगामापि रायहरिप्रमन्दिरम् ।
ग्लहे संस्थाप्य चोवाच दीव्यम्यनेन वै त्वया ।
धूतदेवनमेवापि समाजे
सर्वशोमने ॥२२॥
भत्वा कोटिरयवापि पणे साम्यवन दधौ ||४||
योबयामास नृपतिः रायहरिः
समुत्सुका।
कोटिरयस्ततः पाशान् मुमोच विजयं गतः।
रायहरेः प्रतिनिधिर्माणवाणी
अय रायहरिस्तत्र शतं दासी सुरूपिणीः ॥४२॥
तदाऽभवत् ॥२३॥
देवने सा स्थिता पूर्व पाशान् बनाह मामिनी ।
सर्वाभरणसंशोमा:
पणोऽमण्यदुत्सुकः।
सदाऽन्येऽपि च राचन्या अमात्याः श्रेष्ठिनोऽपि च ॥२४॥ कोटिरयो न्यस्य पायान् बिता इत्यम्यभाषत ||४||
महासनानि सदसि मेचिरे धूतवीक्षकाः।
अथ रायहरिस्वत्र
सहसं
दास्यकर्मिणः।
मावर्तत ततो बतं परस्परापहारकम् ॥२५॥ सर्वाभरणयुक्तांब
म्हेऽमण्डयदुत्सुका ॥४॥
कोटिराबखत.. प्राह
हारोऽयं मणिशोभिवः। कोटिरयो न्यल पाशान् पिता इत्यभ्यभाषत ।
कानका , काठमझा मे वनं पणेऽत्र योषिवर ॥२६॥ यथ. रामहरिनांगान सहससंख्यकोचगान ॥४५॥

·* विष्यसन्तान:* ११३ वै स्वर्णकथाऽम्बालिकान्यान् । हेममालान् सुदन्तिनः । चन्द्रेश्वरी तदा पातिव्रत्यधर्मपरायणा। पणेऽन्यसत्तथा इस्तिनिकासहसमित्यपि ॥४६॥ माणवाणी शशापैव परहस्ताऽघदुःखिता ॥६५॥ कोटिरायो न्यस्य पाशान् बिता इत्यम्यभाषत । गलत्कुष्ठा भवशीघ्र विचित्ता दुर्भगा तथा । मथ रायहरिः स्वर्णरथान् सहससंख्यकान् ॥४७॥ क्षयरोगवती चापि योनिरुग्णा सदा भव ॥६६॥ स्वर्णदण्वान् स्वर्णरत्नमण्यान्यान् दन्तियोनितान् । उन्मत्ता शूकरीतुल्या भव विष्ठादनी सदा। ग्लहेऽमण्डपदेवापि सोत्साहः स्वर्णचक्रकान् ॥४८॥ अनेन वर्मणा दुष्टे राशा समं तु राक्षसी ॥६॥ कोटिरायो न्यस्य पाशान् बिता इत्यभ्यभाषत । भव रायहरिणव साकं दुष्टवनेऽनिशम् । अथ रायहरिस्तत्र वाजिनवित्रचमिणः ॥४९॥ एवं शमा द्रुतं तत्र समायो भाणवाणिका ॥३८॥ सैन्धवास्तत्र ग्लहेमण्यत्सुकः। राजा रायहरिश्चापि तथाभावमवापतुः। कोटिरायो त्यस्य पाशान् निता इत्यभ्यभाषत ॥५०॥ उत्थायोत्याय सहसाऽकूर्दयतामुभो तदा ॥६९॥ अथ रायहरिस्वत्र नरवाहनकान्यपि। नग्नौ भूत्वा निजदन्तानदर्शयतामुबतौ। कानकानि शिबिकाध स्वर्णहीरकनिर्मिताः॥५१॥ एवं दृष्ट्वा समाबस्तौ शोकपरोऽभवत् वदा ॥७०॥ लहेऽमण्डयद्वै छत्रचामरशोमिताः। राज्यलयेऽपि तु वुद्धः पराजये नु किं कृतम् । कोटिरायो न्यस्य पायान् बितमित्यम्यमाषत ॥५२॥ द्रव्यमयेऽपि लखाया विगमेऽपि नु किं कृतम् ॥७॥ अथ रायहरिस्तत्र दशसाहससंख्यकान्। सर्वत्रयेऽपि तु दु:खाऽनये तत्र नु किं कृतम् । योइन् शस्त्रान्वितान् स्वर्णवर्मवेषसमन्वितान् ॥५३॥ नारीमयेऽपि तद्वाक्याऽनये तत्र नु किं कृतम् ॥७२॥ म्लहेऽमण्डयदेवापि सर्वामरणभूषितान् । अर्थजयेऽपि धर्मस्याऽजये तत्र नु किं कृतम् । कोटिरायो न्यस्य पाशान् बिता इत्यभ्यभाषत ॥५४॥ एवं तत्र समाजो वै तयोः कृते स्वभाषत ||७३|| अथ रायहरिस्तत्र कोशान् दश सुवर्णके। पतिव्रतायाः शापोऽत्र भाणवाण्या नितो नहि । संभूतान् राज्यसर्वस्वानमण्डयदपव्ययः ॥५५॥ बितो राजा जिता राशी बितं राज्यं धनं गृहम् ।।७४।। कोटिरायो न्यस्य पाशान् जिता इत्यभ्यमाषत । राश्यात्मा न बितस्तत्र सर्व जितं तु निष्फलम् । अथ रायहरिः राज्यमन्दिराणि महान्ति च ॥५६॥ दिनेश्वरी तदा राशी प्रार्थयचन्द्रिकेश्वरीम् ॥७॥ सौधान् शशांकधवलान् ग्लहेऽम्यमण्डयाचदा। मातः! राज्यं धनं सर्वे यद् ग्लहेऽत्र प्रमण्डितम् । कोटिरायो न्यस्य पाशान् बितानीत्यभ्यभाषत ॥५७॥ स्वामिना ते तवैवाऽस्तु पतिमें स्वस्थतामियात् ॥७६|| अथ रायहरिः राज्यं समस्त चाप्यमण्डयत् । भाणवाणी स्वस्थचित्ता भवत्वत्र सुखान्विता। अनेन मम राज्येन दीव्याम्यद्य त्वया सह ॥५८|| कृपां कुरु महाराशि दास्यहं ते वदामि वै॥७७|| खया प्रतिम्लहे कि वा न्यस्यते वद मे द्रुतम् । इत्युक्त्वा चरणौ धृत्वा सा रुरोद क्षणं तदा । सहसा कोटिरायो राज्यममण्डयत् ॥५९॥ सती चन्द्रेश्वरो प्राह शृणु त्वं हितमुत्तमम् ||७८॥ अथ पाश्चान् मुमोचापि परावृत्तिं तदा अगुः । दुरोदरं स्वस्य नाम दुष्टं फलं तदात्मनाम् । पराजय दत्तवन्तः पाया कोरियाय वै ॥६॥ अन्यतरस्य वा त्वन्यतमस्य सर्वनाशकम् ॥७९॥ रायहरिचय लब्ध्वा हा आयति साम्प्रतमावं विनाशयति चोमयम् । अस्थापयद् ग्लहे तत्र भायौं निजां दिनेश्वरीम् ||६|| अक्षा: क्षयकरा लोके मुमूर्षुणां निपातिनः ॥८॥ कोटिरायं तथा प्राह ग्लहे कि स्थाप्यते त्वया । सतृष्णाव मदान्धाश्च अपरिश्रमसम्पदः। कोटिरायो निमा पनी चन्द्रेश्वरीममण्डयत् ॥६२॥ राजानो नैव जानन्ति का दयां प्राप्नुमो ग्लहे ॥८॥ भाणवाणी ततः पाशान् प्रचिक्षेप कलान्विता । आत्मलामः परो लामो लामश्च परमात्मनः । निकृत्याह जिता राशी श्रीरायहरिणा विह ॥६॥ अलामो राज्यलामादिश्वाऽस्थिर: सर्वदुःखकृत् ।।८।। समायां प्रासरत् शोकः कोटिरायो विमार्यका। माणवाणी धूतपाणिः परनाशविनाशिनी। राज्यहीनः कृतधात्र: माणवाण्या ग्लहेऽन्तिमे ॥४॥ वस्या नाशकरी चापि राशो नाशविधायिनी ॥८॥ समावन्द्यो बभूव ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * ददी अक्षेरनशितुल्यैः सा सर्वस्वं हरते सदा। श्लोकानां राजमाना सा साधुभिः सह चाययौ। सर्वस्वबीविकाहन्त्री महापापप्रयोगिणी ॥८४॥ लक्ष्मीतुल्या स्वरूपेणात्मना सरस्वतीसमा ॥१०॥ मुंके पापफलं त्वद्य शापो निमित्तमात्रकम् । विज्ञानेन समा वैदैश्चमत्कारे रमासमा । राजाऽपि विनीसङ्गी फलं भुक्के स्वकर्मजम् ||८५॥ मोक्षणे श्रीकृष्णनारायणतुल्या सुशोमना ॥१०४|| शापो मेन निवृत्तः स्यात् किन्तु राज्यं पतिर्मम । श्वेत्ये प्रभान्विता त्यागे पार्वतीशासमा शुमा । सर्व कुर्याच्छनैः स्वास्थ्य पत्युस्ते संमविष्यति ॥८६॥ सर्वाभरणशोमाढ्या पुरुषार्थसमन्विता ॥१०॥ राज्यं ततोऽर्धभागेन स्वामिनस्ते भविष्यति । आययौ सा विमानेन श्रेयसे सर्वदेहिनाम् । त्वं वसा मे न वै दासी प्रसन्नाऽस्मि सुखं भवेत् ॥८॥ बद्रिके यत्र सन्तो मे तत्राऽहं साधुवल्लमः ॥१०॥ इत्युक्ता सा तथा मेने सर्व राज्यं सतीकरे । तत्र लक्ष्मीः संहिता च ललिता मंजुला जया । दीनेश्वरी देवी पत्युहिताय सर्वथा ॥८॥ सुगुणा हंसिका राधा विराजन्ते न संशयः ॥१०७|| चन्द्रेश्वरी सती सती दिनेश्वरी मेनेऽतिभावतः। चन्द्रेश्वर्याः पतिः कोटिरायो मेने नृपं बहु ।।८९॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने सिन्धुनदीप्रदेशानां नृपयोबूतखेलने सर्वस्वापहरणे पति- बहुभावेन सततं कुर्वन् राज्यं समस्तकम् । व्रतायाः शापेन उन्मचतां गतयोमाणवाणोरायहरि- रायहरि समैच्छत् स शीघ्रं तु सुखिनं सदा ॥१०॥ नृपयोः श्रेयसे श्रीलक्ष्मीनारायणसंहितायाः शापनिवारणं स्वास्थ्यं त्वरितं तु यथा मवेत् । कथाप्रस्तावेऽश्वपट्टसरोवरात् साधूनामा- तयोपायान् समपृच्छद् दैविभ्यस्तेऽवदस्ततः ॥११॥ गमनमित्यादिनिरूपणनामा चत्वा- सतां सेवासमं नास्ति साधन दुःखवारकम् । रिंशोऽध्यायः ॥ ४० ॥ साघवः खल्लु संपूज्याः स्मर्तव्या विपदा हराः ॥१२॥ तोषणीयाः सर्वदानैर्विघ्नानां नाशकारिणः । श्रीनरनारायण उवाच- सर्वसौभाग्यदाश्चापि माग्योचमत्वकारिणः ॥९॥ सत्संगः सर्वदा कार्य: शराख्ये सुपचने । साधुसंगप्रदः लकमीनारायणसंहिता या महोद्यानसुमण्डिते ॥१॥ दिव्याऽस्ति भूतले ॥९॥ रायहरेमन्दिरे कथाशालास्थले বায় तत्कथावाचन वत्सरवर्तनम् । वर्षपर्यन्तं योजयविह। कोटिरायो नृपो रायहरेः श्रेयोऽमिलन्धये ॥२॥ तनामन्त्रणमासद्य वायास्यन्ति हि साधवः ॥१५॥ साव्योऽपि योगिनश्चापि महाशीर्वादयोजिनः । योजयामास वै मासे त्वापाद्वैकादशीदिने । आदितश्वाहयामास तेषां कृपाऽशतः सर्व स्वास्थ्यं सुष्टु भविष्यति ॥१६॥ दूतैः साक्ष भूसुरान् ॥ ३ ॥ इति दैविजनैरक्त कोटिरायो नृपस्ततः। व्यासान् प्रपाठकाश्चापि बापकाँच सहाशा कारयामास श्रेष्ठ समामण्डपमुत्तमम् ॥९॥ आययुः सर्वतः सन्तो विप्राः साध्व्यश्च वैष्णवाः ॥४॥ विष्णुमूर्ति भिया युक्तां स्वर्णमयों सुशोभनाम् । स्वप्रकाशो हि भगवान् मुख्यवकाऽभवचदा। वेदिकां होमलामा कारयामास चोचमाम् ॥९८॥ लोमशश्च मुनिस्तत्र पूजाकरोऽभवत् ॥५॥ रसशाला वासशाला: कथाशाला अन्ये व्यधाचदा। सौराष्ट्रदेशीया आजनामात्र पूर्वजाः। समाश्यत् संहिताशान् वश्वपट्टसरोवरात् ॥१९॥ प्राचीनब्रह्मभूमिस्था राशियानोद्भवास्तथा ॥६॥ विमानेनाऽऽययुः सन्तः संहिताशाख वैष्णवाः । परीप्रदेशबाश्यापि तथाऽमरीप्रदेशनाः। सौराष्ट्रतीर्थरूपास्ते पावनाः पावका हव ॥१०॥ भबिकादिप्रदेशोत्याः सन्तो विप्राः समाययुः ॥७॥ अवतेरुमण्डपाये दिव्यदृष्टया विमानिनः। उष्ट्रप्रदेशनातावाप्यारार्षिकोत्याच साधवः। भयकार' प्रकुर्वन्तः श्रीपते: परमात्मनः ॥१०१॥ द्वीपोपद्वीपनाचाद्रिवनारण्यसमुद्रजाः ॥८॥ सिन्धुवल्या ' संहिताऽपि लक्ष्मीनारायणाऽमिधा । संहितारसवेत्तारः समावयुः। पथविधातिसंसाधिकलाक्षामिसंख्यया ॥१०२॥ साध्व्यश्च . सांख्ययोगिन्यो मुक्कानिकाः 'समाययुः ॥९॥ तत्र शृणु बद्रीप्रिये शुमः। वै ·कतिष्यसन्तानः तदा ॥३॥ ऋषयो मुनयो विप्रा विद्वांसस्तत्र विप्रा विद्वांसस्तत्र चाययुः । विप्रैः सन्द्रिश्वाचताद्यैः पुष्पहारः प्रवर्षितम् । आमन्त्रिताः सर्वमुवां वैष्णवा लक्षकोटयः ॥ ॥ व्यासासने तन्त्र विप्रः स्वप्रकाशपरायणः ||३०|| चातुर्मात्ये व्रते पारायणे तथा विशेषतः। संहिताया मुख्यवका निषसाद शुमे क्षणे । वार्षिक वृषनिष्पाये चाययुप्मवित्तमाः ॥११॥ तदा वाद्यान्यवाद्यन्त जयशब्दास्तथाऽभवन् ॥३॥ तेषां कृते समस्ताना राज्यप्रासादभूतयः। संहिता पट्टके न्यस्ता पूजिता पारमेश्वरी । अर्पिताः स्वागतसौख्यभोगवासार्थमुत्तमाः ॥१२॥ लोमशेन महामुक्तवर्येण बद्रिके यथा राबर्द्धयो राबमोग्यास्तथा तु भूसुरैः । लक्ष्मीदेवी स्वयं साक्षात् संहितायां व्यहश्यत । अविशेषेण भोग्या वै वासन् बद्रीप्रिये तदा ॥१३|| दिव्या प्रसन्नवदना सर्वतेजोमिवर्षिता ॥३३॥ घृतकुल्या दधिकुल्या रसकुल्याः सशर्कराः। सर्वालंकारशृंगारशोभाळ्या सुमनोहरा! मधुकुल्या पयाकुल्या: पानकुल्या: सहस्रशः ॥१४॥ नारायणं हृदये स्खे दधाना शानसागरा ||३४|| सिन्धुसरिचटे तत्र निर्मिता दीर्घवाहिकाः। अय नारायणकृष्णस्तदा विद्याला भोज्यशालाच दिवानिशं प्रवर्तिताः ॥१५॥ तस्मिस्तु वक्तरि। व्यदृश्यत चतुर्बाहुः पानमोजनदायिन्यो दास्यो स्वप्रकाशपरायने ॥३५॥ दासाथ सर्वशोभाकरः कृष्णनारायण प्रमेश्वरः। यावद्व्याणि तु पणे न्यस्तानि विजितान्यपि ॥१६॥ माणिकीललिताराघारमाश्रीमाधवीप्रिया: ॥३६॥ उमाम्यां तु नृपाभ्यां वै तानि यशार्थमेव ह। सर्वास्तदाऽभवन् पावे व्ययाथै वै कोटिरायेण सर्वथा ॥१७॥ अर्पितानि पूजापाचादिधारिकाः। मुक्तानिकाचासस्तदा तत्सविधौ शुभाः ॥३७॥ महासौधे पूरितोऽस्ति रायहरिपस्तदा। विप्राथ मुनयः सन्तः साधवश्च महर्षयः। उन्मतो राक्षसो यद् माणवाणी तथाविधा ॥१८॥ सुरा देव्यश्च तीर्थानि सर्वे पश्यन्ति राजानं शापदग्धं विचिचकम् । तत्र वासनुपस्थिताः ॥३८॥ भाणवाणी सर्वनाशकरी दुरोदरोदराम् ॥१९॥ पौरुषेण तु सूक्तेन श्रीसूक्तेन तथा तदा। शापदग्धों तथोन्मचां व्यपश्यन्ति जनास्तदा । नारायणेन सूकेन देवीसूक्तेन वैदिकैः ॥३९॥ एतयोः श्रेयसे पारायणं प्रबायते विति ॥२०॥ मन्त्रः पूजां संहितायास्तथा व्यासस्य लोमशः । वदन्ति दर्शकास्तत्र शंसन्ति चन्द्रिकेश्वरीम् । अकरोद् विधिना तत्राऽऽरात्रिकं कोटिराजकः ॥४०॥ पतिव्रता महासाध्वी पश्यन्ति च नमन्ति ताम् ॥२१॥ अकरोच्चन्दनपुष्पाक्षताम्बरसुवर्णकैः महाश्वयंपरा लोकाः कोटिशो वैष्णवास्तदा । घनस्तथोपचारैश्च गन्धिसारादिभिः फलैः ॥४१॥ खानपाननिवासस्वागताः परितोषिताः ॥२२॥ मजलं वाचयामास महाशीर्वादपूर्वकम् । आषाढकादशीपात:काले सभास्थले संकल्प कारयामास लोमशा श्रेयसे तयोः ॥४२॥ मण्डपं तु विशालं योनितं स्वर्णसुरूपिणम् ||२३|| कयाश्रवणममाधोपतस्थिरे क्षणेऽत्र " व्यपश्यन् चाऽपरं स्वर्ग सुधर्मी वा समामिव । समा पूर्णाऽभवलक्षलक्षलक्षाधिमानषैः ॥४३॥ विमानमिव तत्राऽऽसीद् व्यासासनं महत्तमम् ॥२४॥ स्वप्रकाशोऽपि भगवान् शिष्यः श्रीपरमात्मनः । स्वर्णहीरकसम्बद्ध स्वर्णतोरणमण्डितम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य व्यधात् ॥४४|| वितानचन्द्रमास्त्रच्च बहुमौक्तिकसंभृतम् ॥२५॥ भीमज्ञापुराषिपोऽक्षरपतिः सर्वावतारेश्वरो, पुष्पशरादिभिः शृंगारित इंसादिराजितम् । मुक्तब्रह्मानिषेवितांऽप्रियुगलो राधारमेशेवरः। पताकिकाववव्यास हारतोरणकोज्ज्वलम् ॥२६॥ यथाऽसंख्यनरायणाधिवसतिः श्रीकृष्णकृष्णेश्वरः, मागेन्दुकपार्श्वपृष्नादिसमन्वितम् सोऽयं कृष्णनरायणोऽस्तु सुखदः सौराष्ट्रघामेश्वरः ॥४५॥ दर्पणायैथिचहरं स्वर्णवस्त्रादिभूषितम् ॥२७॥ यः पृथ्व्यां विचरन् पुरा क्षितिभतां मोक्षप्रमोदावहो, स्वर्णकवलीसंस्तम्भ संहितापट्टकान्वितम् ॥२८॥ दैत्यानां विख्यंकरोऽबुंदखतीसाध्वीमुनाधारकः । पूषासामयिकापात्रसर्वोपचारसंहितम् जीवानां नरयोषितामषहरः मेयोविधाताऽऽत्मनां, पत्रचामरवेत्राथेरलंकृतबनैयुतम् ॥२९॥ सोऽयं कुंकुमवापिकाऽक्षररविः श्रीसंहितादेवतम् ॥४६॥ ययुः। ।

·११६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * सदा। मुदा। तं नया परमात्मान लक्ष्मीनारायणात्मकम् । इतिमन्त्रप्रदान च करोति लोमशो मुनिः। तद्विज्ञानमय शास्त्र आवयिष्यामि मोक्षदम् ॥४७॥ आश्चर्याणि कयायां तु विचित्राणि मवन्त्यपि ॥६६॥ अनादिनीकृष्णनारायणोऽस्तु हृदये विमानानि सुराणां श्रवणार्थ तदाऽम्बरे । पुष्पचन्दनवर्षणम् ॥६॥ कथासु बायमानासु मोक्षदो भक्तवल्लभः ॥४८॥ समागत्याऽवतिष्ठन्ति परखम नमस्कृत्य कृष्णनारायणं कृत्वा प्रयान्ति सततं स्वर्ग स्वर्गागतानि वै। हरिम् । कभराश्री च गोपालं नत्वा जयं समुच्चरेत् ॥४९॥ अहश्या दिव्यदेहाच तीर्थर्षियोगिनस्तदा ॥६८॥ स्मरामि परमात्मान नमामि वछमम्प्रभुम् । आगत्याऽऽकर्ण्य खे स्थित्वा नीत्वा यान्ति प्रसादकम् । निर्दिशामि हरेकि शंसामि सेवनं सताम् ॥५०॥ वाद्यानि देवलोकानां गन्धर्वाणां च गीतयः ॥६॥ इत्येवं बद्रिके कृत्वा मंगलं बीजसंमृतम् । अप्सरसां गीतिकाश्च नर्तनं वारयोषितम् । लक्ष्मीनारायणसंहिताया कथामवाचयत् ॥५१॥ साध्वीनां भजन घोषा विप्रवेदोन्द्रवास्तदा ||७०॥ तदा देवा मानवाश्च परेऽपि देहिनः खलु। उत्सवान्ते प्रजायन्ते प्रत्यहं व्याससेवनम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणध्यानार्थिनोऽभवन् ॥५२॥ गुरूणां सेवन साधुवर्गाणां पूजनादिकम् ॥७॥ कृष्णमूतों कथामूतों दत्तध्यानास्तदाऽभवन् । स्वागतं वागतानां विगतानां मानपूजनम् । कयासारं पपुस्तत्र संक्षेपाद् विस्तरादपि ॥५३॥ मधुपर्को नूतनाना प्राचीनानां तु दक्षिणाः ||२|| प्रत्यहं तु कयान्ते ते कुर्वन्ति परमात्मनः। दीयन्ते प्रत्यह तत्राऽनायादीनां यथेष्टकम् । 'हरेकृष्ण बालकृष्ण हरिनारायण प्रभो ॥५४॥ प्रेता भागत्य शृण्वन्ति कथां परमपावनीम् ॥७३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण मोक्षप्रदप्रमो। प्रसादं संप्रगृहन्ति यान्ति मोक्षपद नामसंकीर्तनं त्वेवं समस्ता वाद्यसंगताः ॥५५॥ विमानस्ते प्रयान्त्येव कथयित्वा सदन्तकम् ||७४॥ तालिकामिर्नृत्यगीतमंजन चक्रिरे अहं भोग्यं सिन्धुजानां तदा श्रीवद्रिके परम् । कथान्ते बायते वारात्रिक नैवेद्यमुत्तमम् ॥१६॥ महाभागवताः सन्तो राबन्ते यत्र वैष्णवाः ॥७॥ पूजा व्यासस्य तत्रैव बायते प्रत्यहं शुमा । लक्ष्मीनारायणसहितायाः कथा भवन्ति च। बापका भूसुराग्राश्च जयन्ति परमेश्वरम् ॥५७॥ प्रवर्तन्ते हरेलीलाशानधर्मयुताः कथाः॥७६|| सार्थ होमा सदा वत्र प्रज्वायतेऽनलप्रमौ। संहितातीर्थमने ख्यातं तहमवत्ततः। माणिकाननेष्वत्र मिष्टहोमा भवन्ति च ॥१८॥ माणवाणी रायहरिः शूर्णतः प्रत्यहं कथाः ॥७७|| दुग्धापानानि देवानां हवनानि भवन्ति च । मुंबाते च प्रसादौ तौ पिबतच जळामृतम् । भूसुराणां सता भोज्यं दुग्धसारादि चामृतम् ॥५९॥ पापप्रचालन प्रजायते शने कथामृतः॥७८॥ सर्वेषां देहिनां तत्र भेदभावो न विद्यते। कथाश्रवणयोगेन बायते वात्मशोधनम् । यदेवानां नृपाणां चर्षीणां तत् सर्वदेहिनाम् ॥३०॥ सतामाशीर्वादलामै यते शापमोक्षणम् ॥७॥ प्रत्यहं भक्ष्यमोज्यादि खानपानादि सहशम्। एवं शदिः शनैर्वांता चातुर्मास्ये विशेषतः कथा प्रचायते प्रातस्तथा सायं तु सर्वदा ॥११॥ प्रतदानफलानां चार्पण कृतं कुटुम्बिमिः ॥८॥ मारार्षिक समासो च प्रत्यह पूजनादिकम् । तत्सुण्येन तयोः स्वास्थ्य शनैः शनैरुदैच्छुभम् । अनादिभीकृष्णनामधुन्य प्रजायतेऽनिधम् ॥६२॥ कथायां वर्वमानायामूर्बमासः समाययौ ॥८॥ वितरणं प्रसादानां मोबनानां प्रदानकम्। बालकृष्णजन्मजयन्तिकोत्सवम् । सुवादिप्रदानानां चार्पण प्रत्यहं तदा ॥६३॥ चक्रुपाः प्रजाचापि महीमाना नराः स्त्रियः ।।८२॥ एवं समुत्सवो बातो बद्रिके संहितामकः । महर्षयस्तथा देवा मानवाः साधवस्तथा। अषयो मानवा सानामत पीत्वा तु पावनाः ॥४॥ साध्यो विप्रा वैदिकाम प्रचक्रस्ते महोत्सवम् ॥८३॥ भूत्वा भूत्वा महामागवता भवन्ति तत्र वै। पायां नृपः कोटिराया परिमेयपुरःसरः। मोनमः भीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा॥६५॥ प्राप्य पत्रं लोमशर्षे श्रीकृष्णाऽऽनयनाय सः॥८४॥ कृष्णाष्टम्यां ·* विषयसन्तानः * ११७ अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीपरमेश्वरम् । बलपानं ददुचापि ধম্মী महासती। कुंकुमवापिकातीर्थ सौराष्ट्र व्योमवर्मना ||८५॥ चन्द्रकं कौंकुम चाप्यक्षतैर्युकं चकार सा ॥१०४॥ विमानेनाऽऽययौ कृष्णनारायणालयान्तिकम् । पुष्पमालां ददौ कण्ठे कृष्णस्य चन्द्रिकेश्वरी। अवातरमन्दिराने बालकृष्णं विलोकितुम् ॥८६॥ दिनेश्वरी हरेस्तत्र पादप्रक्षालनादिभिः ॥१०॥ पूजयितुं तथाऽमन्त्रयितुं कृष्णाऽयतोऽभवत् । सम्मानमाचरत् पूजां व्यधाद् भावभरा तदा । कृताञ्जलिः कृतपूजा स्वागतं प्राप्य दर्शनम् ॥८७॥ अन्येऽपि श्रीहरेलोंका देवाः प्रबाजना अपि ॥१०६॥ मोदं प्राप्य प्राप्य श्रीहरये हृदयं प्रसमयं च। महर्षयश्च ऋषयो व्यधुः पूजां हरेस्तदा। सर्वे निवेदयामास प्रार्थयामास कारणम् ॥८८|| ययुः सर्वे कुशलं वै पृष्टाः स्वस्वनिकेतनम् ॥१०७।। जन्मजयन्ती भगवन्नेकविंशतिका शुमा। कृष्णनारायणस्तत्र विश्रान्तिमाप वै क्षणम् । आगत्य सिन्धुवान् देशान् शर्करानगरान्तिके ||८९॥ बद्रिके सर्वतस्तत्र परानन्दो व्यवर्तत ॥१०८|| संहितामण्डपे कार्या स्वयं मगवता प्रमो। कृपया नेतुमायाता वो गतिस्तत्र रोचते ॥९॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने ससम्यां शर्कराभूमौ मध्यन्दिने समागमः। शर्करानगरे संहिताकथारम्मे सर्वलोकवासिनां कर्तव्यो भवता तत्र महास्वागतमुत्तमम् ॥९॥ तथा चन्मबयन्त्यां श्रीकृष्णनारायणस्य भविता मगवस्तस्मादागन्तव्य कृपाळुना। चागमः स्वागतादिकं चेत्यादिनिरूपण- हरिः प्राह शुमं भूयादागन्ता ओमिति द्रुतम् ॥१२॥ नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४१ ॥ राबा रात्रौ तु विभाम बयाह तिर्थमाचरन् । श्रीनरनारायण उवाच-- प्रातः सनो बभूवाऽपि कृष्णनारायणाज्ञया ।।९३|| माता पिता ऋषयश्च सन्तः सास्ततोऽभवन् । शृणु बद्रीप्रिये देवि ततस्तत्र महोत्सवे । विधाय स्वं द्विधा रूपं विमानं चारोह वै ॥९४॥ सप्तम्यां श्रीहरेर्दर्शनार्थ संसन्महत्यभूत् ॥१॥ विमानस्थाः समस्तास्ते द्वेधा कृताः परात्मना । गबासने रम्ये स्वर्णरनादिभास्वति । विमानं प्रययौ तूर्ण चाम्बरेण तु बद्रिके ||९५॥ उच्चरचतमे कृष्णो न्यषीदद् दिव्यविग्रहः ॥२॥ सिन्धुदेशं समप्रापच्छ्रीमत्कृष्णनरायणः। लक्षलक्षातिलक्षाणां मानवानां हि गोचरः। द्वितीयेन स्वरूपेण कुंकुमवापिकास्थितः ॥९६॥ महासनेऽभवत् कृष्णनारायणोऽवचदा ।। ३॥ अन्माऽहोत्सवलाभाथै स्वगृहे श्रीहरिः स्वयम् । दिव्यतेबोऽम्बारयुको दिव्यैश्वर्यप्रतापवान् । आगवाना मनस्तुष्टये कुंकुमवापिकास्थितः ॥९७॥ असीमाऽनवधिप्रागल्भ्यौदार्योज्ज्वल्यमण्डित: ॥४॥ सिन्धुबानां मनस्तुष्टये सिन्धुदेशं गतोऽपि च । ताहक्सौष्ठवमाधुर्यलावण्यहास्यशोमितः एवं श्रीमहालकृष्णः सिन्धुतौरमवातरत् ॥९८॥ वाहक्सौन्दर्यसाद्रूप्याऽऽकर्षणाऽऽनन्दपूरितः ॥५॥ सूर्यमास्वद्विमानं तत् पूबितं प्रथमं बने। ताहग्यौवनगाम्भीर्यवीर्यबलविराजितः हरिनियेत् विमानाथ जयशब्दैः प्रपूजितः ॥१९॥ ताहक्कपादयास्नेहप्रेमाऽनुग्रहवर्षक: नेत्रापैहर्षनादेरशः कुसुमैः शमैः। कोटिकामप्रमोहाब्यसौष्ठवपटनात्मका पूजितचन्दनायेन पुष्पहार प्रपूजितः ॥१०॥ व्यद्योतताऽक्षरधाम्ना तेजसा मुर्छनाकरः ॥७॥ लाचाभिर्वर्षितथापि कराझलिमिरर्चितः। नरनारीहृदयस्थोऽन्तरात्मा नेत्रगोचरम्। हार्भावैरिहितैश्च निजनाथोकतो जनैः ॥१०॥ सर्वावतारभगवान् तदानी कृपयाऽभवत् ॥८॥ प्रतिकृतिसहस्सामा छायामूर्तिः तो हरि। पूजितो वन्दितः सर्वः स्वागतं तु नवं नवम् । नारीमिब नरैः कृष्णः प्रतिविम्बित आत्मसु ॥१०२॥ कृतं लोकर्मक्तवर्गरासायं परमात्मनः॥९॥ अथ कृष्णो ययौ कोटिरायदर्शितमन्दिरम् । हरियोपादिदेशापि कृपात्मक संसदि। लोमयाद्याः प्रणेमुस्त पुपनुः स्वागतादिमिः ॥१०३॥ निबार्थकतसर्वस्वमतम्योऽनुग्रहेण वै॥१०॥ दिव्ये न ·११८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता प्रमुः। परम् ॥१३॥ सर्वे भवन्तु सुखिनो दर्शनान्मम देहिनः । भक्तिमूर्तिस्तथोपास्तिमूर्तिःश्चात्ममूर्तिका भवता सुखलाभार्थ समागतोऽस्म्यनुग्रहात् ॥११॥ पमूर्तोऽहं सदा चास्मि मिलामि तत्र तत्र ह ॥३०॥ परे धाम्न्यक्षरे लोके दिव्योऽहं प्रभवामि यः। साक्षाद विराजेऽद्य सिन्धुतीरे भवन्मठे। सर्वावतारघर्ती श्रीपतिः श्रीपुरुषोचमः ॥१२॥ कल्याणार्थ भवतां वै कृपया मनुजाकृतिः ॥३॥ सर्वेश्वरनियन्ता सर्वशक्तिपतिः नार्यश्थोपासते मां तु पतिरूपेण नित्यदा। सर्वसिद्धर्षपितृणां उपासते पतयो मां धातुरूपेण दैवतं सुराणा नित्यदा ॥३२॥ अन्तरात्मा काळमायामहापुरुषशासकः। संकल्परूपेणोपासते मा घण्टाः फलोज्झिताः। सोहमेव भवाम्यत्र बालकृष्णो भवादृशः॥१४|| रसप्रदं मां तूपासते पृथिवीमुजः ॥३३॥ मम योगं गता ये ये ते धामाऽक्षरं ययुः। पक्षिणश्थाम्बरात्मानं 'पशवश्चौषधिननम् । वासुदेवा असंख्याता नारायणा सीमकाः ॥१५॥ देवाः सुधां दैत्यवर्या बलं क्लेदं तु बन्तवः ॥३४॥ श्रीकृष्णाश्चाप्यसंख्याता विष्णवोऽसंख्यमूर्तयः। उपासते यथायोग्यस्वभावानुगुणं तु माम्। रामा नरेश्वराः सिद्धेश्वराचाप्यतिसंख्यकाः ॥१६॥ चक्षुष्मन्तः सुरूपं मां विनेत्रा सूपवर्जितम् ॥३॥ मम योगेन जायन्ते क्लसा वाऽशोद्भवा मम । सेन्द्रियाः सेन्द्रिय निरिन्द्रिया मां तु निरिन्द्रियम् । मत्स्वरूमा मत्तादात्म्या मदमिन्ना भवन्ति ते ॥१७॥ सतत्त्वा मां तत्त्वयुक्तं निस्तत्त्वा तत्त्ववर्जितम् ॥३६॥ मामाश्रित्य समस्तासु सृष्टिषु पारमेश्वराः। सगुणा गुणवन्तं मां निर्गुणा गुणवर्जितम् । निष्पद्यन्तेऽनन्तशक्तिपरा मत्कृपया हि ते ॥१८॥ सस्नेहा मां स्निग्धमूर्ति निस्नेहा रूक्षमव्ययम् ॥३७॥ सोऽह समस्त सृष्टीनां कृपाकटाक्षपावनः। सत्यश्चानन्ददातारं शान्तिखनीश्वरम् । गोचरोऽस्मि भवतां चाऽवतारी पुरुषोत्तमः ॥१९॥ उपासते यथायोग्यं फलं तथा ददाम्यहम् ॥१८॥ संहितायाः कथां येऽत्र शृण्वन्ति संस्मरन्यपि । देहिनो देहवन्तं मां विदेहा देहवर्जितम् । तेषामह समुद्धा मायासंसारवारिधः ॥२०॥ स्वार्थाः परार्थधातारं निस्वार्थाचाऽपरिग्रहम् ॥३९॥ ये मां श्रीमत्कृष्णनारायणेति संभजन्ति वै। शानिनः स्वप्रकाशं मां बडा भूतात्मवर्तिनम् । तान् मत्वाऽहं निजान् भक्तान तारयिष्यामि मोहतः ॥२१॥ विपन्नास्त्राणकार सम्पना: सम्पदात्मकम् ॥४०॥ नरा नार्यश्च षण्वाश्य ये मजिष्यन्ति मां विह। श्रान्ता उद्यमरूम मां व्यापृता यत्नरूपिणम् । सेविष्यन्ते च सर्वस्वार्पणस्ते धामिनो मम ॥२२॥ उपासतेऽलसाः फलोज्झितं मां रागिणः सुखम् ॥४॥ सर्वेषां देहिनां कर्मतुल्यं फलं ददाम्यहम्। तेषामुपास्तिमालम्ब्य ददामीष्ट फलं नीतिरेषा तु संसारे कृपा मे त्वतिरेकिणी ॥२३॥ अहं वै कृपया लम्यो मन्त्रलभ्यो भवामि च ॥४२॥ कृपायां नियमो नास्ति फलकामिवन्धका । भक्तिलभ्यः स्नेहलन्यः समापिलभ्य इत्यपि । उद्धरामि जगत्सर्वे प्रसादेन न संशयः ||२४|| अलभ्यः सुलभश्चास्मि संहितापाठिनां लिह ||४|| वहेर्योगात् समस्तं वै पावनं जायते यथा। 'ओ नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। मम योगेन सर्व वै पावनं जायते तथा ॥२५॥ इतिमन्त्रमनसुख सुलमोऽहं निरन्तरम् ॥४४॥ यथाऽहं पावनचाऽस्मि तयैव मम मूर्तयः। गुरोः सेवाफलं कृष्णनारायणासिस्चमा । सन्तो मे पावनाः सर्वे वाणी मे पावनी सदा ॥२६॥ साक्षादन भवेच्चेति तथा प्रासोऽस्मि वस्त्विह ॥४५॥ संहितेयं मम वाणी पावनी सर्वदेहिनाम् । यो मां स्मरति नमति चष्टे ध्यायति सेवते । लक्ष्मीबाऽहमहं लक्ष्मीश्चैकं तत्त्वं द्विधा कृतम् ॥२७॥ तस्याऽहं हृदये नित्यं विशेषेण पुरोऽपि च ॥४६॥ लक्ष्मीनारायणबाई संहिता मे सरस्वती। यः पन्यां भियमीक्षेत पत्यौ नारायणं तु या । तस्याः भवणमात्रेण मदक्षरमवाप्यते ॥२८॥ अपत्ये पार्षदान्मे च तद्नुहं मेऽक्षरं पदम् ॥४७॥ शब्दमूर्तिः साधुमूर्तिर्षातमूर्तिमंदात्मिका। यः प्रवृत्तौ ममा वै निवृत्तौ च मयि स्पितिम् । मह त्रिमूर्तिकथाऽस्मि सानीमूर्तिनिषा मम ॥२९॥ बीवने मम तादात्म्यं दधाति स प्रयाति माम् ॥४८|| सदा।

·विष्यसन्तान ११९ च स्वप्रकाशायन ते यस्येन्द्रियाणि.. सर्वाणि कृष्णार्थानि मनोऽपि च | इत्युक्त्वा श्रीकृष्णनारायणस्तत्र तु बद्रिके। आत्माऽपि श्रीकृष्णनारायणायः स पुमर्थवान् ॥४९॥ विरराम ततः श्रीमान् लोमशास्तान् मर्नु परम् ॥६८॥ अपि लोके दुराचारो योऽनन्याभयवान् मयि । श्रावयामास च सर्वान् वैष्णवान् परमान् व्यधात् । मद्रकि कुरुते नित्यं स साधुर्मोक्षसाधनः ॥५०॥ साधुर्मोक्षसाधनः ॥५०॥ समाविरामः सञ्जातो हरिः प्रपूजितो जनैः ।।६९।। अपि धर्मविरागान्यो निष्परिग्रह आत्मवान् । विनामार्थ ययौ नै स्थानं तत्र नृपादिमिः । विद्याय मां वर्तमानस्तस्य हानिर्महचमा ॥५शा मारात्रिक नैवेद्यं श्रीहरेविहित शुभम् ।।७०॥ असाधुः स तु मन्तव्यो यो न भजते मां प्रभुम् । अन्येषां भोजनपानासनसत्कारपूबनम् । न या साधून सेवतेऽपि नष्टार्थः स तु सर्वथा ॥५२॥ ययायोग्यं नृपाद्यैश्च कृतं निशामुखे तदा ॥७१॥ अपीन्द्रधिष्ण्यमापनो धर्मराजप्रतापवान् । रात्रौ नार्यों नरा राज्यो राजानो लोमशं मुनिम् । सूर्यतेजोऽमिसम्पनो भक्तिहीनतु नारकी ॥५३॥ वक्तारं समसेवयन् ॥७२॥ अपि भौतिकतत्त्वेशः सिद्धयैश्वर्यकशेवधिः। साधून् सिषेविरे चापि पादसंवाहनादिमिः। बबण्डानां नियन्ता चेद् मक्तिहीनः स नारकी ॥१४॥ अतोषयन् श्रेयसे तान् दिव्यभावनया युवाः ॥७३॥ बुद्ध पारं गतश्चापि मायापारं गतोऽपि च । रात्रौ तत्र तु देवानां गन्धर्वाणां च गीतयः । ब्रममावं गतश्चापि भकिहीनस्तु नोचमः ॥१५॥ अप्सरसां नर्तनानि गायनानि च योषिताम् ॥७॥ प्रजापालनशकोऽपि सर्वाचारपरायणः। कवीनां प्राचीनकथालहर्यश्यामवस्ततः। सता सेवाविहीनो या फल्गजन्मवानिह ॥५६॥ नाटकाना दर्शनानि चरित्राणां हरेस्तथा ॥७॥ सर्वविद्याधरण्यापि सर्वशासनवीर्यवान् । इन्द्रजालान्यनेकानि कला विदा तदाऽभवन् । संतां सेवाविहीनश्चेत् फल्गुबीवनवानिह ॥५॥ भजनानि सतीनां च साधूनां कीर्तनानि च ॥७६॥ देवकोटिं गतथापि महर्षितां गतोऽपि चेत् । समाधयो योगविदां तदाऽभवस्तु बद्रिके। मम सतां सेवा श्रेष्ठा मुमुक्षूणां तादाम्यं तु निजात्मनाम् ॥७७॥ कृपारल्यस्तस्य सर्व निरर्थकम् ॥२८॥ कामधेनुरहे सर्वार्पण प्रमकानां मन्दिरे। तदाऽमवस्तु यस्य बद्रिके। कल्पगुमन द्रवीभावश्चात्मविदां स्नेहिनां परमात्मनि ॥७८॥ यस्यः रहे न वै सन्तस्तद्गृह फेराबवत् ॥५९॥ दृष्टियस्याऽविदिव्याऽपि सत्त्वं चान्तःस्थितं तथा । शानिनां त्वेकतानत्वं प्रत्ययानां तदाऽभवत्। सतां दर्शनहोनश्चेत् सदाऽन्धः स तु नारकी ॥६०॥ प्रमोदामोदपरमानन्दा अमवन् देहिनाम् ॥७९॥ पूजामिः पूजितश्चापि कीर्त्या प्रकाशमानपि । क्षेत्राणां पुलको बातः स्वेदस्तु सरितां तदा । सतां. दीनहीनश्चेत् सदाऽन्धो दीनकिकरः ॥६॥ प्रवाहाणां पावनत्वं बातं श्रीकृष्णयोगतः ॥८॥ चतुर्दशसु लोकेषु गतिमानपि सतां प्रकाशन महर्षीणां विनोदनम्। साधूम् प्रति गतिहीनो दुर्गतिः स तु नारकी ॥१२॥ प्रजानां धान्यसंस्कारास्तदाऽभवन् हि बद्रिके ||८|| आरण्यको मुनिश्चापि त्यागवैराग्यशोलवान् । पश्नां तु पवित्रत्वं पक्षिणां यादसामपि। साधुसत्संगहीनत् स्थादारण्यका पशुः॥१३॥ बन्तूनां बीवनोत्कर्षों मावी जातो हि बद्रिके ||८|| मायापाथात्: पशुत्वं वै जीवानां विद्यते सदा । वल्लीनां पादपानां च वृक्षाणां तृणशाखिनाम् । माया. तु वासना बोध्या मत्स्यन्तरायकारिणी ॥६४॥ कन्दानां भूतले तत्र यशाऽहत्वं तदाऽमवत् ॥८३॥ सा तु प्रक्षालनीया वै सतां हरेष सेवया । सार्थक्यं तत्र वायूनां वन्हीनां खस्य चाऽभवत् । मात्मार्पण: हरी कार्ये सर्वार्पण तु सत्स्वपि ॥६५॥ वारीणां तद्विकाराणां सार्थक्यं कृष्ण योगतः ॥८४॥ मयि न्यस्य क्रियाः सर्वा भाव्यं ब्रह्मात्मना विह। शय्यानां मन्दिराणां च वस्तूनां कृष्णसखुषाम् । संहिताभवर्गः। कृत्वाः माव्यं मदात्मना ततः ॥६६॥ पावनत्वं सदा बात मोक्षदायित्वमुत्तमम् ॥८॥ मम मावयुत्तो.. यः स्याचमुद्धरामि सर्वथा। बद्रिके का कथा तेषां येषां कर्णे तु संहिता। स्वस्त्पस्तु।।। भवतां श्रेष्ठ साक्षान्मम प्रसादतः॥६७|| येषां भूमौ बालकृष्णो येषां दृष्टौ तु साधवः ॥८६॥ सर्वथा । स ·१२० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सुरेश्वराः समागत्य रात्रौ श्रीशं श्रीवल्लभम्प्रभुम् । एवं बद्रीप्रिये बातो महोत्सवस्तु देहिनाम् । दिव्यद्वैः पूजयित्वा प्रसाद प्राप्य संययुः ॥८७॥ पूजनार्थं जनाः जनाः सज्जा सजा भवन्ति सर्वतस्तदा ॥१०६॥ तीर्थानि भूव्योमगानि सर्वजातिकाः। समागत्य रहस्ततः। दिव्यचिन्तामणिकल्प्याः सामग्री: हरेः पादस्पृष्टजलं पीत्वा ययुर्निजस्थलीम् ॥८॥ सह नित्वाऽऽययुः पूजाकरणार्थ तदन्तिकम् ॥१०७॥ सिखना अद्रिवासा भागत्य योगवर्ममिः। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने सेवयित्वा बालकृष्ण ययुनै तु गहरम् ॥८९॥ शर्करापचनमण्डपे सायं सभायां श्रीहरिकृतोपदेशो हरे द्यौः स्वयं युवती भूत्वा सिषेवे ग्रुपतिं हरिम् । पूजनं निश्युत्सवाः प्रातर्देवादिकृतरह पूजनं चेत्यादि- कृतकृत्या ययौ नै निवासं त्वम्बरे ततः ॥१०॥ निरूपणनामा द्वाचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४२ ॥ श्वेताद्वीपादिवासाथ मुक्का मुक्कानिकास्तथा । क्षीरवासा बद्रिकास्थाः सिषेविरे नरायणम् ॥९॥ श्रीनरनारायण उवाच- राधारमाद्याः सकलाः शकयः प्राणरक्षकम् । शृणु बद्रीप्रिये देवि श्रीकृष्णस्य महोत्सवम् । कान्तं सिषेविरे कान्ता दिव्यमूर्तय एव ताः ॥१२॥ एकविंशतिके जन्मदिने कृष्णे तु कार्तिके ॥ १॥ नैकरूपधरा कृष्णोवल्लभाऽऽयों निधान्तरे। प्रातरेव हरि राज्य: सपयित्वा जनार्दनम् । बगहे त्वर्पिता सेवां नराणां योषितामपि ॥१३॥ सर्वकामप्रद कान्तं कृष्णनारायणं प्रभुम् ॥ २॥ निशान्ते स क्षणे निद्रा योगनिद्रां निजप्रियाम् । चन्दनैर्गन्धसारैश्च महौषधिरसान्वितैः। बाह घटिकामा समुत्तस्थौ ततः जलैस्तीर्थाहतैस्तैलमिश्रितः कैसरे रसेः॥३॥ अनादि श्रीकृष्णनारायणात्मक परात्परम् । उपसंप्रमुमृद्याऽभिषिञ्च्य मार्जनमाचरन् । दथ्यौ नै मूलरूपं समुत्याय क्षणं प्रभुः ॥९॥ वस्त्रधारण,गारभूषापुष्पाद्यधारयन् तदावतारा: सर्वेऽपि सर्वावतारशक्तयः। मुकुटं कटके स्वर्णजाते हारॉश्च कानकान् । ईश्वराण्यच दिव्याऽदृश्यस्वरूपकैः ॥९६॥ रनमाणिक्यहीरकमौक्तिकस्फटिकान्वितान् ॥५॥ जयन्तीपूजनलाम रहस्तन प्रलेमिरे । अधारयन् हरेः कण्ठे तिलकं चन्द्रकं व्यधुः। मुक्ताः समाधिनिष्ठाव धामधामनिवासिनः ॥९७॥ भाले कैसरचन्द्रं च कबल नेत्रयोस्तथा ॥६॥ पार्षदा अपि कृष्णस्य पूबालाम कर्णावतंसको रम्यौ कर्णपूरी न्यधारयन् । पार्षदान्यो गोपिकाच पूजासेवां प्रचक्रिरे ॥९८॥ रशनां कानकी कटयां नूपुरे पादयोस्तथा ॥७॥ गबो गसः शेषश्च वाची वाहोचमास्तदा। प्रकोष्ठयोः शृङ्खले चाऽगुल्यादावूमिकादिकम् । आगत्याऽदृश्यरुपैरते रहापूजा व्यधुहरेः ॥९॥ चूडामणिं कुण्डले च ग्रेवेयकीयमालिकाः ॥८॥ बद्रिके वं मया सार्क नरेण तनुना सह । कटके च मणीन् न्यधारयन् सुवर्णपादुके । महर्षिभिः रहःपूजालाम प्रासवती तदा ॥१०॥ कोट्यर्बुदान्जमूल्याधिमहामणीनधारयन् ॥९॥ एवं श्रीमत्कृष्णनारायणोईष्टमिकाप्रगे । यप्रकाशस्तु सर्वत्र मध्यन्दिनभ्रमावहः । बयन्तीमिषमाखान्य दिव्या देवमपूजयन् ॥१०॥ पादहस्ततलयोश्वाळक्तकादि न्यधारयन् ॥१०॥ लेमिरे प्रथम लाम चाप्रकाशं परात्मनः। सौवर्णचूर्णसंव्यासगात्राण्यपि बकारयन् । ततो ब्राममुहूर्ताऽविगमोऽभवदेव ह ॥१०२॥ सैन्धवाश्वनिमे स्वर्णासने श्रीस्वामिवल्लभम् ॥११॥ बबागार हरिलोंकव्यवहारण है ततः। न्यषादयस्तदा राज्यः सिन्धुजानां तु भूमुबाम् । पचागरदेहिनम मिष्टवाद्यस्वरभवः ॥१०॥ प्रयम वा मंगलानि कृत्वा कृष्णमपूपुजन् ॥१२॥ अर्जकृष्णाष्टमीमावर्जयन्तीदेवता मुषा। धृत्वोपदा स्वर्णरुप्यमणिहारमयी भूत्वा कुमारिका दिव्या सर्वषाविभूषिता ॥१०४॥ न्यधुस्ते पादयोरि प्रक्षालित पयः ॥१३॥ आययो दिव्यदेहेनाऽपजयच्छीपति पतिम् । पुष्पाक्षतादिवर्षितम् । भास्या भ्यवसत् कृष्णे ततोऽखिलदिनं सती ॥१०५॥ दाखहान्यचलीन् कृष्णशिरमावतारयन् ॥१४॥ प्रपेदिरे। . धारात्रिकं व्यधू राय:

·तिष्यसन्तानः १२१ तदा । वे पपौ ॥२३॥ प्रदक्षिणं दण्डवञ्च क्षमा ययाचिरे दयाम्। 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। दिनेश्वरी माणवाण्या रायहरेविचित्तताम् ॥१५॥ बहथस्तत्राऽभवन् रुग्णास्तद्रोगान् स न्यवारयत् ॥३४॥ निवेद्याऽयाचत स्वास्थ्य सुखं च शाश्वतं ततः। वाहीनां वनपत्यत्वं कृष्णस्तत् सन्न्यवारयत्। हरिस्तां समुवाचाऽपि स्वास्थ्यमद्यैव शोभनम् ॥१६॥ अन्यासां क्लेशवत्वादि क्लेशोस्तासां न्यवारयत् ॥३५॥ भविष्यत्येव मा चिन्तां कुरु राशि सुखं भवेत् । तथाऽन्यास निर्धनत्वं दारिद्यं स न्यवारयत् । क्षणान्ते कोटिरायोऽपि रायहरि रायहरि नृपं नृपं विह ॥१७॥ अन्यासां तु पतिप्राप्तिमत्त्वं स कृपयाऽकरोत् ॥३६॥ नीत्वा त्वायास्पति पूजा कर्तुं मे स्वस्थमानसम् । सौभाग्यवत्त्वमन्यास सम्पद्वत्वं समुत्तमम् । भाणवाणी पुरो मेऽत्र समानय दिनेश्वरि ॥१८॥ चकार श्रीकृष्णनारायणः सर्वसुखार्पणम् ॥३७॥ इत्युक्ता बद्रिके दिनेश्वरी राशी द्रुतं राशीनां पूजनकाथै समातं प्रबानियः। माणवाणी विचिचा श्रीकृष्णनारायणान्तिके ॥१९॥ अपूजयन् हरि सर्वा लक्षशः कोटिशः स्त्रियः ॥३८॥ दिनेश्वर्यानयत् कृष्णो भाणवाणी तु मस्तके। कोटिरूपधरः कृष्णनारायणो व्यजायत। पस्पर्श पाणिना मीनध्वजशूलधनुष्मता ॥२०॥ तत्तवारीपुरःस्थित्वा पूनामवालमत् ॥३९॥ तावत् सा स्वस्थितिमती पावनी शनयोगिनी। आशीर्वादास्ता अग्रन् शुमाशिषो ददौ हरिः । निरामया च नियाधिः पण्डितेषाऽभवद् द्रुतम् ॥२१॥ सर्वासां हृदये कृष्णो दिव्यवासं सदा व्यधात् ॥४०॥ वैचित्त्यं विगतं तस्याः सुबुद्धात्वं समागतम् । एवं घटिकामात्र महाश्चर्यचमत्कृतिम् । पतिता पादयोः कृष्णनारायणस्य सा ततः ॥२२॥ प्रदय ततस्तिरोभूयैकरूपता ययौ ॥४१॥ पूजा कृत्वा श्रीहरेश्योपदा ददौ रमाजुषे । नारीवर्ग न चाऽप्येका कृष्णयोगेऽवशिष्यते । आरात्रिक विधाथाऽपि कृष्णपादजलं दयां कृत्वा तथा कृष्णः पूजां जग्राह सर्वक ||४२॥ अर्थयामास मोक्षं सा सर्वपापविनाशनम् । अथ तृप्तिं गता नायों दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा प्रपूज्य तम् | बन्धनानां वासनानां मूलना समार्थयत् ॥२४॥ प्राप्य प्रासादिकं मोज्यं फलं पुष्पं दलं बलम् ॥४३॥ सुतपापविनाशं व्यवायपापनाशनम् । स्नेहं नेत्रकटाक्षं च सौम्यहास्य मनस्तथा । मुक्तिानिकास्थिति साऽपि प्रार्थयत् परमात्मतः ॥२५॥ कृतकृत्या अमवस्ता दिव्यमौतिकविग्रहाः ||४|| तथाऽस्त्विति हरिः प्राह तावत् सा दिव्यतां गता। एवं हरिः प्राप्य पूजां नारीणां दिव्यभावनाम् । दिव्यदेहा देवतावद् दिव्यैश्वर्या बभूव ह ॥२६॥ दिव्यैश्वर्ययुतां चापि तिरोभावं गतोऽच्युतः ||४५|| कृपालेशेन कृष्णस्य निर्वाणिकाऽभवत् सती। ततः सर्वाः स्थिरवृत्त्या श्रीकृष्णं विलुलोकिरे। बीवन्मुक्ताऽभवत्चूर्णे देहावरणवर्जिता ॥२७॥ परब्रह्म पुनः कश्चिनारायणं श्रियः पतिम् ॥४६॥ अहो कृपा हरेोता यलशून्येऽपि विग्रहे। श्रीकृष्णं राधिकाकान्त ललितास्वामिन हरिम् । सयवानां तु वै सिद्धिः पूर्वमावं न संगता ॥२८॥ स्वामिनाथं तु माणिक्या: पद्मावत्याः पति तथा ॥४७॥ तत्र महाबय वीक्ष्य कन्याः सहस्रशः । काश्चित्तु बद्रिकानार्थ काश्चिच्छ्रीभूपति तथा । सौभाग्यवत्यो नार्यस्थ सघवा विधवा अपि ॥२९॥ काचितु कमलानाथं प्रय विलोकिरे ॥४८॥ बालिकाश्चापि परमेश्वरम् । पुपूजुः ततः विल्लुलोकिरे। श्रीकुंकमवापीनाथं ते भाणवाणीं दिव्यदेहां व्यधात् कृष्णेति मोहिताः ॥३०॥ एवं वीक्ष्य महानन्दं सर्वानन्दाँश्च लेमिरे ||४९॥ ताः सर्वां भावनायुक्ता यथामावास्तथाऽभवन् । सैन्धव्यः श्रीहरि प्राप्य घामिन्यः संबभूविरे । दिव्यगुणा दिन्यदेहा दिव्यक्रियाः सुदेवताः ॥३१॥ वैष्णव्यः परमा बाताः पुण्यानां सरितो यया ॥५०॥ दिव्यनेत्रा दिव्यभावा राधारमासमास्तदा। कृष्णनारायणस्वामिन्वल्लमाऽऽयेति अनादिश्रीकृष्णनारायणस्पर्शन योषितः ॥३२॥ दध्युः श्रीपरमात्मानं चान्तरस्थं बहिास्थितम् ॥५१॥ ब्रह्मप्रिया अभवन हरिप्रिया सहसंशः। एवं बद्रीप्रिये प्रातारीपूजनमुत्तमम् । मन्त्रं ता बाहुः कृष्णमुखात् कार्णीमवेच्छया ॥३३॥ निवृचं च ततो राजा कोटिरायः समाययौ ना५२।। बगुः।

·कानकम् ॥५४॥ १२२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * de बहुमिपश्चाकूले राजन्यै राजयोगिमिः। सायं सभाऽभवद् रम्या लक्षाधिमानवाऽऽधिता। राज्यपाले राष्ट्रपालैः सैन्यपाल सहाऽऽययौ ॥५३॥ स्वप्रकाशो हि मगवान्नुपादिदेश तत्र ह॥७२॥ राबोपचार सकलैः पूजयामास माधवम् । मानवे खल्ल लोकेऽत्र श्रेष्ठ मानं परेश्वर । कोटिमूल्यमणिरखनई मुकुट परमेशकृतमाना मानिता नेतरे क्वचित् ॥७३॥ कुण्डले रक्षखचिते कण्ठहारान् सुवर्णबान् । श्रीकृष्णश्रीपतिनारायणाऽनादिपुमुत्तमः कर्णपूरान् कटकाँश्चांगदान् सुवर्णशृंखलाः ॥५५॥ विराबतेऽत्र भगवान् भवतां मानकारक: ॥७४|| ऊर्मिका रशनां रतनद्धां हारान् सुवर्णबान् । भवद्भिर्मानितः कृष्णो भवन्तो मानितास्ततः। मणिमाला मणिकलिंग मणिमञ्जीरनूपुरान् ॥१६॥ येषां मानं हरेरने तेषां सर्वत्र मानिता ॥७॥ आर्पयदरये माले कृत्वा चान्दनचन्द्रकम् । यद्हे भगवानास्ते सर्वे दिव्या हि ते मताः। सुगन्धमर्पयामास पुष्पहारान् सुमालिकाः ॥७॥ गृहस्योऽपि हरि नैजे गृहे यः स्थापयेत् सदा ॥७६॥ भूषाभंगारवस्त्राणि बहुमूल्यानि चार्पयत् । साधुरेव गृहस्था स यगृहं माधवात्मकम् । स्वर्णपात्राणि रम्याणि स्वर्णहतीन् सुसुन्दरान् ।।५८|| नारी नारायणपूनाकरी साध्वी तु सा मता ॥७७|| सौवर्णखेलकॉम्यापि श्रीकृष्णाय तदाऽऽर्पयत् । राजाऽपि राबते यत्र श्रीकृष्णेन परात्मना । धूपदीपाशतवारिनैवेद्याऽऽरात्रिकादिमिः ॥५९|| स राबा साधुरेवाऽस्ति यद्गृहे श्रीनरायणः ॥७८॥ अमूल्यरतमणिभिर्भतैः स्थालैः सुवर्णः । राशी निर्मानदासीव सेवते परमेश्वरम् । स्वर्णान्योपकरणाद्यश्छत्रचामरवेत्रको ||६|| सा राजी सर्वदा साध्वी यतो नारायणश्रिता |॥७९॥ पूजयित्वा हरिकृष्णं तोषयामास भूपतिः। राष्ट्रीयास्तु प्रना या या सेवन्ते माधवीश्वरम् । तिलक सुमग माले कृष्णस्य नृपमाचरत् ॥६१॥ सर्वाः साध्व्यो हि मन्तव्या सर्वाः साध्व्यो हि मन्तव्या यद्गृहे भगवानिति ||८०॥ नृपाश्चान्ये च राबन्याः कुमारी राजयोगिनः । धनवन्तो हरि ये तु सेवन्ते साधवोऽपि ते। राबसम्बन्धिनः श्रेष्ठिवर्या राज्याधिकारिणः ॥६॥ धनं नारायणो येषां ते सन्तः साधुभूषणाः ॥८॥ कस्तूरीकेसरगन्धसारकुंकुमकदमैः सन् वै नारायणस्तं ये चान्ते धरन्ति सर्वथा । पुष्पाक्षतजलपृन्दापत्रयवांकुरादिभिः ॥३॥ तरन्ति तेन चान्याँच तारयन्ति मवाणवात् ||२|| प्रपूज्य माधवीकृष्णं नत्वा पीत्वा पदाऽमृतम् । सन्तस्ते त्वत्र संसारे साध्नुवन्ति पुमर्थकम् । आरात्रिकं व्यधुभाशीर्वादान् ददुः शुमावहान् ॥६४॥ व्यापारस्तु मवेद् येषां कृष्णाय साधवस्तु ते ॥८३॥ कोटिरायस्तदा रायहरि स्वस्थस्थिति व्यवसायो भवेद् येषां कृष्णात्मा साधवोऽपि ते । प्रेरयत् परमेशस्य पूजार्थे तत्र सोत्सुकम् ॥६५॥ यतयो यनवन्तो ये हरौ ते सन्त ईरिताः ॥८॥ निरामयो गतशापः सर्वमानप्रबोधवान् । संन्यासिनो हरौ ये ते सन्तो मोक्षपरायणाः। श्रीकृष्णवालमंचाऽऽय पुपूज परमादरात् ॥६६॥ वने वासकराः कुष्णे मग्नास्ते साधवो मताः ॥८॥ सर्वप्रबार தன் जन्मजयन्तिकोत्सवे। योगं कृष्णे प्रयुञ्जानाः साधवस्तेऽपि योगिनः । उत्सुकाः पूजयामासुरीशेश्वरेश्वरेश्वरम् ॥६॥ तपः कृष्णपरं येषां तापसा: साधवस्तु ते ॥८६॥ तदानादिकृष्णनारायणदिव्यस्वरूपकम् व्रतं येषां परे कृष्णे साघवो वतिनच ते। व्यद्योतताऽक्षरधामाश्रित यदत् परात्परम् ॥६८॥ यश येषां हरौ कृष्णे साधबो मशिनतु ते ॥८॥ लोमशाद्या मुनयोऽपि महर्षयश्च देवताः। नीवनं श्रीहरौ येषां जीवन्मुक्ता हि साधवः। सिवाः सत्यः सापवश्वान ः श्रीबालकृष्णकम् ॥६९॥ रागोऽपितो हरी कृष्णे वीतरागा हि साधवः ॥८॥ आशीर्वादान् ददुश्चापि सूतमागवचारणाः। इन्द्रियार्थाः कृताः कृष्णे साधकार साघवस्तु ते। बनदिनः कवयो महा ववन्दिरे शुभाशयाः ॥७०॥ प्रवृत्रि परमेशे ये कुर्वन्ति साधनोऽपि ते ॥८॥ एवं मयाइवेलान्तं अन्मवयन्तिकोत्सवः । ब्रह्म भीपरमात्मैव तत्र मुक्तये। सममवत्तदा बद्रि मोबनानि ततोऽभवन् ॥७॥ ये ते ब्रह्मचराः प्रोका प्रमचारिण एव ते ॥१०॥ गतम्। अथ ·* तिष्यसन्तानः १२३ मननं श्रीहरेथेषां मुनयः साधवो हि ते। स्मृतार्य सर्वथा कृष्णे युज्यात् साधुः स योजकः । आर्षे शानं हरेषाम् ऋषयः साधवस्तु ते ॥९१॥ बाल्यं वा यौवनं वापि वाक्यं परमेश्वरे ॥११०॥ दिव्यमावो हरौ येषां देवता अपि साधवः । नरत्वं प्रमदात्वं चार्पणीयं परमेश्वरे। कर्म सर्व परे येषां परार्थाः साधवोऽपि ते ॥१२॥ त एते साधवः सन्ति साधनाच्छ्रीपतेहदि ॥११॥ वृचयः सर्वथा कृष्णे येषां ते ध्यानिसाधकः । भूला साधव एवात्र कृष्णं कृत्वा निजं पतिम् । समाधानं हरौ येषां समाविस्था हि साधवः ॥१३॥ प्रयान्तु वै नरा नार्यों घामाऽक्षरं परं प्रभोः ॥११॥ कुटुम्ब यस्य कृष्णाय सन्तः कुटुम्बिनस्तु ते । अद्यजन्मजयन्यस्ति घनादिपरमात्मनः । संख्याः सर्वा हरौ येषां सांख्यास्ते साधवो मताः ॥९४॥ वर्षिता सा भवद्भिव महोत्सवेन योजिता ॥११॥ अशानात् प्रथम बन्म ततो ने द्वितीयकम् । मवतां सिन्धुलोकानां करोत्वभ्युदयं परम् । दिबास्ते साघवो बोध्या मोक्षशनपरायणाः ॥९५॥ परं निःश्रेयसं चापि कल्याणं परमं तथा ॥११४|| देहाच प्रथमं जन्म दीक्षया तु द्वितीयकम् । शाश्वत च महानन्दं करोतु श्रीहरेः पदे । नारायणे दीक्षिता ये विवास्ते साधवो मताः ॥९६॥ एनं त्वनादिनिधन श्रीपति पुरुषोत्तमम् ॥११५॥ संसारः प्रथमं बन्म मोक्षो जन्म द्वितीयकम् । सदा ध्यायन्तु हृदये सन्तो भवन्तु साधवः । मोक्षद्विजाः साधवस्ते सर्वेषां तारका भुवि ॥१७॥ सर्वविधानि स्वर्गाणि भवन्तु भवतामिह ॥११६॥ मायायां साधनं त्वायं ततः साधुषु साधनम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणप्रसादतस्त्विह त एते त्यागिनः सन्तः सर्वमायाविवर्जिताः ॥९८॥ प्रसनो भगवानस्ति बालकृष्णः परः प्रभुः॥१७|| पतियोग प्रपत्रापि प्रपना या नरायणम् । स्वस्ति वोऽस्तु कुशलं वो महास्वर्ग सदाऽस्तु बा। सा पत्नी स्त्री भवेत् साध्वी नारायणी सतीश्वरी ॥१९॥ महावंशादिविस्तारो वैष्णवोऽस्तु सदा तु ॥११८॥ उदासीना गृहे यात नारायणे तु या स्थिता । भवतां च गृहे क्षेने साधुवासोऽस्तु मोक्षदा । साधुसेवापरा साथ्वी भवेत् सा ब्रह्मचारिणी ॥१०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणवासो मवत्सु च॥११९॥ आत्मसाधनसशारा मोक्षसाधनतत्पराः। इत्याशीर्वचनान्युक्त्वा प्रवप्रकाशः ईश्वरः। सक्रियास्ते साधवो वै कृष्णकर्मपरायणाः ॥१.१|| उपारराम युगपजयनादास्ततोऽभवन् ॥१२०॥ कृष्णे शौचं सदा येषां शुचयः साधवत ते । अयत्वनादिभगवान् बालकृष्णो जयविह। कीर्तनं सर्वदा कृष्णे स्वाध्यायसाधवस्तु ते ॥१०२।। सर्वान्तर्गतिः कृष्णनारायणो बयविह ॥१२॥ हरेः पुरो भवेद् यस्याऽऽसनं साधुः सदासना। इत्येवं अयनादैश्च तूर्यनादैः सुरादिमिः। प्राणे माणे हरियस्य साधुः प्राणासनः स हि ॥१०३।। कृतामिवादनादैश्च समा समाप्तिमागमत् ॥१२॥ आहारे भगवान् हरिययौ निजावासं ययुः सर्वे निजालयान् । यस्य साधुराहारनामवान् । कोटिरायो रायहरि नत्वा शान्तिहरौ भवेद् यस्य शान्तः साधुः स वै मनः ॥१०४।। कृष्णालयं ययौ ॥१२॥ उवाच परमात्मान यदर्थे योगिना श्रीहरी कृष्णे भवितव्यं तु देहिना । भगवानिह। सम्पन्न नृपमोक्षणम् ॥१४॥ सहनीयं कष्टमाद्यं क्षमा कार्याऽपराधिषु ॥१०॥ न कष्टं सम्प्रदातव्यं कस्यचिदपि कर्मणा । शापमोक्षोत्र सातः परो मोक्षोऽपि वर्तते। मनसा वामि देवेन वचसापि कदाचन ॥१०६॥ करे गतो भगवतो वीक्षणेन हि देहिनाम् ॥१२॥ सत्यं सम्पासनीयं च स्तैन्य त्याज्यं तु योगिना । अथ कृष्णाशया राज्यं सिन्धदेवप्रदेशवम् । सन्तोषः सर्वथा रख्यो भाव्यं पाषाणकल्पिना ॥१०॥ अर्धमधे चक्रतुस्तौ अर्घमर्षे वक्रतुस्तौ हायौदर्य च शार्करम् ॥१६॥ स्वादल सर्वथा पासो योगिना परमात्मनि । कृष्णनारायणं घ्यावा लेभाते शाश्वतं सुखम् । रतिः प्रीविहरी देथा योगिना ब्रह्मचारिणा ॥१०८॥ रात्रौ भोजनपानादि कृत्वा कृष्णनरायणा ॥१२७॥ आचारोऽपि हरौ पाल्यः साधुना कृष्णयोगिना । विश्रान्ति परमा लेमे सिषेविरे बनाव तम् । भतार्थ भीहरौ कुर्याच्छ्रोतः साधुः स योगिराट् ।।१०९॥ बद्रिके भीहरिनिद्रामवाप दिव्यवियाहाम् ॥१८॥ आहूतः सर्वमेवाच ·१२४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता* प्रपूज्याऽऽरात्रिक एवं सिविं परां दिव्यां ददौ तेभ्यो हरिः स्वयम् । तिलक चन्द्रक भाले कुंकुमाऽक्षतकर्दमैः । हरेः कृपा सतां यद्वा मोक्षदा सर्वशान्तिदा ॥१२९॥ केसरी कस्तूरिकैश्च सुगन्धिसारसद्वैः ॥१३॥ लक्ष्मीनारायणसंहिता तु साध्वी हि मोक्षदा । चक्रः पुष्पदीपप्रदानके। सर्वसिद्धिमयी विद्या परब्रह्मप्रसलिनी ||१३०॥ आशीमिर्वर्धयामासुः प्रशेशं माधवीपतिम् ॥१४॥ लक्ष्मीनारायण कृष्णं विकुण्ठापरमेश्वरम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने उपदामिविविधाभिस्तोषणं तस्य संव्यधुः ॥१५॥ चन्मयन्त्युत्सवे नारीणां नराणां पूबाग्रहणं माणवाणी- रायहयोनिरामयताकरणं, सभा, साधुत्वविवे- दिव्यज्ञाना देववर्या आश्चर्य परमं ययुः । चनं विश्रान्तिश्चेत्यादिनिरूपणनामा सिन्धुतीरे हरिस्वास्ते तथाऽऽस्तेऽश्वसरस्तटे ॥१६॥ त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः॥ ४३ ॥ निजजन्मजयन्त्या उत्सवाथै कृपया द्विधा। ब्रह्मा नीराजन चक्रे लोकपालाः प्रचक्रिरे ॥१७॥ श्रीबद्रीप्रियादेवी उवाच- विप्रा मन्त्रैव्यवयः पूजां चक्रुः परात्मनः। एवं प्रातर्महाजात उत्सवोऽश्वसरस्तटे ॥१८॥ कुकुमवापिकाक्षेत्रे नरनारायणप्रमो। जन्मजयन्तिकोत्सवः ॥ १॥ बालकृष्णभगवतो सायं भोजनान्यभवश्चापि सभाऽभवच्छभा । लोमशो दिव्यरूपेण सभाकार्य तदा व्यधात् ॥१९॥ कीशोऽप्यभवत् तन द्वितीयरूपयोगिनः । उपादिदेश बहुधा सौराष्ट्रीयप्रजाजनान । संक्षेपाच्छ्रोतुमिच्छामि कथां श्रीपरमात्मनः ॥२॥ उत्सवे चागताँल्लोकान् सर्वभूमिनिवासिनः ॥२०॥ श्रीनरनारायण उवाच- लोककल्याणकर्ताऽय भगवान् पुरुषोत्तमः। एकधा बहुधा चास्ते सर्वश्रेयःकृपावशः ॥२१॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि दिव्यरूपो हरिस्तदा । सिन्धुदेशे वर्ततेऽद्य सौराष्ट्रे चात्र कुंकुमवापिकाक्षेत्रे बहुरूपाण्यधारयत् ॥३॥ अक्षरे परमे धाम्नि वर्तते हृदयेषु नः॥२२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणरूपः स्वयंप्रमुः। क्षीराख्ये सागरे चास्ते श्वेतद्वीपेऽपि वर्तते । लोमशोऽप्यमवत् सर्वमहर्षिरूपवास्तथा ॥ ४ ॥ श्रीबदर्याश्रमे वास्ते क्षेत्र न पीरुपोत्तगे ॥२३॥ स्वयंप्रकाशस्वरूपश्च दासदासीस्वरूपवान् । मूलद्वारवतीपूर्यो तथा मेरौ विराजते। भक्तमत्तानिकारूपधरः कृष्णस्तदाऽभवत् ॥५॥ भूगोरहे स एवास्ते धर्मदेवगृहेऽपि च॥२४॥ ये ये सिन्धुं गतास्तेषां मूर्तिधूम् वेषधृक् प्रभुः । वह्नौ सूर्य तया चन्द्रे सत्यलोके विराजते । सर्वचिोपकरणधृक्प्रभुतु तदाऽभवत् ॥ ६॥ वैकुण्ठे श्रीपुरे चास्तेऽव्याकृते चामृत पदे ॥२५॥ विश्वकर्मा समाहूतो नारायणेन तत्र गोलोके स हरिश्चास्ते तथाऽक्षरे परे पदे । मा विष्णुमदेशव महेन्द्रवरुणादयः ॥ ७॥ सर्वधामसु सर्वेशः स एवास्ते हरिः स्वयम् ॥२६॥ सिवा महर्षयो मुक्का मुक्तानिकास्तयेश्वराः। इरेजन्मोत्सवधायकविंशतिगुणात्मका देवा देव्यम भूदेवाश्चैकविंशतिकोत्सवे ॥८॥ सर्वलोकेषु सर्वत्र महीयते स्थले स्थले ॥२७॥ आययुः श्रीहरी पूचाकरणाथै प्रगे तदा। तत्र तनान्यरूपेण वर्तते भगवानयम् । अष्टम्यां' कार्तिकेकृष्णे विप्राश्चापि समाययुः ॥ ९॥ भक्तिवशो हि भगवान् भजतामेति भक्तताम् ||२८|| सुराः सुराग्यो देवाच लोकपाला: समाययुः। विगुणो निर्गुणो वापि मक्तः प्रियः परात्मनः । सौराष्ट्रवासिनष्पान्ये क्षितिद्वीपनिवासिनः ॥१०॥ दुराचारो धनाचारो भका प्रियः परात्मनः ॥२९॥ जन्मजयन्तिकामहोत्सव कर्ड समाययुः। मशः सुशन विशो वा मक्ता प्रियः परात्मनः। तदा पत्रिमप्रियाः सर्वा हरिप्रियाश्च देवताः ॥११॥ निर्मलो वा विमलो वा भक्तः प्रियः परात्मनः ॥३०॥ श्रृंगार श्रीपविकृष्णस्वामिनः संव्यधुर्मुदा। नारी पदो नरो वापि भक्तः प्रियः परात्मनः। थमिषेकीनर, . वेष भूषायोमा प्रचक्रिरे ॥१२॥ देवो दैत्यो राक्षसो वा नागो वा चुमानपि ॥३१॥ वर्तत। .

·* तिष्यसन्तानः १२५ सखुरो वा सपुच्छो वा भक्तः प्रियः परात्मनः । वैतृष्ण्ये वर्तमानोऽपि कृष्णलीलापरो न चेत् । अपि मायामयो मायायोगपरायणः ॥३२॥ कृष्णभक्तिविहीनचेत् कृष्णो नात्र प्रसीदति ॥५॥ चेत् स भक्तोऽनन्यभकः स प्रियः परमात्मनः । आकाशे क्रीडते यश्च सूक्ष्मानर्यान् समृच्छति । कृष्णस्य साधनात् साधुः प्रियः श्रीपरमात्मनः ॥३३॥ सर्वरतवां याति भक्ति चेन करोति सः ॥५२॥ वृद्धयाऽलोलुपश्चापि तथामवालदाम्मिका। तस्मिन् शुष्के जने कृष्णः कदापि न प्रसीदति । सम्यग्विनीतः सरल प्रिय आचार्य इशितुः ||३४|| वेबोरूपाणि सर्वाणि यख यद्यपि पश्यति ॥५३।। दयावतां भजनेषु स्थितानां सुतपस्विनाम् । देवबिम्बान्यनेकानि विमानान्यपि पश्यति । मयि न्यासवतां स्नेहवतां च वशगात्मनाम् ॥३५॥ पश्यति ब्रह्मविष्ण्विन्द्रयमाग्निवरुणेश्वरान् ।।१४।। विरक्तानां शनिां च दान्तानां दानिनां तथा । ग्रहनक्षत्रताराच पातालभुवनान्यपि । सत्यस्थानामलुन्धानां ब्रह्मात्मभावदर्शिनाम् ॥३६॥ यद्यात्मानं परात्मानं स्नेहमक्त्या न पश्यति ।।५।। कृष्णभत्त्यविरुद्धानां प्रसीदति परेश्वरः। आत्मविद्याविहीनश्चेत् कृष्णसेवोज्झितस्तथा । यस्यालस्यं न वै भक्को प्रमादो नास्ति सर्वथा ॥३७॥ सवप्रसादहीनश्च कृष्णकृपामृतोशितः ॥५६॥ श्रद्धा च वर्तते कुष्णे तस्मिन् कृष्णः प्रसीदति । साधुसेवाविहीनश्चेत् तस्य सर्व निरर्थकम् । दौमनस्य च नास्तिक्यं यस्मिन्नेवाऽस्ति सर्वथा ॥३८॥ अशाश्वतं कालमोज्यं तस्याऽन्ते वै निरर्थकम् ॥१७॥ स्वार्थबुद्धिर्न यस्याऽस्ति भक्ती मान न विद्यते । अनैश्वर्य तथाऽज्ञान अधों इत्यमी। संशयो यस्य नैवाऽस्ति तस्मिन् कृष्णः प्रसीदति ॥३९॥ यत्र स्युः सोऽपि भक्तश्रेत् तस्मिन् कृष्णः प्रसीदति ॥५८|| उत्साहसहिते नित्य संस्मर्तरि परात्मनः। मक्तया तुष्यति सर्वेशो मक्तिहीने न तुष्यति । सेवापरायण भक्त दासे कृष्णः प्रसीदति ॥४०॥ साधुसेवापरे कृष्णो विशेषण प्रतुष्यति ॥५१॥ सर्वभवे सर्वदर्शिन्यर्थबोधयुवेऽनिशम् । साध्वीसेवापरायां तु नायर्यों नारायण: सदा! सर्वस्पर्शविदि भक्तियुते कृष्णा प्रसीदति ॥४॥ सन्तुष्टो भवति प्रभाकृष्यो दयालरच्युतः॥६॥ सर्वास्वादवति दिव्यगन्धमात्रादिसंविदि । पैशाच बन्धनं कामो राक्षसं बन्धनं स्त्रियः। सैश्वर्येऽनावरणादये भक्त कृष्णा प्रसीदति ॥४२॥ यावं तु बन्धनं द्रव्यं तस्यागे तुष्यति प्रमुः॥६॥ जलवासेऽनलवासे भूवासे गहरस्थिते । गान्धर्व बन्धन नाट्यं माहेन्द्र मन्दिराणि वै। अप्याकाश निवासेऽपि भक्के कृष्णा प्रसीदति ॥४३॥ कृष्णा प्रसीदति ॥४३॥ सौम्यं तु बन्धन कीर्तिस्तरयागे तुष्यति प्रमुः ॥६॥ मेषधारेऽद्रिधारे स्वर्गधारे सौरं तु बन्धनं सत्ता प्राजापत्यं तु वंशनाः । अपि भक्तिधरे कृष्णा प्रसीदत्येव नान्यया ॥४४॥ वैध बन्धनं विष्ण्यं तस्यागे तुष्यति प्रभुः ॥६३|| देहादग्निविनिर्माणशक्त तापमयोज्झिते। पतिस्तु बन्धनं रौद्रं सम्पदो वैष्णवं तु तत् । दाहवारणशक्तेऽपि मके कृष्णः प्रसीदति ॥४५॥ वासना बन्धन याम्यं तत्यागे तुष्यति प्रमुः॥६४|| जलमध्येऽनलरक्षाकरेऽनले बलपहे। दानव बन्धन लोभो तृष्णा दैतेयबन्धनम् । भस्मीभूतेऽपि निर्माणे शक्के मक्के प्रसीदति ॥४६॥ विषया बन्धन सा तत्त्यागे तुष्यति प्रभुः ॥६५॥ परकायप्रवेशादौ शके पर्वतधारणे। आग्नेयं बन्धनं वैरं देषो नैतमुच्यते। पाणिभ्यां वायुरोधे च शके भक्त प्रसीदति ॥४७॥ बन्धनं नारकं शैक्नं यौनं गर्भ तु बन्धनम् ॥६६॥ अंगुल्यग्रनिघातेन भूकम्पे शक्तिशालिनि। प्रतिष्ठा बन्धनं दौर्ग गौरवं तत्तु रौरवम् । सहसरूपधारेऽपि मक्ते कृष्णः प्रसीदति ॥४८॥ गावे तु बन्धन मौतं तस्यागे तुष्यति प्रमुः ॥६७॥ आकाशगमने शत सर्वशन्दावगाहने। विच्छिद्य शिथिलीकृत्य बीणीकृत्य विनाश्य च । यथाकामोपलाम्मे च शक्ते मक्के प्रसीदति ॥४९॥ बन्धनानि विनिर्बन्धो यस्तस्मिंस्तुष्यति प्रभुः ॥८॥ छेदने ताउने बन्धे संसारपरिवर्तने । पुण्यं तु बन्धनं वार्षे सामर्थे ततु दैवतम् । मृत्योर्जये प्रत्येऽपि शके भक्त प्रसीदति ॥५०॥ ब्राक्षं सत्त्वोत्कर्षरूपं तत्यागे तुष्यति प्रमुः ॥६९॥ घराघरे।

·१२६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के तगतः ॥७२॥ प्रशंसन्तो मन्त्रात्मा यत्र निर्गुण बन्धनं काणे भक्तिनिर्वाणवन्धनम् । क्षमापनीयो भगवान् सम्माने लौकिके कृते । बन्धन सत् साधुसेवा तद्महे तुष्यति प्रभुः ॥७०॥ इत्युक्त्वा लोमशः सायं सभान्तं प्राकरोत् तदा ॥८९॥ वर्मणा मनसा द्रव्यैः सेवनीया हि साधवः । मुक्त्वा पीत्वा च हर्याज्ञां नीत्वा ययुर्निनालयान् । साव्यः सर्वार्पणैः सेव्या मोक्षदा हिं प्रसादिताः ॥७॥ रात्रौ सम्मानिताः सम्यग् मोनिताः पूजिता अपि ॥१०॥ सेविता निद्रिता हरिः सत्सु च साध्वीषु वर्तते मूर्तिमानपि । महीमानाः प्रातर्ययुस्ततः। सर्वकामप्रपूरो नः सेवनीयः हरेनाम लोमशस्योपदेशनम् ॥११॥ 'ओनमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वामिने स्वाहा। श्रीमद्गोपालकृष्णं च कम्भराश्रीं च मातरम् । बपनीयः सदा चैवं परमेश्वरः ॥७३॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्र तथा चाश्वसरोवरम् ॥१२॥ हृदये रक्षणीयोऽयं सर्वकामफलप्रदः। हरि स्वर्गादिकं ययुः सुरेश्वराः । बद्रिके कृष्णयोगकृत् ॥७४॥ इत्येवं जन्मजयन्तिकोत्सवः ॥१३॥ मोक्षाऽमृतमहानन्दप्रदाता द्वितीयेन स्वरूपेण श्रीकृष्णपरमात्मना। कृष्णः स्वामी ममादस्तीति स्मर्तव्यः सर्वदा हरिः । सवैवाचितदाताऽयं साचाद् भवति सर्वथा ॥७॥ कृतो मनोहरः श्रेष्ठो लोमशेन महर्षिणा ॥१४॥ ब्रह्माद्या देवतास्तूणे सायं विमानतस्ततः। दानं देयं हरये वै व्रतं कार्य हो कृते । सौराष्ट्र सम्परित्यज्याऽऽययुः सिन्धुप्रदेशकान् ॥१५॥ तपस्तप्यं तु कृष्णार्थ योगः साध्यो हरेः कृते ॥७६॥ यत्रानादिकृष्णनारायणश्चास्ते शाकरे। मखा कार्यस्तु कृष्णाथै तीर्थ कार्य हरेः कृते । नगरे सिन्धुजे देशे यत्रास्ते लोमयो मुनिः ॥१६॥ बपः कार्यस्तु कृष्णाथै स्नेहः कार्यों हरेः कृते ॥७७|| स्वप्रकाशोऽपि यत्रास्ते संहितावाचको मुनिः। सत्कर्माणि समस्तानि कर्तव्यानि हरेः कृते । लक्ष्मीशसंहिवापारायणं भवत्यपि ॥१७॥ आत्मसंशोधन कायें श्रीकृष्णार्थ सदा शुभम् ॥७८॥ दिव्यमावो प्रहीतव्यो मोक्षार्थ इरिमन्दिरे। यत्र यशो वर्तते च ऋषयः सन्ति संहिताः। तत्राऽऽगत्य हरि नेमुः सेवा सतां स्वात्मवत्तु कर्वव्या कृष्णतुष्टये ॥७९॥ पुपूजुः श्रुतिवल्लभम् ॥१८॥ सेवनीय आक्षरं परम जयशन्दान् प्रचकुश्ध जयन्तीमह क्षेत्र आचारन् । विमुक्तये। उपदाब न्यधु कृष्णपादयोः लब्धये ॥८॥ कुंकुमवापिका सेव्याऽनादिकृष्णस्य पुनरित्यपि ॥९॥ आरात्रिक व्यधू रात्रौ सेवां चक्रुः सुखप्रदाम् । रक्तं तु कुंकुमक्षेत्र चाश्वसरोवरम् । रात्रि निन्युमानितास्ते भोजिताः स्वागतादिभिः ॥१००॥ कृष्णक्षेत्रमनादिश्रीकृष्णनारायणो श्रीकृष्णनारायणेन सर्यदेवताः। प्रयं सेव्यं सदा मन्या प्रीत्या सत्वेन श्रद्धया । प्रातर्गन्तुं प्रसनाः संगृह्माऽज्जा परमात्मनः ॥०१॥ प्रीति कौकुर्म क्षेत्रं सत्त्वं त्वश्वसरोवरम् ।।८२॥ आशीर्वादानुपादीश्व प्रयुज्य प्रययुर्दिवम् । भद्धा कृष्णमयी बोच्या त्र्यात्मकं मोक्षसाधनम् । प्रातः श्रीकृष्णभगवान् स्नानविषि समाचरन् ॥१०२।। तिः कृष्णे सदासक्तिः सत्त्वं कृष्णे निबस्थितिः ॥८३|| उत्सवा गीतयः कीर्तनानि वाद्यनिनादनम् । भदा कृष्णेऽर्पण नै च्यात्मकं मोक्षसाधनम् । भाटचारणबन्दीनां स्तुतयः परितोऽभवन् ॥१०॥ रक्तता कुंकुम कृष्णे बेतता च रसो कृष्णनारायणात्मकम् । कृष्णता कर्षणं कृष्णे च्यात्मकं मोक्षसापनम् । आक्षरं तु यथा क्षेत्र सैन्धवं तसयाऽभवत् ॥१०४॥ मयि क्षेत्रे हरी रक्को मयि सारे इतो हरिः ॥८५॥ मयि कष्या हरियतस्ततोह हरिरेव हि। इतिमीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिव्यसन्ताने वादाम्यं हरिणा साकं हामा समभुवे ॥८६॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रेऽपि वितीयरूपेणेकर्विवतितमजन्म- कृष्णनारायणस्वामिसर्वानन्दभूतप्रभुम् जयन्तीदिनोत्सवे भीकृष्णनारायणस्योपस्थितिलम- एवं नारायणे कृष्णे कर्तव्यो योग उत्तमः ॥८॥ शस्योपदेयो देसादीनां महोत्सवविनिर्वर्तन- भवपारेऽतिसंचारतारके परमेश्वरे। मित्यादिनिरूपणनामा चचत्वा- स्वस्ति बेख स्वागतं वो विदार्य बो भवत्सपि ॥८८|| रिशोऽध्यायः॥४४॥ श्वेत हरिः॥८१॥ तोषिताः हरौ ||८४॥ इत्येवं बद्रिके सर्व

·* तिष्यसन्तानः
१२७
परम् ।
श्रीबद्रीप्रियोवाच-
नारायणसरस्तीरेऽवातरत्
विमानतः।
सस्नो कला परं तीर्थे पावनं परमेश्वरः ॥१९॥
भगवन् करुणासिन्धो सिन्धुदेशे ततः
तीर्थतीरे निषसाद यावत्तावतु
शंकरः।
किकि चकार भगवान् वद मे सर्वमञ्जसा ॥१॥
आययौ पार्वतीयुक्तो भ्रमन् कच्छे तु पश्चिमात् ॥२०॥
श्रीनरनारायण उवाच-
श्वेतरूपं धरन् शिष्यैश्चतुर्मिः सह
मानसः।
प्रातरुत्याय मगवान् नवम्यां
स्नानमाचरत् ।
सनन्देन नन्दनेन विश्वनन्दनकेन
च॥२॥
वेष
भूषाच
श्रृंगारं योग्यं सर्वे दधार ह॥२॥ उपनन्देन सहितः सद्योजाताऽमिघो हरः।
तदा तूर्याण्यवाद्यन्त स्त्रीणां च गीतयोऽभवन् ।
अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीपुरुषोतमम्
॥२२॥
स्तावकानां गिरश्चाप्यश्रूयन्त मसलोदिताः॥३॥
पुपूज दण्डवचत्र प्रणनाम मुहुर्मुहुः।
वैदिकानां मन्त्रघोषा अमवन् मण्डपान्तिके।
तुष्टाव परमात्मानं
मोक्षदं लोकरक्षकम् ॥२३॥
यन्त्रशब्दा अमच कृष्णप्रबोधसूचकाः॥४॥
नारायणहरे कृष्ण
पावितं श्रीसरोवरम् ।
ऋषयो मुनयः सन्तः पूषार्थ तत्र चाययुः।
तव नाम्ना पर ख्याति यथा गच्छेत् तथा कुरु ॥२४॥
अपूजयन् परमेशं
यथालन्धोपचारकैः ॥५॥ हरिनगाद विश्वेशं शंभो
नारायणं सरः।
अथ नार्यों रावपल्यः पूबाथै तत्र चाययुः ।
श्रीसरश्चेति यत् पूर्व नारायणसरोऽघुना ॥२५॥
अपूजयन् हरिकृष्णं मूर्ति तां हृदये न्यधुः ॥६॥
भय
ख्याति यास्यति चैतकै पुरोवंश्या तु पावितम् ।
पूजनार्थे
राबादयस्ता
समाययुः।
ऊर्वशीतीर्थमेतच
चटकातीर्थमित्यपि ॥२६॥
बहुमूल्योपचारैस्तं प्रापूजयन् महीश्वराः ॥७॥
श्रीतीर्थं च तथा
सद्योजाततीर्थ प्रमुक्तिदम् ।
प्रबा नायों नरास्तत्राऽऽययुर्विप्राय देवताः।
भविष्यति न
नारायणमहातीर्थ
संशयः ॥२७॥
पूबनायें भगवन्तमपूजयन्
विधानतः ॥८॥
सर्वलोका हरि पूजयित्वा कृतार्थिनोऽभवन् ।
वासोऽत्र ते महादेवसद्योबात मवविति।
नाम्ना
सद्योबातमहातीर्थे तव
मविष्यति ॥२८॥
ततः प्रावर्तत
दुग्धपानं च भोजनादिकम् ॥ ९॥
वाम्बूलार्पणमेवाऽन्ते विदायं च ततोऽभवत् ।
कालान्तरे च ते नामान्यपराणि शुमानि वै।
कोटिरायो रायहरिः प्राघुर्णिकेम्य
भविष्यन्तीति तौथै तत् कोटीश्वरं भविष्यति ॥२९॥
आदरात् ।।:०॥
पारितोषिकमुत्कृष्ट पृथग ददतुरुत्सुकौ। इत्युक्त्वा भगवान् शंभु निवासाय सरस्तटे।
महीमाना ययुनान् देशान् विमानकैस्ततः ॥१०॥ आशं चकार तत्रैव शंभुर्वास सदाऽकरोत् ॥३०॥
संहिताया वाचनार्थ कृष्ण आदिश्य सेवकम् । तावत्र समायाता दिव्या गौः श्वेतलोहिता ।
स्वप्रकाशं च सहसाऽऽरात्रिक संविधाय च ॥१२॥ चतुःशृंगी चतुर्वक्त्रा चतुष्पादा
चतुर्मुखी ॥३१॥
लक्ष्मीनारायणसंहिताया: कृत्वा च पूजनम् । चतुर्हस्ता
चंदनेचा चतुर्दष्ट्रा चतुःस्तनी।
सजोऽभवनि क्षेत्रं गन्तुं भीकुंकुमाक्षरम् ॥१३॥ ननाम पादयोस्तुणे व्योम्ना चागत्य वै पुरः ॥३२॥
तावत्तत्र समायातो राना कच्छप्रदेशवः।
कृष्णनारायणपादतले
बिहया।
नाम्ना माधवरायेति प्रार्ययत् परमेश्वरम् ॥१४॥ हरिवरि ददौ तस्यै बिहायां सा पपी द्रुतम् ॥३३॥
नारायणसरस्तोरं पावयितुं
कच्छकम् । कुमारी साऽभवत्तत्र
विश्वरूपा सरस्वती।
भुबंगनगरं पावयितुं चार्ययदीश्वरम् ॥१५॥ तुष्टाव परमात्मानं भीपतिवल्लभनिनम् ॥३४॥
तथा महर्षयो नारायणसरोनिवासिनः। नमोऽनादिकृष्णकान्त रमाकान्त च ते नमः ।
धर्ममोक्षायनाद्याश्च
प्रार्थयन् परमेश्वरम् ॥१६॥ नमः श्रीमाणिकीकान्त लक्ष्मीकान्त च ते नमः |॥३५॥
हरिस्तथाऽस्विति प्राह प्रस्थितस्तैः समं तदा । नमः सरस्वतीकान्त राधाकान्त च ते नमः ।
सर्वेः प्रस्थापितः सिन्धुममृद्धिः स्वीयसजनैः ॥१७॥ सुखदाश्रीकान्त पभावतीकान्त
सुखदाश्रीकान्त पभावतीकान्त च ते नमः ॥३६॥
स्वकीयेन विमानेन विदायमानमानितः। अहं शक्तिवान् यतः कृष्णाऽहं कृष्ण ते नमः।
अम्बरेण यथा
तूर्णमाययौ कच्छभूतलम् ॥१८॥ अहं भगवती भार्या भगवाँस्त्वं पतिः प्रभुः ॥३७॥

·१२८
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
परममद्भुतम् ॥६॥
तुष्टाव
तपस्ततुं समायाता गोलोकातु तवाऽऽशया ।
स्वागत प्राप्त श्रीपतिकृष्णकेशवम् ।
पावनी मां समाशाप्य स्थापयाऽत्र सरस्तटे |॥३८॥ हरिकृष्ण हरिविष्णो कृष्णनारायणप्रभो ॥५॥
तीर्थ त्वत्र हरे कृष्ण मनाम्नाऽपि विधेहि च । सर्वस्वामिन् सर्वघामिन् सर्वशक्तिप्रदायक।
तथाऽस्त्विति हरिः प्राह बद्रिके तां सरस्वतीम् ॥३९॥ सर्वरक्षाविधातस्त्वं नारायणोऽत्र चागतः ॥१८॥
अस्थापयत्
सरस्तीरे महान सरस्वतीम् । कल्याणार्थ तु लोकानां तीर्थानां पावनाय च ।
नारायणसरस्तीरे
तीर्थ सारखतं शुभम् ॥४०॥ नारायणे
सरस्यत्र शंमुर्विष्णुः
सरस्वती ॥५९॥
पावनं
सर्वलोकानामभवत्
स्नानमात्रतः। यथा वासं व्यधुस्तद्वद्
वासं में रोचतेऽपि च ।
शानदं चात्मबोधादिप्रदं ब्रह्मावबोधदम् ॥४१॥ आज्ञापय प्रतिष्ठा मे कुर्वत्र भगवभिह ॥६०॥
तस्या नामानि मगॉश्चकार पावनान्यपि। तथाऽस्त्वेवं इरिः प्राह बद्रिके परमेष्ठिनम् ।
गोपी माया च विद्या च कृष्णा हैमवती सती ॥४२॥ ब्रह्मा तत्र पलाशे तु द्रुमे वासं तदाऽकरोत् ॥६१॥
प्रधाना श्री. प्रकृतिश्च विश्वमाता नरायणी । रक्तवस्त्रोऽभवद् वृक्षो रक्तपुष्पावशोभितः।
महेश्वरी बेतरता द्वादशेति शुमानि वै ॥४३॥ पावनः सर्वलोकानां यशानामुपकारकृत् ॥६२॥
एवं नामानि सम्प्राप्य तीरे साऽपि तिरोऽभवत् ।
एवं देवा अवसन् वै लोककल्याणकारिणः ।
तावचनापि
पुरुषः वर्णवर्णः
समाययौ ॥४४॥ बद्रिक
ततस्तत्राश्चय
सहसशीर्षा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहसपात्।
अभवद तत् दिव्यरूपं समाकर्णय शोमनम् ।
सहलबाहु
सर्वशः सर्वदेवमयः प्रमुः॥४॥
शबलाश्वाश्चहर्यश्वाः
पुत्रा
वै वेधसः पुग ॥६४॥
सकौस्तुमः शंखचक्रगदापनादिहेतिमान् । नारदस्योपदेशेन वैराग्यं समुपाश्रिताः।
तुटाव दण्डवत् कृत्वाऽनादिकृष्णनरायणम् ॥४६॥
सप्तदशसहस्राणि तपोऽय तत्र ये स्थिताः ॥६५॥
नमोऽनन्तस्वरूपाय
सर्वकारणचारिणे । सर्वे नारायणकृष्णं प्राप्य तत्र पुगेऽभवन् ।
परेशाथ परकृष्णस्वरूपाय
नमः ॥४७॥ तापसा जटिलाः शुष्काः करमालाविराजिनः ॥६६॥
परब्रह्मणे कृष्णाय परमेशाय ते नमः।
कृष्णनारायणस्वामिनारायणनपान्विताः
वासुदेवेश कृष्णेश नारायणेश ते नमः॥४८॥
प्रसन्नमानसा
दिव्यतेजःपरिधिशोभनाः ॥६७॥
ब्रह्मेशसर्वमुक्तेचाऽक्षरेश नमो नमः। प्रत्याहतेन्द्रियवेगा
ब्रह्मचर्यपरायणाः ।
सर्वधामाधिपतये नमस्ते परमात्मने ॥४९॥ शान्ता निर्गुणराधेशस्मरणे
घृतमानसा ॥६८॥
माहया विष्णवोऽनन्ता उद्भवन्ति मदंशतः । बालस्वरूपिणश्चापि
पुष्टा
यौवनशालिनः।
तं बन्दे परमेशेशेश्वरेश्वरेश्वरेश्वरम् ॥५०॥ संकीर्तन प्रकुर्वन्तः कूर्दयन्तोऽविहर्षिताः ॥६॥
भगवन् सर्वदेवेश कालमायेश
करता
कृष्णनारायणस्वामीतिवादिनः।
तीयें नारायणसरोवरे त्वत्पादपाविते ॥५१॥ अहो अहो हरे कृष्ण कृष्णनारायण प्रभो ॥७॥
सद्योमातेन देवेन स्यातुमिच्छामि
कल्याणकृन्महाकृष्णनारायण विभो
मामत्र स्थापय कृष्ण लोककल्याणहेतवे ॥५२॥ एवं
श्रीकृष्णनारायण छपस्थिताः॥१॥
तथाऽस्त्वेषं हरि प्राह विष्णुर्वासं सदाऽकरोत् । प्रणेमुदण्डवदत्तया धूलों ते शिरसि न्यधुः।
कृष्णनारायणस्तस्मै
स्थापयामास पिप्पले ॥५३॥ धूल्यामालोटयन्तस्ते कृष्णपादजले
सहसशीर्षप्लक्षाख्यं तीर्थं तत्परम
श्रीहरि तत्र पूर्वयन् हृदयार्पणः।
तीरोऽमवत् प्लमवृक्षे विष्णुः सनातनः प्रभुः ॥५४॥ नारायणहरे कृष्ण मोक्षार्थ
वयमागताः ॥७३॥
अपाऽऽययौ ब्योमवेशात् भभुला पुष्टरूमवान् । भवान् मोक्षप्रदश्चास्ते देहि मोक्षं भवार्णवात् ।
हिरण्यगर्मः सर्वात्मा सर्वसष्टिप्रवीनवान् ॥५५॥
वयं सर्वे ब्रह्मपुत्राः
शिष्या नारदयोगिनः ||७४॥
मा हा बगत्कर्ता ब्रह्मा सर्वाण्डसका। प्रतीक्षमाणाः श्रीकृष्णं वसामोऽत्र अपान्विताः।
नेमे नारायणकृष्ण पपात पादयोस्तया ॥५६॥ देवाद् वा कृपया कृष्णनारायण भवानि ॥७५॥
ते
ते
सर्वदा।
सर्वदा।
प्रभो।
पपुः ॥७२॥

·तिष्यसन्तानः १२९ मे। . नो मोक्षायें समायातो देहि मोक्षपदं परम् । आगर्षिक प्रचक्रुस्ते तुष्टुवुः परमेश्वरम् । श्रुत्वा माह हरिस्तास्तु मोक्षं ददामि शाश्वतम् ॥७६॥ संसाराद् भगवन् कृष्ण जीवानस्तारयममो॥९॥ वझतुल्या: समर्थाः स्थ नैकरूपधराः पराः। साक्षाचव प्रसंगेन यदि दिव्या वयं नहि । तापसा मन्नियोगेन मूलरूपैस्तु सर्वथा ॥७॥ तदा केषां प्रसंगेन वयं दिव्या मवेमहि ॥१६॥ दिश्यतां मुक्ततां प्राप्य यान्तु धामाऽक्षरं मम । श्रुत्वा हरिस्तु तान्याह सता संगेन दिन्यता । द्वितीयन्तु स्वरूपैर्व तिष्ठन्तु चांशतम्विह ॥७८॥ भविष्यति न सन्देहो मोक्षो वश्च भविष्यति ॥१७॥ नित्यं नारायणपरा देवसेवापरायणाः। मया नारायणती रक्षिताः शबलाश्वकाः। वीर्यस्य मुनयो भूत्वा तिवन्त्वत्र सदा स्थिगः ॥७९॥ हर्यश्वका ब्रह्मपुत्राः साधवस्ते महाश्रयाः ॥१८॥ इत्युक्ता बद्रिके ते तु द्वषारूपास्तदाऽभवन् । मत्तो मन्त्रं च सम्माता भजन्ते मा निरन्तरम् । अंशतो मुनिरूपास्ते मूलतो मुक्तरूपिणः ॥८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ||९९॥ मुनिरूपा न्यवसस्ते नारायणसरस्तटे। एवंविधं तु मे मन्त्रं दास्यन्ति वो विधानतः। मुक्तरूपा दिव्यरूपा चागते सुविमानके ||८|| तत्र यूयं प्राप्य तीथे प्रयास्यथ परं पदम् ॥१०॥ पार्षदेर्दिव्यदेहस्ते निषद्याऽक्षरधाम सखा भूला तीर्थविधि कृत्वा नत्वा च तान् सतः। प्रययुर्मुक्तता प्राप्ताः शाश्वतानन्दभोजिनः ॥८॥ सेवित्वा तान् भजनेन प्रयास्यथ परं पदम् ॥ ०१॥ ये सजास्तः प्रगन्तव्यं मोक्षायें चानिवर्तिनम् । कृपया मे समस्तास्ते जाता मत्समशक्तयः । एवं हि बद्रिके कृष्णनारायणो इत्युक्त्वा बद्रिके कृष्ण डापत्वैकनियां सुखम् ॥१०२॥ नरायणान् ॥८३॥ भोजन पूजनं लब्ध्या राजे राश्यै मर्नु निबम् । मायान् सर्वथा कृत्वा ततस्तीर्थस्थितान् बनान् | दत्वा सेवा परां प्राप्य प्रातरुत्याय माधवः ॥३॥ पावयित्वा प्रदायाऽपि दानवम्तु यथेष्टकम् ॥८४॥ नै विमानमाका ययौ कुंकुमवापिकाम् । तीर्थोत्तम सरः कृत्वा निषद्य स्वविमानके। विश्रान्ति परमा प्राप्तो नारायगपरेश्वर ।।१०४॥ भुजंगनगरे सायं पाययौ राजवारिकाम् ॥८॥ सिन्धुवाती कच्छवातों चकार बनसंसदि। अवातर विमानं तु तदा चै रानवाटिका । शान्तिमवाप सानपूजाभोजनादि चक्र तूर्थनिनादैरपिगनिंता ॥८॥ इ॥१०५॥ शृंगारिताऽभवत् इत्येवं बद्रिक कृष्णनारायणः श्रियाः पतिः। सम्मानकरलोकैच राजकुटुम्बिमिः। दिव्यं चरित्रं सुभगं मोक्षदं प्रचकार ह॥१०६॥ प्रजाभिः स्वागतार्थे सा वाटिका संकुला ह्यभूत् ॥८७॥ हरिविमानतस्तत्र सर्वे ते कथितं रम्यं स्वर्गमोक्षप्रदं शुमम् । यदा बहिराययो। लक्षशो वै पठनाच्छ्रवगादस्य नार्यों नगश्चन्दनपुष्पकैः ॥८॥ जना स्मरणान्मुक्तिभाग भवेत् ॥१०७|| कुंकुमाऽक्षतवर्षायामामुरच्युतम् अपि पापो विचित्तच विचित्तथ धर्मवर्जित इत्यपि । जयशब्दैर्महाहर्षकृतैर्नारायणाभिधैः ॥८९॥ श्रुखा लब्ध्वा गुणं यच्छेत् स्वर्ग दिव्ययुगायुतम् ॥१०८|| स्वागत श्रीहरेश्चर्बद्रिके का कथा तु तदाऽन्यस्य सेविनो भतियोगिनः । राष्ट्रमानवाः। घटिकामात्रमेवादी स्थितो यथेष्ट विमानकारके ॥९॥ भीकृष्णनारायणो दद्यात कृपाकरः ॥१०९॥ दत्वा स्वदर्शनं कृष्णो विवश विवश तृपमन्दिरम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने माधवरायश्च राशी कल्याणिका सती ॥१२॥ कच्छनपतिर्माधवरायो हरि कच्छमानियाय, हरिनारायण- पुपूजतुः परेशं तं पपतुः पादवायपि। सरसि शिवविष्णुवेधःसरस्वतीनां तोर्यानि कृतवान्, पूयित्वोपचारच मुकुटाद्यैश्च भूषणैः ॥९॥ शबलाश्वहर्षश्वाना द्वधा रूपाणि कारयित्वा तीर्थे वास वेषेधातिप्रमूल्यैश्च स्वर्णरत्नाविहीरकै। मोक्षणं च दत्तवान्, भुजंगनगरे माधवराय- मणिमिः स्वर्णमुद्राभिः प्रपूज्याऽऽरात्रिकं ततः ॥९॥ नृपतिकुटुम्ब पावयित्वा कुंकुमवापीमाययौ ज्यघातां मावभिनौ तौ राज्यवर्गास्ततः परम् । चेतिनिरूपणनामा पञ्चचत्वा- परमाष्मान यथाईभूषणादिमिः ॥९॥ रिंशोऽध्यायः ॥ ४५ ॥ तथा वै ·१३० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के - शुक्लपक्षे वै श्रीनरनारायण उवाच कृतस्नानबपडूबा कृतदास्यममस्तिका। कृतादरा मक्तिनिष्ठा कथायामुवतिष्ठते ॥१७॥ बद्रीप्रिये देवि कुसारजातियोषितः। पुष्पहारेण सहिता पुष्पहारेण वाचकम् । सत्कथां पावनी तत्र मोक्षदां भक्तिसंभूनाम् ॥१॥ कुंकुमाऽक्षतमुद्रामिः समर्चयति नित्यशः ॥१८॥ सिन्धुदेशे तु ये भक्ताः कृष्णनारायणाश्रिताः । करमाला स्थिरचित्ता नत्वा व्यासं समां ततः। अमवस्ते मिलित्वा वै केचित् संघात्मकास्ततः ॥२॥ श्रवणार्थी समायां सा निषीदति पतन्द्रिता ॥१९॥ लक्ष्मीनारायणसंहितायाः पारायणे गुमे। तस्याः पतिः कुसारोऽपि कृष्णसाराऽमिधः सदा। कार्तिके प्रातश्चैकादशीदिने ॥३॥ कथां श्रोतुं समायाति शीघ्रं याति च कर्मणे ॥२०॥ पूजनार्य संहिताया आययुश्चोपदाकराः। राजसेवापर पल्याः कार्य शेपं करोति सः। बामणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा दासाश्च दासिकाः ॥ ४॥ पनी भावप्रपूर्णा सा कथाः शृणोति सर्वथा ॥२१॥ यावन्तः पुष्पहाराद्यैः कुंकुमाऽक्षतचन्दनैः। अत्वा सन्चार्य रात्रौ खस्वामिने कथयत्यपि । धूपदीपसुनैवेद्यैरानचुः संहिताश्रियम् ॥५॥ एवंविधाऽऽदरपरा कथाश्रवणमात्रतः॥२२॥ पावनी आरात्रिकफलपुष्पाञ्जलिस्वर्णार्पणैस्तथा सा तु संभूता सर्वपापविनिता। ममिरवहीरकाः स्वर्णभूषाम्बरादिभिः ॥६॥ तया मन्त्रो हरेस्तत्र गृहीतो व्यासतः शुभः ॥२३॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। ते स्वप्रकाशं व्यासं चानचुः सर्वे तयाविधैः। नित्यं मन्त्रं जपति सा तथा करोति कीर्तनम् ॥२४॥ दिव्योचमैपचारैस्वतः श्रीकृष्णकीर्तनम् ॥७॥ 'हरेकृष्ण कृष्णनारायण श्रीपरमेश्वर । चक्रांद्यविशेषान्य तालिकानादगर्मितम् । अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीपुरुषोचमः ॥२५॥ बालकृष्ण कृष्णनारायण प्रभो ॥८॥ एवं करोति भजनं भोजन चैकनारकम् । अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीकान्त सद्विभो। प्रसाद वा फलाय वा गृहात्येव न चापरम् ॥२०॥ एवं धन्ये प्रमवति मनानां सर्वदेहिनाम् ॥ ९॥ एवं वै वर्तमानयाः कसार्याः पापमोचनम् । एकाग्रमानसानां वे महयभूद। पुण्यानामुदयः कृष्णनारायणप्रमानता ॥२७॥ विमानमागतं दिव्यं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥१०॥ सर्व जातं स्वमावेन गुरोः करोति सेवनम् । दत्रैका द्योतिकानाम्नी कंसारी दिव्यविग्रहा । स्वपनं गात्रसंवा वस्त्रचालनकादिकम् ॥२८॥ भूत्वाऽऽरुह्य विमाने सा ययौ घामाऽक्षरं परम् ॥११॥ व्यामसेवाप्रपुण्येन भक्तिरले प्रवर्धिता। श्रीषदीपियोवाच- व्यासासनादिक्लुप्त्या च समाम्यलादिमार्जनात् ॥१९॥ का सा वै योतिकानाम्नी कथं सा दिव्यविग्रहा। महापुण्यप्रतापेन कर्मक्षयो व्यजायत। केन पुण्येन सा याता धामाक्षरं तु तदद ॥१२॥ देहत्यागसमयोऽस्याः प्राप्तम्तदा हरिः स्वयम् ॥३०॥ विमानं दिव्यमारुह्य स्वयं नेतुं समाययौ। नरनारायण उवाच- दिव्यहां गोचरो वे कृष्णनारायणः प्रमुः ॥३१॥ शृणु बद्रौप्रिये देवि साऽऽसीद् वै कर्मचारिणी। किरीटी कुण्डली चक्री वासस्वी श्रीसमन्वितः। भत्ता दासी वेतनेन रायहरे पस्य वै॥१३॥ प्रभासयन् दिशाः सर्वा आगत्य तु कयास्थले ॥३२॥ बाल चद्रा हि कंसारी पात्रमानकारिणी। अवतीर्य विमानात् स तो बना करे हरिः । मार्जनादिपा तत्र नुपराश्यास्तु किंकरी ॥१४॥ सापि देई भौतिक वै त्यक्त्वा नत्वा सभा तथा ॥३३॥ मक्काऽऽसीत् पूजने काणे कंसारी तु कुसारिणी । स्वतः प्रकाशं दिव्यं स्वं सद्गुरुं विष्णुरूपिणम् । नित्यं सा भृणुते लक्ष्मीसंहिता नियमान्विता ॥१५॥ लोमशं च मुनि सानन्यानत्वा पुनः पुनः ॥३४॥ राशीकार्यानि निर्वत्य देहकार्याणि याचित्वा च क्षमां दिव्यदेहा मुक्कानिका शुभा। राण्यालयसमस्तानि कार्याणि प्रविधाय वा ॥१६॥ दिव्या काणी कृष्णतुल्या रानातल्या मनोहरा ॥३५॥ तदाऽऽश्रय सर्वथा।

·क्षतिष्यसन्तानः १३१ यत्र वै वै भूखा विमानमारा कृष्णनारायणान्विता। श्रीहरे कृपया दिव्यदेहं जातं द्रुतं तदा । ययौ घामाऽक्षरं दिव्यं पश्यतां दिव्य चक्षुषाम् ॥३६॥ तावत् तत्र समायातं विमानं व्योममार्गतः ॥५५॥ भाबय परम तद्वै कथाश्रवणसत्फलम् । नारायणकृष्णो राधायुक्तोऽभवत् प्रभुः। अमवढे तथा बद्रि महामोक्षप्रदं परम् ॥३७॥ परम् ॥३७॥ प्रकाशयन् दिशः सर्वा विमानाद् समवातरत् ॥५६॥ कुसारिणी घोतिका सा कंसारी कृष्णसारिणी । भूमौ तत्र कुलाला पश्यतां दिव्यचक्षुषाम् । प्रसञ्जाता यथा लक्ष्मीदिव्ये धाम्नि व्यगजत ॥३८॥ सर्वान् विषाय भगवान् कुलाल्गन् दिव्यविमहान् ॥५७।। एवं तदा बहवो वै नरा नायब पावना। विमाने स्वे अवस्थाप्य पराश्चर्य प्रसारयन् । कयां श्रुत्वाऽभवन् लोके बीवन्मुक्का हरेः प्रियाः ॥३९॥ ययौ धामाक्षरं दिव्य कुपालुभक्तवत्सलः ॥२८॥ अमृतं मेषन बद्रि बद्रि करोत्येव निरामयम् । कुलालानां स्थूलदेहा नाऽहश्यन्त तदा भुवि । कृष्णामृतं तु मायानां रोगानाशयति द्रुतम् ॥४०॥ स्थूलास्ते दिव्यता प्राप्ताः सेक्या श्रीगुरोः सताम् ॥५९॥ सतां सेवा गुरोः सेवा भक्तिम भननं हरेः। वैष्णवानां सेवया च कथायाः सेवनात्तथा। आत्मनो दिव्यतां श्रेष्ठां कुर्वन्त्येव प्रमोक्षणम् ||४|| भक्त्या ध्यानेन कृष्णस्य कार्ष्णतां ते ययुस्तदा ॥६०॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि साय खेकादशीतियौ । लक्षयो अनास्तत्राश्चर्यममास्ततोऽभवन् । ऊ. महाश्चर्यमपरं संव्यजायत ||२|| अहो कथाया माहात्म्य बद्रिके दिव्यमोक्षवत् ॥६॥ कुलालस्य कुटुम्ब वै सेवायां सर्वथाऽभवत् । शृणु रात्रौ ततो जावं महाश्चर्य वदामि ते । कुंभकारो नरराजस्तथा भार्याऽस्य रनिका ॥४३॥ राज्यारम्भे कीर्तन वै चक्रिरे सवैष्णवाः ॥१२॥ एकादश्या जागरणे ययुः कृष्णकतानताम् । पुत्रा पुच्या समस्ता पारायणपरायणाः। कीर्तने वै सर्व कुटुम्ब नित्यं वै सेवते तसभास्थलम् ॥४४॥ वाद्ययुक्त प्रेममग्नास्तदाऽभवन् ॥६॥ क्षणे क्षणे जलपानं ददात्यतीव शीतलम् । तत्रैका स्वर्णकारस्त्री धातुमस्त्री तथाऽपरा। पात्राणां मञ्जनं वायोव्यजनैः सुप्रदानकम् ॥४५॥ सुम्बालिकाऽमिधा चाद्या परा नाम्ना विनोदिनी ॥४॥ आस्तरणास्तरणादि रबमा मार्जनादिकम् । कीर्तयन्त्यो सहसैव तन्मय्यौ चित्तरोधताम् । कथान्वे रिक्तभावे वास्तरणानां प्रमोडनम् ॥४६॥ प्राप्यकतानता समाधि भेजतुद्रुतम् ॥१५॥ रक्षणं च स्पले योग्ये कश्चरादिनिकासनम् । तयोरमेऽभवत्तेजोमयी मूर्तिः सनातनी। कथायाः अंवणं चापि पूजन दर्शनादिकम् ॥४७॥ अमादिश्रीकृष्णनारायणस्य यौवनान्विता ॥६६॥ कुलालस्य कुटुम्ब वै सर्व प्रसेवते सभाम् । रमणीया सूर्यचन्द्रवाहिविद्युत्समप्रमा। कथां शृणुते नित्यं तद् भबते पार्वतीपतिम् ॥४८॥ देदीप्यमाना सुमगा पुष्टी सर्यामसुन्दरी ॥६॥ एवं वस्ताऽधमेवाऽतो मन्त्र बबाह सद्गुरोः । विमानं दिव्यतेजोमच्छोमन परमाद्वतम्। व्यासात् प्राप्त्वा हरेनाममाहात्म्यं च ततः परम् ॥४९॥ तत्राऽदृश्यत वै रात्री भूतले हरिसन्निधौ ॥६८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। पार्षदेवहुभियुक्त मुक्तानिकामियोमितम् । मन्त्रं जेपुः कुलालास्ते मजनं चक्रिरे मुदा ॥५०॥ चक्षुष्मतां दर्शनाई सर्वेषां दृष्टिगोचरम् ॥६॥ प्रभोकृष्ण बालनारायण प्रमो। विष्णुः पश्यता सर्वदेहिनाम् । अनादिश्रीकृष्णनारायण पारं कुरु प्रमो ॥५१॥ पप ते लियौ दक्षकरेण यावदेव हि ॥७॥ मालावर्तनमाचक्रुः कृष्णनारायणेति तावद्विद्यत्समे श्रेते चोज्ज्वले ते बभूवतुः। सेवा चक्रः समायास्ते व्यासस्वाऽमिततेजसः ॥५२॥ दिव्यरूपे दिव्यभूषाधरे दिव्यसुविग्रहे ॥७॥ वेन दयानि पापानि तेषां च वासनाक्षयः । तयोर्दैहो भौतिकी तु तत्रैवाऽदृश्यतां गतौ। बन्ममृत्युप्रधाइस्याऽधिकारो नाचता गतः ॥५३॥ दिव्यदेही सुनिष्पनी शुमो राधारमासमौ ॥७॥ सायं कथान्ते धुन्वान्ते मचनाम्ते इरो पुरः। युवत्यौ ते हरिं नत्वाऽऽरुकहतुर्विमानकम् । सभान्विके कुटुम्ब तत् समस्तं दिव्यमावनम् ॥५४॥ अमादिश्रीकृष्णनारायणो द्रुतं हसन् हरिः ॥७॥ कृष्णनारायणो ·१३२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * अभूत्। तस्य तत्र स्वं विमानमधिरह्म नीत्वा ते मुक्तयोषितौ। ब्रमदान्य परब्रह्मयोगदात्र्यै ते नमः। ययौ घामाऽक्षरं तूर्ण दिव्येनाऽबरवर्मना ॥४॥ इत्येवं स हरिकृष्णं तुष्टाव संहिताश्रियम् ॥१३॥ एवं तत्रापर्यमेतश्चमत्कारमयं तावनार्यो ददुस्तस्मै पूबावमरमुत्तमम् । कथावाः कीर्तनादेव फलं माक्षप्रदं शुम् ॥७॥ पुपूज परमात्मानं कदयों विप्रराट् तु सः॥१४॥ बद्रिके द्वादशीप्रातःकाले ब्राझे मुहूतके। संहिता पूजयामास कूर्दनं नर्तनं नर्तनं तया । माबय परमं बातं शृणु व संघदामि ते ॥७६॥ तालिकावादनं गालवादन सक्थिशब्दनम् ॥१५॥ नाध्यकारोऽभवत्तत्र रखनकोविदः । धुर्घरावादनं चाऽऽस्ये नाम्ना चकार कीर्तन तथा । स कृत्वा बागरं स्नात्वा ब्राझे मुहूर्तक प्रगे ॥ ७॥ क्षणं स्तब्धा दर्शका वै मानवास्तु तदाऽभवन् ॥१६॥ नीत्या पुष्पाणि च माला चन्दनं कुंकुमं फलम् । अर्थव कीर्शने ममश्चैकचित्तोऽतिरोधकृत् । अक्षतान् दर्मपत्राणि तिलान् गूडं च शर्कराः ॥ ८॥ मूर्ती त्वेकात्मतां प्राप्तां ब्रह्मरन्ध्रे विवेश ह ॥१७॥ गोधूमान् श्वेतधोत्रं च स्वर्णमुद्रां च कम्बलम् । ब्रह्मरन्धात् तेजा सहस्त्रसूर्यसहशम् । पूचार्थ सहितायाः स समाययौ तु मण्डपम् ||७|| निर्यात सहसा बन्धीकुर्वजगत्त्रयम् ॥१८॥ यां संहिता स्त्रीचनः प्रदक्षिणं करोति वै। नेत्रमूर्छा गराः सर्वे नरा नार्यश्च बद्रिक । नरा नवा पूयित्वा यान्ति गुवर्चनाय च ॥८॥ तावच्छान्तं चन्द्रसमं शनैश्यं हि चाऽभवत् ॥१९॥ तत्र गायन् पूजानार्थ प्रातो रञ्जनकोविदः । तत्राऽनादिकृष्णनागयणः स्वामी व्यदृश्यत । नेमे चानर्च तां संहितां पुष्पादिभिरादरात् ॥८॥ करे गृह्णन् कदय तं नाम्ना श्रीराममुन्दरम् ॥१०॥ प्रदक्षिणं चकाराऽपि ततधारात्रिक व्यषात् । तावत्तत्र विमानं वै समायातं महाम्बरात् । तत्याणे बदचित्तोऽसौ तुर्यावस्यां विवेश ह॥८२॥ कृष्णनारायणस्तत्र नीत्वा श्रीरामसुन्दरम् ॥१०॥ मानहीना पपाताऽस्य देहस्तत्रैव भूतले । दिव्यदेह ययौ धामाऽक्षरं तूर्ण श्रियः पतिः । तावद् दिव्यं समायावं विमानं प्रोज्ज्वलं शुभम् ॥८३॥ आश्चर्य परम सर्वयोषितां कृष्णदर्शनात् ॥१०२॥ अम्बरात् सहसा भूमाववातरत् तडिद् यथा | अभवद् वै नराणां च प्रोत्साहः परमोऽमवत् । नारायणकृष्णो दिव्यमूर्तिरदृश्यत ॥८४॥ कदर्यस्य शरीरं तत् तत्रैव लीनतां ,गतम् ॥१०३॥ सर्वेषां गोचरः साक्षाद् रमाराधापतिः प्रभुः । एतद्वै तन्महाश्चर्य प्राता दृष्टा बनाः पुनः । मायामुकं दिव्यदेहं हरिः रखनकोविदम् ॥५॥ कथायाः श्रवणादेतन्मोक्षणं पूजनाचथा ॥१०४॥ मुक्तात्मानं विमाने स्वे नीवा घामाऽक्षरं ययौ । सखातं श्रीकदर्यस्य दिव्यदेहेन चाक्षरम् । महाचर्यमभूतत्र बद्रिके प्रातरेव तत् ॥८६॥ निवासाय सदा जातं धाम यच्छाश्वतं प्रमोः ॥१०॥ तावत् कश्चित् समायातः कदर्यस्तत्र भूसुरः । इत्येवं बद्रिके सिन्धुदेशे पारायणक्षणे। पत्रपुष्पबलयुका संहितापूजनाथ वै॥८॥ नित्यं नित्यं प्रजायन्ते देहिनां मोक्षणानि वै॥१०६॥ लोकमुचारयन् तस्यौ सम्म योषितां तया । पठनाच्छ्रवणादस्य चमत्कारस्य कीर्तनात् । 'नमः संहितारूपाय माधवीस्वामिने नमः ॥८८॥ भुक्तिमुक्तिर्मवैचापि दिव्या गतिः परं पदम् ॥१०७॥ निर्मलानां हृदिस्याय मोक्षदाय च दे नमः । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्ये तिष्यसन्ताने नमो राधारमालक्ष्मीश्रीरूपाये मुहुर्मुहुः ॥८॥ संहितायाः श्रवणेन पूजनेन च विद्योतानाम्न्याः कंसा- मोक्षदायै दिव्यमाने शानदाये च ते नमः। रिण्याः, कुंमकारस्य नरराजस्य कुहम्बस्य, स्वर्णकारस्त्रिया नमः श्रीकृष्णकान्तायै माणिक्यायै च ते नमः ॥१०॥ अम्बालिकाया, धातुमलिया विनोदिन्या, नाट्य- ब्रमविद्यास्वरूपायै धामशक्त्यै ते नमः। कारस्य रखनकोविदस्य, कदयस्य श्रीरामसुन्द- नमः श्रीबदरीदेव्यै चयादेव्यै च ते ते नमः ॥९॥ रस्य, च भीकृष्णनारायणेन मोक्षणं कृत- नमः प्रियायै दिव्याय पारंगत्यै च वे नमः । मित्यादिनिरूपणनामा षट्चत्वा- नमो मात्र महालक्ष्म्यै ललितायै च ते नमः ॥१२॥ रिंशोऽध्याया ॥ ४६॥ तत्र च ·* तिष्यसन्तान १३३ श्रीनरनारायण उवाच- आश्चर्य परम वीक्ष्य लोका मोटमुपाययु।। न देही भौतिकी तत्र तयोः स्तम्भेति तन्महत् ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवी कया परमपावनीम् । सामर्थ्य वीक्ष्य नुपयोः कृपां नारायणस्य च । सिन्धुदेशे रहितायाः कयां श्रोतुं तु नित्यशः ॥ १॥ अनेनैव तु देहेन मोक्षं नयति माधवः ॥२०॥ विमानेन समायाति क्षारपुरक्षितीश्वरः। विचार्यत्य तु बहवो नरा नायः समुत्युकाः। नाम्ना क्षीरोदवीराख्यस्तथा राशी रहारणिः ॥२॥ गन्तुं धामाऽभरं सखा बभूवस्तत्र बांद्रके ॥२१॥ उमौ शृणुत सदसि पूजयित्वा तु वाचकम् । सहस्रशः सन्तो महर्षयः सहस्रशः। संहितां पूजयित्वाऽपि प्रणम्यर्षीन् मुनीन् गुरुन् ॥ ३ ॥ वृद्धाः सहस्रशश्चापि स्त्रियोऽनायाः सहस्रशः ॥२२॥ समासीनी गववर्णसनयोः कृष्णमानसी। पापा यहा च निष्पापा: कथाश्रवणकारिणः। भवणेन ततो बातो पापनौ यौ नृपीरूपौ॥४॥ कृष्णनारायणघामाऽक्षर गन्तुं सुतत्पराः ॥२३॥ बगृहतुर्मर्नु व्यासात् स्वीयप्रकाशकाद्धि तौ। अभवन् द्वादशीसायं कथानीराजनोत्तरम् । 'ओं नमः भीकृष्णनारायणाय पतये वाहा ॥५॥ कीर्तनान्ते हरित्विा भक्तानां वाच्छितं शुभम् ॥२४॥ प्रियकृष्ण बालकृष्ण कृष्णनारायणेति च। कथाश्रवणधौवाघान् शरणागतिसंप्लुतान् । जेपतुर्मालिकाद्वाग नामसंकीर्तन हरेः ॥६॥ त्यक्तेषणान् भक्तिमतो नेतुं कृष्ण. समाययौ ॥२५॥ वक्रतुरतो सतां सेवा कृष्णमक्तिपरायणौ। लभमन्त्रान् समतान् वै नराबारीरतदा हरिः । प्रियकृष्ण हरिकृष्ण कृष्णनारायणेनि तौ॥७॥ कृत्वा सर्वान् दिव्यदेहान् तच्छरीरामृतान हि सान् ॥२६॥ अचतुः सततं चेति प्रातः पूजा प्रचातुः। विमाने सुविशाले वै धृत्वा घामाऽक्षरं ययौ । नैवेद्यं हरये धूपं दीपं ताम्बूलकं बलम् ॥ ८॥ आश्चर्यं परमं बद्रि कृष्णेनैतत् तदा कृतम् ॥२७॥ अर्पयामासानं मालतीपतेः। अमन्त्राथाऽगुरखो ये वे तु नवाऽधिकारिणः । महाभागवती त्वेवं बातौ दिव्य गुणान्विती ॥९॥ अवशिष्टाचाऽघृताच स्थितास्तत्रैव ते तदा ॥२८॥ निर्मानी दासबनित्यं वर्तमानी समास्थले। तेऽपि कथाश्रवणान्ते लोमशात् तत्र वै मनुम् | कयामूर्ति कृष्णमूर्ति घारयामासतुः सदा ॥१०॥ जगृहुः पावनाः सर्वे सबास्ततोऽमवन् खलु ॥२९॥ तयोः प्रजाबनाथापि समायान्ति कर्थिनः । अथाऽऽययौ भगवान् श्रीपतितुं समन्त्रकान् । नरा नार्यः पवित्राब बायन्ते श्रवणादिमिः ॥१॥ रात्रौ विमानके धृत्वा दिव्यदेहान् प्रसनितान् ॥३०॥ बहवस्ते हरेमन्त्र शरणागता। निन्येऽनादिकृष्णनारायणो धामाऽक्षरं निजम् । कार्तिके घवले पक्षे द्वादश्यां तु कथारथले ॥१२॥ सहस्रशो नरा नायर्यो वृद्धा पा पासनोशिताः ॥३१॥ क्षीरोदवीरो नृपविः सहारण्या सम तथा। कृष्णनारायणमूतों प्रेमस्नेहपरायणाः। प्रजाजनैः सम तत्र कथायां समतिष्ठत ॥१३॥ विषवत्कृतसंसारास्त्यलोकेषणास्तथा ॥३२॥ श्रत्वा का सहिताया आरात्रिकं व्यधात्तदा । निरुद्धवृत्तयः कृष्णे प्रपति परमा गताः। प्रसादं श्रीहरेः प्राप्य भुक्त्वाऽऽस्वाद्यबळामृतम् ॥१४॥ कृपया चेच्या विष्णोर्ययुर्धामाक्षरं हरेः ॥३॥ समायो तत्र लोकानां पश्यतां समुपाविशत् । अहो भाग्यं हि पलवद् बलिष्ठा च कृपा हो। राशी चापि तदा तत्र सषिधी समुपाविशत् ॥१५॥ कोटिकल्पतपोलम्य लन्धवन्तोऽक्षरे यया ॥३४॥ तावत्तत्र समाथात विमान दिव्यतैबसम् । नईयो यत्पदं श्रेष्ठं वं हरि वाऽर्जयन्त्यपि। अनादिश्रीकृष्णनारायणाधिष्ठितमुज्ज्वलम् ॥१६॥ तपोमिरल्पबहुलैस्त हरि प्रपेदिरे ॥३५॥ अवातात् सभापाय तस्मानारायणप्रमुः। यदर्थे भूभतः भूमि राज्यं त्यक्त्वा तपन्त्यपि । निःससार क्षितावत्य कृत्या तौ दिव्य विग्रहो ॥१७॥ तथापि नाऽऽप्नुवन्त्येनं तं प्राप्ताः कृपया प्रमोः ॥३६॥ नृपीनृपौ विमान तु नीत्वा श्रीपुरुषोत्तमः। दुर्लमः सुलमो बातो चामेशो भूतले सिह । सर्वेषां पश्यतां धामाऽक्षरं ययौ तदा प्रभुः ॥१८॥ अदृश्यो दृश्यतां प्रात: कृपया सर्वदेहिनाम् ॥३७॥ ते ·१३४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सर्वथा। साधून सिपेविरे। कष्टसाध्यो हरिस्पद्य कृपासाध्योऽस्ति सर्वथा । हिसका पातकाचौराः कृतघ्नाथ प्रतारकाः। कथमन्यथा पापानां चक्षुषार्गाचरो हरिः ॥३८॥ विश्वासपातका मद्यपाना मांसादना अपि ॥५६॥ मुमुक्षाप्रेरितास्त्रस्ताः कर्मभिः स्वकृतस्तदा। जना ऊचुः- निष्ठाश्रद्धाप्रपचिविश्वासघर्मास्तु ते हरेः ॥५॥ अहो भाग्यं शुम श्रेष्ठमस्माकं यद्धरिस्त्विह । का श्रुत्वा नरा नार्यों लेमिरेऽतिपवित्रताम् । निजे गृहे स्वयमेत्य ददाति दर्शनं निजम् ॥२९॥ शृणु श्रीबद्रिक तत्र महापापास्त्रियाः कथाम् ॥५८॥ एवविध तु सुलभ प्राप्याऽपि न भवन्ति ये। अन्ततः पावनी सर्वपापनां कृष्णयोगदाम् | त एष कर्महीना वै दुर्भाग्या मानवा अपि ॥४०॥ अभवत्सोमिकानाम्नी गणिका पञ्च तत्सुताः॥५॥ पशुवजीवन नेपां गतं भवति मोक्षदम् । मांसारिन्यो मद्यपास्ता जीवहिसापरायणाः। न पुनर्मानवो देहोऽवाप्स्यतेऽतो भबन्तु तम् ॥४॥ सर्वादिन्यः कुक्कुटादिपा लिन्य श्वाऽण्डमक्षिकाः ।।६०॥ श्रीहरेमन्त्रं शरणं पुण्यश्च गणिका चापि सर्वास्ता वारयोषितः । यान्तु तन्वा लक्ष्म्या धिया कृष्णं प्रसेवन्तां कृतादराः॥२॥ मिथुनकुटवास्तव्या बीबसांकर्यगर्भजाः ॥६॥ गृहं वाटी सुता नारी पतिः पुत्राश्च वाजिनः । श्रुत्या लोकमुख्येम्यो वै महिमानं हरेः परम् । कथाश्रवण चापि कृष्णं लभान्विह ॥४३॥ मोक्षलाम प्रकर्य च॥६२॥ सम्पदश्चलाः सर्वास्ताभिः एवं बद्रीप्रिये तन बनाः प्रोचुः परस्परम् । बातपापप्रणाशेच्छाः खात्युद्धारहेतवे। कृष्णमन्त्राँच बभूवुर्वेष्णवास्तदा ॥४॥ प्रथमं ताः पञ्चपुब्यो माता च शर्कगपुरम् ॥६॥ मजिरे श्रीकृष्णनारायणं संहितायाः कयां श्रोतुमाययुः साधनान्विताः । नरा नार्यः परी पवित्रतां प्राप्य ततः सदा ॥५॥ लोमशं ताः प्रणम्यैव चक्रुनि वेदनं निजम् ॥६४॥ दयालुलामशस्ताम्यो ददौ कृपाऽमृतं बलम् । महाभागवता भूत्वा प्रतीक्षन्ते स्म माधवम् । हरेः प्रसाद वारि पुष्पं पत्रं फलं ददौ ॥६५॥ कदा नारायणकृष्णो धामाऽस्मान्नेष्यति मभुः॥४६॥ एकाशनं तं नित्यं लानं सिन्धौ प्रपूजनम् । कदा साक्षानिबान् कृत्वा ग्रहीष्यति कर प्रभुः। अनादिश्रीकृष्णनारायणमूर्तेः सुचिन्तनम् ॥६६॥ आतुरा एवमर्थास्ते नारायणपरायणाः ॥४७॥ मद्यमांसादिसन्यागं साधुसेवनमन्यहम् । आबालवृद्धा अमवन् विवेकमक्तित्पराः। कृष्णनारायणजाप ददी ताभ्यस्तु लोमशः ॥६॥ बद्रिके सिन्धुबा सिन्धुबा देवाः कथाप्रभावतस्ततः ।।४८|| बद्रिके तास्तथैवाऽऽसन् सर्वा गुरोर्वचास्थिताः। प्रायो भागवतैर्मक्ता सम्पन्ना दिव्यतां गताः । मासमेवं व्रतस्थास्ताः शुश्रवः संहिताकयाः ॥६८॥ स्वले स्थले वाकष्णो विमानेन स्वदर्शनम् ॥४९॥ पापनाशोऽभवत्वासा धर्मशुद्धिवयाऽमवत् । दत्वा भक्तं च मकां च नयत्यक्षरधाम सः । देहशुद्धिम सखाता प्रसादामफख्यशनात् ॥६॥ एवमार्यमनिश प्रत्यहं तत्र वर्तते ॥५०॥ ततो मन्त्रं ददौ ताम्यो लोमा पारमेश्वरम् । बद्रिके परितो देशे राष्ट्र प्रामे च पत्तने । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥७॥ वाय सम्प्रवृत्ता यत् परावणं हि मुक्तिदम् ॥५१॥ कृष्णनारायणस्वामिकृष्णनारायण जपम् । यन्ति मुक्किं मावनातु भवा पारायणं प्रभोः । ददी ताम्यस्ततः सर्वाः शुद्धामंदिव्यभावनाः । कृत्वा तु दर्शनं साक्षाद् यान्ति पाम विमानगाः ॥५२॥ कार्तिकस्य तु पूर्णाया भारम्भ मासमेव ताः ॥७१|| न पाप भगवान् कृष्णो गणयत्यत्र पापिनः । मार्गशीर्षपूर्णिमापर्यन्तं पारायणे स्थिताः पावयित्वा रुपयैव नयत्यूर्वाऽक्षरं पदम् ॥५३॥ शुश्रुवुः परमात्मानं लक्ष्मीकान्तं हदि स्थितम् ||२|| महापापा: पापसन्यरतमानसाः। जेपुनारायणस्वामिप्रभुकृष्णं निशामुखे। अागल्य बद्रिके भत्ता का वन्ति परं पदम् ॥५४॥ अपश्यन् परमात्मानं इसन्तं द्राक् पुरास्थितम् ॥७३॥ एषविष चमत्कार बहुमामवकीर्तिवम् । गुरोः कृपया मन्त्रस्य बपेन साधुसेवया। भन्या पाषा मसापा भाषयुः संहितास्थलम् ॥५५॥ कथायाः भवणेनापि मन्या यानेन निष्टया ||४|| भुत्वाऽवेमपि ·* तिष्यसन्तानः वारागिन्य ऊचुः- वरः। बाता: पुण्योदयेन भगवान् श्रीकृष्णो दर्शनं ददौ । इत्येवं वारसुन्दयों मिथो मिभुनकुट्टगा। कोटिकामातिसौन्दर्यलापण्ययौवनान्वितः ॥७॥ निश्वित्य ताः कथा श्रोतुमाययुर्वे सहसा ॥१३॥ सर्वाभरणभूषान्या सर्वशृंगारशोमनः। बद्रिके तीर्थयानेऽपि पदे पदेऽश्वमेधनम् । सर्वस्नेहप्रमोदाढ्यो महानन्दप्रदो हरिः ॥७६॥ फल सजायते भावतां तास तथाऽभवत् ॥१४॥ तेजसा परितो भागान् प्रद्योतयन् हसन् हरिः । पापान्यास विनष्टानि तीर्थाभिगमनाचदा। षट् ताः प्राह वराय वै ताश्च कृष्णं प्रवतिरे ॥७७॥ स्नात्वा स्थित्वा कथां श्रुत्वा मन्त्रं प्रापुर्हि लोमशात् ॥१५॥ पौषकृष्णकादश्यां ताः कथान्ते प्रातरेव ह। विमानं त्वम्बराप्राप्त व्यलोकयन् सुवर्णजम् ॥१६॥ वरदानं कृष्णनारायणोऽस्तु परमो आक्षरं च पदं स्थानं निवासाथै सदाऽस्तु नः ||७८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणयुक्तं महायतम्। सर्वपापविनाशोऽत्र भत्तथा ते नो मजायत । हरिश्चावाऽतरत् तस्मात् कथाशालान्तिकं तदा ॥१७॥ शुद्धा मुक्तानिका दिव्याः कृत्वा नय परं पदम् ॥७९॥ विमानादानीतवारिप्रोक्षणं मुहुर्मुहुः। इत्येवं बद्रिके तास्तु वतिरे श्रीहरेस्तदा । कृतावान् श्रीकृष्णनारायणो वारांगनागणे ।।९८॥ तथाऽस्त्वेवं हरि प्राह तावद्विमानमागतम् ॥८॥ वास्तु प्राप्य कर्णांतूर्णं त्यक्तभौतिकपुत्तला। दिव्यं सुवर्णवणे वे सर्वसम्पदरं शुभम् । दिव्यमुत्तानिका भूत्वा तस्युः कृष्णस्य सनिधौ ॥१९॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्तत्राऽभवद्धि हरिः ॥८॥ पश्यतां सर्वलोकानां नीत्वा कृष्णो विमानके। राधालक्ष्मीयुतः सोऽयं चावातरद् विमानतः । सहस्रवारमुक्कामिः सहितश्चाक्षर ययौ ॥१०॥ समाथा: पुरतः स्थित्वा पस्पर्श वाच पाणिना ॥८॥ वाथ शुद्धा ब्रमहदे स्नात्वा भीकमलासमार। वायचासा भौतिकास्तु देहास्ते न्यपतन् क्षितौ । घाममुक्तानिका कथाकृष्णप्रसादतः॥१०॥ दिव्यदेहाः कमलासहश्यस्ता तदाऽभवन् ॥८॥ श्रख्या फळमामोति भक्या प्रसन्नता तथा । सर्वेषी पश्यता कृष्णाऽऽजयाऽऽरुहुरुत्सुकाः। सेवयाऽऽत्मानमानाति कृपया परमेधरम् ॥१०२॥ विमानं सहसा बालकृष्णेन सह तद्भुतम् ॥८॥ बद्रिके सर्वलोकेषु संहिताया: कथाबळम्। अम्बरे बमवद् यानं ययौ धामाऽक्षरं प्रति । प्रासरत् सहसा मोक्षप्रदं पापनिवासकम् ॥१०३॥ बयनादास्तदा शासन् महाश्चर्यमभच तत् ।।८५॥ संघशो वै नरा नार्यों मोक्षार्थ कृतनिश्चयाः । अहो पापसमाचारमय्योऽपि भवणाद्धरिम् । कथायाः श्रवणार्थे ते समायान्ति समन्ततः॥१०४॥ पति प्राप्य ययुर्षामाऽक्षरं भक्केहि गौरवम् ॥८॥ कोतनानि प्रजायन्ते भजनानि स्थले स्थले। कृपालु। श्रीकृष्णनारायणः श्रीस्वामिवल्लमः। सतां सेवाः प्रवर्तन्ते मक्ष्यमोज्यप्रदानकैः ॥१०॥ महापापातिपापाढ्यान् विशोध्य नयति ध्रुवम् ॥७॥ परं पदं शाश्वतं वै नात्र कार्या विचारणा | चमत्काराः प्रजायन्ते तत्र तत्र दिने दिने। एवं श्रुत्वा बद्रिके वै चमत्कार तदाऽपराः ||८८|| श्रुत्वा भुत्वा नरा नाओं हर्षिताः संभवन्ति वै ॥१२॥ मिया प्राहुरहो आल्यो नो प्रामाद गणिका कयाम् । मनन्ते श्रीबालकृष्ण साक्षादद्भदयस्थितम् । भोतुं पञ्चसुतामिः सोमिकानानी थयौ तु या ॥८९॥ मन्ते परम लामंशानं शुदि पर गतिम् ॥१०७॥ सा प्रथयो विमानेन हरेोम परं पदम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने घन्या सोमिका चापि धन्या पुत्र्यश्च पञ्च ताः ॥९०॥ कयाभवणेन क्षीरोदवीरनृपतेः कहारिणीगशीयुतस्य, सहस्राधि- अरुणानी पाटलानी घवलानी मृणालिनी। प्रजानां पञ्चपुत्रीसहितायाः सोमिकानाम्नीगणि:- किचल्कानी पञ्च पुत्र्यो देव्यो भूत्वाऽक्षरं ययुः ॥९॥ काया, तथा मिथुनकुवासिनीगणिकाना, अहो वयं प्रयास्यामः श्रीकृष्णशरणं शुभम् । संहिताकथाभवणेन मोक्षणं चेत्यादिनिरूपण- आत्मोदारं करिष्यामः साक्षाप्राप्य पति हरिम् ॥१२॥ नामा सक्षचत्वारिंशोऽध्यायः ॥४७॥ बै ·१३६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के मर्तव्यं वा जनैः। श्रीनरनारायण उवाच- वखाणि चाप पात्राणि छुण्टका: समपाहरन् । ते तु मत्वा महत्कष्टं किन्तु तीर्थनिमित्तकम् ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि मद्यपाया कयां तथा। पूर्वे विचारितं चापि नातिकटं तु मेनिरे । बिल्वपत्तनवासाया लियारीनामयोषितः ॥१॥ हृतसर्वस्वकाः सर्वे पुत्राश्चैकादशापि च ॥२०॥ विल्वाख्ये पत्तने मर्कटानदेशे तदाऽभवत् । पुत्र्यः सप्तदश कन्याः पिता माता च ते ततः । मदिराव्यवसायान्यं कुटुम्बं मद्यकर्तृ तत् ।। २॥ शनैः शनैः कृष्णपरायणाः सायं सरम्तटे ॥२१॥ ध्वनी तत्राऽभवन्मुख्यो नाम्ना मिष्टासवध्वजी। दुमान्ये भूतले रात्रिनिगमाय कृतादरा:। तस्य पनी लीयार्याख्या पुत्रपुत्रीसमन्विता ॥३॥ कृतावासा बलं पीत्वा सस्मरु: परमेश्वरम् ।।१२॥ शुश्राव लोकमुखतः कथायाः परमं बलम् । कष्टं प्रासं परं मार्गे सर्व हृतं तु लुण्टकैः । शर्करानगरे कृष्णसंहितायाः कथां ततः॥४॥ अद्य रात्रिर्गता स्यात्तु श्वः कष्ट क्षुधया भवत् ॥२३॥ ओतुमैच्छत् प्रमदा सा स्वामिने प्रार्थयत्ततः । भिक्षितव्यं चाऽत्तव्यं दलपत्रकम् । पतिमिष्टासवः पक्षों प्राह दूरे कथास्थलम् ॥ ५॥ तथापि तत्कथास्थानं गन्तव्यं मात्र संशयः ॥२४॥ वर्तते दीर्घमार्गश्च गन्तव्य समयं पथि। निश्चित्यैवं समिधश्चात्य वहिमचतयन् । वयं धनविहीनाच दारिद्यादुःखपीडिताः ॥६॥ तदाधाराः स्थिताः सर्वे कीर्तन संप्रचक्रिरे ॥२५॥ यास्यामो वै कथं मार्ग वर्तन्त लुण्टका बनाः । 'प्रियाकृष्णहरेकृष्णपावनत्रायणप्रभो पनी प्राह पतिं श्रुत्वा नाशो देहस्य विद्यते ॥ ७॥ श्रीपतिललिताकृष्णबालकृष्णप्रमो विभो ॥२६॥ यदाकदाचिल्लोकेऽत्र मर्तब्य सर्वथा एवं प्रचक्रिरे धुन्य तालीवादनपूर्वकम् । अद्य वा बहुवर्षान्ते ध्रुवं तु निधनं मतम् ॥ ८॥ राज्य) विगत यावत्तावत् मेलकस्थितः ॥२७॥ येन केन निमिन मरणं संभविष्यति। दशोष्ट्रसहितः कश्चिच्छ्रेष्ठी भोजनवस्त्रवान् । पापा: पापकर्माणश्च पापपरायणाः ॥९॥ आययौ तेन मार्गेण अलं पातुं सरस्तटे ॥२८॥ पापिनी मरणं पापे जायते जायते तत्तु शोकदम् । सोऽपि वहि शुभं वीक्ष्य मानवाँस्तत्र संस्थितान् । अपापे पुण्यकार्य वा बायते मरणं यदि ॥१०॥ जलं पीत्वा पाययित्वा विश्रामा समाययौ ॥२०॥ कष्टं वा बायगे ताक् प्रशस्त लामदं तु तत् । नारायणकृष्णेत्युक्ला सवावरत् स्थले। पुण्यसंफल्पकारस्तीर्थयात्रेच्छवोऽपि उष्ट्रान् वृक्षस्तम्बमूले बवा वहिस्थलं शुभम् ॥३०॥ अकृतकार्या अपि ते मृताः स्वर्ग प्रयान्ति हि। गत्वा पप्रच्छ तान् सर्वान् वृतान् कागमादिकम् । वयं मद्यपिवाः सर्वे सदा महातिपापिनः ॥१२॥ मिष्टासवो विनीतो वै भूत्वा यानां जगाद तम् ॥३॥ तीर्थयात्रानिमिचेन मृताश्चेत् स्वर्गमागिनः। टुण्टकैपिटतं सर्व तदप्येनं जगाद झुण्टकैईण्टिता मागें यदि चेद् मिक्षया ततः ॥१३॥ अथ श्रेष्ठी परं प्रत्वा कष्ट दयापराऽमवत् ॥३२॥ उत्पाद्य भोजनं चापि गमिष्यामः कयास्थलम् । ददौ वै भोजन तेभ्यः खजुरादिकमुत्तमम् । पापानां नाशनं तन भाग्यानामुदयो भवेत् ॥१४॥ वस्त्राण्यपि ददौ तभ्योऽभयदानं ददौ ततः ॥३३॥ यद्वा प्रमोक्षणं लोकादस्मात् स्यानात्र संशयः। उवाच तेभ्यो मुदभद् याम्यई चापि तस्थलम् । सर्वथा लाम एवाऽस्ति झानिस्तत्र न विद्यते ॥१५॥ कां श्रोतुं ततो यूयमारोहण्वं ममोष्ट्रकान् ॥३४॥ तस्माचीथे प्रकर्तव्यं गन्तव्यं कथास्थल। प्रयास्यामोऽनेन पया प्राप्स्यामः श्व प्रगे स्थलीम् । इत्युक्तख तया पल्या पल्या कुटुम्बसहितो धनी ॥१६॥ उष्ट्रा मार्गविदः सन्ति पन्यानं बेनि चाप्यहम् ।।३।। सूनी शून्यं गृहं कृत्वा प्रतस्थे शर्करायुतम् । बय मे विद्यते नैवाऽऽरोहयध्वं ममोष्ट्रकान् । यथा तु चिन्तितं पूर्व वयैवाऽस्याऽभवत् पथि ॥१७॥ इत्युत्ता बद्रिक सर्वे वारुरुहुः क्रमेलकान् ॥३६॥ छुण्टका मिलिता मागें हृतं तैौवनादिकम् । बेगवन्तो दीर्घकण्ठा उष्ट्रा दीर्घपदक्रमाः। पायेयं गर्दम मारवाहं च वृषमं खरम् ॥१८॥ वेगवदावनमग्ना अक्राममोदिताः पथः॥३७॥ वयं च ·* तिष्यसन्तानः १३७ .. ते त्वपश्यन् यथा वा गरुडा हंसा विमानं वा गना हव । इत्यर्थितो लोमशस्तान् श्रावयामास सन्मनुम् । मार्यमुल्लंघयामासुर्यथाऽम्बरविहारिणः ॥३८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ॥५७|| दिनद्वयस्य मार्ग ते राज्यधैं निर्ययुर्जवात् । तया वत्रैव धुन्याऽर्थे ददौ नाम हरेस्तदा । प्रातर्जातं मुखश्य तावत्त शर्करापुरम् ॥३९॥ 'कृष्णनारायणकृष्णनारायणपरेश्वर ॥५८॥ श्वेतसौघालिकाप्रशोभितम् । बालकृष्णाऽनार्दिकृष्णनारायण रमेश्वरः। कथामण्डपसंशोमव्योमकलशराबितम् ॥४०॥ व्रतं ददौ मद्यहीनं बीवनं तेम्य इत्यथ ॥५॥ बहुमिमुनिभिः सद्भिवैष्णवैः प्रमदानरैः। भोजनादिव्यवस्था च तेषां श्रीलोमयो मुनिः। विहरद्भिः स्नानपूनाद्यर्थ सञ्चारिमिः प्रगे ॥४१॥ राजमहानसाचक्रे नित्यं कुट्यां निवासनम् ॥६॥ होमधूमेः सूचयद्वै कथास्थानं च घोषणैः। एवं ते बद्रिके तत्र समषः सर्वदा सुखम् । ब्राह्मणानां मुखमन्त्रोच्चारणानां समुच्छ्रितैः ॥४२॥ सेवां चक्रः सतां तत्र पात्रादिमञ्जनं तया ॥६॥ 'नारायणप्रमोकृष्णनारायण जगत्प्रमो। मार्जनं क्षालन वस्त्वानयनं च कथास्थले। बालकृष्णहरिकृष्णमाधवीरमणप्रभो' ॥४३॥ महीमानादिवेहानां संवाहनं प्रचक्रिरे ॥६॥ एवं संकीर्तनाप्तध्वनिव्याप्त तु कथां सेवयित्वा साधूनाशीर्वचोऽमृतैः । श्रुत्वा पावनम्। शर्करानगरं वीक्ष्याश्रय परम लेमिरे ॥४४॥ विधूय सर्वपापानि कृष्णप्रसादभोजनः ॥६॥ सिन्धुतीरे द्रुतं गत्वा श्रेष्ठी सलो बले मुहुः । निर्मलास्ते समस्ता वै बाताः कृष्णपरायणाः। अवतार्य समस्ताँस्तान् प्रदर्य मार्गमुत्तमम् ॥४५॥ पुण्यात्मानः परा मका आत्मनिवेदिनो यथा ॥४॥ कयास्थलस्य वै ख्यातं स्वयमुष्ट्रान् समस्तकान् । संस्मरन्त्युष्ट्रपालं तं श्रीकृष्णं वल्लमात्मकम् । मिष्टं जलं पाययित्वा द्रुतं त्वदृश्यतां ययौ ॥४६॥ जगत्स्वप्नसुषुप्त्यादाष्ट्रपालो विलोक्यते ॥६५॥ वीक्ष्यैतत् स ध्वनी सूनी महाश्चर्यपरोऽभवत् । तचित्तास्तथानमनास्तस्मिमिन्द्रियवृत्तयः अहोऽयं को भवेद् रक्षाकरोऽस्माकं बनान्तरे ॥४७॥ तद्योगस्थास्तस्मरास्ते तन्मया दिव्यभावनाः ॥६६॥ महामार्गे सुखदाता अमवन् स्वल्पकालेन महाभागवतोत्तमाः। मापका सुकयान्तिके। नूनं नारायणो यद्वा भवेत् बद्रिके कृष्णनारायणस्तेभ्यो स्वप्नगोचरः ॥७॥ कमित् सुरेश्वरः ॥४८॥ मवेदेवमहश्यवर्तन साधानारायणः अन्यथा प्रियापतिः। भूत्वोष्ट्रपालकः क्वचित् । लियारी सा कृष्णनारायण शंखचक्रगदापनधारी भवति तत्क्षणे ॥६८॥ सस्मार तत्र ह॥४९॥ एवं ददाति नित्यं वै दर्शनं भक्तिबन्धनः। आकारावाण्या भगवानाह ता मगवानहम्। स्नेहपाशघृतः कृष्णस्तानतुं समुपाययौ ॥६॥ उष्ट्रानादाय मकानां रक्षार्थ त्वागतोऽमवम् ॥५०॥ यात श्रोतुं कां दिव्यां सेवन्तां लोमयं मुनिम् । दिव्यविमानमारा दिव्यंप्रमायुतः प्रमुः। खतम्भकाशं सेवन्तां गतिः श्रेष्ठ भविष्यति ॥५१॥ अवांतरद् विमानास पौषस्यैकादशीदिने ॥७॥ इत्युका बद्रिके सर्वे तुष्ठा मानन्दमोदिताः । शुक्रपक्षे पश्यता यावतां वै भक्तदेहिनाम् । ययुः कपास्थलं नीला कुसुमान्यतिमावतः ॥५२॥ मिष्टासवस्तथा भार्या लियारी पुत्रपुत्रिकाः ॥७॥ नेमुस्ते दूरतः स्थित्वा समायां सम्प्रविश्य ते । विलोक्य स्वागत कृष्ण वल्लभ परमेश्वरम् । संहितायाः पूजनं वै चकः पुष्पादिमिस्ततः ॥५३॥ सहसोत्याय चरणौ नत्वा चक्रुर्हि दण्डवत् ॥७२॥ निषेदुः अवणार्थे ते यावत् कथाप्रवाचनम् । लिलिइधरणी तस्य बिव्हयाऽधारयन् रबः। कथान्ते लोमशं गत्वा नेमुः पादजलं पपुः ॥५४॥ शरीरेषु ततः कृष्णमार्थयन् मोक्षसिद्धये ॥७३॥ वृत्तान्तं कथयामासुमागे कृष्णकृतावनम् । कृपाखमंगषानाह मवन्तु सभासीदुष्ट्रभेष्टी वै त कृष्णनरायणः ॥५५॥ नयामि दिव्यदेहान् वै युष्मान् घामाऽक्षरं मम ॥७॥ भगवान्-श्रीहरिरस्मान् कथास्थान समानयत् । सर्वेऽपिताः कृष्णस्य पादयोः। तनपचि समिच्छामो देहि मन्त्र सुपावनम् ॥५६॥ सुपावनम् ॥५६॥ अमषन् पश्यतां सर्वलोकानां न्यपतन् खितौ ||७५॥ १८ न वै द्रुतम् । स इत्युक्तमात्रास्ते

·१३८
* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिवा*
पदम् ।
पदम् ॥८॥
भौतिकानि शरीराणि त्यक्त्वा भूत्वा हरीच्छया । यस्या
गृहे लोइयन्त्राण्युत्पद्यन्ते सहस्रशः।
दिव्या मुक्तस्वरूपास्ते कृष्णतुल्यशरीरिणः ॥७६|| इक्षुपेषणयन्त्राणि तिलपेषणकानि च॥३॥
कृष्णाच्या निषेदुस्ते द्रुतं दिव्यविमानकम् । बीजपेषणयन्त्राणि
रसोत्पादनकान्यपि ।
मअन्तः श्रीकृष्णनारायणं नत्वा समां शुमाम् ॥७७॥ एवंविधानि लौहानि धातुजानि मवन्ति च ॥४॥
अयशब्दोच्चारयुक्ता विमाननाऽक्षरं
कलामिर्धातुरसधान्यपि प्रदालकनि
श्रीकृष्णेन सम बद्रि ययुर्मुकवरूपिणः ॥७८॥ यत्राणां विक्रयं सा तु करोति नित्यमेव ह॥५॥
बभूवः कन्यकास्तास्तु माता मुक्कानिकास्तथा । ऋयं करोति बीजानां तैलाथै सर्वतस्तथा ।
पुत्राः पिता च मुक्तास्ते ययुर्धामाऽक्षरं हरे॥७९॥ निषग्रहेऽपि यन्त्राणि चलन्ति विशतिस्तदा ॥६॥
इत्येवं बद्रिके कृष्णनारायणो जगद्गुरु भ्रमन्ति
तैलपेषाणि चक्षुपेषाणि विशतिः।
दीनानाथदरिद्राणामुद्धारकोऽस्ति सर्वदा ॥८॥ चक्राणां विक्रयं नित्यं ममानां योजनं पुनः ॥७॥
शरणागतरक्षायां तत्परोस्ति सदा
सन्धान खण्डितानां च कारयत्यपि सा सती।
अनवेक्ष्य तु पापानि पापिनां दुर्गुणोस्तथा ॥८॥ यस्या वशे कर्मचाराः सहसयो भवन्ति वै॥८॥
शरण्य: शरणायावान् कथाश्रवणपावनान्।
सहस्रशः कर्मचारियोऽपि कुर्वन्ति तक्रियाः ।
अनुग्रहण
कृपया ताजयत्यक्षरं
प्रवर्तन्ते यन्त्राणि महिषोष्ट्रखरादिमिः ॥९॥
मद्यपानरतॉस्ताँश्च नराचारी समस्तकान् ।
नाणकानि प्रलभ्यन्ते सहस्त्राणि दशाऽन्वहम् ।
पावयित्वा प्रभुनिन्ये कृपया स्वाऽक्षरं पदम् ॥८३॥ एवंविधा महाराशी यथा तथा तु सा सती ॥१०॥
गणयत्येव नेवाऽयं
करणासागरः
द्रव्याच्या मानवाव्या च सचाव्या पशुपालिनी।
पापानि पापिनां लोके नयत्यव्ययमक्षरम् ॥८४||
चक्रिणी सा दीर्घराष्ट्र प्रसिद्धाऽऽसीत् कलावती ॥११॥
भाभयं परमं प्राप्ता लोका वीक्ष्य चमत्कृतिम् ।
बद्रिके सा प्रशुश्राव माहामन्यं बनवर्णितम् ।
दीनबन्धुरहो कृष्णा स्वयमुद्धारयत्यपि ॥८५॥
संहितायाः कथाजन्यं प्रतापं मोक्षदं परम् ॥१२॥
ददाति दर्शनं नैचं ददाति वस्तु वाञ्छितम् ।
जानाति महाचक्रपेषणैः
पापसश्चयम् ।
कृत्वा शुद्धान् याम्यदुःखं विनाश्य शरणागतान् ॥८६॥
स्वयं नयति दिव्येन विमानेन
बीबादी जीवजन्तूनां पेषणादिसमुद्भवम् ॥१३॥
निर्ब पदम्।
अहो माग्यमहो माग्य
भाग्यं कथाश्रवणकारिणाम् ॥८॥ सूनानां च फलं याम्यपुर्यों कष्टप्रमोगिताम् ।
मासमात्रेण मुक्ति करोति भवपाशतः।
नारकी च गति निम्नां जानात्येवातिकष्टदाम् ॥१४॥
संहिता श्रीकृष्णरूपा लक्मीरूपाऽस्ति शाब्दिकी ॥८८॥
तत्पापानां प्रशान्त्यय विज्ञासाप्रेरिता तु सा।
प्रतिमा तां सेवयित्वा स्वर्ग मोक्षं च विन्दति ।
कयाश्रवणे श्रद्धाव्या कृतबुद्धिव्यंबायत ॥१५॥
पठनाच्छूषणादस्य
मुक्तो
भवेन संशयः॥८९॥
प्राह स्वस्वामिनं साध्वी पारायणं प्रजायते ।
शर्करानगरे स्वामिन् सर्वपापप्रणाशनम् ॥१६॥
इतिमीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
चमत्काराध
भूयन्त पापनाशकाः।
कयाश्रवणेन मद्यपस्य मिष्टासवध्वजिकुटुम्बस्य मार्गे
मोक्षदो भगवास्तत्र दृश्यते कृपयाऽधुना ॥१७॥
लुण्टकपासकष्टस्य श्रीहरिणा मार्ग श्रेष्ठिरूपेण
रक्षितस्य मोक्षणं कृतमित्यादिनिरूपणनामा-
वयं तु पापिनो नित्यं चक्रिणः चक्रपेषणाः।
पापिनां न गतिः श्रेष्ठा नारकी गतिरीरिता ॥१८॥
प्रचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४८ ॥
श्रीनरनारायण उवाच-
राज्यं राष्ट्र समस्तं वा यगृहे वर्तते अपि ।
देहान्ते निरये वासभेत् सर्वे समिरकम् ॥१९॥
भूणु बद्रीप्रिये देवि चक्रिण्याः शोमनां कयाम् । धनं चाक्षयकोव्यात्म दास दास्योऽयुतान्यपि ।
मासीत् कान्तके राष्ट्रे गण्डवातामिषा सती ॥१॥ देहान्ते नरके वासमेतत्सर्व निरर्यकम् ॥२०॥
मायाँ - सा यास्कवादस्य चक्रिणो यन्त्रकारिणः । वाटीक्षेत्राणि चारामा उद्यानानि गहाण्यपि ।
पुत्रपुतीबुवा चापि कुटम्बिनी मुविभुवा ॥२॥ देरान्ते नरके वासदेचसर्व निरर्थकम् ॥२२॥

·* तिष्यसन्तानः १३९ शतम् ॥४॥ यात्राय प्रासादा स्वर्णकलशा भवबारोपसुशोमनाः। उष्ट्राणां विशति चापि वृषभाणो शतं तथा। सम्पदः यहीनावाऽसंख्याता अपि सर्वथा ॥२२॥ मारवाहार्यमेवैषा पयोदानां गवां देहान्ते नरके वासघेतत्सर्वे निरर्थकम् । भोजनानामपार वस्त्राणां चाप्पनन्तकम्। महिषौगोगववानिक्रमेलककरेणुका: ॥२३॥ पात्राणामप्यसंख्यत्वं नीत्वा सबाऽभवत्तदा ॥४२॥ हंसगरडमेनाद्या शुकसारसचातकाः। यास्कवादोऽपि मुदितो मोक्षहेतवे। देहान्ते नरके वासभेतत्सर्व निरर्यकम् ॥२४॥ सबो बभूव रूपवत् कोटिस्वर्णसमन्वितः॥४३॥ पल्यो बायस्तथा पुत्राः पुण्यो वशे च पौत्रकाः। सर्वोपस्करणयुक्ता श्रेष्ठविमानमास्थितः। स्वसारो भ्रातरो वृद्धा बान्धवा मातरः त्रियः ॥२५॥ पल्या सार्क विमानेन नत्वा गणेशमीश्वरम् ॥४॥ पतयो दासवर्गाश्च दास्यवापि सहसवः। व्योम्ना तु शर्कराभूमि ययौ कुटुम्बिमिः सह । अप्यन्ते नरके वासस्वदा सर्व निरर्थकम् ॥२६॥ सार्थवाहाश्च भत्याच गोधनं सम्पदोऽपि च ॥४५॥ व्यापारा बहवद्यापि शकटीनां सहस्तकम्। भूमार्गेण समायात सायं तु शर्करापुरम् । यन्त्राणामयुतं चापि वाहनानां सहस्रकम् ॥२७॥ तत्रोद्याने सिन्धुतटे नेले व्यापारयोगिनि ॥४६॥ आनन्य चापि • भोगानां कीतीनामुत्सवास्तथा । उवास सर्वसम्मन्नो यास्कवादः कुटुम्बिमिः। विद्यन्तेऽपि च देहान्वे नारकी चेभिरर्थकाः ॥२८॥ व्यवस्थाप्य समस्तं स्वं सैन्य स्नात्वा ततम्ब सा ॥४७॥ तस्मात् स्वामिनात्मकल्याणार्य विचिन्तयाम्यहम् । पल्या युतो ययौ श्रीमल्लोमशं द्रष्टुमुत्सुका । पापानां नाशनं दानैः सा सेवादिमिस्तथा ॥२९॥ गत्वा नेमे पुपूबापि हार्दै छार्दै न्यवेदयचथा ॥४८॥ कथानां भवणैः स्थाच पुण्योदयो भवेदपि । लोमयोऽपि शुभाचीमिः प्रोत्साहं प्रददौ तदा । नैषा स्मद्धिः पुण्यदाऽस्ति हिंसामिका तु चक्रिणी ॥३०॥ ददौ कृष्णामृतवारि प्रसाद प्रददौ तया ॥४९॥ सा स्मृदिः पुण्यकार्यार्थ योबनीयेति मे मतिः। संहितायाः स्थलं नीखा कारयामास दर्शनम् । लवाधिक नाणकं वै लावा यामः कयास्थलीम् ॥३॥ चक्री व्यासासनं ध्यास पूषयामास सद्धनैः ॥५०॥ भोष्यामः सत्कयां नित्यं दास्यामो नाणकादिकम् । बहुमियोपचारैश्च व्रत नग्राह करिष्यामबामशुद्धि लप्स्यामधात्मनो हितम् ॥३२॥ समायों नित्यमेवानं प्रहीष्याम्येकमक्तकम् ॥५१॥ द्रश्यामः श्रीपतिं कृष्णं प्राप्स्यामः परमं पदम् । साधुसेवां करिष्यामि कथाश्रवणमन्वहम् । प्रधानस्याज्यमत्यस्य कृत्वाऽत्मसात् समस्तकम् ॥३३॥ नित्यं सता भोजनानि नित्यं सता मोबनानि दास्ये यथेष्ठकान्यपि ॥५२॥ असंख्य वा धनं नीत्वा गच्छामो वै कथास्थलीम् । नित्यं सुवर्णदानानि वनदानानि नित्यशः। बीवने निश्चयो नास्ति नेदं सहाऽऽगमिष्यति ॥३४॥ नित्यं प्रसादवार्यादिपानं नेतखहम् ॥५२॥ धर्मकर्म महादानं सतां प्रसन्नता नवम् । स्वतःप्रकाशव्यासस्य पयापनादि कृष्णभक्तिः कथापुण्य परळोके सहायदाः ॥३५॥ मत्सकाशाद्ववेचेति माह नियमान् स ॥५४॥ तत्कृत्वाऽक्षयपुण्यात्मधन समय सर्वया। नित्य मालाशतावर्चप्रदक्षिणशतादिकम् । मोक्षमार्ग गमिष्यामो पृथाक्लेशमावह ॥३६॥ दण्डवन्मन्त्रवपनं सहसवारमुचमम् ॥५५॥ इत्युक्तः स्वपतिनार्या मुमुक्षुधात्मवानपि । एवंविधाँत नियमान् तेभ्यो ददौ हि लोमशः। सम्मति प्रददौ तस्यै यात्रायें मुक्तिहेतवे ॥३७॥ ददौ मन्त्रं च मागम नाम बपार्थमापंवत् ॥५६॥ प्रसन्ना गण्डवाता सा सज्जाऽभवचतो द्रुतम् । 'ओं नमः श्रीकृण्मनारायणाय पतये स्वाहा। शतपुत्रसुवायुका शतदासीसमन्विता ॥३८॥ 'कृष्णनारायणस्वामिप्रमोनारायणेश्वर ॥५७॥ शतदासयंता पौत्रैविशतान्यो समन्विता। अनादिभीकृष्णनारायणभीमाधवीश्वर लुषामिः सहिता बाबालिकामियुता तथा ॥३९॥ एवं दत्वा नियमाँध लोमयः स्वाभमं ययौ ॥१८॥ सामिः सहिता रखाकविम्ब सनटैर्युता। यास्कवादादयः सर्वे निवास स्वं ययुस्तता। देशते शकटानां च वाविना देशते तथा ॥४०॥ यथानियममेवैते वर्तन्ते सुखस्थिताः ॥५९॥ सर्वथा।

·४१० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता समये तु नित्यं प्रकुर्वन्ति समुत्सुकाः । प्रचक्रिरे यथायोग्यं मोक्षार्थे कथायाः श्रवण कृष्णमानसाः। साधूना सेवनं सर्वे प्रकुर्वन्ति कृतादराः ॥६०॥ गते पक्षे कथाशानपरिप्लुताः ॥७९॥ निःसंशयां देहसेवां साक्षात् कुर्वन्ति वै सताम् । दिव्यभावा व्यजायन्त सर्वे ते चक्रिणस्तदा । एवंविधानां सहसा ध्वस्तान्यपानि चक्रिणाम् ॥६॥ दासा दास्यो भूत्यवर्गा बान्धवाश्च कुटुम्बिनः ॥८॥ नरा नार्यः समस्तास्ते निष्पापा अभवन् द्रुतम् । आबालवृद्धाः श्रीकृष्णनारायणस्य दर्शनम् । अन्तःकपाट निर्मिन्नं शानवन्तोऽभवन् द्रुतम् ॥६२॥ आतुराः कर्तुमेवाऽऽसन् मोक्षमार्गपरायणाः ॥८॥ यास्कवादो भोजनानि साधुभ्यश्चान्वहं ददौ। माधैकादशिकासायं कृष्णपक्षेऽहणोचरम् । वनदानानि बहूनि फलदानानि सन्ददौ ॥६॥ मारार्षिक विनिष्पाद्य यावत् कीर्तनकोविदाः ||८|| इष्टदानानि सर्वाणि गोदानानि ददौ ददौ तथा। कुर्वन्ति कीर्तन तावत् कृष्णनारायणप्रमुः। दुग्वदषितदान हव्यदानानि सन्ददौ ॥६॥ भासयस्वेजसा व्योम दिशाश्चावातरद् भुवि ॥८॥ कम्बलानां प्रदानानि पत्रदानानि वै ददौ। कानकेन विमानेन प्रियालक्ष्मीयुतो हरिः। शृंगारवस्तदानानि पूजायां मूर्तये ददौ ॥६५॥ विमानाद् बहिरागत्य दर्शनं स्वं ददौ तदा ॥४॥ थानवाहनदानि छत्रचामरदानकम् । आश्चर्य परमं प्राप्ताः श्रोतारो लक्षशो जनाः। नरा उपानदुष्णीषवर्मदान भूषार्पणं नार्यः क्षणं स्तन्धास्तेभ्योऽभिमवदृष्टयः ।।८५॥ व्यधात् ॥६६॥ शय्यादानं चानदान धान्यदानं ददौ तथा । अमवश्व ततः कृष्णं संहतातिप्रमं शुभम् । स्वर्णरूप्यकमुद्रादिदानं रतार्पण अपश्यस्ते मुहुः रम्यं सुन्दरं गोपिकापतिम् ॥८॥ व्यधात् ॥६७॥ वाचकाय ददौ वेषाम्बराणि कानकं घटम्। गण्डवाताऽभवन्मुग्धा श्रीकृष्णे माधवीपतौ। विभूषणानि सर्वाणि स्वर्णाम्बराणि वै तथा ॥६८॥ तपुन्यधामवन् मुग्धामातीव परमात्मनि ॥८॥ भार्या अथ त्यक्तमाना अमवस्ताः गण्डवाता प्रसनमानसा तदा। कृष्णाकृष्टात्मवृत्तयः। 'विप्राणीम्यो ददौ स्वर्णे रूप्यकं भूषणानि च ॥६९॥ श्रीकृष्णाय निबदानं तदैव समचिन्तयन् ॥८॥ मौक्तिकानि सुरनानि हीरकान् शाटिका दास्यश्व कन्यकाथापि या युवत्योऽभवस्तदा। कुर्चत्रीं कुची च फचलों बोलिका ददौ ॥७॥ सर्वा मुग्धा निजदानं तदा नारायणे व्यधुः ॥८॥ सुरवाली वर्षरौं च कुचली कम्बलों ददौ। एवं नराध ये भृत्याः पुत्रा दासान कर्मिणः । रशनां वालपाशीं च ललाटिकां च कणिकाम् ॥७॥ कृष्णाऽऽकृष्टात्मदेहास्ते मोक्षणं वनिरे हरे ॥९॥ ऊर्मिकांगुलीयकानि कंकणवल्यान् ददौ। शात्वा तेषाममिप्राय श्रीकृष्णपरमेश्वरः। कण्ठिका चांगदे स्वर्णमालाब मुगमालिकाः ॥७॥ तूर्णं विधाय दिव्याँस्तान् समस्तान् दिव्यविप्रहान् ॥११॥ नत्थीं विन्द्वी कुण्डले च सौवर्णीः शृंखला ददौ । धूत्वा नैणे विमाने तु कृत्वा मुक्तान मुरूपिणः । वातगण्डा ददौवेवं मिष्टानापि बलान्यपि ॥७३॥ विवृतदेहान् पुरुषान् नारीमुक्तानिकास्तया ॥१२॥ कुंकमाऽमतपुष्पाणि शृंगाराणि ददौ तया। कृत्वा शेषानवस्थाप्य बालवर्गान् कुटबिना। तस्याः पुत्राय पुन्यथ गोदानानि प्रचक्रिरे |७४॥ पोषकान् रक्षकाचापि युगलान् बरयोषितः RAM वाचिदानन्ष्ट्रदानानि वृषदानानि तदा। अवस्थाप्य क्षितौ तत्र तेभ्यो दत्वा शुमाशिषः । चकुस्तन सुपात्रेषु महादानानि वै तदा ॥७५॥ नेतुं योग्याभरामारीनिन्ये धामाऽक्षरं निनम् ॥१४॥ अनसामपि दानानि सौषदानानि मावतः। सहसयो नरामास्सदा तदेहषारिणः । दख्खीवृतदानानि इव्यदानानि सन्दधुः ॥७६॥ दिव्यदेहाः प्रमूतव प्रभूलैय ययुर्षामाऽक्षरं हटे ॥१५॥ संहिवापुस्तकदानं सर्वदानानि महो वै चक्रिणां मा रद्रिके नरयोषिताम् । सह नीताः सम्पदो बाचेतनाः ॥७॥ सर्वस्वार्पणकर्तृणां येष बेता नरायणः ॥९॥ खुदनि हरेर्मचया विदित्वाऽवसरं अहो कालल्स कवन अपि देहा हि भौतिकार। साडीदासप्रदानकम् ॥७८॥ कृष्णेच्छया विना 'पातं दिव्या भूत्वा ययुः सह ||९०n ददौ।

·तिष्यासन्तानः शुभम्। अन्यथाकर्तृसामध्ये वेत परमात्मनः। अपराधो निन्दया स्याद् देवधर्मादिखण्डनम् । बडं तु चेतनं कृत्वा क्रीडत्येव च तैः सह ॥९८॥ निन्दया शास्त्रनास्तिक्य व्रतोत्सवादिखण्डनम् ॥१०॥ शेषाः सहनशम्यापि नरा नार्यस्तदा तु ये । एवमादीनि पापानि प्रचायन्ते हि निन्दया । कयां भुत्वा विनिष्पाद्या दर्शनादभवस्तथा ।।९९॥ निन्दास्समाविनी नारी निन्दति स्वपर्ति अपि ॥११॥ गण्डवानाकुटुम्बं तद् यास्कवादस्य वंशिनः। मातर पितरं प्रभू शुरं निन्दति थपि। वैष्णवास्ते तु मासान्ते ययुनैनं गृहं ततः ॥१०॥ योगिनं च महात्मानं गुरु पूज्यं परेश्वरम् ॥१२॥ स्वदेशे तन्महाचर्य जगदुः सर्वतः लक्ष्मी रामां माणिकी च ललितां चापि निन्दति । मुक्ति प्राप्ताश्चक्रधारा वृद्धा मध्याश्च भावुकाः ॥१०१॥ मुक्तान् मुक्तानिकाथापि मन्दिराणि मन्दिराणि हरेस्तथा ॥१३॥ अन्ये तयैव भवनं बद्रिके स्वालये व्यधुः। देवालयान् दैबिननान् सस्पुरुषान् विनिन्दति । एवं महाँश्चमत्कारस्तदा ख्यातोऽभवद् मुवि ॥१०॥ कथां मोक्षकरी मोक्षं स्वगृहं च परगहम् ॥१४॥ पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणात्पापनाशनम् । निन्दत्येषा चरित्राणि श्रीकृष्णस्यापि सर्वया । भुक्तिमुक्तिमवैचापि सर्वेच्छापूरणं भवेत् ॥९०३॥ भावनानि च कार्याणि तीर्थान्यपि च निन्दति ॥१५॥ यज्ञयागादिकं चेष्टापूर्व चापि विनिन्दति । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने निन्द्रका सर्वथा वष्यकारणका प्रनायते ॥१६॥ कथाभवणेन चक्रिणो यास्कवादस्य तत्पल्ल्या गण्डवा- वस्माभिन्दा महापापं कथाश्रवणेन तायाध दृष्टनिरयसयम् । सहस्साधिनरनारीमिः अघोनिरसदा निन्दा महारौरवदायिनी ॥१७॥ सहितायाः श्रीकृष्णनारायणेन मोक्षणं वंशनाशकरी निन्दा बद्रिकेविनाशिनी। कृतमित्यादिनिरूपणनामा नवाधिक- एवंपापामिसंव्यासा द्विर्वदन्ती तु शुद्रिका ॥१८॥ चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४९ ॥ शुश्राव लोकमुखतो. माहात्म्य पापनाशकम्। श्रीनरनारायण ज्वाच- संहितायाः कथाया वै कृष्णनारायणस्य च ॥१९॥ द्विर्वदन्ती पति प्राह नाम्ना विनं सदा । शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां निन्दकयोषितः। शर्करानगरे कृष्णनारायणस्य गौरवम् ॥२०॥ बालवने पुरे वासीमास्तिका देषकारिणी ॥१॥ भूयते चमत्कार तथा। द्विदन्तीतिनाम्न्येव प्रसिद्धा शूद्रमामिनी । कयाया। श्रवणं चापि सर्वपापविनाशनम् ॥२१॥ अनपत्या रुग्णपतिमार्या सर्वस्य निन्दिका ।। २॥ गच्छन्ति तीर्थयात्रार्थ मानवास्तत्र संमशः। यस्य कस्यापि श्रेष्ठयं वाऽम्युदयं सा शृणोति चत् । न मन्येऽहं ताइथं वै माहात्म्यं तीर्थभूमिनम् ॥२२॥ खण्डयत्येव सामों स्वभावाज्वलनामिका ॥३॥ तीर्थ ब्रत कथा यात्रा दानं सर्वे मृषा सदा । तेबोदेषकरी चाप्यसहमानायगौरवम् । निन्दत्येव सतो लोकान् सबनध सतीस्तथा ॥४॥ किं तीर्थन कयया वा वृथा यान्ति अनाः खलाः ॥२३॥ गतानुगतिको लोको लुण्टको मिषमात्रकृत् । विमं गुरुं पितरी च वृद्धान् कुटुम्बिनोऽपि च. वृथा गायन्ति माहाम्य लोकाः कृष्णस्य तत्र वै ॥२४॥ रूपं राशी सती सावों साधूनिन्दति पै पृथा ॥५॥ एतादृश्यास्तु निन्दायाः पापं वस्या महबुधभूत । स्वामिन् किं तद्भवेत् सत्यं मयाऽनृतं तु मन्यते । भनपत्या ततधास्ते पतिस्तथा ॥६॥ रुग्णधास्याः कपर्ट सर्वमेवैतबहाना तत् प्रतारणम् ॥२५॥ निन्दनं सननं प्रोक्तं भाग्यस्य वंशवस्य च। इत्युका स पतिनाम्ना द्विगर्जनो जगाद ताम्। पंशस्योच्छेदनं तेन पापेन बायते ततः ॥५॥ मैवं मैवमवोचस्तत् सत्यमेवानृतं नहि ॥२६॥ नरके वसतिः स्याच निवेबास्य मृतस्य । सत्यो नारायणः कृष्णः सत्या कयापहारिली। पुण्यनाथो निन्द्रया स्याद् धर्मनाशोऽपि निन्दया ॥८॥ सत्यः सर्वश्चमत्कारो माइाल्यं च प्रातं हो॥२७॥ यशोहानिन्दिया चावतं सर्वे हि निन्दया । तीयें वर्त कथा यात्रा दानं सर्वमृतं पिये। ममा पो निन्दया स्यादनयों निन्दया भवेत् ॥ ९॥ तीर्थेन कपमानां क्षानं जायते प्रिये ॥२८॥ प्रत्यक्षदर्शनं

·१४२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
यत्र
नरा
न लोको छुण्टका पति न गतानुगतोऽपि च । चूर्णदेहा महामारमापन्ना मरणोन्मुखी।
श्रीमगवद्वार्तायो भवति
सर्वथा ॥२९॥
सखाता सा तदा दूतः पस्पर्श तां करेण वै ॥४८॥
वार्षिक महायशस्तत्रोदरन्ति पापिनः। सम्पनदेशा सजाता ययापूर्वशरीरिणी।
निन्दिका नास्तिका त्वं तु पापा पापमयी सदा ॥३०॥ पुनः सा गदया बद्रि ताडिता शिक्षणाय वै॥४९॥
पापमेवं कल्पयसि निन्दनं प्रकरोषि च। ममवंशा भगदेहा प्रमममस्तकाऽभवत् ।
किं त्वया निन्दया मायें प्राप्यते दुष्टवादिनि ॥३॥ विडला चूर्णितदेहा सबद्रकाऽमितोऽमवत् ॥५०॥
मैवं पुनरवोचो मां न श्रोष्यामि हि निन्दनम् ।
तथापि स्थिरप्राणा महाकष्टमवाप हा
निन्दाफलं महाघोरं मुज्यते त्वनपत्यता ॥३२॥ पुनः करेण दूतस्तं पस्पर्श सा समन्ततः ॥५१॥
पुननिन्दाफलेन त्वं प्रयास्यसि
यमाळ्यम्।
यथापूर्वशरीरा साऽमवत् तावद्
यमानुगः।
इत्युक्ता सा द्विवंदन्ती प्राहाऽनुतो यमालयः ॥३॥ लोहदण्डेन तो पृष्ठे मारयामास वै बलात् ॥५२॥
न यमा न यमावासो बालानां भयमेव तत् । प्रफुलपृष्ठमागा सा महामाप्रपीडिता।
मसत्सा वै यमाः सर्वे यमालयोऽतायः ॥३४॥ आक्रन्दनं महचके मुक्तकण्ठाऽतिवाहिता ॥५३॥
एवमाह तदा तां च पतिः प्राह हितावहम् ।
पाशेनाऽवध्य तां दूतस्तस्थौ नमां विधाय वै ।
दृष्टे! वीक्ष्य चमत्कारं सत्यं सर्वमवाप्स्यसि ॥३५॥
प्रकाशं व्यकरूपोऽभद् गोचरः सर्वदेहिनाम् ॥५४॥
पापफल भवत्येव कृष्णनिन्दोत्यमुल्बणम् । आक्रन्दनं महच्छुत्वा पतिः
पावनिवासिनः।
बदा हास्यसि सल्यं तद् यमालयं यमानपि ॥३६॥
नार्यः प्रपश्यन्तो महामासाऽतिविडालाः॥५५॥
विरराम पविस्तृत्वा सापि नास्तिक्यभावतः।
दूरे एव स्थितासस्वा नाऽध्ययुः सनिधो भयात् ।
निन्दत्येव हरिं धर्मे कयां साधून यमादिकान् ॥३७॥ दूतदर्शनमात्रेण निर्जला विविशुहम् ॥५६॥
तावदेवाम्बरात्तत्र यमदूतो विनियंयो।
दूतस्तु तां महापापा सर्वेषां शृण्वतां तदा ।
भुत्वा वास्यं द्विवंदन्त्याः
दर्शनं गताः ॥३८॥ गर्जयन् दिग्विभागाँध मममेदकम् ॥५७॥
महश्यत करालोऽति पर्वतप्रायदेहवान् ।
रण्डे दुष्टे पापकर्ष निन्दिके नास्तिकि खले।
दंष्ट्राकरायः कृष्णव कमलामो मयावहः ॥३९॥ कथं निन्दसि धमैं वं व्रतं पुण्यं हरिं कयाम् ॥५८॥
कम्वरोमा बहिदन्तो रकस्फारितनेत्रकः। कस्माभिन्दसि साधूंस्त्वं वंशविनाशकारिणि ।
महामदरतिम लकत्रिहो विवस्त्रकः ॥४०॥ विव्हां वे कर्तयिष्यामि कौँ च नासिका तया ॥५९॥
वप्रकाठिन्यपुष्य
महाकपर्दिमालिका।
मेदयिष्यामि वक्षोनी नाशयिष्यामि मस्तकम् ।
शंकुकणों
विभंगव
दीर्घपाथान्यहस्तकः ॥४॥ मूर्धजान् कर्तयिष्यामि पारयिष्येऽर्षवर्म ते ॥६॥
लोखलास्कन्धय
बदाज्योमेखलाकटिः। वचं चोत्कर्तयिष्यामि पातयिष्यामि दन्तकान् ।
कोहदण्डं साल च
करे दधन् सरोषका ॥४२॥ उदरं प्रोटयिष्यामि यहिं दास्यामि गुडके ॥६॥
उद्यम्य मुद्रं वेगात् क्रुखस्ताडयितुं च ताम् ।
लोहेन शंकुना देहं मेदयिष्यामि
भेदयिष्यामि पापिनि ।
अन्यायौ द्विवंदन्ती गर्बयन् सर्वतो दिशः ॥४३॥ कयं त्वं निन्दसि सर्वान् मृषावादान् प्रकत्यसे ॥३२॥
तावत् वा तं विलोक्यैवाऽभवत् प्रस्ता सवेपथुः ।
यमदूतान् यमं नेव गणयस्यतिनास्तिके।
शैथिल्यदेहधाथ सतविभूत्रमूर्छिता ॥४॥ बीवतो मारयिष्यामि पुनर्नवं कथा यथा ॥६॥
माक्रोध दुभवं कृत्वा पपात तत्र भूतले। बदनेवं ममोरेना पाशयां वशंमताम् ।
रक्षा रक्षा करोत्वेवं बदमाना पपात सा ॥४५॥ सर्शन सज्वर चापि कुर्वन्मुहुर्गतज्वराम् ॥१४॥
प्रसारितोऽनिहस्ता चोचाना व्याचाननाऽभवत् । हाहाकारो महान् बातो नगरे तत्र सर्वशः।
खेदकिमाऽभवत् वाषद् यमदूतेन कुषा ॥४६॥ रखको नहि तत्राऽऽसीद् बलवान् हरिमन्तरा ॥६५॥
वादिता मुद्ररेणेब
शिक्षा दिवदन्तिका। सा तदाऽतिमहावासा तापमाना निरामया ।
महाकरं च मे हुतं ममाऽस्थिकाऽमवत् ॥४७॥ भनाया नास्तिका वायरबाय त्वास्तिकाऽभवत् ॥१६॥

·* तिव्यसन्तानः व्यवर्धत ॥८९॥ सरुमार श्रीकृष्णनारायणं भावारमच्युतम्। साधुसेवादिमिर्नष्टवासनी संबभूवतः। हृदये प्राञ्जलि वा दथ्यो श्रीपार्श्वगंप्रभुम् ॥६॥ मासमात्र श्रुतवन्तौ पारायणकयामूतम् ॥८६॥ तावद् दूतो निबद्धतीन् धृत्वा मारान्यवर्तत । दिवारानं सतां सेवां चक्रतुश्च यथोचिताम् । तदा सातवती दुष्टा कृष्णस्मृतेषले महत् ॥६८॥ सर्वस्वार्पणभावी तौ साधुप्रसादभोगिनी ||८७॥ अथ कटाऽतिममा सा व्यावहार हरे हरे। भक्तिमन्तौ स्नेहवन्ती बभूषवर्नरायणे। कृष्णनारायणस्वामिनारायणनरायण ॥६९॥ कृतन्यानो निममौ च हरेर्मूतों बभूवनः ॥८॥ तावद् दूतः स्थलं त्यक्त्वा द्राव दूरवो ययौ । निन्दापापं समस्तं तत् सत्सेवया ख्यं गतम् । अहश्यतां गतो व्योम्नि दुर्वदन्ती सुखं गता ७०॥ महिमा साघुषु कृष्णनारायणे स्वास्थ्यमासाद्य चोत्याय धृत्वा वस्त्राणि वमणि | अथाऽऽयुम्पूर्णता प्राप्ती गतसंसारबन्धनौ। गलितगर्वा लोकेन धिक्कृता च तिरस्कृता ॥७॥ द्विर्गजनो द्विगर्जनो विर्वदन्ती निर्वदन्ती धुमौ पारायणस्थले ॥९॥ विवेश लबिता तूणे स्वं गृहं चाप्यधोमुखी । मावे वसन्तपञ्चम्या वसन्तोत्सवनोत्तरम् । विवेद कृष्णमाहात्म्यं माहात्म्यं कृष्णसंस्मृतेः ॥७२॥ प्रासमूछों द्रुतं त्यक्त्वा वेहो दिव्यौ बभूवतः ॥९॥ कृष्णनाम्नां च माहात्म्यं विवेद याम्यमारतः। देहाम्यां षोडशवर्षों दिव्याभ्यां तैवसान्विती। अय सा खपति प्राह श्रेयसे पापनुत्तये ॥७३॥ पश्यतां सर्वलोकानां गोचरौ सुन्दरी शुमौ ॥१२॥ संहितायाः कयास्थानं गन्तव्यं तीर्थरूपि यत् । दिव्यभूषणमालाम्यौ दिव्यगन्धानुगन्धितौ। यत्र पारायणं मोक्षप्रदं पापनमुचमम् ॥७४॥ दिव्यवेषामिसम्पनी मुक्ती तौ सम्बभूवतुः ॥१३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्यास्ति कयामृतम्। तावत्तत्र समायातं विमानं भास्वर शुभम् । तत्यानार्थे च साधूनां सेवायें गम्यमेव तत् ||७५॥ सौवर्णे तेजसा व्याप्त व्योममार्गादवासरत् ।।९४॥ याम्यदुःखविनाशार्थ गन्तव्यं तत्र सर्वथा। यत्र नारायणस्वामी कृष्णनारायणो हरित इत्युक्तः स्वपतिस्त्वाह तथास्त्वेवं कुरु प्रिये ॥७६॥ श्रिया सार्क विमाने श्रीमाणिस्यया युतोऽभवत् ।।९५।। मयापि श्रेयसे तत्राऽऽगन्तव्यं मोक्षदे स्थले । दिव्यमालाम्बरभूषादिव्यशृंगारशोभन: इत्येवं बद्रिके कृत्वा निश्चयं तौ तु दम्पती ॥७७॥ दिव्यामिश्च समस्तामिः शक्तिभिः परिसेषितः ॥९॥ सम्बावमवतां तूणे पद्रयां मार्गेण निर्गती। हसन् प्रसाद बनयन् पश्यतां सर्वदेहिनाम् । प्राप्य वै शर्करामि सात्वा सिन्धुबले ततः ॥७॥ तो दो मुक्ती विमाने से नीत्वा घामाऽक्षरं ययौ ॥१७॥ जयचन्दा अयनादास्तदाऽमवन् समन्ततः। संहिताया मण्डपौ तौ गत्वा वृत्तान्तमात्मनो। लोमशाय एवं भीबद्रिके कृष्णनारायणः प्रियेश्वरा ॥९८॥ निवेदयामासर्व महामने ॥७९॥ कयाश्रवणपुण्येन सतां सेवाफलेन लोमशस्तत्समये ददी कृष्णपदामृतम्। निनाय तो महामको कृपया स्वाक्षरं पदम् ॥१९॥ वारि प्रसाद मिष्टं च तं ददौ ततः परम् ॥८॥ शरणागतमक्तानां गणयत्येव नैव सः। नित्यकथामवर्ण साधुसेवनम् । दूषणान्यपराधान् भीकृष्णनारायणप्रमुः ॥१०॥ प्रसादभोवनं चापि समास्थानादिमार्जनम् ॥८॥ दयालु दयां कृत्वा शरणागतरक्षक। वैष्णवानां देहसंवाहनादिक प्रत्यहम्। आपदुःख वारयति नयत्यक्षरमुत्तमम् ॥१.१॥ सेवाव्रतं ददौ ताम्यां तथा मन्त्रं सुखप्रदम् ॥८२॥ पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणाचिन्तनादपि । 'यो नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' । मुकिः स्वर्ग बद्रि मुक्तिः कृष्णस्य रुपया भवेत् ॥१०२।। 'कृष्णनारायणस्वामिनारायणनरायण ॥८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने अनादिनीकृष्णनारायणमतपरायण' सर्वनिन्दापरायणयोः द्विवदन्तीद्विर्गवनयोर्यमदूतदर्शनोत्तरं एवं पुन्यं सदा कढे शिक्षयामास नाम च ॥४॥ संहिताभवणागतयोः कृपाछुमंगवान् परममुक्ति तो वः पावनी नित्यं चुन्यं विदधता शमम् । कृतवानित्यादिनिस्मणनामा नहपापी गतलेधौ कथाभवणपाविती ॥८५॥ चमोऽध्यायः॥५०॥ स ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता च श्रीनरनारायण उवाच- यदर्थं न यतते तत् प्रसह्याऽऽगल्य तिष्ठति । एवंविषेष लोके वै शानिनां रागन्यता ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां गुरुघ्नमोक्षदाम् । अपरिग्रहता चापि विशोकता विबद्धता। आसीत् खनिपुरे विप्रो नाम्ना सुरप्रसादकः ॥ १॥ आत्मारामसुखिता ब्रह्मानन्दपदस्थितिः ॥२०॥ मातापितरौ वार्धक्ये सुतमेकमवापतुः। बाथन्ते निर्गुणत्वं च मायाशून्यत्वमित्यपि। बुद्धया युक्तं च वात्सल्यपात्रं स्नेहास्पदं परम् ॥ २॥ मोक्षणं ते प्राप्नुवन्ति विवेकिनो हि भक्तितः ॥२१॥ लालयामासतुः सम्यक पालयामासतुर्बहु । अन्यथा तु सुयोगे स्यात् सुख दुःखं वियोगके । वर्षयामासनः खानपानादिमिः समाहितौ ॥३॥ कर्मबद्ध सुखं दुःखं योजन च वियोभनम् ॥२२॥ मोदयामासतुः पुत्रं वस्त्रभूषादिमिस्तथा । कर्मशून्यस्य मोक्षः स्याद् दुर्भाग्यस्य न मोक्षणम् । पाठयामासतुवापि विप्रविद्यां च वैदिकीम् ॥ ४॥ सर्वाः सन्ति लोकेऽत्र दुर्भाग्या नाप्नुवन्ति हि ॥२३॥ तयापि बद्रिके माग्यं याहशं रेखयोस्थितम् । वार्धक्ये पुत्रवचापि दौर्माग्ये सुखदा न हि । ताड भुज्यते काले मोगाथै समुपस्थितम् ॥ ५॥ तथा सुरप्रसादस्य पितरावतिवत्सलो॥२४॥ यदि पूर्वकृतं पुण्यं पुत्रजन्मप्रदं भवेत् । प्रेषयामासतुः पुत्रमध्ययनार्थमुत्सुकौ। तदा पुत्रो जायतेऽय ऋणाऽपाकरणाय सः॥६॥ प्रमावरपुर विद्वद्विप्रगृहे हितावहौ ॥२५॥ यदि पुण्यं न दीर्ष स्यानीवनार्थे तथा सुतः। बहुविद्यादिलामार्थ ययौ सुरप्रसादका। उत्पद्य मरणं चैति दैवं ताक् हि निर्मितम् ॥७॥ अध्येतुमधिकां विद्यामाथा हि बलवत्तरा ॥२६॥ यदि पुण्य दशवर्षायुष्यपदं भवेचदा । सोऽपि विधेच्छया त्यस्वा मातरं देवनन्दिनीम् । तावन्मात्र गृहे स्थित्वा परलोकाय याति सः॥८॥ पितरं देवधर्माण ययौ गुरोइं द्रुतम् ॥२७॥ यदि सेवाऽर्थकं पुण्यं पित्रोः पुत्रस्य चार्जितम् । नत्वा गुरु भगवाखालक वृत्तान्तमाह तम्। भवेत्तदा सुतः सेवां पित्रोः करोति वै ध्रुवाम् ॥ ९॥ गुरुः प्रसन्नचित्तयाध्यापयामास तं मुदा ॥२८॥ यदि पुण्यं न सेवायें पितृभ्यां पालितोऽपि सः। बहुवर्षाणि गुरोरहे निरामयः। तदा पितरी सन्त्यज्य परदेश परग्रहम् ॥१०॥ निश्चिन्तो नित्यपाठी महोद्यमपरायणः ॥२९॥ पराई परवर्श परपुत्रत्वमेत्यपि । दैवतां तत्त्ववित्त्वमात्मविद्या समार्जयत् । सेवते न सुतो नैवः पितरावप्यपुण्यतः ॥११॥ विद्वान् कीर्तिपरिपूणों जातो विद्याप्रभाववान् ॥३०॥ परपुषः सेवतेऽप्यपितरौ पुण्ययोगतः। बद्रिके विद्यातिपुण्यवानपि सर्वथा। कर्मबन्धो हि संसारो यत्रणे तत्र पद्यते ॥१२॥ पित्रोः सेवापुण्यहीनः वयोः सेवां न लब्धवान् ॥३१॥ अनूर्ण न पाशुवापि समेति मानवः अधित्याऽपि गृह नैव ययौ विद्यामिमानवान् । बद्रिके यद् यदइष्टजन्यं तद् दूरमित्यपि ॥२३॥ कदर्यस्य गृहं यदन्नै गृहं न रोचते ॥३२॥ साताससम्परया वा तदर्थमुपयाति अतो नैव ययौ पित्रोः सेवालामं न चासवान् । कन्या गौगबईसाया चायन्ते परभूमिषु ॥१४॥ स लाभस्त गतश्चाऽस्य वायवृद्धौ तु तगृहे ॥३३॥ प्रपद्यन्तेऽष्टवन्त स्वामिनं परभूस्थितम् । वार्धक्येनाऽऽमयव्यासावभूतां ज्वरपीडितौ। असं पत्रं फलं पुष्पं शारं सलिकमोषधम् ॥१५॥ समस्तुः सुर्त स्खेफ विद्रास दूरवासिनम् ॥३४॥ प्रजायन्तेऽन्या भाग्यवन्तोऽत्याप्नुवन्धि तान् । अधित्वा नाऽऽतं प्रेष्ठं प्रत्यवतुम बीवनम् । सफ अल्लं पयो मुनाऽम्बरं भूषा च दीरका ॥१६॥ पुत्रपुत्रेतिपुत्रेति वदन्ती मरण सल्ककसेवकाचापि प्राप्नुवन्ति पर मनम्। बद्रिके बहुपुण्येन पित्रो सेवा तु लम्पते। एवं है बद्रिके, मेके कर्मवाचनमयोचितम् ॥१७॥ मरमस्य क्षणे पुनाऽऽस्यप्रदर्शनमित्यपि ॥३६॥ प्रवर्तव महाकायाम्पमोगदायकम् । बहुपुण्येन . भरवि न मस्त कर्महिना बदर्य बतवे सेनाको तिष्ठति ॥१८॥ एवं..पा. सा. बात दबा द बद्रिके ॥३॥ उवास वा कृतः। तम्। मौ ॥३५॥ .

·*विष्यसन्तानः पुण्यदा। पित्रसेवाकृत मृत्युनिःश्वासकारितम् । हाहाकारो महान् बातथाश्रमेषु द्विजातिषु । विद्याधनं 4 श्रेष्ठं पितृसेवादिसनिधौ ॥३८॥ विचितस्थाऽतिदुष्टत्वं ज्ञात्वा थापान्ददुस्तदा ॥५७॥ पितृसेवा चातिपुण्यतमा श्रेष्ठा अहो हत्या कृताऽनेन दुष्टेन गृहवासिना । मोक्षदा स्वर्गदा सर्वपापध्वंसविधायिनी ॥३९॥ महाचावालतुल्येन सोऽपि हतोऽस्तु तचया ॥१८॥ सर्वापनाशिनी बद्रि पितुसेवोत्तमोत्तमा । गुरोहत्या महाहत्या शतस्त्रीहत्यया समा। सा न लब्धा सुतैश्चेत् सा परा हानिः प्रबन्मिनाम् ॥४०॥ स्त्रीहत्या तु शतभ्रूणहत्यातुल्या निगद्यते ॥५॥ सर्वे विनाशितं. तेन पितृनिश्वासमस्मितम् । भ्रूणहत्या शतमत्स्यहत्यासमा निगद्यते। अप्यन्याशी सहस्राणि दह्यन्ति पितृशापतः ॥४॥ मत्स्यहत्या शतवृक्षहत्यासमा भवत्यपि ॥६॥ अन्यशापसहस्राणि नश्यन्ति तत्प्रसादतः। वृक्षहत्या शतस्तम्बनाशसमा प्रकीय॑ते । बद्रिके पुण्यहीनस्य सुरप्रसादकस्य ह॥४२॥ पिता बीजप्रदः श्रेष्ठी माता गर्भस्य रक्षिणी ॥६॥ पित्रसेवोद्रव पाप हानिदं समजायत। गुरुर्शनप्रदानेन मुक्तिदो हि तयोः परः। विद्याध्यापयितुषं तत आरभत ॥३२॥ द्विजः ॥४३॥ संसारार्णवममानामुद्धारकृद्गुरुर्हसि मर्गचालालको विद्यागुरुः ख्यातोऽमवद्धयति । मोक्षं करोति बीवानां पापानि क्षाळयत्यपि । सहते न स तां ख्याति दुष्टमावोऽतिमानवान् ॥४४॥ कृष्णपद्रवणं मायापाशात् करोति सद्गुरुः ॥६३|| गुरु स निन्दति नित्यं विद्यायां गौरवं गतः । श्रेष्ठतमश्वाऽऽस्तेऽसंख्यप्राणिप्रमोक्षकृत् । गुरोः कीर्ति खप्टयति गतोऽन्यत्र समादिषु ॥४५॥ नारायणस्य विशानं परिचय ददात्यपि ॥२४॥ एवं पापेन लिसः स विशेषेणाऽप्यबायत । नयत्यग्रे गति गच्छनाकर्षयन् प्रपन्नकम्। दुष्टा बुद्धिरुत्थिताऽस्य विद्वानहं न चाऽपरः ॥४६॥ साक्षी यो धर्मकर्मादौ याम्यकष्ट निवारकः ॥६५॥ गुरुर्मया समो नास्ति तदाऽन्यस्य तु का कथा । ब्रह्मानन्दप्रदाता गुरुः श्रेष्ठनमोऽधिकः । एवं वं गौरवं वक्ति चिन्तयत्येव गुरोमुंखे चतुर्वेदा निहायां तादृशम् ॥४७॥ वारदा गायत्री वेपं करोति सद्गुरोः । चौष्ठय स्तस्य मनसा वचसा निन्दा सावित्री कण्ठवर्तिनी। कर्मणाऽपि ऋतौ श्रेष्ठ्यं न विज्ञापयत्यपि ॥४८॥ मस्तके ब्रह्मानिर्वाणं भाले रुद्रस्थली गुरोः ॥६७॥ कर्मकाण्डे च विशाने गर्वे करोवि चोर्ध्वगम् । भ्रमध्ये तु भवश्चास्ते ब्रह्मा भूकटिमध्यगा। बद्रिके नाशमायाति पुण्यं सर्व गुरुद्विषः ॥४९॥ विष्णुर्गुरोस्तु हृदये सूर्यचन्द्रौ तु नेत्रयोः ॥६८|| विद्या भाग्यं सम्पदच यशो नाशं प्रयान्ति च । कर्णयोर्वर्तते शब्दबक्ष शाधतमक्षरम् । पापं प्रमो विचित्तत्वमुन्मतता भवन्ति च ॥५०॥ हस्तयोरिन्द्रदेवाया नासायामश्विनीसुतः ॥६॥ औन्मत्येन तु दोषेण सहितोऽपि गुरोके । गोलोकधापि वैकुण्ठस्तनयोर्वर्तते वसत्येव स तं देटि गुरुं चेद् दृष्टिगोचरम् ॥५१॥ उदये स्वमृतं घाम नाभावग्याकृतं पदम् ॥७॥ पुत्रवत् पालितं शिष्य दयालुगुरुदेवता। जपने सत्यलोक च गुसे ब्रह्मव्रतं गुसे न निष्कासयति स्थानाद् वात्सल्यं हि निरोधकृत् ॥५२॥ कथ्यां हिरण्यगर्मोऽस्ति पृष्ट मेरुः सुरालयः ॥७॥ उन्मत्तोऽपि महाविद्वानव्यवस्थो विवेकवान् । नितम्बयोमपृथ्वी प्रकृतिगहरेऽस्ति पापामिभूतहृदया पापनष्टविचारवान् ॥५॥ सक्नोः श्वतद्वीपदुग्धोदधी स्तः श्रीगुरो सदा-॥७२॥ एकदा स्वरं सुखं गत्वा हस्तकुठारका। बान्वोर सुतलवासाश्च जंघयोर्दिव्यशक्तयः। चिच्छेद मस्तक रात्री ननत चिचवर्जितः॥४॥ पादयो। भीगुरो सर्वतीर्थान्यमिवसन्ति कै॥७३|| नृत्यघोषं समाकयं तत्र भार्या गुरोस्तदा। पितरवाऽस्य केशेषु सिद्धाश्चाऽस्य त्वचि स्थिताः। वया शिष्या अपरे च समाययुस्तदन्तिके ॥५५॥ प्राणे पुण्यानि सर्वाणि मोझो गुरोः करे स्थितः ॥७॥ तावत् कुठारहस्तं तं वीक्ष्य भास प्रपेदिरे । गुरोः प्रसादे स्वर्गाणि संकल्पे सम्पदः स्थिता। वीक्ष्य इत गुरु सर्वे रुरुदुर्मुक्तकण्ठिन ॥५६॥ गुरोः क्रियायां वै चिन्तामणया कामधेनवः ॥७॥ १९ सती ॥६६॥ गुरोः।

·१४६ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * च मुदा ॥९५॥ सेवायां कल्पवृक्षाथ वचने कल्पवल्लयः। प्रसादानं महापंक्तौ बुभुजे कयामखे। इच्छायामक्षयपात्रं गुरोः स्नेहे हरिः स्वयम् ||७६॥ स्नेहे हरिः स्वयम् ||७६|| सतां महर्षिवर्याणां दर्शन प्रासवान् गुरोः शरणे मुक्तिश्च गुर्वासने श्रियः पुरम् । गुरुहल्या कृतं पाप शनैः शनैन्यवर्तत। गुरोम॒विः परब्रह्म वासुदेवो गुरौ गुरौ स्थितः ॥७७॥ मनसः स्वस्थता बाता देहमानं व्यवर्तत ॥१६॥ श्रीकृष्णोऽस्ति गुरुतादात्म्यतां प्राप्तः परेश्वरः । उन्मादोऽस्य लयं प्राप्तो विचित्रता सुचित्तता। सर्वकामप्रपूरः श्रीसद्गुरुर्वद्रिके मुवि ।।७८॥ बाता तत: सशोकन लोमशं शरणं ययौ ||१७|| विना गुरु न निम्तारो भवार्णवरणस्य वै। न्यवेदयत् समस्तं तत् पापं दुःखं विशोधनम् । अगुरूणां देहिनां तु गतिः कुत्रापि नास्ति वै ॥७९॥ लोमशो ब्रा ख्यं व्रतं तस्मै ददी तदा ॥९८॥ तस्माद् गुरुं श्रयेद् भत्त्या सर्वस्वार्पणसेवया। मासं चक्रे पलाशादिपत्राणां वहिना कृतम् । गुरुमः सर्वविद्याना सर्व विद्याना सर्वदेवादिनाशकः ॥८॥ गव्यानां कथितं वारि पपौ शुद्धि जगाम सः ॥१९॥ स्वर्गमोक्षर्शिसम्पनयात्मनो ब्रह्महा मतः। कथायाः श्रवणेनाऽसौ निष्पापः साधुसेवया । सर्वभुमर्थहाः प्रोक्ता सर्वशक्तिविषातका ॥८॥ विप्रो जातस्ततो मन्त्रमस्मै श्रीलोमशो ददौ ॥१०॥ गतिनास्ति स्थिति स्ति स्थानं नास्ति गुरोईनः । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। यचो नास्ति सुखं नास्ति सर्वया घिग गुरोईनः ॥८२॥ कृष्णनारायणस्वामिन् श्रीहरेवलम प्रमो ॥१०॥ सर्वपापानि लोकानां नश्यन्ति गुरुसन्निधौ। अनादि श्रीकृष्णनारायण पद्मावतीप्रमो। गुरोद्वेषात्मकं पापं कृष्णानेऽपि न नश्यति ॥८३॥ एवं स मजनं चक्रे ध्याननिष्ठो हरी स्थितः ॥१०२॥ श्रीकृष्णो गुर्वधीनोऽस्ति राधालक्ष्म्यादिका अपि । तीनसंवेगमापना स्मृत्वा हत्वा गुरोः स्वयम् । गुर्वधीना देवताब सर्वातिवाहिकीप्रमाः ॥८४॥ पितृत्याग तथा स्मृत्वा महाशोकमगात्तथा ॥१०३|| गुरुस्त्वनगलं दिव्यं कपाट परमोक्षिणाम् । रात्रिन्दिवं भजन चकार पारमेश्वरम् । गुरुर्विद्यत्मकाशोऽस्ति महाटीपोऽन्तरप्रभः ||८५॥ विरागभावमापन: प्रातिलोम्यमवाप सः॥१०४|| तदा सर्चपातानां बायन्तेऽषानि घातिनाम् । सर्वा वृत्तीः परावृत्त्य प्रत्याहारं परं गतः। तत्सेवने सर्वसवाफलान्यमिमिलन्ति च॥८६॥ घारयामास सततं प्रभु कृष्ण महाप्रभुम् ॥१०५॥ तत्प्रसादे सर्वप्रसन्नता भवन्ति सेविनः। दथ्यौ कृष्णं रमाकान्तं गोपाळबालक .इदि। गुरोलाम सर्वलामा गुरोहाने लयो महान् ॥८७॥ समाधी श्रीपति बद्रि साक्षात् प्रापाऽतिवेगवान् ॥१०॥ गुरोमूर्तिः सदा दिव्या त्वाशिखानखमद्धता । माघशुक्लैकादश्यां स प्रातः स्नात्वा कथास्थलम् । नारायणः पृथङ् नास्ति गुरोर्मूर्तेः कदाचन ॥८॥ मननाम रटन् प्राप तस्थौ व्यासं व्यकोकयन् ॥१०७|| पूबया सद्गुरोः कृष्णनारायणः प्रपूज्यते । पुपूर्व मन्त्रसहितो व्यासं च संहितां तया । मोबनेन गुरोः कृष्णनारायणो मुनक्ति च ॥८९॥ प्रभाव च समासंस्था कथान्ते कीर्तनोत्तरम् ॥१०८॥ बलपानेन च गुरोः कृष्णस्तृतो पिबत्यपः । शीघ्र समाधिमापनर प्राणा: संकुचिता द्रुतम् । गुरोदेहस्य सवाभिः सेव्यते परमेश्वरः ॥९॥ पपात देहो भूमौ वै श्रोतृणां पश्यतां सताम् ||१०९॥ गुरोनाशेन यावत्यः सेवा नष्टा भवन्ति । दिव्यमवावरत् समुज्जवलम्। एवं तेन विजेनापि गुरोर्हत्या कृता यतः ॥११॥ कृष्णनारायणस्तस्माद् कृष्णनारायणस्तस्माद् बहिरागत्य तं द्विवम् ॥११॥ सर्व सस्याऽभवद् बद्रि विनष्ट शमसंशिवम् । दिव्यरूपं मुमुक्त च विधाय दिव्यविग्रहम् । विचिचो बडयन्मूर्ख उन्मत्तो बुदिवर्जितः ॥९२॥ नीत्वा विमानके तूणे हसन् धामाऽक्षरं ययौ ॥११॥ प्रमन् मागे वनेऽरण्ये निर्मयो सगुरोरहात् । आमय परम जातं कथानषणकारिणाम् । पनगर प्रासो देवात्सूर्षानुकमतः ॥९॥ अहो गुरुनविप्रस्य शरण्यो भगवान् प्रमुः ॥११॥ कथास्थान. ययौ विद्वात्तस्यो क्षण मुदं ययौ। शरणागतरक्षाकृत पापं विध्य सर्वथा। मंदिताया. भुला पीलाऽमृत हरेस्तदा ॥१४॥ विप्रं महं वि नाम निन्ये देहिए वत्सक ११|| विमानमम्बराद ·* तिष्यसन्तानः न शृणु बद्रीप्रिये एताहशी कृपा तस्य घटते परमात्मनः। तस्मात् पराक्रम कार्य तेन सर्वमवाप्यते। भीवास्तु सर्वथा पापा: सन्ति वै पापकारिणः ॥११४॥ पराक्रमेण राबानो भवन्ति राज्यभोगिनः ॥१२॥ कृपालुर्भगवानस्ति कृपालवश्व साधवः। देवा मूर्तिमयाः सर्वे वञ्चनार्थ प्रकल्पिताः। विना विनिमयं वा च करमणं विना खलान् ।।११५॥ न तत्र बायते चेच्छापूर्तिर्वा लाम उत्तमः ॥१३॥ दुष्टान् पापान् पावयित्वा प्रेषयन्त्यक्षरं पदम् । न ते वदन्ति ददति पूरयन्ति न वाभिच्छतम् । एवं वै बद्रिके कृष्णो मोक्षं ददाति सेविने ॥११६॥ तस्मान्मूर्तिम॒षा बोध्या केवला काजनैः कृताः ||१४|| पठनाच्छूषणादस्य स्मरणाचिन्तनादपि । जीविकार्ये कृता तत्र पाषाणे काऽर्थना भवेत् । भुक्तिमुक्तिः शुभं स्वर्ग भवेदेव न संशयः ॥११७॥ फलं चेतनवृक्षाद्वै लभ्यते न तु भित्चितः ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने गवादिभ्यः पयोलामो पाषाणगवादितः। सुरप्रसादनामकविप्रस्थ मातापितृसेवाविहीनस्य मक्षिकारहतः बौद्रं लभ्यते न तु शून्यतः ॥१६॥ विद्याप्रदगुरुहत्याविधायिनोऽपि श्रीलक्ष्मी चेतनालन्यत सौख्यं शवाव तु शवान्नैव तु लभ्यते । नारायणसंहिताकथाश्रवणेन सतां राशेऽर्पित फलत्येव बहुधा न शवाय तत् ॥१७॥ सेवया पापनाशो मुक्तिश्वेत्यादि- तस्माच्छवात्मक काष्ठपापाणाधुत्यपुत्तलम् । निरूपणनामैकपश्चाशत्- देवता नास्ति सा साक्षाच्छिला प्रतारणार्थिका ||१८|| तमोऽध्यायः ॥५१॥ राबवेषधरो नाध्यकारो राबा न बै क्वचित् । श्रीनरनारायण उवाच- देववेषधरा मूर्तिः शिला न देवता कचित् ॥१९॥ देवि देवद्रोहियां तथा । ताहशी या शिला मूर्तिः खण्डनीया हि सर्वशः। विक्रमाख्ये पुरे त्वासीत् क्षत्रियो नागविक्रमः ॥१॥ एवं नास्तिक्यमापनो निन्दत्येव तु देवताम् ।।२०।। पूर्वकर्मानुरोधेन बाल्ये चास्तिक देवाल्यान् देवतायतनानि देवभूमिकाः। देवपूजा साधुसेवां करोति भावतः सदा ॥२॥ खण्डयत्येव सर्वत्र क्षत्रियो नागविक्रमः ॥२२॥ द्रव्येच्छया भूपतित्वेच्छया राज्येच्छया तथा। तथा विशेषतश्चापि देवद्रोहपरोऽभवत् । यत्र भवन्त्येव सन्तो वा दैवपूरुषाः ॥३॥ शंकरः सर्वदा कामी विष्णुहिंसापरायणः ॥२२॥ सकामोऽयं प्रयात्याशीहेच्छया। इन्द्रचन्द्रादयश्चापि कामवासनया हता] यौवने सर्वथा क्षात्रधर्ममाभित्य योधने ॥४॥ कथं कल्याणदास्ते स्युः स्वयं दोषैः प्रपूरिताः ॥२३॥ तत्परो वर्तते नित्यं राज्येच्छया परेः सह । साघवो मोजनासका रसास्वादपरायणा:। यत्र यत्र गतवाय योधनायें अयार्थकः ॥५॥ विप्रा विवाहकर्माणो नारीमन्तो । गृहाश्रमाः ॥२४॥ तत्राऽभवत्तस्य पराभवो भयो न तु । लोमाख्यास्ते दोषवन्तः श्रेयसे स्युन सर्वथा । ततः स देवतानां तु मानताः कृतवान् मुहुः ॥ ६॥ गुरखो मानिनः सर्वे पूज्यतालालसान्विताः ॥२५॥ तत्रापि निष्फलत्वं सा प्राप्तवान् विजयं न तु । एवं तृष्णामयी सधिः श्रेयसे स्यात् कर्य विह। एवं कृते मुहुः पयामास्तिक्यं वासवान् स तु ॥७॥ ये तरन्ति तारयन्ति निमजन्ति न वै कचित ॥२६॥ देवमूर्तेच निन्दनं तथा। निमजन्त्येव ये वे न तारयन्ति कथंचन । खण्डनं धर्मशास्त्राणां धर्माणां खण्डन तथा ॥८॥ तस्मात् सर्व भूषा लोकेऽनुवं मूर्तिणुकः सुरः ॥२७॥ साधूनां खण्डनं चापि ब्रतानां खण्डनं तया । पराक्रमं परं सत्यै यस्य तात्कालिक फळम् । दानानां खण्डनं सर्वसत्कर्मणां तु खण्डनम् ॥ ९॥ पराक्रमः सदा कार्यः श्रेयसे सर्वथा बनः ॥२८॥ करोति सर्वथा वक्ति देवा मृषा हि मूर्तयः । भाग्यं शूरेण वीरेण न षण्डेन कदाचन । सन्तो मुषा मानताच मृषा मवन्ति निष्फलाः ||१०॥ पराक्रमविहीनस्य दैवाशा षष्टता मता ॥२९॥ पराक्रम कृतं सत्यं दैवं देवं तु निष्फलम् । न षण्डाजायते गमों न दैवालम्यते फलम् । पराकम परं देवं पुतलं दैवमेव म॥११॥ एवं श्रीबद्रिके नागपराक्रमो हि खण्डनम् ॥३०॥ यत्र - पूनाया निन्दनं ·१४८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के ते। अभूत् । देवद्रोहं करोत्येव तिष्ठन् 'गच्छन् जनबजे । बद्रिके मुग्धसंसारे लोका विवेकवर्जिताः। अथैकदा विचार्येत्थं ययौ युद्धार्थमेव सः॥३॥ स्ववलैगैर्वमापना वृथा गर्नन्ति मेघवत् ॥५०॥ स्वसहशान् क्षत्रियान् विशति श्रेष्ठान् बलान्वितान् । क्षणान्तं स्वपिनाशं स्वसर्वस्वापगमं च संधे कृत्वा शस्त्रसजान् द्रव्याथै निर्गयौ बहिः ॥३२॥ काल कृतं जानन्ति गर्ववायुप्रपेरिताः ॥५१॥ स्वग्रामाद् योजनषट्के ग्राम फलोदयं तु यत् । यौवनं न स्थिरं चास्त बलं नैव स्थिरं क्वचित् । युबपुरमहाराज्यशासने वर्तते तु तत् ॥३३॥ अच्छेद्यं न शरीरं च मृपा द्रुयन्ति मोहिताः ॥९॥ तत्र योद्ध गतः सर्वशूरैः सह सहेतिमिः। स्वं विनाश चालयन्ति बलिनां द्रोहकारिणः । पर्णपत्रं लिखित्वैव माहिणोत्' पत्रमुत्सुकः ॥३४॥ देवद्रोहो बलिद्रोहश्चात्मद्रोहो विनाशकृत् ॥ ३॥ दूतेन शार्दूलविक्रमाख्य ग्रामेश्वर प्रति । देवानां द्रोहकरणाद् देवा निर्यान्ति देहतः। ग्रामाध्यक्षो द्रुतं युद्धपुरेशस्य मटेश्वरम् ॥३५॥ अन्धा वृक्णाः कुठिनश्च पङ्गवस्ते भवन्त्यतः ॥५४॥ न्यवेदयद् व्यवसाय नागविक्रमनामिनः। मनुष्याणां द्रोहभावाच्छापान् संप्रेरयन्ति ते । शापदग्धा विनश्यन्ति वंशैर्घनश्च युद्धपुरमहाराजो ज्ञात्वा वृत्तान्तमुल्यणम् ॥३६॥ सम्पदा ॥५५॥ सैन्य सम्प्रेषयामास गर्विमानकैस्तथा। देवद्रोग्धुरकस्मात् स्यात् देवं कष्टं प्रभूतकम् । धर्मयुद्ध तदा बद्रि तूर्ण तत्र दु:प्रधय व्यजायत ॥३७॥ प्रयोगश्चाऽनिवल्यै जीवनान्तकृत् ॥५६॥ नाराचैस्तोमर ख मल्लैः शिलिमुखैः शरः। सर्वद्रोहात्परी द्रोहो देवद्रोहोऽधिको मत:। गोलको करवालैच भिन्दिपालेश्व मुद्रः ॥३८॥ प्रतिकारोऽन्यद्रोहाणां देवद्रोहस्य नास्ति सः ॥५॥ दिव्यादिव्यायुधैवापि युद्धमदिन अपि स्वर्गगतं देवद्रोहो निपातयेद् द्रुतम् । युवराममहाराजसैन्येनाऽभिजिवास्तु ते ॥३९॥ अपि मोक्षगतं देवद्रोहस्तस्मानिपातयेत् ॥५८|| शतायाधनाधाजनाथ प्राणतो हताः। अद्रोग्धुः सर्वदा शान्तिद्राँग्धुः सर्वदा मयम् । नागपराक्रमाद्याश्च दशकारागृहे तदा ॥४०॥ तस्माद् गर्दै परित्यज्य शान्ति यच्छेन वै भयम् ॥१९॥ क्षिता निगम्यादास्तऽभवन् कष्टप्रपीडिताः। मानुपाणां भये प्राते देवी शान्तिः प्रयुज्यते । मतपीडान्विताश्याप पुनस्वं रोगपीडिताः॥४॥ देवे भयेऽपि शान्तिः सा देवी भयनिवर्तिनी ॥६॥ कारागारेऽभवन् सचे देवद्रोहविधायिनः। किन्तु देवद्रोहजे तु भये सा निर्बला वृथा । देहांगघातभुग्नाऽस्थिमहापीडाऽतिपोडिताः ॥४२॥ अन्यक्षेत्रकृतो द्रोहो देवक्षेत्रे निवर्तते ॥६॥ नाअनुस्ते मनाक शान्ति निद्रा निगपातिताः। देवक्षेत्रकृतो द्रोहो वलेपायत सदा। देवद्रोहफळं तेषां तृष्णया योपनाचदा ॥४३॥ देवरोषे प्रलयो वै फले नान्यत् फलं कचित् ॥१२॥ बद्रिके वणे मोहावलाचथा। तस्माद् देवास्तोषषीयाः साक्षावा दूरलोऽपि वा । अवलेपात् सुनास्तिक्यान्मूषा व्यापारयोजनात् ॥४४॥ गोचरा वाप्यविषयास्तोषणीयाः सदा ॥६॥ प्रासं फलं समस्तं सद्भूमौ युद्धनिषेण वै। मूमिकाब वा चैत्यवृक्षात्मका: स्थलामकाः । युबपुराधिपो भक्तोऽमवद् राबा नरायणे ॥४५॥ प्रेतात्मकाय वा वेवास्तोषणीयाः क्षणे क्षणे ॥१४॥ देवद्रोहकरें दुष्टुं क्षत्र शात्वाऽल्पपीडयत् । तुष्टा देवाः सुखं स्मृदिं कुर्वन्ति तोषणं सदा । दण्डं ददौ महाघोरं देवदाग्ने विशेषतः ॥४६॥ मष्टा देवा रुषं हान्ति कुर्वन्ति कठमुल्लणाम् ॥६५॥ जोहन्यफळ नागप्राक्रमस्याऽभवच्छृणु। गृहदेवा प्रामदेवार कुलदेवाः स्वदेवताः। बद्रिके भूकता प्रासो वृक्षणता खजां च सः ॥४७॥ इष्टदेवाः स्वर्गदेवास्वोषणीया विधानतः ॥६६॥ गाषिय कुश्तिा लिषयता चाऽन्यतां गतः। अनुदेवा यशदेवा भूदेवा वायुदेवताः। अन्यै साहाय्यकर्तारमापि योवार एव ये॥४८॥ इन्द्रियाणां देवताच तोषणीया विधानतः ॥६॥ तेऽपि दमागहे. व्यंगा न्यूनाऽधिकतयाऽभवन् । देहदेषा गुरौ देवा गोदेवाः साधुदेवताः। भागमएस का इव वेऽमवन् ||४९॥ नारीदेवा सतीदेवास्योपणीया विधानतः ॥१८॥ स्वागत .

·कतिष्यसन्तानः पथः प्रमुम् । सञ्जगुः। प्रसनमानसो ययुः। प्रभो। अद्रिदेवाः सरिदेवा वनदेवाः सुराः। सर्वे ते मनसा दध्युदेवं नारायणं गोत्रदेवा सर्वदेवास्तोषणीया विधानतः ॥६९॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रत प्रियेश्वरम् ॥८॥ वास्तुदेवा यशदेवा दिव्याः प्रासाददेवताः। बालकृष्णं कृष्णनारायण श्रीमाधवीपतिम् । यन्त्रमन्त्रतन्त्रदेवास्तोषणीया विधानतः ॥७॥ ध्यात्वा स्मृत्वा च शरणं ययुः कारालये हृदि ॥८९॥ सीमदेवा गर्मदेवाः गृहदेवा प्रजेश्वराः। कृष्णनारायणस्वामिनारायणेति शाखामण्डपदेवाद्यास्तोषणीया विधानतः॥७॥ भक्ति च मजनं सात्वा युद्धपुरनराधिपः ॥९॥ बलदेवा वहिदेवा विश्वेदेवाः समासुराः। भूत्वा दोषक्षमा ततोऽकरोत् । शकयो देवताः सर्वास्तोषणीया विधानतः ॥७२॥ कारागारविनिर्मुक्तान् प्रचकार दद्यापि तान् ॥९॥ वृद्धदेवाः सिद्धदेवाः पितृदेवाश्च भिक्षुका। ते तूणे श्रीहरेः सर्व माहात्म्यं परमं शुभम् । ब्रामदेवाः पूज्यदेवास्तोषणीया विधानतः ||७|| जानन्तो द्रोहशान्त्यर्थे पापनाशाय सर्वथा ॥९२॥ गृहदेवा राजसा वा तामसाः सात्त्विकास्तथा। शर्करापचनं पारायणस्य मण्डपं आभिचारिकदेवाश्च तोषणीया विधानतः ||७४॥ नत्वा देवं लोमशं च गुरु धर्मप्रकाशकम् ॥१३॥ स्वमदेवा दिवादेवा रात्रिदेवास्तदाश्रिताः। समां नत्वा क्षमा तत्र ययाचिरे हरेः पुनः । देववाहन त्याद्यास्तोषणीया विधानतः ||७५॥ कथाव्यासासने व्यासः क्षमयामास तकृतम् ॥१४॥ विघ्नदेवाः फरदेवा भूतदेवा विरोधिनः। पाययामास तेभ्यश्च प्रसादाऽमृतवारि आशापाशहता देवास्तोषणीया विशेषतः ॥७६॥ प्रसादाचं तत्र तावद् भोषयामास तस्त्रिदा ॥१५॥ आशां कुर्वन्ति देवाध पितरोऽपि तथाविधाः । ददौ मन्त्रं ततस्तेभ्योऽभयदानं तदा ददौ । भाशया ये तु वल्गन्ति सर्वे ते भिक्षुका यतः ॥७७॥ सर्वे ते भिक्षुका यतः ॥७७॥ 'ओं नमः. श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा' ॥१६॥ तोषणीयास्तदिष्टानां प्रदानः सर्वमिक्षुकाः। प्रमोनारायण श्रीमाधवीनारायण प्रसमास्ते प्रकुर्वन्ति योगं क्षेमं सुखं सवम् ॥७८॥ राधाकृष्ण बालकृष्ण ललिताकृष्ण सद्विमो.॥९७॥ करायाः सर्वराबाना पूजाशाः सर्वदेवताः। एवं तेभ्यो ददौ 'नाम तऽपि चक्रुध कीर्तनम् । मानाशाः श्रेष्ठिनः सर्वे सत्काराशास्तु पण्डिता ॥७९॥ मासे गते तु माघस्य पूर्णायां सायमेव ह ॥९॥ दानाशा मिक्षुकाः सर्वे आदायाः पितरः सदा । कयोत्तरक्षणे व्योम्नश्चागतं सुविमानकम् । भिवाशा मिक्षुकाः सर्वे ब्रमायाः साधयः सदा ॥८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणो विराजते ॥१९॥ पुवाया दम्पतीवर्गा द्रव्याचा निर्धनाः सदा । श्रीवल्लमो द्रुतं तस्मादवातरद् भुवः स्थले। विवेकिनो निराशाच सन्तुष्टा देवतोचमाः ॥८॥ पस्पर्श पाणिना ताँश्च सर्वे मृतास्तदाऽभवन् ॥१०॥ एवंविधाऽस्ति वै सुष्टिस्तोषणीया हि देवताः। दिव्यदेहा अमर्वश्च विमाने तेऽमवन् स्थिताः। तोषणं सुखसंस्थान तोषणं मोक्षणं तुषः ॥८॥ कृष्णनारायणो निन्ये तान् सर्वांनक्षरं पदम् ॥१०॥ तोषणं परमं स्वर्ग तुष्टोऽध एवं श्रीबद्रिके महाश्चर्यमभूत्तदा । ब्रह्मसदृशः। ततिधों हि साधूनां तुतिमोऽस्ति मोक्षणे ॥८॥ पश्यतां सर्वलोकानां ययुस्ते परमं पदम् ॥१०२॥ सदा तसिहरावस्ति तृप्तिः सम्पत् परा मता। इहैव भोगमापना द्रोहस्य मोक्षणं ततः। वासनाविलये तृप्तिः सदाऽऽत्मनां प्रजायते ॥८॥ श्रीकृष्णकृपया बातं कथायाः श्रवणेन च ॥१.३॥ सा मुक्तिः सा परा शान्तिः परो मोदः प्रमोदनम् । कृष्णनारायणनामजपेन साधुसेवया। तप्तानां तु करे नित्यं ब्रह्मानन्दप्रवाहणम् ॥८५॥ प्रसादानाशनेनापि मोक्षणं बातमुत्तमम् ॥१०४॥ बद्रिके दुःखमापनबाऽतृतोऽपि निवर्तते। सर्वद्रोहप्रणाशोऽपि श्रीकृष्णस्य कृपावशात् । दुख कट गुरुस्तस्य येन दुःखी निवर्तते ॥८६॥ तेषां जातो वननाशो मोक्षश्वाऽपुनरागमः ॥१०॥ तया दुखं परं प्रातः कारागारे परश्रितः। बद्रिके श्रीकृष्णनारायणो गोपालबासका। नागपराक्रमथान्येऽन्ततस्तस्य सहस्थिताः ||८७॥ कम्भराश्रीसुतः सर्वान् मुक्कान् करोति भक्तिमान् ॥१०६॥ यत्र तत्र ·* श्रोलक्ष्मीनारायणसंहिता दोषाव तथाऽधानि नैव पश्यति देहिनाम् । पूजका नैव कुर्वन्ति पूजा पूर्वर्यथाऽर्पिताम् । कृपयेव महामोक्षं करोति शरणार्थिनाम् ॥२०७॥ यथाक्टतां न कुर्वन्ति सेवानैवद्यकं अपि ॥१३॥ पठनाच्छ्रवणाचाऽस्य स्मरणात् प्रविचिन्तनात् । आरात्रिकं न कुर्वन्ति वाचत काम चन्दनम् । भुत्तिर्मुक्ति परं स्वर्ग लभ्यतं श्रीहरे. पदम् ॥१०८॥ अग्विद्धपनं नव कुविनेय दीपनम् ॥१४॥ कुत्रचिच्चन्दनं नव कुत्राचन्नव तूलसा। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणोयरहिताया चतुर्थ तिज्यसन्तान कुत्रचिन्न महादेव स्नानपुष्पाम्बरादिकम् ॥१५॥ नागविक्रमस्य क्षत्रियस्य सर्वद्रोहिणो देवद्रोहिणश्च तत्स- कृष्ण कुत्रचिन्न हरौ हायिनां च व्यंगत्वादिमहाकटं कारागारबारास्तत: भूपाम्बरनिवदनम्। कुत्रचिन्न रखौ दव्या संहिताकयाश्रवणेन नवद्रोहिसहितस्य पाप- पूजा/गारतर्पणम् ॥१६॥ नारायण कुत्रचिन्न नरे नायो मोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा नवद्यकार्पणम् । कुचनिनेव पूजाऽस्ति नीराजन न जायते ॥१७॥ द्वापश्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५२ ॥ पूजकेषु व्यसनानि प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् । श्रीनरनारायण उवाच- नगनायों धर्महीना वर्तन्त मन्दिरादिषु ॥१८॥ स्नानसत्कर्महीनाच पूजका मलिनास्तथा। शृणु बद्रीप्रिये देवि राजाऽऽसीत् शालमित्रकः । स्वार्थमात्रपरा नजोदरंभरा वसन्ति च ॥१९॥ क्षत्रियो धर्मनिष्ठश्च प्रजापालनतत्पर ॥१॥ कचित्तु मन्दिरे भ्रष्टाचारा मद्यपरायणाः। दानधर्मरतो नित्यं गोविप्रसाधुपूजकार। वर्तन्त पूजकाश्चेति प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् ॥२०॥ अनसत्र गृहे यस्य वस्त्रसत्रं महत्तथा। वीक्ष्यैवं निजराज्ये वै मन्दिरेषु घृणास्थितिम् । धनसत्र तथा यस्य कोशेऽभूद् दीनरक्षकम् ॥२॥ विचारमकरोद् गजा बुद्धथा विषकमिश्रया ॥२१॥ यस्य प्रामे दिव्यदेवालयाः मन्ति सुशोमिताः। मम ये पूर्वजा दक्षवन्तो दानानि जीविकाः। विप्राथ सांघवः साव्यो देवसेवापरायणाः ॥ ३॥ धर्मार्थ देवपूजार्थ देवकार्यार्थमन्वहम् ॥२२॥ नगरे राष्ट्रगामेषु वै तथा। मन्दिरेपु पूनका ये पूजिका याश्च सन्ति । नीविकाजीवना: सर्वे राश दत्तार्यवृत्तिकाः ॥४॥ न कुर्वन्ति ययार्थे ते पूजनं देवतार्चनम् ॥२३॥ प्रतिदेवालय क्षेत्र सस्यानां जनक महत् । महती वाटिका चापि गंधनं दासदासिकाः ॥ ५॥ येन ध्येयेन तेभ्यो वा देवभ्यो परजीविकाः ॥२४॥ वृथा खादन्ति ते सर्वे घाशिनो वृपोज्झिताः । अनवरग्रंदानं प्रतिवर्ष पृथक तथा। तद्धयेयं बायते नैव देवपूजा न जायत। धनदानं पृथक् चापि बाविका प्रतिमन्दिरम् ॥ ६॥ व्यसनानि पूषकास्ते समाचरन्ति सर्वथा ॥२५॥ एवं राज्ये सर्वतोऽस्य धर्मशालास्तथाऽभवन् । तेजो विद्यते तेषामाननेषु मनागपि । वृक्षच्छायाध मार्गेषु तथोद्यानानि मन्दिरे ॥ ७॥ निस्तबसो विलोक्यन्ते पूजका मन्दिरेषु वै ॥२६॥ वर्तन्ते देवपुष्पार्थ बलकूपा प्रतिस्थलम् । भ्रष्टाचारा भ्रष्टधर्माः धूमिणः। देवपूजाप्रवाहान चन्दनाक्षतकुंकुमम् ॥८॥ यत्र पूजाफरा भ्रष्टाचारा खोदरपूर्तिका ॥२७॥ धूपदीपसुनैवेद्यफलताम्बूलकानि व्यसनाभिभूतचित्रा देवास्तत्र वसन्ति राजकोशात् प्रपद्यन्ते प्रतिदेवालयं सदा ॥ ९॥ यत्र वै पूषकाः स्नानहानाब मलिनान्वरा ॥२८॥ एवं पूर्वः पूर्वतरी पूर्वतम मुबीविकाः। मलिवना मलिदेहा देवास्तभ षसन्ति में। बंदी देवाहणार्य वै सर्वथा पूर्वधीविकाः ॥१०॥ यत्र थे पूक्काः कामिक्रोषिलोमिप्रतारिणः ||२९|| अर्थ रांगा वर्तमानः चालमित्रस्तदा स्वयम् । असत्याऽनुतमिय्याच्या देवारत्र पन्ति न। भूखा परीक्षाय पूधाकालेऽन्वर द्रुतम् ॥११॥ सतृष्णा सतृष्णा पूजका पत्र प्रमावास्यमयः ॥३०॥ मेक मन्दिरं याति पात्रासमिक्षुको यया । निकपाई साायहीमा देवास्तत्र पसन्ति न । पंडीत या पूर्वक कृताम् ॥१२॥ पूर्वका लीनाथ भकिसेबोजातm RURI वर्तन्ते यस्य च कदा व को ·तिष्यसन्तानः १५१ यत्र यत्र यत्र वै॥५७॥ देवगौरवहोनाश्च देवारतत्र वसन्ति पापिनां पादसञ्चार स्पर्शो देवस्य सर्वदा। यताऽर्चका नवहीना नास्तिक्याडम्बरान्विताः ||३२॥ भ्रष्टवरवणे देवास्तत्र वसन्त न ॥५१॥ मृषावादा मृशकार्या देवोत्सवादिवर्जिताः। आदरो भावना नास्ति प्रेम स्नेहो न विद्यते। पूजाप्रकारल्याच देवास्तत्र वसन्ति न ॥३॥ पूजकस्यों न चाऽऽस्तिक्यं देवास्तत्र वसन्ति न ॥५२॥ यत्र गन्धः सुगन्धो न धूपो दीपो न विद्यते । यद्देवाये ग्राम्यवार्ता देहकार्याणि यत्पुरः। यत्र नीराजनं नास्ति देवास्तत्र वसन्ति न ॥३४॥ यदने चित्चमालिन्यं देवास्तत्र वसन्ति न ॥५३॥ शुदिर्न पात्राणां बलशुद्धिर्न विद्यते। विधिहीना प्रतिष्ठा चाऽजलपुष्पं प्रपूजनम् । नैवेद्यस्य न वै शुद्भिर्देवास्तत्र वसन्ति न ॥३५॥ स्तुतिहीनः प्रवेशश्च देवास्तत्र वसन्ति न ॥५४॥ देवगृहस्य शुद्धिर्न शुद्धिा सिंहासनस्य न । पूजकस्य तपो यत्र पूजा श्रेष्ठा प्रबायते। देवशय्यदिशुदिन देवास्तत्र वसन्ति न ॥३६॥ आमिरूप्यं मूर्ते वास्तत्र वसन्ति वै ॥५५॥ मन्दिरे मार्जनं नास्ति प्रक्षालनं न वा क्वचित् । साघवः पूजका यत्र ब्रह्मचर्यपरायणाः। धूलिनिष्कासनं नास्ति देवास्तत्र वसन्ति न ॥३७॥ साध्व्यो वा दीक्षिताः शीतव्रतास्तत्र हि देवताः ॥५६॥ निर्माल्यदूरता नास्ति नूलपुष्पार्पणे न च। आत्मशुद्धिर्भावशुद्धिद्रव्यशुद्धिः समस्तिका नूनशृंगारभूषा न देवास्तत्र वसन्ति न ॥३८॥ पूजाशुद्धिभक्तशुद्धिवास्तत्र वसन्ति नूनवेषार्पण नास्ति नूलजलार्पणं न च । विद्यमानासु सर्वासु बीविकास्वपि बीविकास्वपि ये नराः। नूलचन्दनचर्चा न .देवास्ता वसन्ति न ॥३९॥ पूजोत्सवान कुर्वन्ति देवास्तत्र वसन्ति न ॥१८॥ नूतनाऽक्षतकुंकुमतुल्सीफलशकरा अपूजा वा न्यूनपूजा भ्रटपूजास्तु देवताः। मध्वाज्यादि नूतनं न देवास्तत्र वसन्ति न ॥४०॥ रुष्टा खनन्ति वंशान् वै स्थापकस्य नृपस्य च ॥५९॥ यत्रोपकरणौज्ज्वल्य वौज्ज्वल्यं न विद्यते। विलोक्यन्ते मया सर्वदेवालयेषु राष्ट्रके। भूषौज्ज्वल्यं निम्बोज्ज्वल्यं देवास्तत्र वसन्ति नः॥४१॥ पुषका भ्रष्टपूजास्ते दोषं कुर्वन्ति मन्दिरे ॥६०॥ अन्धकारो यत्र शैत्यं महोण्यं दुष्टवायवः । दोषमागो मवेऽन्यस्मिन् नृपतेः शासकस्य च | क्लेशाः कलहा यत्स्थाने देवास्तत्र वसन्ति न ॥४२॥ तस्माते शिक्षणीया वै राबाशया मयाऽधुना ॥११॥ पूबको ब्रह्मचारी न पाचका शुद्धिवतिः। विचायेंत्यं नवं कृत्वा नियमं सप्रकाशकम् । स्तावको मावशून्यश्च देवास्तत्र वसन्ति न ||४३|| श्रावयामास सर्वत्र देवार्चनार्थमन्वहम् ॥६॥ यदेवाऽये सोपानका मानवा यान्ति सन्निधौ । 'अद्याऽऽरम्य तु देवानां पूजनं विधिना तु ये। सशस्त्रा गर्वयुक्ताच गर्वयुक्ताश्च देवास्तत्र वसन्ति न || सर्वथा न करिष्यन्ति राबा वृचि हरष्यति' ॥६॥ मद्यमांसाशन दुर्गन्धिभक्षणादिकम् । इत्येवं निजराष्ट्र वै भावयामास दुष्टपानादिकं यत्र देवास्तत्र वसन्ति न ॥४५॥ श्रुत्वा श्रीबद्रिके वृत्तिहानेर्मयाचु केचन ॥६४॥ निषिद्धाचरणं यत्र विहितत्यवनं तथा। विधिवत् पूजन चारेमिरे भक्तियुता नराः। पूजाकालनियमो न देवास्तत्र वसन्ति न ॥४६॥ ये शठाबासन् प्रमादमोहगर्विताः ॥६५॥ देववाद्यानि पात्राणि चामरादीनि सन्ति न । नास्तिक्यमिथ्याग्रदान मृषादेवादिवादिनम्। मन्त्री यत्र न विद्यन्ते देवास्तत्र बसन्ति न॥४७॥ ते तु चित्रं ददु व पूजादौ परमात्मनः ॥६६॥ मानवा मन्दिरे देवगृहे स्वपन्वि यत्र च । राधा निरीक्षकेनैषां वृत्तयः संहृतास्तव सहनिवासनं नित्यं देवास्तत्र वसन्ति न ॥४८॥ दण्डिताः केचन दुष्टा निष्कासिताभ केचन ॥६७॥ देवानां गौरव यत्र पाल्यते मानवैनंहि । उत्थाषिता भविम्बा अपहृताब जीविकाः। पृष्ठे देवा मनुष्याणां देवास्तत्र वसन्ति न ॥४९॥ जीर्णदेवालयास्तेन नीता वै शून्यतां तदा ॥६६॥ श्वानम शूकरा यत्र रहे भ्रमन्ति वानराः । एवं कृतषता वृत्तिहर्तृत्वपातकम् । प्रधबीवा यत्र सन्ति देवास्तत्र वसन्ति न ॥५०॥ पूर्वकानां कुटुम्बानो निम्श्वासाः शपथानि, च ॥६९॥ सर्वथा। यत्र ·१५२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के उदरं प्रभो। उत्पादितानि भागेन मागेन पुण्यमर्बितम् । असारः खलु संसारा सारस्तस्मात् मोक्षणम् । शापस्तु सहसा हन्ति पुण्यं चिरेण रक्षति ||७०॥ जीवनं सर्वथा पाप पुण्यं संसारमोक्षणम् ॥८॥ बीविकाहरणे पापं बायते सर्वनाशकम् । एवमाशीर्वचनैस्ती द्रुतं दुरितवर्जितौ। जीर्णस्य जीविका नैव हर्तव्या वै कदाचन ॥७॥ सजाती तष्मणोश्च रोगौ तत्रैव निर्गतौ ॥१०॥ बीणोंदार प्रकर्तव्या कर्तव्या रिक्तता न तु। मूर्तिमन्तौ जगदतुर्जीविकाहरणोस्थितौ। शून्यतायाः फलं शून्य कर्तुस्तन प्रजायते ॥७२॥ आवां रोगी चातिसारौ प्राणहरी दूयोरपि ॥११॥ बद्रिके स्वस्ततोऽद्य तस्थ जीविकाहरणस्य वै। भूपस्य युवयोरायुध्यं शेपं न विद्यते। पाप शापस्य चायातं तूर्णे दुःखप्रदं तदा ॥७३॥ लोमशस्य संहिताया वाचकस्य हरेबलात् ॥१२॥ रोगेण राना संव्यातो जलोदरेण सर्वथा । निर्गतौ युवयोर्दहाभ्यां तथापि मृतिध्रुवा । अमोणेन च रोगेण यतिसारेण वै रुना ॥७४॥ ततो दानानि सर्वाणि दत्वा लब्ध्वा मर्नु हरेः ॥१३॥ बाठरवर्तिना। भक्ति अमिभूतोऽमवन्मन्दाग्निना कृत्वा यातमेवाक्षर पद प्रभोईरः। भोजन नाऽस्य पचति वमनं वै प्रजायते ॥७॥ इत्युक्त्वा ययत् रोगी राजा राशी द्रुतं तदा ॥१४॥ चलोदरं वर्षते रकं बले विवर्त्तते । राज्यार्पणं कुमारे च कृत्वा पत्रेण वै तदा । शुष्कायन्तेऽस्य मांसानि रकोत्सर्गों भवत्यपि ॥७६॥ दला दानानि सर्वाणि प्रदत्वा बीविकाः पुनः ॥१५॥ गर्मिणीतुल्यं गलिती पादहस्तकौ । नैयं सर्वथा कृत्वा प्राप्य मन्त्रं तु लोमशात् । पिंगताऽस्याऽमवद्देहे शतिहासोऽभवत्तथा ॥७॥ भक्ति कृत्वा मासमात्रमुषिला तौ कथान्तिके ॥९॥ भपाचनं महारोगो बद्रिके मरणान्तका शोधयित्वा निजात्मानौ साधून संसेव्य मावतः । शालमित्रो भूपतिस्तु श्रेष्ठौषधान्यकारयत् ।।७८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ||१७|| वयापि दैवरोषेण यापेनाऽऽप्ता हि रुग्णता । 'प्रमोनारायण श्रीशवेदीनारायण मनागपि न नष्टा सा वृद्धि गता दिने दिने ॥७९॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण श्रीकान्त सद्विमो' ॥९८॥ नीविकाहरणं सर्वपापाधिक एवं मन्त्र भबन हि चक्रतु त्यसंघिनौ। पातकम् । अत्रैव भुज्यते बद्रि हर्तन्या नैव बीविका ||८०॥ एकाग्रमानसौ भूल्ला क्षपयित्वा तु वासना: ॥१९॥ राशा पनी जयालक्ष्मीनाम्ना सापि तथा रुजा। हरेः प्रासादिकं , बग्ध्वा पावयित्वा समस्तकम् । रकलाववती नित्यं नाता च च दुर्बला सती ॥८॥ सजौ बभूवतुर्गन्तुं मोक्षे घामाऽक्षरं हरेः ॥१०॥ रामा शोक शोकं समापनश्चौषधं न गुणायते । फाल्गुनस्याऽसिते पक्षे खेकादश्यां कथोत्तरम् । संहितावातांचमत्कार क्षणे ||८२॥ प्रभाव प्रगे दिव्यं विमान वे सौवर्ण परमात्मनः ॥१.१|| तदा बना ये तीर्थयात्रायें यान्ति वै शर्करापुरम् । व्योम्नश्चावातरत् तत्र सर्वेषां पश्यतां शुभम् । संहितामाम्यमत्कारं वर्णयन्ति तु ते कयाम् ॥८॥ बद्रिके श्रीकृष्णनारायणस्तस्माद्विनिर्ययौ ॥१.२॥ पापिनां मोक्षणं चापि साक्षाच दर्शन हरे। पस्पर्श तो पाणिना च विच्य देहतः पृथक् । प्रभाव वर्णित सर्व बनर्माहात्म्यमुत्तमम् ||४|| दिव्यमुक्ती दिव्यदेहौ विधाय सहसा प्रभुः ॥१०॥ तणें सबोऽभवद् गन्तुं संहिताश्रवणाय सः। निधाय स्वविमाने तो ययौ घामाऽक्षरं निजम् । परिमेयाऽनुगो राज्या समं भोतुं कयां ययौ ।।८५॥ एवं तौ वृतिहारी तथापि पुण्यकारिणी ॥१४॥ बहुमिदक्षिणामियोपदामिर्वाचक मुनिम् । देवाय कृततर्वस्वी पावयित्वा पूजयामास पतिर्गत्वा कथास्थलं द्रुतम् ॥८६॥ भावयित्वा कथां नैबां निन्ये मोचदं निजम् ॥१०५॥ आशीर्वादान् समगृह राज्या समं च लोमशम् । बद्रिके जयकारोऽभूतदा सर्वत्र भूतले। पुपुर भावतो राधा मयो वीक्य दुर्बलम् ॥८॥ राधा राशी गती मोक्षं संहितायाः कथावलात् ॥१०६॥ नौबन्यो भव' उपते नोरुग्णा पतिका तब। कथा श्रोतुं समायान्ति समन्ततोऽयुताऽयुतम् । पापामाईनो भूलों या काणे परं पदम् ॥८॥ मनुष्याः कृष्णविचास्ते लभन्ते वेष्टमुसमम् ॥१७॥ च पुनः।

·विष्यसन्तानः वै॥२०॥ पठनाच्छूषणादस्य स्मरणादपि बद्रिके। कृत एवं मया पुत्र कन्या राझ्याः सुतोऽसि मे। भुक्तिमुक्तिवेष्टसिद्धिः स्वर्गे दीर्ष च लभ्यते ॥१०८॥ भतो मां मावरं गर्मधारिणी बन्मदायिनीम् ॥१४॥ वासनानां क्षयश्चापि शुदिनिबात्मनस्तथा। विदि वत्स प्रकाशं मां कुरु स्वं कुशलं कुरु । धान्यक्षरे गतिः स्थान शाश्वतं सुखमाप्यते ॥१०९॥ कन्यायाः कुशलं चापि प्रकाशे सति नैव ह ॥१५॥ अतो गोप्यं समस्तं तन्मां विद्धि तव मातरम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने बद्रिके स्त्रीहृदयं निष्ठुरं मिनकपाटकम् ॥१६॥ शालमित्रनृपतेदेवधीविकाऽपहरणेन तद्राश्याच महाति- कदाचिद्भिद्यते क्रोषात् कदाचित् स्नेहतो ध्रुवम् । साररुग्णताऽऽयु शतिवेदनोचर संहिताकथा- तेनाऽनिर्धारितं स्याद्वै व्यसनं दुःसहं ततः ॥१७॥ श्रवणार्थ गतयोस्तत्र मुक्तिरित्यादिनिरूपणनामा स्त्रीतो गोप्य गोपनीयं प्रकाश्यं न खियाः पुरः। त्रिपञ्चाशत्चमोऽध्यायः॥ ५३॥ अयैवं राजमातुध पुन्या स्नेहोऽतिवर्तते ॥१८॥ श्रोनरनारायण उवाच- पुत्री विवाहयोग्या सा जाता राशीसमा शुमा । तदा पुत्री प्रदेया क्व कस्मै चेति व्यचिन्तयत् ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कन्याध्नस्य कयां तथा । राशी स्वयं चातिचिन्तापराऽभवत् सुताकृते । युद्धपुरमहाराज्ये युद्धराजोऽमवन्नृपः ॥१॥ न दासाय प्रदातव्या देया कुमारकाय दानधर्मरतः पुण्यकरः साधुमपूर्वका। रावपुत्राय दातव्या नो चेद् रक्या कुमारिका । प्रबारक्षाकरथापि गर्वमानमरोऽभवत् ॥ २॥ एवं व्यचिन्तयद् राशी कन्या वरं प्रतीक्षते ॥२१॥ तत्र प्रथाऽभवद् बद्रि कन्याहिंसामयी पुरा । कदा मे स्याद् विवाहो वै माता कथं न वक्ति तत् । कन्याया बन्म जायेत क्षत्रियस्य गृहे यदि ॥ ३॥ इत्येवं चिन्तयाना सा पप्रच्छ मातरं विदम् ॥२२॥ कन्याभ्राता कस्यचितु थालका स्याद् भविष्यति । फर्य मातर्विवाहं मे नैव चिन्तयसि क्वचित् । कन्यापिता श्वशुरः स्यात् वदनिष्ट परं यतः ॥४॥ तदा माता दासिका सा प्राह राशी निषेधनम् ॥२३॥ क्षत्रियः शालको न स्याबामातश्वशुरो न च । करोत्येव सदा पुत्रि ततोऽहं न वदामि तत् । स्नुषाश्वशुरः स्यादेव कुत्रचित् सा प्रयाऽभवत् ॥ ५॥ अथकदा सुता राध्या देहसेवापरायणा ॥२४॥ अतः कन्या प्रहन्तव्या क्षत्रियेण तु चन्मतः । रहा पप्रच्छ वां राशी मातर्नमामि ते मुहुः । मानिनो युद्धरावस्य राज्यां कन्या त्वबायत ॥६॥ पृच्छाम्यहं हृदयस्थं मा दोषं मयि कल्पय ॥२५॥ राशीप्रसूतिकालेऽपि दास्यां पुत्रोऽप्यजायत । मद्रहस्यं तु पृच्छामि यथावद् वक्तुमर्हसि । राशीस्नेहेन सा दासी कन्यानाशमयेन च ॥७॥ कयं विवाहयोग्याया विवाह में शुमप्रदम् ॥२६॥ कन्यां जमाह दत्वा स्वं पुत्रं राश्ये सुसुन्दरम् । कर्वे न मन्यसे निषिष्यसे कथं समुच्यताम् । पुत्रोऽमवन्नृपतेस्तु प्रकाशेऽप्रसरच्छुभम् ॥८॥ भत्वा माता राजमाता निबां पुत्री तु दासिकाम् ॥२७|| अविहर्षेण राखा बैतः पुत्रोत्सवा शुमः। बहुधा धूखा वक्षस्यभूण्यवासुबत् । कन्याकुमारी सहशो वृद्धिमातौ शनैः शनैः ॥९॥ ततो धैर्ये समालान्य जगाद पुत्रिको हितम् ॥रटनी कन्यामानं तु सा दासी राबकल्यावदाचरत् । बसे मशिबा चासे सुपस्यासि सुता शुमा । राशी चापि तथा मानं राजकन्यावदांचरत् ॥१०॥ किन्तु निकृष्टभाग्या वं दास्यै मया पुराऽर्पिता ॥२९॥ लाह कुमारस्य प्रकृतिहि बळीयसी। दासीपुत्रो मया माव: वत्समक्षणजन्मवान् । कुमारोऽपि महान् बातो दासी स्वमातरं प्रति ॥११॥ करोम्येवं न चेद् राजा निहन्यात् त्वां तु जीवनः ॥३०॥ दासी कृत्वा वर्तवे सा किंकरी मानवर्षिताम् । राधा कस्यापि न स्याद्वे चालक श्वशुरोऽथवा । अर्थकदा स्नेहममा दासी रहा खपुत्रकम् ॥१२॥ माता वे स्वप्रनमान्यो वर्तते रामदायमाग् ॥३१॥ अधीरा प्राह पचान्तं सर्व पावं यातपम् । राज्याधिकारखाव्यापि चालकः स कथं भवेत् । राषकन्यामरक्षार्थ विनिमय जन्मतः ॥१३॥ पिता तेचबरो या कयं स्यात् कस्यचित् खष्ट ॥३२॥ २० ·१५४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के स वं कन्या मे यदा बाता मया गुप्ता कृता न चेत् । निर्णयार्थ खेकदा तु दास्यै सौवर्णशृंखलाम् । अथाकविरक्षार्थ चाऽश्वरत्वगुप्तये ॥३३॥ ददौ पप्रच्छ दासी स वद चान्यदभीप्सितम् ॥५१॥ राबा खां नाशयेतूणे स्यां पुत्री रहिता वहम् । प्रसन्नोऽस्मि सेवया ते किं ददाम्यपरं धनम् । मया प्राप्ता त्वेकपुत्री मुखदर्शनदायिनी ॥३४॥ प्रासाद वाटिका क्षेत्रं प्रामं वा किं ददामि ते ॥५२॥ मारयितुं दयां गतः प्राणशतैरपि। दासी प्रसन्नवदना बद्रिके हस्वबुद्धितः। वत्से तदा मया सम्यग् चिन्तितं श्रेयसे तव ॥३५॥ ययाचे नैव वार्टी वा क्षेत्र प्रामं धनं गृहम् ॥५३॥ प्रसूतथाऽभवद् दास्यां पुत्रोऽयं यः कुमारकः । न में सर्वे रोचते वै राजस्तृतास्मि सर्वथा । स मया स्नेहबदाया दास्याः प्राप्तो द्रुतं गृहे ॥३६॥ यदि देयो वरो मयं ययाचे तु कुमारयोः ॥५४॥ तस्यै त्वं चार्पिता वत्से प्राणरक्षणहेतवे।। द्वितीयाय कुमाराय राज्यं देहि समस्तकम् । सा त्वं मत्कुक्षिना पुत्रि वर्तसे मम सन्निधौ ॥३७॥ यदा देहि नृपते ज्येष्ठायाऽर्षे प्रदेखपि ॥५५॥ तो त्यो राजकुमारों वै श्रेष्ठां मदंगसंभवाम् । राबा श्रुत्वा पक्षवाक्यं पप्रच्छ कारणं तदा । यस्मै कस्मै तु दासाय दातुं कथं समुत्सहे ॥३८॥ प्रलोभ्य बहुरनाद्यैर्दासी बगाद कारणम् ॥५६॥ ततः पुनि मया दासी निषिभ्यते प्रदानके । पुत्रो मद्गर्भसंभूतो वर्तते कुमारका। दासे दानं निकृष्ट यद् राजपुत्रे प्रशस्तकम् ॥३९॥ पुत्री त्वत्पनिकानन्या वर्तते सा कुमारिका ॥१७॥ पद बसे रहः प्रोक्तं त्वत्कृते किं करोम्यहम् । देहि राज्यं चार्धमपि राजन् पुत्राय मे शुभम् । त्वया पृष्टं ततः सर्वे मयोक्तं मम पुत्रिके ॥४०॥ बद्रिके साऽभवद् दासी क्षत्रिया मुत्यकर्मिणी ॥२८॥ विना राजकुमारं तु कौमार्य ते वरं सदा । 'नाना प्रभावती देवी पुत्रस्तस्यास्तु भूपनः । तथाप्यई यतिष्ये 2 पुत्रिके यच्छुभं भवेत् ॥४१॥ क्षत्रियोऽभूद् द्वितीयः सः साऽतो राज्यमयाचत ॥५९॥ मा प्रकाशय वृत्तान्तं हानिस्तेन भविष्यति । अकय्यं कथितं सर्व लोभवृत्त्या मुजिष्यया । मम नाशस्तव नाशो राबद्वारा भविष्यति ॥४२॥ स्नेहवृत्या सुते नैजे कथितं रह उत्तमम् ॥६०॥ इत्येवं शयने राशी जगाद निलबालिकाम् । राजा विदित्वैव कुमारं दासिकासुतम् । पुत्री सात्वा समस्तं तन्मातृसेवापरायणा ॥४३॥ कुमारी निजपुत्री च ख्यातां तां दासिकासुताम् ॥६१॥ विशेषतः प्रजाता वै कुमारोऽपि प्रसं प्रति । किंकर्तव्यप्रभूदोऽतिविहला सोऽभवत् एवं स्वाभाविकरने हे विनिमयोऽप्यबायत ॥४४॥ शालकेन न वै भाव्यं ज्येष्ठकुमारकेण वै ॥२॥ बचने हदये देहे क्रियास्वपि समन्ततः। श्वशुरेण न वै. माव्यं मया चान्यनृपस्थ वै । स्वस्थमातृस्नेहभावो व्यवर्षत तयोस्तदा ॥४५॥ वार्ता. प्रसिदिमापनाऽवश्य प्रकाशमेष्यति ॥३३॥ अथकदा पो नेजे शयने निद्रितोऽभवत् । राज्याधिकारी ज्येष्ठोऽस्ति चास्य यावतोऽपि वा। मध्यरात्रौ वृपनिद्रा नष्टा बागरितो नृपः ॥४६॥ दासीपुत्राय, दास्ये चेद् राज्येऽनिष्टं भविष्यति ॥१४॥ राझी नृपस्य शय्यायां सुप्ताऽऽसीत् खप्ननिद्रिता । ममाऽनिष्ट भवेद्यापि ततस्तत् कार्यमेव न। स्वप्ने बबल्स नृपतेः शृण्वतो दैवनोदिता ॥४७॥ कन्याकुमारयोः प्राणप्रलयोऽत्र शुमो मतः ॥६५॥ अहो पुत्रि मम पुत्रि मा राशे त्वं निवेदय । विषादिसंप्रयोगेण पूर्ण इयो राशीपुत्रीति चैवाऽसि कुमारो चैवाऽसि कुमारो दासिकासुतः ॥४८॥ भविष्यति न सन्देहः कर्तव्यं श्रेष्ठमण तत् ॥६६॥ महो दासि महो दासि मा कस्मैचिनिवेदय । विचार्यत्यं युखराबो मारकमुषणम्। कुमारो दासिकापुनः कुमारी वृपपुत्रिका ॥४९॥ दापयामास कन्याय कुमाराय च गुप्तितः ॥६५॥ राणा भला महाभयं गता' सत्यार्थविस्मितः। गुतिस्तत्राऽभवमाना घटमालाऽमिधाऽनुगा। मोहितो . बाक्लयोपेन अवार्थ समचिन्तयत् ॥५०॥ समचिन्तयत् ॥५०॥ दासी ... रामः खसमातिसमुद्भवा ॥६॥ अथ सदा। परेतता। . .

·कतिष्यसन्तानः १५५ गतः। तदा ||७४॥ तथा भोपनवेलायां विष प्रयोजितं तयोः। राजा पराधीनदेहो व्यलायत तदाऽजुषः। राशी दासी मातरौ ते जानीतो न विषार्पणम् ॥६९॥ मूर्छामवाप सहसाऽऽकुशन् मुदरमारितः ॥८॥ मरणं यनिमित्तेन लिखित तद्भवत्यपि । विषपार्शनिबद्धश्च वियोजयितुं वर्मणः । बीवन यनिमिचेन लिखितं तद्भवत्यपि ॥७॥ तावदाना हृदयेन यति तं शरणं गतः ।।८९॥ मुक्तवन्तौ सुतापुत्रौ भोजन विषमिभितम् । नारायण तथा स्मृत्वा श्रीकृष्णशरणं व्यसू पातौ च तो तत्र तावदभ्यागतो द्विजः ॥७॥ क्षमामयाचत तत्र मूर्छितोऽपि निवात्मनि ॥१०॥ साधुर्यतिश्चमत्कारी विषहौषधिबोधवान् । शोक चकार बहुधा याम्यबदो वशंगतः। तदोषविरसगूटीयुतो ममन् समाययौ ॥७२॥ लोकेष्टस्तया दूतो विकरालोऽद्रिसनिमः ॥९॥ देवेन प्रेरितो नाना जीवनायनसंशकः। प्रजान अतिथिौबनमात्रवाच्छया राबवर्गाश्व संहितास्तत्र वै द्रुतम् । तत्र चागतः॥७३॥ श्रुत्वा शाखा परं कष्टं कन्याकुमारममताम् ॥१२॥ तावत् स श्रुतवान् राज्ये प्रकाशं मरणं द्वयोः । रावा तूर्ण दहनाय प्रेषयामास तौ अनिष्ट परमं ज्ञात्वा थोकं सर्वे प्रचक्रिरे। साधुमैश्वर्ययुक्तं तं शात्वा राशी तु पादयोः ॥९३|| तथा बाते यतिः साधुत्वा मृतौ सुतासुतौ । राबश्मशानपाण निर्गतोऽयं तु वैष्णवः ||७५॥ नाना नारायणीदेवी तुष्टाव साधुमीश्वरम् । शत्वा देही नीलवर्णों तूर्णमोषधटिकाम् । 'कृपानाय कृपामूर्ते दयालो हितकृत् सदा ॥१४॥ निष्कास्य सन्ददौ तयोरोष्ठयोश्च बलं ददौ ॥७६॥ हरितुल्य महायोगिन् मत्पति खस्थमावह। 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने वाहा'। पुत्रिका रक्षिता चापि कुमारो रक्षितस्त्वया ।।९५॥ मन्त्रमेनं ददौ ताभ्यां श्मशाने तावदेव तु ||७|| कृपयन पति मेऽपि प्ररक्षयाऽपि पापिनम् । उत्थिती शान्तगरलौ स्वसौ रोगविवविती। पापाः पापं प्रकुर्वन्ति पुण्याः पुण्यं ददत्यपि ॥१६॥ 'प्रमोनारायणस्वामिन् कृष्णनारायण प्रमो ||७८॥ पापं मत्स्वामिनावाजणयित्वाऽवनं नामधुन्य ददौ ताभ्यामानीवयद् दयानिधिः। पापनाशो भवेधेन मोक्षणं च तथा भवेत् ।।९७|| अथ राशः क्रूरकर्म शात्वा ययौ नृपं प्रति ॥७९॥ तथा त्वं भगवत्र कुर्वस्माकं हितावहम् । राबन्नैतत् त्वया दुष्टं र कृतं तु पापकम् । एषाऽहं तव दास्यस्मि वाक्यं मे प्रविपालय ॥१८॥ कन्याहत्या कुमारस्य हत्या प्रकारिता त्वया ॥८॥ इत्युक्त्वा चरणी धृत्वा साघो राशी बढाऽभवत् । यतिश्चा विनिर्मीकस्वां दण्डयितुमीश्वरः। बीवनायनसाधुः स कृत्वा हस्ते पलं तदा ।।९९॥ हाहाकारो वर्ततेऽद्य राशा विषेण मारिती ॥८॥ राझ्या मुखे ददौ राशी स्वस्याऽभवत् सुखस्थिता । कि राज्येन तव राजन् पापातिपापकारिणः । ततो गत्वा नृपस्यापि मुखे बलं ददौ स हि ॥१०॥ योग्यो नासि सदा राजन् तवाऽऽयुः क्षीणतां गतम् ॥८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। याम्यलोके वासश्चिरं कष्टो भविष्यति। प्रमोनारायण श्रीशवरीनारायण प्रभो ॥१०१॥ पश्य कन्याकुमाराभ्यां दचं शापं तु गोचरम् ।।८।। अनादिभीकृष्णनारायण श्रीकान्त सदिमो। नियतां युदराबोऽयं मारको नौ विषेण वै। एवं मन्त्रं नामधुन्यं ददौ थापोऽयं बारियुतं तदा ॥१०२॥ मूर्तिमानास्ते तव प्राणहरस्त्विह ॥८॥ इदानीं ते गतिर्नास्ति विना मृत्यु परा भुवि । याम्यदूतम त तूर्णे नृपं त्यक्त्वा पयो वतः। हत्यापा तव राजा बुबोध सहसा यति नेमे तु रखकम् ॥१०॥ जातं मृत्युस्तेऽयमुपागतः ॥८५॥ इत्युक्ते तत्र चायातो यमदूतो मयंकरः। कन्यानं च कुमारघ्नं साधुर्याम्याद् ररक्ष वम् । पाहतो विकरालो वहिं समुद्विरन् मुखात् ॥८६॥ बद्रिके च तदा सर्वे थोकं विहाय सर्वथा ॥१०४॥ यति तं वैष्णव नखा कन्याकुमाररक्षकम् । प्रसन्नमानसा जाता अगहिरे भर्नु सतः। पाशेन पापिनं दुष्ट बबन्ध नृपति तु सा ॥७॥ नामधुन्यं बहिरे सहसयो नरा: चिया ॥१०॥ कुरु।

·१५६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * वार्ता सा च - युद्धनगरे प्रासरद् वायुवेगिनी । सिषेविरे गुरु गुई श्रेष्ठ श्रेष्ठं पापनाशं प्रलेमिरे । हाहाकारसमा शान्तिस्तदा पुनरबायत ॥१०६॥ महापुण्यं पावित्र्यमर्बयामासुरत्तमम् ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने युद्धप- सञ्जीवनायनः साधुरुपादिदेश तान् हितम् । वनराशो युद्धराबस्य विषप्रयोगात् कन्याकुमारयोव्यंमुत्वेऽपि संसारोऽयमसारोऽस्ति रागद्वेषमयो जनाः ॥१६॥ जीवनायनसाधुयोगेन पुनर्जीवितता, शापेन युद्ध- देहाथै देहपुष्टयर्थ रागा द्वेषा भवन्ति हि । राजस्याऽऽयुर्विनाशेन याम्यदूतागमो मृत्युश्च पाप- हिंसनं नाशनं चान्यदेहिनां कुरुते जनः॥१७॥ फलं, साधुकृतं रक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा अज्ञानेनैव रागेण द्वेषेण योजितेन वा। चतुष्पश्चाशत्तमोऽध्यायः॥ ५४॥ कालोऽस्ति श्रीपरनमयोजितः सृष्टिहारकः ॥१८॥ श्रीबद्रीप्रियोवाच- काला करोति सकल कालः कलयते सदा । कालेन तस्य चैवेह जगत् सर्व प्रवाशते ॥१९॥ ततस्तत्र तु किं पातं कन्याकुमारभूमताम् । कालपार्श विहायैव चेद्गन्तुमिष्यतेऽक्षरे । साघुना कि कृतं कृष्णनरनारायणप्रभो ॥१॥ कालकालं परेशान भजन्तां मानवार सदा ॥२०॥ श्रीनरनारायण उवाच- संसारहेतु वधान संसार बासनात्मकम् । शृणु बद्रीप्रिये देवि मानवास्तु सहस्तवः। विचार्य सम्परित्यज्याऽर्जयन्तु मोक्षकारणम् ||२१॥ लक्षशो नृपतेर्मृत्युं श्रुत्वा च जीवन पुनः॥२॥ शानं भक्ति सतां सेवां स्नेहपूर्वां शुभाश्रयाम् । समाययुलोंकितुं वै साधु नृपं चमत्कृतिम् । निचि परमां शान्ति लभन्तां शाश्वती विह ॥२२॥ विलोक्य जीवितं भूपं कुमारं च कुमारिकाम् ॥ ३॥ साधुबीवं कुमारं तं नाम्ना लोकास्ततोऽवदन । इन्द्रे चन्द्रे रवी वन्ही विघ्नेशे च नरायणे । साधुबीवनी कन्यां तां लोकास्तत्रैव चाऽवदन ॥ ४ ॥ पखममय ध्यानं चरन्तां पारमेश्वरम् ॥२३॥ ज्येष्ठं कुमारकं लोका निर्विषादं चराचरं जगत्सर्व त्यजन्तु बन्धकृद्धि तत् । बगुस्तदा। वत्तनाम्ना प्रसिद्धास्तेऽभवन् प्रबासु वै द्रुतम् ॥ ५॥ चराचराणां चालयितारं ततम् ॥२४॥ या याः प्रजा नरा नार्यवाययुस्तत्र ते द्रुतम् । आभ्यन्तरस्थित कृष्णनारायणं श्रियः पतिम् । वीक्ष्य साधोधमत्कारं तदाश्रयं प्रचक्रिरे ॥ ६॥ अर्चयन्तु सदा भीमनारायणं तदाश्रितान् ॥२५॥ सञ्जीवनायना साधुः प्रजाम्यो मन्त्रदीक्षणम् । नारायणे दवचिचान् नारायणपरायणान्। प्रददौ कृष्णनारायणस्य च ॥७॥ साधून संसेव्य दिव्येन पया यान्वक्षरं पदम् ॥२६|| 'भों नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। आम्यन्तरार्चका पूज्या सेव्या दिव्यक्रियापरा। 'कष्मनारायण कृष्णनारायण नरायण ॥८॥ विरूपा विकतावापि न निन्द्या ब्रह्मषामिनः ॥२७॥ बालकृष्णानादिकृष्णनारायण नरायण। आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्याः कदाचन । एवं मन्त्र नामसंकीर्तनं तान्यो ददौ मुनिः ॥९॥ वभिन्दकाल कुक्षाा भवन्त्येषाऽल्पबीवनाः ॥२८॥ प्रबास्ता युद्धनगरे गृहे गृहे स्थले ब्रह्मविदस्तोषधीयाः सेवथा चाविंशकया। उद्याने वाटिकायां च क्षेत्रेऽरण्ये च गोपुरे ॥१०॥ वर्षाभमविनिर्मका वर्णाभमसुसंस्थितैः ॥२९॥ चत्वरे राजमार्ग रव्यायामापणेष्वपि । सत्संग: सर्वमा दिव्यो मोक्षदा पापनाशक । 'कृष्णनारायण कृष्मनारायण नरायण ॥११॥ इत्यापापारियान्वय हत्यापापाविधानपणे कर्तव्यो वै विवानता ॥३०॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण नरायण। माना दिव्यसत्संगो विद्यते शर्करापुरे। इत्येवं भवनं चक्रुः सन्महिमाव्यमानताः॥१२॥ मीनारायणसहिताया पारायणात्मकः ॥३१॥ वैष्णवा ब्यो चाता युखराज्ये नरा लिया। नारायण साबाद स्वतःप्रकायापक पुपण खगुरु सन्चे अति बीवनावनम् ॥१२॥ सजीवनावनम् ||१३॥ श्रीतं सर्व हि निशान भावयत्यय मोबदम् ॥३२॥ चन्दना । पुष्पनियो को पोस्खयाऽबरी। परं प्रम पर पानी पर मोक्षं परं सुखम् । पायेयक पर प्रम पर मन भावयत्येव शाबलम् ॥३३॥ नाममबनं बने। तत्र त्रफिरे ·विष्यसन्तानः १५७ ते ते येषां प्रयाम्यहं तु तत्स्थानं मोक्षलाभाय चात्मन:। नमः शस्त्राधाराय मापवीटाय ते नमः। स लामो न पुनभूमी लोकानां संमविष्यति ॥३४॥ नमस्तीर्थाय देवाय वेदिशीलाय ते नमः ॥५३॥ तत्र सन्तो मुनयश्च सिद्धार्थ चारणाः सुराः । नमो वीर्याय कामाय सदानन्दाय ते नमः । गन्धर्वा यतयो विद्याधराब किनरा जनाः ॥३५॥ नमः श्रीबालकृष्णायाऽभयदानाय नमः॥५४॥ किंपुरुषा भूदेवाध महर्षयो नराः स्त्रियः । वरदाय वरेण्याय नमस्तेप्रतिमाय च। ब्रमचर्यपरा देवा दिव्या मुक्काः समागताः ॥३६॥ हव्यकव्यादिरूपाय मेध्याय विष्णवे नमः ॥५५॥ येषां तु दर्शनात् पापवंसो भवति सर्वथा । पंक्तिपावनरूपाय नारायणाय येषां च सेवनात् सर्ववासनादग्धता भवेत् ॥३७॥ नमः शुद्धाय बुद्धाय सर्वनेत्राय ते नमः ॥१६॥ प्रसादलामेन दिव्यता दिव्यभाग्यता। हश्याश्यस्वरूपाय दम्पतीरूपिणे नमः। येषां सत्संगमात्रेण मुक्तता परमा भवेत् ॥३८॥ त्यागिने च त्यागिने च सुवर्णाय सौम्यस्पाय ते नमः ॥१७॥ येषां स्नेहेन सततं ब्रह्मानन्दार्जन भवेत् । नमः कान्ताय भीशाय वलमार्याय ते नमः। येषां समाश्रयेणेव ब्रह्मधामगतिमवेत् ॥३९॥ वत्सलायोपबीव्याय मृत्युम्नाय च ते नमः ॥१८॥ ये भवन्ति सदा कृष्णनारायणपरेश्वरम् । अप्रमेयाय बृहते कुलामय नमो नमः। स्तुवन्ति प्रत्यह श्रीमद्बालकृष्णं प्रभुम्पतिम् ॥४०॥ रक्षोघ्नाय विषनाय भक्तवेद्याय ते नमः ॥५९॥ 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण । निर्विशेषाय हृद्याय मोक्षदाय च ते नमः । बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण ॥४१॥ नमो गोपालबालाय कंभराश्रीमवाय च ॥६॥ एवं रटन्ति नित्यं तं परमेशं हि साधवः । कामदाय युवतीसेविताय नमो नमः। तेषां सत्संगलामेन पुरुषार्थचतुष्टयम् ॥४२॥ नमो वृद्धातिवृद्धाय पुराणाय च ते नमः ॥६॥ नमस्तेभ्यः समस्तेभ्यः साधुम्योऽस्तु मुहुर्मुहुः । लोकधात्री त्वियं भूमिमूर्तिर्दिव्या हि ते मता। नमः साधुस्वरूपाय श्रीकृष्णस्वामिने नमः॥४३॥ यौः सर्व मस्तकं यस्य पातालं पादसंशितम् ॥६॥ नमः सर्वाधिपतये सर्वपूर्वाय चक्रिणे। सष्टयचोदरे यस्य तस्मै कृष्णाय ते नमः । नमोऽवतारपूज्याय सृष्टीनां प्रभवे नमः॥४४॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणाय परमात्मने ॥६॥ शानानां प्रभवे तस्मै कर्मणां प्रभवे नमः । कुंकुमवापिकाक्षेत्रवासवालाय नमः। ईश्वराणां प्रचाख्ने च देवानां प्रभवे नमः ॥४५॥ सर्वहत्सु निवासायाऽन्तर्यामिणे व च ते नमः॥३४॥ ऋषीणां च ग्रहाणां च अक्षाणां प्रभवे नमः। नारायणस्तवेनैव स्तुवन्यात्मनां पतिम् । विद्यतां तैबसानां च मेघानां प्रभवे नमः ॥४६॥ मेघानां प्रभवे नमः ॥४६॥ शृण्वन्ति स्तवनं चैवं तेषां माग्योदयो भवेत् ॥६५॥ वर्षाणां च भूधराणां नदीनां प्रभवे नमः। मबनीयो रटनीयः सेवनीय: प्रियेश्वरः। सर्वोषधीनां भक्ष्याणां तृतीनां प्रमवे नमः ॥४७॥ प्रमवे नमः ॥४७॥ सर्वकर्मसु विश्वात्मा स्नेहनीया प्रियः पतिः ॥३६॥ नमो धर्मादिरूपाणां जनयित्रे परात्मने । प्राणपतिः पालनीयो रक्षणीयो गुहान्तरे। वस्मै रसानो प्रभवे नानां प्रमवे नमः ॥४८॥ कदाचिन्मोचनीयः शाश्वतानन्दलिप्सुमिः॥१७॥ कात्वादीनां प्रमवे च वार्तानां प्रभवे नमः। श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। विश्वानां प्रभवे सर्वविधानां प्रभवे नमः ॥४९॥ इत्युक्त्वा चद्रिके साधुबीवनायन एकला ||६८॥ ब्रतानां प्रभवे तस्मै मन्त्राणां प्रभवे नमः। शर्करानगरं गन्तुं समियेष तदा सिदीनां प्रभवे सर्वोजसां च अमवे नमः॥५०॥ नृपादयः सह यातुं सबाः प्रबास्तदाऽभवन् ॥१९॥ लक्ष्मीनां पतये तस्मै श्रीस्वामिने नमो नमः । नरा नार्यों बालवाला वृदा युवान इत्यपि। नमस्तस्मै वरदाय प्रजेद्याय महात्मने ॥५१॥ संहिताश्रवणाय विनिर्ययुद्धतम् ||७०॥ अणवे महते तस्मै सर्वगाय नमो नमः। चातिदीर्घा लक्षाधिमानवामिका। नमो यशस्वरूपाय च ॥५२॥ अमवच्छ्रीवद्रिके भीकृष्णलयमानसा ॥७॥ ते ये न 'ओं नमः ते संघयात्रा पूषात्मकाय ·१५८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के तं कन्या साधुजीवनी सा कुमार साधुनीवनः। अन्ये नार्यो नराश्चापि बहुत्यागिदीक्षणम् । निर्विषादः कुमारो यो ज्येष्ठो यो नागविक्रमः ॥७२॥ सहसयोऽपरे भक्तास्त्यागाश्रम जगहुः ॥९॥ युदराब: स्वयं चापि राशी नारायणी सती। शृणु बद्रीप्रिये तत्राऽश्चर्य जातं परं महत् । दासी प्रभावतीदेवी घटमालाभिधाऽपरा ||७३॥ विमानानि कानकान्यागतानि व्योममार्गतः ॥१२॥ दासा दास्यः सहसं च प्रजास्तु लक्षशो जनाः। पालक्ष्मीरमाराधामाणिक्यामाधवीस्त्रियः निर्ययुः संहितां भोतुं मुक्त्यर्थं च समुत्सुकाः ॥७४॥ मुक्तमुक्तानिकापार्षदाश्च तिरान्ति येषु वै॥१३॥ 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण । प्रत्येके राबते कृष्णनारायणोऽपि बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण ॥७५॥ तदा व्योम ब्रह्मधामतुल्यं तैस्तु व्यजायत ॥१४॥ नरा नायों वृद्धबालाः कुर्वन्तो धुन्यकीर्तनम् । कृत्वा कृष्णो दिव्यदेहान् नेतुं योग्यानिजामितान् । मागें यान्ति बद्रिके ते सर्वे ब्रह्मपरायणाः ॥७६॥ विमानेषु स्थापयित्वा सहस्राधिकमानवान् ।।९५॥ सिन्धुघाट समासाद्य सस्नुस्तीथे पपुलम् । ययौ घामाऽक्षरं नैनं पश्यतां सर्वदेहिनाम् । संहितामा मनपं ते ययुः कीर्तनघोषिणः ॥७७॥ एकं वापि न वै वर्ष तदाऽमूच्छवरूपकम् ।।९६॥ नेमध दण्डयद्वक्तारं स्वतःप्रकाशकम् । भौतिका अपि देहास्ते दिवरूपास्तदाऽभवन् । अग्रहस्ते प्रसादस्य वारि कृष्णपदामृतम् ॥७८॥ तैरेव वर्मभिः सवें ययुर्विमानसंस्थिताः ॥१७॥ उपदा निदधुश्वाने पुपूनुः संहिताहरिम् । अहो लीला हरेवद्रि अगम्या तर्कविता। जगहुस्तत्र परब्रह्मसमीपतः॥७९॥ मायां कुर्यानिज घाम तदा का वार्तिकाऽपरा ॥९८॥ 'भोः नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। अथाऽन्ये ये नरा नायर्यो बालाश्च बालिकाश्च वै। कथाश्रवण चक्रुश्च पुपूजुर्लोमशं मुनिम् ॥८॥ त्यागाश्रमे स्थिताः सर्वे तदन्ये तु गृहाश्रमाः ॥१९॥ सतां सेवां सतीनां च सेवा चकुनिःसंशयाः। ययुनजान् शुमान् देशान् युद्धराज्यनिवासिनः । मासमेवं कथासेवां कथासेवां चक्रुस्तावत् समाहिताः ॥८१॥ एवं बद्रीप्रिये तत्र चमत्कारोऽभवन्महान् ॥१०॥ युद्धरावस्य पापं वै विषदानस्य यद्धयभूत् । नागविक्रमराजाऽपि ददी दानान्यनेकशः। कन्याकुमारघातस्य समूलं तथपोहितम् ॥८॥ भोजनानि विचित्राणि भूषाम्बराणि वै तदा ।।१०१॥ अन्येषामपि पापानि प्रज्वलितानि सर्वशः। कृत्वा श्रीसंहितापूजां नत्वा गुरुमृषि तथा । विशुद्धाः पावनाः सर्वे बाता तृपप्रजादयः ॥८॥ सतो नत्वाऽऽशया राज्यं निजं समाययौ सुखम् ।।१०२।। श्रीकथावाभिवणाद विलयंगता। कन्याघ्नस्य कृता मुक्तिः शरणे पतितस्य वै। साधूना सेवनाद् दिव्यमावाः सर्वेऽभवस्तदा ।।८४॥ साघोर सेवारतस्यापि कुमारघ्नस्य बद्रिके ॥१०॥ प्रतीक्षन्ते विरागस्था मुक्ति श्रीपारमेश्वरीम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणेन परमात्मना। धारणया ध्यानं लन्धवान् परमात्मनि ।।८५॥ दयाचना कृता मुक्तिर्मुनिना बीवनेन च ॥१०४॥ राशी चापि तथा प्यानं लब्धवती प्रियेश्चरे । दासी ब्यवती ध्यानं ब्रायणे माधवीपतौ ॥८६॥ पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणाचिन्तनादपि । नात्र संशयः ||१०५॥ वृद्धामान्ये नरा गुणग्राहाद् भुक्तिमुक्ती भवेतां नायों बभूवयानयोगिनः। फारएनक्लेकादश्यां मुक्कीक्षका हि तत्पराः ||८७॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने आसन् गन्तुं महामुक्ति तदा राजाऽप्रजन्मने। श्रीचीवनायनेन युद्धराजेन च समं राष्ट्रीयप्रमादीनां म्यकुमारकायैव नागविक्रमनामिने ॥८॥ संहितास्थानगमनं कथाश्रवर्ण, युबराबादीनां लिसिला समट नै राज्यधिष्ण्यं तदा ददौ । मोक्षणम् , कन्यकादीनां त्यागित्वम्, इतरेषां कारयित्वा महायसंकल्प सार्वमेधिकम् ।।८९॥ युवराजेन समं राष्ट्र प्रत्यागमनमित्यादि- भय कन्या कुमारी दो साथी साधू बभूवतः । निरूपणनामा पञ्चपञ्चाध- त्यागिनी , पर्वदा शिष्यो स्वत:प्रकाशयोगिनः ॥१०॥ चमोऽध्यायः ॥ ५५॥ वासना ·* तिष्यसन्तानः १५९ मीनरनारायण उवाच- मालावतं कृष्णनारायणनाम्नाऽप्यवर्तयत् । नित्यं स्लावा सिन्धुनद्या जले पाति पदामृतम् ॥१९॥ शृणु बद्रीपिये देवि कथामन्या सुपावनौम् । नित्यं कृष्णप्रसाद च भक्षयत्येव भाववः। शर्करानगरे तत्र त्वेकाऽऽसीत् कुट्टनी सखी ॥१॥ भक्षयत्यपि साधूनां पानशेष बारांगनानां मैन्याच्या व्यवायिनां पावनम् ॥२०॥ व्यवायिनां नियोबिनी। साधुवासेषु नित्यं सा मार्जनं पात्रमानम् । योषितां युवतीनां कन्यकानां शीलनाशिनी ॥२॥ करोति सेवन गत्वा गात्रसंवाहनं सताम् ॥२१॥ नाम्ना साऽनङ्गवल्लीति शुद्रा सा निर्धना खति । धूलिमिर्मावितामिश्चोभूलनं निववर्मणि। व्यवाययोगलन्धेन निर्वाह प्रकरोति सा॥३॥ करोति मावतोऽनङ्गवल्लिका पापनुत्तये ॥२२॥ पापिनी पापरूपा सा मानाति सौषधान्यपि । धुन्यं च कीर्तनं नित्यं करोति सदसि स्थिता । ज्वरनाशकर चौष्ण्यनाशक रोगनाशकृत् ॥४॥ ददाति फलपुष्पादि फलपुष्पादि संहितावाचकाय च ॥२३॥ गुसेन्द्रियादिरोगाणां खौषधं वेत्ति सा सखी। गर्मस्वावौषधं लोमशाय महात्मने । श्रीकृष्णाय सतीसगयो भ्रूणघातौषधं वेत्यपि ॥५॥ धनं तु दमकमानं नित्यं ददाति चक्रिणे ॥२४॥ मत व्यवायादौ निर्भया योगदायिनी। अक्षतानां नित्यमुष्टिं वाचकाय ददाति सा । पापज्ञानविहीनाऽऽसीबहा कामातिकामिनी ॥६॥ एवं कृतवती नित्यं भत्त्या साऽनङ्गवल्लिका ॥२५॥ स्वयं दुष्टा परा दुष्टाः सम्पादयति कर्मणा । कयां शुभाव बहुधा सर्वपापविशोधिनीम् । एवं तया बहीनामधवानां समुद्भवाः॥७॥ सर्वाशानहरां दीर्घतमोत्री शानदायिनीम् ॥२६॥ गर्मा निपातिता बीबनाथाश्चापि कृता मासश्चास्या व्यतीयाय कथासेवादिकर्ममिः। पकबाला बन्मयोग्या औषधैारिता अपि ॥८॥ सा ददर्श ततः स्वप्ने प्रभु कृष्णं समागतम् ||२७|| एवं सा बालहत्याऽधा शुभाव संहिताकथाम् । स्पृशन्तं स्वां इसन्तं खां हासयन्तं भियः पतिम् । तया ज्ञातवती पापं बालहत्यादिकं महत् ॥ ९॥ बदन्तं स्वां विशुद्धाऽसि नयन्तं वा निजं प्रति ॥२८॥ दुख शानवती चापि याम्यहं दुःसहं सखी । क्षणमेव प्रदश्येव भगवान् माधवीपतिः। स्वस्या अपि प्रतिगर्म पतनं दण्डमुल्बणम् ॥१०॥ भदृश्यता ययौ साऽपि षनागार समुत्सुका ॥२९॥ शात्वा शुशोच बहुधा पापान्यवर्तताऽपि सा। उत्थाय बाझे मुहूर्ते तु निवालये। प्रायश्चिचस्य जिज्ञासा चकार सद्गरोस्ततः ॥११॥ तूणे सा परितः कृष्णं मार्गयामास भामिनी ॥३०॥ भीलोमशाग्रे निवेदयितुं सा ययौ । प्रेमविशलतां प्राप्ता यदा लन्धवती न तम् । कयान्ते लोमशं गत्वा पूजयित्वा तु दीनवत् ॥१२॥ तदा मुग्धा हुतं स्नात्वा पूर्वा कृत्वा परात्मनः ||३१|| कृत्वा तु दण्डवद्योग्य जग्राह चरणौ मुनेः। ययौ पूर्ण संहितायाः पूनार्य कुंकुमाऽशतैः। पादप्रक्षालन कृत्वा लोमयस्य महात्मनः ॥१३॥ ब्राझे मुहूर्ते नारीणां प्रवाहस्तुमुला प्रगे ॥३२॥ पपौ पादामृतं सर्व शिरो धृत्वा तु पादयोः । सतत संहितायास्तु पूजने वर्तते बगाद कृत्यं पापादि सर्व कपटवर्जितम् ॥१४॥ तन्मध्ये सा गता शीघ्र च्यात्वा स्वानं प्रियं प्रभुम् ॥३३॥ रुपालुलोमशः श्रुत्वा ब्रह्मकूव्रतं ददौ। पूजयित्वा तवस्तूणे समुत्सुका तु लोमशम् । पलाशपत्रप्रभृतिका पञ्चगव्यकम् ॥१५॥ गत्वा जगाद सर्वे तत् प्रसनमानसा सखी ॥३४॥ पातुमाशं ददौ तस्यै सा चकार यथोदितम् । भत्वा श्रीलोमशः प्राह शुद्धा त्वं मक्तियोगिनी। मासान्ते सा शुद्धदेहा मन्त्र जग्राह लोमश्चात् ॥१६॥ कृष्णप्रसन्नता प्राप्ता वर्तसेऽद्य रमा यथा ॥३५॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' । मव सबा धाम गन्तुं मोक्षो तेऽत्र भविष्यति । 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण ॥१७॥ सर्व पापं गतं तेऽद्य कृष्णो यगोचरोऽभवत् ॥३६॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण'। ततः सापि जगादैन गुरुं श्रीबद्रिके द्रुतम् । मन्त्रमेवं मननं च बराह लोमशान्मुनेः ॥१८॥ सनाऽस्मि किन्तु भगवनास्ते मे हदि चिन्तनम् ॥३७॥ सदा।

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * त्वं यत्र मम योगेन या नार्यों युवत्यो धववर्जिताः। परार्थपरा साध्वी द्वयोः कल्याणकारिणी। गर्मपातादिदोषान्या भ्रूणहत्यान्वितास्तथा ॥३८॥ परकल्याणकास्तु स्वं कल्याण प्रबायते ॥५७॥ तासन कल्याणमिच्छामि पापनाशनपूर्वकम् । अवश्य परलोकॉस्त्वं परलोकॉस्त्वं बिताऽसि चोपकारिणी । कृपा तेऽस्ति वया चा कृपालोस्ते गुरोरिह ॥३९॥ यथेष्टं वर्तमाना या चापि पापातियापिनी ॥५८|| ताः सर्वास्त्वच्छरण चानयामीह प्रमुक्तये। परोपकारधर्मा चेत् स्वर्ग विन्दति सा सती। विना नारायणं कृष्णं विना च सद्गुरुं क्वचित् ॥४०॥ परोपकारः पुण्यार्थः परपीडा पापदा ॥५९॥ पापानां नैव निस्वारो योषितां स्यात् कदाचन । परपीडानाशयित्री मुच्यते दुःखबन्धनात् । विना वैष्णवमकानां शरण नैव रक्षणम् ॥४१॥ परेषां सुखदो लोकः स्वर्गे लोके महीयते ॥६॥ विना श्रीकृष्णभकानां सेवन नाऽघमर्षणम् । अवश्य चानङ्गवल्लि! समानय सखीबनान् । विना सतां प्रसादं न पापिनां वासनाक्षयः ॥४२॥ वाभ्यो मन्त्र प्रदास्येऽत्र दास्ये नामजपं तथा ॥६॥ विना चेतनतीर्थ न पापात्मनां विशोधनम् । अतं दास्ये ब्रह्मर्षे करिष्ये ब्रह्मा करिष्ये पापनाशनम् । मारीणां दुर्लभा शुद्धिगुरो लोकेऽत्र माथिके ॥४३॥ पावनास्ताः करिष्येऽहं मोक्षमागा विशुद्धिगाः ॥२॥ कामक्षेत्रे निष्कामिसा सेवा हि शुद्धिदा। इत्येवं बद्रिके सोका लोमशेन महर्षिणा । या मारी वाञ्छति शुद्धिं मुक्ति ब्राझी परं पदम् ॥४४॥ शर्करानगरं तूर्णं गत्वा यत्र च ॥६३॥ तया सेन्या हरे सन्तो निष्कामाः कृष्णमूर्तयः। युवत्यो धवहीनाश्च व्यवायव्यवसायिकाः। सतां प्रसेश्या कामकोषलोमादिनाशनम् ॥४५॥ गर्मपातभ्रणहत्यादोषवत्योऽभवन पुरे ॥६४॥ वासनानां विनाशय भवेन्मे वै यथाऽभवत् । अनमवल्लीसंगिन्यस्तास्ताः साउनमवल्लरी। तस्माद् गुरो समिच्छामि मत्सखीनां विशोधनम् ॥४६॥ बोधयामास पापानां नुत्तये श्रेयसे तथा ॥६५॥ प्रासे कृष्णे गुरौ दिव्ये वाममोक्षः पुरो मतः। ताच विश्वासमापना अनजवल्लिकायुताः। कृष्णगुवाः कृपया तु चात्मीयानां मतोऽपि सा ॥४७॥ ज्ञात्वा पूजोपसामग्री वा गुर्वग्रमागताः ॥६६॥ मात्मनस्तारणे पुण्यं ततोऽयुतं परस्य तु। बद्रि विधवा गर्भपातिकाः। योषितां वारणे तत्र पुण्यं कोटिगुणं मतम् ॥४८॥ कन्यकाच शतं गर्महन्थ्योऽपि यौवनान्विताः ॥६॥ अनाथानां तारणे तु ब्रह्माण्डोद्वार हि तत् । श्रीलोमशाने पापमयेन शोकिता। अनाथा योषितो थास्ता मत्पाशे पतिता गुरो ॥४९॥ स्वसखीवाक्यविश्वस्ता आययुनिम् ॥१८॥ यावचासां तु नोदारस्तावन्मे नरकं भवेत् । पादचलं पपुः सर्वा लोमशस्य ततः कयाम् । पावितस्योदयं कृत्वा क्षन्वाऽपराधमस्य च ॥५०॥ शुश्रुवुस्तास्ततो ब्रहाचे व्रतं च जगृहुः ॥६॥ निणे तु निजं कृत्वा ततो गम्यं दिवं सुखम् । पूजां ताः संहितायाख प्रचक्रुर्वाचकस्य वै। इत्येवे मे गुरो चास्ते मतिनारीप्रमोक्षिणी ॥५१॥ प्रदक्षिणं स्तुति चकः क्षमा ययाचिरे ततः ॥७॥ ताः सर्वास्तमसि स्थाप्य कयं मे मोक्षण मवेत् । भगृहुनितो नामधुन्यं प्रवराहुः। सखीवं तु तदेवाऽन समलामो यदात्मनोः ॥५२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥७॥ स्वार्थमान लाभादिनरक कपटान्वितम् । 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायणा सन्मया सर्वथा ताली कर्तव्यं मोक्षणं प्रभो ॥५३॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण॥७२॥ पुनः क्षणो दिव्यगतिन गमिष्यति सद्गुरो। एवं मन्वं च भजनं प्राप्य तथा समाचरन् । सा विरराम बद्रिकेऽनजवळरी ॥५४॥ साला तीयें सदा ताम शुभः संहिवाकयाम् ॥७॥ कोमोअप गुमं मला कृपया तो बगाद । एवं वासु समस्तासु वर्वमानासु बद्रिके। लोम्बा अदति कल्याणि मे विचार्यते त्वथा ॥५५॥ पूतामु बायमानासु सतां सेवापरासु च॥४॥ स्वार्थसा. सापकर ली मारकी मात्र संशयः । आशापरासु सर्वासु लोमधस्थ मसमता। NARE:: काका ई सकर स्वार्थसापका ॥५६॥ अमवलोमयस्ताम्यो ददौ कृष्णप्रसादनम् ॥५॥ युवत्यस्ताः शतं आगताः ·* तिष्यसन्तानः १६१ भूत्वा करोति . ता स्वमुकं फलमेवाऽपि मिष्टानं निनपात्रजम् । बद्रिके गर्भपातिन्यः कथाभवणमात्रता साधुप्रसादमासाद्य बुमुनिरेऽतिमावतः ॥७६॥ पूतता वा गताः सर्वां गुरोर्बलापमोचिताः ।।९५।। तावचा शरीरेभ्यः कृष्णाः काका विनियंयुः । अहो बल गुरोः श्रेष्ठतम श्रीमगवानपि। सर्वे ते गर्महत्याख्या भ्रूणहत्यास्तथाऽभवन् ॥७७॥ यदने निर्बलो भूत्वा करोति सनुरोर्वचः ॥९॥ उडीयोडीय चाकाशे निपेतुः सिन्धुसागरे। वीक्ष्य श्रुत्वा तु माहाम्यं व्यवायदोषनाशकम् । विनाशं सहसा प्रापुर काकात्मकान्यपानि वै ॥७८॥ अन्या अपि तदा नार्यः कृष्णाश्रय व्यधुर्मंदा ॥१७॥ लियस्ताः शुद्धता प्राप्ता भवन्ति स्म नरायणम् । स्वदोषान् श्वपयामासुरनन्यमतितत्पराः । पारायणं मावमिन्ना शृण्वन्त्वेकानमानसाः ॥७९॥ मन्त्रं रटयामासुर्नामकीर्तनमाव्यधुः ॥९८॥ तावदनंगवल्ली तु नेतुं कृष्णः समाययौ। सवां सेवां प्रचक्रव दानपुण्यं प्रचक्रिरे । फाल्गुनस्य तु पूर्णायां तियौ कृष्णनरायणः ॥८॥ मपत्ति অনুমাৰি पवित्रत्व प्रपेदिरे ॥१९॥ विमानेनाऽऽस्थितो भूमावनंगवल्लिकापुरः। दिव्यभावाः शीलपरा धर्मदायतितोऽभवन् । माह तां तु समागन्तुं मोक्षार्थ तु विमानके ॥८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणभक्तियुताः सदा ॥१०॥ तावत् सा दयया प्राह कृष्णनारायणप्रभो। एवं श्रीबद्रिके देवि प्रमुःकृष्णो हरिः स्वयम् । दे शते मम संगिन्यश्चैताः खियोऽषभावनाः॥२॥ चकार मोक्षणं ताऱ्या प्रासकाले दयानिधिः ॥१०॥ कयालोमशयोगेन निष्पापा यदि सन्ति चेत् । पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणाचिन्तनादपि । नेतव्यास्तास्तव धामाऽक्षरं दिव्या विधाय ताः॥८॥ गुणग्राहाद् वर्तनाश्च स्वर्गो मोक्षो मवेद् ध्रुवः ॥१०२॥ नान्यथाऽहं कृष्णकान्त मोक्षमिच्छामि चैकला । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थं तिष्यसन्ताने उद्धर ता: समस्ता वै ततश्चोदर मामपि ||८४|| शर्करापुरवासिन्याः व्यवायकारयित्र्या गर्मभ्रूणबाल- श्रुत्वा चातिप्रसनोऽभूद बालकृष्णः प्रमेश्वर घातिन्या अनंगवलाः तत्सखीशतवयस्यापि च कृपालुमंगवानाहाऽनंगवल्लि शुभ तव ॥८५॥ संहिताश्रवणादिना मन्त्रातसेवामिन पाप- याः सर्वाः विधवास्तास्तु नेष्ये मेऽक्षरमुत्तमम् । निर्मुक्तिर्मोक्षण चेत्यादिनिरूपणनामा त्वया साकं विमानेन करिष्ये कमलासमा:॥८६॥ षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५६ ॥ यास्तु सन्ति कन्यका वै तागं मोशोऽधुना नहि । ताः सर्वाः स्वजनकस्य गृहे वसन्तु निर्भयाः ॥८७॥ श्रीनरनारायण उवाच- पूता निष्पापदेहास्ताः कृपया मालिता मया । शृणु बदिप्रिये देवि कयां षष्टमजस्य । विवाह ताश्च गार्हस्थ्यमनुभूय ततः परम् ॥८८॥ घण्टबजामिधः पष्टोऽभवच्छ्रीशरापुरे ॥१॥ आयुषोऽन्ते मम धाम चायास्यन्ति न संशयः । शतषण्दगुरुः सोऽयं बहुचरासदीक्षणः। इत्युक्त्वा श्रीकृष्णनारायणः पस्पर्श पाणिना ॥८॥ नारीवेषधरो नैव स्त्रीलिलो न पुलिसकः ॥२॥ सर्वास्तास्तत्र तत्काले संहिताश्रवणाऽऽस्थिताः । कामधाविहीनोऽपि वासनाकामसंभूतः। पावयित्वा समस्तास्ता विधवात शतं तदा ॥९०॥ वर्तते दीक्षितः षण्टो पाण्डीदीश्वान्वितः सदा ॥३॥ दिव्यदेहा विधायैव विमाने स्वेऽध्यरोहयत् । मिक्षया जीवनं नैवं राजवृत्त्या दु । सर्वथा । कन्यकास्तु समाशाप्य स्थाई पितृगहे तदा ॥९॥ तथाऽन्यक्लिष्ट वृत्त्याऽपि निर्वहत्येव सर्वदा ।।४।। विमानेन ययौ कृष्णो धामाक्षरं निजं महत् । माहात्म्यं तैः श्रुतं तत्र कथाया मोक्षदं शुभम् । सर्वेषां पश्यता बद्रि साऽनंगवल्लिका शपि ॥९॥ जनेम्यो मानवेन्यथा सर्वपापविनायकम् ॥५॥ दिव्यदेहाऽभवत्तणे दिव्या दिव्यविभूषिता। पुनर्जन्माऽदर्शन भवेत् । विमानं समधिका यो धामाऽक्षरं हरेः ॥९॥ पूर्वपापानि सर्वाणि नश्यन्त्येव संशयः ॥६॥ जयकारो महानासीत् पुष्पवृष्टिरभूतदा । भस्मीभवन्ति 'चान्यानि खेतबन्मानितान्यपि। अधमोबारके कृष्णे माहात्म्यमनुलं लभूत् ।।९४॥ अपि मानवबन्मा या, कयां नैव शृणोति च ॥७॥ च कथाश्रवणतो ·१६० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * मम योगेन या नार्यों युवत्यो घववर्जिताः। त्वं परार्थपरा साध्वी द्वयोः कल्याणकारिणी । गर्भपातादिदोषाच्या भ्रूणहत्यान्वितास्तथा ॥३८॥ परकल्याणकास्तु स्वं कल्याण प्रबायते ॥५७॥ तासा कल्याणमिच्छामि पापनाशनपूर्वकम् । अवश्य परलोकांस्त्वं जिताऽसि चोपकारिणी। कृपा तेऽस्ति तथा चारा कृपालोस्ते गुरोरिह ॥३९॥ यथेष्टं वर्तमाना या चापि पापातिपापिनी ॥५८|| ता: सर्वारत्वच्छरणं चानयामीद प्रमुक्तये। परोपकारधर्मा चेत् स्वर्ग विन्दति सा सती। विना नारायणं कृष्णं विना च सद्गुरुं कचित् ॥४०॥ परोपकारः पुण्यार्थः परपीडा पापदा ॥५॥ पापानां नैव निस्तारो योषितां स्यात् कदाचन । परपीडानाशयित्री मुच्यते दुःखबन्धनात् विना वैष्णवमताना शरण नैव रक्षणम् ॥४॥ परेषां सुखदो लोकः स्वर्ग लोके महीयते ॥६॥ विना श्रीकृष्णभकानां सेवनं नाऽघमर्षणम् । अवश्य चानङ्गवलि! समानय सखीजनान् । विना सतां प्रसाद न पापिनां वासनाक्षयः ॥४२॥ ताभ्यो मन्त्रं प्रदास्येऽज दास्ये नामजपं तथा ॥६॥ विना चेतनतीर्थे न पापात्मनां विशोधनम् । व्रतं दास्ये बदाकूर्चे करिष्ये पापनाशनम् । भारीणां दुर्लभा शुहिरो लोकेऽत्र मायिके ||४३॥ पावनास्ताः करिष्येऽहं मोक्षमागा विशुद्धिगाः ॥२॥ कामक्षेत्रे तु निष्कामिसतां सेवा हि शुद्धिदा । इत्येवं बद्रिके सोता लोमशेन महर्षिणा। या मारी वाञ्छति शुद्धि मुकि ब्राझी परं पदम् ||४४॥ शर्करानगरं तूर्णं गत्वा यन्त्र यत्र च ॥६३॥ या सेव्या हरो सन्तो निष्कामा कृष्णमूर्तयः। युवत्यो घवाहीनाथ व्यवायव्यवसायिकाः। सतां प्रसेवया कामक्रोपलोमादिनाशनम् ॥४५॥ गर्भपातनणहत्यादोपवत्योऽमवन पुरे ॥६॥ वासनानां विनाशव भवेन्मे वै यथाऽभवत् । अनमवल्लीसगिन्यस्तास्ताः साऽननवलरी। सस्माद् गुरो समिच्छामि मत्सखीनां विद्योधनम् ॥४६॥ बोधयामास पापानां नुचये श्रेयसे तथा ॥६५॥ मासे कृष्णे गुरौ दिव्ये त्वाममोक्षः पुरो मतः। विश्वासमापना अनन्नवालिकायुता। कृष्णगुवों. कृपया तु चात्मीयानां मतोऽपि सः ||४|| लात्वा पूजोपसामग्रीनीत्वा गुर्वग्रमागताः ॥६६॥ आत्मनस्तारणे पुण्यं ततोऽयुतं परस्य तु। युवत्यस्ताः शतं बद्रि विधवा गर्मपातिकाः। योषितां तारणे तर पुण्यं कोटिगुणं मतम् ॥४८॥ कन्यकाच शतं गर्महन्थ्योऽपि यौवनान्विताः ॥६॥ अनाथानां तारणे तु ब्रह्माण्डोदारनं हि तत् । आगताः श्रीलोमशाने पापमयेन शोकिताः। भनाथा योषितो यास्ता मत्पाशे पतिता गुरो ॥४९॥ स्वसखीवाक्यविश्वस्ता आययुमनिम् ॥६८॥ यावासा तु नोवारस्तावन्मे नरकं भवेत् । पादचलं पपुः सर्वा लोमशस्य ततः कयाम् । पातितस्योदयं कृत्वा क्षन्वाऽपराधमस्य च ॥५०॥ शुभुपुस्तास्ततो ब्रह्माकूचे व्रतं वहः ॥६॥ निर्वाण तु निबं कृत्वा ततो गम्यं दिवं सुखम् । पूर्वा ताः संहितायाश्च प्रचक्रुर्वाचकस्य वै । इत्येवं मे गुरो चास्ते मतिनारीप्रमोक्षिणी ॥५१॥ प्रदक्षिणं स्तुति चक्रुः क्षमा ययाचिरे ततः ॥७॥ ताः सर्वास्तमसि स्थाप्य कयं मे मोक्षणं भवेत् । मन्त्र पगृहसुनितो नामधुन्य प्रबाहु । सखीत्वं तु तदेवाऽत्र समलामो यदात्मनोः ॥५२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥७॥ स्वार्थमात्रा खामादिर्नरकं कपटान्वितम्। 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण। तन्मया सर्वथा 'तोगी कर्तव्यं मोक्षणं प्रभो ॥५३॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण॥७२॥ पुना दिव्यगति गमिष्यति सद्गुरो। एवं मन्वं च भवनं प्राप्य तथा समाचरन् । इत्युक्स्वा विरराम बद्रिकेऽनयालरी ॥५४॥ मात्वा तीयें सदा तास भवः संहिताकयाम् ॥७३॥ लोमोजो शुभ मखा रुपया धा बगाद । समस्तासु वर्तमानासु बद्रिके। सय प्रति कल्याणि श्रेष्ठं विचार्य त्वया ॥५५॥ पूतासु बायमानासु सता सेवापरासु च॥७४॥ स्वास्स सापकर प्राणी मारकी मात्र संशयः। आचपरास सर्वासु कोमचस्व प्रमता। पूर्व संकर स्वार्थसाधका ॥५६॥ अमवलोमशस्ताम्यो ददौ कृष्णप्रसादनम् ॥५॥ -- च सा एवं तासु

·विष्यसन्तानः
१६१
।
भूला करोति
-
-
स्वमुक्त फलमेवाऽपि मिष्टान्नं निजपात्रजम् । बद्रिके गर्मघातिन्यः कथाश्रवणमात्रता।
साधुप्रसादमासाद्य
बुमुजिरेऽतिमावतः ॥७६॥ पूता वा गताः सर्वा गुरोलापमोचिताः ॥१५॥
तापक्षालां शरीरेभ्यः कृष्णाः काका विनिर्ययुः । अहो बलं गुरोः श्रेष्ठतम भीमगवानपि।
सर्वे ते गमहत्याख्या
भ्रूणहत्यास्तथाऽभवन् ||७७॥ यदने निर्बलो
सद्गुरोर्वचः ।।९६॥
उडीयोड्डीय चाकाशे निपेतुः सिन्धुसागरे। वीक्ष्य श्रुत्वा तु माहात्म्य व्यवायदोषनाशकम् ।
विनाशं सहसा प्रापुः काकात्मकान्यपानि वै ॥७८॥ अन्या अपि तदा नायी कृष्णाय व्यधुर्मुदा ॥१७॥
स्त्रियस्ताः शुद्धतां प्राप्ता भबन्ति स्म नरायणम् । स्वदोषान् क्षपयामासुरनन्यभक्तितत्परा।
पारायणं मावभिन्नाः शृण्वन्त्वेकानमानसाः॥७९॥ मन्त्र
रटयामासुर्नामकीर्तनमाव्यधुः ॥९८॥
तावदनंगवल्ली तु नेतुं कृष्णः समाययो।
सतां सेवां प्रचक्रम
दानपुण्यं प्रचक्रिरे।
प्रपति
कृष्णनरायणः ||८०॥
फाल्गुनस्य तु पूर्णायां तियौ
पवित्रत्वं
जगृहुश्चापि
प्रपेदिरे ॥१९॥
विमानेनाऽस्थितो भूमावनंगवल्लिकापुरः।
दिव्यमावा:
शीलपरा धर्मदातितोऽभवन् ।
प्राह तां तु समागन्तुं मोचार्थे तु विमानके ॥८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणमक्तियुताः सदा ॥१०॥
तावत् सा
दयथा
प्राह कृष्णनारायणप्रभो।
एवं श्रीबद्रिके देवि प्रभु कृष्णो हरिः स्वयम् ।
दे शवे मम संगिन्यश्चैताः नियोऽघमाजनाः ॥८॥
चकार मोक्षणं तासां प्रासकाले दयानिधिः ॥१०१||
कथालोमशयोगेन निष्पापा यदि सन्ति चेत् ।
पठनाच्छ्रवणादस्य
स्मरणाचिन्तनादपि ।
नेतव्यास्तास्तव धामाऽक्षरं दिव्या विधाय ताः ॥ गुणमाहाद् वर्तनाथ स्वर्गो मोक्षो मवेद् ध्रुवः ॥१०२॥
नान्ययाऽहं कृष्णकान्त मोक्षमिच्छामि चैकला । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
उधर ताः समस्ता वै ततश्योद्धर मामपि ॥८॥ शर्करापुरवासिन्याः व्यवायकारपिच्या गर्मभ्रूणबाल-
भुत्वा चातिप्रसन्नोऽभूदु बालकृष्ण
बालकृष्णः प्रमेश्वरा।
घातिन्या अनंगवायाः तत्सखीशतव्यस्यापि च
कपाछमंगवानाहाऽनंगवलि शुर्म तव ॥८५॥
संहिताश्रवणादिना मन्त्रवतसेवामिच पाप-
या: सा. विधवास्तास्तु नेष्ये मेऽक्षरसुचमम् ।
निमुकिर्मोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा
त्वया साकं विमानेन करिष्ये कमलासमा:॥८६॥
षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५६ ॥
यास्तु सन्ति कन्यका वै तासां मोशोऽधुना नहि ।
ताः सर्वाः
स्वजनकस्य गृहे वसन्तु निर्मयाः ॥८७॥
श्रीनरनारायण उवाच-
पूता निष्पापदेहास्ताः
कृपया मालिता मया।
शृणु बद्रिप्रिये देवि कयां
पष्टवमस्य वा
विवार ताच गार्हस्थ्यमनुभूय ततः
परम् ॥८८॥
षण्दनबामिधः षष्टोऽभवच्छ्रीशर्करापुरे ॥१॥
आयुषोऽन्ते मम धाम चायास्यन्ति न संशयः।
शतषण्दगुरुः
सोऽयं बहुचरासदीक्षणः।
इत्युत्वा श्रीकृष्णनारायणः
श्रीकृष्णनारायणः पस्पर्श पाणिना ॥८९॥ नारीवेषधरो नैव स्त्रीलिङ्गो न
सर्वास्तास्तत्र तत्काले संहिताश्रवणाऽऽस्थिताः ।
कामधातुविहीनोऽपि
वासनाकामसंभृतः।
पावयित्वा समस्तास्ता विषयास्त शतं तदा ॥९०॥ वर्तते दीक्षितः षण्दो पाण्डीदीयान्वितः सदा ॥३॥
दिव्यदेहा विधायैव विमाने स्वेऽप्यरोहयत् । मिक्षया जीवन नैवं राजवृत्त्या तु । सर्वथा ।
कन्यकास्तु समाशाप्य स्यातुं पितराहे तदा ॥९१॥ तथान्यस्लिष्ट वृत्त्याऽपि निर्वहत्येव सर्वदा ॥४॥
विमानेन ययौ कृष्णो धामाक्षरं निजं महत् । माहात्म्यं तैः श्रुतं तत्र कथाया मोबदं शुभम् ।
सर्वेषां पश्यतां बद्रि साऽनंगवालिका बपि ॥१२॥ जनेभ्यो मानवेभ्यश्च सर्वपापविनाशकम् ॥५॥
दिव्यदेहाऽभवतणे दिव्या दिव्यविभूषिता। पुनर्जन्माऽदर्शनं कथाश्रवणतो भवेत् ।
विमानं समषिरय ययौ धामाऽक्षर
पूर्वपापानि सर्वाणि नश्यन्त्येव न संशयः॥६॥
जयकारो महानासीत् पुष्पवृष्टिरभूतदा। भस्मीभवन्ति चान्यानि खेतजन्मानितान्यपि।
अषमोबारके कम्णे माहाम्यमतुलं बभूत् ।।९४॥ अपि मानवजन्मा या कयां नैव शृणोति च ॥७॥
२१
.
--
हरेः॥९॥

·१६२
श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
संगीतं च
मात्ममोक्षं नाऽऽयति स षष्ठः पशुरेव सः। परिहार्य पुनर्जन्म षण्डाख्यं तरुषण्डवत् ।
अपि राजा धनी श्रेष्ठी प्रबापाला प्रनामगः ॥८॥ पुत्रपौत्रादिसम्पन्नो यदि मीक्ष प्रविन्दति ॥२७॥
तथाप्यात्मकते मोक्षं कुर्यान स तु गोखः । वृक्षषण्डस्वरूपः सः साण्डोऽपि षण्ड एव सः।
अपि । षण्डः पशुः पक्षी नारी प्रमच इत्यपि ॥९॥ विचार्येत्यं बद्रिके ते षण्ढा गुरुसमन्विताः ॥२८॥
आममेयाकरः श्रेष्ठः श्वपचोऽपि शठोऽपि च।
षण्डनबं पुरस्कृत्य
कल्याणार्थमुपस्थिताः।
मोक्षः साध्यः परंश्रेयः पुरुषार्थः परः स वै ॥१०॥ आययुः
श्रीकथास्थानं भक्तिभावसमन्विताः ॥२९॥
साधनेषु समस्तेषु सत्सु सत्सु स्थितेषु
उपदान
करे कृत्वा पूजोपसाधनान्यपि ।
मोक्षो न साधितो येन स कीटः सूकरोऽपि सः ॥११॥ कृतस्नानाः शुद्धिभन्तो भजन्तः
कृष्णमुत्तमम् ॥३०॥
धर्मार्थकाममोक्षा वै पुरुषार्थी भवन्ति हि।
कीर्तयन्तः
स्वामिकृष्णमाधवीश्रीनरायण ।
धर्ममर्थं च कामं च प्रपाल्याऽपि यथोचितान् ॥१२॥ नारीश्वरनरावासबहुचराधिषायण
॥३१॥
अन्ते त्यत्वा बन्धकृतो मोश्चमिच्छन्ति मानवाः ।
एवं सतालिक गीतं गायन्तस्ते कथास्थलम् ।
महर्षयः पूर्वबास्ते तथा कुर्वन्ति नान्यथा ॥१३॥ ययुः षण्टाः समस्ता वै दूरान्नेमुहि मण्डपम् ॥३२॥
अन्येऽपि चात्मवेचार प्रवर्तन्ते
क्रमात्तथा।
वर्तुलं ते तदा क्लुप्त्वा रासलीलां प्रचक्रिरे ।
सन्यासिनस्तु तौस्त्यत्वा मोक्षमिच्छन्ति साधवः ॥१४॥
रासं सतालक सर्वे नारीवेपधरास्तथा ॥३३॥
राबानोऽपि वनं प्राप्य काम दग्ध्वा तपःपराः ।
सकूदन
सभ्रमणं प्रचक्रिरे।
निष्कामाः सम्प्रजायन्ते मोक्षं प्रयान्ति वै ततः ॥१५॥
सवाचं सविलासं सुनान्यं प्रचक्रिरे ॥३४॥
चातुर्दोषमयधास्ते
वासनानां प्रवर्तकः।
कृष्णोऽभवन्मध्ये वंशीघरो नरायण:।
स चेनेव भवत्येव देहे सा तु कृपा प्रमोः ॥१६॥
अन्याः सर्वां योषितच गोपिका रासमुत्तमम् ॥३५॥
एवं मत्वा हरि नित्वा साधु नत्वा प्रमोक्षणम् ।
वर्तुलस्याश्च खेलादि दर्शयन्त्यो व्यधुः
शुभम् ।
प्रसेव्य सत्पुरुषाँध गुरुं भक्त्या प्रसाद्य च ॥१७॥
सम्या रासं तु षष्टानां वीक्ष्याऽऽधय परं गताः ॥३६॥
अयित्वा समस्तं स्वं चात्मानं गुरवेऽपि च । भाषयो मुनयवापि प्रबा राजा नराः स्त्रियः ।
कृत्वा मायापाशाहीनं निर्मलं वासनोज्झितम् ॥१८॥ प्रतक्षायाऽभवस्तत्र
दले ॥३७॥
दिव्यभावं दिव्यदृष्टि दिव्यं कृत्वा समस्तकम्। पूर्णिमायां तदा सायं कथान्ते सर्ववैष्णवाः।
कृष्णविमानमारम गन्तव्य परमं पदम् ॥१९॥ प्रसनो लोमशो जातः स्वतःप्रकाशकोऽपि च ॥३८॥
दासो भूत्वा हरेर्दासी वैकुण्ठे कृष्णवर्तिनी । षष्टास्ते लोमश नवा नवा श्रीसंहितां तथा ।
गोलोके चाऽमृते चाव्याश्ते ब्रह्मनिवासने ॥२०॥ ब्रह्मप्रकाशं नत्वा
च पूजां चकुस्तदोत्तमाम् ॥३९॥
श्रीपुरे भगवदाम्नि वास्वादयेखरेः
रसम् ।
हारान् हैमान् रलनवान् शुमवेषान् ददुस्तदा ।
अनुवीत
सदा
कृष्णनारायणप्रसादकम् ॥२१॥ स्वर्णरूप्यादिमुद्राश्च वस्त्रपात्रादि
स एवं प्रासकैवल्यो नरो वा योषिदेव वा। कुंकुमाक्षतपुष्पाद्यैः
पुपशुः संहिता
तथा ।
षप्टो वा तिर्यगेवापि स एव पुरुषो मतः ॥२२॥ व्यासं च लोमशं चापि पुपूक्षुस्ते नपुंसकाः ॥४॥
पुरुषार्थो महान् मोक्षो यस्तेन प्रसापितः। आरात्रि
प्रचक्रुध तालीवादनपूर्वकम् ।
अर्यवान् पुरुषो लोके पुरुषस्याऽर्थ इत्यपि ॥२३॥ मृदंगकांस्यवाद्यान्य बुधूरानृत्यशोभितम् ॥४२॥
मियो वै वर्तते संसर्गस्तयोः सार्यकः सदा । नैवेद्यं च न्यधुः श्रेष्ठं पक्वान्नानि फलानि च ।
एवं नैव विधानाति पुमान
पुमर्यान तनोत्यपि ॥२४॥ ब्रह्मप्रकाशव्यासेन हरये तत्समर्पितम् ॥४३॥
या पुरुषगर्वान्यः षष्टा स नैव संशयः।
प्रसादव सलिलं च तथा ताम्बूलकान्यपि ।
षष्ठता सा सदा त्याज्या मायया निर्मिता पुरा ॥२५॥ तेम्यो भक्ष्यार्थमेवाऽपि पचानि पावनानि वै ॥४॥
बीवाना मोक्षमार्गाव पातिनी चात्मघातिनी। वे घण्टाः प्राप्य रसिक प्रसादं च बलामृतम् ।
'सेबा सन्द्रा कयाः भन्माः प्रासव्यः श्रीपतीश्वरः ॥२६॥ फळ न भक्षयामासुः पपुः पादामृतं तथा ॥४५॥
फाल्गुनस्य सिते
सन्ददुः॥४०॥

·* तिष्यसन्तानः
१६३
ते
ततस्ते प्रार्थयामासुलोमयं पावन मुनिम् । स्वपत्युविनकाश्च पशूनां पक्षिणां तथा ।
पण्डतापापनाशाथै
पण्डताबन्मनुत्तये ॥४६॥ युगलाना विनकाः षष्टात्वं समजायते ॥६५॥
पष्टताया निवृत्त्यर्थ मोक्षार्थे शुद्धयेऽपि च । पति त्यक्त्वाऽज्यसत्तायाः घण्टात्वं संप्रबायते ।
ददौ तेभ्यो लोमशस्तु मन्त्रं च भबनं तथा ॥४७॥ रति चाऽसहमानाथा विद्वेषिण्याः खियास्तथा ॥६६||
'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये
स्वाहा।
आमिचारिकवेत्र्याश्च
भगबन्धकयोषितः।
'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण ॥४८॥
लिंगपातनवेच्याश्च
तुमचकयोषितः ॥७॥
बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण
रमायण'। षदात्वं जायते तस्या जन्मान्तरे च जन्मनि ।
लध्या मात्र नामधुन्यं पावनास्ते तदाऽभवन् ॥४९॥ नरस्यापि तथा तस्य पल्यकामप्रदत्य तु ॥६८॥
न्यूषस्तत्रैव रात्री रासगानं प्रचक्रिरे। वियोनिवर्तमानस्य परभाारतस्य च ।
फाल्गुनस्याऽसिते चाद्यदिने पुष्पावदोलनम् ॥५०॥ विघ्नकर्तुर्युगलयोः कन्यादिदूषकस्य च ।।६९॥
उत्सवं परमं चक्रुस्ते सर्वे तु कयोत्तरम् । भगम्यागमकस्यापि वृषणोच्छेदकस्य
लक्षयो मानवाश्थापि पुष्पदोलामहोत्सवम् ॥५१॥ लिंगादिनाशकस्यापि देहिनां पशुपक्षिणाम् ॥७॥
प्रचक्रुः रंगनिक्षेपैः कृष्णं दोलास्थित हरिम् । घण्टत्वं नायते गर्महन्तुर्धातुक्षयस्य
स्नपयामासुरत्यर्थ रेमुश्च लक्षशो जनाः ॥५२॥ कुकर्मकारिणां प्रायः षटलं जायते मुवि ॥७॥
नरा
नार्यः
पृथग्भूताश्चक्रुः रंगप्रखेलनम्। महापापं हि तमोकं मानवे बन्मनि ति ।
एवं ते वैष्णवा बद्रि षण्टाः सर्वेऽभवस्ततः ॥५३॥ पुंस्त्वस्नीत्वविहीनलं नरकस्यैव
रूपणम् ॥७२॥
नित्यं कथां प्रशृण्वन्ति कीर्तयन्ति नरायणम् ।
तन्तं कृपया चाद्य कथायाः श्रवणेन नः।
मन्त्रं जेपुश्च मालामिः सेवन्ते च सतो जनान् ॥५४॥ मुक्तात्वं चापि मुक्तत्वं लघमस्मामिरुत्तमम् ॥७३॥
तीसंवेगमक्तानां गोचरो
भगवान् हुतम्।
पतिलब्धः
पखानारायणः
प्रियेश्वरः।
चायतेऽथ तु षदानां शीनं प्रसन्नतां गतः ॥५५॥ अमोघवीयों भगवान् ब्रझनन्दप्रदः
चैत्रे कृष्णे तु ते षण्टा एकादश्या अतं व्यधुः।
मा कुर्वन्तु स्त्रियो पुंसो लोकेऽत्र कामदूषणम् ।
चर्चागरण सवें प्रातः लावा कथामृतम् ॥५६॥ कामविघ्नकृतानां वै नरकं गोचरं लिह ॥७५॥
पपुस्ते नित्यवत् प्रातस्ततो मध्यान्हके तु ते। येषामुद्धरणं न स्याद् विना श्रीवलमहरिम् ।
भुक्त्वा समास्थले गत्वा निषेदुः सुखितास्तदा ।।५७॥
तं मबन्तां महाभागा नरा नाथों भयार्दिताः ॥७॥
ध्यान चक्रुर्हरेस्तत्र वापत्
कृष्णनरायणः। स्वस्वकुकर्मबालानि स्मृत्वा स्मृखा नरायणम् ।
आययो दिव्यरूपेण. विमानस्थः प्रियेश्वरः ॥५८॥ यान्तु शरणं श्रीकृष्णं भवन्तु दिव्यविग्रहाः ॥७७||
उवाच वान् यथेष्टं वै भवन्विष्टसुरूपिणः । शाश्वतानन्दमनाथ
प्रबायन्ता तदगाः।
मुक्तरूपं तथा मुक्तानिकाल्प यथेष्टकम् ॥५९॥ वयं सात्वा वीर्यबले पीत्वा कथामृतं मुहुः ॥७८||
येषां यासां यदिष्टं तन्मदिच्छयान जायताम् । मुक्त्वा कृष्णप्रसादं च प्राप्य प्रसन्नतां गुरोः।
बद्रिके एवमुक्ते तु नारीषष्टस्त योऽभवत् ॥६॥ भल्या कन्वा पति कृष्णं यामोऽक्षरं परं पदम् ||७९||
मुक्तानिकादिव्यरूपं प्रासवान् सर्वथा पृथक् । भूत्वा दिव्यस्वरूपा: श्रीकृष्णयोग्याः सुखाश्रयाः ।
नरषण्टस्तु यस्तेषु स चासो मुकरूपताम् ॥६॥ शाश्वतानन्दसममा भवामो राधिकासमा: ॥८॥
एवं दिव्यस्वरूपा वै मुक्ता मुक्कानिकाः शुमाः। इत्युक्त्वा बद्रिके सर्वे मुक्तरूपा नरा त्रियः।
अमवस्तत्र सहसा सर्वाभरणभूषिताः ॥६२॥ 'कृष्णाच्या स्वर्णयाने निषेदवाऽक्षरं
ततस्तानवदचत्र
षष्टमबोअमानवान् ।
तेनैव खलु देहेन स्वेन स्वेन नपुंसकाः।
भूत्वा दिव्यस्वरूपच बोधयामास मानवान् ॥६॥ विवर्तमानकायास्ते मुक्ता दिव्यास्तदाऽभवन् ॥८२॥
षष्टत्वं बायते नार्या विनका
विनका रतिक्षणे। अभूनेषां देहपातः
कायाकल्पो व्यवायत् ।
सपल्या विनकांव दम्पत्योविनयोषितः ॥६४॥ भीकृष्णस्पर्धननैव मुक्का •बाता नपुंसकाः ||८||
प्रमुः ॥७॥
ययुः ॥८॥

·१६४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सदा। सर्वे षोडशवर्षा वै नरा नार्यः सुतैबसाः। श्रीनरनारायण उवाच- मुक्का मुक्कानिकाः सर्वे कृष्णराधारमासमाः॥८४|| शृणु बद्रीप्रिये देवि कथा पापविनाशिनीम् । अन्यथाकरीशेशेशस्य नारायणस्य तत्। कराञ्चनीपुरे त्वन्धितटे सिन्धुमुखे पुरा ॥१॥ सामय चाप्रतिहतं प्राकाम्यं प्रकटीभवत् ॥८॥ यवसन्धामिधः कश्चिद् धेनुखादकघातकी। व्यराजत मनुष्याणां हृदये तु कृतास्पदम् । न्यवसन्मांसमदिरामत्स्वादनोऽतिहिंसका ॥२॥ चमत्कारो महानेषः कथायां कृष्णदर्शितः॥८६॥ शशान् कपीन् वराहाच हरिणान् वनपक्षिणः । नई सचेतनं कुर्याद् विदध्याच्चेतनं बडम् । यादांसि चापि हिंसित्वा गवयाऽनोरणानपि ॥ ३ ॥ नारी नरं विदध्यात् स नरं नारी विषापयेत् ।।८७।। सकुटुम्बः पाचयित्वा विक्रीणाति च खादति । नरं त्रियं च वा कुर्यादुमयं तु नपुंसकम् । एवं पापसमाचारः सदा पापपरायणः॥४॥ नपुंसक विध्याद्वा नर नारी च पार्षदम् ।।८८|| मुकं मुक्तानिकां वापि ' जहं दिव्यं विधापयेत् । कुकुटादः कुकुटाण्डरसमक्षणकारकः । भ्रष्टदेहो भ्रष्टकर्मा यवसन्धीयजातिजः ॥५॥ मायां कुर्यादक्षरं सोऽक्षरं कुर्यात् प्रकृतिम् ||८९॥ यवसन्धामिधो वातों शुभाव नाविकाननात् । कुर्यात्तत्त्वान्यतत्त्वानि शून्यं तत्त्वात्मक क्रियात् । कथा शुमा ॥ ६॥ तत्त्वात् तत्वान्तरं कुर्यादेतास्तु शक्तयो हरेः ॥१०॥ शर्करानगरे तत्र संहितायाः अनन्तशक्तियुक्तस्य विमानं दुर्गम बायते मोक्षदा सर्वपापानां शालिनी स्विति । भावयें तत्र नास्त्येव सर्वं यदात्मकं यतः ॥९॥ जायन्ते दिव्यदेहाच श्रोतारो ब्रह्मलोकगाः ॥७॥ बद्रिके च ततः श्रत्वा घण्टानां दिव्यदेहताम् । सर्वपापानि भगवान् शरण्यो मक्तवत्सलः। गुप्तषण्टा लियचापि गुसषण्डा शरणागतभतस्य क्षमतेऽर्षयते दिवम् ॥ ८॥ नरा अपि ॥१२॥ हिंसका बहवस्तेन तारिताः स्त्रीनरा अपि। संहिताया स्थल गत्वा शरणागतिमानुषन् । तनास्ते लोमशर्षिश्च स्वताप्रकाश ईशिता ॥९॥ मन्त्रं च भजन लोमशाजगृहुर्मुदा ॥९॥ तथा सन्तः साधवश्च साध्न्यो विप्रर्षयोऽपि च । पवं परं च ते कृत्वा भवनं श्रवणं तथा । ध्यान सेवा पूजन येषां वै दर्शनात् प्रसेवनात् प्रसादनात्तथा ॥१०॥ च प्रसादभोचनाशनम् ॥१४॥ शाश्वती बायते मुक्तिर्विमानेन गतिः भूत्वा पापविहीनाथ गुखामानो वृषान्विताः। सुपुण्यापागुसमासेन्द्रियास्ते नैताहशो हि समयः पुनरस्मान् मिलिष्यति ॥१९॥ तास्ततोऽभवन् ॥१५॥ पापनाशकरः केचन श्रीहरि घ्यावा मुक्का भूत्वाऽक्षरं ययुः। शुद्धोऽनायासमोक्षणप्रदः। एवं षण्डाः कृष्णनारायणस्य यवसन्धो बद्रिके संभावैतां गिर क्षितौ ॥१६॥ कृपया शुमाम् ॥१२॥ सत्यनार्य: मुमुक्षाऽस्याऽभवचूर्णे पापनायाय सत्पनराः तत्क्षणम्। सत्यमुक्तास्तथाऽभवन् । सत्यमुक्कानिकाचाप्यमवन् शाश्वतविग्रहाः ॥१७॥ मया पापान्यनन्तानि कृतानि घातनानि वै ॥१३॥ महो किमत्र दुष्प्रापं तेषां न स्यादि निस्तारो विना दिव्यबनाश्रयम् । यत्र कृष्णकृपालवः। महो कथाया माहात्म्य बद्रिके पारमेश्वरम् ।।९८॥ एते नौकापराः सर्वे बदन्ति तमेव तत् ॥ १४॥ सर्व निष्पापता प्राप्त यथा मोद्यात्मकं अगत् । प्रयामि शर्करापुर्यामधानि क्षपयामि च। सवें विदेहमुका वा बीवन्मुकास्तथाऽथवा ॥९॥ यदि पापविनायो मे बहुइत्यापनाशनम् ॥१५॥ शरापचने बाता: श्रीसंहिताकयाभवात् । तदा तस्मादुधर्म में किमत्र परिशिष्यते। पठनाषणादस्य मुक्तिकिः करे भवेत् ॥१००॥ कर्मणां चेत् कतानां तु भूमापत्र निवर्तनम् ॥१६॥ इतिमीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतु तिष्यसन्ताने शर्करा- किमस्मादपर सायं कर्तव्य मेऽवशिष्यते। पुरवासिनो षण्टरवादिषष्टानां संहिताभवणेन पापनिमुक्ति, अवश्यं वत्र गन्तन्य प्राणमानं तु यत्र ॥१७॥ भीकानारायणदर्शनेन तैरेव देहेदिव्यमुक्तानिकात्मक अवश्यं तत्र पस्तव्यं यत्र स्थाच्छान्तिरात्मनः। रखरपदल प्रासिम, तथाऽन्यगुप्तनपुंसकानां धरना अवश्यं तत्र दातव्यं यत्रो फलदं भवेत् ॥१८॥ गया मुखवनात्याचमिन्माता, चेखादिनिरूपण अवश्यं तत्र सुर्तव्यं पर निर्भीकता भवेत् । ती सक्षपचमोऽध्यायः ॥ ५७ ॥ भवल्यं तत्र मतम यत्रानन्दस्त वाचता ॥१९॥ धुन्य परा। .

·* तिष्यसन्तानः
१६५
यदि गच्छामि तत्रैव संहितायाः कथार्थकः।
विमानतेजसा स्पृष्टाः
स्पृष्टाः सर्वे मू» प्रपेदिरे ।
पापनाशो भवेन्मे चेद् गन्तव्यं मोक्षमेव ह ॥२०॥ चतुर्भुजो हरिस्तेषां गोचरोऽपि तदाऽभवत् ॥३९।।
पुनरावर्तन नैव कराश्चनीपुर
प्रति।
अनादिश्रीकृष्णनारायणः
श्रीमाधवीश्वरः।
रोचते में पापकर्म नैव नैव च नैव च ॥२१॥ तान् कृत्वा दिव्यदेहाँध त्याबयित्वा शवानि ह॥४०॥
कुटुम्बसहितो यास्ये शर्करानगरं
प्रति।
निन्ये विमानगान् कृत्वा नैनं घामाऽक्षरं शुभम् ।
महत्या नौकया
यन्त्रगन्न्या यास्यामि सत्वरम् ॥२२॥ आश्चर्यं परमं दृष्ट्वा महर्षयोऽपि वै तदा ॥४१॥
विचात्यं यवसन्धः पत्नी नाम्ना मजावलीम्। प्रशससुः प्रियंकृष्णंनारायणं दयानिधिम् ।
जगाद मानस सर्वे संकल्पितं
शुभावहम् ॥२३॥
प्रशससुश्च तान् सर्वान् शरणागतमानवान् ॥४२॥
सापि धन्यं निबभाग्यं मेने देशावलोकनम् । महापापान् पापन्यान शशंसुभक्तिसंभृतान् ।
पुण्यावलोकन चापि महोत्सवप्रलोकनम् ॥२४॥ अहोऽसंख्याऽधकर्तृणामपि श्रीमगवान्हरिः ||४||
मोक्षावलोकनं मेने श्रेष्ठ हिंसाद्यपेक्षया। कृपया चाऽनिवर्तिन्या करोति मोक्षणं परम् ।
बद्रिके सा सम्मताऽभूत् पुत्राः पुत्र्यस्तयाविधाः ॥२५॥ धन्यो नारायणः कृष्णो धन्यास्ते मोक्षभागिनः॥४॥
एकविंशतिसंख्यास्ते कुटुम्बिनो द्रुतं ततः। धन्य शार्करनगर कया धन्या प्रमुक्तिदा।
धनं द्रव्यं भूषणान्यम्बराणि भोजनान्यपि ॥२६॥ बद्रिके एवमेवाऽन्ये मुक्ति तत्र हि लेमिरे ॥४५॥
गृहयोग्यान्यौषधानि वेषवाराणि यान्यपि। पठनाच्छ्रवणादस्य
चिन्तनादधमोक्षणम् ।
देहादिसाधनकानि पात्राण्यावश्यकानि च ॥२७॥ मुक्तिमुक्तिमवश्चापि तथा स्थाच्छाश्वती गतिः॥४६॥
पेटिका चोपकरणं शय्यायं ते
समुत्सुकाः।
निन्यिरे सर्वमेवापि योग्यं यात्रादि यद्वितम् ॥२८॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
कराञ्चनीपुरीस्थस्य सदाहत्याकरस्य यवसन्धस्य सकु-
नौकया
यन्त्रवेगामिगमयिच्यान्धितीरके ।
शम्बरस्य संहिताकथाश्रवणेन मोक्षणमित्यदिनिरू-
ययुरने सिन्धुमुखे ततो नद्यां तु नौकया ॥२९॥
पणनामाअष्टपश्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५८ ॥
तयैव सहसा
सर्वे प्रतिपूर -ययुर्मुदा।
प्रापुः श्रीशर्कराभूमि सात्वा सिन्धुजले तु ते ॥३०॥ श्रीनरनारायण उवाच-
नीत्वोपदा: प्रजग्मुस्ते कयामण्डपमुचमम् ।
शुश्वुस्ते का
रम्यां सर्वपातकनाशिनीम् ॥३१॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि कथां भाण्डस्य मोक्षदाम् ।
कथान्ते वाचकं सर्वे पुपूर्वखुमिः शुमैः ।
छारामृते तु नगरेऽभवद् भाण्डः कुटुम्बवान् ॥ १॥
शातिवृद्धोऽतिमतिमान् हास्यनादिपण्डितः।
लोमशं च तया साधून् प्रणेमुस्ते ततः परम् ॥३२॥
चापि
राजोत्सवेषु सर्वेषु प्रबोत्सवेषु
प्रार्थनां चक्रिरे पापमोक्षार्थिनीं
सः॥ २॥
शुमावहाम्।
आमन्त्रितः प्रयात्याशु रात्रौ खेलं करोति च ।
लोमशच तदा तेम्यो ददौ श्रीब्रह्मकूर्चकम् ॥३३॥
गायनं नर्मपद्यानि नर्मकर्माणि वै तदा ॥३॥
प्रतं च पश्चगव्यं च तया श्रीकृष्णनाम च। कृत्वा प्रदय नृपतीन् हास्यत्येव तसबाः ।
मन्त्रं धुन्यं भजनं च ददौ पादामृतं तया ॥३४॥ एवं स कुशलश्चास्ते प्राप्नोति पारितोषिकम् ॥ ४ ॥
प्रसादानं
ददौ तेभ्यः पापनाशनहेतवे।
प्रसिद्धः सोऽभवभूमौ नाना तु मण्डशीलकः ।
तेऽपि सर्वेऽतिभावेन
चखदुरनमुत्तमम् ॥३५॥
बनेन्या सोऽपि
शुभाव
पारायणमहोत्सवम् ॥५॥
पपुरि प्रत
कथाभवणमाचरन् । लक्षाविष्क्षलोकानां समाबो
यत्र बायते।
मासान्ते पावना बाताः सर्वे विगतकल्मषाः ॥३६॥ कथा दिव्या भवन्त्येव विनोदाब नवा नवाः ॥६॥
भावनानुकूल एषामायुष्यान्तोऽमवतया। खेलनानि, मवन्त्येव नूलप्रदर्थनान्यपि।
बादश्यां
चैत्रकृष्णस्य मध्या तभोजनाः ॥३७॥ पापनाशो भवत्येव कथाश्रवणतोऽपि
सर्वे ते तु निषेदु वासरहांगणे तदा । सतां समागममापि दर्शन परमात्मनः।
अकस्माचागतं दिव्यं विमानमम्बरात् ततः ॥३८॥ प्रजायवे ममकानां चमत्कारो
भवत्यपि ॥८॥

·१६६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * वै। सजो भूला भूषावस्त्राम्बराण्यपि। विमान श्रीहरेस्तत्र समायातिसुशोभनम् । एवं घुन्यं ददौ तेभ्यो नामसंकीर्तनाय मुक्ता भूत्वा जना यान्ति परमेशपदं परम् ॥ ९॥ ततस्ते स्वनिवासं वै गताः स्वस्था हरिश्रिताः ॥२८॥ नरा नित्यं कयां प्रशृण्वन्ति गायन्ति गीतिका हरे। नार्यः प्रयान्त्येव धामाऽक्षर हरेरिह । पापानां मोक्षण तन्त्र कार्यते परमात्मना ॥१०॥ आबालवृद्धाः सर्वे ते सेवन्ते साधुयोगिनः ॥२९॥ एवं माण्डान् समस्तान् वै कथयित्वा हरेबलम् । एवं नित्यं तु सत्संग कृत्वा मासो गतो द्रुतम् स्वयं समस्तमाण्डव नरनारीसमन्वितः ॥११॥ चैत्रकृष्णकादशिकारात्रौ जागरणं व्यधुः ॥३०॥ बालिकाबाल्युक्तम्ब वृद्धपूज्यसमन्वितः। द्वादश्यां ते कृतस्नानाः कथाश्रवणतः परम् । अनोमि: सहितः सवैः पाथेयवस्तुमिः सह ॥१२॥ समायामेव सहसा व्यासासनेऽति भासुरम् ॥३१॥ पश्वादिवाहनयुक्तः समुत्सुकः। कृष्णनारायणं श्रीशं हसन्त विलुलोकिरे। प्रतस्थे श्रीहरि घ्यावा नत्वा ग्रामस्य देवताम् ॥१३॥ पश्यतां तु सदस्यानां व्यासे प्रकाशके प्रभो ॥३॥ धनं दानायक चापि तिरोऽभवद्धरिस्तुणे संहितायां रमाऽऽविशत् । इष्टोपकरणाधं च नीत्वा ययौ कयां प्रति ॥१४॥ आश्चर्यं परमं तत्तु दृष्ट्वा श्रीलोमशो मुनिः ॥३३॥ शर्करानगराम्याशे स्नात्वा , सिन्धुबले स भाग्योदयं .माण्डानामयोचत्तत्र संसदि। सर्वकुटम्बसहितो मानवैस्त्रिशतैर्युतः ॥१५॥ त्रयोदश्यां पुनश्चैवं कयोचर प्रकाशनम् ॥३४॥ राजोद्याने विधायैव वसति स्वास्थ्यमाप्तवान् । प्रसञ्जातं चतुर्दश्यां तथैव पारमेश्वरम् । पूजासाममिंकायुक्तो वृद्धमानवसंयुतः ॥१६॥ अमायां तु प्रगे माण्डाः स्वानं श्रेष्ठं व्यलोकयन् ॥३५॥ कयामण्डपमम्यागाद् व्यासपूजनहेतवे। विमानेनाऽ घाम प्रयान्तीत्यभ्यलोकयन् । संहितायाः स्थलं गत्वा नत्वा सभाबनानपि ॥१७॥ ततः प्रसन्नचिचास्ते ब्राझे प्रोत्याय सत्वरम् ॥३६॥ बयमोक्षप्रदकृष्ण व्यासजीव चिरं जय। स्नात्वा सब्जा बहवोऽपि भूत्वा कथास्थलं ययुः । ऋषयो वृद्धपूज्याश्च बथताऽत्र कृपाकराः ॥१८॥ कयान्ते तु प्रकाशं ते व्याजहः स्वमगोचरम् ॥३७॥ नयन्त्विमे साधवश्च श्रोतारोऽपि चयन्त्विह। लोमशस्त समाकये प्राहाऽद्य मोक्षणं तु वः। यात्रालवस्तीर्थवासा जयन्तु सर्वदा भुवि ॥१९॥ सायं कथान्ते माव्यं वै सन्ना मवत मुक्तये ॥३८॥ विप्राः साध्व्यः साधवश्च जयन्तु मोक्षकारिणः । भाण्डास्तेऽपि यथायोग्यं सना गन्तुं ततोऽभवन् । अशानपापहारो जयन्तु वैष्णवा बनाः ॥२०॥ सायं कथान्ते भगवान् स्वामीकृष्णनरायणः ||३|| इत्येवं ते पदन्तो वै चक्रिरे दण्डवन्मुहुः । विमानेनाऽऽययौ नेतुं कानकेन सुवर्चसा । धूलि सभास्थलस्यापि दध्युः शिरस्सु वर्म ॥२१॥ वर्भसु ॥२१॥ सत्रान् निष्कास्य देहेभ्यो दिव्यदेहान् विधाय च ॥४०॥ अयाऽऽां व्यासदेवस्य लब्ध्वा पूजार्थमाययुः । लब्ध्वा दिन्ये विमाने तान् ययौ घामाक्षरं निजम् । उपदा विविधा न्यस्य पुष्पहारॉस्तिलाऽक्षतान् ॥२२॥ सार्धशतं ययुर्मुक्ता मुक्तानिकातु माण्डकाः ॥४॥ फलानि ताम्बूलकानि न्यधुस्ते संहितापुरः। ब्रह्माण्डमाण्ड निर्मिी ब्रममाण्ड प्रपेदिरे। ध्यासस्य चन्दनानि पूजां प्रचक्रिरे ततः ॥२३॥ अहो दया विविधा पै श्रीमाधवपरात्मनः ॥४२॥ नीराजनं व्यधुम्यापि चस्तस्य प्रदक्षिणम् । माण्डानीत्वा ययौ कृष्णो ययौ कृष्णो लक्ष्मीपभावतीपतिः। नर्तनं गायनं चक्रुर्माण्डाः सर्वे सुभाण्डिनः ॥२४॥ अथाऽन्ये बद्रिके शिष्टा भाण्डास्तदूर्षदैहिकम् ॥४३॥ सुमाषया हासयन्तो जनाजत्वा समान्तरे। चक्रिरे सिन्धुतीरे वे भूत्वा ते वैष्णवार परा। प्रसाद च बळ पीत्वा निषेदुः भवणार्थिनः ॥२५॥ कयायाः भवणार्थ ते बसति तत्र चक्रिरे ||४|| कयां श्रुत्वा बहुस्ते मन्त्र श्रीलोमधान्मुनेः । तेऽपि सेषां सतां नित्यं साधूनां चक्रिरे मुदा । भीकृष्णमामायणाय पतये स्वाहा ॥२६॥ सतीनां ब्रमचाराणां यवीना सेचनं व्ययुः ॥४५॥ कतारायण, नरायण । समजायन्त सेवापूषनर्धनैः। परतिकष्णनारायण रमायण ॥२७॥ महामागषता पाता येषां पंचाम पावना ||४|| निष्पापा .

·* तिष्यसन्तानः १६७ अथ ध्रुवम् ॥६६॥ अतः पुनः। तत्र नरा नायः साधुमक्ताः साधुतुल्यास्ततोऽभवन् । दधीचो बीवनं लब्धवान् सा इत्या व्यलीयत । सर्वाणविधानेऽपि निःसंशयात्मवेदिनः ॥४७|| विप्रस्तपश्च शंकरस्योपरि बद्रिके तेषु तेषु चायुष्यक्षयो येषां व्यजायत । शंभुः साक्षात् समायातो ददौ तत्र परवयम् । तेऽपि दिव्येन यानेन शनैर्षामाऽक्षरे यानेन शनैर्धामाऽक्षरं ययुः ॥४८॥ ययुः ॥४८॥ अवध्यत्वमजेयत्वं स्वां ते दधीच सर्वदा ॥६॥ अन्ये बाळा युवानश्च युवत्यो भेबिरे हरिम् । दधीचश्वाधिक वने वास्थित्वं तृतीयकम् । आबीवनं कृष्णकान्तं श्रीप्रभु माधवीपतिम् ॥४९॥ तथास्त्विति हर उत्तवाऽन्तर्घाम प्रबगाम ह ।।६८॥ तेषां योगेन बहवो शातिबन्धव इत्यपि। कालान्तरे विप्रक्षत्रयोमित्रयोः श्रीकृष्णकान्तभकाश्च जाता याताः परं पदम् ॥५०॥ श्रेष्ठयवादे प्रजाते स्वं दधीचः श्रेष्ठमाह वै ॥६९॥ बद्रिके चान्यतु महाचर्यमभूच्छृणु। राजा श्रेष्ठयं निजं प्राह तदा विप्रो रुषा ज्वलन् ।' त्रिगालवकुटुम्बानि संघशस्तन फाल्गुने ॥५१॥ वामपादेन नृपतेनि हदमताडयत् ।।७०॥ आसन् समागतान्येव मूलतन्तुकपचनात् । अथ राबा पुरा कृत्वा भक्तिमिन्द्रात् कुलीशकम् । मवायनोऽभवत्तेषामग्रेसरः कलाविदाम् ॥५२॥ प्राप्तवान् यत् प्रजहार तेन विप्रस्य वक्षसि ॥७२॥ वेषाणां घारणे चानुकरणे कुशलः कृतौ । वत्रं स्पृष्ट्वा पपातैव न प्रावर्तत मृत्यवे । शिक्षाप्रदोऽभवतेषां गुरुभवायन: स्वयम् ॥५३॥ व्ययें वनं विलोक्यैव राजा रोषमवासवान् ॥७२॥ भवायनस्य या शाला शुमा नाट्यकलाविदः । उत्थाय प्रययौ पूजागृहं विष्णुमतोषयत् । तस्यामासन् शिक्षणीयाः शिष्याः पञ्चशतानि वै॥५४॥ प्रत्यक्षं त्वागतं विष्णुं राजा प्राह वरार्थकः ॥७॥ वैः सर्वैः सहितः श्रत्वा महिमानं हरेः स च । विष्णो सुदर्शन चक्रं देहि मे विजयप्रदम् । आगतोऽभूत् कथायां वै श्रवणायें तथाऽपरम् ॥५५॥ विष्णुस्तस्मै प्रदायैव ययौ वैकुण्ठमच्युतः ।।७४॥ श्रुतमाश्चर्यमेवाऽपि परीक्षित विलोकितुम् । अथ राबा रोषयुक्तो मुमोचाऽस्य सुदर्शनम् । सिन्धुतीरे वने रम्ये आरामवत्समस्थिते ॥५६॥ दधीचस्य गले यावचावद् दधीच उल्बणम् ।।७५॥ वसति कृतवान् श्रेष्ठां मवायनकलापिनः। फुत्कार बनयामास सुदर्शनायुधोपरि। अथैकदां कयां श्रत्वा रात्रौ खेलं प्रचक्रिरे ॥५७॥ सहस्रधारा: सर्वास्ताः फुत्कारवहिना तदा ॥६॥ तत्र ते दर्थयामासुः शृणु तद् वर्णयामि ते । रसमा द्रवभाव गताच प्रकुण्ठितम् । ब्रह्मणस्तु पुरा जातः कुमारः क्षुतसंमवः ॥५८॥ पपात सहसा भूमौ निष्फलं लोहपिण्डकम् ||७७॥ झुपनामाऽकरोषस्य ब्रह्मा स्वयं तु विश्वसुट् । तदा शुपो विवेदापि बलं विप्रस्य वै महत् । तस्य मित्रं दधीचाख्यो महर्षिश्च्यवनात्मनः ॥५९॥ अयापि रोषमापनो विष्णु चाराधयत्पुनः॥७८|| स प्रोवाच प्रसंगेन यो श्रेष्ठ विचारिते। विष्णुः समाययौ राजा विष्णुं प्राह कृताञ्जलिः । विप्रा श्रेष्ठ इति श्रुत्वा नृपः प्राह तु बाहुजाः ॥६०॥ दधीचस्य विना त्वं कुरु गर्वहरं प्रभो ॥७९॥ यतो राशि निवसन्ति दिक्पाला अष्टसंख्यकाः। विष्णुस्तं प्रत्युवाचाऽपि विप्रहत्या भयावहा । ततो वै क्षत्रियः श्रेष्ठो मूर्धामिषिक्तदैवतः ॥६१॥ न कर्तव्या कदाचिदै राबत् स्वार्थहितैषिणा ॥८॥ श्रुत्वैतद्रोषमापनो दधीचो वामहस्तजाम् । किन्तु तं संकथयामि विधदस्व नृपेण मा। मुष्टिं हां प्राहरद्वै नृपस्योरसि निर्मयः ।।६२॥ इति विष्णुर्दधीचं तु शिक्षादानाय चाययौ ॥८॥ राजा रुषा तु खनेन शिरश्चिच्छेद तत्क्षणम् । दधीचस्तं प्रभु नत्ला रुषा नोवाच किञ्चन । ततो हत्या ब्रह्महत्या प्रादुर्भूता मयंकरी ॥३॥ अय विष्णुनिजे देहे दर्शयामास वै बगत् ॥८॥ झुपं ववलग सहसा मारयामीत्युवाच तम् । स्थावरं जंगमं रुद्र दधीचं स्थिरजंगमम् । यद्वा बीवय विप्रेन्द्र सञ्जीवन्या सुखी भव ॥६४॥ हरये दर्शयामास योगिराट् ॥८॥ भत्वा राजा प्रसस्मार शुक्राचार्य स आययौ। स्थावर जंगमं सर्वे विष्णुं नृपं स्ववर्मणि। सञ्जीवन्या मार्गवः शिरासन्धानमाचरत् ॥६५॥ उवाच विष्णुं च ततो मा मायां में प्रदर्शय ॥८४|| तदा दधीचो स ·१६८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के ते नाऽहं तथाऽपि मुग्धोऽस्मि सदा विमः समुत्तमः। प्रशशंसुरा नार्यः कृष्णार्थकृतखेलनान् । भेष्ठो विप्रः सदा चास्ति न क्षत्रं गर्वसंमृतम् ॥८५॥ मोक्षार्थवरयाचितृन् कृतकृत्यान् प्रभुप्रियान् ॥१०४॥ याहि विष्णो निजं स्थानं लम जन्म पुनः पुनः। श्रीलोमशाजगृहुस्ते मन्त्रं च नामधुन्यकम्। क्षत्रपक्षगतो यस्मात् फलं मुंव मयोदितम् ॥८६॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वहा' ॥१०५॥ सुदर्शनं ते गलितं पुनः प्राप्नुहि तचथा। 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण। दैत्यनाशार्थमेवापि विप्रस्य विच्छित्तये ॥८७॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण' ॥१०६॥ एवं यतो हरिस्तेन दधीचेन महात्मना। धुन्यं प्रचक्रिरे प्रेम्णा साधुसेवां प्रचक्रिरे। ततो विप्रे तु बाणेन जयं करोति माधवः ॥८॥ ततः पापानि नष्टानि वासना विलयं गता ॥१०७॥ अवतारेषु सर्वेषु दैत्ये सुदर्शनेन चैत्रकृष्णामावास्यायां सायंकाले हरिः स्वयम् । दिव्यरूपो बालकृष्णो विमानेन समाययौ ।।१०८॥ अय क्षुपोऽभवद् भक्तो दीक्षावान् साधुरुत्तमः ॥८९॥ सल्यासयोगमापनो वैष्णवोचम उत्चमः। भवायन तथा वृद्धान् कृत्वा तु दिव्यविग्रहान् । तदा दधीचो विप्रोऽपि साधु नेमे पुनः पुनः ॥९॥ निन्ये धामाऽक्षर नै कृष्णनारायणः प्रभुः ।।१०९|| उवाच विष्णुरूपोऽसि साधो श्रेष्ठतमोऽधुना। भवायनस्य शिष्या वै परे गृहस्थरूपिणः । सनकुमारश्व कपिल दत्तवामनौ ॥११॥ नरा नार्यश्च ते सर्वे भावायना भुवि श्रुताः ॥११०॥ पर्धरामश्च सर्वे ते वैष्णवा: साधवः पराः। अभवन् पावना लोकरक्षका खेलकोविदाः। परब्रह्मस्वरूपास्ते विप्राणां गुरवोऽमलाः ||९२॥ वैष्णवास्तेऽभवन् सर्वेऽवशिष्टाः शर्करापुरे ॥११॥ विप्राणां साधवः श्रेष्ठाः पूज्यास्ते ब्रह्मगोत्रिणः । कथान्ते ययुज मूलतन्तुकपत्तनम् । वर्णानां गुरखो विप्रा विप्राणां तु गुरुयंतिः ॥१३॥ त्रिगालवास्ते सर्वे वै बद्रिके च ततः परम् ॥११॥ सर्ववर्णानां साधवः मत्या नारायणरता यास्यन्ति परमें श्रेष्ठयोगिनः। पदम्। गुरवा अनादिनीकृष्णनारायणः समर्हति ॥१४॥ साधून पठनाच्छूवणादस्य मुक्तिमुक्तिर्मवदपि ॥११३॥ एवं बद्रीप्रिये तत्र कृष्णनारायणः प्रमुः। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने समाययौ दिव्यरूप: पुपूज व्यासरूपिणम् ॥१५॥ मण्डशीलाख्यं भाण्डं सार्धशतभाण्डसहित तथा साधु निनप्रकायं वै महाविष्णुस्वरूपिणम् । मवायनत्रिगालवं क्षुपदधीचनाट्यकारिणं बहुमिः दधीचोऽपि क्षुपायनाऽभिधं सन्त पुपून इ॥१६॥ सहितं च कथाभवणतो हरिक्ति- एवं साधौ हरिधास्ते साधुरूपः स्वयं हरिः । स्थानमनयदित्यादिनिरूपणनामा नव- निवप्रकाशे तत्रैव प्रभुकृष्णस्तिरोऽभवत् ।।९७॥ पश्चाशत्तमोऽध्यायः॥ ५९ ॥ इत्येवं सर्व दर्शयामासुरुसुकाः। मवायनस्य शिष्यास्ते व्यलोकयन् ।।९८॥ भीनरनारायण उवाच- दर्शकाः सर्व एवेते प्रसभा ऋषयोऽमलाः। शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां मलप्रमोक्षिणीम् । मानवाश्च नरा नायः प्रसमा बीक्य नाटकम् ॥१९॥ श्रीकारनगरे खासन् मशास्तद्युद्धकोविदाः ॥१॥ सन्तच मुनयः सर्वे साध्याश्च साधवोऽपि च । पञ्चाशसंख्यकाः श्रेष्ठाः कृताम्यासा हास्थिनः । लोमयोऽपि तथा व्यासः प्रसभास्तेऽमवस्तदा॥१०॥ अन्येऽपि मल्लवर्गस्य कुटुम्बिनोऽभवस्तथा ॥२॥ वरदानाय तानाहुस्ते सर्वे वरदानकम्। नरा नार्यश्च ने यान्ति नित्यं कथाभवाम है। पापनार्थ मोक्षणं च ययाधिरे तु वाचकात् ॥१०॥ श्रुत्ला श्रुत्वा नित्यं समायान्ति गहाणि वर्णयन्ति च ॥ ३ ॥ सदा खोके च नः स्यात्रै नाटकं तु यशम्पदम् । रहस्येभ्यः कयां दिव्यां भुतां यो मोक्षकारिणीम् । एवं तदंशबानां तु ते ययाचिरेऽपि च ॥१०२।। तथा वदन्ति दृष्ट यं चमत्कारं विमाननम् ॥४॥ तथाऽस्थिति माह तत्र व्यासा प्रकाधवत् स्वयम् । ये ये मोक्ष प्रयान्त्येव तां तां वादों वदन्त्यपि । तथा प्रायकारोऽभवदा ॥१०॥ ततो मला: प्रसनाथ कथास्थली ययुदाः ॥५॥ नाटक HD ·विष्यसन्तानः १६९ व्यधुः॥६॥ शृणु बद्रीप्रिये तदा। बहुभिः स्वजनैः साक मण्डपान्तमुपस्थिताः। चमत्कारो महाँबायं प्रससाराऽतिवेगतः। कथान्ते ते मलयुदं महाचर्यकर देशे प्रामेषु मल्लानां मोक्षात्मकोऽतिमानवः ॥२५॥ लोमशस्तु प्रसनः सन् मन्त्रं तेभ्यो ददौ मुदा । देवि चमत्कारं तथाऽपरम् । 'ओ नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥७॥ वाषिकाच गोधादा लूणीनगरवासिनः ॥२६॥ नामसंकीर्तनाथै च भबनं प्रददौ दन्तघावनविक्रेतारच कुटुम्बिनस्तदा। 'प्रमोनारायणस्वामिनारायण नरायण ॥८॥ श्रतवन्तो मानुषेभ्यः प्रशंसा परमात्मनः ॥२७॥ अनादिमाधवीकृष्णनारायण रमायण। कयायाध चमत्कार पापिना पापनाशनम्। मल्लास्ते सकुटुम्बा वै मननै चक्रिरे सदा ॥९॥ मोक्ष दिव्यविमानेन यानं श्रीकृष्णदर्शनम् ॥२८॥ कथाश्रवणमेवापि नित्यं नित्यं प्रचक्रिरे। तेन प्रबातविज्ञासा नरा नार्यश्व संहिताम् । सतां सेवां व्यधुः प्रेम्णा पूजनं वाचकस्य च ॥१०॥ श्रोतुं कृतादरा बभूवुर्वसंहिता ॥२९॥ मारात्रिक संहितायाश्चक्रिरे धर्ममानसाः। बालाथ बालिकाश्चापि शतं ते मानवाः सुखम् । दानानि स्वर्णरत्नानां भूषापात्रानवाससाम् ॥११॥ वृषमनिबसामग्रीनीयमानाः शनैः शनैः ॥३०॥ चक्रिरे मुद्रिकाणां च गवां दानानि चक्रिरे। वापरयः भीकृष्णं श्रीनागयणं परेश्वरम् । मेषुः श्रीपरमात्मानं शुभः संहिताकथाम् ॥१२॥ स्मरन्तः प्रययुः सिन्धुबले सस्लुस्ततो द्रुतम् ॥३१॥ पवित्रास्ते प्रबाता वै निष्पापा वासनोमिताः। भक्षायित्वा तु पाथेयं प्रययुमण्डपान्तिकम् । मुक्तियोग्यास्तु ये बाता वृद्धा नार्यों नरा अपि ॥१३॥ उद्याने वृषभाऽऽवास चक्रिरे तरुषण्डके ||३२॥ तेषामग्रेसरा नाम्ना हरिवयों गजक्रमः। ततः श्रोतुं का नीत्वा पूजासामयिकाः शुमाः। शतवाज: सिंहमर्दः शरमादः कसेरुकः ॥१४॥ व्यासासन कथास्थान ययुर्भावभराच ते ॥३३॥ द्रुममझो वंशवार: शिलादो लोहयेषणः । परया भक्त्या भावप्रकाशवाचकम् । इत्येवमाद्याधान्येऽपि कृतकृत्या निराशयाः ॥१५॥ लक्ष्मीनारायणसंहिता समाहिताः ॥३४॥ प्रदग्धवासना जाता नायोऽपि उपदाः . फलपुष्पाणि स्वर्णमुद्राः पुरो न्यधुः । वृदयोषितः। प्रतीवन्ते तु मुक्त्यर्थे सविमानागर्म हरेः॥१६॥ वस्त्रभूषामालिकाश्च मणिहायन् ददुस्तथा ॥३५॥ सायं चैत्रामावास्यायां कथान्वे कृतपूषनाः । गुजाहारान् पुष्पहारानक्षतान् निदधुः पुरः। सबा ये चाऽभवन् ताँस्तु नेतुं कृष्ण उपाययौ ॥१७॥ धूपं दीपं च नैवेद्यं कुंकुमाऽगुरुचन्दनम् ॥३६॥ दिव्यविमानसहितो समारात्रिकं चक्रः सर्वे चश्व दण्डवत् । दिव्याभरणभूषितः। मिया लाया पनया च रमया सह तेजसा ॥१८॥ दक्षिणां रूप्यमुद्राच पुरो न्यधुस्ततः कथाम् ॥३७॥ प्रकाशयन् दियो हरिईसन् मलानुवाच शभुवुर्भावतश्चापि पुपूजुर्लोमशं मुनिम्। मोक्षयोग्या भवन्तो वै मोक्षपुण्यामिभागिनः ॥१९॥ सतां सेवामाश्रमेषु गत्वा चकुरहनिधम् ||३८॥ विहाय मौतिकान्देहानारोहन्द्र विमानकम् । एवं वाचूंषिकाः सर्वे कथासेवाविधानतः। इत्युका मलमकास्ते ये सना गन्तुमक्षरम् ॥२०॥ गतपापा विशुद्धाश्थाऽमवन् तेभ्यस्तु लोमशः ॥३९॥ नरा नार्यष ते देहान् विहाय दिव्यमूर्तयः। मन्त्रं संधावयामास नामधुन्यं ददौ तथा । भूला कृष्णेच्छया तूर्णमारुरुहुर्विमानकम् ॥२१॥ 'भों नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ॥४०॥ सर्वा मुकानिका मुक्का दिव्यात्मान' सुरूपिणः । 'प्रमोनारायणस्वामिन्मालतीबायणप्रमो विभो ॥४१॥ भूत्वा श्रीकृष्णदासाथ जयशब्दान् प्रचक्रिरे ॥२२॥ जयशब्दान् प्रचक्रिरे ॥२२॥ बयाकृष्णललिताबायणराधापते तान्नीत्वा भीकृष्णनारायणो बद्रीश्वरि निबम् । प्राप्य मन्त्रं नामधुन्य पुश्चक्रुः सदा प्रगे । घामाऽक्षरं ययौ व्योम्ना सर्वेषां पश्यतां सताम् ॥२३॥ सायं त्वेवं कथां श्रुत्वा जेपुचक्रुः समागताः ||४२॥ तेषां देशनपरे तु शिष्ठा मलकुटुम्बिनः। नित्य चानाय्य ददवि दन्तधावनकान्यपि। नीत्वा प्रदाहयामासुयोर्ध्वदेहिकमाचरन् ॥२४॥ पईरादिगुमाणां वा क्षीरवतां मुशाखिनाम् ||४|| २२ ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * तनुशाखान्तलम्यानि ययुझाऽक्ष कृष्णनागयणस्यामि भानयन्ति त। बहु। सताम् ||१|| मृदूनि सुरसानि विमानं त त दिव्यदेहा भूलाऽऽरुरुहुरुत्मकाः। एवं गत्वा पार्श्ववने स्वानयन्ति मधून्यपि ॥४४॥ हर्पलालादिनामानो नत्वा श्रीपतिमीश्वरम् ॥६३॥ समर्पयन्ति साधुभ्यो वाचकाय महर्षये। श्रियं नत्वा नग नायाँ मुक्ता मुक्तानिकास्ता। पूजार्थमर्पयन्त्यपि ||४५॥ श्रीकृष्णन प्रणीतास्त पदम् ॥६॥ समिधः काष्ठानि धुनिहेतवे । सर्वपां पश्यतां बद्रि परं मोक्षं यदि मुनिका चानयन्त्यत्र सेवन्ते साधुयोगिनः ॥४६|| कृपया श्रीकृष्णनारायणस्य कथाबलात् ॥६५॥ एवं सर्वे क्रोष्ट्रव्याधा वैष्णवाः सेवयाऽभवन् । अथाऽन्यते कथयामि महाश्चर्य तदा तथा। पावना: पापहीनाश्च कथाश्रुतेर्विवासनाः ॥४७॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि शृण्वतां पापनाशकम् ॥६६॥ मासान्ते श्रीप्रभुनारायणः श्रीमाधवीश्वरः। कश्चिन्मृगयुग्मवत् सिन्धुवने कुटुम्बवान् । कृष्णः प्रसन्नस्तेषां वै स्वप्ने साक्षातदाऽभवत् ॥४८॥ दृष्टवानम्बरे तेजः प्रातरेव विमानकम् ॥६७॥ चतुमुंबः श्रीसहितः कृतसेवादिवस्तुयुक् । मुमुदे वीक्ष्य सहसा कुटुम्बेन समन्वितः। दिव्यस्वरूपश्च सहससूर्यभायुतः ॥४९॥ तस्याऽभवत्ततो युद्धिः शुद्धा मोक्षाभिगामिनी ॥६८॥ क्षणाचिरोऽभवञ्चापि ततस्ते प्रातरेव ह। हिंसां विहाय पापानां नाशार्थे सकुटुम्बकः । उत्थाय तूर्णे संसात्वा प्रसन्ना लोमशं ययुः ॥५०॥ कथास्थलं ययौ तत्र पुपून लोमशं निम् ॥६९॥ पूजयित्वा तु वृत्तान्तं स्वाप्नं न्यवेदयन्मुदा । न्यवेदयत् स्ववृत्तान्त पापनाधिन हेतुकम्। लोमयोऽपि समाकर्ण्य प्राह क्रोष्टहणः शुभम् ॥५१॥ कथां श्रोतुं तथा मन्त्रं चाप्तुं गन्तुं परं पदम् ॥७०॥ युष्माकं पातक नष्टं पुण्यमभ्युदितं लोमशस्तं कीरवणं मृगयुं प्राह वै प्रतम् । देवानां दुर्लभ कृष्णदर्शनं व उपस्थितम् ॥५२॥ स्नानं प्रपूजन मालावर्तनं सेवन यूर्य योग्या मोक्षपदे नेतुं विच हि सर्वया । नित्यं कथायाः श्रवणं कीर्तन कमलापतः। मगवान् श्रीकृष्णनारायणो नेष्यति वस्ततः ॥५३॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा' ||७२|| सना भवत वृद्धाद्या ये वाञ्च्छन्त्यक्षरं पदम् । ददी मन्त्र हरेः पादवार्यगृतं ददी तथा । नारायणः स्वयं लक्ष्मीपतिः समागमिष्यति ॥५४॥ प्रसाद च ददौ ब्रमकूचे प्रतं ददी ततः ॥७३॥ इत्युक्तास्ते वाधरयोऽभवन् सब्बास्तु कीरवणादयः सबै कुम्बिनी व्यधुर्मतम् । वृद्धा नार्यो नराथापि प्रतीषन्ते तदागमम् ॥५५॥ भजन सेवन कथाश्रवण स्टनं चैत्रकृष्णामावास्याया रात्र्यन्त प्रतिपदिने। एवं मासे गत साक्षात् कृष्णनारायण प्रमुः। प्रातरेव समायातः श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः ॥५६॥ ययौ साधुरूपो वै द्रुतं कीरवणं प्रति ।।७५॥ चैत्रशकाऽऽद्यदिवसे शुक्रातिशकरूपवान् । मिक्षां ययाच सहसा फलपुष्पादिभोजनाम् । उज्ज्वला श्रीसहितः श्रीकृष्णनारायणः ‘स्वयम् ||५७॥ पात्राम्बरादिरूपी नार्यर्पणामिकामपि ||७६॥ सर्वभूषाप्रभूषितः सर्वथा सौम्य इशिता। प्रसन्ना स कीरवणो वीक्ष्य साधु समुज्ज्वलम् । विमानेन द्रुतं चाऽवातरत् पृथ्यां पुरक्षितौ ।।५८॥ नारायणं विचिन्त्यैव ददौ नारी फलादिकम् ||७७॥ आश्रय परम जातं समुज्ज्वलं तदाऽम्बरम् । निःसंशयं निर्ष भक्त भत्ती परीक्य माधवः । बयनादा: सुराणां पुष्पवृष्टिदिवौकसाम् ।।५९॥ साघुरुपादाविरास विष्णुरूपमत ना ।।७८॥ अमवन् परितस्तत्र मोहान्तमुवाच प्राप्या फर्क प्रपस्पर्श नारी नरं कुडम्बकम् । आयात संप्रसन्नोऽस्मि भक्त्या कथाभवेण च ॥६०॥ दक्षकरण भगवान् तावत् कीरवणादयः ॥७९॥ साधना सेषया चापि मनामकीर्तनेन दिव्यदेहा द्रुतं जाता दिव्यरूमायमूर्तयः। 'पावनाः स्थ: समायात विमानं मोक्षनेतु मे ॥६१॥ विष्णुनारायणस्ताँम सर्वपदानकारिणः ॥८॥ मंद्रिके ये ये सबा गन्तुं परं पदम् । शरणागतमकान विमानेन सुवर्चसा । देहास्य तत्र हि भौतिकीम् ।।६।। 'अनमद् अमलोक पस्यता देहधारिणाम् ॥ मुक्तये। सदा ||७४॥ च

·तिष्यसन्तानः
कृष्ण जपन्
स
बद्रिके
कृपा स्वामिकृष्णनारायणस्य वै। आत्मनः दिव्यताप्राप्तिरैश्वर्याणां समजनम् ।
मृगयुं त्वनयत् कृष्णो यत्रिनं धाम चाक्षरम् ॥८॥ मोक्षप्रातिहरेः प्राप्तिः सतां योगेन जायते ॥१०॥
कालनाशस्तया
श्रीबद्रीप्रियोवाच-
मायानाशः कर्मविनाशनम् ।
बन्धनायो वासनानां क्षयः सद्योगतो मवेत् ॥१०१॥
कथं वै
भगवानारायण विष्णो
जगत्पते ।
हिंसकस्याऽभवद्
व्योम्नि विमानस्याऽस्य दर्शनम् ॥८३||
एवं मृगयुश्चारण्ये साधुसेवापरायणः ।
बीजबलवान् कृष्णस्य
श्रीनरनारायण उवाच-
विमानं समलोकयत् ॥:०२॥
पठनाच्छ्रवणादस्य स्वगों मुक्तिर्भवेटपि।
बद्रीप्रिये वने नित्य साधुसेवापरः स हि।
भुक्तिः स्यानु सकामानां साधुसंगाद्धि मोक्षणम् ||१०३||
फलपुष्पादिमिश्थापि विभान्तिसंप्रदानकः ।।८४॥
सतां पादादिसंवाहसेवाकृत
सकुडम्बका। इतिश्रीलक्ष्मीनागयणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
नारायणम्प्रभु
सत्संगकारकः ॥८॥ हरिवीयर्यादिमल्लानां, हर्षलालादिमृगयूणां, कीर-
तेन योगेन देवेशि निर्मलामा सुपुण्यवान् ।
वणादिव्याधानां, च कथाश्रवणादितो मोक्षण-
त्यतमृगयाधर्मः
पश्चकालाढवर्तत ॥८॥
मित्यादिनिरूपणनामा षष्टि-
एवमासीत् पुण्यशाली साधुमक्तोऽतिभाववान् ।
तमोऽध्यायः ॥६॥
ततोऽस्य श्रीविमानस्य दर्शनं त्वभवत्तदा ॥८७||
बद्रिके ये मागवतास्ते तु
श्रीनरनारायण उवाच-
कृष्णप्रतापिनः ।
दिव्यदृष्टयः पश्यन्ति दिव्यं कृष्णं विमानकम् ।।८८||
शृणु
बद्रीप्रिये देवि लीनक्षारनिवासिनः।
ये पापा दोषमुद्देहा दोषामानश्च दोषिणः ।
नागादस्य कथां चापि पापतापप्रणाशिनीम् ॥१॥
नास्तिका मक्तिहीनाश्च सता विद्वेषिणस्तथा ॥८॥ लीनधारे तु नगरे नागखेलकरः सटा।
तेषां नैवाऽस्ति निस्तारस्तेषां न दिव्यदर्शनम् । सपंपालाऽभवद् वादी नागादनामकः
खलु ॥ २॥
तेषां न योगः सुभगो मोक्षदः स्वर्गदोऽपि वा ॥१०॥
तत्र
वादिकुटुम्बक
वर्तते
सर्पपालकम् ।
अपि सत्संगपा ये वसन्तोऽपि तु नास्तिकाः।
तेषां सत्संगलामो न न पुण्यं नैव मोक्षणम् || 32॥
नकुलानां च सणा थोलानां युद्धदर्शकम् ॥ ३ ॥
आरण्यकपशूनां
सरीसुपाणां
पालकम् ।
अपि दूरे वसन्तो ये स्नेहवन्तो रौ सति ।
वानराणां च अक्षाणां कुक्कुगनां च पालकम् ॥ ४ ॥
सत्सु तादात्म्यहृदयास्तेषां पुण्यं च मोक्षणम् ॥१२॥
बद्रिके
बायसद्रिश्च
सहाऽऽन्तरिकसाधकः।
पशूनादाय राष्ट्रेषु राष्ट्रान्तरेषु याति हि।
मेलनीयाः प्रयत्नेन तदा मुक्तिः करे स्थिता ||१३||
पशुपक्षिसरीसृपखेलनबीववृत्तिकाम्
बाह्यतो सतां योगधान्तरे विषयान्वितः ।
न
उत्पाद्य निर्वहत्येव ग्रामे ग्रामे भ्रमत्यपि।
वाहक सत्संगहीनस्य न स्वर्गे न परा गतिः ॥१४॥ पक्षिपशुन् मक्षयति पशुवद् वर्ततेऽपि च ॥६॥
बद्रिके वै जगत् सर्व मायाविकृतियोभनम् ।
पोषणार्थ भ्रमचद्वै कुटुम्ब शर्करापुरम् ।
अन्तनग्न बहिश्यकं गाईस्थ्य सुतरां तथा ॥१५॥
आययौ तत् सिन्धुतटे वृक्षपण्डे समीपंतः॥७॥
सदा
विषयचित्तात्म सदा भोगपरायणम् । मण्डपान्नातिदूरे
कथाशब्दाभिसारिणि ।
बहि: सुषमपि तलग्नं न याति मोक्षणम् ॥१६॥ स्थले वासं विधायैव तस्यौ जीवनहेतवे ॥ ८॥
बद्रिके साधकः शान्ता बितेन्द्रिया हरौ स्थिराः। मानवानां तु
तु सम्म खेलं दर्शयति प्रगे।
अन्तर्विषयहीनाम बहिदिग्वाससोऽपि च ॥२७॥ मध्यान्हे च तया सार्थ बना ददति भोजनम् ॥ ९॥
पामगुणैर्दिव्यवस्वछत्रा विभूषितास्तु ते। अन्न वस्त्रं च पिष्टं चाऽक्षतान् वस्त्राणि दुग्धकम् ।
अविकता अकामाच वासनाविषवर्जिताः ॥१८॥ शर्करां च गुडं शाकं पात्रं फलं दलादिकम् ॥०॥
भी'मानविहीनास्ते सुवेषाः साधवो
मता:
घृतं तैलं चेक्षुदण्डं पास कणान् सुपोलिकाः ।
तेषां योगेन पापानां विनायो ब्रह्मदर्शनम् ॥१९॥ रोटकान् चणकान् भक्ष्यं ददत्येव दयावशाः ॥११॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के मुहुः ॥१२॥ पूवनम् ॥१४॥ ते सन्तः नागादनादयस्तेऽपि वादिटाः सर्पकीशयोः। विमानात् सहसा सायं चावातरत् सभास्थले । सर्पनकुलयोश्चापि प्रदय खेलन कयोचरं स्वयं कृष्णो जगाद वादिटान् हितम् ||३१॥ लोकान् प्ररक्षयन्त्येव वृचिनिर्वाह हेतवे। आयात वादिटा यूयं मोक्षार्थे मद्विमानके । अथवं खेलनं कृत्वा यथाकाले कयार्थिनः ॥१३॥ ये सबास्त्विह मोक्षायें तेषां करोमि मोक्षणम् ॥३२॥ वादियास्ते कथा श्रोतुं सायमायान्ति नित्यशः। कुपया चागतस्त्वत्र वो ददामि कथाफलम् । पूजन व्यासदेवस्य संहितायाश्च इत्युका मोहमापनाः स्वामिनिकृष्णमाधवे ॥३३॥ साधूनां लोमशादेव कुर्वन्ति पूजनं शुभम् । वादिटाश्चाबालवृद्धाः पश्चाशनरयोषितः। उपदाथार्पयन्त्येव फलपुष्पाम्बरादिकम् ॥१५॥ शतेन सहिताः पक्षिपशुवृश्चिकभोगिनाम् ॥३४॥ एकदा स्वपशूनां समारजनहेतवे। अन्यैश्च पशुभिः सर्वैः सहिताः श्रेय आर्थयन् । व्यधुः खेल समारंगे सता प्रसन्नतासये ॥१६॥ प्राहुः श्रीपरमात्मानं पश्चाद्या बालका हि नः ॥३५॥ मल्छुकानां च ऋक्षाणां कीशानां वृश्चिकस्य च। तान् विहाय कयं कृष्ण यास्यामः श्रेयसे वयम् । कुरकुटानां मोगिनां च नकुलानां च मेषयोः ॥१७॥ तान् मगवन् शरणागतवत्सल |२६|| रशिताः खेलने प्रसाद ते ददुस्तदा। पतेषां न भवेन्मुक्तिः प्रत्यक्षं मापति विना। मिष्टाचानि मोबनानि फलानि पिष्टकानि च ||१८|| तिर्यग्योनिगतानां वै ततस्त्वं तान् समुदर ॥३७॥ शर्कराच पयः सूपौदनानि माजिकास्तया। इत्यार्थितो हि भगवाननादिश्रीनरायणः । पोलिकाः पूरिकावापि शकुलीलड्डुकानपि ॥१९॥ वादिटैः सह पश्वादीन् बलेन प्रोक्य तत्क्षणम् ॥३८॥ पायसाधमपूपानि शाकान्युधावचानि दिव्यदेहान् विधायैव मुक्तरूपान् चतुर्भुजान् । रन्धिवानानि चणकान् संस्कृतान् पाचितान् शृताम् ॥२०॥ देवाकृतीन् समस्ताँस्तान् विमाने न्यस्य यावतः ॥३९॥ चटनों दघिदुग्धानि तक्राणि इसराणि च । सर्वेषां पश्यतां निन्ये धामाऽक्षरं निजं हरिः। महामोज्यानि सर्वाणि वादिटेभ्यस्तु साधवः ॥२१॥ नागादनादयः सर्वे कृपया सेवया श्रुतेः ॥४०॥ ददुः प्रसादरूपाणि पशुभ्योऽपि शुभानि च । ययुर्धामाऽक्षर बद्रि प्रपत्तिरूपया। प्रसादानानि सर्वाणि हा पांसि यानि च ॥२२॥ जयकारोऽभवतत्र महोत्सवो ध्यवर्तत ॥४१॥ हरे पादामृतं वारि दुदुस्तभ्यो दयान्विताः । अयाज्यं च चमत्कारं शृणु बद्रीप्रिये तया । बुमधुस्वे हाचिचा वादिटाः सर्वशस्तदा ॥२३॥ आशंफलाख्यनगराच्छ्रुत्वा कथामहोत्सवम् ॥४२॥ पशवोऽपि प्रसादेन तुसाः किं वादिट्टाः पुनः। आययुक्यामखेलकुशला रे शते नराः। पावना पापन्यास्तेऽभवन् प्रणदमोबनात् ॥२४॥ नार्यश्चापि च खेलिन्यः सिंहायाः पशवो गवाः ॥४३॥ फयानां श्रवणैधापि सत्त्वचिचास्ततोऽभवन् । वाजिनः शरमा भल्लुका द्विपा गवयाः खराः । मोवार्थमर्थयामामुलौंमधे श्रेयसे मुहुः ॥२५॥ सारहास्यविदः सवें व्योमरज्ज्वादिदोलिनः ॥४४॥ जोमयः प्रददौ तेभ्यो मन्त्र नाम हरेरपि । वप्रकार्यविदो निरालम्बोडयनवेदिनः। 'भो नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥२६॥ महाबला नरा नायों देहकौशल्यदर्शिनः ॥४५॥ प्रमोनारायणस्वामिन्माधवीत्रायणप्रमो उद्याने ते निवास वै चक्रा खेलपरायणाः। बमाकृष्णललितानायणराधापते विमो ॥२७॥ नित्यं रात्रौ सुखेलानि कुर्वन्ति कारयन्स्यपि ॥४६॥ मयेवं प्राप्य मन्वं ते नामधुन्यं प्रमुक्तिदम् । एकदा वे विना मूल्यं खेलनानि व्यवनिधि । वैवा परमा पातामक्रुरते मचने हरे॥२८॥ सतो कयार्थिनां चापि मानवानां प्रहरये ॥४७॥ मासान्ते : पावनानां वै प्रसनः भोनरायणः। रंगस्तत्र हि भकानां प्रमकानां महानभूत् । वनस्यैव वपये तृतीयायां भियः पतिः॥२९॥ लक्षयो मानवा टुं समायातास्तदा निशि ॥४८॥ भगवानावी तेषां भेयसे सविमानका। गवानां वाचिनां चापि सिंहाना खेलनान्यपि । मादिमी पवामी बलमो महामः ॥३०॥ कृतवन्तम सारहास्यमण्डलिका नरा॥४९॥ मक्त्या . वे , ·* तिष्यसन्तानः ये ये तान्। ते। तन्मानसाथ नारीणां गीतकार्याणि नर्तनानि व्यधुः त्रियः। ये वाच्छन्ति परं मोक्षं ते त्वायान्त विमानके । पश्नां पक्षिणां यानि खेलनानि व्यधुश्च ते ॥५०॥ इत्युका बद्रिके सारहासमण्डलिनो बनाः॥६९॥ म्योमोइयनरूपाणि वहिकार्याणि यान्यपि। नरा नार्यों बालिका बाला वृद्धास्तथाऽपरे। यन्त्रखेलानि हृद्यानि चक्रिरे मानवादयः ॥११॥ युवानब विमला ये गतमोहा निरखनाः ॥७॥ प्रसत्रास्तानि संवीक्ष्य वैष्णवाः साघवोऽपरे। निदंग्यवासना कथाभवणपाविताः। नरा नार्यः प्रसन्नाथ सजाताः खेललोकनः॥५२॥ गन्तुममवन् वैराग्यवेगशालिनः ॥७॥ उपदाः खेलकेम्यश्च ददुः भोवैष्णवा जनाः। ते सर्वे त्वरिताबासन् समुत्सुका हि मुक्तये । सुपाः प्रवाः भेटिनश्च धनानि बहुधा दुः॥५३॥ चक्रुहलहलाशब्दान् विमान प्रति दुद्रुवुः ॥७॥ खेलान्ते साधवरतेभ्यो मोक्षाशिषो ददुः शुभाः। पार्वणेन कृष्णनारायणपादवलेन स्वतप्रकायो भगवान् प्रसाद बहुशोमनम् ॥५४॥ संप्रोक्य दिव्यदेहान् वै कृत्वा तत्रैव बक्षणम् ||७३॥ मोषनं प्रददौ तेभ्यो मिष्टानं चरणामृतम् । दिव्योड़पनशकोंब कृत्वा घृत्वा विमानके। मुख्या ते पावना बाता मानवाः पशुपक्षिणः ॥५५॥ दोस्तैरेव षोडशवर्षान् विषाय माधवः ॥७४॥ प्रातः मात्वा च ते नद्या बले भीलोमशं ययुः । मानवानां शतं चापि नीत्वा घामाऽक्षरं ययौ। कथास्थानं पूलनार्थ व्यासस्य पुस्तकस्य च ॥५६॥ शतं तत्राऽवशिष्टाब पशुपक्षिसमन्विताः ||५|| प्रातः प्रपूजनं चकुर्बहुमिर्वस्तुमिश्च महाचर्यपरास्तेऽपि भवनं चारादरात् । उपदाथ पुरो धृत्वा चन्दनाथैरपूजयन् ॥५०॥ तेऽपि पश्चाबातवेगा मोक्षार्थ निभयं व्यधुः ॥७६|| प्रार्थयन् भेयसे तेऽपि कथाश्रवणपाविताः । कीर्तन नित्यमेवैते चवे मकिमावतः। लोमशस्तत्र सर्वम्यो मर्नु नाम ददौ मुदा ॥५८॥ दभ्युनर्नारायणंकृष्ण तत्पराः॥७७॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। सतां सेवा प्रचक्रश्च विशेषतः समर्पिता। 'प्रमोनारायणस्वामिन्माषवीनारायणप्रमो ॥५९॥ कथाभवणं नित्यमतन्द्रिता: ||७८॥ बयाकृष्णललिताबायणराधापते विमो'। प्रार्थनां तेऽपि मोक्षार्थ चक्रुः श्रीलोमशाग्रतः। एवं मन्त्रं नामधुन्यं ददौ श्रीलोमशो मुनिः ॥६०॥ तथास्त्विति प्राह ऋषिश्वाशीर्वादान् ददौ ततः॥७९॥ वे सर्वे सारहासस्या जेपुमन्त्रं विधानवत् । चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां प्रातस्तेषां बनार्दनः। नामधुन्य प्रचक्रुश्च मोक्षाय कृतनिश्चयाः ॥६॥ कृष्णनारायणो विष्णुमोक्षार्थ समुपागतः ॥८॥ सेवां सां वैष्णवानां साध्वीनां चक्रिरे मुदा । बद्रिके ते कवलानाः कृताईणाः सभास्थळम् । का नित्यं शुभुवस्ते दानधर्मपरायणाः ॥३२॥ आयायुस्तत्र भुला कयां तिष्ठन्ति यावता ॥८॥ निलं ते भजनं चक्रुः कृष्णनारायणप्रमोः। ताबविमानमाकाथादवातरत् सुवर्णवम् । मासान्ते पावनानां तु मोक्षदावा नरायणः ॥६३|| दिव्यं श्रीबालकृष्णेन वाहिवं सुविद्यालकम् ॥२॥ महाविमानमादाय सूर्यमासं सुवर्णजम् । सर्वेषां गोचरं रम्य तस्मात् कृष्णो बहिर्मुदा। खपल्या प्रिया प्रश्या पद्मया मुक्तयुतं शुभम् ॥६४॥ आगत्य सारहासस्थानवशिष्टान् हि मानवान् ||८३॥ माययौ मण्डपोद्यानमध्यदेशे सवातरत् । समायान्तु मोक्षपदं नयाम्यहम् । विमानं तत्सूर्यनुल्यं व्यलोकयन् प्रबाबनाः ॥६५॥ सारहासस्या अनेता नाम्ना मार्तणमणा ॥८॥ सायान्हे वै चैत्र शुक्लतृतीयायां हुतं बनाः। यो वै मोक्षं गतः पूर्व वस्य पुत्रोऽकमण्डलः । महाभयंपरास्वत्र कथान्तेऽमित आययुः ॥६६॥ पूर्ण करे बलं गड संकल्पं प्र व्यधान्मुदा ॥५॥ चक्रुस्ते दर्शन स्वामिकृष्णनारायणस्य वै। यद्नं चोपकरणान्युचावचानि यानि च। सर्वेषां पश्यतां कृष्णः सारहासस्य मानवान् ॥६७॥ वाहनानि च थानानि वस्तषासमुदयः ॥८६॥ नरामारी प्रावद खायान्त्वन विमानके। सारहासीयकं सर्व धनादि विविषदिकम् । भवन्मोचायाऽऽगतोऽस्मि समारोहन्तु सत्वरम् ॥६८॥ अत्र स्थित त्वयामि पारायणार्थमन्त्र यत् ॥८॥ चक्रुध नित्य वै हरिः प्राह ·१७४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता ते। बीवत्पशून् पक्षिगणान् सरीसपादिकानपि। नाम्ना विलासदेवः म राष्ट्रे प्रधान कार्यकृत् । अस्मामिः श्रीकृष्णनारायणो नयत्वपि ॥८८॥ शर्करानृपतराशाकरो विवादमध्यगः ॥२॥ मोक्षपदं प्रयान्त्वेव पवाद्या अपि येत्रह। न्यायकर्ताऽभवञ्चापि धर्मशास्त्रानुसारतः। मानवाच नरा नायर्यों बालाच बालिका अपि ॥८९॥ कुटुम्बसहितश्चापि राज्यसत्ताधिकारवान् ॥३॥ दिव्यदेहा विमानेन प्रयान्वक्षरधाम प्रजानां वादविपये श्रेयस्कृत सुविचारवान् । शृण्वतां बै सदस्यानां जलं मुमोच वै क्षितौ ॥९०॥ कुशलो राज्यकरणे फिन्तु लोमपगयणः ||४|| तावच्छ्रीकृष्णभगवान् जलं चिक्षेप तेषु तु । द्वयोर्विवादे प्रच्छन्नां लुच्चां गृह्णाति वै द्वयोः । बलस्पर्शन सहसा दिव्यदेहाः समुज्ज्वलाः ॥९॥ द्वयोः कार्याणि योग्यानि निस्तारयति न्यायतः ॥५॥ सारहासबना बासन् दिव्याच दिव्यविग्रहाः। एवं बाते बहुकाले प्रतिष्ठामासवानति । पवाद्याश्च स्थिता वासे मृतास्ते पशुविग्रहाः ॥९॥ लुचाधनस्तु बहुलै: श्रेष्ठी धनपतिः म वै ॥६॥ दिव्यदेहा अभवश्व देवतुल्या: समस्ततः। नातस्तथापि लोभाब्यो दानं पुण्यं करोति न । आररुहुर्विमानं ते सर्वे बै मुक्तविग्रहाः॥१३॥ न तीर्थ न मखं दानं साधुभ्यो वा कगेल्यपि ।। ७ ॥ नरा नार्यश्च पवाद्याः सारहासगतास्तु ये। नाऽतिथीन सतीः साध्वीनं देवान् पूजयत्यपि । सर्वे विमानमारूताः श्रीकृष्णाज्ञावशास्तदा ||९४॥ नोत्सवान्न च वा श्राद्धं करोतिकारयत्यपि ॥ ८॥ जयशन्दं नामधुन्य विमाने ते प्रचक्रिरे। न व्रतानि न भजनं श्रेयः किञ्चित् करात्यपि । कृष्णनारायणनीता ययुर्धामाऽक्षर हो ॥१५॥ आत्महितं नाऽऽचरति बद्रिक म द्विजो ह्यपि ॥ ९ ॥ बद्रिके जयशब्दाश्च तदाऽसन् सर्वतो पति । नारकीव सदा चास्ते ममृद्धोऽपि दरिद्रवत् । पुष्पाणां वृष्टयस्तत्र दिव्यानामभवन् शुमाः ॥१६॥ दीयते न न भुज्यत तत् तृतीयां विन्दते गतिम् ॥१०॥ चन्दनानां वृष्टयश्चाऽमवन् मेषपथश्च्युताः। एवमस्य भूदेवस्य पिलासदेवनामिनः। सता सेवाफलं मन्त्रनामबापफलं तथा ॥१७॥ धनं सञ्चयमापन्नं भूमौ चालतां गतभ ॥१२॥ कथाश्रवणजन्य फलं श्रद्धासमन्वितम् । धनं सर्व रक्तवृश्यिकता बद्रिके सारहासस्य मण्डलस्य प्रनीविनाम् ॥१८॥ भूत्वा वृश्चिकरूपं तनिर्गत भूमिगततः ॥२॥ प्राप्त कृपात्मक चापि कृष्णनारायणस्य ह । कोटियो वृश्चिका रका भवने निर्गता निशि । कृष्णस्य कृपया सर्वे मुक्ति ययुः पराक्षरे ॥१९॥ भयमासाद्य तत्पत्नी पुत्राः पुण्यश्च दासिकाः ॥१३॥ पठनाच्छूषणादस्य स्मरणादपि मोक्षमाग। नियंयुर्विहलाः सर्व ग्रहाद्वहितं सर्वेष्टसिद्धिरत्या सम्मुखी सम्पपद्यते ॥१०॥ विलासदेवो विप्रोऽपि पर विहलतां गतः ||१४|| संकल्पितं समस्तं पै लभ्येत भवणादपि । मुक्तिर्मुतिमहास्वर्ग 'सर्वे करगतं शास्त्रदृष्टया विवेदाऽपि धनं वृश्चिकतां गतम् । भवेत् ॥१०॥ शुशोच बहुधा तत्र श्रावयन् स्वकुटुम्बिनः ॥१५॥ इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने अहो माये मुताः पुन्यो धनं सर्व गतं हि नः। वादिस्य नागादननामकस्य सकुटुम्बस्य, सारहास दुर्भाग्यस्याऽर्जितं चापि प्रयाति वृश्चिकात्मकम् ।।१६।। मपालस्थानां मार्तण्डमण्डलादीनां समस्ताना पश्यन्त्विमान् ताम्रकमान् रितान् पूर्वप्रपूरितान् । कथाभवणमासेवनमत्यादिमि- लक्ष्मीर्मयाऽजिता सान योजिता सत्सु कर्मसु ॥१७॥ मोक्षणमित्यादिनिरूपणनामैकषष्टि- नात्मायें नापि देवार्थ कुडम्बार्थ न योजिता। तमोऽध्यायः ॥ ६१॥ सञ्चिता सर्वदा गर्ने मूर्छिता सा गता स्वयम् ॥१८॥ कदर्यस्य धनं लक्ष्मीर्मोगमा श्रीनरनारायण वाच- अभोक्तार विहायाऽन्य याति षण्टवभूरिव ॥१९॥ श्रेणु द्रोपिये देवि शादत्व कयामपि । भोगात्मकं फलं नैव प्राप्त मया पानपर विमोऽभवत् प्रसानाधिष्ण्यपः॥१॥ प्रत्युतानं महत् प्राप्तं वाचन्य प्रलोमिना ॥२०॥ लुञ्चाजन्य गतम् । विजीर्यति । कदाचन।

·तिष्यसन्तानः १७५ यत् ॥२३॥ मोक्तव्य परलोके तस्लवाकर्मफलं मया। तस्मात् त्यक्त्वा प्रधानत्वं यामि त्वन्यत्र यत् मुखम् । उमयोलीकयोः कष्ट प्रत्यक्षं मम वर्तते ॥६॥ भूयते तु मया नित्यं शुमं लोकमुखादपि ॥४०॥ पापमेतबामणस्य ततोऽन्यचापि मेऽभवत् । लक्ष्मीनारायणसंहितायाः पारायण परम् । द्रव्याने प्रसक्तस्य सन्ध्याकादिहीनता |२२|| वार्षिक वर्तते नातिदूरे वै शर्करापुरे ॥४१॥ सत्यं शौचं क्षमा शान्तिस्तृप्तिर्वतं सुरार्चनम् । विप्रास्तत्र समायाता राजानो राजयोगिनः। सन्तोषश्वात्मवेदित्वं स्वाभाविकं द्विजस्य ऋषयः साधवो भका वैष्णवा बहवो जनाः ॥४२॥ मया तद्विहितं सर्वे लोभामना तु पापिना। श्रेष्ठिनश्च नरा नायों लक्षाधिमानवाः सदा। पापस्य लोके पापानां मूलं लोभो निगद्यते ॥२४॥ शृण्वन्ति तु कथा दिव्याः पावनास्ते भवन्यपि ||४३|| अधर्मपुत्रो लोभोऽस्त्यधों लोभात् प्रवर्धते । लक्ष्मी प्रसमा भवति प्रसनब नरायणः। लक्ष्मीः रुष्टा हरेः पनी ममाऽधर्मस्थितस्य वै ॥२'-|| पापिनां चाऽवीक्ष्य दोषान् करोति पावन तु तान् ॥४४॥ बडाऽपि सा गता चैत्या भूत्वा वृश्चिकरूपिणो । कृपयैव प्रभुः कृष्णो नारायणः परेश्वरः । तस्याः प्रसन्नतार्थ तु साधनं हरिसेवनम् ॥२६॥ आगत्य दर्शनं दत्वाऽश्वरं घाम नयत्यपि ॥४५॥ विना प्रसन्नता लक्षम्या वैकुण्ठे वसतिनं हि । विप्रोऽहं पापसम्पन्नो मे गति न्यथा शुभा। तस्मात् प्रसादनीया सा नारायणस्थ सेवनात् ॥२७॥ गत्वा तत्र कथां श्रुत्वा कृत्वा पापविधूननम् ॥४६॥ इत्येवं स शुशोचापि निर्धनः स्वनः सह । ब्रह्मगति प्रयास्यामि स्यात् साफल्यं बनेर्मम । विचित्तता गतश्चापि लुश्चाधनलयात्तथा ॥२८॥ असारः खलु संसारः कृतोऽप्यत एव सः ॥४७॥ दुःखमापन्नं सुखशून्यं ततोऽभवत् । विवेकेन तु तं त्यक्षा यास्यामि परमा गतिम् । पदं प्रधानं कष्टाख्यं सर्वे तस्याऽप्यमासत ॥२९॥ यदा तद्वा कथां भुत्वा सदतिमें भविष्यति ॥४८॥ अन्यायोपार्जितं द्रव्य मूलमादाय निर्गतम् । कुटुम्बेन सहितोऽहं ततो याम्बधुना कयाम् । तस्मात् प्रधानता दुष्टा लोमक्रोधादिसंभूता ॥३०॥ धर्मकृत्ये चिरता वै विनदा न तु साधिका ॥४९॥ स्वर्गमोशादिहन्त्र्येव विप्रस्य तु विशेषतः। धर्मकायें त्वात्मकायें प्रकुर्षीत प्रकृति द्रुतं द्रुतं मुदा। विप्रस्य योग्यता देवे सुखदा न तु राबके ॥३१॥ प्रातः कालो निवर्तेत न चागच्छेत् पुनः शुभः ॥५०॥ सदा क्लेशमयं राज्य सचा पापान्विता सदा । विचायेंत्यं बद्रिके स विप्रो पिलासदेवका। प्रधानता थाध्ययुक्ता कथं विप्रस्य मोक्षणम् ॥३२॥ सो भूत्वा कुटुम्बेन सहित: सुविचारवान् ।।५।। गायत्रीनापकालेऽपि राज्यकार्यविचिन्तनम् । त्यत्वा प्रजासमक्षं वै पदं प्राधानिकं तु तत् । श्रीकृष्णध्यानकालेऽपि शञ्चादिध्यानमर्षणम् ॥३३॥ विरामं तु समासाद्य परिहार परिहार विधाय च ॥५२॥ पूजाकाले महीमानसम्मानादिविधापनम् । निर्ययो नगरातस्माच्छर्करापुरमाययौ। देवदर्शनकालेऽपि चौरदुष्टादिचिन्तनम् ॥३४॥ महोद्याने निनावास सभामण्डपसविधौ ॥५३॥ आत्मसाधनकालेऽपि मायासाचनमन्वहम् । अकरोद्भगवत्राप्त्यै मनो दषेऽतिशान्तये। मोक्षसाधनसमये बन्धसाधनमुस्वणम् ॥३५॥ सलौ तीर्थजलेवाप्यादायोपदास्ततः स्वयम् ॥५४॥ पुण्यसाधनसमये पापसाधनमायतम् । कुटुम्बसहितो विमा कथामण्डपमाययौ। अंहो कष्टपदं नित्य प्रधानपदमोहशम् ॥३६॥ बद्रिके हृदये शान्तिर्विग्रस्य बहुषाऽभवत् ॥५५॥ तस्मात् त्याज्यं प्रधानत्वं सुखनिद्रा न यत्र वै। मुक्तागौरी तु तत्पनी पर शान्तिमवाप ह। शाश्वतच नकोशोऽस्ति सा वे त्याज्या प्रधानता ||३७॥ मण्डपदर्शनं कृत्वा पुन्या सुवाख्यः॥५६॥ भाग्यरेखा दरिद्रस्य दारिद्यमातनोति थे। सर्वे शान्तिमगुस्वत्र कृत्वा व्यासस्य दर्शनम् । यंतमानस्य यनोऽपि निर्बलो रेखया कृतः ॥३८॥ संहिताया दर्शनं च लोमशस्यापि दर्शनम् ।।५७॥ बन्मरेखा बलवती चान्ते स्वस्या नयत्यपि । कृत्वा सतां दर्शनं च साध्वीनां दर्शनं तथा। तथा ममापि सम्पन्ना स्थितिः पूर्वेव तापसी ॥३९॥ वैष्णवानामुषीणां च भक्तानां दर्शन अपि ॥५८॥ .

·१७६ श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता* प्रातः ग्रहापाकरणं तत्र ददौ। एवं तेषां दर्शनेन संकल्मा विलय गताः। व्यासस्तथास्त्विति प्राह चैत्रान्तैकादशीतियो। इदयान्वमहान्येव बातानि मानसान्यपिः॥ ५९॥ धवले पक्षके प्रायश्चिचमकारयत् ॥७८॥ उदेगा विळ्य प्रासाश्चिन्ता चिचान्न्यवर्तत। पापविशोधन भाई पितृकार्यमकारयत्। दुःख व्याधिराध्युपाषी सर्वे तद् विलय गतम् ॥६॥ काणापाकरणं चापि तथा॥७९॥ ब्रह्मसुखं यथा स्यादा तथा कृष्णसुखं भवेत् । कारयित्वा तीर्थविधि रक्षामन्त्रं ददौ ततः। मुचिमुखं यथा वा स्यात् तथा शान्तिब्यवर्तत ॥६१॥ 'कालमायापापकर्मशत्रुयाम्यकुहन्द्रयात् ॥८॥ महो स्थानस्य माहात्म्यं मायाजालं लयं गतम् । शूलमीनध्वनधनुश्चक्रस्वस्तिकवानव' महो दर्शनमाहात्म्य मनोमलमलीयत ||६२॥ रक्षामन्त्रमिति दत्वा प्रपत्ति प्रददौ ततः ॥८॥ अहो सतां प्रमाहानन्यं वासना विलयं गता। 'शरणं श्रीकृष्णनारायणोऽस्तु मम सर्वदा। दर्शनादेव विप्रस्य तापास्तत्र गताः ॥६३॥ एवं शरणमन्त्रं दत्वा ब्रह्ममर्नु ददौ ॥८॥ चागत्य पुरतो ग्यासस्याऽहणमाचरत् । 'ब्रझाई श्रीकृष्णनारायणमकोऽस्मि शाश्वत:। संहितायाः पूजनं च लोमशस्यापि पूजनम् ॥६४॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः स्वामी पतिश्च मे ॥८३|| सतां प्रपूजनं चापि नीराजनं न्यवादपि। ब्रह्मभावमर्नु दत्वा चात्मनिवेदनं धूपं दीपं दण्डवच नैवेद्यं च फलार्पणम् ॥६५॥ 'बालकृष्णः परब्रह्म मम वै शाश्वतः पतिः ॥८॥ पयः शर्करों च न्यधाच्छुभाऽसतानपि । पिता बन्धुः सुहन्मित्रं रक्षकः पालकोऽस्तु सा। तुलसीपत्रहारब कुन्दकुसुमहारकान् ॥६६|| 'ओं श्रीलपम्यै महालक्षन्यै दुःखमन्त्र्यै श्रियै नमः ॥८॥ चन्दनं कैसरं चापि न्यषात् स संहिवान्तिके | ओं मां श्रीवालकृष्माय समर्पयामि ओ नमः। कम्पलान् दिव्यवसाणि भूषा सौवर्णबा न्यथात् ॥६७॥ एवं समर्पण दत्वा काषायाम्बरधोत्रकम् ॥८॥ वेषोपवेषान् रम्याँच राजाहंकटकानपि । उत्तरीयं शिरस्त्राणं तथा चाप्यंगरक्षकम् । न्यवात् कथायाः पुरतो दिव्यरत्नोपदास्तथा ॥६८॥ गावरक्षकमेवापि काषायाम्बरमार्पयत् ॥८॥ प्रदक्षिणं ततः कृषा नत्वा नारायणं हरिम् । यचोपवीतकं कण्ठी तौलसी चन्दनं तथा। बास समा ततः कुदम्बान्वितो मण्डपे दिवः ॥६९॥ मालिका श्रीकृष्णनारायणमूर्ति ददी ततः॥८८|| निषसाद पुरस्थाने सम्बसम्मानितो हि सः। एवं नरेभ्यो दत्वा श्रीकृष्णनारायणेति च । तत्पनीपुनिकापुत्राः पुपासमुत्सुकाः ॥७॥ नामवपात्मक दत्वा नारीन्यो दीक्षण ददौ ॥८॥ नवा धृत्वा प्रसादामु मुखे च मस्तकोपरि । मन्त्रान् दत्वा च काषायाम्बरम्याटी नयां शुमाम् । निषेदुम समायर्या वै भोतुं कयां हि पावनीम् ॥७९॥ काषायवरों चापि काषायचोलिका ददौ ॥९॥ भुत्वा चम्मुनिबावासं त्वेवं नित्यमतन्द्रिताः। काषायकुचरक्षा काषायमूषकेशलीम् । कां शृण्वन्ति सेवन्ते साधून् महर्षिपुंगवान् ॥७२॥ यज्ञोपवीतक कष्ठी तौलसी कुंकर्म तथा ॥९॥ कपाभवमतस्तेषां वैराग्य समपद्यत। मालिका भीकृष्णनारायणमूर्ति ततो ददी। दीक्षां प्राप्तुं समीहाऽपि समवायत है द्रुतम् ॥७३॥ शनं विस्तारतश्चापि विस्तारतम्यापि ददौ ददौ सर्वार्पणात्मकम् ॥१२॥ मासान्ते भीलोमयो नै मन्त्रं तेम्यो ददौ पुरा । देहोन्द्रियाऽन्ताकरणमात्मना गुणकर्ममिः। 'मो नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ||४|| अर्पण श्रीकृष्णनारायणे दानात्मकं हि तत् ॥९॥ प्रभोनारायणस्वामिन माधवीत्रायणप्रमो। उपवासस्तपा भेष्ठ ब्रह्मचर्य तपः बयाणकवितामायणराधापते विमो ||७५॥ कृष्णचर्या परा मक्किा परामरप्रदा मता ॥१४॥ एवं नाममबन च ददौ तेन्यो मुदाऽय ते | उपवासेन नश्येत् वै कायेन्द्रियाऽषबातकम् । पालनामभवन निलं श्रीकृष्णवैष्णवाः ॥७॥ मान्तराणां भवसिदोषाणां क्षपणे तथा ॥१५॥ मय स्वागाभमे, स्थाई समान वे अदम्बिनः । ब्रमचर्येण कामानां निरोषो दोषनाधनम् । मानन् बाच.. मास, सवप्रकाशकावनम् ॥७७॥ बासनाविलयमापि नारकिस्वप्रमोक्षणम् ॥९॥ व परम्। .

·* तिष्यसन्तानः १७७ . तत् । मनः। श्रीकृष्णचर्यया सर्व नैष्कर्यममिबायते। प्रधानपदभाग् विप्रः सर्वभक्षी यथा श्रीकृष्णानुग्रहथापि श्रीकृष्णार्थसमस्तता ॥९७॥ सर्वादनः सर्वभोजी सर्वहारीति विश्रुतः ॥२॥ तक्या तद्धामगतिस्तन्मूर्तावमिवासिता । सर्वाऽऽदानपर पापी पापाचारोऽतिदूषितः। तदानन्दाशनमात्र कृष्णतादात्म्यमित्यपि ॥९८॥ प्रसह्य वा प्रसादेन सर्व ग्रहाति सर्वतः ॥३॥ एवं समुपदिश्यैव प्रसादानजलामृतम्। नाध्याचं नाऽभक्ष्यमस्य किमप्यासीच कस्यचित् । ददौ तेभ्यश्च ते भका महाभागवतोत्तमाः ॥९९॥ म्लेच्छधर्माऽभवत् पापात् पापिसंगात् पशुर्यथा ॥४॥ त्यागिसन्तो भावभत्त्या पुपूजाससद्गुरुम् । पूर्व सुधर्मकर्माऽपि पश्चात् प्रधानतां गतः। बद्रीप्रिये! छुश्चादनोऽपि द्विवपुंगवः ॥१०॥ सर्वधर्मविहीनोऽभूनास्तिको निन्द्रका खला ॥५॥ कुटुम्बसहितो जातः साधुः प्रधानतां वहौ। दीक्षानामाऽभवत्तस्य दिव्यप्रकाशकायनः ॥१०॥ राज्यद्रव्यं तया पापं मतिभेदकर हि त्रिपुत्राणां तु नामानि सुरप्रकाशकायनः। पापमिश्र प्रजानां तद् धनमचं करादिकम् ॥ ६ ॥ मुनिप्रकाशायनका कृष्णप्रकाशकायनः ॥१०२॥ दण्डद्रव्यं निकृष्टं चौरधनं ततोऽप्यषः। पत्नी साध्वी दधे नाम गौरीमुक्तायनीति वै । घातकानं गणिका यथाऽधोनाणक तथा ॥७॥ पश्च पुच्यो नाम दध्युर-मौक्तिकायनिका तथा ॥१०३॥ तत्प्रयोगेण जठरा मलिना मलिनं श्रीसत्तायनिका चेति ब्रह्मधामायनी तथा। बुद्धर्मालिन्यमेवापि धर्मे नास्तिक्यमेव तत् ॥ ८॥ कृष्णकान्तायनी चापि विष्णुकान्तायनीति च ॥१०४।। सत्कर्मणां परित्यागो दुष्टकर्मानुवर्तनम् । एवं बद्रीप्रिये त्यागाश्रमे तस्थुः सदा तु ते । देवपूजापरित्यागो मोक्षमार्गादिवर्जनम् ॥९॥ कालान्तरे कृपां प्राप्य ययुर्घामाऽक्षरं हरेः॥१०५॥ अभक्ष्ये ततस्तस्य प्रवर्तना प्रजायते। दीक्षां वीक्ष्य तदा नार्यों नराश्चापि सहस्रशः । सर्वाशनो भवेत् पश्चाद् विप्रोऽपि राक्षसो यथा ॥१०॥ जगहुर्वैष्णवी दीक्षा तत्र त्यागमयीं दिने ॥१०६॥ एवं दुरितघोषोऽपि बद्रिके मानवोऽपि सन् । . आतुरदीक्षितास्तत्र बहवोऽपि नराः स्त्रियः। विप्रोऽपि विष्ण्यसंस्थोऽपि विकृति समुपागतः ||११|| चैत्रशुक्लैकादश्यां ते द्वादश्यामपि केचन ॥१०७॥ मिलित्वाऽय समस्तामिः प्रजाभिः स निराकृतः। प्रयोदश्यां चतुर्दश्या पूर्णायामपि केचन । विमानितो निजामानिष्कासिता कुटुम्बयुक्॥१२॥ दिव्यदेहा अमर्वश्च तान्नेतु श्रीनरायणः ॥१०८॥ ततः शोक बगामाऽपि धर्मत्यागे हि धिक्कृतिः। विमानसहितस्तत्राध्ययौ निनाय चाक्षरम् । अवमानं प्रजाम्यश्च देवेभ्योऽपि सदा तया ॥१३॥ एवं चाक्षरधाम्नख मार्ग उद्घाटितस्तदा ॥१०९॥ धिक्कृतो मानव परलोकाय कल्प्यते। अनादिश्रीकृष्णनारायणकान्तेन बद्रिके। न गतिः सुभगा तस्य दग्धभाग्यश्व काचन ॥१४॥ सहस्सशक्षेत्रशुक्ले ययुर्घामाऽक्षरं हरेः॥११०॥ रुदन्ति पितरवाऽस्य कुलदेवा रुषन्ति पठनाच्छवणादस्य चमत्काराऽवबोधनात् । धों रुठति लक्ष्मीश्च पादौ कृत्वा निवर्तते ॥१५॥ भुक्तिमुक्तिर्मवेश्चापि कृपया श्रीपतेः प्रमोः॥११॥ सम्मानः स्वागतश्चेति श्रीपुत्री विप्रकर्षगी। सम्पदो विविधा रम्या विलीयन्ते प्रधर्मिणः ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने विनाः कार्येषु बायन्ते स्खलनं च पदे पदे । खुश्चादनस्य विलासदेवविप्रस्य सकुटुम्बस्य पराजयः सममेषु नैष्फल्यं चेष्टकर्मसु ॥१७॥ प्रधानस्य कथाभवणेन साधुदीक्षाग्रहणमित्यादि- आरब्धेषु क्षतिश्चापि प्रारब्धेषु शिलाहतिः। निरूपणनामा द्वाषष्टितमोऽध्यायः ॥ २॥ दुर्मिक्षवं फलदेषु निष्फलेषु प्रवर्तना ॥१८॥ मीनरनारायण उवाच- पदे धृते। गृहे कुटुम्बवर्गेऽपि कलिस्तस्य नारीपुत्राधमानं श्ववृत्तिवत्तु जीवनम् ॥१९॥ शृणु बद्रीश्वरि देवि सर्वादस्य कयां तथा। प्रामे सूकरवदृचिः प्रकाशेऽप्यन्धताऽस्य च। महीरायपुरे बासीद् दुरितघोषनामकः ॥१॥ हृदयेऽपि पापपुखाद् वहिज्वलनमन्वहम् ॥२०॥ २३

·१७८
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता*
ते
सत्वरम् ।
मुदा।।
आपत्चयः परितथागत्यैनं त्वर्दयन्यपि। सर्वसमर्पण चापि ददौ काषायवस्त्रकम् ।
परेमति सतां सेवा गुरोः प्राति हरन्ति च ॥२१॥ समस्तवेषं प्रददौ
प्रददौ विप्राय तस्त्रिय तथा ॥४०॥
दानं व्रतं तीर्थयात्र विन्धन्ति क्षणे क्षणे । पुत्रेभ्यश्च चतुभ्योऽपि ससपुत्रीभ्य इत्यपि।
अभ्युदयं परं श्रेयः कल्याणं नाशयन्न्यपि ॥२२॥ दीक्षां कण्ठी तौलसी च मूर्ति पूजार्थमित्यपि ॥४१||
किं बहुना बद्रिकेऽस्य पुरुषार्था वियन्ति च । कृष्णनारायणमूर्ति श्रीयुतां प्रददौ
तदा।
निरर्थका हि सर्वे ते ततो यात्यषमां गतिम् ॥२३॥ नामब महादीक्षामादाय प्रचक्रिरे ||४२॥
एवं विचार्य बहुधा कल्याणमार्गण व्यधात् । जयकारोऽभवत्तेषां सर्वमन्यच्छुभ तथा।
शुभाव बनमुखत: पारायणमहोत्सवम् ।।२४॥ अभवद्वै महादानादिकं तत्र तु दीक्षणे ॥४३॥
चमत्कारान् हरेश्चापि पापिनां
पापनाशकान् । एवं त्यागाश्रमे तस्थुर्नाम्ना सदोषणायनः ।
मोक्षदान् दिव्यताऽऽधानान् शुश्राव सकुटुम्बकः ॥२५॥ पत्ती
नाम्ना महासत्यायनी भागवतोत्तमा ॥४४॥
तत्र गन्त तदा बुद्धिमकरोत् स निराश्रयः।
पुत्रा नाम्ना तु वैराग्याथनः
शंम्वायनस्तथा।
सोऽभवद् द्रुतं चाश्वशकट्योष्ट्राऽनसा तया ॥२६॥ योगायनस्तथा
शानायनश्चेत्यमवस्तथा ॥४५॥
योग्यवतन्युपकरणानि चादाय
पुन्यः साध्या सप्त नाम्ना प्रशायनी कृतायनी।
प्रतस्ये
सकुटुम्बः स
स्मरनारायणं इरिम् ।।२७॥ सेवायनी तथा
सत्त्वायनी रामायणी तथा ॥४६॥
शर्करानगरं प्राप्य गत्या समासुमण्डपम् । बोधायनी प्रतिमायनीति वैष्णवीतमाः।
महोद्याने कुतावासः कृतस्नानविधिस्ततः ॥२८॥ सर्वे वे चामजन् कृष्णनारायणं प्रमेश्वरम् ॥४७॥
धृतोपदः सकुट्टम्बो ययौ व्यासासनं
कालेन ते ययुर्धामाऽक्षरं श्रीपरमात्मनः।
सायं
पूर्वा प्रचकार संहितान्यासयोर्मुदा ॥२९|| एवंप्रतापा बदरि हितायाः
कथा परा॥४८॥
लोमशादेस्ततः पूजां कृत्वा नत्वा सतो बनान् ।
पापिनां पापळयदा महापुण्यप्रदा तथा।
समायां श्रवणार्थ स उपाविवेश मानितः ||३०|| अन्ते मोक्षप्रदा दिव्या शाश्वतानन्ददायिनी ॥४९॥
कथान्ते प्रचक्रे नीराधनं भावपूर्वकम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणप्रासिप्रदा
शुमा।
कृष्णपादामृतं चापि
प्चापि पपौ प्रसादमाश
च ॥३॥ स्वर्गमुक्तिप्रदा सम्पप्रदा
सर्वद्धिसम्प्रदा ॥१०॥
पूतामा सहसा बातो मन्त्र चमाह लोमशात् । शृणु बद्रीप्रिये देवि कथां चान्यां सुपावनीम् ।
'भो नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥३२॥ ददुराख्ये पुरे त्वासीद् विप्रोऽमात्योऽतिबुद्धिमान् ॥५१॥
'प्रमोनारायणश्रीमन्माधवीत्रायण
नाम्ना धर्ममटो राष्ट्रयोगक्षेमकरः
चयाकृष्णललिताश्रीकृष्णराधापते
स शुश्राव मनुष्येभ्यो माहात्म्य बहुलं यतः ॥५२॥
एवं भीकृष्णधुन्यं च माह लोमशादपि । कथायाः श्रवणे तेन वाञ्च्छा तस्य व्यजायत ।
मिस्थं चक्रे नामधुन्यं सतां सेवनमन्वहम् ॥३४॥ सपनीको थयो त्वेकहस्तिना वाहनेन सः॥५३॥
कथायाः भवणं चापि पापक्षयोऽभवत्चतः। परिमेयाऽनुगो नीत्वा धनं ६ स्वर्णरूप्यकम् ।
कोमयस्योपदेशेन ब्रह्मकूर्चव्रत
व्यषात् ॥३५॥
स्नात्वा
तीर्थबले गत्वा कयामपपमुत्तमम् ॥५४||
मासान्त
तस्य
मनसि व्यबायत शुभेषणा। पूजां चक्र संहिताया व्यासस्य लोमशस्य च।
त्यागिदीचाहणेच्छा माला संन्यबायत ॥३६॥ सतां सतीनां साधूनां पूनां चक्रे स योगिनाम् ॥५५॥
प्रार्थयत् व्यासदेवं सोऽपि दीक्षां ददौ ततः। उपदाच न्यधाचत्र स्वप्रकाशस्य सनिधी।
प्रायधिचोचर भाई कारयित्वा विधानतः ॥३७॥ स्वर्णे सय रत्नमणीन् मौकिकानुचमानपि ॥५६॥
हवनादि
कृष्णनारायणाईणम् । पनी
पुपूज
वै तत्र संहिता वाचकं गुरुम् ।
पाय ततः प्राशयित्वा यज्ञोपवीतकम् ॥३८॥ साप्वीम पूषयामास ददौ तान्योऽम्बराणि च ॥१७॥
ददौ मन्वान पर हैं प्रथम रक्षणं ततः। घनानि फलपुष्पाणि मोबनानि ददावपि ।
- सर्व भामनिवेदनं तस: परम् ॥३९॥ नीरावनं प्रचकातें ममी स्वर्णस्य दक्षिणाम् ॥५८॥
स
सदा।
प्रभो।
विभो ॥३३॥

·कतिष्यसन्तानः १७९ सम्पदः॥७९॥ ततः दण्डवत् ।।८०॥ न्यवार्ता स्थालिका चक्रतुर्दण्डवन्मुदा। आरात्रिकं व्यपातां च स्वर्णपात्रे धनानि च। निषेदतः सभायां तौ मानितौ च महर्षिमिः ॥१९॥ कम्बलानि विचित्राणि कौशेयान्यम्बराणि च ॥७८॥ शुभवतुः कयां दिव्यां मनोनिःसंगकारिणीम् । मणिरत्लादिहाराँश्च हीरकाम्पविभूषणम् । वैराग्योत्पादिका साधुसेवामाहात्म्यबोधिनीम् ॥६०॥ बहुधा सुविभूषाश्च फळपुष्पादि भक्तिशिक्षाप्रदा कृष्णे स्नेहदां दास्यदायिनीम् । ददस्ती पादार्चन श्रीचन्दनादिमिः। कयान्ते तु महोद्याने सौधे तौ ययतुर्मुदा ॥६१॥ चऋतुर्मावतभारात्रिकं स्तुति एवं प्रशान्तहदयावूषनुर्दिनपञ्चकम् । प्रणामान चक्रतुवाथ ततो मन्नं तु वाचकात् । तावत् सतां सतीनां च चक्राते सेवन सुधा ॥२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णानारायणाय पतये स्वाहा ॥८॥ पावनौ तौ सेवया च पावितौ पुनरेव ह । वग्रहस्तथा नाम श्रीकृष्णचन्द्रकेति च। प्रपावितौ च कथया मच्या नीतौ च दिव्यताम् ॥६३॥ प्रमोनारायण श्रीमाधवीनारायणप्रमो ॥८॥ अपश्यतां निशायां तौ निद्रायां माधवीश्वरम् । बयाकृष्णललितात्रायण राधापते विमो। अनादिभीकृष्णनारायण श्रीकृष्णचन्द्रकम् ॥६४॥ नामधुन्यं बगृहतुस्ततो पादबलं शुमम् ||८३॥ क्षणेनाऽहश्यतां प्राप्तं दिव्यं श्रिया युतं हरिम् । प्रसादं जगहतुश्च निषाय वारणोपरि। अय तौ सुशातकष्णमहिमानौ प्रगे द्रुतम् ॥६५॥ महोत्सवयुतौ व्यासगुरू चामरराचितौ ||४|| उत्थाय दर्शनं स्वाप्नं परस्परं मुदाऽऽहतुः । प्रापयामासतुः स्थान संहितामण्डपं प्रसनौ तौ मिया भुत्वा कृष्णदर्शनमुत्तमम् ॥६६॥ एवं श्रीकृष्णचन्द्रस्य स्वस्मं व्यासमन्वहम् ॥८॥ मेने धर्मभटो भाग्यं धन्यं नैवं तदा खल्लु । भावमक्या सिषेबाते दौ दो तल्लममानसौ। पनो नाम्ना शीलयानी मेने भाग्यं परं निजम् ॥६॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि चमत्कार चमत्कार हरेस्ततः॥८६|| लात्वा सम्पूज्य देवेशं ययनुस्तौ कयास्थलम् । विद्यमाने वारणेऽपि त्वादाय दिव्यवारणम् । कथाऽन्तिकेमात्यसन्निधौ शीलयानिका ॥६८॥ तमेव वारणं कृष्णधामा श्रीसमन्वितः ॥८७|| गत्वा प्रपूज्य तं व्यासं दृष्ट्वा श्रीकृष्णसभिभम् । तयैव दिव्यकानक्याऽम्बालिकया विराषितम् । नारायणसम व्यास स्वप्रकाशं समुचमम् ॥६९॥ तो द्वौ धर्ममट शीळयानी नेतुं हरिः स्वयम् ।।८८॥ देववयोज्ज्वलं योग्यमुपावेष्टुं गबासने । समाययौ व्योमसत्या घण्टानादेन नादयन् । संकल्पं विदधे तत्र तावद् राजाऽपि तद्विधम् ॥७०॥ अम्बरं तेबसा सर्वे तेबसा सर्वे धवलयन् कृपानिधिः ॥८९|| संकल्पं विदधे व्यासं गजस्थं लोकितुं मुदा । चैत्रकृष्णद्वादश्यां वै पश्यतां दिव्यचक्षुषाम् । प्रकाशं प्राहवस्तौ च स्वप्रकाशं समुत्सुकौ ||७१॥ कथोचरं तु मध्यान्हे त्वाययौ भगवान् प्रमुः ॥१०॥ व्यासस्तथास्त्विति प्राह कयान्ते तो मुदा तदा । उवाच प्रहसन् धर्ममट ! एहि परं पदम् । गजे शृंगारितं स्वर्णाम्बालिकासहित शुभम् ॥७२॥ शीलयानि समायादि मुक्तिपदं परं पदम् ॥११॥ आनयामासतदिव्य पिचंग लम्बदन्तिनम् । श्रीमगवदान्य त्यत्तसंसारबन्धनौ। ततस्तौ श्रीव्यासदेव निषाद्य वारणोपरि ॥७३|| भौ सबावमवतां तूणे धृत्वा करे बलम् ॥१२॥ ऋषि च मशं चापि निषाद्य तत्र वारणे । हस्तिदानादि सर्व श्रीन्यासदेवाय वै तदा । धर्ममटो दधे स्वर्णचामरं लोमशोपरि ॥७४॥ धर्मभटः शीख्यानी ददतम धनादिकम् ।।९३॥ शीलयानी दधे स्वर्णचामरं वाचकोपरि। अनादिश्रीकृष्णनारायणेच्छया तु वाद्यनादैर्जयनादेः साध्वीसाधुसुकीर्तनः ।।७५॥ दिव्यदेही मुक्तरूपावनायता मनोहरौ ॥१४॥ बन्दितौ पूजितौ मार्गे भकामिवर्धितौ सुमैः । वारणं चारुहतः पुष्पवृष्टिस्तदाऽभवत् । सिन्धुतट ययतुस्ती गजेनामात्यवाछया ॥७६|| पश्यतां सर्वलोकानां गजेन व्योमगामिना ॥१५॥ पळपानादिकं कृत्वा स्नात्वाऽमाल्यालय ततः। हरिनिनाय तौ वर्षे निबं पामाऽक्षरं शुभम् । ययस्तत्र तौ पत्नीपती पुपूषनर्णरू ||७७॥ जयकारतदा सर्वलोकेषु प्रामवन्माहा॥१६॥ तत्र श्रत्या बद्रिके।

·१८० * बालक्ष्मीनारायणहिता के -- कथं पत्युः नूनं प्रचायते नय चमत्कारं समाकर्य जना विस्मयमाप्नुवन् । अत्वैवं स सती पत्नीं प्राह मे मोक्षणं च वा। मतोऽमात्यो ययौ धामाऽक्षरं धन्यजनुभुवि ॥९७|| धामाऽश्वरं धन्यजनुभुवि ॥९७॥ रोगनाशो यया स्याद्वे तथा विधेहि मत्कवे ॥१०॥ पन्या सा शीळयानी च पत्या साधै ययौ दिवम् । सापि श्रुत्वा रवामिवाक्यं स्वामिश्रेयापरा सती। इत्येवं प्रशशंसुर्वे मानवाः सर्वतः स्थिताः ॥९८॥ प्रजाजनानां वृद्धानां सम्मति जगृहे सती ॥१॥ बद्रिके संहितायातु श्रवणेन प्रमोक्षणम् । रोगनाशः पापनाशश्च मोक्षणम् । सर्वपापानां चात्मनां तथा ॥११॥ तत् कर्तव्यं मया तूर्णं पप्रच्छेति महाबनान् ॥१२॥ पठनाच्छ्रवणादस्य चिन्तनादपि मोक्षणम् । महाजना गुणग्राहाः श्रेयसे न्यायदायिनः। इष्टसिद्धिः समस्ता च मुक्तिमुक्तिस्तथा भवत् ॥१०॥ प्राहुरध वर श्रेयः संहिताश्रवणं मतम् ।।१३।। यत्र झणे यदा कृष्णो यद्देशे चामियाति वै। चमत्कारा नित्यनवाः श्रूयन्ते तु कथास्थले । गन्तव्यं तेन सार्क वै माया त्यत्वाऽतिबन्धिनीम् ॥१०॥ कल्याणं देहिनां तत्र करोति कृपया हरिः ॥१४॥ कर्तव्यं तु तदेवाऽस्ति यन्मायामोक्षणं प्रतैः । तमेनं न्यायकारं तत्र कथास्थलीम् । भत्त्या घामाऽक्षरप्राप्तिस्तत्र श्रीहरिसेवनम् ॥१०२॥ कयां श्रुत्वा सतो दृष्ट्वा नवा सभां समन्ततः ॥१५॥ प्रपूज्य परमात्मानं तवेष्टं संभविष्यति । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने पत्युस्ते सर्वथा चेष्ट सर्वथा चष्ट भविष्यति न संशयः ॥१६॥ दुरितघोषनामकस्य प्रधानस्य सकुटुम्बस्य कथाश्रवणेन इत्युक्ता सा सती भार्या नाना न्यायाक्षिणी ययौ । त्यागिदीक्षाहणं, धर्ममटनामकामात्यस्य शील्यानी- द्रव्यं मृत्यान् पति नीत्वा नरयानः कथास्थलीम् ॥१७॥ पक्षीसहितस्य कथाश्रवणेन मोक्षणं चेत्यादि- महोद्यानं स्थलीवासं कृत्वा स्नात्वा सुशोभना । निरूपणनामा त्रिषष्टितमोऽध्यायः॥ १३ ॥ पति नीत्वा नरयाने कथामण्डपमाययौ ॥१८॥ श्रीनरनारायण उवाच- पक्षघाताऽमिभूतोऽपि पतिनेमे समाजनान् । संहिता वाचकं कृष्णमूर्ति नेमे च लोमशम् ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां दुरितनाशिनीम् । ऋषीन् साधून प्रणेमे च मुसोऽपि नरयानके । न्यायाधीशस्य ते वच्मि परमोक्षप्रदायिनीम् ॥१॥ तृणं लब्ध्वा मुखे पापक्षमा सद्भयोऽप्ययाचत ॥२०॥ प्रसेवनाख्यनगरे न्यायाधीशोऽभवद् द्विजः। सन्तो दयालवस्तस्मै ददुः पादजलानि च। नामा · मुकुन्दसावित्रो धर्माध्यक्षोऽतिबुद्धिमान् ॥२॥ प्रसादं प्रददुस्तत्र सोऽपि सत्वरम् ॥२॥ समस्वन्यायनिष्णातो वादविवादशान्तिकृत् । बद्रिके तावता शक्तिय॑वर्धत । निर्णय. प्रददात्येव न्यायालयकृतासनः॥३॥ पक्षं वाम सुशतं संबात जाब्यविहीनकम् ॥२२॥ प्रचाना हितकच्चापि स वादिप्रतिवादिनः। शून्यमा विद्यायैव बैतन्यसंभृतं सभूत् । 'न्या: प्राप्योभययोमोमयलामं तु निर्णये ॥४॥ उत्थाय सहसा खट्वामध्यतः स समां प्रति ॥२३॥ प्रदय वादशान्ति स करोत्येव विसंशयाम् | चकार दण्डवन्दूमौ विदन् माहात्म्यमुत्तमम् । किनवेषं बहुधा सुश्चापनं संप्राप्तवान् परम् ॥ ५॥ नौरुग्णत्वं दर्शनाच तत्कालं समजायत ।।२४॥ पापेन पक्षवादन रोगेणामिभवं गतः। पूजां चकारापि धनरत्नादिमिस्तदा । सटायां स। सदा शेते षामांगन्यमागवान् ॥ ६॥ व्यासपूजा कथामूर्तिपूर्वा लोमधपूजनम् ॥२९॥ पराधीनो प्रति बात: पवीमत्यवतक्रियः। संहितापूजनं साधुसाध्वी पूजन तथा। "दुसमामोति हुदये शुभाव मृत्यवर्गतः ॥७॥ विंबर्षिपूजनं भूरिदानादिदक्षिणम् ॥२६॥ दुासनांधकर वाक्य कथामाहात्म्यमुत्तमम् । कयां शुभाष च ततबैवं नित्यं चकार । प्रयान्ति कथायां वै रुग्णाः पापा अधर्मिणा ॥८॥ महिमानं विवेदापि कथाया नवचीवने ॥२७॥ प्रवास भत्ता कया थान्ति ब्राधामाऽमरं हो। मृत्योर्मुखान्महारोगान्मुक्ति कथाममाषतः। गहीन असायन्ते पुण्यमाबो भवन्त्यपि ॥९॥ सतामाथीर्वचनेय विवेद स्त्रीयुतो हि सा॥२८॥ तस्य देहे १ ·* तिष्यसन्तानः- १८१ न्यायाक्षिणी तथा न्यायाधीशः साधुनिषेवणम् । दत्तं बहुम्यो लोकेभ्यो न दत्तं परमात्मने । नित्यं प्रचक्रतस्तत्र निनावासे मुहुर्मुहुः ॥२९॥ भक्केभ्यो न यशेन्यो दत्तमन्यनिरर्यकम् ॥४८॥ अकुर्वातां विचारं च मरणाद् रक्षणं लिह । अर्जिता बहुधा ऋद्धिः कीर्तिः ख्यातिः प्रतिष्ठिका । जातं तस्माजीवनं वै दातव्यं कृष्णलब्धये ॥३०॥ न त्वर्जिता कृपा काणी तदतिं निरर्थकम् ॥४९॥ न गन्तव्यं गृहे चेतः स्थातव्यं साधुमण्डले । कोशे सुरक्षितं स्वर्णे रजत पेटिकासु च । श्रोतव्या श्रीसंहितायाः कथा सर्वार्यदायिनी ॥३१॥ हदि कृष्णो न निहितो रक्षितं तनिरर्थकम् ॥५०॥ सेवनीया साधवश्व तोषणीया महर्षयः। आरोहितानि यानानि वाहनान्याहतानि च। तारणीयो निजात्मा च प्रासन्यं परमं पदम् ॥३२॥ श्रीकृष्णस्य विमानं नाऽऽहतं सर्व निरर्थकम् ॥५१॥ अपि न्यायो हि जगतां कृतोऽपि कोटिलक्षधा । राज्यं प्रपालिकं सम्यक् प्रबाः सम्यनिमालिताः। मात्मन्यायः कृतश्चेन कृतं किमपि तेन न ॥३३॥ दृष्टो नारायणधेन इष्टं सर्व निरर्थकम् ॥ २॥ तोषिता वादविषदाः कलिप्राया जना अपि । श्रत संशयितं सर्व मतं मृषामिपर्षितम् । अपि कृष्णस्तोषितो न कृतं सर्वे निरर्थकम् ॥३४॥ न भुता न मता कृष्णकथा सर्व निरर्थकम् ॥५३॥ रखिताः कलिकर्तारः शमिता मायिका बनाः। दीनाऽनाया आश्वसिता भूत्याद्याः स्वामयीकता। सन्तश्चेद् रञ्जिता नैव कृतं सर्वे निरर्थकम् ॥३५॥ भत्ता नाश्वासिता - दिव्या आश्रयादि निरर्थकम् ॥५४॥ अर्जितं नाणक कोटिः वर्धिताः सम्पदो बडाः । व्याख्यातान्यन्यतत्त्वानि मौतिकानि क्षणे क्षणे । अर्जितं नाऽऽत्मकल्याणं कृतं सर्व निरर्थकम् ॥३६॥ कृष्णतत्त्वं न चाख्यातं गतं सर्व निरर्थकम् ॥५५॥ सेविता: स्त्रीमहीमानाः सत्कृताश्च सत्कृताच कुटुम्बिनः। लिखिता राबपदका योनिता पाशवी कला । सेवितायेत् साधवो न कृतं सर्व निरर्थकम् ॥३७॥ नात्मा संयोजितः कृष्णे योजना सा निरर्थिका ॥२६॥ वन्दिता द्रव्यदातारो मोबिता लम्पटा जनाः। अप्यन्धया क्षालिताश्चाऽऽलोडिता न्यायकोटयः। नाऽतिथयः पूनिताश्चेत् कृतं सर्व निरर्थकम् ॥३८॥ वासना ज्वालिता नैव श्रमः सर्वो निरर्थकः ॥१७॥ स्मृता नित्यं कलहिणः वितण्डा उदिताः सदा । सजिताश्चापि बलिष्ठाश्च विरोधिनः। नारायणो नेरितश्चेत् कृतं सर्व निरर्थकम् ॥३९॥ कामना न बिता येन अयस्तस्य निरयंकाः ॥५८॥ पोषितो निजदेहश्च संस्कृता मूर्धनाः सदा । सर्वे त्वधीतमेवापि बाचितं पुष्कलं संस्कृत न हृदयं चेत् कृतं सर्व निरर्यकम् ॥४०॥ नाऽधीतं श्रीहरेर्नाम रटना सा निरर्थका ॥५९॥ भाधत्तं बाभाविज्ञानं विस्तारिताश्च कल्पनाः। प्रेषितानि तु पत्राणि लगानि योजितान्यपि । कृष्णध्यानं न चाधतं कृतं सर्व निरर्थकम् ॥४१॥ कृष्णलगं चापन सर्वमन्यनिरर्थकम् ॥६॥ निर्णया लौकिका दचाः सत्ताः मुक्का तु मायिकी। त्रियो विवाहिता बहुथः प्रवाहिताश्च दक्षिणा:। मात्ममोक्षो निमितो न कृतं सर्व निरर्थकम् ||४२|| संवाहिता गबा हंसा नाऽऽहिताः कृष्णवैष्णवाः ॥६॥ भदा मृषा विवादेषु कृता जे च गौरवे कृष्णनारायणो नैव घृतो वक्षसि केशवः। कृष्णनारायणे चेन कृता सर्वा निरर्थिका ॥४३॥ सदा निरर्थक सर्वे भाररूमं हि वाहितम् ॥६॥ सम्मानं बहुधा लब्धं स्वागतं चाति वीक्षितम् । अपि वेषा धृता रम्या धृता भूषाः सुशोभिताः। मानिवशेष कृष्णेन मान चान्यनिरर्थकम् ॥४४॥ कृष्णकण्ठी घृता नैव धृतं सर्व निरर्यकम् ॥६३॥ वारिता दण्डिता दुष्ठाः कारागारे निपातिताः । पीतं भुक्तं बहु मिष्टमास्वादिता रसा पराः। कामादयो दण्डिता न दण्डधान्यो निरर्थकः ॥४५॥ प्रसादो न हरे को मुक्कं सर्वे तु पापकत् ॥६४॥ मोचिताः पीडिता लोका विपदो विनिवारिताः। सुगन्धादि समस्त्र संयोचितं वष्महत। स्वस्य याम्यं बारितं न कृतं सर्व निरर्थकम् ॥४६॥ कृष्णार्थ योजितं नैव तत् सर्व पापदं कृतम् ॥६॥ गतयो बहुधा क्लता मार्गाधान्येऽवघारिताः। उत्सवा विहिताश्चान्ये दैवोत्सवाः कृता नहि । ब्रह्ममार्गों घृतथेष कृतं सर्व निरर्थकम् ||४७|| सतां महोत्सवास्त्यकास्तस्य सर्व निरर्थकम् ॥६६॥ शत्रवः सदा।

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
स्नेहमच्या
स्वजन्माहानि ਚਰਰ पालितान्यपराण्यपि। त्यक्तदेही लन्धदिव्यस्वरूपी संबभूवतुः ।
कृष्णजन्मदिनं न पालितं तेन किं कृतम् ॥६७॥ सर्वेषां पश्यता बद्रि विमानमध्यतिष्ठताम् ॥८६॥
आयुः संशपितं सर्व देहः कर्मसु घर्षितः। पुष्पवृष्टिव्योममार्गाजयशब्दा
जनवबात् ।
रागो न धर्षितो देषो न धर्षितो वृथाश्रमः॥६८॥ अमवन् बहुलास्तत्र तावद् विमानमम्बरे ।।८७||
जर्व जगाम सहसा दिव्यं धामाऽक्षरं प्रति ।
विमाबिता निजा सम्पत् पुत्राद्याश्च विभाजिताः ।
मनितो न हरिकृष्णो भक्तं सर्व विडम्बनम् ॥६९॥
तिरोऽभवद् विप्रकष्टं महाश्चर्यमभूद्धि तत् ।।८८॥
एवं श्रीचद्रिके भक्ती त्यतसर्वप्रवर्तनौ।
आवृतं नगरं सर्वमावृतानीन्द्रियाण्यपि ।
ययत:
श्रीकृष्णनारायणालयम् ॥८९॥
नाऽऽघृतं हत् श्रीकृष्णेन सर्वमा तमावृतम् ॥७०||
तयोभृत्यबनास्तत्र तयोश्चक्रुः प्रदाहनम् ।
अनुग्रहीता बहवो मोचिता विपदा मुखात् ।
ततस्तेऽपि हरेभक्ति नाम मन्त्रं च जगृहुः ॥१०॥
निजात्मा मोचितो नैव मोचनं तनिरर्थकम् ॥७॥
भेजुः श्रीपरमात्मानं
कृष्णनारायण
प्रमुम्।
माता पिता सुहद् बन्धुः पूषिताः सेवितास्तथा ।
क्षपितापा गतक्लेशा निर्मलाः साधुसे विनः ॥११॥
साधवः सेविताधेन मोक्षमार्गोऽस्य दुर्घटः ॥७२॥
अमवस्ते
कृपापात्राण्यन्वह श्रीकथापराः।
पितरस्तापिता दीना भोचिता वन्दिताः सुराः ।
प्राप्तवैराग्यवेगाश्च
ध्यानभजनयोगिनः॥९शा
नोपासितः कृष्णनारायणो गुवी तु सा क्षतिः ॥७३॥
वैष्णवाः परमा भूत्वा लब्ध्वाऽऽशीर्वादमुत्तमम् ।
आसादितानि विष्ण्यानि मानपत्राणि थोमनाः ।
ययुहाणि नैवानि स्मरन्तः परमेश्वरम् ॥१३॥
पदव्यचापि संलब्धा नाप्तं कृष्णपदाम्बुजम् ॥७४॥ पक्वकालेन ते सर्वे सत्संगिन: शुभाशया:।
नाप्यासमासन
कृष्णपादासनसमीपगम् ।
क्षीणवासना संलयाः श्रीहरौ मोक्षसन्मुखाः ॥१४॥
तदा नाप्तं स्वन्ततस्तु किश्चित् शून्यमिवाऽभवत् ॥७५॥
प्रतीक्षन्ते
स्म देवेश प्रमुं कृष्णं नरायणम् ।
सर्व शून्ये गतं तस्य कृष्णहीनस्य देहिनः।
तावत्
तेषां श्रेयसे वै विमानं वागतं दिवः ॥१५॥
अतः कृष्णः प्रापणीयः
सर्वमन्यनिरर्थकम् ॥७६॥ ययुस्तेऽपि हरेर्धाम कृष्णविमानवाहिताः।
अत्रैव सर्वदा कृष्णकथालाभार्थमुत्तमा ।
प्रसेवने पुरे सर्वे व्यपश्यन् स्वविमानकम् ॥९॥
वसतिः रोचते
तस्मादसितव्यमिहाऽधुना ||७||
दिव्य दिव्यभीयोब्ध दिव्यमुक्ताधिवासितम् ।
विचायेंत्य मिथः पत्नीपती तत्र निवासनम् ।
दर्शका निजभाग्यानि मेनिरे मोक्षमाझि ह॥९७॥
चक्रतुद्रिके
कृष्णनारायणार्पितात्मको ॥७८॥ भवनं ते व्यधुः स्वामिन् कृष्णनारायणप्रभो ।
बगतुम
तौ मन्त्र नामधुन्यं तदा मुदा । कालेन क्षीणपापाभ प्रयातास्ते पर
पदम् ॥९८॥
'भो नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये वाहा ॥७९॥ एवं बद्रीप्रिये मोक्षं गतौ
एवं बद्रीप्रिये मोक्षं गतौ न्यायाधिकारिणी।
'प्रमोनारायणभीमाषवीनारायणप्रमो
न्यायाक्षिणी च मुकुन्दसावित्रः सत्कयाभवात् ||९९॥
बयाकृष्णललिताबायणराधापते
विमो ॥८॥
पठनाच्छ्वणादस्य स्मरणात् सेवनात् सताम् ।
स्वप्रकाशो "हि भगवान् मन्त्र दत्वा च तौलसीम् ।
ददौ कण्ठों भजनार्थ मालिका प्रतिमां ददौ ॥८॥ सर्वदिव्यगुणामपि दिन्या: सम्परा
मुक्तिमुक्तिभवेद् बद्रिः स्वर्ग स्वेष्टं भवेदपि ॥१०॥
अपि।
ततस्तो कृष्णचित्ती दै प्रतीक्षेते प्रमोक्षणम् ।
दिव्यधामनिवास दिव्यश्रीकृष्णयोगिता || .१॥
मासान्ते श्रीकृष्णनारायणो विमानमास्थितः ॥८॥
नेतं समाययौ तौ तु चैत्रस्याऽमादिने हरिः।
दिव्यता सर्वथा
स्याङ्ग्रीसंहिताभवणादिह।
उवाचका श्वेतवसना
प्राप्तव्यं सर्वमाप्येत न न्यूनं तस्य विद्यते ॥१०२॥
स्वर्णभूषाविभूषितः ॥८॥
उवाच दौ समायात घामाऽक्षरं परं मम । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयहंहितार्या चतुथे तिष्यसन्ताने
उत्तमाषी दम्पती दो स्वर्णरूप्यादिदानकम् ||८४॥ न्यायकर्वकन्दसावित्रविप्रा न्यायाक्षिण्यास्त-
पादर्शनदानं. बाबण्यारोई विमानकम्। अल्याम कयामवणादिमिमोक्षणमित्यादिनिरूपण-
मानसी च यावात वावद् विभूतिौ हतम् ॥८॥ नामा चतुष्पष्टिचमोऽध्यायः ॥ ६४॥

·* तिष्यसन्तानः १८२ च मीनरनारायण उवाच- शर्करानगरं वीर्य कथास्थानमनुत्तमम् । स्थावरं जंगमं चेत्युभयं तीर्थ हि तत्स्थले ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कथामन्यां च पावनीम् । प्राप्तं तेन तु विधिना तीर्थे कृतं हि सिन्धुबम् । लेखकवाऽभवत् ताडपत्रेषु पट्टकेष्वपि ॥१॥ कथायाः श्रवणं नित्यमेकमुक्तवतान्वितम् ॥२०॥ धातुपत्रेषु काष्ठफालेषु चाम्बरेष्वपि। नाम्ना विशालरेखो वै वैश्यः सुकरदे पुरे ॥२॥ मासमात्रं कृतं तेन लध्वा यथोदितं मनुम् । साधूनां सेवन चापि कृत तेन हितैषिणा ॥२१॥ लेखोत्पनेन सततं बीविका समवर्तयन् । नष्ठपापोऽभवनष्टवासनो वैश्य एवं हा कुटुम्बपोषणं तुष्टया करोति धर्मचिमान् ॥ ३॥ तस्यैकदा समायातः श्वा गृहे च गृहान्तरे । पूर्वजन्मार्जिताऽधानि नष्टानि सेवनात् सताम् ॥२२॥ प्रारब्धं सचितं कर्म सर्वमन्त समावबत् । सम्पविष्टः पात्रगतं पयोऽपिबतु घेनुबम् ॥ ४॥ आयुः पूर्णे तु सञ्जातं मृत्युकाल उपागतः ॥२३॥ अशुद्ध तत्पयः सर्वे बातं घटगत ततः। मासान्ते चैत्र शुक्लस्य पञ्चम्यां प्रातरेव सः। वैश्योऽपश्यत् पिबन्त तं श्वानं गृहान्तरे गतः ॥५॥ स्नात्वा कथास्थलं प्राप पुपूज व्यासपुंगवम् ॥२४॥ रुषा यहि समग्रह्माऽताडयत् श्वा तु मूर्छितः । संहिता लोमर्श चापि नत्वा महर्षिमण्डलम् । आक्रोशन् पतितो भूमौ पादान् विक्षेपयन् मुहुः ॥ ६॥ कयां शुभाव मालाया आवर्तनपुरस्सरम् ॥२५॥ मृत्युं जगाम यावत्तु तावद् वैश्येन कर्षितः। कयान्ते कीर्तनान्तेऽस्य बृंभणान्यमवन् मुहुः । चत्वरे चित एवापि तावत्पालिया जनाः॥७॥ तावद् व्योम्नो हरिः कृष्णोनारायणः समाययौ ॥२६॥ श्रुत्वाऽऽक्रोशं सत्वरं ते कुतूहलसमन्विताः। सर्वेषां शृण्वतर्ता प्राह तमायाहि विमानकम् । आययुथत्वरे तत्र व्यपश्यन् मारितं तदा ॥८॥ अत्वा विशालरेखा स मुमुदे मोक्षमाग्यवान् ॥२७॥ श्वानं वैश्येन वै शिसं मृतं वैश्येन मारितम् । द्रुतं मू मवापाऽपि दिव्यदेहो बभूव । तिरश्चकुस्तु ते वैश्यं धिक्कार प्रददुस्तया ॥९॥ विमाने तं समादाय ययौ धामाऽक्षरं हरिः ॥२८॥ श्वप्नोऽये क्रूरकर्मा चाऽप्रापजलान एव रुपैषा बद्रिके श्रीमत्कृष्णस्य मोक्षदायिनी। श्रुत्वैवं तु तदा पापशन्दान् लजां गतोऽभवत् ॥१०॥ प्रायश्विचनिमिचन प्रायश्चिचनिमित्तन मोक्षं यया बगाम सः ॥२९॥ धर्मवान् कीर्तिमाँश्चापि वेगेन पापमाचरन् । तस्य पत्नी शुचिकान्तानाम्नी तस्यौवंदैहिकम् । अवाच्या गतो वैश्यः शुशोचाऽतिजनान्तिके ॥११॥ चकार विधिवद् भक्ता वैष्णवी भाग्यशालिनी ॥३०॥ उवाच वान् पार्श्वलोकान् न मया मृत्युहेतवे । वैराग्यं सा समापना अनपत्या सती शुमा । ताडिता श्वा किन्तु शिक्षणार्थ प्रताडितोऽस्त्ययम् ॥१२॥ भकि चक्रे मर्नु नाम लब्ध्वा श्रीलोमशात् सदा ॥३॥ गृहं प्रविश्य स यतो दुग्धं पपौ हि घेनुवम् । नित्यं कर्या शृणोत्येव साध्वीवचं सर्व अष्टं चकाराऽसौ तेन वै ताडितो मया ॥१३॥ सा तु वैराग्यवेगेन शानेन सेवया तया ॥३२॥ पाश्चमर्मस्थले मारः कृतो नहि कृतो नहि विजानता। त्यागदीक्षा बगहे वे सर्वमन्त्रसमन्विताम् । अकस्मात् पतितो मारः पाचँ मर्मणि तेन सः॥१४॥ काषायचारिणी भूत्वा साध्वीनां मण्डलेऽवसत् ॥३३|| मृतोऽयं तस्य इत्या मे बाता करोमि निष्कृतिम् । मेजेऽनादिकृष्णनारायणं पार्षीप्रभुम्पतिम् । विप्राः पिष्टा मवन्तो मे ब्रुवन्तु तस्य निष्कृतिम् ॥१५॥ बद्रिके सा स्वतन्वाऽभूत् साध्वी स्वर्गादिगामिनी ॥३४॥ इत्यर्थिता भूसुरास्तं जगदुर्वतमुत्तमम् । ब्रह्मसभामपि याति सा समाधिमती तथा । मास कथायाः भवणं चैकमुक्तमतं तथा ॥१६॥ शुचिकान्ताऽभवनाम्ना कृष्णकान्तेश्वरी ततः ॥३५॥ सत्सगा साधुसेवा च दानं यथाधनं तथा । चतुर्युगं तु सा साध्वी पृख्यां ततः स्थिताऽभवत् । तीर्थस्नानं मासमा नित्यं मन्यसहसकम् ॥१७॥ भवन कारयित्वाऽपि नारीचनानसंख्यकान् ॥३६॥ हरेनाम्ना बपति प्रायभिचं ददुवाः। प्रेषयामास मुत्त्यर्थ कार्यों पदं हि पावनम् । नुसये विचचार ह॥१८॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रे वास व्यपातयुगम् ॥३७॥ प्रसेवते। विद्यामरेखः पापस्य ·१८४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * पुरः। परम् । ते ततो घामाऽक्षरं प्राप साव्ययुतं विधाय सा। तेषां हलहलाशब्दाः सहस्रोतक्षेपणाऽहनाः। शिष्याणां मण्डलं तस्याः साध्वीनां चाऽयुतात्मकम् ॥३८॥ परितश्चाऽमवन् बद्रि महाश्चर्यविधायिनः ॥७॥ नारीणां बोधदायकम् । पञ्चशतानि कायस्था नरा व्यचरद् भूमिखण्डेषु नार्यस्तदा द्रुतम् । कृष्णनारायणीसत्यः सर्वा भेशुनरायणम् ।।३९॥ त्यक्त्वा मौतिकवाणि चाबालवृद्धदेहिनः ॥१८॥ शाखा: प्रशाखाः शिष्याः प्रशिष्याः स्थाप्य घरातले। अभवन् दिव्यदेहास्ते कृष्णप्रोक्षितवारिभिः । ययुर्धामाक्षर ताश्च कृष्णनारायणालयम् ॥ ४॥ सर्वे षोडशवर्षास्ते मुक्ता मुक्तानिकाः शुमाः ।।५९॥ इत्येवं बद्रिके वैश्यो मोक्षं बगाम भक्तराट् । आरुरुहुर्विमानं चोपाविविशुहरेः कृष्णस्य कृपया मक्त्या सेवया श्रवणेन च ॥४१॥ पुपूजुः परया भत्तयाऽऽश्लेषस्पर्शाऽखलिस्तवैः ॥६॥ अथाऽन्यं ते कथयामि चमत्कारं महत्तमम् । कृष्णनारायणनीता ययुस्ते परम पदम् । कायस्था बहवः श्रत्वा चमत्कारं प्रमोक्षदम् ॥४२॥ बद्रिके शृण्वतां तेषां घुन्यं च पश्यतामपि ॥६॥ आययुः परितो राष्ट्रात् संहितायाः कथास्थलम् । सर्वेषामन्यलोकानां विमानं दिवमाविशत् । उपदा विविधा नीत्वा पूजासामग्रिकाऽन्विताः॥४३॥ चमत्कारो महान् बातः कृपयाऽयं हरेः प्रभोः ॥६२|| कीर्तयन्तो हरनाम गायन्तो गीतिका हरे। पश्वस्थैश्च कृतान्यूर्वदेहिकानि ततः नरा नार्यों बालवृद्धा युवमण्डलकान्यपि ॥४४॥ तेऽपि विरागमापन्नाः कथां श्रुत्वा ययुन्ततः ॥६३|| थाययुः शर्कराम्या महोद्यानं समुत्सुकाः। निजानिजानालयाँध कृष्णमति प्रचक्रिरे। महोद्याने कृतावासाः कृतमानाच तीर्थक ||४५|| कालेन ययुर्धामाऽक्षरे श्रीपरमात्मनः ॥६४॥ उपदाकरपात्रामाऽऽययुः कयासमास्थलम् । बद्रिके परमाश्चर्य कथयामि नियोध मे। बयनादान् प्रचक्रध दण्डवन्नमनाञ्जलिम् ॥४६॥ त्रिवादनगरे त्वासीत् शास्ता शाहविलापनः ॥१५॥ पूर्वा पञ्जः संहितायाः मूर्तेच वाचकस्य च । तस्य सम्पत्तयश्वासन् वाटीक्षेत्रग्रहादिकाः। सतां महर्षिवर्याणां सतीनामहणानि च||४७|| अश्वा वृषमा गवया उष्ट्राच पशवोऽमवन् ॥६६॥ विप्राणां योगिना पूनां चक्रुश्वारात्रिकं व्यधुः। गोऽबामहिण्य संश्च भृत्याध्यापि शताधिकाः। उपाविविशुः सदसि शुभ्रवृश्च कथामृतम् ।।४८॥ ग्रामाधिपः खण्डराब शाहविलापनस्तदा ॥६७॥ मन्त्र स्वतःप्रकागाच बगहुन मधुन्यकम् । अश्वपालाच गोपालान् वेतनः संररक्ष वै। यथाऽवसयापैजान् मासं तस्थुः कयार्थिनः ॥४९॥ क्षत्रियः स हि शुश्राव कयोत्सवं महत्तमम् ॥६८॥ सतां सेवां च बहुधा चक्रिरे कीर्तनान्यपि । मनबके तत्र गन्तुं साश्वगोपालकै तीर्थाप्लवनं दानानि चक्रिरे मननं मिथः ॥५०॥ सनोऽमवत् स तूर्णं वै श्रीस्वामिन्या स्त्रिया सह ॥१९॥ हुतपापा अमवस्ते गतमायिकवासनाः। श्रीस्वामिनी सती पली गवां शतं निनाय ।। प्रवामानोऽभवश्वापि नरा. नायः सहस्रशः ॥५॥ दानधर्मार्थमेवापि दुग्धपानार्थमित्यपि ||७०॥ वैशककादश्यां च बद्रिके त्वाययौ हरिः । प्रतस्थिरे राहतः शर्करानगर अनादिश्रीकृष्णनारायणः वर्णविमानयुक ॥५२॥ गोपालाचाऽश्वपालाच तथा शाहविलापनः ॥७॥ इसन माह हरिः सर्वान् कायस्थान् कृपया मुदा । श्रीस्वामिनी तथा तस्याः सख्यो दास्या शतं तदा। शृण्वतां मत्कयां सेवा कुर्वतां च सवां मुदा ॥५३॥ सभूषा सोपकरणाः सोपदाः ससमृदयः ॥७२॥ मवतां मां च वा कल्याणा, चाहमुपागतः। महोद्याने प्रचक्रुस्ते स्वावसथान् यथाययम्। मायान्तु ते य इच्छन्ति त्यागन्तुं धाम मेऽधरम् ॥५४॥ मात्वा ते दर्शनार्य वै सोपदाः प्रययुः समाम् ||७|| समा भवन्तु तूर्णं चारोहन्तु मे विमानकम् । कथा भला ततः पूषामायनिक प्रचक्रिरे । नयामि चाक्षर धाम वाचतानन्दमन्दिरम् ॥५५॥ राधा राही धनवन्तस्तथा मत्यादयोऽपि च ॥४॥ एवंमुत्कार करणाया कायस्या मरयोषिः। न्यातपुरःस्थाने भूषामुद्राऽम्बराणि सबास मुकयेऽभवन् ॥५६॥ फलपुष्पाथमिशानभदौधेियकानि to ययुः। पत्रपक्षानि. सहसा ·विष्यसन्तानः १८५ शयास प्रमो। स्वप्रकाशायनकोऽपि लोमशब्द महर्षयः। निन्ये घामाऽक्षरं नैवं पश्यतां सर्वदेहिनाम् । आशीर्वादान् ददुस्तेभ्यो ययुधावसयाँस्ततः ॥७६॥ कुमारो मास्करभूतिश्चके दीर्वदैहिकम् ॥१५॥ एवं नित्यं नियमिताः शृण्वन्ति सहिताक्रयाम् । भको भूत्वा कयां श्रुत्वा भाग्यं मत्वा परं महत् । राजैकदा निशि स्वप्ने ददर्श स्वं शवं प्रगे ॥७७|| थयौ त्रिवादनगरं न्यायता सदा ॥१६॥ उत्याय भच्या काले समायाते पावनः सोपि वै मुदा । समयो भूत्वा कथास्थानं समागमत् । न्यवेदयल्लोमचाय स्वाप्नवृत्तान्तमुल्वणम् ॥७८॥ वासनाशून्यहृदयो वंशे न्यस्य धुरं निषाम् ॥९॥ लोमशः प्राह राबानं समातायुष्यकं तदा। ययौ घामाऽक्षरं कृष्णनारायणेन वाहितः। राबन् कर्मसमातिस्ते बाता कथानिषेषणात् ॥७९॥ एवं बद्रीप्रिये लोकेष्टा चमत्कृतिः परा ॥९८॥ मन्त्रं गृहाण नामापि गृह श्रीपरमात्मनः। मोक्षदा पापहन्त्री च साक्षात्कृष्णाऽनियोखिका । सबो भव च मोक्षार्थे त्यब रागं तु मौतिकम् ॥८॥ त्रिवादनगरे ये ये शुभुवुस्ता चमकतिम् ॥१९॥ तेऽपि पारोश्यमावाच्या भेजुः कृष्णनरायणम् । इत्युक्तः स तु शीघ्रं वै मन्त्र बनाह नाम च। क्षीणपापा अभवध सता सेवापरायणाः ॥१०॥ 'यो नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥८॥ सत्संगेन ययुर्घामाऽधरं स्वन्ते कृपाश्रयाः। राशीदास्यस्तथा दासा बगृहमन्त्रमुत्तमम् । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥८॥ पठनाच्छ्रवणादस्य भुकिमुक्तिमवेदपि ॥१०॥ 'कृष्णनारायण अश्वपालाश्च गोपाला ये ये चासन् त्रिवादके। कृष्णनारायण नरायण। तेऽपि कृष्णं भनित्वैव ययुर्धामाक्षरं परम् ॥१२॥ बालकृष्णाऽनादिकृष्णनारायण रमायण ॥८३॥ प्रमोनारायणश्रीमाधवीनारायण निष्टयोनयथापि पशवोऽबागवादयः। बयाकृष्णललितात्रायणराधापते विमो ||८४॥ तेऽपि प्रमो॥१०॥ दुग्धार्पणयोगैर्ययुर्षामाऽक्षरं लवा मन्त्रं भबनं ते चक्रमिथो निबालये। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चनु तिष्यसन्ताने राजा ददतुश्च दानानि गमवाजिनाम् ॥८५॥ कथाश्रवणादिना लेखकस्य विद्यालरेखस्य सपनीकस्य, गवां सुवर्णरताना भूषावस्त्रादिसम्पदाम् । करणाद्यानां कायस्थानां बहूनां, शाहविलापनक्षत्रियस्य सबो भूत्वा प्रतीक्षा तु राजा राशीसमन्वितः ॥८॥ सपशीदासीदासस्य च, मोक्षणमित्यादिनिरूपण- करोति श्रीहरेः सम्यग् गन्तुं मोक्षपदं परम् । नामा पश्चषष्टितमोऽध्यायः॥६५॥ द्वादश्यां चैत्रशुक्लस्य विमानेनागतो हरिः ॥८७॥ श्रीनरनारायण उवाच- सतां प्रसेवया शुद्ध भक्तं राशीसमेतकम् । शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां नस्य मोक्षदाम् । दिबदेह विषायैव स्वामीकृष्णोनरायणः ||८८॥ नित्यं सतामुच्छिष्टमोजनम् ॥१॥ तथाज्यान दासदासीन मक्तिसर्वस्वसंमृता। रानो जग्ध्वा तु मध्याहे मुक्तिमवाप शाश्वतीम् । दिव्यदेहान् विधायैव निषाथ स्खविमानके ||८९॥ न्यग्रोधषण्डे चरठा ग्रना आसन् शताधिकाः ॥२॥ पश्यतां सर्वलोकानां निन्ये घामाक्षरं नियम् । आबालवृद्धाः सर्वे स्म वटपण्डे वसन्ति । बद्रिके तन्महाश्चर्य वीक्याज्ये भृत्यदासिकाः ॥९॥ उडीयोडीय गगने मार्गयन्ति सम भोजनम् ॥३॥ सर्वदानानि दत्यैव मोक्षार्थ कृतनिश्चयाः। दूरं दूरं पराक्रम्य मक्षयन्ति म मार्गितम् । ज्येष्ठाय तु कुमाराय नाम्ना कुमाराय नाम्ना भास्करभूतये ॥११॥ तेषां तेषां पारायणकाले महोत्सवः सदाऽभवत् ॥४॥ राज्यधुरं विनिर्दिश्य सबास्ते मुक्तयेऽभवन् । नित्यं यत्र मोबनानि कुर्वन्त्यसंख्यमानवाः । मेघुनारायणकृष्ण त्यकालमोचनादयः ॥९॥ वत्र पारायणक्षेत्रे मोजनानां भूमिषु ॥५॥ दिनत्रयान्ते भगवान् स्वामीकृष्णोनरायणः। उच्छिष्टानि पतन्ति स्म विविधामानि बद्रिके। रुपया त्वाययौ तूणे नेतुं धामाऽक्षरं निचम् ॥९३॥ मर्मितामानि शाकानि मिष्टानानि पतन्ति च ॥६॥ विमानेनं समस्तांस्तान् कृत्वा मूर्तासमन्वितान् । वैष्णवानां पंक्तयो वै भवन्त्यहनिशम् । त्याजयित्वा तु देहाथ दिव्यदेहान् विधाय च ॥९४|| साप्वीनां पंक्तयथापि साधूनां पंक्तयस्तथा ॥७॥ २४ राशी ददतुश्च पारायणस्थले ·१८६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के तत्र स भवन्ति मुखते प्रसादाचानि साधवः। तेषु सर्वेषु वृद्धोऽहं चौरोऽभवं विशेषतः। तदुच्छिष्टानि पात्रेभ्यः पतितानि तु यानि वै ॥ ८॥ चोरयित्वा मुहुस्तेषां पोषणं संव्यधां तदा ॥२७॥ पात्रोच्छिष्टानि चानानि पधास्ते शतशः सदा । तेन याम्यमहाकष्टं मुक्त्वाऽत्र गृघतां गतः। पंक्यन्ते मुंबते सर्वे तृता भवन्ति चान्वहम् ॥९॥ प्राचीनतमश्च मवामि बहुवत्सरः॥२८॥ उच्छिष्टक्षेपणस्थाने महोत्करेऽपि पक्षिणः। व्यासस्योच्छिष्टमासाद्य हरे प्रसादमुत्तमम्। प्रक्षिसोच्छिटपर्युषितानशाकानि मुंजते ॥१०॥ दग्धपाप्माऽमवं नष्टवासनश्च द्रुतं विह ॥२९॥ शृणु बद्रीप्रिये चैत्रशुक्लद्वादशिकादिने । मुक्तदशां गतश्चास्मि पक्षिशरीरता। स्वत:प्रकाशो भगवान् व्यासो मध्याके शुमे ॥१॥ प्रयामि त्वद्य बदरिकाश्रमं पावन ततः॥३०॥ मुक्त्वोच्छिष्टं प्रचिक्षेप पार्श्वे क्षेत्रे सपात्रकम् । श्वेतद्वीपं प्रयास्यामि वैकुण्ठं च ततः परम् । नस्त्वेको हि बरठो वटादुड्डीय वटादुडीय चागमत् ॥१२॥ चागमत् ॥१२॥ एवं मे मोक्षणं जातं प्रसादस्यैव भक्षणात् ॥३१॥ अमक्षयत् तदुच्छिष्टं कृष्णप्रसादमिश्रितम् । प्रसादस्य तु माहात्म्यं मया वकुं न शक्यते । तावत्तस्य समस्तानि नष्टानि पातकानि वै॥१३॥ महापापाः प्रसादेन मुच्यन्ते चाधमा अपि ॥३२॥ पुण्यात्मा त्वभवत्तूर्णे कर्माशयोऽस्य भस्मितः । प्रसादस्य तु माहाम्न्यमति जानन्त्यजादयः। बहूनां पश्यतां पक्षी पपात भूतले द्रुतम् ॥१४॥ मत्स्यो भूत्वा स्वयं ब्रह्मा चखाद सुप्रसादकम् ॥३३॥ निर्गत्य पक्षिदेहात् दिव्यदेहधनुर्मुः। सुराः प्रसादमिच्छन्ति प्रसादमिच्छन्ति पितरः सुतरां सदा । भीहरे पार्षदो भूत्वाऽदृश्यत तत्र चावरे ॥१५॥ पापघ्नं पुण्यदं सत्त्ववर्धनं मोक्षदं तया ॥३४॥ विस्मिता: साधवः सर्वे तथाज्ये वैष्णवा अपि । प्राणा येषां न निर्यान्ति मृत्युदुःखजुषां यदि । वीक्ष्य तं पार्षदरूपं पप्रच्छुः साधवस्तु तम् ॥१६॥ तेषां प्रसादलामेन प्राणा निर्यान्ति वै द्रुतम् ॥३५॥ को भवान् पक्षिरूपोऽपि पार्षद रूपमासवान् । भूतप्रेतपिश्चाचानां छाया तस्य न लुम्पति । वद सर्व यथातथ्य निवर्तय कुतहलम् ॥१७॥ न बाधन्ते डाकिनीशाकिनीपिशाचिकाच तम् ॥३६|| इत्येवं पार्षदा झुत्वोवाच साधून समुत्सुकः । प्रसादभक्षमकानां निर्मलान्यान्तराण्यपि । अभुवं पूर्वदेहोऽहं कौलिको मानवो मुवि ॥१८॥ धार्मिकानि प्रवर्तन्ते तमम्पापक्षयाणि च ॥३७॥ नाम्ना दण्डारणिश्वास हिंसाचौथपरायणः। अप्रसादमोजिनोऽत्र देहः सदा पिशाचकः। खादके नगरे चासं महाकुटुम्बवानहम् ॥१९॥ प्रसादमक्षमतस्य तनुः सदा तु देवता ॥३८॥ मम सदस्य वृद्धो यस्तस्य पुत्रा दशाऽमवन् । प्रसादमोबने देहे देवा वसन्ति नित्यशः । दशामा अतश्शश्वासन् शतानां तु सहस्रकम् ॥२०॥ प्रसादभोजिनां दिव्यं शरीरं पावन कन्यकाध तथा मासस्तासां वंशाः सहस्रकम् । मप्रसादप्रमोक्कारः पापमोकार ख़ादकं नगरं सर्वे प्रायः कौलिकवेशितम् ॥२१॥ भूतप्रेतपिशाचान प्रसादवर्जितं हि यत् ॥४०॥ ते सर्वेऽपि वयं नित्यं गृहस्थाः सुकुटुम्बिनः । प्रसादभोजिना नित्यं कृपा कृष्णस्य बायते । अकरवाम वृत्यर्थ कृषिकर्माणि नित्यदा ॥२२॥ कृपया सम्पदः सर्वा देहान्ते मोक्षसम्पदा ॥४१॥ दुष्काले चोष्णकाले वा कुर्मचौर्य प्रसख वा । प्रसादमोचन नित्यं निर्गुणं दोषवर्जितम् । कुण्टनं चापहरण धनाऽआऽम्बरसम्पदाम् ॥२३॥ अपि स्वादमरं सर्वं निस्वाद तत् सदा मतम् ॥४२॥ विप्राणां वापि साधूनां क्षत्राणां चान्यदेहिनाम् । कृष्णार्पिता रसाः सर्वे मुक्ता बघ्नन्ति ते नहि । मायामस्तनादि धारयामोऽम्बरादिकम् ॥२४॥ रूपाणि यानि रम्याणि सुरूपाकृतयब याः ॥४३॥ तेन पापेन पापिया मृता वयं तु ये च ये। चाकचक्ययुताथापि वेबःप्रमासमन्विताः। मा नाला बानो या नरा नायब ते सह ॥२५॥ कृष्णार्पिताल वा भुक्ता नैव बनन्ति निर्गुणाः ॥४४॥ सर्वे वयं पटे या इमें बाताः स्म वंशवा। गन्धा उबावचा ये ये तैलसारादयोऽपि च । पाम्पालाम्यनुभूष या पाता बटे विह ॥२६॥ कस्तूरीकेसराधान्य कपूर गन्धसारकाः॥४५॥ सदा ॥३९॥ ते। .

·तिष्यसन्तानः वथा। सर्वा इच्छाध कृष्णार्पिता निर्गुणास्ते मुक्ता बघ्नन्ति नैव ह। वपन सेवनं चाभ्यवर्धन रक्षणं शब्दा रम्या: स्वर्थभरा मनोहराव नर्मदाः॥४६॥ पोषणं ग्रहणं सर्वे कृष्णार्पितं तु निर्गुणम् ॥६५॥ सुस्वरा उत्सवपूर्णा आकर्षकाच तानिनः। मखनं क्षुवनं चापि म्रोडनं त्रोटनं तथा । कृष्णार्पिता निर्गुणास्ते भुक्ता बघ्नन्ति नैव छ ॥४७॥ हसनं रमणं चापि कृष्णार्पितं तु निर्गुणम् ॥६६॥ वादित्राणि समस्तानि सन्जीतानि च गौतयः। विहारच समाप्तियारम्भो विस्तारणे आलापाश्चाऽर्पिताः कृष्णे निर्गुणा बन्धवर्जिताः ॥४८|| संकोचश्च विकासच कृष्णाऽपितास्तु निर्गुणाः ॥६७॥ स्पर्शाध कोमलाः निग्धा मृदवा शीतला अपि । ब्रुमणं पक्षणं चापि निमेषोन्मेषणे तथा। उष्णा गन्या इष्टवर्या महानन्दप्रदा: सुखाः ॥४९॥ स्वपनं कूर्दनं पातः कृष्णाऽपितास्तु निर्गुणाः ॥६८॥ चेतनस्था बडस्या वा कृष्णार्पिता न बन्धदाः। धावनं ऋमणं न्यासः स्थैर्यमुबुयनं लया। संयोगा विविधाश्चापि कठिना शिथिलाच ये॥५०॥ प्रकाशन यशः कीर्तिः कृष्णाऽर्पितास्तु निर्गुणाः ॥६९॥ द्रवाचापि समस्ता ये नेहा ये च मिथ: शुभाः। कण्डनी पेषणी चुल्ली बलकुंभी च मार्जनी । विज्ञानानि च काव्यानि तर्काध बुद्धयस्तथा ॥५१॥ वर्षनी शयनी कोष्ठी कृष्णाऽर्पितास्तु निर्गुणाः ॥७०॥ सुखदुःखे सर्वविषे वासनाः। मस्तक नेत्रकोंकण्ठहस्तोदरादयः । देषा यक्षाः क्रियाः सर्वा धर्माऽधर्मादयोऽपि ये ॥५२॥ मनोरसक्थिवानुबंधापादादयस्तया ॥७१॥ भावनाम समस्ता वै सर्वकर्माणि यानि वै। कृष्णार्पिताशसर्वस्वं निर्गुणं मोक्षद भवेत् । मावा अभावाः श्रीकृष्णेऽर्पितास्ते निर्गुणाः सदा ॥५३॥ रुग्णता स्वास्थ्यमुदयो स्वास्थ्यमुदयो बिहानिः प्रशासनम् ॥७२॥ तन्द्रोतारं न बध्नन्ति यतो मायाविवर्जिताः। अर्जन व्यवहारम्ब कृष्णाऽपितास्तु निर्गुणाः । मायासत्वं रखवापि तमोऽहममतादयः ॥५४॥ व्यापारो विक्रयो विनिमयः ऋयोऽपहारिता ||७३॥ स्वत्वं निद्रा च तन्द्रा च कृष्णेऽर्पिता तु निर्गुणाः। मिक्षा चोपार्जनं पति विकाऽऽयन्ययो तथा। नरो नारी बालिका च बाल: कन्या युवा तथा ॥५५॥ सदसद् यत् समस्तं तत् कृष्णार्पितं तु निर्गुणम् ॥७४॥ वृद्धो वृवाऽर्पिताः कृष्णे निर्गुणा मोक्षमागिनः। स्त्रीपुंनपुंसकमावा घातवध प्रवर्तना। गायो सषा गवा उष्ट्रा अश्वा अबाः प्रजास्तथा ॥५६॥ निवर्तनाद्याः श्रीकृष्णार्पिता निर्गुणमुक्तिदाः ॥७॥ गई सोंपकरण भोग्यजातं समस्तकम्। बन्धशून्या हरावर्पणमाता सर्वसम्पदः। वेषा भूषाः सम्पदध यानानि पाहनान्यपि ॥५७|| मोक्षायव प्रजायन्ते कृष्णप्रसन्नताप्रदाः॥७६॥ रखानि मणयमापि कणा: पत्राणि सर्वथा। यस्य द्रव्यं कृष्णशून्यं नैव नैव गुणास्तथा । फलपुष्पाण्यर्पितानि कृष्णे निर्बन्धनानि यस्य कर्म कृष्णशून्यं नैव नैव तथाऽस्तिता ॥७७॥ मानं ध्यानं धारणा च पूषा सेवा प्रदानकम् । न बीवनं कृष्णशून्य न प्राणाः कृष्णवर्जिताः। व्रत तीर्थ पुण्यमिष्टं वापीकूपतडागकम् ॥५९॥ न चैतन्यं कृष्णशून्यं न वर्णः कृष्णवतिः ॥७८॥ सर्वे कृष्णार्पितं दिव्यं निर्गुण बन्धवर्जितम् । नाश्रमा श्रीकृष्णल्यो न त्यागः कृष्णवर्जितः। प्रवासो मारवाहित्वं भूत्यता दासता कृतिः॥६॥ न दीक्षा श्रीकृष्णशून्या न मृत्युः कृष्णवर्जितः ॥७९॥ शिल्पिता कारता कृष्णसमर्पित तु निर्गुणम् । नेषणाः श्रीकृष्णशून्यास्तस्य सर्वे हि निर्गुणम् । कलाकौशल्यमत्यर्य नवाऽऽविष्करणान्यपि ॥११॥ दिव्यं कृष्णार्यक सर्व सर्वे मोक्षपदं हि तत् ॥८॥ साधनान्युत्सवाना प्रतिमाख पृथग्विधाः। कृष्णप्रसमतादं तत् तस्य सर्व विराजते । भंगाराणि निर्गुणानि कृष्णेऽपितानि सर्वथा ॥६२॥ सोऽपि प्रसादपात्रं भीकृष्णार्पितस्तदीयका ॥८॥ पाचन कर्षण यानं कर्षण यानं कर्तनं वनं तथा । कृष्णतादाम्यमातो वै महाभागवतो हि सः। सीवनं चापि सन्यानं कृष्णार्पितं तु निर्गुणम् ॥६३॥ कोटिकल्याणभूमिः सा सर्वकल्याणदोऽपि साशा श्वसन दर्पणं स्पर्श प्राणने तथा। अधर्मोदारका स्थादशावतार एव भोगः फर्क समस्तं च कृष्णार्पित तु निर्गुणम् ॥६४॥ साघुः स एष भीकृष्णसम्पवान् मुक्त उत्तमः ।।८३|| वै॥५८॥ स

·१८८
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
सा
पृथक् ॥८५॥ सर्वार्पणादिमावः
तत्सर्वस्वं कृष्ण एव
कृष्णपूजनम् ॥८६॥
मां तु
ब्रोव स तु विशेयो या श्रीकृष्णार्थकः सदा । पठनाच्छ्रवणादस्य तिर्यग्योनिप्रदं
त्वषम् ।
मूर्तिः
श्रीकृष्णनारायणवासार्थमन्दिरम् ॥८४॥ नश्यत्येव परं पुण्यं बायते नात्र संशयः ॥१०॥
तदेहः भीकृष्णदेहस्तन्मनः कृष्णमानसम् । कृष्णे मकिर्बायतेऽपि सत्सु प्रीतिः प्रजायते ।
तदिन्द्रियाणि श्रीकृष्णेन्द्रियाण्येव न वै
स्यात् तन्मयत्वं ततो भवेत् ॥१०४॥
तक्रिया: श्रीकृष्णनारायणक्रिया न
चेतराः।
इतिश्रीलक्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
तत्पूचा
पूर्वजन्मनि दण्डारणिनामकौलिकस्य एप्रबन्मनि कया-
तत्सेवा श्रीकृष्णसेवा स एवं
कृष्णमूर्तिकः ।
स्थले भगवत्साधुप्रसादोच्छिष्टभोजिनो मोक्षण,
तस्य प्रसनता कृष्णप्रसनता संशयः ॥८७॥
तत्सम्बन्धिरत्राणामपि प्रसादभोजनेन मोक्षण-
तदास्यं कृष्णवचनं तदायोः कृष्णकीर्तिता।
मित्यादिनिरूपणनामा षट्षष्टि-
तस्य प्राप्तिः कृष्णप्रातिनास्ति मेदो मनागपि ॥८॥
तमोऽध्यायः ॥६६॥
अवतारास्त एवोक्ता लोकोद्धारकरा भुवि ।
तं भवन्तु महाराज कृष्णनारायणं
श्रीनरनारायण उवाच-
प्रभुम् ॥८९॥
प्रयाम्यहं विशाला प्रसादमात्रमोजनः।
स्वस्ति वोऽस्तु कृष्णनारायणश्रीनाथवल्लमः ॥१०॥
बद्रीप्रिये देवि कथा सापहारिणीम् ।
इत्युक्त्वा बद्रिके गमो दिव्यो बद्रीश्वरं ययौ।
तटाविष्ठानके ग्रामे गोवारो नामतोऽभवत् ॥ १॥
नरनारायणं
गवां पाला
प्रातस्तपश्चकार
ह॥११॥
कुटुम्बाब्यश्चारयत्येव
गाः सदा ।
गवां पञ्चशतं सीम्नि क्षेत्रेषु पीकेषु च ॥२॥
ततः श्वेतदीपघाम ययौ नारायणाभितम् ।
ततो ययौ स वैकुण्ठं प्राप्तपूर्णमनोरयः ॥१२॥
सस्यभूमिषु घासात्यक्षितावुच्छ्रायकेषु
नीत्वा नित्यं चारयति गोव्यापार बीवति ॥३॥
अय तस्माद् ब्रह्मधाम
प्रयास्थत्यक्षरं पदम् । दुग्धदण्याज्यविक्रेता गोवार प्रनीवति।
प्रमोनारायणकृष्णनारायणेति
करोति चापर कार्य प्रामीणगोप्रचारणम् ॥ ४॥
इत्येवं बखिके चातो मोशस्तस्य प्रसादतः।
ग्रामीणानां गवां चापि चारण स्वीयनुभिः ।
तस्मात् सर्वे करणीयं कारणीयं प्रसादजम् ॥१४॥ साकं सीमसु सर्वत्र वृतिका लमते
तथा ॥५॥
अथान्ये शतयो राना वटे प्रसादमोबिनः। एवं निर्वाहमाप्नोति किन्तु लोमामिकर्षितः ।
कौलिकस्य पुरा सम्बन्धिनो गुनगतिं गताः ॥१५॥ अन्यासां तु गवां दुग्धं दोहयित्वा च विक्रयम् ॥ ६॥
वेऽपि नित्यं भुंषते स्म प्रसाद साधुयोगिनाम् । कचित् कचित् करोत्येव तुग्धचौर्य तथाविषम् ।
वेन शपितफर्माणोऽभवन् पुण्यामिभागिनः ॥९६॥ चतुशतानि गावस्तु प्रामीणानां भवन्ति ताः ॥ ७॥
देहाँस्वियंम्बातिवातान् त्यक्त्वा दिव्यशरीरिणः।
निजा गावः शतं चेति दुग्धदास्तु तदर्षिकाः।
भूखा भीबदरीनार्थ ययुर्दिव्याश्रमं तु
नौ ॥१७॥
प्रामीणानां गवां नित्यं पश्चानां दुग्धमेव सः॥८॥
तत्र वसा तपस्ते च ययुः श्वेतालयं हरेः।
चोरयत्येव मध्यान्होचरं सीम्न्येव
प्रत्यहम्।
नारायणसेवा कृत्वा वैकुण्ठकं ययुः ॥९८॥ नित्यमेव रसचौर्य करोति. गोसतीष्वपि ॥९॥
वेऽपि मालन्ति परम धामाऽक्षरं ततः परम् । दोषीषु च स्वकीयासु तृष्णातन्दर्हि दुर्जर।
प्रशानारायणपमाभीनारायणबापिना
॥९९॥ रसस्तैन्यवपापेन कालान्तरे मृतो वने ॥१०॥
बद्रि प्रसादयत् कृष्णसचा धुलिं च पावनीम् । बळावरहितः सोऽयं बने मारितां गतः।
सो पादपर्क पूतं पीत्वा यान्ति पर दिवम् ॥१०॥ शर्करानगराम्याशे मार्गारो भ्रमति प्रगे ॥११॥
सतां प्रसेवया पूता न कल्पन्ते भवाय ते । यदा रात्री मोबनायें समन्वेषणवत्परः।
पता: मूर्ति कणमूर्ति: कथा कृष्णवधः शुभम् ॥१.१॥ समायाति महोद्यानं गन्वेन कर्षितस्ततः॥१२॥
कन्यामिन नवं तत् सेन्यं नेतरत् क्वचित् । माययो
भोषनोच्छिष्टोत्करपुखसमीपगः ।
भीकम्मातिमवत्सदा ॥१०॥ तत्र कृष्णप्रसादापमोचिनां साधुयोगिनाम् ॥१३॥
स
वै
जपन् ॥९॥

·तिष्यसन्तानः
वासं स
स
प्राप्तवान् बन्यबिडालको मुदं गतः । ਤ भुक्तवामित्व कृष्णप्रसादभोजिनाम् ।
भक्षयामास तुतश्च ययौ रात्रौ वनान्तरम् ॥१४॥ साधूनां वैष्णवानां च तेनाऽधानि गतानि मे ॥३३||
एवं करोति नित्यं स मिष्ठगरिएभोजनम् । नष्टपापो भवाम्यद्य प्रसादोच्छिष्टभोजनः।
वेनाऽलसः स सक्षातो मासान्ते पुष्टदेहवान् ॥१५॥ - पुण्यवान् माग्यवानस्मि जातश्चाद्य भुवस्तले ॥३४॥
उत्करस्यैव पार्श्वस्थतृणपुजे दिवानिशम् । कथास्थलीस्थसाधूना प्रसाद प्राप्तवानहम्।
रोचयामास निर्मीकः स्तबकेष्वपि ॥१६॥ देवमात्र चाधिगतस्त्यत्त्वा बिडालविग्रहम् ॥३५॥
स्तम्बेषु च कचिदास्ते स्वपिति भक्षणोचरम् । प्रयामि व्योमचारोऽहं स्वर्ग महेन्द्रपालितम् ।
क्वचिद् दिवा समायाति बहिः श्वादिविवर्जिते ॥१७॥ वत्र शतयुगं स्थित्वा यास्यामि बदरीवनम् ॥३६॥
चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां मोक्कुमुत्करके
श्वेतद्वीपं ततश्चापि वैकुण्ठं च ततः परम् ।
मध्यान्होचरवेलायामागतो भयवर्जितः ॥१८॥ ततोऽक्षरपदं दिव्यं प्रयास्यानि च
संशयः ॥३७॥
उच्छिष्ट मुक्तवाँस्वत्र मूछौं जगाम वै ततः। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य
परमात्मनः।
व्यसुर्जातः क्षणात् तस्माद् दिव्यः पुमान् व्यबायत ॥१९॥
साधूनां सुप्रसादस्योच्छिष्टभोगफलं विदम् ॥३८॥
सुरषद् दिव्यदेहम सर्वांगशोभन शुमः।
जातं मे सर्वथा लोका यास्यामि स्वर्गमुत्तमम् ।
उच्छिष्टमार्जका
दृष्ट्वा
महाश्चर्यमिदं ततः॥२०॥
स्वस्थि वोऽस्त नमो वोऽस्त्वित्युक्त्वा दिवं ययौ द्रुतम् ॥३९॥
पप्रच्छुस्तं देवजन
कस्त्वं मार्बारतां गतः।
उच्छिष्टमार्बकाः सर्वे महार्य प्रपेदिरे।
कयं देवत्वमापनो नमस्तुभ्यं वदान
नः ॥२१॥ अहो प्रसादमाहात्म्य पशूनां देवताकरम् ॥४०॥
चाहोच्छिष्टहास्तु' तयधिष्ठानके
तयविष्ठानके पुरे।
विदित्वा ते कथायां वै कयान्ते चाहुरुत्सुकाः ।
गोवारनामकवाऽहं गवां चारोऽमवं पुरा ॥२२॥ स शाखा मेनिरे तां कृपा कृष्णस्य सर्वथा ॥४१॥
प्रामीणानां धेनवम दोग्घ्रयः सुचारिता मया ।
शृणु बद्रीप्रिये देवि व्होलस्य कयां तथा ।
किन्तु तासां सुदुग्धानि सीम्नि प्रलोमिना मया ॥२३॥ बाचौरोऽभवतः ठठोलाख्यो वणिम्बनः ॥४२॥
चोरितानि दोहितानि विक्रीतानि च चौर्यतः।
हनूदास्थनगरे बनव्यापारवान् सदा।
आचीवनं कृतं चौर्य तेन पापेन वै मृतः ॥२४॥ पापणाद् वाचातीन्यमिक्रीणाति नित्यदा ॥४३॥
थाम्यपुरे
दुःखमयीर्यातनाः
समलोक्य
विक्रीणाति च तान्येव व्यापार प्रकरोति च।
भुक्त्वा तुःखान्यसंख्यानि ततो मारितां गतः॥२५॥
कचित् कचिद् वनचौर्य करोति परवलतः ||४||
चलानशून्यदेशे
सुधातृषातिपीडितः। ये चौथे विक्रयेऽपि
विक्रयेऽपि परकोशेभ्य इत्यपि ।
श्वपदानां मीतियुको भ्रमामि रक्षयस्तु
माम् ॥२६॥
अन्यिचौर्य करोत्येव यथा भानाति नेवरः ॥४५॥
मार्गयामि मक्यमेव बलं चापि मिलेद् यदि । वनचौर्योत्यपापेन दारियं समवायत।
अटन् वनानि चागच्छं वने सिन्धुतटेधुना ॥२७॥
अनवनादिहीनः स व्यजायत
शनैः शनैः ।।४६॥
घळयुक्त प्रदेशेऽहं निवासं समरोचयम् । कुटुम्बपोषणाऽयको विचित्तः सोमवस्ततः।
रात्रौ रात्रौ विचरामि भक्ष्यलामाय खेटकान् ॥२८॥ उन्मचः स गुहं त्यक्त्वाऽभ्रमद् प्रामान्तरेऽपि च ॥४७॥
महोद्यानामिभूमौ चागच्छ देवानुयोजितः। प्रारब्धवशवापनो
ज्वराविष्टोमवतः।
उत्कर हवान् रात्राइच्छिष्टबहुलं
तदा ॥२९॥
मृतो निर्बनदेशेऽसौ देह
काका अमक्षयन् ॥४८॥
अमक्षयं यथेष्टं च तृप्ति शान्तिमवाप च। वस्त्रचौर्यस्य पापेन याम्यपुर
गतोऽभवत् ।
नित्यमेवं भक्ष्यमत्र प्राप्त मया दिवानिधम् ॥३०॥ तत्र भुषा नरकान् स बने सम्मुकतां गतः ॥४९॥
पुष्टिं प्रासोऽत्र देहस्य महालस्यं गतोऽपि च। क्षुधाव्यातो पनाहीना
वनाहीनः शीतोष्णपीडितः ठः।
अब्स: सजिवास चारोचयं तुणपुखके ॥३१॥ धूर्तस्वभावयुक्ता स
शर्करापुरम् ॥५०॥
नातिदूरे स्तबकेषु स्तम्वेष्वपि
भ्रमाम्यहम्।
अदूरखनतस्तत्र कयाऽभ्याशमुपाययो।
भुक्त्वा चात्र प्रयाम्येवं मासोऽष मे व्यववंत ॥३२॥ रात्री मोचनलम्धीच्छाप्रेरितः पर्यटन् स्वयम् ॥५१॥

·१९० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के मया कर्मचारास्तदा शृणु उत्करं खाद्यसम्पनमुच्छिष्टसञ्चयान्वितम् । पावनं पापहारं च नित्यं भुक्त्वाऽपवर्जितः । प्राप चखाद वत्रानं प्रसादोच्छिष्टमुज्झितम् ॥५२॥ पावनो वासनाहीनो बातोऽस्मि पावनो वासनाहीनो बातोऽस्मि पुण्यवानहम् ।।७१॥ सतां प्रसादोच्छिष्ट च बुमुजे तृप्तिपूर्वकम् । कथाप्रसंगतश्चात्र प्राप्त सुमोजनम् । एवं नित्यं मुक्तवान् स बद्रिके चोत्करोज्झितम् ||२३॥ येनाऽहं देवतारूपो बातोऽस्मि च दिवंगतः ॥७२॥ तेन पापानि नष्टानि पशुजन्मार्थकान्यपि । उषित्वा सुचिरं मागें ततो यास्यामि मोक्षणम् । पूर्वजानि समस्तानि नलजन्मानि नूनबन्मानि यान्यपि ॥५४॥ इत्युक्त्वा प्रययौ बद्रि देवो भूत्वा दिवं तदा ॥७३॥ सर्वपापानि नहानि वासनाश्च क्षय गताः। आश्चर्य परमं प्रासाः जनाः। शुद्धो बातः शृगालो यत् प्रसादो भेषजं सताम् ॥५५॥ विविदुश्ख प्रसादस्य माहात्म्यं स्वर्गमोक्षदम् ।।७४॥ অনাহু सर्ववासनाक्षयकृतथा । बद्रीप्रिये पश्चादाश्चर्यपरम मनः। हरेः सतां च साध्वीनां प्रसादो भेषचं महत् ॥५६॥ अभवत् कर्मचाराणां प्रसादानादिभक्षणे ॥७॥ संसाररोगमनाना प्रसादो रोगनाशकः। माहात्म्यसंविदस्ते च प्रसाद कर्मचारिणः। ब्रह्मस्वास्थ्यप्रदश्चापि स्वर्गसौख्यपदस्तया ॥५७॥ पापनाशकरं शावा चखदुर्भावसंमताः ॥७६|| पशूनां पक्षिणां चापि कोटानां क्षुद्रदेहिनाम् । वेषां वै कर्मचाराणां निर्मलान्यान्तराणि वै। शाखिना तणनातीनामपि पापविनायकः ||५८॥ इन्द्रियादीन्यमवश्व हृदयानि शुमानि च ॥७७|| स्वर्गदः पुण्यदो मोक्षपदश्चापि प्रसादकः। पापशून्यानि बातानि श्रेष्ठविवेकवन्ति च। दिव्यदृष्टिप्रदो दिव्यगतिप्रदः प्रसादका ॥१९॥ तेषां तदाऽमवन् हत्सु संकल्पा मोक्षहेतवे ।।७८|| प्रसादा प्रसादापो मुकं पीताः प्रमोक्षदाः । मन्त्राणां ग्रहणे चापि सतां प्रसेवनेऽपि च । पितरो मानषा देवाः पिबन्ति भुखते ततः॥६०॥ नाम्नां कृष्णस्य रटने कीर्तने परमात्मनः ॥७९॥ हरे प्रसाद मुक्त्यर्थे सतां प्रसादमित्यपि । अथ ते वै शतं कर्मचारा सेवापरायणाः । एवं मुस्त्वा नित्यमेव कम्युका शुद्धतां गतः ॥६॥ जगहुः परमं मन्वं नामधुन्यं च कीर्तनम् ॥८॥ बद्रिके चैत्रपूर्णायां मध्यन्दिनोचरं स स्वतप्रकाशायनतो जाप चक्रुध कीर्तनम् । मक्षयामास बोल्छिष्ट मूर्खामवाप तत्क्षणम् ॥६२॥ नित्यं कथायाः अवणं कृत्वा कुर्वन्ति कीर्तनम् ॥८॥ तावलम्बुकदेहात पुरुषो देवरूपवान् । एवं ते भद्धया युका मन्त्रमाहाग्यवेदिनः। सुदिन्यः प्राविरमवत् सर्वतेजोऽमिमासुरः ।।६३॥ प्रसादस्य सतां सेवायाध माहात्म्यवेदिनः ॥८॥ कर्मचारैस्तथाऽन्यः संवीक्षिता तदाम्बरे। मत्या कृष्णस्य भजनं चक्रिरे भोजनोचरम् । पृष्टः करवं कर्य देवो बम्बुका व्यमाययाः ॥६४॥ मासान्ते मजवां तेषां कृष्णः प्रसन्नतां गतः ॥८॥ प्राहा वणिम्बातिहनदरपुरालयः । अनादिभीकृष्णनारायणश्रीकान्तवमा पुराऽऽसं ठहोळकाल्यो वनन्यापारवान् सदा ॥६५॥ आकाशादाययो तूर्णे स्वर्णविमानवाहनः ॥८४|| विश्वस्तानां चापणेभ्यो बनचौर्यपरोऽभवम् । प्रसन्नमानसो दिव्या सर्वाभरणभूषितः । वस्त्रकोशेभ्य एवाऽपि अन्यिकाचौर्यतस्परः ॥६६॥ लम्या जुष्टो ललितया माणिक्या परिसेवितः ॥८५॥ एवं चौर्यप्रपापैच दारियं प्रासवान्ततः। राधया बपया पद्मावल्या प्रशयाऽचितः। उत्सवण्यामवं मृत्यु गवो अमन् नान्ति के ॥६॥ कर्मचारनेर सवस्तया कर्मपरायणः ॥८६॥ देई वक्षन् काका नाम बन्दका मम । तदन्यमानवैवापि योपिद्रिः कर्मजुधिभिः। बामदासानि संयुक्ता पापलेशन बम्लुका ८॥ हए: भीभगवान् रम्यः सर्वकामार्थपूरकर ॥८॥ पनेाऽसि प्रसंभूतः शुष्पाविहो भन्ममि च। नतो मुहुर्षयधन्दैवर्षियमाऽक्षताविमिः । बसही सदा दुखी भोधनार्थमिहोत्करम् ॥६९॥ पूवितो शाकममैर्विमानाद भूषमागमत् ॥८॥ मुनण्यच्छिमुखमर। प्राह सर्व प्रसंबीय. कर्मचाराऽप्रमानवम् । ग्रामममियमम् ॥७॥ गाराम इस प्राह सबैषां शुष्पा बदा ||८९॥ स स च मागत्य ।

·कतिज्यसन्तानः
स
रौरवे।
प्रभो।
मो स्वर्णाजन मृत्य वं पवित्रोऽसि प्रसादतः। श्रीनरनारायण उवाच-
मन्ये नारीनराः सर्वे प्रसादमोनिनोऽपि च ॥९॥
कथासेवापराः सन्ति
शृणु बद्रीपिये देवि कयां चान्या हितावहाम् ।
पावना गतकल्मषाः।
मुक्तियोग्याः समस्ता वै सर्वानेतुं ममाऽक्षरम् ।।९१॥ भरवाटोऽभवद्धामे गुन्द्रके परमीरकः ॥१॥
आगतोऽपि समायान्तु सर्वे मे शाश्वताळ्यम् ।
परमीरामिषः
सोऽयमबासहस्रपालका।
इत्युक्ता बद्रिके सर्वे कर्मचारा नराः
तयोर्णविक्रयादिमिः॥२॥
स्त्रियः । ९२॥
अजामात्रपयोवृत्या
सबा इलहलाशन्दैविमानं प्रति
अबाविक्रयवृत्त्या बीवत्येव
कुटुम्बवान् ।
कृष्णनारायणेनते वारिक प्रसिश्चिताः॥९॥
अजामांगशनश्चापि
तथाऽनाबालभक्षक: ॥३॥
मूळ लब्ध्वा तनूस्त्यक्त्वा भूत्वा सुदिन्यविग्रहाः ।
एवैविधोऽभवत् पापी सदाऽजापशुजीवनः।
विमानमपिते दिव्या धामाऽक्षरं ययुः ॥९४॥
चारयत्येव सर्वाऽजाः सीमक्षेत्रादिषु नृणाम् ॥४॥
वैशाखकृष्णकादश्यां ययुर्धामाऽक्षर
सस्वामिकेषु क्षेत्रेषु सस्यपासतृणानि
शतं नराः शतं नार्यों दिव्या मुक्काः सदाऽमवन् ।।९५॥
यानि तान्यपि चौर्येण धारयत्यपि वै निधि ॥ ५ ॥
प्रकुर्वन्तो
एवं
मोदप्रमोदरक्षिताः।
दोषकरवाऽयं
बयनादान्
भरवाटोऽघसंभूतः।
भावयन्तो जनान् सर्वान् किर्तनं ते ययुस्तदा ।।९६||
धर्मकर्मादिहीन
कालपाशवशंगतः॥६॥
प्रमोनारायणकृष्णमालतीब्रायण
ययौ यमालयं याम्यैनीतच तत्र
विमो ॥९७॥
असिपत्रवने कालयाशे
अयाकृष्णललिताबायणराधापते
तथा ॥७॥
सन्दशके
एवं तालीर्वादयन्तः कुर्वन्तः किलकिलाटिकाः।
अमियाले नरकेषु क्षितो लालाशनेऽपि च ।
याम्यदुःखान्यनुभूय भूतले श्येनतां
आध्यन्तो भूतलस्थान् ययुर्षामाऽक्षरं हि ते ॥९८॥
गतः॥८॥
बद्रिके श्रीहरेश्वाऽयं प्रसादः
अरण्ये श्येनपक्षी स
कृपयाऽन्वितः।
बाता पापावशेषतः।
मुकि मुक्ति ददात्येव तथेष्टं प्रददात्यपि ॥१९॥
स उड्डीय वनाद् बनान्तरं सिन्धुतटेगमत् ॥९॥
मजा भगवन्तं वै न न्यून ववशिष्यते ।
प्रासोऽयं शर्कराभूमि यत्र कथा
सेवा
साधूवाँध सर्व
पूर्ण प्रवर्तते ॥१०॥ तरुषण्डेषु विश्रान्ति
लेमे मध्यान्हके तदा ॥१०॥
रटता श्रीहरेन म भस्मीमवन्त्यपानि वै। तत्र तत्र च चटका मार्गयन् तूत्करे स्थिताः।
'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥१०॥
मक्षयन्तीघटका: व्यलोकयत् सुदूरतः ॥११॥
इत्येवं बपता मन्त्रं चायन्ते पुण्यकोटयः । साधूच्छिष्टोदनकणान् कृष्णप्रसादरूपिणः।
स्मरतां भीहरि बद्रि साक्षात् कृष्णोऽमियाति च ॥१०॥ मक्षयन्तीमत्यचित्ताघटका वीक्ष्य वै
अर्पयतां समस्तं च गतिर्घाम्न्यक्षरेऽस्ति च ।
उत्पपाव दुमात्रणे पपात
चटकोपरि।
स्वयं नारायणः श्रीमानयत्येतानिबाऽऽलयम् ॥१०३॥
सहसयबटकास्ता उड्डीय मयतो
उत्पेतुरम्बरं त्वेका
पठतां शृण्वा चापि स्मरतां मोक्षदं विदम् ।
घृतवान् मक्यमुत्तमम् ।
चञ्च्या ता मारयामास
सर्वेष्टपूरक बद्रि
वावचटकायमणः ॥१४॥
शाश्वतानन्ददायकम् ॥१०४॥
विनिर्ययो दिव्यनारी सर्वाभरणभूषिता।
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे विष्यसन्ताने स्वर्गस्य देवता यवत् कन्या तेजस्विनी शुमा ।।१५।।
पूर्वजन्मनि धेनुपालस्य गोवारामिषस्य मारितां गतस्स, पुष्पमाला करे धृत्वा साऽप्सरासुन्दरी द्रुतम् ।
पूर्वभवे ठहोलाख्यवणिग्जनस्य मुगालता प्राप्तस्य, कयामण्डपमागल्य व्योममागेंण
पूजनम् ॥१६॥
स्वर्णाक्षनादिशतवयकर्मचारिनरनारीणां च, प्रचक्रे श्रीप्रमे बदि संहितायाः समुत्सुका ।
प्रसादमोबनेन सेवाकयादिना च,
विलोकिता समस्तैम मण्डपस्थैर्जनस्तदा ॥१७॥
मोक्षणमित्यादिनिरूपणनामा सम-
पृष्ठा का त्वं नवा चापि प्रत्युवाच बनान् प्रति ।
षष्टितमोऽध्यायः॥७॥
घटकाऽहं प्रसादासमक्षणात्
पापवर्जिता ॥१८॥
प्रवर्तते।
स
द्रुतम् ॥१२॥
द्रुतम् ॥१३॥

·१९२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * पवित्रा पुण्यसंयुक्ता बनास्त्विह। भवाम्यद्य साधुम्यो धर्मकार्याय नारायणाय चैकदा। सतामुच्छिष्टमासाद्याऽभव स्वर्गीय देवता ॥१९॥ अर्पितानि शिवरायां शिवस्मानार्थ मित्यतः ॥३८॥ अप्सरोवरता प्रासा स्वर्ग प्रयामि चाधुना । तेन पुण्यप्रतापेन भवत्यश्चटकास्त्विह। चतुर्युगं दिवि स्थित्वा श्रीसंहिताऽहणोद्भवम् ॥२०॥ सञ्जाता अपि कृष्णस्य प्रसादोच्छिष्टमक्षिकाः ॥३९॥ पुण्यमासाथ यास्यामि वैकुण्ठं मुक्तविग्रहा। पवित्रा: पुण्यशालिन्यो मवयैव दिवार्थिकाः। क्येनोऽयं तु पुरा चासीरवाटो सबापतिः॥२१॥ स्मरन्तु पूर्वजन्माऽद्य पूर्वजन्माऽद्य स्पृष्ट्वा मां मरवाटकम् ||४०॥ अहमासमना तस्य मृतात्र चटकाऽमवम् । श्येनात्मानं ततो यान्तु दिवं वैकुण्ठमित्यपि । तेन घृता मृता चारिम प्रयामि स्वर्गमुत्तमम् ॥२२॥ श्रीसंहिताकयां श्रुत्वा प्रपूज्य वाचक तथा ॥४॥ अन्याधटका उड्डीय प्रयातायाऽम्बरं द्रुतम् । साधून सम्पूज्य दिव्यान् वै मोक्षदान् यान्तु मोक्षणम् । ता अपि मरवाटस्याऽमवननादिमण्डलम् ॥२३॥ इत्येवं बद्रिके बातिस्मरः श्येनो जगाद वान् ॥४२॥ ताः सर्वा अपि कालेन प्रसादमक्षिका यतः। तेऽपि सर्वे चटकाच नरा नार्यस्तदा शुमाम् | निष्पापाः पुण्यपत्यश्च प्रयास्यन्ति परं पदम् ॥२४॥ श्येनगिरं समाकये महाचर्यपुररसराः ॥४३॥ श्येनोऽपि मम देहस्य प्रसादपावितस्य वै। सरमः पूर्वजन्मानि भरवाटस्य ता भक्षणेन पुण्यषलो मविष्यति न संशयः ॥२५॥ तदा विश्वासमापन्ना नेमुः श्येनं पुरा पतिम् ॥४४॥ शनैः शनैः कणभक्षी भविष्यत्युत्करे स्थितः। श्येनोऽपि सत्कृतस्तैध समाययौ तमुत्करम्। प्रसादकणभुग भूत्वा वैकुष्ठं स प्रयास्यति ॥२६॥ मिलितबाटकेम्यश्च चटकाम्यश्च सादरम् ||४५॥ इत्युक्त्वा चटका बद्रि नत्वा संपूज्य चामृतम् । बाविस्मराः समस्तास्ते वृत्तान्तान् जगदुर्मियः। वारि पीत्वा ययौ स्वर्ग सर्वेषां पश्यतां परी ॥२७॥ उत्सव मेनिरे तत्र बुभुबिरे प्रसादकम् ॥४६॥ महाश्रयेमभूषां पश्यतां देहिनां अहिंसावतमास्याय मिथः । न्यूषस्तरुगणे तदा। बद्रिके चाय चटकां श्येनः स बुमुजे तदा ॥२८॥ उच्छिष्ट भक्षयन्तस्ते पवन्तश्च कयामृतम् ॥४७॥ मोदन सुसुगन्ध प्रसादोच्छिष्टमित्यपि । मास मियोऽवसन् तावन्मृत्युस्तेषामुपाययौ। मुलेऽन्यामकणकान् शृतान् स्वादून सुमोदवान् ॥२९॥ सर्वे क्षपितकर्माणो निष्पापाचटकादयः ॥४८॥ मिशनखण्डकॉपापि घृतपकान् सुरन्धिवान् । वैशाखकृष्णद्वादश्यां मध्याहोचरमेव ह। कवरस्थान् नित्यमेवमागत्य श्येन आद तान् ॥३०॥ प्रसादोच्छिष्टमधास्ते श्येनेन सहसा सह ॥४९॥ पूतामा चाऽभवच्छयेनस्तत्याच मांसभक्षणम् । स्यकदेहा अमवेश्च बभूवुर्देवबातयः । बाविस्मरोऽमवत्तेन मोक्षमैच्छनिजात्मनः ॥३॥ सहस्रशः सुरा देव्यः सर्वाभरणभूषिताः ॥५०॥ चटकाना तथा मोक्षमैक्षत् पुराऽयजन्मनाम्। तन्नेता मरवाटोऽपि देवेश्वरो व्यनाथत। श्येनस्तरुपये प्रतीक्षन् घटकागमम् ॥३२॥ गृहीतकरमालास्ते गृहीतकुसुमास्तथा ॥५१॥ प्रच्छमस्तिष्ठति क्रोडे दिवसे चोत्करोन्मुखः । संहिता ते प्रपूज्यापि व्यासं प्रपूज्य वै द्रुतम् । चटकाम समायान्ति प्रसादोच्छिष्टवाच्छया ॥३॥ धृत्वा धूलि कयाभूमेनित्वाऽऽश्चर्यमुत्तमम् ॥५२॥ भवन्त्येकचिचाथ तावत्पतति पविराट् । अयश्चन्दानुचरन्तो ययु स्वर्ग सहलयः। या चटकां वा समादचेऽदनाय सः॥३४॥ बद्रिके ते दिवोऽन्ते च वैकुण्ठं धाम शोभनम् ॥५३॥ घटकाऽपि मृता पूर्णे देवो वा देवता तदा। प्रयास्यन्ति महाभागा मुक्ता मुक्कानिकास्तदा । भूत्वा मात्यम्बरं स्वर्गे प्रयात्येव भुदाऽव्ययम् ॥३५॥ तत्र नारायणं लक्ष्मी प्रसेव्य कृपया हरेः ॥५४॥ एवं नित्यं प्रकुर्वाणयेकदाऽऽह वरौ स्थिता । गोलोक संप्रयास्यन्ति राधाकृष्णकपालया। चटका यूयमेवादावबा आस्त शमा मम ॥३६॥ तत्र प्रसाध राषां च कृष्णं प्रसाय वै ततः ॥५५॥ कर्मयोगेनः चन्मान भवतीनां हि वर्तते। प्रयास्वन्त्यक्षरं धाम परमं शाश्वत सुखम् । भवतीनो, दुग्धान्यतियये क्या ॥३७॥ इत्येतत् , कथितं तुम्यं माहात्म्यं तु कयोद्भवम् ॥५६|| ·विष्यसन्तानः १९३ वै आस्म वै 국 वयं तु पथि। प्रसादस्यापि माहाम्य यस्य पाठाच्छ्रुतेरपि । नाम्ना कृष्णविरामेण भूतरुतामिवेदिना। मुक्तिमुक्तिर्दिवं स्वेष्टं लभेत् कृष्णकृपाख्यात् ॥५७॥ तेन पृष्टाः कपोतास्ते प्रेम्णा निशसया दुतम् ॥१५॥ के भवन्तः कपोता यत् प्रसादोत्कर्षदिनः । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने- हरेः सतां च माहात्म्यविदो दिव्या इवोचमाः ॥१६॥ ऽजापालभरवाटस्य श्येनजन्मनि, अबानां चटका- बाविस्मराः कपोतास्ते प्राहुर्वयं पुरा क्षितौ। जन्मसु च, हरेः साधूनां च प्रसादोच्छिष्ट- एकग्रामनिवासा सार्थवाटेविबातिबाः॥१७॥ भक्षणलामेन कथालामेन च मोक्षण- वै मृत्तिकापुर्यो दारिखदोषपीडिताः। मित्यादिनिरूपणनामाऽषाष्टि- दशैव नवकुट्टाख्ये नगरे बीविकेच्छया ॥१८॥ तमोऽध्यायः ॥ ६८॥ अगच्छाम तत्रापि मृत्यतार्या धनिगृहे। श्रीनरनारायण उवाच- धनिना निनकार्याथै योजिता वेतनेन वै॥१९॥ सवें वयं तु कार्पासव्यापारे तेन योबिताः। शृणु बद्रीप्रिये देवि कयामन्या सुपावनीम् । कापसानामानयने ग्रामान्तरम्य इत्यपि ॥२०॥ कपोतावाययुयोम्ना दशोत्कराऽनवाञ्च्छया ॥१॥ कार्पासानां विक्रये च क्रयेऽपि योबिता वयम् । कथामण्डपमासाद्य கர் तस्थुर्घटध्वजे। एकदा कृता त्राश्व धनलालसाः ॥२१॥ निषेदुमण्डपे शान्ताः कथाश्रवणहेतवे ॥२॥ बानन्तो भूमिगं द्रव्यं श्रेष्ठिनो रामवर्चसः । बाविस्मराश्च ते सर्वे कथान्ते द्वादशीदिने। रात्रौ विश्वासमापन समस्ता रामवर्चसम् ॥२२॥ वैशाखकृष्णे पक्षे वै मध्यान्होचरमेव ॥ ३ ॥ एकलं गळपाशेन रुरुधिमाऽतिनिर्दया! पाकशालाऽभ्याशभूमौ मोबनालयभूतले। रामवर्चा मृति प्रासो वयमादाय नाणकम् ॥२३॥ वीक्ष्य छोकाँस्तु मुझानान् साधून साध्वीब्ध वैष्णवान् ॥ ४ ॥ नियिम नगराद तेन पापेन वै आशयोच्छिष्टलब्धेस्ते समुडीय पुनः पुनः। चौरमिलितैर्बहुमिर्चण्टिता मारितास्तथा ॥२४॥ मण्डपोपरि तिष्ठन्ति निषीदन्ति समीहया ॥५॥ शवाः क्षिसाश्च गर्नेषु फलं प्रासा द्रुतं वदा । तावन्मिष्टौदनाद्यं मक्यं पक्वानमुत्तमम् । यमदूतैर्धताः पाशैनीता याम्यपुरं दश्च ॥२५॥ उच्छिष्ट साधुसाव्यश्च चिक्षिपुग्धोत्करे ततः॥६॥ मुक्तवन्तो यातनानि कुण्डेषु पातिता यमैः । कपोता दश शीघ्र निर्मीका भक्ष्यार्थमाययुः। निर्गत्य च ततो नाता वने वयं तु मल्लुकाः ॥२६॥ प्रसाद सहसा मुक्त्वा पीत्वा सूपं जलं तथा ॥७॥ मृतास्ततो वानराम तुतास्तुष्टाः बभूवुर्गतकल्मषाः। जाता सह दशैव तु। प्रसनाथ पावना घन्यभाग्याख्या मेनिरे पुण्यमुत्तमम् ॥ ८॥ पुनर्पताच काका वै वातास्ततः सहेव च ॥२७॥ मृताः कपोतका जाता वर्तामश्चात्र भक्षकाः। उसीय ते वृक्षपण्डे निषण्णा बगदुर्मियः । अहो भाग्यं तु नः श्रेष्ठं प्रसादोऽय हरेः सताम् ॥९॥ उच्छिष्टभोजिनो बाता जातिस्मरास्तु पावनाः॥२८॥ उच्छिष्टो लब्ध उत्कृष्टो भक्षिता पापनाशकत् । भवासादोच्छिष्टस्याऽदनादद्याऽधनाशनम् जातं सर्वविधानां वै पापानां विनिवर्तनम् ॥२९॥ पूता अद्य तु बाताः स्म पक्षिणो माग्यशालिनः ॥१०॥ उक्तं सर्वे स्मरामोऽद्य भुताऽस्मामिः कथा दिव्या मोक्षदा संहितात्मिका । कृतपापफलादिकम् । अहो माग्यं मानवानां ये शृण्वन्ति सदा कयाम् ॥११॥ माति नोऽद्य परं भेयो मवनायो भविष्यति ॥३०॥ अहो भाग्यमतिथीना प्रसाद मुंबते तु ये। कथायाः भवणे पुण्यं पुण्यं प्रसादमोजनम् । अहो भाग्यं तु कौटानामदन्त्युच्छिष्टमत्र ये ||१२॥ पुण्यं सर्ता दर्शनं च सत्संगो मोक्षदः सदा ॥३१॥ अहो भाग्यं पशूनां च येऽदन्त्युच्छिष्टमत्र वै। साधो मवत्प्रसंगेन निर्मीकाः मो वयं विह। धन्येयं भूमिका मोक्षकरी जाता तु पावनी ||१३|| मोक्षायें साधनं यत्तद् देहि नः शीघ्रमेव ह ॥३२॥ धन्या सिन्धुः सुधासिन्धुसमाऽध वर्तते मुवि । प्रासलामा पुनष मिलिष्यतीति मा चिरम् । वदन्त्येवं कपोतास्ते বন্ধুর वेकसाधुना ॥१४॥ 'इत्येवं बद्रिके तैस्तु कपोतेर परिभाषितः॥३३॥ २५ ·१९४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * सर्वया। श्रावयामास कृष्णविरामः सलिलं करे धृत्वा स्थितोऽभवत् । कृष्णपक्षास्तु ते काका बभूस्तत्र आइयामास तान्सर्वान् कपोतान् शरणं प्रति ॥३४॥ कर्बुरपक्षिणो रम्या नानारंगाब्यपक्षिणा ||५|| आययुत्ते द्रुतं मत्वा द्रुतं मत्वा कल्याणं समुपस्थितम् । कृष्णं रूपं हि पापात्म लीनं पक्षेषु मागतः । निपेतुः पादयोस्तस्य सोऽपि वाराऽभ्यषेचयत् ॥३५॥ अथाऽन्यस्मिद् दिने चापि बुमुजुस्ते तयाविषम् ॥५४॥ नामाऽपि कृष्णनारायणेति तेन श्वेतबहुला वै पक्षास्तेषां तदाऽभवन् । तावत्ते पक्षिवर्माणि समुत्सृज्य सुराः शुमाः ॥३६॥ अथाऽपरस्मिन् दिवसे बुभुजुस्ते तयोज्झितम् ॥५५॥ दिव्या देवाः सुरूपाचाऽमवन् साषोः प्रपश्यतः। सम्पूर्णश्वेतपक्षास्तेऽमवन् दुग्धस्वरूपिणः। अयोचुस्ते सन्तमेनं देहि मन्त्रं तु मोक्षदम् ॥३७॥ अथेतरस्मिन् दिवसे बुभुजुस्ते तयोज्झितम् ॥५६॥ देवलोकं न चेच्छामो यतः प्रपतनं पुनः । सर्वथा काकदेहास्ते श्वेतरूपा बभूविरे । श्रुत्वा साधुर्ददौ मन्त्रं कृष्णनारायणस्य वै॥३८॥ वै॥३८॥ अहो प्रसादमाहाम्यं पापानां नाशकं परम् ॥५७॥ 'यो नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा'। सतामुच्छिष्टमाहात्म्य सर्वपातकनाशनम् । मन्त्रं प्राप्य कपोतास्ते देवास्तिरोऽभवन् द्रुतम् ॥३९॥ पातकं कृष्णवर्ण वै श्वेतं पुण्यं सदा मतम् ।।५८॥ चतुर्भुजाख मुक्तास्तेऽभवन् साधोः प्रपश्यतः। पुण्यवन्तः प्रजातास्ते काका हंससमास्तदा। 'प्रमोनारायण पद्मावतीनारायण प्रमो ॥४०॥ एवं ते बुभुजुनित्य शुद्धात्मानोऽमवस्ततः ।।५९|| जधाकृष्ण ललितानायणाय राधापते विमो। काकबातीयदोषाच नष्टास्तेषां तदात्मनाम्। एवं ते मजनं चक्रुस्तावत्र विमानकम् ॥४॥ जातिस्मराश्च ते जाता शानिनो हंसवत्तदा ॥६०॥ कृष्णनारायणस्वामियुक्त चावाऽतरतु खात्। तान् द्रष्टं मानवास्तत्राऽऽयान्ति कुतूहलान्विताः । तानाह भगवान् कृष्णोवल्लामाः कृपावशः ॥४२॥ काकास्ते निर्भयास्तत्र विचरन्ति च भूतले ॥६॥ आयान्तु मे विमानं वै मुक्का मक्ता ममाऽऽश्रिताः। प्रशंसन्ति प्रसादस्योच्छिष्टमाहाम्यमद्भुतम् । कपोतका भवन्तोऽद्य सुपोतकाः सुमुक्तिगाः ॥४३॥ अहो प्राप्ता हरेथापि सतामुच्छिष्टमोचनम् ॥१२॥ इत्युक्त्वा तान् करे धृत्वा भगवान् कृष्णमाधवः। तेन पुण्येन पापानि नधानि तामणनि नः। निनाय शाश्वतं धामाऽक्षरं साघोः प्रपश्यतः॥४४॥ राजसानि समस्तानि नष्टान्यधानि सर्वथा ॥३॥ मद्रिके ते सदा मायाबन्धाद् विनिर्ययुः सुखम् । सात्विकानि तु पुण्यानि स्वर्गप्रदानि यानि थे। अथाऽज्य वे चमत्कार कथयामि निबोध मे ॥४५|| तानि जातानि चास्माक सतां प्रसादसेवया ॥६॥ काकानां शतसंख्यानां मण्डलं व्योमवर्मना । काका वयं हि पापिष्ठा विभुनः पूर्वकर्मतः । यहच्छयाऽऽययो तत्र महानससमीपतः॥४६॥ तेषां कल्याणकारः सन्तः सतां प्रसादकाः ॥६५॥ गन्धं प्राप्य च मिष्टानं वीक्ष्य प्रात्वाऽज्यधूम्रकम् । ये न मुंबते कृष्णस्य प्रसादं च सतां तथा । अवातरत् तरुपण्डे भोजनोच्छिष्टवाच्छया ॥४७॥ ते लोके श्वेतवर्णाश्चेत् तथापि काककोटिकाः ॥६६॥ वैशाखस्याऽसिते पक्षे त्रयोदश्यां दिनार्धके । ये तु मुंजते कृष्णस्य सतां प्रसादमुत्तमम् । भागे तेषां वैष्णवानां सतां वै भोजनोत्तरम् ॥४८॥ ते कृष्णा अपि नित्यं वै देवास्ते हसकोटिकाः ॥१७॥ उच्छिष्टमुत्करस्थ तु मश्चयितुं प्रसादकम् । श्वेतवं निष्फलं तेषां येषां पापात्मभोजनम् । उपर्युपरि चोत्सेवा काकास्ते दृष्टमानसाः॥४९॥ कृष्णत्वं सफलं तेषां येषां वै विघसाशिवा ॥२८॥ निपेतुष्टशन्दास्ते बुमुर्मिष्ट मुत्तमम् । तगृहं मलवत् पोकं यत्र देवा न भुजते । सीरं च सुग्घसारादि पोलिकाः पूरिकादिकम् ॥५०॥ सा माषा काकमाषा वै न यत्र कृष्णकीर्तनम् ॥१९॥ मोदनं च तया सूपं चणकान् अन्यकॉस्तथा । तद्रूपं कुष्टरूम वै थर कृष्णार्थमर्पितम् । पूपानपूपान् कलिका अमुजुमोत्करोमितान् ॥५१॥ वद्रोज्यं तबलं मिट थाकं पर्व फलं दलम् ॥७॥ साइप्रसादस्पॉप सर्वे काका मुदान्विताः। वस्त्रं चोपकरणादि कृष्णा न कृतं यत् । महदाभयंमसूचनाऽप्यतर्कितम् ॥५२॥ सवे तत् काकमवत् पापमतं मतं विह||७|| ·* तिष्यसन्तानः १९५ तिरथा नैव दोषोऽस्ति पशूना नापि दूषणम् । हिंसकाः स्मो वयं जाता वृका बातास्ततः परम् । दोषस्तु मानवानां यखानन्तोऽप्यर्पयन्ति न ॥७२।। मार्जाराश्च ततोबातास्ततः काकास्तु साम्प्रतम् ॥११॥ न भवन्ते न सेवन्ते नाऽऽअयन्ति हरिं सतः। अत्र प्रासं प्रसादस्योच्छिष्ट हरेः सा तथा । यतन्ते नापि चात्मायें ते हरेपराधिनः ॥७३॥ वैष्णवाना शुम सर्वे सर्वपातकनायकम् ॥१२॥ आगस्कृतस्त एवाऽत्र कर्तव्यं नाचरन्ति ये। पातकानि समस्तानि नष्टान्युच्छिष्टमोचनात् । मानवत्वं व्यर्थयन्ति न स्मरन्ति हरिं प्रभुम् ।।७४॥ श्वेता इदानीं बाताः स्मः पुण्यवन्तः सुरा यथा ॥९॥ वैष्णवानां सेवन न गुरोः प्रसन्नतां न च । यदि लमेम साक्षाच्छ्रीन्यासहस्तजलं विह। पित्रोराशीर्वचनं न प्राप्तास्ते नारका ध्रुवाः ||७५॥ देवा भूत्वा प्रयास्यामो दिवं तूर्णं सुखाश्रयम् ॥१४॥ अपि चन्द्रसमं वास्यं वाणी मिष्टा सुधासमा । प्रतीक्षामो जलं तस्याऽमृतं तं सूचयन्तु वै । देहः स्वर्णसमश्यापि कृष्णशून्यात वे यदि ।।७६।। श्रुत्वा लोका श्रुत्वा लोका व्याससौघमागत्य तमुदन्तकम् ॥१५॥ तदा ते निरया बोध्या दोषाऽऽकराऽयकोशकाः । कथयामासुरीयं त स्वतःप्रकाशकायनम् । सर्वे काकांगरूपास्ते निकृष्टा नरकप्रदाः॥७७॥ व्यासस्तूर्ण कृष्णनारायणप्रसादवारि च॥१६॥ काकशब्दः सार्थको नश्वाध सम्यग् व्यजायत । नीत्वा ययौ तु तान् सर्वान् वारिणा सोऽम्यषेचयत् । कं सुखं तद्भिनमेव दुःखमकं “समुच्यते ॥७८॥ प्रमोनारायणकृष्णनारायणेति कीर्तयन् ॥९७|| कुत्सितं तु कृतं दुःखमद्य प्रसादसेवनात् । तावचे बद्रिके सर्वे त्यक्तदेहास्तदाऽभवन् । काकास्तेन वयं त्वद्य सुखाऽर्थिनोऽववर्जिताः ॥७९॥ पीत्वा बलकणान् स्पृष्टा जलबिन्दून् द्रुतं सुराः ॥९८॥ का शकिब्रह्मणः प्रोक्ता राधा लक्ष्मीः सती प्रमा। सुरतुल्या दिव्यरूपा सजाता दिव्यमूर्तयः । तया के सुखमस्त्येषां काका चयं सुखाया ||८०॥ मन्त्रमयाचन् व्यासाचे प्रपूज्य चरणौ ततः॥१९॥ का काया पृथिवी वत्र के सुखं चात्र वर्तते । व्यासदेवो ददौ मन्नं नामधुन्यं ददौ तदा । अस्माकं काकवाच्यत्वं सुखित्वं घटतेऽद्य वै ॥८॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥१०॥ इत्येवं बद्रिके काका वार्ता कुर्वन्ति वै मिथः । प्रभोनारायण पद्मावतीनारायण तां शृण्वन्ति बनास्तेषां दर्शकां स्मयसंमताः ॥२॥ जयाकृष्ण ललिताश्रीकृष्ण राधापते विभो॥१०॥ जनास्तान श्वेतवर्णोतु पप्रच्छुः पक्षिणः प्राप्य मन्त्रं प्राप्य धुन्य लध्या पादामृत तया । शुमान् । कर्य काका भवन्तोऽष पूर्व के के ततः परम् ॥८॥ लध्वा कृपा प्राप्य चाशीर्वादान् व्यासस्य ते सुराः ॥१०२।। काकस्त्वेकश्याप्रगण्य चतुमुंजाः स्म सखाता मुक्ता वैकुण्ठयोगिनः । उवाच मानवान् प्रति । वयमास्व कंकवर्णाः कंकाः पूर्व हि मानवाः ॥८४॥ नत्वा ययुस्ते सहसा दिव्या अम्बरवत्मना ॥१०॥ वैकुण्ठं मगवखाम नारायणविमानगा। मलिनाहाराः परदारप्रधर्षकाः। मध्यान्हकोचरम् ॥१०॥ वैशाखशुक्लतृतीयातिथौ परद्रव्यहराश्चापि परात्रभोजकास्तथा ॥८५॥ प्राप्ता खदिरग्रामवासाश्च वैकुण्ठलोकं ते साघुप्रसादमोजिनः । मद्यमांसपरायणाः। एवं श्रीबद्रिके तेषां एकदा पूर्वनारायाः सरितः सनिधी वने ॥८६॥ मुक्तिस्तत्राऽभवत्तदा ॥१०॥ प्रयान्तं श्रेटिनं प्राप्य पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणात् पापनाशनम् । समाचराम लुण्टनम् । मुक्तिमुक्तिभवेचापि कृष्णप्रातिः शुभा भेष्टी लक्षण सहितो नाणकेन प्रलण्टितः ||८७॥ भवेत् ॥१०६॥ तावद् यहच्छया तत्राध्ययुधान्ये प्रलुण्टका। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुथें तिष्यसन्ताने पञ्चाशत् ते परिशाय वृचान्त वणिजो द्रुतम् ।।८८|| कयाश्रवणादिना पुरा सार्थवाटबातीनां दशकपोताना, छाष्टितुं नः समायाता युद्धं मियोऽभवत् तदा। तथा पुरा कंकजातीनां शतकाकपक्षिणां, साधोः मुताः परस्पर सर्वे शतर्याम्यपुर गताः॥८९॥ कृपादिमियोच्छिमोबनेन च,मोक्षणमित्यादि- कूतानां कर्मणां सर्वेः फलं भुकं तु कुण्डनम् । निरूपणनामा नवषष्टि- थाम्यपाध्यामिर्गताच विपिनोऽरण्यवासिनः ॥९॥ तमोऽध्यायः ॥९॥ प्रमो।

·१९६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * तदा ॥२०॥ व वारि धृत्वा भीनरनारायण उवाच- दिनेश्वरी रायहरिस्तथाऽन्येऽपि समाययुः। चन्द्रेश्वरी कोटिरायस्तथर्षिसाधवो द्विजाः ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कयां मोक्षकरौं तथा । सहस्रशो जनाश्चापि दर्शनश्रवणार्थिनः। गृहगोधाऽभवत् कथामण्डपमिचिगा ॥१॥ समामण्डपमासाद्य तस्थुर्थयोचितं दूती सा त्वमवत् पूर्व माणवाणीसहायिनी। पूजामारात्रिकं चक्रे लोमशः पुस्तकस्य ह। दिनेश्चर्या महाराश्याः कृपापात्रं क्रियाकरी ॥२॥ व्यासपूजां प्रचक्रेऽपि पत्रपुष्पाऽक्षतादिमिः ॥२२॥ जात्या खवासिनी नारी कुशला स्वार्थसाधने । शंखबलेन नीराजनं व्यावर्तयत् त्रिधा । परार्थचिन्ताशून्या च धूर्तेव शायशालिनी ॥३॥ शंखनलं तु चिक्षेप लोमशः परितोऽपि च ॥२२॥ राश्या आदेशकव तदन्याशाऽवमानिनी। प्रसादबिन्दुलामा सर्वेषामाक्षिपन्मुनिः। राझ्या सहचरी नित्य राज्यने दीनकिकरी ॥४॥ दक्षकराञ्जली धृत्वोर्ध्ववर्तिना ॥२३॥ तदान्याउने सिंहिकेव वर्तमाना बलाधिका। भ्रमता स्वकरेणैव वारि चिक्षेप चामितः। अघृष्या मृत्यवर्गस्य वर्चस्विनी तु सर्वथा ॥५॥ गृहगोधाऽपि सा वारिस्पृष्टाऽभवद् वितानके ॥२४॥ प्रच्छास्वार्थकुचला प्रच्छन्नद्रव्यसंग्रहा। अपिबजलबिन्दु सा लोमशस्य करोज्झितम् । कयविक्रयवार्तायां दानादौ धर्मकर्मसु ॥ ६॥ तूर्णं सा गतपापा च दग्धकल्मषवासना ॥२५॥ राध्या प्रदचधनतवीर्यवृत्त्या प्रतारिणी। शुद्धात्मा साधुत्तिवें जाता प्रक्षीणजीवना। धननिष्कासने नित्यं कुशला शाव्यधर्मिणी ॥७॥ मूळमासाद्य भूमागे संहिताऽऽपतदि सा ॥२६॥ नित्यमेव दत्तधनानिष्कास्य स्वं करोति सा। गृहगोधाश्शरीराच निर्गता दिव्यकन्यका। तेन पामेन सा दूती नाम्ना नाणकिनी मृता ॥८॥ पूर्वरूपाऽनुरूपा साऽभवद् यथा खवासिनी ॥२७॥ ययौ याम्यपुरं तत्र कुंभीपाके गवा ततः। तत्सरूपाऽपि दिव्यामा दिव्यस्वर्णातिसुन्दरी। निष्कासिता तु बन्मार्थ गृहगोधाऽभवद्धि सा ॥९॥ षोडशवत्सरा देवकन्येव चापरा ॥२८॥ कथाया मण्डपे दीपसमिधौ अन्तुमक्षिणी। सर्वशृंगारसंशोमद्विग्रहा सुविभूषिता। मिचिमागे तोरणस्थाऽवसन भीतिविवर्जिता ||१०|| तेजःपरिधियुका सा व्यद्योतत समान्तरे।॥२९॥ नित्यं खादति कीटाँश्च मक्षिका मिचिसंगताः। अहो कृष्णस्य माहात्म्यं बद्रिके च कपाता। दिवाऽनिशं तोरणेऽपि विश्रान्ति लमते मुदा ॥११॥ लोहात् स्वर्णे कंकराच हीरक मौक्तिकं अषात् ॥३०॥ अयैकदा सा त्वरिता कथामण्डपिकोपरि। रत्नं क्षितः सुतं वीर्यान्मोक्षमुच्छिष्टमक्षणात् । मागत्य संस्थिता श्रीमत्संहिताया वितानके ॥१२॥ जन्तोदेवं पशोर्मुक्तं बीवाच्छिवं करोति सः ॥३१॥ ग्रहात्याज्यदीपघूमं । सुगन्धि धूपमुत्तमम् । बद्रिके गृहगोधां तां मृतां तु सुरकन्यकाम् । घुम्पपलवपत्राणां शैत्य शीतजलोद्भवम् ॥१३॥ चक्षुषां गोचर सर्वनाकर्षिणी शुभाम् ॥३२॥ पूनावशिष्टसलिल पत्रपुष्पादिषु स्थितम् । वीक्ष्य ना? नरास्तत्र लक्षयो विस्मयं गताः। विन्दात्मक स्खेदरूप पिवत्यपि सुप्तिदम् ॥१४॥ मुतृप्तिदम् ॥१४॥ स्वप्रकाशो हि भगवान् पुष्पहारं ददौ गले ॥३३॥ गुर्द च शर्करां मिटमनं पूनार्थमर्पितम् । लोमशस्तिलकं तस्या मालमध्ये चकार । बिहया रसधा सा लिहत्यातृसिदं सुखम् ॥१५॥ चन्द्रकं कुंकुमेनापि प्रचकार स लोमशः॥३४॥ एवं प्रसादमासाय बाता पापविवर्जिता। पृष्टयाँस्तो लोमशो दै का त्वं पुराऽधुनाऽपि च । चातिसमरा च सा बाता स्मृत्वा स्मृत्वा च दु:खिता ॥१६॥ कमला वा सती भक्तिः सावित्री काऽसि कन्यके ॥३५॥ पहगोधावपुस्त्यमीहमाना विरागिणी। या संहिता वा ग्रहगोषोत्यविग्रहा। अभवत् परिता बद्रि निमित्तस्याऽमिकाक्षिणी ॥१७॥ का वं कल्याणसंस्थाना बद सन्देहनाशिनि ॥३६॥ वैश्वासकततीयादिने प्रात: कयासने। पृष्ठेव सा बद्रिके संजगाद शृण्वता सताम् । पूचना संहिताया कोमयः समुपाययौ ॥१८॥ समाजनानां सर्वेषां मेषगंभीरया गिरा ॥३७॥ देवता या ·तिष्यसन्तानः तदा ॥५८॥ पुनः। 'नमो वोऽस्तु समस्तेभ्यो व्यासाय ते नमोऽस्तु च । तावद् व्योम्ना विमानं तु लक्ष्मीनारायणान्वितम् । श्रीसंहितास्वरूपायै लायै देव्यै नमो नमः ॥३८|| अवातरच सहसा मण्डपस्य समीपतः ॥५७|| लक्ष्मीनारायणायाऽत्र कृष्णकान्ताय वै बयनादा वैष्णवानां पूबायुक्तास्तदाऽभवन् । लोमशाय गुरवे च मोक्षदाय नमो नमः॥३९॥ नारायणेन कृष्णेन वाया कमलया सर्वर्षिभ्यश्च साधुभ्यः साध्वीम्यश्च नमो नमः । आहूता कन्यके नाणकिनीत्येवं पुनः नमो भात्रे महाराश्य महाराजाय वै नमः॥४०॥ सापि सर्वानमस्कृत्योडीय विमानमाययौ ॥५॥ वैष्णवेभ्यः समस्तेभ्यः कथाभोतम्य ओं नमः । सर्वेषां पश्यतां तां तु नीलाक्षरं ययौ हरिः । नमो मण्डपदेवेभ्यो देवीभ्यश्च नमो नमः ॥४१॥ इत्येवं बद्रिके दूती गृहगोधाऽपि देवता ॥६॥ मुक्तमुक्कानिकाम्यच सर्वेभ्यश्च नमो नमः। मुकानिका कृपायोगाद् भूत्वाक्षरं ययौ तदा । क्षमध्वं चापराधान्मे दोषान् क्षमध्वमीश्वराः ॥४२॥ किं वच्या चमत्कारान् कथाप्रसंगनान् बहून ॥६॥ साधवः ऋषयः सर्वे राबा राशी च वैष्णयाः। मक्षिका मत्सराः कीटाः पतंगाच पिपीलिकाः। सखीजना: सखायच क्षमध्वं मेऽपराधकान् ।।४३।। जन्तवोऽप्यारं यान्ति प्रसादोच्छि भोजिनः ॥२॥ अहं नाणकिनीनानी खवासिनी पुराऽभवम् । अथाऽप्यन्या कथां बद्धि चमत्कारान्वितां तव । माणवाणीसखी राध्या दिनेश्वर्याश्च किंकरी ॥४४॥ कथयामि मूषकाणां मोक्षदां पावनी पराम् ॥६३|| स्वार्थपरा स्तैन्यपरा धर्मधनाऽवचोरिका। पूर्वनारानदीतीरे ग्रामे मागलकेऽवसत्। साऽहं मृता याम्यदूतैर्नीता याम्यपुरं ततः ॥४५॥ संघवाटामिषः शुद्भः शस्त्रधारी बली वया ॥६४॥ मुक्त्वा पापफलं तस्माजन्माथै विह चाऽज्गता। धनुर्धारी गदाधारी संगर कलालयः। गृहगोधा कर्मवशाजाताऽवशेषमोगिनी ॥४६॥ प्रसिद्धः संगरे युद्ध विजये परमीप्रदः ॥६५॥ पूजावारिस्पृष्टदेहा मृताऽत्र कृपया मुनेः। तथापि तु स्वभावेन चौर्य रात्रौ करोत्यपि । प्रसादाशनतो नष्टा वासना मम सर्वया ॥४७॥ अनानां क्षेत्रसत्यानां कचित् पशुदेहिनाम् ॥६६|| बहुपुण्याऽस्मि सजाता कथायाः श्रवणादिह । एकदा नीहीणां दीर्घभूमिषु । दिव्या देव्यस्मि सञ्जाता रुपया लोमन्यस्य च ॥४८॥ चौर्यार्थ पाकयुक्तानां रात्रौ क्षेत्रेषु सोजामत् ॥६॥ मोक्षमिच्छामि गन्तुं वै नेच्छामि स्वर्गमित्यपि । बीहीणां सञ्चयान् भूत्वाऽनस्तु यावत् प्रगच्छति । मा मन्त्रं हरेवापि नामधुन्यं प्रपत्तिदम् ॥४९॥ तावत् क्षेत्रपतिः शनसम्पनः संघशोऽपि सः ॥६॥ लोमशोऽयं ददावत्र येन यामि पराऽक्षरम् । समाययो रक्षणार्थ तयोर्युद्धमभूत्तदा । नमामि पादयोवश्व किंकरी देविकाऽस्मि च ॥५०॥ संघबाटो हतस्तत्र तीक्ष्णधारया ॥६९॥ उक्त्वैवं बद्रिके सा तु चकार दण्डवद् मुवि । परस्परं हताश्चान्ये चौराश्च स्वामिनोऽपि च। धूलि धृष्टा शरीरे वे चिक्षेप च प्रसादजाम् ॥५१॥ मृतास्ते कर्ममोगार्थ थाम्यं पुरं ययुस्ततः ॥७॥ यलठत् पञ्चवारं सा पृथ्व्यां छप्ठच्छरीरिणी। अनुभूय कृतानां तु भोगान् दुःखानि सर्वथा । उत्थाय सहसा श्रीमल्लोमशान्मन्त्रमादधे ॥५२॥ जन्म प्राप्ता मयूराणां कुक्कुटानां ततः परम् ॥७१॥ श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा। तितिराणां ततश्चापि धूकानां च ततः परम् । 'प्रभोनारायण पद्मावतीकृष्ण हरे प्रभो ॥५३॥ मूषकाणां ततो लन्धवन्तोऽतिदुःखदम् ॥७२॥ जयाकृष्ण ललिताश्रीकृष्ण राधापते कथामण्डपसानिध्ये उत्करामिक्षितौ एवं धुन्यं ददौ तस्मै लोमशः शापि जगहे ॥५४॥ स्तबकानां समूहेषु तृणधासादिषु स्थिताः ॥७॥ प्रसनहदया शान्ता बाता सा ब्रह्मरूपिणी। बिलवासास्तृणधाससस्यकणादिनोऽभवन् ब्राझी शक्तिहरे शकिकानिकाऽभवदि सा ॥५५॥ वे वैशाखाऽसितपक्षे तृतीयायां कयोचरम् ||७४॥ 'ओं नमः कमलायै मे मात्र लायै नमो नमः। मूषका द्वात्रिंशदेव प्रसादोच्छिष्टमोचिनः। इत्येवं सा नामधुन्यं स्वयं चक्रे समुत्सुका ॥५६॥ नित्यमोबनताब्ध कथास्थलं निशामुखे ॥७५॥ संघशो भूत्वा 'ओं नमः विभो। ते।

·१९८ श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता to यारार्षिकोचरं यहच्छयाऽऽययुर्हि मण्डपे। 'प्रमोनारायण पद्मावतीनारायण प्रमो। संहितापट्टिकामूले चाययुः प्रसमुत्सुकाः॥७६॥ बयाकृष्ण ललिताश्रीकृष्ण राधापते विभो ॥१५॥ प्रसादस्य कणास्तत्र यवसस्यानि यानि धुन्यं ददौ तदा तेभ्यस्तेऽपि चक्रुः प्रकीर्तनम् । गोधूमस्यापि सस्यानि कोमलानि नवान्यपि ||७७॥ एकताना अभवश्व श्रीकृष्णेवल्लमे प्रमौ ॥९॥ प्राचीनानि कणिशानि लन्धवन्तो हि सद्रसान् । तावच्छ्रीललितास्वामी बद्रीनाथः समाययौ। मिष्टानखण्डकाँधापि प्रसादरूपिणस्तदा ॥७८॥ माणिक्यापद्मजाप्रशोपेतः कृष्णोऽतिवल्लभः ॥१७॥ मुक्तवन्तश्व तत्र रममाणा इतस्ततः। राधालक्ष्मीयुतश्चापि विमानवरसंस्थितः। सर्वथा पावना जाता सर्वक्षपितवासनाः ॥७९॥ तान्सन्मिार्षदान् मुक्तान् कृत्वा मुक्कानिकास्तया ॥९८|| निष्कल्मषाः शुद्धभावाः शुद्धात्मानः सुरा यथा । विमाने तानुपारख पश्यतां सर्वदेहिनाम् । द्रुतं ते मूषकदेहाँस्त्यक्त्वा वै मण्डपान्तरे ॥८॥ बयनादैः सहितः श्रीहरिनिनाय चाऽक्षरम् ॥१९॥ सुदिव्या देववनाता देवा देव्यश्च शोभना। महाश्चर्य गताः सर्वे प्रशशंसुः प्रसादनम् । सर्व षोडशवर्षाव प्रभाविणः ||८१॥ रुपां हरे प्रशशंसुमन्त्रबलं च कीर्तनम् ॥१०॥ मासमाना: संहितास्थं तुष्ट। परमात्मानं हरि प्रभुम् । मति सेवां कयां चापि प्रशशंसुर्हि मोक्षणम् । 'नमो मोक्षप्रदाना तु सतां लक्ष्यैकविन्दवे ||८२॥ धन्यवादान्ददुश्वापि भूमये मण्डपाय च॥१०॥ मुक्ति गतेभ्यः सर्वेभ्यो धन्यवादान्ददुर्जनाः। मुक्कानां प्यानलस्याय सर्वावतारिणे नमः। नमः एवं बद्रीप्रिये मुकि गतास्ते मूषकास्तदा ॥१०२॥ कृष्णाय कृष्णादिस्वामिने परमात्मने ॥८॥ वैशाखशुक्लतृतीयादिने विमानसंस्थिताः। बालकृष्णाय कान्ताय सर्वकान्ताय रक्षिणे। न स्वर्ग सम्पदस्तेषां बन्धनाय तदाऽभवत् ॥१०॥ श्रीशाय कमलेशाय राधेशाय विहारिणे ॥४॥ कृपैका परमो हेतुर्गमने चाक्षरं प्रति । नमो देवाधिवासाय सर्वांन्तर्यामिणे नमः। ययाऽऽत्य स्वयं कृष्णो नयत्येवाऽक्षरं निजान् ॥१०४॥ नमोऽनादिनिधनाय मोक्षदात्रे कृपालवे ||८५॥ नमः श्रीलोमशायाऽपि सद्भयश्चापि नमो नमः। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने नमो व्यासाय दिव्याय स्वयम्प्रकाशिने नमः ॥८६॥ कयाभवणप्रसादभोजनबलप्रोक्षणादिमिः पूर्वजन्मनि नमः पद्मावतीलक्मीप्रशाभूपतये नमः। नाणकिनीखवासिन्याः पश्चाद् गृहगोधायाः तथा नमस्तस्मै हृदिस्याय धामस्थाय च ते नमः ॥७॥ पूर्वजन्मनि संघवाटगदिद्वात्रिंशच्छूद्राणां पश्चान्मू- प्रसादाय नमब्यापि मण्डपाय च वै नमः। षकाणां च, मोक्षणमित्यादिनिरूपणनामा नमो मण्डपदेवेभ्यो भवणिम्यस्तथा ॥८॥ सप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७॥ तारकेभ्यः पावकेभ्यः सद्यः सदा नमो नमः। मीनरनारायण उवाच- साध्वीभ्यच सतीभ्यश्च वैष्णवेभ्यो नमो नमः ॥८॥ वयं पापा: प्रसादेनोवृता यहच्छया विह । शृणु बद्रीप्रिये देवि का नकुलमोक्षदाम् । कृपया दिव्यता प्राप्ताः सतां दर्शनतस्तथा ।।९०॥ प्रसादोच्छिष्टसम्पने चोकरे बुभुक्षितः ॥१॥ बाविस्मरा स्म सखाताः कथास्थानप्रभावतः। नकुल कश्चिदायातः कथामण्डपसनिषौ। पुनर्जन्म न चेच्छाममेच्छामः शाश्वताऽक्षरम् ॥११॥ मुक्तवान् स तदोच्छिष्टं सवां प्रसादमिभिवम् ॥ २॥ स्वप्रकाशो हि भगवान् ददातु मन्त्रमुचमम्। तावत् स मूर्छितस्तत्र तत्याच निबविग्रहम् । नामधुन्यं प्रददातु येन यास्याम उत्तमम् ॥९॥ देवस्वरूपः सजातो वैशालपञ्चमीदिने ॥३॥ अक्षर परम घाम परमेश्वरराषितम् । शुक्लपक्षे तदा सबष्टर सुरोत्तमः स इत्येव। . चरिके ते सम्प्रार्ययामासुखस्नुका ॥१३॥ पृरमोवाच पुतान्त नैवं पूर्वमवस्य स्वप्रकाो हिंमगबाना ददौ तेभ्यो मर्नु तदा । शृण्वन्तु' वैष्णवा का अच्छोदरपुरे पुरा । मकृष्णनापमपान पतये स्वास||४|| अम्मासं अमिवयों वारुटा सागरामिषः ॥५॥ तु ॥४॥ 1 ·विष्यसन्तानः १९९ स विमों। लोकाः सागरदानेति विदुर्मी शानिनाम्बरम् । श्रुत्वेस्यं लोमशं सोऽपि पप्रच्छ कुशलं ध्रुवम् । इतिहासकथामिर्श समाहूय निजालयान् ॥ ६॥ कथं मुनेऽमृतधामप्राप्तिः स्याद् वद मे हृतम् ॥२५॥ कारयन्ति कथाख्याने शृण्वन्ति मानवास्तदा । लोमशः प्रत्युवाचैनं कथां शृणु स्थिरो भव । पूजयन्ति प्रसन्नास्तेऽर्पयन्ति मे धनादिकम् ॥ ७॥ प्रसाद श्रीहरे व नैवेद्य हरयेऽर्पितम् ॥२६॥ अहं तुतो धनं लब्ध्वा प्रयामि स्म स्वमन्दिरम् । प्रतं रक्ष सतां सेवात्मकं भक्तिं कुरु प्रमौ । कथासु दानवाः वै करोमि पूर्वभूभृताम् ॥८॥ कृष्णार्पण समस्तं वै विधेहि परमेश्वरे ॥२७॥ धर्मवाती गवा सेवां पितृसेवां वदामि च । मन्वं धुन्यं गृहाणाऽपि वैष्णवो भव उत्तमः । तीर्थसेवां व्रतरक्षा देवपूबां घाम प्रयास्यसि ॥२८॥ समुत्सवान् ॥ ९॥ महाभागवतो भूत्वाक्षरं नियमांश्च याँधापि जनानुपदिशामि तदा देवस्वरूप कथालये। स्नानधर्मादिकं सर्व चोपदिशामि सर्वथा ॥१०॥ देवानां मण्डले दिव्यरूपस्तत्र तिरोऽभवत् ॥२९॥ नाह किंचिन्मनाग वापि पाळ्यामि तु तचया । संहितायाः कयां श्रोतुं देवगणे स्थिरोऽभवत् । मूषावादी मिष्टवादी स्वार्थसिद्धिपरायणः ॥११॥ व्रतं चके प्रसादामभोजन सतवासरान् ॥३०॥ दुष्टात्माऽहं धनों धनं हरामि वार्तया । सर्ता सेवां मानवेन स्वरूपेण करोत्यपि। न धर्म न नियम यमं व्रतं करोम्यपि ॥१२॥ पादसंवाहनं देहमर्दन दर्शनादिकम् ॥३१॥ आसीत् सर्वे वचने मे न क्रियायां तु किचन । वैशाखशुक्लैकादश्यां प्रातः कथाश्रवोचरम् । आचारहीनः सततं तदाऽभवं प्रतारका ॥१३॥ लोमशः कृपया तस्मै मन्त्रं धुन्यं ददौ द्रुतम् ॥३२॥ गवां पित्रोः सुराणां च सेवया हौन इत्यपि । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा'। अमवं सर्वया आर्या असत्प्रलापगर्ननः ॥१४॥ 'प्रमोनारायण पद्मावतीनारायण प्रभो ॥३३॥ तेन पापेन मे विद्या कुविद्या समजायत । जयाकृष्ण ललिताभीकृष्ण राघापते व्याख्यानानि समस्तानि शाव्यपापफलानि च॥१५॥ सोऽपि देवो मर्नु लध्वा नामधुन्यं चकार ह ॥३४॥ वाक्ललैथितान्येव पापदानि ममाऽमवन् । नैवेद्यमोजन कृत्वा यावद् देवगणे स्थितः। एवं पापातिमारेण नष्टायुष्यो मृतोऽमवम् ॥१६॥ अकस्मादाययो तावन्मध्यान्हे श्रीनरायणः ॥३५॥ यान्यपुरं गतस्तत्र याम्यैः संदंशकुण्डके। दिव्यश्वेतहयाख्दः श्रीपतिः कमलापतिः। क्षितो बिहा कर्तिता मे बहिः कृष्टा चिपीटकैः ॥१७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीपतिवलमा ॥३६॥ संदंशैस्तीणधारेच निष्कासिता मुहुर्मुहुः। नेतुमाययौ पक्षितुरगे छत्रशोमिते। मेदिता छेदिता चापि प्रज्वालिता च कूर्चिता ||१८॥ आइयामास तं देवं मगवान् कम्मरात्मनः ॥३७॥ विदारिता करिता तनुमें कदमीकता। सर्वेषां पश्यतां देवश्चास्वाऽऽस्टो बभूव ह । बहूनि तत्र कष्टानि भुक्त्वा नकुलतामिह ॥१९॥ नीत्वा तं भगवान् कृष्णनारायणोऽक्षरं ययौ |॥३८॥ गतोऽस्मि शुषया वनोत्करोच्छिष्टं प्रबग्धिवान् । कृपैषा श्रीहरेधाति लोमशस्याऽपि भूयसी। तेन नष्टानि पापानि ममाऽवशेषकाण्यपि ॥२०॥ तं शाश्वताऽमरतामितः॥३२॥ पूतात्मा पूण्यवानस्मि सञ्जातोऽद्य दिवंगमः। नकुळा सकुलथापि भगवल्कुलवान् कृतः। मुरोऽस्मि चाऽद्य सम्पन्नः प्रयामि स्वर्गमुत्तमम् ॥२१॥ बद्रिके सा कया चात्र प्रभूता कथिता परा ॥४०॥ प्रत्युतवान् बद्रिके स नेमे सर्वान् सुवैष्णवान् । अथाऽन्यं ते प्रवदामि चमत्कारं हरेः प्रभोः। अथ तत्र सुरं तं तु जगाद लोमशो मुनिः ॥२२॥ भाटः कश्चित्कयां भोतुं समायातः कयास्थलम् ॥४१॥ त्वं सुरवर्याऽद्य देवत्वं गतवानपि। नारायणहरे कृष्णनारायणेति संचपन् । मरणं वे पुनथाऽस्ति देवेऽमृतत्वमस्ति न ॥२३॥ श्लोकं कृत्वा स्वति चक्र संहितायाः समास्थले ॥४२॥ तस्मात् साधय पुण्यात्मन्नमृतत्वं तु शाश्वतम् । 'कया कल्याणदा चेयं श्रीकृष्णः करुणाप्रदः । अपुनर्मवसंशं ब्रह्मलोकमनामयम् ॥२४॥ कीरतारामिषो श्रेयसेत उपागता॥४३॥ त सान्तममरभाव च ·२०० श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * शृणु बद्रीप्रिये 'नमो व्यासाय कृष्णाय संहितायै नमो मुहुः । आरोह विमानं तत् समाहूतो दयालुना। वैष्णवानां समाय च लोमशाय नमो मुहुः ॥४४॥ पश्यतां तु सदस्यानां ययौ घामाऽक्षरं हो ॥६॥ नमः सद्भयो महर्षिभ्यः साध्वीभ्यश्च नमो मुहुः । चात्र कृपेव कारण हरेः। पावनेभ्योऽत्र देवेभ्यः सर्वेभ्यम नमो मुहुः ॥४५॥ य इच्छति मोक्षं तं द्रुतं नयति माधवः ।।६४॥ भूयन्ते बहवः पापास्तारिताः कृपया खला:। शाश्वतानन्दलब्धेस्तु साधनं शरणागतिः। कृष्णनारायणेनात्र कीरतार समुदर ॥४६॥ तवाऽस्मीति याचकाय स ददाति परं पदम् ॥६५॥ हृदये वर्तत यश्च व्यासे च पुस्तकेऽपि यः। देही दिव्यो मवत्येव प्रारब्धं परिवर्तते। सदस्येषु च भाटे यः समामुद्धरतु प्रभुः ॥४७॥ कृष्णमन्दिरवासाहों बायते कृपया हरेः ॥६६॥ बहूनां चन्मनामन्ते प्रासोऽस्मि परमेश्वरम् । नरो मुक्तः पार्षदः स्याबारी लक्ष्मीः प्रजायते । शरण्यः स इरिटि प्रपत्रं पातु पामरम् ।।४८॥ कृष्णेन सह रमतेऽश्नुते कृष्णस्य सद्रसान् ॥६७॥ प्राप्तमध मया स्वर्ण रत्न पीयूषममृतम् । न न्यून विद्यते तस्य तादात्म्यद्रवतां लभेत् । पीत्वा पीत्वा दृढो भूत्वा प्रयास्यामि परं पदम् ॥४९॥ स्वामिनाथात् सर्वकामान् मुंक्त कृष्णासनासनः ॥६८॥ उर्तानादिश्रीकृष्णनारायणः प्रमेश्वरः। स्पर्शानन्दान् समस्तच कृष्णमालिङ्गय सोऽभते । परं घाम प्रयास्यामि मन्त्रधुन्यादिळामवान् ॥५०॥ रूपानन्दान् रसानन्दान् बितास्वादान् समस्तकान् ॥१९॥ एवं तष्टाव व नमनोवाच दण्डवत्तथा। गन्धानन्दान् गिरानन्दान् समस्ताऽऽलेषमोदकान् । चक्रे स्वात्मार्पणं तत्र धूलिं देहेऽप्यघर्षयत् ॥५१॥ शय्यानन्दान् समस्ताँश्च कृष्णकान्तात् समभुते ॥७०॥ अथ श्रीव्यासदेवश्च स्वत:प्रकाशकायनः। कचिद्धानि नि कृष्ण कान्तं रहा प्रसेवते । ददावस्मै मर्नु नामधुन्य सलिलसाक्षिकम् ॥५२॥ कचिद् रम्याणि पुष्पाणि भूत्वा गन्धैः प्रसेवते ॥७॥ 'मों नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। कचित् फलं स्वयं भूत्वा कृष्णं रसेन सेवते । 'प्रमोनारायण पभावतीनारायण प्रमो ॥५३॥ कचिद्भूत्वा कामधेनुः कृष्णं दुग्धेन सेवते ॥७२॥ ललिताश्रीकृष्ण राषापते विमो। क्वचिद्भूत्वा जयाकृष्ण रमा राम वक्षस्याराममिच्छति। 'वाकृष्णाय विधाहेऽनादिकृष्णाय धीमहि ॥५४॥ कचिच्छ्रीमाणिकी भूत्वा वहते कान्तमुत्तमम् ॥७३॥ तम्रो हृत्स्यः प्रचोदयादिति मन्त्रं च जगृहे । कचिद् अमरिका भूत्वा कृष्णगन्धं समभवे । माटर पवित्रतां प्राप्तोऽभवद् विगतकल्मषः ॥५५॥ वचिद् राधा सखी भूत्वा वाम्बूलं प्रददात्यपि ॥४॥ बद्रिके स प्रसादं च जग्ध्वा पीत्वा पदामृतम् । भूस्वा लक्ष्मीहररोधताम्बूलरसमेत दधार तौलसी कण्ठी चक्रे तिलकचन्द्रको ॥५६॥ आन्धसिकी क्वचिद् भूत्वा पाचयत्यस्य भोजनम् ॥५॥ चुन्यं चके मुदा अत्यन् कयां शुभाव लीनवत् । दासी भूत्वाऽऽप्लवनं सा कारयत्यच्युतस्य वै । बारसं पपौ नित्यं साधुसेवां चकार च ॥५७॥ देहसंवाहन दासो भूत्वा करोति सेवनम् ॥७६॥ मासमात्र स्थितस्त्वेवं भजन भीकान्तवामम् । यष्टिः स्वर्णमयी भूत्वा करस्पर्श सुविन्दति । कथार्थोचिन्तयन् ज्यायन् हृदये परमेश्वरम् ॥५८॥ नक्ककब्ध कचिद् भूत्वा मुखस्पर्थ प्रविन्दति ॥७७|| गोपालनन्दनं दिव्यं धारयन् कम्भरात्मनम् । पादुकारुपमासाथ पादचूम्बनमृच्छति। वैशाखशुक्लकादश्या मुक्तसंसारबन्धनः ॥५९॥ आदर्शरूपमासाथ कृष्णं स्वस्मिन् दधात्यपि ||७८॥ कीरवार का भत्वा समाधि प्राप मण्डपे। गेन्दुकता समासाद्य कृष्णपृष्ठ दधात्यपि। यावत्र समायातं विमानं कृष्णशोभितम् ॥६०॥ कुंकुम चन्दनं भूत्वा मासुखं प्रविन्दति ॥७९॥ दिव्यं तेबांसि परितः प्रासबत् स्वर्णकान्तिमत् । कललं च कचिद् भूत्वा नेत्रस्पर्श प्रविन्दति । कीरतारोऽभवन्मुक्ततदा वै दिव्यविमहः ॥६॥ सुग्धं दुग्णामृतं भूखा अठरे संविधत्यपि ॥८॥ पार्षदः परमात्मनः। बलं भूत्वा तथा धौत्रं कटिस्पर्श च विन्दति । सम्पबाटसमामासादिभूषिता ॥६२॥ तैलं भूत्वा रोममूलस्पर्शमुखं च विन्दति ॥८॥ भूत्वा करोति ·* तिष्यसन्तानः २०१ -- बहुश्रुतः ॥५॥ मनोमवः खयं भूत्वा कृष्णानन्दं समश्नुते । कृपया च गतौ मुक्ति सागरः कीरतारकः। सधा भूत्वाऽस्य रमते यानं भूत्वा वहत्यपि ॥८२॥ पाठको वाचकः श्रोता संहिताया हि मोक्षदाः ॥१०१॥ सिंहासनं कचिद् भूत्वा राबते स्वामिनाऽऽभितम् । कम्बकाय कचिद् भूत्वा परितः सेवते हरिम् ॥८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने सुगन्धिपवनो भूत्वा सेवते शीतलोऽपि सन् । सागरदानवारुटस्य कीरतारमाटस्य च कथाश्रवण- उर्मिका वाऽगरक्षं च भूत्वाऽगुलिं च वर्म च ॥४॥ साधुसेवादिमिर्मोक्षणमित्यादिनिरूपणनाम- कोखमो रखना भूत्वा वक्षा कटिं च सेवते । कसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७१ ।। मुक्तिपानं कचिद् भूत्वा प्रसाद सर्वमश्नुते ॥८॥ श्रीनरनारायण उवाच- स्नानकुळ कचिद् भूत्वा स्पर्श विन्दति सर्वतः । कचित् कान्ता प्रमा भूत्वा कान्तमालिष्यति प्रभुम् ।।८६॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि कथां ज्योति विदस्य वै। कचिचु गरुडो हस्ती भूत्वा बाबी विमानकम् । विक्रमनगरे विप्रो देवमतीश्वरः ॥१॥ वाहनं नरयानादि भूत्वा धारयति प्रभुम् ॥८७॥ कुलकुटुम्बसहितवासीद्धमत्रतादिमान् कचित् पार्शवती भूत्वा सर्वसेवा करोति हि। देवसेवापरण्यापि प्रबाकल्याणचिन्तनः॥२॥ सका मुक्कानिका प्रेम्णाऽश्नुवते हरिनं रसम् ।।८८॥ आतिथयः शरण्यश्च परदुःखप्रमजनः । बद्रि घान्यवरे प्रेम्णा मुक्काः पिबन्ति तद्रसम् । ब्रह्मकर्मपरश्यापि ज्योतिर्विद्याऽर्धपण्डितः ॥३॥ गोलोके गोपिका गोपा पिबन्ति कृष्ण रसम् ॥८९॥ बद्रिके सर्वलोकेषु चार्घः सर्वकर्मसु । वैकुण्ठे पार्षदा पार्षदान्यः पिबन्ति तद्रसम् । न पारं निर्णय याति ततो भवति क्लेशमाक |॥ ४॥ अन्याकतेऽमृते धानि श्रीपुरे बटरीवने ॥९०॥ औषधेषु भाग्यवित्सु ज्योतिर्वित्सु कलामु च । घेतदीपे भीरखापों पिबन्ति सेविनो रसम् । सर्वथा पारगो दीर्यानुभवी कुंकुमवापिकाक्षेत्रे ब्रह्मप्रिया हरिप्रियाः ॥९॥ साधनेष्वनुकूलेषु ध्रुवं पिबन्त्यनादिकृष्णस्य रसं राधारमाश्रियः। अपारगस्त यत्लेन दैवानुकूलवमनि ॥ ६॥ बया च ललिता लक्ष्मीः मालती माणिकी प्रिया ।।१२।। अकस्मालमते पुष्पं फलं वा लभवे कचित् । पद्मावती प्रायशो न फलं याति विफलं लभते सदा ॥७॥ सुखदाभीनारायणी च भार्गवी। असत्याऽऽहम्बरदोषैलिप्यते विज्ञगर्ववान् । तुळसी पचिनी पद्मा पिबन्ति ता हरेः रसम् ॥१३॥ अर्धदग्धेन भाव्यं न प्रायशः क्लेशकारिणा ॥८॥ बदरी ब विकुण्ठा व मुक्तिः शक्तिः सरस्वती । अर्धामियो मिषडमध्यः शतहिंसोत्तरं वरः। एता श्रीकृष्णकान्तरसं पिबन्ति शाश्वतम् ॥१४॥ उत्कृष्टमावमायाति हिंसापापशतान्वितः ॥९॥ सनकाया: साघवच नारादाद्या महर्षयः। अर्धामिशस्तथा ज्योतिर्वेत्ता रेखाषिदस्तथा। भ्यासाद्याः शंसकाचापि कार्यों रस पिबन्ति हि ॥१५॥ बहूनामवृतानां च पापवान् जायते सदा ॥१०॥ बलिराबादयो दैत्या विमीषणादिराक्षसाः। असत्यकथनैश्चापि सन्दिग्धानां प्रदर्शनैः। बरा शंकराधाम पिबन्ति श्रीहरे रसम् ॥१६॥ निधितशानविधुरा विश्वासघातदूषिताः ॥११॥ अग्न्याश्यो देवताभ काश्यपा गरुडादयः। विपये वर्तमानास्ते परान् विपथयन्ति च। भाना शुवमुख्याब पिपन्ति भौहरेः रसम् ।।९७॥ तेन दोषेण नायन्ते मृतास्तियश्चि राक्षसाः॥१२॥ भोगिनः शेषसाचा गावस्तु कामधेनवः। उपदेशकरा एवं वृथा वाचा विहारिणः। भामनिवेदिनो मकाः पिबन्ति भीहरेः रसम् ||९८|| स्वयमुक्तार्यशून्यास्ते परोपदेशपण्डिताः ॥१३॥ बद्रिके भरणं प्रासाः सामस्त्येन समर्पिताः। तिरो योनिमृच्छन्ति जायन्ते राक्षसा अपि । नासा दास्या प्रियवर्गाः पिबन्ति भीहो रसम् ||९९॥ बद्रिकेऽतो भिषक्त्वं विद्वत्त्वं ज्योति प्रवेतृता ॥१४॥ ये धामाक्षरं प्रासा: पबमरस तु ते। सत्येन युजिता सर्वे स्वर्गदा मोक्षदा अपि । मिलन्धि बनतं बद्रि परखमपाभयाः ॥१०॥ असत्ययुधिताः सर्वेऽधोगती निरयप्रदाः १५॥ २६ ममश्नुते ।

·२०२ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता कर्णयोः ॥२०॥ च सर्वथा। बद्रिके स तथा चार्धज्योतिषी ग्रहदर्शकः। अन्यायोपार्जित सर्व रोगेण विनियापितम् । भाग्यामाग्यप्रवक्ता मिथ्याचारोऽभवत्तदा ॥१६॥ अथाऽस्य मतिरुत्पन्ना भुवा श्रुत्वा पुनः पुनः ॥३५॥ तेन पापेन संलिसो देवगतीश्वरामिधः। कथाप्रशंसा बहुधा रोगघ्नीं मोक्षदा तथा । गलगण्डेन रोगेण कण्ठमालवा तथा ||१७|| कथास्थलं ततो गन्तुं रक्षितुं स्वं व्रतादिभिः ॥३६॥ गले कर्कटवृद्धया पीडितथाऽभवचदा। पल्यै निवेदयामास विचार गमनात्मकम् । जिहामूलं खा छन्नं , मिला हवा ततोऽभवत् ॥१८॥ बद्रिके दुःखमाक् प्राणी मजते श्रीप्रभुम्पतिम् ॥३७॥ अस्पष्टवर्णा पाणी च शनै भूकतां गता। सुखे नैव स्मरत्येनं सुखदं सुखदं माधवीप्रभुम् । एवं रोगामिभूतस्य शिरसो वेदनाऽमवत् ॥१९॥ विपद्येव स्मरत्येनं स्वार्थी प्राणी बुधोऽपि सन् ॥३८॥ गप्पयोबाऽभवत् पाकरतेन दुःखेन पीडितः। मानुष्यं सर्वया प्रासं स्मृत्यर्थे श्रीहरेः सदा । पूयपाकोऽभवद् भाले पूयस्तावध तद् विस्मृत्य धने पल्या यापयन्ति क्षणं खलाः ||३९॥ नेत्रयोरान्ध्यभावश्च बाघिय पूर्वकृतं चाप्यनायत। भक्षयन्ति नवीनं नार्बयन्त्यपि। अहो प्रारम्पदुख वा सञ्चित तत्समागतम् ॥२॥ पुण्यं त्यक्त्वा पापमेवाऽऽचरन्ति निरयाय ते ॥४॥ कृतं मिष्याप्रचारं यत् समस्तं भुज्यते विह । असत्यं हृदये यस्य वाचि त्वसत्यता भवेत् । तस्मान्मिथ्या न कर्तव्यं न कर्तव्यं मृषा क्वचित् ॥२२॥ कर्मस्वसत्यता तस्थ त्रीण्यत्र निरयाणि ॥४१॥ असत्यं घोरपाप नोपदेष्टव्यमनृतम् । नाचरणीय तत्फलं निरयं निरयप्रदम् । अशात नोपदेष्टव्य दर्शनीय नरकं दुखं सर्वमसत्यकारिणः ||४२|| न चाऽनृतम् ॥२३॥ कथनीयं न सन्दिग्धं विपरीतं वा प्रथम नरक सम्परिकीर्तितः। नरकं देहे रोगः नाऽहितं चिन्तनीयं च स्वार्थदोषामिपातिना ॥२४॥ द्वितीय नरकं चाऽनाऽबरलब्धिस्त्वतुष्टिदा ||४|| नाऽनिष्टं करणीयं च कारणीयं न केनचित् । तृतीयं नरकं भार्या दुष्टा दुष्टः पतिथ वा। नाऽन्धमार्गे बावनीयं नाकष्टव्याः परेऽपि च ॥२५॥ चतुर्थ नरक दास्य कर्य परवश्यता ॥४४॥ न पातनीया गतज्ज्वे पतनीयं न सर्वथा। पञ्चमं नरकं नित्य कलहः स्वजनेषु वै। दृष्टं वाच्यं न त्वष्टं वाच्यं प्रामाणिकं तु यत् ॥२६॥ षष्ठं तु नरकं प्रामे देशे च बहुशत्रुता ॥४॥ वक्तव्यं फलवद् बद्रि निष्फलं नानृतं मुषा । सतम नरकं राबदण्डवातिप्रयासिता । आसभुतं प्रवक्तव्यं पासल्या स्वया न तु ॥२७॥ अष्टम नरकं तृष्णा वासना चाऽनिवर्तिनी ॥४६॥ आधी दाः प्रदातम्या: कृष्णार्पणविधित्सया। नवमं नरकं चेष्टाऽलामस्तयाऽवमाननम् । वचनं तु प्रदातव्यं फलाऽऽयतिमा सदा ॥२८॥ दशम नरक नित्यदारिद्य सर्वतोऽधिकम् ||४|| आशा कार्या वासया स्तुतिः प्रमोदकारिका । एकादशं तु नरक सर्वत्रषाऽर्षदग्धता। कार्य समाजाचर्यकारकम् ॥२९॥ द्वादशं तु तु नरकं यनित्यं नरकक्षालनम् ।।४८॥ भवन कीर्तनं गीतं कर्तव्यं तुष्टये प्रयोदर्श तु नरक नवदारमलानि वै। प्रशंसा तु महतां वै कतंच्या पूज्यभाषतः ॥३०॥ चतुर्दथं तु नरकम् उदरस्थं सदा मलम् ||४९|| वर्णनं सर्वथा कार्य अवगुणं ततोऽधिकम् । मळकृष्ट शरीरं वै नित्यं नरकसंभतम् । चिन्तनं तु विधातव्यं सहस्तर्कित तथा ॥३१॥ पञ्चदशं तु नरकं पशुवन्मलिना स्थितिः ॥५०॥ किन्तु रोगे आहे सत्यं वाच्यं विश्वासकर्मसु । घोडशं नरकं याम्यं सहसषा तु विस्तृतम्। व्यवहारे यथायोग्य वक्तव्य सत्यमेव ॥३२॥ इत्येवं बद्रिके लोके भवन्ति नरकाणि हि ॥५१॥ प्राणनाथाय यद् योग्यं तदक्तव्यं विधानता । बुटपुत्रो पुष्टशिष्यो पुष्टशिष्यो रामा मक्षका। बद्धिके सोऽयं मिषमिथ्यामिवूषणेः ॥३३|| रक्षको भक्षकनाता भक्षकमाता इन्टेति नरकाणि वै॥५२॥ पीरितो बहुधा छलामा प्रातिकूल्य तथाऽनिधप्रातिविघ्नानि यान्यपि। यपि, न्ययं वा प्रासो निर्धनता पुनः ॥३४॥ सवें वे निरया लोके दुर्भाग्यानो मपन्ति हि ॥३॥ नाटकं रसवत् रोगबातारं न ·कतिष्यसन्तानः २०३ उल्षणः महान् ॥५९॥ सदा। परम् । . कारागारे निवासश्च तथाऽरातेरधीनता। नैसर्गाशुद्धदेहोऽय कर्य शुद्धिमवाप्नुयात् । दुर्मिक्षे मिक्षुकी वृचिर्नरकाणि भवन्ति हि ॥५४॥ तस्माद् योगिजना नित्यं शालयन्त्यान्तरं सदा ॥७३॥ लोमो मानं च षट् कामो वेषो रागोऽप्यसूयिका । ध्यानेन चेतन देहस्थितमात्मानमुत्सुकाः। ईया मत्सर उद्वेगः साक्षात्ते निरयास्त्विह ॥५५॥ समाधिनाऽऽप्नुवन्त्येनं सत्यं सत्यात्मनाऽन्वितम् ।।७४॥ अशानं तमो मोहश्चौर्य शाध्यमपूर्णता। परमात्मा नित्यशुद्धः कृष्णनारायणो हरि।। प्रतारणं विश्वस्तघातनं निरयारित्वमे ॥५६॥ यत्रास्ते चासने तचासन शुद्धं सदारमकम् ||७५॥ उन्मत्त्वं विचित्तत्वं शीतोष्णागम सनात्मा चेतनो नित्यसच्चिदानन्दतत्वका। छेद्यमेयाजहीनत्व नरकास्ते सदा मताः ॥५७॥ ते सन्तं सात्वतं मकं भावयन्ति बुधाः सदा ॥७६॥ मलमूत्राशयाः सर्वे नरका देहरूपिणः। हृदये वर्तमानं त स्वामिना संविराजितम् । गर्भवासोः बन्ममृत्यू नरकास्ते सदा मताः॥५८|| प्रकाशित प्रकाशितं भितं नित्यं श्रीकृष्णपरमात्मना ।।७७|| यावन्तः कर्दमाः स्वेदा दुर्गन्धा नरका हि ते । ध्यायन्ति शानविमा देहमावविवर्जिताः। अपकीर्तिश्च नरक शोकामिनिरयो विवेकलन्धवैराग्याः सन्तः सन्त हदि स्थितम् ॥७८|| माधयो व्याधययोपाधयस्ते नरकाः यत्राऽसत्यमवृतं फगुमिष्यामृषात्मता। बद्रिके यस्य सन्तोषस्तस्य स्वर्गमनुत्तमम् ।।६०॥ अणुवस्याऽपि नास्त्येव सन्तो प्यायन्ति तं निबम् ॥७९॥ तृष्णाक्षयसुखं स्वर्ग निरीहता सुखं वे पारं सम्मयान्त्यस्य कर्दमस्य हि वर्मणः । प्रतिष्ठा शौकरी विष्ठां गौरव रौरवं तथा ॥६॥ सर्वमलानि सन्त्यज्य प्रयान्ति परमेश्वरम् ॥८॥ अमिमानं सुरापानं त्यक्त्वा श्रीणि सुखी भवेत् । माया मलामिका निस्यं तत्रापि राबसो गुणः । नेच्छानां विलयवास्ति भोगानां विरतिर्न हि ॥६॥ तमस्तु मलिनं नित्यं मलं सर्वे हि तामसम् ॥८॥ कर्मणो शून्यता नास्ति श्रीणि त्यक्त्वा सुखो भवेत् । उत्पषतत्वानि महदहं च मायिकौ। तसिनःस्ति रसानां वै शान्ति स्तिच कर्मिणाम् ॥६३|| इन्द्रियाणि विषयाब भूतानि मलिनानि वै ॥२॥ मौतिकानि समस्तानि मलिनानि मलानि च। निवृत्तिदेहिनां नास्ति त्रिगुणः सर्वदा सुखी। बद्रिके वापसाः सन्तस्तस्मात् सवन्ति भौतिकम् ।।८।। अध्यात्मशाने दिवसो रानियस्य नरायणे ॥४॥ शाश्वतं चिन्तयन्त्येव भवन्ते शाश्वतं हरिम् । निद्रा ब्रह्मात्मसन्धाने स वै स्यात् सर्वथा सुखी । तिष्ठन्ति ब्रममावे च मोदन्ते चात्मगहरे ॥४॥ दुखदा सुखतृष्णापि तां त्यक्त्वा स्यात् सुखी सदा ॥६५॥ परिहरन्यसत्यं शरीर नरकं पापौषसंमतम् । सर्व नवदारं मलैर्मृतम् । मलात्मकविरात्मनो निरयात्मकम् ॥६६॥ मोक्षार्थं च यतन्ते वे सवर्षाभयमास्थिताः ॥८५॥ मरे एवं बदरि नासिकायाः प्रगर्तयोः । बद्रीमिये देवगतीश्वरत प्रपश्य सत्याऽसत्यमयं वीक्ष्य पूयमागः प्रसवति दुर्गन्धधौष्ठलेपकः ॥६७॥ परमाग्यं प्रहाँस्तथा ॥८६॥ अलाबालं मुखे नित्यं कफधान्तम्प्रदेशतः । सस्याऽनृतमयं सर्वे सन्दिग्ध मावि देहिनाम् । मुखमायाति नित्यं च दन्तमूलेषु पूयकम् ॥६८॥ निवेदयति देहिम्या पापमर्ष यथातथम् ।।८७॥ दुर्गन्धं दन्तमूलेषु पक्वं पूर्व प्रवर्षते । वेन पापेन पीडावान् पल्यै सह प्रमुक्तये । प्रातर्मुख हि दुर्गन्धं श्वासो दुर्गन्धसंभूतः ॥६९॥ पत्नी धर्मवती मला पत्युः प्रियचिकीर्षया ॥८॥ स्वेद सर्वेषु सर्वत्र रोमस्वमिसवत्यपि । पतिं नीत्वाऽनसा साध्वी जगाम शर्करापुरम् । दुर्गन्धः खारभूत् सर्वः सुगन्धो यत्र दुर्लभः ॥७॥ कथास्थलं मुनि ध्यासं ददशं च पुपूष च ॥८९॥ अर्धगमेवं दुर्गन्धमन्यांगानां तु कथा। न्यवेदयत् स्वामिदुःख मुक्तये प्रार्थयन्मुनिम् । मनुष्याणां विडालानां सिंहानां रक्षसां तथा ॥७१॥ व्यासं स्वत:प्रकाशाख्यं व्यासोऽपि दयया तदा ॥९॥ पिशाचाना सूकराणां काकाना देहसाम्यता । भूसराय ददौ मन्त्र नामचन्यं ददौ प्रतम् । सर्वथा नित्यदुर्गन्धाऽदिसंभूताम् ॥७२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥११॥ भूसुरा।

·२०४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता तस्य रोगनाशन न लेमे प्रमोनारायण पद्मावतीनारायण प्रभो। नित्यं रात्री दिवा प्रातर्बन्दिस्त्रियन बन्दिनः । बयाकृष्ण ललिताश्रीकृष्ण राधापते विभो ॥१२॥ वन्दनामिश्रिता गीतीर्गायन्ति सविधौ ॥ ५॥ पक्षी चापि प्रजग्राह मन्त्रं धुन्यं व्रतं तथा । विष्णुतुल्यमिन्द्रतुल्यं रुद्रतुल्य शशिप्रमम् । पपस्तौ हरेः पादामृतवारि शुभप्रदम् ॥१३॥ रवितुल्यं चक्रवर्तितुल्यं मत्वा नराः त्रियः ॥ ६॥ चखदतुः प्रसाद च शुश्रवतुः कथामृतम् । कल्पितास्तत्कया: सर्वा गायन्ति सुप्रशंसिताः । मावान्ते श्रीहरिस्ताभ्यां दर्शनं प्रददौ प्रभुः ॥९४॥ अयमानो बन्दकस्तु नूनं नित्यं प्रगायति ॥ ७॥ पस्पर्श तं कराग्रेण रुग्णं नीरोगिणं व्यधात् । प्रसन्नोऽस्य विशेषण जायते वज्रविक्रमः। दिव्यभाव व्यपाश्चापि भायों दिव्या व्यथातथा ।।९५॥ पारितोषिकमस्मै स स्वर्णमुद्रां ददाति च॥८॥ ततस्ताभ्यां प्रार्थितश्च हरिर्मोक्षार्थमत्यति । जयमानो जयं दत्वा नत्वा तं नृपतिं गृहम् । हरिः कृत्वा दिव्यदेहौ तौ तु निजे विमानके ॥९६॥ नित्यं प्रयाति मुदितः काव्यं नूलं करोति च ॥९॥ न्यस्य वैशाखपूर्णाया निन्ये धामाऽक्षरं निजम् । द्वितीये च दिने प्रातर्गत्वा गायति सजिधौ । पश्यतां सर्वलोकानां ज्योतिर्वित् प्राप मोक्षणम् ॥९७॥ एवं सदा करोत्येव जीविकां लभते सदा ॥१०॥ पुण्यवत्या स्त्रिया साकं परं मोक्षमवाप सः । अथैकदा जयमानो जयमानो ज्वरेणातीव पीडितः। बद्रिक महदाश्चर्यमभूत् तत् सर्वदेहिनाम् ॥९८॥ शेके गन्तुं न भूपाध्ये भूपश्च विलोऽभवत् ॥११॥ मासमात्रेण विप्रस्थ मोक्षणम् । प्रतीक्षमाणस्तं राजा दर्शनं का। प्रश्वशंसुर्जना विप्रमाों पतिव्रतां शुभाम् ॥१९॥ उल्याय। स ययौ पदयां जयमानस्य मन्दिरम् ॥१२॥ यया स्वामी प्रापितो वै मोक्षं चाशाप्रवृत्तया । नयमानश्रकाराऽस्य भूपस्य स्वागतादिकम् । धन्या सा गृहिणी लोके याऽऽशाकरी वरस्य वै॥१०॥ आसनं प्रददादूपाविवेश नृपतिः च ॥१॥ धन्यो नारायणश्चापि शरण्यो मोक्षदो वरः। पृष्ट्वा तु कुशलं वीक्ष्य ज्वरितं कविमुत्तमम् । बद्रिके जीवलोकऽत्र नेहः स्वर्गः सदोत्तमः ॥१०१॥ बन्दिनो ज्वरशान्त्यर्थ चौषधम् ॥१४॥ परोपकास नेहेन सेवा नेहन जायते। कारयामास नृपतिस्तस्याये त्ववसन्नृपः। सुखदत्वं प्रेममा यत भया तथा ॥१०२॥ मुहूर्तान्ते ज्वरो नष्टो नीरुग्णो बयमानका ॥१५॥ पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणावर्तनात्तथा । नृपं बन्दिप्रियं तत्र बवन्दे तन्मनो विदन् । मुक्तिर्मुक्तिर्मवैचापि कृपा कृष्णस्य वै भवत् ।।१०३॥ महो राजन मथार्थ में भवतो नाम विद्यते ॥१६॥ इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने राजसे देववल्लोके रमसि धुनिवासिवत् । देवगतीधरस्य विमस्याऽर्धज्योतिर्विदोऽसत्यपापादिनाशेन शोमसे कृष्णवद् विष्णुतुल्यो ददासि सम्पदः ॥१७॥ कथाभवणकारिणः पुण्यवतीमार्थासाहितस्य मोक्ष इत्यादि- दयां करोषि लक्ष्मीवधिमालयसि निरूपणनामा दासप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७२ ।। मायासि मेषवद् राजन् णोषि फरमात्मवत् ॥१८॥ प्रेरयसि अमेवामा प्रना घरसि धर्मक्का श्रीनरनारायण उवाच- सुधांशुवत् पोषयसि प्रकायसे व चन्द्रवद ॥१९॥ शृणु बद्रोप्रिये देवि बन्दिबनस्य पावनीम् । सेवसे मातवद् राजन् सुखाकरोषि रानिषत् । माक्षरी कृष्णनारायणस्तवाऽन्विताम् ॥१॥ पितृषत् पाख्यसि भीसमो भवति भूतले २ देषरागबयनानि नगरे पावनः परः। कुवेरोऽन्य इवाऽमासि भनदाता बनेपर। बन्दिवनोऽभवनाम्ना जयमानामिधः सुखी ॥२॥ सुवर्ण सुवर्णे सावयस्यत्र बहिस्या प्रतामवान् | कटवाहितस्तत्र, वसमानव बीविकाम् । शासने धर्मराजाभो बिमाधि प दिपतिः बन्दि मुषन्दनं राडा कत्या. निर्षहवे अस ॥३॥ यत्र रावन् विपसे तन प्रवामते दिषम् IRRH देपरागतये ।..मामे,' राबाऽऽसीद् बनविक्रमः । स्वायते चापि खगें तमेवराय बलियो gar वानप्रियातमोजमा-४ ॥• यत्र रावन पर्तसेः गोमेकामते तलम् || वैद्यमाहूय ब्रमवत्। भवा ·विष्यसन्तानः २०५ तत् ॥२४॥ प्रवर्तते। प्रमुः ॥२७॥ तं च तथा सौषो वैकुण्ठायते स यत्र भ्रमसि माग्यवान् । अहो यामिमहो यामिनारायण प्रभोपते । यत्र बससि क्षणवत् स्थळ मोक्षायतेऽपि अहो कृष्णहरे स्वामिन् पद्मावतीसतीपते ॥४॥ भावपयसि रमेशॉप सुरेशानीश्वरानपि। अहोऽक्षरपते स्वामिन् बदरीमुगुणापते । सर्वे वहन्ति सतत समया मत्यका इव ॥२५॥ दुःखहाश्रीपते राधामंजुलीमाणिकीपते ||४|| सर्वशास्त्राणि गायन्ति वनविक्रमसद्गुणान् । मुक्तमुक्कानिकाहंसावामिन् बयादयापते । भुवं राचन् मया त्वद्य शर्करानगरेऽधुना ॥२६॥ बयाललिताकान्तश्रीसर्वधामपते पते ॥४५॥ लक्ष्मीनारायणसहितायाः कथा मात्ममोक्षपते लक्ष्मीसहिंताख्यकथापते। यस्या प्रवर्ण्यतेनादिकृष्णनारायणः मामुखर कृपासिन्धो वनविक्रममदर ॥४६॥ ম स्वामीकृष्णनारायणो हि सः। एवं ब्रह्मात्ममावेन बयमानस्तु वन्दका सविताधर्ता सर्वब्रह्माण्डरक्षकः ॥२८॥ कमरालालं च तुष्टार गोपालतनुवं मभुम् ।।४७ सर्वराजाधिराम सर्वलक्मीरमापतिः। नृपति चापि कृष्णनारायणेक्यभावतः। सर्वमुक्तपतिः सर्वदेवतानां देवतम् ॥२९॥ राजा कृष्णामिधाः भुत्वा पूर्ण निष्कल्मषोऽभवत् ||८|| सर्वशक्तिपतिः सर्वसम्रा ब्रमाण्डधारका। अशानं विगत राजशे मोहो नोऽमवचदा । सर्वविष्णुशिवपूज्यः सर्वब्रह्माभिवन्दितः ॥३०॥ नष्टो रागो निजलावाविषयो विरमोऽभवत् ॥४॥ सर्वतीर्थनिवासब प्रज्ञापत्रावतीपतिः। मिथ्यामिमाननाशेन प्रकायोऽस्य म्यवायत। सर्वेशानः सर्वदेशिनियन्ता सर्वमोक्षदः ॥३१॥ कथायाः श्रवणेच्छा च दर्शनेच्छा हरेस्तथा ॥५०॥ राधाषयापति कृष्णो बाकष्णो हि गीयते । कालमृत्युजराव्यापिनाशेच्छा व्यजायत। रामन् यया सार्वभौमो भगवान् स विराबते ॥३२॥ वैराग्यवाऽभवत्तस्य नाशशोकाच्छरीरतः ॥५॥ पिरावते सार्वभौमोऽनन्यसमो भुवि । विवेकं प्राप्तवान् राजा श्रुत्वा मृषाप्रशंसनम् । महो माग्यं परं मन्ये कृष्णवन्नृपतिरहे ॥३३॥ अहोऽयं जायमानो मे कुरुते यत्प्रशंसनम् ॥५सा. अहो भाग्य परं राजन् साघुवद् बर्तसे सदा । तदंशोऽपि मयि नास्ति मयि शक्नि विद्यते । ममा मिप्या वर्तसे न सत्यत्रतः प्रवर्तसे ॥३४॥ विद्यते नैव भक्तिम नारायणबलं न च॥५३|| सत्यं पनि सत्यं च शृणोषि विन्दसे ऋतम् । कालपाशय योग्योऽहं मरिष्यामि क्षणान्तरे। सम्म नब चिन्तयसि मोझे स्थितोऽसि सर्वथा ॥३५॥ कोटबद्वर्तमानोऽस्मि सटी मे गणनाऽस्ति न ॥४॥ कालकबलता प्रासाः पूर्वपतयोऽभुवाः। नाऽहं मृत्युविहीनोऽस्मि कालस्य कवलोऽसम्यपि । न. वथा भाससे रावन् कालपाशातिगो मसि ॥३॥ मायायो पर्वमानोऽस्मि मोक्षे नैव स्थितोऽस्मि च ॥५५॥ मुत्या सर्वेषु यथास्ते स नास्ति वनविक्रमे । चिन्तयामि न चात्मानं न ब्रम न नरायणम्। पार्थक्य वाम्यकानि न सन्ति. वप्रविक्रमे ||३७॥ न पाल्यामि सत्यं च मिथ्यायां संरतोऽस्मि च ॥१६॥ अनादिभीमनारायणवल्यो विभासि न वई साधुवष इतस्तर तु कृष्णवदा मसे इण मो कृष्ण पोष्ण हरे हरे ॥३८॥ सराबोऽपि नैवामि सार्वभौमः कुतस्तराम महो या राममहो रामन् हरे हरे । नानायां मम देोऽस्ति देवाधास्त कुवस्वराः। छपनाराम कुपनारायण नरायण ॥३९॥ दुर्गुणोऽहं सदा चाऽमि सत्रुगल कुतस्तरः ॥८॥ बाकणानादिपनारायण रमाया। गालियोऽई प्रमुखोऽहं मुलाकीर्तिप्रियोऽसमहम्। मिनारायण रमापते ॥४०॥ मायाजाले विषियोऽहं प्रमोन्मचवरया महो दिजो भी भीमदयालण श्रियः पते। अहो नाराका कृष्णः मर्यते न मया हसि। भाग्यं मम राबन्द कण कृष्ण हरे हरे॥४१॥ इच्छामि भषित नारायणमुल्यो मूषाभव: ॥ भहो भान्वं नपवेष कम कृष्ण हरे हरे। पापं करोमि सतवं पापामा कृष्णशत्रुवत् । स्वामित्रहो स्वामिनारायण जापते ॥सा महापाप्यविपापामा कारयामि प्रशंसनम् ३१॥ मे।

·२०६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * सह ननत वै नास्ति पूगीफलं हस्ते वाच्छामि शेवधीयताम् । जयमानोऽपि तेनैव साध संकीर्तनं व्यषात् । निर्मलं हृदयं नास्ति समिच्छामि सुरेशताम् ॥६॥ प्रमोदसंभूतश्चापि राज्ञा ह॥८॥ मलिनं सर्वथा वर्म मन्ये शिवाधिक खलः। अहो बद्रीप्रिये कृष्णनारायणस्य कृपा। कीडशोऽहं पशुभेष्ठोऽधमो मिथ्याभिमानवान् ॥६३॥ मिथ्याभिमानवान् ।।६३॥ कथाकृष्णप्रशंसामिः कृष्णश्योपस्थितोऽभवत् ॥८२॥ धन्योऽयं जयमानो हि भक्तोऽस्मि परमात्मनः । एवं मुहूर्तमान तो नृत्यं गीतं प्रचक्रतुः। मम मोक्षकरस्थास्मि गुरुवाप्यस्ति मेऽधुना ॥६४॥ ततः शान्तौ सुखानन्दभृतौ विरेमतुः क्षणम् ॥८॥ प्रशंसामिषतो येनाऽऽहितं शानं मयि ध्रुवम् । परस्परं कथयामासतुः पारमेश्वरम् । विवेकम्माहितस्तेन मृषागविनाशकत् ॥६५॥ दर्शनं च महानन्द महासौभाग्यमात्मनोः ॥८४|| स्मारिता देवताः सर्वाः स्मारितः श्रीनरायणः । शुश्रुवुश्वाऽज्यमनुजा नरा नार्यस्तदा गृहे। स्मारिता भीसंहितायाः कथा पापविमोचिनी ॥६६॥ आयाता ये महाअर्यपरा द्रष्ट नृप तदा ॥८५॥ अवश्यं पापनाशाथै गच्छामि तत्कवास्थलम् । राजा बन्दी बन्दिपली बन्दिपुत्रास्तया स्त्रियः। पावनी साधुतां लब्ध्वा करिष्ये भवनं हरेः॥६॥ पुत्र्यच बान्धवाश्थापि शर्करानगर प्रति ॥८६॥ वरिष्यामि भवाघि च करिष्ये स्वाममोक्षणम् । गन्तुं सबा बस्ते नृपो राशी च तत्सुताः। मृषापा क्षालयिष्ये ग्रहीष्ये सत्यवर्तनम् ॥६८॥ पुन्यो राझ्यास्तथा लोकाः प्रजा नार्यों नरा अपि ॥८७॥ नामभवणमात्रेण हृदयं पूततां गतम्। सहसयो मानवास्ते शर्करानगरं प्रति । तल्याभवणात् किं किं स्यान्मे श्रेय उवमम् ॥६९॥ गन्त बभूवुधाऽमात्यप्रधानकर्मिणः ||८८|| बयमानो बयत्वेव मे विवेकप्रदो दास्यो दासाः कर्मचारा मटाः संरक्षकास्तया । बन्दका वन्दिनः सन्तु ताहशा मोक्षदर्शकाः ॥७॥ गनवाहनसंयुका अश्ववाराम निर्ययुः ॥८९॥ अज्ञानहारकाः सन्तु न सन्तु शंखवादिनः । बहुवर्णे धनं घान्यं पुष्कलं सह मियागालफा मा च सन्तु सन्तु ऋातंवदाः ॥७१॥ दानयोग्याऽम्बरपानभूषाकम्बलकानपि ॥९॥ विचार्यत्यं नृपः प्राह शिष्यवद् रन्दिनं गुरुम् । सोत्सवा बहवो लोका हलहलेति वादिनः। भहो विवेकदानेन तारितोऽहं त्वया राहे ॥७२॥ नियंयुस्ते तीर्थयात्राकृते प्रति ॥९॥ प्रचंसा या त्वया प्रोक्ता अता मयाऽतिरागिणा । भवनं चक्रिरे मार्गे महोद्यानमुपाययुः। भुतोत्तरं मम नष्टो रागस्तृष्णा लयं गता ॥७३॥ कयामण्डपसानिध्ये सहसशख बनाः॥१२॥ मुषा सत्यं च यत्तत्त्वं प्रकाशितं तु मे हृदि । महोद्याने निवासाथ यथायोग्य प्रचक्रिरे। दासोऽस्मि ते गुरुस्त्वं च संसारोबारकन्मम ||७४|| लात्वा तीर्थचले देवान् प्रपूज्य मण्डपं प्रति ॥१३॥ पद मे क्व हरिस्त्यास्ते कृष्णनारायणः प्रभुः। ययुस्ते पूषनं चक्रा संहितायाः कथोत्तरे। वर्तवे लक्मीनारायणीयसंभवा ||७५॥ व्यासस्य पूषनं चकुलोमशस्य सता तथा ॥१४॥ भवणेच्छा वर्तते मे मृषपापं व्यपोहितम् । आरार्षिक प्रचाधोपदा न्यः पुरस्तदा । मोरेका वर्तते चन्दिन् नय यत्र कथामृतम् ॥७६॥ व्यासाचा: स्वागत चक्रुर्ददुः प्रसादभोजनम् ।।९५॥ इत्येवं बदतस्तस्य नृपतेदन अथ राजादयः सर्व ययुर्निवासमुसुकाः। भवायन प्रकाशे स्वहृदये परमामनः॥७७|| प्रातः सर्वे समागत्य व्यासाचयैव लोमशात् ॥९॥ रुपनारामणस्कूणे प्रदक्ष्य रूपमात्मन:। मन्त्र पुन्यं सत्रं चैव भगृहस्तौलसी मुदा । विरोमबधि वृचीराकर्षयन् द्रुतम् ||७८॥ वैष्णवास्ते ततो पाताः पावनाः शरणागताः॥१७॥ मूर्तिदर्शनमात्रेन परवयोऽभवत्। भुपुस्ते का नित्यं पुपासमन्याम् । देहमानविषधिः १७९॥ मौन साधून सती सानीः सिषेपिरे हरिं प्रभुम् ॥१८॥ भगामवान हरिकृष्णकनाराममप्रभम् । मेबिरे परमात्मानं बाल नरायनम् । तामा हरे हरे ||८० -हरे ||८० रुपनारायण कृष्णनारायण नरायण ||९७॥ कथास्थली ते हरे . बनर्व। ..बहुस

·* तिष्यसन्तानः
२०७
हृतम् ॥ ९॥
.
पुरम् ॥१०७॥
चक्रिरे सर्वदा धुन्यं प्रसादं च बलामृतम् ।
अथाः पपुलं भान्ता मुक्ता रथयुगात् क्षणम् ।
सर्वे : बुमुबिरे बालवृदयुवजना सदा ॥१०॥ वटच्छायातले
सूर्यतापेन नोदितः ॥८॥
तेन बाता: पावनास्ते क्षपिताधौषसञ्चयाः। लेमे निद्रा मनाक् तावत् सों वटात् पपात ह।
सावताः परमारतेषां मासान्ते कृष्ण आययौ ॥१०१॥ तृपकण्ठोपरि श्वेतवर्णोऽदशभूपं
प्रभुनारायणो दिव्यमूर्ति विमानमास्थितः। सूतो ददर्श सर्प ते दशन्त दीर्घविग्रहम् ।
सर्वेषां पश्यतां भूमाववाततार
चाम्बरात् ॥१०२॥
नेमे
दूरात् सूतवयों बानन् देवसमं सुपम् ॥१०॥
चिक्षेप परितस्तेषामुपरि
गोपः।
'नमस्ते श्वेतवर्णाय शेषरूपाय
मोगिने।
सर्वे दिव्यहशो
बाता माख्यामासुरच्युतम् ॥१०३॥ दंशते मम राजानं विष्णुरूपाय ते नमः ॥११॥
उका भगवता गन्तुं नृपाद्याश्वाऽक्षरं पदम् ।
कालरूपाय रुद्राय रौद्राय प्राणहारिणे।
सहसाधिचनाः
बभूवुर्गन्तुमक्षरम् ||१०४॥ नमस्ते दुःखहाराय रक्षाकरें मुहुर्नमः ॥१२॥
दिव्यान देहान् विधायैव नीत्वा विमानके च तान् । एषोऽहं दूपतेः सूतो भूत्योऽस्मि किंकरस्त्विह।
शेषॉस्त्यक्त्वा कृष्णनारायणोऽक्षरं बगाम ह॥१०॥ अपरो न सहायोऽस्ति दयालणे मां प्ररक्षय ||१३||
ज्येष्ठकष्णस्य पञ्चम्यां निन्ये तानक्षरं हरिः ।
इंहशे निर्जनेऽरण्ये नीविते मयि किंकरे।
महाभर्थमिदं नातं ख्यातं सर्च व्यजायत ।।१०६॥
स्वामिनो मरणं योग्यं नैव नैव च नैव च ॥१४॥
बद्रिके शेषवर्गास्तु महामागवतोत्तमाः।
ततो मत्स्वामिनं सर्प समुखर विषानलात् ।
भुत्वा ययुनॆ द्वेषरागजयं
तल्याने मां दश सर्प स्वस्ति मे वे मुहुनमः ॥१५॥
तेऽपि कालेन गोविन्दं मबिला चाक्षरं ययुः।
राबायें देवता च गुवर्थे
गुवर्थे गोकते तथा ।
पठनाच्छ्रवणादस्य मुक्तिमुक्तिर्दिवं मिलेत् ॥१०८॥
पित्र प्राणदाता यः
स्वर्ग दिव्यमभवे ॥१६॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितार्या चतुर्थे तिष्यसन्ताने नष्टे नृपे मृत्युqवधात्र , भविष्यति ।
बयमानाख्यबन्दिननस्य स्तवनेन प्राप्तवैराग्यविवेकस्य तत्पापं ते भवेत् सर्प
तस्मादुर
मनृपम्
॥१७॥
वनविकमनृपतेस्तत्प्रनानां च कथाश्रवणादिमि नृपोदारे मम मुत्यौ पापं वे न भविष्यति ।
मोक्षामत्यादिनिरूपणनामा निससति-
मृते स्वामिनि भूत्यत्म बीषनं गर्हितं विटी ॥१८॥
तमोऽध्यायः ॥ ७३ ॥
तस्माद् रक्षय भोगीन्द्र दर्या कृत्वा ममोपरि ।
विषं वाराय शीघ्रं तु यावनियोन्ति नाऽसवः ॥१९॥
भीनरनारायण उवाच-
शृणु बद्रीप्रिये लक्ष्मि कयां सूतस्य मोक्षदाम् ।
त्वं बने विद्यसे स्वामी बटस्थायीति तकये।
पचनदे शुमे देशे सिन्धुचीनापगान्तरे ॥१॥ तवाऽतिथिस्वरूपोऽहं तृपस्तेऽतिथिरस्ति च ॥२०॥
संगमे भूतले त्वासीषगरी पञ्चनादिनी।
आतियेयो भवान् भूत्वा
प्ररक्षतु क्षितीश्वरम् !
राजाऽमबधामा
तस्या
सप्ताधिसिंह उत्तमः ।।२।। विधेहि स्वागतं सर्प बीवदानेन भूपते ॥२१॥
महापराक्रमः ख्यावशौय: प्रजाप्ररक्षका। न चेत् पापं भवेचेऽत्र पुण्यनाथो भवेचव । ।
हतिवाधिमहायानविमानाविचभूपतिः
॥३॥ आशामग्नोऽतिथिर्यस्य ग्रहात्मविनिवर्तते ॥२२॥
प्रबापालो
धर्मबुदिर्जशकर्मपरायणः। पापं दत्वा पुण्यमयादायातिथिः स गच्छति।
तब्य स्वस्य रथवाहा सूतोऽभवत् सुकेसरी ॥४॥ धन्यास्ते गृहिणः सर्प पूज्यन्तेऽतिथयोऽयहम् ॥२॥
सोऽपि भूपसमो देहे माने मन्त्र रणे मतौ। येषा गृहेषु पूवानवस्त्रवारिप्रदानका
सूतकार्यकरो नित्यं प्रियतरोऽभवत् ॥ ५॥ जीवदानसमं दान परं दानं न विद्यते ॥२४॥
स रागा रयमास्थाय सतनोदितमुत्तमम् । सर्वदानातं
पुण्यममयस्य
प्रदे
भवेत् ।
मृगयार्थभरण्यानी विचचार नदीवटे ॥६॥ सर्वपापानि भयदे तिष्ठन्ति नात्र संशयः ॥२५॥
तत्र पातुं बलं सिन्धुतर्ट ययौ रथान्वितः । भयं कार्य न कस्यापि सूक्ष्मत्यापि तु देहिनः ।
विशभाम पपी, वारि सूतो वारि पपी ततः ॥ ७॥
मयदस्य फलं स्यारे
प्रतिभयं न संशयः ॥२६॥

·२०८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * रावानं सर्प त्वं वटसंगृही। तस्माद् रक्षय एवमाशां प्रदायैव शकाय समर्पिता। न चेत् प्राकामयं तेऽपि मम बाणेन विदिहि ॥२७॥ ते वयं नाशकारो नष्टायुषां न चान्पया ॥४६॥ पवादुमयोज्यमुत्वं निश्चित प्रेर्यन्ते विह। एकस्य शहरेणव काला रोगा अशक्तयः। दत्वा प्राणं तव प्राणालीत्वा बास्ये यमाख्यम् ॥२८॥ विषान्या रूपवन्तश्च भूत्वा भूत्वा प्रबासु च ॥४॥ धदात्र घीनं कर्तव्यं शर एषोऽनुसन्धितः। विचरामो नाथरेखां नाशक्षणं विलोक्य छ । इत्युक्त्वा बद्रिके धनुः सगुणं सशरं तथा ॥२९॥ दशामो नान्यथा सूत गतायुपतिस्विह ॥४८॥ विधाय कोषमापन प्रतीक्षते हितं वचः। दृष्टो मया न दोषो मे न वयं मयशालिनः। वायत् सपों मीत इव प्रत्युवाच तु सान्त्वयन् ॥३०॥ ये येऽस्माकं महीमाना भवन्त्यतिथयस्तथा ॥४॥ शृण्वतिये तय्यमत्र ततो योग्याय चाईसि । कुर्मस्तेषां तु सम्मानं विषार्पणेहि मृत्यवे । अविचार्यकृतः शीनं भयमापद्यते ऋतम् ॥३१॥ कृतो मया चातियेयः सत्कारो योऽस्विमगृहे ॥१०॥ सुकेसरित् पुरा सत्रौ बझा रुद्राय सुष्टये। राजा गतो हि निधनं न पुनः प्राणमेष्यति । भाश चकार कद्रोऽसौ न स्वीचकार वै तदा ॥३॥ सत ते जीवनं चारते शवं नय प्रयाहि च ॥५१॥ स्वयं ब्रह्मा तु विविधाः प्रवाः ससर्व शान्तिमान् । यदि त्वं शरसन्धानमम प्राणान् हरिष्यसि । अथोत्पमा प्रबाबासमाकल्पस्थायिजीवनाः ॥३३॥ नूलेन कर्मणा त्वं च प्राणान् त्यस्यसि चात्र ॥१२॥ नाऽप्यवर्षन्त च नाशं न प्रापुर्वे यदा तदा । मानुषाणां तु शस्त्राणां दैवे प्रवर्तनं नहि । वृतपर्य स निबाद्देशात् प्रवाः ससर्ष मैथुनीः ॥३४॥ सोऽहं कालरूपोऽहं तथ्यं वच्मि प्रयाहि च ॥१३॥ युगलानि सहस्राणि सहस्राणां शतानि च। विरमाऽस्मात् कर्मणश्च मा स्वायुष्यं विनाशय । सहयः प्रजास्वा उत्पमा युगलेभ्योऽबुदा दम् ॥३५॥ विचार्याऽत्र यथायोग्य यद् विधेयं विषेहि तत् ॥५४॥ तासामसंख्यसंतत्या प्रपूरितमिदं जगत् । एषोऽस्मि पटशाखायां निर्मीको हगतं तासां पुष्टिं चकार विष्णुर्लक्ष्मीपतिः प्रभुः ॥३६ कस्तु साहसस्यैवापद्यन्ते दुःखकोटयः ॥५५॥ न नाशोऽस्ति तदा तासां संकुलितं जगद् यदा। वयं नियामकाः सष्टेस्त्वं नियाम्योऽसि सपः । रुद्राय प्रमानाशकलां ददौ ।।३७॥ हिंसायां मम पापं न तव पापं तु ध्रुवम् ॥५६॥ रुद्रः प्राह न मे हिंसा रोचते भयकारिणी। हिंसायां मे न नरकं ते नरकं ध्रुवं भवेत् । सिमलं तु नरक शापो दुखं तयोल्मणम् ॥३८॥ राशा कार्यों विरोधो न बनेन सुखमिच्छता ॥५॥ करं कर्म दयाहीनं हिंसनं प्राणघातनम् । विरोषो नापि देवेन भाग्येनापि च नैव ह। - तत् करिष्ये दोषाव्यं पापाद्यं वै प्रबापते ॥३९॥ यदापतेत् तद्रोतव्यं यथाकर्म हुपस्थितम् ॥२८॥ तदा प्रमा विचायव द्रमुवाच तत्क्षणम् । सूत नैव हि कर्तव्यो विरोधो वनिहना सह । का मूल परी म्याधीन् सचामि पश्य नाशकान् ||४०॥ न कालेन सह कार्यों विरोधः सुखमिता ॥५९॥ ते विनाश करिष्यन्ति मा वे हिंसा भवेशिय। न मृत्युना नेश्वरेण न शात्रा न त्रिया अपि । निमित्वेन बिताया स्यात् त्वं तपिरीक्षको भव ॥४॥ न मूर्खेण न कुदेन न शनधारिणाऽपि RHRAM इत्युक्ता प्रहारो देवो जामहे साक्षणो वचः। न समर्थन कर्तव्यो विरोषो मूदुना सता। शरकतामानिदेव बगहे हर॥४२॥ न शनेम न भूतेष न चमत्कारकारिता ॥३॥ तो .ममा ससौकान् कालमृत्युबराधिकान् | बलिना न विरोदयं न मात्रा बनामेन च। रगत निमित्तभूनाँच देहिनो नः ससर्च ॥४॥ गुरुणा न विरोदब्य तपखिना न साधना ॥५RA पनि सामान् पसिकॉम बिहायान् देहिनस्तया । बहुमिन विरोवयं क्षेमं कुशलमिाता। नाम नामावली ससर्व मारकाना ||४|| पतिना न विरोवल्यं न पाखामिना स्वचित् ॥५॥ तेम्बोधले दास. मेषां ससुर्या मवः । न मिधान मोदव्यं गण क्षमवेन ना सेनः विमानेश वं वाद. तत्र TAK न सिन मनापि न सम विष ·* तिष्यसन्तानः २०९ -- शृणु का पदम् । तव न दुष्टेन च योद्धव्यं न निर्दयेन शत्रुणा । तावद् राना समुत्तस्यौ निर्विषः स्वस्थदेहवान् । तत्र धर्मों न वै तिष्ठेच्छठे दुष्टे च निर्दये ॥६५॥ सर्पश्चैनं नृपं प्राह याहि राजन् कथास्थलम् ||८४॥ शरं सहर राबानं नयोवदैहिकं कुरु । लक्ष्मीनारायणसंहितायाः शुमाम् । यहा मुश्च धरं शीनं मयि यत्फलमाप्नुयाः ॥६६॥ कुरु सेवा सतां चापि ततः श्रेयः परं ब्रज ॥८५॥ विवेकेन विध्यादै तद्धीनस्वापदां सूतादय विशेषण वृतान्तं तृपतिः स्वकम् । मनुष्योऽसे च मेधावी यद् योग्यं तत् समाचर ॥६७॥ शात्वा ददौ धन्यवादान् सूताय भोगिनेऽपि च ॥८६|| नाऽयं हतो मया सूत राजा हतः स्वकर्मणा । नमस्कृत्य द्रुतं नैबरथेन गृहमाययो। नाऽहं पातमवाप्स्यामि शरेण तव केसरिन् ॥६८|| गृहिणी दासदासीय नीत्वा सह ययौ कथाम् ।।८७॥ प्रत्युत घातार्थः शरवात्र भविष्यति । पुपूज परमात्मानं प्रमुं कृष्णं सुमूर्तिकम् । ममाऽहमिति मोहं त्वं मुश्च मा कुरु मोहनम् ॥६९॥ व्यासं च लोमशं चापि साधून पुपूर्व भूपतिः ॥८॥ क्व वे राजा क्वाऽस्य सूतः सर्वं वै कर्मबन्धनम् । ददौ दानान्यनेकानि कथां शुश्राव मावत:। भौतिके पुतले बद्धा आत्मानो निजकममिः ॥७॥ मोबनानां प्रदानश्च सेवां सतां चकार सः '1८९॥ भुञ्जते स्वकृतं कर्म यावद् देहे वसन्ति हि। सूनेन स्मारितो राजा मबन प्रचकार । तत् त्यक्त्वा चापरे देहे पुनः कर्माणि मुञ्जते ॥७९॥ प्रसाद पादसलिलं बग्राह नृपतिर्मुहुः ॥१०॥ मयि स न विश्वासस्ते यदि मुश्च मार्गणम् । कुटम्बसहितो बद्रि पावनः सम्बभूव ह। कृत्वा परीक्षा च ततो मौव्यं स्वयं प्रहास्यसि ॥७२॥ मृत्युमयात् कृष्णमूर्ती लीनवद् वर्तते सदा ॥९॥ इत्युक्त्वा बद्रिके सो विरराम कथानकात् । ज्येष्ठे कृष्णकादश्यां तु मध्यान्हे भगवान् हरिः । सूतो विचार्य सहसा त्यक्ता धनुः शरै तथा ||७३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणो विमानमास्थितः ॥१२॥ एषोऽहं शरणे तेऽस्मि सर्पदेव शुचं हर। आययौ तस्य मोक्षार्थे राबा सजो बभूव च । देवोऽसि कालकालोऽसि कालोऽसि शंकरोऽसि वा ॥७४|| ददौ दानानि सर्वाणि नमस्कृत्य समस्तकान् ॥१३॥ योऽसि सोऽसि ऋतं मन्ये कृतं त्वया ययातयम् । कृष्णनारायणाऽऽहूतो विमानमारोह सः। तथापि वन्दनां कुर्वे हितं मे स्याद् यथा तया ॥७९॥ सूतः सुकेसरी चापि राशी रक्षावती तथा ॥१४॥ नृपतेश्च हितं स्याद् यत् दंशस्ते विफलोऽपि न | पुत्राः पुग्यो भृत्यवर्गा दासा दास्यो नृपाय वै । तथा देवनियोगेन विधेहि सर्पराडिह ॥७६॥ अथवादाचमोवादान् ददुर्मोक्षप्रगामिने ॥१५॥ दण्डवप्रचकार तम् । सर्वेषां पश्यता राना ससाधिसिंहनामकः। सर्पोऽपि कालरूपोऽपि हितं व्यचिन्तयत् क्षणम् ॥७७॥ दिव्यो भूला बद्रिके स ययौ धामाऽक्षरं हरेः ॥९॥ उवाच सूत मी त्यस्त्वोत्तिष्ठ नृपं समाहय । राध्याद्याथ नृपस्यौदैहिक प्रव्यधुस्ततः। विष हरामि चाद्याऽत्र नृपो बीवतु चाधुना ||७८|| सूतः सुकेसरी राशी रक्षावती सुतादयः ॥९७॥ किन्तु पारय मन्त्रं त्वं नृपं श्रावय सत्वरम् । वैष्णवाः परमा भूत्वा भुत्वा कयां प्रमोक्षिणीम् । पुण्येन वेन कालोऽहं हराम्यस्य न बीवनम् ॥७९॥ ययुनै जां हि नगरी सैन्धी पश्चनादिनीम् ॥९८॥ इत्युक्त्वा बद्रिके कालः सो मन्त्रं ददौ तदा । वित्वा वल्लभं कृष्णं प्रमुं गोपालबालकम् । 'ओं नमः भीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा' ८०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण पद्मावतीपतिम् ॥१९॥ 'ओं बालकष्णाय विद्महेनादिकृष्णाय धीमहि। ययुः कालेन सर्वे वे हरेर्षामाऽक्षरं परम् । वरः श्रीशः प्रचोदयादिति मन्त्रं च वै ददौ ॥८॥ एवं बद्रीप्रिये राजा मृतो मन्त्रेण जीवितः ॥१०॥ 'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण । हरिं प्राप्य ययौ ब्रह्माऽक्षरं पदम् । बाकृष्णानादिकृष्णनारायण रमायण' ||८२॥ पठनाच्छ्रवणादस्य चिन्तनादपि सर्वया ॥१०॥ नामधुन्यं ददौ चापि सर्पः सूताय वै तदा । कालमायापापकर्मविमुक्तिः संभवेत्तथा। सतः भीनृपतेः कणे भाषयामास सत्वरम् ॥८३|| मुक्तिर्मुक्तिमवेच्छ्रेष्ठा यथेष्टाः स्युः समृदयः ।।१०२॥ इत्युक्त्वा बद्रिके सूतो कयां भुला

·२१०
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
फलानि
.
कृष्णकथावलं बद्रि सर्वबलाधिक मतम् ।
बयत्वत्र
महाराबराबाघिराबपुंगवः।
ततोऽधिक कृष्णकृपाबल सर्वार्थसाधकम् ||१०३॥
विधाता श्रेयसां कर्ता मोक्षस्य दुःखनाशनः ॥१६॥
शरणागतरक्षाकृत
जयत्वानन्दशेवधिः।
इतिमीलयमीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
परब्रह्म हरिकृष्णो नित्यं विजयतेतमाम् ॥१७॥
सर्पदष्टस्य सप्ताग्धिसिंहनृपते सूतदत्तमन्त्रधुन्ययोगेन
साधवो विजयन्ते च वैष्णवा विजयन्त्यति ।
सबीवनं कयाश्रवणेन च मोक्षणमित्यादिनिरूपण-
एवं श्रीबद्रिके हर्षनयनः श्रीपति हरिम् ॥१८॥
नामा चतुःसशतितमोऽध्यायः॥ ७४ ॥
अमिष्ट्रय सभायां स दण्डवत् प्रचकार ह।
श्रीनरनारायण उवाच-
तुलसीदलपुष्पाणि
शर्करास्तथा ॥१९॥
पूगीफलं च मुद्रां च कानकी चाम्बरं शुभम् ।
शृणु बद्रीप्रिये लक्ष्मि मागधस्य कयां शुभाम् ।
व्यासाय च तथा संहितायै न्यधात् प्रपूज्य च ॥२०॥
अमृताख्यनगरे वै तदाऽऽसीन्भागधो बनः॥१॥
नमश्चके प्रसादं नगृहे चरणामृतम् ।
नाना
हर्षनयनो वंशोपवंशबोधवान् ।
मन्वं च नामधुन्यं च भगृहे व्यासदेवतः ॥२२॥
वंशोपवंशपूर्वेषां
चरित्राख्यानकारकः ॥२॥
जनाप मन्त्रं नित्यं स चक्रे धुन्यप्रकीर्तनम् ।
रा पञ्चनदीयानां सिन्धुबानां विशेषतः।
शुश्राव च कथां नित्यमेकतानोऽभवत् सदा ॥२२॥
स शुभाव बनेम्यो वै चमत्कार कथोद्भवम् ।। ३ ।।
पावनः पूर्णमाग्यम समनायत मागधः।
राश प्रजानां
प्रचानां बहीनां मोक्षणं पापनाशनम् ।
ज्जेष्टकृष्णकादश्यां तु सायं भक्या वशीकृतः ॥२३॥
सतो विचार्य सहसा
कथाकर्णनईतवे ॥४॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणो विमानमास्थितः।
आयो शकरापुर्यो कथामण्डपमागतः।
आययौ वं समानेतुं दिव्यः श्रीसेवितो हरिः ॥२४॥
नेमे सर्वान् संहिता च व्यासं श्रीलोमशं हरिम् ॥ ५॥
माग, हर्षनयनं संकृत्वा दिव्यविग्रहम् ।
साधुबनान् सतीः साध्वीवैष्णवान् नृपतींस्तथा ।
अवस्थाप्य विमाने तं निन्ये घामाऽक्षरं निबम् ॥२५॥
भोतून राज्ञीजनश्चिापि नेमे शुश्राव सत्कयाम् ॥ ६ ॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि कथां चान्यां प्रपावनीम् ।
कथान्वे स तु चान् वै नारायणसमुद्रवान् ।
दासस्तत्राऽभवद्
संहितामण्डपस्यले ॥२६॥
जगाद भक्तियुक्त रखयामास
मानवान् ॥७॥
'अनादिश्रीकृष्णनारायणः
रात्रौ रक्षाकरो नित्यं बागर्ति यथ रक्षति ।
श्रीपरमेश्वरः।
एको दिव्येश्वरकोट्यवदारकोटिफारणम् ॥ ८॥
नित्यं स मबते कृष्णं कयां शृणोति भावतः ॥२७॥
अक्षरे परमे घानि राजते पुरुषोचमः ।
प्रदक्षिणं निश्चान्ते च करोति संहितासनम् ।
नित्यमर्पयत्यपि
पत्रं पुष्पं फलं
मावतः ॥२८॥
तवंशे प्रथम कृष्णो व्यासुदेवो व्यवायत ॥९॥
करोति कीर्तन नित्यं भुंके प्रसादमुत्तमम् ।
तवो नारायणो बातो महाविष्णुस्ततः परम् ।
पिनत्यपः
ततो
प्रसादोत्या सतां प्रसादमभते ॥२९॥
विराद् विराबाश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥१०॥
सेवां व्यासस्य देहादिसंवाहन करोत्यपि।
ब्रह्मता
ऋषयो
सनकाद्याभ
मानवादयः ।
वश्वपट्टसरोवरे ॥१॥
मार्जन
कुंकुमवापिकाक्षेत्र
सदसम्मापि वनक्षालनमित्यपि ॥३०॥
अनादिनीकृष्णनारायण भीभगवान्
वैष्णवेश्य
प्रमुः।
प्रकरोत्यपि।
इटवस्तुप्रदान
फंभराभीमहालक्ष्मीसुतो गोपालनन्दनः ॥१२॥
एवंविधस्य मकस्य योगिदासामिषस्य तु॥३१॥
मीराधारमाकष्णाप्रापभाववीपतिः
प्रसमः भीहरि तो बद्रिके चाययो हरिः।
माणिकीमुसदालक्षमीललिताकमलापतिः
॥१३॥
दिव्यं
समारा सर्वामरणभूषितः ॥३२॥
अमप्रियापतिमुक्तपतिर्मुक्तानिकापतिः
उवाच योगिदासं वं समो भव विमुकये।
हरिप्रियापतिः सर्वपतिबंधपतिः
प्रभुः ॥१४॥ नेतुं समागतोऽन्यत्र हुसेन
हंसेन मोक्ष प्रति ॥३॥
विप्ररूपोऽध सर्वगोत्रापशाश्वतः।
योगिदासोऽतिममुदे भुला
वाक्य परात्मनः।
गौचन हरिलक्ष्मीनारायणकयादिभिः ।।१५।। बचाळ श्रीहरि इंसं प्रति यावद् विमुकरे ॥३४॥

·विष्यसन्तानः ३११ सदा। सेवकः। तावन्मू मवापासी देहः पपात भूतले। नामधुन्य श्रावयश्वारोह गरुडोपरि। दिव्यरूपो योगिदासोऽभवन्मुक्तस्वरूपवान् ॥३५॥ दिव्यमुक्तधरीरोऽसौ ययावम्बरवर्मना ॥५४॥ इंसे निषाद्य भक्तं तं भक्तं तं ययौ कृष्णनरायणः । ज्येष्ठकृष्णस्य द्वादश्यां कथोचर कथोचरं ययौ परम् । शाश्वतं परम धाम पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥३६॥ आश्चर्य परमं दृष्ट्वा मुमुदिरेऽतिमानवाः ॥१५॥ इत्येवं बद्रिके मुक्तोऽभवत् कथादिसेवया । शृणु बद्रीमिये देवि मतगायां तथाऽपराम् । योगिदासो ज्येष्ठकष्णकादश्यां कृष्णमानसः ॥३७॥ रंगकारकथा तत्रभूतां परमपावनीम् ॥५६॥ अथाऽन्यां ते कयां बद्रि वदामि भक्तमोक्षदाम् । रंगकारोऽभवन्नाम्ना रंगिलो रंगकृत् नाना सौरमसावित्रोऽमवचाम्बुलकारकः ॥३८॥ रंगकलासु सर्वासु कुशलचित्रकोटिषु ॥५७॥ शर्करानगरे बद्रि सतां हरेष शर्करानगरे नित्यं रंगकार्यप्रबीवनः। प्रत्यहं सोऽपि सेवायां वैष्णवानां स्थिरोऽभवत् ||३९|| देवसेवापरश्रापि साघुमक्तोऽभवत् सदा ॥५८॥ ददाति ताम्बूलकानि नित्यं सहसयो मुदा । बद्रिके स कयाया वे मण्डपं समरंगयत् । सुगन्धिरसचूर्णादिमिनितानि शुमानि च ।।४०॥ देवचित्राणि सर्वाणि भक्तचित्राणि सर्वथा ॥५९॥ नित्यं प्रातः समुत्थाय हावा चायाति मण्डपम् । मिचीनां रंगकार्याणि पटरंगान् सुशोभनान् । यथास्थानं समागत्य पत्रपुष्पाक्षतादिमिः ॥४१॥ अकरोत् सेवया मस्या सतां प्रसन्नतासये ॥६॥ करोति पूजन कथासंहितायास्तथा सताम् । हरे प्रसन्नतायै रंगसेवां तथाऽकरोत् । व्यासदेवस्याऽहणां च लोमशस्याऽहंणां तथा ।।४२॥ अमबत्परमात्मानं मन्त्रं जबाप नित्यशः ॥६॥ लाळासनस्यापि पूर्वा पूर्वा पूबा कायनस्य च । नामसंकीर्तनधुन्यादीन्याचरत् कृतादरा। नीलकर्णस्य पूजा यवक्रीतादिपूजनम् ॥४३॥ वैष्णवाना सेवनं च कथायाः भवणं व्यधात् ॥६२॥ वषिताना हारिवाना दिविमानायनस्य प्रसादमक्षणं पादामृतवारिप्रपानकम् । देवायतनमेषायतमंकणादियोगिनाम् ॥४४॥ पादधूलिवहनं शरीरे मावतोऽकरोत् ॥६॥ हेमन्यालायनादीनां क्षपितपाप साधना एवं पूजन संप्रक्षालितवासनः। करोति नित्यमेवाऽयं देवानां पूजनं तथा ॥४५॥ इयेष श्रीहरीम गन्तुं शाश्वतमक्षरम् ॥६४॥ व्यासाय संहितायैचार्पयत्येव फलान्यपि। बद्रिके व्यापका कृष्णोऽन्तर्यामी श्रीनरायणः। वाम्बूलकानि तुलसीपत्रहाराम कौसुमान् ॥४६॥ श्वेताऽश्वाऽऽस्ट ईशेशेशेश्वरः समुपाययौ ॥६५॥ मुद्राचाऽक्षतगोधूमान वनकम्बलकास्तथा। उवाच रंगिल एहि मम घामाऽक्षरं परम् । यथाशक्ति ददात्येव पूनायां सौरमान् रसान् ।।४७) रंगिलः सहसा देहं त्यक्त्वा मौतिकमुत्सुकः ॥६॥ एवं सौरमसावित्रो भख्या निष्कल्मषोऽभवत् । दिव्यदेहोऽभवत् कृष्णहथाऽधमारोह सतां सर्वेषां पश्यतां नारायणो निन्ये देहादिसंवाहपादसमदनादिकम् ॥४८॥ तमक्षरम् ॥६७|| कृत्वा मुल्या प्रसादं च पीत्वा तचरणामृतम् । रंगिलं रंगकर्तारं यान्तं वीक्ष्य समाजना। श्रुत्वा कयाः संहितायाः सन्दग्धवासनोऽभवत् ॥४९॥ सन्दग्धवासनोऽभवत् ॥४९॥ जयवादान् प्रचष नेमुस्तां दिशमन्युतम् ॥१८॥ नेतु चाक्षरे स्थाने कृष्णनारायणः प्रभुः ।। ज्येष्ठकष्णत्रयोदश्या रंगिलो मक्षरं आययौ श्वेतगरडे स्थित्वा कथास्थलं हरिः ॥५०॥ बद्रिके च ततश्चान्यां कयां भक्तस्य . संशृणु ॥६९॥ भवाततार सहसा प्रसनाननपहबः। वाद्यकारोऽभवत्चत्र शर्करानगरे शुभः॥ प्राह सौरमसावित्र प्रसन्नस्तव सेवया ॥११॥ समस्कामिधः सोऽपि भक्तो वाद्यादिनिर्मितिम् ॥७॥ आयाहि परमं स्थानं दिव्यं व्योम ममाऽमरम् । कृत्वा वृचिं निर्वहति सवां सेवां करोति च । भुला सौरमसावित्रः कुर्दयित्वा ननतं ॥२॥ कथायां वाद्यदानानि तवान् भावतः स वै ॥७१|| धन्य मोक्षपद मलाऽजगत कृष्णनरायणम्। कात्यान् शंखान् पटहाँथ मेरीदिण्डिमगोमुखान् । नला त्यक्त्वा निर्ब दे मर्नु वर्ष पुराऽनितम् ॥५३॥ मृदंगान् पणवाधापि मुरबाऽम्बरकॉस्तथा ॥७२॥ प्रगे। स थयो।

·२१२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * । घामाऽक्षरं मर्दछान् वेणुवीणाश्च दर्दुरान् कच्छपान् ददौ । साधं श्रीहरिणा तुणे विमानेनाऽऽक्षरं ययौ। तलपातानानकाँश्च दुन्दुभीन् तालकान् ददौ ॥७३॥ जयनादास्तदा तत्र मक्तानामभवन् मुहुः ॥१२॥ तेन पुण्येन भगवान् प्रसमोऽस्थाऽभवचदा। बद्रिके च तदा तत्र सायंकाले कयोचरम् । सोऽपि वायकलाविशो वाद्यवादनमाचरत् ।।७४॥ आश्चर्य परमं परमं बातं शृणु तद्रामयाबिनः ॥१३॥ तेन सन्तः प्रसमाश्च बद्रिके तस्य चामवन् । प्रामयाबी विप्रदेवोऽभवनाना रमेश्वरः। सेवां चके सतां नित्यं कथां शुश्राव नित्यदा ॥७॥ नित्यं कथां शृणोत्येव व्याऽहणां करोति च ॥१४॥ प्रसाद नगृहे नित्यं पादामृतं पपौ सदा। भजते श्रीहरिं नित्यं मन्त्रं बपति नित्यशः। मन्त्र बजाप सततं नामसंकीर्तनं व्यधात् ॥७६|| नामधुन्यं कीर्तनं च करोति सततं मुदा ॥१५॥ एवं वैष्णवसेवाया श्रीकृष्णसेवने रतः। सर्वनष्टपापः प्रसादं श्रीहरेनित्यं डमरूकोऽभवत् श्रीहरेनित्यं गृह्णाति सुपावनः ||७७|| पदामृतम्। एवं अनादिश्रीकृष्णनारायणभीकान्तवल्लम: पावनहृदयो विप्रो व्यवर्तताऽन्वहम् ॥१६॥ आययौ त्वक्षर घाम नेतुं ते डमरूकणम् ॥७८॥ वैष्णवः परमो नित्यं परमो नित्यं सेवते साधुपुंगवान् । सोऽपि मोक्षक्षणं ज्ञात्वा चागतं हरिना हरिम् । निश्चयं सोऽकरोद् गन्तुं धामाऽक्षरं परं हरेः॥९॥ नेमे दध्यौ हदये च नत्वा समाजनान् मुहुः ॥७९॥ बद्रिकेऽनशन चके निर्बलं मोक्षलब्धये। भौतिकं वर्म सन्त्यत्वा दिव्यदेहमवाप्य दिनत्रये हरिस्तस्य मोक्षार्थे समुपाययौ ॥१८॥ कृष्णनारायणाहूतो गचं समारोह सः ||८|| अमायां तु निशारमे विमानेन समाययौ। ययो श्रीमन्नारायणस्य शाश्वतम् । आइतं मत चायाहि विमानं त्वत्कृते चिदम् ॥१९॥ कृपया श्रीहरेबंद्रि ययावपुनरागमम् ॥८॥ सोऽपि सोऽपि पूर्ण दिव्यदेवो भूत्वा समारोह तत् । ज्येष्ठकृष्ण चतुर्दश्या ययो समरूकोऽक्षरम् । ययौ कृष्णेन सहितो घामाऽक्षरं परं पदम् ।।१००॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि तथा कयां सुपावनीम् ॥४२॥ बद्रिके वे चमत्काराः प्रासरन् भुवि सर्वतः। भावसारोऽमवतत्र वसाव्यापारकारकः। असंख्या मानवा यान्ति कथाश्रवणहेतवे ॥१०॥ शर्करानगरे नाम्ना चिहरायेति विश्रुतः॥८३॥ तीव्रवेगास्तूर्णशुद्धा प्रयान्ति पूर्णमक्षरम् । चिन्हरायो ददौ वस्त्रसहसं मण्डपार्थकम् । मध्यवेगाः शनैर्यान्ति मन्दाश्चिरेण यान्ति च ॥१०२|| भक्त्या कथास्थलाय स वैष्णवो धनवान् सुखी ॥४॥ अस्नेहास्तु न वै यान्ति स्नेहस्तत्र हि कारणम् । कर्णिकाप्रस्तरणानि वितानान्युत्तमानि प्रसन्नता कृपा सेवा श्रद्धा च दिव्यभावना ॥१०॥ आसनानि सुरम्याणि ददौ कयोझवे यतः ॥८५॥ वासनाविल्यचापि निगमिषाऽतिवेगिनी। साधून स सेवयामास शुश्राव चाऽच्युती कथाम् । वैराग्यं शरणं भक्तिः कारणानि तु मोक्षणे ॥१०४॥ मन्त्र बनाइ जुन्यं च कीर्तनं व्यासदेवतः ।।८६॥ येषां तीवास्ते तु शीघ्रं प्रयान्ति परमं पदम् । सिषेवे नित्यमेवाऽपि वस्त्रनाणकदाणकैः। तत्सेक्या मुक्तिमुक्तिर्मवेदिह ॥१०॥ असनोऽभूच्छीहरिः पठनाच्छ्रवणादस्य पुरुषोत्तमः ||८७॥ प्रसादेन पवित्राय चिहरायाय दर्शनम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतु तिष्यसन्ताने प्रत्यक्षं प्रददौ कृष्णो वलमायः भियः पतिः ॥८॥ कथाश्रवणसेवादानादिना प्रसनः श्रीहरि, हर्षनय- उवाच ते प्रसन्नोऽस्मि धाम चायाहि मेऽक्षरम् । नाख्यं माग, योगिदासाख्य दास, सौरमला- एतदिमानवण नयामि परम पदम् ॥८९॥ वित्राख्यं तामूलकार, रंगिलाख्यं रंगकारं, ज्येष्ठाऽमायां तु मध्याहे कुणं हवा समागतम् । समरूकास्यं वाद्यकार, चिनहरायाख्य सोमवत् प्रगन्न बैसत्याच भौतिकी तनुम् ॥९॥ भावसार, रमेश्वरं प्रामयाबिन थ, दिव्यदेोऽमकसूणे ...! विमानमारोह मोक्षपदं नीववामित्यादिनिरूपणमामा साकीना कृष्णनारावपति सा॥११॥ पत्रसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७५ ॥ . .

·कतिष्यसन्तानः २१३ वै महत्। व्यासः भीनरनारायण उवाच- स्वर्णास्तरणो मुकुट चावतार्य तु मस्तकात् । नेमे व्यासं संहितां च हरि नेमे पुनः पुनः ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि चमत्कारमरी कथाम् । चन्दनाऽक्षतपुष्पाचे विद्याधराणां मोक्षस्य कारिणी पारमेश्वरीम् ॥१॥ रखहीरकभूषणैः । स्वर्णमणिमौक्तिकाद्यैः पूषनं स स्वर्णास्तरणनामा व्यधान्मुदा ॥२०॥ तु विद्याधरोऽमवचदा। आरात्रिक सहकर्चिभिः प्रचकार ब्रह्मणो मानसः पुत्री हिमाल्यनिवासकृत् ॥२॥ विद्याधयों नन्तश्च गायन्त्यो निजविमानेनाऽम्बरे विहर्तुकाम्यया । स गुणगौरवम् ॥२१॥ दाता दास्यो नन्तश्च कथाश्रवणमोदिनः। निर्ययो सिन्धुमार्गेण पश्यन् देशान् बनाश्रितान् ॥१॥ लोमशः स्वागतं चक्रेपृच्छत् परिचयं ततः ॥२२॥ मानसरोवरादने त्रिवितान् वीक्य वै ततः। स आह लोमशस्याऽहं शिष्योऽस्मि हिमपर्वते । काशमेहान् पश्चनदान् वीक्ष्य सिन्धुतटॉस्ततः॥४॥ निवसामि कुटुम्बेन सहितो मानसारसे ||२३|| विमानेनाऽऽपयो यत्र शर्करानगर आगतोऽस्मि विहारार्थ दृष्टोत्सवमवातरम् । लक्ष्मीनारायणसंहिताकथायाश्च मण्डपः॥५॥ कृतकृत्योऽस्मि ससाता कथाश्रवणपूजनः ॥२४॥ विद्यते स्वर्गसष्टशो दिवा स्वर्णप्रकाशनः। शान्तिमें हृदये जाताऽबरे एव शुभार्थिनी । विद्यालो लक्षयो यत्र मानवाः सन्ति वेशिताः ॥६॥ ततभाऽवावर चात्र वृत्तं श्रेयः परं मम ॥२५॥ प्रवर्तते यत्र व्यासकण्ठनिनादनम् । विद्याधरोऽपि निशासां चके व्यासं प्रवेदितुम् । मेधानुल्लंष्य याति देवश्रवणगोचरम् ॥ ७॥ तथा तं गुरुवर्य च लोमर्श शामित्यपि ॥२६॥ हवनस्य घृतादीनां धूमाः सुगन्धशालिनः। तदा छालायना साधुर्विद्यानं प्राह सत्वरम् । प्रवर्तन्ते वायुलोके यस्थानादतिपावनाः ॥८॥ अयं नारायणो स्वत:प्रकाशकायनः ॥२७॥ शान्तियतलादूर्ध्वमम्बरे प्रवर्तते। अनादिश्रीकृष्णनारायणशिष्यशिरोमणिः सन्तप्तहृदयानां वै ब्रमशान्तियतो मिलेत् ॥ ९॥ लक्ष्मीनारायणसंहितायाः कथेयमुत्तमा ॥२८॥ योगिनां सहशान्येव मानसानि तदाऽम्बरे। यस्य त्वं शिष्य एवास्से स चाय लोमशो मुनिः। प्रचायन्ते प्रधानां वै विमानानामपि क्षणम् ॥१०॥ अहं लालायनश्चापि हिमाद्रौ च विहारवान् ॥२९॥ ध्वबा पताका: कलशाः सा संकीर्तनानि च । इत्युक्तः स तु विद्याधः स्नेहाणि समसजत् । वैष्णवानां समुदायाः संघाच दैवयोषिताम् ॥११॥ पतितः पादयोस्तुणे लोमशस्य गुरोस्तदा ॥३०॥ भागमा विगमा ब्योनि वैष्णवानामनारतम् । कुटुम्ब सर्वमेवापि पतित पादयोमुनेः। देवानामवताराब वेदघोषा द्विजेरिताः॥१२॥ लोमश. स्वागतं चक्रे पप्रच्छ कुशलं सुखम् ॥३१॥ सर्वमेतत् पैकुण्ठभ्रान्ति कारयति आवासं प्रददौ राज्योद्याने मोज्यं ततो ददौ । एताहशो महान् सत्रः कयास्मः प्रबायते ॥१३॥ महीमानाऽतिथिसेवा चकार लोमशो गुरुः ॥३२॥ वीक्ष्याऽऽलोच्य विविच्यापि निश्चित्य सुखमुत्सवम् । वचनेन मासमुवास तत्र सः। देवर्षिसिद्धसंघाना विमानावतरं तथा ॥१४॥ शुभाव च कयां नित्यं भवबन्धविमोचिनीम् ॥३३|| वाक्य ने विमानं तु सिन्धुतीरेऽभ्यतारयत् । कुटुम्बसहितो नित्यं प्रसाद अमुजे हरे। विद्याधीशतसंयुक्तो दासदासशतान्वितः॥१५॥ दासा दास्यो गुरोः सेवां सतां सेवां प्रचकिरे ॥३४॥ पुषपुत्रीशतेयुक्तो विमानाद् बहिराययौ। पुत्राः पुन्याच विद्याभ्यः चक्रुः सेवां गुरोः सताम् । महोद्यानांगणे स्थाप्य विमानं मण्डपं ययौ ॥१६॥ नित्यं चक्रः कीर्तनानि नामधुन्यं प्रचक्रिरे ॥३५॥ वाच्यमानां कर्या तत्र स्थित्वा निषध मण्डपे । ददौ श्रीलोमशस्तेभ्यो मन्त्रं मोक्षप्रद सतः। चैकाग्रमेनसा कथान्ते व्याससनिषौ ॥१७॥ 'माऽहं श्रीकृष्णनारायणदासी भवामि ओम् ॥३६॥ बहूपदामिः सहितः कुटुम्नसहिवस्तया । मन्त्र लथ्या विद्याघ्राः सर्वे विगतकल्मषाः। आययौ ब्यासपूनायें नत्वा समां सतः सतीः ॥१८॥ अभवन् मुक्तरूपास्ते सर्व शापितवासनाः॥३७॥ क्षिती। लोमशस्य भवा ·२१४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के यत्र ते शुमाम्। मोक्षेच्छवोऽभवथापि ब्रह्मानन्दाऽतिलिप्सवः। लक्ष्मीनारायणसहितायाः परममोक्षदा। प्रार्थना चक्रिरे श्रीमदरसे मोक्षलब्धये ॥३८॥ देवोऽनादिकृष्णो वल्लभाऽऽयों विराजते ॥५७॥ ओमित्याह गुरुस्तेभ्यः सस्मार परमेश्वरम् । सहितादेवतारूपः सर्वाविर्भावकारणम् । लोमशस्मृतमात्रः श्रीकृष्णनारायणोऽभ्यगात् ॥३९॥ यत्र विद्याधरादीनां गुरुः श्रीलोमशो मुनिः ।।५८॥ सर्वविमानसंस्थश्च राधालक्ष्मीप्रियायुतः। स्वतःप्रकाशो भगवान् व्यासो याचकोऽस्ति च। माषवीपार्षदमुक्तमुक्तानिकान्वितोऽभ्यगात् ॥४०॥ देवदानवगन्धर्वाः पूता यच्छ्रवणात् खलु ॥५९॥ सूर्यप्रभविमानाच्छ्रीहरिः प्रसनमानसः। तां कां प्रसमाकर्ण्य मत्पित्राद्या दिवं गताः। सर्वाभरणसंशोमा प्रहसन् बहिराययौ ॥४१॥ अत्वैवं तु चमत्कार बद्रिके हिमवासिनः ॥६॥ लोमशागुरुगणैः सन्द्रिः सतीमिरचितः। चित्रबहादयश्थापि विमानेन कयास्थलीम् । वैष्णवैन्दितः कृष्णनारायणो बलामृतैः ||४२|| आययुः स्त्रीपूरुषाश्च त्रिशतानि समुत्सुकाः ॥६॥ विद्याधरखन सर्व दिव्यतायें कृपावशः। अम्बरादवतेकरते महोद्यानसमीपतः। अप्रोक्षयद् बिन्दुकणैः सर्वे दिव्यास्ततोऽभवन् ||४|| कथामण्डपमागत्य ज्येष्ठ द्वादशिकादिने ॥६॥ परिवर्तनमालास्ते विद्याना मुक्तवर्मसु । शुक्लपक्षे हि गन्धर्वा गान्धव्यंश्च हरेः कथाम् । दिष्यदेहा कृष्णराधारमासमाः ||४४|| संहितां शुश्रुक सायं नीराबनोचरं ततः ॥६॥ पश्चशतानि सर्वे विमानवरमास्थिताः। लोमयाजगृहमन्त्रं नामधुन्य कृष्णनारायणं प्राप्याऽभवन् मुक्ता हि शाश्वताः ॥४५॥ प्रसाद नरहुः कृष्णपादवारि पपुध ते ॥४॥ भाशीर्वादैर्वपितास्ते महर्षिसाधुमूसुरैः। चतुर्दशदिनान्येवं शुश्रुषुस्ते कयां कीर्तयन्तः कृष्णनारायणेति तालवादनः ।।४६|| सतां सेवां प्रचच नृत्य नित्यं व्यधुर्मुदा ॥६५॥ आकाशं गर्जयन्तच बयशन्दान् प्रचक्रिरे। गायन व्यधुनित्यं समारजनकारकम्। हरिविमान हिमालयेन वर्मना ॥४७|| कृष्णामे संहिता सतामने जगुर्मुदा ॥६६॥ मानसरोवर नीत्वा विद्याघ्रनगर भक्तियुक्ताबारे नामसंकीर्तन स्वर्णास्तरणपौत्राय युने नामा विशालिने '४८|| तेन स्नेहन विगतकल्मषा अभवन् द्रुतम् ॥६७|| दत्वोर्ध्वव्योममार्गेण ययौ ब्रह्माऽक्षरं निजम् । क्षीणक्लेशाः क्षीणसर्ववासना सिद्धयोगिनः। विशालास्तरणश्चापि भक्ति चकार वै हरेः ॥४९॥ समावास्ते समस्ता वै मोक्षमन्त्रं च जगहुः ॥३८॥ पुत्रपौत्रादिवशायः सम्पन्नवाऽभवत्ततः। 'ब्रसाई श्रीकृष्णनारायणदासो भवामि ओम् । चिरेण सोऽपि कमलाकान्तभत्त्याऽक्षर पदम् ॥५०॥ संग्रह्म मन्त्रं जेपुस्ते नरानायोऽतिभावतः ॥६९॥ प्राप बद्रीप्रिये मोक्ष परमेशपदासनम् । तेषां प्रसन्नः श्रीकृष्णोऽषादकृष्णे दले द्रुतम् । ज्येष्ठकादश्या ते विद्याघ्रा ययुरश्चरम् ॥५१॥ एकादश्यां विमानेनाऽऽययौ नेतुं निवाऽक्षरम् ॥७०॥ अथाऽन्यं वे चमत्कारं वदामि शृणु बद्रिके। त्रिशतानां सर्वेषामुपयेव बलाञ्जलिम् । गन्धर्वा हिमवासा ये चित्रबहादयः शुमाः ॥५२॥ प्रचिक्षेप हरिवारिकणेः स्पृष्टाय ते तदा ॥७॥ मानसरोवरे देशे विढे समुपाययुः। दिव्यदेहाः समस्तास्ते गन्धर्वा मुककोटिंगा। ते विमान हटवन्तः सहसयो हिमालये ॥५३॥ गन्धर्वा मुक्तगन्धर्षा अभवन् दिव्यविग्रहाः ॥७२॥ स्वर्णास्तरणं पप्रच्छु गतस्तव। श्रीकृष्णेन समाहूता आरकहुर्विमानकम् । प्रत्याह स्वस्तरणो स्वर्णास्तरणो मोक्षपदं ययौ पिता ।।५४॥ अयनादैगंजयन्तो नत्वा क्यास्थलं. सभाम् ॥७३॥ विमानेन सुदिव्येन भीकृष्णचालितेन वै। गुरू साधून नमस्कृत्य दस्युः श्रीकृष्णमीश्वरम् । पवयतानि विद्याना ययुर्धामाऽक्षरं हरे॥५५॥ अनादिभीकृष्णनारायणो क्षणात्तवः ||७४ कथाभवणमात्रेण सबै मोक्षपदं यूयः। हिमानि च तो निन्ये ब्रमघामाऽक्षर निजम् । सा कयां शर्करापुर्या सिन्धुदेशे प्रवर्तते ॥१६॥ एवं भौद्रिके आताः सर्वे ते शाश्वतं पदम् ॥१५॥ शमम् । हरे। पिता कुत्र F F4 ·तिष्यसन्तानः २१५ शृणु बद्रीप्रिये दिव्यचमत्कार तथैव कीटाः शाखामृगा वन्याः पक्षिणः पशवोऽपि च । किधराः किम्पुरुषा ये हिमाद्री सारसे स्थले ॥७६|| बन्तवो वल्लिका वृक्षा यादांसि स्वेदना अपि ॥१५॥ शुभश्च पुरा विद्याधराणां मोक्षणं ये ये तत्र मृताः सत्रे कार्णयोगेन योजिता। विमानैराययुर्लक्ष्मीनारायणकथास्थलीम् ॥७७॥ सर्वे प्रापुः परं धामाऽक्षरं ते कृपया हरे ॥१६॥ सहसा किन्नराश्च किंपुरुषास्तदर्धकाः। यानि सस्यानि धान्यानि स्तम्बाश्च स्तबका अपि । चारणा वे शते सिद्धाः पञ्चाशते समाययुः ।।७८॥ फलपुष्पदवृक्षाः कथायोगमुपाययुः ॥९७॥ महोद्याने विमानानि चाऽवतेस्तदाऽम्बरात् । परम्परया साक्षाद्वा स्वांग फलादिमिश्च वै। कथास्थान सर्वेऽवतीर्य दर्शनाय ह ॥७९॥ ह ॥७९॥ ते सर्वे परमं मोक्षं प्राप्ताः कार्णप्रसंगतः ॥९८॥ सम्मानिता लोमशाद्यैः शुभवुस्ते कया शुभाम् । सर्व वै सुलभं लोके सत्संगो दुर्लमः सदा । प्रसादं जगहुः पादामृतं पपुर्मुदान्विताः ॥८॥ सत्संगः कृपया प्राप्यो येन मोक्षः करे स्थितः ॥१९॥ मोक्षमन्त्रं नामधुन्य जगृहुर्लोमशान्मुनेः। बद्रिके पठनादस्य श्रवणान्मननादपि । व्यासपूर्वा कथापूनां सतां सेवां च नित्यदा ॥८॥ भुक्तिर्मुक्तिमवेदन शाश्वती परमा गतिः ॥१०॥ चक्रिरे भावयुक्तास्ते वैष्णवाः पावनाः परा:। भाषादकष्णावादश्यां श्रीकृष्णः परमेश्वरः ॥२॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने साक्षात्तेषा तु सर्वेषां निशायामभवद्धरिः। कथाश्रवणादिमिः स्वर्णास्तरणप्रभृतिविद्याधराणां, चित्र सर्वामरणसंशोभो राधालक्ष्मीसमन्वितः ||८|| बादिगन्धर्वाणां, किनकिम्पुरुषचारणसिद्धानां विमानवरमास्ट च, मोक्षणमित्यादिनिरूपणनामा षट्ससति- प्रसन्नवदनः तमोऽध्यायः ॥७६ ॥ उवाचाऽऽयान्तु मे घामाऽक्षर परमपावनम् ॥८४॥ इत्युका बद्रिके धन्यभाग्यानि त्वभिमत्य ते। श्रीनरनारायण उवाच- सखा भूत्वा चारुरुहुर्विमानं कृष्णशोमितम् ।।८५॥ दिव्यदेहाः समस्तास्ते कृपया श्रीहरे शुमाः । शृणु बढ़ीप्रिये देवि यथा यया दिनात्ययः । अमवन् मुक्तरूपा वै चक्रुर्धन्यं विमानके ॥८६॥ कथाया नायते लोका लक्षशो यान्ति तत्र वै॥१॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीवद्रिके मासमा कथा चास्ति पक्षमात्रमतः निनाय तां हिमशेलं ततो घामाऽक्षरं निजम् ॥८७॥ सप्ताहमात्रमेवेति ज्ञात्वा चायान्ति लक्षाशा॥२॥ किमरान् किंपूरुषधि चारणान् सिक्योगिनः। नरा नायों बालबालायुता वृद्धा युवामकाः। दिव्यमुक्कान् विधायैव निनाय कृपया हरिः ।।८८॥ पापनाशाय कृष्णदर्शनलालसाः ॥३॥ अहो भीबद्रिके भाग्य हिमाचलनिवासिनाम् । मोक्षवाञ्च्छायुताश्चाऽन्ये वहवस्तत्र चाययुः। नारायणविमानासिरायणातिरित्यपि ॥८९॥ नित्यं यथा दुगोलोको वैकुण्ठो द्यौर्यथा च वा ॥ ४॥ ब्रह्मलोकातिरेवापि कथाश्रवणयोगतः। तया श्रीशर्कराभूमिर्दिव्या मक्तैर्विमाति हि। सतां सेवनतश्चापि प्रसादाशनतस्तथा ॥९०॥ पूजयन्ति बना व्यासं कृष्णमूर्ति च संहिताम् ।। ५ ।। अवतारिकपनारायणप्रातियवर्तत लोमशादीन् गुरुन् साधून् विप्रान् प्रवैष्णवान् सतीः । इत्येवं बद्रिके नित्यं 'बीवानां मोक्षण शुभम् ॥११॥ सावीच योगिवर्योभ यतिनीः सांख्ययोगिनीः ॥६॥ कथाभवणतमापि दर्शनाद्वन्दनात् सताम् । उपदा: प्रदद रत्नमणिस्वर्णाम्बरादिकम् । भवत्येव हरेोगात् सर्वकारणकारणात् ॥१२॥ शुभुवः सेवयामासुदगुर्दानानि मुक्तये ॥ ७॥ नागा दैत्या दानवाचोरगा यक्षाः सरीवपाः। शुद्धाः प्रसादं मुक्त्वाऽऽपः पीत्वा भक्तिसमन्विताः। ये तत्र चाययुर्वेद्रि योगामुपाययुब ये ॥१३॥ ययुः प्रसाद्य साधूंध हरि धामाऽक्षरं हरेः ॥ ८॥ सर्वे ते क्षीणपापाथ निर्गुणाः कृष्णयोगिनः । आषाढ शुक्लपक्षे तु दाक्षिणात्या नृपादयः । भूला भूला ययुर्षामाक्षर भीपरमामनः ॥१४॥ उमालयनिवासाच प्राग्ज्योतिभूनिवासिनः ॥ ९ ॥ परम् । कृपया हरिः ॥८॥ सोत्साहाः ·२१६ श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * ब्रह्मदेचनिवासाथ श्यामशंभुनिवासिनः। पार्षदाः पावनाद्याश्च देवा महर्षयोऽपरे। प्राचीनवासिनथापि शिबिराज्यनिवासिनः ॥१०॥ राबानश्च प्रबाश्चापि कथायजे समाययुः ॥२९॥ आययू राशियानानां मानवाच तृपेश्वराः । श्रीबद्रीप्रियोवाच- केतुमालनिवासाथ किम्पुरुषनिवासिनः ॥११॥ हारिताम परीदेशनिवासाश्चाययुर्मुदा। के के समागतास्तत्र श्रोतुमिच्छामि नामतः । अनितानां मानवाश्च नृपास्तत्र समाययुः ॥१२॥ देवा महर्षयो ये च गन्धर्वाऽप्सरसस्तया ॥३०॥ अमराणां मना भूपा विमानः समुपाययुः। पार्षदा ये च रामानस्तान् सर्वान् श्रावय प्रमो। यावस्तरवासाच नरा नार्यः समाययुः ॥१३॥ पारायणे प्रसक्तानामागतानां दलेऽन्तिमे ॥३२॥ भूगन्त्रिप्रदेशानां नरा ना: समाययुः। नानां श्रवणमात्रेण वैष्णवाना सता तदा। कथाश्रवणलाभार्थ कृष्णक्षार्थ विशेषतः ॥१४॥ पापनाशो भवेदेव पुण्यं भाग्य प्रवर्धते ॥३२॥ कीर्तयन्तः प्रभु कृष्णं राधापति सतीपतिम् । धन्यास्ते श्रीकृष्णनारायणयोगमुपागताः। अनादिश्रीकृष्णनारायणं सर्वावतारिणम् ।।१५॥ येषां स्मरणमात्रेण मायानन्ध: प्रणश्यति ॥३३॥ तेषां स्वागतसम्मान मधुपर्क ब. गृहम् । कोटिरायो रायहरिश्चक्रुः श्रीलोमशादयः ॥१६॥ श्रीनरनारायण उवाच- यथाव्यति यथायोग्यं स्वयं निर्मिमिरे सुखम् । शृणुबद्रीप्रिये देवि दले यानभोजनपानाहाऽऽवासान पारायणान्तिमे। दिव्यान् ददुस्तदा ॥१७॥ आषाढे शुक्लपक्षे वै ये ये तत्र समागताः ||३४|| तोषयामास सर्वास्तान् श्रीकृष्णोऽसंख्यरूपधृक् । एकादश्यां समासौ चोपस्थिता येऽमवस्तदा। निवभकान सिषेवेऽपि सर्वेष्ट पूरकोऽभवत् ॥११॥ तान् सर्वान् सम्प्रवचम्यत्र महामागवतान् शृणु ॥३५॥ लक्ष्मी राधा रमा श्रीम। माधवी माणिकी प्रिया । आययुरानन्ददेवा सुवर्देवाः समाययुः। मंगला मञ्जला रेवा सुगुणा च सरस्वती ॥१९॥ मावदेवा रांभदेवास्तथा तापसदेवताः ॥३६॥ गंगा मक्तिः सती मुक्तिरेकादशी रतिर्दया । आर्तवदेवा आथ्वरदेवाः पावकदेवताः। तुलसी कामगौः शान्ता कमला विरजा हिमा ॥२०॥ सावित्रा हव्यवाहाथ भूमदेवास्तयाऽऽययुः ॥३७॥ इंसा मूर्तिगोमती कुंकुमवाप्यनपूर्णिका । औशिकाः कौशिका देवास्तथा गान्धारदेवताः । चया दुर्गा ललिता सावित्री सन्तोषिणी कला ॥२१॥ आर्षभाः पबना मालिीयदेवास्तयाऽऽययुः ॥३८॥ बद्री चम्पा मौक्तिका च विद्यत् षष्ठी ऋतम्भरा । वैराबका माध्यमाच निषादा: प्राणदेवता। बेता रका सिद्धयब कृष्णाऽथ निधयोऽपि च ॥२२॥ आकूतिकाचिन्तकायाऽऽययुध मेषवाहनाः॥३९॥ शकयोऽनेकरूपादिधारिण्यो बनसेवनम् । विज्ञातिका मानसाच भावा राथन्तराः सुराः । यथायोग्य प्रचक्रुस्ते कृष्णाशया सनन्तशः ॥२३॥ सद्योजाता वामदेवा वीराः पीताः कुमारकाः ॥४०॥ चतुर्दशभुवनाना देहिनः क्रमात् । सत्याचा म्यासदेवाश्च सुताराद्याम शंभवः। आययुः श्रीकयाकृष्णलाभार्थ शर्करापुरीम् ॥२४॥ स्वायम्भुवाद्या मनव: पूर्णाहुती समाययुः ॥४१॥ कृतकृत्या वास्ते पुमांसो योषितोऽखिलाः। वैमानिकाः समस्ताव सहसाक्षा समाययुः। विव्यमा प्रपना ये प्रपनाः पुरुषोत्तमम् ॥२५॥ नारायणातयाऽऽदिस्याः प्राचापत्याः समाययुः ॥४२॥ देवि महोत्सवस्तदाऽभवत् । भामृता बामदेवाम कल्यावसानिकास्तया । आषादकपक्षे पारायणान्तिमे दले ॥२६॥ पितरो मुनयवापि कथाया समुपाययुः ॥४३॥ भाययुः श्रीकृष्णनारायणाद्याः कुंकुमस्थात् । घों क्षम मरीचि गुराया। येः लासन् तर वै रूपान्तरैमकार्थमास्थिताः ॥२७॥ मयंगिरसपुलत्याम ऋतु: ||४|| श्रीमद्रोपाकणाचा महर्षयतया। नारदम समकमाराचा समाययुः। समानीमासकसीविका असोषितः ॥२८॥ गन्धः विवपूषों च ही पूर्वाश इत्यपि ||४|| शृणु बद्रिप्रिये वे ·कतिष्यसन्तानः तुम्गुरुः। प्रतुर्यध निवृत्तव प्रवर्धनः ॥७२॥ शतगुणो ब्रह्मचारी विश्वावसुः सुपर्णकः। परमा: सुनयश्च विनयक्ष प्रमखनः ॥६५॥ भानुः सुचन्द्रो वरुणो भीमसेनोग्रसेनको ॥४६॥ भचिन्त्योऽनन्तः प्रशमोऽमोषध दहरस्तथा। सुपणों विश्वरूपश्च वैकुण्ठः सूर्यपर्चाच प्रशानौंकारको धृतराष्ट्रश्च तया ॥६६॥ गोमान् सुबाहु प्रतत्त्वो पत्रवानपर्णकः ॥४७॥ निजबोधश्च प्रयुता पुण्डरीकस्तयोचमः। भीमचित्ररथाः उद्धव पर्जन्य शाश्वतश्चापि शालिशिरा इत्यपि। पूर्णमद्रः प्रभूतका ॥६७॥ मषमध हाहा हूहूः कलिईसो ज्योतिष्टोमश्च मध्यमः ॥४८॥ सुभद्रश्च निगलम्बो विदेहकः। आचारो सालाबनस्तथाऽऽनन्दः दारुणश्चापि वरेण्यो वरुणस्तथा। धुकण्ठध प्रसत्तका ॥६॥ इंसः प्रहंसो भद्राक्षो मझुलन सुरुचिः सुमनाश्चापि वसुरुच्यादयोऽपि प्रघन्यकः। च॥४९॥ आययुस्ते गन्धर्वा प्रबोषध कृष्णदर्शनलालसा। सुज्योतिश्च सत्येशव तु सवित्रका ॥६९|| अप्सरसश्चाययुश्च बद्रिके उर्वशी तथा ॥५०॥ अव्ययो मंगलयापि तापस: सुमतस्तथा। अरुणा विमनुष्या चाऽनपाया च वराम्बरा। सुशीलब्ध प्रविष्णुवरदस्तथा ॥७॥ असिपर्णा मिश्रकेशी शुचिकाऽलम्बुषा तथा ॥५१॥ प्रजिष्णुवलमवापि प्रसादः प्रधनस्तथा। विद्युत्पर्णा लक्ष्मणा च तिलोचमाऽद्रिका तथा। अवदातोऽमृतथापि प्रभवोऽध्वर इत्यपि ॥७॥ रम्भा क्षेमाऽसिता मारीचिका मनोमवा तथा ॥५२॥ उत्सवश्व हिरण्यवाऽनघो विश्रत आययुः। सुबाही सुप्रिया पुण्डरिका च सुदती तथा । निर्देशो भूषणश्यापि सुरसा सुमुखा चाऽजगन्धा हंसा सरस्वती ॥५३॥ संवृतश्च प्रभावोऽयोक आययुः। अजया कमला सूता सुमुखी हंसपादिका । अकामवापि निष्कामः श्रीगर्भश्च सुदर्शनः ॥७३|| अस्पा सुमगा मासी मनुवन्ती सुकेशिनी ।।५४|| निर्वाणध विरामश्च धर्मयूपो विशालकः। मेनका सहबल्या च पणिनी पूर्वचितिका । पुरातनः प्रमोदवाऽऽमोदः सुपुण्य आययुः ॥७४॥ कृतस्थली घृताची च प्रलोचास्तत्र चाययुः ।।५५॥ आदित्यश्च विशुद्धखोद्भवो नेत्रश आययुः। अनुम्लोचा तथा तन्वी पूक्षिकस्थलिनी उषा । श्रीवासा कृष्णपादच पार्षदास्ते समाययुः॥७५॥ पुत्र्यस्तासां प्रपौव्यश्च सहस्रशः समाययुः ॥५६॥ स्वस्तिकार शेषसंशया नागा ये वैष्णवोत्तमा। अनादिश्रीकृष्णनारायणदर्शनलालसा अनन्ताचा आययुथ पारायणान्तिमोत्सवे ॥६॥ सर्वा दास्यस्तथा तासां पारायणे समाययुः ॥५७|| राबानश्चापि भूमिस्था बद्रिके वे समाययुः। बद्रिके पार्षदाश्चापि बालकृष्णस्य चाययुः। लक्ष्मण जुम्मसेम्लव भूपतिः ॥७७॥ पावनो वृषमो गोपो वत्सलब्ध कुमारका ॥५८॥ दक्षबवंगरचापि शिविदेवः समाययुः। सिद्धोऽरुणो हारितश्च विश्वो विप्रश्व थकूटस्यो बीरबारः शत्यक्षिक: समाययुः ॥७८॥ सहलाक्षः सुयोगध महीमानो बसन्तकः ॥५९॥ कालिमायो बाळकाशः कथकच समाययुः। सहसशिरा मध्वश्चोरक्रमो विक्रमस्तथा । पृथुराबस्तयोरलकेवरुष्ट्रालराजका ॥७९॥ विश्वाक्षश्चोरगायश्च विश्वात्मा जातवेदकः ॥६०॥ तीराणवापि हंकारो बयकाष्ठल आययु। आनन्दचिक्लीतदेवो देवत्रा विषयो जयः। अल्वीनरो जीनबढिरपकेतुः समाययुः ॥८॥ नन्द: सुनन्दश्च वसुवनो जयन्त आययुः॥६॥ बयकृष्णवपतिः परीशाननृपस्तथा । श्रुतदेवः प्रचण्ड चप्प: सावत आययुः। इन्दुरायश्च मुद्राण्डो गण्डरावा समाययुः॥८॥ विश्वक्सेनः पुष्पदन्तः सुपर्णः प्रबलो बलः ॥२॥ बृहन्छरध लीनोणों बलालीन: समाययुः। कुमुद कमुदाक्षम चिदात्मा गरुडस्तथा। रायगानलभूपच वरसिंहो नृपस्तथा ॥८२॥ कैवल्यबोधो इंसम्म स्वप्रकाश्वध चिन्मयः ॥१३॥ फेनवन्तुनृपः स्तोकहोमः कोलक आययुः। प्रपूरुषमा कल्याणः पप्रधर सुमूर्तकः । काष्ठयानो दिनमानार्कच रायकिनाटा ||८३॥ प्रभोगः श्रीप्रसादच श्रीप्रकाशोऽक्षरो नयः ।।६४॥ रायरोकीश्वरो रायरणबीवा समाययुः। सन्तोषो महा मध्यानभिदानन्द अर्बका। रायवाकक्षकमापि रायमारीश इत्यपि ॥८४|| २८ शावदीनो कुण्डला। वै ·२१८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * वै रायबलेश्वरो रायलम्बारभूप आययुः। बद्रिके नागराबानो भक्ता दैत्यनृपेश्वराः। रायनवार्कभूपच रायहुण्डेशभूपतिः ॥८५॥ आययुः श्रीसंहितायाः पारायणे समुत्सुकाः ॥१०॥ रायपेशभूपच कालीमण्डलिकेश्वरः। वनजेलेशभूपश्च इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने पारावारपिबो नृपः॥८६॥ पारायणसमातिप्रसंगोत्सवे समागतत्रिभुवनीयराजप्रजाना- कोटीश्वरः श्रीसतीशः त्रेताकर्कशभूपतिः। मुद्देशनिरूपणनामा सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७७॥ आण्ाबरो बाल्यरजो रायसोमनभूपतिः ॥८॥ उरुगवाक्षक: पराङ्गत ईशानपानकः। श्रीनरनारायण उवाच- राजारायपतिश्चापि पारायणे समाययुः ॥८८॥ शृण बद्रीप्रिये देवि समाजोऽनन्तसंख्यकः । स्वायम्मुवो मनुः प्रियव्रतोत्तानपदावुभौ। लक्ष्मीनारायणसंहितायाः कथासमापने ॥१॥ यशस्तनाऽऽययौ धर्मवाययो श्रीगणान्वितः ॥८९॥ अभवच्छर्करापुयों समन्ततः। देवी सिन्धुतटे घाताविधातारी चाययतुस्तदध्वरे। महोद्याने विशाले दशयोजनविस्तरे ॥२॥ आमिघ्राचा भूपतयो नाभिः किंपुरुषस्तथा ॥१०॥ भूतले द्रुमसंकीर्णे केतुमालादयश्चापि हिरण्यो गन्धिपुष्पादिशोमिते । रम्यको नृपः। स्वागतं भोजनं सर्वसमानस्य व्यघात् प्रभुः ॥ ३ ॥ कुरुति नृपास्तत्र पारायणे समाययुः॥९॥ निवासान् पार्षदा दासा दास्यः सेवां प्रचक्रिरे । उमाराय: क्षीरपुरुनागविक्रम आययुः। आषाढस्य सिते पक्षे स्वेकादश्यां प्रगे हरिः॥४॥ चयादित्यो विक्रमार्कः कृष्णदुर्गध पाश्चलः ॥१२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीवल्लभः प्रमुः। प्रमालाको लक्षसेनोऽमरशाला श्रीलंमनः । ब्रह्मप्रियामिः स्लपितः शृंगारितः प्रियाजनैः ॥५॥ प्रपत्पाला प्राणिपातो नन्दिमिल्लः समाययुः ॥१३॥ विभूषितो वेषितच पूजितः साधुमण्डलैः। रायपारधेन्द्रप्रसो गवयेन्द्रो बनासका। वन्दितो बन्दिसूतायेनंतोऽचितश्च राजमिः ॥६॥ कर्णपुत्सोऽवध्यतेबा यागदेव पटासनः ॥९४॥ वर्षितो वैष्णवीमिश्च स्तुतो भागवतैर्जनः। दारामाग्यो राजमानो माधवो ब्रह्मपानका। निरीक्षितः स्त्रीसमाज प्रसादितोऽङ्गसेवकैः ॥७॥ शीलहारो माणिकामचिचगांगेय आययुः ॥१५॥ राजाधिराबचिहाचे हितो दिव्यपार्षदैः। चन्द्रनागो मेदकोशः पुरकुत्स कृतपूजादिसत्कर्मा वाद्यध्वनि उपाययुः। प्रकर्षयन् ॥ ८॥ बालसंघ पार्वतेशो नागविजय आययो आययुः ॥१६॥ राबचिहाव्यः कथामण्डपमन्युतः। गबासने वर्णमणिहाराज्ये संव्यराजत ॥९॥ राजमारमहन्द्रामो मदाशनः समाययुः। शररंगो मधुराजो आययो स्वतःप्रकाशकायनः। विरामासः भगवान् व्यासः समाययुः ॥९७॥ समाजनैः कृतोत्यानैः सत्कृतश्वासनं त्रिकूटोकी महासारभत्रलास्या समाययुः। अलंचकार श्रावितो कालिकाचन आपाण्ड पुष्पादिपूजितः जयम्। आकलायों विवर्धनः॥९८॥ ऋषिगणा लालायनादिसाधवः ॥१॥ मण्डलारो बवलीन उपाययु। रमाद्या शक्तयो मणिमाणिक्याया हरिप्रियाः। माठरसिंहः कुटिषक् चिचिन्तन उदममः ॥९९॥ देव्यम्ब देवता ईश्वराण्य ईश्वरकोटयः ॥१२॥ श्रीनागरिधरणिपुर मूरण्वजो रविष्वतनः। विप्रा वेदविदः सर्वे वैष्णवाः पावनाः शुभाः। कुंकुमास्यस्तया खण्डराजानः समुपाययुः ॥१००॥ सिद्धाय भूपयार्दूलाः प्रजा नायर्यो नरास्तथा ॥१३॥ दीपेशामाऽन्धितीरेशा रणेशा अद्रिशासिनः। आययुः संहितास्थानं मपपे च यथायथम्। उपभूपाः प्रबायुक्ताः पारायणे समाययुः ॥१०१॥ निषेदुम कथारंभो व्यचायत समंगलः ||१४॥ रामस्वर्ग ब्रमसमास्वर्ग था किमु धार्मिकम् । मुहूर्वान्ते संहिवायाः समाहौ श्रीहरेस्तथा। सदो प. सत्यलोको वा शोमते शर्करापुरम् ॥१०२।। व्यासस्य पूजन कृष्णनारायणादयः॥१५॥ लोमशाद्या ·विष्यसन्तानः २१९ सर्वे वृपाः पूजा सतां कोटिरायो रायहरिस्तथाऽनिनादयो नृपाः। गजस्या संहिवां दाने ददुर्यज्धान उत्सुकाः । सर्वदेवाः सर्वर्षयश्च साधवः ॥१६॥ आरात्रिक प्रचक्रुश्च वन्यो राबभिः सह ॥३५॥ आनषुः श्रीसंहितां च व्यासं स्वतःप्रकायकम् | नीराजनोचरं बद्रि भूमौ महत्तमाः। प्रजाजनाः श्रेछिनच पत्रपुष्पफलैजलैः ॥१७॥ वस्तूनामुपदाख्याना पर्वता अभवस्तदा ॥३६॥ स्वर्णरूप्यकमुद्राभिहीरकाः सुमौक्तिकैः । यद्यद् द्रव्य प्रभूद येषां तचत्तत्रार्पित अभूत्। मणिभिः स्वर्णभूषामिः पुपूभुश्चन्दनाऽसतैः ॥१८॥ पृथिव्यां नामवद् रख दिवि पातालकेऽपि च ॥३७॥ राबाहम्बिरवर्येश्व राबाईभूषणादिमिः। सृष्टी श्रेष्ठं च पूना, दानाई यत् प्रकीर्यते । मुकुटाबैरमूल्यैा पुपूजासमच्युतम् ॥१९॥ तत् सर्वे चार्पित सर्वसष्टिनिवासिमिः ॥३८॥ स्वायंभुवः शितेः राज्य प्रियव्रतोऽपि वै तथा । अमुकं तत्र नास्तीति नाऽभूत् सर्वस्य सम्मतम् । उत्तानपाद: पृथिवीखण्डराज्यं हरे! तव ॥२०॥ आरात्रिकोचरं पूजा प्राबायतोचमा ॥३९॥ इत्यार्पयत् तथाऽऽमित्रो हिरण्याद्याः समार्पयन् । विप्रर्षिसुरपूज्यानां लोमशस्य गुरोस्तथा। विमानानि किंपुरुषाद्या आपैयन् गजाऽश्वकान् ॥२१॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणपूबोत्तराऽमवत् ॥४०॥ स्वर्णकोशान्महापनान् कच्छपानार्पयन्मुदा। आकाशादभवस्तत्र पुष्पादीनां सुष्टयः। असंख्यहीरकमौक्तिकादीन् स्वर्णानि चायन् ॥२२॥ चन्दनानां सुषानां च दृष्टया प्रामवन् दिवः ॥४१॥ बहून् दासान् दासिकाश्च राजानोऽपि समापयन् । अप्सरसा नर्तनानि गीतयो ब्रह्मयोषिताम् । पार्थिवाः सार्वभौमास्ते स्वस्वखण्डान् समार्पयन् ॥२३॥ नामधुन्यानि भक्तानामभवश्व समन्ततः ||४२॥ काव्यानि च तया कामधेनूश्च दिव्यवेषान् समार्पयन् । इन्द्राद्या: व्याख्यानान्यबायन्त वै तदा । सुधाऽमृतान्यसंख्यानि दिव्यभूतीः समार्पयन् ॥२४॥ विदुषां देवगुरूणां कवीनां काव्यकान्यपि ॥४३॥ मानवाच यथायोग्यं धनं तत्र समार्पयन् । दानानि सर्वरक्षानाममबस्तत्र यद्यद् विशिष्ट स्वायत्तं तत्तत् वत्र समार्पयन् ॥२५॥ असंख्यवस्तुरूपाणि दीनानाथादिदेहिए ||४४॥ अमूल्योपकरणानि देहोपकरणान्यपि । अन्नदानानि बहूनि स्वर्णदानानि वै तथा । पर्यका यत्र तैलोक्यं दृश्यते प्रतिबिम्बितम् ॥२६|| गवाश्चगजदानानि तदानीमभवन् खलु ॥४५॥ तानार्पयद् वाचकाय तथा श्रीहरये कन्यादानानि श्रेष्टकुमारदानकान्यपि। चिन्तामणीन् कल्पलताः कल्पपात्राणि चायन् ॥२७॥ क्षेत्रवाटीएहसम्पदानावि चामखदा ॥४६॥ कल्पशस्त्राणि दिव्यानि कल्पवेषान् समार्पयन् । यशार्थ द्रव्यदानानि राश तदाऽभवन् क्षणे। देहभूषाः समस्ताश्चार्पयन् यानानि वै तदा ॥२८॥ एवं कयासमाप्तिश्चाऽभवद् बद्रीप्रमे तदा ॥४७॥ पृथ्व्यां स्वर्गे च पाताले यद्यच्छ्रेष्ठं तदाऽभवत् । लक्ष्मीनारायणो देवः श्रीमत्कृष्णनरायणः । तसदानीय देवाद्यैः स्थानिमिधार्पितं तदा ॥२९॥ राधाकृष्णस्तथा बद्रि नरनारायणोऽप्यहम् ॥४८॥ विष्णुना चार्पितो हारः कौस्तमानैक्यशोभनः। वासुदेवत्रायण शेषनारायणस्तथा । येन सभा कृता दिव्या तेजोमिः सूर्यवर्चसा ॥३०॥ आशीर्वादान् ददुखत्र लोकेन्यो मोक्षदानपि ॥४९॥ ब्रह्मणा चाऽपित छत्र नक्षत्रमण्डलम् । लक्ष्मीनारायणसंहिताकयाश्रवणार्थिन: दिव्यं नई दिव्यस्वर्गमिवाऽपरम् ॥३१॥ प्राप्स्यन्ति परमं मोक्षं. कृपया नोक्ष पदे ॥५०॥ शहरेणाऽर्पितचन्द्रो लोकतिमिरहारकः। संहितेयं वेदपक्षी सती। देवीमिश्चापि सर्वामिः शक्तयश्चार्पिता निनाः ॥३२॥ वैष्णवीभी: सात्रिकी च कार्यानारायणी कथा ॥५२॥ साधुमिः पुष्पमालाद्यैः पूजितो व्याससचमः । सर्वतीर्थाश्रया सर्वधर्माश्रया मुक्तरीश्वरकोट्या पूजितो निबसम्पदा ॥३३॥ सर्वदानाभया सर्वशानाभया प्रमुक्तिदा ॥५॥ चैत्रान् स्थान् दिव्यवाहान् प्रदतुर्दिकप्रपालकाः । सर्वपुण्याश्रया सर्वदृष्टिसाधाश्रया वरा। आशीर्वादान् दक्षुर्दिव्या मातरो लोकमातरः ||३४|| सर्वसाध्याश्रया सत्याभया कण्यांगसंगिनी ॥५३॥ बद्रिके। मुदा। यन्त्र प्रकाशते महामायावती प्रवर्तते ।

·२२० * श्रीलक्ष्मीनारायणहिताक हरिययौ। दिया सर्वनारायणयुक्ता सर्वावतारधारिणी। पतित्वोपत्य चोत्पत्य प्रसादमृत्तिका शुभाम् । सर्वदेवमयी सर्वपूनाध्यानमयी कथा ॥५४|| बहुश्च बयनादानचिरे मुक्तकण्ठतः ॥७३॥ सर्वस्तोत्रमयी सर्ववेदबीजकथामयी। परिहार विधायैव यभूमि सर्वशक्तिमयी सर्वपुमर्यादिपरायणा ॥५५॥ व्यासच लोमशाद्याच ययुर्यशालयं द्विजाः ॥७॥ सर्वसौभाग्यदा सर्वेषणापूरणिका कया। राबानोऽपि ययुर्यज्ञस्थलों योजनवतुलाम् । सर्वेष्टसाधिका सर्वरक्षाकरी हितावहा ॥५६॥ यत्र प्रवर्तते विप्रद्वारा यशक्रियादिकम् ।।७५॥ सर्वेश्वर्यादिसंपुष्टा सर्वसिद्धिनिषेविता। अनादिश्रीकृष्णनारायणः पद्मावतीयुतः। सर्वविनादिहीय कया विजयते मुवि ॥५७॥ प्रशया सहितश्चापि पतिः श्रीवल्लमः प्रभुः ॥७६|| ये ओष्यन्ति तदध्यायं ते यास्यन्ति परां गतिम् । यज्ञासने स्वर्णमये धुपाविवेश कर्मणे। वाचक ये बलापायैस्तोषयिष्यन्ति चाम्बरः ॥५८॥ संकल्पं लोमशो ब्रह्मा कारयामास वे ततः॥७७॥ घनाद्येश्योपकरणैस्ते यास्यन्त्यक्षर हि प्रायश्चित्तं प्रधानाख्यसंकल्पं च ततः परम् । इमामाद्यो सुष्टिमूलामाश्रित्य कथास्ततः ॥५९॥ रक्षा कलशाराधनं गणेशपूजनम् ॥७८॥ प्रवर्तिष्यन्त आख्यानोपाख्यानग्रन्यकोटयः। स्वस्तिप्रवाचन पुण्याहादिप्रवाचन तता। वेदश्चैकः परब्रहामाषितः संहिता तथा ॥६०॥ अभिषेचनमेवाथ मातृकापूजन तथा ॥७९॥ परनारायणोका च द्वितीया बेदिनी हि सा। नान्दीश्राद्ध तथाऽाचार्यद्विवादिवरणं ततः। व्यासा नवनवा भूत्वाऽऽश्रित्य वेदं च संहिताम् ॥६॥ अर्घदानं वन्दनं च मधुपके चकार च ॥८॥ लिखिष्यन्ति अन्यकथा रचयिष्यन्ति वार्तिकाः। वर्धिनीकलशस्थापना मण्डपमोक्षणम् । तत एषा मोक्षदा वै घृता स्मृतां श्रुताऽविता ॥६२॥ वास्तुस्थापनमेवापि वाखमण्डपपूजनम् ||१|| इत्युक्त्वा श्रीसंहिताया जयमुच्चार्य संगता। सर्वतोमद्रदेवानां स्थापन पूजनादिकम् । कथासमाप्ति कृत्वैव समाविसर्जन तथा ॥६३॥ यत्रदेवस्थापन पूजाऽग्न्यु'चारणं ततः॥८॥ कुर्वन् श्रीकृष्णमगवान् बद्रिके पूबनाऽऽगतम् । पीठपूजा कुण्डपूजामग्निस्थापनमाचरत् । यद्यत् सर्वं च तत् तत्रोत्याय स्वयं परेश्वरः ॥४॥ गृहस्थापनमेवाथ योगिनीस्थापनाऽईण ||८३॥ दातृम्प एव सर्व वै प्रात्यार्पयत् प्रसादनम् । क्षेत्रपालस्थापना कुण्डमेखलिकार्चनम् । भूमिहक्षेत्रोद्यानवाइनयानकम् ॥६५॥ अग्नेः प्रपूजन ग्रहाईणाऽन्वाधानचिन्तनम् ॥८४] स्वर्ण रौप्य विभूषाब गवाववाधिमण्डलम् । आधारावाज्यमागादिहोम चकार विश्वसृट् । वचदात्म्य एवापि दीनेभ्यवापि माधवः ॥६६॥ वास्तुमण्डपदेवादिहोम चकार माधव: ॥८५॥ प्रसाद रूपं चाजायैव प्रात्यर्पयत् प्रदातूषु । योगिनीहोममेवापि प्रधानहोमित्यपि । विजेषु दीनवर्गेषु दानं च विधिनाऽकरोत् ||६७|| व्याहृतिहोममेवापि बलिदानं ददौ ततः ।।८६|| सर्व प्रसन्नचिचास्ते कृष्णाशया प्रबगहः। यूपारोपणमेवापि चक्रेऽधिवासन ततः। कण्याथै कृष्णपूषार्थ धर्मायें बगहुच बलमातृ पूजा च बलपूजामकारयत् ।।८७॥ विप्रेन्यबापि साधुभ्यः सावीम्या प्रददी हरिः । शंखघण्टादिपूजा भूतशुबिमकारयत् । यथापेक्षं समस्त च ततोऽवशिष्टमेव यत् ॥६९॥ प्राणप्रतिय कृष्णस्य घोडधादिप्रपूजनम् ।।८८॥ मन्दिरे नेणे कोटिरायादिनिमिचे। बलिदानं तथाऽऽहुतीन् सर्वदेववास्ततः । सौवणे माणिकीलक्ष्मीराधाप्रसादिसेविते ॥७०॥ महापूर्णाहुतिहोम घृतधाराभिराचरत् ।।८९॥ भापंक्षीविकाविश्य क्षेत्रवायधनादिकम् । भीफले रसैः सर्वविध पायमादिमिः। तवा सर्व समुबार्य विसर्वनम् ॥७॥ चन्दनः फलपुष्पाये नकार परमेश्वरः ||९०॥ समागार सम्पन्चकुस्वे सदा नाों नरा बनाः। नीराजनं मशगर्षिक चकार हरिः स्वयम् । पत्रपुष्पाऽमतान् भक्खुकार ॥७२॥ पुष्पाच ददौ सर्वयवमानाभिषेचनम् ॥९॥ ते॥६८॥ व प्रकार ·विष्यसन्तानः २२१ न ख्यातं तत् ब्रह्मा व्यधात्ततः श्रेयोदानं च दक्षिणाः शुमा। दर्शनं पुण्यदं तस्य स्मरणं पुण्यद अपि । भूयसीः स्वर्णरखान्या आशीर्वादान् ददौ ततः॥१२॥ ततः॥१२॥ चिन्तनं पुण्यदं बद्रि ध्यानं तस्य तु मोक्षदम् ॥११॥ परिहार सवाद्य च कारयामास विश्वस्टा एवं समुत्सर्व सर्वेऽवलाम्य मुवि भूमिपाः । फलानां कन्दमूलाना भोजनान्यमवस्ततः ॥१३॥ करिष्यन्ति महायज्ञान् दानविधीन् तथोत्तमान् ॥११२॥ स्यामात्र पायसादिप्रसादाना संशयः। मोबनानि पठनाच्छ्रवणादस्य मोक्षः शुभानि च । सकामानामिष्टलब्धिर्भवेदेव संशयः ॥११३॥ मुन्यमानां चामृताना शाकानां पयसा तथा ॥१४॥ भोजनान्यमवस्तत्र यथायोग देहिनाम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायो चतुर्थे तिष्यसन्ताने प्रतिना सर्वलोकाना तृतियथाययं अभूत् ॥९५॥ आषाढशुक्लैकादश्यां संहितापारायणसमाप्तौ श्रीकृष्ण- ततः श्रीबद्रिके चाऽवभूयं सिन्धुजलेऽभवत् । नारायणेन देवै राजमिः प्रबामिः सर्वसृष्टिदेहिमिः अवभयमहातीर्थ व्यजायत ||९६|| संहिताथा व्यासस्य गुरोः साधूनां साध्वीनां अवस्थमहास्नाने महाश्चर्याणि दिनानां महर्षीणां च कवपूजनोपदार्पण्या:- चामवन् । बहूनि स्वर्णदिव्यानि विमानानि रात्रिकादिकं स्वस्वगृहालयमन्दिरसौषादौ समाययुः ॥१७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणाद्यविष्ठितानि भ्रामणं प्रप्रतिष्ठान चेत्यादिनिरूपणनामा ये ये वासन् शुद्धभावा जना मोक्षाधिकारिणः ॥९८|| ऽष्टसततितमोऽध्यायः॥ ७८ ॥ नरा नार्यों निजान्देहान् त्यस्वाऽथ दिव्यविग्रहाः। श्रीबदरीप्रियोवाच- भूत्वाऽऽरा विमानानि ययुर्घामाऽक्षरं हरेः ॥१९॥ ययुः केचन गोलोकं वैकुण्ठं केचनापि वै। नारायणहरे कृष्ण ततः कि समजायत। अव्याकृतं ययुश्चापि ययुः केचन चामृतम् ॥१०॥ क्व क्ष यानं ततः कुंकुमाऽक्षरागमनं कदा ॥१॥ श्रीपुरं चापरे भक्ताः परे सत्यं दिवं ययुः। बद्रीनाथं श्वेतमाम क्षीरघाम श्रीनरनारायण उवाच- ययुः परे ॥१०१॥ कैलास ब्रह्मलोकं च यथाशुद्धि ययुस्तदा । आषाढशुक्लद्वादश्यां कृवस्नानप्रपूजनः। महाचर्यमभूत्तद्वै बद्रिके मोक्षदायकम् ॥१०२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणो नैजे गजासने ॥२॥ ततः स्वस्वावसथाँव ययुः कौनकारिणः। पद्मावतीप्रियायुको व्यराजत स्वदर्शनम् । पत्तने संहितायाश्च भ्रामणं पूजनादिकम् ॥१०॥ प्रातातुं स्वतःप्रकाशोऽपि दै लोमशो मुनिः ॥३॥ देशेषु सार्वभौमेषु ततोऽभूद् बद्रिके बहु । श्रीमगोपालकृष्णाद्या पल्लीनताब गृहे गृहे चत्वरादाबापणेष्वालयेष्वपि ॥१०४॥ व्यराबन्त समायां ते कृष्णनारायणान्तिके ॥ ४॥ राबद्वारे मन्दिरादौ प्रत्यंगण प्रपूजनम् । विप्राः सत्यः साधवश्च सिद्धाश्च यतयोऽमलाः । व्यासस्य संहितायाश्च प्रस्यापनमभूच्छुमम् ।।१०५॥ विरेजिरे समामध्ये सूर्यवर्चस्विनोऽनघाः ॥५॥ आरात्रिकानि दानानि पूजनान्युपदास्तथा। श्रीहरेर्दर्शनार्थ स्वायंभुवादिसृष्टिपाः। नैवेद्यानि प्रबायन्ते बद्रिके वै स्थले स्थले ॥१०६|| प्रमाद्या मगवन्तव महेन्द्राद्याच देवताः॥६॥ महावाद्यानि वाद्यन्ते कीर्त्यन्ते तद्यशांसि च। महर्षयश्च राबानो राश्यध देविकागणाः। कुमारिकामिः सौभाग्यवतीमिश्च सतीजनः ॥१०७॥ भेष्टिनव प्रबावर्गा महामागवतोत्तमाः ॥७॥ पूज्यन्ते नागरिकामिः राशीमिहिणीजनैः। आययुचोपदा परमेश्वरम् । शर्करानगरे चैवं राबद्वारे च मन्दिरे ॥१०८॥ व्यासं गुरुं लोमशं छ नत्वोपाविविशुध ॥८॥ प्रप्रतिष्ठापन मण्डपालयम् । लोमशः श्रीगुरु सर्वान् धन्यवादानवासनत् । संहिताया मानयन जातं महोत्सवेन ह॥१०९॥ विदाय प्रददौ योग्योचमेभ्यो हि यथायथम् ॥ ९॥ गनवाबिविमानानां वाहनानां सर्वथा। साधुभ्यश्च सतीभ्यश्च महर्षिम्यो विदायकम् । नरयानोचमानां च सम्मर्दोऽभूत् दिवं यथा ॥११०॥ महीमानेभ्य एषाप्यागन्तुकेम्यो विदायकम् ॥१०॥ भूसुराः। वै सम्यग् विधाय च

·२२२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
सुरेभ्यः पितृदेवेभ्यः सिद्धेभ्यः प्रददौ तया । ईश्वरानपि सर्वान् वै
प्रार्थनाकारिणस्तथा ॥३०॥
गान्धर्वस्तबन्दिभ्यः सेवकम्यो ददौ मुदा ॥११॥ कालान्तरे
प्रया स्वीकृत्येश्वरानवासबत् ।
कर्मचारेम्य उत्कृष्टविदायानि ददौ मुनिः। पितॄनपि तथोक्वैव पातालवासिनस्तथा ॥३१॥
पारितोषिकरूपाणि स्वर्णादीनि
ददौ मुदा ॥१२॥ कालान्तरे प्रगन्तुं च
स्वीकृत्य तानवासुबत् ।
विप्रेन्यो दक्षिणादानोत्तमानि कानकानि
ओमित्याह हरिस्तत्र भूपेभ्यस्तद्दिने खलु ॥३२॥
हीरकान् रक्षभूषाश्च धनानि प्रददौ मुनिः ॥१३॥
पृथ्ख्यामेव नृपाणां तु गन्तुं गृहाणि भूस्तरान् ।
देवीम्या स्त्रीभ्य एवापि कन्याभ्यः प्रददौ मुनिः ।
स्वीचकार कृपासिन्धुलोमशस्यानुमन्त्रणात् ॥३३॥
बालेभ्यो ब्रह्मचारिम्यो यतिनीभ्यो विदायकम् ॥१४॥
अथ सर्वसमाजो द्वादश्यां विसृष्ट
एव ह।
सांख्ययोगिनीभ्यो ब्रह्मचारिणीम्यो ददौ मुनिः ।
केवलाश्च नृपाः सजा भूत्वा प्रतीक्षणे स्थिताः ॥३४॥
यथायोग्य विदायं वै पूर्णसन्तोषकारकम् ॥१५॥
तदा व्यचिन्तयत् कृष्णः सर्वेषां लाभकांक्षया ।
स्वर्णहारान् स्वर्णभूषाः स्वर्णाम्बराणि मुद्रिकाः।
नेकरूपधरत्वं वै सवैः
सह प्रमाणकम् ॥३५॥
सुवेषान् स्वर्णपात्राणि देहोपकरणान्यपि ॥१६॥
अयैवं
संविचायवाऽनादिकृष्णनरायणः ।
श्रृंगारोत्तमरूपाणि कल्पपात्राणि यान्यपि।
बद्रिकेऽधारयकरूपाणि सहशानि सः॥३६॥
कल्पचिन्तामणीन् मौक्तिकादिहारान् ददौ मुनिः ॥१७॥
स्वतःप्रकाशव्यासात्मा लोमशात्माऽभवत्रभुः।
यानानि गृहसामग्रीददी श्रीलोमशो
मानामा
गुरुः।
तावद्रूपश्च पित्रामा
चाऽमवत्प्रमुः॥३७॥
आशीर्वादान् ददौ चान्ते महोत्सबिम्य आदरात् ॥१८॥ राधारमादिशक्यामा दासदासीस्वरूपवान् ।
विहायं प्रददौ पुष्पहारान् कण्ठेषु देहिनाम् ।
यावन्तो राजन्यवर्यास्तावद्रूपाण्यधारयत् ।।३८।।
अथ भूपाः समायां ते जगदुर्लोमशं मुनिम् ॥१९॥ तेषां वावद्विमानेषु समारोह माधवः ।
निबालथानिबराज्य
पवित्रयितमागमैः । तावत्सर्वस्वरूपामा
सर्वस्ववर्गरूपवान् ॥३९॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणो व्यासव संहिताः ॥२०॥ शर्करानगरं त्यक्त्वाम्बरे विमानकानि वै।
लोमशः पितरौ चान्या: श्रीलकन्याद्याश्च देवताः। अभवन् बद्रिके कृष्णाशया तत्स्वामिजंषि वै॥४०॥
यथायोग्यं समायान्तु
पवित्रयन्तु नः क्षितीः ॥२१॥ तदा वाद्यान्यवाद्यन्त बयशन्दास्तदाऽमवन् ।
राष्ट्राणि नः प्रदेशाध प्रजाश्च मन्दिराणि नः। यो नमो बालकृष्णायाऽनादिकृष्णाय वे नमः ||४||
पवित्रयन्तु चागत्य भगवन्तः परेश्वराः ॥२२॥
नमस्काराचामवश्व
पुष्पाऽक्षताऽभिवर्धनम् ।
स्वायम्मुवो मनुश्चापि प्रियव्रतो
चक्रुर्लोका
नृपस्तथा ।
देवताद्याभन्दनाद्यभिवर्षणम् ॥४२॥
उत्तानपादचाप्याह प्राहाऽमित्रो
नृपस्तथा ॥२३॥ कृष्णाच्या विमानानि नियंयुः सिन्धुमण्डलात् ।
प्रार्थव
तदा
खण्डेश्वरा हिरण्यकादयः। प्रथम कोटिरायस्याऽऽलयं प्रति ययौ द्रुतम् ॥४३॥
पावयितुं निजावासान् निवप्रमादिभूमिकाः ॥२४॥ द्वितीयं तु रायहरिमन्दिरं प्रति तद् ययौ ।
तयाऽस्वितिकृष्णनारायणस्वम्यो ददौ
वचः। तृतीयं तु ययौ स्वायम्भुवमन्दिरमुज्ज्वलम् ॥४४॥
कोटिरायो रायहरिस्ततो विदायक महत् ॥२५॥ चतुर्थं तु ययौ दिव्यं प्रियनतालयं प्रति 1
यथायोग्य नृपादीनां चक्रतुः सेवकाविव।
पंचम ययो
दिव्यमुत्तानपादमन्दिरम् ॥४
समाविसर्जन बद्रि बयनादेस्ततोऽभवत् ॥२६॥ षष्टमामीनराज्यं वै ससमं तु हिरण्यकम् ।
भोजनान्यमवस्तत्र लक्षाऽयुवाषिदेहिनाम् । अष्टम केतुमालं च नवमं तु कुरु प्रति ॥४६||
सञता प्रस्थानकानि गमनानि ततोऽभवन् ॥२७॥ दशम काशिकाराचं ययो विमानमुत्तमम् ।
प्रबा स्वस्वराष्ट्रदेशान् ययुः प्रसनमानसाः। शाषदीनं लक्ष्मणं च जुमासेम्झं नृपं प्रति ||७||
महीमाना ययुश्वापि नृपमिषाः प्रचाचनाः ॥२८॥ दक्षववंगरं शिविदेव प्रति
पृथक् पृषक।
देवा ययुभेश्वगध तदा कृष्णाच्या दिने। थकूटस्थ वीरवारं शत्यक्षिकं वृर्प प्रति ॥४८||
देवरम्यर्थितः कृष्णो गन्तुं स्वर्गादिकाल्यान् ॥२९॥ कालिमाधं बालकाचं कथकं प्रति नै प्रसक् ।
हुरि कालान्तरे गन्दं स्वीकृत्यतानवासबत् ।
प्रशुरा
पालोतमालाम् ॥४९॥

·कतिष्यसन्तानः २२३ पृथक। ययुः। ययुः। च च पृथक् । तीराणं चापि हंकार जयकाष्ठलक प्रति। उदयम श्रीनागारि धरणि रजिध्वजम् । प्रयक कृष्णस्य यानानि ययुस्तैस्तैः सहेव ह ॥२०॥ मूरध्वजं कुंकुमास्यं नृपं प्रति पृथक् पृथक् ।।६९।। अल्वीनरं बीनवर्दिमल्यकेतुं सह तैः पृथक् । ययुहरविमानानि बद्रिके पृथक परीशाननृप प्रति ॥५१॥ जयकृष्णवपति तथा दीपेशैश्वाब्धितीरगैः ॥७॥ खण्डनृपश्चापि रणेऔरद्रिभूपैश्च चोपभूपैः पृयग इन्दुरायं च मुद्राण्ड गण्डराज पृथक् प्रति । तत्तद्देशान् समुल्लंथ्य तत्तद्राष्ट्राणि संययुः ॥७॥ बहच्छरं च लीनोणे बललीनं पृथक् पृथक् ॥५२॥ तत्चनपाल्योद्यानभूम्यादौ तान्यवातरन् । रायगामलभूपं वरसिंह पृथग जलपानं भोजनादि कारयित्वाऽमृतादनम् ॥७२॥ फेनतन्तुनुपं स्तोकहोम च कोलकं प्रति ।।५३॥ नगरे प्रामयामासुः स्वस्वस्मिन् भूमिपास्ततः । काष्ठयाने दिनमाना पृथग रायकिवटम् । संहिताया: पूजनं च व्यासस्य पूजनं गुरोः ॥७३॥ रायरोकीश्वरं रायरणबीव पृथग् ययुः ॥५४॥ वे स्वे दिव्ये महारम्ये प्रासादे चकुरुत्सुकाः। रायवाकक्षक चापि रायमारीशकं प्रति। उपदामार्पयामार रत्नहीरकमालिकाः ॥४॥ रायबलेश्वरं रायलम्बरं प्रति वै पृथक् ।।१५।। सर्वोत्कृष्टं गृहे यद्यद् राज्ये राष्ट्रे तयोत्तमम् । रायनवार्कभूपं रायहुण्डेशक प्रति। तत्तच्छ्रीकृष्णसेवायां न्यधुस्ते राजसत्तमाः ॥७५॥ रायपेशभूपं कालिमाण्डलिक प्रति ॥५६॥ आरात्रिक प्रचकुन पपुः पादामृतं हरे। बनलेशभूप पारावारपिब प्रसाद मक्षयामासुः श्रीस्वामिष्णहस्ततः ॥७६|| हरेविमानवाणि ययुस्तान् प्रति वै पृथक् ॥१७॥ सेवयामासुरत्यय पादसंवाहनादिमिः। कोटीश्वरं श्रीसतीश प्रेताकर्कशभूपतिम् । एनं प्रसादयामासु क्या पञ्मावतीपतिम् ॥७७|| आण्टनरं बाल्यर रायसोमनक पृथग् ॥१८॥ मगहुस्ते महामन्त्रान् प्रशानारायणाननात् । जरुगवाक्षक पराख्नतमीशानपानकम् । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥७८|| राबारायपति चापि विमानानि पृथग् ययुः ॥५९॥ धरणं श्रीकृष्णनारायणोऽस्त मम यशं धर्म च घातारं बिधातारं पृथक पृथक् । काल्मायापापकर्मशत्रुयाम्यकुहन्द्रयात् ॥७९॥ नामि किम्पुरुषं चान्यं रम्यकं प्रति वै पृथक् ॥६०॥ शूलमीनध्वजधनुश्चक्रस्वस्तिवानव' उमारायं क्षीरपुरु नागविक्रमणं प्रति । 'ब्रझाऽहं भीकृष्णनारायणभक्तोऽस्मि शाश्वतः ॥८॥ जयादित्यं विक्रमाकै कृष्णदुर्गे च पाञ्चलम् ॥६॥ 'ब्राझयह भीकृष्णनारायणदासी मवामि भोम्। प्रमालाक्ष लक्षसेनम् आम्रयालं श्रीलामनम् । श्रीकृष्णनारायणाय पतये स्वाहा ॥८॥ प्रपत्पालं प्राणिपातं नन्दिमिल्लं पृथग् ययुः ॥६२॥ 'अनादिश्रीकृष्णनारायणः स्वामी पतिश्च रायपारं चेन्द्रगृत्सं गवयेन्द्र बनानकम्। 'बालकृष्णः परवक्ष मम पै मम बै शाश्वतः पतिः ॥८२॥ कर्णपुत्समवण्याम यागदेव पटासनम् ॥६३॥ पिता बन्धुः सुहन्मित्रं रक्षका पोषकोऽस्तु स। दाराभाग्यं राबमानं माधर्व ब्रह्मपानकम् । 'बालकृष्णाय विभहेऽनादिकृष्णाय धीमहि। शीलहार माणिकामं चिचमांगेयक प्रति ॥४॥ श्रीशः प्रचोदयात् ॥८॥ चन्द्रनार्ग मेदकोशं पुरुकुत्सं पृषग 'ओं श्रीलक्षायै महालक्षायै दुखभंकव्यै भियै नमः। बालसंघ पार्वतेश नागविजयक प्रति ॥६५॥ 'ओ मां श्रीबालकृष्णाय समर्पयामि यो नम:||८४॥ रानमा महेन्द्रामं मदाशनं तृपं प्रति। 'कृष्णनारायणभक्तोऽहं श्रीहरिस शरण मम। शररंग मधुराबं ययुः ॥६६॥ 'श्रीकृष्णो वल्लभः स्वामी श्रीस्वामी धरणं मम ||८५॥ विकटार्क महासारं चित्रलास्य नृप प्रति । 'भीकृष्णः श्रीहरिः स्वामी श्रीपतिः शरणं मम । कलिकाधनमापाण्डमकलाय विवर्धनम् ॥६७॥ श्रीकृष्णो वैष्णवाचार्यः प्रभुः पद्मावतीपतिः ॥८६॥ मण्डलार बवलीनमिन्द्रद्युम्नं तृपं स्वामी मे शाश्वत: कान्तस्तस्याऽहं स्वामिनी प्रिया'। माठरसिंह नृपं कुटिधरं चिचिन्तनं पृथग् ॥६८॥ 'प्रभुः कृष्णः पारमेशः श्रीकृष्णः शरणं मम ||८७॥ सर्वदा। 'ओं नमः में। ययु।। विरामासं पृथग प्रति।

·२२४
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के
अवतारच्छनैः
'प्रभुः कृष्णः पार्वणो नारायणः शरणं मम।
क्षेत्रे द्योतयन् सर्वतोदिशः।
एतान्मन्त्रान् ददौ कृष्णनारायणः स्वयं हरिः ||८८॥ भगवान् व्यासदेवाचा लोमशाद्या महर्षयः ॥१०७॥
पितरौ दासिका दासा विविशुः स्वस्वमन्दिरम् ।
'कृष्णनारायण कृष्णनारायण नरायण ।
पारायणस्याऽस्य
राधारमायण ॥८९॥ एवं
अनादिश्रीकृष्णनारायण
एवं श्रीबद्रिके
महोत्सवः ॥१०८॥
'प्रभो नारायण
अभूत् सर्वोत्सवाग्र्यश्च पारायणाय्य एव सः।
प्रभो।
माघवीभीनारायण
ततस्तु चक्रिरे त्वन्ये मखान् भागवतोत्तमाः ॥१०९॥
बयानारायण
श्रीललितानारायण | विभो ॥९॥
स्वारोचिषस्तया भूपा उत्तमस्तामसोऽपि च ।
'कंभरागोपाललाला
स्वामी पतिश्च मामव।
रेवतश्चाक्षुषश्चापि वैवस्वतोऽपि
तनृपाः ॥११॥
एवं मन्त्रान् नामधुन्यं ददौ चापि स्वयं हरिः ॥९१॥ एते च मनवः पारायणोत्सवान् प्रचक्रिरे ।
तुलसीकण्ठिकां चापि तिलकं चन्द्रशोभितम् । अन्ये चापि विधास्यन्ति महामागवतोत्तमाः॥१११॥
ददौ स्वचरणौ तेषां वक्षस्थलेषु माधवः ॥१२॥ मोक्षशास्त्रमिदं बद्रि धर्मार्थकामनाफलम् ।
जगहुस्ते हरे रक्तचरणौ रंगशोमितौ। सर्वेष्टदायक
चात्मपरमात्मप्रसङ्गदम् ॥११२॥
मुद्रापितो शुमौ सर्वपादचिह्नसुशोमिती ॥१३॥
पठनाच्छ्रवणादस्य
कयोत्सवस्य चिन्तनात् ।
दक्षहस्ततलस्यापि सचिह्नमुद्रिकां शुमाम्।
सर्वेष्टसिद्धि सुलभा सुलमा दिव्यसम्पदः ॥११॥
जगृहुस्ते तु पूजार्थे दर्शनार्थे तु रञ्जिताम् ॥१४॥ मोक्षलामो भवच्चापि सर्वेषणाप्रपूर्तयः ।
प्रतिकृति प्रतिर्मा च प्रतिरूपं च
बहुः।
कल्पवृक्षसमास्तस्य संकल्पा:
सफला द्रुतम् ।।११४॥
चित्र कृत्वा
हरि गेहे
रक्षयामामुग्न्वहम् ॥९५॥ मनश्चिन्तामणिप्रख्यं प्रजायेत न संशयः।
बद्रिके द्वादशीरात्रि सर्वगेहेषु माघवः॥
कथाना धारणालक्ष्मीतुल्या नारी मवेदपि ॥११५॥
उषित्वा तु
ततः प्रातः
कृतसेवादराऽशनः ॥१६॥ नरो नारायण
स्याब कथानां धारणादिह।
कृतपूजा
समस्तैश्च तोषितस्तोषितैश्च तैः।
बद्रिके सर्वसृष्टौ तत् पारायणं जयत्यति ॥११६॥
सवाघगीतयशसा जयनादैः
समन्ततः॥१७॥
प्रस्थापितो विमाने स्वे पृथक् समारोह च । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने-
तदा सर्वेऽन्तिमां नैनां प्रार्थनां चकुरीशिनः ॥१८॥ ऽखिलनुपार्थितः श्रीहरिनकरूपधरः सन् सर्वनूप-
'हरे स्वामिन् कृपासिन्धो पाविताः कृपया षयम् । राष्ट्रमन्दिराणि ययौ, पूनां प्रगृह्य पावयित्वा
तथैव चान्तकालेऽपि पावनान् स्वाक्षरं नय ॥१९॥ तिरोभूयाऽश्वपट्टसरः प्रत्याययावित्यादिनिरूपण-
मध्ये सदा मूर्तिरूपो रक्षयाऽस्मान् तवाश्रितान् ।
नामा नवाऽधिकसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७१॥
हृदये स्वं दिव्यरूपं सदा चेदं प्रदर्शय ॥१०॥
तवाऽस्मीति तव स्मश्च तया
पालय सर्वदा । श्रीबद्रीप्रियोवाच-
एवं मायाविमोहो न भवन्नैवेति चिन्तय ॥१०१॥ सर्वकल्याणकर्तः श्रीकान्त कृष्णनरायणः
इत्येवं बद्रिके सर्वे चक्रुषाभ्यर्थनां प्रमोः।
किं चकार ततः सवै चरित्रं
पूजायामागतं यद्यत् सर्व प्रसादरूपि तत् ॥१०२॥
ततः सबै चरित्रं वकुमईसि ॥ १॥
हरिस्तेभ्यः प्रदातम्यः प्रत्यार्पयत्
प्रत्यार्पयत् कृपावधा।
श्रीनरनारायण उवाच-
आशीर्वादान् गुमान दत्वा स्वीकृत्य प्रार्थनां ततः ॥१०३॥
प्राप्य विदायमेवाऽसौ पश्यन् भक्कान्नुपादिकान् ।
बद्रीप्रिये
देवि स्वामिकृष्णनरायणः।
प्रपश्यच प्रेम्णा
विमानमैरयत् ॥१०॥
प्रभावना:
नागविक्रमभूपेन यशे त्वाकारितो
ययों ॥२॥
अम्बरे
सहसा कृष्णविमानानि समोड्यन् ।
पारवत्या निनपल्या प्रमया निनकान्तया।
विरोऽभवन् चिदाकाशे कृष्णामकानि वानि ॥१०५॥ युतः सन्तुष्टया स्वसा दासदासीगणेयुतः ॥३॥
एकीभूतानि सर्वाणि सौराष्ट्रेऽवसरोऽन्तिके। ययावस्मै कृष्णनारायणाय शर्करापुरे।
इंसवापिकाक्षेत्र
विमानमेकमाययौ ॥१०॥ प्रतिवं तु यचाय पुबपुराऽपिपेन यत् ॥ ४ ॥

·* तिष्यसन्तानः २२५ नागविक्रमसंशेन समारब्धो मखस्तु शृतकुल्या दधिकुल्याः सुधाकुल्यास्तदाऽभवन् । तत्राऽनादिकृष्णनारायणो ययौ निमन्त्रितः॥५॥ पयाकुल्या मधुकुल्याः शर्करापर्वतास्तथा ॥२४॥ सर्वमेध महायशं कारयामास माधवः। मिष्टानानां पर्वताश्च पानानां प्रसरांसि च। अनादिश्रीकृष्णनारायणश्रीश्वरवल्लमः ॥६॥ भक्ष्याणां सेतपश्वासन् सर्वमेधेऽत्र बद्रिके ॥२५॥ नागविक्रमराजेशो महामागवतोत्तमः। फलानां लेयचोश्यानो महादयोऽभवन् मखे। चातुर्मास्यव्रतं कुर्वन् सर्वमेध चकार ह॥७॥ दानाईहोमयोग्यानां मेरवस्तत्र चाऽभवन् ॥२६॥ युद्धपुरे छनीनधास्तटे विशालभूतले। समिधां पायसान्नानां क्षीराणां सञ्चयोत्तमाः। पञ्चयोजना विस्तारे मण्डप स त्वकारयत् ॥८॥ कणानां चापि शिम्बीना राशयोऽप्यमवन्मखे ॥२७॥ श्रावणशुकैकादश्यां कृतसमारसञ्चयः। वस्त्राणां कम्बलाना भूषाणामद्रयोऽभवन् । यशमारभत क्मेशो विप्रयाशिकनोदितः॥९॥ पात्राणां दाररताना धेनूना मण्डलान्यपि ॥२८॥ आययुस्तत्र भूदेवाः साधवो साधवो वैष्णवा अपि । देहोपकरणानां च गृहोपकरणार्थिनाम् । नरा नायों लक्षशो वै धर्मकार्यपरायणाः ॥१०॥ आसन् प्रराशयस्तत्र सम्पदा दिव्यसम्पदाम् ॥२९॥ ब्रक्षाऽमवत् कृष्णनारायणः श्रीभगवान् स्वयम् । सुवर्णानां रजताना सञ्चयाश्वाऽभवन्मखे। यजमानो नागविक्रमाख्यो भूपो हि वैष्णवः ॥११॥ आसनानां सुकवाणां हविष्याणा प्रपूर्णताः॥३०॥ ऋत्विबो गालवाद्याध महर्षयोऽभवन्मखे। दश सूत्यास्तथा बद्रि दीक्षाश्च द्वादशापि वै। फालायनोऽभवत्रोदाता सामपरायणः ॥१२॥ उपसदो द्वादशश्च यथायोग्य व्यवर्तयन् ॥३१॥ सारायणोऽभवत्प्रत्युद्गाता वेदार्थवित्तथा। भाद्रपूर्णावषिर्यागश्चतुशिद्दिनात्मकः अबायनोऽभवत्तवार्ता वैदिकसक्रियः ॥१३॥ सर्वांगपूर्णो बमवद् बद्रिक कृष्णासन्निधौ ॥३२॥ दण्डायनोऽभवत्पतिहर्ता सर्वक्रियापरः। बृहस्पतिसवाद्याश्च आसोर्यामान्तकाः शुमाः। भालायनस्तु ऋषिराट प्रस्तोता चामवन्मखे ॥१४॥ सांगोपांगा अमवश्व नारायणसमाहिताः ॥३३॥ रसायनोऽभवत् प्रतिप्रस्तोता यज्ञकर्मणि। बृहस्पतिसवे त्रयस्त्रिंशद्रोदानमाभवत् । होता धारायणक्षेव प्रतिहोताऽलवायनः ॥१॥ वैश्यसवे विप्रसवे सोमसवे तथाऽभवत् ||३४|| बापकाचाऱ्यांदा विप्राः पौष्करा हवनार्थिनः। पृथिसवे गोसवे मोदनसबे तथाऽमवत् । यामुनेया द्विबाबासन् दिक्पाला वैष्णवोचमाः॥१॥ मरुत्स्तोमेऽग्निस्तुतौ महेन्द्रस्तवने तथा ॥३५॥ सौराष्ट्रीयाः पूजकाच द्विजाबासस्तदा मखे। आसोर्यामे निघने च सवे गोदानकानि च । गौराः पाचकाचासन् मरना: परिवेषकाः ॥१७॥ अमिषेकाः पृथक चापि तत्तद्देवाऽभ्यपूजनम् ॥३६॥ गांगेया वेदमन्त्रादिव्याख्यातारोऽमवन्मखे। चापि यथाकर्माऽभवन् खलु। सिन्धुजाः पाठकाथासन् समासदास्तु पूर्वबा ॥१८॥ सवोऽमिषेक उक्तो वै यजमानस्य चैव ॥३७॥ दक्षिणाल्या हवनायी आसंस्तत्र च बापकाः। बलेनाऽऽज्येन दना च धृतेन पयसा तया । महर्षयो वशिष्ठाद्या गुरवस्तु निरीक्षकाः||१९अभिषेको यथायोग्यममवत्तत्र चावरे ॥३८॥ द्रष्टारस्तंत्र सर्वेषां कर्मणां वै कर्मणां वै तदाऽमवन् । पुरोगाशाश्वरपश्च हवींषि द्रव्यमुचमम्। मध्यस्था वैदिका विमा आसन् प्रख्यातनामिनः ॥२०॥ मोदनानि सक्तवध मन्यास्तत्राऽभवन् शुभाः ॥३९॥ लोमशाद्यास्तथा मार्कण्डेयाद्या दिव्यदृष्टयः। रथन्तरादिसोमाश्च संस्थाश्च हवनान्यपि। हैमाचलाः कृष्णनाम्नां कीर्तनेष्वमवन् स्थिराः॥२१॥ यथायोग्यानि बातानि निर्वतितानि धार्मिणा ॥४०॥ एवं वै बद्रिके यऽभवन् विप्रा व्यवस्थिताः । अवतारा ईश्वराश्च शक्तयो देवताः साधवो लक्षशधाप्यमवन् भजनकारिणः ॥२२॥ प्रत्यक्षा आगमन् बद्रि कृष्णाऽऽहूतास्तदध्वरे ॥४॥ प्रजाच खप्दराजन्या आमन्त्रिता समाययु। सृष्टिप्रये च ये देवा यशाधिकारयोगिनः । लक्षातिलक्षमनुबा सर्वमेधेऽमवस्तदा ॥२३॥ सर्वे ते बलिभोगार्थमाययुगोंचराः सुराः ॥४२॥ २९ . पुरोदाशार्पण सुराः।

·२२६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता पिशाचा: घृतधारामिरेतेपि हविष्यानरनुत्तमैः । अवभृयान्ते दानानि योपियः प्रददौ मुदा । रसैमिष्टानको क्षीर पले. समिद्भिरित्यपि ॥४३॥ हीररतादिहारॊश्च स्वर्णभूषाम्बराणि च ॥६॥ कणैः सुधाभिः पयसा तर्पिताः शाककन्दकैः । शृंगारवेषान् मुमगान् स्वर्णपात्राणि यानि च । नित्यं तत्र प्रदीयन्ते स्वर्णगोदानकानि वै ॥४४॥ देहोपकरणान्येव ददौ भूरीणि वै मुदा ॥६३|| भोजनाऽम्बरदानानि धर्मदानानि यान्यपि। विप्रपल्या कन्यकाश्च साध्व्यः सत्यः सखीजनः। पितृप्तिपदानानि दीयन्ते वै नृपेण प्रसन्नमानसा जातास्तृप्ता दानातिसत्फलाः ॥६४॥ पूज्यन्ते साधवः सन्तः साध्व्यो विप्राय वैष्णवाः । एवमवभूये तत्र बद्रिके विस्मयावहः। आगन्तुकाऽनाथदीना नरा नार्यः प्रदानकैः ॥४६॥ चमत्कारोऽभवतणे तं वदामि निबोध मे ॥६५॥ लक्षशो मानवाद्याश्च मुखते गृष्टमिष्टकम् । आगतं मण्डलं त्वेक पिशाचानां महत्तदा। पिबन्ति सनसान् गृष्टिपुष्टिदान् तृप्तिकारकान् ॥४७॥ आकाशाजलमध्ये तत् पतितं निम्नवारिषु॥६६॥ अमयो गोधरास्तत्र मुंबते स्वकरखे। सहसा ते सहसं वै पपुरि मुदान्विताः । प्रसन्ना देवताः सौम्या मुखते हव्यमुचमम् ॥४८॥ सातमानाश्च दिव्यदेवास्तदाऽभवन् ॥६॥ पितरो मुखते बद्रि तथाऽन्यदेवतादिकाः। स्वर्णकुण्डलद्दागोभूपिताः सूर्यवर्चसः। समस्ताः श्रीकृष्ण हस्ताप्तिप्रसादमुत्तमम् ॥४९॥ सुरा देव्योऽभवन् सर्वे षोडशादिप्रवत्सराः ||८|| तृप्तास्तृता वयं तृप्ता इत्यूचुचानलाननाः। कृताखलय: श्रीकृष्णमस्तुवन् भावगर्भितम् । ततो यशस्य भाद्रस्य पूर्णायां पूर्णाताऽभवत् ॥५०॥ अहो वयं पुग कृष्ण व्यापागर्थ वणिग्जनाः ॥६९॥ पूर्णाहुतौ हविष्याणि त्रैलोक्यसंभवानि वै। युद्धपुरात् थररणे निर्गताः शर्करापुरम् । यान्यानीतानि तानि श्रीकृष्णो ददौ महानले ॥५॥ स्त्रीबालसहिताः कृष्ण उष्ट्रमहोष्ट्रवाहनाः ॥२०॥ उद्वारास्तृतिदास्तेषां मुराणां संभवन्ति च। रणमध्ये गता यावझंझावातोऽतिदुःसहः। मा मेति सुरवाचश्चाऽभवन् पूर्णाहुती मुदा ॥५२॥ प्रोत्पन्नो वालुकावृष्टिवको मध्याह्ननाशन: ||७|| सुष्टिवयं तर्पित श्रीकृष्णेन परमात्मना। उष्ट्रा महोट्रा बालाच नाया क्षिती हि वायुभिः । नागविक्रमभूपस्य संकल्प सफलीकृतः ॥५३॥ वाटकासु मुहूर्तेन गर्भस्था अभवन्मृताः॥७२॥ बद्रिके श्रीहरियंत्र विश्वात्मा सकलंभरः। वयं ये बलिनश्चापि वालुकावृष्टिताडिताः। दाता ग्रहीता भोक्ताऽत्ता नित्यतृसो जगन्मयः ॥५४॥ उपविष्टा वालुकाधस्तत्र छना हि बालुमिः ॥७३॥ तत्राऽतृप्तिन विद्येत परिपूर्णो यतः स्वयम्। वालुकानामुच्छ्या वै जाता वयं वयं तदन्तरे। नागविक्रमभूपोऽपि कृत्वा यज्ञे सदक्षिणम् ॥५॥ मृता गर्भगताः सर्वे पिशाचता रणे गताः ॥७४|| कृतइत्योऽभवद् बद्रि महाभागवतोसमः। युद्धपुराभ्याशसीमप्रदेशेषु निरन्तरम् । स्वर्णरुप्यमयीः सर्वा दक्षिणाः प्रददौ मखे ॥५६॥ सहसंख्यका कृष्ण अमवाम रणालया:॥७५॥ गोधनानि विभूषाच कन्यादानानि वै ददौ । अद्य ज्ञात्वा सर्वमेधयशस्याऽवभूयोत्सवम् । क्षितिदानानि नानां दानानि विमवार्पणम् ॥१७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणपादजलामृतम् ॥७६॥ विद्यादानानि बहूनि धर्मदानानि सन्ददौ। पातुमुपागताधात्र पीत्वा सात्वा पदामृतम्। ग्रहदानान्युचमानि वृश्चिदानानि सन्ददौ ॥५८॥ पावनाः स्म च सजाताः पिशाचत्वाविवर्जिताः ॥७७|| अवमयं ततो राबा चकार याशिक सह । सानेन पुण्यलाभेन देवानां योग्यतान्विताः। बलमातृपूजनादि बलदेवप्रपूजनम् ॥१९॥ अद्य बाता वयं कृष्ण तथापि सुरभावनाम् ॥७८॥ तीर्थस्थाने लणिकाया चले चकार भूपतिः । नेच्छामहे यतः कृष्ण पुनरावर्तनामिकाम् । सर्व विषि सदानं च कुवा स्नानं समाचरत् ॥६०॥ अपुनरावृत्तिमा कांक्षामहे तु सर्वथा ॥७९॥ लक्षाधिमानवाः साकं लानदानानि चाचरन् । परमेशो भवानन साक्षाद् दृष्टोऽधुना प्रमुः। नागविक्रमपत्य राशी नाम्नाऽर्कमालिनी ॥६॥ पीतं पादबलं तेऽत्र मात मार्त प्रसादवारिमिः ॥८०|| ·विष्यसन्तानः २२७ यस्य प्रवर्तते । तद्वयं परमं मोक्ष कांक्षामहे तवाऽऽश्रिताः । नामतो नन्दिमिलस्य यमुनातटभूपतेः। शाश्वतं ब्रक्षनिर्वाणं प्रापयाऽस्मान् कृपां कुरु ॥८॥ दूतं सा प्रेषयत्तूर्णे रणार्थे नन्दिमिल्लका ॥१०॥ भुत्वैवं भगवान् बद्रि करे धृत्वा जलं पुनः। युद्धं देहि च या राज्यं देहि था करदो भव । निबमन्त्र चार्पणात्मात्मकमुच्चार्य तत्र च ॥८॥ इत्युवाच हि दूतोऽपि नत्वा तु नागविक्रमम् ॥१०१॥ संकल्पं संप्रयोज्यैवाऽक्षिपद् वारि सुरोपरि । दूतं सत्कृत्य राजाऽपि कृष्णं न्यवेदयत्त तत् । सर्वे सुरा द्रुतं मुक्ता अभवन् दिव्यविग्रहाः ॥८३॥ कृष्णो ज्ञात्वा मदं नन्दिमिल्लस्याऽऽशापयद् रणम् ||१०२॥ वैकुण्ठपार्षदाः सर्वे ततोऽक्षरस्य पार्षदाः । बद्रिके युद्धनगरे युद्धवार्ता स्यले स्थले । दिव्या भूत्वा हरिं नत्वा जयमुचार्य चाऽसत् ॥८४॥ प्रासरद् मयदा सर्वदेहिनां प्रासद् मयदा सर्वदेहिनां तिष्ठति प्रभौ ॥१०॥ आगतेन विमानेन ययुर्धामाऽक्षर हरेः। पश्यतां लुनिकानद्यास्तटे वै लक्षदेहिनाम् ॥८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने ययुर्घामाऽक्षरं सर्वे पिशाचा मुक्ततान्विताः। युद्धपत्तनस्य नागविक्रमस्य नृपस्य सर्वमेधयशं अयाऽऽर्यपरा लोकाः क्षण स्तब्धा इवाऽभवन् ॥८६॥ श्रीकृष्णनारायणः सम्पादयामासेत्यादिनिरूपण- ज्ञातवन्त: नामाऽशीतितमोऽध्यायः ॥ ८ ॥ प्रताप श्रीहरेमानवदेहिनः। कृत्वैवं मोक्षणं स्नात्वाऽवभृथान्ते नृपादयः ॥८७|| श्रीनरनारायण उवाच- साक श्रीहरिणा नैनालयान् ययुर्मुदान्विताः। चक्रस्ते वैष्णवाः सर्वे देवा देव्यश्च साधवः ॥१८॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि शात्रधर्मों हि दुर्जयः । भोजनानि महीमानाः प्रजा आगन्तुका बनाः । सति राज्येऽपि राष्ट्रान्यत् वाञ्च्छन्ति मुग्धभूमिपाः ॥१॥ तृष्णावन्तुर्गले पाशरूपा प्राप्य प्रसाद कृतिनोऽभवन् पुण्यातिशा लिनः ।।८९|| रात्रौ विश्रान्तिमापुश्च राजा राशी हरि मुदा । सत्सु सर्वेषु मोग्येषु मृत्युमुखो स गच्छति ॥२॥ न सिषेवाते बालकृष्णं वल्लमाऽऽय सुसत्पतिम् ॥२०॥ सम्पत्सुखमृच्छन्ति तुष्णाऽन्धीकृतबुद्धयः। पादसंवाहनाद्यैश्वाथ नात्मकल्याणमिच्छन्ति रागद्वेषाभिवर्तिनः ॥३॥ प्रगे मतिपद्दिने । राबाऽपि परभोगेच्छुः परद्रव्यादिलालसः। जबागर हरिः खात: कृतपूजन ईशिता ॥९॥ जार एव हि प्रोक्तोऽसौ जारत्वं परभोक्तृता ।।४।। व्यराबताऽऽसने दिव्ये सौवणे तृपदर्शिते । कृष्णे त्रैलोक्यनाथे च प्रासे श्रीपरमेश्वरे। पूजा क हरेस्तत्राऽऽययुटुंबपुराश्रिताः ॥१२॥ येषां तृष्णा न शान्ता चेत् त एव गोखरास्त्विह ॥५॥ उपदा: श्रीहरेरने न्यस्य चन्दनकुंकुमैः। सति ज्ञाने न पै यस्येन्द्रियाणां शान्तता स तु । अक्षतः कुसुमैर्माल्यैहरिभूषाम्बरादिभिः ॥९३|| वानरो नरमावेऽपि पर्याम्यगृहाणिः ॥६॥ धनाचैरार्चयन् कृष्णनारायणपति पतिम् । कृष्णः सम्पूजितो येन गहे मूर्ति रक्षिता । आशीर्वादान् जगृहुस्ते पूजका वैष्णवा जनाः ॥९॥ हृदये पूनितो नैव रक्षिता न स राक्षसः॥७॥ राजा विदायं प्रददौ महीमानान् समन्ततः । नन्दिमिल्लो नृपो बद्रि कथायाः समये पुरा । ययुस्ते निजदेशान् वै कृतार्थना मुदान्विताः ॥१५॥ पुपूर्व श्रीहरि नीला विमानेन स्वमन्दिरे ॥ ८॥ तमश्वरं प्रशंसन्तो ययुरानन्दसंभूताः। एव भगवामन राजते गुरुरच्युतः। युद्धपुरमबार कृष्णं सिषेविरे गृहे गृहे ॥१६॥ नागविनमयशे वै नन्दिमिल्लागुवाई सा॥९॥ नीत्वा स्वस्वालयाचार्यों नरा आनन्दमामवन् । भत्वा यस्य नागविक्रमभूपतेः। मन्त्रं बगहुबहवो भक्ताः कृष्णस्य वैष्णवाः ॥९७॥ नन्दिभिल्लोऽसहमानो ज्ञात्वाऽपि गुरुमास्थितम् ॥१०॥ अभवन् युद्धपुरीयप्रजाबना विशेषतः। युद्धपुरे स्थितं चापि शत्वा युद्धार्थमाययौ । हरिदिनत्रयं तत्रोवास राज्याग्रहेण तु ॥९८॥ सोऽयं मोहो विनाशार्यों नन्दिमित्स्य विद्धि ह॥११॥ चतुर्यो श्रीहरिगन्तुं सखोऽभवषिबालयम् । यत्र श्रीभगवानास्ते तं योद्ध यदुपाययो। तापत् युद्धपुरे बद्रि सैन्यं शत्रोपागतम् ॥९९|| यत्रास्ते भगवान् साक्षात्स्यैव विचयो ध्रुवः ॥१२॥ स कीर्ति तु ·२२८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * तदा। वै 4॥३८॥ बाननपि नन्दिभिल्लो यमुनाभूपतिर्बली । युद्ध देहि जयं धेहि प्राप्नुहि राज्यमुत्तमम् । लक्षयोद्धृगणेः साथै युद्धार्थ यदुपाययौ ॥१३॥ अत्र विष्ठामि राजेन्द्र तव रक्षार्थमन्वहम् ॥३२॥ दूतं दर्दुररत्नाख्यं प्रेषयामास मोहतः। गर्विष्ठानां महागर्वहर्ताऽहं भक्तरक्षकः। नागविक्रमभूपं श्रीकृष्णनारायणान्वितम् ॥१४॥ प्रतीपानां नाशकर्ता भवामि भक्तवत्सलः ॥३३॥ प्रणम्याऽजात्य राजानं नत्वा श्रीपुरुषोत्तमम् । इत्युक्तो बद्रिक कृष्णनारायणेन वै स्वस्वाम्युक्तं समस्तं वै प्राह गर्वभरं वचः ॥१५॥ नागविक्रयभूपश्च तुष्टोऽमवद्बदन्तरे ॥३४॥ गंगायमुना सिन्धूनां मध्ये सम्राट भवाम्यहम् । दूतमाहूय प्राहेत्थं निवेदय नृपाय ते। अन्ये मे करदाः सर्वे भवान् भवति में तथा ॥१६॥ युद्धार्थ समायाति नागविझमभूपतिः ॥३५॥ तस्मात् करदः खण्डेशः करं ददातु मे द्रुतम् । करदो मव मे राजन्नद्यतो नन्दिमिल्लराट् । नो चेद् युद्धं प्रददातु नन्दिमिलस्य मे नृप ॥१७॥ याहि प्रयामि पृष्टेऽहं ससैन्यो वै यथावलम् ॥३०॥ नान्दिमिाळी राजधानी सर्वराज्यातिवर्तिनीम् । इत्युक्तः स तु दूतोऽपि नत्वा लब्ध्वा वचो द्रुतम् । गृहातु युद्धमूल्येन मा चिरं करदोऽस्ति मे ॥१८॥ ययौ तं नन्दिभिलं वै जगाद तद् यशात थम् ॥३७॥ मया कृपालुना नाऽद्याऽवधिः करः स्मृतो यतः । सैन्यं सच हुतं श्रुत्वा नन्दिमिलो हि रीन्यपम् । अल्पकीर्तिः क्षुद्रराज्यो भवानारत विचार्य तत् ॥१९॥ इन्द्रवप्राभिधमाज्ञापयामास रणाय किन्त्वद्य मखमासाद्य वर्त। मूर्ध्नि रोहितुम् । बद्रिके विज्ञलोकानां विज्ञान लयमेत्याप । पादत्राणं कथं मूर्ति विष्ठेत करदोऽस्ति या ॥२०॥ बुभुक्षितानां लुब्धानां सतृष्णानां च पामिनाम् ॥३९॥ युद्धे युद्धपुरं दत्वा यद्वा मे किंकरोऽस्तु च । गर्विष्ठानां मानिना च मत्सरिणां खलास्मनाम् । एषोऽहं समिधावस्मि युद्धपुरस्य सीमसु ॥२१॥ कालाऽऽवृतशिखाना च दुर्भाग्यानां च पापिनाम् ॥ ० ०|| अनिर्देश्यविमानाम्यवानिर्देश्यगजान्वितः सम्प्राप्त निधनाना निम्नभाग्यवता तथा । उष्ट्राऽश्वाऽश्वतरासंख्यमानवसैन्यसंयुतः ॥२२॥ शतानां हिंसकानां च ऋदानां धीविनश्यति ॥ ४॥ शीघ्रं करोतु वै प्राणग्लई वने झुपस्थितम् । विवेको लीयत बद्रि युद्धदुर्मदिनां रणे । यदा प्रसादमासाद्य करोतु राज्यमुत्तमम् ॥२३॥ मद्यपानां यथा भानं लीयते रणिनां तथा ॥२॥ इत्येवं मम नृपतिर्भवते वै यशस्विने । सैन्यं सजममवच नन्दिमिलस्य सर्वथा। आवेदयति दूतोऽहं कथयामि ययोदितम् ॥२४॥ चतुरंग चतुरंग बलं सर्व प्रत्यक्षत निनादनम् ॥४३॥ इत्युक्त्वा बद्रिके दूतो विरराम ननाम च। अभश्च तदा सैन्ये चाऽपशकुनकानि .वै । कृतादरो निषसाद सिषेवे पुरुषोत्तमम् ॥२५॥ मुख्यो न्यपतद् गजपृष्ठतः ॥४॥ नन्दिवमिहासन्य लक्षमानवसंकुलम् । सेनापतिशिरस्त्राणं न्यपतत् स्वकरण वै। छुनीनधास्तटे बद्रि चासीत् सजनमुत्सुकम् ॥२६॥ वामांगानि स्फुरणानि इस्तिचित्कारगर्जनाः॥५॥ विमानयतसंयुक्त सहस्वगवयोभनम् । हषाश्च वाजिनो कर्णकठोरास्तु तदाऽभवन् । पञ्चसाइलोष्ट्रयुक्त दशसाहसवानियुक्॥२७॥ वायुर्ववी सन्मुखोऽतिवेगवान् धूलिका वहन् ॥४६॥ तथा विश्वविवाहसमहाश्वतरशोमनम् । दुर्दिनं चाम्बरे सैन्योपरि व्यदृश्यत । तथा विधाविसासवृषभादिसमन्वितम् ॥२८॥ वाहनानि सकम्पानि ध्यवर्तन्त स्वभावतः 116७|| पबसाइसरथयुक सर्वश्चस्वार्थपूरितम् । भगमनस्का योदार समजायन्त वै मनाक् । नीयमानं सेन्यपेन नाना मयूरवाहिना ॥२९॥ काका धूकाः कपोताब श्येना गमाः पतन्ति च ॥४८॥ एवाशं महासैन्यं गुसचारेण वै सुतम् । वबाप्रेम्बालिकाले च रयाऽ थोमस्तक । युद्धपुराधीयो नारायणमुपाययौ ॥३०॥ गोमायवो बदन्त्यने पादस्खलनकान्यपि ॥४९॥ दूतं निष्कास्य दूर न्यवेदयन् विपक्षणम् । शत्रपात वत्कोव्यात प्रनायवे मुहुर्मुहुः । हरितमा विषयाय महाधीवादमैरयत् ॥३१॥ नन्दिमिलस्य थे स्वप्नं क्षणनिद्रामयं अभूत् ॥५०॥ इन्द्रवनध्वजो ·* तिष्यसन्तानः २२९ सर्वतः । वै तन्त्र वेत्र हस्तानु तत्र काष्ठचयं शुष्कं रथमंग ददर्श सः। मा खेदं कुरु कल्याणि जयो यत्र हरिः स्वयम् । वेश्यास्तन्यं पपौ राजा यन्त्रस्फोटमकालिकम् ॥५१॥ राबा कृतापराधोऽसौ फलमेव्यति वै द्रुतम् ॥७०॥ शुभाव तत्र निद्रायामुच्छिष्टभोजन व्यधात् । यत्रास्ते भगवान् साक्षात् तत्र योद्ध गतो यतः। शत्रुवजे स्वपतनं बलपूरे प्रपातनम् ॥५२॥ निजदोषहतो राजा मदान्धो नैव पश्यति ॥७१|| वनदाहं च तन्मध्ये दहनं स्वं ददर्श ह। इत्युक्त्वा शंकरो लिने विरराम दिलावरीम् । मिथा सैन्यस्य युद्धं च स्वस्यैव वै परस्परम् ॥५३॥ दिलावरी तु वै मूछों प्रबगाम तदा क्षणे ॥७२॥ नग्नं स्वस्य स्वरूपं च दक्षिणाऽमिगमं तथा । निराशा साऽभवन्मृत्युमहीमानेव रोगिणी। मस्तके चार्मणोपानद्धारण बद्रिके ददर्श काले तु नागविक्रमभूपतेः ॥७३॥ ह ॥५४॥ शकुनान्यभवन् सर्वजयप्रदानि रकवस्त्रास्त्रियाऽऽश्लिष्ट व्यपश्यन्नन्दिमिल्लका। आशीर्वादपरा विप्रा आययुस्तिलकान्यिताः ॥७४॥ उरम्पीटनं कुर्वन्त्या पदा ताडितमित्यपि ॥५५॥ प्रदक्षिणोऽभवहिः प्रसन्नो धूमवर्जितः। धृत्वा स्वस्थ शर्व राबा श्मशानेऽनिशोचरे। श्वेतो देववृषभोऽदृश्यत गोसमन्वितः ॥७॥ ययौ महानीर्ण सौषदेवालयादिकम् ॥५६॥ कन्यकाः स्वर्णरताव्या भूषाम्बरधरास्तथा। खण्डितं पतितं चापि व्यलोकयद् भयंकरम् । अदृश्यन्त प्रसमास्या नागविक्रमभूपतिम् ।।७६॥ काका निपेतुः शिरसि शतं तु रानमस्तके ॥५७|| कोकिलाः सारसा हंसाः शुकाश्च गरुडाः खगाः। पतितं स्खलितं वेत्रधारिणः । खे वागत्य पुनर्यान्ति दक्षिणं विनयप्रदाः ॥७७॥ प्रधानः पतितः स्वप्ने पादस्खलनदोषतः ॥१८॥ रक्षाभरणभूषाच्या नर्तकी वारकांगना। परितश्चापि मार्गाणां निरोधः शत्रुभिः कृतः। अदृश्यत निसर्गाद्वै स्वर्णधटसमन्विता ||७८|| रोख्यमाणा राशी चेत्येवं स्वप्ने व्यलोकयत् ॥५९॥ वैष्णवाः साधवो दिव्याः शिखासूत्रसमन्विताः । नाम्नादिलावरीदेवी यत्रामा नगरी सबिन्दुतिलकान्याश्चाऽहश्यन्ताप्यभिसन्मुखाः ॥७९॥ दिलावरीतिनगरी यमुनातटमास्थिता ॥६०॥ घण्टानादोऽभवचन देवनैवेद्यबोधनः। नन्दिमिल्लीतिनानी के सभा यत्राऽभवत् परा। दक्षांगानां स्फुरणानि तदाऽमवानपस्य वै॥८०|| स्वर्णस्फाटिकवैदूर्यहीरकादिविनिर्मिता क्षणस्वप्ने विमाने स्वं ददर्श देवपूजितम् । सामि पतिता राज्ञा वै राश वै हटा पाषाणसश्चया । ततः क्षणे गजे स्वर्णाम्बालिकायां स्थित निबम् ॥८॥ पश्चिमा दिशमित्यपि ॥२॥ दिव्यथा कन्यया नगरी सेन्यवद् याति पबहारण कृतपूजनम् । ददर्श बहुकन्यामिः सेवितं शयनोचमे ॥८॥ व्यलोकि तेन राशा च राझ्या वैधव्यमित्यपि। पितृमिस्तुष्टहृदयः प्रसन्नाऽऽस्यैः प्रवर्धितम् । केशानां मुण्डनं राश्या व्यलोकि निबमस्तके ॥३॥ महोत्सवैर्महाशृंगारकै संशोभितालये ||८३॥ श्मशानं विकरालाश्वाऽऽदृश्यन्त याम्यदूतका दिव्यसिंहासनस्थ स्वं ददर्श परिवारितम् । राश्याः केशानपि धृत्वाऽऽकुञ्चन बलिमिः कृतम् ॥१४॥ शीरभोजनसिं च कमलस्य दले कृष्णवर्णैस्तु पुरुषैषितेति तृपप्रिया। अन्वभवत् क्षणस्वमे दीर्घवृति बले स्थितः । स्वप्ने स्वां दुःखसम्पन्नां न्यलोकतिरस्कृताम् ॥६५॥ एवं राज्ञः शकुनानि समभवन् बयाय वै॥८५॥ दासीमिर्दासवर्गेच तनितां चावमानिताम् । राज्यास्तस्याऽभवत् स्वप्ने महेन्द्राणीव दर्शनम् । तथा व्यलोकयद् राशी रूपवत्यो हि कन्यकाः ॥६६॥ महायशोत्सवे स्वां सा ददर्श चक्रवर्तिनीम् ॥८६॥ अपि तेबोविहीनाश्च मलिनाऽस्याः शुचाऽन्विताः। लक्षम्या भिया पाशवत्या प्रमयाऽऽलिष्य वक्षसि । सौधं त्यत्वा गम्यमाना अरण्यं प्रति वै तदा ॥६७|| धृता दिव्यपद्महारैचितां हृदि योजिताम् ॥८७॥ बद्रिके क्षणमात्रेण वीक्ष्य राजा बुबोध ह। सपक्षघवलामैश्व हस्तिमिर्वाहिते निजाम्। सर्वमनिष्ट नै वै तथापि न न्यवर्तत ॥६॥ विमाने त्वम्बरे पत्या सार्क स्थितां ददर्श सा ॥८॥ राशी शंकरपूबा सा चक्रे विनबयाय वै। सैन्यानामपि योद्धृणां शकुनानि शुमानि । बाणाच्छुभाव सा राजी हतभाग्यो उपस्तव ॥६९॥ नागविक्रमराशवाऽभवन् जयप्रदानि हि ॥८९॥ बभूत्। कृताम् ॥८४|| ·२३० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * on- - तत्र गोचरताऽभवत् । अस्फुरन् सर्वसैन्यानां दक्षांगानि समन्ततः। श्रीबद्रीप्रियोवाच- नन्दबरसेनानीयोजिताना तदा क्षणे ||९०॥ नागविक्रमसैन्यानां कतिवाजिगनादयः। सेनायां युद्धनादार्था मेर्यवाद्यत वै स्वयम् । कीहशं च ततो युद्ध कृष्णस्य वद मे प्रभो ॥१॥ पवनः सानुकूलच पृष्ठभागाद् ववौ तदा ॥९॥ बलं सोत्साहमेवाऽभूनढा नागवैक्रमम् । श्रीनरनारायण उवाच- सर्व विशतिसाहसं युद्धार्थ योजितं क्षणात् ॥१२॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि सहस्राणि तु विंशतिः । खुनीनद्यास्तटे सर्वमुपस्थित क्षणाद्धयभूत् । नागविक्रमसैन्यस्याऽऽसन् योद्धारस्तु मानवाः ॥ २॥ युद्धपुरं प्रसंरक्ष्य महार्धचन्द्रसदृशम् ॥९३॥ सहस्त्रं हस्तिनां पञ्चसाइलवाजिनः। बद्रिके हि तटा राशी नागविक्रममामिनी। उष्ट्रास्त्रीणि सहस्त्राणि विमानानि तु विशतिः ॥ ३॥ आययौ श्रीकृष्णपूजार्थ द्रुतं त्वर्कमालिनी ।।१४॥ अश्वतरास्तथा पञ्चसहसाण्यभवन् मृधे। प्रपूज्य परमात्मानं युद्धवातों समाकरोत् । सर्व कृष्णप्रतापास्ते कृष्णदत्तबलाधिकाः ॥४॥ समयां निर्भया चापि कृष्णनारायणान्तिके ॥९॥ महारथिनः प्रबलाः सर्वरथिन इत्यपि। कृष्णनारायणस्वामिनारायण नरायण । वनदेहाः कृष्णनारायणाऽऽवेशाचदाऽभवन् ।।५।। बालकृष्णानादिकृष्णनारायण रमायण ॥९६|| सैन्ययोरुभयोस्तत्र साक्षान् तव भक्ताऽस्मि देवेश कांक्षये नैव मायिकम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणरय আখন रथम् ॥ ६॥ किन्तु कृष्ण स्त्रिया इएमवैधव्यं सुधार्मिकम् ||१.७॥ रणामे वीक्ष्य सहसा नन्दिभिल्लं तु तद्गुरुः । प्रभाया व मे चाऽस्तु तदिष्टं मे प्रपालय । अग्निरातभाषित सर्वशस्त्रास्त्रकुशलोऽपि सन् ॥ ७॥ राज्यं तवेदं सर्व वै सनाथाऽहं त्वदर्पिता ॥९८॥ सन्दिा विजये शिष्यं समुवाच हितावहम् । यथेष्टं कुरु कृष्णाऽत्र प्राप्ते शत्रुभये प्रभो । सर्वसष्टिमय कृष्णं नन्दिमिल विलोकय ॥८॥ इत्युक्त्वा बद्रिके कृष्णपादयोः पतिता हि सा ॥९॥ यो कामः पुरश्वास्ते प्रतिसेन्ये जनार्दनः। कृष्णस्तस्यै ददौ तूर्ण दानममयसंशकम् । यसंकल्पे जगत् सर्व जायत लीयतेऽपि च ॥ ९ ॥ अदर्शयनिजे रूपे महाकालं भयंकरम् ॥१००॥ सोऽयं शस्त्रघरः कृष्णः सैन्याने त्वमितिष्ठति । शत्रुसैन्यानि सर्वाणि भक्षयन्तं त्वरायुतम् । तस्य पावें जयश्चास्ते तथाऽऽस्त विजयोऽपि च ॥१०॥ चीवयन्तं रक्षयन्त निजसैन्यानि यानि च ॥१०॥ मा वृथा त्वं प्रयास वै विधेहि विजयच्छया । ततः सौम्यं कृष्णरूपं विष्णु नारायण हरिम् । नारायणस्य जेता न न त जयति कश्चन ||१|| अदर्शयभिजे रूपे सौम्यं साम्राज्यदं प्रभुम् ॥१०२॥ राजन् राज्यं विपुलं ते कयं क्षिपसि भस्मनि । अंके कृत्वा पति ने हसन्तं पार्वतीपतिम् । मुंव मोगान् विहायैव मत्सरं युद्धभूभृता ॥१२॥ तिरोभूय ततो नै मानवं रूपमुचमम् ॥१०॥ त्वमास्से नागराज्या श्रेष्ठो दशगुणोऽधिका। अदर्शयदरिस्तस्यै सन्तुष्टाऽभवचतः। महतां बायते हानिनीचः सह तु धर्पणम् ॥१३॥ बद्रिके श्रीहरिस्तुणे युढाथै त्वरितोऽभवत् ॥१०४॥ नौचस्य विनये कीर्तिः शतधा जायत द्रुतम् । सबो भूला रथे स्थित्वा श्वेताश्वपरिवाहिते । महतां विजये सैव यथा सास्ति तथैव सा ॥१४॥ सर्वशनास्त्रविको रणाग्रे संस्थितोऽमवत् ॥१०५॥ स्वरूपस्य न मानस्थ हानिः पराजयेऽधिका। नागविक्रमभूपोऽपि रणाने रथमभ्यगा। विचात्यं विहायैष युद्धं मुंश्व क्षिति निजाम् ॥१५॥ संस्थितः सर्वशस्त्रायः श्रीकृष्णात्मनिवेदवान् ॥१०६।। न माति मे विजयोऽध तवाऽपशकुनादिभिः । इतिभीलक्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने मद्वाक्यं कुरु राजेन्द्र मा बहुभ्यनले प्रजाः ॥१६॥ दिलायरीनगर्या नन्दिमिलनृपसैन्यस्य नागविक्रय जेतु- सुखं राज्य सम्पदश्च मा जुध्यनले विदन् । मागमनं, नागविक्रमस्य ससैन्यस्य युद्धार्थ तत्प्रति गुरोर्वाक्यं सुखदं वै धने तस्य चापदः ॥१७॥ निर्याण, शकुनाऽपशकुनस्वप्नादीनि चेत्यादि- प्रणम्यैनं श्रीकृष्ण भकिमावता। निरूपणनामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥८॥ आशीर्वादान् शुमान् माप्य तात्या मुखी भव ॥१८॥ सा ·कतिष्यसन्तानः २३१ गुर्व मानहानि कृष्णाने सुतरां तु न। गुरोविरोधकवाक्यं वदेव कदाचन। सर्वनाशामिसम्पाप्तौ त्यत्वा किञ्चित् प्ररक्षयेत् ॥१९॥ वदेच्चेन्मूर्खतायोगाद् रौरवं स ब्रजेद् ध्रुवम् ॥३८॥ युवां शिष्यो समौ तस्य बिनीती भवतां यदि । हृदा चिचेन वित्तेन वाचा देहेन कर्मणा। द्वयोः अयोविधाता स्यात् कृष्णो दयापरः प्रभुः ॥२०॥ परोक्षं वा समझ वा मिथ्या न कारयेद् गुरोः ॥३९|| मानं रक्ष्यं समानाने नाऽधिकामे कदाचन । दुर्गुणे स्थापिते तस्य दौर्गुण्यशतभाग मवेत् । तत्रापि गुरुदेवाऽये मानं रक्यं न सर्वथा ॥२१॥ सद्गुणे स्थापिते तस्य सर्वसागण्यमाग् भवेत् ||४०॥ पूर्वेषां पूर्वपूर्वेषां गुरुः शास्ता हि माधवः । गुरोहितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा । गुर्वने मनसा वाचा कर्मणाऽऽप्ये निजं वपुः ॥२२॥ असमर्श समक्ष वा गुरोः कार्य समाचरेत् ॥४॥ समस्त चार्पणीयं वै गुर्वग्रे सर्वसिद्धये। गुरोहित प्रियं कुर्यान्मनोवाक्कायकर्ममिः। माता गुरुः पिता वृद्धो गुरुनिप्रदो गुरुः ॥२३॥ अधः पतमपि राचन् हितं कुर्यात् स वर्षते ॥४२॥ हितकृद्धितदश्चापि गुरुमोहविनाशकः। गुरुनारायणकृष्णस्त्वथा रानभिनालये। त्रिकालशो गुरुश्वापि दण्डदोऽपि गुरुर्मतः ॥२४॥ पूषितो वन्दितः सोऽयं सङ्गरेऽभ्यधिसङ्गतः ॥४३॥ शास्तारो गुरवः सर्वे ऐहिकाऽमुत्ररक्षका। अहं राजन् गुरुस्तेऽस्मि विप्रो राज्यगुरुः सदा। बहुभुतानां मन्तव्य गुरूणां वाक्यमैश्वरम् ।।२५॥ मला मे शोमनं वाक्यं निवर्तस्व रणांगणात् ॥४४॥ त्रिसन्ध्यं खल्लु कर्तव्या गुरोः पूषा हितेच्छुना । मा वैधव्यं दिलावर्या राड्या पुर्याश्च मन्त्रय । यो गुरुः स हरिः प्रोको यो हरिः स गुरुतः ॥२६॥ नन्दिमिल्ल्याः समाया मा नूनेशत्वं च मन्त्रय ॥४५॥ यथा हरिस्तथा शर्यो यथा शस्तथा गुरुः । मा रोषं कुरु राजेन्द्र सत्यं ते निगदाम्यहम् । हरविद्या हरे विद्या गुरोविद्या हि मोक्षदा ॥२७॥ मा .स्वहस्ते स्थितं राष्ट्र परहस्ते निपातय ॥४६॥ सर्वदेवमयः सर्वशक्तिमयो गुरुयंतः। शूराणां विनाशं वै शूरतरैविधापय । सगुणो निर्गुणो वापि तस्याऽssi पाख्येत् सदा ॥२८॥ योद्धव्यं मायया साकं मायाविना समं तया ॥४७॥ श्रेयोर्यो यस्तु गुर्वाशां मनसाऽपि न लंषयेत् । तथापि नैव कृष्णेन योद्धव्यं परमात्मना। गच्छस्तिष्ठन् स्वपन् मुखन् गायन् यद्यत् समाचरन् ॥२९॥ या सर्व “यतः सर्वे या सर्वात्मा विराबते ॥४८॥ समक्ष परोक्षं वा स लमेतात्मसम्पदः । यं सर्वः सेवते श्यर्थे तं कथं योषयेद् रणे । गुरोदेवस्य सान्निध्ये न यथेष्टासनो भवेत् ॥३०॥ सेवनीयो विबयाथै तोषणीयः प्रमुक्तये ॥४९॥ गुरुर्देवो यता यतः साश्चात् तवृहं देवमन्दिरम् । प्रसादनीयः योऽये प्रस्तोतन्यः प्रशान्तये । गुरोः प्रसेवया भल्या तद्धर्मफलमाग भवेत् ॥३१॥ लब्धव्यः शरणं गत्वा तं कथं दोषयेद् बुधः ॥५०॥ यथैवानलसंसर्गान्मलं त्यनति काश्चनम् । इसति रास्त्वां यमुनाबलफेनकै। तथैव गुरुसम्पर्कात्या त्यजति सेवकः ॥३२॥ सस्यपुष्पमयहाँस्यैः पूतनाशस्त्रः करैः ||५|| वहिसमीपस्यो घृतकुम्भो विलीयते। छूनीवारिप्रवाहोत्यनादफेनवकादिमि: पापं विलीयेत विलीयेत गुरोदेवस्य सन्निधौ ॥३३॥ निमन्त्रयति मृत्यु यन्नन्दिमिल्लो दिलापतिः॥५२॥ यथा प्रज्वलितो वहिः कश्चरादि विनिर्दहेत् । राजन् काले यथायोग्य मयोत्तमौषधप्रभम् । गुरुः प्रसेवितस्तदत्पा दहति सर्वथा ॥३४॥ स्वतन्त्रोऽसि निजे कायें यथायोग्यं समाचर ॥५३॥ वृक्षा हरिश्च शंमुध देवा देव्यो महर्षयः । इत्युक्तचा गुरुश्वामिरातर्षिनन्दिमिलकम् । कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे सुखप्रदाः ॥३५॥ बद्रिके स्वस्ति स्वस्त्यस्तु व्याबहार पुनः पुनः ॥५४॥ कर्मणा मनसा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत् । प्रत्युत्तरं गुरूं नत्वा नन्दिमिल्लो ददौ ततः। तस्य क्रोधेन दान्ति पुण्याऽऽयुनिश्रीक्रियाः ॥३६॥ धृतमूर्दा घृतकेयो महाकालेन मूत्युना ॥५५॥ गुरोः क्रोधप्रकर्तृणां कृता यक्षा हि निष्फलाः । जानाम्यहं समस्तं तद् गुरो भवता नोदितम् निष्फलाः सम्पदः सर्वा निष्फला नियमा यमाः॥३७|| सर्व तत् साधुभावेऽस्ति राज्यवादे न युज्यते ॥५६॥ वा पृथ्वी यथा तं ·२३२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता जयच गुरुर्वा जनको वापि भ्राता सुहृत् सुतोऽपि वा। यो वा को वा समागच्छेच्छरपूनाई एव सः । सारे प्रतिसम्पन्नः प्रतिसम्पन्नः स योव्यो स योदव्यो नृपेण ह ॥१७॥ नृपेण ह ॥१७॥ धर्मे स्थितस्य विजयो न त्वधर्मे स्थितस्य वै ॥७६॥ तृप्तिस्तु यतिसाधूनां स्वल्पे भवति योगिनाम् । युद्ध राज्ञां परो धर्मो युद्धस्था बधगोचराः । राशं तृप्तिः पृथिव्याश्चेद् राजधर्मः कमाश्रयेत् ॥१८॥ क्षात्रधर्माण क्षात्रधर्माग एवैते गुरुधर्मास्तदा न ते ॥७७॥ विजयश्चैतौ सामर्थ्यबलकिंकरौ। न पूज्यधर्मा न शिष्यधर्मा न मित्रधर्मिणः । नैकान्तकृष्णपार्श्वस्थौ सर्वगी हि मतौ मम ॥१९॥ न पुत्रधर्मा न च वा कुटुम्बधर्मिणोऽपि ते ॥७८॥ नारायणः सदा जय्या सर्वैरिव मुमक्षुभिः। न स्वधर्माण एवापि परधर्मिण एव ते। स्वार्थिमक्ता नयन्त्येव नारायणं मुहुर्मुहुः ॥६०॥ साकं तैः खलु योद्धव्यं मात्रधर्मःस शाश्वतः ॥७९॥ अमिनारायणः साक्षात्तस्मिन् होमोऽपि मोक्षदः । युद्धे चेत् कृष्णहस्तेन गमिष्यामि पराभवम् । नारायणेन महता नीचस्य योधने मम ॥६॥ कृष्णहस्ते विजयः स न वै स नागविक्रमे ||८०॥ कीर्तिवाँ बहुला स्यान्मे मोक्षगो वा भवाम्यहम् । कृष्णं हित्वा जयेन्मां स तदा मन्ये पराक्रमम् । न मे हानिः कृष्णहस्तहतस्य मम काचन ॥६॥ कृष्णयुक्तं जगत्सर्वे बलवन्द्राति मे गुरो ॥८॥ सुर्ख राज्य सम्पदश्च वन्ही जुति मोक्षिणः । धाता च विधाता च स मेरुमै दिनी च सः। कृष्णे जुहोमि तत्सर्व वृथा होमो न मे गुरो ॥६॥ स जेता च विजेता च परामावयिता च सः ॥८॥ गुरोर्वाक्ये हितं लोके जीवनं चिरमेव यत् । सप्टा पोटा पोषयिता रक्षयिताऽविताऽपि सः । अवाक्ये योधनं कृष्णे वासश्च शाश्वते पदे ॥६४॥ तं शरण्यं च कारुण्यपूर्ण प्राप्य समक्षगम् ॥८॥ देहपृथिवीनाशेऽपि लप्स्ये लामं तु शाश्वतम् । अत्र वापि परत्रापि जथं लप्स्ये न दुर्जयम् । नितिं तु मया कृष्णे सर्वार्पण तु भावतः ॥६५॥ इयोस्तु कार्ययोः प्रासौ निलं तत्र बाध्यते ॥४४॥ पैहिकाऽमुत्रसिदिमें कृष्णयोगाद् भविष्यति । गुरोर्वाक्यं निर्बलं वै कृष्णातियाँ बलान्विता। नृपधः पूजयिष्ये रणांगणे हरि प्रभुम् ॥६६॥ कृष्णासी पुरुषार्थास्तु निवर्तन्ते तदन्तिमाः ॥८॥ कालहस्तेन मृत्योस्तु कृष्णहस्ताद्वरो हि सः। ग्रामं त्यजेत् कुलस्याऽथे स्वम्याऽर्थे तु कुलं त्यजेत् । गुरोः सेवां रणयोग्यां करिष्ये पादयोः पतन् ॥६॥ स्वं त्यजेचापि गुर्वथ कृष्णार्थे सकलं त्यजेत् ।।८६|| करिष्ये वा हरे नि शस्त्रपुष्पाऽक्षताऽर्पणम् । जानाति भगवान् मां च बानाति नागविक्रमम् | त्यक्ष्ये मलं हरेः शस्त्रानलसङ्गाद् दृढं द्रुतम् ।।६८॥ नागक्रमः सकामोऽस्ति न मे कामो हरि विना ||८७]] यदि दुष्टो भवेत् कृष्णो मयि शस्त्रनिपातनैः । हरियुद्धप्रसंगेन निष्काम समनेष्यति । पितरस्तुष्टास्तुष्टाः सुरा सुरा महर्षयः ॥६॥ सकामं निरये लोक प्रतिष्ठाप्य प्रयास्यति ||८|| गुरौ नारायणे कृष्णे क्रोधदोषो न विद्यते । यथा विप्रो गुरुश्चास्ते तथा धर्मोऽपि सद्गुरुः । परोक्षं वा समदं वा करिष्ये नृपधर्मतः ॥७॥ धों वक्ति सदा युद्ध क्षत्रस्य त्वपलायनम् ॥८॥ गुरो प्रसन्नो भगवान् यन्मां युद्धे विलोकितुम् । आरब्धात् कर्मणश्चेत् स्यात् पश्चपादो जनो यदि । आगतोऽस्ति हरिः साक्षाचतो भाग्यं कियन्महत् ॥७॥ हास्यपात्रं भवत्येव धर्महन्ता स एव ह ॥९॥ गुर्वग्रे मूखंशिष्योऽपि तरत्येव संशयः। विचार्यारम्भणीयानि पारं नेयानि तानि वै। परोक्ष वा समक्षं वा क्षात्र मिथ्या न कारयेत् ॥७२॥ फलं वा विफळे वापि सयदेवसात्कृतम् ||११|| क्षात्रधर्मण गन्तुमें दिलावर्या अनायता। तस्माद् योत्स्ये नमस्कृत्वा धृत्वा हृदम्बरे हरिम् । माविनी नैव विप्रर्षे ततो धर्मों हतो भवेत् ॥७३॥ योगबलं तत्राकांक्षेऽमिराव सदरो॥९॥ करोमि धर्मसंग्राम संग्रामे धनुषद्गुणा इत्युक्त्वा तूर्णमेवाऽसौ दमौ शंख मृषार्थकम् । मागच्छेच्छरसन्धान पूनाई गुरुस्तदा ॥४॥ तावचूर्णमवाद्यन्त रणमेयः पृथक पृथक् ॥१३॥ विष्णुमहयो वा महाविष्णुनरायणः । विगुलानि समन्ताभ पटहाऽऽनकगोमुखाः। कालो . महाका पुराणपुरुषोत्तमा ७५॥ योगा गर्जना व्योमवाण्यो युदामिदर्शिका ॥१४॥ वदा मे न तव ·तिष्यसन्तानः २३३ बद्रि अभवन् मेघमार्गेऽपि विमानानां प्रगर्नना। मात्सर्यदोषदग्धोऽयं नन्दिमिलो हि युध्यति । युदाय बिबयार्थे च गबानां हितानि च ॥९५॥ अपराद्धं ततस्तेन नागविक्रमभूभृतः॥८॥ हषाश्च वाबिनां तत्र पूषाणां रमणानि इत्युक्त्वा भगवान् शंखं दध्मौ युद्धप्रवर्तकम् । उष्ट्राणां गांगणनाब समन्ततोऽभवन् मधे ॥१६॥ इन्द्रवतोऽपि शंखं स्वं दमौ युद्धप्रवर्तकम् ॥ ९ ॥ महाकालस्तथा पद्रो यमो विघ्नेश्वरो हरः। नन्दकुबरः शंख स्वं दध्मौ युद्धप्रवर्तकम् । आकाशे देवतास्तत्र महर्षयन पार्षदाः ।।९७|| सैन्यानां च तदा मेरीशन्दा गगनभेदिनः ॥१०॥ व्यावृतं श्रीकृष्णनारायणं वात्वा समाययुः। युद्धप्रवर्तका मर्यकरास्तदाऽमवन् । चक्रं सुदर्शन नबम् आजगत्कलन आबगत्कलनं । धनुः ॥९८॥ धनुः ॥९८॥ शौदा बलदाश्चासन् निनादा मेघवत्तदा ॥११॥ दधार भगवान् शीनं शरं च असनाध्यम्। सहव तु निनादैश्च शराणां वर्षण मिया । नागविक्रम एवापि सर्वास्त्राणि धार ॥१९॥ मियोऽभवच सैन्यानां सेनानीनन्दकुवरो रयस्थोऽप्रे स्थितोऽभवत् । नन्दकुबेन्द्रवत्रयोः ॥१२॥ बद्रिके क्षणमात्रेण बाणवृष्टयाम्बरं तदा। एवं वै नन्दिभिल्लोऽपि सेनापेन्द्रप्रजोऽपि च ॥१०॥ आच्छादितं समस्तं वै सैन्यान्याच्छादितान्यपि ॥१३॥ स्वस्वरयौ पुरा कृत्वाऽतिष्ठतां सज्यकामुकी। लामोगिनः। प्रतीक्षन्ते च बाणा योदशरीरेषु सैन्यानि शत्रमोचनसूचकम् ||१०१॥ सहसरश्मयो यलमा महामहावनि स्वस्वसेनापसंभवम् । आदित्यमूर्तिषु ॥१४॥ शाख इत्येवं किंशुका व दृश्यन्ते देहा सन्नाहोऽभवदाच्युतः ॥१०२॥ बद्रिके योद्धशरैर्हताः। अर्धचन्द्रः फलभागैस्तीक्ष्णाः खण्डितागिनः॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने मिना द्वेषा विलोक्यन्ते प्रेतास्तु विकृता इव । कृष्णेन सह न योद्धव्यमिति गुरोरमिराचस्योपदेशं तड्फडायन्त उच्छ्रित्योच्छ्रित्योत्पतन्ति भूतले ॥१६|| स्वानुकूलं योधने नन्दिमिल्लो मत्वा युद्धक्षण छिनकण्ठा विमूर्धान: शवाः क्षिपन्ति सायकान् । सूचकशंखध्वानमाचरत्, उभयसैन्यध्याना विलोक्यन्ते च ते तत्र राहवश्वाहवेऽमितः ॥१७॥ नीत्यादिनिरूपणनामा इयशीति- बद्रिके तत्र वै नन्दिमिलो बाणशतैर्दुतम् । तमोऽध्यायः॥ ८२ ॥ अताउयत्तदा नागविक्रम तीक्ष्णधारकै ॥१८॥ नागोऽपि नन्दिन बाणैः पञ्चशतैः शिलीमुखैः । श्रीनरनारायण सुखाच- तताड परितः शीघ्रमाश्चर्य तदमन्महत् ॥१९॥ ततो बद्रीप्रिये तत्र श्रीकृष्णसेवनेच्छया। नन्दी विच्छिद्य बाणाँस्तानिनबाणसहस्रकम् । द्रः कालस्तथा मृत्युरागस्य च प्रणम्य च ॥१॥ मुमोच क्षणमात्रेण नागदेहेऽतिवेगतः ॥२०॥ सहसा श्रीकृष्णनारायण भीताब कम्पिनः। नागोऽपि तानर्धचन्द्रशरैक्छित्वाऽतिलाघवात् । म्बुः प्रसन्नतालाध्यै सेवाशं प्राप्नुमिच्छवः ॥ २॥ मुमोचाऽर्धचन्द्रसमान् बाणान् नन्दिनि चाहवे ॥२१॥ हरेकृष्ण कृपासिन्धो दासाः स्मो वयमन ह। छेदयामास मुकुट ज्यां धनुश्वापि नन्दिनः। नियोजयाऽस्मानाशाया कुमो द्रागेव सिद्धये ॥ ३॥ नन्दी नग्राह सहसा धनुधान्यन्महत्चरम् ॥२२॥ श्रुत्वा प्राह हरिस्तान् वै कार्थे दास्यं तु मेधुना । शरान्मुमोच बहुधा नागप्राणहराँस्तदा। युद्ध चान महाकालो विशतु नागविक्रमे ॥४॥ नागः सर्वान्प्रविच्छिद्य ताडयामास मल्लकै ॥२३॥ नन्दकबरे विशत्वेव महेश्वरा। कुन्तलैर्विविधैमापि शरैमिनामधारकै। मृत्युर्विशतु बाणेषु शस्त्रेषु मृत्युपार्षदा ॥५॥ धनुनष्टं पुनर्नष्टं तृतीय चतुर्थकम् ॥२४॥ सैन्येषु शक्तयः सर्वाः शीघ्र विशन्तु चाऽव्ययाः। तदा नन्दी महाशक्ति अग्राह शतपण्टिकाम् । नागविक्रमपक्षाणां रक्षणं सर्वथा भवेत् ॥ ६॥ दिव्यां लम्बो बहुवेगां सूक्ष्मायां विषसंभूताम् ॥२५॥ नन्दिमिलस्य दर्पस्य फलं तत्पक्षगामिषु । मुमोच बहुवेगेन महीं पद्यां निपीब्य ह। युदहोमात्मक चाख कृतं मुंक्त यतो चना ॥७॥ सा तावता ॥२६॥ ३० पपात नागवक्षोमण्ये यावत् ·२३४ * भोलक्ष्मीनारायणसंहिता के चिक्षेप सहसा देषा भूत्वा इन्यते। इस्तेनैक समग्रास मागस्तां सममोडयत् । स्पृष्टमात्रा धृता शीघ्र मुनीकृता करेण सा। देघा प्रमोग्य पृथ्व्यां तो निचिक्षेप जगई ह ॥२७॥ कुबरेण द्रुतं थावत्तावदन्या समागता 1.४६|| धीक्ष्य नन्दी महाक्रुद्धो जग्राहाऽन्यां महोज्ज्वलाम् । धृत्वा तामपि वेगेनाध्मोडयत् कुबरो बली । शक्ति नागकण्ठविघातिनीम् ।।२८॥ तावत्तृतीयशक्तिः प्रागता हति भयङ्करी ||४७॥ तां शक्कि वापतन्ती तु नागो लाघवनोदितः । रुद्रा कुबरगः शक्ति जग्रासापाचयत्तथा। स्वशक्त्या पूर्णमहनद् पपात सा ॥२९॥ महाश्चर्यमिदं दृष्ट्वा चेन्द्रवज्रो भयं खगात् ।।४८॥ तृतीयां बटहे यावनन्दी तावत्त नागराट् । मुमोच स गदां दिव्यां महास्तम्भनिमां पराम् । मुमोच शक्ति सहसा नन्दिवक्षसि वै बली ॥३०॥ मस्तकादिस्थिरभावां काञ्चनपशोभिताम् ॥४९॥ बगाम मूगों नन्दी च जगर्न नागविक्रमः। आकाशे तूर्णमागत्य रथे पपात शृंगवत् । सूतस्तं सहसादूर निन्ये सरथनन्दिनम् ॥३१॥ रथः प्रचूर्णितो नन्दकुबरस्याऽऽप भूतलम् ॥५०॥ अथ कृष्णरथं चान्ये नन्दिसेनेश्वरास्तदा। कुबरो रथमध्यस्थो रुद्ररक्षाप्ररक्षितः। ताख्यामासुरत्यर्थ बाणमल्लेश्व कुन्तलः ॥३२॥ अमनांगो निर्ययो वै पतत्प्रासादतो यथा ॥५१॥ अर्धचन्द्रगोलकैध क्षेपणः शरकोटिमिः। तावद् राजा नन्दिभिल्लः स्वस्थो रणेऽभवत् पुरः। दुर्मिक्षाणी महाशक्तियाँ रथ परितः स्थिता ।।३३॥ नाग नाशयितुं तूणे मुमोच नागपाशकान् ॥५॥ लमाऽऽसीत् सा सर्वबाणान् शास्त्राणि विविधान्यपि । हरिस्तत्र गारुडान् वै प्रेरयामास मक्षकान् । मृत्वा धुत्वा मुखे निगिलत्येव नाशयत्यपि ॥३४॥ नागाः प्रभक्षिताः सर्वे गरुडैस्तत्र वै क्षणात् ॥५३॥ हरिस्तु नागसेन्यानां पातकान् कोटिशः शरान् । नन्दी विदच्छरं तत्र मुमोच नागविक्रमम् । निवबाणेश्रातिशीनं भेदयत्येव सर्वथा ॥३५॥ नागो मुमोच ताम्रास्त्र विद्यत्तत्र लयं गता ॥५४॥ भक्तरवां करोत्येव करोत्येव नागसैन्यं न नन्दी मुमोच वन्यत्रं सर्वसैन्यभयंकरम् । हन्यन्ते नन्दिसैन्यानि महाश्चर्यममूद्धि तत् ॥३६॥ नागो मेघास्त्रबाणैस्तान् वनिहाराननाशयत् ।।५५॥ तावद् राजा गतमूळवाजगाम रणाबिरे। नन्दी मुमोच युधितो ब्रह्मास्त्रं त्वनिवर्तनम् । सरथः शस्त्रसम्पनो नारायणरथोपरि ॥३७॥ हरिजग्राह सहसा ब्रह्मास्त्रेण तदत्रकम् ॥५६॥ भैरवाचीक्षणशस्त्राणि मुमोच बाणसञ्चयान् । नन्दी मुमोच च तदा पाशुपतास्त्रमुल्बणम्। शकीविक्षेप बहुधा नाराचान् स मुमोच ह॥३८॥ नागस्यश्च महाकालो मक्षयामास पाशवम् ॥१७॥ हरिः सर्वान् प्रविच्छिध मुमोचैकं शरं द्रुतम् । संहारास्त्रं तदा नन्दी मुमोच तेबसं महत् । अमेद्यमनरं चाप्यनिवर्तन हृदं तदा ॥३९॥ कुबरस्थो महापद्रः संहाराखनुपाहरत् ॥५८॥ लमः शरः स उरसि नन्दी पपात भूतले । कुबरस्तु तदा शर्कि शतमारा नगामिकाम् । सूतः शीघ्र तमुत्थाप्य कृत्वा रथे ययौ बहिः॥४॥ उत्याप्यापीख्य पृथिवीं मुमोच वमकं प्रति ||५९|| हाहाकारः क्षणं बातः सैन्ये नन्दिप्रयोषिते । अयेन्द्रवप्रः सैन्येशो हरि नागं च बरम् ।।४१॥ चकम्पे पृथिवी निमीभूता क्षणं तु बद्रिके । इन्द्रवप्रं गला पूर्ण प्रविष्टा हृदये सर्वान घरेस्तीक्ष्णधाररताडयच्छतः इन्द्रवः पतन् पृथ्व्यां वर्ष मुमोच कवरम् । हरिः सर्वोध तद्वाणान् चिच्छेद करलाधवात् ।।४।। वनं हि महावस्तदा नागेन तत्क्षणम् ॥६॥ निनबाणे सर्वसन्यरक्षा करोति चामितः। इन्द्रवप्रा पपातेव मिनवक्षा ममार कुवेरो दमाणेच विन्द्रवनं ततान ह॥४३॥ हाहाकारो महाखातो मिलसैन्ये तु बद्रिके ॥३२॥ प्रतिवाणेस्तं कुवर प्रतताड नयनादा अभयन्त समन्ततः। उतनाम प्रतिततार वप्रकम् ॥४॥ श्रय पूणे घातवप्रनामा मिलचस्पतिः ॥१३॥ इन्द्रवत्रो हुतं शकिं चिक्षेप माणहारिणीम् । स्थस्थबाययो तुणे रणांगणेऽतिगणितः। भापपात नन्दन बवामोरवि वेमिनी ॥४॥ मिलसैन्ये महाघोषास्ततोऽमवन् समन्सतः॥६४॥ तदा ॥६॥ शतैः।

·विष्यसन्तानः २३५ घातवोऽपि युयुधे नन्दकुबरकेन वै। हरिद्वप्रस्ततस्तूर्ण शक्ति मुमोच घातिनीम् । दशवाणान् सहयोगान् मुमोचकेन तन्तुना ॥६५॥ कुबरस्यो हरस्ता चाऽगिलत् सर्वामपाचयत् ||४|| चिच्छिदे नन्दकुबरो दश तानागतान् द्रुतम् । हरिद्वप्रस्ततस्तुणे सिंहासं मन्त्रित तदा । प्रतिमुमोच कुबरो बाणान् विंशतिसंख्यकान् ॥६६॥ मुमोच सहसा सिंहाः सहस्रशोऽभवन् मृधे ॥८५॥ घातवमो हुतं छित्वा तान् सर्वान् लीलया ततः। गगने भूतले रथेषु वाहनेष्वपि । मुमोच त्रिंशदपरान् चिच्छेद कुबरोऽपि तान् ॥६७॥ क्षणमात्रेण सिंहाना सैन्यानि सर्वतोऽभवन् ॥८६॥ कुबरो भल्लकान् दीर्षान् मुमोच घातवनकम् । कुवरस्थो महारुद्रस्तावद् देवी निर्वा सतीम् । पासवप्रो गटामारैः सर्वान् भन्लान् व्यपोययत् ॥६८॥ सर्वसैन्यस्वरूमा संमविद् तु समादिशत् ।।८७॥ गदा सर्वस्वसामथ्यश्चिक्षेप कुबरोपरि। शिवांगनाऽभवत् पूर्ण सैन्यात्मिका सुशोमना । कुबरस्तां गदां तूर्णे गदयाऽधो व्यपोथयत् ॥६९॥ सर्वशत्रधरा सर्वात्मकस्लीस्पदर्शिनी ||८८|| चिक्षेप तु शरान् शीघ्रं चिच्छेद ज्यां च कार्मुकम् । तां मातरं सतीं दृष्ट्वा सिंहास्तवाहनानि वै । हस्तं प्रकोष्ठे चिच्छेद वामं चन्द्रमुखैः शरैः॥०॥ निपेतुः पादयोस्तूर्ण तदाश्चर्यमभून्महत् ।।८९॥ एकहस्तो घातवणः खामादाय चोत्पतन् । देव्या योगमहास्त्रेण शार्दूला विलयीकृताः। स्थावुचीर्य कुबरं प्रत्यघायद् रुषान्वितः ॥७॥ वीक्ष्यतचु हरिद्वनोऽमोचयन्मोहनास्त्रकम् ॥१०॥ तावन कुबरो दृष्टा समापतन्तमुल्षणम् । बालकृष्णो मोहनास्त्र नग्रास रणमध्यगः। वारयामास बाणैवेगामियायिमिः ॥७२॥ अथ भीतो हरिदों विषाबं प्रमुमोच ह॥९१|| तथापि तप्तरकोऽसौ न्यवर्तत न धावनात्। एकबाणेन परितो व्योमभागे विर्ष विषम् । तदा श्रीकुबरः खममादाय रथतो द्रुतम् ॥७३॥ स्थतो द्रुतम् ॥७३॥ विषवायुमय सर्व प्रासरनेत्रनाशकम् ॥१२॥ अवतीर्यं ददौ युद्ध खनेन भ्रमशोमिना। प्राणरोधकमेवापि मृत्युकरं विनाशकम् । दयो सेनपयोयुब द्रष्टुं देवास्तदाम्बरे ॥४॥ कुबरस्थस्तदा रुद्रो विष बहार योगतः ॥१३॥ क्षणं स्थिरा अमवैध प्राणयोधनसनसाः। निर्विष वे कुबरस्य सैन्यं सर्वे व्यजायत। कुबरो नैजखमेन द्वेषा खन तदीयकम् ॥७॥ अथ श्रीकुमरो धृत्वा शक्ति मुमोच नाशिकाम् ||१४|| कृत्वा पूर्णे ददौ खगं द्वितीयं योधनाय ह । हरिद्वतो विमिना मुमोच अक्तिमत्तमाम् । सोऽपि धृत्वा विविधै। योधनस्य प्रकारकैः ॥७६|| कुबरोऽपि कुबरोऽपि विमिद्यता गुर्षी गदामवासुबत् ॥२५॥ मण्डलानि प्रकाशयन् । हरिद्वप्रो गर्दा धृत्वा कुवर प्रत्ययोजयत् । अय क्षणेन खड्रेन कुबरस्य तु मस्तके |७७॥ पुनर्घत्वा चिक्षेप बहुवेगिताम् ॥१६॥ घातं चक्रे घातवप्रस्तावतु कुबरो निबम् । चिक्षेप पवातस्यास्तु शक्ति शकि द्वितीयकाम् । खामुत्कुत्य कण्ठेऽस्य स्कन्वे वक्षसि चोदरे ॥७८॥ तृतीयकां प्रविक्षेप सालमा गलमध्यतः ॥९७|| कठ्यां सपथ्नीत्यारपारमेकघातेन चानयत् । प्राणानीत्वा ययौ भूमौ रथं मित्वाऽतिदारुणा । पासवः पपात सैन्यसनिधौ ॥७९॥ हरिप्रस्तु सरयो मग्नो ममार ह॥१८॥ हाहाकारोऽभवनन्दिमिल्लसैन्ये समन्ततः। नन्दिमिलसैन्येऽभवन् समन्ततः। नागविक्रमसैन्येन शक्तिगणाधिवासिना ॥८॥ पृष्टपादान मीता मुखविद्यारवाः ॥९॥ दशसाहसयोदारो हतास्तावच बद्रिके। जयंशब्दाः कुवरस्य सैन्ये वाद्ययुतास्तदा। नन्दिमिलस्य सैन्यानामेवं पातो बभूव ह॥८॥ अमवन् बद्रिके कृष्णनारायणप्रतापतः॥१०॥ अथाववी तृतीयो वै हरिद्वप्राख्यसैन्यपः। नन्दिमिल्ने रणमेरी नादयामास वै पुनः। स्वर्णवर्मधरो वीर पुष्टो युवाऽद्रिश्पृङ्गामः ।।८।। द्रवतां निवसैन्यानां वार्य योधनाय च॥१०॥ रथस्यो मलकान् शीनं मुमोच कुबरं प्रति । दशसाहसयोबारो हरिप्रस्य मुषे। कुवरस्यो हरो रद्रोऽगिलत् सर्वांस्तु मलकान् ॥८॥ नागविक्रमसैन्येन इता शक्तिनिवासिना ॥१०२) बहुधा युयुधे कुबरस्तां देपा भूखा बै ·२३६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के सर्वशः। सर्वतः वै स्वसैन्यानि समाहूय सर्वेषां अथ तत्र अपरे ससविसहस्राणि निश्चित्य वै मिथः । शरमेघान् प्रसंजहर्बहीमिः शरकोटिमिः। परितश्चामिसंव्याप्य व्यूह वृश्चिकङ्गवत् ।।१०३॥ नन्दिमिला शरं तीक्ष्णं वाहेयं समवासृजत् ॥ ८॥ कृत्वा मारयितुं सर्वान् कुबरस्य तु योधकान् । तदुत्पन्ना अनलास्तु प्राज्वालयन् हि कुबरम् । अभ्यधावन् दिशः सर्वा मिलसैन्यान्विताश्च ताः ॥१०४॥ नागविक्रमणं चापि तस्य सैन्यानि चामितः॥९॥ अमवन् परितो बद्रि दिशः सर्वा भयप्रदाः । कृष्णनारायणस्तत्र घृत्वा रूपाणि अथ रुद्रः कुवरस्थो नैजान् रोगान् गणानपि ॥१०५॥ ययौ सैन्यानलं सर्व महाश्चर्यमभूद्धि तत् ॥१०॥ समूर्तान् निजसैन्यस्याऽमितः स्थितानकारयत्। अथ शैलनबस्तत्र शरं पार्वतमन्त्रवत् । अप्रतिहतदेहास्ते शस्त्राघातविवर्जिताः ॥१०६॥ मुमोच नागसैन्येषु पर्वतास्तेऽभवन हि खे ॥११॥ दुर्गवन्मानवसैन्यव्यापकाचक्रिरे मृघम् । निपेतुर्णयामामु गसैन्यानि तद्वाणैनिहतास्तत्र बद्रिकेऽयुतसंख्यकाः ॥१०७॥ कुवरः पार्थिवैर्मन्त्रैर्वजान् मुमोच दारुणान् ॥१२॥ नन्दिमिल्लस्य योदारो दुद्रुवुः शेषशस्त्रिणः । वज्रहता पर्वतास्ते निलीयु क्षणान्तरे। शैलवनश्चतुर्थों सेनापतिस्तदा बली ॥१०८॥ पृथ्वी महाद्रीन सहसाऽगिलत् सर्वान् समन्ततः ॥१३॥ योधन पुनराव्यधात्। तदाश्चयं महनातं स्तब्धताकरम्। गर्चना विविधाश्चासन् बद्रिके चोभयोरपि ॥१०९॥ हरिथर्णितताप्रासान् स्वस्थान् चकार वीक्षणात् ॥१४॥ सैन्ययोजयलन्ध्यर्थ शंखनादान खेऽभवन् । पशुन् वाहनसंस्थाश्च योजितानप्यजीवयत् । आवेशवन्तश्च योद्धारभुशुमृधे ॥१०॥ बद्रीप्रिये कुबरो गमन्त्रवित् ॥१५॥ সরল साउन मुमोच शैलवनकम् । इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने হীতৰঙ্গমকাল্প गर्तमाकरोत् ॥१६॥ रणसंग्रामे नन्दिमिल्लस्येन्द्रपप्रधातवनहरिद्वप्रेति- यद रयोऽश्वाश्च सशस्त्रका । सेनापतित्रयसहितश्ययुतसेनात्मकयोद्धा निधनमित्यादिनिरूपणनामा न्यशीति- अवातरद् द्रुतं यस्य रक्षा केनापि न कृता ॥१७॥ पृथ्वी जग्रास गमें स्वे स्वे शैलवणं तु बद्रिके। तमोऽध्यायः ॥ ८३॥ पृथ्वीगमें मृतः पृथ्वी पुनर्यथा तथाऽभवत् ॥१८॥ श्रीनरनारायण उवाच भूकम्पस्तु महान् बातस्तदा चम्बोईयोरपि । प्रस्ता योदार एवापि क्षणं मोहमुपागताः ॥१९॥ बद्रीप्रिये देवि शैलवणश्चमपतिः। शैलवप्रो इतति शशचुनन्दिमिलिनः। বয়ানুলম্ব पुरतोऽभवत् ॥ १॥ जयनादान प्रचक्रम नागविक्रमयोधिनः ॥२०॥ नन्दिमिल्लमहासैन्येऽभवन् घोषाः सहर्षकाः। अथाऽऽययो कालवजनामा पश्चमसैन्यपः। चयायें यनिनदा मेरीशंखादिनिस्वनाः ॥२॥ महाकालसमा ऋरोऽन्तकतुल्यपराक्रमः ॥२१॥ तावन्मुमोच वाणान् स तीक्ष्णान् विदारकान मधे। तदा वाद्यान्यवाद्यन्त सेनयोरुभयोर्दुतम् । शतं शतं चैकवारमाच्छादयद् रप हरेः ।। ३ ।। अस्त्रं हेमं महामन्त्राविधितं स मुमोघ ह ॥२२॥ कबरस्य रथं चापि नागस्यापि रयं तथा । उपला हिमबास्ताऽमवन् व्योम्नि बलसवाः। विच्छेद भगवान् सर्वान् समायातान् प्रवाहिणः ॥ ४॥ अविशैत्योपला व्योम्नो निपेता माणघातिका ॥२३॥ सहसपाङ्गमंगवान् मुक्तयुगपद्वेगिमिः। कोटियो लाशमापि त्वाऽयं हिममन्त्रितम् । धरान् शैलनबस्यापि नन्दिमिळस्य धरान् ॥ ५॥ मुमोच कुपरस्वर्ण मौर्यावं हिमनाशनम् ॥२४॥ कुबरो भाकान् धूत्वा सायकॉम शिळीमुखान् । बावाज हुत चापि बलमक्षणकारकम् । धर्म एवं युगपमषानमिलसैन्यपी॥६॥ तेनोपळा विलीना वै हैम्या सर्वा पलामिकाः ॥२५॥ रिपुरमा मेपकमायो यथा। चलं पूर्ण चाम्बरे तु लयं प्राप्तं तु वास्वात् । काबनायबाम्बे चिमूना पतमस्तदा ॥७॥ काळवधाय वनमुत्तमम् ॥२६॥ शेलवप्रः - रथस्या ·* तिष्यसन्तानः भैरवो भयदः तदा। तथापि दया मुमोच कालवप्रस्तद् व्यनाशयत् विष्णव: धनवन्तो वै समुत्पन्ना: सहस्रशः। कुबरस्य विनाशायें प्रैषयद् भैरवान्त्रकम् ॥२७॥ उत्पत्योत्पत्य सहसा लीनाः कृष्णनरायणे ॥४६॥ करा कुबरे वीक्य शंकरम् । तदद्भुतं पर बात बहिवप्रस्ततः पुनः। नत्वा लीनोऽभवत्तणे महाश्चर्यमिदं त्वभूत् ॥२८॥ नारायणास्त्रं विपुलं सर्वप्राणहरं क्षणात् ॥४७॥ कुमरा स्वशरं सकर्षणास्त्राव्यं व्यमूमुचत् । मुमोच सर्वनाचार्य तदपि श्रीनरायणे। कालवधाय कालोऽपि यदधौनो विलुप्ठति ॥२९॥ बालकृष्णेऽभवल्लीनं महाश्चर्यमिदं मभूत् ॥४८॥ संकर्षणो महावीरो महागदादिशस्त्रवान् । वहिवनस्ततो निद्रामहा प्रसमैरयत्। जपान बाणरूपेण कालवणं तु सैन्यपम् ॥३०॥ निद्रा नारायणाक्षिसा विलीना कृष्णनेत्रके ||४९|| चूर्णयामास सरथं घातेनैकेन भूतले। एवं व्यर्थानि चास्त्राणि विदित्वा क्रोधमासवान् । कालवले हते मिल्लसैन्यान्यासन् द्रवन्ति च ॥३१॥ मुमोच कालकवलं महान सर्वभक्षकम् ॥५०॥ हाहाकारो महान् जातो हते वै कालवप्रके। मुक्ताद् बाणान्महाकालो विकरालो विनियंयो। बहिवनस्ततस्तूर्णमाययो पृतनापतिः ॥३२॥ नैकयोबनविस्तीर्णो नैकयोजनकोच्छ्रयः ॥५॥ सैन्यानेऽयोषयद् बाणेर्मल्लेख स्वर्णपुंखकैः। सर्वग्रासकर वीक्ष्य कालं कृष्णनरायणः॥ शर्त सहस्तं बाणानां विससर्ज स मेषवत् ॥३३॥ नागस्थं तु महाकालमैरयत् तळयाय ह॥५२॥ एकस्मात् तु सहस्त्राणि मन्त्रास्त्रायोबिताः शराः। नागविक्रमराबस्थो महाकालो द्रुतं विनियंयुष्योममार्गे पतन्ति सैन्यमस्तके ॥३४॥ कालकवलसंज्ञ स्वं रूप समबहार ह॥५३॥ शराणां वृष्टयथाऽधोमुखाना परितोऽमवन् । लीनं वीक्ष्य तु कालाब भयं चापाऽमिवज्रकः । नागविक्रमसैन्यानि चाऽऽध्यमुग्धानि कै क्षणम् ॥३५॥ गतं चास्त्र महन्मे वे निशस्त्रोऽस्मि च निर्बला ॥५४|| भमवैश्च तदा रुद्रो व्योमाऽत्रं समवासनत् । योत्स्ये मुद्ररेण तथाऽसिना । कुबरस्पेन रुद्रेण व्योम्ना वृष्टिर्लयीकृता ॥३६॥ विचायेंत्थं महाशक्ति जग्राह च मुमोच च ॥५५॥ उत्पादिताब राक्षस्यो वनदेयोऽतिदारुणाः। कुबरस्तां स्वगदया विहता प्रचकार बाणभक्षणकारिण्योऽन्तरीक्षे वप्रनाशिकाः ॥३७॥ पतिता सा गदा चापि पतिता सा गदा चापि भूतले ग्राहक्चदा ॥५६॥ उत्पद्यन्ते सहस्त्राणि त्वेकस्या राक्षसीस्त्रिया। कुबरश्च द्रुतं शक्ति चिक्षेप बहिवप्रके। ता निगिल्य शरवृष्टिं व्योम्ना पेतुहि सैन्यके ॥३८॥ सा वहिवज्रक भित्त्वा क्षितावर्धगताऽभवत् ॥५७॥ नन्दिमिलस्य सर्वस्मिन् तदाऽऽक्रोधास्ततोऽभवन् । बहिवप्रोऽदिबलवान् समुत्थाय सशक्तिकः। मारयन्तु खादयन्तु चर्वयन्तु च ॥३९॥ उत्थाय खजहस्तब्ध दुद्राव शक्तिलमितः ।।५८॥ नोटयन्तु स्फोटयन्तु मानवान् मिलसैन्यगान् । कुबरं तु व्यसुं क तावन् कुबरसैन्यपः । इत्येवं वदमानास्ता निगिलमखदुम तान् ||४०॥ शक्ति मुमोच सहसा द्वितीयां गडकूपके ॥५९|| हाहाकार पुनश्वासीद् मिलिसैन्येषु सर्वतः । तुतीयामुदरे चास्य गर्दा मुमोच मस्तके। मरणं शरणं चेति नान्यत्तत्र व्यदृश्यत ||४१॥ अर्धचन्द्राँस्तीवणशरान् पादाप्रयोर्मुमोच ह॥६॥ अथ राजा नन्दिमिलो शात्वाऽऽपदं विनाशिनीम् । कपादो भमकण्ठो मिनोदरः पपात अगाम शरणं चामिरातर्षे स्वस्य सद्गुरोः ॥४२॥ गदया चूर्णितांगध मित्रमूर्धा ममार च ॥६॥ अमिरातस्तदा रक्षोहनं मन्त्र शरासनम् । वहिवनोऽगमन्मृत्यु बद्रिके गहने फत्वा मुमोच सहसा सायक राक्षसान्तकम् ॥४३॥ त्रिंशसाहस्रसेन्यानि नन्दिमिलस्य बद्रिके ॥६॥ एकशरात्सहसाणि चायन्ते सायकास्ततः। नागविक्रमसैन्याना मारैर्मृत्युमगुमधे । यो यो स्पृशति बाणोऽसौ सा सा तिरोभवत्तदा ॥४४|| अथ प्रालेयवधाख्यः सप्तमः सैन्यपस्ततः ॥६॥ एवं निवारिताः सर्वा राक्षस्यो गुरुणा तदा । नन्दिमिलादेशकरः सैन्याने संस्थितोऽभवत् । वहिवत्रो 'ततोऽमुखद् वैष्णवावं सुदारुणम् ॥४५॥ शरान् मुमोच शतधा गर्जयन् परितो दिशः ॥४॥ विशन्तु रणे।

·२३८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता बाणा: वै यत्र सैन्यानि तस्य मुमुचुर्बाणामागचमूषु वै। गुरो त्वं सैन्यपो भूत्वा मजयाय समाचार। फोटकैगोलकैश्वापि शतनीमिश्च सायकैः ॥६५॥ पराजयो हि संसारे सर्वथा नरकप्रदः ॥८४|| भूशुण्डीमिर्वहिशस्त्रैरर्दयामासुरुत्कटान् इत्येवं बद्रिके श्रुत्वा गुरुश्वाह तु मिल्लकम् । योवृन् समन्ततस्तत्र प्रालेयवज्रदेशतः ॥६६॥ इन्द्रघातहरिच्छलकालाग्निलयवज्रकाः ॥८॥ कुबरस्यापि सैन्यानि बद्रिके वहिगोलकैः। हतास्तथापि जयाशा गुरुगामिनी। शतनीमिभूशण्डीभिर्जघ्नुर्मिल्लचमूस्ततः ॥६७|| यत्र नारायणश्चास्ते महाकालो नृपेऽस्ति च ॥८६॥ प्रालेयवग्रहस्तेन शतसहस्रशः। कुबरे संविष्टः सैन्येषु सर्वशकयः। कार्मुकानिःसरन्त्यूर्ध्वमुत्पतन्ति चमूपरि ॥६८॥ तत्र जयाशा विफला राजन् युद्ध विरामय ||८|| कुबरस्य धनुरों सचिच्छेदापि च कार्मुकम् । भुत्वैतत् सहसा क्रुद्धो नन्दिमिल्लोऽतिवेगवान् । कुबरोऽन्यत् समादाय व्यसर्जयच्छरान् बहून् ॥६९॥ प्रैस्यद् रणवत्रं वै सैन्यपं चाष्टमं तदा ॥८८॥ तज्ज्यां व्यनाशयच्छीघ्र प्रालेयवनको यदा। रणवत्रो रणं चके नाराचैमिन्दिपालकै । कुवरथाचन्द्राभ्यां चिच्छेद कार्मुकं करम् ॥७०|| शरैर्बाणैः सायकैश्च शिलीमुग्वैश्व मार्गः ॥८॥ प्रकोष्ठहस्तशून्यो प्रालेयोऽस्लमवासुजत् । स्वर्णपुखै रुक्मपुग्वेश्चान्द्रचन्द्रश्च खङ्गः। प्रालेया विषतापात्मकमन्त्रामिमन्त्रिम् ||७१॥ छुरिकैर्मल्लकैचापि कुन्तलैः शक्तिभिश्च ह॥१०॥ द्वादशसूर्याणां विषतेबासि चापतन् । मन्त्रास्त्रायोजितेः सर्वर्धमानः समन्ततः। सैन्यमूछों व्यधात्तर्ण तद्धि प्रलयसदृशीम् ॥७२॥ आच्छादयद् व्योममार्ग शरबाले रणनः ॥११॥ कृष्णोनारायणास्वामी विदित्वा तु विषानलम् । कुबरस्य महासन्य चाणप्रवर्षणः। आमृती पीयूषमयीमाक्षरी ब्रह्मसमवाम् ॥७३॥ नाकाचो दृश्यते तत्र नोवें चक्षुः प्रवर्तते ॥१२॥ ब्राझी शक्ति निनो सर्वविषादां समवासुजत् । अन्धकारमयं बाणैर्जातं सर्व क्षणान्सरे। सा तु मूर्ती क्षणमात्रान्मनोवेगेन सर्वतः ॥४॥ तदाअर्यममूचत्र रणवजस्य कर्मणा ॥९॥ वामम्बरे सैन्यभागे प्रासरद् विषशान्तिदा । अथ राजा नागदेवः स्वयमत्रं दधे तदा । आमृती सा विषं पीत्वाऽमृतदानेन तान् मटान् ॥७॥ महातेजोऽमिधं सर्वबाणानां मस्मताकरम् ॥१४॥ पोषयामास बहुधा सर्वतोदिशः। व्यासं भूत्वाऽम्बरे भस्मीचकार बाणवर्षणम् । प्रालेऽयाऽत्र समस्तं सा संवहार हि बद्रिके ||७६॥ सन्दधे महाशक्ति दुर्गामन्त्रप्रवर्षिताम् ॥२५॥ कुचरस्तु तदा धृत्वा सर्वधारं सुचक्रकम् । रणवत्रं मारयितुं मुमोच रुद्रदेवताम् । फलाप्रमुभमचक्र दीर्घधरमिवाऽसुबत् ॥७७॥ सहसा देवी रणवज्रस्य वक्षसि ||१६|| प्रालेयवप्रक प्राप्य चक्र तच्छरसंयुतम् । निपपात वर्ष पर्वते प्रपतेत्तथा। गले पपात यावढे तावद् वेघा बभूव तत् ॥७८॥ बभूव तत् ॥७८॥ विमिद्य हृदयं तस्य बगाम सरथा मुवम् ॥२७॥ धरं विवेश हृदये चक्र विवेश से गले। रणवत्रो इतस्तत्र हाहाकारोऽभवन्महान् । पालेयवाको द्वधा किलो ममार वै रथे ॥७९॥ अहो कष्टं सरोदाऽपि श्रुत्वा मिल्लो विमूर्छितः ॥१८॥ हाहाकारो महान् बातो मृतः प्रालयवनकः । स्वस्यो भूत्वा तथा युद्धे युद्धवप्रं तु सैन्यपम् । शोक चकार मिलोऽपि बहिरानं न्यवेदयत् ॥८०॥ विवयार्थ त्वादिदेश विषयाथै स्वादिदेश युद्धवप्रोऽपि चाऽऽययौ ॥१९॥ गुरो नहा मम खप्त सेनेशा ससतिस्तथा। रणाने कुषरस्यापि नाथार्थ श्रीहरेस्तथा। सहस्राणि तु योद्धारो मानवा रणदुर्मदाः ॥८॥ रामयापि विनाथायें रखा समुपाययौ ॥१०॥ दिवारा युवमेतत्प्रवर्तते दिनदयात् । रथं त्रीस्तनोधं वै समास्थाय समामयी। रानियाचथा विप सैन्यनाथो महानपि ॥८॥ धर्मयुर परित्यज्य स्त्री कृषा चाऽप्रतो रखे ॥१०॥ त्रिचत्वासमा' मे. वर्तते मानवं वाम् । आययो रणधूता सशनाचवलसंधवः। प्रा. . शिष्यन्ते बयपदाः॥८३॥ या श्री श्यते तत्र शत्रपातो न सम्मतः ॥१०॥ सैन्यानि च जगाम यथा - मे ·*विष्यसन्तान २३९ श्रीकृताऽवन एवासौ रणे चावाततार ह। पश्य नाथं ततो युद्ध कुरु वा शरणं प्रत्र । बद्रिके सर्वसैन्यानां तदा हास्यमभून्महत् ॥१०३॥ मा गर्व वह राजेन्द्र नागवशेऽस्ति माधवः ॥ ४ ॥ स्त्रीभूतः स्त्रीवाकर्ता स्त्रीसहाया स्त्रीधर्मवान् । निवर्तस्व प्रधानाशात् सुतरी राज्यनाशतः। जीनोदितो विनाशं वै यात्येव नात्र संशयः ॥१०४॥ अतितरां स्वनाथाश्च निवर्तस्व पदं ब्रज ॥ ५॥ अथ कृष्णः प्रमुष्टा स्त्रीसूतं युद्धवप्रकम् । इत्येवं बोषितथापि नन्दिभिल्लोऽतिगर्ववान् । दुर्गाय श्रीस्वरूपेण योद्धमाशी चकार ह॥१०५॥ गुरोऽन्तेऽहं स्वयं युवा हत्वा सर्वान् समन्ततः ॥ ६ ॥ अनन्ताय तदा दुर्गा रथस्थाः सिंहपृष्ठगाः। वैरनिर्यातन चान्तं करिष्येऽहं क्षितीश्वर शरमस्था व्याघ्रसंस्था गवयस्था वृषस्थिताः ॥१०६॥ बितो मोक्ष्यामि पृथिवीं मृतो मोक्ष्येऽक्षरं पदम् ॥ ७॥ अमवस्तत्र चाग्रस्था योर्बु श्रीसूतसभिषी। मयाद् युद्धात् कयश्चित्तु निवर्तिष्ये न सर्वया । आश्चर्य परमं पाप युद्धवः प्रवीक्ष्य ताः ॥१०७॥ भवतु सततं धर्मवत्रो विजेष्यति ॥ ८॥ सहसशस्तदा दुर्गाः सन्देहमाप बीवने। इत्युक्त्वा सहसा चाश धर्मवनो चकार सः । बाणवर्षणमेवादी चकार श्रीबनेषु सः ॥१०८॥ दशसाहस्रसैन्याब्ये चयाशाप्रेरितोऽबुधः ॥९॥ दुर्गासु सर्वतस्ताब सर्वानगिलन् सायकान् । याहि मारय तान्सर्वान् धर्मवप्र महत्चमान् । खड्गहरताच ताः सर्वा उत्पत्योत्पत्य तद्रये ॥१०९॥ बहि बहि नारायणं पूर्व ततख नागविक्रमम् ॥१०॥ निपेतुर्यदवप्रस्य नाशनायें रथोपरि। नन्दकुबरं पश्चाच मिन्धि छिन्धि चमूस्ततः। प्रविश्य ता रथे युद्धवप्रं च सारथि त्रियम् ॥११०॥ एषोऽई ब्रतमास्थायोपस्थितो हवनेऽनले ॥११॥ चिच्छिदुः खण्डः सस्तितः सैन्यान्यनाशयन् । शत्रुनाशाय हवनं करोमि याहि घातया मृतम नवमो युद्धवप्रः सैन्यप आहवे ॥१११॥ इत्युचार्य द्रुतं पहिशाला विवेश वदिशाला विवेश मिलकः ॥१२॥ शाकारो महानासीत्तदा मिलिचमूषु वै । बहिं प्रज्वाल्य सैन्यानि निहतान्येव सहस्त्राणि तु विशतिः ॥११२॥ प्रज्वाल्य चावाम स्वमांसः संजुहाव तम् । दुर्गामिस्तत्र सैन्यैश्च सर्वशक्तिबलान्वितैः। बाहुमांसं सस्थिमांसं निकृत्योत्कृत्य चानले ॥१३॥ चिक्षेप 'शत्रुनाशाथै स्वाहा बहे स्थिरो भव' । बद्रिके नन्दिमिल्लस्तु तदा मू मवाप ह॥११३॥ वदनेवं नन्दिमिल्लपकार इवनं तदा ॥१४॥ मागविक्रमसन्याना महोत्सवस्तदाऽभवत् । बहिरातो मिलगुरुः शुशोचाऽवनमुत्तमम् ॥११४॥ प्रसमा वहयो मूर्ताः सशस्त्राः सृष्टिदाहकाः । शरणं रक्षणं चात्र समुत्पेतुरनग दुधागविक्रमम् ॥१५॥ नान्य उपाय उत्चमः। एवं राजे उपादेष्टुं समारमत नारायणं च कुबरं सैन्यानि प्रति सदा॥११५॥ हाहाकारोऽभवनागसैन्येषु वीक्ष्य चानलान् ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने ज्वालामितिदेहाँध परसैन्यप्रदाहकान् । संग्रामे नन्दिमिळरयाऽन्यषट्सेनापतीनां षष्टिसाहस्स मस्मीभूतानि सैन्यानि रयान् वाहान् प्रकुर्वतः ॥१७॥ सैन्यसहितानां विनाशनमित्यादिनिरूपणनामा महाकालस्तथारुद्रा शक्यम्राज्ञया हो। चतुरशीतितमोऽध्यायः॥ ८४ ॥ उत्पमानागतान् मूर्ताननीन् दिक्षु विदिक्षु च ॥१८॥ भीनरनारायण स्वांच- महातेनास्वरूपिणः । भक्षयामासुरत्यय बायो मूर्तिमन्तस्ते भक्ष्यमाणास्तु चक्रिणा ॥१९॥ बद्रीप्रिये देवि वहिरातो गुरुपम् । महाकालेन रुद्रेण शक्तिमिमक्षितास्तथा । हितमुवाच संगम्य शेषजीवनहेतवे ॥१॥ परावृत्यैव मिलस्याऽमक्षयन् पृतनाऽयुतम् ॥२०॥ राममन्दिमिक भूष नाशोऽस्माकं प्रबायते। भीतारते बहुयः कृष्णात् प्रषाव्य दूरतो ययुः। कृष्णरशिवसैन्यानां नाशो नास्ति न बायते ॥ २॥ मिलसैन्येषु संक्रुदा दावानलं प्रचक्रिरे ॥२१॥ एकेन कुबरेणेव चमूपा नव नो मिल्लो विवेद हवने शालायां निबवहिनम् । दशसालिसेन्यैश्च भवाऽयुतानि नो हताः ॥३॥ निवसन्यविनाशं वे तदा हतमना द्रुतम् ॥२२॥ दुद्रुवुः ·२४० * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता के हा बभूव वहिं पादेन ताडयित्वा क्रुधाऽऽहवे । तद्रता योद्धवर्गाश्च हताः शस्त्रादिमिस्तदा। शनायबाणभूशुण्डीगदामुद्गरखनकै ॥२३॥ नागवैमानिकै द्रि ततस्ते शरणं ययुः ॥४२॥ सहितः सरथो युद्धे पुरो गत्वाऽहन बहून् । धर्मवनोऽपि शरणं चाययो नागवैक्रमम् । नागयोइन् जघानाऽसौ बाणवृष्टयाऽतिघट्टया ॥२४॥ नन्दिमिल्लोऽसहमानः खजमादाय दीर्घकम् ॥४३॥ धर्मवत्वदा चैन्द्रबालिक रूपमादधात्। हन्तुं नागं प्रदुद्राव विमानमारोह च। नागरूपं नारायणरथं समगृह ययौ ॥२५॥ तावच कालकालेन महाकालेन विघृतः॥४॥ आरोह रथं नत्वा श्रीकृष्णं वल्लभाऽऽयकम् । केशेषु मस्तक बद्रि नागविक्रमरूपिणा । तावच्छ्रीदुर्गया देव्या गदया प्रइतो रयात् ॥२६॥ खड्नेन तत्करौ छित्वा छित्वा पातितौ खजभूषणौ ॥४५॥ निपपात क्षिती पूर्ण समुत्याय सोऽपि गदाधरः। गदया पोथितः पपात रणमूर्धनि । खङ्गहस्तो दधावाऽति हन्तुं तु नागविक्रमम् ||२७|| महाशक्या भिन्नवक्षा मुमुः स्तवनं व्यधात् ||४६|| नन्दिमिल्ल उवाच- महाकालो गदया तं पोथयामास तत्क्षणम् । नमो नमस्ते निजरक्षकाय नमो नमस्तेऽन्यविनाशकाय । समुत्थाय द्रुतं खङ्गं धृत्वा द्रुद्राव कुबरम् ॥२८॥ नमो नमस्ते शिवसंग्रहाय कलाधिनाथाय नमो नमस्ते ॥४७|| रुद्रस्तत्र स्थितस्त्वेनं बघान मुद्रेण तस्माचाटनवेगाच क्षितावुचानतोऽपतत् ।।२९॥ नमो नमस्ते बहुमोहनाय नमोऽतिगर्विष्ठसुशामकाय । समुत्थाय ययौ नै रयं यावत् नमोहदिस्थाय परेश्वराय चाऽनादिनारायण ते नमोऽस्तु ||८|| तावता। कूबरेण हतः सूतो इता अश्वाः शराष्टकैः ॥३०॥ नमोऽक्षरेशाय परावराय नमो नमस्तेऽखिलकारणाय । दग्धो रथम वहिसकशरैर्धमत्रजस्य नमः समस्तांगजतत्वगर्मप्रपूरकायाच्युत ते नमोऽस्तु ॥४९॥ धर्मवप्रो स्थाचूर्ण नमोऽवतारिनवतारघत्रं घनन्तमुकाऽमिनिपेविताय । त्वपसृत्य विमानके ॥३॥ अनादिकृष्णाय परेश्वराय नारायणायेति नमोऽस्तु तुभ्यम्॥५०॥ व्योमवाटे चोपविश्य नागसैन्यानि चाऽहनत् । श्रीकान्तरूपाय रमेश्वराय राधाधिनाथाय नमो नमस्ते । अधोमुखैवविश्वस्त्रर्गोलार्धसायकादिभिः ॥३२॥ नमोऽस्तु ते श्रीपुरपालकाय भूमनमस्ते ललितेश्वराय ॥५१॥ नन्दिमिलोऽपि सहसा विमानमधिरह्म च । सर्वेश्वरीयाय समस्तसर्वेश्वरेश्वरेशाय नमोऽस्तु तुभ्यम् । शस्त्रवर्षामफरोद्धि व्योममार्गात् समन्ततः॥३३॥ वैराजनाथाय जगनियन्त्रे मायेश्वरायाऽच्युत ते नमोऽस्तु॥५२॥ अन्येऽपि शेषयोद्धारो वैमानिका विमानकैः । पितृषिदेवर्षिशरीरकाय चराचरान्तःस्थ च ते नमोऽस्तु । नन्दिमिलाशया शबवृष्टिं चक्रस्तदाऽम्बरात् ॥३४॥ श्रीमाणिकीपाशवतीश्वरायप्रचाधिनायायनमोऽस्तुतुभ्यम्।।५३॥ अथ वीक्ष्य कृष्णनारायणो विमानयोधनम् । ब्रह्मप्रियावामनिवासकाय हरिप्रियाद्यामिरमिष्टुताय । सहसा स्वविमानः स्वान् योद्धमाशां ददौ तु खे ॥३५॥ कृतस्थली कुंकुमवापिकाय गोपालबालाय नमो नमस्ते ॥५४॥ वदा बद्रीप्रिये। नागविक्रमो नन्दकूबरः। श्रीकंभरामात्मवाय कृष्णनारायणीश च ते नमोऽस्त | सैन्येश्वरा मटावापि विमानेष्वधिरुष च॥३६॥ साधुस्वरूपाय मखात्मकाय स्वामिनमस्ते रणरखनाय ॥५५॥ वैमानिकं महायुद्ध चकिरे सर्वनाशकम् । बन्मस्थितिभ्रंशकराय विष्णो विष्णो नमस्ते परमेश्वराय । हरिस्तदा विचायेंव दुर्गा तु गतिरोधिनीम् ॥३०॥ सद्रकलभ्याय कृपावशाय शक्ताय कालाय नमो भवाय ॥५६॥ प्राह शत्रुविमानानां गतिरोधान् समाचर। रुद्राय बाणाय रथाय शास्त्रे यमाय धर्माय नमो दिखाय। निपातम क्षितौ शत्रुविमानानि समन्ततः॥३८॥ प्राणायबीवाय तदात्मनेतेऽन्विताय रिकाय नमोऽव्ययाय||५७॥ इत्युक्ता रोपिनीदुर्गा चाध्यात्मदेवतामिका । नागस्वरूपाय मदन्तकाय इद्याय निर्वाणकराय पारे। नन्दिमिळविमानानां गति करोष सर्वथा ॥३९॥ शीनं शरण्य त्वममिमपच नयाऽक्षरं मोक्षपदं हरेमाम् ॥१८॥ गरिमानामदुर्गा च च गुर्वी गुवातमा स्वयम्। कृतापराधं बहुगहन्ध परभियं वीक्ष्य सदा ज्वलन्तम् । विमानेषु महामारं दधार तेषु वै दूतम् ॥४०॥ रणे स्थित प्राणगति त्यजन्त क्षमाप्य सर्वे नय मोक्षणं वे ॥१९॥ अववेकानपेतम क्षिती विमानकानि है। सर्व सर्वेध समस्तासमत्वकोऽत्ममनस संस्थ । गन्द, नेर सम नि भाराकान्तानि सर्वतः ॥४१॥ दिव्यंनिचं दर्शनमत्र देहि मतान् समताभ समुबराना६०॥

·कविष्यसन्तानः २४१ हरेऽग्मिरावेन विचोधितेन मयापि गर्वादवमानितस्त्वम् । अथ बद्रीमिये कृष्णनारायणः पुमुत्तमः। अतोषदावानलमण्यमातं समुदर पीय विदेहि दिव्यम् ॥६१॥ इयेष नागराबाय दावें दिलावरी पुरीम् ॥८॥ स्वगं यथा वा नरकं मदर्थे यदस्ति तत्वेऽर्पितमत्र कृष्ण | नागविक्रमराबानं प्राह कृष्णलयेच्छया । प्रपनबीवं परलोकयानं नयाऽक्षरं धाम विनाश्य पापम् ॥२॥ राजन् राज्यं हिमभेलाद् विन्ध्याचलान्तकं शुभम् ॥८॥ हरे कृष्ण हरे विष्णो कृष्णनारायण प्रभो। नन्दिमिलस्य साम्राज्यं त्वयि न्यस्लु हि काधये। तवास्मीति तवास्मीति मोक्षं मा नय माधव ॥६३।। भव सबसतस्तुणे युबसैन्यसमस्तकः ॥८२॥ इत्युक्त्वा मौनमादाय कृताञ्जल्दिन्तरे। थायामि यामुनी रम्या पुरी दिलावरी प्रति । विवेश नन्दिमिल्लो वै स्मरन् ध्यायन् प्रभुं पतिम् ॥६४॥ तत्राभिषेको भवतः कर्तव्योऽस्ति मया रूप ॥८३॥ बद्रिकेऽय तदा कृष्णनारायणो निबाद् रथात् । बद्रिके कृष्णवचन प्राप्यैव नागविक्रमः। उत्कृत्य नन्दिमिल्लाय दातुं दर्शनमाययौ ॥१५॥ तूणे सैन्ययुतः कृष्णायुतो दिलावरी पुरीम् ॥८४॥ नेत्रयोर्गोचर कृष्णोऽभवद् दिव्यस्वरूपवान् । ययो तत्र नन्दिमिल्लीसभासमाजमाइयत् । हस्तेन कल्पितं वारि नन्दिमिलमुखेऽददात् ॥६६॥ प्रकाशं प्राह राजाऽसौ सर्वसमाबसविधौ ॥८५॥ दग्धपापस्तदा नन्दिमिल: पीत्वा हरेजलम् । युद्धे कृष्णसहायेन मया प्रासा दिलावरी। त्यत्वा दिलावरी पृथ्वी विमानेनाऽक्षरं ययौ ॥३७॥ नगरी मध्यखण्डस्था यामुनीसहशी पुरी ॥८६॥ दिव्यदेहो हरेर्दासो धाम्न्यक्षरे व्यराजत। हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये राज्य श्रीकृष्णसात्कृतम् । तथा वत्र रणे नष्टा हता ये तान् कृपावशः॥६८|| मया भक्केन वै कृष्णो राज्यं करोतु सर्वथा ॥८॥ कृष्यनारायणो मोक्ष निन्ये वैकुण्ठप्रभृतौ। इत्येवं नागराजो मिल्लीसमासमानके। नन्दिमिल्लस्य नाशेन तत्सैन्यानि द्रुतं हरेः ॥६९॥ व्याजहार तदा कृष्णा प्रकाशं प्रत्यबोधयत् ॥८॥ शरणं स्वाययुः शेषमानवा भयविहलाः। शृण्वन्तु सर्वराज्येष्ठाः प्रचा राजा सुखावहम् । विनयस्य महाशंखनाद चकार कूच ||७०॥ मया मतस्य नागस्य यज्ञा प्रकारितः शुमः ॥८९॥ नागविक्रम एवाऽऽजो ध्वज चकार चाम्बरे। अप्रसझ यशस्तस्य नन्दिमिको रणं व्यवात्। कृष्णनारायणस्तत्र दभौ बयार्थदम् ||७१॥ बितो नागेन सहसा नागराज्यं ततरित्वदम् ॥१०॥ सैन्यानि श्रीकृष्णरक्षितानि दध्मुर्हि वारिवान् । दिलावरीपुरीराज्ये साम्राज्ये नागविक्रमम् । मेरीश्व ताडयामामुळधुर्महोत्सवास्तथा ॥७२॥ अभिषिञ्चामि कृष्णोऽहं स सम्राउस्ति वोऽधुना ॥११॥ चयो नागस्य च हरेयोऽपि च हरेयोऽपि कुबरस्य च । इस्युक्त्वा श्रीकृष्णनारायणो मिलिसभासने। कालरुद्राऽवशकीनां विषयोऽस्तीत्यघोषयन् ॥७३॥ साम्राज्यमुकुटं कृष्णो ददौ नागाय मस्तके ॥१२॥ विरेमुयुक्तः सर्वे बद्रिके लनिकावटे। महासाम्राज्यमासाय नागरानोऽपि बद्रिके। विशश्रमुर्यथास्थान शवानां मार्गण तया ॥७॥ ददौ दानानि विप्रेन्यो प्रामान् देशांस वाटिकाः ॥१३॥ मूतानां चीवतां चापि व्यवस्था चक्रिरे मयः। स्वर्णरत्नराहक्षेत्रनुवाजिगबादिकान् सजीवा भीकृष्णनारायणेन कृपया द्रुतम् ॥७५॥ कन्यादानानि च ददौ तया धनानि सम्पदः ॥१४॥ स्पृष्टाः करेण युगपत् तावत्स्वरूपधारिणा। मृधे मृताना भेयोऽयं भादयशं चकार सः। नीरवधाऽसताचापि स्वस्थाः पूषोऽसवोऽभवन् ॥७६॥ एवं राज्यवर्ष राजाल्ये चारोप्य माधवः ॥१५॥ अय ये तु शवास्वत्र नद्या गर्तेषु गहरे। कृत्वा सम्रामहाभूपं नागविक्रमणं नृपम् । भूतले रणभूमौ च तेषामन्यविधि: कता॥७७॥ व्यवस्था व्यवस्था कारयामास राज्यस्य शोमनां हरिः ॥१६॥ अयोत्सव नागरानभकार गुरुपरने । सेन्यपेभ्य उपदादि ददौ भटेम्य इत्यपि । विजयोत्सवमासाथ ददौ दानानि सर्वथा ॥७८॥ तोषयामास भगवान् सर्वदेहिम्य आपणेः ॥१७॥ प्रबाः प्रदरुपदा बनिमिचिकाः। परिहारं चकारैष नागाइये पुरे कृष्णस्य पूबनं चकुर्नयप्रदाय चक्रिणे ॥७९॥ नागनाम्ना पुरी नागाइया ख्याति गमिष्यति ॥१८॥ ३१ ·२४२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * - मिल्लीसमामिधानेन मिल्लीनाम्नाऽपि सा पुरी। पतिमका व्यपश्यत् सा नारायणस्य मन्दिरे। दिलावरीसतीनाम्ना दिलावरी भविष्यति ।।९९॥ जपपूजनकाले स्वपत्युर्जयविचिन्तना ॥१॥ नगरी सापि दिलावरीति. यामुनी। साकं कृष्णेन कृष्णेन पत्युश्च मूर्तेः पूजापरायणा। रामपानी शाश्वतीयं कल्पान्ता संमविष्यति ॥१०॥ छनमुकुटयुक्तायाः पतनं सहसा क्षितौ ॥१२॥ इत्येवं बद्रिके सर्व व्यवस्थाप्य नरायणः। पत्युसृतः प्रपतनं विना निमित्त द्रुतम्। विमानेनाऽऽययौ नैवां कुंकुमवापिकापुरीम् ॥१०॥ छत्रस्य पतनं चापि मुकुटस्यापि वीक्ष्य सा ॥१३॥ पठनाच्छ्रवणादस्य स्मरणात् पापसंहतिः। शुशोच पतिधर्मा सा विवेद पतिपातनम् । मुक्तिर्मुक्तिस्तथा शान्तिमिलेदन्तेऽक्षरे पदम् ॥१०२॥ नन्दिभिल्लो रणे नून मृतो दिलावरीपतिः ॥१४॥ यदर्य यद्विनयाथै त्यकाऽऽहारबलाशना । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने कृष्णवतपरा पत्युः जापिका ॥१५॥ पूबापराऽस्मि धर्मवादिसेनापतीनां नागविक्रमशरणागमा, विमानयुद्ध, सा सर्वां सक्रिया मेऽद्य पत्यू रक्षाकरी न वै। नन्दिमिलनृपमृत्युकालीनस्तवनम् , श्रीकृष्णनारायण- कृतमोक्षणम्, दिलावरीठाम्राज्य नागविक्रमे भगवता न सत्या: सत्यमेवाऽपि पत्यू रक्षाकरं विह ॥१६॥ निहितं चेत्यादिनिरूपणनामा पञ्चाशीति- न पूजायाः फलं मेऽद्य पत्युः कृते सहायदम् । अहो दैवे विपरीते सर्वे भवति निष्फलम् ॥१७॥ तमोऽध्यायः॥ ८॥ यताः सर्वेऽपि विफला विफला देवमानताः। श्रीवेतायनव्यास उवाच- व्रतं बाधा च नियमाः सर्व भवति निष्फलम् ॥१८॥ सनकाद्या गुरुजनाः मगवान् कृष्णनन्दनः। अय श्रीकृष्णभक्तस्य द्रोहपाप बलिएकम् । भक्तकार्याणि कृत्वैवं स्वाक्षरी भूमिमागतः ॥ १॥ यदने भगवानास्ते तस्य द्रोहो भयंकरः ॥१९॥ नरनारायणस्त्वेनां का बद्रथै बद्रयै भिषाय च। विरराम न तत्र देवकार्याणि शत्रोः साहाय्यदानि वै। तथा बद्री विरराम हरिस्मृतिः ॥२॥ दथ्यौ ध्याने सदा बद्रीप्रिया नारायणं पतिम् । नन्दिमिलो कृतवान् वै द्रोह मखाभियोगिनः ॥२०॥ तुता कथारसास्वादपूर्णामपति शाश्वती ॥३॥ नागस्य च हरेश्चापि तत्र पूजा मृपा मम । अयैत्य जाताऽद्य विफला सर्वा स्वामी रणे इतो मम ॥२२॥ कुंकुमवापीमुवास स्वालये हरि। योद कृत्वा सर्मा सर्वप्रजाभक्तप्रियान्विताम् ॥ ४॥ जगत्प्रमो। श्रीकृष्णनारायणविष्णो वृतान्तं विजयस्याऽऽह विस्तरेण सुखश्रवम् । जगद्गुरो सतीसत्यं समारोहतु मामिह ॥२२॥ तत्र नन्दिमिलपनी दिलावरीति वै सती ॥५॥ इत्युक्त्वा सा करे धृत्वा बलं मुमोच भूतले । तापत्तस्याः अभद् वृत्तमिमं श्रुत्वा प्रज्ञा पद्मावती प्रिया । पादतले कुंकुमाके सहचर्यों भगिन्यो ते पल्यौ श्रीकृष्णसत्यमोः ॥ ६ ॥ भूमी मुद्रापिते पादतलेऽपश्यद् दिलावरी। सर्वसम्यलाभार्थ विनयान्विते। वीक्ष्य सत्यं व्रतं सत्याः साक्षि पत्युम॒तौ तदा ॥२४॥ प्रनिपत्य पति कान्तं स्वामिनं कृष्णमाधवम् ॥ ७॥ कृष्णध्यानपरा साध्वी पतिचिन्तापरायणा। अनादिभीकृष्णनारायण स्वामिनमच्युतम् । क्षण सरोद लोकार्थप्रकाशनपरायणा ॥२५॥ कंकमवापिकानाथं विराषन्त समापतिम् ॥ ८॥ तावत् पुण्यम्ब दास्पब मृत्यवर्गाः समाययुः। रोदनस्य वाचार्य शात्वा तेऽपि बिमूर्छिताः ॥२६॥ तावदिमानमार्गेण बूतः शोकपरायणः। भगवन् भवता प्रोका दिलावरी सतीति या । पुटल्यामवाततार ह॥२७॥ कर्य दिलाधरी नन्विमिळपनी सती प्रभूत् ॥९॥ परावर्य मूर्ति राको मीकाणनारायण उवाच- पूतमुखादपि । दिखावरीसती सत्य वाहिमुत्पाद्य मक्तीम, शुभ - पृष्टं मयुतं सहचारिके। तश्रेष चत्वरे मन्दिराप्रतः। गली निकापर्क स्पिताऽभवद १०॥ कृष्णार्मा पसिना खाकं बवाल मुक्तये ।।२९॥ बभूवतः ॥२३॥ भीपथावतीप्रहे अपतुः- अषशून्या विमाना पावता |२८|| - ·तिष्यसन्तान २४३ सष्टये। यत्र तत्र बाता तत्पुन्यः पञ्च सरिताः सत्य सन् कुमारिकाः । सन्देहोऽपि निवर्तेत सर्वथा यस्य शीलनात् । अपुत्रस्य मिल्लराज्ञो बलप्रदास्तदा सुताः ॥३०॥ यदाऽनादिकृष्णनारायणश्रीकृष्पमाधयः ॥४७॥ व्यलोकयन् विमानं वै स्वर्ण समागतं द्रुतम् । अहमाशामक्षरब्रह्मणे चके तु राजा नन्दिमिल्लः कृष्णनारायणान्वितः ॥३१॥ साऽऽशा मे श्रीहरेः शतिमूर्तिमती स्वरूपिणी ॥४८॥ आययौ श्रीसती ने दिलावरी प्रमस्मिताम् । कृष्णनारायणीरूपा मुकानिकेश्वरी सती। दिलावरी दिव्यदेहा चन्द्रानना विभूषिता ||३२|| श्रीमुक्ताश्रीदिव्यरूमा स्वामिसन्मुखतः स्थिता ॥४९॥ पत्या च हरिणा साकं निषसाद विमानके। सा पली सा धर्मपत्नी सा श्रुतिः सा विधायिनी । उवाच पुत्रिकाः पञ्च सह नेतुं हरिं पतिम् ॥३३॥ सा राधा श्री. रमा लक्ष्मीलिता माधवी प्रिया ॥५०॥ हरिस्ताः पुत्रिकाः पञ्च बलेनाऽभ्युश्य सत्वरम् । कमला सुगुणा पना सावित्री मधुला च सा। दिव्यदेहा विधायैव विमाने ता: समग्रहीत् ॥३४॥ हंसा संज्ञा शिवा नारायणी ब्राझी सरस्वती ॥५१॥ जयकारस्तदा साध्या नारी सतीरूपा कृष्णेच्छामूर्तिरूपिणी । महानासीजनेष्वय। रिक्ता सा नगरी रानपकीविवर्जिता ||३५|| सा लीला भूविभूतिख बामार्ग सा महेश्वरी ॥५२॥ अथाऽन्या दासिका दासाः प्रनाः क्षत्रादिबातिवाः। ब्रह्मप्रिया माणिकी सा काणी कृष्णा हरिप्रिया । तविमित्तं दानयज्ञं द्वादशाहादि चक्रिरे ॥३६॥ आगमी नैगमी चिदंशा सयुक्ताऽऽनन्दसंभृता ॥५३॥ गृहस्था अपि कर्माच्या मच्या यान्त्यक्षरं पदम् । ता: सर्वा मे हरेराशास्वरूपाणि भवन्ति । कामधर्मपरावापि आज्ञा चेत् विविखरूपच विधिधर्मश्च कृष्णाचापरायणाः ॥३७|| सक्रिया ॥५४॥ लभन्ते ते महाराज्यं स्वर्ग घामाऽक्षर तथा । आशायां ये तु वर्तन्ते मुक्ता एव त उत्तमाः। कृष्णाचा विपरीता येते तु कष्टं प्रयान्ति वै ॥३८॥ आशायां ये न वर्तन्ते बद्धास्ते द्वेषरूपिणः ॥५५॥ आश मे मूतया सर्वा आविर्मवन्ति मे हृदः । श्रीपद्मावतीप्रझे प्रोचतुः- हृदये मे निवसन्ति तिरोभवन्ति मे हृदि ॥५६॥ भगवन्नौ संशयोऽत्र तं निवर्तख सर्वथा । भाशया योषिता साकं नित्ययुक्तोऽस्मि मापतिः । गृहस्यो दारसंयुक्तो दाराः कामस्य भूमिकाः ॥३९॥ आशयुक्तो हरिस्तस्माद् दिव्य एव न रागवान् ॥२७॥ कामो दोषो बासनान्यः पापात्पापतरो हि सः। संकल्पो दिव्य एवाऽस्ति नारायणस्य मे सदा । कामधर्मा गृहस्थाश्च कथं 'मुक्ति प्रयान्ति ते ॥४॥ आज्ञा संकल्पसंभाव्या दिव्या पुमर्थदायिनी ॥५॥ देवा ये कामधर्माण पक्षीयुबो रतिप्रियाः। चत्वारस्ते धर्मार्थकाममुक्तयः। कयं ते बददेवा वै परेषां मोक्षकारिणः ॥४॥ आशया पाल्यते धर्मश्चाज्ञा धर्मों विधिर्मतः ॥१९॥ संशयं नौ विधिना कृष्णनारायणस्वामिनिवारय । गृहस्थधर्मः कामाम्यवाण्या कृतः। सर्वेषां हितलाभाय विशे ईपते ||४|| न स रागाय बन्धाय न द्वेषाय प्रकल्प्यते ॥३०॥ प्रच्छाव इष्टदेवा देवतामिः सहिताः सर्वपूबने । आशधर्मः कामधर्मों देवानां नहि बन्धकृत् । पूज्यन्वे चाप्युपास्मन्ने स्वस्वयत्यंगनायुताः ॥४३॥ आज्ञाधर्मों मानवानी स्वधर्मे श्रेयसां प्रदः॥६॥ वे कर्य मोक्षदा मोक्षे स्थिता वा स्त्रीसमन्विताः। आशा धर्मश्च नारीणां पातिव्रत्यं परो मतः । मायायुक्ताः कथं मावापारास्ते पारयायिनः ||४|| पातिव्रत्ये स्थिता नारी ब्रह्मलोकं प्रयाति वै ॥३२॥ ईश्वरा ईश्वरीमिय युक्ताः कयं नु मोश्चदाः। पतीम्रते स्थितो ना ब्रह्मलोक समश्नुते । सरागाणां न वै मुक्तिः संशयं नौ निवारय ।।४५॥ अवतारा ईश्वराम पितरो मानवाः सुराः॥३३॥ अन्येऽपि देहिनश्चाशास्थितास्ते मोक्षमागिनः। श्रीकृष्णनारायण वाच-- प्रबार्थमाशया कामस्तेषां पुमयं एव स: ॥६४॥ तत्त्वं वदामि सम्याग् वां शृणुतं सहचारिके । आशाधों धर्मदेवश्चायें प्रयोजने शुमे। यज्ज्ञासा संशयो नैव बायेतात्र कदाचन ॥४६॥ पुमर्ये वयता याति सत्वसम्पत्स्वरूपिणि ॥६५॥ पुमर्या वै च ·२४४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता सा न खेषा सत्यार्थः कामसंकल्पे धर्मिण्यन्वयतां तथा। पतिधर्मपरा नारी पल्याशासपवर्तिनी। याति तेन हि संकल्पः कामो निष्काम एव ह॥६६॥ मोक्षस्यैव तु नारायणीभतिस्वरूपिणी ॥८॥ रागद्वेषरहितः स कामो न वासनामया। मोक्षदा सा सदा चाशरूपिणी पतिधर्मिणी। न मोगपरमः कामो न दोषपरमस्तथा ॥६७|| प्रशा पद्मावती वेवं चाशास्था नैव कामतः ॥८६॥ आशापालनमात्रार्थी कामो भवति धर्मदः। कामो न रागबस्तेषां ततो द्वेषो न युज्यते । भातावुपेयाद् मार्यों वै पति गच्छेतूचरम् ||६८।। वासना नैव तेषां च दूषणं नैव बन्धनम् ॥८७|| एवमाशा धर्मरूपा कामक्रिया हि मैथुनम् । श्रीकृष्णेच्छानुकूल्येन वर्तन मोक्षद भवेत् । रतिः सा चाऽऽनन्ददाऽपि रागद्वेषविवर्जिता ॥६९॥ वर्तन तादृशं कृष्णप्रसन्नताप्रद भवेत् ॥८॥ विधिना गोचरा सा तु ततो बन्धनवर्बिता । प्रसन्नता मोक्षदाऽस्ति हरेमेंऽत्र न संशयः। मायाहीना पापहीना धर्माच्या सा रतिक्रिया ॥७॥ आत्मा प्रसन्नतायुक्तो मोक्षं विन्दति चाऽभवे ॥८९॥ आशाधर्मेण सहितवाऽर्थः कामश्र मुक्तये। प्रकृतिजैवी याऽऽज्ञा श्रीपरमात्मनः। सहायास्ते प्रजायन्ते प्रयुक्ताश्चाशया तु ये॥७॥ न विकारो न वा माया स्वेच्छाशरीरिणः प्रमोः ॥१०॥ भवत्यो या धर्मपत्न्यः सर्वा आस्वरूपिकाः । पत्नी या सा स्मृतिश्चाऽऽश प्रज्ञा विद्या कला अतिः । मवत्यो विषयः सर्वे शाशास्वरूपसंभवाः ॥७२॥ धृति निष्ठा क्रिया चेच्छा शतिर्ण शक्तिरीश्वरी ॥९॥ भवत्यो या वधूः पनी मायाँ चाचास्थिताः सदा । आत्मशकिच सा भार्या मुकिः सा विधिनोदिता । पत्युवाशास्वरूपास्तापत्याशमूर्तयो हि ताः ॥७३॥ नैषा माया विकृतिनं वासना न न बन्धनम् ॥१२॥ आशास्था वर्तमाना या नायर्यो कामप्रभोगदाः । पुरा कृष्णमुखादाशा चाविर्भूता सनातनी। अपि चाशावशास्तस्मात्रैव कवाय ताः कचित् ॥४॥ वेदवत्रा महाभागा बगतां स्थितिदायिनी ॥९॥ बत्र बन्धो न चास्त्येव तन मुक्ति करे स्थिता । तामाश संप्रविश्यैव पत्नीवन्तोऽपि मोक्षिणः | संकल्पो धर्मपौत्रः कामपुत्रा प्रमुक्तये ॥७॥ आशातदाभययोग मिलता नास्ति वस्तुतः॥१४॥ मानवानां तु या नार्य आशासर्वस्वसंस्थिताः। द्विधाऽसौ रूपमास्थाय स्थित एक हरिः प्रमुः। ता एव मोक्षदायिन्यः पत्युः स्वास कुटुम्बिनाम् ॥७६॥ विशयेत्यं न बध्यन्ते निःसंशया भवन्त्यपि ॥१५॥ अनाशावर्तमानातु मायाबन्धनदा हि ताः। यदा विद्वानसंगः स्यादाच्या परमात्मनः। मोक्षग्रंथविधायिन्यो विधिशून्या यतो हि ताः ||७|| तदा मुक्तिः क्षणादस्य नान्यथा कर्मकोटिमिः॥९॥ देवानां देवता देव्यस्तत्तद्देवांगसमवा। वर्णाममक्रमो लोके कृतः श्रीपरमेष्ठिना। तत्सदाशवरूपिण्यो वेदाशोक्ताऽपिदेवताः ॥७८|| भूतविवृद्धये तत्र क्रमे तिष्ठन्ति मोक्षिणः ॥९॥ तास्तथा स्त्रीस्वरूपिण्यो वर्तमानाः सुरप्रियाः। अक्रमे ये प्रयान्त्येव ते बदा नैव मुक्तये । सुरमोगप्रदान्यस्तार सर्वा बन्धनवर्दिताः॥७९॥ माशया च प्रसादेन क्षणान्मुक्तिनं संशयः ॥९८॥ यत्रामा तत्र बन्धो न न रागो देष एवन । गर्मस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणोऽपि वा। कंण्णाशा निर्गुणो धर्मो नष्कम्य बन्धकमहि ॥८०॥ वृदो था मुक एवाऽस्ति प्रसादाशासमन्वितः ॥१९॥ परजम स्त्रीसहितमावतारा: प्रियान्विताः। उमिनमायापि स्वेदनो वा विधिस्थितः। (श्वरा शिकायुक्ता देवाब देवतान्विताः ॥८॥ प्रसादान्मे भीहरे मुच्यते नाऽत्र संशयः ॥१०॥ मानवा मानवीयुका वाशर्यपरायणाः। कृष्णाषा स्थिता राषा अनया मुक्तिरावरी। थाहा नारायणी मेषां बहुरूपा प्रवर्तिका ॥२॥ आशा लक्ष्मीस्वरूपा च नारायणी नरेबरी ॥११॥ च मखाशा च विवाहाश सदारिका । गायत्री च सती दुर्गा सावित्री वैष्णवीधरी। सध्याचा धर्मकांश विया मोचदा सदा ॥८॥ देयः सम या वेदेवपिदेया प्रकीर्तिवाः ॥१०॥ बदास साइविधाऽस्ति विद्या मोक्षदा मता। सर्वास्ता मुकिमा मुकिदा: समुपासिताः। मैनारामा पनियाऽस्ति माषा सा बन्यता मता ilevn मपि ती मिया चायस्थिता स्वामितपस्थिता ॥१०॥ स ये

·* तिष्यसन्तानः
कृष्णप्रसन्नतां प्राप्य मोक्षदा सा प्रबायते । भीपभावतीप्रक्षेप्रोचतुः--
प्रशे पद्मावती कामक्षेत्रं नारीमयं सदा ॥१०४॥
चेन्मोक्षक्षेत्र
यद्याशा
कृष्णनारायणस्वामिन्
मोक्षदा
आशापालनमनं
मता।
तदुच्यते ।
को विशेषो मोगिनो वै स्यागिनो पद नौ स्फुटम् ॥ १॥
अत्र वां संशयो माऽस्तु वासनाद्वेषरागनः ॥१०५॥
भेष्ठो वेदे तया लोके त्यागाश्रमो गृहाभमात् ।
आशां नीत्वा हरिलोंके सपत्नीक: प्रवर्तते ।
किमत्राकिते त्यागाश्रमे अष्टये तु कारणम् ॥२॥
ईश्वरा देवताः सन्तश्चाशापक्षीयुनोऽमलाः ।।१०६||
नैष्कयंभावमापना मुक्तास्ते मोक्षदाः सदा ।
ग्रहाभमस्य वै श्रेष्ट्ये
विद्यते वा न सर्वथा ।
मोक्षस्था बन्धहीनास्ते लीला त्रयाविधायिनः॥१०७||
त्यागाभमत्य हीनत्वं विद्यते वा न वा कचित् ॥ ३ ॥
अशानशास्तमोममा
चाशाविखण्डिनः।
यहाभमे च के दोषारत्यागाभमे च के गुणाः ।
ते स्वकल्पनकर्मों वै दूषयन्त्यधमा जनाः ॥१०८।।
त्यागाभमे च के दोषा ग्रहाश्रमे च के गुणाः ॥ ४॥
देवान् शक्तियुतान् पापा अनाशाकर्मचारिणः ।
केषां संसारममत्वं खाश्रमस्थायिनामपि ।
परवृत्ता
आण्या वर्तमानानामपि नैन्यं न वा कचित् ॥५॥
मम चाहा विहाय मत्तगामिनः॥१०९॥
विरक्तवादिनथापि
तथाऽरण्यनिवासिनः।
कथं दारा बन्धनं वै कयं पुमान बन्धनम् ।
अपरिग्रहममाश्च
देषशून्यत्ववादिनः ॥११॥ पुमान् वा बन्धनं दारा न स्यात् बन्धनं कथम् ॥ ६॥
अपि भवन्ति
परमेश्वरे
चेश्वरिणीयुते । मोक्षफलं कदा कस्य नरस्य वा लिया द्रुतम् ।
रागद्वेषाव्यवचना
युगलद्रोहकारिणः ॥११॥ गृहस्थस्य त्यागिनो वा मोक्षः कस्य मतो द्रुतम् ॥ ७ ॥
खकल्पिताशाचाच तत्राऽप्यपूर्णवर्तिनः।
गृहस्थस्य त्यागिनो वा साहय विद्यते न वा।
अतो दुष्टाः पाशवन्तो न मुच्यन्ते कदाचन ॥११॥ विधर्मित्वं सर्मित्वं कियत् तदद नौ प्रमो॥८॥
इत्येवं माधवि वच्मि प्रशे नारायणः स्वयम् ।
दयोर्वा गृहधर्मित्वं विद्यते वा न विद्यते ।
यथार्य लोकहितकद् आचापसी न बन्धदा ॥११३॥ योर्वा त्यागधर्मित्वं विद्यते वा न विद्यते ॥९॥
इष्टदेवा देवताश्याप्युपासन्ते स्वयम्भुवः। भोग्य किं च मोक्ताऽति कोऽत्यभोका पृथग्बनः ।
आशमूर्तिस्वरूपास्ते मोक्षदा मोक्षिणो हि ते ॥११४॥ किमभोग्यं तथा कृष्ण वद
नौ हितकटतम् ॥१०॥
नारी यद्यपि मायाऽस्ति या शास्त्राशाविवर्षिता ।
विषिशून्या यतो माया साशा नारायणी तु सा ॥१५॥
श्रीकृष्णनारायण उवाच-
नारायणान मद् मेदो नारायण्या अमिनयोः।
शृणुतं हितकत् सर्वेषां प्रिये सहचारिके।
नारायणो मोक्षदोऽहं नारायण्यपि मोक्षदा ॥११॥ पृष्टं तत्वं समस्तं वै यज्ञात्वा मोक्षमाग भवेत् ॥११॥
भाशयां वर्तमानानां माया सदा निवर्तते ।
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि यथार्थे शृणुतं प्रिये।
माया दिव्या भवत्येव मोक्षदा बन्धनाशिनी ॥११७||
वक्तो बद्रीकण्टककोऽपरा सरलोऽस्ति वै॥१२॥
पठनाच्छ्रवणादस्य नास्तिक्य विनिवर्तते। वको गृहाभमो बोध्यस्त्यागस्तु सरको मतः ।
दिव्यता बायते दृष्ट्या चिचे बीवे निजात्मनि ।।११८॥
व बन्धनमाप्नोति सरले बन्धन नहि ॥१३॥
आशमोगो मोक्षणं च स्वर्गमेतद् दूयं प्रिये ।
पाथस्वरूपोऽखि
पाशवर्जितः।
आशाहितस्य बायेत माषषि नात्र संशयः ॥१९॥
समभूस्थितयोवापि वैधम्य
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने सरलोयाधतामेति वक्रो
नोपैत्यगाधताम् ।
गृहगीतायां नन्दिमिल्लपल्या दिलावयाँ: सतीत्वं,
वको वक्ति पुनर्जन्म सरलत्वपुनर्भवम् ॥१५॥
सस्त्रीकदेवेश्वरावतारादीनां परमेशासात्मकस्ली वका स्वर्गात पतनं च सरला शाश्वती गतिम् ।
स्वरूपसेविना मोशस्थितिर्मोक्षदातृत्व-
वक्रो नारीस्वरूपोऽति लक्याऽऽशाप्रपालका ॥१६॥
मित्यादिनिरूपणनामा षडशीति-
सरलोऽस्ति नररूप शासकथ सहायदा
तमोऽध्यायः॥८६॥
पत्तलादौ सरका प्राक् पवाद् विधति कक्रकः ॥१७॥
सरला
मतम् ॥१४॥

·२४६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के पृथक् ॥१८॥ न प्रवर्तते । मज्यते वा बहिर्वक्रा सरळः पारगो भवेत् । स्वार्थमात्रपरा ये परोपकृतिवर्जिताः। प्रशे पद्मावति दाराभमस्त्यागाश्रमात् गृहस्थाश्चाशया हीना हीनास्ते सर्वथा सदा ॥३७॥ उक्तधर्मानुरद्धव विशेषबन्धनप्रदः। यद्गहे न सतां पादा यद्गहे न सुरालयः । वका प्रविष्टश्चरणे न निर्याति निमजति ॥१९॥ यगृहे नापि नैवेद्यं हरये ते भशानिनः ॥३८॥ सरलचावष्टियोगानिर्यात्येव मजति। यत्र ब्रह्मार्पणं नास्ति यत्र साध्वर्पणं न च । वके मंगा हि बहवः सरले सन्ति नैव ते ॥२०॥ यत्र भक्तिहरेनास्ति ते सर्वे वै श्मशानिनः ॥३९॥ सरलस्त्यागमार्गों वै वको दारादिलम्बनः। यत्र दारमयं राज्यं भोगा दारप्रसंगबाः। तरति दारधन्यस्तु दारमग्नो निमज्जति ॥२१॥ दारध्यान दारपूजा ते वै निरयवासिनः ॥४०॥ एषमाशाहीनदारप्रसको निरयेऽस्ति दारास्तु किलका स्थूलो बन्धनाय च शृङ्खला । सः। गदा गर्वविनाशाय दारा दरै भयस्य 'च ॥२२॥ दाराश्रमस्ततो हीनस्तस्मात् त्यागः सदोत्तमः ॥४१॥ दाराश्रमे ऋणं दाराः खातन्त्र्यरोधिका । देवं पत्र्यमाणे दारा मत्तमनाशास्त्री मादेवकी निवर्तन्ते, हि सत्ताया पूजापुत्राऽध्ययनैश्च नान्यथा ॥४२॥ दारा बद्धगुहात्मिका ॥२३॥ दारा वै कण्टकी वली दारा गवाक्षिकाफलम् । गृहाश्रमोऽनपत्यानामपत्यार्थ प्रशस्यते । दारा मिष्टविषतुल्या प्रकल्प्यते ॥४३॥ दारा फुत्कारमूषिका ॥२४॥ तस्मिन् कृतेऽनपत्यत्वं निरयाय दारा दीर्घपथे यातुर्विनकी चिरायतिः। जीविकामावनालक्ष्य दारगृह तु देहिनाम् । दारावान्तर्गता लमा नैव निर्याति वै कचित् ॥२५॥ समस्तानां तु वर्णानां गृहाश्रमो हि भोज्यदः ॥४४॥ बहिरा नरं शीघ्र चोन्मचयवि भामिनी। भोज्यदाने चाऽसमर्थों गृहाश्रमो वृथाश्रमः। भ्रान्तिदा दिग्भ्रमकी तमस्येव युनक्ति तम् ॥२६॥ कण्डनी पेषणी चुल्ली जलकुंमी च मार्जनी ॥४५॥ संसारे मलिने क्षिप्त्वा करोति मलिन नरम् । पञ्चसनाः सदाराणां स्वर्गरोधाः प्रपातिनः। वीक्षणं प्रेमयुक् कृत्वा हापयत्येव मोक्षणम् ॥२७॥ कामो लोभो रसास्वादः पैशुन्यं स्वार्यगौरवम् ॥४॥ माझे पायें तथा भोग्ये योगे जाप्रति वा स्वपौ। मानं कलियावमानं दोषा वसन्ति हारिषु । दारा मूर्तिः पुरम्पाप्या कृष्णमूर्तिविरोधिनी ॥२८॥ अहंकारः प्रमोहश्वाऽऽसक्तिश्च वासना रतिः ॥४७॥ आवरणस्वरूपा सा दारा नरस्य सर्वथा । मृषाऽऽनम्बर उद्वेगो दोषा वसन्ति दारिषु । प्रशे पद्मावति त्यक्त्वा वनं यान्ति विरागिणः ॥२९॥ अनौदाथै संग्रहम अहणं चाऽनिवर्तनम् ॥४८॥ विरागिण्यो वनं यान्ति त्यक्त्वा त्यागिनरं प्रतः । प्रवृत्तियाऽप्यसन्तोषो दोषा वसन्ति दारिषु। दारा वा दारको वापि रागी बन्धनवान् मतः ॥३०॥ मालिन्य सूतर्फ हानिमय मुहुः प्रवासनम् ॥४९॥ दारा वा दारको वापि रागशून्यो विमुच्यते । दास्यं पराश्रयत्वं च दोषा वसन्ति दारिषु । शृणुतं सहचारिण्यौ सन्त्याशा पहमेधिनाम् ||३|| निन्दा स्वायचीकरणमाः॥५०॥ बापस्ता नैव पात्यन्ते गृहखैः कर्मवालिमिः। आशापाया नवनषा दोषा वसन्ति दारिषु । नायन्ति सुरान् दीनानतियीन् साधुसाविकाः ॥३२॥ महपितृप्रेतपीडा कुमेलोस्यप्रपीडनम् ॥५१॥ न वृद्धार महीमानान् नीन् न गान बन्तुकान् । रोगक्षुषातृषामन्यवक्षयादिवासिता यथाभम नार्चयन्ति पति पक्षी च बालकान् ॥३३॥ भोगयोग्योपकरणानामलामो दद्धिता ॥५२॥ न पूज्यानापि मान्याध न गुरुन् कुलदेवताः । तिरस्कारो नृपादीनां फरादानं प्रसा वै। न. पितून नैव मावृष नाऽभ्यास्मिकाण यावान् ॥३४॥ प्रसंगोत्सवमोदादावसामध्ये भिक्षुता ॥५३॥ नाऽऽन्दकामाऽम्यागवान धान कनिष्ठिकान् । अतिशयो निकटाना संचयो दूरवासिनाम् । न सान पार्षन्मेऽपि, न शकीन वर्ष सतीम् ॥३५॥ वियोगो विप्राशना दोषा वसन्ति दारिषु ॥५४॥ नायन्याभिवाचापि विमान् वा भिक्षुकानपि । अविधासः स्वबनाना परेषा घनदारिता। मन मणिमापि अर्धयन्ति.. यथार्थतः ॥३६॥ समूहाऽऽवासवशता दोषा बदन्ति दारिषु ॥५५॥ मृषा प्रशंसन ना ·विष्यसन्तानः २४७ प्रबायन्ते सदा। ततो यहाश्रमो मायें पदे पदेऽवतुःखकूत् । शृणुतं सहचारिण्यौ श्रेष्ठथं गृह्यभमस्य स्वर्गसंशायकवापि मोक्षसंधायकोऽपि च ॥५६॥ दम्पती वा नरो नारी स्वेकवारम् ऋतूतरम् ||७५|| दाराश्रमे ये दोषास्ते त्यागिनः प्रायशो गुणाः । गर्भाय भोगमादत्ते बालबन्मोत्तर त्यागाथमस्ततः श्रेष्ठः सवर्णवर्जितः शुमः ॥१७॥ ऋतुधमें समापने गर्भार्य गमन पुनः ॥७६॥ दाराभमे ऋणिनः पुत्रपुत्रिकाः। एकवार गर्मदान युगान्तरे समान्तरे। कणं दत्वा चिरमार्ग प्रयान्ति नाऽभियन्ति ॥८॥ एवं तौ वर्तमानी के साध्वीसाधू प्रकीर्तिती ॥७७॥ दाराभमेऽर्पणबुद्धिः संकोचं मजते सदा। पुत्रपुत्रीयुतौ दाराश्रमौ श्रेष्ठौ सदा मतो। आत्मविवेकविज्ञान स्थिति लमते वा न वा ॥५९॥ ब्रह्मचर्यव्रतस्थौ ब्रमशीलनतत्परी ||७८॥ आत्मनि श्रीकृष्णनारायणोपास्तिर्मवेष वा। अध्यात्मचिन्तको हिंसास्तेयादिदोषवर्विती। मोक्षो वा वृष एवापि सन्दिग्धा वै गृहाश्रमे ॥६०॥ ययाप्तिलामसन्तुष्टौ यात्रामात्रपरायणौ ॥७९॥ ततः पद्मावति प्रज्ञे नारायणो नरान्वितः। स्वल्पसौंपकरणावेती श्रेष्ठौ गृहाश्रमौ। त्यागाश्रम प्रमबामि सर्वबन्धनवर्जितम् ॥३१॥ पत्रैः पुष्पैः फलैरवमयपरायणौ ॥८॥ मायारसो गृहस्थानां त्यागिनां भगवद्रसः। देवयज्ञपितृयशपरी चातिथिपूबकौ। आद्यानां सान्त एवाऽस्ति त्यागिनां शाश्वतो रसः ॥२॥ साधुसाध्वीयतियोगिसेवासत्संगशीलिनी ॥८॥ निश्चितता त्यागिनां वे यात्रामात्रजुषां भुवि । शौचनततपस्तुष्टिपरी क्लेशविवर्जितौ। सातिशयादिहीनत्वं सर्वमयादिशून्यता ॥६३॥ ब्रह्माऽर्पितक्रियाकाण्डौ कर्तव्यदृतियोजितौ ॥८२|| बीवने मरणे साम्या बुद्धिस्तु त्यागिनां यतः। आशामात्रानुसन्धानी मोगतिविवर्जितौ। समलोहाश्मकनकस्नेहानां चात्मवर्तिनाम् ॥६४॥ बपकीर्तनमग्नी नवधामक्तिशोमितौ ।।८३॥ नित्यानन्दे चित्सदात्मन्यवतिष्ठन्ति ये आत्मशानपरावात्मसंशोलनपरायणौ ब्रह्मानन्दपरास्तुतात्यागिनमान्ममूर्तयः ॥६५॥ ध्यानमग्नौ कृष्णनारायणस्मरणबीवनौ ॥८४॥ अत्र देहादिमन्तोऽपि देहसेवाविवर्जिताः। सर्वाऽचिच्चिकृष्णबोधी कृष्णहरिप्रकाशनी। बीवन्तोऽपि हरौ ममा बीवन्मुक्ता विदेहिनः ॥६६॥ उपार्जनपरौ योग्ययनको सक्तिवर्जितौ ॥८५॥ दोषशून्या गुरवस्त्रे परमोक्षप्रदायिनः। रागशून्यौ द्वेषशून्यौ व्यवस्थागुणवविती। लीलाप्रवृचिमन्तस्ते मायात्यागातिशोमनाः ॥६७॥ एताहशौ नरो नारी श्रेष्ठौ दारगृहाश्रमौ ॥८६॥ विशेषोऽयं त्यागिनां वै गृहस्येन्यो मम प्रिये । यदाहे बालका बालाः सत्यः साध्व्यश्च साधवः । गृहस्थानां तु या आनास्ता यदि स्वल्पखण्डिताः ॥८॥ मिक्षुका यतयः सिदा भुखते दीनकिकराः॥८७|| गृहाभमस्ततो न्यूनो यतः शको न पालने । अनाथाश्च महीमाना आगन्तुकाध त्यागाभमत इयों मोक्षार्थः परमार्थका ॥६९॥ अभ्यागताधाविययो यात्रावो वनस्थिताः॥८॥ गृहाभमख मोगार्थवाशामंगपरायणः। राबानो राषवर्गाश्च प्रबावां नराः स्त्रियः। काममोगे दुधपाने दुष्टायने तु जन्तवः ॥७०॥ सूतमागधचाराध दासवर्गाधतुर्थकाः ॥८॥ नैसर्गात सम्प्रवर्तन्ते विमर्यादा विशेषतः। पशवः पक्षिणथापि यादासि बन्तवस्तथा । मानवादीलाशान् वै निवर्तयन्ति चाश्या ||७१॥ भुञ्जते यत्यदत्तं वै सर्वाधारो गृहाश्रमः॥१०॥ वेदाचा विधिरूपा वै माशकरा निवर्तकाः। दाराभमे महादानं श्रेष्ठ सुराणादिकम् । आहामुखा निषेषन्ति विधिवत् तनिषेधका॥७२॥ भूवस्त्रस्वर्णपात्रात्रकन्यागोगहदानकम् ॥९१॥ मा कुर्वन्तु विषयाणां भोगानिति मुहुर्मुहुः । सर्ववस्तुप्रदान च भेट दाराश्रमे सदा। उपदिशान्ति वान् छोका अवमत्य पतन्ति च ॥७३॥ साधूनां देवतानां च ऋषीणां पितृयोगिनाम् ॥१२॥ दारहखभावोऽयं यत्राचापि प्रहीयते। पूजनं मोजन यत्र श्रेष्ठो दाराभमस्ततः। वस्माद् गृहाश्रमाच्छ्रेष्ठत्यागमाशापरायणः ॥७४॥ बंधविस्तारसन्तानो दारगः प्रवर्तते ॥१३॥ वैष्णवाः।

·8 श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * २४८ तयोगतो द्रुतम् । यस्य दाराऽर्पण 덕 पण हरी मेहसेवातिममच वैशे सन्तो मोक्षगाश्च सान्यो भवन्ति माविनि । गृही मोक्षमवाप्नुयात् । तयोगेन श्रेष्ठता ततः॥९॥ नरो वा गृहस्थानामुखार यदि वा नारी गृहधर्मपरायणौ ॥ ७॥ देवसाध्वीसाधुसेवापरौ विनाच नवै सृष्टिस्थितिः सा स्त्रीसमुद्भवा । मोक्षं प्रगच्छतः। तस्मामारी वंशदा वै गृहिणः श्रेष्ठता तवः ॥१५॥ यदा कृष्णो हरिः पृथ्व्यां रामो नारायणः प्रभुः ॥८॥ नारी चाज्ञामयी यस्य तस्य मोक्षः करे स्थितः । प्राविर्भावपरः स्याद्वै तदा श्रेष्ठो दाराश्रमो नित्यं यद्याशासूपिणी प्रिया ॥९६॥ दयालोस्तस्य कृपया तच्छतो कृपयापि च ॥ ९ ॥ कृष्णनारायणो धनार्पणम् । पार्षदानां च भकानां कृपया मुच्यते जनः । देहराहायर्पण सर्वार्पण नरायणे ॥९७॥ कृष्णो वा कृष्णभूतानि विचरन्ति भुवस्तले ॥१०॥ सम्पदामर्पण सर्वसाधनार्पणमित्यपि । भिक्षुका जनकल्याणहेतवे। क्रियार्पण तथेन्द्रियकृत्यर्पण मयि ॥९८॥ मिक्षायें चाऽलक्ष्यचिझाः समायान्ति गृहिगृहम् ॥११॥ मनबिचमतीनां चार्पण निबामनां मयि। तदा मिक्षादानसेवायोगं लभद् गृहाश्रमी। प्रत्यर्पण हरौ यस्या आज्ञार्पण तथा मयि ॥९९॥ अज्ञातो ज्ञानतो वापि मोक्षमवाप्नुयात् ॥१२॥ कामरत्यर्पण कृष्णे पुत्रपुत्र्यर्पण हरौ। तस्मादै गृहिमिनित्यं दातव्यं भिक्षुकाय तु । यस्याः सर्वार्पण श्रीशे श्रेष्ठौ दाराश्रमौ हि तौ ॥१००॥ मोक्षदानां क्वचिद् योगान्मोक्षः स्याद् गृहधर्मिणाम् ॥१३|| एवं दाराश्रमा श्रेष्ठः सर्वेच्छापूरकोऽस्म्यहम् । सत्कारस्य निधानं वै दाराश्रमो विशिष्यते । पूरयित्वा समस्तेच्छानिवर्तकच शान्तिदः ॥१०॥ बहुपापादियुक्तोऽपि परोपकारशेवधिः ॥१४॥ कृष्णोनारायण स्वामी भवाम्यैश्वर्यदलया। गृहाश्रमो विजयते नित्यशः साधुसेवनात् । प्रशे पद्मावति चाई तत्र निर्गुणताप्रदः ।।१०२॥ यगृहे साधवो यान्ति स्वल्पभोजनवाञ्च्छया ॥१५॥ मुक्तिमुक्तिपदः श्रेष्ठो वैष्णवः स गृहानमः । साधुपादरचोभूमिर्गार्हस्थ्य तद् विशिप्यते। कान्ते ! तत्पयासता यान्ति धामाऽमरं परम् ॥१०॥ साधुपादामृतं यत्र साधुशिष्टाशन तथा ॥१६॥ साधुसम्बाहनं मोक्षस्थान इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुयें तिव्यसन्ताने तु तदृष्टम् । गृहगीतायां गृहाश्रमस्य निकृष्टतोत्कृष्टते त्यागा- यत्र देवालयो देवपूना सतां निवासनम् ॥१७॥ ब्रक्षया चेत्यादिनिरूपणनामा वैष्णवाथ अमस्योत्कृष्टता तदेव मोक्षमन्दिरम् । यत्र सप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥ ८७ ।। लक्ष्मीच तुलसी गंगा यमी सरस्वती ॥१८॥ स्थावर जंगम तीयें तदेव मोक्षमन्दिरम् । श्रीकृष्णनारायण उवाच- यत्र विष्णुः शिवो ब्रह्मा नारायणो नरायणः ॥१९॥ यत्राऽवताराः कृष्णस्य योगिचनालयः। गाईल्येऽपि प्रत्रिक पद्मावति प्रमोक्षणं खपि । चैत्यगुमा देवमूर्तिस्तदेव मोक्षमन्दिरम् ॥२०॥ यौवना ब्रह्मचर्य पाल्येद् यः समुच्यते ॥१॥ तदर्धे वा तदर्धा प्रमचर्य प्रपालयेत् । इत्येवं सर्वया अर्थ दाराश्रमस्य भूतले। सहसाः शतं शताधमेव वा ॥२॥ अन्यत्रापि तया श्रेष्ठयं सन्युक्तानि तु यगृहे ॥२१॥ पञ्चविधतिवणि पाळ्येद् द्वादशाब्दिकम् । दारागृहाश्रमो परोपकारहेतवे। वा पडदानि वर्षे वा ब्रमचय प्रपाठयेत् ॥३॥ तदा श्रेष्ठ्यं सर्वतो वै दाराभमस्य माधवि ॥२२॥ अवमात्र व वा मासं ब्रह्मचर्य प्रपालयेत् । अपि प्रशे प्रवक्ष्यामि त्यागाश्रमस्य थे क्वचित् । मतोमं हि तनोकं ययामलं प्रमोबदम् ॥ ४॥ हीनत्वम् विशून्यस्य व्यक्तिदोषेण वा क्वचित् ॥२३॥ एषपसीनतं यदा स्वर्गदं मोक्षद उपकाराऽसमयों विशून्याभमा स हि। भातवं चावं दानं प्रमचर्य हि मध्यमम् ॥ ५॥ त्यागिनो न सितिमास्ति न गृहं वाटिका सुता ॥२४॥ वेनापि बदल्यं 2 प्राप्यते मोक्षण सह । भूदान वाटिकादानं गृहार्पणम् । पिउनामो मामाचीपरापमः ॥६॥ स्वर्णदानं च गोदानं भनदान न जायते ॥२५॥ यत्र यत्र कसा था यस्य कन्यादानं य ·* तिष्यसन्तानः २४९ नाऽन्येषां जीविकादानं जायन्ते नोत्सवास्तथा । प्रज्ञ पद्मावति त्यागो मुक्तानामभयंकरः। नहि सम्पद्रहितानां गृहेऽश्नन्ति सदा द्विनाः ||२६|| यथा तथा देहभान त्यागोऽपि चाभयंकरा ||४५|| न चाऽऽयान्ति मखे देवा महीमाना न यन्त्यपि । निर्भयत्वे वितृष्णत्वे कलिक्लेशविवबिते। बाला बालिकास्तस्य प्रमोदन्ते प्रसंगिनः ॥२७॥ दानशून्येऽपि रुक्षेऽपि त्यागाश्रमे विशेषता ॥४६॥ शून्यतुल्यं त्यागिनो वै स्थलमासनमम्बरम्। हर्याश्रयो हरौ स्थानं हरेयानं च धारणा । मनोमोदकरं त्यागे सर्व शुष्कायते यतः॥२८॥ यतः॥२८॥ हर्यर्थ सर्वकर्माणि श्रेष्ठ्यं त्यागाश्रमे ततः ॥४७॥ न चुल्ली काशते क्वापि न वहिस्तृप्तिमेत्यपि । न चिन्ता गृहदेशादेर्न पल्या न सुतादिषु । पेषणी गायति ब्राझे ब्रह्मनादं न तु क्वचित् ॥२९॥ नासक्तिधनवाट्यादौ सूतकं यत्र यत्र नास्ति च ॥४८॥ नापि कुसूलधान्यानि न पिष्टचिन्तन तथा। शोकसान न वै यत्र यत्रोपार्जनमस्ति न। न नवोत्पललामच यत्राऽऽतिथ्यं न वर्तते ॥३०॥ न श्रमो न व्यवहारो न मानं चावमाननम् ॥४९॥ न शम्या नाऽऽलयं सौषं न गौर्न क्षेत्रमित्यपि । ऋणं न नापि दण्डोऽस्ति न रक्षणस्य चिन्तनम् । नवसस्यकणातिश्च यत्र स्वमेऽपि नास्ति हि ॥३॥ न मोहो विभ्रमो नैव न पात्ररहमाननम् ॥५०॥ न नारीणां गीतयश्र न धनानां प्रदानकम् । न देवं भौतिकं वापि यस्योद्वेजनमस्ति च । न प्रातर्बालभाषादिश्रवणं यत्र विद्यते ॥३॥ नात्मीयं परकीयं वा पारतन्यं न हिंसनम् ॥५१॥ नारीबनविश्वासो नारीशून्ये प्रवर्तते। नास्ति चौरभयं नास्ति याम्यमौमृत्युमीन च। न सौभाग्यं न संस्कारा धर्मयज्ञा भवन्ति न ॥३३॥ नहि विप्लवचिन्ता च न पश्चदायचिन्तनम् ॥५२॥ शुष्कायते सदात्यागाश्रमो हीनोत्सवो यतः। देहरोगचिन्ताऽपि निरपेक्षस्य योगिनः। पर्युषितं न पशवो मक्षयन्ति यदाश्रमे ॥३४॥ न रागो जीवने यस्य न त्वरा मरणे तथा ॥५३॥ नापि पिपीलिकाद्याश्च पिष्टमदन्ति यस्थले। न पुष्टौ न रताविच्छा न विकाराध मानसाः । न मिष्टं विद्यते यत्र मक्षिका न वसन्ति च ॥३५॥ यतः शान्तिश्च निर्विघ्ना नारायणाभियोगिनी ॥५४॥ न मूषका वर्तयन्ति पारावाता वसन्ति न। यत्र कृष्णार्थचिन्ता यत्र नारायणाश्रयः। न वृद्धा बलपानादि लभन्ते गुडमिभितम् ॥३६॥ यत्र सतां सैगमाश्च सत्संगो यत्र योगिनाम् ॥५५॥ न स्त्रीणां . यत्र सम्मान देवीना गणना न च । ब्रह्मध्यानरतानां च सेवा यत्र च दर्शनम् । दानं यत्र न चोत्कृष्ट स्क्षस्यागाश्रमस्ततः॥३७॥ श्रवणं यन्मुखेभ्यश्च नाम्नां हरेर्मुहुर्मुहुः ॥५६॥ कौपीनवल्कलभस्मशानधन यदाश्रमे। त्याग वीक्ष्य क्षणं वृत्तिः शान्तिमेति हि मायिनाम् । क्षुघानाशकं तद्वै रुक्षस्त्यागाश्रमस्ततः ।।३८|| यत्र विशत्येव हृदीश्वरे ॥५७॥ नमास्तु संहता यत्र मर्यादाऽधोमुखायते। मासतेऽणुमहानन्दकणिका तु सुघोत्तमा । यात्मामृतामिममाश्च बाह्यामृतविवर्धिताः ॥३९॥ शानध्यानामृतपानैस्तृप्तियंत्र तु योगिनाम् ॥५८॥ रूक्षदेहाः शुष्करागा तापमाः॥ साध्व्यध साधबो यत्र कुटुम्बिनो न चेतरे। दुःखसहाथ बटिला मालाकेशविभूषणाः ||४|| न यत्र वासनाख्यश्च संसारो विद्यते मनाक् ॥१९॥ वृक्षरहनिवासाब फलिशाखिप्रमोनना। गतिमोक्षस्य यत्रास्ति मुक्तिर्यत्र प्रष्ठति । यत्रपात्राः करतुम्बा मायानाशपरायणाः ॥४१॥ तीर्थानि यत्र चागत्य पूयन्ते रजसा सताम् ॥६॥ विचित्रतिलक श्रृंगा मृत्तिकामस्मचन्दनाः। माया दिव्याऽपि सत्संगामायते वै यदाश्रमे । धूनीवन्हिसहायाच मतकनकसेविनः ||४२॥ मायामयं समस्तं वै सतां योगेन दीव्यति ॥३१॥ प्रतीक्षमाणा वसति चायान्ती देयसंभृताम् । नैर्गुण्यं यत् समासाद्य ब्राह्म सम्परिवर्तते। श्वानः काकाः सदोच्छिष्टं प्राप्नुवन्ति न यत्र च ॥४३॥ तस्माच्छृष्ठयं तु रूक्षेऽपि त्यागाश्रमेऽर्थमोक्षिणाम् ॥१२॥ न भूतयशो भवति सतृष्णः शान्तिमेति न। चतुर्याऽर्थपरा यत्र दिव्या देवा हि साधवः । न लामै लमते लोके रूक्षस्त्यागाभमो हि सः॥४॥ सर्वपापविलोसारस पावना परमेश्वराः ॥६३|| ३२ परावृत्त्य मनो विद्यन्ते यत्र ·२५० * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता * यथा वै॥८६॥ संसारतापदग्पानां ब्रह्मशान्तिप्रवर्पकाः। न प्राप्तिन्तु हरेर्थन प्राप्तानां यत्र नाशनम् । उद्धारका भयात्कष्ठात् सर्वेष्टपूरकास्तथा ॥६४॥ पुमर्या निष्फला यत्र स त्यागधाऽऽा एव ह॥८३॥ मिलन्ति साषबो यत्र त्यागाश्रमे हरिप्रियाः। शानं चोपासना भक्तिदिव्यता श्रीहरिस्मृतिः। ततस्त्यागाभमा श्रेष्ठः अमितानां निवृत्तये ॥६५॥ मोशस्थिति णास्त्यागे साधुता मुक्तताऽपि सूर्यप्रतताना छाया विश्रान्तिहेतुका। केवलन्तु महात्यागो दोप एवास्ति देहिनः। तथा संसारततानां सन्तः शान्तिप्रदायकाः ॥६६॥ प्रस्तरोऽपि महात्यागे विपत्येव म तादृशः॥८५॥ हरि विना सतां सेवां विना च भक्तिमन्तरा। त्यागे मौल्यै च गर्वश्च मानं च जडता तया । आत्मभावं विना शान्ति ध्यानं विनाऽन्यदुशितम् ॥६७॥ फलेच्छा त्यासाबात्यगोचरा दूषणानि रक्षितं रक्षणीय वै त्यागाश्रमे पराश्रमे। उपवामी पारणायां विगुणं असते यदि । ततस्त्यागाश्रमः श्रेष्ठो मोक्षसन्निधिगोचरः ॥६८॥ पूर्वदिनऽपि द्विगुणं तदोपवागिता मृपा ||८७|| हरिः साक्षात् सुराः साक्षात् साक्षान्मुक्ताश्च पार्षदाः । त्यागी पश्चाच्छतगुणं गृहाति वर्जनं तपः । साधुमिः सह तिष्ठन्ति तस्मात् त्यागः सदोचमः ॥६॥ सत्यमेश्वरलोकं च तदा त्यागफलं नु किम् ||८८॥ आक्षर परमानन्दो मुत्सवा मुक्तकोटिकाः। अनित्यं तु प्रागमवत् पश्चादनित्यमित्यपि। कुटुम्बं चाच्युतं यत्र तस्मात् त्यागः सदोत्तमः ॥७०॥ द्वयोः पर्यवसानं तु नाशे त्यागी विवर्तते ॥८९॥ नर्तन मगवदथे व्यापाराः कृष्णतुष्टये। दोषस्त्याग महान् सोऽस्ति यदुत्तमामिरागिता। भारम्मा यत्र मुत्यरतस्मात् त्यागः सदोत्तमः ॥७१॥ प्राप्तं त्यक्तं चावं तत् प्रासव्यं स्वं तथाऽध्रुवम् ॥१०॥ मखा मागवता यत्र प्रसादव सतां हरेः। प्रयं नाडालम्बितं ब्रहा त्यागे धापि दृषणम् । कषिर्मायामलहन्त्री तस्मात् त्यागः सदोत्तमः ॥७२॥ त्यजनाद् वाऽयमियोगाद् प्रा सम्पद्यते यया ॥११॥ बीवनं चात्मसिद्धयर्थ प्रवृत्तिः कृष्णतुष्टये। सेवयोपासनया वाऽऽशया शानेन वा तथा। अमरहप्रयाणं च तस्मात् त्यागः सदोत्तमः ||७|| त्यागेन विधिना वापि स त्यागो भोग एय वा ||९२॥ येन त्यकं समस्तं वै समस्तैरज्झितः स वै । ब्रहाप्रदो यतः श्रेष्ठो गुण एव स उत्तमः । स्यागः स्वात्मार्पणं कृष्णे सर्वार्पण हि मुक्तये ।।७४॥ कृष्णेच्छाधीनवाञ्छात्मत्याग उत्तम सः॥१३॥ मुक्ति शाश्वतानन्दममताक्षरधामनि । मोक्षस्थित्यनुभावात्मत्याग उत्तम एव मनाऽप्यनुमवस्ताङ मुका स त्यागवान् गुरुः ॥७॥ तद्विना दूषणं त्यागो भार एव स केवला ||९४॥ ये येऽर्थी तापचास्ते ते त्यागे प्रकल्मषा। शृणुतं माधवि साध्यि प्रशे त्यागे तु भूषणम् । सिदयन्ति सर्वथा सावि प्रशे माधवि सिद्धवत् ॥७६॥ औदासीन्य बाधितानुवृत्तिस्तु दूषणं तथा ॥१५॥ ततस्यागाभमः मान्यच मोक्षदः । कर्मत्यागो भूपणं वै कृष्णल्यागस्तु फलं भेष्ठं न वै पुष्पं न पत्र नापि मखरी ॥७७॥ नारीत्यागो भूषणं सक्रियात्यागस्तु दूषणम् ॥१६॥ पकरसः श्रेष्ठो रसे मिधाम्लको रसः । दोषत्यागो भूषणं वै गुणत्यागस्त भेष्ठो मिष्टचाम्लस्तत्रातिरक्तता ||७८॥ गृहिणा दूषणं त्यागो भूषणं भोगसम्पदः ॥१७॥ सहमतिघरा कृष्णा कृष्णा प्राप्यत्यागेन प्राप्यत्यागेन चोचमः । त्यागिनां दूषणं मोगो भूषण भोगवर्जनम् । केवलस्तु परस्त्यागो न श्रेष्ठो भवनं विना ||७९|| मम मकि सा सेवा देवा देवाऽहाऽतियिपूजनम् ॥१८॥ उपासना विना त्यागः त्यागः पाषाणत्वाय कल्पते । सुधार्मिकं तु दाम्पत्यं भूषणानि तु दारिणाम् । सेवा ध्यान विना त्यागधागस्करो न संशयः ॥८॥ आत्मनिष्ठ मयि निष्ठा वदनाऽसत्तिता ॥९॥ शन विना तथा त्यागबागस्करोऽस्ति सर्वथा । नित्यमतिम सत्संगत्यागिना भूषणानि । गुरोरा बिना त्यागो वैराग्यमन्तरा तथा ॥८॥ क्षमा भूषणं साधूना सत्कारो गृहिणी व तत् ॥१०॥ भागस्कार स मिशेयः प्रातिश्न्यो फले मृषा । साध्वीनां भूषण श्रीलं ममाऽऽक्षा भकभूषणम् । वारसा साय यद्यात्मा हरिमाप्नुयात् ॥८२॥ भूषण स्थानिनां दानं मान भूषा तु योगिनाम् ॥१०॥ -- श्रेष्ठः पूज्यो दूषणम् । दूषणम् । नारायणो

·* तिष्यसन्तानः
२५१
त्यागवतां त्वनासक्तिभूषणं गृहिणां सती। त्यत्वा गृहं कुटुम्बं च ग्राम धनं च सम्पदः ।
अश्रद्धा त्यागिना दोषो देहाभिमान इत्यपि ॥१०२॥ त्यागी मठे च शिष्येषु वासे द्रव्ये तथाश्रमे ||११||
आलस्यं धर्महीनत्वं नास्तिस्य दूषणानि वै । आसक्तः स तु संसारे मग्न एव न संशयः।
विषयाणां सेवनेच्छा दूषणं परमं तु तत् ॥१०३॥ उपादिश्य बनान् द्रव्यादिभ्यः प्रच्याव्य तदनम् ॥१२॥
ध्यानाश्रमे धने वाञ्च्छा दूषणं त्यागिनां सदा ।
आकांक्षति स्वयं त्यागी संसारे मग्न एव सः।
कुटुम्बिषु स्नेहवृचिस्त्यागिनां दूषणं परम् ॥१०४॥ त्यागी भूला गृहस्थानां शुभूषां तु करोति यः ॥१३॥
दारियं तु गृहस्थानां दोषकृद् दूषणं महत् ।
स्वार्थवृत्तिः स एवाऽस्ति मग्नः संसारकर्दमे ।
तृष्णा दोषो हि सर्वेषां रा तु भूषणं मता ॥१०॥ त्यागे स्थितचिन्तयति मानं मे न न पूजनम् ॥१४॥
शानिना शानतृष्णाऽपि भूषणं त्यागवत् सदा। न कीतिर्न यशो मेऽस्ति न मे राज्यादरस्तया ।
मकानां भक्तितृष्णाऽपि मम तृष्णाऽतिभूषणम् ॥१०॥ न प्रबायां न सम्मानं सम्पदो मे न न प्रिया ॥१५॥
इतिभोलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
न प्रासादो न मे यानं वाहनं न न वाटिका।
न मे क्षेत्रं नाम्बरं मे नर्दिनं विष्ण्यमित्यपि ॥१६॥
गृहगीतायां गृहस्थस्य मोक्षोपायाः, त्यागाश्रमे
नाऽऽचार्यत्वं गुरुत्वं न नैश्वर्यं न प्रशंसनम् ।
रूक्षता निश्चिन्तता सुखिता च, यथार्थत्यागो
न क्षेत्रं न सुतश्चापि न भत्यो न पशुगमः ॥१७॥
यथार्था दोषाच, गुणता
दोषता
नाऽश्वो नास्ति विमानं मे न मिष्टानाशनोत्सवः ।
चेत्यादिनिरूपणनामाऽष्टाशीति-
न शृङ्गारो न चोऽगारो नागारं मे न चत्वरम् ॥१८॥
तमोऽध्यायः ॥८८॥
न शय्या मे न पर्यको न दासी मे न दास्यकृत् ।
श्रीकृष्णनारायण उवाच-
न बन्दी मे न सेवाकृनास्ति विद्या न संस्कृतिः ॥१९॥
शृणुतं माधवि साधि प्रशे संसारमग्नताम् ।
इत्येवमिहयाष्टो मबत्यगाधसागरे।
ब्रह्मचारी प्रथमो वै स्वाभ्युदयं समिच्छति ॥ १ ॥
संसारनामके मग्नो न निस्सरति कहिंचित् ॥२०॥
सर्वबाला वै
जन्मतः
माधवि विधिमुत्सृज्य वर्तन्ते
ब्रह्मचारिणः ।
कामगर्विताः।
बालका
आगाईस्थ्य तर्कयन्ति श्रेष्ठयमुदयमुन्नतिम् ॥२॥
ये ते प्रशे सुमजन्ति संसारे घोरसागरे ॥२६॥
अध्ययन कलाशिक्षां व्यापार बीविकाक्रियाम् ।
विधि दृष्ट्वा गुरोराशं ममाऽऽक्षा संप्रपाल्य च ।
भूत्यत्वं दासतां यद्वा कृषि रक्षां च कारताम् ॥ ३॥
धर्तन्ते ये ममवृत्तास्तेषां नैन्यं न वै कचित् ॥२२॥
तत्संकल्पाः प्रजायन्ते महत्त्वाऽऽकांक्षयाऽन्विताः। पक्षी या पत्युराज्ञायां वर्तमानाऽतिगाऽपि च ।
आकांक्षास्ता समस्ता वै बन्धनं ब्रह्मचारिणाम् ॥ ४॥ सा निकृष्टा न वै कापि याऽक्षा सा धर्मरूपिणी ॥२३॥
गृहस्थानां प्रियायां वा स्वामिनि स्वसुतादिषु । यतिः साधुः सती साध्वी त्यागी योगी विरकका।
धने गृहे च
सम्पत्सु मवत्यासक्तिरन्वहम् ॥ ५॥ ममाऽऽज्ञायां वर्तमाना: प्रणालीरीतिवर्जिताः ॥२४॥
सा वासनास्वरूपा स्याद् बन्धन बासनामयः।
अलोकमिलनाश्थापि
समूहविपरीतगा।
संसारस्तु गृहस्थानां कुणपे सुखमानिनाम् ॥ ६॥ अश्लीलवृत्तकाचारा अमर्यादास्थिता अपि ॥२५॥
वियोगं न सहन्ते वै मियः सता रुदन्ति च ।
ब्रह्मभावपराचाराः श्रेष्ठा एव सदा हि ते।
वहन्ति कष्टं यत्पश्चान्मृति यन्त्यनु केचन ॥७॥
न निम्नत्वं विरकानां ब्रह्मस्थितिषां कचित् ॥२६॥
एवं रागामिसनदा मग्नाः
संसारसागरे। न निम्नत्वं हि देवानामीश्वराणां तथा कचित् ।
गृहस्था: संप्रबायन्ते पुनरावृत्तिचक्रिणः ॥८॥ न मुक्तानां निम्रता नाऽवताराणां तथा कचित् ॥२७॥
येषां लोकेषणा पुत्रैषणा वितैषणाऽस्ति च। नाऽप्यक्तारिणीनां च निम्न विद्यते कचित् ।
ते वै संसारमा हि नोत्तरन्ति कदाचन ॥ ९॥ सतीनां चापि साध्वीनां निम्रता नास्ति कहिंचित् ॥२८॥
अपि ये यतयो येषां नेष्टं वै कृष्णमन्तरा ।
आज्ञायां सम्पदो मोगा निर्गुणा न तु वदाः।
तेषा चेदेहपूजेष्ठा रागासक्ती तु
बन्धने ॥१०॥ आशलभ्या विरक्तानां मोगा नैगुण्यशालिनः ॥२९॥

·२५२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता *
यथैक्रस्मिन्
बन्पदा न भवन्त्येते कृष्णप्रसादरूपिणः । ब्रह्माऽस्मि ब्रह्मणश्याऽस्मि सच्चिदानन्दरूप्यहम् ।
त्यागिनां श्रीहरेराशा मुक्तिदा सगुणाऽगुणा ॥३०॥ मयि नारायणश्चास्त एवंपश्यस्य मोक्षणम् ॥ १९॥
निर्गुणा
कृष्णाज्ञा
तस्मात्तकृतिनिर्गुणा संदा।
स्त्रीगोचरास्तु संकल्पाः संस्काराश्च
संकल्पा: संस्काराश्च यदा भयम् ।
लोकवत्त हरेलीला त्यागिलीलाऽपि मोक्षदा ॥३१॥ यन्ति तदा नरस्यापि मोक्षणं नान्यथा क्वचित् ॥५०॥
कृष्णार्पणीकृता चेष्टा सर्वा निर्गुणतां व्रजेत् । धीयन्ते तु यदा नार्याः संकल्पा नरगोचराः।
श्रमायिको स्थितिश्चेयं त्यागिनां बन्धवर्जिता ॥३२॥ संस्काराच तदा मोक्षो मिथ्यास्फुरणसंक्षयात् ॥११॥
दारास्तु बन्धनं मोक्षे यदि विघ्नविधायिनी। स्त्रीलिङ्गोऽहं पुल्लिगोऽहं यावदस्ति गुणाऽङ्करः।
पुमान् वै बन्धनं तद्वन्मोक्षे विघ्नकरो यदि ॥३३||
तावद् बद्धस्तत्क्षयेऽस्य मोक्षो भपति देहिनः ॥५॥
मोक्षदौ तौ मिय
परस्परं न बन्धनम् ।
कृताधिकारगर्वस्वो
निवृत्तः सर्वरागतः।
प्रशे श्रीमाधवि तत्त्वं चाकर्णय तु बन्धकृत् ॥३४॥ निर्वातस्थदीपशिखास्थिरस्तरंगवर्जितः
॥५३॥
पतिव्रता यदि नारी मोक्षतत्त्वामिवर्तिनी। अन्तस्तत्त्व कृतस्नेहश्चान्तरात्माभिरामकः ।
सा नारी बन्धनं नैव
पुमाँस्तस्यास्तु बन्धनम् ॥३९॥ तदन्यौदासीन्यमाप्तश्चात्मा मोक्षगतो भवेत् ॥४॥
पतीव्रता पुमान् यस्या मोक्षमार्गाभिवर्तनः।
स्त्रिया राधारमातुल्या
मतिमयि यदा भवेत् ।
स पुमान् बन्धनं नैव तस्य नारी हि बन्धनम् ॥३६॥ तदा मोक्षे स्थिता साऽस्ति कृपया परमात्मनः ॥५५॥
समशीलो बन्धने न विशीलो बन्धने मतौं ।
स्त्री पत्यर्थे तु सर्वस्वं यथा करोति चार्पणम् ।
कामासक्तस्य वै नारी बन्धनं वर्तते सदा ॥३७||
तथा मय्यर्पिताथास्तु मोक्षणं कृपया
मम ।।५६॥
तद्विरकस्य वै नारी बन्धन नास्ति सर्वथा ।
प्रिये पुत्र बाले मातुस्तदात्मता।
एवं स्त्रियास्तु तादृश्याः पुमान् बन्धो विबन्धनम् ॥३८॥ तद्धयानं तचिन्तनादि तथा चेन्माय मोक्षणम् ॥५॥
आसक्तिबन्धन तृष्णा रागो गृध्ना च बन्धनम् ।
शवहर्तुः श्मशाने वै क्षणं गगो विनश्यति ।
संस्कारा बन्धनं चापि वासना बन्धनानि पै ॥३०॥
तथा रागादिहीनस्य द्रुतं भवति मोक्षणम् ॥१८॥
नारीत्वं च नरत्वं
च सापेक्षं
देहयोगतः।
अनपत्या यथा नागै मर्नु त्यो प्रशोचति ।
यावदात्मनि स्फुरति तावद्वै बन्धनं मतम् ॥४०॥ तथाऽवगवती कृष्ण भुच्यते भवबन्धनात् ॥५॥
ब्रह्मात्मभावतो नारीनरत्वे विगते
यदा।
महापत्स्वावरितो यो रक्षक
ध्यायति क्षणम् ।
तदा तु बन्धनं सर्व लीयत मयि सम्प्रभौ ॥४१॥
तथा ध्यायति कृष्ण मां स द्रुतं मुच्यते भवात् ॥६०॥
माधवि
युष्मदस्मदर्थस्य वार्तिका । आत्मार्थ क्रियते यावद्धर्यय क्रियते यदि ।
सा यावद् बन्धनं तावत् सा गवा बन्धनं गतम् ॥४॥ तदा मोक्षा करे चास्ति' फळे पकं भुनकि सः॥६॥
विलीयन्त तु पापानि क्षीयन्तं कर्मराशयः। यथा नद्यः समनेषु वेगवत्योऽमियन्ति ।
सेवयाऽहं प्रमुः प्रसादितो मोक्षं ददामि वै ॥४३॥ तथा नार्या मयि वेगिन्यश्चेन्मोक्षं विशन्ति ताः॥२॥
बैतृष्ण्यं गुणमात्रेषु स्नेहो गुणातिगे मयि । यावत्पत्युरपेक्षाऽस्ति पल्यपेक्षा च वा मनाक् ।
सर्वापणं यदा नार्या नरस्यापि च मोक्षणम् ॥४४॥ तावन्मुक्तिर्मवेद् दूरेऽपेक्षानाशे करे
करे भवेत् ॥६३॥
प्रान्तियंदा ब्य मासा विवेकच प्रकाशते।
यस्या ब्रह्ममयी दिष्टिक्षमयी
आकर्षणं मयि यत्र क्षणे तदा तु मुक्तता ॥४५॥ सर्वे
सर्वे नमस्पृशं यस्यास्तस्या मोक्षसुख लिह ॥१४॥
गुरुवाबसवां सेवा
সুল परमात्मनः। यस्या
निलंपताबुद्धिर्यस्याः शैत्योष्ण्यवर्जिता।
मत्सुकता पाकमाता यदा तदा तु मोक्षणम् ॥४६॥ मायाऽऽस्वादा लयं प्राप्तास्तस्या मोक्षफलं विह ॥६५॥
तत्वान्यासाभिमान ममि स्नेहसमन्वितम् । यस्याः कामा निवर्तन्ते सन्ति चेत् कृष्णगोचराः |
पारम्पस कायान्तथ मोक्षः फलं प्रपद्यते ॥४७॥ असांकर्य स्थिति
असोकस्थिति प्राप्तास्तदा मोक्षफलं विह ॥६६॥
भामाऽहं नैव देहोऽस्मि न मायाऽस्मि न वासना । बापत्सु विषया कृष्णः स्वप्नस्य विषयो हरिः ।
न नारी न नरवाऽस्मीत्येवंविदस्य मोक्षणम् ॥४८॥ सुषतेखान्तरात्मा तुर्येऽवारस्थितः
सदा।
प्रभुः॥६॥

·तिष्यसन्तानः
२५३
देवाणं
व्रतम्।
यस्या भवेत् सदा त्वेवं यस्य वा तौ हि मोक्षिणौ ।
एको युवा च
वृदय प्रयात्येक: परेतकः ।
तस्करस्य यथा चौथै नटस्य खेलने यया ॥६८॥ पुनर्जन्म पुनर्मृत्युम्हे तिष्ठति वै पुनः ८७||
शत्रोः शत्रौ यया वृत्तिरेकामा मोक्षदा मयि । रहं गर्भो गृहं सौधं गृहं नैषं वपुस्तथा ।
साल्या नेहो यथा साधौ चकोरस्य निशाधिपे ॥६९॥ गृह
गृह कर्म गृहं तृष्णा गृहं यत्र प्रतिष्ठति ||८८||
शलमानां प्रदीसेऽनौ मत्स्यानां पिष्टभोजने। गृहाति गृहं तदै गृह्यते येन तद् गृहम् ।
कामातुरस्य वै नार्यो मोक्षदा स तथा मयि ||७०॥ चिता गृहं मरणोत्थं गर्मों गृहं तु कर्मचम् ॥८९||
यथा मूर्छाऽतिरत्यन्ते शस्त्रपातेऽतिमूर्छना। सौषं गृहं कृत्रिमं वै तद्वान् गृहस्थ उच्यते ।
सुषुप्तौ मादके वा च तथा वै मयि मुक्तिदा ॥७१॥ त्यागिनो वा गृहस्थस्य द्वयोः सा गृहधर्मिता ।।९०॥
यथा मति वने स्वे स्वार्थेऽभिगमनं यथा । आतियेयत्वमात्मनिष्ठत्वं
स्वस्मिन् यथा गुणदृष्टिस्तथा वै मयि मोक्षदा ॥७२॥ दानं स्नान ध्यानमिष्टाराधनं अपकीर्तने ॥९॥
गृहस्थस्य चिरं मोक्षस्त्यागिनस्तु द्रुतं मतः। हवनं पितृप्तिश्च द्रयोः गृहधर्मिता।
गृहस्थत्यागमापन शीघ्र मोक्षं प्रविन्दति ॥७३॥ गृहिणी गृहमेवापि स्त्री गृहस्थस्य सा मता ॥९॥
त्यागी गृहस्थाचारक्षेन्मोक्षार्थ चिरायते।
त्यागिनतु हरे तिर्गहिणीव "प्रिया
सदा।
गृहस्थस्य त्यागिनो वा साहश्यं शानसत्कृतम् ॥७४॥ तया साकं स्थितिय सा धुमयोहधर्मिता ||९३||
विषवद् विषया यस्य सादृश्यं वै तयोर्मतम् ।
शृणुतं माधवि
प्रशे! द्वयोश्च स्यागधर्मिताम् ।
सुघावन्मोक्षणं यस्य साहश्यं वा तयोः सदा ॥७॥ यथा युवां साधिके स्थो निर्द्वन्द्व कृष्णमानसे ॥१४॥
लोकः
सुघायतेऽन्यस्यैकस्य
सुधायते
हरिः।
ययाऽहं तापसञ्चास्मि निईन्द्वो वां परायणः ।
द्वयोः पन्या विभिन्न वेद् वैधयं तु तयोस्तदा ॥७६॥
युवां पल्यौ पतिश्चाऽहं तथापि द्वन्द्वता नहि ॥९॥
ये वा के वा ब्रक्षमावा ब्रह्मज्ञाना हरिप्रियाः।
न संसारो गृहिवं न किन्वस्ति त्यागधर्मिता।
भविष्यन्ति यदा सान्यौ ! तदा माक्षमवाप्नुयुः ॥७७॥
एवंविधयोर्दम्पत्योः सदाऽस्ति त्यागधर्मिता ॥१६॥
श्रीधमित्वं गृहस्थस्य वैधन्य त्यागिनस्तु तत् ।
यया शंभोश्च पार्वत्या योगः पुत्रार्थ इष्टकृत् ।
परिग्रहो गृहस्थस्य
त्यागिनस्त्वपरिग्रहः ॥७८॥ एवंविधयोदम्पत्योयोगस्तु
गृहधर्मिता ॥९७||
तीसंवेगमाप्तस्य द्रुतं मोक्षो भवेदिति। आसने पर्णकुटयां च वृक्षे देहे तु सुष्टुता ।
त्यागिनो वा गृहस्थस्य स मन्दस्य चिरायते ॥७९॥ भासवे चेत् त्यागिनस्तद् बन्धनं गृहधर्मिता ||९८॥
सर्मित्वं देहवत्त्व विधर्मिताऽऽत्मभावना। भोगो वै मानसो यस्य क्रिया तु चोभयात्मिका !
धीस्वामित्वं समित्वं स्त्रीस्वामित्व विधर्मिता ॥८॥
अन्यतः सुखिता चेति त्यागिनो गृहधर्मिता ॥९९||
सत्कमित्वं सर्मित्वं नैष्कम्य तु विधर्मिता ।
त्यागे यलो हरी प्रीतिमोक्षे चेच्छात्मनि स्थितिः।
फले रागः समित्वं पुष्पे रागो विधर्मिता ॥८१॥ रतिशेने बपे कर्म ध्याने शान्तिः परात्मनः ॥१०॥
सापेक्षवं सधर्मित्वं नरपेक्ष्य विधर्मिता। यस्य वै त्यागिनः सन्ति स त्यागित्याग उत्तमः।
यात्रालुत्व सधर्मित्वं निक्षेपस्तु विधर्मिता ॥२॥ भोग्यं देहेन्द्रियबुद्धयादिकं मायामयं जगत् ॥१०१||
अर्वाग्वृतिः सधर्मित्वं परावृत्तिविधर्मिता।
भोक्ता तेन तु सम्बदमात्मा कर्मानुगो वशी ।
पुनरेच्छा सषमिव शाश्वतेच्छा विधर्मिता ॥८३||
आत्मात्मा यः परमात्मा स त्वमोक्ता पृथग्विषः ॥१०२॥
स्थूलमोगाः सघर्मित्वं प्रशाभोगो विधर्मिता।
अभोग्यं चेतनं सर्व विकारवर्जितं यतः।
चिदानन्दः सधर्मित्वं सदानन्दो विधर्मिता ||८४॥ भोगः सुखस्य दुःखस्य वा साक्षात्वं निनस्य ॥१०॥
निजानन्दः सधर्मित्वं परानन्दो विधर्मिता। भोगं विहाय सततं वर्तते यः स मुक्तराट् ।
गृहस्थत्यागिनोश्वं त्यागिनः सा क्रमाद् विधा ||८५॥ स एव त्वरितं साव्यौ। परब्रह्माभिविन्दति ॥१०४||
शृणुतं शानिपल्यौ मे ममयोहधर्मिताम् । इत्येतत् कथितं सर्व शातव्यं हितकृत् तया ।
एक आयाति गर्भाव तथैको वर्धते सदा ॥८६॥ एतज्ज्ञात्वा पालयित्वा मोक्षाय नावशिष्यते ॥१०५॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * कर्ममिः। दुग्धदा हि गोः। तिष्यसन्ताने आचमनत्रयं गृहगीता मयोक्ता वाँ गृहबन्धननाशिनी । पित्रुद्धारकर स्वर्गप्रदं वंशप्रदं तथा। पठनाच्छ्रवणादस्य भुक्तिमुक्तिः करे भवेत् ॥१०६॥ सम्पत्प्रटं हि गोदानं मोक्षदं सद्गतिप्रदम् ॥७॥ चतुःपुमर्थलामश्च परा शान्ति तथाऽऽत्मनि । येन नाऽन्यत् कृतं पुण्यं कर्तव्यं गोपदानकम् । सर्वोदेगा: प्रणश्येयुगूहगीतार्थचिन्तनात् ॥१०७॥ गोदानेन प्रजायन्त समग्रा इष्टसिद्धयः ॥८॥ सर्वेषणानिवृत्तिश्च सकामानां मुखासयः। गोदानं पृथिवीदानं पृथिवी गोस्वरूपिणी। गृहे मोक्षाभिगमनं गृहगीतार्थचिन्तनात् ||१०८॥ गोदानं श्रीकृष्णदानं धनुः कृष्णप्रिया सदा ॥१॥ नारी नारायणी स्थाच नरो नारायणो भवेत् । गोदानं यशपुण्यादिप्रदं गीर्यशापणी। अन्नने ! गृहगीतायाः स्वरूपं भगवन्मयम् ॥१०॥ गोदानं श्रीरमादानं गीहि लक्ष्मीस्वरूपिणी ॥१०॥ गृहगीतार्थविशनां पापलेपो गोदानं तु सर्वरसप्रदान गृहिवेऽपि सदा त्यागिसमत्वं शोभतंऽमलम् ॥१०॥ गौर्माता सर्यलोकानां पयोभिः पोषणप्रदा ॥११॥ सर्वे विना निवर्तन्त बाधन्ते सिद्धयोऽपि न । दातव्या सर्वथा दाने दोग्धी वत्सतरीयुता। संस्कारा न त्वरायन्त गृहगीताभिपाठिनाम् ॥११॥ गुरवे सा प्रदातव्या वैष्णवाय तु साधव ॥१२॥ सुवर्णता मवत्यस्याऽमृतता भवत्यपि। विप्राय सा प्रदातव्या मखिनेऽतिथिसेविन । भवेद् दिन्याम्बरता च गृहगीताभिपाठिनाम् ॥११२॥ अङ्गने ! यजमानस्तु सातः कृताभिवन्दनः ॥१३॥ कृष्णं मां पूज्य विधिवद् गृहगीतां पठेत्ततः। यायाद् गोष्टं मखद्वारं देवालय मटं सताम् । तस्येष्टसिद्रि येत त्वरिता नात्र संशयः ॥११३॥ तीर्थ यायात् प्रकुर्याद्वे शुद्धयर्थं तीर्थवारिणा ॥१४॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे नेत्रे जलस्पर्श तथाऽऽचरेत् । गृहगीतार्या सर्वाश्रमिणा संसारमग्नता, विध्याशावता हस्तपादी आलयेच्च दक्षे करे बलं शुभम् ॥१५॥ मग्नता न, स्त्रीपुंसोबन्धनाऽबन्धने, सेवादिमि गृहीयाद् देशकालादि पुण्याई वाचयेचतः। मोक्षणम्, गृहित्यागिनो वैधय साधम्य गुरुर्दानस्य संकल्प कुर्याच कारयेत्तथा ॥१६॥ च, गृहित्यार्थश्चेत्यादिनिरूपणनामा जलं भूमौ प्रमुच्याऽथ नमः कुर्यात् पयस्वतीम् । नवाऽशीतितमोऽध्यायः॥ ८९ ।। सबसिकां मातरं गां पुनर्जलं करे न्यसत् ॥१७॥ धर्मार्थकाममोक्षार्थ निजसम्बन्धिनां तथा। श्रीपद्मावतीप्रशे प्रोचतुः- कुटुम्बिनी च सील्यार्थ करोमि गोप्रदानकम् ॥१८॥ कृष्णनारायणस्वामिन् सर्वोद्धारपरायण । इत्युक्त्वा सबलं पृथ्न्यां मुञ्चेद् वरुणसाक्षिकम् । संसारकर्दमस्थानामुद्धारकोऽसि प्रभो ॥१॥ नमस्कुर्याच गां पश्चात् करे धृत्वा तु कुंकुमम् ॥१९॥ येषां शान न वा ध्यान न चपो नेष्टदेवता । यजमानो वदेत् स्वष्टसिद्ध्यर्थे गोसमीपतः। न गुरुन मखो धर्मः किन्तु पापानि सन्ति वै ॥२॥ आरोग्यार्थ सम्पदर्थ पुत्रपौत्रादिसिद्धये ॥२०॥ न सत्संगो व्रतं नास्ति न तीर्थे विप्रमोबनम् । वंशविस्तारसौख्यार्थ सौख्याथै यशसे तया। न साधुभोजनं कृष्णपूजन नास्ति वै तथा ॥३॥ तापत्रयविनाशार्थ धर्मार्थ मोक्षहेतवे ||२१|| तेषां संसारमग्नानां समुद्धाराय साधनम् । सर्वशत्रुविनाशाय निर्विघ्नकार्थसिद्धये । मोक्षदं पापनाशार्थ सुगमं यद् वदव नौ ॥४॥ प्रेतानां मम मुत्यर्थ सर्वपापादिशान्तये ॥२॥ श्रीकृष्णनारायण उवाच- सर्वक्लेशविनाचार्य गोप्रपूषनम् । धेनुदानांगभूतं वै करोमि कुंकुमादिभिः ॥२३॥ मृणुतं मावि सावि प्रशे संसारिमुक्तये । बिन्दु भाले कुंकुमेन करोमि चन्दनादिमिः। पापिनां पापनाशार्थ साधन गोप्रदानकम् ॥५॥ मम सौभाग्यसियर्थे करोमि तिलकं तु गोः ॥२४॥ महाभमस पापाब्यो गोदानं पापनाशकम् । मम कुटुम्बिसौख्याथै पूमां करोमि पावतैः । यमदूतमयात् संरक्षक सदा ॥६॥ मम पुण्यस्य छामार्थ दीपं धूपं करोमि च ॥२५॥ - वै पुण्याथै ·* तिष्यसन्तानः २५५ शुमाम् । मम सम्पत्प्रवृश्यर्थे गवे मक्यं ददामि च । रोमसु साधवः सिद्धा बसन्ति तानमाम्यहम् । मम स्वर्गस्य सिदार्थ गवे वारि ददामि च ।।२६॥ पुच्छे शेषश्व विष्णुः श्रीस्तान् सर्वान् प्रणमाम्यहम् ॥४५॥ पित्रुद्धाराय च गवे गुडं मिष्टं ददामि च । पुच्छान्ते सर्वतीर्थानि तीर्थानि प्रणमाम्यहम् । नवसस्यानि बीबानि कार्पासस्य ददामि च ॥२७॥ उदरे लोकपालाम लोकपालानमाम्यहम् ॥४६॥ वस्त्रं प्रावरण पृष्ठे ददामि पृष्ठे ददामि हालरी ओघस्यमृतसर्वस्वं ब्रह्मामृतं नमाम्यहम् । माल्यं मालां पुष्पमालां स्वर्णमालां ददामि च ॥२८॥ स्तनेषु सागराः सवें राधापुत्रानमाम्यहम् ॥४७|| अम्बरं च विभूषाब गवे ददामि शृङ्गयोः । वक्षोऽने तु ब्रह्माहृदो ब्रम तप्रणमाम्यहम् । स्वर्णशृङ्गे रूप्यखुराः खुरेषु प्रददामि च ॥२९॥ पादेषु पार्षदा विष्णोस्तान् सर्वान् प्रणमाम्यहम् ॥४८॥ दोहन ताम्रपात्र च शृङ्खलां प्रददामि च। खुरेषु तु मखाः सर्वे तान् यान् प्रणमाम्यहम् । सुवर्णष्टिकायुक्तं हारं कण्ठे ददामि च ॥३०॥ गोष्ठं ब्रह्माऽक्षरं घाम गोस्थली प्रणमाम्यहम् ॥४९॥ भक्ष्यपात्र पानपात्र दोहपात्रं ददामि गोधूलिगम तीर्थ धूलिं मूनि वहाम्यहम् । गर्वा सर्जननाशार्थ खर्जकं प्रददामि च ॥३१॥ गोतकं गोघृतं धेनुक्षीरं गोरसमित्यपि ॥५०॥ देवगुवोंः प्रतुष्ट्यर्थे दक्षिणां प्रददामि गोनवनीतमेवापि ब्रह्मपीयूषपश्चकम् । गुलालावीरकुंकुमाऽक्षतः प्रपूजयामि गाम् ॥३२॥ दाने ददामि तत्सर्व तुप्यन्तां पितरः सुराः ।।९१॥ पत्रा पुष्पैः फलैश्वापि तुलसीपत्रकैस्तथा । रोहिण्यो दोग्य ईश्वयों मातर पान्तु मां सदा । पूजयामि प्रकरोमि प्रदक्षिणचतुष्टयम् ||३|| गावो ममाऽप्रतः सन्तु गाव: सन्तु च पृष्ठतः॥५२॥ पृथ्वीप्रदक्षिणतुल्यं चार्थयामि सुखाप्सये। गावः शिरसि मे नित्यं गर्वा मध्ये वसाम्यहम् । नमोऽस्तु ब्रह्ममूर्तिभ्यो विश्वमातृभ्य ओनमः ॥३४॥ वत्सतरी मतिरूपा वत्सो धर्मः सनातनः॥५३॥ लोकाधिवासिनीभ्यश्च रोहिणीभ्यश्व वै नमः। कृष्णशंभुप्रियो पातां मां सदा सकुडाम्बकम् । गवामनेषु तिष्ठन्ति सर्वे देवास्तपेश्वराः ॥३५॥ स्वर्ग सत्यं च वैराबं भौम वैकुण्ठमुत्तमम् ॥५४॥ अवताराक्ष पितरस्तिष्ठन्ति भीरमादिकाः। श्रीपुरं चामृतं चाव्याकृतं गोलोकमक्षरम् । गोललाटे गणेशोऽस्ति गणेशं प्रणमाम्यहम् ॥३६॥ ब्रह्मधाम च मे गावो ददत्वेव च सम्पदः ||५५॥ गो,गयोस्तु गोलोको वैकुण्ठस्तौ नमाम्यहम् । त्वं देवि सर्वदेवानां वासरूपाऽसि तारिणी। गोनेत्रयोः सूर्यचन्द्रौ वसतस्तौ नमाम्यहम् ॥३७|| कामधेनुसमस्तानां प्रतिमाय च ते नमः ॥५६॥ वैश्वानरोऽस्ति धेन्वास्ये वैश्वानरं नमाम्यहम् । सर्वकामप्रदे मातगोलोकवासिनि गोदन्तेषु ग्रहाः सर्वे महान् सर्वान्नमाम्यहम् ॥३८॥ पापहे पुण्यदे मोक्षप्रदे मातश्च ते नमः ।।५७॥ गोनसोरश्विनीपुत्री कुमारी तो नमाम्यहम्। मामस्मात् सागरालक्ष्मीरूपे तारय सर्वथा। गवोष्ठयो रदस्तम्बुरुस्ती प्रणमाम्यहम् ॥३९॥ सर्वसम्पपदे कृष्णप्रिये तारय सागरात् ।।५८॥ गोकर्णयोर्नरनारायणौ तो प्रणमाम्यहम्। पुत्रान् पौत्रान् पुत्रिकाध धनं धान्यादि देहि मे। गोनिव्हायां शारदाऽस्ति शारदां प्रणमाम्यहम् ॥४०॥ ऐश्वर्याणि च दीर्घायुरारोग्यं सम्पदेहि मे ॥५९॥ गोकण्ठे प्रणवश्वास्ति ओंकारं प्रणमाम्यहम्। सौभाग्य पविसौभाग्य पनीसौभाग्यमित्यपि । ब्रह्मा गले कम्बले तु सावित्री तौ नमाम्यहम् ॥४१॥ द्रव्यसौमाग्यमेवाऽपि देहि मे कामपूरिके ॥६॥ शंभुः ककुदि स्कन्धे तु शिवा तौ प्रणमाम्यहम् । इत्यभ्यर्थं यजमानो गुरोहस्ते विजस्य च। विष्णुहंदये लक्ष्मीच शकति तौ नमाम्यहम् ॥४२॥ बलं दद्यान्मया समुचरेत् ॥६॥ मूत्रे गहा यमुना च सरस्वती नमामि ताः। गवे पुष्पाञ्जलिं दद्यान्नमस्कुर्याद् गवे सते। पुच्छे न पितरः सन्ति पितॄन् सर्वानमाम्यहम् ॥४३|| गुरवे चापि गुरवे चापि विप्राय साघवे पात्रयोगिने ॥३२॥ पृष्ठवंशे तु ऋषयः ऋषीन् सर्वान्नमाम्यहम् । धेनुं दद्यात् सुगुरवे महाचार्याय साधये । पार्थेषु देववाः सन्ति देवतास्ता नमाम्यहम् ॥४॥ विप्राय योग्यपापाय वैष्णवाय च शाणेि ॥३३॥ प्रिये। दत्ता गौप्रता ·२५६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता न प्रिये!। वै तदा। कन्यादानफलं मह्यं कृष्णाय दातव्या मन्दिराय हराय च। स्वर्गमार्ग धर्ममार्ग धग्रेने याति रक्षिका। अन्यरतानि धान्यानि देवयस्तूनि यानि च ॥६॥ धेनुदानप्रदाता यात्यसद्गतिमीश्वरि ८३॥ तानि सर्वाणि दद्याच्च यथायोग्येभ्य आवरात् । वैतरण्या दुःखनयां धेनुमोनारिणी भोजयेद् बालिका बालान् सतीः साध्वी सतो द्विजान् ॥६५॥ परलोके प्रगन्तु प्रेतस्य भोजनप्रदा ||८४॥ पुष्पहारं गवोच्छिष्टं गृह्णीयाद् यजमानका धनुं स्वर्णमयी दयाद् धगं च राजती तथा । गोपूजासलिलं पुच्छपावनं प्रणमेद् गृहे ॥६६॥ धेनुं धान्यमयीं दयानुं काराकी तथा ॥८५॥ प्रोक्षणं गृहमध्ये कुर्याद्गोपूतवारिणा । धेनुं रसमयीं दद्याद् धेनुं सम्पन्मयीं तथा । पुष्पहारं रक्षयेच विघ्ननाशकरो हि सः ॥६७|| धेनुं कन्यामयीं स्यात् कन्याहीनो जनो भुवि ।।८॥ गुरु सम्पूजयेत्तत्र गोपूजाया अनन्तरम् । विधिवन्मण्डपं कुर्याद् वेदी कुण्डं च कारयेत् । वत्सं वत्सां पूजयेच प्रणमेच्च प्रदक्षिणम् ॥६८॥ दानवस्तुनि सर्वाणि तथा रत्नानि मन्यसेत् ।।८७|| दक्षिण गुरखे दद्याद् यथाशक्ति कृतादरः। धेनुं खकन्यका कृल्ला नामान्वितां तदा। कपिलां गां च धवला रक्तां कर्बुरिकां च वा ॥८९|| कन्यावस्त्राणि सर्वाणि कन्यकामरणानि च॥८८॥ दद्यात्तस्था फलं साध्व्यौ! वैराजपदभुत्तमम् । कन्याधेनुं मण्डपे 4 कृत्वा दयाद् द्विजातये । कृष्णां धूम्रा पिशंगी च दद्याद् वेधापट फलम् ॥ ३०॥ इवनं कारयेतत्र वादित्राणि प्रवादयेत् ॥८॥ दोग्नीं यां कां प्रदद्याञ्च फळं विन्द्रपदं दिवि । कन्यादानविधि योग्य कारयेन्मण्डपे वत्सां दद्यात् फलं तस्य देववाभवनं दिवि ॥७॥ तस्य धेनुदातुः प्रजायते ॥१०॥ दद्यादुभयतोमुखी फल तस्याः परं पदम् । कन्या रोहिणीं थे दयाद् कृपभासंगिनीम् । आक्षरी परमा मुक्तिः शाश्वती पौरुषोचमी ||७२॥ अगभिणी महावत्सों दयात् कन्यास्वरूपिणीम् ॥१५॥ असूतकीं प्रदद्यादे दोग्नीं गोलोकदा तु सा। महावत्सीप्रदानेन कन्यावान् जायत ततः। गोदानस्य यजमानः पालयेद् गोवतं तदा ||७३॥ एवंदानप्रदाता स्यात् स्वर्गमाङ् मोक्षमाफू तथा ॥९२|| दिवारा व्रतं कुर्यादेकमोजित्वमेव मुक्तिमुकिमहामुक्तिसम्पनी जायत सदा। गन्याऽयित्वं प्रकुर्याद्वै गोसेवां सर्वश्रा चरेत् ||७४|| पितॄणां तारकश्चापि कुटुम्बिनां च तारकः ॥२३॥ ब्रह्मचर्य तदेकाहं पालये गोस्थले स्वपिम् । सर्वपुण्यमुपानं ब्रह्मानन्दमयो मालया श्रीहरिं मां श्रीकृष्णं नारायण बपेत् ॥७॥ अनपत्यो धेनुदाता सापत्यो हि समान्तरे ||९.४॥ गोदानेन सम दद्यान्मासमासतृणान्यपि। अपुत्रा पुत्रवान् स्याच वर्षान्तरे न संशयः । कार्पासबीजकादीनि दद्याद् गोमुक्तये सदा ॥७॥ गोमुक्तये सदा ॥७॥ शुमं कालं च सत्पात्रं प्राप्य दयात् प्रदानकम् ॥१५॥ प्रत्यक्षां गां प्रदद्यादै श्रेष्ठं दानं हि तन्मतम् । गतः कालः शुभो यस्तु पुनर्नाऽऽयास्यति कचित् । गवाऽलामे गां प्रपूज्य तन्मूल्यं चार्पयेत्परम् ||७७॥ गृहस्थो धर्मकर्मार्थहीनो गोदानमाचरेत् ॥१६॥ मूल्या वा तदर्घ वा स्वल्पं दशांशकं च वा | गौरतस्योद्धारिका साव्या! शतकादिकुद्धम्बिनाम् । दद्याद् यथाधनं भक्तो नत्वा श्रीगुरवे मुहुः ||७८|| गोदाने तु गुरुदद्यादाशीर्वादान् तदाऽवतः ॥१७॥ यथाशक्ति मया दत्तं क्षमस्वाऽऽपूर्णमत्र यत् । घनवान् पुत्रवॉलक्ष्मीसम्पद्वान् भव पार्थिवः । कुर्याच विचशाध्य विवर्जयेत् ॥७॥ आरोग्यदाँस्तथा श्रीमान् वर्चस्ववान् बनेष्वपि ||९८|| गोदान मन्दिरे श्रेष्ठं देवालये तदुत्तमम्। आयुष्यवान् भोगवाँच वंशविस्तारवान् भव । मठे साध्वाश्रमे श्रेष्ठ मखे पारायणालये ॥८०॥ स्वर्गवान् सुरसम्पद्वान् मोक्षवान् भव चोचरे ॥१९॥ विवाहमयपे श्रेष्ठ तीर्थ सरिटेऽपि च। वंशे ते गोप्रदातारो बायन्ती मोक्षमागिनः । प्रताहे पुण्यदिवसे महोत्सव शुभोत्सवे ॥८॥ धार्मिका देवमक्काच प्रबोदारपरायणाः ॥१०॥ श्रेष्ठं धेनुप्रदान है स्वास्थ्ये कुर्यात् करेण वै। साधुसेवापराः सन्तु नार्थ: सन्तु पतिव्रताः । या धेनुद्रांपते दाने सा दिव्या मरणोचरम् ||८२॥ सत्य सन्तु च ते वंशे राधालमीसमाः खियः ॥१०॥ भवत् । दण्डवत्तस्मै

·* तिव्यसन्सानः
२५७
स्वस्ति वेऽस्तु सदा लोके परलोकेऽपि तेऽस्तु तत् । गन्धं सता
सतां तु गृहीयात् पुष्पप्रसादसंभवम् ।
गौरियं सर्वथा स्वस्ति करोत्वये गता तव ॥१०२॥ गन्धसारं सतां देहात् सत्संगो प्राणनात्मकः ॥१२॥
भों नमः श्रीगोपतये राधायाः पतये नमः। आलिष्येत् साधुवर्य तु सत्संगः सञ्जनात्मकः ।
गवात्मनि स्थितथाई साक्षी कृष्णनरायणः ॥१०३॥ प्रसादयेन्मोदयेष सत्संगो
नन्दनात्मका ॥१३॥
मां संस्मृत्य प्रिये पद्मावति कुर्याद्ववार्पणम् । स्तुबीताssal पालयेच सत्संग: स्तवनात्मकः ।
कृष्णार्पणमिदं दानं चाऽस्त्वित्युक्त्वा विसर्जयेत् ॥१०४॥ सेवेत सततं साधून सत्संगा सेवनात्मकः ॥१४॥
इत्येवं सुप्रिये! श्रेष्ठं साधनं वो मयोदितम् । विहरेत् साधुभिः साई
सत्संगो भ्रमणात्मकः।
पठनाच्छूवणादस्य धेनुदानफलं भवेत् ॥१०॥ विचरेत् साधुभिः सार्धं सत्संगो मण्डलात्मकः ॥१५॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
निवसेच सता साकं सत्संगः स गृहात्मकः ।
राहगीतायां सर्वधर्मादिवतिगृहिणोऽपि मोक्षादिसाधनं
मन्येत पितरं साधु सत्संगः स सुतात्मकः ॥१६॥
गोदान गोस्थदेवादि चेत्यादिनिरूपणनामा
प्रमन्येत गुरु साधु सत्संगा शिष्यवर्तनः ।
नवतितमोऽध्यायः ॥ ९॥
सुसाघोर धरणे
गच्छेत् सत्संगः शरणात्मकः ॥१७॥
मोबन साधवे दद्यात् सत्संगो भोचनात्मकः ।
श्रीपद्मावतीप्राज्ञे प्रोचतुः--
दुग्धं दषि घृतं दद्यात् सत्संगा 8 रसात्मकः ॥१८॥
वलं च कम्बलं दद्यात् सत्संगधाऽम्बरात्मकः ।
कृष्णनारायणस्वामिन् गोदानं चेत् कृतं न हि ।
छत्रं दद्याचामर सत्संग
करणात्मकः ॥१९॥
मोक्षार्थ त्वपरं किश्चिदस्ति चेनौ बदाऽत्रह ॥१॥
पात्रं शयां प्रदद्याथ
सत्संगः शयनात्मकः।
श्रीकृष्णनारायण उवाच-
गृहं सौधं प्रदद्याच
प्रदद्याच सत्संगो मवनात्मकः ॥२०॥
सत्संगो
यानं दद्याद्विमान च
सतां देहेन मनसा सेवा वै कर्मणा सदा ।
वाहनात्मकः ।
सर्वसम्पदा मोक्षप्रदा
अन्न शाकं फलं दद्यात् सत्संगस्तपणात्मकः ॥२१॥
पापविनाशिनी ॥२॥
व्रतविज्ञानं धर्मशानं न विद्यते ।
येषां
स्नाननामकः ।
बलं दद्यात् स्लपयेष सत्संग
दारिद्रयं विद्यते चापि मालिन्यं तीर्थवबिता ॥३॥
साधु शृंगारयेत् पुष्पैः सत्संगो भूषणात्मका ॥२२॥
तेषां साधोस्तु सत्संगात् पापनाशय मोक्षणम् ।
साधु चावाहयेनामे गृहे वाटयां प्रपूजयेत् ।
प्रामयेद् प्राममध्ये च
जायते नात्र सन्देहः सत्संगे भगवान् स्थितः॥४॥
सत्सङ्गयोत्सवात्मकः ॥२३॥
सतां समागमो भायें!
सत्सको
उपदेश धारयेच
बहुधा रचिमेवतः।
बोधनात्मकः।
यस्य भवति तस्याऽपविनाशो मोक्षणं भवेत् ॥ ५॥
द्रव्यं समर्पयेचस्मै
सत्सनः स धनात्मकः ॥२४॥
नेत्राभ्यां दर्शनमात्र सत्संगो दर्शनात्मकः।
इष्टदानस्तोषयेच
सत्सङ्गास्तोषणात्मका।
हस्ताभ्यां संवाहनादि सत्संगो देहमर्दनः ॥ ६॥ आशीर्वादान् लभेत् साधोः सत्सना स वरात्मकः ॥२५॥
যুগা
कार्थकारित्वं
चाशयामनुवर्तनम् ।
भौषषादि दिशेत् वस्मै सत्सङ्गः स निरामया !
दास्यमेवाऽपि सत्संगो देहदानकम् ॥७॥
मुत्यता
समिदादि दिशेद् यशे सत्सङ्गः समिदात्मकः ॥२६॥
पद्यां गमनं साधूनामाभर्म प्रति नित्यदा। अध्यापयेत् सान् वै सत्सङ्गोऽध्यापनात्मकः ।
प्रदक्षिणे प्रकर्तव्य सत्संगाधरणार्पणः ॥ ८॥ ब्रह्मविद्यामयेच सत्सङ्गो ब्रमदिदः ॥२७॥
मस्तकेन नमेत् सन्तं सत्संगो नमनात्मकः । ध्यायेत् साधु च मां नित्यं सत्सङ्गो ध्यानयोगदः ।
प्राञ्जलिः प्रणमेत् सन्त सत्संगः प्राचलिः स तु ॥९॥ कीर्तयेन्छीहरि साधून सत्सङ्गः कीर्तनात्मकः ॥२८॥
प्रशंसेनिया सन्तं सत्संग: शंसनात्मकः। साध्वर्थ सर्वशः कुर्यात् सत्सङ्गो निर्गुणो हि सः।
प्रसाद भक्षयेत् साधोः सत्संगो रसनात्मकः ॥१०॥ साधुरेव हरिवस्य तस्य कायें न विद्यते ॥२९॥
शृणुयाच कयां साघोः सत्संग भवणामका एवं सां सेवनेन सत्सनेन ममाजाने ।।
स्मृशेत् साधु स्नेहपूर्व सत्संगः स्पर्शनामकः ॥११॥ मोक्षः करे स्थितो बोल्या कर्तव्यं नाश्य शिष्यते ॥३०॥

·२५८ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * ताघुमौ। साधुपु । एवं तु शृणुतं भावना साधुजने गुरौ यथायथम् । स्कन्धयोरनिरुद्धश्च प्रद्यम्नश्चेति कर्तव्यविधिना सम्यक् कृतां संवर्णयामि वाम् ॥३१॥ ध्रुवोः संकर्षणो वासुदेवो भ्रमध्यगः सताम् ॥२०॥ साधुं दिव्यं विनानीयाद् ब्रह्ममूर्तिममायिकम् । मुजयोस्तु दिशा पाला लोकपालास्तु हस्तयोः । पावनं पुण्यमूर्ति च निलेपं पुरुषोत्तमम् ॥३२॥ इस्ततलयोः গীমুখ विभूतयोऽलिष्वपि ||५|| साधुपादरजः पुण्यं साधुवस्त्रं पावनम् । नखेषु तारकाः सन्ति प्रहा वसन्ति पर्वसु । साधुसेव्यं समस्तं वै पावन चाप्यमायिकम् ॥३३॥ सर्वरोममु तीर्यानि वसन्ति साधुविग्रहे १५२॥ साधुस्पर्शः पावनोऽस्ति साधुभुक्तं हि पावनम् । वचने कामगावश्च चिन्तामणयश्चिन्तन। बलामफलपुष्पादिः प्रसादः पावनः सताम् ||३४|| कल्पद्रुमा कल्पद्रुमा बनुवृत्तौ सौहदे कल्पवल्लयः ॥५३॥ साध्वासनं पवित्रं च पादुके पावने सताम् । नाडीषु तीर्थसरितः सरोवगणि कुक्षिषु । सर्वांपकरणाचं पावनं सर्वथा सताम् ॥३५॥ आन्पु काश्यपाः सर्व वसन्ति साधुविग्रहे ॥२४॥ साघोदन्ता नखाः केयाः पावना: पापनाशकाः। सक्थ्नो शिलादप्रहादी बानुनीलिवामनी। साध्वाश्लेषः पावनो वै सर्वाऽभिचारनाशनः ॥३६|| जंघयोनांगलोकाच पादयोः शेपकच्छपौ ॥२५॥ उपाध्याधिव्याधिनाशकरः साधोः समागमः। शक्यः सन्ति संर्वषु सन्धिपु साधुविग्रहे। साध्वाश्रमो महत्तीर्थ साध्वाश्रयश्च पावनः ||३७|| मुक्ता घातपु वर्तन्ते पार्षदाः साधुसत्कृतौ ॥१६॥ साधूनां वसतिदिव्या महावैकुण्ठशालिनी। सिद्धयो धारणायां च साधोयाने हरिस्त्वहम् । साध्यागमः स्वस्तिदाता श्रेयसां वर्षकः मुखः ॥३८॥ साधुतादात्म्यवासोऽस्मि भगवान् पुरुषोत्तमः ॥५७|| कल्याणशेवधिः साचो प्रसन्नता तु सेवया । अनादिश्रीकृष्णनारायणो राजे हि साधोः स्नेहो ब्रह्मलामप्रदः प्रीतिः प्रमोक्षदा ॥३९॥ अङ्गने साधुमूर्ती न त्यागभागी कथंचन ।।५८|| सर्वानन्दप्रदा साधोः सङ्गतिर्भयवर्जिता। भावयेत् साधु तथैव सेवयेत् सदा । कालमायापापकर्मशत्रुयाम्यभयापहा ॥४०॥ सर्व समर्पयेद् यस्तु तस्य मोक्षः करे स्थितः ।।५९|| साधोः शिखान्त विरजा नदी गोलोकजाऽस्ति' वै। साध्विके ! भावयित्वैवं पूजयेत् सेवयेत् सतः । शिखामूले अहाहदोऽक्षरस्थो राबते प्रातः प्रबोधसमये देहसंवाहनं चरेत् ||६०॥ ब्रझरन्धेऽक्षर धाम गोलोको मस्तकेऽस्ति च । उस्थिताय दद्याद् दन्तधावनमर्पयेत् । वैकुण्ठं तु ललाटेऽस्ति मालमध्ये रमापुरम् ।।४।। बलपात्रं प्रदयाच देहशीचार्थमित्यपि ॥६१|| मालान्तयोरमृताऽव्याकृतधामवयं स्थितम् । इस्तशीच कारयेच पात्रशुद्धि विधापयेत् । कर्णयोस्तु महाविष्णुवैराजौ द्वाववस्थितौ ॥४३॥ यथेष्टवारिमिदिव्यैरतीथंबलै. सुगन्धितः ॥६॥ नेत्रयोः सूर्यचन्द्रौ च स्नानमालेपनपूर्व कारयेचान्दने ले। नासायां मस्तो देवा मुखे नारावणः स्वयम् ॥४४॥ सुगन्धितेलसम्मिश्रेः सापयेतिलचूर्णकैः ॥६॥ ओष्ठयोरमृत दिव्यं मिष्टमानन्दसंभूतम् । आमलकादिचूणच मर्दयेत् साधुविग्रहम् । निहाय सर्ववेदाच मुखगमेंऽग्निदेवता ॥४५॥ दुग्धेन कापयेचापि परं शुद्धजलैरपि ॥६४॥ शन्दे वाणी शारदाश्री रूपे लक्ष्मीहि कन्धरे । वस्त्रैः सम्मायेद् देहं सुगन्धं प्रोक्षयेचथा। कण्ठे सर्वा ब्रह्मविद्या हृदये ब्रह्म शाश्वतम् ॥४६॥ वस्त्राधानं भूषणानि शृंगारं मालिकादिमिः॥६५॥ चेतनेऽहं परब्रह्म संकल्पे कृष्णदेवता। पुष्पैः सौभाग्यचूर्ण कुंकुमाऽक्षतचन्दनैः। वक्षसि धर्मदेवश्च पृष्ठे पितरो देवताः ॥४७॥ कारयेच ततो धूपं दीपं विळकं चन्द्रकम् ॥६६॥ पार्थयोधरुद्रौ विष्णुरसि तिष्ठति। कारयेद् रङ्गरूपाये रंजयेत् साधुविग्रहम् । उदरे चामपूर्णाऽस्ति नामी स्वर्ग सुराख्यम् ॥४८|| कललं नेत्रयोदद्यात् केशेषु तैलमित्यपि ॥६७॥ श्रीगणेशथ गुप्ते चैश्वर्यकोटया। थासन पट्टिकार्य च सिंडासन सतेऽपयेत् । कटयां पृथिवी द्वाबद्री चास्तोदयौ नितम्बयो। ॥४९॥ आवाहनं च पाय चाचमनीयं तथापयेत् ॥६८|| गण्डयोव ध्रुवद्वयम् ।

·कतिष्यसन्तानः* २५९ . नः अयं च मधुपर्क च दद्यात श्रीमाधवे रसान् । सर्ता प्रसाद भुञ्जीताऽऽथीर्वादान् धारयेच्छुमान् । नैवेद्यं च बलं ताम्बूलकं फलं दलं दिशेत् ॥६९॥ पुष्पाञ्जलिं सते दद्याद् दानं यथेष्टमर्पयेत् ।।८८ यज्ञोपवीतकं दद्यान्मेखलां योगपट्टकम् । एवं श्रीललने! साधोः सेवया गृहधर्मिणाम् । कम्बलं नक्तकं दद्यात्पुष्पगुच्छ करेऽर्पयेत् ॥७॥ सत्संगस्य बलात् सर्वाऽधानि नश्यन्ति सर्वथा ॥८९॥ नैवेद्यं भोजनं मिष्टं सुगन्ध भक्ष्यमित्यपि। सतां पुण्यं लभेतापि सम्पत्प्रट प्रमोक्षदम् । दुग्धसारं क्षीरमिष्टं पूरिकाः प्रायेद् दधि ॥७॥ प्रार्थयेत्त सतः साध्वी क्षमापयेचदग्रतः ॥१०॥ तक्रं नल प्रार्पयेच्च मुखवास तथाऽर्पयेत् । कृपासिन्धो दयासिन्धो शरणागतवत्सल। पर्येक वाहनं यानं पादुके छत्रमपयेत् ॥७२॥ साधो घसाधुलोकानामस्माकं साधो साधुलोकानामस्माकं शरणं भवान् ॥११॥ शयां दद्यात् स्वापयेच्च पवनं प्रार्पयेत्तथा। न साधनानि बानामि न पुण्यानि करोम्यपि । पादसंवाहनं देहमर्दन दास्यमाचरेत् ॥७३॥ नाऽऽराधनं पापहं च मोक्षदं साधनं न च ॥१२॥ यद्यदपेक्षितं दद्याद् दैहिकं मानसं च मे अगतीनां गतिस्त्वं वा। भवाऽरण्येऽतिदुर्गमे । प्रकाश चाऽप्रकाश च यदिच्छेचअपूरयेत् ॥७४॥ संसारसागरे नौका तारयित्री प्रवर्तसे ॥१३॥ एवं कुर्यात् सता सेवां पावनी श्रीप्रदां तदा । सर्वपापविनाशार्थ मुक्त्यर्थं सुखहेतवे। हरिए साक्षात् पूजितोऽहं तेनेयं सृष्टिरचिता ॥७॥ साधो कृष्णस्वरूपोऽसि त्वां प्रपद्ये हरेस्तनुम् ॥१४॥ सर्व पुण्यं कृतं तेन तीर्थे सर्वे कृतं तथा । वयं नित्यं पतिताः स्मो घोरे संसारकर्दमे । साधुपादबलं दिव्यं पिबेत् तीर्यादिपावनम् ||७६|| प्रक्षाल्य समुद्धर्तुं समर्थोऽसि समुखर ॥२५॥ सर्वे तीर्थ प्रतं दानं कृतं तेन तु सेवया । पूजने सेवने साधो न्यूनं वा क्रमवर्जितम् । साधुः प्रसादितो येन तेन कृष्णः प्रसादितः ॥७७|| मानहीनं च वा यचत् क्षमस्व शरणंजुषम् ॥२६॥ ओं नमो गुरुदेवाय साधवे परमात्मने। कृष्णा प्रसादितो येन ब्रह्मघाम्नि स मोदते। परानन्दमयो भूत्वा सर्वान् कामान् समश्नुते ॥७८॥ मुहुर्नमः ॥९७॥ अस्मदेवतरूपायोद्धारकर्ने इत्यभ्यर्थ्य साधुतोषणकाच्छ्रेष्ठं तुल्यं वा साधनं समर्थे नमस्कृत्य गुरुदक्षिणाम् । परम् । विसर्बयेत् सदाऽस्मत्सु प्रसनो तापस ॥९८॥ विद्यते नैव सरलं मोक्षार्थे गृहिणां भुवि ॥७९|| आयाहि नित्यमेवान पूजां गृहाण मामकीम् । सर्वपापहराः सन्तो हरिशीलपरा यता। मुक्ति मुक्ति च सम्पत्ति प्रदेहि मे कृपां कुरु ॥२९॥ ब्रझव्रतपरा यस्मान्महाभागवता यतः॥८॥ इति विसर्जितं साधु चिन्तयेद्धरिरूपिणम् । निबोधत प्रिये पल्यौ ! गृही यथा तु दोषयेत् । एवं साधुव्रतेनापि साध्व्यौ ! मोक्षा करे स्थितः ॥१०॥ पल्यै सर्वे प्रदायैव यथा पली प्रतोषयेत् ॥८१|| भन्तकाले साधुमता यान्ति साधुभिरेव ते। पुत्रं पुत्री यया प्रतोषयेद् यही तदिष्टदः। माक्षरं परमं घाम दिव्यं विमानगैः सह ॥१०१|| तथा साधु प्रदायैव तोषयेदमिवाच्छितम् ॥८२॥ नरो नारी सतः साव्या एवं पूजनमाचरेत् । आत्रे पित्रे पतये च प्रदायैव यथा गृही। वर्षे वर्षे च मासे वा सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥१०२॥ टं सते तथा दत्वा तोषयेत् सन्तमन्वहम् ॥८॥ यत्र साघोश्चरणं वगृहं गोलोकसहशम् । महीमानार्थमेवाऽयं गृही याहव्ययं बहुम् । साधुभत्ताः पार्षदास्ते नायों मुक्कानिकास्तु ताः॥१०३॥ करोति तु तथा कुर्यात् सतामर्थे स मोक्षमाम् ॥८४॥ पठनाच्छ्रवणादस्य साधुपूजाफलं मवेत् । सते पौष्पं समुकुट दद्यान्मूलि सुशोभनम् । अन्ते मक्या लभेतापि ब्रह्मधाम न संशयः ॥१०४॥ साधये प्रच्छदपीं दद्यात् पौष्पी च सूत्रनाम् ॥८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने बन्नीयात् पुष्पकटकान् भुपयोष प्रकोष्ठयोः। गृहगीतायां सर्वधर्मकर्मादिहीनानां गृहिणां भारार्षिक प्रकुर्वीत बहुवर्तिसमन्वितम् ॥८६॥ परमं मोक्षस्य साधनं साधुसत्संगति- प्रदक्षिण प्रकुर्याश्च कुर्याच दप्रवन्मुदा। रित्यादिनिरूपणनामैकनवति- पादयोमतकं दद्यान्मूलि हस्तौ निधापयेत् ॥८॥ तमोऽध्यायः ॥ ९१॥ भव

·२६०
* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता *
कृष्णनारायणप्रभो।
तन्त्र
प्राप्ता
कर्णयोः।
च
श्रीमाधवीप्रज्ञे प्रोचतुः-
नैष्ठिकाः! श्रीहरिः प्रातयोगनिद्रां विहाय च।
दिव्यवाद्यादिघोषादीन् शृण्वन् सनौ सरोजलैः ॥१८॥
भगवन्
करणासिन्धो
दधार वेषं सुभगं भूषाः शृंगारकाणि च।
स्वः सञ्जाते कृतकृत्ये माहाल्यभवणात् सताम् ॥१॥
सुगन्धानि
सर्वस्वस्तिचन्द्रका
शुशुमे
हरिः॥१९॥
अथाऽनादिकृष्णनारायणश्रीकृष्णमाधव !
माताश्रीकम्भरालक्ष्मी पुत्रस्य तिलकं व्यधात् ।
कर्तुमौहामहे सर्वा भवजन्यनयन्तिकाम् ॥ २॥ चन्द्रकं कौकुमं चापि चान्दनं केसरान्वितम् ॥२०॥
आशं देहि पते स्वामिन् सर्वाः कुर्मो महोत्सवम् ।
सन्तुष्टा
भगिनी भालेऽक्षतबिन्दु व्यपारे ।
अपूर्वमुत्सवं वीक्ष्य जीवानां मोक्षणं भवेत् ॥ ३ ॥
भवेत् ॥ ३॥ पिता मालां ददौ पुत्रकण्टे स्वर्णमणिसजम् ॥२१॥
श्रीन्तायनव्यास उवाच-
अथवं श्रोमितः कृष्णो मण्डपं सगुपाययौ ।
लोमशवाययो
पूजोपकरणान्वितः ॥१२॥
मुनयोऽनादिकृष्णाश्रीनारायणस्तदर्थनाम
सर्वनमस्कृतस्तूणे वाचयामास मंगलम् ।
गृहीत्वाऽऽा ददौ क ताभ्यः स्वाऽऽविदिनोत्सवम् ॥ ४॥ पुण्याई स्वस्ति चैवापि गणेशपूजनं ततः ॥२३॥
द्वाविंशतितमे
चन्मवत्सरे कार्तिकऽसिते। देहशुदि प्रोक्षणं च तिलक चन्द्रकं हरे।
भाये दलेऽष्टमी
तजयोत्सवसिद्धये ॥५॥ भाले चकार ऋषिराडाशीर्वादान
भाले चकार ऋषिराहाशीर्वादान् ददी ततः ॥२४॥
श्रीमगोपालकृष्णस्तु पिता मण्डपमुत्तमम्। पुष्पहारं गले रम्यं ददौ कृष्णस्य लोमशः।
क्लप्तयामास सहसा सौवर्ण राजतं शुभम् ॥६॥
ततो माता पिता माले बान्धवाच कुम्बिनः ॥३५॥
विशालं
योजनायाम पटमण्डपमित्यपि। तिलक साक्षत चक्रर्यवांकुराणि
गजासनं सौवर्णमण्डपे सन्न्यधादरेः ॥७॥ दमाशीर्वादवाणीं ततो
पाययौ ॥२६॥
लोमशो हवनार्थ वै कुण्डं चाकारयचथा। कृत्वा तु तिळकं हारं गले दत्वा स्तुति व्यधात् ।
समग्रोपकरणादि साघयामास लोमशः ॥८॥ नमस्कृत्याऽऽसनं प्राप विष्णुस्तत
विष्णुस्तत उपाययौ ॥२७॥
ब्रह्मप्रियायाः
प्रमदाः
पकानानि प्रचक्रिरे। हारं च मुकुट दिव्यं कुण्डले कौस्तुभं मणिम् ।
पधावतीप्रियाद्याश्च
हरिप्रियास्तथाऽपराः ॥९॥
दत्वा ननाम च ततः शंभुरुपाययौ हरिम् ||२८||
मण्डपेऽथ समावस्योपवेशनानि
नत्वा दत्वा पुष्पमालां चक्रे भाले सुचन्द्रकम् ।
क्लसयामास भगवान् ज्येष्ठो आता हरेस्तदा ॥१०॥ इन्द्रादयस्ततो देवाः सिद्धाभ साधवो ऽमलाः ॥२९॥
शुको प्राता द्वितीयश्च स्वागतार्थे स्थितोऽभवत् ।
भवन्तः श्रीहरि
पुपजरादरात् ।
सन्वष्टायाः कुमार्यच देवीनां स्वागतं व्यधुः ॥११॥ नारदायाः सूांद्यास्तिलक
आययुः सर्वलोकेभ्यो विष्ण्यपार स्वविमानकै ।
लोकपालाम पितरो गन्धर्वा: किमरास्तया।
अर्बकृष्णाष्टमीप्रातः कृष्णाशीदिहेतवे ॥१२॥ किंपुमांसो मानवाश्च विप्राः सन्तो जलेशयाः ॥३१॥
योगेधा! ब्रामसमयेऽवाद्यन्त वाद्यकोटयः। तीर्थानि सागरा नो वृक्षाय विरुषोऽपि च ।
मंगलानि च नारीणां कीर्तनान्यभवन् प्रगे ॥१३॥ देवा दैत्या दानवाथ भक्ताः सताच मागधाः ॥३२॥
विप्राणा
वेदघोषामाऽभवनाथीम्परायणाः । धारणा वैष्णवामान्ये शेवा गणाम पार्षदाः ।
गीतयमाप्सरा सरत्याः परितोऽभवन् ॥१४॥ अप्सरसो देवताम देण्या साध्या योगिनः ॥३३॥
गन्धर्वाणां किराणां किंपुंस गायनानि च। योगिन्यो गमिकाबन्दा भकानिकाम योषिता ।
सूतमागधबन्दीनां बन्दनानि शुमानि च ॥१५॥ वर्षाभमा नरा नामों यक्षा रक्षांसि बन्दिनः ॥३४॥
काव्योसमानि
कविषयभाममवस्तदा। विद्याधराध विद्वांसो कृष्णमान करमुकाः।
विधानाणां चारणानामासन् कथानकानि च ॥१६॥
नागा मादांसि च परायबाच वेदनाश्च ये॥३५॥
पणितानां नाटकानि सताना कीर्तनानि च। दिव्या दिव्यषपुष्मन्तः पुपक्षा परमेश्वरम् ।
नामधल्यानि साथीनां चासन् पयन्तिकोत्सवे ॥१७॥ भारात्रिक
महामुकामकर्मकानिकास्तदा ॥३६॥
सर्वशा।
सनकाद्या
व्यधुः॥३०॥

·* तिष्यसन्तानः २६१ नद्या वर्धमाननगरस्य बगहुरादरात् ।।४४॥ अभिषेक ततो पादयोश्चमत्सवे । कारयामास भगवान् पिता माता च बान्धवाः । उपदाब ददुः सवें महीमानोतमाः सुराः ॥३७॥ तर्पयामासुरीयाद्यान मिष्टानबलपानकै ॥२६॥ चिरं जीवाऽव नः कृष्ण क्षेमं व कुशलं तव । मुखवासप्रदानश्च विश्रामासनदानकै। आरोग्यं च धनं सम्पन्महैश्वर्याणि सन्तु ते ॥३८॥ सेवामिर्षिविधामिन सत्कार्योग्यवर्वन ॥२७॥ शरण्यत्वं दयाइत्वं मोक्षदत्वं सदास्तु ते। बुभूदेहिनस्तत्र जन्मबयन्तिकादिने । वंशविस्तारवत्वं देवाधिदेवरानता ||३९|| द्वाविंशतिवर्षसंख्येऽष्टम्यो त्रिलोकवासिनः॥८॥ सौख्यं सर्वविध तेऽस्तु सर्वानन्दादिशेवः । मध्यान्होचरवेलायो प्रार्थयामासुरच्युतम् । एवमाशीर्वादवाणीवाडा सुरादयस्तथा ॥४०॥ निबलोकान् पावयितुं समागन्तुं हरिं तु ते ॥५९॥ लोमशः स्वागत मानं धन्यवादान् ददौ तदा । वयाऽस्त्वेवं हरि प्राह विससर्ज समावकम् । ब्रह्मप्रिया समस्ताभ हरिप्रियाच योषितः ॥४१॥ विदाय प्राप्य ते सर्वे ययुलोंकान विना ॥६०॥ राधारमाश्रीकमलावृन्दापाशंवतीप्रिया ब्रह्मा तस्थौ गृहे तत्र कृष्णाशया सुखेन है। माणिकीसुखदालयमीभूलीलाभूतिशारदाः ॥४२॥ विमानस्ते ययुः सर्वे मुदा स्वस्वालयान् प्रति ||१|| सावित्रीपार्वतीसंशागायचीमगवनिया: अयाऽऽश्चर्यमभूचत्र शृणुवेदं मुनीश्वराः ।। देव्यस्त थेश्वरपल्योऽवतारिण्योऽपरा स्त्रिया ॥४३॥ राबा नाम्ना पुरानः ॥६२॥ पुषः परमात्मानं मालेऽस्य तिलकं व्यधुः। आगतोऽभूजन्ममहोत्सवे चान्ये नृपा यया। वृद्धथखलि दुखनाशाखलिं पुरअनस्य वै रात्री खप्नमभूचिरायितम् ||६३॥ पुष्पाक्षसाऽखलीन् कृष्णे निदधुर्जगदुईरिम् । कुंकुमवापिकाक्षेत्र मुहूर्ते बामपूर्वके । चिरं बीव सतीसाध्वीधतीशानन्ददो भव ॥४५॥ स्वप्ने ददर्श राबा स्वं पतितं ज्वलितानले ॥६४॥ सम्पयदो मोक्षदश्च नो हुस्वविचलो षस। निन्युस्तं विकराला वै दूता यमस्य दक्षिणाम् । एवमाशीर्ददुस्तस्मै कृष्णनारायणाय ता:॥४६॥ याम्यपुर्ण सर्वकर्मफलमोगार्थसंस्थिताम् ॥६५॥ भारात्रिकं च ताश्चक्रुर्जलं पपुश्च पादयोः। धर्मराजो ददौ दण्डं वीक्ष्य पापानि भूभतः। हरिस्ततो नरामारीनमश्चक्रे समुत्थितः ॥४७॥ परविचाऽपत्यनारीहर्ता वं कालपाशकम् ॥६६॥ वर्षितोऽहं महामाग्यैर्नमामि परमेश्वरान् । तामिक्ष घोरनरक भुंश्वेत्याह यमाधिया। गुरुन् वृद्धान् मातृकाश्च देवीर्देवादिकान्मुहुः ॥४८॥ नरनारीवश्चकस्त्वमन्षतामिलगो मव ॥६॥ समागतान् कृपयान मेऽर्थे तान्प्रणमाम्यहम् । भूतद्रोहकरस्त्वं हिंसको रौरवं सर्वे भवन्तु सुखिनो विष्ण्यपाः सम्पदन्विताः ॥४९॥ देहमरो न दाता वं महारौखगो भव ॥६८|| वंशविस्तारवन्तश्च लोकधामाधिपास्तथा । पशुपक्षिप्राणहा त्वं कुम्भीपाकगतो भव। निर्मया विमलानन्दमोगसम्पत्सुखोच्छ्याः ॥५०॥ पितृषिमनमक त्वं कालसूत्रगतो भव॥६९॥ इत्युक्त्वा श्रीकृष्णनारायणो राबनिनासने। पाषण्डपोषकस्त्वं वै संविशाऽसिदलं वनम् । आहूय पूज्यवर्गान्ध प्रददौ बहुदानकम् ॥५॥ भदण्ख्यदण्डका स्वं सूकराननके पत॥७०॥ सर्वसष्टयषिपान् पूर्व ददौ रत्नानि सर्वशा। प्राणिव्यथाप्रदाता वमन्धकूपगतो भव। ततः साधून् भूसुराश्च सूतमागधबन्दिनः ॥५२॥ पञ्चयशविहीनस्त्वं कृमिकृष्णगतो मव ||७१॥ मिक्षुकान् बालिका बालान् योगिनथ सतीजनान् । हिरण्यरत्नहर्ता खं सन्देशे नरके दासीदासांग भत्याध नराबारीः समस्तकान् ॥५३॥ अगम्यागमकस्त्वं वै विग्मसूागतो भव ॥७२॥ नत्वा नत्वा महामूल्यं धनं तेभ्यो ददौ हरिः । पाषण्डपोषकस्त्वं वैवरण्या पत सर्वया । यथायोग्यप्रसादाम च ॥५४॥ शौचाचारविहीनस्त्वं पूयकर्दमगो भव ॥७३॥ बदौ चके ततः कृष्णा समाविसर्जनं हृतम् । मृगयाव्यसनी वं वं वै याहि वैशसमुल्पणम् । अथ तेम्यो भोचनानि विचित्राण्युचमानि च ॥५५॥ अमृतार्थप्रवादी त्वं याखवीचिमाशिराः ||४|| पत। भूषापात्राऽम्बराणि ·२६२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के भव। करुणया समस्ता यमदूता ददौ कष्ट कादी विभी। मद्यपस्त्वं रक्तमद्याऽनलपानकरो मायापाराऽऽचारवॉश्चाऽभवत् हरे। गुर्ववश विधाता त्वं क्षारकर्दमके पत ||७५॥ आचकर्ष वै वृत्तिश्चेन्द्रियवाजिनाम् ||१४|| सर्वोद्वेगकरस्त्वं दन्दशूकगतो भव। तूर्ण ब्रह्मास्थितौ तिष्ठन् पुपूज परमेश्वरम् । साध्वम्यागतपूजानी वक्रतुण्डगतो भव ||७|| ऋषीन् साधून वैष्णवाश्च नेमे परमभाववान् ।।१५।। एवमुक्त्वा यमो याम्यान्नृपं नेतुमुवाच ह । स्वभृत्यान् शिक्षणं दत्वा त्यक्त्वा तत्र कलेवरम् । दुःखं ताडनेश्छेदनैस्तथा ॥७॥ भागतन विमानेन दिव्येन मुक्तशोभिना ॥१६॥ घातनैहिताहैन पेषणः कर्तनस्तथा । ययौ धामाऽक्षरं शीधं पश्यता सर्वदहिनाम् । वहिपानै विषदानैः श्वारपातनकैस्तथा ॥७८॥ श्रत्वा याम्यप्रदत्वान् वै दण्डान् सऽनुयायिनः ॥१७॥ तत्यजुर्भृत्यवर्गास्त गलरोधैश्यान्वकर्वजधातैर्मुहुर्मुहुः दूषणानि ह्यपानि गमनैश्वाकर्षणैः शस्त्रिभूतले ॥७९॥ जयकारोऽभवद् राज्ञश्चोर्ध्वकृत्यं तताऽभवत् ॥१८॥ सर्व मन्त्र ताम्रबन्धेलिनेश्व भूपस्याऽनुचराः पाशलम्बनकैस्तथा । जगहुरन्युतात्। खामनप्रवासैश्च पूयशोणितपातनः ॥८॥ नामधुन्य जरहुश्च कृष्णनारायणप्रभो ॥१९॥ एवंविधानि दुःखानि भुक्त्वा स्वप्ने नृपश्चिरम् । बालकृष्णस्वामिकृष्णाऽनादिकृष्णप्रभो एवं धुन्यं प्रचक्रुरते ययुर्नजं निष्कासितो बहिश्चापि प्रवासितो विदायवान् ||८|| पुरं प्रति ॥१०॥ आययौ स्वनिवामें वै वर्धमानपुरे हि सः । हरि प्रभुम् । जगदुर्नुपमोक्षं च भेजुस्ततो सम्मानितो तृपो लोकमहोत्साहै। इत्येवं वर्चुलं प्रजादिभिः ॥८॥ तत्राऽऽश्वर्यमभून्मयोदितम् ॥१०॥ पठनाच्छ्रवणादस्य राज्यासने स्थितः पश्चाद् विश्रभ्य च दिनान्तरे । स्मरणान्मुक्तिभाग भवत्। यात्रायें प्रययी कुंकुमवापी कृष्णसनिधौ ॥८॥ मायां विहाय पापानि अझलोकगतोऽभवत् ।।१०२॥ चन्मजयन्तिकाहे वै तत्र कृत्वा महोत्सवम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थ तिष्यसन्ताने विदार्य स ललामापि तावनिद्रोस्थितोऽभवत् ॥८४॥ श्रीहरेद्वाविंशतितमो जन्मजयन्तीदिनोत्सवः, वर्धमान- शुशोच बहुधा राजा किमिदं खप्नमुल्बणम् । पुरेशिनुः पुरचयपते: स्वप्न सर्वनरक- पृच्छामि परमात्मानं दृष्टं यत् तत् समस्तकम् ||८५॥ भोगततः शीघं श्रीकृष्णनारायणस्वामि- राखा पुरञ्जयः शीघ्र कृष्णनारायणाय वै। सनिधी मोक्षणं चेत्यादिनिरूपणनामा श्रावयामास वृत्तान्तं शोक चकार वै क्षणम् ॥८६॥ द्वानवतितमोऽध्यायः ॥ १२ ॥ अनादिश्रीहरिः प्राह राबस्त्वं पापकृत् पुरा । पश्चाद् भक्तोऽसि बातोऽत्र महापापी पुराऽभवः ||८७|| श्रीपद्मावतीप्रथेप्रोचतुः- सहमयुगपरन्तं पापफलं तवाऽभवत् । भक्तप्रियहरिकृष्णस्वामिनारायणप्रभो भोगाय यमलोके वै तत्सर्वे बिलयं गतम् ॥८८॥ ब्रह्मा पितामहः कस्माद् रक्षितोऽत्र स्वसनिधौ ।। १ ।। ममाश्रयेण वै राजन् यदंशः स्वप्नके त्वया । भुकः सर्वोऽपि रात्रौ वैन शेषं तव विद्यते ॥८९॥ श्रीकृष्णनारायण उवाच- अथाऽधुना मम मन्त्रं ग्रहाण शुद्धमावनः। মাই श्रीकृष्णनारायणी मुक्तो भूत्वा प्रयाशेवाक्षरं धाम परं पदम् ॥९०॥ देवेशपितनागादीन् तेषां स्वीकृत्य चाऽर्थनाम् ॥ २ ॥ खमम्नी पतितो राजन् नाऽऽयुष्यं तव विद्यते । तेषां तेषां भवनानि ततविद् गन्तुमाह तान् । अश्वपटूसर-क्षेत्रे याहि घामाऽक्षरे मम ॥९॥ तलस्यीकृत्य भगवानियेपैतमजाऽऽस्पदम् ॥ ३ ॥ इत्या भीकृष्णनारायणो मन्त्र तु भूभवे। सत्यलोक प्रगन्तुं वै ब्रमणा सह कार्तिके। 'भो नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥९॥ ब्रह्मणो मानसपूत्यै प्रारूप निजान्ति के ॥ ४॥ ददौ पारि ददौ नैवं पादप्रक्षालनोद्भवम् । अर्जकृष्णनवम्यां मां हरिं ब्रह्मा प्रणम्य तु। पादबलं दिव्यदृष्टिभूव ह॥९३॥ भपूच्छत् कारणं स्वस्थ निरोषस्य सुखासने ॥५॥ - महे। पपी राखा

·* तिष्यसन्तानः
२६३
भगवन्
क्षणात् ॥३०॥
अहं न्यवेदय तत्राऽस्मारयं च तदर्थनाम् । श्रीनरनारायण उवाच-
सर्वब्रह्मप्रियाहरिप्रियाद्यामिः सव ह॥६॥
कृतप्रार्थनस्थानीयालयान् गन्तुं बेघसम् ।
शृणु बद्रीप्रिये कृष्णो
तु
द्वाविंशं स्वजनेमहम् ।
कृत्वा
ब्रह्मापि च कृपां लध्वाऽनुष्यश्चातीय
पुरखनमोझोत्तर सत्यस्तरं
प्रति ॥२४॥
तत्क्षणम् ॥ ७॥
गन्तुं सनोऽभवत्र सेवका अपि सर्वशः।
मह्यं न्यवेदयत्तत्र यथायोग्य हितं निजम् ।
द्वादश्यां ते कृताहारा विमानस्थाः सरोवरम् ॥२५॥
भगवन् सत्यलोके मे दीपोत्सवं विघापय ॥८॥
वापी क्षेत्राणि नत्वाऽपि नत्वा स्वद्विस्वरूपिणम् ।
अन्नकूटान् दिव्यभोगानर्पयिष्यामि भावतः।
सेवालामो हि गायन्याः सावित्र्याच भविष्यति ।। ९ ।।
नरा नार्यो हर्षयुक्ता यात्रार्थ निर्ययुर्हि खे॥२६॥
विमानं जयनादेश्व सहित चाऽम्बरेऽप्रगम् ।
सत्यवासिसमखाना तत्र सेवा भविष्यति । शनैर्गतिपरं बात विमुच्याऽभ्राणि वै क्षणात् ॥२७॥
तवाऽजनानां सर्वासां दर्शनं च भविष्यति ॥१०॥ मनोवेगेन च
मुवा
स्वर्गे महर्जनं तपः।
यदिष्टं तत् सत्वरं वै विधेहि
प्रमो।
सत्यं प्राप मुहूर्तेन महाश्चर्यमभूद्धि तत् ॥२८॥
मत्प्रियेऽहं तदा
कृष्णनारायणोऽगदं तमोम् ॥११॥ सर्वासां योषितां दासीदासाना वेगदर्शिनाम् ।
सुस्वीकृतवान् ब्रोक्तं तस्मात् सजेऽद्य तिष्ठतम् ।
उद्घोषः सर्वतो जातो यात्रायां भगवान् ययौ ॥२९॥
सर्वाभिश्चाऽगनाभि
स्वता सन्तुष्टया सह ॥१२॥ सर्वलोकेषु सर्वत्र सा वार्ता प्रासरत् क्षणात् ।
दासीमिः सेविकामिश्च लोमशादिमहर्षिमिः ।
योगिनो देवताश्चापि दिव्यशा विविदुः
पार्षदैर्मृत्यवगैश्च
सह
सजो भवाम्यहम् ॥१३॥
आययुः सत्यलोके ते हरि नेतुं निजालयान् ।
श्रीश्वेतायनव्यास उवाच-
क्रमात् कृष्णोऽपि तानाह समागन्तुं यथायथम् ॥३१॥
सत्यलोके तदा सावि | सत्यलोकनिवासिनाम् ।
कृत्वा चैकादशी कृष्णनारायणो बगत्ममुः।
श्रीकृष्णस्याऽऽगमे जाते महानन्दो व्यजायत ॥३२॥
शतयोबनविस्तार विमानं
सूक्ष्ममावगम् ॥१४॥ स्वागतं सत्यलोकस्था
ब्रह्मपुत्राः सनातनाः।
वर्षयामास सहसा ज्योम्नि सर्वाऽऽसनाऽहकम् । सिद्धाः सनत्कुमाराद्यास्तथा सत्याधिकारिणः ||३||
दिन्यं वैकुण्ठतुल्यं वे हिरण्यब्रझनामकम् ॥१५॥ देवाश्चक्रुहरेस्तत्र वाद्यमालाईणादिमिः।
सर्वदिसर्वभोगाव्यं
सर्वकामप्रपूरकम् ।
फलाऽशतसुपुष्पायेाजासुगन्धिसद्वैः
॥३४॥
विमानेऽत्राऽनादिकृष्णोनारायण श्रीवलमः
॥१६॥
अझा ब्रह्मपुरी सर्वो शृङ्गारशोमितां ब्यधात् ।
सुगन्धिसिक्तमागों
ध्वजपताकिकोर्जिताम् ॥३५॥
निषसाद द्रुतं सर्वदासदासीप्रसेवितः।
सुवर्णकलशै
रम्यां हारतोरणशोभिताम् ।
अय हलहलाशब्दो यात्रार्थे चाऽऽजया हरेः॥१७॥
सत्यामिदेविकामिश्चसुवेषामिरलंकृताम्
॥३६॥
अमवत् कुंकुमवापीनगरेऽमित
अवंगः।
मन्दिरागारसुन्यस्तस्वस्तिकादिविराजिताम्
नार्यः
समस्तवेषान्या
नीतभूषाम्बरास्तथा ॥१८॥ कदलीस्तम्भशाखापगोपुरैः शोमिता
तदा ॥३७॥
सर्वशृङ्गारकरणा
प्रतिष्ठन् यानसनिधौ।
विमानैर्वाहनैईसैर्बहुभिः
सलाम् ।
आश ददौ स तास्तूणे चारुरुहुर्विमानकम् ॥१९॥ विविधैर्दिव्यवाद्यैश्च नादिवा सुमनोहराम् ॥३८॥
श्रीहरिः स्वपितरी सम्प्रणम्याऽपि विमानके।
सत्यदेवैर्देविकामियाप्सरोमिरलंकृताम्
द्वितीयेन स्वरूपेण ब्रमणा लोमशेन च ॥२०॥ सिंहल्यानहंसहस्तिमृगवेषितसैन्यिकाम्
॥३९॥
सहित स्वपार्षदैः सर्वप्रियामिः संव्यराबत। दिव्यकुसुमैगुच्छैच विकीरिता समन्ततः।
अथ वाद्यान्यवाद्यन्त पुष्पचन्दनवृष्टयः ॥२१॥ दधिमांगल्यसंशोमदगारसौषराजिताम्
॥४०॥
अम्बरादभवस्तत्र जयनादास्ततोऽभवन् । कराऽऽत्ताऽक्षतपुष्पादिसिदाभिः सुप्रतीचिताम् ।
अथ श्रीबदरी बद्रिकाश्रमे श्रीनरायणम् ॥२२॥ कृत्रिमोद्यानसंशोमच्चत्वराऽऽवासशान्तिदाम् ॥४१॥
श्रवा घोषान् दिव्यशक्त्या पप्रच्छ श्रीहरेः कयाम् । कामकल्पलतावृक्षमालामिरभिराजिताम्
क यानादितदाऽऽह श्रीनरनारायणोऽपि
ताम् ॥२३॥
सत्यां ब्रह्मपुरी कृष्णनारायणो
हि वेधसा ॥४२॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * सुरः। च ताः। नीयमानश्वाविवेश वर्षितः पूजितः पूजितो वन्दिता सबैमोनितोऽमृतसद्रसे। भ्रमित्वा श्रीहरिर्दीधी सत्यां वै लक्षयोजनाम् ||४|| नीराजितो वर्धितश्चाऽऽययौ ब्रह्मालयं पुनः॥६॥ विमान स्थिरीकृत्य हंसयानमुपाविशत् । धनलक्ष्मीमहापूजा ब्रह्माद्याश्चक्रिरे ततः। ब्रह्मणो मवनं ब्रह्माऽनयच्छ्रीपरमेश्वरम् ॥४४॥ त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां कृष्णपूबा प्रचक्रिरे ॥३३॥ ब्रह्मा ब्रह्मपुत्राश्च सनकाया महर्षयः। दीपावल्यां शारदाश्रीमहापूबां प्रचक्रिरे। ऋभुश्व नारदाद्याच •पुपूजुः परमेश्वरम् ॥४५॥ कोटिसिद्धाः कोटिसन्तो नैष्ठिका ब्राकोटिकाः ॥२४॥ पादामृतं पपुश्वारात्रिक चक्र: समुत्सुकाः। ऋभुर्नीराजनं चके ब्रह्माऽप्यपूजयन् मुद्रा। हारान् भूषाबन्दनादि समयं च ततोऽस्तुवन् ॥४६|| सावित्र्याद्याः सतीनार्यो लक्ष्मीपूना प्रचक्रिरे ॥६॥ पावितः सत्यलोकोऽयं भगवन् कृपया त्वया । दिव्यसरिरमृताद्यैरभिषेक प्रचक्रिरे। सेवायां न समर्थाः स्म क्षमस्वाध्यक्तिमच्युत ॥४७॥ शृङ्गाराणि समस्तानि समस्तभूपणानि च ॥६६॥ ब्रह्मा दिव्यसभायां च निन्ये श्रीपुरुषोत्तमम् । समस्त वेषसौभाग्य लक्ष्म्या देव्याः प्रचक्रिरे। विश्राम प्राप भगवान् भोजितश्चामृतादिभिः ॥४८॥ सत्यलोक ब्रह्मदीपावलिकोटिसमुज्ज्वलम् ॥६७॥ सावित्रिकागायत्रिकासरस्वतीस्त्रियः। चक्रिरे दीपनिवहैः पुण्यात्मक समस्ततः। साव्यश्व सिद्धयश्चापि सुराण्यः कोटिशोऽपि च ॥४९॥ नृतगीतमहामोदाऽमृतादिमिष्टभोजनः ॥६८॥ पुजः श्रीहरि तन तथा श्री माणिकी रमाम् । महीमानमहानन्दं जनयामासुरीशिकाः। लक्ष्मी प्रज्ञा पाशवतीं राधां च शारदां सतीम् ॥२०॥ अनकूटोत्सवं बदा चकार बहुवस्तुकम् ॥६॥ कृष्णनारायणपती पूजयामासुरेव सत्यलोकामनिवहान् पाचितान् सुसुधाभूतान् । उपदा विविपाश्चापि दद्धर्दिव्यास्तदुन्नवाः ॥५१॥ मिष्टामानि समस्तानि क्षारामानि तथैव च ॥७॥ ततधारात्रिक चक्रमोंजयामासुरीश्वरी। रस्यानानि च भक्ष्याणि भोज्यानि विविधान्यपि । ब्रह्माप्रियादिकाः सर्वा दासीदासान् समस्ततः ॥५२॥ लेखानि रसयुक्तानि पेयानि विविधानि च ॥७॥ विश्रान्तिमन्दिरेग्वेता ददुर्विभमणं तथा। आस्वाद्यानि समस्तानि चोव्याणि चोत्तमानि च । सर्वप्रदानकैदथ्यो भगवत्योऽहणां तिक्रमिष्टाम्लकटूनि व्यधुः ॥५३॥ प्रवाहितानि यान्यपि ॥७२॥ सेवा चकुर्महीमानयोषिता सर्वतोऽपणः। सहायकानि सर्वाणि सक्षाशुष्काणि यानि च । ब्रह्माऽभवत् कवचस्यः सावित्र्याद्या मुदान्विताः ॥५४॥ मर्जितानि संस्कृतानि दिव्यगन्धरसानि च ॥७३॥ सनकाद्या साधवथाऽभवन् कृतार्थकास्तदा। शाकपत्राणि रम्याणि भाजा भाजी: रसप्लुताः। बद्रिप्रिये! ब्रमसत्ये क्षणमात्र तु भूवले ॥५५॥ कन्दमूलानि सर्वाणि फळपुष्पाणि यान्यपि ||७४|| युगाऽयुतायते चापि मानवस्य कृते उत्कृष्टोत्कृष्टरूपाणि सर्वकलाकृतानि न तु योगवां चापि भगवतां वथाविधा ॥१६॥ स्वर्णपात्रेषु महास्थालेषु कोट्यर्बुदेषु च॥७५॥ ईश्वराणां न च तथा सुतरां भीहरेनहि। दिव्यमाननवर्येषु कलशेषु जलानि च। काले दैये कृतं येन वामनत्वं कृतं तथा ॥९७|| साक्षात्फलानि पुष्पाणि वीजानि मञ्जरीस्तथा ।।७६|| संकल्पाधीनमस्याऽस्ति का तत्र कालकल्पना। संस्कृत्य शिम्बिकाश्चापि न्यषुः श्रीहरिसनिषौ। बद्विप्रिये हरिकृष्णा हरिकृष्णः प्रपूर्ण ब्रह्मणो मनः॥५८॥ स्वर्ण इंसासने राजकृष्णो ब्रमप्रियादिमिः ॥७७॥ ब्रक्षणाऽऽदिदेवाना मन्दिरेषु ययो बुभुजे ब्रह्मणाऽदिष्टः सावित्र्यादिभिरर्चितः। सौषेषु सनकादीनां साधूनां प्रययौ पुरा ॥५९॥ प्रशंस्याऽमानि मगवान् श्रीप्रशामाधवोषवः ॥७८॥ ब्रह्मग्रीळतानां नैखिकानां महात्मनाम् । गायच्याथा ब्रमपल्यो व्यवनः पवनं ददुः। सिवानामाभमभेटेपनि नारामगो ययौ ॥६०॥ साविच्याद्या पुनस्तत्र परिवेषणमाचरन् ॥७९॥ पूषिता साधुसंधैम ततो गरिहायपि । हरिस्तृतो हरे पस्यो दास्यो दासाम सेवकाः । समाबानियादेवापु भगवान् गयौ ॥६॥ साधवः पार्षदास्तुप्ताबजुक च व्यधुस्ततः ॥८॥ वतः।

·कतिष्यसन्तानः २६५ तत: ये ॥८८॥ वार्यमृतं पपुश्वापि मुखवास च जगहुः। कोटिकोटिगणाऽग्यो हरो मुदितमानसः। ताम्बूलक तु मगवान् सर्वाध श्रीहरिप्रियाः ॥८॥ अभ्याययौ हरिं चक्रे दण्डवत् गणकोटिमिः ॥१०॥ मुखवासानि चान्यानि दिव्यपूगीफलान्यपि । ज्योतिर्मये पुरे कृष्णं भ्रामयित्वा विमानगम् । तथा सुगन्धिबीनानि शीतकणांच जगृहुः ॥८६॥ जे स्वर्णालये निन्ये पुपूज पुष्परक्षकैः ॥१०१॥ भुक्त्वोत्थाय हरिकृष्णो निषसाद महासने । आरात्रिक चकारापि मोजयामास चाऽमृतम् । ब्रहा बझपल्यध ब्रह्मपुत्रादयस्तथा ॥८३॥ सर्वानुगयुत कृष्णं सेवयामास शंकरः ॥१०॥ प्रसादं श्रीहरे सर्वे बुभुबिरेऽतिमावतः । गणा गणिका सत्यश्च श्रीसतीसहिता हो। सनकाद्या: ऋषयश्च म्वाद्या नैष्ठिकोचमाः ॥८॥ लम्यादीनां च शुश्रुषां चक्रिरे प्रतिभावतः ॥१०॥ सत्य: साध्व्यः शारदाद्या बुभुजिरे प्रसादकम् । हरिस्तेभ्यो ददौ मन्त्र ताभ्यश्च नैअमुत्तमम् । श्रीभगवान् सत्यलोकवासिम्य आदरात् ॥८॥ वैष्णवान् संविधायैवाऽऽसाय पूर्वा ततः परम् ॥ ०४॥ शरण्या शरणे प्राप्तान् ददौ मन्त्रं नि स्वयम् । स्वयंभूमनुनाऽऽगत्यार्थितः कृष्णो ययौ सह । 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा ॥८६॥ अर्चित: पूजितः सर्वसम्पत्रिर्षितः प्रमुः ॥१०५॥ 'यों बाळकृष्णाय विभहेऽनादिकृष्णाय धीमहि । सेवितः बातरूपादिनारीमिः श्रीप्रमापतिः। तनः श्रीशः प्रचोदयादि ति मन्त्रं ददौ तथा ॥८७॥ प्रतोष्य तं मर्नु चान्यमनूनामालयान् ययौ ॥१०६॥ सत्यलोके कोटिशोऽपि सिद्धाः साध्याश्च नैष्ठिकाः । सर्वे ते मनकः स्वस्वमन्दिरे चांगनायुतम् । पूर्वप्रपूर्वकल्पीयदेवाद्या न्यवसँग अवस्थाप्य मनुं प्राप्य पुपूजः सम्पदा हरिम् ॥१०७॥ सर्वे ते वैष्णवा जाता कृष्णनारायणाश्रिताः। मनूनां पक्षिकाः कृष्णपतीः पुपूजुरादरात् । देवा देव्यः समस्ता वै नामधुन्यं प्रचक्रिरे ॥८९॥ आरार्षिक ततश्चक्रुर्भोजनानि व्यधुस्तथा ॥१०८॥ 'कृष्णनारायणकृष्णनारायण नरायण। तेभ्यः प्रसन्नो भगवान् ददौ पादौ तु वक्षसि । अनादिश्रीकृष्णनारायणस्वामिन् रमायण ॥९॥ प्रस्थापितस्ततः कृष्णो विमानेन निजेन तु ।।१०९॥ इत्येवमुत्सवं चाणकूटस्य संव्यधात् । समाप्य भ्रमणं सत्ये तपोलोकमुपागमत् । दक्षायाः ब्रह्मपुत्राच नारदाद्या महर्षयः ||९६॥ सत्यलोकगताः बद्रीप्रिये ! मार्गशीर्ष कृष्णप्रसाद जगृहुर्मुदा। सर्वस्ववर्गसंयुतः ॥११॥ नृत्यं च कीर्तन चक्रर्गान्धर्वा नारदादयः ॥१२॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने ब्रह्मसरसोऽप्सरसो व्यधुत्यानि ब्रह्मणाऽथितो भगवान कोट्यधुंदादिपल्यादिसहितः शत- योगिनो यतया सिद्धास्तापसा ब्रह्मचारिणः ॥२३॥ योजनविमानेन सत्यलोकं ययौ, तत्र दीपोत्सवाऽन- चक्रिरे नामधुन्य कृष्णनारायणप्रमोः। कृयाटिमहोत्सवे ब्रह्मसिद्धयतिमनुप्रमृतिमिः अपुनर्मारका देवाः सत्या. सत्यनिवासिनः ॥१४॥ पूजितो हरिस्तान् मुखयित्वा तपोलोक- पूषनं श्रीहरेश्चक्रुरागत्य अक्षमन्दिरम् । माजगामेत्यादिनिरूपणनामा त्रिनवति- प्रसाद जगहुस्ते च मन्त्र च जगृहुहरैः ॥१५॥ तमोऽध्यायः॥ ९३ ॥ अथ भीमकृष्णनारायणः प्रसाध वेधसम् । श्रीनरनारायण उवाच- विष्णुनाऽमिष्टतः प्रायानारायणालय ततः ॥१६॥ विष्णुलोकं विशाल मै प्राप्य विष्णोस्तु मन्दिरे। शृणु बद्रीप्रिये प्रशापारावतीश्वरः। विष्णुना च श्रिया सर्वपार्षदैः कृतमुत्तमम् ।।९७॥ तपोलोक प्राजगाम तापसानां निवासनम् ॥१॥ स्वागतं पूजन दिव्यकौस्तुभायण अर्यमादिकपितृणां पुण्यस्थान परं दिवम् । जग्राहोर्जस्य पूर्णायां तिथी पद्मावतीपतिः ॥९८॥ पूर्वकल्पोद्भवाः स्थानविष्ण्याधिकारिणः सुराः॥२॥ भोजनं च शुर्म पानं प्राप्य पूर्वा प्रिया कृताम् । अधिकार समाप्यैव यत्र वसन्ति निर्भया । विमानेन गयो ज्योतिर्मय हरपुर प्रमुः ॥९॥ ऋषयो मुनयचापि पितरः भाषणाम ये॥३॥ वै मुदा। मुदा।

·२६६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता - अपि ॥२४॥ ते ॥१२॥ ते। याम्याः सम्वत्सराः कालाः कालाधिदेवताश्च याः। सर्वसार्यसहित खपूजयन् यथाधनम् । ये नैष्टिकास्तापसाच वृथाः पुण्यामियोगिनः॥४॥ ब्रह्मसत्त्वायनाद्याश्च मुनयोऽप्यनयदरिम् ॥२३॥ वैराबाब तथा देवाः सर्वथा दाहवर्जिताः। यथाधनं च सत्कारं ह्यकुर्वन् भावसंभृताः। प्राजापत्या देवताथ सौम्या बर्हिषदस्तथा ॥५॥ अवणाद्याः पितरश्च पितृराज्यकरा अमिष्वाचाच काव्याच नातवः सोमपास्तथा। सपत्नीकाः सपत्नीक श्रीकृष्णं स्वगृहेऽनयन् । भटकापतयश्चापि लेखास्तथोमपा अपि ॥ ६॥ अपूजयन्नमोजयन् तथाऽशृंगारयन् प्रभुम् ॥२५॥ दिवाकीव पितरवछन्दबाः पितरस्तथा। तथा याम्या: पितरश्व धर्मघनाख्यमुख्यकाः। भाददेवाच पितरो यज्वानोऽयोनिबास्तथा ॥७॥ सहसयो हरि नीत्वा वालयेष्वम्यपूजयन् ॥२६॥ ब्रमचयेंण तपसा यशेन प्रबया तथा। तथा सम्वत्सरपरिवत्सराद्याश्च पितृकाः। भदया विद्यया दानः भदायुकेन कर्मणा ॥ ८॥ स्वस्वकुटुम्बसहिताः स्वालयेष्वनयन् प्रभुम् ॥२७॥ परलोकगता ये ते यत्र वसन्ति तापसे। अपूजयन् यथाद्रव्यं बमोनयन् सुधानकम्। वारुणा भगवश्थापि आमेयाऽऽगिरतास्तथा ॥ ९॥ आरात्रिकं प्रचक्रुश्च ददुः स्वर्णमणीन् बहून् ॥२८॥ मारीचामात्रेयकाच पौलस्त्याः पौलहास्तथा । तया कालाधिदेवाख्याः ऋतवो मासपक्षकाः। वाशिष्टा वसवभापि ब्रामाणा पितरच ते॥१०॥ पितरः श्रीहरि निन्युनिजालये समाऽऽर्चयन् ॥२९॥ प्रजापतय एवैते यमो राबा प्रजापतिः। अथ ये नैष्ठिका वृद्धास्तापसाः पुण्यसञ्चयाः। कार्दमाः काश्यपाः शेषा विक्रान्ताः सुभवादयः ॥१॥ पितरः पुण्यजननाऽभिधास्तेऽप्यनयन् हरिम् ॥३०॥ बहुपुत्राः कुमाराच विवस्वन्तः शुचिश्रवा स्वस्वालयेषु विधिवत् परमेश्वरम् । प्राचेतसोऽरिष्टनेमिबहुलाः पितरश्च अथ वैराजदेवाश्च तपोलोकनिवाविनः ॥३१॥ कशोश्चयान पितरः प्राजापतय स्वर्णदहनप्रमुखा निन्युर्नारायणं प्रभुम् । बालखिल्यास्तथा वैखानसा अधिमुवावुभौ ॥१३॥ स्वस्खालयेषु विधिवद् राजाधिराजवत् प्रभुम् ॥३२॥ एते सर्वे तपोलोके वसन्ति पुण्यभोगिनः । पूजयामासुरीशेशं मणिरत्नानि ते अनादिभीकृष्णनारायण तत्र समागतम् ॥१४॥ मथ प्राजापत्यदेवास्तपोलोकनिवासिनः ॥३३॥ विदित्वा चाऽयमा राजा कोटिसैन्यैश्च तापसः । योगाहारामिधाद्याश्च निन्युः पार्वीप्रमुम्पतिम् । देवीमिर्मातृभियंका कृष्णसनिधिमाययौ ॥१५॥ खवालयेषु देवेशं पुपूर्णः परमाहताः ॥३४॥ आर्यम्णी निवनगरी श्रृंगार सर्वतोमुखीम् । आरात्रिकादिक चक्र जयामासुरच्युतम् । प्रावेशयरिं सर्वस्वीविमानसमन्वितम् ॥१६॥ अथ सौम्याच पितरबान्द्रायणादिनामिनः ॥३५॥ महासौधे निजे सिंहासनेऽयमा न्यषादयत्। निन्युः श्रीपरमात्मानं निबालयेषु भावतः। अपूचयरिं रला पुष्पैः सुवर्णभूषणः ॥१७॥ अमृताद्यैः समानर्चुभोजयामामुरमृतम् ॥३६॥ चन्दनाव पीयूषैरमौरक्षतादिमिः । चन्द्रकान्तादिरलानि ददुः पूषाक्षणे चते। मभोजयहिष्यमोगर्मोज्या विविधखया ॥१८॥ अथ बहिषदाचापि पितरस कुशिकादयः ॥३७॥ मारार्षिक चकारापि पापी पादजलामृतम्। स्वस्थालयेषु नाथ तं निन्युरानचुरत्सुकाः। आर्यादेवी च तत्पली राश पितधरीरिणाम् ॥१९॥ यथाधनं सत्कार प्रचक्रुभोवनादिभिः ॥३८॥ परमात्मानं तथा ब्रमप्रियादिकाः। मथ पितरमामिप्वाचाद्या मासुरादयः। मोबयामास सर्वाखा मार्यादेवी हि मातृका ॥२०॥ निन्युनारायणं स्वस्वसौधेवानचुरच्युतम् ॥३९॥ अथ सौषे पौषमासे कणोऽयम्मो बसखतः। पायसादीनि भोज्यानि दस्ते पावनानि । तपोोकनिवासानानामाख्येषु ययो मुहुः ॥२१॥ अय काम्यपितरोऽपकमोचनरागिणः ॥४०॥ महातो बामदेवादयो ये तु महर्षयः। निन्यस्वे परमात्मान स्वस्थाल्येष्वपूजयन् । स्खलमन्दिरवर्षेषु भीकमनयन्मुदा ॥२२॥ अथ सोमायनाद्याम सुधाधिनः ॥४१॥ ददुः। ये सोमपाम ·* तिष्यसन्तानः २६७ व्यधुः। व्यधुः। निन्युस्ते श्रीहरि स्वस्वालयेष्वानचुत्सुकाः। मोजयामासुमकृष्टाऽमृताभानि रहे ग्रहे। सुधाभोज्यानि रम्याणि कारयामासुरच्युतम् ॥४२॥ भ्रामयामासुरीशेर्थ प्रामे ग्रामे गृहे पहे ॥६॥ अथाऽएकापतयोऽपि तापसाः पितरोऽपि च। शयनासनमोगाँध ददुस्ते गन्धिमालिकाः। उचथ्यकायनाद्याच निन्युनिखाल्ये हरिम् ॥४३॥ ম वेषाँच प्रददुर्मणिरतसगादिकम् ॥१२॥ पुजु जयामासुरारात्रिकादिक पात्राऽऽसनाऽनयंशृङ्गारादि ददुर्ययाययम् । अथ लेखाच पितरो विप्रलीपादयो हरिम् ||४॥ नवीनोपकरणानि ददुस्ते कमलेशिने ॥६॥ निन्युनिंबाश्रम हर्षादानचुम्योपदा आहाराश्च विहाराबार्पयामासुः परात्मने । भोजयामासुरत्यर्थ सेषयामासुरीश्वरम् ॥४५॥ पुण्योद्यानेषु वाटीषु बनारण्याद्रिभूमिषु ॥६॥ अयोष्मपाध पितरः फेनिलेहादयो हरिम् । निजराज्येषु सौषेषु प्रबासु वसतिष्वपि। निन्युनिचाश्रमेष्वेवाऽऽनर्चुः भीपुरुषोत्तमम् ।।४६॥ भ्रामयित्वा सर्वराब पवियामासुरुसुकाः ॥६५॥ नवनीतादिभोज्यानि ददुस्ते यथाधनम् । पपुः पादामतं ते ते तास्ताच योषितः शुभाः। अथ ये तु दिवाकीर्त्याः पितरः ऋषिकादयः ॥४७॥ भोजयित्वा हरिं तस्य प्रसाद लेमिरे नियः॥६६॥ तेऽपि निन्युहरि नैबालयेष्वानचुरुत्सुकाः। नैनं सौभाग्यमुत्कृष्टं धन्य माग्यं च मेनिरे । छन्दबा: पितरश्चापि निन्युरनुष्टु पादयः ॥४८॥ नारायणप्रसंगेन कृतकल्या बभूविरे ॥६७॥ हरि निवालयेष्वानः परमेश्वरम् । रामयामासुरीशेशं खस्यसम्पयदानकै। भाद्रदेवाश्च पितरो निन्युः श्रीशं निजालयम् ॥४९॥ सेवयामासुरत्यर्थ यथेष्टं शयनेश्वरम् ॥६८॥ पुपूजुमोबयामासुरारात्रिकादिकं प्राणेशं भोषयामासुरर्पयामासुरुचमम् । यज्वानो भूभतश्चापि चक्रवर्तिन ये॥५०॥ द्रव्यं धनं सुगन्धं च दिव्यं वेषं च भूषणम् ॥६९॥ तपोलोके स्थितास्तेऽपि निन्युनर्नारायणं गृहे । कृष्णमान्दोख्यामासुर्दोलासु बहुयोषितः। पुपूनू राजयोग्यम वस्खमिबहुमानतः ॥१॥ पादसंवाहन चक्ररंगानां मर्दन तथा ॥७॥ उपदाच दुर भेष्टा भोवयामासुरच्युतम्। स्वखकलानां कौशल्यं दर्शयामासुमतः। बारुणा भार्गवाश्चापि आग्नेयाः पितरस्तथा ॥५२॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणायस्वामिने स्वाहा' ७१|| आनीरसाच मारीचा आत्रेयकाच तापसाः। 'बालकृष्णाय विग्रहेज्नादिकृष्णाय धीमहि । पौलस्त्याः पौलहाथापि बाशिष्ठा बसवन ये ॥१३॥ तमः श्रीशः प्रचोदयादि तिमन्त्री च अगहुः ॥७२॥ मिनमिनाश्रमास्तेऽपि प्रजानां पतयोऽमलाः। 'कृष्णनारायणकृष्णनारायण नरायण। निन्युः स्वस्वाभमेम्वेनं श्रीपति राधिकापतिम् ॥५४॥ अनादिभीकृष्णनारायणकान्त रमायण ॥७३॥ तपोलोके तमान जियामासुरुत्सुकाः। एवं ते बाहुन मधुन्यं भीमाधवीधिनः। यमः प्रजापतिश्चापि निनाय स्वालये प्रमुम् ॥५५॥ मातरः श्रीरमालमीप्राणां प्रपकिरे ॥७४॥ कादमाः काश्यपाः शेषा विक्रान्ताः सुभवादयः । तथा देव्यो ब्रझनारी पुपयोपदान्विताः। बहुपुत्राय पितरः कुमारा: कुमाराः पितरोऽपि च ॥२६॥ नृत्यगीतोत्सवाँमा स्वाध्वासे यमनार्दनः ।।७५॥ प्राचेतसो विवस्वन्तोऽरिएनमय इत्यपि । सर्वार्पण प्रचक्रम ब्रह्मशाय परामने। कुचोचयाब पितरो निन्युनारायणेश्वरम् ॥१७॥ तुष्ट्रा। भीषयाकान्त नरा नार्यथ वापसः॥६॥ स्वस्खाल्येषु चानचुरुपदामिर्मुदान्विताः। 'नमः सर्वावतायनामवतारिपरात्मने । मोचयामामुरत्यये सेवयामासुरुसुकाः ॥५८॥ मुक्तानां मण्डकावासायाऽपि मानुपवासिने ॥७७॥ वाल्यखिल्याच ऋषयो वैखानसाम ये तथा । कपालवे सबलोकलामदाय नमः। देववैयौ भगवन्ती तयाऽन्ये तपथाभिताः॥५९॥ नमस्तापसदेवाय तपोलोकाऽऽगवाय ते॥७८॥ स्वस्थालयेषु देवीशं सपत्नीक विमानकैः। नमो मोमप्रदात्रे ते नमः पितृप्रमोचिने। निन्पुरानरागत्रिक व्यधुनोपदा दुहुः ॥६०॥ नमोजन्तस्वरूपायाऽनन्तव्यमियोलिने 11७९॥

·२६८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के त प्रवर्तत। नमो ब्रह्मप्रियाकान्तस्वरूपायान्तगत्मने। चतुश्चक्रमहादण्डशंखलेखा दिशोमितम् हरिप्रियामिसेव्याय बालकृष्णाय नमः ॥८॥ दक्षं करं हरेर्वीक्ष्याऽऽनन्दं परं हि लेमिरे ॥१९॥ तपोलोकस्तपःप्राप्यस्तपःक्षये क्षयं व्रजेत् । वामं सुशोभनं रथ छत्रधेनुलतान्वितम् । तापसाश्च गवैश्वर्या नश्यन्ति भवसागर ॥८शा निर्भाचक्रयुतं चक्रचतुष्टयाऽन्जराजितम् ॥१०॥ हरिं विना न वै मुक्तिः सोऽयं भवानुपागतः । शंखन रेखितं मध्यांऽगुल्यग्रं वीक्ष्य ते तदा । उद्धारय तपोलोकात् संसारसागरादितः ||८|| दिव्यदृष्टियुता जाताः मन लक्ष्मी तु वामके ॥१०॥ पूर्वेषां कल्पकालानां पुण्यमानो वयं त्विह । राधां तु जघन वीक्ष्य महानन्द प्रपेदिरे । कृपया निवसामो हि यद्यपि श्रीभुजः सदा ॥८॥ कृष्णस्य कृपया तूणे विसृज्य पितृपुत्तलान् ||१०२॥ तथापि तव सान्निध्य पादयोः पूजनं तु नः । दिव्यदेहा अभवश्च बहवः पितरस्तदा। कदापि प्राप्यते नैव नाऽवाज्येत कृपां विना ||८|| मुक्ता गुमानिका जाताः पितरो मातरो गणाः ॥१०॥ स्वर्गसत्यान्तलोकानां निवासिन तु सर्वथा। आययुश्च विमानानि मुक्तरितानि मुक्तरितानि धामतः। महापुण्यानि सन्त्येव केवलबन्धनानि हि ॥८॥ स्थित्वा निपद्य ते तेषु ययुर्धामाऽश्वरं इरेः ॥१०॥ नैव पुण्यफलं भोगमन्तराऽन्यत् इत्येवं बद्रि के कृष्णनारायणो हि मोक्षणम् । इयं तु करुणा तेऽत्र हरे यद् दर्शनं तव ॥८॥ दला प्रसाध तान तत्र निर्वासतान् प्रभाष्य च ॥१०॥ वरं तु भूतले जन्म यत्र कृष्णो अवाप्यत । अर्थमादिकृताऽर्चश्व विमानन स्वयं प्रभुः। न दिनं तु विना कृर्ण साक्षात् पृथ्वीगतं कचित् ॥८॥ सर्वमार्थयुतः प्रस्थापितो जन समाययौ ॥१०॥ अन्यलोकव्वेकवा समायास्यात गौरवात् । महाकार्यनिवहार्थ सर्वथा दृश्य नहि ॥८॥ इतिश्रीलक्ष्मीनागयणीयसंहितायां चतुर्य तिष्यसन्ताने वरं भूतपिशाचादिजन्म देवर्षिीपत्तः। श्रीहरिस्तपोलोकनिवासिना पित्रादिदेवगणानां भवनेषु यत्र क्वापि मिलेन्मुक्तियोगतः श्रीहरेः सताम् ||८|| चार्यमाधिकृतपूजां सम्प्राप्य पितृणां मोक्षं कृत्वा तदद्य भगवान् प्राप्तो जनलोकमाजगामेत्यादिनिरूपणनामा दयाशेषधिरच्युतः। कुरु नः सर्वया मोक्षमर्थयामो वरं स्वियम् || :०॥ चतुर्नवतितमोऽध्यायः ॥ ४ ॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि श्रुत्वा तषां तदर्थनाम् | श्रीनरनारायण उवाच- पुराणपितनिवहान श्रादापेक्षकबाविनाम् ॥११॥ पुराणातिपुराणानां मोक्षमियेष शृणु सत्वरम् । बद्रीप्रिये देवि भगवान् पौषमासक । बद्रिके भौहरिस्ताँच जनलोक साध्यदेवाश्रितं समाययौ पाययामास चाऽमृतम् ॥९॥ ततः ॥ १॥ तत्र देवाः साध्यसंशा जयाख्याः पितरस्तथा । पादामृत प्रसादादि भोजयामास सकपः । यशभाब परदेवाः तेषां वासु चरणौ ददौ बन्धहरी सुखौ ॥१३॥ स्वागतं श्रीहरेव्यधुः ॥ २ ॥ दिव्यताधायको रम्यौ राधालक्षम्यादिसेविती। ब्रह्मणो ये मुखाबाता बया देवाः प्रजेप्सवः । कवरेशान्वितौ रक्ततली सर्वे मन्त्रशरीरास्ते च मूदुलावति ॥१४॥ स्वागतमाचरन् ॥ ३॥ अष्टकोणस्वस्तिकाम्या वनबम्बूजवांकुशैः। दखियः पूर्णमासाख्यो वृहदयों रथन्तरः। केवपप्रमुचकायेर्युक्त दक्षपदं शुभम् ॥१५॥ चितिश्चापि विचितिश्च आकृतिः कूतिरित्यपि ॥ ४ ॥ त्रिकोणकलयाम्या गोपादमकराम्बरः । विद्यातक्ष मनो यसयते बयाख्यदेवताः। धनुर्मानामचन्द्रम मन्दिरचक्रकैथुतम् ॥१६॥ यज्ञनारायणसौधे राजाधिरामशोभिते ॥ ५॥ प्रवीक्ष्यापि -तुष्टिं वे परमां ययुः। यदेवो हरि तन निवास समकारयत्। সই শকু कृष्णचारायणः करदयम् ॥१७॥ पुपूल परया प्रीत्यारात्रिकं च व्यपाचथा ॥६॥ कोम चन्द्राशनखरावितम् । मोबयामास पीयूषं सेवयामास मावतः। मीनापनुम्वस्तिशरशविरारितम् ॥९८॥ तुषिता नाम देवाम तो निन्युर्निबालये ॥ ७ ॥ बामपाद:

·कतिष्यसन्तानः २६९ दिव्या ददुः॥३३॥ परया प्रीत्या नीराजनं व्यधुईरेः। हरिप्रियाभ्यः प्रदनुरिन्दिराद्या महोपदाः। ततश्च हरयो देवा निन्युनर्नारायणं प्रभुम् ॥ ८॥ कुचलीः कुतलधीश्च शाटिका कञ्चकीस्तथा ॥२७॥ आन,बहुसम्पत्या भोजयामासुरच्युतम् । घर्घरीश्चान्तरपटान्यपि सुभाविताः। वैकुण्ठा नाम वै देवा जनलोकनिवासिनः ॥ ९॥ केशभूषाश्चन्द्रकानि चिपिटिकाः सुगुच्छकान् ॥८॥ निन्युः स्वमन्दिरे कृष्णं पुपूजः परमाहताः । वेणीवेषान् कानकाँध धम्मिलभान् सुवर्णवान् । हंसः प्राणा प्रभवश्वारात्रिक श्रीहरेव्यंधुः ॥१०॥ चूडामणीन् तैजसोच नन्दमौक्तिकभूषितान् ॥२९॥ अष्टापि वसवः कृष्ण निन्युनिंबालायन् प्रति । ललन्तिकाथापि गण्डपनललन्तिकाः। घरो ध्रुवश्च सोमश्च आपश्चाप्यनिलोऽनला ॥११॥ चिबूकचन्द्रिकाश्चापि कर्णशृंखलिकाः शुभाः ॥३०॥ प्रत्यूषच प्रमासश्चाऽऽनचुः श्रीपुरुपोचमम् । भावणीः कानकीश्चाप्याऽऽलाम्बराणीः सुशोभिताः । मणिरत्नानि बहूनि प्रददुः परमात्मने ॥१२॥ पुष्पकाणि कानकानि स्थलकानि शुभान्यपि ॥३२॥ थथ निन्युर्विश्वदेवाः ऋतुर्दक्षः श्रवः स्तवः । तारका वषिर्काश्चापि चन्द्रिकाः प्रददुः त्रियः। कामः सत्यो धुनिः कालः कुरुः प्रमुख रोचनः ॥३॥ पत्रिकाः पञ्चसरिकाः सूक्ष्मतिलाच कानकान् ॥३६॥ पुपूजुः परमीशान श्रीकान्तं कम्मरात्मजम् । मुद्रमाला: स्वस्तिमाला बदरीमालिका आरात्रिक व्यधुवापि भोजयामासुरच्युतम् ॥१४॥ यवमाला: स्वर्णमाषा: सुवर्णकष्ठिका विष्णुर्वे मानसाख्यश्चाऽजितश्चापि हरिस्तथा। पत्रमाला: शृंखलाश्च मणिमौक्तिकमालिकाः। सत्यो विष्णुश्च वैकुण्ठः साध्यो विष्णुस्त्रिविक्रमः ॥२५॥ ददुरिन्दिवरश्यामा वैष्णव्यः पद्यमालिकाः ||३४|| त एते विष्णवः सर्वे जनलोके कृतालयाः । स्फाटिकानां शुभान् हारान् सूर्यमुखीं ददुस्तदा । अनादिश्रीकृष्णनारायणमाहूय मन्टिरे ॥१६॥ स्तनचन्द्रौ मणिरतनद्धकानकनिर्मिती ॥३५॥ पुपूजुर्विष्णुयन्तारं परनझ पुमुत्तमम् । नस्थिका वालिकाः स्वर्णजन्या मणिविभूषिताः। अभिषेकं प्रचक्रुरते श्रीगोपालात्मजस्य वै ॥१७॥ पाटलीमालिकाश्चापि मणिहारान् ददुः स्त्रियः ॥३|| शृंगारं शोभनं पूजामारार्षिकं ततो व्यधुः । कण्ठवलयान् सौवर्णतिलस्त्रजच मादलीः। ताम्बूलकानि ततः ॥१८॥ प्लक्षदलीं महाहारान् रशना मेखला ददुः ॥३७॥ वैष्णवाच जनाः सर्वे तथाऽऽनर्चुः परेश्वरम् । स्वर्णगुच्छान् कन्दुकाँच सौवर्णान् चक्रकान् ददुः । वैष्णव्य इन्दिराः सर्वाः पुपूजुः श्रीरमाप्रियाः ॥१९॥ सक्थिपट्टान् बानुपट्टान् प्रकोष्ठजला ददुः ॥३८॥ लक्ष्मीराधानमप्रिया हरिप्रियाश्च योषितः। साझरी: काम्बिकाध्यापि ददुः कदलिकाः शुभाः। इन्दिरामिवार्पिताश्चोपदा लक्षयादिसनिधी ॥२०॥ पादभूषांगुलिभूषोऽगुष्ठभूषा त्रियः ॥३९॥ भोलिताः पूजिताश्चापि सेविता मातरोऽखिलाः । अलक्तकान् कबलानि गारकुंकुमानि प्रदुर्विष्णवश्वापीन्दिराद्या भूषणानि ह॥२१॥ रंगान् द्रवान् द्रवसारान् तैल्सागणि वै ददुः ||४|| सौवणे मुकुटं दिव्यं सामं रखादिसंभृतम् । रससारान् गन्धसारान् मिष्टसाराणि मिष्टसाराणि संददुः। कुण्डले शोमने दिव्ये कर्णपूरौ च कानको ॥२२॥ अम्बराणि भास्वराणि स्वर्णतारमयानि च ॥४१॥ कण्ठहारान् कौस्तुभान्यान् मणिरक्षादियोजितान् । दिव्यमौक्तिकनदानि ददुस्ताम्यस्तु चेन्दिराः। मुनबन्धौ होरकाद्यैः खचितौ कानको ददुः ॥२३॥ पात्राणि कुन्दनबानि दिव्योपकरणान्यपि ॥४२॥ प्रकोष्ठJखले स्वर्णमौक्तिकादिविभूषिते । सर्वसारातिसाराणि गृहोपकरणानि कटके कानके चाप्यहुलीयकानि चोमिकाः ॥२४॥ इन्दिराः इन्दिराभ्यः सन्ददुः शय्याः समुज्ज्वलाः ॥४३॥ पमानि रशना हारान् सुदर्शनानि वै ददुः। आसमानि विचित्राणि केशसाधनकान्यपि। वेत्रं यष्टिं कानकी च नक्तकं दिव्यतन्तुजम् ॥२५॥ आदर्शान् सौरभचूर्णान् पूबायां प्रददुः त्रियः ॥४४॥ पादुके पादरे पादभूषे च सौवणे दिव्यकानके। पादत्राणानि रम्याणि कोमलानि मृदूनि च । प्रददुहरये बद्रि विष्णवस्ते हरिप्रियाः ॥२६॥ आलेखनानि रम्याणि किरीटान् प्रददुः स्त्रियः ॥४॥ भोजनानि प्रददुश्च गंग ·२७० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * इत्येवं जनलोकस्था विष्णवश्थेन्दिरास्तथा । पुपुजुः परया प्रीत्या रुद्रास्तत्र स्थले स्थले । हरये हरिपत्नीभ्य उपदाः सुभगा ददुः॥४६॥ रुद्राण्यो घवलाभाश्च पुपूनुः पार्वतीश्वरम् ॥६५॥ सेवयामासुरत्यर्थे बनलोके तु बद्रिके। चन्दनाक्षतगन्धैश्च फलपुष्पैर्विभूतिभिः। पोषमास जनलोके भगवान् पुरुपोत्तमः ॥४७॥ भूषावस्त्रनाणकेश्व दिव्यमानसमावनैः ॥६॥ व्यत्ययामास जनिनां नेहामहप्रसेवनैः। पूर्वकल्पान्तिका देवा अष्टाविंशतिकोटयः। पर्वतोद्यानसरितो लोकयामास सर्वतः ॥४८॥ नीत्वा नीत्वाऽऽलयान् नेजानानचुंबहुरूपिणम् ॥६७॥ दर्शयामास भगवान् सर्वा भगवतीनिजाः। मोजयामासुरिष्टाचान्यतिदिव्याऽमृतान्यपि जनलोकनिवासिम्यो ददौ मन्त्रं हरि स्वयम् ||४|| सेवयामासुरीशेशं देवास्ते देवतायुताः ॥६॥ 'ओं नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा'। आनन्दाख्याश्च ये देवा भावदेवाश्च ये तथा। 'बालकृष्णाय विद्महेऽनादिकृष्णाय धीमहि ॥५०॥ रामदेवा आर्तवाश्च आश्वराः पावकाः सुराः ||६९॥ तन्नः श्रीशः प्रचोदयादि तिमन्त्रं नगाद तान् । हव्यवाहाश्च सावित्रा औशिकाः कौशिकास्तथा। कृष्णनारायणकृष्णनारायण नरायण ॥५१॥ निन्युनर्नारायण स्वस्वमन्दिरेवन्यपूजयन् ॥७०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्वामिन् रमायण । मोजयामासुरीशेशं सिपेविरे समाहता। इतिधुन्यं ददौ तेभ्यः पावयित्वा ततो हरिः ॥१२॥ अय गान्धारदेवाश्च षड्बना आर्षमाः सुराः ॥७१|| बहुभ्यः प्रेषयामास धामाऽक्षरं निजं द्रुतम् । मार्जालीयास्तथा देवा माध्यमा निन्युरच्युतम् । यशदेवादयो देवा विदायं हरये ददुः ॥५३॥ दिव्ययाने हरि नैजनगरेषु व्यवर्तयन् ॥७२॥ हरिमाये जनलोकान्महर्लोक समाययौ। अपूजध विविधरुपहारैरनुत्तमैः। कल्पाधिकारिदेवानां द्विजानां यत्र वासिता ॥१४॥ अमोजयश्च बहुधा दिव्याने दिव्यभोजनः ॥७३॥ रुद्रा एकादश ये ते ब्रह्मपुत्रास्तु भालजाः। अथ वैराबकायान्ये नषादा मेघवाहनाः। पूर्वकल्पोद्भवाः कल्पावसानिका महर्गताः ॥१५॥ प्राणदेवाचिन्तकाबाऽऽतिका मानसाः सुराः ॥७॥ तेषां राज्येषु भगवान् रुद्रार्थित उपाययौ । निन्युर्नारायण स्वस्वसौधेषु चाभ्यपूजयन् । नीललोहितरुद्रस्य महापुर्यो जनार्दनम् ।।१६॥ रायन्तराः सुराश्चापि सद्योजाता हरास्तथा ॥७॥ नीललोहितन्द्रो पुपूब सद्रिकायुतः। वीराश्च वामदेवाश्च पीतवासादयः सुराः। आरात्रिक प्रचकार मोजयामास केशवम् ॥२७॥ सितकल्पा अघोराश्च विश्वरूपाश्च ये सुराः ॥७६|| वासमामास सौधे स्खे सेवयामास सप्रियः । निन्युस्ते परमात्मानं स्वस्खालयेषु भाविताः। ददौ कृष्णाय बहुलोपदा दिव्याः प्रपूजने ॥१८॥ अभ्रामयन् हरि नजे जे तु पचने गृहे ॥७७॥ मुकटाऽम्बरभूषादि मणिरलविभूतिकाः। अपूजयन् मणिरत्नैर्दिया सर्वोपचारकैः। अथाऽन्ये ये कद्रवर्या निन्युनर्नारायणं हरिम् ॥९॥ अमोजयन् सुधान्नैथातपयनमृतर्नलैः ॥७८|| निबालयेषु विधिवत् पूजयामासुरच्युतम् । रुद्राक्रस्ताण्डवानि नारायणसमीपगाः। सहकवृषमाणां धवलानां प्रमाजुषाम् ॥६०॥ नीललोहितन्द्रो वै सुचक्रे ताण्डवं शुभम् ॥७९॥ ककुदर्ता सुरूपाणां गिरिभंगामदेहिनाम् । व्योमगानां हि धुर्याणां योजिते कानके रथे ॥६॥ श्रीबद्रीप्रियोवाच- सहसैककलशान्ये सहकध्वबान्विते । कीहशं ताण्डवं चके कीयूपो शतकम्मानिकाटे वर्तुले पसहशे ॥२॥ बद में तत्स्वरूप नारायणपरेश्वर ॥८॥ स्वर्णव्यानासने कृष्णं रुद्रा न्यषादयन् हरिम् । अमामयनिवपुर्यो श्रीनरनारायण उवाच- रौद्या सर्वत्र मेश्वरम् ॥६॥ गृहे गहे च ध्यासु चत्वरे चत्वरे तथा । रुद्रो इरिं प्रपूण्यामानन्दमग्नो बभूव ह। उपानेषुः निवासेषु' रुद्रा निन्मुहरि प्रमुम् ॥६४॥ प्रसनात्मा प्रमिपत्य स्वामिकृष्णनरायणम् ॥८॥ वै . बै ·कतिष्यसन्तानः बन्योऽस्म्यद्य हरे प्रातः कृतकृत्योऽसि सर्वथा । ननत भ्रामयन् देई भ्रमन् रराब नृत्यकृत् । यन्मे गृहे कृपासिन्धुः परमेश उपागतः ॥८२॥ प्रदक्षिणेन दक्षेण वामेनापि ततः पुन: ॥१०॥ इत्युक्त्वा हर्षपूर्णश्च स्मयन् ताण्डवमाचरत् । पृष्ठवंशेन चाण पार्शदानेन वै पुनः। स्थिताः शृशिभनिरीटिकिरीटिनामकाः ॥८३|| पदेनापि च पादाभ्यां दचकृष्णेक्षणो हरिः ॥१०२॥ अम्बाकार्तिकविप्नेशा अमवन्नृत्ययोगिनः। ननत चश्वलस्त्यक्तलजा सर्वांगकम्पनः। रूपं धार रुद्रोऽत्र चाधनारीनरात्मकम् ||४|| कचित् स्तनं क्वचिलिङ्ग कचित्कराममात्रकम् ॥१०॥ मन्दस्मिताननं मस्मगौरं यथाईभूषणम् । कचिनितम्बमात्रं च कम्पयन् शुशुमे हरः । वामपादांगुष्ठसंस्थो दक्षपाद समुनयन् ॥८५॥ क्वचिद् भुजां कचित् सक्थि क्वचिद् गण्डं च गालकम् ॥१०४॥ इषदूर्वाननश्चोवंहस्तो वक्रम बानुनोः। क्वचिद् ध्रुवं कचिजंघां कम्पयन् शुशुभे हरः । समुद्रिनमालचक्षुर्जटासरत्सुरापगः ॥८६॥ कचिवको कचिनीचां दृष्टिं तु सरलां कचित् ॥१०५॥ नागराबायकष्ठध कृष्णबिन्दुगलोज्ज्वलः । कचिदूवा॑मभितश्च ददत् नन शंकरः। भालनेत्रोद्भववाहिरेखामासितभूतलः ॥८७|| कचिलखां कचित् सार्क कचित्त द्विगुणा गतिम् ॥१०६|| सिंहचौर्घसम्पनः शाटिकाऽऽवृतांगकः । कचिन्मन्दा स्थिरां वापि दर्शयन् स ननर्त ह। हुकारनादसंधुष्टसमास्थला स्वरान्वितः ॥८॥ क्वचित्रमन् कचिप्रेम्णा मावं स्नेहं च दर्शयन् ।।१०।। प्रकोष्ठयोर्दधनागकुण्डले भुबयोरपि । आकर्षयनिव कृष्णं स्वामिनाथं नर्त सः। पादप्रकोष्ठयोश्चापि धुर्धरानबभूषणः ॥८९॥ अर्धागे भामिनीरूपे प्रसनास्ये हिरण्यमे ॥१०८॥ महाकिकणिकाव्यासरशनाकटिवर्तुल: दर्शयन् सेविकामावं ननत शंकरो मुदा । मुण्डास्थिमालिकाराबदक्षःस्थलातियोभन: ॥९॥ विशालनेत्रा सुमगा पनपत्रनिभेक्षणा ॥१०९॥ कर्णयोः प्रान्तयोलम्बस्वर्णकुण्डलराजितः । आरक्तकरचरणतला मिष्टस्वरा सती। कर्णयोः परितो यस्य भोगिबालो भ्रमायिती ॥९॥ सर्वांगसुन्दरी भूतिसितस्तनाभिशोभना ॥११०॥ माले तिलकचन्द्राभ्यां सुशोमो मानसाऽऽहरः। प्रिया सखजाना सर्वांगरागभासुरा। नेत्रप्रान्तदधस्निग्धनीलकबलरेखका ॥९॥ चन्द्रचूडा रूपरूपामिरूपकृतमोहिका ॥१११॥ फणिबद्धबटाजूटः स्कन्धयोः फणिविग्रहः। ननर्ताजगता देवी शिवा शिवमयी तदा । इषदकानमनः कट्या घवलनीलया ॥९॥ परमेशप्रसन्नत्वकते ननत सा तदा ॥११२॥ धृतार्धकौपीनश्वार्धवदान्तर्वस्त्रगुलका लब विहाय कृष्णाग्रे सर्वभावसमन्त्रिवा। धृतार्धाऽलकमूर्धा च तथाऽर्षे बटया युतः ॥९४॥ हावभावयुता सर्ववृत्यांगरससंभूता ॥११३|| वामे स्त्रीभूषणयुक्तो दक्षे पुंभूषणान्वितः। कण्ठे तु शंमुवत् कण्ठी दौलसी दधती तदा। सतीस्तनपटप्रान्तयोबितोचरकञ्चका ॥९५॥ नारायणहरे विष्णो कृष्णनारायणेति च॥११४॥ कार्तिकस्य मयूरेण फुकारितोऽतिमोगराट् । बालकृष्णेति तानेषु वदमाना ननतं सा । सुषां लिहन वृत्यजाता स्वेदामिका तु वचसि ॥९६|| रुद्राशया सवाद्या या पृथस्थिताऽभवत् तु सा ॥११५॥ राबवे रज्जुरूपोऽपि भ्रमन् कण्ठेऽस्य कर्बुरः । ननर्ताऽपि तदा भावपूर्णा नारायणान्तिके । गणेशस्योन्दुरुयंत्र चिचिकरोति नृत्यवित् ॥९७॥ रुद्राधान्ये रुद्रामा गणिकाचापि नन्तुः ॥११॥ शिवाऽऽसनो मृगेन्द्रोऽपि करोति गर्जनां तदा । कृष्णकरे करान् न्यस्य चूम्बनान्यपि बगहुः । तृत्यमेलान्विता चौबोवर्षिनी दिनिनादनाम् ॥९८|| सवाद्यघोषगीतेच सतालगालवादनः ॥११॥ घवछो वृषभो यत्र मां करोति तदन्विताम् । सर्वथा रुद्रदेवानां मण्डलं तमनर्व ह। तेषां वालपदानोऽयं उमरू वादयन् हरः ॥१९॥ भय वाहनरूपा ये नदस्ते समुत्सुकाः ॥११८|| हारोमा दृष्टगात्रः कम्पयन् धरणिश्रयम् । धृतरुद्रस्वरूपा वै पृयग्मावो न यत्र पादं विक्षेपयन् चैकपादांगुष्टन तोलयन् ॥१००॥ आश्चर्य परमं वेतन्महलोंके हरैः कृतम् ॥११९॥ च

·२७२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता
.
ध्रुवलोकं
तुत्यात्मक वीक्षित श्रीहरिणा सार्थसंयुना। आवामदानका
सर्पिण गवतोचमः ।
प्रसनो भगवान् स्वामी समुत्थाय निबासनात् ॥१२०॥ पोइशान्युपचांगः संग्रपृज्याऽऽगत्रिक व्यघात् ।। ८॥
आग्लिष्यच्छकरं धृत्वा
निजवक्षसि तन्मयः । वैष्णवो कमला देवी लम्यादीनां
प्रपूजनम्
समालिष्यत् कृष्णनारायणः सर्वान् कृपावशः ।।१२ ॥ ध्रुवपक्षी
शाश्वती ब्रह्मप्रियादिपजनम् ॥९॥
पद्राणीश्च समालिक्षलक्ष्मीपद्मावतीप्रियाः। अन्या मामहामत्कानिकाशापि
प्रजनम् ।
अन्याः समाश्लिषन् रुद्राणिकाश्चाशी-परायणाः ॥१२॥ हरेश्चस्तथा ध्रवप्रकाः
पुग्च्युतम् ॥०॥
उपदाः प्रददुहारान् दिव्यान मणीन् विभूपिकाः । उपदा विविधाश्चापि
श्रीपरमात्मने ।
नृत्यान्ते श्रीहरिः प्राह तुष्टोऽस्मि बरदानकृत ॥१२॥ दिव्यसौवर्णग्नान्यभूषाहारधनानि
च ॥११॥
वर खूणुत सर्वेऽत्र यदिच्छय ददामि तत् । भोजयामागुगशश सर्वागिसहित
रुद्राचाहुस्तव
सेवां भक्ति त्वस्यविनाशिनीम् ।।१२।। सर्वार्पणविधानन देवा देण्या प्रविनम् ॥१२॥
अन्ते ब्रह्मगति चापि देहि धाम्न्यक्षरे तव ।
चकः श्रीबालकृष्णम मर्वावतारधारिणः ।
इत्युक्त्वाऽऽरात्रिक चर्विदायं प्रादुस्ततः ॥१२५।।
ध्रुवराज्ये महाराज्य
भ्रामयामामुरप्युतम् ।।१३।।
तेभ्यो मन्त्रं ददौ कृष्णो नजं नाम ददावपि ।
प्रजाश्च श्रीहरि मायक् प्रपूज्य मनुमाप्नुवन् ।
'श्रीकृष्णब्रायणस्वामी श्रीहरिः शरणं ममः ॥१२६||
दिव्यमावं तथाऽशीर्वाणी ददौ
परमेश्वरः।
नामधुन्य जयश्च दध्युनोगयण हदि ||४||
विमानमार
जयनादैः
अथ
स्वराययो॥१२७॥
कृष्णः
प्रपायित्व
ततस्ततः।
स्वर्ग कृष्णविमानेन
विमानमामय
बद्रिके
द्रुतं
सप्तपिलाकमाययो ||१५||
चाऽक्षरप्रमम्।
व्यद्योतत सुरा वीक्ष्याऽमीयु. स्वागतसिद्धये ॥२८॥
प्रथमं श्रीहमि श्रेष्ट मिष्ठस्याऽऽलयं थयो।
असन्धतीयुतर्पिश्च स्वागतं प्राचारः ॥१६॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने
पुष्पचन्दनपीयू पामृताक्षतयवांकुरः
महलोंकनिवासिनां मन्दिरेषु भगवतः पूजनादि
पुपूज
परमात्मानं
यपि ||१७||
रुद्रस्य ताण्डवं चेतिवर्णननामा पश्चनवति-
कृष्णमायें समस्त
पुपुजारुन्धती मती।
तमोऽध्यायः ॥ १५ ॥
वासिष्ठाश्च मुरादेव्यः प्रवाश्यानचुरच्युतम् ॥१८॥
वेदमन्रार्षयोगहरेः
श्रीनरनारायण उवाच-
प्रपननं
मोजयामामुरियामागतान बहुधा
शृणु बद्रोप्रिये देवि श्रीकृष्णः फाल्गुने प्रभुः ।
आरात्रि
गृह तययः।
प्रथम स्वविमानेन भ्रवस्वर्गमुपाययौ ॥१॥ सम्मान
सम्मानं संव्याधुधाप सेवां व्यधुर्महाहताः ॥२०॥
यत्र वै वैभवो भको राजा ध्रुवोऽस्ति सर्वदा । आशीर्वादान सामगीर्भिर्ददुनारायणाय
यदाधारं लोकचक्र प्रवर्तते भ्रमत्यपि ॥२॥ भूगुश्च
भार्गवाश्चापि निन्युनारायणेश्वरम् ॥२१॥
वीक्ष्य विद्यालं दिव्यं च सर्वलोकोत्तरं शुभम् । निजालयेषु
चानचुमीजयामासुरीश्वरम् ।
विमानं भीहरेस्तुणे ध्रुवश्वाभ्याययो द्रुतम् ॥ ३ ॥ अङ्गिराधाप्यागिरमा
निन्युनारायण ततः ॥२२॥
ससैन्यः सर्वदेवेश्च सवाद्यः सहितो हरिम् ।
तेऽप्यानचुहरिकृष्ण
बहूपकरणादिमिः।
कृष्णं सम्मानयामास स्वागत
व्यचरन्मुदा ॥ ४॥ मरीचिश्चापि मारीचा निन्युनारायणं गृहम् ॥२३॥
प्रणम्य धन्यभाग्योऽसीत्याए कृत्वा च दण्डवत् । अत्रिस्तथा तदात्रेया निन्युनारायणं
निन्ये नारायणं नेणे महासौधे तु कानके ॥ ५॥ पुपूर्णर्मोवयामासुरुपदाच न्यः
यत्र विष्णुध्रुवपूज्यो वर्तते सम्पदा प्रदः । पुलस्त्यबापि पौलस्त्या निन्युनारायणं गृहम् ।
विष्णुनारायणं नवा चकार दण्डवत्तदा ॥६॥ पुलहः
पौलहावापि
निन्युनिंबालयान हरिम् ॥२५॥
पादसंवारनं चक्र शुमासनविराबिना।
पुपूर परथा मत्या श्रीप्रभुम्माधवीपतिम् ।
हरे से- अबभापि चके अलामृतार्पणः ॥ ७ ॥ उपदाथ न्यावस्वने भोजयामासुरीश्वरम् ॥२६॥
पुपुमालगन्धती
-
व्यधुः।
इतम् ॥११॥
प्रचन गृह
दा
मुदा।
पुर॥२४॥

·तिष्यसन्तानः
चक्रुस्ते ,
ममुः।
ततः
प्रभुम् ॥५१॥
तत
भावनः।
महेश्वयहरेः सेवा
ऋषिगवाः। मोजयामासुरीशेशं विदार्य
प्रददुस्ततः।
हरिर्विदाय संग्स बद्रिके द्रुतमेव ॥२७॥ अथ श्रीभगवान् शीघ्रमाययो चान्द्रभूमिकाम् ॥४६॥
क्रतोलॉक निभाल्येव
कृतपूजादरः
चन्द्रलोके सोमराबश्वकार
स्वागत
हो।
आशिषः कृतवे दत्वा शनेलोंकमुपाययौ ॥२८॥ पूर्वा सेवा चकारापि मोबनान्यमृतानि च ॥४७॥
शनिना कृतपूषश्च दत्वा तस्मै मर्नु निजम् । ददौ वस्त्राणि रयाणि रसान् पीयूषसंभृतान् ।
वैष्णव तं सूर्यपुत्र युक्त्वाऽऽशीमिस्ततो द्रुतम् ॥२९॥ मणीन् रखानि रम्याणि ददौ कृष्णाय चन्द्रमा ॥४८॥
गुरोलोंक विशालं वै समाययौ हरिः स्वयम् । तत्पल्यश्च ददुभूषादिकं योषिद्ध आहताः।
बृहस्पतिहरेवामिषेक व्यधात् तु सामगैः ॥३०॥ विदायं प्रदथापि
कृष्णनरायणः ॥४९॥
अपूजयत् प्रमुं दिव्यरुपचारी समृद्धिमिः । तचल्लोकानाम्यश्च मर्नु स्वकं ददौ मुदा ।
मर्नु जयाह हरितो मोजयामास वै तवः ॥३१॥ नामधुन्यं ददौ चापि ततस्तु मानसोचरम् ॥५०॥
उचमामिरुपदामिस्तोषयामास
माधवम् । पर्वत चाययौ चैत्रे पूर्वे महेन्द्रमन्दिरम् ।
विदायें प्रददौ प्रस्थापयामास ततोऽच्युतम् ॥३२॥ नगर्याममरावत्यां देवेन्द्रोऽभ्रामयत्
हरिस्तुणे मंगलस्यालय
उपाययो। सर्वशृंगारयुक्तायो दिव्यायां देववन्दितम् ।
मंगल
पूजयामास प्रभु रखादिमिस्ततः ॥३३॥ देवैध देवतामिव शच्याऽप्सरोमिरचिवः ॥५२॥
आययौ भगवान् शुक्रालय विमानतो
द्रुतम् ।
पावयित्वा
देववर्गानिन्द्रसभामुपाययौ।
शकस्त बहुधा
चक्रे स्वागतं पूजनादिमिः ॥३४॥
पुपूर्व बहुमिश्वोपचारैः समृद्धिमिः ||५||
वतो हरिर्दुतं बुधालय वै समुपाययौ। तस्मै स प्रददौ रक्षहारान् दिव्यास्तयोपदाः।
बुधः सम्पूज्य मुदितो मोजयामास माधवम् ॥३५॥ इन्द्रमोगान् समस्ताँच महेन्द्रः प्रम ददौ ।।१४।।
विदायं
प्रददौ म्वाथ हरिनक्षत्रमण्डलम् । मोजयामास सर्वाश्च सेवयामास
आययौ स्वविमानेन रोहिण्यादिगृहेषु वै॥३६॥ रक्षयामास सौधे खे प्रमुं भीपुरुषोत्तमम् ॥५५॥
वाः सर्वा वै दक्षपुन्यो नारायणं यथायथम् । सिद्धचारणगन्धर्वाः सिषेविरे हरि लिया।
सेवयामासुभॊजयामासुरच्युतम् ॥३७॥ विदार्य प्राम्य भगवान् अग्नेस्तेजोवती पुरीम् ।।५।।
हरे पकीगणाँयापि सन्तुष्टासहितानपि । ययौ स्खेन विमानेन बद्रिकेऽग्निमहालयम् ।
पूजयामासुरत्यर्थे
नारीयोग्योपचारकै ॥३८॥ अग्नयः श्रीहरि नत्वा कृत्वा स्वागतमुत्तमम् ॥५७॥
ततः श्रीमगवान्
सूर्यलोकं
प्रपूज्य मामयामासुर्नगरे स्वे गृहे गृहे।
आदित्यः स्वर्णवर्णस्वं हिरण्मययुता पुमान् ॥३९॥ अर्चयामासुरत्यय मोबयामासुरादरात् ॥५८॥
परमात्मानं सर्वद्रः
सुवर्णः।
मणिरक्षादिहारॊध ददुर कृष्णाय तेऽनलाः।
विभूषणेरमृतेश्च
दिव्याघेरम्बरादिमिः ॥४०॥ स्वाहायाः स्त्रीजनान् सर्वांनानचुः स्वर्णभूषणः ॥५९॥
पूषायमा विवस्वाँच वटा विष्णुभंगलया। चान्दनैगेन्धिमिः अवेरमृतवर्षिमिः।
पर्जन्यो वरुणो धाता शक्रो मित्रोऽशुरित्यपि ॥४१॥ विदायं प्राप्य भगवान् ययौ सैयमनी पुरीम् ॥६॥
परमात्मानं श्रेष्ठदिसम्पदादिमिः।
यत्र वैवस्वतस्तस्य
पुखुरादरात् ।
राजाधिराजवषाँच दर्नारायणाय
यमाः पुपरीशेशं यमराब:
च॥६॥
खस्वराज्येषु सर्वत्र निन्युनारायण मुदा ।
याम्या यमानुगाथापि पुपनुः परमेश्वरम् ।
मुकुटान् कटकान् हारान् कुण्डलानि ददुश्च ते ॥४३॥ हरिस्तु स्वविमानेन वीक्षितुं नारकान् ययौ ॥२॥
मणिरवमयी रम्या: शृंखलाच
ददुस्तथा। कृष्णवायोः प्रसंगेन नारका मोक्षमाप्नुवन् ।
अक्षयान्यपि पात्राणि महामृतप्रदान्यपि ॥४४॥ नैकोऽपि दण्डवाँस्तत्र दम्पा कुण्डेऽस्ति शेषितः ॥६३॥
ददुस्ते हरये लम्यादिभ्यम सूर्ययोषितः। नावशिष्टस्तदा तत्र पापी कविद् यमालये।
छाया संज्ञाऽधिनी चापि हिरण्या च प्रमादिकाः ॥४५॥ सर्वे मोक्षं गताः स्वर्ग गताः कृष्णकपाश्चात् ॥६॥
समाययौ हुतम्।
प्रना
ते॥४२॥

·२७४ श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * यमेन पूजितः कृष्णो विदायं प्राप्य सत्वरम् । मन्त्री मन्त्रवित् प्राशो मन्त्रराट् सिद्धिशोमनः। रक्षोवती पुरी रक्षोभृतां नितिपालिताम् ॥६५॥ सिद्धेशः परमः सिद्धः सिद्धा निन्युहरि गृहम् ||८४|| आययौ स्वविमानेन नितिः स्वागतं व्यधात् । पूजयामासुरत्यर्थ मोजयामासुरमृतम् । रक्षोगणाश्च देवेश पुपूजुनितेः प्रजाः॥६६॥ यक्षो यशकथापि मुंभको मणिभद्रका ||८५॥ तेभ्यो दत्वा मनुं कृष्णो लब्ध्वा विदायमुत्तमम् । पूर्णप्रभद्रको माली शितिकुण्डलकस्तथा । आययौ स्वविमानेन वारुणी मुखिनी पुरीम् ॥६॥ नरेन्द्रश्चेति यक्षाश्च निन्युन गयणं गृहम् ॥८६॥ वरुणो भगवन्तं तं पुपूब परमद्धिभिः। पुपूजुः परया प्रीत्या ददुर्दिन्योपदास्तथा । भोजयामास रसानमृतसंभवान् ॥६८॥ बहुधा विणाः किन्नस्तत्र मुरसेनः प्रमर्दनः ॥८॥ सिविरे च बहुधा ततो विदायमापयत् । अतीशयः सप्रयोगी गीतज्ञश्चेति किन्नराः। हरिस्तुणे विमानेनाऽऽययौ तु वायवीं पुरीम् ॥६९॥ निन्युर्नारायण नेनावासेप्वपूजयन् मुदा ॥८८॥ गन्धवीं चातिरम्यां प्रभलनेन पालिताम् । विद्याधरश्च विवुधो विद्याराशिविदाम्बर।। प्रमानो हरेः श्रेष्ठं पूजनं सार्थमाचरत् ॥७०॥ प्रबुद्धश्च कृतज्ञब श्रीशस्तत्वधरादयः ॥८९|| ददौ कृष्णाय रत्नानि विदार्थ प्रददौ तथा । विद्याघ्राः श्रीहरि निन्युनिजावासष्वपूजयन् । हरिचोचरमागस्था कौबेरी नगरी ययौ ॥७॥ गायनेर्तनविर्वाद्यप्रकारकैस्तथा ॥९॥ विभावरी च सोमस्य नगरों बहुशोमनाम् । ते संप्रसादयामासुः श्रीपति श्रीजनैर्युतम् । ययौ पूर्ण कुबेरेण पूजितस्तत्र माधवः ॥७२॥ वामदेवो महाजम्मा सुग्रीवो मर्दकस्तथा ॥९॥ बहुरत्नेबहुधनैर्भूषाम्बरादिभिस्तथा बाष्कली पिंगला कुंभश्चैते भकास्तु तामसाः । सर्वकोशः पूजितश्च ययावीशानपत्तनम् ॥७३॥ निन्युारायणं देत्याः पुपूर्णः परमेश्वरम् ॥१२॥ ईशानः स्वयशोवत्यां पुर्यामभ्रामयद्धरिम् । गरुत्मान खगतिनांगमर्दनी विष्णुनाहनः। सगण: सगणं हिरण्यवर्णामा गरुडा: परमेश्वरम् ||२३॥ विदायं प्रददौ चापि कृष्णः कान्तिमतीं पुरीम् । निन्युजगृहाण्येवाऽऽनचुः श्रीपतिमीश्वरम् । आययौ मेरभागस्था निशानायादिसेविताम् ॥७५॥ उर्वशी मेनका रंभा रतिश्चापि विलोचमा ॥९४॥ बहीमिश्चाप्सरोमिश्च सर्वदेवगणैर्युताम् । मुमुखी सुस्तनी शान्ता कामुकी शारदानना । सर्वथा वैष्णवी रम्यां तारकामिनिवासिताम् ॥६॥ अलम्बुषाया अप्सरांगणा निन्युईरिम् पतिम् ।।९५॥ तत्र निधाकर कृष्णं पुपून बहुभाववान् । निबावासेषु कान्तेशं कामगौरवै। भ्रामयामास पचने ॥७७|| सिषेविरे समालिनाथ पावित्र्य प्रापुरीवरात् ॥९॥ विदायें प्रददौ चापि कृष्णो मेरुनिवासिनाम् । गायनं नर्तनं चक: चक्रुः सेवां च योषिताम् । गृहे गृहे समतानां व्यस्तानां च ययौ तदा ||७८॥ भोजयामासुरत्यर्थे श्रृंगाराणि व्यधापयन् ।।९७|| स्वमन्दिराणि हरिथयो। रामयामासुरात्मेशं कान्त सस्वबिरे प्रियव्रतोचानपादौ सम्राजी परमात्मनः ॥७९॥ सुरमिः सर्वतोभद्रा सुशीला श्रीप्रदा तथा ॥९८|| स्वागतं बहुसम्मान चक्रतुः पूजनादिकम् । नन्दिनी चेति गावक्ष दिव्यरूपपरास्तदा । मोबयामाससुथापि ददुरनयसन्मणीन् ||८०॥ कामदुधा हरि निन्युमेरी निजाभमेष्वपि ॥९॥ धर्मदेवो सचिवापि ऋतुमहर्षया। कामरूपेशं महाभिषेकपूर्वकम् । पुनः परमात्मानं ससाय चोपदादिभिः॥८॥ भोजयामासुरिष्टं मिष्ट क्षीरमयामृतम् ॥१०॥ खेचरी वसुचारी च ब्रमेशो ब्रमजीवधी। अथाऽरुणाऽनपाया विमनुष्या घराम्परा । सुषेण: शाश्वतः महाबलः॥८२॥ मिश्रकेश्यसिपर्णा चाऽलंबुषा शुचिका तथा ॥१०॥ त एते चारणा दिल्या निन्युनारायण पहम् । मारीचिमाद्रिका विद्युत्पर्णा क्षेमा च लक्ष्मणा । पुहा परपात प्रोस्खा एखहारादिमिस्तदा ॥८॥ मनोमवाऽसिवा पुण्डरीकाऽगन्धिनी तया ॥१०२॥ अपूजयन् दिव्यरसैः प्रभुम् ॥४॥ एते मोजयामास बहुधा आहूतः पावनाये इदम्। .

·तिष्यसन्तानः २७५ सुबाही सुप्रिया चापि सुभुजा सुदती रमा। कुंकुमवापिकाक्षेत्र ज्येष्ठमासे निबालयम् । सुरसा सुमुखी हंसपादी सूताऽमया बया ॥१०॥ विरराम हरिबंद्रि सर्वभक्तपपूजितः ।।१२२॥ हंसा च कमला मासी सुमगा च सरस्वती। अरूपा मनुवंती च सुकेशी पणिनी तथा ||१०४॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने सहबा पुखिकस्थली धृताची च कृतस्थली। स्वर्गलोके मेरौ भुवलों के च भगवतोभ्रमणं कुंकुम- विश्वाची पूर्वचिचिव अम्लोचा शारदी त्या ||१०५॥ वापिका प्रत्यागमन चेत्यादिनिरूपणनामा माणिकी चानुम्लोचा मखुला हंसी च शान्तिदा । षण्णवतितमोऽध्यायः ॥ १६ ॥ युवतीत्वं हरये ता ददू रेमे रतिप्रियः ॥१०६॥ श्रीनरनारायण उवाच- सिषेविरे वाल्येषु सर्वस्वार्पणभावनैः। तथा कृष्णप्रियाणां च सेवां चक्रः समन्विताः ॥१०७॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि भगवान् भूतमावनः। ननर्तुः श्रीहरेग्ने यदागमत् कुंकुमवापिकाक्षेत्र चक्रुर्वल्लभकीर्तनम् । वदा द्रुतम् ॥१॥ विमाने यानि रूपाणि पत्नीनां द्वैतवन्ति च । आशीर्वादान् जगृहुम्योपदा न्यधुहरेः पुरः ॥१०८॥ तानि सर्वाणि तत्रैव तिरोमावयदच्युतः॥२॥ भीमसेनश्चोग्रसेनः सुपों वरुणस्तथा। विमानस्थानि रूपाणि भूस्थेच्या विविशुस्तदा। सूर्यवर्चा धृतराष्ट्रो गोमान् भीमश्च पत्रवान् ॥१०९॥ दासदासीस्वरूपाणि भूस्थेष्वाविविशुस्तया ॥३॥ अर्कपर्णः प्रयुतश्च चित्ररयश्च वैकलिः। लोमशादेः स्वरूपाणि भूस्थेष्वाविविशुस्तदा । शालिशिराः सुबाहुश्च हंसो मध्यश्च दारुणः ॥११०॥ द्वैतभावे विलीने च निबरूपे हरिः स्वयम् ॥ ४॥ ज्योतिष्टमः सदाचारो वरेण्यच वरूयका। एकभाव गतस्तत्र विमानं चाऽणुतां गतम् । बसुरुचिः सुरचिश्च विश्वावसुख भानुकः ||१११॥ रतभूषाम्बरहारा उपदाः स्वर्णशोभनाः ॥५॥ वही सिद्धस्तु पूर्णश्च पूर्णाशः पूर्णश्च पूर्णाशः शतगौणकः । सर्वा यथायथं कृष्णो ददौ योग्येभ्य एव च। सुचन्द्रश्चेति गान्धर्वा पुजुः परमेश्वरम् ||११२॥ विप्रेन्योऽनाथदीनेभ्यः श्रीम्यो दुर्थयायथम् ॥६॥ निन्युनारायणं नैजसोधेष्वानचुरच्युतम् । चातुर्मास्यमुवासाऽपि हरिः कुंकुमपत्तने । उपदाः सर्वे भोजयामासुरच्युतम् ॥११३॥ त्रयोविंध हरेर्जन्मदिन प्रात शुमप्रदम् ॥ ७॥ दिव्या मेरोररण्यानी तथा च वनदेवताः। प्रातरेव कृतस्नानोऽष्टम्यामूर्जस्य चाऽसिते। ओषषयस्तथा दिव्या समूर्ताः परमेश्वरम् ॥११४॥ कृतशृंगारका कृष्णोषल्लमोऽयात् स्वसंसदि ॥८॥ पुपूनुः फलपुष्पाद्यैः सदसैोजनामृतैः। तदा वाद्यान्यवाद्यन्त तेभ्यो मेरुनिवासिभ्यः स्वमर्नु माधवो ददौ ॥११५॥ नर्तनानि नर्तनानि विचित्राणि विचित्राणि देवतानां तदाऽभवन् ॥ ९॥ नामधुन्यं ददौ नैबमाशीर्वादान् ददौ तथा । सर्वोत्कृष्टा समा पूर्णा सर्वसष्टिनिवासिमिः। ततः स्वस्थ विमानेन भुवर्लोकमुपाययौ ।।११६॥ जाता सा बद्रिके तत्र लोमशः समुपाययौ ॥१०॥ वैशाखमासे भगवान् बद्रिके भक्तवत्सलः। पुपूल परमात्मानं चिरं जीवेति चाहतम् । वियश्चरा सुरास्तत्र पूजयामासुरच्युतम् ॥११७|| श्रीमद्रोपालकृष्णाद्याः परमेश्वरम् ॥११॥ आवह प्रवहश्चेति संवहोऽनुवहस्तथा। अवतारा ईश्वराब मुक्ताः सिद्धाः सुरास्तथा । पराषहो विवहश्च परिवहन वायवः ॥११८॥ भाषयः पितरो देवा मानवाम नरा स्त्रियः ॥१२॥ निबासु रम्यनगरीष्वानयन् परमेश्वरम् । कम्मरालाल चाशीर्वादान् ददुस्तदा। परया प्रीत्या मोबयामासुरच्युतम् ॥११९॥ आरात्रिक व्यधुन सर्वे महोत्सवमकारयन् ॥१३॥ भूतप्रेतपिशाचा कृष्माण्डाश्च विनायकाः। प्रशापद्मावतीलक्ष्मीराधाद्याश्चक्रुरुत्सवम् वीरा बेतालकाथापि भुवोकनिवासिनः ॥१२०॥ अतलादिनिवासाश्च दैत्यदानवराक्षसाः ॥१४॥ परमात्मान हरेः। नागा सपा भोगिनबार्थयामासुहरि प्रति। दिष्यमुक्ता बभूइस्ते हरिभूतलमाययौ ॥१२१॥ भगवन् पावयाऽस्मान् स्वान् पावादीनि दर्थनात् ॥१५॥ गीतयश्चाभवन् शुभाः। बहुध मनुं ·२७६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * . दशसहस्त्राणि गृहम्। तथाऽस्विति हरिः प्राह मोजयामास तान् हरिः । विप्रचितिप्रधानास्ते हरये चोपदा महीमानान् समस्ताँच विदाय प्रददावपि ॥१६॥ शंकुकर्णादयश्चापि निन्युनारायणं गृहम् ॥३५॥ ययुः सर्वे निजलोकान् कृष्णः पातालवासिमिः । हयग्रीवादयश्चापि पुजुर्भाधवीपतिम् । सह गन्तुं समियेष सर्वपूर्वानुगैर्युतः ॥१७॥ शारमा: शाम्बराचापि पुपूज पुपूजू राधिकश्वरम् ॥३६॥ सर्वस्त्रोदासदास्यादियुतच लोमशान्वितः। कालनामादयो तु भूभृतः। स्वतःप्रकाशमभूतिमुनिमिः साधुभिर्युतः ॥१८॥ पुपूजुः कमलाकान्तं हिरण्यपुरवासिनः ॥३७॥ हेमन्ताद्यैः पार्षदेच युतो द्वेषा समस्तकः। कालक्या दानवाश्च निन्युनारायण सर्वरूपोऽभवत् कृष्णो द्वेषा वेषादिभूषितः ॥१९॥ पुपूजुधापि दानव्या भोजयामामुरीश्वरम् ।।३८॥ विमानं यदणु वासीन्महत्चत् तत्र संव्यधात् । ददी तभ्यो हरिमन्ध 'श्रीहरिः शरण मम। सर्वान् संस्थाप्य सर्वाश्च तत्र कुंकुमक्षेत्र के ॥२०॥ विदार्थ सं माघे तलातलमुपाययौ ॥३९॥ सर्वान् सर्वाः सह नीत्वा चकादश्यां विमानक । वैनतयालये वास चकार भगवान् स्वयम् । आरोह ससादियो हरिगीपालनन्दनः ॥२५॥ वैनतेया हरि सार्थयुतमानचुरादरात् ॥४०॥ सुपर्णवासुकिशंकुकर्णनमुचिमिः गरुत्मतां चतुर्दशसहस्राणि तु भूभृताम् । विमानमैरयत्तूर्ण शृण्वन् हर्षजयध्वनीन् ॥२२॥ हरि निन्युनिजराज्येष्वान मणिभूषणैः ॥४॥ अतले तु सुपर्णस्य साँघवर्य महाप्रभुम् । कालनेम्यादयश्चापि दैत्यशा ललितापतिम् । सुपर्णाद्या हरि परमादरात् ॥२३॥ निन्युनिजप्रदेशेष्वानचुः सरस्वतीश्वरम् ॥ ४॥ महाराज्ये च सर्वत्र प्रामयित्वोपदा ददुः। कोटिशोऽपि तथा देवराक्षसा निजराष्ट्रके। मणिरत्नानि बहूनि भोजनान्युचमानि च ॥२४॥ निन्युः श्रीभूपति कृष्णं पुपूर्णः परमादरात् ॥४३॥ यक्षा दैत्या दानवाच नामुचया नरायणम् । उपदाश्च मददुस्ते तभ्यो ददी मनुं हरिः । पुजुः परया प्रीत्या मर्नु हरेश्व जगृहुः ॥२५॥ नामधुन्यं ददौ चापि विदायं जगृहे ततः ||४४|| विदायं मार्गशीर्षे ततो हरिः। फाल्गुने श्रीहरिनविमानेन महातलम् । प्रययौ वितलं लोकं विमानेन द्रुतं प्रयुः ॥२६॥ उपाययौ तत्रापि मुचुकुन्दादिमन्दिरे ॥४५॥ जम्भकवापि महादा कम्बलथेति वं तदा । उवास भगवास्तस्य सेवां जग्राह भाववित् । स्वागत श्रीहरेश्चक्रबहुमानपुर-सरम् ॥२७॥ अनन्ताद्या महास कामरूपधराः सुराः ॥४६॥ मकिमन्वो पुलः परमेश्वरम् । परमेशान सेषयामामुरादरात् । महादो रक्षयामास प्रमुं मासान्तमेव ह॥२८॥ उपदाच दु: श्रेष्ठा मणिरकामिका मुदा ।।४७|| खरहे निबराज्ये च प्रामयामास सर्वशः। मोजयामासुरस्यन्तं दिव्यान्नानि बहून्यपि । दैत्यानां कोटयः कृष्ण निन्युनिबाख्यानपि ॥२९॥ प्रचक्रुश्च विदाय प्रददुस्ततः॥४८॥ सनीक सर्वसार्याव्य कृष्ण पुजरादरात् । चैत्रेऽनादिकृष्णनारायणो रसातलं दैत्यत्रियो दीनचिचा लकन्यादीरार्चयन्मदा ॥३०॥ बलेरोके निवास स्वं चकार तेन पूबितः ||४९॥ बदू रखानि बहूनि मणीन् भेष्ठाय वै तदा । वामनेनेखितः कृष्णो रसाराज्यानि सर्वशः। मोजनानि ददुवापि विदार्य प्रददुस्ततः॥३१॥ सर्वदेशेषु भकानां मोक्षकांक्षया |॥५०॥ पौषमासे ययौ कृष्णा सुतलं लोकमुत्तमम् । राजाधिराबवद् राजा मलिनारायणं हरिम् । विरोचनपहे तत्रीवास श्रीपतिरीधर ॥३२॥ प्रपूष मानयामास मोबयामास मिष्टकम् ॥५॥ दैत्या कृष्ण बहुप्रोत्या पुरखमोपदादिमिः। विवायं प्रददौ चापि ततोऽन्ये दैत्यपुंगवाः । मोण्यामामुरत्यय सिषेविरेऽमुंदा बना॥३३॥ राक्षसास्तारकाचाच हिरण्याचास्तथाऽपरे ॥५२॥ धवसाहसी गंगो हामहलामिषः। कोपर्बुदाधिका निन्युनोरेश्वर निमालयान् । भीपरमेश्वरम् ॥३४॥ पूषयामासुरमन्तं सर्वस्ववानकै हरिम् ॥५३॥ प्रद्यापि च दैत्या मका आरात्रिक ययी। , ·सिष्यसन्तानः २७७ मुदा। तन्मन्त्र जगहुशापि विदार्य प्रददुस्ततः। कुंकुमवापिकाक्षेत्रे विरराम निबाल्ये। वैशाखे श्रीकृष्णस्वामी पाताल समुपाययौ ॥५४॥ एवं बद्रीप्रिये सर्वपातालाना पवित्रता ॥७३॥ तत्रत्याः शेषजातीया सर्पा नारायण गृहे। विधत्ता हरिणा नजकृपया मोक्षिता जनाः। ररक्षुबहुमानाद्ये पूजयामासुरूत्सुकाः ॥५५॥ अयोजकृष्णपक्षस्याऽष्टमी बन्मजयन्तिका ||७४॥ अन्ये सर्व महासः सर्वकामस्वरूपिणः। हरेस्तिथिर्मगलान्या चतुर्विद्या समागता। नागिन्यश्च महादेव्यो हरि लक्ष्मीः सिषेविरे ॥५६॥ प्रासः सात्वा कृतसगारः कुंकुमेश्वरः ॥७॥ अनन्तः कुलिकश्चापि वासुकिस्तक्षकस्तथा । मण्डपे चाययौ नैजे गजासने सुशोमिते । कर्कोटको महापमः शपालादयोऽपि च ।।५७॥ उपाविवेश मुनिमिः पूजितः कृतमङ्गलः ॥७६॥ निन्युनारायण नैबराज्येष्वान,रुत्सुकाः। लोमशस्तिलक चन्द्र कृष्णमालेऽक्षतान्वितम् । पुपूर्णमणिरत्नाद्यैः सेवयामासुरत्यति ॥५८॥ कौंकुम सुभगं चके पुपूजाऽऽशी:परायणः ||७७॥ मोबयामासुरीशेशं विदाय प्रददुस्ततः। पिता माता भ्रातरध महर्षयः महर्षयः सुरेश्वराः। हरिमन्त्रं ददौ तेभ्यस्ततो विमानमास्थितः ॥५९॥ पुनः परमात्मानं मुक्ता मुक्तानिकास्तथा ॥७८॥ वाद्यघोषादिमिश्चोत्तेजितः सम्मानितो पति। अवताराम खाशीर्वादपरायणा क्षीरसागरमध्ये वै यत्र शेषासनो हरिः ॥६०॥ पितरो यक्षगन्धर्वाः किंपुमांसश्च किनराः ॥७९॥ आययौ तत्र भगवान् 'महोत्साहभरः प्रभुः। देवाश्च दानवाः सिद्धाः सान्या सूताश्च चारणाः। ज्येष्ठे मासे हरि शेषासनो विष्णुः पुपून ह॥६१॥ बिना तृपाः श्रेष्ठिनश्च दासा पुजुरच्युतम् ॥८॥ पायसै रससारेच मोबयामास वै देव्यः सरांसि सरितस्तीर्थानि देवमातरः। लक्ष्मी: समस्तलक्ष्मीनां सेवां चकार भावुकी ॥२॥ लोकपाला दिशांपाला: परमेश्वरम् ॥८॥ मणिरत्नानि विष्णुर्वे नारायणाय संददौ । अतलादिनिवासाच भूवासा मानवाः प्रजाः। विदायें प्राप्य भगवान् श्वेतद्वीपमुपाययौ ॥३३॥ नरा नार्यों हरिकृष्णमर्चयामासुरुत्सवे ॥८॥ भाषा कमलाकान्तः प्रज्ञानारायण हरिम् । उपदाध न्यधुर्दिव्या हररेग्ने सुवर्णबा। पूजयामास मोजयामास चाऽमृतम् ॥६॥ मणिरक्षादिरूपाश्च चिरं जीवेति ते जगुः ॥८३॥ सिषेविरेऽति बहुधा कमला: कमलादिकाः। आरात्रिक प्रचक्रन प्रसाद जगहुस्वतः। विदायं जगहे कृष्णो विमानेन ततः परम् ॥६५॥ परिहार समायाथाकरोच्छ्रीलोमशस्ततः ॥८४॥ श्वेतमुकेम्य ईशेयो मर्नु ददौ निर्व महीमानान् समस्ताँध भोषयामास लोमशः। प्रेषयामास वै घामाऽक्षरे नि च तानय ॥६६॥ दत्वा दानानि बहूनि विदायं प्रददौ वतः ॥८५॥ विमानेनाऽऽययौ पूर्ण श्रावणे पूणे पावणे बद्रिकाश्रमम् । ससद्धीपतपाद्याथ समागन्तुं निजालयान् । नरनारायणावावां थूर्य बद्रयस्तथर्षयः ॥६७॥ प्रार्थयामासुरत्यर्थ हरि सर्वसमन्धितम् ॥८६॥ तन्वाद्यास्तापसा नद्य हिमाद्रिस्तीर्थमण्डलम् । तथाऽस्त्विति प्राह ताथ ततोऽन्ये प्रययुमुंदा । अपूपुवाम सर्वेशं बहादरसमन्विताः॥६८॥ निजलोकाभिषदेद्यान ससद्वीपेतरस्थिताः॥८७॥ पादवलं पपुर सर्वे दुर्महोपदाः शुभा:। अथ श्रीभगवान् प्राप्ते त्वेकादशीदिने निबान् । हरिस्तत्र मासमात्रमुषित्वा भाद्रमासि वै ।।६९॥ दासौदासान् प्रमदाथ सज्जीचकार पूर्ववत् ॥८॥ आययौ स्वविमानेन वाराणसी शुमा पुरीम् । विमाने व विधायैव देषारूपाणि तानि । तीर्थ कृत्वा धेनुपालं नृपं वीक्ष्य ततः परम् ||७०॥ न्यषादयत् समस्तव नारीनरात्मकान् हरिः ॥८९॥ प्रयागराजे संसात्वा भारद्वाज प्रणम्य वायघोषैर्जयनादरम्बरे स्वविमानके। द्रुतं सौराष्ट्रदेशं स्वमाययो चाक्षरी मुवम् ॥७॥ अनादिभीकृष्णनारायणः समारोह च॥९॥ লাল सर्वाणि तिरोभावयदच्युतः। ऋषयध अमप्रियादियोषितः। एकस्मस्ततो भूत्वाऽऽविवेश निबमन्दिरम् ॥७२॥ आरुरुकुर्विमानं च सतदीपान् विलोकितुम् ॥९॥ परम् । लोमशाद्या ·२७८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता.* भोजयामास प्रययुर्नजान प्रियव्रतस्य वै नवद्वीपेश्वराब्धापि स्वस्वविमानमास्थिताः। महाखण्डे महाराज्ये निन्ये पुपूज भावतः। स्वागतार्थ ययुम्ते तु पुरतः श्रीहरेस्तदा ॥२॥ हरिभूपो नेषधाख्ये वर्ष निनाय माधवम् ॥ ६॥ स्वस्वदेशानगराणि प्रासादान् समशोभयन् । भावमत्या तं ददाबुत्तमसन्मणीन् । शृंगारितान् रम्यरूपानकारयन्मुदान्विताः ॥१३॥ इलावृतो नृपो निन्ये म्बण्डे चलावृते निजे ॥७॥ सेवौपयिकी सरसा: सामग्री: प्रत्यपादयन् । गोपीपति पुपूजाऽप्युपदाश्च प्रददौ मणीन् । मण्डपान् सुभगाँश्चापि सभास्थानान्यकारयन् ।।९४॥ रम्यो राजा हरि नीला नीलाचलाख्यखण्डके ॥८॥ गोपुराणि सप्रमाणि दीपतोरणमामि पुपूजाऽपि सिंपवेऽपि चादरात् । अकारयन्नृपास्ते च प्रजाः शोमा अवर्धयन् ॥१५॥ हिरण्वान्पति निन्ये श्वेतवर्षे निजे हरिम् ॥ ९॥ जम्बूद्वीपेऽपि च ये ते खण्डेश्वरा हरिं मुदा । पुपूब परया प्रीत्योपदा ददुरतथोत्तमाः। संप्रार्ययन् पुग नजान् खण्डान् पावयितुं ततः ॥१६॥ कुरुरानो हॉर निन्ये निजोत्तरकुरुन् प्रति ॥१०॥ हरिस्तथाऽस्त्विति प्राह तं च सर्व वदाज्ञया । पुपूज रामरामेशं स्वर्णद्रव्यादिभिस्तदा। पुरेख खण्डान् शृंगारक्षेतवे ॥२७॥ भद्राश्वो नाम राजाऽपि पूर्ववर्षे निनाय तम् ॥११॥ पृथ्न्यां सर्वत्र चोद्घोषः सुमहान् समजायत् । पुपूज परया प्रीत्योपदा ददी शुभोत्तमाः। अनादिनीकृष्णनारायणश्चायाति सृष्टिपः ॥२८॥ कंतुमालस्ततो राजा निनाय स्वालय हरिम् ॥१२॥ दर्शनीयः स भगवान् पापहा दुःखहाः प्रभुः । पुपून परया भक्त्या भोजयामास सत्पतिम् । अर्चनीयो वन्दनीयो इरिंगापालनन्दनः॥१९॥ विदार्य संग्रह कृष्णनारायणो द्रुतं ततः ॥१३॥ इत्येवं बद्रिके भूमौ प्रतीक्षन्ते समुत्सुकाः। अन्यदीपान् प्रगन्तुं वै स्वं विमानं तदस्यत् । अद्य वा श्वः परश्ची वाऽऽगमिष्यति नरायणः ॥१०॥ पुत्राः प्रजापतिसमा दश ।।:४|| बालकृष्णोऽय भगवान् प्रादक्षिण्येन वर्मना । विमानमैरयचूर्णनम्बरे पश्चिमोत्तरम् ॥१०॥ आग्नीप्रथाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमास्तथा। मेघा मेधातिथिहव्यः सवनः पुत्रकस्तथा ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिप्यसन्तान ज्योतिष्मान् दशकश्चेति सर्व वै वैष्णवाः शुभाः। प्रयोविशबन्मोत्सवोत्तरम् मतलादिसप्तपातालेपु मेधाऽग्निबाहुपुत्राश्च श्रयस्त साधवोऽभवन् ॥१६॥ वचद्राजन्यप्रजादि पावयित्वा क्षीरोदधि श्वेतद्वीपं सप्ताऽन्ये त्वभवन् भूपास्तवापान प्रययौ प्रभुः । बद्रिकाश्रम पावयित्वा च भगवान् कुंकुमवापी प्लक्षद्वीपेश्वर मेधातिथि प्रति ययौ हरिः ॥१७॥ मागत्य चतुर्विशतितमं स्वजन्मदिनोत्सव मार्गशीर्ष मासि कृष्ण मेधातिथिरपूजयत् । चकारेत्यादिनिरूपणनामा सप्तनवति मेषातियेस्तया पुत्राः स्वराज्येष्धनयन् प्रमुम् ॥१८॥ तमोऽध्यायः ।। ५७ ॥ शान्तमयश्च शिशिर यानन्दन सुखोदयः। श्रीनरनारायण उवाच-- शिवन क्षेमकवापि ध्रुवव सस भूभृतः ॥१९॥ ततः बद्रीप्रिये देवि भगवान् श्रीप्रमापतिः । महाराजाधिराजस्थ सम्मान चक्षसुकाः। जम्बूद्वीपेश्वरसौध विमानेन ययौ विविधा उपदा रम्या ददुः पुजुरादरात् ॥२०॥ आमीत्रः पूजयामास मानयामास, माषवम् । आरात्रिक प्रचक्रम पपुः पादबलं हरे। राबाधिराजशोमामिः सिषेये माधवीपतिम् ॥२॥ मोलयामासुरीशेणं प्रसाद ते ॥२१॥ रायः सर्वा महालक्ष्मीराधादियोषिदईणम् । मर्नु कृष्णस्य सेवयामासुरच्युतम् । चक्रमहोपदादाने सिविरेऽतिमावतः ॥३॥ विटार्य प्रदतुमापि प्रवापूजोत्तरं ततः ॥२२॥ थामीनस्य नष पुत्रा निन्युनारायण ततः। भ्रमित्वा श्रीहरिही विमानेन द्रुतं ततः। नामिहिमाम्हये राज्ये निनाय परमेश्वरम् ॥४॥ पौषमासे ययो कृष्णा शाल्मलिद्वीपमुत्तमम् ॥२३॥ पुपच . परया प्रीत्या. महोपदा ददौ तया।, तस्य सम्राट वपुष्मांच रामा कृष्णमपूपुजत् । किंधो भूपतिश्च मटान्त्ये 'निजे ॥५॥ स्वप्रासादे हरि नित्यं ररक्ष भावपूरितः ॥२४॥ द्रुतम् ॥१॥ .

·* तिष्यसन्तानः २७९ ददौ। कम्बल असेवत सदा भक्क्याऽभोजयद् बहुधा प्रभुम् । भोजयामास गोविन्द विदायमुपदा रत्नहारादिकान् रम्यानमूल्यान् हरये ददौ ॥२५॥ तत्सुताः सप्त राबानो निन्युः कृष्णं निजालयान् ॥४४॥ तत्पुत्राः सप्त राजानः श्वेतश्च हरितस्तथा। बलदव कुमारथ सुकमारो मणीचकः। जीमूतो रोहितश्चापि वैद्युतो मानसः प्रमः ॥२६॥ कुद्योत्तरश्च - मोदाकिमहाद्रुमश्च ते ततः॥४५॥ सप्तैते परमात्मान निजराज्येषु चानयन् । आन- रुक्मिणीकान्तं ददुर्दिव्योपदाः शुभा। बहुमानेन सौधेषु नीत्वा नीत्वा समार्चयन् ||२७|| सिषेविरेऽतिसम्पद्विदुर्विदायमुत्तमम् ॥४६॥ उपदामिश्चन्दनायैहीरकाद्यैश्च कानकैः। तबाद्या हरि नीत्वा स्वाळयेष्वभ्यपूजयन् । भूषणैर्मणिरत्नाद्यैः स्वर्णपात्रकै ॥२८॥ हरिमन्त्रं प्रदायैव विमानेन हि सत्वरम् ॥४७॥ तद्राध्यक्ष प्रबाश्थापि पुपूवुः परमेश्वरम् । वैशाखे पुष्करं दीपं ययौ ससार्थशोमनः । तेभ्यो दवा मर्नु कृष्णो विदायं प्राप्य सत्वरम् ॥२९॥ पुष्कराधिपतिर्भूपः सवनः सैन्यशोमितः॥४८॥ मावे विमानमारक्ष कुशदीयमुपाययौ। सम्मानं श्रीहरेश्चके भ्रामयामास पचने। ज्योतिष्माघामका सम्राट ससैन्यो मानमाचरत् ॥३०॥ सौधे नैले ततो नोला पूजयामास वस्तुमिः ॥४९॥ निनसौधे नगयों च भ्रामयामास केशवम् । वासयामास नित्यं च नित्यं च सेवयामास भक्तितः। पुष्पाक्षवाद्यैः मणिरमानि सन्ददौ ॥३१॥ भोजयामास नित्यं स विदायं प्रददौ बहु ॥५०॥ भोबनानि ददौ रात्यः ददौ राज्या सिषेविरे तमच्युतम् । तस्य पुत्रौ रूपो द्वौ च निन्यतः परमेश्वरम् । तस्य पुत्राश्च राजानः सप्त निन्युहरि निबान् ॥३२॥ निजराष्ट्राणि भावेन स्वस्खसौधेष्ववासयन् ॥११॥ प्रासादानालयावापि राष्ट्रष्यपि महीवीतो घातकि सेवयामासतुईरिम् । उल्लेदो वेणुमश्थिापि धृतिरश्वरयस्तथा ॥३३॥ तद्राक्ष्यच प्रबाश्चापि माधवीप्रभुम् ॥५२॥ लम्चनः कपिल प्रभाकरस्ते वेणुवादिनम् । मोबयामासुरीशेशं मन्त्र जगृहुहरो। आनचुर्बहुभावेन सिषेविरे तमच्युतम् ॥३४॥ विदार्य प्रदापि हरिः सजोऽमवचता ॥५३॥ उपदार गुरुमन्त्र लोकालोकाचलं कृष्णो ज्येष्ठमासे ययौ मुदा । प्रजाः सीतापति कृष्णं पुपूक्षुः परमादरात् ॥३५॥ विहत वीक्षितुं स्त्रीम्यो दर्शयितुं प्रदेशकान् ॥५४॥ बहुः कृष्णमन्त्राँच विदार्य प्रददुस्ततः। पर्वतान् प्रहमार्गोंध वनान्युपवनानि फाल्गुने स्वविमानेन शौचद्वीपं ययौ वेगेन विमानगमनेन सम्राट् राजा द्युतिमाँश्च सैन्यैः सम्मानमा चरत् । लोकालोकं प्रवीक्ष्याऽथ काञ्चनी भूमिमीक्ष्य च । निजप्रासादवय तं कृष्णं न्यवासयन्मुदा ॥३७॥ आषाढे श्रीहरिः प्रत्याययौ कुंकुमवापिकाम् ॥५६॥ भोजयामास देवेशं सेवयामास केशवम् । इत्येवं बद्रिके कृष्णनारायणो महाप्रमुः। सर्वसार्थयुतं कृष्ण पूजयामास नाणकैः ॥३८॥ पावयित्वा भूमिलोकान् कृपया तत्पना अपि ॥५॥ मणिरक्षादिभियापि कुंकुमाक्षतचन्दनः। एको भूत्वा निनसौधे चातुर्मास्यं चकार ह। अय पुत्रास्तस्य सप्त निन्युनर्नारायण ततः ॥३९॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रे निबजन्मजयन्तिका ॥५८॥ उपध पीवरो मुनिः। पञ्चविंशाऽटमी कृष्णा कार्तिकस्याऽस्य चागता। दुन्दुमिरल्धकारब नृपा भानचुरच्युतम् ॥४०॥ तत्र स्वर्णोत्सवं चक्रे पिता गोपालकृष्णकः ॥५९॥ सेवा चक्रुर्हि बहुधा प्रबाश्चानचुरीश्वरम् । सौवर्ण मण्डपं चक्रे पूर्व बहुशोभनम् । विदार्य प्रदापि ततो मन्त्रं च जगहुः ॥४॥ सर्वशो मणिरक्षाधेर्न घामाऽक्षर यथा ॥६॥ अथ चैत्रे हरिः शाकद्वीपं बगाम सत्वरम् । दिव्ये गबासने कृष्णः कृतस्नानो विभूषितः। सम्राट् तत्र हव्यनामा ससैन्यो मानमाचरत् ॥४२॥ भागत्य निषसादाऽय लोमशस्तमपूजयन् ॥६॥ निसौधे निवास चाकारयत्परमात्मनः। प्रातर्वाद्यान्यवाद्यन्त गीतिका मनलानि पुपूर्व परया मच्या सिषेवे बहुभावया ॥४३॥ मुकावतारदेवानामीश्वराणां देहिनाम् ॥१२॥ प्रदुश्थापि च घग्रहः। हरिः ॥३६॥ प्रादक्षिण्येन मनोहरथ कुशल च ·२८० * ओलक्ष्मीनारायणसंहिता * महर्षयः। नागसपश्चि ताभ अभवन् सर्वतो बदि सर्वलोकनिवासिनाम् । पूर्ववद् भगवान् भूत्वा प्रतस्थे चाम्बरे द्रुतम् । वेदघोषाध परितो मुनीनाममस्तदा ॥६३॥ जयनादः सुखशब्दः प्रतस्थे परमेश्वरः ||८२॥ प्रातोमा महर्षीणां घजायन्ताऽक्षरस्यले। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणाय हितायां चतुर्थ तिष्यसन्ताने अथ पूजा हरेस्तत्र प्रावर्तत क्रमादनु ॥४॥ जम्बुप्लशादिसप्तद्वापेश्वराणा मुक्कामेश्वराधाय गज्येषु भगवतो भ्रमण अवताराश्च कुंकुमवाप्यां च पञ्चविंशतितमस्वजन्मजयन्त्यु- पितरश्च सुरा दैत्या दानवा राक्षसास्तथा ॥६५॥ सवकरणं चत्वादिनिरूपणनामाऽटनवति- मानवा यक्षा सिद्धाश्च चारणाः । तमोध्यायः ॥८॥ सूताश्च मागषा: किंपुमांसश्च किन्नरास्ततः ॥६॥ बन्दिनो वेदविप्राश्च राजानो वैश्यदेहिनः। श्रीनरनारायण उवाच- दासाच दासिकाचापि तीर्थानि देवतास्तथा ॥१७॥ अप्सरसो गणाश्चापि पार्षदा गणिकास्तथा। बद्रिक भगवान् कृष्णनारायणी मुहूर्ततः। पुपूवुः परमात्मानं ददुस्ते चोपदाः शुमाः ॥६८॥ सत्यपारं यथावष्टावरणान्यप्यलंघयत् ।। १॥ तिलक कुंकुमेनापि तथाऽक्षतेच चन्दनः। महाराजोमयेगातिदिव्यविमानफेन बीव चक्रुधिर वैराजलोकमासाद्य चेत्याशीर्वाद वैराजेन भग हरिः॥२॥ प्रददुस्ततः ॥६॥ आरात्रिक बैराजभवन दुर्दानानि वै तदा। प्रचऋक्ष पूजितः समुवास योषितः सर्वसष्टीनां तदा चक्र: प्रपूजनम् ॥७०॥ सिपवे चाति वैराजो वैराशीसहितस्वदा ॥३॥ पिता तदानीं रवानां मणीनां च प्रदानकम् । वैराजीयप्रबाश्चाप्यानचुदिव्योपचारकैः धेनुदानानि धानां दानानि कानकान्यपि ॥७१॥ आरात्रिक हरेश्चमहोपदा न्यघुः पुर॥४॥ पात्रभूषाम्बरादीनां कोट्यर्बुदादिसंख्यया। हरि प्रसादयामागु: सर्वार्पणमुहुर्भुहुः । प्रददौ लोमशथापि ददावाशिष उत्तमाः ||२|| ईश्वराणां दिव्यरीत्या संख्यामामुरच्युतम् ॥ ५॥ पूर्वान्वे मोबयामासुभन्यो ब्रह्मप्रियादिकाः। वैराजस्य सुताश्चापि ब्रक्षाविष्णुमहेश्वराः। महीमानान् समस्तॉथ विदायं च ततो ददुः ॥७३॥ ब्रह्माणोऽष्टाननाथापि शवास्या अयुताननाः॥६॥ यद्यत् समागतं प्रासं सर्वलोकेषु लक्षाननास्तया कोट्याननाः सिषेविरे हरिम् । भ्रमणे क्षपदारूपं वर्णरूप्यादिक ध्यक्षाव মুকাদ্ধাজ্ঞায়ইঙ্গা। शिवा॥७॥ हीरका मणयम रक्षानि विविधान्यपि। नवनवतिनेवाश्चैकसइसादिनेत्रकाः मौक्तिकानि विचित्राणि पात्राणि चाम्बराणि च ॥७॥ अयुतकादिननाश्च लोकादिसुचक्षुषः ॥८॥ पिता दाने ददौ सर्व विप्रेन्यो दीनवत्सलः । कोट्येकाचक्षुषश्चापि सदाशिवा सिषेविरे। दीनेभ्यो भिक्षुकेम्यब सानीभ्या समथ इत्यपि ॥७६॥ तयाविधाय ब्रहाण्या शिवाश्चापि तथाविधाः ॥९॥ योषियो मानवेभ्यथाऽनाथेम्या सर्वथा तदा। सिपेविरे ब्राह्मनारीनारायण सिंषेविरे। अय सम्ब एमाऽ मिष्टानं प्रददौ तव ॥७७॥ विष्णवोऽयमुजावापि शतायुतमुजास्तथा ॥१०॥ विदार्य प्रददौ चापि परिहारोऽभवचतः। लक्षकोटिभुजाश्थापि वैष्णव्यश्च तथाविधा। ययुः सर्वे समापृच्छय कृष्ण निघाल्यान् सुराः ॥७८॥ सिषेविरेऽनादिकृष्णनारायण समर्पिताः ॥११॥ प्रमाबदेहिनः सर्वे ययुनै वान् प्रलोककान् । नैनलोकेषु सर्वेषु कार्तिके मार्गशीर्षके। विराडाद्याः प्रार्थयामामुरब्युवम् ॥७९|| पौषे चाप्यनयन् कृष्णं चतुर्दशस्तरेषु च ॥१२॥ निषलोकान् समागन्तुं हरिः माह तथाऽस्त्विति । अष्टार्षिचतिकक्षेषु षट्पश्चाश्यक्षितिम्वपि । एमपुख्यामूर्वकष्णे हरिः हरिः सबो बभूव ॥८॥ ततो हिगुणकक्षेषु निन्युनारायणं हरिम् ॥१३॥ सर्वसामुपुतस्तरीय स्वागतं चक्रिरे पूर्ण चक्रिरे चोपदा दहा सिमरता : पिमावेद ., शिल्पा ॥८॥ विमाबेद , शिरूपमा ॥८॥ मोषयामारिवानि दिन्यानि दिन्यानि भोजनानि च ॥१४॥ सर्वथा। बहु ।।७४॥ । केयषा।

·*विष्यसन्तानः रूपिणौ। द्रुतम् । ततः प्रामयामासुरे राज्येषु विविषेष्वपि। फाल्गुनाघोंचरे तत्रोवास कृष्णनरायणः। विदायं प्राप्य भगवान् महाविष्णोर्महास्पदम् ॥१५॥ वासुदेवालये रस्त्येऽसंख्यवैष्णवपूजितः ॥३४॥ हैरण्यं धाम सुभगं ययौ भीपरमेश्वरः। चैत्रे कृष्णो ययौ वर्णमनिस्दालयं तथा। यत्राधयमदु दिव्यं बद्रिके प्रवदामि ते ॥१६॥ प्रधानमन्दिरं चापि संकर्षणालय पपि ॥३५॥ महाविष्णुस्तदा श्रीमद्वोपालकृष्णमूर्तिमान् । तैः सवैधातिदिन्यैः स्वैः सैन्यैश्च पार्षदादिमिः। स्वपितरूपोऽदृश्यत पितदेहे तिरोमवत् ॥१७॥ सम्मानित: स्वागताधा पूजितम्योपदार्पणः ॥३६॥ महालक्ष्मीस्तथा भीमत्कंमरावष्मणि स्थिता। मोबितवाऽमृतमोगैः सेवितो भावमतिमिः। भीकमरास्वरूपेणाऽस्यत तिरोऽभवत् ||१८|| विदार्य प्राप्य भगवान् नै विमानमास्थितः ॥१७॥ मातापितृस्वल्पाभ्यां पूषितः पुत्र ईश्वररा गोलोकं श्रीकृष्णधाम वैशाखे प्रययौ द्रुतम् । बालकष्णोऽतिमावेन प्राविभक्दा यचतः ॥१९॥ श्रीकृष्णेन निजे धाम्नि परकृष्णा प्रपूषिताः ॥३८॥ आश्चर्य तत्पर वीक्य तदा ब्रह्मप्रियादिका। सर्वगोलोकमुक्तादिसैन्यैः सम्मानितो हरि। मेनिरे तु तयो स्पो व शरमित्यपि ॥२०॥ राधादिमिरसंख्यामिप्रियाच सेविताः ॥३९॥ पद्मावतीमिये वीक्ष्य श्वभूश्वरी पबिता भोषिताथापि वन्दिताच प्रसादिताः। महासन्तोषमाप्ते ते ववन्दाते लुषामिके ॥२२॥ भोकृष्णमवने कृष्णनारायणोऽवसन्सुदा ॥४०॥ मासमास समस्तं वै महाविष्णोगह हरिः। राधाद्याः स्वस्वरूपेषु तिरोऽभवस्तदा समस्तमार्यसहितश्योवास पितृमानितः ॥२२॥ आबय परमं वीक्ष्य विज्ञाय निजरूपकम् ॥४१॥ पित्रोः सेवा कृष्णनारायणधकार सर्वदा। प्राविरमवध महानन्द प्रपेदिरे। ब्रमप्रियाद्याः सर्वांश्च सिषेविरे च तो मुदा ॥२३॥ सिषेविर सुरत्यय कृष्णेशं कृष्णयोषितः ॥४२॥ विदार्य बगृहे कृष्णस्ततः श्रीपुरमाययो। श्रीकृष्णध तथा गोपा गोप्यथाप्यर्बुदाऽचुदाः । ललिताया महालक्म्या दिव्यं धाम मनोहरम् ॥२४॥ हरि प्रसादयामासुस्तोषयामासुरच्युतम् ॥४॥ पूषितो वन्दितः कृष्णः सेवितश्च प्रसादितः। श्रीकृष्णोऽपि तदा नैनं मूलं तदा नैवं मूलं परमकारणम् । उपदामिस्तोषितधोवास तत्रापि पक्षकम् ॥२५॥ अस्तौन्ड्रीपरमात्मानमवताराऽवतारिणम् ललिदायाः स्वरूपे च तदा भीललिताऽविशत् । 'यतो वयं चावतारास्तव मूर्तेः पृथक्स्थिताः। भन्याथ कोटिशः सख्योऽपश्यविनसुविग्रहान् ॥२६॥ स्मोन घामाधिपतयस्तस्मै पित्रे नमः सदा ॥४५॥ आयें मेनिरे साथ वीक्ष्य नैबां तु दिव्यताम् । यतो राधादयवापि मवन्मूर्तेः प्रयतयः। पूर्वा च मोबन लब्ध्वा प्राप्य विदायमित्यपि ॥२७॥ अस्मद(गतां प्राप्तास्वस्मै पित्रे नमो नमः ॥४६॥ परस्परं प्रसम्मिल्य प्रसम्मिल्य कृष्णेन अवतारा यतमाऽन्येऽसंख्यरूपा भवन्त्यपि। सत्वरम् । विमान च नमोऽवतारिणे ॥४७॥ मूलपरब्रह्मपित्रे भूम्नोऽव्यातमाययुः ॥२८॥ तस्मै अनादिभोकृष्णनारायणं वील्याऽऽगतं तदा। प्रसत्रो भव कृष्णेय निबरूपेषु सर्वथा। भूमा नारायणस्वर्ण स्वागतं महदाचरत् ॥२९॥ यदा प्रबहामोऽध तस्मै पित्रे मुहुर्नमः ॥४८॥ महेश्वराषिराजाईमान ददी सुसैन्ययुक्। सदा सत्यूबर्न चान करोमि सर्वथा पितः। तत्सल्यश्च रमाद्याचाऽज्जायन् कृष्वस्व गीतिका ॥३०॥ भनुग्रहं सदेच्छामि पावितोऽहं ससार्थक ॥४९॥ अव्याचवे शुमे धाम्नि भूमसीधे हरिं तया । एवं खखा हरि नत्वा वा प्रसादमुत्तमम् । भूमा न्यवासयनित्यं मासमेकमपूषयत् ॥३१॥ विदार्य प्रददौ कृष्णः कृष्णनारायणाय वै॥५०॥ अमोचयत् सदा कृष्ण ससाथै चामवादिकम् । चैत्रे त्वन्यानि धामानि अवतारकृतानि च । ततो हरिर्षिदायं च या विमानमास्थितः ॥३२॥ हरिययौ विमानेन प्रयोविंशतिकानि च॥५१॥ पासुदेवात धाम ययौ साथसमन्वितः प्रयोविंशस्थववारतसयामसु धामिपा। बासदेखो हि भगवानाचरत स्वागत हरे॥३३॥ परम पूनिता सेवितो मत्वा प्रप्लादितः ॥५२॥ ३६ समाका

·२८२
* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता *
to
(a
मवंशः ॥७॥
मोनितश्योपदामिधार्पितः स्तुतः
क्षमा
प्रति ।
स्थित वैकुण्ठसंज्ञे सिद्धसाध्यादिसे विते।
हरिविंदायमासाद्य वीक्ष्याऽक्षरस्य सीमगम् ॥५३॥ आपाढे चाययो
पद्मेशश्चाक्षराधिपम् ॥७॥
मास्य धाम च कौम च वाराहं धाम वीक्ष्य च ।
पुपूज परया भक्तया श्त्वा खागतमुत्तमम् ।
कापिलं च हरेर्धाम वामुदेवीयकं तथा ॥५॥ अथाऽन्ये
चावरणानामीश्वरस्तत्त्वचिन्तकाः ॥७३॥
पृथोर्धाम तथा दत्तात्रेयधाम प्रवीक्ष्य च।
परमात्मानं स्वम्वावासेषु भावतः।
हंसधाम च वीक्ष्यापि नहरेोम वीक्ष्य च ॥५॥
तानि स्थानानि चाऽऽलोक्य सेवां लब्ध्वा विदायकम् ||७४॥
आर्षमै वामनं घाम पशुरामालय
तथा।
आययौ स्वविमानन प्रविध्याऽन्धतमो महत् ।
थाशीय रामधामाऽपि कौमारं धाम वीदय च ॥५६॥ सत्यलोकं मुहर्तन गृहर्तन
भूतलम् ॥७॥
हायग्रीव नारदीयं राजराबीयमित्यपि । कुंकुमवापिकाक्षेत्रऽवाततार
निजालये।
व्यासीयं काणमन्यं च बौद्ध धामाऽमिवीक्ष्य च ॥१७॥ द्वैतभावं तिरोभाव्य वकभावं जगाम ह॥७६॥
तथा चाऽसंख्यधामानि वीक्ष्य प्रमिल्य तत्प्रभून् ।
कृष्णनागयणस्वामिभगवत्परमेश्वर
तत्पदत्ताऽहणां गृह्य
प्रसाय तानिनात्मनान् ॥८॥ कोट्यधुंदाजपत्नीभ्यो दर्शयामास
सर्वधामिन आपृच्छय विमानेन निजेन सः । सर्वधामानि चैशानि सर्वलोकाश्च माथिकान् ।
वैकुण्ठलोक वैशाखे ययो नारायणालयम् ॥५॥ सर्वराज्यानि भूपानां सर्वद्वीपान् भुवस्तथा ॥७८॥
लक्ष्मीनारायणस्तत्र स्वागतं प्रसमाचरत् । समुद्राऽद्विवियत्स्वर्गविहारोंच
यथायथम् ।
सर्वपार्षदघृन्दैव
पार्षदानीसमन्वितः ॥६॥ तन्मिण ददौ लामं सर्वम्यः स्वस्य मर्वगः ॥७९॥
सर्वभक्तयुतः कृष्णं पुपूज परमादरात्। बद्रिक प्रार्थितः कृष्णनागयों
महेश्वरः।
हारकेयूरमुकुटैस्तथा
कौस्तुमभूषणः ॥६१|| धामिमिः सिद्धसाध्यैश्च मुनिभिः पितृभिस्तथा ॥८०||
दिव्याम्बरविभूषाधेरक्षतैश्चन्दनादिमिः
लोकपाल पश्चापि
सर्वलोकाधिपैरपि ।
आनई
परमात्मानं
वासयामास मन्दिरे ॥६॥ मर्थितः स्वालये न निमारण प्रभुः
सर्वा लक्षम्यो दासिकाच पुपूर्णः श्रीरमादिकाः। सर्व कुटुम्पसहितो ययौ
स्वदर्शनम् ।
ब्रह्मप्रियायाः सर्वाच मोबयामामुकत्सुकाः ॥१३॥ सृष्ट्या मे पृथिवीं स पावयामास तन्मिषात् ।।८२॥
पादसंवाहनायेच
सेवयामासुरच्युतम् ।
पातालानि समस्तानि स्वर्गाणीश्वरभूमिकाः।
स्तवनाद्यैश्योपकारैश्चकः
प्रसनमच्युतम् ॥६४॥ अवतागलयाँबापि
पावयामास
लीलया ॥८॥
आरात्रिक
प्रचक्रुश्च नारायणश्रियोऽपि
सर्वत्र व्यापकस्याऽस्य सर्वान्तर्यामिणः प्रमोः ।
विदार्य प्रददौ नारायणः कृष्णाय
ततः ॥६५॥ सर्वशरीरकस्याऽस्य गन्तव्यं नैव
विद्यते ||८||
हरिनिजविमानेन प्रकृतेधाम चाययौ। यत्र यत्र प्रयात्येव स्थितोऽस्यने पर प्रभुः।
महामाया चकारापि सर्वतत्वान्विताऽहणम् ॥६६॥ अन्येषां जायते अदिवायं गतस्तथाऽऽगतः ॥८५॥
प्रधान पुरुषाधाब
पुपर्षामिधामिनम्। सर्वत्र व्यापकस्याऽस्य दूर किविन विद्यते ।
पादजल पपुवाथ भोजनानि ददुस्तया ॥१७॥ सर्वत्र संस्थितस्याऽस्य निरोधः कोऽपि नास्ति च ॥८६॥
विदायं प्रददुश्वाथ ज्येष्ठ कृष्णनरायणः। सर्वशरीरिणाऽस्य नाऽपय्यं किचिदस्ति ।
विमानेनाऽऽययौ पूर्ण
सदाधिवमहालयम् ||६८॥ नाऽगम्यं चापि नाऽसा नाऽप्राप्य किश्चिदरित च ॥८॥
नित्यकैलासघामाल्य
तत्र
सदाशिवः प्रभुः।
नाऽविधेयं च नाऽयोग्य नाऽकार्य किश्चिदस्त्यपि ।
स्वागतं स्वेष्टदेवस्य व्यवाद् गणसमन्वितः ||६९||
यस्य सर्वाणि तत्त्वानि क्षेत्राणि भवनानि च ॥८॥
पुपूर्व परया मीत्या सेवयामास तं हरिम् । सृष्टयो जडरूमा चिद्रूपा यस्म सन्ति च।
उपदा प्रददौ
चापि व्यधात् प्रसभमन्युतम् ॥७०॥
कालो येन तो दीर्षः क्षणो येन च इस्वितः ॥८॥
विदा मीहरिलम्या विमानेन निजेन ।
गतया
पारहीनाम सुपारा येन
सुपारा येन निर्मिता।
देवसनमान्ने
बावरणमस्तके ॥१योमाऽनन्तं तथा सान्तं येन कृष्णेन निर्मितम् ॥९॥
स्वयम् ॥८॥

·* तिष्यसन्तानः २८३ अपि । सभायाः एव ते। यसंकल्पे प्रलम्बन्ते हस्वायन्ते दिनादयः। पित्राभ्या न्यस्तमुकुटो मस्तके कुण्डले तथा । अक्षरे प्रकृति धत्तेऽक्षरं धत्ते तनावपि ॥९॥ कर्णयोमणिहारादिशोभितश्च गलोरसोः॥५॥ प्रकृतौ सर्वतत्त्वानि धत्ते मायामयेऽक्षरम् । ततो मुक्कराक्षराद्यैरवतारैस्तथेश्वरैः। एवं क चाप्यकर्तुमन्यथाकर्तुमीश्वरः ॥१२॥ सिद्धेनिमिः पितृभिः सुरैच मानवादिमिः ॥ ६ ॥ यो हि सर्वाधिकश्चैको भगवतां परेश्वरः। तृपैर्य किन्नरैध साध्यैश्च चारणस्तथा । सोपि लीलावशो नैवान् दर्शयामास भूतिकाः ॥९३॥ गन्धर्वः फणिमिर्दिव्यदेहिमिः पूजितः प्रभुः ॥७॥ जीवसृष्टीचेशसृष्टीदर्शयामास सर्वथा। आशीमिर्वपितथापि शुशुभे भगवास्तथा। सर्वाम्यो निनशक्तिभ्यः स्वाऽमिनाभ्यः पृथक्तया ॥९४॥ विश्व साधुभिः साम्वीमिच योगिभिरचितः ॥ ८॥ तदिदं मोहनं बद्रि चाद्वैते द्वैतवद् यथा । नीराजितः क्रमात् सर्वैरुपदाभिः प्रतोषितः। एवं विदित्वा निर्लेपं निष्क्रियं च निरञ्जनम् ॥९५॥ गीतिमिवाप्सरोवृन्दैननित्यवेदिमिः ॥ ९॥ निजनार्थ कृपानायं सृष्टे विमुच्यते । नर्तकीमिच भगवान् प्रसादितः महर्षितः। सर्वधामेशपूज्यं स्वं पति श्रीवल्लभंगुरुम् ॥९६|| आगता ये महीमाना लोकालोकनिवासिनः ॥१०॥ विदिला ब्रह्मरूपास्ता ब्रह्मप्रियादिकाः स्त्रियः। घामाऽघामनिवासाच धन्यवादः प्रतोषिताः। परं भावं हरौ प्रासाः सर्वोत्कर्षे निजं विदुः ॥१७॥ गुरुणा लोमशेनापि पित्रा गोपालयोगिना ॥११॥ तृप्तास्ता समस्ताशा विभाव्य सर्वतोधिकम् । पारितोषिकदानश्च पूजिता मानिता निनं कान्तं परमेशं विरामं ताः परं ययुः ॥२८॥ परिहारान्ते भोषिता दिव्यभोजनैः ॥१२॥ कृष्णनारायणस्वामी तासां मनांस्यपूरयन् । भक्तमन:पूर्णताऽऽनुषङ्गिकत्वेन लीलया ॥९॥ उपदामिस्तोषिताश्च पूजिताः सर्व चर्मनेत्रा बना लोके न बानन्ति कला हो। विदायं प्राप्य ते सर्वे ययुर्नजान् महालयान् ॥१३॥ बानन्ति चतुःपुमर्थसंभूतम् ॥१०॥ परिहारे समुत्पने सुखं चोबास चिकीर्षित सत्पतिः। स्वप्रियायेध आनन्दयन् प्रियाः सर्वा आवसन्तं निजालये ॥१४॥ बद्रिके सेवितो भगवत्तमः। बद्रिके तत्र चायान्ति प्रतियन्ति सहस्रशः। चातुर्मास्ये वसन् क्षेत्रेऽक्षरे कुंकुमसंशके ॥१०॥ वीक्षणार्थ हरेनित्यं नरा नार्यों मुदान्विताः ॥१५॥ जन्मजयन्तिकां चक्रे षड्विंशा स्वस्य शोमनाम् । आययुस्तत्र सर्वे सर्वसष्टिनिवासिनः॥१०२॥ बालिकापुत्रसंयुक्ता पतिबान्धवशोमिताः। स्त्रीकुडम्बादिसहितास्तीर्थाथै समयान्ति हि ॥१६॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने क्वचिद् देवाश्च पितरो मुनयोऽप्यमियन्ति च । वैराजादीश्वरलोकेषु चावतारघामादिषु गत्वा भगवान् पुत्रपुन्यादिसहिताः सापत्या योषितोपि च ॥१७॥ ससार्थः कुंकुमवापिकामाययावित्यादिनिरू सौभाग्यवत्यः सुन्दयों रामयन्त्यो निबात्मनान् । पणनामा नवनवतितमोऽध्यायः ॥ ९९ ।। आयान्ति कृष्णवीश्चाथै तीर्थे कृत्वा प्रयान्ति च ॥१८॥ मक्ता नार्थच ताः पुत्रं पुत्री कला कटिस्थले । श्रीनरनारायण उवाच-- प्रमोदन्ते प्रयोमन्ते स्तन्यपानं ददत्यपि ॥१९॥ शृणु बद्रीप्रिये देवि भीहरे भीहरे परमात्मनः। चूम्बन्ते च स्मृशन्ति वाफ प्राप्नुवन्ति सुखानि हि | षड्विंचायां खजन्मनो जयन्त्यां प्रातरेवह ॥ १॥ रमन्ते बालकै स्वैश्य समयन्ति च तत्पराः ॥२०॥ कार्तिकस्याऽसिताटम्यां कृतस्नानादिमंगला। मातः पितः प्रवदन्ति समाइयन्ति बालकाः। भूषावेषादिसम्पनो भगवान् पुरुषोत्तमः ॥२॥ श्रवा काकलिका भाषां प्रमोदन्तेऽति मातसारा समायो कानके दिव्ये गजासने महासने। पतिस्पर्शप्रमोदाम सम्पयोगसुखानि व्यराबत हरिस्तन लोमशेन महर्षिणा ॥३॥ पुत्रस्पर्शप्रमोदानां का नाईन्ति षोडशीम् ||२२|| पूजितो वर्षियाशीवादरक्षतकुंकुमः । अपुत्रा चाऽसुता माता शोभवे नैव चैकला। चन्दनः पुष्पहाराद्यैर्गन्धसारैः समर्चितः॥४॥ अनपत्या चाफला च कदलीव न शोभते ||२३|| ·२८४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता नेतरे। सससु। सापत्या सफला वाली मृगीव शोमते सदा । मत्र लोकेऽनपत्यानां मुखं पश्यति शुष्कायते वनपत्या रुक्षायते विषायते ॥२४॥ प्रातस्तद्दर्शने जाते गण्यते चाऽत्ममंगलम् ॥४३॥ गई चापत्यविहीन चाकोऽपत्यं विनाकृतः। सम्पदा तु फलं भोगो भोगानां बालकाः फलम् । उत्सवो भोजनं चेति शोमन्ते न कदाचन ॥२५॥ बालकानां फलं वंशो वंशः पितृप्रशान्तिदः ॥४४॥ एवं ब्रमप्रिया नित्यं विचारयन्ति स्वान्तरे । अपि गावच पशवः पक्षिणो बलजन्तवः। वीक्ष्य वीक्ष्याऽपत्यवतीमातः स्वतुल्यविग्रहाः ॥२६|| भारण्यकाध वा प्राम्याः शोमन्तेऽपत्यसंयुताः ॥४५॥ बद्रिके श्रीकृष्णनारायणेन सह भूतले। मानमहंन्ति सापत्या निरपस्यास्तिरस्कृतिम् । पातालेषु भुवनेंके स्वर्गे सत्ये जने तथा ॥२७॥ बातिमावो हि सापत्ये पुरुषार्थोऽपि तत्र वै॥४६॥ यत्र यत्र ययुः कृष्णपल्यस्तत्र च तत्र च। तस्मात् पुत्रवती पक्षी सत्या पनी न चान्यथा । सापत्यवनिता अकुर्वन्त सुतेषणाः ॥२८॥ पुत्रवतीमिरस्माभिर्माज्य ब्रह्मप्रियादिमिः ॥४७॥ ईशलोके देवलोके मेरी द्वीपेषु कृष्णनारायणः कान्तः स्वयं दास्यति नः सुतान् । यत्र विमानके स्थित्वा पत्या समं ययुस्त ताः ॥२९॥ समयोऽयं सुतार्थोऽस्ति कदा दास्यति नः मुतान् ॥४८॥ ब्रमप्रियाद्याः सर्वा वै तत्र तत्र विलोक्य ताः। कदा कान्तस्य बिम्बानि प्रतिविम्बानि वै मुदा । सापत्यमुखरसिकाधकान्छा सुवार्थिनीम् ॥३०॥ द्रक्ष्यामः स्वाऽकसंस्थानीत्येवं चिन्तां प्रचक्रिरे ॥४९॥ पुनवत्याः समानाया सनिधी पुत्रवर्जिता। शात्वा कृष्णः सतीनां वै मानसानि यथाययम् । म्लायवे बद्रिके लोकेऽनपत्या शोकमेत्यपि ॥३॥ विकसन्तं वसन्ततमालोक्याऽचिन्तयत्तदा ॥२०॥ वन्यात्वं दूषणं लोके निरयो मूर्तरूपधृक् । आम्रमये महारण्ये वि यामि चैत्रके। यन बालपदं नास्ति बालदोला न विद्यते ॥३२॥ कोटबदाजपत्नीनां पूरयिष्ये मनोरथान् ॥५॥ बालकाकलिका नास्ति तगृहं प्रेतवासितम् । निश्चित्येवं तृतीयायां शु चैत्रे स्वयोषितः । यत्र गर्भवती नारी नास्ति नास्ति च सूतिका ॥३३॥ सह नीत्वा वि स ययावाम्रवणानि तु ॥५२॥ नास्ति स्तन्यप्रपात्री च तद्नुहं डाकिनीगृहम् । अशोकानां च कुन्दानां बकुलानां वनानि च। यत्र माता पिता शब्दौ न स्तो न स्तव पुत्रका ॥३४॥ चम्पकानां कदलीनां रेवताद्रिवनानि च ॥५३॥ पुत्री शन्दोऽपि नास्त्येव तगृह चाऽवभूतिकम् । कर्मदानां च बचाना क्षीरिकाणां पनानि च। यत्र बाख्रवरूपं वं प्रतिबिम्ब न वियते ॥३५॥ बम्जूना किंशुकानां च स्थलपनवनानि च ॥५४॥ वहं त्वन्धतमता व्यासं चामंगलं कदम्बाना पुष्पवतीवल्लीनां सुवनानि च। यत्र बालो न वा पुषी सम्पमृतं यह न तत् ॥३६॥ पुष्पिताना स्तबकानां स्तम्बानां प्रवणानि च ॥१५॥ अरण्यसहशं बोय फेरुरावग्रहोपमम् । अपहसरसम दक्षिणे पत्रिमे गाईसम्यं विफलं तस्या यस्याऽके बालक नहि ॥३७॥ मधुकानां चामतानां जम्बीराणां बनानि च ॥५६॥ कामना विफला वस्था या त गर्मवती नहिं। रक्षणां सरसानां च विस्वाना सुबनानि च। भूषाभंगारवेषाम रूपसम्पदः ॥२८॥ श्रीवृक्षाणां भीफलाना महोबानानि यान्यपि ॥५॥ विकः सपविकत्वं यस्मा अडे न बालकम् । नासतीना सन्तराणां भदराणां वनानि बिनाअयं पिताणं नापगच्छति कहिचित् ॥३९॥ दारिमानो लाराणा खारिकाणां वनानि च ॥५८॥ बीवनस्य फलं बाले 'ऋगापाऽऽकरणं यवः। शर्कराकन्दवातीना भूतलानि शुमानि विफल धावपतला रणे 'नया: प्रवाहयत् ॥४०॥ द्राक्षाणां च विंगानामेणना सुवनानि च ॥५९॥ गई मद्यानवया। पूगीनो नागवालीना फराणां बनानि पतिः पाषाणयापि 'पनी सा कगतिका ॥४१॥ त्वचारणा विन्तिडीना चाऽविराणां वनानि च ॥१०॥ बेचविखरिहानाना परोको न चित्राणामरण्यानि नवरंगपनानि Viren महोयानानि 'स्बानो बेदामाना वनानि च ॥६॥ सदा। तथा। घरीरमला रणव विधते।

·* तिष्यसन्तानः सर्वकामप्रपूर त्वं भद्रातीरे तथा तथा प्रभुः। कुरु॥८९॥ सदा। कस्तूरीमृगवासानां क्षेत्राणि सस्थवन्ति विहस्य प्रणिपत्याऽपि समालिष्य मुहुः । चणकानां गोधूमानां यवानां थालियाकिनाम् ॥६२॥ प्रचूम्न्य 'हृदये धूत्वा प्रार्थनां चक्रिरे प्रियाः ॥८॥ पत्रिणां शिम्बिकानां चोत्तेजकाना वनानि च। कान्त रमण योगीन्द्रपूज्य योगेश कामद। कमीना कुमुदानां सुकल्मानां सरांसि च ॥६॥ ब्रह्मचारिन् परचम निलेप कामवर्जित ८२॥ शादलानि विचित्राणि भूतलारण्यकानि च। निरीह सर्वशक्तीश चानासक्त निरखन। वीक्षितुं च विहढे च दर्शयितुं निबप्रियाः ॥६॥ बयसे प्रियकारक ||८३॥ रन्तुं गन्तुं सुखं रामयुतुं पूरयितुं मनः। अप्रस्खलितभावस्त जयसे सुखशेवधे। विमानेन ययौ कृष्णनारायणोऽद्रिसनिधौ ॥६५॥ नित्यस्वानन्दममोऽसि मकायापूरकोऽप्यसि ॥४॥ पश्चिमोदधिपर्यन्तं वनेषूपवनेष्वपि । शीलनतं तव भूतों सदा संवर्तते हरे। स्वर्णरेखातीरे च भूतले ॥६॥ वयं मुग्धा भवामोऽत्र बौखदानं न विद्यते ॥८५॥ गोमतीसागरे चौजस्वतीतीरे तथा ययौ। पुत्रवत्या कथं स्यामो नारायणनरायण। हरिणीसागरे शत्रुबिताया सविधावपि ॥६७॥ कृष्णकृष्णेश कृष्णकृष्णेश राधेश लक्ष्मीश चात्मसंभूत ॥८६॥ न्यामारण्ये सिंहारण्ये गोकर्णसनिधौ। सर्वगर्मेश गोपीश ब्रामीकान्त स्मापते । सर्वसौराष्ट्रभागेषु विहरन् श्री श्री प्रमोदयन् ॥६८॥ आत्मपते प्रियपते प्रियापतेऽक्षरेश्वर ॥८॥ पूरयस्तन्मनांस्येव रेमे कृष्णनरायणः। मुक्तमुक्तानिकास्वामिन् बीबं दत्से न चेद् यदि । यावत्यः प्रमदा नैवास्तावद्रूपाणि धारयन् ॥६९॥ कयं स्यामः पुत्रपुत्रीवत्यो वयं तवामानाः ||८८॥ रेमे समस्तनारीभिः कृष्णनारायणः सापत्येच्छावतीनां नः समीहाः पूरय प्रमो। अध्वरेता ब्रह्मचारी शीलं रेमे प्रपोषयन् ॥७०॥ पुत्रपुत्रीमातरम स्यामो वयं तथा कोकिलानां जनानि केका केका मयूरघोषिताः। अनपत्यप्रमदानां मुखं चाऽमंगल मेनाना मिष्टगीतानि गुंजारवान् द्विरेफिणाम् ॥७१॥ नाऽयं लोकः परथापि सुखदो पिरतिप्रदः ॥९०॥ लोकाचाऽपत्यहीनस्य ਬ कल्पयन्त्यपि। शुकानो चिञ्चकीर्वाणीर्वन्यानां विमला गिरः । शृण्वनुत्तेनिका रेमे रामामी रमणीश्वरः ॥७२॥ अनपत्यगृहे कृष्ण देवा नायान्ति पूजने ॥११॥ सुगन्धान विविधान् गान् पुष्पशम्यासु भूतले । गृहस्थाबापि नाऽऽयान्ति नामंगलतामयात् । तस्मात् समर्थ भगवन् सर्वास आस्वादयन् रसान् श्रेष्ठान् मक्षयन् सुमधूनि च ॥७३॥ ॥१२॥ कामपूरक फलान्यास्वादयन् कृष्णो रेमे रामामिरुत्सुकः। युग्मफलं पुत्रीपुत्रयुगलस्मकम् । पिषन् प्रियाननरसान् ददत् ताम्बूलसद्रसान् ॥७४॥ सर्वाम्यो युगलं वैकं चैकं निवस्वरूपवत् ॥९॥ प्रियामुखेषु मगवान् रेमे तामिर्वने वने । लोकपंकिगणनाये गार्हस्थ्यशोमनाय भोजयन् भक्षयन् गुन्द्रान् गुन्द्रपनसपेशिका ||७५॥ वंशविस्तारसिद्धयर्थ वेमेक युगलं पृथक् ॥१४॥ उत्तेषयन् हावभावै रेमे वामिवने वने । समय त्वत्सम कृष्ण पितृतारणशक्तिकम् । कुंजे निकुंजके बल्लीसुगहरे ।।७६॥ ब्रह्मशक्त्यन्वितं दिव्यमेकैकं युगलं शमम् ॥१५॥ तणपुख स्तम्बमध्ये रेमे राजीवलोचनः। बात्सल्यस्थानं मानसबन्धनम् । माश्लेषचुम्बनस्पर्धारणमर्दनैरपि ||७७॥ सर्वमंगलसंवास देोकैक सुतासुतम् ॥१६॥ माहादकैदैः कामै रेमे रामामिरच्युतः। सहायकत् पितुः पुत्रो माग पुषी सहायिनी । मप्रस्खलितमावैध रामयामास ता: प्रिया ॥७८॥ पुत्रस्य न्यूनवा पुण्या पूरयितुं न शक्यते ॥९॥ बद्रिके तृतिमापना यावचावद् रराम । न पुन्या न्यूनता पुत्रैः पूरयितुं प्रशक्यते । रामयन्तं तोषयन्तं चानन्दयन्तमच्युतम् ॥७९॥ तस्मात् पुत्री शुभां चैको चैको चैकैककं सुतम् ॥१८॥ वीक्ष्य सम्प्रार्थनाकाल प्रसन परमेश्वरम् । प्रदेहि भीस्वामिहष्णनारायणाऽयसत्पते । पति प्रियामयं कान्तं कान्ताः परीक्स चान्तरम् ॥८॥ सर्वरतिपतेऽनंगपवे गर्भपते विभो ॥१९॥ चा वृक्षतले अपत्यरूपं ·२८६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * कन्या द्रुतम् ॥१५॥ धर्मार्थकाममोक्षाधिपते श्रेयापत प्रभो। सष्ट्रिर्दशनजा चापि नागीन्द्रवा हि सा । प्रेयःपतेऽर्थितभावपते देहि सुतां मुतम् ॥१०॥ पक्षी पत्युक्षिणेन सगी जायत यतः ॥१०॥ इत्येवमर्थयामासुः सर्वास्ताः कृष्णयापितः। सूतऽपि च ततो गर्भजन्या सापि न चोत्तमा । अवैषम्येन वै पुत्रीं पुत्रं च युगलात्मकम् ॥१०॥ तस्मात् पन्यो भवत्यो वै यदि वाञ्छय मानसीम् ॥११॥ श्रीकृष्णो बद्रिक तासां भावान् ज्ञात्वा रतिप्रियान् । संकल्पनां प्रजां दिव्यां मालिन्यस्तकोसिताम् । पुनः पुनश्च रेमे वै ता रेमुश्च भुतेच्छया ॥१०॥ ददामि प्रत्येकपत्न्यै युगलानि शुभानि वै ॥१२॥ मून्तिं परमानन्दं ताम्यो ददौ हरिः पतिः । मातृसमाकागः पुत्रान् मद्रपरूपिणः । ऊर्वरता ब्रह्मचारि स्वामिश्रीवल्लभः प्रभुः ॥१०३॥ यथेष्ट प्रटदाम्यत्र प्रब्रुवन्तु यर्थितम् ॥१३॥ भानं विसृज्य देहानां कृष्णतादात्म्यमूर्छिताः । अयोनिजानां बालानां रांफल्पोत्थसुदहिनाम् । अभवताः मियाः सर्वा बद्रिक द्रविता हरी ॥१०॥ पितृसंकल्पवत्तेपामवस्था जायत क्षणात् ॥१४॥ दिव्या लीला इमाः स्मृत्वा बद्रिके पापिनो जनाः। बातमात्रा युवानश्च किशोरा जरठाध वा। नरा नार्योऽपि निष्पापा भूत्वा यान्ति परां गतिम् ।।१०।। यथेच्छन्ति पितरश्च तथा भवन्ति वे बातकर्मादिसंस्काराचोपवीतादयस्तथा इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने वेदाध्ययनयनाथ ब्रह्मचर्थव्रतादिकम् ॥१६॥ वसन्ते श्रीहरिः सौराष्ट्रीयनदनदीपर्वतारण्यसमुद्र- पुलिनादिषु विहाराय गतस्तत्र स्वपनीमिः सर्व तेषां स्वपितॄणां संकल्पोत्थं क्षणार्जितम् । पुत्रपुत्र्यर्थे प्रार्थितो रमणं रेमे जायते एवं तत्राऽस्ति बलं पितृकृतं परम् ॥१७॥ चेत्यादिनिरूपणनामा शत- न गर्मसूतक तेषां न संस्कारसमाजामः । तमोऽध्यायः ॥१०॥ न कालाऽपेक्षणं तपां प्राकट्य दिव्यमेव यत् ||१८|| संकल्पोल्याः प्रजा ईशेश्वयों भवन्ति सर्वदा। श्रीनरनारायण उवाच- स्वभावसिदयः सर्वा जरामरणवर्जिताः ॥१९॥ ततः श्रीमगवान बद्रि शात्या भावान् स्वयोषिताम् । तत्त्वपराभवशुन्याः शाश्वताऽऽनन्दसंभृताः। रखयस्तास्तदा प्राह सर्वकामार्थकदाचः ॥१॥ विष्णुतुल्याः प्रजाः सर्वा जायन्तं मानसोद्भवाः ॥२०॥ यथेष्टं वः प्रदास्यामि युगलं युगलानि वा। परब्रमस्वरूपेण मया कृष्णस्तु मानसः। पुत्रीसमूहमा वा पुत्रसमूहमात्रकम् ॥ २॥ गोपीपतिः कृतो दिव्यो गोलोफाधिपतिः पुरा ॥२१॥ पुनपुन्युमयं चापि न्यूनपुत्र्यधिकात्मजम् । परवक्षस्वरूपेण मया व्यू हेश्वरस्तथा । न्यूनपुत्राऽधिकपुत्री बापत्यानि वाऽये ॥ ३॥ वासुदेवो मानसश्च कृतोऽमृताऽधिपः यासां यस्या यथा याहरुमनो वा तुसिमर्जयेत् । परब्रह्मस्वरूपेण मया नारायणः पुरा। तथा तापदपल्यानि दास्ये सर्वाभ्य एव ह॥४॥ तो वैकुण्ठनायब लक्ष्मीपतिहि मानसा ॥२३॥ सष्टिः संकल्पना श्रेष्ठा धामेश्वरादिलोकगा। महाविष्णु मया। सष्टिदर्शनबा चान्या देवपित्रादिलोकगा ॥५॥ कृतः भीषामनाथश्च महालक्ष्मीपतिहंदा ॥२४॥ सृष्टिः सार्थनजन्या तु तापसानां च योगिनाम् । पखमस्वरूपेण मयाऽव्याकृतपालका। साष्टिमैथुनमा लोके मनुष्यपशुपक्षिणाम् ॥६॥ भूमा कृवो न्यायदाता मानसम्मेश्वराधिपा ॥२५॥ सत्ये. संकल्पना सृष्टिचेतायां दर्शनोनया। पनसस्वरूपेण मया वै मानसाः मुताः। द्वापरे स्पर्धमानोरथा कलौ मिथुनकर्मवा ॥७॥ अवतारा असंख्याता धुता यादयः पुरा ||२६|| गमें वीवप्रदानोत्था सूतकादिमयी हि ता। परनामस्वरूपेण मया मन्मूर्तिवाकया। सहित मलिना.. सैषा नेदानीं वर्तते मुवि ॥८॥ राधारमाचा बामांगरूपा पूता निवप्रियाः॥२७॥ स्पर्शमाषोलमा वापि गर्भाधानारिमका हिसा। मानस्यस्ता समस्ता वै माणिकीकमलादिकाः। मलिना न. मेधा सूतकान्विता ॥९॥ ब्रमप्रिया यूयमत्र हरिप्रियास में त्रियः ॥२८॥ प्रभुः ॥२२॥ परनमस्वरूपेण ·कतिष्यसन्तानः २८७ वै। तत्र वै प्रजाः ते। च असंख्यातास्तथा मुक्तानिका मन्मानसोद्भवाः। अभवन् बहुधाऽरण्ये वने प्रामे गृहे रहे। महाकालो महामाया विद्या मन्मानसोनवा ॥२९॥ आययुः श्रीहरिणा ताः सापत्याः कृष्णयोषितः ||४८|| मुक्ता मे मानसोद्ताकाराः सन्त्यपि धामनि । स्वस्थापत्ययुतास्तुणे स्वस्वप्रासादकेषु एषा मे मानसी सृष्टिरगमोंत्योचमोचमा ॥३०॥ अश्वपट्टसरोवारिजलै: कृष्णोऽमिषेचनम् ॥४९॥ योनिकोयोज्झिता पाकरहिता सा अयोनिजा। तनिमित्त महाहर्षभर चकार हा दिव्यसश्चित्सुखपूर्णा सर्वा मत्सहशी मता ॥३१॥ जातसंस्कारमेवापि लोमशो समाचरत् ॥५०॥ ताहशीं सुप्रबां पल्ल्यो यदि वाग्छय तां ददे। प्रियाकृष्णो ददौ तत्र दानानि कानकानि च । प्रवन्तु द्रुतं चात्र ददामि तत्र मा चिरम् ॥३२॥ मणिरक्षरानतानि धनाऽनाऽम्बरकाण्यपि ॥५१॥ कृतं पयोव्रत वर्षमदित्या वामनासये। गृहगोऽश्वविभूषाथ भूपात्रोपस्कराणि नात्र पयोप्रतापेक्षा सर्वसिद्धिप्रदे मयि ॥३३॥ विप्रेन्यो यतिसाधुम्यो दीनानाथेम्य इत्यपि ॥५२॥ इत्युका बद्रिके पल्यो वत्रिरे मानसीः प्रजाः। योपिन्द्रयो बालवालाभ्यो ददौ दानानि वै तदा । समानन्याययोगिन्या प्रत्येक युगलं शुभम् ॥३४॥ भोजनानि सुमृष्टानि मिक्षुकेम्यो ददौ तदा ॥५३॥ एकां पुत्रीमेकपुत्रं युगपद् प्राणमुक्तये। पुत्रादिवीक्षार्थ चाययुः कृष्णमन्दिरम् । वन्ध्यात्वादिनिवाराथै नाधिक न्यूनमेव न ॥३५॥ वीक्ष्य वीक्ष्य वीक्य वीक्ष्य हरेः पुत्रान् पुत्रीर्युगलरूपिणः ॥५४॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः प्राह तथास्त्विति । प्रमोदं मोदमासाद्याथीर्वादान प्रददुध धनेष्वेवाऽभवन् पल्यस्तूणे युगलशोभिताः ॥३६॥ बन्मोत्सवोत्तर तूर्णे सद्यासंस्कारयोग्यताम् ॥५५॥ पुत्रीपुत्रान्विताः सर्वा मातापिरुपदास्पदाः। वीक्ष्य श्रीलोमशस्तेषां युगलानां तदैव हि । प्रत्येकस्याः पुरस्तत्र प्रशाकृष्णेच्छया द्रुतम् ॥३७॥ कर्मप्रवाहसियर्थे संस्कारान् स व्यधात् परान् ॥५६॥ अपत्यं युगलं नातं युवावस्थं बातं युवावस्थं विभूषितम् । हवनानि व्यधाचत्तमिमिचानि लोमशः। सूर्याऽयुतादिमाव्यासं हारमुकुटशोमितम् ॥३८॥ श्राद्धकर्माणि सर्वाणि दानानि भोजनानि च ॥५७|| मातापितगुणरूपैश्वर्याकत्यादिराबितम् नामकरणसंस्कार चकार लोमशो मुनिः। कृतविद्य कृतसर्वशृंगारं सहसंस्कृतम् ॥३९॥ दिव्यनामानि सर्वाणि पुराणानि व्यनिश्चयत् ॥५८॥ कोट्य दाब्जपलीनां युगपद् युगलानि वै। तत्राऽष्टकृष्णपनीनां मुख्यानां पुत्रपत्रिकाः। कोट्यर्बुदान्बपलीनां सरूपाणि शुभानि च ॥४०॥ नाममिस्ते कथयामि बद्रिके शृणु चादितः ॥५॥ कोट्यर्बुदान्नसंख्यानि प्राविरासन् वनान्तरे। सर्वज्येष्ठा शिवस्वामिसुता काशिकोद्भवा । बद्रिके ध्यानयोगा ये सुरा गान्धर्वकोटयः ॥४१॥ सर्वाग्या सुखदालक्ष्मीस्तस्याः पुत्रस्त नामतः ॥६॥ अप्सरसः किमराद्या ज्ञात्वा कृष्णचमत्कृतिम् । मुकुन्दविक्रमो ज्येष्ठो मुक्तिबाला तु पुत्रिका। दिव्यहष्ट्या द्रुतं तत्राऽऽपेतुरम्बरमार्गतः ॥४२॥ तयोर्युगलं नित्यं वै मोदते हरिमन्दिरे ॥६॥ पुष्पवृष्टिं चान्दनीं च वृष्टिं व्यधुस्तयाऽऽक्षतीम् । अयेतरा अष्टपल्यो लयमीः क्षीरोदपुत्रिका । दध्यंकुरादिवृष्टिं च बयनादान् प्रचक्रिरे ॥४३॥ कल्पद्रुमसुता श्रीव सूर्यपुत्री प्रमाऽऽमिका ॥२॥ दिव्यवाद्यानि चादायाऽऽगत्वा वादनयोगिनः । दिशा पुत्री पाचवती ललिता ब्रह्मणः सुता। बादयन्ति स्म वाद्यानि महोत्साहसमन्विताः ॥४४॥ सदाशिवपुत्री माणिकी दिव्यभूतिबा ॥३॥ गान्धर्वा गायनं चकुर्नर्तक्यो वैराबनामिबा पुत्री कमला ताजाः शृणु। मंगलानि व्यधुनार्यस्तुष्टुपुर्जगदीश्वराः ॥४॥ लक्षायाः पुत्रो वासुदेवः पुत्री तु दिव्यवासवी ॥४॥ मुक्तानिकार सामगीतीचंगुर प्रमोदसंभताः। श्रियाः पुत्रो रासकृष्णः पुत्री रासेश्वरीति च। आशिषः प्रददुः सिद्धाः साधवच महर्षयः ॥४६॥ प्रमायाश्च प्रभुः पुत्रो ब्राकान्तिः सुता तया ॥६५॥ वनदेव्यो मंगलानि पगुचानचुरादरात् । पाशवत्यात्मबोऽनन्तः पुत्री बृहतीश्वरी। इत्येवं बद्रिके तत्राऽपत्यजन्ममहोत्सवाः॥४७॥ ललितायाः सुतो लाला सुता लीलेश्वरी तथा ॥६६॥ या बया नर्तनं व्यधुः।

·२८८
* श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता के
बयाया विजयः पुत्रो विजयेशी तु पुत्रिका । रेवाया वारिजाक्षश्च सुतः सुता
तु वाणी।
माणिस्याः कौस्तुभमणिः सुतः सुता मणीश्वरी ॥६७॥ भक्तः सुतस्तु सर्वशः सुता शेमुपिका शुमा ॥८६॥
कमळायाः पभनाभः सुतः
सुता नभोवती।
गंगायास्तारक पुनः पुत्री चातुरदीक्षिका ।
इत्येवमरपनीनां
युगलाऽपत्यकाभिषाः ॥६८॥ रत्याः पुत्रो महानन्दः पुत्री
सन्तर्पिणी सती ॥८॥
अथाऽपरा: शतं पल्यस्तासा नामानि वै शृणु। कृतेः सुतस्तु सूद्योगा सुता तु नयराजती।
तिसस्तथाऽपिकाचापि ब्यधिकं शतमेव ताः ॥६९॥
यधिक शतमेव ताः ॥६९|| मुक्तः सुतः सुनिर्वाणः सुता शाश्वती शुमा १८८॥
तितो मुख्या रमा राधा नारायणीति नामभिः । एकादश्या: सुतः पुण्यवतः सुता पतिव्रता ।
रमायाख सुतो रामः पुत्री रामायणी तथा ॥७०॥ पुण्याया वृषविद्यश्व भुतः सुता
सतीश्वरी ॥८९॥
राधायात सुतो रायः सुता ऋदिरया
मता।
सुतः कामदुधायास्तु विष्णुः मुता मुराहणा।
नारायण्या नरः पुत्रः पुत्री नरोचमी तथा ||७|| तुलस्याः कृष्णमालस्तु सुतः सुताऽमञ्जरी ॥२०॥
शतपल्यमिधानानि
बद्रीप्रियेऽधुना। सत्याः सुतः ऋतवादिः सुता ऋतम्भरा शुमा ।
वासी भागवती घामा भार्गवी च सरस्वती ॥७२॥ मूर्तेः सुतश्चानिरुदः मुताः मुदर्शनेश्वरी ॥११॥
मंगला मानसा रेवा भक्तिगैगा रतिः कृतिः। गोमत्या पावनः पुत्रः पुत्री पीयूषवर्षिणी ।
मुक्तिरेकादशी पुण्या कामदुधा च तूलसी ॥७३॥
मुतः सुवर्णरेखायाः श्रीवत्सः प्रोज्ज्वला सुता ॥९॥
सती मूर्तिगोंमबी च स्वर्णरेखा च नन्दिनी ।
नन्दिन्याश्चाशुतोषश्च सुतः सुता
विरामिणी।
सावित्री विरबा दुर्गा दोला पुष्पा कलावती ||७४॥
सावित्र्या ब्रह्मधुमश्च सुतः
सुता गिरीश्वरी ॥९॥
बदरी माधवी पम्पा षष्ठी प्रीतिः ऋतध्वनी।
विरबाया:
संकर्षणः
सुता
त्वजेश्वरी।
कुशाला काधिका घान्द्री मणिोत्क्षा प्रभावती ||७५॥ दुर्गाया देवगणपः पुत्रः पुत्री
पुत्री कृषीश्वरी ॥१४॥
आर्षी सुरसा नन्दा च काश्चनी हरिणी इन्।
दोलायाः स्वर्णलतिका पुत्री पुत्रश्च तोरणः।
विश्वा वितस्तिः रसिका सुपर्णा च हिरण्मयी ॥७६॥
पुष्पायात परागो वै पुनः सरपा पुत्रिका ॥१५॥
प्रभूतिः करिषी पया पिंगला च सरोचिनी। कलावत्याः कारुनाथः सुतः सुता चमत्कृतिः।
पूर्णिमा वलमा काणी जोष्ट्री ज्योत्सा च पधिनी ||७७|| बदर्या बदर: पुत्रः पुषी पत्रावली
पत्रावली शुभा ॥१६॥
सुदुषा योगिनी विद्योतिनी शान्तिब मालती। माषव्या मधुकत पुत्रो मधुकी पुत्रिका शुमा।
रका चोकमा वैषी देवता कुमुदा शिवा ॥७॥ पम्पाया: सारसी पुत्री वीर्यसवस्तु पुत्रका |॥९७||
वरला रेशमिभा च कानकी नलिनी परी । षष्ठीदेव्याः सुता रक्षावती पुत्रस्त रक्षणः ।
सुनन्दा करिका साध्वी सुषाम्बा प्रकृतिः शमी ॥७९॥ प्रीस्याः सुतः सुमेलाः सुता मोन्मीलनी शुमा ||९८॥
स्थामा बाला मला च पल्लवा वल्लवीश्वरी । तथ्वव्याः सुता शान्ता सुतः सत्यवतः शमः।
वेदी मोषमती घेता वैष्णवी मालिनी खवा ॥८॥ कुशलाया: सुतो योगीश्वरः सुता सुयोगिनी ॥१९॥
अमरी चारणी शीश दुग्धेति शतपक्षिकाः । काशिकायाः सुतः प्राय सुता तु तैवसी शुमा !
वास युगसापत्यानां नामानि बद्रिके पूणु ॥८॥ चान्द्रयाः सुतख धवला सुता पायसमासुरी ॥१०॥
क्रमशखब 2 ग्रामथा ब्रह्मरातः सुतः सह। मणे: विश्वप्रभा पुत्री परिधिमा सुतः शुमः।
इणिकानामी मातुरूपगुणान्विता ||८२॥ योल्मायाद सुता विश्वज्योतिर्भूमा सुतः शुभः ॥११॥
मागवत्याः सुवो मर्गों पुत्री माग्येश्वरी एमा। प्रमावस्याः सुता हल्यादेवी मुतस्तु गोचरः।
प्रधामात्या तमोबळः सुतात्र धामिनी ॥८॥ आयाः सुता तु गायत्री सुतः प्रणवसप्तमः ॥१०२॥
मार्गमा पर पुषः पुत्री
ब्रमस्तिथा। सुरसाया: सुता 'खादवती पुषः प्रमापतिः ।
अरवल्या मुवार शाम सुता मुली ॥४॥ नन्दाया नन्दनः पुषः पुत्री नान्दिनीसवी ॥१०॥
मंगाया ता प्रमालकः सुता तु मासरा ।
सुतमामोकर सुता सुवर्णिनी।
मामामाहा ा अपोवरी MAR रियाल मना सम्मती सुतोऽयवदनः ॥१४॥

·तिज्यसन्तानः हन्वाः सुता तु इसिनी सुतश्चिककेसरः। प्रकृतेः कृतिमान् पुत्रः पुत्री यत्नेश्वरी शुमा । विश्वायास्तु सुतश्चाश्ववाहनश्च सुता श्रुतिः ॥१०५॥ शम्याः पुत्रो दिव्यगर्मः पुत्री विश्वद्धिसत्तमा ॥१२४॥ वितस्त्यास्तु सुतो इस्तीश्वरः सुता प्रमेश्वरी। श्यामाया नीलगबध सुतः सुता निलायनी। रसिकायाः सुतः प्रेमानन्दः सुता महोत्सवी ॥१०६॥ बालाया बहुलााख्यः सुतः सुता प्रचालिका ॥१२५।। सुपर्णायाः सुता शक्लवर्णा सुतः सुलोकनः । मजलायाः मुता मातंगिनी सुतो महेश्वरः । हिरण्मय्याः सुता पिनाक्षिणी पुत्रस्तु मौक्तिकः ॥१०७॥ पल्लवाया: सुता पत्रानना सुतो दलेश्वर ॥१२॥ प्रभूतेस्तु सुता विपचिका पुत्रा प्रणादनः। वल्लवायाः सुतो भारवाटो मारवाटो वाधेश्वरी सुता। करिण्यास्तु सुता स्वर्णदन्ता सुतो गजाननः ॥१०८॥ वेद्याः सुतो मखधर्मा सुता तु स्वर्णकेशिनी ॥१२॥ पनायास्तु सुतो नाला सुता रबतपत्रिणी। मोघवत्याः सुतः शाईघर सुता तलायना। पिंगलायाः सुतः पिताम्बरः सुवाऽऽत्मबोधिनी ॥१०९॥ श्वेतायाः पाण्डुरकेशी सुता पुत्रो हिमध्रुवः ॥१२८॥ सरोजिन्या रकगर्भः सुतः सुता सुकौशिकी। वैष्णव्याः काण्डिका पुत्री पुत्रः सर्वक्रमार्मिषः । पूर्णिमायाः सुतः सुषाकरचन्द्रकला सुता ॥११०॥ मालिन्या बिष्णुदेवश्च सुतः सुता तु रोहिणी ॥१२९॥ बलमायाः सुतः कार्णवाल्लमिः शलमा सुता। स्तवायास्तापहा पुत्री पुत्रस्तपनका शुमः। कार्ष्याः कशोदरः पुत्रः पुत्री मिष्ट स्वरा शुभा ॥१६॥ अमर्या अमृतः पुत्रः पुत्री तु ध्रुवशेमुषी ॥१३०॥ बोष्ट्रयाः पुत्रः स्वप्रकाशका सुपुत्री विवेकिनी। चारण्या ग्रन्थवित् पुत्रः पुत्री ब्रह्मास्तानना। ज्योत्सायास्तु सुताऽनङ्गलतिका सुकविः सुतः ॥११२॥ शिलायास्तु मुतो विचिः सुतो रहस्यवेटनः ॥१३॥ पधिन्याः सलिला पुत्री पुत्रस्तु मूलकर्दमः । दुग्धाया धारिणी पुत्री धाता पुत्रः शुभक्रियः । सुदुघाया: सुता साध्वीव्रता पुत्रः पयोनिधिः ॥११३|| इत्येतासां प्रजाः प्रोक्तास्तथाऽन्यामा तु योषिताम् ।।१३२|| योगिन्यास्तु सुतो ब्रह्मसमाधिमुक्कराट् सुतः। चत्वारिंशतथा तासां शतं संख्यातमेव तु। विद्योतिन्याः सुतः स्वर्गपवंगः कृतिनी सुता ॥११४॥ तास प्रजा युगलात्मरूपा जाताः शुमक्रिया: ।।१३३।। शान्तेः सुतो विरामर्षिः सुता निर्मोहिनी शुमा । अन्यास वापि कोट्यर्युटाब्जसंख्याधियोषिताम् । मालत्यास्तन्तुघृक् पुत्रः सुता सन्तानिका शुभा ॥१५॥ युगलात्मप्रजाः माविष्कृताः संख्या न विद्यते ॥१३४॥ रक्ताया रखना पुत्रः पुत्री स्मितानना शुमा । मुख्यानां द्वादशानां च शतसंख्याखुषामिह । उरुक्रमायाः पुत्री तु संक्रमा वामनः सुतः ॥११६॥ योषितां चार्वपत्यानां नामान्युक्तानि चात्र वै ॥१३५॥ वैश्व्या विश्वावसुः पुत्रः पुत्री तु वैश्वदेविका। अवणादर्थभानाच दिव्यता मोचमाप्नुयात् । देवतायाः मुतो देवेश्वरः सुता दिवस्पदा ॥११॥ भुक्ति मुक्ति हमेच्चापि परमेशे च भक्तिमान् ॥१३६॥ कुमुदायाः मुता प्रमोदिनी सुतः प्रमोदकृत् । प्रातरुत्याय नामानि य इमानि समुचरेत् । शिवायाश्चात्मजो जाम्बूवर्ण: सुता मुखंकरी ॥११८॥ विघ्ननाशः कार्यसिदिस्तस्य वै स्यात् पदे पदे ।।१३७॥ तरलायाः सुता विप्रधीषणा धीश्वरः किम्वत्र बहुनोकेन हरेशो हरिहिं सः। राबराजः सुतो रेणुमिभायाः रायणी सुता ॥११९॥ पापानि चात्मानं हरत्यक्षरमच्युतः ॥१३८॥ कानक्या भूषणः पुत्रः पुत्री चूडामणिसती। नलिन्या भ्रामरी पुत्री पुत्रः षडंगवैद्युतः ॥१२०॥ षडंगवैद्युतः ॥१२०॥ इतिश्रीलक्ष्मीनाराणीयसंहितायों चतुर्थे तिष्यसन्तानेऽनादि- पर्या पुत्री पारविलासिनी। श्रीकृष्णनारायणभगवतो द्वादयोत्तरशतमुख्यपकीना सुनन्दाया: सुतो नन्दः सुता नारनिवासिनी ॥१२॥ चैत्रशकतृतीयायां युगलात्माऽपत्योद्भवाभिधानानि, कलिकाया विकासास्यः सुतः सुता प्रफुल्लिका । तथा तदधिकाऽशविंशतीपतीनां तया कोळ्य- साव्याः सुतः सन्तबनः सुता सुवासिनी शुभा ॥१२२॥ बुंदाम्बाटिपलीनां युगलात्मकप्रबा- सुषाया: शंकरः पुत्रः पुत्री तथाऽम्बिका सती। वत्स्योद्देशनिरूपणनामैकाधिक अम्बाथा आम्बलि पुत्रो बालिकेशी पुत्रिका ॥१२॥ शततमोऽध्यायः॥ १०१॥ ३७ सुतः। पुत्रा परमेशः ·यपि। सुगनि 1 २९० * श्रीलक्ष्मीनारायणहिना 17: CS:- श्रीनरनारायण उवाच- भारम्भीकन्यानां पाशगलानि च। रजागयकन्याना शृणु बद्रीप्रिये देवि चान्यासां तु ममामतः । शतां युगलानि तथा ॥२०॥ समष्ठिनामधेयानि घंशविस्तारगौरवात् ॥१॥ भात्यक्षिणीकमकानां पाटन युगलानि वै। चतुर्दशसहसाणि युगलानि अदिक। शानिनीकान्याना यगलानि सतं तु तथा ॥२१॥ मेघनादीयकन्यानां इरालानि चाऽभवन ।।.॥ कालिमाशीष पाना सुगन्मान शतद्वयम्। कोटिदीपावल्यपरयान्यमवन् युगलानि थे। औग्लनिकीनां त्रिंश पुगल कानि च॥२२॥ कामधेनवीकन्यानो कोट्यपत्यानि चाऽभवन् ॥३॥ काशीनां सुगानि आऽमयमादा बसुमत्यादिकन्याना शताऽपल्यानि चाऽभवन् । पार्थवीन नितिभाभावस्तदा ॥२३॥ गहराकन्यकाऽपत्यानभवनेककोटिकम् भौटालगनी कन्याना शाऽपत्ययुगान्यपि । वनदेव्यात्मनाकन्याऽपत्यानि चकालक्षकम् । भारणीनां पात संगणीनां न प.. तया ॥२४॥ दामनीकन्यकालक्षयुगलानि तथाऽभवन् ॥५॥ जयगानां पथाउपत्यभुगान्यपि। कंकतालीयकन्यानां षडपत्यानि चाऽभवन्। नीनर्गमित्या पापत्ययुगान्यपि ॥२५॥ तथैव कंकतालानामयुतं युगलान्यपि ॥ ॥ जीन संगुतामायगलानि सप्स भर्यम्णाधात्मनाना चापत्यान्यप्येकलक्षकम् । अनाथीरागढ़ रासातलीयकन्यानां क प्राकीण कीसहस्रकम् ॥२६॥ पश्यसाउखबालकाः॥७॥ वासन्तिकस्न्यपत्यानि पोडशेषाऽभवन् शतायं तथापत्ययुगलान्यभस्तदा। घालमालीयकन्यानां च॥२७|| पश्वशतानि समाजवीगानामपत्ययुगलानि बालकाः॥८॥ स्वस्तिकनागकन्यानां सहस्राणि जयकांगतायाश्चापल गलगल दशाऽभवन् । युगलानि प्रजातानि ||२८|| विशतिचापराणि पारीशानीयकन्यागामल्यान्कविशात: थावदीनीयकन्यानामेकसहलबालका: दुगयागुतानां युगल भवन ऐन्द्रबालिककन्यानामपत्यानि गोदामदीनामालानि अदनाउमस्तिथा ॥२९॥ ग्रहस्तकम् ॥१०॥ विद्याकन्यायुगलानि पञ्चसप्ततिचालकाः। गाटीमाऽपत्यकानि युगलान नवाऽभवन् । कायमणीपुत्रिकाऽपत्यान्यभवन् च॥३०॥ सहस के ॥१२॥ लीनाकिन्यकाऽपल्यतयंगलकान वेधतीकन्यकाऽपत्यान्यभवन् युगलानि हि। बागकन्यकानामकादशथुगान्याप बाससतिसहस्राणि बालकानि शुभानि वै ॥१२॥ बाललीनीयकन्यानां चत्वाग्धिधुगान्यपि ॥३१॥ विश्वावसुतापत्यान्यमस्त्रिशतानि नारसिंडीकन्यकानो ह। युगलकानि च। सम्मासेम्लामुतापत्यान्येकसहसवालकाः रायगामलोकन्यानामष्टयुगल कानि च॥३२॥ ॥१३॥ सान्तपनसुताऽपत्यपञ्चसाहसमित्यपि फेनतानामन्यानां यमले वे तदापि च । सौरतीयसुताऽपत्यान्यभवन् शतमेव स्तीकहोमीयकन्याया यमलापत्यमकलम् ॥३३॥ महाबालेश्वरीकन्याऽपत्यानि त्रीणि चाऽमवन् । कायानीकन्यकाया कोलममाचकमकलम् । दामबावंगरीकन्यापत्यानि शतमित्यपि ॥१५॥ देनमानीयकन्यानामपत्यादयमय प्रचाकन्यायुगलानि सहस्त्रबालकानि वै। राकिमटीकन्यानामेकपाशवात्मबा: द्राशीकन्यात्मनातानि सहस्राणि दशाऽभवन् ॥१६॥ रायरोकीश्वरीपुज्यपस्थानि चकविशतिः ॥३५॥ पिहरूम्यामचातानि मुगलानि तु विंशतिः । रायरणवित्पुत्रीणामपत्यानि व विशतिः। पराचीमीयकन्यानामपत्यान्येककोटिकम् ॥१७|| रायवाकाक्षिकीकन्याऽपत्यत्रियुगलानि च॥३६॥ सान्तारसितापत्मयुगलनयमित्यपि रायमारीशकल्यानामपयांप्रयुगान्यपि करवाया सुगळं चैक क्रोधनायास्तथैकलम् ॥१८॥ रायबालेश्वरीपुत्रीम्यपस्ययमलानि च॥३७॥ युगळं चैकम् ऐवीलोल्यमेकळम् । रायलम्बारात्मवानां पडपत्ययमान्यपि। शैन्यानो , युगलान्येकायत प्रदाऽभवन्छुभम् ॥१९॥ रायमवाकन्यानां सत्ताऽपत्ययमान्यपि ॥३८॥ तदा। वै च॥३४॥ .

·* तिष्यसन्तानः वै मते । रायहुण्डेशीसुताना नवाऽपत्ययुगान्यपि । विद्यारम्भ व्रतबन्धे यज्ञोपवीतकाऽर्पणम् । रायकूपेशीसुताया यमल चैकलं तथा ॥३॥ वेदाध्ययनसंस्कार कारयामास लोमशः ॥५८॥ कालीमण्डलीनमुताऽपत्यचतुर्यमान्यपि वेदानध्यापयामास सर्वाणि युगलानि वै। वनजेलेशीसुतानां पश्चाऽपत्ययुगान्यपि ॥४०॥ समावनिमेवापि कारयामास लोमशः ॥५॥ पारावारपिवीकन्याऽपत्यत्रियमलानि च। वेदविद्याध्ययन तेषां निमित्तमात्रकम् । कोटीश्वरीयकन्यानां यमले द्वे शुभे तथा ॥१॥ आसीतत्र तदा बद्रि शनिनां पूर्वयोगिनाम् ॥६०॥ श्रीसतीशीबालिकानां ज्यपत्ययमलानि देवा देव्य ईशान्यश्वेश्वराश्वासन हरेः सुताः । त्रेताकशिकास्त्रीणां सप्ताऽपत्ययमान्यपि ॥४॥ मुक्ता मुक्तानिकाश्चापि पुन्यः पुत्राः कृतश्रवाः ५६१॥ आण्डबरासुतानां तु चतुरपत्यकानि च। सिद्धविद्या अमवस्ते सुताः पुयश्च सर्वशः। बाल्यरनोऽकबायास्तु यमलापत्यमेकलम् ॥४३॥ सिद्धभाषा अमवश्व सर्वविद्याविशारदाः ॥६॥ रायसोमनीकन्यानां त्र्यपत्ययमलान्यपि । अनादिश्रीकृष्णनारायणवत् सर्वविद्यकाः । उरुगवाक्षीपुत्र्योस्तु युगले द्वे मते तदा ॥४४॥ सर्वकलावेदिनवाऽमवन् पुत्राब पुत्रिकाः ॥६॥ परावतीकन्ययोध युगले द्वे तथा जातिस्मरा दिव्यबोधा हस्ताऽऽमळकद्दशः। ईशानपानीबालानामेकचत्वारिंशाकम् सर्वशास्ते सुताः पुज्योऽभवन् महर्षयो यथा ॥६४॥ राबारायपतिजानां त्रयस्त्रिंशद्यमान्यपि। युगलानि समस्तानि समाधिसिद्धिमन्ति एकापत्ययमलं तु रायपतिस्वसुस्तथा ॥४६॥ अभवन् बद्रिके तानि नित्यदाम्पत्यवन्ति च ॥६५॥ धेनुपालीकन्यकानां युगलानि त्रयोदश। आदिसृष्टौ तथोल्पचियुगलाना तटा प्रभूत्। आजनाभीकन्यकानां दशसाहस्रबालकाः ॥४७॥ तस्माचानि युगलानि दम्पतीरूपकाणि वै॥६६॥ प्रबाकल्याबालकानि दशसाहसकाण्यपि निर्मितानि तयेच्या। शैवच्छात्रीकन्यकानां द्वादशाऽपत्यकान्यपि ॥४८|| परस्परातिस्निग्धानि गृहधर्मार्थवन्ति च॥६७|| धेनुपालान्यपुत्रीणां ज्यपत्ययुगलान्यपि । योग्यान्येवाऽवलोक्याऽयाऽऽशया हरेस्तु लोमयः । कौबेरीणामपत्यानि माहेन्द्रीणां तथापि च ॥४॥ विवाहाख्यं सुसंस्कार कारयामास लोमशः ॥८॥ यमीनां वायवीनां च वार्षीणां युगलान्यपि । तत्रोत्सवे समायाता देवा ईशाथ पार्षदाः। वैश्वकर्मणीकन्यानां रौद्रीणां युगलानि च |||| मुक्ताश्च पितरः सिद्धा मानवा दानवादयः ॥६९॥ वान्हेयीनां श्रावणीनां खानिबीनां युगानि च। मण्डपेषु च दिन्येषु युगलानां करार्पणम् । साम्वत्सरीणां गोपीनां प्राचीनीनां युगानि च ॥५॥ अभवद् वन्हिदेवस्य साक्ष्ये महर्षिसनिधौ ॥७॥ पिशंगीनां राशियानीनामपत्ययुगानि वन्हि प्रदक्षिणं कृत्वा वरमाला प्रजगहुः। रोमायनीनां नारीणां पारशीनां युगानि च ॥५॥ अन्यि धर्ममयीं बद्धवा दाम्पत्यं चाप्नुवस्तदा ॥७॥ घीवरीणां किन्नरीणाममरीणां युगानि च । गीतयश्चाऽऽभवन् दिव्या दिव्यांगनासमीरिताः। गौरीणां च परीणां च हारितीनां युगानि च ॥५॥ अप्सरसा नर्तनानि वाद्यघोषास्तदाऽभवन् ॥७२॥ आनितीनां च पातालीस्त्रीणामपत्यकानि च । परस्परं योनान्यभवन् युग्मदेहिनाम् । स्वर्गिणीनामप्सरसा युगलापत्यकानि च ॥५४॥ परस्पर कवलानां दानं युगलयोगिनाम् ॥७३॥ ब्रह्मसरा बालानि गान्धर्वीणां युगानि च । युगलानां दम्पतीनां करद्रव्यार्पण तया। भौमीनां दानवीनां च युगलापत्यकानि च ॥५॥ आशीर्वादाः परिहारो महीमानार्चनं तया ||७४|| कोव्यर्बुदा बद्विगुणान्यमवस्तत्र बद्रिके। दिव्यदानानि सर्वाणि गोभूत्वात्मकानि है। एतेषां नामसंस्कार चकार लोमशो चकार लोमशो मुनिः ॥१८॥ अभवन् मणिरत्नानां दानानि च बहून्यपि ॥७५॥ ततधकार संस्कार पायसाऽनादिकाऽशनम् । पात्रभूषाम्बराणां च दानानि विविधानि च। कर्णवर्ष संस्कार क्षौरसंस्कार मित्यपि ॥५७॥ गृहोपस्करणानां चाऽभवन् बद्रि गृहे रहे ॥७६॥ कृष्णनारायणेनैव ·२९२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता. اعتص च नई गुणा पशुतुल्या चे प्रमुः। हरेः। मोजनानि महीमानवर्गाणां ततोऽभवन् । तनट फालयांगन रूपं गता। कुंकुमवापिकाक्षेत्रसर्वमानवदेहिनः मानवा वै नायों निगभूमयः ॥२६॥ मोजयामास भगवान् कृष्णनारायणः आरान् विविधधांभ भिन्नाचारांक्रयादनाः। विदाय प्रददौ लोकान् ययुरते खस्वभूमिकाः ॥७८॥ कालयोगेन धर्माणा हासोपत् प्रास्वपि ॥१७॥ भगवद्वंशविस्तारो मुमुदे कृपया मिश्रणं क्षत्रविप्राणा धर्मकर्मादियोजितम् । बद्रिके मानसानां तु दम्पतीना ततः परम् ।।७।। शनस्यतोऽभवद् बद्रि सर्वाचादिमिश्रणम् ॥२८॥ संकल्पसष्टयः पुत्राः पौत्राश्वासन् यथायथम् । सत्यधर्मा विनष्टा वैतायां संभवन्ति हि । पुन्यश्च पुत्रिकापुत्र्यस्तथाऽऽसन् देववाऽमलाः ||८०॥ ताधर्मास्यतो नष्टा गवन्ति द्वापरऽभितः ॥१॥ योनिजत्वरहितत्वात् विवाहो यमलस्य थे। द्वापरस्य ततो धर्मा नश्यन्ति तिष्यक युगे। निर्वाधः सर्वथा बद्रि देवश्चदिरीतिका ॥८॥ तिष्यस्य मानना बद्रि कल्मषप्रचुराः खलु ।।१००। कालान्तरे तु ते ताध मातुलानां क्षितिष्ाप । प्रजायन्त शभागी गृपाचागः शठाः खलु । मुवनेषु भवनेषु कृष्णाच्या हरीच्छया ।।८॥ स्वल्पगंधाः स्वल्पकालाः स्वल्पप्ता: कालप्रियाः ॥१०॥ भूत्वा युगलकान्येव दम्पतीधर्मवन्यपि। ईश्वग मानवा दव्यः पितरो देवताः मुराः। ययुद्धातिवात्सल्यैर्निवासार्थ सर्व तिष्यमता बद्रि निर्बलास्त मन्ति ॥१०॥ सदा सुखात् ।।दा ओजोहानाः बालकृष्णस्य पुनाणामासीद्धस्तचतुष्टयम् । क्षुधाव्यासास्कृष्णागगपरायणाः। दौ मुख्यौ चाऽऽजानुलाबौ द्वी हस्ती स्कन्धी शुभी पटना तनेपां सिद्धयो बद्रि नश्यन्ति योगिनामाप ||१०|| वैजात्यं तु यथा स्वर्णलाइयोः कदरवायोः । कन्यकाना समस्तानां चतु जास्तथाऽभवन् । तथा प्रजाय तिष्ये वैगुण्यं हास इत्यपि ।।१०४॥ द्वौ मुख्यो चाऽऽजानुलम्बी द्वौ हस्पी स्कन्धबी तथा ॥८॥ शङ्खचक्रगदापरेखाः काललनामियन्त इरेका करेषु चाऽभवन् । ब्रहाशालास्तथा कालबवैः ॥१०॥ नामिभ्यन्। दीर्घाः पुष्टाः श्वेतरूपा देहास्तषां सुरूपिणः ॥८६|| अमवन्पुत्रवर्गाणा नारीणां तु तताधकाः। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुर्ग तिप्यसन्ताने प्रमाणन्यूनदेहा तरकास्तथाऽभवन् ॥८॥ भगवतो युगलापत्यानां संख्यादि, संस्काराम, दाम्पत्य, अणिमादिमहेश्वर्यवन्तोऽप्रधृष्यरूपिणः तत्प्रजाः, युगवलं, चेत्यादिनिरूपणनामा सर्वगा सर्वधर्मान्याः संकल्पसिद्धमूर्तिकाः ॥८॥ दधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०२ ॥ अनन्तासीमशम्यान्या अमवन् सर्वतः सुखाः। सर्वगुणोपेतसंस्थानाचाऽभवन् प्रमान्विताः ॥८॥ श्रीबद्रीप्रियोवाच- नास्ति लोको मवनानि चतुर्दशस्तरेधिह। हरे नारायण विष्णो कालबळ फियत् कथम् । यत्र नैषां हि सौगायं वर्तते च यशापरम् ॥१०॥ कदा कीहा भवत्येव तदुबारः कथं तथा ॥ १ ॥ नास्ति सा वसतिद्वीपो लोकाय भुवनान्यपि। कृपया कालदग्धानां हितार्थ में निवेदय । यत्र न स्यात् कृष्णवंशप्रबार पावनमूर्तया ॥९१॥ हित कीहक कदा न कथं वा आयते वद ॥ २॥ पातालेषु क्या नावपि खम्येषु सर्वशः। चतुर्मनामना क्सतिः सर्वतोऽमवत् ॥१२॥ श्रीनरनारायण उवाच- काळयोगेन हस्तचिन्हक्षयोऽभवत्। सत्ये धर्मा मानसा वै संकल्पकतमूर्तयः। पुष्ट्रकचिन्हमात्र तोऽवशिष्यते ॥१३॥ ऋतम्भरा दिगम्याः सद्योबासार समूर्तिकाः ॥३॥ तबष्ट काम्योगेन वेल्लमात्र ततोऽभवत् । संकल्पितानि सर्वाणि वयानि मूर्विमन्ति वै। गीर्वाणयुचनान्येव কাভালই ततोऽभवत् ॥९॥ प्रचायन्ते तदर्थ न यवस्तदा लपेक्ष्यते ॥४॥ जता. कालान्तरे बदि यशोपवीतमात्रकम्। रसवर्षिणो वृक्षाभ पुटके पुटके मधु। पीताम्बरपुर्व चासीद् धारणे असदेहिनाम् ॥१५॥ सर्वाः कामदुपा गावा पतिमताभ योषितः ॥५॥ वे - अदिके ·विष्यसन्वानः २९३ द्वापरे तार संकल्पसृष्टयस्तत्र कृषिस्तदा न विद्यते। प्रधृष्या मौतिकैस्तत्वैः स्वेच्छायानं लयं गतम् । भूगर्मबलबाः सस्यसम्पदोऽचंदिनस्थिराः ॥६॥ त्रेतान्ते च तपोहीनाः प्रवाः पुण्यविवर्जिताः ॥२५॥ मध्याहे कणदाश्चापि जनाः प्राकाम्यसिद्धयः। यशपूबाबलवत्योऽभवन् नान्यबलान्विताः। सर्वलोकगतिमन्तो लक्षाधिवर्षजीवनाः॥७॥ स्पर्शनाच प्रजास्तत्र विवाहबन्धनास्तथा ॥२६॥ गहरालयवासाश्च समाध्यात्मकृताश्रयाः। गर्मचाऽपत्यवत्यध बाल्यौवनमावनाः। पुष्पावतंसका नार्यश्वाञ्चल्यवर्जितास्तदा ॥८॥ उससस्योत्यकणीविकावत्य एव च॥२७॥ ऋतवः ऋतुधर्माध नासन् पुरा कृते युगे। प्रजाः सर्वा व्यापारजीविकापराः। युगलाद् युगलस्यैव प्राविर्भावोऽमवचदा ।। ९॥ मृत्यदासीदासमावा गृहग्रामाऽऽलयास्तथा ॥२८॥ मानस बात दाम्पत्यधर्मसंयुतम् । चौर्यशाध्यतृषातृष्णाकापट्यादियुतास्ततः भ्रातुखसुव्यवहारस्तत्र नासीत् पुरामुखे ॥१०॥ उसानां जायते कणस्मृद्धिश्चार्धा न चाधिका ॥२९॥ सहजातोऽभवद्धर्मों दक्षवामांगवचदा। न्यूना वा जायते वृष्टिकूपवारिप्रसेचनैः। जायते सह पित्रोस्तौ वर्तते तो सहैव च ॥११॥ तया बीवन्ति मनुबाचौरास्तथाऽपहारकाः ॥३०॥ सहैव तिरोभावं दम्पतीरूपिणावितः। प्रबासु मानवा प्रजायन्त लुण्टनकर्मिणः। सर्वव्यवहार प्रत्यक्षो गोचरो यथा ॥१२॥ तेषां दण्डप्रदानायें राजा दण्डघरोऽर्थितः ॥३॥ रागद्वेषतृषाहीनो नित्यतृप्तिभूतोऽभवत् । राज्यराष्ट्रप्रजा जाताः सर्वा दण्वयम्वदाः। ययेष्टनिधना सर्वे यथेष्टरूपधारिणः ॥१३॥ रागो द्वेषो मृषा मिथ्या कापट्यं च छलं तथा ॥३२॥ संकल्पस्मृद्धयः सर्वे शासन् कृपयुगे पुरा। असल्यं बहुलं क्लेशः कलहस्तेऽमवस्तवः। अथ त्रेतायुगे प्राप्ते ममाऽहंभाव उन्नतः ॥१४॥ द्वापरान्ते दुर्गवासाः प्रजामिथुनसृष्टिबाः ॥३३॥ सत्यं तपो मखा दानं धर्मपान चतुष्टयात् । सुखाल्पा दुःखबहुला: प्रसव भोगवाञ्च्छना। सत्यस्य हासयोगेन त्रिपाद् धर्मोऽवशिष्यते ॥१५॥ दुर्मिक्षबहुलाश्चापि मखपुण्यादिसिद्धयः ॥३४॥ कृते सत्याधीनधर्माः सिद्धयब्ध तदा तु याः। अकालमरणाश्थापि मियों विश्वासवर्जिताः। प्रेतायां वास्तपोधीना अभवन् ऋतसत्फलाः ॥१६॥ स्वल्पायुर्मरणाश्चापि प्रयवाऽर्धसत्फलाः ॥३५॥ संकल्पा निर्बला जाता असत्यस्य प्रवेशनात् । भत्ता वासनावत्य: प्रना: क्षुधाप्रधानिकाः। दर्शनं सबलं तत्र दर्शनोत्थाश्च सिद्धयः ॥१७॥ द्वापरान्वेऽभवस्तत्र या हासं ततो गताः ॥३६॥ दृष्टा वृक्षाः फलन्स्येव हो धर्मः प्रशस्यते। बद्रिके कालवेगेन मिथ्याचारो व्यवधत। वृक्षाणां पोषणैधृत्तिविका बायते तदा ॥१८॥ इच्छन्ति प्रायशो लोका मद्यं मांसं च मैथुनम् ॥३७॥ सस्यानां वृष्टिबा सिदिष्टिवारिपिबो बनाः। धूम्रचूषणमेवापि प्राणचूषणमित्यपि । भौतिकाभयपुष्टाश्च कतवृक्षनिकेतनाः ॥१९॥ रक्षका मक्षकास्तत्र व्यवर्धन्त गहे रहे ॥३८॥ स्वस्वसत्ताकभूभागोत्पनसस्यादिबीविकाः राजा बारोऽभवचापि तिष्ये सत्वं लयं गतम् । बातार प्रबास्तदा बद्रि नियमो युगलस्य न ॥२०॥ त्रेतायां दशसाहस्वाधिबीवना हि मानवाः ॥३९॥ यमलस्य न चोत्पतिवैकलस्योद्भवस्ततः। द्वापरे ते सहस्वाधिबीवनाब शनैः शनैः। कन्याकुमारदानानि प्रावर्तन्त तदा युगे ॥२शा कलौ ते तु शतकाधिषीवना नाधिकस्थिराः ॥४०॥ रक्षमानि महीणां बीवनाथ ततोऽभवन् । रोगदुःखबहुलाव फलाऽर्धाऽऽविन्दकाः। तपसामपि हानिश्च लोकेषु कालतोऽमवत् ॥२२॥ रहे चौर्ये रहे हानिरहे क्लेयो विशेषतः ||४|| तापस्या सिद्धयः सर्वा नष्टाः परातबीवनाः । दम्पत्योः कलहो नित्यो गृहे हिंसा वचोमयी। पराधीनाभया लोका अमवन् यवबीविनः ॥२३॥ अवमानं महतां प्रच्छन्नता खगृहेऽपि च ॥४२॥ कमलम्याऽभवत्राद्यैर्वतयन्ति ततो जनाः। प्रतारण क्षणे तत्र शीलनाशः क्षणे क्षणे। कुपादिनळयोगाम कृषिलग्यासमोबनाः॥२४॥ असल्या वाक् सदा तत्र पादक्रमोऽवृवात्मकः ||४|| ·२९४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता लेखाः कपटभाराध लुश्चाव्याप्त जगत्तदा। अनावृतमुगुप्तांगा अन्यानानां नु का कथा। अयनलभ्यधनिनस्तिष्ये तु बद्रिक तदा ॥6॥ एकलाया विहारच परदेशणापि स्त्रियाः ||६|| अधर्मवंशविस्तारा धर्मवंशविनाशिनः। एकलायाः परक्षेत्र निवासोति तदा स्त्रियाः । मनसा चात्मना दुष्टा नारीक पाजीविनः ॥ ४॥ पुंसां पराधीनता च पांग्रे कलौ युगे ॥६४॥ एकवर्णा एफपेया एकमोज्याः कली युगे। स्त्रीशासनं निग्नवर्णशासन च फली कली। एकशय्यासनवाहा एकपात्रीदना जनाः॥४६॥ अविद्याऽध्ययन तिथ्य भूतवादप्रधानता ॥६५॥ पत्नीविनिमयीशय्याः सर्वाः सर्वस्य चांगना। प्रत्यक्षरचना लोकाः परीक्षवजनाः ली। अशुद्धिर्विद्यते नैव स्पर्श भोज्ये कलौ युगे ॥४७॥ अनायाससुखार्याश्च म्वात्मनाविवर्जिताः ॥६६॥ पेये शयने वासे च वजेऽले नाऽप्यशुद्धता । हिंसाप्रधाना जनतालमर्माणाधनाः। सर्वस्य भक्ष्यो देवार्यः प्रत्यक्षान्यं गृषा तदा ॥४८॥ वान्ताशनास्तदा श्रेष्ठाः कनिष्टा निसगं तथा ॥६॥ न संस्काराः सूतकं न मान पूजा न प्रोक्षणम् । तिष्ये माया तथाऽभूया बवापि तपस्विनाम् । पूज्यपूजाविलोपश्च शास्तृशासनवजिता ||४|| तामसाश्च नरा नार्यों भोग्न क्षद्रयान्विताः ||८|| न धर्मनियमा श्रद्धा न दाम्पत्यं स्थिरं कली। देशानां चापि गाणां विपर्ययाः पुनः पुनः । कन्यादानविलोपश्चाऽतिथिवा विलोपनम् ॥५०॥ प्रामाण्यं न श्रुतस्तत्र प्रामाण्य बलिनस्तदा ॥६६॥ साधुगुरुषु नास्तिक्य सुराही न दिवा निशि। अभिचागचा दुष्कमिमिदुरागांमः न देवदर्शन शान्तिन निद्रा निशिय मुखा ॥५॥ लश्चादानां तदा राज्यः प्रजानां मर्द कली ||७०॥ नाऽऽन्तरे कस्यचित्तपः उद्वेगबहुला उद्वेगबहुला जनाः। सम्बन्धी नरनारीणां संयष्टः शयनादिषु । अर्थोपार्जनरकानां नाऽऽऽआमेऽपि पूर्णता ॥२२॥ राजानः श्वपचास्तन बाघन्ति मुर्मिणः ॥७॥ न वेषैर्नरनारी जातिपरिचयोऽपि वै। भ्रूणहत्या वीरहल्या स्त्रीहत्या भ प्रजास्वति । विक्रीतक्रीतमोज्याऽनादना आपणजीविकाः ॥५॥ नांचास्तन सदाचारा उत्तया नीच मताः ||२|| आपणे पर्व राजधुचिगताचौराधाराधारा प्रजश्वराः। पानतत्परा:। सर्व चाभिसारिकाः ॥७३॥ एकपनीयतं नास्ति वर्धन्त चत्वरसिका इन्द्रजालावलोकनाः ॥५४॥ बहुव्ययाः क्लेशपरा नभरुचयो आसनस्था वीक्ष्य पूज्यान नोत्तिष्ठन्ति कलौ सतः। मानवाः। सर्वेषु कळिकालेषु पर्यायेणाऽऽगत वै ॥१५॥ ताडयन्ति सुतास्तिथ्ये पितृम् पितामहादिकान ||४|| कन्यकाः सर्वभोगिन्यो भविष्यन्ति कली शनः। अश्वासनस्था नीचास्तु प्रधानाध्याः कली युग । बालगों मातुनाम्ना मातुनाना न्याय न्यायं चालायिष्यति ॥५६॥ नीचाना गोपुरे श्रेष्ठाः सदा तिन्ति संवकाः ||७|| पञ्चसासवर्षान्ते तीर्थलोपः सेवन्तं नीचवर्णीय स्तुवन्ति नीचयोनिनान् । समूलतः। वितस्तिबलवाहिन्यो महानयो युगे युग कली ॥२७॥ पुरुषाल्य बहुस्त्रीत्वं तिप्ये भवन्ति चोर ।।७६|| अष्टोत्तरा खगर्मा स्याश्चत्वारिंशे मृति मंत् । श्वापदाना बहुलत्य गवादीनां परिक्षयः। स्वयंवरा लामशून्या नमदेहास्तदा श्रियः ॥५८॥ साधूनां विनिचिब तिभ्ये तिष्ये भवन्ति ॥७॥ सर्वपाश्वधायिन्यो रबोशुद्धयपालिकाः। चित्रवर्षी तदा मेधः सर्वे वणिक्रियाकलाः । मणा. स्वार्थपरा साकिन्यच नायाँ युगे कलौ ॥५९॥ कुशीलपर्यापरमाः ऋरवाक्यार कळौ कलौ ॥७८|| गृहे रात्रिनिगमो सर्वत्र नरयोषिताः। निन्दकाः पतिता कोका मण्डलानि पुरे पुरे । पितु म कलौ नास्ति बातिनाम न विद्यते ॥६॥ मवन्त्यरूपजला पृथ्वी चाल्पफलाऽविनाफला ॥७९॥ माताऽपि बालमावस्य ततो माता न विद्यते । दशसाहस्सवर्षाणां विगमे देवमूर्तयः। कदम्पसमुदाय नश्यत्येव कली हृतम् ॥६॥ प्रख्यं यान्ति सर्वत्र मन्दिराणि न सन्त्यपि ॥८॥ यत्र रकं मनो यस्य यस्या वा तावदेव तो। पञ्चदशसहसाणां वर्षाणा विगमे कली। कामनाभीमागौ वै दाम्पत्यं नैव विद्यते ॥६२।। प्रचार पोडशवर्षान्ता प्रयान्ति पृथताम् मृतिम् ॥८॥ भोजनाच -

·* तिष्यसन्तानः
२९५
लोकाः सदा
देहथुद्धार
चतुर्वर्षा युवती च बरठा द्वादशान्दिका। मानुषकश्चैकविधो व्यवहारो न वै पृथक् ।
षष्मासे बालसूत्यश्च दशाब्दे तु रखाक्षयाः॥८॥ माता तु भगिनी हन्यात् स्वसा हन्यात् स्वसोदरम् ॥१.१॥
गर्तालया वितस्तिमात्रका
बनास्तदा।
मार्या हन्यापति पुर्व तौ मार्यों वा परस्परम् ।
भावो मुष्टियोत्सेधास्तिष्यप्रान्ते मवन्ति हि ॥८॥ अन्यायोपार्जननेत्राः प्रजास्तिव्ये स्थले स्थले ॥१०॥
चौराश्चौरस्वहारो हर्तुहर्ता तथाऽपरः।
सर्वा राक्षसधर्मा वा दैत्यधर्माः प्रनास्तदा।
कीटमूषकनकुला धर्षयन्ति कलौ
तदा ॥८४||
तथा पिशाचधर्मा वा तथा दानवधर्मिकाः ॥१०॥
स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वा मियो निबानपि । तथा वा लुण्टकधर्माचौरधर्मा गृहे गृहे ।
मानवाँस्ते वृथाक्लेशान् साधयन्ति कलौ बनाः ॥८५॥ निष्कामित्वं कलौ नास्ति मियो वैरं गृहं गृहे ॥१०४॥
तदा दानं तारक वै चार्धकलौ स्थितं अपि । भवन्ति भ्रष्टकरणा मानवा मूषका इव।
नाशं याति समस्तं च दानवार्ताऽपि नास्ति हि ॥८६॥
बद्रिके तिष्यमावास्ते कथिता भ्रष्टमागिणः ॥१०॥
तदा दानादिहीनेऽपि
नारायणपरायणाः।
बद्रिके शरणं प्राप्ता
इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
हरेस्तरन्ति तिष्यनाः ||८७॥
विष्यमानुषस्वभावानां निरूपणनामा
उत्सीदन्ति कलौ या व्रतानि नियमा यमाः ।
व्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०३ ।।
पाखण्डकर्मठा लोकाः प्रजायन्ते कलौ युगे ॥८८||
दुःखप्रभूतमल्पायुः स्वल्पधैर्य सरोगता।
श्रीनरनारायण उवाच-
अधर्मसंभता
इत्यापरायणाः॥८९॥
शृणु बद्रीप्रिये देवि तिष्योद्धारकरान् वृषान् ।
सत्ये वत्सरशतकत्रेतायां वत्सरात्
स वै।
द्वापरे माससाभ्यः
प्रबायते ॥१॥
स धर्मः कलौ दिनेन वै॥९॥
दिने क्षणे कृतेश्चापि
कालबलं
समस्तेषु प्रवर्तते न संशयः।
दिनधर्मफलं
कृष्णनारायणैककीर्तनात् ।
देवानां दैवतं तिष्ये मान्धं याति कमात्तथा ॥२॥
तिष्ये
प्रबायते बद्रि नारायणः
प्रमोक्षदः ॥११॥
ऋषीणां च तपश्चान्यैश्चर्य मान्य
मान्द्यं प्रयात्यपि।
प्रबास्तिष्ये
यदा सर्वाः परस्परमयार्दिताः।
परिभ्रान्तास्त्यत्वा दारामिबालयान् ॥९॥
सतीनां वै सतीत्वं तु तिष्ये हासं प्रयाति च ॥३॥
व्याकुलाब
निर्मर्यादाः प्रतिहता हित्या जनपदानपि ।
योगिनो योगचर्यापि शक्तिशून्या प्रजायते ।
सरित्सागरकपाँस्ताः सेवन्ते
पर्वतानपि ॥१३॥
ईश्वराणामीशनत्वं निःसत्त्वं
जायते
कलौ ॥ ४॥
मधुमासमूलफलैवर्तयन्ति
ब्रह्मतेषो ब्राक्षणानां विलीयते न संशयः।
सुतु:खिताः।
भराव्याषिक्षुधाविष्टा
मन्त्राणां च बलं शीलं शैथिल्यं याति वै कछौ।। ५॥
भवन्त्यन्यपथिस्थिताः ॥९४||
देवचित्राणि नमानि स्यंकस्थनरवन्ति
हवनानां मखानां च फलं विशीर्थते कली।
घा।
नरांकस्थस्त्रीमयानि कलौ गृहे गृहे तदा ॥१५॥
बपानां च प्रतानां च सामर्थ्य लीयते कली ॥६॥
देव्याः
सूक्ष्माम्बराधाना मिथुनारूढदर्शनाः।
दानानां सफलत्वं च मिद्यते विष्ययौवने ।
चित्रिता देवमाश्लिष्टा दृश्यन्ते चत्वरे गृहे ॥१६॥
योगिनीनां परा सत्ता तिरोमवति वै कलौ ॥७॥
अमर्यादाऽऽलिसनस्थाखिश्यन्ते युगलान्यपि । सिद्धानां सिद्धता छन्ना बायठे तिष्यकालिका ।
कली नृत्यानि नाट्यानि कन्यानां च पुरे पुरे ॥९७|| पूजायाः प्रतिफलता शून्यायते कलौ तदा ॥८॥
कन्यकानां युवतीनां राशक्रियाय चत्वरे।
साधूनां सणावासः कुवास
इस बायवे।
वधूनां लाजधन्यत्वं विवाहे च गृहेऽपि च ॥९८॥ धर्मस्य च गतिः शान्ता हासं याति कलौ तदा ॥९॥
कामे दोषा न दृश्यन्ते कामो गुणो महाँस्तदा । ज्ञानस्यापि फलं नैव शान्त्यर्य सम्प्रजायते ।
रजोगुणक्रिया सर्वा धर्माख्या मते कलौ ॥९९|| वैराग्यस्य विवासो वै बायते सर्वथा कलौ ॥१०॥
असत्यं
सत्यवत्तत्र प्रतारणं तु धर्मवत् । ऐश्वर्याणां क्लेशदत्वं गर्विता बायते कलौ ।
कन्या कुमारखत् तिष्ये नारी नरसमा कलौ ||१००॥ तीर्थानां ममशीलत्वं वर्धते च कली कलौ ॥१२॥

·२९६ * लक्ष्मीनारायणहिता यतः। कलौ। बहु ॥३६॥ तारकाणां च निम्तारम्तारणे निम्तारन्तारणे निर्वला अमत्सु च कृताशाः मत्यू पावर्जिताः। पृथ्वी दोहे समर्थो न जलं तृप्ती च निर्बलम् ॥१२॥ भवन्त्येव जनाम्लिग्ये गिध्ध प्रसारणाधिनः ||३|| वन्हिः पाके न वै शक्तः कलौ वायुर्न सौख्यदः । ग्रामा दुर्गविहीनाश लोका मानी लक्ष्मी: कलावशुद्धा च मम्पदो विपन्विताः ॥१३॥ विवाहा गहिरमिता की मन मशः ॥३॥ आश्रया व्रणयुक्ताश्च गुरुत्वं न गुरौ ज्ञान पालनशन मानविनितम् । गौरवं गर्भगं तिष्ये प्रतिष्ठा क्लिष्टताहता ॥१॥ गानं च देनता ले मात्र जायते ॥३३॥ सम्मानं भानहीनं च क्रिया ध्यानविवर्जिता। आदान मनम्तिव्ये पानं शुन्यतापरण। स्थितिर्विवासरहिता भवत्येव कलौ कलौ ॥१५॥ निटानं वाहतो मिग तिये गति धीरधीः ॥२४॥ बद्रिके प्रतिमाः सर्वा देवताश्च शवा इव । पानं तु गरगं लिये भोजन विग्स सदा। कलौ सर्वत्र जायन्ते द्यौस्तमोवद् विभाति च ॥१६॥ मसनं परकार्याणां तिय मर्थन विद्यते ॥३५॥ आशा तृष्णा च वर्धते कलेगयुष्यतोऽधिके । रखनं चन्द्रियाणां चलन तु कुतावनाम। आशावात् म्रियते तिप्ये न त्वाशा म्रियते क्यचित् ॥१७॥ टाटोपा तिम्य मांजन ध्यान पर्व पर्व दिनं तिष्ये श्रद्धाहीनं प्रजायते । परगृहे धन तिथ्य परहन मुना प्रिया। धर्मकर्मादि च कृत्यविषयं वै कली कली ॥१८॥ पारवश्य निजे पारायं गू. गृह ॥३७|| दीक्षा मिक्षा च शिक्षा च क्षयमेति कलौ तदा। निद्रा स्वल्पा कली स्वप्नाहुल फलहा बहुः । कक्षा चक्षाच पक्षा न यक्षा रक्षा न विद्यते ॥११॥ शान्तिरल्पा महाचिन्ता रतनाशोऽधिक कली ॥३८॥ उद्याने फलववृक्षस्तरलो बहुशोऽफलाः। वैयालयास्तु बहुलाः प्रमालायाः मुरागिणः। मानवे नयवल्लोका विरलो बहुशोऽनयाः ॥२०॥ प्रलया नित्यशास्त निलया पसंता: ॥५॥ खातेषु जलबद्गती दुर्लमः मुलमोऽजलाः। भूषा भपफबान्लामा पावा। प्रतिमा स्वामिषु हितकानेता काचिन् सर्वत्र नाशकाः ॥२२॥ मन्छणाषा च विना काली सर्व बाबत ॥८॥ यात्रासु दानकृत् कश्चिद् बड्डुलाः पानकारिणः । धूम्रपानं महा गाली सरस्वती। व्यवहारे परार्थस्तु कश्चित स्वार्या गृहे. गृह ॥२२॥ सांका चोमव काय मा गर्नशः ||४|| सत्यवाग दुर्लभस्तत्र मिथ्यावा तु पदे पदे । नीतिश्चूषणरूपा लामी घनमहाधिनः। आपत्तौ हासकास्तिष्ये सम्पत्तौ चाम्यस्यकाः ॥२३॥ मार्या मिटानातश्च कली गर्वध जायते ॥४॥ अवमाने मृतबिहाः सम्मान नेत्रवन्हया। म सनत्रपाकाच पामगणां रहशाया। व्यसने तालिकावादा: कलौ भवन्ति मानवाः ॥२४॥ इत्यायां जन्नुमूल्याश्च निण्ये सन्ति स्थले स्थले ॥४३॥ इते हास्य कलौ नाट्ये कुतूहले विनाशने । महीना नरास्तिष्ये काशकबरीशालिनः। संघिनो मानवास्तिव्ये सत्कार्य पृष्ठपादिनः ॥२५॥ पात्रस्थषासुजाऽपस्यप्रजा भवन्ति तिष्यक॥४४॥ घमें प्रवे सहाये व मजने बोधने हले। अलिंगगर्माः पशवश्वाऽनामपुत्तला भटाः। कथायां विरला लोकाः कलौ भवन्ति सेवने ॥२६॥ भधारशत्रा संग्रामास्तिव्ये भवन्ति बद्रिक ॥४॥ नायोन्मुखास्तु बहुधा रक्षोन्मुखाः क्वचित् कलौ । अयक्षसाच्या कूटन्यः कुटिका भोजनालया। माराधनायां विरला वाधार्या संघशो बनाः ॥२७॥ नाव्यशाळाथ शिक्षाग्यस्तिष्ये भवन्ति बद्रिके ॥४॥ त्यागे तिष्ये नाऽधिका वै प्रहणे सर्वतो जनाः । बहुनाया नै नराः बीभावयोमनाः। मारणे सहिताः सर्वे तारणे नक इत्यपि ॥२८॥ कृत्रिमपुचलाऽऽनन्दास्तिष्ये भवन्ति मानवाः॥ril प्रपातने प्रवीणाघोचारणे मूनिमारकाः। कृत्रिमवन्तका लोकार कृत्रिमस्तनधारिणः। उन्मयने . तु रिकोऽका पूरने बहुसंख्यकाः ॥२९॥ कृषिमहश्यतसाच कत्रिमस्त्रीविहारिणः ॥४८॥ आगमे तु सत्रोत्साहा विगमे मानमानसाः । स्वहस्तक्षुरकर्माणः स्वहस्तदेहमर्दनाः। । वनस्यागा विमरे मदगंबना॥३०॥ मन्त्रदोहनपाधवस्तिव्ये पाकाम यान्त्रिका ||४|| पम नाम बहुनाथा ·विष्यसन्तानःक्ष २९७ कलौ ॥५५॥ कली। विद्यदाहासना लोका निसत्त्वपानमोबनाः। अफलातवस्तिये चारंमा विफला: कलौ । रक्तविक्रयनिर्वाहास्तिष्ये भवन्ति मानवाः ॥५०॥ सर्वकर्मकलानार्यो नराः कृष्णाः कलौ युगे ॥१९॥ पशुस्नेहपरा नार्यों नराः पशुसुयोगिनः। कापट्यपटलं पृथ्ख्या पर्वते गगनेऽपि पाशववृत्तिचर्याश्च तिज्ये मवन्ति मानवाः ॥११॥ सर्ववस्तषु सांकये धूलिधुर्याः कलो जनाः ॥७०|| हृदि चान्ये वचस्यन्ये कर्मण्यन्ये फलेऽपरे । परदोषारोपकाच स्वदोषे गुणमानिनः। रहस्यन्ये प्रकाशेज्ये कलौ भवन्ति मानवाः ||१२|| ममपादा ललखिन्हा मानवा वै कलौ कलौ ||७|| स्वल्पेऽपि क्लेशकारस्तामसा बहुला जनाः। कृष्णकर्दममार्गाथ नीलीस्पर्शाम्बरास्तथा। मानामिमानजीवाथ वितण्डामात्रवीरकाः ॥५३॥ कालुष्यादिप्रपूर्णाश्च मानवा वै कलौ कली ॥७२॥ नारीमग्रे व्यवस्थाप्य विजयाऽऽकांक्षिणः सदा । गृहस्थिनोऽस्थिरस्थानास्त्यागिनः सपरिग्रहा। बहुचित्राम्बरा नायों नारीवेषा नराः कलौ ॥५४॥ व्याघ्राः सिंहा ग्रामसीमवासाः श्ववत् कलौ कलौ ॥७३॥ दैत्यम्लेच्छादरपरा शास्त्रसाधुविरोधिनः। चत्वरे द्वीपा गोमायबो गृहे गृहे। चिरधर्मविहन्तारो वृत्तिधर्मपराः आपणे चापणे धूर्ताश्चौरास्तिष्ये पदे पदे ॥७॥ प्रतारका देवकायें राहकायें कुसीदिनः। विष्ण्ये विष्ण्ये शठास्तिष्ये वृन्दे वृन्दे च वृन्दला। बहुमूषासम्प्रदाया मियो देवाऽतिनिन्दकाः ॥९॥ प्रसह करमाहास्तिष्ये भवन्ति बद्रिके ||७५॥ शब्दाडम्बरविद्वांसो युक्तिमतपरायणाः। राक्षसाभाच भूताभाः पिशाचामाख मानवाः । सन्दिग्धाः सर्वकृत्येषु गुरुभ्वत्यन्तनिर्यणाः ॥१७॥ दैत्यामा वामना हवाः कुम्जास्तिष्ये हि मानवाः ||७६|| जिम्हापोषाः सम्प्रदायाः शिश्नपोषा गृहाश्रमाः। कुसूलान्यमहीनानि बलहीनं प्रपास्पलम् । कीर्तिपोषा यतयक्ष भवन्त्येव कलौ जनाः ॥१८॥ हृदयं बेहशून्यं च हृदयं महशून्यं च मानवानां मिथः कलौ ॥७॥ पुत्रवत् पुत्रिकामानं पुत्री पुत्रायते राविन्दिवं व्यवसायपराणामपि नैव आश्रिता सुभगा नारी पनीयति परार्थिनी ॥१९॥ पूर्णमुपार्जनं तिध्ये कलिस्ततो मता ॥७८॥ लोहपानव्यवाहारा नालिकावारितर्पिणः। तथापि बद्रिके तत्र सत्कार्य चेत् कृतं भवेत् । अशिखाः प्रायशो विप्रा द्विबास्तिव्ये न सन्ति च ॥६०॥ सहस्रगुणितं तद्वै फलदं श्रद्धया कृतम् ॥७९॥ प्रतारणं पुरुषार्थो न्यायो लम्बां प्रगच्छति । सर्वदोषनिघानेऽपि कलौ गुणो महानपि । द्रव्यं कुटुम्बवत् सर्व धर्मस्तु शत्रुवत् कलौ ॥६॥ कृष्णकीर्तनमात्रेण शुद्धि यातीति मानवः ॥८॥ गृहे गृहे चापणानि विष्टाल्या' रहे गृहे । पूजन बलमात्रेण कीर्तन नाममात्रतः। विधवा विधुराबापि तेषां योगा गृहे रहे ॥२॥ स्मरणं रूपमात्रस्य कली वै मोक्षदं हरेः ॥८॥ भूत्याधीनाः स्वामिनब स्यधीनाः पतयस्तथा । याहशास्तादशा वाऽपि काषायाऽम्बरसाधवः। प्रजाधीनानि राज्यानि भवन्ति वै कलौ युगे ॥६३|| आश्रितास्तारकास्तिष्ये श्रीकृष्णांकस्थिता यतः ॥८॥ समुदायाऽपीनराष्ट्र मर्यादाहीनमण्डलम् । सधूम्रो वा मन्दवर्चा छनो वा मलिनाश्रयः । भाण्डानी गणिकानां च प्रावल्यं तु कलौ कलौ ॥६४॥ दुष्टादो वाऽनला शुद्धस्तया साधु: कली शुचिः ||८३॥ मोबनस्य स्थले वारिपान सत्काररूपकम् । ग्रहं क्षेत्रं धनं नारी प्रामं त्यक्त्वा स्वकं निजम् । वारिपानस्थले धूम्रपानं सत्काररूपकम् ॥६५॥ कृष्णाऽऽवस्थितः साधुः श्रेष्ठथं चाऽस्य ततः सदा ॥८॥ पयोवार्युष्णपानं सत्कारकारणम्। सचा त्यक्त्वा पारवश्य त्यस्वा शक्ति च दीनताम् । महीमानाऽतिथिसाधुसत्कारो वाव्ययः कलौ ॥६६॥ शास्ति विहाय शरणं बगाहातो बरो मुनिः ॥८५॥ न नेत्रयोनं हृदये स्नेहः सत्कारकारणम्। कलिदोषेऽपि हृदये विज्ञायां शरणेऽपि च । उधासनस्था: अपचा नीचस्या ब्रामणाः कलौ ॥६७॥ हरि' रक्षति गृह्णाति शृणोल्यतो घरो मुनिः ॥८६॥ मिथ्याप्रचारा शतधा मिथ्यावाणी सहसथा। देहाचारदुराचारपरोऽपि भक्तिमोदनः। मिथ्याध्ययोऽयुतधा च कलौ भवति बद्रिके ॥१८॥ पावनो नमवित साधुर्यता स लोकपावनः ॥८७॥ ३८ ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता २९८ वा। भवनादस्य कृष्णपुत्रो भूभृतः। व्यभिचारपरश्चापि शाठ्यधौर्त्यपरोऽपि प्रमोः रुपायाः स्वामिना लाम्म योगिनः । द्रव्यतुष्णान्वितश्चापि वरो मुनिः ॥८॥ पठनावणात गाग्णाजथा ॥१०७|| বৰাৰণৰ कृष्णस्मृतेस्तु कर्ता सः कारयिता विलोकितः। मादालतमानयोजनात् । मिलितो रामवक्ता च वाचयिता बरो मुनिः ॥८॥ तिध्ये भक्तिमास्ति देहिना शाननी शुभा ॥१०॥ कृष्णवेषधरो नाट्ये कृष्णस्य स्मारको यथा । इतिश्रीलमीनागयीयता न तिष्यमन्ताने स्मृत्या पापविहन्ता स्यात् तथा ताहग्वरो मुनिः ॥३०॥ कलिदोषाणां मोक्षमाधनगुणाना मना गेवादीनां काषायाम्बरमालोक्य पापा नमन्ति तं मुनिम् । च प्रदर्शननामा अवधिकशरा- ब्रह्मात्मभावनाधान तस्मात् साधुवरः सदा ॥११॥ तमोऽध्यायः ॥ १० ॥ बद्रिके दर्शनात् साधोः स्पर्शनात् सेवनात्तथा । मदनाद् भोजनाद् वारिपानाच्छुद्धन्ति मानवाः ॥९॥ श्रीनरनारायण नवाच- सायोश्चरणरबसा प्रसादमोजनादपि । शृणु बद्रीमिये देखि मागागालाय साघोस्तत्त्वाऽऽसादनाच सनः शुद्धयन्ति मानवाः ॥१३॥ सर्वपापातम्यापि भाषणात कृष्णदीक्षावतो योगाद् शोलनादपि। मतस्य प्रमोक्षणम् ॥१॥ कामरूपे साधुबोवनकरणात् कलो शुद्धयन्ति मानवाः || पूर्वदश मा पापालापा मांगादो मयपश्चापि साधुसायोः मुसत्सङ्गात् तयोः प्रसादनादपि । बचायतत्परः ॥२॥ ट्रव्यापहारकवापि साध्वाशाफरणात् तिष्ये सधः शुद्धयन्ति मानवाः ||५|| मायादूषणकारका प्रजाम् यत्र कुत्रापि विलोकित शोभनाम् ॥ ३ ॥ साधोः पादाऽमृतपानात् साध्वाश्लेषविधापनात् । युवती कन्यका प धू मुलामगी च बा। साधुदेहस्य योगाश्च सद्यः शुद्धयन्ति मानवाः ॥ ६॥ प्रसघ राजदूतैः स समाहर भनति ताम् ॥ ४॥ साषवे देहदानाच राथेन्द्रियसमर्पणात् । पशना च कंगत फगत गांमध्तव। मनोऽर्पणाबीवदानान्मुक्ति प्रयान्ति मानवाः ॥७॥ पक्षिणां गर्नजानीनो मोमं inicior भूपतः ॥५॥ साधी तादाम्ययोगाच बनावरणमंगमात् । यादसा भक्षनवापि मानवाः ॥१८॥ तद्रूपाऽऽकारतायोगान्मुक्ति प्रयान्ति मुरामदापगयणः। परगष्टे নিলক্ষ্মী कारयतीत्याप ||६|| यथेष्टषखदानाब कुटुम्बसम्पदर्पणात् । विप्राणां वा विधवानां देवानां धर्मवर्तिनाम् । श्रीकृष्णार्पणकरणान्मुक्ति प्रयान्ति मानवाः ॥११॥ धनान्याहृत्य राजाऽपि स्वकोशे स्थापयाप ॥७॥ कृष्णन्यासात् कृष्णभावात् कृष्णरहस्यसेवनात् । मखानां धर्मकाणां विराधी दाननिन्दकः। कृष्णसाधुव्रताचारान्मुक्ति प्रयान्ति मानवाः॥१०॥ साधूनां न सतीनां च तिरस्कारपरायणः ॥८॥ लिप्ये तु बद्रिक देवा मूर्तयो न पुनन्ति हि । भिक्षुकानो दु:खकर्ता डामधिनतत्परः। तीर्थानि न पुनन्त्येव सद्यः पुनन्ति साधवः ॥१०१॥ मन्दिराणां नाशयिता पूजारोधकरस्तथा ॥९॥ सेवां दत्वा हृतं सन्तः पुनन्ति मानवान् कलौ । देवतां मनुते नैव मूर्ती भद्धाऽस्य नो गुरौ । सेवां कृत्वा सतां सद्यः शुद्धयन्ति मानवाः कलौ ॥ ०२२॥ ईश्वर नैव मनुते परमेशं कुतोऽपि न ॥१०॥ आशीवदिः सतां सायः साधवम यथा कळो। अहमेवाऽस्मि मगवान् राजा हि परमेश्वरः । पवित्राः पावका यदतथा भवन्ति मानवाः॥१०॥ यजन्तु नृपति मां वै प्रजेश्वर महेश्वरम् ॥११॥ सा संगादाण्याच कृष्णकान्तस्य कीर्तनात् । पूषयन्तु प्रबा मोच प्रसादयन्तु मां हरिम् । स्मृतेनायों नरा दिव्या भूत्वा मोक्षं प्रयान्ति वै ।।१०४॥ राथा साक्षादरिकाक नान्यो हरिरगोचरः ॥१२॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणस्वामिसा पातिक्रय राजरूपे हरौ काय स्त्रिया सदा । सेक्नात् कीर्तनात् बद्रि मोयो भवति देहिनाम् ॥१०॥ यो कर प्रदातव्यो धर्मार्थ एवं जायते ॥१३॥ इत्येव परळं तिष्ये साधनं बद्रिके मषा । राबा भोका समस्तानां शास्ता नेता ध रक्षकः । मेल : अमितं । सार्पणामकं सुनिमितम् ॥१०६॥ मूर्तिसमयी राबा यहम्मः स मले दि॥१४॥ निलं वध ·३९९ तिष्यसन्तानः राष्ट्रगासु वै । न कामनातर्पणं श्राद्धं नान्यच्छ्राद्धं विधेयवत् । ब्रह्मपुत्री बलहीना महानदी व्यजायत। पुमर्थः कामनाप्तिरिन्द्रियाणां तर्पणम् ॥१५॥ हिमाद्रो वर्षणं नास्ति देवतानां प्रकोपतः ॥३०॥ भोगः श्रेयस्करो लोके परः पुमर्थ एव सः । अरण्यानि समस्तानि पर्वतीयानि सर्वशः। न स्वगों नापवर्गव प्रेतता नहि कस्यचित् ॥१६॥ दावानलैः प्रदग्धानि पर्वता भस्मशोभनाः ॥३॥ याम्यलोको न चैवाऽस्ति कारागारो ममैव सः । अमवन् बद्रिके भूमिर्दग्धेष दृश्यते तटा। यमोऽहं च कुवेरोऽहं नारायणो भवाम्यहम् ॥१७॥ पशवः पक्षिणश्चापि मृता यादांसि सर्वथा ॥३॥ मां भजन्तु ततः मर्वेऽन्यथा दण्ड्या ममेति वै । नाऽऽहारो लम्यते राष्ट्रे भवन्ति व्यसवो बनाः । बद्रिके स नृपो मायापालश्चैवं समन्ततः ॥१८॥ मांसादा मानवास्तत्र मानुषादास्ततोऽभवन् ॥३॥ घोषणां कारयामास प्रजासु राक्षसा इव चान्योन्यं भक्षयन्ति नरान् मियः । आजीविका हृतास्तेन पूर्वराजमिरर्पिताः ॥ ॥ नार्यश्च बालकॉश्चापि मृतमांसान्यदन्ति च ॥८॥ देवालयाः सार्गलाच कृतास्तेनाऽधिनाऽमितः। एवं वै दैवकोपेन रोगेणापि हताः प्रजाः। पूजाप्रवाहा निहता विप्राश्च दण्डिता मुहुः ॥२०॥ पापिनां चातिपापानां फलानि त्वत्र जन्मनि ॥३०॥ सतीनार्यों दूषिताश्च मृर्तयः खण्डिता हरे। आयान्त्येव सन्देहस्तीनवेगवतां द्रुतम् । तीर्थदानादिविषयो हतास्तेन दुरात्मना ||:१॥ संगदोषेण पुण्याच्या अपि दान्ति वेगगाः ॥४०॥ देवयजना विप्रास्तु कारागारे निपातिताः। शुष्कमध्यस्थितं चा दावाग्निना हि दह्यति । साघवो बहनस्तेन निजदण्डेन ताडिताः॥२२॥ पुत्रशतं नष्टं रोगेण कन्यकाशवम् ॥४१॥ साव्यो देव्यः पुरुषेभ्यः प्रसह्य तेन चार्पिताः । रोगग्रस्तौ वृपो राजी व्यजायेतां क्षयान्वितौ। तीर्थ नाम इतं तेन नास्तिक्येन तु भूभृता || ३|| दासा दास्यो मृताः सर्वे रोगेण पशवोऽपि च ॥४२॥ निजपली महाराज्ञी कामाक्षी नामतः कृता। वाहनानि विनष्टानि झुपया पीडितानि वै। सैव देवी सैव लक्ष्मीर्दुर्गा सैवेति घोषिता ॥२४॥ कामाक्ष्याः परमः कोपो राज्येऽमितो व्यबायत ।।४३|| सा तीर्थ सा देवमाता सा मान्येति प्रघोषिता । प्रेताः पिशाचाच भ्रमन्ति नगरे तदा । समद्यमांसनैवेद्यार्पणे तस्यै करोति नयन्ति च ॥४४|| सः ॥२५॥ यमदूतास्तास्यन्ति मारयन्ति राशे सर्पिण कार्य चेत्येवं स करोत्यपि । एवं याम्यालयो राष्ट्र द्वितीय इव चाऽभवत् । प्रातः सिंहासने नित्यं राजा राशी प्रतिष्ठितः ॥२६॥ पादौ हस्तौ विक्षिपन्तो दृश्यन्ते मानवा भुषि ॥४५॥ प्रबा: शासनरोधेन नित्यं प्रातर्यथाक्रमम् । क्षुधया तुषया व्यासा मूर्छिताश्चत्वरादिषु । थागत्य देववन्नत्वाऽर्धयन्ति तावुभावपि ॥२७॥ नमा विवस्त्रा निलंबा महादुःसाविपीडिताः ॥४६॥ ब्राह्मणा नृपतेलोंकानुश्चार्य पूजयन्ति तौ। बलं बलं च क्रोशन्तश्चान्न चाचं मुहुः क्षितौ । भोजयन्ति च भूपालं राशी च सततं प्रजाः ॥२८॥ विलुण्ठन्तोऽप्यशक्तास्ते समुत्या विमूर्छिताः ||४|| एवं वै बद्रिके चान्ण्यं प्रावर्तत तदा खल्लु । कण्ठरावान् भयदाँध कृत्वा त्यजन्ति ते बसून्। मायापाले हि हि नृपतौ कामरूपे प्रदेशके ॥२९॥ न दाता विद्यते कश्चिन हर्ता शान्तिदोऽपरः ॥४८॥ देवकोपस्ततो जातः प्रजाकोपोऽपि वै महान् । समानावस्थगाः सर्वे का कं संभाल्येदहो। दुर्मिक्षं चाऽभवद् राष्ट्रे रोगाः प्रबासु चाऽभवन् ||३०|| राष्ट्र बै वै प्रलयावस्थं मायापालस्य दृश्यते ॥४९॥ दावामिनभूमागे व्यबायत पुनः पापफलं समस्त वै समायात समूहितम् । राशो दोषेण वै बद्रि प्रजापीडाः समागताः ॥३१॥ हाहाकारोऽमितो बातो राष्ट्रान्तरेषु कर्णगः ॥५०॥ यतो राजानुयायिन्यो नास्तिक्या प्रजा अपि । मम लोके तथा स्वर्गे सा वार्ताऽवताऽपि च । राबाशयानुसारिण्यस्तदाऽभवन् गृहे गृहे ॥३२॥ मायापालेन राश वै फलं पापस्य मुज्यते ॥५॥ दुर्मिक्षेण तदा बद्रि हाहाकारो महानभूत् । प्रजामिभुज्यते चापि प्रत्यक्षं चेह बन्मनि । नाउन न सलिई कापि लभते मानवः खलु ॥३३॥ ब्रह्मपुत्री नदी चापि ब्रह्माऽऽकथयत् कथाम् ॥५२॥ भूताः प्रेताः पुनः।

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता यमः ॥७२॥ लबानमा कृतः। पत्र सनत्कुमारो भगवान् श्रुत्वा दयापरोऽभवत् । ताम्रभूमी चालाश्च चूर्णिती यन्त्रकस्ततः। नत्वा स्वपितरं तूर्ण ब्रह्मपुत्र्या समं तदा ॥ ३॥ पेषितश्चकैश्चापि रन्धिता भक्षिता दयावश्यो भुवं गत्वा व्यलोकयद् दशां च ताम् । सन्दंशेन नृपजिला निष्कासिता च कतिता। कामाक्षी देविका सत्कारमाचरत ॥२४॥ कर्णयोः सीसकं तसं सेचितं च मुखेऽपि च ॥७३॥ दिन्यः सनत्कुमारः स ब्रह्मपुत्री स्वसा नदी । शूलं तसं नेत्रयाध निहितं च गलेsपि च । कामाक्ष्या पूजिती चोमी निपेतुः स्वमन्दिरे ॥५॥ शक्तथा राजा भदितश्च वक्षम्येन पुनः पुनः॥७॥ शुभासने राजमानौ पप्रच्छाऽऽगमकारणम् । उत्कृत्य चर्म भूपस्य मांगं वै खादितं यमः। सनत्कुमारो भगवाना कामाधिका सतीम् ॥५६॥ बधिरं च यमः पीतं मजाऽस्थाऽस्वादिया धमः ॥७॥ दुर्मिक्षेत्र प्रदेशे व त्वयाऽनुष्ठितभूतले। भापदेः फाडिश्चिापि कुंभपात निपातितः। आर्वा नश्यन्ति बहवः प्रजा नाशं प्रथान्ति च ॥५७|| लाध्यन्नं पेपिताश्च पर्वतात् पालरास्तथा||७६|| राबा पापफट भुक्ते पापारमा प्रबया सह। वैतरण्यां वाहितश्च लि तस्य विकसितम् । देवा देवाल्या यज्ञा विप्रा हताय भूभृता ॥९८॥ नपुंसफीकृती राजा निपणोऽभवनतः ॥७७|| जाता: प्रजाश्च तन्मव्यस्ततः पाडां प्रयान्ति ताः। श्रीमगादयः शरीर च सहसगगवान वातषा दिवि सत्ये च देवर्षयो धन्ति हि ॥५॥ नीमूत्रं पायितस्तत्र प्राशितः पाश मलम् ||८|| अमपुत्रीमुखाच्छ्रत्या जातदयोऽहमागतः। शंकुन्यामानासिकायां गुदायां प्रपीडित निरीक्षितुं समीकt सान्वयितुं तदापदः ॥६॥ गलरोधान्मारितश्च करस्पर्शन जीवितः ॥७॥ यदि मातुः कृपा चास्ति चिकीषामि प्ररक्षणम् । पुनश्च मक्षितो राजा पुनः स्वस्यीकृती मुहुः । अत्वैवं बद्रिक कामाक्षिणी प्राह सनत्मानम् ॥६॥ इत्येवं कर्मणां राजा फलानि तन वर्मणा ॥८॥ राजा पापतमधास्त ततः प्रजा च वाहशी। कटान्यनन्तानि यभालये। दण्डाऽहों विद्यत राना साक्षाद् दण्ड्योऽस्ति सर्वथा ॥३२॥ , सनत्कुमारी भगवान् ध्यानेन च समाधिना ||८|| शिक्षोचर कृपा युक्ता देवद्रोही यतो वृपः। व्यलोकर्याद तत्सव पापफलं से इतिकामाक्षिणीवाक्य श्रुत्वोवाच सनमुनिः ॥६॥ पुनर्दया परां प्राप्यावाच कामाक्षिकां सतीम् ॥२॥ अस्त्वेवं पापकृद् राजा दण्डं भुनक्कु गोचरम् । दुष्टानां दमनं धर्मः स च जातोsiस्त भूभूति । वावद् देव्या स्मृतस्तत्र यमदूतः समाययौ ॥६॥ देवानां तु दया धर्मः कर्तव्योऽय कृपादिशु ॥८३॥ विकराल करालास्यः कबलामी गिरिप्रमः। भुक्के कटानि भूपालश्चाको प्रकरोत्यपि। समुद्ररो ध्योममार्गेणाऽवातवार सविधौ ॥६५॥ हा इतोऽस्मि हा इतोऽस्मि त्राता में प्राणमावह ॥८॥ मायापाल विनिग्रह्म बध्या सदेहमम्बरे। न नास्तिक्यं करिष्येऽहं न व्यवायं न हिसनम् । निनाय मारयन्मार मुद्रण यमालयम् ॥६६॥ न चौथे हरणे वापि निन्दन शठतां न च ॥८॥ चित्रगुमोदितकर्मफलमोगार्यमेव न यज्ञानां निरोधं वा पूनावरोधनं न वा। हितो लोहमयीसालिंगनाथ महानले ॥६॥ न फरिष्येऽवमानं च साधूनां योगिनां वथा ॥८६॥ ततोऽविवशतेमव्यकटारे मतिः हा चेद् रखाकरः कम्विनारायणी नराऽपि वा। महारीखनरके मक्षितो रौरवैस्तवः ॥१८॥ मां परस्य निर्ष लोकं सदेई प्रापयन्वितः ८७॥ असिपत्रवने राबा चालितो मेदितो बहुः । प्रणमामि परात्मानं यमं धर्म नमामि च। वृषदंयो सुम्पिकाये सादिमिस्तथा ॥६९॥ विष्णु हर वेषसं च प्रणमामि बनार्दनम् ॥८॥ विद्या प्राणिमिमापि वपो विशसने मुहुः । कामाची च सती दुर्गा मी नमामि रक्षिकाम् । सहरसे पामितच पुनः पुनः॥७॥ तीर्थानि प्रणमाम्यत्र साधनमामि बारपात्यायेस्तावितम विषादितः। देवान् सर्वान् प्रणमामि रक्षन्तु मा यमाल्यात् । मकवान राय बहिकले प्रदाहितः ॥७॥ मचिये परमालानं पूयिष्ये दिवान् सतः ॥१०॥ देवच्छयाऽऽसवान् तदा । स रक्षकान् ||८९॥

·* तिष्यसन्तानः
३
दानयर्श
निन्दकश्व
सत्संगति विधास्येऽहं तीर्थस्लानं गुरूत्सवम् । कन्याशीलविहन्ताऽय व्यवायं कृतवानयम् ।
ब्रह्मयज्ञ करिष्ये
शानयशकम् ॥११॥
परदाररतश्चार्य
पशुपक्षिप्रभक्षकः॥५॥
जपयज्ञ होमय करिष्ये साघुसेवनम् । धर्मकार्यविहन्ताऽयं हरिमन्योऽतिगर्ववान् ।
एवं प्रलपन् विलपन् ननाम चाम्बरे मुहुः ।।१२।। नारायणस्य मागान् वै मुक्तवान् स्वयमेव ह ॥६॥
तावद् देवाज्ञया साधुः सनकुमारको मुनिः । यादसां मक्षकयाऽयं लश्चादो झुण्टकोऽप्ययम् ।
क्षणमात्रेण चाऽदर्शि यमालये
नृपामतः ॥९३॥ सतीसाध्वीवर्षयिता मानतीर्थादिलोपनः ॥७॥
सूर्यवद्भासुरांग तं तपोनिधि हरेः प्रियम् । देवानां देवतानां च मन्दिराणां विनाशका।
भक्तिपात्र जगत्त्राणकरं सिद्ध दयान्वितम् ॥१४॥
सतां धर्मकर्मणां पापवाचनः ||८||
आगतं
शान्तमनगं पुण्यनिषि सुयोगिनम् । पापभवणकारच
नास्तिकोऽधर्मवर्चनः।
ब्रह्मशीलपरं
दृष्ट्वा यमदूता भयं ययुः ॥१५॥ वृचिहा बीविकाहन्ता प्रसन शीलनाशकः॥९॥
त्यक्त्वा नृपं ययुस्तणें धर्मराबसमा प्रति ।
शरणागतहन्ताऽयं
स्वर्गमार्गनिरोधकः।
बगदुस्तं च वृत्तान्तं यमेशो विस्मयं ययौ ॥९६॥ देवहविविरोधी
वहिपूजाविनाशनः ॥१०॥
उत्थाय सहसा
धर्मराजः
स्वागतमाचरत् । साधूनां नाशफबाऽयं न मोकव्यः कथञ्चन ।
सत्कारं पूजनं चापि स्तवं चकार वै मुनेः ॥९७|| कोटिवर्षसहस्राणि कोटिवर्षाऽबुंदान्यपि ॥११॥
पप्रच्छ चागमे हेतु मुनेः पादबलं पपी।
मुखानस्य स्वपापानां निस्तारोऽत्र तथापि न ।
राशः पाशविमुक्त्यर्थमागतोऽस्म्याह तं
मुनिः ॥९८॥ एवंविधोऽयं पापिष्ठो भगवभिन्दका सदा ॥१२॥
पापिनां पापनाचार्थे साधूनां कर्म शस्यते । कृष्णधिष्ण्यस्थितो नित्यं नैवेयं भुकवानयम् ।
तदहं चास्य पापानां नाशार्थे पाशमुक्तये ॥९९||
यावत् चितिर्मवेद् याम्यलोको यावच्च विद्यते ॥१३॥
समागतोऽस्मि धर्मन्द्र
विमोचयैनमत्र छ। तावच निबपापानि मुखानस्यापि नाऽवषिः ।
मा चिरं कुरु धर्मेन्द्र विमोचय रूपं द्रुतम् ॥१००॥ एवं पापतमश्चाऽयं मोकव्यो न कथश्चन ॥१४॥
अस्य दुःखस्य चानन्त्यं न द्रष्टुं शक्यते मया ।
साधो राबा स्वयं पापी प्रजानां पापयोगदः ।
तस्मान्मोचय राजेन्द्र नेष्ये सदेहमेव
तम् ॥१०॥
प्रजानां पापमार्गेषु प्रेरकोऽयं
यतः
सदा ॥२५॥
इत्युक्त्वा विरराम दाङ् मुनिः सनत्कुमारकः ।
अतः प्रबानां
पापात्मा प्रबापापफलाश्रयः ।
धर्मो विचार्य वाक्यानि मुनये समुवाच ह ॥१०२॥ ब्रह्मणो वर्षपर्यन्तं मोक्तव्योऽयं न वै कचित् ॥१६॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिव्यसन्ताने सर्वपापैर्मुच्यतेऽपि देवद्रोहान मुच्यते।
मायापालनृपस्य नास्तिक्यं महापापानि च, तत्फलानि,
विश्वासपातकर्तश्च द्रोग्घुर्देवस्य सद्गुरोः ॥१७॥
सदेहस्य याम्यदण्डमोगा, तद्रक्षाय धनकुमारा-
धर्मघातकिनश्चापि निष्कतिर्नेव विद्यते।
गमश्चेत्यादिनिरूपणनामा पवाऽधिकशत-
देवानां निन्दकस्यापि यशनाशकरस्य च ॥१८॥
तमोऽध्यायः॥ १०५ ॥
मूहतर्न नै चास्ति निष्कतिस्तु सुने कचित् ।
तस्मादयं मोक्तव्यो ब्राण्डपापवानयम् ॥१९॥
श्रीनरनारायण उवाच-
बद्रिके धर्मराबस्तं सनकुमारक मुनिम् ।
श्रीसनकुमार उवाच-
विनयेन नृपस्यैव चेष्टितं प्राह
चाध्यमत् ॥१॥
दण्डपात्रं स्वयं राबा
सनत्कुमार ! सर्वथा।
योग्य दण्डप्रदानं बै यमस्य दण्डथासितुः।
न मोक्तव्योऽतिपापास्मा महापापकरो हि सा॥२॥ योग्य दण्वान्मोचनं वे साधोदयावतस्तथा ॥२०॥
मचं मास घसाशित्वं कृतवानयमुल्वणम् । पापिनां पापनाशार्थ साधवो निर्मिताः पुरा ।
देवानां निन्दनं
मूर्तिनाथं मखविधातनम् ॥३॥ ब्रह्मणा निर्मितवाऽहं पापनाशाय मुक्तये ॥२१॥
देवद्विबधनाना चापहार कृतवानयम्। प्रमुख सनकाद्या मे भ्रातरोऽपि तथा कृता ।
उच्छेदं दानयज्ञाना
कृतवान् स्वैन्यमुषणम् ॥ ४॥ दयालयोपान्तारो मुक्तिदाः सर्वदेहिनाम् ॥२२॥

·महचापि तदा ॥८ * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता * xercent... राना तु प्राप्तवान् दण्डं बहुधा शिक्षणाय वै । दर्शनन तव माघी पग शान्ति गतास्त्विा । प्रजादुःखं विद्यते कामरूप ॥२३॥ दुःखानि देहगंस्थानि नाम्यांवपाल्पणानि च ॥४०॥ अनावृष्टिकृतं रोगकृतं देवापराव जम् । तेजमानि ज्वलनान शानि चाननगण्यपि। मोक्तव्यास्ताः प्रजाश्चापि मया दृष्टिविधापनात् ॥२४॥ तस्मादायाधि मानो वं रायान : मदा ॥ ४॥ द्रुतं मोचय गजानं नीत्वा प्रयामि नान्यथा | इत्येवं नारकाः गाएं पायामामुमत्सुकाः । स्वस्ति तऽ। सदा धर्म साधोर्वाक्यानि पालय ॥२५॥ सनकुमारी भगवान् दया प्राण पुनस्तदा ॥२॥ हरेर्वाचः मता वाचो नोलंच्या वै कदाचन । धर्मराज ममुवाच राजनगांव मारकान् । अप्रसन्नेषु सत्त्वत्र हानिमहती चापतेत् ॥९॥ विमोचय गहातुमानरामम नागडया ||३॥ श्रोधर्मराज उवाच- साघोः समागमो नित्यं दामिना दानायक शान्तिदवाऽधश्चाप परमादागारका ॥6॥ अस्य पापानि कस्मैश्चिद् देयानि तु मुने त्वया । यमराज महाबाहो या हावा विमोचय । राशे देयानि शेषाणि ततो मुक्ति प्रथास्यति ॥७॥ नाऽन्यथाऽstमतो यामि सम्वत गृह || पापदानं कधदान दुष्टदान fc विद्यते। इत्युक्ती यमराजध प्रत्युषाच मुनि शनः। पापशुद्धिं विना कर्ता न विमोक्त समहति ॥२८॥ भुने समर्थ एवाsianrd याबीन नि ||४|| पुत्रो वा प्रमदा पुत्री भ्राता गुरुध वा सखा । पापिना मोचन ना पाग्यं यमालयात् क्वचित । पापं चेन्नृपतः सर्व गृहीयान्मुच्यत पापभोग विना नब त्यसंध्या निगस्थिताः ||60|| यद्येवं मोचये दुधान् न्यायालयो निरर्थकः। श्रीसनत्कुमार उवाच- साधूनादाय बहनवायास्यन्त मानवाः ॥८॥ तिष्ठ धर्म क्षणं पको विधतऽस्य नयाम्यहम् । निजान् बिमोचयिष्यन्ति नारकाम् धा तथाऽपरान् । उत्यैव क्षणमात्रेणाऽनयद् राशी मुनियमम् ॥३०॥ अन्धन्यायप्रवाहोऽयं प्रवस्यंत ततः परम् ||४|| वद राजा गुज्यनेऽत्र पापं गृहाण भूभृतः । तस्मादिम समता व त्याच्या नारका नाह। सा प्राह नाऽ गृहामि पापै कष्टप्रदं यतः ॥३१॥ नृपं नीत्वा मुंन याद यथा कुरु भूतले ॥२०॥ पुण्यं गृहामि पत्युश्च न पापं करदं कचित् । इत्युक्तो बद्रिक साधुः सनत्कुमार आचरत् । मया कृतानि पापानि तानि गृहातु भूपतिः ॥३॥ निषध भगवनामरटन शुन्यमुत्तम् ॥५१॥ राज्ञः पापेन गे पुत्राः पुन्यो नष्टाः शतं शतम् । 'बालकृष्ण हरेकृष्ण कृष्णनारायण प्रभी। प्रजानाशो बदं च पापं गृहामि नैव ह ॥३३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण विष्णो हरे विभो ॥१२॥ रुग्णाऽहं दुःखसंव्यासा कयं गृहामि पापकम् । सतत भावयामास भ्रमित्वाऽखिलतत्पुरम् । पुण्यस्य भागिनी स्यां वै न स्यां पापस्य मागिनी ||३४|| नारका समाकर्थ भुक्तधन्धास्तदाऽभयन् ॥५३॥ इत्युक्त्वा विररामाऽसौ पनी मौनं दधार है। यमदूता ययुडूरं नाम हरेस्तदा। धर्मराजस्तदा बद्रि माह सनकुमारकम् ॥३५॥ नारका नरकं त्याचा ययुः स्वर्ग लदोचरम् ॥१४॥ ग्रहाणऽस्य पापानि नय त निजराष्ट्रकम् । सनत्कुमार सतत बनाम दशवारकम् । भोमित्याह दयालः स पापं जग्राह वारिणा ॥३६॥ यमलोके मुहुः संभावयन् कृष्णनरायण ॥५॥ रामा निदोषता प्रासो यमेन मोचितस्तदा । अनादिश्रीकृष्णनारायण गोपाळबालक। सनत्कुमारो भगवान् पूलितोऽथ यमादिमिः ॥३७॥ कम्भराभीमहालामीनन्दनाऽच्युत कंधव ॥५६॥ रूपं नीत्वा च यावत् सः प्रस्थितस्त्रावदेव तु । प्रमोकृष्ण परस्वामिन् कृष्णनारायणाऽच्युत। नारकामासंख्यबीवाअकराक्रोशमुषणम् ॥३८॥ स्वामिनारायणविष्णो पुरुषोचम माधव ॥५॥ प्रत्वलामो वयं साधो माऽस्मान् विहाय याहि वै । वालिका वादयित्वेव मुनिधुन्य यमालये। नवाजमेल कुण्डस्था वर्ष खवायुना तया ॥३९॥ चकार परितस्तत्र विचरन् मोक्षयन बनान् ॥५८॥ श्रला ·विष्यसन्तानः ३०३ सनकुमारक च नारका नरकान् हित्वा हित्वा मयं च दूतबम् । सर्वे चक्रर्दण्डवच मुनिम् । निर्गत्य दिव्यदेहाश्च भूत्वा भूत्वा दिवं ययुः ॥५२॥ विदार्य चार्पयामासुर्जयशब्दैः सुघोषितैः ||७८॥ कुण्डानि प्रायशस्तत्र प्रायशस्तव रिक्तानि चाऽभवस्तदा । मुनेमजनवेगेन कुण्डानि सनत्कुमारस्तान् सर्वानाशीर्वादैः प्रयुज्य रिक्तता ययुः ॥६०॥ व्योममार्गेण राजानं नीत्वा कामाक्षिणीं ययौ ॥७९॥ नैकोऽपि नारकी तत्र दृश्यते तु यमालये। राजपक्षी राजानं वास्थापयत्तदालये। एवं वै कृतवान् चानुग्रह सनत्कुमारकः ॥६॥ सदेहौ तौ प्रवीक्यैव याम्यदुःखानि सर्वथा |८|| मायापालो नृपश्चापि व्यवाद् मजनमुचमम् । माती तदास्तिको सर्व देवकार्यपरायणौ। अन्तरात्मन् हरे स्वामिन् कृष्णनारायणेति च ॥६२॥ यज्ञारम्भ चक्रतुख विप्रेमहर्षिभिः शुभम् ॥८॥ तालिका वादयित्वैव चक्रे धुन्यं प्रवेगवः। विष्णुयागे ददस्ती दक्षिणा कोशरिक्तताम् । नारकाः सुखितास्तेन मोचिताब यमालयात् ॥१३॥ सर्वस्व नाणकं स्वर्ण रौप्यं ददतुषितः ।।८।। धर्मराजस्तथा दूताचित्रगुप्तादयोऽपि चा सनत्कुमारो भगवान् वर्तयामास चाऽध्वरम् । यमाध मृत्यवर्गाश्चाऽभवन् गलितगर्वकाः ॥६॥ मेघो वर्ष चात्यर्य रोगा नष्टाः समन्ततः ॥८३|| याभ्यलोके न चैकोऽपि शिष्यते दण्डदोषवान् । राजयक्ष्मा नृपतेश्च नष्टो निर्मूल एव सनत्कुमारो भगवान् प्रेषयामास तान् दिवम् ॥६५॥ यमो विस्मयमापनो पूनायामास तं मुनिम् । मुनेः कृपया राष्ट्रं च सस्यसम्पत्सुशोभनम् ।।८४॥ जातं यावच वै तावत् साधुर्ददौ पाय तु। अहो साघोर प्रमाहात्म्यं हरेखि महत्चमम् ॥६६॥ अक्षयां तुम्बिकां दिव्यां मिष्ठामपूरितां शुमाम् ।।८५॥ अन्यथाकतुमेवाऽपि समर्थोऽस्ति हरियथा। साच्छादनां तथा चाऽन्यामक्षय्यवारिसंभृताम् । प्रसनता प्रासो यथा निगडबन्धिनः ॥६७॥ आशां च दसवान् राशे राज्य सनकुमारकः ॥८६॥ विमोचयति पूर्ण स्वेच्छया तन्महामुनिः। भरिक्ताभ्यां तुम्बिकाम्यामन्त्रवारि प्रपूर्णकम् । समर्थाना प्रभावाऽये नियमा यान्ति संक्षयम् ||६८॥ आच्छाद्य दक्षहस्तेन दातव्यं च निरन्तरम् 11८७॥ पापिनो पापनाशाय सपर्याः सन्त एष ह। अक्षय तजलमन वर्षमात्र भविष्यति। माग्यरेखासुसंव्यत्यासेऽपि शक्ता हि साधवः ॥६९|| ततस्ते तुम्बिके मा स्वयमेवामिष्यतः॥८८|| शापाऽनुग्रहशक्काथ तारकाः पापचारका 'मो नमः श्रीकृष्णनारायणाय स्वामिने स्वाहा। पुण्यपुखप्रदातार समर्थाः साघवोऽन्यहम् ॥७०॥ मन्त्रं ददौ नृपायाऽपि राज्य प्रबाम्य इत्यपि ॥८॥ यत्र नारायणकृष्णस्वामीश्रीर्वत इदि। इत्युक्त्या दक्षिण लब्ध्वा प्रदत्वा तुम्बिके ततः । सर्वा हि शक्तयस्तत्र वसन्ति साधुमाधवे ||७|| मुनिर्ययौ व्योमपया सत्यलोक सुखाश्रयम् ॥९॥ इत्युक्त्वाऽऽह यमेशस्तं क्षन्तव्योऽहं सदा त्वया । मृतानां च तदा राजाऽवभूये भावमाचरत् । साधुनाऽभ्युदयायाऽपि क्षन्तव्या ग्रहधर्मिणः ॥७२॥ तेऽपि पीत्वा च भुत्वा च पितर प्रेवसंशकाः ॥११॥ इत्यम्यर्थ्य ददौ पूर्वा मुनये यमराट् स्वयम् । ब्रह्मपुत्रीबले लावा मुक्ता भूत्वा ययुर्दिवम् । पुष्पमालां चन्दनं च नीराजनं च दण्डवत् ॥७३॥ कामाक्षी सुप्रसन्ना च साता सर्वकामदा ॥९॥ नैवेद्य मिष्टमिष्ट च क्षीरामृतं सुमोचनम् । राबा तां प्रत्यहं राशी चापि पुपूज मातरम् । बळामृतं शुमं चापि मुखवासं तथोचमम् ||७४|| देवालयान् समस्तथ कारयामास पुनः॥१३॥ पादौ प्रक्षाल्य दुग्धेन पपौ धर्म स्वयं मुनेः। प्रतिष्ठा कारयामास मायापाला पुनस्वया। धूम्रोणोऽपि च तत्पक्षी पपौ पादबलं मुनेः ॥७॥ बीविका दापयामास योबयामास मसुरान् ॥१४॥ चित्रगुखादयश्चापि ब्रह्मपुत्राथ लेखकाः। अहिंसा ब्रह्मचर्य चाऽस्वयं ररक्ष भूपतिः। पपुर्मुने प्रसाद बहुस्ततः ॥७६॥ मांसमद्यादिसन्यागं चकार सर्वथा नृपः ॥१५॥ यमदूताः समस्ताथ भवणाः पितरस्तथा। कयोत्सवान् सुबहुलान कारयामास नृपः। अन्येऽपि मृत्यवर्गाथ यमराषकुटुम्बिनः ||७|| मनसत्राणि रम्याणि विद्याशाला: सुशोभनाः ॥१६॥ पादवारि बै

·३०४
* श्रीलक्ष्मीनारायणमंहिता
बा।
था।
साध्वाभाँश्च विपुलान् कारयामास शोभनान् । श्रीनरनारायण उवाच-
धर्मकृत्यानि दादानि सतीसाधव्यादिसेवनम् ॥१७॥ बद्रिक निम्नवगे 2 तिष्ये निन्ना वृपा मताः ।
अनाथटीनरक्षा
कारयामास भूपतिः।
ममामेन कथयामि शृणु मर्मान समाम्भितान् ॥ ६॥
भजनार्थ मण्डलानि क्लसयामास गष्ट्रकं ॥१८॥ शीतोटकन ये मान ली नाम्लोव मर्वथा ।
'बालकृष्ण
हरिकृष्णाऽनादिकृष्णनगयण । उष्णोदकन वे मानाचा कांचनदा मतम् ॥ ७॥
राधालक्ष्मीपते मुक्तपते
मोक्षपगयण ॥१९॥ भरमन्नान कली त्यागिवर्ग पापः फली युगे ।
एवं घुन्य प्रजाश्चक्रर्मन्त्रनापं प्रचक्रिरे ।
कराम्यक्षालगमात्र प्रान्नानं कालो युग ॥८॥
कृपया परमेशस्य वैष्णव राष्ट्रमेव तत् ॥१०॥
मुखशुद्धिपश्च भम्मना 'कर्टन
सज्जातं
भगवन्मार्गपरायण समस्तकम् ।
कचित् कान
Hittir धूम्रपानन मर्षया ॥९॥
मोक्षमार्गगतं सर्व प्रजाः कालेन मोक्षणम् ||१०||
तेलक्षेपः शिरमशुद्धिर्णन मुग्यशद्धिका।
प्रापुर्नपोऽपि कालेन सनकुमारतारितः। आचमनं कली मी-पानात्मक तदा ॥१०॥
विमानेन स्त्रिया माकं ययौ धामाऽक्षर हरेः ॥१०२॥ देवपूजा जलेनैव कली वा नायत न
एवं बद्री प्रिये!
माधुः सर्वपापप्रणाशकः ।
नवध कल्पनामा मानरी कली न था ॥१९॥
सर्वपुण्यप्रदश्वाऽपि कृपालु: सेवितो यदि ॥१०३||
भारार्षिक धैकनिदिनानि न वा।
मोक्ष दद्याद् दिवं दद्याद् व्यसनानि विनाशयेत् ।
नमस्कारो दण्डवत् म
जयशन्नः स्तुतिन वा ॥१२॥
कलिकालमहादोषानाशयेत. क्षणमात्रतः ॥१०४॥
मवस्तु
नुलिकावतो तेलबिन्दृ पमर्पणम् ।
निगडानि नाशयेच्च मायावन्ध विमोचयेत् ।
नैवद्य श्रीफलं माम मामे था बमोऽथवा ॥१३॥
प्रापयेत् परमात्मानं कृपापात्रं निजाश्रितम् ॥१०॥
वेषदानं तया मासे बलरे था भुगदिषु ।
साधु साधनं
तस्मात्
फलौ मोक्षप्रदं महत् ।
सिन्दूरदानक
वस्त्रटानादि वा
नवा ॥१४॥
दिव्य पात्रं परेशस्य साधुः सर्वार्थसम्पदः ॥१०॥
स्नापनं वा तयैवेति मागे वा धमरेऽथवा ।
बद्रिके चातिपापानां नाशकः साधुमत्तमः।
एवं देवविस्तिय बागं गतो विजायते ॥१५॥
सेवनीयः कलौ लोकैः सर्वच्छापूरको हरिः ॥१०७॥ आतिथ्यं जलमात्रेण कली नाचाच कंवलम् ।
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे
वैभदेवो मुखे जे कालस्य
तिष्यसन्ताने
प्रदानकम् ॥१६॥
सायंपूना तल्याने भ्रमण नाटकऽथवा।
कामरूपभूपतेर्नामा मायापालस्य सदेहयमलोक यातना-
उत्सवः स्त्रीधनयोगः फलौ चाम्त गृह गृहे ॥१७॥
मोगा, सनत्कुमारसाधुना कृतस्तस्योद्धारवेत्यादि-
कंशप्रसाधनं स्त्रीणां सौभाग्य
निरूपणनामा षडधिकशततमोऽध्यायः ॥१०६ ॥
चूर्णलपनम् ।
रन्धिता कणव न दुऐ म मा फलो ॥१८॥
श्रीबद्रीप्रियोवाच---
अस्पृश्य रन्धिता न नाऽभक्ष्य कस्यनिद् वृषः।
सर्वविध बलं पेयं पूतं जलं महा वृषः ॥१९॥
नरनारायण विष्णो
केशव
माधव।
पात्रेऽपि भ्रष्टला नास्त्युच्छिष्ट पात्रं सु पाबनम् ।
कलौ चा गते धर्माः पाल्या लोकेस्तु कीडशाः १ ॥१॥
उच्छिष्टजलधान्यां थे क्षित चौतं मदा शुचि ॥२०॥
द्रव्यहासे गुणहासे बलहासोऽपि
बायते ।
वस्त्रेण माबित पात्र शुद्ध सर्वविध तदा ।
कालहासे धर्महासः अवाहासोऽपि बायते ॥ २॥ अवधि कार्पासाम्बर सर्वत्र 2 कलौ ॥२१॥
प्रातिकूल्ये नेष्टसिदिस्ततो हासाः समस्तकाः। मलत्यागोचर स्नान कलौ नास्त्येव नास्ति हि।
प्रवर्तन्ते प्रबावगें नास्तिक्यप्रेरिता
मुहुः ॥३॥ करविलेनैव वस्त्रेण
गुह्मशुद्धिका ॥२२॥
तदानीं यः शौचं प्रतानि कीहशानि ।
पादप्रक्षालनं नास्ति कलौ भूगोधनं नहि ।
पूचादिक कीडधं च मला था कीडशास्तदा ॥४॥ पायमित्र कली नास्ति राबवण्डो हिशोधनम् ॥२३॥
कलो पालयितन्यान् मे । सदाचारान् प्रकीर्तक । वायुना घोषनं सूर्यकिरण घोषनं कलौ।
पापा सचान प्रतिष्येऽपि पालयन्ति समास्तिका.॥५॥ मानेन र पा शुविलेपन कलौ तदा ॥२४॥

·* तिष्यसन्तानः ३८५ पत्वाणस्पर्श सर्वथा ॥२७॥ पशुपक्ष्यादिसंस्परों मोज्येषु नास्ति दूषणम् । कलौ कलौ जायते तु गृहे गृहे बने भने । उच्छिष्टदूषणं नैव पर्युषितस्य नैव च ॥२५॥ मृत्तिकानां तु पात्राणां सदा शुद्धिः कलौ कलौ ॥४॥ पात्रौष्ठस्पर्शदोषो न कलौ तदा गृहे गृहे। चर्मस्पर्शों दूषणं न इत्यपि। सांकर्य सम्प्रदायानां सधर्मों वै कलौ गृहे ||२६|| मलस्पर्शों दूषणं न मलस्पर्शो दूषणं न कलौ सर्वप्रजासु वै ॥ ॥ शवस्पर्श सूतकं तु लानात् तिष्ये गतं भवेत् । श्मशानवसतिदोषो शवधूम्रोऽपि दूषगम् । राहुस्पर्शः सूतकं न कलौ प्रायस्तु कलौ न गण्यते तिर्यक्शवम्पशोऽपि दूषणम् ॥४६॥ मरणं सूतक तावद् यावच्छोकस्मृतिः खलु। मूत्रम्पर्शो दूषणं न गण्यन तिष्यगैर्जनः । कलौ चैकादशाहादिश्राद्धभोज्यं गृहे गृहे ॥२८॥ नासिकामलसंस्पृष्टनक्तकश्व कलो शुचिः ॥७॥ एकाहादूर्ध्वमपि तद् भोजनं गृह्यते कलौ। धोत्रं शुद्धं कटिवस्त्र शुद्ध कलौ च घरी। अन्मनः सूतकं यावन्मातुः स्वास्थ्यं न शोभनम् ॥२९॥ कौपीन कलौ शुद्ध सुरवालः सदा शुचिः ॥८॥ मातुरेवापि तत्तत्र नान्येषां सूतक कली। वामहस्तः कलौ शुद्धो नासा शुद्धा मलान्विता । राबस्वल्यं सूतकं न कली स्त्रीणा मतं तदा ॥३०॥ कलौ कलावती नाली शुद्धा वारिप्रदा प्रपा ।। । रजोदर्शनमात्र मूत्रवद् गण्यते कलो। चर्मकोशः कलौ शुद्धः कूपपानं घटी तथा । मैथुनस्याऽप्यशुद्धिन कली कल्मषशालिनोः ॥३१॥ तैलकारस्य यन्त्रं वै शुद्ध शुद्धव तेलकृत् ॥५॥ मलत्यागे मशुद्धिन गण्यते वमने यथा। मदिराकृत् कलौ सुद्धा शुद्धं च रुधिरं कलौ । मलवाहाः श्वपचाश्च शुद्धाः कली पुरे पुरे ॥३२॥ अस्थि शुद्ध कलौ सर्व दन्तिदन्तनिमं तदा ।।९।। मृतमासादनाश्चापि शुद्धा कली गृहे गृहे। मला शुद्धा तु मत्स्यानां सूकराणां घृतं शुचि । यवनाः श्वपचाश्चर्मकारा मृत्या गृहे गृहे ॥३३॥ भण्डानि कुक्कुटादीनां शुद्धानि वै कलौ तदा ॥२॥ पाचकास्ते सूदकास्ते ब्रह्मक्षत्रालयादिषु । बलपर्क पिष्टकादि शुद्ध कलौ गृहे गृहे । सूकरगर्दभश्वोष्ट्रस्पर्शदोषो कलौ नहि ॥३४॥ नापितश्च क्षुरश्चापि शुद्धा वाटकिकाऽस्य च ॥५३॥ म्लेच्छाना मन्दिरे वासः पवित्रो वै कलौ तदा । म्लेच्छस्य दुग्धदम्यादिपानं शुद्धं कलौ सदा । व्यसनानां सुसम्मानं व्रताना त्याग एव च ॥३५॥ औषधं मांसमद्याव्यं शुद्ध कलौ बने जने ॥४॥ सदानभोजनं धर्मः कलौ भवति शस्तिमान् । भोज्यपात्रे रोमपातो भोजनेऽपि कलौ शुचिः। एकमुक्तं व्रतं तिष्ये गण्यते चोपवासवत् ॥३६॥ चोपवासवत् ॥३६॥ समुद्रपारयात्रादि शुचि सौधे च वालकम् ॥५॥ एकपल्लीव्रतस्तिष्ये गण्यते नैष्ठिका स वै। पलाण्डुलशुनाद्यं च शुचि तिव्ये गृहे गृहे । गृहस्थधर्मवॉन्तिध्ये त्यागी प्रगण्यते तदा ॥३७॥ पत्रका कर्गदवापि शुचिस्तिष्ये च कर्दमः ॥५६॥ कामद्वेषमराचार्या गण्यन्ते मोक्षदाः कलौ। गृहकोणे तथा मित्तौ ठीवनं द्वारि गोपुरे । द्वेषमार्गप्रणेतारो गुरखो मोक्षदाः कलौ ॥३८॥ चुल्लीमस्मनि शय्यायाः पार्श्वे तत्पावनं कलौ ॥१७॥ वैतण्डिकाः सुविद्वाँस: पूज्यन्ते पेशवत् फलौ । सूर्योदयनादूर्व जाग्रतिव स कलौ वृषः। आज्ञायां किंकरस्त्यागी गृहस्थस्य महागुरुः ॥३९॥ राज्यर्धेऽपि म्यवसायो धर्मों मवति वै कलौ ॥१८॥ गृहस्थदास्यकर्मा च त्यागी कली प्रपूज्यते । दिवारानं तु यन्त्राणां गतिः कृतिश्च चालनम् । गृहस्थः स्त्रीप्रदाता च त्यागिकपापरः कलौ ॥४०॥ आयोधनं मिथ, क्षुद्रलामा स वृषः कलौ ॥१९॥ गृहाभमोपि वृद्धानां शस्यते तु वृषः कलौ । एव भक्तराट् तिव्ये यौनसम्बद्ध उत्तमः। तिष्ये मिशानभोक्तारो गृहस्था धार्मिका इति ||४|| अन्यायविषयो धर्मः कलौ क्लेन्चकरो महान् ॥६॥ साधुभ्यो भूत्यतां नैजा कारयन्ति गृहस्थिताः । यो मृषाऽऽन्दोलनकरस्तिष्ये धर्मगुरुर्हि धर्मगुरूहि सः। निबसेवाकर साधु श्रेष्ठो गृहमुधर्मिणाम् ॥४॥ कलौ किश्चित्प्रधीः प्राणी गुरुरेव स धर्मवित् ॥६॥ कलौ तु गुरुशिष्याणां दारक्यं धर्म उत्तमः। अशाखशाच वै धर्ममूर्तयः। उदरार्थे तु नारीणों परभोग्यत्वमित्यपि ॥४॥ ब्राझं मुहूर्त निद्रायां केलिकर्मणि वा वृषः ॥६॥ ३९ स लश्चादाः कलौ वै ·३०६ * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता तत्र तदा। अदेवस्मरण सायं गायत्रीवर्जन दिवा। अन्याययुद्धकरणं सेवा कर्मचारिता। अजपश्चाप्यहोत्रच ग्राम्याध्ययनमित्यपि ॥३॥ स्वल्पाऽऽशाबहुला लन्धर्धर्म: फलो तटाऽभितः ||८२॥ अपितृतर्पणं धर्माः धृतं धर्माः द्यूतं भवन्ति भवन्ति सर्वशा। मर्यादानां विलोपन राजमी मानसी स्थितिः । प्रतिमा पुतली स्पष्टा न भावस्तत्र वै कली ॥६४॥ पदे पदेऽन्तता च पदेऽनृतता च कली वृषोऽभितस्तदा ||८|| नखकेशोत्कर्तनेऽपि नाशुद्धिर्हि कली मता। सर्वजातीयलोकानां भर्वकार्यप्रकारिता। विष्टारहोपशीलेऽपि नाऽशुद्धिस्तन गण्यते ॥६॥ सर्वधषाभितिधर्मः समानता ॥८॥ वाशरस्पर्शनं यध्वा दूषणं न कलौ तदा। औरसार क्षेत्रबा दासीपुत्राः कली समाः सदा । परगोत्रस्वगोत्रादिसम्बन्धो भूषण कलौ ॥६६॥ दायभागे समारने च पुज्यवापि समास्तथा ॥८५॥ निमकन्याग्रहण प्रशंसाधर्म उत्तमः। धिण्याधिकारवान् यः समुदायमतिष्ठितः। यशोपवीत कण्टी देवचि सचन्द्रकम् ॥६७॥ शिष्यः पुत्रश्च मित्रं वा कली संघकृतो महान् ॥८६॥ तिलकं दूषणं माले कलौ धर्मों विचन्द्रकः । विप्रत्यं तनुमात्रं वै तिष्यात तन्तुनाशनम् । पितरि बीवति पुत्रश्मश्रुमुण्डनमित्यपि ॥६८॥ शत्रत्वं बलवरवं वै तिष्धान्त बलनाशनम् ॥८॥ धर्मः कलो प्रशस्तो वै पन्हि विना विवाहनम् । वैश्यत्वं धनवस्वं वै तिष्यान्त धननाशनम् । वित्रं बिना व दातारं विना कन्यार्पणं वृपः ॥३९॥ शूदत्वं भूत्यता तिष्ये तिध्यान्त भूत्यतालयः ॥८॥ आपणे तु महीमानभोननं चीत्तमो वृषा। एकाकारं समस्तं वै समधर्माः कलौ जनाः। संस्काराऽकरणं धर्मों व्ययहीनो बृपा कली॥७॥ बद्रिक पाप कललाजनेषु वै ॥८॥ हत्यागृहाणि तिष्ये तु पुण्यस्थानानि वै तदा । स्वल्पं दानं साधवऽपि स्वर्गमोक्षपट धेनूनां तु कलौ वत्र शकटयां योजनं वृषः ||७१॥ हरेः कीर्तनमानं वै कली मोक्षरय खाधनम् ॥१०॥ बहूनामेकपक्षी व कली धर्मों मतस्तदा। मालिकया अप: कृष्णनारायणति मोक्षदा । प्रातस्तु वाचनं ग्राम्यपत्राणां च वृषस्तदा ॥७॥ जपः पापौषधं तिध्ये नाश चाबहारकम् ॥९॥ विधवाग्रहणं तिव्ये परोपकार उत्तमः। कल्मषाणां बालन सेवनं सतां गुरोईरेः। पापिनां स्वीकृतिस्तिष्ये धर्मः श्रेयस्करस्तदा ॥७॥ आन्तरे स्मरणं विष्णोः शोधकं पावनं परम् ||१२|| अगालितानां पानं च रसानां च कलौ युषः । भावाविर्भाशदिस्तिष्ये शुद्विस्त नेतरा। अधवायाः पुत्रवत्त्वं सगात्वं वृषः कलौ ॥७॥ बाहादिः कली काचित् सत्त्वरिख वै कचित् ॥९३|| कुमार्या अपि बालस्य मननीत्वं वृषा कली । कर्मशुदिः कली नास्ति पुण्यदिन सर्वथा । गणिकायाय पूज्यत्वं माण्वस्यापि कलौ वृषः ||७५॥ चपशुदिर कलौ तत्र शस्थत धार्मिकी हि सा ||९४॥ मौनिलोकमयी चेष्टा व्यवहार सर्वापणं हरौ कृष्णे गुरौ सनावने प्रभो। शाध्यमेतिअमेवापि प्रथमं निर्णये कलौ ॥७६॥ कली धर्मः प्रशस्तो वै मोक्षदस्तत्र चान्तिमः ॥१५॥ त्यागिनथ कली सवें व्यापारिणो मठे मठे। औदासीन्यं परकत्ये सकृत्ये शान्तवृतिता। बहुस्त्रीमण्डलाध्यक्षा सल्ल्यासकल्पिना कली ||७|| कल्यार्पण हरी कृष्णे कलो मोक्षस्य साधनम् ॥२६॥ मृत्यद्वारा सुरपूबाक्षेपकात्यागिनः सर्वेषां देहिनां तिष्ये षट्कं पै मोक्षसाधनम् । गृहस्थाः पूजया हीना अपत्यार्चापरायणाः ||८|| सेवनं चार्पण भक्तिभ्यांनं दानं च कीतनम् ॥१७॥ शासकानामभयतोमुखवत्त्वं वृषा कृष्णस्य सदरो सेवा महाशीर्वाददायिनी । धर्मलक्ष्मीप्रभोकृत्वं कलो धों ग्रहस्थितः ॥७९॥ पावनी मेहकों परवामप्रदायिनी ॥९८॥ कली धर्मदासस्थाया मक्षण मानवो पृषः। भीहरी बा गुरौ सर्पिण निष्फर्मरूपि तत् । दानं स्वल्पं बहुलं चाऽध्यान धर्मों हि देहिनाम् ॥८॥ नेकान्य भोगवयं तच्छुदिदं मोक्षद तदा ॥९॥ उत्सबेतु कृपणता कन्याधनस्य मक्षणम् । मकिर लेन दास्थं वै ययासावर्तनं सदा । प्रवाषिर्ण बहुलं कलौ चमोऽमिवस्तदा ८१॥ हरी गुरौ हि कैकये मेहन्मोक्षदं तदा ॥१०॥ कली बहुः। कली।

·विष्यसन्तानः ३०७ च च प्रमावो ध्यानं मूर्तेर्धारण मूर्तेर्धारण श्रीहरेस्तु हृदये सदा । बायसे तीक्ष्णपाराति नरोऽयं चाऽश्वरूपवान् । गुरोपानं हृदये तन्मयत्वप्रदायकम् ॥१०॥ श्वेतस्पो भूमिवारिखादिवन्हिप्रचारवान् ॥५॥ तदात्मकता मोक्षो वै नारायणस्वरूपवान् । भूत्वा देवैरमिवन्यो यत्पावें सम्प्रतिष्ठति । नारायणसमा या तु स्थितिः सा भ्यानसत्फला ॥१२॥ तदाऽहं तं मत्स्वरूपं श्वेताश्वं नररूपिणम् ॥ ६ ॥ विशिष्यते ततो ध्यानं दिव्यवृषः कलौ सदा । आरुद्ध धर्मपुत्रोऽहं विष्णुनामिद्विबात्मनः । ध्यानं मोक्षप्रदं तस्मानारायणांगवासदम् ॥१०॥ त्वां तदा दिव्यशक्क्यान्यामसिरूपां सुशोभनाम् ॥ ७॥ दानं नारायणे साधौ दीने विप्रे गुरौ द्विजे । संग्रह्य भूतले बद्रि। विचरामि जले स्थले । सत्यां सामन्यां च विद्यायां परोपकरणादिषु ॥१०४॥ कलिफल्मषपापानां नाशो नायो मदायुना तदा ॥८॥ सर्वोऽन्तर्यामिरूपे वै कृष्णे दानं प्रमोक्षदम् । पापिना कल्कदेहानां विनाशच ममाऽसिना । अक्षय्यफलकं दानं स्वल्पं तच्छाश्वतं हरौ ॥:०५॥ मानसानामनिष्टानां मस्थानः परिवर्तनम् ॥ ९॥ दानं सकामनादत्तं स्वर्गदं सम्पदाम्प्रदम् । मानवानां सात्त्विकानां तदायुष्यविवर्धनम् । कृष्णबुद्धयाऽर्पित सर्व निर्गुणं मोक्षदं कलौ ॥१०६॥ धर्म स्थिरस्वमावानां निसर्गतः प्रसञ्जनम् ॥१०॥ कीर्तनं सततं विष्णोर्नानां कृष्ण हरे प्रमो। कृतधर्मामिपनाना महर्षीणां प्रकाशनम्। नारायण महाविष्णो पुरुषोतम सद्विभो ॥१०७॥ गुरूणां देवकोटीनां तदा मम सायनम् ॥१॥ स्वाम्यनादिकृष्णनारायणश्रीकृष्णमाधव नारीणां कन्यकानां च सतीनां च विवर्धनम् । प्रमोकृष्ण पाधवतीकृष्ण लक्ष्मी वलभ ॥१०८॥ शीलनवपराणां तापसानां तदोदयः ॥१२॥ मजनं मोक्षदं तिष्ये पापहं च प्रमोददम् । कर्मठानां सतां लोके प्रायशध सुमेलनम्। बद्रिके ते समासादू मयोकं तिष्यवर्तनम् ॥ ०९॥ सन्न्यासानां दिव्यहाष्टिालानां बहुवेदिनाम् ॥१३॥ न विस्तारो हि धर्माणां हासशीले कलौ तदा । दिव्याचार्यगुरूणा जन्मयोगिनाम् । कल्पिताथानुकूलाच धर्मास्तत्र कलौ कृताः॥१०॥ नैमल्यं भूविकाराणां मत्प्रभावकृतं स्वल्पोऽपि तिष्ये वै प्रायते महतो भयात् । स्फुरण पूर्वधर्माणां कर्मणा मोक्षदायिनाम् । पठनाच्छवणादस्य तिष्यस्थो निर्भयो भवेत् ।।१११॥ सत्कर्मणां दर्शन प्रवृत्तिमखधर्मिणाम् ॥१५॥ देवानां च तदा पृथ्व्यामागमनं ममाऽन्तिके । इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने धर्मसृष्टेः प्रचारब जने जने तदाऽस्ति वै ॥१६॥ कलिधर्माणां संक्षेपतो वर्णनं सेवार्पणमतिण्यान- पृथिवी मत्पादयोगा पवित्रा पावनी दानकीर्तनेतिषटकाऽन्यतमं मोक्षसाधन- बलानि मम योगेन दिव्यानि मित्यादिनिरूपणनामा ससाधिकशत- साधकान्यपि ॥१७॥ तमोऽध्यायः ।। १०७ ॥ मत्प्रसंगेन तीर्थानि मवन्ति शक्तिमन्त्यपि। चैत्याना चेतनत्वं तदा समुपजायते ॥१८॥ श्रीबद्रीप्रियोवाच- मानसानां बलवत्त्वं सफळा कल्पना तदा। नरनारायण कृष्णनारायण अगप्रभो। सुखदुःखसहिष्णुलं शरीरिणां कलेरन्ते पुनर्धाः सत्या भवन्ति वा न वा ॥१॥ दीर्घायुष्टं च बालाना च बालानां सतीत्वं कन्यकादिषु । अन्तिमस्य कलेरन्ते कल्पान्ते कीडशी स्थितिः। संहारथापि दुष्टानां म्लेच्छानां योषितामपि ॥२०॥ शून्यं यदा मूर्ते नवं परम् ॥ २॥ कन्कसम्पबदेहानामस्तित्वं नास्ति है। श्रीनरनारायण उवाच- तथा चरामि खोन बहुवेगेन खे भुवि ॥२१॥ शृणु बद्रीप्रिये देषि कलेरन्ते हरीच्या । वर्षमात्रेण लोकानां करोमि युगपर्ययम् । संभवामि तु सत्यानां धर्माणां स्थापनाय वै ॥३॥ मन्द्रकाः इतयोग्या ये ते तिष्ठन्ति न चेतरे ॥२२॥ तदा त्वं चाऽसिरूपा वै श्वेतस्वरूपधारिणी। धेनवयोषषयम वनान्युद्यानवाटिकाः। देवैरमिष्टता दिव्या जलभूव्योमचारिणी ॥४॥ सरसा दुग्धपूर्णाश्ध दीर्घबीवा मवन्ति ते ॥२३॥ तदा ॥४॥ शुमा। पुष्टता ॥१९॥ पुन: कि जायते ·३०८ * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता :. २मापना गुहः । जायते तु धास्तदाऽहं बहुधा - भत्य च मत्प्रतापन चाकुटा मन्द्रयाचौरलोकानां विलयश्च क्षितम्तलात् । मान-नानां मन पासप्यास्त गतिम्लटा कृते । বিনামী मेन्यत्र दिव्यस्वरूपधार्गिमः ॥२४॥ मतील योषिता चाप नापमानां पात्रता ||३|| वत्संकल्पागदा शेता अश्वाश्च हिचविग्रहाः। सामान्याणा दावामीना भस्तदा। लक्षशस्तव पुत्राम्त सन्यवाहा भवाना हि ॥॥ प्रशानियागानां शमी तदा ॥४॥ मत्संकल्पाजायमाना देवाः मन्यान्मकास्तदा । ब्राममा प्रधाना जा: प्रजानानाम्तदा। नाशयन्ति परितस्त मललदुधाधिगक्षसान् ॥२०॥ बनाः स्वयं हदगेषु पुगना देहिनां तदा ॥४॥ अधर्मिदानवदेत्यान् विगिमानवान वर्णाश्रमध्यनस्था शाचाचप्रस्थितिः। निर्मलं भूतलं सर्व सर्वपापाऽस्पृशं शुभम् ॥ ७॥ भास्ताक्य गत्यirit प्रमापन। पुनः ॥४॥ तदा बद्रि कालसन्त ममाश्रयात् । प्राधाम वन ध्यान मान प्रपूजनम् । सत्यरूपान् बदाम ह॥1॥ देवागधनमेनाप पितपंणपूजनम् ||४७॥ प्रजाः सर्वा मम मक्ता अडिसासत्यवृनिकाः। वृद्धाभिवादन चारमिता देवयोगिता। शीव्रतपराश्थापि मनोबलमन्विताः ॥६॥ पक्षयविधान समाधना पुनः॥८॥ उदयन्ति कृतकृत्याः शान्तिधर्मपरायणः। प्रवर्तन मजारलेष मनिकाविचारतः। विरलाः स्वल्पसाहसा योजन विकमानवाः ॥३०॥ श्रमजीवन पारधनुष्यन त॥५॥ अन्ये विनाशमायान्ति मम कालमना तु ते । प्रतिमाकर्म देवाना धगत्कागश्र मानसाः। मम पृथ्ख्या भ्रमणन देवानां मण्डलान्यपि ॥६॥ दर्शन यापि देवानां समं प्राग् जायत कृते ॥ ॥ विचरन्ति क्षिती महर्पयोऽप्यगोचराः । शंगः निर्विप्रमाधुरपण दर्शनम् । तीर्थानि धर्मदेवश्च धर्मपुत्राच शक्य:॥३॥ ततश्चागानं साक्षात् पृच्या तु नाकिनाम् ॥५१॥ महानन्दा भ्रमन्ति ते। उनबाश्च महणां सता रामिद्धिका पूर्वत्यक्तप्रदेशवालयेप चैत्यभूमिपु ॥३॥ चमत्कारयुवा बाला: प्रजायन्ते च बालिकाः ॥५२॥ आचरन्ति निवास स्वं यथापूर्व कृताय त। वाक्सिादयः प्रवन्ति कर्माण गफलान्यपि। मम संकल्पयोगन कालपर्ययतस्तथा ॥३॥ सस्यानां मद्धयश्चापि प्रधातना कणान्विताः ॥५॥ भाविपुण्यबलेनापि प्रबानां सत्यपर्ययः। देवानां भकिरिया प्रवर्तते। स्थले स्थले वर्तमानः प्रकाशतं कृतात्मकः ॥३०॥ रागद्वेषादिदोषाणां हामो भवत् कृतागमे ॥५४॥ शान्तिकि प्रवृद्धा च वर्तत देहिनां तदा। वडयः सम्प्रकाशन्त निर्मला: मुखदार शिवाः । यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा पुष्यबृहस्पती ॥३६॥ अरोगा वायवधाप सुस्वस्पर्शा: प्रशान्तिदाः ॥१५॥ एकराशी सम्मिरून्ति तदा कृतयुग मतम्। भूतानि पक्षिणवापि यादासि पशवस्तथा। एवं योगे तु सखाते सर्व कृताऽहण तदा ॥३७॥ सत्त्वविशेषकाः सत्ये प्रजायन्त युगानुगाः ॥५६॥ बक्षसत्राणि जायन्ते विष्णुयागाः स्यले स्थले। मानवाना शरीराणि सत्यबलान्महान्ति च। प्रायविचानि बायन्त तीर्थयात्राश्च देहिनाम् ॥२८॥ पशवः पक्षिणो वृक्षा उपदेहा मन्ति च ॥१७॥ उत्सवा ने प्रबायन्ते राष्ट्र राष्ट्रे गृहे गृहे। पलं शतगुण पश्चात् सहसगुणित कते। पद्रिके सायनर्मल्यं सत्त्वप्रकर्षता तथा ॥३॥ वीर्थ शानं वीरता च सहसगुणिताः कृते ॥५॥ साधुवत् सर्ववर्णानां नर्मल्यं कायते तदा। अन्नेषु शक्तयथापि सहलगुणिताः कृते । मेषानो वर्षण शश्वत् रखानामुष्यो बहुः ॥४०॥ अस्थिवीवा असवन कते पुनर्भवन्ति च ॥१९॥ दुग्धानां च मधूनां च प्रवाहा बहवस्तदा । विमानानि मन्दिराणि नगराणि नवानि च। सम्पदा ..ामिविया पुनः पुनः सतोऽधिका || प्रजायन्ते कारविमवानि सत्यवतने ||६०॥ प्रवर्तके. वे देहिनां दिव्यदर्धिता। प्रनाना हरयो दिल्या सतीनां सत्यदिव्यता। अरावाच विवी साधादागमनं प्रवायते ॥४२॥ साधूनां दिव्यवाचन प्रणायन्ते कृते पुनः॥१॥ प्रजाजन .

·* तिष्यसन्तानः
३०९
जलपूर्ण
यदा।
समुद्रगमें गतयश्चाकाशे
गतयस्तदा। ततोऽनाटिकृष्णनागयणश्रीवल्लभः
प्रमुः।
भूविवतें गतयश्च जायन्ते देहिनां कृते ॥२॥ पृथ्ख्यामादौ कृते स्वेच्छारूपधृक् संभवामि वा ॥८॥
म्लेच्छानां विलये बद्रि राज्ञा रक्षणकारिणाम् । दिवि वाऽन्यस्तटे तत्र करोमि वर्णरक्षणम् ।
स्थापनं वै मया तत्र क्रियते द्विबजातिषु ॥६॥ उपासनां प्रवत्यव स्थित्वा
सपादलक्षकम् ।।८२||
एवं धर्मस्य सत्ये वै चतुष्पावं प्रवर्तते । वर्षाणां भूतले सर्वधर्मस्थितिं करोग्यपि ।
सत्यं तपो मखो दानं प्रवर्तन्ते स्यले स्थले ॥६४|| मोक्षमार्ग हरिस्तत्र प्रवर्तयामि सर्वतः ॥८३॥
सत्यान्ते च पुनस्रोताधर्मा भवन्ति शोमनाः । क्षीरोटं च ततो लक्ष्मीनारायणो भवन् प्रमुः।
ततो द्वापरधर्माश्च ततस्तिष्यस्य पुनः ॥६॥ आविर्मवामि लक्ष्मीशस्तत्र
स्वपिमि वै पुनः ॥८४॥
एवं युगानां सततं चावर्तते तु चक्रकम् । बद्रिके च ततः कालान्तरे सम्पत्थयोत्तरम् ।
सहस्रयुगपर्यन्तं ततः कल्पाऽवसानकम् ॥६६॥ समुद्रमथन सर्वरतार्थ
कारयाम्यहम् ॥८५॥
जायते बद्रिके सायं कलेरन्ते शतं समाः । कच्छपं तु तदा रूपं धारयामि गिरेः स्थिते ।
अनावृष्टिहिं महती सर्वसत्त्वविनाशिनी ॥६७॥ मोहिनीस्त्री दैत्यमोहकरी भवामि सुन्दरी ॥८६॥
ततः सूर्यास्तापयन्ति पृथ्वीं ते मर्जयन्ति वै। अमृतं देवताः सर्वाः
पाययामि तदाप्यहम् ।
रुक्षांगारसमा पृथ्वी जायते सूर्यतापतः ॥६॥ तिरोभूत्वा पुनः सिंहरूपं धरामि
हेतवे ॥८७||
वधिमयं समन्तं वै भूतलं जायते
तता।
हयाशीर्षा भवाम्येव कचिद् दैत्यक्षयाय ।
वहिवाम्पोद्भवा मेघाः प्रवर्षन्ति शतं समाः ॥६॥ शानदानाय हंसात्मा भवामि कपिलोऽपि च ॥८॥
स्वर्गान्तं
वै ब्रह्माण्डा प्रबायते । यशभिक्षु मनम
भवाम्यासुरलोपकम् ।
दशलोका निमन्जन्ति मरमरूपा जलान्तरे ॥७॥ हरिश्चाऽहं मक्तकृते भवामि दुःखहारकः ॥८९॥
कर्दमास्ते भवन्त्येव कल्पान्ते निम्नगा
नरो नारायणः कृष्णो हरिभवामि धर्मतः।
पाताले कर्दमाः स विश्रमन्ति बलप्लुताः ॥७॥ पृथ्वीपतिदोहनाय भवामि चक्रवर्तनः ॥९॥
मत्स्यस्वरूपो
भगवानहं बीमानि
सर्वथा।
तापसः साधुधर्मा दत्तढानो भवाम्यपि ।
रक्षामि
पुनः सृष्टि हेतवे बलमध्यगः ॥७॥ बोपदश्च तथा योगी भवामि
भवामि वनगोचरः ॥११॥
कल्किस्तु भगवान् सायं साऽव साऽसि: ससैन्यकः।
पशुधृक् क्षत्रदण्डात्मा भवाम्यपि कचित्ततः।
सूक्ष्मरूपः स्वयं भूत्वा तिरो महः प्रयामि वै ॥७॥ चक्रग्धर्मधारी भवामि गोप इत्यपि ॥१२॥
रात्रौ मत्स्यस्वरूपोऽहं राज्यन्ते तु भुवः कृते । यशश्वाऽहं तथा स्वामी कृष्णनारायणोऽपि च ।
कतयत्नो भवाम्येव वाराहरूपवान् मवान् ।।७॥ भवामि कृषिकर्ताऽपि राजराजो भवामि
च ॥९॥
मत्स्योऽहं तु विचरामि सलिले प्रातरेव ह। विप्रय क्षत्रियो वैश्यः किंकरोऽपि भवामि च ।
वाराहोऽहं तले गत्वा कार्दम गोलकं महत् । ७५॥ यथाकालं तथाऽचार्यों भवामि व्यास इत्यपि ॥१४॥
कस्वा नयामि तं गोलं बलपृष्ठे प्रभाववान् । गुरुर्वा प्रमदा वाऽथ गोल्पः सुसती एपि ।
ततोऽहं वाडवो वहिवामि
भवाम्ययन
वडवामुखः ॥७६॥ पत्नीव्रताख्यविप्रोऽहं
भूतले ॥१५॥
शोषयामि जलाधिक्य चाऽटलोकसुखार्थकम् । विष्णुर्भवामि वै
स्वर्गे पाताले हाटकेश्वर ।
यथापेक्षं च रक्षामि शुष्कयामि क्षिति ततः ॥७॥ शेषेश्वरः सागरे मेरौ विष्णुचतुर्भुवः ॥९६||
श्वासमुहुर्मुहुः ससपातालान्
रचयामि
देवो वा मानवो वापि गान्धर्वः संभवामि च ।
तत्र सर्वत्र बीजानि क्षिप्त्वा प्रजाः सुजामि च ॥७८॥ चारणो वा च विद्यालो दक्षो वापि भवामि च ॥९॥
मत्स्योऽहं वतस्तिरो मवामि जलसबरः। वनी वा न्यासयोगी वा यतिर्वा ब्रह्मशीलका ।
पृथ्वी स्थिर चाऽष्टपटां कृत्वा तिरोभवामि हि॥७९|| भवामि भूतले बद्रि
बद्रि बहुरूपधरः
प्रभुः॥९८॥
हयग्रीवस्ततो भूखा
प्रजाभ्यो वेदसंभवम् ।
यथापेक्षो यथाकालो यथारूपो भवामि
शान ददामि सर्वाभ्यस्तूणे कृताद्यसबरे ॥८॥ रक्षार्थ मम सृष्टीना मोक्षार्थ तु विशेषतः ॥१९॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता आराधनावशीभूतः कचिद्रवामि तादृशः। ततः परं च कि कृष्णः कृतवान् वंशविस्तृतः । कचित्पुत्रोऽयितश्चापि भवामि सुखदात्मकः ॥१०॥ कियान् कालो हि कृष्णस्य पृथ्व्यां यातस्ततः परम् ॥ ७॥ ब्रह्मा विष्णुमहेशश्च रूपत्रयं सदा मम । इत्येतत् सर्वमेवाऽत्र कृपया वतमईसि । आभूतसम्प्लवं चास्ते प्रवाह हेतवे सदा ॥१०॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणलीला मनोगः॥८॥ एवं ते ते कथितं बद्रि प्राविर्भावप्रयोजनम् । श्रोतुमिच्छामि तत्पश्चाबाता या याः स्मृता अपि । प्रयोजन प्रसाध्यैवाऽऽनन्दयित्वा निजाश्रितान् ।।१०२॥ मोक्षदाच्यो भवन्त्येव परमानन्दशान्तिदा ॥५॥ तिरोमवामि सहसा वारं वारं हि लीलया । यनाथस्य स्मृतश्चापि तापा यान्ति लय द्रुतम् । नान्तोऽस्मि मे विभूतेश्च न संख्या जन्मनां मम ॥१०॥ तत्कथा श्रावयोदारा नरनारायणप्रभो ॥१०॥ न कर्मणां न रूपाणां चरित्राणां न चाऽवधिः । श्रेयस जनकवाऽहं प्रजाश्रेयः करोमि श्रीनरनारायण उवाच- तु ॥१०४॥ दुष्टानां दानं भक्तजनाना रक्षणं तथा। शृणु बद्रीप्रिये देवि कृष्णनारायणप्रभुः। धर्मस्य स्थापनं भकः प्रवर्तन क्रिया मम ||१०५॥ ब्रामाण्डानां साधक च सृष्ट्वा वैराजपूपम् ॥११॥ स्तुतो देवविशिष्टोऽहं भवाम्यतर्किता मुहु।। तद्वारा च समुत्पाद्य विश्वराजो विधीन् बहून् । भक्तस्तुतो मवाम्येव भक्तमानस्य गांचरा ॥२०६॥ चतुर्थन पाजाय दत्योत्पचिविधानकम् ॥१२॥ सुराष्ट्रे धर्मराष्ट्रे बै निवसामि विशेषतः। महाराज्य महाण्डस्य चतुर्दशस्तरात्मनः। लीलया देवकार्याणि कृत्वा तिरोभवामि च ॥१०७॥ तद्वारा जनयामास स्वायम्भुवं मनुं नृपम् ॥१३॥ मप्रसंगगता लोका नरा नार्यश्च वै तदा । आग्रीधायाश्च तनया स्वायंभुवमनोः सुताः। प्रजायन्ते दिव्यरूपा मोक्षगाश्च ततः परम् ।।१०८|| मानसास्ते महावीर्या द्वीपराज्यानि चक्रिरे ॥१४॥ इल्येवं मे रहस्यं ते कथितं बद्रिकं परम् । येन केनापि रूपेण त्वं चारसे हि मयाऽन्विता ॥१०॥ आमीघ्रश्चाननाभाय ददी खण्डं हिमालयम् । आबनाम महाव दशसाहस्रयोजनम् ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थ तिव्यसन्ताने अबनाम भूपती तु वैराग्यवंगमास्थिते । विष्यान्ते भगवदपेक्षा कल्परात्रौ कल्पप्रातर्दिवाऽपि वनं याते तु तपसे पृथिवीगर्वमास्थिता ॥१६॥ चभगवत्माविर्भावादिकथननामाऽष्टाधिक- सस्यानां सम्पदो रक्षभेदान् रसानचोरयत् । शततमोऽध्यायः ॥ १०८॥ तदा तु पृयवे पृथ्वीराज ददी हरिः स्वयम् ॥१७॥ श्रीबद्रीप्रियोवाच- पृथुद्दोह पृथिवीं ददौ दुग्धानि प्रजाम्या प्रयया पश्चाचपसेऽय ततः परम् ॥१८॥ यदा यदा भवान् पृथ्व्यो स्वर्गे सत्ये तलादिषु । खण्डराज्यानि भतम्यो नृपेभ्यः प्रददौ प्रमुः। वर्तते च तदा तत्र भवाम्यहं न संशयः ॥ १॥ दिव्यराज्यानि देवेभ्यः प्रददौ पुरुषोचमः ॥१९॥ कचिन्मूतौ कचिचिन्हे कचित् पावें कचिद्धृदि । चन्द्राय तु ददी राज्यमोपधीनां च पाखिनाम् । कचिवाशाकरी यत्र कापि वर्ते पृथक स्थिता ॥२॥ यवताना तपस नक्षत्राणां द्विजन्मनाम् ॥२०॥ तत्र सर्वच भगवन् तवाऽऽश्रयेण मच्छूिताः। वरणाय ददौ राज्यमा च यादतां तथा। मुक्ति प्रयान्ति परमां निष्कामाः साधुसंश्रयाः ॥३॥ कुबेराय ददौ राज्यं धनकोशादिसम्पदाम् ॥२१॥ सकामाख मम मकाः स्वर्ग राज्य प्रयान्ति था। रवीणां च ददौ राज्यं विष्णवे शादशात्मने । तद्राचं मुख्यते भक्तनपैः स्वर्ग सत्सुरे। ॥ ४॥ वसूनां च ददौ राज्यममये बातयोगिने ॥२॥ पार्थिवं यन्महद्राज्यं पुरा कृतयुगे तदा। प्रजापतीनां राज्यं च दक्षाय प्रददौ प्रभु अनाविनीफणनारायणेन परमात्मना॥५॥ शाकाय मरतां राज्यं ददौ दै युनियासिनम् ॥२३॥ कस्मै दवं भूमिभते कम राबा ततः परम् । दैत्यदानबकोटीना प्रहादाथ ददी तु तत् । ममहासभ कस्मै प्रददौ पुरा ।। ६॥ पितॄणां प्रददौ पण्य यमाथ याम्यवासिनाम् || सर्वश । स ·* तिष्यसन्तानः ३११ च। च पिशाचरमसी भूतवेवालानां शिवाय यमुना सरयूं गंगा गोगरां गण्डकी ततः। गिरीणां प्रददौ राज्यं हिमालयाय वै तदा ॥२५॥ स्नाखा कांचनगंगां च ब्रह्मपुरी ततः परम् ||४४|| नदीनां च नदादीनां राज्यं तदाऽन्धये ददौ । कापिलं सागर स्नात्वा पुरुषोचममन्दिरम् । गन्धर्वाणां किन्नराणां विद्याघ्राणां तदा ददौ ॥२६॥ ययौ महानदी गोदावरी कृष्णां च दक्षिणाम् ॥१५॥ राज्यं चित्ररथायाऽपि किंपुंसामपि शोभनम् । स्नात्वोदधिं श्रीमहाद्रिं स्नात्वा तापी च नर्मदाम् । नागराज्यं वाभुकये ददी तामसयामकम् ।।२७॥ महीं शत्रुबयां स्नात्वा सोमनाथं ययौ ततः ॥४६॥ सर्पाणां च महाराज्यं तक्षकाय ददौ तदा । मूलद्वारवती कृत्वा कुशस्थलीं च गोमतीम् । करिणां दिग्गजेन्द्राणां राज्यमैरावताय वै ॥२८॥ मद्रा स्नासा ययावश्वपट्टसरोवरं महत् ।।४७॥ पतत्रिणां सुपर्णायोच्चैःश्रवसे तु वाजिनाम् । कुंकुमवापिकाक्षेत्रं कृष्णनारायणाश्रितम् । मृगाधिपत्यं सिंहाय वृषभाय गवां तथा ॥२०॥ लोमशं प्रथमं नत्वा पूनयित्वा तवस्तु सः ||४८|| वनस्पतीना तु कल्पद्रुमाय च ददौ तदा। अश्वपट्टबले स्नात्वाऽनादिकृष्णनगयणम् । सुघर्मणे पूर्वदियो शंखपदाय दक्षिणाम् ॥३०॥ द्रष्टुं पूजयितुं स्वेष्टदेवं प्रति द्रष्टुं पूजयितुं स्वेष्टदेवं प्रति ययौ नृपः ॥४९॥ केनुमते प्रतीची चोचरी हिरण्यरोमिणे । गजासने स्थितं स्वर्ण स्मृद्ध दिव्याक्षिकारके । एवं राज्यानि भगवान् ब्रह्मद्वारा सदापयत् ॥३१॥ हरिं विलोक्य नृपतिः प्रपूज्य विधिना ततः ॥१०॥ आबनामेऽत्र खण्डे तु हिमाल्याऽऽख्यपर्वते । पादामृतं पपौ पदीसहितो मृत्यसंयुगः। पृथी गते तु तपसे विश्वगस्तस्य चात्मनः ॥३२॥ राशी पपी हरे पादामृतं मावसमन्विता ॥१॥ राज्यं चक्रेऽय यमुना नन्दिमिल्लो बरोषयत् । उपदा विविधाः कृष्णस्वाम्यने न्यस्य वै ततः। दिलावरी नगरी श्रीनाम्नाऽस्थापयन्नवाम् ॥ ३३॥ आरात्रिकं हरे राशी नृपयुक्का चकार सा ॥५२॥ यमुनायास्तटे रम्ये महादुर्गसमन्विताम् । हरि तुष्टाव बहुधा निषसादाऽर्पिताऽऽसने । दिलावरीमहाराज्यं कृष्णनारायणप्रभुः ॥३४॥ स्वागतं च प्रसत्कार चक्रे नारायणः स्वयम् ॥१३॥ नागविक्रमभूपाय ददौ इत्वा तु मिलकम् । भोजयामास विधिना तृपं राज्ञी च माधवः। नन्दिमिले हते नागविक्रमः प्रशशास तत् ॥३५॥ भीमगोपालकृष्णाद्या राजस्वागतमाचरन् ॥ ४॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणोपास्तिबलान्वितः अथ राना समार्यश्च कृताऽऽवसथ एव च । तपस्तप्वोपासनया प्राप प्राळेयक धनुः ॥३६॥ विश्राम चासवानिद्रा गतः समाधिमाप ह॥५ ।। अनादिश्रीकृष्णनारायणाच्छ्रीपरमात्मनः तत्राऽर्पयजगत्सव बझेशविष्णुपालितम् । दिव्येन विमानेन विहायसा ॥३७॥ स्वर्गे सत्यं व्यपश्यत् स मेरं तत्तनिवासिनः ॥५६॥ पृथ्वी जेतुं प्रवचार नारायण इवाऽपरः। आवृतिस्थानीश्वराश्च व्यपश्यत् स नराधिपः। भूपालास्वेन परितो धनुषा करदीकताः ॥३८॥ क्षीरसागरसंस्थ श्वेतद्वीपगतं प्रमुम् ॥५७॥ वैष्णवं भूतलं सर्वे चक्रे स नागविक्रमः। बदरीस्थं नरनारायण सूर्ये हिरण्मयम् । दक्षपश्चसमुद्रान्तं दशसाहस्रयोजनम् ॥३९॥ वही वैश्वानरं नारायण राजा व्यलोकयत् ॥१८॥ आवनाम महाराज्य प्राप वै नागविक्रमः। साध्यलोकान् पितृलोकान् यमनारायणं तथा। दिगवरी राबधानी रक्षिता तेन सर्वदा ॥४०॥ अवलोकं याम्यलोक मन्द्रम तथा ॥५॥ नागपुरीति सेवाऽपि कृता तेन स्वबोधिनी । ब्रह्मसभां विष्णुलोक शिवलोक व्यलोकयत् । नागविक्रमभूपस्य भार्याऽऽसीद्धस्तिमालिनी ॥४१॥ वैराबलोक ललिताश्रीधामाऽन्याकृतं तथा ॥६॥ पतिव्रता महामागा वैष्णवी सात्वती सती । अमृताख्यं भूमलोकं वासुदेवालयं तथा। तस्या नाम्ना कृता पार्श्वे नगरी हास्तिनीपुरी ॥४२॥ सदाशिवस्य कैलासं साकेत स व्यकोकयत् ॥६॥ प्रासवैराग्यवेगाब्यो राणा तु नागविक्रमः। मायालोक महाविष्णुलोकं गोलोकमित्यपि। युक्ता स हस्तिमालिना तीर्थाथै निर्ययौ गृहात् ॥४३॥ वैकुण्ठं सौमधामानि घामाऽक्षरं व्यलोकयत् ॥६२॥ धनुषा तेन च ·३१२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * सुन्दरं मुक्ताव्यं यत् । . स्वल परंधाम परब्रह्माऽनादिकृष्णनगयणम् । एवंविधौ महादिव्यानन्दभांगपगयणी । सर्वाऽवतारधार ह्यपश्यत् त्वक्षरेश्वरम् ॥६३॥ मुक्ती जीवन्प्रगुती तो विदेहाविद संवृती ॥८॥ षोडशवर्ष पुरुषोत्तमम् । कृष्णामूर्तर्गहाभूल्य प्रात नहारगस्थ मुक्कानिकाऽचितं तंजीव्याप्त भूषाविभूषितम् ||६४॥ न राज्यभोगमूल्यं वे तर भानुमति ||८|| दिव्यमालाधर दिव्यकोटिमन्मथशोभनम् । भरार: गंमासयोग्ऽभवत्तदा। रमणीय युवानं चाऽऽप्राणग्वात् सुमुवर्णकम् ॥६॥ न समारे मनः स्थातुममनच तयोः मदा ॥४॥ राधारमाप्रियालक्ष्मीपद्मावतीप्रमेवितम् प्रभोकृष्णहरेयानात् समागमात् प्रसवनात् । माणिकीस्वामिनं बद्रीश्वरं कृष्णं व्यलोकयत् ॥६॥ नधानि च तयोः मनिराणानि ममनात ॥८॥ सर्वलावण्यसौन्दर्याऽमृतपीयूपसंभूतम् जले स्थलेहावरे गे पिनी ही निराधने । प्रेमलेहप्रमोदानामाश्रयं वरमूर्तिकम् ॥१७॥ अप्रत्यारतगतिको पारप्रवेशकारिणी ॥८॥ कोटिकोट्यकतजांति यस्यैकगेमरेणुके। अनायतां नृपो राशी भूममहत्यामादकी। वर्तन्ते शाश्वतष्टितृप्तिदानि मुखानि च ॥८॥ एवंविधा तु ती दिव्या कृष्णध्यानपरायणौ ॥८॥ सकौस्तम समुकुट दिव्याभरणभूषितम् । ज्यलोकयरिं राजा पितृभ्यां सहितं तदा ||६|| कृष्णचष्टापरी पणकर्मकाण्डपगयणी। कृष्णार्थकतसर्वस्वी ध्यात्तोन्द्रयमानसी ||८८॥ राशी चापि कृपया वै सर्व व्यलोकयत् सती । विभूतीम तथा दिव्याः सौमाग्यानि व्यलोकयत् ॥ ॥ दासदासीनने नज चाऽहत्तमानसी सदा। दिव्यभोगान् दिव्ययोगान् सर्वाश्च दिव्यसम्पदः । अवर्तता नृपी राशी कृष्णपूजापरायणी ।।८९॥ दिव्याऽमृतानि सर्वाणि दिव्या सिद्धीय॑लोकयत् ॥ ॥ एवंविधी तु ती वीक्ष्य दासा दास्योऽनुगास्तथा । दिव्यालयान मन्दिगणि दिव्यरनालयास्तथा। शुशबहुधा बद्रि तयोः कृततिसंभ्रमा: ||:०|| दिव्यतेजोमयानै जान् विग्रहानवलोकयत् ।।७॥ तयामामुरेती त बिचिनी कि प्रमानकी। अनन्तमुखमासाद्य कृष्णनागयणस्य च वा बाती मन्त्राभिचारचर्षिती ॥२१॥ विहाय रिचम लोकं प्रत्यागन्तुं न चेच्छतः ।।७।। यद्वा तूदासीनची किं वा पिशाचाशनी । अबराऽमृतमाचं वै प्राप्य बद्रि तु को अनः । भूतावेशपरी किवा चित्तभ्रमातिधर्षिती ॥९॥ इच्छेन्मायामये गन्तुं पुनयों बहिरूवंगः ॥७॥ आस्थरमानसी किंवा योग्यावशगयी ५ था। तयापि तो हरेस्वाऽऽशया पुनः स्ववर्मणोः । ग्रहाधिशप्रपाटी वा મિત प्रसव आययः संबभूवतुः ॥१६॥ कुंकुमवापिकाजुषोः ॥७॥ इत्येवं भृत्यजनास्तकान् प्रचक्रिरे । उत्थिती बहुधा सहसा कृष्णसनिधी दिव्यवैमवी। नेतयोस्त तु याथायें स्थितः पारं प्रदिर ॥१॥ इन्द्रियाऽन्तःकरणानि दिव्यानमवतयोः ॥७६॥ न रूपं रोचते मायामयं विलोकितुं तदा। प्रार्थनां चक्रिरे मृत्यजनाः कृष्णाय ते तदा । न स्पों रोचते मायामया प्रष्टुं तयोस्तदा ||७७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायण विष्णो जगद्गुरी ! ॥१५॥ न रसास्वापि रोचन्ते भोक्तं सुदिव्यवर्मणोः । गया नृपस्य वैचित्य किंवा भानीम एव न। न गन्पो रोचते मायामयो दुर्गन्धवत् तयोः ॥७८॥ चिन्तातुरा बना भृत्या राज्यं राष्ट्र तथाविधम् ||९६॥ न अन्दो रोचवे मायामयो वक्तं तयोस्ततः । सर्वमुद्वेगमापन स्थितरतर्कनात् । वयोमायामय सने सहसा त्वमुदारफर कृष्णो यथायोग्यं विधेहि वै ॥१७॥ सकाहारविहारी श्रीकृष्णलभमानसी। स्वास्थ्यं राशो भवेत् सम्यग् राज्यं प्रति प्रयाति च । बर्तते बद्रिके कृष्णनारायणस्य यथा तथा कृपां कृत्वा विधेहि कुशलं हि नः ||८|| पाकणस्य के मर सुखानन्दाशनौ च तो। राशी चापि तथा चास्ते विसंशेव यथा नृपः। बन्दे में झुधा नैव तुषां तु माविकी तदा ॥८॥ बानासि वं परमात्मन् कल्याणं कुछ सर्वथा ॥१९॥ तो। वायुमणी निरयायते ॥७९॥ समिषौ ||८०॥

·* तिष्यसन्सानः ३१३ मतस्य भगवन् कृष्ण रक्षण कुशल कुरु । ततोऽयं वर्तते योगिस्थित्या योगीश्वरो यतिः। इत्येवमर्थयामासुमत्याद्या नृपमानवाः॥१०॥ सती तदर्ममार्याऽपि तथैव वर्तते परा ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे भवता प्रत्ययार्थ तं प्रेरयामि समक्षगम् । तिव्यसन्ताने सान्त्वयितुं भवतश्च कृतयनो यथा अक्षणः सष्टयुत्तरं राज निर्माणं, दिलावरीराजधानीनृपस्य भवेत् ॥१६॥ नागविक्रमस्य तीर्थयात्राविचरणे कुंकुमवाप्यां गमनं, इत्युक्त्वा बद्रिके कृष्णनारायणमहाप्रमुः। रावानं प्रेरयामास तत्र समाधिफलं दिव्यतापादनमित्यादि- भृत्यादिशोकनुत्तये ॥१७॥ निरूपणनामा नवाऽधिकशत- शृणु राजस्तव मृत्यादयः शोचन्ति ते कृते । तमोऽध्यायः ॥ १०९॥ तान् विशपय वृत्तान्तं नैनं यथार्थमुज्ज्वलम् ॥१८॥ इत्येवं बद्रिके प्रोक्तो राजा तु नागविक्रमा।. श्रीनरनारायण उवाच- खभुत्यादीन् समुवाच विरागिणीं निबो स्थितिम् ॥१९॥ शृण्वन्तु मृत्यवर्गाद्याः! कुर्वन्तु च मयोदितम् । श्णु बद्रीप्रिये देवि नागविक्रमभूभतः। हितं वदामि सर्वेषां प्राप्त दिव्यं मया धनम् ॥२०॥ भृत्यादीनां प्रार्थनोवें यदभूत् तद् वदाम्यहम् ॥१॥ अयं वै अनादिः श्रीकृष्णनारायणायः मगवान् साशाच्छ्रीपतिः पुरुषोत्तमः। कृष्णमाधवः। अक्षरेशोऽवताराणां धर्ता प्राप्तो मया लिह ॥२१॥ प्रत्युवाच तु तत्यान् यथार्थ वै शुमं वचः ॥२॥ नाऽयं राजा प्रमत्तोऽस्ति नोन्मचो न विचिचकः । मद्योगेन भवद्रिय प्रातः श्रीपतिवल्लमः। नापि भूतपिश्चाचामिभववान् नाभिचारवान् ॥३॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणः श्रीपुरुषोचमः ॥२२॥ मद्रको मत्प्रतापेन समाधौ मां निबाऽक्षरे । तत्प्रतापेन साम्राज्य प्राप्त मया विशालकम् । धाम्नि राजाधिराज स व्यछोकयत् प्रियायुतः॥४॥ तत्प्रतापेन दिव्यां च दृष्टिं स्थिति गतोऽम्मि च ॥२३॥ दिव्यं मां दिव्यधामाऽपि सर्वाश्च दिव्यसम्पदः । अक्षरं परम धाम तत्प्रतापेन के मया। वीक्ष्य दिव्यविभूतीच दिव्यतां प्राप्तवान् हि सः ॥५॥ वीक्षितं च समाधौ वै दिव्यर्द्धयो विलोकिताः ॥२४॥ दिव्यहष्टिदिव्यकर्मा दिव्यधर्माऽस्ति साम्प्रतम् । यदने चेश्वराणां वै स्मृडयो निरयोपमाः। दिव्यभावमयश्चास्ते दिव्याऽतःकरणेन्द्रियः ॥६॥ ततः किमुत देवानां सुतरां मानवया ॥२५॥ तस्य रोचते मायामयं चेदं सकल्मषम् । मायामय्यः स्मुद्धयस्ता निरया एव सन्ति । औदासीन्यं गतास्ते पश्यत्येतत् नश्वरम् ॥ ७॥ न रोचन्ते मम त्वेताः स्मृद्धयो मलिना यतः॥२६॥ निरयाख्यं समस्तं वै ब्रमाण्डं स प्रपश्यति । हरेदिव्यस्य योगेन प्राप्तोऽहं दिव्यतां पराम् । राज्यं नैवं च भूम्यादि सर्व पश्यति कर्दमम् ॥८॥ भवन्तोऽपि हरेयोगाद् गहन्तु दिव्यतां पराम् ॥२७॥ अशुद्धं चापि विकृतं क्लेदान्यं संप्रपश्यति । शाश्वत परमानन्दं गृहन्त्वनादिमाधवात् । चास्तेऽसौ बीवन्मुक्तो जितेन्द्रियः॥९॥ त्यजन्तु वासनासैन्यं निरयं मौतिकं गृहम् ॥२८॥ प्रत्याहृतान्तःकरण: सस्त्रीको मुक्तवत् स्थितः। हरेः राज्यं समस्तं वै ब्रह्माण्डानां परं तया । ततोऽसौ योगिवद्रमौ वर्तते हतवासनः ॥१०॥ समस्तं श्रीहरेः राज्यं न मे राज्य मनागपि ॥२९॥ ब्रह्मदया समाल्टो वर्तते मायिकात्परः। मुक्तिराज्य समिच्छामि मुक्तिराज्यं न रोचते। अमायिकोऽयं सजातो मत्समाषेमंदात्मकः ॥११॥ ततो मवन्तो भुत्याद्याः कृष्णं श्रयन्तु सत्पतिम् ॥३०॥ सनकादिसमवास्ते शिवतुल्यो विरागवान् । त्यतमोगसुखा नित्यानन्दा मवन्तु केशवे। मा शोचन्तु महामाग्यं दिव्यं रूपं ततोऽनुगाः ॥१२॥ अध्रुवं मा च वलान्तु वलगन्तु परमेश्वरम् ॥३२॥ अस्य दिव्यतया सन्ति नावरणानि कानिचित् । मृतस्य राबदेहस्य न राज्यं न धनं गृहम् । भूमौ बलेऽनले पारं गन्तुं शकोऽणुसिद्धिमान् ॥१३॥ मात्मनस्तु प्रमुक्तस्य महाराज्य पराऽक्षरम् ॥३२॥ स्वर्ग सत्ये च वैराजे वैकुण्ठे गन्तुमीश्वरः । विचार्यत्य चार्पयामि समस्त परमात्मने। माऽस्य राज्यं न पै भत्या बाधितुमीश्वरास्त्विह ॥१४॥ दिलावरीमहाराज्य चार्पयामि परामने ॥३॥ ५० विदेह इव ·३१४ * श्रीलक्ष्मीनारायणमहिना मुकुन्दविझमस्याण सुतः। भर्वज्येष्ठतमस्तम्माद् च वैराग्य प्राप्तवानस्मि सपनीको न संशयः। मुनिः प्राह हरे गज्यं भवता मयि योजितम् । भूत्वा दासो हरेः साधुः सेविष्येऽत्र गुरुं हरिम् ॥३४॥ भवतम्लत, न म राज्यं यथेष्टाय निवेदय ॥५३॥ राज्य ददामि हरये येन दत्तं पुग तु मे। पुत्रोऽय भवतः भवतः कृष्ण त्वत्समो गजत प्रभुः । स एव सर्वमवतु नाऽई राज्य प्ररोग्चये ॥३५॥ मुकुन्दविक्रमी नासा चमवर्तिगुणान्वितः ॥५४॥ राबा वै नागविक्रमः। इत्युक्त्वा मृत्यवर्गेम्यो दक्षहस्तताले विराजते। चचिलं हस्ते बलं समादाय राज्यं कृष्णाय चाऽऽपयत ॥३०॥ राज्ययोग्यो भवत्येवम्ती च छसि देहि वै॥५॥ सर्वेषां पश्यता कृष्णपादयोर्निपपात सः। एवं त्वििहते तत्र साधु साध्विति चाभितः। विहाय राबचिहानि कृष्णपादरजोऽगिलत् ॥३७॥ वाचीऽभवन हर्षयुवा नागनगऽम्युदीरिताः ॥५६॥ राशी चापि तथा चक्रे कृष्णपादरजांसि वै । जयशब्दास्तदाऽभवन् । बिहथा लेहयामास कृष्णपादतलं तथा ॥३८॥ श्रीकृष्णस्य मुताः पुत्र्यः पल्यश्चापि तथाऽवदन ॥५७॥ आश्चर्य परमं प्रापुः भृत्याग्रास्ते प्रापुः भृत्याधास्ते नृपाऽनुगाः । मुकुन्दविक्रमी राजा ज्येष्ठपल्यग्रबः मत्वैव धन्यभाग्यानि ववन्दिरे हरि तदा ॥३९॥ गज्यमत शोभनम् ॥५८॥ प्रशशंसुपं चापि मोक्षमार्गप्रयायिनम् । एवं याचीऽभवन बद्रि मंगलाः सर्वतोदिशः। सर्वे भृत्यादयश्चापि स्यागमार्गे प्रपेदिरे ॥४॥ आमित्येवं हरिश्चाप मेने तथ्यां मुनमंतिम् ॥५९॥ निपत्य श्रीहरेरने नृपवञ्चक्रिरे त। सा वार्ता प्रामरत तूर्ण प्रामात तूर्णं कुंकुमपचनेऽभिवः। निजाणं हरेरने त्यागाथै प्राकृतस्य वै॥४१॥ आक्षरे परमे क्षेत्र सौराष्ट्रऽपि गृहे गृहे ॥६॥ अथ भीभगवान् राज्ञे ददौ दीक्षा तु साधधीम् । भाजनाम तथा खण्डे खम्वन्येष्वपि ध्रुवा। नाम कृष्णो ददौ तस्य त्रिविक्रमायनो मुनिः ॥४२॥ स्वर्ग सत्ये च पाताले सर्वलोकधु सत्वरम् ॥६॥ राया नाम चकाराऽपि कृष्णा श्रीमालिकायनी। नागनिक्रमपतिस्त्यागिनां जगहे भुवि । त्रिविक्रमायनः साधुः साध्वी श्रीमालिकायनी ॥४३॥ লবঙ্গমা चक्रवर्ती भविष्यति ॥६२॥ पुपचा परात्मानं स्वामिकृष्णनरायणम् । इरो पुत्रो हरेशो दिलावरीभरोऽधुना। गुरु चान्ये पनि सर्वे भृत्याः सहसंख्यकाः ॥४॥ धास्तिनीनगरीस्वामी ईमखण्डे भविष्यति ॥३॥ साधुदीक्षा बहुच त्यागाश्रमे स्थितास्तदा। मुक्तिधालेश्वरी तस्य सहजा यमलान्द्रवा। सर्व त्याग समाभित्य भेजुः श्रीकान्तवल्लभम् ॥४॥ मम्राशी तस्प्रिया राज्यमाता श्रेष्ठा भविष्यति ॥६४|| नार्यों दास्यश्च पास्ता वै साध्वीदीक्षां प्रपेदिरे । इत्येवं भूतलादी वै प्रावर्तत जने बने। सहससंख्यका नार्यः साव्यस्तत्रामवस्तदा ॥४॥ महामंगलवाते कृष्णस्मरणकारिणी ॥६५॥ दिव्यभावा समस्तस्यतवासना। उत्सवामाभ्यजायन्त वाधकीत ननर्तनः। अश्वपट्टसरक्षेत्रे न्यवसस्ते तथाविधा ||४|| नागणां वेषभंगाग्र्मानवानां गृहे रहे ॥६६॥ स्वतप्रकाशो भगवान् स्वाभमे तात्रयवासयत् । अर्थ श्रीबद्रीकनादिकृष्णनारायणः प्रभुः । ते मेवः परमात्मानं सिषेविरे पति प्रभुम् ॥८॥ सन्मुखं वीक्ष्य महूर्ते पलवचमे ॥३७॥ भुत्वा पृष्ख्यां बनाः सर्वे महाचर्य अपेदिरे । दिलावरी प्रति गन्तुमाशं ददौ निजात्मवान् । राबानमापि चाबय प्रापुर्व त्यागगोचरम् ॥४९॥ मुकन्दविक्रमो ज्येष्ठपुत्रो भविष्यति ॥६८॥ इत्येवं बद्रिके तत्र राबा नागविक्रमः। तदुत्सवे विमान युगलानि प्रयान्न है। त्यागाभमं त्वाविवेश सस्त्रीसन्यानुगः क्षणात् ॥५०॥ मम पत्न्यः समस्ताच यावन्ति यमलान्यपि ॥१९॥ वपस्तेपे क्षेत्र मेजे भीमाषषीपतिम् । दासा दास्यो मत्यवां दिलावरी प्रसान्तु वै। विषये श्रीपई नायं ब्रमस्थित्या हि पर्वयन् ॥५२॥ लोमशम्ब तथा योगी साय: प्रकाशकामना ॥७०॥ अयं भीमगवान् बद्रि प्राह त्रिविक्रमायनम् । त्रिविक्रमायनचापि तयाऽन्ये साधवो जनाः। बिलावरमहाराज्य फरमै देयं बदाय में ॥५२॥ महर्षयम ऋषयो मुनमो वेदपारगा ||७१॥ दिव्यदेहाः चन्द्र तु वै ·* तिष्यसन्तानः ३१५ शुमम् । कर्मठा वैष्णवा विप्रा दिलावरी प्रयान्तु वै। वहिकुण्डादिमिर्दवासनोत्तमविराजितम् एवमाशाप्य भगवान् प्रेषयमास प्राक तु तान् ||७२॥ आभिषेकोपकरणैः দুলা समन्वितम् ॥९॥ पार्षदेचापि भूखण्डे प्रेषयामास पत्रिकाः। हव्यैर्विविधैर्दानाद्यैः सम्पूर्ण साधनादिभिः। स्वर्गे सत्ये च पाताले च शस्तरेष्वपि ॥७३॥ राजविधिमहाद्रव्यैर्युकं वेषादिमिस्तथा ॥९॥ प्रेषयामास विज्ञप्तिपत्रिका मंगलावहाम् । राज्याभिषेकोपकरणाथैः समन्वित ईश्वरान् सिद्धसाध्याँध पितॄन् सुराँच मानवान् ॥७४॥ स्वर्णरतविभूषाधैर्नुपयोग्यसुवस्तुमा ॥९३॥ दिक्पालान् लोकपालाच यक्षराक्षसकिन्नरान् । छत्रचामरवेत्राद्यैः पादपीठादिसंकुलम् । किम्पुरुषाँचारणाश्च विद्याघ्रान् दैत्यदानवान् ॥७॥ सौवर्णकलशस्तीर्थजलभृतैर्बिराषितम् ॥१४॥ अप्सरसो ब्रह्मसरसथ साध्वी सतीस्तथा। मिष्टानफलपत्राद्यः समित्यादिमियुतम् । योगिनी शक्तिदेवीच देवताश्च तयेश्वरीः ॥७६॥ दिव्यचन्दनवर्यच गन्धसारैः सुगन्धितम् ॥१५॥ विशतिपत्रिका कृष्णा प्रेषयामास सर्वशः। राबाषिराजयोमान्य संकल्पसिदवस्खदम्। धामघामादिमुक्ताँच मुक्तानिकास्तथा प्रभून् ||७७॥ चैत्यचेतनधिष्ण्यैश्च लक्ष्यसंख्यैर्विरावितम् ॥१६॥ आख्यामास भगवान् कुंकुमपत्रिकादिभिः । महासिंहासनराजन्मध्यपश्चिमपीठकम् मकानृपान् समस्ताँचाऽपरान् खण्डान्तरेश्वरान् ।।७८॥ एतादृशं सुवैकुण्ठप्रमं दिव्यं हि मण्डपम् ।।९७॥ द्वीपेश्वरान् भूभृतश्चाइयामास हरिस्तदा। कारयामास भगवान् घामयुक्तकलाकरः। श्वशुरान् निबपुत्राध तत्चचामग्रहस्थितान् ॥७९॥ तयैव मोबनानां च पर्वतान् मिष्टसद्रसान् ॥९८॥ आडयामास भगवान् दिलावरीपुरी प्रति । पयोऽमृतादिपानानां सरांसि चाप्यकारयत् । अथ श्रीमगवान् मात्रापित्रा पुत्रादिभिः सह ||८०॥ आवासान् क्लसयामास सुखशय्यादिद्योमनान् ॥१९॥ पल्यादिमिथ सहितो विमानेन हि सत्वरम् । पानभोजनवेषाणां क्लती सुखकरोस्तथा । ययौ दिलावरी राजधानी हैमभुवां शुमाम् ||८१॥ दासदासीमृत्यसेवाकरान् च ॥१०॥ मण्डप कारयामास दशयोजनमुत्तमम् । इत्येवं सर्वया स्वामीकृष्णनारायणः प्रमुः। सौवर्ण चाऽनुयमुनं दिव्यरत्नादिराजितम् ।।८२॥ रचयामास योग्यानि विधेयानि तदाऽभितः ॥१.१|| दिव्यादिव्यपवर्गसिंहासनादिसंयुतम् तदा सर्वप्राणिनां सुप्रमोदनम् । मुनिमहर्षिमुक्ताधासनपच्याद्यलंकृतम् ॥८३॥ उत्सवाश्चाऽभवन् हृत्सु महानन्दा निसर्गबाः ॥ २॥ सर्वसिद्धिमय सर्वराजस्मृद्धिप्रपूरितम् । सर्वदृश्यमहायशस्त्रास्त्रपुत्तलाऽन्वितम् ॥८४|| इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने सर्वरंगावलियोम कल्पलताद्वेषितम् । श्रीहरिः स्वपुत्रस्य मुकुन्दविक्रमस्य राज्याभिषेक विद्युयकाशमाव्यात दिव्याऽऽददिशोभनम् ॥८५॥ का दिलावरीराबधानी ययौ, मण्डपादीन् दिव्यपरीदेवताभिः करमालामिवर्धितम् । कारयामास, चेत्यादिनिरूपणनामा दया- दिव्यास्तरणभूमार्ग दिव्यतोरणराजितम् ॥८६॥ अधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११ ॥ बहुव्योमान्तरकक्षानारीवृन्दविलासितम् श्रीनरनारायण उवाच- गन्धसुगन्धसुरमिव्यात सुस्पर्शवातिनम् ॥८॥ सर्वपानादिसक्लस सर्वसेवकवेत्रिणम् । शृणु देवि मुकुन्दविक्रमं हरिः। सर्वमंगळपादिवस्तिकादिमुशोमितम् ॥८८|| उपोषणं चाचदिने कारयामास शवये ॥१॥ रंगवालीवितानाधैर्मालाहारालिराजितम् गव्यप्राशनमेवापि शौरकर्माऽप्यकारयत् । दिव्ययन्त्रपनिरम्य गीतिगायनहर्षितम् ॥८९॥ देहशुद्धि तया तीर्थवारिभिः मानमित्यपि ॥२॥ वायमुवायगान्धवंगपनत्यादिहदरम् अक्षय्यतृतीयायां प्रगेऽमिषेकमुत्सबम् । मनोहर समस्तामिविश्वकर्मकलादिमिः ॥९॥ कारयामास भगवान् सहखतीर्थवारिमिः॥३॥ तत्र बद्रिके च बद्रीप्रिये च ·३१६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * मुराः ॥८॥ महर्षयश्च मुनयः गुरुः ॥३१॥ गणेशपूजन चापि कुलदेवप्रपूजनम् । जुहाव भावनायुक्तश्चिाज्यसमित्फलादिभिः । हनुमत्पूजनं चापि कारयामास माधवः ॥6॥ अथ श्रोलोमशस्तत्र कारयामास पूजनम् ॥२३॥ मण्डपे वास्तुदेवानामहणा लोमशन सुवर्णवर्मणश्चापि खङ्गस्य धर्मणस्तथा । कारयामास भगवान् वनानि यथायथम् ॥ ५॥ वत्रयष्टयाथ मुकुटस्थ च॥२४॥ वन्हेः प्रपूजनं वन्हौ चरोः श्रपणमित्यपि। शतप्या: पूजनं चापि गदायाः पूजनं तथा। होम कारयामास विप्रे बंदपारगैः ॥६॥ चक्रस्य पुजन लयम्या रुद्राण्याः पूजनं तथा ॥२५॥ बहुवाद्यान्यवाद्यन्त स्त्रीणां च गीतयोऽभवन् । धनुपः पूजन चापि धाणस्य पुजन तथा। महीमानाः सर्वलोकनिवासिनः समाययुः ॥७॥ सर्वशस्त्रासमन्त्राणां पजनं च ततः परम् ॥२६॥ मुक्तास्तथाऽवताराश्वेश्वराः सिद्धाश्च राजधिष्ण्याऽईणां चापि रुद्रस्य साघवः। पूजनं तया। सत्यदेवाश्च पितरो मातरी देवताः विष्णाश्च ब्रह्मणश्चापि कारयामास पूजनम् ॥२७॥ पार्षदाश्थापि भुक्तान्यो देव्यो लदम्यः समाययुः । सेनादेव्याः पजन च कोशदेवस्य पजनम् । मण्डपे द्यनिवासाश्च रुद्राया विष्णवा बजाः ॥५॥ पृथिव्याः पजन चापि कारयामाम लोमशः ॥२८॥ लोकपाला दिशांपाला मेरुमन्दरवासिनः। वाराहपूजन चाप स्वामिश्रीकृष्णपूजनम् । तीर्थानि दिव्यतरवश्वाययुशवलिकाः ॥१०॥ भूपमुकुटपूजा कारयाभास लोमशः ॥२९॥ तत्वानि शक्तयश्चापि कामदुधाः समाययुः। श्रिया लक्ष्म्याः पूजनं च लाभशुभप्रपूजनम् । साव्या सत्यः समाययुः ॥११॥ जयश्रीपूजनं चापि कारयामास लोमशः ॥३०॥ मटाश्चारणगन्धर्वात सूतमागधयन्दिनः। दिक्पालाऽऽवाहनं भूपदे चकार लोमशः। नर्तकाथापि नर्तक्यो मण्डप वै समाययुः ॥१२॥ सुराऽऽवाहनगेवाऽपि चकार लोमशी विद्वांसः किंपुरुषाश्च মি यक्षराक्षसाः। भूपतिस्वार्थसिद्धथै चक्र भुवः प्रपूजनम् । उरगाव मुबंगाध नागा दैत्याश्च दानवाः ॥१३॥ प्रजापतित्वसिद्धार्थ प्रजेशपूजनम् ॥३२॥ पशवः पक्षिणो दिव्या बाविस्मगः समाययुः। लक्ष्मीपतित्यसिद्धयर्थ लक्ष्मीप्रपूजनम् । नद्याध पर्वताथापि समुद्राच रसास्तथा ॥१४॥ दण्डपतित्वसिद्धपर्थ चक्र यमस्थ पूजनम् ॥३३॥ ग्रहाच नक्षत्रमण्डलानि समाययुः। धनपतित्वांसद्धयर्थ चके कुवरपूजनम् । मानवाः ऋषयो विप्रा दीनानाथाः समाययुः ॥१५॥ नद्यधीशसिद्धयर्थे चक्र वरुणपूजनम् ॥३४॥ राबानो राषवर्गाश्च মশ্বঃ प्रजाजनाः। अनौषधीयताप्यै चक्रे चन्द्रप्रपूजनम् । भेटिनो वैष्णवा मकाः कोटिनस्तत्र चाययुः ॥१६॥ राजत्वसिदिलाभाय महन्द्रपूजनम् ॥३५॥ राबराजेश्वराः सर्वे निषेनुः स्वासनादिषु । पाफपवित्वलामा चक्रेऽपूजन मुनिः। मण्डपः सर्वसष्टीनां सम्रायः थोमनोऽभवत् ॥१७॥ आरोग्याथै रोगपतिरुद्राणां चकार सा॥३६॥ वेदकार्यामि सर्वाणि प्रवतन्त विवादिमिः। तेजोलामाय च वहिपूनां चकार धकार लोमशः। वेदघोषा उद्भवन्ति गर्चयन्ति दियो दश ॥१८॥ प्राणरक्षाकर देवं वायु पुपून लोमशः॥३७॥ गोपाल कारयामास पार्षदैः स्वागतादिकम् । मातृकापूषन राष्ट्रप्रजापुर चकार भीका कारयामास सम्मान पाचवारिभिः ॥१९॥ समस्वसष्टिदेवानां चकार पूषनं तथा ॥३८॥ अदिमिवापि . तया मधुप समईः। वाहनानां पूषनानि शमिगोहस्तिवाजिनाम् । विमानानि समन्ताई म्योमबाऽवतरन्ति च॥२०॥ यानयन्त्रविमानानां मेमयः ॥१९॥ 'आयान्ति देववर्यापा मण्डपे दिव्यविग्रहा। बलिदानानि सर्वेभ्यो ददौ पीलोमशतदा । खानतेनानिशा. . निषीदन्ति सिंहासनेषु ते ॥२१॥ नितिरक्षसां चापि सुराणां प्रहनाकिनाम् ||100. फोमकार्य:Arm...द्धि प्रवक्ते ययाययम् । बलिदानानि च ददौ ददी लोमशः मुखहेतवे । शिmi,मनीकोन.. चम् ॥२२॥ त्वं विधिवत् पूजा प्रान्ति भाई यथाविधि ||४१म.

·तिष्यसन्तानः ३१७ तयारूपधर शुमम्। नृपः। मुखे पूर्णाहुतिं दत्वा लोमशस्तु ततः परम् । सहस्त्रारं यथावाच्छा प्रसादतिलक चक्रे राबराशीललाटयोः ॥४२॥ चक्रव बैत्ररथं ददौ शंख जयप्रदम् ॥६॥ राजवेषं च मुकुटं यशोपवीतक सबम् । कल्पलता चाऽक्षयं सत् पात्रं ददौ हरिः स्वयम् । मुकुट घारयामास यवांकुराणि भूपतिः ॥४३॥ पुष्पाञ्जलिं ददौ कण्ठे जीवमालां ततो ददौ ॥६॥ शस्त्रधारणमेवाऽपि चक्र मुकुन्दविक्रमः। अथैवं पूजने पूजने जाते बाते मुकुन्द विक्रमो . नृपः । चके राज्यप्रतिज्ञ प्रजापालनगर्भिताम् ॥४४॥ शुशुमे कृष्णवत् तत्र राशीयुती नृपासने ॥६॥ लोमशाद्याः ऋषयश्च वृद्धा तृपादयः प्रजाः। वृद्धाभिवादनं चके श्रीकृष्णपूजनं व्यधात्। ईश्वराश्च तथा मुक्ता विप्रा आरात्रिकं व्यधुः ॥४५॥ ददौ दानानि सर्वाणि स्वर्णरताम्बराणि च ॥६॥ आशीर्वादान् ददुचापि चिरं बीव प्रजा अव । गबवाबिविमानानि गृहोद्यानतलानि च । पुत्रपौत्रादिमानास्त्र प्रबासेवापरो भव ॥४६॥ धनानि सम्पदश्चापि दिव्यानभूषणानि च ॥६५॥ स्वस्ति ते सर्वदा वास्तु मंगलानि सदा तव । ब्रह्माण्डदानमेवाऽपि तुलादानानि यान्यपि । उत्सवास्ते प्रजायां तु भवन्तु सततं सुखाः ॥४७॥ धेनुदानानि सर्वाणि कन्यादानानि वै तथा ॥६६|| अविघ्न तव राज्यं चाऽसमुद्रान्तं स्थिरं सदा । ग्रामक्षेत्रालयदानान्यपि ददौ तदा आरोग्यधान्यधनवत् सम्पन सर्वदाऽस्त्विति ॥४८॥ बीविकाः प्रददौ देवालयदीनान्धरोगिषु ॥६॥ अथैवं द्विजवर्यास्ते समुच्चार्य सुमाऽक्षतैः। मोचयामास निगडस्थितान् प्रदण्डितान् बनान् । वर्धयामासुरत्यर्थ पुष्पाञ्जलीन् ददुः क्रमात् ।।४९॥ मिष्टानानि तदा तत्र भूरीणि प्रददौ तृपः ॥६८॥ त्रिविक्रमायनर्षिश्च तिळक प्रचकार सूतमागधबन्दिम्यधारणेभ्यो धनं ददौ। मुकुटं च सनं तस्य मूनि कण्ठेऽन्यसप्तदा ॥५०॥ विप्रर्षिद्विबबातिभ्यो महादानानि वै ददौ ।।६९॥ अन्येऽपि साधवो विप्राः पुपूनुः भापति तदा । भोजनानि समस्तेभ्यो ददौ राज्ये तदा दिने । गुरुः प्रकाशो भगवान् राजपत्रं ददौ तदा ॥५१॥ बयशब्दैः बयशब्दैः सम तत्र सभामण्डपतो नृपः ॥७॥ राज्याधिकारलेखं च ददौ तस्मै नृपाय वै । दत्वा च दक्षिणास्तुणे परिहारं विधाय च । बयनादा अभवश्व राबानथोपदा उत्थितो राजचिन्हैश्व सर्वराजन्यवन्दितः ॥७॥ उपायनानि रत्नानि मणिहारान् सुवर्णबान् । मातर पितरं नत्वाऽभिवाद्याऽभिबनं ददुपाय चाऽमूल्यान् सम्पदश्च परा: शुभाः ॥५३॥ राज्याऽप्रपदभाग्भिध प्रार्थितो भ्रमणाय ह॥७२॥ कविच्छत्रं तया कश्चिद् वेत्रं तया च चामरे । बगयों सैन्यसहितो वर्धमानो बनैस्तदा। मुकुटं कुण्डले कश्चित् कटके च धनानि च ॥५४॥ बनाम राजमार्गषु सर्वसैन्यसमन्वितः ॥७३॥ स्वर्णरूप्यकभूषाच राजन्यवंशबा। बन्दितः पूजितवाशीमिष संवर्धिता नूपः। प्रजाजनाः सुरा देववराम देवता प्रबाः प्रसाध यमुनां गत्वा प्रपूज्य तां नदीम् ॥७४॥ उपायनानि बहूनि चामूल्यानि चामूल्यानि सदा तदा। बलं पीत्वाऽऽपूज्य दुर्ग शनैर्यायानृपाळ्यम् । अथ भीभगवानस्य तिलक संध्यवादरिः ॥५६॥ विशनाम क्षण पवादाबनानि शुभानि वै ।।७५|| वंशविस्तारवान् राबा भव चक्राधिपाधिपः। कारयामास सर्वेभ्यो महीमानेभ्य आदरात् । इत्युक्त्वा मस्तके मालां करं पुत्रस्य सन्ददौ ।।५७॥ मोबयामास सर्वाश्व विदायें प्रददौ तदा ॥७६॥ भाह संशृण्वतां सर्वभूपानां संसदि बयष्वनि च यन्त्राणां श्रावयामास चक्रराट् । भवतो सर्वभूपानां मूर्धन्योऽयं मया कृतः ॥५८॥ सायं स्यानि मोदार्थे भूमतोऽप्सरसो व्यधुः ॥७७|| मुकुन्दविक्रमो राजेवर कराऽर्बकः। गायनानि च गन्धर्वाः कवयः कविता व्यधुः। चक्र रक्षार्थ दीयतेऽस्य वै॥५९|| एभ्योऽपि उपपर्योऽसौ ददौ तोषाय सद्धनम् ।।७८॥ अशासने स्थिता ये स्युस्तेषां निबहणं त्विदम् । विशभमुस्ततो रात्रौ सर्वे राधा प्रबादयः । इत्युक्त्वा भीकृष्णनारायणश्चक्र ददौ महत् ॥६॥ प्रातर्बजागरुः श्रत्वा मंगलानि शुमानि ॥७९॥ ददुः ॥५२॥ नृपः। ददू ददुः ॥५५॥ सम्राट सुदर्शनं मम ·३१८ * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता वै॥१९॥ निः सह । सहा महीमाना ययुननान् देशान् लोकान् सुखान्विताः । ग्रामदेव्यो वनदेव्यो रक्षन्ति तत्प्रजाः सदा। मुक्त्वा विधाय पानानि चाशीर्वादपरायणाः ||८०॥ दैत्यदानवरक्षासि सत्त्वभाव गतानि अथाऽनादिकृष्णनारायणः श्रीपुरुषोत्तमः। तामस्यः सम्पदो याश्च गताः सात्त्विकतां तदा । নিল্য यमलाँच स्वस्वमातामहादिभिः ||८|| विषसाशिप्रजाश्चास्य देवगृहान्वितगृहाः ॥१०॥ सह गन्तुं तदाशा वै चकार बहुपूजितान् । बद्रिक सर्वथा भक्तिः प्रावर्तत समन्ततः । श्वशुराश्च तथा चाऽन्ये प्रसना बहुमानिताः ॥८॥ हरेः पुत्रस्य राज्ये वै मोक्षदा सम्पदावहाः ॥१०१॥ ययुर्नजान् प्रदेशाँच विमानव स्वस्वप्रदेशॉश्च ययुबै मानितास्तदा ।।८।। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसहितायां चतुर्थ तिष्यसन्ताने दिलावरी राजधान्या मुकुन्दविक्रमस्य राज्या- भयाऽनादिकृष्णनारायणः स्वीयजनः मिपेकोत्सवादिनिरूपणनामैकादशाधिक- पुत्राय शिक्षणं दत्वा ययौ कुंकुमवापिकाम् ||८४|| शततमोऽध्यायः ॥ १११ ॥ स्वपल्यादिसमेतश्च स्वीयकुटुम्बयुक तथा। लोमशायद सहितो ययावश्वसरोभुवम् ॥८५॥ श्रीनरनारायण उवाच- बद्रिके भगवत्पुत्रश्वामिषितो नृपासने। शृणु बद्रीप्रिये देवि भुकुन्दविक्रमो नृपः। शास पृथिवीं दीपों दशसाहसयोजनाम् ॥८६॥ क्षीरोदपुन्या लक्षम्यास्तु मुताय मन्त्रिणे तदा ॥१॥ करदीकृतम्पालो भगवदलमाश्रितः। वासुदेवाय राज्यस्य धुरं निहितुं सदा । वैष्णवीं पृथिवीं सर्वो चकार धर्मशासनः ॥८७॥ आज्ञाप्य निर्थयौ पृथ्वी वीक्षित परितस्तदा ॥२॥ नाऽस्य राज्ये अनावृष्टिमिक्षं दुष्टपीडनम् । विमानेन ययाँ प्राक् तु तुहीनाद्रीन तथोत्तरान् । रोगा नैवाऽकालमृत्युन वैधव्यमित्यपि ॥८८॥ कुरुन् किम्पुरुष चापि केतुमालमिलावृतम् ॥३॥ न शाव्यं न च पैशुन्यं कापश्यं न प्रबास्वपि । पूर्वदेशान् दक्षिणाँच पश्चिमान् भूप्रदेशकान् । न हिंसा नापि चौर्य च प्रसल हरणं न च ॥८९॥ सर्वत्र भूपवर्या ये तिष्ठन्ति तं तु भावतः ॥४॥ नैव वसतिद्वाराणां पिधान विद्यते चः सम्मानमध्यं च पूजां सम्राट् सुसनिभाम् । उद्घाटितकपाटा तदा वसतयः सदा ॥९॥ करान् ददुश्च ते सर्वे यथायोग्यान् स्वभूमतं ॥५॥ वाग्बन्धे न व्यभिचार प्रतिशाभंग एव न । एकचक्र महाराज्य दशसाहस्रायोजनम् । वृद्धामिवादनं नित्य पञ्चमखप्रवर्तनम् ॥११॥ वीक्ष्याऽऽगस्य यमी मावा दिलावों स्थिरोऽभवत् ॥ ६॥ पशामिता पनं नित्यनादादि कर्म वै सताम् । कोटिपराधरवानि राजदचानि चाउनयत् । विप्राणां वेदघोषाश्च प्रामे प्रामे स्थले स्थले ॥१२॥ तानि सर्वाणि च वासुदेवसात्कृत्य वै ततः ॥७॥ गाव: पातिमत्यपराः स्त्रियः। स्वयं व्रत प्रसंग्राह संदेवात्मनिवदनम् । सत्या साध्यश्च सन्तश्च गृहस्था अपि सर्वदा ॥९॥ सर्वदा भगवद्भक्तिमयं पदीयुतो नृपः ॥८॥ यममार्गस्थिता नारायणध्यानपरायणाः । रम्ये कारयित्वा सुगहरम् । फलन्ति च तदा कल्पवालिका इव बुद्धयः ॥१४॥ प्ररक्ष्य पितृभगवत्प्रतिमा तत्र कानकीम् ॥ ९॥ कृष्णाषितानि शस्त्राणि दिन्यविग्रहवन्ति अनादिश्रीकृष्णनारायणाख्या शोभनां शुभाम्। प्रवर्तन्ते तु दण्डाथै गत्वा दुष्ट स्वयं वदा ॥९५॥ सर्वदा सर्वथा तस्याः सेवापरोऽभवन्नृपः ॥१०॥ देशान्तरे प्रयास्तारः शहारूपा मटास्तदा। बटाधक सुवल्कलाव्या करमालाधरस्तथा । कारागारस्य नैरव्ये तदाऽभवत् समन्ततः ॥९६|| सुसाधुवेषोऽन्ततिमूर्तिथ्यानादिमानसः ॥११॥ अमयः सीममागस्या रक्षन्त्यस्य सुराष्ट्रकम्। बद्रि! योगियलिंब मुक्किंगा। मन्बयो मूर्तिमन्तम दुर्गनिर्वाहकारिणः ॥९७॥ सर्वः कर्मकलापमा कृतस्तेन हरे कृते ॥१२॥ अस्याऽध्यरेषु वै वेवाः साक्षादायान्ति शामिणा । पृथ्वीतत्त्वं देहगं च कृतं हर्ययमेव तत् । संहिता पार्षदा मुक्ता बरा हल्लमोबनाः ॥९८॥ असतवं च देहस्थ कृतं हमित्यपि ॥१३॥ तदा। वे सार कामदुधा यमुनायास्तटे बभूव सर्वदा

·*विष्यसन्तान
वद्धितत्त्व शरीरस्थं कृत
हर्यर्थमन्वहम् । सक्थ्नोच बघयोः पुष्टिीतूनां क्लप्तिरित्यपि ।
वायुतत्त्वं देहग कृतं इयर्थमुत्तमम् ॥१४॥ मोजनं पानमास्वादश्वास्य कृष्णकृतेऽभवन् ॥३३॥
व्योमतत्त्वं च देहस्थं कृतं हर्यर्थमम्बरम् । देहसंशोधन
भूषावेषभंगारमार्जनम् ।
शब्दः स्पों रसो रूपं गन्धो हर्यर्थमित्यमी ॥१५॥ द्रवद्रव्यप्रदानं सर्व
कृष्णा पर्थमस्य वै॥३४॥
पादौ प्रदक्षिणं कर्तुं योजितौ श्रीहरेस्तथा । रोम्णां स्नेहोदमचापि तथेन्द्रियप्रमोटनम् ।
हस्तौ कृष्णस्य सेवायां सर्वथा योजितौ सदा ॥१६॥ कृष्णप्रमोदप्रीत्यर्थ राशस्तस्याऽभवत् सदा ॥३५॥
वाणी कृष्णस्य कीती च व्यापारिता स्तवादिषु । आदान गमनं तृतिस्तपः संयम उस्थितिः।
पायूपस्येन्द्रिये तेन कृते शीले च संयमे ॥१७॥ आलस्यं सरणं रोधः सर्वमस्य हरेः कृते ॥३६॥
नेत्रे
योजितेऽनादिकृष्णरूपादिदर्शने । मुष्टि
प्रसूतिरस्याप्यचलियनुलिविस्तः ।
भोत्रे कृते हरे शन्दग्रहणे नियमान्विते ॥१८॥ फणाप्रसार एवापि सर्वमस्य हरे कृते ॥३७॥
त्वन्नित्यं स्थापिता कृष्णसम्बन्धिवस्तुयोगिनी। नखनिकृन्तनं रोमनिकन्सनं
कम्पनम् ।
रसना
कृष्णनैवेद्यरसमात्रामिवर्तिनी ॥१९॥
नर्तनं गायनं मावा धावनं च हरेः कृते ॥३८॥
प्राणं कृष्णस्य सुरमेहे सदा विनिर्मितम् । चाश्चल्यं च मुनित्वं बहिरान्तखर्तनम् ।
प्राणान् सर्वान् बपगर्मान् चक्रे कृष्णार्थनीवनः ॥२०॥ उद्गारश्चापि हिका च व्याचत्वं च हरे कृते ||३९||
मस्तकं नमने चक्रे योनितं श्रीहरे सदा। अक्रियत्वं सक्रियत्वं व्यापारा
वर्मणस्तथा ।
चकार मगवत्स्वरालापगुणोदये ॥२१॥ सानं सन्या बपो होमः सर्वे तस्य हरेः कृते ||४०॥
हास्यं हरेः समीपे भ्रकटिं चके हरेः कृते । लेखन वाचन
पुष्पपत्राद्याधारण
तथा।
निमेषं भगवन्मिर्ष क्षुवनं नामसंगतम् ॥२२॥ पूजोपकरणाऽवाप्तिः सर्वमस्य
हरे
कृते ।।४१॥
ओष्ठयोमेलन
कृष्णप्रसादानादिलेहने।
यानवाहनयोगाच
नरनार्यभिमेलनम्।
बिहाया भ्रमण
चास्ये कृष्णप्रसादमार्गणे ॥२३॥ प्रबाप्रदर्शनं चापि
चापि सर्वमस्य हरेः कृते ||४२॥
वर्णस्थानानि सर्वाणि चक्रे कृष्णामिधाकृते ।
मन्त्रणाऽनुमतिः कायें कचित्कार्याऽवलोकनम् ।
ग्रीवां चक्रे हरेः सग्मिभूषितां चन्दनादिभिः ॥२४॥ निवृत्तिा सम्मतिर्वापि सर्वमस्य हरेः कृते ॥४३॥
बाप्रतिः स्पष्टमूल्य निद्रा मानसमूर्तये । देशावलोकन भेष्ठोत्सवाभिगमन
शुभम् ।
सुषुप्तिस्तुर्यरूपे च कृष्णार्थ तेन योबिता ॥२५॥ शोमा प्रवृत्तिरेवापि सर्वमस्य हरे कृते ॥४४॥
खर्जन मोडन देहलोडनं शयनं तथा।
राजोत्सवाः सैन्यशोमोत्सवा देवोत्सवास्तथा ।
आसनं गुण्ठनं संकोचनं चक्रे हरे कृते ॥२६॥ प्रतोत्सवाब दानानि सर्वमस्थ हरे कृते ॥४५॥
उत्तानं भूप्रतानं पार्वतानमधःस्थितिम् । यज्ञाः परोपकाराच न्याया दमाः प्रशिक्षणम् ।
स्वस्तिकाद्यासनमेदान् चक्रे कृष्णे प्रयोबितान् ॥२७॥ स्मृदयः सम्पदश्चापि सर्वमस्य हरो कृतं ॥४६||
दण्डवत् करणे नेत्रे करौ पादौ मनः शिरः । उदयास्तमयौ
मध्यान्ह संगवस्तथा।
वक्षधेत्यष्टकं चक्रे अलि कृष्णस्य
सनिषौ ॥२८॥ सन्ध्या वेला ब्राक्षकालो निया चास्थ हरे कृते ॥४७॥
मालिकाऽऽवर्तने सहुलीयके सुयोबिताः। ऋतपश्चोष्ण्यशैत्यादि
वृष्टयधातपास्तथा ।
इस्ततलेऽष्टयुक्त चक्रेऽहणे हरेः स वै ॥२९॥ वानं धर्माऽमिसंज्वालाप्राकट्यं च हरेः कृते ॥४८॥
प्रकोष्ठयोः क्रियाः कफोणिकयोध क्रियास्तथा । सत्कार: स्वागत चार्थे
मधुपर्क: सुगन्धनम् ।
स्कन्धयोध क्रियाबके कृष्णकार्यविधापने ॥३०॥ सम्मानं च महीमानागमबाऽस्य हरेः कृते ॥४९॥
नितम्बयोध पृष्ठस्योदरस्य नल्योः
क्रिया।
आयव्ययौ च कृष्णार्थों कोधाः कृष्णार्थकास्तथा ।
नाडीनां वायुसम्बाभिके कृष्णक्रियायुताः ॥३१॥ दासा दात्यो भुल्यवर्गाः सर्वे इष्णकतेऽस्य वै ॥५०॥
हृदयस्य धमनीवं चक्रे कृष्णक्रियान्वितम् । संकल्पो मननं बोधचिन्तन तृप्तिरित्यपि।
रोम्णां वलीनामस्तित्वं सर्व कृष्णार्थमस्य वै ॥३२॥ च्यानं च भवनं प्रत्यमिशानं स्मरणं धृतिः ॥५१॥

·३२० भीलक्ष्मीनारायणसंहिता * वै। कृते । कृते। चा भक्तिः प्रीतिः स्थितिर्मानं सर्वमस्य हरेः कृते । ग्रामे ग्रामे मध्यभूमौ कृष्णनागयणस्य आत्मसंवेदन चात्मभोगः साक्षात्स्ववृत्तिता ॥५२॥ मन्दिरं वर्तत श्रेष्ठं पत्तने पत्तनेऽपि च॥७॥ निजानन्दश्च सन्तोषः सर्वमस्य हरेः प्रातः सायं हरेलक्ष्मीस्वामिनश्च प्रपूबनम् । एकान्तसेवनं चापि श्वसने जीवनं रतिः॥५३॥ नीराजनानि जायन्त घण्टादिनादनान्यपि ॥७२॥ आहारथोपवासश्च सर्वमस्य हरे स्तुतयः सम्प्रवर्तन्त गीतयः कीर्तनान्यपि। आत्मनो देहवासश्च तथा वस्त्रादिधारणम् ॥५४॥ नैवेद्यानि प्रदीयन्त ताम्बूलानि जलानि च ॥७३॥ गहरे च गृहे वासो वृक्षेऽस्यापि हरेः कृते । प्रसादाश्र प्रभुज्यन्ते पीयनेऽमृतवारि निमालयति যী चात्मन्यात्मानमच्युतम् ||२५|| बद्रिके प्रत्यहं प्रामे ग्रामे सायं कथाः शुमाः ||४|| सर्ववस्तूषु सर्वत्र निभाल्यति माधवम् । लक्ष्मीनारायणसंहिताया भवन्ति भूतले। ऋषयो मुनयो देवास्तीर्थानि मूर्तिमन्ति च ॥५६॥ एवं वै वैष्णवी भूमिर्जाता मुकुन्द्रतन्मयी ॥७॥ तदाश्रयं समागत्य दृष्ट्वा प्रयान्ति नित्यशः। मुकुन्दविक्रमो राजा तापमो नित्यमेव च । सत्यव साधवः साध्व्यो योगिन्यो योगिनस्तथा ॥५॥ मातरुत्थाय कृष्णस्य कगति ध्यानमन्वहम् ||६|| विरका ब्रासंसक्ता प्रासंसका शानिनो ध्यानिनस्तथा। स्नात्वा पितृगणेभ्यश्च तर्पणं प्रकरोति परितस्तस्य तिष्ठन्ति दिव्याश्रमस्य सीमसु ॥५८॥ सूर्याराधनमेवाऽपि सन्ध्यावन्दनमित्यपि ॥७७॥ कुष्मकथाः प्रवर्तन्तऽनुवेलं चाध्वरा जपाः। हरे पूजा प्रतिमायां करोति लग्नमानसः। वेदघोषाः कीर्तनानि प्रवर्तन्तेऽस्य चाश्रमे ॥५॥ आवाहन स्वर्णसिंहासने कृत्वा ततः परम् ॥७८॥ अभिषेका देवपूजा बलयो भोजनानि पाथमध्य ममचिमनीयक ददात्यपि। चरवो देवकार्याणि नीराबनानि चाभितः॥६०॥ दन्तधावनमेवापि शौचजलं ददात्यपि ॥७९॥ सुघण्टामल्लरीनादाः प्रवर्तन्तऽमितोऽस्य च। इस्तपादादिशचर्य मृदं चूर्ण ददात्यपि। शंखनादा जयनादाः कृष्णकृष्णेतिघोषणाः ॥६॥ गण्डूषार्थ पात्रमान प्रकरोत्यपि ||८०॥ अपि सिंहा मृगाः सवाः पक्षिणः पशवस्तथा । মুনী मुगन्धिभृत्तेलमा ददात्यपि। कोटाश्वेताः पतंगाश्च वदन्ति ब्रझगायनम् ॥१२॥ असारं रससारं रससारं ददाति मर्दन बपि ॥८॥ यादांसि भूमिगतस्या वृक्षकोटरवासिनः। चन्दन च मुगन्धं च ददाति पञ्चगव्यकम् । त्वावासाः पनवासाश्च वदन्ति ब्रह्मशाश्वतम् ॥६॥ दुग्धं दषि घृतं चौद्रं शर्कगं तीर्थवापि ॥८२|| वृक्षाब वलिकाश्चापि स्मरन्ति ब्रह्म शाश्वतम्। अभिषेक कारयित्वा मार्जन प्रकरोस्यपि। प्रतिशब्दैश्च गर्नन्ति पर्वता गर्तिका जसाः॥६४|| वस्त्रदान विभूषाणामर्पण करोत्यपि ॥८३॥ एवमस्याऽभवद्रकिा कृष्णनारायणे शृङ्गारे विविध विविध सर्व करोति कृष्णवमणि। बद्रिक नृपतेर्योगात् प्रजाः सर्वा नराः त्रियः ॥६५॥ कशप्रसाधनं तेलपदान पुष्पयोजनम् ॥८४॥ वैष्णव्यः सर्वथा दिव्या सजायन्त भुक्तले। नेत्रयो। कजलं भाले तिलकं चन्द्रकं शुमम् । प्रसादं पितरमापि लभन्ते देवता प्रहाः ॥६६॥ कस्तत्रिकां चन्दनं च मालिकां रनमालिकाम् ॥८५॥ पूजां लभन्ते घुसदो हरिः सर्वत्र पूज्यते । हारान् तुलसीपत्राणि तथा यशोपवीतकम्। मानवे मानवे कण्ठी अपमालाऽस्य वर्तते ॥६७॥ अक्षतान् कुकुम चापि गुलाई प्रददात्यपि ॥८६॥ मानवे मानवे मूर्तिनारायणस्य वर्तते । अबीलं चोत्तरगन्ध गुच्छ रंगादिरञ्जनम् । मामे ग्रामे मखबाऽपि वैश्वदेवः प्रतिदिधम् ॥६८॥ धूपं दीपं च नैवेद्यं फलं ताम्बूलकं जलम् ॥८॥ गोपुरे गोपुरे कृष्णमूर्तिगोग्रासयोमना। करोदर्तनक चापि ददाति ततः नार्या नार्या विषासु कृष्णामिधानमस्स्यपि ॥३९॥ शय्या सुम्योभनां सोपस्कारसहिता तथा ॥८॥ यो । हरेनाम सर्वेषपस्करेष्वपि । प्रेखो ददाति मावेन व्यवनं पषनप्रदम् । म मापणे.. मूर्तिनारायणस वर्तते ॥७॥ छत्रं सुचामरे यष्ठिः पत्त्राणे मुकुटादिकम् ।।८९॥ सदा।

·* तिष्यसन्तानः ३२१ ते यानं च वाहनं चापि भ्रमणं गृहखेलनम् । भियाः पुत्रो रासकृष्णश्योपप्रधानकोऽभवत् । मध्याहे भोजनं चापि ददाति श्रीविष्णसिने ॥९०॥ प्रज्ञापुत्रो ब्रमप्रभुः सैनापत्यमरक्षयत् ।। ३ ।। पादर्सवाहनं चापि विश्रामं शयने शुमे । पभावतीसुतोऽनन्तः कारागाराऽधिपोऽभवत् । उत्थान प्रमणं सायं महोद्याने ददात्यपि ॥९॥ ललितायाः सुतो लालेश्वरो राष्ट्राधिपोऽभवत् ॥ ४ ॥ खेलनं चापि सन्ध्यायामारात्रिकं करोति च। जयाया विजयः पुत्रशोपमन्त्री तदाऽभवत्। स्तवन पूजनं चापि भोजनं पावसार्पणम् ।।९।। माणिक्या: कौन्तुभमणिावप्रटोऽभवत् तदा ॥ ५ ॥ जलापंण मुखवाम शयनं ददात्यपि । कमलाया पनाम: समाध्यक्षोऽभवत् सदा। अंगानां मर्दनं चापि करोति सुखबरे॥९॥ रमामुतो रामसाक्षी विद्याधिकारवानभूत् ॥ ६॥ प्रदक्षिणं दण्डवच्छ सेवन विविध तथा । राधात्मयो रायकेशी कोशाध्यक्षोऽमवत्चदा। कथायाः श्रवणं कृष्णकीर्तनं स्मरणं हरे ॥९४|| नारायण्या नरदेवश्योपसैन्याधिपोऽभवत् ॥ ७ ॥ दास्यं चास्मार्पणं चापि करोति कृष्णतोषणम् । ब्राझया सुलो ब्रह्मरातो राजपुरोहितोऽभवत् । एवं कर्मकला श्रीशार्थ मुकुन्दविक्रमः ॥१५॥ मागवत्याः सुतो भर्गो यशकार्यकरोऽभवत् ॥८॥ करोति सर्वदा बद्रि ऊर्जबलाद्या ये चाऽन्ये खण्डपालाय तेऽभवन् । नारायणपरायणः। तद्भार्या च सती मुक्तिबालेश्वरी विरागिणी ॥९॥ द्वादशोर्वशतानां तु पुत्रास्ते वै यथायथम् ।। ९ ।। वैष्णवी पतिवत् सर्वाः क्रिया कृष्णार्थसंभृताः । इयुक्तव्यवसायेषु योजितास्तेऽभस्तदा। करोति पतिसेवाव्या श्रीकृष्णार्पितमानसा ॥९७॥ एवं राज्य महानन्दप्रदं चाऽभूत्तदाऽमितः ॥१०॥ देहनिर्वाहयोग्यं यत् सर्वे कृष्णार्थमेव तत् । बदरि! सुतस्तन बादरायणसंज्ञका। पतिसेवोपयोग्य यत् सर्व कृष्णार्थमेव तत् ||९८॥ शानदो दानदवासीद् दक्षिणादिप्रदायकः ॥११॥ इत्येवं बद्रिके तेन मुकुन्दविक्रमेण वै। प्रबाश्च शानमासाय विदेशा इव चाऽमवन्। अर्पित श्रीहरी दिव्यादिव्याचरणमात्मनः ॥९९|| साक्षाप्रमोशनिवत्यो यानार्थमश्वसारसम् ॥१२॥ वैकुण्ठमपरं भूमौ गोलोकधापर: द्रष्टुं नारायणं कृष्णं चायान्ति यान्ति वै मुहुः । कृतस्तेन हरेभक्याऽवतारित इवोचमः ॥२०॥ अश्वपट्टसरतीय तीर्थोचमोत्तमोत्तमम् ॥१३॥ गृहे गृहे चमत्कागः प्रजायन्ते नवा नवाः । व्यजायत हरेर्वासादाक्षरं क्षेत्रमुत्तमम् । साक्षात् कृष्णहरिभक्त्या भकष्टी प्रयाति च ॥१०॥ थागत्य महामताः कृष्णनारायणस्य तु॥१४॥ अनेक ब्रह्मवेत्तारो बीवा नायौँ नरास्तदा । प्रयान्ति चाऽक्षरं धाम परमं दिव्यमवृतम् । प्रयान्ति परम धाम श्रीहरे परमात्मनः ||१०२॥ केचित् समाधिमासाथ गत्वा चायान्ति तत् पुनः ॥१५॥ एवं तत्परम मुकुन्दविक्रमे वर्णयन्ति हरैर्धामांऽक्षर तृपे। सत्ययुगस्तत्र पदम्। अवर्ततान्धिपर्यन्त देवमानवसदृशः ॥१०॥ श्रुत्वां श्रुत्वाऽपरे लोका मोदन्ते सात्वतोचमाः ॥१६॥ प्रशंसन्ति हरेर्धामाऽक्षरं तत्परम पदम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितार्या चतुर्थे तिव्यसन्ताने गोलोकाचापि वैकुण्ठादुत्तम परमं पदम् ॥२७॥ मुकुन्दविक्रमस्य राछो भगवत्परायणतादिवर्णननामा यौता: श्रीहरेः पल्यो मुक्तानिकात्मिकाः सदा । द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११२ ॥ विराजन्तेऽनादिकृष्णनारायणस्म सेविकाः॥१८॥ श्रुत्वैवं बद्रिके शंसां मिशासा कृष्णयोषिताम् । श्रीनरनारायण उवाच- उत्पी वीक्षितुं दिव्यं धामाक्षरं सुखास्पदम् ॥१९॥ भय भीमगवान् बद्रि बद्रि कृष्णनारायणः प्रभुः। शाश्वतं ब्रह्मलोकं तं दिव्यं स्वस्वषिराबितम् । वर्तते कुंकुमवाप्यां सर्वसौख्यपदस्तदा ॥ १॥ अथाऽर्थनां तु ता नायकस्वामिपति प्रति ॥२०॥ वासुदेवसहायाय पुत्रारतेन परेऽपि शाश्वतस्याक्षरधाम्नो छोकितुं दिग्बसम्पदः। प्रेषिवा रामपुय्यर्थ कलाशामविशारदा ॥२॥ हरि 'प्राह वदा स्त्रीभ्यो न द्रष्टव्यं तवाना ॥२१॥ शितौ। .

·३२२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * हरे ॥४२॥ वरम् । यस्य वै दर्शने तत्र स्थातुं मनः प्रजायते । पुनरत्वमत्र चानेतुं समर्थोऽसि महाप्रभो। पुनरागमने नैव मतिभवति देहिनाम् ॥२२॥ आनेतव्याः प्रियाः सर्वाः पूरयित्वा मनोरथान् ॥३९॥ मदामाऽऽन्यधामानि निस्तेबांसि विभान्ति वै। अथाऽन्याः कोट्यर्बुदाब्जान्यपि चक्रुस्तयाऽर्थनाम् । ईश्वराणां निलयास्तु भासन्ते निरया इव ॥२३॥ प्रदर्शय प्रमो स्वामिन् घामाऽक्षरे पर तव ॥४०॥ अक्षरस्य मम घाम्रो रसे पीते ततस्त्विह । सर्वा वयं समिच्छामो वीक्षितुं धाम चाऽक्षरम् । पानं निम्स्वादेव स्यान्मायामय रसक्षयम् ॥२४॥ सर्वसंकल्पितं स्वामिन् पूरयितुं स्ववाच्छया ॥४१॥ अक्षरस्य मम पाम्रो मिष्टाने भक्षिते विह। समर्थोऽसि पुनश्चाऽत्राऽनेतुं शकोऽसि सर्वथा । भोजनं स्वादहीनं स्यान्मायामयं रसक्षयम् ॥२५॥ तस्माद्धामाक्षर नज प्रदर्शय पते अक्षरस्य सुगन्धे तु गृहीतेऽत्र एहीतेऽत्र तु सौरमः। न्यकार एव दुर्गन्धरूपः स्यान्मायिकः खलु ॥२६॥ श्रीनरनारायण उवाच- अक्षरस्याऽऽस्वादिवे पायसे कामधेनु । इत्येवं बद्रिके सर्वा ब्रह्मप्रियाश्च योषिता। मायामयानि दुग्धानि भवन्ति नीरसानि वै ॥२७॥ सम्प्रार्थना तीवामशाभ्यामनिवर्तिनीम् ॥४३॥ अक्षरस्थ फलपुष्पायलंकारे तु वीक्षिते। हरिविशय भावं निजेन्कयोस्थितं तदा। भुक्त सत्पत्र पुष्पादि क्लेदवत् संभवन्ति वै ॥२८॥ विस्तारं चापि संहतु स्वयं चेयेप तन्मिषात् ||४|| तत्यसम्पदा भोगे मोगाथात्र पुरीषवत् । तथाऽस्त्वोमिति ताः प्राह भगवान् सर्वभावनः । तत्रत्यानां विभूतीनां वीक्षणेऽन्यत् कुरूपवत् ।।२९॥ वाश्च सर्वाः प्रसन्नाश्च जाता वीक्षितुमधरम् ॥४५॥ कुष्ठवजायते पत्न्यस्तस्मान वीक्षणं बद्रिके भगवान् सर्वाः प्राह सज्जा भवन्विति । इदानीं वै भवतीनां प्रमन्ये तु विरागात् ॥३०॥ कोट्य दाऽआपल्यस्ताः अत्वाऽऽक्षा स्वामिनः शुभाम् ॥४६|| रह लोके निवासे वद् विघ्नकर्तृ भविष्यति । सवेषभूषाभंगाराः खेष्टोपकरणान्विताः। आयुषोऽन्ते दिव्यधाम द्रष्टव्य नाऽधुना भता ॥३१॥ अत्युत्साहमरा नार्यः सज्जास्तूर्णं तदाऽभवन् ॥४७॥ इत्येवं बोषिताः पल्यो नोचुनारायणं प्रति । अमूल्याम्बरधारिण्यः कविषातिशोभनाः । किन्तु तीव्रतमा तास दिक्षा संन्यबायत ॥३२॥ स्वर्णरकमणीन्द्राव्यहारभूषाद्यलंकृताः ॥४८॥ कीहक्यो वै वयं तत्र वय॑माना तु योगिभिः । तेजोऽमिवर्षिता दिव्या युवत्यो नेकरंगिकाः। मवामन हरिस्तत्र कोहग भवेत् प्रसुन्दरः ॥३॥ सबा बुतं वीक्षितुं चाऽश धामाऽभवन् मुदा ॥४९॥ यावत् वयं न पश्यामस्वावच्छान्तिनं वै मता। मिथर प्रमोदवचनान्यब्रुवन् मेहसंभूताः। दिदृक्षायाश्च वै नित्यं प्राबल्यं संप्रवर्धते ॥३४॥ आल्यो नायेन कृष्णेन सनाथा वै वयं सदा ॥५०॥ विचार्यत्यं दिनेऽन्यस्मिन् प्राः पावती प्रियाम् । कान्तेन कृपयाऽस्मभ्यो दर्शितं क्षितिमण्डलम् । भगिनि श्रीहरी पनि प्रिये मान्या मवाऽसि वै ॥३५॥ स्वर्गानि सर्वाणि पातालान्यप्यशेषतः ॥५॥ भवत्या संप्रार्थनीयोऽस्मस्पतिः पक्षमा दर्शितानीश्वराणां गृहाणि विविधान्यपि। धामदर्शनलामाथे पालयिष्यति ॥३६॥ सहित समस्ता नो दर्शिता परमात्मना ।।१२।। श्रीनरनारायण उवाच- वैकुण्ठं चापि गोलोको घामाऽव्याकृतमित्यपि । ममृतं श्रीपुरं भेष्ट भेष्ठ दर्शितानि दयाचना ॥५३॥ सपनीमिस्तु सर्वामि प्रेरिता माधवी प्रिया। परं धामाऽक्षरं तस्य स्वामिनः सर्वतोऽधिकम् । प्रार्थयामास तबामदर्शनार्थ खवलमम् ॥३७॥ द्रल्यामोऽय महामाग्यवत्या स्मोऽत्र हरेः प्रिया ॥४॥ भीपमाषतीप्रिया प्रोषाच- ना न्याय ताहणं भाग्यं यदस्माकं प्रवर्तते । मूलं यहं स्वामिनो नो द्रक्ष्यामः शाश्वतं पदम् ॥५५॥ परमप्रिय नाथ त्वं दगालो नियोषिता। भुतयोऽपि न पश्यन्ति न पश्यन्त्यपि योगिनः । मलामा सर्वात वं मां कुरु ॥३८॥ देवा नैव पश्यन्ति तद् द्रल्यामो हरे पदम् ॥५६॥ च ·* तिष्यसन्तानः ३२३ वर्णनम् । ययुः। प्रमुः। यदा भगवानस्मदने किरोति कुंकमवापिकाक्षेत्र क्षणं शून्यमिवाऽमवत् । मवतीनां स्वरूपाणि सन्त्यक्षरे परे पदे ॥५७॥ विमानेषु स्थिताः सर्वनारीनरादिकोटयः ॥६॥ दिव्यातिदिव्यदिव्यानि स्वरूपाणि स्वयोषिताम् । पुन शंखनादोऽभूत् कृष्णनारायणस्य तानि रूपाणि चाऽस्माकं द्रक्ष्यामोऽद्य कृपालवात् ॥२८॥ न कविच्छिष्यते पृथ्ख्यां धामविगमिषार्थवान् ॥७७॥ दिव्य स्वस्वामिनं चाऽऽल्यो द्रश्यामस्वत्र संस्थितम् । अय कृष्णबकाराऽपि शंखनाद तृतीयकम्। असंख्यमुक्ततुष्ट चाऽसंख्याऽवतारधारिणम् ॥५९॥ विमानानि वदा भीमलोमशेनाऽन्वितानि वै ॥७८|| अनन्तदिव्यवामामिः सेवितं स्वामिनं हरिम् । असवरन् व्योममार्गे क्षणादहश्यतां ययुः। अनादिश्रीकृष्णनारायणं द्रक्याम उत्तमम् ॥६०॥ विमिद्य ससनाकानि वयाऽटावरणान्यपि ॥७९॥ भोश्यामो दिव्यभोगाँध वत्स्याम यथेप्सितम् । ईश्वराणा घामान्युग्लंघ्याऽक्षरपदं स्यामहे महानन्दप्रदेन परमात्मना ॥६॥ अक्षरस्य तदा शारदीपर्णिमातियो ॥८॥ उद्यानानि समस्तानि मन्दिराणि शुमानि च। बेगवन्ति विमानानि मध्याहे वधरं ययुः । ब्रह्माहदान् ब्रझनदीक्ष्यामः परमात्मनः ॥६॥ ब्रमहदे हरिस सर्वान् लापयित्वा विमानगान् ॥८॥ दिव्यसिंहासनादीनि दिव्यसंसदस्यलानि नरामारी समस्वाध कृत्वा उद्योग्यविग्रहान् । दिव्यरासविहाराच द्रक्ष्यामः कृपया हरे॥६३॥ दिव्यान् दिव्यवस्पाँच प्रसदेहान् समस्तकान् ॥८॥ दिव्यसुधाः प्रपास्यामो वेत्स्यामो निवसम्पदः। भवराऽमरसहशरूपाविवस्वरूपिणः अस्यामो मिष्टभोज्यानि श्रीहरेझधामनि ॥६॥ शाश्वतान् चैकतत्त्वान्यान् सचिदानन्दविग्रहान् ॥८३॥ इत्येवं बदमानास्ता ब्रमप्रिया हरिप्रिया। घामयोग्यवसिदिगुणशक्तिसमन्वितान् कृष्णप्रियाच ता. पन्न्यः सखास्तदाऽभवन् द्रुतम् ॥६५॥ कृत्वाऽवस्थाप्य च च पुनर्विमानेषु समस्तकान् ।।८४|| बद्रिकेऽनादिकृष्णश्रीनारायण समुत्सुकः। ययावग्रे हरिः स्वामी नैकरूपधरा सरमार मुक्तवृन्दानि तदा स्वाऽक्षरधामतः॥६६॥ सर्वामीत्वा सहवाऽये परमाक्षरधामनि ॥८॥ आययुर्दिव्यरूपाच दिव्याऽसंख्यषिमानगाः। अथापि बद्रिके दिव्यापारतेजोऽभिसम्पदम् । दिव्यविमानिनवापि दिव्यविमानवाहकाः ॥६७॥ आक्षरं व्योम संवीक्स क्षणं ते स्तब्धतां गताः॥८६॥ आययुस्तार समाने सध्यावरणवर्जिताः। सदा श्रीमगॉस्तेषु मुक्तवाविश्य सत्वरम्। कुंकुमवापिकाक्षेत्रोऽम्बरे तेऽभवन् स्थिराः ॥३८॥ शक्तीनिंबा घामयोग्याः प्रददौ तेभ्य आक्षरीः ॥८७॥ पुष्पाणां दिव्यगन्धानां चक्र: कृष्णे प्रवर्षणम् । अथाबय महत्मासाः किमेतत् पुरुषा वयम् । वादयामासुरत्यर्थ दिव्यवाद्यानि वे तदा ॥६९॥ नारीत्वं विगत सर्वमभवामो नरोतमाः ॥८८॥ देवाचा दर्शन कर्तुमाययुधुनिवासिनः। पुरुषोचमपाः स्वस्वामिरूपान सर्वथा। कृष्णनारायणवाशापयामास निअप्रिया ||७०॥ भवामोऽत्र किमेत महावर्गमिदं लिह ।।८९॥ मावरं पितरं चापि दासान् दासीब वै तदा । ब्रमप्रियादिकमुक्ता परमेश्वरम् । ऋषीन् महर्षीन् साधूम साध्वीय सेवकॉस्तथा ॥७॥ किमत्र भगवाघोऽस्ति पुंस्त्वं तत्कारणं वद ॥९॥ यमानि सहस्थानि स्वापत्यानि तदाऽपि च। भत्ता तु बद्रिकेनादिकृष्णनारायणो हरिः। आरोद्धं च विमानेषु दिव्येषु क्रमशः खल्तु ॥७२॥ प्राह स्वीयांगकोटिम्या शृण्वन्तु मम चांजनाः ॥९॥ पल्या सर्वां निषेदुध दास्यो दासाथ बालकाः। माया या प्रकृतिः प्रोका मम शक्तिस्वरूपिणी । सेवकाः पितरौ चापि निषेवुस्तेषु चाम्बरे ॥७३॥ सा सधा कृष्णपनीष मया स्वस्मात् प्रकाश्चिता ॥९२॥ सत्यभ साभवथापि परीहारपरायणा। मुक्तरूपाऽतिस्माच्या मुक्तगन्धातिगन्धिनी। निषेदुस्ते विमानेषु मुक्ती सह बचान्तरे ॥४॥ मुकनभ्यातिलेण्याब्या चाकचिक्यातियोभना ।।९३॥ शंखनादोऽमवचूर्णे ततः सञ्चारबोधका। तन्वी सर्वलावष्णशेवधिः। न कविता काचिदपि शिष्यते भूतले यथा ॥७॥ सर्वावधर्माच्या दर्शनीयातिसुन्दरी ॥१४॥ सुवाग पेशा ·३२४ * श्रीलक्ष्मोनारायणसंहिता वै विचित्रां चञ्चल्यं तां च वीक्ष्य विसृज्य मांच के। सर्व मुक्ताः प्रसवन्तं गृढकामास्तथाहि माम् । मां स्वमन्दिरे ॥११४॥ मुक्ताः निग्धाः परब्रह्म मवा तो मत्स्वरूपिणीम् ||१५॥ यथेष्टरूपधारः सेवन्त दध्युरानचुरता सिपेविरे महेश्वरीम् । लीलामतां मम धाग्नि न जानन्त्यपरे मिथः। एवमपारसामध्योऽनन्तलीलादिगोच: राधिकायास्तु मक्ति चविशेषतः ॥१६॥ नवधा विदन्तो अतिसंहन चाऽऽश्लेपं ददामि ताम्ब उत्तमम् । मां तदाकृष्टाम्तन्मयास्नभवम्वदा । अथाऽहं मत्प्रभावं तं वात्वा मुक्तवशंकरम् ॥१७॥ इत्युक्त्या बद्रिक चाये विमानानि व्यनोदयत् ।।११६॥ कृष्णं रूपं समास्थाय नाऽपाऽसरं वदाऽक्षरात् । इतिश्रीलक्ष्मीनागयणीयरहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने गोलोकं वासयामास सदा तत्र स्थितोऽभवम् ॥ ८॥ श्रीहर्निजपल्यादीनां परमाऽक्षरनामाऽवलोकनप्रार्थना मूलरूपोऽक्षरे त्रैवाऽवस मुक्ताभिसवितः। स्वीकृत्य सर्वामिः सह कोविमानः परमाक्षर- तदाऽसकल्पयं चावाक्षरे 'धाम्नि परे मम ॥५॥ धामाभिगमनं, तब गुरु नास्वरूपेषु भर्वासां प्रकृतिर्वापि राधा या माणिकी लक्ष्मीरित्याप । परिवर्तन, ताजशासायाः समाधान ब्रहाप्रियाश्च वा कृष्णप्रिया हरिप्रियाश्च वा ॥१०॥ चत्यादिनिरूपणनामा त्रयोदशाधिक- ईशान्य श्रेश्वराण्यो वा मुक्तान्यो भक्तयोपिता। शततमोऽध्यायः ॥ ११३ ।। मन्मूः शक्तयो वापि चाऽवतारसियोऽपि वा ॥१०१॥ आगच्छेयुर्मम धाम्न्यक्षरे परमधामनि। श्रीनरनारायण उवाच- तदा नायाँ नरा भूत्वाऽनादिकृष्णस्वरूपिणः॥१०॥ बद्रिकेऽथ विमानानि यान्ति ब्रह्मदोत्तरम् । आविशेयुध तिष्ठेयुविहरयुर्ममाऽक्षरे । विमानस्था ब्रह्मागुक्ताः पश्यन्ति कौतुकान्विताः ॥ १॥ नान्ययेति नियमो वैमया शावलिका कृतः ॥१०॥ अक्षरससमुद्रं सहसयोजनायतम् । प्रकाशं नैव नारीण रूपमत्र प्रवर्तते। असंख्ययोजनदी व्रधानन्द'सप्रदम् ॥२॥ तदेवं भवतीनां वै मस्वरूपाणि चाऽक्षरे ||१०४॥ यद्रसारतत्र मुक्तानां शाश्वतानन्ददायकाः। प्रजातानि ततश्चात्र मदात्मकानि तथा व शाश्वततृप्तिपदा दिव्यमुधामयाः ॥३॥ सालोक्यसाप्टिंसारूप्यसामीप्यैकत्ववन्ति मयापि बहुवा ता राधाद्या मां समार्थयन् । यद्रसेषु च सामुद्रा मुक्ता बसन्त्यसंख्यकाः। अक्षरे निजरूपेण सेवितुं मां यथेष्टकम् ॥१०॥ दिव्यशाश्वतसम्मियानन्दमोगातिमादिनः रक्षधराः कृष्णरूपा मया ततोऽतिसेवार्थ प्रतिपत्रं वदामि । दिग्यकुण्डलशोमना। यथा दिव्यमुकुटकटकादिभिर्विभूषणयुताः पश्येयुर्नारीरूपं ममाऽक्षर ॥१०७॥ तथा रहः प्रसेवन्ता मन्दिरे मम सर्वदा। रसचारा व्योमचारा सचिदानन्दविग्रहाः। यथेष्टरूपमाषाय पनीरूपाणि तथा ।।१०८॥ यहरूपधारः सपक्षा: सकराध मुक्ता अपि प्रसेवन्तां चाऽप्रकाशं वयामिधा। यादसा रूपधारी विहंगमधारिणः । ततोऽक्षरे परे पनि चार प्रकाशगोचराः ॥१०॥ प्राखिस्पषारो रमाश्रीरूपधारिणः ॥७॥ सर्वे नरस्वरूपा वै . विचरन्त्रि विचरन्ति । मदामकाः। अनेकाम्बर्यसम्पूर्ण ब्रधारससमुद्रकम्। "अगोचराल ते सर्वे मदन्यानाचरा सदा ॥११॥ सदा ॥११॥ वीक्स विमानगामाने या पारं परं शुभम् ॥ ८॥ मदंगनाखरूमा मामुपासते मम निषा:। दिव्यसमस्तरखान्य दिव्यतोऽभिविस्तरम् । "तथा' भवन्तो मुक्काम पुर्मासः सन्ति गोधरा ॥१९॥ दिबहीवाचकामियां सर्दियाभनम् ॥९॥ मदन्यागोचर काले भवथ मनिया' अपि। कोटिकोटवर्कमावदिनोंकागहेम कोटिभिः। "भाषानिबेगेनोपावनान्यत्र मो. था ।।११२॥ कोटिविमानविभाममहाबादी सुशोभितम् ॥१०॥ या निमूदाब । प्रत्येकमाननाधरा। ..' असतवषिमानाना कोटियौविरावितम्। मा प्रसेवन्तो पिपाययम् ॥१॥ भाक्षरभूप्रदेणना रावमार्गामिसंगतम् ॥१॥ सर्वथा। मै . .

·विष्यसन्तानः ३२५ ते आगमैविंगमैश्चापि विमानानां प्रघोषितम् । मालतीचित्रपर्णाश्च कमलानि व्यलोकयन् । धामविमानयानानामवतारतलान्वितम् ॥१२॥ कल्पगुमानास्पतिकान् चिकुकान् मिष्टकर्टमात् ||३|| असंख्यमानसयन्त्रैर्वस्तुविनिमयान्वितम् सूर्यमुखान् चन्द्रढलान ब्रह्मपत्रान् रमारसान् । अपारमुक्तशालामिव्यवसायविराजितम् ॥१३॥ सुषाधारान्मघुनातान् कामपूरान् व्यलोकयन् ॥३२॥ आगवानां लेखशाला कोटिकोट्यमिराजितम् । पयोभूतान् मिष्टकुंमान् शार्करान् समलोकयन् । अवतारणचिन्हाव्यध्वजदीपाभिमासुरम् ॥१४॥ मिष्टमोहनकान् शैत्यगुमान् कर्पूरकानपि ॥३३॥ महादिव्यद्गुमोद्यानमहाराजिवनान्वितम् रतिस्वादान् मोदकणान् आमोदन व्यलोकयन् । द्वीपोपद्वीपशोभाब्यं महाबन्धसमीकृतम् ॥१५॥ प्रमौक्तिकान् रक्षगुच्छान् स्वर्णपुष्पान् हिरण्मयान् ॥३४॥ दिव्यसोपानसेवान्य दिव्यवेलाभियोभनम् । कानकान् राजतान् वृक्षान् दार्पगन् व्यलोकयन् । दिव्यावतारसंराबत्तीरहीरकमञ्जुलम् ॥१६॥ स्वर्णहारान् गन्धमालान् भूषाफलान् न्यलोकयन् ।।३।। विभामशालासंव्यासमसंख्यधामघामिनाम् चिदम्बरान् सत्प्रणादान् चिदानन्दगुमास्तथा । असंख्यनगरावासामिराम व्यलोकयन् ॥१७॥ दधिक्राव्णान् मुनिमोदान् श्रीद्रवानप्यलोकयन् ॥३६॥ एतादृशं परं तीरं प्राप्य शोमा समीक्ष्य च। सिद्धपादान्मनोवर्षान् चिन्तावल्लीन्यलोकयन् । आतिवाहिकमुक्तायैरचितारते विमानगाः ॥१८॥ अक्षय्यपत्रकान् चाज्यलताः प्रदीपपादपान् ॥३७॥ ययुरो मुदा व्याप्ता वनानि विल्लुलोकिरे। तक्रपुटान् मणियाखान् स्वर्णमूलान् व्यलोकयन् । दिव्यसुगन्धिपत्राणि मिष्टपीयूषवन्ति च ॥१९॥ कौकुमान् शीवचूर्णाध कजलिकान् व्यलोकयन् ||३८॥ नेत्राऽऽहादप्रदाऽरण्यान्यलोकयन् विमानगाः। आलककान् पिंगरसान् महीदीनान् महाक्षतान् । प्रफुल्लपुष्पवल्लयान्यदिव्यपुष्पितपादपान् ॥२०॥ निवारान् पूगकान् बातिफलान् मल्लिकालिकाः ॥३९॥ स्वबकाँस्तरुपण्डाँच दिव्यशोमान् व्यलोकयन् । सदापुष्पा नित्यफला ब्रह्मशिम्बी लोकयन् । यथेष्टरूपसम्पान् कायाविवर्तनप्रभून् ॥२२॥ श्रीफलान् श्रीदुमकॉधाऽऽ पाऽऽमलकान् जलपद्मकान् ।।४०॥ सर्वसिद्धिमयान् ब्रह्माऽऽपूरकान् द्रून् व्यलोकयन् । फलबनान् त्रिमूव प्रवालान् वालशिंग्रकान् । आक्षरीदिव्यभूमिस्थान् नैकरंगांऽगधोमनान् ॥२२॥ केशधारान् मृदुलेयान् गन्धसारान् सुशाल्मलान् ॥४१॥ सुधास्वादुफलाढ्याँश्च दिव्यान् दुमान् व्यलोकयन् । कार्पासकान् कुशेयकान् कलमान् देववित्रहान् । कन्दिमूलिदलिमुक्तान् शाखितन्तुमतो दुमान् ॥२३॥ चैतन्यफलिनश्चापि कमलानि 'व्यलोकयन् ॥४२॥ कदम्बकान् ब्रझदारून् पाटलान् पारिजातकान् । एवंविधान्यसंख्यानि महारण्यानि चाक्षरे। सर्बतरून् चम्पकॉथाऽयोकान् शृङ्गारपादपान् ॥२४॥ दिव्यमुक्तस्वरूपाणि कामरूपाणि सर्वथा ॥४३॥ तिलकान् बकुलान् लोमान् किंशुकान् खदिरांस्तथा । अनादिश्रीकृष्णनारायणाथै संस्थितानि वै। कुन्दान् सहसपनाँध केसरान् स्थलपथकान् ॥२५॥ कामगानि समस्तानि वनानि समलोकयन् ॥४४॥ चन्दनान् बदरान् जम्बीरकान् सुनवरंगकान् । तेबापत्राणि नालानि नालानि महोद्यानानि चामितः। कृष्णफलान् रामफलान् लक्ष्मीफलाँस्तयाऽमृतान् ॥२६॥ आरामांच तडागाँध सरितबाऽप्यलोकयन् ॥४५॥ श्वेतफळान् लिकुचाँध कदलान् नालिकेरकान् । वनोद्यानमयीं भूमि दशसाहस्रयोजनाम् । ख गन् खारिकाबापि दाडिमान् बम्वबीरकान् ॥२७॥ आयतां परितो व्यासां चाक्षरी समलोकयन् ॥४६॥ मिष्टनिम्बून् तिन्तिडीब पनसान् मधुकॉस्तथा । यासु मुका अनन्ता वै ब्रह्मरूपा वसन्त्यपि । थानानाम्रातकान् विवान् चिरविरुवान् रताठकान् ॥२८॥ भरण्यानि सकलानि मुक्ताभितानि वीक्ष्य च ॥१७॥ द्राक्षान् काजून् बदामाँच सन्तरान् सुकपित्थकान् । आश्चर्य परम प्रापुर्मुक्ता ब्रमप्रियादयः। एलालवंगबावन्त्रीद्वमान् वित्तादिवल्लिकाः ॥२९॥ तैः कृता विविधाः पूनाः कृष्णनारायणस्य वै ॥४८|| वक्सारान् कीचकान् प्रधान वटान्सांगान् शमीनुमान् । विमाने चाऽम्बरे गत्वा बद्रिक फलचन्दनैः। शिशपान् नागवल्लीम कल्पवालीर्घावन्तिकाः ॥३०॥ उपदामिदियदानस्तोषिता स्वपतिईशि ||४|| ·* श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * बहून् । मारकतेच वै। अथालच्याऽरण्यभूमि पर्वतानागतान् दशसाहलभूभागायतान् वीक्ष्य गिरीश्वरान् । व्यलोकयन् दिव्यरूपान् कोरिसूर्यसमप्रमान् ॥५०॥ बद्रिक कोटिशृंगाख्य महाशैलमलोकयन् ॥६९॥ अरण्यानीयुतान् दीर्घगहरान् मुक्तसेवितान् । स्वर्णमात्रस्वरूपं स्वर्णमात्रोत्यवस्तुकम् । सौवणे राजतेः शृंगै रनलंगेः सुशोभितान् ॥५१॥ असंख्यसूर्यमावन्तं हिरण्याद्रिमलोकयन् ||७०॥ मणिभिर्विविधैदिव्यैः संभूतान् होरकोज्ज्वलान् । असंख्ययोजनदीर्घ लक्षयोजनकाऽऽयतम् । वज्रशृंगैस्तथा मुक्ताशिर्खररतियोमितान् ॥५२॥ सचिदानन्दतत्वादयं ब्रह्मतत्त्वमयं गिरिम् ||७१॥ पारागाद्रिपंक्तिधैरन्वितान् दीर्घसतुभिः। असंख्यसुरमुक्तानी नगररधिवासितम्। शिखररिन्द्रनीलतलान्वितः ॥५३॥ अनेकाश्चर्यरायुक्तमनकज्योतिरन्वितम् वैदूर्यरन्वितान् पुष्परागभंगैर्विराजितान् । दिव्यामृतमेषकोटिकोट्यध्रवनसंश्रितम् कतनानां शिखरेभीष्मकानां कटिभ्रमः ॥५४॥ असंख्याऽमृतसरिदाच्छन्ननिम्नप्रणालिकम् ||७३॥ पुलकानां मध्यभागे रुधिरम्वा प्रशोभितान् । दिव्यदीपौषधिवातरलं कृतं महागिरिम् । स्फटिक,गहाँग्च विद्रुमोलस्थलैर्युतान् ॥५५॥ मुशामितं प्रवीक्ष्येवापत्यकासु व्यलोकयन् ।।७४॥ चिन्तामणियुतानद्रीन् कौस्तुभादिसमन्वितान् । लक्षयोजनभूभागाऽऽयतामु हरितामु माणिक्यवर्णः शिखर सुशोभितानलोकयन् ॥५६॥ अनेकमुक्तसंघान् संस्थितान् नगरसंश्रितान् ||७५॥ सिद्धमुक्तनिवासान्यान् गान्धर्वमुक्तशोमितान् । नदीनदतटाकायैर्युक्तानावसयोस्तथा विवन्मुक्तकृतावासान तापसानां गृहान्वितान् ॥२७॥ वायुधानमहारामान व्यलोकयन् विमानगाः ||७६॥ योगिमुक्तालययुतान् ब्रह्मायुक्ताधिवासितान् । सौवर्णबनमध्ये चाऽपश्यन् नृत्यस्यली प्रभो। कलामुक्ताभमयुतान् साधुमुक्काद्यविष्ठितान् ॥५८|| दिव्यकुंजनिकुंजान्यो सर्वोदिजातिमुक्तकः ॥७७॥ कमठेहानिमिर्मुक्त कृतावसयमन्दिरान् । उषित्वा शोभितां कृष्णनारायणस्य सौख्यदाम् । भक्तिपरस्तथा मुक्तः स्थले स्थले कृतालयान् ॥५९॥ यत्र वै ब्रह्मसरसों ब्रह्ममुकानिकाः शुभा: ||७८॥ अधित्यकासु देवमुक्तपद्यानवासिमिः। ब्रह्मापुमांस एवैत नृत्यन्ति कृष्णतुष्टये। स्थापितश्रीमहाप्रामानद्रीन् दिन्यानलोकयन् ॥६॥ पर्वलां दिव्यसौधाव्या दशसाहसयोजनाम् ॥७९॥ निकुंक्तकोटीनां निर्भरदिन्यवारिमिः। दिव्यसमागृहगी सर्वभोगसमन्विताम् । थापगामिश्च दिव्यामिवामीभिरूपशोभितान् ॥३१॥ कोटिकोट्यर्कमाव्याप्तशिखर चाभित: शुभाम् ॥८॥ सच्चिदानन्दसलिलरमृतैः संभता शुभः। अनन्तरूपधारिश्रीकान्तमुक्तः सदोषिताम् । सरोवरमहारम्यैः शोभिताद्रीनलोकयन् ॥६२॥ दिव्यगोपुरदुर्गाग्रदुखण्डर्विमाविताम् ॥८॥ कमले पनिव कल्हार कुमुदैः शुमैः। कोटिविमानिकायुका कोटिभूषालयान्विताम् । पुण्डरीकैररविन्दनलिनीकुसुमैर्युतान् ॥६३॥ कोटिशृंगारथालाब्यां कोटिवाधादिमन्दिराम् ||८२ तान् सुगन्धिपुष्पाणा परागाव्यानलोकयन् । कोट्युपकरणः संभतरंगमण्डपाम्। दिल्यान् हसान् सारखाँच गरुगननलान् खगान् ॥६४॥ कोटिसिंहासनस्थानां स्थळीम् ।।८।। शुकमेनामयूराम दिव्यमुक्तानलोकयन् । विलोक्या विमानस्था ययुः भौरासमण्डलम् । मारदाबान् चातकाँच कामरूपपरान् बहून ॥६५॥ दशलायोवनात्मविद्यालं पारमेश्वरम् ॥८॥ मुक्तरूपान् दिव्यपक्षिगणान् सर्वानलोकयन् । कोटिस्तम्मकताधारचमणपयोमितम् गवान सिंहान् मृगान् दिव्यान् दिव्याश्वान समलोकयन् ॥६६॥ सर्वगसोपकरणदिव्या भेष्टः समन्वितम् ॥८॥ धेनवमरीमहिषीमंगान शार्दूलकानपि । कोटिमुक्ता निवसन्ति इयांशया दिव्यान् सस्थान् मुकरूमान् कामरूपानकोकयन् ॥१७॥ विमानानि सुवर्णादिदिव्यानि यत्र सन्ति च॥८६॥ घाखामृगान् दिव्यरूमान् हनवान् पावंगमान् । असंस्थकलशेर्युकम्बोपमण्डपयोमिता सफर' परीमणान् पर्वतेतुः व्यलोकमन् ॥६॥ महामण्याप एवाऽती रामनेऽम्चाकंवत् सदा ॥७॥ दे नृत्यमपलिका ·भविष्यसन्तानः सद्गुणाः ॥१२॥ सच्चिदानन्दसन्दोहाः सच्चिदानन्दभूस्तराः। भीनरनारायण उवाच- सच्चिदानन्दवल्लम्यो राबन्ते यत्र मण्डपे ||८८॥ रासमण्डलसम्बो हरेविहारमण्डलम् । कल्पलता: कल्पवृक्षाः कल्पतॄणानि यत्र च। लक्षयोजन विस्तार कल्पपात्राणि संकल्पस्तवका व्यलोकयन् विमानगाः ॥१॥ यत्र सन्ति च ॥८९॥ यत्र चिन्तामणयः च। श्रेष्ठाथाऽक्षयपात्राणि परममुक्तानां निवासा मन्दिराणि यत्र सर्वकामदुधाः स्थल्यो वृस्यः सिद्धरसान्विताः ॥१०॥ प्रासादा दिव्यकलशाः सन्ति कृष्णालया यया ॥२॥ सर्वविधान्यमृतानि मुक्ता मुक्तानिका भूत्वा सेवन्ते कान्तमच्युतम् । सर्वरसाश्च शाश्वताः। विहारो यत्र सौपेषु भवन्ति ब्रह्मयोषिताम् ॥ ३ ॥ महानन्दतरवश्व वर्तन्ते मानसोद्भवाः॥११॥ कोटिकोट्यधुंदपन्यो मुक्तानिका हरि पतिम् । प्रकाशा ब्रह्मतत्वोत्या वायवो दिव्यखोत्थिताः । विहारमण्डले नैजसोधेषु दिव्यविग्रहाः॥४॥ सुखस्पर्शाः सुखवीक्षा यत्र भवन्ति सेवन्ते परमात्मानं सुखशय्यास्वहर्निशम् । सर्वेन्द्रियमहामोगा भवन्ति रासमण्डले। शृंगारा यत्र वर्तन्ते नवा दिव्याच शाश्वताः ॥५॥ अकल्प्याश्चाऽप्यगम्याश्चाताश्चापि तु मानसाः ॥९३॥ पानभोजनमोगाथ वर्तन्तेऽमृतसंभृताः। दिव्यब्रममया ब्रह्मोस्थिताः कृष्णेच्छया शुभाः। यत्र कामदुधा गावो विद्यन्ते मानसेष्टदाः ॥६॥ शाश्वतानन्दपूराश्च पुष्टिदाः संभवन्ति हि ॥१४॥ यत्र शय्या: कोमलाच नित्यसुगन्धिसंभूताः । सुखाऽऽकर्षणदाः सर्वे भोग्या भोगा हि मण्डपे । मानसेष्टप्रदार सर्वाः सुखस्पर्शाश्चिदात्मकाः ॥ ७॥ समास्ते परितः सन्ति दिव्यास्ते रासमण्डले ॥९५॥ दिव्यरूपस्पर्शगन्धशब्दरसरतिप्रदाः यथेष्टरूपधारो वसन्ति मुक्तसाधवः। कल्पताम्बूलवल्ल्यादिपत्रचर्वणगन्धिकाः ॥८॥ अनादिश्रीकृष्णरूपस्वरूपाऽमिनविग्रहाः ॥९॥ सुगन्ध्युत्तरसुरमिकेसरादिविराजिताः बालकृष्णस्थसामथ्यशक्तिसर्वस्वयोषिताः कामपूरास्तथा सर्वोपकरणोत्तमाञ्चिताः ॥९॥ परमेशमहासिद्धिसमान्यात्मान इत्यपि ॥९७॥ सानशालास्तापशाला रसशालाच जन्मजयन्तिकादौ रासरमणकारिणः। भोज्यशाला रहन्थालाः स्वापशालाच च यत्र वै ॥१०॥ मुक्तानिकाऽसंख्यभक्तानिकामण्डलसंगता: ॥९८॥ द्रवशाला नाट्यशाला दृश्यशालाध यत्र वै। रमन्ते गीतगान तनः कूर्दनैस्तथा । गीतशाला नृत्यशाला वेषशालाब यत्र वै॥१॥ तालिकामिः पादसंक्रमणैर्देहविवर्तनः ॥१९॥ सर्वशृंगारशालाच कामशालाच यत्र मेलनैर्मावगम्याऽऽश्लेषैर्वक्षोमियोबनैः भोगशालाबांगप्रसाधनधालाब यत्र वै॥१२॥ अर्पणः सर्वकामाना पूरणैः परमात्मना ॥१०॥ रेखाशालास्तथा कान्ताश्लेषशाला भवन्ति च । प्रासादा कलशैर्युका दिव्या स्वर्णविनिर्मिताः ॥१३॥ तृप्यन्ति सततं मुक्ता मुक्तानिकावरूपिणः । यत्र मोदन्ते श्रीहरि प्राप्य कान्तं कामप्रपूरकम् ॥१०॥ शोभन्ते कोटियो विहारमण्डलोऽमितः। नगराणि विचित्राणि विचित्रमन्दिराणि च ॥१४॥ एताहरी सुखकोशं वीक्ष्य तद्रासमण्डलम् । वर्तन्ते मुक्तकोटीनां निवासा यत्र चाभितः। तन्मुक्त कृतपूजाध ययुने विमानगाः ॥१०२॥ वसतया सेवकानां सेविकानां भवन्त्यपि ॥१५॥ इतिभीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने दासानां चापि दासीनां पुंरूपाणां भवन्त्यपि । ब्रमप्रियाहरिप्रियादिमिर्जमहदोचर- परमाऽक्षरब्रह्मघानि सुहृदां मित्रवर्गाणां मुक्तानां सुग्रहाणि च ॥१६॥ स्थवारससमुद्रतीराऽवतारः कृता, महावनपर्वत भवन्ति श्रीहरो सौधमाऽऽमभावन्ति तत्र छ। हिरण्यकोटिशृंगाद्रिवनोपत्यकोद्याननृत्यस्थलीरास एवं विहारिमुकानां वील्य विहारमण्डलम् ॥१७॥ मण्डलानि चावलोकितानीत्यादिनिरूपणनामा विमानगा ययुरो राष्ट्रप्रदेशमिषु । चतुर्दद्याधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥ हरिवर्णाऽतिरसभून्मिएकणिशवन्ति ॥१८॥ वै। ते वै।

·३२८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * ते यासु सस्यानि सर्वाणि गजन्ते ऋद्धिमन्ति च | सापकरणेर्युक्तान् दिव्यशाश्वत विग्रहान् । दिव्यब्रह्ममयान्येवाऽक्षतशालिभिधानि च ॥११॥ सच्चिदानन्दरूपॉन सर्वरंगर्द्धिशोमनान् ॥३८॥ गोधूमयवनिवारचणकादीनि सन्ति वै। ध्वः पताकिकामिक्ष वावावादिभिरन्वितान् । दिव्यब्रह्मास्वरूपाणि कामरूपाणि तानि वै ॥२०॥ दिव्यमनागणैर्युतान् वीक्ष्य प्राप्य समर्मणाम् ॥३९॥ मुक्तरूपाणि सस्यानि धामिनां मुखदानि हि अग्रे विमानगा देशानलंध्याऽव॒ योजनान् । इक्षुक्षेत्राणि परितः शाकक्षेत्रात्यवाटिकाः ॥२२॥ मुक्तवमतीन् मंवीक्ष्य ययुः मुगष्ट्रमनमम् ॥6॥ বলিব दीर्घिकावापीकूपनडागन्ति यत्र मार्गा दीर्धतमा ब्रहाममुद्रयोगिनः। सरितो दिव्यजलना वहन्ति चित्स्वरूपिकाः ॥ना वनपर्वतवमतीनभिव्याप्य मण्डपान् ॥१॥ सीमभूमिप्रदेशाच विद्यन्त फलिपादपाः। मण्डलानि पुग्णामान् ममायान्ति मुराष्ट्रकम् । अनेकपुष्पिवृक्षाणां तिमितुलीकृताः ॥२३॥ छायावृक्षः फलिभैर्युताः पन्धान उत्तमा:॥२॥ रक्षिता: सर्वतो दिग्भ्या महासस्यसमृद्धयः। मर्वयात्रिकमुखदाः सुभगा रमणीयकाः। मुगमा राजमापैः कशूमिः शोभिताः शुमाः ॥२०॥ प्रवासिना मर्वभोग्यप्रदाः सच्चिद्रसप्रदाः ॥४३॥ राजिकासरयुक्ता दुग्धिकाबृहतीयुताः। विद्यन्त भूदुम्पर्शा गतिश्रमविवजिताः । अनेकानेर संख्यैश्च भाजीयाकै समन्विताः ॥२५॥ शीतोष्णानुकूलसर्वतत्त्वाऽऽनन्दप्रदाः शुभा: ॥४॥ कन्दपुष्पदलाश्चि समृद्धाः शोभना प्रति। पार्श्वनदीनदवारिमुधावलीदुशोभिताः कर्षकाख्यममुक्तानां नगराणि तत्र वै ॥२६॥ तरसूचफलना मृदुपार्शमुशोगिताः सन्ति ग्रामाश्च खेटाब खर्वटा गोपकर्मणाम् । पुप्पीवृक्षतगजिकदम्बगजिराजिताः पुराणि दिव्यांगानि दिव्यव्यापारवन्न्यपि ॥२७॥ लतातानितछत्रच्छायाद्रुममुपाचकाः भवन्ति दिव्यसौवर्णवान प्रोज्ज्वलानि च । शर्कगफलवलीना कृत्रिमनदपार्श्वकाः। मुक्ता महामुक्ता वसन्ति ब्रहारूपिणः ॥२८॥ चञ्चदिव्यमहामूल्यमणिगर्भातिशोभनाः ||७|| तथा परममुक्काच वन्ति ब्रायोगिनः। कूष्माण्डल्लिकाव्यातकुटीयुक्क्षेत्रमध्यगाः अनादिश्रीकृष्णनारायणरापरायणाः ॥२॥ न्यमृतस्तम्बक्षेत्रान्तम्प्रविष्टदीर्धयायिनः ॥४८॥ येषां कर्मकलापा वै दिग्या: कृष्णपरायणाः। माधुस्ताविमहावृक्षवाखारसामिपकिनः भवन्ति सर्वथा बद्रि तोस्त व्यलोकयन मुदा ॥३०॥ प्राचन्दनवृक्षाणां रसप्रथा मुगन्धिताः ॥४९॥ आलयानाश्रमानावमथान् सोपान कुटीस्तथा। देवपुप्पविकौरवाश्चिताः शय्यामसौख्यदा। गृहाणि कोटरान् मान्दगणि कुंजान निकुंबकान् ॥३॥ भुकमुकानिकानन्दपादपमानिपावनाः ॥५०॥ सौषान् शाला निवासाँश्च भवनानि च गणकान् । नेकयानुप्रचूस्थिलगलिशोभिताः विद्यालयान् कलाशाला गोशाला गोपुरान् शुमान् ॥३२॥ पाविभान्तिदीमिर्मनीहगाभयप्रदा: ॥५२॥ दुर्गान् मिचिस्तम्भशृंगाण्यपि वृचसुमण्डपान् । नदीनदमहाससंकलनाऽदितीयकाः उपग्रहाणि चारामान् त्राणि तूपकौस्तथा ॥३३॥ मुक्तिसौख्यप्रदा मार्गास्तुतिदा नित्यसौख्यदाः ॥५२॥ सभागृहाणि न्यायवृत्यगान्धर्वभूमिकाः । मध्यक्षेत्रीयतिभिः संगताश्चत्वरान्त्रिताः। मलनाट्येन्द्ररमणान् महानसानि यान्यपि ॥३४॥ वानप्रतानमार्गश्च मिलिता देशदर्शका: ॥५३॥ मखाल्यान् राचसोधानापणान् व्योमकोष्ठकान् । सुभापर्वात्मकशालाऽमृतदानप्रमोदवा: त्रिवरान् द्वारदेशाँच वीक्ष्य सौवर्णशोमनान् ॥३५॥ नाराष्ट्राअविवमण्या परनामगृहान्तगा: ॥५४॥ समाकाररचनाख स्वर्णकलशराबितान् । अनादिमुक्तविश्राः शाश्वतानन्दसंभताः। नैसर्गिकप्रकाश सर्वप्रिदमितिकान् ॥३६॥ अपुनरावर्तनाम गताना मुक्तिसंगिनाम् ॥१५॥ काल्पकमीकमपुलकस्यपात्रविरानितान मांगलिकरसद्रव्यैः सिकार अयोरसादिमिः। समापदन् भोज्यपानदिसमतान् ॥३७॥ कल्याणपदवीयुका विद्यालय बहुविस्तराः ॥५६॥ यत्र -- ।

·* शिष्यसन्तानः ३२९ च च तं एतादृशान्मोचमार्गान् वीक्ष्याऽऽयंगतात ते। अन्येऽन्जसंख्यका मुक्तार कथां शृण्वन्ति शार्मिणः। अग्रे विमानगा देशानसंख्ययोचनायवान् ||५७॥ अपरे पञ्चसंख्याध स्तुवन्ति स्वामिने हरिम् ॥७॥ वीक्ष्य तुल्यर्दिसम्पनिः शोमनान् ययुरुत्सुकाः। तथाऽन्ये स्वामिनो वायैः कीर्तनं विदधत्यपि । अपश्यन् दूरतस्ते चाऽक्षरधामपुरं महत् ।।५८॥ अर्चयन्ति शतवस्तुमिश्वेतरे हरिं पतिम् ॥७८॥ पराधयोननदीदिव्यचिद्भविराबितम् असंख्याऽक्षरमुक्तानामावासमन्दिरामकम् तथाऽन्ये दास्यमेवाऽपि कुर्वन्ति परमात्मनः। ॥५९॥ सर्वसृष्टिमहातेजोऽधिकतेबोप्रवरान्वितम् आत्मनिवेदनं मुक्तानिकाः कुर्वन्ति सत्पतौ ॥७९॥ सर्वसष्टमहानन्दाधिकानन्दाऽबरान्वितम् रमन्ते श्रीहरेरने सेवन्ते तन्मनोऽनुगाः। ॥६०॥ सर्वसौरमवासं सर्वरूपामिरूपवत् । यशे तथा हरि मुक्ता आराधयन्ति तन्मयाः ॥८॥ सर्वरसाऽघिमिष्टं सर्वमिष्टस्वरान्वितम् ॥६१॥ भोजयन्ति सापयन्ति संवाहयन्ति ते हरिम् । सर्वलावण्ययुक्त सर्वमाधुर्यसंभूतम् । नीराजयन्ति नाथ प्रसादयन्ति चाणः ॥८॥ असंख्यानादिमुक्तानां महामन्दिरग्रोभनम् ॥१२॥ रञ्जयन्ति गन्धीयन्ति शृङ्गारयन्ति माधवम् । कोटिकोट्यब्बसूर्याणां तेजोवत्कलशान्विताः। आनन्दयन्ति बहुधा पाययन्ति सुधामृतम् ॥८॥ दिव्यशृंगयुता यत्र शोभन्ते मुक्तसंश्रयाः ॥६३|| धूपयन्ति दीपयन्ति यथा तद्रूपधारिणः । कामरूपधराऽनादिमुक्कवृन्दा वसन्ति च। एवं विविध रूपाँच परार्धाऽधिकमुक्तकान् ॥८॥ दिव्यरसाहीरकाणां मणीनां मन्दिरेषु ह॥६४॥ विमानगा विलोक्यैवाऽऽश्चर्य प्रापुः परं तदा। असंख्यपार तद्धाम सर्वघामोचमोत्तमम् । सेवामक्तिप्रकारांश्च वीक्ष्य निर्मानता गता:॥८४॥ असंख्यदिव्यसंयानविमानरुपशोभितम् ॥६५॥ अक्षर पुरुषः सोऽपि निबालये परेश्वरम् । असंख्यनगरमिः पत्तनै खेटखटः। अनन्तमुक्तसहितः सेवंत स्वामिनं हरिम् ।।८५॥ उद्यानारामवाटीभिः क्षेत्रभूविस्तरयुतम् ॥६६॥ सर्वदेहकृतामिव क्वचिनारी क्वचिन्नरा। सच्चिदानन्दतरवस्त्रज्ञापुरैरलंकृतम् सर्वगोपुरदुर्गाद्यैर्वनपर्वतरानिमिर भूत्वा भूत्वा क्रियामिश्ध सेवते स्वामिनं निखम् ॥८६॥ ॥६७॥ अक्षरस्य महासौधे कोट्यधुंदादितोरणे। आक्षरेश्व नदीसरोवरैर्न है। सुशोमितम् । कोट्यर्बुदस्तम्मतोलये कोट्यवंदादिभंगके ||८|| कौस्तुभाना दीर्घश्रृंगै पर्वतैरतिशोभनम् ||६८॥ असंख्यमोग्यवस्त्वान्येऽसंख्यदासीसमन्विते असल्यदिव्यदुग्धानां कुल्यामिरमितो असंख्यमुक्तमुक्तानीसेविते ब्रह्मरूपिणि ॥८॥ सुघापीयूषभोज्यानां कुल्याभिरभिरामकम् ||६९॥ ब्रझमहोलसचे स्वे सेवते स्वपति हरिम् । थानवाहनशय्यानामुपस्कारैः. समृद्धिमत् । वीक्येदं सेवनं बद्रि ब्रह्माप्रियास्तु सर्वथा ॥८९॥ कामरूपधरमुक्तमुक्तानिकाकवाभयम् ॥७०॥ स्तब्धा निर्गमावं च प्रासाः स्वस्वामिन प्रति । सर्वसमानरूपैच कृष्णनारायणाश्रितः। कतावासमनन्तं चाऽपारमसीमक महत् ॥७१॥ एवंविधं तु वडामाऽक्षरं वसतीन् शुमान् ॥९०॥ मुक्तायसतीन् सेवां च वीक्ष्याऽक्षरगई तथा। सर्वसस्यसिंथुक्कफलामकणसिद्धिमत् सर्वदिव्यसुसौवर्णभूमिग्रहादिपचनम् मक्षरं ॥७२॥ महानन्ट मलेमिरे ॥९॥ सेवकं वीक्ष्य असंख्यस्तम्मसंधोमन्महासौधाळिसत्प्रभम् अक्षरस्य गहे बद्रि विशालेऽसंख्ययोजने। निसर्गधामतत्त्वोत्थसर्वभोग्यसुद्धकम् ॥७३॥ ईश्वराणां समस्ताना मुक्तानां दिव्यवष्र्मणाम् ॥१२॥ यस्य पारो न वै चास्ति गन्तृषां व्योमचारिणाम् । अमाप्टानां च सर्वेषामुख्यः सौम्यता स्थिताः। दिव्यचक्षुष्मतां कृष्णदृष्टया मनाक सुगोचरम् ||७४॥ अक्षरे बद्रिके सर्वमेतबगचराचरम् ||१३॥ विद्यते संस्थित असंख्याता बद्रि यत्र राबाघिराबरूपिणः । सर्वशष्ठिस्वरूपकम् । मुक्ता कृष्णनारायणतुल्या पन्दात्मानो भवन्ति तम् ॥७५॥ यदक्षरग्रहे चास्ते तत् ब्रह्माण्डेषु वर्तते ॥१४॥ बद्रिके केचन मुकार सभाऽऽ.मानव कोटिशः। यदक्षरहे नास्ति सुधिषु तम विद्यते। ध्यायन्ति परमात्मानं श्रीकृष्णं पुरुषोत्तमम् ॥७६॥ एकैकस्मिन् मणौ दिव्ये वसन्ति मिलतायः ॥१५॥ ४२ । युतम् ।

·३३० * श्रीलक्ष्मीनारायणहिता के मणयः शुभाः। दिव्यदृष्टया व्यलोकयन् तत्। एताहशा हि सन्त्यक्षरगृहे मायाषामानि सर्वाणि विद्यन्ते चकक मणी ॥९॥ श्रीनरनारायण उवाच- गोलोकाया महामीमा विद्यन्त चक मणी । शृणु बद्रीमिय देवि हृदयं द्रवत मम। वैकुण्ठाद्या आलयाश्च विधन्तं चैकक मणी ॥१७॥ वर्णयो हरर्धाम प्रत्यक्ष पश्यतो यथा ॥१॥ वासुदेवादयो व्यूहाः सर्वद्धिसहिता मणी। अवानन्दरान्दोहान् प्रगुआमि प्रवर्णनात् । वर्तन्ते बैंक के कर्तुं वर्णनं नैव शक्यतं ॥८॥ अनन्यमानी भूता हृद्यं गचं निवाध में ॥२॥ एतादृशं ब्रह्मपर्ट घामाऽक्षरं सुशोभनम् । सहसा गम्यमाना विमानगाश्चिदम्बरे। असंख्यद्धिभूतं वीक्ष्य लध्वा पूजां च तत्कृताम् ॥९॥ Hetettiysitts पद्मयोजनम् ॥ ३ ॥ अवताराल्यान् दिव्यान् मन्दिराण्युत्तमानि च । ब्रहातजोऽधिकखगणित मोमिवर्धितम् असंख्यान् मुक्तरूपाँच कृष्णनारायणाशमान् ॥१०॥ दूत शताऽब्जयोजनाच्छ्यम् ॥ ४॥ कृष्णनारायणरूपान् कृष्णनारायणात्मकान् । अक्षरमाणसं जोशिस्याऽणुमात्रक असंख्यसटिमबातान् तदक्षरं सदा स्थितान् ॥१०॥ प्रदेश लानतां याति ताहक जो ब्यलोकयन् ॥५॥ ब्राशीलपरान सर्वावतारान श्रीप्रभुप्रभान् । अक्षरधाम्नस्तद्धाम पर असंख्यैश्चर्यमा पत्रान् वीक्ष्य पदम् । धागोचरस्थितान् ॥१०॥ अक्षरात् खणगुणितप्रभावदेकरोमकम् ॥ ६॥ अयं स्वामी मयं स्वामी कृष्णनारायणो खयम् । परमानादियणनागयणस्थ धाम इत्येचं प्रतिपन्नास्त विमानगाः क्षणं तदा ||१०३|| श्रीकृष्णनारायणस्वाम्याक्षरस्य परात्मनः ॥७॥ असंख्यकृष्णरूपाणि प्रभून् कृष्णानसंख्य कान् । मूर्तिजन्यं हि तनः शाश्वतं चकतानकम् | मुक्तात्मकान, विलोक्यैव विलोक्य दिव्यचक्षुषा ।।१.०४॥ समकरसधनमः राश्चिदानन्दनामकम् ॥८॥ सारूप्यभाषमापनान् मुक्तान विज्ञाय तादृशान् । परन्नमलाकरूप सर्वतोऽनन्तभाप्रदम् । प्रतिपत्ति मुक्तरूपां प्राप्याऽऽनन्दं प्रलेमिरे ॥१०॥ आश्वयं परमं प्रासा अष्टदर्शनात् खछु । यत्प्रकाशकिरणनाक्ष पूर्णतजसा ॥९॥ भशशंसुविमानस्था ब्राप्रियादयो पूर्यत शिष्यने नव to तत् तादृशं धनम् । भृशम् ॥१०६॥ अहो भाग्य हरेर्योगाद् यददृश्यादिदर्शनम् । यसेंजोदर्शन दूग छीतभिमुधाऽदनम् ॥१०॥ लभामहे कृपालेशात् स्वामी नः परमो यतः ॥१०॥ समर्पयति द्रष्णां सर्वाकर्षणतर्पणम् । बद्रिक चाऽवतारायैः कृता लमा समईणाम् । सर्वानन्दप्रट सर्वामृतषि प्रमोददम् ॥१॥ प्रभुः कृष्णो हरिश्चानेऽपासरत् माधवीपतिः ॥१०८॥ अनन्तमिदं तो प्रियाः। मुराद् व्यलाकयन् जयनादस्तीषशब्देशितादिसुपर्धन यथा यथा विमानानि चाभियान्ति तथा तथा ॥१२॥ पुष्पाक्षाप्रदानश्चाशीमिः सहाय उद्ययुः ॥१०९|| मुग्धान्तेजोऽभिभूतान्तनंत्राऽनुवाटनक्रियाः विमानानि समस्तानि दिव्याम्बराभियोगिनाम् । विमानगा अभयश्व तदा पिहितपक्ष्मका ॥१३॥ मुक्काना श्रीहरेः पत्युमंन्दिरं परमं प्रति ॥११०॥ अथ श्रीभगवान थावत् प्रियास्वाविश्य नेत्रदः । वायुयोगात् तद्वत्या परधामप्रभांशकात् । विमानिषु ॥१४॥ नेत्रतेजोमहाशकिप्रदोऽभवद् महानन्दकता मूर्ण सुखान्यां मापुरेख ते॥११॥ दासा दास्यः प्रिया मुक्तानिका मुक्काम ते ततः । कृष्णनेत्री कृष्णतोऽभवन् शका विलोकिनुम् ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायो चतुयें तिज्यसन्ताने एवं रूपं रसं स्पर्श शब्दं तवामगं परम् । विमानगा हरेविहारमण्डलं राष्ट्रप्रदेशान् सुराष्ट्रमण्डलम् आदतं त्वसमर्थानां कृष्णः शक्तीनिंजा ददौ ॥१६|| अक्षरधामपुरम् अनादिमुक्तपुराणि दिव्यभक्तिकलापान कम्पिताना महाये दवावाविश्य वर्मसु । अक्षरब्रममहोलम् असंख्यावतारमहोलानि वीक्ष्य विशीर्णानां चलं वीर्य ददी नजं प्रविश्य च ॥१७॥ परम धाम प्रति चापासरभित्यादिनिरूपणनामा चिदम्बरमहावेषान् ददी दायबलान्वितान। पंचदशोऽधिकशततमोऽध्यायः॥ १५ ॥ तदा भिमानिन: स्वास्थ्यमापना वीक्षित प्रभाम् ||१८|| .

·* तिष्यसन्तानः * परे ॥१२॥ अथ श्रीमगवान् तेभ्यः परब्रह्ममहानदे। परषाम्रोऽमितो दुर्गवार्य सर्वोत्तमोनमः। सापयामास सहसा चिदाकाशगते असंख्यनगरात्मा चासंख्योद्यानप्रशोमनः ॥३८॥ तेनाऽऽससर्वसामर्थ्याः परब्रह्मस्वरूपिणः । असंख्यमुक्तवसतिशोमान्यो घामरक्षकः। परब्रह्मसमदेहाः परब्रह्मात्मशक्तिकाः ॥२०॥ अत्राऽनाटिकृष्णमूर्तेः किरणानि समन्ततः ॥३९॥ विमानगाः समस्तास्तद्धाम्नो योग्यास्तदाऽभवन् । पतन्ति तैः सदा दुर्गे स्मृद्धयः शाश्ववात्मिकाः । विवृद्धशक्तिका दिव्याक्षरोयदिव्यविग्रहाः ॥२५॥ किरणेभ्यः सुषावर्षा भवन्ति च यथेटिकाः ॥१०॥ अथ स्वामिप्रतापेन विमानानि तदन्तिके। परब्रमसुधानद्यो दुर्गे वहन्ति मन्यगा। नदे सम्प्लावितान्येव बलवन्ति ततोऽमवन् ॥रा महानदास्ताकाच दीर्षिका वाटिकाम्तथा ॥४॥ आययुर्दिव्यतत्त्वानि परधामगमानि वै। नित्यपूर्णा महानन्दप्रदा भवन्ति दुर्मिणाम् । परब्रह्ममहाधामाऽन्तिक निरतिशायिनि ||२३|| रसकुल्या घृतकुल्या दधिकुल्या भवन्ति च ।।४।। महाचिद्धनतेजोमासीमान्तस्तटकाम्बरे पानकुल्या वारिकुल्या मधुकुल्या भवन्ति च । यावचावत्परघामानन्द प्राप्य विमानिनः ॥२४॥ शीतकुल्या ऊष्णकुल्याः स्वादकुल्या भवन्ति च ||१३|| विसरमः सुखं सर्वमक्षरस्य यर्जितम् । लेखकुल्याश्चोष्यकुल्या मोज्यद्रवा भवन्ति च। परधानोऽण्डमागे तत्सुखं सर्व व्यलीयत ॥२५॥ भक्ष्याद्रयो मोज्यशैला: फलपुष्परसोत्तमाः ॥४४॥ बद्रिके श्रीहरर्धाम्नः सुखाये गणना तु का। मिष्टादनोदबानानि शकराः संभवन्ति असंख्याक्षरधानां वै मुक्तानां गणना कुतः ॥२६॥ पिण्याकानि समस्तानि पीयूषाण्युत्तमानि च ॥४॥ चिद्धने परमे धामि लीना इवाऽभवन् हि ते । मूर्तिरस्यानि सर्वाणि तृप्तिदाज्यानि बहिष्टो नहि दृश्यन्ते मेघछना यथा ग्रहाः ॥२७॥ नवनीतानि तक्राणि दुग्धसाराणि यान्यपि ॥४६॥ महातेजोऽन्तः प्रविष्टा मियो पश्यन्ति गर्भगाः । क्षीराणि पायसानिष्टप्रियाणि संभवन्ति अन्तःस्थाब्ध बहिनँव पश्यन्ति तेजसाऽधिकाः ॥२८॥ सर्वरसोत्तमा दिव्याः कल्पद्रुमकरन्दकाः ||४|| परधामगतानामक्षरं इवाऽमवत् । कल्पवल्लीफललेापेयरसा भवन्ति शून्यमिवाऽभवन् सर्वे शुन्यं स्याद् गोचरं कथम् ॥२९॥ शाखिदुग्धाऽमृतसाराः सिद्धानानि भवन्ति च ||४८|| छायेव चाऽभवत् सर्वमक्षरं परमात्मनः। सर्वशाकरसा! सर्वमिअरसा मवन्ति एतादृशं परं तेजः परं धाम व्यलोकयन् ॥३०॥ सर्वश्रंगारभोगाईद्रवोद्भवा भवन्ति च ||४९॥ तेजोमयं महादुर्गे सौवणे चाप्यलोकयन् । सर्वशय्यागन्धवासाः किरणेभ्यो भवन्ति उच्छितं च विशालं चोभयथा लक्षयोजनम् ॥३१॥ सर्वशालासुखपुखा सर्वशालासुखपुजा दिव्याऽक्षय्या भवन्ति च ॥५०॥ देध्येऽस्य गणना नास्ति सा संख्या विद्यते नदि। सर्वभूषाम्बरवेषा वाटिकोद्यानसंमवाः। अनन्ताऽपारदैध्य वै तस्य दुर्गस्य विद्यते ॥३॥ सर्वेष्टपात्रपुखाश्योपस्काराच भवन्त्यपि ॥५१॥ गोपुरा लक्षशस्त कोटिशश्व प्रकोष्ठिकाः। सर्वसौन्दर्यसद्व्याण्युत्तमानि मवन्ति सर्वरागा रखनानि चिकणानि प्रस्तरा भवन्त्यपि ॥५॥ लक्षशतथा ॥३६॥ सर्वरागा रखनानि लक्षाशास्तत्र कक्षाश्च लक्षवश्वापि तन्मध्ये प्रासादाः सेतुमाश्रिताः । सर्वतेबासि व सि बलानि पुष्टयत्तथा । कोटिशोऽनाटिमुक्तानां निवासाः सन्ति गर्मगाः ॥३४॥ धातवः सुखदाः कृष्णकिरणः सम्भवन्ति च ॥५३॥ असंख्यमण्डपास्तत्राऽसंख्यमुक्तानिकाऽऽलया: किरणैः सम्प्रवायन्ते रक्षमौक्तिकहीरकाः। असंख्यसौषप्रासादा यत्र विधन्त अर्ध्वगाः॥३५॥ मणयो हेतवः सर्वसाधनानि सर्वसाधनानि शुभानि च ॥५४॥ असंख्यानि विमानानि यस्तरेषु भमन्ति च । बद्रिके कोमलं एवं मृदु तीनं च मध्यमम् । वसन्ति असंख्यभूमिकावासाऽनादिमुक्ता च॥३६॥ यवस्तु याहर्श येभापेक्यते तत्पनायते ॥५५॥' एतदुर्गम दिव्यमसंख्ययोबनायतम् । कायाकल्पा प्रजायन्ते कायाविवर्तकान्यपि। नगर हि॥५६॥ नाऽपरै दृष्टं पूर्व विमानगैस्तदा ॥३७॥ यथेष्टरूपधारित्वं कल्प,गर्मवन्ति ·३३२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता के चालोकयन् असंख्यानन्तभोगानामालयो दुर्ग एव सर्वचिन्तोद्भवतत्वप्रदं दिव्यसुखप्रदम् । यत्समस्तवर्णनं तु शक्यते नाऽक्षराऽऽयुषा ॥१७॥ आवीक्ष्य तं महादुर्ग तदन्तभूमिमागताः ॥७॥ वीक्ष्य दुर्गे विमानस्था ध्वजतोरणराजितम् । विमानिनः समस्तास्त व्यलोकयन् हि राजतीम् । चक्रर्मनासि तत्रैवोषितुं चानन्ददायिनम् ॥२८॥ श्वेतां चन्द्रसमां भूमि सर्वद्धिवसतिश्रिताम् ||७|| अथापि चोहमानास्ते तथाऽग्रे वीक्षणेच्छया। असंख्यानादिमुक्तानां पत्तनाद्यधिशोभिताम् । ययुर्विमानगाथाऽने सस दुर्गान् प्रवीक्षितम् ॥१९॥ दुर्गान् प्रवीक्षितुम् ॥९॥ अरांख्ययोजनायामां ययुटुंगै चतुर्थकम् ॥७८॥ परायोजनभूम्यान्तरमागोत्तरस्थितान दिव्यराजततत्त्वात्मतजोराचिसमुद्भवम् अनाद्यनन्तमुक्तानां राष्ट्राणां रक्षकान् शुभान् ॥२०॥ रक्षकान् शुभान् ॥५०॥ पृर्ववदायत मर्वस्मृद्धिभोग्यसमन्वितम् ||७९॥ धनतेजोमयीं भूमिमसंख्यनगराश्रयाम् । असंख्यानादिमुक्तानां शुक्लानां मन्दिग्र्युतम् । असंख्यानादिमुक्तानां वमत्यादिसमाश्रिताम् ॥६॥ वादयेदं वे भवेत् कृष्णनागवणस्य मन्दिरम् ।।८०॥ सर्वसिहिता सर्वरसपूर्णी मनोहराम् । एवं प्रतयन्तस्तं न प्राप्याज्ये ययुटुंतम् । सर्वसस्यद्गुमवृक्षलतावल्लीतृणान्विताम् ॥६॥ भूमि वै दिव्यवैदूर्थतजोमयी तथाऽऽयताम् ॥८१॥ परब्रह्मात्मकमिष्ट फलकन्ददलप्रदाम् दिव्याऽनादिमुतवासामसंख्यादिरसान्यिताम् सर्वभोग्यप्रदा कामरूपध्रां सरिदन्विताम् ॥६३॥ सर्वकामप्रपूगं बहुशोभनाम् ।।८२॥ परब्रझरसवारियुक्ततडागशोमनाम् पूर्वतोऽधिकतजोरसमयीमनुत्तमाम महानदनदीव्याप्त महासागरशोभनाम ||६४॥ वीक्ष्य पूर्णे पुरो याता दुर्गे तु पञ्चमं प्रति ॥८३|| दिन्यामृतसरोमिन सर्वकमलयोगिमिः। स्फाटिकारख्यमणिगर्भमहातजोऽभिनिर्मितम् असंख्यमुक्तवल्लीमि शोमना हृदयंगमाम् ॥६५॥ असल्यानादिमुकानां दिव्यालयादिशोभनम् ॥८४॥ व्यलोकयन् विमानस्थाः सचिदानन्दतन्मयीम् । श्रीइंग किरणः सर्वभोग्यतत्साधनान्वितम् । वीक्ष्य तां दीर्घपट्टां चाप्यनन्तां दिव्यगोचराम् ॥६॥ महानन्नप्रद बाद वीक्ष्या प्रययुथ तं ॥८॥ मागतं कानकं दुर्गे धनतंजोऽभिरामकम् । षष्ठं दुग तथादीर्घायतोच्छ्रयं मनोहरम् । न्यलोकयन्महाभयंयुतं पूर्ववदायतम् ॥३७॥ सर्वाऽसंख्यमहादिष्यकारतमणिविग्रहम् ॥८६॥ पूर्ववदुच्छ्रितं पूर्ववत् सुवसतिसंश्रयम् । असंख्यानादिमुक्कानां दिव्यमन्दिस्योभनम् । अनादिदिव्यमुक्तानां प्रासादोपुरयुतम् ॥६८॥ सर्वदिव्यादिसहित सर्वकामप्रपूरकम् ॥८॥ संकल्पोत्थसमस्तैध भोग्यमोगोपसाधनः। विभानगास्त्विद कृष्णनारायणाश्रयस्थलम् । भोगोपकरणैर्दिव्यैः संभूतालयशोभनम् ॥६९॥ मत्वा वीक्ष्य तमप्राप्य ययुरो समुत्सुकाः ॥८८॥ आबय परमं प्राप्ता वीक्य विमानगामिनः। लीलाभूमि विशाला च दिव्यतेजोमियोभनाम् । बद्रिके ते कल्पयन्ति प्रतीक्षन्त हरेहम् ||७०॥ पूर्वपूर्वत उतष्टतबारसद्धिपिताम् ।।८९॥ महापर्थमयं चेदं प्राप्य नेति विदन्त्यपि। असंख्याऽनादिमुकानां वसत्या वासितां शुभाम् । अथाऽने प्रययुश्चापि भूमिकां दीर्षपष्टिकाम् ॥१॥ महासाम्राज्यशोभायां सर्वानन्दपरिप्छताम् ॥१०॥ असंख्याऽनादिमुक्तानां नगरैरधिवासिताम् । सन्द्रियसुखानन्दप्रदा दिव्यात्मगोचरम् । पूर्ववच्छोमना सर्वमोग्यमोगोपसाधना ॥७२॥ वीक्ष्याऽये प्रययुः सर्वे दुर्ग तु सम प्रति ।।९।। सबभोगोपकणैरलंकता प्रभासुराम् । चिन्तामणिमहविषाक्लस पूर्ववदायतम् । वीक्ष्याथर्थमयीं সুনি चासंख्यनगराभिताम् ॥७॥ असंख्यानादिमुक्तानां महामन्दिरोमनम् ॥१२॥ ययुगे परं दुर्ग सौवर्णतेचसोद्भवम् । सर्दिसहित सर्वभोग्यमोगामिपूरितम् । पूर्वपदापतं पूर्ववदुच्छ्रितं मनोहरम् ||७|| अये नाथस्य वासभेत्येव मत्वाऽनवाप्य तम् ॥१३॥ असंसानादिमुक्तानामाषासरतियोमनम् ययुरमे दिव्यचिन्तामणिभूमि तदुचमाम्। सामसहित सर्वरसादिसंभतम् ॥७५॥ सर्वसिरिता सर्वपनोधाननदादिमिः ॥१४॥ .

·तिव्यसन्तानः ३३३ च संस्थितैः। शोभना सर्वथा दिव्यामसंख्ययोजनायताम् । व्यलोकयन् बालमिकासमृद्धि- असंख्यानादिमुक्तानां प्रासादपचनान्विताम् ॥९॥ प्रकाशनातिप्रभुमिष्ठदं वीक्ष्य तूर्णं ययुर्दुर्गमष्टम कल्पतत्वबम् । कल्पद्रुचिन्तामणिकल्पवल्ली- कल्पतेजोमय सर्वकल्पकिरणमोगदम् ॥९६॥ कल्पोर्मिकाचक्रमणीन्द्रगर्भम् ॥११२॥ असंख्यानन्तमुक्तानामनादीनां मन्दिरैः। समस्तसत्सौरभरम्यरूप- सर्वथा सर्वतो व्यात सर्वदुर्गाचमोचमम् ॥९७।। समस्तकाऽऽस्वादनसद्रसाव्यम् । असंख्यकाऽऽकर्षणभत्स्वराज्य- पूर्वेभ्यश्चापि सर्वेभ्यो विशालायतमुच्छ्रितम् । असंख्यभूमिकाकक्षास्तरमालाविराजितम् मसंख्यसत्स्पर्शसुखप्रद ||९८॥ च॥११३॥ यत्र कामदुपा गावो यत्र कल्पप्रिया' रमाः। अनादिश्रीकृष्णनारायणोत्थकिरणान्वितम् सर्वविधामि मिच परब्रझरसप्रदम् ॥१९॥ यत्राऽऽनन्दप्रदा मुक्ता निवसन्त्यमितः सुखाः ॥११४॥ येषां प्रत्येकनिलये द्वारदेशेऽयमागके। असंख्यगोपुरैर्युक्तमुपयुपरि सुष्टिहश्या मणिश्यास्त असंख्यभूमिकाकक्षाऽनादिमुक्ताऽमिवासितम् ॥१००|| सर्वसाक्षात्प्रदर्शनः ॥१५॥ असंख्यषनतेजोबस्वर्णमण्डपकोष्टकम् येषामन्तहे भित्तौ सृष्टिभाव्यो मणिः स्थितः। असंख्यगबरगर्भमसंख्यतोरणोज्ज्वलम् ॥१०॥ सर्वसृष्टिस्वरशन्दभावको बोधदायका ॥११॥ असंख्ययानसंयानविमानाद्यमिसंभितम् येषां देहलिकामध्ये चास्ते वै मानसो मयिः । असंख्यचन्द्रशालास्योद्यानवाटीसुशोमनम् ॥१०२॥ सुष्टिमानससाक्षात्कारप्रदो दिव्यबोधनः ॥११७॥ असंख्यदीर्घशिखरैर्युक्तप्रासादविग्रहम् येषां गृहविताने च लम्बते तु सुधामणिः । असंख्यनगरावास चाऽसंख्यपचनान्वितम् ॥१०३॥ सर्वतृप्तिप्रदः सर्वानन्दप्रमोदसौख्यदः ॥११८॥ असंख्यानन्तसम्पद्भिर्मोग्यामिश्च प्रपूरितम् । येषां तु चत्वरे चास्ते कल्पद्रुमणिसत्फलः । भोगोपकरणैर्दिव्यैर्मोगैः प्रसाधनैर्युतम् ।।१०४॥ सर्वास्वादरसदावा शाश्वती तृप्तिमावहन् ॥११९॥ असंख्याऽनन्तदिव्येष्टकल्पग्रावमणिकृतम् येषामन्तहचास्ते स्पर्शानन्दप्रदो मणिः। असंख्यदिव्यशालामिविहारै रासमण्डलैः ॥१०॥ कृष्णस्पर्शप्रदः सर्वस्पर्शदः सुखः॥१२०॥ युक्तं रंगविचित्रांडामण्डपैगर्भवति मिः । विशिष्टं बद्रिके। तत्र शृणु त्वं वै रहस्यकम् । असंख्याऽव्ययसाध्वंदिव्यानन्दसरिनदेः ॥१०६॥ रहे गृहे कामफलं मुक्तच्छापूरकं परम् ॥१२॥ महानन्दसरोमिश्च शोमितं कनकोज्ज्वलम् । वर्ततेऽनादिकृष्णेन दत्तं तु प्रतिमुक्तकम् । अनादिभीकृष्णनारायणरूपाऽनुरूपिमिः ॥१०७॥ फलं स्थानादिमुको भूत्वा मुक्तानिका प्रिया ||१२२॥ शक्तिसामन्यमुक्तवाऽध्युषितं सर्वतोमुखैः। कान्तं कृष्णं पतिं कृत्वा सेवितुं यदि वाच्छति । अनादिमुक्तमुक्कानीसाम्राज्यदिव्यमन्दिरम् ॥१०८॥ तदा कृष्णा प्रिया भूत्वा कण्ठे धृत्वा फलं तु तत् ॥१२३।। उपर्यनन्तं तलेऽप्यनन्तं सेवते स्वपति कृष्णनारायण रतिप्रिया। पार्थेऽप्यनन्तं परितोऽप्यनन्तम् । पूर्णानन्दं परं भुक्त्वा प्रसाद्य पल्लमम्प्रभुम् ॥१२४॥ मध्येऽप्यनन्तं क्रमणेऽप्यनन्तं मणिसुत्तार्थ कण्ठाचं फलाख्यं बायते पुमान् | घपारपारं तमलोकयस्ते ॥१०९॥ एतदै परमैश्वर्य स्वयं बानाति नेतरः॥१२५॥ समस्तभोग च समस्तमोद यस्मै दचं फलं यत्तु तद्वै तस्य प्रवर्तते । समस्तपीयूषमखण्डशंदम् । तदै प्रवर्ततन्यरूपणे ॥१२६॥ समस्तसौख्य समष्टिवीचं एतदेव महाचर्य सर्वानन्दप्रदप्रमोः। दुर्गे महान्तं तमलोकयस्ते ॥११०॥ मुक्तानां सर्वकामानां पूरकस्य परान्मनः॥१२७|| सदैकतत्त्वं बहुमावरूप समस्तसत्कामसुपूरकं च। सन् स्वयं भगवास्तत्र चित् सा मुक्कानिका तदा । समस्तसम्बनकल्पकान्तप्रख्यैर्मणीन्द्ररमिरामकं तम् ॥११॥ तयोरानन्द उत्कृष्टः सच्चिदानन्द हत्ययम् ॥१२८॥ शाश्वतः च नाऽन्यहस्तगत ·* श्रीलक्ष्मीनारायणमंहिता * शृणु बद्रीप्रिये देखि बालकृष्णेरिताश्चाऽये पगन् । य एतां परमां दिव्यां मुक्तिरहस्यबोधिकाम् । भण्डलानि विराजन्तेऽभितः गभागृहेषु वै । अनिपदं जानाति सोऽपि यायात्परां गतिम् ॥१२॥ कामरूपघगः मर्व काममणिप्रधारिणः ॥१५॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयगंहितायां चतुर्थ तिष्यसन्ताने कलांऽशाऽऽवेशरूपिणः । कामपूरककृष्णस्य कृष्णांगरबपिणः सर्व हृद्ययोधने परे धाम्नि दिव्याऽयदुर्गगष्ट्राऽनादिमुक्त- कृष्णाऽभिन्नस्वरूपिणः ॥१६॥ वसतितढालयश्चर्यत इस्योपनिषदादि- कृष्णानन्दभराः कृष्णा पृथक्मिद्धविशेषणाः । वर्णननामा घोडशाधिकशत- अनन्तभूप्रदेशस्था रिताथलीविवर्जिताः ॥१७॥ तमोऽध्यायः ॥११६॥ प्रत्येकं श्रीहरेत्या महिताः सन्ति मन्मुखाः। वनारण्यमहामुक्ताः मपि कृष्णमूर्तयः ॥८॥ श्रीनरनारायण उवाच- पर्वतादिमहागुकाः संऽपि कृष्णमूर्तयः । विमानगा: समचिंताः। नटीनदमहामुक्त संवेटपि कृष्णमूर्तयः ॥१९॥ रहस्यानादिमुक्तस्तैवाक्ष्य दुर्ग तमष्टमम् ॥१॥ सोमवाटीमहामुनाः सर्वेऽपि कृष्णगृर्तयः । यगुर्दशास्ततः आरामोद्यानगा मुकाः सर्वेऽपि कृष्णमूर्तयः ॥२०॥ अनन्ताऽसंव्यमानौश्वाऽतया संभूतान् शुभान् ॥ २॥ ग्रामपत्तनमुमाश्च सर्वेऽपि कृष्णमूर्तयः। अनादिश्रीकृष्णनारायणत जोभिसंभृतान नगरावासमुक्ताच संऽपि कृष्णमूर्तयः ॥२१॥ यत्राऽनाटिमहायुत्ता धसन्ति सर्वतः खलु ॥३॥ प्रगाढालयकाश्च सर्वेऽपि कृष्णमूर्तयः। मऽपि कृष्णामण्डलमुक्ताश्च यत्र निवसन्ति इरेः प्रिया। रहस्यमुक्काम कृष्णामूर्तयः ॥२२॥ शाखिप्रशाग्विगुक्तान सर्वेऽपि यत्र तादाम्यमुक्ताश्च सदा कृष्णमूर्तयः। वसन्ति भूमिषु ॥ ४॥ वन्यनागरिका भुक्ताः संऽपि कृष्णमृतयः ॥२३॥ यत्र वसन्ति मूर्तिमुक्का अभिन्नभावनाः । स्वामिकान्तस्य मुक्तान्यः सर्वास्ताः कृष्णमूर्तयः । वमन्ति चाऽदृश्यमुक्ताः कृष्णेकगोचगा ॥५॥ शक्तयश्चापि मतान्यः सर्वास्ताः स्वामिमूरायः ॥२४॥ बद्रिके! वर्गानं चाऽस्याः स्थिताः परं मम | परब्रहाप्रियाः कृष्णहरिरापयाश्च शक्तयः। तान् प्रदेशान् लोकयन्तो ययुग्ने विमानगाः ॥ ६॥ सर्वा रहस्यमुक्तान्य: राथा हरिमूर्तयः ॥२५॥ व्यपश्यस्ते ताहशानां मुकानां नगराणि वे। अरे बद्रि लिभूषाश्च चेतना हरिमूर्तयः। पत्तनानि नगरीश्च वसतीन राष्ट्रकाणि च ॥७॥ बद्रि स्वर्णवेषावना हरिमूर्तयः ॥२६॥ कृष्णानागयाऽऽनन्दवाहिन्यो गेषु चापगाः। अरे चदि माराधेतना हरिमूर्तयः । कृष्णनारायणमूर्तिरसनाणि सगसि च ॥८॥ अरे बद्रि चायुधानि सर्वाणि हरिमूर्तयः ॥२७॥ कृष्णनागयणाऽऽस्वाद्रवत्यो येषु तु दीक्षिकाः। अरे ময়েলি सर्वाणि इरिमूर्तयः। জুম্মনাৰায়াংশনামূলৰৱালা ॥९॥ अरे अरे बद्रि प्रभोग्यानि सर्वाणि हरिभूतयः ॥२८॥ कृष्णनागयणाऽऽश्लेषजन्याऽमृतमरा च अरे बद्रि सुवाणि सर्वाणि हरिमूर्तयः । कृष्णनारायणमूर्तिघ्राणि रजांसि येषु च ॥१०॥ अरे बद्रि च हम्माणि सर्वाणि हरिमूर्तयः ॥२९॥ कृष्णनारायणमूर्तिघ्राणि वनानि येषु अरे बद्रि समस्तानीन्द्रियाणि हरिमूर्तयः। कृष्णनारायणमूर्तिफलिका थेषु वल्य: ॥११॥ अरे बद्रि पृथग यानि तानि वै हरिमूर्तयः ॥३०॥ कृष्णनारायणमूर्तिपुष्पिण: स्तबकास्तथा । अरे बद्रि निजात्माऽपि तत्राऽऽरते हरिमूर्तिक । कृष्णकान्तधरा वाट्य आरामा: कृष्णयोगिनः ॥१२॥ यत्किश्चिदर्तते धाम्नि परे तत् कृष्णमूर्तिकम् ॥३॥ उद्यानान्यभितः सन्ति कृष्णमयानि यत्र च । सर्व इयर्यात्मक कृष्णस्वरूप नान्यदस्ति तत् । तृणानि मुक्तरूपाणि सस्यानि ताहशानि च ॥१३॥ कृष्णानन्दसुर्ख कृष्णाऽपृथक्प्रसिबविग्रहम् ॥३२॥ कृष्णनारायणमूर्तिधराणि सन्ति चाभितः। एकमेषाऽवितीयं तनान्यत् पश्यति नेतरः। विविधानां च मुक्तानां स्थानसेवाजषां हरेः ॥१४॥ सर्व श्रीकृष्णकान्तामान्वित तद्रूपरूपितम् ॥३३॥ यत्र ·विष्यसन्तानः ३३५ च तदा। च परब्रह्मापुरदुर्ग तत्र किं केन गृढीयात् स्वात्मकं स्वं प्रविन्दते । सर्वमुक्तनगराणा वर्तुलानां गर्मगम् । एतादृशं परब्रक्ष वर्तते सर्वतोऽन्वितम् ॥३४॥ महादुर्गाभिसम्पनं निज रहस्यमन्दिरम् ॥ ४॥ बद्रिकेऽण्डप्रदेशेऽपि परब्रह प्रकाशते। बद्रिके! ते स्पृहावन्तो धाम्नि स्थातुं विमानगाः । परा ब्राझी महाविद्योपनिषत् सेयमुच्यते ॥३५॥ परब्रमपुरं दूरान् मुक्तवसतिमध्यगम् ||४८: एतामधीत्य मुक्तोऽपि परब्रक्षायते व्यपश्यन् यावदेवति तावषेत्राणि सत्वरम् । अमुक्तो मुक्ततां याति मुक्तोऽनादिप्रमुक्तताम् ॥३६॥ तेजोऽभिभूततेबांसि मिमिलुर्वे विमानिनाम् ॥४॥ अनादिमुक्त एवापि याति रहस्यमुक्तताम्। परब्रह्मपुरं दृष्टमशक्कास्ते विमानगाः। रहस्यमुक्त एवापि याति तादात्म्यमुक्तताम् ॥३७॥ महिमान विदुः स्वेषां स्वामिनस्तेजसा तदा ॥१०॥ तादास्यमुक्का संयाति परब्रह्मस्वरूपताम्। प्रार्थयन् परमात्मान दृष्टि दातुं तदुत्तमाम् । नाऽन्यदस्याऽवशिष्टं स्याज्ज्ञातव्यं परमं ततः॥३८॥ हरिददौ निजां पराकाष्ठितां दृष्टिमुत्तमाम् ॥५१|| नाऽन्यदस्य तथाऽऽसव्यं शिष्येत कान्ततः परम् । निबनेत्रमयीं हटिं निजनेत्रऽपृथस्थिताम् । स्वः कान्तः कान्त एव सासा कान्ता कान्त एव सः ॥३९॥ तदा विमानगाः सर्वे स्फारनेत्राः सशक्तिकाः ॥५२॥ यत्साम्यमेवाऽस्य न किञ्चिदस्ति अमन्निनिमेषाख कृष्णतेजासहाः सदा। यस्मात्परं नास्ति तथा च किश्चित् । विमानानि ययुाक् परब्रह्मपुरान्तिकम् ॥१३॥ यदर्भमेवाऽखिलमस्य चास्ति घनतेनोपनतेबोधनतेजोऽतिघट्टितम् तद्राव्य विद्वान पृथक् प्रचास्ति ॥४०॥ यत् ततोऽपि सट्टतेबोधहातितेजसम् ॥५४॥ का वा प्रिया तत्र च का प्रियोऽस्य व्यपश्यस्त विमानगाः । यस्य प्रियं सर्वमयं स एव । अनादिश्रीकृष्णनारायणात्मतत्त्वनिर्मितम् ॥५५॥ तं प्रेष्ठकान्तं परिरभ्य धाम्नि सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं रहस्यमुक्तसंभितम् । परे पृथक्त्वं विजहाति मुक्तः॥४१॥ कण्ठमणिमहामुकप्रेममुकाधिवासितम् ॥१६॥ सोऽयं प्रियः सैव परा प्रिया च कोट्यर्बुदान्बपनीनां दासा दास्यश्च सेवकाः। एव भोक्ता च भुबिज्यिका सा। पुत्रा पुन्यध या ये च ते सर्वे कृष्णरूपिणः ।।५७॥ स गर्मनिष्ठो हृदये बहिश्च तत्र दुर्गे निवसन्ति परार्धयोजनावृते । तं प्राप्य कान्तं वृमिन हिनस्ति ||४२|| असंख्यर्दियुते सर्वकृष्णमोगामिपूरित ॥५८॥ ब्रह्माप्रिया: बद्रिके दिव्यगोपुरभूम्यन्जोच्छ्रयेऽन्तःपुररक्षक कृष्णरमाब हरिप्रिया मुक्करमाथ ताः खल्छु । विमानस्था विलोक्याऽपि वान् सर्वान् कृष्णरूपिणः ॥१९॥ तं प्राप्य कान्तं च समस्तरूपिणं समानान् शतवन्तो न पुत्रीः पुत्राँय सेवकान् । स्थातुं हि तत्रैव मनांसि चक्रिरे ॥४३॥ ऋषीन् साधून यतीन् साध्वीर्विविदुर्न यदा तदा ॥३०॥ विमानगास्ताः खलु कृष्णदेहिनो प्रवेदनपरी बुद्धि ददौ तेभ्यो हरिः मुक्ता अपि कष्ठमणीच्छया मुहुः । द्रुतं प्रोदिन्नमवयः सर्वशास्तेऽभवन् द्रुतम् ॥६१|| कृष्णपतिस्पृहार्थिनो सर्वाऽऽवेदनयोग्याच सास्ते समुत्सुकाः विषिदुस्तदा । मुहुल्यपश्यन् स्मितभावगर्मिकाः॥४४॥ मम पुत्रो अयं पुत्री चेयं दासो ममाऽप्ययम् ।।६२॥ हरिः प्रविशाय च वीक्ष्य मावं मम माता पिता चाऽयं मम दासी वियं सुहत् । निनं परं प्रेम तथाविधं च । इत्येवं प्रातविशाना प्रमोदिनो विमानगाः ॥३॥ प्रदर्य शीनं सनयत् पुरं स्वं सहर्षावात्मसम्बोधा मियो गाथा: प्रचक्रिरे। परात्पर सर्वपरं महोलम् ।।४५॥ बद्रिके ते रहस्याख्या मुक्ता अपि च सत्वरम् ॥६४॥ विमानगाध ते सर्व वीक्ष्य मुक्तमयीं भुवम् । विमानगान् पिता मेऽयं मातेयं मे सुहन्मम । पाखाझी च वसतिं ययुः भीकृष्णमन्दिरम् ॥४६॥ बन्धुभाऽयं चितौ देशे पुत्रोऽयं पुत्रिका वियम् ॥६५॥ । प्रमुः।

·३३६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * तथा । इत्येवं बहुधा व्यक्तमवोचुर्वीक्ष्य चाम्बरे। सर्वेऽनादिकृष्णरूपा गूलरूपा यदाऽभवन् । श्रुत्वा वीक्ष्य निसर्गोत्यस्नेहाः कुतुहलान्विताः ॥६६॥ बद्रिक दिव्यपरमां विश्रान्तिमापुरुचमाम् ॥ ८५॥ ससंभ्रमाः सचावल्या दुद्रुवुः प्रेमपूरिताः। यथा विदेशे वित्य वगृहे शान्तिमेति ह । सपूजोपस्करपात्रकरास्ते कृष्णमूर्तयः ॥६॥ विश्रान्तिमापना विसरमविदेशकान् ॥ ८॥ विमानगाः समस्तास्तेऽपि च तान् प्रेमनेत्रिणः । अहो कृष्णस्य सामर्थ्य दिव्याऽदिव्यमतिप्रदम् । आलोकयन्तः नेहाब्यारतदाहानं प्रचकिरे ॥६८॥ अनन्तरूपधारित्वमसंख्यरूपदत्वकम् ॥ ८७॥ फोटिकोटिविमानानामवतारणभूमिषु विमानानि विमानेषु व्यलीयन्त क्षणाचदा। दुर्गमध्यस्थलीवेते स्वागतार्थ समाययुः ॥६॥ भूपावपस्मृद्धयश्च व्यलीयन्त तददिपु ॥८८॥ सर्वसौगन्ध्यलावण्यव्याप्तोद्यानमुभूमिधु अनादिश्रीकृष्णनारायणरूपं समस्तकम् । परब्रझमहोलस्याऽगारभागात्मिकासु वै॥७॥ एकमेवाद्वितीयं वै रूपतो गुणतोऽपि च ॥ ८९॥ जयशब्दान् सुखशब्दॉथविरे ते मुदान्विताः। अभवत् सर्वगवति लीलां जानाति को हरेः। अवतेतर्विमानानि कृष्णनारायणेच्छया ॥७॥ गृहे यो हरिश्चास्त्र मुक्त मुन प्रति प्रभुः ॥ ९० ॥ तानि सर्वाणि ते मुक्ता अक्षतैः कुसुमादिभिः । ब्रह्मप्रियादिकाः सर्वा रहस्यमुपतां गताः। चन्दनैरमृवैस्तोयैर्वर्धयामासुरूत्सकाः ॥७२॥ कोटवर्धदाब्जकोट्यश्व प्रासादाचातिशोमनाः ।। ९१ ॥ मिमिश्श्यावतीर्णास्तान् निनाविनान् हरिप्रियान् । असंख्यादयुतास्तत्र परबाहापुरे स्थिराः। समाहिषन् मिथो वक्षोमेलन घमेलनैः ॥७३॥ कण्ठमणिप्रभाषण प्रासादेषु स्थिताश्च तं ॥ १२॥ आननानां मेलनश्च देहानां मेलनेस्तथा । विविदुश्च निजं पनीमायं णं हरि प्रति । अय बद्रिप्रिये देवि रहस्यं शृणु घोत्तमम् ॥७४|| सिंपविर तथैवैन पति नारायणं प्रभुम् ॥ १३॥ विमाने ये स्थिताश्चासन् नारीमुक्तादयोऽखिलाः । सदंगार्घस्वरूपान्याः प्राप्य स्वं शाश्वतं पुरम् । अवतीर्णा विमानात यदा तदा पुरः स्थितान् ||७५॥ पखवाऽमृतस्नानं चक्रिरे ते तदा गृह ।। ९४ ॥ न्यलोकयनिबरूपान् स्वागतार्थ समागतान् । परग्रहाक्षतपुष्पचन्दनः कृष्णभीजिरे। अनादिसिद्धमुक्ताँस्तान् कृष्णकान्ताऽऽत्मकान, शुभान ||७६॥ परतदारसास्वादामृतानां भोजन व्यधुः॥१५॥ सदा परमधामस्थान परब्रह्मपुराश्रयान् । परब्रह्माऽमृतवारिपानं प्रचक्रिरे प्रिया स्वात्मकान् स्वाऽपररूपान् स्वभावगुणरूपिणः ||७७॥ परब्रहा परं कान्तं सिपेविर निरन्तरम् ॥ १६॥ स्वागतं कुर्वतः स्वेषां स्वपूबाथै समागतान् । पखदाणः कान्तस्योपासना चक्रिरेऽन्वहम् । स्वाऽमिनरूपिणस्ताँच स्वाँश्च तच्छायिकात्मकान् ॥७८|| परब्रहापराभक्ति व्यधुस्त नित्यमुसिगाः ॥१७॥ वीक्ष्य विज्ञाय मूलात्मरूपिणः सर्वतः स्थितान् । परब्रह्मानन्दवाई सुभुनिरेऽतिसंवया। आश्रय परमं प्राप्ता अभवन् वै विमानिनः ॥७९॥ विविधैर्न पर किश्चित् कान्तसुखात् सुखेतरत् ॥ ९८॥ कृष्णपू जोत्तरं पूजां प्राप्य कृष्णाशया तु ते। कृष्णस्य कृपया पल्यः प्रापुः कृष्णस्वरूपताम् । क्मिानिनो ययुस्तैस्तैः सहिताः स्वस्वकालयान् ॥८॥ अथ श्रीमगवास्ताम्यो दयितुं स्वमन्दिरम् ।। ९९ ॥ विमानिना तु मुक्तेन प्रत्येकेल सह प्रमुः। कोट्यर्बुदाम्बकोटीनां प्रासादानां तु मध्यगम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणो ययो तदालयम् ||१|| मनसकेऽय वै कृष्णः सर्वाः प्राह प्रिय वचः ॥१००) गृहे दिव्यगवासनेऽपरो हरिः। पक्षमहोलाख्यसभास्थान प्रयाम्यहम्। राबते मूलरूपोऽपीत्येवं व्यलोकयन् हरिम् ॥८॥ आयान्तु सहसा सर्वास्तत्र मत्परमं पदम् ॥१०॥ हरियं निवरूपद्वयं वीक्ष्य विमानिना। प्रासवत्यो भवत्योऽ सालोक्य साहिं चेत्यपि । स्वीयमनादिमुक्तत्व रहस्यमुक्ततामपि ॥८॥ सायुज्यं चापि सारूप्यं चैकर परिशिष्यते ॥१०२॥ विषिदुर्दिन्यविशानामान्ताव निजात्मनि । तदप्यह दर्शयामि परविष्णयस्थिते मयि ।। मूकपे ययुः सर्वे कृष्णो कृष्णे तिरोऽभवत् ।। ८४॥ इत्येवं इत्येवं बद्रिके प्रोल्या कल्पनारायणप्रमुः ॥१०॥ वस्य

·* तिष्यसन्तानः
३३७
।
च
तिरोमवद्द्भुतं तचन्मन्दिरात् प्रययौ सभाम् । शय्यामहोलमुच्छष्ट्य महोलं मन्दिराभिषम् ।
राजाधिराजेशाधिराजेश्वरपूबितः ॥१०४॥ मानमहोलनमल्य
खेलमहोलमित्यपि ॥२॥
अनाद्यनन्तमुक्तेशेश्वरमुक्तादिपूजितः
शान्तिमहोलसौख्य
शृंगाराहमहोलकम् ।
असंख्यानन्तविमवैरवतारैश्च
पूजितः ॥१०५॥ महोलं भोजनाख्यं
पूजामहोलमित्यपि ॥३॥
असंख्यदिव्यशक्त्याद्यैरायुधैरभिपूजितः
सर्वांगममहोल
भक्तसेवामहोलकम् ।
सर्वसृष्टिस्वराट् चास्ते सर्वघामस्वराट् पतिः ॥१०॥
तया
रहस्यमुक्तानीकृतसेवामहोलकम् ॥ ४॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणायः कृष्णकेशका
पट्टांगनामहामुक्तानिकामहोलक
तथा।
स्वयं मूले स्वरूपे स्व गत्वा स्थिरोऽभवद्धारिः ॥१०७॥
अन्तःपुरमहो
षोडशेतिमहोलकान् ॥ ५ ॥
कमरानन्दनो योग्य गोपालकृष्णबालकः।
ब्रमप्रियाद्या
मुक्ताश्च
व्यपश्यन् बहुविस्तरान् ।
प्रमुः पद्मावतीस्वामी राधालक्ष्मीवरोचमः ॥१०८॥
लक्षयोजनविस्तारान् प्रत्येकं तान् महोलकान् ॥ ६ ॥
परमात्मा परब्रह्म परमेशः
परेश्वरः।
रंगमहोलसंहो यो महोला परमात्मनः।
पुरुषोत्तमसंशो वै भूत्वा विष्ण्ये स्थिरोऽभवत् ॥१०९॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य सभिवासवान् ॥ ७॥
बद्रिके मुक्तकोट्यस्ता
आययुश्व समां प्रति ।
सों
दिव्यसुवर्णामा सच्चिदानन्दतैजसः।
हर्षिताः स्वपति प्रोष्य प्राप्ता पुनर्यांगनाः ॥११०॥
सर्वद्धिसिद्धिसामर्थ्यासंख्यैश्वर्यादिसंभूतः
॥८॥
मुषि प्राकट्यदिवसे सप्तविंशतिसंख्यके।
सर्वोवंध्वजसंशोमवृत्तमण्डपराजितः
अर्बकृष्णाष्टमीरूपे प्रातरेव प्रियादिकाः ॥११॥
असंख्यस्तम्मशोभाभिः रमणीयमनोहरः ॥९॥
अनादिश्रीकृष्णनारायणस्मारितमुत्सवम्
कर्तुं तूर्णं ययुः सर्वे मुक्का मुक्तानिकास्तदा ॥११२॥
कल्पलताऽक्षयपात्रचिन्तामण्यादिकोणक:
सर्वभोग्यादिसंराबल्पाचशालादिराजितः
॥१०॥
गबासने स्थितं कान्त सभामहोलकेऽमितः ।
असंख्यतोरणालम्बिकम्मानिकातिसुन्दरः
स्थित्वाऽऽनः स्वामिनं स्वं चारात्रिक व्यधुस्तया ॥११३||
समन्ततः
दिव्यातिदिव्यतेबोमिईरेः
शुभा॥११॥
असंख्यमुक्ता आगत्य दिव्योपचारकैहरिम् ।
मध्ये
ब्रक्षासनादयश्व वितानछत्रचामरैः।
पुपूजः परया प्रीत्या जयनादान् प्रचक्रिरे ॥११४॥
दिव्यदेवतामुतामिः पुष्पलगामिवर्षितः ॥१२॥
तत्रत्याः प्रययुः सर्वे प्रपूज्य च निबालयान् ।
यत्तेबासि
सिंहासनतेनोभवानि ।
सहायातास्तु
ये ब्रह्मप्रियाद्या मुक्तकोटयः ॥११५॥
तत्तेजांसि प्रसरन्ति चान्यमहोलकेषु इ॥१३॥
ते सर्वे तु समैच्छन् वै द्रष्टुं कृष्णमहोलकान् ।
अन्यमहोलवेबांसि वर्नुलानि प्रयान्ति चा.
ओमित्याह तदा मुक्तान् दर्शयामीति चाह तान् ॥११॥
बहिर्बुगामिसम्मुखान्यतीव
सर्वसुष्टिषु ॥१४॥
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायो चतुर्थे तिष्यसन्ताने- ब्रह्मासनेऽनादिकृष्णनारायणो
विराजते।
मदुर्गोत्तरस्था: परवामप्रदेशा, परब्रह्मपुर-
परेश्वरो मूलरूपः
सर्वस्वामी सदीश्वरः ॥१५॥
दुर्गः, परब्रह्मात्ममुक्तवसतया, परखझपुरस्थानां सर्वाभरणभूषण
सर्वसुगन्धसंभृतः।
वैमानिकानां स्वरूपद्रयेऽप्यैक्य, परब्रमपुरे सर्वरूपातिरूपान्धः सुन्दरेभ्योऽपि
सुन्दरः॥१६॥
स्वस्वालयेष्ववतरणम् , स्वागतं विश्रमणं, युवाऽऽषोडशवर्षांना सर्वकान्तामनोहर।
परब्रह्मणः सभार्या स्वशाश्वतविण्य
सर्वशृंगारशोमान्धः सर्वेषा हृदयंगमः ॥१७॥
प्रति गमनमित्यादिनिरूपण-
सहसस्तम्मयुक्सौम्यनमासने
विराजितः।
नामा सप्तदशाधिकशत-
शतसोपानोलपीठे समासीनः स
कोमले ॥१८॥
तमोऽध्यायः॥ ११७॥
सर्वपूजोपहाराद्यैरचितो
मुक्तकोटिमिः।
श्रीनरनारायण उवाच-
तमेनं परमात्मानं कान्तं
परमपूरुषम् ॥१९॥
बद्रीप्रिये
देवि रंगमहोलमुत्तमम् । दृष्ट्वाऽऽनन्दं ययुः
सर्वरहस्यमुक्तकोटयः।
सभामहोलमुत्कृष्ट
वासमहोलमित्यपि ॥१॥ रंगमहोले मुक्तास्ते व्यपश्यन् स्वान् हि कोटिशः ॥२०॥

·* श्रीलक्ष्मीनारायणहिता के ३३८ परेश्वरः ॥४०॥ मुग्धाः कान्त सगनुः श्री दिव्यरत्नगतरूपान् नैजानसंख्यकानपि । तामिविलोकितः कान्तो द्वर्याक्यं ततोऽभवत् । मिचौ तेच ततोऽपश्यन् धामसृष्टीः समस्तिकाः ॥२९॥ ब्रासिंहामने व्यगजत चरुष्वपि ततोऽपश्यनीश्वगखिलमर्जनम् । राजाधिराजशोभागोऽनन्तगक्ताऽभिम वितः पट्टिकासु ततोऽपश्यन् ब्रह्माण्डानि समस्ततः ॥२२॥ बद्रिक महदाश्चर्य व्यलोकायश्च तत्स्थले ||४|| एवंविध साक्षादनुभवं हि लेभिरे। प्रत्येक ये कृष्णनारायणा धामन् सहागवाः। कोणके कोणके सर्वसष्टिव्यूहा भवन्ति हिं ॥२३॥ प्रतिमन सहत q.gs लयं गताः ॥४२॥ तलके तलके तत्र सर्वधामानि मन्ति हि। ब्रागिहामनेऽनादिकृष्णनागयणे प्रमौ। फलके फलके सर्वब्रह्माण्डानि भवन्ति हि ॥२४॥ लयं यावान् निजभान्सान वीक्ष्याऽऽश्चय परं गताः ॥४३॥ अनन्ताराधिकास्तत्राऽसंख्याश्च कमलास्तथा। तरा एवं प्रिया का प्राकष्टाः मुखमूर्छिताः। असंख्याश्चापि माणिक्यः पमावत्योऽप्यसंग्ख्यकाः ॥२५॥ परे दे पुस्तुष्टुवुर्मुदा ॥४४॥ प्रिया अनन्तकास्तत्र लक्षयोऽप्यनन्त का ब्यपि । आगत्रिक प्रचा समालिशा पति प्रभुम् । रमा अनन्तकाश्चापि श्रिया सन्त्यप्यनन्तकाः॥२६॥ मुकाः प्रमुब्धाः परमेश्वरे ॥४५॥ रंगमहोलमध्ये श्रीकृष्णनागयणप्रियाः। हरे कृष्ण कृपासिन्धी त्वमेव परमः पुमान् । कृष्णनारायणरूपप्रतिमा मुक्तविग्रहाः ॥२७॥ राजसऽनन्तकृष्णामा सवनीयोऽसि नः सदा ।।४६|| सर्वाः पुंरूपिण्य इति सेवन्ते कान्तमुत्सुकाः। भवतः सम्पदा साः प्रदर्शयाऽत्र नो विभो। रहस्यरूपधारिण्यः सेवने शयनालये ॥२८|| महोलाः षोडश टिव्या बहिष्ठो धीक्षिताः बल ॥४७॥ पुंरूपप्रधारिण्यस्ताः सेयन्ते रंगमण्डपे। आन्त वीक्षितुं सर्व समासामः प्रमोपते । ब्रह्मप्रिया असंख्याश्चाऽप्यसंख्याध हरिप्रियाः ॥२९॥ बहिष्टोऽनन्तपागस्ते दृश्यन्त माधवीपते ॥४८॥ कारण्योऽप्यनन्ताः सेवन्त हरिण्यो इरिमच्युतम् । तेजसोचा थया सूर्यास्तीजलानां सदाधिकाः। नारायण्योऽप्यसंख्याश्च माधव्योऽपि तथाविधाः ॥ ३०॥ ब्रह्माण्डेषु भवन्त्येव तथा महोलकास्तव ॥४९॥ लीलाश्चापि तथा वासुदेव्यचापि संख्यकाः । षोडशाना मुमध्यस्यो रंगमहोलकस्तव। पाश्चापि पनिन्यस्तुलस्यश्चाप्यसंग्थ्यकाः ॥३१॥ कोटिमर्यात्मकः गूर्य श्वाऽऽभाति समन्ततः ॥५०॥ शारदाश्च सरस्वत्यो गंगा यम्योऽप्यसंग्ज्यकाः। सर्वाधिको महारान! मनोमोहकरो हि ना। घुमुक्काख्याः प्रसेवन्ते कान्तं कृष्णं नगयणम् ॥३२॥ प्रदर्शय प्रमो सर्वान् सम्पदा निलयान् हि नः ॥५१॥ पूजयन्ति प्रभु कान्तं रामयन्ति रमोत्तमाः। बद्रिके श्रीहरिमपूर्ण दर्शयितुं तु ते प्रैखायां श्रीहरिमान्टोल्यन्ति गीतिकोविदाः ॥३३॥ रंगमहोले वभ्राम पत्रों यसंख्यकाः॥५॥ शृंगारयन्ति कमला: स्वामिश्रीकृष्णमीश्वरम् । टिव्यचिन्तामणीनां वै मित्तयश्च तकानि च । संवाहयन्ति चांगानि हरिण्यक्ष हिरण्यमाः॥३४॥ दिव्यचिन्तामणीनां च स्वर्णानां भूषणानि च ॥५३॥ मोजयन्ति प्रभु सर्वरस्यभोजनपानक। दिव्यरत्लाबो सम्या दिव्यतोरणपंक्तयः। सुखयन्ति पानार्थ सर्वाश्लेषप्रदानकैः ॥३५॥ दिव्यवेरा दिव्यसपिस्करा दिव्यभूमिकाः ॥५४॥ सुखं गृहन्ति कान्तात् ता रहस्यमन्दिरभिताः । दिव्यमास्तरणानि दिव्यासनानि 'मूर्तयः। पाययन्ति हरि दिव्यशर्करलार्ककरैः॥३६॥ दिव्यपात्राणि सर्वाणि दिव्यमपिकादिकाः ॥५५॥ मिश्रितानि सुदुग्धानि कामधेननवानि वै। सन्ति रकमहोलके। एवंविषे महारंगमहोले हीरकोत्तमाः ॥३७॥ वखनस्तु बीजमणीन्द्रसंशकात् ॥५६॥ विद्यन्तेऽसंख्यरक्षानि स्वर्णहाराब योमनाः। थयेटमुन्द्रयाः सजायन्तेऽसंख्यसनाविकाः। तेस्वो कान्तं भूषयन्ति कान्ता: श्रीकान्तवलमम् ॥३८॥ रूपकुल्या रसकुल्या गन्धकुल्या मणीश्वराः ||५७॥ वर ब्रमनियाधास्ताः स्वामिना सह संगताः । दषिकुल्या मधुकुल्या सुधाकुल्या मणीश्वराः। समापि. भगवान् कृष्णो द्वितीयरूपधूक प्रमुः ॥३९॥ आनन्दपनपानादिकल्यास्तप्तिप्रदास्तथा श्णु भीबद्रिके एकैकरमाद् ·* तिष्यसन्तानः ३३९ सर्वलावण्यकुल्याश्च मण्यो रस्यसम्प्रदाय एकतत्वात्मके तस्मिन् तस्यैव कृपया बहून् । रहस्यमुक्तनिवहैर्वीक्षिता भोग्यदास्तदा ॥५९॥ मेदान् विलोकयामासू रहस्यमुक्तकोटयः ॥७८॥ केयाः सर्वाधिका वद्रि शृंगारद्रव्यसम्प्रदा। सुराष्ट्र तस्य भाले वै भालमध्येऽश्वसारसम् । भूषावखप्रदा वेषप्रदास्तत्र विलोकिताः॥६॥ तस्य निजस्वरूपाणि व्यलोकयन् हरे प्रियाः ||७९॥ लक्षशो भूमिकाः कक्षाः सच्चिदानन्दमायुताः। आहोऽस्य बद्रिके पारो वैमवानां न गम्यते । एकैकया प्रियया च सह स्थितः पतिः प्रभुः ॥६१॥ यद्यन्मूर्ती च तत्सर्व रंगमहोलकेऽमितः ॥८॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणाः प्रत्येकमन्दिरे। विलोकित प्रियामि व्यतिरिक्त तदिच्छया। विलोकितः समस्ताभिर्दिव्यमुक्कानिकादिभिः ॥२॥ पुनश्च कृपया तत्र वस्तुनि माधवः ||८|| सर्वोत्कृष्टमहानन्दधनवर्षणकारिणः । प्रकाशमगमद् वस्तु तिरोभावमुपागमत् । विलोकितास्तत्र कृष्णमणय: कान्तमूर्तिजाः ॥३॥ अन्वितः श्रीकृष्णनारायणश्रीपतिवल्लमः ॥८॥ परावर्चनमण्यो लताकुलमणिबजाः। विलोकितः समस्तामिः सर्वात्मकोऽभितः पतिः। महोद्यानादिमणयधाराममणयस्तया ॥६४॥ शरीरीव तदन्तास्थो बहिस्स्यश्चापि लोकितः ॥८३॥ विलोकिता: समस्ताभिस्तत्र रवादिहेतवः। वस्तु विलीय सहसा लोकित: स तदैकळः । हिरण्मय्यभियः सर्वां लोकिता वै समन्ततः ॥६५॥ स्वराट् सम्राणमहाराट् स एक एवाऽद्वितीयकः ॥४४॥ सूर्यचन्द्रादिमणयो दर्पणादर्शपट्टकाः। तत्रैकतां तदा प्राप्ता अनादिमुक्तकोटयः। विलोकिताः समस्ताभिः रंगमहोलकेऽमितः ॥६६॥ परमुक्तकोटयश्च लोकिताः श्रीहरी तदा ॥८५॥ स्वस्वरूपाणि सर्वाणि विलोकितानि तत्र मूर्तिममा बले यन्मीना असंख्यकाः। रहस्यमुक्तनिवः स्मृहावद्भिर्महोळके ॥६७॥ एकत्वरसवेत्तारवापृथग्भावमास्थिताः ॥८६॥ अल्यावयमिदं तत्र दृष्टिपथमभूद गतम् । न निम्सरन्ति ते कापि मूर्तिलमा बहिः कचित् । कृष्णनारायणमूर्ती स्थितायां रंगमण्डपे ।।६८॥ येषां पारो न वा सीमा न संख्या न च मानकम् ॥८७॥ परपामसमस्तं मस्तके वैषिलोकितम् । लेषा मूर्तिमयी सृष्टिः परधानोऽतिरेकियो। अक्षरं घाम हृदये मायाघामोदरे तथा ॥६९॥ वीक्ष्य तो परमाधये गता रहस्यमुक्तिगाः ॥८॥ अवतारादिधामानि मुखे विलोकितानि मानं च गलितं तासां न्यूनस्थित्या तदप्रतः। ईश्वराणां व लोकाश्च बद्यने अवलोकिताः॥७॥ अथ ताश्यार्थयामासुः कान्ते स्थिति तु तादृशीम् ॥८९॥ ब्रमाण्डानि पादयोस्तु विलोकितानि तेस्तदा । हरिददौ वचनं महोलदर्शनोचरम् । लिने संकर्षणन्द्रशंकरास्तैर्विलोकिताः ॥७॥ ततो दर्शयामास वासमहोलमुत्तमम् ॥९॥ अनिरुद्धा वेधसश्च नामौ तस्य विलोकिताः । लक्षयोजनमान सर्वदिपूर्णमच्युतः। प्रधुना विष्णवस्तस्य वृषणयोर्विलोकिताः ॥७२॥ ततभ दर्शयामास शग्यामहोलमुत्तमम् ॥११॥ महापुमान् महाकालो प्रकुटौ तस्य लोकितौ । कोठ्यर्बुदान्जकान्तानां शग्यापर्येकमण्डितम् । प्रकृतिश्च महामाया तदिच्छायां तदिच्छायो विलोकिता ॥७३॥ सर्वशृंगारवेषाहोंचमद्रष्यादिसंभूतम् ॥९२॥ साक्षी वासुदेव एतौ बुद्धौ तस्य विलोकिती। अहापूर्वमेनं च दृष्ट्वाऽऽर्य परं कृष्णो नारायणस्तस्य मुजयोस्तैर्विलोकितौ ||७४॥ अय स्वमन्दिरं पवाद् दर्शयामास माधवः ॥९॥ प्रियाः सर्वा हरेामे पा. कुक्षौ विलोकिताः। यत्र माता कम्मराश्रीः पिता गोपालकृष्णका। मात्मानम हरेद नराः सर्वे विलोकिताः ||७५॥ सन्तुष्टा च वसाऽप्यास्ते शुकच भगवानपि ॥१४॥ विहंगमा: पृष्ठदेशे यादोसि तु नितम्बके। वल्लभध तथा तेषां मका वसन्ति सर्वदा । थामे दक्षे तु तिर्यश्चः शाखिनः सर्वरोमसु ॥७६॥ तत्चन्मूलस्वरूपेषु मातापित्रादिकान् हरिः ॥१५॥ सर्वेषां फन्दा रोम्नां । मूलेषु रोमकूपेषु वलिकाः। पश्यता तत्र कृपयाऽन्तरमावयत् । पर्वताः कठिने तस्य नबो नाडीषु सर्वशः ॥७७॥ आभयें परमं तद्वै वीक्ष्य तेऽपि मुदं ययुः ॥९६|| वै वै। वै ययुः।

·३४० * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता वै सेवकतां ततश्च तत्रैवोपुर्यथेष्ट मात्राद्या मन्दिरालये। परस्परप्रसेवानां वीक्ष्य तयोः। सर्वद्धिसहिते लक्षयोजने दिव्यविद्महे ।।९७॥ महाश्चय ययुः सर्वाः परं भाग्यं हि मेनिरे ॥११६॥ अथ सानमहोलं च दर्शयामास सत्पतिः । दर्शयामास भगवान् स्वं रहस्यमहोलकम् । दिव्यस्नानविधानानि वीक्ष्याऽऽश्वयं परं ययुः ॥१८॥ यत्र कान्ता इमाः सर्वाः कान्तं श्रीकृष्णवल्लगम् ॥११७॥ सर्वकामप्रदा क्षीरनीराज्यमाधवाः। नित्यं प्रसवणाः सेवन्त समस्ताच शयनादिषु । सुधाऽमृताऽऽनन्दमोदप्रमोदादिप्रवाहिणः ॥१.९॥ असंख्यकान्ताधामैतद् वीक्ष्याऽऽश्चय गताः स्त्रियः ॥११८॥ वीक्षिता सर्वसौगन्ध्यमृदुपेशलवायुताः। दर्शयामास पट्टांगनामहोलकम् । तवस्वामिवाक्षितश्च खेलमहोल उत्तमः ॥१०॥ यत्र शतं तथा चत्वारिंशत् सन्ति निजागनाः ॥११९॥ सर्वानन्दरमणानि खेलसाधनकानि सहसरोविकायुक्ताः प्रत्येक खपति हरिम् । यत्र दिव्यानि वै सन्ति कल्पलभ्यानि सर्वथा ॥१०१॥ सेवन्त सर्वदा बद्रि ! वीक्ष्य मोदं प्रलेमिरे ॥१२०॥ वतः शान्तिमहोलं च दर्शयामास केशवः। तामु तास्ता लयं प्राता निजमूलासु योपितः । सर्वशान्तिप्रदं सर्वशान्तिसाधनसंभृतम् ॥१०॥ अथ श्रीमगवान् बद्रि चान्तःपुरमहालकम् ॥१२॥ ततध दर्शयामास शृङ्गारोधानमुत्तमम् । दर्शयामास सरिता अनन्तमानद्धिदम् । लक्षयोजन विस्तार सुशृंगारमहोलकम् ॥१०३३ भजन्तं कान्तभावन कृष्णनारायणं तु याः ॥१२२॥ कोट्यधुंदाबपनानां शृङ्गारवस्तुपूरकम् सर्वभूष्टिषु सर्वत्र सर्वास्ता यान्ति तत्र ह। मूर्तिकल्पळताव्यास सर्वेष्टसम्प्रद शुभम् ॥१०४॥ लभन्ते कान्तमेवैनं चान्तम्पुराख्यधामनि ॥१२॥ कुंकुमाऽलक्रकवल्ली कजलाऽक्षतवखिकाः। वीदय ताः परमाश्चर्य प्राप्य बन्दिरे पतिम् । चन्दनद्रवलतिका गन्धसारद्रवट्ठमान् ॥१०॥ निजतादात्म्ययोगार्थ मूर्ती वासाय सर्वदा ॥१२४॥ स्नेहसारनवनीतपिण्डान हरिविज्ञाय तद्भाव समान्लेष खवास। वीक्ष्य मोदं पर प्रासा रहस्यमुकिगास्तदा ॥१०६॥ ददौ प्रेम्णा ददी वारी चान्तर्भाग्य निजे हदि ॥१२५॥ भोजनानां महोल च दर्शयामास भुक्तिकृत् । स्त्रमूर्ती मूर्तिगर्भाव्यसृष्टी वासं ददौ सदा । सर्वविधासु दिव्यास्वदिव्यासु सर्वाधिषु ॥१०७|| कोट्यवृंदाजपक्षीः स्वाः सखीभिः सहिताः प्रियाः ॥१२६।। यद्यद् भोज्यं मध्यवयं चोष्यं लेधं च पानकम् । अन्तर्भाष्य ययौ कृष्णा निजे रंगमहालक । तस्य सर्वस्य मूलं वै दिव्यं भोज्यं समस्तकम् ॥१०८॥ एकलो भगवान् कृष्णश्चैकचा बहुधापि सन् ॥१२७|| सर्व दैवं चैश्वरं चाऽवतारीयं च मोक्तिकम् । भक्केच्छापूरकश्चैवं स्वच्छास्वतन्त्रमापि। आत्मीय ब्राझमेवापि सर्वे तत्र प्रवीक्यताः॥१०९॥ स्वस्मिन् स्वस्यैव विस्तार स्वं समावेशयत्मभुः ॥१२८॥ मृहावत्योऽमवन् भोक्तं मोबयामास तत्पतिः । पुत्रपुष्यादिकं दासदासीप्रविस्तरम् । चान्तिमा परमा तृति बहिर्भावां ददौ प्रमुः ॥११०॥ स्वोद्भावित स्वविस्तार स्वस्मिनावशयत्प्रमुः ॥१२९॥ सता पूजामहोलं लक्षयोजन विस्तरम् । अथ क्षणात् विरोभूय कुंकुमवापिकालये। सर्वपूनाईणायोग्योपस्कारवस्तुसंभूतम् ॥११॥ लोमशेन पुनः स्वत:प्रकाशन पुनस्तथा ॥१३०॥ दर्शयामास भगवान् पूजां प्रचक्रिरे तु ताः। लक्षन्या हदि स्थयाऽश्विन्या माणिक्यया च वाहया । सर्वांगममहोलं च दर्शयामास धामपः ॥११२॥ विमानेनापि युक्ता श्रीहरिबाबसरो ययौ ॥१३॥ सर्वशष्टिनिवासनामागमार्थकृतक्षणम् प्रशापद्मावतीयुक्तो पपी समाधियोगिनी यत्र कृष्णयोगः प्रजायते ॥११३॥ यात्रामेतां च सतायतनं स्मरेत् तु यो बनः ॥१३२॥ यत्रेकके मणौ सर्वसष्टयो दृष्टिगोचराः। थायाच्छ्रीकृष्णस्वाम्याचार्यश्रीहरिधाम वै। प्रबायन्ते च बीक्येनं भक्तसेवामहोलकम् ॥११४॥ अनादिभीकृष्णनारायणा माधवी ॥१३३॥ व्यकोकध ते मुका पत्र सेवा हरो सदा । लक्ष्मीच लोमशः स्वतःपकाचो माणिकी च तत् । मुकार कुर्वन्ति विविधा मुक्तसेवा हरिस्तदा ॥११५॥ सप्तायतनमेतदै स्मर्तव्य सर्वदा बनेः॥१३४॥ गृदुरसानपि । च जगदुरू। स

·विष्यसन्तानः
परब्रम
बद्रिके।
कृष्णनारायणस्तितोऽस्य शक्तयः। विनाऽनादिकृष्णनारायणं तवृदयेऽपि
शानशक्तिः प्रमा चेच्छाशक्तिलक्ष्मीः प्रकीर्तिता ॥१३५॥ मुक्का नैव हि वर्तन्ते मूर्ती यत्कोटिमूर्तयः ॥ ६ ॥
पद्मावती क्रियाशक्तिर्माणिक्या शाश्वती छविः। असंख्यमूर्तयस्तत्र प्रतिमुक्त भवन्त्यपि।
खत प्रकाश संकल्पो लोमशो ब्रह्मशीलता ॥१३६||
त्वया दृष्टं तदा तत्र मया दृष्टं तथा तदा ॥७॥
स्थापयेत् पूजयेद् यस्तान् सर्वान् कामानवाप्नुयात् । तादाम्यतामवाप्स्यन्ति ये ते द्रक्ष्यन्ति तत्तथा ।
हरेः प्रभा कान्तिः पद्मावती तु दिव्यता ॥ ३७॥ अन्येषां दर्शनं चापि नैव भवति तादृशम् ॥ ८॥
लक्ष्मीय कमनीयत्वं माणिक्या स्वच्छतात्मिका।
सर्वोत्कृष्ठा मूर्तिगर्भसाष्टिस्तादाम्यसंशिका ।
स्वतःप्रकाशः
परिधिलौंमयो रोमरूपधृक् ॥१३८॥
द्वितीया तु परे घानि रहस्यभावसष्टिका ॥९॥
विदित्वैवं सप्तरूप कृष्णनारायणात्मकम् ।
तृतीया तु परे पानि महामुक्तमयी हि सा ।
पृथङ्मुक्तिमविक्रम्य मूर्तिमुक्ति प्रयाति सः॥१३९॥
चतुर्थों तु परे धाग्नि मुक्तसृष्टिः समानिका ॥१०॥
राधां दुःखहरां शक्किं लक्ष्मी सम्पत्प्रदां तथा ।
अष्टदुर्गमयी सर्वा परवक्षपरायणा।
प्रशां स्वरूपदा शकि पद्मावती तु मोक्षदाम् ॥१४०॥ पञ्चमी वक्षरे धानि सृष्टिबाऽक्षरमुक्तिगा ॥१॥
लोमशे मेऽनादिमुक्त ब्रह्म स्वयंप्रकाशितम् ।
षष्ठी सर्वावताराणां घाममयी सदात्मिका।
सप्तायतनक
त्वेवं विदित्वा
कृष्णरूपगम् ॥१४॥
सप्तमी चेश्वराणां तु सृष्टिः सत्वमयी शुभा ॥१२॥
मुक्ति यान्ति परां वे परे धानि न संशयः ।
अष्टमी तु त्रिगुणानां सष्टिर्मायामयी
तथा।
एवमाह पुरा बद्रि हरिौ
हरिमों परमेश्वरः ॥१४२॥ नवमी शंकरप्रमाविष्णूना सुष्ठिश्चमा ॥१३॥
दशमी सिद्धकोटीनों सुष्ठिः साधुमयी शुमा ।
इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्ताने
परधामनि रङ्गमहोलादिषोडश्चमहोलानां रहस्यमुक्तम्या
एकादशी । पितॄणां द्वादशी निवासिनाम् ||१४॥
प्रयोदशी महर्षीणां मानवानां च
प्रदर्शन, तदर्दिप्रदर्शन, स्वमूर्ती सर्वद्धिसर्वदृष्टि-
चतुर्दशी तिरश्या तु पञ्चदशी तु शाखिनाम् ॥१५॥
प्रदर्शन, भीहरिमूर्तिगर्भगताऽनादिवादाम्य-
मुक्तस्ष्टिप्रदर्शन, रहस्यमुक्तानां तत्स्पृहा-
षोडशी गुणधर्माणां सृष्टयः घोग्य विमा:।
वतां मूर्तिगर्भवादात्म्यमुक्तिप्रदान, सप्ता-
असृष्टिः परमात्माऽसावनादिपुरुषोचमः ॥१६॥
यतनसमष्टिरूपहरे कुंकुमवापी
सर्वसृष्टिघरो नाथ:
सर्वान्तर्यामिकः प्रभुः।
प्रत्यागमन,
चेत्यादिनिरू-
अन्वितः सर्वसाक्षी चाऽनन्वितस्तु स्वराट् परः ॥१७॥
पणनामाऽष्टादशाऽधिकशत
अन्विवाजन्वितमिश्रोऽवतारादिस्वरूप
तमोऽध्यायः॥ ११८॥
मोक्षदो भक्तसुखदो धर्मस्थापनविग्रहः ॥१८॥
नाभिरूपिबगतां स नेता
वदन्वितः।
श्रीनरनारायण उवाच-
इत्येषां सम्प्रविशायोपनिषदं तु षोशीम् ॥१९॥
विरज्येत विमुच्येत प्रयायात् परम पदम्।
बद्रिके ता यत्र यत्र विमानेन या स्त्रिया।
न तस्य पुनरावृत्चिर्य
एवं वेद षोडशीम् ॥२०॥
तत्रेश्वरलोके प्रतिरह हरिं पतिम् ॥१॥
तत्र
व्यलोकयन् स्वर्गलोके सत्यादौ परमेश्वरम् । श्रीबद्रीमियोवाच-
वैराजेषु तथा चेश्वराणां लोकेषु सर्वशः ॥२॥
धामस्वप्यवताराणां प्रतिमुक्त हरिं पतिम् ।
कुंकुमवापीमागत्य भगवान् पुरुषोत्तमः।
व्यलोकयन् तथा वाचाऽक्षरे धानि रहे ग्रहे ॥३॥
कि
तदाचश्व नरनारायणप्रमो ॥२१॥
सर्वदुर्गान्तरसी प्रतिमुक्कं हरि पतिम् ।
श्रीनरनारायण उवाच-
प्रतिग्रह
तथाऽनादिकृष्णनारायणालयम् ॥ ४॥
महोलेषु तथा कृष्णहृदयेऽपि च मन्दिरम् । अनादिभीकृष्णनारायणचायत्य
भूतले।
प्रतिमुक्त प्रतिमूर्ति व्यलोकयनि
प्रमुम् ॥ ५॥
कुंकुमवापिकाक्षेत्रे चातुर्मास्यव्रत व्यषात् ॥२२॥

·३४४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता समहत ॥१३॥ गरिष्टानि सुगन्धानि वंहाज्यानि सदा सदा । यदिच्छायां महामोक्षः सोऽपि दीक्षां समहत । क्षीरपायसयुक्तानि लडकैः सहितान्यपि ।।९९॥ यद्वचस्तच्छृतिवाक्य यत्संकल्पो विधिर्मतः ॥१०॥ मेशुभानि च शाकानि सुरम्याण्योदनानि च। यत्प्रसादात् फलं सर्व यत्प्रपतिः परात्परा । दधिमत्तानि साऽज्यानि मोजयत्येव नित्यशः ॥१०॥ यदीक्षणं महादीक्षा सोऽपि दीक्षा समहत ||१|| पानताम्बूलकाद्यैश्च मुखवासैरनुचमः । दीक्षया यत्फलं प्रोक्तं यज्शानं दीक्षयाऽऽप्यते । दक्षिणामिा स्वर्णमुद्राभिश्च तोषयति द्विवान् ॥१०॥ ययाऽघानां क्षालनं च यदनुग्रहतो भवेत् ॥१२॥ वर्षकाले समायातं चाऽष्टाविशं महोदिनम् । यां विनाऽपि खयं शक्तो मोक्षं दातुं निजेच्छया। स्वमन्मनो हस्तित्र पूजितो विप्रभूमिपैः ॥१०२॥ सोऽपि सर्वाऽवतारेशो महादीक्षा देवैर्मुक्तः पितृमिश्व प्रबामिवैष्णवैस्तथा। यस्पर्श शस्त्रमात्रादिद्वारको मोक्षणाय वै। साधुभिः सर्वलोकानां देहिमिः पूजितः प्रभुः ।।१०३॥ पापिनामपि जीवानां सोऽपि दीक्षां समहत ॥१४॥ नित्यं प्रपूज्यते तद्वत् कृष्णनारायणो हरिः। यस्पर्शः कामनापूर्वः स्त्रीगामुद्धाकृत ददाति पूजकानां च मुक्ति पर पद निजम् ॥१०४॥ आश्लेषो मुक्तिजनकः सोऽपि दीक्षां समेहत ॥१५॥ बद्रिके भवने नैजे राजतेऽश्वसरस्तटे। यस्याऽजलं गंगा मोक्षदा सर्वदेहिनाम् । सर्वदुःखहरस स्वामीश्रीकृष्णो बलभः प्रभुः ॥१०५॥ यद्भक्ता मोक्षदाश्चापि गोपि दीक्षां समहत ||१६|| बद्रिक दीक्षया यत्र गन्तव्यं सोऽसि यः स्वयम् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयमंहितायां चतुर्थ तिष्यसन्ताने यद्योगेन वदेहाश्च याता यान्ति परं पदम् ॥१७॥ भगवान् खोपार्जिताऽसंख्यसमृद्धीनां दानानि ब्रह्माप्रियाद्या मुक्ताध येन नीता निज पदम् । चकारेत्यादिनिरूपणनामा नवदशाऽधिक- रक्षितास्तत्र तेनेव दिव्यदेशेन येन तु॥१८॥ शततमोऽध्यायः ॥११९॥ यमन्त्राक्षिदाश्च भवन्ति सापवो बना। श्रीनरनारायण उवाच- मोक्षदाः सर्वजीवानां सोऽपि दीक्षां समदत ॥११॥ यदेश्वर्यकणं बद्रिके श्रीहरिकृष्णो प्राप्य दीक्षां मोक्षं ददास्यपि । वानप्रस्था समाद्यम्। अतिष्ठत सोऽपि दीक्षाभिक्षुकः सन् महादीक्षां समहत ॥२०॥ महाशान्तो महावतधर रोमशो लोमशयापि ब्रावतपरो नित्यं मतिमार्गप्रबोधकत् । गदुपासनाऽमवत् । भाषीणां च सतां योगियतीनां मण्डलै. सुयुक् ॥ २॥ महामुको महर्षि चिरायुमोक्षदा सदा ॥२१॥ आत्मध्यानपरश्थापि वर्तते त्यागशीलवान् । सर्वकल्याणकृत् सावविप्रपित पावनः साध्याः सिद्धाः समायान्ति समायां हरिसनिधी ॥ ३ ॥ तस्मादुपामकात् कृष्णो महादीक्षां समेहत ॥२॥ कथावार्ताः प्रवर्तन्ते साध्यात्मिक्यो हि मोक्षदा। सर्वोपास्यो हरिभक्तानुपास्ते प्रेमसम्जतः। बहवो देहिनो दीक्षां लम्वा यान्ति परं पदम् ॥ ४॥ सोऽयं कृष्णोऽपि भगवानुपास्ते लोमशं मुनिम् ॥२३॥ बद्रिके श्रीकृष्णनारायणोऽपि निष्परिग्रहः। शिक्षको बालमध्याप्य बालाद् गृह्णाति सारवत् । सर्वव्यवहारमुकत्यागिमार्ग समैहत ॥५॥ दीक्षको मुनिमण्याप्य दीक्षको मुनिमण्याप्य मुनेलाति दीक्षणम् ॥२४॥ त्यागिसाधुमहादीक्षा समैच्छालोमशाद्गुरोः । परम्परा पूर्वपूर्वेषां सृष्टिरक्षणे। प्रार्ययोमर्श चापि कार्तिक शुक्लपक्षके ॥ ६॥ रक्षित वा महादीक्षा लोमशात् कृष्ण ऐहत ॥२५॥ एकादश्यां महादीक्षा ग्रहीत परमेश्वर दशम्यां श्रीहरिश्चक्रे मुपोषणं सुनिलम् । आभमझमरखा धर्मस्थापनहेतवे॥७॥ पञ्चगण्याशन चके देहशुद्धिप्रयोजकम् ॥२६॥ परमेयोऽपि भगवान महादीक्षा समैहत । तथाऽयमर्षण चक्र तीर्थस्नानादिमिस्तथा । धर्मस्यापि मुनिर्माता धर्ममूर्तिर्विधायकः ॥ ८॥ रात्री बागरण चक्र गीतकीर्तनमङ्गलः ॥२७॥ भाभमाना सदाचारो महादीक्षा प्रमतत्याय वै लानं यानं चके निवात्मनः। यस्मात् . दीक्षाः प्रवर्तन्ते मक्षा तानि वै यवः ॥९॥ पूबने प्रथकारापि देवानी च विधानतः ॥२८॥ प्रभुः॥१॥ समेहत ।

·* तिष्यसन्तानः ३४५ औरं प्रकारयामास सस्नो तीर्थादिवारिभिः। दक्षिणां प्रददौ चापि त्यागी भूत्वा जनार्दनः । आबादि प्रचकारापि पितृतृप्तिकरं शुमम् ॥२९॥ कृष्णषत् लभ्यते यः सः श्रीकृष्णो बलमोऽभवत् ॥४८|| कुण्डं च मण्डपं रम्यं कारयामास सत्वरम् । वैष्णवो परब्रह हंसोविशनशोमनः । पुण्याहं वाचयामास जलं मुमोच भूतले ॥३०॥ साघुरूपा परब्रह्म हंसत्यागाश्रमी प्रमुः॥१९॥ आचमनं तथा न्यासान् प्रचकार विधानतः। स्वामी नारायणः कृष्णा सर्ववलमतां गतः। प्राणायामान् विधायाऽय चक्रे गणेशपूजनम् ॥३१॥ परमेशः स्वामिमावे वर्तते सर्वदाऽपि सा॥२०॥ वास्तुदेवाधहण वर्धनीकलयाऽहणम् । दीक्षया स्वामितां प्राप्य स्वामिस्वामी ततोऽभवत् । कुण्डमण्डपदेवानामहणं प्रचकार च ॥३२॥ ब्रह्मचर्य व्रतं नित्यं भक्तिवतं महत्तमम् ॥११॥ ग्रहाणां पूननं सर्वदिक्पालाना प्रपूजनम् । पालयामास भगवान् कृष्णो नारायणायनः। लोकपालाऽहण चापि ऋषिपित्रहण तया ॥३३॥ दीक्षाकाले मण्डपे च महर्षिसाधुसास्विकार ॥२॥ देवीदेवतापूबा चेश्वराणां पूननं तथा। आशीर्वादान् ददुस्तान श्रेयसे परमात्मने । ईशनीनां पूजनं चाऽवताराणां प्रपूजनम् ॥३४॥ विरेजे भगवान् वेधा काषायाम्बरधृक् तथा ॥१३॥ मातृकाणां योगिनीनां सतीनां पूबने तथा । राजाधिराबरूपोऽपि सर्वेषां मानसेषु मुक्तानां पूजनं मतानिकानां पूजन वयः ॥३५॥ दीक्षाकाले तु वाद्यानि अवायन्त समन्ततः ॥५४॥ परनमाऽहणं चक्रे सर्वतत्त्वाऽहणं तथा। वेदमन्त्रा महर्षीणां गीतयः सुरेयोषिताम् । काश्यपीनां प्रजानां च पूजनं प्रचकार सा॥३६॥ मानवीना कीर्तनानि मण्डपादौ तदाऽभवन् ॥५५॥ प्रायश्चितविधि चक्रे हवन पचकार च। उपदेशं च दीक्षा च लब्ध्वा त्यागाभमं शुभम् । वहिपूजा वहिमुखसर्वदेवप्रतर्पणम् ॥३७॥ पूर्णाहुति व्यपादोमं ददौ दानानि वै तदा ॥१६॥ चकार भगवान् होम वीराज्यपायसोद्भवम् । स्वर्णहीरकरूप्याणां रखगोधनवाससाम् । फलपुष्पमधूनां समिधा व्यसञ्जषाम् ॥३८॥ पर्णशाला बिना सर्व प्रददी मवनादिकम् ॥१७॥ कन्यानां हवनं चक्रे पिण्डानां च प्रदानकम् । लोमशस्याऽऽश्रमे पचाच्छिष्यरूपोऽषसत्प्रभुः । श्रीफलाद्यैर्महाहोम चक्रे घृतधारया ॥३९॥ असंख्यसाधुसञ्जष्टे त्यागिनां मण्डले हरिः ॥१८॥ मध्ये व्यावत्यै वस्त्राणि काषायाणि दधार सः। न्यवसत् शान्तचित्चामा साधुसेवाकृतादरः। धोत्रं चांगरक्षक चोचरासंग समुब्णिषम् ॥४०॥ असंख्यबीवनातानां मोक्षे तु सततं रतः॥२९॥ यज्ञोपवीत प्रच्छदुपटी चोचरीयकम् । लक्ष्मीस्तदा पृथग भूत्वा साध्वी काषायधारिणी । पादुके च दधारापि कौपीनं च कमण्डलून् ॥४१॥ अस्तीत् स्वामिस्वरूप श्रीपखसाहसकम् ॥६०॥ तिलकं चन्द्रकं चक्रे चान्दनं कौकुमं वथा । मो नमः श्रीपरबा ते नमः परमात्मने । शिखां बदवा च गायत्री वैष्णवों घरहे गुरोः ॥४२॥ ब्रह्ममुक्ताऽधिपतये परधामनिवासिने ॥६॥ 'परब्रह्मणे विद्महेनादिकृष्णाय धीमहि। अपृथक्तसंस्थाय रहस्यमुक्तसेविने । तमो हरिः प्रचोदयादिती बयाह लोमशात् ॥४३॥ नमस्ते श्रीरकमहोळादिवासाय योगिने ||६२॥ ओं परनमाऽहमस्मी'त्यष्टाक्षरं घरहे। निलेपाय महामुक्ताऽनादिमुक्कादिसेविने । ओमनादिकृष्णनारायणोऽस्त शरणं मम ॥४४॥ आक्षरेर्मुक्तवृन्दैव सेविताय ते नमः ॥६॥ षोडशाक्षरमन्त्र बराहे लोमशान्मुनेः। अवतारैरीबराद्यैः सेविताय च वे नमः। इत्येवं प्राप्य मन्त्रास्त्री त्रिवारं प्रणनाम तम् ॥४५॥ ऋषिपितृसुराद्यैश्य सेविताय ते नमः॥६४॥ छोमधं च तथा वहिं देवानवा प्रदक्षिणम् । मानवैश्वेतरेगापि यक्षगन्धर्वकिपर। प्रचके दण्डवत् साधुः कृष्णनारायणायनः॥४६॥ नागैः सप 'राक्षसम सेविताय च ते नमः ॥६५॥ देवप्रसाद परहे पुपूब लोमर्श उशिवरास्वेवबैध प्रसेविताय नमः। उपदाः प्रददौ दिव्यां श्रेष| स्वर्णमयों तथा ॥७॥ नरैन प्रमदामिय सर्वस्यावरणामः ॥१६॥ ४४ च च ते ·३४६ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * तस्य हरये नमः। हे पुष्ट्यर्थ संसेविताय सुखदाय च ते नमः। निर्वाणिका सती चान्याऽऽनन्दघना तृतीयका । असंख्ययोगिनां कामपूरकाय च ते नमः ॥६७॥ तथा पञ्चाऽऽत्मजा ज्ञानदाटयोऽपि यं प्रभुम् ॥८६॥ असंख्यानां स्वभकानां तारकाय च ते नमः। भजित्वा मोक्षणं प्राप्ताम्तं मजे स्वामिनं हरिम् । माणिक्याया बर्याश्च नाथाय ते नमो नमः ॥६८॥ कृतथ्यास्तु कुथन्याग्न्धस्त्रिया यो गजयश्मतः ॥८७|| बदरो नाम राजपिय॑धाद् बदरिकाश्रमम् । रक्षां चक्रे ददौ मोधों तं वन्दे स्वामिनं प्रभुम् । यत्कृपांऽश्यात् स्वामिनं तं वन्दे बदरिकेश्वरम् ॥६१॥ प्रतारण्या विषलाण्याः सतां समागमा ८८॥ हेमानलासुरो येन पर्वताधो निपूदितः। उद्धारं कृतवान् यस्तं वन्दे श्रीस्वामिनं प्रभुम् । बदरतृपतेः प्रसवाय नमः ॥७॥ गंगाऽजनी कटकी मत्संगेन लमोक्षयत् ॥८॥ बदरीस्वीयमूलाधो हेमानलममर्दयत् । रमाञ्जनी रमा चक्रे यस्तरम यत्प्रतापेन तं कृष्णं नताऽस्मि साघुरूपिणम् ॥७॥ सुनारिणी कुलाली च रणस्तम्ब सुनारिणी कुलाली च रणस्तम्ब च तत्पतिम् ॥२०॥ बदरो रसारूपोऽपि यत्कृपातो व्यजायत। साधुयोगेन तत्पुत्रं रांगागद् पो व्यमांचयत् । फले तं परमात्मानं वन्दे श्रीस्वामिनं विह ॥७२॥ वन्द तं म्वाभिनं कृष्णं बल्लभंप्रभुमीक्षरम् ॥११॥ नरोऽपि बीजतां प्रासो बदराख्ये फले सदा। स्वर्णकारस्त्रिया देममुभायास्तु प्रमतितः। यत्कृपातस्तं फलेशं वन्दे श्रीस्वामिनं प्रमुम् ।।७३।। प्रसनो यो ददौ तस्यै चाऽन्नपूर्णात्वमुत्तमम् ॥१२|| श्रीशीलस्य तु विप्रस्य प्रेतभूतस्य मोक्षणम् मुक्ति ददौ तथाऽन्ते च वन्दे श्रीस्वामिनं हरिम् । बदरस्व प्रदानेन कृतं येन च ते नमः ||७४॥ राधिकायनयोगेन विद्रुमिणी तु विष्टिणीम् ॥१३॥ साधुसाध्वीस्वरूपाभ्यां दारामाग्याय दर्शनम् । धानि गधामामा चके यम्तम्मे स्वामिने नमः। दत्वाऽप्यमोक्षयद् भूपं तं यस्तस्मे च ते नमः ॥७॥ श्वपची मालवानी यो धर्मयोगेन मुक्किंगाम् ॥१४॥ ब्रह्मदेव दिनपल्यै दत्वा बदरे फले। सकुटुम्बामकगेद् यस्तमी श्रीस्वामिने नमः। बद्रिका पुत्रिकापुत्रौ ददौ बद्रीश ते नमः ॥७॥ रच्यामाजनिक कालिका हिवाशानः ॥१५॥ यत्प्रतापात् कृष्णपक्षी जाता वै बालयोगिनी । योगात कपाश्रवणेन मन्त्रिमनपद या प्रमः। सुरेश्वरीसुता त श्रीकृष्ण बन्दे नरायणम् ||७७|| हेतालेच पुत्रीणां निमोहित्वं च यदलात् ॥१६॥ यः कृष्णो दिव्यदेहां च चारणी नामकसरीम् । मोक्षण कृतवान् यश्च तरमै रोऽस्तु नमो मुहुः । कृत्वा मुक्तानिका निन्येऽक्षरं तस्मै नमो नमः ||७८॥ निरअनादयश्चापि भ्रातर तादृशाः ॥२७॥ नर्मका विनोदिन्याः साधुयोगेन मोक्षणम् । मुक्ति थेन प्रणीतासं वन्दे श्रीस्वामिनं प्रभुम् । कृत येन कृती देवलोकोऽपि च सखीविधः ||७|| यन्त्रकी गोमती च नयराजं च तत्यतिम् ॥२८॥ मोक्षं तस्मै ददौ यश्च तस्मै ते स्वामिने नमः। अक्षयत गजयामतो यस्तं स्तोम मावरम् । बाहुलकाय तत्पल्यै लीलावत्यै च नर्तनात् ॥८॥ कनकांगदायाः कृष्णो धूर्ताया मोक्षणं व्यधात् ॥१९॥ ददौ ब्रह्मरसं मोक्षं तुष्टो थस्ते नमः सदा । माणवाण्या युतकाः श्रेयश्चकार यो हरिः। मालियानं मल्लिकां च मालाकारौ हरि पुरा ॥८॥ गयहग्नृिपन्याऽपि तं वन्दे स्वामिनं प्रभुम् ॥१०॥ प्रसनः पाययामास ब्रह्मरस ततस्तयोः। माधवरायनृपनेः श्रेयो व्यपात या प्रभुः। मोक्षणं कृतवान् कृष्णो यस्तस्मै स्वामिने नमः ||८२॥ योतिका तु मारौं दिव्याममोक्षयच या॥१०॥ निकामदेवसंज्ञाय धीशूराय हरि नरगनं कुंभकार सद्भायों रनिकां च मोक्षं ददौ च तत्पल्यै तस्मै श्रीस्वामिने नमः ॥८॥ आम्बालिका स्वर्णकी धातुर्मा च विनोदिनीम् ॥१०२॥ निगडभ्रामकैवते मत्स्याधापात् मुदाखिनम् । अमोक्षयदरिया रञ्जनकोविदम् । तारितं भकया पल्या यस्य पाविशेषः ॥८४॥ श्रीरामसुन्दरं मीराममुन्दरं चापि कदर्य योऽप्यमोक्षयत् ॥१०३।। अनयः स्वं परं धाम तया साकं च योषिता । वन्दे तं परमात्मानं स्वामिनं दीभितं प्रमुम् । सल्या तत्पतिका चाद्या साध्वी पुण्डरिका सती ॥८५] चोरोदवीर भूपं च राशी वहारिणी च यः॥१०४॥ पञ्च स्वयम् ।

·* तिष्यसन्तानः तत्पत्नी च गणिका सोमिका पञ्चपुत्रीयुताममोक्षयत् । महासत्यायनी व्यमोक्षयश्च यः। अरुणानीपति पाटलान्यादीचं नमामि तम् ॥१०॥ तत्पुत्रान् तत्पुत्रिकाबाऽमोक्षयद् यश्च तं भजे ॥१२४॥ मद्यपाया लियाश्चि मोक्षणं यो व्यषात् प्रभुः। धर्मभट महामात्यं शीलयानी च सप्रियाम् । मिष्टासवध्वजिनश्च तं वन्दे स्वामिनं हरिम् ।।१०६|| अमोक्षयत् प्रभुर्यः श्रीस्वामिनं तं सदा भजे ॥१२५|| गण्डवाताभिधायाश्च चक्रिण्यामोक्षण व्यधात् । धर्माध्यक्ष प्रभुर्मुकुन्दसावित्रममोक्षयत् । यास्कवादस्य च मोक्षं तं वन्दे स्वामिनं हरिम् ॥१०७॥ न्यायाक्षिणी चवदार्यो यस्तं वन्दे जनार्दनम् ॥१२॥ निन्दाका द्विर्वदन्त्या मोक्षणं यो व्यवात्प्रभुः । विशालरेखक यचौद्धारयलेखक हरिः। विगर्जनाख्यपत्युश्च तं वन्दे स्वामिनं हरिम् ॥१०८॥ शुचिकान्तां च तत्पनी वं वन्दे स्वामिन प्रमुम् ॥१२७॥ सुरप्रसादं विप्रं च गुरुघ्न यो प्रमोचयत् । कृष्णकान्तेश्वरोनार्थ नमामि वल्लभम् प्रभुम् । मातरं पितरं तस्य चामोक्षयतु या प्रभुः ॥१०९॥ कायस्थान् करणाद्यान् योऽमोक्षयत् परमेश्वरः ॥१२८|| नागविक्रमभूपस्य देवद्रोहरवस्य च। शाहविलापनादींचाऽमोक्षयत् तं नमामि च । नवद्रोहियुतस्याऽपि मोक्षको तु ते नमः ॥११०॥ एन उदारितो येन पूर्वकौलिकदेहवान् ||१२९॥ शालमित्रो जीविकानो नयालक्ष्मीश्च तप्रिया । मारियोक्तो येन पूर्वगोबारगोपका । उद्धृतो येन कृष्णेन तस्मै श्रीस्वामिने नमः ॥१११॥ बम्यूकमोवृतो येन पुरा ठठूठोलको वणिक् ॥१३ ॥ कन्यानं यद्धराज यो विषदं साधुयोगतः । स्वर्णाऽअनादयो भृत्या उबृता येन शार्जिणा । अमोचयद् यमदूतान् तं भजे स्वामिन हरिम् ।।११६॥ श्येनः समुद्धृतश्चापि पुरा यो भरवाटका ॥१३॥ साधुजीव कुमारं च कुमारी साधुजीवनीम् । चटकाबोद्धृताः पूर्वेऽवा यास्तं नौमि माधवम् । निर्विषादं च यः कृष्णोऽमोक्षयत् तं मुहुर्नमः ॥११३॥ कपोता उद्धृता येन सार्यवाराख ये पुरा ॥१३॥ नारायण्यै प्रमावत्यै घटमालाख्ययोषिते । काकास्तयोद्धृता येन पुरा ये कंकजातिना। मोक्षणं प्रददौ यच तस्मै श्रीस्वामिने नमः ॥११४॥ गृहगोधोद्धृता येन नाणको प्राक् खवासिनी ।।१३३॥ अनंगवल्ल्याः कुट्टन्यास्तत्सखीनां च मोक्षणम् । मूषका उद्धृता येन प्राक् छद्राः संघवाटकाः । कृतवान् यः प्रभुः स्वामी तस्मै कृष्णाय ते नमः ॥११॥ नकुलचोद्धृतो येन प्राक् वारुटस्तु सागरः ॥१३४।। पण्डवप्रामिधं षण्डं यः संसाराद् व्यमोचयत् । कीरताराभिषो माट उद्धृतो येन तं भजे । नपुंसकानां पुंस्त्रीस्वं चक्रे यस्ते नमो मुहुः ।।११६|| ज्योतिर्वेचा देवगतीश्वरो येन समुद्धृतः ॥१३॥ यवसन्धं तु मांसादं पनी मजावली च यः। पुण्यवती च तद्भार्योधृता येन नमामि वम् । तस्कुटुम्ब हरिय॑मोचयत् तस्मै च ते नमः ॥११७॥ बन्दिननो बयमानो नृपन्न वप्रविक्रमः ||१३६॥ माण्ड यो भण्डशीलं तु सकुटुम्ब व्यमोचयत् । प्रबाचाप्युद्धृता येन वन्दे भीस्वामिनं हि तम् । निगालबाँस्तथा भवायनादीन् यो व्यमोचयत् ॥११८॥ सवाऽब्धिसिंहनृपतिः सतस्तस्य सुकेसरी ॥१३७॥ हरिवीर्यादिमलाममोक्षयद् प्रभुहरिः । राशी रक्षावती येन मोक्षितास्तं नमाम्यहम् । वाषिकान् हरिलालादींश्च व्यमोक्षयत्तु यः ॥१९९॥ व्यमोक्षयत्तु यः ।।१९९॥ मागधो हर्षनयनो योगिदासम्म सेवका ॥१३८॥ कीरवणादिमृगयूममोक्षयच येन सौरमसावित्रस्ताम्बूस्कृत अमोक्षयश्च नागादं वाटि यच ते नमः ॥१२०॥ रंगिलो रंगकारथ वाचकृत् ॥१३९॥ सारहासीयमार्तण्डमण्डलादिप्रमोक्षकम् चिहरायो भावसारश्वतो येन भावसारवडतो येन तं भजे । विकासदेवं छबाद घ्यमोक्षयच तं भजे ॥१२॥ रमेश्वरो पामयाबी तथोड तोऽपि येन ह ॥१४०॥ दैवान् प्रकाशकादीच तत्पुत्रान् साघुदीक्षितान् | स्वर्णास्तरणो विद्यामभित्रवहादयस्तया। मौक्तिकायनिकाधाम तत्पुत्रीः साध्विकास्तथा ॥१२२॥ उड़ताः किनरा येन किंयुमांसम चारणाः ॥१४॥ व्यमोक्षयच या स्वामी वन्दे श्रीस्वामिनं च तम् । असंख्याश्च वृपा येनोवृतास्तं त्वां नमामि च । दुरितपोषनामानं सर्वाद यो व्यमोचयत् ॥१२३॥ नन्दिमिळं इतवान् यो रच नागविक्रमम् ॥१४२।। या प्रभुः। समुद्धृतः। समरूकध ·३४८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता यः। युक्तन यः हतं सैन्य पुनः सञ्जीवयामास नमामि तम् । यत्कृष्णस्य समस्तं वै तत् तस्याः स्यात् समस्तकम् । पुरञ्जयपं झमोक्षयद् यस्तं नमाम्यहम् ||१४३॥ श्रीकृष्णार्पणदक्षायाः कायाः श्रीवद्रिके स्वकम् ।।१६६|| मोक्षिता येन बहवः सप्तस्वर्गनिवासिनः। इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थ तिष्यसन्तानेऽनादि- सप्तपातालवासाथ तं नमामि महाप्रभुम् ।।४४|| ईश्वरेभ्यश्च धार्मिभ्यो दर्शनं यो दर्शनं यो ददौ प्रभुः। श्रीकृष्णनारायणपरमात्मनो वानप्रस्थात्तिरं साधुदीक्षा- सर्वत्रीदासवर्गाब्यस्तं भजे ग्रहण लक्ष्मीकृतस्तवन लक्ष्मीपभृतीनां स्वस्वामिनि पुरुषोचमम् ॥१४॥ सर्वस्त्रीभ्यो निजाभ्यश्च युगलापत्यकानि शाश्वती लीनतेत्यादिनिरूपणनामा विश- त्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१०॥ मानसानि ददौ तस्मै नमः श्रीपरमात्मने ।।१४६॥ मायापालो नृपो महानास्तिको यमलोकतः । श्रीनरनारायण उवाच- मोचितो येन कृष्णेन ते भजे साधुसत्कृतिम् ॥१४॥ बद्रिक दीलावरीराज्यं ददौ ततः। ज्येष्ठ पुत्राय च ततोऽनादिकृष्णोनागयों इरिः । स्वयं पनीदर्शयितुं ययौ धामाऽक्षरे प्रति ॥१४८॥ लक्ष्मी प्रशां पाशवतीं चान्तर्मान्य निजात्मनि ॥ १॥ खकरपेण धाम नीत्वा निजान् सर्वान् सर्वाश्च प्रमदास्तथा । कुंकुमवापिकाक्षेत्र चाऽनसत् । परे धाम्नि स्वीयमूर्ती वासं दवा बरक्षयत् ॥१४९।। द्वितीयेन स्वरूपेण श्रिया चान्तरे ॥६॥ कुंकुमवापिकाक्षेत्रमागत्य त्यागमाप्य या। साधुमपेण तीर्थपु ययो श्रीयुक्त मूर्तिकः। साधुदीक्षा परिगृह्य वर्तत साक्षिगांचरः ॥१५०॥ अगोचरोमुक्तसेव्य देवजुष्टः सएफला ॥३॥ नमामि स्वामिन तस्मै श्रीकृष्णप्रमवेनमः। कुंकुमवापिकातीर्थजलं पीवाऽश्वसारसम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणायनाय योगिने ॥१५॥ जलं पीत्वाऽऽचमनं च कृत्वा खात्वा सरोवरे ॥४॥ सदा श्रीहरिश्चास्ते सप्तायतनमूर्तिमान् । श्रीगणेशं गुरुं चापि नत्वा सम्पूज्य भावतः। लीना लक्ष्मीर्यदंगेऽहं वतं सामपरायणा ॥१५॥ सर्वतीर्थानि नलाऽपि फुला मम्प्रदक्षिणम् ॥५॥ प्रशा लीना पाशवती लीना च स्वामिनि प्रभो। प्रययौ चाऽऽब्रवणतो व्याधारण्य महत्तरम् । यलीलाः श्रेयसे सर्वा बीवानां कर्मदेहिनाम् ॥१५३॥ सिहारण्यं ययौ पश्चात् तलश्यामस्थल शुभम् ॥ ६॥ तस्मै ते पतये चाप्यपतये प्रणमाम्यहम् । खात्वा ययौ सोमनाथ प्राचीपिप्पलामपि । सर्वदानीश्वरवर्योत्तमाय परमात्मने ॥१५४॥ नैजो ततश्चोष्णपुरं ययौ ॥७॥ नमो विशिष्टरूपाय सर्वतीर्थातितीथिने। गोपनाथं ययौ पश्चाद् गोकर्णे प्रजगाम सा तीर्थार्थे भगवन् स्वामिन् लोककल्याणहेतवे ॥१५५॥ वृसिंहेशं शरभंश कृत्वा व्योम्ना ययाँ हुलम् ॥ ८ ॥ अमिलाषा नायते मे महात्मस्ता प्रपूरयः । नारायणी महादीपों सर्वोत्तमा नदी पराम् । असंख्यजन्मभिः कृष्णोद्धृतास्त्वया हि देहिनः ॥१५॥ त्रिनासं सरश्चापि रुदलाल्पसरों ययौ ॥१॥ धर्मविर कृता सर्चा पुनश्चापि विभावय । विषवरीयकसरनिगायनसरोवरम् लक्ष्मीमका बहवोऽत्र लोके भवन्ति तान् प्रभो ॥१५७॥ न्याय च सरश्चापि ययौ कनूमहानदीम् ॥१०॥ साधुरूपेण निर्बन्धान कुल्ला मोक्षय मच्छ्रितान् । न्यायवरां नदी गत्वा भूमध्यसागरं ययौ। इत्यर्थयामि भगवन् विरमामि त्वयि प्रभो ॥१५८॥ नीपरी प्रययौ धनां वातगामुरल नदीम् ॥११॥ इत्युक्त्वा बद्रिके लखमीर खामिन्यन्तरधीयत । बालकृष्णसरथापि ययाबोबी महानदीम् । मीस्वयं प्रभाषेत भावगर्मोऽपि यो जनः ॥१५९॥ यानेशी च ययौ कृष्णो विकलं च सरोवरम् ॥१२॥ भवमीवच्छ्रीहरौ लीनस्थानमेष्यति थाश्रतम्। आयुरांच नदी रम्या चाम्धिं ययी ततः परम् । नारी स्तवमधीयाना लक्ष्मी: स्वानात्र संशयः ॥१०॥ बहुलिनासमुद्र गत्वा मासिकानदीम् ॥१३॥ प्रिया लक्ष्मी सवाबाता बाता लक्ष्मीचमाधवी। गतसावसरो कीनपादसरो मुक्ति मुक्ति समेत् स्तोत्राद् यहां पारमेश्वरीम् ॥१६॥ परीशसरो गवा ततोऽशा नदी ययौ ॥१४॥ मूलद्वारावती गत्वा यो।

·विष्यसन्तानः ३४९ वै। ममुः। समुद्र च ततो गत्वाऽऽमाञ्जनी सुनदी ययौ । सर्वथा कार्तयुगको कातयुगको व्यवर्तत प्रनासु पारानसी नदी गत्वोलष्यसमुद्रमायतम् ॥१५॥ अन्ये युगाः प्रभाव न कर्तुं शक्ता भवन्ति तु ॥३४॥ उष्ट्रालये मयूरो च नदीं ययौ बनार्दनः । सत्ये यथा तथा त्रेतायुगे द्वापरके तथा। कारलिङ्गी नदी गत्वा ययावतसरोवरम् ॥१६॥ कलौ तया हरेर्योगात् प्रजानां कृतवत् स्थितिः ॥३५॥ पासकायां नदीं गत्वा व्योम्ना ब्रमप्रदेशकम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां बलं कृष्णकृपावशात् । आययौ भगवान् बद्रि मेनकासी महानदीम् ॥१७॥ यथायें सुखदं चास्ते सर्वेषां देहिनां वदा ॥३६॥ शालवीनां तथा चैरावती नदी ययौ प्रभुः। बद्रिके श्रीकृष्णनारायणोऽनादिः पर शिक्षांगी चालशिक्षांगां त्रियाशिकां नदीं ययौ ॥१८॥ ब्रह्मविष्णुमहेशाचैरर्थितश्च मुहुर्मुहुः ॥३७॥ ब्रह्मपुत्रां च गंगां च गोदावरी च नर्मदाम् । पृथ्यां तस्थौ लक्षवर्षाप्यूर्व च पञ्चविंशतिः । शत्रुजितां ययौ कृष्णस्ततोऽश्वपसारसम् ॥१९॥ सहसाणि तथा पञ्चशतानि सर्वगोचरः ||३८॥ आययौ भगवान् व्योमाऽक्षरक्षेत्र निचालयम् । सपादलक्षवर्षान्ते परं घाम निनं पदम्। एकोनत्रिशा सुमगां नैवां जन्मजयन्तिकाम् ॥२०॥ तेनैव वर्मणा दिव्यशाश्वतेन श्यौ हरिः ॥३९॥ व्यधात् कृष्णः साघुवेष: कुंकुमवापिकालये। ततः कुंकुमवाप्यादौ मूर्तिरूपो विराजते। एवं श्रीभगवान् बद्रि लक्ष्म्या मनोऽप्यपूरयत् ॥२१॥ सर्वेषां देहिना चर्मचक्षुषां दृष्टिगोचरः ॥४०॥ पभभावत्याच प्रजाया: मनस्यपि अपूरयत् । दिव्यहां तु दिव्यात्मा प्रत्यक्षः पूर्ववत् सदा । पृथिव्यां यानि तीर्थानि नदीनदाद्रिसागराः ॥२२॥ लोमशादेस्तु भगवान् नित्यप्रत्यक्ष एव ह॥४१॥ साध्वीना व सतां साधुस्वरूपो नित्यगोचरः। वनभूगहरारण्यग्रामदीपसुरालयाः ययौ योगिनां कृष्णनारायणायनो मुहुः ॥२३॥ ध्यानगम्य यत्र तत्र मुक्तानां धामगोचर ॥४२॥ श्रेयसे स्वस्तये कल्याणाय भद्राय देहिनाम् । भक्ताना स्नेहवचगो वर्तते हुये स्थितः। सर्वत्र वर्तते साक्षी स मोक्षाय निर्वाणाय शाश्वत सिद्धये ॥२४॥ एव परमेश्वरः ||४३|| बद्रिके बहवस्तस्याऽवतारा संमवन्ति हि। अनेकान् देहिनः कृष्ण उद्धार भवार्णवान् । नरनारायणवाह तस्यावतार ह॥४४॥ बद्रिके स्वेच्छया नैवकृपया लील्या चिया ॥२५॥ त्वं चाऽपि तस्य कृष्णस्याऽधोऽगनाऽस्यक्तारिणी । मुहर्देशेषु सर्वेषु मतवा प्रयात्यपि। भब ते परमात्मानं कान्तं मनाम्यहं यया ॥४५॥ कृत्वोदारं बनानां च समायाति निबाळ्यम् ॥२६॥ विष्णुब्रममहेशाधा यया भवन्त्यहर्निशम् । कुंकुमवापिकाक्षेत्र राजते साधुभूषणः। देवर्षिपितृसाध्याय यथा भजन्त्यहनिशम् ॥४६॥ सापवः साम्यो यत्र वसन्यहर्निशम् ॥२७॥ था यानिका मुक्ता ईयानिका मुक्का यथा मजन्त्यहर्निशम् । विशत्तमाया: कृष्णस्योत्सवा बन्मनिमित्तबाः। स्मर कृष्णं सदा कान्त शाश्वतानन्ददायकम् ॥४७॥ क्रियन्ते साधुसाव्याधसंख्यमकै प्रमोददाः ॥२८॥ स्मारयाऽन्यान् हरिं तं च कृष्णनारायणं प्रभुम् । मुच्यन्तेऽसंख्यमनुबास्तद्योगात् प्रतिवत्सर। तस्यैव मबनं बद्रि भक्ति कारय देहिनाम् ॥४८॥ कृष्णनारायणपुत्रा विदेगाः ॥२९॥ तस्यैव मबनेनैव ते यास्यन्ति पर पदम्। तेऽपि त्वागत्य पितरं वीक्ष्य प्रसेव्य माधवम् । यथैव भजनं तस्य मोक्षद च तथाविधम् ॥४९॥ प्रयान्ति ते निवमातामहदेशान् सुखान्विताः ॥३०॥ संहितायाः भवणं मोक्षदं नित्यमोददम् । असंख्याश्च नरा नायौँ वैष्णवा भक्तिभावनाः। भाषितानि चरित्राणि हरेस्तव ॥१०॥ बद्रिके नित्यमायान्ति सेवनार्थ हरि प्रभुम् ॥३१॥ भक्ताभकमोक्षदानि चमत्कारमयानि वै। निकामं ते सम्प्रसेव्य समासाद्य मनोगतम् । तलीलाललितं नाथं हदि निधेहि बद्रिके ॥५१॥ प्रयान्ति निबदेशीष प्राप्नुवन्ति परं सुखम् ॥३२॥ श्रीश्वेतायनव्यास उवाच- परं पदं परं घाम देहान्ते सम्प्रयान्ति वै। शृण्वन्तु मुनयो लक्ष्मीनारायणीयसंहिताम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणे तिष्ठति भूतले ॥३३॥ ये श्रोष्यन्ति मागतोऽपि ते यास्यन्ति परां गतिम् ॥५२॥ मुक्तये युगला ये मया बद्रि

·३५०
ॐ श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता *
श्रुतिरूपा ततधेयं
खण्डोत्र प्रथमश्चास्त
कृतसन्तानकाभिधः।
दयिताऽनादिकृष्णस्याऽधागना मोक्षदायिनी।
द्वितीयश्च समास्तं वै त्रेतासन्तानकाभिषः ॥५३||
वै त्रेतासन्तानकाभिषः ॥ ३॥ पावनी सर्वलोकाना जननी मुक्तिगामिनाम् ॥२॥
तुतीयो द्वापरसन्तानाख्यः खण्डोऽस्थ वर्तत । पोषणी चहिकानां तु सम्पत्प्रदां तु फामिनाम् ।
चतुर्थस्तिष्यसन्तानाभिधोऽस्त्यत्र चमत्फरः ॥५४॥ कृष्णकण्ठाद्
दिव्यरूपा चाविभूतयमीश्वरी ||३||
प्रथमे कृतसन्तानेऽध्यायाः पञ्चशतानि च (१०)।
वटवद् वदिनी लियम् ।
नवतिव तथाऽध्याया
वर्तन्त द्विजमूर्तयः ॥१५॥ वेदानां फलदा नेयं पूजिता बाचिता श्रुता ॥७॥
लोकास्तु पञ्चपश्चाशत्सहस्राणि तथा पुनः।
सदा शान्तिकरी
चयं गुक्तिवन्मोदकारिणी ।
पञ्चशतान्यधिकानि सतविंशतियूजि प (१.१७) | 0 राधावद् ऋद्धिसिद्धिमा सर्वद्धिसिद्धिदायिनी ॥५॥
द्वितीये त्रीतसन्ताने त्वध्यायानिशतानि (३००) च । नारायणी मूर्तिमती नारायण
बोधिनी।
वै द्वात्रिंशत्सहस्राणि हे शतं च तथा पुनः ॥१७॥ नारायणप्राप्तिकरी पूजिता वाचिता श्रता ||६||
पञ्चाशश्चापि चत्वास श्लोकाः सन्ति हि तीनक (३९२५४)। वैष्णवीयं मूर्तिमती वैष्णवानां प्रमोदिनी।
तृतीये द्वापरसन्तानकऽध्यायाः शतद्वयम् ॥१८॥ योगिनी युगवार्तानां बोधिनी ब्रायोगिनी ||७७॥
सप्तत्रिशत् (२३७) तथा सन्ति मोक्षदा दिव्यविग्रहाः । ब्रह्मारूपकरी
श्रोत
पूजयितुस्तथा ।
लोकाः सन्ति सहस्त्राणि पविशतिरप्यथ ॥५९॥ स्वाध्यं सर्वयज्ञानां फलदा दक्षिणास्मिफा ||८||
शतं षष्टिश्च वैद्वे च (१५१६२) मुक्तिदा भक्तिदाः खलु । प्रशेय
श्रीकृष्ण नारायणवालभभूतिजा ।
चतुर्थे तिष्यसन्तानऽध्यायास्तु (१२३) शमित्यपि ||६०॥ बझपारपदा
चयं
यशाऽवभृथरूपिणी ॥७९॥
त्रयोविंशतिचाप्येव वर्तन्त ब्राधामदास सरस्वती नक्षपदी नित्या पाणी हरेरियम् ।
श्लोकाः सन्ति प्रयोदशसहस्राणि तापरि ॥६॥ सतामाशीवादरूपा लोमशन विकासिता ॥८॥
(१३०३८) अष्टाविंशतिसर्थ साक्षान्मोक्षप्रदाः पराः। श्वतिप्रभृतिशिध्येच मनका मुपापिता।
चतुःसन्तानरूपाया: संहितायातु सर्वशः ॥६॥ ग्रीदिव्या देवकोटीनां सजीवनप्रकारिणी ॥८॥
(१२५०) अध्यायाश्चैकसाहस्रं तदू हि यशान्यपि । गहासाची सती देवी दिव्येयं चाऽच्युती मता।
पञ्चाशत् सन्ति च तथा सर्वथा मोक्षकारिणः ||६३॥ गंगेयं पापविसकारिणी विष्णुधारिणी ॥८॥
अस्याः पूर्णसंहिताया लोकास्तु चकलक्षकम् । शिवयं शिवदा स्वस्तिप्रदाऽऽनन्दप्रदा सदा।
तदूधै तु पञ्चविंशतिसहस्राणि वै तथा ॥६॥ संशयं मानदा सॉरी गायत्री घाणा परा ||८३॥
नवश्चतानि काशीतिस्तदूध्य भवन्ति हि (१,२५,१८१)। स्वयं सर्वपितृणां प्रेताना श्रेयसाम्प्रदा।
वतोऽतिरिका ससाऽपि विद्यन्ते लोकका अपि ॥६॥ कौमुदीय सुधास्वादभदा चान्द्री सरोजनी ॥८॥
अनादिभीकृष्णनारायणः
श्रीवल्लभप्रगुः ।
पदार्थ पत्रिका पद्मधरीवाऽव्ययकारिणी।
मुनयो !न्यवसत् पृथ्यां लक्षवर्षाणि
तत्परम् ॥१६॥ अषपूर्णा कृष्णतुप्त्याभोगमुलप्रदायिनी ॥८॥
पञ्चविंशतिसहसाण्यपि पश्वशतानि
गाणशीयं सविननाशिनी क्षेमलाभदा।
तत्र ताश्चमत्काराः संख्या चाऽऽप्य गोचराः॥६७॥ हानुमती
हानुमवी महाशकि शीलिनी ब्रहावर्चुला ||८||
साधुरूपेण कृष्णेन शता थे ये तु तऽखिलाः । काछपी फणिनी शक्ति पृथिन्युद्धारकारिणी ।
लिखिता साधुसंहितायां साधुभिरादरात् ॥६८॥
महालक्ष्मीरिय
विद्या नारायणस्य
खेलनी ॥८॥
सनत्कुमारप्रभृतिभिस्तु
मोक्षपरायणः। बदरीयं हेमगिरी तापसी तापनाशिनी।
लोके लोकेष सर्वत्र हरेयोगेन देहिनाम् ॥६९॥ यमुनेयं यमलोकगति निरोधिनी स्वसा ||८८॥
मोक्षेन्छया कृष्णकृपा सिनिता दुलमा तु या। गोमतीय पनसकिरणानां प्रमात्मिका।
कृपामूर्तिस्वरूपेयं संहिता
मोक्षदा
ततः ॥७०॥ कामधेनुरियं द्रोग्त्री कृष्णसौरभदायिनी ॥८॥
समीरूपा संहितेयं संहिता भीस्वरूपिणी। सर्वकामप्रपूरथं सेविता क्षीरपायसी।
बया समीस्तथा घेय यया चेयं तया रमा॥७॥ अस्तेय सेवकानां
महामृतप्रदायिनी ॥१०॥

·विष्यसन्तानः ३५१ तु सतां कल्पवल्ली शाश्वतीय मनोवाञ्च्छाप्रपूरणी। गृहस्था तु गृहस्थानां गृहस्थितिप्रपोषिणी । अक्षय्यपात्रिका चेयं कृष्णकथाऽक्षयान्विता ॥९॥ हृदिस्था तु सच्चिदानन्दहरियोगिनी ॥११०॥ फल्पद्रुमस्वरूपेयं सर्वार्थरसवर्षिणी। सर्वसौभाग्यदा चेयं सवोत्कर्षप्रदायिनी। चिन्तामणिः संहितेयं सर्वेषां कृष्णचिन्तनी ॥९॥ अनन्तानन्दधामाख्यसाम्राज्यसुखवर्षिणी पप्रमणिः चेयं वासनाद्रिप्रमेदिनी। वर्तते संहिता चेयं महामुक्तानिका क्षितौ । सर्वव्रतमहाशाला संहितेयं फलपदा ||१३|| प्रत्येकमस्याः सन्तानाः पुत्रा नारायणस्थ पै ॥११२॥ मर्वतीर्थमयी चेय सर्वतीर्थप्रबोधिनी। नारायणसमा मोक्षे बले कीतों च सम्पदि । सर्वेश्वरी महादेवीश्वराणां स्मृतिकारिणी ॥१४॥ यथा कृतः सर्वधर्म त्रेता यथाऽखिले मखे ॥१३॥ धार्मिकीयं धर्मरचाकी धर्मस्य धारिणी। द्वीतो यथाऽखिले दाने तिष्योऽखिले जपेऽतुल: । विभूतिः शाश्वतीयं श्रीकृष्णस्याऽवतारिणी ।।१५।। कृतः सामर्थ्यसअष्टस्त्रेता दिव्यचरित्रवान् ॥११४॥ संक्रान्तिः सहितेयं कृष्णसंक्रान्तियोगिनी। द्वीतच दिव्यलीलान्यस्तिष्यः शरणितारकः। महोत्सवी सदा चेयं श्रोतुर्वक्तुः समुत्सवा ॥१६॥ सत्या स्वात्मबलोद्धा प्रेता सुरादिसंश्रयात् ॥११॥ अमूर्ता शब्दमूर्तेयं कृष्णबिहा रसाऽऽमरा। द्वीतः कृष्णचमत्कारात् तिष्यः साधुममागमात् । कृष्णयोनिः कृष्णनारायणाऽऽनन्दप्रदायिनी ॥९॥ तिष्योऽयं कृष्णसन्तानः केवला पठितः श्रितः ॥११॥ मोक्षविमानिका श्रेष्ठा घामसतिः सुकोमला। श्रुतच भावितश्चापि पूनितश्च गृहेऽविता। कृष्णशय्यात्मिका दिव्या कृष्णपार्श्वप्रदायिनी ॥९८॥ स्मृतो गुणेहीतश्च तारयत्याश्रितान् द्रुतम् ॥११७॥ श्रीकृष्णाऽऽस्यस्वरूपेयं कृष्णताम्बूलपायिनी। अनादिश्रीकृष्णनारायणस्य कानकों शुभाम् । अनादिश्रीकृष्णनारायणात्मरूपिणी त्वियम् ॥१९॥ हरो सुप्रतिमां कृत्वा तिष्यसन्तानकं विमम् ॥११८॥ बहुना कि साधवीयं चतुःपुमर्थदायिनी। दद्याद् दाने तु यो भक्त्या विदुषे ब्रह्मवादिने । तुलसीमालिकेयं साध्वीदीक्षेयमित्यपि ॥१००॥ वैष्णवाय विशेषेणाऽऽचार्याय गुरवेऽपि च ॥११९॥ महासन्यासिनी चेयं कण्ठीयं संहिता सदा । विप्रायाऽध्यापकायाऽपि कथावाचनशीलिने। ऋतम्मरेयं सतत सत्त्वप्रकर्षिणी वियम् ॥१०१॥ धेनुं वत्सायुतां सर्वोपत्करणातिसंयुताम् ॥१२०॥ आतिवाहिकदेवीयं पराविधेयमव्यया । शां प्रपूर्णो मृवी च पात्राणि चायेचथा । विधिशक्तिरियं शास्त्री भक्तिमूर्तिरिय तथा ॥१०२॥ सरखधान्यवस्त्रादि दद्याद् या स सरखधान्यवस्त्रादि दद्याद् यः स तु मोक्षमाक् ॥१२१॥ नित्यं कृष्णनारायणप्रिया । सकामः स्वर्गमासाद्य ब्रह्मकल्पायुरेव च। लक्षाऽश्वमेघयशाना फलदा वाचिता अता ॥१०॥ भुक्त्वा भोगान् प्रयात्येव संहितादानतोऽक्षरम् ॥१२२॥ लक्षविष्णुमखाना च पुण्यदा मोक्षदा शुभा । तिष्यसन्तानकथाऽयं सद्भावाऽऽधायकः सताम् । सर्वविधाना तपसा फलदा शान्तिदा तथा ॥१०४॥ सत्सु नेहकरः सेवाधर्मबोधप्रदस्तथा ॥१२३|| सर्ववताना तीर्थानां सर्वेषां पुण्यदायिनी। पापानामपि सर्वेषां पापिमोक्षदः। कोटिनुगबाश्वाना दानानां फलदोत्तमा ॥१०॥ शरणागतजीवानां ब्रह्मषामप्रदा सुखः ॥१२४॥ जीवाऽमयप्रदायिनी। अपि साघोहरेवापि अक्षापदानफलदा पापी प्रसादधुम् भवेत्। कोटिकन्यादानफला कोटिश्रीदानसहशी ॥१०॥ तिर्यग् वा स्वेदजोऽण्डोत्यो बराबो वा समुच्यते ॥१२५॥ उपनिषत् मूर्तिमती कृष्णसभिधिकारिणी। तिष्याध्यायं गृहे त्वेकं वाचयेद् या समाहितः। आत्मविद्या कामाना सकामानां तु चेष्टदा ॥१०७॥ तिष्यसन्तानपाठस्य लमते स फलं द्रुतम् ॥१२६॥ धनदा पुत्रदा पुत्रीप्रदाऽऽरोग्ययशम्प्रदा। मुनयः! तिष्यपाठानां तिष्यवेगो न वाघते । राज्यदा पुष्टिदा नारीप्रदा चेष्टपतिप्रदा ॥१०८॥ तिष्यदोषा तिष्यदोषा न जायन्ते यमोऽस्य याति दूरतः ॥१२७॥ स्वर्गदा धामदा मोक्षपटा कृष्णांऽकवासदा। तिष्यकथाश्रवणार्थी सदा सर्वदा चेयं संहिता हितदाऽन्यहम् ॥१०९॥ सर्वमोक्षप्रदान् साधून् भित्वा यत्लभतेऽक्षरम् ॥१२८॥ दुखिहाथीरियं मकृपापात्रमेव ·३५२ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता , वै यस्य दानं तपो धर्मस्तपो बपो न शीलता। दशांशहोम नित्यं वै कारयेद् घृतपायरीः । तस्य तिष्याभयान साध्वीसाध्वाश्रयात् प्रमोक्षणम् ॥१२॥ समिन्द्रिा पुण्यवृक्षाणां फलपुष्परसादिभिः ॥१२॥ स्वर्णविमानकं कृत्वा संस्थाप्य तिष्यखण्डकम् । मासपारायणेऽध्यायान् नित्यं वै वाचयेद् व्रती । मपूज्य चाऽर्पयेत् पाने दाता विमानगोऽक्षरे ॥१३०॥ द्वयधिचत्वारिंशदेव द्विमास तु तदर्धतः ॥१३॥ सर्व कुटुम्बसहितो मोदते हरिमन्दिरे। पप्मासे चान्वहं पट्कं वर्षमात्रे त्रिकं त्रिकम् । मुक्ति मुक्ति च लभते शाश्वती नात्र संशयः ॥१३॥ न्यूनाधिकं यथायोगं विभज्य वाचयेद् व्रती ॥१४॥ श्लोकानां रांख्ययानित्यं दृशांशहवनं चरेत् । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्तानेऽनादि- दक्षिणा बहुधा दद्याद् वाचकॅभ्या मुखप्रदाः ॥१५॥ श्रीकृष्णनारायणस्य मुनिरूपेणाऽपरेण दिव्येनस्वरूपेण श्री. पुस्तकं नववरण वेष्टयित्या मनोरथपूरणार्थे पृथिव्यां सर्वतीर्थाऽभिगमनं, पुनः प्रजितम् । भ्रामयनगरे स्वर्णहस्तिस्थित सन्चामरम् ॥१६॥ कुंकुमवापिकागमनम् , तिव्यसन्तानस्य समस्त- दानं ततः संहितायाश्चाऽध्यायश्लोकसंख्यानिर्देशः, समस्त- प्रदद्याच मुख्यवाचकसाधव । छत्रदान संहितायास्तिव्यसन्तानस्य च दानादिमहि- पादुकादानक वस्त्रादिदानकम् ॥ ७॥ मेत्यादिनिरूपणनामैकविंशत्यधिकशत- भूपागोभूहिरण्यादि दद्याद् मुख्यमाया मुवाचकाय गुरवे विधाचार्याय तमोऽध्यायः ॥१२॥ योगिनं ॥१८॥ वैष्णवाय विशेपेण दयाद् विधाय भावतः। श्रीधेवायनो व्यास उवाच- भोजयेद् विप्रवयोश्च साधून् साध्वीश्च बालकान् ||१९|| भता वैष्णवान् सर्वान् भोजयेश्च विसर्जयेत् । श्शृणुत श्रीसंहितायाः पुरचरणमुत्तमम् । एवं पुरश्चरणन स्वेष्टान् सर्वायास्तु संहितायाः कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १ ॥ कामानवाप्नुयात् ॥२०॥ महादानं प्रवक्ष्यामि सम्रायोग्यं निबोध में। स्वयं पठेत् पाठयेद्वा चाष्टोत्तरशतद्विजैः । सार्वभौमो. महाराजस्त्वामीधा प्रददौ पुग ॥२५॥ वैष्णवैः साधुसाध्वीमिब्रहाशीलपरायणैः ॥ २ ॥ स्वायम्भुवो मनुश्चापि प्रददी गोमतीतटे। मण्डपं कारयेद् रम्य विद्यालं कुण्डमण्डपम् । परितः स्यायेद् सौम्याऽऽसनानि चोर्णजानि तु ॥ ३ ॥ कुवेरः प्रददौ चापि । विशालाया. हिमालयं ॥२२॥ काष्ठासनादीनि चापि स्कैकं पुस्तकं तथा । कोटिरायो ददी चापि सिन्धुतटेऽधिसनिधी । श्रेष्ठासने एवमन्ये स्थायेत् यथाकालं प्रदुश्च पूजयेत्ततः ॥४॥ यथाधनम् ॥२३॥ आरात्रिकं प्रकुर्याच ततः पाठानि कारयेत् । सार्वभौममहादानं गद्यत तन्मया प्रत्यहं पूरिकाक्षीरपायसामानि भोजयेत् ॥ ५॥ अत्र थे कीर्तिता देवा भक्का देव्यः प्रमुरिगाः ॥२४॥ यद्यदपेक्षित सर्व दापयेत्तथा । सर्वनामानि संग्रह दयाच कारयित्वा सुवर्णाः। मा पारायणं प्चान प्रतिमाः कोटिशः सर्वा दद्याद् दाने सुतीर्थक ।।५।। पुरश्चरणमात्रकम् ॥६॥ द्विमास वा कारयेच चतुःपुमर्थसिद्धिदम् । संहितादेवता यत्र चेकाप नातिरिच्यते। पाण्मासिकं कारयेद्वा वार्षिकं वाचयेच वा ॥७॥ सर्वदेवता दद्याद् वै दाने . गोदानपूर्वकम् ।।२६।। नित्य साधून वैष्णवॉच दीनाऽनायान् प्रभोजयेत् । पूथित्वा : विधानेन ।' दद्याद् विप्रेषु साधुः । विप्रान् साध्वीवालिकाध बालकान् मोजयेदपि ॥८॥ सत्पात्रेषु समस्तेषु पुण्यपारो न विद्यते ॥२७॥ स्वर्णरूप्यकपात्राणां दानानि दापयेत्तथा। भीहरेभंगवतोऽथ येन . सर्वस्वमर्पितम् । धनाऽम्बरकणानां चाऽनानां दानानि कारयेत् ॥ ९॥ स एव क शक्रोति महादानं यथार्थतः ॥२८॥ अनादिभीकृष्णनारायणमूः भिया समम् । तारयेबगरसर्व महादानवलात् पूपन कारयेमित्य हवन चाउचरेत्तथा ॥१०॥ महादानप्रदानख सनिधी गोचरो हरिः ॥२९॥ राधासमीरमाप्रज्ञावतीभीमाणिकीयुतम् लक्ष्मीब गोचरा नित्यं भवेदेव न संशयः। एकवेत परमात्मान कृष्णनारायण हरिम् ॥११॥ सहिताया: कयाय कुर्यात् प्रकारयेच यः॥३०॥ तु प्रत्येक शृणु।

·8 तिष्यसन्तान ३५३ मे। तस्यद या समस्ताः स्युरक्षव्या वृदिमागताः। य इह सुमतिमान् स्याच्छाश्वतानन्दमिच्छेत् , कार्तिकेऽस्या दानकतां ब्रह्मा भवति विश्वसट् ॥३१॥ त्रिभुवनसुपतित्वं चेश्वराणां पतित्वम् ॥ मार्गशीर्षे प्रदाताऽस्या नारायणा: प्रजायते। अपि परममुक्ति चाऽवतारात्मकत्वम्, पौषे दाता संहिताया रुद्रो भवति शंकरः ॥३२॥ पिबतु सततं श्रीसंहितोत्याऽमृतानि ॥५०॥ माघे दाता संहिताया विष्णु प्रजायते खनु । इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुर्थे तिष्यसन्तानेऽस्याः फाल्गुनेऽस्याः प्रदाता तु बायते धनदोऽचलः ॥३३॥ चैत्रेऽस्या दानकर्ता वै बायते सूर्यदेवता । श्रीलक्ष्मीनारायणसहितायाः पुरश्चरणविधिः, सार्वभौम- वैशाखे दानकृच्छ्रेष्ठो ध्रुवो महादानविधिः, संहिताधारणायाः फलं चेत्यादि- भवति वैष्णवः ॥३४॥ निरूपणनामा द्वाविंशत्यधिकशत- ज्येष्ठे दाता विराट् स्याञ्चाऽऽषाढे दाता सदाशिवः । तमोऽध्यायः॥१२२॥ भावणे तु महाविष्णुमवेद् दाता न संशयः ॥३५॥ माद्रे दाता महेन्द्रः स्यादाश्चिने तु बृहस्पतिः । श्रीनरनारायण उवाच- अधिमासे प्रदाताऽस्या वासुदेवः प्रजायते ॥३६॥ शृणु श्रेष्ठ संप्रोकं मत्कृपोद्भवम् । दानफलं श्रेष्ट श्रीबदरीदेवि नारायणि परेश्वरि। नारी दात्री मवेद् राधा रमा लक्ष्मीश्च माधवी ॥३७॥ रमा लक्ष्मी माधवी ॥३७॥ तिष्यसन्तानविषयान् संक्षेपात् स्मारयामि ते ॥१॥ चतुर्थ तिष्यसन्ताने नरनारायणस्य दारिद्यानि समस्तानि नश्यन्त्यस्या प्रदानतः। श्रीबदाः स्वरूपस्य वर्वनं ते विविधान्यपि दुःखानि नश्यन्त्यस्याः प्रदानतः ॥३८॥ समीरितम् ॥ २॥ गबमस्तके। राजर्बदराख्यस्याऽऽख्यानं हिमाचलस्य सम्पूर्णी संहितां चैतां निघाय हेमानलासुरस्यैव स्वर्णगजे स्वर्णसंहिता प्रणिधाय च ॥३९|| गते निक्षेप यहा ईरितः॥३॥ श्रीमाणिक्या बदरीशीरूपतादि दद्याद् यस्तस्य साम्राज्यं चतुर्दशभुवां भवेत् । प्रकीर्तितम् । श्रीशीलस्य - तु विप्रत्य प्रेतस्य मुकिरीरिता ॥४॥ मनुः स्यात् खण्डदाताऽपि समस्तायाः प्रदो हरिः॥४०॥ दारामाग्याख्यभूपस्य परीक्षण मोक्षणम् । अस्याः श्लोकस्य वै वक्तु ऽसद्गतिर्भवेत् कचित् । ब्रह्मदेवद्विवस्थापि वंशवचकयोदिता ॥५॥ सर्ववर्णाश्रमधर्मफलं चास्या प्रदानतः ॥४॥ यो विद्वान् संहितां चेमां कण्ठे कृत्वा त्वविष्यति । बदर्या बालयोगिन्या गीतोका ब्रह्मभावदा। स तु तेनैव देहेन दिव्यमावेन सर्वथा ॥४२॥ दास्यं भागवतत्वं च वैष्णवत्वं च योगिता ॥ ६ ॥ परब्रह्मप्रेमरसवर्णन चेति प्राप्तविमानेन लक्ष्मीनारायणात् कीर्वितम् । पर पदम् । सत्सेवया नाग्नमुखीचारण्या सुरैः॥४३॥ प्रयास्यत्याक्षरमुक्तः शंसितः मुक्तिरीरिता ॥७॥ पूक्तिः लक्ष्मीनारायणसंहिताया योहदि धारका। विनोदिन्यास्तु कान्तस्य मतया नारायणाऽऽगमा सायन्तरे भवेदेषः पैकुण्ठधाम्न ईश्वरः ॥४४॥ देवलिकात्मकत्वं चेत्येतत् सर्वमुदीरितम् ॥८॥ नारी स्यादीश्वरी लक्ष्मीकुण्ठस्वामिनी सदा । वाहुलकस्य च लीलावत्या मतिरुदाहता। एषणावान् लमेतेष्ठं सकामः कामना लमेत् ॥४५॥ ससदशोऽनादिकृष्णजन्मोत्सवस्तयोदितः ॥९॥ निष्कामो मोक्षणं प्रेयाबरो नारायणो भवेत् । मालियानमलिकयो सेवया मुक्तिरीरिता । मारी नारायणी स्साच संहिताधारणात् सदा ॥४६॥ शनलभ्यो ब्रह्मरसचोपास्या कथितस्ततः ॥१०॥ चतुष्टयं सदा कार्ये शाश्वतीं भूतिमिच्छता । रसप्रदाधिधर्माणा महायोगस्य वर्णनम् । लक्ष्मीपूजा हरेयानं दानमस्या कयाभुतिः ॥४७॥ अनादिश्रीकृष्णनारायणश्च बालयोगिनीन् ॥१॥ चतुष्टय कार्य शाश्वत मोक्षमिल्छता। विवाहयामास तत उदीरिता । सता हरेमक्तिलीलामृतिस्तदर्पणम् ॥४८॥ सकस्य ततो निकामदेवस्य च मोक्षणम् ॥१२॥ एयं सदा कार्य शाश्वती शान्तिमिच्छता। स्वरूपयोगरूपं परनमणि चोदितम् । नितिबंपो विवेकिताऽऽत्मनि ॥४९॥ ततो विशिष्टमाऽदेतात्मा हरिकदीरितः ॥१३॥ कया चैषा च ·३५४ * श्रीलक्ष्मीनारायणसहिता * च निर्भययोगकथनं स्तुतिश्चापि तथोदिता। शालमित्रनृपतेश्व राज्याश्चायुविनाशनम् । स्तुतिकन्य तथा स्तोत्रे खिलधामिदर्शनम् ॥१४॥ मोक्षणं संहिताकथाश्रवणात् ममुदीरितम् ॥३३॥ सदेहदिव्यमुचिव तयोस्तत उदीरिता। युद्धराजस्य विषपदस्य कन्यकादिषु । निगडभ्रमणादीनां कैवर्तानां प्रमोक्षणम् ॥१५॥ यमदूतागमो मृत्युः साधुकृतं रक्षणम् ॥३४॥ पिपठायनयोगेन तत उर्फ हि बद्रिके। व्यवायिन्या गर्भहन्न्या अनंगवल्लरीस्त्रियाः। एकलायाश्च कुशलीसागर्या राजयदमतः॥१६॥ पापनाच्यो मोक्षणं कथाश्रयादुदीरितम् ॥३५॥ रक्षणं मोक्षणं चापि तत उक्तं हि बद्रिके। षण्डवघ्रादिषपदानां कथाभवात् प्रमोक्षणम् । वञ्चयिच्या विषलाण्याः सतां प्रसादमोजनात् ॥१७॥ नपुंसकानामन्येपा पुंस्त्रीव्याकतोदिवा ॥३६॥ मुक्तिरक्ता ततो गंगाजन्या मोक्ष उदीरितः। पावकिनो यवसन्ध्याख्यस्य मुक्तिकदीरता। रमाअन्या रमात्वं च मोक्षणं समुदीरितम् ॥१८॥ भण्डशीलाख्यभाण्डस्य भवायनस्य मोक्षणम् ॥३७॥ स्त्रियां रणस्तम्बकुम्भकारस्य साधुसेवया। हर्षवीर्यादिमल्लानां मृगयूणा बद्रिके। चन्द्रमाः पुत्रतां प्राप्तस्ततो मोक्ष उदीरितः ॥१९॥ वाचूंषिकाणां मोक्षश्च कथानवादुदीरितः ॥३८॥ ततो देवसुधानाम्न्याः स्वर्णकांश्चमत्कृतिः। नागादस्य वादिटस्य सारहासे च खलिनाम् । दुर्मिक्षेऽसंख्यबीवानां भोजन मोक्षणं तथा ॥२०॥ कथासाधुप्रसंगेन मोक्षस्ततः उदीरितः ॥३९॥ विष्टिनार्या विद्रुमिण्याः सत्संगेन च दिव्यता । विलासदेवविप्रत्य लुञ्चादस्य दीक्षणम् । चाण्डाल्या मालवान्याश्च सेवया धर्मदर्शनम् ||२१॥ दुरितघोषमंजस्य दीक्षणं कीर्तितं ततः ||४|| मूर्तमन्त्रदर्शन मोक्षण चाप्युदीरितम् । शीलयान्याः स्वामिनश्च धर्ममदस्य मोक्षणम् । कारेलिकाया: शुद्रयान निमोहित्यमुदाहृतम् ॥२२॥ न्यायाक्षिण्या: स्वामिनश्च न्यायाधीशस्य मोक्षणम् ॥४१॥ बद्रिकायनसायोश्च मूकता शापमोक्षणम् । विशालरेग्बकायस्यादीनां चोक्त च मोक्षणम् । यन्त्रकाच गोमत्याः क्षयरोगनिवारणम् ॥२३॥ शाहविलापनक्षत्रियस्योक्त मोक्षणं ततः ॥४२॥ कनकांगदाया मोक्षः साधूनां सेवया कृतः । दण्डारणिकौलिकस्य गृध्रनन्मनि मोक्षणम् । रायहरिमाणवाण्योन्मत्तयोस्तु मुक्तये ॥२४॥ गोवारस्य विडालबन्मनश्चोतं प्रमोक्षणम् ॥४३॥ लक्ष्मीनारायणहिताया: कथादिवाचनम् । ठष्ठोलवणिजो मोक्षः प्रोक शृगालजन्मनः। अष्टादशो हरेर्जन्ममहोत्सव उदीरितः ॥२५॥ स्वर्गाअनानिभूल्यानां सेवयोक्तं प्रमोक्षणम् ॥४॥ नारायणसरस्थानां मोक्षणं कच्छमूभूतः। अबापालस्यापि मुक्तिरता श्येनबन्मनः। पावनत्वं तथा विद्योताया मोक्ष उदीरितः ॥२६॥ अबानां मोक्षणं चोकं चटकाबन्मनी ततः॥४५॥ कुंभकारकुदम्बस्य स्वर्णकारखियास्तथा। कपोतानां पुरा सार्थवाहानां मोक्षणं तथा । धातुमाया नटस्यापि कदर्यस्यापि मोक्षणम् ॥२७॥ पुरा हु कंकजातीनां मोक्षण काकपक्षिणाम् ॥४६॥ क्षीरोदनूपतेः पल्या: प्रनानां मुकिरीरिता। नाणकिन्या: खवासिन्या ग्रहगोधास्यबन्मनि । सोमिकादिगणिकानां मोक्ष उदीरितस्ततः॥२८॥ मोक्षणं संघवाटादियद्राणामाखुबन्मनाम् ।।४७॥ दुखनायो मद्यपस्य मोक्षम हरिणा कृतः। सागरदानवाटकीरतारास्यमाटयो चक्रिनो यास्कवादस्य बहूनां मोक्ष इति ॥२९॥ पुण्यवस्या स्वामिन देवगतीधरस्म ॥४८॥ निन्दकयोर्दिवदन्तीदिगर्जनामिषानयोः बयमानबन्दिनम्ब वप्रविक्रमभूभवः। मदूतदर्शन मोक्षस्तत उदीरितः ॥३०॥ कथाभवणतः प्रोक्तं मोक्षणं बद्रिके ततः॥४९॥ सुरप्रसादविप्रस्य कथाभवात् । ससान्धिमानपतेः सर्पदरस्य मोक्षणम् । सता प्रसेवया मोक्षस्तत उको हि बद्रिके ॥३१॥ हर्षनयनसंशस्य मागधस्यापि मोक्षणम् ॥५॥ कारामहे पतिताना. देवद्रोहयता योगिदासस्व मोक्षम कथितो बद्रिके ततः। जागविक्रमादीनां रक्षामोव दीरिती ॥२॥ सौरमसावित्रनामस्ताम्यूजिनम मोक्षणम् ॥५१॥ च च ·विष्यसंन्तानः च रंगिलाख्यरंगकर्तुर्मोक्ष उकस्ततः परम् । भीहरिनिवपुत्राय मुकुन्दविक्रमाय डमरूकाभिधवाद्यकारस्योक्तं मोक्षणम् ॥५२॥ दिलावरीरावधान्याममिषेकं चकार ह॥७२॥ चिहरायामिषभावसारस्योक्तं मोक्षणम् । भीकृष्णो निबपत्नीनामक्षरेक्षणवाञ्च्छनाम् । स्वर्णास्तरणादीनां च विद्याघ्राणां प्रमोक्षणम् ॥५३॥ गत्वा कोटिविमानः प्रदर्श्य पूरितवान् प्रभुः ॥७२॥ चित्रमहोदिगन्धर्वोत्तमानां मोक्षणं ततः॥ पत्नीनां मुक्तपुंरूपत्वं च ब्रक्षाहदाप्लवः। किनराणां चारणानां सिद्धानां मोक्षणं ततः ॥५४॥ कोटिशृंगाद्रिवीक्षा नृत्यमण्डपवीक्षणम् ॥७३॥ संहितायाः कथायास्तु समासौ पूजनादिकम् । रासमण्डपवीक्षा विहारमप्लेक्षणम् । नगरे भ्रमणं सर्वराजराष्ट्रादिषु प्रभो ॥५५॥ राष्ट्रमण्डलवीक्षा चाक्षरधामपुरेक्षणम् ||७४॥ कुंकुमवापिकायां श्रीहरेश्व गमन ततः। ब्रझमहोल्वीक्षा चाऽवतारालयवीक्षणम् । उक्ता सर्वमेधयो नागविक्रमभूपते ॥६॥ वर्णित सर्वमेवैतत् ततः परमधामनि ॥७॥ दिलावरीश्वरनन्दिभिलस्य योधन तता। गमनं तद्रहस्योपनिषदादिविवेचनम् । नागविक्रमभूपेन सैन्योमयोरपि ।।५७॥ अष्टदुर्गवर्णन परब्रह्मपुरस्य च ॥७६॥ नागविक्रमविबयो नन्दिमिल्लस्य संक्षयः । परग्रहामुकादिवसतीनां प्रवर्णनम् । दिलावर्याः सतीत्वं च कथितं बद्रिके ततः॥५८॥ रहस्यमुक्तकोटीनां द्वेषात्वमैक्यमित्यपि ॥७७॥ प्रभुणा निवकान्ताभ्यः कृष्णनारायणेन तु । पोशानां महोलानां दर्शन वर्णित तत:। गृहगीता शुभा प्रोक्का गहिणां मोक्षसाधनम् ॥५९॥ मूर्तिगर्भगताऽनादितादात्म्यमुक्तफेक्षणम् ॥७८॥ विष्याशावतां मोक्षर कथितो पहिणोरपि । स्वपल्लीना समस्तानां तादाम्यमुक्ततार्पणम् । द्वाविंशः श्रीहरेन्मजयन्त्युत्सव ईरितः ॥६०॥ श्रीहरे समायतनसमष्टिरूपतोदिता ||७९|| पुरखयथितीपस्य स्वप्ने नरकमोगिता। श्रीहरेः कुकमवाप्यामागमनमुदाहृतम् । मोक्षणं कथितं चापि सत्यलोकं ययौ हरिः॥६॥ असंख्यानां निजीनां दानानि कथितानि च ॥८॥ सप्तलोकेषु भगवान् गत्वाऽअसारसं ययौ। वानप्रस्थोत्तरं साधुदीक्षा हरेख कीर्तिता। अतळादिषु गत्वापि हरिर्षन्मदिन निनम् ॥६२॥ लक्ष्मीकतं स्तवन च ततस्तीर्थाऽभियात्रिका ॥८॥ चतुर्विध प्रचके कुंकुमवाप्यां कयोदिता। हरेक्षया सहितस्य पुनः पुनः कुंकुमवापिकाम् । सप्तद्वीपेषु गत्वापि पञ्चविशं निनोत्सवम् ॥६३॥ प्रत्यागमनमुकं भीस्वामिनीमिथ कोटिभिः ॥८॥ कुंकुमवापिकायां चकार परमेश्वर संहितान्यायसंख्या श्लोकसंख्या झुदीरिता। राणेश्वरप्रभतिलोकेषु धामसूर्ध्वगः ॥६४॥ संहिवादानमाहात्म्य पुरश्चरणमित्यपि ॥३॥ हरिः प्रदर्भ पत्नीभ्यो घामानि चाययौ ततः। सार्वभौममहादानविषिस्तत उदीरितः। कुंकुमवापिकाक्षेत्र सिंहारण्यादिभूमिषु ॥६५॥ पुनः कथानों स्मरण बद्रिकेऽभिहितं च ते ||८४॥ विचचार विहारार्थे पत्नीमिः सहितः प्रभुः। इत्येव विषया बद्रि कथितास्ते मयाऽखिलाः। तम सर्वामिरितानि अपत्यानि हरेस्तदा ॥६६॥ येषो भवणास्मरणान्मुकि विन्दति देहवान् ॥८५॥ सर्वाम्या प्रददौ तत्र युगलापत्यकानि स। विषयाः प्रविखण्डल्य खण्डान्ते तत्र तत्र च । मानहानि हि दिन्यानि न गर्भबानि बद्रिके ॥६७॥ कथिवा बद्रिके तस्मात् ज्ञातव्यास्तचदन्ततः ॥८६॥ तेषां संस्कारविषयः कथिताय तता तचत्खणास्त माहात्म्यं तदन्ते चोपपादितम् । विष्यस्वभावकयन तिष्यगुणप्रवर्णनम् ॥६८॥ पठनाच्छ्रवणायानाद् भुक्तिमुक्तिमिलेद् ध्रुवा ||८|| मावापानृपवेध याम्यदण्डात प्ररक्षणम्। विरमामि क्षण बद्रि! कृष्णनारायणेऽधुना। जनकुमारमुनिना कृतं ततः ॥६९॥ वं विराम कृष्णनारायणे याहि सुनन्ददम् ॥८८॥ कली मोक्षसाधनानि प्राविर्भावा हरेस्वतः। एमागच् महानन्दपयोधी स्थाव तन्मयो। नागविक्रमभूपस्य -तीर्थयात्रा दिव्यता ॥७॥ श्रीकृष्णस्वामिबाऽऽनन्दं मुख्यास्वाऽति ययेष्टकम् ।।८९॥ परम्। च मोक्षणं ·३५६ * बालक्ष्मीनारायणसीहा के श्रीधेतकृष्णायनो व्यास उवाच- स्मितहासा धृतवती सर्वाभरणभूषिता। दिव्यस्वर्णकटकादिदिव्यगुकुटशोभना ॥१०८॥ एवं वै वर्तमानायां फथायां प्राइ अद्रिका । दिव्यगन्धसुगन्धाभ्या दिव्याम्बरमशोमना। धन्याऽस्मि तापमी चाहं महाभाग्याऽन्विताऽस्मि च ॥१०॥ रमणीनां समस्तानां मोहिनी चातिसुन्दरी ||१०९॥ याऽहं शक्विार्धमूर्तिः पुरुपोत्तमरूपिणी। पुष्टा सर्वांगरम्या मरपुरबलान्यता। अवैमि मां माणिकी च माधवीं च प्रमारिमकाम् ॥१२॥ चतुर्ग हितावत्सु फरेषु घरमालिकाः ॥१०॥ अवैमि मां च लक्ष्मी श्रीकृष्णनारायणी स्वयम् । चतस्रो घृतमाना प्रसन्नवदनेक्षणा । स्वामी कान्तोऽनादिकृष्णोनारायणोऽस्ति में पतिः ॥१२॥ लक्ष्मीर्यद्वा राधिका माणिको बद्री प्रमाऽयवा ॥ ११॥ अवैमि तं सकलावतारिण परमेश्वरम् । माधी वाऽथत नारायणीनतर तु गंधिताम् । स भवानिह बद्रीनारायणोऽस्ति नरान्यितः ॥३॥ भद्री मूर्तिमी शावमां लक्ष्मीसहिता तथा ॥११॥ साह नारायणीबद्री सर्वशी पुरुपोत्तमी। नेमात कुशल पप्रच्छतुश्चक्रतुः स्वागत। नरनारायणस्वामिन् तं सत्संगात् कथाश्रवात् ॥४॥ नारायणोऽस्य प्रददी मधुपर्क शुभासनम् ॥११३॥ मनिमित्तेन लोकानां पर श्रेयो भविष्यति । का कुतश्च कथं १ पृष्टा सा प्रोवाच निजां कथाम् । धन्येयं पृथिवी सर्वा धन्याश्च मानवा इमे ||१५|| लक्ष्मीनारायणहिताऽस्मि श्रीपुरुषोत्तमी ||११४॥ येषां नागयणो भर्ता धर्ता कर्ताऽविता सदा । अनादिश्रीकृष्णनारायणांगाद दिव्यरूपिणी। धन्या नार्थः सर्वविधाः कृपा यामु हरे शुमा ॥१६॥ प्राविताऽहमेवाऽस्मि गधालशीस्वरूपिणी ॥११५॥ सर्वाभ्योऽपि विशेपेण कृपा पटमु हि चविणः | नागयणीश्रीरवर पा बद्रीरूपा प्रभात्मिका। कृष्णरूपस्य राधायां लक्षभ्यां नारायणस्य म॥१७॥ पद्मावतीरूपिणी चतुईस्तवती सदा ॥११६॥ प्रज्ञायां पाशवत्यां श्रीकृष्णनारायणस्थ चतुःपुस्तकधी चतुःसन्यानामहा। नारायणीधियां चापि पुरुपोचमरूपिणः ॥१८॥ चतुर्वेदानवमाता चतुर्धामस्वरूपिणी ॥११॥ नरनारायणस्याऽपि बदयों मथि शाश्वती। चतुनारायणवाणी चतुपुंगेधु वर्तिनी। लक्षायै नारायणेनान भावित फाखण्डका ॥१९॥ चतुराश्रमवर्णानां चतुःसाधनसभुता ॥११८॥ राधायै कृष्णरूपेण भावितस्त्रीत खण्डका। चतुष्पादवती चामि चतुर्नारायणभिता। पुरुषोचमरूपेण नारायणीश्रिय तथा ॥१००॥ चतुर्नारायणभूििश्चतुतिमुर्विग्रहा भावितो द्वापरसन्तानको मयं त्वयाऽन्तिमः । चतूरूपा चतुर्मालाधरा भगवन्मयी। प्रशायै पाशवस्यै च गृहगीतागुदीरितम् ॥१०॥ सम्पूर्णाऽध भवाम्येव चतुर्नारायणारिमका ।।१२०॥ एषाऽहं भगवन स्मि पतिता पादयोस्तव। साई नारायण कुणं बद्रीपं पुरुषोतमम् । मामन्तर्माव्य मूर्ती स्वं कृष्णनारायणे प्रमौ ।।१०२।। अkि कामये कृष्णनारायणार्थवलमम् ॥१२॥ विराम लभ में स्वामिन्नषा घ्यायामि तं हरिम् । इत्युक्त्वा सा चतुहस्तः समाले. श्रीनरायणम् । इत्युचवा बदरी तूर्ण ध्यानमग्ना यतोऽभवत् ।।१०३।। अचितुं वाजगामागे तावतु भगवान् पतिः ॥१२॥ तावचनाऽभवतणे महावय महामृतम्। राधया सह कृष्णोऽभूद द्विभुजो मुरलीधरः । महातेजोऽभवद् व्याप्तं शीतलं मधुरं सुखम् ॥१०॥ चवर्सजघरा नारायणी लक्ष्म्या सहाऽभवत् ॥१२३॥ तमाऽभयन्त सनादा. किंकिणीनां मनोहरा। नारायणीभिया युक्ता श्रीपुरुषोचमोऽमवत् । विभूषाणां पादयोब्ध करयोः कटिवक्षसोः ॥१०५॥ बद्रीनारायणबापि मादुरासीत् पुरास्थले ॥१२४॥ किंकिणीनां मिष्टनादाः अभूयन्त सुखावहाः। प्रशाबदरिकास्वामी चतुष्यपि सुरक्ष्यत। तत्र तेवसि कन्यका व्यहश्यत मुसुन्दरी ।।१०६॥ पूर्वा ने रूपां कर्तमाधियितुं हरिः ॥१२५।। मोनिवयौवनाकोटिचन्द्रकान्तिप्रविग्रहा ताइयो श्यते तस्मै पता पद्यमालिकाः। चवईवेष म्येषु चतुर्भ पुस्तकानि पुस्तकानि सा ॥१०॥ आपयचन्द्रक भालेऽपातकमचन्दनैः ॥१२६॥ .

·*तिष्यसन्तानः ३५७ यः कृत्वा प्रपूज्य युग्मानि चाऽस्तोत् तद्तमानसा । तथा वाचनशीलानां परं श्रेयोऽस्त घामनि । विहला स्नेहिहृदया पूर्णकामाऽपि संहिता ॥१२७॥ धर्मोऽस्तु धर्मकामानामर्योऽस्तु चाऽर्थकामिनाम् ॥१४॥ विचरति योऽक्षरे परतरे निबषाम्नि कामः कामवतां चाऽस्तु मोमोऽस्तु मोक्षकांक्षिणाम् । हरिवहुविधिसेवितश्च पुरुषोचम इष्टपतिः। न चैवाऽस्त्वशमं तेषां सदा स्वस्त्यस्तु सेविनाम् ॥१४२॥ निबतनुरूपिणीमिरनुगाभिरमामिरय प्रबार्थिनां प्रवाः सन्तु यशश्चाऽस्तु यशोऽपिनाम् । परतम एव सोऽस्तु मम सर्ववरार्थकरः ॥१२८॥ प्रजाप्राधान्यमेवाऽपि राजधिष्ण्याधिपालनम् ॥१४३॥ बहुविधगोपिकामिरमिसेवित एव च यो श्रीध तेषां विपुलाऽस्तु श्रेयश्चाऽस्तु परात्परम् । विलसति राधया च सहितोऽत्र स कृष्णपतिः । वीर्य तेजो बलं चाऽख निर्मयत्वं सदाऽस्त्वपि ॥१४४॥ निजजनमानसानि समपूरयितुं पुरतः स भवतु मे मनोऽमिलषितं सुविधानुमिह ॥१२९॥ अस्त्वारोग्यं च सौन्दर्य गुणित्वं बहुमान्यता। अबन्धनत्वं सर्वोपन्मोचन पुत्रपौत्रकाः ॥१४॥ प्रसरति प्रभुदुरसंख्यतनुर्वसतौ वंशशाखा: स हि कमलापतिमयि नरायणरूपधरः । स्वर्गराज्यं भूपतित्व सुरेशता। इशिता भोगसामर्थ्य चद्धयः सन्तु सर्वदा ॥१४६|| बहुकरुणाकरस्त्विह सुगोचरतां तु गतो वितरतु हृद्तं मम समस्ततनुप्रहितम् ॥१३०॥ यद्यदामामिमुक्तत्वं वाञ्छितं तद् भवत्वपि । विषविलोकिनां सुखदशान्तिकते तपसा विद्वत्त्वं च कलावित्वं मावि वित्त्वं भवत्वपि ॥१४७|| खुरुकमनीयरूपमपि शुष्कवसे सवतम्। बातिस्मरत्व सावश्य निरावरणतास्वपि। अगणितबोधदः स इह मे बदरीशमुनि: योगित्वं कोविदत्वं च गान्धर्चत्वं भवत्यपि ॥१४८॥ पतिरभिलाषगोचरमतीव ददातु च मे ॥११॥ सिद्धता यतिता ब्रह्मविष्णुमहेशताऽस्वपि । नमनमनन्तकं मुहुरिहाऽस्मि च दचवती संहितासेविका नारी लक्ष्मी राधाऽस्त्वितीश्वरी ॥१४९|| चरणतले चतु प्रतिमधारिहरेरिह वै। नरो नारायणश्चाऽस्तु दमस्ते सद्वरानिमान् । अयुगलरूपिणी युगलमानमवाप्नुमतिः संहिते। वेदधात्रीत्वं ख्याति लोके गमिष्यसि ॥१५०॥ प्रकटवचोमयी कमनुयामि चतुष्षु रता ॥१३२॥ वेदाधानस्वरूपा त्वं वेदगर्भा च वैदिकी। इत्येवं सहिवादेवी तुष्टाव चतुरा प्रभून् । एवमुक्त्वा विरेमुस्ते कृष्णनारायणादया ॥१५॥ लबानम्रा प्रतस्थौ च मौनमास्थाय कामिनी ॥१३३॥ राधिकाद्यास्ततः प्रसन्नवदनास्तदा। चत्वारो हरयस्तस्यै वरदानानि सन्ददुः। वखण्डसौभाग्यवती मोक्षपदा अवा ॥१५॥ संहिते सुमगे देवि नो मुखेभ्यो विनिर्गता ॥१३४॥ राधाय च श्रियां चापि बद्रयां लायां कतस्थितिः । इत्युषा संहितां पक्षी निन्युः सह तिरोहिताः। वाणीरूपां पृथिव्यां तां ररक्षुः शाश्वतीः समाः ॥१५३|| विराषसे यतो नित्या नित्याऽस्मद्रूपधारिणी ॥१३५॥ सेयं विजयते लोके कृष्णनारायणप्रिया। वर्तसे अस्मदमिप्रायगर्मा वेदसत्प्रसूः। ब्रह्मलोके सदाधारा हरिप्रिया ॥१५४॥ पात्रं त्वं वर्तसे श्रेष्ठ वरदानाऽयुतस्य वै॥१३६॥ सर्वमाता दमस्ते समस्तै प्रपूजिता परेश्वरी। वरदानानि चतु-स्वरूपरूपिणी। कुटुम्वेषूषासेय संवसत्यपि ॥१५५॥ संहिते! शाश्वती पत्नी चतुर्णामद्यतोऽसि च ॥१३७॥ वैष्णवानो निवत्स्यति सदा कालं व्यासेषु सत्सु साधुषु । चतुष्पनीसमा प्रशपायवतीसमा । भाववत्सु प्रभवेषु मका बयमेष्यति ॥१५६॥ ता देव्यो मुक्किदा यदत् तथा त्वं मुक्तिदा सदा ॥१३८॥ सर्वधामाघिदेवी महती भयत पुरुषोचमी। सफलकल्पद्रुमस्वरूपाऽऽत्मवल्ली सर्वदा यस नो घामालयेषु दिव्यमामिनी ॥१३९॥ निगमरससुपात्री ब्रझसम्बन्धदात्री वस विमुक्तिदा। शरणरणितमी संहिता द्वितीयेन स्वरूपेण वाणी मोक्षकी आभितानो पूषकानां भोतृणां सब संहिते ! ॥१४०॥ नयत निनगुणाढ्यान् स्वामिधामाऽक्षरं नः ॥१५॥ भव ईशलोके .

·३५८ * श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता * जयत्वनादिश्रीकृष्णनारायणोऽखिलेशिता माता श्रीकम्भरालयमीः पिता गोपालकृष्णका ||१५८॥ जयतु कुंकुमवापी सौराष्ट्रमण्डल चाश्वपट्टसरोवरम् । लोमशो मुनिः ॥१५॥ अयत्वजलं इति स्मृत्वा पर कान्तं दपश्चाशीर्वचासि वै। भो नमोऽनादिशास्तुश्रीकृष्णनारायणाय ओम् ॥१२॥ इतिश्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां चतुयें तिष्यसन्ताने तिष्य- सन्तान विषयाः, बद्रिकानारायणसनिधी संहितायाः कुमारीरूपेणाऽऽविर्भावः, श्रीनारायणश्रीकृष्णनारायण- श्रीपुरुषोचमनारायणश्रीनरनारायणानां शक्तिभिः साकं तत्रैव आविर्भावः, संहिताय वरदानानि, फथाश्रवणफलं चेत्यादि- निरूपणनामा प्रयोविंशत्यधिक शततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥ शाश्वती। स्वतःप्रकायो जयतु मुक्तिर्जयतु मतिम लक्ष्मीजयतु खयत्वा सुखप्रदा ॥१६॥ विषयोऽस्तु च कल्याण स्वस्तिरस्तु सुखं शुभम् । मंगलं सर्वदा चाऽस्तु पखझामियोगिता ॥१६॥ इतिश्रीतिष्यसन्तानखण्डः । सम्पूर्णेयं चनुस्खण्डामिका श्रीलक्ष्मीनारायणसंहिता विजयते ।। हरिभोम् तिज्यमन्त्रानस्थाऽध्याया-१२३ लोका:--१३०३८ " ·श्रीलक्ष्मीनारायण संहितायाः अध्यायाः-श्लोकाः अध्यायाः - कृतसन्तानस्य- त्रेतासन्तानस्य- द्वापरसन्तानस्य- विष्यसन्तानस्य- श्लोकाः ५५,५२७ ३२,२५४ २५,१६२ १३,०३८ ,२५,९८१ - २३७ १२३ १२५० लोका:- अध्याया:- विष्यसन्तानस्याऽधिकाः श्लोकाः १,२५,९८८ सन्ति ओम् ॥ श्रीहरिः शरणं मम || - मुमक-पोतिष प्रकाश प्रेस, काठमेव मार्ग, पाराणसी।

·No text on this page.

·लक्ष्मीनारायणसंहितायां तिष्यसन्तानस्य शुद्धिपत्रम् १ १ ४ शुद्धम् निर्याति धर्मदेव्य तोऽहं साऽस्ति मणयो साम्य यंदे प्रबायते निर्यन् रूपवर्जितम् - शुद्धम् तापस भीनरनारा नायः अवतारा राधाऽऽविर्बभूव । रण्योद्यान कोटीश्वराणी -परमां रमा श्रोग्या दुपदि मातर पालितं समये चक्षुषाम् मूर्तित्रये युगलं यतिवत् लसेत् हिरण्मयाच नालिकेर बाशी त्वावयोः प्रभाऽस्मि भीकृष्णाय वदन् पृष्ठम् श्लोकाः अशुद्धम् ८२ निर्यान्ति ६४ धर्मदव्य ३६ तोऽहं १०२ ६२ .शाऽस्ति ११२ २७ मण्यो ११२ ४१ साभ्य ११३ ४८ पदे ५८ प्रज्वायते ११७ ९९ नियेत् ११८ ३५ सूपवर्बित् ८१ धान्य १२० ९० युक्ती भूत्वा १२१ १८ वायापति १२३ १०९ भतार्थ १२६ ७५ मादस्त ८१ ऽभवद्धि हरिर, १०३ निवासकम् १४० ६६ दानि १४० कचलों नम्बर हेडीज ४१० • १४० ७३ मिष्टानापि १४५ ५६ मास १४८ ४६ देवद्रा १ देवि. पृष्ठम् श्लोकाः अशुद्धम् ९ तापस २ ३७ श्रीनारा २५ नायः १२ ८८ सुवतारा १३ २८ 'राधाऽऽर्बभूव ४८ रण्योद्याक्षे २८ ७० कोटिश्वराणी ७२ परम ७८ प्रमा ३५ ३ 'प्रोव्या ३५ १७ नृपद्धि ३५ २७ मानरु ४० ९८ पालितां ४ समयो ४७ ६१ चक्षुषान् ५० ६५ मूतत्रिये ९१ युगलो ५४ ६ यदिवद् ५६ ७३ लभेत् ६ हिरण्ययात्तु २१ नारियल ६५ श्री. ६६ १५ वाययोः ६७ ४० प्रवरिम ६८ ९५ श्रीकृष्णस्य ६८ ९५ वहन् । ७४ ७८ बान्तो ६२ सस्तटे ७८ ७९ ६७ इत्येवं त्व ८० १४ चेच्छत् ८१ २६ यो निशि भौति ८६ ९९ मेरिया ८६ १०१ युवती २ विषयो . युवतिभुत्वा खायास्यति भुतार्थ माऽस्ती ऽभवद्धति निवारकम् दानानि कवली - ७० . जानन्तो मिष्टान्नानि त्रास देवद्रोग्ने देवि वृत्तिहर्तुः कथ शुभाम् । बयशाला मरराज्ये राबाऽऽसीव साधुपूजका ॥१॥ ॥२॥ ॥१०॥ पूबकस्य यतस्तेन प्राणवाणं र्धान 4 सरस्तटे 207 १५० 1 . २८ भवत् मवन् इत्येवं ॥१॥ १०८ ॥१०८॥.. ५२ पूजकरयं. २३ यस्तेन १७ प्राणमात्र । । वैच्छत् .. योनिशिश्नाति प्रेरिता युवतिः विष्टयो १६२. १६४ १६७ १७८ १८९ ६८ र्धाम २८ गत्या ३९ स्वस्थि गत्वा स्वस्ति ·( २ ) पृष्ठम् श्लोकाः . शुद्धम नि:स्वादमेव श्रीवल्लमः पृष्ठम् श्लोकाः अशुद्धम् २०६ ६. स्यान्मे ६९ धाताऽर्थः २१३ १५ दासदास १३ योगा १७ निमिमिरे २३८ राधा शुद्धम् न स्यान्मे। घाताऽर्थः दासदासी योग निर्ममिरे चान्द्रचन्द्रेश्व क्रिया ३२२ ३२२ ३२३ ३२९ ३३० ६ अशुद्धम २४ निःस्वादेव वलमा सुधा मुद्धयः खर्ण ३५ विधन्त चतेन ५२ नेत्र १०३ घिष्णय ५. मण्यो ७० जाने १३७ मूतः ३ चान्द्रयन्द्रेश्व मृद्धयः खर्व विद्यन्त चेतन नेत्रा धिकाय मणयो जघने मुर्तिः १२ चको ३३५ ३३६ वको ४७ हारिषु दारिषु एक वापि तदा ३४४ वं ब पासना पासनया क्षालयेच्च देयव कृत्वा कृत्वा भवजन्म कृष्ण यानैबहुभिः रसा १२ बापि ५ आलयेच ६८ देवय कृत्वा २ भवजन्य कृष्णा ३८ बटुभिः प्रज्ञा ११ भटापि रस ३४६ ३४६ ३४७ देवि प्रशा अष्टौ च आश्वराः आवराः प्रचऋब्ध सिव रामयन्ति ३४८ ३५० ३५० ३५३ हि ७४ बदरव तत्यतिम् यद्ध १२८ श्वरो पकीद विंशति ६३ ३१. दानका ४५ लगत् एय ३० मदूत ३२ मोक्ष ६१ शितीपस्य ११ माणिको १२२ मागे १२५ माशि १३१ शुष्कवसे प्रचकध ३ सिकंव २० समयन्ति चात्म ६. रामयुत २५ पत्यमु ३९. प्रत्खलामो ५१. मुत्तम् ५३ जगा ७५ मामनानि ६२ घेता वाचासा: ६९ मूर्तियो बदरस्य वत्पतिम् युद्ध श्वरी पकीर्द निशदिति दि दानका लसेत् चतुपये यमदूत मोक्षा क्षितीपस्य माणिकी मा माशिषोऽप शुष्कयसे २०० ૨૦૨ रामयितु पत्ययु प्रज्वलामो मुचमम् नगर्यो भोजनानि भेटा: त्वम्वास मूर्तिों ३५६ १५७ दुमख घर