·श्री पालकीर्तिदानप्रसन्नाः ८७ IV ( राजशेखरकृतचतुर्विशतिप्रवन्धात) अत्रान्तरे वीरधवलाहितसैन्यचंपितेन महाराष्ट्रप्रभुणा सपादकोदिहेम- ममितो दण्डः महितः । श्रीवस्तुपालेन तद्धेम चतुर्दिग्यात्रिकेभ्यो याचकेभ्यो अदायि वियेकात् । तदृष्टा हरिदो वर्णयति- आः साम्यं न सहेऽहमस्य किमपि फोडीकृतैकश्रिया याधोत्तानकरण खर्वितनिजाकारोष्मणा शाह्मिणा । येनैताः पुरुपोत्तमाधिकगुणोद्गारेण युद्धार्णवा- दाकृप्यैव तथा श्रियः शकलशः कृत्वार्थिनामर्पिताः ।। " अंथ मन्त्रिगृहं गतोऽसौ । गुर्वीसभा, मन्त्र्यभ्युत्थानं चक्रे ऊचे च- मुधा मधु मुधा सीधु मुधा सोऽपि सुधारसः । आस्वादितं मनोहारि यदि हारिहरं वचः ॥ पण्डितस्तृचे-"देव लघुभोजराज विचारचतुर सरस्वतीकण्ठाभरण अवधार- य, वयं पण्डिताः, अस्माकं माता सरस्वती, सा च त्रिभुवनचारिणी । एकदा भारत्या सह महेन्द्रस्य सभामगमाम । स च सुधर्मा नाम इन्द्रः श्रीमान् , ३ कोट्यः सुराङ्गनाः, ८४ सहस्राणि सामानिकाः । तथा- द्वादशाको वसवोऽष्टौ विश्वेदेवास्त्रयोदश। पत्रिंशत्तुपिताश्चैव पष्टिराभास्वरा अपि ॥ पत्रिंशदधिके महाराजिकाश्च शते उभे। रुद्रा एकादशैकोनपञ्चाशदसवोऽपि च ।। चतुर्दश तु वैकुण्ठाः सुशर्माणः पुनर्दश। साध्याश्च द्वादशेत्याद्याः प्रसिद्धा गणदेवताः॥ वयं विस्मिताः स्थिताः, अहो तपःफलभोगः । अत्रान्तरे आगतः तत्र कश्चन धुम्बावक्त्रः- " देव स्वर्नाथ कष्टं नतु के इह भवानन्दनोद्यानपाल: खेदस्तत्कोऽद्य केनाप्यहह हृत इतः काननात्कल्पवृक्षः। हुँ मा वादीस्तदेतत्किमपि करुणया मानवानां मयैव प्रोत्यादिष्टोऽयमुास्तिलकयति तलं वस्तुपालच्छलेन ॥ " १ हरिहरप्रबन्धात् । २ हरिहरप्रवन्धात् । .

·No text on this page.

·जीपस्तुपातकोनिकानयाधाः ८९ तेभाः पविभ्यः सहवलक्षाणि ददिरे । एवं गायनभदादिभ्योऽपि । याव- जातं प्रातरिव तदा मल्लयादिभिः स्वसेवकाः चैत्यदारव्येऽपि नियुक्ताः । एक सारं अन्यदिशि, एकं च मठदिशि । उक्तं च तेभ्यः मन्त्री चैत्यानिस्सरन् ज्ञापनीयः । दक्षिणेन चस्तुपालो मठवारा निर्गच्छति, तावता सेवकज्ञा- पिताः सरयः सम्मुन्नाः स्थिताः, मन्त्रिणा रीढया भ्रमणाम इव कृतः । आचार्यरभिदितं, "दरे कर्णरसायनं निकटतस्तृष्णाऽपि नो शाम्यति। विजीयतां, तीर्थानि पूज्यन्तान् ॥ मन्त्री कौतुकाराचैव तस्थौ, किपर्यवसानेयं प्रस्तावनेति ध्यानादूचे च, न विभः परमार्थ किमेतद्धिधडे । आचार्यैरुक्तं, पुरो गम्यतां, भवतां कार्याणि भूयांसि । मन्त्री सविशेपं पृच्छति । सरयो वदन्ति, सचिवेन्द्र ! श्रूयतां, मरुग्रामे कचिद्रामाराः स्थूलबहुला लोमशाः पशवो वसन्ति, पर्षदि निपीदन्ति, कपोलवल्लरी वादयन्ति, तत्रैकदा वेलाकूलीयचरः पान्थ आग- मत् । नवीन इति कृत्वा ग्राम्यैराहतः, एटा, त्वं का, फत्यः । तेनोक्तमहं समु- तटेऽवात्सम् । पान्यः पुरीयामिकैः पृष्टः, समुद्र केन खानितः । तेनोचे स्वयम्भूः सः । पुनस्तैः पृष्टं, कियान्सः। पान्थेनोक्तमलब्धपारः। किं तनास्ते इति पृष्टे पुनस्तेनाचख्ये, "ग्रावाणो प्रणयो हरिजलचरो लक्ष्मीः पयोमानुषी मुक्तौघाः सिमताः प्रवाललतिकाः शेवालमम्भः सुधा। तीरे फल्पमहीरुहः किमपरं नाम्नापि रत्नाकरः इति पादत्रयं पठित्वा व्याख्याय पुरो गतः पान्धः । तेषु ग्राम्येष्वेकः सकौतुकः पृच्छम्पृच्छं समुद्रतटमगात् । दृष्टः कल्लोलमालाचुम्बितगगनायः समुद्रः। तुष्टः सः अचिन्तयच ऋद्धयः सर्वा लप्स्यन्ते , प्रथमं तृपितः सलिलं पिवामि । पीतं तदग्धः कोष्ठः । ततः पठति, "चरि वियरो जहि जणु पियइ घुटुग्धुड चुलएहिं । सायरि अत्वि वतु य जल छि खार कि तेण ॥" तैरेव पादैनष्टः स्वास्पदं गतः । तथा वयमपि स्मः । मन्त्रिणोक्तं, कथं तथा यूयं, यथा स साम्यः। सूरयस्तारमूचुः । महामात्य ! वयमिह श्रीपार्च- नाथसेवकाः विद्यविद्याविदः सर्वद्धयः शृणुमः, यथा धवलकके श्रीवस्तुपालो सारासारविचारविदास्ते । तदुत्कण्ठितास्तत्रागन्तुमीवरत्वाच न गच्छामः , मन्त्री सरस्वतीकण्ठाभरणो भारतीप्रतिपनपुत्रो विदज्जनमधुकरसहकारः ·९० श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः कापि । कदाचिन तीर्थमित्येतात्र मन्त्री तस्य पुरो वक्ष्यामः स्वैरं सूक्तानि, इति ध्यायतामस्माकं मन्त्रिमिश्रा अप्यागताः। यावत्पठ्यते किमपि तावदसं- भावनयावज्ञापरा यूयं स्थिताः, ततः किं पठ्यते गच्छत गच्छत उत्सुरं भवति । मन्त्री प्राह मम मंतुः क्षम्यतां, तिमेतत्पठितुमारेभे भवद्भिः। आचाया जगदुः, देव यदा युवां वान्धवौ श्रावकश्रेण्यग्रे राजराजेश्वरौ दिव्यभूवणौ श्रावकाच धनाड्या दृष्टाः गीताद्युच्छ्यश्च, तदैतनश्चित्ते बभूव । जगति स्त्रीजातिरेव धन्या, यद्भुवो जिनचत्र्यचक्रिनलकर्णयुधिष्ठिरविक्रमसातवाहनादयो जाताः, संप्रत्यपीदृशाः सन्ति, तस्मात् श्रीशांवश्रीशान्तिब्रह्मनाग-आमदत्तनागडवंश्य- श्रीआभूनन्दिनी श्रावकोत्तमा कुमारदेवी श्लाघ्या, ययैतौ कलियुगमहान्ध- कारमनजिनधर्मप्रकाशनप्रदीपौ ईदृशौ नन्दनौ जातो, इत्येवं चिन्तयताम- स्माकं पद्यपाद्वयं वदनादुद्गतं, जिननमस्तारादि विस्मृतं, पञ्चाध तु शृणुत। “यत्कुक्षिप्रभवा एते वस्तुपाल भवादृशाः । सविस्तरं व्याख्यानं कृतं । जिद्राय सचिवेन्द्रः, पदोलैंगित्वा तूरीन् क्षमयित्वा कोशान्ते ग्राम एक आगात् । तत्र लातभुक्तविलिप्तः स्वं भृत्यं सचिवमेकमाकार्यादिक्षत् इयं वाहिनी मे सहनदशकवदरकयुक्सरिभ्यो मटे देया । गतो मन्त्रिसेवकस्तत्र, भाषिताः सूरयः, मन्त्रिदत्तमिदमबधार्यताम्। आचार्यदृष्टम् । अश्वमारुह्य भद- शनोल्लालितकृपाणजलप्लावितखास्तत्र गताः यत्र श्रीवस्तुपालः, उदितश्च तै:, मन्त्रिन् किमहमुचितभापी, किं चारणः, किं वन्दी, किं तु सर्वसिद्धान्त- पारगः सन्यग्जैनः सरिः । मया मनःप्रमोदेन यद उपन्लोकनमुक्तं तन्मूल्यभूता: मिमां वो दत्ति कथं गृह्णामि, न मयेदं वित्तायाभिहितं किंत्विदमन्तानसं ध्यात्वा यथाद्यापि जयति जिनपतिमतम् । न गृह्णाम्येव । मन्त्र्यप्याह निस्पृहत्वान्न गृहीय, वयं तु दत्तत्वान्न प्रतिगृह्णीमः , तहिं कथमनेन हेम्ना भवितव्यमिति शिक्षा दत्त । ततः सरिभिर्जगदे जगदेकदानी मन्त्री । मन्त्रिन् स्वगृहाय सन्प्रति गम्यते भवद्भिः, तीर्थाय कस्मैचिदा । मन्व्याह इतो भृगुः पुरं श्रीमुबनतीय वन्दनाय गच्छन्तः सः । आचार्याः प्राहः, तहिं लन्या- ऽयं हेमव्ययोपायः । तत्र लेप्यमयी प्रतिनास्ति । तत्र स्नात्रमुग्वासिकान पुर्यते आवकाणाम् । तस्मादनेन राया रिरीहेममयीं स्नात्रप्रतिमा निर्मापयन । मन्विषो ध्वनितं तन्, नव गृतम् । गंकड़ा मन्त्रिन्यां श्रीमोमेश्वरादिकविभ्यो विपुला वृत्तिः कृता भूम्या दिदानः । नरः पदिनं मोमवरण। भवन्तो PAN ·*itati पानिया ९१ " सूत्रत्तिः कला एवं दुर्गसिंहेन धीमता। पिसने तु मला तेषां वस्तुपालेन मन्त्रिणा ॥" अध रात्री तन्मयतया नाभेयजाध्यानदानपूजाः। तदा कवयः पठन्ति- "ये पापप्रवणाः रवभावकपणाः स्वाभिमसादोल्पणा- तेऽपि व्यकणाय भयभपणा जिहे भवत्या स्तुताः। तस्मात्त्वं तद्घापघातविधये बडादरा साम्प्रतं धर्मस्थानविधानम्तिफलिं श्रीवस्तुपालं स्तुहि ॥" - अपरस्तुत "शरो रणेपु चरणप्रणतेपु सोमो पकोऽतिवाचरितेषु बुधोऽर्थबोधे । नीती गुरु: कपिजने फपिरमियासु भन्दोऽपिच ग्रहमयो न हि वस्तुपाल" अन्यस्तु-"प्रीभोजवदनाम्भोजवियोगविधुरं मनः । श्रीपस्तुपालवस्त्रेन्दौ विनोदयति भारती॥" इतरस्तु-"श्रीवासाम्बुजमाननं परिणतं पञ्चाङ्गुलीच्छनतो जग्मुर्दक्षिणपधशाखमयतां पश्चापि देवदुमाः । वाञ्छापूरणकारणं प्रणयिनां जिहव चिन्तामणि- आता यस्य किमस्य शस्यमपरं श्रीवस्तुपालस्य तत् ॥" सर्वत्र लक्षदानम्। पंपाट च आनन्दानिसरिताक्षः, "कल्पमस्तरसौ तरपस्तथान्ये चिन्तामणिर्मणिरसौ मणयस्तथान्ये । धिरजातिमेव ददृशे बत यन्त्र नेमिः श्रीरक्तेशदिवसो दिवसास्तधान्ये ॥ अमङ्गदैराग्यतरसरझे चित्ते त्वदीये यदुवंशरल। कथं कृशाशयोऽपि हि मान्तु हन्त यस्मादनोऽपि पदं न लेभे॥" औरात्रिकेअर्थिनां ससम्भ्रमं मन्त्रिमध्ये शम्पापतनं दृष्ट्वा सोमेश्वरकविः- "इच्छासिद्धिसमुन्नते सुरगणे कल्पद्रुमैः स्थीयते पाताले पवमानभोजनजने कष्टं प्रणप्टो बलिः। नीरागानगमन्सुनीन्सुरभयः चिन्तामणिः फाप्यगात् तस्मादर्थिकदर्धनां विपहतां श्रीवस्तुपाला क्षितौ ॥" लक्षाः सपादा अस्य दत्तौ मन्त्रिणः । दानभण्डपिकायां निपण्णो निरर्गलं देवं स्तुतः केनापि । १ रैवताद्रियानायाम्। .

·९२
श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रवन्धाः
"पीयूषादपि पेशलाः शशधरज्योत्स्नाकलापादपि
स्वच्छा नूतनचूतमञ्जरिभरादप्युल्लसत्सौरभाः ।
वाग्देवीमुखसामसूक्तविशदोद्गारादपि प्राक्षला:
केषां न प्रथयन्ति चेतसि मुदं श्रीवस्तुपालोक्तयः॥
वस्तुपाल तव पर्वशर्वरीगर्वितेन्दुकरजित्वरं यशः ।
क्षीरनीरनिधिवाससः क्षितेरुत्तरीयतुलनां विगाहते ॥"
एवं भावमापूर्य देवोत्तमं श्रीनेमिमापृच्छ्य सर्वास्तीर्थचिन्ताः कृताः,
निर्माल्यपदं दत्वा पर्वतादुद्तारीत्, न सतां हृदयानापि महत्वात् ।
कवयस्तु पठन्ति-
"श्रीमन्ति दृष्टा द्विजराजमेकं पद्मानि सोचमहो भजन्ते ।
समागतेऽपि दिजराजलक्षे सदा विकासी तव पाणिपद्मः ।।
उच्चाटने विद्विषतां रमाणामाकर्षणे स्वामितव्य वश्ये ।
एकोऽपि मन्त्रीश्वर वस्तुपाल सिहस्तव स्फूर्ति मियन्ति मन्त्रः ।।"
एवं स्तृयमान उत्तमत्वालजमानो वस्तुपालोऽधो विलोकयामास । ततो
महानगरवासिना नानाककविना भणितम् ।
"एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतांजल्पितं
लनानम्रशिराः स्थिरातलमिदं यदीक्षसे वेन्दिा तत् ।
वाग्देवीवदनारविन्दतिलक श्रीवस्तुपाल ! ध्रुवं
पातालालिमुदिधीपुरसन्मार्ग भवान्मार्गति ॥"
नदेव कृणानगरीयकविक्रमलादिन्येन भवन्तरमुक्तम् ।
'लक्ष्मी चलां त्यागफलां चकार गां गाऽर्थिभिता कीर्तिमसत नन्दिनीम ।
मामाच्छया क्रीडति विटणाग्रतः नदातगाऽमी पते गती महात् ॥"

·श्लोकानुक्रमणिका १८ ... भोगत्या अध्यः प्रत्यावलात् ... ... १८ २ के मृगदशा २६ २७ । अनारतं ५४| अनुदितापि ३२ / अनुदिते ३४ अनुनपाय अन्तनिकेत ५ / अन्तर्निर ४३ / अन्त उत्तरल. ६१ अन्त:शोभा०... २१ अन्यासु अपदोऽप्पसकर्णोऽपि गच्युताः त्विषा जिनीभिरिख ३४ २४ ५ २० अचिन्प० अपरः ... १५/ अपरो १९/ अपस्तं अप कथमपि. जथ तस्व अयननाम अप नलिनमुसी अथ नवरवि० पथ निपीय २२ ३ अय मधु १३ ... अप मलिम्लुच० अथ मुदित मृगाशी. अथ रथमभजत्० जय विष्णु० ... अथ शिथिलित० अब समेत० जय सुरमथनायः अदर्शि ५६ / अपि गतवति... अपि धनधन. ३७ | अपि चाटुगिरा १६/ अपि चाफरो. ५६ / अपि फिी. अपि पिपता ११ | अपि सगुणेः. ५५ अपुनरपक्षति १८/ अमपद ५७ ४२ / अभिवपति १९ मा सम्भेद.... ११/ Vijणानि ५२ जननिष १९ निरिणी २.भोज ५१ | अम्भोरटेने ५१/ जन्माहट अभिनिसन् .. जघर० अधरानुदप अधावन्० अधित कमपि.. अमित इतकमेष अधिपाद० ... 4.. + भयुका जनपरत.

·श्लोकानुक्रमणिका. ... .. ... ३० ३ ९ १ ४ अयि वीर० अरमताऽपर.. अरिषु अरुण अरुणानि० अर्थिना अलकृता अलमलमिति अवनतानि २३ ... १ ८ ... ... ... ... ... १२ ३८ १८ अवयव० अवियोगिनां अविरत० अशिथिल० ८ ५७ असन० असमकुसुम०... १७ असमशर० असमसमर० असिघात. ४७ / आलिलप्त० १६ आसदन्० ४९ | आस्ते पुरी ९ आस्य. ११ इतःपुरत इतरगुण० १/ इतस्ततोऽपि २२ | इति गदति १५ / इति गद्गदाकुलित० २२ | इति तापयति. १४ | इति निशा० २० | इति परम० २१ / इति मुदित. १३ इति लेखमेप ५६ | इति वर्मभृतः... १० / इति सुरेन्द्र० ५२ | इति हलभृतो... ४९ / इतोऽपि १७ / इत्थं नितान्त० ३ इत्यन्त: २४ | इत्यर्पित २४ | इत्याकर्ण्य इत्यात्म ३७/ इत्यादेशं १५ । इत्युक्त्वा २ इत्युद्दाम० ५६ इत्येना ३२ इदमयमथवा ३४] इह तट १४ | इह निवसति २|इ मुहुरव० २४ । इह यदहत ४ इह विवरपथ. घद हदि ३६ | दृश्वनी: ४१ २२ ... असुसहक० असी प्रजाः ... ३७ अस्तु क्षणं ... ४२ २ .. ... ... २५ अस्मद्विभुः अस्मिल्लताना अस्या अहमिहेव अहद्दिवं अहह अक्षिण पुम० अणि प्रियाया आकर्येव आजन्म दुःस्था दव आनन्दिनो ... १९ ... २० ... ५७ आन्तर० आपतर :: २६

·No text on this page.

·लोकानुक्रमणिका. ४ ... ... ५२ २९ २३ ३४ २० ... ५ चापं तदा ३२ चापल्य० ४२ | चित्तेशचाटु. ४६ / चित्तेशपाणि ४५ / चिरविरचित. ३ | चिरसमय० ४३ | चूडामणी. २९ चूर्णीकृतामुली. ८ ... केशगर्भित० कोऽपि कोपे को वा कौन्तेये कौमोदकी. कौलिन्यं क्रीडङ्कीडं क्रीडाकथासु० क्षणमति कुपिताः क्षणमुपचित.... क्षिप्तैः स्वयं खेदस्वेदो० खेलन् ... ... ... १० छायाभिरन्ध०... ... २२ ... ३ ... ४८ ... १७ १३ ... २५ ख्यातः ... ... ... ... २४ गगन २ २० | जघनमतिवनं २२ जधान ३४ | जनकेन २७ जनशा ३४ जनयञ्जने ४३ | जनव्यामोह. १६ । जाग्रत्० ११ जायापतीना २१ | जितमिव ५० जितवलय० १५ | जित्वा १६ | जेष्यन्ते ३२ / ज्योत्नी २४ ज्वलिताग्नि ८] तत्कोप० २५ | तत्कुधाप्युप० ३४ तत्तच्छरासन... ... :: १२ ... ... ... ... ... ३० ५२ ... गदिताः गलितसकल. गलितस्वपर० गिरिशिरः० गिरिशिरो० गुप्तगर्भकमपि. गुप्तो गुरुगगन० गृहासि गोत्रान्तरालाप० ग्रासागतमिव घण्टापर्थ चक्रे कृष्णा. चक्रे रसच्चापल. चञ्चच्चूला० ... चण्डप्रसाद चरणोद्धता चलिते चलिोपु ४१ ४३ | तत्रैव :: ... ३८ ... ७ २९ ... ... २ | तत्सम्भवधिक २६ तदमुं ५२ तद्वचः २६ / तन्वाने ५८ तपोवने ४९ | तस्मै ४८ तस्य पुष्प ४८ वन्य प्रिया ३१ । तस्यानुनः १० ... ... ... ... . ... ... ... चापष्टिमित्र ·mms - been written by Harihara. Arisiŋha sang the good deeds of bis patron in his Sukritasankirtana and got a Sâsana Nothing is kuown of other poets Śankaraswami may be probably the Sankarâchârya of Driárka of the tinie. The manuscript material—The present edition is based on the single of the poem hitherto known, from the Bhandar of the Sangha in Plofalia Vâdâ at Pattan It is a very beautifully written paper ms. dated Samvat 1477 and is uniformly correct A fes grammatical and nietrical irregularities will be found in the poem, but in the absence of another ms. Tre cannot say whether they are of the original writer or of scribes The author himself with all humility requests the learned world to correct the faults which may have occurred in the present poem either through want of proper knowledge or haste. 1 The mis consists of 25 leaves with 15 lines on a page. The scribe's colophon runs as follows - संवत् १४७७ वर्षे मार्गशीर्षवदि १४ चतुर्दश्यां बुधे लिखिता ॥ * ॥ श्रीः ॥ * ॥ The following is added, after this, in a different hand, showing that the ms. was purchased by the owner from the scribe for the religious merits of his niother: श्रीपार्श्वः श्रेयसे भूयाद्भवतां भवतान्तिभित् । यत्सेवा कल्पवल्लीव दत्ते चित्तेप्सितं फलम् ॥ १॥ अस्ति स्वस्तिपदं लक्ष्म्या स्वस्तिरस्कारकारकम् । वडली नाम नगरं नगरकत्वदालयम् ॥ २ ॥ तत्राभूनान्धिक श्रेष्ठी प्राग्वाटज्ञातिमण्डनम् । सूराहयः श्राद्धधर्मकर्मकर्मठमानसः ॥ ३ ॥ रूपिणीति प्रिया तस्य पुत्राः सोमादयोऽभवन् । गुणप्रपञ्चरुचिराः पञ्च पञ्चानना इव ॥ ४ ॥ नरनारायणानन्दकाव्यं तेन यशस्विना । म्बमातृश्रेयसे श्रेयो निजद्रव्येण लेखितम् ॥ ५ ॥ शुभं भवतु ।। श्रीः ।। सं० १४७९ वर्षे वडलीग्रामवासिगां०सोमाकेन स्वमातृश्रेयसे नरनारा- यणानन्दकाव्यपुस्तिका लेखिता ।। श्री. ॥ ग्रन्थानं १२५०. (1)उद्दालद्विश्वविद्यालयमयमनस. कोविदेन्द्रा वितन्द्रा मन्त्री बद्धाञ्जलिवों विनयननशिरा याचते वस्तुपालः । अन्यपनामबोधादपि मपदि मया कल्पितेऽस्मिन्प्ररन्थे भूयो भूयोऽपि यूर जनमत नानक्षेपनो दोपमोपम् ॥ नरनारायणानन्दXVI 41 ·शोकानुक्रमणिका. ५ तस्पो प्रभुः ३ | दूती० ... ... ... २७ | दूर० १० दूरात्० २८ ... ... ... ... ... २९ ... ४० ... ३१ ग्भिः २७ग्मार्ग० १७ हग्वारिक दृश्यः १२ / टा ३३ देवः ... ... ५२ ५० । दोलया ... तस्याम्भोधेः ताग्भासुर ताशेरपि तापादन्तः विमिर० तिमिवत् तिलकोऽपि तीरस्थिते तुरग० तुरगाग. तेजोवहिः तेन तोयज. तेन साई ते प्रत्येक त्वत्कीतिक त्वदादेश० स्वमपि स्वरित त्वा वंशपांसनं ... त्यो विमुं पत्या ४ दोलयाभुत. ५ दोप० ४६ धोत. ... ... २९ द्रुततम० ४१ द्रुततर. ... ... ... ४५ द्रुतमनस्तित. ८ दुतमभिप्रिय १४ द्वार ४३ वारि ७ हिरदेषु ४२ / दिपता ४३ देषि० २८मोनिती २० धाद्धिाः .. ... ... ... :: :: ... . दन्ती दरितकार दयितभधर दर्शन दान्महापरि०... दातापि ... ४१ धावार ... ... ... ... ... ... १ निवागवान २४ धीमत ४ धीमान १६ धीरोऽसि ... दापादता दारितारिक दासीप दिवस .. ... . दीसा M ·w लोकानुक्रमणिका. ... ध्रुवमभवत्० ध्रुवमवधि० ध्रुवमस्ति ध्रुवमालवाल. ध्वनिः ... ... ... नक्त दीः . . ... . ... २२/निःसीमा ८ नीराई. ३९ नूनं नानेन १२ / नूनं विनिर्यत्. ४३ | नैवोष्ठः २६ नोवेधशांति २४ नो माति २५ न्यकृतानुलय २ पतता ३ / पतति १७ / पतिता ५३ / पतितेऽपि १४ / पतितो १. पथिकाः ६१ / पदताडनेऽपि... पद्मनाम० १० पद्मश्री ... नक्तं भरेण नक्तं निरङ्कुशतया नक्तं शशाङ्कोपल नतोऽपराधी न निकरोपि ननृतेऽरि० नढते शरद्यबलया नमोनदी० नरनारायणानन्दो ... ... ... नरसन० ... ... ... नवकुसुम० नवपाटला. १२ / पझे ... . ५१ परघात. ... ३९ | परमे . ... ... ... - . ... . ... .. ... नवरक्त न विधुन्तुद नागेन्द्र० नारङ्ग नार्यः नासीर० निघ्नन्तं निजधान निजसुताः निज नितमा निविड. निभृतमथ नियत० निर्विर निशित १ परसूर० २४ परिकम्पतेऽद्य ३३ / परिचित ३५ परिणन्तुमुद्रग्र० ४६ परिणयपरिणाहि ४९ परिणयरयः १७ परितः पतन्तु... ४५ परितः परि० १४ परिताप० २० परिदलन ५७ / परिमुक्तः ९ परिरम्भ ४६ परिरम्भणे ५७ परिरामरप्रिया २५ / परिरम्भपरम्परा ... २ ... ... ... ... ... निक्षेप ·लोकानुक्रमणिका. २४ ... ४७ | प्रातर्जगत्य० :: प्राप्त २३ ३१ ३८ ५८ प्रासाद. प्रासितं ... प्रियजन ... १६ १२ ५१ :: ... . परिरम्भिणि परिशोषित पवेषु पवनः पवित्र पर पश्योण पुण्यस्य पुपोष पुस्फूर्ज पूरम्पूर पूर्व पूजना० पूर्वावनी पादपीठ पादप्रणामेऽपि... पादसम्पात. प्रकटित. :: :: ૨૨ :: .. ... ... . १० प्रियतमः ४६ | प्रियतया ५९ प्रियनिकेतन०... ४ मियनिर्विशेषमपि ५९ / प्रियालाभ. ५३ | प्रियवेश्म० ३३ प्रियाहदय० २४ / प्रियासक्ते २५ प्रेझित. ४] प्रेमोत्तर ३७ प्रौढप्रीती ४४ / प्रौढोपनत. ५५ बने ३ बलमिन्द्र० १८ बल्योबलिनो ४९ बरगदधःपत्य... १३ बरिरेव १० बहुमांस० २७ बालांशुमालि. ४२ . ... 5 प्रशात. प्रणयिना० प्रतिघात प्रतिदन्तिना प्रतिभित० . :: .. प्रत्या भगः २२ मत ४७ भवति 7 प्रथमघाम. प्रथममविदितानि प्रथमादित. प्रदेपोऽपि २७ भवत्प्रतापा० भवन ... भवल. भान्त ... प्रभाव प्रभाविलासा ५२ भास्पत्प्रभाव ९ भिदो ५ युग प्रमद ... ... प्रस्तुता० प्ररिता . ... ... शामा * ३ ·लोकानुक्रमणिका ८ भरक्यूमि० भ्रान्तैरन्तः ४६ मुनि २७ मुहुरपि ... ४३ ... ६ मूल. भूता ३/ मौली म्हानं ... २४ ... य.काम. ... निनी यः परे: ३ - ... १ यश यतीन्द्र० १४ | यवोन्मुग यकेश. २० पत्सहम ... . . १९ यथार्थ २ . * यधारदार यामधिल ... ... . 4 A ... N ne .. या गा: मो. ग. पा. पोगे... मा. नाना .. . . . -- vie - t है . 4 . " ·शोकानुक्रमणिका ९ २६ . यं मातृभक्ति याचिप्यते या दे पावदाहयति २४ ... ... ५४ या श्री: ४४ ... . ... २ . रसवशग. २५ रसविवश ३२ रागो ६ / राधा ३७ / रिपुनिकर० ४९ रुचितमभिमतेपु ५५ रे चौर २० रेणी ५ रोदित्यसो ३१ / रोधस्तटेभ्यः ३२ रोपागेपासना २२ / रोमराजिल १४ लघुता ४२ / उपम्या. २६ / लावण्य० ४८ लीलागति ४९ लीलामी दृष्टि ४२ / लीगसमुहातित ४२ टूनपुष्प ४२ सोल्कीलाल ५० तोला. ४८ होलायो कोलेज.. ... .. ... . . ८ ... युधि युध्यध्व युवतिपु ये उभे योपितः योक्नोप्म० रचित रतिजानिः ग्लपादासने०. रत्नश्रेणी स्यचित्कृति० ... रथमेक० रथस्सल्टन रथारोहेऽय स्थास्य. रथिनां रथिनामिव रथिपति रणर्यः रणमा रणमधिनि रणमीति भसचाल... रमसदारिता रमसमर० रमणी रविक्रोशतिः रविमरिव १ ... " ७ . का ४९ कार ५८ मा ... या 4 . २२पमान .. . . -- - . .. ससी 뙣 ·श्लोकानुक्रमणिका. १० ... २६ ... ३८ वक्षोजशैला० वक्षोजापतितः.. वक्षोरुहाडम्बर वाग्देवतां ३१ . ५४ ३५ . .. वाति स्म ३४ ६१ ३८ १३ ३८ ... ५४ . . ४० १२ ५८ ३६ | व्यक्तं ४० व्यथयत्ययं ३ व्याम ५८ | व्यालावली. २३ | गङ्गेऽवतंमा० ४३ | गङ्के तदा १५ | गङ्के शारद० १६ शरजाल. ५७ शरदः स्फुरत्, ४१, शरदिन्दुमुखि ३९ शर्वरीश्वर० ३ | शशिनि १४ शशिमणि. ५८ शाम्रार्थ शितिकण्ठ ३९ शिथिल. ३९/ शिशिरत्ततान १५ | शुचिना ३९ शूरः शूरो ४५ शैलेन्द्र ४० शोभाभिभूत. १८ | शौर्यधैर्यावधी ६ श्रमविहित० २६ / श्रीचन्दन० ९ श्रीरा० २५ | श्रीवल्लुपाल कलि. ३७ | श्रीवस्तुपाल जित० ५३ | श्रीवस्तुपालसचिवस्य ४३ श्रीवास. ३६ श्रीशत्रुञ्जय० . १२ ५३ वाहैर्मरुत्त्वरैः विघटमान० विघटितेऽपि विजयिनि विज्ञाप्या विदधेऽश्रु० विदारितं विदितं विधु० विरह. विरहातुर० विरहानल. विरहिणा विरहोद्भव० विरुद्धः विलम्बयति विविधायुघ विशति विश्वतीर्थ विश्वाधार विसृमर० विस्पष्ट० वीरः कुचश्मावर० वीरनन्दक वृने बुद्धः वर्गनाइम्पृर्षिका बग्नेि परिवार ४५ ५८ . . ४६ ९ .. २३ . ... . २६ व . ६ .. मकल म कुलीनः मान ...

·* 1

·No text on this page.

·No text on this page.

·? 7 1 1 4 1: 2 + > Jl. AI 73 74min . VII. if yn + 11.43 1. 1. 1: 1474147 . . *** . madde 301411021124 WI- (1) Bartni ... () * Hina ( ) [17:44 177* . (1) lugliaffih + . ... . l'usnigende ?> Piutu ut Vidutupala's get an Tipili's temple on Jit. ibu facing title page

·No text on this page.

·ॐ श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यश्रीवस्तुपालविरचितं नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । प्रथमः सर्गः आस्ते पुरी शक्रपुरीव मध्ये वारांनिधेारवती प्रतीता। शोणाश्मवेश्मांशुदलत्तमिस्रा या दुर्गभूमीच बभौ दिनस्य ॥ १ ॥ ज्योत्लीपु नृत्यानि तनोति रझत्तरगपाणिर्दयितो नदीनाम् । यन्मध्यचन्द्रोपलनद्धसोधसुधाधुनीनामिव सङ्गमेन ॥ २॥ एत्य प्रतीची मणिचैत्यकुम्भान्यत्राङ्गनानां च मुखानि वीक्ष्य । ट्ठिया पयोधौ पततः प्रपन्नम्लानी विभाधीशविभावरीशौ ॥ ३ ॥ नभोनदीस्पर्शवता पताकाञ्चलेन चैत्यानि चलेन यत्र । तापं हरन्ति गुमणेरिवोचैः कलङ्कमिन्दोरिव मार्जयन्ति ।। ४ ।। इतस्ततोऽपि प्रसरन्ति शुभ्रा यस्यां समीरोमिहताः पताकाः । चैत्येपु धूपागुरुधूमवीची मालिन्यभीता इव वधयन्त्यः ॥ ५ ॥ यत्रोन्मुखं चातकवृन्दमन्ध्रमेण चैत्योधितधूपधूमे । वेल्लत्पताकानगृहीतमुक्तनभोनदीविन्दुभिरेति तृप्तिम् ॥ ६ ॥ अनारतं दानरतैरतीय यस्यां वितीर्णषु विवेकिवगैः । जना न जानन्ति निजेपु सहयां धनेपु तारागणवेदिनोऽपि ॥ ७॥ आजन्मदुःस्था इव कल्पवृक्षं वीक्ष्यागतं याचकमेकमेव । सौजन्यभाजोऽपि जना यदन्तर्मियो विगन्ति गृहाय नेतुम् ।। ८ ॥ दातापि चिन्तामणिकामधेनुकल्पद्रुवर्ग सुमनामु सिन्धुः। दानजितो यत्र जनस्य पादौ मुक्ताफलैरभति वीचिनुतैः ॥ ९ ॥ अलवृत्ता नायफसनिभेन यस्यां महीपालनिकेतनेन । न ·२ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । द्विधास्थितिः स्फाटिकभित्तिशुभ्रा विभाति हारनगिवाटपतिः ॥१०॥ घण्टापथं कुम्भिघटानदाम्बुच्छदाविलं यत्र विभूगयन्ति । अश्वत्वरानिच्छुटश्चवारहारापदेशाः कुन्नुमोपहाराः ॥ ?? ॥ सदाम्बुना धूपजधूमजातैः शीतं सदा सिन्युजलानिलेन । जनाभिर्दन सदापि धर्मो यत्रेति कालत्रयमेककालम् ॥ १२ ॥ यतीन्द्रतीब्रततपावकेन मुहुर्मनोभूज्वलितोऽपि यत्र । जायापतिप्रेमरसादृष्टिपीयूपवृष्ट्यैव पुनर्नवः स्यात् ॥ १३ ॥ उरःपुरे लोलदृशामुरोजकुम्भद्येन स्मरयौवनाभ्याम् । अकारि शृङ्गाररसस्य यस्यां रसेषु साम्राज्यपदाभिषेकः ॥ १४ ॥ जायापतीनामतिरूपमासा दासायिते कामरती यदन्तः । पुरःप्रतिच्छन्दमिषेण सेवां नित्यं विधत्तः स्फटिकावनीयु ॥ १९ ॥ अहर्दिवं सद्मसु रत्नदीपविद्योतहद्योदरकन्ट्रेषु । मुग्धाङ्गनानां घनधूपधूमध्वान्तस्त्रपां यत्र रते भिनत्ति ॥ १६ ॥ अन्तनिकेतं निकटे गुरूणां पास्पृशो दर्पणदर्शनेषु । यस्यामवष्टस्मनिभेन रत्नस्तम्भेषु पश्यन्ति सुखानि वध्यः ॥ १७ ॥ यस्यां निशि प्रौढगृहाधिरूढस्त्रीवर्गवकेन्दुसभाप्रवर्ती । धत्ते विधुयोमनि हास्यपात्रनटश्रियं लाञ्छनवर्णकेन ॥ १८ ॥ नक्तं शशाङ्कोपलकुहिमेपु यस्यामुडूनि प्रतिविम्बितानि । पुष्पन्धयाः पुष्पधिया धयन्तः सुधामरन्दैर्मुदसुबन्ते ॥ १९ ॥ यस्यां परस्त्री परवैभवं च विदन्ति सन्तस्तृणतोऽपि हीनम् । तृणेन भुक्तोत्तरशौचकर्णकण्डूयनाद्यैरपि किञ्चन स्यात् ॥ २० ॥ यस्यां मणिश्रेणिपिनसौधत्विषा निषिद्धेषु तमासु शश्वत् । पतिव्रतानामपतिनतानामप्यस्ति भेदो यदि हृदिकारैः ॥ २१ ॥ रोदित्यसो चापलदूषणेन दासीव यस्यां गुणयन्त्रिता श्रीः । उत्तालबालत्रुटितोहारमुक्ताश्रुभिरि विशारदानाम् ॥ २२ ॥ यस्यां रहस्तजग्रहाप्रभागकृतस्थितीनां कवितुं कवीनाम् । गुरुः सुराणामपि किञ्चिदन्तेवासित्वमायाति वियदिलासी ॥ २३ ॥ लीलासमुल्लवितसागरोऽपि निपीतवाटीकुसुमासवोऽपि । यत्रातिमन्दस्तृणमप्यवन्यां वातोऽपि नोत्पाटयते भियेव ॥ २४ ॥ साक्षादपि क्षमापतिनेषु कोऽपि नैव क्षिपत्याभरणेपु पाणिम् ।

·सम: सन ३ प्राज्यमजालिममणेरमूनि कमेण रेणुत्वमयन्ति यत्र ॥ २५ ॥ तस्यां प्रविष्णुरभूदभिन्नलतादचो यादवमालिरत्नम् । लक्षीकृतः सर्पदिगीशलक्ष्मीलीलाकटाक्षरिव कृष्णकालिः ॥ २६ ॥ कोमोदकीनन्दकगाई चौधरं चतुर्विंग्जयिभिधतुभिः । यस्योत्तमर्णय चतुर्भुजस्य भुरे विभूति चतुरझसेना ॥ २७ ॥ मत्स्यावतारस्य ममाश्रमोऽयमौर्शग्निना मा म विशोपि सिन्युः । रतीप तं पूरयितुं स तेने दिने दिने दानपयःप्रवासान् ॥ २८ ॥ पक्षोस्ताउन्धरपीटपमानवपुः प्रियायाः पुन्पायितेषु । सस्मार यः नपरावतारे सिन्धुभ्रमन्मन्दरकन्दधम् ॥ २० ॥ मग्नः सुखं वैषयिकेऽपि पड़े यः माधुतिदेपिहतिक्षमोऽभूत् । पराभूतरिव तस्य नौगि स्वेच्छाविलासं स्तनयित्नुभासः ॥ ३० ॥ विदारितं वनशिलाददं थैरहः सुरारदललीलयैव । च्यापारिता येन गुहर्नन्वात्ते तन्वीतनृपु व्यनमन् दियेव ॥ ३१ ॥ वलाधाकृत्य बलि मुरारिः पुरा प्रतेने भुवि दौस्थ्यदीक्षाम् । चिरानिराफ मितीव दोपं दानं ददाति स्म ततोऽधिकं यः ॥ ३२ ॥ भवत्प्रतापासहनः सहतकरोऽभ्युदेतीत्युरुवन्दिवाचा । रतान्ततान्तोऽपि मुमोच निद्रां प्रगे सहस्रार्जुनकोपनो यः ॥ ३३ ॥ नतोऽपराधी पदयोः प्रियाया निजास्यबिम्बानि नसेषु वीक्ष्य । स्मरन्दशग्रीवमिवोत्रमये धनुर्ग्रहव्यग्रकरोऽभवद्यः ॥ ३४ ॥ स्थाणुं शिरःस्थानलनेत्रदीपं संसूच्य घोरेऽपि रजोऽन्धकारे । मर्माविधो वाणवलेपु वाणान्बध्येपु मध्येमृधमक्षिपद्यः ॥ ३५ ॥ जधान युद्धेपु हटेन शत्रून्रोद्रो रसो मूर्त इव क्रुधा यः । प्रियास्तु तेषां रुदतीरपश्यत् कृपार्द्रचेता नयनैः सवाप्पैः ॥ ३६ ॥ साम्राज्यभाजि प्रमदासु साम्नि दाने पुनर्गिणमण्डलीपु । प्रभावभुनारिगणस्य यस्य ह्रिया विलीनी खलु भेदण्डौ ॥ ३७ ॥ असौ प्रजाः पाति पितेव नित्यं नयप्रवीणा इति तुष्टुवुस्तम् । मूढा न जानन्त्युदोत्यविश्वः स एव मातापि पितापि तासाम् ॥ ३८॥ अपि त्रिलोकीपरमार्थवेदी तोपाय तेषां सविलोलमौलिः । अज्ञातपूर्वैरिव कोविदानां सूक्तश्चमत्कारमिवाचचार ॥ ३९ ।। प्रज्ञाततत्त्वोऽपि पपाठ शाखाण्यमन्त्रयन्मन्त्रिगणं च कार्य ।

·४
नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
जगद्गुरुर्दर्शयितुं परेपामेव व्यवस्था जगनीपतीनाम् ॥ ४० ॥
अन्यासु खेलत्युपरुद्ध एव वश्यो ममैवायममायरागः ।
इत्थं प्रियाभिः पृथगेव मेने स ब्रह्मचर्य तु चचार तत्त्वात् ॥ ४ ॥
पुपोष मित्राण्यपि निर्ममोऽसौ गतस्पृहो राज्यमपि प्रतेने ।
जघान शत्रूनपि शान्तचेताः प्रभुः प्रजैकार्यकृतावतारः ॥ ४२ ॥
तेजोवह्निस्त्रिजगति कियत्कालमुत्तालदीप्तिः
स्थाता तस्य त्रिभुवनविभोविद्म निच्छद्मनेदम् ।
आकल्पान्तं तपनवडवापावकन्यक्षचक्षु-
वज्रव्याजादिद्धति रुचं यस्य तेऽपि स्फुलिङ्गाः ॥ ४३ ॥
इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यश्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनान्नि
महाकाव्ये पुग्नृपवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः ॥ १ ॥
सङ्कामसिंहपृतनारुधिरारुणानि श्रीवस्तुपालकरवालविजृम्भितानि ।
कीनाशकासरकटाक्षसहोदराणि को नाम वीक्षितुमपि क्षमते विपक्षः ।।
द्वितीयः सर्गः
एकदा कृतदिनादिसक्रियः सैप भूषणविभाविभासुरः।
संसदः सदनमासद्धिभुर्दीतविद्युदिव बारिदोऽम्बरम् ॥ १ ॥
दारितारिकुलदन्तिमण्डलीदन्तमौलिमणिकर्मनिर्मितम् ।
क्रूरभूरमणभीतिदं तदा भद्रपीठमधिभूरभूपयत् ॥ २ ॥
पादपीठचितरत्नजन्मनां भानुभसनपटीयसामपि ।
रोचिषामुपरिचारिणीवहन्पादपल्लवनखच्छविच्छटाः ॥ ३ ॥
आन्तरत्रिजगतीतलज्वलत्पन्नगेश्वरकिरीटरत्नजैः ।
नाभिवर्त्मपथिकैरिवाधिकैरंशुभिः कपिशमंशुकं वहन् ॥ ४॥
आस्थसौरभमिलन्मधुनतीकैतवादुपरिसजकन्जलम् ।
श्रीविलाससदनोपमे हृदि दारदीपमिव कौस्तुभं वहन् ॥ ५॥
वैरिवीरवनिताशुवाहिनीकजलाविलसमुद्रजैरिव ।
मौक्तिकैर्विरचितं प्रपञ्चयन्हारमगरुचिमेचकं हृदि ॥ ६॥
कामिनीकुचविलासदुर्मदान्पाणिपङ्कजनखानुरुत्विपः ।
शोणरत्लनवनिर्मितोर्मिकाकङ्कणादमदच्छिदो दधत् ॥ ७ ॥

·हिनीया गाः। ५ धीमतां स्वपरभेदसयाव्यध्यमानमनसां शिरोमणिः । आत्मकण्ठपरपासजन्ययारन्तरं भृशमदर्शयनयम् ॥ ८॥ अंसयुग्ममभिमानपौरूपश्रीविलासगिरिसोदरं दधत् । रत्नकुण्डललुलामपिछलात्तत्पदप्रामणयापकादितम् ॥९॥ हन्प्रख्छसततप्रसन्नतावल्लिफुलकुसुमैरिच स्मितः । सेवकान् मुरभयन्नभीप्सितश्रीसमागममहोत्सवोत्नुकान् ॥ १० ॥ योतभाजि परगात्ममारभैरान्तरे जगति लजिताविव । निःसृती श्रुतिपथैन कुण्डलच्छाशना रविनिशाधिपो दधत् ।। ११ ।। ये उभे अपि युधि फुधा धौ धर्मधामघदिते इस प्रभुः । आश्रितेपु नयने ददत्तदा ते सुधाकिरणकल्पिते इव ॥ १२ ॥ दापकल्मपकपाटसम्पुटच्छादितं जनितसेवने जने । भाग्यमुदयमानया ध्रुवा कुशिकाकृटिलया विराजितः ॥ १३ ॥ केशगर्भितपयोदमण्डलीमण्डनरिव तमिहतारातः । पद्मरागमणिशेग्वरमभागारपैगंगनवम गारयन् ।। १४ ॥ कान्नकान्तिनिकृतैरपि स्फुरन्माल्यगन्धलयलोललोलुभैः । मेव्यमानचिकुरो मृफर्णवादशालिभिरिवालिमण्डलः ॥ १५ ॥ अग्निीभिरिव मर्वदिग्जयश्रीभिरिन्दुवदनाभिरग्रतः । धृतधानमचिचामरच्छलात् ढोकितीजवलयशा विभुभा ॥ १६ ॥ (चतुर्दशामिः कुलपम्) सेवकरयमावारि मुमभुमि मूलमणिविम्बकैतवात् । कौस्तुभप्रतिकृतिच्छलात्कृती मोऽपि तान्गुणनिधीन्धी हादिः ॥ १७ ॥ तेन तोयजरुचः प्रपञ्चिता निर्विशेपमनु सेवकान्दशः। श्रीः सरोजवनकेलिकौतुकातेपु घ क्षणमदात्पदं तदा ॥ १८ ॥ परिवारवधद्वन्द्वरो धियां धाम राम श्व राजते भवान् । स्तृयमान इति कोविदः स्फुरद्गुदभावजनितस्मिताऽभवत् ।। १०. ।। प्रस्तुतागतकथामु विस्मिता मालिकम्पनमिपान्मनीषिणः । चक्रिरे श्रवणकेलिदालयान्दोलनाविलसितानि तद्विराम ॥ २० ॥ मर्वदर्शनसमग्रसत्कलाकृतलगाग्नमय इत्यमुं जगुः । एकदेशिफरसस्पृशो जमा विश्वमेव तु न तन्मयं विदुः ॥ २१ ॥ -- .

·६ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । द्वारसीमनि कृतोडतध्वनीन्वन्दिनो नवनवानुपेयुषः । मन्त्रिमित्रकविकेलिसम्मदी सम्पदैव सपदि न्यवारयत् ॥२२॥ अर्थिनां पृथुमनोरथातिगं तेन किञ्चन तथा ददे तदा । तैर्यथा सपदि तस्य मन्दिरद्वारि कल्पतरूकाननायितम् ॥ २३॥ आपतहरविलासिनीजनैपुरध्वनितनर्त्तितस्मरैः । स्वामिनो न चकृषे सभाजनप्रस्तुतालपनलालसं मनः ॥२४॥ स प्रभुः स्मरवशैः सभामणिस्तम्भपद्धतिषु विम्बिताकृतिः । वारवामनयनाजनैरवष्टम्भसम्भ्रमभिषेण सस्वजे॥२५॥ पद्मनाभपदपद्मसेवनप्रक्रमस्मितमुखैः क्रमेण सा। राजहंसनिकरैरपूर्यत श्रीविलासरसदीर्घिका सभा ॥ २६ ॥ उल्लसन्नयनकैरवा स्फुरत्तोपतोयधितरङ्गसङ्गतिः। कुडलीकृतकराम्बुजदया तन्मुखेन्दुपुरतः सभा बभौ ॥ २७ ॥ हारमण्डलितदन्तदीधितिः शेखरीकृतकराम्बुजदयः। वेत्रभृत् भृशमनातुरः पुरस्तं तदा मधुजितं व्यजिज्ञपत् ॥ २८॥ दारि तिष्ठति चिरान्निवारितो रैवताद्रिवनपालपूरुषः । त्वन्मुखेन्दुरुचिरोचने धल्लोचने चलचकोरचारुणी ॥ २९ ॥ सैप सजनमनःसरोजिनीहंससंसदमुपैतु यातु वा । इत्यवेत्य मुकुटं व्यकम्पयत्तत्प्रवेशनकृतेऽथ केशवः ॥३०॥ यावदाह्वयति तं न वेत्रभृत्तावदुत्पतितया नभस्तलम् । हृतिशब्द इव तस्य निर्ममे विष्णुमौलिकुसुमालिमालया ॥३१॥ वेत्रिनेत्रचलनात्ततः सभां स प्रविश्य च विनम्य च प्रभुम् । सर्वकालसकलर्तुमालिनो रैवतस्य कुसुमान्यढोकयत् ॥ ३२ ॥ तस्य पुष्पनिवस्य च क्षणादिश्वनाथवदनाम्युजस्य च । नव्यमौरभरमान्मिथस्तदा पट्पदा विदधिरे विपर्ययम् ॥ ३३ ॥ भूलनाविलमितेरितः प्रभोः प्रालिस्तदनु स व्यजिज्ञपत् । गटसम्ममुधातरविणारार्मिचयतुल्यया गिरा ॥ ३४ ॥ यः परैः कचिदृष्टष्टभ्यस्तवापि मनसा सुहन्मतः । यः परत्वपरकामिनीपरटोहमोहरहिनः सतां हिनः ।। ३५ ।। विचविपदलानि पावयपावनोनवरितः स्वभावतः । म अनामनुवि मध्यमोऽधुना नपणीभवति पाण्डुनन्दनः ।। ३६ ।।

4No text on this page.

·तृतीयः सर्गः। ७ नहचाश्रवणसम्मदामृतस्तानपावनतरान्तरात्मनि । दीयतां किमु तवेति जल्पति श्रीपतौ सितमुखं जगाद सः ॥ ३७॥ त्वां विभुं प्रतिभुवं दिवाकरादर्थयेऽन्वहमदर्मुखेष्वहम् । याचितेन जगदीश दीयते तोषिणा तदधिकं किमु त्वया ॥३८॥ तस्मै ददावथ सुरारिरपारतोष- स्तत्पारितोपिकविभूषणवाहनादि । ज्ञातो बहिः सहचरैरपि मोहवद्भि- यनैप सोऽहमिति कृप्तवचा विनिर्यन् ॥ ३९ ॥ शैलेन्द्रचूतवदरीवनखेलितानि तानि स्मरनिव भवान्तरलालितानि । रन्तुं नरेण सह रैवतकावनीषु नारायणोऽजनि समुत्सुकचित्तवृत्तिः ॥ ४० ॥ इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यत्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनाग्नि महाकाव्ये सभावर्णनो नाम द्वितीयः सर्गः ॥२॥ दृश्यः कस्यापि नाऽयं प्रथयति न परमार्थनादैन्यमन्य- स्तुच्छामिच्छां विधत्ते तनुहदयतया कोऽपि नैपुण्यपण्यः । इत्यं कल्पद्रुमेऽस्मिन्व्यसनपरवशं लोकमालोक्य सृष्टः स्पष्टं श्रीवस्तुपालः कथमपि विधिना नूतनः कल्पक्षः ॥२॥ ८ तृतीयः सर्गः अथ कथमपि कल्पकोटिकल्पं क्षणमपि निर्गमयाम्बभूव देवः । नरपरिचयसत्वरो रथैकप्रगुणनसम्भ्रमनिर्भरेऽपि सूते ॥१॥ अथ रथमभजडुजासहायो वलमपि वल्लभमप्रतीक्षमाणः रणरणकंबलेन पाण्डसूनोः सपदि वशीकृनमानसो मुरारिः ॥२॥ हृदयमपि विभो रयाजयद्धिनरपरिम्भमनोरथातिकृष्टम् । रथचलननियोगतुल्यकालं हरिभिरभृष्यत रैवतोपकण्ठः ॥३॥ रधिपतिरयमेति कोऽतिदूरे निगदति यावदिदं दैव पार्थः । त्वरितममुमुपेत्य तावद्भ्युत्थितिकृतसम्भ्रममालिलिङ्ग विष्णुः ॥ ४ ॥ इह हदि सुहृदः सदाऽस्मि नो वा ध्वमिति वीक्षितुमच्युतार्जुन ·नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । दृढतरपरिरम्भकैतवेन प्रकटमकाशि मिथोऽपि हृत्प्रवेशः ॥ ५ ॥ यदयमधिपतिय॑धत्त जिष्णोर्भुजपरिरम्भनिपीडनं तदानीम् । यदि तदुद्धिमन्यने वितन्यात्तदिह भवेन्न लवोऽपि मन्दरस्य ॥ ६॥ चिरसमयसमागमोत्कपार्थप्रचलभुजापरिरम्भसम्भ्रमेण । हरिजठरजगन्मुमूर्छ नैव प्रमदसुधारससेकतः कथञ्चित् ॥ ७॥ सुहृदयममुमवाप्य सव्यसाची किमपि तदूर्जितमर्जयाम्बभूव । प्रभुरयमुदपाटि येन विश्वत्रयनिलयः परिरम्भलीलयैव ॥ ८॥ समजनि परिरम्भणेन नारायणनरयोरिह कोऽपि स प्रमोदः । परमपदलयोऽपि निःस्पृहोऽपि व्रतिनिवहः स्पृहयाम्बभूव यस्मै ॥९॥ अपुनरपमृतिप्रपञ्चभाजोरिव परिरम्भभरे तयोविभेदम् । विपुलपुलकदण्डकैर्मियोन्तर्गतपरिभापणकौतुकानि तेनुः ॥ १० ॥ उरसि रसिकयोस्तयोः प्रमोदादृढपरिरम्भविभिन्नभूपणेऽपि । द्रुतमतनुन तारहारलक्ष्मी स्मितरुचिविच्छुरिताश्रुविन्दुपतिः ॥ ११ ॥ कथय कथय पार्य तीर्थयात्रां विरचितवानसि कुत्र कुत्र तीर्थे । जनय नयनयोर्विकीर्णतोप श्रवणपथं सुकृतिन् कृतार्थमेनम् ॥ १२ ॥ इति गदति तदा गदाग्रजेऽस्मिन्नुदितमुदि स्मितभस्मितेन्दुशोभे । अमृताचमुवाच वाचमैन्द्रिः प्रमदरसप्रसरमसत्तिभाजम् ॥१३॥ (युग्मम्) ध्रुवमवधिमपूरयं पुराऽहं नियमितकाननवासवासराणाम् । न्वयि पुनरवलोकिते ममाभूत्रिभुवनतीर्थमयेऽद्य तीर्थयात्रा ॥ १४ ॥ त्वमपि मदवलोकमढचाभिर्यदि मुदमुद्रहमि त्रिलोकनाथ । नदिनि फलमदत्त भाग्यवहिर्मयि तब भालनिभालनोवेव ॥ १५ ॥ इति परमपरस्परानुगगनगुणितगौरवगौरवाग्विवेकी । ग्दमि विहमिनी विलेग्मतुम्नी मृदुगति रेवतकावनीवनी ॥ १० ॥ हद इव मुहदः पुरो नरम्य स्वयमथ मङ्कथयाम्बभूव विष्णुः। निजनगरनगम्य बनम्य ातिजितदेवतपर्वतस्य गोताम् ॥ १७ ।। मुगगनमहीन्हादिकन्दावनियनितानवकेगपागवन्तः । अविनानिम्विादक्षकन्याविनमनभूमिरयं मनो धिनोति ॥ १८ ॥ पटिकदिन मकाम भावनानालातिमाहदायतुमाः। र रामरकान्दारलकर्षितः कथयन्ति पन्चला म्यम् ॥ १०॥ भुविवादालापानवार निधान्नतापा।

·तृतीयः मर्ग । ९ - शिवरिणि गण्डभित्तिकण्डयनमपि सानुपु दिग्गजाः सजन्ति ॥२०॥ नियतमधिदितातिरन्तराले स्फटिकतटीभिरित स्वलन्ति वाणाः । शनारकरसमुस्मिताः परानामिय सुकृतेन कृताभिरुज्ज्वलेन ।। २१ ।। उपरिननशिरसरातु लोकान्तरितमपि शुमणिं निरूपयन्तः । इह न विरहिणी भवन्ति काका निशि विसिनीनिचया न सङ्घचन्ति॥२२॥ उपरितनवनावनीषु नीचखलजलदास्विह चातकाः स्मयन्ते। जलकणनिकरनिकाममन्दभ्रमदसशन्दवनेसहस्तमुक्तः ॥२३॥ इस तटविनिवेशिराजसरे परिणतदिग्गजकर्णतालवीज्ये। तरलिततडिदायुधा ध्वनन्तः क्षितिभृति शान्ति पयोभृतोऽझरक्षाः ॥२४॥ अझणमणिगणप्रणहमूत्रलिकुलकोकिलकोमलद्युतोऽस्य । प्रसरति परितो वपुप्यमान्ती शुतिपटलीव तडित्वतां मिषेण ॥ २५ ॥ श्रमविहितफलाय नेह कोऽपि स्पृहयति गृढनिधानमण्डलाय । यदयमनुपदं जनार्थमुन्द्राटितपद्यरत्ननिधानभूतसानुः ॥ २६ ॥ इद विवरपधस्पृशः कदाचिद्गुरुशिग्वराधिम्हः कदाचिदेते । भुजगजगति वा नभस्तले वा सुरसरितं मुनयः श्रयन्ति शुम्हयै ।। २७ ।। अनवरतरसादृष्टिलीलाविशदमरीचितरङ्गभासमानः । त्वमिव हदि निरन्तरं मदीये निवसति सानुचरः सुरव्रजोऽस्मिन् ॥२८॥ मणितमभिनयत्सु मखु पारापतपतगेषु विशेषितानुरागाः । अनुकृतचटुपु स्वयं शुकेषु प्रियमिह मानमुचः स्त्रियः श्रयन्ते ॥ २९ ॥ विसमरतिमिरे गुहागृहे स्त्रीरसविवशेषु चिरं चनेचरेषु । द्रुतकृतशमितैस्तडित्प्रदीपैनिनदति खिड्ग इवेह वारिवाहः ।। ३० ।। दिवसविवशमन्धकारमेप स्वकुहरसीमनि रक्षति क्षितिधुः। रजनिजनिततामसप्रसन्नं दिवसमपि ज्वलदौषधिच्छलेन ।। ३१ ।। इह यदकृत तिर्यगलमिश्रा रुचिरकुचाः सुमुखीच किन्नरस्त्रीः । सततनतिरतासु तेन मन्ये विबुधवधृषु विधि शं प्रसन्नः ।। ३२ ।। सकलमकलनीयमेव देवैरपि धरणीधरणप्रवीणशक्तिम् । शिखरिणममुमद्य पश्यतस्त्वामिव किमु तृप्यतु नेत्रयोयं मे ॥ ३३ ॥ प्रपदवनमिदं तदीयमग्ने प्रमुदितमस्य गिरेरुपत्यकासु । २ ·ne , - गामि ........ ........ शिविगा:Trint ...! अमरकर नोगामानि ! •', '' प्रनिभिसनिजनिTrt:"। अधिरजनि निषित नामित arrifyir k:' समिनिमगि प्रनितालमनिगेनने निमांगा निरिट नि*: 133} असमाग्नगा विभागा। रविग्नुपदमा नानीटारमा || ८ नयकुसुमपगगगजिमाजि अमरदाना। अपि मविनमुपैति ना नि गदिमटयान || 3॥ छायाभिान्तममानि मिले, दत्तन्छया मधुरमनग्यः मानि शाग्वामहम्नचलनमाया प्रमानः छायामिह मियगन्ना एव दगनीनाम् ॥ ४० ॥ अस्मिल्लतानां च महीम्हां च मियः परीरम्भभृतां मकम्पम । स्वेदोदविन्दनिव पश्य पुष्पनजान हरत्येप शनः ममीरः ॥ ४ ॥ पश्य प्रसून विनिविष्टनिरन्तराल- रोलम्बजालमिपतोऽचनमन्जुलश्रीः । छायेव मूलमणिवेदिमरीचिवीचि- नुन्ना स्फुरत्युपरि भूमिम्हामिहासौ ॥ ४२ ॥ पोवने कामतपोधनस्य वनेऽत्र सर्व कनवः सदैव । निरमन्योन्यविरोधिनोऽपि मिलन्ति पुष्पस्मितभासमानाः ॥ ४३ ॥ तादृग्भासुरभूति तस्य विफलं राज्यं विलासाचल: सोऽयं रैवतको न यस्य तदिदं लीलावनं यस्य न । किश्चैतत् व्यमप्यवैमि विफलं तस्य प्रशस्यः सुहृत् पार्वे यस्य भवादृशो न हि दृशोः पीयूषपूरप्रपा ॥४४॥ इत्युद्दामरसप्रसृत्वरगिरं दामोदरं सम्मदी नाक्षासण्डपमण्डनायितरुचौ माणिक्यवेदीतटे ।

·-
चतुर्भः सर्गः।
धृत्वा पाणितले न्यवेशयदसौ भीमानुजन्मा नव-
प्रेमस्थेमवशो गिरामवसरं प्रस्तावयन्नात्मनः ॥ ४५ ॥
इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्य श्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि
महाकाव्ये नरनारायणसङ्गमवर्णनो नाम तृतीयः सर्गः ।। ३ ।।
श्रीवस्तुपाल कलिकालविलक्षणस्त्वं
संलक्ष्यसे जगति चित्रचरित्रपात्रम् ।
यदानसौरभवता भवता वितेने
नानेकपेन मदमेदुरिता मुखश्रीः ॥ ३॥
चतुर्थः सर्गः
अथ विष्णुमद्भुतमुदा विजयी निजगाद कः स्तवपरोऽस्तु तय ।
फतवः सदा षडपि यस्य बने विदिता नमोऽनभवतेऽभवते ॥ १ ॥
अरुणाडिपाणिनयनं किरणाद्भुतकौस्तुभ वत भवन्तमिव ।
मुदिते दशौ मम विलोकयतो मधुमा मापदरविन्दचिम् ॥२॥
यदि जेतुमिच्छसि जगन्ति ततः कुरु मां करे किमपरैः सुमैः ।
वदति स्मरं पृथगितीव मुहुः कुसुमावलिर्भमरवामरवा ॥ ॥
हृदि मनकामशरशल्यशते बत चुम्बकं प्रियमधत्त यः ।
प्रतिबोधितेव मदमोहवती मधुपध्रनेः कलतया लतया ॥ ४ ॥
गदिताः किमप्पलिकुलफणितैः परितर्जिताः किसलयाहलिभिः ।
दयिताजने निबिटमानभृतो निभृतं रसालतरणा तरणाः ॥ ५ ॥
सपदि प्रविश्य हदि संयमिनामपि दुर्गमे विधुरतां पिधे ।
मदनावनीशवरवीर इच भ्रमरध्वनिः पिकवचाकावरः ॥ ६ ॥
अधरानुबन्धमधुरेण वधूमुखशीधुनाऽकुलपपुर्वपलः।
कुसुमानि धान्यधित तैः समदान जयति स्मरो रिपुस्पा पुम्पान् ॥ ७ ॥
सहजरिपोऽपि न पिरोधमधुर्भयमाजया स्मरमानपतेः ।
यदघुम्बि चम्पकततिर्मधुपस्तिमिरायन(तदिभातविभा ॥ ८ ॥
तिमिपत् प्रियानयरसप्रचसान्मदनो नितिमिर पान्यजनान् ।
नवकिशुकान्यशित वागलग्रायन्टापत् प्रयरधीवरधीः ॥९॥

·१२
नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
मलयानिलैविरहिणां च वधूसहचारिणां च पृथगेव दे ।
ध्रुवमुष्णता च हिमता च फणिश्वसितोद्भवा मलयजालयजा ॥ १० ॥
पदताडनेऽप्यतुलरागतयातनृत्तपल्लवकरं तदिदम् ।
सखि कान्तसन्निभमपि प्रमदं जनयत्यशोकवनमेव न मे ।। ११ ।।
तिलकोऽपि पश्य विरहेऽद्य हहा मदनस्य वाणयति पुष्पततिम् ।
सकटाक्षविभ्रममदर्शि वृथा हृदयेशमेव समया स मया ॥ १२ ॥
प्रियनिर्विशेषमपि यस्य मया परिरम्भणं कुरुबकस्य कृतम् ।
सखि हन्ति मां तमभिगम्य मदी मदनो जगत्रितयशातयगाः ॥ १३ ॥
इति गद्गदाकुलितकण्ठपदं निगदन्त्य एव विरहिप्रमदाः ।
द्रुतमागतैः प्रियतमैर्नितमामतथावचोभरचिता रचिताः॥१४॥ (कलापकम्)
ज्वलिताग्निपिङ्गलकरालकराकुलभानुसाध्वसमये समये ।
क्षितिजावलीभिरुचितं रुचितं मधु पुष्पतोऽवनिहितं निहितम् ॥ १५ ॥
शितिकण्ठकण्ठकमनीयरुचेर्भवतः कठोरमहसः सदृशम् ।
विदधे शिरीषरजसाकुलितं शुचिना दिदो रविवरं विवरम् ॥ १६ ॥
Vशुचिना प्रियेण परिरम्भमियं रचयाञ्चकार किल केलिवनी।
अनुरागिणी विकचपाटलया नवमल्लिकाप्रसवहासवहा ॥ १७ ॥
समयानुभावशिशिरे पतितास्तपतप्तमूर्त्तय इवोडगणाः ।
वभुराहिता विचकिलावलयो हरिणीदृशामुरसि तारसिताः ॥ १८ ॥
भृशमुच्चतां यदतनिष्ट महालहरीततिः पतिरयं पयसाम् ।
तमि निर्भरमनामि रविच्छविमण्डलाद्धरया धरया ॥ १९ ॥
समये गभीरहृदयः सलिलं शिशिरीचकार बत कूपगणः ।
अजनिष्ट सम्प्रति यतः परितः सरितां गणोऽपि तपयातपयाः ॥ २० ॥
ध्रुवमालवालवलयेपु पयःपरिपूरितेपु निजमूलभुवि ।
प्रविशन्त्यमी प्रतिकृतिच्छलतः पृथिवीमहस्तपनतापनताः ॥ २१ ॥
हिमता गनैव जगतोऽर्कभिया सुदृशां कुचौ शिखरिदुर्गरुचौ ।
इति कामिनोऽनुपमशैत्यगुणस्पृहयाऽभवन् परमदारमदाः ।। २२ ।।
नवपाटलाप्रसवलासवलादुदिते स्मरे परमया रमया ।
नरुणीततिर्मधुरसाधुरसा दयिते वभूव नतमानतमाः ॥ २३ ॥
मनुत्तरङ्गितपिगनपटाञ्चलमजलस्य हरकण्ठमचः ।
तव तुल्यतामकलयजलदस्तडिता प्रभामचिरयाऽचिरया ॥ २४ ॥

·चतुर्थः सर्गः। परिरम्भणे गलबुडमसवतजि वाढमीलितरवीन्दुदृशाम् । रसिनो दिशां त्रिदशनायधनुर्मिपतोऽन्वुदा नन्वमदुःखमः ॥ २९ ॥ पतति प्रकाममुटुपुष्पगणे गगनमस्य करकच्छलनः । रभसादयध्यमु यदसौ धनपहतिर्गजसमाजसमा ॥२६॥ जनयाने मुदमुदारतरामपि कालिमानसभजजलदः । यदनेन चण्डरुचिचन्द्रमसौ त्रिजगशामपि हिलो पिहिनी ॥७॥ प्रियवेशममार्गमसतीपु दिशन्निव लोकदृष्टिचकितासु घनः । शुशुभे मुहाप्रकटितान्तरितक्षणिकामिपानुपमदीपसदी ।। २८ । बहिरेव कण्टकवतीमभजत् बत केतकीमिह सुधामधुपः । न तदीयमप्यरसधूसरकं मनुते रसकर दयं रदयम् ॥ २० ॥ - सरिदमिनिर्मितमृदगरवैः स्मितनीपतगीनलये। जगति स्मयं दिशति केकिततिर्नवद्वत्तलोलुपालापरला ॥ ॥ अपि सद्गुणैर्धवलयाऽबलया क्रियते न कि चतुरयाऽऽनुराग । वरजातिरेनमलिनं मलिनं यदसौ भजत्यनमसमता ॥३१॥ भवलमतापशुचिकीर्तिभृतम्नव साग्यमत्र यदि मारने। गचिभारदुःसरसदनगचौ शरदि प्रपत्रिनविधानविधी : ॥ शरदः स्फुरत्तमणिमोणसदृक्तरणितेर्न यमराजाः । सुरचापशेवरजुपः शुशुभे शशिदीभितिः परमा!!! सरसी निजं सरसिरभितः सरभीनं सरसमे । पधिफबजाय ददतीय मुरुर्विमतं मां सरदारपनी ? पधिकाः पधि स्मतयधमुरिहरगनिधिशमा मुमा । सरितां प्रचारमदलोक्य सरोगकरवपदा मकान असनमशानघटया घटितः काररेशिम: पाणः विताधेव धुनमान्तपनि निरपEE : प्रतिदन्तिनां मदनपा निपमा दाभिमानला गगने गर्थगजगोगमा पनि किcिer : पनसम्पयनमिदं माना शरदागरे पमिति दोविधिक शिक-:: ༡.སྨི ཙམཱཨཱཡnfiཔ། ནས པ ས ས མཱ བཀ་མནལ་ - ·१४ नग्नागयणानन्दमहाकाव्यम् । इति सङ्कुचन्तु सरितोऽम्बुनिधिस्फुटदृष्टतत्प्रतिभयाऽतिभयाः ॥३९॥ नन्ते शरद्यबलया वलयावलिनाभासुरमुदारमुदा । शुकसंहतिः कलमतो लमतो घनमार्गसीमनि रयान्निरयात् ॥ ४० ॥ परसूरमण्डलसहोत्थमहः स्खलनावलक्षमहिमैकनिधिः । त्वमिव प्रजासु जयति स्म सहाः फलिनीपु गाढतरजातरजाः ॥ ४ ॥ नितमां तमीषु महतीषु मुहुः कृतकापराधघटनाकुपितैः । मिथुनैर्मियोऽप्यनुनयेन रसः किल कोऽपि कामकलितः कलितः ।। ४२॥ विदितं यदुष्णमवटेषु पयस्त्रपया पतत्तदिह धर्मचयः । यमुं विलय गहनं तुहिनं भुवनेऽभिभूततमभूतमभूत् ॥ ४३ ॥ रतिजानियौवनतपखितपोवनशैलयोरिव वधूकुचयोः । स्थितमुष्णभावमहरन्न हिमो महिमा हि तापसततः सततः॥४४॥ त्वरितं हुताशहरिति स्फुरितस्तपनोऽपि शीतभरभीत इव । दति व्यथां न कथमन्यजने मरुतः प्रसृत्वरतुषारतुषाः ॥ ४५ ॥ मदनस्य मानिमदशैलभिदे शतधारकोणशततामगमन् । शतपत्रिकासु कुसुमच्छदनावलयः शतं कुसुमितासु मिताः ॥ ४६ ॥ अधियोगिनां विरहिणां च तनौ तरुणीकुचोष्मजुषि तापपुषि । बत सर्वथैव विफलस्य जने पवनस्य शैत्यपतितापतिता ॥ ४७ ।। परिकम्पतेऽद्य रविभारविभादहनप्रभालिपिधराऽपि धरा । पवमानवल्लभमदम्भमदं हिममित्यधावत रसात्तरसा ॥४८॥ शिशिरस्ततान तव तारयशासुरभीकृतक्षितितलस्य तुलाम् । नवकुन्दपुप्पपटलं यदिह त्रिदशापगाजलसितं लसितम् ॥ ४२ ॥ "लघुनां प्रयाति यदहस्तदहो जलधौ प्रवेष्टुमतुलौर्वभृति । तुहिनातुरस्त्वरयते तुरगानपि चण्डिमप्रसविता सविता ॥ ५० ॥ परितःपततुहिनदनतनोः पुलकोद्गमद्युतिमधत्त दिवः । पवमानलोलितलवारजःकणराजिरत्यसितभासितभाः ॥ ५१ ।। उपणी हिमोर्जितनिशातनिगागमेपु तीत्रेऽह्नि तप्ततपनातपनाशिशैत्यौ । स्त्रीणां कुचौरम्मरमामरसाश्रयन्तः के स्युन हर्पसदनं सदनगरागाः।।५२॥ आकर्येव मियाकयामिति नयोगरामरामः कचित् कोऽपि क्षोणिमृदीदृगोम्ति तटिनीकासारमारस्थितिः ।

·-- पञ्चमः सर्गः। लोकेऽस्मिन्निति वीक्ष्य मड्ड चलितः शोभाविभावाति लोकेऽन्यत्र विलोकितुं तु भगवान् राजीवजीवप्रदः ।।५३ ।। इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यश्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महाकाव्ये प्रस्तुवर्णनो नाम चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥ गृहासि नाम परतोऽपि नवान् गुणांस्त्वं त्यागो गुणस्तव नवस्तु न वस्तुपाल । लोकोत्तरस्तदपरस्य नरस्य स स्यात् यत्तादृशो नहि दृशोः पथि मादृशानाम् ॥ ४ ॥ पञ्चमः सर्गः अथ ननाम वधूमनु पश्रिमामुदितदिग्गजकुम्भनवस्तनीम् । इतरदिग्गतिनिर्मितविप्रियः प्रिय इवाधिकरागधरो रविः ॥ १ ॥ विरहिणां मयि गच्छति विप्रियं प्रियजुपां प्रियमत्र करोमि किम । रविरितीव चिराय विचारयंवरमपर्वतमूर्ति पिलग्नितः ॥६॥ इतमनुज्झिततापपरम्परोऽपरदिशा घिनमननुरनाया। रविरसावधिरोप्य नगोलतस्तनतटे स्म निरं परिरम्यते ॥ ॥ अवनतानि विमुच्य तनीयमी त्वरितमुवतरेपु गरि रियता । बजति भास्वति भर्तरि दरतस्तदवलोकरमादिय रागिणी ॥ ४ ॥ अहमिहेव करोमि निशि स्थिति पृथगिनीच विवादरवाला । विटपिमौलिपु दत्तपदा मुटुस्त्वरितमुत्पतति स्म ग्यगावलिः | अभवनिमीलितपमहम् हिमसमीरमुग्णादिय पशिनी । रथिमिवाइलमत्कुमुदेक्षणा फुमुदिनी क्षणपानिनभरन । विघटमाननन नियतेलादनिरलेन मुहः परिरम्भिणी । जगति पन्त रथाविरमोन कमरोदयना करणारयः ।। , कनफलमेव दिवा रविधिोगति कलावंत अपरपर्यनमनि पनः पतनाणिसोधिस्थिापभी : गिरिशिरस्थगितामार्ण लिम মুহামিংঘন নাবিল দাবি - अपांगपन या घमा तिमिराभिर * ·१६ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । प्रमृतमल्पजवेन तथा नथाऽभिमुखभानुभयादिव तामसैः ॥१०॥ अरमताऽपरदिग्दयितां रविनिरिगुहागृहगुप्ततनुर्धवम् । मलिनिमानममानमन्यया तदिनरा नितरां दधिरे दिशः ॥ ११ ॥ रविरथस्य तदात्वमलक्ष्यतां गतवनश्वरमाचलसीमनि । अरुणकेतुपटाभलचभलं क्षणमलक्ष्यत सान्थ्यमहो महः ॥१२॥ अब मलिम्लुचदौस्थ्यलतादवैश्चलबुलुकविलोकनभास्करः। अभिसरन्कुलटाकरदीपकैः जगदपूरितमां तिमिरोमिंभिः॥१॥ मादि दिक्षु किमु क्षुभितोऽम्बुधिर्नभस एव विभा किमलम्बन । किमुरगन्दपानि रमातलादिनि जनेन तदाऽनुममे नमः ॥ १४ ॥ विरगंड निमुक्तमिलातले किमपतडियदेव मलीममम् । क पनिता रविरित्यवलोकितुं घनपयेऽधिमरोह धरैव किम् ॥ १५॥ मिमिलन्मगिनीकृतमूर्तयस्तपनभन॒शुचा ककुभोऽभितः । निभनिस्विर भुग्नेऽभिनो भविभिरित्यभिगडिनमाकुलः।।१६॥(युग्मम्। छगन माननीमनि नारक कुमुमिनासु नमोनवबल्लिपु । पनि युगापामा कुलमायुधत्रिजगतीविजयच्यमनोन्मुखः ॥ १.७ ।। यिनितनवर्मनि चमचलितमम्बलिनं कुलटाकुलः । पर निर्मिपि नवचलन्मदनीपविभाभरभामिभिः ॥ १८ ॥ अमदिन मन नलगमोपवाभिमानम च गने च मचिप्रिये । विनियोगदापानी नहा निर्गनश्रियदीप धिमण्डलीम ।। २९ ॥ वित्र मार दीक इनमयाम्बितकालिमकलबान । टायटा ननमायना बिकिन निगन गितमामने ||२०|| म नाराम पनाममामानि । निदा साम॥ २१ ॥ 'ती दिनानिन न काटकम । reparat || २२ 'मान। ....... Free: 3 F-27TRamtes Pratarna. in RATE : farte ! AM * । + A ro-

·No text on this page.

·पञ्चमः सर्गः स्मरधनुर्द्धरजैनधनुर्वभौ समुदितैकलवः क्षणदाधवः ॥२५॥ अथ निपीय तमिस्रसुरारसं भृशममोचि दिशा नमुचिदिषः । उदयद सुधाकरकैतवात्कनकशुक्तिरिवेयमधोमुखी ।। २६ ।। प्रथमधामलवैर्विरलीकृतं दिवि निरीक्ष्य तृणमतिमं तमः । नियतमुत्पतताङ्कमृगेण स प्रकटितः सकलोऽपि विधुर्वलात् ॥ २७ ॥ शशिनि शोणतनौ स्फुटलाञ्छने वलयिते परितस्तिमिरोर्मिभिः । अलिकलाकुलपङ्कजवासजं सुखमसेव्यत सायमपि श्रिया ॥ २८ ॥ तिमिरसीधुरसमसरारुणे त्वयि मुधाऽजनि रागिमतिभ्रमः । शठ मया परिरम्भपरोऽपि यदितनुषे रजनीमुखचुम्वनम् ॥ २९ ॥ इति सुरेन्द्रदिशेव रुषा हतः सितरुचिः पतितो वियदङ्गणे । अथ विकस्वरकोमलकौमुदीपरिमलैरवशेपदिशोऽहसन् ॥३०॥ (युग्मम्) दिवि निशाकरकान्तिभिराहतं गिरिगुहासु महौषधिभिः क्षितम् । निपतितं त्रसदन्धतमं तमो जलपतो तदिहोत्पतितं पयः ॥ ३१ ॥ निजसुताः परिदातुमिवौषधीगिरिगणो विधुकान्तजलय॑धात् । शुचिकलावलिसंवलितातेर्दिजपतेर्ननु पादपवित्रताम् ॥ ३२ ॥ जनदृशां सुकृतार्णववीचिका इच हिमांशुमरीचिझलझलाः । क्रमसमीकृतविश्वनतोन्नतास्त्रिजगतीं परितस्तरिरेतराम् ॥ ३३ ॥ कटरि काचन पादपवित्रता द्विजपतेः परमेशशिरोमणेः । अविभमलिनान्यपि गौरतां यद्भिपङ्गकृतैः सुकृतरिव ॥ ३४ ॥ मदनयान्त्रिकयन्त्रजवोज्झिते स्फटिकगोल इवोच्छलिते विधौ । सपदि भजभियेव पलायितं मृगशामभिमानमहाबलः ॥ ३५ ॥ न निकरोपि वांसि ममेत्यसौ स्मरवशंवद्धीः प्रजिघाय माम् । अनुनयाय तवायतदृक् पुनस्त्वपमानभिया स्वयमेति न ॥३६॥ स्मरशरावलिविद्यहृदन्तरा गलितमानरसप्रसूति शम् । अयि भवन्मयमेव विलोकते जगदिदं विरहज्वरपीटया ॥३७॥ असुसहक ननु भासि तदन्तरा तदिह कण्ठगतित्यज विग्रहम् । सपदि विग्रहमुक्तिरसोन्मुखास्तद्सवोपि हि कण्ठपधं ययुः ॥ ३८॥ प्रियजनं ननु मन्मुखवापितमणतिचाटुगिरं लपुमानय । त्यज मदं पदयोः पतितास्मि ते तदनुकारपटुमदुभाषिणी ।। ३ ।। स्मरनिशाकरयोरपि शङ्करज्वलनष्टितिरस्कृततेजसोः । स्वदभिमानभिदोन्मयो पुरस्पभिनि मानतिलायचामना ·नासिवानादन्योन्। 44 ने लिशानिटकाचितफौमुदोरमगरश्मिगतन्नदयोर्मियः । मन नानातवानावामनानुनयमनमोः गम् ॥ ४॥ नुनाले सनो ननुरा निराभगतोपानुनायला गना । मानो कातुरानेत्तगोरामेन मानाभि दानभितनाम ।। ४२ ।। (सतानः कर मनन गोगदालतानुनादत्तमहोपि मनाशनः । तो : लिगामास इनाग शन: नि: ॥ १३ ॥ तर मानिरा। ना मनात पातित { {}} {{f ft nirmiti nit। th ... ... !!!{{{tting: UTTI १५ ॥ ... { { if ..'hinfi से + * H , . Fw + - स . 14 SE + thrji k + hit thrti it )." ५८. . . !; it fit If first . । . , .. . * . . . है ८ f ३ ::.iti18 * " . * , क * $ .

·२३ः सर्गः १९ पष्ठः सर्गः अथ नलिनमुखी निजं च भृगध्वनितेनावसरं सुराशशंस । रसरसनरसं मुखं च यूनां चपकानि स्वयमाप विम्बितेन ॥ १ ॥ अधरमधुरतामृतानि नूनं दयितास्यानि निरीक्ष्य विम्वितानि । नवसरकरसेपु दम्पतीनामभवत् कापि विशेषतः पिपासा ।। २ ।। धुरि मधुरिमवन्धुरं वधूनामधरोष्ठं पिवति प्रियेऽतिरागात् । मिलदलिनिनदै रुरोद मन्ये निजपानावसरं सुराप्यनाप्य ।। ३ ।। इदमयमधवा दधाति धुर्य ननु माधुर्यमितीव वोडकामाः । सरसमरसयन्मुखं च वध्या नवमध्वासवमप्यथो युवानः ॥ ४ ॥ मधुरमधुमधीरमईपीतं वितरन्त्यायपके च्युते प्रकम्पात् । मुकुलितनयनं धृताधरोष्ठो मुखगपटूपमपात्कृती प्रियायाः ॥ ५ ॥ न रसनरसमाससाद भृङ्गीरवलीलाजुपि तादृशं सुरायाम् । मणितरवपुपोऽधरे प्रियाया हृदयेशः किल यादृशं प्रपेदे ॥ ६ ॥ मुहुरपि सरकं निपीय कान्ताधरपाने मणितानि यहितेनुः । मधुरमिदमितोऽप्यतीव कण्ठः स्तवनं च रितीय तशुपानः ।। ७ ।। जितमिव मधु मेनिरे पधूनामधरैः पानकृतः परीक्षमाणाः। विधुमणिचपकरितीय दधे जयबुद्धच सुधा सुधांशधातः ।। ८ ।। रसयति सरकं धये वधूनामधरोष्ठो मधुपैरपापि धन्यः । मुहरिह दयिताधरं च रागान्द्रयति प्रापि सुराऽपि तर्विदयः ॥ ९ ॥ मधु सरभसमौज्दात्ततापा गुपतिईवभिदा मिगेण दत्तम् । द्धति तद्धरे च शीधुतान्दशनादानपरापि तापमाप ॥ १० ॥ अधित कमपि कान्तयाई पीताऽधरसोन रसं मुरारसस्तम् । अमदयदपि भाजनस्थितोऽसौ रसनापत्रामिणोऽपि येन पुनः ॥ ११ । स्फुरदरणशयुतोत्तरीयाः सहसारितगिरोऽपिनमत्याः । अभिनयमददैवताचतारात्परतन्त्रा पिअणुरापताः ॥ १२ ॥ मदयशकपिश मियोऽपि पक्षः मरमा पीप रसत्रसद्धिचाराः। फवमिव भरि कोपभागाति प्रणता दम पिस्तदानुनिन्तः ॥ दयितमधर गुपनार पुल्पा चिरंपादप प समिधा पिन् । क्षिपसि किमि र राक्षिपनी पारमारितिसाद लार ?

·२०
नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
हृदि मधुकृतमोहनाभिलाषे बृपयेव बृपयापि मङ्गु मुक्ते ।
अजनि लसदनङ्गमङ्गनानां परिहासोऽभिमतैः सहस्ततालः ॥ १५ ॥
क्षणमतिकुपिताः क्षणं प्रसन्ना हसिताश्च क्षणमाकुलाः क्षणं च ।
नवनवरसभङ्गिभिर्मुगाक्ष्यो हृदयं नूनमनीनृतन् प्रियाणाम् ॥ १६ ॥
अविरतमधुपानधौतरागस्फुददन्ताङ्कधरोऽधरस्तरुण्याः ।
अपरमृगशि प्रकोपनायामिव सङ्कोपयितुं पपे शठेन ॥ १७ ॥
समधुरगुणया द्वियं हरन्त्या प्रतिकान्तं सुरयैव कापि मुग्धा ।
चटुवचनमघाटि मन्दमन्दं स्वयमन्तर्गतया वयस्ययेव ॥ १८ ॥
मदपरवशचेतसां वधूनां द्रुतमुक्तोज्झितमन्द्रमध्यतारैः ।
प्रतिपदमनवस्थितप्रयोगैरपि गीतैर्दधिरे मुदं युवानः ॥ १९ ॥
युवतियु मृदुगायनीषु रागाचषकं रागिषु वादयत्सु रिक्तम् ।
इह शरधनुषी विमुच्य मूर्तो बत नृत्यन्निव दिद्युते मनोभूः ॥ २० ॥
चिरविरचितचुम्बनप्रपञ्चाधराचारुदशामुदस्य रागम् ।
अभिमुग्यपतितेपु तन्वते स्म प्रतिकान्तानयनेषु रागभाजः ॥ २१ ॥
इह निवसनि सा तवेति सेयं निगदन्ती किलमानमत्यजन्ती ।
मररसविवशा वधूर्घनाभ्यां हृदयं पत्युरपीडयत्कुचाभ्याम् ॥ २२ ॥
हृतवति रमणेऽशुकं रमण्या हृदयं बीडभरेण वा मुदा वा।
विपुलकपुलकोहमैदधौ वा परिधान परिरन्धुमुच्छ्रितं वा ॥ २३ ॥
सशति परिबृढे कुचद्वयीं यत्रपया सङ्कुचनं चकार भीमः ।
नमदुदरतया तदुच्चमुचैर्वृदयं प्रत्युत होकयाञ्चकार ॥ २४ ॥
दवनिमभितः शनैः स्पृशद्भिदुविस्तारितपाणिलीलयैव ।
कथमपि मुशामलभ्यतात्मा युवभिर्युक्तमहो मुहुः स्मरान्धः ॥ २० ॥
निविडनारदापायमानादयितेन प्रसभं कृतागसाऽपि ।
तामृगहशांतनो प्रविष्टोऽधरबिम्बाकिल कोपकम्प पर ।। २३ ।।
सनदलिनहाामापराधः परिरममा महसैव दम्पतीनाम् ।
मालमपि वपुः मन्दमुकाम्न वेदपयोदधकार ॥ २७ ॥
अनि तप यं एग मतपतोरपनेप्यते म रागः ।
निजाको निपायमाने रमणः पाणियुगं ननत वक्ष्याः ।। २८ ।।
कादि पद नः पावनादनी नापः ।
नने या प्रमरपकमजनुनतः ॥ २० ॥

·M * घाम: मर्ग: २१ प्रियतमकरपल्हयेन नूनं परमानन्दपदं व्यचिन्ति किश्चित् । युवतिकुचशिलोचयाधस्तादिदधौ भैरवपातसाहसं यत् ॥ ३० ॥ अतुलकुचनितम्वशैलसीम्नि स्फुटनाभीद्र्दभाजि कान्तहस्तः । चकित इव चचाल कम्पमानः शनकैर्मध्यपथे कृशे कृशायाः ॥ ३१ ॥ स्वलित इव चलीविलखनेन प्रियपाणिः पतितश्च नाभिकूपे । कृतवलयविरावमाकुलाभ्यां चकृपे च द्रुतमझनाकराभ्याम् ॥ ३२ ॥ रसवशगवधूकरानिरुद्धे प्रियपाणी हरति क्षणेन वासः । प्रसृतमधुरसार्द्रितेन दर्तो जघनेन स्वयमेव लजयेव ॥ ३३ ॥ वसनमिदमिति प्रकीर्णकान्ती रपनेतुरेव नेतुः । करमरुधदहो करेण कान्ता गलितं पूर्वमजानती दुकूलम् ॥ ३४ ॥ भुजयुगदृढवन्धनेन यूनां रससर्वस्वमदीदृशन् रमण्यः । त्वरितमिदमिमेऽपि वाढमूरुद्धयसन्दंशनिपीडनेन तासाम् ॥ ३५ ॥ हदयमतिवशीकृतं मिथोऽपि स्फुटमानग्रहनिग्रहश्च चक्रे । असमशरगुरूपदेशमन्त्रैरिव कण्ठे मणितारवैर्युवभ्याम् ।। ३६ ।। अशिथिलपरिरम्भतो द्धानाः पिहितं दम्पतयो मियोऽङ्गमङ्गैः। अधरमध दृशं मुटुश्चचुम्वुर्मुखसौन्दर्यमलोकयन्मुहुश्च ।। ३७ ।। वसनविनयने करावरोधं परिरम्भे विकृति भ्रुवोऽभिमानात् । अधररसनसम्भ्रमे तु चक्रुश्चटुवाचं सुदृशो रसाय यूनाम् ॥ ३८ ॥ कलयति कलतां प्रियं च वश्यं विद्धाने मणिते नितम्बिनीनाम् । स्वयमकृत कृती न कार्मुकज्याग्रहटवाररवं द्रियेव कामः ॥ ३९ ॥ सुरतगतिपु दर्शयन्मुखाजं नववध्वा वसनास्तदीपकायाः । सततमपि मणिर्दृतः स्वमूर्धा समये प्रत्युपकृद्धभूव यूनः ॥ ४० ॥ गलितसकलतन्तवोऽपि हारा गुणपूर्णा इव भूपयाम्बभूवुः । दृढतरपरिरम्भणेऽङ्गमग्नस्फुटमुक्तामणयो रतानि यूनाम् ॥ ४१ ।। परिदलनभयादिवाशुमुक्तस्तनसङ्गो गलकन्दलावलम्बी। पुरुषरतकृतां लुलन्वधूनां स्मरदोलाललितं बभार हारः ॥ ४२ ।। परिचितपुरुषायितप्रपञ्चा मृदुलीलालसद्भकास्तरुण्यः । हृदयविसमरैरुरोजकुम्भैररुचन्प्रेमरसाणवे तरन्त्यः ॥ ४३ ॥ रुचितमभिमतेषु यद्यदासीत्प्रमदास्तत्तदनुक्तमेव चक्रुः । ।

·२२ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । हृदयमपि विदन्त्यमूर्यदेषां नियतं सन्ततमन्तरा वसन्त्यः ॥ ४४॥ अपि घनजघनस्तनास्तरुण्यो दधिरे लाघवमिष्टतुल्यमेव । इति दयितमुखश्रमाम्बुपातैरभिषिक्ता रतसगारे स्मरेण ॥ ४५ ।। प्रियहृदयवशीकृतिप्रतिज्ञाभरभाजो मणितस्य कामिनीनाम् । निधुवनधुतभूरिभूषणालीरववारः परिवारतां जगाम ॥ ४६ ॥ रचितकृतकमानधैर्यलजा मुहुरङ्गीकृततुष्टिभावधाष्टाः । प्रणयिनि परिभोगभाजि वध्वः सहसा सञ्चुकुचुर्ददुस्तनुं च ॥४७॥ अलमलमिति वाचमाचरन्त्यो रभसं तु प्रसभं रते वहन्त्यः । कृतकादितचञ्चवोऽपि चञ्चचटयो यूनि मुदं ददुस्तरुण्यः ॥४८॥ THणितिसीत्कृतानुगर्भ वचनं मन्दमिति प्रिया यदूचुः । मदनमदयशंवदा युवानो दधिरे तेन विशेपनिर्दयत्वम् ॥ ४॥ मानिनवादीप्सकम्पं विलुलत्कातरमीलदईनेत्रम् । ममानावनान्तयेव यूनो रभसः कोऽप्यतिवाक्पयो बभूव ॥ ५० ॥ मुलभितिदिनं कपोलौ परिरभ्य स्थितमेव रागियुग्मम् । विरान चम्पकसम्मयधम्मिल्लसमीपसौरभेण ॥५१॥ सी विघदनोत्सुका युवानः मुरतान्तेन वधूजनेन मुक्ताः । नागितचादुचुम्बनायः ममनीगन्न च ते पुनर्नवत्वम् ॥१२॥ मागृहातारवामापिहितोद रमणी ग्यादुदस्थात् । चिनियरकपादपानिजमिनदयन्कुचवचितष्टष्टिः ॥ ५३ ।। अपमानियादापतीनां नवलशमाणि निरन्तरस्थितीनि । समातिपयवाणीपदीलामवदन प प ॥ ५४ ।। मदिनानिदान झाले. दत्तागनिगगिणी रसन । नहानि मन्दमन्द पचनमारशेन जानने हम || १५ ॥ लामणि पासमानानाम् । न पासात निदेन तानि नामानि ॥ नाम माम्बाम AirtR महाभिनाय || ना. . .. .111114 Pra 1 ·२३ सप्तम. सर्गः -- सद्योऽभिभूत इव ललितचित्तवृत्ति- झपां विधातुमपराम्बुधिमभ्यधावत् ॥ ५८॥ इति गूर्जरेश्वरमहामात्यत्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनाग्नि महाकाव्ये सुगपानसुरतवर्णनो नाम पष्ठः सर्गः ॥ ६ ॥ इतरगुणकथायाः काधिकत्वस्पृहाया- मिह वहति सहास्यं कस्य नो लास्यमास्यम् । तव तु विततकीत्तेः कीर्तनं क कामः सुरगुरुरपि शङ्के वस्तुपाल पालुः ॥ ६॥ सप्तमः सर्गः। वाति स्म वेल्लितलताकुसुमोऽतिमन्दमन्दोलनर्तिततुपारतुषावतारः । अश्रान्तकान्तरतखेलनखिन्नकान्तासङ्कल्पकल्पविटपीव निशान्तवायुः॥१॥ प्रासादिपु निरन्तरमन्तरिक्षकुक्षिम्भरिः स्फुरितमाप मृदङ्गनादः । तेमप्रणुन्नमिव शीतमरीचिविम्बमालम्बत स्खलितडम्बरमम्वरान्ते ॥२॥ चित्तेशचाचयचन्द्ररुचिप्रपञ्चपञ्चेपुचापकलयापि न यः प्रयातः । मानं विभिद्य तमपि प्रमदासुशन्दैः शब्दायुधत्वमद्धाचरणायुधोऽपि ॥ ३॥ स्वप्ने निरीक्ष्य चरणप्रणतं युवानं सद्यः प्रसादरभसादुषसि प्रबुद्धा। अभ्यागतं चकितमेव चिराय काचिदाश्चर्यमग्नमनयत्परिरभ्य तल्पे ॥४॥ हृद्यावधिर्दधिविलोलनलोलकान्ताताडङ्ककङ्कणकलापकलापनादः । निर्मग्नमन्थरवराशिरसौ युवानं स्मेरस्मरं स्मरयति स्म रतोत्सवानाम् ॥५॥ सारस्वतस्मृतिशुचौ कविपुङ्गवानां चित्ते स्फुटस्फुटिकदर्पणदर्पचौरे । वाग्देवता स्वयमियं प्रतिविम्बितेव शुद्धा मतिः प्रभवति स्म कवित्वतत्वे ॥६॥ वजं पयः कतिपयेऽपि निपीय हन्तुमन्तर्गतान् गिरिगुरूनपि रोगपूगान् । दध्युः प्रगे शुभमुदकमुदस्तनिद्राः सुस्वप्नलब्धिमुदिता इव बुद्धिभाजः ॥७॥ संवर्धितो मधुरवारिविमुक्तवाहहेपारवैगिति जागरयाञ्चकार । सुप्तोत्थितदिपपदान्दुकवृन्दनादो वन्दीश्वरस्वरपिधानपटुर्नरेन्द्रान् ॥ ८ ॥ सूर्याश्वपादचयचूर्णितपूर्ववार्डिवेलावनान्तमणिरेणुरिवोत्पतिष्णुः । प्राच्यांप्रभापरिचयोविचकास किञ्चित्कुप्यचकोरकुललोचनकोणशोणः ॥९॥ श्रीचन्दनद्रवमिवाशु हिमांशुधाम निर्धूय कौतुकवती वत वासवी दिक् ।

·२४ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । आरक्तविस्तृतरविच्छविकैतवेन काश्मीरजेन रजमा विभवं बभार ॥20॥ गुप्तो रसान्निशि भृशं परिभुज्य नीलीरागः कलकणितमन्जुरलिनलिया। धामाधिपे द्रुतसमागमभाजि किञ्चिदुन्दादिनच्छदकपादपुढं निरामि ।। १ ।। अन्तर्ललत्तरलभृङ्गकनीनिकेन किञ्चित्पयोलबभृताईनिमीलितेन । तेने मुदं कुमुदिनीकुमुदेक्षणेन अस्यत्करो हिमकरोऽपि रतादिवाभूत् ॥ १२॥ संसक्तकज्जलसितिद्युति मूटिं पात्रं यन्त्रं तमोभिरिव क्लप्तमवेक्ष्य दीपाः । तैले प्रलायिनि भयादिव मल्लिकायाः पाश्चात्यभागमभजन्त दशांदहन्तः ॥१३॥ अस्मदिभुर्दिवमियाय रविनवेति ज्ञातुं महौषधिततेरिव निःसृताभिः । त्यक्तानि कान्तिभिरुग्रगिरीन्द्रकुञ्जदुर्गाण्यपूरयिषत त्वरितंतमिस्त्रैः ॥ १४ ॥ रागो रथाङ्गमिथुनस्य मिथोऽभिषङ्गप्रीतिस्पृशो भृशममानिव मानसान्तः। भूत्त्वा बहिर्बहुविभातविभातरङ्गरगच्छलाद्गगनगर्भमपूरि भूरिः॥ १५ ॥ दायादता विदितवैरिणि नित्यमिन्दौ मन्दायितामृतकले किल भूमिमुक्ते। एकेन चन्द्रवदनावदनोपमानलक्ष्मीरलाभि कमलेन विकस्वरेण ॥ १६ ॥ नक्तं भरेण परिभुज्य सुधाकरेण त्यक्ता च्युतप्रसववन्दनमण्डनेव । प्रातः क्षणं गलिततारकचक्रवाला निश्चन्द्रिकाततिरतीव विदिद्युते द्यौः ॥ १७ ॥ अस्तु क्षणं हृदि मम प्रमप्रदोयं नैनं जनोपि कलयिष्यति सान्ध्यभासा। इत्युन्मुदः प्रियतमायागरागं लग्नं वभञ्जररुणं तरुणा न यान्तः ॥ १८ ॥ म्लानं विमुच्य कुमुदं चिरभुक्तमस्य देष्ये प्रयातु नलिने मलिनः घडशि धिग्धिक् पुनः सुनयनावदनांशुपानध्यानः सुधारुचिममुञ्चदमुं चकोरः ॥ १९॥ आनन्दिनो दिनमुखे खलु वीक्ष्य पक्षिराजाग्रज तपनसूतमुपेतमगे। पूर्वाङ्गनातनुनखक्षतमण्डनाभस्तोकोदितामणिमण्डलखण्डदम्भात् । वक्रीकृतेन दिवसः प्रसभं चकर्ष ध्वान्तस्य जीवितमिवाङ्गुलिपल्लवेन ॥ २१ ॥ नारगरगमुद्याचलतुङ्गशृङ्गगुप्ताईमम्वरमणेविरराज विम्वम् । उल्लासितांसपिहितैकतट हिरण्यताडङ्कपत्रमिव पूर्वदिगङ्गानायाः ॥ २२ ॥ उत्तानदानवकदम्बकडम्वरेण ध्वान्तेन तान्तमवगम्य जगत्समग्रम् । अब्धेर्विमुक्तमिव चक्रधरेण चक्रं चक्राम शक्रदिशमम्वररत्नविम्बम् ॥ २३ ॥ जाग्रत्कलङ्कहरिणाङ्कमिषात्मतीच्यां सब्जीचकार रजतप्रचितं प्रचेताः। भानौ विभूपयति भासुरभासि पूर्वो दूर्वाडरप्रकरकवुरमर्घपात्रम् ॥ २४ ॥ पातर्जगत्यभिनवोत्सवभाजि गीतस्फीताननासु नलिनीष्वलिनीनिनादैः । अभ्युत्थिताः पडगिरस्तरविष्टरेभ्योऽपृच्छन् सुखागमकथामिव पक्षिणोऽमी २० ·सप्तमः सर्गः। विभ्रती घुमृणपानमिवात्र भानुं शोभाममृज्यत मुखेपु दिशां दिननीः॥२९॥ चिष्यते जगति दुर्लभमप्ययं यद्दास्ये तदस्य नवनिर्भरभक्तिभाजः । यात्वेति भानुरुदयी मुदितः किलाभूर्धाञ्जलिप्रतिमया पुरतो जनस्य ॥ २६ ॥ द्दीप्तपश्चिमशिलोचयचूलचुम्विचञ्चन्नभोमणिमणिज्वलनप्रतापैः। ङ्के क्रमेण कलया कलया गलित्वा प्रातस्तुपारकिरणोऽजनि कीर्तिशेषः॥२७॥ रिम्भतस्त्रिजगतीभवनान्तराले तूर्ण चचाल निखिले खलु वासरश्रीः । गो निरन्तरतरस्तयं रराज तत्पाद्यावकरसप्रसररिचास्मिन् ॥ २८ ॥ सम्भोरुहेऽपि बत गर्दभिकेऽपि तुल्यं रागं यदि व्यतनुत प्रभुरेव भानुः । आद्यं तथापि सविशेपमुखानुरागं साक्षाहभूव कलुपं मुग्वमुद्रयाऽन्यत् ॥२९॥ ालांशुमालिकरभण्डलमण्डनेन वन्धुकबन्धुरतरं द्धती शरीरम् । यावलीवलयिता च नवप्रवालवैडूर्यजालघटितेव वौ त्रिलोकी ॥ ३० ॥ बेग् रागवानहमिहापि सुरेभकुम्भावस्याः स्तनौ प्रणयवानधिरोहतीन्द्रः। वं रुपेव तरणिः परितापमाप्य पूर्वाममुञ्चत दिवं च रुचा सिपेवे ।। ३१॥ वेत्स्पष्टदृष्टपरमाणुविलासनीलर्जालान्तरमसमरैर्नचरश्मिदण्टैः । मल्लैरिव शुमणिनापहृतं गृहान्तान्तं धृतक्षतमलक्ष्यत रक्तचन्द्रः ॥ ३२ ॥ नाशेपभूमिधरकन्दरमन्दिरान्तर्गर्वोन्मुराण्यपि जघाननमां नमामि । फीडदमणिविस्तृतवहिकीलालीलाधितेन सहसा महसामधीशः ॥ ३३ ॥ सार्ककान्ततलतापविलीनहेमक्ष्माभनवीनविवरापदिलब्धमागाः । वर्भूविभूपणमहर्मणिरश्मिपाताः पातालभूलतिमिराण्युदमूलयन्न ॥ ३४ ॥ तं निरङ्गशतया कुशसचिभेद्यो यः सर्वतत्रिनुपनेपि ममौ रचित् । ति स्म सोपि दृशि घूकधिहामस्य मानोभयात् सगिति सहुचितोऽयकारः ६९ बावनीधरशिरस्तदधातुरागः प्राचीनदिग्युवतिमौलिजपाचप्सः । वो वियगिरिशमूर्तिकृशानुनेचं भानुः क्रमादिभरं पिनरान्मए । ३३ . इत्येनां रजनी रसाधितमियोपान्यित्यास- भित्री निर्गमयाम्पभूवतुरतिप्रेम्णा मुकुन्दानुनी । प्रीतो रैवतकापनीघरवनीशाय सार्क पुरी- लोकराशु चचाल तत्परिचयाताल ताल बजः ॥७ इति शीर्जरे मा uTo नाम म. को नाम । जनमामोपीयमिन्दिरा मान्दरे स्पिता! मनपा ५ पारिन को निना। *! A

·नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
अष्टमः सर्गः
हैमे रामः स्यन्दने चन्दनश्रीनीलं चेलं धारयन्नामरोह ।
शोणश्रीके लक्ष्यलक्ष्मेव सद्यः मन्ध्याभिन्ने वारिदे शारदेन्दुः ॥१॥
चक्रे कृष्णालोकतृष्णाय हतिं लोकायेव स्यन्दनः मात्वतस्य ।
वातापातप्रस्फुरत्कतुहस्तप्राया जाग्रहाहशब्दप्रवाहः ।। २॥
नो माति स्म व्योमपात्रेऽप्यमानो यात्रारम्भोत्ताननिस्वाननादः ।
स्थानं कर्तुं तुङ्गतुङ्गानि भूभृच्छृङ्गाणीति बंशयामास मन्ये ॥ ३ ॥
रत्नश्रेणीभासि शाले विशाले तेजोजालैरप्यलख्यां प्रतोलीम् ।
सैन्यान्यापुः सम्मुखायातवातवातज्ञातद्वारदेशावकाशम् ॥ ४॥
वेगेनाहम्पूर्विकायानमानस्फूतैः सूतस्तुल्यकालं विमुक्ताः ।
अन्योन्यस्य स्यन्दना बद्दमानाः प्राकारस्य द्वारदेशान्निरीयुः ॥५॥
रेणी वाहव्यूहखाते प्रभूते पङ्कीभूतैर्दन्तिदानाम्बुपुरैः ।
वेगादप्रद्वारतोऽङ्गुष्ठशक्तिक्षिप्रैः पादैत्तरन्ति स्म भृत्याः ॥ ६ ॥
व्यक्तं रिक्तो नैव केनापि पूर्ये तूर्ण पूर्णः केनचिन्नैव शोष्ये ।
इत्युत्कर्षादेव वासु रिक्तं ग्रीष्मे पूर्ण यः स्वयं स्वं तनोति ॥ ७ ॥
अन्तर्नित्यं येन वृन्दारकाणां वृन्दैर्वन्धं विभ्रता विश्वनाथम् ।
वीचीचञ्चत्फेनदम्भेन भेजे श्रेयः साक्षाद्दन्तिदन्तावदानम् ॥ ८॥
विश्वाधारं येन जामातृमात्रा पात्रं धृत्वा विश्वरूपं हृदन्तः ।
शम्भोभिक्षाभस्मयोग्यस्य मन्ये लक्ष्मीलिप्सोस्तस्य दत्तोऽदचन्द्रः ॥९॥
धामाधारः केलिसौधं कलानां मत्पुत्रोऽसौ इक्सुधाविन्दुरिन्दुः।
एकं लक्ष्म क्षाल्यमस्मिन्निदं यः स्मृत्वेव स्थानक्तमभ्रंलिहोर्मिः ॥ १० ॥
चञ्चच्चूलारत्नमालस्तमालपायच्छायः प्रोच्छलभोगिपूगः ।
और्वज्वालाजालभूर्भाति धूमावतस्तोमो विस्फुलिङ्गीव यस्मिन् ॥ ११॥
ईदक्षश्रीरीक्ष्यते योऽन्तरिक्षे तेनापीतं धिग्जना जानते माम् ।
अङ्गप्रौढिं कुम्भयोनेरितीव ख्यातुं लोके यः क्षिपत्यम्युबिन्दुन् ॥ १२ ॥
धूमस्तोमैडिवाग्नेरिवान्तःसुप्तस्येव श्रीपतेस्तेजसा यः ।
रेजे रामक्षुषणरक्षोमृगाक्षीदरमुक्ताम्भाकजलेनेव नीलः ॥ १३ ।।
नक्तं दीप्तरोपधीनां वितानः स्फूर्जज्ज्वालैः सूर्यकान्तैर्दिवापि ।
मूत तेजो राघवस्येव शश्वदृश्यं यस्मिन्सेतुशैलच्छलेन ॥ १४ ॥

·श्रीवस्तुपालविरचितं नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् NARANARAYANANANDA OF VASTUPĀLA EDITED WITH INTRODUCTION IND APPENDICES C. D. DALAL M. A., Librarian, Central Library, UD R. ANANTAKRISHNA SHASTRY, Shastry, Central Library PUBLISUILD USDLK ME \UTHORITY OR THE GOVERNVEST OF HIS HIGHNESS THE MAHARAJI GAIKWAD OF BARODA CC.NTR.IL LIBRIRY BARODA. 1916.

·४. - नामग्राहं हर्पहास्यानुगर्भ गर.. भीलोलाक्षः केनचिन्नैव जह मृद्यन्ते स्म रपईया तैरवि तापादन्तःसन्तानां दिपा .. "." ... नयामा मदन्मोजनामा गन्ना या मार्ण मैन्यांकन सा लीलागलं रेवन पारमीनी नानां कृष्णपार्थों को मानन्दः प्रा. पादं सम्मुगाभ्युन्धिताभ्यां तणे नामां अन्तःशांभाभारतमाने तृगालीशालिन्युचत्रका नत्रावासानाय विश्वरानेतः सेना नेने स्वळाराभिः सौरभः पुष्पप गीगीत अनापि श्रीनिधानेन पक्षिरक्षमीनिः साथि ग्पावासेपु स्थापिनेरेय रीत्या जन्मे लोक कृष्णावासोऽदर्शयत्यांतुना तत्तेपांगरे- अने गत्वा स्थापयित्वाऽटपशि तृणं का उशापीटाध्यामिनो लम्बकूर्चाटोपत्र कश्चिमाचा लोचनान्तेन कश्चित् कविता निष्ठनमा स्थापिते मन्निवेश वेश्या प्रत्यग्रप्रान्भूमिमुरोपापादोदश्चचीगत तृण यानादत्तरन्त्यस्तगण्यो बीय प्रप्यापि रपष्टमन्धंभविष्णुर्लग्न का दुग्वं धृतो रेणुरेणेक्षणाभिः मन्त्र खेदस्वेदोदामधामानि सद्यः पृ- तानि स्थाने वीजयंश्चामराली वंशाग्रेण क्षोणिमुक्तेन सौन्ल एणः कुलादुत्पतन् दयान जहाः प्रौढं सञ्चरद्भिगिन व्यक्तं मुक्ताहारहारित भ्रान्तैरन्तर्दन्तिभिः - -- -- ·नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । सद्यो मूलोच्छेदमाशङ्कय शङ्के लब्धानडुगः पङ्कजिन्यो ममज्जः ॥ २॥ दूरोदञ्चदीचिनिर्मजब्जं निर्मग्नानामन्तरानापशान्त्यै । दन्तीन्द्राणां पुष्करैः स्पष्टदृष्टैः कल्लोलिन्यो रेजुरम्मोजसाजः ॥ ३० ॥ हास्यं मा स्यादय कुम्भद्रयं वः प्रत्यक्षेबु स्पष्टप्नासां कुचेषु । ध्यात्वेतीव स्त्रीषु नीरागतासु ब्रीडादन्नारिमन्नं गजेन्द्रः ॥ ३ ॥ पद्मे बोधादास्थलास्यं दधाने हस्ताणाम्भोजिनीराकलव्य । मूर्धन्यध्यारोपयामास भूपः स्त्रैणभ्रान्त्या शिक्षितो राजदन्ती ॥३२॥ धौते दाने वारिभिर्वारणानां सम्ननाम्भोजपण्डेऽपि भन्ने । प्रीतिं नीरायातनारीमुखाजैर्भजु डाः कुत्र चिन्ता न धातुः ॥ ॥ कुम्भस्याम्भःपूर्यमाणस्य शब्दं श्रुत्वा दूरादन्यदन्तिभ्रमेण । एत्य व्यालो योषितोऽने नताया मध्यं पश्यन्नत्रलर सिंहशडी ॥ ३४ ॥ सिन्धौ क्रुध्यन्नन्यगन्वेभगन्धाहत्वा घातं स्वप्रतिच्छन्द एव । भन्ने तस्मिंस्तोयकम्पेन तेने भत्तो दन्ती गर्जितान्यूर्जितानि ॥ ५ ॥ हस्तोदस्तैश्चातकान्प्रीणयन्तो नीरैडीरध्वानन्त्यन्मयूराः । अम्भोधिभ्यस्तोयलीलातिनीला निर्जन्सुस्ते वारिवाहा इवेभाः ॥ ६॥ दन्ती दानैर्गण्डकण्डूयनोत्यैः साक्षावृक्षं सौरभादयं चकार । द्रोत्क्षितैः सद्य एव प्रसनस्तोमैः सोपि प्रत्युपाकारि तेन ॥३७ ।। भग्नः शाग्वी क्रीडया कुञ्जरेण भ्रष्टो नोयो तट्टवालानबन्धात् । लोकाः किन्तु व्यापदं क्रूरशूरम्लानै जुस्तस्य पत्रप्रस्नैः ।। ३८ ॥ उद्यदानामोदलुब्धालिमालागीतप्रीताः सैन्यसाजो गजेन्द्राः । आलानगुच्छामायूरपत्रच्छनच्छायच्छन्नतापा विरेजुः ॥ ३० ।। लीलामीलदृष्टिभुक्तापभुक्तैरेवाहारैभन्मदाः सादिनोऽपि । चाहत्तया वा ताडनक्रीडया वा नाशु ग्रासं ग्राहयामासिरेऽमी ॥ ४० ॥ धातृनिन्नाः पीवराश्चीवराणामत्रावासाः सर्वतः पर्वताभाः । पर्यन्तेषु प्रेहिनः गाग्विदत्तच्छायै रेजुः पादकल्पः करीन्द्रः ।। ४ ।। स्कृतिहिक माश्ववारेऽश्ववारे नाहग् नासीदस्तनिःशेपभारे । तेजोभाजामप्रभाव्यं स्वभावे तेजः स्पष्टं यत्पराकान्तिपु स्यात् ।। ४२ ।। मन्दं मन्दं मनग्न्दरयानव्यामनालनि यः चिन्न एव । मेनाभाजां विस्मयं मप्रतेने मुक्तो धावन्नेव रेवन्नितोश्वः ॥ ४६॥ उन्टिड्विलनान्ने नवावः साह वेगादगलग्नैव वाढम् ।

·अष्टमः सर्गः। २९ सर्वाङ्गीणस्पर्शसौख्यातिरेके रेणुश्रेणिच्छझना भूरुदस्थात् ॥४४॥ सर्वाङ्गीणक्ष्मापरीरम्भशोभा द्यः सद्यः सापराधोऽपि गच्छन् । भेजे वाजी सम्मुखीनाभ्युश्चद्रीचीहस्तैस्ताड्यमानोऽपि सिन्धुम् ।। ४५ ॥ चापल्यश्रीभास्वराणां सुखाग्रस्फूर्जफेनभ्राजिनां ध्वानभाजाम् । जज्ञे लोलल्लोचनैः स्थानपालैः कल्लोलानां वाजिनां वा न भेदः ॥ ४६॥ मोडकीडं कौतुकादीर्घकालं मन्दं मन्दं निःसरन्याजिराजः । किचिल्लीलालोलकल्लोलमूर्त्या कल्लोलिन्या न त्वसावन्वगामि ॥४७॥ ते प्रत्येकं ख्यातिमन्तो सहान्तः पृथ्वीनाथैः सस्पृहं प्रेक्ष्यमाणाः । रेजुः पशिस्थापिता भोगपात्रैरास्ये वर्लब्धकूर्चा इवान्याः ।। ४८ ।। उष्ट्रा रावं चक्रुरुत्सार्यमाणे भारेऽप्युबैर्यत्ततो दुःखितास्ते। हेलाविश्वोल्डनारम्भिणोऽल्पक्षोणीगत्या नूनमद्याप्यतृप्ताः ।। ४९ ॥ मुक्तद्राक्षास्तम्बजम्बूरसालो बब्बूलादिनाललोलाधरोष्टः । उष्ट्रव्यूहोऽहासि रूपानुरूपे सत्याहारे पक्षिरानीभिः ॥ ५० ॥ मुक्त भारे सद्य एव प्रमत्ता ध्यानत्रस्तस्पर्दिनः सौरभेयाः । शृङ्गैः स्वागच्छायया युध्यमानाः सिन्धो रोधः पातयामासुराश ॥ ११ ॥ दृग्मार्गमेत्य रचितानतयः पदान्तमागत्य निर्मितपुनःप्रणतिरपक्षाः। सम्भाविताः समनमन्सुकुटेन पाण्टुपुत्रेण सम्मदमधुर्वमाधिनायाः॥२९॥ सैन्यं कृतावासमशेषतोपि कुतूहलेनेव निरीक्षितुं तत् । नभोऽग्रचूलामधिरुध देवः स्थिरीबभूव क्षणमुप्णरदिमः ॥ २६ ॥ स्वैरं विलस्य सकलासु बनस्थलीपु छायापि तीव्रतपनानपनापितेव । भूमीरुहां प्रसवन्दमरन्धारासम्पातशीतलतराणि तलानि भेजे ॥५४॥ तन्वाने तरणो करच्यतिरोत्पाट ललाटन्तऐ विष्वक् सङ्कुचितैर्विनिसलतया प्राणेव निर्मापितः । क्षिप्त्वा नम्रतराप्रमरचरणवारेण मौलि निज- छायासीम्नि मरप्रदेशमहिपः फेदारदेवापिनम् ॥ ५ ॥ सम्पातेन सदैव निरिजलवानविलीन मही- पोटेनापि निमर्मरत्वमधित व्योमापगापजम् । पातालं तपनोपलाचलतलमोड्नमाज- ज्वालाधरसमससं समजनि मोटरताऐ रचौ ॥५६ !! , ·३० नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । 29 इत्यात्ममौलिमणिजर्जरितान्धकारा गुप्तप्रकीर्णकरशीकरभात्रि भेजुः । भूपाःस्वभावशिशिराणि रयादसर्यम्पश्यानि रैवतककन्दरमन्दिराणिः इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यग्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनान्नि महाकाव्ये निवासनिवेगवर्णनो नामाष्टमः सर्गः ॥ ८ ॥ श्रीवस्तुपालसचिवस्य परे कवीन्द्राः कामं यशांसि कवयन्तु वयं तु नैव । येनेन्द्रमण्डपकृतोऽस्य यशःप्रशस्तिरस्त्येव शक्रहृदि शैलशिलाविशाले ॥ ८ ॥ नवमः सर्गः प्राप्तपौरपरिवारपरीतः पार्थसौहृद्मदेन मुकुन्दः । अन्यदा मधुमहोत्सवकेलीकौतुकेन विललास वनान्तः ॥ १॥ रोमराजिगुणराजिनि सुप्टिग्राह्यमध्यभुवि चम्पकचारौ । मन्मथोऽजनि मिथो युवलोके स्त्रीजने करगते धनुषीव ॥२॥ कामिनीरनुयतां तरुणानां वाहुमूलनिहितोरुभुजानाम् । तत्कुचाग्रशिखराणि न पाणिद्वन्द्वमाप परिरम्भपराणाम् ॥ ३॥ न्यकृतानुलयचाटुरपि प्राक् प्रेयसा स्वयमियाय समं स्त्री। कामचापकुटिलास्वलिगुञ्जाटङ्कत्तासु तस्मञ्जरिकासु ॥ ४ ॥ दृरवर्तिनि वरे द्रुतमेका दुर्वहस्तननितम्वभरापि । सञ्चचाल पुरूपायितलीलालब्धलाघवलया लटभभूः ॥५॥ आलिलुप्तपदकापि लतान्तनर्मगोपिततनूरनुगेन । प्रापि काप्यधरपानपरालिबासलोलकरकडूणनादैः ॥ ६ ॥ आसदन्मृगशः प्रतिहारः स्पर्डिना मनसिजेन सनाथम् । आशु कौतुकविलासनरेशढारदेशपद्वीमिव दोलाम् ॥ ७॥ तत्क्रुधाप्युपचकार पुरारिर्यचकार रतिनाथमनङ्गम् । स्त्रीनितम्बनिचितेप्वपि दोलामण्डपेपु म ममौ यदवाधम ।। ८ ॥ प्रामितं हरिनग्वैरिव चक्रः किंशुकगमुदक्षत चन्द्रः । भृनले दिवि च विस्तृतदोलालोलमानललनास्यमिपेण ॥ ९ ॥ कारनपुररंवश्चलदोलाकेलिलोलरमणीचरणाः । श्रीरमादत विगविमरालोत्मजगमनभोनलिनाभः ॥ १० ॥ संगमेव निजाममोचं मन्यते स्म मकरध्वजवीरः ।

·नरमः सर्ग.। अधिपरिजिनमर्त्यमिदं यादोलया दिवि सुरानपि जेतुम् ॥ ११ ॥ दोलया तरलया यपुरामां यत्समीकृतकृगाकृशमक्षि। तत्कुचाग्रसरभाभियेव नामणा तदपि मध्यमपूरि ॥ १२ ॥ दोलयानगतागतिभाजामुन्नतस्तननितम्बविलग्नम् । योपितां युवभिर्वतनूनां भग्नभन्नमवलग्नमशङ्किः ॥ १३ ॥ चापष्टिमिव दीधितिमेपां यत्ततान तरला मणिदोला। विश्वविश्वजयिनो रतिर्वाणता तवलाभिरलाभि ।। १४ ॥ योपितः सह धवरतिभूमि गन्तुमुज्ज्वलविलासरसानाम् । आमदन्नतिगति दिवि दोलां कामदत्तमिव मनु विमानम् ॥ १५ ॥ कामुकैः कुचनितम्बनतानां प्रेक्षया तरलितोचंतनूनाम् । भइनिर्भरभयादृढमुष्टया योपित्तां झटिति मध्यमधारि ॥ १६ ॥ उन्नतोभयशिग्वाऽघटि रत्नप्रेड्डया तरलया मचिरेखा । प्रेमपाथसि विलासपयोधौ नौरिव प्रियजुपः प्रमदायाः ॥ २७ ॥ ताजैरपि गतागतखेलयंन्न विभ्युरबला विलसन्त्यः । दोलया तरलितस्तमभिस्तत्पुष्पवृष्टिममृजत् कुसुमेषुः ॥ १८ ॥ प्रेडिनक्षितिम्हच्युतपुष्पस्फारसौरभविशेपितलोभाः । योषितः प्रियतमः सह चेतस्तन्वते स्म कुसुमावचयाय ।। १९ ॥ मा व्रज ध्वनिमितीव वितेने सन्नतावतरणास्पृशि दोला। स्त्रीजने तु रभसादवतीण सूर्च्छयेव विरहेण जुघूर्ण ॥ २० ॥ कृप्तपुष्कलवपुः सह रत्या विश्वदम्पतिमिपेण मनोभूः । सर्वतोऽप्यवचिचाय शरार्थ सजितानि मधुना कुसुमानि ॥ २१ ॥ सम्मुग्वीनमिलदक्षिविभावोदिन्नमानसरसेन मिथोपि । अन्यतः पतिरमुश्चत पुष्पाण्यन्यतः करमसज्जयत स्त्री ॥ २२ ॥ पल्लवेषु सहशः प्रमदायाः पाणिरप्यवचयाय गृहीतः । तादृशम्रदिमतो वत मत्त्वा मङ्गु दक्षदयितेन चुचुम्बे ॥ २३ ॥ लूनपुष्पवलभृङ्गभियेव द्राक पति चतुरया परिरभ्य। नैव लाघवमलाभि कयाचित् कल्पिताऽन्ययुवतेरपि नेा ॥ २४ ॥ व्यामविस्तृतभुजोपि नितम्बे न क्षमः स्त्रियमुचयितुं यत् । उच्चपुष्परुचिमेव युवा तन्मध्यवद्धमृदुमुष्टिरुदासे ।। २५ ॥ -- ·३२ नरनारायणानन्दमहाकाम । कापि गोत्रभिदि भर्तरि पुष्पं दातुमिच्छनि बननगुष्टिः । संहतस्तनकठोरतयेव स्वं शुगोच भृशमम्फुदिनं हत् ॥ २॥ अदिण पुष्परज एव विनेतुं पन्युरंसकृतपाणिमादित्य । विस्मृतास्यपवनप्रतिकारा स्त्री रमादकृत चुम्ननमेव ॥ २५ ॥ माग्रति स्म कुसुमासवपाला कापि विल्लयविर्णितष्टिः। तदिशन्तरवल्लभगाहालेपपानमपरापि ममाद ॥ २८ ॥ या ददे मृगाः कुलुमना नाम नामभिदया दयितेन । एतया लघुनयैव स बहः स्वोऽप्यचेतनदां हि परः स्यात् ॥ २० ॥ कोपि गोत्रभिदया नवसालां योषितो ददनोपयदन्यान् । किञ्च तत्पदहतः पुलकाई विग्रहं यदपीडयदेनाम् ॥ ३० ॥ गुप्तगर्भकमपि स्फुटपुष्पं जानती निजशुचिस्मितभिन्नम् । बनती दयितकेशकलापं मार्जनेयु विरराम न राला ॥३१॥ मुग्धया प्रियतमश्चितुराली गुम्फितुं नखसुखेन विवृण्वन् । स्रस्तपाणिरपरामुखचुम्बी पुष्पसञ्चयपरोऽयममानि ॥ ३२ ॥ मायतु प्रियकरे धृतकम्पे काप्यबहचिहुरा नवपुष्पैः । धिक्परा प्रियतमस्वकरस्रग्बाढवद्धचिहुरापि ममाद ॥ ३३ ॥ यौवनोपभरतत्क्षणदत्तम्लानिरप्युरसि चम्पकमाला । अङ्गगौररुचिगौरवलिप्ता स्त्रीजनस्य सरसैव विरेजे ॥ ३४ ॥ मारुतेन कुस्सुलावचयोत्थः स्फारितो दिवि रराज परागः । योषितामयममानि च मूर्तो मूर्तिमान् मचिभरः कनकासः ॥ ३५ ॥ कान्तहस्तधुतचीरसमीरैर्योषितामभिहतः श्रमधर्मः । तैरवर्घात पुनर्मदनाग्निं दीपयद्भिरभितः परितापः ॥ ३६ ॥ कान्तपाणिपटशीतसमीरै। तथा मृगहशो मुदमापुः । दोस्कोपदहनोष्णसपत्नीश्वासमास्तरयेण यथैताः ।। ३७ ।। अङ्गके मुगदृशां रवितापारोपितश्चिरमराजत रागः । तादृशश्रमजलापनयेच्छालोलपाणितलसङ्कमितो तु ॥ ३८ ॥ यत्सहस्रकरजं लमवारि छिद्यते क तदपि द्विकरेण । तजयाय निरपायमुपायं रागिणस्तदिति मजनमीयुः ॥ ३९ ॥ हृत्त्वा हृत्त्वा व्रततिविततेः पुष्पभूति प्रभूतां यान्तीः कान्ताः सममनुचरैर्नीरदुर्गाय नूनम् ।

·दशमः सर्ग. سم . अन्धीयुस्ते चिरपरिचयात्पक्षपातैकदक्षा लोलाः कोलाहलभरभृतश्वञ्चरीकप्रवीराः ॥ ४०॥ इति श्रीगृजधग्गामात्यथीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महापाध्ये पुप्पावचयप्रपञ्चो नाम नवमः सर्गः ॥ करसरसिरहं ते वासवेश्म श्रियोऽभू- दजनि वदनपणं सम वाग्देवतायाः । इह जगति समस्ते वस्तुपाल स्तुमः कं सचिवतिलक धन्यं तद्वदान्यं वदान्यम् ॥ ९॥ दशमः सर्गः। मौलौ सपुप्पे व्यजनायमानैः पक्षभ्रमैश्छत्रततीकृतारैः। भृद्भर्मलत्तापनतापधर्माशेलुः सहेलं पयसे महेलाः ॥ १॥ मूलस्फुटाभिर्विततातपत्रच्छायाभिरादिच्छदमेचकाभिः । स्मेराजसुख्यः स्थलपङ्कजिन्यो रेजुर्गता जगमतामिवैताः ॥ २॥ काचिदरे छत्रितचीवरेऽपि सद्योऽभिधाभेदिनि तापमाप । तस्याः सपत्नी चलितापि तापे छायाममायां पुनराससाद ॥३॥ कल्लोलिनीभिः प्रतिपत्तिहेतोहंसा नियुक्ता इव संमुखीनाः । मञ्जीरम कणितेन हताश्चेलमलाक्षीरभि चारुवाचः ॥ ४ ॥ अम्भोजसौरभ्यधरोऽम्बुबिन्दुसन्दोहबाही मृदुलः समीरः । अभ्याययौ सम्मुखमदनानां नूनं नदीसम्प्रहितोपचारः ॥५॥ अभ्युक्षणान्युच्छलितोदविन्दुवृन्देन दत्त्वेव नितम्विनीनाम् । भूमौ स्रवन्ती लठिता सखीव पस्पर्श पादौ लुलितोर्मिहस्तैः ॥ ६ ॥ तीरस्थिते पादयुगानि जानुदने करान्कण्ठमिते मुखानि । राजीवयन्त्यः सलिले क्रमेण चमुः प्रवेशं सुदृशो नदीपु ॥७॥ पूर्व प्रविष्टावपि नाभिदने कृष्णौ दे व्याकुलितौ पयोभिः । अभ्यागतस्तैणनितम्बशैलाभोगेन नासामपि लड्डयद्भिः॥ ८॥ नार्यः स्तनस्तम्बनितम्बविम्बाभोगेन चर्टिगुणं यदम्भः । तेनेव तेने द्विगुणत्वमासां तेनापि सद्यः प्रतिविम्बयोगात् ॥९॥ लोले जलास्तनचुम्बिविम्बे स्वे चक्षुपी वीक्ष्य तिमिभ्रमेण । घोहुर्नवोढा रभसेन कण्ठालेपोत्सवाय प्रथमाय जाता ॥ १० ॥ A ५

·.
चित्तेशपाणिन्युननी बाग दोनमा मालिना करेगा।
दीर्घा रराज स्मरका काय मंगायमाने नामांव ॥ ११ ॥
अधिण प्रियाया ग्भमेन कशिदम्भः समारं निर्ग।
लोलोऽन्यकान्तामुपविभ्रमेण म्मे भी कम नुम्न ॥ १२ ॥
हस्ता विरेजुः मुदगां निमग्नाः म्बन्ऽपदोऽम्भमि वृदयम्पाः ।
तासां जितानीव मुग्नप्रभाभिः पानि सनी मनामुमानि ॥ १३ ॥
साकं सखीभिः कुतुकात्तरन्नी प्रेक्ष्य दियं शनालन्कगपि ।
अम्भासु नो काचिदचेतनत्वमंस्तम्भिावामतया ममज ॥ १४ ॥
गोत्रान्तरालापकृतागसोऽपि पड़ेलं दत्तवतः प्रियस्य ।
काचित्तबुद्धीनपडत्रिभीत्या कण्ठेऽपि लग्ना न लगुन्बमाप ॥ १५॥
खेलन् जलैः सजिनया कथंचिद्राग्भिः मचीनां सह मुग्धयान्यः।
तत्प्रीतिहेतोरपि हारयित्वा मेने मुखः स्वं कृतकृत्यमेव ॥ १६ ॥
कान्ते छलानिर्मितनीरसेके मुग्धा मी यत्कुपिता जघान ।
तं भावमात्मन्यभिशङ्कमाने तस्मिन्सुदाऽभूत्पुलकप्रदोहः ॥ १७ ॥
रोधस्तटेभ्यः कुतुकादभीक्ष्णं दत्त्वापि झम्पामनु चित्तनाथान् ।
उच्चैनितम्बस्तनशैलभाराहाराः प्रपेतुः प्रथमं पयासु ॥ १८ ॥
क्षिप्तैः स्वयं वारिकणैर्वधूनां वक्षोजपीठाडलिनैः स्वलित्वा ।
नूनं युवानो हृदये तदम्भः पुष्पेपुपुष्पैरिव घातमापुः ॥ १९ ॥
सेकं सृजन्ती दयिताननेन्दौ नेत्राचलिप्रेमजलैरभीक्ष्णम् ।
शून्या व्यलासीजलशून्ययैव काचिद्यस्यासु करपस्त्या ॥ २० ॥
शङ्के तदा कैरवलोचनानां केलिच्युतैराभरणैः सरलैः ।
तद्वाहिनीवारिभरप्रणुनै रत्नाकरोऽभून्मकराकरोऽपि ॥ २१ ॥
अम्भोहतैस्ताः सरितोऽङ्गनानां नेत्राञ्जनैश्चन्दनलेपनैश्च ।
कल्माषिता भास्करजहुकन्यासम्भेदशोभा विभराम्बभूवुः ॥ २२॥
सान्तरागास्तटिनीतरङ्गाः कान्ताकुचस्पर्शविशेषलोलाः ।
विस्रस्तहारच्युतमौक्तिकौघैः सस्वेदबिन्दुप्रसरा इवासन् ॥ २३ ॥
अच्युताश्चारुदृशां विलोलकल्लोलनुन्नाः सरितां तटेषु ।
म्लानि प्रपन्ना विरतालिशब्दाः पुष्पस्रजो मौनमिव प्रतेनुः ॥ २४ ॥
अङ्गत्विषा चम्पकदामनीरधौतैनखा नवकिशुकत्रक ।
स्त्रीणां स्मितेन सितमल्लिमाल्यं भ्रष्टेषु पुष्पेष्वपि मण्डनानि ॥ २५ ॥

·साग सर्गः
३५
मध्येऽम्बुर्ग विवाचारविन्दश्रीलण्टनेनेच नितान्तरक्तम् ।
चक्षुर्मयं चारुशो दधाना मझुत्तरन्ति स्म तरङ्गिणीभ्यः ॥ २६ ॥
ननं विनियनितानितम्बवक्षोजविक्षोभवियोगदुःखात् ।
कल्लोलिनीनां रममजुलेन कल्लोलजालेन कृशत्वमापि ।। २७ ।।
यत्केशपाशे पतितानि नूनं चित्तानि यूनां मृगचञ्चलानि ।
अन्यत्र गन्तुं चिरमक्षमाणि यान्ति स्मरन्याधशरन्यभावम् ॥ २८ ॥
सीमन्नदण्टानुगतेन यस्या लाभाईचन्द्रेण जगडिजित्य ।
पुष्पायुधरपकसनिभेन क्षोभं न गम्भोरपि कि तनोति ॥ २९ ॥
मन्ये स्मरव्याधधनु:समानां यस्या भ्रुवं वीक्ष्य पलायमानः ।
पन्धानमास्येन्दुमृगस्ततान सीमन्तमूर्त्या चिहुरान्तराले ॥ ३० ॥
शवेऽवतंसाग्युजपट्पदानां गोतेन पक्षानिललीलया च ।
कान्सुग्वं धावति नेत्रयुग्मं यस्या मनोभूमृगयामृगाभम् ॥ ३१ ॥
भ्रूपक्षरेन्वारूचिरस्य कामकीरस्य यस्यास्तनुवल्लिभाजः ।
नासा विभाति स्फुटपाटलौष्ठविम्बीफलासत्तिनतेव चञ्चुः ॥ ३२ ॥
यस्याः कपोलो मदनावनीशकान्तादयीखेलनकुटिमाभौ ।
नासाविभक्ती तिपागलोलदोलाञ्चिती कस्य न सम्मदाय ॥ ३३ ॥
कीर्तिप्रवाहो नवयौवनस्य शृङ्गारयोनेर्जयवैजयन्ती।
पुण्यात्मनः कस्यचिदशिपुण्यं यस्याः स्मितं राजति हारहारि ॥ ३४ ॥
यस्या मुखे दन्तततिनितान्तमोष्ठप्रभापाटलिता चकास्ति ।
आर्द्रा, पदश्रेणिरलक्तकाडा वाग्देवताया इव सञ्चरन्त्याः ॥ ३५ ॥
यस्था विराजत्यधरोऽरणश्रीज्योत्स्नासगर्भस्मितकान्तिगर्भः ।
कामस्य गदानलविदलस्य पुप्पप्रवालप्रथितेष शय्या ॥३६॥
यस्या दृदन्तर्गतपुष्पवाणनाणप्रसनैरिव जातसङ्गः ।
श्वासानिलश्चञ्चलचश्चरीकचेतोहरं सौरभमातनोति ॥ ३७॥
नासीरवीरः स्मरपार्थिवस्य वामाधुरीधुर्यगुरुः पिकोनाम् ।
मन्ये स्वयं वादयते वसन्तो यत्कण्ठकम्बू मधुरारवेण ॥ ३८ ॥
कर्णावतंसाम्बुजगन्धगुञ्जट्टनीव येनेव नती दधाति ।
अंसौ रतिप्रीतिसहाधिरोहपद्यासमौ या स्मरचित्रशाला ॥ ३९ ॥
यस्याः कपोलेन्दुयुगस्य रश्मिदण्डाविव उपगृहीतपद्मौ ।
वाइ जपाकुभलपादलत्वलुण्टाकपाणी विशदी विभातः ॥ ४०॥

·मुक्त्वा मृणालीमृदुमप्यमान्तं रोमालिमूर्त्या निजचापदण्डम् । यस्याः स्तनौन्नत्यनिरन्तरालद्वारेप्यनङ्गो हृदये विवेश ॥ ४१ ॥ मध्ये न मन्ये विजितो नताशयाः पञ्चाननः काननवडवासः । यस्याः स्तनस्तम्बतटीधियेव कुम्भीन्द्रकुम्भौ कुपितो भिनत्ति ॥४२॥ जित्वा प्रसूनैरपि विष्टपानि जेतुं त्रिशूलायुधमप्यजेयम् । मन्ये यदन्तस्त्रिवलिच्छलेन शल्यत्रयं सजयते मनोभूः ॥ ४३ ।। यस्याः कलापानणुकिङ्किणीनां वाणै रतिर्नृत्यति मध्यसीम्नि । तत्तत्पदैकभ्रमिपाणिचिह्नशोभांसुवृत्ता वितनोति नाभिः ॥ ४४ ॥ यस्या विभाति स्मरभूमिपाललीलागृहश्रोणिकृतप्रतिष्ठात् । रोमावली काश्चिमणिप्रदीपादभ्युत्थिता कजलमञ्जरीव ॥ ४५ ॥ यस्या नितम्बो गुरुरेव भाति पञ्चेषुपृथ्वीपतिपूजनीयः । यत्सेवनादेव दिने दिनेऽपि काञ्चीकलापस्य गुणप्रवृद्धिः ॥ ४६ ॥ आभाति यस्या जघनप्रदेशः कामस्य लीलाखुरलीगृहाभः । ऊरुस्थलद्वारि निवेशिरम्भास्तम्भहयातोरणदत्तशोभः ॥ ४७ ॥ यस्या नितम्बस्थलभूरिभारक्रान्तस्य जवायुगलस्य गौरम् । कल्याणमञ्जीररुचिच्छलेन निस्यन्दि लावण्यमिवावभाति ।। ४८॥ वक्षोजशैलान्तरिते मुखेन्दौ सन्ध्यारुणं पादयुगं यदीयम् । विष्वग नग्वैस्तारकितं सरोजम्लानिशमं वीक्ष्य न कः सकामः ॥ ४९ ।। लीलागतिं शिक्षितुमभ्युपेतैर्दिव्यैरदृश्यैरिव धातृहंसः । या स्तृयते सञ्चरणेपु मजुसिञ्जानमञ्जीररवच्छलेन ॥ ५० ।। निःसीमसीमन्तमणिर्वधूनां कन्या जलौघादव निःसरन्ती । आकृप्यमाणेच पुरः स्तनाभ्यां मन्दं सुदुर्वाह्यनितम्बभारा ।। ५१ ॥ लावण्यपूरातिपरीतदेहनिस्यन्दवत्तोयकणान्किरन्ती। पार्थन मद्यो मदनातुरेण विष्णुस्वसादौ ददृशे सुभद्रा ॥५२॥ (कुलकम् ) नीराचीरान्तरदृश्यमानमर्वागलावण्यविशेपरम्याम् । पदयग्निमां मन्मथमथ्यमानचेताश्चिरं चिन्तयति स्म पार्थः ॥ ५३॥ वृडः म धाता बल यः किलाम्मिन् दृष्टेऽपि पूर्व घटिते मुखेन्दौ । मानानुदिन्नमनोविकारी निर्मातुमेतां सकलां शशाक ॥ ५४॥ प्रमोना मार्जपिता मुकेश्याः केगानिमान् कः सुकृती कराः । अम्याः कगाविलम्पिवित्र मनारयलोचनमाननेन्दी ।। ५५ ॥

·उजावदिशतिगालयमगमनम' कोगिता जिन्दा मन्त्री बद्रा आलियों निगननानिग मानने गालः । अल्पमताप्रमोवादपि माहि मगा कलिगतेजन्मिमागे भूयो भूयोऽपि गूग जनगत नगनोपतो दोगमोगम् ।। Published by Janardan Sakharam Kudalhar, N 1, LL B, Curator of State Libraries. Baroda, for the Baroda Government, and Printed by Manilal Itcharam Desal, at the Gujarati Printing Press, No. 8, Sassoon Buildings, Circle, Fort, Bombay. Price Rs. 1-1-0.

·एकादशः सग: वीरः कुचक्ष्माधरदुर्गमेऽस्याः कन्दर्पदुर्गे हदि का प्रवेष्टा । चक्षुःपधेनाऽभिमुखं कटाक्षनाराचपातैरभिताध्यमानः ॥५६॥ पादप्रणामेऽपि न मे प्रसादमेपा विधातेति मुधैव तिष्ठन् । कामार्त्तया कः स्वयमेत्य धन्यः प्रौढापराधोऽप्यनयाऽनुनेयः ॥ ५७ ॥ अस्या वितन्वन् हदि पत्रवल्लीं कंपादसम्प्राप्तविशेपरेग्वाम् । साक्षादपूर्णामपि कामलोल: कश्छेकधीर्लोपयिता दृदेव ।। ५८ ॥ एतस्याः अवणावतंसकलिकासौरभ्यलोभनमद्- भृशाभोगसहोदराः प्रतिपदं वन्दे कटाक्षच्छटाः । को धन्यः स्तनसङ्गभङ्गविगलन्मुक्तावलीविन्दुकं संझडः परिरम्भदम्भनिभृतं प्रेमामृतं पास्यति ॥ ५९॥ इत्यन्तःप्रथमानसंशयतुलारुडः प्रख्ढव्यथा- टोपः सोऽपि सुभद्रया निजसखीसञ्ज्ञाचलन्नेत्रया। लावण्यकनिकेतमिन्द्रतनुभूदृष्टश्च दर्पोक्तं कन्दर्पण हता च सा हृदि तदा कर्णान्ततान्तैः शरैः ॥ ६० ॥ एकोऽपि स्वयमेककालमिपुभिभिन्दन्सुभद्रार्जुनौ कामः कीर्तिमवाप कामपि तदा धुर्यो धनुर्धारिणाम् । अन्योऽन्यप्रथमानमानसरसौ दृष्ट्वा च तो हृष्टिभाग् विष्णुर्दारवती जगाम सुहृदा तेनैव दत्तोत्सवः ॥ ६१ ॥ इति श्रीगणरश्वरमहामात्यश्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महाकाव्ये सुभद्रादर्शनो नाम दशमः सर्गः ।। या श्रीः स्वयं जिनपतेः पदपनसमा भालस्थले सपदि सङ्गमित समेता। श्रीवस्तुपाल तव भालनिभालनेन सा सेवकेणु सुखमुन्मुखतामुपैति ॥ १० ॥ एकादशः सर्गः अथ महदि प्रविष्टया मदनाग्नेयकवाणकल्पया। कनकोज्ज्वलया सुभद्रया निविडं दाहमुवाह फाल्गुनः ॥१ ॥ परिशोपितदीर्घिकाजले सहसा मर्मरिताजसंस्तरे ।

·३८ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । हृदि नापिनि तस्य दिद्युते कुसुमेषोः कुसुमेधुभिः परम् ॥२॥ शरदिन्दुमुखि प्रसीद मे निगदन्नीशमाकुलो मुहुः । अधिरोपयति स्म नीरजं दयितापादधिया स मूर्द्धनि ॥ ३॥ स्मरमार्गणदारिते स्फुटीकृतमन्तःस्थमिव प्रियामुखम् । हृदि दत्तमवेक्ष्य पङ्कजं द्रुतमाप प्रमदं वृथाशया ॥ ४॥ शरजालशरव्यतामयं यदनगो न ममापि गच्छति । कुलपूर्वज पर यदिधुस्तदिमौ तापयतां करोमि किम् ॥ ५ ॥ मलयानिलपमुताकृते यदि कुर्याममृगं शरैर्जगत् । नदपास्तालालमपो मृगलक्ष्माऽप्यतिदुःसहो भवेत् ॥ ६॥ नदमुंगानाशनानतः पवनं सम्प्रति शोषयाम्यहम् । अनि इष्टिमदत कार्मुके दगिनाचस्मरणात् मुमूर्छ च ॥७॥ (विशेषकम्) ना बलीदलेरगं वियते चन्दनचर्चितैः कुतः । मानकारि हारमा यदतीव तापकृत् ॥ ८॥ शनिमानि दक्षिणानि विहितो हन्त किमन्तरा पदः । मना मनन विमरनानिदुखाय ममेष जायते ॥ १॥ समयममुनितो हदयं मे रूपगेव पाटलः । १८मा विगंधित सियाबदनाम स्पृहगत्यां सदा ॥ १ ॥ २. दिनकरन या विहित वक्षमि नापशान्तये । नाइदिनाजिमनातिवान हा होगा । ?? ॥ मन ननिनिनियामा मिनानं मुटुमिरा । नातिनं नियमलन चामुनत् ॥ १२ ॥ पानिय मलिन मुनगा | 14. नायकाना ॥ १३ ।। नान.नानाहारः। , -4 मिना। .' inity || ४. ... ....Hit ! . .. १..fiIT AM . . M" ·एकादशः सर्गः ३९ स्मितमञ्जनिभं न ते मुखं नलिनी दर्शयते हिभाते । इति तप्त इव प्रलीयसे स्वयमुत्पीडयसे वियोगिनः ।। १७ ॥ न विधुन्तुद किं विधुं रदैरमृतं चर्वसि पर्वणि द्विपम् । इति ते सकलं वपुर्भवत्यथवा क्षीणहदां क बुडयः ।। १८ ।। विरहातुरचेतनो मुहः स्फुटमित्याकुलमालपन्नती। जगदे जगदेकतायिना हरिणा तद्गतभाववेदिना ॥ १९ ॥ अपि विक्लवता भवादृशां किमसी धर्यमुरीकुरु स्वयम् । प्रकटं व्रपया वदामि किं तव युक्तः पुनरासुरो विधिः ॥ २० ॥ रमणीहरणोपदेशिनि स्फुटमित्युक्तिपरे हरी गते । अध किङ्करणीयताजश्चिरचिन्तोऽजनि पाण्टुनन्दनः ॥ २ ॥ उदितोदितदन्तदीधितिप्रसरणच शरीरिणीमित्र । अध वाचमुचाच काचन इतमागत्य नराय दृति ॥ २२ ।। धिगना इति स्मरं विदुः सति सान्दननन्दन त्यपि । अविलोकित एच यस्वानहरन्मा हरिस्चसुननः ॥ २३ ॥ ध्रुवमस्ति कृशानुसंनिभं त्वयि कन्दर्पजयो नः । परितापयसे किमन्यधा शिशिरस्त्रीरपिता मान ।। विरहानलतापसम्भ्रमरिह पीटा दयितत्य मा । हृदयं सुभग त्वदानयं मुहुरमरिति सा गिपि-नि ।। ५ ।। परितापभिदे च या ददे ददि तत्या कुमुनालिलिनिः । अनयेच जघान तां स्मरः सविधापितयादा १३ ॥ पिधेऽश्शुजलः सकलरियणासमानमानिन । सविपे कधमन्यथा समीपदास्तुभिरaifait चलयार्धकमालीयम पलयं चाजनि पिठमा । कटिसन्त्रपदं च कपिटका सुरशत्यहिरो ! स्वप्नेऽपि हि सा सह या सदरात पत्रिकासन: विगलबलयान्तरारको नि.कामायने .... भिहरोसपारमानापमा नियः । ६.दशापि मा स्म गालि मारपिनो मो... पिरहोमोह तरिदिक ना.141

·४०
नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
व्यथयत्यधिकं सखीमिमां रचितानेकतनुमनोभवः ॥ ३१ ॥
मदनो मुहुरीरितैः शरैर्बुवमभ्यस्यति सूक्ष्मवेधिताम् ।
कृशतां नयते यतः कृशामपि वेध्यीकृतविग्रहामिमाम् ॥ ३२ ॥
विविधायुधमन्त्रकोविदो दहनस्तम्भविधि खलु व्यधाः।
विरहानलविदले सखीहृदि तिष्ठन्नपि यन्न तप्यसे ॥ ३३ ॥
विरहव्यथया ननु द्विधा स्फुटदस्या हृदयं मृगीदृशः ।
निजदोर्युगवाढवन्धनैः करुणासिन्धुमराल पालय ॥ ३४ ॥
वलतां पुनरेव जीवितं स्वयमस्या लघु कण्ठमार्गतः ।
परिपीतभवन्मुखाधरद्रुतपीयूषरयप्रवाहितम् ॥ ३५ ॥
दृग्वारिविन्दुभिररोजतटे लुठद्भिर्भिन्नाजनैः करजलेखनिकागृहीतैः।
एनं कथञ्चन वियोगभयातुरेयं लेख्यं विलिख्य ननुमां भवते न्ययुक्त॥३६॥
इत्यर्पितं चतुरया त्वरितं गृहीत्वा लेखं निधाय हृदि मूर्ध्नि च जातरागः।
हर्षाश्रुपूरहतवम मुहुःप्रमाय चक्षुः कथञ्चिदपि वाचयतिस्म पार्थः।।३७॥
दृग्भिः प्रेमसमुद्रवीचिभिरभिल्लिन्नोऽपि भिन्नोऽसि न
स्वान्ते भन्मथदावपावकभृति क्षिप्तोऽपि तप्तोऽसि न ।
सौभाग्यैकनिकेतकान्तिलहरीलीलाभिरन्तर्मुदं
दत्से निर्दय वज्रसारघटितं जाने भवन्तं ततः ॥ ३८॥
प्रियासक्ते क्लप्तः कचन परिहासोऽपि न जने
न च ध्यातः कान्ताललिनि कलविङ्केऽपि कलहः।
न वाल्ये पाञ्चालीमिथुनमपि तल्पे विघटितं
न तडत्से कस्मादिकृप कृपणायां मयि मनः ॥ ३१॥
इति लेखमेप निविडप्रेमतरङ्गो विचार्य चिरमन्तः ।
उद्भासमाननिर्भरभावभरो हृदि मुदा निधौ ॥ ४०॥
वक्षोजापतितरिति स्तनपरीरम्भप्रमोदं धत्
दृष्टिद्वन्दपरिच्युतैरिति मुहुर्नेत्रावलोकस्मयम् ।
सद्य:पाणिरुहोद्धृतैरिति नखस्पर्शोत्सवं साजनै-
प्पैनिर्मितमेप वीक्ष्य लिखितं कैः कैन भेजे रसैः ॥ ४ ॥
धीरोऽसि विश्वजयिनोऽपि मनोभवस्य नो चेद्विभेपि ललनाललितायुधस्य ।
नकि कुलीन नवभीतिकृते नभातिस्त्रीघातपातकमपिस्ववियोगदत्तम् ॥४२॥

·द्वादशः सर्गः। ४१ दृतीमुखादिति च कर्णसुधोर्मिसेकमाकर्ण्य चित्तयितामुखवाचिकं तत् । कुन्तीसुतो विरहवेदनथातिमन्दमानन्दगद्गदितवर्णमुवाच वाग्मी ॥४३॥ (युग्मम्) सा दृष्टैव तदाऽहरन्मम मनस्तल्लब्धये लम्भिता ध्यानैः कैरिव कैरवाक्षि न वयं तादग्वियोगातुराः । किन्तु त्वं स्वयमावयोरविरलप्रेम्णोरभूः सङ्गम- दारं मौक्तिकतोरणगुपमामद्योगिरन्ती गिरम् ॥ ४४ ॥ विज्ञाप्या सुदति त्वया पुनरिदं सा स्वामिनी मदिरा सद्यः पावकतप्तकाञ्चनमयी किं देवि मूर्तिस्तव । कामक्षोणिभुजङ्गजङ्गमपुरि स्वान्तप्रतिष्ठेव यत् तापं कञ्चन चन्दनादिभिरपि द्रव्यरसाध्यं व्यधाः ॥ ४५ ॥ दृष्ट्या चन्द्रमपि त्वदाननधिया यद्देवि देवीत्यहं तापव्याकुलितो जगाद किमयं ध्यातोऽपराधस्त्वया । तन्वि त्वल्लघुलाभलम्पटधिया निद्राणनिद्राभर- प्रारम्भस्य मुदे ददासि न मम स्वमेऽपि यदर्शनम् ॥ ४६॥ तत्रैव रेवतकसीमनि कैतवेन केनापि गच्छ मम दर्शय देवि मूर्तिम् । इत्युक्तिभिर्विजयिना जवतो नियुक्ता सा दृतिका व्यधित सर्पपदं सुभद्राम ४५ इति श्रीगजरेश्वरमहामात्यश्रीपसन्रापालविरचित नरनारायणाननानि महाकाव्ये दृतिकाद्योतको नागदिश गर्गः ।। त्वत्कीतिज्योत्स्नया जाते तीरे नीरेशितुः सिते । नेक्ष्यन्ते पक्षिभिर्वस्तुं वस्तुपाल पनालयः ।। ११ ।। मुकुलितकमलोदयः कवीन्दुः क इय न पायामुपानिधि स्फुरदुरविभवस्तु वस्तुपालः कपिराविता कवितामभामिरानः ॥ २२ ॥ दादशः सर्गः मुभद्रा रचतागाने स्थाशभिभुनान्यथ । कदापि तापयामास दिवापि यदनन्दना ॥ १ ॥ इतोऽपि तत्र कौन्तेयः सममोदनयत् । अध कल्परपुःकान्तिकालापन मलापिनः ॥२॥ दर्शनं विपिन तलिकमाइमपारनत् । मिताऽपि .श्याइप पुरी निमायोरिया । ६

·४२
नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
रथारोहेऽथ तौ दत्तहस्तालम्वलसदसौ।
नाक्रष्टुमशकल्पार्थो नारोढुं च हरिवसा ॥ ४ ॥
द्धत्या स्यन्दनारोहे चापल्यमथ वालया।
तडिल्लतायितं मेघभासो वासवजन्मनः ॥५॥
-रथास्यप्रथमोत्पातः पार्थस्याभवदुत्सवः ।
प्रियया प्रथमाश्लिष्टकण्ठपीठस्य भीतया ॥ ६॥
रथस्खलनभीलोलकान्तालिङ्गितवक्षसः।
पार्थस्य रैवतप्रान्तोपलैश्चिन्तामणीयितम् ॥ ७॥
लोलाः कोलाहलभृतः पार्थभ्रूभङ्गभङ्गुराः।
सुभद्रारक्षका जग्मुर्वलभद्रसभामथ ॥ ८ ॥
सुभद्रा सम्प्रति स्वामिन् रैवतावनिसीमनि ।
याता मन्मथपूजार्थ पार्थनापहृता हठात् ॥९॥
इत्याकर्ण्य तदा सीरी सकम्पमधरं दधौ ।
सद्योहृद्दीप्तकोपाग्निनवकीलाशिखासखम् ॥ १० ॥
सौनन्दिनः सदामद्यपानपाटलिते दृशौ ।
पतन्त्यौ मुहुरस्त्रेषु व्यायामासतुः क्रुधम् ॥ ११ ॥
अदर्शि बलदेवस्य कपोलामलदपणे ।
तरुणारुणिमच्छद्मा प्रकोपः प्रतिविम्वितः ॥ १२ ॥
कोपे बलस्य नापीडि दष्टोऽप्योष्ठस्तदा रदैः ।
आसक्तरेवतीदन्तसन्तताभ्यासभासुरः ॥ १३ ॥
रत्नपादासने पाणिपिष्टे धर्माम्बुवाहिते ।
अशिक्षोद्यद्विपन्मौलिक्षतजस्यास्मरद्वलः ॥ १४ ॥
कपिशाः कम्पितोऽभीक्षणमाटोपादुत्पतिष्णवः ।
अवापुः कोपदावाग्निकीलालीलां सभाभटाः ॥ १५ ॥
अभिधित्सन् गदः किञ्चित् प्रसृतेऽदीडशन्मुखे ।
लोलां जिहां प्रकोपस्य हृद्भाजस्तर्जनीमिव ॥ १६ ॥
प्रौढोपनतसङ्कामोदञ्चद्रोमाञ्चकञ्चुकः ।
मद्योऽङ्गीकृतवर्मव कृतवर्मा व्यराजत ॥ १७ ॥
यया यपेटया क्रुध्यनृम्माहत सात्यकिः ।
नया यदि नुवं न्यान्कगोऽप्यस्याः क तद्भवेत् ॥ १८ ॥

·. शाश सर्गः। स्मरश्वापशर: पोप्पैरपि विश्ववयीजयी । तीवानेपु क्षिपतक्षि व्यक्षस्यापि भयं व्यधात् ॥ १९॥ अगुल्याटमदन भूपारत्नान्युपापतिः । प्रकोपे तीव्रतसादग्धानीव व्यनर्णयत् ॥ २० ॥ ग्रासागतमिव ध्यायत्सुकः शात्र शिरः। मुहः स्फुटकटत्कारं निष्पिपेप रदान रदैः ॥ २१ ॥ दन्तपक्तिमिधःपेपरफुलिझावलिमालिनीम् । ज्वाला कोपानलस्येव दधी जिह्वां गवेषणः ॥ २२ ॥ ध्वनिः शनरभूत्पाणिप्रहतस्तम्भसम्भवः । क्षुभ्यम्भोनिधिभ्रंश्यधरः स्फुटम्बरः ॥ २३ ॥ चूर्णीकृताद्गुलीमुद्रावणाताडयद्भुवम् । भुजस्पढिभुजङ्गेन्द्रपीडिना पाणिना पृथुः ॥ २४ ॥ यथार्थवर्णमुत्थाप्य किश्चिद्भूभङ्गसज्ञया । अधोर्ध्वस्थितमित्यूचे सीरी संरब्धया गिरा ॥ २५ ॥ वाहेमरत्वरैः पार्ध गच्छेदं मद्गिरा वद । करे ब्रजसि दौमद्यवृधावस्कर तस्कर ।। २६ ॥ कौलिन्यं कलिवीरत्वं विदत्ता शस्त्रवेदिता । सौहाई च त्वयादि सर्वमेकपदे हहा ॥ २७ ॥ त्वां वंशपांसनं प्राप्य सुखदृश्यो वियोगिनाम् । इन्दुः सर्वागविस्तीर्णकलङ्कोऽद्य भविष्यति ॥ २८ ॥ वृत्तेऽस्मिन्निजसूनोस्ते श्रुते सदसि ललितः । सर्वाङ्गीणानिमेपाक्षो वजी वर्तिष्यते कथम् ॥ २९ ॥ ख्यातः सख्या त्वया साक्षादस्माकं गर्वपर्वतः । ऐन्द्रे तं भवता भित्त्वा दर्शितैव कुलीनता ॥ ३० ॥ मूढेरस्माभिरध्यायि र यत्त्वयि सौहृदम् । तद्विपेऽपि सुधाबुद्धिरजारेऽपि मणिप्रभा ॥३१॥ उप्त्वा कोपकणं सीरदारिते त्वदुरास्थले । प्रतापपादपं विश्वव्यापिनं वड़येऽधुना ॥ ३२॥ भवन्तं तुपपदस्मीकृत्याद्य मुशलाहतैः । धातयिष्ये भवबन्धुनिन्वासैः कीर्तितन्दुलान् ।। ३३ ।।

·४४ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । स्थिरीभव क गन्तासि मयोपक्रियतां तव । दर्शयिष्येऽसिदण्डेन स्वर्ग पापीयसोऽपि यत् ॥ ३४ ॥ कुलजीवितमस्माकं कन्येयं भवता हृता । त्वामेकमेव मे हन्तुः क भविष्यति निवृतिः ॥ ३५ ॥ राधा यत्काकतालीयनीत्या विडार्जितं यशः । तत्ते लुप्त्वाद्य वक्त्राणि स्मेरयिष्ये धनुष्मताम् ॥ ३६॥ रे चौर यदि सौजन्यं तारक्षमपि विस्मृतम् । तत्किं मदामपादोऽपि विस्मृतोऽरिकपालभित् ॥ ३७ ॥ साध्वसध्वस्तधैर्यस्य तव मौलिं प्रपिंपति । मदनौ त्वच्छिरोरत्नाकुराः क्षतिकरा यदि ॥ ३८ ॥ हृदयात् कृष्णमुत्तार्य त्वयेदं दुष्कृतं कृतम् । निःशङ्कमिति सीरेण करिष्ये तद्विधा तब ॥ ३९ ॥ इत्युक्त्वा प्रेष्य तं दूतं कामपालः करालदृक् । उवाच कृतवर्माणं क्रोधस्खलितया गिरा ॥ ४० ॥ सेनामेनां समादाय गच्छ सत्सत्त्व सत्त्वरम् । तथा कुरु यथा नायं जीवन याति मलिम्लुचः ।। ४१ ।। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ युद्धैकमहासात्त्विक सात्यके । गच्छामीभिः समं भूपैर्गृह्यतां गृह्यतां शठः ॥ ४२ ॥ हन्त मा स्म विलम्बन्त भवन्तः सन्ततोज्ज्वलाः । पृष्ठेऽहं प्राप्त एवैष पुरस्कृत्य मुरद्विपम् ॥ ४३ ॥ इत्यादेश समासाद्य कृतवर्मादयोऽचलन् । दृश्यदृष्टपुरोधावतस्यन्दनकेतनाः ॥ ४४ ॥ सेनायाः कोऽप्यभूरेगस्तदार्जुनजिक्षया । वामोऽपि येन निर्मुक्त उच्छासायानुधावितः ॥ ४५ ॥ इनः पुरःस्फुरत्कररज्यलोचनरोचिपा । दढनिव दिवं मृतकोपपावककीलया ॥ ४ ॥ पादमम्मानमरम्मपीडया मृद्धितामिव । मिश्वसनपिवान्नापरवीं पदे पदे ॥ ४५ ॥ मुबाप्रवनन्मित्रापालभरिव नारितम् । समान वाटंगमा मौरी दरि मनि ॥ १८ ॥ (विसम्

·द्वादशः सर्गः।
8+
दन्तदीप्तकोपाग्निस्फुलिडारिव दाहिभिः ।
अधाक्षरैः ग्वरां वाचमित्युवाचाच्युतं प्रति ॥ ४९ ॥
स कुलीनः कलाशाली शरः साहसिकाग्रणीः ।
सुटत्तवापुपन्मैत्रीमधाप्युत्तिष्ठते न किम् ॥ ५० ॥
निजं प्रकटितं तेन शौर्य चौर्य वितन्वता।
अनन्वियंस्त्वमप्येनं शौरे शरो भविष्यसि ॥५१॥
चभ्रे स याति चेत्तत्त्वं हन्मि भूम्याड्निनुन्नया।
यदि याति दिवं दुष्टस्तत्साध्यं सिद्धमेव मे ॥५२॥
वध्यः सुदपि लेहक्षयक्षीयो बलीयसाम् ।
वायुरग्निवयस्योऽपि निर्वापयति दीपकम् ॥ ५३॥
पद्मश्रीहरणव्ययः प्रत्यूपे पद्मवन्धुना।
वर्डितोऽपि स्वयं पश्य कां दशां नीयते शशी ॥५४॥
अपदोऽप्यसकर्णोऽपि लड्वयमानो दशत्यहिः।
परिभृतोऽप्यनुद्योगी त्वं तस्मादपि हीयसे ॥ ५५ ॥
विलम्बयति सौहार्द यद्येनं प्रति सम्प्रति ।
तत्सङ्घरस्व तेनैव दावप्यङ्गीकृतौ मया ॥५६॥
कौन्तेये सहजा मैत्री कृत्रिमत्वेन वड़िता।
सोऽप्यभूत् कृत्रिमः शत्रुरद्य तत्किमुपेक्ष्यते ॥ ५७॥
विरुद्धः स्वोऽपि हन्तव्यो हन्ति प्रत्युत रक्षितः ।
निजागजोऽपि रोगः स्यादच्छिन्नः कि न मृत्यवे ॥ ५८ ॥
अमर्षमिव वर्षन्तमिति निष्ठुरया गिरा।
सुधीः सान्त्वयितुं ज्येष्ठं चक्रपाणिः प्रचक्रमे ॥ ५९॥
त्वदादेशविधेयोऽस्मि किमार्य मयि कुप्यसि ।
वद कार्ये प्रवर्त्तन्ते धीमन्तः सहसैव किम् ॥ ६ ॥
सहसा महसा दत्तां वीक्ष्य दीपे झलज्झलाम् ।
मणिभ्रान्त्या पतन्तः कां लभन्ते शलभा दशाम् ॥ ११ ॥
सुधांशुधामभिधौते सुखशायिनि पनगे।
अध्यात्वा हारबुद्धया कः क्षिपन्पाणि न शोचते ॥ १२ ॥
भङ्गं यात्येव जीभूते गर्जितर्जितदिग्गजे।
उत्पतत्करदिभ्रान्त्या सहसा साहसी हरिः ॥ ३३ ॥

·६ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । वशीभवन्ति विश्वानि विनमन्ति स्वयं द्विषः । पुरः स्फुरति दासीव श्रीर्विमृश्यविधायिनाम् ॥ १४॥ निर्विवेके निरुत्साहाः साहसिन्यपि सम्पदः । भूरिभूषाभिरामेऽपि कामिन्य इव दुर्भगे ॥ ६५ ॥ देषिपेषेऽपि मुञ्चन्ति मृदुत्वं न कलाभृतः । तप्तो हन्ति रविवा॑न्तं तदेव शिशिरः शशी ॥ ६६ ॥ पश्योष्णशीतयोः स्फीतमन्तरं तरवो यतः । वदग्धाः प्ररोहन्ति न सिन्धून्मूलिता पुनः ॥ १७ ॥ मतिप्रतानिनी कश्चित् शालार्थजलशाडुलाम् । दग्वापि क्रोधदावेन जयाख्यं फलमीहते ॥ ६८॥ शौर्यधैर्यावधी पार्थ व्यापृता पृतना कुतः सहसव त्वया दीप्ते हुताशन इवाहुतिः ॥ ६९॥ श्रीमान्दृतहताहतस्वजनवजवेष्टितः । गन्धी धनञ्जयस्तावदावाभ्यामपि दुर्जयः ॥ ७० ॥ दामीय स्वेच्छया यस्य मृतिरायाति याति वा । म केन व्यते युद्धकुपितस्तत्पितामहः ॥ ७१ ॥ निनन्तं हन्त चापन द्रोणं शापेन या युधि । अनुवंदे च वेद च दक्षं कक्षीकरोतु कः ॥ ७२ ॥ जम्बन्ले फेन धावन्तः कौरवाः पार्थगौरवात् । महान्यवयनत्वकू की गेषां सवा पुरः ॥ ७३ ॥ प्रध्यमिधा जाम्यहादालत्कारगताम् । माया मानपिचका महिन्यविम्बिनः ।।७४॥ नल्यान्य बन्दुगन गियदि युधिष्ठिरः। नमानपत्रामा क बाजागत् ।। ५ ॥ देन मानिनिकी विममंशयः । किन निगनिमः ॥ * ॥ नामा म्यागिणीमगी। ............ |||| ..........। 7... anti ·INTRODUCTION पीयूपादपि पेशलाः शशवरज्योल्माकलापादपि खच्छा नूतनचूतमसरिभरादप्युल्लमत्तौरभा. 1 वाग्देवीमुखसामसूतविशदोबारादपि प्राशलाः फेा न प्रधयन्ति चेतसि मुदं श्रीपतुपालोक्तयः ।। The author of this second surk in the Guckwed's Onlcntil Sc:7152s ! palle, who with lus talour and statesmuslup wenied and strength l'Ouer vi Krug Viradhavala of Dholl . llcss, hulllier, butter ) na iwin Jais numerous publie words Quel especially the tempics un lot ilu 11. tullance and cusuiopullisin te pruterbual. lIu luteii il noce sects and een buit musques for Valioned.ns who ucir litli as Iles laus 1 We lule got contemporary Iccuris ufles in charity and ot works of public utility. Besides tlie s trsutis 1997 ist mit? scriptions, and prabandhs in the Iramdamid ad mi prakandhi, the glories of lus deudsate sung by Sulle uilt" lui !! and is Arisigi iu luis Sulindunderhund Billuclid, . whose installation as an Acharya cc defisul lu lintupid: his dicithi lirwany i Malili ya wil the solutije, siyha al good deal of valuable infotun about that Jualuslii's i ustupiluhurini Vastupili's life can be viewed from four ditt int sur o mimster (?) as a Warrior, (3) is - planlanta 1 places and temples (1) pion of places nulu..nak'Ils. points will be dealt with all this intiluonto 0 ile in und lowasiw. llere veskill set outil iliniais 1 'l lie following loud seguirlist in alles in all of live will illuszaka 118 033 folie il lotille WtVi vilich I will in "Caroll alust lansatlah ali ilusulit nisich wuran isilla ni halinde bekendstellite i registreer wios Ridepresent state ilsill Babetti la Minelli fill in till att hitta stiu? *11W 132 caril, ' 2 1 ANNA * $

·त्रयोदा. सर्गः।
हरः पर वैश्वर्य शास्त्रे गुरुरिवापरः ।
स्मरोऽन्य इव सौन्दर्य शोयें किन्तु स एव सः ॥ ७९ ॥
तत्कोपस्त्यज्यतां तस्मै स्वसेयं दीयतां स्वयम् ।
आवां गच्छाव एवाशु सैन्यं यावन हन्यते ॥ ८० ॥
इति हलभूतो विश्वस्वामी सुधोर्मिकिरा गिरा
विपमिव रुपं मन्त्रज्ञोऽसावपास्य शनैः शनैः ।
अचलदचलप्रेमा क्षेमङ्करोऽध किरीटिने ।
स समममुना तूर्ण पूर्णाभिलापलसन्मनाः ॥ ८१ ॥
इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यत्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनान्नि
महाकाव्ये सुभद्राहरणो नाम हादश. सर्ग ॥
शूरो रणेषु चरणप्रणतेषु सोमो वक्रोऽतिवक्रचरितेषु बुधोऽर्धवोधे ।
नीतो गुरुः कृतिजने कविरक्रियासु मन्दोऽपि च ग्रहमयो न हि वस्तुपालः ॥ १३ ॥
त्रयोदशः सर्गः
स्मितशक्तिरितोऽपि कोपतप्तश्चरवाक्यः समरार्थमात्थ पार्थः ।
अपि धन्विभिरन्वगामि भूपैः कृतवर्मादिभिराईरौद्ररोषैः ॥ १॥
प्रथमाहितदृतहतभीष्मप्रमुखात्मीयसमग्रवर्गदुर्गः ।
समनीनहदप्यथो पृथाभूः पृतनां शत्रुपु योडमुद्धरेपु ॥२॥
अथ तस्य चम्युगस्य तूर्यध्वनितैः कर्णरसायनैर्भटानाम् ।
गुरुमन्दकन्दरोदरोत्यप्रतिशब्दद्धिगुणैर्जगजगाहे ॥३॥
इति वर्मभृतः क्षणेन दत्त्वा चिरदाक्षिण्यवशादृशं प्रियासु ।
प्रणिपत्त्य गुरुन्विनतितास्त्रा वरवीराः समरश्रिये विलेसुः ॥ ४ ॥
परिरम्भपरप्रियाकुचाग्रश्लथवन्धं रणतूर्यतर्जितात्मा।
कवचं पुलकोचयप्रपसटिति त्रोटयति स्म कोऽपि वीरः ॥५॥
परिरम्भिणि वल्लभे रणान्तर्गमनोत्के कृतकं परा हसन्ती।
कलिताशकुनातिरेप मा भूदिति दक्षाभिनिनाय दर्पमित्रैः ॥६॥
अपि चाटुगिरा प्रिये समन्तादाने परिरम्भणं रणोत्के।
चलितेऽपि च धीरपादपातं पुलकं काचिदुचाह वीरपत्नी ॥७॥
अयि वीरशिरोमणिः पिता से घियां तुभ्यमदत्त कातराय ।
विमनस्कमवेक्ष्य युद्धवुद्धौ प्रियमुत्साहयति स्म काचिदित्यम् ॥ ८ ॥

·No text on this page.

·त्रयोदशः सर्गः تر - -- चरणोहतधूलिधूमितामा दृढवाहतिविस्फुटस्फुलिङ्गाः । मणिकञ्चुकदीपिनोऽथ देहयुधि ते कोपदवा दवागवन्तः ॥ २४ ॥ प्रतिघातविनिस्मृतां पुरस्तात्पदचारस्वलनोहुरापगधाम् । असिनाऽन्त्रतति विकृत्य कोपाचलितः कोऽपि जघान वैरिवीमि ॥२५॥ कृतकृतिकम्पितोष्टमन्तर्वत मन्नं कमपि ध्रुवं जपन्ती । अपरौ करवालसर्पदंशात्पतितावा मिथो नगेन्द्रनारी ॥२॥ अरिषु प्रबलप्रकोपपाध्वनितरेव भयोजिमनायुधेषु । युधि कस्यचिदक्षितेजमव क्षतजालिप्त चाभवत्कृपाणः ॥ २७ ॥ युधि कोऽपि ददर्श कुम्भिकुम्भौ स्मृतकान्नाकुचविभ्रमच्युनान्तः । अपि तस्य करावलीलया नौ वृटितौ तु फ बिलात्र कायम ॥ ८ ॥ अपरी हरिसारथीनभिन्दादिनक्षत्रचरित्रधीपवित्रः । रथिनः परिपातयन् रथौघं व्यधित प्रागिय मनि महि॥१॥ अनिघातहतकायोगमूलं तुरगेग्यधातुरोऽवधारबार । परिपात्य परांऽतिपाणिपाते प्रतिनि क्षुण्णयलाप, जयान !! परिणन्तुमुद्ग्रदन्तदण्याः रफुटमन्योन्यताधिपादाः । मदनिर्मरक्षात्कृतोऽभ्यधावाभितः पुग्भिगः फागण॥ १ ॥ अमिलन्करिणो रणेऽभिपिता स्वयमापीगगा। दानाग्रमियोतिरपुलिरफुटनीराजनराजिगजमा समुदस्य करी पारीन्द्ररेवाः फारलीलावासमा क्षितिभाभियेच दन्तवार निपातर विमा यः । अपरः प्रविधोरदन्तधातो युधि विधारप प, :! अपि परिजिताय शाम्रतानि मददी पागनिया निजधान विभमदन्नमय कारिणं पीय TTTTP: युधि फोपनपास्मिनीभिगेश शिनगन : रणभारदोऽपि सगरमायर: सिर निपान पर रप मोली जि. रमेशराजमार्ण efit IIT सुधि कोऽपि मानि तोलियम फरिणा गिEि Teri Sपि मिधाmarr: Home 4

·नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् ।
प्रहिता बलगौरवेण पूरं करिणा केनचिदम्बरे तुरङ्गाः ।
अपतन भुवि नित्यदत्तफालप्रथिताभ्याससुखेन चाश्ववाराः ॥ ३९ ॥
मणिमण्डनमण्डलीमयूखच्छुरिताङ्गा हरयो महारयेण ।
अभिपेतु रथायभागजाग्रडवबुध्यैव मिथोऽपि सत्त्वलाजः ॥ ४० ॥
हयहेषितनूयमानमानोडरहकारवकारिणोऽश्ववाराः।
हठहेतिहतिस्फुटस्फुलिङ्गक्षतधूलीतमसो रणं वितेनुः ॥ ४ ॥
कृतहर्षितहेषितं महाश्वो युधि पाश्चात्यपवयेन धावन् ।
गगनाङ्गणनर्तिताप्रपादः प्रसभादायते च शात्रवाश्वम् ॥ ४२॥
परघातविनिःसृतैर्निजान्नैः खुरकोटीघटनास्त्रवित्रुटट्रिः।
ततमार्गलतागणैरिवाश्वः खलु नास्खल्यत कोऽपि धावमानः ।। ४३ ॥
रणतूर्यनिनादमुक्तनिद्रः कृतहेपारवलक्ष्यमाणहर्षः ।
अकृत द्विगुणां गतिं वितन्वन् हरिरेकः पुलकोद्गमं नियन्तुः ॥ ४४ ॥
रणसीम्नि मिथोविलवनोत्कौ कृतफालौ स्खलितौ पुरोऽन्तरिक्षे।
इतसादिकरप्रणुन्नमौली भुवि पश्चात्पतितौ हरी ल कौचित् ॥ ४५ ॥
तुरगाग्रपदान्तदान्तदन्तान्विभिदे कश्चन दन्तिनोऽश्ववारः।
असिदारितकुम्भमुक्तमुक्तावलिभिडनि जातपुष्पवृष्टिः ॥ ४६ ॥
रथिनां स्थिरमूईविग्रहाणां चतुरः कश्चिदनातुरं तुरङ्गी ।
असिनाशु शिरांस्युदास नृनं कलयन्कन्दुकविनमं सुरीभिः ॥ ४७॥
द्विरदेपु रथेषु पत्तिषु दागपतत्कश्चिदुदारहर्षहेपः ।
समरोत्कतुरनिचेतसेच प्रथितस्पर्द्धमहो मुहुर्महाश्वः ॥ ४८
परिमुक्तशिरोरुहैनद्भिः क्षणकप्ताङ्गलवैः समुच्छलद्भिः।
प्रधनाधिपदैवतायतारादिव वीरैर्वत वभ्रमेऽरुणाः ॥ ४९ ॥
गलिनस्वपरप्रभेदबोधा युधि योधा वधबुद्धिवाहकक्षाः ।
निजकोपरसार्णवे तु मृत क्षतजोधे व्यहरन्त कण्ठन्ने ॥ ५० ॥
पनितेऽपि शिरस्युदारहकाभृति कस्यापि भयोद्भवप्रकम्पे ।
अरिभिर्गलदायुधैः कथञ्चिन्नविनिनन्युधि पातितः कबन्धः ॥ ५१ ॥
पतितां पदयाः प्रियां पदांग्रेः करलग्नं सुबदं चपेटयैव ।
परिताय मृतस्य मूनि बन्धोर्निहिताविर्दिपमाप कश्चिदेकः ।। ५२ ॥
पतितो युधि भूमिखानदन्तान्तरवर्ती करिणो हृदाप्य कुम्भौ ।
पुरपायिनवल्लभाकुचाग्रम्मरणात्कश्चिद्धत्त रोमहर्षम् ॥५३॥

·त्रयोदशः सर्गः
यद्धावदुदारपादपातं च्युतमूर्खापि भटो रुपारुणाक्षः ।
अपि लोहमयेन तन्निहन्तुः करवालेन किल व्यकम्पि मौलिः ॥ ५४ ॥
पतता शिरसैव शस्त्रितेन द्विपमाहत्य यशो वितन्य विश्वे ।
अपि नाकवधूमवाप्य रक्तां स्वकवन्धेन ननत कोऽपि धन्यः ॥ ५५॥
रणमूञ्छिनि वल्लभे गतासुः सहसा कापि दिवङ्गाना सतीत्वात् ।
पुनरुच्छ्रसिते शुशोच तस्मिन् विरहात्या मरणोत्सुकेव तुष्टा ॥५६॥
भियलाभमहोत्सवाय तेनुः सुरनार्यो विविधानि मण्डनानि ।
तवाप्तिलदां तु बाहुभाजां युधि भूपाऽजनि सत्वमेकमेव ॥५७ ॥
परिरम्भकृतां सुरागनाभिः सह यः सत्त्वभृतां बभूव कम्पः ।
सुदृशां शिखिवम॑धावितानां पुरतो भीतिपदे स एव जातः ॥ ५८ ॥
सविधच्युतमौलिहकयोचैर्विगलकतरिकाभयातिरेकात् ।
विनिपत्य कवन्धकेपु धैर्य कथमप्याद्धते स्म यातुधानाः ॥ ५९॥
अधिपादतृणीकृतेन कामं वपुपोपक्रियतां मयाऽमुनाद्य ।
इति पक्षिपु भक्षिपु श्वसन्तः पतिताः श्वासमधुर्मता इवैके ।। ६० ।।
नवरक्तविलेपिनोऽन्त्रमालाकृतहाराश्च कुटुम्विनः पिशाचाः।
वशया पिशितं कपालपारघसन्तपतेर्महोत्सवेऽस्मिन् ॥ ६१ ॥
बहुमांसमकीकसं मृतानां मृदुलाहारकृतेऽङ्गकं यदापुः ।
तपि ध्रुवमाहरन् शृगाल्यो व्यथितास्या घनमग्रभल्लशल्यम ।। ६२ ।।
अधिरुध मृतागाकानि रौद्राः करमोदायितनर्त्तिताऽसिदण्टाः ।
परतीरजुपां द्विषां निहन्तुं तरलं तेरसग्धुनीपु धीराः ॥ ६३ ॥
धावहुईरधीरपाविधुरक्ष्मास्वेदविन्दूपमाः
क्षत्रासिक्षतकुम्भिकुम्भपतिता मुक्तामणिश्रेणयः ।
दोलारुढसमग्रराजकजयश्रीलोलताविसाव-
धम्मियधितप्रसनपटलीपातश्रियं शिश्रियुः ॥ ६४ ॥
इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यश्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि
महापाव्ये सहलकलिसइलनो नाम प्रयोदशः सर्गः ।।
श्रीवस्तुपाल जितवालमृणालगर्भे शुभ्र वितन्वति जगत्तव कीर्चिपरे ।
मन्यामहे कुवलकजलशोकिलालिकाकोलकोलसदृशामभिधा मुधाऽभूत् ॥ १४ ॥

·५२ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । चतुर्दशः सर्गः। समं समन्तात्समचालि शूरैरैथो रथोत्सङ्गकृतप्रतिष्टैः। नवीनवीयैः कलयद्भिरय्यमहो महो वैरियुगान्तहेतोः ॥ २ ॥ चापं तदा दानरुचा रसज्ञासक् सहासस्थितितानवेन । भल्लेन नई शमनाननाभलनेसरं चारु न कः क आप ॥२॥ ( सशरशरासनवन्धः) (निरोष्ठय) तत्तच्छरासननिरस्तनिरन्तराल- नाराचजालचलनाद् गगनान्तराले । कृतैः किलार्ककिरणैधरणी नितान्तं संशिश्रिये क्षतजनक्षतजच्छलेन ॥ ३ ॥ अधावन्नतिकार्याय पतत्रिचतुरा हिताः । योधा एकैकघातातिपतत्रिचतुराहिताः ॥ ४॥ उद्दण्डकाण्डकृतमण्डपडम्बरेपु रक्तौधकुमरसाकुलभूतलेषु । कालेन कृत्तभरमस्तकमोदकानामालोकनेन नन्ते समरोत्सवेषु ॥५॥ (अतालायः प्रभाविलासा परमा रणेषु प्रभाविलासा परमारणेपु । रसेन सेनायुगली न जेतुमशक्यतान्योन्यमनूनशक्तिः ॥ ६ ॥ अभूत्सम्भेदनिर्भदं तरवारितरङ्गितम् । तदाहिनीदयं भीततरवारितरङ्गितम् ॥७॥ असमसमरलीलालाघवेनाशु तृणाविरहिणि शरभारीः शोभमानाभिमानः । अहिननिहितमेवादाय वाणं शरीरादधित धनुपि चैकः साधुवादं च लेभे ॥८॥ ( असंयोगातर) देहे परशरोदारहननं कश्चिदुहुरः । सेहे वीरवरो धीरश्रीनग्वाङमृदु स्थिरः ॥२॥ (गोयूधिकारन्य) कनचिद्विरचितो रिपुर्मिथःसद्गरोचितमहात्रिपाततः । सद्गेचितमहान्त्रपाततः स्वर्वप्रथमकेलिकोतुकी ॥ १० ॥ उवाहालिमहानन्यो भुवा हावानिहानघः । धनहानिमहाहानुजनहामिमहाः शरान् ॥ ११ ॥ चोरमचापलनारयानकः प्रभाततः कापि मनो रथी रणे। प्रभावतः कोऽपि मनोरथी रणे चक्र रमचापलनाग्यानकः ॥ १२॥ (मुरजवन्धः ·चतुर्दशः सर्गः लोलकीलालकल्लोलकूले कलकलाकुलः। लीलालोकी ललालैक: कालकेलिकलः कलः ॥ १३ ॥ (हयारः) ननृतेऽरिवधाय केनचिद्दधतेव करस्थितं यमम् । चतुरंगवलप्रभासिना च तुरंगवलप्रभासिना ॥ १४ ॥ कलपङ्कपं चक्रे च सरसरक्षणम् । क्षणं परः परवलं चलत्कलकल: कलम् ॥ १५ ॥ ( अविश्रान्नसंदंशिकायमका ) शूरः स्थिरतरः स्फारशरभारः पुरः पुरः । आर वैरभरस्मेरवीरवारहरः परः ॥ १६ ॥ ( पोटशदलकमलबन्धोऽत्रिवर्गो भेदयविभत्तागोमृतिका नया) पूरम्पूरं पुरोऽपारं रोपपूरं परःपरम् । रूपं पुररिपोराप पारेरिपुपरम्परम् ॥ १७ ॥ (72) कीयाली कलितामण्यदीप्तः कोऽपि छिपाने । कीलालीकलितारण्यदावानलनिमो बभौ ॥ १८ ॥ यल्गाधीनं चमूमत्यपरमचरितः सचिः महरादी मोठं हार्य रमं दोसुकृतविभवतः क्षालितनीर्यमानीत । रक्तामुद्दोजहस्तं रसिरससरमहानन्यारीररावान्यः स्यन् शरं पृफरापप्रसभततसदागिन्यानिरतः॥१९॥ (काविनाम', to: पसन्तसचिवः मिणधीरालिरसविरगारमः । चमे श्रीहरि कृष्णरय महाकाव्यसदो सदा ॥ धीरनन्दफसत्मासो बमारे परो स्मा। पारोपरर भापसोत्मासपादनं रची ॥२॥ प्रभावनिस्तारकलेयरोऽसौ प्रमानिकारक माना। पदातिरेक फलामसार: पदापिका :: :: दलालोलं. मोतीलली ! लोल्लालला सभापरणः कोऽपि मानी सराती राती निमारपिरा!ि । ri मित . कि ·नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । अमरप्रकरण भृशं हर्पपुषा पुष्पभरवृष्टया ॥ २५ ॥ परमे घनवरवपुषः समरोपचये नरो महिताः। परमेघनवरवपुपः समरोपचयेन रोमहिताः ॥ २६ ॥ (युग्मम् ) (प्रथम-लोकोऽदन्त्यः द्वितीयः समुद्कः असंयोगातरश्च 7मायाराततरायामा याशमाक्षक्षमाशया। रामामामामारा तक्षक्षक्षक्षत ॥ २७ ॥ (सर्वतोभद्रम् ) सेनामेनां सपत्नस्य भिनत्सि न कथं जवात् । वचनानीति मृतस्य निशम्य स्मयवानथ ॥ २८ ॥ (अमूर्धन्यः) -शर्वरीश्वरयशाः स्वयं श्रियः संश्रयो वशशरः ससार सः। वैरिवीरवलयव्ययाशया वासविः सरसरावलालसः ॥२९॥ (अपञ्चवर्गः) (पडक्षरश्लोकोऽयं विशेषकम् ) दहन्महावैरिवनानि लोहनाराचवीचिं दिवि धूमधूम्राम् । तदा वभार स्मितदावभा रविभासमानः स विभाऽसमानः ॥ ३० ॥ जयश्चक्रेऽस्य क्रमाक्रान्तधरस्य पुरतो रणम् । स ददर्श जवाद्दण्डधरस्य पुरतोरणम् ॥ ३१ ॥ "नूनं नानेन नुन्नो ना कः कोऽङ्के केकिकाकुकः । ताततातेतितत्तान्तो रंरारोरुरुरोरराः ॥ ३२ ॥ (प्रतिपादविभक्तचतुर्पञ्जनः) 'व्यालावलीविलयवर्यरवालयोऽयं लोलैरिलावलयवीरवरैरवार्यः । वैराविलो रयलयैरविवारवारी वीर्य युवा रविरिवाविरलं विवने ॥३॥ (अन्तःस्याक्षरोऽयम्) 'वभ्रे तेन ततश्रीकविभाविविदिताता। तापदालोककरविकलासंसङ्गिना रवः ॥ ३४ ॥ ( कविनामाङ्कशक्तिवन्धः वसन्तकविकवितानामाक्षराणि) रिपुनिकरो बलराजीराजी राजीवशोणनयनेन । चत्रे युधे व कुन्नी कुन्ती कुन्तीसुतेन रूपा ॥ ३५ ॥ (व्यावर्तयमकम् ) अग्र्यः प्रत्यग्रयलगत्तरलनरारं नन्वयं धन्वदण्ड चादं कपन्नमर्पममररमलमद्वमर्वस्ववश्यः । वर्णन प्रकर्ष गगननलगतस्वर्गमहर्गमन्तः प्राध्यक्षाल्पः प्रबलपरवलचमनं म व्यरत ॥ ३६॥ (माधस्तर:) -- ·अहह महमहीयस्तत्पुरं सत्पुरन्ध्रीललितकलितलीलं शर्मनिर्मनमासीत् ॥१॥ अतिमहति महेऽस्मिनित्यनृत्या व्यराजत् मुररिपुपुरलक्ष्मीरध्वजाग्नद- महसहजविभूतिसिवायासतर्जा चिरमकुरुन चश्चकेतुचेलागुलीभिः ॥३॥ पञ्चदशः सर्ग. समरे कोपपरममहारित्राससकणः । चरमायो जनोच्छ्रायो जेयो मारचणः क सः ॥३७॥ ( खगवन्धः) स्वाजन्यजन्यशमनोऽथ विरस्य रम्यकोदण्डदण्डकृतिना समहारि हारि। वैधुर्यधुर्यरवकारिभुजालजालमासारसारविशिखस्फुरितेन तेन ॥ ३८ ॥ रोपारोपाडनावलयवलयशोभासमानः समानः सत्रासत्राणधीरो रविकरविकटोद्दीप्रतापप्रतापः । कामेकामेष नोचैरसमरसमयो नाम रीणामरीणा- मालीमालीढसत्त्वां रणकरणकटुः काणचक्रेण चक्रे ॥३९॥ (प्रतिपादन यावर्तआदिमध्यावसानयमकम् ) "युध्यध्वं मा स्म धीरा हरिहयतनयं मामिव ध्यायतामुं धीरध्वानर्निपिढ्य स्ववलमिति बहृदस्तहस्तो विहस्तम् । दैत्यध्वंसी तदैत्य प्रियसुहृद्मसुमायमाश्लिष्य सृष्य- हा. द्रोमस्तोमं तमन्तःशमनयमनयद्धैर्यधुर्यं स्वपुर्याम् ॥ ४०॥ (अत्रिवर्गः) इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यत्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महाकाव्ये अर्जुनावर्जनो नाम चतुर्दशः सर्गः ॥ लक्ष्म्यामाकृष्टिमुच्चाटनमनयवति स्तम्भमुजृम्भिदम्भे दोपे विवेपमभ्यन्तररिपुषु मृति वश्यतां चित्तरत्तौ । कर्तुं यद्वस्तुपाल प्रभवसि सकले मण्डले तत्तवैव श्रीमन्मन्नीश मन्ने स्फुरति निरवधिः कापि पट्कमसिद्धिः ॥ १५ ॥ . पञ्चदशः सर्गः ध्याजानः॥२॥ अथ शिथिलितसर्वस्वार्थसाथै सुभद्रापरिणयपरिणादारम्भसंरम्भसम्पत् । प्रकटितपटुरागा कुतमाम्भश्च्छटाभिर्विपुलपुलकपशिस्नोरणस्तम्भम्भात् । हरिनगरनराणां धोरणिस्तोरणसग्दलचलनमिषेण भ्रपरिक्षेपदक्षा । m.

·No text on this page.

·A Vasantapala-the poetic name of Vastupâla. It will be seen froui tie author's colophon at the end of each canto of this poem that it bears the name Vasantapâla instead of Vastupala. The author himself makes it clear on this point that he got this nanie from Harihara, Someśvara and other poets.? Balachandra bas called his life of Vastupala Vasantavılása. The subject of the present work. The present work, which is 3 Mahakâvya in 16 cantos, describes the friendship of Arjuna and Kushņa, their rambles on Mount Gırnar and the consequent abductiou of Subhadra by Arjuua. The subject-matter is very scanty as the greater part of the poeul la taken up by the conventional poetical descriptions such as that of the city, the people, the king and his court, the rise of the sun and the movu sud gatliering of flowers. The reader will find that Magha's ſeśupilavadha seems to have been the author's model. The poem seems to have established itself amoug the poetic world, as the 7th verse of its 1st canto is quoted 10 Jahilana's Suitkluitali. One more verse is to be found in the Kavkalpalati of Inasa," the celebrated author of the Balabharata. Narendraprabha referring is the poetical skill of our author in the Alankaranahodadhe says that Vastu: I wie's puetical skill is such as evcu renders teuder the lauguage of Vyasa Piles is most prubably a reference to the present work, as its subject matter 15 ihn from the Juhibhirala. The date of composition. In the last canto of this poein, the autliur itoat: l11: first outburst of poetry took the form of a lymu iu the praise of 1.4 *** 10, 042714cft diferite, filattafor: Tarifat rum, Caftafe: Sailfa -- ... , Hasी दिगम्बराणा, पारि शतानि सार्दानि जनगापनाना, बशिच्छती मन्दिन - १ - Ans: मुमदाः । चाशनी चतु:श्यधिका वापीना, पापाणमयानि द्वात्रिंशदुर्गाणि, दन्त 14, firf सापटिनानाम् । सरस्वती कण्टाभरणादीनि चतुनिशानिमितानि भी ....... मरिना. । दाणा श्रीपति यावत्, पश्चिमाया प्रभासं या-{, उ । 4.11-339 59 post 1157, vit: fin GIICOT I 14 fifa hizstavior is itt áll 'IT it is withilof 3.1245 lít IRAL. TUM 27 114 11 1,r:1Ctrl il totöz'lfliſ orgefactoire af Klintonell Ls 2,654 osis it trifa tiftam fuscitia mirat! * * Rangrertililla s11 il : in illof en boll tillifee I kn istisnt to bend to all the - $ * * ** ·पञ्चदशः सर्गः। ५७ । वरवदनविलोकश्रद्धयाऽईप्रकृप्तोर्जितनिजनिजकार्यक्रमाः पौरनार्यः ॥ १८ ॥ सरभसमभिकण्ठं काचिदारोप्य काञ्चीमुपचितघनघूर्णद्धण्टिकाघोपरम्याम् । तरलगति चलन्ती तुङ्गमानदुभङ्गादधित कुपितधावन्मू-कामेभशोभाम् ॥१९॥ रसविवशमचालीद्विभ्रती केशपाशं लसितमुरसि हस्तन्यस्तमस्यूतमन्या। अपयशइव मूर्त्तचित्तभूभूमिभत्तुः सुरपतिसुतकान्तिस्फूर्जितैर्निर्जितस्था॥२०॥ द्रुततरमपरस्या जालगर्भ गताया ललितलुलितवेणिः पीवरश्रीरुरोजे । शतमखसुतकायच्छायचौर्यापवादाघटत घटसो भन्मथस्येव दिव्यम् ॥२१॥ कलितललितमूर्ति तशृङ्गारसारद्वघटित इवासावुत्पलश्यामलश्रीः। सुरपरिबृढसूनुद्देश्यमानो न कस्याः कृतमद्नविकारो हृद्विकारं चकार ॥ २२ ॥ वसनमपि वहन्ती स्वेदसन्दर्भलग्नं विपुलपुलकदण्डस्यूतमेवास्तवन्धम् । दृदविरचितशून्यालिङ्गना तद्रिलोकादतनुत वपुरेका कातराक्षी स्वसख्याम २३ निशितविशिखपातैर्मन्मथोऽन्तस्तथैका हदि सपदि तदानीं तद्विलोके जघान । न्यविशत भुवि भिन्ना कम्पिनी दीनचक्षुर्युगलविगलदश्चः सा यथा सुश्लथाङ्गी२४ सरसमुरसि पिण्डीकृत्य हारं तद्गप्रतिकृतिमतिसारं पीडयन्ती कराभ्याम् । अरमत मनसैका गुप्तसीत्कारपीतन्वसितललितलीलामीलिताक्षी गवाक्षे ॥२५॥ हदि किमपि विभावं विभ्रती कापि लीलाकरकमलमचुम्वत्तन्मुग्वं वीक्ष्य सद्यः । तदिह सुमृदुकूजङ्गदष्टाधरायं रसमरसयदेषा वेत्ति चित्तं मनोभूः ॥ २६ ॥ इति मुदितमृगाक्षीलोचनार्चिःस्रवन्तीपरिचयपरिरम्भोद्धान्तलावण्यवार्डिः। हरिधवलगृहाग्रं माप पार्थः पुरस्ताजननयनचकोरापीयमानाननेन्दुः ॥ २७ ॥ अपि गतवति तस्मिन्नक्षिमार्गान्मुहत्तं यदचलपद्मस्थुः कैरवाक्ष्यो गवाक्षे । तदिह नयनपातैरान्तरैरस्खलदिस्तमसमरुचिमीक्षाश्चक्रिरे शमासनम् ॥२८॥ विजयिनि कुतुकेन द्रष्टुमभ्यागतानामथ गतवति तत्वा कामिनीनां मनांसि । इति झगिति मनोभूरेप निःशेषमासां वपुरपसृतसमा सम्यगाक्रम्य तस्थौ॥२९॥ निभृतमथ पृथाभूमङ्गलप्रत्तपुष्पप्रकरमधुकरालिध्यानदिष्टाग्रवा। निचितखचितरत्नद्योतलुप्तावकाशं मधुमधननिकेतोत्सङ्गमगीचकार ॥३०॥ अथ सुरमथनायैः सम्मुखीनाभ्युपेतैः सपदि यदुकदम्बर्दत्तमानो मनस्वी। महसुभगसुभद्रालोकसोत्कण्ठचित्तोऽप्यतिमृदुपदगत्यासौधमध्यं जगाम||३१|| स्मितमुखकमलायाः कण्टफाइँ शरीरं सकलमपि मृणालीकाण्डकान्तं वन्त्याः। तदनु मृदुलयानो मानसौका नलिन्या इव सविधमवापत्कन्यकाया इह मुहरवधानात्तः पलैशाक्षरैश्च शिजवचनविविक्तः साधिते लग्नसन्धौ ।

·५८ नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । गुरुरथ वरवध्वोर्मङ्गलातोद्यनादे विलसति समकालं मीलयामास पाणी ॥३३॥ विधुविजयिनि यूनोर्नूनमन्यूनर्यादरसयदमृतोसैरास्यपीयूपकुण्डे । चिरमुपचिततर्वोत्कर्षमन्योन्यमक्षिद्वयमभिमुखतारामेललीलामिषेण ॥ ३४ ॥ हरहुतवहदग्धं जीवयत्येव कामं परिणयनमखाग्नौ दीपिते दम्पती तो। विविधविधिविधायी वर्त्तयामास धीमान गुरुरथ पृथुविद्यामण्डलोमण्डलानि३५ शिथिलकरसरोजा लजमाना विकीर्य ज्वलितहुतवहान्तलाजमुष्टिं सुभद्रा। अकुम्न गुरुवाचा किश्चिदाचारधूमग्रहणमथ मुखाजोत्साभृशायमानम् ॥३३॥ हरिकरिरथरत्वालङ्कृतिणमुख्यं निखिलविषयलक्ष्मीसारभूतं प्रभूतम् । किमु किमु कमलायाः कामुको नो तदानीमदित मुदितचेता यौतके कौतुकेन। पवित्रं यन्मैव्यं सहजमपि तत् कृत्रिमतया ददीकृत्य प्रीताविति जगति नारायणनरौ । दालोके शोकव्यसनवशगानामसहन- क्षितीशानां साक्षादुरसि विरसं शल्यमविशत् ॥ ३८ ॥ इति श्रीगरि नागमहामात्य श्रीवमन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महाकाव्ये विवाहवर्णनो नाम पञ्चदशः सर्गः ।। पनि दिवियो भवः परेपां तव विभोऽभिनवस्तु वस्तुपाल । ११ महिममायाः प्रागृते यदयममुत्र परन पुण्यलक्ष्मी ॥ १५ ॥ पोडशः सर्गः जिनुनानि परन्त्रीलावायलोभिनानगरंगरायः । Priदिलसादकनान कामलीलाम गति गृीरनिगा || ' । वन यदि नानामिनामादिनः मानिदिन दिनानि पनि मानिनिसलापतानि नो-fantil ...इक का दावा पातितः । Timilitanावनाविमति: If El ."मना मदिना पदला..! Famirstitis, if kis * .:.1: initial '' ...... - RA ... Ja A ·पोटशः सर्गः। ५९ शास्त्रार्थवारिभरहारिहदालवालसंरोपिता मतिलता वितता नितान्तम् । यस्य प्रकाशितरविग्रहतापवद्भिश्छायार्थिभिपकुलैः फलदा सिपेवे ।। ६॥ पुण्यस्य पापपटलीजयिनो जयश्रीरासीत्तदीयदयिता नयभूर्जयश्रीः । यस्था मनोदयितभक्तिसुरस्रवन्तीलानोज्ज्वलां जनयति स्म जिनेन्द्रसेवाम ७ नवोष्टसम्पुटविपाटनया कदाचिदेपा स्मितं जितसुधाविभवं व्यवत्त । श्वेतद्युतिः कलुपतां तयं हृदन्तः केनापरेण परिभूततनुस्तनोति ॥ ८ ॥ श्रीरङ्गभूभृशमभूदनयोर्नयादयश्रीरङ्गभूर्जगति शर इति प्रतीतः । अस्वमतां सुरगुरुः सह शिष्यवगैर्धत्ते रम यन्मतिजिनविरचिन्तये ॥ १॥ चूडामणीकृतजिनाशिनग्यप्रपथः कर्णस्फुरद्गुम्सुवर्णविभूषणश्रीः । समर्मनि प्रचलदुर्मदमोहचौरः दुःसश्चरेपि विललास य एवं शरः ॥ १० ॥ हत्त्वापि कान्तिलवमेव यदीयकीर्दिव्यं सृजनिय जगत्यपवादीनः । इन्दुः सुधावपुरपि प्रभुरोपधीनामप्येप सर्पनिभलमभूती नगरः॥ ११ ॥ सोमाभिधस्तदनुजः सुजनाननाजसोऽभवद्विवुधसिन्धुधिगुन ति: । पन्मानसेऽहत्तरसे विललास चार्डिक्षिप्तोर्वतापविधुरेच मारपतीयः ॥ ॥ फीटाकधासु सदसि ासदां सदैव मौलि विकम्प पिटि गोपि गुर पबुद्धिवैभवभरस्य विचारितस्य नीराजनान्यति चल रतः । देवः परं जिनपरो दरिद्रसरिः सत्यं गुरमः परि र मि धीमाननेन नियतं नियमत्रयेण कीतिज्यशनिपगामिय: aft ' . पुस्फूर्ज गूर्जरपराधवसिंहराजराजत्मभाजनसभालनमा... | दुर्मन्त्रिमन्त्रितधानलपिलायांनी मय नरिमा वि .itr:::, . कुपनगराध्यगणिते सति यगुणानामनिरचना.न । पन्द्रच्छलेन कतिनोम्पटिनी(भित्तापाता dिia ....! नो पेशशांसि पलिकर्णदीचिमुर या दामोरपिलाने ५ - ६ ! भारदास्यत विलासमरालयाललयमादानलाasini श्रीवाससकरपगदीप पारिश fatai प्रवालयति जगदपरम पि येन रितु २०.०... कान्ता गतिविमानात सातति २०१५ . + २i ! लाराम घिरतरं मिला lionfm. २०६० , २ . हीदमा दस का sty inali, Ritu t... दापसमिnिi 11 : it? •. mer - ·६० नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । तत्सम्भवस्त्रिभुवनाभरणं वभार शुभ्रं यशोभरमनश्वरमश्वराजः । मुक्त्वा कलङ्ककलितं ललितं हिमांशुं हर्षादलाभि सकलाभिरयं कलाभिः॥२१॥ यं मातृभक्तिशुचिमेव यशश्चछलेन संसेव्य जातसुकृतो रजनीभुजङ्गः। आसीजगत्रितयविस्तृतवैभवश्च साक्षात्कलङ्करहितश्च सदोदितश्च ॥ २२ ॥ हुत्वा सद्ध्वरचितेपु तमांसि तीर्थयात्रोत्सवेषु खलु सप्तसु पावकेषु । यः सप्तपूर्वपुरुषैकमुदे यशोऽम्भापूर्तानि सप्त भुवनानि कृती प्रतेने ॥ २३ ॥ संस्तूयमानचरितः परितः प्रबुद्धेः सत्यव्रते सुकृतसूनुरिवान्वहं यः । तनामसनयत चापगुरुदिजेन्द्रद्रोणक्षयक्षणतदुक्तिविचारणेन ॥ २४ ॥ नस्य प्रिया प्रणयपात्रममावशीललीलायितं बत यभार कुमारदेवी। आनीयत प्रतिपदं जिनपादपो चित्तेशवककमले च यदीयदृष्टिः ।। २५ ॥ पसा गुगे निनगुणग्रहणप्ररोहत्यीत्या शिरः प्रतिकलं परिकम्पयन्त्याः । दिमागुल रजनीरमणं च लोला दोलाकुतुहलरसं समसेवत श्रीः ॥२३॥ मनोरतानि नारननिर्मलास्यः श्रीलास्यभूः स्मरकलः किल लुणिगारयः। गस्य चरितं विरराज वृद्धसंवादकं क्रमनिराकृतपल्लवस्य ॥ २ ॥ मितिमपि दिजेन्द्रप्सान्द्राभाभरमभानवशैशवाण । नाकारतमपि व्यराजयस्य प्रवालमचिरावरपाणिपादम् ॥ २८ ॥ R-ननदनी मनुजावतमरत्नं बभूव विदितो भुवि मह्मदेवः । 1 पनि गतिविना विभाजने मन महानपि हस्तिताला ॥२॥ नाकाबनातन यः सततं पयोगी पातालमीनि फाणिस्कृतिदावदाहः । पनवनि मत्या गरयोबलानि वचनानि मा सिंग॥३०॥ सानामिनादाम afr: श्रीमानसिमारमहलिहंगः । प्रतिवादी नामनि नर्तितमना मुदि पापा ॥१॥ मापदापादानामुनीन्द्रशियात् । ..: नाना ful4:11 नवरित महा।। ki fatitaff || --- in initialititin furt triarit; l iPART-1|| . में . 4 뵙 , . ' .

·पोडशः सर्ग. । यः कामवृत्तिरनुजेन निजेन तेजःपालेन पूर्णनृपकार्यपरम्परेण । मसर्मकर्मरस एव मनो मनोज्ञविदछिनोदपयसि स्नपयाम्बभूव ॥ ३६ ॥ यः स्वीयमातृपितृवन्धुफलनपुत्रमित्रादिपुण्यजनये जनयाञ्चकार । सदर्शनवजविकासकृते च धर्मस्थानावलीवलयिनीमवनीमशेषाम् ॥ ३७ ॥ कीा सौरभसारसान्द्रसुमनःसन्दोहसन्दोहकृत्- कान्त्या पाति वसन्तमन्वहमसाचित्यर्पितार्थक्रमम् । ख्यातं माप वसन्तपाल इति यो नामाद्वितीयं मुदा विद्धिः परिकल्पितं हरिहर श्रीसोमशर्मादिभिः ।। ३८ ॥ श्रीशत्रुक्षयशैलशेखरमणेः श्रीनाभिसूनुमभोः पीत्वा वसुधांशुदीधितिसुधामाकण्ठमुत्कण्ठया। व्यातन्वन्कवितां नितान्तमुदितः सद्यस्तदुद्गारवत् तस्यैवादिजिनेन्चरस्य जनयामास 'स्तवं यो नवम् ॥ ३९ ॥ नरनारायणानन्दो नाम कन्दो मुदामिदम् । तेने तेन महाकाव्यं वाग्देवीधर्मसूनुना ॥ ४० ॥ उद्भास्वविश्वविद्यालयमयमनसः कोविदेन्द्रा वितन्द्रा मन्त्री बद्धाञ्जलि? विनयनतशिरा याचते वस्तुपालः । अल्पप्रज्ञाप्रवोधादपि सपदि मया कल्पितेऽस्मिन्मवन्धे भूयो भूयोऽपि यूयं जनयत नयनक्षेपतो दोषमोषम् ॥ ४१ ॥ इति श्रीगूर्जरेश्वरमहामात्यत्रीवसन्तपालविरचिते नरनारायणानन्दनानि महाकाव्ये प्रशस्तिप्रपञ्चो नाम पोडशः सर्गः ।। अचिन्त्यदातारमजातशत्रु श्रीवस्तुपालं कति नाश्रयन्ति । चिन्तामणिः सोऽपि युधिष्ठिरश्च नान्वर्धसामर्थ्यपदं यदने ॥ १७ ॥ शङ्के शारदपर्वगर्वितशशिज्योत्स्नासपत्नं तव त्रैलोक्ये गुणजालकं विलसति श्रीवस्तुपालाद्भुतम् । यत्तादृग्दृढपाशवैशसकृताशङ्काभिशङ्का स्फुट नैवान्यस्य भवन्ति कीर्तिवरला खेलाउ हेलास्पदम् ॥ १८ ॥ समाप्त नरनारायणानन्दमहाकाव्यम् । I This wall be found on p. 63, म "

·No text on this page.

·APPENDIXI. श्रीगृरेश्वरमहामात्यवस्तुपाल कृतं श्रीआदीश्वरमनोरथमयं स्तोत्रम् सध्या मानुपजन्मजातिनुकुलमठां प्रतिष्ठामिमां धृत्या धर्मधुराणतामधिगतः सहाधिपत्यश्रियम् । तीर्थशाग्निभ वस्तुपालसचिचो विश्वाग्रजाग्रत्पदा- रोहाय प्रगुणां मनोरथमयीं निःश्रेणिमाशिश्रियत् ॥ १ ॥ श्रीनाभेय मनोरधाः शतपथा मिथ्याभिमानाम्बुधेः कल्लोला इव विस्फुरन्ति विपयग्राहग्रहव्यग्रिताः । हित्वा तानिति वस्तुपालसचिवः सद्बोधदुग्धोधे- भजे वीचिसमानिमान् शमद्मप्रव्यक्तमुक्ताफलान् ॥२॥ प्रत्याशं प्रसरत्कपायविपयज्वालाकरालादितो दरीभूय भयङ्कराइववादयामोहधूमान्धितः । श्रीशञ्जयशैलपावनजिन त्वदचन्द्रातपो- पास्तिध्वस्ततमाः शमामृतहदे दाहं कदाहं क्षिपे ॥३॥ एतस्मिन्भवपारिधौ निरवधि क्रोधौर्ववहेश्च्युत- स्नस्तो लोभतिमिडिलस्य गिलनान्क्लेशाम्भसो निर्गतः। स्तस्तस्तात कदा कदाग्रहमहानाहाच शनुनय- दीपं प्राप्य भजेय जेयविजयप्रीतः परां निवृतिम् ॥ ४ ॥ संसारव्यवहारतो रतिमतिव्यावर्त्यकर्त्तव्यता- वार्तामप्यपहाय चिन्मयतया त्रैलोक्यमालोकयन् । श्रीशत्रुञ्जयशैलगहरगुहामध्ये निबद्धस्थितिः श्रीनाभेय कदा लभेय गलितज्ञेयाभिमानं मनः ॥५॥ स्वामिन्मृत्युहरेरहं हरिणवन्नष्टोऽतिकष्टायुध- व्याधिव्याधशतैर्वृतः श्रितभवारण्योऽशरण्यो भ्रमन् ।

·श्रीआदीश्वरमनोरथमयं स्तोत्रम् । नाभेय त्वमनाकुलः कुलपतिर्यत्रासि तस्मिल्लभे श्रीशत्रुञ्जयशैलनामनि कदा पुण्याश्रमे विश्रमम् ॥ ६ ॥ श्रीगोंष्मभिरौष्मलेषु धनिनामीानलज्वालया जिह्वालेषु मृगीदृशामनुशयामायितेषु द्विषाम् । वक्रेषु ग्लपितामिमां त्रिजगतीनिस्तन्द्रचन्द्रोदये देव श्रीविमलाद्रिकेतन कदा दास्ये त्वदास्ये दृशम् ॥ ७॥ क्रोधेन ज्वलितो हतोऽहमिपुभिः पञ्चेषुणा पञ्चभिः बद्धो मोहमहादिषा च विषयग्रामं प्रकामं श्रितः । तहस्तान्तरवैरिवीर भुवनस्वामिन् सनाथे त्वया दुर्गे श्रीविमलाद्रिनामनि सुखं स्थाताऽस्मि सुस्थः कदा ॥ ८॥ आस्यं कस्य न वीक्षितं क न कृता सेवा न के वा स्तुता- स्तृष्णापूरपराहतेन विहिता केषां च नाभ्यर्थना । तवान्तर्विमलादिनन्दनवनाकल्पैककल्पद्रुमं त्वामासाद्य कदा कदर्थनमिदं भूयोऽपि नाहं सहे ॥९॥ संसारे सुखहेतुवस्तुविषयैरुत्सङ्गितैः सङ्गतै- दत्ता देव त्वदन्यदेव तदियं वाञ्छा ममोत्सेकिनी । श्रेयोवैभव नाभिसम्भव भवाकूपारपारगम श्रीशत्रुञ्जयमण्डनेन भवता भावी कदा सङ्गमः ॥ १० ॥ एताः शमामृतरसेन हृदालवाले संवर्दिताः पृथुमनोरथवल्लयो मे। विश्वैकमित्र भगवन् भवतः प्रसादाल्लोकोत्तरैः फलभरैः सफलीभवन्तु ॥ ११ ॥ धर्मध्यानमना मनोरथमयं स्तोत्रं युगादिप्रभा- श्चक्रे गृर्जरचक्रवर्तिसचिवः श्रीवस्तुपालः कविः । प्रातः प्रातरधीयमानमनयां यचित्तवृत्ति सता- माधत्ते विभुतां च ताण्डवयति श्रेयःश्रियं पुष्यति ॥ १२॥ दनि श्रीमादीचमनोरयमय स्तोत्रम् ।

·श्रीरपालसूतयः APPENDIX II श्रीवस्तुपालसूक्तयः मुंधा मधु सुधा सीधु मुधा सोऽपि सुधारसः । आस्वादितं मनोहारि यदि हारिहरं वचः ।। आयान्ति यान्ति च परे मातवः प्रमेण सक्षातमत्र ऋतुयुग्ममगत्वरं तु । चोरेण वीरधवलेन विना नितान्तं वर्पा विलोचनयुगे ये निदाघः ॥ यशोवीर यशोमुक्ताराशेरिन्दुरसौ शिखा । तद्रक्षणाय रक्षायाः श्रीकारो लाञ्छनच्छलात् ॥ विन्दवः श्रीयशोवीर मध्ये शुन्या निरर्थकाः सङ्घयावन्तो निगद्यन्ते त्वयैकेन पुरस्कृताः ॥ यशोवीर लिखत्याख्यां यावचन्द्रं विधिस्तव । न भाति भुवने तावदाद्यमप्यक्षरदयम् ॥ सन्तः समन्तापि तावकीनं यशो यशोवीर वत स्तुवन्ति । जाने जगत्सज्जन लजमानः प्रविश्य कोणे त्वमतः स्थितोऽसि ॥ प्रकाश्यते सतां साक्षाद् यशोवीरेण मन्त्रिणा। मुखेन्दुज्योतिपा ब्रारमी करे श्रीः स्वर्णमुद्रया ॥ अस्थिरेण वपुपा स्थिरमाद्यं वीतरागपद्मर्चयतो मे । कि वृथा मनसि विनति खेदं धर्मकल्पतरवो गुरवोऽमी ॥ अद्य मे फलवती पितुराशा मातुराशिपि शिखाड्डरिताऽद्य । यागादिजिनथाबिकलोकं पूजयाम्यहमशेषमखिन्नः ॥ एवंविधस्तु संयोगः सुकृतैरेव लभ्यते। नहि चिन्तामणिः प्रायो निष्पुण्यस्य गृहे वसेत् ॥ कल्पद्रुमस्तरुरसौ तरवस्तधान्ये चिन्तामणिमणिरसौ मणयस्तथान्ये । धिग्जातिमेव ददृशे बत यत्र नेमिः श्रीरैवतेशदिवसो दिवसास्तधान्ये॥ अभङ्गवैराग्यतरपूर्णे टदि त्वदीये यदुवंशरत्न । कथं कृशाङ्गयोऽपि हि मान्तु हन्त यस्मादनकोऽपि पदं न लेभे ॥ १ हरिहरकाव्यप्रशसा । २ पीरधवलस्वर्गमने वस्तुपालस्य विलापः। ३ चाहमाननरेन्द्रोदयसिंह- मन्त्रियशोवीरोपशोकनपदानि । ४ नागपुरीयपूनडीयसवाचनसमये । ५ तीर्थरुत्स्तुत्यादिपदानि । । १ . - ·श्रीवस्तुपालसूक्तयः त्वत्प्रासादकृते नोडे वसलशृण्वन्गुणांस्तव । सङ्घदर्शनतुष्टात्मा भूयासं विहगोऽप्यहम् ॥ यदाये द्यूतकारस्य यत्प्रियायां वियोगिनः । यद्राधावेधिनो लक्षे तत्यानं मेऽस्तु ते मते ॥ अधीता न कला काचिन्न च किञ्चित्कृतं तपः । दत्तं न किञ्चित्पात्रेभ्यः गतं च नधुरं वयः ॥ आयुर्जीवितवित्तेषु स्मृतिशेषेषु या मतिः । सैव मे जायते पूर्व न दूरं परमं पदम् ॥ आरोहन्ती शिरः स्वान्तादौन्नत्यं तनुते जरा । शिरसः स्वान्तमायान्ती दिशते नवतां पुनः ॥ वञ्चयित्वा जनानेतान् सुकृतं गृह्यते श्रिया । तत्ततो गृह्यते येन स तु धूर्तधुरन्धरः ॥ नृपव्यापारपापेभ्यः सुकृतं स्वीकृतं न यैः । तान्धूलिधारकेभ्योऽपि मन्येऽधमतरानरान् ॥ नं कृतं सुकृतं किञ्चित् सतां संस्मरणोचितम् । मनोरथैकप्ताराणामेवमेव गतं वयः ॥ यन्मयोपार्जितं पुण्यं जिनशासनलेवया । जिनशासनसेवैव तेन मेऽस्तु भवे भवे ।। या रागिणि विरागिण्यः स्त्रियस्ताः कामयेत का। तामहं कामये मुक्ति या विरागिणि रागिणी ॥ शाबान्यासो जिनपदनतिः सतिः सर्वदाय मवृत्तानां गुणगणकयनं दोपवादे च मौनम् । मवस्यापि नियहिनावची भावना चात्मतत्वे मपद्यन्तां मम मानवे यावदातोऽपवर्गः ॥ । भाजीव साना । २ पटिस या बानुपरस्यो यः । ३ सामान । मुना- चन-3. inपालनदानमिदम् ।

·. 4 Strunjayallill,' 'This liyan 145 composcil by Vastupala on the vusa Joutsaf bor, 61247 Irst plasm.ge which is the author of the Pradaudhur. rrinin toon ', boul. plave s91 Sb'll 1.77% is Janalırala's l'astupila. .: a unit hta recite the gth verse of that hyni helore dinaths, and the.shati reference in the last cauty to the building of templey on li linaldo Cossit in Samt 1257 and 1259, 11cc.in place the ditc bctucca Simmat.1217nd 1257. Vastupila, a man of letters.s-llinsclf a port, Vastupadla was possessed vi critical facull.cs to clicct a cmole thic diciccis from others' pocus, . He luaspiccided und denied guod pocti and it was only due to this that 11.11. Westcoased at the Court of Dhulla with lionour in spite of the jealousy of Sualle kunde le cablwlied three gicit libraries at the great cost of 15 crores. The story of the tact with such llanılara's 111s. of Narshudhiya was copied out and put into this librity shows how untous he was to coilect uiss. and that lans inbrary contaimed all important works.Manikyachandra, the author of Kutyaprahuíusezinheia Was ordered to be given muss. of all religious works from (1) परमलेः जीनाभिस् प्रभोः पीत्वा पप मनुधामुदीधितिनुधामाफ ठगुत्कण्ठया । पास पर कारता नितानानुदितः सधस्तदुदारसत् उस्लेवादिजिने बरस्य तनयामास स्तवं यो नवम् ।। . RAM नरनारायणानन्द XII 39 (2) सप १९७७ वर्षे सरस्वतीकण्ठाभरणलघुभोजराजमहाकविमहामात्यश्रीवस्तुपालेन महा- याना प्रारमे। प्रपन्यचिन्तामणि p.254 (3) तुष्य विगताय शितपति श्रीहेमचन्द्रे दिव श्रीमहादनमन्तरेण विरत विश्वोपकारव्रतम् । या हिपमान मन्तिमुकुटे श्रीवलुपाले कवितत्कीर्तिस्तुतिफतवादिति मुदामुगारमारपवान् । सोमेश्वर-मुरथोत्सव 33.2 (1) सत्कयिकापारीर दुष्यदगददोपमोपणकभिषक् । श्रीवस्तुपालसचिर. सहृदयचूडामरिकले । सोमेश्वर-कानन: Ile pruded the poetry of Some Seara and Ilarıhara ay follows विवुधवर्गनिसर्गबन्ना चौटक्यच म्यर्विसचिवेन श्रीवस्तुपालेन सूक्तमुदीरितम् । यस्यास्त नुपको सुसमृचा वेदः स्मृतीद यता समनि यस्य यत्स रसना न्वे मान्न राजानः त्रियमयन्ति महतीं यत्पूजया गूर्जराः कषु तस्य गुणस्तुति जति ! --- सुधा मधु गुधा सीधु मुधा सोऽपि सुधारसः | आस्वादित मनोहारि (5) जीशारदेफसदन दयालपः के नो सन्ति हन्त सकलानु कानुनिष्ट तात्परस्य दरशे न कवित्वतत्त्ववोधाय बुद्धिविभवलु नन्दन (6) See हरिदरममा चतुर्विंशतिप्रबन्ध, उदर-दर-i म ·पीवस्तुपालकीर्तिमानप्रवन्नाः APPENDIX III श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः I ( उपदेशतरङ्गिणीतः) श्रीवस्तुपाला प्रतिवर्ष चारवयं सर्वचतुर्विधसङ्घ पूजां करोति स्म । एकदा आर्चायां जायमानायां एको दरिद्रो लिजः माह-देव! कल्पनुमावतार इव लोकपाञ्छितं ददानो क्ष्यते, एकवेलं ममापि सम्मुखमवलोकय, यथा दारियाय जलाञ्जलिं ददामि। तदा मन्त्रिणोक्तम्-रे ! किमप्युगरितवस्त्र- मस्ति ?, एका वपन्धनस्थूलपट्यस्ति, देहि । सा दिजस्यार्पिता । तेन विलोक्योक्तम्- कचित् सत्रं फचित् तूलं कार्पासास्थि कचित् कचित् । देव! त्वदरिनारीणां कुदीतुल्या पटी मम ॥ मन्त्रिणोक्तम्-पुनर्वद, सप्तदशवारमुक्तम् । १७ शतानि द्रम्माणांसमर्पि- तानि । एकदा यात्रारम्भे चन्दनार्थागतमन्त्रिणा सभायां किञ्चिन्निद्रायमाणन- रचन्द्राचार्यों वादितः प्राह-नाहं निद्रायमागः, किन्तु नेत्रे निमील्य लक्ष्मीना- रायणयोः समुद्रमध्यरथयोः परस्परालापं शृण्वन्नस्मि । यथा-लक्ष्मि ! प्रेयसि ! केयमास्यशितिता वैकुण्ठ! कुण्ठोऽसि किं नो जानासि पितुर्विनाशमसमं सद्घोत्थितः पांसुभिः । मा भी स! गभीर एव भविताऽम्भोधिश्चिरं नन्दतात् सद्धेशो ललितापतिर्जिनपतेः स्नात्राम्युञ्जल्यां सृजन् ।। बालचन्द्रक्षुल्लकेन श्रीवस्तुपालो वर्णित:- गौरी रागवती त्वयि त्वयि पृपो बहादरस्त्वं पुन- भूत्या त्वं च समुल्लसद्गुणगणः किं वा बहु ब्रमहे । श्रीमन्त्रीश्वर! नूनसीश्वरकलायुक्तस्य ते युज्यते बालेन्दु चिरमुखकै रचयितुं त्वत्तोऽपरः कः क्षमः ।। तदनु मन्त्रिणा भधारकपादोपवेशनं कारितं बालचन्द्रस्य । एकदा अमरचन्द्रमुनी पर्पदि तत्कालकृतनव्यश्लोकैर्व्याख्यानं कुर्व विपदी मोक्ता- - ·६८ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रवन्धाः अस्मिन्नसारे संसारे सारं सारङ्गलोचना। वन्दनार्थमागच्छता द्वारस्थेन मन्त्रिणा श्रुता । अहो! रागी स्त्रीकथा न्मुनिः, इति ध्यात्वा न वन्दितः । ज्ञातमन्त्रिचित्ताभिप्रायेणामरचन्द्रेणोक्तम अस्मिन्नसारे संसारे सारं सारङ्गलोचना । यत्कुक्षिप्रभवा एते वस्तुपाल ! भवादृशाः ॥ तुप्टेन पादोपवेशनं कारितम् । श्रीशत्रुञ्जयतीर्थे संघसमक्षं श्रीवस्तुपालमन्त्रिणि आरात्रिके क्रियमा ऽर्थिनां मन्त्रिमध्ये झम्पानं दृष्ट्वा सोमेश्वरकविः प्राह- इच्छासिद्धिसमुन्नते सुरगणे कल्पद्रुमैः स्थीयते पाताले पवमानभोजनजने कष्टं प्रणटो वलिः। नीरागानगमन् मुनीन् सुरभयश्चिन्तामणिः काप्यगात् तस्मादर्थिकदर्थनां विपहतां श्रीवस्तुपालः क्षितौ ॥ सोमेश्वरस्य सहस्रं ददौ । सन्तुष्टेन सोमेश्वरेण पुनरभाणि- के निधाय वसुधातले धनं वस्तुपाल न यमालयं गताः । त्वं तु नन्दसि निवेशयन्निदं दिक्षु धावति जने क्षुधावति ॥ पुनरपि सहस्रं ददौ । तथाऽरिसिंहकविः-श्रीवासाम्युजमाननं परिणतं पञ्चाङ्गुलीच्छद्मतो जग्मुर्दक्षिणपञ्चशाग्वमयतां पञ्चापि देवद्रुमाः । वाञ्छापूरणकारणं प्रणयिनां जिव चिन्तामणि- र्जाता यस्य किमस्य शस्यमपरं श्रीवस्तुपालस्य तत् ॥ द्विमहस्त्री दत्ता। एकदा तुष्टेन श्रीवीरधवलेन मन्त्रिणे दशलक्षी प्रसादे दत्ता । मा तेन गृहाबागेव दत्ता, तदा कश्चित्कविः- श्रीमन्नि दृष्ट्वा हिजराजमेकं पद्मानि सङ्कोचमवाप्नुवन्ति । ममागतेऽपि द्विजराजलक्षे मदा विकामी तव पाणिपद्मः ॥ इति स्न्यमानी लजयाची विलोकयति स्म । नदा नानाध्यकविः प्रात एकम्न्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लञानम्रदिशग धगतलमिदं पडीक्षमे वेभि नत् । बान्देवीवदनारविन्दतियाश्रीवस्नुपाल ! ध्रुवं पालटाइलिमुदिर्धायुग्मन्मार्ग भवान्मार्गति ॥

·न ६९ and निधानाभा. साजिरा र पर्णस्वयं शिविर्मासं. जीवं जीमूतवाहना, ददौ दधीभिरधीनि: एनिमपारयमिदं । जयदेशन नमस्थापादं पर-परशुपाल: पुनर्गनु । सहसचतुष्टयं प्रदत्तम्। पदा मामे घरो परतुपालपपरतगृहे समागतः, पर्यासनदानेऽपि नोप- विशति स्म । मन्त्रिणा पारणं पृष्टः भार- असदानः पयः पानधर्मस्थान भूतलम् । पशना वस्तुपालेन नाफागमण्टलम् ।। इति स्थानाभावात् नापविश्यत इत्युक्ते नवसहस्री प्रदत्ता। पपरयां महाचर्चामा विजयसेन्सरिभिराम-नन्दनोधानपालको चुम्बां पातय- मिन्द्रसभायासागत्य पति। यथा-देव ! रवीध ! काष्टं ननु क इह भवान् नन्दनोद्यानपाल: पेदलत्कोडा केनाप्यद ! हत इतः काननात् कल्पवृक्षः । एन्द्रप्रनिपची यथा- हुँमा पादीस्तदेतत् किमपि करुणया मानवानां मयैष भीत्याऽऽदिष्टोऽयमुास्तिलकयति तलं वस्तुपालच्छलेन । रोहणाचलं शति कस्यापि प्रश्न:- इंहो रोहण ! रोदति त्वयि मुहुः किं पीनतेयं सदा ? रोहणपतिवचो यथा ऋणु- भ्रातः ! सम्प्रति वस्तुपालसचिवत्यागैर्जगत्मीयते । तेनाऽस्तव ममार्थिकुटनकथा प्रीतिर्दीकिनरी- गीतस्तस्य यशोमृतेश्च तदियं मेदस्विता मेऽधिका॥ एकदा देवकपत्तनतः सोमेश्वरपूजाकारकमहाः समागताः । मन्त्रिणा पृष्टाः-वर्या पूजा क्रियमाणाऽस्ति न वा ? । ते पाहुः- नादत्ते भसितं सितं सचिव ते कर्पूरपूर स्मरन् कौपीने न च तुष्यति प्रभुरसौ शंसन्दुकूलानि ते। दिग्धो दुग्धभरैर्जलेषु विमुग्वः श्रीवस्तुपाल त्वया कर्परागुरुपूरितः पशुपति! गुग्गलं जिधति ॥ अस्य काव्यस्य कारकाणां भटानां दशसाहस्री प्रदत्ता । दानमण्टपिकायां निरर्गलं दानं ददानं वस्तुपालं कवयः स्तुवन्ति यथा-घे पापप्रवणाः स्वभावकृपणाः स्वामिप्रसादोल्वणा; ~ - ·७० श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः ! तेऽपि द्रव्यकणाय मयंभपणा जिवे भवत्या स्तुताः तस्मात्तत्तद्घापघातविधये वडादरा सम्प्रति श्रेयः स्थानविधानधिकृतकलिं श्रीवस्तुपालं स्तुहि ॥ सूरो रणेषु चरणप्रणतेषु सोमाव क्रोऽतिवक्रचरितेपु बुधोऽर्थवोधे । नीतौ गुरुः कविजने कविरक्रियासु मन्दोऽपि च ग्रहह्मयो न हि वस्तुपाला श्रीभोजवदनाम्भोजवियोगविधुरं मनः । श्रीवस्तुपालवलेन्दौ विनोदयति भारती ॥ सर्वेषां सहस्रदानम् । पीयूषादपि पेशलाः शशधरज्योत्स्नाकलापादपि स्वच्छा नूतनचूतमञ्जरिभरादप्युल्लसत्सौरमाः । वाग्देवीमुखसामसूक्तविशदोबारादपि प्रासला: केषां न प्रथयन्ति चेतसि सुदः श्रीवस्तुपालोक्तयः ? ॥ श्रीवस्तुपाल ! तव भालतले जिनाज्ञा वाणी मुखे हृदि कृपा करपल्लवे श्रीः । देहे द्युतिर्विलसतीति रुपेव कीर्तिः पैतामहं सपदि धाम जगाम नाम । अपरस्तु-अनिस्मरन्तीमपि गेहगर्भात् कीर्ति परेपामसती बदन्ति । स्वरं भ्रमन्तीमपि वस्तुपाल ! त्वकीर्तिमाहुः कवयः सती तु ॥ इतरस्तु-सेयं समुद्रवसना तव दानकीर्ति- पूरोत्तरीयपिहितावयवा समन्तात् । अद्यापि कर्णविकलेति न लक्ष्यते यत् तन्नाद्भुतं सचिवपुङ्गव वस्तुपाल ! ॥ कश्चिनुक्रमेण मन्दीकुलकर्णाक्तिः प्रकाशयन्नीव वलिस्वभावम । कर्नानुमृता मशिरःप्रकम्पं जव दत्तिस्तव वस्तुपाल ॥ नेन्यः कविभ्यः महन्त्रं दी। हंमलब्धप्रदांमस्तालिनकमलपत्तर स्तरः नौग्न्तर्गभारश्नालयककुलग्रामलीनश्च मीनः । पानीटट्टमालीनलमुपदायिनन्त्रीमणीय गीत- भाति नीददार निम्न मचिव चालचमवासनाटाकः॥ दलिनामावाने गोमेश्याम्य पांडामासादानं मर्वानुमामानुमान ·श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः श्रीशत्रुञ्जयोपरि अनुपमदेव्या अनुपमसरः कारितम् । तस्य भरितमहो- त्सवे क्रियमाणे चारणेनोक्तम् । भाऊ भरहिं काई सेत्तुंजि सर न कराविउं । जाणूं हु इणइ ठामि आगइ अणुपमडी कीउ ॥ एकविंशतिः शतानि द्रम्माणां दत्तानि । तथा स्वसंकीर्तनगुणकुलपूर्व- जावदातप्रतिपादककीर्तिकौमुदीसुकृतसङ्कीर्तनकाव्यकृत्सोमेश्वरारिसिंहयो- मनासाश्वकनकदुकूलादिदानं यावज्जीवाई दत्तम् । इत्यादिश्रीवस्तुपालकीर्ति- दानप्रवन्धाः शतशो यथा श्रुताः स्वयं वाच्याः ८४, २४, ७२, प्रबन्धेभ्यः । II (प्रवन्धचिन्तामणितः) अथान्यस्मिन्नवसरे श्रीसोमेश्वरस्य कवेः काव्यम् । हंसैलब्धप्रशंसैस्तरलितकमलप्रत्तरस्तर - नीरैरन्तर्गभीरैश्चटुलबककुलनासलीनैश्च सीनैः । पालीरूडगुमालीतलसुखशयितस्त्रीप्रणीतैश्च गीतै- र्भाति प्रक्रीडर्मिस्तव सचिव चलचक्रवाकस्तटाकः ।। श्रीमन्त्रिणा पोडशसहस्त्रद्रम्माणां दत्तिः प्रसादीकृता । कचिचिन्तातुरस्य मन्त्रिणो भूमि मृगयमागस्थ समागतः सोमेन्ध- रदेवः समयोचितमिदमपाठीत् । तद्यथा-- एकस्त्वं भुवनोपकारक इति श्रुत्वा सतां जल्पितं लज्जानम्रशिराः स्थिरातलपदं यदीक्ष्यसे वेशि तत् । वाग्देवीवदनारविन्दतिलक श्रीवस्तुपाल! स्वयं पातालाद्वालिमुद्दिधी(रसकृन्मार्ग भवान्मार्गति ॥ मन्त्रिणास्य काव्यस्य पारितोपिकेऽष्टौ सहस्त्राणि दत्तानि ॥ तथा त्वचं कर्णः शिविर्मासं जीवं जीमूतवाहनः । ददौ दधीचिरस्थीनि- इति त्रिषु पदेषु पण्टितेष्वभिधीयमानेषु पण्डितजयदेवः समस्यापद्- मिव, वस्तुपाला पुनर्वसु, इत्युचरन् सहस्रचतुष्टयं लेभे । तथा सरीणां दर्शनप्रतिलाभनावसरे केनापि दुर्गतदिजातिना याचनया तन्नियुक्तेभ्यः कृपया पटीमुपलभ्य मन्त्रिणं प्रति समयोचितमूचे- - ·હર श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रयन्याः कचित्तूलं क्वचित्सूत्रं कार्पासास्थि कचित्कचित् । देव त्वदरिनारीणां कुटीतुल्या पटी मम ॥ नत्पारितोपिके मन्त्रिणा दत्तानि पञ्चदशशतानि । तथा वालचन्द्रनाम्ना पण्डितेन श्रीमन्त्रिणं प्रति- गौरी रागवती त्वयि त्वयि वृपो बडादरस्त्वं युतो भूत्या त्वं न लसद्गुणः शुभगणः किं वा बहु महे। श्रीमन्त्रीश्वर नूनमीश्वरकलायुक्तस्य ते युज्यते बालेन्दं निरमुग रचयितुं त्वत्तोऽपरः कः प्रभुः ॥ युक्त स्थाचार्यपदस्थापनायां द्रम्मसहस्र व्ययीकृतम् । III ( गिनाकृतवस्तुपालचरित्रता) यानर नोन्द्रेणु शृण्वत्यु निविलेयपि। चन्द्रमालनि कधिनिपश्चिदिति निर्ममे॥ गेला वादपणाम्नमुभगः क्षीगधामोहुरे. लावणानाहाभारताभिर्गशोभिर्धाम । भनि पनि प्रयोतनुनुलोणीयरपर्दया भावामान्वयमसवापिसादि श्रीवातुपालः कृती ॥ दो तमगर पारितोषिकाम। मनी मागीयधात या दिनुपाया मत्रिणः । कारवायां । कामयाम ! REFTATन गन ! 2 FTERTI : -.--मया ? ...: 273 मा ! viral:: । IN - ·श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः ७३ -..- -- तावल्लीलाकलितसरित्तावदभ्रंलिहोमि- स्तावत्तीव्रध्वनितमुखरस्तावदज्ञातसीमा । तावत्महत्कमठमकरव्यूहवन्धुः स सिन्धु- लोपामुद्रासहचरकरमोडवर्ती न यावत् । दीनाराणां सहस्राणि तस्मै चत्वारि भूपतिः । श्रीमान् विप्राणयामास प्रीतः सचिवसंस्तवात् ॥ प्रीणयन्तमिति प्राणिश्रेणीर्विश्राणनैर्निजैः। कृपालवालं श्रीवस्तुपालं स्तौति स्म कश्चन ।। "अचिन्त्यदातारमजातशत्रु श्रीवस्तुपालं कति नाथयन्ति । चिन्तामणिः सोऽपि युधिष्ठिरश्च नान्वर्थसाम्यार्थपदं यदने । दृश्यः कस्यापि नायं प्रथयति न परमार्थनादैन्यमुच्चै- स्तुच्छामिच्छां विधत्ते तनुहृदतथा कोऽपि निष्पुण्यपण्यः । इत्थं कल्पद्रुमेऽस्मिन् व्यसनपरवशं लोकमालोक्य सृष्टः । स्पष्टं श्रीवस्तुपालः कथमपि विधिना नूतनः कल्पवृक्षः॥" ऋणार्तस्य कवेस्तस्य ऋणमोक्षं विधाय सः। आजन्म सकुटुम्वस्य योगक्षेममकारयत् ।। अंधावसरमासाद्य वृत्ति सदवृत्तशालिनौ । पूर्व कृतोपकारेषु भहसोमेश्वरादिषु ॥ भूयो भूमिप्रदानेन वस्तुमण्डपिकादिषु । विशोपकविधानाच कृतज्ञौ कुरुतः स्म तौ॥ युग्मम् । कविः सोमेश्वरः प्राह स्तुतिमेवं तयोस्ततः । पुपूषति न को वाचं कृतज्ञगुणकीर्तनात् ॥ "न गिरौ न च मातङ्गेन कूर्मे नैव सूकरे । वस्तुपालस्य धीरस्य पाणौ तिष्ठति मेदिनी ॥ सूत्रे वृत्तिः कृता पूर्व दुर्गसिंहेन धीमता । विसूत्रे तु कृता धृत्तिस्तेजःपालेन मन्त्रिणा ।।." भहसोमेश्वरप्रायाः प्रसिद्धाः कविकुञ्चराः । चमुस्तत्रागता मनिसुलामगुणकीर्तनम् ॥ १ वस्तुपालनिर्मितसत्रागारमुद्दिश्येयम् । २ क्तपालत्य कृतज्ञता । ३ स्तम्भनकतीर्थयात्रा। 2 AN ·४ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः यथा-"श्रीवस्तुपाल तब भालनले जिनाज्ञा वाणी मुखे हृदि कृपा करपङ्कजे श्रीः । देहे गुतिर्विलसतीव रुपेव कीर्तिः पैतामहं सपदि धाम जगाम नाम ॥ अंनिस्सरन्तीमपि गेहगात्कीर्ति परेपामसती बदन्ति । स्वैरं भ्रमन्तीमपि वस्तुपाल त्वत्कीर्तिमाहुः कवयः सतीं तु ।। सेयं समुद्रवसना तव दानकीर्तिः पूरोत्तरीयपिहितावयवा समन्तात् । अद्यापि कर्णविकलेति न लक्ष्यते यत्तत्वद्भुतं सचिवपुङ्गव वस्तुपाल! ॥ क्रमेण मन्दीकृतकर्णशक्तिः प्रकाशयन्ती च बलिस्वभावम् । कैर्नानुभूता सशिरःप्रकम्पं जरेव कीर्तिस्तव वस्तुपाल ॥" प्रत्येकं द्रम्मलक्षाणि तेपामेव ददौ पुनः । भगन्धर्वलोकानां सहस्राणि यथागुणम् ॥ एवं सहोदरौ प्रौढपुण्यकार्यैकतत्परौ । सन्तुष्टाव फलप्राप्त्यै कविः सोमेश्वरोऽनघः ॥ “पन्थानमेको न कदापि गच्छेदिति स्मृतिप्रोक्तमिव स्मरन्तौ । तौ भ्रातरौ संमृतिमोहवीरौ सम्भूय धर्माध्वनि सम्प्रवृत्तौ ॥ जनव्यामोहवल्लीयमिन्दिरा मन्दिरागता । मन्त्रिणा वस्तुपालेन कल्पवल्लीव निर्मिता ॥ श्लाघ्यः स एकः खलु वस्तुपालः सर्वोत्तमः सर्वगुणाकरश्च । यस्यार्थिनो वा शरणागता चा नाशाविनाशाद्विमुखा व्रजन्ति ॥ कुत्रापि नोपसर्गो वर्णविकारोऽथवा निपातो वा। तेजःपालेन कृताऽपूर्वा व्याकरणस्थितिलोके ॥" तस्मै तौ ददतुः प्रीतौ द्रम्मलक्षत्रयं क्षणात् । दक्षिणानां यतो लोके दानेयत्ता न विद्यते ॥ कियती पञ्चसहस्री कियन्तो लक्षाश्च कोटिरपि कियती । औदार्योन्नतमनसां रत्नमती वसुमती कियती ॥ श्रीकर्णविक्रमदधीविसञ्जभोजायुर्वीश्वरा भुवनमण्डन वस्तुपाल!। १ " स्वरं चरन्तीमपि च त्रिलोक्याम्" इति तृतीयपादे पढचतुष्टयविपर्यासेनोदाहृतोऽयं लोकः वल्लभदेवम्य सुभापितावल्या कर्तुम्हेखं विना । २ वस्तुपालतेजःपालयोधर्मकृत्यान्युद्दिश्य । ३ वन्तुपालम्य दानवीग्नामुद्दिश्य ।

·७५ श्रीवस्नुपालकोशिदानप्रबन्धाः दानैकवीरपुम्पाः सममेव नीता: प्रत्यक्षतां कलियुगे भवता कवीनाम् ॥ इत्याशीर्वादवदग्धीं दधानं मागधाधिपम् । सन्मानदानतो नीत्वा गौरवं विससर्ज ह ।। अत्रान्तरे स्तुति कश्चिन्मन्त्रिणः कविरव्रवीत् । अपूर्व तव सद्धामकौशलं सचिवेश्वर ! ॥ ताधा- ऽलङ्कृतः अग्रेऽये पदसतिर्विजयिनी सा काचिदोजोगुण- प्रौदा सहटनोदपादि कुटिलः शन्दनमोऽल दोषा ये प्रसरन्ति केऽपि परितः सर्वेऽपि ते धिकृता- स्तजानामि वसन्तपाल कविना सवयेन सख्यं तव ।। राजापद्रपुरशुल्कमण्डपाऽयधनं ददौ । मन्त्री तस्मै तदा तुष्टो यदसौ कविकामधुक् ॥ यत:- धात्री पवित्रयति यत्र नरेन्द्रपुत्रे सद्यः सुधालपितशंभुनिभैर्यशोभिः। अद्यापि विद्यत इवोद्यतकीर्तिमूर्तिर्देवो दिवाकरकुलैकललाम रामः ॥ पारिजातः कवीन्द्राणां सर्वज्ञातिसुधाम्बुदः । धर्मसनुः सरस्वत्याः श्रीसर्वज्ञमतांशुमान् ।। यधौचित्येन सर्वेषां दर्शनानां च पोषकः । वस्तुपालो महामात्यस्तस्य राज्यधुरन्धरः ।। (युग्मम् ) यतः-“दानं दुर्गतवर्गसर्गविलयव्यत्यासवैहासिक शौण्डीयं भुजदर्पचण्डिमकथासर्वकपं विद्विपाम् । बुद्धिर्यस्य दिगन्तभूतलभुवामाकृष्टिविद्या श्रियां कस्यासौ न जगत्यमात्यतिलकः श्रीवस्तुपालो मुदे ।। मन्ये धुरि स्थितममुं सचिवं शुचीनां मध्यस्थमेव मुनयः पुनरामनन्ति । मातः सरस्वति विवादपदं तदेतन्निीयतां मनसि मे हि गतं चिरेण ।।, अत्रान्तरे कविः कश्चिद्विपश्चित्सरिशालिनि । समाजे व्याजहार श्रीवस्तुपालस्तुति यथा ।। १ वस्तुपालस्य शापराजयमुद्दिश्येदम् । २ वस्तुपालस्य दानान्युदिश्य । ३ वीरधवलसभायां स्तुपालस्तुति.. * ·७६ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्नाः "सन्ततिः परलोकाय विवेकाय सरस्वती। लक्ष्मीः परोपकाराय सोमवंशेऽभवत्पुनः ॥" तस्मै लक्षत्रयं मन्त्री तत्वत्रयपवित्रितः । द्रुतं विश्राणयामास द्रम्माणां प्रीतमानसः ॥ अन्यदा वाङ्मयाम्भोधेः पारदृश्वाश्वराजभूः । कृपाईहृदयं दृष्ट्वा सर्वाङ्गिपु निजं नृपम् ॥ महाभारतशास्त्रान्तर्दात्रिंशाधिकृतिस्थितम् । गाङ्गेयधर्मपुत्रादिराजेन्द्राख्यानमुत्तमम् ॥ अष्टाविंशाधिकारस्थं तथा शिवपुराणगम् । मद्यमांसपरीहारपुण्यराशिप्रकाशकम् ॥ आख्यायाख्याय सद्युक्त्या यथाप्रस्तावमात्मना । मांसास्वादसुरापाननिषेधव्रतनिर्मलम् ॥ विमुक्ताखेटकक्रीडं त्यक्तपर्वनिशादनम् । पराङ्गनापरिष्वगावाङ्मुखं च विनिर्ममे ।। अंथालङ्कारिकाणां मुख्याः श्रीमन्माणिक्यसूरयः । समये तीर्थयात्राया आहूता अपि मन्त्रिणा॥ काव्यप्रकाशसङ्केत्तनिर्मितिव्यग्रमानसाः । नेयुः स्वयं न च प्रैषि तैः कश्चिनिजसंयतः ॥ (युग्मं) तेषां लेखस्तदा प्रेषि तेजःपालेन मन्त्रिणा । आदेशाद्वस्तुपालस्य किञ्चिद्वक्रोक्तिगर्भितः ।। "उत्प्लुत्योप्लुत्य पुनर्निपतति तत्रैव तत्रैव । वटकूपकूपमध्ये निवसति माणिक्यमण्डूकः ॥" तदुक्तिविस्मितास्तेऽपि भृशं निःस्पृहवृत्तयः । स्वलेखं प्रेपयामासुस्तयोः श्रावकपाणिना ।। "गुणालिजन्महेतूनां तुलानां हृदिपाटयन् । वंशार्धापरिस्फूर्त्या किं हि जैन विजृम्भसे ॥" तदुत्तयान्तभृशं विद्धो मन्त्री तद्दर्शनोत्सुकः । तदीयं पौपधागारं स्तम्भतीर्थपुरे रहः ।। १ वस्तुपालम्य महाभारतादिवाचनेन राज्ञो मद्यमासादिनिवारणम् । एतच्च तस्य भारतपुरा- णादिप्रन्याभ्यासनिवेदकमित्यत्रोद्धृतम् । २ काव्यप्रकाशसङ्केतकृन्माणिक्यसूरिप्रसङ्गः ।

·VII huis library.' He not only appreciated the divine muse, but also requested others to wiite neligious and literary woiks for his instruction and delectation The Katharatnasagara of Narachandrastart in 15 tarangas' and Alanktiranathor dadhi of lus pupıl Nareudraprablia 111 8 chapters were composed in this way. Vastupala quoted in anthologies. Jahlana in lus Siktimuhtúvali las quoted thiee verses of Vastupala One of lese occurs as the 7th stauza of the first canto of the present work.5 'The other two cannot be traced. The Sarnga. dhara paddhalı too quotes que veise of Vastupala which is already found in Jahlaşa's Siktimuktavali o It appears from Ullágha Rághava of Someśvara that Vastupala was foud of composing Saktis. Some of these will be found collected in Appendix II from the Prabandhachintamani, Chaturvinsalıprabandha and Vastupâlacharitra of Jinaharsha. It would thus appear that Vastupâla's fame as a poet was uot restricted to Gujarat, but also extended so far and wide as to attract the authors of the Siktımuktavali and ſárngadharipaddhatı to include his verses in their collections. 7 (1) Sce Appendix III p 76 (2) अन्येद्युभक्तितो मौलौ निधाय करकुशलम् । तेन विज्ञपितः श्रीमान् नरचन्द्रो मुनीश्वरः ॥ ८ ॥ युष्माभिः स्वकराम्बुजस्य शिरसि न्यस्तस्य माहात्म्यतः प्राप्त जम्भजितोऽपि दुर्लभतर सद्धाधिपत्य मया। धर्मस्थानशतानि दानविधयस्ते ते च सन्तेनिरे चेतः सम्प्रति जैनशासनकथाः श्रोतुं समुत्कण्ठते ॥९॥ इत्यभ्यर्थनया चक्रुर्वस्तुपालस्य मन्त्रिणः । नरचन्द्रमुनीन्द्रास्ते श्रीफथारत्नसागरम् ॥ १० ॥ (3) अन्येशुभक्तितो मौलौ निधाय करकुङ्मलम् । तेन विज्ञापितः श्रीमान् नरचन्द्रमुनीश्वरः ॥ १६ ॥ केचिद्विस्तरदुस्तरास्तदितरे सझेपदुर्लक्षणाः सन्त्यन्ये सकलाभिवेयविकलाः क्लेशावसेयाः परे । इत्य काव्यरहस्यनिर्णयबहिर्भूतैः प्रभूतैरपि ग्रन्थैः श्रोत्रगतैः कदर्थितमिद कामं मदीयं मनः ॥१७॥ तन्मे नातिसविस्तर कविकलासर्वस्वगर्यो र शानं ब्रूत किमप्यनन्यसदृश बोधाय दुर्मेधसाम् ॥ १८॥ इत्यभ्यर्थनया प्रतीतमनसः श्रीवस्तुपालस्य ते श्रीमन्तो नरचन्द्रसूरिगुरवः साहित्यतत्त्वं जगुः ॥ १९ ॥ तेपा निदेशादथ सद्गुरूणां श्रीवस्तुपालस्य मुदे तदेतत् । चकार लिप्यक्षरसन्निविष्ट सूरिनरेन्द्रप्रभनामधेयः ॥ २० ॥ (4) सम्प्रति न कल्पतरवो न सिद्धयो नापि देवता वरदाः । जलद त्वयि विश्राम्यति सृष्टिरिय भुवनकोशस्य ॥ यत्रोन्मुख चातकमब्दवृन्दभ्रमेण सौधस्थितधूपधूमे । वेल्लत्पताकाग्रगृहीतमुक्तनभोनदीबिन्दुभिरेति तृप्तिम् ॥ अध्वा न यदि निःशपङ्कसहुलितो भवेत् । ततः कुतस्ते धौरेय धुर्यता व्यज्यतामियम् ॥ (5) यत्रोन्मुखम् (6) सम्प्रति न कल्पतरवो No. 766. (7) अम्भोजसम्भवसुता वक्त्राम्भोजेऽस्ति वस्तुपालस्य । यद्वीणारणितानि श्रूयन्ते सूक्तिदम्भेन ॥ 8 th Act.

·- श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रवन्धाः लुण्टयित्वाखिलं वस्तु कृत्वैकत्र न्यवेशयत् । श्रुत्वा तस्यागमं तेऽपि दनान्तःकरणा रयात् ॥ (युग्मं) श्रीमन्त्रिगुरुभिः साकमुदयप्रभमुरिभिः । समीपं मन्त्रिणः प्राप्य जगुराशीर्वचो यथा ॥ 'तीर्थोडारधुरन्धर त्रिजगतीचिन्तकचिन्तामणे श्रीचौलुक्यनरेन्द्रराज्यरचनाविर्भावदीक्षागुरो। श्रीमन्त्रीवर वस्तुपाल ! नृपतिच्यापारभारक्षमे किं धर्मस्थितिविलवोऽजनि जने भूजानितुल्ये त्वयि ॥" उवाच सचिवः स्मित्वा भगवन् भवतः पुनः । धर्मकार्यदिदृक्षातो विप्लवोऽयमजायत ।। निजानागमने हेतौ तैमक्ते च यथास्थिते । क्षमित्वा निखिलं वस्तु मन्त्री तेपां समर्पयत् ।। ततो नैकविधैः शुढेः सिचयैः सचिवेश्वरः । सोऽथ पूजां व्यधात्तेपां सन्तो नाश्चन्त्यनौचितीम ।। "एकं वासः सुरेशैः कृतसुकृतशतर्जन्म काले जिनामान दत्तं दीक्षाक्षणे चा ध्वजवसनमयो एकामेकाम्बरं । सूर्यादीनां ग्रहाणां पुनरपि विधिना दामस्मिन्क्षणमा सत्पाने भूरि यच्छरचरितमधया नन्दनानुपा ||" इत्युपदेशतस्तुष्टस्तेषां शारपितामसी । सर्वेषां धर्मशास्त्राणामेकमादर्शमर्पयत् ।। प्राणाों यामनस्थल्या निवासी पारिपुः । तुष्टाप सचिवाधीशमन्यदा पसंद ।। विदौख्यदरः प्रपूजितनुर: साintout शम्धनीतिपरः प्रियं५६५२ मोतिर । दानोपेतकरः सुरक्षितकार: titute प्रीतिमीलार सुधार स. तदनुमासस्यानि जिकिर तस्मिानीयात्म. भाजा..!! अप्रा.तरे viryanvi वरोरा Nandari .. Twitter 4tvsn ! +AR- ·७८ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः " गुणैः परेषां गुणशो गृहीतैर्गुणीति युक्ता किल कीर्तिरस्य । अप्यर्थिसार्थप्रतिपादितश्रीः श्रीमानिति ख्यातिरिदं तु चित्रम् ॥ कार्पण्यातिशयेन वेश्मनि धनं यः स्वं विधत्ते स तद्- भोक्तुं नात्र न चाप्यमुत्र लभते हस्तादहस्तद्गतम् । सत्पात्रप्रतिपादनेन सफलीभूतां विभूति पुन- भुक्तेऽस्मिन् सचिवेश्वरोऽनुगमयत्यन्यत्र जन्मन्यपि ।।" कलभान् कलभानप्टौ दददर्षासनानि च । दीनाराष्टसहस्राणि वाजिनो गतिराजिनः ।। तस्मै सपरिवाराय कवीन्द्रकुलहस्तिने । विकल्पदरित्याख्यां मन्त्री लेभे तदा भुवि ॥ गुग्मं ।। न्गे गुर्गुसदाकारः स्फारालङ्कारसारदृक् । निकपा मन्त्रिणं कश्चिदूरदेशात्समागमत् ॥ सन्मानासनदानेन सन्तोदयाभाघि मन्त्रिणा। कुनः स्थानादिदायासीवानत्रभवान्धिया ॥ मोबाइवानागातं दिवि देवविभोः पुसः। मादायणं नटुमिहागां वासयालयात् ।। बियामदस्तहिं पाती श्रावण कान। इन्यु मन्दिाजिन कविराजोपत्रवीदिति ॥ दक्ष बनाय टं ननु क इह मवान् नन्दनोगानपाल: रदानको लागत इतः जाननालिशानी। मा बादामन्याय किमपि I मान पत्र वादिष्टीयनुयानिनिमानुयाल ... " नन्नदाता नामदादमा । नयानयाद दिनी विt: || जोन का हिताः ': । timilsi.1 || T" we- THA 15 Mini femir:: a Haitial - . 2 ·श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः ७९ 1 - - - आजन्मापि वशीकृताय सुकृतस्तोमाय यत्नान्मया यद्यासाद्यत कोऽपि दूपणकणः श्रीवस्तुपाल! त्वयि । यत्कल्पद्रुमपल्लवद्युतिमवष्टभ्यैव कल्पद्रुमं पाणिर्धिकरते तवैप मनुते कोऽमुं न दोपाश्रयः ।।" दामोदर उवाच- "देवे स्वर्गिण्युदयनसुते वर्तमानप्रभृणां दरार्थो विरमति वत द्वारतो वारितः सन् । दिष्टवैतस्मिन्नपि कुसमये जातमालम्बनेन स्वच्छे वाञ्छा फलति महतां वस्तुपाले विशाले ॥" मदन उवाच- " पालने राज्यलक्ष्मीणां लालने च मनीषिणाम् । अस्तु श्रीवस्तुपालस्य निरालस्यरतिर्मतिः ।।" अध सोमेश्वर- " कोटीरैः कटकालीयतिलक केयूरहारादिभिः कौशेयैरपि वस्तुपालसचिवादासर्विरूपाजपः । विद्वांसो गृहमागताः प्रणयिनीरप्रत्यभिजा. स्तस्त: रवं शपथैः कथं कामिप प्रन्यायमारे " एतेपामपि सर्चपां ददी दाने घरायणाः । स प्राप्यानुमति राज्ञो दम्मल एकनाथ तस्मिन्क्षणे निरीक्ष्याचामरा रा । निद्रामुद्रायशासपमानमोलोनितस्ततः ॥ सापपानशिरोरत्नं पस्तुपालादिनि । कि पुनर्भरतामनवता शोध । प्रमीलाललगाटामालsinfote: । एविपनादिसमा Ritik अनुनालेऽपि articipat गुमना ! गो नि ... :: मायामा वि.. ५.in all प२०पर न . . . irail "समधान | ... ' - ·८० श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः किं नो वेत्सि पितुविनाशमसमं सङ्घोत्थितैः पांसुभिः । मा भीर्भीरु गभीर एष भविताम्वोधिश्चिरं नन्दतात् सङ्केशो ललितापतिर्जिनपतेः लानाम्बुकुल्याः सृजन् ॥" इति श्रुत्वाद्भुतं तेवामर्थोत्पत्तिमसौ तदा । प्रीतः सिंहासनं सर्वकवीनां प्राङ्न्यवेशयत् ॥ "सरस्वतीकण्ठसुवर्णभूया पड्दर्शनीकल्पतरुः पृथिव्याम् । औचित्यचिन्तामणिराहतेशसर्वज्ञधर्मैकधुराधुरीणः ॥ श्रीभोजराजः कविचक्रवर्ती समग्रचैत्योवृतिसावधानः । दानैकवीरः कलिकालकालो जिनेवराज्ञाप्रतिपालकश्च ॥" इत्यादिविरुदश्रेणिं पठद्भिः कविकुञ्जरः। भितः श्रीसचिवाधीशो वस्तुपालः स्फुरद्यशाः ॥ पुरः प्रेजश्रेणिश्छत्रचामरमण्डितः । लालोत्तु गजारूढः प्रौढिमान्प्राचलत्गुनः ॥ (चतुर्भिः कलापहम् अंत्रान्तरे कविः कश्चिदौचित्यचतुराग्रणीः । स्तुनि श्रीभामदेवस्य बभाणेति सविस्मयाम् ॥ " दानिशद्रम्मलदान्भृगुगुरवसः मुव्रतस्याग्रतोऽग्ने चिन्माइल्यदीपं म मुरवराधीश्वरः स्तूयमानः । गोदादविजस्य निजगदधिपतेः महुणोत्कीर्तनायां म श्रीमानादेयो जाति विजयतां दानवीराप्रयायी ॥" .. .. "श्रीरामपचन विहिता लक्षानिनिः कोटम. नित्रो न तिनस्य जन्मनि पातृ नितानीकताः । ममा निजगजनस्य मुखिया श्रीमूलनाचाहन अन्यन्यानिनियामावतान् श्रीमानो मन्त्रिाद॥" मातिनानिrjn: वाम नियाल्न नवलगातः । Sirrittiript: thiHit : i" -7 -- HAA ·। - ८ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रबन्धाः हरिहरः- "सूरो रणेषु चरणप्रणतेपु सोमो वक्रोऽतिवक्रचरितेषु बुधोऽर्धवोये । गुरुः कविजने कविरक्रियालु मन्दोऽपि च ग्रहमयो न हि वस्तुपाला : मदनः-" श्रीभोजवदनाम्भोजवियोगविधुरं मनः । श्रीवस्तुपालवक्नेन्दौ विनोदयति भारती ॥" नीती श्रीवीकलः-- m SPIN " श्रीवासाम्बुजमाननं परिणतं पञ्चाङ्गुलिच्छद्मती जग्मुर्दक्षिणपञ्चशाखमयतां पश्चापि देवद्रुमाः। वाञ्छापूरणकारणप्रणयिनां जिलैव चिन्तामणि- र्जाता यस्य किमस्य शस्यमपरं श्रीवस्तुपालस्य प्रत्येकं प्रददौ लक्षं द्रम्माणां स्व?मोपमः । धर्मोन्नतिकृते तेषां सर्वेपां सचिवेश्वरः ॥ यतः-कुर्वन्मङ्गलदीपमार्हतमताकाशप्रकाशांशुमान श्रीशत्रुञ्जयपर्वते जिनपतेः श्रीनाभिसना:- द्रम्माणां किल विशति युगयुतान्लक्षाको प्राग्वाटान्वयमण्डनं सचिवराट् श्रीवा " स्वस्ति श्रीभूमिसीमाविपिनपरिसगळी पृथ्व्यां श्रीवस्तुपालं क्षितिधवसचिवं व अस्यामास्माकपुत्र्यां कुपुरुषजनिनः कर निःशेपः सैप लोकंपूणगुण भवताल. आनीताम्बुधिकाव्याय तस्मै सामान्य द्रम्माणां चतुरो लक्षास्तदुक्तिमाति. " नादत्ते कनकं सुमं सचिव ते कौपीनेऽपि च कुप्यति प्रभुरमौर दिग्धो दुग्धरसैलेपु पिमुग्धः कर्पूरागुरमोदितः पशुपतिना पुरः पठत मे भूरा इत्यादिष्टान्न पुनः पुनस्तदोधार्य तस्थुः कि शक्तिसंख्यसहरगणि mer aank १ सोमेश्वरदेवपूजा तेभ्योपासनः साता ·८२ श्रीवस्तुपाल कीर्तिदानप्रबन्धाः मन्त्रिणोऽवसरे तत्र ज्ञात्वा भावं मनोगतम् । कविः सोमेश्वरः स्माह तन्मन:पीतये यथा ॥ इच्छासिद्धिसमन्विते सुरगणे कल्पद्रुमैः स्थीयते पाताले पवमानभोजनजने कटं प्रणप्टो वलिः । नीरागानगमन्मुनीन्सुरभयः चिन्तामणिः काप्यगात् । तस्मादर्थिकदर्थनां हि सहतां श्रीवस्तुपालः क्षितौ ॥" तदुक्तिरत्रितस्वान्तो द्रम्माणां धनदोपमः । लक्षं दक्षपतिस्तस्मै सपादं प्रददावसौ ॥ अथ तुष्टमनाः मन्त्री तुष्टाव नतविष्टपम् । रोमाञ्चितवपुर्भक्त्या श्रीनेमि रचिताञ्जलिः ॥ " कल्पद्रुमस्तरुरसौ तरवस्तथाऽन्ये चिन्तामणिमणिरसौ मणयस्तथान्ये । धिग्जातिमेव ददृशे वत यत्र नेमिः श्रीरैवतेशदिवसो दिवसास्तथान्ये ॥ अभगवैराग्यतरङ्गपूर्णे हृदि त्वदीये यदुवंशरत्न !। कथं कृशाङ्गयोऽपि हि मान्तु हन्त यस्मादनकोऽपि पदं न लेभे ॥" यथायोगं स्तुवन्ति स्म तं कवीन्द्रसुरद्रुमम् । सृजन्तः सद्गुणश्रेणिकीर्तनं कवयो यथा ॥ श्रीमदैवतभूधरस्य व्रजतां पद्यां दुरारोहणां दृष्ट्वा शिष्टजनाग्रणीव्यरचयन्नव्या सुखारोहणाम् । लक्षः प्राक्छिवसौधसेतुसदृशीं नेत्रर्षिसंख्यैः क्षणात्स श्रीजैनमतांशुमान्विजयतां श्रीवाग्भटो मन्त्रिराट् ॥ यो मासद्वितयोपवासमुदितः श्रीअंबिकादेशतो गत्वा हैमवलानके मणिमयीं श्रीनेमिमूर्ति पराम् । आनीयात्र नरायणेन रचिते चैत्ये पुराऽतिष्टपत् श्रीब्रह्मेन्द्रविनिर्मितां स जयताच्छ्रीरत्ननामार्हतः ॥ श्रीसिद्धेशकृपानियोगिपदवीमासाद्य प्रौद्धिप्रदां सौराष्ट्रायपदं विदम्भहृदयः सर्वं व्ययित्वा नवम् । श्रीनेमीश्वरमन्दिरं व्यरचयत् श्रीरैवतोर्वीधरे दिव्याश्मप्रकरैरसौ विजयतां श्रीसजनो मन्त्रिराट् ॥ पीयूपादपि पेशलाः शशधरज्योत्स्नाकलापादपि स्वच्छा नूतनचूतमञ्जरिभरादप्युल्लसत्सौरभाः। १ रैवताद्रिमण्डननेमिनाथपूजावसारे. -

·No text on this page.

·No text on this page.

·श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रवन्धाः स्यावृत्तिः पठने न जीवनविधौ प्रायः कवीनां कलौ ।।" तदुक्तं मन्त्रिराद् श्रुत्वा तत्कःखजिहासया। द्रम्माणां त्रीणि लक्षाणि त्रीणि वर्षासनान्यदात् ।। वांजिनां यानपात्रेषु तीरे प्राप्तेषु भूरिपु । वारिधेस्तटमायासीत्सोऽन्यदा तद्दिदृक्षया । उत्तार्यमाणा यत्नेन यानपात्राजनादिभिः । तेजस्विनस्तदा जाता वाजिनो मन्त्रिहक्पथे। तानालोक्य कवीनेप दानवीराग्रणीजगी। "प्रावृट्काले पयोराशिः कथं गर्जितवर्जितः ? ॥" सोमेश्वरस्तदा शीघ्रं कविस्तां समपूरयत् । "अन्तःसुप्तजगन्नाधनिद्राभङ्गभयादिव ॥" पोडश प्रददौ तस्मै कवये कविकुञ्जरः। समस्यापूरणात्प्रीतो वाजिनो गराजिनः ॥ पुनः कवीनां सोल्लासः समस्यायाः पदं पुरः । तेजःपालाग्रतोऽपाठीत् " काकः कि या मामेलकः " ॥ "येनागच्छन्ममाख्यातो येनानीता मे पतिः। प्रथमं सखि कः पूज्यः काकः किं था मामेलकः ।। अत्रान्तरे कविः कश्चित्तमेवं सस्पृहोऽवदत् । स्तौति त्वां ब्रह्मणः पुत्री धर्मपुत्रप्रभ प्रभो॥ " स्वस्ति श्रीधर्मपुत्रं त्रिभुवनजननी श्रीमती प्रती धान्यां श्रीवस्तुपालं कुशलयति सदा कार्यमेनसिया । योऽभूत्कल्पट्टकल्पः सकलतनुमतां नोभुना मांजराज. स्तत्सीदंतस्त्वयते जगति तनुमतो रक्षणायः प्रयत्नात ।।" इति पाग्यादिनीकाव्यं निशम्य मुदितः रिल। तं लक्षद्रम्मदानेन प्रीणरित्या दोदधिः ।। मन्त्री सीदनाशरभुदिक्ष्याभिनाईलली सीदलोकसमाध्यमकाटियो मया । विभो सति पातमा निर्वमनः परन् । दयादानं यतो ज्यान मवानुमा । निमापक १ And <ritai is deat sal ki ६ ५४.६. . . . . ... 3 .

·८६ श्रीवस्तुपालकीर्तिदानप्रवन्धाः तंचातुर्यगुणाकृष्टहृदयः स्तुतिमातनोत् । वस्तुपालो यशोवीरमन्त्रिणः सद्गुणोदधिः ॥ "विन्दवः श्रीयशोवीर मध्ये शून्या निरर्थकाः । संख्यावन्तो निगद्यन्ते त्वयि केन पुरस्कृताः ॥ यशोवीर लिखत्याख्यां यावञ्चन्द्रे विधिस्तव । न भाति भुवने तावदाद्यमप्यक्षरदयम् ॥ सन्तः समन्तादपि तावकीनं यशो यशोवीर बत स्तुवन्ति । जाने जगत्सजन लज्जमानः प्रविश्य कोणे त्वमतः स्थितोऽसि ॥ प्रकाश्यते सतां साक्षाद्यशोवीरेण मन्त्रिणा। मुखेन्दुज्योतिषा ब्राह्मी करे श्रीः स्वर्णमुद्रया ॥" यशोवीर उवाच- "श्रीमत्कर्णपरम्परागतभवत्कल्याणकीर्तिश्रुतेः प्रीतानां भवदीयदर्शनविधौ नास्माकमुक्तं पुनः । श्रुत्यप्रत्ययिनी सशङ्कहृदया ह्यालोकविश्रम्भिणी दाक्षिण्यैकनिधान ! केवलमियं दृष्टिः समुत्कण्ठते ॥" दानलीलायितं श्रुत्वा तस्य विश्वातिशायिकम् तत्रागादन्यदा वैरिसिंहः सत्कविपुङ्गवः ॥ तं कविं सचिवो वीक्ष्याब्रवीत्त्वं कुत आगतः। देवपत्तनतो देव प्राप्तोऽहं सोऽवत्पुनः ॥ उमामहेशयोस्तत्र सुखसागरमग्नयोः । अस्ति स्फातिमती प्रीतिरिति मन्त्रिणि वादिनि ।। तत्कालप्रतिभोत्पन्नकाव्यमेतत्कवीश्वरः । व्याजहार सुधाधारश्रवं मन्त्रिप्रसत्तये ॥ " त्वं जानीहि मयास्ति चेतसि धृतो विश्वोपकारव्रती किं स्वामिन्भविता स शीतकिरणो नो स्वर्गिवृक्षो न हि । पर्जन्यो न हि चन्दनो न हि ननु श्रीवस्तुपालस्त्वया ज्ञातं सम्प्रति शैलपुत्रि शिवयोरित्युक्तयः पान्तु वः॥" पुनर्वदेति तेनोक्तः स कवीशस्त्रिरत्रवीत् । मन्त्री तस्मै ददौ प्रीत्या द्रम्मलक्षत्रयं ततः ॥ १ यशोवीरस्तुतिः । २ वैरिसिंहछता स्तुतिः ।