·No text on this page.

·अनुक्रमणिका ।
or
२५
....
४९
....
१. श्रीमद्रामभद्रदीक्षितविरचितं वर्णमालास्तोत्रम्....
२. श्रीमद्वादिचन्द्रनिर्मितं पवनदूतकाव्यम्
३. पण्डरीविहलाख्यकविविरचितो दूतीकर्मप्रकाशः
४. श्रीधनदराजकविविरचितं शतकत्रयम्...
(१) शृङ्गारधनदम्
(२) नीतिघनदम्
(३) वैराग्यधनदम्
५. गिरिधरविरचितं गञ्जीफाखेलनम्
६. तैलबजनाथविरचितं मनोदूतम् (सहृदयहृदयाहादना-
परनामकम् ) (सटीकम् )
७. गोखामिजनार्दनभट्टप्रणीत वैराग्यशतकम्
८. विहणकविविरचितं विणकाव्यम्
८१
८४
....
....
१३१
१४३
....

·No text on this page.

·काव्यमाला। 1. श्रीमद्रामभद्रदीक्षितविरचितं वर्णमालास्तोत्रम् । अन्तः समस्तजगतां यदनुपविष्ट- माचक्षते मणिगणेष्विव सूत्रमार्याः । तं केलिकल्पितरबूद्वहरूपमायं पैकेरुहाक्षमनिशं शरण प्रपद्ये ॥ १॥ आनायशैलशिखरैकनिकेतनाय वाल्मीकिवान्जलनिधिप्रतिबिन्विताय । कालाम्वुदाय करुणारसमेदुराय कलैचिदन्तु मम कार्मुकिणे प्रणामः ॥ २ ॥ इन्दु प्रसादमवतसयता त्वदीयं कोकरे हुतवहं वहता हरेण । शझे जगत्रयमनुग्रहनिग्रहाभ्या सयोज्यते रघुपते समयान्तरेषु ॥ ३ ॥ ईग्विधस्त्वमिति वेट न सोऽपि वेद रानोति का स्थितमवेक्षितुर्मुत्तमाझे । श्रोतुं क्षमं न तु झोक्षितुमप्यतस्त्वा सर्वे विदन्तु फथनीग कथं तुवन्तु ॥४॥ १. पनपनम्. २. द. ३. हमेषाद. ४. सिवि.

·काव्यमाला। गमा पुनाति रघुपुंगव यत्प्रमृता यद्रेणुना च पुपुवे यमिनः कलत्रन् । तस्य त्वदशिकमलस्य निषेवया त्यां पूतो यया पुनरघेऽपि तथा प्रसीद ॥ १८ ॥ घण्टाघन घनितकोटिगरासनं ते लुण्टाकमस्तु विपढां मम लोकनाथ । जिहालतां वहति यद्भुजगो रिपूणा- मुणैरसम्भिरुढरंभरिणा गरेण ॥ १९ ॥ प्राङस्यवाडसि परेश तथासि तिर्यड् ब्रूमः किमन्यदखिला अपि जन्तवोऽसि । एककमेऽपि कति वा भुवि न म्रियन्ते मन्दस्य राघव सहख ममापराधान् ॥ २० ॥ चण्डानिलव्यतिकरक्षुभिताम्वुवाह- दम्भोलिपातमिव दारुणमन्तकालम् । स्मृत्वापि सभविनमुद्विजते न धन्यो लब्ध्वा गरण्यमनरण्यकुलेश्वर त्वाम् ॥ २१ ॥ छिन्नं निजं कुहनया मृगरूपभाजो नक्तंचरस्य न किमाविरकारि रूपम् । त्वत्पत्रिणापि रघुवीर ममाघ माया- गूढस्वरूपविवृतौ तव का प्रयास. ॥ २२ ॥ जन्तो किल त्वदभिधा मणिकर्णिकाया कणे जपन्हरति कश्चन पञ्चकोशान् । इत्यामनन्ति रघुवीर ततो भवन्तं राजाधिराज इति विश्वसिम कथं वा ॥ २३ ॥ झङ्कारिभृङ्गकमलोपमितं पद ते चारुस्तव प्रणयचारणकिन्नरौघम् । १ कपटेन. २. राक्षसस्य मारीचस्य.

·वर्णमालास्तोत्रम् । जानामि राघव जलाशयवासयोग्य खैरं वसेत्तदधुनैव जलाशये मे ॥ २४ ॥ ज्ञानेन मुक्तिरिति निश्चितमागमज्ञै- नि क मे भवतु दुस्त्यजवासनत्य । देवाभयं वितर कि त्वसकृापत्त्या मुरानपि सर पुरैव कृता प्रतिज्ञान् ॥ २५ ॥ दक्षारमीश भवदीयशरासनस्य ज्यास्फालनेन जनितं निगम प्रतीमः । तेनैव राघव भवानवगम्यमान- सास निरस्य सुखमातनुते बुधानाम् ॥ २६ ॥ ठात्कृत्य मण्डलमखण्डि यदुप्णभानो- देव त्वदसदलितैर्युधि यातुधानैः । शके ततस्तव पदं विदल्थ्य वेगा- तैरद्भुतं प्रतिकृतिविदधे वयस्य ॥ २७ ॥ डिम्भस्तथालि रघुवीर तथा दयत लभ्यं यथा कुगलवत्वमपि क्षितौ मे । किंचिन्मनो मयि निधेहि तव क्षतं किं व्यर्था भवत्वमनस गृणतीः श्रुतिस्त्वाम् ॥ २८ ॥ ढयां त्वदीययशसामधुनापि शृण्मः प्राचेतसस्य फणितं भरतामजन्मन् । सत्ये यदास्तव शृणोमि मृकण्डसूनो- र्धाताप्यतो जगति कोऽस्तु भवाशोऽन्यः ॥ २९ ॥ त्राणं समस्तजगतां तव किं न कार्य सा किं न तत्र करणे परणा तवैव अख्यातिकार्यकरणे तव नेति या वा- मुख्या न सा रघुपते भवति श्तीनाम् ॥ ३०॥ १. पानीपः. २. सूपिम्.

·काव्यमाला। तत्त्व पदे पदमसीति च धानि देव तेषां यदस्म्यभिलपन्नुपलब्धुमर्थान् । सेवे पदद्वयमतो मृदुलं तवादी यद्दारुणोरपि ततो भवदर्थलाभः ॥ ३१ ॥ प्रोथं यदुद्वहसि भूमिवहैकदंष्ट्र विश्वप्रभो विघटिताभ्रघटाः सटा वा । रूपं तदुद्भटमपास्य रुचास्य दिया त्वं शम्बरारिरपि कैतवशम्बरारिः॥ ३२ ॥ दग्ध्वा निशाचरपुरी प्रथितस्तवैको भक्तेपु दानवपुरत्रितयं तथान्यः । तस्याशरासुरसमस्य गुणैः प्रभो मे पुर्यष्टकप्रशमनेन लभख कीर्तिम् ॥ ३३ ॥ धत्ते शिरासि दश यः सुकरो वधोऽस्य किं न त्वया निगमगीत सहस्रमूर्धा । मोहं ममामितपदं यदि देव हन्याः कीर्तिस्तदा तव सहस्रपदो बहु स्यात् ॥ ३४ ॥ नम्रस्य मे भव विभो स्वयमेव नाथो नाथो भव त्वमिति चोदयितुं विभेमि । येन वसा दशमुखस्य नियोजयन्ती नाथो भव त्वमिति नासिकया विहीना ॥ ३५॥ पर्याकुलोऽस्य किल पातकमेव कुर्व- न्दीनं ततः करुणया कुरु मामपापम् । कतु रघुबह नदीनमपापमुयी शक्तस्त्वमित्ययमपैति न लोकवाद ॥ ३६ ॥ फल्गूनि यद्यपि फलानि न लीप्सते मे चेत. प्रभो तदपि नो भजति प्रकृत्या । १. शाम्बरारिनविजः' इलमरः. २. शूर्पनसा.

·वर्णमालास्तोत्रम् । मूर्त्यन्तरं व्रजवधूजनमोहनं ते जानाति फल्गु न फलं भुवि यत्प्रदातुम् ॥ ३७॥ बर्हिःशतग्रथितकेशमनहवेष- मादाय गोपवनिताकुचकुश्माकम् । हीणो न राघव भवान्यदतः प्रतीमः पल्या हिया विरहितोऽसि पुरा श्रियेव ॥ ३८ ॥ भद्राय मेऽस्तु तव राधव बोधमुद्रा विद्रावयन्त्यखिलमान्तरमन्धकारम् । मन्जस्य ते परिपुनन्ति जगद्यथा प- डष्टाक्षराण्यपि तथेति विवृण्वतीव ॥ ३९ ॥ मन्दं निधेहि हदि मे भगवलटव्यां पाषाणकण्टकसहिष्णु पदाम्बुजं ते । अङ्गुष्ठमात्रमथवात्र निधातुमर्ह- माकान्तदुन्दुभितनूकठिनास्थिकूटन् ॥ ४० ॥ यज्ञेन देव तपसा यदनाशकेन दानेन च द्विजगणैर्विपदिप्यसे त्वम् । भाग्येन मेऽजनिमृषा यदिदं यतस्त्वा चापमहात्परमबुध्यत जामदग्न्यः ॥ ११ ॥ रन्योज्वलस्तव पुरा रघुवीर देहः कामप्रदो यदभवत्कमलालयायै । चित्रं किमत्र चरणाम्बुजरेणुरेव फामं ददौ न भुनये फिनु गौतमाय ॥ ४२ ॥ लकेशवक्षति निविश्य यथा दारस्ते मन्दोदरीपचतटीमणिहारचोरः । शुद्ध सता रदि गतस्त्वमपि प्रभो ने निने यथा हर चिरोपनतामविधाम् ।। १३ ॥ २. १ पाराम.

·वट बाहिकमा, पी. मार्ग गया । व जिनि निगि मिलन निनाय पिगमनमा । डांस निर्गटदिग्जिन्यमांग याम गम नर नामग,मनुगम। अब भवन्नमपि नागा निरं ददानि रगत चतुरः किलाथान, ॥ ४५ ॥ पद ने विधिममृतिमि. ममक्षितानि मनाक्षगण ऋपिमिमनुकली। पंकन यानि गुणिनान्यपि मानमन चित्रं नृणा विटानामुपलम्मयन्ति ॥ ४६॥ मयिनिमलयकर्म चोदन्नि माया गुणत्रयमयी जगती भवन्नन । मनि विष्णुरिनि रुद्र इति गृथा ते नाम प्रमो दिशति चित्रमजन्मनोऽपि ॥ १७ ॥ हंगामि मानमचगं महतां यनम्न्वं मंगाय्यंत किल, तनम्तय पक्षपातः । मय्येनमध्ययन चंद्रघुनन्दन म्या- जिम्योरपि त्रिमुवन समवर्नता ते ॥ १८ ॥ लक्ष्मीनाजनि यथेय जलाशयाना- मेको गया""तथा कृपयापि कार्यः । अन्योऽपि कचिदिति चेदरमेव चर्ने ताविधानपनवंशमण किमन्यः ॥ १० ॥ क्षन्द त्वमईसि वृह मेऽपराधा- ना महाननुवधपि ते पुराणी । १. सण्याजममोगुणाः

·पवनदूतकाव्यम्।
वासालयं च तनुभृत्कमलं मदीयं
कान्ता परापि नहि किं कमलालया ते ॥ ५० ॥
इत्थं ममास्तु वद मर्त्यनिगद्यमान
त्रच्यन्तमनमुखरीकृतपादपीठ ।
राजाधिराज कृपया रघुवीर वर्ण-
मालास्तवं त्वमवकर्णयितुं प्रसीद ॥ ५१ ।।
इति श्रीमद्रामभद्रदीक्षितविरचितं वर्णमालास्तोत्रं संपूर्णम् ।
श्रीमद्वादिचन्द्रनिर्मितं
पवनदूतकाव्यम् ।
राजा राज्ञी रुगपतिहृतां नामतः श्रीसुतारां
ध्यायश्चित्ते जगति विदितां शीलसौभाग्यभाग्यैः ।
दूतं मोहात्पवनमहदं प्राहिणोदश्रुनेत्र
प्रायो मोहो भवति भविनां वोधशून्यत्वहेतुः ॥ १ ॥
भूम्याधारा जलगिरिनगाः साप्यधारि त्वया चे-
किं तेऽसाध्यं भवति वद मे मित्र तेनार्थिभावम् ।
यातललात्कथय कथितं योषितः क्षेममुजैः
प्रायः शक्तः सकलविषयेऽशक्तिकानां हि याच्यः ॥२॥
क्षित्यां नीरे हुतभुजि परव्योनि काले विमाले
वं लोकानां प्रथममकधि प्राणसंत्राणतत्त्वम् ।
तलाहातोघर चलगते तान्दियोगे हि नार्या.
स्वासवान्तर्विपुल्करुणः सत्त्वरक्षानपेक्ष ॥ ३ ॥
एते वृक्षाः सति नवधनेऽप्यत्र सर्वत्र भूमौ
योभूयन्ते न हि बहुफरास्त्वां पिनेति प्रसिदि. !
तलात्तांस्त्वं पनफल्धनान्सप्रयच्छन्र्या.
प्रायः प्राप्तो भवनमतुलां पुहितामातनोति ॥ ४ ॥

·man बले नु. निकम बनानमंट विनयने नु. मित्र॥५. ! पद ने विभिन्ननिः नग, अन्ननुनी। पकन यानि गुनियन मन्न्न किं दिनमुन्नन्न्यन्ति ।। 241 मगलतिलक केदयन्त्र नयी जगतो नन्दन। वी विगुरिनिन्त इति या ते नान मनो दिकति चिनी23 !! होत नानानन महतां यन्त्र गायन शिल उन्नव कानः। नयेन्नयन इन्वन सा- बिगोनि त्रिभुवन सननन ते ॥ १८ ॥ लनातोति यत्र जयाना- मंत्रो माया कृत्यादि ऋः। बन्योऽनि ऋचिदिति कहने के नाहन्दिचन्तनमनने किन्यः । १31 क्षन्तुं वन्ह वह मैराग- महान्यूरादि ने पुरानी। सन्दरतन्छन ·पवनदूतकाव्यम् । वासालयं च तनुभृत्कमलं मदीयं कान्ता परापि नहि किं कमलालया ते ॥ ५० इत्थ ममास्तु वद मर्त्यनिगद्यमान त्रैय्यन्तमनमुखरीकृतपादपीठ । राजाधिराज कृपया रघुवीर वर्ण- मालास्तवं त्वमवकर्णयितुं प्रसीद ॥ ५१ ।। इति श्रीमद्रामभद्रदीक्षितविरचितं वर्णमालास्तोत्रं संपूर्णम् । श्रीमद्वादिचन्द्रनिर्मितं पवनदूतकाव्यम् । राजा राज्ञी खगपतिहृतां नामतः श्रीसुतारां ध्यायश्चित्ते जगति विदितां शीलसौभाग्यभाग्यैः । दूतं मोहात्पवनमहदं प्राहिणोदश्रुनेत्र प्रायो मोहो भवति भविनां बोधशून्यत्वहेतुः ॥ १॥ भूम्याधारा जलगिरिनगाः साप्यधारि त्वया चे- कि तेऽसाध्यं भवति वद मे मित्र तेनार्थिभावम् । यातस्तलात्कथय कथितं योषितः क्षेममुचैः प्रायः शक्त. सकलविषयेऽशक्तिकानां हि याच्य. ॥२॥ क्षित्यां नीरे हुतभुजि परव्योनि काले विशाले त्वं लोकानां प्रथममकथि प्राणसंत्राणतत्त्वम् । तलावातोधर चलगते तान्वियोगे हि नार्याः स्यावान्तर्विपुलकरण सत्त्वरक्षानपेक्ष ॥ ३ ॥ एते वृक्षाः सति नवधनेऽप्यत्र सर्वत्र भूमौ बोभूयन्ते न हि बहुफलास्त्वा दिनेति प्रसिद्धिः । तलातास्त्वं पनपलधनान्संप्रयच्छन्प्रर्या प्राय. प्राप्तो भवनमतुला पुष्टितामातनोति ॥ ४ ॥ १. पेदान्त.

·१० काव्यमाला। सार्धं दारैर्हसितवदनैः क्रीडनासक्तचित्ता- ब्शुण्डादण्डैः कलितगिरिभिर्भूरजः खोच्चपृष्ठौ । त्वं नागेन्द्रान्किरत उचितान्त्रस्य सङ्गेन कुर्व- न्यायाः प्रायो भवति महतां संगतेः पापहानिः ॥ ५॥ खाडामोदप्रसरविजिताशेषपुष्पद्रुमाणां नानाभूषद्युतिचयहतप्रान्तनागीमणीनाम् । वर्नारीणां सुरतमभितः कुर्वतीनां स्वभा स्वेदाम्भस्त्वं वनभुवि हरन्सौख्यहेतुः प्रभूयाः॥६॥ भिल्लयाः शीर्षे भ्रमरसदृशे स्थापितां वस्य पत्या तीरे नद्याः पवन रमता पुष्पमालां कुटानाम् । तां निर्गन्धां बहुसमयतः संप्रजानन्द्वितीयं दूरं नीत्वा नवसुममरं स्थापयन्याहि वृक्षान् ।। ७ ।। वेगाद्याताः पथि तव परार्थान्विधातुः प्रकृत्या ये संरोधं प्रतततनवः कुर्वते गण्डशैलाः। तांस्त्वं सर्वानभिनववलैः पातयेः स्तव्धवृत्ती- न्केषां स्थानं भवति पुरतः स्थायिनां सहलानाम् ॥ ८॥ सतापेऽस्मिन्प्रबलतरणेः सज्वलद्वदिकल्पे छायाक्षेत्रं तव सुदिशतो वाच्चो नैव नाशः । चेत्तत्कारी निजबलवशात्तर्हि ते ताप उच्चै- वीर्य तस्माचतुरमतिना नैव सर्वत्र योज्यम् ॥९॥ व्यादायास्यं कथमपि पुरो भक्षितुं त्वां वपन्त्यो निर्यद्वालाहललवगणा दीर्घपृष्ठा गरिष्ठाः । तास्त्वं हन्तु निजसवमलं वह्निमग्रे प्रकुर्या- स्तेषां भीतिर्न भवति यतो भेदजेया द्विपन्तः ।। १० ।। मार्गे श्रान्तः कथमपि तदा वाहनं चातिशोभं मारझं ल ऋमितगगनं शृगामिन्नाम्बुवाहम् ।

·पवनदूतकाव्यन् ।
११
आरुषाने सुखदमतुलं वेगतः संप्रगच्छेः
पादैर्गन्तुं न भवति सतां दूरमागों हि शक्यः ॥ ११ ॥
सीभिः शीर्षे मधुमदकृतां संधृतां पुप्पकाना-
मालिप्तानां वपुषि सरसै. केसरैश्चन्दनानाम् ।
सक्षिप्तानां श्रुतिपुटयुगे मूल्यकस्तूरिकाणां
गृहनगन्धं बहुमधुरिमकान्तगेहान्तराणाम् ॥ १२ ॥
पुत्रः सीतां दशमुखहृतां तावको दूरनाथां
तत्संदेशैपितकुशलैनीवयामास वेगात् ।
तत्कि चित्रं त्वकमिह पदे संस्थितस्तां च पैव्ये
प्रायः कार्य लघुजनकृतं नाधिके चित्रकारि ॥ १३ ॥
रात्रौ सीणां सुरतसमये प्रेक्षितुं खेचराणां
नमं चाझं पवन सततं नेत्रदत्तानुरागम् ।
हान्त.सान्प्रहततमसो दीपकान्मा विहन्याः
प्रायः सन्तः सकलसमये रङ्गभङ्गे न शूराः॥ १४ ॥
नीरं नद्या उपकृतिकरं शोषयनान्धवत्या-
तलंजानां परमिह भुवां यादसां च प्रहन्ता ।
तलाक्षसलमविकलं येन ते धर्मराशिः
कार्य कार्य परमविदुषा हिसयैवात्र लोके ।। १५ ।।
गच्छन्तीनां निगि पतिगृहं येऽन्धकार सृजन्ति
तास्त्वं सीणां स्थगितनयनं छादयित्वाजतारा ।
दूरीकुर्या विरहिविपदानम्वुवाहान्खात्या
प्रायः सन्त. शिशुतरणिपु पार्द्रचित्ता भवन्ति ॥ १६ ॥
तत्सा हाम्भत्तटभवनगसायिहंसांगताएं
मन्दं यांस्त्वं बहुगिरिवशात्सनिवार्यालदिष्ट ।
तत्पश्ध द्विगुणितदपुश्चालितैयामराभै-
भूया. सन्तो न हि परकृत चोपकार सहन्ते ॥ १७ ॥

·१२ वनो विमापरतुनमगः सनिमर्ग करणा गासां सालिनतनयो गान्ति नो नाकमा । ताम्लं पागन्सिारतरगतिमा गनिन मार्ग धीरा' स्यातान इद मुराने गेऽन्तरागे न मन्दा ॥ १८ ॥ मीमातापर्लपितापाणिनां नात काना- मुशासानां कृषिकरनृणां संददानोऽशु मेषः । गाता मार्ग प्रबलगलिना नै हन्गम्लगामी प्रागो रक्षा. परहितकरादागिनो दत्तसागः ॥ १९ ॥ नीला अद्री बहुफलभृतो मानवानामगम्या दानाड़ीता. सहजरूपणा ये नगा मुक्तमार्गाः । तास्त्वं धुत्वा हिततनुभृतम्नत्फलैरेणवर्गा- न्कुवस्तृप्ता-पवनपदवीं योषकेप्वग्रगण्याम् ॥ २० ॥ प्राणानां ततरुणिविरहे कुर्वतां निर्गम द्रा- ग्दहं तान्पुनरिति तनावाशयास्थानकं च । मोहादित्यं पवन गमनं बागमं च प्रयातां रक्षा कार्या विततकरुणा कुर्वतात्र त्वयालम् ॥ २१ ॥ गच्छन्द्रष्टा करिणमतुल देवराजस्य मार्गे साधोः सारं चरणयुगलं वन्दितुं वागतस्य । शुण्डाघातैर्गिरितटनगान्पातयन्तं प्रचण्डै- भूमौ शश्वन्निजतनुभरात्पीडयन्तं फणीशम् ॥ २२ ॥ त्वं गङ्गाया जललवकणैस्तत्तटावर्तिपुष्पै- र्मुक्तारूपैः समदमधुपोद्भूतझङ्कारसारैः । भूत्वा शीतः परिमलतनुस्तन्नगैश्चात्तवेगो हन्या ध्याने निहतमनसां योगिनां वुद्ध्यतायम् ॥ २३ ॥ शाटी भूमेर्विपिनवसतेोगिन. किं जटा वा कि निर्मोको धरणफणिनश्चागतस्यात्र लोके ।

·पवनदूतकाव्यम् ।
किं निःश्रेणिः शिखरपदवी गन्तुकामस्य चाद्रे-
र्गज्ञां दृष्ट्वा सुतटनटतो भाविनी तेऽत्र शहा ॥ २४ ॥
भूयो द्रष्टा जगदधिपतेरालयं तीर्थकर्तु-
स्तीक्ष्णैः शृर्हतघनपतद्वारिससिक्तदेहम् ।
नृत्यच्छका तनुकरकजोद्भूतरेणुभमौर्घ
प्रान्तोद्यानावनिभवखगवानदत्तप्ररावम् ॥ २५ ॥
भीमाटव्याममरवनितास्पर्धिरूपाभिमाना
वेणीवन्धप्रथितकुसुमा भूर्जपत्रापवसा. ।
गुञ्जायुक्ततृणमणिगला यत्र भिल्लादिनार्य-
तास्त्वं पश्येयेदि हि भवतो दृष्टिसृष्टिश्च देवान् ॥ २६ ॥
गच्छेन्दस्त्वमपि शमिनः संजयं तस्य साधोः
पादौ नन्तुं निजगृहगणैः खेचरैरापतद्भिः ।
सिद्धौ यत्र वलनजटिनः साधयामास पुत्रो
ज्वालामाली खगगणनतामर्ककीर्तिमहौजाः ॥ २७
तत्संदृष्टर्भवतु भवतो विनराशे प्रहाणि
सद्यश्चोत्रायुधगणकराः शत्रवो यान्तु नाशम् ।
भूयाद्भूय प्रतिपदमलं मजलं मचुलं च
प्राप्तोदन्तः पुनरिह मया सौख्यद. संगमस्ते ॥ २८ ॥
दुःखानि त्वं समगतवधोर्मिष जानासि सम्य-
विश्वप्राणः प्रिततनुमतां वृद्धकारण्यभावः ।
तलात्तेऽहं पदमुपगत. सर्वलोकानपेक्षः
कृत्यं ते यद्भवति सदयं तत्त्वयापादनीयम् ॥ २९ ॥
सधः कार्य कृतमिह नृणां दत्तमाहादकारि
तस्माच्छी पवन मनस साधये प्रगम्य ।
स्वतः कार्य न भवति पुननेति चित्तप्रतीति.
पालं नीत्या विहितमिट तव चि धिनोति ॥ ३० ॥

·काव्यमाला। प्रान्तो गच्छन्निजविधिवशात्संपतज्जीर्णकूपे तृण्यां दोष्णा धरति पथिकस्तं च सालं न पातुम् । तदुःखार्ता निजतनुमलं प्रक्षिपेत्तेन साक तर्हि त्वं किं जगति विदितो मेऽत्र कार्य न कुर्याः ॥ ३१ ॥ नार्यों बयः सुकुलजनुपः सन्ति मे मित्र गेहे सैकैव स्त्री निजवरगुणैश्चर्करीति प्रशोभाम् । नानादिको रविरपि तरां न प्रभात्यम्बरेऽस्मि- न्पूर्वी काष्ठामुदयमतुलं सददानां विहाय ॥ ३२ ॥ नार्यस्तारामनु च भुवने भाग्यसौभाग्यवत्यो नार्यस्तारामनु च भुवने शीलसपन्निवासाः । नार्यस्तारामनु च भुवने भर्तृभत्त्येकरागा नार्यस्तारामनु च भुवने दीनदानप्रदान्यः ॥ ३३ ॥ साक्षाद्भोगस्तव शुभतनोः पापतश्चातिदूरं तर्हि खमे भवतु स पुनः सोऽपि मे सौख्यहेतुः । क्षीराभावे क्षुधितवपुषा तक्रकं किं न पेयं प्राप्तिर्भद्रं कथमपि चिरान्नैव मूलप्रहाणिः ॥ ३४ ॥ संस्मर्तुर्मे सुरतसमये पादयोस्ते नटन्तं सन्मजीरैः श्रिततनुदवं लीलया नीलकण्ठम् । तत्पक्षैर्वा तनुसुखकरं स्वेदविन्दुप्रमार्ज कान्ते रात्रौ कथमपि चिरान्नेत्रयो व निद्रा ॥ ३५ ॥ गत्यास्ते वा स्मरणमसकृतिप्रयोगे गजेन्द्रो गच्छन्वेण्याः प्रविपुलवने कारयेश्चोत्फणो हि । चित्तं कान्ते प्रततमदनं केवलं नो दुनोति वैसाः कजोऽवधृतमुकलेश्चक्षुपोः संमुखोऽस्य ॥ ३६ ।। गौरे कण्ठे विजितजलजे तद्वियोगस्य भीत्या क्षिप्तो हारोऽसुरसुरमतो विद्ययाप्तो मया न ।

·पवनदूतकाव्यम् ।
१५
कुर्वे किंवा विधिविलसिताञ्चाधुना दुर्निवारा-
दृक्षाः
शैलाः परमसरितो हन्तरे संगता मे ॥ ३७ ॥
पादौ दृष्ट्वा वनभुवि तवानन्ददौ प्रेमवन्धा-
दात्मानं स्वप्रणतमभितो यावदीहे प्रकर्तुम् ।
तावत्पुष्पैस्तरुकपिगतेः संच्युतैश्छादितौ तौ
पापं तस्मिन्नपि न सहते संगम सौख्यहेतुम् ॥ ३८
कृत्वा भूषां तव न च तनौ लोकयन्रूपमुच्चै-
लोकेऽत्यन्तं नयनरुचिरं लोकदृष्टिप्रदोषम् ।
हन्तुं खच्छे कनकसदृशे कजलं तत्कपोले
सद्यो दोषाकृतमिह मया संस्मरामि त्रिसंध्यम् ॥ ३९ ॥
हस्ताझी ते वरमुखि सुखं नालकेल्यौ वने
वक्षोजौ वा कटितटमलं श्यामकेशाः शिरस्याः ।
चक्रौ सिंहं फणिरिपुकुलं निर्जयन्ति ल येशा(१)-
स्तेषां स्मर्तुर्मम च विरहे रात्रयो वर्षकल्पाः ।। ४० ॥
घोरारण्यं विपुलनगरं कन्दरा वर्णगेहं
शय्या पौष्पी पृथुतरगिला व्यालरतानि दीपाः ।
पर्णाधो वा विमलमशनं त्वतरोदेववासो
जानीथास्त्वं कमलनयनादर्शने भो ममापि ॥ ४१ ।।
अस्यां पुर्या मुरजजनिताः कर्णरम्या निनादाः
प्रोत्सझेहा. कनकघटिता. सूध्वजोत्तम्भिकुम्भा ।
सा मेऽत्यन्तं सजलपरिखां तो विना दुखवीजं
कि वारण्यं विविधविपमा भीतिदा यत्र भावा. ॥ ४२ ॥
मा देयास्त्वं जगति सरिता देहिनां जन्म मार्त्य
देयास्त्वं चेत्कथमपि पुनहि मा सप्रयोगम् ।
दत्त्वा तं भो प्रदयनिलयं मा विधेया वियोग
भूयो भूयलय पदपुरधेदमभ्यर्थयामि ॥ १३ ॥

·काव्यमाला। जाने प्राणान्पवनकलितान्मामकांतद्वियोगे याता नो चेत्कनकनृपतेश्चन्द्रकान्तेरिवार । वित्तान्भूयः खजनहरणे ये प्रयान्युचरागां सत्सौन्लानां मनसि सततं चिन्तितानां हि मिथ्या ॥ १४ ॥ विना निद्या परमविदुपां जीवनं मेघमाला वृक्षालीनां कृपिरथ नृणां वारिधिर्यादसां च । मृत्यौपानामतुलनुपतिमुगिनां भूरि वितं सूर्योऽजाना जगति धनदशार्थिना सा तथा मे ॥ ४५ ॥ नगिन्नान मागीपये शून्यमागीन्मनो मे तम्मानाने न हितगहिनं कि पर्व हुपागम् । नो मा उनि प्रगति गरि प्रजलपागि वानं मगो गमागे माग ॥ ४ ॥ ... नानी गीत ...! नागपुग। ....... मदन । । - नागा ॥ ४ ॥ ५ 1. पर। ३ ... REET ||८|| स है है - १ . . . . । + ww .५ ·पवनदूतकाव्यम् । १७ तां त्वं पूर्णा कुरु निजवले. पापविद्याधरेशं हत्वा युद्धे प्रवलबलिनो नो सहन्ते पराकम् ॥ ५० ॥ पात्रे दानाद्भवति विपदः संप्रहानिश्च केपां केषां चोग्राद्गुरुमुखकृतासद्भताद्वान्छिताप्तिः । इष्टाद्देवाद्भवति भुवने शत्रुनाशश्च केषां भूयादेतनितयमचिरादेकतस्त्वत्लुमित्रात् ॥ ५१ ॥ सा मे सेना मदनविनये सारसर्वाणयुक्ता सा मे मित्रं परमहितकृत्सर्वलोकेऽप्यनूनम् । सा मे भूपातनुरुचिकरा सा च केल्यास्तडागः संतापानां सहजहरणात्सा च दृष्टिः प्रवृत्तेः ॥ ५२ ॥ सा निःश्रोणिः परपदगतौ सार्गला दुःखरोधा- सा मे मन्नो नगरवनितादृष्टिदोषं प्रहन्तुम् । सा मे वल्लिर्विपुलफलदा सा सरित्रधिनाशा- त्सा मे लक्ष्मीविविधविभवानन्दसंसाधनाच्च ॥ ५३ ।। चन्द्रश्वायं दहति विरहे योपितोऽङ्ग क्षपायां त्वद्यानं तत्प्रकृतिपुरुपस्तेन सबोधयालन् । ससारे भो मम विरचित. केवलं नैव दु.खं सर्वेषां स्या कृततनुमतां चक्रनेमिक्रमेण ।। ५४ ॥ चन्द्रश्चैको न दहति परं दुःखदस्ते मृगोऽपि नीचाः प्रायो विपमगतयो मानिता. सजनैध । नाहं चैको रघुपतिरपि श्रीगनायोऽपि नेमिः के केऽनेन प्रवरमनुजाः काटमार्ग न नीताः॥ ५५ ॥ गोपः कामं जनयति शठो लोकमतापरतो. धीमानीशो जगदपकृतौ तं प्रहन्ति स मुक्त्वा । चन्द्रं चैषा परपिकलता एत्र तल प्रजाता प्रायः कायें पचिदपि पुनयोंगिनोऽपि प्रमोदाः ।। ५६ ॥

·१८ काव्यमाला। कंसो ध्वस्तो मधुरपि हतो मारितो मल्लवर्गः किं तैलोंके विहितमशुभं घातिता विष्णुनामी । नैतयुक्तं कृतमिह पुरा तत्सुलोका हितेषु कामे चन्द्रे सरसविपिने कोकिले सद्वसन्ते ।। ५७ ॥ भार्या दूरं मधुरपि न वा चाक्षुषो नैव रम्य दृश्यं गेहं न भवति वने सर्वशस्या च सस्या । पतः पापो दहति शशभृन्मे तनुं नेत्रगम्यः करणी पो यदि च भवतो भाग्यतो नास्स दृष्टिः ॥ ५८ ।। धार नी पिति जतः परमशाति भूगे- नीनागाराप्रमति महिनामा जागिः राशन्या । 1. नर किमिति मग देह पिचापहार नया गाना मुशि पिरिणो व तं जन्गशनुग ।। ५९ ।। • . . : वही देतो गहरेण TELमरनाaifन.पलोग । for got iा पागते; [.. Initioमियः ॥ १० ॥ ; मीना योग ., पानी । M है , 11.1: i ||१॥ 4 1 . If" मान । H - । * 4 kam ·पवनदृतकाव्यम्। वाणानेने मदननृपतेः खजन. किं च खेट ओष्ठावब्धे रमणमभितो विद्रुमं किं च विम्बा ॥ ६३ ॥ भृतः पुष्पं जलधरजलं चातको गां प्रवत्सः आनं पकं पिक इव वने राजहंसस्तडागम् । चक्रश्चक्री तरुकिसलयं नागराजस्तटिन्या- स्तद्वत्कान्ताकलितकमला चिन्तयेचन शून्यः ॥ ६४ ॥ पुण्ये लक्ष्मीधनविकलतां पापपाके निदानं संयोगेऽस्या इह न हि परं संप्रपश्यामि लिङ्गम् । मुक्त्वा त्वां भो जगति बहुनो कि प्रवच्मि प्रवाक्यं कार्यों यतो भवति कियता येन तस्याश्च योगः ॥ ६५॥ दानं नो मे सकलजनतारोरदावापहारि तीनं नो वा करणदमनं सत्तपोऽपि प्रसिद्धिम् । शुद्धा नो मे परमकरुणा यत्प्रभावाञ्च तस्या योगासारः पवन सुखदस्त्वां विनेति प्रजाने ।। ६६ ॥ भाग्यं लक्ष्म्याः सकलशशिनः सत्कलां श्रीजिनेशा- मान्ति कीर्ति मदनजनकालणो भारती च । शीलं साधोः परमकरुणां ध्यानिनः कर्म पुंसां संपाालं नयनदयितं तच्छरीरं व्यधायि ।। ६७ ।। केषां श्लाघ्या विभवसहिता भारती वाथ लक्ष्मी- वन्या गजा जलधिजलगा गौः प्रमान्या हि केपाम् । दुर्गा ध्येया हरतनुगता शाक्तिकानां च राक्ति- तुल्या कन्या मम विरहिणः सैव मान्या प्रचिन्त्या ।। ६८ ॥ अन्यसीणां हृदयहरणे वर्धितात्माभिमानः फरतारायामसनिखगयो मुक्तज्जो पराक । भूमेलान्तरमधियसन्भूधरसापि काकः किं वा जायात्सुरगिरिगिरः क्षुद्रजीवापगम्यम् ।। ६९ ·काव्यमाला। कंसो ध्वस्तो मधुरपि हतो मारितो मल्लवर्गः कि तैलोक विहितमशुभं घातिता विष्णुनामी । नैतयुक्तं कृतमिह पुरा तत्लुलोका हितेषु कामे चन्द्रे सरसविपिने कोकिले सद्वसन्ते ॥ ५७ ।। भार्या दूरं मधुरपि न वा चाक्षुषो नैव रम्यं दृश्यं गेहं न भवति वने सर्वशस्या च सस्या । पकः पापो दहति शशभृन्मे तनुं नेत्रगम्यः कृष्णो पक्षौ यदि च भवतो भाग्यतो नारा दृष्टिः ॥ ५८ । शार नीरं पितति जाधेः परमभाति भूमे- नीनागाहामगति कठिनान्बाउवामिः राशरया । नाद कि.मिति गरा देह पितापहारं नागान भुमि रिगणो व तं जन्गगगुम् ।। ५९ ।। 7-11 नग दानी गहरेण पिनालिनिनोन । .: nine न माना पागत पिनलमारिएः ॥ ६ ॥ ..., बीना मोग ii. " गीति । ...! नया नदनी 11 df || ॥ -4 X . " . ., ' ... नमा ... ... ... 1. A2॥ ...... ... मम। , ·पवनदृतकाव्यम्। वाणानेने मदननृपतेः खजनः किं च खेट ओष्ठावधे रमणमभितो विद्रुमं किं च विम्बा ॥ ६३ ॥ भृतः पुष्पं जलघरजलं चातको गां प्रवत्तः आनं पकं पिक इव वने राजहंसस्तडागम् । चनश्चक्री तरुकिसलयं नागराजस्तटिन्या- स्तद्वत्कान्ताकलितकमला चिन्तयेद्यन शून्यः ॥ ६४ ॥ पुण्ये लक्ष्मीधनविकलतां पापपाके निदानं संयोगेऽस्या इह न हि परं संप्रपश्यामि लिङ्गम् । मुक्त्वा त्वां भो जगति बहुनो किं प्रवच्मि प्रवाश्यं कार्यों यतो भवति कियता येन तस्याश्च योगः ।। ६५ ।। दानं नो मे सकलजनतारोरदावापहारि तीनं नो वा करणदमनं सत्तपोऽपि प्रसिद्धिन् । शुद्धा नो मे परमकरुणा यत्प्रभावाञ्च तस्सा योगासारः पवन सुखदस्त्वां विनेति प्रजाने ।। ६६ ॥ भाग्यं लक्ष्म्या सकलशशिन सत्कलां श्रीजिनेशा- क्षान्तिं कीर्ति मदनजनकानगो भारती च । शीलं साधोः परमकरुणां ध्यानिन. कर्म पुंसां सपाालं नयनदयितं तच्चरीरं व्यधायि ।। ६७ ।। केषां श्लाघ्या विभवसहिता भारती वाथ लक्ष्मी- वन्या गडा जलधिजलगा गौ. प्रमान्या हि केपाम् । दुर्गा ध्येया हरतनुगता शाक्तिकानां च गति- तुल्या पन्धा मम विररिणः सैव मान्या प्रचिन्त्या ।। ६८ ॥ अन्पतीणां हदयहरणे वर्षितालाभिमान. फतारायामसनिखगयो मुत्ताल जो वराक । भूमेरुन्तिरमधिवसन्भूधरस्वापि फाफः किं पा जायालरगिरिशिरः सद्रजीवापाम्पम् ॥ ६९ ·२० फागमाला । मक्रीकी परणफणिनेच गई गमग- ग्लग्गाः गीलं रिमिह सगगगोडगा मोगा। त्वं तन्छ कागपनय बलात्यनिणि संप्रगम्य प्रायो दृष्टं भवति गालं ननुमानं प्रमाणम् ॥ ७० ॥ आश्वासैवं कशितवननम्नच्छुनं गंप्रात्य पश्चादत्वामरपुरपति बानमिललं हि जल्पन् । किं चानातं विहितममुना कोऽपदे तेऽनुगग. प्रायो लोको भवति विकल. प्राक्न मृत्योरनिन्त्यात् ।। ७१ ॥ गर्जत्यव्धे विलसति सदा चक्रनापेऽतिदीर्घ वाणी मुञ्चत्यय कलगिरा कोकिलानां समूहे । गीतोद्गारे प्रसरति वने मार्गपक्षिबजे च त्यक्तुं को वा प्रभुरिह हृदो वस्तुतो वामनेत्राम् ।। ७२ ॥ उप्णान्यातान्क्षिपति दुरसा संहरत्यम्बुचक्र- मन्तस्तापं जनयति परं बाधयत्यम्बुचारात् । ग्रीप्मस्यालं तपति तपने धारयत्यम्बुतृप्णां ता योगीवानिशमजपदं चिन्तयामि त्रिकालम् ॥ ७३ ।। नो वा हन्ति द्विरदमतुले शीतकाले मृगेन्द्रो नो वा दूर्वा चरति समजोऽप्यत्र क्षुद्रः पशूनाम् । यत्र प्रातर्न पतति रुचः संनिधानेऽपि वहे- विप्रस्तस्मिन्मम मनसिजस्तां विना वाघतेऽगम् ।। ७४ ॥ गत्या हंसी कुवलयदलं चक्षुषा निर्जयन्त्याः शुभ्रत्स्वर्णद्युतिचयतनोस्तर्जितानन्तलक्ष्न्या. । भो ताराया विषमविरहे वैरिणां वाणतुल्ये मृत्योर्गेहं यदि नहि गतः सप्तवन्मेऽमरत्वम् ।। ७५ ।। विश्वं कुर्वन्विधिरथ वरं चन्द्रमध्ये गृहीत्वा चक्रे तारामुखसरसिजं तेन छिद्राण्यभूवन् ।

·२१
पवनदूतकाव्यम् ।
तत्र व्योमावनिजनगणैर्दृश्यते चापरस्थं
भूमेश्छाया न मृगशशकौ नापि देहखभावः ॥ ७६ ॥
लोके वहर्विरहदहनं सप्रजाने गरिष्ठं
कस्मात्प्रने कृत इह जनस्तद्विशेष ब्रवीमि ।
एकश्छेद्यो विपुलसलिलैर्मत्रवर्णैश्च कैश्चि-
दन्यः पापो विहितविधिरप्यत्र वर्धिष्णुभाव ॥ ७७ ॥
तेजोराशि जगति दहनस्ते सखा मेऽतिदूरां
नार्या प्रेक्षानयति यदि नो किंनिमित्तं हि तेजः ।
प्राप्तं द्रव्यं परजनकृते नो भवेदुन्मुखं व-
तस्यावश्यं किमिह महता सर्वथा चात्मतापम् ॥ ७८ ।।
यस्या दृष्टर्भवति विमदः शत्रुवोंऽभिमानी
वक्रः पन्थाः सततसरलो वारिधिः
खल्पकूपा।
खनो माला स्तभति करिराट् दस्युसंघो हि सार्थ-
स्तां तन्मुद्रां मम करगता तत्कराने धरख ॥ ७९ ॥
उप्णोच्छ्वासैः शुपितवदना शीलरक्षार्तचित्तां
त्यक्तसानामसितवसनां नेत्रयुक्ताश्रुपातैः ।
त्वं तां दूना खगपरिचितेर्मद्वपु. क्षेमवाचा
संतोप्यारं व्यपगतशुचं सर्वथा सप्रकुर्याः ।। ८० ॥
सर्तव्योऽहं पथि च सरता येन मे भद्रमुच्चै-
नैवाहं त्वा कथमिति पुन. सप्रयुकेऽस्तमित्रे ।
साने चित्ते भवति भविना सस्मृतिश्चित्तवृत्ति-
स्तचित्त ने चलितचपलं कि लरानि त्वयैव ॥ ८१ ॥
दूर्वाटव्यां भवतु कुशलं सर्वदा चाशिषा मे
वेगादलिन्विजनविपिने तेऽतु मे पुण्ययोगा।
कारं पार रिपुमदरति साधनीय सकार्य
किंदाच्यन्ते रुदल्यतो ज्ञातसशिवृत्तेः ॥ ८२ ॥

·काव्यमाला। शक्रीश्चक्री धरणफणिभृन्नैव महूं समर्थ- स्तस्याः शीलं किमिह खगराण्मेऽपरं मोहगडा । त्वं तच्छङ्कामपनय बलात्संनिधि संप्रगम्य प्रायो दृष्टं भवति सकलं वस्तुमानं प्रमाणम् ॥ ७० ॥ आश्वास्यैवं कथितवचनैस्तच्छुचं संप्रहृत्य पश्चाद्गत्वामरपुरपतिं वाचमित्थं हि जल्पन् । कि चाज्ञातं विहितमधुना कोऽपदे तेऽनुरागः प्रायो लोको भवति विकलः प्राक्च मृत्योरचिन्त्यात् ॥ ७१ ।। गर्जत्यव्धे विलसति सदा चक्रचापेऽतिदीर्घ वाणी मुञ्चत्यथ कलगिरा कोकिलाना समूहे । शीतोद्गारे प्रसरति वने मार्गपक्षिबजे च त्यक्तुं को वा प्रभुरिह हृदो वस्तुतो वामनेत्राम् ॥ ७२ ॥ उष्णान्वातान्क्षिपति दुरसा संहरत्यम्बुचक्र- मन्तस्तापं जनयति परं बाधयत्यम्बुचारात् । ग्रीप्मस्यालं तपति तपने धारयत्यम्बुतृष्णां ता योगीवानिशमजपदं चिन्तयामि त्रिकालम् ।। ७३ ॥ नो वा हन्ति द्विरदमतुले गीतकाले मृगेन्द्रो नो वा दूर्वा चरति समजोऽप्यत्र क्षुद्रः पशूनाम् । यत्र प्रातर्न पतति रुचः सनिधानेऽपि वढे- विप्रस्तस्मिन्मम मनसिजस्तां विना बाधतेऽङ्गम् ॥ ७४ ॥ गत्या हंसी कुवलयदलं चक्षुपा निर्जयन्त्याः शुभ्रत्स्वर्णद्युतिचयतनोस्तर्जितानन्तलक्ष्म्याः । भो ताराया विषमविरहे वैरिणां बाणतुल्ये मृत्योर्गेहं यदि नहि गतः सप्तवन्मेऽमरत्वम् ।। ७५ ।। विश्वं कुर्वन्विविरथ वरं चन्द्रमध्ये गृहीत्वा चक्रे तारामुखमरसिज तेन छिद्राण्यभूवन् ।

·पवनदूतकाव्यम् ।
१
तत्र व्योमावनिजनगणैदृश्यते चापरस्पं
भूमेश्छाया न मृगशशकौ नापि देहस्वभावः ॥ ७६ ॥
लोके वहविरहदहनं सप्रजाने गरिष्ठ
कस्मात्प्रने कृत इह जनस्तद्विशेष ब्रवीमि ।
एकश्छेद्यो विपुलसलिलैर्मन्नवर्णैश्च कैश्चि-
दन्यः पापो विहितविधिरप्यत्र वर्धिष्णुभाव ॥ ७७ ॥
तेजोराशि जगति दहनस्ते सखा मेऽतिदूरा
नार्या प्रेक्षानयति यदि नो किनिमित्तं हि तेज।
प्राप्तं द्रव्यं परजनकृते नो भवेदुन्मुखं य-
तत्यावश्यं किमिह महतां सर्वधा चात्मतापम् ॥ ७८ ॥
यस्या दृष्टर्भवति विमद. शत्रुवोऽभिमानी
वक्रः पन्था. सततसरलो वारिधि. खल्पकृपा ।
खझो माला स्तभति करिराट् दस्युसंघो हि सार्थ-
स्तां तन्मुद्रां मम करगता तत्कराजे धरख ॥ ७९ ॥
उप्णोच्छ्वासैः शुपितवदना शीलरक्षार्तचित्तां
त्यक्तसानामसितवसना नेत्रयुक्ताश्रुपातैः ।
त्वं तां दूनां खगपरिचितेर्मदपु. क्षेमवाचा
सतोप्यारं व्यपगतशुचं सर्वथा संप्रकुर्या. ॥ ८० ॥
लर्तव्योऽहं पथि च सरता येन मे भद्रनुच्चै-
वाहं त्वां कथमिति पुनः सप्रयुङ्गेऽन्तमित्रे ।
स्थाने चिते भवति भविना सस्मृतिश्चित्तवृत्ति-
स्तचित्तं ने चलितचपल कि लरानि त्वयैव ॥ ८१ ।।
दूर्वाटव्यां भवतु कुशलं सर्वदा चाशिपा मे
वेगादलिन्दिजनविपिने तेऽतु मे पुष्पयोग. ।
फार फार रिपुमदरति साधनीय खकार्य
किं वाच्यन्ते चादरवतो ज्ञातसभिवृत्तेः ॥ ८२ ॥

·२२ दीनं गुला नृपतिनननं संगनागतिगा- सध्यमामालनगिरिनटारामभूदेशमागान् । दृष्टा शलोकितनगन. परानं भूमिगे प्रायो हए जगति भनिनो निमायादेश हेतुः ॥ ८३ ॥ हमा तारां प्रमुदितमनाः गंजपन्ती जिने भिकुर्वाणा सनरवनितां गीलरनप्रभाभिः । विद्याधीगं सारगरवगं बलुतन्मानयन्ती निते भूगो विरह विधुरं स्वं पति चिन्तयन्तीम् ॥ ८४ ॥ दृतं मा श्रीविजयनृपतेशेतसा मानगल पत्या दत्ता निजकरको मुद्रिकां त्वं धरेमाम् । जानीथा भो कतिपयदिननिर्जितं खेचरेशं जेयः शक्रो यदि हि वलिनस्ते प्रभोः कोऽन्यलोकः ॥ ८५ दीपे वहौ रविमणिकृते प्रोच्छलद्विस्फुलिने क्षेप्तुं जीवं विपमविरहादुद्यतोऽरण्यमध्ये । तावदैवादमितगतिना जानता ते हृतिं च प्रोक्तोदन्तं निखिलमचिराद्रक्षितः खेचरेण ॥ ८६ ॥ तस्माक्षेमं शशिमुखि बने वर्तते स्वामिनस्ते योगो भावी गणितदिवसैर्नास्ति हेतुर्विलम्बे । तस्माद्भुक्ति कुरु च सुभगे भूपयाझं स्वकीयं न स्युर्दुःखे परमगुणिन कातराः संप्रजा ते ॥ ८७ ॥ अन्या भार्या सहज सुतनो क्रीडतो भूमिनाथा- ज्जातः कोपो मनसि परमप्रीतितस्तेषु चित्ते । तस्माज्ज्ञात्वा विमुखवदनां त्वां प्रसन्ना प्रकर्तु नम्रो यावद्भवति चरणे सहत. स त्वया के ॥ ८८ ॥ पादाघातं कुसुमसदृशं मानयित्वा महीशः कृत्वा तेऽने शपथमतुलं चान्यगेहं प्रयातुम् ।

·पवनदूतकाव्यम् । २३ भूयो भूयस्तव पदकजे किं न लग्नोऽन पातः खार्थ कर्तु चतुरमनुजा मन्यते नापमानम् ॥ ८९ ॥ अन्तर्गुढं वचनमतुलं वायुतः संनिशम्य खीयां स्मृत्वा कृतचविकृतिं गद्दामश्रुपातम् । नीचेऽवज्ञा सृजति गुणिनश्चेत्प्रपीडां कदाचि- किं वा पूज्ये प्रणयिनि जने सर्वतश्चोत्तमे च ॥ ९० ॥ स त्वदुःखादशनमतिशं नात्ति न साति नैति विद्यां नो सस्मरति कुलजां पैतृक नापि चापम् । आदत्ते नो रुचिरवचनं वक्ति पश्येन मृत्यु मृत्युं कर्तुं प्रभवति परं बन्धुभिर्वारितोऽपि ।। ९१ ।। गेहे तेऽसौ विरहघटिकां नैव सोढुं समथों मासं किंवा परकरगतायातवातिप्रसक्ता । नीराडूरं स्थलमिह भुवो यादसा दु खहेतु. किंवा तत्र हनलवशतो मुर्मुरा भासुराजाः ॥ ९२ ॥ तारे नारी विषमविषयासक्तचित्तप्रचारः तदुःखं जगति कथितं यन्न चाप्नोति जीवः । वाक्यं चेदं विशदमतुलं योगिनो यद्वदन्ति तत्ते भर्ता नयनविपयं मे कृत भुज पाकम् ॥ ९३ ॥ तद्वत्त्वं भो हृदयसरले मा ल युमन्यरेधा() दुःखेऽवश्यं तनुरपि तरां तानवं संप्रयाति । सपश्यंस्तत्तव च दयितः सोऽपि दीनाजदीप्ति- स्तलात्त्वं चेत्स्वपरसुखदा तर्हि मुद्यात्मपीडाम् ।। ९४ ॥ चित्ते तेऽसौ प्रवसति नृपस्तर्हि किं चर्करीषि मिथ्यापूणा सपितवदनं सनिपात घसम्यक् । जान्नीशो रदयपसतो प्रेमभारः सुतस्ते तसाभावे किमिति सुभगे निर्निनित्तोऽन गोष! ९५ ॥ किं ·२४ काव्यमाला। स्वस्थीकृत्वा तरुणितिलकं संययौ खेचरेशं न्यकुर्वन्तं चमरपवनैरात्मनो धर्ममार्गम् । प्रत्यागच्छन्वननृपशिरोमौलिमाणिक्यभाभिः पादाजे स्वे मधुपरचनां संदधानं समान्ते ॥ ९६ ॥ नत्वावोचच्छृणु खगपते मामकी सारवाचं तारां हृत्वा कथमिह हृदि स्वास्थ्यमामोति मूढ । कुक्षौ कृत्वा विषमगरलं जीवितुं कोऽप्यधीश- स्तस्मात्त्याज्या परकुलवधूर्वाञ्छता खात्मभद्रम् ॥ ९७ ॥ नो क्रीडातो न हि धनमदान्नापि चाज्ञानभावा- कामान्नो मे गजपतिगमाः सन्ति गेहे खचर्यः । ज्ञातुं तेजोऽप्रमितमहसो भर्तुरस्यां च युद्धे तेनानीता प्रवसति भुजे तत्तदा यान्तु शीघ्रम् ॥ ९८ ॥ श्रुत्वा चैतत्सगपजननी संनिवार्य खसूनुं युद्वं कर्तु विधृतधनुपं सार्पयत्तां च तस्मै । माव्यासाध्यं निजमतिवशाये प्रगम्य खकार्य कुर्वन्तोऽमी कचिदपि जना नापमानं प्रयान्ति ॥ ९९ ।। ता लान्या श्रीविजयनृपतेः ममुखं चागतम्य योद् सन्यर्जिनग्यगरिपोः श्रीप्रभाचन्द्रकीर्तः । गर्यचकीशिवविरहिणे चक्रवाकाय दत्ता दृष्टो वायुनं भवति धृति कस्य चेष्टं प्रकर्तुः ॥ १०० ॥ पादौ नत्वा जगदपवृतावर्धगामर्थ्यवन्ती विनवान्तप्रगग्तरणे शान्तिनाथग्य भान्या । श्रोतुबदमदमि गुणिना वायुदुताभिवान काव्यं चंर विगतवमन मलपधीर्वादिचन्द्रः ॥ १०१ ।। निद्रानं पानदनामि गं गमागम ।

·२५ दूतीकर्मप्रकाशः। पण्डरीविहलाख्यकविविरचितो दूतीकर्मप्रकाशः। गणेशं भारती नत्वा रसिकानन्दवृद्धये । पण्डरीविहलाख्येन दूतीकर्म प्रकाश्यते ॥ दूती पारंगमा दौत्यव्यापारे संनिवेदनस् । विरहस्य च तस्यास्तु कर्म संघटनादिकम् ॥१॥ सखी विप्रश्निका चेटी स्वयंदूती च शिल्पिनी । विचित्रवचना गानवती धात्री कुमारिका ॥२॥ प्रासङ्गिनी मालिनी च स्खलिता प्रतिवेशिनी । परचित्तविशेषज्ञा चेष्टासंकेतकोविदा ॥३॥ रजकी सौचिकी वेपधारिणी मणिहारिणी । कथिनी नापिकी चेति सैकविंशतिधा मता ॥४॥ एताः साधारणा दूत्यो नायिकाखखिलास्वपि । तञ्चरित्रमिति ज्ञातुं ब्रह्मणापि न शक्यते ॥ ५॥ तथापि लौकिकश्रेष्ठरसिकानन्दकारणम् । दूतीकमैकदेशेन लक्ष्मोदाहरणं त्रुवे ॥६॥ सखी विश्वासविश्रामकारिणी पार्श्वचारिणी। मण्डनोपालम्भशिक्षापरिहासादिका यथा ॥ १ ॥ चक्रे चन्द्रमुखी प्रदीपकलिका धात्री घरामण्डले(१) तस्या दैववशाद्दशापि चरमा प्राय. समुन्मीलति । तहमः शिरसा न तेन सहसा प्रीकृष्ण निक्षिप्यतां सेहतत्र यथा तथा न भवति त्रैलोक्यमन्धं तमः ।। (शात सखी।) ज्योतिःसामुद्रिकाभिज्ञा मालिनी चेति भापिणी । तव योग्योऽपरः कामो भवेद्विप्रक्षिका यथा ॥२॥ १.रतिपर पमा पतगमनापात.

·, । रा. .. : . . . || - ", }} ' . . . . 4 ॥ | 11th 1000/- .... }} In th, ' ..... 13.९१ माग ना । - . . 11}} '; ' - ॥7॥illi-filiri ! } irl ॥ 1. httt...!! .... ILA 13th the tit ५ ..... 1:11:11 : 11: 131 .lrt: : 3 :* . . PITI REMI सामगारम् ॥ १७ ॥ ri rn पर जीगि फोऽपनीश- कामिल हदि साम्यगाप्नोति मूछ । मोन गुनगपते मागी सारानं पाने से मधुपरननां संभानं समान्ते ॥ ९६ ॥ लनाशिरोमौलिमाणिस्यभाभिः नालेन्नं नमरपननैरात्मनो धर्ममार्गम् । हसीलला तरुणितिलक संगयौ रोनरेशं कापमाला।

·२५ दूतीकर्मप्रकाशः। पण्डरीविदलाख्यकविविरचितो दूतीकर्मप्रकाशः। गणेशं भारती नत्वा रसिकानन्दवृदये । पण्डरीविहलाख्येन दूतीकर्म प्रकाश्यते ॥ दूती पारंगमा दौत्यव्यापारे संनिवेदनम् । विरहस्य च तस्यास्तु कर्म संघटनादिकम् ॥१॥ सखी विप्रश्निका चेटी स्वयंदूती च शिल्पिनी । विचित्रवचना गानवती धात्री कुमारिका ॥ २॥ प्रासङ्गिनी मालिनी च स्खलिता प्रतिवेशिनी । परचित्तविशेषज्ञा चेष्टासंकेतकोविदा ॥ ३ ॥ रजकी सौचिकी वेषधारिणी मणिहारिणी। कथिनी नापिकी चेति सैकविंशतिधा मता ॥४॥ एताः साधारणा दूत्यो नायिकाखखिलास्वपि । तचरित्रमिति ज्ञातुं ब्रह्मणापि न शक्यते ॥५॥ तथापि लौकिकश्रेष्ठरसिकानन्दकारणम् । दूतीकमैकदेशेन लक्ष्मोदाहरणं ब्रुवे ॥ ६ ॥ सखी विश्वासविश्रामकारिणी पार्श्वचारिणी। मण्डनोपालम्भशिक्षापरिहासादिका यथा ।। १ ।। चक्रे चन्द्रमुखी प्रदीपकलिका धात्री धरामण्डले() तस्या दैववशाद्दशापि चरमा प्रायः समुन्मीलति । तहमः शिरसा न तेन सहसा श्रीकृष्ण निक्षिप्यता स्हन्तत्र यथा तथा न भवति त्रैलोक्यमन्धं तमः ।। (सती सती। ज्योतिःसामुद्रिकाभिज्ञा मालिनी चेति भापिणी । तव योग्योऽपरः कामो भवेद्विप्रक्षिका यथा ॥२॥ स.सिमीपर पदा ६ परामरमानाचा ते. 6

·२६
काव्यमाला।
निर्माय स्वयमेव विस्मितमनाः सौन्दर्यसारेण यं
खव्यापारपरिश्रमस्य कलशं वेधाः समारोपयन् ।
कंदर्प पुरुषाः स्त्रियोऽपि दधते दृष्टे च यस्मिन्सति
द्रष्टव्यावधिरूपमामुहि मतिं वस्त्यस्तु ते सततम् ।।
(इति विप्रश्निका।)
संधानमधुरा चेटी खरतो गुप्तचारिणी ।
छादयन्ती भोगचिह्न तत्कार्यवचनैर्यथा ॥३॥
नीरङ्गाधरता कथं तव वचः संजल्पतस्तत्पुरा
किं भ्रष्टालकपत्रकं तव पतेर्मानप्रणामान्मुहुः ।
दीर्घोच्छ्वासतर. कथं द्रुततरादाधावतस्तेऽन्तिकं
युक्तं चेटि किमत्र तस्य वसनं विश्वासहेतोस्तव ।।
(दति चेटी।)
ग्रावादिशकलक्षेपाद्वचनच्छलभेदतः ।
सूचयन्ती स्वयंदूती तत्कार्यवचनैर्यथा ॥ ४ ॥
मध्याहेऽथ घने निदाघसमये तापो घनो वर्तते
कुञ्ज शीतवटे मुशीतलतटे भो पान्थ विश्रामय ।
एकाकी च भवाननं च तरुणी शून्या प्रपा विद्यते
लजा मे गदितुं त्वमेव चतुरो जानासि कालोचितम् ।।
(हति स्वयंदूती।)
तनपगतं मावं पटे रूपं प्रदर्य च ।
विजानन्युभयोः ग्रीतिं चतुरा शिल्पिनी यथा ॥ ५॥
सा त्वं मन्मथमन्त्रीग म च युवा मृद्गनवोचिनः
कव्यं तद्वतोः किमन्यटपरं किं त्वेतदामाग्महे ।
भान्या!न्यममागमेन युवयोर्मानुष्यमाणिश्ययो.
श्रेयाननु विधर्विचित्रग्चनामकल्पशिल्पश्रमः ॥
(टति गियिनी ।)
मामभदानिरस्कारक्षेपान्योक्तिमयादिमिः।
चतुगेपायसंपन्ना विचित्रवचना यया ॥ ६॥

·दूतीकर्मप्रकाशः। २७ गहाशेषमधुव्रतानधनुपां पर्रुहस्य श्रियं वेणीपोतककीरकोकिलकपोताधीशकोकार्जितम् । हत्वा काञ्चनमेरुसिहकरिणां लक्ष्मी तथा तस्करि त्वं गच्छ प्रभुकृष्णदेवनिकरं संयान्ति यावत ते ।। (इति विचित्रवचना।) मानविद्याच्छलेनेति गायन्ती तद्गुणश्रियम् । तुलितो विधिना साम्यं युवां गानवती यथा ॥ ७॥ ससाराम्बुनिधौ तदेतदजनि सीपुंसरतद्वयं नारीणा भवती नृणां पुनरसौ सौभाग्यसीमा हरिः । सा त्वं तस्य कुरङ्गशावनयने योग्यासि लक्ष्मीपते. रेतत्ते कथितं किमन्यदधुना यास्याम्यहं श्वस्तने ॥ (इति गानवती) धनाभिलापिणी मिथ्या पुत्रीति च्छलभापिणी । गुप्तशिक्षी विशेषज्ञा धात्री धूर्ताधिका यथा ॥ ८ ॥ पुत्रि त्वत्पतिरद्य चत्वरतटे दृष्टो मया कूर्चवा- न्सतालाजपलाण्डपकजकरः प्रायः पयोप्णीपशुः । त्वं सौन्दर्यतरङ्गिणी च युक्योोगावयोगो वरं कामोऽन्योऽस्ति समर्पयामि सुभगे तस्मै चल त्वामहम् ।। (हति धात्री) कुमारी शुकवच्छिक्षावाक्यमन्योन्यसूचिका । क्रीडापुत्तलिका लोभाद्राक्षेक्षुफलतो यथा ॥ ९ ॥ दत्तेयं कमनीयपुत्तलितरा येन त्वया पश्य मे रे रे सुन्दरि सोऽपि तिष्ठति बहिस्त्वत्सौल्यमापृच्छति । त्वं द्राक्षास्तव गृहाण सुमुखि वित्युत्तरं दीयतां मन्नेहागणपृछकण्टफितरोर्मूलेऽतिवाट निशि ।। (ति उमारिया) ·२८ काव्यगाला प्रराङ्गायेन केनापि पत्री बनननातुरी । प्रेक्षता सा तदा प्रोक्ता तौः प्रारागिनी गथा ॥ १० ॥ भो गृद्धकच गच्छसि प्रभुवर श्रीगोकुले नूतने तत्र त्वं मग परिका प्रिगतरं संदेशगाश्रावय । यस्याः परजकुमाललनयुगं चन्द्राननं सस्मितं नेत्रापामचहिर्गतश्रुतितटं द्वारे कदम्बद्रुमः ।। (इति प्रारागिनी ।) पुष्पशिल्पातिचातुर्यराजमालाधिपस्तव । कण्ठयोग्य इति श्लेपं गदन्ती मालिनी यथा ॥ ११ ॥ कण्ठालम्बितचम्पको बकुलवधूथीभुज. पृष्ठभा- म्भल्लीपाण्डरबन्धकुन्दरचनावर्णखनामाकिता। सेवन्ती कजपारिजातकगुलालोरस्थलामण्डितः सोऽयं पुप्पसुशिल्पकश्च किमये ज्ञातस्त्वया वल्लभः ।। (इति मालिनी।) भ्रष्टसंघानिका पश्चादुपालम्भनतत्परा । अथवा स्थीयते तूष्णीं सा दूती स्खलिता यथा ॥ १२ ॥ हे मुग्धे प्रिय मा व्रज, त्यज रुपं, वर्षानिशा वर्तते, हा कष्टं कलकण्ठचातकगणा गर्जन्ति रोलम्बकाः । तत्काले स्वयमागतः प्रियतमो द्वारान्तरात्तद्गृह सा दूती स्खलिता तदोपसि महोपालम्भमालम्भते ॥ (इति स्खलिता।) यदा कदा समायाता सूचयन्ती मुहुर्मुहुः । खगृहे गुप्तसंकेतं प्रतिवेशिनिका यथा ॥ १३ ॥ रे रे काञ्चनकञ्जकुमलकुचे फुल्लारविन्दानने रक्ताम्भोजदलाभपाणिचरणे नीलोत्पलालोचने ।

·२९ दूतीकर्मप्रकाशः। नो जानासि तवासभिचरितं ज्ञातुं यदिच्छास्ति चे- त्सायं क्लेशमुपाय्य भर्तृसदनादागच्छ होऽसद्गृहम् ॥ (इति प्रतिवेशिनी ।) तत्तद्वदनचातुर्यभावं दर्शनमात्रतः । जानाति परचित्तस्य विशेषज्ञा तदा यथा ॥ १४ ॥ नानाधरखण्डनं निशि कृतं ज्ञातुं न शक्ता मुदा प्रातर्यातृषु मध्यगातिचतुरा भिक्षोः शिशोर्भावनम् । ज्ञात्वा सान्तरलज्जितातिसहसा गच्छेति मुक्ताकणां- स्तस्मै चार्पति कण्ठलग्नसगुणान्सा ते कथं यास्यति ।। (पति परचित्तविशेषज्ञा ।) फलपुष्पादिसंकेतं कथंचिदपि यत्कृतम् । तजानाति च या चेष्टासंकेतकोविदा यथा ॥ १५ ॥ कर्पूर सितपर्णचूर्णसहितं सुधेतपूगीफलं क्षिप्वा कञ्जकरण्डके स्मितहरिर्दूतीकरे न्यस्तवान् । सा लक्ष्मी समुपेक्ष्य सस्मितमुखी तस्या. पुरं स्थापय- पद्मान्त मितपूर्वकं मृगमद दत्त्वा पुन प्रेषिता ।। (ति चेयासक्तकोविदा।) वदन्ती मधुरं मन्दं वसनादानदानतः । नृरतमद्य दृष्टं मे त्वद्योग्यो रजकी यथा ॥१६॥ रे रे रे रजकि त्वयाध वसनं धौतं न किचित्कथं सत्यं स्वामिनि कारणं शृणु तथा वक्तुं न शत्तास्म्यहम् । यं दृष्ट्वा प्रमदा भवन्ति विमदा सोऽस्मिन्पुरे वर्तते त्वयोग्य कियती त्वहं युवतय. सर्वाश्च तन्मोहिता ॥ (इति रजपी) .""सोचिकी यथा ॥ १७॥ .....

·३२ - काव्यमाला। . कामतत्रकलावेदी भवेद्विटवरो यथा ॥४॥ आयातः कुमुदेश्वरो विजयते सर्वेश्वरो मारुतो भृङ्गः स्फूर्जति भैरवो न निकटं प्राणेश्वरो मुञ्चति । एते सिद्धरसाः प्रसूनविगिखो वैद्योऽनवद्योत्सवो मानव्याधिरसौ कृशोदरि कथं त्वच्चेतसि स्थास्यति ॥ (इति विट.।) संधानप्रचुरश्चेटः कलहंसादिको यथा । सा चन्द्रसुन्दरमुखी स च नन्दसूनु- र्दैवान्निकुञ्जभवनं समुपाजगाम । अत्रान्तरे सहचरस्तरुणौ कठोरे पानीयपानकपटेन सरः प्रतस्थे । (इति चेट: 1) विदूपको हास्यकारी विकृताङ्गादिभिर्यथा ॥५॥ आनीय नीरजमुखी शयनोपकण्ठ- मुत्कण्ठितोऽस्मि कुचकञ्चकिमोचनाय । अत्रान्तरे मुहुरकारि विदूषकेण प्रातस्तनस्तरुणकुकुटकण्ठनादः ॥ (इति विदूपक ।) कचचिवुककुचाग्रे पाणिषु व्याप्तेषु प्रथमजलधिपुत्रीसंगमेऽनगभूमौ । ग्रथितनिविडनीविग्रन्थिनिर्मुक्तिहेतो- श्चतुरतरविलास शाह्मिणो वः पुनातु ॥ इति श्रीकाणांटकजातीयदूतीकर्मप्रकाश ।

·शृङ्गारधनशतकम्। श्रीधनदराजकविविरचितं शतकत्रयम्। शशारधनदामिधानं प्रथमं शतकम् । सिद्धार्था कनकाक्षरेण कलिता यस्य प्रशस्तिः स्वयं देवी शैलसुता महेशरजतप्रस्फारपट्टेऽभवत् । लक्ष्मीर्वा मुरवैरितन्मरकतप्रासादवक्षःस्थिरा दाम्पत्यं रतिकामयोस्तदवतादानन्दजीवास्पदम् ॥ १॥ मेरुर्मानितया धनैर्धनपतिर्वाचा च वाचस्पति- भोंगेनापि पुरंदरः शुचितया दानेन चिन्तामणिः । गाम्भीर्येण महोदधिः करुणया कोऽपीह तीर्थकरः श्रीमालो धनदः कृती वितनुते शृङ्गारपूर्व शतम् ॥ २॥ जात्या दोपपराङ्मुखाः परगुणप्रीत्या कृति सज्जनाः पश्यन्तु प्रतिवासरं निजधिया संपादयन्तो रसान् । यज्जानन्ति वदन्तु तत्खलु खला नाभ्यर्थना तेषु य- दूकैस्तावदनादृते दिनमणौ प्राप्तोऽर्थलाभ. कियान् ।। ३ ।। आरब्धा शतकत्रयी पृथगिह प्रायः स्थितियां शान्ते वर्त्मनि कर्मणां नयविदां तोपो भवेजातुचित् । शृजारः प्रथमं तथा रसवतां हेतुः प्रवृत्तौ यतो बालाना कटुकौपधप्रणयने देय पुरस्ताद्गुड. ॥ ४ ॥ माधुर्यं लितमीक्षितं चपलता यूनो कथासभमो व्याजेन श्रुतिमुक्तिमालिवचने स्वाभाविको पक्रिमा । आलस्यं गतिचातुरी मनसिजो रत्या सम खेलनी घालायाः करतालिकामुपगतं सख्योरिदानी मनः ॥ ५॥ ९.६द रात्पमपमनेन यपिपरेप पैमने १४९० () 1181) नपरे प्रपनायीति योगारक्षितिपरिवति भिनगाम्भोजपन्यो' रति दिनपर. पसमातिपयलोडापते. पुरुवं पाद पन्यत्यासाभिरेर २७ मामला सररातीमदत पर धम्.

·minालिका. प्रेमि जानोगी। नमानी कति पानिपोरने मुजोर मानक गित ॥१॥ नगी gi मिरिकाम:। जन गोगामा निमीता निमो नहिरियो मुका॥ ७ ॥ मेक मेहमुगेकसी पुग्मेन नाभीना. मनिमादिगं शुकामी हदि। उम्मीलगिनयनमोभिभा. भागानिललोषा- नागारिनोपनकायः रोमालिः ॥ ८ ॥ पन्य कुण्डलगेनारामा युगान्थलीनुम्बन शायामते परं ग गुणवानार मना लेगा । असमानु रालेन केन विलिना खाने भितिनिर्मिता हन्तेत्थ रटतीव सेलदवलापादे रणन्नपुरः ॥ ९॥ दीर्घाभ्यर्थनया कथं कथमपि न्यग्नं पुरो वीक्षसे जानीये न किलालसा न वृणुपे यम्नं दुकूलाञ्चलम् । 4. अस्थितो हदि निजं नाय कपोले यश- स्तावत्तन्वि विधीयतां प्रतिकृतिम्तादृक्स्वयं दुर्लभ ॥ १० ॥ छत्रं वसुधानिधिजविधौ मत्स्यौ चलच्चक्षुषी लावण्यामृतनिझरा तनुरियं पीना नितम्बस्थली । रै(?)सिंहासनमुन्नतं कुचयुगं कुम्भौ करौ पल्लवी सानन्दा जलहारिणी रतिरहो कामाभिपेकोऽधुना ॥ ११ ॥ साध्वी गायति किङ्किणी स्तुतिपटुवैतालिको हंसको वाणाः पञ्च विलोचने स्मितमिदं दन्तच्छदो नासिका।

·शृङ्गारधनदशतकम् । ३५ चापो भूरिति पञ्चबाणसमयो यस्यामिदानीमहो सा त्वं वक्षि न जातु किं सुवदने चेतोऽनुरागास्पदम् ॥१२॥ तल्पे पल्लवकल्पिते सुनयना शेते निधायोपरि खच्छन्दं करपल्लवं स्तनयुगस्यारामरम्योदरे । लक्ष्मी वीक्षितुमागतस्य सुहृदः कामाभिषेकोत्सवे रक्ताशोकनवप्रवालकलितं हैमं नु कुम्भद्वयम् ॥ १३ ॥ अद्यालिप्य निपीय गाढमधरं नीत्वा च वक्ष स्थली प्रक्ष्यामि स्मितपूर्वकं प्रतिदिनं माऽसौ यथा पृच्छति । निर्धाति दिने न चेतसि निशि प्राप्ता गृहं प्रेयसो वाला न क्षरमुत्तरं वितनुते पृष्टा प्रियेणादरात् ।। १४ ।। कान्तो नर्मणि नैपुणेन विदितस्त्वं शैशवद्वेपिणी क्रीडाशैलशिरोमणिहमिदं रम्यो वसन्तोत्सव । सख्यः कामकथोपचारचतुरा सभोगकालेऽधुना मानो वा कलहोऽथवा यदि कदा तचेतसो निर्वृति ॥ १५ ॥ जन्मारभ्य न यावदद्य सुभगंमन्याक्रमो हापित खैरं तिष्ठतु कान्तया स रमतां मा मा नयध्वं बलात् । इत्थं जल्पति यावदेव सुमुखी तावत्क्षणादागतः कान्तस्तल्पमलंचकार च वदन्कस्येशी सगति. ॥ १६ ॥ अज्ञास्ते मुहृदालयोऽतिपिशुनास्त्वं कर्णयोर्दुर्वला दृष्टे सागति वल्लभे मृगहशा मानः स्वयं जायते । लोको हासरसाकुलः परगृहे प्रेमोपभेदोचतो पाखुर्दन्तमुखेन खण्डयति सत्यद्धाम्बरं हेलया ॥ १७ ॥ पृष्ट. कातरता विहाय शयने मानापराधौ कदा जायेतामिदमुतरं फथितवान्तिात्या चिरं चिन्तय । पाले सप्रति नैनयोग्नु समय. श्वत्वेति हासच्चरा- दालीमि. समकालमेव समा चिराचर्जनी ॥ १८ ॥ 1 ../.

·काव्यमाला । लिन्धे तागि नौचिती परुपता दृष्टेऽवहित्था कथं धीरं सस्मितमालपत्यनुदिनं निहाँस्यमास्यं कुतः। निद्राणं तनुरोम तिष्ठति पुरा तत्संनिधावादरा- सख्यो मानमुदाहरन्तु कलहे वालोद्यमः कीदृशः ॥ १९ ॥ धैर्य मुञ्च कुरुष्व मानममलं तद्गौरवस्यास्पद मानादेव गुणोदयः किमधिकं दासायते वल्लभः । उक्ते धेहि मनो निशम्य सकलं तूक्ता वयस्यास्तया दत्तं नाम मनोऽन्यतो न विदितं दत्तं कथं दीयते ॥ २० ॥ याम पूर्वनिगोपभोगकथया नीतोऽपरो निद्रया नीतः कोऽपि वयम्यया सह रतानायोपदेशक्षणात् । खानाकल्पविकल्पकल्पनविधेरन्यो दिनस्य क्षणा- तव्ये वामामजया युगममो यामो निगायाः कृत. ॥ २१ ।। जाकला विग्चय्य तल्पममलं सज्जं विधायादरा- दालीभि कथया कयापि समयं वारान्बहुन्पृच्छती । द्वारे निधरलोचना परपदध्याने तमेवागत मन्याना नि मन्दिर रगवगाद्वन्यम्य बाला वमेत् ।। २२ ।। गन्ट मनि बाचिकं लघुपदं नात्या नयन गठं कुवाम्ने नु बनिन गुहृदा केनापि तत्तद्वचः । गदामा यदि लाघवं ननु पग हामाय दीर्घानना. माया गारवलापवादिकलना वो नया वादभे ।। २३ ॥ भाकवी मन्टिनो मविप्यति मनाग्मयोऽधुना धीयते सुन नियोजित न गहामा राख्यः परिग्तीर्यनाम । न दिसाय गगममुख बानावगेधा पुन- चन्त्री कमलमा प्रतिपदं प्राणाधिक मर्यन ॥ २४ ॥ भिमान करदरम्पर्म कगायाहता सोमदार द्वारिकालापन, ।

·शृशारधनदशतकम् ।
.
लीलातामरसं मलीमसमभूदुच्छासतोऽधः पत-
संकेतालयतल्पकल्पनपरा तेऽध्वानमन्विष्यति ॥ २५ ॥
मानश्चेतसि नाथ वासकलहो नालिङ्गने मेति न
खैराभाषणमौनिता न शयने वैमुख्यबुद्धिश्च न ।
सीत्कारोऽधरखण्डने न सुरते मुग्धाक्रमो नेति ना
पुंभावं गतया हठादभिहितः स्त्रीत्वं गतः पुण्यवान् ॥ २६ ॥
धूपेनागुरुजन्मनाथ सुमनोमालाभिरत्यादरा-
दीपं दैवतमामनन्ति सुदृशामानर्च पत्युः पुरः ।
ज्ञानोन्मेषदृढप्रकाश भवतः कुर्वे प्रणामाजलि
सद्य कजल(?)मुद्वमायमधुना कान्तो रतायोत्लुकः ॥ २७ ॥
मानेनासि सखि क्षमा गिशुरयं न प्राणनाथोऽपि ते
नालाभि. सखि वञ्चितासि कतमस्ते खण्डिताया भ्रम. ।
भुक्तासीति न कथ्यते कथय तत्का नाम ते चातुरी
पघाली न मलीमसा न मलिनो जातोऽङ्गराग कचित् ॥२८॥
युप्मासु स्वयमुत्थितासु शयने लुप्ते चिरान्मण्डने
मा लजस्व नवं लिखाम दयितो मा याचते लासकृत् ।
भावैरएविभागतोऽनु रचनाः प्रत्यूहमासादिता
प्राप्तेयं नवमी कथं कथमपि प्रातस्ततोऽभूदहः ॥२९॥
खादशादवतार्य नूपुरयुगं न्यस्तं सखीपादयो-
मध्ये दीर्घनिनादिनी मणिमयी वा हद मेखला ।
ज्योतिःपूरमुर सले कृतनवं हार प्रियप्राप्तये
मुन्धा गच्छति मन्दमन्दमुदितत्रासा जनावेक्षणात् ॥ ३० ॥
तल्ले जल्पितमल्पमेव तदनु व्यारव्यातमन्तहे
पारेतारगुदारतं प्रतिपदं ज्यावृत्तमारादहिः ।
सीमान्ते प्रतिमध्वनि हटादामहितं प्रौव्या
पान्तोसगनते तयाखिरगल तासातं वाचिकम् ॥ ११ ॥

·No text on this page.

·शृझारधनदशतकम् ।
३९
कण्ठे चेद्दधि कोकिलस्य कुरुते तत्कण्ठकुण्ठस्तदा
नोचैः पञ्चममातनोति सुदती जीवेत्कथंचित्तदा ॥ ३८ ॥
प्रालेयाचलनिझगाभिरभितो मागें निरुद्धेऽधुना
प्रावृष्येति न यक्षराजककुभस्तन्वी कथं जीवति ।
इत्यालापपरम्परां श्रुतवती त्वासां सखीनां मिथो
वाला पृच्छति साधु रावणपुरीद्वारध्वनो वासरान् ॥ ३९ ॥
आकर्णाञ्चितधन्वन करिवरव्यापादनायोद्यता-
विन्ध्यालेख्यमहाटवीपु मृगयोत्साहे सखीनां पतीन् ।
कोदण्डाञ्चलबद्धनिर्मदशिखिप्रस्फारपिच्छध्वज
प्राप्त स्वं पतिमालिलेख सुदती गर्वाजहासोच्चकैः ॥ ४० ॥
यस्मात्पीनपयोधरद्वयमिदं कृत्वोपधानं सुखं
सातौ दर्पकदम्पती मृदुतनावस्यां शयाते चिरात् ।
किंचिच्छचामलममतत्तदुभयं पाण्डुखभावादहो
धम्मिल्लाहनिममतलशवलच्छायां ततो लक्ष्यते ॥ ४१ ॥
मजीरद्वयमेतदनदयुगं अवेयकं कुण्डले
सप्तैतानि विलोकय प्रभुरसि वैरं सपल्याः पुरः ।
किं ब्रूमः पतिदेवता क्यमिति व्याहत्य पत्युर्ददौ
सीमन्ताचलपनरागशकलं वाला बलादजलौ ॥ ४२ ॥
लीलातामरस विपक्षरमणीहस्ते निरीक्ष्यादरा-
दावेगादुपविश्य सागि सहसोडीनैरलीना गणै ।
गुसत्सौरभलम्पटालिपटलीश्यामं तदेवात्मनो
मा टेति ललज कापि रमणी तत्याज दूरेऽम्युजन् ।। १३ ॥
प्रेयस्ताउनफर्मणीदमुचित निर्वापक तेजसो
रजानर्मणि लोचनाउनरुच सौभाग्यसपादकन् ।
प्राप्ते प्रेयसि मन्दिर तदपर लीलारपिन्दं पुनः
राम्योत्यायमपाचपार रमणी सौधारहि. सत्वरम् ॥ १ ॥

·४० काव्यमाला। क्रीडासद्मनि कापि कौतुकवती क्षीरोदपूरोदरे निद्राणं हरिमालिलेख निखिलप्रारम्भमुद्रागुरुम् । पूर्व दक्षिणमीक्षणं भगवतो ध्यात्वा हसन्ती क्षणं पश्चाद्धाममलीलिखस्किमु निशा यस्यां न गाहें तमः ॥ ४५ । मात्रा चित्रविशेषलेखनविधावादिष्टपूर्वा चिरं विष्णोर्जागरणोत्सवाय सुदती रेखामधादग्रतः । कैलासाचलगामिमानससरः स्वच्छ लिखत्याहता कीडाशैलसरथकार विकसज्जाम्बूनदाम्भोरुहम् ॥ ४६ ॥ नष्टे तेनसि बालवे विधिवशाक्ष्यावापृथियो मिश्रो कुर्वाने सपिलाजालिं मरदगावयामि नोत्तिष्ठते । आफानन महोजगा च वियता क्षिप्तं यद तग' प्रान, पीनमनिच्छया तदधुना निवगेन्मेदिनी ॥ १७ ॥ वारणामस्वागुनोपामिने भाम्बत्प्रदीगेऽभुना चिन्नति नवाजानं गमगिदं शुहारमाभित्गवः । [ या गविभिगोए पनि गोगगहोदरे माग गनि जग्ने नया दिश गागं गुगं यानरः ॥ १८ ॥ मामिगर ममन्दिरमतं, कुर्वानग पाया प्रयाग ना गारंग न घटने नयंतिं गई । • Traदागिनी लाईकाना- मामा जानीमाना ॥ ४२ ॥ iraदिमागमा लग -, Mhat नाना । ........: दो दिमाग F: 7. For Me || ... || ई-ri am rat informan. marati, Arters .

·शृङ्गारधनदशतकम् ।
४१
दृश्यन्ते कलुषा
निशा मुखपतत्कान्ताङ्गरागादिति
त्वत्कान्तानुचरीपु वञ्चनकथापाण्डित्यमभ्यागतम् ।। ५१ ।।
लुप्तश्चन्दनविन्दुरजनरसः पीतोऽनुलेखो गतो
निःशेषेण कपोलयोः कुचयुगे शेषो मर्याः कुतः ।
दधेयं सखि मध्यभागतनुता पद्भङ्गभीरुः प्रियो
गाढालेपपराष्मुखो रतविधौ तुष्टः कदाचिद्यदि ॥ ५२ ॥
सौधस्योरसि मन्मधप्रतिकृति. प्रासादपृष्ठे शशी
क्रीडाकाननवेदिकालु च पिकस्तद्दीर्घिकायां मरुत् ।
इत्थं त्वद्विरहेऽधुना कृशतनोः शय्यासमासादन-
व्यग्राणामितरतरं मधुमुखे तस्या. सखीनां मिथः ॥ ५३ ।।
आगच्छेति मया श्रुतं जिगमिपोर्यामीति तूणी मतं
पायेयं निजपाणिना विरचितं पृष्टोऽवधि. समितम् ।
प्राणा येन तदा तदा किल गता वक्षो न दीर्ण च य-
तेषां तस्य च का कथा यमधुना दम्भाय कार्यों विधिः ॥ ५४॥
कि निन्दन्ति सुधानिधि मलयजं कि नाद्रियन्तेऽथ कि
श्रीखण्डानिलमावृणन्ति सहजामुज्ज्ञन्ति कि धीरताम् ।
किं काम विलपन्ति कि पिकस्तानत्यन्ति मूर्च्छन्ति कि
तल्पे पल्लवकल्पितेऽपि सुदृगस्तद्रूत किं कारणम् ॥ ५५ ॥
वाल्यादध विनिर्गत तव वयः कान्त खयं दक्षिणो
वृद्धाधीतबहुच्छला वयमिमा या कामजीवातव ।
क्रीडाणाननसौधौलशिखरे श्रीखण्डशैलानिल-
खाचान्तश्रमवारिविन्दुरधिरप्रेम्णा मधुनीयताम् ॥ ५६ ॥
सा पत्यु शयनं गतेति मुदिता
ध्रुत्वा सखीनापितं
परसामः प्रियसा पिन न दयं की क्षमन्तर्भवेत् ।
धारगटलमपादयुगलं तल्पं हा चिन्ती
चित्रस्तं च निरीक्षिता सहचरीपन्देन गन्दाक्षत ॥ ५७ ॥

·कागमाला। मुग्धे बोधय सारिकामियमदः प्रेमास्पदं सीदति प्रीत्या पाठय चाटु पाठकवटुं वां पीठमदै शुकम् । आलीहासरसोचिताः स्मितलवेनाभापयेथा इमा दृष्टेनानुगृहाण वल्लभमिमं पादानतं भीतवत् ॥ ५८ ।। तारकण्टकलम्पटापि करभी मा हासतां दूरतो नाकारागनगर्विता सुनयना निन्या चकोरी पुनः । उद्यत्कण्ठकदन्तुरेऽतिकठिने पहाकुले पिच्छिले निद्रामो यदि संयतास्तदपरं नानन्दकन्दास्पदम् ॥ ५९ ।। गुल्फग्रन्थिमणिप्रभाववलतः पादागदं प्रेयस- श्चूडारलपदं मदात्समगमन्मानापनोदादरात् । मागान्मन्त्रपदाददादपि पदं कार्याकुलोऽपि प्रिय. कर्णाशोकदनाहतश्चिरतरं मानं समूलं जहौ ॥ ६० ॥ कातर्य तु न कार्मणं न न परं दम्भो न कि योपिता यच्चित्ता तनुचापलं मधुविधुद्वेपस्तनुत्वं तनोः । अस्माकं सखि पश्य संप्रति तनू रोमापि वक्रायते सद्यः प्रोपितनाथयाभिनवया पान्थस्त्रियो हासिता ॥ ६१ ॥ द्वारे नूपुरमुच्चगोपुरमुखे काञ्ची रणत्कारिणी हारो द्वारचतु.पथे पथि परे कर्णोत्पलं भृगमत् । प्रेयो मन्दिरमित्यवेत्य मुमुचे तन्व्या शिरोभूषणं व्यालोके तु परस्परं विगलिता नीवी स्वयं बन्धनात् ।। ६२ ।। पूर्व यत्र विशेषकक्षितिरिति प्राय. कपोलस्थली चक्षुः सिञ्चति जागरूकमसकृद्भूयोऽञ्जसा तद्भवेत् । वाप्यक्षारतया तयाभवदियं पाण्डुश्चिरायोपरा तन्मन्ये मकरीनिकेतनधिया तत्रैव सिन्धुः कृतः ॥ ६३ ॥ हासः कोऽपि महाशुचिः स्थितिमतां प्रेयःसमक्षं क्षणा- द्वारंवारमुपैति तस्य विरहे दृष्टः कदाचिन्न यः ।

·शृङ्गारधनदशतकम् । वाप्यः कि व्यभिचारिणां न गणितः प्रायः पुरस्तादयं दीनाया निजवल्लभस्य विरहे यश्चक्षुपी चुम्बति ॥ ६४ ॥ साहाय्याय मलीमसाः समुचिता प्रायश्चकोरीशा- मुस्कानामभिसारसाहसरसे गाढोऽन्धकारः सुहृत् । धन्यं कज्जलमुज्ज्वल जिगमिपोरग्रेऽगमल्लोचना- संयम्य स्वयमात्मना सुमनसो नाजिघ्रतीदं कचः ॥ ६५॥ नापेक्षैव विभूषणस्य सहजा यस्यास्ति गम्भीरता- त्सद्वृत्तं यदि पार्श्वतोऽपि सहज. कीदृग्वलिप्रक्रमः । मध्यस्थस्य च कोमलस्य विपये कुण्ठो भवेदायुध दृष्टान्तोऽत्र मनोभवेन कलितो नाभि कुरङ्गीदृशः ॥ ६६ ॥ रोहिण्याधरसपदा मुखविधोरिष्टाश्चतस्र. कला वीजानीह निरूपितान्यतनुना हासद्रुमस्यादरात् । भारत्या. कठिनीलवा घटयितुं रीतीरुदाराक्षरा राजन्ते सुतनोर्मनोरमतमास्ते राजदन्ता पुरः ॥ ६७ ॥ सुप्ता कञ्चकगहराञ्चलमुखे दत्त्वा नरं वीटिकां प्राप्ते सप्रति तस्करेऽथ सहसा जातं कपाटे चटत् । रद्धा वागध निद्रया नयनयोरन्ते स्थितं जया क्लीवै रोमभिरुत्थितं पतिरिति ज्ञात्वा पुनर्मीलितम् ॥ ६८ ।। सिद्धस्त्वं पुरुषोत्तमोऽसि विदिता सा सत्यभामा न कि वाचा बोधयितुं सखीभिरधिकं नापारिजातग्रहः । व्याख्याता स शुकः परं गिरि पटु सतापचिन्तातति नूनं निर्जरदैवतप्रतिभटो भूत्वा समाधासय ॥ ६९ ॥ जानासि क्रममजसा विरचय द्रागगमङ्गं परि प्रेयो मोहनमय मण्डनविधी प्रौदा नियुचादरात् । तुऐ याचकमादरेण ददती तन्या सखी पारिता मुग्धे पूर्वगरंगुरप्प फवरीमेत ततो रजय ॥ ७० ।।

·काव्यमाला। नैनं वारय कामकर्मकुगयं(१) स्वच्छन्दतश्चुम्बना- वसाकर्पणकौतुकेन रमतां प्रत्यङ्गमालिङ्गतु । अन्योन्यं तनुतां नितान्तनखरव्यापारतो विग्रहं कावेरीतटकाननेऽध्वनि पुरः कुजस्तरुस्तिष्ठति ॥ ७१ ।। प्रातर्मन्दिरमात्मनो जिगमिपोः कान्तेन यन्मण्डनं दूरं कल्पितमादरेण बहुना निर्जित्य कम्पादिकम् । बाहोर्मूलनखाङ्कलेपनविधौ जातः स कोऽपि क्रमो येनैतावदशेपतोऽपि गलितं जाता तथैवोपसि ।। ७२ ॥ नीचैर्निश्वसिहि स्फुरत्वनुदिशं चन्द्रातपः किं ततो गच्छामस्तव वल्लभोऽयमधुना दून प्रसूनेपुणा । मल्लीमुच्चिनु चन्दनं च कलय क्षौमं तनावातनु स्वच्छं मौक्तिकहारमुल्ललय तत्स्वैरं प्रिय प्रामुहि ॥ ७३ ॥ राकायाः शरदः सुधावधिरभूद्यद्याननं रोहिणी श्रीरेखाधरपल्लवस्य सुदती लावण्यवापी यदि । रोमालिर्जलनीलिका च चरणं पझे चलच्चक्षुपी मीनद्वन्द्वमुपान्त एप मुखरो न स्याधुवा हंसकः ॥ ७४ ॥ श्यामाया मुखमिन्दुमण्डलमिदं पाण्डुद्युतिप्रोपिते दूरं भर्तरि वासरे मृगतया लम्बालकाग्रच्छविः । उच्चैरम्बरकेलिशैलशिखरादालोकते मेदिनी पन्थानं विरहज्वरातुरतनुस्तद्वासरस्यादरात् ॥ ७५ ॥ रक्तं किंचिदुदेति वासवदिशि श्यामामुखं लोहितं रोपेण प्रतिवासरं स भजते नाथो दिनं वारुणीम् । विख्यातो द्विजराज़नामभिरयं मौलौ भवानीपते- स्तिष्ठत्कि न हि लज्जतेऽरुचि""त म्लानिर्निजाकच्छलात् ॥७६॥ शृनाराद्वयवादिनो रतिपतेनिःसा()णपात्रीमुखं तन्मार्दगिकपुंस्यिक(?)प्रतितनुच्छायान्तरुज्जृम्भते ।

·शृङ्गारधनदशतकम् ।
४५
कि वा वासवदिग्वधूकरतलादानेय दिग्वल्लभा
कान्तस्याध्वनि पत्य(?)पातमलिनस्तञ्चन्द्रम कन्दुक ।। ७७ ।।
नायातः सखि निर्दयं स समय प्रायो गतो गम्यतां
नष्टं कि यदि नागत. सशपथं रुद्धः कचिद्वन्धुभिः ।
आयास्यत्यथ दुर्जनः परवधूगाढोपगूढाक्षित
प्रातर्दृष्टिमुपागतेन बटुना वक्षो विदारिप्यते ॥ ७८ ।।
मा गा. कान्त निशामुखे परगृहं मा गास्ततोऽहर्मुखे
वेश्मास्साकमिदं द्वयं वितनुते चायुःक्षतियोपिताम् ।
मा भूत्काञ्चनवञ्चितेति रमणी मा भूदहो खण्डिता
मुग्धा भावमपाचकार रमणीत्थं वारयन्ती पतिम् ।। ७१ ॥
प्रेय. प्रेममहाधना सितलवोल्लास रसे मज्जती
सृष्टा केन खलेन चा परवशा योपिद्वराकीयती()।
मा भूत्काञ्चनवञ्चिता निशि निशि प्राणेश्वरेणावला
पश्येयुर्न च खण्डिता मुखमपि प्रातर्वयत्याश्चिरम् ॥ ८ ॥
आयातेव निवारितः सितमुखो यातः समीपं बला-
दाबद्धो वलया हठेन सरुषा कणोत्पलेनाहत ।
आबिद्धो नखरायुधेन हृदये लाक्षारसेनाद्वितः
कान्तः कामपि तृप्तिमापदुचितं कामस्य वाना गति ।। ८१ ।।
मा मां कल्पय लम्पटेषु भवती मा भू स्वय खण्डिता
भूयोऽन्यत्र न जातु यास्यति निगा तुभ्यं गयेय म्फुटम् ।
करयान्तीह न मन्दिरे परिमल करयाज्ञरागो न वा
को नालिजति बान्धवं त्यज वृथा तापं प्रतीदाधुना ॥ ८ ॥
पादालतकलाञ्छनं निजमुरो()माच्छादयालोक्यते
प्रेयासो रसपेशा मृगशामानन्दधृत्पादपा ।
रागागोकमतीरत्नबकितस्तत्पा:पभारत
वच्छे वक्षसि कारभन्न परितराजयोनहि ॥ ८६ ॥

·No text on this page.

·हारयनदगतकन् । लाक्षानुवन्याधुना चरणयोनीवीच भावय प्रातः कोऽपि निगचते मृगहमा न्या चिरं तुटया ।।१०।। नीलारेण विना धमादपि बिना भाग्न बाला बिना नीनीप्रशिविमोचनेन बिना गादी बिना । नरनापि विना विना मानीगनदी बिना यचिनिनव नातं दाल प्रेयस ॥११॥ गालियाग्निपर मादिन- मानापमानिः मिना लिया। नोटाने पिन मिन्यापाया. मानो यामागाय: मन मानगुटीयन्ति का मार नाम for :: Ifn: 11 यमन : न.. ''.' al M ... । . - . .

·काव्यमाला। गगाममुखमेत्य लण्डनसहो धन्योऽधरो रागया- कि नागाति पयोधरेण गुरुणा वक्षःशिलाताडनम् । न त्यतं जयनेन पौरुषमितो यावन्न जातो जये न तपोव भूषणमधः क्षिप्तं सितेने कतः ॥ ९७॥ पान कककर्मणीन्दुशकलं दृश कुचोपान्ततो बागनट कहयाय निभृतं पन्छादयन्ती मुहुः । मन मनमाय ते नयनयोराकेकरं पसतो. गोपालमपागमतपयितुं बाहु रणकपणः ।। ९८ ॥ मनपरनिना हामी रणन्ती कलं " शीनामफलर बना साक्षागगि । नाकामियारिपचे चरन्ती मुटु 7. रावणगारमशिगनदीवागमत् ॥ २० ॥ ."": ममपि नामा पियामा नगी 12 : 15. लिवन दीपा गुमानयोः । पनि जापानहाय नि • ! ! या निनिया ॥ १० ॥ १ . गुनगान मोदीला BT बीरगनर । '' .. .. for it it : hit fair 2071 . । , । . है - , १.in -- ५. , , ·४५ नीतिधनगतरन् । दृश्यन्ते मणय पुर कतिपये ब्योति प्रकोणी चि- दृष्टा मण्डनमपद्रोऽपि भवता त्यभा मुन्धिता ॥ १० ॥ :नि नरनिमल मपियरगिजीन्तानीतिमा । * विन- जिनवाजावर सविनः मानिनियानीनविलोपट | म पनि धनगो देवाने नकामिनी गानाका ॥१॥ निनाम :: महिनि , -गि मोटो :77 , - भि :--.' fi. 7 "1" "'मन . - ...! . . - है --

·५०
काव्यमाला।
सूते संसदि संमदं वितनुते युद्धं विनैव श्रियं
रुन्धे दुर्जनचेष्टितं घति परं तेजांसि वैरात्मनाम् ।
वन्धून्वर्धयति प्रसज्य सुहृदः संतोपयेदेकतो
नीतिः कस्य न वल्लभोपकरणं नानाविधं तत्त्वतः ॥ ६ ॥
भूपैर्भूपसुतैः प्रधानपुरुषैरन्यैश्च सेवापरै.
सेव्यं नीतिविवेचनं तत इतो न स्यात्प्रमादः कचित् ।
हन्तुं वैरिणि सोद्यमे नयविधिः कुण्ठं करोत्यायुधं
शस्त्रेणापि विना करे नयविदां बुद्धिर्भवेदायुधाम् ॥ ७ ॥
परिणतजनसेवा संगति सज्जनानां
कविगुरुमनुशास्त्रावेक्षणं सभ्यगोष्ठी ।
नृपसदसि नितान्तासत्तिरध्यात्मचिन्ता
गुरुनगरनिवास कारण नीतिवित्तेः ॥ ८॥
ज्ञेया नीतिभूमिपालेन यत्नाद्योगक्षेमौ यद्वशौ यत्प्रजानाम् ।
कार्याधीने यस्य मैत्री विधत्ते प्राणापायः पुत्रतोऽपीह नीयः ॥ ९ ॥
बालः पुत्रो नीतिवाक्योपचारैः कार्ये कार्य यत्नत. गिक्षणीयः ।
लेखा लमा यामपात्रे विचित्रा नामा नागं पाककालेऽपि याति ॥१०॥
प्रकृतिभिग्नुवेलं चिन्तनीय. कुमारो
नयविनयकुलीनाचारचातुर्यगौर्यः ।
नग्पतिकुललक्ष्मीहम्निनी यत्र बद्धा
जयजुपि युगवाही चञ्चलत्वं जहाति ॥ ११ ॥
मद्यासक्तिछमवादः परम्मीलेवा दाने कानरत्वं प्रमादः ।
लोकायनेकान्नतो वामबुदिर्हामप्रीती गजपुत्रम्य दोप. ॥ १२ ॥
प्रकृतिवचमि जानप्रत्ययोऽधीनविद्यः
यमविकबहान गिल्पविद्यागुरुश्च ।
प्रथममधिगता विद्विपाचागन्या
नरपतिरिति मुझे गन्यमव्यग्रमेकः ॥ १३ ॥

·पविभा नगुणा नन प्रजान्नाना-
गावालापि नानिमानभिगवन्भूपेन वध्यः खयन् ।
परिजनगरेवभिहना मान्लो रुपा नमुख
योगिप्राप्यमयानुवन्नि हि पदं भगीभूतलक्षणात् ॥ १४ ॥
भी गजबले परेण बलिनाकान्ते रणप्रामणे
धीर कोऽपि निवर्तते यदि ततो धन्या प्रस्तस्य तु ।
एकल महाकतो. प्रतिपदं यस प्रगतं फलं
भीतत्राणफलातिरेकमहिमा लोके भवेदस्य वा ॥ १५ ॥
आरब्धस्यापवर्गे स्फुरदमलमतिर्मुक्तमानो नताना
वित्तायत्तात्मवर्ग. प्रतिकृतिकुगल' सेवकानां कृतेषु ।
विज्ञानन्यैकसीमा गुरुगुणमहिमा धर्मकायें प्रवीणः
सेव्यो नाथो वदान्य सहजकरुणया दीनवत्तावधानः ॥ १६ ॥
मर्मस्पृधर्मवाचा कथितपरगुणः प्रस्तुते चोपकारे
दीने हानावधानो विदितमपि सकृढूपणं श्रोतुकामः ।
काले काले धनाना लरति च समये सेवकत्राकृताना
ताहक्सेव्यो न सेव्यो यदि धरणिरिय राजशून्यापि जाता॥१७॥
बाढात्तस्करतोऽपि साहसिकतो वैधर्भिकात्कामुका-
द्भुदिक्षविनोदतोऽथ रजनीवीराच्च धात्रीजुतात् ।
कायस्थानिजमनिण स्वपुरुषाद्रामीणपुत्रादित
प्रौढस्थानिकगासनादरदतो रक्षन्प्रजाभूपति ॥ १८ ॥
परयुवतिकथाविदूषकानां वचसि न हासरसः सता विधेय. ।
अपरजति जनस्तथा कथाया पदमपरागपदं महद्विपत्ते ॥ १९ ॥
कि नान्तमलिन गगी न कुटिल शेषो द्विजिहो न कि
शन. कि न बहुच्छलो ननु रवि सन्मार्गसतापकृत् ।
मार्गः किं न मलीमसो हुतभुजो लोकैरिमेताहता(१)
इत्थं चेतसि सनिधाय पिशुनो द्वेषे प्रवृत्तः सताम् ॥ २० ॥

·५२
काव्यमाला।
तूप्णीमास्ते प्रसन्नो वितरणविमुखः सगयोत्साहकारी
दैवाजातेऽपराधे कथयति सहसा गासनं प्राणहारि ।
विज्ञप्तः कोपमेति प्रसभमभिहितो हासमत्रोत्तरो वा
गर्वाखर्वप्रमादो रणगणितकुलः सेवनीयो न भूप ॥ २१ ॥
अविगतजगतार्थो नीतिमागोंपदेगा-
जनपदहितहेतुः सामदानप्रवीण ।
बहुसचिवकुलेभ्यो दृष्टशिष्टोपचार
स्थिरयति किल मन्त्री राज्यलक्ष्मी चिरेण ॥ २२ ॥
सहाया. संग्रामे प्रथितकुलमाना मदमुदः
प्रवीणा वाणासे स्मरसमरभेदं विदधतः ।
वशं नीता वित्तैर्विगलितभिदा नापि मिलिता
जयश्रीस्वीकारे तृणमिव निजासून्विजहत. ॥ २३ ॥
पापालापजडाः कलासु कुशलाः प्रेम्णा परं कोमला
भूभृत्कर्मणि निर्मलाः शुचितया लोकोपकारोद्यताः ।
लोभातीतधनार्जना जनमन सतोपकारीहिता
सभ्या दम्भपराङ्मुखा. प्रतिपदं वाचा मृपा भीरव ॥ २४ ॥
न्यायादेव धनार्जनं वितरणं पात्रेषु तस्य स्वयं
कान्ता रूपवती सती पुनरदः सङ्ग कदाचिद्यदि ।
लब्धो दीर्घतपस्ययापि तनयः प्रेप्यो रणे विद्विषां
केनायं विधिरग दुष्करतर सृष्टः सतां शीलहृत् ॥ २५ ॥
वृक्ष सीमारजनिरवनीजातसीता नितान्तं
वाहुः पन्था नगरमुदितं सगरे सद्भटानाम् ।
कोग. केयो नयनमलस सगये वाग्विचारो
दीर्घा रम्या नगरमटवीवीचयो नीतयश्च ॥ २६ ॥
दक्ष शूरो धर्मबुद्धिः कलाविद्भक्तौ निष्ठ शक्तिसिक्तो विविक्तः।
स्वामिप्रेप्ये निर्भयः प्राणनाशे पाल्यो यत्नात्सेवको भूमिपाले. ॥२७॥

·भीमानाम् । ५३ - मनापगली पने नार रगतो गुरु पुनपिरो गन्नधीः । नाभीयोऽनिगम पानपियोजनः तो मानायक प्रतिवनोदाता न नो सेवर. ॥ २८ ॥ निभिर्महालावा उन्नगाादिनी भनुमनिपगरणा करणगा सतोषयन्ती जनम् । नानाधर्मकाविनारनतुरा दाक्षिप्पभूलभणा चोग्या पुनवती महोदयगुणा पक्षाभिपेकोनिता ॥ २९ ॥ मानान्मोभेरगन्त्य कलमद्रविपुलच्छेदभेदे कुठारः लात हाससीमा मदनरसवाप्रेयसीसमाविनः । दैत्वा हीनोक्तिपाठप्रबल्वलगुर्लाघवत्यैकबन्धु. सेवा केय जनाना परगुणमहिमायासभावकहेतु. ॥ ३० ॥ सिक्त सेवानुधाभि फलति नृपताञ्छितैरर्धजाते- दैव हत्वा नितान्तं वितरति विविधा सपदः संगतात्मा । प्रौढाकारवैरिक्षितिधरशिप(खोरे हन्त बजायमाना सद्य प्रोत्साहयन्ती त्यहमहमिकया निन्दनीया न सेवा ॥३॥ विज्ञानं नयकोगलं च शुचिता शूरत्वमन्त क्षमा सगेपाययथोचितप्रणयनं वक्तृत्वमन्त.सभम् । सत्यत्व च परोपयोगि सकलं जीवादिकं यद्शा- ता तेवा मनसापि मा स्पृश सखे दु खेकपात्रं महत् ॥ ३३ ॥ भूयो भूगे नमति शिरसा पादयोरीधराणां वाञ्छनुच्चैः पदमधिफलं साधयन्नात्ममानम् । जीवं नुश्चेच्छरशतहतो जीविकामीहमान. प्रायो दुखं सहति सुखिताहेतवे सेवकोऽज्ञ. ॥ ३३ ॥ हीने तेन कुलेन रक्षणलवेनापृष्ठकाये तथा पुष्पानामपि भाजनेन निपुगे नीतौ जने निर्गुणे ।

·६ m. Pागार मेगा: मनम रोगनिनि गणिनागानि गरम ॥ १७ ॥ नागोगा-निगेगिनोऽगि अजिनागमोतीर। गावामि नीतितोऽमिन पुग होऽसि नगी । महानमनायाममा पनि नामको मूलीमो मानिनी निातिना को कमिहिनी ॥ १८ ॥ रोहिणा निमारा हो कतरिकालेपनं गदत पेगलेन ना लमं न न प्रेगनः | समैनलिकल्पितं मममा कम्मादिर नको. स्प्रेक्षानुकतो निनिशितगिद पाप मार्जन ॥ १९ ॥ श्रोता चेलालबाल्पितम्य पुरनो हुंकारदाता भये- देक कोऽपि न मजनम्य चरिते दोपा कियन्तनदा । सभाव्या यदि सज्जनम्य पुरतो दोपैकभृमिः कृते दुष्टानामपि नो गुणाः कति कति म्युपिजाते तदा ॥ ५० ॥ सिन्धो रलाकरोऽमाविति मुदितमनाः कोऽपिलब्धो धनी न. प्राप्तस्त्यत्तीरमाराजलमुपरसनं थूकृत तृप्यतापि । दृष्टास्ते ते सहाया मकरविपधरा मजतो ग्रामरारो()- भिन्नो मूर्धा क रत्न चिरनिविडमिलत्पकमग्नं नु दृष्टम् ॥ ५१॥ कोपारोपे चेतना धर्मभाजां ढीने दृहे दीनतवान्तराम्ते । कामासक्तावेकदारोपसेवा पर्वप्राप्ती शीलनीयान्ति()रेव ॥ ५२ ॥ सुमतिभिरुदिता समाधिगम्या परिणतपुरुषैः कृता समासा । नहि परिणतिभाजा येन जानन्ति शास्त्रं न हि तदपि सदेतद्यत्र धर्मो न नीतः ॥ ५३ ॥ कोऽयं लोकेऽपवाद. स्तुतिनिकरपदे यद्यशीले चला श्रीः साधूनुन्माद्य सद्यस्तरलयति चिरं भूयसा छाना यः ।

·नीतिपनातकम् ।
मालाकानि मनमा यानुमुनमलाया
साने गोगोपगोगे लगकरणमदो दोपनिर्यातनाय ॥ ५५ ॥
उत्पत्ति धीरसिन्धो. महजगुनिरुनेरेप पीयूपमनि-
चन्भुदेवम्मिलोकशितिफलितजनुई सभारेऽपि भर्ता ।
पो केनोपदिष्टो भगवति कुलजा निन्दितो मापाठो
यत्ते या जनानां मुखनयनमहो वैकृतं याति तूर्णम् ॥ ५५ ॥
गुरोर्वचनकारिता विधिपु दत्तभूरीक्षण
पुरो भवति तेजसो वगितदर्पक कर्मणि ।
कणादकृतसंमतिः प्रथितमन्युमानोदय.
मुराधिप इवोद्यतो भवति लोकपानामणीः ।। ५६ ।।
शुचि. स्फुरति नाम नो सदसि यज्वनामग्रणी.
निजाशनविधौ कृतप्रचुरवर्गतृप्ति क्षणात् ।
धनजयमहोजसोस्तमसि चित्तजातम्मृते.
पुरंदरकृतान्तयो. समतयेव मध्यस्थिति. ॥ ५७ ।।
धर्मावेक्षणकौतुकेन गणितप्राणिप्रमोदादय
शक्तिप्रापितदण्डनीतिमहिमा वाहद्विपत्प्रेरणः ।
आयुर्मर्मविवेचन. स्मृतिजुषामेकः परातो रसा-
प्रायोपायवशीकृताखिलजगत्कोऽपीह धन्यो जनः ॥ ५८॥
नामा पुप्पजनोऽयमाधिकपदो दृष्टप्रचेत.स्थितिः
खड्गाधीतिविचक्षण क्षणदया जामद्विहारोदया ।
वाञ्छामात्रसुसिद्धकार्यगरिमा वीभत्सितो निर्भयो
धीर. कोऽपि चतुर्थदिक्पतिसमो मन्युप्रदद्वेषणः ॥ ५९ ।।
प्रतिजलनिधिजामन्नामधामाभिराम.
शरणगतमहीभृत्पक्षसवर्धनश्च ।
परिचितवहुशब्दो नागराजोक्तिबोधा-
द्वरण इव विनीतो नायकः साध्यवकः ॥ ६०॥

·काव्यमाला। भूयो भूयो मृदुः सन्स्पृशति सुमनसः कम्पयजानुशाखा- माशामेकां च गृह्णन्कवलयति दिशो वेगतः स्याद्दशापि । तोपं तोपं निजांगैरपि कुटिलगतीन्नाजसंभावमाप्तः सद्यस्तब्धान्नितान्तं नमयति तरसा स्यादकम्पो रुपापि ॥ ६१ ।। बहुविधधनरक्षासिद्धवित्ताधिपत्रः शुचिविततगतापन्मानसोऽपीमित्रम् । नरपतिकरयानः सर्वविज्ञानसीमा नरपतिरिति चेप्टस्त्यक्तवन्धूपतापः ॥ ६२ ॥ सर्वज्ञोऽनन्तशक्तिः क्षितिभृदधिपतेः कन्यया दत्तरागो नित्यं लिह्यत्कुमारो गुणिगणपरिपद्गीततत्संपरायः । उद्यन्नेत्रः प्रकोपे रजनिचर सहक्रीडया गीलिताज्ञः सर्वाधीशैकमान्यः कचिदपि विपये विद्यमानो नरेश ॥ ६३ ।। भूभारोद्धरणैकसाहसरसो नानेक्षणः कार्यतो विश्वाधीतवचःक्रमः कुटिलतामाप्तां जहत्सेवया । निःशको वलिना परेण निलये क्रान्तेन गोपायते मित्रीयत्पुरुपोत्तमो विजयते नागेशवद्भूपतिः ।। ६४ ॥ नामा निर्माणलीलागमितदिननिशो वेदवेदान्तसिद्धी शश्वद्दत्तावधानो विविधविधिकथाकौतुकाक्रान्तचित्तः । यात्रामात्राग्रसस्थप्रकृतिकृतवचो राजहसप्रचारो धातेश सप्रजाना प्रसरति सततं वाञ्छितार्थ वितन्वन् ।। ६५ ।। सौजन्येन सुखं ननाम मनमः सत्तापसत्ता कचि- कीर्तिः कौतुकिनी विलोकयति सद्वस्तु खय विश्वतः । सर्वम्यागययामसाहमरसश्चेदम्ति तत्सेव्यता जिहे तद्वद कोमलं परगुणं कल्याणि मैत्रास्पदम् ॥ ६६ ।। भेदो वा पाण्टुता वा सहजपरिणती भूषणे स्यात्कलानां पको वा दारणं वा भवति च सुभगं गालिकेदारभूमेः ।

·नीनियनदानन्। पानो या तो या वरणगनुनटं निमगानां विलोक्यो वोपो जागेत वेप निदापि विपचे वन्नुजातिखभावात् ॥ ६७ ॥ मानामाचप्रकारे प्रसरति विषयवापिनीनामगका वायोरेक पुरसाजरपतिकुल शिक्षणीयो गणोऽसौ । सार्थभंगानपेक्षापरहितनिरतिः पान्तसंवाहनं य. द्विश्व तेनोपदिष्पा जगति तु मरुता कार्यमिष्टं परस्याः ॥ ६८ ॥ नीचत्वे निमगाः स्युर्जगदुपकृतयेवौषधिः काननने शैत्त्व राजदुर्ग लवणसमुदय. सादसीमोपरत्वे । गालेयं स्यात्समत्वे सलतरमवने राजधानी मनोज्ञा तरिक सर्वसहायाः परहितनिरतं यन्न जातं विशेषात् ॥ ६९ ॥ नीचैरुजैः पदव्या घटयति नितरामुच्चमत्यन्तनीचं ज्ञात्वा भूयः प्रयोग रचयति नयतो तोपमन्यस्य कुर्वन् । रिक्त पूर्ण चितन्वन्समुदयतितरां रेचयन्पूर्णमन्त. कुम्भी यमोपजीवी परपरचलनोपायविज्ञो नरेश. ॥ ७० ॥ चनात्येकं विचार्य स्वगुणघटनया मालयान्यनियुड़े एकत्रैवोपविश्य भ्रमयति सकुल मण्डलं गोचरेण । एकं कृत्वा प्रधानं दृढमधिकतरायामयुक्तं मनखी तमिन्नारोप्य शेपं प्रकटयति धनं यन्त्रजीवीव भूपः ॥ ७१ ॥ नानाकार्योपयुक्तं लघुमपि च गुरुं तुल्यमानं गृहीत्वा ज्ञातुं वस्तुखरूपं बहुषु परिगतेप्वेकमेकं क्रमेण । सबोध्य खस्थचित्त. समुचितविहितखार्थलाभो विचारा- दन्यञ्चान्यग्रहीतु नियमयति धनं भूमिनाथो वणिग्वत् ॥ ७२ ॥ भिन्नं सदधदावरेण सहसा भिन्दन्पर सहतं वृद्धं साम्यमुपानयंध बहुना हीनं गुणैर्वर्धयन् । योगे कस्य च नोपपाद्य दृढतां रक्षन्दशामग्रतो गाढं पीडयति प्रधानमसकृत्कश्चित्कुविन्दो यथा ॥ ७३ ।।

·६२ काव्यमाला। चन्द्रः पूर्णकलः फणी कृतफणः शाखी प्रसूनाञ्चितः शूरः संगरसंमुखोऽध्वरमुखे विप्रः पुरः पूजितः । शुश्रूषाकृतगौरवोऽपि कथको वाजी तु पर्याणितो निद्राणो गजनायको बहुरसः प्रेक्षावतां जायते ।। ८७ ।। यदि सदसि पुरस्ताद्वक्ति वाचस्पतिः किं वहुवुधकविमध्ये वर्तमानस्तदेतत् । स्फुटतरमनुकूलं वान()वित्रं तु वृद्ध- श्रवसि कृतकथाया जायते तत्वभावात् ॥ ८८ ।। विश्वस्ते खोपकारिण्यवितथवचने शुद्धबुद्धिप्रकारे शूरे धर्मप्रमाणे तपसि कृतमतौ वेदविद्याप्रमाणे । सद्य. कामोपपत्तौ परयुवतिकथा पापवृद्ध्यैव भीते मास्तां पाप कदाचित्परहितनिरतं भक्तिनने स्वभावात् ॥ ८९ ।। दूरं कृत्वापमानं प्रमुगुणगणनापेशलो मानमग्रे तिष्ठन्त सविभाव्य प्रकटयति निजं साधयत्कार्यमेकः । स्वार्थप्रशेन किंचित्फलमधिकमदो मानिनो मानपोपे काले मानोऽपि कार्यः सपदि परिभव चिन्त्यमाने परेण ।।९०॥ लक्ष्मी नाभेयनामाजयमजितमुनिः सद्भवं सभवोऽसा- वानन्द सोऽभिनन्दो मतिमपि सुमतिः समपद्मप्रभुः सत् । पापापायं सुपार्थो वितरतु सतत धामचन्द्रप्रभुश्च प्रत्यूहस्यान्तराय सुविधिजिनपति शीतलः शान्तभावम् ॥११॥ श्रेयान्नि.श्रेयसाना विधिमथ नितरा वासुपूज्यश्च पूजां वैमल्यं चेतसोऽन्तर्मुनिरपि विमलोऽनन्तनाथो यशोऽपि । धर्मो धर्मोत्तमो वा धनमधिधनद शान्तिनाथ. सुसार्थ काव्यं श्रीकुन्थुनाथो रिपुमथनमरो मल्लिनाथः कथास्ता ॥९॥ मुव्रतो व्रतसपत्ति नमिनेमीनयाभये । पार्श्वनाथ. सुपार्श्वत्वं महावीरो बली बलम् ॥ ९३ ।।

·नीतिमानकम् । निनामगि पनि भक्तिमाना नपनाया जामिनदेवनागः । योग्य प्रीणिनगेका मिठो गरीयाञ्जिनभद्रगृरिः ।। २४ ।। जगति विदिननामा धर्मकर्माधिकारी फलनलिनदिनेगो मावि जणाख्यः । धनसमयविरामे लाकान्ति. गगार- तुलपति यदि कीर्ति गस्य नश्यत्कलकः ॥ १५ ॥ अमुप्य तनया जाता सौभात्रविनयानयाः । पडमी लोकपाला कि यमराक्षसर्जिताः ॥ ९६ ॥ श्रीचाहडन्तदनु वाहडसंघपालो धीरस्तृतीय इह देहडनामधेयः । पद्माकरस्तदनु पञ्चम आल्हनामा पष्ठः समन्तगुणरागिरभून पाहू ।। ९७ ।। दुर्ग मण्डपनामधेयमखिलक्ष्मामण्डलीमण्डनं दृष्यद्गुर्जरपातिसाहिमहसामस्ताचलामाञ्चलन् । तृप्णाव्याकुलकुम्भसभवमुनिखाचान्तरिक्तार्णव- स्फारापारगभीरसीरिपरिखाप्रेड्डालसन्मेखलम् ।। ९८ ।। गोरीवशैकरते यवननरपतौ श्रीमदालंमसाहि- माद्यद्दन्तावलौघक्षतरिपुनगरद्वारदीर्घोऽर्गलाये। नीत्या तृप्यजनान्तः स्थिरतरचरिते शासतीद्धप्रतापे सतप्तारातियोपिद्विनयभरगलद्भरिसंत्रामयासे ।। ९९ ।। तन्मन्त्री देहडः सन्दिनमणिविरुदोऽशेषतीर्थकराणां चारित्रश्रोतूंवृत्ति. खरतरमुनितो लब्धतत्वोपदेशः । गङ्गादेवी च साध्वी सुचरितकुलजासूत यं सूनुरतं धीर. सोऽयं धनेशो यतत बहुतमः कौतुकेन त्रिशल्यान्॥१ शृङ्गारनीतिवैराग्यशतकत्रयमजसा । धनदाभिधया यातु प्रसिद्धिं विद्भिराहतम् ॥ १०१॥ " ·काव्यमाला। वर्षे व्योमाङ्कवेदक्षिति(१४९०)परिकलिते विक्रमाम्भोजवन्धो- वैशाखे मासि वारे त्रिदशपतिगुरोः शुक्लपक्षेऽहितिथ्याम् । जीवाव्दे सौम्यनाम्नि प्रगुणजनगणे मण्डपे दुर्गकाण्डे ग्रन्थस्यास्य प्रतिष्ठामकृत धनपतिर्देहडस्यैकवीरः ॥ १०२ ।। यावत्कल्पकथाकुतूहलकरी यावच्च जैनागमः शेष सादरमादधाति धरणी गीपेण यावञ्चिरम् । यावत्सन्ति पयोधयोऽपि निखिला मर्यादयोद्यन्मुदो विद्वत्सु त्रिशती विराजतुतमां तावद्धनेशाज्ञया ॥ १०३ ।। इति तप तिद्धतरखरतरानायसोनवंशावतंसश्रीमालकुलतिलक्तघपालश्रीमद्देहडा. त्मजविविधविरदराजीविराजमानश्रीधनदराजविरचिते शतकत्रये नीतिधनदामिधानं द्वितीयं शतकं समाप्तम् । वैराग्यधनदाभिधानं तृतीयं शतकम् । सिद्धो व्योम्नो द्वितीयस्तदुदितमरुतः संपदो यस्तृतीय- स्तेजस्तोऽस्माच्चतुर्थो भवति च पयस पञ्चमस्तन्निमित्तात् । पष्ठः सर्वसहाया जलकलितजनेरेकरूप. समन्ता- दाभासेनैव नाना जयति लयजनुःकारणं सोऽन्तरात्मा ॥ १ ॥ श्रीमालः श्रीविशाल. खरतरमुनितोऽधीतधोपचार पारावारान्यतीरप्रचुरदुरयगा दानसतानबन्धुः । नानाविद्याविनोदस्फुरदमलगमः कामरूपाभिरामो जीयाद्धन्यो धनेशः गमगतकमिदं यस्य नाम्ना विभाति ॥२॥ ससारे सारवस्तुप्रथममुपगतं पुण्यमस्य प्रकारा- दानं शीलं तपस्या त्रितयमभिहितं साधुसपैर्विविच्य । स्वर्गस्तस्यापवर्ग सुखयति स च नो कंचन प्राप्तबोधं वैराग्यं तस्य हेतुस्तदखिलमधुना कथ्यते मोक्षसिधै ॥ ३ ॥ आलापो वीतरागैर्विषयपरिणतेरेकचित्तेन चिन्ता साक्षात्कारो रुजाया जननमरणयोरागमेयु प्रमाधीः ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·६८ काव्यमाला। धातः के तेऽपराधाः कथय मतिमतामिन्द्रियाणाममीपां संसृज्यन्ते मुनीनामलमिह वपुपामूनि येषां बलेन । बद्धेव श्वाससिद्धे मनसि परिणते पञ्च नो वञ्चयित्वा सिद्धे साध्ये कथंचित्सपदि परतरं ब्रह्म शुद्ध प्रयान्ति ॥ २४ ॥ चत्वारो योगभेदा द्विविधमिह मनो वायवः पञ्च पञ्च द्विप्वः(?)साध्ये समाधिस्त्रिविधमुपगतं ध्यानमेकः परात्मा । सिद्धावस्थाश्चतस्रोऽप्यवयवघटनाकीर्तितेहाप्टसंख्या योगारम्भेऽयमुक्त परमपरिचयः संतताभ्याससाध्यः ॥ २५ ॥ कामाक्षामेतरेपु ज्वलनकचलिते मानिता नकचके कान्ता कान्तेक्षणश्रीसरभसलहरीमग्नशीलोशैले । ससारक्षारसिन्धौ प्रविगति पुरुप. किं न रलद्वयं चे- गोष्ठी विद्वज्जनाना परिपदि नृपते तसत्त्वोपकारः ॥ २६ ॥ ससारस्यास्य मोके विधिरतिसुकरो वर्णितोऽय विचारा- न्नात्रापेक्ष्या. सहाया धनमपि न हित वाससा नापि चिन्ता । नाहारारम्भदम्भो वसतिरपि तथा नो न शय्योपतापः पाल्याः पुत्रा न दारा मणिकनकमयैर्भूपर्णैर्नार्चनीयाः ॥ २७ ॥ केयं वाला वराकी तरलयति दृशौ मन्दमानन्दहेतू सशेते चेति चित्ते भवति न पुरुष. कोऽयमन्यः प्रकारः । आनन्दानाममैपा सततमलवतो पीतरास्यानिकृष्टा- • स्तत्किं कुर्मोऽनभिज्ञा शिथिलयति मदं नाधुनापीटगेतत् ।। २८ न जस्ता भूपतिभ्यो मृगपतिकुहरे निर्विशन्तोऽपि धीरा लीला येपा कदाचिद्विषधरवदने खाङ्गुलिक्षेपणेन । क्षुभ्यत्पञ्चास्यविनद्गजकुलकलहे ये च मध्ये भवन्ति स्फीतास्ते शान्तभावाः शिशव इव जिता लीलया वाणिनीभिः २९ दृष्टं यद्दष्टमुच्चैरुदयति सुतरा मगलाभावहेतु- ईष्ये()यत्रापवित्रं युवतिरपि भवेद्धर्मकर्मकबन्धुः । am 1

·No text on this page.

·-- काव्यमाला। शीलं शीलं दिधक्षोः कलिदवदहनाद्विभ्यतः पुण्यमेरो- रन्तः सन्तो विशन्ति ध्रुवमिह जगती जन्मधूमोपतापः । तत्किं नाराधयन्ति त्रिपुररिपुपदद्वन्द्वमेघं(?) य एष ज्ञानापासारसेकाच्छमयति सपदि ज्वालजालं क्षणेन ॥ ३७ ।। नाहं कस्यापि कश्चिन्न च मम ममता नाशमूलं किलैत- नित्यं चित्ते ध्रियध्वं यदि जगदखिलं नाम मिथ्येति बुद्धिः । एतस्याहं ममैतद्यदि मनसि तदा जन्मकर्माद्रियध्वं मन्यध्वं गर्भचर्मावृतिमभयपदं किंतु पुण्य कुरुध्वम् ॥ ३८ ॥ मूकीभावो गरीयान्यदि गिरि भविता दोपवादः परेषां कि वा स्वेषां गुणानामनुकथनमदो भूयसा गौरवेण । दृष्टे वा साधुवादस्खलनमधिगुणे स्वापकर्म तथोक्ते मित्रा मित्रोपकारा प्रकृतिविमुखता भूपतीनां सभासु ।। ३९ ॥ धीरे का कोकिलानां प्रसवममतया या न लीढा कदाचि- टूर्तानामेव मोह शिशुकविधिवगाज्जायते वायसानाम् । एवं ज्ञात्वाभिमानं मनसि विजहता जायते बुद्धिरेका संमारक्षारवारांनिधिरपि मधुरो मुक्तिभाजा जनानाम् ॥ ४० ॥ कस्येद मम मृत्योः किमिति कलकलो भीषणोऽसौ जनानां शाम्यन्ते पापवृत्त्या खलु धरणितलेनोपपन्नां किमेते । गदानदारिमहात्मबलदमलजलाकर्मकारुण्यपूर्ण स्वाधीना यत्र जिहा गिरिपनितनया यानि नामानि यत्र ॥ ११ ॥ यन्नाबानात्ममग्नाच्छनमन्वपदवी यानिकादन्यतो मी मिद्धं गाव्ये कयचिनपगि तु रविता चन्द्रता चेनमोभिः । नाराका यत्र कम्मादपि यदि पदवी कापि दरे:पि दृष्टा दन्यामन्या रमन्ते हदि ऋतपरमन्नाननत्वा मुनीन्द्रा ।। १२ ।। मा जायस्कदाचिजगनि कृतथियो जानुचिजन्म देवा- धाद्वियोगकाग विनम्तु भगवान्कर्म नागा

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·७६ विज्ञाय ज्ञानाम्भोगितरणमपि नागि सम्भो मनानां भानेनोन नं निमिनगिरगदो गमागुन वागम. ॥ ७६ ।। विना गोन निगमुनिमाकोगनानेन पुणे ती ती तपगापितदिननिग जागते यतु किनिन् । कुर्गडिवोपनासान्नानमृत्यु नवं गतः पालगति- ध्यानेनैकेन समः फलमधिकतरं जायते योगभाजाम् ॥ ७७ ॥ नो मौनं नापि दैन्यं न गुणगुणकथा नापि कन्या न पन्था न लागो बालवानामनशनमपि न मानमेकान्ततो न । मातर्मातर्वनो न वितितलगयन नापि न(') क्लीवता वा वैराग्यं नाम बोधो यमदमकलनामात्रया सप्रकाशः ।। ७८ ।। साक्षात्कारोऽप्यणूना प्रसरति पुरतो योगिना यत्समाधा- वन्तर्गामीति चक्षुम्तदिदमिह महो को न वेदप्रसिद्धम् । पुंसोऽधीनो विहारः करणपरिकरस्येति सिद्धं न विद्या पापे पत्यौ सहाया. कलुपमतिजुपस्तन्न मा निन्द्र जीव ॥ ७९ ॥ शब्दादानोपयोगं श्रवणमिदनहो तस्य लोकेऽपराध कोऽयं पापप्रवृत्तौ प्रभवति करणं नाम भोगाय पुंस. । सुप्ते मत्ते प्रमत्ते जलरयपतिता याति नौः कर्णधारे जात्यैवाचेतनायाः खलु कलुपलव. कोऽपि सभावनीय. ॥ ८०॥ आकागस्यात्मसिद्धेरपि रविरागिनो. पर्वते या नितान्तं सायं प्रातः प्रकाशमतिरिह विदुपा कारणं चिन्तनीयम् । जातो वातो यदस्मादहनसमुदयोऽभूत्ततोयास तस्मा(2) ताभ्योऽभून्मेदिनीयं सदुरितपुरुषासङ्गिनी कर्म तस्याः ॥ ८१ ॥ अव्यक्तं नाम किंचित्प्रकृतिरिति महाञ्जायतेऽस्माच्च तस्मा- ज्जातोऽहंकारनामा प्रकृतिमहदहंकारतः पञ्च तत्तत् । तेभ्यः पञ्चेन्द्रियाणि त्रिगुणगुणलवप्राप्ततत्तद्रहाणि प्रायस्तैरेव भुते निजविषयरस पूरुपः कर्मवद्धः ॥ ८२ ।।

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·२
काव्यमाला।
आयाताय नृपाय पनमपरे चिक्रीडितारः पृथ-
ग्दत्त्वा स्वीयजयाख्यपानिकगयन्निन्धदूराश्रयम् ।
क्रीडन्त्यत्र नृपप्रयाणसमयादूर्ध्व तु तन्मत्रिणे
दत्त्वाग्रे क्रमतः पृथपृथगमी क्रीडन्ति निन्दन्ति च ॥ ९ ॥
एकत. क्रमगता जयकर्त्यश्चगमोहरकुमाचवराताः ।
उत्क्रमं दशयुताजयपत्रात्ताजरूपसमसेरगुलामा ॥ १० ॥
नृपति. प्रथमं ततोऽस्य मन्त्री क्रमत: खेलति सर्वदत्तपत्रैः ।
इति तन्निजजातिपत्रयूथक्रमखेलोऽत्र मया विचार्य चोक्तः ॥ ११ ॥
भ्रमान्मन्त्री क्रीडितश्चेद्भपात्यागेव भूपतिः ।
तदानीं च त्वमायाति तथा सर्वत्र कल्पना ॥ १२ ॥
खवामगो यः स नरोत्तमः स्यादले नरो हीनबलः स उक्तः ।
नरोत्तमक्रीडनयोग्यकालात्स्त्रक्रीडनस्यावसरो यतोऽस्ति ॥ १३ ॥
नरोत्तमेनार्पितखेलपत्रे विधिर्यथोक्तः खलु खेलनस्य ।
स हीनवीर्यार्पितखेलपत्रे पत्रद्वयस्यापि भवेत्कदाचित् ॥ १४ ॥
निजखेलमनुस्मरन्क्रमादुपपत्रेप्वखिलेषु दत्तदृक् ।
मतिमान्सुविचार्य सर्वतोऽधिकजेता भवति स्वपनतः ॥ १५ ॥
खसंनिधौ यस्य नृपस्य मन्त्री परत्र भूपो यदि को विधिः स्यात् ।
स मन्त्रिमयेन नृपस्य जात्या पत्रं तदा निःसरणाय देयम् ॥ १६ ॥
पूर्वपत्रविनिःसृत्यैर्जितपत्रगणाद्दलम् ।
जात्या नेयं यतस्तत्र त्यक्त्वा निन्धं दल निजम् ॥ १७ ॥
एवं स्वपत्रादिमपत्रमेक निष्कास्यतेऽत्र द्वितयं तथा न ।
खेलक्रमादष्ट दलानि यावदिहावशिप्यन्ति विधिस्तु तावत् ॥ १८ ॥
निष्कासने चेत्स्त्रसमीपपत्रमेकं तु तात्कालिकखेलयोग्यम् ।
तःवमसौ विधिः स्यान्नो चेत्तदा याचितपत्रदानम् ॥ १९॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·Mac ·-

·No text on this page.

·No text on this page.

·मनोदूतम् । इति प्रायोनानाविधपरिभवोद्धान्तहृदयः सवैलक्ष्यो दुःखाकिमपि च विधातुं न निपुणः । स भीमेनाक्षिप्तः परिकलितहास्येन सुभृशं निवृत्तः संतापं हदि दधदसाधारणमहो ॥ १७ ॥ इतीति । सवैलक्ष्य. सलज ॥ तथा दृष्ट्वा सपद्भरमनुपमं तत्कतुवरे वशीभूतान्भूपान्विपुलतरकीर्ति च जगति । महत्वं पार्थस्यातिशयितमधालोक्य कुरुराड् विषण्णो वैलक्ष्य निरतिशयमागान्मनसि सः ॥ १८ ॥ तथेति । महत्वमिति दुर्योधनेन धृतराष्ट्रस्य पुरतोऽप्रे वक्ष्यमाणमित्यर्थः ।। समागत्यागारं निजमतिशयेाकुलमना मनागप्याधातुं मनसि न च शक्त' शमविधिम् । दधन्मौन पृष्टोऽप्यथ शकुनिना हेतुमवद- निजे दुखे चिन्ताजलनिधिनिममोऽभवदसौ ॥ १९ ॥ समागत्येति । या परोत्कर्षदर्शनजनितया । मनागीपदपि सनविधिमाधातु नमाज । हेतु अवदन सक्ययन् ।। यदासौ निर्वन्धालुवलतनयेनातिशयितं निरुद्धस्तत्सर्व परिभवभव दुःखमवदत् । कृतं पार्थेरागाविजयमथ यज्ञस्य विभवं नृपाणा वश्यत्वं तदिति सकल कारणगणम् ॥ २० ॥ यदेति । निर्यन्धादामरेण । निरुत यथापितमुयाचितन्तदा तव पाथै एन दिग्वि- जयादि पर्व परिभवभय रूतिरस्कारजनितं दुरामपदम् ॥ सखे वारंवार किमिह मम दुःखत्य शकुने निदान ज्ञात्वापि स्वयमनभिजानान इव माम् । समापुच्स्येव ननु विदित एवालि भवतः समन्लोदन्तोऽय मम रदयदादेऽधिकपटुः ॥ २१ ॥ सरोति।पान ऐन पननिजामानोऽनमित ॥

·No text on this page.

·मनोदूतम् ।
अथ दुर्योधनदुःसोपशमार्थ पाण्डवाना सहायसंपत्तिमर्जुनपराममं भगवत्साहाय्यं
नाह पचनि
-
शराणां प्रक्षेपैगंगनमनुकीर्ण रचयतः
सुनासीरं वीरं गतमदमधीरं कृतवतः ।
करालात्कालानेः खतनुमभितो रक्षितवतो-
ऽर्जुनस्यातिप्रीत्यै व्यरचि मयतक्ष्णाद्भुतसभा ॥ २७ ॥
शराणामिति । भनुकीर्ण व्याप्तम् । सुनासीर इन्द्रम् । 'वृद्धश्रवा सुनातीरः' ।
गिरीन्द्रस्योदर्ता परममदहर्तामरपतेः
समुद्धर्ता खेपा सततहितकर्ता प्रणमताम् ।
निराकर्ता भाखत्महस इति भर्ता निजगतां
स कर्ता कार्याणां यदि वद किमेषामसुलभम् ॥ २८ ॥
गिरीन्द्रस्येति । गोवर्धनस्योर्ता सचेत्तेपा पाण्डवाना कार्यकर्ता तदा किमसु-
लभम् । न किमपीत्यर्थ ।।
स कर्तु चाकर्तु प्रभुरपरथा कर्तुमपि चे-
समर्थ. पार्थानामभिलपितसिचै धृतमतिः ।
नमेयुस्तान्देवा अपि विहितसेवादरभरा
तृदेवाः स्युः के वा जगदखिलमेवाति वशगम् ॥ २९ ॥
स इति । अपरथा अन्यथा पर्तुनवर्तुमन्यया पर्तु समर्थ स भगवान्यति पार्या.
नामभीप्सितति तमतित्तदा सर्व तेपा सुलभनित्यर्थ ॥
हुताशाल्लुप्रीतादधिगतवतः स्यन्दनवरं
तथा दिव्यान्यस्लाण्यपि च धनुरक्षव्यमिपुधिम् ।
गुडाकेशस्याहो क इह तुलना यात्यति स चे-
दिशा जेता वीरो भवति किमु ते विलय इह ॥ ३० ॥
एताशादिति । तुलना सम्पम् ॥
विधेयं पार्थाना परिकलय दैव यदिह ते.
ऽभ्युपायाः प्रारब्धाः क्षयमुपगताः पूर्वविरिता ।
स लाभो प्रौपद्या दुपदनृपतेरभ्युपगमः
सममाया भूगेर्विजय र सत्य भगवता ॥ ३१ ॥

·No text on this page.

·१
मनोदूतम् ।
विना युद्धं पार्थानभिभवितुमिच्छन्तमचिरा-
दिद प्राह स्वैरं शकुनिकितवोऽन्धस्य तनयम् ।
अयं ज्येष्ठः कुन्तीसुत इह यदि सूतसदने
समाहूयानेयस्त्वरितमथ जेप्यामि तमहम् ॥ ३७॥
विनेति । फितवोऽक्षदेवी । 'स्वादक्षदेवी तितक.' इत्यमरः ॥
समाहूतो धूते ध्रुवमिह समायास्यति प्रथा-
तनूजः संपश्यननभिगमने धर्मविरहम् ।
ततो राज्यं कोशं मणिवसुगजाश्वादि सकलं
हरिप्याम्यद्धाहं तव हितकरोऽस्म्यक्षकुगलः ।। ३८ ॥
समाहत इति । धर्मस्व विरहं अभावं अधर्मम् । पनु धनम् । “पतु सणे ने
त्यौपषे धने' इति रैमः॥
इति श्रुत्वा दुर्योधननरपतिर्मातुलमयो
जगाद त्वं प्रज्ञानयनपुरतो ब्रूहि सकलम् ।
स महाधीनो यदि तव वच प्रोप्यति तदा
करिष्यत्युद्योगं त्वयि निहितभारः कुरुपतिः ॥ ३९ ॥
तीति । धृतराष्ट्रस पुरतस्वं गीति मातुलं जगादेति संबन्ध. ॥
तथोक्तेऽसौ दुर्योधननृपतिना साक्मवनी-
पते. पार्श्व गत्वा गकुनिरवदद्वाक्यकुगलः ।
महाराज श्रीमन्कुरुकुलशिरोभूपणमणे
न जानीपे पुत्र कथमिह विवर्ण कृातरम् ॥ ४० ॥
तधोकेति।माकं रेल । 'साफ मना राम गर'लमर । पारसकुराल
एलनेन पशास मनसि होम स्वादिराचन पत्तियोफवानिति सूपते । म
एमापी रफटम् ॥
रति प्रशानक्षु. शनिवनसावेव सहसा
पतोदेन प्रायो द्रुत व सराह समभवत् ।
अपृपाशाप्येनं किमिति हरिणम्त्वं बहातरो
विवर्णः पुत्रासि म्पुटरममावेश्य मम ॥ ११ ॥

·No text on this page.

·मनोदूतम् । न कान्ता नो हायपि रिपुपरीहासजनित- प्रतीकारस्याच प्रमदमुपधातुं पटुतराः ॥ ४६॥ नेति । प्रतीकारतिरस्कारः॥ निकारो मञ्चित्ते नृपतिवर कुन्तीसुतभवः पदं चित्ते धत्ते स्मृतिमुपगतश्चेदनुलवम् । तदा लेखाधीशप्रभृतिसुरसंपत्परिभव- प्रचण्डोऽपि प्रायो मम सुखसमूहो गरलति ।। ४७ ।। निकार इति । 'निकार. स्यात्परिभवे शति धरणि । लेखाधीत इन्द्रः। गरलति गरतनिवाचरति । 'उत्तु गरल विषम्' इत्यमरः ॥ विभो दृष्टे तसिन्क्रतुवरमहे तस्य तपसः सुतस्य क्षीणीन्द्रर्य इह धनरतार्पणविधिः । कृतः प्रायो जिष्णोरपि न स भवेदेव किमतः परं वाच्यं दुःखं किमिह मम हत्कृन्तनविधौ ॥ १८ ॥ विभो इति । मतुपरस्य नहे उत्तवे । 'मह उद्धव उत्सवः' इत्यमरः । तपसः सु- तत्य युधिष्टिरस्म ॥ सय राज्ञ उत्तेजनार्थ खनिवितद्यूतकायें राजानमनुकूलयितुं राजसूयशोभा नयनि- दात्पराइ- कलिझा' सौराष्ट्रा मगधमल्मल्याधिपतयः परं चौला. पाण्ड्याः कथशकहूणाङ्गवरटाः । अथान्ध्राः पौण्ड्राश्च द्रविडवसुधाना. शिविभवाः प्रतीक्षन्ते धर्मात्मजनयनपात सकरुणम् ॥ ४९ ।। कलिका इति । सम्॥ तुरज्ञा माता अपि स्थवरा वसनिचयाः सुवर्ण प्रावाराजिनविविधसत्कन्वलचया. । बनर्धा रसौषा अपि वनुमतीपारभृतफै- रुपानीता यनानृपतिनयनातिथ्यमभजन ॥ ५० ॥ तुका इति । ता॥

·No text on this page.

·मनोदूतम् । तुजानिति । उपरीरुल उपायनीकल ॥ इति द्वाःस्वैरुचैरधिगमितनत्यादरविधी- निरुद्धान्तायेव प्रततविविधोपायनयुतान् । समायातान्राज्ञः कथमपि निविष्टानृपतिना कृतायामाज्ञायामहमिति तदापश्यमखिलान् ॥ ५६ ।। इतीति । उरिति यथा द्वारि स्थितालेऽपि विज्ञप्ति पृण्वन्ति तदर्थ अधिगमितः प्रापितो नलादरविधिर्येषाम् । निरवानिति । आज्ञां विना प्रवेष्टमसक्यलात् । अपदस- मिति नयापामन्च.॥ अध तत्र वेदशासंपनाना मामणाना समाजं तत्तच्छारुपमेपैकहानिरूपणपूर्वक चशातखरूपयनं सुपोधनोक्सा निरूपयति च 'इत्पेकादरामि । तत्र वैरिकानां पठनकारनाह- ऋचः शिक्षाभ्यासाधिकललितकण्ठादिनियत- खलप्रोचद्वर्णखरमधुरतारा. श्रुतिसुखाः । यपि स्वच्छन्दं क्रमपदजटाजूंषि मुनयः सुसामान्याधर्वाप्यपि किल पठन्तः क्रतुवरे ॥ ५७ ॥ ऋच इति। शिक्षाया- 'अय शिक्षा प्रवत्याने पाणिनीयं मत यथा' इत्युक्तरूपायाः 'शिक्षा कल्पो व्यारम्पति वेदाभूतप्रन्याविशेषस योऽभ्यासो गुरुमुखातप्रदाया- नुसारेण पठनं तेनायिकं सरिता मनोहराः पठादीनि यानि नियतस्थलानि तेभ्य प्रो- पन्त उचार्यमाणा ये पर्णा अफारापारिपटि खराधोदात्तादयन्तैर्मधुरात्वारा उचैः प- समाना । तत पर्मधारद । अतएव पुत्लो कर्णयो सुराकारिणी ऋचः पठन्त । प्रधान वेदम् । वेदमिल । कमपदजटाजूपि तघुजानि पजु सामाणि च पठन्तः । कमपदेयादि त्रयाणा विरोपणम् । शिविपरिणामेन चानपि विशेष- पम् । विशेष चलिशब्बलदेन पजरादीनां विशेषणम् । त्रिषध्विर्गातु हलरी- इतनेदेन अपोन्प दीर्घाभावात् । पल्पपलार हलाभावादेवाचौ। विसर्गा- गुलारजितामूलीपोपनानोपारसार । एवं पशिलापन्तय सर्गः, पपला. सानु- नातिका निरगुनातिका पद । एको रेफ. । पसरलक्षा पर । एवं प्रिपात. शि. शाप्रकारल-गमा बुधा सोलार्थान्मने मुझे विवक्षपा। मनः पापामिनाहन्नि सप्रेरपी भारतम् ॥ मारलस्वरति चरनन्दं जनयति खरम् । सोदीयों नामनि- एतो पानापर भारत ॥ पशमते रोपा विभाग पथमा मत पारतः स्थानाप्रपसानप्रदानत ॥ उदात्तपमुदाय सरितय रामद । हलो दी हात पारतोपिमा रूचि ॥ यो स्थानानि पनडर पर रिया।

·No text on this page.

·मनोदूतम् । ९९ भिवतीत्येकेनापरस्य वाधो वजन्यः । स च बलवता दुर्दलोति स्थिति । तद्- -पारदर्वित्यमिति । यदपेक्षया यत्परं तदुर्वलम् तत्र हेतुः- अर्यविप्रकादिति। पलया विलम्बेनार्यप्रसायकलात् । तत्र निरपेक्षो रव. श्रुति । यथा प्रोहीनपह- ति । सत्र क्रियाजन्यफलभागित्वं कर्मत्वं बोधयन्ती द्वितीया निरपेक्षेव ब्रीहीणामवा- पित्वं प्रतिपादयति । अर्थपिरोपकाननसामर्थ्य लिम् । यथा पहिवनदनं दामीति। लयनार्थप्रकारातया बहिबने विनियोगः । परस्पराका पिशाचित्रेलिय पमितानि पदानि वाक्यम् । यथा देवस्य वामवितु प्रसवेऽश्विनो हुभ्यां पृगो नाभ्यामनये जुष्टं निर्वपानीति। अत्र लिन निकापे विनियुज्जनानन्य समयतार्यभाग- मास्यतापलेन 'देवस्य ला' इत्यादिभागम्यापि तत्र गिनियोग । तब्धवाक्यभावनं नाना सन्निरापेक्षायामाहास्यान्तरेण सबन्ध । साकार पर्यवनप्रकरणम् । यथा न. यो वनीलादि । अन्य हि दर्शपोर्णमानधभावारणमाया पाटयगवन् । म न चानेयम्यानन्य मंविधिविपन्मानम् । यथा दधिन्दयो याते. गोषोनीययोरपाण्याग प्रमेण मामले पनि मनमागेऽपि समय पर न, गमामेधारापोमयोलिनव विनियोगनिति । दधिशील नु ने. या। अग्मिन्नदो पारामागभिान ना मनाम पत्री मापारागागागमा विनियोग । गमारमा योगदाम। 17. माहिमोरिद नियोगलेनगाडिगririr पानी । गाय रे ?"यानि । गगन गnिi -- । मेरो भाग होगs If भाषा गुण । ' 'लिनियम पनि ॥ FIRRITE T "

·No text on this page.

·मनोदूतम् । १०१ । पलसूत्राणि । खरे. पड्लादिसप्तमिर्वितते वित्तीर्णे सगीते फुशला । नाटकाना भिदा दशविधत्तम् । अभिधानं नामलिशानुशासनम् । भरतसूत्रं रसशालम् । समन्यत् ॥ धनुर्वेदाभिज्ञाः सकलमनुशासोक्तविविध- प्रकारैर्विप्वीशद्विपवदनसूर्याद्रिपभुवाम् । उपास्तिं जानन्तः कविगुरुसमा बुद्धिविभवै- रये नानादेश्याः क्रतुसदसि दृष्टा द्विजवरा. ॥६५॥ धनुर्वेदेति । मनुशास मन्त्रशासम् । हरौ मध्यगते शंकरेभास्येनागसुता इति विष्णुमुख्यत्वेनानोकं विष्वीरोति । नानादेशेभ्य लागता नानादेश्या ॥ अध निर्गुणनखरूपं विशेषणद्वारा क्ययंतच्छासविषयमाह- निराकर नित्यं गुणरहितमद्वैतममल- प्रकाशं खानन्दानुभवसहितं नाशरहितम् । परं ब्रह्म खान्ते सततमुपगान्ते कलयतः समाधिस्थान्त्रमात्मजशुकमुखानैक्षिपमहम् ॥ ६६ ॥ निराकारमिति । 'अपाणिपागे जपनो प्रहीता' 'अविनाशी पारेयमात्मा', 'एक. मेवाद्वितीयम्'लादिभुतिप्रतिपाय बन पायन्तः प्रमात्मजा सनकाचा ॥ स्फुरद्वोत्तस श्रुतमुरलिकानादविवश- लराकान्तवान्तनजयुवतिनेत्रान्तकलितम् । त्रयीमृग्य ध्यानात्परिकलयतो भक्ति उभगा- कृतार्थाब्याण्डिल्यप्रभृतिमुनिवनिकलयम् ।। ६७ ॥ स्फुरदिति । शुनो यो मुरविवानादरतेन विपना स्मराकानया का प्रम- पसमामा मेनान्तेन परिणम् ॥ सवद्याभोगैमधुकरकलध्वाननुभगे. समन्तादाकाणं गिरिवरनिमोपाय नगर्ने । सद. काम्बोजयजितसमीर विधे- लथा नानादेवनिचितमभवत्पादसदा ॥ ६८ ॥ पपदिति चिनाम् ॥ पनो दायाच विविध समय विध तथा हितासोदापि ।

·No text on this page.

·M ३ मनोदूतम् । १०३ पुनस्तस्यैवासाधारणान्कतिपयगुणानाह- न यच्छक्यं दानैर्बहुविधविधानरसुलभं तपोभिर्दुप्पापं जपयजनपूजादिसहितैः । अलभ्यं धाम खं दिशति दयया यः प्रभुरसौ खभक्तानां तस्मात्क इह परिपूज्योऽपरबुधः ॥ ७४ ॥ न यच्छक्यमिति । स्पष्टम् । स्मृतिं यातः सद्यः शमयति मनोमोहपटलं हृदि ध्यातो भक्तैर्दलयतितमा दीर्घदुरितम् । वचः प्राप्तो विघ्नानपनयति सर्वीस्तनुभृतां तमीशं हित्वान्यः क इह परिपूज्योऽस्ति जगति ॥ ७५ ॥ स्मृतिमिति । स्पटम् ॥ इतीदं तद्वाक्यं श्रुतिपुटसुधासेकसदृशं निपीय प्रेमाी सुरमनुजससत्समभवत् । विहायैकं चैयं भगवति कृतद्वेषमतुला- भिमानं सस्पर्धातिशयकलुपीभूतहृदयम् ॥ ७६ ॥ इतीति । य शिशुपालम् । ततः पार्थः प्रीतिप्रसरविवशः प्रेमपुलका- चिताझो भीमाथैमुदित इह सर्विक्परिवृत. । शुभे हैमे पीठे स्थितमखिलकान्तं बहुविधै- विधानेरान खिलविवुधवन्धं यदुवरम् ॥ ७७ ।। तत इति । प्रीते प्रसर पाधियां तेन विवश ।। सदूर्वाश्यामाकं सरसिजसुगन्धाधविविध- प्रसूनौपभाम्यनलिकुल कलध्वाननुभगम् । पितं विष्णुकान्तायुतकनकपाने भगवत. पदाम्भोजननोऽर्पितममलपायं नृपतिना ।। ७८ ।। मर्पति । माHिAR पाया तीसरा नवं पादपापनमादाराम ॥

·No text on this page.

·मनोदूतम् । १०५ स्थितस्य द्रौपद्याः परिजनयुतायाः सहसितं वचः प्रज्ञानेत्रात्मज इति मनो विहलयति ॥ ८३ ॥ प्रतीहारेति । प्रतीहारस्य द्वारस्य भान्सा । 'ती द्वार प्रतीहार.' इसमर । मित्तिप्रदेशे गच्छतो द्वारनान्या हतिरभूत् । अप द्वारि पूर्ववद्विपरीतनान्ला भित्ति- रेवेयमिति स्थितस्यागच्छत्त.। प्रज्ञानेत्रस्थान्धस्यात्मज शति वचो दुसबीजम् ॥ इमे ससीकाश्चेत्कुटिलहृदयाः पाण्डुतनया परीहासं चक्रुर्विविधमदमत्ता बहुविधम् । प्रतीकारं कर्तुं यदि च न भवेयं क्षम इह स्वयं धिमे जन्म ध्रुवमनुचितं जीवनमपि ॥ ८४ ॥ इमे इति । प्रतीकार प्रत्यपकारम् ॥ इति प्रज्ञाचक्षुर्निजतनयदुःखौघमखिलं निपीय श्रोत्राभ्या मनसि विदधे खेदमतुलम् । अवोचच्चाप्येनं शममुपदिशन्वाक्यमनघं स्थितिज्ञो लोकानामतिविगबुद्धिकृतिपरः ॥ ८५ ।। इतीति । अनघ सनप्रधानत्वान्निदोपम् ॥ तदेवाह- सुखं दुःखं दैवादुपनमति गच्छ त्यपि पर न धीरन्तत्र स्याव्यथित इह दृष्टोऽपि न भवेत् । ध्रुवं पश्यन्वुझ्या सततमनिवार्य विधिगते- जगत्या पर्यायागतमखिलसाधारणमपि ॥ ८६ ॥ मुसमिति । भावानामागमापापिलादुर्तिवार्यलाग पर रितिरिती भात ॥ यदा यस्लान खयमिह विना यतमनप- खभायात्तप्राप्त यदतिया चाल्प च तधिया । विधेय. सतोपो निजगनसि लौग्यमतुलं न दुख ताय साव चिनपिन तापोन चरिए । ८७ ।। पति । पिताTreit- 11', .

·No text on this page.

·मनोदूतम् । त्वयेति । सरलमतिनेति साकूतोक्ति । भारयानां वानप्रस्थानां यः प्रगुणविधि- सद्भाजाम् ॥ कारणवाहुल्वात्वां प्रतीदं दुखं पावितम् प्रतीकारस्वलदधीन लाह- पिता वृद्धो मान्यस्त्वमसि मतिमान्कृत्यविदिति खदुःखं प्रोक्तं ते तदिह बहुभिहेतुमिरिह । अहं कणों दुःशासनसुवलजौ चापि नियत समर्थाश्चत्वारो ह्यभिलपितसिचै किमपरैः ॥ ९३ ॥ पितेति । सम् ॥ ननु वधं चत्वार एव भीष्मद्रोणादीना सत्वात्तत्राह- गुरुोणः सेहं वहति कपिकेतावतितरां स भीप्मोऽपि प्रायः कलयति मुदं धर्मतनये । प्रकारैः सर्वैस्तान्भजति विदुर पाण्डुतनया- नुदासीनस्त्वं चेदहह विधिरेवाद्य कुटिल. ॥ ९४ ॥ गुरुरिति । स्परम् ॥ वच साधिक्षेपं नृपतिरिति पुत्रत्य मनसा विचिन्त्य ज्ञात्यात भृगमनुनयन्प्राह मतिमान् । तवापि क्षोणीयाः नुत भुवि विनेया. ऋतुवरं त्वमप्येव कर्तुं प्रभवसि सहायैः परिवृत ॥ ९५ ॥ वन इति । विक्षेपनिरसारमत्महितम् । गगनभरमार यापति ।। मायानपार- अह भीप्मो द्रोणस्तदनु तनयोऽन्याशनृपति प्रियोऽयं ते दु गासन र विधेयाः सन्दिरा । तथान्ये टाल्याचा मगधमरकर्णाटपतयः पालिकाः पाम्बोजा अपि यत तदाज्ञापन्दना ॥६६॥ आमिति । गुरोरनबोलत्याम॥ नियन्ता समाग विविधामा मन- क्षिनि. सम्पमा निविध परिवार

·No text on this page.

·मनोदूतम् । १०९ समानेतुं पार्शन्धिदुरमनुनीयाप्यनुनिते निदेशे के स प्रवणमनयाधीनह्दयः ॥ १०२ ।। अथैतदिति । भगुनीयापीति पपिभिरकम । अनुचितेऽपि निदेशे धारूप- चित्यप अनुफूल गो॥ स गत्वा पार्थानां सदनमवदयत्कुमतिना कुरूणां नाधेन खहदि निहितं सूतविधये । ततः श्रुत्वाहानं विदुरवचनात्पाण्टुतनयः सितं कृत्वा वाक्यं मितमिदमवोचनिपुणधी. ॥ १०३ ॥ स इति । स्पटम् ॥ विभो क्षत्तः सर्व तव विदितमेवास्ति जगति प्रकर्ष बुद्धेश्य त्वदधिगतवन्तो वयमिह । स राजा लोकानां सितिविदतुलप्राज्यधिषणः कथ घूतक्रीडां कलहजननी कन्दलयति ॥ १०४ ॥ विभो इति। क्षत हे विदुर । त्वत् त्वत्त ॥ समाहूतश्याहं कथय न कथं यामि विमृश- कलेश्ते वासः सकलजनमेधाधिकलितः । तथापि त्व बन्ने घुपदिशति कार्य हितविधौ विधेयं वा नो वा तदिह फरणीय ध्रुवमिह ॥ १०५ ॥ समाहत इति । अतो न निवर्तेत सूतादपि रादपि' रत्युफे । एते क्ले: पररव परियुगस पा पास सर्वजनविदित इत्यर्थः ।। विचालिन्याय दैवमेव प्रधानम् , तदधीनध जनो न साधीन । 'भतिस्पचते तादरच- सायोऽपि तारा । सरापालासा एव चाही भवितव्यता ॥' पति पाश्चादिति निदुरः प्रचार- तथा पार्थेनोक्त सदसि विदुर प्राह मतिमा- न्मयासौ सदिष्ट सुतपरवाः कौरवपतिः । अभयं भव्यं वा परिणतिशुभ वाप्यामकृ- न जानाति प्रायो अपगतविचारो नियतिभाक् ॥ १०६ ।। तयेति । समामिति मार्य दिपणम् । मितिदेयम् । नाही निपति- ·ܝ ܐ ·मनोदूतम् । विहायैतानन्ये क्षितिनिहतनेत्रा विमनसः सवनेत्राम्भोभिधिगिति परमं दुःखमभजन् ।। ११२ ॥ पराजैपीदिति । अम्बिकापुत्रो धृतराष्ट्र ॥ अथासौ सप्रेक्ष्य क्षितितलसमालोकनपरा- जितान्यूते पार्थान्रवितनयमूचे कुरुपतिः । जितेयं दासीत्व भजतु मम कृष्णा किमधुना विलम्बः कार्येऽस्मिन्क्रियत इह सागच्छतु सदः ॥११३ ॥ अथेति । कृष्णा द्रौपदी । इह कार्ये फिमधुना विलम्व क्रियते। आगच्छतु आयातु॥ अवाच्यं तदुयोधनकथितमाकर्ण्य विदुरः समुत्थाय क्रोधानिखिलमनुजे शृण्वति सति । जगादोच्चैः क्रोधाद्वचनमिदमालोक्य च पुनः समुद्भूतामन्दप्रतिघभरसरक्तनयनः ॥ ११४ ॥ अवाच्यमिति । निसिलमनुज इति जात्यभिप्रायमेकवचनम् । प्रतिष कोप । 'कोप. क्रोधामर्षरोपप्रतिघा' इत्यमर ॥ विदुरवाक्य पञ्चभिराह- अरे मन्द प्रज्ञानयनसुत कि ते व्यवसितं न जानीषे शीपें निवसित इहाशीविषधरान् । किमर्थ कोपेनाकुलितमनसः पाण्डुतनया- न्वृणीषे मन्दात्मन्मरणविधये खस्य सहसा ॥ ११५ ॥ अरे इति । सम् ॥ न दासीत्व प्राप्ता द्रुपदधरणीपालतनया यतो न्यस्ता राज्ञा ध्रुवमियमनीशेन कुमते । कृत खेत।चूतं तव मरणबीज कलय भो समासने मृत्यौ भवति विपरीता किल मतिः ॥ ११६ ॥ नेति । पूर्व खस घूते विजितत्वादनीरत्वम् ॥ पुरैवाले राज्ञे फथितमसकृन्ने ध्रुवमहो विनामो घूतेऽलिस्तव सुतशतस्यापि नियत. ।

·No text on this page.

·मनोदृतम् । अथैनं पप्रच्छ द्रुपदतनया शूतसदने नृपः कस्माद्धेतोर्चत पणनमेवं समकरोत् । क एवं लोकेऽस्मिन्कथय परिदीव्येद्धृतमति- यथा पार्थः खार्थाकुशलहृदयो बुद्धिविधुरः ।। १२२ ॥ अथेति । रपटम् ॥ अथो दूतः प्राह प्रथितकुलजेऽसौ तव पति- यंदा भीमं चान्यानपि निजमथात्मानमकरोत् । पणद्रव्यं पश्चात्त्वमसि पणितातो नरपतिः सभायामस्यां त्वाहयति धृतराष्ट्रस्य तनयः ॥ १२३ ॥ अथो इति । स्पटम् ॥ किमात्मानं पूर्व परिपणितवान्मां नु नृपतिः सभां गत्वा पृष्ट्वा पुनरिह समायाहि सविधे । ध्रुवं ज्ञात्वा पश्चादयि नय समां मामिति तया नियुक्तो दूतोऽसौ नृपसविधमागात्पुनरपि ॥ १२४ ।। किमिति । स्पष्टम् ॥ द्रौपदीवाक्यमाह- अये राजकृष्णा वदति सकलान्वः पुनरियं न राज्ञोऽनीशस्य प्रभवति मयि स्वत्वमधुना । अनार्य चेत्सर्वैरधिगतमहो दैवहतकै- विनाशः सर्वेषां ध्रुवमपरिहार्यो हि भविता ॥ १२५ ॥ अये इति । सम् ॥ तदधिक्षेपवन पुत्वा कुल सन्दु शाननं प्रेपितवानिलाह- तथा दूतेनोक्तः सहजमथ दु.शासनमिदं जगादासौ दुर्योधन इह मतेनाझनृपतेः । अये दूतो भीमात्परमिट बिभेति स्वमधुना परादेनां कृष्णामुपनय करिप्यन्ति किमनी ॥ १२६॥ तथेति । जापते कपल । मतेन समतेन ॥ - ·ततो गत्ला सोऽन्न मानना तुम नगला के पति-पशुः । रानाशामायाराहिलर मानीमित गमा- मगीताना पुरन हातात ॥ १२७ ॥ तत इति । तथा नीतां कृष्णामरिकरगतामेकासनां रजोचना गीय शितिपतिरामा राथुनगना । न गातुं न सातुं गमगायो किनिदापि वा- भिनातुं श्रोतुं वा हदयकृतशिकारवनना ॥ १२८ ।। तथेति । . विधारणा गया । दुर्योधनभगारितार्थः । पर्णस्य दीपदी प्री मनमाहागाम्- अथावादीत्कर्णः किमिति न करोप्युनतमिदं मुखाज कि लजास्पदमिह भवत्याः कथय नः । तदेवेयं लज्जा द्रुपदतनयेऽद्धा परिहता वृता यल्लोभेन ध्रुवमिह तदा पच पतयः ॥ १२९ ॥ अथेति । स्पष्टम् ॥ इदानी गान्धारीतनयवशगासीप्सितमहो समृद्धं ते कृप्णे परिहर पतीन्दीनमनसः । जितासि द्यूतेऽस्मिन्सुमुखि धृतराष्ट्रस्य धरणी- पतेः पुत्रेणाद्य क्षममिह तदाज्ञानुसरणम् ।। १३० ॥ इदानीमिति । स्पष्टम् ॥ ततोऽसौ दुष्टात्मा निजमनुजमाहातिशठधी- रिमां दुष्टां पापां विगतवसनामाशु कुरु भोः । परीहासस्यैवं फलमनुभवत्वाशु कुटिला पतीनां दासत्वं मम गतवतामद्य पुरतः ॥ १३१॥ तत इति । स्पष्टम् । अथासौ दुःखार्ता द्रुपदतनया वीक्ष्य दयिता- परित्रातुं योग्यानपि समयबद्धान्विधिवशात् ।

·मनोदूतम् । दुकूलैः कौसुम्भैरतिललितमाजिष्ठसलिला- रुणैः सूक्ष्मैनीलैरपि वसनकृत्कौशलयुतैः ॥ १८७ ॥ सितैरिति । विचित्ररापर्यजनकै ॥ पलाशाभैर्नानाविधकिसलयाकारविजय- प्रगल्भै सत्सूचीरचितखगपुप्पादिरचनैः । समाच्छन्नानन्तैरपि विविधवासोविरचिता तदा पाञ्चालीव ध्रुवमजनि पाञ्चालतनया ॥ १८८ ॥ पलाशाभैरिति । हरिदणरित्वर्थ । 'पालाशो हरितो हरित्' इत्वमर । किसलया. ना नवपरवाना याकारत्तजयप्रगत्मै । सन्ति सनीचीनानि यानि सूचीरचितानि लगानां शुक्मयूरादीना पुष्पाणा च विविधाना रचनानि 'सीदा' इति भापाया प्रतिद्धानि तानि येषु तेर्वसनैराच्छना विविधवासोनिर्विरचिता पाचालो कृत्रिमपुत्रिकेव । 'पाचालिका पुत्रिका स्यात् इत्यमरः । पापाले पदत्तस तनया द्रौपदी ।। अथ तदानी दु:शासनावस्थामाह- अथाकपनत्या वसनमधिससद्धृदि वह- नभिप्रायं दुष्टं शकुनिसहजादित्यजवशः । सभास्थैः साश्चः स्तिमितनयनैः पाण्डुतनयै- नॅपैरन्यैदृष्ट. शिथिलितभुजो नान्तमगमत् ।। १८९ ॥ अधाकर्षनिति । ससदीलधिसतत् । सहजो दुर्योधन अन्तं वसाणा समाप्तिम् ॥ अमत्रस्तन्द्राकुलितविकलाङ्गोऽतिविवश. समुद्भूतत्वेदोऽनधिगतनिजाभीप्सितलवः । सदा मानी दुःशासन इति स दुर्योधनहिता- भिलापी पापात्मा न्यपतदधमस्तत्र सदसि ॥ १९० ॥ नमोन इति । तन्द्रा आरस्य तथा आफुलितानि विपलानि विशलान्यज्ञानि पाउनु तदानी सत्यभायो पात लार- विना दीनोद्धारं भवजलधितारं प्रजवधू- रदो हारं रूपद्रविणजितमारं नरवरन् ।

·No text on this page.

·मनोदूतम् । - - स्वरजनं विना कथं मे समारतरणं भविष्यतीति शोचमाह- अये ससाराब्धौ महति पतितोऽघोघनिचितः कलनापत्यस्वप्रणयविवशः सत्यरहितः । सदा लोभक्रोधस्सरपरवशो भक्तिरहितः प्रभो संसाराब्धि कथमिव तरिप्यामि भगवन् ॥ १९६ ।। अये इति । अघौघेति । 'कलु वृजिनैनोघम्' इत्यमरः ॥ नि साधनस्य मे करुणाकूपारेण भवतैवोलार तब इलाह- मदुद्धारे हेतून्यदि मृगयसे हन्त कठिनो विधि पापात्माहे विषयविवशो भक्तिरहितः । दयालुश्चेत्सत्यं यदि भवसि निःसाधनमपि प्रभो दीनं मामुद्धर करुणया दुःखजलधेः ।। १९७ ।। मदुद्धारे इति । विधि. प्रकार कठिन । साधनहीनत्वान्ममेलर्थ ।। साप्रतं त्वचारितामृतश्रवणेनैव संसारतरणम् , नान्योपाय इलाह- तिरोधाय खीयं त्रिभुवनमनोहारि ललितं स्वरूपं यध्यानाद्भवति कृतकृत्यो जन इह । कथं मुच्येतासौ पुनरिति विचिन्त्य वचरिता- मृतान्धि यस्तेने स वसतु मदीये हृदि हरिः ।। १९८ ॥ तिरोधायेति । सम् ॥ स कोऽपि श्रीगोपीजनहृदयहारी प्रतिदिनं सदा ध्येयो नान्य. प्लव इह भवाम्भोधितरणे । यदीयं नामेदं जगदधभिदादीक्षितमहो सरन्भक्तः प्रेमामृतरसनिमयो विजयते ॥ १९९ ।। स कोऽपीति । सप्टम् ॥ सत्र प्रन्ये गुणालंकाररसायभावेऽपि भकाना रचिर्भगपट्टणपर्णनानक्षामा सार. थाना भविष्यत्येवेत्साह- न सदमें प्रौदिर्न च गुणसमूहो न कविता- परीपाकः कश्चित्पदसुघटनाप्यन न तथा ।

·No text on this page.

·..... । 7 . :-:-:-:-::...!!! .:-:-.. ..:। ........... 4.न382 + :- मो.न. : ..... मान. i नयानया विपति प्रणय माग गरेः ॥ १ ॥ दिनााया गरनय परिपपिनाति बितायव सट पर्यटिता घरेयम् । रब्ध मयाल्पमपि भय पन पनि तृष्णेशुनापि गुटिले फिल मा विमुच ॥ ५ ॥ धरणी सफलावगारिता धनलुव्येन मयातिहर्गमा । न धन सलु लब्धमल्पक ननु तृष्णा न तथापि गच्छति ॥ ६ ॥ पुत्रे सर्वगुणान्विते रतिफलासौन्दर्यशीलादिक- युक्ताया तु गुणहि योपिति तथा चिते च नानाविधे ।

·.
.
+
:
म
।
--
+
: ... ... :::
.
.
र ॥ नाम
[01::10Hits
ग. ॥१०॥
मः सदा मी यतिले गया.
11 . मी मग गांग ।
५ मा गगनविदामामधिका
निय गमगत गिपियांगीवर. क. यते ॥ ११ ॥
नात्य गर्न मामालीयर
तामध्यमप्यन गत्तरणीविलासैः ।
वृद्धवमग्नि नर सप्रति सार्थक त-
दवानरहसवनः सफल विधेहि ॥ १२ ॥
कि दानेन मुहुः कृतेन कृतया किंवा हरे. पूजया
कि वा धूर्ततया कृतैरनियमनित्योपवासवतैः ।
किं यज्ञबहुदक्षिणरपि कृतः श्रद्धाविहीनः पुनः
सान्तं चेच्छुचि नालि पूरुप तदा किं तैर्वृथाडम्बरैः ॥ १३ ॥

·चैराग्यशतकम् ।
१३३
.
कृतोर्ध्वपुण्ड्रो धृतशबचको वृन्दाक्षकैः कल्पितगात्रभूपः ।
करोति रामेति मुहुः प्रजल्पतरोऽतिधन्यः सफलं खजन्म ॥१४॥
सामर्थ्य न तनौ मनागपि चलापानानासंगम
कर्तु हन्त मयास्ति नेत्रपटुता सर्वापि नाशं गता।
सर्वे प्राणसमा गताश्च सुहृदो दुर्दैवदग्धं मनो
नैवाचापि तथापि वाञ्छति जडं देहक्षयं मामकम् ॥१५॥
सन्ति क्षीणधनाः क्षितौ क्षितिभुजो दानाक्षमाः खामिनो
दुप्पापो हि वसुंधरातलगतः कप्टैमहद्भिनिधिः ।
द्रव्याधीनमहो सुख न तु धनं कुत्रापि हा लभ्यते
तस्मान्मानस साप्रतं समुचितां भक्ति मुरारेः कुरु ॥ १६॥
तृणानि पशवः समे खलु वने सुख भुजते
पिवन्ति च विलेशया. किल सदागति सादरम् ।
न जीवति नरो वरो नियतमन्नमेकं विना
तदन्तमिह लभ्यते जगति कष्टपुजै. परैः ॥ १७॥
याभ्या नो हरिपूजनं खलु कृतं ताभ्यां कराभ्यां नु कि
नो वै येन विधीयते हरिनतिः कि तेन मूर्धा किल ।
कि वा तेन मुखेन येन सुखदा विष्णोः कथा नोदिता
मन्ये धन्यतमं तदङ्गमिह यकृष्णाहणार्ह भुवि ।। १८ ।।
यः सीणा न करोति भोगमथवा नो ब्रह्मचर्य दृढं
नो भुझे विविधप्रकारमशन नो या फलं भूरुहाम् ।
नो वसं हि विभर्ति नेत्रसुखदं नैणं तु चर्माथवा
तं दृष्ट्वा खलु भोगयोगविकलं वान्तं भृशं दूयते ।। १९ ॥
जिता युद्धैर्युद्धोद्धरतरविपक्षप्रतिभटा
जिता रोके रोका. शुभतरगुणौधैश्च गुणिनः ।
फलावन्तः सर्वेऽप्यभिनयकलाभिश्च विजिता
विजेतु चै मृत्यु मनुज तव चतं न फ्लये।॥ २० ॥

·No text on this page.

·वैराग्यशतकम् । १३५ मानापमानसुखद् खवियोगयोग- संपत्तिनैस्ल्ययुगलेषु समानबुद्धिः । मोहाम्बुपूरकलुषं च स एव नूनं संसारवारिनिधिपारमुदारमेति ॥२८॥ पकानि सन्ति विपिनेषु फलानि तानि शीतानि निझरनदादिषु पुष्कराणि । ज्ञेयो भृशं जडतरः स तु य. प्रभूणां सेवां करोति हि धनार्थमनेककष्टै. ॥ २९ ॥. न धनं न सुतो न सुन्दरी न गृहं नोपदनं न वान्धवाः । न ममान्ति हि किंचिदुश्चकैरिति यो वेत्ति न मोहमर्हति ॥ ३० ॥ रूपं सर्वमपाकरोत्यपनयत्युच्चैबलं देहर्ज ज्योतिर्नाशयति स्फुटं नयनयोः क्षानां करोति क्षुधान् । अज्ञानामपि तानवं वितनुते व्याहन्ति शौर्यादिकं लोकाय प्रददाति हन्त नियतं किं किं न कष्टं जरा ॥ ३१ ॥ भवति फलहो येनान्योन्यं द्वयोरनुरत्तयोः प्रसरति पुननाकीर्तिनहीवल्येऽतिले । भुवनविदितं पुण्यं स्तोऊ नयेन हि जायते मनुज नियतं तं वै लोभ परित्यज दूरतः ।। ३२ ॥ सोधेनैव कृताजय तु मृताले कौरवाः पाण्डवाः सोधेनैव सती जुहाव नलजे कुप्डे वकीयां तनुन् । क्रोधेनैव सनं गतं यदुवुलं नपानाकुर कोपो बोधरियविधानचितत्तलान बिजनरैः ॥ ३३ ॥ सन्ति त्वदामि ते ते जवजितवनाश्चात्वर्णतुरंगा- स्ते ते दानान्धारानहिनतरक्तः प्रोक्ता दन्तिनश्च । सन्नी पर

·१३६
काव्यमाला।
रत्नवर्णादिकानां नरवर नियहा भान्ति ते ते च नूनं
मद्देहे निस्पृहत्वं भवति हि सकलं येन तत्यांशुकल्पम् ।। ३४ ॥
किं कुर्वन्ति फलाशनं न विहगाः किं नो तवो (१) मुनते
दध्यादीन्यनिलं पिबन्ति क्रिमु नो सर्पा विपेणोद्धराः ।
स्यादेवं यदि वै व्रती व्रतधरास्ते म्युन्तदा निश्चितं
तस्माद्यः सुकृती स याति सुखद लोकं हरेानवान् ॥ ३५ ॥
मा भक्ष्यचिन्तां कुरु भक्ष्यदाता स एव येनास्ति कृतं हि जन्म ।
तं देवमाराधय पूरुप त्वं न स्याद्यदाराधनतन्तु जन्म ॥ ३६ ।।
गमयसि समयं किमेवमेतैर्वत विपवै. क्षणभङ्गुरैः समस्तैः ।
अनुपमसुखदं तमेव देवं हृदय भजामि नवेन्दुखण्डचूडम् ॥ १७ ॥
पिवति सलिलं गाझं भुङ्क्ते सुधाकरनिर्मलं
विसमथ तनुं वस्ते नव्यैर्धराभववल्कलैः ।
भ्रमति हरिणैः सार्ध स्वैरं घने विपिने हि यः
स तु नरवरो देहान्ते तैः सुरैः सह मोदते ।। ३८ ॥
न दातुं यः शक्तः कलुपहरदानानि नियतं
न वा कर्तुं नाकप्रदमखविधानं बहुविधम् ।
स हीनः सर्वेस्तैरहह खलु सांसारिकसुखै-
नरो दिष्ट व्यर्थ गमयति विनैकां हरिनुतिम् ।। ३९ ।।
पुत्रमित्रवसुबन्धुपुरंधीग्रामवामरहिता. किल लोकाः ।
हन्त तेऽपि न भवन्ति विरक्तास्तेन में भवति चेतसि चित्रम् ॥४०॥
चपलाचपलं हि जीवितं विषयाः सन्ति ममे वियोत्कटाः।
जबुद्धिरसौ नथाप्यहो न जनो मुञ्चति तान्मनाक्कचित् ॥ ४१ ।।
हन्तु केचन मन्ति मत्तकरिणां वृन्दं समर्थाः क्षिती
सिंह केचन कुम्भिकुम्भनिवप्रध्वनधीरं पुनः ।
शूगः कंचन वज्रसारकटिनः गम्युनं वैरिणं
कन्दपोटदर्षदारणविधी वीरा नरा दुर्लभाः ॥ १२ ॥

·वैराग्यशतकम् ।
१३७
धत्से यद्रुचिराम्बराणि कुरुपे योगमेणीशा
यद्दानानि ददासि यासि तुरगैर्मत्तैर्गजेन्द्रैश्च यत् ।
तत्ते प्राक्तनपुण्यकर्मफलित भूयस्तदेवाचर
खान्तं स्यात्पुनरन्यजन्मनि सुखं येनैव नानाविधम् ॥ ४३ ॥
शेते सप्रति भोजनं प्रकुरुते नारीजने तिष्ठति
क्षोणीशः समयोऽस्ति नैव नृपतिं त्वं रे कथं द्रक्ष्यसि ।
यत्रैवं कथयन्ति दुष्टमतयो दौवारिकास्तत्र य-
द्गच्छन्त्येव जडा जनाश्च नियतं तल्लोभविस्फूर्जितम् ॥ ४४ ॥
भूपास्ते रणकर्कशा युवतयः सौन्दर्यसीमाश्च ताः
सद्विद्याखवशीकृताखिलवुधवान्ताश्च ते पण्डिताः ।
अन्ये चैव नटा विटाश्च कवयः सद्गायना नर्तका-
स्ते याता यदपाङ्गपातचकिता. कालाय तस्मै नमः ॥ ४५ ॥
इन्द्रस्त्वं नृप सुन्दरी तव शची पुत्रो जयन्तोपमो
गेहं भाति च वैजयन्तसदृशं नागोऽभ्रमोर्वल्लभः ।
इत्य बोधकरैरसत्यवचनैः वैरं स्तुत स्व हरि
वेत्ति प्रस्फुटविक्रम स महिमा ज्ञेयो हरेर्मायिनः ॥ ४६ ॥
सद्विद्या सुकृतार्जितं वसु गुणनामाभिराम सुतो
भार्या यौवनरूपशीलरुचिरा सेवापरा. सेवकाः ।
मिन निष्कपट नृपो गुणगणग्राही च दाता पुन-
नैतत्सर्वमवाप्यते हि मनुजैर्विष्णोः प्रसादं विना ॥ ४७ ॥
अचला कमला हि कत्य कस्य क्षितिपालः किल मित्रमस्ति लोके ।
इह वश्यतमा च करय वेश्या स्थिरमप्यस्ति च कस्य देहमत्र ॥ ४८ ॥
भोजनेन च धनेन सुदीर्घ जीवनेन तरुणीनिवहेन ।
जायते न मनस परिपूर्तिस्तोप एव खल तत्र विधेय ॥ ४९ ॥
यत्व भालफलके यदलेखि ब्रमणा खल सुखामुखयोध ।
तत्य तद्भवति तत्र न युक्तौ पर्तुमेव नर र्पविपादौ ॥ ५० ॥

·No text on this page.

·मनोदूतम् । १२७ दुकूलैः फीसुम्भरतिललितमाशिष्ठसलिला- रुणैः सूक्ष्गीलैरपि वसनकृत्कौगलयुतैः ॥ १८७ ॥ सितैरिति । विचिनरामर्यजनकै ॥ पलाशाभैर्नानाविधकिसलयाकारविजय- प्रगल्भैः सत्सूचीरचितखगपुप्पादिरचनैः । समाच्छन्नानन्तैरपि विविधवासोविरचिता तदा पाञ्चालीव ध्रुवमजनि पाञ्चालतनया ॥ १८८॥ पलाशाभैरिति । हरिद्वर्णरित्यर्ध । 'पालाशो हरितो हरित्' इत्यमर । किसलया. ना नवपावाना य आकारतजयप्रगल्भै । सन्ति समीचीनानि यानि सूचीरचितानि रागानां शुक्मयूरादीना पुष्पाणा च विविधाना रचनानि 'कसीदा' इति भापाया प्रतिमानि तानि येषु तैर्वसनैराच्छना विविधवासोमिविरचिता पाचाली कृत्रिमपुत्रिकेव । 'पाचालिका पुत्रिका स्यात्' इत्यमर । पाचालो हुपदत्तस्य तनया द्रौपदी ॥ अथ तदानी दुशासनावस्थामाह- अथाकर्पनस्या वसनमधिसंसद्धृदि वह- नभिप्राय दुष्टं शकुनिसहजादित्यजवशः । सभास्थैः साश्चयः स्तिमितनयनैः पाण्डुतनयै- नृपैरन्यैदृष्टः शिथिलितभुजो नान्तमगमत् ॥ १८९ ।। अथाकपंन्निति । ससदीत्यधिससत् । सहजो दुयोधन । अन्तं वसाणा समाप्तिम् ।। भ्रमन्नेत्रस्तन्द्राकुलितविकलाङ्गोऽतिविवश. समुद्भूतस्वेदोऽनधिगतनिजाभीप्सितलवः । सदा मानी दुःशासन इति स दुर्योधनहिता- भिलापी पापात्मा न्यपतदधमस्तत्र सदसि ॥ १९० ॥ भ्रमन्नेत्र इति । तन्द्रा आलस्यं तया आकुलितानि विकलानि विहलान्यज्ञानि पाण्डवस्तु तदानीं तत्प्रभावो शात इलाह- विना दीनोद्धारं भवजलधितारं ब्रजवधू- हृदो हारं रूपद्रविणजितमार नरवरम् । म० गु० १२ .

·No text on this page.

·मनोदूतम् । १२९ । - साजन लिना मं मे ससारतरण भीष्मनीति शोचनार- अये ससाराब्धौ महति पतितोऽघौघनिचित कलनापत्यखप्रणयविवशः सत्यरहितः । सदा लोभकोधलरपरवशो भक्तिरहितः प्रभो संसाराब्धि कथमिव तरिप्यामि भगवन् ॥ १९६ ॥ अये इति । अघौधेति । 'कर्ष जिननोचम्लनर ॥ नि साधनस्य मे परणातूपारेण भपतपोदार. वर्तव लाह- मदुद्धारे हेतून्यदि मृगयसे हन्त कठिनो विधिः पापात्माहं विषयविवशो भक्तिरहितः । द्यालश्चेत्सत्यं यदि भवसि निःसाधनमपि प्रभो दीनं मामुद्धर करुणया दुःखजलधेः ॥ १९७ ॥ मदुझारे इति । वियि. प्रकार. कठिन । साधनहीनत्वान्ममेलर्थ ॥ सांप्रत त्वचरितामृतवणेनैव संसारतरणम् , नान्योपाय इलाह- तिरोधाय खीयं त्रिभुवनमनोहारि ललितं खरूपं यध्यानाद्भवति कृतकृत्यो जन इह । कथं मुच्येतासौ पुनरिति विचिन्त्य खचरिता- मृताब्धि यस्तेने स वसतु मदीये हृदि हरिः ॥ १९८ ।। तिरोधायेति । स्टम् ॥ स कोऽपि श्रीगोपीजनहृदयहारी प्रतिदिनं सदा ध्येयो नान्य प्लव इह भवाम्भोधितरणे। यदीयं नामेदं जगदघभिदादीक्षितमहो लरभक्तः प्रेमामृतरसनिममो विजयते ॥ १९९ ॥ स कोऽपीति । सम् ॥ अत्र प्रन्ये गुणाकाररसायभावेऽपि भकाना रचिर्भगवद्गवर्णनासताना सहद- पानां भविमलेवेलार- न संदर्भ प्रोटिन च गुणसमूहो न कविता- परीपाक' फश्चित्सदसुघटनाप्चन न तथा । - ·१३० काव्यमाला। - * तथापि श्रीकान्तप्रगुणकथनेनात्र मुधियां भवेचित्तासक्तिर्यदि फलवती स्यात्कृतिरियम् ॥ २०० ।। न संदर्भ इति । पत्रम् ॥ भगवत्पगगणैस्नगरितामृतथयणागरिटमासमादरणीयमेवेति प्रार्थगते- यदि श्रीमन्नन्दात्मजचरणराजीवमधुनः समास्वादासक्तो भवति भवतां चित्तमधुपः । कथायां वा तुच्छीकृत सुरसुधायां मधुरिपो- मनोदूतं काव्यं शृणुत सरसं भक्तिरसिकाः ॥ २०१ ।। यदीति । स्पष्टम ॥ भजयन्तरेण काव्योत्पत्तिमार- स्थिताद्वृन्दारण्ये तरणितनयातीरलहरी- परीरम्भादम्भ.पृपतयुजि वंशीवटतले । सकान्ताच्छीकान्तादधिगतवती सङ्गमनघा मतिमें प्रासूत ध्रुवमिह मनोदूततनयम् ।। २०२ ॥ स्थितादिति । स्पष्टम् ॥ वेदेन्दुवसुगीताशु(१८१४) मितेऽब्दे मार्गशीर्षके । सिताटम्यामिदं काव्यमपित हरिपादयो । नराणा धौरेय. सकलविदुषा शेखरमणि- वेदान्यानामग्रेसर इह महाभाग्यसुभग । क्लानां सर्वासा सदनमतिसौजन्यललितो गुणानामागारो जयति हरिदत्त प्रभुरसौ ॥ तदीयाया निष्कारणशुभदयाया परिणम- प्रकृटोदर्भया जगति विदित पात्रमिह य । ततो योगक्षेमावधिगतवतस्तस्य च कवेः कृतिविंद्वद्वन्द्यान्सुसयतु दयालून्मयि जडे ॥ इति श्रीमत्तलगान्वयश्रीभूधरभट्टात्मजश्रीरामकृष्णतनयपञ्चनदान्वयव्रजनाथ विरचितं मनोदूतामिधं सहृदयहृदयाहादनापरनामधेयं काव्यं खकृत- मचभापिण्या टीकया समेतं समाप्तम् ।

·वैराग्यशतकम् १३१ गोखामिजनार्दनभट्टप्रणीतं वैराग्यशतकम् । कालिन्दीकलकूलकाननकृत्तक्रीडाकलापोल्लस- गोगोपालकबालकैः प्रतिदिशं सानन्दमाविष्ठितम् । वंशीनादवशीकृतवजवधूखान्तं सदाहादक सद्भक्त्या समुपास्महे वयमघध्वंसैकधीरं महः ।। १ ।। मोहं मुञ्च लुनीहि लोभलतिका कामं च वामं त्यज प्रेमावन्धमपाकुरु प्रविततं प्रौढासु नारीषु च । संसारार्णवममभक्तनिवहोद्धारक्षम सादरं देव नूतनवारिवाहरुचिरं चेतः समाराधय ॥ २ ॥ एता कानपि मण्डयन्ति पुरुषान्नानाविधैर्भूपणै- रेताः कानपि चञ्चयन्ति च जनान्मिथ्यावचोभिः पुनः । एता वै रमयन्ति कानपि वरान्भावैर्मनोजोत्कटः खान्त भ्रान्त करोषि किं वत मुधा नारीपु हार्द हि तत् ।। ३ ।। पुत्रो मित्रं कलनं वसु च वसुमती वेश्म वासश्च वीति- नांगो रतं रथौधः परिजननिवहो नैव यास्यत्यनु त्वाम् । तस्मादसाफमेतन्मतममृतसमं सावधान' शृणु त्वं सेवामेका विधेहि प्रणतजनभयध्वंसधीरां मुरारेः ॥ ४ ॥ वित्ताशया नृपतयः परिपेवितास्ते वित्ताशयैव खलु पर्यटिता धरेयम् । लब्ध मयाल्पमपि नैव धनं कचिदै तृप्णेऽधुनापि कुटिले किल मां विमुञ्च ॥ ५॥ धरणी सकलावगाहिता धनलुब्धेन मयातिदुर्गमा । न धनं खलु लब्धमल्पकं ननु तृष्णा न तथापि गच्छति ॥ ६ ॥ पुत्रे सर्वगुणान्विते रतिकलासौन्दर्यशीलादिकै- युक्तायां तु गुणैर्हि योषिति तथा चित्ते च नानाविधे ।

·१२२ नलिने प| मो.नाम ॥७॥ मानगो मुसा 15 मानना पुन' । पनि जोशिलामा मृग नमानि दिन नामने ॥ ८ ॥ 3. पानि न पानि न मिसनमा जोग न पाशुष्टं हि पनि पानिनाशिना नो पाति निमावलम् । गानं परलोमागनिन दीन जनं केवलो धर्म. पाति तिगुनीकरणानान्गन्गटीमण्डले ॥९॥ तटे भागीर याः गुमरजितसमीटमुभगे सितः मातः शुद्धोधृतविमलयत्रोऽमलमतिः । नरो नाम नाम परति नवशीताशुगकलो- हमन्मौलामा स तु भवति धन्य. क्षितितले ॥१०॥ यः सर्वत्र दयान्वितो भवति य. सर्वत्र वै सत्यवा- ग्यः सर्वत्र कृतक्षमो भवति यः सर्वत्र स लेहदृक् । य. सर्वत्र सुरासुरार्चितपदद्वन्द्वाम्बुजामम्बिका नित्यं सरलरति क्षितौ स विबुधैर्योगीश्वर कथ्यते ॥ ११ ॥ वाल्यं गतं सकलमर्भकलीलयैव तारुण्यमप्यहह सत्तरुणीविलासैः। वृद्धत्वमस्ति नर सप्रति सार्थकं त- द्गगातरङ्गसवनैः सफलं विधेहि ॥ १२ ॥ किं दानेन मुहुः कृतेन कृतया किं वा हरेः पूजया किं वा धृर्ततया कृतैरनियमैनित्योपवासवतैः । किं यज्ञैर्वहुदक्षिणैरपि कृतैः श्रद्धाविहीनः पुनः खान्तं चेच्छुचि नास्ति पूरुप तदा किं तैर्वृथाडम्बरैः ॥ १३ ।।

·वैराग्यशतकम् ।
१३३
सुख भुञ्जते
कृतोर्ध्वपुण्ड्रो धृतशङ्खचको वृन्दाक्षकैः कल्पितगात्रभूपः ।
करोति रामेति मुहुः प्रजल्पनरोऽतिधन्यः सफलं खजन्म ॥१४॥
सामर्थ्य न तनौ मनागपि चलापाशाजनासंगमं
कर्तु हन्त मयास्ति नेत्रपटुता सर्वापि नाशं गता।
सर्वे प्राणसमा गताश्च सुहृदो दुर्दैवदग्धं मनो
नैवाद्यापि तथापि वाञ्छति जडं देहक्षयं मामकम् ॥१५॥
सन्ति क्षीणधनाः क्षितौ क्षितिभुजो दानाक्षमाः खामिनो
दुप्पापो हि वसुंधरातलगतः कष्टैर्महद्भिनिधिः ।
द्रव्याधीनमहो सुखं न तु धनं कुत्रापि हा लभ्यते
तस्मान्मानस सांप्रतं समुचिता भक्ति मुरारेः कुरु ॥ १६॥
तृणानि पशवः
समे
खल
वने
पिबन्ति च विलेशयाः किल सदागति सादरम् ।
न जीवति नरो वरो नियतमन्नमेकं विना
तदन्नमिह लभ्यते जगति कष्टपुजै. परैः ॥ १७ ॥
याभ्या नो हरिपूजनं खलु कृतं ताभ्या कराभ्यां नु कि
नो वै येन विधीयते हरिनतिः किं तेन मूर्धा किल ।
कि वा तेन मुखेन येन सुखदा विष्णो. फथा नोदिता
मन्ये धन्यतमं तदमिह यत्कृष्णार्टणाई भुवि ॥ १८ ॥
यः सीणा न करोति भोगमथवा नो ब्रह्मचर्य हठं
नो भुने विविधप्रकारमान नो वा फलं भूटान् ।
नो वस हि विभर्ति नेत्रसुखद नेण तु चर्माश्या
तशा खलु भोगयोगनिकल लान्तं महा दयते ।। १९॥
जिता उर्दुलोलरतरविपक्षप्रतिभटा
जिता लोके का शुभतरणपिय गतिः ।
कलायन्त सबभिनयकलानिय पिडिता
विकास मनज त पार न पाये ॥२०॥

·No text on this page.

·चैराग्यशतकम् । १३५ मानापमानमुरादुरावियोगयोग- सपत्तिनम्तायुगलेषु समानबुद्धिः । मोहाम्बुपूरकलुपं न स एव नूनं ससारवारिनिधिपारमुदारमेति ॥ २८ ॥ पकानि सन्ति विपिनेषु फलानि तानि शीतानि निरनदादिपु पुष्कराणि । ज्ञेयो भृशं जडतरः स तु यः प्रभूणां सेवां करोति हि धनार्थमनेककप्टैः ।। २९ ।। न धनं न सुतो न सुन्दरी न गृहं नोपवन न बान्धवाः । न ममास्ति हि किंचिदुचकैरिति यो वेत्ति न मोहमर्हति ॥ ३० ॥ रूपं सर्वमपाकरोत्यपनयत्युच्चैर्बलं देहर्ज ज्योतिर्नाशयति स्फुटं नयनयोः क्षामां करोति क्षुधाम् । अज्ञानामपि तानव वितनुते व्याहन्ति शौर्यादिकं लोकाय प्रददाति हन्त नियतं किं किं न कष्टं जरा ॥ ३१ ॥. भवति फलहो येनान्योन्यं द्वयोरनुरक्तयोः प्रसरति पुनयनाकीर्तिर्महीवलयेऽखिले । भुवनविदितं पुण्यं स्तोकं नयेन हि जायते मनुज नियतं तं वै लोभं परित्यज दूरतः ।। ३२ ।। क्रोधेनैव कृताजयः खलु मृतास्ते कौरवाः पाण्डवाः क्रोधेनैव सती जुहाव मखजे कुण्डे स्वकीयां तनुम् । क्रोधेनैव समं गतं यदुकुलं मैरेयपानाकुलं क्रोधो वोधरिपुर्विधातुमुचितस्तस्मान्न विज्ञैनरैः ॥ ३३ ॥ सन्ति त्वदामि ते ते जवजितपवनाधारुवर्णास्तुरंगा- स्ते ते दानाम्बुधारामलिनतरकराः प्रोनता दन्तिनश्च । १ 'भैरेय धातकीपुप्पगुउधानान्युत्तहितम्' इति माधवः

·काच्चमाला।
रत्नस्वर्णादिकानां नरवर निवहा भान्ति ते ते च नूनं
मद्देहे निस्पृहत्वं भवति हि सकलं येन तत्यांशुक्रस्यन् ॥ ३१ ॥
किं कुर्वन्ति फलागनं न विहगाः किं नो तवो (१) मुञ्जते
दध्यादीन्यनिलं पिबन्ति किनु नो मर्पा विषेणोद्भुराः ।
स्यादेवं यदि वै व्रती व्रतपरान्ते म्युन्नदा निश्चितं
तस्माद्यः सुकृती स याति सुखदं लोकं हरेानवान् ।। ३५ ॥
मा भक्ष्यचिन्तां कुरु भक्ष्यदाता स एव येनास्ति कृतं हि जन्न ।
तं देवमाराधय पूरुष त्वं न स्वाद्यदाराधनतन्तु जन्म ॥ ३६॥
गमयसि समयं किमेवमेतैर्वत विषयैः क्षणभङ्गुरैः समन्तैः ।
अनुपमसुखदं तमेव देवं हृदय भजामि नवेन्दुखण्डचूडन् ।। ३७ ।।
पिबति सलिल गाझं मुझे सुधाकरनिर्मलं
विसमथ तनुं वस्ते नव्यैर्वराभववल्कलैः ।
भ्रमति हरिणैः साथै वैरं घने विपिने हि यः
स तु नरवरो देहान्ते तैः सुरैः सह मोदते ॥ ३८ ॥
न दातुं यः शक्त कलुपहरदानानि नियतं
न वा कतु नाकपदमखविधानं बहुविधम् ।
स हीनः सर्वेतैरहह खल सांसारिकमुखै-
नरो दिष्टं व्यर्थ गमयति विनैकां हरिनुतिम् ॥ ३९ ॥
पुत्रमित्रवसुबन्धुपुरंध्रीग्रामधामरहिताः किल लोका. ।
हन्त तेऽपि न भवन्ति विरक्तास्तेन मे भवति चेतसि चित्रम् ॥१०॥
चपलाचपलं हि जीवितं विषयाः सन्ति समे वियोत्कटाः।
जबुद्धिरमौ नथाप्यहो न जनो मुञ्चति तान्मनाकाचित् ॥ ११ ॥
हन्तुं केचन मन्ति मत्तकरिणा वृन्द समर्थाः क्षिती
सिंह केचन कुम्भिकुम्भनिवनव्बमधीरं पुनः ।
शूग. कंचन बनमारकर्टिनः गथुनं चरिणं
कन्दपोटदपढारणविधी वीग नरा टुर्लभा. ॥ १२ ॥

·बैंगमाकम् ।
भरने यदुनिराराणि कुरुमे योगमेणीमां
यदानानि ददासि यासि तुग्गमत्तगजेन्द्र यत् ।
तत्ते प्राक्तनपुण्यकर्मफलिन भृयन्नदेवाचर
सान्तं सात्पुनरन्यजन्मनि सुरां येनैव नानावितम् ॥ १३ ॥
शेते सप्रति भोजनं प्रकुरुते नारीजने तिष्ठति
क्षोणीशः समयोऽस्ति नैव नृपति त्वं रे कथं द्रक्ष्यसि ।
यत्रैव कथयन्ति दुष्टमतयो दौवारिकास्तत्र य-
इच्छन्त्येव जडा जनाध नियतं तल्लोभविस्फूर्जितम् ॥ ४४ ॥
भूपास्ते रणकर्कशा युवतयः सौन्दर्यसीमाध ताः
सद्विद्याखवशीकृताखिलवुधवान्ताश्च ते पण्डिताः ।
अन्ये चैव नटा विटाश्च कवयः सद्गायना नर्तका-
स्ते याता यदपाङ्गपातचकिताः कालाय तस्मै नमः ॥ ४५ ॥
इन्द्रस्त्व नृप सुन्दरी तव शची पुत्रो जयन्तोपमो
गेहं भाति च वैजयन्तसहतां नागोऽनमोर्वल्लभ. ।
इत्य वोधकरैरसत्यवचनैः स्वैरं तुत वं हरि
वेत्ति प्रस्फुटविक्रम स महिमा ज्ञेयो हरेर्मायिनः ।। ४६ ॥
सद्विद्या सुकृतार्जितं वसु गुणनामाभिराम सुतो
भार्या यौवनरूपशीलरुचिरा सेवापरा. सेवकाः ।
मिनं निष्कपट नृपो गुणगगनाही च दाता पुन-
नैतत्सर्वमवाप्यते हि मनुर्विष्णो. प्रसाद विना ॥ ४७ ॥
अचला कमला हि कस्य कस्य क्षितिपाल. किल मित्रमस्ति लोके ।
इह वश्यतमा च कस्य वेश्या स्थिरमप्यस्ति च कस्य देहमत्र ।। ४८ ।।
भोजनेन च धनेन सुदीर्घ जीवनेन तरुणीनिवहेन ।
जायते न मनस परिपूर्तिस्तोप एव खलु तत्र विधेय ॥ ४९ ॥
यत्य भालफलके यदलेखि ब्रह्मणा खलु सुखासुखयोश्च ।
तस्य तद्भवति तत्र न युक्तौ कर्तुमेव नर हर्षविपादौ ॥ ५० ॥

·No text on this page.

·वरान्यानकम् । बारित विबुधजनेषु पीध्य लक्ष्मीगक्षीणामबुधगणेषु निन्दितेषु । दतकलियुगकौतुकं नितान्तं हा बाधा मग रवि जायतेऽतिगुर्वी ॥५८॥ सन्ति क्षोणीतलेऽस्मिनिजजटरदरीपूरणेऽतिप्रवीणाः फतु स्वाभीष्टमेकं कृतविविधतरप्रोचमौघास्त्वनेके । ये चै कुर्वन्ति पूर्णा परजठरदरी ये पराभीष्टवाता ते तु त्रैलोक्यवन्या ध्रुवमवनितले दुर्लभा सन्ति लोका. ॥ ५९ ॥ देवायथा यस्य तु मृत्युरस्ति तथैव नूनं मियते स कालः । हन्तु न गक्यस्तु निजेच्छया वै मत्तेन सूक्ष्मो मशको गजेन ॥ ६ ॥ पुप्पाशुगः कुसुमचापधरो विदेह- चन्द्रावलाजनवसन्तसहायमात्रः । भरलीकृतोऽपि हरनेत्रहुतागनेन काम कवर्धयति हन्त तथापि लोकम् ।। ६१ ।। पल्यको विगतः स सप्रति धरा प्राप्ता हि पल्यकता तन्नष्टं रुचिरोपधानमधुना जाता भुजा तत्पदे । तूली साप्यतुला किलाप विलयं दर्भावली तूलिका जाताने बत कि करिप्यति विधिर्नाहं तु जाने ह तत् ॥ ६२ ॥ धत्ते मौनमनर्गल किल पिता लुब्धो यदर्थ पुन- र्माता सेहभरं विमुञ्चति कलि माता करोति स्फुटम् । सर्वे वन्धुजना यदर्थमशुभ वाञ्छन्ति नानाविधं प्राष्ट्रे गच्छतु वहिभारकलिते दु खालयं तद्वतु ।। ६३ ।। कुर्यामहं दृढतरं भुवनाधिपत्य दद्या च दानमखिलागतयाचकेभ्यः । हन्यां रिपूनिति नरान्ति तवाशयस्तु को वेद किं मनसि तिष्ठति विश्वभर्तु. ॥ ६४ ॥ स मि स भाता स च विमलबन्धुः स च पिता स सूनुश्चैवास्ते स च विमलकीर्तिः परिवृ. । -

·No text on this page.

·वैराग्यशतकम् । १४१ कायं मत्वा नश्वरं चञ्चलाभं चायुर्बुद्धा भ[रान्सर्वभोगान् । पारं गन्तुं विश्वसिन्धोविदग्धा योगाभ्यासे साधुवुद्धि विदध्वम् ।। ७३ ॥ निगमागमधर्मशासमार्गाः सकला. सन्ति परस्परं विरुद्धाः । अत एव मतेः कचिन दार्च भवति नृणामविवेकिनामिह ॥ ७४ ॥ काश्यां तिष्ठ सखे सुपर्वनिवहै नित्यं नुताया भज श्रीकण्ठं निजभक्तरक्षणविधौ दक्षं दयावारिधिम् । गाजे वारिणि पापहारिणि कुरु सानं लर श्रीपति त्वं कप्टेन विनैव मोक्षपदवी प्राणात्यये प्राप्स्यसि ॥ ७५ ॥ विरमत बुधवर्या. सगमादङ्गनाना कुरुत कलुपन्दध्वंसनोत्रं हि धर्मन् । न खलु निरयममानुद्भरिप्यत्यजतं कुवलयदलनेत्रा कौतुक हन्त युप्मान् ॥ ७६ ॥ पापिठाः सन्ति धान्यद्रविणसुतसुताबन्धुवर्गादियुक्ता दु खैरुपैरनेकैर्विदलितवया सन्ति धन्याश्च सर्वे । हट्तद्वैपरीत्यं कलुपनुछतयोः शश्वदाश्चर्यभूत जानेऽह वे निदान कलियुगमपरं तत्र नो वेभि नूनम् ॥ ७७ ।। लोभप्रारविमोहनीनकठिनक्रोधरफुरद्वाडव- ऋरानाकुलीरमत्सरजलैः पूर्णः समन्ताहाग । न ज्ञानाभिधमन्दरेण हदयाम्भोधिक मन्यते यायतावदिय न गतिकमा केनाप्यहोरभ्यः ॥ ७८ : दया दान सत्यं परधनपरलीनिगराना रामा पला देवतिजगुरगो भनिन। खनालय तृष्णानियमनमनमामि गणोपलोष गत .... । पुन मुमति ति प्रियतमा सात नगरपालिका i am: म: : ... ..

·काव्यमाला। ग्रामारामकलत्रपुत्रममता त्यक्ता च दूरीकृता- स्ते मत्ता करिणो विचित्रवपुपस्ते ते मया वाजिनः । जीर्णायाचितलब्धनीरसतरेणान्नेन संप्रत्यहं प्राणांल्लक्ष्मि विभर्मि दीर्घतपसे मां मुञ्च मुञ्चाधुना ॥ ८१ ॥ आरामै. सदनैहयैर्गजवरैर्गानैः परिक्रीडनै- र्वाधैर्यौवनगर्वमञ्जुलतरैर्वृन्दैश्च वामझुवाम् । मुक्तिः स्याद्यदि तद्विहाय सकल चैतत्प्रवीणा नराः कर्तु हन्त तपस्तु मुक्तिसुखदं करमादरण्यं गताः ॥ ८२ ॥ शिशिरकिरणो भानुर्वायुर्मही गिरयो नगाः सलिलमनलो यच्चैवान्यच्चराचरमस्ति वै । तदखिलमिद भस्मप्राय भृश प्रलयानले भवति मनुज स्थास्यत्येतत्कथं तर वै वपुः ॥ ८३ ॥ निजमतिसमा विद्याधीता कृतं द्रविणार्जनं प्रबलरिपवस्ते ते सर्वे जिता विविधोद्यमैः । तदपि च कृतं कर्तव्यं यह भूव धरातले सरलमनसा सप्रत्येका स्मरामि गिरीन्द्रजाम् ॥ ८४ ॥ भक्तिर्देवे म्मरारौ विजनघनबने चास्ति नित्यं निवासो नाग सर्वे गतास्ते मनसि मनसिजस्योत्कटा वै विकाराः । लव्य पातुं पवित्रं जलममरसरित्सभव कन्दभक्ष्य वैराग्य जातमुच्चर्मम जगति पुनर्नान्यदस्त्यर्थनीयम् ॥ ८५ ॥ पाताल यामि चित्त भ्रमसि च गगन तनिरालम्बमेक नानारण्य च नित्यं ब्रजसि विगसि रे गदरं भूधरस्य । व्यर्थ काल त्वमेव गमयमि मकल निर्विवकन नूनं मोक्ष दमाम्फल व कलयसि न कथ तत्परब्रह्म दिव्यम् ॥८६॥ न मुतं न सुन्दरी न च वाच्छामि गृहादिक मुखम् । रद्धनीलविग्रहं किल भक्ति तु विहाय केशवे ।। ८७ ॥ - ·--- वैराग्यशतकम् । १४३ कृष्णं केचन न सरन्ति नितरां दारिधदुःखातुरा- स्तं यत्केचन न स्तुवन्ति विविधै रोगैमँश व्याकुलाः । तं नो केचन लोभलीनमनसः सम्यग्भजन्ते ततो द्वित्रा एव तदधिपूजनरता मुक्तिं लभन्ते जनाः ॥ ८८ ॥ वचित्कन्या जाता कचिदपि च पुत्रः समभव- स्कचिदिव्यं गानं कचिदपि विधानं मृतनृणाम् । कचिद्धास्यं रोदः कचिदपि भवत्यत्र भुवने भृशं मूढस्तत्त्व तदपि न हि जानाति मनुजः ॥ ८९ ॥ अस्मिन्भूवलये जनस्य महिमा भाग्येन संजायते नो तत्रास्ति हि कारणं प्रयतता नैवाथ कश्चिद्गुणः । काकायाशुचिभोजिने हि वितरत्युच्चैस्तु लोको बलि मुक्ताहारपरायणाय शुचये नो हन्त हंसाय यत् ॥ ९० ॥ लुब्धः कश्चित्तु विश्वं धनमयमखिलं मन्यते कश्चिदुप्रै. स्मारैः सर्वैर्विकारैविलुलितहृदयो वेत्ति नारीमयं च । त्यक्त्वाशेषप्रपञ्च कलिकलुफ्भरत्रस्तचित्तोऽहमेको मोक्षाकासी समग्रं किल भुवनतलं ब्रह्मरूपं हि जाने ॥ ९१ ॥ विरस परिणाम एव लक्ष्म्यास्त्वमवाप्य क्षणभङ्गुरं सहायम् । कुरु मानव मा मुधा हि गर्व वद लक्ष्मी किल कस्य चास्ति वश्या॥१२॥ इह जगति जनस्य कस्य चित्ते न वसति सौख्यविधानमुख्यवार्ता । खल भवति तदेव तस्य सर्व भुवनपतितु यदीश्वरः करोति ॥ ९३ ।। निर्मूल सकलं जगज्जडमते जानीहि कूल कलं गझाया भज वल्कलं क्षितिरहो दिव्यं दुलं कुरु । मूलं काननजं च भुइश्व मधुर ससारमूल मुदा देव नीरदनीलविग्रहधरं नित्यं समाराधय ।। ९ ।। ब्रमा भेजे मदनविफल. कन्यका तां निजावे सीता लामनयदतुलां रावणो रामजावान् । ।

·शिकला म Offiगा। गायन मग HTTry || ना." ITEM गाना पनि दिनी । T17:11 मुझ नरेश धिकार नाना form !! ८ ॥ रागमनाना यदी यानि नाममा । तहीरसिंहनृपोरगतोषमान निरोमा मुगामि दिला निमायाम् ॥ २॥ दय नृतीग्गागीरनरेशनिते नित्य चकार कमिगजपदानि कन्या । तातम्मदीयगुणगौरवगालचित- श्चिन्ता नकार सुतरां गुणिनं ददर्श ॥ १० ॥ श्रीराजहंसनमितेन पुरोहितेन राझे निवेद्य विजिताखिलतत्कथेन । काश्मीरकः कविरसी गुणिनं दिक्षु- स्त्यामागत क्षितिप विहणनामधेय. ॥ ११ ॥ मुक्तेन्दुकुन्दकुसुमस्फटिकावदाता सर्वामरेन्द्रभुजगेन्द्रनरेन्द्रवन्या । मन्त्रार्थतन्त्रजननी जननी श्रुतीना श्रीशारदास्ति विषय तत आगतोऽयम् ॥ १२ ॥ कृत्वा नतिं विषयपूर्वमथाशिपं तां जग्राह वीरनृपति. कविराजतोऽपि ।

·विणकाव्यम् । १४७ मायाप्रपञ्चजगदर्णवभीतभीतः सिद्धोपदेशमिव धर्मपरश्च लोकः ॥ १३ ॥ पृष्ट्वा समस्तकुगलं कुलदेवताया आदिष्टवान्निजपुरोहितमस्य तृप्त्यै । यद्रोचते सुकवये पुरत' प्रभूतं भोज्याम्बरादि विततार यथोपदिष्टम् ॥ १४ ॥ तस्मै विहस्य कविराजमथ क्षितीश- प्रीत्या सुताध्ययनकारककोविदार्थी। दत्त्वा निकाममुदिताय मनोरथश्री. श्रीवीरसिंहनृपतिर्मुदमाससाद ॥ १५ ॥ सानानुलेपनमनोरमभोजनानि दिव्याम्बराणि बहुमानपुर.सराणि । काश्मीरकः कविवरोऽथ निशम्य रात्रौ प्रात पुरोहितयुतो नृपति ददर्श ॥ १६ ॥ सद्य. प्रवन्धविधिना गुरुणा कवित्वं यद्रम्यपद्यरचनामधुना कवीन्द्रः । विद्यापगागहनवासपयोनिधित्वं धीरं तुतोष स यथा न तथान्य एव ॥ १७ ॥ एक विलोक्य लसितार्थपदं कवीन्द्र- मामन्य तत्र तनया कवये निवेद्य । अध्यापय प्रमुदितो भगवन्निमां त्वं कृत्वा प्रसादमध चन्द्रकलामुवाच ॥ १८ ॥ उनिद्रबुद्धिकुलुम कविशेखरोऽयं काश्मीरकः शशिकले कुरु पादपूजाम् । क्रीडां पिटाय शुकसारिगता सखीनां शासं गृहाण दचनं कविविहणत्व ॥ १९ ॥ १. 'पपये प्रदिप पपीरा एलपरपुत्तपत पाट ·१५० काव्यमाला। शास्रोदितान्यनुदितानि च मोहनानि पश्यन्नहर्निगमतीव निगूढचेताः ॥ २९ ॥ प्राह प्रियां स कविरेव मम प्रियेति सा तं कविं कथयति स्म मम प्रियस्त्वम् । पृच्छाम्यहं यदि पुनः कथयोत्तरं मे त्व चापि मे कथय नाथ कवीगमुख्य ॥ ३० ॥ अङ्गणं तदिदमुन्मदद्विपश्रेणिशोणितविहारिणो हरेः । उल्लसत्तरुणकेलिपल्लवां सल्लकी त्यजति किं मतगजः ॥ ३१ ॥ निरर्थकं जन्म गतं नलिन्या यया न दृष्टं तुहिनांशुविम्बम् । उत्पत्तिरिन्दोरपि निष्फलैव दृष्टा प्रहृष्टा नलिनी न येन ॥ ३२ ।। पूर्णेन्दुविम्बसदृशं च नृपात्मजास्य- मानम्य विद्रुमलतामिव चुम्बनाय । कामप्रियव्रतनिवेदनयाभिधाना- मालिङ्गनं सपुलकं प्रथमं चकार ॥ ३३ ॥ नीवीनिवन्धनविधानविमोचनाय नाभिप्रदेशनिहितः कविना प्रकोष्ठः । कन्दर्पमन्दिरनिधानहरः करोऽस्य रुद्धः स तस्कर इव क्षितिराजपुत्र्या ॥ ३४ ॥ आलिङ्गय गाढमवलामुपनीय शय्या- मारोप्य वक्षसि रदेन निपीड्य चोष्ठम् । सोऽङ्गुष्ठकेन चरणाग्रभवेन वस्त्र- माकृप्य चाकुलतया सुरतं चकार ॥ ३५ ॥ चन्द्रानना सुरतकेलिगृहीतवस्त्रा नेत्रे निरुध्य च करद्वितयेन तस्य । आरोप्य मञ्जुशयने पुरुषायमाना सानन्दयत्कविवरं गुणसर्जनेन ॥ ३६ ॥ .

·विहणकाव्यम् । १५१ सुकोमला चन्द्रमुखी च वाला प्रियं वदन्ती मधुरा च वाणी । कृशोदरी गौरविशालनेत्रा ददातु मे शं किल जन्मजन्मनि ॥ ३७॥ पद्मानना चकितबालकुरजनेत्रा मत्तेभकुम्भयुगलस्तनभारनमा । काश्मीरकेण किल संपुटिताभिधेन बोभुज्यते सररणे नरराजपुत्री ।। ३८ ॥ चञ्चत्प्रवालरुचिरारुणढन्तवासा दन्तप्रभाविजितहारकदम्बशोभा । संतुप्यते तदनु पीडितकेन नाना कान्तेन कान्तिकरणेन नरेन्द्रपुत्री ॥ ३९ ॥ चूतप्रवालकरपल्लवकेलिरम्या वामाजना सुगतिनिर्जितराजहसी । पद्मासनाद्यकरणैश्च मनोविनोदा संगम्यते सुकविना क्षितिपालपुत्री ॥ ४०॥ उघन्मृगेन्द्रतनुमध्यरुषा पराङ्गी सर्वाङ्गदत्तनुमना सुभगा सुशीला । सा सिद्धतामुपगता नरराजपुत्री सीनैपुणं सुकविना यदि शिक्षितत्वात् ॥ ४१ ।। ढोलागतेन करणेन कवीश्वरस्य सा रम्यते रतिकलाकुशला निगीधे । सौन्दर्यरूपगुणगौरवमत्र सधै तलै समर्पितमहो गुरुदक्षिणार्थम् ॥ १२ ॥ उन्निद्रचम्पकविशुद्धसुवर्णवर्णा कर्णान्तगलरसरोरुहचारुनेत्रा। ररम्यते सुरतनागरिकेण नामा श्रीविहणेन कविना नरपालपत्री 11 ७३ ॥

·१५२ काव्यमाला। . । तद्धामसूचितमनगरसप्रसाद- चाक्तितत्क्षणवियोगसुदुःसहं च । प्रेम प्रवद्धमितरेतरमप्रमेय कामं तयोरतनुमेयतरं बभूव ॥ १४ ॥ उत्तुगपीवरघनस्तनमण्डनेन विम्बाधरेण रमणद्विजखण्डितेन । अङ्गेन कान्तपरिदत्तनखत्रणेन शुद्धान्तरक्षिभिरलक्षि परोपभुक्ता ॥ ४५ ॥ आः कस्य सांप्रतमहो कुपितो विधाता कृत्वेति ते हृदि ततः प्रणिपत्य भूपम् । देवाभयं शशिकला पुरुषोपमुक्ता सत्याय ते स गुरुरीक्षित एव नूनम् ॥ ४६ ॥ रक्षाजनेन कविनामनिवेदितेन भूपो बभूव किल दोलितचित्तवृत्तिः । किं सत्यमस्ति कथितं वितथं तु किंवा जीवप्रिय द्वितयमेव कविः सुता मे ।। ४७ ॥ विद्यानवप्रयतमन्मथचाटुवाक्यैः कन्दर्पकेलिकुपितां नरराजपुत्रीम् । पुप्पेपुवाणमधुरीकृतमानसोऽयं कामी प्रसादयति चन्द्रकलां यथेष्टम् ॥ ४८ ॥ यावत्प्रसादललितां नृप आहृताङ्क त्वं कां प्रसादयसि दुष्टचरित्रमावैः । श्रुन्वेति लक्षचरितो नृप चौर्यगुत्यै कामी दृशं निजकरेण ममर्द शीघ्रम् ॥ १९ ॥ उत्थाय समुखगतोऽक्षिशिरोवगुप्तं तं प्राह धीरमनसा नृपतिः सचक्षुः ।

·विणकाव्यम् । १५३ कान्तापि तापयति यः कुपितो जनोऽयं येन प्रसादयति देव विचारयार्थम् ॥ ५० ।। वित्ती प्रिया च वचनं कथितं निशम्य वातोद्धतेव सहसा कदली चकम्प । तूप्णीचकार रममाणनिरीक्ष्यमाणां ताम्बूलशोभितकरापि वराङ्गनाभिः ।। ५१ ॥ श्रेयो वरं मयि न जीवितनाथ नाथ लं कि परित्यजति मामकृतापराधान् । सूक्ष्मा च धर्मगतिरस्ति विचारय त्व जीवामि किं रमण ते विरहान्मुहूर्तम् ॥ ५२ ।। सौदामिनी भवति कि जलदे प्रयाते चास्तं गते शशिनि तिष्ठति चन्द्रिका किम् । हे जीवितेश रतिदायक कामराज जीवामि न क्षणमदर्शनतस्तवाहम् ॥ ५३ ॥ वाले त्वमेव शरणं मरणेऽपि भूया- न्मृत्युभविष्यति जनस्य च माशस्य । भूयाद्विपत्तिरिह राजलुतानिमित्ते धर्मस्तदेति सुहृदं हृदयं चकार ।। ५४ ॥ निर्वासनं खनगरात्खरपृष्ठयानं नारा करस्य वधवन्धनक समत्तन् । अजीचकार कुसुमेपुनिपीडिताः काश्मीरको नृपसुतारमणानुगूढः ॥ ५५ ॥ १. एतत्पूर्वमिवान्नाटोऽपरपुत्तरेऽथिक उपरभ्यते- पाय क्योरिति निराम्य निरीक्षक चक्षुर विचार्य..."परि प्रतीत.। भीनारतीविषयासपिलसरीला पान्ति जगान र क्षन तयुक्तम् ।। पुनी रस नरनापनप प्रजन्म प्रोवार गदपपचार पिपापियो मन गुरपिपत्यु भाति त दो गुजपतानपि चित्तरात ॥ भूपे गतेऽप पदतीन्दुकलां मुभीता का नमानपया पुरा दुगमम् । मृत्युरपीपपिरापरि पाल देश नगर पाल परि पतिपिग तय ॥'

·१५२ तनामानितमनारमागर- नाटकिनारोगा। पेग पहगितरेतरगया काम तमोग्तनुगतरं नगा ॥ ४ ॥ उगुरुपीरगनगनमानेन विम्यापरेण रमणदिजसण्डितेन । अऊन कान्तपरिदत्तनसत्रणेन शुद्धान्तरक्षिभिरलक्षि परोपभुक्ता ॥ ४५ ॥ आ. कम्य मामृतमहो कुपितो विधाता कृन्वेति ते हदि ततः प्रणिपत्य भूपम् । देवाभयं शशिकला पुरुपोपमुक्ता सत्याय ते स गुरुरीक्षित एव नूनम् ॥ ४६॥ रक्षाजनेन कविनामनिवेदितेन भूपो बभूव किल दोलितचित्तवृत्तिः । कि सत्यमस्ति कथितं वितथं तु किंवा जीवप्रियं द्वितयमेव कविः सुता मे ॥ ४७ ॥ विद्यानवप्रयतमन्मथचाटुवाक्यैः कन्दर्पकेलिकुपितां नरराजपुत्रीम् । पुप्पेपुवाणमधुरीकृतमानसोऽयं कामी प्रसादयति चन्द्रकलां यथेष्टम् ॥ ४८ ॥ यावत्प्रसादललितां नृप आहृताङ्क त्वं कां प्रसादयसि दुष्टचरित्रभावैः । श्रुत्वेति लक्षचरितो नृप चौर्यगुप्त्यै कामी दृशं निजकरण ममर्द शीघ्रम् ॥ ४९ ॥ उत्थाय संमुखगतोऽक्षिशिरोवगुप्तं तं प्राह धीरमनसा नृपतिः सचक्षुः । .

·विएणकाव्यम् । १५३ कान्तापि तापयति यः कुपितो जनोऽयं येन प्रसादयति देव विचारयार्थम् ॥ ५० ॥ वित्ती प्रिया च वचनं कथितं निशम्य वातोद्धतेव सहसा कदली चकम्प । तूष्णीचकार रममाणनिरीक्ष्यमाणां ताम्बूलशोभितकरापि वराङ्गनाभिः ॥ ५१ ॥ श्रेयो वरं मयि न जीवितनाथ नाथ लं कि परित्यजसि मामकृतापराधान् । सूक्ष्मा च धर्मगतिरस्ति विचारय वं जीवामि कि रमण ते विरहान्मुहूर्तम् ।। ५२ ।। सौदामिनी भवति कि जलदे प्रयाते चास्तं गते शशिनि तिष्ठति चन्द्रिका किम् । हे जीवितेश रतिदायक कामराज जीवामि न क्षणमदर्शनतस्तवाहम् ॥ ५३ ॥ वाले त्वमेव शरणं मरणेऽपि भूया- न्मृत्युभविष्यति जनत्य च मादृशस्य । भूयाद्विपत्तिरिह राजसुतानिमित्ते धर्मस्तदेति सुहृदं दृदयं चकार ॥ ५४ ॥ निर्वासनं खनगरात्खरपृष्ठयानं नाशं करस्य वधवन्धनकं समस्तन् । अचिकार कुसुमेपुनिपीडिताः काश्मीरको नृपसुतारमणानुगूढः ।। ५५ ।। १ एतत्पूर्वनियामाटोऽपरपुत्तरेऽधिक उपलभ्यते-- 'काय स्परित निराम्प निरीक्ष्य चार विचार्य.......परि प्रतीत । योभारतीविषयवासपिलामतीला यान्ति जगाम स नृप क्षमये तलम् ॥ पुत्री नृपल नरनापनप प्रपन्य प्रोवार गगरवपद दिवाधियो मन गुरपया भाति तं पीक्षितु गुणस्तानपि चित्तानि ।। भूपे गतेऽप यदतीन्तुकलां मुभीता पाने ममा धुभपया उरलं दुरापन् । रत्युत्पीकविरा परि पानि देव नसतपान परि पति पिला तर ॥' - ..

·१५४ काव्यमाला। खेदं न याति दधति स्वजने न लज्जा ये स्त्रीरताः किल भवन्ति नरा विमूढाः । सत्यां सती परममूर्तिमतीव गडां वामाङ्ग एव वहति त्वशिवः शिवोऽपि ॥ ५६ ।। अङ्गी विधाय स शिवं च शिवेतरं च काश्मीरकः शशिकलां रमते तथैव । भूयः कविः कतिपयेपु दिनेषु दूती- वक्रेण तेन गदितश्च पुरोहितेन ॥ ५७ ॥ अलमतिचपलत्वात्स्वममायोपमत्वा- त्परिणतिविरसत्वात्संगमेनागनाया. । इति यदि शतकृत्वस्तत्त्वमालोकयाम- स्तदपि न हरिणाक्षी विस्मरत्यन्तरात्मा ॥ ५८ ॥ के वा न सन्ति भुवि वारिधरावतंसा हंसावलीवलयिनो जलसनिवेगा. । कि चातकः फलमवेक्ष्य स वज्रधारां पौरंदरी कलयते नववारिधाराम् ।। ५९ ॥ श्रुत्वा कवीन्द्रवचनं नृपपूज्यविप्रो राजान्तिकं पुनरगाच्छ्रुतसर्ववृत्तः । सप्राप्य भूपमितरेषु जनेप्यसत्सु ह्यूचे मनोगतवचश्च पुरः पुरोधाः ॥ ६० ॥ श्रीवीरसिंह नृपवीर विपक्षवीर- मत्तेभसिह नरसिंह नरेन्द्रसिह । वैदेगिकः स्वकुललान्छनतां वियत्ते तद्वीक्ष्य किं क्षमसि किं श्रुतमेव नास्ति ॥ ६१ ॥ वंगाचिंतेन कथिते वचने नृवीगे जवाल वहिरिव वातविवृद्धवेग.। आनीय तहसखीश्चरितं च पृष्ट्या ताभ्यः ममम्तमपि भूपतिगमसाद ॥ ६२ ॥ " ·विहणकाव्यम् । १५५ ज्ञात्वा खयं सकलमर्थमनर्धमूलं प्रोवाच रोपवशगः शुभमनिणस्तान् । चौरस्य कि भवति ममिभिरेवमुक्तं शूलाधिरोहणमिति क्रियतां च तस्य ॥ ६३ ॥ भूपाज्ञया सपदि वर्षधरैर्विगाढं तं नीयमानमुपलक्ष्य जनस्त्ववोचत् । चौरः किमेष सुकविः प्रभुरतहारी लोकोक्तिरेवमभवनगरे समस्ते ॥ ६४ ॥ द्वारस्थितामथ निरीक्ष्य नरेन्द्रपुत्रीं नेत्रच्छटां प्रदधतीं स उवाच कान्ताम् । वालेऽधुना सुरवधूरमणाय यामि तन्नागमिप्यति पुनः कविविह्नणस्त्वाम् ॥ ६५ ॥ नार्यों नरेन्द्रतनयागुरुवीक्षणार्थ कुर्वन्त्यतीव गमने सविलासलीलाम् । काचित्करेण दधती परिधानवसं काचिद्विमुञ्चति करादपि कञ्चकी च ॥ ६६ ॥ योपिन्निजोष्ठगतरक्तिमवीक्षणार्थ- मादर्शमेव दधती खकरेण चान्या । काप्यजनार्धगुफितां कवरी करेण पीनोन्नतस्तनतटे त्वरिता विधाय ।। ६७ ॥ एकं विधाय जतुरनविरजितं च पादं द्वितीयमपरा परिहाय यान्ती । आनज नेत्रमपरा न सुकजलेन तदर्शने गतमना हि ययौ गवाक्षम् ॥ ६८ ॥ तदर्शनाय विविधा द्विजराजवला नानाविधाश्च विवुधा अपि वाजाश्च ।

·१५६ काव्यमाला। वेश्याश्च सेवकजना नृपसेवकाओ- त्यन्ये प्रदुद्रुरिति गोबिधिरेवमुक्त्वा ॥ ६ ॥ ताम्बूलमेव दधती खकरेण कापि हारावलीमधृत तत्र परा कृगाझी। आलिजय बाहुलतया खसखी च कण्ठे योपित्यगच्छति गवाक्षपथं सलीलम् ॥ ७० ॥ कामी स चापि नरराजनिदेशतस्तै- वैध्यावनी प्रतिगुणैरभिनीयमानः । दृष्टो जनैः सकरुणं मुवराजनाभि- रुक्तं तदा शिव शिवेति विमोचयैनम् ॥ ७१ ।। वध्यावनीमथ निरोपितशूलरौद्रां नीत्वा कविं तु वधकाः कथयाबभूवुः । लानं विधेहि परिचिन्तय देवमाद्य- मन्ते मतिर्भवति या सुकवे गतिः सा ।। ७२ ॥ संसारदुस्तरपयोनिधितारणाय ध्यायन्ति यं विविधयोगरता मुनीन्द्राः । यः सर्वलोकहृदयाम्बुजकोशहंस- स्तं सर्वगं स्मर सदैव विमुक्तिहेतुम् ॥ ७३ ॥ लोकोक्तिपु स्थितवतीपु जनेषु सत्सु तामेव पश्यति पुरोऽपि च पृष्ठतोऽपि । चित्ते स्थितामथ नरेशसुतां विचिन्त्य ह्यद्यापि तामिह हि वेद्मि न देवमाद्यम् ॥ ७४ ॥ अद्यापि ता कनकचम्पकदामगौरी फुल्लारविन्दवदनां नवरोमराजीम् । १. अस्मामि. प्राप्तेषु निपु पुस्तकेषु एकस्मिन्पुस्तके 'इति विहणकविविरचितं नव्य वलितं पूर्वचतु सप्तत्यपरनामकं लघुकाव्य समाप्तम्' इत्युपलभ्यते, प्राचीनयोरित-

·विणकाव्यम् ।
१५७
सुप्तोत्थितां मदनविह्वलसालसाझी
विद्यां प्रमादगलितामिव चिन्तयामि ॥ ७५ ॥
अद्यापि तद्विकसिताम्बुजमध्यगौरं
गोरोचनातिलकपाण्डुरमध्यदेशम् ।
ईषन्मदालसविघूर्णितदृष्टिपातं
कान्तामुखं पथि मया सह गच्छती च ॥ ७६ ॥
अद्यापि तत्कनककुण्डलघृष्टगण्ड-
मास्य स्मरामि विपरीतरताभियोगे।
आन्दोलनश्रमजलस्फुटसान्द्रविन्दु-
मुक्ताफलप्रकरविच्छुरितं प्रियायाः ॥ ७७ ।।
अद्यापि ता शशिमुखी नवयौवनावा
पीनस्तनी पुनरहं यदि गौरकान्तिम् ।
पश्यामि मन्मथशरासनपीडिताजी
गात्राणि सप्रति करोमि सुशीतलानि ॥ ७८ ॥
अद्यापि तन्मनसि संप्रति वर्तते मे
रात्रौ नयि क्षुतवति क्षितिपालपुत्र्या ।
जीवेति मजलवच परिहत्य कोपा-
करेंकृतं कनकपनमनालपन्त्या ॥ ७९ ॥
अद्यापि ता मकरकेतुशरातुराजी-
मुत्तुळपीवरपयोधरभारखिन्नाम् ।
सपीज्य बाहुयुगलेन पिवामि वर्क
प्रोन्मत्तवन्मधुकर. कमर यथेष्टन् ॥ ८० ॥
अघापि ता कुटिलकोमलकालकेशी-
मुन्द्रितामरमपनविगालनेत्रान् ।
प्रोजपीवरफटोरपयोधराव्या
ध्यापानि चेतति यथैव गुरूपदेवान् ॥ ८१ ॥

·१५८ काव्यमाला। अद्यापि तद्विकचकुन्दसमानदन्तं तिर्यविवर्तितविलोलविलोचनान्तम् । तस्या मुखं मयि मनागपि विस्मरामि चित्तात्कृतज्ञ इव हन्त कृतोपकारम् ॥ ८२ ॥ अद्यापि तत्सरलमन्नुलतुङ्गभासं किंचित्मितोच्छुसितपाण्डुरगण्डभागम् । पश्यामि पूर्णशरदिन्दुसमानकान्ति कान्ताननं विकचपङ्कजपत्रनेत्रम् ॥ ८३ ॥ अद्यापि तन्मठनकार्मुकमगुरमु- दन्तद्युतिप्रकरकर्बुरिताधरोष्ठम् । कर्णावसक्तपुलकोज्वलढन्तपत्रं तस्याः पुनः पुनरपीह मुखं सरामि ॥ ८४ ॥ अद्यापि तां झटिति वक्रितकन्धरायां न्यस्तैकपाणिकमलां खनितम्वविम्चे । वामांसपृष्ठलुलदुज्वलकेगपागं पश्यामि मां प्रति दृगा बहुगः क्षिपन्तीम् ।। ८५ ।। अद्यापि मामवगणय्य कृतापराध मा पादमूलपतितं सहसा चलन्तीम् । वबाञ्चलं मम करान्निजमाक्षिपन्ती मामेति रोपपरुपं वदी मरामि ॥ ८६ ।। अद्यापि तामभिविगालनितम्बवियां गम्भीरनाभिकुहरा तनुमध्यभागाम् । अम्लानकोमलमृणालममानवाई लीलालसाञ्चितगनि मनमा मगमि ।। ८७ ।। अद्यापि तद्बुलिननादनिमीलिताक्ष- मास्यं मगमि सुतगं मुग्तावमाने। नकालनिःश्वमितनिद्वतकान्तकान्नि स्वेदान्युविन्द परिपाटुरितं प्रियायाः ।। ८८ ।।

·बिहणकाव्यम् । १५९ अद्यापि ता मयि कृतागसि धृष्टभावं सभावयत्यपि मुहुनिगृहीतवाचम् । अन्तनिरुद्धगुरुकोपसबाप्पकण्ठी नि.श्वासगुप्यदधरा रुदती सरामि ॥ ८२॥ अद्यापि ता समपनीतनितम्बवता पश्यामि मन्मथशरासनविहलाजीम् । एकेन गुह्यनिहितेन करेण पाणि- मन्येन नाभिकुहरादवतारयन्तीम् ॥ ९०॥ अद्यापि ता रहसि दर्पणमीक्षमाणां संक्रान्तमत्प्रतिनिधि मयि पृष्ठलीनाम् । पश्यामि वेपधुमती च सुविभ्रमांच लज्जाकुलां च दयितां च सविनमा च ॥ ९१ ।। अद्यापि ता सुरभिदुर्धरगन्धलोलं धावन्तमास्यमनिशं गतिचञ्चरीकम् । किचिच्चकोररुचिकुश्चितचारुनेत्रां पश्यामि केलिकमलेन निवारयन्तीम् ॥ ९२ ।। अद्यापि तामितरतश्च पुरश्च पश्चा- दन्तर्वहि. परित एव परिभ्रमन्तीम् । पश्यामि फुल्लकनकान्वुजसनिभेन वक्रेण चारूपरिवर्तितलोचनेन ॥ ९३ ॥ अद्यापि तानि मम चेतसि सस्फुरन्ति कर्णान्तसगतकटाक्षनिरीक्षितानि । तस्याः लरत्तरकराणि मदालसानि लीलाविलासबलानि विलोचनानि ॥ ९४ ॥ अद्यापि ता मयि कपाटसनीपलीने मन्मार्गमुक्तशमाननदत्तहत्तान् ।

·१६०
काव्यमाला।
मद्भावचिह्नितपदं मृदुकाकलीभिः
किंचिद्विमानमनिशं मनसि स्मरामि ।। ९५ ।।
अद्यापि तत्तरलतारतताक्षमास्य-
मालिप्तचन्दनरसाहितपाण्डकान्ति ।
कस्तूरिकाकुटिलपत्रलताभिरामं
गण्डस्थलं हृदि गतं स्थिरयामि तस्याः ॥ ९६ ॥
अद्यापि तत्कृतकचग्रहमाग्रहेण
दन्तैर्मया दशनवाससि खण्ड्यमाने ।
तस्या मनाङ्मकुलिताक्षमलक्ष्यमाण-
सीत्कारगर्भमसकृद्वदनं स्मरामि ॥ ९७ ॥
अद्यापि तानि ममचेतसि विस्फुरन्ति
विम्बोष्ठमृष्टपरिकीर्णशुचिस्मितानि ।
पीयूपपूरमधुराणि त्वदुत्तराणि
वाक्यानि मन्मथभवानि मृदूनि यस्याः ॥ ९८ ॥
अद्यापि तां कनकपत्रसनाथकर्णा-
मुत्तुगकर्कशकुचार्पिततारहाराम् ।
काञ्चीनिपुञ्जितविशालनितम्वबिवा-
मुद्दामनूपुररणचरणां स्मरामि ।। ९९ ॥
अद्यापि ता भुजलतापितकण्ठपागां
वक्षस्थलं मम पिधाय पयोधराभ्याम् ।
ईपन्निमीलितसलीलविलोचनान्तां
पश्यामि मदनमुक्तमदं पिबन्तीम् ॥ १०० ।।
अद्यापि तानि परिवर्तितकन्धराणि
किचित्तत्रुटितकचुकजालकानि ।
तस्या भुजाग्रलुलदुबलकुन्तलानि
चित्ते स्फुरन्ति मम वक्रविलोचनानि ॥ १०१ ॥

·विष्णकान्यन् । अद्यापि तत्सपरिवेपशनिप्रकाश- मास्य लरामि जङगात्रविवर्तनेषु । तहेलदुज्ज्वलकराजुलिजालगुम्फ- दो.कन्दलीयुगलकं दयितं प्रियायाः ॥ १०२ ॥ अद्यापि तामनुनत्यपि मध्यसक्तां व्यावृत्तकेलिशयने शयती पराचीन् । निद्राकुलामिव ममाभिमुखीभवन्ती प्रातर्मदा निहितैकभुजां लरानि ॥ १०३ ॥ अद्यापि तां लितमुखी पुरुषायितेषु लवालकाकुलकपोललतां सरामि । बान्दोलनप्रमजलकुलविहलाझी वासोत्तरं वनिभृतं नुनुहुः शशाङ्गीम् (१) ।। १०४ ॥ अद्यापि तो मयि गते चिरकोपयन्ती यान्ती समागतवती परिवर्तनानान् । जसिता किमपि मचतलं निषण्णा शयां समाश्रितवतीमधिकं लरामि ॥ १०५ ॥ जधापि तामरुणयत्यरुणेन्तरिक्ष- मापन्नमपि नाम विधारयन्तीन् । उत्थाप्य निधल्हगौ मन नि.वसन्ती चिन्ताकुलां जिनपि नगनुखी लरानि ॥ १०६ ॥ जधापि ता जघनदर्शनलालसेन कान्तं मया इव( )सनाइलनेव पश्चात् । पूर्वोक्तितानपरतो पहुराः क्षिपन्ती मन्दाशर कुचिततर्वतन लरानि ॥ १०७ ॥ अपापि तो सनित पदमापतन्तं मंकार पीय सदसैव निपलसान् ।

·No text on this page.

·विणायम् । अचापि तां समुपगम्य मयासताक्षी फोऽयं वदेत्यभिहिता बहुगः सखीभिः । मातन विच इति सलितमुहपन्ती- मुत्पनगलपुलकाकुलितां स्मरामि ॥ ११५॥ अचापि तां गतिनिराकृतराजहसी धम्मिनिर्जितमयूरकलापभाराम् । चक्षुःश्रिया हसितमत्तनकोरनेत्रां सचिन्तयामि कलकण्ठसमानकण्ठीम् ।। ११६ ॥ अद्यापि तां मदनमन्दिरवैजयन्ती- मन्तर्मुखे मदधरोष्ठदल विधाय । अझैरनजविकलैर्मम गाढमझ- मालिजल केलिशयिता दयितां स्मरामि ॥ ११७ ॥ अद्यापि तामुपवने परिवारयुक्तां सचिन्तयाम्युपगता च महोत्सवाय । मां पार्श्वसनिहितलोकभयात्सशक्षं व्यावर्तितेक्षणमनुक्षणमीक्षमाणाम् ॥ ११८ ॥ अद्यापि तामुरसिजद्वयमात्रमध्ये अश्यद्वलित्रितयलक्षितरोमराजिम् । ध्यायामि वल्गितभुजां विहिताङ्गभङ्गं व्याजेन नाभिकुहरं मम दर्शयन्तीम् ॥ ११९ ॥ अद्यापि तानि मृदुसारसुभाषितानि तिर्यग्विवृत्तनयनान्तनिरीक्षितानि । लीलारसाञ्चितगतानि सुविलितानि तस्याः सरामि हदि विभमचेष्टितानि ॥ १२०॥ अद्यापि तामसममीलितसाचिनेत्रां लोलद्भुजा वलयाकृतिराब्दहस्तान् । म० गु० १५

·No text on this page.

·विहणकाव्यम् । १६५ उक्तस्तदा नृपजनैः सुजनैस्तथान्यै- भूयः कविः शशिकला हदि चिन्तयित्वा । निःश्वस्य तां प्रति ततान सुरस्य वाक्या- त्यक्तो घृणां भयमपीह भविप्यमेतत् ॥ १२८ ॥ वेलाञ्चलं न्यस्य कुचाञ्चले मामालोकयन्ती नयनाञ्चलेन । इतो गता साध्वगता न जाने गेह गता वा हृदय गता मे ।। १२९ ॥ येऽमी कूर्चकवासककणरणत्कर्णाप्टसीमन्तिनी- हस्ताकर्षणविझमे च सुहृदः प्राप्ताः परामुन्नतिम् । तेऽमी सप्रति यान्ति नायतभुजा भाम्यनिशान्तपुर()- क्षुण्णाः क्षोणितलेपनानि पुरतः प्राप्तापराधा इव ॥ १३० ॥ भवत्कृते चाजनमञ्जुलाक्षि शिरो मदीय यदि याति यातु । नीतानि नाशं जनकात्मजायै दशाननेनापि दशाननानि ॥ १३१ ।। प्रासादे सा पथि पथि च सा पृष्ठतः सा पुर. सा पर्यके सा दिगि विदिशि सा चोर्ध्वत. सा पधः सा । धन्तः सा बहिरपि च सा नास्ति दृश्य द्वितीयं सा सा सा सा त्रिभुवनगता तन्मयं विश्वमेतत् ।। १३२ ।। संगमविरहवितकें परमिह विरहो न संगमन्नन्या । सङ्गे सैव तथैका जगदिद तन्मय चिरहे ।। १३३ ॥ हरिहरविधिमुख्या लोकपाला समेता चनइह मन नवः भूयता नाक्षिभिर्वत् । निवसति यदि ची भावनाया सन । भवतु शशिकला जन्मजन्मेऽपि जाया ॥ १३४॥ मन यदि स्कृत सापूर्वजन्मास्ति- गादि सफरसाणामन मेऽतिविभिन्। 3པསྨཱ།ཨi སྶ༌

·No text on this page.

·बिहकाव्यम् । त्राहि त्वं मग्णालदेवि ननयामाकरहरी महा- नन्मा ननु मिन्टन रोचा नैव न्य। हल्ला झारख्यचिन हनधार मच ) परामनो नियति हताहत सहन्न ।। १११ ॥ या नावं नागना विजय मोन्याय ना: कोरकारी का वन पनि.मको। निन्याय गरिनु किशाहीवनाला मार arrinालन सुमाग गोमाजमाता। गया. भ... । - मा. ... ... ... ""1"; f- . . . १ -- ·" मामि गगन मानिni | विज्ञानी । नीतीगसिंदात. nig || १५२ ॥ तमामायागः गो एमिना । भीलनी नमाग गो. जागो बन. ॥ १२ ॥ गीतामाया साज्या महिनाभो। गति सशामेजनाग वा मत् ॥ १५४ ॥ उक्तंच- नहि भवति गज मागं भाति न भाय विनापि यलेन । फरतलगतमपि नश्यति यम्य हि भनितव्यता नाम्नि ॥ १५५ अवश्यंभाविभावानां प्रतीकारो भवेयदि। तदा दुःखैन बावेरनलरामयुधिष्ठिराः ॥ १५६ ।। तथा चोक्तं स्मृती- आततायिनमायान्तमपि वेदानपारगम् । जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत् ॥ १५७ ॥ पूर्व कृतं सुकविना महता श्रुत नः पाणिग्रहं वपुरविजते(') पुरत. सखीनाम् । युक्तापराधमपि दैववशाच्च गह राजन्निवारय मनो बनयाच पापात् ॥ १५८ ॥ एवं विचार्य बहुधा नृपवीरसिंहः ' पथ्यं वचस्तदनु धर्मवती च मेने । आदिष्टवान्वरकवेर्मरणे निषेध तस्थौ तदागमनमेव निरीक्षमाणः ॥ १५९ ।। त भूपतिः कविवरं च विमोचयित्वा दत्वा सुतामपि वरिष्ठगुणाय तस्मै । - .