Sanmati Library, Jaipur

Ath Vashashthi Havan Paddhati

Sharma, Rameshvar Dutt · 2010/05

PDF Proofread

Front matter

No text on this page.

श्रीगणेशाय नमः । अथ वाशिष्ठीहवनपद्धतिः भाषा टीका प्रारम्भः। - १ तत्रादौ प्रतिज्ञा ॥ विष्णुविष्णरद्य ॐ नमः परमात्मने श्री पुराण पुरुषोत्तमा योद्य श्रीब्रह्मणे द्वितीय पराढे श्रीश्वेतवरोहकल्पे वैवस्वतमन्वन्तरेऽष्टाविंशतितमे कलियुगे प्रथमचरणे जम्बूद्वीपे भरतखण्डे आर्यावर्तान्तर्गतब्रह्मावर्तेकदेशे महाश्म- शाने आनन्दबने विमुक्तवाराणसीक्षेत्रे गोगमुखे त्रिकण्टकविराजते बौद्धावतारे वर्तमाने यथानाम सम्वत्सरे अमुकायने महामाङ्गल्यप्रदे मासानां मासोत्तमे अमुक मासे अनुकपने अमुकतिथौ अमुकवासरान्वितायां अमुकदिन अमुकराशिस्थिते सर्ये अमुकराशिस्थितेषु चन्द्रभौमबुध गुरूशुक्रशनिसत्सु शुभनाम योगे शुभकरणे . N एवंगुण विशेषण विशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ परमेश्वराज्ञा सकलशास्त्र श्रुति स्मृति मा.टी. पुराणोक्त फलप्राप्ति कामः अमुकगोत्रोत्पन्नः अमुकशर्माऽहं आत्मनः सपुत्र वान्धव स्य ग्रहकृत राजकृत सर्वविध पीडानिटत्तिपूर्वक नैरुज्य दीर्घायुः पुष्टिधनधान्य समध्यर्थ नवग्रहमखेन यक्ष्ये ॥ इति संकल्पः ।। अथ टीका प्रारम्भः ॥ यजमान स्नानादि नित्यक से निवृत्त होकर यज्ञशाला भाकर आचमन के बाद ऊपर लिखे संकल्पका 'अर्थात् "विष्णुर्विष्णुः" यहांसे लेकर 'नवग्रहमखेनयक्ष्ये" यहाँ तक पढकर प्रतिज्ञा करे (महाश्मशाने) पे लेकर 'विरुटकविराजते' यहशब्द योजना काशीके अन्तर्गतही करना चाहिये अन्यत्र नहीं, यजमान ब्राह्मण होतो अपनेको शर्मा क्षत्रिय होतो वर्मा वैश्य होतो गुन और शूद्र होतो दास इनका उच्चारण संकल्पमे करे इत्यादि । ॥१॥ अथवरेणं पटमण्डपादिकरणम् । तदभावेऽन्येनाच्छादनम् । ततः स्वस्तिवाचनम् । इसके उपरान्त यजमान वस्त्र से अबवा तृष आदि से मंडप आच्छादित करे । पुनः ब्रायण स्वस्त्ययनपाठ करें। .

३ ॐ स्वस्तिनऽइन्द्रो उद्धश्रवाः स्वस्तिनः पूषाविश्व व्वेदाः ॥ स्वतिन स्ताक्ष्यों ऽअरिष्टनेमिः स्वस्तिनो वृहस्पतिर्दधातुं ॥१॥ पृषदश्वा मरुतः पृश्निमातःशुभैय्याव्वानो विदथेषु जग्मयः ॥ अग्निजिह्वा मनवः सूरचनसो. विश्वेनो देवाअवसा गमन्निह ॥ २ ॥ भद्र कर्णेभिः श्रृणु यामदेवा भद्रंपश्येमाक्षभिर्यजत्राः ॥ स्थिौ, रङ्ग स्तुष्टावासस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः॥ ३ ॥ शतमिन्न शरदोऽमन्तिदेवा यत्रान श्चकाजरसन्तनूनाम् ॥ पुत्रासो यत्रपितरों भवन्तिमानो मध्यारीरिषतायुर्गन्तोः ॥४॥ अदितिौरदिति न्तरिक्ष मदिति माता सपिता सपुत्रः ॥ विश्वेदेवाऽअदिति पञ्चजनाऽअदितिर्जातमदिति ज्जनीत्वम्॥५॥ दार्घायुत्वाय बलाय बर्चसे सुप्रजायत्वा सहसा अथाजीव शरदः शतम् ॥६॥ॐद्यौःशान्तिरन्तरिक्ष शान्तिः पृथिवीशान्ति रापः शान्ति रोषधयः बा... शान्ति व्वनस्पतयः शान्तिर्विश्वेदेवाः शान्ति ब्रह्मशान्ति सर्व शान्ति शान्तिरेव मा.टी. शान्ति : सामाशान्ति रेधि ॥७॥सुशान्तिर्भवतु इति स्वतिवाचनम॥ यजमान हायमें रक्तमक्षत पुष्पनेवे और ग्रामणलोग इन उपरलिखे मन्वोंको ग्रन्यविस्तार भयो सबमंत्रों का अर्थ नही लिश है। अथपुरायाह वाचनम्।तत्रादौ ब्राह्मणकरे " शिवामापः सन्तु" ब्राह्मणवचनं "सौमनस्यमस्तु" एवं “अक्षताः पान्तु" "मंगल्यमस्तु” "पुष्पाणिपान्तु" "श्रीरस्तु” "ताम्बूलानिपान्तु”. ऐश्वर्य्यमस्तु” “दक्षिण-पान्तु” "भारोग्यमस्तु"दीर्घायुः शान्तिः पुष्टि स्तुष्टिः श्रीर्यशो विद्या विनयो बहुधनं बहुपुत्रश्चोयुष्यं चास्तु । .पुण्याहवाचनके पहिले प्रप्रियके हाथपर यजमान जलदेखे मोर "शिवाप्रापा"इसमंत्रको को प्रख कर सोमनस्थर, इसी प्रकार अक्षतपुष्प तांबूल प्रादिको प्रामणक हायपर बोड़े और और ऊपर -- हताश्च ब्रह्महिष, हताश्चपरिपन्थिनः । हताश्वविघ्नकर्तारः शत्रवः पराभवं यान्तु ॥ शाम्यन्तु घोराणि, शास्यन्तुपापानि, . शाम्यन्त्वितयः। फिर दूसरे पात्र में जल गिरा और इस उपरोक्त मंत्रको पहे-मचर्य-प्रत्ययो और मार्गको नेवाले और विघ्न देनेवाले नष्ट होई और शत्रुओंको पराजय, हो । पुनः प्रथमपात्रेपातयेत् । शुभानिवर्धन्ताम् , शिवाआपः सन्तु, शिवातवः सन्तु, शिवांअग्नयः सन्तु, शिवाआहुतयः सन्तु, शिवा अतिथयः सन्तु, अहोरात्र शिवस्याताम् । ॐ निकामे निकामेनः पर्जन्यो व्वर्षतु फलवत्यो नऽमोषधयः पच्यन्ताम, योगक्षेमौन: कल्पेताम् , शुक्राङ्गारकबुध बृहस्पति शनैश्चर राहु केतु सोमसहिता आदित्य पुरोगाः सर्वग्रहाः प्रीयन्ताम, भगवान नारायणः प्रीयताम, भगवान पर्जन्यः प्रीयताम् , भगवान स्वामी. महासेना प्रीयताम्, पुरोनुवाक्यया. 1 ܕ ܢ है का. यत्पुण्यंतदस्तुं । याज्ययायत्पुण्यं तदस्तु, वषट्कारेण यत्पुरायं तदस्तु, सूर्योदये भा.बी. mu! यत्पुण्यं तदस्तु, प्रजमान पहिले की तरह प्रथम पात्रमे फलशके जलेको गिरावे और ब्राह्मण ऊपर लिखे मंचोंको पड ॥ ततो यजमानः कलशं भूमौनिधाय प्रथमपत्र पातित जलेन शिरः संमृज्य संपग्विारं गृहं चाभिषेचयतु । हिनीय पात्र पातितजलमेकान्तेपानयेत इसके उपरान्त यजमान कलश का पृथिवीपर रखकर प्रथमपात्र में गिरे जलसे अपने शिरपर मार्जन करे और अपने परिवार और गृहमें भी डिके। दसरे पात्र में गिराये जलको एकान्तमें गिरा देखे। ब्राह्मणाः पुनरूचुः-ब्राह्मपुण्यमहंयच्चसृष्ट युत्पादनकारकम् । वेदक्षोद्भवंपुण्यं ॥३॥ । m - " | तत् पुण्याहं त्रुवन्तुनः ।

A
य
-
.
ब्राह्मण हम ऊपर लिखे मंचको कहै ।
यजमानो ब्रूयात् भी ब्राह्मणाः मम सपरिवारस्य गृहे पुण्याहं भवन्तो ब्रुवन्तु
बजमान कहे-हे.ब्राहमणों मेरे परिवार के गृह में माप लोग पुगवाह कोकहें।
ब्राह्मणा:--पुण्याहमितित्रिः पुनन्तुमा देवजनाः पुनन्तुमनसाधियः॥ पुनन्तुब्धि
श्वाभूतानि जातवेदाः पुनीहिमा ."
ब्रामणसोग 'पुण्याहं' ऐसा तीन बार कहें और उपरोक्त मंत्रको परे ।
पुनब्राह्मणाः पृथिव्यामुधृतायान्तु यकल्याणं पुराकृतम् । ऋषिभिः सिद्ध
गन्धर्वैस्तत्कल्याणं ब्रुवन्तुनः॥
ब्राह्मण इस ऊपर लिखेमंजको कहै-
यजमानः-भो ब्राह्मणाः ममसपरिवारस्यगृहे कल्याणं भवन्तो ब्रुवन्तु ॥
,
.

भा.टी.
--
हे प्राणी, परिवार सहित मेरे गृहमें पाप लोग: कल्याण को करें
ब्राह्मणः,ओं कल्याणमितित्रिः ३ यथेमांवाच कल्याणीमावदानिजनेभ्यः ॥
HD ब्रह्मराजन्याभ्यां शूदाय याचार्य चास्वाय चरणायच प्रियो देवानारदक्षिणायै
दातुहिया, समयां मेकामासमृद्धघतामुपमादोनमतु ।।
प्राथन कल्याणं इस सायका तीनवार कर पवेमावाचं" इस मंत्रको पढ़ें।
ब्राह्मणाः सागरस्यचयालक्ष्मीः महालक्ष्म्यादिभिः कृता ।संपूर्णा' सुप्रभावा च
तां च ऋद्धिः बुवन्तुनः॥
प्रामण फिर भी इस ऊपर लिखे. मंधकारूप
यजमाना-भो ब्राह्मणाः ममसपरिवारस्यगृहे, ऋद्धिं भवन्तोब्रुवन्तुं.. ॥शा
बामणो परिवार सहित मेरे गृहमें प्रापमा अद्धिको कहें।
।
१

. लिखे मंत्रोंको . यथाक्रमसे पहता रहै। पूजाके बाद ब्राक्षण ण दीर्घायुः यहाँसे लेकर बहुपुत्रं चानुष्यंच यहांतक पूर्णमंत्र पहकर आशीर्वाद देवे । यंकृत्वा सर्बवेद यज्ञ. किया करणारंभा: शोभनाः प्रवर्तते त्तमहमोकारमादि कृत्वा ऋग्यजुः सामाथर्बणाशीर्वचनं: बहुऋषिमतं समनुज्ञातं भवदभिरनुज्ञातं पुण्यं पुण्याहं बाचयिष्ये ॥ यजमान,हाथ जोड़का उपरोक्त मंत्रको पहकर ब्राह्मणों से प्रार्थना करे वाच्यतामितिब्राह्मण बनम ।। यजमान के प्रार्थना के अन्तमे ब्राह्मण लोग "वाच्यताम् इस वचनको तानबार कहें। यजमानो ब्रूयात् :व्रत नियमतपः स्वाध्यायक्रतु दमदान विशिष्टानां सर्वेषां ब्राह्मणानाम् मनः समाधीयताम् ।। फिर कमान केहे-बत नियम तप स्वाध्याय यज्ञ, दम दान यज्ञादिक्रियाओं को पालनकरने वाले श्राप सब ब्राहमण, मेरे इस यसमें समाहित रहिये । । 1 .

F र ब्राह्मणः-समाहित मनसः स्म ॥ ब्राह्मण लोग " ममाहित मनसःस्म, इस ऊपर लिखे वाक्यको तीन बार पढे । यजमानो ब्रूयात्-प्रसीदन्तु भवन्तः ॥ भा.टी. यजमान ब्राह्मणों से कहे कि माप लोग प्रसन्न होवें। ब्राह्मणा:-प्रसन्नास्मः॥ ब्राह्मण' तीनवार कहैं हम सब प्रसन्न हैं। ततोयजमानः अवनीकृत जानुमण्डलः कमल मुकुल सदृश मजोल शिर स्योधाय दक्षिणेन पाणिना जलपूर्ण सुवर्ण रजत तायकांस्य कलशं धारयित्वा भूमौ पात्रहये स्थापिते प्रथम पात्रे किञ्चिदुदकं पातयेत् । ॥५॥ इसके बाद यजमोग दोनो जंघाओं को नीचा करके विना कुले कमल पुष्पके समान अंजली कोगिरसे स्पर्श करके दाहिने हाथ से जल और पंचपस्ताहिक अल और पंचपल्लादिने पूर्ण कलश को कर पहिले .

२ बल गिरा और निम्न शिजतमन्दों को परें। हुये दोनों पात्रों में से प्रथम पाचमें ॐ शान्तिरस्तु, पुष्टिरस्तु, ऋचिरस्त, अविग्नमस्तु, आयुष्यमस्तु, आरोग्य मस्तु, शिवमस्तु, शिवं कौस्तु, कर्मसमृद्धिरस्तु, वेदसमृद्धिरस्तु, शास्त्रसमदरस्तु धनधान्यं समृदिरस्तु, इष्टसंपदस्तु, अरिष्टनिरसनमस्तु, यच्छ्रेयस्तदस्तु, ॥ पहिले पात्रमें यजमान को कलश काजल बोड़ते हुए इतने उपरोक्त मन्त्रों को पड़े। ततः द्वितीयपात्रे पातयेत् । यत्पापमकल्याणं तहरप्रतिहतमस्तु । इस ज र मत्रको पहला हुमा दूसरे पाथमे कलपके जलको गिरा। पुनः प्रथमपात्रे पातयेत् । उत्तरोत्तर कर्मण्यविघ्नमस्तु, उत्तरोत्तरमहरहः बृद्धिरस्तु, उत्तरोत्तरक्रियाः शुभाः शोभनाः संपद्यन्ताम्, तिथिकरण मुहूर्त नक्षत्रग्रह लग्नाधि देवताः संपद्यताम् , तिथिकरणे सुमुहर्ते सनक्षत्रे सग्रहे सदवते पीयेताम, अग्नि पुरोगाः विश्वेदेवाः प्रीयन्ताम, इन्द्रपुरोगाः मरुदगणाः प्रीयत्ताम्, माहेश्वरा ५ . बह. पुरोगाः उमामातरः प्रायन्ताम् । वसिष्टपुरोगाः ऋषिगणाः प्रीयन्ताम, अरुन्धती भा.टी. परोगाः एकपल्यः प्रीयताम, ब्रह्मपुरोगाः सर्वेवेदाःप्रीयन्ताम्, विष्णुपुरोगाः सर्वेदेवा ॥ प्रीयन्ताम, ऋषश्यछन्दास्याचार्या बेदी देवा यज्ञाश्च पीयन्ताम, वह्मचबह्मणाश्च प्रीयन्ताम्, पम्बिकासरस्वत्यौ प्रीयेताम, श्रद्धामधे प्रीयेताम, दुर्गापांचाल्यौ प्रीयताम्, भगवती कात्यायनी प्रीयताम्, भगवती बृद्धिकरी प्रीयताम, भगवती पुष्टिकरी प्रीयताम, भगवतीं तुष्टिकरी प्रीयताम,. भगवन्तौ विघ्नविनायको प्रायताम्, सर्वाः कुलदेवताः प्रीयन्ताम, सर्वाग्राम देवता; प्रीयन्ताम, सर्वाइष्ट देवताः प्रीयन्ताम् ॥ इन उपरोक्त मंत्रोका पहताहुना पहिले की तरह फिरभी प्रथमपात्र में कलशका जल गिरावे पुनः हितीयपात्रपातयेत्। - । .- हताश्च ब्रह्मद्विषः हताश्चपरिपन्थिन हताश्चविघ्नकर्तारःशत्रवःपराभवयातु॥ शाम्यन्तु घोराणिं, शाम्यन्तुपापानि, शाम्यन्वीतयः फिर दसरे पात्रमें जल गिरावे और इस उपरोक्त मंत्रको पढे-मंत्रार्थ-अभद्वपी, मोर मार्ग को राकनेवाले और विघ्न देनेवाले नष्ट हो और शत्रुओं की पराजय होवे । पुनः प्रथमपात्रेपातयेत् । शुभानिवधन्ताम, शिवाआपः सन्तु, शिवाऋतवः सन्तु, शिवाऽअग्नयःसन्तु, शिवाआहुतयःसन्तु, शिवाअतिथयः सन्तु, अहोरात्र शिवस्याताम् । ॐ निकामे निकामेनःपर्जन्योवर्षतुफलवत्योनऽओषधयः पच्यन्ताम, योगनमानःकल्पेताम, शुक्राङ्गारकबुधबृहस्पति शनैश्चर राहुकेतु सामसहिता आदित्यपुरोगाः सर्वेग्रहाः प्रायन्ताम, भगवाननारायणः प्रीयताम, - --- ( ब्रह्मराजन्याभ्यो शूद्राय चार्याय चास्वायचरणाय च प्रयोदेवानाश्दक्षिणायै भाटी, ॥८॥ दातुरिहभूयांसमय मेकामः समृड्यतामुपमादोनमतु ॥*। ब्राह्मण करयाणं इस पाक्यको तीनवार कइकर "ययेमावाचं' इसमंत्रका पढे । ब्राह्मणाः-सागरस्यचयालक्ष्मा:महालक्ष्म्यादिभिः कृता । संपूर्णा सुप्रभावाच तांच ऋडिब्रुवन्तुनः। ब्राह्मण फिरभी इस ऊपर लिखे मंत्रको पढ़ें। जयमानः-मी ब्राह्मणाः ममसपरिवारस्यगृहे ऋद्धिंभवन्तो ब्रुवन्तु ॥ ब्राक्षणों परिवार सहित मेरे गृहमें आप सब ऋद्धिको कहें। ब्राह्मणा:-ॐ ऋध्यतामितित्रिः ॐ सत्रस्य ऋदिरस्य जन्मज्योतिरता भभूम । दिवं पृथिव्या अध्यारहा माविदाम देवान स्वज्योतिः॥ यलमान को मार्थना के बादमाम लोग तीनवार "ऋध्यताम्" ऐसा कहकर "सत्रस्यद्धिः" इस मंत्रका पढ़ ॥ ॥८ पुनर्बाह्मणां:--स्वस्तिस्तुया ऽविनाशाख्या नित्यं गलदायिनी । विनायक प्रियानित्यं तांच स्वस्तिं ब्रुवन्तुनः॥ फिर ब्राह्मण इस ऊपरमें लिखे मंत्रको पढ़ें। यजमानः-भो बाह्मणाः मम सकुटुम्बस्यसपरिवारस्यगृहेस्वस्तिभवन्तोब्रुवन्तु । हे ब्राह्मणों कुटुम्ब और परिवार के सहित मेरे गृहमें आपलोग स्वस्ति को कहें । बाह्मणाः-ॐ स्वस्तिनऽइन्द्रोवृद्धश्रवा स्वस्तिन-पूषा विश्वव्वेदास्वस्तिन- स्ताक्ष्योऽअरिष्टनेमिःस्वस्तिनो ब्रहस्पतिर्दधातुः ॥ ब्रोमण तीनवार स्वस्ति कहकर इस ऊपर लिखे मंत्रका पाठ करें। बाह्मणाः-समुद्रमथनाजाता जगदानन्द कारिका । हरिप्रिया च माङ्गल्या तांच श्रियं ब्रुवन्तुनः ।। फिर ब्राह्मण इस ऊपरमें लिखे मंत्रको पहें।

भवन्तो त्रुवन्तु ॥ यजमानः-भी ब्राह्मणाः मम सकुटुम्बस्यसपरिवारस्यगृहे श्रीरस्त्विति- भा.टी. th हे ब्राह्मण कुटुम्ब, और परिवार सहित मेरे गृहमें श्रीरस्तू" ऐमा आपलोग कहें। बाह्मणाः--ॐ अस्तुश्रीः ३ श्रीश्चते लक्ष्मीश्चपन्यो वहोरात्रेपाचे नक्षत्राणि रूपमश्विना व्यात्तम् । इष्णनिषाणमुम्मइयाण सर्बलोकम्महषाण ॥ ब्राह्मण तीनवार अस्तुश्री ३ ऐसा कहकर इस ऊपरमें लिखे मन्त्रमा ठ करें। ततो तिलकोऽऽशीर्वादः। इसके उपरान्त यजमान के कुंकुब का तिलक लगाकरे ब्रामण माशीर्वाद देवे । अत्रदक्षिणादानम् । भद्यपुण्याहवाचन सांगतामिपर्थ नाना नाम गोत्रेभ्योबू ह्मणेभ्यो इमां यथाशक्ति दक्षिणी संप्रदद।। इति पुण्याहवाचनम्॥ आशीर्वाद के याद यजमान पुण्याहवाचक ब्राक्षणों के लिये अपरमें लिखे संकल्प पढ़कर ॥६ बयाशक्ति दक्षिणा देवे और, पुण्याहवाचन को समाप्त करें । दक्षिणा रहित यज्ञ निष्फल होता है पुण्याहवाचकेभ्यो .

- अथवरणम् ॥ पूर्वमाचार्य वृणुयात् । पश्चात सर्वेषां बरणम्। तद्यथा- अब यज्ञ में काय और रक्षा करनेवाले प्राचार्य ब्रह्मा ऋत्विक होता आदि ब्राह्मणों मेसे पहिले आचार्य का वरण करे पीछे ब्रह्मा आदि को। आचार्यप्रति यजनानोब्रूयात् । अस्मिन्नासने आस्यताम् । आचार्यों ब्रूयात् । प्रास्ये भधार्य से विनय पूर्वक यजमान कहे इस प्रासनपर आइये । भावार्य कहें । आताहूं। ततो यजमानः । नमोस्त्वनन्तायति मन्त्रण पादप्रक्षालनं कुर्यात् । नमोस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहसंपादाक्षि शिरोरूवाहवे । सहसू नाम्ने पुरूषाय शाश्वते सहसूकोटि युगाधारिणेनमः ॥ नमो ब्रह्मण्य देवाय गोब्राह्मणहि- तायच ॥ जगदिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ अक्षणको आसनपर गैठाकर यजमान "नमत्वनन्ताय" इस ऊपरमें लिखे मंत्रको पढता हुआ ब्राह्मण का चरण धोवे।

२०॥ गन्धमालादिमिरभ्यर्च्य, ॐ अस्युञ्जन्ति ब्रह्मपुरुषं चरितं परितस्तुषः । माटो रोचन्ते रोचनादिव युजन्त्यस्य कान्या हरी विपच्छ सारथे। शोणधृष्ण नृवाहसा ॥१॥ इस उपरोक्त मंत्र को पढकर अथवा "बामणेभ्योनमः" ऐसा कहकर गंधमाला आरिसे ब्राक्षण कापूजनकर तदनन्तर वरणकी समग्री को हाथ में लेकर निम्नलिखित वाक्य को पढे- ओं अद्येत्यादि नवग्रह मखहोमकतुमेभिश्चन्दन तावूल वासोभिराचार्य त्वेन अमुकगोत्रं अमुकशाणं अमुक वेदाध्ययिनं त्वामहं बृणे। आचार्यों वृतोऽस्मि इति प्रति बचनं दद्यात । नों प्रात्यादि, यहाँसे लेकर " त्यामहवृणे यहांतपढकर प्राचार्य को परण देवे शाचाय प्रतिग्रह लेकर-वृतो स्मि ऐसा कह कर निम्नलिखित मंत्र पढे।

दक्षिणा श्रद्धामाप्नोति श्रद्धयासत्यमाप्यते ॥ इत्यनेन मन्त्रेण कुशस्थे जल
विन्दुभि यजमान भभिषिञ्चेत् ।
ओं वतनदीज्ञाइस अपरमें लिखे मंत्र को पढकर यजमानको कुश्शाये जल लेकर मार्जन करे ।
प्राचार्य प्रर्थना॥
आचार्य स्वं यथा स्वर्गे शक्रादीनां वृहस्पतिः । तथालां ममयज्ञेस्मिन्ना
चार्या भव सुवन ॥
यजमान हाथजोड़ प्राचार्य से कहे जिस प्रकार स्वर्ग में इन्द्र आदि बृहस्पति प्राचार्य हैं
वैसे ही मेरे श्राप प्राचार्य हो ।
अथबह्म वरणाम्॥
ब्रह्माणंप्रति यजमाना ब्रूयात्-अस्मिन्नासने अस्यताम् । ब्राह्मणः-आस्ये।
ब्रह्माके प्रति यजमान कहे कि-
प्राइये।
प्रक्षा कहें प्राता
इस आसनपर

वा.ह. ततो यजमानः ।नमो स्वनन्तायेति मंत्रेण पादप्रक्षालनं कुर्यात् । गन्धपुष्प भा.टी. En| माल्यादिभिरभदऱ्या, ओं अद्यत्यादि नवग्रहमख होमकर्मणि न्यूनाधिकसंरक्षणार्थ- मेभिश्चन्दन तांबूल वासोभि ब्रह्मत्वेन अमुकगोत्रं अमुकशाणं अमुक वेदाध्यायिनं त्वामहं रणे ॥ रतोऽस्मि इति प्रति वचनम् । आसनपर बैठने के बाद नमस्त्वनन्ताय इस मंत्रसे यजमान बाह्मण के पैरको घावे गन्धपुष्प माला दिसे पूजन करके वरण को सामग्री हायमें लेकर "ओं अद्य" यहाँ से लेकर "त्वामहंवर्ण" यहांतक पढकर संकल्प देवे ॥ ब्राह्मण 'वृतास्मि ऐसा कहकर लेलेवे ॥ यजमानः-यथा चतुर्मुखो ब्रह्मा सर्ववेदधरः प्रभुः। तथा त्वं ममयज्ञऽस्मिन् ब्रह्मा भवहि जोत्तम ॥ यजमान हाथ जोड़ ब्रह्मा से कहे-जिस प्रकार चारी मुख से ब्रह्मा चारी वेदेको धारण किया है |॥३१॥ वैसेही हे द्विजश्रेष्ठ तुम हमारे यज्ञमें ब्रह्मा हो ।

ब्रह्मा-ओं बूतेन दक्षमाप्नोति दीक्षयाप्नोति दक्षिणाम्। दक्षिणाश्रद्धामाप्नोति श्रद्धया सत्यमाप्यते ॥ इत्यनेन मन्त्रेण कुशस्थै जलविन्दुभिर्यजमानमभिषिंचेत् ॥ ब्रह्मा अपरमें लिखे मन्त्रका पाठ करके कुशासे जल बोरकर यनमान का अभिषेक करे। अथऋत्विक वरणम् ॥ ऋत्विज प्रतियजमानो ब्रूयात--इदमासनमास्यताम् । ऋत्विक्, । आरये॥ ऋत्विक के प्रति यजमान कहे इस प्रोसनपर आइये-ऋत्विक कहै प्राता हूँ। ततो यजमानः नमोस्त्वनन्तायेतिमंत्रेण पादप्रक्षालनं कुर्यात् । पुष्पमाल्यादि भिरभ्यर्य-ओं अयेत्यादि नवग्रहमख होमकर्मणि हवनंकतु भेभिश्चन्दन तांबूल mars बा.ह. | वासोभिः ऋत्वि त्वेन अमुकगोत्रं अमुकशर्माणं अमुकवेदाध्यायिनं त्वामहं वृणे टीमा तोऽस्मिइति प्रति बचनम्। तथा पासनपर बैठने के बाद 'नमस्त्वनन्ताय' इस.मनसे यजमान वाह्मण का चरण धोवे गन्धपुष्प माला मादिसे पूजन करके वरणकी सामग्री हायमें लेकर "नों अद्य यहां से लेकर स्वामहंधुणे यहाँतक पड़कर संकल्प देवे । ऋत्विक 'वृतास्मि" ऐसा कहकर लेलेवे। यजमानः-ऋग्वेद पद्म पत्रानो गायत्रः सोमदैवतः । अत्रिगोत्रस्तुविप्रेन्द्र ऋत्विक् त्वम्मे मखेभव ॥ यजमान विनय पूर्वक हाथ जोड़कर ऊपर में लिखे मंत्र से ऋत्विक की प्राथना कर ॥१यी ऋत्विक-ओं ब्रतेन दीनमाप्नोतिदीतयाप्नोति दक्षिणाम् ।

.
-
दक्षिणा श्रद्धा.माप्नोतिश्रद्धया:सत्यमाप्यते
इत्यनेन मंत्रेण कुशस्थैर्जलबिन्दुमिर्यजमानमभिषिचेत् ।
"..
ऋत्विक अपरमें लिये मन्त्रको पहकर कुंगा यजमानके ऊपर मानन करे ।।
एवं अध्वर्युहोतारं सदस्यमुपदष्टारं च वृणुयात् ।
प्रकार अध्वर्यु होना सदस्य उपद्रष्टा श्रादिका
भथरक्षाभिधानम् ॥ * ' ' ..
तंत्रादौ खेतसर्षपतंडुलपूर्ण पुटकमादाय रक्षासूतं. सफलं दक्षिणाकं गृहीत्वा,
.... मन्त्रों न पठित्वा सर्षपावतने दिनना, कुर्यात ।
पहिले सफेद सरसो चोवल से पूर्ण पुटक का देकर रक्षासूतको पूगीफल दक्षिणांका
'निम्न लिखित मंत्रों का पाठ करके दिशाओं में रखाको करे
॥

भान्टी.
%D
पूर्वे रच्नु वाराह आग्नेय । गरुडध्वजः । दक्षिणे पद्मनाभस्तु
नैर्ऋत्यां
मधुसूदनः ॥ पश्चिमे चेयगोविन्दोवायव्यान्तु जनार्दनः । उत्तरे श्रीपतीरक्षेदेशान्यां हि
महेश्वरः ॥ ऊर्व रक्षतु धाता वा अधोनन्तश्च रक्षतु । अनुक्तमपि यत्स्थान
रक्षवीशा ममाद्रिभिक्व ।।
इन ऊपर लिखे मंत्रों को पढ़ता हुमा. अपने बारे तरफ अर्थात् अनि मादि कोखों में
और पर्व आदि दिशाओं में श्वेत सरसो और चावल को फे के।
रक्षासूत्रम् ॥ येन बद्धों बली रोजा दानवेन्द्रो महाबलः।
तेन त्वा प्रतिबध्नामि रत मा चल मा चल ॥
उपरोक्त मंत्र को पढ़कर यजमान के हाथ में रक्षासूत्र बांधे।
इति.पाचार्यादिवरणंम् । मथकलशस्थापनम् ॥
भोंभूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वधारा विश्वस्य भुवनस्य धीं । पृथिवी
-
।"
TH
18
रक्षा करने
-

" 10 यच्छपृथिवी' हूँ, ह पृथिवी महि सो, इति मंत्रेण गन्धादिभिः पृथिवीष्वभि- पूज्य हस्तेन स्पर्श कुर्यात् । अक्षत पुंज के ऊपर ओभूरसि' इस मंत्र को पढ़कर गन्ध आदि उपचारों से पृविती देवी का पूजन करके बाद हाथ से स्पर्श करें और आगे लिखे मंत्र को पढ़े। मानस्तोके तनयेमान आयुषिमाना गोषुमानोऽअश्वेषुरीरिषः । मानो ब्वीरा- त्रुद्रभामिनो वधीहविष्मन्तः सदमित्वा हवामहे ॥इति मंत्रेण कलशे गोमय स्पर्श कुर्यात् ॥ इस उपरोक्त मंत्र से कलश पर गोमयस्पर्श करे । ओंधान्यमसिधिनुहि देवान् प्राणायत्वोदानायत्वा व्यानायत्वा दीर्घामनुष्प्र- सिति मायुषेधान्देवोवः सविता हिरण्यपाणिः प्रतिगृभ्णत्वच्छिद्रेण पाणिना चतुषे.

बा.इ.
मा.टी.
स
त्वा महीनां पयोऽसि ॥ इति मंत्रेण धान्यराशिं कृत्वा ।
इस उपरोक्त मंत्र से-धान्यराशि को अर्थात् सप्त धान्य को इकट्ठा करे।
ॐाजिघ्र कलशं मह्यन्वा विशन्त्विन्दव पुनरूर्जा निवर्तस्वसान सहसू
॥था
धुवोरधारा पयस्वती पुनर्मा विवशतादयिः॥ इति मंत्रेण कलशे स्पर्श कुर्यात् ॥
इस मंत्रसे पूर्वोक्त धान्यराशि को कलश को स्पर्श करें।
ओं वरुणस्योत्तम्भनमसि व्वरुणस्य स्कम्भसजनीरथा व्वरुणस्य ऋत
सदनमासि व्वरुणस्य ऋतसदनमासीद् ॥ इति मंत्रण कलशे जलं दद्यात् ॥
इस मंत्र से कलश में जल देवे।
ओं अम्बे अम्बिकेऽम्बालिके नमानयति कश्चन । ससस्त्यश्वक सुभद्रिका
काम्पीलवासिनीम ॥ इति मंन्त्रेण कलशे पंचपल्लवान् दद्यात् ।।
• इस मंत्र से कलश में पंचपल्लव देवे।
.
-
॥१४॥

.
7
ओं प्राणाय स्वाहाऽपानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा । इति मंत्रेण कलशे
तांबूलं दद्यात् ॥
इस मंत्र से कलशमें तांबूल देवे ।
ओं' याः फलिनीर्याऽअफलो अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । व्वृहस्पति प्रसूता-
स्तानो मुश्चत्व ९ हंसः ॥ इति मंत्रेण कलशे पूंगीफलं नारिकेलं वा दद्यात् ।।
इस मंत्र से कलश पर पंगीफल अथवा नारियल देवे
-:: ओं हिरण्यगर्भ समवर्ततामे भूतस्य जात-पतिरेकऽऽआसीत् ॥ सदा
धारपृथिवी द्यामुतेमः कस्मै देवाय हविषा विधेम ।। इति मंत्रेण कलशे हिरण्य:
मन्यद्रव्य वा दद्यात् ॥
" .
इस अपर में लिखे मंत्र से कलश में हिरण्यं प्रयवा अन्य द्रव्या को देखें
है

ओं. अग्निज्योतिज्योतिरग्नि: स्वाहा सूर्योज्योतिज्योतिः सुम,
बा.६.
अग्निर्व!ज्योतिवर्च:स्वाहा सूर्यो व्व!ज्योतिळच स्वाहा ज्योति::सु.
॥१५॥ स्य-सूर्यो .ज्योति स्वाहा ।। इति मंत्रेण कलशसमीपे 'पूर्वदिशि एकस्मिन
पात्रेदीपं निदध्यात् ॥
इस . मंत्रसे कलश के समीप पूर्व दिशा में एक दीपपात्र में दीप को रख्वे यही कलश
का स्वरूप है।
इति कलश स्वरूपम् ॥ अथ कलशाधिष्ठातृदेवतानामावाहनम् ।ओं सरितः
सागराः - शैलास्तीर्थानिजलदानदाः । आयान्तु यजमानस्य दुरितक्षयकोरकाः ॥
इति मंत्रण कलशे गन्धाक्षतपातः॥
इस मंत्र से कलश पर गन्ध अक्षत को छोड़े।
6.
-

.
.
1
.
कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः। मूले तस्य स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृ
गणाः स्मृताः ॥ कुनौतु सागरास्सप्त सप्तद्वीपी वसुन्धरा। ऋगवेदोऽथ यजुर्वेदः
सामवेदो ह्यथर्वणः । अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशन्तु समाश्रिताः ॥ इत्योवाह्याभि-
पूजनं कुर्यात् :
इन ऊपर में लिखे मंत्रों को पढकर भाषाहन और पूजन करे ।
तत्रादौ संकल्प:-महामांगल्यप्रदे मासोत्तमे अमुकमासि अमुकपक्षे चामुकतिथी
अमुकगोत्रस्यामुकशर्मणः सपरिवारस्य निखिलकामनावाप्त्यर्थ कर्तव्यं अमुकतृप्ति
जनकामुककर्मकर्तुर्कलशाधिष्ठातृदेवतानां पूजनमहं करिष्ये ॥
पूजन के पहिले ऊपर में लिखे संकल्प को पड़े।
.
s
क

वा-हः
मा.टी.
३
मों कलशाधिष्ठातृदेवताभ्यो नमः ॥ इति पत्रेण गंधादिभिः संपूज्य पुष्पाञ्जलि
निवेद्य नति कुर्यात्
कशणाधिष्ठातृदेवताभ्यो नमः ॥ इस मन्त्र से गन्ध अक्षत पुष्पधूप दीप नैवेद्य आदि से-पूजन
करके हाथ में पुष्पाञ्जलि लेकर प्रणाम कर ।।
॥१६
अथ कलश प्रार्थना
देवदानवसंवादे मध्यमाने महौदधौ ॥ उत्पन्नोऽसि तदाकुम्भविधृतो विष्णुना
स्वयम् ॥ त्वत्तोये सर्वतीर्थानि देवा सर्वे त्वयि स्थिताः । त्वयि तिष्ठन्ति भूतानि
त्वयि प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ शिवः स्वयं त्वमेवासि विष्णुस्त्वं च प्रजापतिः ।आदित्यो
वसवो रुद्रा. विश्वेदेवाः सपैतृकाः ॥ त्वयि तिष्ठन्ति सर्वेऽपि येच काम फलप्रदाः । ॥१६॥

- त्वत्प्रसादादिमं यज्ञं कर्तुमीहे जलोद्भव ॥ सानिध्यं कुरु मेदेव प्रसन्नो भव सर्वदा। इतिकलशस्थापनम् ॥ यजमान हाय में अक्षत रक्तपुष्प लेकर ऊपर में लिखे मंत्रों को पढ़कर प्रार्थना करें। अर्थ कलशाग्रे पश्चिमदिशिगणेशाम्बिकयोः पूजनम्। तत्रादौ हस्ते गन्धाक्षत- पुष्पाणि गृहीत्वा गणेश वाहनं कुर्यात् ।। कलप के भागे और पश्चिदिशा में गणेश गौरीका पूजन कर, पूजन के पहिले गन्ध अक्षत पुष्प को लेकर निम्निलिखित मन्त्र से गणेय का आवाहन कर। ओं एह्येहि हेरम्ब महेशपुत्र समस्तविघ्नौघविनाशदन ॥ मांगल्यपूजा प्रथम प्रधान गृहाण पूजां भगवन्नमस्ते । भों गणानान्त्वा गणपतिं हवामहे प्रियाणान्त्वा प्रियपति ५ हवामहे निधीनान्त्वानिधिपति र. हवामहे व्वसोमम ॥ श्राहमजानिगर्भधात्वमजासि .

मा.टी.
-
.
वा.ह. गभधम् ॥ आगच्छ भगवन्देव स्वस्थानात्परमश्वर । अहं पूजां करिष्यामि
संदात्वं सम्मुखोभव
॥१७॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रों का पाठ करके आवाहन और पूजन करे ।
एतत्पाद्यं गणपतये नमः
इसं.मन्त्र से पाद्य देवे।।
एषाऽयोग.णपतये नमः
इस मंबसे अर्घ्य देवे ।।
एतत स्नानीयं जलं गणपतये नमः
इस मंत्र से स्नान फरापे।
इदं गन्धं गणपतये नमः
इस मंत्र से गन्ध देवे
-
॥१७॥

-
इमेवस्त्रे यज्ञोपवीतं गणपतये नमः
इस मंत्रसे पस्त्र यज्ञोपवीत देवे।
इमे अक्षताः गणपतये नमः
इस मंत्र से अक्षत.देवे।
इदं पुष्पं माल्यं च गणपतये नमः
इस मंत्र से गणेश के लिये पुष्पमाला देवे
ओं धूरसि धूळ धूर्बतं धूतं य्यामान धूवति तंधू+य्यं व्वयं धृमि
देवानामसिवन्हितम ५ सस्नितम पप्रितमजुष्टतमं देवहुतम् ॥ इति मंत्रण धूपम्।।
इस उपर में लिखे मंत्र से गणेश के लिये धूप का देवे।
ओं अग्निज्योतिरिति मत्रेण दीपं गणपतये नमः ।
इस मंत्र से गणेश को दीप देव ।

-
ह
.
भाटी
१८॥
न
नाभ्या आसीदिति मत्रेण नैवेद्य गणपतये नमः
इस मंत्र से नैवेद्य गणेश के लिये देवे।
आचमनीयं गणपतयेनमः ।
इस मंत्र से माचमन देखें।
तांबुलं गणपतयेनमः
इस मंत्र से तांबूल दे।
फलं दक्षिणाच गणपतये नमः।
इस मनसे फल और दक्षिणा देवे।
अथ विशेषाः॥
रक्षरंत गणाध्यक्ष रक्ष त्रैलोक्यरक्षक । भक्तानामभयंकर्ता त्राता भव
-
॥१०॥

भवार्णवात् ॥ द्वैमातुर कृपासिन्धो पाण्णातु रग्रजप्रभो ॥ बरदस्त्वं बरंदेहि वांछित बांछितार्थद ॥ गृहाणा? मयादेव सर्वदेव, नमस्कृतम् । अनेन फलदानेन फलदोऽस्तु सदामम ॥ यजमान हायसे अर्ध्य अर्थात् जल अक्षत पुष्प पंगीफल दुर्वा चन्दन आदिको अर्य पात्रमे रख कर ऊपर में लिखे इन मन्त्रोंको पढकर गणेशके लिये अर्धदेवे । ॥ अथ पुष्पाञ्जलिः ॥ मालती मल्लिकाजाति शतपत्रादि संयुतम् । पुष्पाञ्जलि गृहाणेश तवपादयु गार्पितम् ॥ बों एतान्यर्चनानि पाद्यार्घ स्नान वस्त्र यज्ञोपवीत गंधाक्षत पुष्पधूप दीप नैवेद्याचमनीय ताँवूल फल दक्षिणा पुष्पोजल्येतानि परिपूर्णानि भवन्तु । · अनेन पूजनेन गणपतिः प्रीयताम् ॥ - पात्र में अथवा हायमें जलपुष्प लेकर उपरोक्त मंध पा करके "एतान्यर्चनानि यहाँग लेकर - - बा.. परिपूर्णानि भवन्तु" यहांतक पढ़कर संकल्प करे इतना स्मरण रखना नाहिये कि जितने उपचारले पूजाकरे उतनेही उपचारको वाक्यमें कहे भाटो ॥१६॥ अथ प्रार्थना ॥ विघ्नश्वराय वरदाय सुरप्रियाय लवादराय सकलाय जगदिताय। नागाननाय श्रुतियज्ञ विभूषिताय गौरासुताय गणनाथ नमो नमस्ते । यजमान हाथ में पुष्पको लेकर ऊपरमें लिखे मंत्रसे प्रार्थना पुष्प गणेशको समर्पण करे । ॥ अथ गौरी पूजनम् ॥ 'ओं श्रीश्चते लक्ष्मीश्चपन्या वहोरात्रे पार्वे नक्षत्राणि रूपमश्विनौ व्योत्तम्। इषणन्निषाण मुम्मइषाण सर्वलोक म्मइषाण ॥ सर्वमंगल मंगल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरी नारायणि. १८

-
नमोस्तुते ॥ ओंगौययनमः ॥ इत्यनेन पाद्यादिभिः संपूज्य ।
इस अपरमें लिखे वैदिक और तान्त्रिक मत्रोंको योग्य स्थानके विषारसे अर्यात् ब्राह्मण
क्षत्रिय शुद्ध वैश्यतकको अधिकार है शूद्रादिको नहीं पढकर गौर्यनमः इस मंबसे गौर्याका आवाहन
और पूजन करें ५
कुंकुम कामिनीदिव्यं कामना काम संभवम् । कुंकुमेनार्चिते देवी गृहाण
परमेश्वरा ॥
इस मंबसे गौर्या देवी के लिये कुकुम समर्पण करे।
हरिद्रोनिर्मिते देवा सामाग्यं सुख संपदा । अतस्त्वां पूजयिष्यामि गृहाण
परमेश्वरा ॥
इस मंत्रस गौर्या देवीको रोली समर्पण करे।
-
--

1...
२०||
अवीरंच गुलालच चोवाचन्दन मेवच । अवीरेणार्चिता देवा अतः शान्ति
प्रयच्छमे॥
इस मंत्र गौर्या देवीका अबीर पढ़ाये।
सिन्दूर शोभनं रक्तं सौभाग्यं प्रियवर्धनम् । सुखदं मोक्षदं चैव सिन्दूर
प्रतिगृह्यताम्॥
इस मंत्र गौर्या देवीको सिन्दूर समर्पण करे।
अक्षताश्च सुरश्रेष्ठा कुंकुमोक्ता सुशोभिता। मया निवेदिता भक्त्या ग्रहाण
परमेश्वरो॥
इस मंत्र गौर्या देवीके लिये अक्षत चढ़ावे।
माल्यादीनि सुगंधानि मालत्यादीनिवैविभो । मयाहृतानिपूजार्थ पुष्पाणि प्रति
गृह्यत्ताम्॥
इस बिले पुष्पसमर्पण करे।
।
॥२०॥

इस मंघसे
T
बनस्पति रसोत्पन्नः सुगन्धाढ्योंमनोहरः । आधेयः सर्वदेवानां धूपोऽयंप्रति
गृह्यत्ताम्॥
धूप
समर्पण कर।
साज्यं च वर्ति संयुक्तं वहिना योजितंमया। दीपंग्रहाण देवेश त्रैलोक्यति
मिरापहम् ॥
इस मत्रको पढकर दीप समर्पण कर।
शर्कराखण्ड खाद्यानि दधिक्षीरघृतानिच । आहारंभक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यप्रति
मृह्यताम्॥
इस मंत्र वेद्य समर्पण करे।
गंगाजलं समानीतं सुवर्णकलशाद्धृतम्। आचम्यचैव देवेशिप्रतिगृह्यताम् ॥
इस मंत्र आचमनीय जलका समर्पण करे।

वा.ह. ॥२१॥ इदंफलं मयादेविस्थापितं पुरतस्तव। तेनमें सफलावाप्तिर्भवेजन्मनिजन्मनि। इस मंका पढकर नारियल फल अथवा सम्पर्ण समर्पण कर। भा.टो.. हिरण्यगर्भगर्भस्थ हेमवीजविभावसागअनन्तपुण्यफलद मतःशान्तिप्रयच्छमे ॥ इस मंत्रसे यथाशक्ति दक्षिणा गोर्या देवोलिये समर्पण करे । यानिकानि च पापानि जन्मान्तर कृतानिच । तानितानिविनश्यन्ति प्रदति- णपदेपदे ॥ इस ऊपरमें लिखे मंत्रसे प्रदक्षिणा और प्रार्थना करे। इतिसंपतोगौरीपूजनम् । अथग्रहाणां स्थापनं पूजनंच ॥ तद्यथा रक्तपुष्पान- तानगृत्वा आवाहयेत् । सप्तम्यां विशाषान्वितायां कलिंगजातं कश्यपगोत्रं लोहित- वर बतुलाकृरि मण्डलमध्यस प्राङमुखं द्विभुजं पद्महस्तसप्ताश्व स्थवाहनं क्षत्रि॥२१

१
याधिपति ईश्वराध वर अग्निप्रत्यधिदैवंत सहितंसूर मावाहयामि ॥ ओंभूर्भुवः
स्वः भगवनसूयहागच्छ इहतिष्ठामयज्ञमभिरक्ष ॥
रक्त अक्षत नौंर पुष्प लेकर "सम्मा" बहाँसे "सूर्यमांवाहयामि यहांतक पढकर भगवान्
सूयका आवाहन कर ।
आकृष्णेन रजसा वर्तमानो निवशयन्नमृत मर्त्यञ्च । हिरण्येन सविता
रथेनादेवो यातिभुवनानि पश्यन् ।।
पद्मासनः पद्मकरः पद्मगर्भ समद्युतिः । सप्ताश्वः सप्तरज्जुश्चद्विभुजः स्यात्
सदारविः॥ इति मंत्रण पायोदिभिः सूर्य संपूज्याननैवै मन्त्रेण रक्तपताका दानम् ॥
इस उपरोक्त मंबसे सूर्य देवताका भावाहन और पूजन कर फिर इन्हीं मन्त्रोंसे रक्त पताका
सूर्यके लिये,दानकर
.
क

वाहा श्वेत पुष्पाचतानगृहीत्वा चन्द्रमावाहयेत्। चतुर्दश्यां कृत्तिकान्वितायां समुद्र- जात मत्रिगानं श्वेतवर्णं चतुरस्राकृति मंडलात् पूर्व दक्षिणदिक्स्थं पश्चिमाभिमुखं माटी दशाश्व रथवाहनं निशांपति मुमाधिदैवतं जलप्रत्यधि दैवतसहितं चन्द्रमावाहयामि॥ ||२२|| ॐभूर्भुवः स्वः चन्द्रहागच्छ इहतिष्ठइमं यज्ञममि रक्षइत्यावाह्य ॥ इमदेवेति मंत्रेण पाचादिभिश्चन्द्रं संपूज्या नेनैवमंत्रेणश्वेतपताकादानम् ॥ सफेद पुष्प अक्षत लेकर ऊपरमें लिखे मंत्रसे चन्द्रमाका आवाहन करे "इमंदेव इस मंधको पढकर पाद्यार्घ स्नानगंधं प्रादिसे पूजन करके चन्द्रमाको श्वेतपताका इसी मंत्रसे दान करे। ॥२३ रक्त पुष्पाक्षतान् गृहीत्वाभौममावाहयेत् ॥ दशम्यो पूर्वाषाढान्वितायां अवन्ती जातं भरद्वाज गोत्रं रक्तवर्णं त्रिकोण मण्डला दक्षिणदिग्विभागस्थं दक्षिणाभिमुखं F मेषवाहनं क्षत्रियाधिपतिं स्कन्दाधिदेवतं क्षितिप्रत्यधि दैवत सहितं भौममात्रा इ. यानि ।। ॐ भूर्भुवः स्वः भौम इहागच्छ जहतिष्ठ इगंधजनमिर इत्यावाह्य । रक्त पुष्प और अक्षतको लेकर अपरमे लिहे शब्दोंका पढकर अंगलका आवाहन करे और कहेकि.. हे भीम यहां आइये यहां स्थित हूनिये इन्द्र यज्ञको रक्षा कीजिये ! अग्निमूर्धति मन्त्रेण, पाद्यादिभिः औग संपूज्य अनेनैव मंत्रेण रक्तपता. कादान इल जपरमे लिखे मंत्रको पढ़कर मंगलका पूजन कर इसी संघरो मंगलके लिये रक्त पताका दान कर ... अथबुधावाहनम् ॥ हरितपुष्पाक्षतान गृहीत्वा बुधमावाहयेत् । द्वादश्यां धनि- ष्ठान्विताय मगधदेशजातं मत्रिगात्रं हरि वर्ण बाणाकृति मंण्डवा पूर्वोत्तरस्थं उत्तरा भिमुखं शूद्राधिपति सिंहवाहनं नारायणाधि दैवतं विष्णुप्रत्यधिदैवत सहितं बुधमा वा.ह. ॥२३॥ हरे रंगका - . वाहयामि ॥ ओं भूर्भुवः स्वः बुध इहागच्छ इहतिष्ठ इमं यज्ञमभिरतइत्यावाह्य । भा.टी: ओं उद्बुध्यस्वाग्ने इतिमंत्रेण पाद्यादिभि बुधंसंपूज्यानेनैवमंत्रेणहरिस्पताकादानम् ॥ पुष्प और अक्षत लेकर ऊपरमें लिखे वाक्यको अर्थात् "द्वादश्यां यहांसे लेकर "मयज्ञ मभिरक्ष यहांतक पढकर भाषाहन करे । उद्युध्यस्वाग्ने इस मंत्र पाकर पूजन और हरित पताका वुधके लिये दान करे ।। अथगुर्वावाहनम् ॥पीतपुष्पाक्षतान गृहीत्वा गुरुमावाहयेत् ॥ एकादश्यां उत्त- रफाल्गुनी युतायां सिन्धुदेशजार आंगिरस गोत्रं गोरोचनाभं दीर्घचतुष्कोणाकृति मण्डलादुत्तरस्थित मुत्तराभिमुखं सिंहवाहनं ब्रह्माधिदेवतं इन्द्रप्रत्यधिवत सहितं गुरुमावाहयामि ॥ ॐ भूर्भुवः स्वः गुरोइहागच्छ इहतिष्ठ इमंयज्ञमभिरक्ष इत्यावाह्य ॥२३॥ बृहस्पते इतित्रेण पाद्यादिभिः गुरुंसंपूज्य अनेनैवमंत्रेणपीतपताकादानम् ॥ पीतपुष्प अक्षतको हाथ में लेकर "एकादश्यां" यहाँ से लेकर इमयज्ञमभिरक्ष यहाँ तक वाक्य को उच्चारण करके वृहस्पति का भाषाहन करे दृहस्पति इस मंत्र से वृहस्पति का पूजन करके इसी मंत्र में पीतपताका वृहस्पति के लिये दान करें। अथशुक्रावाहनम् ॥ श्वेतपुष्पावतान् गृहीत्वा शुक्रमावाहयेत् । नवम्यां पुष्य युत्तायां भोजकटजातं भार्गवगोत्रं शुक्लवर्ण पञ्चकोण मंडलात् पूर्वादकस्थं पूर्वाभि- मुखं श्वेताश्ववाहनं इन्द्राधि दैवतं इन्द्राणीप्रत्यधिदैवत सहित शुक्रमावाहयामि ॥ ओंभूर्भुवः स्वः शुक्र इहागच्छ इहतिष्ठ इमं यज्ञमभिरत इति ॥ ओं अन्नात्परीति मन्त्रेण पाद्यादिभिः शुक्रं संपूज्य अनेनैवमंत्रेण श्वेतपताका दानम् ॥ सफेद पुष्प अक्षत को हाथमें लेकर 'नवम्यां' यहांसे लेकर 'इमंयज्ञमभिरक्ष यहांतक को पढकर शुक्रका नावाहन करे नो अन्नात्परीति इस मंत्र को पढकरपानभर्वश्नानगंध मादि से पूजन करके इमी मंत्र से श्वेत पता का शुभ के लिये दान करे ।

PM पा.ह. છો अथशल्याचाहनम् ॥ विल्वपत्रादतान गृहीत्या आबाहया अष्टायां रेती मा युत्तायां सौराष्ट्रजातं काश्यपंगोत्रं लोहवर्ण बराकृति मंडलायश्चिास्यं पश्चिमाभि मुखं गवाहनं संकरजाति यमाधिदेवतं प्रजापति प्रत्यधिदैवतसाहितं शनिमावा हयामि ॥ओं भूर्भुवः स्वः शने इहागच्छ इहतिष्ठ हायज्ञमभिरक्ष इति । ओं शन्नो देवीति मत्रैण पाद्यादिभिः शानिं संपूज्य अनेनैव मंत्रज वृष्णपताक दानम् ॥ इतिशनि पूजनम्॥ दिल्वपत्र और अक्षतको हार में लेकर आया यहाँसे लेकर 'हायजप भिरक्ष' यहांतक पढकर शनि देवताका आवाहन करे 'नो शन्नादेवी' इस मंत्र का धरनामगंध युष्प सादिसे पूजन करे और इसी मंत्रसे कृष्णत्पताका शान के लिये दान बारे ।। ॥२४॥ अथराहो रावाहनम् ॥ कृष्ण पुष्पाक्षतान् गृहीत्वा राहुनाबाहयेत् ॥ .

. पौर्णमास्यां भरणीयुतायां बर्बरजातं पैठीनसगोत्रं कृष्णवर्णसूर्याकृति मंडलात्पश्चिम दक्षिणेदिकथं दक्षिणाभिमुखं शद्राधिपति सिंहवाहनं कालाधिदैवतं सर्पप्रत्यधि देवत सहितं राहुमावाहयामि ॥ओं भूर्भुवः स्वः राहोइहागच्छइदतिष्ठ इमंयज्ञमभि- रक्षइत्यावाह्य ॥ओंकयानश्चित्रेतिमंत्रेण पाद्यादिभिः राहुसंपूज्याने नैव मंत्रेण कृष्ण- पताकादानमिति राहोः पूजनम् ॥ कृष्ण पुष्प अक्षतको लेकर 'पौणमास्यां 'यहाँसे लेकर 'इमंमज्ञमभिरक्षः यहांतक ऊपरमें लिखे मंत्रोको पढ़कर गहुका आवाहन कर 'ओकयाश्षिति" इस मंत्रसे राहुका पूजन करके इसी मंत्र राहुके लिये कृष्णताका दानकरे। कृष्ण पुष्पाक्षतान् गृहीत्वा केतुमावाहयेत् ॥ अमावस्यायां अश्लेषान्वितायाँ जातं जैमिनिगोत्रं धूम्रवर्ण ध्वजाकृति कपोतवाहनं अन्यजाधिपतिं मण्डलापश्चि. मोत्तरस्थं दक्षिणाभिमुखं चित्तगुप्ताधि दैवतं ब्रह्मप्रत्यधि दैवतसहिर केतुमावाहयामि।।

वा... | ॐ भूर्भुवः स्वः केतोः इहोगच्छाइहतिष्ठ इपायज्ञाभिरक्ष यावाह्य केनुकृण्वन्निति भा.टी. मंत्रण पाद्यादिभिः केनु संपूज्यं अनेनैव मंत्रेणं धूमूपनाका दानम् इतिकेयन्तनः ॥२५॥ ग्रहाणां पूजनम्॥ - कृष्णपुष्प और अज्ञतको लेकर 'अमावास्यायां' यहांस ले र इमं यज्ञमभिरक्ष यहां त ऊपरमें लिखे वाक्यको पढ कर केतुझा आवाहन करे 'केनुकररावन्' इस मंत्र केनुका पूजन करके इसी मंत्र केतुके लिये धूम्रपाका दानकरें। अथाननरं गणेश कलशयोराशानभागे यतेश्वर कलशस्थापनम् ॥ इसके बाद गणेश और कलयके ईशान भागमें कुबेरका कलश रख गरे । तद्यथा-अश्वत्थ गौरमृत्तिका पंचरत्न सर्गेषधि फलद्रव्य वस्त्राप्रपल्लव संयुत ॥२५॥ कलं शमैशान्या, स्थापयेत् ॥ पंचपल्लव सप्तमृत्तिका सप्तधान साँषधि पंचरत्न नारियल अथवा पूगीफल दक्षिणावस्त्र स युत . ॥ कलशको इशान कोण में स्थापन करे। तत्र पठनीयोमंत्रः। ॐ सूर्यायत्वायुषनिर्बापयामि । ॐचन्द्रोयत्वायुषं निर्वाप- यामि ॥ अनेनैव मंत्रेण कलशमध्ये पूर्ववद्रव्याक्षत गंधपुष्पेति प्रक्षपः । जो सूर्यायत्वा इस मंत्रको पढकर स्थान और पूजन करे और इसी कुवेर कलशके जलसे यज्ञ मे अन्तमे यजमानका अभिषेक कर। इतिसंक्षेपतः पूजाविधिः ॥ अथसर्वतोभद्रमण्डलदेवताः ॥ अथपुराणोक्त मंडलदेवॉलिख्यन्ते । त्वं चतुर्मुखो ब्रह्मा सत्यलोके पितामहः। आगच्छ मडले चास्मिन मम सवार्थसिद्धये॥ पुराणोक्त मंडल देवताके स्थापनका कहते हैं इस अपरमें लिखे मंत्रसे मण्डल के मध्य में प्रमाका स्थापन कर ॥

घाह.
:
P
भा.टो
Re
.
ईशानी. या कलं श्रेष्ठं सर्वलोक भयंकरम् । मण्डले स्थापयामीह ईशानं
सर्व सिन्दये।
ईशान कोण में ईशानका स्थापन करे ।
सर्वलोकाधिकं श्रेष्ठ देवर्षीणांचपालकम् । पूर्वदिक्पालकंदेवराजानं स्था-
पयाम्यहम् ॥
: इस मंत्रसे. पूर्वदिशामे इन्द्रका स्थापन करे।
त्रिपादं मेषवाहंच त्रिशिखंच त्रिलोचनम् । आग्नेयां स्थापयाम्यब्रह्याग्नि
पुरुषमुत्तमम ॥
॥२६०
--
-
इस मंत्रसे-अग्निकाणपर अग्नि पुरुषका स्थापन करे।

17
अन्तकः सर्वलोकानां धर्मराज इतिश्रुतः। अतस्त्वा स्थामयाम्यत्रदक्षिणास्था
स्थिरोभव ॥
इस मंबसे दक्षिण दिशामें धर्मराजका समापन करे।
नैऋत्यां वसतिर्यस्य घोररूपीसदाहियः । नैऋर्ति स्थापयाम्यत्र नैऋत्यां
मंडलेशुभे॥
इस मंत्रसे नैऋत्य कोणमें मितिका स्थापन करे।
अपांपति पाशधरं यादमांपति मुत्तमम् । वरुणं स्थापयाम्यत्र वारुपया
मंडले शुभे.॥ पं० वरु० ॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रसे पश्चिम भागमें वरुण देवताका स्थापन, करे ।
पाशुगं स्पर्शबोधच गंधवाहं सुशीतलम् ॥ मंडले स्थापयामाह वायव्यां

वा.ह. - ॥२७॥ भा.टी. वायुमुत्तमम् ॥ वा० वायुम् ॥ इस ऊपरमें लिखे मंत्रको पढ़कर वायव्य काणमें वायु. देवताका स्थापन कर। धरो ध्रुवश्च सोमश्च प्याशुगश्चानिलोनलः । प्रत्युषश्च प्रभासश्चवस्वष्टक मिहस्थितम् ॥ वायु और सामक मध्यमे धरा, ध्रुव, साम, माशुगः कनिल, नल, प्रत्यूर, और प्रभास इन आठवभुओका स्थापन कर। त्रिनेत्रांय त्रिरुपाय त्रिजटाय महात्मने।नमस्कृत्वा स्थापयामि मंडलो परिमध्यत्तमा सोम और ईशान के मध्य में इस उपर में लिखे मंत्र से एकादशरुद्रों का स्थापन करे । आदित्यं भास्वरं चैव प्रभाकर दिवाकरौ। सूर्य ग्रहपतिं चैव ब्रह्म तेजो हरि ॥२॥ दरिम ॥ सप्ताश्वं बेदमूर्निच त्रिदेवत्यं क्रमेराच । इत्यादि द्वादशादित्यान् मंडले . ।

...." स्थापयाम्यहम् । ईशानेन्द्रयोर्मध्ये द्वादशादित्यान् । ईशान और इन्द्र के मध्यमें द्वादश सूर्यों का स्थापन करे । अश्विनौ देव द्यौच सर्ग स्थित्यन्त कारको। मंडले स्थापयित्वातु पूजायामीष्ट सिद्धये ॥६० अम० अ० ॥ हम ऊपर लिखे मंत्रसे उन्द्र और अनके मध्य में दोनो अश्विनीकुमार का स्थापन करे । देवे कर्मणि पित्र्ये च येमुख्या स्सर्वदा सुभाः । मंडलेस्थापयामीह सुखानु छान सिद्धये। अग्नि और यमके मध्य में ऊपर लिखे मंत्रसे विश्वेदेवों का स्थापन करे । ५दृच्छया पर्यटन्ति यक्षराजा महीतले । को नुकं प्रेक्षितुं चास्मिन् मंडले सन्तु तेस्थितः ॥ इस ऊपर में लिखे मंत्री यम और निऋतिके मध्यमें पक्षों का स्थापन करें।

बा.है. IA भा.टो ॥ ॥२॥ अनन्तो वासुकिश्चैव कालीयांमणिभद्रकः । शंखश्च शंखपालश्च कों टक धनज्जयौ ॥ धृतराष्ट्रश्च नागेशाः प्रग्रहणन्तुममार्चनम् ॥ निऋति वरुणयो मध्ये नागान् । इस ऊपर में लिखे मंत्रसे-निऋति और वरण के मध्य में नागों का स्थापन करें। उर्वशी प्रमुखाः सर्वाः स्वर्वेश्याः शक्रपूजिताः । गंधर्वेश्च सहायान्तु मंडले स्मिन् सुशोभना॥ इस ऊपर में मिले मंत्रसे वरुण और वायुके मध्य में गंधर्व और अप्सरों का स्थापन करे ॥ त्रियम्बकं त्रिपुरुष नीलकण्ठं सदाशिवम्। मंडले स्थापयामीह सुखानुष्ठान सिद्धये ॥ इस अपरमें लिखे मंत्रसे ब्रमा और साम के मध्य मे रुद्रका स्थापन करे । - ॥२८॥ । -

.
.
.
षडाननं चतुर्हस्तं स्कन्दो गौरीसुतं शुभम् । इहैंव पूजयिष्यामि सर्व कामा-
र्थ सिद्धये ॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रसे रुद्र और सोम के मध्यमें स्कादका स्थापन करे।
शिवद्वारगतस्त्वंच शिववाहन मुत्तमम् । पार्वत्यां प्रीति कृन्नित्यमिहागच्छ
स्थिरों भव ॥
इस अपर में लिखे मंबसे कद्र और सोमके मध्य मेही नन्दि और महाकालकास्थापन करनाबाहिये।
अदिति देव मात्तात्वं दक्षपुत्री सुशोभना । मंडलेस्मिन् समागच्छयावत्
पूजा स्थिराभव ॥
इम ऊपर में लिखे मंत्री रुद्र और मोम के मध्य मेहीं अदिति देवी का स्थापन करे ।
.

भा-टी.
वा.हे.
दनोऽसि सर्वकार्येषु 'महायज्ञकर:-प्रियऋषिश्च सर्वदा दन मंडलेस्मिन
॥२६॥ स्थिराभव ॥
इस जपरमें लिखे मंबसे रुद्र और मोमके मध्यमेही दक्ष प्रजापतिका स्थापन करें ।
ताम्रग्निवर्णा तपसा ज्वलन्ती सर्वदाशुभाम् । भक्तानां वरदानित्यां दुर्गामा-
वाहयाम्यहम्॥
'इस ऊपरमें लिखे मंत्रसे ब्रह्मा और इन्द्र के मध्य में दुर्गा देवीका स्थापन कर।
कृष्णाय वासुदेवाय चक्रिणे मुरवैरिणे। नमस्तुभ्यं जगद्धात्तमण्डलेस्मिन
स्थिरो भव ॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रसे प्रया और इन्द्र के मध्य में कृष्ण भगवान् को स्थापन कर ।
ब्रह्मान्योर्मध्ये स्वधाम् ।
ब्रमा और अमके मध्यमेहीं स्वधादेवी' को स्थापन कर ।
॥२॥

N भPLA मृत्युरोगानन्तकस्य प्रेष्यान्प्राणहरानगणान् । मंडलेस्थापयामीह पूजार्थं लोकनाशकान। इस ऊपर में लिखे मंत्रसे ब्रह्मा और यमके मध्य में मृत्यु और रोगों का स्थापन करे । कुंकुमाभं सदानन्दं भक्त संकट नाशनम्। चतुर्बाहु त्रिनेत्रं चमंडले स्थापयाम्यहम्।। इस ऊपरेमें लिखे मंत्र ब्रह्मां और निऋति कामध्यमें गणेशको स्थापन कर। पावनाः सर्वलोकानां निमग्नाशुद्धि कारका। सर्वपापहराः श्रेष्ठामंडलेस्थापयाम्यहम्॥ इस ऊपरमें लिखे मंत्रो ब्रह्मा और वरुणके मध्यमें जलको स्थापन करे। सुगन्धिनश्च शैलाद्यामन्द मंद वहाः सदा। तानहं स्थापयामीहमरुतो मंडलेशुभे॥ इस ऊपर में लिखे मंत्र ब्रह्मा और वायुके मध्य में मस्त देवता का स्थापन करे । पृथिव्याधार्यते विश्वंदुर्गहें सागरैर्नरः । अतस्त्वां स्थापयामीह ब्रह्मणो मंडलेपदे। इस अपरमें लिखें मनसे प्रतिपाद लमें पृर्णिवी का स्थापन करे।

, आ.ह. -गंगेच यमुने चैव गोदावरि सरस्वती । नर्मदेसिन्धुकावेयों मंडलस्थापयाम्यहम् ॥ मा.ी. इस जिपर में लिखें मत्रसे ब्रमाके पादमूल में नदियों का स्थापन करे। समुद्राः सर्वतोयेषुश्रेष्ठावैहरिवल्लभाः।मंडले स्थापयामीहतान्नदीशानसुखोप्तयेत् ॥ प्रमाके चारो तरफ रूप्तसमुद्राँका स्थापन करे समुद्रांका-नाम क्रमसे जानना क्षीरसागर दधिसागर धृतसा० सुसा० सुरासा० स्वादुदकसा० मधुधागर इनका स्थापन करे। तदुपरि मरुनाम-मत्रेण पूर्वादि दिक्षु इन्द्राणी नैऋतिः वायवी कुवरेप्रियां रूद्राणी.स्थापयेत् ॥ बाद, मेघनाम मंत्रस पूर्वमादिचारो दिशात्रों में क्रमसे इन्द्राणी भादि देवियों का स्थापन IIEI करो ॥ मंडलके मध्यभाग को मेरु कहते हैं मेरुके क्रमसेहो देवताओं की प्रदक्षिणाके रूपमें स्थापन कल्ना चाहिये । , " प इनके - पूर्वादि दिनु वज्रं शक्तिं दण्डं खड्गं पाशं अकुंशं गदां त्रिशूलं स्थापयेत् 'फिरभी पूर्वमादि चारोदिशाओं में क्रम वजनादि-मंत्रोंका स्थापन करे। ..', ' पुनः पूर्वादि दिक्षु गज मेषं महिषं शव मकरं मृगं नर बृषभं 'स्थापयेत् ।। फिरभी पूर्वमादि दिशाओं में इसऊपर में लिखे वाहनोंका स्थापन करें। पुनः पूर्वादि दिन एरावतं पुण्डरीकं वामनं कुमुदं अंजनं पुष्पदन्तं सुप्रतीकंस्थापयेत्॥ फिरभी पूर्वआदि चारो-दिशाओं में ऐरावत आदि आठ दिग्गजों का स्थापन करे। पुनः पूर्वादि चतुर्दितगणपति सप्तमातरः दुर्गा तत्राधिपतिं स्थापयेत् ॥ पुनः पर्वमादि चारो दिशानी में गणपति भादि ऊपर में लिखे देवताओं को स्थापना करे। पुनः पूर्वाद्यष्टदितु कश्यपमत्रिं भरद्वाजं विश्वामित्रं गौतम जमदग्निं वसिष्टं अरुन्धतीमांवाहयेत् ॥ पुनः पूर्वमादिचारो.दिगोत्रों में मोर अग्नि आदि कोण में क्रमसे ऊपर में लिखे करयप मादि ऋर्पियो कास्थापन करे। 1 . . s वा.इ. । भा.टी. ॥३१॥ बाह्य पूर्वादिक्रमेण ऐन्द्रीं कौमारी ब्राह्मीं वाराहीं चामुण्डां बैष्णवी माहेश्वरी बेनायकीमावाहयामि' इत्यावाह्य। मंडल से बाहर पूर्व आदि चारो दिशानों के क्रमसे ऐन्द्रो आदि ऊपर में लिखे देवताओं का स्थापन करे। सर्वतो भद्रमंडल देवताः पाद्यादिभिः षोडशोपचारैः संपूज्य नतिं कुर्यात् ॥ इन ऊपर में लिखे समस्त सर्वता भद्र मंडल देवताओं की पोशा चारसे पूजन और प्रार्थ- ना कर पूजन के संत्रवही हैं जो पहिले लिखे गये हैं अथवा सवता भद्रमंडल देवेभ्यानमः । अथषोडशमातृकारथापनंपूजनञ्च ॥ गौरीदपमाशचीमेधा सावित्री विजया जया । देव सेना स्वधास्वोहा मातरो लोकमातरः ॥ हष्टिः पुष्टिस्तथा तुष्टिात्मनः कुलदेवताः गणेशो नाधिका ह्यते वृद्धौ पूज्यास्तु षोडस ॥ इति पाद्यादिभिः संपूज्य नतिं कुर्यात् ॥ इस अपर मे लिखे स्थल मातृका कि नाम क्रमसे स्थापन भाषाहन और पुजननादि करे ॥

अथ स्थल मातृकरणास्थापनं पूजनं च ॥ तद्यथा-ब्राह्मी माहेश्वरीचैव कौमारी वेष्णवीतथा । बाराहीच तथेन्द्राणी चामुण्डाः सप्तमातरः॥ इल ऊपर मे लिखै स्थल मातृकाओंके नामक्रम से स्थापन आवाहन और पूजन प्रणाम करे। अथवृतमातृकापूजनम् ॥ कुड्यलग्न वसोर्धारा पंचधारा धृतेनतु । कारयेत्सप्त धारा वा नातिनीचान चों छिताः ॥ कीर्ति लक्ष्मी धतिमेधा श्रद्धा प्रज्ञा सरस्वती। मांगल्येषु प्रपुज्याश्च सप्तता घृत मातरः॥ इस ऊपर में लिखे घृत मातृकानोंके नामक्रमसे स्थापन करके और दोधाग जलकी ओर पाँच धाराधी को एक साथ करके सात धारा गिरावे और निम्न लिखित मंत्र का पढे ।

द वाह. भूर्भुवःस्वः भा.टी. ॥३२॥ , ...ॐ व्वसो पवित्रमसिशतधारबसो पवित्रमसिसहस्रधारम् । देवस्त्वा सविता पुनातु व्यसो पवित्रेण शतधारेण सुप्वाकामधुन: ॥ ॐ भूर्भुवःस्वः घृतमातृभ्यो० आवाहनादि पंचोपचारैः संपुज्यनतिं कुर्यात् ॥ इस अपर में लिखे मंबसे घृतमातृकानांना आवाहन और पूजन करे अथ 'इन्द्र ध्वज पूजनम् ईशान कोणे स्थापनम् । इस घृत मातृकाओंके पुजनके बाद इन्द्र ध्वजका पुजन करके ईशान कोण में स्थापन करे । -तथा चतुष्पष्ठि देव्योवाहनं स्थापनं पूजनं च ॥ उसी प्रकार चौसठ 'देवियोंका स्थापन पाद्य अर्घस्नानादि पोडशोपचार से पुजनकरके प्रणामकर और, निम्नलिखित मंत्रसेमार्थना करे । भादेवताः सायुधाः सपरिवारा सवाहना इहागच्छत० आवाहिताभ्यश्चतुषष्ठि म ||३ । । देवताभ्यः पूजिताभ्योनमः ॥ * इसः ऊपर में लिखे-मंबसे प्रार्थना और साष्टांग प्रणाम करे। अथतांसां नामानि ॥ गजानना १ मिहमुखा २ गृध्रस्था ३ काकतुंडिका ४ उपग्रोवा ५ हयग्रीवाद वाराही ७ शरभाननाउलूकीच : शिवाख्याच १० मयूरी ११ विकटानना १२ अष्टवक्रा १३ कोटाक्षी १४ कुब्जा १५ विकटलोचना १६ शुष्कोदरी १७ लल- ज्जिहा १८ श्वदंष्ट्रा १६ वानरानना २०ऋताक्षी २१ केकरातीच २२ बृहत्तुडा२३ सुरप्रिया.२४ कपालहस्ता २५ क्ताक्षी २६ ॥ शुष्की २७ श्येनी २८ कपोतिका२९ पशिहस्ता ३.० दडहस्ता ३१ प्रचडा ३२ चंडविक्रमा ३३ शिशुधनी ३४ पापहंत्री .

बा.ह. . ३५ च काली ३६ रूधिर पापिनी ३७ वसोधारा ३८ गर्भभना ३६ शवहस्ता ४० भा.टी. चित्रमालिनी ४१ स्थुलकेशी ४२ वृहत्कुक्षि ४३ सरिया ४१ प्रेतवाहनो ४५ दंदशू- |३|| ककरी ४६ क्रौंची ४७ मृगशीर्षा ४८ वृषोनना ४९ व्यत्तास्या ५० धूमनिःश्वासा ५१ व्योमैकचरणो ५२ हक् ५३ तापिनि ५४ शोषिनी ५५ कोटरी ५६ स्थूलना सिका ६७ विद्युत्प्रभा ५८ वलाकास्या ५६ मार्जारी ६० कटपूतना ६१ अहार- हासा ६२ कामाक्षी ६३ मृगाक्षीमृगलोचना ६४ नामानिमानि योमर्त्यचतुषष्ठिःदि- नेदिने। जपेत्रिसंध्ये तरयेहं दुष्टवाधा प्रशाम्यति ॥ इस ऊपर में लिखे चतुष्पष्ठि मातृकाओं के नाम के जो कोई मनुष्य चौसठ हिन क्रम से एक एकके नाम का विकास जप करे तो मनुष्य की टुष्ट बाधा नष्ट हो जावे और यज्ञ में तो विशेषकर के ॥३३६६. इनका स्यापन और पूजन करना चाहिये। - । अथ प्रधानदेवताः श्रआवाहनस्थापन पोद्यादिभिः संपूज्य प्रतिमायां अन्यु तारणं कृत्वा पंचगव्येन शुद्धिः कार्या । ततः पंचामृतैः स्नापयित्वा आवाहन प्राण प्रतिष्ठ कायें। गंधाक्षतपुष्पधूपदीपनैवेद्याचमनीयतांबूलदक्षिणाभिः पूजयेत् ॥ इसके उपरान्त प्रधान देवता को स्थापन आवाहन और पुजनकरके पूर्व में निर्मित प्रतिमाको आगमें किंचित तपाकर पंचगव्य से शुद्धिकरे अनन्तर पंचामृतसे स्नाकराकर आवाहन और प्राण प्रतिष्ठा तथा गंध अक्षत पुष्प धूपं दीप नैवद्य आचमनीय तांबूल दक्षिणा आदिकों से पूजन करे यद्यदर्पितं तेन कर्मागदेवताः प्रीयतानमम् ॥ इस ऊपर में लिखे मंत्र पुष्याँजलि समर्पण करके प्रणाम करे। अथ कुशकण्डिका करणम् ॥ शुद्धायां भूमौ दभैः परिसमूनं हस्तमात्रपरिमितस्रां चतुर्रा भूमि कुशपरिस भा.टो. मूह्य तानेशान्याँ परित्यज्य गोमयेनोपलिप्य सुवमूलेन प्राङ्मुखं प्रादेशमात्रमुत्तरोत हा.. क्रमेण त्रिरूल्लिख्य उल्लेखनक्रमेणाऽनामिकांगुष्ठाभ्यामृदमुदधृत्य ऐशान्याँ दिशि स्थापयेत् । ततःउदकेन भ्युक्षणम् । एनेपंचभुः संस्काराःयत्र यत्राग्निस्थापनं तत्र तत्र क्रियन्ते। हस्तगात्र परिमित चतुष्कोण शुद्ध भूमि पर वेदीबनाकर कुशानीको क्रमसे विधाये उन बिलाये गये कुशाओं को ईशान कोण में फोंक देवे वेदीका गोजरसे लीपे पीछे सके मूलसे पूर्वकी तरफ उत्तरोत्तर तीन रेखाकर रेखामें उमड़ी हुई मिट्टोको ईशानकोणमें रखदेवे ! इसके बाद जलसे वेदी मार्जन करे ये पाँचसंस्कार भूमिका जहाँ २ अग्निस्थापन करनाही वहाँ पहिले करे। अथाग्नेः ॥३४॥ स्थापनम् ॥ वामहस्तानामिकयाभूमिस्पृशन् ताम्रादिपात्रेणाहतमग्निमानियात्माभि- - 1 ॥३|| मुखं निदध्यात् ॥ तद्रनार्थं किञ्चिनियुज्य आनीताग्निपात्रेमवतादिप्रक्षेपः। वायें हाथको अनामिकानामकी अंगुलोसे पृथिवी को स्पर्शकरता हुना'ताम्र अथवा कास्य आदि पत्रिमें अग्निकामंगाकर अपने सन्मुख रखवावे और मानीत अग्निवावर असत आदि से पुजा करें। ततोऽग्नि प्रदक्षिणी कृत्य पुष्पचन्दनतांबूलपूगीफलद्रब्य वस्त्राएयादायअग्नेर्द क्षिणतो वस्त्रास्तरणं कल्पयित्वा ॥ बाह्मणपादप्रक्षालन गंधमाल्यादिभिरभिपूज्य हस्ते वस्त्रादिकं गृहोत्वा-अद्य कर्तव्यामुक हवनकर्मणि कृताकृता वेक्षणरूप ब्रह्म कर्मकर्तुममुक्गोत्रममुकशर्माणब्राह्मणमेभिव्यानंतपूगीफल वासभिब्रह्मत्वेन त्वामहं बृणे ॥ इति ब्राह्मणं बृणुयात् ॥ अन्निकी प्रदक्षिणा करके अग्निसे दक्षिण ब्रह्माके लिये शासन देखें ब्रह्माकापगधेकर गंध माला प्रादिसे पुजन करके पुष्प चन्दन तांबूले पगीफल द्रव्य वस्त्र सादिको हाथ में लेकर 'ऑअद्य कर्तव्य' यहां से लेकर 'त्वामहं वृणे' यहाँ तक पढकर ब्रह्माका बरण करे बा.ह. ॥३२॥ ओं वृतोऽस्मि इतिप्रति. वचनम् ।भों ब्रतेन दीक्षामाप्नोति दीक्षयाप्नोति भा...' दक्षिणाम् । दक्षिणा श्रद्धा माप्नोति श्रेया सत्यमाप्यते । प्रमावृतोऽस्मि"ऐसा कहकर ब्रसेन इस मंत्र यजमान को मार्जन कर अग्निसेदक्षिण पहिले से रखे गये,मासन पर बैठे। ततः प्रणीता पात्रम् । वारुणकाष्ठमयं द्वादशांगुलाचं चतुरंगुलमध्यखातं पद्माकृतिं पुरतोनिधाय जलेनापूर्य्य कुशैगंच्छाद्य, ब्रह्मणामुखमवली क्याग्नेरूत्त- रतः कुशोपरि निदध्यात् ।। बारह अंगुल ऊंचा और चार अंगुल गहीरा पदम् के आकार के समानप्रणीता पात्रको प्रमा ॥३५॥ अपने संमुख रखकर जसपे भरदेखें कुशासे प्रणोता को ढालकर अपने मुख को देखकर अग्निसे उत्तर नरक कृयाके अपर खदे। A । ततः बर्हिषापरिस्तरणम् ॥ बर्हिर्नाम्नैकाशीति दर्भदलानां चतुर्दामागंकृत्वा यथा एकेन दर्भण शून्यहस्तोनभवति ? प्रथमभागमादाय आययादीशानान्तम् । द्वितीयभागमादाय ब्रह्मणोऽग्निपर्यन्तम्। तृतियभागमादाय नैऋत्याद वायव्यान्तम् । चतुर्थभाग मादाय पग्नितः प्रणीतायर्यन्ते परिस्तरणं कुर्यात् ।। एक्कासी ५ कुशाको लेकर चारभांग करे परन्तु एक भी भाग हायसे अतिरिक्त न हे पूक्ति कुशाके प्रथम भागको लेकर अग्नि काणसे इशान कोणतकदुसरभागको लेकर ब्रायेऽग्नि पयन्त; तीसरे भागको लेकर नैऋत्य कोणसे वायव्य तक चौथे भागको लेकर अग्निस प्रणीतापर्यन्त इसी क्रमसे विद्यावे। ततोऽग्नरुत्तरतः पश्चिम दिशिपवित्रच्छेदनार्थकुशत्रयं पवित्र करणार्थ सायमन तगर्भ कुशपत्रद्वयं प्रोक्षणीपात्रम, आज्यस्थाली चरुस्थाली संमार्जनकुशः पंच उपयमनकुशाःसप्त सामधारितस्त्रः सुवः : आज्यं षटपंचाशदुत्तर शतद्वय वा.ह. भा.टो । ॥३६॥ मुष्टयवच्छिन्नं तंडुलपुर्णपात्रं . दक्षिणा पवित्रच्छेदन कुशानां पूर्वपूर्वक्रमेणैता न्यासादनीयानि ॥ अग्निसे उत्तर और पश्चिम दिशामे पवित्रछेदन के लिये तीन कुणा और पवित्र दो कुशा तीन समिधा सुवापी ब्रह्मा के दक्षिणा के लिये पर्णपात्र अथवा कुछ फल प्रादिको सामग्रियों को पर्व पर्व के क्रमसे रखे। अथत्रिभिः पावित्रे छित्वासपवित्रकरण प्रणीतोदकंत्रिः, प्रोक्षणी पात्रे निधाय प्रोक्षणी पात्र वामहस्ते धृत्वा. दक्षिणहस्तानामिकाङ्गष्ठाभ्यांपवित्रं गृहीत्वात्रि रूत्पवनम् ॥ ततः प्रोक्षणीपात्रम् । आंकाशस्थप्रणीतोदकेनापूरयेत् । भूमो पतति चेत्तदा प्रायश्चित्त गोदानम् । ततः प्रोक्षणीजलेन यथासादित वस्त्वनुरूपं सेचनम्। ॥३६॥ ततोऽग्नि प्रणीतयोमध्ये प्रोक्षणपिात्रं निदध्यात् । 'आज्यस्थाल्यामाज्यनिर्वाप:

चरुपात्रे चरुप्रक्षेपः । आज्याधिश्रयणम् । ततोज्वलत्तृणमवदाय भाज्यस्योप्रदक्षिणं भामयित्वा वन्ही तत्प्रक्षेपः । ततः सुवप्रतपनं कृत्वा संमार्जनकुशैः सुवसंमार्जनं मूलेन मूलं मध्येन मध्यम् अग्रणायम् पुनः प्रतिताप्य दक्षिणतो निदध्यात् । ततः भाज्योत्तारणम् अवेक्षणम अपद्रव्यनिरसनं च। ततः उपयमनकुशानांदाय वामहस्ते धृत्वा अग्निपर्युक्षणं कृत्वा उत्तिष्ठन् मनसा प्रजापति ध्यात्वा तूष्णीमग्नौ घृताता: समिधस्तिस्रःक्षिपेत् । 'उपविश्य सपवित्रप्रोक्षणयुदकेनाग्नि पर्युक्ष्य पवित्रे प्रणी- तापाने निधाय पातितदक्षिणजानुः कुशेन ब्राह्मणान्वारब्धः समिद्धतमेऽग्नौ सुवेणा- ज्याहुतीर्जुहुयात्।तत्राधारादारभ्य द्वादशाहुतिषु प्रत्याहुत्यनन्तरंसु वस्थितशेषघृतस्य प्रोक्षणीपात्रे प्रक्षेपः ॥ इति कुशकण्डिकाविधिः ॥ .

वा.हे. भा.टी. ॥३७॥ . अथसेमिदविधिः ॥ समिदर्कमयो भानो पालाशी शशिनस्तथाः। खादिरी भूमिपुत्रस्य त्वापामार्गी बुधस्य च ॥ गुरोरश्वत्थजाप्रोक्ता शुक्रस्यौदुम्बरी मताशमीनांतुशनेः प्रोक्ता राहों दूर्वा- मयीतथा ॥ केतार्दर्भमयी प्रोक्ताऽन्येषां पालाशटतजा ॥१॥ स्यकामन्दार, चन्द्रमाको पालाश मंगलका खैर, बुधको चिचिडी, वृहस्पतिको पिप्पल, शुक्रको गूलर, शनैश्चरका शमी, राहुको दूर्वा, केतुको कुशा,ये काष्ठ नवग्रहांके हवन में विहित हैं इनसे प्रति- रिक्त देवताओंके हवनमें पालाश अथवा आम्रपा देशभेदसे जो काष्ठ विहित हो उसीकी समिधा होनी चाहिये। मार्किर्नाशयते व्याधि पालाशी सर्वकामदा। खादिरी त्वर्थलाभायचापामागष्ट ॥३७॥ दर्शिनी ॥ प्रजालाभाय वाश्वत्थी स्वर्गायौदुम्बरा भवेत् । शमीशमयते पापं दूर्वादीर्घा -- युग्व च ॥ कुशा. सर्वार्थकामानां परमं रक्षणं विदुः । मन्दार रोगका नाश करता है, पालाश सिद्धिदायक है. खैरसे धनलाभ, पिचिडीमे इष्टलाभ, पीपलसे प्रजालाभ, गूलरसे स्वर्गलाभ, शमोसे पापनाश, दूर्वासे दीर्घायु, कुणासे समस्त अभिलाषा की सिद्धि ये हवन काष्ठ के फल हैं और ग्रहों की अरिष्टतामें इन काष्ठोंसे हवनका विशेष गुण होता है। यथा बाणप्रहाराणां कवचं वारकं भवेत् । तह वापघातानांशान्तिर्भवति वारिका । यथासमुत्थितं यन्त्रं यन्त्रेण प्रतिहन्यते । तथा समुत्थितं घोरं शीघ्र शान्त्या प्रशाम्यति । इन जमरमें लिखे मंत्र कुशासे जल लेकर यजमानको मार्जन करे। अथान्यावाहनम्-ततः कुण्डमध्ये ॐ रं इति चन्हिबीजं लिखेत्। उत्पत्ति. मुद्रो कृत्वो वाहयेदग्निपूरुषम्-रुद्रतेजस्समुद्भूतं हिमूर्धानं हिनासिकम् ॥ चंखुवं च शक्तिं चाप्यक्षमालां च दक्षिणैः । तोमरं व्यजनं चैवघृतपात्रं तुवामकैः । बिभूतं ॥ बा.ई. सप्तमिर्हस्तैर्दिभुखं सप्तजिह्नकम् । दक्षिणंच चतुर्जित त्रिजिह्न चोत्तरं सुखम् ॥ कोटिहादशमूख्यद्विपञ्चाशतकलायुतम्। स्वाहास्वधावषट्काररंकितं मेषवाहनम्॥ मा.टी. ॥३८॥ रक्तमाल्याम्बरंरक्तं रक्तपदमासनस्थितम् । रौद्रं वागोश्वरीरूपं वन्हिमावाहयाम्यहम्॥ त्वं मुखं सर्वदेवानां सप्ताचिरमितद्युते । भागच्छभगवन्नग्ने यज्ञस्मिन्सन्निधौभव ॥ अग्नेवैश्वानर इहागच्छ इहतिष्ठ इत्यावाह्य पंचोपचारैः पूजयेत् ॥ अनिकुडके मध्य में प्रो" यह वन्हिवीजका लिखे बाद अक्षत पुष्प हाथ में लेकर 'रुद्रतेम' यहाँसे 'रक्तपद्मासनस्थितम्' यहाँ तक पढ़कर अग्नि पुरुषका ध्यान करे 'पागच्छ' इसको पढ़कर पन्हिका आवाहन और पूजन करे । ततः अग्नेः सप्तजिह्वानां पूजा । कनकायैनमः रक्तायैनमः कृष्णायैनमः उद्. गारिण्यैनमः उत्तरमुखे सुप्रभायैनमः बहुरूपायैनमः अतिरिक्तायैनमः ॥ इन अपरमैं लिखे जो सात नाम हैं उनको सप्तजिला कहते हैं इन्हीं नामोंसे इनका आवाहन कर ३८॥

१६
८
तदनन्तरं सर्व समिद् वनस्पतीनां पूजनम् ॥
के बाद समस्त काष्ठोंका और वनस्पतियों का पूजन करें।
ॐ अद्यत्यादि अमुकगोत्रोऽमुकनामाहं सकुटुम्बस्य
सपरिवारस्यात्मनः सर्वा
भीष्टफलप्राप्त्यर्थममुकयज्ञकर्मणा श्रीसूर्यादिनवग्रहादीनां साधिदेवताप्रत्यधिदेवतानां
दश दिक्पालानाममुकप्रधानदेवतासहितानां च प्रीतये ब्राह्मणद्वारा येवतिलधान्या-
ज्यशर्करादिव्यस्ततद्देवतामन्त्रैर्यचये।
यजमान हायमें जल अक्षत-पुष्प दक्षिणा.सेकर ओं अद्य यहांसे लेकर यक्षये, यहांतक पढ़कर
ऊपरमें लिखे अनुसार संकरूप करे
तता मनसा व्याहृतिमिराहुतिर्दद्यात् ।।
इसके उपरान्त व्याहृतियों से आहुति देवे।
.
N
५
THAN
।

वा.ह. ॥३१॥ 1 अथ होमः॥ अब होमका विधाम लिखते हैं। मा.टी. ॐ प्रजापतयेस्वाहा । इदंप्रजापतयेनमम । ॐ इन्द्रायस्वाहा । इदमिन्द्रायः ॐ अग्नयेस्वाहा । इदमग्नयेनमम । ॐ सोमायस्वाहा।। इदंसोमाय ॐ भूःस्वाहा।। इदमग्नये० । ॐ भुवः स्वाहा । इदंवायवे० । ॐ स्वः स्वा० । इदंसूर्याय० । एतो महाव्याहृतयः ॥ ये अपर में लिखे व्या हसियों के नाम हैं मंत्र से पहिले हवन करे यथावाणप्रहाराणां कवचंवाग्कमवेत्। तहदेवोपघातानां शान्तिर्भवति वारिका/ ॐ शान्तिरस्तु पुष्टिास्तु वृदिरेस्तु यत्पापं तत्प्रतिहतमस्तु । द्विपदें चतुष्पदे सुशान्तिर्भवतु ॥ इतिप्रायश्चित्तहोमः ॥ जैसे मागमहार का वारक कवच होता है वैसे ही दैवोरघातकी वारिका शान्ति रोवे ऐसा ॥३क्षा A.

1 -- कहकर.जर में लिखे 'शान्ति' यहाँ से लेकर 'शान्तिमवतु' यहां तक पढ़कर यजमान के ऊपर मानन करे। अयपंचवारुणीहोमः ।। स्वानोऽ अग्नेव्वरूणास्यविहान देवस्य हेडोऽअवयासिसीष्ठाः ॥ यजिष्ठो वन्हितमः शोशुचानो विश्वाषा ५.सिप्रमुमुग्ध्यस्मत् स्वाहा ॥ इदमग्नीव्यरुणा- भ्यानमम ॥ १॥ ॐ सत्वन्नोऽअग्नेवमोभवोती नेदिष्ठोऽअस्याऽउषसो व्युष्टौ । अवयवतो ब्बरुण : रराणो ब्बोहिमृडी सुहवो न एधिस्वाहा ॥ इदमग्निवरुणाभ्यां नमम ॥ २ ॥ .

चा.है. ॥४०॥ ॐअयाश्चाग्नेस्यनभिशस्तिपाश्च सत्वामित्व मयोऽसि । अयानो यज्ञं वहा भो.टी. स्ययानो भेषज स्वाहा ॥ इदमग्नयनमम ॥३॥ ॐ येतेशतंवरुणये सहस्रयज्ञियाः पाशा ब्धितता महान्तः । तेमिनोऽअद्य- सवितात विष्णु विश्वेमुञ्चन्तुमरुतः स्वर्का’ स्वाहा ॥ इदं व्वरुणाय सवित्रे विष्णचे विश्वेभ्यो देवेभ्यो मरुभ्यः स्वभ्यश्च० ॥४॥ ॐ उदुत्तमं व्वरुणपोशमस्मदवाघमश्विमध्यम श्रथाय । अथाव्वयमादित्य- व्रतेतवानागसोऽअदितयेस्यामस्वाहा।इदंवरूणायादित्यायादितये॥इतिपंचवारुणीहोमः इन जपरमें लिखे पांच मंत्रों को पढ़कर पंचवारणी होम करें। इसके बाद जल मार्जन करे। अंथनवग्रहाणां होमः। पूर्वमें लिखे समिद् विधान में लिखे नवयह के काष्ठों को निम्न लिखित मंत्र से काष्ठ का ||४० घी में ड्डोकर' हवनकारे ।

| वाकरम् ।। इदसूयायः ॥ 1 ॐ आकृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतमय॑ञ्चः। हिरण्ययेन सविता रथेनादेवो याति भुवनानि पश्यन् । जपाकुसुमसंकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम् । तमोरिं सर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दि- इसे ऊपर में लिखे मंत्र से मन्दार ,काष्ठको घोमें डुबाकर सूर्यके लिये हवन करे। * इमं देवा असपत्नः सुवध्वमहते. नत्राय महते जेष्ठ्याय महते जानराज्याये- न्द्रस्येन्द्रियाय इमममुष्यपुत्रममुष्य पुत्रमस्यै विशएंषवोऽमीराजासोमोस्माकं बा. गाना राजास्वाहा ॥ दधिशंखतुषाराभंतीगर्णवसमुद्भवम् । नमामि शशिनंसोमं शेभामु कुटभूषण- मू॥ इदचन्द्रायः जबर में लिखें. ईमे.देवा'. इस मंत्र से अथवा दधिशंख' इस मंत्र चन्द्रमाको हवन करे. - । वाह. । ॥४१॥ ॐ अग्निमूर्खादिवः कुत्पति-पथिव्याऽअयम् । अपारेता ठ० सिजिन्वति ॥ भा.टी. धरणीगर्भसंभूतं. विद्युत्कान्तिसमप्रभम्। कुमारशक्तिहरतं तं मङ्गलं प्रणमाम्य- हम्॥ इदमंगलाय. इसे मंत्र से मंगल को हवि देवे । उबुध्यस्वाग्ने प्रतिजागृहित्वमिष्टापूर्तेसर्व सजेथामयंच। अस्मिन्सधस्थे. ऽअध्युत्तरस्मिन् विश्वेदेवा.यजमानश्चसीदतः ॥ गदावरदहस्तश्चसुवणाभः समाविश। बुध बुद्धिप्रदातारं सूर्यसश्मिसमन्वितम् ॥ इदं बुधाय- इस ऊपर में लिखे मंत्र से बुधको हवन यर । ॥४९॥ * वृहस्पतेऽअति अर्यो मर्हायुमहिमातितुमज्जनेषु । यदीदपच्छवसा S . - h ऋत्तप्प्रजाततदरमासु द्रविणं धेहि चित्रः स्वाहा ॥ इदं बृहस्पतये॥ दण्डानसूत्रवरद कमंडलुधरप्रभो। मेरुमूगितादिव्यदेवतानां पुरोहित । इसे-ऊपर में लिखे. मंक हस्पति को हवन करे, . ॐ.अन्तात् परितो रसम्ब्रहणा व्यपिवत्क्षत्रपय सेमिम्प्रजापतिः।ऋतेन सत्यमिन्द्रिय: विषानं शुक्रमन्धसइन्द्रस्येन्द्रियम्ययोमृत्तम्मधुस्वाहा ॥ इदंशुक्राय० इस ऊपर में लिखे मंबसे अथवा शुकायनमः इस मंत्र ये. शुक्र को हवन करे शन्नो देवीरभिष्टयऽपापोमवन्तुपीतये । शंथ्योरमिस्रवन्तुनः ॥ ऊपर लिखे मंत्र से अथवा गनरचायनमः इस मंत्रसे शनि को हवन करे । कयानश्चित्रऽऽआभूव दतीसदावृधः तखो । कयाशचिष्ठयारतास्वाहा । इद राहवे. द अपट में लिखे मंत्र के माधा राहवेनम: इस संत्र: राहु की M :...

॥४२॥ ॐ केतुं कृण्वन्तकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषगिरजायथा स्वाहा । माटी. इदंकेतवे० इस ऊपर में लिखे मंत्र से अथवा केतवनमः इस मंत्र से केतुको हवन करे । मथनवग्रहाधिदेवताना होमः। ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिम्पुष्टिवर्धनम् । 'उर्वा, रुकमिवबन्धनान्मत्योर्मु- क्षीयमामृतात् ॥ इदंगम्बकाय इस ऊपर में लिखे मंत्र से सम्बक के लिये हवन देवे । ॐ श्रीश्चते. लक्ष्मीश्च पल्या ब्वहे रात्रे पार्श्वे नक्षत्राणिरूपमश्विनौ व्यात्तम। इषणन्निषाण मुम्मइषाण सर्व लोकम्मा इषाणो स्वाहा ॥ इंदसुमायै. ॥४२॥ - इस जपरमें लिखे मंत्र उमो देवीको हवन देके। - , . - . -IN s- ॐ यदक्रन्दः प्रथमजायमान उद्यन्समुद्रा दुतवा पुरीषोत् ॥ श्येनस्य पक्षा हरिणस्यबाहू उपस्तुत्यम्महिजातन्ते अर्धन.॥ इदंस्कन्दाय० इस मंत्र स्कन्द देवता के लिये हवन देवे । ॐ विष्णोरराटमसि विष्णोः स्नप्त्रेस्था विष्णोः स्यूसिव्विष्णोध्रुवोऽसि ॥ वैष्णवमसि विष्णवे त्वा स्वाहा ॥ इदें विष्णवे ॥ इस ऊपरमें लिख मंत्रसे विष्णुके लिये माहुति देवे। -ॐ ब्रह्मयज्ञानम्प्रथमम्पुरेस्ताहिसीमतः सुरुचोव्वेन आवः । सबुध्न्याऽउपमा ऽअस्य विष्टा सतश्चयोनिमसतश्चब्विवः स्वाहा ॥ इदम्ब्रह्मणे० ।। इस अपरमें लिखे मंत्र ब्रह्माके लिये माहुति देवे। ॐ त्रातोरमिन्द्रमवितारमिन्द्र हवेहवे सुहव” शूरमिन्द्रमा हवयामिशक- - .

F वाह. ॥४३॥ 4 - पुरुहूतमिन्द्र स्वस्तिनामघवाविन्द्रः स्वाहा ॥ इदमिन्द्राय० भाटी. इस ऊपरमें लिखे मंचसे भगवान इन्द्र के लिये हवन देवे ॥ ॐ असियमोऽअस्य दित्योऽअर्वन्नसित्रितो गुह्येन व्रतेनऽअसिसेामेन समया विपृक्तऽमाहुस्ते त्रीणि दिविबन्धनानि स्वाहा ॥ इदयमा० ॥ इस ऊपरमें लिखे मंत्रसे यमके लिये पाहुति देवे और जलसे मार्जन करे। ॐ कार्षांसि समुद्रस्यत्वाक्षित्याऽउन्नयामि । समापो अद्भिरम्मतसमोषधी- भिरोषधीः स्वाहा । इदकालाय० ॥ अत्राप्युदकस्पर्शः । इस ऊपरमें लिखे मंत्र कालके लिये नाहुति देवे और यहां भी जलसे स्पर्श करे । ॐ इन्धानारत्वा शत् हिमाद्युमन्त तमिधीमहि । व्वयस्वन्तो ब्वयस्कृतं ॥४३ सहस्वन्त-सहस्कृतम् ॥ अग्नेसपत्नदम्भनमदब्धासेोऽभदाभ्यं चित्राव्वसो स्वस्तिते पारमशीय स्वाहा । इदं चित्रगुप्ताय० ॥ इस ऊपरमे f खत्रसे चित्रगुप्त के लिये आहुति देवे । अब नवग्रहोंके अधिदेवताओं का हवन समाप्त । अथ नवग्रहप्रत्यधिदेवतानां होमः ॥ ॐ अग्निन्दूतम्पुरोदधे हव्यवाहमुपब्रुवे। देवा प्रासादयादिहस्वाहा। इदमग्नये. इस ऊपर लिखे मंत्रसे नवग्रहोंके प्रत्यधिदेवतानो में अग्निके लिये हवन देवे । ॐ अप्स्वन्तरमृतमप्सुभेषजमपामुतप्रशस्तिष्वश्वाभवतव्वाजिनः । देवीरापो योव ऊम्मिः प्रतूर्ति ककुद्मान् व्वाजसा स्तेनायंठवाय” सेत् स्वाहा ॥ इदमद्भयः॥ इम ऊपरमें लिखे मंत्र जल दवनाके लिये हवन देवे।

.
बा.ह.
11४४||
.
ॐ रयोनापृथिवी नोभवानृतरानिवेशनी। यच्छान:-शर्मस प्रथा: स्वाहा ॥ भा. टी.
इदंपृथि..."
इसे ऊपर में लिखे मंघमे पृथिवी देवीको आहुति देवे।
ॐ इदंविष्णुर्विचक्रमेत्रेधानिदधेपदमा समूढमस्यपाँ सुरे स्वाहा, इदंविष्णवे०॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रसे विष्णु देवताको आहुति देवे ।
ॐ सजोषाऽइन्द्रसगणो मरूद्भिः सोमम्पिंत्र वृत्राशूरविद्वान् । जहिशत्रू
रपमृधोनुदस्वाथा भयं कृणुहि विवशतान:स्वाहा । इदमिन्द्राय० ॥
इस अपरमे लिखे मंत्रसे इन्द्र दवताके लिये माहुति देवे।
ॐअदित्यैरास्नासीन्द्रोण्याउष्णीव पूधासिं धर्मायदीष्वस्वाहा। इदमिन्द्राण्य०॥
अपर में लिखे मंत्रसे इन्द्राणीकी आहुति देने ।
॥४था
ॐ प्रजापतेन त्वदेतान्यन्यो विश्वारूपाणि परिताबभूव । यत्कामारते जुहुमः

स्तन्नोऽप्रस्तुव्वय स्यामपतयोरयीणा स्वाहा । इदंप्रजापतयेनमम ।। :::
इस मंत्र में प्रजापति के लिये पाहुति दाग
४.
ॐ ब्रह्मयज्ञानं प्रथम पुरस्ताद्विसीमतः सुरुचोव्वेनाव। सुबुध्न्याऽउपमा
अस्यविष्ठा सतश्चयोनिमसतरच विव स्वाहा। इंदब्रम्हणे ... :: ...
इस ऊपर लिखे मंत्रसे ब्रह्माके लिये आहुति प्रदान करे।
अथ पञ्चलेोकपालानां होमः ॥
ॐ गणानांत्वा गणपतिर्द हवामहे प्रिंयाणान्त्वां प्रिंयपति: हवामहे निधिनी
5न्त्वा निधिपतिठ हवामहे व्वसेमिम माहमजानिगर्भधमात्वमजासिगर्भधम्
स्वाहा। इदंगणपतये।
इस पर में लिखें, मित्रसे गणपंतिके लिये.अहुति प्रदान करे। 15 :
म
--
।
4
।

। - वा.हा ॥१५॥ , ॐ.अम्बे अम्बिकेऽऽ म्बालिके नमानयतिकश्चन । ससस्त्यश्वकः सुभद्रिका भा. टी काम्पीलवासिनीम् स्वाहा । इदंदुर्गाय० ॥ 'इस ऊपरमें लिखे मंत्री दुर्गा देवीके लिये आहुति प्रदान करे।' ॐ वाताधामनो गन्धर्वाः सप्तविंशतिः तेऽअग्रस्वमयुञ्जस्तेऽमंस्मिजवमादधुः स्वाहा । इदंवायवे। इस ऊपर में लिखे मंत्रसे वायुदेवताके लिये आहुति प्रदान करे। ॐउास्य समिधोमवन्त्यूदी शुक्राशोची : यग्नेः द्युत्तमा सुप्रतीकस्यसनोः स्वाहा । इदमाकाशाय ॥ इस अपरमें शिखे मंत्र से प्राकाशतत्व के लिये आहुति प्रदान करें । ॐ अश्विनौभैषज्येन तेजसे ब्रह्मवर्चसायाभिषिञ्चामिसरस्वत्यै भैषज्येन वीर्या-relu में . 4

--
-
.
.
-
*
--
यान्नाद्यायाभिषिञ्चामि स्वाहा ।। इदमश्विभ्याम् ।।
इस ॐ परमें लिखे मंत्री अश्विनीकुमारों के लिये माहुति सदान करे!" .....
अथ दशदिकपालानां होमः ॥'
ॐ त्रातारमिन्द्रमवितारमिन्द्र हवे हवे सुहशूरमिन्द्रियम् । हवयामिशक्रम्पुरु-
हूतमिन्द्र स्वस्तिना मेघवोधा विन्द्रः स्वाहा । इदमिद्रायन० ।।
इस ऊपरमें लिखे मंत्रसे इन्द्र देवताके लिये आहुर्ति प्रदान करे ।
ॐ अग्निदूतम्पुरोदधेहव्यवाहमुपब्रुवे | देवा : आसादयादिह स्वाहा ।
इदमग्नये ।
इस ऊपरमें सिखे मंत्र अग्नि देवनाके लिये पाहुति प्रदान करें।
ॐ असियमोऽअस्यादित्योऽअर्वन्नसित्रितो गुह्येन व्रतेन। असिसेामेन
.
.
.
१
3

--- भी.टी. वा.ह. समया विपृक्तऽाहुस्तेत्रीणि दिविबन्धनानि । स्वाहा० इदयमाय० 'नो असियम। इस मंत्रको पढ़कर यमके लिये आहुति-प्रदान करे। 1॥४६॥ ॐ एषतेनिऋतेभागस्तं जुषस्वस्वाहाग्नी नेत्रभ्योदेवेभ्यः पुरः पद्भ्यः स्वाहा यमनेत्रेभ्यो. वामरून्नेत्रेभ्यो देवेभ्यो दक्षिणासभ्यः स्वाहा विश्वेदेवनेत्रे भ्यो देवेभ्यः पश्चात् सद्भ्यः स्वाहा मित्रावरुणनेत्रेभ्यो वामरुन्नेत्रेभ्यो वा देवेभ्यउ. त्तरा सदभ्यः स्वाहा सेमिमैत्रेभ्यो देवेभ्यउपरिसदस्यों दुवस्वन्तस्तेभ्यः स्वाहा । : इदन्निर्ऋतये इस ऊपरमें लिखे एषते इस मंत्र से निति देवता के लिये माहुति प्रदान करें। ॐ इमम्मे ब्बरुणश्रुधीहवमद्या चमृड़यत्वा मवरयु राचके स्वाहा । इदंवरुणाय० इस मंत्र से वरुण देवता के लिये आहुति प्रदान करें। ॥४६ ---

."
,
ॐ वायुरग्ग्रेगायज्ञप्रीः साकं गन्मनसा यज्ञं शिवो नियुद्भिः शिवामिः स्वाहा
इदवायवे ।
इस ऊपर में लिखे मंत्र से वायु देवताके लिये आहुति प्रदान करे ।
ॐ कुविदर्गवेयमन्तो यवं चिद्यथानुपूर्व वियूय. इहेहैषां कृणुहि भोजनानिये
बहिषोनमऽउक्तिं यजन्ति स्वाहा । इदंकुबेराय ।
इस ऊपर में लिखे मंत्र से कुबेर देवताके लिये प्राहुति प्रदान का
ॐ ईशावास्यमिदंसद्ध यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेनत्यक्तनभुजीथा-
सागृधः कस्य रिवद्धनम् स्वाहा । इदमीशानाय० । अत्रोदकस्पर्शः ॥
इस ऊपर में लिखे मंत्र को पढ़कर ईशान देवता के लिये आहुति प्रदान करे और जल छिड़के
1
vo
+

वा.. ॥४॥ . ॐ नमोऽस्तुसभ्यो ये केच पृथिवीमनु ये अन्तरिक्ष येदिवि तेभ्यः सर्पभ्यो भाटी. नमः स्वाहा । इदमनन्ताय० । इस ऊपर में लिखे नमोस्ससर्पभ्यो इस मंत्र से अनन्त के लिये आहुति प्रदान करे । ॐ ब्रह्मयज्ञानं प्रथम पुरुस्ताद्विसीमतः सुरुचो ब्बेनड भावः। सवुध्न्याऽउपमा अस्यविष्ठा शतश्च योनिमसतश्चब्धिव: स्वाहा इदंब्रह्मणे० ॥ इस ऊपर में लिख मंत्र ये ब्रमा के लिये माहुति प्रदान करे। अथ प्रवानदेवस्य होमः । ॐ नमोभगवते वासुदेवाय ॥ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वा- धारं गगनसदृशं मेघवर्ण शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यान गध्यं वन्दे विष्णु भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ॥४७॥ इ। अपरमें लिसे मंत्रमे अथवा बारह अक्षरके मंत्र भगवान वासुदेवको आहुति देवे ।।

:
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं रत्नाकल्पोज्वलोगं परशुमृ.
गवरामीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समन्तात् स्तुत मरगणे: व्याघ्रकृत्तिं वसानम्
विश्वाद्य विश्ववन्ध निखिलभयहरं पञ्चवक्तं त्रिनेत्रम् ॥ ॐ नमः शिवाय ॥
"इम कारमें लिखे मत्रसे अथवा पंचाक्षर मंत्रसे शिव भगवान्के लिये आहुति देवे ।
ॐ जयन्ती मंगलाकाली भद्रकाली कपालिनी। दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा
स्वधा नमोऽस्तुते॥
इस ऊपरमें लिखे मंबसे दुर्गादेवीको आहुति प्रदान करे ।
अमुक प्रधानदेवतायै स्वाहा ।
अथवा अमुक प्रधान देवता अर्थात् नो-प्रधान देवता हों उनके नामसे' अथवा में बसे
आहुति का देवे।
८
.
..
-:..

ना.ह. ॥४८॥ है Gau अथानन्तरं व्याहृतिहोमः। मोटी इसके उपरान्त निम्नलिखित यासिरवन करके मंडलस्य देवताओंको आहुति देखें। ॐ भूः स्वाहा इदमग्नये । ॐ भुवः स्वादा इदंवायवे० । ॐ स्वः स्वाहा इदसूर्याय० । इति व्याहृतिहोमः । अथ सर्वतोभद्रमंडलदेवानां होमः । गणपतयेस्वाही ० दुर्गायस्वा ब्रह्मणेस्वा सामायस्वा० ईशानायस्वा० इन्द्रा- यस्वा० अग्नयेस्वा० यमायस्वा० निर्ऋतयेस्वा. वरुणायस्वा. वायवेस्वा० अध्व. रायस्वाना सेोमायस्वा० ईशानायस्वा० भदभ्योरवा० अनलायस्वा० नलायस्वा० प्रत्यूषायस्वा० प्रभासायरवा० अजायस्वा० एकपदेरवा० । अहिवुन्यायस्वा० (1203 विरूपाक्षायस्वा० रैवतायस्वा० रहाय बहुरूपायस्वा त्र्यम्बकायस्वा० सुरेश्वराय० सवित्रेस्वा० जयन्तायस्वी पिनाकिनेरवा रुद्रायस्वा० धात्रेस्वा० मित्रायस्वाल यमायरंवा० रुद्रायस्वी वरुणायस्वा० सूर्यायस्वा भगायस्वा० विवस्वतेस्वा पूष्णेस्वा० सवित्रेवा त्वष्ट्रेवा०विष्णवेस्वा० अश्विभ्यांस्वावक्रतवेस्वा. दक्षायस्वा० वसवेस्वा०-सत्ययस्वा कोलायंस्वा कामायस्वा मध्वरायस्वा० रोचनायस्वा० पुरूरवसेवा आवायस्वा सोमपायस्वा अग्निष्वात्तायस्वा० वर्हिषदेवासुकोलायरवा एकश्रृङ्गायस्वा शूद्रायस्वा० सोमायस्वा कश्यपायस्वी मंत्रयेस्वा० भरद्वाजायस्वां : विश्वामित्रायस्वा गौतमायस्वा जमदग्नयेस्वार्थ वैशिष्ठाय अनन्तायस्वा वासुकयेस्वा० शेषायस्वाल ततकायस्वा० पायस्वा० महापद्मायरवा शंखपालीयस्वा कबलायस्वा०पिशाचेभ्यस्वाः गुह्यकेभ्यःस्वार सिद्धेभ्यास्वा भूतेभ्यःस्वा० सभ्यस्वाल विश्वावसवेवा गन्धर्वायस्वाल हाय- ।

. स्वाह ह्वस्वा० घृताच्यस्वा० मेनकायैस्वा० उर्वश्यैस्वा० सुकेश्यैस्वा० मंजुघोषायै भो.टी. वा.ह. स्वा० रुद्रेभ्यःस्वा० स्कन्दायस्वो नन्दीश्वरायस्वा शूलायस्वो० महादेवायस्वा० ॥४रुद्रीयस्वा० श्रियस्वा० मरुद्गणायस्वा० पितृभ्यःस्वा० रोगायस्वा० - मृत्यवेस्वा० जगत्प्राणायस्वा : समीरणायस्वा० .मातरिश्वनेस्वा० गोदायस्वा. ताप्यस्वा० मेदिन्यैस्वा० गंगायैस्वा० सरस्वत्यैस्वा० कौशिक्यस्वा० वेत्रवत्यै स्वागोदायैस्वा० रेवायस्वा० पयोदायैस्वा० कृष्णायैस्वा० भीमरथैस्वा० तुंगभद्रायैस्वा० तुद्रनदी भ्यास्वा० लवणसमुंद्रायस्वार इनुसमुद्रयस्वा० सुरासमुद्रायस्वा० सर्पिःसमुद्रायस्वा० दधिसमुद्रायस्वा वीरसमुद्रायस्वा० जीवनसमुद्रायस्वा० आदित्योयस्वा० सोमाय: स्वो भौमायस्वा० बुधायस्वाः "बृहस्पतयेस्वा०. शुक्रायस्वाः शनैश्चरायस्वा० ॥ राहवेस्वा० केतवेस्वा ब्राह्मयस्वा० माहेश्वर्येस्वा० कौमार्येस्वा० बैष्णव्यैस्वा० -- T वारायैस्वा० इन्द्राण्यैस्वा०-चामुण्डायैस्वा० वजायस्वाशक्तयेस्वा० दण्डायस्वा० खड्गायस्वा० पाशायस्वा० अंकुशायस्वा० गदायैस्वा० त्रिशूलायस्वा० पद्मायस्वार चक्रायस्वा महाविष्णवेस्वाहा । अथदशदिकपालानांबलिदानम् । पूर्वे इन्द्रायसोगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकार्य एतंसदोपंदधिमा- भक्तबलिंसमर्पयामि ॥ भोइन्द्रदिशरत बलिंभक्ष अस्यसकुटुम्बस्य यजमानस्य आयुकर्ता क्षेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥ १ ॥ ऊपरमें लिखे दिशात्रों के क्रमसे दोपके सहित दहिौर उर्दसे अथवा भातकी बलिइन्द्रके लियेदेवे अग्नेय्याम्॥भोप्रग्ने दिशंरक्ष अस्य बलिंभक्ष यजमानस्य सकुटुम्बस्य आयु: -

भा.टी.
वा.ह.
]]koli
कर्ता नेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥ २॥
इसऊपरमें लिखे मंत्रसे अग्निदेवता के लिये बलिदेवे।
नेऋत्याम् ॥ नैऋतये सांगाय सपरिवाराय सशक्तिकाय एतं सदीपं दधिमा-
पभक्त वलिंसमर्पयामि ॥ भौनेऋतेदिशंरक्ष चलिभ अस्य यजमानस्य सकुटुम्ब-
स्य मायुः कर्ता क्षेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥ ४ ॥
इसऊयरमें लिग्न मंत्रसे निऋतिदेवता लिये बलिदेवे ।
पश्चिमे ॥ बरुणाय सांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं सदीपं
दधिमाषभक्त बलिं समर्पयामि। भोवरूणदिशं रक्षवलिंभक्ष अस्य यजमानस्य सकुटु
म्बस्य आयुःकर्ता क्षेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥५॥
इसऊपरमें लिखे मंत्र से पश्चिदिशामें के लिये लिदेवे।.
॥५०॥

'वायव्याम्। वायवे सांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं सदीपं दधिमाषभक्तबलि समर्पयामि ॥ भोवायो दिशरत बलिंमत अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्य अयुःकर्ता क्षेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ।। इम ऊपरमें लिखे मंत्रसे दिपसहित वायुदेवंताके लिये बलिदेवे। , . उत्तरस्याम् ॥ कुबेराय सांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं संदीपं दधिमाषभक्तबलिं समर्पयामि । भोकुबेरदिशं रत बलिभत अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्य आयुःकर्ता नेमकर्ता शन्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव । इसऊपरमें लिखे मंत्रसे उत्तरदिशामें कुबेर के लिये बलि देवे और मार्थना करे। ऐशन्याम् ॥ ईशानाय सांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं सदीपं दधिमाषभक्तबलिं समर्पयामि ॥ भोईशान दिशं रक्ष बलिंभव अस्य यजमानस्य -- MARA वा.ह. सकुटुम्बस्य आयुःकर्ता नेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥ भाटी, इसऊपर में लिखे मंचसे ईशान देवताके लिये बलिदेवे और प्रार्थना करे । ईशानपूर्वयोर्मध्ये ॥ ब्रह्मणेसांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं सदीपं दधिमाषभक्तवलिं समर्पयामि ॥ भब्रह्मन् दिशरत वलिंभन अस्य यजमा. नस्य सकुटुम्बस्य आयुःकर्ता क्षेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदाभव । ईशान और पूर्व के मध्यमें ऊपर लिखे मंत्रठे ब्रह्मा के लिये पलि देवे और प्रार्थना करें। निऋतिपश्चियोमध्ये -अनन्ताय सांगाय सपरिवाराय सायुधाय सशक्तिकाय एतं सदोपं दधिमाषभक्तवलिं समर्पयामि ॥ भो अनन्त दिशंरक्ष बलिभत अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्य आयुःकर्ता खेमकर्ता शान्तिकर्ता तुष्टिकर्ता पुष्टिकर्ता वरदोभव ॥ १०॥ ॥५१॥ नितिपरिचम के बीच में अपर लिखे मंत्र से अमन्त दोपके सहित अनन्तके लिये पति देने और भी अनन्त यहाँ से लेकर वरदोभव पहाँ तक पढकर प्राथना सब जगह करे । अथ नवग्रहबलिः। ग्रहेभ्यः सपरिवारेभ्यः सायुधेभ्यः तशाक्तिकेभ्यः एतेभ्यः सदीपं दधिमाषभ- क्तवलिभ्यः समर्पयामि । भाग्रहाः दिशोरक्षध्वम् बलिंभक्षध्वम अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्यः आयुकार क्षेमकर्तारः शान्तिकर्तारः तुष्टिकर्तारः पुष्टिकर्तारा वरदोभ- वत ॥ इतिग्रहादिबलिः ।। इस ऊपरमें लिखे मंत्रों से दीप सहित नवग्रहों के लिये बलि देवे। दुर्गायै सांगायै सपरिवाराये सायुधायै सशक्तिकार्य एतंसदीपंदधिमाषभक्त- बलिंसमर्पयामि ॥ भोदुर्गे दिशरंक्षवलिंमत अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्य आयुः कर्ती क्षेमकी तुष्टिकर्ती पुष्टिकर्ती वरदाभव इतिदुर्गायै बलिदंद्यात् ॥ इस ऊपर में लिखे मंत्र से दीप सहित बलि दुर्गाके लिये देवे .

पा.ह. । ॥ अथक्षेत्रपालबलिः॥ दधिमाष सिन्दुर कज्जल दीपद्रव्यः सहितं. भक्तंपानिधायक्षेत्रपालायशा टी, रशी किनी डाकिनी भूतप्रेत पिचाश सहिताय इमंबलिं समर्पयामि ॥ मोक्षेत्रपालदिशर ललिभक्ष अस्य यजमानस्य सकुटुम्बस्य सपरिवारस्य आयुःकतो क्षेमकर्ता शान्ति की तुष्टिकता पुष्टिकर्ता वरदाभव ॥ १ ॥ दधिउर्द सिंदूर कज्जल दीप द्रव्यके सहित भातको पात्र में रखकर क्षेत्रपालके लिये भूतमेत पिशाच शाकिनी डाकिनी सहित वणि देवे। ततःॐ भूतायत्वा नारातये स्वरभिविष्ये खंड हन्तान्दुय्यो: पृथिव्या. मु. न्तरिक्षमन्वेमि पृथिव्यास्त्वनाभौसा दयाम्यदित्याऽउपस्थेऽअग्नेहव्य रक्ष॥अनेन- क्षेत्रपति लिनतोरप्रति तण्डुलान् प्रक्षिपेत् ॥ । ||२|| इस ऊपरमें लिखे मंत्रसे तण्डुत प्रक्षेपकरे । . -- । .

" 2 तदेकं स्विष्टकृद्धोमः ॐ अग्नयेस्विष्टकृतेस्वाहा । इदमग्नयेस्विष्ठकृते। इस ऊपर में लिखे मंत्रसे स्विष्ट कृतहोम करे । 'ब्रह्मणेपूर्णपात्रदानम् । ॐ अद्येत्यादि कृतस्यास्य साँगतासिध्यर्थमिदंपूर्णपात्रं प्रजापति देवतं ब्रह्म णेदातुमहमुत्सृजे । इस ऊपर, लिखे वाक्यं को पढ़ कर ब्रह्माके लिये कुछ दक्षिणा देवे। सुमिंत्रियानऽपिऽमोषधयः इतिपवित्रि कंगृहीत्वाप्रणीताजलेन शिरः संमृज्य ॥ इस ऊपर में लिखे मंत्र से.मणीता, के जल से यजमान को मार्जन,करे। दुर्मित्रियास्तमैसन्तुय्योस्मानहोष्टियञ्चव्वयंद्विष्मः इति 7 . . ॐ इ R-

भा.टी.
पुत्रपशु सखि
चा.है. ऐशान्यां प्रणीतान्युनी कुर्यात् ।।
इस ऊपर में लिखे अर्द्ध मंत्र प्रणी ताके जलको ईशान कोण में गिरा और प्रणीता को
॥५३॥ वहीं उसठा करके रखदेवे ।
ततोगोदानम् ॥ अथपूर्णाहुतिसंकल्पः ॥
अद्य त्यादि अमुकमासे अमुकपक्षे अमुपतिथौ अमुकवासरे मममनोऽमिल-
षितधर्मार्थ कामादि यर्थप्यितायुरारोग्यश्र्य
सुहद्र संबन्धि बन्ध्वादि
प्राप्तये ब्राह्मणद्वारा मत्कारिते अमुकयज्ञकर्मणि गणपतिगौर्यादि नवग्रहाद्यधिदेव
प्रत्यधिदेव पञ्चलोकपाल दशदिकपालाद्यावाहितेष्टदेवताप्रीतयेचस्वैमन्त्रर्यव
तिल तण्डुलाज्याहुतिभिः परिपूर्णतासिद्धये पूर्णाहुति होममहंकरिष्ये।
इस ऊपर में लिखे वाक्य को पहकर यजमान पूर्णा हुसि संकल्प करे।
यजमानः सपत्नीकः आचार्यस्य दक्षिणस्कन्ध
स्पृशन् ताम्बूलपूगफलान्वित
॥५३॥

घृतंबाघृनपूर्णनारिकेलंवा स्तुवेकृत्वा पूर्णाहुतिंदद्यात् ॥
सपत्नीक यजमान तांबून पगीकल युक्त नारिकेलको और घी को स्वामें रखकर पर्णा
हुति देवे।
तद्यथा ॐ पूर्णादवि परापतसुपूर्णा पुनरापत । वस्नेवविक्रोणावहाइषमूर्ज
शतक्रतोस्वाहा इतिपूर्णाहुतिः
अथवहिहोमः॥
इस अपर में लिखे मंत्र को पढ़कर पूर्णाहुति देवे ।
ॐ देवागातु ब्बिदोगातुवित्वागातुमित। मनरपत इमं देव यज्ञ स्वाहाव्याते.
धाः स्वाहा इति वर्हि होमः ।।
इस अपर में लिखे मंत्रसे कुशाकाहन करे।

अथभस्मवन्दनं व्यायुषकरणम् ॥
भा.दी:
||५||
ॐव्यायुषं जमदग्नः इति ललाटे । कश्ययपस्य व्यायुषम् इतिग्रोवायाम् ।
यह वेषु यायुषमिति दक्षिणबाहुमूले । तन्नोऽअस्तुभ्यायुपमिति हृदि ।
स्नु वामे लगेभस्मको अनामिका और अंगुष्ठमे लेकर ऊपर में लिखे अनुसार ललाट आदिप्रदेश
में आयुष्य करें।
ततःनीराजनम् ।
साज्यं त्रिवर्ति संयुक्तं वन्हिना योजितंमया। दीपंगृहाण देवेश त्रैलोक्यतिमि
रापहम् ॥
इस ऊपर में लिखे मंत्रका पढकर नोराजन करे। :
||५||
ब

ततःपुष्पाञ्जलिं गृहीत्वा । ओयज्ञनयज्ञमयजन्तदेवास्तानि धर्माणि प्रथमा न्यासन् । तेहनाकम्महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्तिदेवाः ॥ १ ॥ राजा धिराजाय प्रसह्य साक्षिणे नमो बयं बैश्रवण य कुर्महे । समे कामान् कामकामायमा कामेश्वरी वैश्रवणो ददातु ॥ कुबेराय वैश्रवणाय महाराजायनमः ॥ ॐस्वस्ति साम्राज्यं भौज्यं स्वाराज्यं वैराज्यं पारमेष्ठयं राज्य महाराज्यमाधिपत्यं मयंसमन्तपर्यायी स्यात् सार्बभौमः सर्वायुष आन्तादापरार्धात् ॥ पृथिव्यैसमुद्रपर्यन्तया एकगडिति तदप्येषश्लोकोभि गीतोमरूतः परिवेष्टा रोमरूत्तस्यावसन रहे। अविक्षितस्य कामये विश्वेदेवा सभासदऽइति ॥ॐविश्वतश्चतुरुतब्विश्वतो मुखेविश्वतोबाहूरूतब्विश्व तस्पात् । संबाहुभ्यान्धमति संपतत्रैर्यावा भूमीजनयन्देव एकः ॥ श्रीभवानी शंकर' महाविष्णवादि पञ्चायतन देवताभ्यो नमः मन्त्र पुष्पाञ्जलिं समर्पयामि ॥ यजमान हायमे जल अक्षत पुष्पको लेकर 'यज्ञेनयजम्' यहोसे लेकर पुष्पान्जलि समर्पयामि,

भा.टी.
.
वाह.
-
५५॥
rinक पडके मरस्थ देवताओं के लिये पुष्पान्जलि देवे।
॥अथ प्रदक्षिणा
यानि कानित पापानि जन्मान्तर कृतानिच। तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिण
पदेपदे॥
इस ऊपर में लिखे मंत्र को पढकर प्रदाक्षणा करे ।
॥ अथ प्रार्थना ॥
-पराध सहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशंमया दामोयमितिमामत्वातमस्व
परमेश्वर ॥ आवाइन न जानामि न जानामि विसर्जनम् । पुजांचैव न जानामि
क्षम्यतां परमेश्वर । अन्यथा शरणन्नास्ति स्वमेव शरणमम् । तस्मात् कारूए ।
भावेन रक्षत्वं परमेश्वर ॥
बनमान हायमें पुष्पलेकर अपरमें लिखे मंत्री को पढकर प्रार्थना करे।
" ॥५५॥

यहनं तेन यज्ञपुरुषः प्रजापतिः प्रीयताम् ॥ भावार्थमा भत्विक आदि ब्राह्मणो को दक्षिणा देकर ऊपरमें लिग्वे मंत्री, पढमर लिये समर्पक करे। ततोऽभिषेकं कुर्यात्-पत्नीवामतः रुद्रकलशात पल्लवोदकैः सकल पुत्रममि पिञ्चेत् ॐ देवस्यत्वासवितु पूसवेश्विन। हुभ्याम्पूष्णोहस्ताभ्याम् । सरस्व- त्याचो यन्तुर्यन्त्रेणाग्नेः साम्राज्ये नाभिषिञ्चामि ॥ॐ देवस्यत्वासवितुः पूसवेश्विनो बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्याम् । अश्विनभिज्येन तेनसे ब्रह्मवर्चसाया भिषिञ्चामि ॥ सरस्वत्यै भैषज्येन वीर्यायान्नाधायाभिषिञ्चामीन्द्रस्येन्द्रियेण बलाय श्रियैयशसेऽभिषिञ्चामि ॥ ॐपालाशो भवति तेन ब्राह्मणाऽभिषिञ्चति ब्रम्हवेपलाशो ब्रम्हणैव नमेतदभिषिञ्चति । यद्देवकल्पाञ्जुहोति प्राणानै कल्पोऽअमानुपौ ॥ प्रालाऽअमृते नैंनमे तदाऽभिषिञ्चति । सषा · वाएष दाना २रसेायत्साम भा,टी. सवैषामेनमेतहदान रसेनाभिषिञ्चति ॥ ॐ आपोहिष्ठामयोभुवः । तानs वा.ह. ऊर्जेदधातन । महेरणायचक्षसे । योव:शिवतमोरस तस्यभाजयतेहन । ऊशती ॥५६॥ रिवमातरः । तस्माअरङ्गमामवस्यस्यक्षयायजिन्वय । आपो जनयथाचनः ॥ यजमान कलत्र पुत्रसमन्वितको रुद्रकलशसे पंचपल् गवसे वारण ऊपर में लिखे मंत्रका पाठ करते हुए मार्जन करें हनमंत्रो में 'यस्यक्षयायजिन्वय' इस मंत्री मार्जनजलभूमि पर त्यागकरे यह अभिषेक वेदाधिकारियों के लिये हैं अनधिकार में निम्नलिखित मंबसे अभिषेक करे । गणाधिपोभानु शशीधरासुतो बुधो गुरुर्भार्गव सूर्य्यनन्दनः । गहुश्च केतुश्च परं नवग्रहाः कुर्वन्तुवः पूर्ण मनोरथ मदा ॥ १ ॥ उपेन्द्र इन्द्रों वरुणो हुताशना त्रिविक्रमो देवाणाश्चतुभुर्जः ॥ गन्धर्व यक्षोंरंगसिद्धचारणाः कुर्वन्तु वः पूर्ण मनोरथ सदा॥२॥ नलोदधीचि सगर पुरुरवाः शाकुन्तलेयो भरतोधनजयः॥ रामंत्रयं वैण्य बलो युधिष्ठिरः कुर्वन्तुवः पुर्णमनास्थ सदा ॥ ३ ॥ गनुमरीचिभृगु ॥२६॥ दतनारदाः पराशरो व्यास बसिष्ठभार्गवाः ॥ वाल्मिकि कुम्भाद्भवगर्ग गौतमाः कुर्वन्तुवःपूर्णमनोर सदा॥४॥ रम्भा शची नत्यवतीच देवकी गौरीच लक्ष्मी श्चदितिश्च रुक्मिणी ।कूमोर्गजेन्द्रस्सचराचराधः कुर्वन्तुषः पूर्णमनोरेथ सदा ॥५॥ गंगाच क्षिा यमुना सरस्वती गोदावरी वेत्रवतीच नर्मदा । साचन्द्र भागा वरुणा त्वसी नदी कुर्वन्तुवः पूर्ण मनोरथं सदा ॥ ६ ॥ तुङ्गप्रभासो गुरु चक्र पुष्करंगया विमुक्ता बंदरी बटेश्वरः । केदार पम्पासरसीच नैमिषं कुर्वान्तुवः पूर्ण मनोरथं सदा॥७॥ शंखश्च दुर्वा सितपत्रं चामरं मणिप्रदीपो वररत्नकाञ्चनम् ॥ सम्पूर्ण कुम्भः सहुतो हुताशनः कुन्तु वः पूर्ण मनोरथं सदा॥८॥प्रयाणा काले यदिवासुमङ्गले पूभातकालेच नृपाभिषेचने । धर्मार्थ कामाय जयाय माषित व्यासेन कुर्यात्तु मनोरथं सदा ॥ ॥ साधारण जाति के यजमान के यहां इस ऊपर में लिखे मन्त्रों से अभिषेक करे अथतिलक दान मन्त्रः॥ ॐ स्वस्तिः न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषाविश्व व्वेदाः । स्वस्तिनस्ता T . :

बा-ह. पर्योऽ परिष्टनेमिः स्वस्तिनो बृहस्पतिर्दधातु ॥ १ । मन्त्रार्थाः सफलाः सन्तुपूर्णाः भा.टी. सन्तु मनोरथाः ॥ शत्रूणां बुद्धि नाशस्तु मित्राणामुदयस्तव ॥ GI इस अपरमें लिखे मंत्र को पढकर यजमान को तिलक करे। अथ प्रार्थना ॥ यान्तुदेव गणाः सर्वे पूंजामादाय मामकीम् ॥ इष्ट काम प्रसिध्यर्थ पुन रागमनायच ॥ रूपं देहि जयन्देहि यशोदेहि द्विषोजहि। पुत्रान्देहि धनं देहि सर्वान् कामांश्च देहिम। चतुर्भिश्च चतर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभि रेवच॥ हूयतेच पुन ाभ्यां समे विष्णुप्रसीदतु॥ यस्यस्मृत्याचनामोत्तयाततःपूजा क्रियादिषुन्यून संपूर्णतो यान्ति सद्यो वन्देत मच्युतम।। यजमान हाय मे अक्षत पुष्प लेकर सकल स्थान पर छोड़े अपर में लिखे मत्रको पढकर विसर्जनकरे इति वासिष्ठ हवन समाप्तः । पं० रामेश्वरदत्तमेशर्मापाण्डेयकृत भाषाटोकापतातेनैवसंशोधिता च ॥ इति शम् ॥ ५७॥ बानू काशीपसाद भार्गव द्वारा, मार्गवभूषण प्रेस, त्रिलोचन काशी में मुद्रित । +-

No text on this page.

+
HT
FELLE 31
माल
B
ละเล
asertanamanan
इति वाशिष्ठी हवन पद्धतिः
PETITमसन
RRRRRRIAGeemaaaaaa
FESS
SEEEEEEEEEE
253

No text on this page.

Ath Vashashthi Havan Paddhati

Author
Sharma, Rameshvar Dutt
Title
Ath Vashashthi Havan Paddhati
File name
Ath Vashashthi Havan Paddhati
Text
OCR done
Published
2010/05
Publisher
Xxxx
Language
Sanskrit
Pages
116
Library
Sanmati Library, Jaipur
DLI number
325736
Barcode
99999990003633.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library of India
VMLT id
U5Lerc9Otug
Download PDF

Ath Vashashthi Havan Paddhati