·स्वर्गवासी साधुचरित श्रीमान् डालचन्दजी सिंघी
MAHA
auran
.
बाबू श्रीवहादुर सिंहजी सिंघीके पुण्यश्लोक पिता
जन्म-वि. सं. १९२१, मार्ग. वदि ६ ) स्वर्गवास-वि. सं. १९८४, पोष सुदि

·दानशील-साहित्यरसिक-संकृतिप्रिय
ख. श्रीवाबू बहादुरसिंहजी सिंधी
--
।
-
/
M
अजीमगंज-कलकत्ता
जन्म ता. २८-६-१८८५]
[मृत्यु ता. ७-७-१९४४

·No text on this page.

·..
सिं घी जैन ग्रन्थ मा ला
************[ग्रन्थाङ्क २३]********
महाकवि-भर्तृहरि-विरचित
शतकत्रयादि-सुभाषितसंग्रह
SRI DAICHAND JT SINGHI
LOR
SINGHI JAIN SERIES
*********[NUMBER 23]*************
THE EPIGRAMS ATTRIBUTED
TO
BHARTRHARI

·कलकत्ता निवासी
साधुचरित-श्रेष्ठिवर्य श्रीमद् डालचन्दजी सिंघी पुण्यस्मृतिनिमित्त
प्रतिष्ठापित एवं प्रकाशित
सिंघी जैन
ग्रन्थमाला
[जैन भागमिक, दार्शनिक, साहित्यिक, ऐतिहासिक, वैज्ञानिक, कथात्मक - इत्यादि विविधविषयगुम्फित;
प्राकृत, संस्कृत, अपभ्रंश, प्राचीनगूर्जर-राजस्थानी आदि नानाभाषानिबद्ध ; सार्वजनीन पुरातन
वाड्मय तथा नूतन संशोधनात्मक साहित्य प्रकाशिनी सर्वश्रेष्ठ जैन ग्रन्थावलि.]
प्रतिष्ठाता
श्रीमद्-डालचन्दजी-सिंघीसत्पुत्र
ख. दानशील-साहित्यरसिक-संस्कृतिप्रिय
श्री बहादुर सिंह जी सिंघी
प्रधान-सम्पादक तथा संचालक
आचार्य जिन विजय मुनि
सम्मान्य नियामक - भारतीय विद्या भवन-बम्बई
संरक्षक
श्री राजेन्द्र सिंह जी सिं घी
तथा
श्री नरेन्द्र सिंह जी सिं घी
प्रकाशक
सिंघी जैनशास्त्र शिक्षापीठ
भा र ती य विद्या भवन
बम्बई

·भर्तृहरि-विरचितः शतकत्रयादि-सुभाषितसंग्रहः। (महाकवि-भर्तृहरिप्रणीतत्वेन नीति-शृङ्गार-वैराग्यादिनाना समाख्या- तानां सुभाषितानां सुपरिष्कृतसंग्रहः।) सुविस्तृतपरिचयात्मिक्यालिप्रस्तावना-विविधपाठान्तर-परिशिष्टादिसमन्वितः आचार्यश्रीजिनविजयालेखिताग्रवचनालंकृतश्च । मुंबईस्थ-टाटा-मूलतत्त्वसंशोधनविद्यामन्दिरान्तर्गत-गणितशास्त्रप्राध्यापकेन पालीवाङ्मयपारंगत-सुगृहीतनामधेय-सुगतगतिप्राप्त- श्रीमद्-धर्मानन्द -कोसंवीसुतेन श्री दामोदर को संबी नाना विद्वद्वरेण संपादितः। मुंबई-नगरस्थ भा र ती य विद्या भवन प्रतिष्ठित सिंधी जैनशास्त्र शिक्षापीठ द्वारा प्रकटीभूतः। विक्रमान्द २००५] प्रन्थांक २३] प्रथमावृत्ति; सार्ध सप्त शत प्रति [१९४८ निस्ताब्द [मूल्य रू०१२-८-० ·SINGHI JAIN SERIES A COLLECTION OF CRITICAL EDITIONS OF IMPORTANT JAIN CANONICAL, PHILO. SOPHICAL, HISTORICAL, LITERARY, NARRATIVE AND OTHER WORKS IN PRÄKRIT, SANSKRIT, APABHRAMSA AND OLD RĀJASTHĀNIm. GUJARATI LANGUAGES, AND OF NEW STUDIES BY COMPETENT RESEARCH SCHOLARS ESTABLISHED IN THE SACRED MEMORY OF THE SAINT-LIKE LATE SETH ŚRI DALCHANDJI SINGHỈ OF CALCUTTA BY HIS LATE DEVOTED SON . DĀNAŠĪLA-SĀHITYARASIKA-SANSKRITIPRIYA ŚRĪMĀN BAHADUR SINGHJI SINGHI DIRECTOR AND GENERAL EDITOR ACHĀRYA JINA VIJAYA MUNI (HON. DIRECTOR-BHĀRATĪYA VIDYA BHAVAN - BOMBAY) * UNDER THE EXCLUSIVE PATRONAGE OF SRI RAJENDRA SINGH SINGHI AND SRI NARENDRA SINGH SINGHI PUBLISHED BY SINGHI JAIN S'ASTRA SIKSHAPITHA BHARATIYA VIDYA BHAVAN BOMBAY

·THE EPIGRAMS ATTRIBUTED
TO..
BHARTRHARI
Including the Three Centuries
For the first time collected and critically edited, with principal
variants and an introduction
BY
D. D, KOSAMBI
[Professor at The Tata Institute of Fundamental Research, Bombay.]
With a Foreword
BY
ACHARYA JINA VIJAYA MUNI
[Honorary Director of the Bhāratiya Vidyā Bhavan]
भारतीय
4
46
आनन बिया
gaf
PUBLISHED BY
SINGHI JAIN S'ASTRA SIKSHAPITHA
BHARATIYA VIDYA. BHAVAN
BOMBAY
V.E. 20051 First Edition: Seven Hundred & fifty Copies [1948 A.D.
Vol. No. 23]
[Price Rs. 12-8-0

·१ २ ३ ॥सिंधीजैनग्रन्थमालासंस्थापकप्रशस्तिः ।। अस्ति बङ्गाभिधे देशे सुप्रसिद्धा मनोरमा । मुर्शिदाबाद इत्याख्या पुरी वैभवशालिनी ॥ बहवो निवसन्त्यन्न जैना ऊकेशवंशजाः । धनाढ्या नृपसम्मान्या धर्मकर्मपरायणाः ॥ श्रीडालचन्द इत्यासीत् तेष्वेको बहुभाग्यवान् । साधुवत् सच्चरित्रो यः सिंघीकुलप्रभाकरः॥ बाल्य एवागतो यश्च कर्तुं व्यापारविस्तृतिम् । कलिकातामहापुर्यां धृतधर्मार्थ निश्चयः ॥ कुशाग्रीयस्वबुद्धयैव सद्वृत्त्या च सुनिष्ठया । उपाय॑ विपुलां लक्ष्मी कोट्यधिपोऽज निष्ट सः ॥ तस्य मन्नुकुमारीति सन्नारीकुलमण्डना । अभूत् पतिव्रता पत्नी शीलसौभाग्यभूषणा । श्रीबहादुरसिंहाख्यो गुणवाँस्तनयस्तयोः । अभवत् सुकृती दानी धर्मप्रियश्च धीनिधिः ॥ प्राप्ता पुण्यवता तेन पत्नी तिलकसुन्दरी । यस्याः सौभाग्यचन्द्रेण भासितं तत्कुलाम्बरम् ॥ श्रीमान् राजेन्द्रसिंहोऽस्य ज्येष्ठपुनः सुशिक्षितः । यः सर्वकार्यदक्षत्वात् पितुर्दक्षिणवाहुवत् ॥ नरेन्द्रसिंह इत्याख्यस्तेजस्वी मध्यमः सुतः । सूनुरिन्द्रसिंहश्च कनिष्ठः सौम्यदर्शनः ।। सन्ति त्रयोऽपि सत्पुत्रा आप्तभक्तिपरायणाः । विनीताः सरला भव्याः पितुर्मार्गानुगामिनः ॥ भन्येऽपि बहवस्तस्याभवन् स्वस्रादिवान्धवाः । धनैजनैः समृद्धः सन् स राजेव व्यराजत ॥ ६ ९ १२ अन्यच्च- १४ १६ २० २२ - २४ २५ सरस्वत्यां सदासक्तो भूत्वा लक्ष्मीप्रियोऽप्ययम् । तत्राप्यासीत् सदाचारी तचित्रं विदुषां खलु ॥ १३ नाहंकारो न दुर्भावो न विलासो न दुर्व्ययः । दृष्टः कदापि तद्गेहे सतां तद् विस्मयास्पदम् ॥ भक्तो गुरुजनानां स विनीतः सज्जनान् प्रति । बन्धुजनेऽनुरक्तोऽभूत् प्रीतः पोप्यगणेष्वपि ॥ देश-कालस्थितिज्ञोऽसौ विद्या-विज्ञानपूजकः । इतिहासादि-साहित्य-संस्कृति-सत्कलाप्रियः ॥ समुन्नत्यै समाजस्य धर्मस्योत्कर्षहेतवे । प्रचाराय च शिक्षाया दत्तं तेन धनं धनम् ॥ गत्वा सभा-समित्यादौ भूत्वाऽध्यक्षपदान्वितः । दत्वा दानं यथायोग्यं प्रोत्साहिताश्च कर्मठाः ॥ एवं धनेन देहेन ज्ञानेन शुभनिष्टया । अकरोत् स यथाशक्ति सत्कर्माणि सदाशयः ॥ भथान्यदा प्रसङ्गेन स्वपितुः स्मृतिहेतवे । कर्तुं किञ्चिद् विशिष्टं स कार्य मनस्यचिन्तयत् ॥ पूज्यः पिता सदैवासीत् सम्यग्-ज्ञानरुचिः स्वयम् । तस्मात् तज्ज्ञानवृद्ध्यर्थं यतनीयं मयाऽप्यरम् ॥ २१ विचार्यैवं स्वयं चित्ते पुनः प्राप्य सुसम्मतिम् । श्रद्धास्पदस्वमित्राणां विदुपां चापि तादृशाम् ॥ जैनज्ञानप्रसारार्थ स्थाने शान्ति नि के त ने । सिंघीपदाङ्कितं जै न ज्ञा न पीठ मतीष्टिपत् ॥ २३ श्रीजिनविजयः प्राज्ञो मुनिनाम्ना च विश्रुतः । स्वीकर्तुं प्रार्थितस्तेन तस्याधिष्ठायकं पदम् ॥ तस्य सौजन्य-सौहार्द-स्थैयौदार्यादिसद्गुणैः । वशीभूय मुदा येन स्वीकृतं तत्पदं वरम् ॥ कवीन्द्रेण रवीन्द्रेण स्वीयपावनपाणिना । रस-नांगाङ्क-चन्द्राद्धे तत्प्रतिष्ठा व्यधीयत ॥ २६ प्रारब्धं मुनिना चापि कार्य तदुपयोगिकम् । पाठनं ज्ञानलिप्सूनां तथैव ग्रन्थगुम्फनम् ॥ तस्यैव प्रेरणां प्राप्य श्रीसिंघीकुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे चैषा प्रारब्धा ग्रन्थमालिका ॥ उदारचेतसा तेन धर्मशीलेन दानिना । व्ययितं पुष्कलं द्रव्यं तत्तत्कार्यसुसिद्धये ॥ छात्राणां वृत्तिदानेन नैकेषां विदुषां तथा । ज्ञानाभ्यासाय निष्कामसाहाय्यं स प्रदत्तवान् ॥ जलवातादिकानां तु प्रातिकूल्यादसौ मुनिः । कार्य त्रिवार्षिकं तत्र समाप्यान्यन्न चास्थितः ॥ तत्रापि सततं सर्व साहाय्यं तेन यच्छता । ग्रन्थमालाप्रकाशाय महोत्साहः प्रदर्शितः॥ ३२ नन्द-निध्य-चन्द्रांन्दे जाता पुनः सुयोजना । ग्रन्थावल्याः स्थिरत्वाय विस्तराय च नूतना ३३ ततः सुहृत्परामर्शात् सिंघीवंशनभस्वता। भा वि द्या भ व ना येयं ग्रन्थमाला समर्पिता ॥ ३४ आसीत्तस्य मनोवान्छाऽपूर्वा ग्रन्थप्रकाशने । तदर्थं व्ययितं तेन लक्षावधि हि रूप्यकम् ॥ ३५ दुर्विलासाद् विधेर्हन्त ! दौर्भाग्याचात्मबन्धूनाम् । स्वल्पेनैवाथ कालेन स्वर्ग स सुकृती ययौ ॥ ३६ इन्दु-ख-शून्य-नेत्राब्दे मासे आषाढसके । कलिकाताख्यपुर्यां स प्राप्तवान् परमां गतिम् ॥ पितृभक्तैश्च तत्पुत्रैः प्रेयसे पितुरात्मनः । तथैव प्रपितुः स्मृत्यै प्रकाश्यतेऽधुना पुनः ॥ इयं ग्रन्थावलिः श्रेष्ठा प्रेष्ठा प्रज्ञावतां प्रथा । भूयाद् भूत्यै सतां सिंघीकुलकीर्तिप्रकाशिका ॥ विद्वज्जनकृताहादा सच्चिदानन्ददा सदा । चिरं नन्दत्क्यिं लोके श्रीसैंधी ग्रन्थपद्धतिः ॥ २७ २८ २९ ३९ ४० ·॥ सिंघीजैनग्रन्थमालासम्पादकप्रशस्तिः॥ ३ स्वस्ति श्रीमेदपाटाख्यो देशो भारत विश्रुतः । रूपाहेलीति सन्नानी पुरिका तन्न सुस्थिता ॥ सदाचार-विचाराभ्यां प्राचीननृपतेः समः । श्रीमच्चतुरसिंहोऽत्र राठोडान्वयभूमिपः ॥ तत्र श्रीवृद्धिसिंहोऽभूद् राजपुत्रः प्रसिद्धिभाक् । क्षात्रधर्मधनो यश्च परमारकुलाग्रणीः ।। मुज-भोजमुखा भूपा जाता यस्मिन् महाकुले । किं वय॑ते कुलीनत्वं तत्कुलजातजन्मनः ॥ पत्नी राजकुमारीति तस्याभूद् गुणसंहिता । चातुर्य-रूप-लावण्य-सुवाक्-सौजन्यभूपिता ॥ क्षत्रियाणीप्रभापूर्णा शौर्योद्दीप्तमुखाकृतिम् । यो दृष्ट्वैव जनो मेने राजन्यकुलजा त्वियम् ॥ पुत्रः किसनसिंहाख्यो जातस्तयोरतिप्रियः । रणमल्लु इति चान्यद् यन्नाम जननीकृतम् ॥ श्रीदेवीहंसनामाऽन राजपूज्यो यतीश्वरः । ज्योतिभैषज्यविद्यानां पारगामी जनप्रियः॥ आगतो मरुदेशाद् यो भ्रमन् जनपदान वहून् । जातः श्रीवृद्धिसिंहस्य प्रीति-श्रद्धास्पदं परम् ॥ तेनाथाप्रतिमप्रेम्णा स तत्सूनुः स्वसन्निधौ । रक्षितः, शिक्षितः सम्यक्, कृतो जैनमतानुगः ॥ दौर्भाग्यात् तच्छिशोर्वाल्ये गुरु-तातौ दिवंगतौ । विमूढः स्वगृहात् सोऽथ यदृच्छया विनिर्गतः ॥ १० तथा च- . १३ .. १ भ्रान्त्वा नैकेषु देशेषु सेविस्वा च बहून् नरान् । दीक्षितो मुण्डितो भूत्वा जातो जैनमुनिस्ततः ॥ ज्ञातत्यनेकशास्त्राणि नानाधर्ममतानि च । मध्यस्थवृत्तिना तेन तत्त्वातत्त्वगवेपिणा ॥ अधीता विविधा भाषा भारतीया युरोपजाः । अनेका लिपयोऽप्येवं प्रन-नूतनकालिकाः ॥ येन प्रकाशिता नैके ग्रन्था विद्वत्प्रशंसिताः । लिखिता बहवो लेखा ऐतिह्यतथ्यगुम्फिताः ॥ स बहुभिः सुविद्वद्भिस्तन्मण्डलेश्च सत्कृतः । जिनविजयनाम्नाऽसौ ख्यातोऽभवद् मनीषिपु ॥ यस्य तां विश्रुतिं ज्ञात्वा श्रीमद्गान्धीमहात्मना । आहूतः सादरं पुण्यपत्तनात् स्वयमन्यदा ॥ पुरे चाहम्मदाबादे राष्ट्रीयशिक्षणालयः । विद्यापीठ इति ख्यातः प्रतिष्ठितो यदाऽभवत् ॥ आचार्यत्वेन तन्त्रोच्चैनियुक्तः स महात्मना । रस-मुंनि-निधीन्द्वव्दे पुरातत्त्वाख्यमन्दिरे ॥ वर्षाणामष्टकं यावत् सम्भूण्य तत् पदं ततः । गत्वा जर्मनराष्ट्रे स तत्संस्कृतिमधीतवान् ॥ तत आगत्य सल्लग्नो राष्ट्रकायें च सक्रियम् । कारावासोऽपि सम्प्राप्तो येन स्वराज्यपर्वणि ॥ क्रमात् ततो विनिर्मुक्तः स्थितः शान्ति निकेतने । विश्ववन्धकवीन्द्रश्रीरवीन्द्रनाथभूपिते ॥ सिंघीपदयुतं जैनज्ञानपीठं तदाश्रितम् । स्थापितं तत्र सिंघीश्रीडालचन्दस्य सूनुना ॥ श्रीबहादुरसिंहेन दानवीरेण धीमता । स्मृत्यर्थं निजतातस्य जैनज्ञानप्रसारकम् ॥ प्रतिष्ठितश्च तस्यासौ पदेऽधिछातृसज्ञके । अध्यापयन् वरान् शिष्यान् ग्रन्थयन् जैनवाड्मयम् ॥ तस्यैव प्रेरणां प्राप्य श्रीसिंघीकुलकेतुना । स्वपितृश्रेयसे ह्येषा प्रारब्धा ग्रन्थमालिका ॥ अथैवं विगतं यस्य वर्षाणामष्टकं पुनः । ग्रन्थमालाविकासार्थप्रवृत्तिषु प्रयस्यतः ॥ बाणे-रते-नैवेन्द्वन्दे मुंबाईनगरीस्थितः । मुंशीति बिरुदख्यातः कन्हैयालालधीसखः ॥ प्रवृत्तो भारतीयानां विद्यानां पीठनिर्मितौ । कर्मनिष्ठस्य तस्याभूत् प्रयतः सफलोऽचिरात् ।। विदुपा श्रीमतां योगात् संस्था जाता प्रतिष्ठिता। भारतीयपदोपेत विद्याभवन सम्ज्ञया ॥ आहूतः सहकाराय सुहृदा स मुनिः कृतौ । ततः प्रभृति तत्रापि सहयोग प्रदत्तवान् । तद्भवनेऽन्यदा तस्य सेवाऽधिका ह्यपेक्षिता । स्वीकृता नम्रभावेन साऽप्याचार्यपदाश्रिता ॥ नन्द-निध्यक्षं-चन्द्राब्दे वैक्रमे विहिता पुनः । एतद्ग्रन्थावलीस्थैर्यकृत् तेन नव्ययोजना ॥ परामर्शात् ततस्तस्य श्रीसिंघीकुलभास्वता । भाविद्याभवनायेयं ग्रन्थमाला समर्पिता ॥ प्रदत्ता दशसाहस्री पुनस्तस्योपदेशतः । स्वपिसृस्मृतिमन्दिरकरणाय सुकीर्तिना ॥ दैवादल्पे गते काले सिंघीवों दिवंगतः । यस्तस्य ज्ञानसेवायां साहाय्यमकरोत् महत् ॥ पितृकार्यप्रगत्यर्थं यत्नशीलैस्तदात्मजैः । राजेन्द्रसिंहमुख्यैश्च सत्कृतं तद्वचस्तप्तः ॥ पुण्यश्लोकपितुर्नाम्ना ग्रन्थागारकृते पुनः । वन्धुज्येष्ठो गुणश्रेष्ठो ह्यर्द्धलक्षं प्रदत्तवान् ॥ ग्रन्थमालाप्रसिद्ध्यर्थ पितृवत्तस्य कांक्षितम् । श्रीसिंघीबन्धुभिः सवं तगिराऽनुविधीयते । विद्वजनकृतालादा सच्चिदानन्ददा सदा । चिरं नन्दत्वियं लोके जिन विजयभारती ॥ २० २१ ૨૨ २३ २४ २५ २६ २८ २९ ३२ arm ४० * ·सिंघी जैन ग्रन्थमाला अद्यावधि मुद्रित ग्रन्थनामावलि १ मेरुतुजाचार्यरचित प्रवन्धचिन्तामणि मूलग्रन्थ. २ पुरातनप्रबन्धसंग्रह. ३ राजशेखरसूरिरचित प्रबन्धकोश. ४ जिनप्रभसूरिकृत विविधतीर्थकल्प. ५ मेघविजयोपाध्यायविरचित देवानन्दमहाकाव्य. .६ यशोविजयोपाध्यायकृत जैनतर्कभाषा. ७ हेमचन्द्राचार्यकृत प्रमाणमीमांसा. ८ भट्टाकलङ्कदेवकृत अकलक- अन्यत्रयी. ९ प्रवन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषान्तर. १० प्रभाचन्द्रसूरिरचित प्रभावकचरित. 11 Life of Hemachandracharya : By Dr. G. Bihler. १२ सिद्धिचन्द्रोपाध्यायरचित भानुचन्द्र- गणिचरित. १३ यशोविजयोपाध्यायविरचित ज्ञानविन्दुप्रकरण. M४ हरिषेणाचार्यकृत बृहत् कथाकोश. १५ जैनपुस्तकप्रशस्तिसंग्रह-प्रथम भाग. १६ हरिभद्रसूरिविरचित धूर्ताख्यान. १७ दुर्गदेवकृत रिष्टसमुच्चय. १८ मेघविजयोपाध्यायकृत दिग्विजयमहाकाव्य. १९ कवि अब्दुल रहमानकृत सन्देशरासक. २० महा- कवि भर्तृहरिविरचित शतकत्रयादि-सुभाषितसंग्रह. - संप्रति मुद्यमाण ग्रन्थनामावलि १ खरतरगच्छगुर्वावलि. २ कुमारपालचरित्रसंग्रह. ३ विविधगच्छीयपट्टावलिसंग्रह. ४ जैनपुस्तक- प्रशस्ति संग्रह, भाग २. ५ विज्ञप्तिलेखसंग्रह. ६ उद्दयोतनसूरिकृत कुवलयमालाकथा. ७-८उदयप्रभ- सूरिकृत धर्माभ्युदयमहाकाव्य तथा कीर्तिकौमुदी आदि अन्यान्य अनेक प्रशस्त्यादि कृतिसंग्रह. ९ जिनेश्वर- सूरिकृत कथाकोषप्रकरण. १० शान्त्याचार्यकृत न्यायावतारवार्तिकवृत्ति. ११ महामुनि गुणपालविरचित जंबूचरित्र (प्राकृत). १२ जयपाहुडनाम निमित्तशास्त्र, १३ कोऊहलविरचित लीलावती कथा (प्राकृत). १४ गुणचन्द्रविरचित मंत्रीकर्मचन्द्रवंशप्रवन्ध. १५ नयचन्द्रविरचित हम्मीरमहाकाव्य. १६ महेश्वरसूरि- कृत नागपंचमी कथा. १७ भद्रवाहु संहिता. १८ महेन्द्रसूरिकृत नर्मदासुन्दरी कथा. १९ जिनदत्ता- ख्यानद्वयम्. २० धाहिलकविकृत पउमसिरीचरिउ (अपभ्रंश). २१ स्वयंभूकविरचित पउमचरिउ (अपभ्रंश). २२ सिद्धिचन्द्रकृत काव्यप्रकाशखण्डन. २३ जयसिंहसूरिकृत धर्मोपदेशमाला. - मुद्रणार्थ निर्धारित एवं सज्जीकृत ग्रन्थनामावलि १ भानुचन्द्रगणिकृत विवेकविलासटीका. २ पुरातन रास-भासादिसंग्रह. ३ प्रकीर्ण वाजाय प्रकाश, ४ सिद्धिचन्द्रोपाध्यायविरचित वासवदत्ता टीका. ५ देवचन्द्रसूरिकृत मूलशुद्धिप्रकरणवृत्ति. ६ रत्नप्रभा- चार्यकृत उपदेशमाला टीका. ७ यशोविजयोपाध्यायकृत अनेकान्तव्यवस्था. ८ जिनेश्वराचार्यकृत प्रमा- लक्षण. ९ महानिशीथसूत्र. १० तरुणप्रभाचार्यकृत आवश्यकवालाववोध. ११ राठोड वंशावलि. १२ उपकेशगच्छप्रवन्ध. १३ वर्द्धमानाचार्यकृत गणरत्नमहोदधि. १४ प्रतिष्ठासोमकृत सोमसौभाग्य. काव्य. १५ नेमिचन्द्रकृत पष्टीशतक (पृथक् पृथक् ३ वालावबोध युक्त)., १६ शीलांकाचार्य विरचित महापुरुषचरित्र (प्राकृत महाग्रंथ). १७./चंदप्पहचरियं (प्राकृत). १८ नेमिनाह चरिउ (अपभ्रंश- महाग्रंथ ). १९ उपदेश पदटीका (वर्द्धमानाचार्यकृत). २० निर्वाणलीलावती कथा (सं. कथा ग्रंथ): २१ सनत्कुमारचरित्र (संस्कृत काव्यग्रंथ ). २२ राजवल्लभ पाठककृत भोजचरित्र. २३ प्रमोद माणिक्यकृत वाग्भटालंकारवृत्ति. २४ सोमदेवादिकृत विदग्धमुखमण्डनवृत्ति. २५ समयसुन्दरादिकृत वृत्तरत्नाकरवृत्ति. २६ पाण्डित्यदर्पण. २७ पुरातनप्रबन्धसंग्रह-हिन्दी भाषांतर. २८ भुवनभानुचरित्र वालावबोध. २९ भुवनसुन्दरी चरित (प्राकृत कथा) इत्यादि, इत्यादि.

·CONTENTS III-VIII 1-11 12-81 12 13 17 20 39 56 57 57 60 61 62 63 05 68 70 FOREWORD BY ACĂRYA ŚRI JINAVIJAYA MUNI EDITOR'S PREFACE INTRODUCTION I. 1. 1. Scope of the present edition 1. 2. Abbreviations used for sources of MSS 1. 3. Abbreviations used for citing anthologies 1. 4. The manuscript apparatus 1. 5. Synoptic chart of major versions II. Collection And Distribution Of The MS Evidence 2. 1. Methods of gathering the MSS 2.2. Sāradā. Kaśmiri 2. 3. Nepal, Mithilā, Bengal III. Analysis and Grouping Of The MSS 3. 1. The chart 3.2. Uses of the chart 3. 3. Evidence for the grouping 3. 4. Omissiong and inclusions 3.5. Tho groups 3.6.' Discussion of the groups 3. 7. Testimonia IV. Determination Of The Text 4. 1. The problem 4. 2. Nature of the commonest variants 4.3. Methods of determining the readings 4. 4. Applications of the method 4.5. Starred readings and hiatus Y. Who was Bhartphari? 5.1. The problem of identification 5. 2. The traditions The stanzas THE SANSKRIT TEXT Group I stanzas found in all versions] Unplaced (1-7) Niti [8-76] Śrăgāra [77-147] Vairāgya [ 148-200] Group II (stanzas there is reason to suspect; 201-352] Group III (stray verses; 363-857] Group IV [ Apocrypha] 1. The Vitavștta 2. The Vijiānašataka ALPHABETICAL INDEX OF ŚLOKAS ADDENDA AND CORRIGENDA 71 72 73 74 76 78 79 5. 3. 80 १-२४० १ ३१ ५८ १३८ २०६ ૨૨૨ ૨૨૬ २३९

·नूतनमानवसमाजस्य पुरश्चराणां
मार्क्स एन्गेल्स
लेनिन
नामधेयानां तेजस्विनां महामानवानां
पुनीतस्मरणार्थम्

·FOREWORD Two "WO YEARS AGO, the Triad of Bharthari's Centuries edited by Prof. Kosambi with an anonymous southern commentary was published as No. 9 of the Bhāratiya Vidyā: Series. In my General Editor's Preface, I had announced that a comprehensive and critical editio princeps of the same work prepared by Prof. Kosambi would soon reach the hands of learned readers. This is the work, the twenty-third of the present series, which now becomes available to scholars, How the idea of editing the present work in this form originated in Prof. Kosambi's mind, how he prepared the definitive critical test after procuring hundreds of manuscripts and all available, printed editions, has been set forth concisely but attractively in his preface and introduction in words that suffice to acquaint the reader fully with all essential particulars. As I have related in my introductory' remarks referred to above, Prof. Kosambi's main and preferred branch of knowledge is the study and teaching of mathematics. As the senior professor, in so outstanding an institution devoted to the profound study of the sciences 'as the Tata Institute of Fundamental Research, he ranks among the handful of leading Indian; specialists in mathematics. His principal research has been in mathematics. In that subject his valuable contributions have attracted the attention of leading European and American mathematicians, securing him inyitations from UNESCO and to visiting professorships abroad. Prof. Kosambi is the worthy son of my dearly beloved friend and respected contemporary, the late Dharmānandji; and hence, he has belonged from his childhood to the group closest to me; the proof he gave of integrity, concentration, and unflagging love, of knowledge drew. my heart ever closer to him. It was natural that, my heart and soul should feel still deeper and broader a sentiment of "mineness" when I saw him develop as close an acquaintance with the pursuit of Sanskrit studies as with mathematics. Consequently, my mind experiences considerable embarrassment in giving further introductory details about him. JO! :) > : . It is painful to record that my dear friend Dharmānandji, who himself first: pointed out to me, four years ago the preoccupation of his Bābā": with the collection and edition of BhartȚhari's epigrams and suggested , to. Bābā the possibility of publishing in this Series, is no longer in this world to see with his living eyes the success of his son's researches in Sanskrit text-criticism. :::

·IV FOREWORD In making this reference to Dharmānandji, the sacred memory of our long, friendly connection overflows my heart and fills my vision. I first learned of the principles of Buddhism and its monastic order through Dharmānandji's writings. My curiosity was excited by two of his Marăthi books, "Buddha, Dharma, āụi Samģha"., and "Buddha-lilā-sāra-samgraha". By chance, I came to read his Marathi autobiography "Nivedana", and ivas astounded at the varied events and stages of his stormy life. I saw some particular similarities to my own in his life and character, and my mind was attracted to him in admiration. But the situation in which 1.read his books and that in which he then found himself were so greatly at variance that I could not imagine any possibility of making his personal acquaintance during the course of our lives. By a trick of fate I became a follower in 1920 of the non-cooperation movement begun by Mahātmā Gāndhi and decided to serve in the Gujarat- Vidyāpīth to be “established at Alimedabad according to Mahātmāji's plans. The Vidyāpīth founded an institute, the, Puřātáttya Mandir, under my direction for the study of ancient Indian history, literature, philosophy, and philology, as well as instruction, research, and publication. Here, arrangements were made for the study and teaching of Sanskrit, Prākrit, the Vernaculars, and other subjects of the kind. By chance, Dharmānandji had just returned to this country from America after finishing his work at Harvard University. “At the instance of Kākāsāheb Kälelkar, then one of the 'secretaries of that institution, he accepted the chair of Pāli literature and studies at the Purātattya Mandir. From that day we became collaborators and friends of similar tastes and temperament. Thereafter he moved several times; and so did I, but our friendship became increasingly, closer. In '1929, he called on me in Berlin, on his way to the U.S.S, R; During my stay in Berlin, nay 'mind became more and more steeped in socialist ideas; Kosanıbīji's mind výas also more strongly attracted toward socialismı during his Russian . sojourn. During my residence at S'antiniketan-Viśvabhāratī, 1930–34, he too came there one day and expressed the wish to stay with me for some time; but again lie went oli to dwell at Banāras, Sāranāth, and such localities. Then the "Bahujana Vihār" was started at Parel in Bombay and he served by his leaching the depressed portion of the social classes regarded as the lower,, In those very days this Bhūrațiya Vidya Bhayan was established and soine of the burden of managing its' literary and educational activities fell upon me. It was my desire that he too should become my colleague and I made some 'overtures to that effect; but his mind was already becoming more and more inclined not to be tied down tò any place or task but finish' the remnant of his life in detachment. Nevertheless, he said to me that the principal philosophic book in Pāli literature was the Visuddhinagga of Buddhaghosa, for the editing - ·FOREWORD T of which Harvard University had invited him four times; and that he would be highly gratified if I could arrange for the publication of a Devanāgari edition. Agreeing immediately to his wish, I made provision for its publication as the first volume of the Bharatiya Vidyā Series.* In recent years, when his body became progressively feebler and he was convinced that not much now remained of the span of his life, he began to meditate seriously upon methods by which life could be made to part quietly from the body. He discussed several times with me the traditional Jain practices of samlekhanā and anasana, As a result of such thoughts he began in September 1946 to fast to death in a solitary āśrama at Doharīghāt, in U. P. But when an urgent message was sent to him by Mahātmāji that it was not proper to fast to death in this manner, he gave it up and decided, in accordance with Mahātmāji's suggestion, to go to the āśrama at Sevāgrām and to terminate his life there. In his last letter to me from Doharīghāt, he said "I have written a Marāthī book called Pārs'vanāthācā Cāturyāna-dharma of which some friends want to print the Hindi translation; but since There is no determining the possibility of printing the original in Marāthī, I am sending the original manuscript to you by registered post to be kept in your Institute. Perhaps some one may be found to publish it.", In the same letter he also wrote "I have finished writing, just a few days ago, a drama called Bodhisattva; it has been agreed by the Kāśi Vidyāpīth to print its Hindi translation. If it be not printed there, then again the manuscript will be sent to you..........' After recovering a little at Doliarīghāt he came to Bombay with a view of going to Wardha. At that time I had my last meeting with him. He said, it is Mahātmāji's express desire that I live the rest of my life in Mahātmāji's āśrama, and not wander about; therefore, 'I 'shall now go there to live out the rest of my allotted time," At the same time he inquired about the printing of Bābā's present Bharthari collection and asked when it would be published. From Bombay he went to Sevagram-Wardha and there on June 4, 1947,' he peacefully cast off this earthly body to reach freedom from the cycle of existence in the manner of a great Bodhisattva. -- Although Dharmānandji had, never undergone formal training at any University, nor studied the routine of research work in a scientific 1 L Afany years earlier, Kosambīji hnd translated the essence of many Jātaka tales into Marāthi, but was unable to arrange for publication. When my attention was drawn to this, I published the first part ' as the initial number of my Jaina-śikṣaṇa-grantha-mālā. The · second part lies with he still unpublished, ..

·řI FOREWORD manner under any 'scholar, he had nevertheless, because of his con stant efforts, his wide travels, and the broad study resulting from these, gained an international fame and status in scholarship. At a stage when our students receive their baccalaureate under modern education, he had hardly begun his study of Sanskrit. When there was not a single person in the whole of India even acquainted with the Pāli language, he developed an unquenchable desire for the study of Pāli literature, went to the then almost unknown countries like Ceylon and Burma, to be initiated into the Buddhist monastic order, and under the greatest hardships of accommodation as well as diet secured an advanced mastery over the Pāli language. Thus, he became a devoted follower of the Lord Buddha and a finished scholar of the Pāli Tripitaka which contains his teaching. As a result of his own study and scientific point of view, he became completely familiar with the critical method and from that point of view he approached and penetrated into all works whether the Buddhist scriptures, Vedas, Vedantic writings, or those of the Jains. Just as Prof. Dharmānandji was a spiritual personality of the highest type, so also was he a brilliant scholar and sincere lover of his country. He finished his ascetic training in an inspiring fashion, and spread Pāli literature as well as Buddhist principles in India with the utmost devotion. His natural ability gained him the enviable position of the first Indian orientalist to be invited by so well known a foreign institution as Harvard University. Dharmanandji was thus a happy, contented, , and upright widdle-class family man. By reason of his having an excellent wife, an able and brilliant son, charming and bright daughters, he was a gentleman member of the class - regarded as fortunate in , society; nevertheless, his inner personality was impartial, detached, and highly ascetic. He had not the slightest desire for money nor was he excessively partial to his relations. He saw to it that his children had the highest possible type of education, but beyond that he did not show on their behalf the least social cupidity. For the last 15 years he had, renounced all sense of personal desire and went wherever he could render the best service in a detached fashion by his mental and physical powers. . Although an unceasing worshipper of knowledge, as well as a profound thinker, he was still an absolute patriot. He participated in the country's struggle for freedom with great enthusiasm and trod the path to jail with a light heart. Even after becoming an elder in age, knowledge, and self-control his idea were still youthfully revolutionary.' His inner mind always suffered at the sight of the stupidity in thought and ritual by means of which the Brahmin caste has, in the name of the Hindu religion, made India for these ·FOREWORD YIL many centuries 90 backward, and by means of which the common people of India have become dull, heavy, and uninspired. Whenever the opportunity presented itself, he expressed this opinion of his without fear or hesitation, Because of this, his revolutionary thought and progressive activity were not appreciated by the selfish and conservative class of Brahmins, in particular the Brahmins of Mahārāstra. He was an ardent disciple of the Mahātmā, all of whose efforts towards the regeneration of the country he praised as Tell as preached and spread. He lived out his life in the manner of a true Bodhisattva and ended it in the same fashion. Thus, Dharmanandji was a matchless and extraordinary perşonification of scholarship in our age. 1 I see the marked influence of a father bearing so striking a character upon his worthy son Bābā Kosambi. It is a fruit of this influence that I interpret his entrance into the deep study of Sanskrit literature and his meticulous work of editing the present book with an effort which would have been regarded as of excessive duration for such a result. As I have said before, Bābā's principal subject is the science of Mathematics. It is his chief purpose in life to study, to teach, and to do research in that subject. Sanskrit was neither his principal study nor his field of teaching. Nevertheless, the concentration, perseverance, absorption and enthusiasm which he has displayed in the critical study of his present work has astounded even me and has often made me wish to ask him "Bābā, why are you losing your mind and spending your precious time as well as energy in this line ?" Three or four years ago when Dharmānandji, first of all, came to me to bring news of the Bhartphari edition being taken in hand in this manner and said that Bābā has nearly lost his mind in the work, I laughed heartily and replied that some of the father's traits must certainly have come to the son. But even his narrative did not give me a proper idea of how truly Bábā was losing himself. However, when I saw his preparations for the editorial work on this volume and acquainted myself with the extent to which he had, for the sake of this work, borne with joy and enthusiasm every kind of financial, bodily, and mental hardship, only then did I realise the magnitude both of the task before him and of his labours. Before seeing this work of Baba I too had no idea that the three centuries of Bhartphari would necessitate this type of research and editorial work. Although I had memorised hundreds of Bhartphari's epigrams at the beginning of my own studies and then several hundreds of BhartȚhari manuscripts had passed through my hands in the inspection of well-kept Jain manuscript Bhāụdārs, nevertheless I had no idea that in the determination of a clear and definitive text there was involved the same tangled problem as in the text-criticism of the Mahabhārata and the Pañcatantra. The importance of this problem was made clear to me only when I saw the more than 400 large collation sheets ·VIII FOREWORD prepared by Bābā for the determination of variants, his thousands of index cards and slips, and the rest. I then thought to myself that there are in our country hundreds of thousands of Sanskritists and pandits, thousands of professors teaching Sanskrit literature in colleges, whose means of livelihood are the study, teaching, and the spread of the Sanskrit language. Yet, how many among these learned people are there to be seen serving their own subject with devotion ? I don't write all this with a view of praising my dear friend Bābā but in order that the pandits and professors of Sanskrit in this country might keep the example of a non-sanskritistä like Prof. Kosambi before their eyes and might then develop some little desire to carry out their own duty, As a result of Prof. Kosambi's researches on this book, it has been proved that these writings of Bhartſhari have been regarded since the earliest times with love and respect by Jain tradition. Hundreds of beautifully written manuscript copies still exist in Jain Bhāụdārs. The oldest of the old manuscripts that Prof. Kosambi could procure is also copied by a Jain scholar, being shown in our illustration. This copy is by the hand of the famous Pratisthāsomagani whose Soma-Saubhāgya Kāvya and other works are still extant. Similarly, of all Sanskrit commentaries written on this work, the oldest known is again by a Jain scholar. This commentary was prepared by the learned Dhanasāra Gaụi, aºyati of the Upakeśagaccha. Besides this, there are available many brief Sanskrit glosses and interpretations in mixed · Rājasthāni-Gujarāti by other Jain scholars. Imitations of this work are known among Jain books, as for example the Somasataka, Padmānandasataka, S'rågāra- (vairāgya-Sataka, Dhanadatrisati, and so on, Certainly, for hundreds of years, these epigrammatic verses of * Bhartphari have guided, and will continue to guide, every, edụcated * Indian in the path of peace, goodwill, and propriety. This edition .by Prof. Kosambi will prove to scholars how the poet's work has penetrat. ed into every corner of India. KĀRTIKĪ PŪRNIMĀ Vikrani Samvat 2005, Jina Vijaya Muni. * In writing these words I remember the name of the great German scholar Grassmann who is known principally as a great mathematioian but who, in his old age, made a deep study of the Sanskrit language and as a result made the first German translation of a fundamental Sanskrit book like the Rigveda, ·The oldest known Bhartyhari Codex, samvat 1500. FENTERTREAR RANA LAMAnanRINETRAamafife मनासयामापारियामागम मसगासाEिTRINGTTERevधमाशामामामा.का.मारतस्यादHिRFRanfaltait.पामा मकान-maiयारामनामानादनahurmun.ारतकशामा RRAIनयनयामोयादा (ANTARTENABREEBRATEDTAR PIRENTamanायमाप्रा.रामप्रतिमा TARATHIERTRAITIEमितासाकरिया-NIFERRRRRRोकसागरजताकावरमादयंता प.TA-TAREERemainirगकानिEिRVASHIFAaranशिशाHिERIसयस मानता Ha/मारघमिरमा भासियामाणिवाशिणारधाराक्षIRE FrentMLNIYARIHaasaram मिAIRPUपनलियामाalaमाया फरका नीतिनियम27qm १३. समिविपरपारंजावालाचार मरिसमाशिनि की mmmsमाता भिमसधिनस्यास्यियामवितरक TIRITIERRHIRann? AAAAमविपरमधमाशेलकरपानामा nufanarmananmmsfilmalantvaliपिरामरथयात्यका 117ran PRAurrafanarafarयमवालवारिदियनियर गदा मालdhammunalityामाविमाfarRlaruaaaaamam In Ramdhanure,MINERARIUNIक्षिरसागा२रामा 10 mmsaas 2600muftenमयममानविय . ॥4॥ 11111 2017yamin रायnanागा 17.1 . A. Srigārt Colophon, Pratisthāsomugari's autograph, MAP रायमा राजीशिययनादिकमरिममा कविधानियमनारनियMAIविनास्वाम्ममय हमारण्य नाकिनाATIRIRIयमंमपालािाि पानिमितyिaffक्षिधामHARARATTER वाभिम VESARITruRANदावतमानारमयलिकिंगशिपसमायागतnrelemकरमरकर मधMATARRINलामामाEिAEETURBfauhan.arरना, प्रलयरपगतानिझरायागिरियाना मयसरमालाधरकालन्यायालयावानियमनमुफ्गाश्ययाणवावादापालाना विनाशयार जापति-KAMAnnaiमासरगकणगाकर मितानिापिंघावितमासािानिारखागा निकिदि मवत नायगामियम्मादमा परपिंदरताम HTUBाम-धामानियागारनिहिसास दलिपरमकरयादनिलयारा गणिरयादेशपिता शारीरकायाकिरिकारक प्रिययनविनस्पतिज्ञाganarनार पारधेशग्यधासकामशकममाalal समाचामाBHशदिनसल्यामगगिना लिवित आशममधस्॥18, il comपुनाराधिनामार्म सुझानालाकपालििनवनिर्वातिभूलनाममा uratfaralaलनवार राशिकोणालांततयRAMAanaकमसमय मिमिन र TARATनमा मलिदायमा ग्याशाविमाएमामनाना-MIRAAORT MARTHAK PraRafarnamstraintamanimaNERकर ATARA reatmeTehanनयमापनाAAIITimमामाlistfकामनाराम htriffRHEArtin Amit timilarमकन्यDANMITAwarninindinsaantarit" ३ B. Vairagya Colophon, Pratisthiisomagnpi's autograph.

·५ ਗ ਦਰਜ਼ ਵਪਾਤਸ¤àਫ਼ਸਿਸ਼ਬਗ਼ਜáਿਬਜ਼ਰ ਤਰ ਜ ਤੁri .. बुदरतीय घविकल्पविनरपानमनितिशकरम मानवाकरमणमागिलकिण्मनापशांतगासा विचारलापलापगातारागामार्ग स्त्रशास्त्राताविचारतचापलपनामियमतानिननानारसमायाकारका निधनपतनानामिकागाकारकयम्पतन (or कामतःनिरमनियविकाल्पविम्बरा निरमा निगमताaanायाचिकल्पानाविस्ताराविमाराटास्पतनonaविधान करवाammy शलिटरटकियस्तायसादिरापशतकापसनानना Mamiप्राधानाधमणविवदतनामावनिदधयागुताशिवदन ध्यासविम्यपनयमीमाधिकायापनाचरानमसूदारियायसादवयसारिमागरिशमानगावयतिमायणात रामामाकशगनगगनाणशविज्ञाशीककमरिरपरतवारिधियादवनभयरतिपादपनामवायरिरवारक्षितावदान सितारगृयायमरतितिमानवाशिणाचारनितव विचारसारमविति-फलकावागाईविरवतमाता मच एचकवधाययज्दायायप्रारतिरायाधीमातालतरतो वरमविराजियातिamमदामदिमानिधानाnath पदपकरानटमाश्यप्रसादध्वलाहतसारावासयरम्याम सदरकागनगनटीकाम्यायादग्गदिताधतमारण्ययन चिययादायकलियाकदाधिमादित्यलगद यदाविमम्मंदाविदाधनिभाउनावानदादिविधिपारमा वाध्यम्याप्रमादधात कवद्यामदापिधारवडनिनयनागधिमंगमम्यातानारतीसगनासताम्मरामिश्रीमदानविपदानादिन प्रसादानशयातमुगिनिगावमउलममलामतदानानिटाचारक्षिानाहाकायधनगिनाना-IIIरिया प्रम्पमंगaalfandalwyaमिकदशनमधवाचामातताकिाकिानवातनःकिमितममलतरकलेतन.किापका! तार्यातताकिवातगणना(काधिारकानशिकानारास्नतामिगमगाताभितायाततःकिपटयक्रम राधाममधानता सायनवादगृयातिपांगगिरष्टाणाधिन पूना पत्याशयामामाकाालवालमाग्विादाममवनिदा मिनिद्रामामानाना किसान बनवताकितानRAu09गामामाविधारणापतहमवश्यानाया। श्रीगुमाया यूनतवा P Colophon of the oldest known Dhanasāra Codex, Hum 1074.

·EDITOR'S PREFACE. A The present edition of epigrams ascribed to Bhartrlari owes its inception partly to the late Dr. Vishnu S. Sukthankar, famed for the critical edition of the Mahābhārata begun under his general editorship at the Bhāndārkar 0. R. Institute. In discussing a literary criticism of mine on Bhartplari's poetry, which had upset him greatly without his being able to give a definite contradiction in any essential, we agreed that a critical odition of the gnomic and lyric stanzas transmitted to as in that poet's name was badly needed. He suggested that I should undertake it while it seemed to me that such work lay beyond my own capacities and the rudimentary knowledge of Sanskrit that had forced me to rely, like Bernard Shaw in his celebrated translation from the Greek of Cleopatra's cure for baldness, upon pure divination. Sukthankar said, in effect, that his analysisa of the Mahābhārata MS evidence had been confirmed by Ruben's sampling surveys of passages from the Rāmāyaṇa, so that we now knew what happened in India to a large popular work in the process of transmission and inflation. But nothing whatsoever was known about the transmission of a small popular work in Sanskrit. A knowledge of classical Sanskrit could be picked up from the stanzas themselves as I went along; the work was small enough to be handled completely by one man, unaided; in any case, his own knowledge was at my disposal whenever any difficulty presented itself. Flattered though I was by this estimate of my ability in a totally new field, I hesitated for a long time. As planned originally, this work should have begun as soon as I could round off certain mathematical and statistical investigations which had till then formed my main field of research. These occupied me till August 9, 1942. Then, as I had not 1 “The Quality of Renunciation in Bhartphari's Poetry"; Fergusson College Magazine, 1941; Reprinted in Bharatiya Vidyā, vol. VII, 1946, pp. 49-62. 2 "On observe qu'en France, le plus souvent, les critiques musicaux sont sourds et les critiques d'art aveugles. Cela leur permet le receuillement nécessaire aux idées esthétiques". Anatole France, Ile des Pingouins (Préface). Not mine "the critic's well-fogged ear"; no one ever applied to me the singular epithet of Calligraphes! 3 This is best seen in Sukthankar's Adiparvan Prolegomena (Sukthankar Memorial Edition, vol. I, pp. 1-137). A knowledge of this landmark in Indian textual criticism is assumed in all that follows, 4 Walter Ruben: Studien zur Textgeschichte des Rāmāyaṇa (Stuttgart 1936). 1 H. 9.

·EDITOR'S PREFACF N the detachment of Anatole France's Johannes Talpa (Ile des Pingouins III-iv), a new distraction presented itself in the sudden eruption of India's long-repressed struggle for the transfer of power from the British to the Indian bourgeoisie.. Months passed in unorthodox activities such as aid to the wounded; helping an occasional "underground" worker no matter how silly his plans and how meagre my dwindling resources; trying to persuade some groups of students that wrecking the college, where I then lectured on sufferance while they were supposed to be receiving an education, would be ineffcetire as a method of forcing the British to quit India. Sukthankar's unexpected death on January 21, 1943 destroyed one of the major premises upon which my work was to be based, namely the availability of his profound experience and brilliant guidance. In the event, the other two assumptions which ile had made also turned out to bo unjustified. Instead of being a good way of learning classical Sanskrit, it is actually necessary to forget Pāṇinian rules in order to edit Bhartſhari properly. Finally, the chronic ill health and financial ruin which I had to face for three long years force the rueful admission that a critical edition of this particular text cannot be recommended as a pastime for the indigent amateur, especially in a period of war shortages and inflation. The editorial work was not actually taken in hand till July 1943. Sukthankar often called his Mahābhārata text "fluid" without defining the adjective more closely; if that be admitted, then mine can only be qualified as nebulous, so great is the difficulty of pinning down the Blartyhari tradition from the enormously variable MS evidence. After being trained to the rigid logical discipline of a science that specializes in exactitude of statement and numerical accuracy, I find it peculiarly resing that a precise answer cannot be given even to the simplest of questions about our present text. For example, how many MSS have I studied? My count is 377, whether in original, photostat, microfilm, direct copy, or in some cases a pratīka index. But some were mere fragments, down to a single folio – nevertheless of great importance as for example ISM Gore 144. Some, like BU 41/4 and Mysore 223, contain many Bhartrhari stanzas, but are certainly not Bhartřhari MSS, being mislabelled collections. Occasionally, as in my W2 or VSP, three separately tied and numbered pieces are clearly by the samo hand and portions of one MS, whereas BORI 331 shows two entirely different MSS belonging to different versions and scribes catalogued as one. Thus, my total of 377 gives an exaggerated notion of precisiou. Similarly for the total number of stanzas, .svhere we have all possible degrees of variation from the trifling scribe's error to a complete paraphrase, so that stauzas like bhoge rogabhayam rob an exact count of meaning. Apart from this lack of a sharp focus, there are other difficulties peculiar to Bhartụhari. There is no guiding thread of a narrative as in the -Mghābhārata, or the frame story of the Pancatantra. Though the southern recension does make a feeble attempt at logical grouping of verses ·EDITOR'S PREFACE 3 + on similar topics, the absence of a connecting link from one stanza to the next makes it impossible to prove by any sort of inner criticism that the lines upon which doubt has been cast by the DIS evidence are actually later additions; Sukthankar, whose unit was a whole passage, could invariably manage this when stripping off some striking and generally accepted episode from the Vulgate text of the Mahābhārata. The desperate efforts made by our scribes to include every stanza they believed to be Bhartphari's forces us to attach far more weight here to omission than to inclusion, but there is ample evidence for an earlier long period of complete neglect in which omissions must presumably have occurred. In the Pañcatantra, Hertel's long series of studies had established versions which F. Edgerton (A. O. Series, vols. 2, 3; 1924) later combined to form a consolidated text, though we need not stop to discuss whether the critical method is identical with Sukthankar's. For me, there was no available determination of Bhartplari versions*, perhaps because a false appearance of uniformity had been thrust upon editions in widely reparated parts of the country by the accident of their having been based on what I call version W. BhartȚhari's popularity is of a different sort than that of the Mahābhārata, as it lacks the religious appeal and replaces the interminable doggerel of the epic by crisp, polished stanzas in far more elegant metres which necessarily imply a more cultured if restricted audience. On the other hand, the entire collection of three Centuries is short enough to be memorized in toto, while its use as a school text bas generally fixed many of the verses in the memory of any Indian who makes the least pretence to classical knowledge. This adds to the editor's worries, in that many stanzas have undoubtedly been contaminated by such mnemonic transmission, and many have been attracted by similitude to others which were probably original. Further, the poetry shows a formative influence on classical Sanskrit, in that our lexicographers generally quota a line of Bhartrhari to illustrate the meaning of a word or a phrase, though an examination of the US apparatus leads to the suspicion that a solecism or at least a neologism may originally have existed at the point in question. In spite of the smoothing effect of this type of popularity, solecisms do occur in any given version of Bhartphari which the remarkable flexibility of the Sanskrit language and assiduity of our commentators cannot remove. Worst of all are the ghost readings that appear because of the copyist or reader (pāthaka) having learned from another version, I can affirm from my own experience in collation that even the most carefully trained worker finds his tongue or his pen slip into the reading first learned in his student days, so that far more careful checking is necessary for Bhartphari collations than for a work not generally . D. D. Kosambi: Some Extant Versions of Bhartphari's satakas: J.B.B. R.A.S., vol. 21, 1945, pp. 17-32. I hope to publish all major versions and their commentaries in due course, dly abbreviations N, S, V denote the rīti, śrngūra, and vairagya sataka respectively, ·4. EDITOR'S PREFACE memorized. In fact, almost every commentator comments, without noticing it, upon readings which do not exist in his text, and which, because they generally occur in some other version, cannot be dismissed as mere slips on his part or on that of some later copyist. B manner. The need for a new edition, The India Office Catalogue part II-), pp. 411-420 reports well over a hundred printed editions, translations, and intorpretations of Bhartphari, to which the British Museum Catalogue adds several others up to the year 1928. I myself have over a dozen such old editions, lithographed and printed, most of which cannot be identified because the flyleaves have been lost. A natural question, therefore, would be: wly is another printed edition necessary at all, and if one had to be prepared, why should the oldest editions not be taken as a basis, choosing the best and reporting only the major variants ? The answer is simple enough. Most of the older editions are out of print, and the very fact that some now edition is issued, be it only for school text purposes, almost every year in some part of India, shows that there is a demand. Moreover, none of these editions, new or old, are critical, nor do they survey the vast field of available MS evidence in any comprehensive These two factors alone would justify the present edition if any such justification were needed. In any case the editions now readily available in this part of the country are in no way satisfactory. The NSP still sells Krşņaśāstri Mahābala's eclectic version, defective as it is seen to be, though the commentary is not bad. Tar more popular and full of misprints is the NSP 7th edition of the satakatraya with commentary of Rāmacandra Budhendra. This I hope to reissue in their Sth edition with at least the N+Ś properly corrected from the old Telugu palm-leaf MS ASP 1035. But it says nothing for the N tradition, and even represents an out-of-the-tay type of its own version. The Gujerati Printing Press edition quite frankly copios whatever is handy, thus taking a W Niti from Telang's edition, and making supplementary additions such as the Vijñānaśataka, as well as extras from version A. The Venkațośvara Press of Bombay goes one step further in taking a decidedly hybrid text, and tacking thereto the commentary of Rāmcandra Budhendra wherever the sloka is so commented, with one of their own making where the stanza did not occur in the southern version. Writing to the presses which published the oldest editions produced no results. One third seem to be totally defunct; the rest may be divided equally between those who regret that the edition is exhausted, and those who deny that they ever published any Bharthari edition at all. However, a study of the works borrowed from the IO Library showed that nothing has been lost by my making no use of these editions except to cite extra stanzas in group III. European editions. The oldest known printed edition of Bhartyhari's verses is by William Carey, who published it with the Hitopadeśa at Serampore in 1803-4. However, the N and V were known in Europe long before ·EDITOR'S PREFACE 5 this, from the translation made by Abraham Roger at Palghat with the help of a Brahmin Padmanabha, and published about forty years later in a French translation by Thomas de la Grue under the title La porte ouverte pour parven. ir á la connaissance du paganisme caché [ Amsterdam, 1670). Though Carey's College still functions at Chandernagore, not a single copy of his edition seems to be available in any known Indian collection. One possible reason for this may be the fact that the press was struck by lightning in 1812, being destroyed with its store of books. I had to read this york from a microfilm of the IO copy, which shows the N to be Northern, while the Ś and V are from V codices, the latter being supplemented to make an approxinate hundred. The preface shows that the edition was prepared from three different MSS, and that it was meant quite frankly to be a school text for the college at Fort William. The next, decidedly more pretentious, edition was by P. von Bohlen, "Bhartriharis Sententiao/et/ Carmen quod Chauri nomine circumfertur eroticum/ad codicem MSTT fidem odidit Latino vertit et commentario instruxit Petrus À Bohlen" (Berlin, Ferdinand Duemmler, 1833), Bohlen follows Carey for the śrngära (missing in the Amsterdam translation of 1670) and takes Roger as a guide in constituting tho Niti, probably because of the similar paddhati division, ` His work could have passed without much notice but for the large stones he cast at Indian pandits who, in Carey's edition, "... metra protentosis lectionibus violarunt; glossemata in textum, genuina lectione noglecta, receperunt; versuun ordinem turbarunt; scholia in librum Vairagyam vitiis plena imprimenda curarunt textum denique typis expressum a sphalmatis typographicis non ubique purgarant." This deserves some comment, if only because of the long tradition set up by a certain type of European scholar who geverously gave the credit for his mistakes to the Indian pandits who had done the actual work. Let it be admitted at the start that, even today, the best of presses in India leave a good deal to be desired, while the worst are probably the worst in the world. Still, if Bohlen imagined that his own edition was free from these de fects, it could only be because of an unparallelled smugness and complacency, The Indian pandit would have, at the rery least, known that there were difficulties of syntax in such readings as hotāranapi juhvantam (P. 44, N 47° ], -guņāḥ samsargato jāyate (p 46, N 514]; and that kodravānām (p. 52-3, N 989] or tyäktvä [p. 54 V 4] leave something to be desired on the part of the editor, What puzzles me is the splendid phrase "genuina lectione neglecta" and "versuum ordinem turbarunt". How did Bohlen know the true reading or the correct order from Carey's edition, a couple of scrappy W MSS, and our Fu supplemented by conceited igaorance of Sanskrit (for which criticism sits ill upon me!), when I find the text in some doubt and the order quite uncertain after consulting several hundred codices? That the V commentary differs systematically from the W text did not strike him at all, so that the pandits he belaboured were in reality more faithful to the manuscripts than Bohlen himself. Finally, his procedure would have led to a very crude approximation to the S prototype for the N and V, liad he been able to identify some of Roger's originals; for example, kim kūrmasya is confused with jātaḥ kūrmaḥ. His synoptic chart is ·6: EDITOR'S PREFACE in error not only because of such confusion, but because lie forgot that the F4, order was V-N-Ś against his and Carey's Ś-N-V. Of course, not all the Tu stanzas have been charted, and ahau vī hāro vā has been kicked into his supple. ment, though found in all his DIS sources, simply because the exact hundred had to be preserved: "a nobis quidem expulsa ne numerum centenarium transgrederetur liber". The notes are ostontatious enough, usually missing all diflicult points; even there, the parallcl between blavanti nanıras and Sa'adi's "ehad śākh par mcval sar bar camīn" has not been recognized. Two at least of Bohlen's successors refused to be outdone. The Bhartr. hari version in Benfey's Chrestomathic is a simple copy of his predecessors, hence adds nothing to the textual information. The learned cditor maintains in his preface tlint though duşkha is the correct form, he would not insist upon it in his text, seeing that duhliha had been sanctified by usage; nevertheless, lie lias been unable to resist the temptation of enriching the Sanskrit language, and the form does appear in parts of the Chrestomathie, which thus takes il step further away from common sense as well as the MS evidence. Decidedly worse is, Haeberlin's edition in the Kavyasanagraha anthology (Calcutta, 1847). The editor has not condescended to explain his method, if indeed he had one. As nearly as can be ascertained by comparison, the Bhartſhari porlion is an execrable reprint of Carcy's clition, with some versez broken in two, each half being numbered scparatcly, some missing allogether; there are gaps in the numbering, and quarters cind in the wrong place. It might be possible to accuse the editor of plagiarism, but never of any such laint as knowledge of proof-reading, or of the Sanskrit language. Tho Kāryasangraha has been improved in successiv editions by competent scholars like Jivānanda Vidyāsāgara, so that the later Calcutta editions are at least readable, though there is no evidence of any new MS basis. Indian editions. Our earliest printed editions, like the Telugu of 1840 or 1848 (no title page! IO 2. L. 33] could have been used as local versions, being extensions of the MS tradition. Unfortunately, they are singularly rare, for it was found more profitable to copy with emendatious from other printed editions rather thao go back to any codex, Among the earliest is a lithographed edition published at Benares in 1860 [ Divākara Press; IO H. 12a and 13 ]and re-issued immediately. This was by Harilāl of Gayā, resident in Benares, and seems, according to the colophov, to have been comploted in 1842. The solitary Bhartrhari MS at Alwar (probably the same as no. 940, p. 39, Peterson's 1892 Catalogue] is a defective copy of this text and commentary, dated samvat 1900, The edition takes its text for N cntirely from version W, as well as most of the commentary which he calls the Subodhinī; the Ś is generally northern, but Sambhusvayambh26, has been omitted because of displacement in W, from which again the commcntary is borrowed with additions; the V is definitely of the N reconsion, with arbitrary changes. Harilal's edition was copied without acknowledgement in somc of the Bombay lithographs, unless Harilal had himself copied some such earlier edition which I have missed. Naturally, there is no ques tion of acknowledgement on the part of those who have continued the borrowing. Among these, the Veikinţeśvar Stcam Press cdition at Bombay in 1884 adds a Hindi translation. While the Bombay lithographed editions such as IO. 279. 3. B. 10 [1868] and 10. C. 5 [Jagadīśvara Press, 1882] generally favour W.

·EDITOR'S PREFACE 7 for N and $, the Hariläl type of vairāgya seems to have established itself. Northern editions such as that of Durgadatta Pandita at the Benares Light Press in 1874 [10 Verne tracts 1471; and 1601 of year 1878] modify the commentary, without quoting sources, though always borrowing heavily from previous editions, but are naturally pirated by others; in this particular case, perhaps by Pt. Gaigāprasād's edition at the Lakşminārāyaṇa Press, Moradabad 1911, with slight changes [10 5. I. 4). This effortless type of edition is by far the commonost to the present day. Modern times. Serious attempts on the Bhartrhari problem way be said to begin with K. T. Telang's edition of 1893 at Bombay. This followed the lithographed editions which succeed Harilal, bat Telang confines himself unfortunately to N + V. Telang first made a good synoptic chart, and noticed two major groups corresponding roughly to our recensions. He had no way, however, of estimating the sources behind Bohlen and Haeberlin, and the MS evidence was thus nullified, no version being really established. Moreover, there seemed so great a measure of uniformity, particularly for V, among editions published in widely separated places like Bombay and Calcutta that further invostigation of the critical problem did not seem necessary to many later scholars. Naturally, the unplaced slokas could not be located, as the s was not taken into account. Moreover, some of the MSS used by the editor were lacunary; in any case, the descriptions are so poor, it is difficult to identify the sources with any certainty. The Telugu edition he used could certainly not have represented what was fondly imagined to be “the recension universally current in the south", particularly as it includes sakyo vārayitun, The most that can be said for the edition is that it represents an honest pioneer effort. The introduction is of considerable interest for the comparatively sober type of argument used, though generally unconvincing for lack of a critical basis. While Telang's scholarship, proved in several studies and translations, was of a higher order than Boblen's, he could still take exception to Rämarşi's glosson 151d unmattabhūtamı = urmatlatulyam as "quite unnecssary and without authority"; yet this sense of the word is given by our lexica, To mention only one other edition, that of Purohit Gopi Nath is still available (in the second edition of 1914; Bombay, Venkateśvar Press). This is confessedly eclectic; emphasis is laid upon interpretation and appreciation of Bhartrhari-unfortunately in a most risible idiom. The Hindi translation is less objectionable than the English, though suffering as usual from disregard of the actual toxt in favour of preconceptions of what the poet intended to convey. The text itself, though a mere copy of its predecessors, is distinguislıed by its curious orthography. The preface, parallel stanzas, and reports of Bhartrhari legends relieve the porformance, which may be regarded as a modern development of the old pandits' tradition, Hertel attempted [Vienna Or. Journal XVI, 1902, pp; 202-205; 298. 304] to draw conclusions about the relative age of the Pañcalantra and the Nitišataka from such editions as these. His estimate of the relatire ages of the printed versions may be ignored, as the verse order on which he based his conclusions means nothing. That the Nītiśataka ras an anthology may be tras, though not proved on Hertel's arguments; but I shall try to show that the whole nucleus of our MS tradition is probably a later collection by others ·8 EDITOR'S PREFACE of ślokas they believed to belong to Bhartplari. That the compiler borrowed stanzas from the Pañcatantra seems to me a fantastic conclusion; for that matter, Hertel's studies of the Pañcatantra itself have a much less secure foundation of MS study than would be neccessary for such a popular work, Finally, it is known that the Pañcatantra did not remain unchanged through the ages so that comparing it with a steadily growing Bhartphari text would neod far more detailed chronological data than is available to-day to the most fortunate scholar, It is not claimed that the present odition overcomes all thoso obstacles. Just as the older mathematics demanded as well as supplied an exact prediction for any physical theory, older text-criticism under happier conditions could claim to have restored the original text. Problems like ours ariso very rarely in Europe. If Homer is represented only by MSS centuries later than the time of composition, the number of codices and hence their variation is small, while we have careful notes by the Alexandrians. In the case of Virgil, we know that the author did not live to complete the work according to his own plan. There is ample historical and archaeological evidence to supplement the text of Tacitus's manuscript, so that the problem is one of minor emendation, The Latin Vulgate Bible does exist in a large number of medieval copies, but here the work is known to be a translation, with fairly, accurate specimens of the original, and the sole difficulty might be in restoring usages of St. Jerome's day, for which there is a great deal of external evidence. With Dante, every detail of the author's life has been studied, and the stanzas themselves are not in doubt, the major problem being of contemporary Tuscan orthography for the volgare, which was in any case not crystallized and which can be studied from innumerable documents that still exist. Stripping off Berni's addtions from Boiardo's unfinished epic, or showing that Torquato Tasso's own improvements were on occasion rejected-quite properly-by publio taste, or applying inner criticism to Shakespeare's plays are almost trivial when compared to the task of determining the text of a loosely strung collection of verses, with violently conflicting order as well as contents in different versions, and whero nothing is reliably known of the author's life or date. Under these circomstances, the most I can claim is to have prepared the first critical edition. This is all that Sukthankar claimed for his own masterly edition of parts of the great epic, though the formidable bulk of the Mahābhārata makes it doubtful that even the first critical edition thereof will be finished in a manner as satisfactory to scholars as to weight lifters; to expect with Sukthankar a succession of critical editions which would later be forthcoming appears today rather a poor sarcasm. With Bhartrhari, a succession of critical editions can certainly be expected provided the editors realize, in the absence of the accidental discovery of some very ancient toxt of unquestionable authenticity, the parallel between this sort of an editorial method and modern physics or statistical theory which obtain quite reliable conclusions from strongly vary. ing observations, though without the clockwork (and fiotitious) certainty of ·EDITOR'S PREFACE -- - Laplacian mechanics. Here, not only is the "true" value a meaningless concept, but the actual variation observed is often of far greater importance than then. value determined; much the same position may be taken for a modern critical text and its apparatus of variants. For the rest, this edition might help in the recognition of some ancient Bhartphari version incorporated bodily into the text of another work, say an anthology. The possibility is rather faint that a major work of Bhartplari may one day be found as far superior to the satakas As is the Arthaśāstra to the trivial collections known as Vrddhacăņakya and Laghuçõrakya. I have presented the evidence as fairly as I could without having the space in which to set forth the ideal critical apparatus - one which would allow every MS utilized to be reconstructed with the minimum effort; The reader is welcoine to choose from the variants any other reading that pleases him better than mine, or to select any other set of stanzas as the most authentic, in any order that he prefers. In a word, he can prepare his own edition from the material placed before him; but, as I have had the advantage of studying the evidence more closely, with the aid of many more USS than those actually collated, I trust that he will not deny me the same privilege which I offer him, If the problem hereafter has been set upon a Dew footing, I shall be satisfied, - With much less aplomb than Valiant, I give my edition to him that shall suc. ceed me, and my collation sheets to him that can get them. Let it be admitted that my own work falls far short of that tight construction, mastery of technique, accuracy of touch, and time-defying surface that characterize a painting by the brothers van Eyck, a statue by Michelangelo, a symphony by Brahms, or a mathematical proof by Weierstrass; but it is all that my resources, other duties, and limited energy permitted me to finish. Even Leonardo is reported to have said, "Peregi quod potui, veniam da mihi posteritas". The debt to Sukthankar has been acknowledged. To him is also due a more rigid use and strictly alphabetic ordering of the anusvāra, as well as the training given to two assistants whose services I was so fortunate as to be able to engage on a part-time basis. Of these, Mr. D. V, Naravano died before writing more than a part of the critical apparatus of the first 150 stanzas, The other, Pt. K, V. Krishnamoorthi Sharma (Visharad ) gave effective help till be found other less exacting but more lucrative employment for his spare time. His knowledge of southern scripts was essential for the collations which We made together; his beautiful handwriting was of great service in making the press copy; in addition, I have relied heavily upon his knowledge of Sanskrit and mastery of versifications for many of the emendations in group III.. These emendations, were further improved by Pt. N. R. Acharya of the Nirnay Sagar Press, On the other hand, he oxpressed as follows the impression made upon him by my method, appearance, and tho veighbour's dog who invariably followed me to cast & supercilious eye upon our work at the BORI Guest House : फरायपरिवंभ्रमंन्मृदुलवेत्रयष्टिश चलन् विदेशजनलक्षणं सुरुचिरं शिरसं दधत्। उदग्रचलवालधिप्रियशुना सहैवाधुना विशत्यतिथिमन्दिर त्वरितमेष दामोदरः॥१॥ अवाप्य गणितागमेऽप्यनुपमा हि यो नैपुर्णी सुभाषितरसार्णवप्लवनलोलचित्तोऽधुना। ‘महत्यपि कलालये गणितबोधकोऽयाग्रहीत स भर्तृहरिनिर्मितत्रिशतपथसंशोधनम् ॥२॥ 29.9.

·10
EDITOR'S PREEÀOF
The part of my task for which the help of others was most peoessary
was the collection of MS evidence, which kept dribbling in at all stages of the
work and indeed continues to do so even now. At a very conservative egti-
mate, there exist today some 3000 MSS of Bhartſhari. Most of these, being
hidden away in private collections, will be destroyed unused by the action of
time, air, rain, mice, white ants and all other vermin except scholars. The
greatest factor that prevents this material from becoming useful is the sloth
and negligence of their owners, who rarely know what they possess but are
even more rarely willing to have their collections examined. In one case,
this was due to the fear of losing alchemical formulae which might have been
hidden away in the mass of scrap paper by some ancestor; in several other
cases, it was due to the fear of titles to property being proved defective by
examination of the old bundles. Our public collections, apart from regarding
red tape as .amplo preservative for the MSS, also leave a great deal to be
desired. There are no microfilm facilities; copyists are inaccurate, catalogues
misleading; correct information is rarely supplied. It has too often beon
my unfortunate experience to have to pay from two to ten times as much
as the original estimate for scribes' work, at distant centres in Indin, which
did not follow the very simple instructions given nor yielded the information
sought. It is a general rule (Kosambi's law l) that the actual use-value
of a MS is inversely proportional to the fuss made in lending it.
Under these circumstances, I have to express my special gratitude
to those curators, librarians, and private individuals who have helped
'so generously in this work; and to the following in particular, P, K, Gode,
curator of the Bombay Government MS collection at the Bhandarkar 0. R.
Institute not only put all his material at my disposal and gave special facilities
for work at the BORI, but used his vide acquaintanceship among Sanskritists
to get MSS from every possible source. His powerful influence produced
MSS out of the cumbersome mechanism of our public collections, where I myself
could produce nothing more than a faint creak. Dr. H. N. Randle, former
Librarian of the India [nov Commonwealth Relations] Office Library
at London, also went far out of his way to make accessible all his material
as well as whatever could be tapped in other British and European collections,
by rotograph or direct comparison, To Ācārya Jinavijaya Muni is due
more such material, special advice about palaeography, the invitation to
publish in this Series, and our simplified orthography. From my friend
and former colleague Prof. Dr. V. V. Gokhale [of the Fergusson College,
Poona] I have derived the maximum of critical, active, unflagging
encouragement. The preparatory expenses - the very sinews of scholarship,
परीक्ष्य सुबहूः वयं विविधदेशसंपादिताः करोल्लिखितमातृकाश्विरतरं विना जामिताम् ।
विचित्रतरपाठसंग्रह विनोदहर्षोदयो भजत्यमरभारती कविजनौघकामप्रदाम्॥३॥
बहूनि शतकत्रयोदरनिविष्टपद्यान्तराण्यवेक्ष्य गलहस्तिकां व्यतरदेष तेषां वहिः।
यतः प्रथितभर्तृहर्यभिधयान्यसंदृब्धतां विचार्य परिशिष्टतां निरणय द्धि सुध्यग्रणीः॥४॥
अथात्मसुरभारतीपरिचयाभिसंवर्धने प्रशस्यतरमग्रहीच् चतुरधीरुपायं ध्रुवम् ।
तथान्यकविनिर्मितान् रसवतः सुकाव्योत्करान् क्रमेण परिशीलयन् भवतु पण्डिताग्रेसरः॥५॥
धर्मेण प्रेप्सितानन्दधर्मानन्दस्य नन्दनः ॥ कोसंबिकुलमूर्धन्यो मयेत्थमभिनन्यते ॥६॥

·EDITOR'S PREFACE 11 would have exceeded my own resources by far, had thoy not been met for the greater part by a generous subvention made by Mr, J. R. D. Tata and the other directors of his Trust. Finally, the management and workmen of the Niroay Sagar Press did their vory best to give excellent printing at a time of growing inflation, acute shortages, through days when transport strikes and riots in the streets made it difficult or hazardous even to reach the press. There must be many who could have prepared a satisfactory edition of Bhartphari, while the text itself is very simple when compared, for example, with the rare and difficult works discovered by Muni Jinavijayaji; but without the co-operation of the press yorkers, nothing could have reached the general public, To the reputation enjoyed among orientalists by my father, the late Prof. Dharmanand Kosambi, I ovo the cheerful cooperation received. It is a matter for sorrow that he did not choose to live till this work appeared, to judge with what success and results the critical methods which he himself taught me in my boyhood bad boen applied here. It seems to me that no major social problem of our times is solved by fasting to death, or by the parallel though more effective philosophy of the Mahatma. The dedication, therefore, is to the men from whose writings I first learned that society can and must be changed before we attain the stage at which human history will begin. The senseless bloodshed and increasing distress of our times are inevitable only because of the present class-structure of society; Bhartſhari's poetry of frustration provides at most an escape, but no solution. Tata Institute of Fundamental Research, Bombay 26; June 4, 1948 D. D. KOSAMBI ·INTRODUCTION I. Scope of the Present Edition. I. I. It is here attempted to collect in a single critical edition all stanzas ascribed to BhartȚhari, the poet generally credited with having written three Centuries of Sanskrit epigrams: the niteśataka [N], śrngārasataka [Ś] and vairāgyarántuk[V]. A study of the śatakatraya MISS shows division into two major recensions, the northern N and the southern S, which may be subdivided into two archetypes each, and still further into versions; this convenient division should not be taken to imply absence of mutual influence. Moreover, even the accessible N-Ś.V NSS contain a total of over twice the 300 traditional stanzas while the common portion of all supposed satakatraya DISS falls trell below the 300. Therefore, the stanzas havo been divided here into broad groups, arranged in their likeliest order of authenticity: Group I contains the 200 ślokas generally found in all sources, and is further subdivided into into four portions: the first seven being unplaced, 1. e, not definitely belonging to some fixed śataka; the other three sections are in order what survives of the N, s, and V. The actual position of any stanza in any major version will be found in the synoptic chart 1. 5; my group I N-Ś-V follow the order of version A as far as possible, groups II and III being in alphabetical order. An asterisk * on the number (below the line) c. S. 38*, 75*, eto. of group I means that it is omitted in some of the codices, lience might have been assigned to the second group. Group II contains stanzas whose authenticity there is l'eason to doubt; but again those with starred numbers (below the line) c. 9. 229* might perhaps be placed in group I. Group III gives all the stray verses found in single versions, isolated MSS, or ascribed to Bhartrhari by our anthologists. Group IV is made up of two palpable forgeries, the Vitavrtta and Vijñānaśctaka. Later sections explain the method of arrangement into groups, as well as for determination of the the text of each stanza. A wavy line below any part of the sta uza in groups I-II indicates that some other readings might havo been accepted as original, while starred readings are those which occur in no source at all, but have been selected in order to explain the readings actually found. Below the line is given relevant supplementary information about the stanza. First comes extra data as to location, omission, or duplication in the sources examined; then, any changes of order. MSS cited in the apparatus are all of Bhartışhari satakas. The variants for each of the four quarters a, b, c, of the stavza are then given separately, it being assumed that, whenever nothing is reported, all sources in section I. 4 that contain the soką d, ·INTRODUCTION 13 have the text readings given above the line. In group II, a fer sources remained uncollated, or extra sources were utilized even for variants; 'all such information is also given there before the variants. Group III stanzs are mostly emended and only a few variants reported. Section 1. 2 gives abbreviations for describing the MSS while 1. 4 explains code letters and gives details of the selected basic codices. Abbreviations used jn recording the critical apparatus are: om. = omitted or omits; t=reading in NS text when separate from the commentary; c-reading in commentary when different from that of the MS test; com.=a gloss or quotation from the commentary; c. v. = variant recorded in the commentary as a pāthāntara; t. V,= variant in the line, or above, or below the line of the MS text; m. 7. = variant indicated on the margin; hapl. a haplography, i. e. omission due to the copyist's eye having jumped to the same letter or word further on in the test; f. or fol.folio; marg. =margin; orig. = original reading still visible under or correction, by corr. = & reading as corrected by the scribe, The word "text" in the critical apparatus indicates my own text above the line. Semicolons separate different variants for the same portions of the text, periods separating variants for different portions. A totally variant quarter is given after individual variants. After the critical apparatus comes a paragraph of citations (if any) which are meant to give some idea of the other works, mainly anthologies, where the stauza may be found. The abbreviations are as in section 1. 3. BIS numbers come first [Ist ed. in parentheses ), followed by Bohtlingk's own citations; the remaining anthologies and sources, generally abbreviated in capital letters, are cited thereafter. Any author cited by the work is given in brackets, Bhartſhari being abbreviated as Bh.; citations in group III follow a hyphen. erasuro 1. 2 Abbreviations Used For Sources of MSS · Adylar): Library of the Theosophical Society, Adyar, Madras; 22 palm-leaf MSS in Grantha and Telugu script, 6 complete, None used for collation, Ana(ndaframa): MS collection at the Ānandāśrawa Foundation, 22 Budhwar Peth, Pouna. Fourteen MSS, plus two in the private collection of the former acting manager, Mr. B. D. Apte, by whose kindness all were made available. Of special interest is 624, a rather defective and corrupt exemplar of the Kavi Bala Alarāthi samavrtta translation, but -older than the NS3 copy, ASP: Andhra Sāhitya Parishat, Coconada, Fourteen palı-leaf Telugu MSS, made available by courtesy of the Parishat authorities and Prof. E. S. V. Rāghavācārya, Of special importance for varying types of the Rāmaoandra Budhendra (our Ti] commented version. Bar(oda): The Gaekwad's Oriental Institute, Baroda; 12 MSS reported. -BBRAS: Bombay Branch of The Royal Asiatic Society, Town Hall, Bombay. 3 MSS from the Bhāū Dāji collection.

·14 INTRODUCTION Ben(áres): Govt. Or. College, Benares. Ten MSS, by courtesy of the curator MM, Pt. Nārāyana Šāstri Khiste. Bik (aner): Anup Sanskrit Library, Bikaner By courtesy of the Curator Mr. K. M. K, Sharmn; 14 MSS in the Sanskrit collection, one in the Rūjasthānī. BM: British Museum, Bendall's Catalogue, [1902], nos. 254–256. BORI: Bhandarkar 0. R. Institute, Poona 4. Numbers cited are 325-350 of the MS Catalogue XIII-i. Six more MSS in the Bombay Govt. collection had escaped cataloguing, namely: Ao=796/1886-92; Eo=795/1886-92; 381/188 1-87, a śatakatraya with an avaciri modelled very closely on the Dhanasāra commentary of E; 382/1884-87, a comparatively modern and disordered copy of version E with commentary; 736/1886-92 is a completo MS of Rāṇā Pratāpasimha's Hindi vórse translation of the triśnti while 1417/1886-91 gives the same for Niti and Vairagya only. Besides all these, there are two fragments in the Raddi collection and one in the Limaye collection at the same Institute. BU: Library of the University of Bombay, Fort, Bombay 1 The one MS cited without number is 72 [complete] of the Nirantar collection; those cited with numbers are from the Bhadkamkar collection, BU 73/29 gives the Vairāgya with a "Vāmani" metrical Marāthi translation, but in the order of our X or Y version, plus some extra stanzas as from other copies. BU 114/7 is virtually completo; BU 8412 contains Niti +88 sl. of Śrngāra, approximately of version B. The BU Library also kindly acquired my copies of F. 1 2. 3 Gt, collations of M, and photostats of F. Hs, as well as a microfilm of Carey's 1804 edition of BhartȚhari. By courtesy of the former Librarian Dr. P. M. Joshi, and his successors. BVB: Bhāratiya Vidyā Bhavan, Harvey Road, Bombay 7. Twelve MSS in a steadily increasing collection; by kindness of Muni Jinavijayaji, DC: Collection of the Madras Government; numbers from the Descriptive Catalogue. The descriptions are of little use to the editor. Goa: Three MSS obtained by courtesy of Mr. A. K. Priolkar. The code-yord by itself indicates the copy in his private collection; the other two are: 1) a copy of the Y1 version and commentary for Niti and Śrågāra; 2) a complete copy of all three Satakas with the same commentary. These two MSS belong to descendants of the commentator Maheśvara Bhatta Sukhthaņkar, having been preserved in the family collection at Māśela [=mahāśāla], near Kumbhārjua, Goa, Portuguese India. To Mr. Priolkar is also due the chance to examine two codices from the Śrī Mauninātha Rāmamandir, Bombay; these were a Tukā Brahmānanda [X] MS in order Ś-N-V, and an incomplete as well as defective śatakatraya with "Vāmana's" Marāthī verse translation, parallelling Ujjain 711. Gondal: 3 MSS in the Rājaśālā Auşadhāśrama, Goņdal, Kathia war, GVS: Gujarāt Vernacular Society, Ahmedabad. Fivé MSS, one complete (no. 2387]. By kindness of the curator, Sri Rasiklal Parekh. Ham: Munirāja Śri Hamsavijayaji Jain Bhāņdār, Baroda. Six MSS by special kindness of Śrī Punyavijaya, Muni. No. 2621 is an A version s, ·INTRODUCTION 15 the rest of the complete Šatakatraya. No. 1836 constitutes a minor Y version with Bik 3277; no. 1074 is the oldest known codex of version E and commentary, copied within 50 years of the date of composition, given here as samvat 1535, when Dhapasāra completed the gloss at Jodhpur. The remaining three are of archetype beta, one being the oldest known Bhartrhari MS, written by the great Jain scholar Pratişthấsomagapi, dated Māgha-phălguna samyat 1500, i, e. Feb. 1444 A, D. The information derived from those has had to be inserted hastily during the final stages of printing this edition. HU: Widener Library of the Harvard University, Cambridge Mass, U.S. A. MSS studied by microfilm; ordered from descriptions in H. I. Poleman's '"Consus of Indic MSS in the USA and Canada" [Am. Or. Soc., New Haven, Conn. 1938; to Dr. Poleman's kindness are due the 'first microfilms, sent during wartime; the relevant nos. in Poleman's survey are 2167-2184, 5745). Harvard nos. 165, 271, 468, 632, 1376, 2133, 2135, 2144, 2145, 2131, 1397, 198, 1387; 1848 is a translation, the Rāņā Pratap version. Poleman's brief descriptions have to be corrected in that HU 2133, 2144, 2145, 1387 are of the complete three satakas, HU 2135 being a prākrit Jain Vairāgya having nothing to do with Blartphari. 10: India Office Library; catalogues by Eggeling [E] and Keith [K]. ISM: Bhārata Itihāsa Sambodhaka Wandala, Poona 2. Numbers cited come after the name of the individual collection. Teventy eight MSS, made available by special courtesy of Mr. G. H. Khare, who was mainly responsible for collecting and cataloguing them. Jod(hpur); Archalological Dept., Jodhpur State; 3 complete and 3 to 5 (variously reported ] incomplete MSS. By Courtesy of the Superintendent Pt. B. Reu. Lim(bdi): Eight MSS at the Jiānamandir (Jain Bhandar) at Limbdi, Kathiawar. Catalogue published Bombay 1928. Bhandar nos. 885/1, 930/9, 1485, 1103 seem to be complete, the third being a example of the best Jain Nagari calligraphy. Others in the collection are 1739, 1571, 1359, and 1756. By special intervention of Trikamlal M, Shah, and courtesy of the Bhandar authorities. Mad(ras): Dept. of Oriental Studies, University of Madras; 4 MSS=1 paper deyanāgari+3 palm-leaf grantha, By kindness of Dr. V. Raghavan, editor of the projected "Catalogus Catalogorum", from whom * much valuable information was received about other Bhartyhari MSS in India. Meh(idpur): One MS of the complete three satakas, with ff. 1-8, 12-13 missing. Originally from Mehidpur, Indore State, C. I., by courtesy of Śrī Bālaswami Mahārāja (Nigudkar) of the Sri Rāma Višrāma Dhāma and Vedāśrama, Dombivli, Copied in 1778 A, D. for Răje Śrī Vāsudeva Bhāū at Incehāvara Grāma, perhaps in Bhopal state, Mys(ore): Govt Or. Library, Mysore. By special courtesy of Dr. O. H. Koenigsberger, architect to the Mysore Government. This does not include 4 more palm-leaf MSS at the Mahārājā's Skt. College, Mysore ·16 INTRODUCTION ; Nāg(pur): Four MSS in the newly started University. collection; by kindness of the curator Mr. Karambolkar. Nepal: One MSS of the Y [southernmost] version, in the possession of the Department of Public Instruction, Govt. of Nepal. Copied for me by kindness of the Director General, His Honour Major General Sir Mrigondra Shum Shere Jung Bahadur Rana, and Dr. dur Rana, and Dr. Gokal -Chand of the Katmandu College, from an original dated Śaka 1727-A, D. 1805. This is presumably Aufrecht's Katmandu 7 [CC. I, p. 96), from a list "of Sanskrit works supposed by the Nepalese pundits to be rara in Nepalese libraries at Khatinandoo", signed by the Resident R. Lawrence on August 2, 1868. From the saka date, presumably of Mabārāștrian provenance, though infiltrated with N readings. The copy came to hand much too late for collation, This forms a minor version of with Jodhpur 6, of which only the N and V survive (dated A, D. 1823 ). NS: Collection at the Nirņaysāgar Press, Bombay 2. Three complete MSS, of which the first two are of N type, and the third a modern copy of the Kavi Bāla text + samavrtta. Par(is): Bibliothèque Nationale, Sanskrit NS no. 708. A misch-codex copied in 1844 at Poona by one Moropaņdita; fine calligraphy. Microfilm by courtesy of H. N. Randle of the Commonwealth Relations Office Library. The Ś is of type W influenced by X; N is also of W type, but the V comes from some N version. A Grantha palm-loaf codex reported. at the same collection was reluctantly abandoned because of the difficulty of reading such palm-leaf microfilms. PU: University of Pennsylvania collection; Poleman's Census Nos. 2168, 2169, 2183, 2184 and PU 496, complete but for the first 14 ślokas of niti; of N. Punjab): University of Punjab Library, at Lahore before the partition; 8 MSS, none of local provenance, Rāj(āpūr): Skt. Pathaśālā, Rājāpūr, Dt. Ratnāgiri. Five MSS, by kindness of Pt. Raghunāth Śāstri Pāțaņkar. RASB: Royal Asiatic Society of Bengal, 1 Park St., Calcutta. Nos, 5100-5111 of the Catalogue pt. vii [Kāvya]. In addition, No. 6, embodied in an anthology called the Padyasamgraba and fearfully misrepresented in R. Mitra's Notices II. 706, is our Y7. Śrn( gori): Library of the Matha, Śrigeri, Mysore State. By courtesy of the Matha authorities through Brahmaśrí V, S. Rāmicandra Šāstriga! and R. B. V. Doraiswamy Iyer, both of Bangalore. One W and a Y MS. SVP: 5 MSS from private collections at Benares, obtained by courtesy of Prof, S. V. Puntāmbekar, then Principal of the Arts College, Benares Hindu University. Tan(jore): The Tanjore Mahārājā Sarafoji's Saraswathi Mahāl Library, As their rules do not permit loans, the 37 MSS had to be studied in hand-copies and by pratīka index or collations against printed editions. The information was not always consistent.

·INTRODUCTION 17 Udalipür): Stato collection at the Sarasvati Mandir; 7 MSS described in M. L. Meņāria's Catalogue, pp. 70 and 96. No. 1633 is a Niti fragment, 713 a § with Dhanasāra's commentary, and 717 a modern copy of the · V. The remaining four are complete. No. 1486, dated samvat 1885, gives Rāņā Pratāp's translation with a Sanskrit text which does not fit. No. 1650 has some queer omissions in Niti with an odd arrangement of the ś. No. 1748, copied by 712, is part of a palace anthology (in uniform writing with prsthamātrās) of which the śrngāratilaka and the Pañcatantra were copied in samvat 1621, the Anangaranga immediately · preceding Bhartyhari being copied in samvat 1623. Old horoscopes of the Udaipur house on blank sheets at the end show that A.D. 1566 is about the date of the $-N-V text, which is then the third oldest dated Bhartphari text known in India, and the second oldest complete one. Ujj(sin): The Scindia O. R. Institute, Ujjain, C. I.; 19 MSS numberd as 18. VSP: Vangiya Sāhitya Parişad, 243/1 Upper Circular Road, Calcutta. One MS of each of the three satakas, in Bengali script on yellowed unglazed paper, but comparatively modern calligraphy, and certainly forming just one śatakatraya collection. Nos. 734 [122] 735 [65], and 737 [140] of the catalogue. V colophon: Śrī Maheśacandra Devasarmma Bandopādhyāyasya; śrī gurucarana mamacalā bhaktirastu; om tatsat. The version is very close to HU 2144 and Limbdi 885/1 for Niti, and Bikaner 3278 for $-V, so that it may be taken as copy of a Rajasthāni MS of archetype alpha. It may be mentioned in passing that the Parişad has listed its nine MSS of the Bhattikävya under the authorship of Bharthari, though the identification of the author Bhatti or Bhartysvamin with our poet cannot possibly be sustained. By special courtesy of Mr. Sisirendu Gupta and the Perişad council, Wai: Prājia Păthaśālā, Wai; 3 MSS, two of version W, the third similar to our version B but corrupt and inflated. 1.3 Abbreviations Used For Citing Anthologies AMD. = the Alamkāramahodadhi of Narendraprabhasūri; ed. L. B. Gandhi Gaekwar's 0. Series XCV, Baroda 1942. BIS. - Indische Sprüche, Sanskrit und Deutsch herausgegeben von Otto Böhtlingk, zweite verarbeitete u. verbesserte Auflage. St. Petersburg vol. I, 1870, II. 1872, III. 1873. The references here are followed by Böhtlingk's own citations, abbreviated as follows: Bohl. - The Bhartr, edition by P. von Bohlen; Berlin 1833, Haeb. = the anthology Kavyasaņgraha by Haeberlin, Calcutta 1847. lith, ed. I = N+V only, ed. M. B. Bāpat, Bombay, Saduktiratna Press, 1844. lith, ed, II = by V. V. Godbole, Bombay, Vidyāsāgar Press, 1862. Galan, -- The Greek translation of N+V by Galanos; Galan Varr. = Gild. Bibl. 353. Kāvyakal(apa). Kāvyas. Hit. = the Hitopadeśa, ed. Schlegel and c. Lassen; ed. Francis Johnson, London 1847; ed. Lakşmi Nārāyan Nyāyālamkār, Calcutta 1830 (Gild. Bibl. 353). Śatakāv(ali) N-Ś-V + seven other śatakas, ed. Girīšacandra Vidyāratna, Calcutta 1860. Subhash. (itārņava) a Bengali MS in lhe Röer collection of the Imperial 3 भ. सु.

·18 INTRODUCTION JSV. Academy, dated saka 1721, 324 fol. written on one side. Śkdr. Sabda kalpadruma, of. Gild. Bibl. 540. Prasangābh( araña). Kavitāmịtak. Paño. - Pancatantra, ed. Kosegarten; ed. Orn, Benfey Gött, golehrter An: zeigen, 1862, pp. 1361-1384; ed. Bombay 1868-9 by F. Kielhorn and G. Bühler. Nitisamk. = Gild. Bibl. 298. Samskrtapāthop. Santis( ataka), in Haeb. Vikramacaritra MS copy by Roth from the Tübingen MS emended by him from a Telugu printed edition. BPB. Bhojaprabandha of Ballāla, 10th ed. Bombay NSP 1932. BPS, Bhojaprabandhaślokāh: BORI Visrāmbūg I. 248.. JS. - BORI 1424/1887–91. An anonymous Jain "Subhâşitāpali", dated samyat 1673 - A. D. 1616. = BORI 1425/1887-91, fol. numbered 241-347, but complete, much older than the other Jain anthologies cited here, and not of their common prototype. KM. = Books published in the Kāvyamālā series by the Nirnaysägar Press [NSP] at Bombay. Both old and new numbers are cited without further distinction. PMT. Padyāmặtatarangiņi of Haribhāskara (June 12, 1673); cf. P. K. Gode: Calc. Or. Journal 1935, III, pp. 33-35; ed. S. B Chaudhari, Calcutta 1941. Six stanzas, namely PMT 287-292 are ascribed to Bhartphari. PT. = Padyatarangiņi of Vrajanātha. Pratikas from the paper by N. A. Gore, Poona Orientalist XI, 1946, pp. 45-56. RKB. Subhāṣitaratnakośa of Bhimarjunasoma. About a third of this is the fragment published by F. W. Thomas as the Kavindravacanasamuccaya. The identification is mine, from the description of the original palm leaf MS at the Ngor monastery in Tibet, as supplied by Rāhula Sãikrtyāyana JBORS XXI pt. 1, p. 42. Confirmation from the extremely poor photographs made by that scholar was supplied by V, V. Gokhale who dates the script as early 11th century. Better photographs are expected from Prof. G. Tucci. The copy reported as being in the possession of Rājaguru 'Pt. Hemarāja of Katmandu could not be duplicated. SA. - Subhāṣitārņava, sometimes ascribed to Subhacandra. A Jain anthology subdivided into 38 sections. Numbers cited from BORI 1498/1886- 92, dated samvat 1609. Also available are BORI 1156/1884-8 of samvat 1601; BORI 1695/1875-76, dated samvat 1772, ascribed to Subhacandra, and inflated. This may be the prototype of the Subhāsh. cited in BIS. Sabhyalankaraña of Govindajit BORI 417/1884-87. SBH. Subbāşitävali of Vallabhadepa (15th century?) ed. Peter Peterson and Durgaprasāda, Bombay 1886. This is identical with the Subhās. itāyali of Śrīvara, BORI 203 and 204/1875-76. SDK. Saduktikarņāmộta of Sridharadása (circa 1205 A. D.), ed, MM, Pt. Rāmāyatāra Śarmā. Lahore [Motilal Banarasi Dass ] 1933. The unique ascriptions to Bhartrhari as well as of quite genuine Bhartphari slokas to others are notable. SG, Subhāṣitārņayı of Gopinātha. BORI S20/1886-92, ·INTRODUOTION 19 SHV. - Subhășitahārăvali of Harikati (circa 1685). BORI 92/1883-84. An anthology with two appendices separately paged. Authors are often cited; some Bhartſhari blokas repeated fol. 182–89. The anthologist was a court-poet of the Marathā king Sambhāji; cf. P. K. Gode Annals BORI XVI, 1935, pp. 262-291; Ind. Hist. Quart. XVI, 1940, pp. 40-47; New Ind. Antiquary III, 1940, pp. 81-100. SK, Subhāşitaratnakośa of Bhattaśrīkršņa = BORI 93/1883-84. Incom. plete, as the final portion of an unknown number of folios is missing; only 155 fol. survive. About 2000 stanzas, no authors cited. Divided into seven sections. SKG. - Subhāṣitakhanda of Ganeſsa ]bhatta. Rājāpār 105. Juin nāgeri, Ist 3 folios missing, rest in poor condition; fol. 17 twice in numbering, by mistake; last fol. numbered 22. No authors cited. SKM. - Sūktimuktavali of Bhagadatta Jalhaņa (middle of the 13th century) ed. Embar Krşpamācārya, Gaekwar's Or. Series LXXII, Baroda 1938. SL, Subhāṣitaślokāh, BORI 324/1881-82. Fol. 22+ 38. The anonymous anthologist had the X version of Bhartrhari before him. Calligraphy Mahărāştrian; author's rarely cited, and then before the stanza. SLP. Śrăgărālāpa, surviving portion of a "Subhāşitamuktavali”, BORI 92/1883-84. No authors cited except occasionally before the stanza. Northern pyriting, with prstbanātrās. Besides some stray Bhartſhari slokas, this contains the whole of an N type Śrngāraśataka incorporated bodily in sections 4-5, cited as "Bhartrharāt". For further description, cf. P. K. Gode, J. Uni, Bombay XV; 1946, pp. 81-88. SM. BORI 1396 of 1884-87; first 20 fol. with about 800 ślokas gone. A Jain anthology that does not cite authors, except Bhartrhari before three blokas, SMV. Subhâşitamuktavali, BORI 819/1886-92 [dated samvat 1680] Conirmed by BORI 75/1871-72 (samvat 1780). No authors cited. P. K. Gode proves the collection to be before 1600, in Ind. Hist. Quarterly 1946, pp. 55-59. SN. = BORI 1423/1887-91. No namo or title, Ist 2 fol. lost, rest numbered to 37.Jain collection, sp. - The Paddhati of Sārngadhara, a Sanskrit anthology vol. I. ed. Peter Peterson, Bombay Sanskrit Series XXXVII, Bombay 1868. Made in 1363, this is one of the best known and most imposing collections. SRB. Subhāşitaratnabhāņdāgāra, ed. K. P. Parab, 7th, ed. revised by V. L. Paņšīkar, Nirņaysăgar Press, Bombay 1935. The largest of Sanskrit verse collections, borrowing from published as well as MS sources. SRH. - Sūktiratnahāra of Sürya, ed. K. Símbasiva Šāstri. Trivandrum Skt. Series CXLI, Sri Citrodayamañjari XXX, Trivandrum 1938. Author citations seem to be by the editor. The anthologist was not the king according to V. Raghavan. SRK. Subhāşitaratnākara, a collection of witty and cpigrammatic sayings in Sanskrit, compiled, edited, with explanatory notes by Kroņa Sastri 1 ·20 INTRODUCTION Bhāțavadekar; Bombay [Gaņpat Krşņāji), 1872; second edition used for groups I and II. SS. Subhāşitasāgara =BORI 424/1899–1915. First 2 fol. missing, rest numbered to 48; prsthamātrās throughout, title doubtful. A Jain anthology, divided into 77 "adhikāras." SSD. = Subhāşitasuradruma of Keladi Basavappa Nayaka. BORI 228 of the later additions. Confirmed by a later MS in BU. Another is reported at Śrăgeri by Lewis Rice, Cat. Skt. MSS in Mysore and Coorg (Bangalore 1884), nos. 2271-2 (Palm-leaf, Nandinägari). For the compiler of this largest known unpublished anthology. cf. P. K. Gode, Bhāratiya Vidyā III, 1941, pp. 40-45. The third section is missing in the two paper MSS cited above, Folios separately numbered for each section. I hope to edit the whole work some day from Nandināgari codices at Śrågori. A rapid examination of these shows not only the existence of the rather spioy third section, hitherto missing, but also proves the author's intention to complete the work in five sections. The two paper MSS contain sections I, II, IV, SSV. Sārasūktāvali, BORI 1492/1886-92, dated samvat 1650. Compiled by Sri Municandragaņi, written by Pt. Sivahamsa. This may be taken as the prototype of most Jain anthologies, including the published pothi form edition from unknown sources: Srimatpūrvācāryasažņkalita Sūktimikā. valiḥ, pub. Jivancand Sākarcand Javeri, Bombay NSP 1922. ST. Sabhātarangaḥ of Jagannātha Miśra (cf. P. K. Gode, New Ind Antiquary I, 1939 pp. 681-685). Basis BORI 416/1884-87; other (somewhat variant) MSS, BORI 594/1891-95 dated samvat 1800; BORI 107/1919-24; BORI 852/1895–1902. The work is divided into 47 or more sections, SU. = BORI 527/1887–91, indexed as “Subhāşita", but actually the ślokasaņgraba of Maạirāma Dikşita, court poet of Räjā Podarmal. First three folios lost, ends at fol. 98a, with stanza numbered 1600 Authors systematically cited. • VS. Vidyākarasahasrakam; a 19th century anthology of Sanskrit Verses from Mithilā, by Vidyākara Miśra; ed. Umesh Miśra; Allahabad [University Publications, Skt. Series II] 1942. 1. 4. The Manuscript Apparatus. Brief descriptions are given here of those MSS collated for groups I and II. Abbreviations used for sources of MSS are given at the beginning of this Introduction. Further details of the MSS will be found in the descriptive catalogues, reports, or lists of the various institutions where they are housed. All NSS, unless otherwise specified, are of the complete three centuries in order N-S-V, on paper in devanā garī script. For sloka order see the synoptic chart. A version is taken ag located in the region where its codices occur in greatest concentration, If, in addition, geographically neighbouring versions show parallel sloka order and readings, the locality may be taken as the most likely place of origin, ·INTRODUCTION 21 " 1 N=The Northern Recension Archetype a Version A: The northernmost of our established versions, conservative and well-determined both as to the actual stanzas and their readings. Hence, this occupies a place analogous to that of Kaśmiri-Săradă sources in the Mahābhārata oritical apparatus, and like them agrees at times with the Malayålam group from the extreme south. Besides the MSS given below, the version is attested by BBRAS 103, a corrupt and uncommented MS of samvat 1875 from Vikrampura [= Bikaner?]; by the extra stanzas in the current Gujarati Printing Press edition of Bhartyhari; also by Leipzig 419; by the fragmentary Bikaner 65; and Limbdi 1103. The stanza labheta sikatāsu [319] is omitted, while avartaḥ samśayānām occurs twice as N 51 and $ 29. The commentary [in A0.1] is by Rūpacanda, a Jain of the Kharataragaccha; simple but accurate, it agrees far better with its own text than is the case with commentators of other versions; its language, with verb-forms like chai and nominal terminations to-ri-ră is a mixture of Jaipuri and Mārvāri, in the classification of J. Grierson's Linguistic Survey of India. A0= BORI 796/1886-92; size 10° x 4-3/8"; fol. 3-93, 1-2 missing; 1. 11-13, let. 38-42. Dated 1770 December 16. Commentary continuous with the text in the same clear and bold hand, Tends to add an extra matrâ, particularly at the end of a quarter, probably from miscopying from original punctuation dandas. Colophon: तरणि तेज परतरै गच्छ जिण भगति सूरि गुरु । विजयमांन वडवपत पेमसापा मधिसहर । वाणारस. गुणवंत सुख्य वरधन अति सुज्जस । वाणारसविरुदाल श्रीदयालसिंघ सिष्य तस । तसु चरणरेणुसेवा तणे मल प्रसाद मन भावीया । इम रूपचंद परगट अरथ सतक तीन समझाविया ॥२॥ छत्रपति कमांछात सकल राज रानेसर। महाराजकुलमुगट श्री अभैसिंघ नरेसर । विजैराज तसु वीर सकल हुजदारसिरोमणि । जीवराज घण जांण प्रसिध मंत्री वीरपणि । मनरूप पुत्र तसु प्रवलमति आग्रह तसु आरंभिया । इम रूपचंद परगट अस्थ सतक तीन समझाविया ॥३॥ श्रीरस्तुः॥ भद्रं भूयात् । संवत् १८२७ रा मिती मिगसर वदि १४ लिपीकृतं पं० फत्तेचंद उदैचंदौत् श्रीखरतरगच्छे। श्रीफलवधिका नगरे चतुर्मासी स्थितम् । Al=BBRAS 205/3 (Bhāū Dāji); size 9-1/2" x 4"; fol. 86, 1. 3 in text (let. 45-50)+about 10 in commentary, in much smaller characters, grouped above corresponding portions of text. Cenerally very carefully written and on the whole the best MS of our entire critical apparatus. Dated 1731 September 27 at Sojitnagar, probably Sojat near Narwar junction. Copyist Candravallabha, pupil of the commentator Rūpacanda. Colophon: संवद्गजाष्टशैलेंदुवर्षे चाधिनमासके । शुक्लपक्षनवम्याश्च सोमवारे लिखित प्रति ॥१॥ वाचका रूपचंद्राख्या- स्तछिध्यश्चंद्रवल्लभः । शुद्धदंतीपुरे रम्ये प्रयास सफलव्यधात् ॥२॥ श्रीभवतु श्री स्यात्-com. संवत् १७८८ वरसरै विगै आसोजमासरै विधै उजवालापपरी नवमी तिथिरै विपै मंगलवाररै दिन आ परति लिपतौ हुऔ । वाचक श्रीरूपचंद्रजी तिण्मरौ शिष्य चंद्रवल्लभ जिगरौ सोजितनगरमध्ये प्रयास सफल करतौ हुऔ ।। दृहौ ॥ सतरै से अठासीयै । सोजित सहर सुथान । काती वदि तेरसि कीयो पूरण ग्रंथ प्रधान ॥ १ ॥ कवित्ता || followed by two more stanzas, as in Ao. A: == RASB G7779%; size 10-3/4" x 5"; fol. 28, 1. 12, let. 33-35. No commentary; rather carelessly copied. Colophon: भर्तृशतकं सूत्रार्थसंपूर्ण A3-Jodhpur 2; size 8-3/4" x 4-5/8", fol. 38, 1. 10, let. 30. Though quite fresh in appearance, dated 1761 January 7. Sanskrit text only, no commentary. An excellent codex, but contaminated by E readings. Srinatha ·22 INTRODUCTION on the left margin of each folio with a dedication to Jalandhar slove this to be a Nāthapanthiya MS. The repetition of āvartah samśayārtāma is corrected, and V 84[= 194 ] wrongly omitted. Colophon: सप्तनभेमहीमितवर्षे पौषसितेऽतिथौ बुधवारे। भर्तृहरेः शतकत्रयमेतत् सादरं लिखितवान्दिजशंभुः ॥१॥ स्वोत्तमांगमणिलालितनाथ-श्रीनिवासचरणो नृपमानः।भूपमौलिमणिरञ्जितपत्कोयं कवींद्र इति वक्ति कृपातः॥२॥श्रीः Version B. Basically a ghorter collection, later expanded from A and E. The chart is constituted from Bi and the corrupt but complete though uncommented Baroda 11725 [dated samvat 1889= A. D. 1832). The readings of Bi should be taken as characteristic, as B2 is contaminated by the EH complex. On the whole version, however, s influences are manifest, as for example in śakayuvati-, 257. The Gujarati prose commentary is anonymous, but other different commentaries of the same type exist, such as GVS 734 [Nīti]. The $ is supported by Oxford Bodleian 247 and GVS 1049; the V by BORI 349 and Limbdi 1359, all with the Gujarati commentary. Bi=Oxford Bodleian 246[ Aufrecht]=Walker 152c. Collated from a rotograph copy. Fol. 50 = 190-239. Dated 1743, copied at Anjunpur. B2=BVB 1; size 10" x 4-1/2", fol. 41, 1. 15-17, let. 45-48. Differs slightly in order from B1 and has the text of an occasional stanza wrongly omitted by the scribe's carelessness. Colophon: इति श्रीमहाराज भर्तृहरकृतं वैराग्यशतं संपूर्ण । श्रीरस्तु । मुनिभक्तिचंद्रलिपितं मया ॥६०॥ श्रीगणेशाय- नमः ॥ मुनि श्री भक्तिचंद्रेण इदं ग्रंथं पठितं ॥ व आत्मार्थे परोपकारार्थे लिखीत भर्तृशतं ग्रंथ ॥ अथौ A later acquisition in the BVB collection is mostly of this version with commentatary but from N 101 to Ś 18 gives A text and gloss. Version C: Not well-determined, being represented by just one complete MS: C=Rājāpār 3; size 8-7/8" x 4-1/2"; fol. 44, 1. 7, lot. 30. Undated but old in appearance. Calligraphy northern, with an occasional letter turned in Mahārāştrian style; letter ja always written double; gaps in original exemplar indicated by the copyist with ---, Order V-Ś-N. The characteristic portion, a short śrngāra, is confirmed by ISM Candracuda 603, a more recent Mahārāştrian copy of the Ś alone. This, though containing 5 more stanzas (charted in square brackets] has only 96 ślokas in all; not used for the 5 insertions, it is there indicated by C2. The C Vairāgya is paralleled but not fully confirmed by a Bengali MS, IO 11516[ = E 3996 ]. Version D: Characterized by a long Vairāgya, but not well-determined. The only complete MS is D=Ujjain 1838; size 5-1/4" x 9-1/2" (written crosswise]; fol. 44, 1. 22-24, let. 13. Fol. 21 blank without gap in text, but lacunae in original indicated by Copied unintelligently from a much older source in Poona, 1814 A. D. Colophon: THE SUNTOUTATT I 7 213€ HT9T नाम संवत्सरे पोष्यमासे कृष्णपक्षे प्रतिपद्यायां गुरुवासरे चतुर्थप्रहरे पुण्यग्रामे बालाजी माणकेश्वरेण लिखितं ।। The long V of 151 stanzas is supported by the Anandāśrama [B, D. Apte] fragment which contains the last 100 ślokas thereof, but with two extras just before the final sa ko'pi smaryatām. This version is also parallelled by the Mehidpur MS and Bikaner 3279, which are intermediate between D and other versions with a long V, as for example BORI 328 whose V stanzas are numbered to 163 in the MS, 178 by actual count, and ·INTRODUCTION 23 which has many stanzas that are found nowhere else except in D. BORI 328 was the oldest dated Bhartphari MS known in India, of sanıvat 1617 - A, D. 1560-1, prsthamätrās being used throughout. Only the last two ślokag of the Ś (which ended at 102 or 103) are preserved. To calcnlate from the remaining folios, the lost N and the Ś were of normal length, as in D. On the other hand the last few of the 124-stanza V of our le parallel the corresponding stanzas of BORI 328 exactly. Finally, the single folio preserved of ISM Gore 144 [from an anthology that contained at least a V, of 194 stanzas, followed by the Carpatapañjarī] gives some stanzas that appear only in the V of GVS 2387. Version E: The Dhanasara version. Commonest among N MSS, vith a popularity which results in wide variation and generally corrupt copies. The Jain commentator Dhanasāra cannot be dated from the pontifical rolls of the Upakeśagaccha [R. Hoernle: Indian Antiquary XIX, 1890, pp. 233-242] where the name of his gurut Siddhasūri recurs in a triadic opcle. Muni Jinavijayaji finds from the colophon of a MS of the Sāntināthacaritra in the Singhi collection at Calcutta that Dhanasāra's pupil's pupil wrote in samvat 1628 = saka 1493= A. D. 1571. From the prasasti in MS 1074 of this tikā in Śri Hamsavijayaji Mahārāja Jain Bhāņdār at Baroda, it would appear that Dhanasāra wrote it at Jaipur in Samvat 1535, making him the oldest known Bhartyhari commentator. Though the comment is perfunctory, its influence can easily be traced. Because of its interest as a specimen of colloquial Jain Sanskrit, I have edited the version and commentary separately, and hope to publish the work elsewhere. In the first five of the following DISS, the commentary runs consecutively with the text. Eo=BORI 795/1886-92; size 10' x 4-1/4"; fol. 18+17+18, 1. 15, let. 50. Dated 1688 May 10, March 26, April 1, rather corrupt. Colophon : Mac १७४५ वर्षे वैशापमासे वदिपक्षे पंचमिदिनेयं [N on चैत्र शुदि ५, S on चैत्र शुदि ११] लेखि । लिखितं पूज्य ऋषि श्री ५ भिखूजी प्रसादात् से । मांडणाख्येनालेखि ॥ लेखकवाचकयोभद्रं ॥ श्री ॥ छ ... Ei=BORI 332 [ = 277/1883-84). N and s only. Size 10" X 4-1/2"; fol. 41= 20+ 21; 1. 15, let. 50-52. Corrected, old enough to belong to the 16th century. N. 36 [ -32]= mrgamīna thrust by mistake into the commentary The readings form a subgroup of E with BORI 382/1884-87. E2=Baroda 1370; size 10-1/2" x 5-3/4"; fol. 48, I. 18-20, let. 42-55. Dated 1793 April 28. Contaminated with H readings. At least one folio in the middle of the $ must have been missing in original before copyist, to judge from the disturhed text. Extra stanzas at the end of S agree precisely with BM 254, with which this must be taken to form another E subgroup. Colophon: इति श्रीभर्तृहरिशतकं संपूर्ण सवृत्तिकं ग्रन्थाग्रन्थसर्वं २५६९ श्रीरस्तु. संवत् १८५० मिति प्रथमवैशाखे कृष्णपक्षे द्वितीया तिथी भृगुवासरे लि० सीतारामेण । लिखापितं यति डुंगरतीर्जी स्वार्थे. Es - Baroda 1780; size 10-5/8" x 4-5/8"; fol. 48 [1st 2 missing); 1. 18-19, let. 48. Dated 1763 March 18. Lapses like the two preceding into an occasional use of Prsthamātrās. Text readings tend to forn another E subgroup with Et, but some aberrant readings agree with I. Colophon: 92 rayTEft- ब्जप्रयुते [1820] चैत्रे सिते पक्षके पञ्चम्यां सुतिथा सुभार्गवदिने यामे चतुया वरे । श्रीभर्तृहरकाव्यकस्य सुवृत्ति श्रीबोरुंदाख्ये पुरे प्रामाणिक्यमुनिलिलेख हि वरं रम्ये वसन्त ऋतौ । लेखकपाठकयो भद्रं भूयात् ।।

·24
INTRODUCTION
E4 = BORI 333 [ = 391/1892-95]. + V only, Niti portion lost.
Sizel0" x 4"; fol. 34=19-52; 1. 17, let. 52. Small but beautiful calligraphy, with
a few peculiarities such as duraka for duhkha etc. One extra sloka after Ś and
many more after the end of the commentary in V.
E = Rajapur 5%; size 12" x 4-1/8"; fol. 82 %D28+24+30; 1. 10-11, let. 55.
Dated A. D. 1843. Probably K. T. Telang's M. Text in center, with commen.
tary above and below. Contaminated with S readings. Interpolations in text
and additions to the commentary are frequent, particularly iu the Vairagya-
Colophon : शके १७६५ शालिवाहन शोभनसंवत्सरे माघ शुद्ध १० दशम्यां इन्दुवासरे इदं पुस्तकं नीतिशतक-
शंगारशतकवैराग्यशतक श्री मंगेशमहालक्ष्मीप्रमुख श्री भवानीशंकरचरणकमलाराधकेन केकरोपनामक भिकाजी
वळवंत गुंजीकरण लिखितम् । श्री साम्बसदाशिवचरणकमलार्पणमस्तु ॥ श्रीगजाननाय नमः॥ श्रीशिवः॥
Pseudo-Version F. Not on the chart. Under this I have gathered five
collated MSS that have many common features without sufficiently close sloka
agreement to form a version. Their basic unity derives from N [perhaps
Central Indian ) origin, with.S influence through Mahārāştrian transmission.
Fi-Tanjore 4905, dated 1659 August 13. Colophon: कुनागतिथिसंमिते
(१५८१) शक इहाव्दवैकारिके नभस्य सितसप्तमी शनिदिने मरुत्तारके। श्रियासुयशसा भुवि प्रथितनीलकण्ठाभियो
लिलेख विवुधप्रियः सुकृतिसत्तमोदः शुभम् ॥
F2 = Tanjore 4907, intermediate between F1 and F3.
F3 = Tanjore 4902. No descriptions of F1-s were supplied, but they
were copied meticulously at Tanjore by Pt. Būlasubrahmapiam Šāstri, with an
accuracy that reproduces every feature of the originals. To the subgroup F1-9
is to be assigned the old Śrogāra with Hindi prose commentary written in Jan.
1627 and published by R. P. Dewhurst in J. U. P. Hist. Soc, vol. I, 1917,
pp. 59-151. The original of Fs belonged to archetype beta.
F4 = TO 2539e [ = Bohlen's MS B]. Once the oldest known dated Bhartr.
hari MS, A. D. 1547; but the calligraphy shows Mahārāştrian influence, so that
a confusion of saka and samvat might be possible in dating. No prsthamātrās
used. The gaps in text indicated by...prove copying from a much older codex,
while repeated ślokas and variants in the same line as well as marginal variants
and emendations show that from two to four distinct sources were utilized.
Order V-N-S, which has given rise to mistakes in Bohlen's synoptic chart,
where the standard order is $-N-V. Collated from a rotograph copy.
F's = ISAI Corhe 305; size 9-7/8" x 4-1/2"; fol. 26, 1. 10-12, let. 32.
Dated 1663 March 17. Old and 'worn in appearance, but gaps indicated by
copyist, occasional running together of ślokas, a blank left for about five stanzas
at $ 90 show that the copyist had a much older specimen before him. Though
the beginning is श्रीमन्महागणपतये नमः । श्रीमच्छंकरगुरुभ्यो नमः । श्रीमद्वाजीभट्टगुरुभ्यो नमः। श्रीरस्तु
भर्तृहरविरचिते शतत्रिके प्रथमं नीतिशतं प्रारभ्यते, nevertheless, the rather mysterious
colophon reads इतिश्री आत्मारामयोगीद्रविरचितायां चतुर्थोऽध्यायः । शके १५८५ शोभकृदब्दे अधिक
वद्यचतु. ४ भौमे गोदोत्तरतीरस्थ नूपुरग्रामवासिना विश्वनाथदैवजात्मजेन नृहरिणा भर्तृहरशतत्रयमिदं
लिखितमात्मार्थ साध्पकृत्यर्थ । सांद्रानन्दपुरदरादिदिविषददैरमंदादरादाननैर्मुकुटेंद्रनीलमणिभिः संदर्शिते
दिदिरम् । स्वच्छंदं मकरंदसुंदरगलन्मंदाकिनीमेदुरं श्रीगोविंदमदारविदमशुभस्कंदाय वंदामहे ॥ स्कृतिः स्वा ॥
मेघश्यामकरोद्भवैर्वसुचयासारैरजस्रं भृशं विप्राणां बहुशः स्वधर्म*र*नूनं दरिद्रानलः (१)। शांति प्रापदवानलेन
सदृशं नित्यं यशस्वी भवान् साम्राज्यं कुरु मादृशान् बहुविधान् विप्रान् चिरं पालय ॥१॥

·INTRODUCTION 25 Version Q: This was determined only after the first 700 stanzas of this edition had been printed off. The basic DISS are: Q1= Udaipur 1748; ff. 13, size 8-3/4" x7", I. 21-22, let. 33. Marginal comments in a fine hand, with a dozen extra stanzas in different writing. The original document is the most worn part of a palace collection, an excellent codex in old Jain nāgarī vith prsthamātrās, dated about 1566 A. D. Udaipur 712 is an unintelligent copy of this or of a common source. Order S-N-V. Q2-Limbdi 930/39, size about 10-1/2" x 5", in minute handwriting; the whole satakatraya is complete in less than fire folios [ 42-47a], and sandwiched between prākrit works. Not collated, but basic readings are the same as in Q1, with local contamination. Order S-N-Y. The importance of this version lies not only in its age and its furnishing a background for the earlier F DISS as well as, at times, for C D I, but more in its welcome support for some text-readings. Those include tho difficult cases in 61%, 70%, 1480, 2490, and the starred reading in 15. The major variants for the first two groups are therefore given froin Q1; allowance has to be made for its individual mislections (apart from those common to Rajasthani sources) among which may be noted straying of the visarga, of the short i sign, an occasional substitution of nya for jña, lisa for saja, etc, 10 भासुरो• ° ग्लानः (for जीर्णः). ") तमपि मदयत्येव मदनः 3 श्रोतो. विभागो. 4) सामान्यं. 5 द्विप. ७) समभवंस्तदा. 6 नारीनरमयमशेपं जगदिदं. ) विवे. कांजनचिता. १) मनुते. 7 छिन्नेऽस्मिन्. 4) झटति; अश्यर्दिशो दिश्यताम् (?). 11 in. terchanges portions after caesura in bc with स्वानपुलिना in b; 4) न निम्नाः. 12° स पश्चन्संपूर्णो. 13° सुधियोऽप्यर्थ. 1) यैरर्यतः. 14 चाभिरुचिर, 15° संपुष्णाति. 16 गलस्थलीनां. ") विशतंतुर्. 17 केशरी. 18' अशु. १) स्वसंतो. 21 शिय्या. ") कथामाली (t.v. as in text). 22 विशगा. ) किममरैः. 23 trp. portions before caesura in ed. ) स्त्रीमद्याद. 24 जडे विरमतिता. 25* यातिर्यातु; गच्छताच्. १) शीलं शीलतटात्. 26° तृप्तस्ते. “) स्वस्थास्तिष्ठय. 28° सकला दत्ता निजा ये गुणा. १) ह्यात्मा. ) नु. गन्. ) वांछसि ( for वांछितं). 1) व्यसनाद् गुणेषु सकलेपु. 30° शक्यते. 32 निः- कारण. 33 नामापि नो लक्ष्यते. १) मुक्ताकारभया; नलिनीपत्रे. 4) गुणः. 34 विशीर्यंत वनेऽथ वा. 35, order acbd. 36d om. संतः; स्वाश्चर्य. 37 वचो (for मनो). ) निजः श्वमहिमा. 38 हंतु. d) वैदिग्ध्य (?) 30 तत्रापदां भाजनं. 43° बुधजने (for परगुणे). :) orig. चाहति. १) नरेभ्यो. 45° कार्यमादौ. 47 सुजनता . ) संनिधि... 48% -शिखरे. १) समभ्यस्यतु. ५) नाभव्यं. ५) नाभव्यं. 49 तयक्तं ननु देवमेव. 52 महध्यस्. ) जातुविषेण. 4) न निश्चितार्था. 53 प्रत्येक. ") 'शेपाकृतिः. ") 'शेपाकृतिः. 54 न च. 4) जन्म च. 56° त्वं धीरो. 580 एतां. ९) परिपोश. ") नानाफला. 5 वेश्यांगनेव. 60° होतार जुद्धतमपि. 62 खलु. 64 परकृतेपु. 65" यदि. ५) सवितुरतिकांतः. 66% कोर्थस्तेषां जीविते पार्थिवाणां. 60 सुखमाप्यते. 700 प्रच्छन्नमंतर्धनं. 71 विद्वजनेप्वार्जवं. 1) क्रियासु कुशलास. 720 'प्रणयिता. 734 शेपः कुलाचलकस्थिता. ) पयोधिरनीरदे. 74° वा को. 76° पठ्यते. 79 भिया. ) चीक्षतैः. ) वचोभिरी .. 81" पक्षपाता. 4) महिमा- 85 किमिव. ) ध्रुवमिह. 86° को वाप्यथैः. ") लुख्यते. 88° ') नो चेत्सुद्धांगनाना. ") लोलोद्यमानाम्, 89 सभ्रूभंगैः; लजापरिगते. ") स्फुरन्नीलाब्जानां. 920 भूचातुर्यात्, ") सिग्धा भावाल्लजि. 93 किंचिन्मुग्धं. ) गतानाम्; किशलयति. 94° विनो; करंडः. 4) स्त्रीयंत्रः केन सृष्टा; मृतनिर्भ. 95% पुरुपस. १) श्रवणपथगता. *) धृतिमुखो. 97° वा विदध्युः. ) पत्, 98° मधुरस. भधुरविरतों पिकपक्षिणः 29° मूीन् 55 जयंतु. 83 युगप्सांता. . .. 990 4 भ.सु.

·26 INTRODUCTION सहृदयैः. 127° शुभ्रुवो. .. 100° नरकनगर-. ) भ्रमति (for भवति). 102° परिमलोऽयं. 103 निस्तार-- 1060 °संप्राप्त 107d 1084 मृगदशामांधो. 1096 जाड्यंधाय. 111° विरहिणां प्रणहंति. 1140 विडिशमन. 1136 मकरध्वजस्य जयिनी. 118d 'तास्त्वबला.. 1190 उदृत्तः. १) रागाधिष्ठितमोष्ठपल्लव मिदं. ) मध्यस्थापि. 122 लोला:. 123° उपरिश्रस्त.. ") -स्वेद- स्विन्न: 124° श्लथोद्यसमनुः ) प्रेमा; रहाक्रीडा. 125° °गोचरे. 126° भ्रमावेश्यादंगे. ") यतस्तन्नेत्र 1286 मान्मथा विकारा:. 129° ज्यादीर्घेण. 4) क्षणवीक्षतस्य. 1300 सत्सु नानामहत्स्व पि. ) शावाक्ष्यास्. 134" शशिधरः. ) रसश. ) श्रजो. ॥) नव- विषय-. 138 मेरोलता. ) शतांशोः. ते) श्रजः. 139° श्वभाव-and samdhi across bc! 141 विकशित. 143° विवक्ते. १) योना-; मंदपुण्यः. 1440 'रसना. ) कास्मीर-. ') वृत्तोरुस्थल-. 146°) वनविधुभिः. १) सकुचः: 148° निःफला. १) स्वाशंकया. ") पिशुने. 149 omitted, 150° °ह्यांतर्बाह्यं. 151" संक्षिप्यते. ") °जरावियोग. 152 विधुरैर्निरन्न- दृष्ट्वा न चेद्. ) -गलत्रुट्यद्- ") स्वकीय ; जनः. 153°) शनैर्यष्ट्यास्थानं. 155 order abdc. 158 भिक्षासनं. 15 order bacd.; ') शकुन्सूत्र-- ) अहो निंद्यं स्वीणां कुक- विकविकल्पैर्गुरुकृतम्. 160" तत्र. ") विडिश *. 161 omitted. 162 कैरप्येतजू. 163° इच्छं. १) परान्मुखोसि; निस्पृहा. 164" अभुक्तां यां. ") क इह.. ") पतयोर्, 165° नृपमीक्षितुमत्र. ") भारावनता. 166a अर्थाणाम् ईमहे यावदिच्छं. ") नितराम्. 1670 °दिवसमायस्य. ") विरसि. ) त्वथ्येव. ") विविक्तः; पुप्यसि. 168° कृतिं किं. °) -मदमोहांध. 169 सा विदग्धपरिषत्. ) उत्तिक्तः. 4) सर्वज्ञस्य वंशात्स्मृतेः पदमगात्. 1700 °चिरमपगता. १) स्मरणपदवीं. ) समापन्न-- 1710 यत्राण्येकस्तदन. 172 order acbd. 1734 निंदंति (for नन्दन्तु). 174 दुःखभाजो. ") पर्यस्तबुद्ध्या. १) शिय्यानिपिन्नः. 176 गाढमूढा. 177° परितोषे निर्विशेपावशेषाः. ") स च. 178 विद्यहिताजपटली. ) लालनास्. ") समाधिशुद्विशुभगो विवध्वं. 1790 °च्छन्नपाली.. ) न्यायगर्भ; om. one हुत hapl. ; धूमपूर्गोंपकं. १) सनाथो लीनः. 180 omitted. 181") पुप्फैर; प्रियैः. ) यत्रैश्वराणां; 182 चंद्रार्क. ") कः प्रत्ययः. 183° वलयरुणितं. ) यद्यस्तेवं. 184° प्रध्वस्ता वाथ तेभ्यः; कल्कलिन्यश्व. ) प्रसभमपगते. ") वशपवना. 186° संप्रीणिताः प्रणयिनो. ") कल्पस्थितं. 187° स्नेहा: मन्मथजो विकाराः. 188 वांछित; चेतनास्ति. 189° भ्रांत्यापि यच्चममलं कथमात्म- निष्टं. १) न ब्रह्म संस्पृशसि. 190° महीशय्याशय्यं. ") व्यजनमतुलाधारम्. ) सत्यमुदितः. 191° भवसार- 1920 विनमो भोगपूरः. ') 'भयांभोधिपात्रं. 1930 रम्या साधुसमागमः प्रणयिनां रम्या मनोन्या गिरिः. ) वाप्फविंदु. 194" कलेवरगृहं. ५) प्रकूप- 1950 पङ्गाप्रैः; नायं ( for नीतं). 196° मनोरथाः परिचिताः. 197" जरसा. ") विभूतिरप्युपहृतं रम्यं. 1986 जनत्य विविधै; उन्मीलिते. १) लक्ष्मी; व्याधयः. ) अवस्य-. १) सुस्थितम्. 1990 गर्भवासे. ") विलसति वसतिर्; भावोप्यसारः. 200 बाल्ये च वृद्धे गतं. 206° °संतुष्टैः. 2074 'मानग्रंथ. ") गुणतर. ") दुःपूरीयं. 208 सभसू (for सतस्). ) उभयदल. ") श्रवणस्यैव नास्त्यंतः. 210° भुंजीमहि. ) मयीपृष्ठे. 211° समावि कृत. 212" अशूची. 213" पुण्यारण्ये प्रलिपतः. 215° सुरतरतो न. ) अवितथ्य. 2160 मनुक्षाणां. 218° स्मर- कुसुम-; व्यतिकरः. 220" सूरेण. १) स्फुरत्स्फारित-. 221° यैः स्वार्थतो हन्यते. ") परकृतं. 223 order cdba. 224° स्मरघसरोरुगविपज्वालावलीढो जनः. 226d यांति. 228 दैवा- यत्तं. 229° मनोन्यमपि. ) सरावं. 2300 कृष्णमिदं. 232° न यो निश्चल:. ) सृजेत मनसा. 233° प्राणति. १) स्वमंदिरे. 234 [extra, after colophon] ") कोपीनं शतषंड- जर्झर-. ") -भैक्ष. 2350 यमधानी. 236° दुःसहवारिशीत.. ) चित्त; नियमितः. 2394 संप्राप्स्यते जठर-; कंडूविनोदं. 243° संभाव्यमाना. 244" गल्ल. ") मासादयंतः. )-तटादा. क्षिपतोऽशुकानि. 2.48° यस्य (for यत्र); तेजश्वि. ) उत्पन्नव्यर्थ-; टान्न चांधः. ) ब्रह्मांडो- डंबरा'; प्राणिनो दृष्टनष्टा.. 2400 जीर्णान्येव; जातं जरायौवनं. ") कालो हि सर्वांतकृत्. 1) मधुसूदनां. 253" शुष्यत्याशे. १) मांसाज्यकलितां. ) धननिविडमाश्लिष्यति. 1) प्रती- कारे; सुखमति. 2540 पतिस्त्वमेव. १) 'ल्लब्धा; घटनो. 2558 गाली गालियंतो. ८) वयमिह. ") शशि विषाणं. 257" यदिवन-; च्छवीना. ") 'लभेय; कुसानां. ) शुक 25" सुमहति. 250 तथैव. 260° घनं (for नवं). ") यत्सभावादनेषु. ) लोकचिंत्या. L ..

·INTRODUCTION 27 an 314 हृता 315 प्राणसमर 264 विश्वेशित. 1) 'नियोक्तपुरुष. 260% भैक्षमक्षज्य'. 4) दशकममलिनं. 270 कुंदुकः. ') हि सुवृत्तानां 2730 "मधुरा प्रेमोगारा. ) कणितमधुरा. ) विश्रंभाही.. 274% प्रथित १) मलयपननः [orig. 'ना:]. 2750 सत्वरविधिः ') चाप्युपकृते. ) अनुच्छेको. 4) श्रुतेत्यंतासक्तिः पुरुषमभिजातं कथयति. 278 occurs twice; V. 78-2) इंडवात- पपात-- V. 105 = ") इंडप्रांतप्रताप-. ") परिचयन्नले ; खलु. ) भ्रमयसि. 279° यदेकरूप में) गतन्नयं. 280% धानि. १) मायातिवासा. 2820 मथुरा. ५) क्षेप्यंते. ) संप्रत्यन्ये वयमपि गतं. 283° निस्पृहा. ) दृढप्रत्यया. 289° दानादानविवक्त; कश्चिन्मनस्वी. ") रक्षाक्षीण-; वसनं संप्रात्यवस्थासुखो. ५) निर्मातिनिरह. 294. vav. 2950 सूराः. ') राज- जयेऽपि.) दलिने. 300° तयोन भेद. 301 स्वबंधोज्वल. ") भवतामग्रे, ) स्फारस्फुर- निर्मलं. ३) परे ब्रह्मणि, 302 न हि वयं (for तव वशे). ) सधपूत, पवित्रीकृता. 303 म्लायनि. ") याते (for नप्टे). 304 -रेपया; नन्वणुर. ) भागीकृत्य. 3050 °विविक्त- चेताः 306 निहितः. १) 'ग्राहसलिला:.) 'चपलै.. 308 स्वच्छंद. ) बहिरपि. 3112 न रक्ता. १) जनोऽन्यशक्त. ') परिखिद्यति. प्रियागमसुख; प्रीयते. ) किंतु भ्रांत; दीपां कुरु. “) माफलज्य. 3169 स एष; मत्वा मुदा. 1) "क्रिया. ) पुनरुक्तवस्तुविषय"; ") मोहा न. 317" trp. किं and रे. ) कलिरवैः; वल्गसि. ') 'मधुरनोधैः. 318 जननीमिव श्वास्. ५) हृदयामनुवर्तमाना:. ") तेजश्विनः. 319 पीडयेन्. ) शशिविषाण'. 321° 'रुद्रच्छन्. 3220 शृंगोत्तंगाद. १) पत्तस्वायं. 324 मालगुणायते. 325" विसीणे. ) परिणामावधि. ) परिणित.. 326° om. संगात्. ) करुणकरुणा 'नवसंगम. १) रुणमणि-. 327° कल्पापाय-; निजक्रमात्, 332 शोकाच (for रोगाश्च which is m, v.); m. v. प्रविशंति देहे. ) परं भवति. १) यहितमावहतीति. 334 क्षितिभृतां. ) महींद्राद्. ) अधो गंगा सेयं. 4) पतति (for भवति). 3350 मापत्स्वपि. ") -संघातागंतु कर्कशं. 338° °लंकारविषये. ) कैपिदधुना. 341 °धावरूग्ण. ") स्थितस्थेयसि. १) शिरः प्रणाम.. 342 करोपि. 343 वैदूर्य: रंधनं चांदनोधैः. ") विलपति 'तूलस्य. ) यत्तपो. 845° °वापि ध्यानं निवेश्य. १) सरारेर. ) मोक्षक ; समचरणकरे. 346) विजयश्री. 34 स्फरत्स्फारि. १) कापि शयने. १) 'भोगाद्विग्नाः, वचसा. ) चष्फ- 348" स्मिता. १) दृष्टात्तन्मादकारिणी. 350° °वशावशेषु. ) लब्धा. 352 तृगांकुरु- ) न्वेपयितां. This does not inish all versions of this archetype, BORI 329 and Punjab 2101 certainly represent one such version, originally with a short Vairāgya. Divergences in the Nīti, where the former of the two is very careless, and might have copied from more than one DIS, 29 well as desperate attempts on the part of both scribes to insert every stanza that might be Bhartrhari's make it aseless to include this in the chart, Archetype B Version H. Commentator Râmarşi, identified by Aufrecht [CC. I, P. 578] with the Ramarși who commented upon Ravideva's Nalodayakāvya [Of. BORI 310 = 411/1887-91 dated Saka 1717, samrat 1852] in A. D. 1608, being a Brahmin {misra ], son of Vrddhavyāsa and Gomati, brother of Harivamsa and Nimbâditya. Though there is nothing to show that this is the same as the H commentator, Muni Jinavijayji accepts the identification and further suggests that the pattana where Rärarşi vroto might be the modern Jhalräpattan-Kachvāhā. The MSS H1. below are apparently Rand P respectively. of K. T. Telang's edition of N and v; these tro were the basis of my own edition of text and commentary, badly printed as no. 127 of the Anandãśrama Sanskrit sories (Poona 1945), I have ready for publication another edition, utilizing H3 also. The commentary is the simplest and most useful of all Bhartrhari tilas.

·28 INTRODUCTION H1 = BORI 335 [ = 73/1871-72]; size 10-1/2" x 4-5/8"; fol. 51, 1. 19-24, let. 55. Test and commonlary run consecutively. Poor handwriting, the V boing by a different scribe, but reasonably correct and old, often using prştlawātrās. Margins utilized extensivoly for corrections and copying of portions omitted by mistake. Cridottamsita-[ = 1] occurs twice as N 1 and Ś 1, the latter with much shorter comment; simho balī is uncommonted, at the end of V as V 107, probably a later addition. Colophon: चक्रे भर्तृहरिकृतेर्यथामति सविस्तरं । रामर्पिर्विवृति व्यस्यन् विदां चित्तप्रसत्तये ॥ १०७ ॥ इति श्रीमहामुनींद्र भर्तृहरिकृतौ वैराग्यशतकस्य टीका समाप्ता। भर्तृहरिकाव्यवृत्तिः सूत्रान्विता ३७५० ग्रंथमाना ॥ श्रीरस्तु ॥श्री ॥ E: = BORI 327 [ =72/1871 = 72]; fol. 17, 1. 15-16, let. 40-50. Text only. Bold Jain Nagari. Dated A. D. 1796. Cūdottāmsila occurs only as N1; an extra sloka painciananam pari-is inserted after 374, simho bali omitted ; otherwise, this supports H1. Colophon : इति वैराग्यशतकं । तत्समाप्तो समाप्तो ग्रंथः । भर्तृहरिणा कृतः लि। यु । श्रीमुक्तिसौभाग्य ग। भिः शिप्यकल्याण सौभाग्य । पठनकृते सं० १८५३ वज्ये व ६ रवौ श्रीशांतिजिनप्र। श्रीमुम्माईवंदी। अंतर्वसति मांजारी शुनी वा राजमंदिरे । अधस्तात्ते गजेंद्राणां क्रीडादलितविद्विषां ॥१॥ - Hs=BM 255, collated in rotograph only after the greater part of Group I was printed off. Dated A. D. 1847 excellent. calligraphy of cursive Bikaneri formation. Hz omits haplographically much moro of the cominent then Hı, but the reverse is true in some important cases so the complete commentary needs both His. On margins, occasional bits of Rajasthāni gloss, and more frequently, excerpts from some other Sanskrit commentary are to be found. Cidottamsita = 3 1 only, as in N generally and yam ointayāni is shifted with its commentary from V 106 to N 1, so that V here ends with sanmohayantiſ = 336 ]. The chocking of Hi.. collations remained defective because of illness [all too frequent!], so that the following corrections, and additional rendings from H3 should be notod. Unless the letter I precedes, the reference is to additions from Hs alone. 2000 10 t. v. भासुरो. 3° तृष्णाश्रोतो. 30 हतविधः ० °हतगतिः. 4"t. मात्सरग्रस्ता. 4° Hit. 2.st अज्ञानोप. 6°t -युषां. भ्रश्य दिशो, ० भ्रस्य दिशो. 11° बालवनितास. 13 H1.2 कुपरीक्षका न; H1.2.st अर्थतः; 3c अर्धतः. 14° चाभिरुचिर्. 18° नाभ्याः. इतश्व. 20d Hic.v.sc.v. विभवमूर्छितं. 250 H1.2.30 गच्छताच्. 26° पीडिततनोर; Hit.: म्लानेंद्रियस्य. 28 t निजा ये गुणाः. 28° t क्षीरं तापम्. 29° [H1.3 com. also चक्रिकां लक्ष्मीमिति केचित् ]. 30° Hit. 2 स्वादन्, Hic. sc आस्वादन्. 30° 0 विशंकते (०.v. us in text). 32 निःकारण. 350 H वातकी.. 35° F प्रायसो. 36_Hit व्यापयंत. 36d H1c.V. 3c.v स्वाश्चर्य. 394 तत्रापदां भाजनं (c.v. ns in txt). 44° c.v. अपनय. 48rt मेरुशिखिरे. 48* t नो भाव्यं. 50° [H com. तस्य = तस्य वित्तस्य]. 52° महाथैस्. 53° स्वान् (for तान्). 56 तत्प्राप्नोषि. 600 [H com. जुह्वानमपि - जुआँतमपि]. 61 परधनापरतिः परयोषिति. 65d H1. 2. se सहतां. 71° H1.2 वार्जवं, Hst चार्जवं; but H com merely विद्वज्जने आर्जवं. 720 Hit [orig.] प्रणयितं. 80% विवसं. 82° t निसर्गसिद्धिस. 83 जुगुप्स्यंतां. 870 वलगत.. 89 H1.2 89° H1. 2 सभूभंगैः. 893 H1. 2. 3e भीवित्रस्तैः. 89° °चलितैः; म स्फुरन्नीलाजानां. 904 वाचा, and t मंडलं. 93° t परिस्फंदो. 93° t किशलयत. 95 प्रतिमुखो. 97"प्रेषत्. 99° F पिकपक्षिणः. 1010 t -पीनस्तनी. 101° फराशयेतिप्यते. 102° t परमलासौ. 105 -स्रोतसि. 105° c.v. पारणविधौ. 107d 1 सहृदयैः and Hst विभ्रमः. 106Hit. 2,st एव (for एप). 108 H10, 3 रम्यांगयष्टिः. 1100 t वेश्या सु:

·INTRODUCTION 29 113a H. 113° t fafaragt. 1176 c.v. fratera stato ref:. 1200 t तस्मात् 122dt sp. 123a c gft. 123º Hi hafen, Hafen. 126 . 131° t fog#*Tia, m.v. as in text. 133 o cafer. 134 H TANTE (as in Ja, not Bi]. 9137° sit, and ºpeningai. 141a 991, c.y. as in text. 143° C.V. Paai, and c.v. FOSFATİT:. 1434 -fynti, and om. 17. 144-igleras. 1489 1, 2, 3C fa: 47.7. 148° C.v. RETTİ$71. 1604 t.v. HIETTİ. 1602 Hic. 3 इह (for अह). Only one more AIS of this version is known, though hitherto unidentified: this is the comparatively late and damaged fragment of N text and commentary, Limbdi 1571. Version 1. An old short version represented by a single MS I -BVB 3; size 10" x 4-1/4", fol. 19, 1. 9 in text [center], 18-20 of com.; let, text about 70, com 90. Order N-V-5, dated A, D, 1663. The commentary is old Sapskritized Rājasthāni. The numbers show steady gaps, apparently because the scribe or commontator attempted to put the numbers familiar to him from some more inflated text. No insertions, however, have been made or indicated, nor are any lacunae to be noticed. Nīti runs to 107 stanzas, bringing the total to 300, the other two centuries being short, vidyā nādhigată [175* ] is found only by traces in the commentary. The text is conservative in its readings, agreeing occasionally with Est. Colophon: t. इति श्रीभर्तृहरविचिते शृंगारशतके सूत्रं संपूर्ण लिखितं गणि वृद्धिकुशलेन. ०. इति श्रीमर्तृहरे भंगारशतकस्यावचूरिः संपूर्ण लिखितं संवत् १७१२० वर्षे साह सुदि १३ दिने श्रीवरकाणाय पार्श्वनाथ प्रसादात् संपूर्णा जाता पंडितश्री ५ श्रीलक्ष्मीकुशलगणि शिष्य गणि गजेंद्रगणि ५ कुशलशिष्य गंभु(?) शिष्यपाद पद्म भ्रमरायमानग० वृद्धिकृत्वा लिखितं नामूलग्रामे । शुभं भूयात् छ । श्री। कल्याणमस्तु । श्री। मंगळमालिका । Version J. This is unique in being the only N version in a southern script, Kanarese with one copy in Telugu. The old Kanarese commentary, though anonymous, deserves publication. The shortest extant among N versions, this is still not vell-determined, and is heavily contaminated with S readings. Ji=a very old but reasonably well-preserved Kanarese palm-leaf MS obtained from a Lingãyat matha near Belgaum by courtesy of Mr. M. P. Wali (chairman of the District Local Board, Belgaum, ] and Dr. A. P. Karmarkar. Size 8" x 1-7/8", fol, 120, 1, 9-10, let. about 35. Sanskrit text continuous with the Kannada translation. Order Ś-N-V. Fol. 49 broken in two, but complete; right-hand half of fol. 71 broken off and lost. Gaps left by the copyist again indicate a much older exemplar, The orthography is often corrupt, by reason of Kanarese pronunciation. No date, place, or person mentioned in the colophon: pgtframan siger शुभमस्तु J2rà composite codex: Niti =DC 12090, palm-leaf Kanarese text and commentary; text only copied at Tirupati, where the Madras Govt. collection was lodged during the war. Begins with daurmanıryan [23] as N 1. V +Ś=Mysore 1768, palm-leaf Kanarese with the same Kannada translation as J1. Original order S-N-V, but the Nīti folios are missing. Colophon; इति श्रीमर्तृहरियोगीद्रविरचिते भर्तृहरिशतकत्रयं समाप्त। 1 ·30 INTRODUCTION J3 = Mysore 946; Tolugu palm-leaf, text of N+V only, no commentary. comparatively modern, nearer in order (for N] to J2 than to Ji Extra slokas after the colophon, followed by a list of countries in Grantha characters. Unexplained omissions are na kaścic [= 60 = N 69] and udbhāsitākhila- [369 = N 87]. 582 एतां. To this archetype also belong Ujjain 6414, Wai 2, the original of. F's, Limbdi 885/1, the Sanskrit text of Udaipur 1486, Ham 874, the unnumbered Ham MS, and the Pratişthāsomagani codex in the same collection. As MSS of this archetype are comparatively rare, and the Pratişthāsomagani autograph is at present the oldest known Bhartphāri DIS, its principal variants for groups I and II are given here. It will be seen that its influence accounts not only for H readings, but also for many of the individual A B E F readings which diverge from the respective versions. 2° पूतिक्किन्नः. ) क्षुधाक्रांतो. 3° 'मुग्धभावः. ") तृष्णाश्रोतो, भूतानुकंपा.. d) शास्त्रेप्चनपहतगतिः. 4 on marg. as correction. ") अज्ञानोप. 6° जगदिति. भ्रस्यदृशो. प्रसर. 11° °श्यामपुलिनाः. 4) न निम्नाः; जनाः. 12 चानेकांतो. 13d अर्थतः. 15° °प्यार्थिभ्यः. 16d विश 17° नश्यत्स्वपि. १) नाममहतां. 20° इतश्व; orig. -कैवर्तकैर. 21' कथामाली. 22 किममरैः. 25° गच्छतात्. 28 ह्यात्मा. ") पावक- मुन्मदं नु. 29 साधून हि. ) वक्रिकां. ८) त्वमते. 30° 'प्रीत्यास्वादन्. ) च शंकते. मैत्रीपरि. 31° च गृहति. ) धीराः (for सन्तः). 33 दृश्यते (for राजते). ) शुक्ति- मध्यपतितं तन्मौक्तिकं जायते. त्तमगुणः. 350 दूरतश्चाप्रगल्भः. १) प्रायसो. 360 स्थापयंतः. ) परान्. ") दूरयंतः. 3 निजैः स्व-. 380 निवासविलास. ) हंतु. 410 कुलस्य (for शमस्य). 43 तेभ्यो नरेभ्यो. 45° कार्यमादौ. 47° संनिधि. 48° शत्रु. 8) वाणिज्ये. d) orig. भावस्थ. 49 दुर्गमतिग्रहः; वाहनं. ) वलिभिर्भग्नः. ) तद्व्यक्तं. 53d "शेषाकृतिः. 54° करुणाकराणां. 56° चित्तवित्तकृपणां. 60° जुह्वानां. 61 परधनाय रतिः परयोषिति. 63° भूमिविलंघिनो. 64° °तोऽपि जलदः सलिलं. 70° परं देवतं. ') पूजिता..71 transposes portions of bc after caesura. ') चार्जवम्. 76° वाग्भूपणं न क्वचित्. 780 तरलायत. 70% भिया. ) चीक्षणैः 80° °संतति. १)-पराजित:: ") सदृशैः कटाक्षः. 81 सत्यमेतत्. 82 Omitted. 83" संत्वते. as for H. 850 शून्यैर्वचोभिर्. 86° को वाप्यथैः. 87° वलिगत:: 88 स्वल्पसारे. १) याति. १) संयोगिनीनां. ) स्थस्थलान; लोलोद्यमानाम्. 89° सभ्रूभंगैः. १) भीवित्रस्तैः. ४) स्फुरन्नीलाब्जाना. 900 चंद्रगविलासि. 92" स्निग्धा भावा. 'नवरसोक्तिः सरभसं. 95 °पथगता. 96° °धरमधुः. 97° संनिदध्युः. 98° मरुन्मधुरसः; हय॑पृष्ठे. ") विबाधयंति. 99° मधुरविरतो"; पक्षिणः. १) विरलविरल.) मधौ धात्र्यां जातो न कस्य. 1000 प्रगुणम- तिरप्यात्म'; बाढं. ") कुटिलचूलता. 101 नोद्गत ; वाकयुगला. ) क्रूरा च नापेक्षते. 1020 नित्यमेतद्रसोयं. ५) वंचितोऽसि. 103 Omitted. 105° संसारदुम. 1062 °हेतुं. ब्रजकुलभवनं. 1078 (by corr.) श्रव्येपु. ) तद्वपुर. d) 1090 सहृदयः. ') संदत्ते सु. 110° °समन्विता. 113 परमां निर्वाणसंपत्करीम्. दुष्कुलाय. ) एनां ये; स्वर्गादिमो- क्षेच्छया. 1140 °मिषमर्त्यलोल-. ") मीनां विकृप्य. 115° आरभते. 119° नेत्रे तथा भूलते. ८) रागाधिष्ठितमोष्ठपल्लवदलं; व्यथा. ') 'मालिकेव. 120 युवतयोऽप्सरसः. 121° तेनोत्तरी- येण करोद्वृतेन. 123" श्रस्त. ) सरभसरतिखेद. 4) पुण्यवंतः. 124° ततः (for पुनः). ") प्रेमाई. 125° 'गोचरे. ) चक्षुः संपादना सा तु. 127° यतस्तन्नेत्र:) -सूचितेपु. 128° मान्मथा विकाराः. इदमपि न कृतं. 129° परसह. 130 Omitted, 131° ओष्ठाभ्यां विद्रुमाभाभ्यां. ५) orig. रत्नमयैव. 134° रसश्चारु'. ) खजोंभोजामोदासू. 136° पीनौ यदि स्तनतटौ. 137 केतकतरुः. १) स्फुरन्माद्यत्प्रोद्यत्वणदलिनदस्फूर्जितमितः. ") कलकल- कृतः पक्ष्मसुदृशां. 138 प्रांते (for कर्णे); नीकलकला. ) सुधांशो.. 1394 रक्तं (for रागं). 720 प्रणमनमः . 930 a) ·INTRODUCTION 31 1590 140* "दुपचितः. 1410 तरणी सविपाः ।) कुरते. 142° मरुतो स्वेदांबुखेदच्छिदो. 1438 सुधा निशायां खिन्नश्लथांगः. ) तृष्णे. ") सारद. 144° पीनोरु. 145 नीत्वा तत्पुलको. दंतच्छदौ. 146 किमु तैः. ") वक्रविधुभिः: 147° स्मृतिमुखर-. ") जघनमरण-. 148 भ्रांतं. ') साशंकया. ') तृष्णे दुर्मति. 149 नृपतयोर्बुद्ध्यापि चाराधिता.. ) क्षिपाः (for निशाः). ) धुना मुंच मां. 150 वित्तस्तंभात् प्रणिहत- 151" संक्षिप्यते. 152% विधुरैः क्षुधा न विधुरा. ) गलत्रुबर्दू. 154 स्वप्नेपि नास्वादितं. 15rd (by corr.) शिवसुख. 158° पटखंड. श्रवन्; शिरःस्पर्धि. 160% om. 'युत'. 161° वाससी वल्कले. ) नवधन. 162° नृणां यथा. 164° क्षितिभृतास्. 166° धनांधा अपि मल-. 167° °मणिगणो. ) विविक्तः संकल्पः. 1682 विशिनी. 1690 प्रांत.. १) सा विदग्ध- परिपत्. १) उद्भक्तः. 170 चिरतरगता. ") सरणपदवी. 171 प्राणशारैः. 174 पर्यस्तबुद्धि. °) स्फुरति; सरोयं. 176° गूढगाढाभिमान: 177° सममिह. 1784 °सौदामनी ') 'पटलच्छन्नांबु. ) विधध्वं. 1792 पटछिन्नपाली.. १) आवाय; धूमपूर्णोपकंठं. ') प्रनृत्यदू (for प्रवृत्तो); प्रवृत्तो (for क्षुधा?). १) पुनरनुचितं कुल्यतुल्येपु. 1800 'कादाश्रय. ) व्यापारदुःखे. ) शांत्याभाव; कल्लोलमाला. 18 प्रिया. ) तत्वल्कलैरश- रणैर. 182° श्रीपु. 184 बल्या:( for शाखाः). १) नर्तितस्थूलितानि. 186 Order adbe. 3) न्यस्तं पदं. ) संमानिता.. 1880 विकाशि. १) चिंतय किमेभिरसद्विकल्पैः. 189° जातु चिदहो. ") निर्वृतिमेष. 190° °मनुसारोयमनिल.. 191° भुवि भार'. ) शेषैर्वणिग्वृत्तिभिः. 192°न रुचिरं. 1938 साधुसुहृसत्मागमसुखं. 1940 संदीप्ते. 195 बाददंतदमनी. 1960 कंदरेपु वसता. ) मनोरथैः परिचित. 1970 प्यत्युज्वलं. ४) प्रप्युपहता. 198 जनस्य विविधैर. १) लक्ष्मी यत्र; द्वारादवव्यापदः. ) सुस्थितम्. 1990 गर्भवासे. १) 'विपमो. ') विलसति. 200° परस्परार्द्धमपरं. ') "दुःखमदनक्लेशादिभिर्जायते. 205° दष्टं पुंसाश्चिकि 206° वचनायैः. 207° सुरतरुगुण. 205 सुखोस्यैव नात्यर्थ. 212 अशूची.. ) प्रथय- तितरां. 216° "महान्निपुः. 2170 'परिमल, ") "विलासैक. 218 Repeated as $ 17, V 97; °) V 'कुसुमबाण. 4) ज्वलजवाला. 220° क्षमातलं. 2210 एते. 224 सततं ( for विषयान्). 230° लोभपाशं. 231 पृथुलश्रोणी: 233° इत्युदीर्य. 234" त्वीदृशी. ") साधुभैक्ष. १) 'समानकारि विमला चिंतापि. ") शेषतमः; चिरं तिष्ठति. 2354 °यव- निकाम्. 236 तत्कर्म क्रियते. 238 यस्मादमान. 230° निर्विशंकं. १) शृंगंकडूविनोदं. 2439 वा (for किं). ") निर्मलमतिर. 244° वक्षः सत्कुंकुमांक. १) स्तनजघन. 247 हृद्गतं. 249 रथानि हृदये. ) ह्याज्ञातं मधुसूदनांघ्रि'. 2504 °राणामपि. 253° मास्याकब- लितान्..254 लब्धा. 256 "भूत्येक. 2570 यदि बन. ) लभेयं (by corr.) 2594 कुरैरपि. 261° सदा (for स्वयं). 269% दशविगतमलं. ) स्वांतसं. १) करनिरताः. 2730 गाढप्रसादपदासु. १) विश्रंभार्था. 275° नाप्युप, 2782 इं ( for मनो). 280 प्रौढप्रोद्यत् ; सुरतौ (for विदलत्). १) प्रचुरमिकसितोदार. 4) यामि 282° संप्रत्यन्ये. 283 दुस्तरं (for दुष्करं). 289° हानं दान; कृतः (for स्थितः). 2920 °विधैर. ") कस्येह; लोकाः सुखं तिष्ठत, ) शांत. ) कामोत्पत्ति, 2930 चंचलतराः, १) बुधा यौवने. 300° न वस्तुभेद. 1) भक्तसू. 301 °संगयशो'. ) परे ब्रह्मणि. 302° लवो न हि वयं. ) सद्यः भूत-; पुटके. ) भिक्षा सक्तु. 303° याते (for नष्टे). 304 नन्वणुर्. ) यत्स्वीकृत्य. 306 निहिताः. 308 बहुरपि. 311° ऽपि परितृप्यति कांचि. 314 भिन्ना मदो. ') हृता. 3174 Trp. किं and रे; कलंकदर्थ टंकारितः. १) वृथा मा कृथाः. 4) सेवते. 318° हृदयामनु. 321° °बहुलदहनो'. 325° संसारं; "वधिगता.. ") शिरश्चंद्र. ५) नियामां. 3264 प्रतिक्षण. 3rd 'लामुष्माद्दुर 328° अतिविघटिते हि हृदयं. t) संगमोऽपि. 330% परासर'; ये चांबुपनाशिनस्. ) आहार सघृतं. ५) 'निग्रहः कथमहो दंभः समालोक्यताम्. 331 वैराग्ये संचरत्येको. १) कश्चन. 1) भुविभेदाः. 332° orig. परिवर्जयंती. ) श्रवति. 334° महीध्रादुत्संगाद्. १) अधो गंगा सेयं. 3380 मूर्द्धनि पुरा (as in Bi). १) कपाले; कारविषये. ') ज्वरहर 3400 'भरामोद. 3410 गाढद्रुमैर. 4) नाद्यत्रस्त. 3452 "कुसुमजलैर. ध्यायन्निर्विश्य पश्यन्. ) रामोपलीनो. 349° शीधु. १) निदाघात ; विलसितमलं ये सुकृतिनः. 352°°लंघने. यामा. . 343 "तूलस्थ. ") ·32 INTRODUCTION S: The Southern and Western Recension This is shorter than N, and more logically arranged by paddhati divisions that attempt to group together stanzas of similar content. Individual readings are generally much smoother, and fit Pāṇinian grammatical rules, Archetype y. This consists essentially of a single yestern [ Mahārāştrian] Version W which has as its feature a deficient Vairāgya of 86 [properly 85] ślokas, though plenty of inflated copies exist which are to be discounted for lack of uniformity, repetitions of previous stanzas and, in general, absence of the commentary [though this is sometime variously written in). Even with an N of 110 stanzas, the total is 296. Moreover, there is every reason to suspect the last eight of N as later additions, for the final karmapaddhati ends at thimanz vanan=N 102; the rest belong to no paddhati at all, and are almost always labelled "pratyantare ślokā!", stanzas from another version. The last two of Ś may also be added later. The original version must, therefore, have been one of the shortest, hence oldest, preserved. Though it is valuable for testimonial purposes as the sloka number and order are well-determined, the actual readings are alınost useless, for most copies are corrupt or heavily emended. The commentary is so sketchy that when it exists at all it is difficult to distinguish a divergent commentary reading from gloss in important cases; the most plausible interpretation of this divergence is that the original readings agreed better with N, but the toxt having been modified by more elegant versions of S, these readings now survive only in the commentary. The commentary itself is anonymous in the several dozen W MSS I have been albe to examine personally, though it has been ascribed to Maheśvara on thc colophon found in a single fresh Bengali copy of the Niti, as described bp Rajendralāl Mitra, Notices IX. 2837. I suggest that this is incorrect, possibly by confusion with our Yı commentator. In the first place, the center of the distribution is unquestionably Mahārāștrian, most of the numerous Bharlậhari MSS found in Mahārāstra belonging to this version. Further, wherever we can trace the provenance of W MSS from other parts of the country, they show Mahārāştrian associations as for example the Benares collection, made by Mahārāștrian pundits, as also the Ujjain and SVP lot; Baroda 787 vas, according to its colophon, copied at Devagadh-Bariâ in Gujarăt for one Nārāyaṇa Kaceśvara Ekaboţe; another at Chindwäră in C. P, comes from the collection of Prabhākar śāstri Rode. Inoidentally, PU 516, whose commentary Poleman misinterprets as being by Bhartyhari himself, is merely the ordinary W Śủngāra. Finally, oven the mistakes are characteristically from Marāthī, as 177° sa tu bhavatu daridrī, and 325a vistārne sarvasve, which occur even in our Telugu W4 and Śrrgeri 9/15, which is a depanāgari paper MS copied by some Gujarāti scribe. ISM Kalamkar195, Punjab 2885, and RASB 9510 are misch-codices, preponderantly W. All the MSS collated have both text and commentary, being : Wi= Ānandāśrama 0384; size 10-1/2" x 5"; fol. 63, numbered separately ·INTRODUCTION 33 for each śataka; l. 10-11, let. 35; dated samvat 1844= A. D. 1787. Wa= Annndāśrama 3062; size 11-1/4" x 5-1/4"; fol. 97, 1, 5-10, lot. 36. Bold wiiting, W3 =BORI3361 = 18/1868-9]; size 9-1/4" x 4-7/8"; fol. 6+ = 23+23+ 18; 1. 9-13, let. 40.45. Scribe very careless. · All these contain the text in the conter, comment above and below. W:-DCI 2080, Telngu characters on European paper, bound in book form; Ist 38 folios only, the rest containing other works. Carelessly copied from a dovanagari source, shown by transcriptions like dya fır gha, yadnom for pattanan, yatpruh for patyul, None of the plentiful emended sources were used for collatiou, nor those with inflated vairagya like SVP 155, nor the comparatively rare inflated niti as in Nagpur 201; the last makes additions both to text and commentary. The Paris BIS is influenced by X and resembles the larger lithograph editions. The profound but fortuitous influence of this version on printed editions has been discussed in the preface, Archetype 8 This archotype has been edited and published as the previous volume of this series with much the same critical apparatus as that given below except Y7.8. The archetype consists of two major versions, which ( particularly the second) are subdivided much more rigidly into paddhatis than W. The main purposem unsuccessful-Sooms to have been to fix the content at precisely 300 slokas, The work is gonerally entitled the Subhāşitaratnávali or -muktavali. Version X, Commentator Tukā Brahmananda, & viśvabrahmana (goldsmith] by caste and profession who wrole in the 17th century; the son of Nāganātha Karamir, Šivāji's treasurer at Sätāra. This information, without acoarate dales but with great detail as to the miracles [as necessary for every Indian literary figure as for Virgil in the middle ages) performed by Tuka Brahminanda comes from part I. pp. 70-81 of the Mahārāsıra Ravicaritra [Bombay 1907] by Jagannath Raghunith Ajgãokar, The commentary is in the form of a Marathi samavštta, useful for removing copyist's errors from the often corrupt Sanskrit toxt. The commentary is signed Bbartphari-mahayogi-krti...sambhari/ brahmanandem samaśloki keli tikā tuka mhone ll, the gap being filled in by the name of the sataka. This has led to confusion with other Tukās of Dahārāştra, in particular with the saint Tukārāma, Tukā Vipra, and Tukārămabābā Varde, though there is nothing to show that any of them ever translated Bhartyhari. In the name of the last (a Goa Sārasvat Brahmin of the 16th century), the Marăthi samavrtta of the N+V was published at the beginning of the century in the Satsanga magazino at Kumbhárjui, Goa (Portuguese India), republished with the $ found in the Satsanga oditor's papers ils No. 1 the Maharāştra Sãrasvat Granthamālā [Bombay, Lakşininārāyapa Press, 1940). The order of the stanzas is changed, some onnitted, and identifications of the original ,,Sanskrit lokas often wrong in this misleading edition, 5 भ.सु.

·34 INTRODUCTION from the This version is well-determined, differing considerably rest of the archetype, except Yı. Most remarkable are the omissions of many otherwise accepted ślokas, such as eke satpuruṣaḥ ( 221 ) and brahmā yena [285]. The major differences of order from Y TGM are seen from the chart to be transposition of yadāsīd ajñānam [6] from § 59 to y 101, and another of a whole group of stanzas between V S and V 35. Most MSS derive from Sātārā district, probably even BM 256, and IO Mar. A. 3. 47, the last being a misch-codex. X1= Rājāpār 2; size 8-1/4" x 4", fol. 111, 1, 6-7, let. 25. Dated A. D. 1755 July 15. The first seven stanzas of N being lost on a missing folio, the first six of these were collated from the defective ISM Rūjavāde 51, which also lacks the 7th. Colophon: शके १६७७ वर्तमाने युवनामसंवत्सरे आषाढशुद्धसप्तमी भौम्यवासरे हस्तानक्षत्रे त्रिप्रहरे भर्तृहरीन्थग्र- लेखन समाप्त श्रीकृष्णार्पणमस्तु । सन्न ११६५ छ ६ माहे शौवाल श्रीराम जय राम जय राम श्रीरामनाम ॥ X2 = ISM Barve 244, from Limb, Sātārā Dist. Size 8" x 5-1/4"; fol. 77; 1. 18-20, lot. 20-23. Written crosswise, leather bound, modern, with some extra ślokas and many blank loaves. Colophon: sfa HT ERSTE il yafuacaracai वैराग्यशतकं संपूर्ण । श्रीसांबसदाशिवार्पणमस्तु । श्रीरस्तु । छ । Both of these give the Sanskrit text followed by Marāțhi samavștta. The complete Sanskrit text is given without translation in another MS of the ISM Barve collection, while RASB 576 is the text of the Níti alone, Version Y TG M: This, charted under y, is the general version current in the Dravidian peninsula, though plenty of devanagari copies have penetrated for into N territory such as the Nepal MS, supported by Jodhpur 6 of A. D. 1823. Also, HU 2133, copied at Jaipur in A. D. 1705 whose Y type with division into paddhatis is unmistakable, though $ numbers are rather badly upset after § 19. Bikaner 3277 is another Y MS from the extreme north of Bhartphari territory; dated samvat 1900, and complete though corrupt; it is supported in its order by Ham. 1836 and Bik 1027, which is a misch-codex with Y type N and a V of N; also by Bik 3285, which has the V alone with northern interpolations towards and after the end. Finally, Bik 3286 with the same Nīti and [uncompleted] Ś to 67 is in Mahārāştrian hand, as well as older, showing that the type was imported. These two minor versions and HU 2133 have not been collated, A remarkable example of its influence is to be seen in Punjab 2885 which, particularly in Niti, is a W type [heavily emended in its readings] forced into decades by simply omitting the numbers beyond ten in each set. This rigid subdivision into decades for N and V, with scores for Ś (still further subdivided into irregular portions] is the main feature of this mnjor version. Nevertheless, the complete uniformity thereby attempted has not been achieved, and there is a surprising number of minor versions. Also not collated are śrngeri 309, an aberrant Nandināgarī palm-leaf which gives unusually many N concordances, apart from strong differences in śloka content; and the JO Telugu printed edition of 18 10 or 1848 (no title page!] which is fully attested in slokas as well as its queer readings by Alysore KB 340, a Kanarese MS on European factory paper. The eighth paddhati in Nīti is generally disturbed, perhaps because of an excess over the 100 of ślokas at hand when ·INTRODUCTION 35 5 YTGM was rearranged from some N source. As this is the only major version represented in all major scripts of the Peninsula (including the unique RASB 5592 Oriya palm-leaf of the V), it seemed better to classify the evidence accordingly, though this cuts across other possible criteria of grouping. No Kanarese group could be determined, as Mysore 1642, DO 12086, etc. do not suffice. Y: The Nagari Group Version Yı. With coinment of Mabesvarabhatta Ramacandrabhatta Sukhathanakar (1718-1816), 1 prolific commentator best known for his tika on the Amarakośa. The version is olosest to X in readings, but in sloka order and content belongs to the general type which includes apeksante na pātrāņi. Size of both 12" x 4-1/4", on European paper. YA - Goa 1. N+Ś only, supposedly contemporary with Maheśvara himself; lines 3-7, 50-51 let. Text in center, commentary above and below. lines 8-10, let. 60-65; fol. 29. Y1B=Goa 2; fol. 63, text 2-5 lines, 34-38 let.; com. 6-9 lines, 40-55 let. the later of the two family MSS, dated A. D. 1937; as above on European paper text in center, but all three satakas. coloplion: it geto 2048 Chain Bar मार्गशीर्ष कृष्ण अमावास्यायां उपाध्योपाह श्रीनिवासेन इदं पुस्तकं भर्तृहरिवैराग्यशतक समाप्तोऽयं । श्रीसाम्बसदा- शिवार्पणमस्तु Y10=the printed edition (generally written in full, to avoid confusion with cz commentry) of 128 pages, published by Ābāji Rāmacandra Sävant [Rāmatattvaprakāśa Sárasvatabhūşana Press, Belgaum 1910] In general agreement with Y1B rather than with Yua, it differs on occasion from both and oven from its own commentary. The remaining MSS of this group are: Y2=Madras 344, originally acquired at Baroda; size 9-1/2" x 4-3/4"; fol. 27-1-26, 28, with 27 and/29 missing, whereby about 20 stanzas of $ are lost; 1.9-13, let, 35. Order V-N-5. Marginal variants, corrections and textreadings show N influence, but the source must have been Telugu. Colophon : इति भर्तृहरियोगींद्रविरचितायां सुभाषितरत्नावल्यां वैराग्यशतके अवधूतचर्या नाम दाम दशकं समाप्तत् । श्रीसांवशिवार्पणमस्तु ।। श्रीरस्तु ॥ श्री... Y3=SVP 81, size 6-5/8" x 4-3/4"; fol, 62, 1. 8-9, let, 20; dated A. D. 1729. Crumbling at the edges, but otherwise well preserved. Visarga written as 8, la for final la in many words. Scribe probably Mahārāştrian, but the readings are more southern with the individualistic emendations one would expect in mnemonic transmission by some southern pundit resident for a long time in N territory. Colohpon : इति श्रीभर्तृहरियोगींद्रविरचिते सुभापितवैराग्यशतकं समाप्तम् ।। शके १६५१ सौम्याग्दे शुचौ एकायां संपूर्ण ॥ Y1=Tanjore 4903, Ys=Tanjore 4904; Ye=Tanjore 4906. Collated [badly) at Tanjore against the printed NSP Ti edition, so that agreement with Ti is always to be taken as doubtful, Yr=RASB 6, part of an anthology called the Padyasamgraha. Last two paddhatis of vairāgya missing, Corrupt, copied from Grantha or Telugu exemplar, ·36 INTRODUCTION Y: = Tanjore 10234. Nandilāgari palm-leaf collated against Ti at Tanjore. The same caution applies as for Y1-6. T: The Telugu Group Version Ti Commentator Avaící Rāmacandra [Budhendra), of the Śīņdilya gotra, son of Kondopaņdita ond Gangāmbikā. The colophon of this version agrees with that of the Campūrāmāyaṇa, except that the father is named in full as Dhanvantakodaņda; but the Camphübhārata commentator is some other Ramacandra, In the commentary before us, Rūnacandra mentions other works of his such as the Śrugāraśrngātaka. The commentary itself is the most learned and imposing hitherto known for the Šatakatraya. But its great popularity, proved by the many Telugu and Grantha editions [ all copying each other and out of print! | as well as succession of devanāgarī editions at the NSP ( not to speak of direct borrowing, as in the current Bombay Venkateśvar press edition and the Kanarese editions by Nāgadi Krspaśāstri and Dobele Nārāyanaśāstri at Bangalore] has obliterated the original MS evidence. Though I myself had to base the collation upon two printed editions, the ASP MSS became available after several forms of my text were printed off. Their study shows conclusively that the commentary exists, even in quite old MSS, in a sliort as well as an expanded version. The most plausible explanation is that the commentator himself issued more than one edition as the popularity of his work increased. All the ASP TI MSS omit sakyo vürayitum, which seems to occur in all printed editions. The position of yenaivāmbarakhandena [313] is uncertain. Finally, the short comment contains all the essentials of the longer. All these speak for more than one early redaction. One feature of this version the omission of lajjām gunungha-[318], which is extra in W; it might be noted that I contains the disputed šakyo vīrayitnim while it puts 318 at the very end of N as an extra sloka. Moreover, there is a good reason for the Maharāștrian version W to have influenced Rāmacandra, because the father's name Kondo (sometimes misread Korido ] is Mahārāștrian, not Telugu. Tia= the Grantha edition by Śāttanūr Viśvanātha Šāstri, śāstra Sanjivini Press, Madras 1912. Copious misprints. T18 = the 7th devs nāgarī Nirnaysagar edition, again full of an unusual number of misprints, and contaminated at least as to the Sanskrit text with stray readings. The major agreements between these two texts and their commentaries were taken as the definitive Ti text. However ASP 1035, palm-leaf Telugu of 65 folios, gives the complete text and commentary of N +$, and is old, though well.preserved. As the cover folio contains the notice and horoscope of a son born to someone in Saka 1682, one feels justified in taking the MS to be dated not later than A. D. 1760. I give below the major readings from this MS wherever they differ from the Ti readings as accepted; also some overlooked variants cited as such in the Ti commentary. 20 falhas”. 2-49fa-. 30 t fcurisitat. yd giefa. 11° Tic. vi Hrafat. 194 enquia: (for Affa ftra: which is Tic. v.). 200 Toontra:. 23d Tic. v. द्यूतात् (for त्यागात्). 240 The. v. दुर्जनानां मतः. 37° जनेन महिमा. 38% The. v. विलासमेकम्. 39 मूले स्थितः. 45° FTIES. 47 sfara(?). 50 ASP 1035 om. the text but has full com. of this stanza. GGI:. 53d Tic. v. aftalantaža:. वृद्धिमती च. 67% casaita. 69° C.V. aria fara? 710 Ad (for ştii). 512 62° ·INTRODUCTION 37 125 126 t forfatter . an 82 € सुदा. 85° T1e. v. सर्वथा (for सर्वदा). 86 अडिति नं. 88° Thd.v. कदाचित, 940 अविनयभवनं. 96° Ti com. तत्किं+पाकदुम. 1014 करात्र नापेक्ष्यते. 105 कलयति 107 spory. 1194 ian. 120« Tic. v. PT. चक्षुप्पथाद् 1299 tè. 131° ¢ forzzi. 1389 foi feito fetaren. 13824. 144º t fant. 2124 230° trafa. 240° निरीक्ष्य (for विलोक्य). 2443 वक्षास्युकिंचुकपु. 2710 a. 275€ लक्ष्न्या. 2770 Fagfafen. 2789 279°t यन्मित्र...सुखेऽपि ...TE280% aquara ATH. 313 occurs as N IX-7. 328° ECHT. 3434 TUHATI. Other Telugu MSS used are: Ta-DC 12094, Telugu palm-leaf; size 18" x 1-5/8"; ful. 18, 1. 8-9, let. 75. Carefully copied, unidentifiable Durmati year. T: DC R 1950; size 16-3/4" x 1-1/2"; fol. 22, 1. 6-8; let. 72. Telugu palm-leaf MS in good condition, but for a few leaves damaged at the corners. Not so accurate as T2. Dlay have been copied from a MS with the Rāmacandra Budhendra tikā, or followed by that commentary, according to the final colophon. G: The Grantha Group Gi=Punjab 7122. Grantha palm-leaf, 32 fol. 31 broken in two. The scribe was Ilalabarian, or bad Malayalam counections. Version G2.3, with anonymous commentary. The center of distribution of this version is somewhere in Mysore, but it was fairly widespread, as is seen by copies outside; BU 20/6 is a deranagari paper MS of this version to $ 62, BU 2017 similarly to N 43, both including the text and commentary, as does the fragment to N 44 included by mischance in BORI 331, which has Ś+V of the Dhanasāra version (muel inflated ), with different size and colour of paper as well as calligraphy. IO Mackenzie 68 is a Nandipagari palm-leaf exemplar with N + Śf the first half of V: though rather corrupt, it was useful in supplementing the commentary as read from G2.3; the copying was done in Kanarese territory. Mysore 1635 is again Nandināgari with the commentary, but gives only 40 stanzas of N plus 76 of $; Mysore 4148, also Nandināgari palm-leaf, gives Niti and 59 stanzas of the Śpågāra while another from a private collection at Śrågeri gives $ + the first quarter of V. A quite modern Kanarese palm- leaf copy is no 319 of the Mahārājā's Skt. Coll, collection at Mysore. The short but good commentary was published in my edition of the Southern archetype, in spite of uncertain ties in the Vairagya comment, 'The basic MISS are; Go=Mysore 3870. Grantha palm leaf; fol. 83; 1. 10, let. 55, Text and commentary complete, but with omissions by the scribe's carelessness. Letter ma and general turn of the bandwriting Malabarian. G3 = Mysore Maharaja's Skt. Coll. 1146. Size 16-1/4" x 1-5/8'; fol, 66[ = 73-138); 1. 11.-12, let. about 60. Worm-eaten in places, but otherwise older, and much more careful than G2, Dated 987, which would be 1812 if the Kollum era is meant. The remaining MSS of the Grantha group are: Gi==Tanjore 10233, Grantha palm-leaf copied accurately at Tanjore by Pt. Balasubrahmaņiam Šāstri.

·38 INTRODUCTION Gs =DO R 4783c. Collated against the printed Tur text by Dr. T. R. Cintāmaņi of the Madras University Department of Oriental Studies. It will be seen that the grouping by script is only a matter of convenience, without much inner significance. In fact, the Grantha group has strong affinities with the next: M: The Malayālam Group. This consists of five palin-leaf Malayālam MSS, of which M1 was copied on my special collation sheets at Trivandrum, the rest being collated there against the copy. These fall into at least two sub-groups, though on occasion they all differ in readings. The first contains M1-3: Mi=2010, M2=2011 both of the Palace Library; M3= 2087 of the University Library, Trivandrum. Of these, the third is corrupt but gives N readings oftener than the rest of M. This subgroup agrees often with Gi. Version M1.5. M+=6122 of the University Library and M6 = 2008 of the Palace collection. This minor version is supported by Mysore 582, a Grantha palm-leaf codex that is comparatively modern in appearance, and has been emended throughout by some ardont Vaişnava who systematically changes every mention of Śiva to Vişņu or the oquivalent, particularly in the Vairāgya. The M group again shows occasional agreement with N against the other peninsular types, as in the Mahābhārata; naturally, special importance has been attached to such a concordance wherever it occurs. Citation of slokas in any MS of type Y TG M is generally by paddhati and number. Thus, N III-7 means (if no extra ślokas have preceded ) no. 27 of nīti; similarly for the vairāgya. For Ś the numberings are by twenties, whence Ś III-7 would mean no. 47. In general, it must be understood that a "collated" MS is one from which readings have been fully reported in the critical apparatus of the first two groups. However, even from MSS "not collated”, there appear extra stanzas in groug III, though not all the variants could be recorded in such cases, simply because such MSS were either too corrupt or came to band only after a good part of the text had been printed off. The loss of information from such unrecorded variants is negligible, while the possible revisions that might have to be made in my grouping are considered in a later section of this preface.

·1.5 Synoptic Chart of Major Versions. The three śatakas nīti, śprigūra, vairāgya, are indicated by N, Ś, V respectively. Minor variations within a version and different beginnings for a stanza are not indicated. The northern recension N contains two archetypes; alpha=Q, A, B, C, D, E and the pseudo-version F; beta=H, I, J. The Southern recension S is composed of the two archetypes gamma =W and delta=X, Y [including T, G,M). Numbers for the ill-determined versions C, D, and I shown in parantheses after the number given show the erroneous MS entry, duo either to slips in numbering or some missing ślokas. Stanzas whose position is uncertain are starred in J. The five S stanzas in C: not in C are shown bracketed. Starred numbers under Y indicate omission in two or more MSS of the version, generally forming a minor version; a bracketed number shows strong inclusion. Verses at the end of V in version Q differ between the two MSS, bence Qe numbers are bracketed. Bold-face type indicates the final verse of a śataka. For further details, the description of the codices, notes under the stanza, and the supplementary data from MSS that camne late should be consulted, N S INTRODUOTION a B w Stauza А B E H W Y X Q N71 V55 $33 V19 NI N76 755 $35 V20 N2 N75 V63 $33 V22 N2 V33 $62 N101 N13 N73(74) V65 $38 V21 NI V36 $65 D N72 V6+ $35 V22 N1 V34 $60 N73 V58 $34 V22 N2 I J N71 N70 V50/55) V53 $92(97) $33 V20 V20 NI N2 CTFUTHATTUT अग्रे गीतं सरस अच्छाच्छचन्दन अजानन्माहात्म्य अशः सुखमाराध्यः अतिक्रान्तः कालो अदर्शने दर्शन अद्यापि नोज्झति अधिगतपर अनल्पं जल्पन्तः अनाघ्रातं पुष्पं N73 V63 $38 V22 N2 V 33 $65 No. 61 183 98 100 8 201 122 202 16 367 203 N52 V64 $38 V17 N3 N41 V65 $86 V7 N3 N41 V66 $87 V18 N3 $60 $62 $61 $59 $23 $23 $22 S53 N102(103) N11 . N11 N12 N12 N12 N11 N17 N13 N13 N11 V 45 $21 NI1 796 ... ... $. ... .. $18 $20 39 ... I. I.

·Y W I 40 x. J B C E V36 H V34 ... .. ... D V37 V150 V149 578 N79 ... ... ka 582 583 N105 578 570(73) 376 N80 N78 N78 579 N83 [383] N81(82) N105(106) ... ... ... V20 V12 V22 ... Stanza अनावर्ती कालो अनृतं साहस अन्तर्विपमता अपसर सखे अप्रियवचन अफलस्यापि अभिमतमहा अभिमुखनिह अभुक्तायां यस्यां अमीपां प्राणानां अम्भोजिनीवन अयममृतनिधानं अरक्षितं तिष्ठति अर्थानामीशिपे अर्थाः पादरजा अर्ध नीत्वा निशायाः अवश्यं यातार अशीमहि वयं V93 N105 V23 V32 N41 V25 V97 V90(97) V93 N101 N98(99) N97 V25 V24 V25 V35 V32(33) V32 N42 N41 N33 V117 N99(100) N102 V25(26) V26 V40 V38 N40 N43 V58 17 N18 V57 V5 N14 N88 V58 V5 N14 [N88] N42 ... N105(106) V28 V28 N103(104) V32 V51 V52 V52 INTRODUCTION V30 V31 No. Q A. 20 V36 368 [V.107(5)] 369 [V.106(4)] 205 577 S73 206 N78 N82 373 207 V92 V100 208 N93 N103 164 V22 V26 168 V32 V39 38* N41 N42 209 378 166 V23 V31 383 V99 143 592 595 157 V15 V17 210 V27 83 514 S11 211 S71 577 212 585 S88 393 213 V37 V89 197* 188 V96 214 V104 66 N98 N88 151 V6 V8 198*189 V97 V27 ... ... 592 V16 598 V17 V32 V148 593 V16 V31 S14 572 5.8 V17 V31 514 S77 594 V17 V29 S14 S71 386 595 V16 V103 S14 S73 387 547 V12 V55 Sl 336(90) V16 V27 813 564(67) 578(83) 594 V35 V54 536 596 V12 V55 535 814 STO 584 ... ... S14 576 590 असाराः सन्येते 515 594 592 V69 ... ... ... ... V83 V93 V49 V29 V68(74) V100 V86(93) V89 V106 V89 V42 V103 V22 V32 V106 ... असितात्मा सुसं असूची संचारे अहिरिव जन अहो वा हारे आघातं मरणेन आघ्राय पुस्तक आज्ञा कीर्तिः पाल आदित्यस्य गता आधिव्याधिशतै ... ... ... V100 V113 V127 N85 V7 V114 ... N89 V7 V90 N85(86) V7 V104 N88 V8 V107 N86 V8 V94 N84 N8 V7 VT V87(94) V90* N48 V40 V30 N39 V42 V23 N39 V43 V33 ·H B 67 C $88 E 168 I 356 S6 J 862 S2T S27 526* ... ... ... V106 V85 N72(73) V48 V26 N49 V49 v36 N49 S33 583 Stanza आमीलितनयनानां आयुलेखा पवन आयुर्वर्षशत *आयुः कलोल ( आरम्भगुर्वी आलस्यं हि मनु आवर्तःसंशयानां आवास: किल आवासः क्रियता आशा नाम नदी आसंसार त्रिभुवन आसारेण न इतः स्वपिति इतो विधुदल्ली इदमनुचित इन्द्रः प्रधान इमे तारुण्यश्री इयं बाला.मा यत्येतस्मिंन्या इंह हि मधुर रंडुगणपरिवारो उत्खातें निधि उदन्वच्छन्नाभूत उद्भासिताखिल उधानेपु विचित्र वृत्तस्तनभार उन्मत्तसप्रेमसंरम्भा उन्मीलत्रिवली No. 215 S63 401 200 V91 192 V74 62 N73 216 N58 94 527 133 S82 135* 584 173 V41 176* 742 142 591 20 N15 137 S80 128 574 310 217 581 218 V60 412 ic2 336 419 149 219 N16 69 NI01 430 V103 119 క56 115 S51 101 335 V99 V92 VSL 172 N77 N78 NG2 N59 N51,529520 587 584 582 586 V48 V40 V51 741 394 594 N17 N16 585 382 570 576 D 364 V145 V116 V85 N75 N58 529 S83 S85 V48 V49 392 N15 581 576 V109 V84 N77 N61 S3I S87 589 V47 V18 S97 N16 585 579 V06 V89(96) V92 V73 V71(78) V72 N75 N73 N73 N60 N58 N58 826 323 327 S83575(80) 581 S85 377(82) 383 V43 V38(39) V40 V44 V39(40) V41 393385(89) 391 N16 N15 N15 381873(77) 379 374367(70) 573 V46 V33 N60 N86 S76 535 331 VII 777 346 N76 344 S28 V48 V49 387 N15 881 378 584 SS 520 346 582 S39 V34 V82 393 N66 391 S28 S45 883 838 V10 V81 595 N67 593 527 INTRODUCTION ... 582 386 S16 582 586 319,V71 769 574(78) 380 V58 318 S63 519 S63 594 583 523 N65 538 ... ... ... SIT S4I 941 538 537 836 532(31) 336 S87 556 N89 V3 ... ... ... 75 VA V5 V3 V5 V5 V5 N17 N93 ... V5 N17 N89 V5 N16 N88(89) ... N87 N9I N87 N48 N59 N48 ... V5 N17 N90 V98 562 Šវ 340 557 S52 336 S58 Sb3 537 N88 V104 សុំវ S52 S37 961 856 S40 556 351 536 S49(50) 555 S44 350 529 835 560 sso S15 ST4 549 815 575 349 ii ·5. A. S20 563 N10 B S20 563 C 523 566 D 521 561 E S22 566 H 519 562 I S18 354 J S18 S60 W 543 526 X 599 326 Y 592 525 S61 ... V89 V89 V72 N84 N47 381 V63 N85 N45 S'102 N106(107) V76 N77(78) N47 V66 N82 N46 V60(66) V63 N80 N80 N45 N42 V50 N108 N74 V76 N81 N44 S'98 V141 574 N64 एकैव काचिन् ... V74 N83 N47 S103 N53 578 S51 V60 59 ... 579 575 [$80] 573 N50 566(69) 572 V8 V17 ... ... V60 S6 V52 59 V62 59 V55 V47(52) V50 S9 59 S9 529 V61 S8 V62 S8 763 S8 ... Stanza No. उपरि घनं बन 87 S19 उरसि निपतितानां 123 एक एव खगो मानी 433 एक एव सतां दोपो 434 एकाकी निःस्पृहः शान्तः 185 V65 एकेनापि हि शूरेण 220 N80 एके सत्पुरुपाः परार्थ 221 N45 222 597 एको देवः केशवो 223 V101 एको रागिपु राजते 224 573 एतत्कामफलं लोके 225 एतस्मा द्विरमेन्द्रि 180* एताश्चलद्वलय 80 S9 एते ते दिवसास् 440 ऐश्वर्यस्य विभूषणं 41 N44 कदार्थितस्यापि हि N77 कदा वाराणस्याम् 227 करेशाध्यरत्याग 72* N83 कायत्तं फलं 228 N57 कश्चम्वति कुल 229* 544 कान्ताकटाक्ष 230* N72 कान्तेत्युत्पल 231 कामिनीकाय 104 S38 किं कन्दाः कन्दरे 184* 180 किं कूर्मस्य॑ भर 232 N90 कि गतेन यदि 233 S62 किं तेन हेमगिरिणा 454 किं वेदैः स्मृतिभिः 191 V73 V61 59 V132 N43 N78 ... ... ... INTRODUCTION N45 N81 N44 N82 N45 N79(80) N46 N84 N45 N79 N44 N77 226* N41 N77 N78 N76 V87 N53 N80 N777* V87 N53 ... N95 N58 546 N77 N94 N61 545 N76 S22 539 169 N99 564 N91(92) N59(60) 349 N74(75) 525 543 V71 N97(98) S67 N91 N93 N57 N60 S45 S49 N73 N76 523 S24 540 S43 V73 V71 N96(97) N99 563 567 ... N82 N106 782 N65 N89 591 N107 572 585 V23 N92 N90 N59 N57 N57 344 537 543 N74 N72 N72 521 520 $39 331(30) 338 V64 V57(63) V60 N98 N95(96) N96 563 S55 860 N75 542 554 V15 560* N76* 541* 354 V25 S40 160 N102 564 ... 561 566 566 ... ... ... ... ... N79 169 V80 V71 V84 V84 V83 V72 V70(77) Vil V72 V71 ·A D B, E H I J W x Y ... ... S5 514 కళ5 N38 V98 N31 V19 N46 N104 598 S89 517 556 N38 V91 N32 V17 C V73 518. S59 N38 V105 N31 V18 S17 354 N36 V115 N30 V18 517 S60 N39 V108 N33 V19 S16 354 N38 V95 N35 V18 $15 S16 547 553 N37 N35 V88(95) VI N31 N28 V17 553 S N33 V34 NI 563 340 $១ N25 V27 N9 517 539 39 N25' V37 N9 578 V90 V17 ... ... ... ... ... N106 N102(103) N100(101) N103 <S S97 S101 ន88 586 ខ្ញុំ N102 N99(100) N100 38 390(94) 395 387 S79(84) 35 N19 S50 512 N103 V 85 N15 SOS S12 N15 S'100 S12 ... ... ... ... V93 V86 V100 V103 V91 V91 Stanza किं शाकानि न किमिह बहुभिर कुहम पक्क. कुसुमस्तवकस्येव कुच्छ्रेणामध्य कृमिकुलचितं कुशःकाण: खाः कृशोऽपि सिंहो, केयूरा न केशानाकुलयन् केशाः संयमिनः को लाभो गुणि कोपीनं शत क्रीडां करिष्यति कचित्मभ्रमः फचिमी शय्या कचिद्वीणावादः क्षणं वालो भूत्वा क्षान्तं न क्षमया क्षान्तिश्चेत्वावचेन क्षीरेणात्मगतो शुक्षामोऽपि क्षीगं चासो वन खलोलापा: सोहाः सल्याटो दिवसे गजातरम गजातीरे हिम गजगुगंग No. 457 85 817 117 34 N37 199 30 N31 2 V16 463 76 NE 14555 139* 586 468 2364 469 89 521 21 N17 470 V100 235 V97 236 V12 237 28 N29 17 N12 473 100 V5 39 N42 238 V63 239 V38 240 NTRODUOTION ... ... 523 N18 V66 322 N18 V109 V142 524 N16 526 N17 525 N18 322 N18 520 N16 S21 N16 S N81 SA N74 ... ... ... V.17 ... V99 V13 V111 V14 V123 V13 V104 V97(104) V99 V14 V13 V13 SH N7 V68 V. VG N17 N65 N21 VI4 V14 V50 V6 N17 NG6 N21 ... ... N29 N30 N13 N29 N12 N31 N13 N31 N13 N29 N12 N21 NTS N29 N24 N12 N14 ... ... ... ... ... V6 N13 V70 V.14 V6 N42 V61 V37 V6 N43 V74 V43 N28 N12 V144 V5 N-11 174 V.15 V6 NA V72 V13 V6 N43 V80 V10 V6 VG N13 N39 V38(61) V61 V37(38) V37 VG NIO V22 V N84 VI V98 N85 V N84 V24 V98* N85 ... NOI ... ..

·.44 x -Y W H I J E B '० A ... Q ... D V131 V137 V138 ... V106 ... N47 V70 V73 V74 ... ... ... V107 ... ... ... ... ... S'91 ... ... N99 S16 Stanza गर्भावासे शयित्वा गात्रं पात्रं प्रथम गानं संकुचित गात्रैगिरा च गान्धर्व गन्ध गुणवदगुण गुरुणा स्तन गृहपदमिदं चण्डालः किमयं चला लक्ष्मीश्चलाः चुम्वन्तो गण्ड N95 S17* N96 S20 N51 N50 N49 570 863(66) 569 N52 575 N54 576 N50 570 N52 S76 N51 572 ... N48 S71 V146 V59 ... ... V96 196 ... V58 V54 V16(51) V49 V61 V52 V51 No. 241 1483 242 484 485 45 132* 486 243 495 244 1 245 246 55 247 501 42 24 502 248 25 V57 V108 599 S1 599 21 5102 SI 596 51 589(93) 51 597 Si,NI 596 S1 397 VI V64 31 S1 S49 V1 163 N87 N24 S81 599* VI V65 [N79] N20 350 INTRODUOTION चूडोत्तंसित . ... N79 N18 N79 N68 559 N75 N64 357 N76 N6b S57 N80 N67 359 N77 N66 558 N75 N64 550 N75 N64 556 N20 550 N76(77) N66(67) S62 N46 N48 N21 ... N47 N23 N43 018 N46 N20 N23 N54 N48 N22 N19 N80 N19 N43 N46 N22 N46 N2I N48 N22 चेतश्चिन्तय मा छिन्नोऽपि रोहति जयन्ति ते जल्पन्ति सार्ध जवो हि सप्ते जाड्यं धियो हरति जाड्यं हीमति जातस्त्वं भुवना जातः कूर्मःस जातिर्यातु रसा जात्यन्धायच जीर्णा एव मनो शानं सतां मान तपस्यन्तःसन्तः तरुणीवेषा तस्मादनन्त V96 N22 343 V85 N68 N31 S58 V103 V96(103) V98 N24 N2] N19 S43 536 S42 V86 179(86) V80 V98 N23 545 V80 N23 344 N45 N20 V147 V122 N21 S44 V94 V93 V44 591 V79 N67 N31 358 V8+ N39 S89 V78 V83 ... ... 109 249 250 172 141 188* N22 S48 V93 V94 V41 S86 179 N23 S48 V93 V92 V12 596 V78 V86 V43 593 V36 593 166 V36 590 167 V39 V36,37) V36 $92584(88) $90 V69 V63(69) V66 V73 541 V67 V77 589 V67 V76 590 169 V75 ·. Stanza ६ 578 B 580 D 579 E 583 H 879 580 I J 871(74) 377 'Y 518 तस्याः स्तनी 583 S17 No. 136 512 77 125 W S17 N40 క 574 561 S3 S65 847 S3 567 549 83 S67 549 53 S70 552 53 S66 548 S $70 353 S 53 53 S65358(59) 64 S47 S40 546 261* S69 544 515 V10 V9 N68 370 S43 576 V20 V19 N69 V18 ... ... ... N77 V76 N49 V72 V21 V87 N53 V79 V25 V81 N50 V70 V28 V95 N51 V83 V24 V97 N47 V83 V24 V94 N51 V82 V25 V87 N50 V84 V24 V80(87) Vel N49 N46 V69(75) V70 V23 V23* V50 V51 V48 N50 ... ... ... तानीन्द्रियाणि नावदेव कृति तावदेवामृतमयी तावन्महत्वं पाण्डित्यं तुम वेश्म सुताः तृषा शुष्यत्यास्ये तृष्णां छिन्धि त्रैलोक्याधिपति त्वं राजा वयम त्वमेव चातका ददतु ददतु दाक्षिण्यं स्वजने दातारो यदि दानं भोगो नाश दिकालाधन दिग्गजकूर्म दिश वनहरिणी दीना दीनमुखैः दुराराध्यः स्वामी दुझिं हृदयं दुर्जनः परि दूरादर्थ घट V25 N82 v23 N93 V28 N90(91) V28 N90 N92 N91 N89 N89 N22 NI8 NIS V102 N94 N70 N61 VI ... ... INTRODUCTION N60 N59 VI N63 VI N63 VI N43 NL N34 NI N34 NI 252 253 44 254 163 521 235 71 526 50 256 528 257 152 258 259 27 260 261 23 107 196* 78 ... ... ... ... ... V8 VI9 V74 835 VI1 V78 834 V21 V77 ... ... N53 N61(62) VI N99(100) S13 v8 V58 N50 N28 N96(97) N98(99) N20 347 V102 S4 N61 N59 N59 VI V1 VI* N101(102) S13 S13 V9 V8 V51 V43(44) N49 N48 N45 N30 N27 N26 N99 N96(97) N98 N100 N97(98) N99 N22 N19 N1* 542 535 V92 V85(92) V88 S13 V7 V49 N48 N28 N91 N92 N20 842 787 S4 N42 S10 V9 V55 N52 N28 N100 N102 N21 S42 V95 S4 N42 S13 V8 V48 N49 N29 N103 N104 N21 844 V88 S13 S13 V8 V9 V56 V55 N49 N50 N27 N30 N97(98) N100 N98(99) N101 N19 N21 543 547 V112 V105 54 ... देवेन प्रभुणा 7 540 दौर्मन्यान्नृप द्रष्टव्येपु किमु धन्यानां गिरि धन्यास्त एव N42 ST V14 593 N92 N33 57 V37 S61 N90 N33 'S V14 361 34 45 ·' D: B È H W" I X:: A Y: 46 Stanza 598 S100 V129. ... .. - 558 557 [S62] ... ... ... ... 60 . N74 - N71(72) S68 S71 V11. V12 v25 V27 V133 N70 567 V11 V27 N73 571 V12 V28 N71 566 V12 V27 N69 N69 359(61) S65 V11 V11 V26 V26 N57 S881 V42 V56 N46 557 V44 V55 N46 S57 V45 V56* , N73 368 V12 V28 N60, V377 N20 N40 ... ५ ... V104 N20 N48 V38 N18 N38 N20 N41 N19 N40 N101(102) N20 N40 N18 N39 N17 N37 N93 N59 N94 N69 N91 N60 धन्यास्त वीत. धिकि जीवित धिक्तस्य मन्द.. धैर्य यस्य पिता न कश्चिच्चण्ड न गम्यो मत्राणां नध्यातं पद न नटा न विटा न निर्मिता केन न भिक्षा दुष्प्रापा नमस्यामो देवान् नम्रत्वेनोन्नमन्त: नरपतिहित न संसारोत्पन्नं न स कश्चिदुपा न हि भवति नाभ्यस्ता भुवि नामृत न विप नायं ते समयो नालस्यप्रसरा निन्दन्तु नीति निवृत्ता भोगेच्छा नीचा दुःखेन नूनं हि ते कवि नूनमाशाकर ... ... No. 542 547 262- 550 N69 126. 366. 154 V10 165. V24 556 560 22. N19 36 N39 562 263 V3 567 569 195 184 91 823 264 V104 576 N102 265 N9 153 V8 580 118 555 127 S67 49 N56 40 N43 581 V3 V3 V3 V3 V11 V3 V3 V3 V2 V143 INTRODUOTION ... ... ... ... ... ... ... ... V85 825 V79 525 N108(109) V92 528 V37 V92 S26 V105 V91 527 V99 V85 524 V78(85) V79 522 523 V43 S75 V45 345 V46 544 ... ... ... ... ... ... N10 N9 V10 N9 V9 N10 V10 N10 V10 N9 V9 N9 V9 N83 V10 N75* V9 V9 V33 ... N9 V10 N11 S56 S69 N59 N44 S57 569 N57 N43 S48(49) 354 S60(62) 366 560 S72 N58 N44 V52 555 S68 N56 N42 561 S72 N59 N45 555 S67 N58 N44 S10 :511 N88 N96 S10 S11 N81 N98 S10 S11 N81 N97 नेता यस्य . N56 N43 N56 N40 नैवाकृतिः फलति नो खड्गप्रविदा ... ...

·W X I I E 1 C 02 .. .. V12G $30 V103 $13 No, 266 108 590 SIG $24 $17 $29 So$ $32 $31 $30 $28 Sian73 নী লিনী 777 TT TTT TTTT पमा दिनको परदारपाका 577 193 N73 .. 6 .. ".. W63 N79 ISN GLN ISN OS 193 SA 179 N9081) W63 NGO 136 1. 4. 593 NO W30 15 97 YO IV YG WO 789 17 1101 NG N106(107) . ... ... परिमालिन्या:सन्तो 596 267 99* 162 131 ... OCS 534 439 X36 131 $36 196 V3 $34 Y98 131 5:37 N93(91) $33 X96 133 $37 106 V3.7 V60 533 M39 V59 161 $80 N23 VGO WIE 136 N92(93) V33 N101(103) 1024 19.1 W93 V31(32) V31 151 OGA 00.1 OG GOA Vot ALL ... ISTRODUCTION 118 169 Vi7 167 19A OLA Vjo VS2 VJ6 VSO 170 VOS GUA परिवनिनि 971 irrifiy TiCA TETIT 1711 ta: 91 पानामानिमि 117377385 पातोपिरा पानगरपीमिया पाशिरगति got si tot 167 598 205 269 159 · 099 270 271 31 179 .. .YJ . 92 COV 189 165 V61(70) 167 V63(71) N23 12 $72(75) $78* N33 W30 V 13({0) 1:18 579 W33 VO1 VSO 1121 123 180 13: 1.78 199 18N IC 094 126 180 N37 V03 995 $36 972 VI 593 NO 113 ££5 X65 123 W33 Vos X23 St 737 157 120 VG1 $18 09.1 GO. .. OSA Vol CIA V 18(53) 731 $13 $31 V36 $52 VIG $19 VOR $30 190 $20 + Fo?: .. .. 1103 $S7 is 131* 153 973 COT $97 171 609 V108 3 $99 .79 S90 78 $9% WTS $85 176 -80(8t) $50 17 $32 761 170170) 12.7 CI. 3. VI .X V3 NO 3 ·D 48 A 566 V64 V73 N26 B 566 V57 V64 N26 C 569 V67 V77 N25 565 V66 V77 N24 E 569 165 V75 N26 H 364 V60 V67 N27 I J 357(58) 563 V52(58) N101* V61(67) V64 N24 N22 W 525 N26 165 X 525 N54 V66 N83 N72 N90 N56 N27 Y S24 N54 V 67 N83 N72 N88* N56 N59 598 V27 V54 V91 N15 N27 596 V83 N14 N27 596 N13 N26 589 V106 N13 N25 S V100 N14 N37 599 587,984 N14 NI3 N13 N28 N25 N23 595 587(91) 587(91) 393 N28 N68 596 V17 V52 ... ... V25 V54 ... V23 V22 V23 V23 V21 V21 V21 ... S15 S19 $18,V70 S18,V68 V57 593 562 S62 Stanza, प्रामामेति मनो प्राणाघातानिवृत्तिः प्राप्ताः श्रियः मकल प्रायः कन्दुक प्रारभ्यते न प्रिंयसखि विपद प्रिया न्याय्या वृत्ति प्रीणाति यः सु प्रोद्यत्प्रौढप्रिय फलं स्वेच्छालभ्य फलमलमशनाय बाले बाले चकित बालें लीलामुकु विम्वाकारं सुधा बोद्धारो मत्सर ब्रह्मशानविवे ब्रह्माण्डमण्डली ब्रह्मा येन कुलाल ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्ग भक्तिर्भवे मरण भग्नाशस्य करण्ड भर्तृहरिभूमि भवन्ति नम्रास् भवन्तो वेदान्त भव्य भक्त ततः भिक्षा कामदुधा भिक्षाशनं तदपि भिक्षाशी जन No. 124564 3 V57 186 166 276 N25 277. 278 V78* 18 N13 279 N26 280 593, 281 161 617 282 V59 619 4 V2 283 V93 281 V102 285 N36 286 187 V68 26 N23 626 N76 287*315 288 630 159 VI7 289 186 INTRODUCTION ... V21 V59 V105 S15 V2 V95 V73 N37 ... V2 V2 V2 V13 V3 V107 V86 N36 VI V119 V86 N35 V2 V2 V2 V98 V91(98) V94 V74 172(79) V72(79) V73 N21 N36 N34 N2 V36 V92 ... V85 N38 N35 N2 V13 V92 N92 V40 V68 N82 N95 V37 V66 N84 ... V65 N24 V78 N23 V7s N22 776 N24 V68 V62(68) V65 N25 N22 N20 V30 V70 N82 V74 N24 N105 N80 812 63 N78 N76 N76 N62 N61 N81 S16 N78(79) 515 N77 S15 V118 N80 S15 V77 N70 552 ... ... V100 V93(100) ... ... ... V20 V57 V19 V89 V18 V76 V15 V19 V89 V20 V88 V19 V18 V18 V77 V75(82) V76 V38 V95 V15 V95 ...

·A B E H I J ... ... Stanza भिक्षाहारम भीम वनं भवति भूः पर्यको निज ... N56 N53 N55 V20 V30 N101 N100 N52 N55 N54 N53 N53 ... .. ... भोगा न भुक्ता भोगा भर V13 V94 V56 V12 V87 V49 V 96 V13 V101 V59 V109 V12 V111 V57 V110 V136 V13 V104 V56 V13 V12 V12 V91 V84(91) V87 V52 V44(45) V47 V101 V94(101) V96 V47* W V27 N102 v86 V8 V36 V32 V31 V28 V32 V29 V25 V24 V21 VT V39 V35 V34. V31 ... ... ... V100 ... ... ... ... V88 V40 No. 260 47 N53 291 155 V11 292 178 V50 293 (294) V98 633 295 169 V33 636 148 V4 92 S24 48 N54 11 N5 296 S7 297 298 111 S46 19 NI V96 V38 V33 V39 V36 V33(34) V33 V38 V40 भोगा मेघवितान भोगास्तुम भोगे रोगभयं भो भो बुद्धिविचार भो माः शृणुत भ्रातःकटमहो भ्रान्तं याचन भ्रान्त्वा देशमने भूचातुर्याकुचि मज्जत्वम्भसि यातु मणिः शाणोल्लीहा मत्तभकुम्भदल V41 ... ... V4 V 526 N57 N5 V4 526 N55 NG S7 V4 529 N56 N5 ST S16 V98 V41 V95 V3 827 N54 N5 S7 V4 528 N57 NG ST 819 VA 525 N56 N6 ST 517 V4 524 N54 N5 ST N54 N5 ST S16 V4 នំ N101 N44 558 V2 53 N98 N35 572 V2 53 N98 N35 573 İNTRODUCTION S17 ... ... मत्तेभकुम्भपरि मधु तिष्ठति वाचि ... ... ... S47 N16 S48 N15 551 N14 S47 N14 852 N15 546 N15 539 545 N14 N14 N107(108) 582 534 N78 551 581 N69 551 Ss2 N70 ... ... ... ... ... मधुरयं मधु मनसि वचसि मर्कटस्य गले बद्धा महादेवो देवः मही शय्या शय्या महेश्वरे वा मातमेदिनि तात मातर्लक्ष्मि भजख मात्सर्यमुत्सार्य V46 V78 V92 V94 V84 V79 299 190 300 301 302 84 V71 V79 v81 V58 S16 V69 V8 V77 V5S 319 V47 V82 V98 v90 172 S11 V82 V107 V90 V67 S16 V45 V81 V101 V89 V66 S16 V71 V67(73) V69 V89 V82(89) V85 V78 V76(83) V77 761 Vo3(59) V5G S15 S14 S15 V94 V84* V100 193 536 ... V100 V93 S37 165 513 S18 49 ·Stanza B . D E W x Y 50 ... ... मानमुद्हतां पुंसां माने म्लायिनि H I J N38 V32 V30(31) V30 ... V30 V34 V35 V34 V79 V78 मालती कुसुम ... ... S55 570 S74 358 S75 874 359 574 S77 S53 546 852 569 562(64) S68 372565(68) 571 N104 S24 S20 S13 524 S16 S14 523 Si6 813 ... ... ... ... ... ... 553 STO S73 V20 N33 V26 V63 N37 V43 N61 182* N32 N34 N31 V26 V25 V24 V57 V49(54) V52 N41 N38 N36 V38 V35(36) V35 V62 N58 V39 N36 V27 V62 N40 V41 S45 N86 V32 V73 786 N50 V58 V63 N47 V41 N50 V59 V6* N47 V42 ... ... No. Q A 648 303 V30 V34 650 116 353 S54 131 569 575 133 572 578 657 [Q2V18(17)] 32 N34 N34 304 V23 V27 V54 162 35 N38 N39 171 V35 V42 305 S40 65 N97 N87 5 V29 V32 306 V64 V71 6 182 V82 668 307 96 530 831 308 V47 V53 56 N65 N69 671 675 309 S'100 310 680 51 N60 N64 मालती शिरसि मुखेन चन्द्र मुग्धे धानुष्कता मुण्डं शिरो वदन मृगमीनसज्ज मृत्पिण्डो जल मोहं मार्जय ताम् मौनान्मूकः प्रव यत्रानेकः क्वचिद् यथातुरः पथ्य यदचेतनोऽपि यदा किंचिज्ञोऽहं यदा मेरुः श्रीमान् यदासीदज्ञानं यदि धनिनः यदि नाम दैव यदेतत्पूर्णेन्दु यदेतत्स्वाच्छन्द्यं यद्धात्रा निजभाल यद्यपि चन्दन यद्यपि विधिवै यद्यस्य नाभिरुचितं यन्नागा मदवारि यस्मिजीवति यस्यास्ति वित्तं N35 N34 V24 V26 V54 V64 N39 N39 V35 V40 542 S45 N88 N84(85) V29 V33 V62 V75 V74 V87 N108 N100(101) N107 N109(110) 532 536 V46 V55 N68 N67(68) N84 V33 V75 V 87 N37 NS N29 NS V73 V101 N29 NS V72 569 INTRODUCTION 598 ... N85 N83 N83 V31 V29(30) V29 V81 V59(65) V62 V75 V73(80) V74 N104(105) N103 N100(101) 531 525 V49 V41(42) V46 N67 N65 N65 N103(104) N104 334 V53 N69 530 832 V54 N66 S79 852 V83 N40 548 V82 N40 ... N49 ... ... ... ... ... N107 (108) ... ... ... ... 3101 ... S'105 ... ... S'98 S'100 ... N54 S'101 N55 ... N53 ... ... ... ... ... ... ... ... N62 N62(63) N61 N64 N62 N24 N32 N60 N60 N41 N32 ·X Y D 4.. B NI V78 N31 H I J V106* V98(105) V79 V77(84) 178 N34 N30 N27 C V2 V91 N30 532 W N2 172 NIS NI V90 N32 N1 V84 N30 176 N94 V75 N93 V91 N29 ... ... ... 321 ... .." ... ... N87* Stanza यां चिन्तयामि. यावत्स्वस्थमिदं या साधूंश्च खलान् यासामंशुक यूनामनङ्गं यूयं वयं वयं येनैवाम्बर ये वर्धन्ते धन येपां न विद्या ये संतोपसुख- रक्तत्वं कमलानां रलैर्महास्तु रये हर्नातलं V68 V15 V50 V67 V16 V49 V67 V16 V49 V68 V16 V50 V62 V51(60) V16 V15 V5 N87 V18 V15 V42 V28 V15 V42 V26 N13 V29 V19 N19 V83 N17 N17 N19 N18 N19 N19 N29 N65 V70 V87 N63 No. 311 V107* 194 V83 29 N30 687 691 312 313 V14 174* V43 697 314 N18 702 N61 315 V61 193 V75 106 S4I 86 S18 709 58 N67 316 V70 317 V80 721 318 NS7 724 319 N3 N66 82 S11 37 N40 90 822 N62 V72 V88 542 520 N65 168 V83 541 519 N63(64) V70 V88 346 322 N71 V81 . V80 330 529 N18 V76 V75 570 569 N71 V80 V79 529 528 INTRODUOTION रम्याश्चन्द्रमरीच रागस्यागारमेकं 346 175 543 518 N63 N61 N61 V63_V56(62) V59 V76 V74(81) 175 341 534 S41 S18 517 517 599 N69 N67 N67 V70 V66(72) V68 V90 V83(90) V86 521 ... राजस्तृष्णाम्बु राजते राजमा राजन्दुधुक्षसि N37 V4* S64 N71 177 N37 V43 S64 N68 V81 V108 N69(70) V81 V99 N72 V68 V85 N71 VSO V102 N46 V41 S97 N51 N110 891.21:984691S-D N73* 12536 N73 N92(93) N95 N95 N97 ... ... ... N97 N94(95) N99 रात्रिः सैव पुनः रे कन्दर्प करें रे रे चातक लजा गुणौष लज्जा लेहा खर लमेत सिकतासु लालचालन लीलावतीनां लोभश्चेदगुणेन वतं चन्द्र ១ V139 N3 N67 S11 N39 525 N4 N3 N71 N68(69) Sil N60(61)511 N40 N41 S24 527 N4 N70 S11 N42 526 N4 N68 811 N39 523 N3 N66 S11 N40 821 N70 58 N41 524 N5 N31 S78 N55 35 N3 N66 SII N38 522 N5 N22 S18 143 55 N5 N23 547 N44 35 51 ·A B C D E W x Y 52 ... ... Stanza वक्तं पूर्णशशी वचसि भवति वने रणे शत्रु वयं येभ्यो जाता वयमिह परि S102 N55 V41 V52 కర N52 V34 V45 56 N54 V39 V54 169 S6 N56 V40 V52 H I J S'94(105) S6 86 S6 N53 N52 N52 V37 V34(35) V34 V48 V40(41) V45 S56 N97 V45 V53 S70 N100 V47 V53 S71 N99 V48 V53 वयमेव पुरा ... ... ... ... V55(61) ... ... N60 N56 N62 N58 ... ... N14 N36 N58 N57 N57 N55 N55 N28 N28 ... ... ... ... ... N86 N82(83) N82 ... No. 4726 147 S6 46 N52 170 V34 177 V46 732 320 321 N55 736 322 N95 323 V106* 156 V13 73* N84 324* N96 43 N47 741 325 V45 175* 144 70 N81 14 N8 162 V20 140 589 326 V56 327 N70 328 376 749 329 121 559 N85 Vo5 V15 N95 N86 N49 S6 N51 V42 V53 V69 N59 N55 V134 N82 V130 V14 N92 N83 N46 V135 V52 V51 N89 N8 V14 N96 N87 N47 V15 N93(94) N83(84) N49 V15 N94 N85 N49 N83 N81 NS1 N48 V15 V14 V14 N93 N90(91) N91 N84 N82 N82 N48 N47 N44 V71 V9 N35 N109 N62 N77 V75 V31 N27 N79 N51 N78* V74* V8 N27 N79* N51 INTRODUCTION ... ... ... ... ... ... वरं पर्वत वरं प्राणच्छेदः वरं मृत्युल्ये वरं शृनोत्तुङ्गा वर्ण सितं झटिति वलिभिर्मुख वहति भुवनशे वह्निस्तस्य जला वाञ्छा सज्जन विकीर्ण हरि वितीर्णे सर्वस्खे विद्या नाधिगता विद्या नाम नरस्य विपदि धैर्यमथा विपुलहृदयै वियदुपरि स विरमत युंधा विरम विरमा विरहेऽपि संगमः विरुद्धस्तथ्यो वा विवेकव्याकोशे विश्रम्य विश्रम्य ... ... V50 N92 N8 v24 592 V44 V43 N93 N9 V22 592 V56 N75 578 V53 V51 N89(90) N8 V23 585 V66 V51 V50 N91 N9 V24 595 V64 N74 581 V47 V42(43) V44 V46 [?] V43 N90 N88 N88 N9 N8 N8 V23 V22 V22 591 583(87) $89* V59 V51(56) V54 N72 V70 N71 S76 569(72) S75 V81 V44 N20 N63 V57 542 V86 V46 N16 N52 V56 390 567 N91 S65 V86 V47 N16 N52 V57 591 S67 N89* S65 590 V65 N71 577 ... 579 N74 572 N50 V18 S61 ... ... ... ... ... V17 359 V18 564 .. 561 S64 560 552 558 522 522 521 ·2 A B. D E ... .... ន័រវី S50 S51 546 S56 550 S104 Y Sso 553 559 591(96) ... 550 S45 599 V94 S75 N99 348 H I J S12* S50 S43 549 S45 538 S44 5100 597* V99 V92(99) V95 575568(71) 574 N87 N85 N85 S48 541 S47 551 546 S104 V101 S71 N89 S48 ... 552 S47 S100 V94 577 N90 350 X 579 S53 559 S100 V28 555 N6 SI W $6 584 S90 599 V35 ទំង N6 SI N11 V108 [Ca S82] N86(87) S53 V120 576 N86 549 580 N87 554 V38 នំរបី N6 SI ... ... ... ... ... ... ... ... N4 534 N7 V90 N4 835 N7 V107 N5 336 N8 N4 S39 N7 V96 N5 539 N8 N5 535 N8 N4 528 N7 N+ 334 N7 N56 562 N15 N.15 S76 N11 N45 577 N11 stanza विश्वामित्र परा विस्तारितं मकर वेश्यासी मदन वैराग्यं संश्रय व्याधीव तिष्ठति व्यादीण चलेन व्यालं वालमृणाल शंभुस्वयंभु शक्यो वारयितुं शय्या शलशिला शशी दिवसधू शासशोऽपि प्रगु शासोपस्कृत शिसिनि कूजति शिरः शार्य सर्गात् शुभं सग सविभ्रमा सहारनुमनीरदे प्रोवं श्रुतेनैव संगमविरह संतप्तायसि सं संदष्टेऽधरपहने संपत्सु महता संपदो जल संमोहयन्ति मद संसार तय संसारे कुन संसारे परि स कोऽपि मर्या No. 330 114 110 331 332 129 67 112 759 333 10 100 13 765 334 7 105 54 770 33 772 335 773 336 103 97 88 774 V103 N4 836 N7 562 V17 52 541 N64 ... INTRODUCTION ... ... V.10 52 539 N63 V47 S2 S40 N67 V39 S2 S11 N66 V.16 S2 S N65(66) V46 S2 SH N67 N10 S S71 N71 N10 N95 531 N61 N10 N94 530 N62 V42 V39 52 S2 S2 340333(32) 339 N65 N63 N63 577 N33 N35 N32 393(98) N29 N26 N25 ... ... ... N35 N35 N36 N35 N34 N37 N67 N57 N58 ... ... ... ... ... N27 N28 N27 N28 N66 N55 N5.) N26 V110 ... ... ... ... 521 ... 537 831 520 S38 S32 821 S39 533 S21 32 537 524 539 533 522 V151 S12 535 S23 V105 V99(106) 538 S30 S37 S32 326 531 820 S19 819 G8 866 319 534 532 538 S33 S31 S37 ... ... 53 ... ... ...

·54 Y x W J I D H B . ... No. A V59 ... ... ... V26 S71 S10 N73. V30 (573 510 N70(71) ... V59 513 S41 N38 V28 V27 568 561(63) $67 S10 SIO SIO N70 N68 N68 V60 S14 540 N38 514 354 N47 S74 S7 N72 V59 V30 573 S10 N72 V97 S5 N66 V60 V30 569 S10 N69 V101 S5 N63 ... 35 N62 5 N62 រ N64 S68 N26 596 N34 35 N64(65) 55 N64 5101 N66 568 N26 N70 573 559 574 529 ... 833 531 ... 530 835 331 330 V65 ... N44 585 ... 586 ... 537 581(85) 387* 589581(85) INTRODUCTION 593 ... 591 50 ... 588 V128 ... Stanza सखे धन्याः केचि स जातः कोऽप्यासीन् सति प्रदीपे सत्य सत्यं जना वच्मि सत्यानृताच सत्यामेव त्रिलो सदा योगाभ्यास सन्त्यन्येऽपि वृह सन्त्येवात्र वने सन्मार्गे तावदा समारम्भा भग्नाः सर्पः क्रूरः खलः सहकारकुसुम सारं सारङ्ग साहित्यसंगीत सिंहः शिशुरपि सिंहो वली सिद्धाध्यासित सुजन कुजन सुतारा विक्रीता सुधामयोऽपि क्षय सुधाशुभ्र धाम सुवृत्तस्यैक सूनुः सच्चरितः सृजति तावद स्तनौ मांसग्रन्थी स्त्रीमुद्रां झपकेत स्थाल्यां वैदूर्य ... N12 N38 337 338 V26 130 568 81 510 59 N68 339 146 S5 53* N62 779 95 529 781 785 340 S88 794 796 75 N88 797 341 S12 800 802 803 134 583 805 807 342 V95 159 V18 113 549 343 N51 N30 ... N30 N94 ... ... N95(96) N100 N98 N98 N97 N94 [HI V107] S12 512 12 ... 532 567 333 N58 S12 812 512 59 ... ... N37 ... 136 589 ... S88 576(81) 582 540 ... S8 588 584 585 380 [02 338] N37 ... ... ... ... ... V97 V19 551 N69 V102 V21 S50 V110 V20 S54 N53 V121 V21 S50 N50 N25 N92 V16 S64 N100 V102 195(102) V97 V20 V19 V19 519 542 548 N52 N51 N51 N86 V39 578 N97 N86 V16 579 N96 V21 155 N54 ...

·D ... ... ... ... 530 . ... ... ... ... H I W E x No. Stanza A B Q 344 V39 स्थितिः पुण्ये V38 V37 V83 V88 V88 V81(88) V82 V88 V95 V99 345 सात्वा गाः पयो V77 782 V97 N95 N94N91(92) N92* N93 346 N97 स्पृहयति भुजयो N85 V80 V85 V38 स्फुरत्स्फारज्योला V85 V46 V41 347 V39 V44 V38 V45 V44 528 525 56 329 525 86 S6 526 S30 527 स्मितं किंचिदक्तं 827 93 58 38 S8 58 SS 58 S8 S2 SS 82 15 79 S2 सितेन भावेन 5422 526 S43 527 328 स्मृता भवति S73 531 826 528 348 596 839 389 587 590 382(86) 388* 594 S88 5103 349 591 स्रजो हृद्यामोदा 563 563 557 S58 358 559 360 560 351 357 571 572 120 खपरप्रतार N22 N32 N29 N30 N36 350 N32 N32 N31 N33 N32 N34 खल्पलायुवसा V7 351 V101 V9 V6 V7 खादिष्ठं मधुनो N86 N7 N86 N7 N88 N89 N7 N87 68 N90 N100 स्वायत्तमेकान्त N91 N87(88) N10 N16 N12 N10 N11 N11 N12 N10 NIO N10 N12 15 N11 हर्तुर्याति न V97 V10 V10 V97 VII 352 V10 V11 VI1 V10 V9 V11 हिंसाशून्यमय $9 548 597 896588(92) 594* 594 595 144 S100 590 នំទៗ 897 हेमन्ते दधि N. B. In N MSS, 294 occurs as some variant of 631–2. The oldest known Bhartſhari codex [Pratişthāsomagani's copy, samvat 1500 ] contains the following 297 stanzas : gr. I except 82, 103, 1303; gr. II, nos, 205-8, 211-2,216-8 [ twice], 220-1, 224, 226, 228-36, 238-9, 243-4, 246-51, 253-4, 256-61, 263, 265, 269-70, 273,275-6, 278-80, 282-4, 286, 289, 292-3, 296, 300-4, 306, 308, 311, 313-4, 316-9, 321-2, 324-8, 330-2, 334-5, 338, 340-3. 345, 347, 349, 360, 352%3 group III, 458, 633, 702,751, 797. The oldest known E MS [Ham 1074, before Samvat 1600] adds 560 as V 37, with gloss; 449 and 439 as uncommented interpolations before V 64. Instead of ending at 200, text and commentary are extended, apparently by Dhanasāra himself, by the addition of 207, 283, 332, 293, 342, 248, 235, 599, 609. Just after the colophon are indicated 288 and 678 as "madhyavartini Thereafter follow text and commentary (probably not by Dhanasāra) of ślokas designated kāvyăni", perhaps as V77-8. as rejections, though some occur in the main text also. Niti: 206, 378, 598. 559, 525, 385, 420, 523, 668, 671, 596. Sțngāra; 297, 218, 106, 250, 458, 135, 783, 247, 340, 683, 751, 330, 797. Vairagya: 851, 808, 236, 581, 255, 487, 210, 295, 213, 742 266, 214, 194, 678, 47, 323, 241, 440, 418,584, 757, 483, 242,222,560, 344, 347, 367, 288, 839. In the order given, İNTRODUCTION - ·56 INTRODUCTION II. Collection And Distribution Of The MS Evidence. 2.1. Methods of gathering the MSS. Thcodor Aufrecht's threo-part Catalogus Catalogorun [ Leipzig 1891–1903 ] is sadly out ot date for modern editorial purposes. Many times the number of MSS montioned there have now gravitated to public collections while tho number of such collections has itself increased onormously. The need will cventually be filled by the great Catalogus Catalogorum projected by the University of Madras. The information which I used as a starting point was furnished from the records of this forthcoming publication by its present editor, Dr. V. Raghavan. The general procedure which now prevails is that institutions allow MSS to bo sent on loan to ench other provided the borrower furnishes a logal indemnity bond for the approximate value of tho MSS. The necessary guarantee was given for me in inost cases by P. K. Gode of the BORI, where the borrowed MSS were lodged and studied. No less than 75 were actually found in Poona collections, Foreign institutions sent microfilm or rotograph duplicates at reasonable cost. In the case of those Indian collections which operate under rules permitting them to borrow but not to lend out MSS, a pratīka index or hand-copy was soinotimes made. Iu a fow cases, collation at the distant centre was also possible, but generally slipshod. I was ablo examine a few private collections by the kindness of friends who negotiated; in these cases, as also in dealing with many semi-public libraries, personal influence is of prime importance, and should be the first line of attack. A few known depositories of Bhartphari MSS have escnped being tapped. The largest from which no information could be obtained at all is at Leipzig, where Aufrecht's own catalogue of 1901 reports eight MSS, nos. 417-424. One each is reported in the state collections at Bharatpur and Kotāb. These, like the 5 MSS in the Raghunūthi Temple Library at Śrīnagar (Stein's catalogue) cannot bo issued on lonu, while there are no satisfactory arrangements for reliable copies at any reasonable cost. The logical proceduro, had it been within my means, would have been to travel to all these places with a microfilm camera and take duplicates. Actually, this would not be worth while unless arrangements were also made to visit the innumerable Jain Bhūņdārs all over the country in the same tour. The East Punjab abbeys at Ambālā, Amritsar, Nakodar, Patti, und Zira contain-according to Banārasi Das Jain's Catalogue [Pt. I, Labore 1923 ]-10 less than 20 Bhartrhari MSS. Other collections of similar type should be oxtant in Nāthapanthiya, Lingāyat, and a few Hindu Mathas. On the whole, however, the examination of material has been reasonably thorough, if not exhaustive. The most remarkable external feature of the MSS is their distribution. Thoy are to be found, in local or indigenous versions, in just throe large regions: N=Greater Rājasthān, including Gujorat, S=the Dravidian peninsula, and a third region, which may bo denoted by greater Mahārāştra, to include not only western India but settlements of Mahārāştrian pundits from Tanjore to Benaros. This is approximately the territory that was soaled off at an oarly date by Moliammedan conquest. Of the three, the Greater Rajasthan area undoubtedly gives MSS of the most varying typos. A parallel to Vavilov's law for botanical specios would justify the conclusion ·INTRODUCTION 57 that the MS tradition originates in Rajasthán, and this is borne out by what we know of Bhartyhari from legends. Considering the importance which recensions from Kaśmir, Bengal, and Nepal possoss for editing works like the Mahābhārata, I submit the following evidence for the non-existenco of local versions in these provinces. 2. 2. Sāradā-Kas'mīrī. No ſāradā DIS of Bharthari's śatakas lias been reported anywhere. No complete Satakatraya MS in Kasmiri has been reported in any accessible catalogue. Individual satakas are, howover scarce, reported. IO 7210 is a vairāgya-sataka of A.D. 1850 copied by a Kaśmirian pandit Rāmaratna. Aurel Stein's catalogue [Bombay NSP 1894] records flve MSS of Bharthari's satakas, of which 559 and 4016 are of the V in modern Kasmiri, the latter with a Hindi commentary; 980 and 1037 are again of the same śataka, dated samvat 1875 and 1892 respectively. No. 229 is of the Niti. No MS of the complete satakatraya has been reported from any source in Kaśmir, in spite of several inquiries. This is in striking contrast to the wealth of Bhartrhari MSS from Rājputānā state collections of comparable standing, or to the old and indispensable MSS of other works found in Kaśmir-Jammu. It is worth noting that the grammarian Bhartſhari, author of the Vākyapadiya, was higly regarded and studied in Kasmir. The supplementary evidence is that the Kaśmirian Abhinavagupta [1000 A. D.] knows only of the grammarian Bhartyhari, and seems never to have heard of the poet. Nevertheless, the Dhvanyāloka of Anandavardhana (Kasmirian of the 9th century) contains the stanza smitam kiñcid [my 93] without attribution to any author. In the 11th century, Kșemendra does cite a poet Bhartphari by name but he gives as others' ślokas which are as genuine Bhartphari as any (2 to Candraka, 155 to Parivrājaka, 179* to Dipaka, 213 to Utpalarāja) at least by the canon adopted in this edition. The Kaśmirian anthologies, the Sārngadharapaddhati [1363 A. D.) and the [15 th cent.?] Subhāṣitāvali of Vallabhadeva (or Śrīvara according to BORI 203 and 204 of 1875-76] are more generous. But in such cases we do not know what portion of the ascriptions is due to tho anthologist and which to later copyists. Böhtlingk found that MSS of the śp. differed considerably in giving authors for the same verse. The evidence thus points to a late importation of and a slowly growing taste for Bharthari in Kasmir. 2.3. Nepal, Mithilā, Bengal. The sole DIS reported in Nepal belongs to the southernmost archetype. In Mithilā, K, P, Jayaswal's "Descriptive Catalogue" [ Patna 1933] vol. II reports only three Bhartſbari MSS in the Kāvya secton: p. 69, no. 65 of the Niti in Maithili characters; p. 104, no. 101 described merely as a Bhatphariſataka, but may be a [complete ?] MS of the southern version Y—the problem is here complicated by the reported owners, the Chitradhārā Library, denying that they have any MS of Bhart;hari at all. The last is. p. 160-1, no. 156, presumably of a vairāgya. Śântiniketan has, apparently, two MSS of Bhartphari of which one is a badly wormeaten Grantha palm-leaf, and the other & devadāgari paper Nitiśataka. Of the 16 MSS at the RASB (Cat. VII nos. 5097-5111 and 8 भ.सु.

·58 INTRODUCTION 9 no. 6 the Kavgasamgraha), not one is in Bengali, the noarest being 5592, an Oriya palin-leaf of the Vairāgya. This, like my Y7, is of peninsular [YTGM] type, being divided into paddhatis; it follows stanzas from the śāntiśataka, ascribed by a colophon to one Simbuňadeva, though elevon (of 24) stanzas belonging to that section also survive and have in common with Bhartrhari our stanzas nos. 190, 218, 301. The remaining are devanāgarī paper MSS, of which 7747 is a poor E lype probably from Rajputana like our A2 and perhaps 7743, 7804. Surprisingly many show Mabārāstrian influence. Nos. 9356 and 9937 [ both of N] belong actually to the W version and 576 [N] is still more clearly of Mahārāştrian provenance, for it is of the version X, localized in Satara. Benares 57-4 is a modern Bengali copy of the fragment of the devanagari Nīti preserved in Benares 60-10, and the version is again from Rājputana, represented perhaps by Bikaner 3280. IO 14196 gives e śrågāraśataka in modern Bengali, and is a lato copy of a W original, while IO 11516 is a V of northorn type, with some features common to my version C, but generally mixed; copy in Bengali on modern European paper. Three MSS, one only of each śataka, were reported at the Vangiya Sahitya Parishat, and these upon examination turn out to be of type generally curient in Rūjasthan. One of my conclusions upon studying MS evidence available to me was that Bhartſhari reached Bengal late, often through blahārāştrians, from some base at Benares. This was confirmed unexpectedly by the researches of P. K. Gode, who showed [Ind. Culture XII, 1945, 47-56] that in the 17th century thero existed settlements of Mahārāştrian Brahmins in Bengal, even East Bengal, Moreover, these were based upon Benares, and had originally migrated for deeper study of tarka and ryāya works. In any case, the contrast is undeniable when we compare the absence of complete śatakatraga MSS with the innumerable copies of the śāntiśataka found in Bengali script. Rajendralal Mitra's Notices mention only three Bhartrhari MSS. No. 706 fearfully misdescribes the Padyasamgraha containing our Yr as a work on smrti rites. No. 2837 notices a fresh Bengali MS with commentary of "Maheśvara", but actually the N from our version W; notice 3325, unless Mitra made another of his colossal mistakes, reports a conmentary by Śri Minanātha, which happens to be the name of a Nathapanthiya pontiff, This negative evidence is again to be supplemented by reference to anthologies. The oldest published was the so-called Kavindravacann. samuccaya [F. W. Thomas, Bib. Ind. Calcutta and London 1912), definitely an eastern anthology, perhaps of the 12th century; it does not cite Bharthari by, name, and contains very little that is definitely Bharthari's. I submit that this is the same as the RKB., an eastern anthology of the 11th century. The fragment published by Thomas must have been about a third of a later copy of a Ngor type codes. For this dating, and for finding the citation Bhariſhareh (from atrocious photo-duplicates) on fol. 36", I am indebted to Prof. V. V. Gokhale. Now the remarkable fact is that RKB. citations follow the stanzas, while of the five stanzas (succeeding the name) which end the (penultimate) section, three are 6, 302, 218 of this edition ·INTRODUCTION 59 and the other two* are unknown; but the name before Bharthari's in the text is that of Jūānānanda, followed by a variant of 470, and five others that are not found in any Bhartrhari MS. Quite clearly, the compiler did not know any version of Bhartphari familiar to us; he had 'heard the poet's name independently of his stanzas. Much the same phenomenon is observed in the well-known Bengali Sanskrit anthology Saduktikarnāmīta [A. D. 1205). This assigns to Bharthari many stanzas found in the śāntiếataka which generally passes for the work of Šilhaņa or Silhaņamisra, who himself seems to have written in Bengal; conversely the SDK, ascribes quite genuine Bharthari ślokas to others, Wherever Bhartrhari versions have root, the MSS are generally the commonest secular find. The paucity of MSS north of Rājasthān would by itself be surprising, while the rest of the evidence justifies the conclusion that Bhartrhari roached the north-east and the north-west at a very late period, The actual mechanism of transmission may also be considered for a moment. The fact that so many copies exist but none is reported anywhore earlier than the 15th century shows that Bharthari has been in increasing demand for the last four hundred years, copies being read to pieces. The demand for the parallel and undoubtedly later Amarušataka, for example, cannot have been as great because much older MSS of that work are still to be had. Even the oldest dated MS used for my collations our F: [ dated 1547, though may be 135 years later if the saka ora was used for samvat] is obviously a compilation involving general use of two different copies, while lacunae in the exemplar before the scribe are indicated by a string of dashes, as in many other old MSS of Bhartrhari. Copies were (as shown by colophons) often made by dictation. This has certainly given many false readings. Finally, the work is small enough to be transported, either in memory or as a written copy by an itinerant scholar, no matter how light he travelled, so that centres like Benares would certainly give opportunities for comparison (as seen by a second set of variant numbers for ślokas in SVP 159), inflation, emendation, and contamination. All of these would also result from the general use of Bharthari as a school text in the period considered, for the scribe or the reader who had not crammed a few stanzas at least in boyhood would be ignorant indeed. The comparative scarcity of paper, and memory transmission, are perhaps responsible for the many extra stanzas indicated on margins, cover folios, or inserted bodily into the text of MSS belonging to well-marked versions--quite apart from the changing of individual readings. Copies to everyone's taste were not forthcoming very easily. As the (rather careless) scribe of Benares 59-10 says: भन्नष्ठिकटिग्रीवा मूर्धमुष्टीरधोमुखं । कप्टेन लिखिनं ग्रंथ कामं शीर्णपलाशसंहतिकृतां कथां वसानो वने कुर्यामम्बुभिरप्ययाचितसुखैः प्राणावबन्धस्थितिम् । सागग्लानि सवेपितं सचकितं सान्तर्निदाघज्वरं वक्तुं न त्वहमुत्सहेय कृपणं देहीत्यवयं वचः ॥३॥ -SRB. p. 74. 47. शिशुत्वं तारुण्यं तदनु च दधाना परिणतीः सभाः पांशुक्रीडां विषयपरिपाटीनुपगमन् । लपन्तोऽके मातुः कुवलयदृशां पुण्यसरितां पिबन्ति स्वच्छन्दंभन्दमधरमम्भः सुकृतिनः ॥ ५॥ 1 ·60 INTRODUOTION qea of arall "May this book, painfully writton with broken back, loins, and neck, forehead cramped down upon the fist, be guarded with an effort", III. Analysis And Grouping of The MSS 3.1. The chart. The most noticeable feature of Bharthari M8S is their variability, particularly in the order of the slokas as well as the choice of the stanzas included. It is generally possible to divide the MSS into two classes at sight, the amorphous northern and the logically arranged southern recension. Within the recensions, however, the variability is still enormous, making it necessary to have finer grouping. The uses of MSS are two: first, as testimonia for the inclusion and order of stanzas; and this can be served by any MS purporting to be of the complete satakatraya no matter how corrupt, or even by a translation; for the scribes always give generous measure, well over the 300 as a rule. The second purpose is the determination of the precise text of any given stanza, for which even a MS fragment may help if it be reasonably correct. Of course, with increasing evidence, it is possible to make use even of corrupt MSS for determining the readings, if the principles on which the scribe's pen slips can be established; moreover a fragment gives evidence about the omission of a stanza if the possible displacomonts of a sloka in its version are known. However, tho totality of MISS is so large that the problem is to choose a representative sample of convenient size. To this end, therefore, it was decided to base the actual edition as far as possible upon MSS which could fulfill both functions, being fairly correct copies of all the three satakas together. In this, we are helped by the discovery that MSS which report stanzas in the same order generally tend to have the same readings for individual stanzas. The first step in the examination of such a complete satakatraya MS is to make a synoptic chart of the stanzas, with the pratikas written down in alphabetical order. Unfortunately, even this apparently simple task is unusually complicated for Bhartphari. In the first place, it is necessary to have a fairly good acquaintance with the stanzas themselves, for there are different beginnings possible for the same stanza-es for example sā ganayā nagarī =bhrātaḥ kastam aho [169]. Grouping these under different pratākas vould obviously give misleading testimony, Secondly, no chart can keep paoe with the extra ślokas which appear almost with every new MS, and certainly with MSS from every new centre. The method finally adopted was to use a supplementary card index, and to leave plenty of gaps in the chart proper where the pratīka of a new śloka could be noted for the MS in question. There is no possibility of exhausting all such extras, and ignoring them is equally out of the question as they have an annoying habit of turning up in the middle of some other Bhartphari text. In charting, the śataka and the number of the stanza has to be entered, but this is again complicated because almost every MS makes some slip in the numbering, and many of them make such mistakes regularly. The final procedure was to enter both the actual number, and in brackets the number given in the MS where it differed from the one in my count. Otherwise, one misses valuable parallels and fortutious omissions. The neglect of this precaution makes it impossible to use ·INTRODUCTION 61 most catalogue descriptions of Bharthari MSS. Finally, the southernmost archetype [YTGM and X] shows so much variability within a supposedly rigid framework of paddhati divisions that it is preferable to give it a separate chart rather than use the general chart with its alphabetical order; 3. 2. Uses of the chart. The chart enables MSS to be grouped together into smaller units, the smallest being the version, which means at least two MSS which contain the same slokas in the same order, but for explicable variation, These fall naturally together into four archetypes, themsleves grouped into the two recensions N and s. Naturally, the MSS defining a version must be separted to an extent which suffices to preclude their being direct copies of each other. It might seem that a work in which the total number of stanzas is supposed to be 300 would hardly allow sufficient variation for such refined division, but as a matter of fact there certainly exist versions which have not as yet been determined from the 98 sources charted by me and which need the collection of still more MS evidence. The usefulness of the version classification is that readings generally fall into these classes also, while any well-established version can often be located geographically with some accuracy, not only by finds of the MSS but by their colophons, vernacularisms, and scribo's errors. Whenever a MS of a given version is copied in territory belonging to some other version, contamination usually cours from the local text. The versions thus provide a most useful frame of reference in what would otherwise have been haphazard colleotions. The total evidence may be presented in a greatly simplified stemma codicum as follows: [Ur-Bhartphari] (Vedantic recension) 10th century? Ur-Satakatraya o [single defective codex ] a В Y 8 - A B D H W х Y T G M N=The Northern Recension S=The Southern Recension [ by logical rearrangement] ·62 INTRODUOTION 1 We now proceed to discuss the evidence for this line of descent though it must be kept in mind that anything like a true representation of the possible interrelationship between these versions would cover the chart with an unprintable network of tangled lines. 3. 3. Evidence for the grouping. There is no way of knowing what form the original Bhartphari collection took, but it could never havo been a šatakatraya, nor could the author himself have promulgated any edition comparable to what we possess today. The immense variation in order as well as content proves the latter point, for no one could possibly take such liberties with a generally accepted text. Moreover, the uniform tendency to add extra ślokas as Bhartſhari's shows that the work was, in all probability, started as a collection of Bhartrhari ślokas by much later admirers. For neglect during the poet's own lifetime, the stanzas themselves offer ample testimony. The common factor to the two main recensions, on the most generous level of inclusion, is below 250 stanzas. Another point that indicates later arrangement into three centuries is that there are not three mangalācaranas, except in the clearly artificial southern arrangement. N relegates sambli26- svayambhu- to the middle of the śpngāra, thus leaving at most two benedictory stangas, cüdottamasita-[1]ānd dikkälādy-[ 256 ]. The real beginning of niti is ajñah sukham, for this the earliest stanza common to N and S. Many N MSS begin the niti without any benediction at all; some repeat one or the other (generally 256 ] as a beginning. Besides, the tendency to ascribe the game stanza to different centuries persists from the very beginning to the end of the tradition. We have seven stanzas of unquestionable authenticity (on the MS evidence] which are so displaced in the two recensions; the lack of fixity continues right through the second and third groups, the quite spurious tyaja durjana-[ 519] occuring in all three centuries. Some of this variation, however, is not'fundamental because the extra stanzas, perhaps added after the colohpon or so indicated on the margin, appear to have fallen at the beginning of the next century by some later copyist's inaptitude. The lack of the third mangalācaraña has on occasion been supplied by invention, as in Wai 2 which has 411 and RASB 9510 with 662, both as Ni, while tho Telgu IO K7207 joins Mysore 1642 to put 768 as Śi. The Vedantic recension must have been fairly early, because its exact position is hard to settle. Its existence is shown by a fact that supports the preceding paragraph, namely that the stanza dikkālady-{ 256 ] is also spurious, a later addition as seen from numerous omissions. In the first place, this is thel very quintessence of Vedantic doctrine. Secondly, we can see it grow in Vedantic documents. The Yogavāsistha has a lottaa fani Hairiito 3492127ma feFATTERTHST data ryzza a (VI-a. 30. 12). This is followed by the 6000 śloka Laghuyogavāsistha, written by Gauda' Abhinanda, a 9th century Kasmirian, which gives [6. 1] दिकालाधनवच्छिन्नमदृष्टभयकोटिकम् । चिन्मात्रमक्षयं शान्तमेकं ब्रह्मास्मि नेतरत् ॥ The exact form of our sloka occurs as the opening of the Laghuyogavāsisthasara, which gives a still further condensed presentation of the Vedic doctrine in 223 stanzas. Tn Bhartphori proper, the stanza is decidedly out of place, as the more ardent Saiya stanzas that might have supported it all ·INTRODUCTION 63 drop out of Group I. Besides cūļotiamsita-[1], the onlớpossible mañgalácaraña for Bhartphari, we have only one ekākā nihsprhah - 185 which places faith in Śivn. Neither is particularly heavy Vedānta, and such casual mention shows merely that there was a peg upon which Vedantic garments could be hung for Bhartrari by later redactors. On the other land, the mere existence of Śaiva stanzas in versions copied and commented upon by Jains show that the Vcduntic accretions come early enough to be well established. Changes like sajjanānām or punyabhājām for brāhmaṇānām in 664, jano for jino'in 224", arhali for śūlini in 43°, and au occasional addition like stanza 219 is all that oan be assigued to Jain influence, which does not tamper with the Saiva verses, The evidence for a single defective copy being the source of half our manuscripts rests upon the extraordinary phenomenon of two different sccond halves for the stanza asürāh [83]. Which reading it has depends upon whether it is followed by the stanza bhavanto vedānta-[ 287* ] or not; if not, the sccond half is that which normally goes with 287*. This is immediately explained as a case of haplography, for both second halves begin with lathapy-. I maintain that this could not have happened in more than one manuscript, and even then only at that remoto epoch when copies of Bhartſliari were raie, with very few interested in reading or comparing the version with others-if any others then existed. One should note that Krsnaśāstri Mahābala's NSP cdition omits 83 altogether, BU 114/7 has both 83 and 287 with the same ending; Mysore 582 has, (like Bik 3277, almost uniquc among YTGM DISS) both of these in the A succession, though it otherwise follows 14. 5. Occasional MISS like Bikanor 3280, PU 496, HU 2145 have the proper succession of these two stanzas, but with the second in order cdab. Finally, the haplography has actually begun in HU 196 but is corrected on the margin. A similar double ending for 234 cannot be cxplained; but the stanza is not of Group I. There is secondary confirmation for this grouping in that the clearly northern H version gives on occasion southern rendings while the southern W agrecs with extreme northern DISS against others of its recension. 3.2. Omissions and inclusions. Just how and when the satakalraya iden started is hard to determine, but it must have been fairly early, Recension S is more logically arranged than N, whence it should be the later; at best we may see in N a slight tendency to group two or three similar stanzas, as for example 68, 59, 60 on kinglood, 109, 2294; 110 on meretrices. On the other hand, S is decidedly shorter than N, which should place it oorlier. Therefore, we have to adopt the explanation that S was rearranged from an N which continued to expand and develop. Both make up their three centuries in differont ways, though with a substantial common nucleusi It is our main critical task to see how far this common and therefore presumably original portion could be restored. Every scribe who has left us a complete MS of the Satakatraya manifests his anxiety to include every possible stanza which he believed to Bhartşhuri's. This would be attested by the numerous verses ·64, INTRODUCTION or iąserted or marging or just before after colophons (tyliich осса» sionally slip into the following sataka] and frequent additions in the main body of the text proper. Had there been some clearly visible unclear portion to which all the rest could be treated as additions, the critical problem would find an immediate solution. Unfortunately, as far as can be seen, this process of inflation is quite general, and the common portion does not occur in the same order. That the major differences are due to addition, not omission, is supported by the increasing divergence of N versions in the chart as one nears the end of any śataka. The obvious principle-that of suspecting large numbers in any Century-cannot be applied directly because of the tendency to preserve the original ending, and additions by similitude. One conclusion is that the collection could not have been promulgated by the author in any such form, and that the work is some sort of an an anthology, not by Bhartrhari, but by later editors who believed they were gathering together Bhartrhari ślokas. It might seem, therefore, that a stanza being omitted from a single codex would be prima facie evidence of its being spurious, or at least a later addition, Unfortunately, this is not true, as there is sometimes omission by inadvertence, particularly when the scribe is copying an unfamiliar text. The first step, therefore, is to sea whether an omission can be explained. This is best done when it occurs in some individual MS. of an established version, while the general MSS. of that version include the stanza. Thus, the well determined versions occupy a specially important position in the critical apparatus. Ve safe in stating that no importance should be attached to the omission of 194 in A3 or 110 in W3. Then there are other cases where one can see quite clearly omissions which must be due to the copying of lacunary exemplars. Bikaner 3281, for example, omits Ś 11-19 with the numbers. GVS 2387 has dropped something like ten consecutive stanzas around V30, NSi an unknown number at the end, HU 1387 some at the end of every śataka, and Bikaner 3279 about 19 in the first quarter of Nīti; each of these, except the first, shows no gaps in the numbering, but parallel MSS of the archetype make it amply clear that the disturbance must be due to missing folios in the originals from which these are copied. One such large gap is shown in Fo at $90. It is not clear whether the process might not have worked in reverse, and many consecutive extra stanzas in texts like ISM Kaļamkar 195 might not have come from some intruding folio, as iu RASB 11030 whose initial folio has strayed from the Siddhānta Kaumudī, unnoticed because of identical size and calligraphy. Some unplaced stanzas, like 1, are omitted in composite sources which copy their śatakas from different versions or recensions. But no amount of such juggling can serve to explain any considerable portion of the omissions, are t There are other types of omissions which do not arise from such defeots in the mechanism of transmission. In particular, we have a certain number of paraphrases in our text. Perhaps the most striking is 291 in mandākrāntā metre for 190 in sārdulavikrīdita, substituted in 13.6, BU, HU 2145, PU 406, Bikaner 3280; and given besides the other in some other northern MSS with Mahārāştrian influence. Similarly for 145* = 244, and 129 - 205. Stanza 34 is so closely approximate by mālatīkusu ms? [ 650] ·INTRODUCTION 65 IS that only the occurrence of both in W is a reason for taking them as separate stanzas. This same criterion applies to the case of 254 and 286 which most modern editors tako variants of the same stanza, but which are reported separately in NS3, and in which the amount of variation seems to me to preclude the possibility of indentification, though not perhaps of common original. This raises the question as to whether such stanzas are attracted by similitude in memory transmission, and whether the opposite process might not have resulted in the omission of one, perhaps the wrong one, of such a pair in some of the versions. The primary reason for suspecting 319 is its omission in A, though BU also omits it and HU 1376 relegates it to V3 as an afterthought; but we must note that the fourth quarter, embodying the moral, is identical with that of 9, and that Rāņa Pratāp's translation seems to combine both stanzas into one, perhaps for this reason. The question then is whether there were originally two separate couplets with the same tālparya, or whether memory transmission, or perhaps imitation, introduced a spurious addition, Precisely equivalent is the case of stanzas 18 and 275, both with the same final quarter, with the lattor omitted in X and one additional MIS. Clearly, 296 and 297 can be confused because of the identical beginning, though the contents differ; the former is much the commoner, but many versions report both, and A omits 296 altogether, for reasons we cannot now discover. Nos. 270 and 276 say much the same thing in the same way, but are often both reported, and each is omitted in many MSS. On the other hand, 88 and 97 have not been confused by the scribes because of the identical pratīkas [ changed in S], and both have to be taken as genuine. The single phrase phalanı karmāyattam might have given rise to 228 out of 22; srajo hrdyāmodāḥ is the common factor between the probably genuine 134 and the probably spurious 349, though it is not so easy to explain the inclusion of one or omission of the other on grounds of similarity alone, as Comits both. Similitude both of sentiment and beginning seem to have caused S to group 193 and 315 consecutively, but the latter is omitted often cnough to be relegated to Group II. The citations for 315 seem to indicate that it might belong to Vijñānātman, possibly the commentator on the Svetāśvatara Upanişad, circa 1100 [cf. S. Srikantha Sastri in Annals BORI XXIII, 1942, p. 421]. 3.5. The groups. The most that can be done under these circumstances is to make broad groups in decreasing order of probability, i. e. to measure the strength of the Bhartyhari tradition by the actual MS evidence before us. To this end, some reasonable criteria that can be applied by anyone with substantially the same results are necessary, though it must be admitted at once that, no matter what method of grouping be adopted, there will always be indeterminate cases near the borderline. For convenience, I have taken 'four major groups as follows: Group I: This includes all stanzas generally found, or whose omission is unequivocally to be explained on the foregoing lines. However, omission in a single established version is held to disqualify a sloka for this group. Inexplicable omission in a single MS is condoned as fortuitous; omission in two shows a 9 H. T.

·66 INTRODUCTION state of doubt indicated by an asterisk after the sloka number in the apparatus; stanzas omitted in three three or more complete MSS, whether constituting a version or not, are also struck out of the group. C, D, I are treated as single MSS. The total of exactly 200 stanzas in group I is accidental. Of these, the first seven do not belong to the same śataka in all archetypes, hence are labelled 'unplaced' and separated from the rest. Cudottamsita-, which is placed in all three centuries by turn is taken as the general benedictory stanza, while the rest are given in alphabetical order. Possibly, stanza 82 might also have been included in these. The remainder of group I is subdivided into the traditional N-S-V classes, each being provisionally in the order of version A though the general N order shows some marked differences on occasion. Group II: This is printed in the same type as group I, and contains stanzas found in more than a single well-determined version, but not included in I. The criterion is generous, because of the critical conclusions in section 3.3 about $3 and 287. After all, each of the versions began from a single MS at some time in the remote past. That they have become rooted attests their strength, but not necessarily their absolute reliability. Why does J alone omit 3412 Why are 285, 350, 221, and a few others of the sort omitted only in X? To such questions, I can find no answer. But the age and contents of these versions being incontestable, there is no option but to include them in II. On the other hand, the group is undoubtedly much too broad, inasmuch as the authentic stanzas cannot possibly include all of those we find here; so I have drawn a minor dividing line of my own by reporting some stanzas as “omitted in" and others as "found in”, whichever vas shorter. Clearly, the latter subgroup is much less likely to be authentic, though again the boundary is not sharp. A few stanzas that might, without doing any great violence to the canon, have been included in Group I have been starred. Group III: This naturally contains everything in śatakatraga MSS which cannot be ascribed to the first two groups, and which is also not clearly indicated by the scribes as an interpolation from some other sources. In many cases, as for example in HU 2145, it is impossible to be certain that the scribe wasn't just exercising his memory and his pen, without much regard to Bhartrhari. But it is impossible to neglect any of the additions indicated as extras because one or the other of them generally turns up elsewhere in the body of a śatakatraya MS. This process is also ancient enough not to be ignored. Thus, bhavad bhavan-[627] has forced me to include the extras in X2 though X is well-determined version; cetohara [ 499] meant the inclusion of the extras in Ja. There are plenty of stray verse jottings that I have left out because they were clearly not meant by the scribe as part of the satakas. Not every scribe is so careful as that of Bikaner 3287 who labels his extras Prästāvikāvali, with an emphatic word on the margin na tu Bhartrharakrtiņ, though several of the stanzas do occur in the Bhartlari text, Bikaner 3276 gives many scattered marginal extras of which one (not taken here) is labelled śīladevasūrch, whence the inference is that the rest are to be taken as Bhartshari's and indeed most of them are found in other Bhartrhari MSS; Bikaner 3279 gives a couple of extraordinary stanzas ·INTRODUCTION 67 at the beginning of V,'adding hopefully etäiva Dhöratraya śloko. Our Yı commentary, apparently under the influence of X, calls 205 an interpolation but such direct testimony is rare. I have had to rely upon guesswork most of the time in judging the scribe's intentions. A certain amount of information has, inevitably, been lost by regrouping in alphabetical order. Some of these interpolated stanzas form a unit, as for example nos. 415, 432, 355, and 563 in the Mehidpur MS, on gestation. The rearrangement certainly makes it more difficult to recognize borrowings en bloc. However, the question then arises as to the “ultimate" source, which is generally impossible to answer. Commentaries such as that of Indrajit give in the gloss many of the extra ślokas from extreme northern sources. But Indrajit is quoting from works like the Bhāgavatapurāņa, which are themselves late and composite. Attention is called to some duplication in this group. Stanzas 631 and 632 represent a deliberate attempt at grouping the enormously variant N śloka as against 294, which represents the homogeneous S stanza bhoge rogabhayam. The virtual identity of 441 with 461, concealed by different beginnings, was noticed only in proof. Finally, pure oversight in not removing an index card after omondation has caused stanza 735 to be giren also in its unemended form 730, which should have been struck off altogether. Along with the rare stanzas found in Bhartphari MISS, there have also been included those ascribed to Bhartrhari in anthologies, both published and unpublished. Generally, this says more about the anthologist than about Bhartphari, for the editorial memory there may have been at fault. The stanza ye prāpte (695] was first discovered with the label bhartphareh in SHV., and then it turned up in Nagpur 299 which comes from Amarãrati; one possible inference is that the compiler of SHV. Harikavi, himself a Sanskrit poet of ability, must have visited that part of Central India at some period of his life, probably a formative period, Group IV: This consists of two apocrypha, the Vitavrtia and the Vijñānaśataka, both attributed to Bharthari. The former is an older work, its maugalācaraṇa being cited by name in SBH. The ascription is due, perhaps by honest misunderstanding, to one Dlīdhava, who wrote his own Jadavrtta as a sort of commentary on it (DC 11983). The Vijñānaśataka was first published (with commentary) by Krşņaśāstri Bhāūšāstri Ghule at the Gorakşaņa Press, Nagpur in 1897, from a unique MS in poor condition discovered in the collection of his great-grandfather Bhatta Sadāśiva. The colophon ascribes the work to Bharthari, while the final śloka seems to make it out to be the fourth sataka, of our poet. This, presumably, is the DIS reffered to by Hirālál without further detail in the preface to his Catalogue of C. P. MSS [Nagpur, 1926] as the fourth śataka of Bhartphari extant in Nagpur. An edition giving two stanzas less and the rest in a totally different order is still available from the Gujarati Printing Press in Bombay, but there has been no information forthcoming as to this edition being based upon some different MS, or merely rearranged from the Nagpur edition, To Ghule śāstri and the trusting though able translator into Marāthi verse (the Bālasamavrtti, Nagpur 1937 ] Mr. B. A. Pātkar this has seemed genuine. To others, which include MM. V. V. Mirashi [ by whose kindness I was able to secure a copy of the Nagpur edition, apparently collated, with the original MS) and myself, ·68 INTRODUOTION the verses seem poor stuff indeed, halting, patched up, without the sting or compression that characterizes the best of Bhartrhari. The similarity of phrase which seemed conclusive to the first editors are to my jaundiced eye such trivial borrowing as anyone might have picked up. Indeed, far better stanzas in the style and spirit of Bhartrhari have actually been writen, follow, ing a jocular remark of mine, by Pt. Krşņamūrti Śarmā. The matter is clinched by a bit of negetive evidence: not one of the Vițavịtta or the Vijñānaśataka stanzas is found in the bulky third group, so that no one in the general tradition could ever have heard of either of these two works as Bhartrhari's. I particularly recommend my group III to enterprising forgers who have designs upon Bhartſhari, in the hope that they, at least, will patronize this volume. 3. 6. Discussion of the groups. The first question that will arise after examination of such detailed criticism would be: how reliable is the critical method? Has the grouping any real sense? It may be said at once that the basic portion of version B, particularly in its omissions, was fairly well outlined by the procedure I have adopted, and that the discovery of an ancient survival in version J confirmed a good many of the omissions. The question, however, can only be settled by new discoveries of decidedly older MSS though this is by no means certain. The oldest reference to any specific work of Bhartrhari is in the final section of Merutunga's Prabandhacintamani [1304 A. D.], "tena Bhartſharină vairāgyaśatakādi prabandhāni bhūyāmś cakrire". Nevertheless, the V comes off very badly by the present method, inasmuch as barely 53 stanzas survive, though N and Ś leave 69 and 71 respectively, Moreover, while the other two "satakas" have five ślokas each with starred numbers, the V has no less than 14; comparing it against the other two by the modern statistician's chi-square test, the probability of the the V being formed and transmitted by the same mechanism as the other two is negligible. A certain amount of supplementary information is available from MSS reoeived after printing off the major portion of the text. Nagpur 1087 omits 16, probably in its haste to include kşudrāḥ santi [ 471]; with Nagpur 421, it substitutes 451 for 184*, HU 1387 omits, among others, nos. 50-52, 91-96, 108, 111, 117, 196–199, 224, 233, 300, 332 348; no attention can be paid to this as the original from which the scribe copied the specimen clearly had missing folios. Similarly for the omissions of Bikar 3279: nos. 15–18, [21 shifted.to V 157 (47)],22, 26, 38*, 51, 53*, 265, 285, 328, 331. Bikaner 3281 is obviously of the same version as Bikaner 3278, so that the omission of 10 stanzas after Ś 10, along with their numbers, means nothing. HU 2144 omits 82, 149, 161, 179*, 187, 319, 349. HU 2145 omits 74* while substituting 291 for 190*. This substitution also takes place in PU 496 [which omits 132* and 301], and Bikaner 3280 which joins HU 2145 in also substituting mālatīkusuma- [650] for 34. These are all N MSS. Among those of type Y vo find HU 2133 omitting 120 and 328 while it repeats 77 as Ś.19 and. Ś 71(77); but its ☆ is disturbed so that no attention need be paid to this aberration. Bikaner 3277, supported by fragments from the same locality, 'omits 165, 209, 226*, 273, 274, 278, 230*, 318, 322, 324*.. The Nepal MS, .supported for N and V by Jodhpur 6, omits. 239, 230*, and 278. Among the ·INTRODUCTION 69 - last to be examined were the Limbdi MSS. Of these, Lim 885/1 bears signs of Winfluonoe, but telescopes blokas, particularly in Ś, so that a certain amount of doubt might attach to its omissions; also, there is no apparent reason for some strange transposition as of 306 to the end of V[=105), 184* = V 103. The order is V-S-N. Notable omissions are of 132*, 215, 271, 274, 287* (which places this in the comparatively rare archetype beta], 171, 315, 130, 348. Lim 1485, with its superb calligraphy gives 19 extra slokas after V, showing acquaintance with foreign versions including w, while the $ is strongly influenced by B. Some of the omissions class it with BVB 5. We find 176* omitted altogether, 36 given on thic margin of N, but indicated as a V stanza, and actually placed as V 42; 188* is cxtra 5, 184* is followed 'immediately by its altornative 451 as V 60, 61 respectively, which happens often in Gujarat; finally, 256 comes as the last of Ś, i. e. $ 113, perhaps by transposition of the colophon, though it might also indicate later addition of the stanza. Other omissions are 278, 304, 308, 315, 325, 334, which strengthons the case for shifting all these to group II, while the placing of 311 as $ 35 shots both the spuriousness of the stanzn as well as the originality of the rednotor. Limbdi 930/39, with its minusculo writing which completes all three salakas in less that ſive folios, belongs to version Q. Still later to arrive Tas the Udaipur ovidenco. No. 1486, of archetype 'beta, omits stanzas 207, 213, 218, 99*, 179*, 278, 282, 300, 314, and 75, while repeating 256 as $ 1 and T1, with 349 as Ś 103(104) and Ś 86(87); to what 'extent those are due to an attempt to match the Rūnā Pratāp translation is clear, but in all probability, the Sanskrit is completo. Udaipur 1650 onnits stanzas 38*, 46, 47, 111, and 300, transposing 343 to 181; its Ś has a greatly changed order, paralloled very closely by Punjab 2101, BORI 329 Jodhpur 4. Finally, Udaipur 1748 and its copy 712 omit stanzas 149, 180*, 234[ inserted after the colophon ag oxtra in 1748), 161, 292, 293, 297, and 349; stanza 278 .is, repeated as V 78 and V 103. This pair of MSS forms an ancient version Q with Limbdi 930/39, so that we are constrained to remove 149 and 161 to group II.., Of the three old, complete Ham MISS (with prsthamātris) of archetype beta; no. 874 dated 1719 A. D. has undergone a peculiar redaction, heading 'overy śataka with the mangalūcarana 256, excluding l altogether. Omission of 257, 318, besides 208, 218, 232, 234, 260, 261, 278, 282, 283, 338, 242 proves influence by W or some parallel version; group I omissions are 1, 13, 38, 97, 115, *168 of which 38 seeins important enough, in conjunction with the forogoing for 'removal to group II. The second Ham MS, without number, omits 97, 126, *143, 194, 248, 278, 290, 301; tho common omission of 97 with its predecessor need not be takon seriously cnongh for a star. More important because of 'its great age is thc Pratisthåsomagani codex, for it shows the archetypo to have 'been still unstable in A.D. 1444. Some important omissions are 82, 103,-130, 210, 215, 271, 274, 348. There is no doubt at all, on comparison, that this has a near ancestor in common with Lim-885/1, though there is variation enough to provent the exact version boing accurately determined. In any case, 130 must go to group. II, while the omission of 82, not confirmed by.the Limbdi MS, may be taken as excusable, seeing that it was at time regarded as a N śloka. The inclusions are also unusual in position: 458 =$76, 702 =Ś84, 751,=596, ·70 INTRODUCTION 797 = $98, and 633 = V96, in spite of which the total falls short of 300. Finally, Ham 1836 dated A. D. 1844 follows Bik 3277 closely cnough to compel the shifting of 165 to group II. Utilizing this information, I could now emend my groups as follows: besides 130, 149, 165 and 161, no. 132* should be shifted to group II, which might as well receive 74*, 180*; and 38* (also omitted in the lacunary Mehidpur MS). In view of the fact that I believe C to be a proper version, nos. 99*, 135*, 139* could go to group II, though 145* might be missing because of some lacuna at the end. Similarly, as BORI 329 and Punjab 2101 constitute a version, one can relegate 179*, 180*, 181* 182*, to the second group though the sequence suggests another lacuna in the source; this does not apply to 174*, 175*, 176*, which might be so transferred. Finally, of the stanzas shown with a star in group II, no. 230 may safely lose its asterisk, and the Bikaner 3277 evidence helps us with Ham 1836 to remove the star also from 226 and 324. Stanza 82 must at least be starred. It might seem that an increase of MS evidenoe can only lead to the total erasure of group I, and a corresponding inflation of II, as perhaps of III, seeing that omissions are bound to increase for the nuclear slokas whereas strays will continue to flock in. However, it should be emphasized once again that this is a superficial conclusion; with more MSS, one can better determine the number of versions as well as their interrelationship, which would eliminate asterisks completely from the numbers, and might even enable us to restore some like 229*, 251* to group I, with the certainty that all those which then remained in II and III were definitely later additions, 3.7. Testimonia. The secondary evidence in the way of oitations in anthologies is of little direct use in the critical problem. The anthologies, as well as as translations, do give valuable support in locating versions geographically. The procedure in my case was simple. It was out of the question to index every work where subhāşitas ooour, and Aufreclit's MS pratika index, received from the India Office after the war, is so badly out of date as to be useloss. So, I went through all the printed works generally available by the simple procedure of glancing over the stanzas where the work itself was not indexed. Incidentally, an index can be misleading, as for example with manasi vacasi kāye, which is a sloka in the Mahānătaka entirely different from our 19. An unexpected delay of two months after sending my text to the press allowed a similar examination of several MS , anthologies, . mostly at the BORI. These were helpful in culling additions -to group III, and emending corrupt stanzas from isolated MSS. It is understood that group III stanzas may occur in other works, but as their number increased with the number of MSS examined, it was impossible to trace most of them in the MS anthologies, and even in printed works except the larger standard collections like BIS., SRB., SRK., SRH., SDK., SKM., etc. Comparatively fewer citations can have been missed for the first two groups. Among Marathi translations, that of Tukā Brahmananda, associated with our X, has yet to be edited property. Kavi Bāļa's versions, represented by NS3 and Ānandāśrama 624 has never been published. The best known ·INTRODUCTION 71 passes by the name of Vāmana Paņdita (1636–1695), but appears in varying order according to the whim of the publisher. The translation alone, without the original Sanskrit, published in the old Nirnaysagar Series, lacks all three mangalācaraṇas and is northern for Niti, southern for $-V, as is also the incomplete though certainly not identical text plus translation preserved in Ujjain 711 with a colophon ascribing the poem to Harikavi, perhaps Bhartr-bari-kavi. There are several other Marāthi translations of quite recent date, for the poet is still most popular in this part of the country. The Mahārāştrian influence in transmitting our MS apparatus should not be overlooked, though truly Mahārāştrian codices are not so numerous. The Western pandits enjoyed influence and prestige as far away as Benares long before the rise of the Marāthä power; the Pahādí Brahmins of northorn U. P. are acknowledged to be of Mahārāştrian [Karhādā].origin. With the Marățhã empire and particularly in the days of the Peshwas their influence was paramount, so that a considersable number of northern MSS then found their way into Mahārāștrian homes, to join the defective version W. The best known Hindi translation is that of Rāņā Pratáp at the end of the 18th century, the Sanskrit originals of the slokas are often unidentifiable. Printed copies are singularly rare, though reported as in the British Museum collection [Cawnpore 1911). The Sanskrit text given in Udaipur 1486 docs not match the translation, many stanzas being given without a Hindi equivalent. This is remarkable as the MS is dated just 33 years after the translation and copied at the same place for another prince of the same house. Indrajit's Vivekadīpikā in Hindi prose is far more scholarly, but only one MS each of the N [IO K7210] and the V [ =BORI 350] are known, nothing having over been reported of the S. The author was one of eight sons of Rājā Madbukar-sāla ( 1554-92) of Orccha. In Telugu, the best known is the metrical version of Eộugu Laksmana which, like others reported in that language, is beyond me. Most of the printed vernacular translations may be neglected in the critical study unless based upon original MSS, and of unimpeachable authenticity. The editions, where any exist, are invariably uncritical, emended arbitrarily and rearranged according to the whim of the editor, without documentation. They constitute, as it were, extensions of the innumerable printed school 'editions of the Sanskrit text that appear every year in almost all parts of the country, As with the translations, the anthologies need oritical edition before real use can be made of them for the Bharthari problem. At present, we can at best say what recension or perhaps version was known to the compiler. IV. Determination Of The Text 4.1. The problem. The previous section dealt with the problem o restoring as far as possible the original content of the collection before us. The next step is to determine the original text of each stanza from all the variant forms preserved in the MSS selected for discussion differ. There is no question text-determination for group IV, seeing that both the works contained there are apocryphal. The Vijñānaśataka is already published with h commentary while the' Vitavytta is kuown from a solitary ·72 INTRODUCTION reasonably correct source, In the third group, stanzas found in a single determined version are generally clear, while the vast majority of these strays occur in "deplorably incorrect” or, as in the case of Wai 2, quite hopelessly corrupt MSS. Therefore, I have had to print them in a heavily emended form whenever parallel citations from anthologies or other sources gave correct readings. The original corrupt readings have generally not been given for lack of space. However, where the correct form was in doubt, the original stanza, no matter how meaningless it seemed, has been reproduced as it stood with a few suggested emendations or a question mark [ which could have occurred far oftener), in brackets. A considerable number of these stanzas look as if some optimist had written them himself after a six-week correspondence course in Sanskrit, the most atrocious being perhaps our 700. Our major problem, therefore, lies in determining the text of group I stanzas, and of those in II which occur in almost all sources. Theoretically, the question is simple enough. Every stanza was composed by someone, the editor's task being to restore its original text. In practice, one has to deal with hundreds of divergent sources, all of which are over a thousand years later than the "original”. So simple a text as our Yi with its commentary, less than two centuries old, preserved by a single family in a peripheral region, cannot be determined with absolute certainty from its three representatives. The text of the much more popular version E is correspondingly more diffuse, at times to the point of indeterminacy. It would need a remarkably self-confident oditor to claim the restoration of the original text from such material. 4.2. Nature of the commonest variants. A great part of the actual variation in readings arises from slips of pen or of the tongue. The one real ambiguity in the devanagari alphabet rava = kha is excluded by the metrical nature of our text. For the rest, there is an endless chain of mislections. The commonest slip, both of pronunciation and writing, is va=ba, while a little projection carries va into ca, so that vitta and citta are confused throughout. The letters pa and ya are written almost alike, while a little pinching makes ja look like ma, which can sometimes be misread as sa, and mispronounced as ša' which in turn is close to the written form of trā. On the other hand, $a = Icha is a common interchange arising from Rājashānī speech, like ya =ja. More complicated are the changes due to tongue-twisters; jatharahariņāh in 2394, rāvanal in 49' are simple metathesis. The interchange su=sva (whence sujana -svajana) probably goes back to the oldest form of devanāgarſ, when the consonant va was joined below the line like the 2 vowel mark, Writing the u sign in the line probably causes the variant viphala for vipula[ 29d). The readings punyair and puspair in 181“ are epigraphic variants as are ittham=iccham, artha = argha. Fortunately, not all the possible variants of this sort occur in any single manuscript, and they can generally be corrected by noting special tendencies manifested by the sourco; occasionally, copying from an older codex with prsthamātrās has also to be compensated. The greater number of these present no serious problem, and have generally been corrected silently when the original reading was not in doubt.“ Our purpose here being not only to ·INTRODUOTION 73 determine the text but also to give some idea of the variation, mislections of this sort have been reported whenever they occurred in exceptionally good MSS, or tended to show possible relationship between MSS, or were frequent enough to show a general tendency to error, or when they made some meaning, however fantastic, or when the original could not be determined unambiguously. It must be admitted that a good many of these servo no immediately useful purpose besides swelling the critical apparatus, but a few were comic enough to relieye the otherwise intolerable tedium of collation, like bhojanam sadgatīnāna (100%], grāhamayāva [132] and na dahati pävakah which ruins both metre and meaning in 60% though given in an excellent codex, A3. Possibly, some might one day be of interest to psychoanalysts. Mahārāştrian soribes generally confuse length in i, i, u, ī, besides scattering their anusvõras and visargas as an afterthought, much in the way of seasoning, at random. The Gujarati and south Rājasthāni scribes insert the anusvāra on a syllable preceding a nasal consonant. In the Dravidian codices, the tendency to use la for la is generally intensified while those in the extreme south often reverse the northern bias, replacing sa by sa. These mistakes are passed over without mention, like the common interchange ta=tha. Not reported also are permissible variants of samdhi. N MSS except J, and some of the Nandināgari MSS of S generally double the consonant joined to a preceding yo: märgga, written like märga in Jaina Dāgari; varnna, with the duplicated nn shown by crossing diagonally; nirddhana, etc. Even commoner, in all MSS except VSP, is the use of the anusvāra for the parasavarna, which we have corrected here. Finally, some difficulty arises because of our compromise orthography which treats each pada as a unit and separates consonants that come together by samdhi alone without a proper compund, except the 9. This means that I have committed myself in some ambiguous cases to a definite opinion as to the existence of a compound, without being really certain as to the poet's intention, The reader is at liberty to choose his own interpretation. Let it be emphasized, also, that there has never been any question of reporting all possible. variants from every MS inspected, 4. 3. Methods for determining the readings. Some of the variants of types roported above make little difference to the actual text, even when they cannot be eliminated. A single anusvāra, easily added or erased, separates the singular yātyāpadah from the plural, yāntyāpadah in 394 or yali from yönti in 2264 Whether 119a should begin udvrtlah stana-in place of udvrttastana-, or 152' have galat-trutyad for galatrutyad, or whether there should be a vísarga at the end of 122 to improve the sense are almost matters of individual taste. Clearly, some general principles are necessary which not only apply here but in cases where the causes of variation go much deeper, giving decidedly more serious variants, I do not meau the highly individualistic emendations that occur iu kare MSS like Punjab 2885 or Bikaner 3275, which may safely be ignored, but variants to which new MSS add new readings and which inust therefore be treated as arising from some essential dificulties, At the outset, let us prove two general principles of text-criticism, which apply to our materiali The first is that rigid Papinian rules do ? 10 H. E.

·74 INTRODUCTION not necessarily hold for the present collection. The best example of this is the verb form śiksatu in 48%. In school editions like M. R. Kālo's, this is emended to the correct siksatām, which I have found in just one MS, namely the late and worthless Y.-type fragment Nagpur 801. The remaining verb-forms in the stanza are yātu, jayatu, prayātu, so that one might see here the beginning of some form of assonance within the stanza But the reading itself cannot possibly be contested, seeing the remarkable uniformity of the MSS. The form gacchatām in 25a is just the opposite type of error, though with correct variants-none of which can be accepted ou MS evidence alone. Nābhyarthito jaladharo'pi is not a good construction in 64'; por smitam kiñcid vaktrana in 93", though emended to mugdham in inost of S and explained as vaktrarna kiñcid smitan by most N commentators. Plenty of other examples could be found to prove our point, The second main principle is that strong variation always indicates some difficulty which the scribes tended to smooth out in different ways. In 1094, the reading -śastrišu rajyeta kah is certainly not in doubt, but the word sastrī is comparatively rare in classical Sanskrit in spite of its use by Patañjali (on Pāṇ. 2. 1..55] and definition as a knife in Amarakośa 2. 8. 92. Common enough in Prakrit as sattī, about the only well-known classical Sanskrit work that gives it is Māgha's Šišupālavadha 4. 44. The confusion particularly evident in otherwise correct southern codices is thus clearly explained. The text in general determines itself by the concordance of the overwhelming majority of the MSS, but in the really difficult places the Valentinian law of citations cannot be applied. We have first to note that the N recension as a whole is conservative, preserving archaisms and solecisms, whereas S tends to paraphrase in correct Pāṇinian Sanskrit whenever necessary. The N text, in the final analysis, rests mainly upon A-E, as the other versions are not tell-determined, or are contaminated by foreign readings while the Y collations made by others are unreliable, TVhenever A, or even A0.1 shows agreement with any Balayalam source, I have taken the reading as original, for it could hardly have arisen otherwise at the two extremes of Bhartphari territory. When, however, N and S differ en bloc, with nothing to choose between them, I have taken the N reading provisionally as a stopgap, because Bhartřbari after all was a northerner according to all traditions, and the MS tradition certainly originated in the north. Finally, the rather intricate metres make restoration easier in some ways, for one can then constitute the text letter by letter. The wavy line is used to call attention to a strong variant which could as well have been accepted for the main reading without much violence to the canon. It could have been used much oftener, particularly in 273, where every version has its own strongly divergent readings so that the task of restoration seems quite hopeless, 4. 4. Applications of the method. The reading -gunāḥ sansvasato jāyate at the end of 334 is certainly uygrammuticul, giving a singular verb Fith & plural subject. The major alternative in N is to take the singular -gurah, which violates the rule for compounds. Here the meaning is not ·INTRODUCTION 75 in doubt; we have three separate virtues, of which one develops according to the environment; the difficulty arises from the extreme compression and is characteristic of the Bharthari nucleus, for the poet geperally takes syntax and grammar in his stride. The southern reading is so obviously a paraphrase emendation that it is hardly necessary to state that the N variant could never have arisen from it. On the other hand, there are cases where the S reading must have been the original, the most notable being sakayuvati- in 257º. The simile describes piper-betel leaves, of which the common variety is a dark green, which agrees with the otherwise senseless northern reading suskayuvati.. But it is not generally known that there exists a rare superior pariety, beloved of the connoisseur, grown only in a few places (as in one near Benares which has a pale golden colour that coincides exactly with the highly prized pale golden complexion of the now forgotten Sala maidens, The reading that best shows the need for applying the method to constitute our text letter by letter is perhaps param devata in 70°. The general N text gives param daivatam as against parā devatā in S, so that it would have been necessary to invent the reading had it not been found in A0.1 It, à few Jain anthologies, and one MS used by K. T. Telang. No grammatical difficulty remains if param is taken adverbially in the sense of eva, though even the A commentator neglects to do this. Decidedly un-Pāṇinian is rāgādhikkyatamospha- in 119. There is a minor difficulty the saindhi -tama + ostha which should normally have become tamaustha, but is optional (Vānt. Pāṇ. 6. 1. 94) in the present case without the diphthong. However, this would naturally cause an inclination to take the preceding ending as participial, -tam in place of the superlative-tama, which really constitutes the major difficulty. The noun has so inferior a position to the verb in Sanskrit that adding -tama even when an adjective is not indicated is permissible, as in strītarā, strītamā, in our dictionáries, or kumāritară, brāhmaṇitamā in the Kāśikā on Pāṇ. 1. 1. 22. We have dvijamukhyatamah in Macchakatika I. 3, suhţttama in Mudrārākşasa I, aśvatama in Paſcatantra V. 10. Tho real objection is to having two taddhita affixes, for ādhikya is already so developed. The meaning not being in doubt, and the emendations so palpable, I profer to take this as another of the poet's short cuts, rather than a yedic survival. Other difficulties are easier to resolve. In 152, kşudhitair narair tends to form a unit "hungry people", i. e. beggars, which gives rise to the variants, particularly niranna-; as a matter of fact, kşudhitair qualifies sibukaer, and the narair is emphatically in the sense of Cato's viros alienos, that one's wife should not be seen in so desperate a plight by other men. The variants for manorathoparicita- in 196º derive from the tendency of paricita, a strong compound, to form a unit; the correct resolution, as indicated by our hyphen, is manoratha + upari + cita-. It 98° sumanasaḥ has clearly been mistaken for an incorrect nominative plural "flowers", which should have been sumanāmsi; the original meaning, however, seems rather to have been-tho genitive singular of sumanas taken to mean "the man of good mind", to go with madan in d, for we already have kusumāni in b; of course, ·76 INTRODUCTION the double entendre is not excluded. Jayanīra of 113a has also caused a great deal of confusion; apart from losser emendations such as paramām, vikatām, nrpateh, the major forms are jayinīm and jananīm. The minor reading jayanin from X1Y1 not only explains both these forms but is actually better grammar; woman is to be taken not as a victorious mudrā (seal) of Cupid but the instrument of victory, hence the lyut affix; one can point to the mystical significance of the inudră from the time of the punch-marked coins and to the Yaudhega coins (as well as seals) with the legend Yaudheyanām jayamantradharānāı. Similar reconstruction should give us the form jrmbhani in 1484 from jrmbhiņi and jộnbhasi, though I am here unable to give any further justification unless one takes the termination as denoting the sound rather than the action of yawning, i, e, the yvc affix of the grammarians. The form juhvantam in 60C is against Pāṇinian usage, but the correot 3P, ending juhvataın gives the wrong cadence for an odd anuştublı pāda. S favours juhvänan, which has to be explained by the complicated cānaś of Pāņ 3. 2. 129 as "habitually sacrificing". But it is curious to noto that many S commentators err into taking this form as a participle; even M, R. Kāle, who gives the grammatically correot explanation in his edition of Bhartrhari, makes the same mistake in his grammar! It seems to me that so trilling a difficulty would not have deterred Bhartrhari. On the other hand, the similar mistake ārambhante for ārabhante in 116' could easily have arisen from defective transmission, seeing that the single dot of the anusvära makes all the difference. I have had to take it on the A1.2 Ma correspondence, amply supported by other MSS. The principle of the lectio difficilior is not always easy to apply in such cases. Vegetarianism would cause the emendation sākādi- for māmsādiin 253 But the decidely minor reading lavadhana- vas preferred to navadhana. in 161€ only after considerable hesitation. On palaeographic grounds, the confusion is easily explicable. We have two cases in the present text: 189° ātmanīnan and -līnam, where the latter seems to me a possible Vedantic emendation; and 894 where sphurat līlābjānāna has the possible alternative sphuran nīlābjānām. It seems to me that on the whole, la is more likely to misread as na than the reverse, while lava- alloys a far wider range of meanings a possible lectio difficilior than the simple nava-, which sneers at the pride of the noveau riche. The reading is admittedly weak, like -pranamatā in 72", but I think my analysis of the evidence justifies both. We have jñānalava- in sº and laksmälava- in 1090 which have caused no difficulty, so that lava- must here be taken, if at all, as the first momber of the compound, 4.5. Starred readings and hiatus. This brings us to the few readings in the first two groups which are pure emendations, in that they do not exist in any MS. It must be noted again that a composite reading like trsņe'dhunā mā bhava in 1494 does not exist in any single MS, but is nevertheless not starred because its components can be picked out from the various souroes, and it does explain how these variants might have arisen. The one starred reading of mine which does not restore a hiatus is tebhyo ·INTRODUOTION 77 Sparebhyo in 430, where the star is really on the avagraha sign. This sign Tould not be written at all and then the reader yould take that is left as bad saņdhi, emending tebhyo to tebhyah, or changing the succeeding consonant from hard to soft like the narebhyo of most N MSS. But the S reading mahadbhyo emphasizes by paraphrase that the virtues described apply primarily to exceptional men. Para has one such meaning, though confusion with the other meaning "stranger" might also have occasioned the change; but apara means, here as in 22° and perhaps 162, matchless or unexcelled, which seems to satisfy all the requirements both of meaning and textcriticism. Avoidance of hiatus is general in Sanskrit poetry on the classical model. But Bhartphari shows Prakrit influence at least in his metres, for pe have besides the āryā-gīti verses, mātrāsamavrtta in 141, and again a dodhaka in 117. Certainly, there are cases of permissible hiatus: in 254, twice in 116' while another in 1187 has been emended by the addition of a needless tre in most MSS and that in 24 by substituting munau for gjar. Now hiatus after a strong pause can certainly not have caused any difficulties, though there is a clearly discernible growing tendency to avoid samdhi across the pādas as well as hiatus, on the part of our scribes. Examples are across 17846, 13946, 430, while the apparatus of 1gal not only shows the addition of all sorts of particles but even change of order to avoid a samdhi which, like that oper 15901, does no harm to anying except the pause. If it be granted that a hiatus is permissible with a strong pause as after a quarter, then it is easy to show that a considerable number of the cases of hiatus occur across a pause which was originally as strong, as for example the 12+7 caesura in the śārdūlavikridita metre. The strength of this particular caesura for our special collection of stanzas is evident when one considers transpositions made of portions before or after such a caesura as in 230, 169&c and the numerous cases of strong variation amounting at times to a total substitution that are reported for the whole unit of seven letters at the end. It is not surprising, therefore, to find several of the cases of hiatus coming precisely across such a pause. The first is across 15a7, then across the caesura in 148°, Now 294 also shows an exactly parallel transgression of the caesura as 148°, but the absence of variants give no reason to believe in the existence of an original hiatus there, The a jñātam of 249d and the aņu amšīkrtya of 30440 are not starred only because they seem to appear in the H and J commentaries respectively. The former needs no further justification, being obviously the correct reading. The latter is much more difficult as the J commentary is poor and the only explanation that I can see there is to take any as ( adverbial) neuter in the predicate; there are many more readings for just this case in uncollated MSS, but saņdhi across the pādas does not seem to have caused any difficulty here. The hiatus vidvajjane ārjavam seemed the best way of explaining the various particles and the locative plural in 71°,' while some support comes from the ineticulous H commentary which makes no wention of any such particle, nor of the plural. The starred reading in 860 ko vñ arthaih similarly acoounts for all the variation; the final sizrāgah is to be taken with kah, ·78 INTRODUCTION the verb form could be" being understood. I have not gone out of my way to impose hiatus or starred readings. The particle hi is the general N method of avoiding hiatus across the caesura in 13', and has been retained also because its emphasis is not out of place in the context. For the rest, some of our scribes have seen a hiatus where none existed, as in 142° where ratyanta- has been taken as a mislection of sorts for atyanta. There may have been a real hiatus in 288 concealed by payasā svātma, but the evidence is insufficient. Possibly, a case for hiatus may also be made out in place of jarayi yāty pujjvalam in 1979, but I prefer to see confusion due most probably to haplography or the occasional substitution of jāty- for yāty-; moreover, it would be more natural to have some verb here in its explicit form. It was gratifying to find several of these restorations supported by version Q, such as 1545, 61, 704, 115, 1487, 249%. V. Who was Bhartphari?' 5.1. The problem of identification. We are no left vith a set of verses grouped in order of probability, which show slow growth over the centuries, but with a substantial nucleus which must have been original. A characteristic of the oldest portion is its compression, with a philosophy which makes a strong impression upon the reader of a marked literary physiognomy. That Bhartřhari was a mere anthologist is a view not uncommon among scholars, but an anthologist or for that matter any gucoessful writer would have left us a better unified collection, as for example happens in the southern versions of archetype delta. The solution which I have proposed is that the collection is an anthology of perses believed to have been Bhartyhari's by later compilers. Stanza 63 occurs in Kālidāsn's sākuntala, though as gonuine Bhartphari as any other known. Others are found in the oldest layer of the Pañcatantra as restored by Edgerton. If, therefore, one man wrote these verses, he must belong to the opening centuries of the Christian era; one of his stanzas current as & subhāşita could therefore appear without stigma of plagiarism as part of the advice given to Kalidāsa's heroine, One type of critic, of course, compares the two poets, concluding that Kālidāsa being the greater Bhartphari must necessarily have borrowed from him, hence be an anthologist. An extension of this argument may be seen in the suggestion thrust upon me that my type of text-criticism was futile; to edit Bhartụhari, all one should have to do would be to select the best stanzas, the second-rate being discarded as unworthy of the great poet. Such a procedure is difficult of execution for the tremendous stanza 301, as great as any other in the whole volume, is omitted in two well-determined versions, while the beautifully written re le cătaka [721] is found only in TV. Three stanzas seem to furnish some evidence for a dale not earlier than that proposed above, i. t. the opening centuries of the Christian era, No. 257°, discussed before, mentions the pale complexion of Śaka maidens; less easy to date would be the hermaphrodite Śiva of 224", and the ten This section condeoses the views expressed in two articles of mine : 1] J. Oriental Research [ Madras] XV, 1945 pp. 64-77; 2) Bharatiya Vidya VII, 1946, pp. 49-62, ·INTRODUCTION 79 incarnations of Vişņu in 285%. Unfortunately, all three stanzas belong to the second group, so that their dates need not coincide with that of Bhartſhari. It might have been easier to attack the problem had anything been known with certainty about other works by the same author, or any reference to him by early poets But we have already seen that Kşemendra, Śridharadása and Bhimārjunasoma know the name but not the stanzas of Bhartphari. The earliest known reference to a great poet Bhartphari is by Somadeva in his Yaśastilakacampū [959 A. D.], though nothing is said there of any of the . śatakas; but Somadeva gives stanza 3 as by Vararuci-Kātyāyana, while its philosophy was familiar to Buddhists from Dīgha-nikāya 26. 21-22. Similarly for Merutunga, who givos a Bhartſhari legend at the end of his Prabandhacintāmani (1304 A. D.], only to report our stanza 50 as by Bhartphari's teacher (with our 400 as Bhartphari's rejoinder)! As for other writings, we have disposed of the apocryphal Vitavytta and Vijñānašataka, Occasionally, one hears of some other work by our Bhartphari, but it has been impossible to run any such effort to earth. Among them may be mentioned the Rāhatakāvya to which Nathūrāma Premi refers (without being able to find it now) on p. 4 of the preface to his edition of Subhacandra's Jñānārnava [Bombay, NSP, 1907); and a 22-stanza Rāmāyaṇa. We have, therefore, only general tradition to guide us as to the authorship of the śatakas. 5. 2. The traditions. There are four major candidates for the honour'. The best known is the grammarian Bhartphari who wrote the Prīkyapadīya, and whose death, according to I-tsing, occurred about A. D. 652. There is nothing in common to the two except the name, and as the Vākyapadiya is the last work in the great tradition of classical Sanskrit grammar, the solecisms we have noted earlier would seem to exclude the possibility of identification. Moreover, the author of our group I stanzas could not have lived so late as the 7th century. Finally, that Bhartphari, on reading I-tsing closely, is seen tò be an ardent Buddhist (not the voluptuary that Max Müller, J. J. Meyer and others have mistaken him to be], but there is nothing in our collection that could be traced to such an author. A king Bharthāri is mentioned in Tāranātha's history of Ruddhism [ A. Schiefner: T.' s. Geschichtc d. Buddhismus, p. 135] as ruler or Mālavå and descended from a long line of Mālava kings; the epoch is ambiguously stated as at the time of Dharmakīrti's death, If the Buddhist logician Dharmakirti is meant, we have again to solve another problem of date, but it would be difficult to push the time back beyond the 7th century. However, this king seems to be intimately linked to another even more legendary figure, the Nātha-panthiya siddha Bhartphari. In Tāranātha's history, the name of Jalandhara, another Nātha pontiff, occurs soon after that of the king, so that the association is not modern. But confusion has put Bhart”hari as the brother-in fact or by adoption of a king Vikrama, who is in turn identified with a supposed founder of the Vikrama era of B. C. 57. There is, in any case, nothing whatsoever to show that this double Bhartrhari ever wrote any Sanskrit poetry, though many of our Rajasthāni ASS have Nātha dedications so that the scribes seem to have made up their minds about the ·80 INTRODUCTION identification, For the renunciation of the king, there is the Goraksa Kimiyāgar legend dramatized in Hariharopādhyāya's Bhartſharinirveda, while another reason is given in the rather doubtful explanation of the stanza yama cintayāmi (311). The former states that Bhartặhari's favourite queen Pingalā coinmitted suicide on hearing false news of her husband's death; while he mourned her, inconsolable, at the crewatory the siddha Gorakşanātha restored twenty five Pingalās indistinguishable from each other, thus converting the king to asceticism. The other is even sillier, stanza 311 being uttered by the king in disgust when he finds the fruit of immortality he gives his queen passed on to her paramour; the legend associates Bhartpliari with Vikrama in some versions of the Vetālapaficavimśatī and the Simhāsanadvātrimsikā. Both stanza and explanation are very late additions to the śatakatraya complex, The story given by Nerutunga as to Bhartphari's being the son of a Brāhmin grammarian bg a ſūdra mother seems plausible, for that would qualify our poet to write his verse while excluding him from many of the Brahmanical privileges. Unfortunately, this can be traced in parallel forms such as the Patañjalicaritam [KM 51 ), to show that the grammarian Bhartphari is meant, the chole story being a saga of the grammarians through Patañjali and . Candragomin, One may point to the two sections of the Sarvadarśanasangraha named after Pāṇini and Patañjali. The identification of the grammarian Patañjali with the author of the Yogasūtras is known though unquestionably false. For our purpose, it suffices to refute the general tradition. 5. 3. Thes stanzas. We are driven by all this to dray our conclusion from the stanzas themselves. I should have done this at the very start but for an opinion current among otherwise respectable scholars (which included the late V, S. Sukthankar ] that all Sanskrit literature is anonymous. Nothing Tould, on this basis, be deducible from such rerses. Others go further, to maintain that the author identifies himself in turn with various types of people, in order to demonstrate the futility of all walks of life, and to induce renunciation. The last view, I hope, has been completely exploded by such text-criticism as has been brought to bear on the MS apparatus, for the varrágyasutaka has unquestionably the thinnest support; the vairāgya stanzas seem to be among the last added to the collection. As for impersonation every author must, if he achievos literary greatness, have convinced his reader of the truth of some such penetration into other minds, but there is nothing in our nuclear stanzas to show a deliberate identification, by turn. No author can disguise his fundamental training any more than he can write in a language Thich he vas never learned. Looked at from this point of view, the unity of the stanzas is seen to rest essentially upon their tone. What strikes the re.ider is un acute observation of liuman nature, along with the distress experienced by a man of letters without secure means of livelihood. The unpluced stanze 4, as well as most of the contempt shown for the rich in V stanzas clearly reflect this sort of helplessness. The literary physiognomy of Bhartphari is then the physiognomy of a whole class which knew Sanskrit and experienced the same type of frustration. Even the ſřrgära sho's ·INTRODUCTION 81 nothing but unsatisfied desire, pleasure frankly expressed as prerogative of the rich, forming, like so much of the rest, literature of escape. Good fortune alone can relieve this kind of suffering if patronage of the insolent rich be not available. The renunciation is, therefore, a hankering to be realized in the vague future, with growing disgust. The popularity of these lines derives from the growth of a miserable class which was in this anomalous position of possessing knowledge of Sanskrit, but no certainty of employment. One further proof of this contention may be seen in the remarkable fact that, in spite of the extraordinary variation from version to version, the total impression produced by any of them is about the same. A certain type of stanza came to be attracted to the collection. On the other hand, the seeds must necessarily have been present in the original collection to permit such growth. As noted earlier, none of the heavy Vedanta survives, but the mangalācarana 1 seems to be quite genuine, along with 185, so that a Saiva tendency (slight, because of 20] was present for later intensification. The latter of these two also shows the leaning towards renunciation in a safely distant future. There is nothing to prove that the poet was other than what he seems to have been, a hungry Brahmin in distress [152]. The most convincing figures of speech are Brahmanical, while control of the medium, ability to twist syntax and grammar at will, compression, and power show a mastery that can only be acquired by long practice in Sanskrit. No king who had renounced would have advised his soul to renounce if it could not taste the pleasares of royalty [183]. Nos. 163 and 166 could only have been written by one proud of being nothing but a poet, conscious of the immortality of his calling as expressed in 55. In expressing lack of trust in kings, 60° utilizes a completely Brahmanical metaphor; only a Brahmin would speak of begging, even after renunciation, by preference from the pious fire-sacrificing twice-born, as in 179. For all that, we still do not know who he was, The life he led could not have been happy, though posterity has compensated him by posthumous glory as steadily inflated as his text. करकृतमपराधं क्षन्तुमर्हन्तु सन्तः । 11 7.

·An edition of the Commentary on Bhartphari's
Epigrams by the famous Jain scholar
DHANASĀRA GAŅI
will appear as a companion volume
to the present work.

·भर्तृहरि -विरचितः
शतकत्रयादि-सुभाषितसंग्रहः।
(महाकवि-भर्तृहरिप्रणीतत्वेन नीति-
-शृङ्गार-वैराग्यादिनाना
समाख्यातानां सुभाषितानां सुपरिष्कृतसंग्रहः।)

·No text on this page.

·भर्तृहरि सुभाषित संग्रहः Group I (Stanzas generally found in all versions) UNPLACEED (1-7) ~ . चूडोत्तंसितचारुचन्द्रकलिकाचञ्चच्छिखाभास्वरो .. लीलादग्धविलोलकामशलभः श्रेयोदशाग्रे स्फुरन् । अन्तःस्फूर्जदपारमोहतिमिरप्राग्भारमुच्छेदयंश चेतःसद्मनि योगिनां विजयते ज्ञानप्रदीपो हरः ॥ १॥ कृशः काणः खञ्जः श्रवणरहितः पुच्छविकलो व्रणी पूयक्लिन्नः कृमिकुलशतैरावृततनुः । - %3 1 Generally Ś.1 in N (except H2, but N.I also in H); V.1 in S. Omitted in RASB 9510, Mysore 582. --4) T3 मारोत्तं सित; Ms चोडोत्तंसित-. A3 DJ1 Y4. T1G1.2 (sec. m.) MB चंद्रचारुकलिका- (M3 "तं). A3 BF's.4 H1 (S. only) J2 W Y1. 2. 5-8 '2.8 C2. 3. 5.111-3 -चंचच्छिखाभासुरो;-चंचुःक्षमाभास्वरो; E (except Es) H2 चंचच्छिखा. भास्करो; Ys -विभ्रच्छिरोभासुरो. ७) 22.5 1Vi श्रेयोदृशाग्रे (F5 °ग्नेः). .) Jit अंतःस्फूर्जितदपार; X अंतः(X1 °तेः)स्फूर्जिदपार- E I उद्भेदयन्; F1.4 उन्मूलयन्; H. उत्सेदयन्; WYr.s Ti G1-3.4 (t.v. as in text).5 M1-3 उच्चाटयन् (for उच्छेदयन्). क) Y3 श्रोत:- (for चेतः-). H2 योगिनो. Fat.v. कामप्रदीपो; T3 ज्ञानं प्रदीपो: Hit (s. orig.) W2 (orig.). 4 हरिः (for हरः). BIS. 2303 (919) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed. I and Galan 3. 13; SKM. 1.6 (var.); SEV. f. 3b (Indrakavi); SSD. 1. f. 2b. 2 v. in N. S. in s. In NS3. V. 45, S. 105 (106, extra). 'Ya missing. - १) खाणः; X: वाणः; G कोणः (for काणः). A2 खेजः, J1. 20 कंजः; X2 खंडा; Ys कुंजः (for खलः). F3 शूलविकलो; X पुच्छविकटो. १) G वृणी. A BE पूतिक्लिन्नः PO पूयच्छिन्नः. B1 कृमिशतकुलैर् 0 F1-3 J. We-4 X2 T (except TiB) G4 क्रिमिकुलशतैर; D. Gat ऋमिकुल'. Y3 आदततनुः;. G आचिततनुः ') B1 -क्रांतो (for -क्षामो). F2 म्लानः (for जीर्णः). A3 E पिठरज; पिठिरक; F1.4 (m.v. as in text) पृथुतर W मृण्मय- G1 पिठरित- (for पिठरक-). C D -कपालार्दित; F1 -पिठारादित ; F4 (m.v. as in text) -पिठारार्पित-; T1 -कसालार्पित- Yo -गुणः (for -गलः). ३) B1 Y3 अभ्येति (for. अन्वेति). D तमपि.च; F2 हृतमपि (for हतमपि). A3 Bi(by corr.). 2 H I Y3 च हत्यप; W निहत्येव F6 न हत्येव; J3 X1 Y1 च हंतेव (for 'च हन्त्येव). [Yi com. धातुक इव]. . 3B - . D वहत्येव;

·1 भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे क्षुधाक्षामो जीर्णः पिठरककपालार्पितगल: शुनीमन्वेति श्वा हतमपि च हन्त्येव मदनः ॥ २॥ प्राणाघातान् निवृत्तिः परधनहरणे संयमः सत्यवाक्यं काले शक्त्या प्रदानं युवतिजनकथामूकभावः परेषाम् । तृष्णास्रोतोविभङ्गो गुरुषु च विनयः सर्वभूतानुकम्पा सामान्यः सर्वशास्त्रेष्वनुपहतविधिः श्रेयसामेष पन्थाः ॥३॥ बोद्धारो मत्सरग्रस्ताः प्रभवः स्मयदूषिताः। अबोधोपहताश् चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम् ॥ ४ ॥ - M4 प्राणाघाता. . BIS. 1895 (729) Bhartr. ed. Bohl. 1. 63. Haeb. 1. 66, 3. 95. Satakav. TO and 110; SRB. p. 371. 132; SBH. 3390. Kşemendra's Aucityavicāracarcă (KM. 1, p. 129, Candraka); Namisādhu in Rudrata's Kāvyālaňkāra; SN. 251. 3 V. in N (but Ji N. 101) and N. in S. Omitted in I. O. (Keith) 7207. NS 3. V. 62, N. 111 (extra). ISM Kalamkar 195. N. 103 (105) and V.80 (82). ") B1.2 (orig.) F2 E Y: T2.3 M1-3 प्राण्याघातान्: F. प्राणाघाते; W2 प्राणीघातान्। B परधनहरणात्. T2 संयतं (for संयमः). M1.2.4 वाचि सत्यं (for सत्यवाक्यं). - ") T3 सत्या (for शक्त्या). A2 -मुग्धभावः (for -मूकभावः). - ") A0-2 B E Fs H I W1.3 Xe (orig.) तृष्णाश्रोतोविभंगो; A3 तृष्णोस्रोतो'; D तृष्णारामाभंगो F3 Y: तृष्णास्रोतोविभागो X1 Y1 (except printed text) तृष्णाशांतोर्मिभंगो; G स्रोतो- विषंगो; Ma स्रोतोवभंगो; M4 स्रोतोनिभंगो; Ms °स्रोतोतिभंगो. F विनतिः (for विनयः). 4) E सामान्या; E4 (orig.) Y1 सामान्ये; JX Y2.3.1.8 T G. 5 M2.5 सामान्य Gi_M1.3.4 प्रामाण्यं (for सामान्यः). B Hic. 2 M4 अनुपहतगतिः; OFz.s_X_Y1.3 'हतमतिः; D°मतविधिः; Jहतधियां (for 'हतविधिः). I एक; Wa. 8.4 (orig.) Y: एव (for एष). BIS. 4310 (1891) Bhartr, ed. Bobl. 2. 60. lith, ed. I. 25, II and Galan. 26; SRB. p. 180. 1056; SRE. 7. 19 (Bh.); SRK. p. 23 Yaśastilakacampū of Somadeva (KM. 70, part II, p. 99, Vararuci; com. Vararuci=Katyāyāna); SA. 24.89%3; SSD. 2. f. 95a; SKG. f. 17b. 4 V. in N and W; N.2 in X Y. 4) B1 बौद्धारो; M3 बोधारो. Fa मत्सरप्राप्ताः It मच्छरग्रस्ता J1 मस्तर'; M3 मतर. -') F4 (marg.) स्मय-गर्व. .) B1 Eo. 2. 30.5 H I X1 Y3 अज्ञानोप, J1 अवबोधोप. E मन्ये, perhaps भन्ये in com. (for चान्ये). -~) M3 अंके (for अङ्गे). BIS, 4488 (1988) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith, ed. I, II and Galan 3. 2. SKDr. under बोद्धा; SRB. p. 39. 18; SBH. 139; SRH. 1. 6. (Bh.); SRK. p. 1.9 (Sphutasloka); SK. 2. 243; SSD. 1. f. 81b. 99.

·अनिर्णीतस्थलश्लोकाः। यदा किंचिज्ञोऽहं गज इव मदान्धः समभवं तदा सर्वज्ञोऽस्मीत्यभवदवलिप्तं मम मनः। यदा किंचित् किंचिद् बुधजनसकाशादवगतं तदा मूल्ऽस्मीति ज्वर इव मदो मे व्यपगतः ॥ ५॥ यदासीदज्ञानं स्मरतिमिरसंस्कारजनितं तदा दृष्टं नारीमयमिदमशेष जगदपि । इदानीमस्माकं पटुतरविवेकाञ्जनजुषां समीभूता दृष्टिस् त्रिभुवनमपि ब्रह्म तनुते ॥ ६ ॥ शुभ्रं सद्म सविभ्रमा युवतयः श्वेतातपत्रोज्ज्वला लक्ष्मीरित्यनुभूयते स्थिरमिव स्फीते शुभे कर्मणि । - - ") Fa - 5 V. in N and N. in S. NS 3. V. 49, N. 103 (extra). - १) F किंचिद्रोह Wa.(orig.) किंचित्सोहं. A3 C D Eo. 2.5 F (except Fs) W (W4 orig.) X Y द्विप (for गज). J2.3 सविभवस् (for समभवं). - °) G2 [इ]त्यभवम् (for [इ]त्यभवद्). W24 अनुलिप्तं (for अव). ') M4 बुधवर (for बुधजन). C D Ft.5 X अधिगतं; Ji T3 M3 अपगतं; Jat. 3 अनुगतं (for भव). 4) G5 मूढो (for मूरों). Jat Gi M3 [s]प्यपगतः; X1 विगलितः (for व्यप). BIS. 5188 (2347) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. II. 2. 8. Haeb. 3. 100. lith. ed. I. 2. 7. Galan 10. Subhash. 311; Sp. 4177 (Bh.); SRB. p. 41. 58 (Bh.); SBH. 3456 (Bb.); SRK. p. 34. 5 (Bh.); SK. 6. 37; SU. 1051; SSD. 4. f. 28b; SSV. 760%; BPS. 157. 6 v. in N and x; s. in W Y; NS3. V. 98, 3. 110 (111, extra). अज्ञान-, I G4 M4.5 अस्माकं (for अज्ञानं). J2.3 संसारजनितं; S (except x G1) संचा(Y. 'भा)रजनितं (Y3°निरतं; G4 °जडितं). 6) J2t M3 यदा (for तदा). F1.2 हृष्टं; F3 दष्टं J2c दृष्ट्वाः W सर्व; X मन्ये (for दृष्टं). D नारीनरमयम्; Y6 नारीजनमिदम्. Fa om. इदम्. BC F2.3.4 (orig.).5 J2.3 X Y1.3-3 TG (except G4) M1.2 जगदिति; W जगदभूत्; Y: जगदिदं. ') F2 प्रकटित- (for पटुतर-). J1 -विशेषांजन-; M4 -विलोकांजन. W -दृशां; Y1; (except printed text) जुषा; M4 जुषी (for 'जुषां). d) G4 तमीभूताः M4 तपी'; Ms नवी (for समी). J1 त्रिभवनम्. Ji X G4 इदं (for अपि). F ब्रह्मैव (for ब्रह्म). A3 B C F H I J2.3 W (except Wst) Y T G1-3.5 M1-3 मनुते; G: कुरुते (for तनुते). BIS. 5202 (2357) Bhartr. ed. Bohl. 1. 98. Haeb. 101, and 3. 88. lith. ed. II. 1. 102, and 3.77. . Subhash. 315. Santisataka. 4. 14 (Haeb. p. 427). Kavyakal. 33. Satakāv 38; SRB. p. 375. 246%; SDK. 5. 63. 3 (p. 319); Sarasvatikanthabharana 5. 115 (KM. 94, p. 609); SK. 7.23; SSD. 4. f. 28b%3B JSV.304.12. . .7S. in N and W; N. in X YTGM . W4 सन (for सद्म). F's I Wst सुविभ्रमा; Y7 शशिभ्रमा. Es F3 °पत्रोज्वलाः. ") F4 °भूतये (for "भूयते). As स्थितमिव; चिरमिव; Eo.1.4.5 स्थिरमति- (Eo. 5 °तिः); E3 स्फिरमिव; Ya Gi_M - %3 ") H धाम; - ·છે भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे विच्छिन्ने नितरामनङ्गकलहक्रीडात्रुटत्तन्तुकं मुक्ताजालमिव प्रयाति झटिति भ्रश्यदृशो दृश्यताम् ॥ ७॥ NITI (8-76) . अज्ञः सुखमाराध्यः सुखतरमाराध्यते विशेषज्ञः । ज्ञानलवदुर्विदग्धं ब्रह्मापि नरं न रञ्जयति ॥ ८॥ प्रसह्य मणिमुद्धरेन् मकरवक्रदंष्ट्राङ्कुरात् समुद्रमपि संतरेत् प्रचलदूमिमालाकुलम् । भुजंगमपि कोपितं शिरसि पुष्पवद् धारयेन् न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत् ॥ ९ ॥ -- . . सुखतरम् (for स्थिरमनु- Ys T G+ चिरमनु ; Is स्थिरतरं (for स्थिरमिव). F2 स्फारे; JY2.4-8 T G3-5 M स्यूते (for स्फीते). ') B Eat छिन्नेस्मिन्; C विच्छिन्नं; Y6 संछिन्ने. F2 W2t Y1.3 []तितराम् (for नितराम्). DJ_X1 -तृटत्तंतुकं; F5 G1_113 त्रु(F5 तृ)टकंचुकं; W2.3 -त्रुट्यत्तंतुक; Y2 -महत्कंतुकं; Y4 Af2 -त्रुटत्कंदुकं; G2.5 -त्रुटत्तंतुके; G+ -त्रुटत्कंतुकं (for -त्रुटत्तन्तुकं). 4) Xat मुक्ताज्वालम्। G1 मुक्ताहारम्. G2 प्रयांति. EI झटति Es त्रुटिति; F2 झडति; F5 भ्रुकुटि; J1 झडिति; Y2 सततं; 17 सकलं (for झटिति).. B Es H1 भ्रस्यदिशो C भ्राम्यन्नवं; D Eo. I. 4 F1-4 H I JI V Y3-6. 8 T G2 (by corr.).3-5. भ्रश्यद्दिशो (Wat. st "दस्यो); 2 भ्रस्यदृशो; F5 भ्रश्यद्दशा; Y: भ्रश्यन्दृशौ; Yr भ्रंशाथा (for अश्यदृशो). A0.1 Yic [s]दृश्यता; C यौवनं; Ji दृश्यते; Y: भ्रश्यता; Ts विश्वसा (.for दृश्यताम् ). [The correct reading may be अदृश्यताम् as in Ao. 1 Y1c. ]. BIS. 6495 (3003) Bhartr. ed. Bohl. 1. 95. Haeb. 98. lith. ed. II. 2: Kavyas. 97 ; SSD. 2. f. 120a ; SLP. 4. 52 (Bh.). 8 Ao Es fol, missing. १) Ys सुखम् र). M4.5 अवबोध्यः (for आराध्यः). -') M4.5 अवबोध्यते (for आराध्यते). d) B1 Y: तं; D F2. 8.5 W (Wa orig.) X तं नरं; Y1 (c.v. as in text) [ए] तं नरं (for नरं). M1.5 बोधयति (for रन). BIS. 105 (39) Bhartſ, ed. Bohl, lith. ed. II and Galau 2. 3. Haeb 2. Hit, ed. Schl. IV. 99. ed. Jobns 104. Subhash. 302; Sp. 208 (Bh.); SRB. p. 40. 25 (Bh); SBH. 393 (Bh.); SRH. 29. 23 (Bh.); SRK. p. 34. ] (Bh.). SA. 33: 2; SHV. f. 360 (Bh.); SN. 695; SSD. 2. f. 132a; SSV. 759. 9_Ao Es fol. missing. Om. in J2. 3. Combined with no. 319 लभेत सिकतासु in Rana Pratap's metrical translation. ") 0 °घोरदंष्ट्रांकुरात्; Y T1.2 G M1-4 'वक्रदंष्ट्रांतरात् (YA and printed ed, ष्ट्रालयात्). ") J1 संचरेत्; Y4.5 Tic.v.. लंघयेत् (for संतरेत्). A B H I Y: प्रसर W2.3 प्रचरद् प्रचुरद् (t.v. चपलम्) (for प्रचलद्-). [प्रचरद्- may be the original reading]. F3 मालाकुलान्, - ) in पुप्फवद् M5 पुष्पमिव (for पुष्पवद्). X धारयन् (for धारयेन्). BIS. 4283 (1876) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed. IT and Calan 2. 4. lith ed. I. 3. Subhash. 302 ; Sp. 416 (Bh.); SRB. p. 40. 56 (Bh.); SBH. 446 (Bh.); SRK: p. 34. 2 (Bh.); SSD. 2. f. 131b. W4 ·५ नीतिश्लोकाः शशी दिवसधूसरो गलितयौवना कामिनी : ' सरो विगतवारिजं मुखमनक्षरं स्वाकृतेः । प्रभुधनपरायणः सततदुर्गतः सज्जनो नृपाङ्गणगतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे ॥ १० ॥ मणिः शाणोल्लीढः समरविजयी हेतिनिहतो मदक्षीणो नागः शरदि सरितः श्यानपुलिनाः । कलाशेषश् चन्द्रः सुरतमृदिता बालवनिता तनिम्ना शोभन्ते गलितविभवाश् चार्थिषु नराः ॥११॥ . As 10 Ao Es fol. missing. Y4 G2. 3. 5 read the latter portions of each pada (i. e. after caesura) in cabd order (with v.l.). ७) F5 विगतपंकजं. ") A2 D E1 (orig.).2 F4 J1. 3 Y1A (orig.). 2. 4. 6.8 T G (except G2) M सततदुर्गतिः. -4) G नृपांकणगतः. A2 सल्यानि मे; F4 G1 Ms शल्या इमे. BIS. 6434 (2973) Bhartx. ed. Bohl. 2. 46. Haeb. b. lith. ed. I. 55, II. 56. Galan 59. Astaratna. '7 (Haeb. p. 8). Sahityadarpana 10 (p. 334). Subhash 3033; sp. 1530 (Bh.); SRB. p. 177. 993 ; SBH. 3458 (Bhattavrddhi); SDK. 5. 36. (p. 302, Silhana); SRH. 181. 59 (Bh.); SRK. p. 240. 94 (Bh.); com. on Chadrāloka 5. 97; Kāvyaprakāśa 10; Kāvyapradīpa (KM. 24, p. 428); Kāvyānuśāsana of Hemacandra 6 (KM. 71, p. 285); Alamkārasarvasva (KM, 35, p. 204). Udaharaṇacandrikā; AMD. 914 (Bh.) [This stanza is the most generally cited of Bhartrhari's in Alamkāra texts]; SHV. app. I. f. 10a. 49%; SK. 2. 104; SSD. 2. f. 153b; SMV.10. 16; JSV. 301.33; SKG. f. 11a. ll Tol. missing in E3. ") W2 मणी. D शाढोल्लिढः; J2 श्याणोल्लीढः. afalat; Bi Eim.y. F1,4 J X1 (by corr.) Y (except Y3) TGM Ersat; B2 हेतुनिहितो; Eo हेतुनिहतो (for हेतिनिहतो). -') A0. 1.3 सरदि सरितः; Ba C Ji.s S (except X1 Y1. 3) शरदि स(B2 श)रिदा-; D °दि च सरिच; FN °दि सरतः; Ea शरदसरितः; F1.4 सुरतमृदिता. BW Yi-s T G M श्यानपुलिना(W1 °नः); D छामपुलिना; E2 क्षामपुलिनाः; F1 बालवनिताः; F3 Y1 श्यामपुलिनाः; F4 वारवनिता; J1 Y: स्यानपुलिना X1 Y: स्यानपुलिनाः [E1 (marg.) शुष्ककंठः; Ec शुष्कतटा]. c) Hit कलालेशश. Fi. शरदि सरिदा- (F4 शरदा-); J1 सुरतदृतिता; W2.3 GH_M4 सुरतमुदिता. Ao. 1.8 Ea Fs H1 वालवनितास; B C Eo. 1. 5 W1 बालललना (B1 'नास्); F1 श्यानपुलिनास, F4 स्थानपुलिना (for बालवनिता). .d) B2 I W8.4 X2 न निम्ना; Eo. 1. 5 न निन्नाः (for तनिम्ना). F4 राजते (for शोभन्ते). Cव्ययित (for गलित). As F1 Ye.. Mis नृपाः; B D Eo. 1. 5 F5 H I W Yit G4 (by corr.) जनाः; J1 नरः; Ts नताः (for नराः): Ja laouna (for श्वार्थिपु नराः); J3 विभवश्वार्थिपु नृपः. BIS. 4657 (2087) Bhartr. ed. Bohl. 2. 36. Haeb. 6. lith. ed. I. 43, II. 44. Galan 47. Subhash. 303; Sp. 1529 (Bh.); SR.B. p. 177. 983; SBH. 3457; SRH. 170. 12 (Bh.); Kuvalayānanda 60; Com. on Dhvanyāloka ; Com. on Väkyapadiya. II. 89; SHV, app. I. f. 10a. 48. . ..

·६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे परिक्षीणः कश्चित् स्पृहयति यवानां प्रसृतये स पश्चात् संपूर्णो गणयति धरित्री तृणसमाम् । अतश् चानेकान्ता गुरुलघुतयार्थेषु धनिनाम् अवस्था वस्तूनि प्रथयति च संकोचयति च ॥ १२ ॥ शास्त्रोपस्कृतशब्दसुन्दरगिरः शिष्यप्रदेयागमा विख्याताः कवयो वसन्ति विषये यस्य प्रभोनिर्धनाः । तज् जाड्यं वसुधाधिपस्य सुधियो ह्ययं विनापीश्वराः कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षकैर्न मणयो यैरर्धतः पातिताः ॥ १३॥ विपदि धैर्यमथाभ्युदये क्षमा सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः । - m D तृणसमं. - 12 GVS 2387. N. '7, 22. ") W: परिक्षीणं. Ta यवानी- (for यवानां). (W4 com. तुषाय). W प्रसृजये; Y: प्रसूतिकां (for प्रसृतये). - °) Ao-* तत्पूर्णो; J2 संपूर्ण; Ms संपूर्ण (for संपूर्णो). F1 J S (except Vc Y1.3) कलयति (for गण). ) 0 अतश्चानेकाा; D F1 °श्चानेकांतां%3; Bo. 1.5 °श्चानेकांतं; F2 J2 W1-3 'श्चानेकात्याद्; FE X1 Y1 श्चानेकांत्यं; H X2 °श्चानैकांत्याद्; I 'श्चानेकांते; J1 G5 °श्चानेकांतो; Wa 'श्चानेकोत्या; Y: "श्चानेकांतर् (for "श्चानेकान्ता). [In most N MSS. तयार्थेषु is indistinguishable from तयार्थेषु.] d) A2 अवस्था. C प्रकटयति; Y2 प्रचयति च (for प्रथयति च). BIS. 3955 (1713) Bhartr. ed. Bohl. 2. 37. Haeb. 7. lith. ed. I. 44, II. 45. Galan 48. Subhāsh. 303 ; SRB. P. 65. 15; SSD. 2. f. 105b. 13 GVS 2387. N. 9, 23. ") It शास्त्रोपप्लुत-; Ic शास्त्रौघप्लुत- (for शास्त्रो. पस्कृत-). D शान्द (for "शब्द). Fit.v. शिष्योपदेशागमा. ') E2 विष्याताः; Ts प्रख्याताः (for विख्याताः). A3 विशंति; Ye. T3 भवंति (for वसन्ति). D तस्य (for यस्य). Aot B Eot Ji. 8 TV1.2 X Y1A प्रभो ( for प्रभोर्). - °) F1.4 WE (Wat.v. as in text) कवयो (for सुधियो). Bi_P3 J2.8 Y4.5 [s]प्यर्थ; C Ye-s T1.3 GH. 4. 5 Mraef; Fa Tit; W4(t.v. as in text) Tef; X: starter (corrupt); Ya Tu ataf [orig. may have been *stef (with hintus) after caesura.] Ys Paralleitari. -) A2,8 B E. F4.5 W3 Y1A कुत्साः; E1,5 T2 J3 कुत्साः Eit.v. निंद्या; G1-3 कुत्स्या (for कुत्स्याः). Ba D F1-4 H Wa (by corr.) Y1A (and printed text).4.5 कुपरीक्षका न C_Y: कुपरीक्षणे न; W (W orig.) कुपरीक्षका हि (Ws.4 both c.v. 'क्षकैः); X1 कुपरीक्षकाश्च (for कुपरीक्षकैन). X: कुपरीक्षकाश्रमणयो. मनयो; X1 (orig.) मृगयो X1 (by corr.) मृणयो (for मणयो). A B I H Y? अर्थतः; D Eo अर्धतः; F1 Ja W1.3.4 (orig.) X Y अर्ध्यतः; F5 अचितः; Gs (orig.) अर्थितः (for अर्घतः). [It is difficult to distinguish between et and a in most N MSS.). BIS. 6452 (2980) Bhartx. ed. Bohl. 2. 12. Haeb. 8. lith, ed. I. 14, II and Calan 15. Batakiv. 78. Subhāsh. 303; SRB. p. 39. 273; SRK. p. 32. 2 (Bh.); SK. 6. 428; SG. f. 33a; SSV. 750; SM V. 11. 4. 14 ) A1.8 H क्षमाः (for क्षमा). -") D E F2.4.5 H I J X Y1A, चाभिरुचिर् (for रतिर). Y: विनयः (for व्यसनं). I श्रुते (for श्रुतौ). .. . . .. .

·J नीतिश्लोकाः यशसि चाभिरतिय॑सनं श्रुतौ प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् ॥१४॥ हर्तुर्याति न गोचरं किमपि शं पुष्णाति यत् सर्वदा "अर्थिभ्यः प्रतिपाद्यमानमनिशं प्राप्नोति वृद्धि पराम् । कल्पान्तेष्वपि न प्रयाति निधनं विद्याख्यमन्तर्धनं येषां तान् प्रति मानमुज्झत नृपाः कस् तैः सह स्पर्धते ॥१५॥ अधिगतपरमार्थान् पण्डितान् मावमंस्थास् तृणमिव लघु लक्ष्मी व तान् संरुणद्धि । अभिनवमदलेखाश्यामगण्डस्थलानां न भवति बिसतन्तुरणं वारणानाम् ॥ १६ ॥ नृपाः). BIS. 6147 (2825) Bhartr. ed. Bohl. 2. 53. Haeb. 9. lith. ed. I. and III. 62, II. 63. Galan 66. Hit. ed. Schl. I. 28. ed. Johns. 32. Subhash. 61. Samskrt Pathop. 61. Carr. 463; Sp. 209 (Bh.); SRB. p. 50. 188 (Bh.); SBH. 267 (Mendhaka); SKM. 6. 23 (Bhartxmentha); SRE. 168. 30 (Bh.); SRK. p. 17.62 (Bh.); SA. 24.97%; SEV. f. 46a; SK. 2. 66%; PT. 1.2%B SSD. 2. f.94b%B SSV. 416; SKG. f. 17a. 15 ) Xa Tic. v. हर्तुं याति न; Ms हर्तुश्चानति. Eat F (orig.) किमपि सं. M4 किमचिरं (for किमपि शं). C F2 पुष्पाति; X1 पुष्णंति.E0.5 सर्वात्मना; Y4.5 यत्सर्वथा; G तत्सर्वदा. ) AC चार्थिभ्यः; B D Eo.1. 2C. 3.5 F1.4 IX Y1.4-6. Th.. Gs Mi. 2 [अ]प्यर्थिभ्यः; Est F2.3 H J W Y2.3.7 T3 G2-4 M4.5 ह्यर्थिभ्यः; Fs त्वर्थिभ्यः G1 Ma प्रार्थिभ्यः (for *अर्थिभ्यः). E3.5 प्रतिपद्यमानम्. Fo-2.5 वृद्धिं परां गच्छति. X? परं (for पराम्). ') Y2 नोपयाति (for न प्रयाति). Y: पद्याख्यम्. M1.3 एकं (M३ तं) धनं (for अन्तर्धनं). 4) Es तान्मति-; J1 तान्प्रतिपाद्य- (for तान्प्रति). Es मानमुद्गत- Fo (orig.) मानमुन्नत W4 X1 Y1c.v. 2 मानमुज्झति. A जनाः; X Yic.v.2 नृपः (for Y. कस्सै; M3 किं तैः (for कस्तैः). Eo.1 F5 समं स्पर्धते; Y: न स स्पर्धते (for सह स्प). BIS. 7371 (3346) Bhartr. ed. Bohl. 2. 13. Haeb. 11. lith. ed. I. 15, II and Galan 16. Prasangābh. 9. Subhāsh. 304; śp. 203 (Bh.); SRB. p. 39. 28 (Bh.); SBH. 3459 (Bh.); SRK. p. 32. 4 (Bh.); SHV. f. 30a (Bh.); SU. 1430 (Bh.); SN. 6933; SSV.751; SMV.11.5%; SKG. f. 11b. 16 F1.4 order cdab. ") Eo अतिगत; G1 M3 अवगत- (for अधिगत-). J1 मानमंस्थान्; W2 नावमंस्थास; X भावमंस्था; Y मा(t.v. ना)गमस्थास्. ७) Fa तनुः J1 मनु; Ja Y2. G2. 3 ननु (for लघु). M3 सा रुणद्धि. ननु (for लघु). M3 सा रुणद्धि. - ") Ea (before corr. in t. and c.) -मदलेख-; It -मदशोभा J2.3 Y2.4-8 T G1.4 M मदरेखा- (M3 ख्या); G2.3 मदधारा- (for “मदलेखा-). E -स्याम-; G2.3 -धौत-; Ms -ध्यान- (for -श्याम-). 03 Wit. 2t.4 (before corr.) Xi Y1B T2 Gs - stat; F2 TENTOTHI; Hic I -गल्लस्थलानां. d) A B1 E H I Y2.3 बिशतंतुर; Wat विषतंतुर (for विसतन्तुर). BIS. 227 (82) Bhartr. ed. Bohl. 2. 14. Haeb. 12. Galan 17. Pafic. I. 79. Subhash. 304; 5p. 197; SRB. p. 39. 26; SBH. 2933; SRK. p. 32. 5 (Bh.); Kāvyālamkāra of Rudrata 1; Padyaracanã (KM. 89, p. 115. 67, Bh.); SE. 2.57 ; SU. 1429 (Bh.); SSD. 2. f. 109a. - - ·भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे क्षुत्क्षामोऽपि जराकृशोऽपि शिथिलप्रायोऽपि कष्टां दशाम् आपन्नोऽपि विपन्नदीधितिरपि प्राणेपु गच्छत्स्वपि । मत्तेभेन्द्रविभिन्नकुम्भकवलग्रासैकबद्धस्पृहः किं जीर्णं तृणमत्ति मानमहतामग्रेसरः केसरी ॥ १७ ॥ प्रिया न्याय्या वृत्तिर्मलिनमसुभङ्गेऽप्यसुकरम् असन्तो नाभ्यर्थ्याः सुहृदपि न याच्यः कृशधनः। विपद्युच्चैः स्थेयं पदमनुविधेयं च महतां सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदम् ॥ १८ ॥ मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णास् त्रिभुवनमुपकारश्रेणिभिः प्रीणयन्तः। 14 .. - 17 4) जरादितोपि; T1. 2.4 (the last two t.v. as in text) X Y4-8 GM1. 3-5 जरान्वितोपि (for "कृशोऽपि). As Eo. 2. Sc. 5 F1.4 X शिथिलप्राणोपि; Fs W1. 20 विगत- (FF 'तः)प्रायोपि; Ys शिथिलाः प्राप्तोपि (for शिथिलप्रायोपि). F2 X दीनां (for कष्टां). -) Hit. We विभिन्न- (for विपन्न-). Ba C Est F2.30 W Y2.4-s T G M नश्यत्स्वपि; Y3 शामत्स्वपि (for गच्छत्स्वपि). ") B C D Y3 उन्मत्तेभ- (for मत्तेभेन्द्र-). Ba Ts -पलल; DF: Wit mat; F: J1.3 Wst & Y (except Y3) T1.2 G M -fofara-; J2 -विशिखा-; Tst.v. -फलल- (for -कवल-). W4 -बद्धास्पृहः; T3 -बद्धः स्पृहः; M5 -बंधस्पृहः. 4) Gi_M3 जीवन्; Ms जीर्णस् (for जीर्ण). Aot. it. 3 Eo-2.6_01_X1 P2. 3 केशरी (for केसरी). BIS. 2027 (791) Bhartx. ed. Bohl. 2. 22. Haeb. 13. lith. ed. I, II and Galan 29. Subhāsh. 304; Sp. 907 (Bh.); SRB. p. 230. 40 (Ratisena); SBH. 614 (Ratisena); SRK. p. 174. 1 (Šp.); ST. 16. 1; Kāvyānušāsana of Vāgbhata 3 (KM. 43, p. 36); Padyaracana (KM. 89, p. 102.60, Bh.); SS. 54.53B SK. 3. 2063B SU. 1220 (Bh.); SSD. 2. f. 35b. 18 Om. in ISM Kalamkar 195, and Mysore 582. Order bacd (to avoid sandhi across ab) in A3 B E I; cabd in H. ") CJ1.3 Y1A न्याया; Y6 वन्या (for न्याय्या). Ys वृत्तेर् (for वृत्तिर्). Yr M1. 3-5 असुभंगेपु (for भङ्गेऽपि). - ") D Fs J W X Y4-8 TEM त्वसंतो; Fi Y1. ह्य संतो; Y क संतो (for असन्तो). G2 न ह्याः; Ms [s]सामर्थ्याः (for नाभ्यर्थ्याः). 11 सकृदपि (for सुहृदपि). J1 याच्य-CH (t.v. as in text) वाच्यः; Ms याञ्चः (for याच्यः). C_Yr कृशधनैः; It तनुधनः; J1 कृशधनं; Y कृतधनः (for कृशधनः). - ") F2 J1.8 X Y1-6 T2.s G2-4 M1.2.4. 5 स्थैर्य; FY1.8 T3B G1. 5 Ms धैर्य (for स्थेयं). -4) A3 °धारामृतम् (for धाराव्रतम्). BIS. 4354 (1922) Bhartr. ed. Bohl. 2. 61. Haeb. 14. lith. ed. I. and III. 27. Galan 28. Subhāsh. 304; SRB. p. 52. 248 (Jayāditya); SBH. 280 (Jayāditya); SDK. 5. 35. 4 (p. 301, Dharmakirti); SRK. p. 14.39 (Bh.); PT. 1. 56; SSD. 2. f. 93b; SSV. 417 (bacd); JSV. 182.3 (bacd). 19 Om. in Mysore KB 340. ') X परहितम् (for त्रिभुवनम् ). C Hit.v. पूरयंतः (for प्रीण). -") CY1 (printed ed. only) विलसंतः (for विक). 1: संति ये ते; Ta ख्यापयंतः (for सन्ति सन्तः). A कियंतं (for कियन्तः).

·~~ नीतिन्लोकाः। परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं निजहदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ॥ १९ ॥ इतः स्वपिति केशवः कुलमितस् तदीयद्विषाम् इतश् च शरणार्थिनः शिखरिपत्रिणः शेरते । इतोऽपि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैर् अहो विततमूर्जितं भरसहं च सिन्धोर्वपुः ॥ २० ॥ कचिद् भूमौ शय्या क्वचिदपि च पर्यङ्कशयनं कचिच् छाकाहारः कचिदपि च शाल्योदनरुचिः । क्वचित् कन्थाधारी क्वचिदपि च दिव्याम्बरधरो मनखी कार्यार्थी गणयति न दुःखं न च सुखम् ॥२१॥ ~ BIS. 4691 (2106) Bhartr. ed. Bobl. 2. 71. Haeb. 15. lith. ed. I. 77, II and Galan 79. Prasangabh. 9. Subhash. 304; SRB. p. 51. 221; SRK. p. 18. 76 (ST.); SS. 26. 10%; PT. 1.60%; SG. f. 10b (Bh.); SSD. 2. 1. 93b; SSV. 426%3 JS. 713 SKG. f. 20b, 22a. 20 ") Aot D इति (for इतः). D Eat Ji W Ys.r G3 स्वपति (for स्वपिति). ७) Y2. 5. 6.8 T1 शरणार्थिनां (for °र्थिनः). C D F2 JIS (except WiX1) शिखरि(Ys र)णां गणाः (G+ °णः परा); J1 शिखरिपत्रिणा.. ') A B2E Hic I X1 इतश्च (for इतोऽपि). G1 M3 सह समस्तकैवर्तकर्; G सकलभूतसंवर्तकस्. d) G+ त्वहो (for महो). F1 विभवमूर्जितं; Hic.v. विततमूर्छितं; J1 विरतमूर्जितं; J2 विदितमूर्जितं. G Ms परसह; M4 वरसह (for भरसह). Yहि (for च). BIS. 1095 (419) Bhartr. ed. Bohl. 2. 68. Haeb. 16. lith. ed. I. 75. Galan 77. Subhash. 305; Ep. 1093 (Bh.); SRB. p. 216. 25 (Bh.); SBH. 886 ; SRE. 168. 41; SRK. p. 195.9 (Bh.); Com. on Sarasvatikanthabharana 4. 49; AMD. 8183; SSD.2.f.80a. 21 ") Ec भूमौ शय्याः; J1 G1 M भूमौ शायी; Ya. 5. * ' पृथ्वीशय्यः (T3 य्या); Ya Ga.s भूमौ शेते (for भूमौ शय्या). B Eo (and Ec) 12 J1. 3 X Y2.4-1 Ta G M पर्यकशयनः; W2°शयने. ') F3 J2 G3 J1W Y2.3 G1 M1-3 शाकाहारी; शाखाहारः; X2 शोकाहारः (for शाकाहारः). F3 शाल्यौदनरुचिः; F4 मिष्टाशनरुचिः. ') Hit.2 J1 कंथामाली; J2 कंधापूरी; X कंथाधारः; G3 M1-3 कंधाधारी. CW2-4 चित्रांबरधरो; Y: दिव्यांबरधनो (for 'धरो). d) Bi torerfa 7; D F2-5 I J2, 3 S (except X2) 77 mufa; E3 न गयति (for गणयति न). We transp. दुःखं and सुखम्. BIS. 1987 (772) Bhartr. ed. Bohl. 2. 79. Haeb. 18. lith. ed. I. 80. Galan 82. Satakav. 80. Subhash. 305; Sp. 4098 (Bh.); SRB. p. 369. 39 (Bh.); SBH. 2940 SKM. 7. 10; SRH. 168. 40; VS. 350 (Bh.); SHV. f. 7la (Bh.), 87a; SS. 64.1; SK. 7. 32; SMV. 8. 12 ; JSV. 168.5 (var, bacd.). २भ.सु. - ·१० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे नमस्यामो देवान् ननु हतविधेस् तेऽपि वशगा विधिर्वन्द्यः सोऽपि प्रतिनियतकर्मैकफलदः। फलं कर्मायत्तं यदि किमपरैः किं च विधिना नमस् तत्कर्मभ्यो विधिरपि न येभ्यः प्रभवति ॥ २२ ॥ दौमत्र्यान् नृपतिर्विनश्यति यतिः सङ्गात् सुतो लालनाद् विप्रोऽनध्ययनात् कुलं कुतनयाच् छीलं खलोपासनात् । हीर्मचादनवेक्षणादपि कृषिः स्नेहः प्रवासाश्रयान् मैत्री चाप्रणयात् समृद्धिरनयात् त्यागात् प्रमादाद् धनम् ॥२३॥ जाड्यं हीमति गण्यते व्रतरुचौ दम्भः शुचौ कैतवं शूरे निघृणता ऋजौ विमतिता दैन्यं प्रियालापिनि । 22 ") Ba Esc r's M4. 5 देवान्न तु; D Y1c.v. 3 देवाननु; Est देवा न तु; X दवोः मनु; Ms दैवान्न तु (for देवाननु). (Y1 com. देवान् + अनु-अन्विति पश्चात्). 1V2-4 Y हितx Y1G1 M बत (for हत-). Y: तेपि वशजाः; Gi 111-3 सत्त्वविवशा. ') Y: विधिर्मध्यः. C-कर्मात्त-; G1 Ms -रक्तैक- (for कमैक-). - ") J1 M5 कर्मायुक्तं ( for यत्तं). B1 यदि****; B. C E F1.3.4 H I J1.2 X Y1. 3 G2.3 यदि किममरैः; D तदपि किममरैः; W किममरगणैः; G1 M1-4 यदिदमपरैः (for यदि किमपरैः). J2 च न विना; Y: हि विधिना; G नु विधिनो (for च विधिना). 4) D Eo. it. 3 I Js G3 115 तत्कर्मेभ्यो; Ms स्तात्कर्मेभ्यो; Gकर्मभ्यो (for तत्कर्मभ्यो). BIS. 3367 (1431) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. I. 2. 92, II. 94, III. 93. Haeb. 20. Galan 96. Subhāsh. 305. Santisataka 1. 1 (Haeb. p. 410); Sp. 436 (Bh.); SRB. p. 93. 88 (Bh.); SBH. 3079%; SRH. 34. 24. (Kavyaprakisa); SRK. p. 71. 11 (Bh.); Yasastilakacampu of Somadeva (KM. 70, II. p. 256); SHY. f..620, 78a; SN. 7983; SSD. 4. f. Sa; SSV. 22; JSV. 262. 3. 23 Om. in Punjab 2885. ") T4 It दुर्मत्रान् (for दौमत्र्यान्). 12.8 सती (for यतिः). Portions before caesura of third and fourth quarters are transposed in D E F1. 3.5 I Ys. ') BIC Fsm.v. I स्त्री मद्याद्। E ( Eit.r. and c.) स्त्री गर्वाद् (for हीर्मद्याद्). C अनवीक्षणाद्; Yr M2.4 अनपेक्षणाद्. Eit.v. विदेशांतरान् (for प्रवासाश्रयान्). d) El. at at (for =). B: Ei Hit T3 37TTTTTTTT-; Y1B अनयात्त्यागा; G: अनयत्यागात्. प्रवासाद् (for प्रमादाद्). BIS. 2991 (1260) Bhartr. ed. Bohl. 2. 34. Haeb. 21. lith. ed. I. 41, II. 42. Galan 46. Pañc, ed. Koseg. I. 185. ed. Orn. 135. ed. Bomb. 169. Kavitāmộlak. 51. Prasaigabh. 16. Subhash. 1073; Sp. 15333; SR.B. p. 178. 1010; SBH. 2945%3B SRE. 181. 55 (Bh.); SRK. p. 240. 92 (Bh.); SHV. f. 96a. 71-72; PT. 9. 131; SSD.2. f. 153b. 24 ") YA. 6. S T G व्रतशुचौ; M4. 5 व्रतपरे (for 'रुचौ). J1. 3 Y2 G1.4 M डंभः; G2 (orig.) दर्भः (for दम्भः). Ts कुचौ (for शुचौ). ) Eo. 1.20 सूरे (for शूरे). Eo °निघृणिता. (Es com. निघृणता-निर्दयिता). [To avoid hiatus] B D Ea TSH I J1G. 2.8 X [आर्जवे; JIt जडे; W Y1. 2. 4. 5..s T G1. 2.5 M1-8 मुनौ; Y रुजे; Ys गुरौ; GH - - Y ·नीतिश्लोकाः। ११ तेजस्विन्यवलिप्तता मुखरता वक्तर्यशक्तिः स्थिरे तत् को नाम गुणो भवेत् स गुणिनां यो दुर्जनै किन्तः॥२४॥ जातियतु रसातलं गुणगणस् तस्याप्यधो गच्छतां शीलं शैलतटात् पतत्वभिजनः संदह्यतां वह्निना । शौर्ये वैरिणि वज्रमाशु निपतत्वर्थोऽस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणास् तृणलवप्रायाः समस्ता इमे ॥ २५ ॥ भग्नाशस्य करण्डपिण्डिततनोर्लानेन्द्रियस्य क्षुधा कृत्वाखुर्विवरं स्वयं निपतितो नक्तं मुखे भोगिनः । W - Xi मतौ (for ऋजौ). X कुमतिता (for विम). ") CEo J3 X2 Y2.7.8 TIG4.5 M1-4 वक्तव्यशक्तिः, D वक्तर्यशस्तिः; X1 वक्तिर्मशक्तिः (for वक्तर्य). J1 Yr.s स्थिते; G4 स्थिती (for स्थिर). 4) X तत्कर्मानु- (for तत्को नाम). Bi Gat गुणोभवत्, G4 गुणी भवेत्; MB भवेद्गुणः (for गुणो भवेत्). C समस्त- (for भवेत्स). B Eo. 1.5 F2 J3 W X Y1.5.7 G1.4 M सुगुणिनां; F3 स गुणो सर्वगुणिनां (for स गुणिनां). W दुर्जयैर्नाकितः; Ya M2 दुर्जने नांकितः; G1 M1.3 दुर्जनानां मतः; G* दुर्जने नांचितः; M4.5 दुर्जनानां गुणः (for दुर्जनैर्नाङ्कितः). BIS. 2375 (954) Bhartr. ed. Bohl. 2. 44. Haeb. 23. lith. ed. I. 53, II 54. Galan 58. Satakāv. 80. Subhāsh. 306 ; SRB. p. 61. 263 (Bh.); SBH. 464 (Bh.); SKM. 8. 34 ; SRK. p. 26. 54 (ST.); SK. 2. 113; SG. f. 21b; SSD. 2. f. 131b; SSV. 525; SMV. 10. 28. 25 ") F1 जातु; Yr याति (for यातु). Ec Git.v. गुणगणास. गुणगुणस. BH तस्मादधो; F3 J_Y2.4-8 T G3-5 तत्राप्यधो (for तस्याप्यधो). A3 B Eat I गच्छतु; F1 नीयतां; HJ Y4-8 T3 G2 MI4.5 गच्छताच्; G: गच्छतः (for गच्छतां). - °) Y शैलतटं; M4. 6 शैलती (for 'तटात्). D पतत्यभिजनैः; Gपतत्वभिजनाः. For 25ad Creads: शीलं शैलतटात्पतत्वभिजनो निर्दह्यतां वह्निना मा औषं जगति श्रुतस्य विफले केशस्य नामाप्यहम् । ') Fi G+ शौर्य (for शौर्ये). F1 वारिणि (for वैरिणि). A3 निपतितत्वर्थोस्तु B1 पततादर्थोस्तु (for निपतत्वर्थोऽस्तु). C मे सर्वदा (for नः केवलं). – 1) T3 टेकेनैव (for येनकेन). C-बुस Ga Ms -लघु- (for -लव-). D F3 JY (except Y3) G2-5_11.2.4.5 अमी G1 MB अपि (for इमे). BIS. 2388 (965) Bhartr. ed. Bohl. 2. 32. Haeb. 24, lith. ed. I. 38, IL. 39. Galan 42. Satakāv. 81. Subhash. 65; Sp. 332 (Bh.); SRB. p. 64. 15 (Bh.); SBH. 3073 (var. Magha); SKM. 125. 9 (Bh.); SRK. p. 44. 9 (Bh.); ST. 41.11; Padyaracana (KM. 89, p. 111. 40, Bh.); VS. 299 (Bh.); SHV. f. 66b (Bh.) and 82a; SS. 39. 12; SK. 2. 174; SU. 1515%; SSD. 2. f. 105a; SMV. 4. 6. 26 ") Y भन्नायस्य. A2.3 B1 D E F H2 (m.v. as in text) W X Y1.3 पीडिततनोर् (X "नुर). [A0.1 com. पिंडिततनोः कहतां सरीर संकुडाणौ छ।]. B1 Est F1-4 HJ S.म्ला( M3 मा)नेंद्रियस्य (for ग्लाने ). - ") C वक्त्रे सुखं (for नकं मुखे). :).14 तृप्तस्यापिसितेन. F1 M3.4 तत्क्षणमसौ (M3 हो) (for सत्वरमसौ). F2 तथा (for पथा). ') Fs सुस्थास्तिष्ठत; W (We as in text) लोकाः पश्यत; Y1.

·१२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे तृप्तस्तत्पिशितेन सत्वरमसौ तेनैव यातः पथा ... खस्थास तिष्ठत दैवमेव हि नृणां वृद्धौ क्षये चाकुलम् ॥२६॥ दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालंकृतोऽपि सन् । मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयंकरः ॥ २७ ॥ क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणा दत्ताः पुरा तेऽखिलाः क्षीरे तापमवेक्ष्य तेन पयसा खात्मा कृशानौ हुतः। गन्तुं पावकमुन्मनसू तदभवद् दृष्ट्वा तु मित्रापदं युक्तं तेन जलेन शाम्यति सतां मैत्री पुनस् त्वीदृशी ॥२८॥ . स्वस्थस्तिष्ठति M5 स्वस्थं तिष्ठत. I शरणं; J_Y1.4-8 T G (except G4) M1.2.4.6 हि परं; Ms जगतां (for हि नृणां). C वृद्धौ परं; J1G वृद्धिक्षये; J2 वृद्धौ क्षणे; W वृद्धक्षये. CDFJS (except Yo) arroi (forse). I (c.v. as in text) falferraent i BIS. 4528 (2012) Bhartr. ed. Bohl. 2. 92. Haeb. 25. Mith. ed. I. 83, II. 85. Galan 88. Palic. ed. Koseg. II. 88. Suk. 6 (Pet. Ms. 13b). Subhāsh. 107 and 306. Vikramacaritra. 177; SRB. p. 94. 109; SBH. 3143; SDK. 5. 71. 2 (p. 324); SRK. p. 71. 12 (Bh.); SEV. f. 64a (Bh.) and 80a; SN. 802; SSD. 4. f. 2b; SSV. 284; SMV. 8. 15%; JSV. 264. 8. 27 ) B D E F H I W भूषितोपि सन्; F4.5 [अ]लंकृतो यदि; X1 °कृतोप्यसन्. Ji lacuna. for यालंकृतोऽपि सन्. - °) F5 नागः (for सर्पः). BIS. 2850 (1180) Bhartx. ed. Bohl. 2. 43. Haeb. 30. lith. ed. I. 52. Galan 56. Galan var. 82. Hit. ed. Schl. I. 75. ed. Johns. 90. Subhash. 89, 306. Can. (Haeb. p. 25, Hoefer 314. Troyer 73). Rājatarangiņi I. 324. Saṁskṛtapāthop. 55; sp. 354; SRB. p. 55. 70 (var. Canakya); SBH. 355 (Valmiki); SRE. 32. 24 (Sarasvatikanthabharana); ST. 3. 30; SA. 27. 51; VS. 378 (Canakya); SK. 2. 1183; SU. 1577%; PT. 8. 1; SSD. 2. f. 129a; SSV. 5173; SMV.10.7; JSV.198.8. 28 ) J1 क्षीरेणात्मगतो****; Ys-5 G2. 3. 5 -गतोदके (Y3°को) ननु (for -गतोदकाय हि). C Ta हि पुरा; E2H सकला (for हि गुणा). C T2 गुणास्तेखिला: Ea Hit (com. as in text).2 निजाये गुणाः J1 निजास्ते किल; Y2 T3 G5 निजास्तखिलाः; Gi M पुरा स्वे(Ms. 5'ये) b) C Fs Ji.s X Y2. 8-8 Ti G1. 2.4 M1-4 क्षीरो(M4 'रा)त्तापम्; Est क्षीरं तप्तम् Y4 क्षारे तापम्. Eat अवेत्य; X अवीक्ष्य; T3 अपेक्ष्य (for अवेक्ष्य). Bi E F's.5 H I W. Ya.7 G2.3 M4.6 THT; CI[87]CTICHT (for THT) [Original may have been *TCHT (with hiatus) after caesura]. Y3 हतः (for हुतः). ") CYr Gat.v. उन्मुख; E2.3 Ys Gat.v. M3-5 उन्मनास; G1 उन्मुखास; G4 उन्मुनस् (for उन्मनस्). E3 समभवद् (for तद ). A Eot. 1. 2 F G2t दृष्ट्वा नु; Es दृष्ट्वात्म; I दृष्ट्वा स्व- (for दृष्ट्वा तु.). d) x2 मुक्त Ms यत्तं (for युक्तं). X Y1 तच्च (for तेन). J ताम्यति (for शाम्यति). Bi पुनर: BI पयो; Ec -तमां (for सतां). A C E2 W पुनस्तादृशी; A CE2 W पुनस्तादृशी; B सतामीदृशी; D पुनस्त्वदृशी F5 YG2.3 -गुणस्त्वीदृशः; J1 **** दृशी; X Y3 -गुणास्त्वीदृशः; Ye G1.4 M3 -गुणास्त्वीदृशाः; Y पुनस्त्वीदृशः; Gs पुरा त्वीदृशी; M2 गुणस्त्वीदृशी. -BIS. 2026 (790) Bhartr. ed. Bohl. 2. 67. Haeb. 31. lith. ed. I.74, IT and. Galan 76. Subhash. 306; SRB. p. 88. 20; SRK. p. 55. 11 (Bh.); SHV. f..73ar. 810 (Bh.); SS. 42.23; SSD. 2. f. 113a; SMV. 13. 20; SKG. 1. 178, - - ·नीतिग्लोकाः। या साधूंश् च खलान् करोति विदुषो मूर्खान् हितान् दे॒षिणः प्रत्यक्षं कुरुते परोक्षममृतं हालाहलं तत्क्षणात् । तामाराधय चक्रिकां भगवती भोक्तुं फलं वाञ्छितं हे साधो त्वमतो गुणेषु विपुलेष्वास्थां वृथा मा कृथाः ॥२९॥ कृमिकुलचितं लालाक्लिन्नं विगन्धि जुगुप्सितं निरुपमरसप्रीत्या खादन् नरास्थि निरामिषम् । सुरपतिमपि श्वा पार्श्वस्थं विलोक्य न शङ्कते न हि गणयति क्षुद्रो जन्तुः परिग्रहफल्गुताम् ॥ ३० ॥ - - - 29 Om. in BORI 326. ") Ys बंधूंश (for साधूंश). Ao-2 खलवत; 0 I प्रखलान् F3.4 हि खलान्; J3 च वलात्; Wit स खलान्; Wat शकलान्. J1 या या साधुश्च बलात्करोति; J2 या *** खलान्करोतु. D विदिशो; YT विदुपां (for विदुषो). J2 मुख्यान् (for मूर्खान्). 8) X2 प्रत्यक्षे (for प्रत्यक्षं). ') C D F3.5 (orig.) Y3 चंडिकां; F1.2 शांकरी; F वक्रतां; F5 (by corr.) वक्त्रिकां; J2 भत्क्रता; W X Y1.2.4-8 T G H सक्रियां (for चक्रिकां). [Ao. 1 com. चक्रिकां भगवती कालचक्रारूपिणी प्रकृतिरूपभवानी; B com. चक्रिका-राजमण्डली; E com. चक्रिकां= चक्रेश्वरी; Fs (marg.) वक्त्रेव वक्त्रिका सरस्वती H com. and I com. चक्रिका चक्रेश्वरी सरस्वती Ji com. चक्रिका समस्तफलसमूहवन्नुळंथा; W com. also gives अथ वा विपरीतं अस्सिन्मोहाब्धौ गुणेपु आस्था मा कृथा मा कुरु च[व]क्रियां भगवतीमाराधय च[व]क्रेण विना अस्मिन्गुणे फलं न भवति ] Y4.6 भोक्तुः (for भोक्तुं). d) Fs मोहाब्धौ (for हे साधो). B Fs G2.4 व्यसने; D त्वमृतो; E3 F3.4 J W Y2.4-8 T G1. 3. 5 M व्यसनैर् (for त्वमतो). A3 F2 विकलेपु; C D Eo-2.5 F1.4 J8 X Y1.8 Gst 111-4 विफलेषु (for विपुलेपु). Ji विफलैः प्वास्थां; 15 विपुलैप्वास्यां. [पु-फ in older Devanagari] E3 H2 W1.4 X Yr [आस्था (for [मा स्था). J वृथां. BIS. 5499 (2487) Bhartr ed. Bohl. and lith ed. I. 2. 96. Haeb. 32. lith. ed. II. 98. Galan 100. Subhash. 307 ; SRB. p. 93. 97; SBH. 3074 (Srivardhana); SRK. p. 76.8 (ST.). 30 ) CF1-3 J1.3 TV2-4 X2 Yit. 2.3.7 TIA. 2.3 G+ क्रिमि- (for कृमि.). B1 -दितं; J2 -बिडं; G1 M3 -शतं (for -चितं). C लालापूर्ण. J3 Y: T3 M1 कुगंधि; W1-3 विगर्हितं (for विगन्धि). - °) D Est F3 J2 IV (W4 orig. and c) Y3 G1-3 111-3 निरुपमरसं J1 विरुपमरस- Y1 अनुपमरस-- Ba F3.4 H J Yस्वा(Hic आस्वादन्; Fs [आस्वाद्य (for खादन्). I (by corr.) Y निरास्थि; Vat X Y1. 6. : T1.2 Gs खरास्थि (for नरास्थि). -") J3 Ms पार्श्वस्तं. Ao-2 F1.2.4 J1.3 च शंकते; Est न शंसते; Hi(c.r. as in text).: 14.5 G2.8 विशंकते; Je lacuna. (for न शङ्कते). -4) B1 J1.3 न हि गुणयति; Eo-2.5 Y1 गणयति न हि; W X: न हि गणपति; G3 विगणयति न (for न हि गण). Fs सुद्रो (for क्षुद्रो). A1.2 B2 H Xi मैत्री- (for जन्तुः). BIS. 1894 (728) Bhartr.ed. Bohl. 2.9. Haeb. 33. lith. ed..I. 8. Galan 11. Śatakāt. 82. Nitisarak. 65. Subhāsh. 307. śāntiś. 2.8; SRB. p. 177. 997; SDK, 5. 68.5 (p. 322, Sula); SRK. p. 34. 6 (Bh.); SSD. 2. f. 132b.

·OM भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे पापान निवारयति योजयते हिताय गुह्यं निगृहति गुणान् प्रकटीकरोति । . आपद्गतं च न जहाति ददाति काले सन्मित्रलक्षणमिदं प्रवदन्ति सन्तः ॥ ३१ ॥ मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तीनाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३२ ॥ संतप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न ज्ञायते मुक्ताकारतया तदेव नलिनीपत्रस्थितं राजते । .. - 31 ) B2 Ha W1 Y: पापं (for पापान्). G1 (t.v. as in text) यो यतते (for योजयते). Y: विहाय; M2 हितानि; M4 हितं ये (for हिताय). Ys-6 गुह्यं च गृहति; D दोषं च गृहति; F2 गुह्यत्वगुह्यति; Fs दोषांश्च गृहति; X1 गुह्यं च गुह्यति 11.2 G1 M4.5 गुह्यानि गृहति; Gst गुह्यं च गृहयति; Ms गुह्यान्निगृहति. ') Ws. 4 आपद्गते. Ts om. च. Wa[s]पि पुरुषे न; Y3 च निजहाति; Y4.5 G2.3 न विजहाति (for च न जहाति). A2 om. ददाति. E1 (orig.) तथापि; V2.4 जहाति; Y1 तदाति (Y1A ददाति as in text). -d) Ba Jit Ys तन्मित्र- (for सन्मित्र-). BIS. 4060 (1771) Bhartr. ed. Bohl. 2. 64. Haeb. 35. lith. ed. I and III. 71. Kavitāmrtak, 25. Prasangābh. 13. Subhāsh. 307; SRB. p. 88. 18; SK, 6. 9; SSD.2.1.113a; JSV.214.11. 32 ) E5 °विहीत; F2 J2 °निहित'; T3 °निहीन (for °विहित). • °) DF X. THA Gs.4 M1-4 °पिशुनानां; W2.4 °पिशुनो (for °पिशुना). - 4) A0-2 B1 Eo-3 F3 I JI निःकारण(F3 °णं)वैरिणो; Es_Fa Js S (except Wa x Ys. 4. 8) निष्कारणमेव वैरिणो; Fs निष्कारणं वैरिणो. G+ भवंति (for जगति). BIS. 4931 (2234) Bhartr. ed. Bohl. 2. 51. Haeb. 36. lith. ed. I and II. 60. Galan 64. Subhash. 307; SRB. p. 57. 136 (Bh.); SBH. 422 (Bh.); SRK. 56 (Bh.); Sūktāvali; Alamkārakaustubha (KM.66, p. 314, second half only). Kavyānusāsana of Vagbhata 3 (KM. 43, p. 41); SA. 26. 60; VS. 884 (Bh.); SS. 27.9%; SK. f. 146b; SSD. 2. 4. 159b; SSV. 518. 33 Order in As is acbd. ") D F3 JS (except W) श्रूयते (for ज्ञायते). b) M5 बिसिनी (for नलिनी ). DJ Y2.4-8 TG1-8. 5 M1. 2 दृश्यते; G4 जायते; Ms- लक्ष्यते (for राजते). ) DFW X Y1.3 Git.v. FIRTI; J Y2.4–8 TGM zia:- (for स्वातौ). As °सूक्तिसंपुटगतं; C D F I JW Y2. 3. 6. r T Gst. 4. 5 M4 °शुक्तिमध्यपतितं; J1.2 Y4.5 G1. 2. Bo M1-3.5 "शुक्तिकुक्षिपतितं (for °शुक्तिसंपुटगतं). C D Fs J Wit. 4t Y2-8 T G_M तन्मौक्तिकं जायते; FEWo मुक्ताफलं जायते; W2. तन्मौक्ति संजायते (for तज्जायते मौक्तिक). -4) AC D Eo. 1.2t. 5 F1.3 W: गुणः (for -गुणाः). As C D F1-4 W (com. gloss or reading) X Y1 संसर्गतो (for संवासतो). Es संवासतो (gloss संसर्गतो). H X Y देहिनां Wi ज्ञायते (for जायते). Fs I प्रायेणोत्तममध्यमाधमगुणाः (T°णः) संसर्गतो भूयते (I संवासतो जायते);J Y2-8 TGM प्रायेणाधममध्यमोत्तमजुषामेवंविधा वृत्तयः. p. 27. - ·नीतिश्लोकाः। M स्वातौ सागरशुक्तिसंपुटगतं तज् जायते मौक्तिकं प्रायेणाधममध्यमोत्तमगुणाः संवासतो जायते ॥ ३३ ॥ कुसुमस्तबकस्येव द्वयी वृत्तिर्मनखिनः । मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य शीर्यते वन एव वा ॥ ३४ ॥ मौनान् मूकः प्रवचनपटुर्वातलो जल्पको वा धृष्टः पार्श्वे भवति च तथा दूरतोऽप्यप्रगल्भः । क्षान्त्या भीरुयदि न सहते प्रायशो नाभिजातः सेवाधर्मः परमगहनो योगिनामप्यगम्यः ॥ ३५ ॥ •- - - BIS. 6781 (3152) Bhartr. ed. Bohl. 2. 57. Haeb. 37. lith. ed. I. 66, IT. 67. Galan 69. Paic. ed. Koseg. I. 280. ed. Bomb. 250. Subhash. 105; Sp. 330 (Visnusarman); SRB. p. 87. 33; SA. 24. 173; Padyaracana (KM. 89, p. 111. 38, Bh.); SS. 29.23 SK. 2. 187; SU. 1464; SSD. 2. f. 125b; SSV.6543; SMV.9.513 JSV. 177.6; SKG. f. 13a. 34 Fs substitutes मालतीकुसुमस्येव. - १) B2 X Gs M4 [ए]व (for [इव). 8) C Tic.v. If1 द्वे गती हि; BJYS T2 M3-5 द्वे गती तु; W2 Y? द्वे गतीच; X1द्वे गती सु. (or तु); Y1 द्वे गती स्तो; T3 द्वेधा वृत्तिर; G1 द्वे हि वृत्तिर्; M2 द्वे हि वृत्ती (for द्वयी वृत्तिर्). XI Y1 मनस्विनां (for "स्विनः). ') W2.3 मूर्धनि (for मूर्ध्नि वा). Est F3 लोकानां (for -लोकस्य). d) Eot H2 शीयते; Est स्थीयते; Ga. 3. 5 जीर्यते (for शीर्यते). J2 F4 Wi (by corr.). विशीर्यंत वनेथ वा; Wi(orig.). 2.4 (orig.) विशीयत वने यथा. BIS. 1845 (708) Bhartr. ed. Bohl. 2. 25. Haeb. 39. lith. ed. I. 33, 102, II and Galan 33. Hit. ed. Schl. I. 126. ed. Johns 141. Subhāsh. 308; śp. 264 (Bb.); SRB. p. 79. 4 (Bh.); SBE. 201 (Ravigupta), and 509; SKM. 7. 2 (Bh.); SRE. 102:25 SRK. p. 48. 9 (Sp.); SA. 24. 46 ; ST. 43. 22 (Bh.); Garudamahapurana 110. 13 ; SHV.f.71a (Bh.), 8Ta; SAI. 1572 ; SSV. 1544; JSV.168.2 ; SKG. f. 17a. 35 Order in A C, is acbd. W: reads st. 35 twice. ") J३ मंदान्मूक.. As Hic It वातकी; B1 F1. 2. 5 W वातुलो; D वातुकी; E2 F4 जल्पको; Fs Y3.6.8 T G1.4 M वाचको; Hit. 2 Ic वातको; J1. पित्तको; X Y1 चाटुलो Y2.4. 5.7 वादको; G2. 3. 5 वातिको (for वातलो). E वातलो; 4 वातुलो (for जल्पको). F4 वातुलो (for जल्पको).-') Him.V. Ja Y: T3 M2 दृष्टः J1 W4 घृष्टः; Y4.5 G2.3 ष्णुः (for पृष्टः). BY1.7.8 G1 M1-3 वसति च भवति न; W1-3 प्रभवति (for भवति च). G4 निवसन् (for च तथा). W1-8 J3 तदा सदा; Y2.4-6.8 T Eo-2.5 G2. 3. 5 M4.5 वसन् (for तथा). B C D E F H W Y3 दूरतश्चाप्रगल्भः दूरतश्च प्रमादी; IX (x lacuna) दूरतश्चाप्रमादी; M4 दूरतस्य प्रगल्भः; Ms दूरगोप्यप्रगल्भः: (Ecom. प्रगल्भः कथ्यते वा प्रमादी कथ्यते). J1 lacuna for 35cd. ) A0.1 Eo.18 प्रायसो. E3 नातिजातः; T3 नाभिजाने (for जातः). 'BIS. 4987 (2257) Bhartr. ed. Bohl. 2. 48. Haeb. 40. lith. ed. I. 57, II. 58. Galan 61. Hit. ed. Schl. II. 26. ed. Johns. 25. Vet. in LA (III) 29. Subhash. 308. Palic. I. 285; SRB. p. 97. 15; SDK. 5. 42. 1 (p. 305); SRK. p. 109. 11 (Bh.); SL. f. 55b; SM. 16633; SN. 871; SSD. 2. f. 146a; SSV. 1622; SMV. 20.5%3B JS. 513. - ·10. भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे नम्रत्वेनोन्नमन्तः परगुणकथनैः स्वान् गुणान् ख्यापयन्तः स्वार्थान् संपादयन्तो विततपृथुतरारम्भयत्नाः परार्थे । शान्त्यैवाक्षेपरूक्षाक्षरमुखरमुखान् दुर्मुखान् दूषयन्तः सन्तः साश्चर्यचर्या जगति बहुमताः कस्य नाभ्यर्चनीया॥३६॥ लिोभशु चेदगुणेन किं पिशुनता यद्यस्ति किं पातकैः सत्यं चेत् तपसा च किं शुचि मनो यद्यस्ति तीर्थेन किम् । सौजन्यं यदि किं जनैः स्वमहिमा यद्यस्ति किं मण्डनैः सद्विद्या यदि किं धनैरपयशो यद्यस्ति किं मृत्युना ॥ ३७॥ - .. 36 Om. in NS2. - ") B F1.2.4 (t.v. as in text) J Ms. 5 नुतिभिः (for कथनैः). Y1B स्वागुणान् F3 Wst व्यापयंतः; W2.3 3c. 4 स्थाप; Yic वाच (for ख्याप). b) B कुर्वतः स्वीयमर्थ; F1.2.4 (t.v. ss in text) G1 M पु(T2 मु)गंतः स्वीयमर्थ; H It स्वार्थ संपादयंतो. B Y. 8 GI M सतत F2 विवृत-; Y: वितथ; G* विविध- (for वितत-). A3 X Y1 -बहुतरा; BY8 G1 M1-3 -कृतमहा; Est Fst.y. -पृथुफला; W2.4 -प्रियतरा; Get -परधना'; M4.5 -कृतसमा (for -पृथुतरा). F4 रंभयनैः; It रंभयित्वा (for -रम्भयत्राः). F5 J1 पराबैं; I परार्थान्. - ") A2 क्षातौवाक्षेप-; B C D Est F क्षात्यैवोपेक्ष्य (Eis क्ष); Lot.it क्षात्यैवापेक्ष्यः; F4 W3.4 क्षात्यैवक्षेप- (Fam.v.'वानेक); J1 क्षात्येवाक्षेप- (for क्षान्त्यैवाक्षेप). Wi.3.4 -रुक्षाक्षर-J1 रूपाक्षर- (for -रूक्षाक्षर-). Waom.; M3-5- परुष- (for -मुखर-). D Fa Y (except Ye. 3) T G M दुर्जनान् (for दुर्मुखान्). A0- दूषयंतः कियंतः; W2-4 दूषयंत: समंतात् (for दुर्मुखान्दूषयन्तः). B धर्षयतः; C D Fat.v. 1 J2.3 Y2.4. 5. 7.8 T G M1-3 दुःखयंतः; J1 दुर्जयंतः; Y दूरयंतः; M4. 5 पीडयंतः (for दूषयन्तः). -- 1) E3 F'2.8 G2 चाश्चर्य; Hic स्वाश्चर्य-; Vat.st. it [s]प्याश्चर्य-; G+ त्वाश्चर्य- (for साश्चर्य-). B2 Eo.st WicX: -वर्याः Fm.v. भूताः (for -चर्याः). (E com. generally चर्य( Eoc. 30 वर्य) = सौंदर्य). X बहुमतो. C It Ji. s Yr Ts G1 M2.3 नाभ्यर्थनीयाः. B त्रिभुवनभवने वंदनीया जयंति; M4. 5 सदसि बहुमताः के ( M5 क)स्य न स्युनमस्याः (for जगति वहु" etc.). BIS. 3379 (1434) Bhartr. ed. Bohl. 2. 59. Haeb. 41. lith. ed. I. 68, II. 70. Galan 71. Prasangabh. II. Subhāsh. 308; SRB. p. 53. 277; SBH. 286%; SRK. p. 18. 75 (5p.); SSD. 2. f. 92b; SSV. 430. 37 As order bacd ; Fs bead. ~ ") Ao-2 स्नेहगुणेन; G1 चेत्सुगुणेन (for चेदगुणेन). J1 पिसुनता. F3 पावकैः (for पातकैः). C लोभश्चेति गुणेन किं सुखशतैर्यधस्त्यनायत्तता. .) E1 तपसापि. I Y: तीर्थैश्च. C) Omitted in W3.A: B E (Esc) F6 HIJ X1.9 (by corr.) Yac.v. 4. 5 Ts Cac. 3 निजैः; C हितैः; D F1. 9.4 Y1. 6.8 Ma. 5 गुणैः; Y: बलै; Get चनै (sic); M3 धनैः (for जनैः). A3 तु; C Est F5 H J2 W (Ws om.) Y3.6.8 Ts G1 M1-3 सु-, I श्व- (for स्व-). Y सौजन्यं स्वजनेन किं सुमहिमा; 'T'1. 2 सौजन्यं यदि किं बले(T2 जने)न महिमा (before caesura). -4) Ham.v. धनैपरयशो. x यद्यस्तु (for °स्ति). BIS. 5881 (2686) Bhartr. ed. Bohl. 2. 45. Haeb. 42. lith, ed. I 54, II. 56. Gralan 57. Sadratna 6 (Haeb. p. 5). Kavyakal. 6. Kavyas. 3. Nitisank. 26. Prasatigābh. 10. Subhash. 221; Sp. 1553; SRB. p. 178. 1015 ( Amaruka); SRK. p. 240. 93 (Bh.); Canakyanitidarpana 17.4; SA. 27. 44; SE V. app. I. 1. 9a. 383B SS. 35.6; PT. 9. 158; MSD. 2. f. 156b; SSV. 1. 85b. 84 (baed); JS. 644. - ..

·नीतिश्लोकाः। अम्भोजिनीवनविलासनिवासमेव हंसस्य हन्ति नितरां कुपितो विधाता । न त्वस्य दुग्धजलभेदविधौ प्रसिद्ध वैदग्ध्यकीर्तिमपहर्तुमसौ समर्थः ॥ ३८ ॥ खल्वाटो दिवसेश्वरस्य किरणैः संतापितो मस्तके वाञ्छन् देशमनातपं विधिवशादू बिल्वस्य मूलं गतः। तत्राप्यस्य महाफलेन पतता भग्नं सशब्दं शिरः प्रायो गच्छति यत्र भाग्यरहितस् तत्रैव यान्त्यापदः॥ ३९ ॥ 38* Om. in NS2. Extra in NS1. Punjab 2101 on margin of f. bar as N44.-") F2 Ji W X Y Sभोजनी-. AB-विलासविनोदमेव; B C D E F1-3 H I J2.3 W (Wa orig.) x Y1-3 -निवासविलासमेव (D °ससौख्यं); F6 -विलासनमेव हत; W (by corr.) Ye.8 T1.2 -विहारविलासमेव; G5 -विलासविहासमेव: Ms -विलासिनिवासमेव. ') Wiहंतस्य (for हंसस्य). Et (and Ec) हत; G1 हंतु (for हन्ति). सुतरां (for नितरां). Y३ बलवान् M3 कवितो (for कुपितो). Y1A [s]पि धाता (for विधाता). -') Ao-2 नैवास्य; A नैतस्य; Es न न्वस्य; Ms नान्यस्य (for न त्वस्य). F4 °भेदविधिः J1 °भेदविध- (for 'भेदविधौ). B प्रगल्भां C प्रसिद्धं; D प्रदिग्धां (for प्रसिद्धां). -1) A B D E1. At (and Ec generally) Fs I J3 W2.3 Y: T3 (orig.) वैदग्ध वैगंध्य. (for वैदग्ध्य-). C अपहातुम्ः G2 MI. 4.5 अपहंतुम् (for 'हर्तुम्). BIS. 544 (201) Bhartx. ed. Bohl. 2. 15. Raeb. 43. Galan 18; 3p. 797 (Bh.); SRB. p. 221. 15 (Bh.); SKM. 15. 2 ; SRK. p. 183. 2 (Bh.); ST. 12.2; VS. 22%3B SK. 3. 136; SU. 1149 (Bh.); SKG. f. 16a. 39 ") F2 खल्वाटे; T1A G1-4 M ख(Ms खा)ोटो. CJ2Gi_M2.4 संताडितो; Eo "संतापतो; J1.3 Y4-3 T G2-5 संतापिते (for °पितो). -") JY4-8 T Ga-s M1.2 गच्छन्। Gi भ्राम्यन् (for वाञ्छन्). CI_Y4-TC Ma द्रुतगतिः; Ya द्रुतमसौ (for विधिवशाद्). I छायार्थी समुपेत्य सत्वरमसौ. D F1.3 JS ताल(W1-3 °ड)स्य (for बिल्वस्य). E3 T2 मूले. T: स्थितः (for गतः). - °) W तत्राप्याशु (for 'प्यस्य). Ji पततस्. A3 I तत्रोच्चैर्महता फलेन पतता; T3 तत्रस्थेपि महत्फलं निपतितं; G1 तन्त्रस्थस्य च तत्फलेन पतता; M3 तत्रस्थस्य तु तत्फलैर्निपतितैर्. T2.3 भिन्नं (for भग्नं). C M1. 3.5 समस्तं; X सशब्दः (for सशब्द). Ji तालस्य भग्नं शिर. 4) F1-3 दैवरहितस्, J1.8 X Y1.4-8 T G M1. 2. 4. 5 दैवहतकस; Ja दैवकृतकस् (for भाग्यरहितस्). M3 यत्रायांति हि मंदभाग्यनिवहस. A0.1 तत्रैव यात्यापदः (com. 37967 Tifa probably acc. plural); A3 C Est F1.2.6 Hi(c.y. as in text).2 I W तापदां भाजन; Xa Gat तत्रैव यंत्यापदः. BIS. 2048 (802) Bhartr. ed. Bohl. 2. 86. Haeb.44. lith, ed. I. and III. 89. Galan 91. Subhash. 308; śp. 437 (Bh.); SRB. p. 94. 114 (Dibiradevāditya); SBH. 3141 (Diviradevāditya); SRH. 36. 7 (Paic.); SRK. p. 71. 13 (Bh.); Vs. 959 (Devaditya); SHV. f. 65a (Bh.) and 80b; SS. 46. 8; SG. f. 34a; SISD.4.f.4b; SM.V. 8.5. ३ भ.सु. - - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलं विद्यापि नैव न च यत्नकृतापि सेवा । भाग्यानि पूर्वतपसा किल संचितानि काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः ॥ ४० ॥ ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्संयमो ज्ञानस्योपशमः शमस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः अक्रोधस् तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्व्याजता सर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥ ४१ ॥ जाड्यं धियो हरति सिञ्चति वाचि सत्यं मानोन्नतिं दिशति पापमपाकरोति । १ . 40 ) X भवति (for फलति). Wi om.; X1 च शीलं (for न शीलं). ७) A T1-4 HJ न चापि; W3 Y3 च नैव; Ys Ms न चैव (for [अ]पि नैव). F1 नव-; T2 च न (for न च). C यतकृता च सेवा; F1 यौवनकृतापि सेवा. F1 यौवनकृतापि सेवा. - ) G1 M1-3 पुण्यानि (for भाग्यानि). B1 पूर्वजनुषा; Y पूर्वतपसां. C List Js W1.2 Y3-3 T GM खलु D बहु J1.2 [भ]खिल Ya फल- (for किल). W1 सेवितानि (for संचि). -4) Xi X1 पुरणस्य (for पुरुषस्य). Ta यथेह, J1 च दैव; 17 यदैव; M4. 5 यथा हि (for यथैव). BIS. 3825 (1648) Bhartſ. ed. Bohl. and lith, ed. I. 2. 94. Haeb. 45. lith. ed. II. 96. Galan 98. Subhāsh. 108. Vikramacaritra 173, 263; SRB. p. 92.72 (Aśvaghoșa); SBH. 3100 (Aśyaghoşa ); SRH. 34. 50 (var. Vidagdhajanavallabhā); SRK, p. 76. 6 (ST.); Tantrākhyāyikā II. 115; cf. Garudamahăpurāņa 113. 52 (paraphrase in Upajāti metre); Prabandhacintāmaņi 3. 170; SHV. f. 63b, 79b; SS. 46. 14; SL. f. 27a; SSD. 4. f. 4a; SMV. 8. 24; JSV. 262.5, f. 299b (marg.). 41 Om. in Jodhpur 1, Mysore 582. a) Gs uirgui (for farza). Be Eat स्वजनता (for सुजनता). 23 J1 सौर्यस्य; X Y1 शूरस्य (for शौर्यस्य). -4) J1.3 ज्ञानस्यो पशमं; G1 M ज्ञानस्योपरमः (M3 °तिः). A H कुलस्य; B C D T3 S (except G1 Ms) भुतस्य; Esg समस्य (for शमस्य). E विभवस्य (for वित्तस्य). C पात्रेर्पणं (for पात्रे व्ययः). ') Lot. 1t. 2 तपसां (for तपसः). W प्रभवितुं. J1 निर्वाजिता. -1) सर्वेषामिह X: सर्वस्यामपि (for सर्वेषामपि). C कारणं परमिदं; X Git.v. सर्वभूषणमिदं. BIS. 1487 (581) Bhartr. ed. Bohl. 2. 80. Haeb. 46. lith ed. I and III. 81. Galan 83. Prasangabh. 3. Subhāsh. 180; SRB. p. 84. 20; SBH. 3054; SRE. 180. 11 (Sarasvatikanthabharana); SRK. p. 14. 34, and p. 231. 6 (Bh.); Saktavali 1; SA. 8. 48; ST. 1. 51; SHV. app. I. f. 9b. 43; SM. 1353; SSD. 2. f. 116b; SSV. 1335;JS. 370. 42 ") F आंध्यं (for जाड्यं). A0-2 शंसति; A3 यच्छति; We सिंचत; Ts (orig.) सीदति (for सिञ्चति). 113 सत्यमानो (for भाभि सत्यं). - Est transp. पापमपाकरोति (in') and दिक्षु तनोति कीर्ति (in ). -Gst चित्तं (for चेतः). Y3 प्रसारयति (for प्रसाद ). Ms. करोति (for तनोति). T कीर्तिः. -1) Jit सत्संगमः (for "तिः). . %3B -- ·नीतिश्लोकाः। चेतः प्रसादयति दिक्षु तनोति कीर्ति सत्संगतिः कथय किं न करोति पुंसाम् ॥ ४२ ॥ वाञ्छा सज्जनसंगमे परगुणे प्रीतिगुरौ नम्रता विद्यायां व्यसनं स्वयोपिति रतिर्लोकापवादाद् भयम् । भक्तिः शुलिनि शक्तिरात्मदमने संसर्गमुक्तिः खले एते येषु वसन्ति निर्मलगुणास् तेभ्यो ऽपरेभ्यो नमः॥१३॥ तृष्णां छिन्धि भज क्षमा जहि मदं पापे मतिं मा कृथाः सत्यं ब्रूह्यनुयाहि साधुपदवीं सेवस्व विद्वज्जनान् । मान्यान् मानय विद्विषोऽप्यनुनय प्रच्छादय खान् गुणान् कीर्ति पालय दुःखिते कुरु दयामेतत् सतां चेष्टितम्॥४४॥ .. BIS. 2376 (955) Bhartr. ed. Bohl. 2. 20. Haeb. 48. lith. ed. 1. 22. Galan 23. Samskrtapathop. 62. Subhash. 309 ; SRB. p. 87. 29 ; SRK. p. 88. 1 (Bh.); SA. 24.81; SS. 29.5%3 SK. 2. 191; PT. 1.58; SSD. 2. f. 114b; SIV.9.60. 43 ") J3 Y2,4-8 'T G2. 3.5 °संगतौ (for "संगमे). A1.2 J2 (t.v. as in text) बुधजने (for परगुणे). -") B1 Eo. 1. 5 (and Ec) I चाहति; J3 Ye if चक्रिणि (for शूलिनि). J: भक्तिर् (for शक्तिर). E3t पदने (for °दमने). B1 Y G3.4 खलेपु JYs-8 T G1.2.5 M1.3-5 खलैर् (for खले). -4) Ji Y1 ये ते; X Y. ह्येते (for एते). 11 यत्र (for येपु). 'C Es W1.3 M येवेते निवसंति; D ये तेपु वसंति; W2.4 येप्वेतेपु नरेपु (for एते येयु वसन्ति). Ao-2 तेभ्यः परेभ्यो नमः A3 B C D E F1. 3-5 H I W X Y1.8.8 1.2.4.5 तेभ्यो नरेभ्यो नमः; Fa Js Y2.4- 'T G तेभ्यो महन्यो नमः; 51. 2 Tic.v. तैरेव भूर्भूषिता; Me तेष्वेव लोकस्थितिः. -BIS. 6031 (2773) Bhartr.ed. Bohl. 2. 52. Haeb. 49. lith. ed. I and III. 61, II. 62. Galan 65. Saptaratna 1 (Haeb. p. 51). Kavyakal. and Kavyas. Prasaigābh. 8. Subhāsh. 159, 309; SRB. p. 53. 259; SBH. 2944; SRK. p. 18.71 (Bh.); Mahānātaka. 3. 37; VS. 345 (Bh.); SHV. app. I f. 9b. 42; SS. 6. 27; SK.2.633; PT. 1. 59%; SSD. 2. f. 92b; SSV. 31; JS. 12. 44 ) भिंधि (for छिन्धि). Est जभ (by metathesis); W2 (orig.). 4 मज; Wem.v. त्यज (for भज). B F1.4 त्यज (for जहि). We पदं (for मदं). W पापैर् (for पापे). N (except A CI) S (except Y2-4 M4.5) रंतिं (14 कृति) (for मति). -') W2.8 स्वल्पं (for सत्यं). X साधुपदवी; G1 M2.3 साधुचरितं. F1 सर्वस्व (for सेवस्व). Ba OF5 Yo. 8 T G1.2.5 M विद्वजनं. - ") T3 वाक्यान्; G2.3 I4.5 मान्यं (for मान्यान्). C [अ]नुनयन्; H1c.v. I G4 [अ]पनय; Yr व्यपनय (for [भ]नुनय). W1.2.4 Ys-TG1-4 Mis प्रख्यापय; Ws प्रक्षापय; Y1 (A and B) प्रच्छादयन्. Y3-7 T1.3 G2-4 M1 प्रश्रयं; Ys खं शुभं (for स्वान्गुणान्). -4) F1 कीर्तीः; W X1 कीर्तिः. F3.4t.v. J1.2 W M1. लक्षणं; Y चेपितः; Ma.6 भूपणं (for चेष्टितम्). BIS. 2597 (1051) Bhartr. ed. Bohl. 2. 70. Haeb. 51. lith. ed. I and III. 16, या and Galan-78; SRB. p. 53. 273; SRK. p. 37. 1 (3p.); SS. 26.9; SU. 1441; JSV.13.23.

·२० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे गुणवदगुणवद् वा कुर्वता कार्यजातं परिणतिरवधार्या यत्नतः पण्डितेन । अतिरभसकृतानां कर्मणामा विपत्तेर् भवति हृदयदाही शल्यतुल्यो विपाकः ॥ ४५ ॥ वने रणे शत्रुजलाग्निमध्ये महार्णवे पर्वतमस्तके वा । सुप्तं प्रमत्तं विषमस्थितं वा रक्षन्ति पुण्यानि पुराकृतानि ॥४६॥ भीमं वनं भवति तस्य पुरं प्रधानं सर्वो जनः स्वजनतामुपयाति तस्य । कृत्स्ना च भूर्भवति सन्निधिरत्नपूर्णा यस्यास्ति पूर्वसुकृतं विपुलं नरस्य ॥ ४७ ॥ -- 45 ") B2 F सगुणमपगुणं वा; C Yc उचितमनुचितं वा; J गुणवदगुणजाता; W2.4 गुणवदगुणवद्धा. x कुर्वतो. A0-20 Eit Fs W कार्यमादौ; As कार्यजाता; Est °यातं;Js Ta जालं.-) Bit अतिरसभ. x विपत्तौ (for 'तेर्).--) Ya हृदयदावा; Ms.5°तापी (for 'दाही). A शीलतुल्यो; J2 तुल्यकुल्यो (for शल्यतुल्यो). BIS. 2122 (843) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. I. 2. 97. Haeb. 52. Galon 103; Sp. 1391; SRB. p. 93. 82 and p. 176. 9733; SBH. 2394; SRK. p. 77.9 and p. 243. 13 (Bh.); SHV. 1. 94b. 45; SS. 52.23 SN. 747; SSD. 2. f. 133b; SSY. 364; BPB. 243; SKG.f.bb. 46 ") M1. वने जने; Ms परे वने (for वने रणे). W: 'जलाग्निमलाग्निमध्ये. -1) Eo F W Y: संकटे वा;X G2.8 Ms.4 मस्तके च (M4 °केव); T3 °कंदरायां (for °मस्तके वा). -) प्रबुद्धं (for प्रमत्तं). Eo.9.9 (orig.) विषमं स्थितं वा;X विषमस्थितं च3G स्थले च. ) कर्माणि (for पुण्यानि). Jit पूर्वकृतानि; M2 पुरातनानि (for 'कृतानि). BIS. 5933 (2720) Bhartr.ed. Bohl. and lith. ed. I. 2. 95, II. 97, III. 96. Haeb. 54. Galan 99. Subhāslı. 110. Vikramacaritra 42; SRB. p. 92. 56; SRK, p. 76.7 (ST.); SA. 24. 63 ; SHV. f. 6la ; SSD. 2. f. 1200 ; SMV. 25.5; JS. 26. 47 ") F जगति; Ja om.; Y4.6 विशतु (for भवति). As Ji Y4-6.3 TIGs यस्य (for तस्य). C परं; Fs T2 पुर- (for पुरं). D F2. 5 Jit X Y2. 8.7 Ts G* सर्वे जनाः; Wi सर्वो (com. 'बैं) जनाः (for सर्वो जनः). Ws om. hapl. जनः स्व. BO EO. W X Yi Gı M3.5 सुजनताम्. (Ao. 1 com. सजनभाव [perhaps from सुजनताम्]). D F2. 5 Wix Ye.8.r 'Ts G* उपयांति; J2.3 समुपैति. I G2.5 सद्यः; Y1B यस्य (for तस्य). यस्य (for तस्य). - ") C कृत्सापि J1 कृच्छ्रा च; Wit वांछा च; Y6 कृत्या च (for कृत्सा च). D भूर्भवतु; J1 भूर्भवन- Ms भूमिवति (for भूर्भवति). F4 संचित H Ji Y1.3 संनिधि (for सन्निधि-). [Ji com. कृच्छ्रा च भूः= यल्ला (=कृत्स्ना) भूमियु].-") Eot विफलं (for विपुल). BIS. 4594 (2051) Bhartr. ed. Bohl. 2. 99. Haeb. 55. lith. ed. I. 100, Galan 101. Subhash. 41; SRB. p. 92.74; SHV. 1. 61a; SS. 10. 203; SSD. 2. f. 120a.

·नीतिश्लोकाः। मज्जत्वम्भसि यातु मेरुशिखरं शत्रूज जयत्वाहवे वाणिज्यं कृषिसेवनादि सकला विद्याः कलाः शिक्षतु । आकाशं विपुलं प्रयातु खगवत् कृत्वा प्रयत्नं परं नाभाव्यं भवतीह कर्मवशतो भाव्यस्य नाशः कुतः॥४८॥ नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाः स्वर्गो दुर्गमनुग्रहः खलु हरेरैरावणो वारणः। इत्याश्चर्यबलान्वितोऽपि बलभिद् भग्नः परैः संगरे तद् युक्तं ननु दैवमेव शरणं धिर धिग् वृथा पौरुषम् ॥४९॥ Wi.. 48 ") W2.3 मज्जति (for मजतु). AC F2 मेरुशिखरे. B C E1-3. 50 F2.4 I Jit.3 X Ya (printed text) M4 शत्रु; Y: शूरं; 74.5 G2.3 शक्त्या (for शत्रू). Jit Xजयति Ms जहीतु (for जयतु).-') A To We वाणिज्या; Y2 वाणिजं. F4 कृतसेवनादि; W3c कृशसेवनादि x GiM कृषिसेवनं च; Yo T °सेवने च; Y8 कृषिमप्युपैतु (for °सेवनादि). J3 Y2 G Ms सकलं (for सकला). OFAI Y विद्याकलाः; X1 विद्याः खलाः. D सिक्षतु: Wi.st.a शिक्षिता Ms.4 शिक्षितु. A विद्याः समभ्यस्यतु; J1 विद्याकलाशिक्षितं (com. तु). [Grammatically and metrically correct form faterai is nowhere found.]-)Ji transp. विपुलं and खगवत्. A1 प्रयाति. Ma त्यक्त्वा (for कृत्वां). W1 प्रयत्नो. Eo-a (and Ec) पुनर; Est J1 पुमान् परा W2.st महान् महत् Ma M. परातः वरं (for परं). 4) Ja नाभन्यं. भव्यस्य; FOJI WAYT भावस्य (for भाव्यस्य). Fist नाशो न तु; J2 नाशं कुतः, J नाशः कृतः; 7 नाशं कृतः. [A0.1 वाणिज्याकृषिसेवनादिसकला is treated as a compound word; com. करसणसेवा प्रमुष समस्त विद्या. In E कृषिसेवनादि is a separate word.] BIS. 4654 (2085) Bhartr. ed. Bohl. 2. 91. Haeb. 57. lith. ed. I. 99, II. 101. Galan 95. Satakav. 86; Sp. 438 (Bh.); SRB, p. 94. 116 ; SRK. p. 72. 20 (Bh.); SHV. 1. 63b, 79b; SS. 46.203; SSD. 4. f. ba; SKG. f. 18a. 49 4)X. नैता (for नेता). B Eo. It.2-4.5t F II Ws.4 Y1 यन्त्र (for यस्य). X: सुरा: Est किंकराः (for सैनिकाः). - ") Yr Gस्वर्ग. W2. अनिग्रहः; Y० भसंग्रहः; G+ अनुग्रह. W किल (for खलु). D Es F3-5 W Y (except Y1.7) Tin G1-+ M ऐरावतो (for quit). Aot Eat atrur:; Est Ft (by corr.) Ji W1 G1 M3 916; F2, 4 (orig.) J2.8 YIA. T3 रावणः; X Y. GA M1.2.4.5 वाहनं (for वारणः). - °) BE W1 (by corr.).8 X 11 इत्यैश्वर्यबला(Est 'सम)न्वितो; Fs इत्यैश्वर्यवभान्वितो; It इत्याश्चर्यसमन्वितो; M3 उच्चैरश्ववलान्वितो. Ms सुरविराड् (for ऽपि वलभिद्). A Ea W2-4 बलिभिर् B1 D Fist F2-5 Ic Wix मघवा; Ba Eo. 10. 50 मघवान्; Eot. It बलवान्; It J1 बलिभिद्; M4 सुरराड् (for यलभिद्). A3 भग्नं. d) B E0.1.3.5 (and Ec) F5 II W X1 Y (except Y2) TGs-5 तब्यक्तं M. तद्व्युक्तं (for तद्युक्तं). C मम; बत (for ननु). W व(W प)रमेव दैव- (for ननु दैवमेव). "D M.5 हि परं; Y3 अनृणां (for श णं). Es om. the first धिग्. Vs वृद्धौ क्षये कारणं (for धिगू धिगू वृथा पौरुषम्). BIS. 3815 (1643) Bhartr. ed. Bohl. 2.85. Haeb. 59. lith. ed. I. 87, II. 88. Galan 89. Vikramacaritra 172; SRB. p. 93. 100%; SBH. 3151; SRK. p. 71. 10 (3p.); Atminusāsana Kavya ; SN, 803; SSD. 4. f. Sa; SSV. 2932 SL. 1. 36b, - ·२२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे दानं भोगो नाशस् तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥५०॥ यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः स पण्डितःस श्रुतवान् गुणज्ञः। स एव वक्ता स च दर्शनीयः सर्वे गुणाः काञ्चनमाश्रयन्ति॥५१॥ रत्नैर्महा(स् तुतुषुर्न देवा न भेजिरे भीमविषेण भीतिम् । सुधां विना न प्रययुर्विरामन निश्चितार्थाद् विरमन्ति धीराः॥५२॥ सन्त्यन्येऽपि बृहस्पतिप्रभृतयः संभाविताः पञ्चषास् तान् प्रत्येष विशेषविक्रमरुची राहुन वैरायते । 50 ") He X विनाशस्; W2-4 नाशश्च; G4 नाशास् (for नाशस्). नाशास् (for नाशस). - ") J2 हि तस्य (for वित्तस्य). - °) J3 यो; T3 यन्न (for यो न). [यन्न is the grammatically correct form, unless one takes तस्य = तस्य वित्तस्य (ind)] D भुक्ते; 13 न भुक्ते; X1 न हि भुक्त (for न भुते). F5 यो न दाति न च भुक्त. -4) J1 तस्यापि (for तस्य). J नितया (for तृतीया). X1 भवंति. BIS. 2757 (1134) Bhartr. ed. Bohl. 2. 35. Haeb. 63. lith. ed. I. 42. Galan 45. Paño. ed. koseg. II. 159. ed. Bomb. 148. Hit. ed. Johns. I. 172. Prasangābh, 7; Sp. 3903; SRB. p. 69. 15; SBH. 478; SRK. p. 63. 4 (Bh.); Vikramacaritra. '723 ST, 42.5; Prabandhacintānaņi 5. 264; cf. Tantrākhyāyikā 110 and SA, 18.5; SHV. f. 70b, 86a; SS. 17. 14; SK. 2. 154 ; SU. 1498; PT. 6.8; SN. 463; SSD. 2. f. 135a;JSV.146.7; SKG. f. 12a. 51 ") Est यस्यास्थि (for °स्ति). पित्तं (for वित्तं), and तु लीनः (for कुलीनः). Est F? (t.v. as in text) glahia (for gael). Tat.v. farita: (for qua:). - ) युक्ता (for वक्ता). d) Eot Yr T2 G3, 4 FT: (for To:). F1.2 G1,4 M1, 2 भाश्रयंते; Y भाहरंति. BIS. 5414 (2447) Bhartr. ed. Bohl. 2. 33. Haeb. 64. lith. ed. I. 40, II. 41. Galan 44. Prasangābh. 12. Subhāsh, 32. Carr. 452. Vikramacaritra 152; Śp. 333 (Bh.); SRB. p. 64.9 (Bh.); SRK. p. 44. 6 (Bh.); SA. 114.3; ST. 41.73 Padyaracanā (KM 89, p. 111. 41, Bh.); VS. 306 (Bh.); SHV. f. 67a (Bh.) and 82aj SS. 39. 1; SK. 2. 169%; PT. 5. 1; SM. 1155; SSD. 2. f. 105a; SSV. 1141; SMV.4.12. 52 ") B I महाध्यस्; D F2 W Y1 (printed text) महास; Eo. it. 5 'Xat महाथेंस, Fs महद्भिसू J Y2-3 T G M महाब्धेसू (for महाधैं स्). तु न तुपुर (sic) (for तुतुषुर). -) F2 J3 G4 भीमविशेप- (for °विषेण). M2 भीतिः. ") W स्वधा (for सुधां). 11 नैव ययुर: Gst संप्रययुर् (for न प्रययुर्). Y5 विकास (for विराम). -) c न निश्चयार्थाद् Est Fs J1c विनिश्चितार्थाद्: J3 Mi. 4.5 सु(J3 M1 न)निश्चितार्थाः Y: सनिश्चितार्थांद् (for न निश्चितार्थाद्). F4 संतः (for धीराः). BIS. 5707 (2585) Bhartr. ed. Bohl. 2. 72. Haeb. 65. lith. ed. I and III. 79, II and Galan 81; SRB. p. 77. 10%; PT. 7. 14; SSD. 2. f. 99a. 53* Om. in BORI 329 and Ujjain 6414. -4) संत्यन्ये च १) संत्यन्ये च J सत्यं नैव; Gs संत्येवात्र (for सन्त्यन्त्येऽपि). Y1B -प्रभृतिभिः (for °तयः). Co. 1.5 [अ]संभाविनः; Fa [भ]संभाविताः (for संभा). D पंचशस्, J2.3 पंचषस: Ya (m,v. as in text) निर्जरास: Ta Ezt - ·.' 'नीतिश्लोक। " द्वावेव ग्रसते दिनेश्वरनिशाप्राणेश्वरौ भाखरौ भ्रातः पर्वणि पश्य दानवपतिः शीर्षावशेषीकृतः ॥५३॥ श्रोत्रं श्रुतेनैव न कुण्डलेन दानेन पाणिर्न तु कङ्कणेन । विभाति कायः करुणापराणां परोपकारेण न चन्दनेन ॥ ५४॥ जयन्ति ते सुकृतिनो रससिद्धाः कवीश्वराः। नास्ति येषां यशःकाये जरामरणजन्मभीः ॥ ५५ ॥ यद् धात्रा निजभालपट्टलिखितं स्तोकं महदू वा धनं तत् प्राप्नोति मरुस्थलेऽपि नितरां मेरौ च नातोऽधिकम् । स्वान् (for 5 (orig.) पंचधास् (for पञ्चपास). १) Fa तान्). A CJ प्रत्येक- (for प्रत्येष). J2 दिनेपु विक्रमरुचे. -') Y1 T दिवाकर (for दिनेश्वर). A0 भाश्वरौ; B2 C Eo-2.5 FE. Wit Yi(A as in text). भास्करी; F W10.2 भासुरौ; I भ्रातरौ; J2.3 भास्वतौ (for भास्वरौ). -4) D प्रातः; Wic. 2-4 X1c.2 Ys T3 M4 भ्रांतः; G1 M1-3.5 प्रीतः (for भ्रातः). Fs यस्य; G+ सोपि (for पश्य). Y: दैत्यरिपुणा (for दानवपतिः). D E Fs I Wit Y8 T G2.3 M1.2.4. 5 शीर्षावशेषाकृतिः (D°तः); Jit Yr शिष्या(Y: °क्षा)वशेषीकृतः; J2 शीर्षा च शेषां कृतिः; Wo शीर्षावशेषः कृतः. BIS. 6803 (3159) Bhartx. ed. Bohl. 2. 27. Haeb. 66. lith. ed. I and II. 34. Galan 37; SRB. p. 249.99; SSD. 2. f. 7b. 54 Order in BT: Y2 is bacd. १) Eat श्रुतं (for श्रोत्रं). F4 श्रुतं नैव (for श्रुतेनैव). E3 च; न च; F5 तु (for न). ७) Est दाने च (for दानेन). E F I MI च (for तु). Ist कंकरेग; Y1B कुंडलेन (for कक्षणेन). ") B1 Eo-2.3c. 5 F2 X Y1 आभाति (for विभाति). D करुणापरायणा; F2-4 Y1B. 2. 4-8 Git.v.4 करुणाकराणां; Fam.v. J1.3 Y3.7.8 T GI करुगाकुलानां; Ja Gst.v. करुणालयानां. .d) W1-3 परोपकारैर्न (for 'कारेण). D च; F1 W1-3 तु; Fs न तु (for न). G1 M2.3 मंडनेन; M4.5 भूषणेन (for चन्दनेन). BIS. 6856 (3052) Bhartr.ed. Bohl. 2. 63. Haeb. 68. lith. ed. I. TO, II. 72. Galan 73. Prasaigabh. 11. Subhash. 100 ; SRB. p. 75.12 ; SRK. p. 103. b (Hit.); of. Canakyanitidarpana. 17. 2 ; Alamkārakaustubha (KM 66, p. 360); SK. 6. 91; SSD. 2. f. 93b; SMV. 5.21; SKG. f. 11a. 55 Om. in BORI 329. NS3 N71, N109 (extra). - ") A0 जयंतु. ७) Ya गुणयुक्ताः; Y रससिद्ध- (for रससिद्धाः). ") A3 F1 J2 Y1B, 4-6 T1.2 G3.4 (t.v. us in text).5 तेषां (for येपां). T2 वचःकाये. Y कवित्ने विकृति-पा. - 1) C D F1.2.4 Ji.ss जरामरण भयं; F3 जरामरणजन्म च; J2 जरामरणजं शुचं. BIS. 2343 (940) Bhuutr. ed. Bohl. 2. 21. Haob. 69. lith. T. 23. Galan 24; sp. 166 (Bh.); SRB, p. 32. 1 (Bh.); SRK. p. 39. 1 (6p.); SSD. 1. f. Srb. 56 Om. in BORI 329. a) Ls 195 T2TE"; F1-3 J2.3 Yr TiA G1-4 M निजफालप; 11 निजबालप'. F. स्वल्पं (for स्तोकं). Y० वा फलं; M3 सदनं (for वा धनं). ") B1 Eo.1.5 H1. तत्प्राप्नोपि; T2 सिध्यंत्येव (for तत्मामोति). F हिमगिरौ; G1 M.. [s]पि नियतं (for ऽपि नितरां). As B2 Y1 न चातोधिक च तनाधिक; -- F4 वनांतेपि वा.

·२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे तद् धीरो भव वित्तवत्सु कृपणां वृत्तिं वृथा मा कृथाः कूपे पश्य पयोनिधावपि घटो गृह्णाति तुल्यं जलम् ॥५६॥ लालचालनमधश् चरणावपातं भूमौ निपत्य वदनोदरदर्शनं च । श्वा पिण्डदस्य कुरुते गजपुंगवसू तु धीरं विलोकयति चाटुशतैश् च भुते ॥ ५७ ।। राजन् दुधुक्षसि यदि क्षितिधेनुमेनां तेनाद्य वत्समिव लोकमिमं पुषाण । तस्मिंश् च सम्यगनिशं परिपोष्यमाणे नानाफलैः फलति कल्पलतेव भूमिः ॥ ५८ ॥ सत्यान्ता च परुषा प्रियवादिनी च हिंस्रा दयालुरपि चार्थपरा वदान्या । Ts I W ततो नाधिकं ( for च नातोधिकम्). -°) W:-+ त्वं (for तद्). Ps बहु- (for भव). A I चि(A: वित्तवृत्तिकृपणां; P2 वित्तवत्सु कृपणी. A0.1.3 चित्ते व्यथां A. चित्ते वृथा (for वृत्तिं वृथा). -d) Wst पयः (for जलम्). BIS. 6267 (2386) Bhartr. ed. Bohl. 2. 41. Haeb. 70. lith. ed. I and III. 48, II. 49. Galan 52 ; SRB. p. 93. 99; SRK. p. 71.9 (ST.); SEV. f. 63b, 79a; SN. 8063; SL. f. 37a; SSV. 335; SKG. f. 18a. 57 Om. in. BORI 329. ") चरणोपपात; T1.2G चरणावधात (for चरणाव- पातं). -") M3 निपात्य. 0 चरणोदर'; D वदनोपर. -") गजवस्तुभिश्च; M: मदवारणस्तु (for गजपुंगवस्तु). ---d) A1c धीरौ or धीरो (for धीरं). F5 चाटु J बाहुशतेन (for चाटुशतैश्च). Ait भुक्ते; MB भुक्तैः. BIS. 5845 (2663) Bhartx. ed. Bohl. 2. 26. Haeb. 71. lith. ed. I, II and Galan 31. Paic. ed. orn. I. 14. Hit. II. 40. ed. Cal. p.188. ed. Rodr. p..161; SRB. p. 231.71; SBH. 641; SRK. p. 78. 8 (Bh.); Tantrākhyāyikā I. 8; Edgerton I. 10; SL. f. 4203; SSD. 2. f. 428. 58 ) T5 बुभुक्षसि; J1 दुधक्षसि. As B D Es. B F1. 2.4 F10 I Y1-3 G2.4 एतां (for एनां). - °) Do. 1. 5 तेनोद्य; Ao.s Do. 1. se. 6 X Y1. 5-6 T1.2 अमुं; Jit इहं (for इम).-') Eo. 1.5 I X Y1.4.5 तस्मिंस्तु; F1 यस्मिश्च. As J1.8 Y2.4.8 T GE M1.2.4 परिपुष्यमाणे;DF परिपाल्यमाने; T4 (m.v. as in text) Yit. s. 6 °तोष्यमाणे; J2 °घस्यमाणे; Wt तुष्यमाणे.-1) B Eo. 1,0 (and Ec) T3.8 J1. 2 G2 - CT; D J3 Y (except Yı) TG1.8-6 M -40 (for -फलैः). Eal कामलदेव (perhaps mispronunciation of कामलतेव (for कल्पलतेव). Jit भूमौ. BIS. 5740 (2602) Bhartr. ed. Bohl. 2. 38. Haeb. 72. lith. ed. I and III. 45, II. 46. Galan 49%; SRB. p. 152. 405%3; SRK. p. 122. 9 (ST.). 59 ") G4 lacuna for रुषा to दयालु (in °). Eat Fs Jit X1 Get पुरुषा परुष- (for परुषा). D घ्रीयवादिनी च; T मृदुवादिनीव; T1A प्रियभाषिणी च; Gi Nfs वादिता च. --') CIY हिंसा (for हिंस्रा). Jit वधन्यः; J10 वदान्यः (for वदान्या). १)A. Bit शनैश्च;

·नीतिश्लोकाः २५ नित्यव्यया प्रचुरनित्यधनागमा च वाराङ्गनेव नृपनीतिरनेकरूपा ॥ ५९ ॥ न कश्चिच् चण्डकोपानामात्मीयो नाम भूभुजाम् । होतारमपि जुह्वन्तं स्पृष्टो दहति पावकः ॥ ६० ॥ अकरुणत्वमकारणविग्रहः परधनापहृतिः परयोषितः । खजनबन्धुजनेष्वसहिष्णुता प्रकृतिसिद्धमिदं हि दुरात्मनाम् ॥ ६१ ॥ आरम्भगुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा वृद्धिमती च पश्चात् । नित्याव्यया; CM नित्यव्यथा; Ji Gat नित्यंव्यया (for नित्यव्यया). Est I प्रचुरनित्यसमा गमा F4 °मित्रधनागमा Ms "दिव्यधनागमा. d) A0-2 F4 Vit वेश्यांगनेव (for वाराङ्ग). F2 नृपवृत्तिर् (for नृपनीतिर्). BIS. 6739 (3132) Bhartr.ed. Bohl. 2. 39. Haeb. 73. lith.ed. I. 46, II. 47. Galan 50. Pañc. ed. Koseg. I. 473. ed. Bomb, 425. Hit. ed. Schl. II. 174. ed. Johns. 182. Prasangibh. '73; SRB. p. 152. 404; SRK. p. 122. 10 (Hit.); Tantrākhyāyika l. 185; Edgerton I. 177%; SNIV. 20.16; JSV. 119. 4. 60 Om. in J३. - 4) F2 न कोपि; Get न कचिच्. Ft.v. चंडरूपाणाम् F: दंडकोपानाम्; J1 चंडकोपान; J2 चंडकोपो (for चण्डकोपानाम् ). - °) JI नामियो J2 नातियो (for आत्मीयो). J2 न च; Y० [s]न्यो न (for नाम). H. Y3 भूभृतां (for भूभुजाम् ). -') Gat हेतारम्. B C D F1-3.5 H Ji W Y1. 3-3 T G1-3.5 M जुह्वानं; F4 जुह्वानां; I जुष्टान्नं; Ya जिह्वानां; G+ जुह्वाभि- (for जुह्वन्तं). [Hi com. जुह्वानमपि- जुतमपि] Fo. 1. 5 होतारं जुह्वतमपि; X Yic.v. जुहूतमपि होतार. -4) D स्पृष्ट्वा (for स्पृष्टो). As स्पृष्टो न दहति पावकः (hypermetric and wrong meaning); F1.2 दहत्येव हि पावकः. BIS. 3184 (1343) Bhartx. ed. Bohl. 2. 47. Haeb. 74. lith. ed. I and III. 56. Galan 60; Sp. 1376 (Bh.); SRB. p. 146. 160; SBH. 2799 (Paic.); SRH. 59. 1 (Vallabhadeva); SRK. p. 123. 12 (Bh.); SHV. f. 104b. 41; SK. f. 145a; SM. 1553; SMV. 20. 17; SSV. 15263BJS. 463. 61 Om, in BORI. 329 and Māgadi Krishna Sastri's Kanarese Edn. Bangalore (1924). D order cdab. - ") G2 कारणत्वम् (for अकरुणत्वम् ). J2 Ys -निग्रहः (for -विग्रहः). १) F5 परधनोपहृतिः. A परदोषिता (for 'योषितः). BE (except E) F1 H I परधनाय (F1 °ने च) रतिः परयोपिति; परधने स्पृहते परदोपतः, D परधनापरतिः परयोषितां; FaW X Y1. 2. 4-1 T G M. परधने परयोपिति च स्पृहा; F3.4 J 18 परधनस्य हृतिः (J2 रतिः;J हृतः Y: भृतिः) परयोषितां. [Text as in E3 Ys only.] ") O F1-3 J1.2S (except G4 Ms) सु- (for स्व.). CW2.3 जनेपि (for -जनेपु). -4) Ba E2 प्रकृतसिद्धम्. B1 ह्यमहात्मनां. BIS. 3 (1) Bhartr.ed. Bohl. 2. 42. Haeb. 76. lith. ed. I. 51, II. 52. Galan 55. Samskxtapāthop. 62; SRB. p. 59.2173 SRK. p. 26. 53 (Bh.); SSD. 2. f. 126b. 62 ") A3 CJY1 प्रारंभ. A2 D F4 I JI W X Y G1 M3 क्षयणी (for क्षयिणी). 8) Ao-2 तन्वी; Ms (for लध्वी). 15.8 पुरो- (for पुरा). Bi J2 W2-4 YA वृद्धिमतीव; W1 Y4.8 T1G1.5 Mi, 3 वृद्धिमुपैति; Y2 वृद्धिमयी च (for 'मती च). -") Est ४ भ.सु. - -- - .

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे दिनस्य पूर्वार्धपरार्धभिन्ना छायेव मैत्री खलसज्जनानाम् ॥ ६२ ॥ भवन्ति नम्रास् तरवः फलोद्गमैनवाम्बुभिर्भूरिविलम्बिनो घनाः । अनुद्धताः सत्पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एवैष परोपकारिणाम्॥६३ ॥ पद्माकरं दिनकरो विकचं करोति चन्द्रो विकाशयति कैरवचक्रवालम् । नाभ्यर्थितो जलधरोऽपि जलं ददाति सन्तः स्वयं परहितेषु कृताभियोगाः ॥ ६४ ॥ यदचेतनोऽपि पादैः स्पृष्टः प्रज्वलति सवितुरिनकान्तः । Gat दीनस्य; J नरस्य; Ms इनस्य (for दिनस्य). J2 जीर्णाश; Ya °भागा (for 'भिन्ना).-1) Eo I G4 छायैव. Bit C Eot F2.4 T W X1 Y2.7.8 Ga (orig. as in text).5 खलु (for खल.). भूति; YA BIS. 1004 (382) Bhartx. ed. Bohl. 2. 50. Haeb 78. Galan 63. Paiic. ed. Koseg. II. 38. Subhash. 62 ; SRB. p. 172. 826 ; SDK. 5. 37. b (p. 303, Vacaspati); ST. 3. 38; VS. 362 (Bh.); SU. 1557 ; SS. 27.3; SL. f. 26a; SSD. 2. f. 125b; SMV. 13.83; JSV. 217.5%; SKG. f. 17a. 63 ") Eo-2.5 फलोद्गमे; G4 फलोदकर, Gat.v. फलोदयैर् (for 'द्गमैर). -') Eo न वा अंबुभिर, A B D Est F X Y भूमि; CY1 (printed text).4-8 T G M1-4 दूर F's मूल्य YIB भूम्य (for भूरि-). - °) J3 W2 अनुवृताः (for °द्धताः).-4) X: एषो हि (for एवैष). BIS. 4556 (2029) Bhartr. ed. Bohl. 2. 62. Haeb. 81. lith. ed. I. 69, II. 71. Galan 72. Sakuntala 109 (V. 13 in Pischel's HOS. ed.); SRB. p. 75. 11; SDK. 5. 39. 3 (p. 303, Kalidasa); SRH. 31. 33 (Kalidasa); SRK. p. 103. 4 (ST.); SSD 2. f. 95b; BPS. 127. 64 ") T2 पद्माकरो दिनकर. C (emendation as in text) D E F2.4 W1. 3.4 X Y1 विकची- (for विकचं). ') C D F1-3 J2.3 W1-3 X.Y (except Y1) T G M1.8-5 विकासयति; W विकातपति; M2 [s]पि कासयति (for विकाश) M2 [s]पि कासयति (for विकाश ). -) X नाभ्यर्थितं. AC Est H I तोपि जलदः स(A श)लिलं ददाति. -4) Y स्वतः (for स्वयं). F2 परहिते सुकृता; तियोगाः; F4 J Y2.4-8 TG M2.3 परहिते वि(नि)हिताभि(Ts तानु G1 Ms °तोप)योगा:- Wat.st.4t परहिताभिहिताभियोगाः; X °हितेषु कृताभियोगः; 13 °हितेषु कृतप्रयत्नाः; विहितप्रयत्ना: M4.5 °हिते विहिताभिलाषाः. BIS. 3909 (1692) Bhartr. ed. Bohl. 2. 65. Haeb. 84. lith. ed. I and III. 72. Galan 743 SRB. p. 75. 13; SRK. p. 103. 6 (ST.); SS. 24. 1; PT. 1.62%B SSD. 2. f.970. 65 ) missing in J1. Ba Eot. 1.2t यदि चेतनो. J वाद्रिः; X Gपाद- (for पादैः). - °) G4 -स्पशैः (for स्पृष्टः). Eat [अ]पि ज्वलति; Y1A प्रज्वलतु. C D F3 I J2 सवितुरिव कांतः; Est सवितुसूर्यकांतः; W (Wa orig.) सवितुरविकांतः; X1 सवितरिनकांतः; Xx सवितुरीनकांताः; M4 सवितुरिनकांतं; M5 सवितरि*कांतं. °) E3 I यस्तेजस्वी J2 तेत्तेजसि. ") Bi Y प्रकृत- OJ G परकृति-3; F G प्रकृति- (for परकृत-). .. M1 °हिते - 3 पुरुष: om. in XIAB, - ·२७ नीतिश्लोकाः तत् तेजखी पुरुषः परकृतनिकृति कथं सहते ॥ ६५ ॥ आज्ञा कीर्तिः पालनं ब्राह्मणानां दानं भोगो मित्रसंरक्षणं च । येषामेते षड् गुणा न प्रवृत्ताः कोऽर्थस् तेषां पार्थिवोपाश्रयेण ॥ ६६ ॥ व्यालं बालमृणालतन्तुभिरसौ रोडुं समुज्जम्भते भेत्तुं वज्रमणीञ् शिरीषकुसुमप्रान्तेन संनह्यते । माधुर्यं मधुबिन्दुना रचयितुं क्षाराम्बुधेरीहते नेतुं वाञ्छति यः सतां पथि खलान् सूक्तैः सुधास्यन्दिभिः ॥७॥ वायत्तमेकान्तहितं विधात्रा विनिर्मितं छादनमज्ञतायाः । विशेषतः सर्वविदां समाजे विभूषणं मौनमपण्डितानाम् ॥ ६८ ॥ (for - - A0-2 -निकष Com.; Eim.V. Gat. 4 -निकृतं; F2.5J 2.3 W1-3 M3 -विकृति; J1 -निजकृतं;X1 -निहाति (for -निकृति). W (sec. m. .) G1 M1-3.5 कथं नु; T3 कथं तु (for कथं). B Eo-2.5 F.F H JAY सहतां; J1 broken (for सहते). BIS. 5173 (2336) Bhartr.ed. Bohl. 2. 30. Haeb. 88. lith. ed. I and II. 37. Galan 40%; SRB. p. 79. 15%; SRK. p. 49. 6 (Bh); SK. 2. 168; SSD. 2. f. 103a; SMV.28.20. 66 ") A3 E I X सजनानां; B पुण्यभाजां (for ब्राह्मणानां). – °) G3 भोगो मित्रः (for दानं भोगो). Y2 मित्रसंतर्पणं; G3 पुण्यसंरक्षणं; G4 नित्य (for मित्र). १) F2 JaTs Gat M3.4 एपाम् (for येपाम् ). B Fs सद्गुणा पडणा) 1). X संप्रवृत्ताः; M1.2.4 न प्रसिद्धाः (for न प्रवृत्ताः). 4) I पार्थिवोपासनेन. [Ti com. takes पार्थिव as vocative] BIS. 876 (318) Bhartp. ed. Bohl. 2. 40. Haeb. 89. Galan 51; Šatakāv. 90; SRB. p. 152. 394; SBH. 3229; SRK. p. 122. 11. (Bh.); SL. f. 48b; SKG. f. 22a. 67 ") Y नागं (for व्यालं). B1 अलं (for असौ). X Y1 समुत्कंठते (for जम्भते). - °) J: 18 छेत्तुं (for भेत्तुं). T4 X Y (except Ya.r) Ti G2.4 वज्रमणिं. ० संबध्यते; Est FI Y1.3.5-8 T G1. 20. 3.5 111-3 संनयति. 67ed is missing in Xi. - ') A0. 1.3 मधुविंदुनो. D रचयतुं. Eit F क्षीरांबुधेर्. T3 ईह्यते. - 1) A2 येतुं (for नेतुं). A3 W1-3.4 (orig.) transp. सतां and खलान्. F2 यस्तु सत्पथि; J यस्य तान्प्रति (for यः सतां पथि). Ji (corrupt, apparently) स तान्प्रति खलान्. W4 (by corr.) Y2.4-8 T Gs (orig.).4 M3. मूर्खान्यः (Y4. 5.7 °खं यः) प्रतिनेतुमिच्छति; Y1 G1-2.3 (by corr.).5 M1.2.4 मूर्खान्यः पथि (Gs परि-) नेतुमिच्छति (for नेतु-पथि). F5 मुक्तान्; W4 (by corr.) Y2.4-8 T G1.5 Ms.5 वलात्; Y1 G2.3 M1.2.4 सतां; Gनरः (for खलान्). Fs सदा साधुभिः; Y1 (c.v. as in text) सुधास्पर्धिभिः. BIS. 6330 (2920) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. II. 2. 6. Haeb. 90. lith. ed. I. 5. Galan 8; SRB. p. 41. 67%; SRK. p. 34. 4 (Bh.); Vairagyasataka of Padma:- nanda, SSD. 2. f. 131b. 68 °) Fs W1-8.4 (orig. as in text) 'गुणं; Tic.v. 'कृतं (for °हितं). -) Est It भूषणम् ; Yछादयम् (for छादनम्). Jic अभिज्ञतायाः (for अज्ञ). ') सर्गविदा Jit सर्वमिदं (for 'विदां). --4) Wi (orig.) भौमम् (for मौनम्). BIS. 7352 (3340) Bhartr. ed. Bobi. and lith. ed. II. 2. 7. Haeb. 91. lith. ed. I. 6. Galan 9. Satakāy. 91; SRB. p. 86. 33; SBH. 2382; SRK. p. 79. 2 (Bh.); SD. 2. f. 132b; SKG. f. bb.

·२८८ भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे उद्भासिताखिलखलस्य विशृङ्खलस्य प्राग्जातविस्मृतनिजाधमकर्मवृत्तेः । दैवादवाप्तविभवस्य गुणद्विषोऽस्या नीचस्य गोचरगतैः सुखमास्यते कैः ॥ ६९ ॥ विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनं विद्या भोगकरी यशःसुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः । विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परं देवता विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं विद्याविहीनः पशुः ॥ ७० ॥ दाक्षिण्यं वजने दया परजने शाठ्यं जने दुर्जने प्रीतिः साधुजने स्मयः खलजने विद्वजने *आर्जवम् । .. - बंधुजना. 69 Om. in Ja and BORT 329. - ") D उद्घाटिता- (for उद्भासिता.). Y8 जनस्य; G1 M3 °बलस्य ( for °खलस्य). B2 M4 विजूंभितस्य (for विशृङ्खलस्य). ") J वाग्जात Y: Tic.v. प्रागेव; Y4.5 प्रोद्गाथ-; Ys 'T1. 2 Go प्रोद्गाढ-; M4.5 प्राग्जाति- (for प्राग्जात.). Ji Wit. pt.al Y1 Tic.v. 2 -विस्तृत; Ya Gs -विस्मृति- (for -विस्मृत-). GE -निजाखिल- We Yr -कर्मवृत्तैः. -- °) D देवाद्; T3 तीव्रादु (for दैवाद्). Y8 उपात्त- (for अवाप्त-). 'विपयस्य (for °विभवस्य). B2 Y2 गुणिद्विपोस्य; F2 T2 गुणाद्विपोस्य; F X1 गुणद्विपस्य; Ts द्वयस्य; J1 रुणद्विपोस्य; J2 अरणं विशोप्यं; G4 गुणद्विपश्च. -") 3 गोचरगतेः. 2.4 I X G1 Ma artà; Ji corrupt; Ja arzà; M1.6 streera (for etterà). Mus Pop (for # ). BIS. 1241 (466) Bhurtr. ed. Bohl. 2. 49. Haeb. 92. lith. ed. II. 59, III. 58. Galun 62 ; SRB. p. 60. 238; SBI. 444; SR.K. p. 27. 55 (Kalpalaru); SSD. 2. f. 144u. 70 Wrongly om. in Ba text. ") MB गुप्तं धनं विद्यया (for प्रच्छन्नगुप्तं धनं). -) X भाग्य (for भोग). - ") I X1 Y1AB बंधुजने; W3 F1.2JX Y2.4-8 T GM परा (for परं). N (except A1 T1.2 T J3) W Y1. दैवतं (for देवता). (A1 com. विद्या उत्कृष्ट इष्टदेवता छै). [परं देवता is found only in Ao. 1 Tt]. -- 1) D पूजितं; Ea T1.5 W1.2 X GMi. b पूजिता; F3 J1 Yr पूजिते; Y2 पूजते (for पूज्यते). D प्रतिदिनं; I1.2l.v.4 (1.v. us in text) [s]शुचि धन; Yi(r as in text) न तु धनं; G1 M3 च सततं; M4 वरधनं; M5 परधनो (for न हि धनं). BIS. 6089 ( 2797) Bharty. ed. Bohl. 2. 17. Haeb. 93. lith. ed. I. 19, II and Galan 20. Gunaratna 3 (Hneh. p. 523). Kūvyakal. and Kāvyas. Hit. ed. Sohl, ad. pr. 48. Vikramacaritra. 125. Prasangābh. 12. Subhāsh, 8; SRB. p. 30. 15; SRK. p. 12. 1 (Prasangaratnūvali); SA. 7. 9; Sūktivali 4; SHV. f. 36b (Bh.); SS. 14.5%3 SK. 6. 1143; SN. 692%B SSD. 2. f. 110a; SSV.749%3; SMV. 11.3%3 JSV. 67.23; SKG. f. 120. 71 Om. in BORI 329. ") J1 दाक्षन्य ; X दाक्षण्यं ; X: दाक्ष्यण्यं. 71 सुजने (for स्वजने). CT1-4 I J1.2 X Y1B. 4-8 T G M परिजन (for पर). B2 F2. HJ W X Y2.4-8 P G1.4 M सदा; D P1.4 X1 Y1 G2. 8. 6 तथा (for जने). Com. (hapl.) शाठ्यं जने दुर्जने. -A F transpose (with their var.) स्मयः खल-*आर्जवं (in ") and क्षमा गुरु-धूर्तता (in °). - ") Lab शमः (for सयः). P2.3.5 S (except Y8.8) नयो नृपजने (for .

·नीतिश्लोकाः। २९ शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने नारीजने धूर्तता ये चैवं पुरुषाः कलासु कुशलास् तेष्वेव लोकस्थितिः ॥ ७१ ॥ करे श्लाध्यस् त्यागः शिरसि गुरुपादप्रणमता मुखे सत्या वाणी विजयि भुजयोर्वीर्यमतुलम् । हृदि स्वच्छा वृत्तिः श्रुतमधिगतं च श्रवणयोर् विनाप्यैश्वर्येण प्रकृतिमहतां मण्डनमिदम् ॥ ७२ ॥ वहति भुवनश्रेणी शेषः फणाफलकस्थितां कमठपतिना मध्ये पृष्ठं सदा स च धार्यते । O मयः खल ). Bi J1 खलु (for खल-). A E I V X Y2.T. T1.3 G4.5 M3 चार्जवं; Bi F2.3.5 H. J V1-3 Y1.4-6 G1-3 M1. 2. 4. 5 -प्वार्जवं; B त्वार्जवं; C F1.4 Ta Ys [s]प्याजवं; D -स्यार्जवं (for *आर्जवम्). - °) Ti Gs कांता (for नारी-). Yic.v. 'TH G4. 5 M4.5 धृष्टता (for धूर्तता). -4) F1 ये त्वेवं; F3 एवं ये; J1.3 येत्येवं; J2 येप्येवं; Y: यद्येवं; Ys येष्वेवं (for ये चैवं). Y कलासु निपुणास; Ms. 5 कलौ सुकुशलास्. G1 M2.3 ये चैनं कुशला भवंति पुरुषासः Gac. 3.5 यैश्चैवं पुरुषैः कलासु कुशलैस् (up to caesura). H तेषां हि लोके स्थितिः; J3 तैरेव भूर्भूपिताः; 7 तेष्वेव लोकः स्थितः; G1 M2.3 तेष्वेव लोकज्ञता. BIS. 2738 (1125) Bhartx. ed. Bohl. 2. 19. Haeb. 94. lith. ed. I. and III. 21, II and Galan 22. Śatakāv. 91. Subhāsh. 212. Prasargābh. 5; SRB. p. 179. 1039; SBH. 2946%; SRK. p. 14. 36 (Bh.); SA. 24. 44; Canakyanitidarpana 12. 3; VS. 343 (Bh.); SHV. f. 100b. 44; SS. 6. 37; SSD. 2. f. 94a ; SM V. 28. 21. 72* Om, in I and BORI 329. a) Eat Y2 TTFRITT:; F2 STEM CT. Eot F3 गुरुपदे (for -पाद-). A Ba Ee. F3.5 F Git.v. -प्रणमनं; B1 D -प्रणयनं; C Eo. 1. 5 F1.2.4 J W X Y1–5.7.8 T G2–5 M1-qutat; Y6-Tautat; G1 M2. 3 - Tofaat (for Qurhat found only in M4.5). The portions after caesura in 72° and 72° are transposed (with var.) in E2. ७) B Eo. 1.5 J1 1V1-3 X: विजय- Y2 जयति (for विजयि). पौरुषमपि; E F पौरुषमहो; J2 शौर्यमतुलं (for वीर्यमतुलम् ). ") A1 (orig.).2 BIC Fa(t.v. as in text).2.3 W1-3 X1 Y1A. 3 स्वस्था; V स्वान्या (for स्वच्छा). [Ai com. स्वस्था वृत्तिः कहतां संतोषवृत्तिः]. E श्रुतिम् ; J1 शृतिम् (for श्रुतम्). Fs अवगतं च श्रवणयोर; W अधिगतकवतफलं. -4) A1 प्रकृत(com. स्वभाव)महतां. 4) A1 प्रकृत(com. स्वभाव)महता. C मंदनम्: Ws मंडितम् (for मण्डनम्). BIS. 1543 (601) Bhartr. ed. Bohl. 2. 55. Haeb. 95. lith, ed. I. 64, II. 65. Subhash. 56, 315; SRB. p. 52. 240; SRK. p. 18. 72 (Bh.); PT. 1. 63; SSD. 2. #. 93a; SSV. 16; JSV. 13. 12, 182. 9. 73* Om. in BORI 329 and NS2. a) E5 77977 foſt; J2 W1 Y2,4-8 T1 Gs M4 भुवनश्रेणि. C-फलकास्थितां; W1.2.3c. 4 -फणकस्थितां; 14.5 -फलकस्थिता. - ") T3 कमर्थ; M5 कमल (for कमठ). CY3 G1 मध्ये पृष्ठे; Eo. 1. 20. 30. 5 मध्ये कष्टं; X doubtful (X1 probably by corr. मध्ये पृष्ठे and X2 मध्ये पृष्ठ); Y: मध्येतोयं. E2 सदैव च धीयते; E3 तदेव हि धार्यते; It तदेव च धार्यते; V1.2 सदा स विधार्यते; Xi स चा(marg. सदा)- प्यवधीयते;X: स च स धार्यते (corrupt). ") B. तदपि, J तमथ (for तमपि). F2 क्रोडो धीरं; J2 क्रीडाधीन; Y क्रोडोडीनं; M4.5 क्रोधाल्लीनं (for कोडाधीनं). C पयोधिरना- ** दु; F2.5 J पयोनिधिरादराद् TV1.3 पयोनिधिरनादराद् 11.5 पयोनिधिमनादराद्. -4) D सतां (for महतां). Y3 निःसीमास्ताश (for 'मानश). .

·३० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे तमपि कुरुते कोडाधीनं पयोधिरनादराद् अह ह महतां निःसीमानश् चरित्रविभूतयः ॥ ७३ ॥ परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते । स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ॥ ७४ ॥ सिंहः शिशुरपि निपतति मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु । प्रकृतिरियं सत्त्ववतां न खलु वयस् तेजसो हेतुः ॥ ७५ ॥ केयूरा न विभूषयन्ति पुरुषं हारा न चन्द्रोजवला न स्नानं न विलेपनं न कुसुमं नालंकृता मूर्धजाः। 3B - SR.B. BIS. 6012 (2763) Bhartx. ed. Bohl. 2. 28. Haeb. 96. lith. ed. I and IT. 35. Galan 38. Subhāsh. 315%; BPB. 207 (Simantakavi); SRB. p. b1. 226; BPS. 122%3 JSV.184.6. 74* Om. in Wai 2, and Adyar XXIX E. 2; not found in Rāņa Pratāp's trans. Fs X order cdab. ") I Y1A परिवर्तनि; J1 °वृत्तिनि; Y3 °वर्मनि. -') Ba F H I मर्त्यः; Fs श्रुतः; Yr न:3; M4 मदः (for मृतः). Ea Ps कोपि; M4 कोपान् (for को वा). F1 जनायते; Fs om.; Ga (orig.) न जायति. ") F3 J2 न (for स). Bit यातेन (for जातेन).-4) A2 जातिवंशः; J2 याति मग्नः JSWIX1 याति वंश- T3 वंशो याति; M4 याति मानः. X1 -समुन्नतीः; Ms समुन्नती. BIS. 6681 (3107) Bhartr. ed. Bohl. 2. 24. lith, ed. I, II and Galan 32. Hit. ed. Schi. Pr. 13. Johns 14. Paiic. ed. koseg. I. 33. ed. Bomb. 27. Subhash. 633; p. 98.7; SBH. 500%; SRH. 168. 10; SRK. p. 120. 5 (Hit.); SM. 1676%B SSD.2.f. 11333; SSV. 1660. 75 Om, in D. -- ") G6 पतति (for निपतति). ~) Est मदमद- (for मदमलिन-). C-भित्ति- (for -भित्तिपु). A0-2 Ga (t.v. as in text) गजानां. “) AC F2 Y: T GS तेजसां (for तेजसो). BIS. 7040 (3251) Bharty. ed. Bohl. 2. 31. Haeb. 100. lith, ed. I. 37, II. 38. Galan 41. Subhāsh. 316; 3p. 283 ; SRB. p. 79. 14 ; SBE. 593 (Sri Vajrayudhas); SRK. p. 174. 3 and p. 49. 2 (Bh.); ST. 16. 3 and 40.6; Padyaracanā (KM. 89, p. 102. 61, Bh.); SHV. f. 720, 88b; SK. 3. 201; SU. 1578; SSD. 2. f. 103a; JSV.172.7, 287.3. 76 ") CS (except W1.2 orig. 3. 4 orig. Y1AC) केयूराणि न (C°राणि वि- Y3 रा न हि) भू: D सततं (for पुरुषं). TA X1 Y3 हारो न चंद्रोज्वलो. ') B2 कुसुमैर्नालंकृताः Y: कुसुमैश्चालं. ") F3 M3-5 वागेका (M4 °काः);J सा वाणी (for वाण्येका). M4 तम् (for सम्). BIY: नितरां; F4 कृतिनं; Y4-6 G2. 3.5 विमला; T3 सततं (for पुरुषं). A H1 (gloss) T3 पठ्यते (for धार्यते). 4) J W2-4 Y Ti(c.v. as in text).2 Gs [s]खिल- (for खलु). A E J1 न कचित् (for भूषणम्). M3 सा वाग्वैव हि भूषणं भुवि नृणां वाग्भूषणं भूषणं. BIS. 1910 (735) Bhartr. ed. Bohl. 2. 16. Haeb. 106. lith, ed. I. 18, II and Galan 19. Samskřtapāthop. 62. Satakāv. 93. Prasangābh. 6. Subhāsh, 287; SRB, ·शृङ्गारश्लोकाः। वाण्येका समलंकरोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते क्षीयन्ते खलु भूषणानि सततं वाग्भूषणं भूषणम् ॥ ७६ ॥ S'ŘŃGĀRA तावदेव कृतिनामपि स्फुरत्येष निर्मलविवेकदीपकः । यावदेव न कुरङ्गचक्षुषां ताड्यते चटुललोचनाञ्चलैः ॥ ७७ ॥ धन्यास् त एव चपलायतलोचनानां तारुण्यदर्पघनपीनपयोधराणाम् । क्षामोदरोपरिलसत्रिवलीलतानां दृष्ट्वाकृति विकृतिमेति मनो न येषाम् ॥ ७८ ॥ स्मितेन भावेन च लज्जया धिया परामुखैरर्धकटाक्षवीक्षितैः । वचोभिरीकलहेन लीलया समस्तभावैः खलु बन्धनं स्त्रियः ॥७९॥ p. 85. 14 ; SRK. p. 110. 1 (Bh.); Sāktāvali 25; SA. 7. 35; SHV. 1. 36b; SS.57.1; SK, 6. 115%; SU. 14123; PT. 3. 27; SL, f. b3b; SSD. 2. f. 1100.; SMV. 11.13 JSV.67.1. 77 –) G1 M1, 2 AENTH (for afarta). Eo. 1. 4 and Ec 2741; E. F2 Y2.7.8 M1.2 हृदि; F3 परि-, MA अवि- (for अपि). Y: स्फुरतु. C तावदेव हि विवेकिनां स्फुरन्. ५) भाति; M2 एव (for एप). G1 M2 -दीपिका; Get -दीपिकः; G6 -दीपकं (for -दीपकः). .) A यावदेप. B F1.2.4 W1-3 Ms.4 °चक्षुपा (for चक्षुपां). -- 1) 0 ताडितश; Fs नाट्यते;Y.G2.8 ताम्यते (for ताड्यते). Dot F W1.2.4 YIA. 3. चपल-, G4 तरल CJit-लोचनांचन. BIS. 2545 (1026) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 55. Haeb. 58. Subhash. 14; SR.B. p. 205. 33; SKM. 131. 30 (Indrakavi); SRK. p. 276. 4 (5p.); SK. 5. 134; SM. 1383; SN. 254; SSV. 1368; SLP. 4. 53 (Bh.). 78 Om. in Mysore 582. Es order adbc. ") I धन्यः स (for धन्यास्त). CH W Yr G1.4 M तरलायत- (Hi com. तरले-चपले); I चपलायित-; J_Y2 (orig.)4-0.8 'T G20.8.6 धवलायत: Gat धवलायित- X1 -लोचनीनां. - .) W1 -पूर्ण-; W2.3 -पुण्यः; W -पुर्य-; G+ -इप्स- (for -दर्प-). T-घट- (for -धन-). X1 Y1 -पयोधरीणां.-') Ec.v. क्षामो- दरे परि; I क्षामोदरप्रविलसत्.. DF -युतानां; FB -कृतानां; Ms रसानां (for ·लतानां). d) G1 विकृतिमेव. Jit विकृतिमनो न येपां; W विकृतिमनो म येपां. I यस्य; (for येपाम्). BIS. 3081 (1310) Bhartr. ed. Bohl. lith ed. III. 1. 92. Haeb. 95%; Sahitya mimathsa 6 (p. 88); SS. 45.63B SLP. 4.55 (Bh.). 79 Ea repeats this bl. on margin. -") O Tic.v. हावेन; G4 हासेन (for भावेन). A B D F1.2.4 H I W X Y1-6.8 1.2 G2-6 MI. 4.6 भिया; CTs om.; J [भ]पि वा; Yo.. Tic.v. Ga M2.3 गुणैः (for धिया). 9)D F. HJ S (except Wi and Wc X Yı) 'वीक्षणैः (for वीक्षितैः). -4) X1 स्त्रिया (for स्त्रियः). BIS. 7261 (3319) Bharty. ed. Bohl. and Haeb. 1. 2. lith, ed. II. 8; SRB . p. 251. 37; SBA. 3383 ; SRK. p. 271. 9 (Bh.); SM. 1391; SN. 2583; SSV. 1376%3 JS. 393%BJSV. 241. 12; SLP. 4.58 (Bh.). Ys एपां - ·३२ भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे एताश् चलद्दलयसंहतिमेखलोत्थ- झंकारनूपुररवाहृतराजहंस्यः। कुर्वन्ति कस्य न मनो विवशं तरुण्यो वित्रस्तमुग्धहरिणीसहशाक्षिपातैः॥ ८ ॥ सत्यं जना वच्मि न पक्षपाताल लोकेषु सप्तस्वपि तथ्यमेतत् । नान्यन् मनोहारि नितम्बिनीभ्यो दुःखैकहेतुर्न च कश्चिदन्यः ॥८१ ॥ लीलावतीनां सहजा विलासास् त एव मूढस्य हृदि स्फुरन्ति । रागो नलिन्या हि निसर्गसिद्धस् तत्र भ्रमत्येव मुधा पडतिः ॥ ८२ ॥ . 80 ") M4 एकाश (for एताश). W स्खलद्- (for चलद्-). 0 -झांकृति- H संतति- (for -संहति-). F3 मेखलोद्यजू; Ji Wi Y1A and printed ed. 'मेखलोत्थं 12.8 'मेघलोत्थ-.-.)-शंगार-; F6 -झांकार- W1-कारि- Y3 -झुकार- (for -झंकार-).50F6 Go वाहत्त DF1.2.4 H 'T M4, 5 •पराजित-; Eat °रवाकृतः X Y1 -रवाजित, Yr Gat वामृत Y: पराहत, Ms वराहृत- (for -रवाहृत-). A3 B D Eat. st. at P1.2.4 W Y1.2.5.1 G4 M1.2-राजहंसा: X-राजहंसा; G2t -राजहंस्याः; Gat राजहंस्युः. -') Jit कुर्वतु. 31 विवसं x Y1 विकचं; 7 [s]पि वशं; Get [s]धिवशं (for विवशं). P2 तरुस्थो; X तरुण्याः (for तरुण्यो). -4) विसस्त-; Est चित्रस्य; E3c.4 चित्रस्थ ; Jit विशस्त्र- Jic विश्वस्त- (for विस्त-). A. FIX Y1 -सदृशाक्षपातैः; D Fs W Y2-8 'T G1-4 M -सदृशैः कटाक्षः; T6 -सदृशेक्षणांतैः. BIS. 1456 (573) Bhartr. ed. Bohl. 1. 8. Haeb. 10. lith. ed. 11.9; SRB, p. 253. 25%; SHV. app. II. f. 1b. 3 (Bh.); SLP. 4. 59 (Bh.). 81 ") A सत्यं वचो x Y1 सत्यं जनान्; M1.5 भो सजना (for सत्यं जना). Y श्रूयत (for वच्मि न). T2 पक्षपाता; T J_G1 Mi. 5 पातो; M1.3 °पातं (for 'पाताल). -1) Do.1 यत्सप्तस्वपि, D F3. 4 सर्वेष्वपि; Est ro W सर्वेषु च (for सप्तस्वपि). D तथ्यमेव ; Pu.4 X G1.2t.4 M1.2 सत्यमेतत्; M4.5 सध्य (for तथ्य ). -°) J Xa Ms-5 नान्यं (for नान्यन्). Y: विलासिनीभ्यो (for नितस्बि). -4) Gal दुःखस्यः GH न दुःख (for दुःखैक-). Fo- Y1 हि (for च). CG4 किंचिदस्ति; E2C. 3.4 I M1 किंचिदन्यत् M2 किंचिदन्यः; Ms कश्चिदन्यत् M4. कश्चिदेव. BIS. 6720 (3127) Bhartr. cd. Bohl. 1. 54. Haeb. 57. lith. ed. II. 10. Kavyas. 46; SBH. 2231; SLP. 4. 60 (Bh.). 82 Generally found in Ś, but C. NGO (61) and $11; 11 and BORI. 320, N62; F2 N64 (65); Ujjain 6414, N64. M3 order cdnb. a) M: facteritai (for लीलावतीनां). Xa महजा; Gat सहसा (for सहजा). Jit. 2t X2 विलासः. W2-4 चैव Jat T2 ता एव (for त एव). Ao-2 Eot. 10 स्मरंति (for स्फुरन्ति). [But A1 com. सरंति कहतां चीता मावै] - ") X [अ]थ; G1.4 M1. 2.4 च (for हि). Lot Ha J निसर्गसिद्धिस्. a) Ea T4.6X2 Yit भ्रमत्येप. J1 W1.2 X1 Y3. T2. 8 Gst M1-3 मुदा Y4-0T1 वृथा (for मुधा). BIS. 5857 (2673) Bhartr. cd. Bohl, 1. 78. Haeb. 81. litir, ed. II. 11. Subhūsh, 212; SRK. p. 71. 10 (Sphutasloka); SN, 268; JSV. 302.5; SLP. 4. 61 (Bh.).. - ") J1 स एव; .

·शृङ्गारस्लोकाः असाराः सन्त्येते विरतिविरसा वाथ विषया जुगुप्सन्तां यद् वा ननु सकलदोषास्पदमिति । तथाप्यन्तस्तत्त्वप्रणिहितधियामप्यतिबलस् तदीयोऽनाख्येयः स्फुरति हृदये कोऽपि महिमा ॥ ८३ ॥ मात्सर्यमुत्सार्य विचार्य कार्यमार्याः समर्यादमिदं वदन्तु । सेव्या नितम्बाः किमु भूधराणामुत स्मरस्मेरविलासिनीनाम् ॥ ८४ ॥ किमिह बहुभिरुक्तैर्युक्तिशून्यैः प्रलापैर् द्वयमिह पुरुषाणां सर्वदा सेवनीयम् । 83 Om. in Krsna. Sastri Mahābal's ed. (NSP). - ") Gउपायाः (for असाराः). B Eat F1.2.4.5 H I J W X Y1-3.5 G1-4 M1.2.4. संत्वेते; Y TG6 सर्वे ते; Y0.8 संसारा (for सन्त्येते). F1.2 H विपमा; Yo 'विपयाः (for 'विरसा). A वा D Es F3-5 To TV- [आ]यास; Eo.1.5 It ये च; E3.4 चापि; Jit Y1.2.8 G2.3 वाद;X यच्च X3 याश्च; Ys- [आस्वाद- Y4 पापि- Y6.0 T Gs पापः; G+ [अ]पायि-, M3 वादि (for वाथ). F4 -विपमा (for विपया).-") Bi Est Y3 AM जुगुप्संत; D Fs H1c J Y+-6 TG1-3.6 Af1.2 पस्यंतां; F2 °संती; I 'प्स्यंतो; X1 Y2. जिगुप्संतां. B2 Y३ न तु (for ननु). Eet शकल' (for सकल ). A E3.4 H T3 GA अपि; F2 इदं (for इति). - ") F2 °तत्वाप्रणि; Vतत्त्वे प्रणि' (for 'तत्त्वमणि). A2 W4 अतिबलास्; Eo. अतिवलं (for 'वलसू). d) Wat [s]नाक्षेपः (for sनाख्येयः). P कोप्यमहिमा. For 830, F3.6 HIS (except W) subst. (i. e, all Diss. of archetype B 8 by haplography with st. varat atraº): तथाप्येतमो न हि परहितात्पुण्यमधिकं न चासिन्संसारे कुवलयदृशो रम्यमपरम् । [(L. 1) Gअथा (for तथा ). FX Y1.4-3 T GA.5 भूमौ (for घूमो). -(L. 2) Fs वा (for च). Jit परमं (but gloss for अपरं); Jic Y3-5.7.8 Gs MA. अधिक; Gi lacuna (for अपरम्).] BIS. 776 (289) Bhartr. ed. Bohl. lith. ed. III. 1. 51, II. 14. Haeb. 54. Satakāy. 683; 6LP. 4. 64 (Bh.). 84 ) X1 मात्सर्यमासार्य. X विर्य (for विचार्य). .) A2,समार्यादम्. ० उदाहरंतु; Fa Y३ इदं वदंति. ") G सेवा (for सेव्या). F2.3 G+ खलु; Jit किल (for किमु). - ") 13 कुतः (for उत). F. M स्मित-; 15 ततः (for स्मर-). Gat- सैर- (for -सेर-). C-विलोकिनीनां; Hit Vat -विलासनीनां; H1c -विलासीनीनां. BIS. 4811 (2177) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 18. Haeb. 20. lith. ed. II. 16. Dasarūpāvaloka p. 162; SRB..p. 251. 36; SBH. 2229; Udāharanacandrikā; Kavyānusāsana of Vagbhata 2 (KAI. 43, p. 28); AMD. 278; com. on Candräloka 7. 2 (p. 113); Alamkāraratnākara 266; Kāvyaprakāśa 5 (133), 7 (262); Kavyapradipa (KAI. 24, p. 188 and p. 280); com. on Kavyadarśa of Dandin 3. 139 (Govt. Or, Ser. At, p. 382); SLP. 4. 66 (Bh. ). 85 Om. in NS2. -- ") F1.2 किमिव; J1 इह हि (for किमिह). Est अर्थशून्यैः; Eo.ins and Po वस्तु (gloss युक्ति); Jit Gat युक्त' (for युक्ति). Eatha Ya (AB and ५भ. सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह अभिनवमदलीलालालसं सुन्दरीणां स्तनभरपरिखिन्नं यौवनं वा वनं वा ॥ ८५ ॥ राजंसू तृष्णाम्बुराशेर्न हि जगति गतः कश्चिदेवावसानं को वा *अथैः प्रभूतैः स्खवपुषि गलिते यौवने सानुरागः। गच्छामः सद्म यावद् विकसितकुमुदेन्दीवरालोकिनीनाम् आक्रम्याक्रम्य रूपं झटिति न जरया लुट्यते प्रेयसीनाम् ॥८६॥ उपरि घनं घनपटलं तिर्यग गिरयोऽपि नर्तितमयूराः । क्षितिरपि कन्दलधवला दृष्टिं पथिकः क पातयतु ॥ ८७ ॥ c.v.)2. 4. 5 G2. 3 वचोभिर् (for प्रलापर्). B किमिह (B2 °ति) बहुविकल्पैर्जल्पितैयुक्तिशून्यैर् १) CYa (orig.) द्वयमिव; E1.3t. 4.5 I 'मपि. ९) Xat 'मल्ली (for 'लीला'). Wst °लालसत्; We °सुंदरं (for °लालसं). --4) F4 °परिपूर्ण; Wat °परिखिन्नैर (for °खिन्नं). धनं (for वनं). BIS. 1771 (685) Bhartr. ed. Bohl. 1. 53. Haeb. b6. lith. ed. II. 17%3 SRB. p. 252.52 (Bhattod bhata); SBH. 3453 (Bhattodbhata); SLP. 3.5. 86 ") E3 V4 राशे (for राशेर). G4 ततः (for गतः). G4 किंचिद्. Wat. st_Y3 [भ]वसाने. -') A B E I X को वाप्यथैः; C Fs Jic.2 W Y GI. 3.5 M1.4.5 को वार्थोथैः; D को वाप्यर्थः; F3.2 H (but Hic differs and not clear) लोकोप्यथैः; Fs को वाचार्थः; F५ को वाथोथैः; Jit को वार्थो ते; G1 M2 को वार्थोथ-; GA को वाथैस्ते; Ms को वाथै स्तैः (for को वा *अथैः). D प्रभूते; G1 M2 -प्रभावैः; G# lacuna (for प्रभूतैः). D वपुषि च; G वपुषि (for स्ववपुषि). Bi गलितै; गलितैर् (for गलिते). Ys यौवनं. 0 F4 J2 S (except X) सानुरागे; Fs राग; H [s]सानुरागः?; J1 Yac.v. रागाः (for रागः). ') D सन्नवायद् H Y8 TG सम तावद् J1 सद्म यामद् Ys सप्त यावद्. Gमुकुलित- (for विकसित-). A कुसुमेंदी; Ba C D Fs Wo x Y1. 'नयनेंदी;JA कमलेंदी'; Ys कुमुदी (for 'कुमुदेन्दी). Es It Wat लोकनीनां - 4) C आलोक्यालोक्य; Wat. it.at यावन्माकम्य. B J1 झटिति च; X सटिति न Y झटति न: Yr Ta.8 झडिति न Gs a feft. F6 FRET; Yo THTAT (for PTT). A0.3 Est. at H I (by corr.) J लुट्यते; A2 C D F7.2.4.5 I (orig.) W Y T G2.3.5 M1-3 लुप्यते; B अस्यते; Eot.st लुंचते; 1.2.4 (and Ec) लुच्यते (gloss लुट्यते); F3 भुज्यते; G लुप्मसे; GA M4.5 लुल्यते (for लुट्यते). BH कामिनीनां (for प्रेयसीनाम्). BIS. 5739 (2601) Bhartr. ed. Bohl. 1. 69. Haeb. 72. lith. ed. II. 21; SLP.4. 68 (Bh.). 87 Ya fol. missing. ") Jघन- (for घनं). G4 उपवनं घनपटलं. १) Y GA तरवोपि; M1 -गतयोपि; Ms गिरयो वि- (for गिरयोऽपि). Hic वल्गित- (for नर्तित-). Gi वसुकाः वसुधा (for क्षितिरपि). Y3 कंदनधखला. d) Jit दृष्टि; W तुष्टि (for दृष्टिं). X पथि क; Y पथिकः क; G2.3 पथि नः क; G पथिकस्य (for पथिकः क्व). C E1 F4 Jit x Y1.8-0.8 T1.2 G1, 20. 3.5 M पातयति: Ja W4 पातयत् Y: G+ पादयति; T3 Gat पातयंति. BIS. 1290 (491) Bhartr. ed. Bohl. 1. 43. Haeb. 46. lith, ed. II. 22%3B Sp. 3886%; SRB. p. 342. 82 (Bh.); SBH. 1744 (Bh.); SKM. 61. 33 (Bh.); Sarasvatikanthabharana 3.87 (KM. 94, p. 353); SK, 3. 323; SU. 857; SG. 77b SER.4.67 (Bh.). . . .. .. .. .. B TV मयूर.-") FE fa ·. : W शृङ्गारलोका। ३५ संसारेऽस्मिन्नसारे परिणतितरले व गती पण्डितानां • तत्त्वज्ञानामृताम्भःप्लुतललितधियां यातु कालः कदाचित् । नो चेन् मुग्धाङ्गनानां स्तनजघनघनाभोगसंभोगिनीनां स्थूलोपस्थस्थलीषु स्थगितकरतलस्पर्शलोलोद्यतानाम् ॥ ८ ॥ क्वचित् सुभ्रूभङ्गैः क्वचिदपि च लज्जापरिगतैः कचिद् भीतित्रस्तैः कचिदपि च लीलाविलसितैः। कुमारीणामेतैर्वदनसुभगनेत्रवलितः स्फुरल्लीलाब्जानां प्रकरपरिकीर्णा इव दिशः ॥ ८९ ॥ 88 ) F3 JY3.3.6 G1 M स्वल्पसारे; Yem.v. खल्बसारे; Y4. 5.7.8 T G2-5 स्वप्नसारे (for ऽस्मिन्नसारे). A परणति: X Y1 G2t. 5 M1-3 -विरसे (for -तरले). Ji Gat गतिः (for गती). -') A3 -ग्रामामृतांभःF2 -ज्ञानामृतीनः; X Y1 ज्ञानाम्बुराशौ; G1 -ज्ञानान- वांभः- (for ज्ञानामृताम्भ:). B2 Fo. 2-5 R It X Y1 -प्लुतलुलित; OF_Y2.4.6-3 T Gi -प्लवललित-; E1 -लुत(E com, लुता-भिन्ना)लुलित; H Ic -तुतिललित; J_G2.3.5M प्लवलुलित-; W -पुलकित- Y: G4 प्लवतुलित- (for -सुतललित-). Y1-धिया. 0 H I याति; D संतु (for यातु). Get Ms काला: G+ कामः (for कालः). F1 Yr.8 T G1.3 (t.v. as in text).5 M1.2.4 कथंचित्.-") Gat नो चोन्मुग्धा . D F3 W Ya ') Get नो चोन्मुग्धा'. D Fs W Y: जघनभरा; X1.2014-5 TG6 -घनजघना; M3 -भरजधना- (for -जघनघना.). BY -संसर्गिणीनां; CE -संयोगिनीनां F1.2.4.5W1 -संसंगिनीनां; I-संसर्गितानां; J-संसंधिनीनां (for -संभोगिनीनां). -4) स्थाने राज (for स्थूलोपस्थ-). B C F1.2.4 1 स्थलाग्र-; X 11 G2.8 -स्थलेपु; Y: -स्थलांतः- Y4.5 स्थलांत-; Gi om.; Gs -[i]तराल-; M1.3 -त्रिकोण- (for -स्थलीपु). G त्रुटित- (for -स्थगित-). B C D F H1c.2 X Y1.4-G G2C. 3 लोलोद्यमानां; F1-3 17.8 T G1 Ms-5 -लीलोद्यमानां; F5 Y-लोलोड्यमानां; Hit -लोलोयमानां; Ji -लोलुद्यतानां; 13 -संमीलितानां; G4 M1.2-लीलोद्य- तानां (for -लोलोधतानाम्). BIS. 6642 (3081) Bhartr. ed. Bohl. 1. 19. lith.ed. II. 23. Satakav. 64; SRB, p. 252. 60%SLP. 4. 69 (Bh.). 89 C transp. with order abcd the portions after caesura of 89% and 895 -") BO Est. At F1-4 H I J Y2.4-8.8 T G M1-3 सभ्रूभंगैः. Ba तु (for च). C Fs Wt 'लजापरिणतैः; W लजाविलसितैः. -') B1 भीतिभ्रस्तैः; Ba H भीवित्रस्तैः; C भ्रांतस्वच्छै; F1.2 वीतत्रासै; F3 भ्रांतिजस्तैः; F6 गीतित्रस्तैः विर्वित्रस्तैः; Ya(Y1B as in text)... T G3.4 M1-3 भूरित्रस्तैः; Y2.4.5.8 G2. 8.5 भूरित्रासैः; Y० भूविन्यासैः; M4.5 त्रस्तापांगैः (for भीतित्रस्तैः). - ") C व नारीणाम्; W नवोढानाम् (for कुमारीणाम्). Fs W एभिर् (for एतैर). Bi X Y1A. Gi M8 नयन Y1(B and printed text).4-8.8 T G1-3.5 M... मदन (for वदन). FW -कमलैर् (for -सुभगैर). B C D कमलैः; Eo.2.3_F35- Hic (also as in text).2 W -चलितैः; Y -विभवः, Y४ -पतितैः (for चलितैः). -4) B C F1-8. 5 I Y2-4 TEM स्फुरन्नीलालानां; Eo.1t. 2.5 कचिल्लीलामानां; X Y1 स्फुरल्लो- लालानां; W स्फुरल्ली(W1 °न्नी)लालीनां (for स्फुरल्लीलाानां). D F3.4 I J प्रकरसमकीर्णा F5 रमिव कीर्णा; W Ms 'रपरिपूर्णा. Ms इति (for इव). Jit Wi(by corr.).2-4 X: BIS. 1986 (771) Bhartr. ed. Bohl. and Haeb. 1. 4. lith. ed. II. 25. Satakāv. 613 BRB. p. 253. 293 SLP. 4. 70 (Bh.). . वलन Y1-3.6 दृशः .

·६ चेतो; X भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह वक्रं चन्द्रविडम्बि पङ्कजपरीहासक्षमे लोचने वर्णः वर्णमपाकरिष्णुरलिनीजिष्णुः कचानां चयः। वक्षोजाविभकुम्भविभ्रमहरौ गुर्वी नितम्बस्थली वाचां हारि च मार्दवं युवतिषु स्वाभाविकं मण्डनम् ॥९०॥ नामृतं न विषं किंचिदेकां मुक्त्वा नितम्बिनीम् । सैवामृतलता रक्ता विरक्ता विषवल्लरी ॥ ९१ ॥ भ्रूचातुर्याकुञ्चिताक्षाः कटाक्षाः स्निग्धा वाचो लजितान्ताश्च हासाः। लीलामन्दं प्रस्थितं च स्थितं च स्त्रीणामेतद् भूषणं चायुधं च॥१२॥ 90 ") W4 बक्र (for वक्तं). BIO F4.5H Yo.8 G2. 3. 5 M1.2 -विलासि; D F3.4t.v. J2W Y3-5.. TG1.4 M3-5-विकासि Est -विडंब- J1-विकाशिY -विलास- (for -विडम्वि); G4 वारिज- (for पङ्कज ). J X1 Yr °हासाक्षमे. -') 0 W4 G1 Ms वर्ण (for वर्णः). C Gl M3 °ष्णुरजनी-; D F3.4 J Y: °णुरलिनां; Ei F5 °प्णुरलिनी; E2 om.; Y1 °ष्णुरलिनीर: G प्णुरलिनो (for प्णुरलिनी-). -") Fs []ह (for [इ]भ-). B Esc M1-3 -विभ्रमकरौ; F! (t.v. as in text)-विभ्रमधरौ; W10.2-4 -संभ्रमहरौ (for -विभ्रमहरौ). After हरौ, Jat lacuna to the end of śloka. Jit M3 Tait (for yeti). d) A Hit. 2 I वाचो वांचा; M3 द्वाचां (for वाचां). E हारिपु (E com. युवतिपु हारिषु मनोहारिणीपु); F5 मार्दवम् I हारित- (for हारि च). F5 उज्वलं; Jit मावं; Jic आर्द्रवः (for मार्दवं). BIS. 5896 (2696) Bhartr. ed. Bohl. and Haeb. 1. 5. lith, ed. II. 26; SRB. p. 254. 43; SRK. p. 271. 17 (Prasaigaratnavali); SLP. 4. 71 (Bh.). 91 G1 om. [perhaps haplographically with similar variant reading of तावदेवामृत which precedes]-") Wi नामनं न विषं; X1Get नामृतं नाविष; Y: विनामृतं विष; Y नामृतं न मृर्ष. - ") A3 Ji.t एका मुक्ता; ') A3 J1.2t एकां मुक्ता; C एकैव तु; F5 Yr.8 एका मुक्त्वा; X1 एकां मुक्तां; X विना मुक्तां; Y2.4 G3.4 एतां मुक्त्वा; Ys विना मुग्धा; M1 विना मुग्धां; M3 एकमुक्ता (for एकां मुक्त्वा). (Ja com. मुक्ता= विटु for मुक्त्वा). B C Es. I Jit W Ms नितंविनी. ') BD Eo-2.40.6 F1.2 G4 सैवामृतमयी; W4 शैवामृतलता. Get सैवामृतरसालता. -d) Y वियुक्ता (for विरक्ता). BIS. 3608 (1549) Bhartſ. ed. Bohl. 1. 75. Haeb. 78. Pañc. ed. koseg. IV. 34. ed. Bomb. 32. Subhash. 12 ; SRB. p. 251. 10 (var.); SRK. p. 114. 11 (Bh.); SU. 565; JSV. 241. 17 (var.); SLP. 4. 72 (Bh.). 92 Om, in I. a) A2 B1 D F H J Y TG steaia: I's W. M4,5 भ्रूचातुर्य (W1 °2-). Fs कुंचिताक्ष्या; G! कुंचितांताः; Ms कुंचितार्धाः (for "कुञ्चिताक्षाः). C भ्रूचातुर्य कुंचिताकुंचिताक्ष्याः, - ') B F1.2 H Jit. 2 भावा; Jic भावः; Y: बांचा (for वाची). C Eat M लजितास्ते च; F TV लजिता(W2 जया)श्चैव; Jit लजितालाच; G4 लक्षितांताश्च.---) Bi G* लीलामंद:: D वा स्थितं; E3.4b सुस्थितं; Fa'Wa (orig.) चास्थितं (for च स्थितं). E X1 om. (hapl.) स्थितंच. *) A0.1.8 एते (for एतद्). Fsm.v. दूपणं (for चायुधं). Eot वा (for च). BIS. 4646 (2081) Bhartx. ed. Bohi. and Haeb. 1.3; Sp. 3954 (Bh.); SRB. p. 251. 41 (Bh.); SBH. 2227 (Kaviputrau); SRK. p. 230.6 (Bh.); SLP. 4.73 (Bh.). G5 W एका मुक्ताः Ma.6 एनां मुक्त्वा - ·~ शृङ्गारश्लोका ३७ स्मितं किंचिद्वनं सरलतरलो दृष्टिविभवः परिस्पन्दो वाचामभिनवविलासोक्तिसरसः । गतीनामारम्भः किशलयितलीलापरिकरः स्पृशन्त्यास् तारुण्यं किमिव न हि रम्यं मृगदृशः ॥ ९३ ॥ आवर्तः संशयानामविनयभवनं पत्तनं साहसानां दोषाणां संनिधानं कपटशतमयं क्षेत्रमप्रत्ययानाम् । स्वर्गद्वारस्य विघ्नं नरकपुरमुखं सर्वमायाकरण्डं स्त्रीयत्रं केन सृष्टं विषममृतमयं प्राणिलोकस्य पाशः ॥९४॥ .. .. . .. 93 Om. in I. Ji text omits this stanza but traces are found in com. ..) F स्थितं (for स्मितं). B Jic.a Y2.4-s T1.3 GM किंचिन्मुग्धं; C Fs W: Y1 (printed text; but a and B as in text) किंचिद्वक्ते; W1.2.4 किंचिद्वक्रे; T: मुग्धं किंचित् (for किंचिद्वक्तं). [Ao. 1 com. किंचित्सितं. E com. वक्त्रं किंचित्सितं हास्ययुक्तं. . H1 com. किंचित्स्मितं = ईषद्विकसितं]. Et सरलतरला Fs सरततरलो Ys Gif तरलतरलो. D Eat farfaret (for 'faha:). - •) Eat Wat oferuet. Eet smala- (for अभिनव-). A C_F3 X -विलासोक्तिसुरसः; D Y3 °सोक्तिरसिकः, F4 °सोक्तिः सरभसं; E 'रसोक्तिः सरभ(H2 om. भ)सं; T3 °विलासोपि सरसः; G4 °सैकचतुरः; M1.2 °सैकनिलयः, M4 'सोक्तिकरसा (for सोक्तिसरसः). -") J2 Y2-8.8 TG2-5 Ms. 5 गतानाम् : G1 M1-3 रतानाम् (for गतीनाम्). प्रारंभः (for आरम्भः). CD F1.2 J2 W X Y1.2.4-8 T G2-5 Mia किसलयित-; Es.4 F3 H2 (orig.) किश(E F3 °स)लयति; Ys किसलयस-G1 Ms कलयितसु, M4.5 करिकलभ- (for किशलयित-). *) स्पृशंत्यां; Wat हसंत्या (for स्पृशन्त्यास). E1.2 Fs W Y: T2 G1 किमिह. CJ2Y2.7 G2. 8.5 हि न रम्यं; X10.2 Y1 न हिरण्यं [Y1 com. एवं तरुण्याः किं तद्धिरण्यमिव प्रियकरं न स्यात् ]; Y3 न हि न रम्यं (for न हि रम्यं). मृगशि; Es मृगदिशः (com. °दसः);X1 मृगिदृशः; Y: मृगहशां. BIS. 7260 (3318) Bhartx. ed. Bohl. Haeb. and lith. ed. III. 1. 6. lith. ed. II. 29%; SRB. p. 255.9; SBH. 22363; SRK. p. 285. 2 (Bh.). Dhvanyāloka 4 (KM. 25, p. 294); AMD. 152; Sahityamimarisa 6 (p. 100; of. p. 109); Kavyānusāsana of Hemacandra 7 (KAI. 71, p. 310); JSV. 218.23; SLP. 4. 74 (Bh.). 94 A0.1.2 N 61, 329%B AN 51 only. ") M3 आवासः (for आवर्तः). BIo संसयानां X1 शंसयांनां (for संश). A (except A: Niti) C EY4-8.8 Ti Gs अविनय- भुवनं (Ao. 1 com. भुवनं कहतां घर); Y1 (printed text) अभिनवभवन; Gat अविनयभवं. Fs (t.v. as in text) IS (except Y1Gs) पट्टणं (M4.5 मंडपं).-') X1 देवानां' (for दोषाणां). A D It कपटशतगृ(D ग्र)ह; Y: शतकपटमयः; G1 कृमिशतनिलयं (for कपटशतमयं). F क्षत्रम् (for क्षेत्रम्). - ") BF1.2 JY1.2.4-3 T G2-5 NI1-3.5 विघ्नो Xat विप्रं (for विनं). M3 सर्वमायाकराणां. W com. केन-ब्रह्मणा. B1 Est स्पृष्टं GA दृष्टं (for सृष्टं). A (Sr.) Eat 'निभं (for "मयं). A (except Ao Niti) सर्वलोकस्य 97ST:; Eat W TUTTI HEYRT: (W2.3 'T); E3 Gique tart 979; F12 Y1 (B and printed text) TUGIHETET:; Fam.v. qui autet:; YIA Galet 973T:; G. MO सर्वलोकैकपाशः (G1 शं), M६. प्राणिनां प्राणहारी (Ms°रि) (for सर्वलोकस्य पाशः). . d ·३८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति हि नरसू तावदेवेन्द्रियाणां लजां तावदू विधत्ते विनयमपि समालम्बते तावदेव । भ्रूचापाकृष्टमुक्ताः श्रवणपथजुषो नीलपक्ष्माण एते यावल् लीलावतीनां न हृदि धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतन्ति ॥१५॥ यदेतत् पूर्णेन्दुद्युतिहरमुदाराकृतिधरं मुखाब्जं तन्वङ्ग्याः किल वसति यत्राधरमधु । इदं तत् किंपाकद्रुमफलमिवातीव विरसं व्यतीतेऽस्मिन्काले विषमिव भविष्यत्यसुखदम् ॥ ९६ ॥ .. BIS. 1038 (392) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 76. Haeb. 79. śāntiśātaka 2. 3. l'afic. ed. Koseg. I. 204. ed. Orn. 152. ed. Bomb. 191; SRB. p. 350.833; SM. 1397; SN. 2623; SSD.4.f. 1903; SSV. 1382%BJS. 397. 95 Om. in I. Folio missing in Y:. ") 0 सन्मार्गस्. J10.2 तावदस्ति (for aragra). O JI S (W2.8 om.) = (for fe). B D T6 Yr 9747; T3 Pe J (for हि नरस). As तावदेवेंद्रियाणि; Jit यावदेहेंद्रियाणां; Y: संयमश्चेद्रियाणां. -') समालभते; Est सदालंबते. ') F2 भ्रूचापात् (for भ्रूचापा-). 0 वदन- (for श्रवण-). B1 पटु- (for -पथ-): A -युषो; C D Est. at_F E F S (except x_Y1) गता (GH -गतान्) (for "जुषो). x पक्ष्माणमेते; Y8 पक्ष्मापताका. -4) Ta om. न. Y8-8 T G1-4 M हृदि न (by transp.). A B1_ta.s_T4. 5 Wi. धृतिमुखो; E1 मुषा; Lis.4 °मुखा (for मुषो). A2 दृष्टबाणाः; G दृष्टिपाताः. Y: पठति; T3 पतते. BIS. 6824 (3168) Bhartr. ed. Bohl. 1. 59. Haeb. 62. lith. ed. II. 33. Kavyas. 51. Hit. ed. Sohl. on 39. 20. Johns. I. 207. ed. cal. (1830) p. 138. ed. Rodr. p. 119. Suk. Pet. Ms. 26. Subhāsh. 93; Sp. 3300 (Binabhatta); SRB. p. 260. 112 (Dharmakirti); SBH. 2246; SKM. 53. 12 (Bāņa); SRK. p.276. 3 (Sphutasloka); SHV. app. II. fol. 4a. 333; SK. 5. 135; SU. 256; SM. 1384; SN. 2553; SSV. 1369%3B SLP. 4. 12. 96 ") 0 पूर्णेदो घुति; Web पूर्ण दुष्कृति (for पूर्णेन्दुधुति). Wst हरद्- X Gst 'धरम्; Gi M1. 2. 4.5 °भरम् (for °हरम्). धरे; W1-8 Ys.x M4.5 °वरं; W Y8.4.8 'T 'परं; Ms रसं (for 'धरं). १) C मुखाज्वे; Est मुषालं; To मुखांतं (for मुखाज). 0 तत्त्वज्ञः; Eat तत्वज्ञाः; J1 तवंग्याः (for तन्वङ्ग्याः). वमति (for वसति). C पत्राधरमया; Eot. It. st. at Fa Wst यत्राधरमधुः; F4.5 W (and We) Yit. 2. 4. 5 Ga.8 तनाधरमधु.---) 0 किं तत्पाक; D तत्कि पवं; F तत्किंपाक; W तावत्पा; Gi तत्किं पतद्- G4 °भ्रम (for "द्रुम ). O Eat Ts.4 H I Y T G M इदानीमति(Ys 'वि)रसं; X इवास्तां च विरसं. t) Ba भवत्याश्च सुखदं; D विषत्येव सुखदं; Est भविष्यति सुखदं भवत्यसुखदं; G4 विपर्येदुसुखदः; Ms.6 भविष्यत्यनुपम (Ms दं). BIS. 5255 (2379) Bhartr. ed. Bohl. 1. 79. Haeb. 82. lith. ed. II. 34. Šatakāv. 135 SLP. 4. 77 (Bh.). ..

·शृङ्गारश्लोकाः। संसारेऽस्मिन्नसारे कुनृपतिभवनद्वारसेवाकलङ्क- व्यासङ्गव्यस्तधैर्य कथममलधियो मानसं संविध्युः । यद्येताः प्रोद्यदिन्दुद्युतिनिचयभूतो न स्युरम्भोजनेत्राः प्रेङ्खत्काञ्चीकलापाः स्तनभरविनमन्मध्यभागास्तरुण्यः ॥ ९७ ॥ अच्छाच्छचन्दनरसाईकरा मृगाक्ष्यो धारागृहाणि कुसुमानि च कौमुदी च । मन्दो मरुतू सुमनसः शुचि हर्म्यपृष्ठं ग्रीष्मे मदं च मदनं च विवर्धयन्ति ॥ ९८ ॥ परिमलभृतो वाताः शाखा नवाङ्कुरकोटयो मधुपविरुतोत्कण्ठाभाजः प्रियाः पिकपक्षिणाम् । 97 4) Jit स्वल्पसारे; Ys [s]स्मिन्विसारे; G खिन्नसारे; Ms.5 [s]सिन्नपारे. . क्व नृपति-. Ao X-भुवन-3 W2.8 -भवने; Xit -सदन- (for -भवन). Y:-देशे (for -सेवा-). E-कलंके; E3. 4 -कलंक; Es कलंको; W चलंब- (Wi'वो). -') A3 °व्यस्तधैर्याः; Fat.st "त्यक्तधैर्य; Ms. 5 व्यस्तधैर्ये. A3 H I YA GA Ms. 5 संनिदध्युः (J2 °द्युः); BEX वा विदध्युः वा विदयाः; Wat संविदग्धुः. ") Fim.V. 'वदन (for निचय ). F5 °भृतां; Gधृता (for भृतो). Fs स्फुटांभोजनेवाः, -4) A1c E3 पत्; F3 प्रायः (for प्रेसत्-). F3 JIX Y1.3 कलाप- (for 'कलापाः). D 'विरमन्; W1 'विनता (for 'विनमन्). Fi Ja Ya(orig.).3-0 T G2. 8.6 M1-8.5 -मध्यभाजस्. BIS. 6641 (3080) Bhartr. ed. Bohl. 1. 66. Haeb. 69. lith. ed. II. 35. Kavyas. 583; SRB. p. 252.61; SBH. 2245; SDK. 5. 57.5 (p. 315); SLP. 4. 78 (Bh.). 98 4) A10 Esc YT भच्छाच्छ; B अच्छोच्छ ; भाच्छ-; Es आच्छाय; Y अच्छाल- (for अच्छाच्छ-). Yo T G* Ms रसातरा; G1 रसप्रकरा; M1-3 "रसाईकुचा (for "रसाईकरा). Eo.1 (orig.) sc.4 (orig.) मृगाक्ष्याः; Eh (by corr.).2t. st.4 (by corr.). मृगाक्षा: x भृगाक्षो (for मृगाक्ष्यो). - ) O M1-3 धारागृहाश्च; ") 0 M1-3 धारागृहाश्च; Jit दारागृहाणि. Bi corrupt; H कुसुमाणि; J1 कुसुमेपु; Y1.8 कुमुदानि. A0 चंदनानि; A1.2 चंदनं च (for कौमुदी च). ') A Bi F1.2 H मधुरसः; Fit.v. च मनसः; IX सुमनसां; Y: सुमनसं G2.3.6 च सुमनः (For सुमनसः). D कुसुमवासित (for सुमनसः शुचि). Est J1 हयंपृष्ठे. 1) Ba D E Ys मुदं (for मर्द). B परिवर्धयंति; Ti.2 च विबोधयंति; Gat च विवर्धयंती. BIS. 93 (31) Bhartr. ed. Bohl. 1.38. Haeb. 41. lith, ed. II. 373 SLP. 4. 81 (Bh.). 99* Om. in c. Ya missing up to प्रसरति (ind). Ya missing up to the far (ina). — ") T'i arat: (for वाताः). Y3 कोटया; M4.5 पल्लवा (for °कोटयो). -') A3 मधुपविरतोत्कंठा; B1 Est rs H Ic Ji Yıc (and printed text) G2.8, 6 Fyrfarmat"; B2 Ft Ja W X Yit. AB, 4, 6 मधुरविरतोत्कंठा (W "); D मधुपरवरतों'; Eo.1.20. se.AC.5 मधुपतिरतों'; Est मधुपति- विरतो; Eb मधुपतिविरुतो', F1. मधुपरचितो'; Ys विरलविततो; Y0.5 T GAM मधुरविधुरों - ..

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे विरलसुरतवेदोगारा वधूवदनेन्दवः प्रसरति धनाढ्यानां ग्रीष्मे कुतोऽपि गुणोदयः ॥ ९९ ॥ शास्त्रज्ञोऽपि प्रगुणितनयोऽप्यात्मबोधोऽपि गाढं संसारेऽस्मिन्भवति विरलो भाजनं सद्गतीनाम् । येनैतस्मिन् निरयनगरद्वारमुढाटयन्ती वामाक्षीणां भवति कुटिला भूलता कुञ्चिकेव ॥ १० ॥ उन्मीलत्रिवलीतरङ्गवलया प्रोत्तुङ्गपीनस्तन- द्वंद्वेनोद्यतचक्रवाकमिथुना वनाम्बुजोद्भासिनी । .. .. (M3 ºfreetº) (for Aggraente: F097-). Fs W M1-1912: (for #T#:). EI feet; X om. D E I पिकभाषिणी; F1. 2.4.5 Hic.2 J_Ys G2. 3.5 M3-5 पिकपक्षिणः; GA अपि पक्षिणां:- -') B2 D E J X Y1. 5.7. S T Gi. 4. 5 111-3 विरलविरल- (G4 °ला); Fs विरलविरलैः; F G2.3 विमलविरल- (G2 °ला); Y3 विरलविरस-, M4. 5 तरलविरल (for विरलंसुरत-). J -स्वेदो दारा; W स्वेदोद्गमां [metrically defective; W com. संभोगेन स्वेदस्तस्मादुद्गमाः उद्गमस्वेदाः] 4) F1.2 गुणाढ्यानां; E com. धन्यानां (for धनाढ्यानां). Es ग्रीष्मेपि कुतोपि; E5 ग्रीमे कुपितोपि. B D F3-5 J S प्रसरति मधौ धान्यां (F3.5W Yr G1 M3 राज्यां) जातो (DY यातो; X Y1 जाते) न कस्य गुणोदयः. BIS. 3964 (1719) Bhartr. ed. Bohl. 1. 33. Haeb. 35. lith, ed. II. 36. Satakāv. 65%; SLP. 4.80 (Bh.). 100 Fol. missing in Y2. ") G! शास्त्रज्ञान (for शास्त्रज्ञोपि). A CFs W प्रथितविनयो; Fum.V. प्रगुणमनयो; 18 प्रगुणितगुणो (for °णितनयो). B2 [s]प्यात्तबोधादि C [s]ध्यात्मबोधेपि, DJ [s]प्याप्तबोधोपि; Eot.2t ह्यात्मबोधोपि; F1 [s]प्यात्मबोधेपि; J1 व्याप्तबोधोपि; Y (Ya missing) T G_M1-3 [5]प्यात्तबोधोपि; M4.5 [s]प्यात्तसारोपि (for sप्यात्मबोधोऽपि). DH Ic प्रगुणमतिरप्यात्मबोधोपि (for प्रगुणितनयोऽप्या). BIE (except .Est) F1.2.4 (by corr.). 5 HJ S (except Ys M4; Ya missing) बाढं (W1.2.4 'ट; T3 °धं) (for गाढं). -') F2 न भवति; Hit विरति- (for भवति). Y विरतो; T3 विरणा; G तरलो (for विरलो.). Eit भोजनं (for भाजनं). - °) A F1.2 यत्रैतस्मिन् Ba येनैकस्मिन् ; CY3 यद्येतस्मिन्; G4 यद्येकस्मिन्. Bi It X Y1c. 3 नरकनगर G नगरनिरय- (for निरयनगर-). Y -द्वारमुग्धापयंती; G1 -द्वारमुद्घाटयंते. d) F भ्रमति; J भ्रमर- Ys कुटिल- (for भवति). F H Y: T2.3 G1. st (by corr.).4 M2.4.5 कुटिल:; Y8 -बहुला कुटिला). Gi भूलतं (for भूलता). Est Fs Jit.2 X_11 कुंचितेव; W4 कुंचितेन; Gi कंचुकेव (for कुञ्चिकेव). BIS. 6445 (2978) Bhartr. ed. Bohl. 1. 62. Haeb. 65. lith, ed. II. 38. Kavyas. 54. Satakāv. 70%; SRB. p. 350. 73; SLP. 4. 82 (Bh.). 101 ) V Xat Y4.6-8 TC M3 °निलया; G M.2 निचया; 4 वलय- (for 'वलया). D I प्रोत्तंग.. - ") D F1. 2.4 H Y4.5 T M3 -द्वंद्वेनोद्गत-; Y1.3 -द्वंद्वेनोद्धृत; Y: G2.3 M1.2 -द्वंद्वेनोद्धत-; Ys -द्वंद्वेनोपरि; Y: -द्वंद्वामोदित- Ys -द्वंद्वेनोन्नत-; G1 -द्वंद्वोन्मादिनि (for द्वंद्वेनोद्यत-). M4-चक्रवाल- (for 'वाक.). Fi E J Y1 (printed text).2.4-8 T G1. 2. 3-5 M “युगला; Y1AB -युगुला: Gat युगली (for -मिथुना). C वक्तांबुजाभासिनी Ga Mi 5 धैर्यद्रुमध्वंसिनी. - °) J3 °कार (om, धरा); Ja Y३ कारवरा; Y: कात्युदकाः Ma (for .

·शृङ्गारलोकाः। कान्ताकारधरा नदीयमभितः क्रूराशया नेष्यते संसारार्णवमज्जनं यदि ततो दूरेण संत्यज्यताम् ॥ १०१ ॥ इह हि मधुरगीतं रूपमेतद् रसोऽयं स्फुरति परिमलोऽसौ स्पर्श एष स्तनानाम् । इति हृतपरमार्थैरिन्द्रियैर्धाम्यमाणः स्वहितकरणधूतैः पञ्चभिर्वञ्चितोऽस्मि ॥ १०२ ॥ संसार तव पर्यन्तपदवी न दवीयसी । अन्तरा दुस्तरा न स्युर्यदि रे मदिरेक्षणाः ॥ १०३ ॥ - "कारमहा- (for 'कारधरा). J2 नदी ह्यभिमत-; Wat.st.it नदीममिगतः (for यमभितः). C कृपेत्र नापेक्ष्यते; F's कूलनपोवेक्ष्यते; Jit क्रूरास्ति नापेक्षते; Jic.2 Y4-8.8 T1 Gs क्रूरात्र नापेक्ष(J2 वीक्ष्य)ते; X Y1 क्रूराशया नेक्ष(Y1 °क्ष्य)ते; Yic.v. 2.3 T2.3 G1-3 रात्र नापेक्ष्यते. Y7 ऋरान नावेक्ष्यते; 4 रात्रि नावेक्षते; M1.2 G करात्रि नावेक्षते; M1. 2 क्रूरात्र सं(M2 सा)लक्ष्यते; M3 क्रूराननापेक्षते; 11.5 क्रूरोत्तरा लक्ष्यते (for क्रूराशया नेप्यते). d) E1 °मर्जन; Y6 °लंघनं (for मजनं); Ye T तदा (for ततो). Y: G1 M1-3 संसारार्णवलंघनक्षमधिया. BIS. 1269 (477) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 80. Haeb. 83; Satakav.73; SLP. 4. 83 (Bh.). 102 °) Y1. इह तु;. Get इह ह; Ms इति हि. BF3-5 H J2c W Y3 T3 नृत्यम्। J1.2t Y2.4-8 T1. 2 GM नृत्तम् (for रूपम्). भ्रमो (for रसो). J यः (for ऽयं). -') D स्फुटति; Jस्फुरित- (for स्फुरति). A Eit I Y: G+ परिमलोयं; Est परमलोय; Gi परिमलोध C) B C D E3t F1.2.4m.v.5 ItJIS इति हत- (Y3 इति वद- 17 अधिगत.) (for इति हृत-). F5 भ्राम्यमानः; M4 भ्राम्यमाणैः. --4) W ह्य(W)हित- Y1c.v.2 G2.3 त्वहित- (for स्वहित-). F G -भूतैः; Fs W दक्षैः; J1 -वृत्तः, Jat दूतैः; J2e -दूरैः (for -धूतः). Aa B1 E F I W1-3 X [5]सि; J1 [s]स्मिन्; W4 [s]पि (for ऽस्मि). BIS. 1147 (434) Bhartr. ed. Bohl. 1. 87. Haeb. 90. lith. ed. II. 40%; SLP.4. 84 (Bh.). 103 Om. in BORI 326. १) F1.2 संसारे; X संसारस. A B1 Wic.2-4 तव निस्तार; C तव निःसार-; Fs Wit तव विस्तार- Y2 (by corr.) -तटपर्यंत-; Ys M3.5 तापपर्यंत- (M3 तं); Gi Ma -दावपर्यंत-; 1 सारपर्यंत-; M4 तापपर्यस्त- (for तव पर्यन्त-). [E com. पर्यन्तपदवी निस्तारमार्गता]. - ) Jat ") Jat अन्तरादुत्तरा. d) C J1 Yr.8 T G5 यदि ते; Y? यदीमा; 14.5 G2.3 यदिमा; G1 M1-4 यदि चेन्; G4 115 यदि मे (for यदि रे). 40-2 मुदिरेक्षणाः (40.1 com, मुदिरेक्षणाः कहतां चकोरलोचनी स्त्री); Ba Fist M3 मदिरेक्षणा; WA Y: क्षणः X1 मंदिरेक्षणा. BIS. 6643 (3082) Bhartr. ed. Bohl. 1. 68. Haeb. 71. lith. ed. II. 41. Kavyas. 60. Subhash. 37; Sp. 4193; SRB. p. 88. 1; SRK. p. 99. 1 (Bh.); SM, 1390%; SSV. 13727 JS. 392; SLP.4.85 (Bh.). ६ भ.सु. - - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे कामिनीकायकान्तारे कुचपर्वतदुर्गमे । मा संचर मनःपान्थ तत्रास्ते स्मरतस्करः ॥ १०४ ॥ शृङ्गारद्रुमनीरदे प्रसृमरक्रीडारसश्रोतसि प्रद्युम्नप्रियबान्धवे चतुरतामुक्ताफलोदन्वति । तन्वीनेत्रचकोरपार्वणविधौ सौभाग्यलक्ष्मीनिधौ धन्यः कोऽपि न विक्रियां कलयति प्राप्ते नवे यौवने ॥१०५॥ रागस्यागारमेकं नरकशतमहादुःखसंप्राप्तिहेतुर मोहस्योत्पत्तिबीजं जलधरपटलं ज्ञानताराधिपस्य । कन्दर्पस्यैकमित्रं प्रकटितविविधस्पष्टदोषप्रबन्धं लोकेऽस्मिन् न ह्यनर्थव्रजकुसुमवनं यौवनादन्यदस्ति ॥१०॥ . 104 Om. in NS1. Order in Ms cdab. -- ) B1 H2 M1.2 स्तन- (for कुच-). A2 °दुर्गमः; F4 °संकटे; Jet (orig.) मंडले (for "दुर्गमे). -") Fs Y? नो (for मा). Jit मनःपन्था; W2.4 मनःपांथस. ') CY7 तत्रास्ति; Eot.it. st. st H यत्रास्ते (for तत्रास्ते). कामतस्करः BIS. 1660 (642) Bhartx. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 85. Haeb. 88. Subhash. 14, 245; SBE. 1256; SRK. p. 127. 3; JSV. 134.5%; SLP. 3. 37. 105 ") Bi Y1.2 G2. 8. 6 संसार-; M4 शंगारे (for शृङ्गार-). M4. 5 -नीरसे. W प्रचुरत- (W1 °ता-); M4 प्रसमरे (for 'मर-). C-चल-; Fat.v. जल- Y4-7 GA M3 -सर- (for -रस-). B C D E F H JS (except W2-4) -स्रोतसि (for -श्रोतसि). -) FE प्रच्छन्न; M4, 5 प्रद्योत (for प्रद्युम्नं ). F3-5 J_Y2-6.8 T Gs M1-3 चतुरवा YT G1-3 चतुरवान् चपलता M. । पितुरवाङ्- (for चतुरता-). Ms °फलोदंचति. - °) B C D Hio.v. W YE G4 Ms. 5 पारणविधौ J1 पर्वणविधौ. A Est.4t G4 सौरभ्य: Bi लावण्य-3; Yr om. (for सौभाग्य-). E2 G1 लक्ष्मीविधौ. - d) T8 नतिक्रियां; I न विक्रयां; Y न विक्रयं (for न विक्रियां). X Y TIG4.5 कलयते (for यति). BIS. 6518 (3018) Bhartx. ed. Bohl. 1. 71. Haeb. 74. lith. ed. II. 43. Kavyas. 63. Šatakāv. 72. Vairāgyaśataka of Padmānanda 17 ; SLP. 4. 86 (Bh.). 106 ") 0 रोगस्यागारम्; F's Gi. st. 5 M2-4 रागस्याकारम्. A भृशविवशमहा-; Fit.v. नरकपुरमुखं (for नरकशतमहा-). F1.3 J2 Yr Ms -संप्राप्तिहेतुं (F's 'तु); Y1AB G6 -संप्राप्त- हेतुर्.-') C हेतुर् (for °बीज). Ys मोक्षताराधिपस्य; G4 ज्ञानतारापथस्य. -विभव- (for -विविध.). Xi Gat -स्पृष्टः, G1 -स्पर्श- (for -स्पष्ट-). H2 -प्रबंधो; Ji -[अ]प्रबंधं; YT प्रवर्दू'; G1 M1. 2 -प्रवृद्ध; G4 M4. 5 -प्रसंग (for -प्रबन्धं). - ") C ह्यनर्थे; T's Jit W1.2.4 X ह्यनर्थ; G1 M1.2 [अ]प्यनर्थ- (for ह्यनर्थ-). C व्रत-; F5 W निज-3 X -स्मर- (for ज.). D F1-4 J_Y2-8 T G M °कुलभवन; Fs IV कुलदहनं (for "कुसुमवनं). Jit अन्यनास्ति; G1 M1.2 अस्ति नान्यत्. BIS. 5728 (2595). Bhartr. ed. Bohl. 1. 70. Haeb. 73. lith, ed. II. 45; SN. 5683; SLP.4.88 (Bh.). - ") GE ·शृङ्गारलोका। द्रष्टव्येषु किमुत्तमं मृगशः प्रेमप्रसन्नं मुखं घ्रातव्येष्वपि किं तदास्यपवनः श्राव्येषु किं तद्वचः । किं खायेषु तदोष्ठपल्लवरसः स्पर्शेषु किं तत्तनुर् ध्येयं किं नवयौवने सुहृदयः सर्वत्र तद्विभ्रमाः ॥ १०७ ॥ नो सत्येन मृगाङ्क एष वदनीभूतो न चेन्दीवर- द्वंद्व लोचनतां गतं न कनकैरप्यङ्गयष्टिः कृता । किं त्वेवं कविभिः प्रतारितमनास् तत्त्वं विजानन्नपि त्वङ्मांसास्थिमयं वपुर्मगदृशां मत्वा जनः सेवते ॥ १०८ ॥ जात्यन्धाय च दुर्मुखाय च जराजीर्णाखिलाङ्गाय च ग्रामीणाय च दुःकुलाय च गलत्कुष्ठाभिभूताय च । .. 107 ") B. Eist It Wat. st. at Y1.3 दृष्टव्येपु; Jit दुष्टव्येपु. C Fs-5 W Y मृगहशां (for °दृशः). - ") D X Y1 M4.5 घातव्येषु च; th corrupt; Ms धूतं वेबपि [sic]. Fs च तस्य पवनः; Wa Ts तदास्यपवनं; Y: तदास्यकमलं. Ao C Eo-2 F4 It Ji Yr श्रव्येपु. Jit तहपुः M3 तद्वयः (for तद्वचः). -') Bi कि श्वायेपु; 15 किं स्वादेपु; V किं खाद्यपु X Y1G आस्वाद्यपु; Y2.3. 5.7 G2.3 का स्वाद्येपु. B1 तदोष, Y: यदोष्ट. B C D F3-5 H JS (except W) स्पृ(13 प)श्येपु (for स्पर्शेपु). Bi D Eet J2 S (except Y X) तद्वपुरd) E3.4 कि ध्येयं (by transp.). D F JAS (except G2.3) नवयौवनं. A3 Ba C • Eo.2 (and E com.) F Y1 (printed text). 2.4-0.8 T G2-5 M1. 2. 5 सहृदयैः; D मृगशा स्वहृदये; Y3 किमपरं; G1 M3 च हृदये; M4 सहृदये (for सुहृदयः) 0 Eo. 1.5 (and Ec) Fat.v.3.5 Ji W X Y1.3-6.8 Gs -विभ्रमः, G1 -विभ्रमं (for -विभ्रमाः). B1 सर्वत्र तैर्विभ्रमः; M4. स्त्रीणां विलासान्वितं (for सर्वत्र तद्विभ्रमाः). BIS. 2999 (1265) Bhartr. ed. Bohl. 1. 7. Haeb. 8. Prasangābh. 14. SRB. •p. 252. 55; SRK. p. 271. 12 (Bb.); SHV. app. II. f. 20. 4 (Bh.); Sabhyālaikarana f. 2a; SL. f. Ta; SLP. 4. 89 (Bh.). 108 ") B2 नो सत्येष नो मन्ये न; Eot.2 Wit M3 नासत्येन; W2. नासत्येव W: नासत्वे च; W com. सत्यत्वे न; Y3 नो सत्येव; G4 नो सत्येपु (for नो सत्येन). W शशांक (for मृगाङ्क): B2 एक-; E2-4 F3 H I W2-4 Y1A G2. Sc.4 एव (for एष). C वदने भूते; W1 वदनान्भूतो. D Eat F5 चेदीवर. ") FW -द्वंद्वे. Y3 लोचनता-- Fs W गते (for गतं). C D च; Gi om. (for न). Ys कुसुमैर् (for कनकैर्). F3 रम्यांगयष्टिः; Ji Ye अप्यंगयष्टी-3 G अस्यांगयष्टि:. F स्मृता; W कृताः (for कृता). १)नेयं; I Y: त्वेक J1 तेवं; Y3 त्वैवं (for त्वेवं). Eit (t.v. as in text) प्रतारितमृतास्; J1 प्रसारितमनास; Y1 प्रतारितमतस्; G1 प्रतारिरगुणं. X न- (for वि-). 4) B C D Eat F3.5 H I JS मंदो; Fot.it T1.2.4 अंधो (for मत्वा). P2 सेव्यते (for सेवते). BIS. 3838 (1654) Bhartr. ed. Bohl. and lith, ed. III. 1.77. Haeb. 80. lith. ed. II. 32 ; SLP. 4.76 (Bh.). 109 *) G दुष्कुलाय; M4 दुर्वलाय (for दुर्मुखाय). Fs Cst कीर्णी (for 'जीर्णा). - ") F भ्रामीणाय; Y1A,2 ग्रामीण्याय; Gi GifHTET. OD F1-3 Y T G1-3.6 M1-3 .

·.. भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे यच्छन्तीषु मनोहरं निजवपुर्लक्ष्मीलवश्रद्धया पण्यस्त्रीषु विवेककल्पलतिकाशस्त्रीषु रज्येत कः ॥ १०९ ॥ वेश्यासौ मदनज्वाला रूपेन्धनसमेधिता । कामिभिर्यत्र हूयन्ते यौवनानि धनानि च ॥ ११० ॥ मधुरयं मधुरैरपि कोकिलाकलकलैर्मलयस्य च वायुभिः । विरहिणः प्रणिहन्ति शरीरिणो विपदि हन्त सुधापि विषायते॥११॥ शंभुवयंभुहरयो हरिणेक्षणानां येनाक्रियन्त सततं गुहकुम्भदासाः। च दुष्कुलाय; Ha च दुःकलाय; X च दुष्कलाय (com. निःप्रभाप्रति); G+ च दुर्मुखाय; M4.5 गलविजाय (for च दु कुलाय). C च चलत् ; Ms. 5 च तथा (for च गलत्-). M3 °जाताय (for °भूताय). W2.3 ते (for च). -') F3 Get गच्छंतीपु; म संदत्ते सुः Y3 यच्छंतीह; T3 यच्छंतेषु. Ys मनोरमं (for °हरं). Eot. 1.5 लक्ष्मीलवस्पर्धया; F2 °लवः श्रद्धया; Jit 'लव- श्रद्धया. 4) J1 (but Ji com. पुण्यस्त्रीपु=वेशयरल्लि) Yr G2.8 (orig.) पुण्यस्त्रीपु. F3 'लतिकां; F4 'कलिका- (for -लतिका). A2 शस्त्रीषु राज्येत कः; F3 स्वस्त्रीषु लक्ष्येत कः; Jat शास्त्रेषु रक्तेत का, X°सुखीषु सज्जेत का; Y2 °शस्त्रेषु सज्येत कः Yam.v.? T2:C2.4 M1 शस्त्रेपु रज्येत का; 15 Gst °शस्त्रीषु लज्जेत कः; G1 न स्त्रीपु लज्जा कुतः; Ma 'शास्त्रेषु लजा कुतः; Ms शस्त्रीषु लजा कुतः M4 °शास्त्रेषु रम्येत 15 शास्त्रेषु रंजेत का. BIS. 2391 (967) Bhartr. ed. Bohl. and lith, ed. III. 1. 89. Haeb. 92. lith, ed. II. 47. SRB. p. 335. 9; SRK. p. 105. 4; SHV. app. I. f. 3a; SM. 14333; SN. 284; SSV. 1418; JS. 415 ; SLP. 4. 90 (Bh.). 110 W3 (wrongly) om. this stanza and number. -- a) Est aute; GI ETT M4.5 वेश्याग्नौ. M4.5 मदनज्वाले. G4 वेश्या नाम मदज्वाला. -') G4 रागेंधन- A0-2 -समन्विता; B1 -समिद्धता; B2 -समर्धिता; E4t -समृद्धता; I -समिद्धिता; J -समर्थिता; Y1.2.4-8 TG M. 3 -विवर्धिता; Y3 -समृद्धिता; M2 -विवर्जिता; M4.5 -विवर्धिनी (for -समेधिता). - ") C तत्र (for यत्र). G1 हूयेत (for हूयन्ते). BIS. 6280 (2897) Bhartx. ed. Bohl. 1. 90. Haeb. 93 lith. ed. II. 49%; SRB. p. 355. 1; SRK. p. 104. 1 (Bh.); SM. 1436; SSV. 1420; SLP. 4. 92 (Bh.). Ill Punjab 2101, V extra 4. समधुरं; Jat मधुरं; मधुरयन् (for 'रयं). D मधुरैरति-; Gh_lIs कोकिलाः (for कोकिला-). X सुमधुरं मधुरं च (X2 रेपि च) कोकिला: M4. मधुरयं मधुरैः पिककूजितैः. ) D F2 J Xat Y1.6.8 TG1. 2. 3c. 4.5 M1-3.5 कलरवैर; M4 अभिनवैर् (for-कलकलैर्): Y1A मधुरस्य च Get मधुरैरपि; Gst मलयैरपि; G मलयोत्थित- (for मलयस्य च). T4 मारुतैः (for वायुभिः). - ") Eo. 1. 20. 40.5 विरहितान्; It Y2 G2-4 विरहिणां; We विहारिणः (for विरहिणः). C विनिहति; D Y1. 8.0 G+ Ms-5 प्रहिणोति; F3 प्रणिहिताः; J1 प्रहिणंति; J2 प्रहिनस्ति; W1. 20. 30, 4 प्रणहंति; Wat.st प्रणयंति; Y2. 4. 5.T.s T G1-3. 5 M1.2 प्रहिणस्ति (for प्रणिहन्ति). F4. Wet. 8.4 Y2.4.5 G1. 20.3.4 M1-3 शरीरिणां% Get शरीरिणी. ) Eat It W X Y३ हंति (for हन्त). Jit सुधासपि; Y3 सुखं हि (for सुधापि). BIS. 4680 (2099) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 3. Haeb. 36. lith ed. II. 51; SLP. 4. 93 (Bh.). 112 Om. in Yo & Hurilal's lith. ed. Benares 1850 (I. O. H 12a and 13). - ") B1 प्रोदुमौलिमा शंभुस्वयंभू- (for-शंभुस्वयंभु-).0 For at F2 हरिणीक्षणानां;Dमदिर- का; सा; a) Jac M3 .. -- ·शृङ्गार श्लोकाः। ४५ वाचामगोचरचरित्रपवित्रिताय तस्मै नमो भगवते मकरध्वजाय ॥ ११२ ॥ स्त्रीमुद्रां झषकेतनस्य जयनी सर्वार्थसंपत्करी ये मूढाः प्रविहाय यान्ति कुधियो मिथ्याफलान्वेषिणः । ते तेनैव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृता मुण्डिताः केचित् पञ्चशिखीकृताश् च जटिलाः कापालिकाश् चापरे११३ विस्तारितं मकरकेतनधीवरेण स्त्रीसंज्ञितं बडिशमत्र भवाम्बुराशौ । - क्षणानां; X हरिणेक्षणीनां - ") Yr येनाश्रयंत. A3 B Eo. 1. 26. 3-5 F4.5 H W X1.20 Y1 M4. 5 गृहकर्मदासाः; गृहकुंभदास्ये; T3 °वासाः. -- ") F1.2 J2 -पवित्र M4.5 -विचित्र- (for -चरित्र). F1.2 चरित्रभाजे; F -पवित्रकाय; J2 MI4.5 चरित्रकाय; W X Y1.5 T -विचित्रिताय (for पवित्रताय). -") B1 मदनेश्वराय; B2 C_Eet F3-5 JW Y2.8 14.5 कुसुमायुधाय (for मकरध्वजाय). BIS. 6408 (2957) Bhartr. ed. Bohl. and Haeb. 1. 1. Satakav. 61; SRB. p. 250. 12; SRK. p. 125. 1 (Bh.); SM. 1380 (Bh.); SSD. 1. f. 199; SSV. 1365 (Bh.); SLP. 4. 95 (Bh.). 113 In Y2, this stanza. lost on missing folio. - ") x2 स्त्रीमुद्रा; Yस्त्रीमुद्राः. Eo-3.4 (orig. as in text).50 मकरध्वजस्य; Est J2S (except W Y; Y: missing) कुसुमायुधस्य (for झषकेतनस्य). A D E H1 परमां (Ek orig. नृपतेः); B1 F1.2 T विकसत् B2 विषये; CF विवृतां; F3 विपयां; F4 Vet. st. 4t विलसत् ; H2 वसतिं; J विकटां; W1.20. sc. 40 Ye Gi M2 जननी; X2 Y4. 5.7.8 TG2-5 M1. 3-5 जयिनी; Y3 जयनी (for जयनी found in X1 Y1 only) [Y1 com. जयत्यनया जयनी तां कामजये साधनभूतां । करणे ल्युट् ।]_A निर्वाण- (for सर्वार्थ-). ) Esc ते मूढाः; D एतां ये; H एनां ये (for ये मूढाः). Xit सहसा विधाय; X1c.2 Y1 (B orig. as in text) सहसा विहाय; Get प्रविहाय यंति. Ys कुधिया. C मिथ्यावनांतैषिणः; स्वर्गादिलोभेच्छया; It मिथ्याबलान्वेषिणः; Wt मिथ्या- कलान्वेपिणः. ') DH2 (before corr.) Y1 तत्तेनैव; Y3 ये तेनैव; Giganta (for à तेनैव). F2 निहस्य; Fs Gat विहत्य (for निहत्य). x निर्दयतया; G1 निर्दयपरं. Gk रागीकृता (for नग्नी). D मुंद्विताः (for मुण्डिताः). --- 4) Y: किंचित् (for केचित्). C लुंछशिखाः; Wat पंचशिखा: Get पंचजटी-(for पञ्चशिखी-). Bit कुटिलाः (for जटिलाः). .BIS. 7610 (3305) Bhartr. ed. Bohl. 1.64. Haeb.67. lith. ed. II. 53. Palic.ed. Koseg. IV. 36. ed. Bomb. 34; $p. 3082 (Bh.); SRB. p. 252. 54 (Bh.); SKM. 78. 19 (var.); Yaśastilakacampū of Somadeva (KM. 70, part II, p. 252); Kāvyānu. Sāsana of Vagbhata 1. (KM. 42, p. 11); SHV. app. II. f. 2b. 6 (10, Bh.); SN. 249%; SLP. 4. 97 (Bh.). 114.) W विस्तारिता. - ) A-B1 C F_Y3 स्त्रीसंज्ञकं; D योपिन्मयं (for स्त्रीसंज्ञितं). Ao. 1c B F I बिडिशम्; Ait. 2 Y3 विडिशम्; Eot. 3 F4 V3 वडिशम्; Ta बरिशम्। G1-3 M बळिशम्. Yी युवांबुराशै. - ") Eo. 1 (orig.). 2.5 येनाविशत्तद् El (by oorr.) येनोच्चरत्तद्, x येनानिशं तद्- Ys येनात्तचित्तम् (for येनाचिरात्तद्-). भवरामिपY (m.v, as in text) भवरामिव; Y4.5 G4 MB अधरामृत.. -लोलमत्स्य; Eot ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे येनाचिरात् तदधरामिषलोलमर्त्य- मत्स्यान् विकृष्य स पचत्यनुरागवह्नौ ॥ ११ ॥ उन्मत्तप्रेमसंरम्भादारम्भन्ते यदङ्गनाः। तत्र प्रत्यूहमाधातुं ब्रह्मापि खलु कातरः ॥ ११५ ॥ मालती शिरसि जृम्भणोन्मुखी चन्दनं वपुषि कुङ्कुमाविलम् । वक्षसि प्रियतमा मदालसा स्वर्ग एष परिशिष्ट आगतः॥ ११६ ॥ कुङ्कुमपङ्ककलङ्कितदेहा गौरपयोधरकम्पितहारा । नूपुरहंसरणत्पदपद्मा कं न वशीकुरुते भुवि रामा ॥ ११७ ॥ "लोलमृत्युर्; F3. 4 W10. 3. 50. 40 -लोभमर्त्य d) C मत्स्यान्विवेक; Foc F3 -मत्स्यानिकृष्य H -मीनान्विकृष्य; Y2-मच्छान्विकृप्य. C निपतति; V पचतीति; Ya-s T G2-5M विपचति (for स पचति). BIS. 6237 (2877) Bhartr. ed. Bohl. 1. 84. Haeb. 87. lith. ed. II. 64. Satakav.74; SS 44. 2 (bacd); SN. 264. 115 In Y2, this stanza lost on missing folio. 4) उन्मत्तः FY1.4.5G2.3.5 उद्गाढ- Ys उन्मीलत्; M1.4 उन्मत्ताः (for उन्मत्त-). Yr -प्रिय- (for -प्रेम-). H2 -सारंभाद् Y3 -संबंधाव्; Y8 -संभोगान्; G1 M2 -सरसम्; GM4. 5 -संचारा; M1 * रसम्; M3 -संसर्गाद् (for -संरम्भाद् ). Ao.s Ea F_Y1.4-6 'T G (except Gst) M (except M2) आरभंते [the grammatically correct reading]; E3 आरंभेते; Ys [आ]रंभते; Y: आरंभंति (for 'आरम्भन्ते). X यदांगनाः. Y8 भजते यदलीगणः. -) Yit (A and printed text) तं च (for तत्र). F5 प्राप्तमहाधातुं; J G1 प्रत्यूहमादातुं. प्रत्यूहमादातुं.-") Es दैवोपि (for ब्रह्मापि). BIS. 1266 (476) Bhartr.ed. Bohl. 1. 60. Haeb. 63. lith, ed. II. 55; SM. 14053B SSV. 1390; SLP. 4. 96 (Bh.). 116 Stanzas 116-118 are omitted in Es, probably due to a missing fol. in exemplar (but com. of 118 found). - ") D मुंभितोन्मुखी; I जंभिणोन्मुखी; Y4-8.8 T Gs मुंभणं मुखे; GM2 शृंभणोन्मुखा (M2 -ख); Ms भंगिणोन्मुखी. - °) F1 कुंकुमार्पित (t.v. °र्चितं); F2 °माचितं; W2.3 °मान्वितं (W com. कुंकुमेन युक्तं); Gi.st.v.4 M मारुणं (for 'माविलम्). ') X1 वक्ष्यसि (for वक्षसि). B2 F5 W मनोहरा; C Eo. 4. 5 Fa मदालसाः; G1 मदालस; M4. 5 रसालसा (for मदा). -4) F2.4 Y. G1.2.4 M1-8 एव (for एप). B2 परिपूर्णम् ; D परिसृष्ट; F2 °मृष्ट; X Y1 °तुष्ट; 1 परसिद्धिर् (for परिशिष्ट). F (t.v. as in text) JY4-8 T G आगमः (for आगतः). Cस्वर्ग एष परिखिद्यते कथं. BIS. 4842 (2192) Bhartr. ed. Bohl. 1. 24. Haeb. 26. lith. ed. II. 57. Prasangabh. 14; SBH. 2228; SLP. 3. 29. 117 J2c calls this चित्रपदवृत्त. -") A2 कलिंकितदेहा. B. Gú ýta-; Git.v. M3 तुंग- (for गौर-). C Y2.4.5 G2. 3 (by corr.) -लंबित-; G5 -चंचल- (for -कम्पित-). J1 W1 हाराः. Hic.v. विकसितजातीपुष्पसुगंधिः. - ") A2 नूपर-. B1-रावरणत्; Git.v. Ms हंसलसत् । रत्नरणत्- (for -हंसरणत्-). -") A3 E (Ee om.) Fs वशं (for वशी-). - Mt. 5 J1रामा BIS. 1787 (691) Bhartr. ed. Bohl, and lith, ed. III. 1. 9. Haeb. 11; SRB. p. 253. 13 ; SBE. 1275; SRK. p. 271. 11 (Bh.); SM. 1385; SSV. 1370; JS. 386%; SLP.2.103.

·४७ शृङ्गारक्लोकाः। नूनं हि ते कविवरा विपरीतबोधा ये नित्यमाहुरबला इति कामिनीनाम् । याभिर्विलोलतरतारकदृष्टिपातैः शक्रादयोऽपि विजिता अबलाः कथं ताः॥ ११८ ॥ उदृत्तस्तनभार एष तरले नेत्रे चले भूलते रागाधिक्यतमोष्ठपल्लवदलं कुर्वन्तु नाम व्यथाम् । सौभाग्याक्षरपत्रिकेव लिखिता पुष्पायुधेन वयं मध्यस्था हि करोति तापमधिकं रोमावली केन सा ॥११९॥ स्वपरप्रतारकोऽसौ निन्दति योऽलीकपण्डितो युवतीः । 118 ") I [s]पि कवयो; M2 सुकवयो (for कविवरा). CY (except Y1) T G1-8 1-3 °वाचो (for 'वोधा).-.) A कामिनीभ्यः D Y4.5 G2, 3 कामिनीः; HJ Y2.1.8 T G1. 4. 5 M कामिनीस्ताः; Y1 कामिनीहि; Y कामिनीति. -)C G1 M3 यासां; G2 (by corr.) ताभिर् (for याभिर). GM4 कातर (for 'तारक'). 4) D इंद्रादयो; Eo. 2. Bc.! रुद्रादयो; 17 चक्रादयो; Ma ईशादयो (for शक्रा). D E2.4 F I J S (except X) त्व(Ya ह्य)बलाः (for अबलाः, to aviod hiatus). BIS. 3804 (1635) Bhartr. ed. Bohl. 1. 10. Haeb. 12. lith. ed. II. 59%; SRB. p. 252. 423; SBH. 1287 ; SRK. p. 272. 20. (Bh.); SMV. 16. 11; SLP. 4. 99 (Bh.). 119 a) Aoc B. DH J2C Y (except Y8.7) T. G. M JEFTI; WA TFT (for उद्वृत्त-). A एक (for एप). Y चंचच्- (for नेत्रे). Ji Y6 चलद्- Y: च ते; G1 Ma च तद्- (for चले). .") B C D E2t H I J X Y1.3.6-8 T GI. 4.5 M रागाधिष्ठितमो- (X1 °दो)ष्ठ- Eot. it. 4t. : रेकाधिक्यतमोष्ठ, Eoc. 10 रैकाधिक्य'; E2c.t एकाधिक्य-; Esc. 40 ऐकाधिक्य (Eo.3.4 coms. एकेनरागेण; E1.5 coms. रेकेन = रागेण); W रागांधेषु तदोष्ठ, Y2.4.5 G2.3 रागावेष्टितमोष्ठ.. [A com. रागाधिक्यतम = रक्तिमारि (Ao com. ललाईरि). अत्यंत अधिकाई. E com. on 28 ends तमां-अधिकतरां. Both A1 com. and E1 com. 'तमोष्ठ' = 'तम+ उष्ठ.] A8 पल्लवतमं; B C D Eet F H I IS (except Y2) -पल्लवमिदं. Y: कामं; Y4.5 G2.8 Ms काम- (for नाम). - ) Y4.5 सौभाग्याधर- CF3.4 J2 W Y1. 2.4.5 G2.3 M1-4 पंक्तिरे(Y2 )व); F1.3 H Ji X Y T Gs. 5 M5 -मालिकेव. 11 लिखितं (for लिखिता). 1) All Iss. (except A B E1-4) मध्यस्था(J1 °स्थो)पि (for स्था हि). Bi X2t अनिशं (for अधिक). Y4-8. S T रोमावलिः. Ji Y1.4-3 T1 G M1-3 X Y2 मे; Ta ता (for सा). BIS. 1259 (472) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 15. Haeb. 17. lith. ed. II. 60. Satakav. 63. SBH. 1354; SDK, 2. 77. 4 (p. 119); SLP. 4. 100 (Bh.). 120 °) स्वपरः; 14.5 T स पर-; G1 स वर- 14 स्ववर:- C-प्रतापको; D प्रलापको Jit प्रताहको; J10.2 प्रतापका; G1 -परवताको. I[s]यं (for [s]सौ).-") F3 योलीक: Y3. यो यो न; G1 योषिक: M4.5 यो जगति (for योऽलीक). Eo. 1. 3-5 X1 M4.5 युवतीं; EX. Y1.2.4. 5 G4 युवति; I G युवतिः. - ") Eot.it. 2.5 तस्मात् (for यस्सात). 4) Ya. (by corr.) स्वर्ग; G स्वर्ग (for स्वर्गः). M स्वर्गो (for स्वर्गे). Jit चाप्सरः (for चाप्सरसः). वा ·यस्मात् तपसोऽपि फलं D ४८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे स्वर्गः स्वर्गेऽपि चाप्सरसः॥ १२० ॥ विश्रम्य विश्रम्य वनद्रुमाणां छायासु तन्वी विचचार काचित् । स्तनोत्तरीयेण करोद्धृतेन निवारयन्ती शशिनो मयूखान् ॥१२१॥ अदर्शने दर्शनमात्रकामा दृष्टौ परिष्वङ्गरसैकलोला । आलिङ्गितायां पुनरायताक्ष्यामाशास्महे विग्रहयोरभेदम् ॥१२२ ॥ उरसि निपतितानां त्रस्तधम्मिल्लकानां मुकुलितनयनानां किंचिदुन्मीलितानाम् । उपरिसुरतखेदखिन्नगण्डस्थलीनाम् अधरमधु वधूनां भाग्यवन्तः पिबन्ति ॥ १२३ ॥ B2E H स्वर्गः स्वर्गेपि युवतयः सरसाः (B2 Es H 'तयोप्सरसः); C स्वर्गः स्वर्गेप्सरस एव; स्वर्गः स्वर्गेपि भवतिश्चाप्सरसः; F2 स्वर्गः स्वर्गोपि परं चाप्सरसः; Fs TV स्वर्गस्यापि (F5 स्वर्गः स्वर्गस्य; V1 स्वर्गः स्वर्गस्यापि) फलं तथाप्सरसः; X Y1 स्वर्गः स्वर्गेपि च स्त्रियोप्सरसः; Y: स्वर्ग: स्वर्गपिताश्वाप्सरसः. BIS. 7285 (3328) Bhartr. ed. Bohl. 1. 57. Haeb. 60. lith. ed. II. 62. Kavyas. 49; SRB. p. 251. 27; SHV. . f. 2b. 5 (Bh.); SK. 5. 280; SLP.4. 78 (Bh.). 121 ) F4 AM विश्राम्य विश्राम्य. D वनस्थलीनां; Eo. 1c. 2t H2 VC नवद्रुमाणां (for वन'). - ) Ao-2 Es. 4 transp. तन्वी and काचित्. C विरराम (for विचचार). ") Ea (m.v. asin text) H I तनूत्तरीयेण; Fs Wat. 3t. at Git.v. स्तनोत्तरीयेन; It स्वेनोत्तरीयेण E Gsb करोद्वृतेन (E com. दक्षिणकरचालितेन); F5 करोद्धतेन; J1 निवारयंती; Wat नरोद्धृतेन x करोन्नतेन. - ) E3 W3 निवारयति; J1 करोद्धृतेनैव (for निवारयन्ती). मयूषान्. BIS. 6109 (2852) Bhartx. ed. Bohl. 1. 22. Haeb. 24. lith, ed. II. 63 ; Sp. 3399%; SRB. p. 275. 16; SLP. 5. 1 (Bh.). 122 ८) Jit.2 अदर्शना (for र्शने). ७) F1.2 X Y3.7 G1 M2-5 दृष्टे Wat. st. 4t Y1.4-6.8 T Gs Mi दृष्ट्वा; W1. 20. Sc. 4c_Y2 G2.4 दृष्टा; GB दृष्टाः (for दृष्टौ):- F2.3 X Yr T M1 -सुखैक- (for रसैक-). Aot B1 C Es F2.5 X Y1. 8. Ga_M1.5 -लोलाः; G1 M3 कामा (for -लोला). ') B1 Eot. 10.40 आलिंगतायां; D आलोकितायां; Est अलिंगितायां: X आलिंगितायाः. --4) B2 अध्यास्महे; Eo. It नाशास्सहे. C अभेदात्. (W com. विग्रहयोः कलहयोः!). BIS. 190 (71) Bhartx. ed. Bohl. 1. 23. Haeb. 25. lith. II. 64 ; SL. f. Tb; SLP. 5. 2 (Bh.). 123 a) A3 B C D E T2.3.5 Hic IJ X gf (for Tih). D 787; Eo. 1. 3. 4 F H I J1 श्रस्त- (for स्रस्त.). - ") A2 B1 उन्मीलतानां. 6) A3 B Fsc. 5 F1.2.5HI VX सुरतजनित-; C सुरतसमर- (for उपरिसुरत-). B2 Fst.v. -खेदस्निग्ध-; CY -खेदस्वेद : D Eo.2.6 x खेदखिन्न - 1.4 खेदा( E दात खिन्न-; Est -खेदाक्लिन्न-; W -खेदस्वार्द्र- Y: -भेदास्विन्न- G1 -वेगस्विन्न-; G -खिनस्वेद-; M3 -तांतस्विन्न (for -खेदस्विन्न-). B Eo.1.4t. 5 I गल्ल- (for -गण्ड-). As B2 Es H Y4 T GE -स्थलानाम्. a) D H2 It X: (orig.) मधुरमधु (for अधरमधु). Ao-9 B Eo-2.40. 5 F1 I J पुण्यवंतः, Jit भार्यवंतः (for भाग्यवस्तः). app. II. -- A3 Est F4 F3.5 J - - - ·शृङ्गारन्लोकाः। प्राङ् मा मेति मनोरमागतगुणं जाताभिलाषं ततः सब्रीडं तदनु श्लथीकृततनु प्रत्यस्तधैर्य पुनः । प्रेमाईस्पृहणीयनिर्भररतक्रीडाप्रगल्भं ततो निःसङ्गाङ्गविकर्षणाधिकसुखं रम्यं कुलस्त्रीरतम् ॥ १२४ ॥ तावदेवामृतमयी यावल् लोचनगोचरा । चक्षुःपथादपेता तु विषादप्यतिरिच्यते ॥ १२५ ॥ BIS. 1315 (492) Bhartr. ed. Bohl. 1. 26. lith. ed. II. and atakav. 65. Prasaigābh. 83; SBH. 21373; SK. 5. 106 ; SU. 7133; SLP. 3. 28. 124) B2 आयातेति; FB प्राग्जाताल्प, प्राक्प्राप्तेति x प्राग्वामेति GIM प्रज्ञामेति (for प्राडूमामेति). B मनोरमं गतगुणं; Eat मनागनागतसुखं; F8.4 मनागना(F3 °ता)गतगुणं; Fs W मनागमानित(Vat °नि सगुणं; न मनोरथागतगुणं; it मनागनागतरुणा; Jic.2 मनागनागतरु(J३°तऋण; Y T G2-5 11.2 मनागनागतरसं; G1 M3 मनागनारतरत; Ms. मनागसंगतरसं (for मनोरमागतगुणं). C अन्योन्यातिरसेन संस्तुतगुणं. Yi (printed text) जाताभिलाषा. --") C सक्रीडं ( for सनीड). G1 M2,3 तदथो ( for तदनु). Cश्थोद्यतमनः D Eat श्लथोद्यमतनु-; F3 श्लथांशुकमतः; F J2 Y1-s Ga Af1-3 थोथममनुः; Fs W थो थतमनु Jit श्लथरोद्यमनु Jic शतोद्यमतनु Y4-6 TG5 श्लथोद्यममथ; Y: श्लोधोरसमनु Y8 श्रमोद्यममथ; G1 मिथोद्यममनु-; G2 श्लथोद्यमननु; C श्लथोद्धतमनः- M1.5 श्लथन्क( 115 'क)चभरं (for श्लथीकृततनु). B C D Y8. s.s T Gs M4.5 प्रध्वस्त- (Ys °स्थ-); GM2.5 व्यत्यस्त- (for -प्रत्यस्त-). H ततः (for पुनः). ') Ba Y6.8 T G1. 2.5M प्रेमाई, Eo. 1. 20. 3-6 प्रेमाई; Wat.v. Y4. प्रेमाः (for प्रेमाई-). E -निर्धार- Gat -गर्भर- M4.5 मन्मथ- (for निर्भर). B C D F1.2.5 JIc. We Y1. 2, 4-7 TG2-51M1. 2.5 रिहा क्रीडा Fat F3 H X -रसक्रीडा; Jit Ya -रहकीडा; Wt हरकीडा; Y -रसाक्रीडा fi Ms रहप्रौढ-, M रणक्रीडा- ( for रतक्रीडा-). W-प्रगल्भा.--4) F निःसीमांग; Fs I W YE निःशंकांग; निःशंकांक- (for निःसङ्गाङ्ग-). It G2. 8.5 -निकर्षणाधिक: FY1B -विधर्षणा- G1 MI-3 -विकर्षणोदित.. निःशंक कचकर्षणादिकरसं: M. नि:संगादिव कर्षणाधिक सुखं. रम्यं च कुस्त्रीवृतं. BIS: 4299 (1885) Bharty. ed. Bohl. 1. 25. lith. ed. II. 68. Satakav. 64. Prasangabh. 9SRB. p. 317.7; SBH. 2242; SLP. 5. 4 (Bh.). 125 In Et and others of the type, this st. occurs twice by confusion with तावन्महत्वं. --6) B. D Eo. 1.4 (second time by corr.).5 'गोचरे; Ek (first time) गोचराः; W 'गोचर. -.) CFA X YA (and printed text). 2-1 TA. 2.3 Gi. चक्षुष्पथादः Fi चक्षुःसंगाद्; Y1B चतुप्पथाद्. B. D अपेता सा; CY2.4-8 T GM अतीता J1 अपेतासि; W अपगता (for अपेता तु). Ba वक्षःसंपादने सा तु; E2.40 चक्षुःसंपातविरहे. 4) Eat विषादपरिरिच्यते; G1 सा नारी विषवल्लरी. BIS. 2546 (1028) Bhartr. ed. Bohl. 1..74. Haeb. 77. lith, ed. II. 69%B SBH. 1244; SLP. 5.5 (Bh.). ७ भ. सु. धिक ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे न गम्यो मन्त्राणां न च भवति भैषज्यविषयो न चापि प्रध्वंसं व्रजति विविधैः शान्तिकशतैः। भ्रमावेशादङ्गे किमपि विधद् भङ्गमसमं स्मरापस्मारोऽयं भ्रमयति दृशं घूर्णयति च ॥ १२६ ॥ नूनमाज्ञाकरस् तस्याः सुभ्रुवो मकरध्वजः । यद् भुग्ननेत्रसंचारसूचितेऽपि प्रवर्तते ॥ १२७ ॥ इदमनुचितमक्रमश् च पुंसां यदिह जरस्यपि मान्मथो विकारः । - .. . D - 3B 126 ) 14.5 अगम्यो (for न गम्यो). A0-2 मंत्रीणां (for मन्त्राणां). T न भवति च (for न च भवति). D Y: G4 °विषया; F1.2 °विषये. -') Y4.5 चाति- (for चापि). Jit Ta प्रध्वस्तं (for प्रध्वंसं). B1 विहितैः (for विविधैः). C शांतिकरसै;Jxt M1.2.4.5 शांतिशतकैः; Y. Gशांतिकरणैः; 3 शांतिकतमैः. ") A Y: भ्रमादेशादंगे; C भ्रमावेशादंग; D समावेशारंगे; Vst. t भ्रमावेषादंगे; Y2.4. 5 Gst. 4 भ्रमावेशादंगैः.. किमिव; Y4-s T कमपि (for किमपि). TVat.4 Y विविधद्; Wst विविधान् Y1 च विपत् ; G1 विविदद् विविध 14. विपदद् (for विदधद्). B. Yभंगमनसं; C F3 X Y4-e.s T. Gs M1. 3 भंगमसकृत्; भंगमधिकं; E3 भंगमषम; Fs भंगमसिसं; W भव्यमसमत्; Y1 संगमनकृत्; Y? भागमपरं; G1_14.5 भंगुरसमं; G+ ध्वंसमसुकृत्. W3-1 X 470°. A3 Eot gati; B tit; C G1, 2t 112.4.5 azat; H1 eit; X HIT; Ms fazi (for zzi). Est Ms quietla; Fs चूर्णयति (for घूर्ण). BIS. 3217 (1365) Bhartr.ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 88. Haeb. 91. lith. ed. II. 70. Satakav.74; SRB. p. 250. 18; SKNI. 70.5 (Trivikramabhatta); SRK. p. 126. 3 (Sp.); SLP. 5. 6 (Bh.). 127 ") F न्यूनम् (for नूनम्). D सोस्याः (for तस्याः). -') Gi 111-4 सुदृशो (for सुभ्रुवो). -') B1 यनग्ने नेत्र: Be P1.2.1.5 H I J W Y1c.v. 2. 4. 5.r.s 'T G H यतस्तन्नेत्र । यतस्तन्मैत्र-; D भृद्धग्ननेत्र ; F3 यत्र तन्नेत्र-;Xयस्तद्भूभंग-; Y1 यत्तद्भूभंग- Y3 यचंगनेत्र Is यन्नेत्र- (for यद्भुननेत्र.). B2 -विस्तार-; C संवास-; W3 Y3 -संचारः; X Y1 -संचारैः (for संचार)..-") A1 (orig.) B1 F (except Eot) सूचितोपि; A2 -स्वचितेपि; Ba D F HIJS-सूचितेपु; -चित्तनाशं; Fim.V. -स्वचित्तेषु (for -सूचितेपि). BIS. 3807 (1637) Bhartr. ed. Bohl. 1. 11. Haeb. 13. lith. ed. II. 71; Sp. 3298; SRB. p. 259. 60; SBH. 2227; SKM. 53. 10%; SRK. p. 275. 1 and p. 126.23; SK. 5. 133; SLP. 5.7 (Bh.). 128 ") D अशरथ; Fs अक्रम हि; Y1 आश्रमस्थ-; G4 14.5 अक्रमं च (for 'मश्च). o el is found only in A1.2 E1-4 It; C heitafq; Y1A and B FRIE; all the rest Hittaaf. As B C D E F1.3.4 H I Y1B. 3–8 T G1, 2C, 3–5 M13–5 #TF#81T; J1 मन्मथ- J: मान्मथ- YIA Get मन्मथा (for मान्मथो). All MSS. (except A1.2 F2.b Get Af1.2) विकाराः.-") A3 B2 D Est F1.3.5S (except G1.4 M5) तदपि च; Bi Ft म | इदमपि; C इयमिव (for यदपि च). A0-2 न हृतं; C विकृतिर; Y: M1.2.4 विकृतं, Y6.7 G2. 3. 5 M3.5 निकृतं; G1 निकृतिर् (for न कृतं). E5 यनितंबिनीनां. t) Eat omits सनपंतनावधि. Biस्तनपतनाविधि; F कुचपतनावधि; Get स्तनपंतनादधि. B2 वरं वा; Es सरं घा; F2 रतानां; Y रसं वा (for रतं वा). - ·शृङ्गारलोका। ५१. यदपि च न कृतं नितम्बिनीनां स्तनपतनावधि जीवितं रतं चा॥१२८ व्यादीLण चलेन वक्रगतिना तेजस्विना भोगिना नीलाब्जद्युतिनाहिना वरमहं दुष्टो न तच्चक्षुषा ।.. दष्टे सन्ति चिकित्सका दिशि दिशि प्रायेण धार्थिनी मुग्धाक्षीक्षणवीक्षितस्य न हि मे मन्त्रो न चाप्यौषधम् ॥१२९॥ सति प्रदीपे सत्यनौ सत्सु तारामणीन्दुषु । विना मे मृगशावाक्ष्या तमोभूतमिदं जगत् ॥ १३० ॥ मुखेन चन्द्रकान्तेन महानीलैः शिरोरुहैः । - BIS. 1103 (422) Bhartr. ed. Bohl, and lith, ed. III. 1. 28. lith. ed. 11.-787 Sp. 564 (Silabhatta + Bhojarāja); SRB. p. 205. 7 (Silabhattaraka + Bhojarāja); Kävyaprakāśa. 7. 222; Kāvyapradipa (KM. 24, p. 251 ); AMD, 341; Udaharas naoandrikā; SHV, app. I. f. 8a. 21 (Bhoja?); SLP. 5. 14 (Bh. ). 129 Com. this stanza (but $82 in Ce). a) A B D X Factor; Futy Ma.5 व्याकीर्णेन; W2. 20. 80.40 आदीर्घेण; Y भूदीर्पण: 1 व्यादीनुन (for व्यादीधैण). Rs I बलेन, M खलेन (for चलेन). E5 Ic Wa Xi Gat वक्रगतिना वक्रशशिना. -') A0 -परे; A1 2 32 om. हिना. X: °धुतिनाहिमा. D Eet.st Fs-5 I वरमहो; Jit, 2 Y1(printed text). 4-8.8 T G M परमहं (GE M3 हो) (for वरमहं). Ys नीलालद्युतिनापि सादरमहो.. Est Ft. Xa दृष्टो न; JI दप्टो हि; Wio. 2-4 दृश्यो न: Ya(printed text). 2.4-5 Ga.s, s M1. 2. 4. 5 दृष्टोसि; Ms दोषोस्ति (for दष्टो न). G मञ्चक्षुषा; Ms तच्चक्षुषां.--) D Est Fg Hit XC9; Ji Y4-6.8 T1 Wat दष्टा Wat. st.4 हप्ताः (for दष्टे). Ba Eot Hit It चिकित्सिका. Jat G1.4 M धर्मात्मनो (for °र्थिनो). --~1) B1 G3 मुग्धाक्षिक्षणवीक्षितस्य; It 'क्षीक्षणविक्षतस्य; M1.2 क्षीक्षणमीक्षितस्य; M4.5 °क्षीक्षणवेधितस्य. [A BY: Ti G2.3 coms. मुग्धाक्षी+क्षण; E HI W coms. मुग्धाक्षी+ ईक्षण]. Y न च मे. As Ba Fa-5 HIS (except x) वैद्यो (for मत्रो). F2 चाप्यौषधी; IG चान्यौषधं; M4.5 चान्यौषध: (for चाप्यौषधम् ). BIS. 935 (342) Bharty, ed. Bohl, and lith, ed. III. 1. 86. Haeb. 89. lith,.ed. II. 79. Satakiv. 743; SLP.5. 15 (Bh.). 130 Om. in NS1. -") B1 TII; S (except W T[T1.0. y. as in text}) (for सत्यमौ). ~) Bi I नानामणीप्वपि; E °मणीषु च; F1,2 °महत्स्वपि; W तारारवींदुषु,x तारासु चंद्रमा; Y: ताराधिपेंदुपु. -~~ ) F विना नो (m.v. 'नापि); T2 विना तन्; 114.5 विना तु (for विना मे). A FI YE.3 G1.2 मृगशावाक्ष्यासः Ezt मृतसावाक्ष्या. a) F2 मनोभूतम् BIS. 6700 (3118) Bhartx. ed. Bohl. 1. 14. Haeb. 16. lith. ed. II. 72. Kavyas. 15; SRB. p. 277.9 (Amaruka); SBH. 1235; Amarusateka. (NSP. ed.) 1533; SLP.5.8 (Bh.). 131) An Est Y1 (A and B) सरोरुहैः (for शिरों). - ") Hोष्ठाभ्यां; Ya Ta कराभ्यां (For पाणिभ्यां). Hit विद्रुमाभाभ्या; H. विद्यमाभ्यां च; Wi,s om. (hapl.) (for पारागाभ्या).-DI मणिमयीव Y रलमयैव.

·५२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह पाणिभ्यां पद्मरागाभ्यां रेजे रत्नमयीव सा ॥ १३१ ॥ गुरुणा स्तनभारेण मुखचन्द्रेण भावता । शनैश्चराभ्यां पादाभ्यां रेजे ग्रहमयीव सा ॥ १३२ ॥ मुग्धे धानुष्कता केयमपूर्वा तव दृश्यते । यया विध्यसि चेतांसि गुणैरेव न सायकैः ॥ १३३ ॥ सुधाशुभ्रं धाम स्फुरदमलरश्मिः शशधरः प्रियावक्राम्भोज मलयजरजश् चातिसुरभिः । स्रजो हृयामोदास् तदिदमखिलं रागिणि जने करोत्यन्तःक्षोभं न तु विषयसंसर्गविमुखे ॥ १३४ ॥ १) FE - BIS. 4885 (2211) Bhartx. ed. Bohl. 1. 20. Haeb. 22; Sp. 3371; SRB. p. 270. 2; SBH. 1236; SKM. 53. 97 (Sakavrddhi); SRK. p. 272. 19 (Bh.); SHV. app. II. 4. 18a (Bh.); SLP. 5. 9 (Bh.). 132* Om. in Yo (?), G+, Punjab 2885, Telugu ed. 1848 and Mysore- KB. 340. -') T3 मुखे (for मुख-). J1 भास्वर; G1 भासता. - °) Be YT T3 शनैश्वराभ्यां 4) C अहवतीव; E2t F1 It G1 गृहमयीव; Xit ग्राहमयीव. BIS. 2169 (865) Bhartr. ed. Bohl. 1. 16. Haeb. 18; SRB. p. 270. 3 (Sankbaka); SBH. 1233; SKM. 53. 93 ; SRK. p. 271. 18; Mandāramarandacampā of Krsnakavi 10. 178 (KM. 52, p. 144); Kavindravacanasamuccaya 255 (3); SHV. app. II. f. 18a. 7; SLP. 5. 10 (Bh.). 133 Om. in NS1. धनुषकता, HW2.3 धानुमता; V1 धानुष्यता. F: सेयम् (for केयम्). F6 मुग्धे केयं धनुष्मंती. ') Fs ह्यपूर्वा J2 अपूर्व; G1 Ms पूर्वता (for अपूर्वा). Ba D_F3. 5 Hic S (except X Y3) त्वयि ( Wat.v. [अ]पि च; T1 दृशि) (for तव). Hic विद्यते. - °) B1 Eo F3 H2 W यथा; C यतो (for यया). DY: विंध्य सि; Eo. 1.6 (and Ec) F2 Ha M1.3 विध्यति; W1 विधसि; W2-4 हविषि (Wit.v. वध्वंसि; Y7 विध्वंसि (for विध्यसि). Jit चित्तांसि. ') Y6 गणैरेव. BIS. 4892 (2214) Bhartr. ed. Bohl. 1. 13. Haeb. 15. lith, ed. II. 76. Satakāv. 63. Subhash. 133; Sp. 3654; SRB. p. 312. 1; SBH. 20253; SKM. 74.18%; Sabhyālai. karapa f. 3a; SLP. 5. 12 (Bh.). 134 Om. in C (but Ca 588). - ") P3 स्फुलदमल-. AREo.1.3-5 Y. शशिधर; Fs lacuna; 4 च शयनं (for शशधरः). च शयनं (for शशधरः). -") B1 H-रजश्चारु, 3) B1 H -रजश्चारु , D Y4. G2-1 -रसश्चाति-; E1. 2 Ts रजसश्चाति-; F8 -रसः कांति; It -रसश्चापि, J1 -रसश्चारु- (for -रजश्चाति-). EP.5 Y1c.V. 2.4-6.8 T1.2 G1 Mi. 2.5 -सुरभि. - °) A D हृद्यामोदस्; Jit मृद्यामोदासू. P2 संगिनि (for रागिणि). -1) Ji Y1 करोत्यंतक्षोभ. D Est Fa ननु Gat नव- (for न तु). H पुनः (for विषय.). A1c -संवर्ग- (for -संसर्ग-). Eo -विमुषैः; J1-विमुखेः; X1 -विमुखा. BIS. 7106 (3268) Bhartr.ed. Bohl. and lith, ed. III. 1. 40. Haeb. 43. lith. ed. II. 87; SLP.b. 25 (Bh.). . रत ·शृङ्गारस्लोकाः। आवासः क्रियतां गाङ्गे पापवारिणि वारिणि । स्तनमध्ये तरुण्या वा मनोहारिणि हारिणि ॥ १३५ ॥ तस्याः स्तनौ यदि घनौ जघनं च हारि वक्रं च चारु तव चित्त किमाकुलत्वम् । पुण्यं कुरुष्व यदि तेषु तवास्ति वाञ्छा पुण्यैर्विना न हि भवन्ति समीहितार्थाः ॥ १३६ ॥ इतो विद्युदल्लीविलसितमितः केतकतरु- स्फुरद्गन्धः प्रोद्यजलदनिनदस्फूर्जितमितः । इतः केकिक्रीडाकलकलरवः पक्ष्मलदृशां कथं यास्यन्त्येते विरहदिवसाः संभृतरसाः॥ १३७ ॥ - - -°) Y - 135* Om. in C. a) Fs प्रीयतां; V क्रियते (for क्रियतां). P5 गांगो.-५) Eot naaffor; Est F2.0 J S (except Xi Y1.2 [ by corr.). 6.7) 91981ffor. A: lacuna; Es पारिणि (for वारिणि). ') F1.2.4 H I J S (except V) स्तनद्वये; Fs कुचद्वंद्वे (for स्तनमध्ये). Est.at I मृगाक्ष्या वा; F2 तरुण्याचा F5 तरुण्याश्च J तरुण्यानां Ga.s [s]थ नारीणां (for तरुण्या वा). –d) F3 lacuna ; G वारिणि (for हारिणि). BIS. 1040 (394) Bhartr.ed. Bohl. 1. 31. lith. ed. II. 88; SRB. p. 159. 2933; SBH. 3425; SEV. app. I. f. Ga. 81; SLP. 5. 19. (Bh.). 136 ) F अस्याः; J1 स्त्रीणां; W तत्तस्याः; M4. 5 यस्याः (for तस्याः). Ji यदि (for स्तनौ). C यदि धनं; J1 स्तनतटा; Jसुविपुलौ (for यदि घनौ). F5 W1-3 विहारि; G1 Ma च भारि (for च हारि). Y1 इहाकुलं किं (for किमाकुलत्वम्). For 13649, X Ye.v. subst.: पीनस्तनौ कनककुम्भमयो सुचारु वक्रं तथैव जघनं रुचिराखिलाङ्गम् । पुण्यां. Y: कुरु; Gकृतं तु (for कुरुप्व). C यतितेपु; F: यदि तत्र; X यदि तासु. Cतवापि; F तवाभि- (for तवास्ति). - ) A पुण्यं (for पुण्यैर्). I2.4.5 फलंति (for भवन्ति). X1 समेहितार्थाः; 14.5 समीहितानि. BIS. 2529 (1016) Bhartx. ed. Bohl. 1. 17. Haeb. 19. Satakav. 633; JSV. 302. 33; SLP.5. 18 (Bh.). 137 Ya folio missing. - ") Yततो (for इतो). H2 विद्युल्लक्ष्मी (for विद्युद्वल्ली). W4 -विलशितम्. A F1 H2 केतकतरुः; B Eet F3.5 J_X Y3.7.8 T G M1.2.4.5 केत- कितरो; CW केतकतरोः; D E2C. 4t केतकितरुः; Eo. 3.5 केतकितरु- Y1 केतकरजः; Y4.5 G2.3 केतकिरजः- YoG5 केतकरजः G1 केतकतनोः; M3 स्निग्धकतरोः (for केतकतरु.). -") F2 -स्फुरद्ध। Yo स्फुरद्वंडः; TG3t स्फुरन्गंधः; M Ms स्फुरदंडः; स्फुरच्छय्या. J2 प्रोद्यज्वलद-- E1. 3-5 °निनदत्स्फूर्जितमितः; Wet °मिलस्फूर्जितमितः; Ys °निनदस्फूर्जितयितः; M1.2 °स्योर्जि- praefati. Eot ga (for ga:). — °) A3 Es Fs I W: X Y1A. 2–8 T1 : G (except Gat orig.) केकी J2 केका- (for केकि-). A Eo. 1. 20. 3-5 कलकलरवाः; Eat F2.3.5-कलकल इतः, rat.v. 'कलखरवः; J1 -कलकलयितः; -कलकलकल, X कलकलमितः (for कलकलरवः). Eat पक्षमलदृशः; M3 °दृशो. 4) D यास्यत्यंतं; E2 (c by corr.)X Ts यास्यंते ते; Ys ते यास्यते; Gst वा यास्यंते; M4.5 वा धार्यते (for यास्यन्त्येते). C विरह दिवसं. Eat संभृमरसाः; F1 संभृतिरसाः; Get संभृतरसः. 2- ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्र आवासः किलकिञ्चितस्य दयिता पार्श्वे विलासालसा कर्णे कोकिलकामिनीकलरवः स्मेरो लतामण्डपः । गोष्ठी सत्कविभिः समं कतिपयैर्मुग्धाः सितांशोः कराः केषांचित् सुखयन्ति चात्र हृदयं चैत्रे विचित्राः सजः ॥१३८॥ केशाः संयमिनः श्रुतेरपि परं पारं गते लोचने अन्तर्वक्रमपि स्वभावशुचिभिः कीर्णं द्विजानां गणैः मुक्तानां सतताधिवासरुचिरं वक्षोजकुम्भद्वयम् इत्थं तन्वि वपुः प्रशान्तमपि ते रागं करोत्येव नः॥ १३९ ॥ 'T's मंटपं; BIS. 1099 (421) Bhartr. ed. Bolil. 1. 14. IIneb. 47. lith, cd. II. 31. Šatakāv, 67; SRB. p. 276. 363; SU. 856; SLP.5.21 (Bh.). 138 ") CMs. 5 आवासाः; F2 आवाराः; 17 आवासं (for आवासः). Eot. it. at Je x किलकिंचिदस्य; Pr.s किलकिंचितश्च; TE IV किल(Fs om.) किंचिदेव; Ya(c.v as in text). 2. 4. 5 G2. S. 5 च सुधालयेपु; 'Ts G1 किलिकिंचितस्य; Y: किलिकंचितस्य. C Ji Y1-0.3 T Gs AIs, 5 feat. A: ETATSUT; B. Eo. It. 8. 4 Y1-6.8 T G5 ( atat AT:; F6 W I 'सालसः; J1 °सा(० °स)रसा; X Y1 सास्पदं. - °) B प्रांते; वर्णे; G1 कंठे; 4 कंठः (for कर्णे). iv काकली; G4 -भामिनी- (for -कामिनी-). G4 कलरवैः. C E2 स्मेरा; Ys मेरोल, Yo एला- (for मेरो). C P1.2 1V लतामंडपाः; T1.8 J_Y2 Ta Cs. 4 °मंटपः; Y० मंडपे, G1 °मंटपाः; 4 °मंडपं.- ") 11.5 कृता (for समं). Bi कतिपये; C गुणिगणैः (for कतिपयैर). B C D E FO. 8.5 IVic. 2-1 Y सेव्याः; J2 Ms. 5 सिग्धाः; Wt शेषः (for मुग्धाः). A Be P1. 5 ( by corr.) J2c \VI Y1 Ts शितांशोः; B1 H 4.5 सुधांशोः; CD r: हिमांशोः; Do हितांशोः (for सितांशोः). Ps गिरेः शेखराः (for सितांशो करा:). Dr कलाः (for कराः). - ") केषां न; Y1 केषां नो (for केषांचित्). E सुखदान X स्पृहयंतिCH प्रथयंति (for सुख ). B2 ER वान हृदयं; D F नेत्रहृदयं; Ea चित्तहृदयं; Ts तत्र हृदय; W नेत्रहृदये; NI+ हान हृदयं (for चान हृदयं). B2 P2 चित्रा विचित्राः स्रजः; C चित्रविचित्रैरपि, Eat चेष्टं विचित्राः सजाFs IV चैत्रे विचित्राः क्षपाः; X: Ts चैत्र विचित्रत्रजः, G1 चैत्रे विचित्रस्रजां. BIS. 1039 (393) Bhartx. ed. Bohl. 1. 35. ITaelb. 37. lith. ed. I. 86. Satakir, 063; SK. 3. 359; SLP.5. 23 (Bh.). 139* Om. in C. Bi order acbd (to avoid hindus). ") A Eo-25 संयमिताः (for °मिनः). ') Y1.3 [5]प्यंतर; Ys G1. 6 11-3 चांतर; Y: यंतर; C त्वंतर (for अन्तर). Ts कीर्णा; Y2.4-0 G2. 8 पूर्ण (for कीर्ण). P. Ye गुणैः; Ys गणौ (for गणैः). ") F2 सुतनाधिकास- (for सतताधिवास-). Y (except Y1) TG NI1-3 सतताधिवासरु- चिरौ वक्षोजकुंभाविमौ. -") 1 हृध; J1 चैत्थं; X Y हीत्थं; 1.5 चित्रं (for इत्थं). H रक्ति Wक्षोभं; Ye.1.5 Ge- तापं (for रागं). B1 करोत्युच्चकैः. BIS. 1916 (739) Bharty. ed. Bohl. 1. 12. IIaeb. 14. lith. ed. II. 90%; SRB. p. 314, 69; SRK. p. 285. 3 (Bh.); SHV. app. II. f. 170.97 (Bh.); Sabhya- Innkaran f, 28a; SLP. 5. 27 (Bh.). - ..

·शृङ्गारश्लोकाः। वियदुपरि समेघ भूमयः कन्दलिन्यो नवकुटजकदम्बामोदिनो गन्धवाहाः। शिखिकुलकलकेकारावरम्या बनान्ताः सुखिनमसुखिनं वा सर्वमुत्कण्ठयन्ति ॥ १४० ॥ तरुणीवेषा दीपितकामा विकसितजातीपुष्पसुगन्धिः । उन्नतपीनपयोधरभारा प्रावृटू तनुते कस्य न हर्षम् ॥ १४१ ॥ आसारेण न हर्म्यतः प्रियतमैयातुं बहिः शक्यते शीतोत्कम्पनिमित्तमायतदृशा गाढं समालिङ्गयते । F: वनीतात; -- 140 In Fs, this stanza is missing or omitted probably from lacuna. in original. ---") B. C D F2-4 H JS विय( विषय)दुपचितमेधं ('T2 °घा). Cकुंड (for कन्द ). -") X Y कुसुम-, M कुटच- (for कुटज-). In Ye, the portion of the text from 771 up to the end of this stanza is lost on a missing folio. Est F: -Atfeat; Get M3 -मोहिनो; G+ -मोदनो (for -मोदिनो). FeX गंधवाहः. ") Ba शिखिपिककुल- केका; C शिखरिवकुलकेका.. F2 -रागरम्या; G1 रम्यमाणा; Is -रावकांता (for -रावरम्या). Ji T3 G1 वनांता (for वनान्ताः). --- ") C सम्- (for सर्वम्). BIS. 6171 (2832) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 42. Haeb. 45, lith. ed. II. 94. Satakar. 67%3 SLP.5. 30 (Bh.). 141 [None of our commentators gires the metre of this stanza, which is मात्रासमवृत्त and may be denoted by उपचित्रा] Fs om. this stanza due to lacuna. ") Y6 करिणी- (for तरुणी-). Bi Hic.r. वैषा; C Hit.2 चैषा: E -भेपा; Es -रेषा; J1G1 वेषो; WI Y1.2.4-3 T G2-5 NI -वेषोद्: (for -वेषा). E1 दीप्तितकामा. ५) J WIX Y1.2.4-8 T GI-3.5 AM विकसज-; G विलसन- (for विकसित-). We -जातिः. V पुण्य- (for पुष्प-). Ao Eot Ji T3 -सुगंधि; Eot F2 G2C -सुगंधी; Hit -सुगंधिनः; G+ सुगंधः. - °) B1 ओन्मत:; It उत्यन्नत; W1-8 उन्मत्त- (for उन्नत-). J1 -भारं; G+ -हारा (for -भारा).-4) Ao-2 Es. 4 (and Ec) Fs H I प्रावृषि (for प्रावृद). C D F's.4 Hit. 2 TV Ys. कुरुते (for तनुते). BIS. 2503 (1005) Bhartx. ed. Bohl. and lith, ed. III. 1. 41. Haeb. 41. litil: ed. II.95SLP. 5. 31 (Bh.). 142' Y. folio missing. Ts is lost up to (in) due to lacuna, - d) Ju lacuna; Wit आसारेपु; W4 आश्यारेण; Y३ असारेण. नि हम्मितः, J1 न हर्म्यत; X हि हयंत; Tro. V G न धामतः; G3t सहर्म्यतः (for न हर्म्यतः). A यातुर; B1 गंतुं (for यातुं). WYs यदा (for बहिः). J1 शख्यते; Xt शंकते (for शक्यते). -) D Es.i W X Ys Ts 'दृशां; E1 G1 M1-4 'दृशो (for 'दृशा). Et ममालिंग्यते; Eo. 20 Get समालिंगते; Y: समाश्लिष्यते (for समालिङ्गयते). - ) F J2 जाले ") F J2 जाले; J1 बाले; Sजाताः (Ys धाराः; G1 M1.2 वाताः; Gधारा.) (for जालैः). W Ys G1 शीतलशीकराश्च. Ys सततं; M1. मधुरा (for मरुतो). D Eat F3 Is [s]प्यत्यंत; Fit.v. ह्यत्यंत; Es.4 I J चात्यंत; To W वात्यंत'; x अत्यंत (for रत्यन्त ). [E com. is ambiguous मरेतः पवना जालैर्गवा:- रत्यन्तखेदच्छिदः] It "खेदापहा. - 1) F च न; F5 च नु (for बत). Gi gradi (for दुर्दिन). F3 (t.v. as in text) यांति. प्रियासंगमात्; Gi M2 प्रियायागमे (for संगमे):

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह जालैः शीकरशीतलाश् च मरुतो रत्यन्तखेच्छिदो धन्यानां बत दुर्दिनं सुदिनतां याति त्रियासंगमे ॥१४२॥ अर्धं नीत्वा निशायाः सरभससुरतायाससंश्लेषयोगैः प्रोद्भूतासह्यतृष्णो मधुमदनिरतो हर्म्यपृष्ठे विविक्ते । संभोगक्लान्तकान्ताशिथिलभुजलतावर्जितं कर्करीतो ज्योत्स्नाभिन्नाच्छधारं न पिबति सलिलं शारदं मन्दभाग्यः॥१४॥ हेमन्ते दधिदुग्धसपिरशना माञ्जिष्ठवासोभृतः काश्मीरद्रवसान्द्रदिग्धवपुषः खिन्ना विचित्र रतैः । .. .. .. BIS. 1067 (405) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 46. Haeb. 49. lith. ed. II. 96. Satakāv. 68; SRB. p. 342. 67; SBH. 1784 ; SU. 863; SLP. 5. 32 (Bh.). 143 Wrongly om. in Be. Y: folio missing. . 4) Jit अर्धः; W4 अर्धे. DJ1 सुप्ता; Eet T's. 4m.V. H1c.v. I J Y1. 3-'T GAI सुत्वा (G3 °त) (for नीत्वा). D F3 Y? निशायां J1 निशाया. Wit शरभस.. C°ताया। Ms तावास- (for "तायास.). सर्व- श्लथांगा; F3.4t.v. Hic.v. Y1. 3-6. S T G2-5 Is सन्नश्लथांगः; F Yr G1 MI1.2.4 -संगलथांगः; Fs W X -खिन्नश्लथांगः, Jit -सन्नश्लगंधा; J1c. 3 “सन्नलगंधी (J2 °धि); 13 -संविश्लथांगं (for -संश्लेषयोगैः). - ") Cश्लेषत्प्रोद्भूतमद्यो; D JI V Gi 11.2 प्रोद्भूतासह्यतृष्णा- (G1 °ष्णुर्; M1.2 पणं); Y1 (printed text) प्रोसृतासह्यतृष्णो (in com. प्रोद्धृता-समुत्पन्ना); Y3 प्रोद्भुतासह्य- वर्षे; प्रोद्धातानह्यतृप्ते; Mi प्राग्भूतासनतृष्णा Y G4 -विरतो; 15 -सरतो (for -निरतो). Vat विवेके (for विविक्ते). -) Y3 सं[स]र्ग- (for संभोग.). F5 -वर्जिता; TV.1.2.4 -तर्जितं; TVsc -तर्जिता; G4 वर्धितुं; 15 -विल्लितं (for [आ]वर्जितं). B1 शर्कराभं; C (but lacuna in C1) कः करोति; F1.2 कर्करीतं; F3 I कर्करांते; F4 क(m.Y. श)करांभो; F5 कर्कटीतो; TV.4 कंकरांतो; X1 कुकुरीत; X कुर्वरीत; Ys शार्वरीशो; Ts कर्करीशो; Ms. 5रीभ्यो (for 'रीतो). [A0.1 com. कर्करीतः कहतां कोरी गागरी]. d) C lacuna; Es TifaTaT; M3. 4 ज्योत्स्नो- CF5 भिन्नात्सुधारं; D -भिन्नांधकारं; F2 -भिन्नाष्टधार; F4 -भित्त्वाच्छधार; J1 -भिन्नासदार; J2 -भिन्नात्सदारं; W -भिन्नाधरासं; Ys -भिर्नाच्छधारं; Ys G-भिन्नांबुधार; G1 M1.2 -च्छायाभिरामं; M4 -भिन्नात्तसारं; Ms -च्छायात्तसारं (for -भिन्नाच्छधार). D E Ja TV X Y: G1 पिबति न (by transp.); M1. 2. पिबति च. A CE1.2t.4 FY शलिलं; GE स बिलिं (for सलिलं). F1.4t.v. JY4-5 T G M1.2 मंदपुण्यः; Ms पुण्याः (for 'भाग्यः), BIS. 622 (229) Bhartx. ed. Bohl. 1. 47. Haeb. 50. lith. ed. II. S7, III. 473 Satakar. 68; Sp. 3908 (Bh.); SRB. p. 345. 46 ; SBH. 1824 ; SLP. 5. 33 (Bh.). 144 Ya folio missing. 4) Yr çfagy. Ba C Est Fs H. I Ji W1 X1 'सपिरसना; Fat °सर्परसनं (for सर्पिरशना). 14-6 G1 मंजिष्ठवासोभृतः; Ms मांजिष्ठवातो हृतं. १) F काश्मीरद्रुमः; F5 काश्मीरोगव; X कस्तूरीनव.. D सांददग्ध ; Est F2 °सांद्रादिव्यः Y: सांददुग्धः; 1.5 °दिग्धसांग- (for -सान्द्रदिग्ध-). C स्त्रीणां; J2 YE Ti Gs छिन्ना (for खिन्ना). . Get विचित्ररणिः. - °) Bi C E Fs.4 J1 Yr G5 पीनोरुस्तन-; Fs W पीनोर स्थल X: वित्तोरुस्तन- Y३ वृत्तोरस्तन- F3 (orig.)-मालिनी- (for -कामिनी-). D -घनकृता- Fs -निजकृता;X जनकृती- (for जनकृता.). C-श्लेषप्रजाभ्यंतरे; V -श्लेषा गृहाभ्यंतरं; G4 -श्लेषा ग्रहाभ्यंतरे. -4) T: पूरितसुखा; J1 पुरितमुखं. Ji धन्यं. F5 मुखाः (for सुखं). D शेतरे (for शेरते). ..

·शृङ्गारल्लोकाः। '५७ वृत्तोरुस्तनकामिनीजनकृताश्लेषा गृहाभ्यन्तरे ताम्बूलीदलपूगपूरितमुखा धन्याः सुखं शेरते ॥ १४४ ॥ केशानाकुलयन् दृशो मुकुलयन् वासो बलादाक्षिपन् आतन्वन् पुलकोद्गमं प्रकटयन्नावेगकम्पं गतः । वारं वारसुदारसीत्कृतिकृतो दन्तच्छदान् पीडयन् प्रायः शैशिर एष संप्रति मरुत् कान्तासु कान्तायते ॥१४५॥ सदा योगाभ्यासव्यसनवशयोरात्ममनसोर् अविच्छिन्ना मैत्री स्फुरति कृतिनस् तस्य किमिमैः। .. .. . BIS. 7417 (3359) Bhartr. ed. Bohl. and lith, ed. III. 1. 48. Haeb. 51. lith. ed. II. 98. Kavyas, 40; SRB. p. 346. 31; SU. 888; SLP. 5. 35 (Bh.). 145* Com. this stanza. Y2 folip missing. G3 leaves blank space in MS. -") Est कोशानाकुलयन्; Jit केशयांकुरयान्; J1c केशानाकुरयन्; It W Y3 केशानाकलयन. Bi F3.4 F दृशौ (for दृशो). YA (t and c) कुमुल (for मुकुल ). F4 वस्त्रं (for वासो). B2 बलादाच्छिदन्; F2.5 लादक्षिपन्; F4 स्तनादाक्षिपन्. - 2) Jit गात्रन्वन्; X सर्वांगे (for मातन्वन्). A3 पुलकोद्गमैः; X कोद्गमान्; Ya 'कोहमं; Gअलकोद्यमं (for पुलकोद्गमं). Eot. 1c Ys.? प्रगटयन्. D Ys (Ys ए)गेषु कंपोद्गम; Eo.1.5 J2 आवेगकंपं गतौ; 'E स्तोकं प्रकंपंगते; Es.4 F1 H1 आवेगकंपंगते (but E1.4 coms. गते-गमने; H1.3 com. गते गमनस्य). F2 °कंपं गतः; T3 J1 °कंपं गतैः; F5 अंगेपु कंपं गतैः; W आलिंग्य कंपं शनैः; X Y1.4-8 P G1.2.5 M भावेग(Y8°श; G1 °प)कंपं शनैः; G4 आवेगतां कंपनैः (for आवेगकम्पं गतेः).-') Ao- Ea X शीत्कृतिकृतो; As Es. 4t I W1-3 °शीत्कृतकृतो;D F1-3.6 F Y Y3-8 Ti G4.5 M1-3 'सीत्कृतकृतो (D °कृते; F2 °वतो); Eo. 1. 5 शीत्कृतमुखो; Etc °सीत्कृतिमुखो; Ms. 5 °सीत्कृति- भृतो. A3 दंतच्छटान्। D दंतच्छदं. Ba पातयन्। M4,5 भिंद(M4 भिन्न )यन् (for पीडयन्). 4) J1 प्राय; Y: प्राग्यः (for प्रायः). Ft शौशिर. D Vs एच (for एष). G मरकांतः स कांतायते. BIS. 1915 (738) Bhartx. ed. Bohl. I. 50. Haeb. 53. lith. ed. II. 99; Sp. 3944; SRB. p. 348. 18; SBE. 1854; SKM. 64. 8 (Baikalāvartaka); SU. 821; Sabhyālankaraṇa f. 27a; SLP. 5. 36 (Bh. ). 146 This stanza and the next occur at the beginning of Śrógāra in N MSS. except A und therefore may be later additions. - ") Y3.6-8 T G1. 4. 5 M1-5 यदा (for सदा). ET3 I (t by corr.) योगाभ्यासे (for °भ्यास-). E I (t by corr.) नवनववधू- (Esm,v. °प्रिया)संगमरसैः (Ek °मनसोर); -व्यसनविषयोरात्ममनसोर: X-व्यसनवसिनो(X. 'तो)रात्म'; Ys 1.2 व्यसनदशयोराम'; Y6-8 TG1. 5-5 113-5 -व्यसनकृशयोराम'. - -) MB अविच्छिन्नं. C सुधियामेभिर; V यमिनस्तस्य; X1 कृतनस्तस्य Ga कृतकृत्यस्य G न कृतिस्तस्य (for कृतिनस्तस्य). अथ किं; D Ea. 4 (orig.) F1. 2.5 IS किमु तैः (Wat. 3.4 ते); Fat.v. सुकृतैः (for किमिमैः). - ") Gat क्रियाणाम्। ") Gat क्रियाणाम् ; Ms प्रियानाम-- B1 आलोपैर; Ts आत्वापैर (for आलापैर). E3.4 I X अधरमधुरैर्. B वक्त्रकमलैः; स्वादुनिवहै; D E F HI (t by corr.) JS वक्त्रविधुभिः (Wit. at °निधुभिः; Wio °विधिभिः; 7 चातिमधुरैः); Eo-2. 80. 40.5 वक्त्रमधुरैः (for मधुभिः [found only in A Pit It orig.]). -4) F1, 24 Ja ८ भ.सु. .

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे प्रियाणामालापैरधरमधुभिर्वक्रमधुभिः सनिःश्वासामोदैः सुकुचकलशाश्लेषसुरतैः ॥ १४६ ॥ वचसि भवति सङ्गत्यागमुद्दिश्य वार्ता श्रुतमुखरमुखानां केवलं पण्डितानाम् । जघनमरुणरत्नग्रन्थिकाञ्चीकलापं कुवलयनयनानां को विहातुं समर्थः ॥ १४७ ॥ VAIRĀGYA भ्रान्त्वा देशमनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किंचित् फलं त्यक्त्वा जातिकुलाभिमानमुचितं सेवा कृता निष्फला । भुक्तं मानविवर्जितं परगृहे *आशङ्कया काकवत् तृष्णे जृम्भणि पापकर्मनिरते नाद्यापि संतुष्यसि ॥ १४८ ॥ Yन कुच G1 स च कुच, Y1 विनिश्वासामोदैः; Y नवैः श्वासा; Y4. 5. X Gst न निःश्वासा; T1. सनि(T2 स्वनिः)श्वासा'; Gs ध्वनिश्वासा (for सनिःश्वासा). सुकुच is found in A X: Get M4 only; Y2.4.5 स्वकुचः G5 निकुच; the rest सकुच. BIS. 6759 (3143),Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 96. Haeb. 99. lith. ed. II. 5. Kavyas. 98. Satakav. 75%3; SLP. 4.64 (Bh.). 147 ) Eo-2.5 X Y1 भवति वचसि. Eo.4 संगभ्यासम्. Y8 पाठः (for धार्ता). -') Aot. 8 C Fs. 6 It J S (T2 t)faº; D F Ic Fylãº; F1,2 fun° (for syaº). B: (orig.) रसानां (m.v. °मुखानां as in text). - ") As X °मरुणरतं ग्रंथि- 0°मरुणरत्नग्रंथ D Y1B तरुणरत्नग्रंथि- F1-4 °सनाथं; Xa'कलावं (for °कलापं). - ") F वलयानां (for 'नयनानां). G4 विधातुं. X1 समर्थाः. BIS. 5904 (2701) Bhartr. ed. Bohl. 1. 56. Haeb. bp. lith. ed. II. 63; SRB. p. 252. 51; SHV. app. II. f. Ib. 2 (Bh.); SLP. 4. 56 (Bh.). 148 ") A3 F2.4.5 I J W X Y TG1.2t.4 M1-4 भ्रांतं (Y? 'ता); Ba E5 भ्रांत्या. It धनं (for फलं). -) A3 F2 त्यक्ता. F1.4 Hशील (for जाति). Eot.s_Yg उचिता. A0-2 B C Eo.at H I X1 निःफला; D निःफला; E1. 20. 3.4.5 T2.st..s निप्फला; M3 निष्फलं. -") Jit भक्त्वा; W3t उक्तं; Wsc भुक्ते; Y2 भुक्तं. Ao.1.8 D Eo. sc. 40. 5 F1.5 I Wit परगृहे साशं(Aot Eo °सं)कया; A2 Ee परिगृ(E2 ग्र)हे साशं. (Eat शाशं- Ec सासं)कया; B H1c. v. परगृहे स्वाशं(B2 "सं)कया; C परगृहे साशंकमाः Est.4t परगृहेष्वाशंकित; F2.4 H I Wic.2-4 X Y T GM पर(Jit °रि)गृहेष्वाशंकया; Fs परगृहे साशंकितं. -4) Aot.ic (by corr.).: Ba Eo.at. s_F1 जूंभिणि; Bi भृणि; OD EDE Fe-5 IS Sभसि; म वैरिणि; I दुर्मति (for जृम्भणि found only in Aoc.10 (orig.).3 Fac.3.40). As °कर्मदुरिते; C F4 J Y1 (YIB by corr.)3-2 T GM कर्मपिशुने; Est Wa कर्मनिरतो; F1 °कर्मणि रते; Y: "रूपपिशुने; A2 संतुष्यते; Ba Eot. it. 3 H2 J8 Y? Gs (orig.) संतुष्यति. BIS. 4645 (2080) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed. I and Galan 3. 4. lith. ed. II. b. Satakāv. 94. Subhash. 70%; SRB. p. 77. 54; SBH. 32623 SRH. 175. 31 (Bh.); SS. 35.73; SK. 2. 1963B SU. 1039. (Bh.); SL. f. 40 a; SN. 332. .. .

·M वैराग्यश्लोकाः। उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन संसेविताः । मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः प्राप्तः काणवराटकोऽपि न मया तृष्णेऽधुना मा भव ॥ १४९ ॥ खलोल्लापाः सोढाः कथमपि तदाराधनपरैर् निगृह्यान्तर्बाष्पं हसितमपि शून्येन मनसा । कृतो वित्तस्तम्भप्रतिहतधियामजलिरपि त्वमाशे मोघाशे किमपरमतो नर्तयसि माम् ॥ १५० ॥ आदित्यस्य गतागतैरहरहः संक्षीयते जीवितं व्यापारैर्बहुकार्यभारगुरुभिः कालो न विज्ञायते । 149 १) W2.4 X क्षितितले. A B1 WE Xit ध्याता; Y: धौता (for ध्माता). -") J10.8 विस्तीर्णः. A3 B युद्धेन संतोपिता; C D Eo.2-1. 5c F1.2 (orig.)s.4 (m.v. as in text) H I JIt W X Y18.4-0.8 TG यत्नेन (Jit यांतेन) संतोपिताः; Jic.2.3 युद्धे समाराधिताः. -) Jit Gst नीता. Fo. s.st H2.3 W1.2XY2.3 Ts स्मशाने. Bi Est Fam.V. क्षपाः; Jit X: Gst निशा; Jic निशां; X1 निपा; Ts वने. --4) As Ba प्राप्तः काणकपर्दकोपि; संप्राप्तो वराटको हि; Eot.2t लब्धः काणवराटकोपि;X प्राप्त काण. J तया (for मया). A BD Est F46 J10.2.3 X [S]9 Hi; C Est. 4t. Fi H I Jit W Y2–8 T GM सकामा भव; Eo.: (and Ec) Fs [s]धुना मां त्यज; F2 [s]धुना मुंचति; Y1 ह्यकामा भव (for ऽधुना मा भव). BIS. 1170 (439) Bharty. ed. Bohl. Haeb. and Galan 3. 5. lith. ed. II. 4. Yates Skt. Gram. p. 397. Halhed in Bohl. Subhash. 287; SRB. p. 77.49; SRH. 175. 28 (Bh.); SRK. p. 66. 4 (Bh.); SEV. f. 76b. 861 (Bh.); SS. 35.43; SK. 2. 201, 7. 243; SU. 1040 (Bh.); SN. 334; SSD. 4. f. 7a; SSV. 1094; JSV. 140. 2. 150. 4) Est Ys खलोल्लासाः; TEX Y1.2 T G4 M खलालापाः; W3 खलालापाः; Gat खलोल्लोपा.. -') D निगृह्यांतर्वाह्य; F2 चैतद्वाप्प; W2.4 "ह्यांते वाप्पं; W: तद्वाप्पं.--') A E. F'8.4m.v. X Y3 Falt-; E1.6 Ft Wizatfett. E (except Ext) T3. 6 J2, 3 X1 स्तंभ:. (E com. चित्तस्तंभः कृतः). Bi W2-4 Ya (by corr.) -प्रणिहित. d) Eo.4 (and Ec) मोघासि; Ge.s [s]मोधाशे (com. अमोघाशे-अप्रतिहतोद्योगे). I Xa T2.3 किमपरमितो; J2 किमपि रमतो; J3 11 किमु परमतो. J [5]नर्थयसि. F2 om. माम्. BIS. 2047 (801) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed. I, II, III and Galan 3. 63 SRB. p. 77. 43 (Bh.); SBH. 3261 (Bh.); SRH. 175. 25 (Bh.); SRK. p. 67. 9 (5p.); SHY. f. 76b. 860 (Bh.); SL. f. 40a; SSD. 4. f.7b. 151 ) Est.at यौवनं; F4 J1 Ws X जीवनं (for जीवितं).-.) J2 गुरु (for बहु-). As Ba D F8 कर्ममार-X1 Y -कार्यभाग; G1.2t M1-3 -भारकार्य- (for कार्यभार). Jit "गुरुणा. D F3 J X Y2.4-3 T G2-5 Ms कालोपि न ज्ञायते.-") Eo.5 (and Ec) -वियोग- (for -विपत्ति-). E5 बासस्तु. F2 नोदीयते. d) Hit मोहमयं. Wiप्रसाद- (for प्रमाद.). [H1. 3 com. उन्मत्तेन मदाविष्टेन भूतं समं भस्ति । उन्मत्ततुल्यमित्यर्थः; Ti com. उन्मत्तभूतं-क्षीबकल्पं.]

·६० भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे दृष्ट्वा जन्मजराविपत्तिमरणं त्रासश् च नोत्पद्यते पीत्वा मोहमयीं प्रमादमदिरामुन्मत्तभूतं जगत् ॥ १५१ ॥ दीना दीनमुखैः सदैव शिशुकैराकृष्टजीर्णाम्बरा क्रोशद्भिः क्षुधितैनरैर्न विधुरा दृश्येत चेद् गेहिनी । याञाभङ्गभयेन गद्गदगलत्रुट्यद्विलीनाक्षरं को देहीति वदेत् खदग्धजठरस्यार्थे मनखी पुमान् ॥१५२ ॥ निवृत्ता भोगेच्छा पुरुषबहुमानो विगलितः समानाः वयाताः सपदि सुहृदो जीवितसमाः । शनैर्यष्टयुत्थानं घनतिमिररुद्धे च नयने अहो धृष्टः कायस् तदपि मरणापायचकितः॥ १५३ ॥ .. BIS. 931 (339) Bhartr. ed. Bohl. 3. 44. Haeb. and Galan 40. lith. ed. I. 32 (41), II. 7. Subhash. 78. Santis. 4. 24 (Haeb. p. 429); SR.B. p. 369. 80; SBH. 33273; SRE. 196. 25 (Bh.); SN. 298; PMT. 292 (Bh.); SSD. 4. f. 21b; SSV. 1643JSV. 131. 2. 152 ) Ba F1 दीनाद्दीन-; C_Es दीनां दीन- [E com. दीनादीन-दीनानि च अदीनानि च]. JW X Y2. 3. 6 G1. 3. 5 M स्वकीय- (for सदैव). Jआकुप्य- (for आकृष्ट-). C Fs W जीणांवरां. -') A3 क्षुधितैर्जनैन विधुरा; B1 विधुरः क्षुधातिविधुरा; BA क्षुधितैनि- तांतविधुरा; C विधुरैः क्षुधातिविधुरां; D F8.5 I J W X Y1. 2.4-8 T G1. 4 M1.2.4.5 क्षुधितैर्निरन्नविधुरा (Fs We °धुरां; J दुरा); F2 विधुरैनरैर्न विधुरा; F4 क्षुधिताननै विधुरा. Wt Ms क्षुधितैर्निरन्नजठरैर; Y3 G2.3 क्षुधितैर्निरन्नजठरा; G5 क्षुभितैर्निरन्नजठरो. B1 F4m.v. Y1.2.4-8 T G2-5 M4.5 दृश्या न: पश्येत; Fs दृष्ट्वैव; G1 M1.2 दृष्टा न (for दृश्येत). B चेद्नेहनी; C W1 चेद्गहिनीं; F5 तां गेहिनी. - ) Y3 यन्नाभंग- Eo.3 (and Ec?) H2 गलचुट्यद्, Wi.4 X1 गलत्तद्वद्Y8 -गलं तद्वद् T3 °गलस्तृप्यद्. J -विलीनाक्षरः; Y1Bt -विलीनाक्षरा; G1 -विहीनाक्षरं. --1) B2 च दग्ध-; Fs (m.v. as in text) स्वदेह; Yस्वकीय M4 सुदग्ध. C जठरस्यार्थों. As C जनः (for पुमान्). BIS. 2813 (1163) Bhartr. ed. Bohl. 3. 22. Haeb. and Galan 19. lith. ed. I, III. 20, II. 8. Satakāv. 97; SRB. p. 97. 12 (Bh.); SBH. 3196 (Bh.); SRK. p. 77.1 (Bh.); Tantrākhyayika II. 76; SEV. app. I. f. 1a. 1 (Bh.); SSD. 2. f. 137b. 153 ") M5 वपुषि (for पुरुष-). A Jic -बहुमान; W1.2.4 °मानैर्. A विगलितं; F1.3 Y3-6.8 TG M2-4 [s]पि गलितः. -') A स्वपदि; Fam.V. संगति-(for सपदि). - ) A0-2 E2-4 (and Ec) Hit X यद्युत्थानं; D F5 Y1 Hst यष्ट्योत्थानं; Est यस्योत्थानं; Esc यस्य स्थानं, F2 यात्युत्थान; यष्ट्युत्तानं. C -बद्ध Yr -दुग्धे; G1 -विद्ध (for -रुद्धे). -") [To avoid hiatus] Gı M1–3 [S]CTET; Gt caet. A2 Est H2 ITE:; भ्रष्ट DF J W Y2.4-7 G2.3 M4.5 X हृष्टः दक्षः T G5 सूढः G1 कष्टं; G4 M1-3 कष्टः (for पृष्टः). E com. धृष्टःनिर्लजः. Eot Ys मरणोपाय'; F4m.v. मरणोपाय'. BIS, 3772 (1615) Bhartr. ed. Bohl. lith, ed. I Galan 3. 10. Haeb. 10 and 93. lith. ed. II.9; SRB. p. 77.44; SBH. 33983; SRH. 196. 23 (Bh.); SRK. p. 67.7 (Rasikajlrana); SU. 1013; SM. 1484; PMT. 288 (Bh.); SSD.4.f.8b; SSV.1467. J3 3 Ys ..

·वैराग्यश्लोकाः। M1.8 M4 न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत् संसारविच्छित्तये वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः । नारीपीनपयोधरोरुयुगलं खप्नेऽपि नालिङ्गितं मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ १५४ ॥ भोगा न भुक्ता वयमेव भुक्तास् तपो न तप्तं वयमेव तप्ताः । कालो न यातो वयमेव यातास् तृष्णा न जीर्णा वयमेव जीर्णाः॥१५५॥ वलिभिर्मुखमाकान्तं पलितैरङ्कितं शिरः। गात्राणि शिथिलायन्ते तृष्णैका तरुणायते ॥ १५६ ॥ अवश्यं यातारश् चिरतरमुषित्वापि विषया वियोगे को भेदस् त्यजति न जनो यत् स्वयममून् । 154 Ba order bacd. - ") D युगपत् (for विधिवत्). X संसारमुच्छित्तये. B2 लोके दोपहरं गुणोन्नतिकरं वित्तं च नोपार्जितं. O) J Y2.4-6 TGM --Ta- (for $972-). Bi नो मार्जितः. -") H रामा- (for नारी-). D Es X. Ys -युगुलं; युगळी; युगळे Ms -युगळी. M1.3 नालिंगिता; Ms नालिंगितो. MF नालिंगितौ. -4) E मातः. Fim.V. केवलमध्य: BI नराः (for.वयम्). BIS. 3318 (1405) Bhartr.ed. Bohl. 3. 46. Haeb. and Galan 42. lith. ed. I. 34; Sp. 4152 (Bh.); SRB. p. 374. 218 (Bh.); SRK. p. 94. 8 (Sphutasloka); Canakyanitidarpana 16. 1; SEV. app. I. f. la. 3 (Bh.); SSD. 4. f. 6b. 155 Om. in BU. 114/7. B2 order dbac; D, abdc; I, acbd. ") X1 भोगा न भुक्ता; T2. B भुक्ता न भोगा. X1 वयमेव भुंक्ता; T3 वयमेव भोक्ता. जातस् (for यातास्). BIS. 4631,(2070) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. Galan. lith. ed. I and III. 3. 8. Subhash. 117; Sp. 4150 (Bh.); SRB. p. 374. 209 (Bh.); SBH. 3396 ; Kgemendra's Aucityavicāracarcā (KM.1, p. 154, Pariyrājaka); SSD, 4. f. 6b; SSV. 1109; JSV. 304.4. 156 ") A विलिभिर; E3 W2-4 X बलिभिर; H1.2.st Ye वलीभिर. -') Ji पलितैरंकितः; 3 फलितैरंकितं; X पतितरंकितं; Y3-5.3 T पलितेनांकितं; CM पतितः कंपितं; M1 वलितरंकित. X2 शिरा:. ") Js शिथिलं यांति. 4) Est तृष्णैक-; Jat त्रुणिका; तृष्णिका. BIS. 5993 (1948) Bhartr. ed. Bohl. Haob. lith. ed. I and Galan. 3. 9; śp. 419 (Bh.); SRB. p. 76. 4; SBE. 3242 (Vyasamuni); SRK. p. 67.6 (Prasaigaratnavali); SA. 38.71; ST. 33. 3 (Bh.); SK. 2. 195; SU. 1537; SL, f. 40b (Bh.); PMT. 291 (Bh.); SSV. 1091. 157 Om. in NS2. - १) 0 चिरपरिचिताश्चापि; J X Y चिरपरिगृहीताश्च; Fe चिरतरमुपित्वा च. Dist. At विपयान्. -') B2 वेदस; G1 हेतुसू (for भेदस्). Fit.v. न मनो; W2-4 च जनो (for न जनो). A3 D W यस्त्वयममून; 0 Fs यत्स्वयमसून; F2 यत्स्वयमभूत्; P4 (m.v. as in text) यत्स्वयमपि. - ") F2 व्रजेतं; G5 व्रजंत्यः. M5 मनसां. -4) x सुख (for स्वयं). D E4. F3.5 Ji W1.2. 4 T3 Gat. 4 त्यक्त्वा. W2 चेदेते; W3 चेत्ते; W चेते (for ह्येते). B. शिवसुखम् । B2 राममुपम्। I [s?]समसुखम्। Gb श्रमसुखम्. Hit, 2, 8t M8 विदधते. ") A3 जातास्ः 3B J20 ·६२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे व्रजन्तः खातच्यादतुलपरितापाय मनसः खयं त्यक्ता ह्येते शमसुखमनन्तं विदधति ॥ १५७ ॥ भिक्षाशनं तदपि नीरसमेकवार शय्या च भूः परिजनो निजदेहमात्रम् । वस्त्रं च जीर्णशतखण्डमयी च कन्था हा हा तथापि विषया न परित्यजन्ति ॥ १५८ ॥ स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमितौ मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् । स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरकरस्पर्धि जघनम् अहो निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरु कृतम् ॥ १५९ ॥ अजानन् माहात्म्यं पतति शलभस् तीव्रदहने स मीनोऽप्यज्ञानाद् बडिशयुतमश्नातु पिशितम् । . BIS. 668 (243) Bhartr. ed. Bohl. 3. 13. Haeb. and Galan, 12. SRB. p. 368. 42 (Jayāditya); SBH. 3386 (Jayāditya); SDK. 5. 62.5 (p. 318, Hari). Sāntis. 8.33; SS. 45.11; SM. 1444; SN. 308; SSD. 4. f. 23a; SSV. 1429; JSV. 239.2. 158 Om. in GVS 2387 probably on a missing fol. in original. 4) Aot B2 Eo. 4 Ha Xit भिक्षासन; Yr भिक्षादशन; Get भिक्षाटनं. --") Js M4.5 मही (for च भूः). -- ") F1 H Yo.s T1.3 G4. 6 विशीर्ण- (for च जीर्ण-). Ba (m.v. as in text) F1H -पटखंड-, M4.5 -शतरंध्र- (for -शतखण्ड-). C 'मयी हि; Jit Vi.4 M4.5 'मलीन- (for 'मयी च). A कांथा; M2 कंधा.-d) Jat तदापि. He W X Is विषयान. BIS. 4583 (2043) Bhartr.ed. Bohl. and Haeb. 3. 16. lith, ed. I and Galan 15. Subhash. 309; SR.B. p. 76. 373; SDK. 5. 57.3 (p. 315, Bilhana, var.); SRE. 196. 21; SRK. p. 91.8 (Bh.); SS. 45. 1; SM. 1440%; SSD. 4. f. b; SSV. 1425%B JS.417. 159 Wrongly om. in Ba. BD F1 I X Ms-5 order bacd. -- ") G [3]पमितं. -) P1.2 Xa (orig.) Gst M2-5 श्लेष्माकारं. BIG2. s om. च. ') B1 Eo.3.4.5 I J1 श्रवन-- F2.3 J2. Y3-s T GM -शिरः- (for -कर-). X 'क्लिनं तदपि च वरांग निगदितं.-) CT1. 3-5 Hit. I J W X Y1. 4-8 TG M मुहुर; Y परं (for महो). BI C D E F2 J3 TV Y10 Git.v. कविवर'; D3. कुकवि; M4 कविनुत; Ms कविनुति: A: निशेषेर; D जनैस्तद्Es. I Ys 'विकल्पैः Tim.r. 'पिशाचैर; X Gst.r. 1.2.5.5 'वचोभिर्. G1 उरु कृतं. BIS. 7186 (3927) Bhartr. ed. Bohl. 3. 17. Haeb. 15. lith. ed. I and Galan 16. lith. ed. II. 19. Subhash. 309; Sp. 4147 (Bh.); SRB. p. 371. 1303 SK. 7. 353; SU. •1031 (Bh.); PMT. 287 (Bh.); SSD. 4. f. 19b; SMV. 26. 3 (bacd). 160 Om. in Ujjain 6414. a) C X1 HETARI; Ti H I J Y1-6.3 T G 118-5 दाहात्म्यं; F2 अप्येषः, F3.4m.v. दाहाति (for माहात्म्यं). BEo. 2. 40. 5 F1.2.4 FI YA (by corr.). 4-3 T G M3 पततु. Es. A J2.3 G2.'s तत्र; Ts.4m,Y. दीप- (for तीव.). Fa E-कट ..

·वैराग्यश्लोकाः। का विजानन्तोऽप्येते वयमिह विपज्जालजटिलान् न मुञ्चामः कामानह ह गहनो मोहमहिमा ॥ १६० ।। फलमलमशनाय खादु पानाय तोयं शयनमवनिपृष्ठं वल्कले वाससी च । लवधनमधुपानभ्रान्तसर्वेन्द्रियाणाम् अविनयमनुमन्तुं नोत्सहे दुर्जनानाम् ॥ १६१ ॥ विपुलहृदयैर्धन्यैः कैश्चिज् जगज् जनितं पुरा विधृतमपरैर्दत्तं चान्यैर्विजित्य तृणं यथा । Es (second m.v.) दहनं. -') Ga.s न (for स). C विज्ञानाद्; Eot. st [s]पि [s]पज्ञानाद्; Fsm.v. [s]पि ज्ञावा. A0.10.2 D H I Ys बिडिशयुतम्; B बिडिशगतम्; F: M.5 बलिशत(Fat.v. वृत)म Y. भडिशयुतम्। G1 M1.3 बळिशगतम्, 11 बळिशयुतम्. AC D Est.st F2.B.EJ WoX Y1 111.2.4.6 अनाति; V अति. ") F2 [s]प्यंत;W ह्येते. J वयमिव. Fs विषजाल- A X Y1 जटिला; W-पटलान् ; T3 -जटिलो. BIS. 100 (36) Bhartr. ed. Bohl. 3. 19. Haeb. and Galan 17. lith, ed. I. 18; II. 203 3p. 4156 (Bh.); SRB. 374. 214 (Bh.); SKM. 131.73 (Gobhatta); SRK. p. 295. 12; Santis. 1.8; SU. 1034 (Bilhana); SM. 1445; SN. 407 ; PMT. 289 (Bh.), SSD. 4. f. 7b; SSV. 1430. 16I Om. in BU. 114/7. ५) D Es.st विषमलम् ; Eo.2.5c विशमल, विसमलम्। Ec विशमलम्: J वनफलम्। Y3 फळमुकम्: Ga Ma सिलमलम् 1 [भ]लं च (for स्वादु). As पानाय वारि, J1 पानीयतोयं. BOD Et 13-5 I J V X Y1-3 G1-8.5 M1-8 शयनमवनिपृष्ठे; 1.8 T GA_N4. क्षितिरपि (Y7°धर-) शयनाथ (Afs. 5 ). BOD Es. FIJ VY1-7G1-3 वाससी वल्कले; Ec वाससे वल्कली;YT G. वाससे वल्कलं. Hit नु: Hic. 30 ननु (?); Ha.st तु (for च). °) A fiyat"; B E F: HIJ WitxtY1.4-8 TG2-5 14.5 नवधन CF1.4. Wic. sc.4 Y धनलव- DXc धनमद- F2 नधतल- Yधननव- वरधन (for लवधन- found only in Wa.st.it). Est -9977i; Esc (also as in text) W Ya #yri. A -spia-; Eot xfa-; WL-STA"; Ys -क्रांत- Gst -भ्राम्य- (for -भ्रान्त-). ") 0 सविनयम्; X Y1 (c.v. as in text) अनुनयम् अपि नयम्.. उपसर्तु; F: अपनेतु; 1 अनुमंत्रं; I अनुमत्ये; W अनुमतु x अनुगंतु, Yio.v. G1 अभिनेतुं G1 अभिमंतुं. D[s]पंडितानां (for दुर्जनानाम्). BIS. 4372(1934) Bhartx.ed. Bohl. and Haeb. 3. 55. lith. ed. I. 46, 33. 21. Galan 51; SSD.4.f.9a, 162 Om. in D; BORI 328. VI (hence probably a later addition). "IFE मतिभिः (for -हृदयैर). F5 कैरप्येतजू; अन्यैरेतज्; W Ys Ms ईशैः (Y: 'शाः) कैचिज Y: Gat धन्यैः कश्विज; Y4-8 धन्यैरेतज: YT Cst. ईशैरेतज्; 4.5 एकैरेतज् (for धन्यैः कैश्चिज्). Mजयितुं (for जनितं). -") J विवृतम्: V. Get विजितम् (for वितम् 9. Ja चान्ये; Gs यान्यैर (for चान्यैर). Y: विचिंत्य. Aot Eot तृणां; Est It X: M4. 5 नृणां (for तृणं). Wata पुरा (for यथा). इह च; Yइति हि: Ta मह हि; Gat इह-वा. भुवनानन्ये; 11 भुवनान्येव. J नृपाश; X Yi.8 वीराश. ५) It कति कति (for कतिपय-). Eo. 5 -पुर:-; It -पुरं. G4 स्वाम्यैः. []प्येषां (for पुंसां). FWat.at.4 क एव; य एष. GM2.3 परधन - १)YI R - W: मदनज्वर.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे इह हि भुवनान्यन्ये धीराश् चतुर्दश भुञ्जते कतिपयपुरखाम्ये पुंसां क एष मदज्वरः ॥ १६२ ॥ त्वं राजा वयमप्युपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः ख्यातस् त्वं विभवैर्यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः । इत्थं मानद नातिदूरमुभयोरप्यावयोरन्तरं यद्यस्मासु पराङ्मुखोऽसि वयमप्येकान्ततो निःस्पृहाः ॥१६३ ॥ अभुक्तायां यस्यां क्षणमपि न यातं नृपशतैर् भुवस् तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभुजाम् । तदंशस्याप्यंशे तदवयवलेशेऽपि पतयो विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥ १६४ ॥ BIS. 6155 (2829) Bhartr. ed. Bohl. and Haeb. 3. 58, lith. ed. I. 49, II. 22, III. 42. Galan b3. Santis. 2.13 (Haeb. 417). Subhash. 310; SR.B. p. 80. 37; SBH. 532 (Bh.); SDK. 5. 39. 1 (p. 303, Bh.); SRH. 167. 22; Suvrttatilrks of Kşemendra (KM, 2, p. 52, Bh.); Namisādhu. 163 Om. in. J1. ") Pum.v. अहम् (for वयम् ). Ba Ea TV [उपाशितगुरु, D [3]पासिगुरवः; Ys [अ]पासितगुरु-, M3.4 [उपासितगुरुः. D WA M4 'मानोन्नतः; Ji "धानोलता। Gi M2 °मानौजसः. -") Vat.st.4t च (for नः). - °) D मानवतोपि; F1-3 I (orig.) J2.3 Vs Y2.4-8 TC M1-3.5 °धनाति; °व नाति; V1.2.4 °धनानि;X M4 °धनादि Y2.3 °धनावि.. [Ao. 1 coms. मा+नद-मत गूजि; E com. मानं ददाति and मानखंडन Hi com. मानद-महन्]. W2.3 दूरगतयोर्. d) Gat TEIHICE Wat.4 M4 [s]fy (for ऽसि). Bi D Es. 40.5 F1-S. 5 Ja.s X1 G4 M निस्पृहाः (F5 हाहाः); X Y निःस्पृहः' BIS. 2664 (1078) Bhartx. ed. Bohl. 3. 52. Haeb. 49. lith. ed. I, 41, IT. 23. Galan 48. Subhash. 310; p. 204 (Bh.); SRB. p. 80. 42 ; SBH. 3473; SDK. 5. 40.5 (p. 304). 164 Missing in Ji but traces survive in com. on fag ETET. Om. in GVS 2387, probably on missing fol. in original. NS2. V22 (21), and V97 (95). - a) Est अभुक्तानां. B यात; J2. क्ष्मायां (for यस्यां). Y4.5 G+ क्षणमिव. B यस्यां CJi.ss (except Vic) जातं; नीतं (for यातं). 9) I Y1 (printed text only) Ga (orig.) लोभे (for लाभे). CFam.v. IV Yr Go M4.5 क इह; Ts कैव. B TVat. 3.4 X Y1.3-8 T G3.4.5MMI-3 क्षितिभृतां. ") Y: यदंशस्य. D[*]ते (for [अं]शे). Y3 यदवयव: x Y14.5 G5 -लेशाधि- Yr G-देशेपि (for -लेशेऽपि). -") Crs Ms Js निजः; Ys जहा Ms मृडाः (for जडाः). Jat M4 प्रत्युतमिदं; Y प्रस्तुतमुदा. BIS. 507 (193) Bhartr. ed. Bohl. and Haeb. 3. 59. lith. ed, I. 50, II. 24. Galan 54. Subhash. 310%; SRB. p. 80. 34 (Bh.); SBH, 533 (Bh.). . हेशेन जना Y:-लेशस्य;

·वैराग्यश्लोकाः। ६५ ~ न नटा न विटा न गायना न परद्रोहनिबद्धबुद्धयः। नृपसद्मनि नाम के वयं स्तनभारानमिता न योषितः ॥ १६५ ॥ अर्थानामीशिषे त्वं वयमपि च गिरामीश्महे यावदित्थं शूरस् त्वं वाग्मिदर्पज्वरशमनविधावक्षयं पाटवं नः । सेवन्ते त्वां धनान्धा मतिमलहतये मामपि श्रोतुकामा मय्यप्यास्था न ते चेत् त्वयि मम सुतरामेष राजन् गतोऽस्मि॥१६६॥ परेषां चेतांसि प्रतिदिवसमाराध्य बहुधा प्रसादं किं नेतुं विशसि हदय क्लेशकलिलम् । 165 Om. in Tı. H order abdc. ") Y2 न विटा न नटा. B D E F2 J S न गायका (Y: 'को); F3 न च गायका; Hit. 2(orig.).st न विगायना. - ") D F5 -विरुद्ध- H -कृतक-; X -निविष्ट- (for -निवद्ध-). X-चेतसः (for वुद्वयः). CF3 न च सभ्येतरपक्षपातिनः; F2.4 JW YT GM (generally) न च (Gat हि) सभ्येतरवाद(W1. 2. सभ्येतरवादि- Y3 सभ्यांतरवाद)चंचवः (F2.4 J3 V2c Y2.3 G1.4 -चंचवः; V1 -चंचुवः; Wat.s -चंचलः). - ) A3 C_Y2-4 DS नृपमीक्षि(Y2 °५ वीक्ष-; Get. 4 °प वीक्षि)तुमत्र; Fs नृपसंसदि नाम; म नृपसासु नाम; It नृपसद्मनि गंतुं. Vit केवलं (for के वयं). -") E कुच- (for स्तन-). B D F: I -भारोन्नमिता; Get -भारानुमिता. F3 न च (for न). H1 योषिता; X2 योषिताः. BIS. 3319 (1406) Bhartx. ed. Bohl. and Haeb. 3. 57. lith. ed. I. 48, II. 26. Galan 52. Satakav. 103. Subhash. 311; SRB. p. 80. 30%; SRH. 40. 37 (Bh.); SRK. p. 246. 43 (Sphutasloka, var. r.); SK.6. 257; SM. 913; SSV. 895. 166 Om. in. NS2, GVS 2387 (probably on missing fol. in original). ") D आर्थानाम्. W3 ईशसे; X ईश्वरस. 14.5 अतुल- (for अपि च). X गिरामीश्वरा. BJat. 3 Y1.4-6 G2. 3.5 M1.2 °दिच्छं; W Y2.7. S T G! Ms-5 °दर्थं; G1 दिधीः (corrupt). [इत्थं und इच्छं are difficult to distinguish in most N ISS.]. --") I त्वं शूरो; J1.2t शूर वं; W! सूरस्त्वं. B C F3-5 I J S (except Wi) वादिदर्प-; D वाङ्मयसर्प-; F2 वाददर्प-- Bl J1.2Y1.8 ज्वरदमन, CF 'I' व्युपशमन- E5-ज्वरमतुल- J3 -ज्वरमदन- 5 -ज्वरमथन- (for ज्वरशमन.). Es [अ]क्षवं; J3 [अक्षया; X [अ]क्षयः. Wat.3.4 पाटवं ते; X1 पाटवान्न:- ') H मदांधा; W Y2.4-s T GH. 5 धनाढ्या; M4.5 धनार्थाः. 13 अतिविमल- धियो; G1 मतिमलगतये; M1 गतमलमतयो; M2 मतिमलगतयो; M1.5 सुविमलर(M5 'म)तयो. A Est. 4t I मामिह; J10 मां प्रति; X [s]स्मानपि (for मामिह). F3 श्रोतुकाम. -') मय्यस्त्यास्था G1 M1,2 मय्यप्याशा. CF2.3 X Y2.3 न चेत्ते; F1 न तत्त्वे, Gst न ते च. मय्य(Eo मान-; Ea माना-; Es माम)प्यास्थानमेतत्; H3 मय्यास्थानं न ते चेत्. S (except Y3) नि(T3 न)तराम् (for सुतराम्). A3 नैष; W Y2. 1-8 Tit G M2-5 एव; Ys M1 नास्ति (for एप). Ba Ma राजन्गतोसिन, Eo. 2. 30. 5 राजनगतोसि; राजानतोस्मि; Wt राजन्गतासीत्; Wc राजन्"आगतोस्मि; Y3 M1 चिंतापि राजन्; Y6.8 Tit M3 राजन्ननास्था; M4.5 राजन्गताः स्मः. BIS. 606 (220) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed. III. 3. 53. lith. ed. I. 44, II. 30. Galan 49. Satakāv. 103. Subhash. 311; SRB. p. 81. 48; SBH. 3474. 167 °) A विधिवत् ; Eo. 2 (and Ec) बहु हा; Est बहुधा हा; T2 च मुधा; F4 (m.v. as in text) विधिना (for बहुधा). Js दिवसमारा वहुविधा. -") F3 किंचिन्नेतु. Aot Xat ९ भ.सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे प्रसन्ने त्वय्यन्तः स्वयमुदितचिन्तामणिगुणे विमुक्तेः संकल्पः किमभिलषितं पुष्यति न ते ॥ १६७ ॥ अमीषां प्राणानां तुलितबिसिनीपत्रपयसां कृते किं नास्माभिर्विगलितविवेकैर्व्यवसितम् । यदाढ्यानामग्रे द्रविणमदनिःसंज्ञमनसां कृतं बीतत्रीडैनिजगुणकथापातकमपि ॥ १६८ ॥ भ्रातः कष्टमहो महान् स नृपतिः सामन्तचक्रं च तत् पार्श्वे तस्य च सापि राजपरिषत् ताश् चन्द्रबिम्बाननाः । विशशि; दिशसि; 73 विशदयसि; F4 (m.v, as in text) विशति; M4 वहसि (for विशसि). B2 D F1. 5 I (orig.) YID हृदये; Eo. 2 Vs Ys हृदयं. D कलिले; E F4 H3TJ1 Ys T-कलितं; F2 -किलिलं; W1.2c. 3.40 -विफलं Wat. 4t Y1B.? G+ -विकलं; M3 -सलिलं. M3 -सलिलं. -) CF2.5 त्वय्येव; G1 M1.2 स्वय्यर्थ. Gst M1-3 उचित- (for उदित.). AI (orig.) XIt Y: -गणे; C -गुणैर्; F2 मणौ; Ts. 5 I (by corr.) J2 Vi Y1. 3 Ms. 5 -गुणो; J1.3 Xat Y4-8 TG MI-3 -गणो (for -गुणे). B यदाढ्यानामग्रे द्रविणमदनिःसंज्ञमनसां [apparently from the next sloka]. -4) A (A1 by corr.) विमुक्त; B C F1, 2 JS विविक्तः (G20 विचित्तः; G विभक्तः); D Eo.2. 4. 5 F4 m.v. H विमुक्तः, F3-5 विवेकः (for विमुक्तेः). [ Fis com. विमुक्तेः =मोक्षस्य संकल्पः]. A संकल्पे; F3 1V2 संकल्पं; It संकल्पात्. A2 Hst °लखितं; F3 °लिखितं; Get °लष्यति (for °लषितं). F1 पुष्यति न तैः; Js पोष्यति न ते; Y: पुण्यतनुते; Ys Get पुष्यतु न ते. BIS. 3975 (1726) Bhartr. ed. Bohl. 3. 62. Haeb. 60. lith, ed. I. 51, II. 32. Subhāsh. 312; SRB. p. 368. 45 (Sankuka); SBH. 534 (Śamkuka) and 3410; SSD.4.f.31a. 168 Om. in O. 4) Aot.1 B1 E2. F_T's.5H -विशिनी, Aoc. 2 Ba I -विशनी-3 A3 -विशिनी; Vat X2 -विसिनी; W3c -विषनी; X1 -विसनी- (for -बिसिनी-). ~~)D Wx कृतं (for कृते). J1 वास्माभिर्. J1c. 2.8-विशेषैर् (for -विवेकैर्), --- ) Ao-2 यदीशानाम् ; Est Fb यदधानाम्; 3. 4m.Y. यदज्ञानाम् । Ft मदाव्यानाम्। Y धनाढ्यानाम्. A0-2 D I-मोहांध; F1.4 (m.v. as in text) J निःसंग;X -निःसीम- (for -निःसंज्ञ.). M.. -मनसा.-d) Wi G1-3 कृत- (for कृतं). B मुक्त; F2.3 Jic. Y: T1G4. 5 मान; Jit wt.XY2-7T2.3G1-3 M म्लान- J मानं (for वीत-). Aot J -ब्रीडं; G1 M वीर्. Fs 'कथाख्यानमपि Ja कथापातकमिति. BIS. 526 (197) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith, ed. I. Galan 3.7. lith, ed. II. 35; SRB. p. 77. 45%; SDK. 5. 43. 3 (p. 306, Dharmakirti); SRK. p. 67. 10 (Bh.). Santis. 1. 19%B SSD. 4. f. 9a. 169 Om. in GVS 2387, probably on a missing fol. in original. ISM. Kalamkar 195. V38 (सा रम्या), V89 (भ्रातः कष्ट-). NS3. V31 (सा रम्या), V111 (extra, भ्रातः कष्ट-). - ") A Fs भ्रातः जुन गतो; F1.2 भ्रांतं कष्टमहो; J भ्रांतः कष्टमहो; Sसा रम्या नगरी (for भ्रातः कप्टमहो). C गतः (for महान् ). M4 चक्रश (for -चक्र). Y: यत् (for 'तत्). - ") D Fs Ys यस्य (for तस्य). B C D Ts.4 (m, v. as in text).5 ICJS सा विदग्धप- ·वैराग्यश्लोकाः। ६७ उद्रिक्तः स च राजपुत्रनिवहस् ते बन्दिनस् ताः कथाः सर्वं यस्य वशादगात् स्मृतिपदं कालाय तस्मै नमः॥ १६९ ॥ वयं येभ्यो जाताश् चिरपरिगता एव खलु ते समं यैः संवृद्धाः स्मृतिविषयतां तेऽपि गमिताः। इदानीमेते स्मः प्रतिदिवसमासन्नपतना गतास् तुल्यावस्थां सिकतिलनदीतीरतरुभिः ॥ १७० ॥ यन्नानेकः क्वचिदपि गृहे तत्र तिष्ठत्यथैको यत्राप्येकस तदनु बहवस् तत्र चान्ते न चैकः । रिषत् (M3 °परिषस; M परुषा); E It सा च राजपरिषत् ; F2 ते विदग्धवनितासू (for सापि राजपरिषत्). D ते मंत्रिणस्ताः कथाः. ") Es उदिता; F1.2.4 X उल्सिक्तः F: सद्वृत्ता, Wi.3 उन्मत्तः; W2. उन्मत्ता; Y T GM उद्वृत्तः. M3 चरंतु (for च राज-). F3 -निचयस् W निवहास्; M3 -निवहैस (for -निवहस्). Several MSS. वंदिनस्. D ताश्चंद्रबिंबाननाः (interchanged with v.i, between' and '). - ) B. Es F2 X ; Giai (for सर्व). F2.3 वशास्मृतः, वशादभूत्. C Pit.v. V (except wic) Ya(printed text). 2.4-8 T G3.4t.v.5 14.5 स्मृतिपथं; Est.4t G1 श्रुतिपदं; F2 पदमगात् F3 पथमगात्। श्रुतिपथं. देवाय (for कालाय). X तुभ्यं (for तस्मै). BIS. 7025 (3246) Bhartr. ed. Bohl. 3. 42. Haeb. and Galan 38. lith. ed. I. 39, II. 36; Sp. 4164 (Bh.); SRB. p. 374. 200 (Bh.); SBH. 3328 (Srikamalayudha); SRI. 35.57 (हा धिक्कष्टमहो, Bh.); SRK. p. 100. 2 (Bh.); SSD. A.f.bb. 170 F: order abdc. -- ) Fs àrait (for it). A3 ETTETET (for Har). A T1 चिरमपि गताः B चिरतरगता; DH चिरमपगता X चिरमथ गता; Y2.0. 8 T Gs चिरपरि- चिता. Y ये च (for एव). ~ ) B समग्रैः; 2 समं यः; IV2-+ X समं ये (for समं यैः). J2.3 Y1.7 Ts संवृत्ताः; W2-4 ते वृद्धाः (for संवृद्धाः). B D F1. स्मरणपदवीं; P2 31 श्रुति- विषयतां (for स्मृति.). C तेपि हि गताः; G ते च गलिता.. ९) A Fs J2.3 W1.3.4 X2 Y1B G1-1 एते स्म (171 -सत्); F3.4 (m.V. as in text) एतैः स्मः (F3 स्म); Jit एतस्मिन् Jic YE M4.5 एतेस्मिन्. Y1 (printed text) एतेपि. Eot Wz.2 Y5.6 प्रतिदिवसमापन्न- X: M2 प्रतिदिनसमासन्न-. Fo. 20.5-5 J2.3 पतनाद् M पतनां. d) W2 Jit गता (for गतास्). A शिकतिल- E I J1 Y3 सिकतल; F2 इव किल; J3 सिकततिल W सिकत(W सिति)सम-G विकसित- I5 असिकतल- (for सिकतिल-). BIS. 5939 (2721) Bhartr. ed. Bohl. 3. 49. Haeb. 46. lith. ed. I and II. 37. Galan 45. Satakāv. 102; Sp. 4113 (Bh.); SRB. p. 373. 177 (Bh.); Subhisita. ratnasnmdoha of Amitagati (KM. 82) 337. SSD.4. f. Sa. 171 Om. in GVS 2387, probably on missing fol. in original. Hac.sc I यन्नानेके; C D Eic F Hit.: यत्रानेकाः; Est.4t J1.3 यत्रानेका. T3 यन्त्र (for तत्र). FI तिष्ठन्नथैको TV2-4 तिष्ठत्यनैको. ') Y: तेषु (for तत्र). A2 चान्त्ये न चैकः; C चांतेपि चैकः; F जातेन चैकः; F2 नैकोपि चांतः; F3.5 Y Y1.2.4-5 T G2.5.4t.v.5 11. 4.5 नकोपि चांते; F4 (first m.y. as in text) नैकोस्मि (second m.v. स्ति) चांते;X नैकोपि चास्ते; Y3 चास्ते न चैकः; G1 चैकोपि चास्ते; G नैको विभाति; M2, 3 चैकोपि चांते. MI3 पतनं; - - a) A 6) F3 3 ·६८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे इत्थं चेमौ रजनिदिवसौ दोलयन् द्वाविवाक्षौ कालः काल्या सह बहुकलः क्रीडति प्राणिसारैः ॥ १७१॥ तपस्यन्तः सन्तः किमधिनिवसामः सुरनदी गुणोदारान् दारानुत परिचरामः सविनयम् । पिबामः शास्त्रौघानुत विविधकाव्यामृतरसान् न विद्मः किं कुर्मः कतिपयनिमेषायुषि जने ॥ १७२ ॥ आशा नाम नदी मनोरथजला तृष्णातरङ्गाकुला रागग्राहवती वितर्कविहगा धैर्यद्रुमध्वंसिनी । मोहावर्तसुदुस्तरातिगहना प्रोत्तुङ्गचिन्तातटी तस्याः पारगता विशुद्धमनसो नन्दन्तु योगीश्वराः ॥ १७३ ॥ . .. ") 0 Y1.2.4-s T3 G M नेयौ; Ys चोभौ; T1.2 नेय (for चेमौ). J Y1.3-8 T G2-5 M1.5 लोलयन्द्वाविवाक्षौ; G1 लोलयंत्राविविक्षौ; M2.3 लोलयंत्राविवाक्षौ; - M4 लोलयवाविवाक्षौ. ') D_Y2, 4-6.8 T GI.2t. 4, 5 M1 कल्यो; Es F4 (m.v. as in text) Y3 G2c. कल्या; F2.3 कल्यैः; Yr काल्यो. [42.3 com. कल्या-स्वपल्या]. S (except Gec. Sc. M2-5) भुवनफलके (Gst °कैः) (for सह वहुकलः). Wat. 3.4 क्रीडते. A1(t orig.).2.3 E2 I J3 प्राणसारैः; B1 प्राणशारैः; Ba C W X Y1.2.4-6.8 T1.2 G2-5 M1.4 प्राणिशारैः; Fot Ms. 5 प्राणिसारे; Yr प्राणिजालैः; T3 प्रा* शांतैः; GI M2 प्राणिनाशैः. BIS. 5077 (2294) Bhartr.ed. Bohl. 3. 43. Haeb. and Galan 39. lith. ed. I. 40. II. 38; SRB. p. 374. 199; SKM. 131. 54 (Candraka); SRH. 35. 50 (Bh.); SRK. p. 100. 3 (Bh.); Kavyānusāsana of Vagbhata 1(K.M. 46, p. 6); Kavikanthabharana 4 (KM. 4, p. 137, Candraka); SN. 811 ; SSD. 4. f.5b. 172 Om. in GVS2387, probably missing fol. in original. इह D उत; Est. At I M1 अपि; Ec[१] G1 M2 इति (for अधि-). Est न वसामः. १) JY धारान् (for दारान्). F3 परिचरयामः; Y2 परिचयामः; M4.5 परिसरामः. F2 सविनयी; WE Y स्वविषयान्; Ms. 5 सकुतुकं. - ") Aot Eot शास्त्रौथान्; B शास्त्रोत्थान्; Eoc शस्त्रौघान्; Est TeaTaTE; F's Y1.1-6 TIETYTET; J Mt. 6 Treniąla. Eo.2.5 (and Ec) ga-Est. at om. (for उत). [E com. द्रुत-श्रुत for स्रुत?] Est. It विविधतम-; G1 उत वदत (for उत विविध-). Hit -कायामृत. J3-रसं (for रसान्).--") D Xat न विघ्न. W: निमेषायुधि. BIS. 2493 (1001) Bhartr. ed. Bohl. 3. 77. Haeb. and lith. ed. III. 74. lith. ed. II. 41, I. 76. Galan 70%; SHV. app. I. f. 1a. 4 (Bh.). 173 Punjab 2101, V extra 2. 4. - .") D विकर्त- Y3 विकर्क. Jic -गहना। -विग्रहा (for -विहगा). W धर्मद्रुम-.-") X1 [अ]पि; Ms सु. (for [अ]ति-). I प्रोत्तंग- W1.8 उत्तुंग.. C-चिंतातटा; H -चिंताटवी. -4) B पारमिता; Fat तीरगता. H2 °मनसा. A3 D Eat F (except F4) H Jit. S नंदंति. BIS. 1047 (397) Bhartſ, ed. Bohl. Haeb. lith, ed. I and Galan 3. 11. lith, ed. II. 45. Subhash. r and 97; Sp.,4103 (Bh.); SRB. p. 367. 76 (Bh.); SRE. 200. 33 (Bh.); SRK. p. 67. 8(Bh.); Santis.4, 26; SK. 7.16%3 SV. 10103; SL. f. 40b; SN. 347%3 SSD, 4.1.25b. W ·६९ M वैराग्यश्लोकाः। ये वर्धन्ते धनपतिपुरःप्रार्थनादुःखदीर्घा ये चाल्पत्वं दधति विषयाक्षेपपर्यस्तबुद्धेः । तेषामन्तःस्फुरितहसितं वासराणां स्मरेयं ध्यानच्छेदे शिखरिकुहरग्रावशय्यानिषण्णः ॥ १७४ ।। विद्या नाधिगता कलङ्करहिता वित्तं च नोपार्जितं शुश्रूषापि समाहितेन मनसा पित्रोन संपादिता । आलोलायतलोचना युवतयः खप्नेऽपि नालिङ्गिताः कालोऽयं परपिण्डलोलुपतया काकैरिव प्रेरितः ॥ १७५ ॥ आसंसारं त्रिभुवनमिदं चिन्वतां तात तादृङ् नैवास्माकं नयनपदवीं श्रोत्रवागतो वा। 174* Om. in I. Punjab 2101. V extra 2.5%; BORT 329. V 107 (final sloka perhaps later addition). -") D Ea (t.v. as in text) F2 H J3 Y4, 6-8 T M1, 3-5 वर्तते. Jat G2.3 -पुर- (for -पुरः ). B C Eet. st. 4t Fo. 3.5 J2 S भाजो; D °दीना; J1.3 °भाजा (for °दीर्घा). -") A Lo ये चाज्ञत्वं; Est ये चान्यत्वं; F5 ये बाल्यत्वं; X यश्वाल्पत्वं; J1 Y2 ये वाल्पत्वं; M4.5 ये चाक्षेपं. Jit स्पदति (corrupt); Jic Ts ददति. X1 विषयाक्षेम- Ys विषयापेक्ष- M3 विषयः केन. X2 -पर्यास्त- Y2.4-7 T Git.v. 13 -पर्याप्त-. C-बोधाः; D बुद्ध्या[१]; F (orig.) W-बुद्धिः (for -बुद्धेः). -- १) E3.4 F2.3 Y: M4 स्फुरति (for -स्फुरित-). D F1.4 हसितैर, G1 सहित; M1.2 -हसितो; M3.5 -हरित; 14 -चरितं. 14.6-3 T Gs Ms वासराणि; M4. 5 भूसुराणां. X1 स्मरोयं; G स्मरेयुर्. - ") W1 ध्यानच्छंदे. F2 शिखर. M1. "कुहरे. Y ग्राहशय्या. A1.2 Eo -निषिण्णः; D Fs Ji Y: Gi.st. 4.5 -निषण्णाः; F1 -निविष्टाः. BIS. 5560 (2519) Bhartr. ed. Bohl. 3. 29. Haeb. and Galan 26. lith. ed. I. and III. 27, II. 47; SRB. p. 97. 103; SRK. p. 78.6 (Kalpataru); SSD. 4. f. 30a. 175* Om. in I (but traces in commentary), BORI 329 and Punjab 2101. Om. or missing in Adyar XXII-B-10. - 1) D नाधिकता; Es नाधिगताः; Gr नाधिकृता. Eit कलंकविरहिता; J3 कलंकरहितं. C न चोपार्जितं. ) A D Ea Ya Y1 शुश्रूषादि. T2 समीहितेन. As Tet. 4. 5 J1 संपादिताः. आलोलाचल Ys T G1.4t.v.5 प्रियतमा. d) W2 परिपिंड, M3 पितृपिंड-- -लोलुभतया; D -लोलमतिभिः. Est Hit. 2.st W1 प्रेषितः; We-4 [आ]पोपितः; Y2.4. 5.1.8 - T G1.4 M1. 3-5 प्रेयते; Y3 प्रोह्यता; Get प्रेरिताः; M2 प्रेरसे. X व्यर्थ जन्म गतं मदीयमधुना शंभो प्रसीद प्रभो. BIS. 6088 (2796) Bhartr. ed. Bohl. 3. 48. Haeb. 44. lith. ed. I. 36, II. 48, III. 45. Galan 44; SRB. p. 375. 225; SRK. p. 94. 1 (Sphutasloka); SSD. 4. f. 6b. 176* Om. in Jodhpur 1 and BVB 5. Y7 misssing. -") Y3.8 T1.3 G2. 3. 5 M2.5 मा संसारात्. Fat. v. विरतां (for चिन्वतां). D X तात तावन्; Wat. st.4t वा च ताहङ्G4 Ms. 5 तादृशानां; Ms चान्वितादृङ् (for तात तादृङ्). - M3 चान्वितादृङ्ग (for तात तादृङ्). -') G2.3 मैवास्माकं. F2 श्रोत्रवर्गा; F5 V.Y (Yr missing) T Gat. xt.4.5 Ms श्रोन्नमार्ग; Jat श्रोत्रवार्ता Xa गोत्रवत्मा. -') J3 दत्ते. Gi M1.2 विषम-; Ms विनय- (for विषय-). E F2 करणी- G2. 3.5 शुश्रूषा च; 6) Gat ·सम इह परितोषो भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे योऽयं धत्ते विषयकरिणीगाढरूढाभिमान- क्षीबस्यान्तःकरणकरिणः संयमालानलीलाम् ॥ १७६ ॥ वयमिह परितुष्टा वल्कलैस् त्वं च लक्ष्म्या निर्विशेषो विशेषः। स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान् को दरिद्रः॥ १७७ ॥ भोगा मेघवितानमध्यविलसत्सौदामिनीचञ्चला आयुर्वायुविघट्टिताभ्रपटलीलीनाम्बुवद् भङ्गुरम् । लोला यौवनलालना तनुभृतामित्याकलय्य द्रुतं योगे धैर्यसमाधिसिद्धिसुलभे बुद्धिं विदध्वं बुधाः ॥ १७८ ॥ B D F's Ic J W Y1. 2. 4-6 T C1-3. 5 M1. 2. 4 -गाढगूढा; Y3 G4 गूढगाढा.. Eo. 2-4 W Y1 -[अ]भिमानः; F5 X2 -[अ]भिमान; Hit J1. 3 [अ]भिमाना. -") F क्षीबश्शांत:-; Fs क्षीवस्वांत:-; J Ms -क्षीणस्यांतः-; Gst -क्लीबस्यांत:-; I -क्रीडस्यंतः- A Wit Gat -करण- किरणः; D -कनककरिणः; F5 -करणकरिणं;X -करणकरिणां. J1 संयमालानि; Ys T1 (c.v. as in text). 2.3 संयमानाय-. F5 X G5 -लीनं; Js M5 -लीला (for -लीलाम् ).. BIS. 1060 (401) Bhartr. ed. Bohl. 3. 82. Haeb. 77. lith. ed. I. 80, II. 46, III. 78. Galan 76; Sp. 4105 (Bh.); SRB. p. 369. 61. 177 ") Yr.s अपि (for इह). Y2 परितृप्ता. F3 W X Y1-3.7.8 T G1. 4. 5 M ”) B2 AHH. CD F1J1.2 Y18.1–6 T Goga; Ys gfa; M हित (for इह). Ms परितोवे. E निर्विशेषा(Eot. घो)वशेषः; X1 निर्विशोको विशेषः, Gनिर्विकल्पो विशेषः. - ") F2 स च; T3 सति. CH W2.3.4c Y1. 3-5 T3 G1-3 M2 भवति. V दरिद्री.-d) Eo. 3.4 (and Ec) I तु (for च). F1 दरिद्री. BIS. 5941 (2722) Bhartx. ed. Bohl. and Haeb. 3. 54. lith. ed. I. 45, II. and Galan 50. lith. ed. III. 55. Dasarāpāvalolca. 4. 12. (ज्ञानाद्यथा भर्तृहरिशतके); Sp. 308 (Bh); SRB. p. 75. 17 ( Bh.); SBH. 3475%; SDK. 5. 64. 4 (p. 320, Krsnamisra); SRK. p. 53. 2 (Bh.). Rasaratnahāra; Pvasaratnapradipikā; SHV. f. 76a. 846; SK, 2. 2303; SU. 1596. 178 ") J रोगवितान-. F1-विभ्रमलसत्- (for -मध्यविलसत्-). T -सौदामनी.. Js संचरा. -") Ys [ to avoid hiatus] चायुरः CF1 Ic T°तान: (for ताम्र-). B 75-7207 B F6 Wc-fgar"; C T4 Wt Y2 -T; Eot -sitor; T1 m.v. -atº; Y7 कीणों (for -लीना). ") B D G1 लालनास; Es F2 G2. 3 M4.5 -लालसा; F3-5 I J2.3 W X Y T G4.5 -लालसास. Gst स्तनभृताम्. C इत्याकलय्य श्रुतं; I इत्याकलय्याद्भुतं; J2.3 इत्याकलय्य ध्रुवं; X इत्याकुलैर्यत्परं; Y आलोक्य सर्व द्रुतं. CF2.5 ध्येय-; F ध्यान- (for धैर्य-). A -राशि-( A1-रासि.); X Yi-s (?) G4 M1-3 -सिद्ध- Y3-चित्त- (for -सिद्धि-). A3 -सुभले; C D E3.4 F1 X -सुभगे; F2 -सुलभा; It -सुभदे; J2.8 °सुलभां. P2 बुद्धिर्. A विदध्याद्; F1 कुरुध्वं; T विदध्य; Y4-6 (2) Tin G5 (2) विधध्वं. 'T2.3 ददध्वं. बुधः, . . B°ताब्द, - ·७१ वैराग्यश्लोकाः। पुण्ये ग्रामे वने वा महति सितपटच्छन्नपाली कपालीम् आदाय न्यायगर्भद्विजहुतहुतभुग्धूमधूम्रोपकण्ठम् । द्वारं द्वारं प्रवृत्तो वरमुदरदरीपूरणाय क्षुधा” मानी प्राणी स धन्यो न पुनरनुदिनं तुल्यकुल्येषु दीनः ॥१७९॥ एतस्मादू विरमेन्द्रियार्थगहनादायासकादाश्रयाच् छ्रेयोमार्गमशेषदुःखशमनव्यापारदक्षं क्षणात् । शान्तं भावमुपैहि संत्यज निजां कल्लोललोलां गति मा भूयो भज भङ्गुरां भवरतिं चेतः प्रसीदाधुना ॥ १८० ॥ BIS. 4633 (2072) Bhartr. ed. Bohl. 3. 36. Haeb. and Galan 32. lith. ed. I. and III. 33, II. 52. Satakāv. 99; SRB. p. 373. 186; SRK. p. 93.5 (Sphuţaśloka); SSD.4. f. 18a. 179* Om. in BORI 329 and Punjab 2101. - 4) Ji V1. 20. 30.4 X2 YA पुण्यग्रामे; M4 पूर्णे ग्रामे. Y पुरे (for बने). F वहति (for महति). F2 शत-; J X T's शित- (for सित-). B F1.2.5 I W2.3 X 15 छन्नपाली- Eot -च्छिन्नपाली; E2.40 -छिन्नपाली; JY1.2.4-3 T G2.5 -छन्नपालिं; V4 -छत्रपाली-; G -छन्नमौलि (for -छत्रपाली). Yi-s.s Ti कपालि. ') J3 आधाय; Y4-6.8 T1 ह्यादाय. A ज्ञानगर्भ; D न्यायगनं; Es Fs J2.SV न्यायगर्भ; F2 न्यायवर्म: Hit.2.3t ज्ञानगर्भ; Y1 न्यायगत्या; Y3 न्यायगर्भा; G1 Af1-8 [आम्नाय- गर्भ- E3.4 (and Ec) -भूम-; W! -धून-; X1-धाम- (for -धूम-) [E com, भूम-प्रचुर.] F1 -पूत- (for -धूम्र). Est.4t [3]पकंतं; X Y6.8 T G1. 4. 5 111.3 -[उपकंठे. - ") B प्रनृत्यन् । CJ gerat; W X1 Y1. 2.4-8 TG Mufaet (113 °g:); X2 afget (for gaat). Gi Ms. -परम् (for वरम् ). A B I F2 J प्रवृत्तो (for क्षुधा?). -) 11.4-s TG5 प्राणैः (for प्राणी). C वराकी; Esc सुधन्यो; F2.3.5 JS (except Y3) सनाथो (for स धन्यो). W1.2.4 च (for न). E पुनरिदं; Es पुनरमुदिते; F5 पुनरनुदितं; G4 MI5 वरमनुदिनं. W * *तुल्येपु; Ya तूलतुल्येषु. F2 दीनाः; Ys लीनः. BIS. 4102 (1785) Bhartr. ed. Bohl. 3. 24. Haeb. and Galan 21. lith. ed. 1. and III. 22,-II. 53. Satakāv. 973; p. 254 (Bh.); SRB. p. 81. 47 (Bh.); SRE. 102. 20;SRK, p. 47. 2 (Śp.);Kșemendra's Aucityavicāracarca (KM. 1, p. 149, Dipaka); SHY. f. 7la. 778 (Bh.), 870.74; SSD. 2. f. 139b. 180* Om. in BORI 329, Punjab 2101 and BU. 114/7. -") 2.3 एकस्साद्. (Bat.v. as in text) CF1.4.5 H I J1.3 Y Y1.4-s 1.3 G1-3.5 111. 3-5 आयासका(Ms 'कौ)दाश्रय (P4 °य; Hst Yr°यः; J3 °यन्; G1°ये); D मायालकप्टाशयाच्; F2 आयासकाद्धति नः; F3 मायासकालाश्रयाच्; Xआयासभोगाश्रयाच्; Y3आयासखेदाश्रयाच्; Tआयासकादायस. Ys लेणेमार्गम् ; Y: २योदुर्गम्. Jit. 2t M5 -विशेष- Y1.5 G1-3 M1-4 अनेक- (for अशेष-). Bi Ys -दुःखशमनं; Ba H1 1 -दुःखसमन-; Bat.v. दुष्टदमनं; C-दुःखदहन दुःखसहन Ta दुःखमशन- Y4.5 -व्यापात: Bi B2 (t.v. as in text) दुर्गे; FrY: Vit -दक्ष- Ji -दक्षः (for -दक्षं). क्षणं. ")A शीतं; B शांत्या स्वास्थ्यं; F2.S.SJ Wic.2cX Y TG3-5 M1.3-5 स्वात्मी- (Y7°मा); F शांती-; F4 m.v. शांत्यै; I Wit.at.s.4 G1 DI2 स्वामी; Gat सात्मी- (for शान्तं). C तावद् (for भावम्). F2.5 H X: T? G1 उपेहि. । संतत- (for संत्यज). As निशां (for निजां). A0 °लोलिं; Y7°लीलां (for "लोलां). DF2 M - ..

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे पुष्पैर्मूलफलैः प्रिये प्रणयिनि प्रीतिं कुरुष्वाधुना भूशय्या नववल्कलैरकरुणैरुत्तिष्ठ यामो वनम् । क्षुद्राणामविवेकमूढमनसां यत्रेश्वराणां सदा वित्तव्याधिविवेकविह्वलगिरां नामापि न श्रूयते ॥ १८१ ॥ मोहं मार्जय तासुपार्जय रतिं चन्द्रार्धचूडामणौ चेतः स्वर्गतरङ्गिणीतटभुवामासङ्गमङ्गीकुरु । We Ys मति (for गति). --1) F2 भूयो मा; TV2.3 मा भूया. F3 I Ys भव-; T3 भुज- (for भज). F's -भंगुरी. F1 भवगति; J3 भररति; 7 धवरतिं; Ys भज रतिं. J प्रसिद्धाधुना. BIS. 1450 (571) Bhartx. ed. Bohl. and lith. ed. III. 3. 64. Haeb. 62. Galan, 58. lith, ed. II. 55%; SRK. p. 92. 11 (Bh.); SSD. 4. f. 30b. 181* Om. in BORI 329. Punjab 2101, V extra 2. 6. ") B C Eo.2. Fa HJ W X Y T G2-5 Nf3 पुण्यैर्; Est पुप्फैर्; Est पुप्फैर; MA. 5 पुण्या.. [प्पै and ण्यै are virtually indistinguishable in Devanāgarī MSS.). Cfarei; 12.3.3 H Gi M1-3 प्रियः, J1 प्रिया; J2.3 V Y1 (printed text). 2. 3. 6. s Tc.v. G2. 3c.4 M4, 5 प्रिय; Y4.5 T1Gs तथा; Y: प्रियः; T2.3 तदा (for प्रिये). B1 C Fs.5 H IS (except X1) प्रणयिनीं; B2 D प्रणयिनी; F2 फलयिनी. B1.2t.v. C D F2. 3.5 H J S (except Vt) वृत्तिं (for प्रीति). .) भूप्राय्याः F3 भूयःशय्या; VY T G2-5 M1-3 भूशय्या. B Hic. 30 तरुवल्कलैर; C D F1.2.4.3 Hit. 2.st तृणवल्कलैर्; T3 Ic बनवल्कुलैर; Vit Y1 (printed text) वनपल्लवैर; Wic.2-4 X Y1B, 2-5.प.8 T G4.5 MI4. 5 नवपल्लवैर्; G1 M1-3 तृणपल्लवैर्. A अतरुणैर्; Ba m.v. D F2.3.5 JS (except Wt) अकृपणैर्; C अपमलैर्; F अकरणैर्. [E com. अकरणैः =करणक्रियारहितैः.] Y तत्तिष्ठ. Y6.8 11.2 GB यावो [Ti com. यामो वनम् इति न साधीयान्पा:]. C D Y1 वयं (for वनम्). - ") 14. 5 -गूढ- (for -मूढ-). 15.6 वित्तेश्वराणां. D तथा (for सदा). -- 4) In most Devanagari MSS. the reading may be चित्तव्याधि [A0.1 com. चित्तचिंता]. All MSS. except A E2. 5 (and Ec) F2 W read -विकार- (for -विवेक-). It Wt -व्याकुल- (for -विह्वल-). C D F2 Y2 -धियां (for -गिरां). Fi नो श्रूयते. BIS. 4103 (4544) Bhartr. ed. Bohl. 3. 27. Haeb. and Galan 24. lith. ed. I and III. 25, II. 56. Satakāv. 983; SRB. p. 370. 85%; SRK, p. 78. 5 (Sphutasloka); SSD. 2.f.138a. 182* Om. in BORI 329. Punjab 2101, Vextra. 2. 7. - .) E com. मोहं भाजयताम्. T3 तत्त्वतः कुरु; W Ceb तामुपाश्रय (for तामुपार्जय). Eo. It चंद्रार्क-; J3 चंद्रोध . ७) A Eo तटसुजाम्। J3 -तटभवाम्. C संसर्गम् ; Y3 मासंसम् (for आसङ्गम्). - ") A एको वीचिपु; G1 Mi को वीचीपु च; Git.v. को वा विद्विपु. F5 बुद्धिदेषु (for बुङदेपु). Eot F1.2 J3 M1 तटिल्लेखासु च स्त्रीषु च; J1.2 W1 Ys-s T1.2 GH. E Ms तडि- (J2 Y2.7 GS M3 °टि)ल्लेखासु च श्रीपु च; X तडिल्लेखासु वल्लीषु च; Y: तटिल्लेखासु योषित्सु च; G1 I तटिल्लोला(M2 तडिल्लेखा)मतल्लीपु च; Get तटिल्लोलासु च श्रीपु च; Ga M4.5 तटि(GB °डि)दल्लीषु च श्रीपु च (Mi om. first च). -- ") A2 D ज्वालायेपु; T3 ज्वालाशेपु. X Y1 सरीसृपेपु (for च पन्नगेपु). Yo TCs सुहृद्- (for सरिद्... CTs -दुर्गेषु; F1.3 भंगेपु; F2 J_V1.2 Y4-6.8 'T G1. 4. 5 M1-8 -वर्गेपु; X Yr Gst -पूरेषु; M4.5 -पूगेषु (for वेगेपु). A Eo. 2t. 5 (orig.) and Ec नः; DE3-5 H2.3 X कः (for the last च).

·७३ वैराग्यन्लोकाः। को वा वीचिषु बुहुदेषु च तडिल्लेखासु च स्त्रीषु च . ज्वालाग्रेषु च पन्नगेषु च सरिद्वेगेषु च प्रत्ययः ॥ १८२ ॥ अग्रे गीतं सरसकवयः पार्श्वतो दाक्षिणात्याः पृष्ठे लीलावलयरणितं चामरग्राहिणीनाम् । यद्यस्त्येवं कुरु भवरसास्वादने लम्पटत्वं नो चेच् चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ ॥ १८३ ॥ किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयसुपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः प्रध्वस्ता वा तरुभ्यः सरसफलभृतो बल्कलिन्यश् च शाखाः । वीक्ष्यन्ते यन् मुखानि प्रसभमुपगतप्रश्रयाणां खलानां दुःखोपात्ताल्पवित्तस्मयवशपवनानर्तितभ्रूलतानि ॥ १८४ ॥ BIS. 4982 (2256) Bhartx. ed. Bohl. 3. 65. Haeb. 63. lith. ed. I. 67, II. 57. Galan 59%; SK.7.173B SSD.4. f. 30b. 183 ") पार्श्व(G1 M2 पक्ष)योर् (for पार्श्वतो). T3 दाक्षिणात्यः; F दाक्षिणात्यः दक्षिणात्यः (J2 ख्यः). - ") Eot कप्टे; J2. S (except X Y8) पश्चाल (for पृष्ठे). A F2. Y2 "स्त्वेवं; Ti.3 Y4-8 AII प्येवं; Ji Y3 'स्येवं ( for "स्त्येवं). लंपटत्वे, W2.3 लंपटस्त्वं. BIS. 77 (23) Bharty, ed. Bohl. III.67. Haeb. 65. lith. ed. I. 63. Galan 613; Sp. 4176 (Bh.); SRB, p. 375. 245 (Bh.); SBH. 3467; SDK. 5. 55. 5 (p. 316, Utpalarăja); SRK, p. 92. 10 (Bh.); Alamkāraratnākara 474; SK, 7. 18; SU. 1064 (Bi). 184* Om. in BOR1 326. Fa substitutes किं दारा. ") D वासाः (for कन्दाः). B2 किंकरेभ्यः; MS. काननेभ्यः (for कन्दरेभ्यः). Es. It JI निर्जरा; W निर्धरा (for निरा) O गुहाभ्यः। J2.3 X दरिभ्यः (for गिरिभ्यः). - ") Fi प्रांता; F3 प्रभ्रष्टा (for प्रध्वस्ता).. गिरिभ्यः (for तरुभ्यः). E वल्कले (E6 °लि )भ्यश्च शाखाः Ji वल्कलिं न्यस्तशाखा:; Te वल्कलिन्यः शशांका:.-) C Fs I JI GE IM चीते यन्; H1c.sc ईक्ष्यते यन् W वीक्ष्य(W क्षोत्येवं (Wit वीक्षन्नेवं). Bi_F.F Hics W Y2.7.8 T Gi.s Mi. "भमपगत-; C°भमुपह-; 2.3 °भमुपहताः; X: भमुखगत-; Y1.4-8.C2.3 °भमुपरत-; Ys भसमगत-; 2. भमवगत; M°भमुपगता-- Ja Y प्रत्रयाणां. 4) AC Rs. दुःखोपां. ताल्प- [A0.1 com. दुःषै जिणरौ अंत आवै]; Y4.5 I दुःखाप्त( 14 °त्त)स्वल्प- Yr दुःखेनोपात Fiot F4 -चित्त- (for वित्त ). Fist -विषपवना-; "शपवनोन्- | -गतपवना; W1.2.4 Y1.4-3 T GsM3 -पवनवशा; Wa Y2.3 Gi.4 1.2.6 -पवनवशान्, G2t -परपवना M4 परवशता (for वशपवना-). B1.2 (orig.) F -भ्रूलतानां; Y8 भूतलानि. BIS. 1725 (665) Bhartr. ed. Bohl. 3. 26. Haeba and Galan 23. lith. ed. I. 24, II. 625 SRB. p. 97.14%3 SRK. p. 78.4%B SSD. 2. 4. 1388. Cf, Santitatakar 4. 3. १० भ.सु. . - ·७४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः । कदा शंभो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ १८५ ॥ प्राप्ताः श्रियः सकलकामदुधास् ततः किं दत्तं पदं शिरसि विद्विषतां ततः किम् । सन्मानिताः प्रणयिनो विभवस् ततः किं कल्पं स्थितं तनुभृतां तनुभिस् ततः किम् ॥ १८६ ॥ भक्तिर्भवे मरणजन्मभयं हृदिस्थं स्नेहो न बन्धुषु न मन्मथजा विकाराः । संसर्गदोषरहिता विजना वनान्ता वैराग्यमस्ति किमतः परमर्थनीयम् ॥ १८७ ॥ प्राप्ताः श्रियं: Ma .. असवस् (for 185 Om. in Jodhpur 3; missing in YT. --- 1) B D F1.2.5 I J X Y1 Gatha AM निस्पृहः; Gs निर्ममः; F2. 3.5 X शांतो. - °) F2 हविष्याशी (for पाणिपात्रो). B2 CI संभो; Est F' शंभुर्. -- ) Hat -निर्मूलने. 13 °क्षम; Jit °क्षपः. BIS. 1399 (541 ) Bharty. ed. Bohl. 3. 90. Raeb. 51. Galan 83. Subhash. 314; SBH. 3404 ; SU. 1012; SM. 912; SSV. 894. of. Paic. 5. 15. 186 Om. in Ujjain 6414. B H order adbc; Ys acbd. ") Jप्राप्तश्रियःGA प्राप्ताश्रयः. Ba शकल- (for सकल-). C कामजुषसः Jit -काम्यदुधास GI MA कामदुधां. ) B Fs E JIS न्यस्तं (for दत्तं). F2 सकल- (for शिरसि). -°) A B Es FH G2C. 4 M5 संमानिताः; CJ1 संतर्पिता: D संप्रीणिताः; W Y3-5.7.8 T GE 11.3 संपादिताः X Y: संतोषिताः; Ys G1.2t. 3 M2 संभाविताः (G2.3 com. संभाविताः-संमानिताः) (.for सन्मानिताः). W विभवासू. -") 0 X कल्पैः; D F1-3 I J W2-4 X1 Y1. 2.4-3 T GH. 3t.a. 5 M कल्प:: W X Y1. 2.6-8 T G1. 3t.4 M -स्थितास; X1 G2. 30 -स्थितां% G5 -स्थिरं. W तनुभृतस्. W (Ws lacuna) X Y3.2.4-8 T GI.4.5 M1.2.4. 5 Ma तनवसू तनुभिस्). BIS. 4327 (1903) Bhartr. ed. Bobl. and lith. ed. I. 3. 68. Haeb. and lith. ed. III. 66. Calan 62. Nitisamk. 81. Satakav. 105. Subhash. 314; Sp. 4112 (Bh.); SRB. p. 176. 949 (Bh.); SBE. 3451 (Bh. ). Santis. 4.23; com. on Candraloka. 2. 34-353 Kavyaprakāśa 7. 271; Kávyapradipa (KM. 24, p. 281); Dasarūpāvaloka on 4. 9; Udāharadacandrikā; Rasuratnahāra; AMD. 404. Rasaratnapradipikā, £. 24; SS. 55.4; SU. 1018; SM. 10833; SSV. 10683; JSV. 304.5. 187 ") Yr G1 M2 भक्तिर्भवेन्. Wat, it 'भयं हृदिस्थी; W 'मयं हृदिस्थं; G4 "विनाशिनी स्यात् (for भयं हृदिस्थं).-") Jit स्नेहो नु; Yस्नेहेन; Ms देहो न (for स्नेहो न), F2 वस्तुषु (for बन्धुषु). Wच (for the second न). CRAJI G1.4 M1-4 मन्मथजो विकारः (Ji'राः);XYs मान्मथजा विकाराः. - ") D राग- (for -दोष-). J3 M3 रहितं; X रहितो; Y. रहिते. Ye Ms विजने. वनान्ता X2 वन्मेता (sic); Y G1 Ms वनांते. -") Aot 14-8.8 T1B G5 किमितः. Fo.8-5 F4 (orig.) J V परमा(Wic 'मर्थनीयं (W.या); Fa परमार्तयति.

·वैराग्यश्लोकाः। ७५ तस्मादनन्तमजरं परमं विकासि तद् ब्रह्म वाञ्छत जना यदि चेतनास्थाः । यस्यानुषङ्गिण इमे भुवनाधिपत्य- भोगादयः कृपणलोकमता भवन्ति ॥ १८८ ॥ पातालमाविशसि यासि नभो विलक्ष्य दिमण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन । भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथमात्मनीनं तद् ब्रह्म न स्मरसि निर्वृतिमेषि येन ॥ १८९ ॥ महीशय्या शय्या विपुलमुपधानं भुजलता वितानं चाकाशं व्यजनमनुकूलोऽयमनिलः । . BIS. 4520 (2006) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. I. 3. 69. Haeb. and lith. ed. III. 67. Galan 63. Subhash. 314. 188* Om. in Jodhpur 1. BVBF V105 (extra). First quarter missing in E. - ") 7 यस्माद्. J3 1Y8. 4 परमा. A Es Fs Hic. 2.3 I J1 IVic. 3 Y1.3 विकाशि: B प्रकाशं; Eat x विशोक; F2 निकाशि; M4.5 विभाति (for विकासि).-") A2 वांछित. D वुधा (for जना). A3 Lo. 3.6 (and Ec) चेतनस्थाः; D It चेतनास्ति. B C Rat Far-51 Is generally तद्ब्रह्म चिंतय किमेभिरसद्विकल्पैः [ but Ys रे ब्रह्म; G1 M1-3 तचित्त (for तद्ब्रह्म). Gh Mकिमस्त्यसकृद्- (for किमेभिरसद्). P2.3 Y3 असिद्धकल्पैः; 1Y2-4 अविद्ध- कल्पैः (for असद्विकल्पैः).] - °) A0. 1 com, and H1. 3 com. alternatively gloss अनुषङ्गिणः as gen. sing. others nom. pl. Fo. 2.5 J1 भवनाधिपत्य- (Jit 'त्यं); F2.3 Vi Get M4.5 भुवनाधिपत्यं. a) Y2.1-0 -राज्यादयः; 17 T2.3 G+ -लोकादयः (for -भोगादयः). E -लोकरता: F2 -लोकतमा. BIS. 2522 (1012) Bhartr.ed. Bohl. and lith. ed. I. 3.70. Haeb. 68. lith. ed. II. 69. Galan 64. Satakāv. 35. Nitisamk. 81. Kavyakal. Subhash. 314; SBH. 3452 (Bh.); Santis. 3. 24 (Haeb. p. 424); SSD. 4. f. 28a; JSV. 304. 6. 189* Om. in BORI 329, and tigeri 309. - ") As याहि; Y3 वासि (for यासि). As विलंब्य. -") Ao.1 BE H I X2 Y7.8 दिग्मंडलं; Get दृमंडलं. Y: विशसि (for भ्रमसि). B2 Y3 मानसि. E com. मानसचापलेनमानस+चापलेन. - ) CG2.3 Y: भ्रांत्वापि. B -चिदहो; X Y1 विमले (for विमलं). Fs कृतम् (for कथम्). C Fat.v. आत्मनिष्ठं; F2.3 J W X Y1, 2, 4-6 G2-5 M आत्मलीनं; Fsm.v. आत्मनोयं.--") CFIJS (except X Y3) न (for तद्). B C J1 GB संस्पृश सि; D F3 V_Y1. 2. 4-8 T GM सं परसि; J2.3 चिंतयसि; Y3 न स्पृशसि. F1 एधि; Y3 Ms एप (for एषि). V केन. BIS. 4026 (1756) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. I. 3. 71. Haeb. 69. Galan 65. lith. ed. II. 70. Nitisamk. 79. Satakiv. 35 and 105. Subhash. 314; SBH. 3447 (Argata); SA. 38. 2 (° only, rest var.); SSD. 4. f. 31a. 190* Ts.5 BU Substitute the paraphrasb भूः पर्यहो; missing in Y. - ") Eot. at मही रम्या; F2 मही मृद्वी; H10. 2. 30 मही शक्ता;X1 मही गुर्वी; Y4-6.8 Tमहाशय्या (for HERTTI). Batıy. Hit, st hit; O arrit;D Est, at PTT; Ec (gloss or reading) Y1-678 ·७६ भर्तहरिसुभाषितसंग्रहे. स्फुरदीपश् चन्द्रो विरतिवनितासङ्गमुदितः सुखं शान्तः शेते मुनिरतनुभूतिर्नृप इव ॥ १९० ॥ किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः। मुक्त्वैकं भवभारदुःखरचनाविध्वंसकालानलं स्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेषा वणिग्वृत्तयः ॥ १९१ ॥ आयुः कल्लोललोलं कतिपय दिवसस्थायिनी यौवनश्रीर अर्थाः संकल्पकल्पा घनसमयतडिद्विभ्रमा भोगपूराः । . -- 907; .. T पृथ्वी; I X वो Y1G2-4 गुर्वी; Y2 स्वीया; Y3 शिष्टा (for शय्या). T1 विपुल-; FaJ M faan; Y3 G2 मृदुलम् (for विपुलम् ). F1 -परिधानं. G4 भुजतलं. -') E वा; G M1.2.4.5 तु (for च). B C Y1Gs [आ]काशो. I विजनमर्नु; Y3 व्यजनयम: A अलिनः (for अनिलः).--) Jit स्फुरज्योतिश्चंद्रो; Jic Xit स्फुरवीपश्चंद्रो; Ye.s T' शरच्चंद्रो दीपो. A2 विरतवनिता.. A F4 संगमुदितं. [A com. उदितं कहतां उत्कट; E com. संगं प्रति उदितः]. -d) F4 सुखः Y3-6 TG सुखी; Ys सुखे. Eat F2 Hi.st शांतं शेते; X शांतश्वेतो. F2 मुनितननुभूतिर; J मुनिरतनुवृतिर; X मुनिरतनुभूतो; Ys Is यति(Ys युति)रतनुभूतिर; M1. 2.4.5 तनुविभवभूमिर. BIS. 4772 (2156) Bhartr.ed. Bohl. 3.89. Haeb. 84. lith.ed. I. 87, II. 72, III. 85. Nitisamk. 84. Śatakāv. 36. Subhāsh. 314. Śāntiś. 4. 8 (Haeb. p. 426 ); SRB. p. 368. 54; SDK. 5. 62. 4 (p. 318, Bhavabhita); SRK. p. 296. 17 (BIS); SM. SED. 4. f. 200; SSV. 888. 191 1) Ms पुराणकथनैः. -- ") M3 स्वर्गद्वार-. A -पुरीनिवास ; J1 -कुटीरवास.._Ms -फलकैः. C यज्ञक्रिया; 1 धर्मक्रिया.. J -विस्तरैः (Jit.v. as in text). -- ") As Ba D Eo.2 Wil X मुक्तैकं; C भुक्त्वैकं; TV1c. 20. 3.4 भुक्तैः किं; Y1 G2.3 मुक्त्वैवं. A भयभारदुःख- A3 भुवि भारदुःख E2 F1 भवबंधदुःख-; E3 भुवभारदुःख-; E (orig.) भवदारदुःख-; F भवसार दुःख F3.5 IS भवदुःखभार- (X1 °भाव com. सृष्टि-). J-भरण- (for -रचना- D Y3). -विध्वंसि; J अध्वंस- (Jit °सि-). A कालानल- Y कल्पानलं. Yr कल्पानलं. --1)-पदं प्रवेश JX सुखप्रवेश-; Wt -पद(Wat °य)प्रकाश-; T2 -पथप्रवेश- (for -पदप्रवेश-). C कठिनैः; F G2. 3.5 कथनं; कमलं (for -कलनं). B C F2-5 J_Y2. 3.8 T1 G4.5 II1. 3-5 शेषैर्वणिग्वृत्तिभिः (F t.r. as in text); Y1.4-7 Git.v. शेषैर्वणिग्वर्तनैः. BIS. 1721 (664) Bhartr.ed. Bohl. and lith.ed. I. 3.72. Haeb. 70. lith.ed. II. 74, Galan 66. Subhash. 234 ; SN. 410. 192 Om. in Yr. NS3 V 117 (extra). ") J1 -दिवसास्थायिनी. 13 -स्त्रीर (for -श्रीर). --- ") F1.3 Ye TIA. 2. 3 G1-3 M -तटिद्विभ्रमा; F4 -तडिझंगुरो; Fs तडिद्विभ्रमो तटिन (Js टीभं)गुरा. भोगभंगाः; P1.2 I (orig.) J1S (except IV1 Ts; Yr om.) भोगपूगाः (T1 °गः). Fs भोगवर्गाः; Tभोगवर्गः; Fim.v. भूविलासः; F5 भोगपूरः; J2 भक्तिपूगाः; J3 भुक्तिपूगाः. - ") I5 कंठाश्लेषोपगृहस्. As B Ys न रुचिरं; H न हि चिरं; I (by corr.) च न वरं (for च न चिरं). B प्रयुक्तं (for प्रणीतं). - ") A Bi [आ]शक्त ; Jit [भा]शक्ति E2c -वित्ता; Y3 °चित्तो (for "चित्ता). D Eot. et. inst Fan X2 भवतु;

·वैराग्यश्लोकाः। GU कण्ठालेषोपगूढं तदपि च न चिरं यत् प्रियाभिः प्रणीतं ब्रह्मण्यासक्तचित्ता भवत भवभयाम्भोधिपारं तरीतुम् ॥ १९२ ॥ रम्याश् चन्द्रमरीचयस् तृणवती रम्या वनान्तस्थली रम्यं साधुसमागमागमसुखं काव्येषु रम्याः कथाः। कोपोपाहितबाष्पबिन्दुतरलं रम्यं प्रियाया मुखं सर्वं रम्यमनित्यतामुपगते चित्ते न किंचित् पुनः ॥ १९३ ॥ यावत् स्वस्थ मिदं शरीरमरुजं यावजरा दूरतो यावच् चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत् क्षयो नायुषः । Y-पूरं; Fच तत E .. E2C. 3 भवंतु; Jit T3 भवति; Jic भवतः. x भवमदा M1.4, 5 -तीरं (for -पारं). W तरंतु (for तरीतुम्). BIS. 993 (376) Bhartr. ed. Bohl. 3. 37. Haeb. and Galan 33. lith. ed. II. 75. Yate's Skt. Gram. p. 397. Satakav. 99. Subhash. 3143; SRB, p. 373, 1883 SRK. p. 93.6 (Bh.); SK. 7. 19%B SSD. 4. 4. 18a. 193 ") D Tsm.v. X कुसुमिता (for तृणवती). -- ") D E F1-4 Y3 G2.3 M1 रम्यः (F1 °म्या:). 11 तञ्च (for साधु-). A F It -समागमे श(A2 T सोमसुखं; BH "सुहृत्समाग मसुखं; C Ji सभासमागमसुखं; D -समागमश्च रसिकः; समागमः श( Esc. स)मसुखं; F1-3.4t.v. Ic -समागमः (F1 °माः) प्रणयिनां (F1°नी); F5 -समागमोद्भवसुखं; J3 Y2.0-sT Gi_M2 -समागमागतसुखं; W1-3 “समानमागमसुखं ; 174 सिमासमागमसुखं; Y3-5 M1 -समागमोत्स(13 °ग)वरसः; G2. 3 -समागमः सुखतरं; Gs M3 -समागमोचि(M3 °न)तसुखं (for -समागमागमसुखं found in X Y1 G4 AI4. 5). A2 Jit Yr काव्येपु रम्या कथा; F1-3.4t.v. Ic रम्या मनोज्ञा गिरः; W Y2 काले(Y2°ल्ये)पु रम्याः (W1°म्या) कथाः (W था); X काव्येषु रम्या ") A कोपोत्पादित- G1 कोपालोहित-; 11-4 कोपोदाहितः. B2 वाक्यबिंदुतरलं;W याप्पवृत्तितरलं; Is बाप्पविंदुकलितं. W3 सुखं (for मुखं). -") 0 Y2 रम्यं सर्वम्. A It अनित्यतापरिगते; O F1. अनित्यतामधिगते; F4 (t.v as in text) Hit. 2.3t अरम्यतामुपगते; J Y1. G2-4 अनित्यताभ्युपगते (G4 °मे); Y अनित्यतां उपगतं; M2 अनित्यताप्युपगते. [Original may have been भनित्यता-उपगते with hiatus in compound]. BMs वित्ते; F2 चिंते; X नित्यं; Y2 चित्र; Y: सर्व; Yस्वस्थ (for चित्ते). BIS. 5717 (2590) Bhartr. ed. Bohl. 3. 80. Haeb. 89. lith. ed. I. and II, 78, Galan 73. Subhash. 315%3 SK. 7.25%3 JSV. 266. 12. 194 Wrongly om. in A3. Lacuna for third quarter in D. - a) Es F2.3 स्वास्थ्यमिदं; Y2 स्वस्तमिद. EI कलेवरगृहं (for शरीरमरुजं). E I M4.5 [ secondary N S correspondence] यावच्च दूरे जरा. - ") F2 नेंद्रियः ") F2 नेंद्रियः; J3 च प्रिय-. Mi. 5 वृत्तिर (for -शक्तिर). D अप्रविहता. स्वात्म; Ts अत्र (for आत्म-). J2t Gs M2.5 विदुपां. ---") B C F2-5_H JS (except M4.5) संदीप्ते (J2 प्ये); Et प्रोद्दीप्ते; E20,5 उद्दीप्ते; Esc. 40 उद्दीपिते (E gloss. प्रदीप्ते). A Esc. 40. 5 भुवने; W! न वने. D W2-1 प्र Eo E2 च; E F2 X1 हि (for तु). B C Es F2, 5 °खनने; Ji Xe G+ खनन- T3 घननं. J2 प्रत्युद्यतः. - १) X2 ·७८ .. भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान् आदीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥ १९४ ॥ नाभ्यस्ता भुवि वादिवृन्ददमनी विद्या विनीतोचिता खगाग्रैः करिकुम्भपीठदलनैर्नाकं न नीतं यशः । कान्ताकोमलपल्लवाधररसः पीतो न चन्द्रोदये तारुण्यं गतमेव निष्फलमहो शून्यालये दीपवत् ॥ १९५ ॥ धन्यानां गिरिकन्दरे निवसतां ज्योतिः परं ध्यायताम् आनन्दाश्रुजलं पिबन्ति शकुना निःशङ्कमद्देशयाः । अस्माकं तु मनोरथोपरि-चितप्रासादवापीतट- क्रीडाकाननकेलिकौतुकजुषामायुः परं क्षीयते ॥ १९६ ॥ . BIS. 6479 (2483) Bhartr. ed. Bohl. 3. 76. Haeb. 73. lith. ed. I. 75, II: 81. Galan 69. Subhāsh. 128. Vikramacarita 218; Śp. 679 (Bh.); SRB. p. 178. 10073 SKAI. 98. 40; SRK. p. 37. 2 (Sphutasloka); SA. 15.23; SS. 23. 20; SU. 10713 SN. 38; SSD. 4. f. 28a ; SSV. 124 ; JSV. 13. 18. 195 ") Y4-8 T G1.4 111. 2. 4.5 प्रति (for भुवि). C Do Js W T2Gs Man 4. 5 वाद- (for चादि.). A Y7-वृंददमने; B देतदलिनी (Bat.v. °दमनी); C-दर्पदमनी; D -बूंददलिनी; Est F3 Gs दंतिदमनी; Js -वृंदमननी; 4 बूंदशमनी. A3 Dec J3 W1 विनीतोचिताः; W:- विनीतोचितः; G1 M2. 3 महासंगरे. Y3 खगास्त्रैः. B (Bat.v. as in text) c Est -दंत-; F1.2 H-कूट-; F's Cat -कु- W2. -पीड- Y: बार- (for:-पीठ-). 40 -दलिनैर् : D -दलनान् W1-3 13 दमनैर्; W मथनैर्; 17 -दुलनैर् (for -दलनैर्). F3.4 I नीतं न नाकं. -- ) T3 प्रीतो (for पीतो).--4) A0-2 B E2-4 Ts.4 H I निःफलमहो; निष्फलतया. T3 द्वैपवत्. BIS. 3603 (1545) Bhartr, ed. Bohl. 3. 47. Haeb. and Galan 43. lith, ed. I. 35; II. 82. Subhash. 168; Sp. 4151 (Bh.); SRB. p. 374. 217. (Bh.); SBH. 3400%; SDIK.5.54. 3 (p. 313); SRK. p. 94.7 (Bh.); SHV. app. I. f. 3b; SSD. 4. f. b. 196* Om. in F1 and NS1. -1) ध्यानानां; धन्यास्ते. B C P3t.v.WY1.2.5-8 T G1.4 M -कंदरेषु वसता; J1 -कंदरेषु निवसातां; Y4 -गह्वरेषु वसता. Y परे (for परं). -"). TW X Y1. 2. 4-s T G1. 4. 5 11.3.4.5 कणान्; Ms गणान् (for -जलं). F2 अंके स्थिताः. -") W1 सु- (for तु). A Ic मनोरथाः परिचित; B Eo. 3-5 मनोरथैः परिचित-; CF H I2.3 S मनोरथो(Gst थे)परचित- (J3 °तं); I मनोरथोपरिचय (I com. मनोरथे उपरि चित). [The difficulty seems to have arisen by taking परिचित ās a unit.] Jit वापीतटं; YT 'यापीतटात्. -- ") F क्रीडाकंदुक-- Ao- परिक्षीयतां; A3 Fe-i. G1 परिक्षीयते. BIS. 3077 (1307) Bhartx. ed. Bohl. 3. 15. Haeb. lith. ed. I and Galan 143B Sp. 4155 (Bh.); SRB. p. 374. 220 (Bh.); SKI. 126.7 (Bh.); SDK. 5. 58. 3 (p. 315, Satyabodha); Santis. 1. 5 (Haeb. p. 411). Padyavent 814 (Jagajjivanayrajya); PAIT. 290 (Bh.); SSD. 4. f. 9a..

·वैराग्यलोकाः। ७९ आघातं मरणेन जन्म जरया यात्युज्वलं यौवनं संतोषो धनलिप्सया शमसुख प्रौढाङ्गनाविभ्रमैः । लोकैर्मत्सरिभिर्गुणा वनभुवो व्यालैर्नृपा दुर्जनैर् अस्थैर्येण विभूतिरप्यपहता ग्रस्तं न कि केन वा ॥ १९७ ।। आधिव्याधिशतैर्वयस्यतितरामारोग्यमुन्मूल्यते लक्ष्मीर्यत्र पतत्रिवच् च विवृतद्वारा इव व्यापदः। जातं जातमवश्यमाशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसात् तत् किं नाम निरङ्कुशेन विधिना यन् निर्मितं सुस्थिरम् ॥ १९८ ।। 197* Om. in Frand NSl. -)CDS (except E2.3) आक्रांतं. 101.2.4 Y1.2. 4-0.8 T G2.3. 6 जरसा (for जरया). B कात्युचलं; B Eo.3-5 F2.5 H I J3 TW1 [अ]प्यत्यु- भवलं; CE विद्युयलं; FNJI.2 प्रत्युज्वलं; F प्रत्युद्गतं; Y2-6.8 TG2.3c.4 AMI. 2.4.5 चात्युज्वलं; W2.4 यात्युत्तमं; W: यात्युनतं; Y: Gst (orig.) जात्युज्वलं; G1 जात्युत्पलं; I जात्युज्वलाद् (for यात्युज्वलं found only in D X Y1 Gst). येन वा. ') Jat धननिप्सया Xa जनलिप्सया Y: जनविप्सया; धनवीप्सया. Js [आश्रमसुखं. .) Lot Hit.3J X Y1. 3 लोके. x. मात्सरिभिर्. B F3-6 I गुणास्तु पवनो; Ye G2.3 गुणाश्च पवनो; G1 M1 गुणा धनभुवो. Eat F..4 नृपो.---") B C Fe.4 विभूतिरप्युपहता; तिर्जगत्यपहृता; J8 विभूतिर- प्युपहृता; W X Y TG4.5 , 5 विभूतयोप्यु(Ye by corr. "प्य)पहता; G1 विभूतयोप्युपहतो; M1-3 विभूतयोप्य(DI1 यो व्य)पहृता. 20. 3-5 के जनाः; Fs केन मां; Af.5 तेन वा (for फेन वा). F2 आश्चर्येण तिर्जगत्युपहतं स्पृष्टं न केनापि किं. BIS. 855. (311) Bhartr. ed. Bohl. 3. 33. Haeb. and Galan 29. lith. ed. I. 30, II. 92SRB. p. 373. 183 BSRE. 181.56 (Pratāparndriya); SRK. p. 92.2 (Bh.); SSD.4.f.18b. 198* Om, or missing in Ji. Om. in NS1. 2. Csubstitutes for second half of this stanza cd of st. 293. a) B Eat T 2.4.5 H Ic J2.3 WY TG MTE विविधैर, C F3 X नरस्य विविधैर; It वयस्य नितरां [which may have been original. E com. वयसि शरीरे] D Eat. s.4t Jat Y: Get उन्मील्यते.---") B C D Eat F2.4.1 H I J23 पतंति तत्र (for पतत्रिवञ्च). F2.6 G विविध वि**; T3 विवित- विविधा (for विवृत-). G1 [-आ]चारा; M चोरा. F1 YT इव व्याधयः TY इव प्रापदः, X इवासंपद: Yes M3-5 इव ह्यापदः. - c) P2 यातं यातम्। DI2 जाताजातम्. Es अपश्यम्: अवश्य G1 f1.2 अजातम् (for अवश्यम्). P2 आधिविवशं; Is माशुदिवस; X-भूतविवशं.-4) B तरिक येन J यस्कि नाम: W1,2. YG1. 2. Sc. A NI2 तकि केन; WEX Y2,4-8.8 T IS तकि तेन YFITHT; Gst Treat (for FIFTIA). Aot.3 Eot.at. sc. 5 I'1.8.6 H Ic Yo G2,8.6 सुस्थितं; Fनिश्चलं; F स्वस्थितं (for सुस्थिरम् ). BIS. 945 (349) Bhartr. ed. Bohl. 3. 34. Haeb. and Galan 30. lith, ed. I. 3i, II. 93. Satakay.99%3B SRB. p. 373. 184; SRK, p. 93. 3 (Bh.), SSD. 4. 1.18b. ' .n ·८० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे कृच्छ्रेणामध्यमध्ये नियमिततनुभिः स्थीयते गर्भमध्ये कान्ताविश्लेषदुःखव्यतिकरविषमे यौवने विप्रयोगः । नारीणामप्यवज्ञाविलसितनियतं वृद्धभावोऽप्यसाधुः संसारे रे मनुष्या वदत यदि सुखं स्वल्पमप्यस्ति किंचित् ॥१९९॥ आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तदर्धं गतं तस्यार्धस्य परस्य चार्धमपरं बालत्ववृद्धत्वयोः। शेष व्याधिवियोगदुःखसहितं सेवादिभिर्नीयते जीवे वारितरङ्गचञ्चलतरे सौख्यं कुतः प्राणिनाम् ॥ २० ॥ .. . 199 Om. in NSI. ") Hic. sc विण्मूत्रा (for कृच्छ्रेणा). Wt निपतित- (for नियमित-). X Y1.6 G4.5 नीयते; Y3 नश्यते (for स्थीयते). B C D F4.5 JIV Y2-s T G1-8.5 MI गर्भवासे; T1.2 H गर्भगर्ते; X Y1 G गर्भवासः. -") B D Eat r3-5 I J Y1.3-3 'T G2-5 M1.3-5 -विषमो; CM -विषये; X -विषमैर. Ts. 5 (orig.) यौवनो. Ec T1 Jit विप्रयोगाः; S (except G2.8) चोपभोगः (M °गाः). - ) B Eo. b (and Ec) F1. 3.5 H I विलसति (for -विलसित-). C-वचने; D Eat Fs J -वसतिर्; F -वपुषो (for -नियतं). CF H वृद्धभावे. BD [अ]सारः; Fs [अ]सारे (for [अ]साधुः). S वामाक्षीणामवज्ञाविहसित (11 G2.3 °विलसित Y: °विनहत, G -पहसति; D5 -पहसित)वसतिर्; (T -वनतिर; Gst -वसती) वृद्ध(Gat °त्त)भावोप्यसाधुः. - ") X Y1. 4. 5.7 Me संसारेस्मिन् । d) X Y2. 4. 5.7 AM संसारेस्मिन्; G1 संसारे सन् ; 13 संसारे सा. Eot बनन (?); Foc वदंतु ( = कथयंतु); F J3 X वदति; Ms भवत (for वदत). B सुखलवोप्यस्ति किं वापि (for यदि-प्यस्ति). Eat. st Xi स्वल्पमल्पस्ति. BIS. 1851 (711) Bhart;. ed. Bobl. 3. 38. Haeb. and Galan 34. lith, od. I and III. 35, IT. 94; SRB. p. 89.6; SRK. p. 93. 7 and p. 99.6 (Bh.); SU. 10693; SSD. 4.f,233. 200 Om. in NS1. $108 (7) extra in BORT 381 of 1884-87. - 4) राज्या ततोध हृतं; Est रात्रौ तदर्धं कृतं; I रात्रौ तदर्धीकृतं. - ") 72 तस्यार्धं च; G1 तस्याप्यर्ध- E2G. 9. 4. uc It कदाचिद् Y परः स (for परस्य). A rs शेषमपरं; E2C. 3. 4. 5c It अर्धमधिकं; x चार्धमधिकं. A Est Ic J1. 2 TV2-4 Gs (orig.) वाल्यत्ववृद्धत्वयोः; it It वृद्धत्ववाल्ये गतं [वालत्व. is grammatically correct; but original may have been वाल्यत्व-].--") Eot. st -विदेश. (for -वियोग-). A -दुःखसहितैः; B1 -भोगसहितं; B2 रोगसहितं; 0 दुःखकलहैर; शोकसहितं; Hic. se -दुःखबहुलं; I रोगजनतैर्. B कामादिभिर्नीयते; 0 भूपालसे- वारसैः; Hit. 2 क्लेशादिभिर्नीयते; I दुःखादिभिर्नीयते. - ") Eot T4 जीवेद्वारि-. C FEX बुद्बुदसमे; F! -बुहुदसमं; Hic. 3e -बुहुदचले; W1-चंचलतले; Ys -भंगचपले (for चञ्चलतरे). Et धर्मः (for सौख्यं). BIS. 996 (378) Bharty. ed. Bohl. 3. 50. Haeb. 47. Galan 46. lith. ed. II. 96. Subhash. 82 ; SRB. p. 373. 180%; SRK. p. 94, 9 (Bh.); SA. 38. 6%; SS. 50. 123 SSV. 125; SIY. 30.8. .. ..

·८१ संशयितश्लोकाः । GROUP II (Stanzas there is reason to suspect; in alphabetical order.) अतिक्रान्तः कालो लटभललनाभोगसुभगो भ्रमन्तः श्रान्ताः स्मः सुचिरमिह संसारसरणौ । इदानीं स्वःसिन्धोस् तटभुवि समाक्रन्दनगिरः सुतारैः पूत्कारैः शिव शिव शिवेति प्रतनुमः ॥ २०१ ॥ अद्यापि नोज्झति हरः किल कालकूट कूर्मों बिभर्ति धरणी निजपृष्ठभागे। अम्भोनिधिर्वहति दुःसहवाडवाग्निम् । अङ्गीकृतं सुकृतिनः परिपालयन्ति ॥ २०२ ॥ अनाघ्रातं. पुष्पं किशलयमलूनं कररुहैर् अनाविद्धं रत्नं मधु नवमनास्वादितरसम् । 201 {V } Collated A C D E Ft. [Also BORI 329 V34; Punjab 2101 V333; Punjab 697 V32; Jodhpur3 V35%; NS1 V39; NS2 V28 (27); NS3 V108 (extra).] - ") A D3.4t_F4 ललित- (for लटभ-). Est °भोगसुलभो.-") D श्रान्तं. Eot. : स्म (for स्मः). A2 2 °सरणिं (Es °णीं); D सरणं; F4 °सरसि (for °सरणौ). -') D समाक्रांतन- F4 स(marg. श)मास्पन्दन- Ait (before corr.)-गिराः; Est -गिरे. d) D सुरारैः (for सुतारैः). D स्फुत्कारैः; Tiफूत्कारैः. A0-2 D अलपतः (for प्रतनुमः). ' BIS. 127 (3401) Bhartr. lith, ed. I. 3. 101, III. 98. Subhash. 311; SRB. p. 368. 533; SRK. p. 294.5 (Bh.). 202 {N } Collated A (A3 om.) F I [Also E3 N110 (111, extra); BORI 329 N94 (89); Punjab 2101 N110; RASB C 7747 N108 (106); Jodhpur 1 N108 (extra); NS1 N109 (112).] - ") I वसुधां (for धरणी). F5 खलु (for निज-). Ait. 2.8 F5 -पृष्टि BIS. 203 (77). Caurapañcāśikā ed. Bohl. 50. Haeb. 49. ŚUK. in LA (III). p. 37. Prasaigābh. 10. Subhāsh. 187; $p. 246 ; SRB. p. 50. 200%; SRK. p. 17. 60 (Sp.); SK. 6. 82; SU. I442; PT. 1. 65 ; SG. f. 20b; SL. f. 29a; SSD. 2. 4. 99a%B SSV. 3863; SMV. 9.41; JSV. 175.5%; SKG. f. 17b. 203 {5} Collated A C_E [Also ISM Kalamkar :195 818; BU S26 ; Ujjain 6414 521; Ujjain 711 S18; NS1 S24 ; NS2 $28 (29); NS3 519; GVS 2387 $19; BVB2 $19. (18).] - ") Eo पुष्फं. ') A0-2 अनाभुक्तं (for °विद्धं). C_E2.3 मधुवनम् Eo. 1. 4.5 निधुवनम् (for मधु नवम्). ') A इह (for इव).-d) A0-2 कमिह; A3 किमिह. A स्थास्यति भुवि. C कथमपि समुपत्स्यत इति. BIS. 271 (94) Śākuntala ed. Bohti. 3. ed. Will. 44. Dasarūpāvaloka on 2. 34. (Bib. Ind. p. 98, Sakuntala), Bharty. lith, ed. II. 1. 203; Schiefner- and ११ भ.सु. - ·८२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह अखण्डं पुण्यानां फलमिव भवद् रूपमनघं न जाने भोक्तारं क इह समुपस्थास्यत इति ॥ २०३ ॥ अनावर्ती कालो व्रजति स वृथा तन् न गणितं दशास् तास् ताः सोढा व्यसनशतसंपातविधुराः । कियद् वा वक्ष्यामः किमिव बत नात्मन्युपकृतं वयं यावत् तावत् पुनरपि तदेव व्यवसितम् ॥ २०४ ॥ अपसर सखे दूरादस्मात् कटाक्षविषानलात् प्रकृतिविषमाद् योषित्सपीद् विलासफणाभृतः । इतरफणिना दष्टः शक्यश् चिकित्सितुमौषधैश् चटुलवनिताभोगिग्रस्तं त्यजन्ति हि मत्रिणः ॥ २०५ ॥ अप्रियवचनदरिद्रैः प्रियवचनाढ्यैः खदारपरितुष्टैः । - Weber p. 22; Śp. 3271 (Kālidāsa); SRB. p. 255. 25 (Kālidāsa); SBH. 1332 (Kalidisa.); SRK. p. 286. 8 (Sakuntala); AAID. 713; Sarasvatikanthābharapu (KM. 94, p. 246) 4. 44; SK, 5, 317; SU, 742 (Kālidāsa); Sabhyalankaraña of Govindajit. f. Sa (Kalidasa). 204 {V } Collated A D E F H [Also BORI 329 V37 ; Punjab 2101 V363 Punjab 697 V35; BORI 328 V39; Jodhpur3 V39; NS1 V42; NS3 V109 (extra). ] – In Ft, this stanza runs into GTTTTET: FATHT. E is generally corrupt. १) D जनावर्ती कल्ये; F# अनावर्तः कालो. D सहसा (for स वृथा). A3 गदितं; Est गुणितं (for गणितं). - ") D दृशस् (for दशास् ). Hit. 2. 3t -संताप- (for -संपात-). -") For 2. 5 चक्षामः; E वक्षामः (for वक्ष्यामः). D Eo. 2. 5 F4 (orig.) 1 अपकृतं (for उप). -d) म त्वया (for वयं). BIS. 28. Bhartr. lith. ed. I. 3.99, II. 34. IV. 96. Subhash. 312. 205 {Ⓡ} Om. in C (but C2 Ś83) X Tanjore 4920. Yo com. calls this Ksepaka. ") Wt अपसर वै (W1 अथ सर सबै) (for अपसर सखे). Y1.2 खेदाद् (for दूराद्). Fs °विषमानलात्; F5 W G1 विशिखानलात्; Ms. 5 °विषोल्बणात् (for °विानलात्). B) Ai प्रकृत- (for प्रकृति-). W2-4 (all text only) °विलाभृतः; M45 °फणानिलात् (for 'फणाभृतः). ") F3 इति च (for इतर-). T3 -भगिना (for -फणिना). D दृष्टः Fo दष्टाः दृष्टाः; Yo te (for :). Ezt 19717; F5 W शक्याशः JY1 कश्चिचू (for शक्यश). E2 औषधं; Est ओषधैश J ईहते (for भौषधैश). -4) S (except Yam.v. 3 Gs Ms.5) चतुर- (for चटुल-). C2 F W -भोगग्रस्तं. D मंत्रिणी; 11. 2. 4. 5 मंत्रिकाः. BIS. 410 (142) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 83, I. 84. Haeb. 86. Sutakav.73; SRB. p. 350.74; SLP. 5. 17 (Bh.). 206 {N} Om. in E S (except W; Srigeri 309 N85) Jodhpur 1 and 3. ") A1c D F3 I W'नाद्यैः; rs and Srigeri 309 °नाथैः (for 'नाध्यैः). As BF H I J1 °संतुष्टैः (for 'परितुष्टैः). - ) B1 F2 W1 (by corr.) पराप (for परपरि ). F Ji - W ..

·, ८३ N संशयितश्लोकाः । परपरिवादनिवृत्तैः कचित् क्वचिन् मण्डिता वसुधा ॥ २०६ ॥ अभिमतमहामानग्रन्थिप्रभेदपटीयसी गुरुतरगुणग्रामाम्भोजस्फुटोज्वलचन्द्रिका । विपुलविलसल्लज्जावल्लीविदारकुठारिका जठरपिठरी दुःपूरेयं करोति विडम्बनाम् ॥ २०७ ॥ अभिमुखनिहतस्य सतस् तिष्ठतु तावज् जयोऽथ वा वर्गः । उभयबलसाधुवादः श्रवणसुखोऽस्त्येव चात्यर्थम् ॥ २०८ ॥ अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनां शतभिषगनुयातः, शंभुमूर्धावतंसः। ~ . . - 'वादि' (for 'वाद). --4) F2.4 (t.v. as in text) कैश्चिदियं (for क्वचित्वचिन्). B1 भूमिः, JI वसुधाः J2 पृथिवी. !! BIS., 470 (174) Bhartx. ed. Bohl. extra 11. Haeb. 2. 83. lith. ed. I. 1033; Galan 106; SRB. p. 47. 91; SRK. p. 15. 44 (Bh.); SSD. 2. f. 94a. 207 '{v} Om.in C E (E3, 4 extra) NS1.2 Rāṇā Pratāp's trans, and Harilal's •lith.ed. -") D अभिनवमहामान; F3 °नवमहामोह'; Gat °मतमहानाम. X-ग्रन्थिः3B MA ग्रन्थी (for ग्रन्थि ). T3 -घटीयसी. -- ) A स्फुटतर- B वरतर F2W2t.it गुणतर-; J: [इतरगुण-. B2 -ग्रामाम्भोजन; G1 MI1, 2 -ग्रामाम्भोजे. Es. Y8 -स्फुटोदय'; Gi M1.2 सदो- अवल:-°)X विमल (for विपुल ). E-लज्जाजीव; F -लज्जावस्ति-. F3-5 -विदारि W X Y (except Y5) T G1.5 M1-3 -वितान; Yrt. v. Tic. v. M4, 5 कठोर- (for -विदार-). G! (t. v. as in text) कुमारिका. d) T3 जठरिपिठरी. F1.3 J (Ji corrupt) 8 (except Y3) दुप्पूरे( T3 री)यं. I's J1 X1 W1.2.4 विडं(E3 °ट)वना; Est J2 Xi Y4-6.8 . Ti M3 विडंबनं; G1 विडंबनाः. BIS. 494 (188) Bhartr. ed. Bohl. 3. 23. Haeb and Galan 20. lith. ed. I. 21; SRB..'p. 97.9; SRK. p. .78. 2 (Bh.); SHV. app. I. 4. 1a. 5 (Bh.); SSD. 2. f. 138b. .208 • IN } Om. in CS, found in most N MSS. -M) F अरिमुख ; F3 अभिमुखं. Esc FAI-निहितस्य; F2 -निपतितस्य. Jit शूरस् ( for सतसू). --") F2 तजयो (for तावजयो). F1 सर्गाः (for स्वर्ग:). ") B1 उभयकर- B2 उभयभव; D F2 उभयन; F1 उभयकुल- -") B B F1-3.5 °सुखस्यैव; D°मुखस्येव; E H1.2.3e I °सुखोसौ; F4 J1.3 °सुखस्येव; J: सुखस्य. F3 नास्त्यर्थः; D नात्यन्तः; Eo.3-5 बलात्यर्थं; Fit (orig.) वलात्यर्थे; Eit (by corr.) त्यत्यर्थ [E com. अत्यर्थ बलाति वलं बध्नाति]; F चास्त्यर्थः, F4 तात्पर्यः, F5 नास्त्यन्तः, H1.3c I बतात्यर्थ : H2 बतात्यर्थः; नास्त्यर्घः. BIS. 499 (190). Bhartx. ed. Bohl. extra 19. Haeb. 2. 104; SRB. p. 151. 368 (Bhāskara ); SBH. 2272 (Śri Dhāskara). . 209 {N} Found only in X and Y TGM (except Y. G2, 3, 5 and Śrngeri 309. · Y: sifena: ) X readings are confused with those of Egitur fiant. — “) Y: G: M1, 2 • स्वयम् (for अयम्). Y2.3 T2.3 G1 औषधीनां.-.) Y० -मूनोंवतंसः: X Y अमृतमयशरीरः . •. - .

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे विरहयति न चैनं राजयक्ष्मा शशाङ्क हतविधिपरिपाकः केन वा लङ्घनीयः ॥ २०९ ॥ अशीमहि वयं भिक्षामाशावासो वसीमहि । शयीमहि महीपृष्ठे कुवीमहि किमीश्वरैः ॥ २१० ॥ असितात्मा सुसंनद्धः समाविष्कृतचापलः । भुजंगकुटिलस् तस्या भ्रूविक्षेपः खलायते ॥ २११ ॥ असूचीसंचारे तमसि नभसि प्रौढजलद- ध्वनिप्राशंमन्ये पतति पृषतानां च निचये । Y7 - . (X1°री) कान्तियुक्तोपि चन्द्रः. - ") Y विहरयति; ") Y विहरयति; Y: तदपि च; Y: M4. विसृजति न; G1 Ms ग्लपयति च; M1.2 परिहरति. Y2G यदेनं; Ys वियुक्ते; YT M4.5 हि चैनं; G1 Ms तथैनं. x भवत विगतरश्मिमण्डलं प्राप्य भानोः परसदननिविष्टः को लघुत्वं न याति (for ed). BIS. 551. Canakyanitidarpana 15. 14; SRB. p. 93. 84; SSD. 4. f. 3a. 210 {v} Om. in A E J NS1 and Adyar XXIX-E-2 (E2.4 Punjab 2101 extra.). ") B भुंजीमहे; F Hic.s Y1.4 G2C. 3-5 अनीमहि X भासे(X. शे)महे; Wat Y2 आशीमहि; Get अश्मीमहि. - ) B1 वासावासो; B2 पासावासो; Ts यशोवासो; Ms आशावासं. T2.5 (except Wi) X1 वशीमहि. ") X शयीमहे; शयामहि G5 शय्यामहि. 1 महीपीठे. -4) X1 कुर्वेमहि; Get कुर्मीमहि. D किमैश्वरैः; Ms.5 महीश्वरैः BIS. 726 (270). Bhartr. ed. Bohl. lith. ed. III. and Haeb. 3. 56. lith, ed. I. 47, II. 29.Subhāsh. 319. Sp. 4104 (Bh.); SRB. p. 367.7; Prabandhacintāmaņi 4. 180; commentary on Candrāloka. 6. 13; SS. 36. 14. (var); SK. 7. 15; SU. 1008 (Bh.); SSD. 2. f. 111b; JSV. 144. 4. 211 {3} Om. in S. Found generally in N. -") A अस्थिरात्मा.Es असिताम: A F3.5 J समुन्नद्धः; Eo.2t.4t सुसंबंधः; E1. 3. 5 (and Ec) T1 सुसंबद्धः - ).A समाक- र्षित-; B Eo. 1 1 H2 समावि-कृत-; F3 समाधिकृत- Jit समाविश्रुत-- I-चापलं. भ्रूभङ्गः (for भुजंग-). B1 तथाः; E (E3t. it as in text) F3. I तन्व्या (for तस्या). -4) 0 केशपाशः (for भ्रूविक्षेपः). BIS. 781 (292) Bhartx. in Schiefner and Weber p. 22. lith, ed. IT. 1.75%3B SRB. p. 258. 53 (3rjita); SBE. 1490 (Urjita.); SLP. 5. 11 (Bh.). 212 {5} Om. in C D. Ye fol. missing. -4) A0-2 B2 E2. 8 अशूची; Pi Hशुचौ; F2. 3 अशुभ्रे; 13 असूचिः; Y4.5 प्रसूते; G2 असूचेः; G3 आसूचेः; G प्रसक्ते; 5 असुर्य (for मसूची-). Fat. 3. 5 F1. 2.5 Hit It W Y1B. 4.5 G4 संसारे; M4.5 -संपाते. . (Esc gloss संसार=संचार). G1 किमसि; G मनसि (for तमसि). F1 नमभि-.Y8 विपुल-; G1 नहसि (for नभसि). F4 प्रौढजलदे; J1 प्रौढजललः; Yr व्यूढजलद- 8) A EX ध्वनिप्रादुर्भावे; B-ध्वनिप्राज्ञ मन्ये; F1. 3. 5 -ध्वनिप्रायं (F5 °ये) मन्ये; F-ध्वनिःप्राज्ञे मन्ये; H -ध्वनिप्रोंछन्मध्ये J2 -ध्वनिप्राज्ञे पुण्ये; Y1. 5 G2c -ध्वनिप्रशंमन्ये; W -ध्वनिप्राप्ते तस्मिन् (for -ध्वनिप्राशं मन्ये). • J पतित-. B2 पृषतां चैव; Eo. 2. 5 पृषतां भाव-; Es.4 पृषतां नीर-; F' पृषतां चापि; F5 दृषदां नीर-; W दृषदानीर-;X दृषदानांच; M1. 2.4 पृषितानां च (for पृषतानां च). G4.पृषतये (for च निचये). -') Y4-3 T1 G सौदामन्याः. A.विलसतं; Y3 विकसितं; पविलसिता. ...) ") ..- . .. ..

·२५ संशयितश्लोकाः। इदं सौदामिन्याः कनककमनीयं विलसितं मुदं च म्लानिं च प्रथयति पथि स्वैरसुदृशाम् ॥ २१२ ॥ अहौ वा हारे वा बलवति रिपौ वा सुहृदि वा मणौ वा लोष्टे वा कुसुमशयने वा दृषदि वा। तृणे वा स्त्रैणे वा मम समदृशो यान्तु दिवसाः क्वचित् पुण्येऽरण्ये शिव शिव शिवेति प्रलपतः ॥ २१३ ॥ आमाय पुस्तकं धन्याः सर्व विद्म इति स्थिताः । शतकृत्वोऽपि शृण्वन्तो हा न विद्मो जडा वयम् ॥ २१४ ॥ आमीलितनयनानां यत् सुरतरसोऽनुसंविदं कुरुते । - B2 मदं (for मुदं). F3 V1 च ग्लानि | तन्मानि; Y1G1.2t.4 च म्लानं ( for च म्लानि). Y8.8 प्रथयति. Fom. पथि. H-तरां (for पथि). J1 पथे स्वैरसदृशां; W पथिष्वेव सुदृशां; पथि स्वैरिणिशां. BIS. 785 (294) Bhartx. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 45. Haeb. 48. lith, ed. II. 89. Satakav. 67; SDR. 2.66. 2 (p. 112, Subhata); SLP. 5. 26. (Bh.). 213 {v} Om. in E (extra in E2) F1.2 X Y TG M1-3 (but V IX-2 in Y2) BORI 326 and NSI, PA repeats as V45, V102 (101). CJ Y220afa etc. (ina) and etc. (ind) are interchanged. -- '} Ft Ji Ya लोटे. ') F JS Y2 लोटे.--- °) Ea त्रैणे; Ft (first time) स्त्रैण्ये (for स्त्रैणे). E I समदृशो; J2 सदृशो I समो. F V यांति; याति. 1.2 दिवस: M दिवसान. 4) CJ कदा (for क्वचित्). A B Fs-5 I (orig.) JYs पुण्यारण्ये. Wi om. अरण्ये. A2 प्रणपतः Jप्रलपति TV+ प्रलयतः. BIS. 844 (309) Bhartz. ed. Bohl. extra 24. lith. II. 3. Haeb. 50. Galan 55. Vet. in LA (III) 5; Sp. 4102 (Bh.); SRB. p. 368. 40 (Bh.); SBH. 3413 (Sriharşadevātmajavākpati); SDK. 5. 60. 5 (p. 317, Muñja); Aucityavicāracarcā of Kşemendra (KM.1, p. 131, Utpalarāja); Udāliarañacandrikā; com. to Kāvyādarśa of Dandin on 2. 291 (Bomb. Govt. Or. Series At, p. 270); Alam kārasekhara 20 (KM. 50, p. 75); Kāvyapradipa (KM. 24, p. 105); Kävyaprakāśa 4. 44; Rasaratnapradipiki ; Kavyanusāsana of Vigbhata 5 (KM. 43, p. 57); Padyaracanā (KM. 89, p. 92. 62, Bh.); SK. 7.26; SU. 1009, Padyaveni 811 (Jagajjivanavrajya); PMT. 180 (Kavyaprakāsa); SM. 911; BPS. f. 24b. 153; SSD. 4. f. 30a; SSV. 893. 214 {v} Collated AD Fica and BVB5 V116 (extra) [ Also BORI 329 V97; Punjab 2101 V97; Punjab 697 V119; BORI 328 V131 (29); NS2 V87 (86); GVS 2387 V112]. - ) BVBb. आदाय. 4) 1.2 हीनविद्या (for हान विद्मो). BIS. 868. Subhash. 318. 215 {3} Om. in H M4.5 Mysore 582 (the last three subst. स्थगयति तमः etc.)Srigeri 309 and BORI 326. -- ") A2 C अमीलित; F उन्मीलित;X अमिलित . (for आमीलित). .) Ba To2. 36.5 F3-5 JW Y (YIAB om.) TG2. 3.5 या अधः- (for यतू). A Est F1, 2 J1 'रतो न; B C D F3.5 'रसो न; W: 'रसानु- (for रसोऽनु-). - ·८६ भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे मिथुनैमिथोऽवधारितमर्चितमिदमेव कामनिर्वहणम् ॥ २१५॥ आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महारिपुः । नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ॥ २१६ ॥ इमे तारुण्यश्रीनवपरिमलाः प्रौढसुरत- प्रतापप्रारम्भाः स्मरविजयदानप्रतिभुवः। चिरं चेतश्चौरा अंभिनवविकारैकगुरवो विलासव्यापाराः किमपि विजयन्ते मृगदृशाम् ॥२१७॥ इयं बाला मां प्रत्यनवरतमिन्दीवरदल- प्रभाचौरं चक्षुः क्षिपति किमभिप्रेतमनया । . I -संविदा J -संविदा Y2.4. 5 G2. 3. 5 -संपदं Y3. -संविदो. J Ys-6 T G4. 5 भाति; Y2.7 G2, 3 M3 Hafa. Gi सुरतरसानुभवसंविदां भाति; 11.2 यत्सुरतमहोत्सवात्सुखं भवतिः - ") मिथोवतारितम् ; G1 मिथोपधारित-; G4 मिथो विभाति. -- ) B1 *1. 2 अथितम् Ba FR-5 I Je V Y T G2.8.6 M1 अवितथम् ; C om.; G1 M2 विततम्; Ms वितथंम् (for अंर्चितम्). F2, 5 इदमेक; X अपि (for इदमेव). A3 F2.3 IV कामनि(Wit °वि)वहणं; C कामनिवहणं च; D कामनिर्वाणं; E2c Ji G2.3 कामिनिर्वहणं; F5 कामनिर्घहनं; Y1-4 कामनिर्हरणं; Ms कामिनीवहनं. G मीलितनयनकामिनिर्वाणं. BIS. 977. (365) Bhartx. ed. Boh]. 1. 27. lith, ed. II. 67 ; SLP. 5. 3 (Bh.). 216 {N} Om. in CXY TG M but Ys and Tanjore 4916, N X-12 [generally found in all N MSS. Adyar XXIX-E. 2 N III-4]. — 4) Eot.. F's met ( for "स्यं). -") D देहे संस्थो. D F1. 2. 5 F J2.3 1V2-4 Ys महात्रिपुः. - ") Eot. at F1. 5 नास्त्युद्य(F1 °द्या)मपरो; Eoc. 1. 20. नास्त्युद्यमात्परो; W: नात्युचमसमो. ') A0-2 F2. J2. कृत्वा यन्; Eo-2.5 I यं कृत्वा V कुर्वाणो; Ys यत्कृत्वा (for कृत्वा यं). J1 नावसिद्धति J2 नावसिध्यति. BIS. 1030 (389) Bhartr. ed. Bohl. 2.74. Haeb. 61. lith. ed. III. 85. Galan 186. Samskrta.pathopa. 62. Galan (var.) 230; SRB. p. 83. 15 ; SRK. p. 74.7 (Bh.); SHV: f. 102b. 88; PT. 7. 15; JSV. f. 303a (marg.); SKG. f. 17b. 217 {3} Om. in IV. -- ") CJ2 तारुण्यस्त्री-. A3 D Eat J1 X Y1G4 नवपरिमल Y-धवपरिमला. -प्रतान Ms. 5 -प्रदोष- (for -प्रताप-). J1 G4 प्रारंभ-. Fs स्मरवि- 'जयि:- G1 -मान- (for दान-). ") DFs.4 JS 'श्चोराः (for 'श्चौराः). Y2.3... G3 त्वभिनव-. J G M2.3 -विलासैक d) G1 M2. विशाल.. A Get.4 किमिव विज; C किमपि मृग'; Yक्षणमपि ज° (for किमपि विज ). Bi G1 Ms मृगदृशः. BIS. 1123 (3752) Bhartr. lith. ed. II. 1. 85. in Schiefner and Weber p. SRB. p. 256. 30; SLP. 5. 22 (Bh.). 218 {ś, v} Om, in F2 HI ISM Kalamkar 195 NS2 and Harilāl's lith. ed. :: V (extra 2) in Punjab 2101; NS3 Ś108 (109, extra). Punjab 2885 on margin .only of fol. 15a. Repeated in D $19, V71; in F4 V73 (72), 520 [also repeated in • GVS 2387. V2, V54 ; Punjab 697 S19 (30), V69]. -.) C संप्रत्य. W -दलं. - :) • BI.D Ex-4 F4 (3) JS (except X) °चोरं (for °चौर). A किमभिप्रेत्य विनयात्; Est Ji ') F . '23; .

·संशयितश्लोकाः। गतो मोहोऽस्माकं स्मरशवरबाणव्यतिकर- ज्वरज्वाला शान्ता तदपि न वराकी विरमति ॥ २१८ ॥ उदन्वच्छन्ना भूः स च निधिरपां योजनशतं सदा पान्थः पूषा गगनपरिमाणं कलयति । इंति प्रायो भावाः स्फुरदवधिमुद्रामुकुलिताः सतां प्रज्ञोन्मेषः पुनरयमसीमा विजयते ॥ २१९ ॥ एकेनापि हि शूरेण पादाक्रान्तं महीतलम् । क्रियते भास्करेणैव स्फारस्फुरिततेजसा ॥ २२० ॥ एके सत्पुरुषाः परार्थघटकाः स्वार्थ परित्यज्य ये सामान्यास् तु परार्थमुद्यमभृतः खार्थाविरोधेन ये। - . x किमभिप्रेत(X'त्य)मनसा (X1 या); J2.3 किमभिप्रेति मनसा; F1 सहसाबादनपरा. D(S) गतोस्माकं मोहः, G गते मोहेस्माकं. BD (V) EF1 स्मरकुसुम-; C स्मरविशिख- D(S) स्मरनिशित; Ti (V) चलकुसुम- (but m.v. as in test). d) A1 (orig.) D ri W2.3 Y3GM -ज्वलज्वाला; FY -ज्वरज्वाला.. F. W X Y1 शांतास्. Jit Gi च (for न). G न पारे; M3 पताकी; M वरागी; 15 वियोगी (for वराकी). G विरमते. BIS. 1130 (429) Bhartr: ed. Bohl. lith. ed. III. 1. 94. Haeb. 97. Satakār. 75; SDK. 5. 63. 2 (p. 319, I Manasiva); JSV. 304. 13. 219 {N} Collated BCEF: H ( Also found in BORI 326 N18; BORI 329, N17; Punjab 2101 N17 (18); Jodhpur 1.3 N17; Punjab 697 N17; NSI N17 (18); NS2 N16 ; NS3 N 19; GVS 2387 N18]. --- ) C तदन्तच्छन्ना; ५) तदन्तच्छन्ना: E2 B2 उदन्व- च्छिन्ना; Fi उदञ्चन्ना (for उदन्वच्छन्ना). म 'शतैः (for शतं). - °) Et परिणाम; E3 परमाणं. -) C°दवनिमुद्रामुकुलितः. --4)C Eo-2.5 Fi Hit (orig.).2.3t ग्राज्ञोन्मेषः (0°4:). BIS. 1229 (461) Bhartr. ed. Bohl. 3. 20. Haeb. 2. 17. Satakav. 79. Subhash. 305%3 SRB. p. 51. 233 (Rijasekhara); SBH. 322 (Rajasekhara); SDK. 5. 25-3 (p. 295, Rajasekhara); Sahityadarpana 7; AMD. 310; Balaramayana 1.8; Hémacandra's Kávyāpušāsana 3 (KM. 71, p. 151); JSV. 109. 1. 220 {N} Om. in X Y TGM. Generally found in N and W MSS. -.) Isम (for हि). A2 E1. 30 सुरेण. ---) C F H2 J पदाक्रांत; E3 J3 पादाक्रांता. B C Eat F५ Hic.3c Ji क्षमातलं; F रसातलं. ") A E F क्रियते. B2C_Ec F2-+ Hic.sc TV2-4 भास्करेणेव; W: भास्करस्येव. 4) Eo.1.20.5 स्फुटं; Let J1. F3 स्फुरत्- J3 स्फुर V24 फरः (for स्फार-). Eo V3 स्फुरति 1.3 -स्फारित-; J2 स्फुरित ; TV2. स्फूरति. E -तेजसा TV2-4 -तेजसि. A स्फार( A2 )स्फारितलोचना:. BIS. 1419 (552) Bhartr. ed. Bohl. Extra 12. Haeb. 2. 8. lith, ed. I. 106, II. 108; SRB. p. 78.1; SRK. p. 51.3 (ST.); SSV. 1655. 221 N} Om. in X. -- a) B2 E Ft.: H J1.3 113.1 V2-s T GJIT; F: J2 ये ते11ये के (for एके). D T2, 5 Y1,2,4- T1.2 G (Gec ) Af स्वार्थान्. A3 Bi Fort Ys TV1 ; Jit रे (for ).-) Ya G2t परार्थ उधम. As स्वार्थाव; J1 स्वार्थानि"; - ·८८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह तेऽमी मानुषराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये ये तु नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे ॥ २२१ ॥ एकैव काचिन् महतामवस्था सूक्ष्माणि वस्त्राण्यथ वा च कन्था । कराग्रलग्नाभिनवा च बाला गङ्गातरङ्गेष्वथ वाक्षमाला ॥ २२२ ॥ एको देवः केशवो वा शिवो वा एक मित्रं भूपतिर्वा यतिर्वा । एको वासः पत्तने वा वने वा एका भार्या सुन्दरी वा दरी वा ॥२२॥ एको रागिषु राजते प्रियतमादेहाधहारी हरो नीरागेषु जिनो विमुक्तललनासङ्गो न यस्मात् परः । 3B स्वार्थानु (for स्वार्थावि). - ) Y० ते वै (for तेऽमी). Y: मानस.. M परधनं (for °हितं). Est Fi t.v. ये ( यैः) स्वार्थतो हन्यते. -") Y8 ते (for ये). J1.2 W G1, 2. 3c. 5 M निघ्नंति; 'r2 ते हंति (for तु नन्ति). B1 निरर्थकः; M3.5 रनर्थकं. A3 ये के न; J1.2 लोके न (for ते के न). BIS. 1460 (576) Bhartr. ed. Bohl. 2. 66. Haeb. 47. lith. ed. II and Galan 75. lith. ed. III. 73. Satakāv. 84. Samskrtapāthopa. 47. Subhash. 309; VS. 348 ( Bh.); SHV. f. 57a. 536 (ते. तावत्कृतिनः Bh.) SKDr. under मध्यस्थः (Prificas); sp. 465 (Bh.); SRB. p. 61. 266; SKM. 8. 33 (ते तावत्कृतिनः); SDK. 5. 68. 3 (p. 322, Bh. ते तावत्कृतिनः); SSD. 2. f. 128a ; SSV. 556 (ते ताव); SKG f. 17a. 222 {3} Collated A B D E F1 [ Also found in BU $102 ; Jodhpur 1 $100; Jodhpur 3 397 ; BORI 329 $49 (50); Punjab 2101 550 (52); NS2 599; BVB5 3105 ]. - ") B1 एकेव. - ") A सूमाणि [Ao com. सूष्माणि वस्त्राणि कहतां झीणा कपडा). A B2 °ण्यथ वापि, D°ण्यपि वा च. ") A3 °नाविषया; B2 °ना युवतिश. D रामा (for वाला). -d) Eat °वपि चाक्ष'. BIS: 1422 (555) Bhartr. in Schiefner and Weber. p. 23;. SM. 1462; SSV. 1445%; SLP.3.4. 223 {N } Collated D E F1-4 J Adyur XXVIII-M-56 (N79); BVBb f. 3u. marg. order abdc. [Also found in Ts N53; BORI 326 N52 and V99 (98); BORI 329 N55 (52); Punjab 2101 N53 (54); Jodhpur 1 N53; Jodhpur 3 N52 (53); ISM Kalamkar 195_N57 (58); Punjab 2885 $105 (100); Punjab 697 N53 ; NSI N53 (54); NS2 N51.]. Order in Eo. 5 adbe, in Ea and Adyar odba, in E3 cdab, in J1 abdc. — *) Eo faragt (for fatat). El.3 ganit qat ulitiet मुक्तिदो वा. ५) F1.4 मित्रं चै; J1.3 ये को मित्रं. ") D पट्टणे; F2 पट्टने; Ji Adyar पट्टणं; J2.3 पत्तनं. J Adyar वनं (for वने). t) F1 भार्या चैका; 4 रामा चैका (for एका भार्या). F3 J Adyar वंशजा वा प्रिया वा (for सुन्दetc.). BIS. 1425 (557). Bhartr. ed. Bohl. 3. 30. Haeb. 2. 53. lith. ed. II. 69%B SRB. .p. 172. 814; SRH. 181. 61 (Mbh. Var.); Prabandhacintamani 4. 181 (Var.). 224 {S, V } Om. in W and C (but C2 $80). ५) F4 m.v. राजिपु (for रागिपु). D G+ जायते; G1 M1. 3 विश्रुतः (for राजते). T1-3 X Gs (orig.). Mi. °धारी; Fs lucuna ; J1 °दायी (for "हारी).-") D यते; Es (by corr.) T1. 2.4 (orig.) J2 X Y T GH.5 M4 जनो वि-; rs m.v. [अ]जितो वि-; P5 पुनर्वि-; G1 M1-3.5 स एव - .4 ..

·संशयितश्लोकाः। ८९ एतत् कामफलं दुर्वारस्मरबाणपन्नगविषव्यासङ्गमुग्धो जनः शेषः कामविडम्बितो हि विषयान् भोक्तुं न मोक्तुं क्षमः॥२२४॥ लोके यद् द्वयोरेकचित्तता। अन्यचित्तकृते कामे शवयोरिव संगमः ॥ २२५ ॥ कर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते धैर्यगुणः प्रमाष्टुंम् । अधोमुखस्यापि कृतस्य वढेनाधः शिखा याति कदाचिदेव ॥ २२६ ॥ कदा वाराणस्याममरतटिनीरोधसि वसन् वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम् । - - (for जिनो वि.). F1 वनिता- (for -ललना-). G4 -संगोस्ति; M4.5 -संगोपि (for -सङ्गो न). D यस्यात्परः; Fa यस्मात्पुरः FE J1.2t G1-3 यस्यापरःJ2c Yr M3 यस्याः परः (M3 °२); Y1 तस्यापरः; G4 Ms. 5 यः सोपरः (for यस्मात्परः). Fs Ic Jit नीरागो जि(Jit ज)न एक एव भुवने (Jit जननो) संगो न यस्या(F's °स्मात्)पर.. ') F5 -पन्नगाधिक- I -घस्मरोरग- (for बाणपन्नग-). A Fs X -व्यासक्तः Eo.1.5 F2 -व्यासक्ति; Y2.3.8 T G1.4 Ms. 5-व्याविद्ध- (for -व्यासङ्ग:). A E1. 5 Vs -मूढो; F3.4t.v. -दग्धो; J1 दग्धाः X -मध्यो; Gi M3 -बोधो; Ga -भूतॊ; G3.5 -मुक्तो (for -मुग्धो). F5 Jit जनाः; Gat जिनः, a) F's Jit :; Y3 कान्ता- (for शेषः). B1 स्त्रीषु (for काम-). A2-विजंबितो; B1-विमोहितो; Es. 4 -विटंबितो; F3.5 X -विडं बिनो; Y1.4-6.8 T G M1-3 -विडवितान्; M4.5 विडंबनान्. D J1 X Y2. [s]पि; Ea [s]स्ति; I J2 Y1.5-0. 8 T G M न (for हि). J1 भोक्तुं विमुक्तं; X Ms. 5 त्यक्तुं न भोक्तुं; 11 मोक्तुं न भोक्तुं. F5 J1.2b G क्षमाः. BIS. 1436 (3842) Bhartr. lith, ed. II. 1. 77. Schiefner and Weber p. 22. Subhash. 142; SM. 14633; SN. 413; SSD. 4. f. Sa; SSV. 1446 ; SLP. 5. 13 (Bh.). 225 {3} Collated E F W [Also BU 349; Punjab 2885 538; NS3 8103 (104, extra)]. -- ") Eo(gloss). s.4t स्त्रीपुंसोर् (for यहूयोर्). ch) E. संगमे (for संगमः). Es.4 अन्योन्यरागरहितः संगमः शवयोरिव. BIS. 1444 (567) Bhartr. ed. Bohl. lith. ed. III. 1. 29. 226* {N} Found in all versions; but belongs to no paddhati and apparently a later addition in W. a) Eo W E; Ta च; Ta न (for हि). D धैर्यवृत्तैर; Y: M4 °वृत्ते. -- ) A3 B (B2 orig.) Eat. st_Fs I x Yi.3 G1-3 M1-4 धैर्यगुणं; धैर्यगुणान्; J1 धैर्यगुण-; J2, सत्त्वगुणान् - ') Y1 तनूनपातो; हुताशनस्य; G कृशस्य वढे.. X अधाकृतस्यापि तनूनपातो. a) J3 om. 7. B C D E F1-3 IJX Y1.8.. TG1-3.5M यांति. BEo. 1.5 I कथंचिदेव. BIS. 1519 (591) Bhartr. ed. Bohl. 2.75. Haeb. 12. lith.ed. I. 104, II. 106. Galan 107. Pafic. ed. Orn. I. 62. Hit, ed. Sch]. II. 66. ed. Johns. 673; Sp. 227 (Bh.); SRB. p. 77. 8 (Bh., Bhadanta Ašvaghoşa etc.); SBH. 528 ( Aśvaghosa), 316 (anon.); SRE. 101. 7 (Palic.); SRK. p. 51. 4 (3p.); Tantrākhyayika and Edgerton I. 31; Garudamahapurana 110. 16%; SHV. f. 47a. 343%BSK.2.88%B SU. 14483; SSD. 2. f. 99b; SSV. 389%B JSV. 173. 1. 227 {v} Found only in S (Yr missing) [Also Punjab 2885 V86 (87)]. - ") Gs मरतक- (for अमर-). Ms नीतीरनिवसन्. - ") Wic. 28.3 G1 विदधानो; Ms विनिधाय. - ") Gat त्रिणयन. -~~t) W X Ys.8 Tis [आक्रोशन्. भ.सु. १२ Y2 ·भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शंभो त्रिनयन प्रसीदेति क्रोशन निमिषमिव नेष्यामि दिवसान् ॥ २२७ ॥ कर्मायत्तं फलं पुंसां बुद्धिः कर्मानुसारिणी । तथापि सुधिया भाव्यं सुविचार्यैव कुर्वता ॥ २२८ ॥ कश् चुम्बति कुलपुरुषो वेश्याधरपल्लवं मनोज्ञमपि । चारभटचौरचेटकनटविटनिष्ठीवनशरावम् ॥ २२९ ॥ कान्ताकटाक्षविशिखा न खनन्ति यस्य चित्तं न निर्दहति कोपकृशानुतापः। BIS. 1525 (594) Bhartx. ed. Bohl. 3. 87. Haeb. 82. lith.ed. I. 85. Galan 81, Sāhityadarpaņa 93; Kuvalayānanda 189; SRB. p. 369.59; SDK, 5. 60. 4 (p. 317; Visvesvara); SRK. p. 297. 98 (Bh.); SK. 7.21; SSD. 4. f. 30a. 228 {N} om, in X Y TGM (but in Ys and Tanjore 4916 N X-11) and DORI 326. ") D बलं (for फलं). - ) C सुधियां; J7 सुधियो. --~") B2 सुविचार्येच सुविचार्य च. C सीदति; Jit कुर्वतः (for कुर्वता). BIS. 1568 (611) Bhartr. ed. Boal. extra 9. Haeb. 2. 60. lith. ed. I. 88. Galan 90. Vrddhacan. 13. 18; SRB. p. 161. 3753; SA. 15. 8 (धर्मायत्तं); SN. 749; SSV. 367; SKG. f. 4a. 229* {5} Om. in Ma, Adyar XXVIII-M-56 and XXII-B-10. - ") BAt सत्: J खल- (for कुल-). ") Hat वैश्याधर- Jit मनोज्ञा च; J2t मनोजेति; J2c_Y2.3 ज्ञमिति. ') Ys Ms जार- G: रांज- (for चार-). Aa Eat Jit -भट्ट- Ys -विट- (for -भट-). D E1 (t. by corr.). 8.4 F1-1 Hit. 2.3 J V1 X Y T G M -चोर-; Wet. st -केर- W4 कीर- (for -चौर-). J1 -खेटक- [J1 com. खेटक - हरिगेय हिडिदवनु]; G1 X1 M2.4 चेट- (for -चेटक.). ) CY2.4-8 T Gs.s M2 -विटनट Eat -नटभट- (for ‘नटविट-). C -*ष्ठीवन-3; Fi_Ji -निष्टीव-; V -विनिष्ठीवन-3 X1 -निष्ठीमन- X -नष्टीचमन- Y1A -विष्टीवन- (for -निष्ठीवन-). C-सराग; J1-शरावेवं; J2 -शरावेदं. BIS. 1593 (620) Bhartx. ed. Bohl. lith. ed. III. 1. 91. Haeb. 94. lith. ed. II. 48. Subhash. 294 ; SM. 1431; SN. 282 ; SSV. 14163; JS. 413; SLP. 4. 91 (Bh.). 230* {N} Om. in Y3; belongs to no paddhati, and apparently a later addition in W. ") C लुनर्ति; D T2.3 Y2.4-s 'T G2-5 M4 लुनन्ति; F5 W दहन्ति J लुयन्ति; G1 M1.2.5 दळन्ति (for खनन्ति). M नुदकंति (for न खनन्ति). कामः T3 चोप- (for कोप.). D -दृशानुताप, Eat ‘कृतः कृशानु, E2c Fs “कृतानुतापः J1.3 X1 ‘कृशानुतापा.. ') Ht वर्षन्ति; Ye T1 (e. v. as in text) तर्षन्ति; Ts कुर्वन्ति Gi M1-3 नह्यन्ति (for कर्षन्ति). F3 भूमि- (for भूरि-). C T2 X Y1 (t.v. as in text) G1 M1-3 -विषयांश्च. H3c Ji W G लोभपाशैर; PF Ms. 5 °पाशाल. -4) C लोके त्रयो; X1 लोकनये; Y8 एतन्त्रयं. J3 Yr जगति (for जयति). I कृष्णमिदं. B2 G1 हि धीरः; Ji, शरीरं X1 स धीराः (for स धीरः). ५) X ·संशयितश्लोकाः। कर्षन्ति भूरिविषयाश च न लोभपाशा लोकत्रयं जयति कृत्स्नमिदं स धीरः ॥ २३० ॥ कान्तेत्युत्पललोचनेति विपुलश्रोणीभरेत्युन्नम- त्पीनोत्तुङ्गपयोधरेति सुमुखाम्भोजेति सुभूरिति । दृष्ट्वा माद्यति मोदतेऽभिरमते प्रस्तौति विद्वानपि प्रत्यक्षाशुचिपुत्रिकां स्त्रियमहो मोहस्य दुश्चेष्टितम् ॥ २३१ ॥ किं कूर्मस्य भरव्यथा न वपुषि क्ष्मा न क्षिपत्येष यत् किं वा नास्ति परिश्रमो दिनपतेरास्ते न यन् निश्चलः । किं चाङ्गीकृतमुत्सृजञ् जन इव श्लाघ्यो जनो लज्जते निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुनि सतामेतद् हि गोत्रव्रतम् ॥ २३२ ॥ - TV4 पूत्रिकां; BIS. 1626 (633) Bhartx. ed. Bohl. 2. 76. Haeb. 77. lith. ed. I. 105, II. 107. Galan 108; SR.B. p. 78. 12 ; SRK. p. 15. 47 (Prasaigaratnavali); SK. 2. 81; SSD.2.1.99b; JSV. 173. 5. 231 {3} Om. in B I F1.2 NIH. 5 Mysore 582 Jodhpur 1.3 NS2 BORT 329; extra in Punjab 2101. ") म पृथुल (for विपुल). E1 (orig.) F5 Y3 -श्रेणी (for -श्रोणी.). C उज्ज्वलत्-, F3.4t.v.5 W उत्सुकः (for उन्नमत्-). ५) Fat.v. सुमुखा. भोगेति. -- ") Est मद्यति मोद्यते. Hst J W2-4 [s]ति; V1Y च (for [s]भि-). Ji प्रस्तौतु. W जानन् (for विद्वान्). 4) F3 °पूतिका; Y1(printed text only). 4-6.8 Ti(c.v. as in text).2 G (G2.30.v. as in text) 11-3 °भस्त्रि(G1 स्त्र)कां; T3 'पुत्रिभ- (for 'पुत्रिका). Ji W2-4 मोहश्च; Y होमस्य (for मोहस्य). [E com. कान्ते etc. as vocative and reads अत्युत्पल etc. up to अतिसुद्धृ] BIS. 1633 (635) Bhartx. ed. Bohl. 1. 72. Haeb. 75. Prabodhacandrodaya 4. 83 SRB. p. 250. 19%; SSD. 4. f.21b; SIV. 26.5%;JSV. 131. 3. 232 {N} Om. in S (but Y3 N71) BORI 329 NS3 and Harilal's lith, ed. -4) Y उत्क्षिपन्नेष (for न क्षिपत्येष). Eo. 1. 3.5 I एव (for एप). Eo. 1. 5 F3 Ya यः (for यत्).-') D E (except Est) यो; Y3 वै (for यन्). J निश्चयः; J3 निश्चलं. -') B DJ FT Tfor च). J अर्थी- (for [अ]ङ्गी-). J2.3 -कृतवान् (for -कृतमुत्-). Com.; D F5 -सृजेन्; J2.3 -स्रज (for -सृजन्). A2 om.; B सुमनसः; न मनसां; D Eo. 1. 3.5 I न मनसा Eit.v. तु मनसा; E2 सुमनसाः Fc.v. समनसा J2 जनमन; J3 जनमन:- Y: स्वमनसा (for जन इव). J2.3 श्लाघ्यं (for श्लाघ्यो). CEst लज्जता; F Ji लज्यते. d) C निर्वाह; F3 नैवं हि. Bi°वस्तुनि स तान्; F1.4 Ys 'वस्तुपु सताम्। Jit वस्तुविनताम्. F1 एकं हि गोत्रव्रतं; Fs ए॒तत्सतां चेष्टितं J3 एतद्धि गोत्रं. BIS. 1737 (672) Bharty. ed. Bohl. 2. 69. Haeb. 101. Šatakāy. 92. Subhāsk. 316; SRB. p. 53:269%3; MIndraraksasa II. 183; SKG. f..17b. F2 जन इतः F3 च मनसा F4 जनवर Fs न सहसा - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे किं गतेन यदि सा न जीवति प्राणिति प्रियतमा तथापि किम् ।। इत्युदीक्ष्य नवमेघमालिकां न प्रयाति पथिकः स्वमन्दिरम् ॥ २३३ ॥ कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस् तादृशी निश्चिन्तं सुखसाध्यभैक्ष्यमशनं शथ्या श्मशाने वने । मित्रामित्रसमानतातिविमला चिन्तार्थ शून्यालये ध्वस्ताशेषमदप्रमोदमुदितो योगी सुखं तिष्ठति ॥ २३४ ॥ क्षणं बालो भूत्वा क्षणमपि युवा कामरसिकः क्षणं वित्तहीनः क्षणमपि च संपूर्णविभवः । - - - 233 {Ⓡ} Om. in W Panjab 2885. Missing in Jı, but traces found in com. of उरसि निपतितानां. ") G4 वा; M4 सोऽनु- (for सा न). - ") A3 जीवति; Es I X Y2 प्राणति; M3 प्राणि (for प्राणिति). Y3 प्रियतमे. M3 तदापि; M4.5 स्थितेन (for तथापि). ') D G1 इत्यवेक्ष्य; Fo-2.5 इत्यवीक्ष्य [E com. simply वीक्ष्य]; Yइत्यपेक्ष्य G4 इत्युदीर्य. - ") C नैव याति; Get न प्रियाति; G4 संप्रयाति (for नम), A0 स्वमंदिरां P स्वमालयं. BIS. 1740 (3928) Bhartx. lith, ed. II. 1. 66. Schiefner and Weber. p. 22; Sp. 3885 (Bh.); SRB. p. 342. 83 ( Ratimitra); SBH. 1748 (Ratimitra); SU. 541. 234 {v} Om. in Ti HIJ BORI 326 Jodhpuri NSI; extra in NS2. Missing in Yr. - ") B_E कोपीनं. Eo -जर्जरतरा; E F2.3 X2 Y2 G2.4.5 -जर्झरतरं । W1c.2-4 जर्जरजरं T2, 3 G3 -झर्झरतरं.-") D नैश्चितं; Es निश्चित्यं; F3 निश्चिन्तः WT3 Gat नैश्चित्यं; X Y (Yr missing) T1. 2 G1.4 M1-3 नैश्चित्यं; M4.5 संशुद्धं (for निश्चिन्तं). A3 निजसाध्य CS Farewer (W1 Y3 Gat °); F3.5 TEATY-. A2 D F1.6 X1 Y1.2. 4-6,8 TG3-5 M -भैक्षम् ; Gi om. OS (Yr missing) निद्रा (for शय्या). D Es W X Y1-3 स्मशाने E2 स्मसाने. ") A0.3 -समानता च; B -समानभाव; F2-समागताति-3; F3 -समान- कान्ति F5 -समानकारि- (for "समानताति-). BF2.3.5 -विरला (for -विमला). A3 च; [87]fe (for [37]et). - d) B -DAT:; E: (Esc also as in text) F: -:- (for मद.). Eo. 2. 4. 5 -प्रमाद. B योगीश्वरस्. Aot तिष्ठते. For Csubst: ब्रह्माण्डो- दरमन्दिरं सुविपुलं भक्तिश्च गुर्वी शिवे योगाभ्यासरतिर्महोत्सवसुखं त्रैलोक्यराज्येन किम् । On the other hand, S subst. for : स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदा स्थैर्य योगमहोत्सवेऽपि च यदि त्रैलोक्यराज्येन किम् । [-") W. Y2.3 स्वातन्त्रेण. Wa विरहणं. W शान्तं (for स्वान्तं). M3 यदा. 4) G1 M धैर्य (for स्थैर्य). Git.v. 'महोत्सवेन; 'त्सवेषुः : M4 °त्सवे च. M4. 5 यदिदं (for च यदि.). BIS. 1956 (757, follow S reading in c) Bhartr. ed. Bohl, 3. 92. Haeb. 85. lith. ed. 1. 88. Galan 86. Prasangibh. 9; SRB. p. 371. 111. 235 {1} Om. in A Ts Jodhpurl NS1.22 and BU. Extra in most E. ") X भूते (for भूत्वा). Es.4 Hit. 2 G1.4 क्षणमपि च; F1.2 क्षणमथ (for क्षणमपि). सदा (for युवा). Y3 -निरतः (for -रसिकः). . ) J1 W1.2 बली-. W2 -पण्डित- M4 मुण्डित- (for -मण्डित-). -") 4 मरः (for नरः). F2 संसारोके; Fi (m.v. as in text) -संसारेके Jic.2.3 S (except Ys G2.3) संसारान्ते. F2 विशसि; H2 दिशतिG2.3 निविशति. B cd G5 xच यता - I ·संशयितश्लोकाः। ९३ जराजीणैरङ्गैर्नट इव वलीमण्डिततनुर् नरः संसाराङ्के विशति यमधानीजवनिकाम् ॥ २३५ ॥ । क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न संतोषतः सोढा दुःसहशीतवाततपनक्लेशा न तप्तं तपः । ध्यातं वित्तमहर्निशं नियमितप्राणैर्न शंभोः पदं तत् तत् कर्म कृतं यदेव मुनिभिसू तैस् तैः फलैर्वञ्चिताः ॥२३६॥ क्षान्तिश् चेत् कवचेन किं किमरिभिः क्रोधोऽस्ति चेद् देहिनां ज्ञातिश् चेदनलेन किं यदि सुहृद् दिव्यौषधैः किं फलम्। कि सपैयदि दुर्जनाः किमु धनैर्विद्यानवद्या यदि ब्रीडा चेत् किमु भूषणैः सुकविता यद्यस्ति राज्येन किम् ॥२३७॥ DY: यमधानि; Ji TV2.4 X1 Y3 Ta G1-3.5 Ms. 5 यमधानी (G1 यानी) B1 जवनिका; B2-4 F1 Ic (also as in text) JS (except X Y1.3) यवनिका (T3 'निका); Fa -यमिनिकां; F4 -यमनिकां. BIS. 2004 (779) Bhartr. ed. Bohl. 3. 51. Haeb. and lith. ed. III. 48. lith. ed. I. 39, IT. 99. Galan. 47. Subhāsh. 317; Sp. 4094 (Bh.); SRB. p. 368. 38; SBH. 3319 (Bh.); SRH. 196. 22; SRK. p. 95. 10 (Bh.). 236 {V } Om. in W. -- ") Hsc I (orig.) G1 संतोषितः. - ") X सोढुं ( for सोढा). D'शीतलाश्व; J1.3 °वातशीत- (for 'शीतवात-). D -पवनाः; Eot -पवनात् E2 (and Ec) तपनाः; Est -तपनात्; J1-पवनः; X -पवन- (for-तपन). D Es - केशान्;X-केशै; G1 क्षोभा; M3 -क्लेशं (for केशा). J3 ततः (for तपः). - ") Es ध्यान. D Eo. 3.4 F2 चित्तम्; G1 नित्यम् (for वित्तम्). A3 CX नियमितैः; Eo. 2. 3. 4 (orig.). 5c Js नियमतः; E (by corr.). st J1 नियमितः; Get निशमित:. J प्राप्तं न विष्णोः पदं. d) A3 यद्यत्कर्म कृतं; B1 तत्कर्म क्रियते; J यत्तत्कर्म कृतं. A3 Eo. 2.5 J तदेव. c वञ्चितान्; F1 X वञ्चितः। Y वाग्छिता.. BIS. 2015 (784) Bhartr. Schiefner and Weber. p. 23. lith. ed. II. 3. 13; Sp. 4153 (Bh.); SRB. p. 374. 219 (Bh.); SBH. 3178; SDK. 5. 53. 1 (p. 312, Bh.); Santis. 1.9%3 SU. 1035 (Bilhana?); SSD. 2. f. 141b, 4. f. 6b; JSV. 296.5. 237 {N} Found only in S [Also Punjab 2885 N21 (17); NS3 N108 (extra)]. ") Wi-s वचनेन (for कवचेन). -- ) X1 ज्ञातिश्चेच्च दलेन. Wst (for सुहृद्). ") X विद्यास्ति वंद्या यदि. ") Y क्रीडा (for ब्रीडा). Y यदि (for किमु). BIS. 2016 (785) Bhartr. ed. Bobl. 2. 18. lith. ed. I and III. 20. Galan 21. Nitisumk. 27. Paficaratna. 4. in Haeb. p. 4. Kavitāmrtak 50; SRB. p. 178. 1019%9B SRH. 181. 64 (Bh.); VS. 882 (Bh.); SSD. 2. f. 157a. ६ ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे गङ्गातरङ्गकणशीकरशीतलानि विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि । स्थानानि कि हिमवतः प्रलयं गतानि यत् सावमानपरपिण्डरता मनुष्याः॥ २३८ ॥ गङ्गातीरे हिमगिरिशिलाबद्धपद्मासनस्य ब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य । किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशङ्काः संप्राप्स्यन्ते जरठहरिणाः शृङ्गमङ्गे मदीये ॥ २३९ ॥ गजभुजंगविहंगमबन्धनं शशिदिवाकरयोग्रहपीडनम् । मतिमतां च समीक्ष्य दरिद्रतां विधिरहो बलवानिति मे मतिः॥२४॥ - 238 {V } Om. in BORI 326, BORI 329 and Punjab 2101. ") कर; Xit -गण-; Y1 -भव; Y2 Tic.v. -वन-; Gi 1.2 -हिम- (for -कण-). A2 om. wrongly the second pāda. -- ") A सानूनि (for स्थानानि). . ") B येनापमान; CFa येनावमान F1 यच्छोचमान It यत्सावधान-; Ic यत्सेव्यमान J1 यत्साधुमान-- J1 M4 -तरा (for रता). BIS. 2053 (807):Bhartr. ed. Bohl. 3. 25. Haeb. and Galan. 22. lith. ed. I. 23, II. 63; SRB. p. 97.8; SRK. p. 78. 3 (ST.). 239 {V} Om. in W. -- ") G1 11-4 गांगे तीरे. A0 हिमगिर- A2 F2.4 पद्मासनस्थ- (A2 °स्थो). ') C F1. 2.4 X Yit. 3 °ज्ञाना (for ध्याना). Js -[अ]ध्यसन-. E2t. 4t -रभसा (for -विधिना). F2 J1 °निद्रा; 13 °मुद्रां (for °निद्रां). -') F3 ते (for तैर्). G3 साध्यं (for भाव्यं). Y1B हृदि (for मम). JY1 T G1-3 M येपुते (J1 तैर; J3 ये); T2.3 एषु ते (for यत्र ते). Bi F निर्विशंकं. - ") A2 Eo. 3. 5 (and Ec) T2.3 संप्राप्यते; C F1.4 H I J S (IV om.) कंडूयंते (for संप्राप्स्यन्ते). B2 D Eo. 2.5 X Y1D. 3 G1 M1. 3-5 जठर-; C G2.3 M2 जरढ-. A B D E F2.8. 5 शृंगकंडू विनोदं ( Est °दाः; r's °दैः); X Y2.4-5 T G1. 4.51 स्वांगमंगे (Gs के) मदीये. BIS. 2054 (808) Bharty. lith. ed. I. 3. 92. Schiefner and Weber p. 24. Santis. 4. 17. Haeb. p. 428; SR.B. p. 369. 65; SDK. 5. 60. 2 (p. 317, Krsna); AMD. 130; Hemacandra's Kāvyānuśāsana 2 (KM. 71, p. 80); SM, 909; SSD). 4. f. 30a% BSSV. 891. 240 {N} Found in S [Also ISM Kalamkar 195 N99 (101); Punjab 2885N94 (85); NS3 N117 (extra).] Order in Ys, bacd. ") V गजभुज- गमयोरपि; Gst गजविहंगभुजंगम- -') Y: गृह- (for ग्रह-). -') W Ys T1 विलोक्य; Y3 T3 निरीक्ष्य. BIS. 2060 (811) Bhartr. ed. Bohl. 2.87. lith. ed. I. 89. Galan 92. Nitiprad. 4. in Haeb. 526. Palic. ed. Koseg. II. 20. od. Bomb. 19. Hit. ed. Schl. I. 45. ed. Johns. 52. Vikramaca. 262%3; Sp. 443%3 SRB. p. 92. 68%B SBH. 3125%B SRK. p. 171. 14; Tantrākhyāyika. II. 83; SHV. f. 64b. 671, 80a. 66; SSD. 4. f. 2b3; JSV. 263. 1 (bacd), ..

·संशयितश्लोकाः। ९५ -- गर्भावासे शयित्वा कलिमलनिलये पूतिमध्ये जघन्ये स्त्रीकुक्षौ पीडिताङ्गः कथमपि विवरान् निर्गतः क्लेदलिप्तः । भूयस् तत्रैव रागप्रकृतिरिह नरो मन्दबुद्धिर्दुरात्मा सोऽयं संसारचक्रे भ्रमति शठमतिर्लोकमध्ये यथान्धः ॥ २४१ ॥ गानं संकुचितं गतिविगलिता दन्ताश् च नाशं गता दृष्टिनश्यति रूपमेव हसितं वकं च लालायते । वाक्यं नैव करोति बान्धवजनो भार्या न शुश्रूपते हा कष्टं जरयाभिभूतपुरुषः पुत्रैरवज्ञायते ॥ २४२ ॥ चण्डालः किमयं द्विजातिरथ वा शूद्रोऽथ किं तापसः किं वा तत्त्वनिवेशपेशलमतियोगीश्वरः कोऽपि किम् । 241 {v} Found in A D E3 (extra). 4 (extra) F1.2 SVP159 V (extra 15); Punjab 2101 V100 [Also BORI 328 V140 (33); BORI 329 V100; RASB G '7747 (extra); Punjab 697 V120; NS2 V88 (87), 102 (100)]. - ") D वसित्वा (for शमित्वा). F1 किल मल; F2 विमल; SV P159. Punjab2101 किममल- (for कलिमल-). F2 पूतमध्ये जघन्यैः. -- १) F2 पिंडितांगः. D क्लेश लिप्तः. -- ) 13.4 रागः (for राग-). F2 -प्रकृतिहिनरो. ") D Es. 4 शवमये; F1.2 SVP159. Punjab 2101 शठमये. 242 {V,N } Om. in B C D (Es. oxtra) F H I BORI 326. 327 Baroda 1781 BU Wai 2 Jodhpur1.3 NS1.2 and 3. In F2 N51, VI12. - ") I विलुलिता; 5 विदलिता (for विग). S (except Y8 4.5) भ्रष्टा च दंतावली (Y1-6 T G2.3. 5 °लिर; Y'लीर). -') Y: हृष्टिर् (for दृष्टिर्). A भ्राम्यति; Es X Y नस्यति. 5 वर्धते बधिरता (G6 °ते च बधिर) (for रूपमेव हसितं). D E3. 4 F1.2 (Vai.) हसितं; P2 (Niti) J1. हसते; P3 हरते; TA J2 हसते (for हसितं). )S (excopt 1.5) नाद्रियते च (for नैव करोति.) Nf1.2 -जनेर (for -जनो). 12 [भ]पि (for न). J3 Y: शिधूपते; V1 शुश्रूयते. - ") D Ek J M.5 जरसा. E3 विभूत- (for [भ]भिभूत-). DF2-4 J X पुरुपं; 4.5 °वपुपः. D F2 ( Niti). 3.4 J_NI4.5 पुत्रोप्यवज्ञायते; X पुत्रोप्यमित्रायते. V YT G_111-3 हा कष्टं पुरुपस्य जीर्णवयसः (W1°पुपः) पुत्रोप्यमित्रायते. BIS. 2103 (831) Bhartr.ed. Bohl. 3.74. Haob. and lith.ed. III. 71. lith. ed. I. 73. Galan 67. Pañc. ed. Koseg. III. 195. od. Bomb. IV. 78. Prasangābh. 17; Śp. 4161; SRB. p. 96. 16; SRK. p. 97. B; SA. 38. 67; SS. 62. 1; SU. 1038 (Bh.); SAM. 1129%; SN. 572; SSD. 4. f. 11b; SSV. 1115; JSV. 81. 3. 243 {V } Om. in IV. Yr missing. -") Ait. 2 B2 Eo. 5 T F4.5 Y3 चांडालः Js जंडालः. B1 Gat किमथ. B2 शूरोथ; F4 J2 शूद्रोपि; Y3 शुद्धो न. B2 F2 X Y: G1-3 M1.2.4. 5 वा (for किं). G5 वा कोपि वा; M3 वैश्योथ वा (for किं तापसः). -') Gs के (for किं). B -निविष्टः; C-विशेप- Y (Yr missing) TIB -विवेक- (for -निवेश-). B Hst -निर्मल- (for -पेशल-). Yint -पटुर (for -मतिर). B कोप्यहो; Es Ji Ms.5 कोपि वा; Gi 11.2 कश्चन (for कोऽपि किम्). - ) T3 -विवेक- (for -विकल्प-). A0-2 जाल- Gat D -मोह ·९६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह इत्युत्पन्नविकल्पजल्पमुखरैः संभाष्यमाणा जनैर् न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्टमनसो यान्ति स्वयं योगिनः ॥ २४३ ॥ चुम्बन्तो गण्डभित्तीरलकवति मुखे सीत्कृतान्यादधाना वक्षःसूत्कञ्चुकेषु स्तनभरपुलकोद्भेदमापादयन्तः । ऊरूनाकम्पयन्तः पृथुजघनतटाच छंसयन्तोंऽशुकानि व्यक्तं कान्ताजनानां विटचरितभृतः शैशिरा वान्ति वाता॥२४४॥ चेतश् चिन्तय मा रमां सकृदिमामस्थायिनीमास्थया भूपालभृकुटीकुटीविहरणव्यापारपण्याङ्गनाम् । कन्थाकञ्चुकिनः प्रविश्य भवनद्वाराणि वाराणसी- रथ्यापतिषु पाणिपात्रपतितां भिक्षामपेक्षामहे ॥ २४५ ॥ हृष्टः - ) A3 Eo.st वक्षस्यूत् E1.3.4 Y7 वक्षस्युत् F2.3 वक्षःसत्, पक्ष- (for जल्प.). A0-2 F1.4 I H संभाव्यमाना (Hic.v. sexy. as in text); D P2 Jx Y1. 3-6.8 TG2. B. 5 M3 आभाष्यमाणा (F2 Y: T2 °णो; Jणैर्; T3 °णं); Es.4 F3 A1, 2 संभाग्यमाणो (Es. 4 °नो); Y2 आकीर्यमाणो; G4 आकृष्यमाणा. F2 J1 जनो (for जनर). -4) T2.5 Y2 नो; Ys सं (for न). T2 क्रुद्धो; X2 क्रुद्धः. D पथि चैव; I पथिकैः सु. (for तुष्ट-). As गच्छंति ते; Eo (m.v. as in text). 5 and Ec यास्यति ते. BIS. 2225 (889) Bhartx. lith. ed. I. 3. 98, II. 54. Galan 91. Schiefner and Weber. p. 24. Subhash. 284 ; SM. 910%; SSV. 892 ; SSD. 4. f. 26a. 244 {$} Om. in B2 (wrongly) C D M4.5 Mysore 582 and Harilāl's lith. ed. Ya lost on missing fol. — “) A Ec I Y3 ITE; fefTit. A E1,4,6 X 'शोत्कृतान्या (43°ना); Fat.v. सीत्कृतं ह्या; Y1A स्वीत्कृतान्या;Y संसीत्कृतान्या. FaIc X Yr [आ]ददाना. Bi G3t वक्षस्तत् T's वक्षःस्वा-. A3 कंचनेषु; B1 -कुंकुमांक-; Y3 कंचुकीपु. G स्तनपुट-. X -[उद्डम् (for -[उद्भेदम्). F1 Y आसादयंतः. ") A2 W1 अरूणां; F1 हस्ताना; F2 अरूनोत्-; Fut.v. गानाण्युत् G1 -तटी. A2 It संश्रयंतो (A2 तं); A3 श्रंसयंतं; S (M4. 5 om.) संसयंतो (Gat भ्रंश; G4 स्रसयन्). A2.3 शुकानि; Bi अंशुकांति Y1B अंकुशानि. d) Guari (for व्यक्तं). FW विटचरितकृतः; G1 M1. 2 विदितरतिकृतः (G1 °ताः). Est वांतवाताः; G3 यतिपातः. BIS. 2302 (918) Bhartr. ed. Bohl, lith, ed. III. 1. 49. Haeb. 52. Satakāv. 68; Sp. 3945 ; SRB. p. 348. 19 ; SBH. 1855; SKM. 64.9 (Baikalāvarta); Sabhyā. lankaraña of Govindajit f. 27a; SLP. 5. 37 (Bh.). 245 {V } Found only in S. - ") X C श्रियं; Y रसां; T3 रमा (for रमां). We Y2.7 T2.3 Gi. s Ms आस्थायिनीम्. Y आश्रय. – ") Wic, 20. 3 61-भ्रकुटी-; WA YE. T2.3 -भृकुटी.. W कुटीरविहर-; Y: -पठीरपणन ; Get -कुटीवितरण-; M4 -कुटीविरहिण (for "कुटीविहरण-). Wet -रण्यांगनां. Vat -रण्यांगना. - ") Y3 कंथां. Wकंचुकितः. X Y भुवन:-) Ys वीथिपु (for पङ्गिपु). X वाणिपात्र- Y7 पाणिमात्र.. M अवेक्षामहे. BIS. 2304 (920) Bhartr. ed. Bohl. 3. 66. Haob, 64. lith. ed. I. 53. Galan GO. Catakāy. 1053; SSD. 4. f. 3133. . - ·संशयितश्लोकाः। छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽप्युपचीयते पुनश् चन्द्रः । इति विमृशन्तः सन्तः संतप्यन्ते न विधुरेषु ॥ २४६ ॥ । जल्पन्ति सार्धमन्यने पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः। हृदये चिन्तयन्त्यन्यं प्रियः को नाम योषिताम् ॥ २४७ ॥ जातः कूर्मः स एकः पृथुभुवनभरायार्पितं येन पृष्ठं श्लाघ्यं जन्म ध्रुवस्य भ्रमति नियमितं यत्र तेजस्विचक्रम् । संजातव्यर्थपक्षाः परहितकरणे नोपरिष्टान् न चाधो ब्रह्माण्डोदुम्बरान्तर्मशकवदपरे जन्तवो जातनष्टाः ॥ २४८ ॥ -- . d) प्रयः 246 {N} Om. in J3 X Y1.2.7.8 T3 G DI Śrigeri 309 DIysore 1642 and Jodhpur l. -2) F अपचीयते. F चंद्रः शनैश्चंद्रः; Vs.4 लोके (for पुनश चन्द्रः).-') C विमपंतः. -1) B1 संतप्येरन्. C D Eo. 1. 8.6 I W1 ते विपदा (Wi°दि); E F विधुरेपि; F2 च विपदा; J1 सत्सु विदुरेपु; J: विधुरेपु सत्सु; W2-4 विप्लुता लोके; Y विपदि लोकेपु; Y4.0 लोकेपु; Y विधिरेपःT1. : विश्लथेपु लोकेपु (for विधुरेपु). BIS. 2314 (925) Bhartr. od. Bobl. 2. 84. Haeb. 80. lith. ed. I and III. 86, II. 87. Galan 85. Samskrtapāthopa, G2. cf. Galan varr. 60%B SRB. p. 47. 93%B SRK. p. 19.80%3; SSD. 2. f.99b. 247 {5} Om. in E NS 1 Adyar XXVIII-I-56. -") X1 जप्लेती;Xजल्पलंती; T2.8 ज्वलंति (for जल्पन्ति). Y3.7 सार्थम्. ') W पश्यंसत्यं; YIAB पश्यत्यन्य; Ms.. विशंत्यन्यं. W2. सविभ्रमः, Y1 (pr. text) सविभ्रमा: G ससंभ्रमाः.-') B2C EIO IF3-5 Y Y G हृद्तं (F4 °ता); I हृद्द. DF6 It Xa Y1-3 चिंतयत्यन्यं. J1 स्त्रियः. Y1 योपितः. BIS. 2371(951) Bharty.ed. Bohl. 1.81. Haeb 84. lith.ed. II. 61. Vxddhacan. 16. 2. Pafic. ed. Koseg. I. 151. od. Orn. 111. ed. Bomb. 135. Vikramaca. 34. Subhash. 23; 3p. 1497%; SRB. p. 348. 5 (Vyisa); SBH. 2771 (Sri Vyāsamuni); SRE. 54. 2 (Pratiparudriya); SRK. p. 115. 13 (Sphutasloka); SU. 404; SSD 4. f.20a; SSV. 1401; SLP. 4. 101 (Bh.). 248 {V, N} Om. in A OF (Fo.2.5 extra) rs IV BORI 329 Punjab 2101 BU Jodhpur 1 NS1-3 Adyar XXII-B-10 and Mysore 1642. a) Es 69:; YT एवः (for एकः). P1°भरोत्सपिनं; 11 भरायापितो. I कष्ट; 1 पृष्ठः. -') Y1A भवति (for भ्रमति), D Yin Gयेन (for यत्र). - ) F संयाता; १) F संयाता; It उत्पन्न- x संजाता (for १ संजात-). G1 M3 °करणं (for °करणे). Y3 नोपरिष्टाधो वा. Y1 °रिष्ठान; Y: 'रिष्ठान; if4.5 'दिष्टान (for °रिष्टान्न). 1.6 पंथाः; M3 -याधो. -) J1.3 Ys Get ब्रह्मांडौदुम्बरांतर (18 'ते);X°डोदुघरांते. J1 इबर (for वदपरे). Ea Y1.3 प्राणिनो जातनष्टाः (E2 °निष्टाः); xप्राणिनः संचरंति. BIS. 2377 (956) Bhartr. lith. ed. I. 3. 94, II. 98, III. 91. Schiefner and Weber p. 25 ; Sp. 4154 (Bh.); SRB. p. 98. 11; SBH. 1033; SSV. 554. १३ भ.सु.

·जीर्णा एव भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह मनोरथाः स्वहदये यातं च तद् यौवनं हन्ताङ्गेषु गुणाश् च वन्ध्यफलतां याता गुणविना । किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान् कालः कृतान्तोऽक्षमी आ ज्ञातं मदनान्तकाधियुगलं मुक्त्वास्ति नान्या गतिः॥२४९॥ ज्ञानं सतां मानमदादिनाशनं केषांचिदेतन् मदमानकारणम् । स्थानं विविक्तं यमिनां विमुक्तये कामातुराणामतिकामकारणम् ॥२५०॥ तावन् महत्त्वं पाण्डित्यं कुलीनत्वं विवेकिता। यावज् ज्वलति नाङ्गेपु हतः पञ्चेषुपावकः ॥ २५१ ॥ J1 न तद् 9) FE 3 3 249 {VOm. in A Ti GVS 2387 BORT 329 Punjab 2101 and NS2. Missing in Yr. ") J जीर्णान्यव. CS (except x Y3; Yr missing) मनोरथाश्च Fot.v.: रथाः सु.; J रथानि (for रथाः स्व-). Fist. at. st F4 I जातं; Ec व्याप्तं (for यातं). E2H जरां; Eo.8-5 Hst जरा; I तथा; G1 M1.2 तु तद् (for च तद्). हीनांगेपु. E10.3 विध्यफलतां; J2.3 वंद्यफलता; x Gi M1-4 मे विफलतां. 8.4 I जाता; F2.4 प्राप्ताः J3 यात्रा- (for याता). D गुणैर्यैर् ") Ic किं युक्ति; X व्यक्तं तत्;G युक्तं तत् (for कि युक्तं). H2 Ys Gst Ma [अ]भ्युपैति; Ms [अ]प्युपैति. Jat. 3 बलवत्.. Est कामः F2 काले (for काल:). T2 हि सर्वं कृतं; PF हि सर्वांतकृद् कृतेर्थक्षमी;Ys हि लोकांतकृत् (for कृतान्तोऽक्षमी). -") B (Ba by corr.) Jit X P4-6.8 T G1. 4. 5 M1-3 हा ज्ञातं (B2 m.v. न ज्ञातं); C मुक्त्वैकं; D नाज्ञातं; Eo.2.4 ह्याज्ञानं; E3 Wat. 3.4 ह्यज्ञानं; F2 तज्ज्ञानं; T's W1.20 न ध्यातं; F4 यज्ज्ञानं; F अज्ञातं; H I (orig.) J2 Y" ह्याज्ञातं; I (by corr.) नो ज्ञात X1 हाः सात; Y1 GB यज्ञातं; Ys भो ज्ञातं; 2 ह्यज्ञानान् । ह्यज्ञानान् M. 5 हा ध्यातं (for आ ज्ञातं which is found in Hic. 3c Jic. 3). B C D F3. 4m.v.5 H I मधुसूदना; ET'2.4 Hic.v.sc.v. JY8 त्रिपुरांतका . D Es Y1.8 -युगुलं; H Ji कमलं. C दीनस्य; D Eo.2 Js मुक्तास्ति; F2 मुक्तेस्तु; Jit मुक्तासिY: त्यक्त्वास्ति (for मुक्त्वास्ति). कान्या (for नान्या). BIS. 2425 (976) Bhartx. ed. Bohl. 3. 83. Hueb. 78. lith, ed. II. 84, IIT. 79. Galan 81. 250 {V} Found in A C D E F4; BVB5 V 107 (extra) [Also GVS 2367 v82; BORI 326379; BORI 329 and Punjab 2101 V73; BORI 328 V 97 (95); Jodhpur 3 V 95 (94); Punjab 697 V 90; Ujjain 6414 $84; NSI V 98; NS 2 V76 (75); NS3 V 118 (extra).] ") T4 (m.v. as in text) यातं (for ज्ञानं). D ज्ञान- (for मान.). C मदादिवारणं; Fat.v. -मदाविनाशनं; BVB5 °मदस्य नाशनं. -")0 अंतर (for एतन्). -4) C D T4 अपि (for अति-). BIS. 2450 (4089) Bhartr. lith. ed. II. 3. 83; SS.14. 16. 251* {3} Om. in BORI 329 GVS 2387_and Adyu XXIX-E-2. Y: missing. - ") B F2 कुलिनत्वं; Do. 1.5 X1. 20 Y1 विवेकत्वं ; G4 विवेकित्वं (for कुलीनत्वं). A2 Ba D E F2 Hat I Jic W1.2 X2t G1.5 M4 विवेकता; Eo. 1.6X1. 20 Y1G4 कुलीनता; Jit विवेकिनां; M3 विपाकता (for विवेकिता). ") A2 कुलति (for ज्वलति). Eo Xit Ys नागेपु (for नाङ्गेपु). - ") A0.1 (by corr.). 2. 3e Ba D P1.8 H I X Y1 हंत; B1 TA YE हुतः W1 स्वतः Ma हताः M4.5 ततः (for हतः). As M4.5 -सायकः; M3-पावकाः (for पावकः). - - T हुत ·संशयितश्लोकाः। तुझं वेश्म सुताः सतामभिमताः संख्यातिगाः संपदः कल्याणी दयिता वयश् च नवमित्यज्ञानमूढो जनः । । मत्वा विश्वमनश्वरं निविशते संसारकारागृहे संदृश्य क्षणभङ्गुरं तदखिलं धन्यस् तु संन्यस्यति ॥२५२॥ तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं स्वादु सुरभि क्षुधातः सञ् शालीन कवलयति मांसादिवलितान् । प्रदीप्ते रागाग्नौ सुदृढतरमाश्लिष्यति वधू प्रतीकारो व्याधेः सुखमिति विपर्यस्यति जनः ॥ २५३ ॥ त्रैलोक्याधिपतित्वमेव विरसं यस्मिन् महाशासने तल् लब्ध्वाशनवस्त्रमानघटने भोगे रतिं मा कृथाः। BIS. 2553 (1030) Bhartr. ed. Bohl. 1. 61. Haeb. 64. lith. ed. II. 52. Satakāv. 70%; SRB. p. 166.594; SHV. app. 1. f. 11b. 225 SM. 1376 ; SN. 246; SLP. 4.94 (Bh.). 252 {v} Tound in S[Also ISM Kalamkar 195 V 19; Punjab 2885 V 19; NS 3 V 20.]--) G II संख्याधिकाः; Ms. संख्याधिगा.-) 13 वनिता (for दयिता). YT पयश्च (for वयश्च). • ") Vst Y2.3 अनीश्वरं. X2 Y1G2.8 निवसते. d) W संदृश्यं. 7.2 त्वदखिलं; Y1.6.0 G2.3 सुखमिद; Y: तदितरं (for तदखिलं). X धन्यास्तु: Y धीरस्तु. X T3 संन्यस्यते; Ys स न्यस्यति. BIS. 2578 (1039) Bhartr. ed. Bohl. 3. 21. Haeb. and Galan 18. lith, ed. I. 19% BSSD.4. f.23a. 253 {v} Om. in Fi W NS 1.2.-") DTNT TCT (om. from intet up to 5577 in "); Ts तृपातः सन्प्राणी; J1 तृष्णा शुप्यत्यास्ये; X पिपासुश्चेत्कश्चित् ; G6 मृपा शुप्यत्यास्ये (for तृपा शुप्य ). A1.2 C Fo. 5 शलिलं. Aot B2 E3 स्वादु सुरभिः; C Fit.v. J M4.5 शीतसुरभि (J1 °भिः); X Y TG 111-8 शीतमधुरं. - °) Ji क्षुधार्थ; Jic. 2b क्षुधार्थः. D F5 Y1.5 T2.8 iMs. सशालिं; J1.20 Y2.0.8 T1G4. 5 M1.2 शाल्यन्न। Jab. 3 सः शाल्यं; Ys G1.2 सब्शाली. Y: सन्शाक; Y: सन्खारि. Lot कुवलयति. A E F Fit.v. I J1 शाकादिवलितान्; B मांसाकव'; 0 मांसेन कलितान् : D साम्राज्यकलितान्; F2 सस्यादिफलितान्; Fs शाकादिफलतः; rs Xi 11.4-8 T GA-6 Ms मांसादिकलित (X1 तान्); 12.3 चान्नं कवलितं; X सूपादिकलितान; Y मापादिकलितं; Y3 मांसाज्यकलितां; G1 M1. 2.4 शाकादिकलितं; Ms शाकाद्यनुगतान. - ") D Fit.v.is (except Ge; W om.) कामाग्नौ; J1 माराग्नौ (com. माराग्नी-कामरोगाग्नि). C घननिबिडम्; Eot सुहृदतरम्. S (except X1 Y3 G; W om.) आलिंगति (for आश्लिष्यति). वधूः X1 वधुं.-4) H I G2.3 प्रतीकारे; FY TG1.4.5 M°कारं. 10.3-5 F2.3.6 I J1 X Y1.2.4.6.7 Ga.s सुखमिव. विपर्यस्यति बुधः; G1 M1-3.5 विपयति कुजनः. BIB. 2596 (1050) Bhartr. lith. ed. I. 3. 95, II. 85. Schiefner and Weber p. 25%; Sp. 4148; SRB. p. 371. 131; SBH. 3387; SKM. 131. 72 (Bhattajayanta); SM. 1446; SSD. 4. f. 18a ; SSV. 1431. 254 TV } Found generally in N; omitted in S (but Srngeri 309 170) BORI 329, Punjab 2101, and NS2; NS 3 Y 116 (extra). This is often taken xG MI4.6 वपुश्च; - - ·१०० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे भोगः कोऽपि स एक एव परमो नित्योदितो जृम्भते यत्स्वादाद् विरसा भवन्ति विभवास् त्रैलोक्यराज्यादयः।।२५४॥ ददतु ददतु गालीलिवन्तो भवन्तो वयमपि तदभावाद् गालिदानेऽप्यशक्ताः । जगति विदितमेतद् दीयते विद्यमानं ददतु शशविषाणं ये महात्यागिनोऽपि ॥ २५५ ॥ दिक्कालाधनवच्छिन्नानन्तचिन्मात्रमूर्तये । खानुभूत्यैकमानाय नमः शान्ताय तेजसे ॥ २५६ ॥ FI एव (for - as an alternative to ब्रह्मेन्द्रादि (286). -4) F1 °पतिस्त्वमेव. J1 निरसं. Jet शासके F2 °शोभने (for °शासने). -- ) B2 तं लब्ध्वा Eo. 5 F1.2 H1c. 30 J1 तल्लब्धाः J2 तल्लब्धो. C नववस्तुमात्रघटने; परितोषमेषि च मनो (for [अ]शन...घटने). D E F H1 II [आसन- (for [अ]शन). - ") F3.4 भोगैः (for भोगः). F2 कायिक (for कोऽपि स). AE एष एक). F3 भुवने (for परमो). DJ1 नित्योदिते; F4 नित्योदिनो. Ao-३ भितो; A3 मुंभतो; Ec उज्जृभते. - 1) Jat यत्सादाद. A0.8 विषया (for विरसा). A0.3 विरसास्; A1.2 Eo.sc 4C. 5 विषयास; Est, it वशगासू F2 भवतस् (for विभवास्). F3 राजादयः; Ta Jit-राज्योदयः. BIS. Cf. ब्रह्मन्दादि. 255 TV Found in A B C D; Fi V 113 (extra); F4 V 29; FEV 28. [Also BORI 326_V 29 (28); BORI 329 and Punjab 2101 V29; BORI 328 V 30; BU V 34; Jodhpur 3 V 29 ; Punjab 697 V 26 ; NS1 V 34; NS 2 V 24 (23)].-") B ददत ददत. A2 B2 गालिर; F6 गाली. C गालिसंतो. ") B D F4m.v. वयमिह. C [s]समर्थाः; F1.5 [s]प्यसक्ताः (for ऽप्यशक्ताः). d) A ददति (for ददतु). Aot शशि- विषाणां. A किं (for ये). BIS. 2702 (1102) Bhartr. ed. Bohl. 3. 99. Haeb. 97. Satakāv. 110. Subhash. 311; SM 15663; SN. 557%3 BPS. f. 25a. 155%; SSV. 1538. 256 {V, N} Om. in D Fs, Punjab 697 and Punjab 2885. Added by later hand without number in Adyar XXIX-E-2. In Ji and Ujjain 6414 N 1 and VI. Generally in V in N MSS., and in N in S Mss. In Ti and other southernmost sources, this often appears as Niti 0. - .) A0-2 Esc F Ys दिक्पालाद्यनव- ( Ao. 1 com.: दिक्पालादि कहतां लोकपालप्रमुखे); E2 दिक्कालादिनव, Yr दिक्कालर्यनव-, M4 दिक्कालाद्यपरि-. Js Y: छत्ना-- Ao-2 Eo.2. 40.5 [भ]नन्तविज्ञान'; Fa Y: Thev. G1 M2.3 [आ]नंदचिन्मात्र; J1 ( Niti) -चिन्मात्रानंद • °) A0.2 B CEo.at F1 H J2 Y1.4-0.8 'T GI.E AT1. 8 स्वानुभूत्येक ; It सानुभूत्यैक; 1 स्वानभूत्यैक-. Fam.v. -गम्याय; Ha -नाथाय W साराय (W4t -रूपाय); Gst -बोधाय (for -मानाय). -4) Fa चेतसे; G1 Ms शंभवे (for तेजसे). Yo नमः सोमार्धमूर्तये. BIS. 2789 (1152) Bhartę. ed. Bohl. lith, ed. I and Galan 2.1; SBH. (Bh:); Laghuyogavāsisthasara. 1. 1 (with com. of Mahidhara); cf. Laghuyogarasistha of Abhinanda 6. 1; also Yogavāsiştha VI A, 13. 12; SSD, 1. f. 2b. .

·संशयितश्लोकाः। दिश वनहरिणीभ्यो वंशकाण्डस्थलीनां कवलमुपलकोटिच्छिन्नमूलं कुशानाम् । शकयुवतिकपोलापाण्डुताम्बूलवल्ली- दलमरुणनखागः पाटितं वा वधूभ्यः ॥ २५७ ॥ दुराराध्यः स्वामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजो वयं तु स्थूलेच्छा महति च पदे बद्धमनसः । जरा देहं मृत्युहरति सकलं जीवितमिदं सखे नान्यच् छ्यो जगति विदुषोऽन्यत्र तपसः ॥ २५८ ।। दुर्ग्राह्यं हृदयं यथैव वदनं यदर्पणान्तर्गत भावः पर्वतसूक्ष्ममार्गविषमः स्त्रीणां न विज्ञायते । पटलम् (for " 257 {5} Om. in I W. ") B2 D F1.2.4t.v. यदिवन-; Eat -दिनवन, Xi दिशि वन X: दिशि दिशिः Y दशवदन Y: विशवन- Yi-8 Ta Mr.2 हरिणेभ्यो; Ms करिणीभ्यो. नवांशकांड-3 x शंसुशुक्ति; Ys वंशकंड- B2 -स्थलानां%B O F1.6 HJ X2 Y1.2.4-3 TGM च्छचीनां X1 -प्टवीनां; Y3 -स्थवीनां.-') Jit कुशलम् Y8 कवलम्). D F1.2.4tv. 'लभेयं (for •लकोटि-). FX छन्न- (for -च्छिन्न-). - ) A Bat C D E F H X Yr Gf शुकयुवति-; J युवतिजन-; 11 वरयुवति; Y2 शरयुवति; X उत युवति, M4.5 अपि मधुर- (for शकयुवति-). [B com. शक जे यवन तेहनि स्वी]. M. 8 -मुखीभ्यः (for कपोला-).-4) F1-नखाग्रे. J1 स्फाटितं. Fa व्यावधूभ्यः. BIS. 2809 (1161). Bhartr. in Schiefner and Weber p. 22. Cf. Sāhityamimārsā (p. 141) 7. quoting "शकयुवतिकपोलापाण्डुने. Also Kşemendra's Aucityavicāracarca (KM 1, p. 142) "कीरीकपोलतलकान्ततनुः शशाङ्क: " Also Kārgānuśāsana of Vagbhata (KM 43, p. 5) "किं चेदानीं यवनतरुणीपाण्डुगण्डस्थलीभ्यः कान्तिः स्तोकं रचयति पदं नागवल्लीदलेपु॥"; SLP. 4. 63 (Bh.). 258 {v } Om. ins.-") C Wio. 20. 30.4 X Y TG M दुराराध्याश्वामी. F2 वल- (for 7-). Wat ferram; X Yn feriarazat. — °) CS (for ). C F2.3.6 H W1-3 X Y1.3-8 (Yr om.) TG M सुमहति (for महति च). 12.4-6.8 T1.3 G2.3.6 Ms फले; T2 भवे ( for पदे). OF We Ys दत्त- F1. ब्रह्म- (for बद्ध-). - °) Vit Ya देहे. O F1.8.4 H Wat X Y (except Y2) TG Mafrá; Eat Taci; Fa ofeg. Az Wc sqft; F2 इयं (for इदं). ') E2 शखे; G4 सुखे (for सखे). Get जयति (for जगति). Fr विदुपो नान; F2 विदुपो यत्र; Wat. st. 4t विदुपामत्र. 16 तपसा. BIS. 2389 (1175) Bhartr, ed. Bohl, 3. 78. Haeb, and lith, ed. III. 75, lith, ed. I. 77. Galan 71; SSD. 4. f. 26b. 259 {N} Found generally in N; F4 N49 and 77, Om. in S. a) OE TO भग्राह्य; It भाग्राह्य. J वदनं (for हृदयं). Ba C Est F (F4 second time) तथैव; J1 तदेव (for यथैव). B1 H I सद्, F1.2 तद्- (for यद्-). Est F1-4 -स्थितं (for गतं). ') 11-4 J1 -दुर्गमार्ग-; J2, 3 मार्गदुर्ग- (for -सूक्ष्ममार्ग-). - ") J2 ज्ञातं दुष्कर-- BO - - ·१०२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे चित्तं पुष्करपत्रतोयतरलं विद्वहिराशङ्कितं नारी नाम विषाङ्कुरैरिव लता दोषैः समं वर्धिता ॥ २५९ ॥ दूरादर्थं घटयति नवं दूरतश् चापशब्दं त्यक्त्वा भूयो भवति निरतः सत्कथापादनेषु । मन्दं मन्दं रचयति पदं लोकचित्तानुवृत्त्या काम मन्त्री कविरिव सदा खेदभारैरमुक्तः ॥ २६० ॥ देवेन प्रभुणा स्वयं जगति यद् यस्य प्रमाणीकृतं तत् तस्योपनयेन् मनागपि महान् नैवाश्रयः कारणम् । सर्वाशापरिपूरके जलधरे वर्षत्यपि प्रत्यहं सूक्ष्मा एव पतन्ति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिन्दवः ॥२६॥ धिक् तस्य मन्दमनसः कुकवेः कवित्वं यः स्त्रीमुखं च शशिनं च समीकरोति । १) Ja Eo.2.4, 5 'चपलं (for -तरलं). B C E F H1 आशंसितं (Cशंसिता: E2 शंशितं; E3 'संशितं). -4) J3 विषलता and वर्धितां. F1. 2 नारी नाम नरस्य मोहनलता स्वर्गाग्रमार्गार्गला. BIS. 75 (21) Bhartr. ed. Bohl, extra 15. Haeb. 2.50%; SRB. p. 350. 76%3B SN. 269. 260 {N} Found generally in N (J2 corrupt) and om. in S. दूरादनमर्थ. A2 नवां; Est भवं; F3 च परं; F4 न वा; Fs न तं; J2 om. (for नवं). Fs -शब्दः; F4 -शब्दांस् (for शब्द). - °) A3 J: त्यक्ता; F (except Est) कृत्वा. संमतापादनेपुः D सत्सभारंजनेषु; E F3.4 I सत्सभापादनेपु; F1 सत्पथापादनेपु; F2.5 सत्यभारं जनेषु; J1.3 सत्त्वभावो धनेपुः J2 सत्त्वं चाभावोदयेषु. - ) F5 चरयति (for रचयति). C°चित्तेनु (for 'चित्तानु). 4) T3 कामं कामं; J कार्य मंत्री (for काम मन्त्री). A3 कविरपि. C स्वेदयुक्तैरयुक्ता; D खेदभावरमुक्तः, J भेदभावैरमुक्तः. BIS. 2911 (1215) Bhartr. ed. Bohl. 3. 18. Haeb. 2. 102. Subhash. 316%3B SRB. p. 142.31; SN. 844. 261 IN} Om. in TV Ma, NS3. ") JH: देवेन. AH सदाः G4 [अन्वहं (for स्वयं). F3 जयति यद् G1 MB जगदिदं (for जगति यद्). 17 प्रमाणे कृतं. Cat शमेन्; X Ys °नयन्; Y2. गमेन्; Y4-6.8 'T G1. 20. 3.5 °नमेन्; G4 M4. 5 गमे; Ms "रमेन (for °नयेन्). E (except E3) मदान् । J1 महा; G1 M3 तथा; GA महन् (for महान्). C नैवान यत्; J3 एवाश्रमः; Y2. नैवाश्रयं; M4 नेवाश्रयः. - ") Es पूजके; F4 °पूरिते; 32 'हारके; Yपूर्तके (for °पूरके). BIS. 2980 (1255) Bharty. ed. Bohl. 2.90. Haeb. 103. Subhash. 3163; SRB. p. 95. 1233; SN. 805%; SSD.4.f.3b. 262 {3} Found in A E :(5 106, 108 extra) H. [Also C2 S62; Es and.. Baroda 1781 (5106, 108. extra); BVB2 $59 (58); Ujjain 6414 360; NS3.. - ) FE.

·संशयितश्लोकाः। १ भ्रूभङ्गवीक्षणकटाक्षविलोकितानि कोपप्रसादहसितानि कुतः शशाङ्के ॥ २६२ ।। न संसारोत्पन्नं चरितमनुपश्यामि कुशलं विपाकः पुण्यानां जनयति भयं मे विमृशतः। महद्भिः पुण्यौधैश् चिरपरिगृहीताश् च विषया महान्तो जायन्ते व्यसनमिव दातुं विषयिणाम् ॥ २६३ ।। नायं ते समयो रहस्यमधुना निद्राति नाथो यदि स्थित्वा द्रक्ष्यति कुप्यति प्रभुरिति द्वारेपु येषां वचः। चेतस् तानपहाय याहि भवनं देवस्य विश्वेशितुर् निदीवारिक निर्दयोत्त्यपरुषं निःसीमशर्मप्रदम् ॥ २६४ ॥ निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम् । - %3B धातुं Gat $58 (59).] -') E यत् (for यः). Ao- शशिनश्च. A समं करोति. -") E भ्रक्षेपसस्मित-; म भ्रूक्षेपविस्मित- E H3 -निरीक्षितानि; H1.2 -निरीक्षणानि (for -विलोकितानि). -d) Ea 'हसितं च (for 'तानि). H1.2 कुतश्च चंद्रे. BIS. 3149. Subhash. 14; Sp. 3323 (Sridhanadadera); SRB. p. 262. 188; SBH. 1977%; SRK. p. 278. 4 (Sphutasloka); Kavindravacanasamuccaya 246%3B SHV. app. IT. f. 8b. 85 (Dhanada); SK. 5. 155; U. 276; SL. f. 3b; SLP.4.14. 263 v} Om. in EX. GVS 2387 $ extra 3, and V6. C) B: D E: I पुण्योपैश. W चिरमपि (for चिरपरि-). G1 111. 2.4 "ता हि; I (by corr.) तार्थ (for ताश्व). - ") G1 Y: महन्तो. Y2.3 इह; G1 AM अपि (for इव). A हातुं; Fs जेतुं; Jat दातुर. Eat.: (m.v. as in text) व्यसनिनां; Y विपविना. BIS. 3476 (1484) Bhartr. ed. Bohl. Haeb. lith. ed, I and II, and Galan 3. 33; SRB. p. 368.43; SBH.3455 (Bh.); SSD. 4. f. 8b. 264 EVFound in C D E F3-5%3 BU V41 [Also ISI Kalamkar 195 V63 (65); BORI 328 V 108 (106); Vai2 V 34; Jodhpur 3.V 103 (102); NS3 V 52 and V97]. -4) नायातः (for नायं ते). C निद्राति नाद्यापि हि; F3 निद्रा न वाधो न हि Pr BU निद्राति नाथो न हि. - ) D E2.4. 5 दक्षति ") DE2. 4. 5 द्रक्षति; F3 दृप्यति; F BU द्रक्ष्यसि. (for द्रक्ष्यति). F पाल्यति; BU पाल्यसि (for कुप्यति). T6 ये मां (for येषां). E ते च स्थानपहाय. E2 पाहि (for याहि). C पदवीं (for भवन). F3 वै सेवितु; Fi विश्वप्रभोर (for विश्वेशितुर). - d) FE BU नो दौवारिक: C-निर्भयोक्तिः, D F3-5 BU -निर्दयोक्ति- (for -निर्दयोक्त्य-).. F4 -पुरुषं (for -परुपं). C संवित्पदं; Eo 'शर्मप्रदः; Fs 'संपप्रदं. BIS. 3612 (1550) Bhartr. in Schiefner and Veber p. 23. lith. ed. II. 3. 40. 265 {N} Om. in X VIG2.S. 5, Goa, Adyar XXII-B-10, and Mysore 1642. Found in GVS 2387 tvice as N 11 and N24. - ") F3 निंदति. मिथ (for यदि). - ..

·१०४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात् पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः ॥ २६५ ॥ नौ चिन्तामणयो न कल्पतरवो नाष्टौ महासिद्धयस् तावद् देहवशाः परोपकृतये नास्माभिरप्यर्जिताः। नेदं मजति मानसं च चपलं ब्रह्मामृताम्भोनिधौ धिग् धिक् कर्मकुटीमिमां तदपि न त्यक्तुं वयं शक्नुमः॥ २६६ ॥ परिभ्रमसि किं वृथा कचन चित्त विश्राम्यता खयं भवति यद् यथा भवति तत् तथा नान्यथा । अतीतमननुस्मरन्नपि च भाव्यसंकल्पयन् अतर्कितगमागमाननुभवामि भोगानहम् ॥ २६७ ॥ - Jit स्तुवंति. ७) A3 Ys लक्ष्मी. C परापततु; Y: समादिशतु. Bs Eo-2.5 Ic M1. 3.5 यथेच्छं.-.) W2-4 मरणमेव. - ") A B C Es PA JI.S NIs न्यायात्पथः, Jit न्यायात्पद; Ms नार्यास्त्वतः (for न्याय्यात् पथः). A2 Eit प्रतिचलंति; J3 (by corr.) G1 11.2 प्रचलयंति. Cन धीरसत्त्वाः; G4 पदान धीराः. BIS. 3723 (1581) Bharts.ed. Bohl. 2.81. Haeb. 10. lith. ed. I and III. 82. Galan 87. Sanskrta pathopa. 62. Subhāsh. 61, 303 ; Śp. 225 (Bh.); SRB. p. 78. 11 (Bh.); SBH. 278; SRH. 28. 12 (Bh.); SRK. p. 50. 2 (Prasangaratnavali); Alamkiraratnakart 471; ST 2. 1 (Bh.); SA. 24. 1193B SEV. f. 478. 342 (Bh.); SU. 1447; PT. 1.39%; SSD. 2. f. 99a; SMV. 28. 22 ; JSV. 173.4; SKG. f. 17b. 266 V} Found in A D E (V extra 5); E (V114 = 113, extra); F1.2 (V113); BVB5 V 175 (extra). [ Also BORI 329 and Punjab 2101 V 96; GVS 2387 V 111; BORT 328 V 125 (128); RASB G7747 V 110 (113); Punjab 697 V118]. ") T1.2 नोष्टौ (for नाष्टौ). - ") D T1.2 °वशात्. D Es.4 F1.2 °कृतयो (for कृतये). D अभ्युज्झिताः; T1.2 अप्यार्जिताः. ') F1.2 परम- (for चपलं). 1) BVBb कूर्मकुटीम. D त्यक्तं न शक्ता वयं. SRB. p. 214. 75. 267 {} Found only in S. *) X1 YT सुदाः X Y1.2.4-8.8 T G2-5 सुधा; X विभ्राम्यतां; Yr M1-3.5 विश्रम्यतां. M3 यथा (for स्वयं). Y1B (by corr.) भ्रमति (for the first भवति). Y तत्तदा (for तत्तथा). -:) WY: (orig.) अपि न सरन्; X GA अनुविस्मरन्; C1 अपि संसरन्. W2.4 भाग्यसंकल्पयन् X बाध्यसंकल्पवत्. -") X कुतर्कगमना- (for अतर्कितगमा-). 14-6.8 T G4. 6 -समागमान् ( for गमागमान्). W अनुभव स्वभोगानिह. Y भोगाननं. BIS, 3963 (1718) Bhartr. ed. Bohl. 3. 63. Haeb, and lith. ed. III. 61. lith. ed. I. 52. Galan 57; SBH. 3153 (Ksemendra); SRK. p. 92.9 (Sphutasloka); SSD.4.4.30a. Y: युधाः ) G1 M1.2 यदा;

·संशयितंश्लोकाः। । पाणि पात्रयतां निसर्गशुचिना भैक्षेण संतुष्यतां यत्र वापि निषीदतां बहुतृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् । अत्यागेऽपि तनोरखण्डपरमानन्दावबोधस्पृशाम् अध्वा कोऽपि शिवप्रसादसुलभः संपत्स्यते योगिनाम् ॥ २६८ ॥ पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमणपरिगतं भैक्ष्यमक्षय्यमन्नं विस्तीर्ण वस्त्रमाशादशकमपमलं तल्पमखल्पमुर्वी । येषां निःसङ्गताङ्गीकरणपरिणतिः स्वात्मसंतोषिणस् ते धन्याः संन्यस्तदैन्यव्यतिकरनिकराः कर्म निर्मूलयन्ति ॥ २६९॥ पातितोऽपि कराघातैरुत्पतत्येव कन्दुकः । प्रायेण साधुवृत्तानामस्थायिन्यो विपत्तयः ॥ २७० ॥ - - 7) X3 268 {v} Found only in S (missing in Yr) [Also Punjab 2885 589 (90). ] १) X Gst पाणिः; Is पाणी. Y2.3 शुचिनां. Wat.st X2 Y1-3 T2.3 G1.2 भैक्ष्येण. ६) X1 निपादतां; Y3 निषेचतां. - ") X1 आत्यागेपि; Y: आयोगेपि. W Y2-5 G3.5 -स्पृहां (G3 °हा); T3 -स्पृशो.-d) V मर्त्यः; 4) V मर्त्यः; X1 लब्ध्वा X लब्धा; Y1 मध्ये; Y3 G2.3.5 मत्वा; T3 मद्वा; G1 महा. W1 °सुलभां; W2- Gl.at सुलभाः; X°सुलभे. X संपत्सते Get संपद्यते. BIS. 4021 (1754) Bhartr. ed. Bohl. 3. 91. Haeb.52. lith. ed. I. 43. Galan 8b; SDK. 5. 67.1 (p. 321, Nagnācārya); SSD. 4. f. 25b. 269 {v} Om. in IJ W and Harilal's lith, ed. Missing in Y7. पाणे:. MB भ्रमणपतगता. B2 D Eo. 2.4t F2.4 X1 Y1. 4-6.8 T G3.4 1 भैक्षम् H3t लब्ध ( for भैक्ष्यम्). Hst भैपय्यम्; X1 अप्येक्षम् (for अक्षय्यम्). I अंग (for भन्नं). -') A. दशकमविकलं; T2 [उदकमपि विमलं;X दशकमपतुलं; Yo. Ti G+ -दशकमचपलं; Tes 'दशकमपरुपं; G6 -धवलमपमलं; M4.5 दशकमलमलं. 13 तव्यम् (for तल्पम्). Y भाकल्पमुर्वी; Is अल्पं स्वमुर्वी. ') X Y1B T3 M3 एपां; Y3 योपा- (for येषां). X1 निःसंगिता- (for निःसङ्गता.). F2 [अंतःकरणपरिणतिः F3.4 -[i]गीकरणपरिणति-X -[*]गीकरणपरिणता (X2 °तान्); Y1.4-8.8 T G_111-3 -[9]गीकरणपरिणत- (T2.3 G1.2 'तः); Y [भ]गीकरणपरिगत:; 15.5 -[भा]लिंगनसुखमतुलं. B Fam.v. H X Y1-s TG Ta M स्वांत- (for स्वात्म-). --6) B °निरताः (Bat.v. as in text). Y कर्ममन्मूलयंति; कर्म निर्मूलयंतः; T3 कर्म निर्मूलयंती; M3 कर्ममुन्मूलयंति. BIS. 4019 (1753) Bhartr. Galan 3. 84. Nitisamk. 83. Sintis. 4.73; SRB p. 371. 113; SSD.4.f. 25a. 270 {v} Cf. 276. Om. in X YT G M (but Y3 N IX-4) and Harilal's lith, ed. -") JI TV पतितोपि. B1 पराघातैर. 3) B1 हत्यनत्येव; 15 उत्पतत्यैव; TV: (by corr:) उत्पतन्नैव. W2 कंटुकः - ") D साधुवृत्तीनां; Eat P1-4 Hit. 2.3 हि सुवृत्तानाम्, d) Eot T5 Ji W आस्थायिन्यो. CI विभूतयः. BIS. 3886 (1685) Bhartr. ed. Bohl. 2. 83. Haeb. 26. lith. ed. I and Galan 84. Subhash. 195%3; Sp. 486%; SKB. p. 45. 30%; SBH. 222%3 SA. 24. 117%; SHY. app. १४ भ. सु.

·१०६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह पान्थस्त्रीविरहानलाहुतिकथामातन्वती मञ्जरी माकन्देषु पिकाङ्गनाभिरधुना सोत्कण्ठमालोक्यते । अप्येते नवपाटलापरिमलप्राग्भारपाटच्चरा वान्ति क्लान्तिवितानतानवकृतः श्रीखण्डशैलानिलाः ॥ २७१ ॥ पुरा विद्वत्तासीदुपशमवतां क्लेशहतये गता कालेनासौ विषयसुखसिद्धयै विषयिणाम् । इदानीं तु प्रेक्ष्य क्षितितलभुजः शास्त्रविसुखान् अहो कष्टं सापि प्रतिदिनमधोऽधः प्रविशति ॥ २७२ ॥ प्रणयमधुराः प्रेमोद्गाढा रसादलसास् तथा भणितिमधुरा मुग्धप्रायाः प्रकाशितसंमदाः। - •d) F T. fol. Sa. 24 (Silabhattariki ?); PT. 1. 8; SSD. 2. f. 126a; SSV.406 ; SKG. f. 17b. 271 {$} Om, in C Ji and ISM Kalamkar 195. ") DI नलद्युतिकथाम्। F3.4 JAS (except X1 G4) °नलाहुतिकलाम् (X: नलीहुतिकथाम्; Y3 °नलावतिकलाम्); B2 Fim.V. H °नलद्युतिकलास्. J2 मंजरी ") F3 सा कंदेपु. Bi:हि कोकिलाभिरधुना; Wi Is पिकांगनाभि( Is 'नापि)मधुना. Bi Es. ut H1.3 (c.v. as in text) Yuc.v. मालिंग्यते (for' आलोक्यते). ') Ti अल्पास्ते; G1 अस्येते; 1 अते (for अप्येते). T2.3 X Ms--5 नवपाटली.. V परिमला: G2 -परिमला; G3 -परिमले (for -परिमल-). D प्राग्भारपादाचरा; T2 -प्राग्भारपाटश्चरा; G1 प्रागजपापाटवा; Gst प्रोद्भारपाटच्चरा. वाति (for वान्ति). 12.4.5 श्रांति- (for क्लान्ति-). G -वितानतानच. B2 F3 G4 -भृतः W G1 कृताः (for कृतः). A खंड- Y: G1. 2t.4 श्रीकंठ.. F Xa Ms. 5 शैलानिलः; T's -शैलानिला; Y: -शैलानला:: G1 कंठानिलाः; GAL शैलानिभाः. BIS. 4050 (1769) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 36. Haeb. 39. lith. ed. II. 83; SLP. 5.20 (Bh.). 272 {v} Found in A C D E F1.4 [ Also Jodhpur 3, BORI 329, and Punjab 2101 V30; BORI 326 V35 (34); Punjab 697 V27 ; NS1 V35; NS2 V25 (24); NS3 V107 (extra)]. -4) C अमलिनधियां; D अपशमवतां; F1 उपशमयतां. F4 केशहृदये. - ")C F (orig.) विषयिनां; F4 (by corr.) विषयिना. • ) CR; ES सा (for' तु). A -विषमाम् (for -विमुखान्). - ") D कष्टं (for सापि). BIS. 4143 (1802) Bharty. ed. Bohl. 3. 100. Haeb. 98. lith. ed: II. 27. Subhash.311. 273 {$} Om, in D M4.5, Mysore 582 (last three substitute AYTAYT) Adyar XXII-B-10. Wrongly om. in Es. ") B2 Eot (by corr.) It Y: मधुरा Eot(orig.) 1.2 F3 °मधुर-; Hso Ic °विधुरा (for मधुराः) [F. com. gloss विह्वला:]. A प्रेमप्रौढाः; B1 E (Es missing) It X Yi.2.6 प्रेमोद्वारा; Ts.5 1V प्रेमोद्गाढ- Y5.3 T G4.5 प्रेमोदारा; Yr प्रेमोद्गाडा. A प्रसादवशास्तथा; Ezt रसातलसस्तथा। F रसाय यथा तथा; Hit. 2.st प्रसादपदास्तथा; Hic. 3c प्रसन्नपदास्तथा। Jit रसायनरसोदय वा तदा Jic.2 रसो (J2 °सा)दय वा तथा; Y2.5 G2 रसायुतास्तथा (Y2 °दा); YE M1 रसात(M: क)राः सुधाः ·संशयितश्लोकाः। १०७ -- प्रकृतिसुभगा विस्रम्भाः स्मरोदयदायिनो रहसि किमपि स्वैरालापा हरन्ति मृगीदृशाम् ॥ २७३ ॥ प्रथितः प्रणयवतीनां तावत् पदमातनोतु हृदि मानः । भवति न यावच् चन्दनतरुसुरभिर्मलयपवमानः ॥ २७४ ॥ प्रदानं प्रच्छन्नं गृहमुपगते संभ्रमविधिः प्रियं कृत्वा मौनं सदसि कथनं चाप्युपकृतेः । . -) Fa Y4.GT रसाश्रयतां गताः; Y1 रसाश्च यथा तथा Vs रसोदयनिर्भरा; G1 रसाई यथा तथा C3 रसैः कृतनिर्भरा; रसादयो यथा; Gs रसाश्रयतां तथा; 2 रसोदयधातवो; Ms रसाईतया तथा (for रसादलसास तथा). - ") A B C E (except Eot; Es missing) I FSXY भणित; Eot V2-4 भणति-; F1. रणित- Jit प्राणिति- Jic G2 प्रणित; TV Y2G प्रणति Y!-7 T2.3 फणिति 11 पणिति- (for भणिति-). Bi_P चतुरा Ms "मधुना (for -मधुरा). सुग्धाः प्रायः; E F3 Jit Y1 GB मुग्धा(GB ग्धाः)प्रायाः. B Hic. c प्रकासित-: A Y2.4 G2.3 -मन्मथा; Y नर्मदा: V -प्रमदाः (Wit °मुदाः); Gi.4 12.3 -संमताः (for -संमदा:). सुलभाः Jit शुभगा; ԵԶԵ -स्वभगा. A Y7 fastararii; Bi E It FSHTET:; B2 विख्यातार्थाः; C विस्रभावाः; Fs विश्वभार्याः (t.v. विस्रभार्याः); FA विश्रब्धार्थाः; F विनं. भाः; म विश्रंभार्थाः (Hit: विष्टं); Htc.r.3c.v. Ic -[आविर्भूतार्थाः; 1 विसंभाई- J2 Y2.4-6. S T G M1-3 विसं(Ya°)भाः; Y3 विश्वंभाः (for विसम्भाहाः). यायिनो (for दायिनो). ") M3 हरसि (for रहसि). B1 न खलु; Y1 13 कमपि (for किमपि). A B2 IC J1 (gloss) स्वेच्छालापा; Bi कंठालापा He Y2.4.6 G2. स्मेरालापा; V1 स्वैरालापान. C हरंत; Fरचंति; दहति; G4 जयंति (for हरन्ति). HE WE+ मृगद्दशां%; Jit 13 मृगीहशा. BIS. 4218 (1836) Bhartr. ed. Bohl, and lith. ed. III. 1. 30. lith. ed. II. 56, Satakāv. 65%3; SLP. 4. 98 (Bh.). 274 {3} Om. in CJi, Wai 2, Ujjain 6414, Nagpur 1087, BORI 326. cd missing in Fs.-") D प्रथय: Eot.it I Y: T3 प्रथित; E2t प्रायः; F2 प्रथिताः; F3 X प्रयतः TA प्रथयति; J2 पतितः, Y दयितः; Ms प्रथितं (for प्रथितः). G1 प्रणयवनितानां. B2 FE 'W प्रियपुरतो(B2 पुरुपो)युवतीनां; म प्रिये प्रणयकुपिताना. १) F1.3 तां तां (for तावत्). A B Est F4 (by corr.) Hit. 2. st x Y1.3 पदमातनोति; F1.3 मुदमातनोतु; Ma६ स्थानं तनोति (for पदमातनोतु). M5 मानं (for मानः). - ") 15 न भवति; Y: वहति न (for भवति न). Ms स्त्रीणां (for चन्दन-). X यावद्भवति न चंपा. -4) M3 चंदनतरु- (for तर). Dob-सुरति; FaWIGH M3-सुरभि- Eot -निर्मलयपवमानः; Ea G1 -मलयपवनः; F2 -मल्यपवनः. Wi-मधुरनिर्मला पवनाः; IV2-4 -मधुनिर्मलः पवनः (V com. यावन्मलयानिलो न भवति). BIS. 4347 (1916) Bhartr. ed. Bohl. 1. 32. lith. ed. II. 9I. Satakar. 65%; SLP. 5. 24 (Bh.). 275 {N} Om. in X Y7. A later addition on a new fol. in Adgar XXIX- E-2. J: Ya order acbd. ") Do प्रधान, J1 प्रसादं (gloss-प्रसन्नत्वयु). YA गृहमपगते. 3) Js कदनं. OF W (Wi doubtful) G1_113 न (for च). F[अ] प्यपकृतेः; Ji.s [भ]प्युपकृते; Yo [अ]भ्युपगतेः. ") B1 अनुत्स्येको; E3 F4 अनुत्सेका; Esc अनुच्छेदो; I Y1 अनुच्छेको; Y निरुत्सेको; C1 12.3 अनुद्वेगो. A लक्ष्मीभिरनुभवसाराः; D लक्ष्म्या निरभिभवसागराः; E F लक्ष्मानि(F4 °नि)रभिभवनीयाः; Est लक्ष्मणविभवसारा, 'EO लक्ष्म्या निरभिभवनीया:; F3 लक्ष्म्या अतिविभव'; Fs It लक्ष्म्यां(5°क्ष्म्याः)चिरविभव- सारा:(It'रा-); I लक्ष्म्या न रतिभवसारा J2 YE T1.3 Gs M, लक्ष्म्यां निरभिभवसारा, ) ·१०८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे अनुत्सेको लक्ष्म्या निरभिभवसाराः परकथाः सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदम् ॥ २७५ ॥ प्रायः कन्दुकपातेनोत्पतत्यार्यः पतन्नपि । तथा त्वनार्यः पतति मृत्पिण्डपतनं यथा ॥ २७६ ॥ प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः प्रारभ्य विघ्नविहता विरमन्ति मध्याः। विनैः पुनः पुनरपि प्रतिहन्यमानाः प्रारभ्य उत्तमगुणा न परित्यजन्ति ॥ २७७ ॥ %3 W1.2.4 लक्ष्म्यां(W4 °क्षम्या)निरवधिभव'; Vs लक्ष्यां विरतिभव; Y2.4.5_G1.4 11-3 लक्ष्म्यामनभिभवगंधाः (G1.4 M1. 3 वसाराः). E1.5 GB -सारा: J1 -सारः (for -साराः). En I G3 पर(I ऽपर)कथा. ") J1 केनोदिष्ट. D रावृत्तमिदं; E2 J3 रावृतमिदं. 12.4.6 "श्रुतेत्यंतासक्तिः पुरुषमभिजातं कथयति (Y5 °सि). BIS. 4253 (1869) Bhartr. ed. Bohl. 2.54. Haeb. 79. lith. ed. I. 63, II. 64; Galan 67. Kuvalayānanda. 140; SRB. p. 52. 249; SBE. 281; SRE. 168. 39. SRK. p. 15. 40 and p. 21. 102 (ST.); PT. 1. 55; SSD. 2. f. 93a. 276 {N } Cf. 270. Om. in W, Punjab 2885, BORI 326. ०) F1 Y3. Ga दैवात्; T1.2 G1 M यथा (for प्रायः). X1 G2 M2 कंतुक. B2 -घातन (for पातेन). Ji स्यात्कंतुकतः पाता Ja रयात्तु कंदुकः पाताद्; Us रयात्कंतुकवत्तूर्णं; Y2.4. 5.8 T3_G3. 5 दैवात्कंदु(Ya Gs. 5 °तु)कवन्नून; Yo G4 दैवात्कदुकवत्तूर्णम्. - ") D Eot. 1t. st F1 X Yr Me पतति; JY2.4-6.8 T3 G4. 5 उदेति; Y1 G2. न स्थायी (for [उत्पतति). - ") A1. B2 तथा नु; F2 यथा तु; X तत्वार्थ.. J2 X: नार्यः (for [अ]नार्यः). -") A0. 1. 8 मृत्पिडे, Xi. मृत्पिड. Est -गुडिका; Hit -गुटिका (for -पतनं). BIS. 4333 (1906) Bhartr. ed. Bohl. extra 14. Haeb. 2. 27. Paiic. ed. Koseg II. 170. of. BIS. 5090. Subhash. 195 (varr.) SA. 24. 117 (var.); SKG. f. 17b. 277 {N } Found only in S [ Also Punjab 2885, N27; NS3 V112 (extra).] ") Ms आरभ्यते. x नीचा. - ") Ts M3 आरभ्य. W X1 YIA -विहिता; W4 (by corr.) चरिता; X2 -पिहिता; Ya G3 -निहिता; Y3 -निरता; Y4-6.8 TIG2.4.5Ms निहता (for -विहता). Y[अ]पि रमंति. ') x Y1AB. 2. 3. 8 'T G1.4 M1-3 मुहुर्मुहुर (for पुनः पुनर्). Y3 प्रविहन्यमानाः; M4.5 प्रतिहन्यमान. -4) X Y T G M प्रार (Y1B °ल)ब्धम् (for प्रारभ्य). W Y1 (printed ed.) 'जना (for "गुणा). Ms परित्यजते. BIS. 4342 (1913) Bhartr. ed. Bohl. 2. 73. lith, ed. I. 26, lith. ed. IT and Galan 27. Daśarūpāvaloka on 2. 1 (77897 al Hofertah). Mudrārākṣasa 48 (II. 17). Pafic. III. 255. ed. Bomb. 177. Vet. in LA (III)1; SBH. 544; SRH. 168. 32 (Mudrārāksasa); SS. 54.6; PT. 7.6%3; SSD. 2. f. 99a; SSV. 3833; JSV.175.9.

·संशयितश्लोकाः। - प्रियसखि विपदण्डव्रातप्रपातपरंपरा- परिचयचले चिन्ताचके निधाय विधिः खलः। मृदमिव बलात् पिण्डीकृत्य प्रगल्भकुलालवद् भ्रमयति मनो नो जानीमः किमत्र विधास्यति ॥ २७८ ॥ प्रीणाति यः सुचरितैः पितरं स पुत्रो यद् भर्तुरेव हितमिच्छति तत् कलत्रम् । तन् मित्रमापदि सुखे च समक्रियं यद् एतत् त्रयं जगति पुण्यकृतो लभन्ते ॥ २७९ ॥ प्रोद्यत्प्रौढप्रियङ्गद्युतिभृति विदलत्कुन्दमाद्यविरेफे काले प्रालेयवातप्रबलविकसितोदाममन्दारदाम्नि । - - 278 {V, N} Om. in C F1 H W I Y2.3, and BVB2, Jodhpurl, BORI 326, NS1. 2, Adyar XXVIII-M-56. NS3 V122 (extra), Srngeri 309 V99. -4) Ea Ja.S X Y1-3 T2.2 G1-8.5 M2-5 प्रियसख; Ts प्रियनिजः BF4.5 -दंडप्रांत- Eo.2. 40.5 -दंड-; Fa x Y1.4-8 T GM -दंडाघात- (X घाताद् G1 °खात-) (for -दण्डबात-). BY ME-प्रभाव Etc. st J3 -प्रताप-; X -विघात-; Yo Ti G5 -प्रवात-; G1 NI1-3 प्रघात; G+ -प्रतप्त- (for -प्रपात-). - ") Gst -परिचल- (for -परिचय-). F2 Y4. 5.8 T Gh. 5 M •बले; F5 -वते;x "चल Y-जले (for -चले). F5 चिंतावक्रे. F2 Y1 विधाय; F [s]भिधाय; निराय: (for निधाय). J1 -सविधिः; J2t निधिः (for विधिः). Ist F3 Ys Est F3 Y: ug; F2 J1 ; G4 खलं. ") F3 च बलात् (for बलात्). Gबंधीकृत्य. T3 प्रचंड- (for प्रगल्भ-). 4) D श्रमयसि. BF2 जनं; 6 तनो (for मनो). A2 G4 विधास्यते; J विधिनास्यति. BIS. 4353 (1921) Bhartp. in Schiefner and Weber p. 25; Śp. 451 (Vijjakā); SRB. p. 93. 86 (Vijjaki); SBH. 3137. SHV. f. 64a. 667, 79b. 63 (Vijjaka.). 279 IN Om. in X. - .) T1.8 JW Yo-8 T G1.4 M यः प्रीणयेत्; Y2 यः प्रीतयेत्. I YA स्वचरितैः; It (by corr.) स धन्यो; J सुपुत्रो (for स पुत्रो). - १) Y2 सुखम् (for हितम्). - ") J3 Y8 यन्मित्रम्. 12. सुखं च; 12 सुखेपि. A2.s (both doubtful); 'B1 समक्रियं स्याद् ; Eot. It समं क्रियं यद् Hit. 2.st यदेकरूपं; J3 G1 Ms समप्रियं यद् (J. तद्). 17 समक्रियं यदि; Ys Gst समक्रियं तद्. d) W4 तत्तत्रयं. BIS• 4363 (1926) Bharty. ed. Bohl. 2. 58. lith. ed. I. 67, II. 68. Galan 70, Subhāsh. 306%; SRB. p. 50. 9235 SBH. 2929; SRH.163. 160. (Vallabha); SRK. p, 18.74 (ST.) ST. 36.5; SA. 36. 11 (order cabd). VS. 811; SHV. app. I. f. 11a. 133; SSD. 2. f. 119b. 280 {$} Om. in W, and Harilal's lith. ed. Ya lost on missing fol. क) Est प्रौद्यग्रौढ ; 11 प्रौढप्रोद्य-; G2.3 प्रोद्यद्गाढ-. -द्युतिति-. B2 सुरसं; D विगलत-; F2 J Yr G1 M1.2 विलसत्;X Y1.3-6.8 TG2-4 Ms-5 विकसत्-. B1 कुंकुमोद्यद्-, F3 -कुंकुमाछ Fst.v. कुंकुमाढ्य ; F4 कुंकुमाद्यन्. F2 द्विरेफं; X -द्विरेफा; Gat -घुरेफे. - 6) D कालपालेय. T-वाता- (for -वात-). Y प्रचलितललित- A0-2 -प्रचुर- Eo.1 (orig.). 2c. 5 F1.4 H J Y1,4-0 T GM प्रचल-; F6 -प्रचय- (for प्रबल-). J X Y1.4-1 T.3 GM-विलसित-.

·। भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे येषां नो कण्ठलग्ना क्षणमपि तुहिनक्षोदरक्षा मृगाक्षी तेषामायामयामा यमसदनसमा यामिनी याति यूनाम् ॥२८०॥ फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनमखेदं क्षितिरुहां पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम् । मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी सहन्ते संतापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः ॥ २८१ ॥ बाले लीलामुकुलितममी मन्थरा दृष्टिपाताः किं क्षिप्यन्ते विरम विरम व्यर्थ एष श्रमसू ते । .. . laguna;D FI, Ji Xi [G]et; T1 J2 X2 Y4-6 TG: Ms [g]t- C -a; Ja Y4-8 T G1.2.4 111-3 °धास्नि; X2 °दम्नि; Gst दाम्ना. -- ) Es J2 Ys T's Ge एषां. Fe नौ; T2 नः (for नो). C D Eo. 1 F4.5 I Ys Gi. 5 [उत्कंठलग्ना; Y1G2 कंठलग्नाः; Ms कर्णलग्न-: D तुहिनं. As -क्षोदशक्ता; B1 D Ee.s II X Y1Bc. 3-6. S T G2. 3.5 M4.5 क्षोददक्षा; B2 क्षोदराक्षा; C-क्षोदरक्ता; Ps -क्षोददाक्षा; Fs -[उत्कंपिवक्षो; J1 -क्षोदलक्षा; J2 क्षोदलक्ष्मा VIA -क्षोददक्ष्या; Y -क्षोदवक्षा; 17 -क्षोदरक्षी; G+ -क्षोभदक्षा; M1 -क्षोभरक्षा; Ms क्षोदराक्षो. Y.G.. मृगाक्ष्यस्: DI: मृगाक्ष्या. ) A0-2 मायामयीमा (Ao. 1 com. मायामयी+इमा, इमा कहतां आ); As आयातयामा B2C आयातियामो; D F1-3 H I J2 Ys. T2 G1-3M आयामियामा; Eat आयातियामा; Fआयातमाया; P5 आयामनीयं; J1 आयानियामा;X आयातयामैर; Y1 आयामि यामैर. Aot यमसदनगता; Aoc. 1. 2 °निभा. J2 G1 M1-4 यातु. B1 D G1 11.2 नूनं (for यूनाम्). BIS. 4366 (1928) Bhartı. Schiefner and Weber p. 23; śp. 3924; SBH. 18433; SDK. 2. 172. 3 (p. 181); SU. 889; SLP. 5. 34 (Bh.). 281 {V } Found in S (except Srigeri 309). ") 14 श्वेच्छालभ्यं; M5 चेच्छालभ्य. Wst. 40 प्रतिवचनखेदं: V30 प्रतिवचममखेदं; 7 प्रतिभवमखेदं. - 1) G4 M4.5 लभ्यं (for the second स्थाने). M4 भाति शिशिरः; 15 भवति शिशिरः (for शिशिरमधुरं). १) Ys -तरा G: M5 -तला (for -लता.). Y2 चंपकमयी. ~ ") Y संलापं (for संतापं). Wit ध्वनिनां (for धनिनां). X1 कृपणः. BIS. 4368 (1930) Bhartr. ed. Bohl. 3. 28. Haob. and Galan 25. lith. ed, I. 26; SRB. p. 72. 54; SKM. 128. 3 (Krsnamisra); SRK. 62.9 (Bh.). Prabodhacandrodaya IV. 19; SHV. f. 77a. 871 (Krşņamisra); BPB. 270; SSD. 2.1.137b. 282 {s, V} Om. in F2 H I, ISM Kalamkar 195 and Mysore 582. NS3 $107 (108, extra). Occurs twice in D E; F4 V72 (71), 819; GVS 2387 V3, 53%3B Punjab 697 18 ( 19 ), V68. - ") A0 -मुकिलितममी; B1 X -विलसितममी; Ba -विलसितमिमं; Jit मुकुलितमिमं; Yr G1 मुकुलितवली. F's G4 मंधरा; F5 सुंदरी-; JYr G1 मंदरा-; W1.3.4 सुंदरा. -') B विरम विरस. B2 एक-; C एव (for एष). Wat.4 समस्ते .(for श्रमस् ते). -- ") B C D E (Vai) F18.5 JS (except X M4.5) संप्रत्यन्ये; F4 संप्रत्यंते. o वरम् (for वयम्). B अपगतं; CE (Vai) उपगताः Eot (Sr.) अपिरतं; Foc.(Sr) and Vai. 1.2(Sr.).5 (Sr. and Vaic) अपरत; X उपरता; G4 अपि गतं; M3 उपरतां (for उपरतं). p.

·संशयितश्लोकाः। संप्रत्येते वयमुपरतं बाल्यमास्था वनान्ते क्षीणो मोहस् तृणमिव जगजालमालोकयामः ॥ २८२ ॥ ब्रह्मज्ञानविवेकिनोऽमलधियः कुर्वन्यहो दुष्करं यन् मुञ्चन्त्युपभोगभाज्यपि धनान्येकान्ततो निःस्पृहाः । न प्राप्तानि पुरा न संप्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्ययो वाञ्छामात्रपरिग्रहाण्यपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥ २८३ ॥ ब्रह्माण्डमण्डलीमात्रं किं लोभाय मनस्विनः । शफरीस्फुरितेनाब्धेः क्षुब्धता : क्षुब्धता जातु जायते ॥ २८४ ॥ - Wit क्षिप्तो; Y3 नष्टो; Get जगजातम्. .. - Y3 अस्था वनांते; M3 आस्थापनं ते. t) B ध्वस्तो; G+ toit- (for क्षीणो). Gi -मोदास् (for मोहस). C जराजालाम्। C V2.3t.4 आलोकयामि; Eat (Sr.) आलोकयाम; F1 आलोचयामः. BIS. 4444 (1966) Bhartr. ed. Bohl. 1. 93. Haob. 96. Satākāv. Tb. SK. 7. 1; JSV.304.14. 283 V} Om. in A D (Eo Vi11, extra; E2 and Baroda 1781 V110, extra), NS1. 2. NS3 V14 and V109 (extra). -- ") G1 M1. * तत्त्वज्ञान-. Jit °किनो जडधियः; S 'कनिर्मलधियः. J1 कुर्वत हे. B Eo.2 H1.2.30 I दुःकर. - ") 12 उत्भोग- (for उपभोग.). D -भांजि विविधानि; E2 कांचनधनान्; Wit -जान्यपि धनानि X1 -श्रांत्यपि धनानि (sic); X2 -भात्यपि धनानि. D निस्पृहः; F1-3. 5 J2.3 X Y1.7 G3. 4 I निस्पृहाः. ") D न प्रासोति; J2 1V G2.3 संप्राप्तानि; J न प्राप्तं; Y1.4-6.8 T Cl. I. 5 1.2 संप्राप्तान Y: संप्राप्ता न; Y3.7 M3-5 संप्राप्तं न. W1.2 नव- (for न च). Cप्राप्तं; Y3 प्राप्त G1 प्राप्यां; M1.4 प्राप्यान्; M2 प्राप्यं; Ms प्राप्ता (for प्राप्तौ). B1 J2.3 W. Y1-3 Ms हृढप्रत्यया; Ba Ya-s T GH. IM1. 2.4 दृढप्रत्ययान्; C न च प्रत्ययं; E2 दृढः प्रत्यया; H I दृढः प्रत्ययो; G1 दृढप्रत्ययाद्. X संप्राप्त न परित्यजति न च कांक्षन्ति दृढप्रत्ययाः. - 1) 17 वांछामूत्र- (sic). He G3 -परिग्रहान्यपि; X Y1-6.8 T GM परिग्रहानपि X1 -परिग्रहार्थनपि Y7 -परिग्रहापि न. JV Y1-5.7 G1-4 MI परि-Xकथं (for परं). BIS. 4491 (1991) Bharlr. ed. Bohl. 3. 14. Ilaeb. lith. ed. I. III and Galan 13, lith. ed. II. 96. Subhash. 317. Santis. 1. 4 (Haeb. p. 410). SR.B. p. 375. 224; SK.M. 126. 173 SRK. p. 94.2 (Kalpataru); SHV. f. 77b• 872; SU. 1033 (Bilhana?); SM. 1095; SN. 291; SSD. 4. f. 7b; SSV. 1081. 284 {v} Om. in A T3 W, BORI 329, Punjab 2101, Punjab 697, Srngeri 309, NS2, BU114/7. Yr missing. - ") I Y4-0.8 T Gs M1.4 ब्रह्मांड Ms. ब्रांड- Tic.v. मंडलीभूतं. -- ") C Fs X Y2.3 Ms किं भोगाय; F2 भोगाय च3; HJ Y1 किं लाभाय; Gat किं लोकाय. Ms. मनस्विनां (Ms 'ना). -- ) Est शवरी.. Ec X1 -स्फुरतेन; Gs M1.2.5 -क्षुभितेन; Get -स्फुरितैर् (for -स्फुरितेन). Ti [अन्धः; Y1.2, 4-6. S T G2-5 111 [भ]धि: M4.5 [भ]-धौ. ") Fa क्षुब्धमायातु; F क्षुब्धता X1 क्षुब्धतां जातुः Y1.2.4-6.8 TG+ Ms क्षुब्धो न खलु Y GE YsGs क्षुब्धता नैव; G1 क्षुब्धता किं न; G2. क्षुब्धो जातु M1.2 किं प्र. - क्षुब्धता किं नु.

·११२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे ब्रह्मा येन कुलालवन् नियमितो ब्रह्माण्डमाण्डोदरे विष्णुर्यन दशावतारगहने क्षिप्तो महासंकटे । रुद्रो येन कपालपाणिपुट के भिक्षाटनं कारितः सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मणे ॥ २८५ ॥ ब्रह्मेन्द्रादिमरुद्गणांस् तृणगणान् यत्र स्थितो मन्यते यत्स्वादाद विरसा भवन्ति विभवास् त्रैलोक्यराज्यादयः । बोधः कोऽपि स एक एव परमो नित्योदितो जम्भते भो साधो क्षणभङ्गुरे तदितरे भोगे रति मा कृथाः ॥ २८६ ॥ भवन्तो वेदान्तप्रणिहितधियामत्र गुरवो विदग्धालापानां वयमपि कवीनामनुचराः । .. -- .. BIS. 4496 (1993) Bhart. ed. Bohl. 3. 9.1. Hob. and Galan 87. lith, ed. II. 76 ; Sp. 263 (Bh.); SRB. p. 79. 3 (Bh.); SBE. 495 (Bh.); SKI. 7. 1 (Bh.); ST. 43. 22 (Bh.); SK. 7. 22. 285 {N } Om. in X. - ") Vs गहन- (for -गहने). E T1. 2.4 Ic He W2.3 सदा; It तथा (for महा.). ") Y1 शंभुर् (for रुद्रो). A पाणिपिटके; C पाणिरनिशं; Gab 'पात्रपुटके. C भिक्षाटने; Ji.2 I भिक्षाश(J2 °स)नं; Y भिक्षाटणं. J1.8 Y2.4-6 T GE NI4. 5 सेवते; J2 Y: सेवितः; Git.v. कुर्वते; Gat कार्यतः (for कारितः). d) Eit भ्रामति M5 भ्रम्यति. C यद्वशेन (for नियमेव). Ye.? गहने (for" गगने). BIS. 4497 (1994) Bharty. ed. Bohl. and lith. ed. I. 2. 93. Haeb. 38. Galan 97. lith. ed. II. 95, III. 94. Astaratna 4 in Haeb. p. 8. Vikramacarita 261; Śp. 435 (Bh.); SRB. p. 93. 98 (Bh.); SBH. 3102; SRK. p. 76. 1 (3p.); Garudamahapurana 113. 15; SS. 46.7; SL. f. 39a; SN. 799; SSD. 4. f. ba ; SSV. 2983 JSV.262.2. 286 {VI Cf. 254. Generally om. in N, found in S [Also NS3 V30 ; Punjab 2885 V39; ISAL Kalamkar 195 V37]. -- ) X Y1 Gs °लवान् ; Y2.3 °समान् Y4-6.8 T G2.3 111-5.5 °कणान्; Y: 'कृतान् (for गणान्). X1 Ys मन्यसे. - ) TV X Y2 यत्स्वादौ; 13 यगोगाद्Y: यत्स्वारा G4 यत्साक्षात्- (for यत्स्वादाद्). X करुणोद् Y: विरसी-; G-करणाद् (for विरसा). X1 वितथा; X वितपा; G विरसास् (for विभवास). ") V बोधे; Y TG2.8.5 1.2.4. 5 भोगः (for" बोधः). Y एष (for एक). d) Y1 G1 M1.2 हे (for भो). Y1 वृत्तिं वृथा; Gi M1. 2 भोगे मति; M5 भोगे शयी (for भोगे रतिं). Y: मा कृधाः BIS. 4498 (1995) Bhartr. ed. Bohl. 3. 41. Haeb. and Galan 37. lith, ed. I. 38, II. 73%B SSD.4. f. 17b. 287* {$} This may be genuine. Cf. STAITT: Fregà and discussion in Introduction. Om. in Ts H I J X Y, ISM Kalamkar 195, Ujjain 6414, and Vii2. NS3 S10 (105, extra). Fs order cdab. ") B1 वेदांते. A D to प्रणहित.. B1 -धिया (for -धियाम्). F5 TV आप्त- (for अत्र). F1.2 मुखरा (for गुरवो). ५) V यच्छापाद् ये साक्षात्;

·संशयितन्लोकाः। तथाप्येतद् ब्रूमो न हि परहितात् पुण्यमधिकं न चास्मिन् संसारे कुवलयदृशो रम्यमपरम् ॥ २८७ ॥ भव्यं भुक्तं ततः किं कदशनमथ वा वासरान्ते ततः किं कौपीनं वा ततः किं सितममलपटं पट्टवस्त्रं ततः किम् । एका भार्या ततः किं शतगुणगुणिता कोटिरेका ततः किम् एको भ्रान्तस् ततः किं गजतुरगशतैवेष्टितो वा ततः किम्॥२८॥ भिक्षाशी जनमध्यसङ्गरहितः खायत्तचेष्टः सदा हानादानविविक्तमार्गनिरतः कश्चित् तपखी स्थितः । - ')CE विचित्रा- (for विदग्धा-). C इह (for अपि). - ") D_P2 W1-3 भूमौ (for बमो). - 4) 0 कुवलयदृशां. D रम्यमधिकम्. For ot, Fis reads तथाप्यन्तस्तत्त्वप्रणिहित- धियामप्यतिवलस्तदीयोनाख्येयः स्फुरति हृदये कोपि महिमा. BIS. 4559 (2031) Bhartx. ed. Bohl. 1. 52. Haeb. 55. lith. ed. IL 15; SRB. p. 252. 48; Suvrttatilaka of Ksemendra. (KM2, p. 52, Bh.); SEV. app. II. fol. 1b. 1 (Bh.); SLP. 4. 65 (Bh.). 288 {v} Found in E (order bdac except in Es; Es V extra 1) F1.2 1943 F3 (order abdc) 167, H and I. [Also GVS 2387 V116 (var.); BVB 2 V1073; ISM Kalamkar195 V96 (99); BU V110 (108); Wai 2 V100%; Jodhpurl V64; Jodhpur3 V72; Punjab 697 V108; Ujjain 6414 V95 (96); BORI 328 V126 (20); NS3 VI15]. - ") D भव्यं भूतां; Eo भुक्तं भुक्तं; Ee-4 भक्तं भुक्तं; न भव्यं भक्त. म कंदशितम्. Fs I अशनं (for अथ वा). b) Eo.9-4 जीर्णा कंथा; I कोपीनं वा. D शितममलतरं; E5 सितममलपरं; F1.9 सितममलतरं; F3 सितममलमलं; H किमथ सितमहच्, 1 सितमयममलं (for सितममलपटं). D Es FB पट्टकूलं; Eo.2-4 पट्टसूत्रं; H चांवरं वा ') Eo त्वेका; Es एपा (for एका). Eo करितुरगणैर्; E2-4 हयकरिसुगणैर; T3 शतगुणमणिता; H1 शतगुणगणिता. Eo. 2-4 आवृतो वा (for कोटिरेका). d) एकं; H1 त्वेको (for एको). D भ्रातास; F13 भ्रातस्। Fa भ्राता. H Ic करि-(for गज-). F3I रथैर् (for शतर). Eo. 2-4 व्यक्तं ज्योतिर्न चांतर्(E वांतं) मथितभवभयं वैभवं वा ततः किं. BIS. 2426 (4079) Bhartr. Schiefner and Weber p. 24. lith. ed. II. 3. 67%3 sss. 55.3. SSD. 4. f. 29b. 289 TV } Om. in A W, BORI329, Punjab 2101 and NS2. Y7 missing. ") B1 J1 X भिक्षासी. D-संगमेक-; F H -संगमध्य- (for -मध्यसङ्ग-). Fs G2.3 "वेषः सदा; J1 °चेष्टस्तदा; Y3 °चित्तस्पृहा- (for "चेष्टः सदा). .) D lacuna; E F2.5 H2 I दानादान- F1 हीनादान-; X Ti हानाहान; Y: M1. नानारूप MA हारादान- (for हानादान.). E F I Y2.5.6.8 Ti Go -विरक्त; F1 Y1 (Y1B by corr.) -विरक्ति, Y: -विवक्त- (for -विविक्त). C-वर्णरहितः; T2-मार्गविरतः; J X Y2-मार्गरहितः; Ys मार्गनिहतः. F2 मनस्वी (for तपस्वी). B कृती; F: कृतः; X Y2.3 Ms जनः (for स्थितः). - ") F रम्या- (for रथ्या-). "CX Y (Yr missing) T GI. 4.5 M -कीर्ण-; D-शीर्ण-; F2.3 -जीर्ण- (for -क्षीण-). DIX Y1B (orig.). G1. M4:5-विकीर्ण-; E -विस्तीर्ण , F1-किकीर्ण-; PsJs-वितीर्ण , Ge १५ भ.सु. I अंबरं वा. -- . %3 ·११४ भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे स्थ्याक्षीणविशीर्णजीर्णवसनैः संप्राप्तकन्थासखो निर्मानो निरहंकृतिः शमसुखाभोगैकबद्धस्पृहः ॥ २८९ ॥ भिक्षाहारमदैन्यमप्रतिसुखं भीतिच्छिदं सर्वदा दुर्मात्सर्यमदाभिमानमथनं दुःखौघविध्वंसनम् । सर्वत्रान्वहमप्रयत्नसुलभं साधुप्रियं पावनं शंभोः सत्रमवार्यमक्षयनिधिं शंसन्ति योगीश्वराः॥ २९० ॥ भूः पर्यको निजभुजलता कन्दुकं खं वितानं दीपश् चन्द्रः सुमतिवनितालब्धसङ्गप्रमोदः। दिकान्ताभिः पवनचमरैर्वीज्यमानः समन्ताद् भिक्षुः शेते नृप इव भुवि त्यक्तसर्वस्पृहोऽपि ॥ २९१ ॥ म -विजीर्ण- (for -विशीर्ण-). D-वस्त्र-; Fe.8.5 JG2.3 -चीर; H-कीर्ण- (for जीर्ण-). PJ Y1.4-6.8 T1.2 G1-4 M2.4.6 -वसनः; वसन- T3 -वसनं. C संस्यूत-, D संप्रार्थ-; H प्रान्तोत्थ- (for संप्राप्त-). Bat.v. C F2.3.4t.v. कंथाधरो; 4 Hst कंथासखे; Fs कंथाधनो; JX Y (Yr missing) TG M कथासनो (for कन्थासखो.). -4) F निर्मायो; Ms निर्मानी (for निर्मानो). Js निरहंकृतः. C शमसुधा-; F2 समसुखो; Eot J Y3 Ms शमसुखो; F समसुखा; Y: शमसुखे. F2 Ms -योगैकवद्धस्पृहः; X भोगैकदत्त; G1_11. 2. 4.6 भोगैक- लब्ध'3 Gat -भोगैरवद्ध. BIS. 4585 (2045) Bhartx. ed. Bohl. 3. 95. Haeb. 90. Galan. 89; SSD. 4. f.263. 290 {v} Om. generally in N. Found in S [Also ISM Kalamkar195 V29; Punjab 2885 V29; NS3 V27]. – a) w silaed. W X1 frases; G1 M1-3 तापच्छिदं. Ye.s T M4.5 सर्वतो (for सर्वदा). -') X: दुर्माच्छर्य. Y4.5.१ दमन; GH M1.2 शमनं (for मथनं). G1 M1.2 दुःखेषु (for दुःखौघ-). Y-विध्वंसिन; Ys G1 M..2.5 -विध्वंसकं. ") Y३.सर्वत्र क्रमता प्रयत्न.' X भावन (for पावनं). BIS. 4586 (2046) Bhartr. ed. Bohl. 3. 31. Haeb and Galan 27. lith. ed. I. 28. Satakāv. 983; SRB p. 370. 101; SRK. p. 78.7 (Bh.). 291 {V } A paraphrase of महीशय्या शय्या. Found in W (V86); also Fs.s V75; BVB2 173 [Also Jodhpurl V69; BU V80.] - a) BVB2 #: 774 (for भूः पर्यङ्को). T3 गल्लकं; F5 गेंदुकः; BVB2 गंडुकं (for कन्दुकं). - °) F5 विरति- (for सुमति-) Fs -संगलब्धप्रबोधः; W2.4 -लब्धसंगः प्रमोदः. ') Fs. BVB2 दिक्कन्याभिः and वीज्यमानोनुकूलं. -- 1) BVB2 सुखं (for भुवि). F3 BVB2 त्यक्तसर्वेषणोपि. BIS. 4601 (2064) Bhartr. ed. Bohl. 3. 93. Haeb. 16. lith. ed. I. 89, III. 87. Galan 90. Subhash. 146%; Sp. 4097%; SRB. p. 369. 60%; SHV. 1.76a. 855 (Bh.); SS. 36.9; SU. 1008; SM. 905; SSD. 4. f. 25b; SSV. 886. - - ·संशयितश्लोकाः। भोगा भङ्गुरवृत्तयो बहुविधास् तैरेव चायं भवस् तत् कस्यैव कृते परिभ्रमंत रे लोकाः कृतं चेष्टितैः। आशापाशशतोपशान्तिविशदं चेतः समाधीयतां कामोच्छित्तिवशे स्वधामनि यदि श्रद्धेयमस्मद्वचः॥ २९२ ॥ भोगास् तुङ्गतरङ्गभङ्गचपलाः प्राणाः क्षणध्वंसिनः स्तोकान्येव दिनानि यौवनसुखं प्रीतिः प्रियेष्वस्थिरा । ~~ - G2.3 292 {V } Om. in Fi NS1.2, and BU114/7. - ") F2 बहुविधैस्; Wat.at [s]fa 164 (for affaure). Ba lacuna from ari up to data in third pāda. W3 -विधस्; X G2.3 भवो; Y4-6 भ्रमस; M4 हतस; Ms हितः. In Ms, the whole second pāda is missing and third pāda is given twice. — b) BiC DFs H I J2.3 Wit x Y1.2.8 T G4.5 तत्कस्येह; Es Ji M1 तत्कस्येव; F2 सक्तस्येह; F3 तस्यैवेह; W1c. 2. 30.40 तत्कमै Wst तत्कस्मै हि; Y4-6 तत्तस्यैव; यत्तत्कस्य; GANI2 चक्रस्येव (for तत् कस्यैव). Fa परिभ्रमलते; W1.2.3c X Y1.2 Ga-4 परिभ्रमत है; Wst परिमज हे; G1 परिभ्रमतटे; M1 परिभ्रमथरे; M2 परिभ्रमतदे; M4 वरभ्रततरो (for परिभ्रमत रे). Fa T3 M4 लोकः; Fs Ji लोका; Y: G1 M2.3 लोकः. B1 सुखं तिष्ठत; W1-3 X Yr G1. 3.4t.v. M2.3 कृतं चेष्टितं. ') Y:-हतोप: Jशांत विश(J1 ष)द; W: शांतिविषदं: Y: M4.5 (second time) 'शांतिविवशं; Ms (first time) शांतिविवरं. 1 समाधीयते. 2) A कामोच्छित्तिविधौ तापोच्छित्तिवशे; D Fs Ic J Wat_Y2 (orig.). 5.6 G1.3 M1.2.4 कामोत्पत्तिवशे; F2 कामापत्तिवशे; Fs Y1 Ms कामोत्पत्तिवशं; W1. 2. st.4c Gकाम्योत्पत्तिवशे; Wsc कामोत्प- त्तिवशी X काम्योत्पत्तिविश- Y2 (by corr.). G2 कामोत्पत्त्यवशे (Y3°श-); Y4.7.8 TGs कामोत्पत्तिवशात्; Ms गम्योत्पत्ति * *. Fs स्वधाम्नि च यदि; X स्वधामनियतं. G4 अस्मद्वशः. B काप्यात्यंतिकसौख्यधामनि यदि श्रद्धेयमस्मद्वचः. BIS. 4632 (2071) Bhartr. ed. Bohl. 3. 40. Haeb. and Galan 36. lith. ed. I. 37, II. 90%; SRK. p. 93.8 (Bh.); SSD. 4. f. 18a. 293 {v } Om. in A E (but Es V115, extra), BORI 326, NS1. 3, BU114/7, and Harilal's lith. ed. Benares 1860. - ") B C -चंचलतराः; F4 -लोलचपल; Ji भंगचपल- Y1.8-8 T G M -भंग(G4 om. hapl. भंग)तरला.. B1 Y क्षिणध्वंसिनः; W क्षणं ध्वंसिनः. ') D 'सुखा प्रीतिः; F4 °मुखं प्रीतिः; J G5 °सुखप्रीतिः; W Y4-8 T G1 M 'सुखस्फूर्तिः, X1 °सुखं मिथ्यं; X: °सुखां मित्थं; G4 °सुखं सूक्ति- (for सुखं प्रीतिः). F1 प्रियेव स्थिरा; F नते सुस्थिरा; J G6 प्रियेषु स्थिता. (J1 °ताः); Y1. 3. 6. r T G4 M1.5 प्रियासु स्थिता (Ms 'रा); W (Wi doubtful) क्रियासु स्थिता (W4 °ताः); X प्रियासु स्थितं; 74.5 सुखा सुस्थिता; Ys प्रिया नस्थिरा; G1 तथा सुस्थिता; G2.3 स्थिता वस्तुपु; M2 तया सुस्थिता; M3 प्रियाय स्थिरा; M4 प्रियास्वस्थिरा (for प्रियवस्थिरा). [The original reading may have been प्रिये अस्थिरा]. Csubst. the second half of 198* for ") D एवममलं; F.5 G1 M1-4 एवमखिलं; Y3 एतदखिलं. Hit. 2.3t मत्वा; JIW1.2.4 बुद्धा (for बुवा). D Es M1.5 बुधान्; G4 बुधैर; Mबुधो. B F H यौवने; D Es F1-3 IJ Ys G9.3 M1 बोधये; Fs वोधने; Y: Gi. 4 M2 बोधको; Gs बोधितो; M3 जंतवो (for मोधका). d) X2 लोकानिग्रह; Ys कालानुग्रह Y३ वरसा (sic) (for cd - . X.Y4 बुद्धया -- मनसा).

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे तत् संसारमसारमेव निखिलं बुड्डा बुधा बोधका लोकानुग्रहपेशलेन मनसा यत्नः समाधीयताम् ॥ २९३ ॥ भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद् भयं माने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जराया भयम् । शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद् भयं सर्व वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ॥ २९४ ॥ भो माः शृणुत स्फुटाक्षरमिदं वाक्यं शिवप्राप्तये सन्तः क्रीडनमिन्द्रियैः सुखलवप्राप्त्यर्थमभ्युद्यताः । संसारे क्षणभङ्गभङ्गुरतरे लभ्यं न चात्यन्तिकं खात्मन्यस्ति समाधिनिर्मितसुखं यत् तत् खयं चिन्त्यताम् ॥२९५॥ मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति शूराः केचित् प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः । - . BIS. 4634 (2073) Bhartr. ed. Bohl. 3. 35. Haeb. and Galan 31. lith. ed. I and III. 32. Subhash. 317; SRB. p. 373. 185; SRK. p. 93. 4 (Bh.); SK. 6. 439, 7.73; SSD. 4. f. 17b. 294 {v} Cf. the variant śloka in Group III. Om. generally in N. Found in D (var.) J1; F4 V124 (23, var.). [Also GVS 2387 V104 (var.); BORI 326 V96 (95); ISM Kalamkar 195 V122 (125); BORI 328 V148 (40); Wait V105 ?; Punjab 2885 V30; Ujjain 6414 V106 (107, var.).] - ") X सुखेऽसुख; Get कुले च्युत (for कुले च्युति ). G5 [s]पलापाद् (for नृपालाद्). ') W तरुण्या (for जराया). ") 17 बल'; T3 कल (for खल). W कार्य; Y1.4 काले (for काये). .d) Y3 खलु (for भुवि). BIS. 4637 (2075) Bhartr. ed. Bohl. 3. 32. Haeb and Galan 28. lith. ed. I and III. 29, II. 101. Subhash. 88. Kāvyakal. 3. Astaratna 5 (Haeb. p. 8); SRB, p. 370.90; SRK. p. 92. 1 (Bh.); SA. 38. 35 (var.). Kșemendra claims this śloka (var.) as his own in Aucityavicāracarca (KM. 1, p. 130) and Caturvargasamgraha 4.7 (KM. 5, p. 98). 295 {v} Found in ACD F4 (V100=99) [Also BORI 329 and Punjab 2101, V75; BORI 328 V102 (100); Punjab 697 V93)-") A3 शिवप्रीतये; Punjab 2885 शिवावाप्तये. ') C क्रीडितुम् (for क्रीडनम् ). As 'लवप्रात्यै सम् 'लवावाप्त्यर्थम्. - ") F4 -भंगुरतरं. C वाप्यंतिकं (for चात्यन्तिकं). 4) स्वात्मन्यस्त.. C F4 -निर्मल- (for -निर्मित-). C चेतः समाः FA यतः स्वयं (for यत् तत् स्वयं). 296 1ST Om. in A. -4) B1 Eo I सूराः D Y4T धीराः; YA वीराः (for शूराः). ") After के, Y2 lost on missing folio. G1 मृगजाति-. Eat °विधे; F1.2 °जये (for 'वधे). D Ms विदग्धाः. (for ऽपि दक्षाः). -') G1 नु (for तु). J प्रसंह्य. -") GA -मदने (for -दलने). F35 विरला; Y: विरता. D ये तत्समा १ ·संशयितश्लोकाः। किंतु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य. कन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥ २९६ ॥ मत्तेभकुम्भपरिणाहिनि कुङ्कमा कान्तापयोधरतटे रतिखेदखिन्नः । वक्षो निधाय भुजपञ्जरमध्यवर्ती धन्यः क्षपां क्षपयति क्षणलब्धनिद्रः॥ २९७ ॥ मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदि हालाहलमेव केवलम् । अत एव निपीयतेऽधरो हृदयं मुष्टिभिरेव ताड्यते ॥ २९८ ॥ महादेवो देवः सरिदपि च सैवामरसरिद गुहा एवागारं क्सनमपि ता एव हरितः। -- - ") It BIS. 4662 (2091) Bhartr. ed. Bohl. 1. 58. Haeb. 61. Subhash. 76; Sabhya. amkarana of Govindajit f. 21a (Bh.); SM. 1381; SN, 252; SSV. 1366%; JSV. 134.6%3 SLP.4.57 (Bh.). 297 {} Found in A CE, F4 (318), H I [Also GVS 2387 and BVB2 S18, BORT 326 8173; BORT 329 S101 (102); Punjab 2101 V extra 1; ISM Kalamkar 195 817; BU 520; Wara $17 ; NS1 S23; NS3 8183. -परिहारिणि. Eo. 1.4.5 कुंकुमाद्रे. ~~~) It रतरवेद'. - ") A Ec पिधाय (for निधाय). H मंडल' (for qअर'). 2) A Eo.1.4.5 (by corr.) Hic (orig).3 क्षिपां; E क्षणं. Eo. 1. 30.4.5 क्षिपयति. BIS. 4663 (2092) Bhartz. in Schiefner and Weber p. 22. Pañc. ed. Koseg. I. 224. ed. Om. 213; Sp. 3693 (Bh.), and 3951 ; SRB. p. 319. 27 (Bh.); SBH. 1292; Kavindravacanasamuccaya. 245; SU. 704 (Bh.); SLP. 3.77. 298 {5} Om. generally in N. Found In S [Also Punjab 2885 561 (55)) Ty and some Telugu MSS. transpose this to $60, though the general position is 551. a) W2-4 योषितो. ') Y1 हालाहालम्; Y3 हलाहलम्; M2 हालहल (for हालाहलम्). ---") Y: M4 ऽधर (for ऽधरो). -4) W हृदये. BIS. 4677 (2097) Bhartr. ed. Bohl. 1.82. Haeb. 85. Palic. ed. orn. 151. ed. Bomb. 189. Hit. ed. Schl. 65.8. Subhash.17%; SBH. 3380 (Kalidasa + Māgha); Śrngārabindu; Kuvalayānanda; Saundarananda of Ašvaghoşa 8. 3502 मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदये हालहलं महद्विषम् (reference per Mr. P.M. Lad); VS. 615 (var., Vikramaditya + Kalidasa); SMV. 17.4; SLP. 3. 64. 299 {v} Found in A CE Fi(143) F+ V48 [ Also BORI 329 V105; Punjab 2101 v extra2.33; BORI 328 V49; Jodhpur 3 V49; NSI V52; NS2 V40 (38); NS3 V112 (extra).] -- ") C महादेहो. A सैवासुरसरिद. -- ) ० चैवागारं; F4 (m.v. as in text) एवासारं. Fist सरितः (for हरितः). - ) A0.3.3 कायोयं. Es. 5 अदैन्य Ao.1.3 इयत् (for इदं)। (for इदं). ~~ 1) F वक्ष्यामो वा (by transp.). A वनविटपिनः सन्तु; E3.4 A दयिता: CF2.4 दयित.. -- % 3D नटविटप एवास्तुः ·१ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे सुहृद् वा कालोऽयं व्रतमिदमदैन्यव्रतमिदं कियद् वा वक्ष्यामो वटविटप एवास्तु दयिता ॥ २९९ ॥ महेश्वरे वा जगतां महेश्वरे जनार्दने वा जगदन्तरात्मनि । न भेदहेतुप्रतिपत्तिरस्ति मे तथापि भक्तिस् तरुणेन्दुशेखरे ॥ ३० ॥ मातर्मेदिनि तात मारुत सखे तेजः सुबन्धो जल भ्रातर्योम निबद्ध एष भवतामन्त्यः प्रणामाञ्जलिः । युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतोद्रेकस्फुरन्निर्मल- ज्ञानापास्तसमस्तमोहमहिमा लीये परब्रह्मणि ॥ ३०१ ॥ मातर्लक्ष्मि भजख कंचिदपरं मत्काङ्किणी मा स्म भूर भोगेभ्यः स्पृहयालवस् तव वशे का निःस्पृहाणामसि । - " ) . BIS. 4758 (4702) Bhartr. lith. ed. II. 3. 44. Subhash. 320. 300 {v } om. in F1.2_X_M4.5 Mysore 582 (subst. अहो वा हारे वा) Jodhpur 3 NSl and Ujjain 6414. Yr missing. a) A3 C Eat F3.5 J W Y1-8,8 T Ge-5 अधीश्वरे (for the second महेश्वरे). G1.4tv. Af1-3 पिनाकिनि प्राणभृतां प्रणायके. A3 अभेदबुद्धि; B Ji.s Y1-6.8 Wic. 2c. sc T G M1- न वस्तुभेद; Cन वास्ति भेद-; Eo.4 m.v. 'नो भेदहेतुः; Eat. 3. 4t Fs. 5 तयोर्न भेद-; Es H1.3 न भेदहेतुः; Jit समस्तु भेद-; Jic समस्तभेद; W1-3 (all text) न वस्तुतो मे; Vi नमस्तुतो मे. J1 प्रतिपत्तिनास्ति; Get प्रतिप- त्तिरस्तु. B1 रे (for मे). W om.मे. - 1) B1 स्तिथापि (corrupt); J1. तदापि (for तथापि). M1-3 विभावस् (for [अ]पि भक्तिस्). Y1-3 G1-4 भावस् (for भक्तिस्). BIS. 4775 (2159) Bhartr. ed. Bohl. 3. 84. Haeb. 79. lith. ed. I. 82, II. 89 Prasaigabh. 9. Com. on Kavyadarsa. of Dandin 1. 73; SHV. f. 2Sa (Bh.). 301 v} Om. in A W, BORI 329 and NS2. Punjab 2101 V extra 2. 8. Yr missing. — 4) B CIC H J1 F3.5-sulfa: (for às:). De tant; Y3 gazit. Eo. 2,4 ज्वल; J. T: ज्वल; G5 ज्वलं. ") F2 Ji Ys TIG8-5 एव (for एष). Bat.v. I Eo.3-5 J1.3 अंत्य; मान्यः; X1 आंत्य; X आंते; G2.3 अंत्ये; Ms अद्य (for अन्त्यः). Esc F1.3.5 M2 प्रमाणांजलिः; G2. 3 भवत्यंजलि:.--- ) F3 'वशेन जात; X वशोपि जात. X Y1-8.s 'T G1. 4. 5 M 'सुकृत(X1°ते; X °तो)स्फार.. Js x -निर्मल. 4) -ज्वालापास्त DF: ज्ञानोपास्त;X-ज्ञानोपात्त.. H3लीयं. BDER F1.4.5 H I Y2 परे (for पर-). BIS. 4786 (2163) Bhartr. ed. Bohl. 3. 96. Haeb. 91. Galan 92. lith, ed. II. 80. Kāvyakal. 35. Prasangābh. 7. śāntiś. 4. 25 (Haeb. 429); śp. 4095 (Bh.); SRB. p. 369.75 (Bh.); SRH. 201, 3 (Bh.); SRK. p. 296. 16 (BIS.); SSD. 4. f.29a. 302 V} Om. in W. Yr missing. ") Gi M2 लक्ष्मीरम्ब (for मातर्लक्ष्मि). E2 Jic लक्ष्मी. Bi D I J M किंचिदपरं; Y1 T2.3 कं चिदपरं. Ba Est Y2 -कांक्षणी; C प्रार्थिनी. J च (for स्म). -") F2 Y1-8. S T G4.5 114.5 भोगे; F5 भोगिभ्यः. B [अ]थ विनिर्वृता वयमहो; C D E F4 (m.v. as in text) स्पृहयालवो न हि वयं; Y1.4.5 GP-4 F4 जलं; मार्ग; CF5 अग्रे; F2 अंतः P3 T मर्त्यः . 4 ·संशयितश्लोकाः। ܣ सद्यःस्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रे पवित्रीकृते भिक्षासक्तुभिरेव संप्रति वयं वृत्ति समीहामहे ॥ ३०२ ॥ माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थ प्रयातेऽर्थिनि क्षीणे बन्धुजने गते परिजने नष्टे शनैयौवने । युक्तं केवलमेतदेव सुधियां यज् जझुकन्यापयः- पूतग्रावगिरीन्द्रकन्दरदरीकुञ्जे निवासः क्वचित् ॥ ३०३ ॥ मृत्पिण्डो जलरेखया वलयितः सर्वोऽप्ययं नन्वणु अंशीकृत्य स एव संयुगशतै राज्ञां गणैर्भुज्यते । , W स्पृहयालवस्तव वशाः. G के (for का). Es. 5 F1.2.5 M निस्पृहाणाम्. Fs Y1G4.5 अपि (for असि). -") B Jit सद्यः सूत- ') BJit सद्यः सूत-; D F Y: G4 सद्यश्चत-; J सत्यं मति; T सत्यः स्यूत Get यद्यः स्यूत.. Jit T3 -फलाश- Y -पात्र- (for -पत्र-). A B F3. 5 -पुटके; J3 -घटिका T: -पुटका- (for -पुटिका.). P I -पत्रे ; Ta -पात्रैः; 4 -पत्री. Y2-6.8 TG2.4.5 M -कृतैर. ') A2.3 C Es °शक्तुभिर्; Jit शक्तिभिर्: YA. 6. s 'T' ('Tic.v. as in text) G5 °वस्तुभिर (for °सक्तुभिर). Y: समीहाम ये; M4 समीक्षामहे. BIS. 4787 (2164) Bhartr. lith. ed. I. 3. 102, II. 60. Galan 88. Schiefner and Weber p. 24. Kavyakal. 33. Nitisamk. 85. Subhash. 312. Santis. 4. 11 (Haeb. 427); SRB. p. 370. 102 ; SRK, p. 87. 11 (Bh.); SSD. 4. f. 29a. 303 V} Ou. in IV and GVS 2387 (Probably missing folio in original). - ") As_F: माने म्लायति; X म्लाने मानिनि. F3 वसुमति (for च वसुनि). .C EcI Y1.2.4-8 T G M व्यथै; T व्यर्थ- (for व्यर्थ). Com.; G1 प्रयासे (for प्रयाते). - ) BA परजने, Y3 सखिजने (for परिजने). B F1 याते; X भ्रष्टे (for नष्टे). FX: शनि, Gat पुनर. - ") As युक्त (for युक्तं). F सुधियो; Y1 (printed text) सुधिया; 17 G विदुषां. J1.3 या जहुँ -") D F1.5 -पूतग्राम-; J8 पुत्रग्राव-; M1.5 -पूरे वाथ (for पूतनाव-). 13 करींद्र (for -गिरीन्द्र.). M4.5 -मंदर- (for कन्दर-). Y1 •कुटी; Ya. 4-8 T G1 M -तटी- G -नटी- (for -दरी-). F3.5 -कुंजेपु बासः; X -कुक्षौ निवासः. BIS. 4825 (2183) Bhartr. ed. Bohl. 3. 79. Haeb. 101; Galan 72. lith. ed. IT. 31. Prasarigābh. 10. Subhash. 3123; Sp, 4178 (Bh.); SRB. p. 376. 254 (Bh.); SK 7. 1143SU. 10533; SSD. 4. f. 28a; JSV. 304. 3. 304 V} Om. in w, Jodhpurl, NS2, GVS 2387 (probably missing folio in original) and BVB.5. 4) F2.8.5 (m.v. as in text) Hit.2.3 परिवृ (Hat 'व)तः. A Ba D E F H I J2.3 Y T G1-8.5 M1-3.5 नन्वणुः; Bi Eo.2-4 न त्वणुः; Jit नन्वनु Xi निर्गुणः; X2 दुर्गुणः; G नश्वरः; M4 नन्वणून found only in C F2). –) A F3-6 Gi, at á false;B Es Fam. v. H G3 M2–3. sajangat; OX Y4–6.8 T1 G15 स्वांशीकृत्य; D It Ys G2C भागीकृत्य; Eot त्वंसीकृत्य; Eoc. अंगीकृत्य; E3.4 त्वं स्वीकृत्य; Fr तत्स्वीकृत्य; F2 ये स्वीकृत्य; Y1.7 T2.3 येशीकृत्य Y: त्वेकीकृत्य; M4 व्यंगीकृत्य (for अंशीकृत्य found in only Hc Ic J [I com. ननु निश्चितं अणु त्वं अंशीकृत्य विभागीकृत्य]). B CF2.3 JY T G M1-3.5 तमेव; F1 समं स; Fस एप; M4 तदेव (for स एव). Ya-6 Th Go संगर- (for संयुग). C Fs JY TG M गणा; में शतैर: F. गुणा (for गणैर् ). C - (for नन्वणु ..

·१२० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे ते दद्युर्ददतेऽथ वा किमपि न क्षुद्रा दरिद्रा भृशं धिग् धिक् तान् पुरुषाधमान् धनकणान् वाञ्छन्ति तेभ्योऽपि ये ॥ यथातुरः पथ्यमरोचमानं जिजीविषुर्भेषजमाददीत । तथा यियासुर्भुवि लोकयात्रां भुञ्जीत भोगानविषक्तचित्तः ॥ ३०५॥ यदा मेरुः श्रीमान निपतति युगान्ताग्निनिहतः समुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरमकरग्राहनिलयाः । धरा गच्छत्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृता शरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥ ३०६ ॥ यदि नाम दैवगत्या जगदसरोज कदाचिदपि जातम् । 12. 3. 5 JS (W om.) भुजते. - ") C दद्युत्ते; F3. 4 m.v.5 Y1.2 G1 M1-4 नो दधुर. F2-4 X Y1A.4-8 T (Tic.v. as) in text) G: Is ददतोथ; Yinc ददतोपि; Y: दयतोथ; Ms दधतेपि. B D E F1 H X न किमपि; C Y3. 4. 7.s T GE AI1.3 किमपरं; F2.3 I J G1.3 M2.4.5 किमपि तत्; F4 किमपि तं; F5 Y1 किमपि ते; Y: कियदहो; Y5.6 G2.5 faszefo (for किमपि न). C भ्रमाद् (tor भृशं). - 4) A C D F1.4 -लवं; E F X -कणं; Gst -गणान् (for -कणान्). A तेभ्योपि वांछंति (by transp.). G1 11.2 हि (for ऽपि). BIS. 4952 (2245) Bharty. ed. Bohl. 3. 60. Haeb. 96. lith. ed. I. 91, II. 25, Satakav. 110. Subhash. 3103; SRB. p. 80. 40; SSV. 1276. 305 {} Found in B C F, F1.2 (539); F! (544) [Also GVS 2387 S44: BORI 329 596 (97); Punjab 2101 597 (98); Jodhpurl 341 (40); Jodhpuri 540; NS1 348; NS2 340]. - °) C आदधाति; Est आददानः; F4 आददाति. -- ") BC धिया सुश्रुवि; F विधासुध्रुवि. C F¥ लोकपात्रं. d) E2 अविषिक्त; E3 नविषक्त; अविमुक्त: B C F4 -चेताः. BIS. 5108 (2310) Bharty. lith. ed. II. 1. 44. Schiefner and Weber p. 22;; SLP. 4.87 (Bh.). 306 {1} Om. in W, BORI 326. F Yr order acbd- सदा X Y 'TG M1.2 यतो J2 यथा. Ait युगांगाग्नि-..-विहितः Esc It -निहितः; F2.3.4m.v. IcJX Y1-3.. G M दलितः; Y4-6.8 T-वलितः (for -निहतः). ') F's क्षुभ्यंति; X शुष्यंते (for शुष्यन्ति). E -निकर-; F2 -सलिला; X1 -नकर- (for -मकर-). Y: व्यूह (for ग्राह-). 0 Gat.v.5 कलिलाः; J1 -सलिलं; J2.3 Y: -सलिला:; Ys-विलयाः;G2.8 कलिताः (for -निलयाः). - °) Y३ धना (for धरा). B गच्छत्यस्तं; X2Gs गच्छत्यंते; Y1 गच्छत्यंतर; Y8.8 गच्छेत्यंतं. B संघर् (for पादैर). Es धृताः; भृता Js M३ धृतं. -1)X किरिकलभ- Y10 करिकरभ. C कर्णात; M4 -कंठाग्र.. F1-चटुले (for -चपले). BIS. 5197 (2355) Bhartr. lith.ed. II. 3. 64. Galan 75. Schiefner and Weber p. 24. Subhash. 313; SRH. 197. 34 (Bh.); SK. 7. 31; SSD. 4. f. 17a. 307 {N } Found in B C E F (N106) H I Y: (N21) [Also GVS 2387 N1093 BVB2 N102 (101); BORI 329 N 97 (92); Punjab 2101 N113 (114); BU N 105 (103); Jodhpuri N105 (106); Jodhpur3 N105 (107); NS1 N112 (115); NS2 a) Est - J1.2 टत . .

·संशयितश्लोकाः। १२१ अवकरनिकर विकिरति तत् किं कृकवाकुरिव हंसः ॥ ३०७ ॥ यदेतत् खाच्छन्द्यं विहरणमकार्पण्यमशनं सहायैः संवासः श्रुतमुपशमैकवतफलम् । मनो मन्दस्पन्दं बहिरतिचिरस्यापि विमृशन् न जाने कस्यैषा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥ ३०८ ॥ यद् यस्य नाभिरुचितं न तत्र तस्य स्पृहा मनोज्ञेऽपि । रमणीयेऽपि सुधांशौ न नाम कामः सरोजिन्याः ॥ ३०९ ॥ यन् नागा मवारिभिन्नकरटास् तिष्ठन्ति निद्रालसा द्वारे स्वर्णविभूषिताश् च तुरगा वल्गन्ति यद् दर्पिताः । - x साहाय्ये; - N101]. --') Ys कदापि संजातं. Eat संजातं ( for जातम्). - ) अविकारं (for अवकर निकर). B1 Eo-2.6Y3 विकरति. -4) FY कृतवाकुरिव. BIS. 5220. (2363) Bhartr. ed. Bohl. extra 21. Haeb. 2. 107. Satakav. 933; Sp. 811; SRB. p. 221. 9 (Bhattavāsudeva); SBH. 691 (Bhattavāsudeva); SRK. p. 184. 11 (Rasikajivana); SSD. 2. f. 17b. 308 {v} Om, in W, Jodhpur 1, NS2 and BVB 5. Missing in Y7, Mysore 582. ") J3 यदाहं. F1.2 JS (W om. Xi lacuna; Yr missing); स्वच्छंद. A विरमणम् ; X विरहणम्. Ys अपायस्य (for अकार्पण्यम्). Hat अशमं; Y3 Gat शमनं (for भशनं). ') B2 C Eoc F2.3 Y1.2 M1. 3-5 सहायैः; Est Gk सहाय्यैः; Esc साहाय्यैः (E com. परिकरेण सह); F1 सहा Gi सहाय्यः; M2 सहायः (for सहायः). x चारण्ये M5 संवादः (for संवासः). F3 Jit T3 "समैक; F शमैर् (for "शमैक-). C प्रतिफलं; Fi -वृतफलं. ') E F3 मंदस्फंद; F3 मंद मंद; I [s]मंदस्पंदं. B C E F2-5H IJX Y (Yr missing) T G2-5 M1. 3-5 मपि (for अति- found only in A G1 M2) D विचरति; F1 बहिरिति. A B2 चरस्यापि, D विमृश्याथ; F2 विमृश्यन्न, Y3 च कस्यापि (for चिरस्थापि). D सुचिरं ; T2 -विरतं (for विमृशन्). J3 चिरःसाधितमृशन् (corrupt). -4) J3 परिणतम. BIS, 5256 (4821) Bhartr. lith, ed. II. 3. 51. Schiefner and Weber p. 24; SRB. p. 368.46. 309 {3} Om. in A C D I X Y, BVB2, BORI 326, Ujjain 6414 and NS3. 4) F3 यद्यस्ति. B नातिरुचितं; F3 W नास्ति रुचिरं; F5 J नातिरुचिरं. - ") न तस्य F2 corrupt; Fs स्पृहया (for स्पृहा). W तत्रास्य स्पृहाम(Wat न)भोग्यपि (W1. 20. 3C. 40 मनोज्ञपि). ') F1 अतिरुचिरेपि सुधांशौ. – 4) Fs W न मनःकामः- सरोजिन्याः; H नलिनी नानुरागमाधत्ते. BIS. 5288 (2291) Bhartr. od. Bohl. 1. 103; SLP. 5. 39 (Bh.). 310 {N} Found in BD, E: (N60 (59), not collated); T: N52; and H[Also BORI 329 N 59 (54); Punjab 2101 (N55 =56); BU N55 (53); Jodhpurl N59%B NS1 N55 (56); NS2 N55 ; NS3 N59 ]. --- ४) B2 मदभिन्नगल्लकरटास्. - ) B Fs हेम- (for स्वर्ण-). F6 -विमूर्छिताश्च (for -विभूपि ). B2 हेपंति (for वल्गन्ति). ") B -निनदैः (for -पणवैः). B2 FE सुप्तस्तु. t) H -सिद्धि- (for -ऋद्धि-). १६ भ.सु.

·१२२ भर्तृहरिसुभापितसंग्रह वीणावेणुमृदङ्गशङ्खपणवैः सुप्तश् च यद् बोध्यते तत् सर्वं सुरलोकऋद्धिसदृशं धर्मस्य विस्फूर्जितम् ॥ ३१० ॥ यां चिन्तयामि सततं मयि सा विरक्ता साप्यन्यमिच्छति जनं स जनोऽन्यसक्तः। अस्मत्कृते च परितुष्यति काचिदन्या धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च ॥ ३११ ॥ यूयं वयं वयं यूयमित्यासीन् मतिरावयोः । किं जातमधुना येन यूयं यूयं वयं वयम् ॥ ३१२ ॥ येनैवाम्बरखण्डेन संवीतो निशि चन्द्रमा। तेनैव च दिवा भानुरहो दौर्गत्यमेतयोः ॥ ३१३ ॥ Yı BIS. 5302 (2399) Bhartx. ed. Bohl. 3. 73. Haeb. 2. 56. Subhash. 54; Sp. 681; SHV. f. 60a. 601; SS. 10. 17; SSD. 2. f. 119b; JSV. 32. 3. 311 {N, V } Found generally in N, but om. in Wai 2. Ao fol. missing. Om. in S (but N2 in W and Y1). F V3; F3 NI, V105; F4 V1; Jodhpur3 Vl, N1; BORI 326 N2, V101 (100). ") C [अ]नुदिनं (for सततं). F1. 3 (Vai) H1.2. 3c न रक्ता (for विरक्ता). -") F3 (Niti).5 H1.2.3c सा चान्यम्. नरंः जनः (for जनं). C स नरो; Y1B स्वजनो (for स जनो). ') F3 (Vai) तत्कारणायं (for अस्मत्कृते च). A3 Yin तु; B2 (by corr.) Fa_H1. 2.30 I [s] पि (for च). Eo.1 F3 (Vai) परिशुष्यति; FT. 4m.v. परिखिद्यति. Fi.4m.v. परिखिद्यति. - d) A3 B1 मदन धिगिमां च मां च; C मदनं च कुसुमेइषुमिमां च मां च; F2 मदनं च हि मां विमां च. BIS. 5438 (2461) Bhartr. ed. Bohl. lith. ed. II and Galan 2. 2. Haeb. and lith. ed. I. 1. Vet. in LA (III) 25. Siibāsanadvã. (after Gildemeister). Subbāsh. 302. ŚRDr. under farToT; VS. 566 (Bh.); SU. 1005 (Bh.); SL, f. 18a; com. of Simbadovagaội on Vägbhatālajukāra 1. 17 (KM. 48. 312 {v} Found generally in N. Om, in B F: J W X Y. NS3 V114 (extra). - ") Hit यूयं यूयं. ") Hit यूयं यूयं. -- ) Est.ut प्रीतिर (for मतिर). .) E किमभूः Fo किं यातम् (for किं जातम्). "Fs [अ]प्येतत् (for येन). BIS. 2498. Bhartr. ed. Bohl. p. XI. lith. ed. II. 3. 61. Schiefner and Wober p. 24. Subhash. 173; SRH. 200. 17 (Bh.); SS. 42. 22. 313 {V, N} Om. in BU 114/7, W T1 (but interpolated in TiB), NS2 and Adyar XXII-B-10. Yo Pralssiptah. - ") F2 सविता; F5 संचितो; Y: सेवितो; Yr संस्थितो; G4 संवृतो (for संवीतो): - ") X3 दिवसे (for च दिवा). d) H पश्य (Hc महो also). D दौर्भाग्यम्; Y2 दौर्गमम् Gs दारिद्यम्. P2 एनयोः; X एवयोः BIS. 5544 (2510) Bhartx. lith, ed. II. 3. 15. Schiefner and Weber p. 23; SRB. p. 65.5%; SM. 1312; SSD. 2. f. a. - ·१३ संशयितश्लोकाः। ये संतोषसुखप्रमोदमुदितास् तेषां न भिन्ना मुदो ये त्वन्ये धनलुब्धसंकुलधियस् तेषां न तृष्णा हता। इत्थं कस्य कृते कृतः स विधिना तादृक् पदं संपदा खात्मन्येव समाप्तहेममहिमा मेरुन मे रोचते ॥ ३१४ ॥ रम्य हऱ्यातलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकं किं वा प्राणसमासमागमसुखं नैवाधिकप्रीतये । किं तूझान्तपतत्पतंगपवनव्यालोलदीपाकुर- च्छायाचञ्चलमाकलय्य सततं सन्तो वनान्तं गताः ॥ ३१५ ॥ . B - च; 314 {N, V} Om, in w, and Harilal lith. ed. Punjab 2885 V 28; NS 3 N21, V263; ISM Kalamkar 195 N18 (19), V28.-.) YTG1.4.5 M -निरंतरण- F1 सुखप्रवुद्ध- (for सुखप्रमोद.). J1.8 -मुदिता. A3 येषां (for तेपां). D भिन्नो मदो; FOJ भिन्ना मुदा. ') F1.4 [s]प्यन्ये; F2 चान्ये (for त्वन्ये). A F1.2 -लोभ- Eo ‘लब्ध; It ‘लब्धि- (for "लुब्ध.). Y: कातर- (for -संकुल-). B कृष्णा. A2.3 Eo. 1.2.5 Hi हताः CE Hs F2-4 I Jic.2.3 Ts G2.3 हृता (I°ताः); Jit स्पृहा (for हता). °) In many N 1189. looks like gaso Ji pater (for grei tea). Eo Tea; Fim.v. opet (for कस्य). J2.3 G2t कृतं (for कृतः). J2 Y तुः J3 Get सु. (for स). F4 तादृक्पतिः. Eot स्वापदां. 4) Y स्वात्मन्येवम्. F2 J1 Yr G समस्त F3 समाम; Y3 अवाप्त- (for समाप्त-). BIS. 5579 (2526) Bharty. ed. Bohl. 3. 12. Haeb. 2. 19. Satakav. 80. Subhāsh. 305; Sp. 1065 (Bh. in some Iss., Vidyapati in others.); SRB. p. 215.5 (Lalluputra Vidyādhara); SBH. 1027 (Lallusūnu Vidyādhara); SKM, 36. 14 (Vidyapati); SRK. p. 196. 2 (Sp.): SM. 1203; SSD. 2. f. 53bs SSV. 1188. 315 {v} Om. in B, Jodhpuri, BORI 326, Srngeri 309, BVB5 and Harilal' lith. ed. Ujjain 6414 V64 (60), 65 (61). -") J वसति ये. D lacuna ; Es F2-43 W Y1-5G M श्राव्यं (for श्रव्य). M2 गेयादि किं. -') G2 नैवा (for किंवा). D Es.4 I Cat प्राणसमं (for °समा.). W3 -समागमसुखे; Yist M1. 4.5 गमागमसुखं; Ya (m.v. as in text) गमागतसुखं; Y :गमोत्सवसुखं; T3 -समागमसुतं. C D E8.4 F2-5 F W X Y2-3 Gh. 8.4 M नैवाधिक: J3 Y1 नैवाधिका. F3 प्राप्तये; X1.2 (orig.) प्रीयते (for -प्रीतये). -') D Fs Jat.s W Y3-8 T G1.3c.5 M1. 2.4.5 तु; F.. I Get तद्- Y: भू; Gat चिद् G नु. (for :-). CS (except Ms.5) -पतंगपक्ष- (for -पतत्पतंग). CY.G5 'व्याधूत- (for -व्यालोल). C दीपानलचू Y: -नीपांकुरचू. 4) G1 M1.2 -ज्वाला (for -छाया). C Eo.2.5F HJ (Js by corr.) S (except W.Y:) सकलं; D वदनं (for सततं). - - xगत.. BIS. 5714 (2589) Bhartr. ed. Bohl. 3.81. Haeb. 76. lith. ed. I. 79, III. 77. Galan 74. Kavyakal. 26 Nitisamk. 67%; Sp. 4114 (Bh.); SRB. 373. 181; SBH. 3326; SKM. 131. 51 (Vijñādātman); SDK, 5. 65. 2 (p. 320, Vijñānātman); SRH. 197.36% (Bh.); Santisataka 2:14.

·१२४ M भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह रात्रिः सैव पुनः स एव दिवसो मत्वाबुधा जन्तवो धावन्त्युद्यमिनस् तथैव निभृतप्रारब्धतत्तक्रियाः । व्यापारः पुनरुक्तमुक्तविषयैरेवंविधेनामुना संसारेण कदर्थिताः कथमहो मोहान् न लज्जामहे ॥ ३१६ ॥ रे कन्दर्प करं कदर्थयसि किं कोदण्डटङ्कारवै रे रे कोकिल कोमलैः कलरवैः किं त्वं वृथा जल्पसि । मुग्धे स्निग्धविदग्धमुग्धमधुरैर्लोलैः कटाक्षरलं चेतश् चुम्बितचन्द्रचूडचरणध्यानामृतं वर्तते ॥ ३१७ ॥ - 316 {V } Om. in BORI 329, Punjab 2101 and NS2. -") B1 सेव; H सेव्य (for). Yr Y; Ys Tan (for a va). A0.c.2.3 BCD F2.8.6 W1-3 X: YA. 6-8 T1.2 Gi M मत्वा मुधा; E मत्वा बुधाः (E com. बुधाः-पण्डिताः); F1 यत्रासते. Fat.v. Ic W4 X1 Y1.3 T3 G4 मत्वा मुदा; JY.5 G2.3.5 मत्वा सदा.-") Yi[उद्यमितासः Y: त एव (for तथैव). E3 G1 निभृताः; F3 निवृत F5 Jat.3 Y2.8 निभृतं; M2 निभृता (for निभृत-). Y: G2.3t.v. -प्रारंभ- (for -प्रारब्ध.). D तत्तत्प्रियाः; X -तंतुक्रियाः; Gr M2 -दत्तक्रिया. ') A0-2 Y3 -भुक्तविरसैर; C-दोपविषमैर; I मुक्तविषयैर; W X Y1.2.4-8 '' Ga. 4.5 M -भूतविषयैर; C -पक्षविषयैर्, C FRJS इत्थं (for एवं.). F4 (m.v, as in text) बुधेनामुना. -1) 5 वयम(Ys °मि)हो (for कथमहो). Jit W Y: मोहं न; M मोहो न. Wt Ys M1 जानीमहे (for लजामहे). BIS, 5778 ( 2626 ) Bhartr. ed. Bohl. 3. 45. Haeb. and Galan 41. lith, ed. I. 33, II. 71, III. 42; SRB. p. 375. 227; SSD. 4. f. 8b. 317 {v,s} Om. in A Fa, Punjab 2101, BORI 329, ISM Kalamkar 195 and NS1. NS3 V95, Si09 (110). - ") B C F2.3.5 JS किं (for रें). Fs X2 Y2:45 G2.3 कथं; J2 कळं; Js दळ; Xi Y1. ७. 8 T Gs शरं; G1.4 M1. 2. 4.5 वृथा (for करं). BC F2. 3. 5 J X Y T G2.3.5 रे; G1.4 MI.2.4.5 मां%B Ms ते (for किं). Bi°टकारिते; B2 TEX YIAC. 2. 4. 5 M1.4.5 °टंकारितैः; C टांकारितैः; FY1B ढकारितैः; Fs W "झंकारिते; F टंकारकैः; J2.3 Yo.k T G4 °टंकारितं; Ys कंकारितं; Y8 °टकांकित; G1 M शंकारबैं; G. ठकारितैः; G5 °टकारव; M3°झंकारितं. -') Ms ते रे (for रे रे). B C P9. 8.5 I IS (except W4) कोमलं. BC F2.3.5 To J Wi-s Y1.2.4-8 TG M कलरवं; It कलिरवं; 13 कलंकलं. B2 किंचिद् I X Y TC किं वा J2.3 किं तु (for किं त्वं). B मा कृथाः; C F2.3:5 H I Ja वल्गसि; DJs W वल्गसे; Ga M3 जल्पसे. ') Io दुग्ध ; W1.4 मुग्धाः; W: 'मुग्ध- (for मुग्धे). X Y1.6-8 T GA -चारु, G1 M4. नर्म; M2 -निर्म (for -मुग्ध-). D Fs H मधुराक्षेपैः; Ec F मधुरक्षेपैः; Fa भूधुराक्षोभैः; Ms -हुरिणीतुल्यैः; My मधुरालोकै; Ms मधुरालोलेः (for:-मधुरोलैः). W लोलैकपक्षर (for लोलैः कटाक्षर). --1) CG1 Mr. 2.5 संप्रति; Eot. 2t.s (orig.) F H Ic Ji W X M3 चुंबति; X1 चुंबत (for चुम्बित-). I -ध्याने धृतं; W -ध्यानामृते. C सेवते; F: सांप्रत; H संप्रति; G1 M1.2.4.5 चुम्वति. BIS. 5799 (2640) Bhartx. ed. Bohl. and lith. ed. III. 1. 97. Haeb. 100. lith. ed. II. 101. Satakār. 75; 3p. 4096 (Bh.); SRB. p. 369. 74 (Bh.); SK.. 7. SSD: 4.f.28b. . .. ..

·संशयितश्लोकाः। १२५ लज्जां गुणौघजननी जननीमिवार्याम् अत्यन्तशुद्धहृदया अनुवर्तमानाः । तेजस्विनः सुखमसूनपि संत्यजन्ति सत्यव्रतव्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम् ॥ ३१८ ॥ लभेत सिकतासु तैलमपि यत्नतः पीडयन् । पिबेच्च मृगतृष्णकासु सलिलं पिपासादितः । कदाचिदपि पर्यटञ् शशविषाणमासादयेन् न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत् ॥ ३१९ ॥ वरं पर्वतदुर्गेपु भ्रान्तं वनचरैः न मूर्खजनसंपर्कः सुरेन्द्रभवनेष्वपि ॥ ३२० ॥ सह । - 318 {N} Om. in T1.2, ISI Kalamkar 195, Telugu ed. 1848, Mysore KB 340, and Adyar XXV-L-2. Extra in W.-") Ao D E F1.4.5 J2.3 W1.2 SET; G5 ,वर्जा (sic.). B1 गुणप्र- (for गुणौघ-). D F1.2 जननी; 15 जननीर् (for जननीं). As CD E2.3.5 Fs I J W1.2.4 X Y G! इव स्वाम् । Bi इवस्काम्। F1 MI5 इवार्या; W: इवस्याम् (for इवाम् ). - ") A Fs-s Hit W Y2 -हृदयाम(A0.1°न)नुवर्तमानां; BEo. 1. 20. 3.5 Fr.? मे.131 Ys-s T3 G NE हृदयामनुवर्तमानाः; C-हृदयामनुभूयमानाः; D हृदयो ह्यनुवर्तमानां; Eat हृदयाः परिवर्तमानाः; J2.3 हृदितामनुर्वतमानाः (for हृदया मर्नु found only in x Y1). ') YA (orig.) सुखमसूनि च; Yin (orig.) सुखमसूनिव. G हि त्यति. -4) Bi सत्यव्रतं; F1 सत्यवते. J2. घनः प्रतिज्ञा; W3 पुनस्त्यजंति; G1 परप्रतिज्ञां; Gs पुनःप्रतीक्षा M3-5 पुनःप्रतिज्ञा. BIS. 5824 (2655) Bhartr. ed. Bohl. 2. 100. Haeb. 99, lith.ed. I. 108, II. 110 Subhash. 316%; SRB. p. 50. 196; SRK. p. 240. 95. (Bh.); SSD. 2. 1. 99a. 319 {N } Om. in A and BU. Es folio missing. -.") Esm. v. FW:.st.4 (also as in text) XIY लभेच्च. Fs तैलमिति. F4पीडनात्.-') लभेञ्च (for पिवेच्च). H1.3-जंलमयं; G1-सु जलं; G2.4 11.3.5 -स्वपि जलं (for -सु सलिलं). -- ") Eo.et Yशशि- (for शंश-).--1) संवोधयेत् Y आराधये; Y आकारयेत्. BIS. 5837 (2661) Bharty. ed. Bohl. lith. ed. IT and Galan 2.5. Hieb. 3. lith. ed. I. 4; Sp. 415 (Bh.); SRB. p. 41. 57 (Bh.); SBH. 447 (Bh.); SRH. 29. 35 (Bh.); SRK. p. 34. 3 (Bh.); Sahityamimarsh. '7 (first pāda only, p. 129); SSD. 2. f.131b. 320 {N } Found in B D E F3.5 W[Also many uncollated N Iss]. - ") D Fs नो; Eo-2.5 मा (for न). D -संसर्गो; Eo.3.5 F3 -संसर्गः; E -संसर्गा. - 1) D [s]सुरेंद्र-; WE सुरेश-. D Eo.it.3.5 Fs W3.4 °भुवनेष्वपि. BIS. 4975 (2246) Bhartr.ed. Bohl. 2. 11. Haeb. 62. lith.ed. I. 13, II.14. Galan 7. Samskrtapathopa. 62. Galan (var.) 235. Subhash. 118, 188; SRB.p. 39.5%; SRK. p. 35. 11 (Bh.); SA.7. 29; PT. 8. 25; SSD. 2. f. 143b; SSV.667.

·१२६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे वरं प्राणच्छेदः समदमघवन्मुक्तकुलिश- प्रहारैरुद्गच्छद्गहनदहनोद्गारगुरुभिः । तुषाराद्रेः सूनोरह ह पितरि क्लेशविवशे न चासौ संपातः पयसि पयसां पत्युरुचितः ॥ ३२१ ॥ वरं शृङ्गोत्तुङ्गाद् गुरुशिखरिणः वापि विषमे पतित्वायं कायः कठिनहषदन्तर्विदलितः। वरं न्यस्तो हस्तः फणिपतिमुखे तीक्ष्णदशने वरं वह्नौ पातस् तदपि न कृतः शीलविलयः ॥ ३२२ ॥ वर्ण सितं झटिति वीक्ष्य शिरोरुहाणां स्थानं परं परिभवस्य तदेव पुंसाम् । - 321 IN} Om. in Y2, BORI 329, Ujjain 6414 and NS2. -") Js Ya-3 T2.S Ge-5 M1.2 प्राणत्यागः; W X Y1 पक्षच्छेदः; T1 13-5 प्राणोच्छेदः (for प्राणच्छेदः). DY: समर- (for समद). A3 -मघवन्मुक्ति; M1-3.5 मघवोन्मुक्त: 12 कुशिल- (for कुलिश). °) J1 G2 M4 369801; G1 gelt. B D Eo, 1.3.5 F? I WA X Y1.4–8 T1.2m.v.3 G1.5 MB CE Rs. 5 H W1-3 Y3 GE, MM1. 3-5 -बहल; F3 बहुल- J1 -वदन- Ta दहन, गरळ- (for -गहन-). D Fors X Y1 -रुधिरोद्गार-; J3 दहनोदार- Ta (m.v. as in text) गहनोद्गार-; G1 Ms-4 दहनोद्गारि-(Ms °गारि-). Ys -हतिभिः; G1 M1-3 -रुचिभिः. -') Js तुषारादिः; We तुहिनाद्रेः. J सानोर् (for सूनोर). Filacuna ; Jit. 2 वडवाशेष ; Jic.3 वडवाश्लेष- (for पितरि क्लेश-). -1) Fs संवासः; YAt संयंता (for संपातः). Fs Wst भर्तुर (for पत्युर). W4 यत्पुरचितः. BIS. 5972 (2744) Bhartr. ed. Bohl. 2. 29. Haeb. b8. lith, ed. I and II. 36. Galan 39%3; SRB. p. 215. 11; SSD. 2. f. b4a. 322 {N } Om. in V. - ") A0- शृंगे तुंगे; As शंगे वासो; CJ2.3 Y2 G2.30 शंगात्तुंगाद्; Eo I Ys शंगोत्तंगाद F1.2.4 X Y1. T1.2 GH. st. 4.5 M1- शंगोत्संगादू. Eo-3.5 ap; X Y1.4-8 G1-4 M fe#- (for T5-). Ft-fata froti (forfui:). D F1.2 J2.8 71.6 C विषये. -2) J.3 पतत्वायं; Gi.e M1-8 पतित्वाधः. J -दुमदंतै; T1.2 Gs दृषदंते (for दृषदन्तर्-). Ba Fs. 5 I J Yr T1.2 G2-5 °विगलितः; Ms -निदलितः; M5 -विलिखितः. - ") F न्यस्तो हस्ते; F3 हस्तो न्यस्तः (by transp.). A0.1 B2 Eo फणपति-; A2 फणमति.. -1) कुतः TT: कृताः Y4.5 Gat T3 ततः (for कृतः). F2 शीलस्वविषयः, Ts M4.5 शीलविषमः. BIS. 5954.(2731) Bhartr. ed. Bohl. 2.77. Haeb. 86 3; SSV. 1343; JS. 375. 323 TV, NOm. in B C E (but E3 Vextra 6; E4 VI15 [114, extra]) F H I Ms.s and Mysore 582. F1 V107; F2 N52, V1073; F3.4 N52; BORI 327 and Punjab 2101 V99; BORI 328 V139 (132); RASB G 7747 Vi11 (114); Panjab 2885 V73 (74); Ujjain 6414 N51; NS2 V90 (89). - ") D F2 ( Niti). श्वेतं पदं; E Ys वर्ण शितं; Ft.v. आरोहणं; Vs वर्णान्वितं. D Fam.v. X Y1 शिरसि; F2 (Niti). समभि-; J2 रुदति; Is Y Ts झाडिति: Y2.3 झटति: 14. G2. 3 जगति; W Ga om. . वर ·१२७ संशयितश्लोकाः। आरोपितास्थिशकलं परिहत्य यान्ति चण्डालकूपमिव दूरतरं तरुण्यः ॥ ३२३ ॥ वह्निस् तस्य जलायते जलनिधिः कुल्यायते तत्क्षणान् मेरुः स्वल्पशिलायते मृगपतिः सद्यः कुरङ्गायते । व्यालो माल्यगुणायते विषरसः पीयूषवर्षायते यस्याङ्गेऽखिललोकवल्लभतमं शीलं समुन्मीलति ॥ ३२४ ॥ वितीर्णे सर्वस्वे तरुणकरुणापूर्णहृदयाः स्मरन्तः संसारे विगुणपरिणामा विधिगतीः । (for झटिति). Fat.v. शुक्ल- (for वीक्ष्य). E सरोरुहाणां.-.) W YT G1-4 M1-3 जरा- (for परं). Y1.4-8 T G1. 5 M3 तदा पुमांस; Ys G2.3 M1.9 तथैव पुंसां; G तथा पुमांसं ")Gतांड- (for तास्थि.). E3 J1 -सकलं; W (except Wat) कलशं; Y4-8 T (Tic.v. as in text) M3 शतकं. -- 1) E F3.4 W1.2 X Y1.2 चांडाल-. Ji Y1 रूपम् (for ‘कूपम्). D दूततरं. BIS. 6599 (3059) Bhartr. ed. Bohl. 3. 75. Haeb. 72. lith. ed. I. 74. Galan 86. Pafic, ed. Koseg. III. 193. ed. Bomb. IV. 77. Śatakāv. 106. Subhāsh. 318; Śp. 4146. (Bh.); SRB. p. 95. 143; SRK. p. 97.6 (Bh.); SA. 38. 683; SSD. 4. f. 11b. 324* {N} Extra in W. om. in Adyar XXVIII-M-56. 8) H2 W "शिखायते; J2 "तिलायते. मृगरिपुः. ') T3 स्वल्पमृगायते (for माल्यगुणायते). D F3 M: विपरसं. C पूरायते; F4 °वर्यायते; V 'चर्यायते (for °वर्षायते). -4) Ji यस्मिन्वा: J3 यस्यान्वा (for यस्याङ्गे). WiYs खलु (for ऽखिल.). C रतं; F5m.v. 'हरिर; J1 मतं; X Y1A G! -मिदं; Yinc.2.5.6.s T1.2 Gs 'तरं (for 'तमं). It T3 M3 शीलं समुजभते; Fsm.v. हृद्येव विस्फूर्जति; Yr शीलं समुन्मीलितं. Fit.v. दुर्दावं नगरायतेस्ति सुकृतं Y8 विपधरः यस्यादिकीर्णं महत्. BIS. 6014 (2765) Bhartr. ed. Bohl. 2. 78. Haeb. 87. lith. od. I. 107, IT. 109. Galan 102. Prasangibh. 4; SRB. p. 84. 19; SRK. p. 102. 4 (Kalpataru); SK. 6. 513; SM. 1350 (Bh.); SSD. 2. f. 117a; SSV. 1332 (Bh.). 325 {v} Om. in A, BORI 329, Punjab 2101, Jodhpur 1, and BVB 5. Yr missing. – a) Es F3 W (except Wit) farito; G1.4 M4.5 fastidi; M2 ETū (for वितीर्णे). M2.3 करुण- (for तरुण-). G1 M1.2 -करुणा ; Ms -तरुणापूर्ण. ५) V Gi M2 तरंतः; 3 सरंतत्- (for सरन्तः). C P2.5 W Gi संसारं. P2.5 द्विगुण-; W विरस; Y3 त्रिगुण- (for विगुण-). 11-3. S T Go M3-5 परिणामां. Bi E FT.4 I J2 -वधिगतीः; Ba D-वधिगतिः, C F5 Jit TV1.20 -वधिगतं; F2 विधिगताः; F3 Wat.3.4 X G4 -वधिगति; Jic -वधिगतः, JY1-3.8 T Gs Ms-5 विधिगति; Y4-6 G2.3 -वधि वयं; G1 -वधिरिति 12 faruffa (for faferrat:). – ) DW X Y1.8-6 G1-4 Mat (for azi). Bi C Es F JW X Y (Yr missing) T Gs पुण्यारण्ये. Ba Ic परिणित-; Eo परिणिति ; E2-1. st Ji परिणति- Y5. परिगतः. C Tim.V. J2 W Y (Yr missing) TG2-1 -किरणास् (T3 ":); FH X-किरणे; G1 M1.2.5 चदनास; Ms-शिशिरास; M4 वदनां (for -किरणस).

·१२८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह वयं पुण्येऽरण्ये परिणतशरच्चन्द्रकिरणैस् त्रियामा नेष्यामो हरचरणचित्तैकशरणाः ॥ ३२५ ॥ विरमत बुधा योषित्सङ्गात् सुखात् क्षणभङ्गुरात कुरुत करुणामैत्रीप्रज्ञावधूजनसंगमम् । न खलु नरके हाराकान्तं धनस्तनमण्डलं शरणमथ वा श्रोणीबिम्बं रणन्मणिमेखलम् ॥ ३२६ ॥ विरम विरमायासादस्माद् दुरध्यवसायतो विपदि महतां धैर्यध्वंसं यदीक्षितुमीहसे । अयि जडविधे कल्पापाये व्यपेतनिजक्रमाः कुलशिखरिणः क्षुद्रा नैते न वा जलराशयः ॥ ३२७ ॥ E5 प्रियामा; F2.3 GA M4.5 त्रियामां. J सेव्यामो; X -न्ये स्यामो (for नेष्यामो). -1) E2c. 3.4 Js Y: G1_Ms हरि- (for हर-). B_Yint. ct. 3 -वित्तकः; FA J1.2 Y2. Ti G (except Gst) M -चिंतक-;Js चिंत्येक- (for -चित्तैक-). F2.5 -शरणः. BIS. 6068 (2789) Bhartx. ed. Bohl. 3. 86. Haeb. 81. lith. ed. I. 84, II. 49, III. 82. Galan 80%3D SK.7.20. 326 {v, S} Om. in A W, BORI 329 and Punjab 2101. - ") Est विरमित E3c T2 विरमति. Bप्रति-; F4 (m.v. as in text) सुखं ; Y३ क्षणात्; G सुतात् (for सुखात्). F4 (m.v. as in text) भंगुरं. - ") D F1.4 भजत; G1 कुरु तत्. F2 कुरुत; Js तरुणा; Ts करुणं (for करुणा-). C F -प्रज्ञामैत्री; Js मैत्रप्रज्ञा. DY: नव- (for जन-). ") F हाराक्लांतं; F5 G1.4 M2 भाराकांत; Y: T2 हारकांत; Y6 दाराक्रांतं. Es Y: घनं; Jit जघन- (for धन-). -- 4) F3 भरणम् ; J2 तरुणिम् ; J3 तरुण- Y2 चरणम् (for शरणम्). J रमते (for अथ वा). Eot Fs X2 G1 श्रेणी- (for श्रोणी.). Jic. 2.3 G4 वणन् Ys स्फुरन् रणन् ). T2.3 °मेघलं. BIS. 6173 (2833) Bhartx. lith. ed. II. 3. 58. Schiefner and Weber p. 243 SBH. 3385; JSV.304. 16. 327 N} Om. in CW Y2 G+ Ma.b, Mysore 582, BORI 329, Punjab 2885 and Ujjain 6414. - a) BD E F1: H1.2. st I Y3 G2. 3 fazat (for faca-). A [अ]मुष्मानूनं (for [आ]यासादस्माद्). Ts दुरवध्यावx दुराध्यव; Y? दुर्व्यव- (for दुरध्यव-). ") F5 कर्तुं च समीहसे; J2. यदि क्षितिमी'; M2 समीक्ष्य न लजसे. Lot. 1.2.5 F_Y2.0 अपि (for अयि). BHI X Y1 G3 जडविधेः; DJ Y: जडमते; Fi जनिधेः; T2 हतविधेः; F4 जलनिधेः. Lo. 1.5 कल्याणाय (for कल्पापाये). B1 व्यत्येत- TA व्यपैति; J2 व्यवसित; Ys निरस्त; T1G1. 3. 5 Ms [s]प्यपेत-(for व्यपेत-). Est It पराक्रमाः; F2 °निजालयाः; F "निजक्षमा; J: "निजकुमाः; X 'निजक्रमः. -- ") Fa क्षुण्णा क्षुद्रान् (for - - १)D (for क्षुद्रा). BIS. 6148 Bhastr. ed. Bohl, extra 17 (order bacid). Haeb. 2. 75.

·संशयितश्लोकाः। १२९ विरहेऽपि संगमः खलु परस्परं संगतं मनो येषाम् । हृदयमपि विघटितं संगमेऽपि विरहं विशेषयति ॥ ३२८ ॥ विवेकव्याकोशे विकसति शमे शाम्यति तृषा परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणतिः । जराजीणैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणः कृपापात्रं यस्यां भवति मरुतामप्यधिपतिः ॥ ३२९ ॥ विश्वामित्रपराशरप्रभृतयो वाताम्बुपर्णाशनास् तेऽपि स्त्रीमुखपङ्कजं सुललितं गताः। दृष्ट्वैव मोहं संगम Y3 संगात् M: तत्संगे; 328 {5} Om. in V, Mysore 582, Adyar XXII-B-10, and Srngeri 309: २) Ba D E1 (by corr.) F Hit. 2.3 X Y1-5.7 J2 G3.4 निरहोपि. D संगमाः; E3 Ms संगम. Ms विरहिणः प्रहिणोति संगम खलु.- 6) T2 J2t Ys G1 परस्पर-; M3 पर- (for परस्परं). F न संगतं; M3 -संगत- (for -संगतं). Eat. st_Fs Y G1 M3 मनो न येषां. ')A हृदये विघटिते; B2 हृदयेथ विघटिते; C D Eat F4 Ic G1 हृदयमति विघटि(C°हितं; Es. अपि हृदयं विघटि(E3c °हितं; Fi हृदयमनु विघटित F: हृदयमपि चेद्विघटितं; H अतिविघटितं हि हृदयं; J7 हृदयमघटितं च मे; X Y1 हृदयमसंगतमेपां; Y3-5.8 TiA. 2.3 G4 हृदयमपि (Y8 °मधि-)विघटितं चेत् ; Ys T1B हृदयं विघहितं चेत्; 7 हृदयमिति विघटितं; Ga हृदयेपि घटते; Gs हृदयेपि विघटिते; Gs हृदये विघटिते सति; 7 हृदयमपि घट्टितं; Me हृदयमविघट्टितं; M हृदयमपि विघहितं; M4.5 न घटयति येषां हृदयं. --4) A3 B2C D Ft.. J1x1 Y: G2.3 संगमोपि; Eot संगमः; Eoc X: संगमो; E2t संगतेपि; Es सत्संग; J में Y1.4-6.3 T G5 संगो G4 तत्संगो; DII तत्संगाद् M3 संगमे Ms.5 संगे (for संगमेऽपि). JYs विरहो. CTs विशेपयते;X1 विशेषयंति; Ms विशेषतः. BIS. 6177 (5019) Bhartr. lith. ed. II. 1. 80; SLP. 5. 16 (Bh.). 329 v} Found in A D E, F1 (V19) F (V18) [Also GVS 2387 V21; BORI 329, Punjab 2101 and Jodhpur 3 V18; BORI 328 V 20; BU V22; NSI V233; NS2V15 (14); NS3 V106 (extra). ५) Es.4 विवेके (for विवेक.). Fa -व्याकोचे. Eo. 2.5 विदधति; Eom.v. विकशति (for विकसति). F1.4 शनैः (for शमे). C) D जीणैरंगैर (for जीर्णेश्वर्य-). Est -क्षपणः. 4) F1 महताम्; F स महता (for मरुताम्). SRB. p. 77. 47. 330 {5} Found in Ea (5109 = 111, extra); Fs (52), J; S [Also GVS 2387 52; BORI 326 5101; ISM Kalamkar 195 $103; Punjab 2101 N102 (103); Punjab 2885 581 (75); Ujjain 6414 S105 ; NS3 S106 (107, extra)]. Y2 folid missing. १) Fa W2.st.4 ये चांबु- (for वाताम्बु-). E2 TV -पत्राशनास; JX. Gi Mi. -पर्णाशिनस्.-") Ms.4 दिव्य- (for तेऽपि). E Ys.? दृष्ट्वा च; PsGs M दृष्ट्वा वि.; J Cast दृष्ट्वापि; Ys दृष्ट्वातु (for दृष्ट्वैव). X1 संमोहिता.. ") E2 आहारं (for शाल्यन्नं). W2-4 घृतसंयुतं दधिपयो; Y4.5 सुधृतं पयोदधियुतं; M5 सगुळं पयोदधियुतं. J1 ते भुंजते; Ja Yivc. 4-5.8 T G2-5 M1.2.5 ये(G2 हे) भुंजते (for भुञ्जन्ति ये). -d) E कथमहो; We मत भवेत् (for यदि भवेद्). E2 दंभः समालोक्यता; Y Y विंध्यस्तरेत्सागरं( W: रे). १७ भ.सु. - - M3.5 . .

·१३० W भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह शाल्यन्नं सघृतं पयोदधियुतं भुञ्जन्ति ये मानवास् तेषामिन्द्रियनिग्रहो यदि भवेद विन्ध्यः प्लवेत् सागरे ॥ ३३० ॥ वैराग्यं संश्रयत्येको नीतौ भ्रमति चापरः । शृङ्गारे रमते कश्चिद् रुचिभेदः परस्परम् ॥ ३३१ ॥ व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती रोगाश् च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम् । आयुः परिस्रवति भिन्नघटादिवाम्भो लोकस् तथाप्यहितमाचरतीति चित्रम् ॥ ३३२ ॥ शय्या शैलशिला गृहं गिरिगुहा वस्त्रं तरूणां त्वचः सारङ्गाः सुहृदो ननु क्षितिरुहां वृत्तिः फलैः कोमलैः । 6) Fa BIS. 6204 (2853) Bhartr. ed. Bohl. 1. 65. Haeb. 68. lith. ed. IT. 100%; SRB. p. 252. 57: SRK. p. 235. 47, p. 278. 7 (Bh.); Prabandhacintamani 4. 182 (Hemasūri). SHV. app. I. f. 2a ; SS. 45. 3 ( Hemasūri). 331 {s} Om. in CDY (but Ys. $101, order cbad) T G M. — *) Blactate संचरन् केके; FA-5 Ic J V वैराग्ये(F4 ग्यं) संचरत्येको; Ys वैराग्ये रमते कश्वित्.-') Eo-2.5 नीचो; F3 नीतो (for नीतौ). Bi Fe-JY3 कश्चन; Fs वापरः (for चापरः). भ्रमते; W1 रसते (for रमते). - 1) B V भुवि भेदाः; E It दृष्टिभेदः; F2.5 J1 Y3 रुचिभेदाः Fa. H I J रुचिभेदात्. BIS. 6292 (2903) Bhartr.ed. Bohl. 1. 99. lith. ed. II. 103; SLP.5. 38.(Bh.). :' 332 v} Om. or extra in E. Eo V112 ; EaVI11 ; B V extra.2%3B B V111 (110); Es V114. Baroda 1781 V111 (109). Om. in NS1.2. -- 1) A0-2C Eo परितर्कयंती; E परितर्पयंती; Js (by corr.) परितर्जनीव. - १) Lo ) EO TITT; Wa THTAT. W शात्रव. Cप्रहरंति गात्रे; Eo प्रविशंति देह; Est प्रविशंति देहे; J1 प्रवहंति हवेशं. - ") A0-2 B1 Eo. 2-4 I Wi.s.4 परिश्रवति; Jit परित्रयति; Jic परिस्रवंति; T3 परिश्रवंति.'E नव्य (for भिन्न-). A -घटादि शंभो; C -घटादिवापो; J1 -घटादमभो; G1 MI-घटादिवांबु. -- ") C लोको न चात्म-; Is लोकस्तथा न; Js लोकास्तथापि. 1 °पि हितम्'; Ms व्यथितम् (for [अ]प्यहितम्). M आचरतीव. ० कष्टं (for चित्रम्). BIS. 6323 ( 2917) Bhartr. ed. Bohl. 3. 39. Haeb. and Galan 35. lith. ed. I and III. 36, II. 97. Subhash. 317; Sp. 4093 (Bh.); SRB. p. 367. 32 (Bh,); SRK. p. 97, 4 (Bh.); Garudamahapurana 111. 10%; SSD. 4. f. 8a; JSV. 266. 11. 333 {v } Found in A B D E, F4 V104 (103); BVBb V109 (extra). [Also GVS 2387 V89; BORI 329 and Punjab 2101 V87; BORT 328 V106 (154); BU Vi12 (110); Jodhpur 3 V108 (100); Punjab 697 1963 NS2 V78 (77); NS3 Vi19 (extra);]. - ) B1 Es-5 निर्झरम् (for नर्झरम्). F4 उचितैरण्यैव. रत्यै(-E24 'त्ये)व.-") AD मन्यते; B1 मनेते; B2 मेने ते. ..

·१ संशयितश्लोकाः। येषां नैसरमम्बुपानमुचितं रत्यै च विद्याङ्गना ... मन्ये ते परमेश्वराः शिरसि यैर्बद्धो न सेवाञ्जलिः ॥ ३३ ॥ शिरः शार्वं स्वर्गात् पशुपतिशिरस्तः क्षितिधरं गिरीन्द्रादुत्तुङ्गादवनिमवनेश् चापि जलधिम् । अधोधो गङ्गेयं पदमुपगता स्तोकमथ वा विवेकभ्रष्टानां भवति विनिपातः शतमुखः ॥ ३३४ ।। संपत्सु महतां चित्तं भवत्युत्पलकोमलम् । आपत्सु च महाशैलशिलासंघातकर्कशम् ॥ ३३५ ॥ संमोहयन्ति मदयन्ति विडम्बयन्ति निर्भर्त्सयन्ति रमयन्ति विषादयन्ति । एताः प्रविश्य सदयं हृदयं नराणां किं नाम वामनयना न समाचरन्ति ॥ ३३६ ॥ BIS. 6411 (2959) Bhartr. lith. ed. II. 3. 87 ; SRH. 200. 30 (Bh.). 334 TV, N} Om. in I, GVS 2387, BORI 329, Punjab 2101 Jodhpurl and BVB5. NS3 V57, N104 (extra). -") J1 Get fra: A3 El. st. 4 ard; F1 978t; Fa सार्थ; J3 शर्व; Ms शापं (for शा). 101-3 स्वर्ग (for स्वर्गात्). W (Vi orig.) पतति शिरसस्तत्; Fe J1 Y: G4 पशुपतिशिरस्तत्; 15 पशुपतिपुरस्तः. F: किंतिभृतं; W क्षतिधरं (for क्षितिधरं). -') B महींद्राद्; Eat F2.3.5 JS महीध्रादू ( महाद्रेर्); Est महींध्रादू (for गिरीन्द्राद्). Ao Eo Hic.a.st उत्तंगादू. F5 अवधेश्चापि. B2 जलधी; Eat.st.4 जलधिः W जलविधि. - ") B Ep-4_F2.3.5 J_S (except X Y1) अधो(W3 Y4-6.3 TB Gr M1.2.5°थो) गंगा सेयं (11.2 -क्षेपं; Wi orig. क्वेषा); अधोधो गंगावत्; Eo.5 अधोधो गांगेयं वयमुपगता; Eo (and Ec) पदमुपगतं; Y पथमुपगता; Y पदमपगता. C नूनमथ वा;Y... Gs.5 Ms स्तो(G तो)कमधुना; 4 स्तोकमधुरा. 4) X: विनिवात.. Is Y: Ms.5 शतमखः. BIS. 6456 (2982) Bhartr. ed. Bohl. and lith. ed. II. 2. 10. lith. ed. I. 9. Galan 12; SRB. p. 41. 59; SRK. p. 35.7 (Bh.); Alamkāraratnākara 496. Alamkaravimarsini. 27. 1913; SSD. 2. f. 132b; JSV. 208. 3. 335 {N } Om. in A. -') B1 Eo.1. 20. 5 JI Y1.3 T1.2 Gs भवेदुत्पल -') Y: विपत्सु; Es [भ]पि; & तु (for च). B1 महाघोल; Est शिलाशैल-; F3. महाशैलं. BIS. 6876 (3188) Bhartr. ed. Bohl. 2.56. Haeb. 29. lith. ed. I and III. 65, II. 66. Galan 68; Subhāsh. 306%3 SRB. p. 45.27%3 SBH. 200 (Bh.); SRH. 168.9 (Srigara); SRK. p. 18. 73 (Prasaigaratnavali); SK. 2.75; Pr. 1. 273; SSD. 1. 194a, SMV.28. 14. 336 {v, S} Found in Fs V106; H I and W [Also BU V4; NS3 S111 ' hi .(112, extra)]. BIS. 6893 (3194) Bhartr.ed. Bohl. and Karyas. 1. 21. Haeb. 23. Pific. ed. .Koseg: I. 210. Prabodhacandrodaya 1.27. Subhash. 14+; SRB. p. 350. 69; SRK. p. 114. 10 (Bh.); SS 44.5%; SM. 1392; SN. 2573; SSV. 1377%BJS. 394. . .

·१३२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे सखे धन्याः केचित् त्रुटितभवबन्धव्यतिकरा वनान्तें चिन्वन्तो विषमविषयाशीविषगतीः । शरच्चन्द्रज्योत्स्ना धवलगगनाभोगसुभगां नयन्ते ये रात्रिं सुकृतचयचित्तैकशरणाः ॥ ३३७ ॥ स जातः कोऽप्यासीन् मदनरिपुणा मूर्ध्नि धवलं कपालं यस्योच्चैर्विनिहितमलंकारविधये । नृभिः प्राणत्राणप्रवणमतिभिः कैश्चिदधुना नमद्भिः कः पुंसामयमतुलदर्पज्वरभरः ॥ ३३८ ॥ सत्यामेव त्रिलोकीसरिति हरशिरश्चुम्बिनीविच्छटायां सद्वृत्तं कल्पयन्त्यां वटविटपिभवैर्वल्कलैः सत्फलैश् च । कोऽयं विद्वान् विपत्तिज्वरजनितरुजातीव दुःखासिकानां वनं वीक्षेत दुःस्थे यदि हि न बिभृयात् खे कुटुम्बेऽनुकम्पाम्॥३३९॥ सहकारकुसुमकेसरनिकरभवामोदमूछितदिगन्ते । चन्द्रा.-4). Fam. 3 337 {V } Found in A D E, F1 V57 ; F (V63 = 62). [ Also GVS 2387 V43; BORI 328 V64 (63); Jodhpur 3 V63; NS1 V66 ; NS2 V53; NS3 V113 (extra).] ") Many unc ,llated Mss. अहो (for सखे). - ') चित्तांतर (for चिन्वन्तो). Fi 'विषमविषपानी-; F विषयविषमाशी. Aoc E F1 -विषगताः; D -विषमतीः; F -विषगति. Ec.v. विषमविषयाशीविगलिताः ') F4 (m.v. as in text) शरज्योत्स्ना .As Est.4t नयंत्येते. A हरिचरणचित्तैक; A1t (orig.) हरचरणचित्तैक: F1 सुकृतमयमित्रैक; Fa सुकृतचरणैक; हरचरणमो * * (for सुकृतचयचित्तैक-). 338 v} Om. in A I IV, GVS 2387, Punjab 2101, NS2. ..) Eo.2 F यातः (for जातः). X कोप्यस्मिन्. E24 -विजयिनो; Es -जयिनो; Es -रिपुणो; F2 -परिपूर्णा J2:रिपुबाणा (for -रिपुणा). B1 मूध पुरा; F3 मूर्ध्नि विधुतः. b) Est Gat विनिहतम् Jit हृदये (for -विधये). - ") Eot X: ब्राणप्रणव; G) Eot X: 'त्राणप्रणव; Y? 'त्राणाप्रवण'; Hs केचिदधुना.-") X नमग्रीवैः; Y: महद्भिः कः; M3 नमद्भिः किं (for नमद्भिः कः). C को पूटोप्ययम् (for क: पुंसामयम्). 17 अमल- (for अतुल-). G4 (t.v. as in text) -ज्वरमदः. BIS. 6680 (3106) Bhartr. ed. Bohl. 3. 61. Haeb. 99. lith. ed. IT. 28; SRB. p.80.36. 339 {V} Found in D E F V103 (102) [Also BORI 328 V105 (103); Jodhpur 3 V100 (99); NS3 V120 (extra).] - 1) F4 -वीचि-.(for -नीवि.). -') सद्वृत्तिः, Eot सद्वृत्ता; Es सवृत्तं; Ec सद्वृत्ते; F4 सद्वृत्तिं. D E F5 तटविटप Eo तटविटपि। वटविटप-.-") D F4 को विद्वान्वित्तपित्तज्वरजनितरुजा तीव्रदुःखाधिकानां (F4 °खासिकान्त). ) Fot.4 वीक्ष्येत दुःस्थो E2 वीक्ष्ये तदुत्थो. EAFA यदिह. D -चिंताम् (for कम्पाम् ). --- 340 · { $} Om. in C. In Fs, missing or omitted. Not identified in Rāņa Pratāp. trans, ") Ao Eo कुषम-: A1.3 Eo केशर- A2 केगर- (for 'केसर-). -') .

·संशयितश्लोकाः। १३३ मधुरमधुविधुरमधुपे मधौ भवेत् कस्य नोत्कण्ठा ॥ ३४० ॥ सिद्धाध्यासितकन्दरे हरवृषस्कन्धावगाढद्रुमे गङ्गाधौतशिलातले हिमवतः स्थाने स्थितः स्थेयसि । कः कुर्वीत परप्रणाममलिनं मानं मनस्वी जनो यात्रस्तकुरङ्गशावनयना न स्युः स्मरास्त्रं स्त्रियः ॥ ३४१ ॥ सृजति तावदशेषगुणाकरं पुरुषरत्नमलंकरणं भुवः । तदपि तत् क्षणभङ्गि करोति चेदह ह कष्टमपण्डितता विधेः ॥३४२।। W Jat - Fs H J1c.2 W Y Y Ga-5 M -भरामोद- Jit G1 -भारामोद- Xt -समूह- (but -भवामोदin translation); G2 -भारमोद- (for भवामोद-). ---) F1 विधुरमधिपे; F "मत्तमधुपे; "विधुरमधुसे; Xt "विबुध(but 'निरत- in translation )मधुपे; M2.4.5 °मुखरमधुपे (for 'विधुरमधुपे). -4) Y भवति मधौ; Y4.5 मधुनि भवेत् (for मधौ भवेत्). Wt om, कस्य. Est कस्यापि (for कस्य). V उत्कंठा G1 नो कंठः (for नोकण्ठा). . BIS. 6965 (3224) Bharte. ed. Bohl. 1.37. Haeb. 40. lith. ed. II. 92. Kavyas. 29. Satakav. 66; Sp. 787 (Kapilarudra); SRB. p. 331. 9 (Kapilarudra); SBH. 1666 (Kapilarudraka); SLP. 5. 28 (Bh.). 341 18} Om. in J. --- ") A2 सिद्धाव्यासितकंदरे; X°ध्यासितकंधरे; Ys°ध्यूषितंकंदरे, ET हरि-(for हर). CHS (except W) स्कंधावरुग्ण(Cat° दावरुन- धादिरुग्ण-) द्रुमे. ') W2.4 °शिलांतले. C Es.4t F H I W X Y1. 2.4-6. S T G2.5 M1-3 स्थिते; तपः, Eo.1.5 स्थिति; Gi शुभे; Gसिते; A14.5 स्थित- (for स्थितः). C D F3-5 Wx Y1.4.rar Gat.: श्रेयसि; FI निश्चले; Y स्थेयसे; Y5. GA IM. 5 प्रेयसि (for स्थेयसि) .-") Ht के कुर्वीत. B C D E F H IS (except Ms) शिरःप्रणाम(F1 माण)मलिनं( F1.2.4 (t.v. as in text] Hofer resol). Bi Hirit: B2 Cari; D Y: Arit; F3 Y1-6.8 T (Tic.v. as in text) म्लानं (for मानं). Br om. मनस्वी. 2) D F3.4t.v.HI (by corr.)X Y1.3-8 T GI. 4 1-3 यद्वित्रस्त; F1.2.4 सद्यस्तत्र; WI-3 यद्यत्रस्त Cat यद्यनस्थ ; M4.5 यद्यानस्त- (for यद्युत्रस्त-). Bi Fs.at.v. -शावकदृशो. Some N Mss and Y- TGM read - Terº (for - TT). Bi rat; Ms FTTETT: (for '). BIS. 7047 (3254) Bhartr. ed. Bohl. 1. 67. Haeb. 70. lith, ed. II. 12. Kavyas, 59; SBH. 2244; SDK. 5. 57. 4 (p. 315); SLP. 4. 62. (Bh.). 342 {V, N} Om. in E (but Eo V114, extra; E2 VI12, extra ; Es V116, extra), Jodhpur 1, Ujjain 6414, NSI. Y प्रक्षिप्तः. NS3 N111 (extra); BVB5 V112 (extra); ISM Kalamkar195 N100 (102), V121 (124). ~~ 4)x ") E F J_Ys तदनु; W३ सदपि. Ea YI. 4.6 G1-8 M1-3 च क्षण; Va तक्षण: EJ -भंग (for -भङ्गिः).-) It खेदम् (for कष्टम्). अखण्डितता. J28 कप्टतरा जडता. BIS. 7163 (3289) Bhartx. ed. Bohl. 2. 88. lith. ed. I. 2. 90, 3. 93, II. 2. 92, Galan 93. Subhash. 68. Sp. 4000; SRB. p. 92. 67; SBH. 3126 (Phalguhasthni); SKM. 131. 39 (Phalgubastini); SRH. 36. 4 (Phalgubastini); SRK. p. 71,15 (Bh.). SK. 6. 269; SSD. 4. f. 2a ; SSV. 270; SMV. 15. 11. PA WA यद्यवस्तुः 4)X -गुणाकर.

·M भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे स्थाल्यां वैडूर्यमय्यां पचति तिलखलं चान्दनैरिन्धनोधैः सौवर्णैर्लाङ्गलागैर्विलिखति वसुधामर्कमूलस्य हेतोः। छित्त्वा कर्पूरखण्डान् वृतिमिह कुरुते कोद्रवाणां समन्तात् प्राप्येमां कर्मभूमि न चरति मनुजो यस् तपो मन्दभाग्यः ॥ ३४३ ॥ स्थितिः पुण्येऽरण्ये सह परिचयो हन्त हरिणैः फलैर्मेध्या वृत्तिः प्रतिनदि च तल्पानि दृषदः । इतीयं सामग्री भवति हरभक्तिं स्पृहयता वनं वा गेहं वा सदृशसुपशान्तैकमनसाम् ॥ ३४४ ॥ स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचिकुसुमफलैरर्चयित्वा विभो त्वां ध्येये ध्यानं निवेश्य क्षितिधरकुहरगावपर्यङ्कमूले । 3B कोद्रवस्या 343 N Om. in A Ya NS1; Punjab 2101 N extra 2. 4)CF2-5 He Wi.s X YA-6.3 ' वैदूर्यमय्यां; X1 वैडुर्यमय्या. C W1 तिलकणांशू; Eo Fs X Ys.' (by corr.) तिलखलिं; FA W2.4 तिलखली; Y1A.4 तिलकणं; Y1Bc च लशुनं; G1_M1-3 तिलगणं; Get तिलखिलं; M4.5 तिलमलं (for तिलखलं). B D Eot. it. 2. 3.5 J W X G1.3 M चंदनैर्. B2 D FO. 5 Vi X1 11 इन्धनाद्यैः; E F1.3 I J: Ys-s Ti Gs-5 नौधैः; Get इंदुनोधैः. - °) B2 लिंगलात्रैर्; 11 लांगलात्र्यैर; J2 लांगुलाग्रैर्; Wit लंगिलागैर; Wat लोंगलाणैर्. EH I Ji Vat X Y विलखति; T विलिखत. D Eit.st. st F1.2 H2.3 JYHAG. 4-5.(orig.) TG M अर्कतूलस्य; F5 अर्कमूल्यस्य; Vsc.4 X Y1B कर्ममूलस्य. - ") भित्त्वा. B श्रीखंड- (for कर्पूर-). C-वृक्षान्; Eot. 3 -खंड; Y4 G2.3 -पंडान् (for खण्डान्). E2 वृतिहिम; J3 Gs वृतिमिव; X कृषिमिव; Y1 कृषिमिह; Ms वृतिरिह. . J३ कोदवीणां; Wit कौरवाणां. १) Eo--2.6 विचलति; Jit रचयति; J10 न चरितः; Yes T G न भजति. Ji Ms संदभाग्याः. BIS. 7226 (3311) Bhartx. ed. Bohl. and lith. ed. I 2. 98. lith. ed. IT. 100, III. 99. Galan 104; SRB. p. 95. 127 ; SBH. 3045; SRK. p. 77. 10 (Bh.) SSD.4.f.26b. 344 {V } Found in A D E, F4 V39 [Also BORT 329 V39; Punjab 2101 V38; BORI 328 and Jodhpur 3 V41; Punjab 697 V37; NSI V44; NS2 V32 (31); NS3 V110 (extra).] ") Eo.2-4_FA स्थितः; Est पुण्यारण्ये. F4 परिवृतो. A3 हि रणैः. - ) D मध्या; Eo.2 मेधा-; F4 मूलैर् (for मेध्या). F प्रतिदिनवदत्यापि दृढदः. ') D हि विरक्तौ; F4 (m.v. as in text) हरशक्तिं (for हरभक्ति). Est स्पृहयति. BIS. 7228 (5316) Bhartr. lith, ed. I. 3. 96, II. 33. 345 {V} Om. in A, Fi, BORI 329, Punjab 2101 and NS1.2. Missing ") J3 गंधैः (for गाङ्गैः). B (B2 orig.) C -कुसुमजलैर्: X-कुसुमचयैर; Ys -फलकुसुमैः G4 -कुसुमशतैर्. D [अ]पि भो त्वां; F विभोस्त्वां; G1 निवद्य; Ms. 5 निवेयं (for विभो त्वां). ') BF ध्यायन्निर्विश्य पश्यन्(Hst तस्य); CJ2 ध्येयं ध्याने(J३°नं) निवेश्य; D कापि ध्यानं निवेश्य; Eat. 3t. 4t F ध्येये (E3 °) ध्यानं नियोज्य (F2 ज्य); F - InY. ..

·संशयितश्लोकाः। आत्मारामः फलाशी गुरुवचनरतस् त्वत्प्रसादात् स्मरारे दुःखं मोक्ष्ये कदाहं समकरचरणे पुंसि सेवासमुत्थम् ॥ ३४५ ॥ स्पृहयति भुजयोरन्तरमायतकरवालकररुहविदीर्णम् । विजयश्रीर्वीराणां व्युत्पन्नप्रौढवनितेव ॥ ३४६ ॥ स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले कापि पुलिने सुखासीनाः शान्तध्वनिषु रजनीषु धुसरितः। भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्याविचसः कदा स्यामानन्दोद्गतबहुलबाप्पप्लुतदृशः॥ ३४७ ॥ ध्याये ध्याने निवेश्य; J3 धैर्यध्यानं निवेश्य; X ध्यायश्चित्ते निवेश्य; Y1.2 Gf ध्याये ध्यानं निवे(Ya 'वि)श्य; Y3 ध्येये ध्यानं विशेष्य; Ms ध्येये ध्यानं निपेव्य: M4.5 ध्यायं ध्यायं भवंतं. Fs कुहरे ग्राव; Ys M -कुहरनाम.. F5 -पर्यकमूलं; W शय्यानिषण्णः. ') B Eat x 'रामोपलीनो; Ba_m.v. G2.3 'रामोफलाशी: F3 'रामैकलाभो; Fs 'रामोपि लीनो; I "रामे फलाशी: J"रामोपि लीला (for "रामः फलाशी). Gs -परस्; Ms -गतस (for -रतस्). J1.2t.3 तप्रसादात्; X1 कृत्पुरस्तात् X: त्वरपुरस्तात्. DI (orig.) Y4.5 मुरारे; Eo F5 Jat सरारे: X Y M3 पुरारे (for सरारे). -4) Ec दुःखान्. D E F3 Gat मोक्षे कदाह Bo. at F3 मौक'; W: मोक्ष्य क; X1 मोक्ष्ये कदा है. F2.3 समचरणकरे; Jatia समकरचरण; J2c करचरणसमं; X स्मरहरचरणे; G+ करचरणसमे [commentators factor समकर-स+मकर or सम+कर; W com. मकरध्वजे पुंसि मदने सेवा.]. It समर्थ; Ya समुद्धं; & समर्थः. E दुःखं मोक्ष्ये (Eo.st क्षे; Ec दुःखान्मोक्ष्ये) कदाहं तव चरणरतो ध्यानमार्गकप्रश्नः (Eo 'कप्रश्नैः; Es कघौः). BIS..7238 (3313) Bhartr.ed. Bohl. 3. 88. Haeb. 83. lith.ed. I and II. 86, III.84. Galan 82. 346 {N } Om. in A C Ji S BORT 326. - 1) Bi Fs -विदीर्णा; It -विकीणों; J2.8 विदीर्णी. - ) F1.3 J2 विजयश्री. -") Eo.3 व्युत्पन्ना; 2 वृक्षं न (for व्युत्पन्न-). J उत्पन्नवनिताविव. BIS. 7251 (5327) Bharty. ed. Bohl. extra 18. Haeb. 2. 97. Satakāv. 92; SRB. p. 78. 5. 347 v} Om. in I, BORT 329 and Punjab 2101. Yr missing. -- 0) D शरंञ्चद्र; Eo.2-4 स्फुरत्स्फारा; F2 J3 स्फुरस्फार-; X स्फुरञ्चंद्र; Get स्फुरत्स्फूर- (for स्फुरत्स्फार-). ') Eo. 20.5 Ys T3 M सुखासीनः; Es सुखाशीनाः; F1.4 समासीनाः; 13 समासीनः. Cश्रांत; Wa T2 शांता- (for शान्त-). D व सरितः; F3 व परितः (for धुसरितः). ") Eo.3.5°गोद्विग्नः; Hit. It T3 J2 गोद्विघ्नाः. BE: Hic. 2.3 15 °त्यात्त; F8."त्यस्त; J1 'त्यर्थः; W X Y2.4-8.8 Ti (c.v. as in text) G1.4.5 M1. 2 'त्युच्च- Y1 'स्वच्छ-; Ms 'त्युक्त- (for "त्यात-). A2E3.4 वचसा; A8 वचना.. - 4) J कथं (for कदा). O Ea स्यामो हर्पोद्गत ; F सामो मोदोद्गत-; F3 स्यामो नंदोहत-; W Y4-6.8 T GH.5 यास्यामोतर्गत-; X स्यामो नंदामृत-; G1 M1-9 नु (Ma om. नु) स्यामोंतर्गत-(for स्यामानन्दो- गत-). C D E..4 F2-5W1 Y: M -वहल. CF2.3.6 JW X Y (Yr missing) T G1.4.5 M1-3.5 याप्पाकुल-; Est M4 -बाप्पाप्लुत.. A E0.3-5 W -दृशा; Y4-6 T2 -दृशां; Y: T1,3 - ETT; Ticv. zmi (for-ET:). BIS. 7254 (3317) Bhartr. ed. Bohl. 3. 85. Haeb. 80. lith, ed. I. 83, II. 42, III. 81. Galan 79; SSD. 4.f.30a. .. - . - ·१३६ भहरिसुभाषितसंग्रहे स्मृता भवति तापाय दृष्टा चोन्मादवर्धिनी । स्पृष्टा भवति मोहाय सा नाम दयिता कथम् ॥ ३४८ ॥ स्रजो हृद्यामोदा व्यजनपवनश् चन्द्रकिरणाः परागः कासारो मलयजरजः सीधु विशदम् । शुचिः सौधोत्सङ्ग प्रतनु वसनं पङ्कजदृशो निदाघावेतद् विलसति लभन्ते सुकृतिनः ॥ ३४९ ॥ खल्पस्नायुवसावशेषमलिनं निर्मीसमप्यस्थिक श्वा लब्ध्वा परितोषमेति न च तत् तस्य क्षुधाशान्तये । M W3 स्मृत्वा; W4 तामाय. G: श्रुतं -- - ") Est 348 1ST Om. in Fs I, BORI 326, BU and Punjab 697. Es order acbd. ५) F J2 W1.4 Y2.3 G1.3.5 113 श्रुता; J1 V2_Y6.? श्रुत्वा (for स्मृता). B2 (orig.) Eat Y11 पापाय; Fa तप्ताय; ') A2 Eo. at.sJ W X2 Y7 G+ M2.3 Egt. B E1 (and Ec) F1.2 H a (for ). Eo.1 Fu Paleft; F1-3 H Y1B 2.6.8 TG1-3.5 °कारिणी (for °वर्धिनी). दृष्टाः J W2-4 Y1B G+ स्पृष्ट्वा. Y1B भवतु. CG1 पापाय; J1c दोपाय (for मोहाय). D स्पृष्टा मोहाय जगतां.-) Ji सानामा; Y6 साधूनां; Y: सा नारी (for सा नाम). BIS 6565 (3320) Bhartr. ed. Bohl. 1. 73. Haeb. 76. lith. ed. II. 30. Subhash. 17, 133 and 293; SBH. 1225; SRH. 183. 3 (Vallabha); SS. 44. 26 ; SU. 566;. SN. 275; SSV. 1393 ; JS. 404:; SLP. 4. 75 (Bh.). 349 {Ⓡ} Om. in C, Jodhpur 3 and Ujjain 6414. Omitted or missing in Fr. Wrongly om. in B2. NS1 $04, V3. ") J G1 हृद्यामोद X हृद्यामोदो. F..! -पवनाश; H -पवनं; G1 -किरणश् (for -पवनश). Ba T's G1.4 M1-+ चंद्रकिरणः; म चंद्रकि- रणान्; Cat चंद्रिकिरण. - ") H परागं; J1 प्रसन्नः; M5 वरांगः (for परागः). E2 कासारान् F4 पुष्पाणां; H कासारं. Bi_F2.4 It J Yr 11-3 रसः; D Gरसाः; H "रसं. A2 Exc F12 Y3 Gi.st सिंधुविशदं(G1 °दः); D शीपुविशदं; Let. 30 J2 X2 Yi-s T1.3 Gs शीधु विशदं; W4 सीधु विषदं; Cs Ms. 5 शीथु विशदं; G लोध्रविशदः; 11.2 शीथु विशदः; Ms शीत- विशदः. ") H शुचिं; G1 रुचिः. 6 सौधोत्संग. A Est.4t F3 वचनं; Y -चसनाः; Gi -तपनः; Ms -वचनाः (for वसनं). -1) D निदाघात चैतद्; F J2 Ye Pa M4.5 निदाघावितद् Ta निदाघार्ताश्चैता; W निदाघास्तू(W1 त्तू)णं तद्; X निदाघार्तायेते; Ys निदाघांते चैतद्; Gh निदाघावापिद्; G+ निदाघात्तौ केचिद्; M2 निदाघे तानेतान् ; Ms निदाघातीपेतादू. Wx सुखमुप- (for विलसति). Y1B भवंते (for लभन्ते). BIS. 7263 (3322) Bharty. ed. Bohl. 1. 39. Haeb. 42. lith. ed. II. 93. Satakav. 67. SK. 3. 335%; SLP. 5. 29 (Bh.). 350 {N} Om. in X. - a) A3 J2 •; B2 D F3-5 W H Y1 FCT; Jit अल्प- Y३ स्वल्पः. A1 Jit -वशावशेष, B2 -वशाविशेषः, Eo-2.5°-वशादशेष, Fi W: (by corr.) 11.4-s 'T' G4. 5 M वसावसेकः, F2 G1 सावसैक-; F5 -वशावशेन; Ic चसाविशेष-; G2.3 -वसावसेन. CF1.2 JW Y3-8 T GH M4. 5 अप्यस्थि गो; Ms अप्य: स्थितः ") B1 स्वालध्वा B2 C D Eo-s.st W1.2 Ys श्वा लब्धा; Ic M3 के लब्ध्वाः J2 श्वालब्धो. F4 (m. v. as in text) नितरामात्मा Jat लभतस्तस्य W न तु तत्तस्य 11 न . - B - . - ·संशयितश्लोकाः १३७ सिंहो जम्बुकमङ्कमागतमपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं सर्वः कृच्छ्रगतोऽपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम् ॥ ३५० ॥ खादिष्ठं मधुनो घृताच् च रसवद् यत् प्रस्रवत्यक्षरं दैवी वागमृतात्मनो रसवतस् तेनैव तृप्ता वयम् । कुक्षी यावदमी भवन्ति धृतये भिक्षाहताः सक्तवस् तावद् दास्यकृता जनैर्न हि धनैर्भोगान् समीहामहे ॥ ३५१ ॥ हिंसाशून्यमयत्नलभ्यमशनं धात्रा मरुत् कल्पित व्यालानां पशवस् तृणाङ्कुरभुजः सृष्टाः स्थलीशायिनः । संसारार्णवलवनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणां यामन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वे समाप्ति गुणाः ॥ ३५२ ॥ पुनस्तत्स्यात्; Ya M1, 3-5 न पुनस्तस्य (for न च तत्तस्य). Ws. (by corr.) G2. क्षुधः (for क्षुधा-). C आगतं गतमपि; Ys एकमागतमपि; T2 अंकमागतवति; Gst अंगमागतमपि. A2.s E5 त्यक्ता. Y2 [अ]धिहंति. d) Y: सर्व; G1.4 M2.3 प्रायः (for सर्वः). Wa कृत्स्नगतोपि. Y वांछित-- स्वात्मानुरूप; G2.8 सत्त्वानुकूलं. BIS. 7322 (3335) Bharty. ed. Bohl. 2. 33. Haeb. 34. lith. ed. I, II and Galan 30, III. 18. Pañc, ed. Orn. I. 12. Hit. II. 39. ed. Rodr. p. 160. Subhash. 307; SRB. p. 79. 223; SBH. 1025 (Patic.); Tantrākhyāyika. I. 73; Edgerton. I. 0B SSD.2.f.102b. 351 {v} Found in A B C D E Fi V12, ISM Gore 144 V194 [ Also BORI 329, Punjab2101 and Jodhpur 3 17; GVS 2387 and NSI V103; NS2 V8, V94 (93); BU V9; NS3 V105 (extra)]. - ") 1 यन्मिष्टं (for स्वादिष्ठं). A रसाच्च CF1 धृताच; E घृतादि. Asc.2 F1 यत्प्रश्रवत्यक्षरं; B यद्यच्छ्रवत्यक्षयं; D यत्प्रत्य- पद्याक्षरं; Eo यत्प्रप्लवत्यक्षरं प्लवत्यक्षरं; Es आप्रश्रवत्यक्षरं. O) D È ISM Gore eat. B तात्मना. B 0 रसवता; D रसवती. B तृष्णा (for तृप्ता). --- १) रुक्षा (for कुक्षौ); E भिक्षाहता. A1c E3 शक्तवसू. ) B C Eo.3 ri° कृतार्ज(Eo जु)नैर्न हि धन; Es कृतार्जनैव वसुभिर. ISM Gore नि- (for हि). C वृत्ति (for भोगान्). D समीहाम ते; Ea समीहामहै. BIS,7337 (5374) Bhartr. ed Bohl. 3. 97. Haeb. 92. Satakāv. 109. Missing in the MSS. compared by Bohl, and Weber, 352 v} Om. in IV. Missing in YT. ~ ) Y1.2.4-6 T2.8 °लब्धम्। (for लभ्यम्). F2 Y3 कल्पितो. - ") Ga_M: इतरे (for पशवस्). Aa Tor at Y2.3 Ms स्पृष्टाः D पुष्टाः J Y4.6.3 T G तुष्टा Ms स्वस्थाः (for सृष्टाः). ") Y3°लंघने. 11 -स्थिरधियां I क्षमधिया. Jat वृति; J2c वृत्तः; T2.3 युक्तिः (for वृत्तिः). १) Ji यावन्वेषयतांY..8.8 Ti G+ तामन्वषयतां. Est.st TY3G प्रयाति. CY3 सहसा (for सततं). G1 गताः (for गुणाः). BIS. 5437 (2460) Bhartr. ed. Bohl. 3. 98. Haeb. 94. lith ed. II. 10. Santisataka 1. 13 (Haob. 412). Kavyakal. ind Kavyas. 23; SRB. p. 97. 13 (Bh.); SBH. 3139 (Bh.); SHV. f. la. 2 (Bh.); SU. 10523; SSD. 4. f. 200 १८ भ.सु. Y: लाभम् ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे GROUP III [ Stray verses from single versions, isolated Bhartı. MSS, and anthologies; in alphabetical order; only a few variants have been reported.] अकिंचनस्य दान्तस्य शान्तस्य समचेतसः । मया संतुष्टमनसः सर्वाः सुखमया दिशः ॥ ३५३ ॥ अक्रोधवैराग्यजितेन्द्रियत्वं क्षमादयाशान्तिजनप्रियत्वम् । निर्लोभदाता भयशोकहारी ज्ञानस्य चिह्न भयलक्षणानि ॥ ३५४ ।। अङ्गुल्यः पञ्चमे मासे दृष्टिकुक्षौ च षष्ठमे । संचारः सप्तमे मासे अष्टमे नयनेषु च ॥ ३५५ ॥ अङ्गेन गात्रं नयनेन वक्र न्यायेन राज्यं लवणेन भोज्यम् । धर्मेण हीनं खलु जीवितं च न राजते चन्द्रमसा विना निशा ॥ ३५६ ॥ अजातमृतमूर्खेभ्यो मृताजातौ सुतौ चरम् । यतस् तौ स्वल्पदुःखाय यावजीवं जडो दहेत् ॥ ३५७ ॥ अझं कर्माणि लिम्पन्ति तज्ज्ञं कर्म न लिम्पति । लिप्यते रसनैवैका सर्पिपा करवद् यथा ॥ ३५८ ॥ अज्ञानामवनीभुजामहरहः स्वर्णाभिषेकोत्सवाजू ज्ञातुः श्रीयुवरङ्गभूपरसिकश्लाघैव संमानना । सारासारविवेकशून्यरमणीसंभोगसाम्राज्यतः सारजेन्दुमुखीविलोककपटश्चातुर्ययूनां मुदे ॥ ३५९ ॥ अज्ञेष्वज्ञो गुणिषु गुणवान् पण्डिते पण्डितोऽसौ दीने दीनः सुखिनि सुखवान् भोगिनो भोगिभावः। ज्ञाता ज्ञातुर्युवतिषु युवा वाग्मिनां तत्त्ववेत्ता धन्यः सोऽयं भवति भुवने योऽवधूतेऽवधूतः ॥ ३६० ॥ अत्र यत् पतितं वर्णविन्दुमात्राविसर्गकम् । भ्रमप्रमाददोषाद् हि क्षन्तव्यं तत् सुबुद्धिभिः ॥ ३६१॥ 353 ISM Kalamkar195 V104 (107). BIS. 26 (3372). Bhartr. lith: ed. I. 3. 100%; SRB. p. 75. 10. 354 DORI 326 V106 (105). SL.f.57a. 355 Meh V147. 356 HU2145 N125 (107). 357 --- SHV. f. 36a. 170 (Bh.); SS. 49 16%; SN. 626 ; SSD. 2. f. 142a; SV. 522; JSV. 209. 2. 358 YAN96. 359 J3 extra 2. 360 HU632f. 8a (marg.). - SRB. p. 178. 1000 (मौने मौनी). 361 ISM. Gore144 V186.

·संकीर्णश्लोकाः। अधरामृतेन पित्तं नश्यति वायुः पयोधरयुगेन । अनवरतरतेन कर्फ त्रिदोषशमनं वपुर्नार्याः ॥ ३६२॥ अधीत्य सकलं श्रुतं चिरमपास्य घोरं तपो यदिच्छसि फलं तयोरह हि लाभपूजादिकम् । छिनत्सि तरुपल्लवप्रसरमेव शून्याशयः कथं समुपलिप्सते सुरसमस्य पक्कं फलम् ॥ ३६३ ॥ अध्यात्मन्यवधीयतां भवरसे वैराग्यमानीयतां विद्वद्भयः समधीयतां सुरसरित्तीरे सदा स्थीयताम् । भिक्षार्थ व्यवसीयतामनुदिनं सत्कर्म संचीयतां विष्णुश चेतसि धीयतां परतरे ब्रह्मण्यथो लीयताम् ॥ ३६४ ॥ अनन्तविभवभ्रष्टा दौर्भाग्यपरितापिनी । शोच्यति प्राप्य जीवत्वं भर्तृहीनेव नायिका ॥ ३६५ ॥ अनर्थमकरागारादसात् संसारसागरात् । उड्डीयते निरुद्वेगं सर्वत्यागेन पुत्रक ॥ ३६६ ॥ अनल्पं जल्पन्तः कति वत गता नो यमपुरं पुरस्तादस्माकं विधृतवदना व्याप्तनयनाः। अतीता यद्येवं न हि निजहितं चेतसि वयं वहामो हा मोहाद् विपयविषजातोदनशिनः (१)॥३६७ ॥ - - - - 362 73 8100. -4) पीतं. -") नश्यति ते पयोधराल्लोके. - ) अनवरताश्लेषेण न च कम्पत्रिदोयं शमनीयति पथ्या।; BORT 331 3105 (107); GVS2387 $101. - १) अधररसपानेन पित्तं. ") नश्यति वातं पयोधरस्पर्शात्. -') तस्याः (for नार्याः). BVB5 5104. १) शमयति वातं (for नश्यति वायुः). - ") अविरलसुरतेन. d) स्त्रीणां (for नार्याः); Nag1087 599 (100). SBH. 2340; SHV. App. JI (f. 21) 13; SLP. 2. 20. 363 BORI328 5103. ") छिन्नसि स्रुतयस्तरो।; BU S304. - ") चिरमुपास्य. - ") तयोरिह हि. ') छिनासि...शून्याशया. 4) 'लिप्स्यसे; Bik 3279 393 (95); Bik 3280 396. 364 HU468 VI13; Ujj6414 V109 (110). - BIS. 3328 (1412) Bhartr. in Sohiefner and Weber. p. 26. antisataka 3. 11. in Haeb. 422. Satakāv. 32. Nitisamk. 75; SDK. 5. 68. 2 (p. 322, Bh.). 365 ISM Gore144 V176. 366 ISM Gore144 V183. 367 CV45.-.) विश्तनयनाः व्यात्तवदना. -") प्रतीता. ') प्रतीता.-.) मोहाद्विषयजाताद- वसिता; DV96. ") व्यात्तनयनाः. - ) प्रतीना[ता?] येप्येवं. -4) महामोहादस्माद्विषय'; BORI328 V100 (98); IO 11510 V473; HU1387 V98%B HU1376 V44; Bik 3279 V101 (98); Bilk 3280 V99 (100). - - ·१४० . • . भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमतिलोभता । अशौचं निर्दयत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः॥३६८ ॥ अन्तर्विषमता ह्येता बहिरेव मनोहराः। गुञ्जाफलसमाकारा योषितः केन निर्मिताः ॥ ३६९ ॥ अपि सर्वविदो न राजते वचनं श्रोतरि बोधवर्जिते । अपि भर्तरि नष्टलोचने विफलः किं न कलत्रविभ्रमः ॥ ३७० ॥ अपूर्वो दृश्यते वह्निः कामिन्याः स्तनमण्डले । दूरतो दहते गात्रं गावलगः सुशीतलः ॥ ३७१ ॥ अपेक्षन्ते न पात्राणि न स्नेहं न दशान्तरम् । सदा लोकहितासक्ता रत्नदीपा इवोत्तमाः॥ ३७२ ॥ अफलस्यापि वृक्षस्य छायां सर्वः समीहते । निर्गुणोऽपि वरं बन्धुर्यः परः पर एव सः ॥ ३७३ ॥ अभित्तावुत्थिते चित्रे दृश्यते भित्तिरातता । अहो विचित्रा मायेयं भ[म ?]मं तुण्डं शिला प्लुता ॥ ३७४ ॥ अमेध्यपूर्ण क्रिमिजन्तुसंकुलं खभावदुर्गन्धमशौचमधुवम् । कलेवरे मूत्रपुरीषभाजने रमेत मूढो न रमेत पण्डितः ॥ ३७५ ॥ . 368 D V160; Bilk 3280 N39; BORI 326 V105 (104)-') "लोभतः. -") अशोच्य BIS. 328 (109) Vrddhacin, 2. 1; Paic. ed. orn. I. 149. ed. Bomb. 195%; Hit. ed. Schl. ad. I. 189; Johns. I. 208; Vet. in LA p. 21 (III) 17. Galan. Varr. 49. Subhash. 219; SRB. p. 348. 1; SRK. p. 113 (Sphutasloka); SM. 1398%; SN. 2703; SSD. 2. f. 165b; SSV. 1383%3B JS. 398. 369 D V149; BORI 32G V104 (103). BIS. 346 (119). Palic. ed. Koseg. I. 211. IV, 59. ed. Bomb. I. 196. IV. 87. ed. orn. I. 156%3 Subhash. 23. 294; SRB. p. 348. 22; SM. 1411; SSD. 4. f. 200%; SSV. 1396. 370 Bar5199N5. 371 Vai2 extru 2 (corrupt). BIS. 451 (161) Śrngāratilaka 18. Subhāsh. • 15; SRB. p. 277. 11; SLP. 3. 26. 372 Y1 N81 (80); Y4-6 G1-3.5 and Goa N80. t) Gs. 5 Goa रक्ता (for -सक्ता). BIS. 455 (165) Subhash. 147; SP. 235%; SRB. p. 46. 42; SBH. 224; SRH. 31.3;:SA.16.1; Padyaracana. (KM. 89 p. 110. 30); SK. 2.77; SU. 1483; PT. 1.3; SN. 622 ; SSD. 2. f. 97a. 373 CN105 (106); BORI329 N103 (98); Bik 3280 N53; Bik 3279 N72. -SA, 37.6. 374 ISM Gorel44 V180. 375 Ady XXV-L-2 941. 1 ·... संकीर्णश्लोकाः। अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ ३७६ ॥ अये दिष्टया नष्टो मम गृहपिशाचीपरिचयः परावृत्तं मोहात् स्फुरति च मनाग् ब्रह्मणि मनः । विकारोऽप्यक्षाणां गलित इव निर्भाति विषयात् तथापि क्षेत्रज्ञः स्पृहयति वनाय प्रति मुहुः ॥ ३७७ ॥ अरक्षितं तिष्ठति देवरक्षितं सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि वने विसर्जितः कृतप्रयत्नोऽपि गृहे न जीवति ॥३७८॥ अरण्यं सारङ्गैगिरिकुहरगेहाशू च हरिभिर् दिगन्ता मातङ्गैर्वनमपि सरोजैरनुगतम् । स्त्रया चक्षुर्मध्यस्तनवदनसौन्दर्यविजितैः सतां माने म्लाने मरणमथ वा दूरशरणम् ॥ ३७९ ॥ अरण्यरुदितं कृतं शवशरीरमुर्तितं स्थले कमलरोपणं सुचिरम्परे वर्षणम् । श्वपुच्छमवनामितं वधिरकर्णजापः कृतस् तदन्धमुखमण्डनं यदबुधे जने भापितम् ॥ ३८० ॥ अरुणांशुरुचं नवोदितं कुचयुग्मप्रसृतां निभिनीम् (१) । घनकुङ्कुमरागशकिनी मुहुरक्षोयमूर्मिवारिभिः ॥ ३८१ ॥ 376 -- BIS. 550 (203) Bhartp. in ŚP. MS. Dânapraśatusā 6. 2. 35 in Galan. Hit. ed. Sohl. I. 64 ed. Johns. 12; Vikramacaritra 67. Paicatantra ed. Bomb. v. 38; Sp. 213 (anon.); SRB. p. 70. 9; SBI. 498 (Bhattodbhata); SDK. 5. 35. 2(p. 301, Kesata); SRE. 168.6 (Udatta); SA. 16. 13 ; ST.5.53; VS. 356 (Kesata); SU. 1484; PT. 1.4; SG. f. 15b; SSD. 2. f. 106b; SSV. 443. 377-SDK. 5.65. 1 (p. 320, Bh.). 378 CN103 (104) ७) देवहतं; BORI329 N100 (95); Bik 3279 N453B Bik 3280 N64. - BIS. 567 (208); Palic. ed. Koseg. I. 24. ed. Bomb. I. 20. 323. v. 44. Hit. ed. 8chl. II. 17. ed. Johns. 163 p. 446 ; SRB. p. 91. 47; SRK. p. 72. 26 (Prasaigaratnāvali); SRH. 35.55 (Itihāsa); SS. 23. 16; SSD. 4. f. 2b; SKG.f.18b. 379 F4859. SRB. p. 177. 990; SRK. p. 234. 39 (Sphutasloka). Mahānāțaka. 2. 46, SLP. 4. 42. 380- BIS. 570 (209). Palie. ed. orn. I. 255%; Edgerton I. 104; Tantrākhyayika I. 105; SR.B. p. 40.55 (Bh.); SBE. 448 (Bh.); SRH. 124. 20; SRK. p. 37. 25; Kuvalayānande 684 (53a); Alarakirasarvasva (KM. 35_p. 100); SK. 2. 106; PT. 8. 10%; SSD. 2. f. 146a; JSV. 120. 2. 381 ASP1888 extra 2. - ·१४२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे अर्था हसन्त्युचितदानविहीनचित्त भूमिनरं च मम भूमिरिति बुवाणम् । जारा हसन्ति तनयानुपलालयन्तं मृत्युर्हसत्यवनिपं रणरङ्गभीरुम् ॥ ३८२ ॥ अर्थाः पादरजःसमा गिरिनदीवेगोपसं यौवनं मानुष्यं जलविन्दुलोलचपलं फेनोपमं जीवितम् । धर्म यो न करोति निश्चलमतिः स्वर्गार्गलोद्धाटनं पश्चात्तापहतो जरापरिणतः शोकामिना दह्यते ॥ ३८३ ॥ अवचनं वचनं प्रियसंनिधावनबलोकनमेव विलोकनम् । अवयवावरणं च यदंशुकं व्यतिकरण तरङ्गसमर्पणम् ॥ ३८४ ॥ अवज्ञानाद् राज्ञां भवति नृपहीनः परिचरं जनस तत्प्राधान्याद् भवति न समीपे बुधजनः । वुधैस् त्यक्ते राज्ञो भवति न च नीतिगुणवती विनष्टायां नीत्यां सकलमपि शुष्येन् नृपकुलम् ॥ ३८५ ॥ अविदितशपस विशेषा वाणी निःसरति वक्रतो येषाम् । गुदवदनविवरभेदो रदनैरनुमीयते तेपास् ॥ ३८६ ॥ अविरलमदजलनिवहं भ्रमरकुलानीकसेवितकपोलम् । अभिमतफलदातारं कामेशं गणपतिं वन्दे ॥ ३८७ ॥ अव्याधिगानमनुकूलतरं कलत्रं वेश्म प्रसिद्धविभवं निशिता च विद्या । श्लाघ्यं कुलं चरमकालगतिः समर्थों मातुः कटाक्षपरिणामविभूतयस् ते ॥ ३८८ ।। 382 Ye N40. --- SRB. p. 176. 956 ; SRK. p. 226. 54 (Sphutasloka); SL. f.3la. 383 D V148; Meh V155; BORI 326 V97 (96); HU2144 V96 (92). BIS. 599 (217). Hit. ed. Schl. I 149. ed. Johns. 163. Vikramaca. 372. Suhhash. 172; SRK. p. 94. 5 (Bh.); SS. 23. 13 ; SN. 394. 384. Y3822 SDK. 2. S. 4 (p. 73, Kalidasa); Kavindravacanasamuc- 385 Bik 3280, Ben60-10 and Ben57-4 N13 -) ततस्तत्प्राधान्या; IO1854f. 23a extra. BIS. 658 (241). Hit. ed. Schl. II. 75. ed. Johns. 76. ed. Rodr. p. SRB. p. 152.412. 386 Ms. 5 N. I--11. - BIS. 6823; Subhāsh. 258. 387 ISM Kalamkar 195 N1(0), perhaps not meant as a Bharty.slokan 388 Ady XXIX-E-2 N II, (final, without number ). caya 250. 177;

·संकीर्णश्लोकाः। . असत्यमप्रत्ययमूलकारणं कुवासनास समृद्धिवारणम् । विपन्निदानं परवञ्चनोर्जितं कृतापराधं कृतिभिर्विवर्जितम् ॥ ३८९ ॥ असारः संसारः सरसकदलीसारसदृशो लसद्विद्युल्लेखाचकितचपलं जीवितमिदम् । यदेतत् तारुण्य नगगतनदीवेगसदृशम् अहो धाय॑ पुंसां तदपि विषयान् धावति मनः ॥ ३९० ।। असारे खलु संसारे सुखभ्रान्तिः शरीरिणाम् । लालापानमिवाङ्गुष्ठे बालानां स्तन्यविभ्रमः ॥ ३९१ ॥ असीव्यद् देहे स्खे पशुपतिस्माकं समधनो विगुप्तो गोपीभिर्दुहितरमयात् सा कमलभूः । यदादेशादेतज् जगदपि मृगीडक्परवर्श स वश्यः कस्य स्यादहह विपमो मन्मथभरः ।। ३९२ ।। अहिरिव जनयोगं सर्वदा वर्जयेद् यः कुणमिव वसु नारी त्यक्तकामो विरागी। विपमिव विषयार्थान् मन्यमानो दुरन्ताञ् जयति परमहंसो मुक्तिभावं समेति ॥ ३९३ ।। अहो अहीनामपि लेहनं स्याद् दुःखानि नूनं नृपसेवनानि । एकोऽहिना दप्टमुपैति मृत्यु क्ष्मापेन दष्टस्तु सगोत्रमित्रः ॥ ३९४ ॥ आकाशमुत्पततु गच्छतु वा दिगन्तम् अम्भोनिधि विशतु तिष्ठतु वा यथेच्छम् । जन्मान्तरार्जितशुभाशुभकृन्नराणां छायेव गच्छति * कर्म फलानुवन्धि ॥ ३९५ ॥ आत्मानं धर्मकृत्यं च पुत्रदारांश् च पीडयन् । देवतातिथिभृत्यांश च स कदर्य इति स्मृतः ॥ ३९६ ॥ 389 HU 2145 N45 (33). - SRB. p. 83.23; SRK. p. 112. 2 (Kalpataru). 390 ISM Gore144 V193 ; GVS2387 V61 and BVB5 V104 (extra)-1) मतिः (for मनः). 391 Gujarati P. P.ed. p. 164 V107. - BPS. f. 42A. 25. 392E S110 (extra). 393 X V69. 394 Bik 3279 v3. 395 BORI 328 V83 (82). - BIS. 849 (3675). Santis. 3. 21 in Haeb. p. 424. Nitisamk. 80%; SRB. p. 92.73. 4) छायेव न त्यजति कर्मफलानुबन्धः; SRK. p. 77.12 (11) (PT.). 396 ISM Kalamkar195 V90 (93). - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे आदानस्य प्रदानस्य कर्तव्यस्य च कर्मणः । क्षिप्रमक्रियमाणस्य कालः पिबति तद्रसम् ॥ ३९७ ॥ आदौ मजनचीरहारतिलक नेत्राञ्जनं कुण्डलं नासामौक्तिकमालतीविकरणं झंकारकं नूपुरम् । अङ्गे चन्दनचर्चित मणिगणः क्षुद्रावलि[२] घण्टिका ताम्बूलं करकङ्कणं चतुरता शृङ्गारकाः पोडश ॥ ३९८ ॥ आपन्मूलं खलु युवतयस तनिमित्तोऽवमानस् तासां यावत् सलिललहरीभङ्गुरः पक्षपातः । अप्येवं भो परिणतशरच्चन्द्रविम्वाभिरामं दूरीकर्तुं वदनकमलं नालमस्मत्प्रियायाः ॥ ३९९ ॥ आयासशतलब्धस्य प्राणेभ्योऽपि गरीयसः । गतिरेकैव वित्तस्य दानमन्या विपत्तयः॥ ४०० ॥ आयुर्लेखा पवनचलना श्लिष्टदीपोपमेया संपच चैषा मदवशचलत्कामिनीदृष्टिलोला । तीब्रश चान्तर्दहति हृदयं विप्रयोगः प्रियेभ्यस् तसादेतत् सततममलं ब्रह्म शान्तं प्रपन्नाः ॥ ४०१॥ आलिङ्गत्यन्यमन्यं रसयति वचसा लीलया वीक्षतेऽन्यं रोदित्यन्यस्य हेतोः कलयति शपथैरन्यमन्यं वृणोति । शेते चान्येन सार्ध शम[ ? य]नमुपगता चिन्तयत्यन्यमन्यं स्त्रीमाया दुश्चरित्रा जगदहितकरी केन कष्टेन सृष्टा ॥ ४०२ ॥ आलोय सर्वशास्त्राणि विचार्य पुनः पुनः । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ ४०३ ॥ ? 397 Ana1788 N 101. - BIS. 938 (337). - १) आदेयस्य प्रदेयस्य. Hit. ed. Schl. IV. 94. ad. II, 138. ed. Johns. II. 144. IV. 98; SRB. p. 161. 354; SHV.f. 101b. 94; PT 9. 20%; BPB. 11. 398 Bik 3275 $111. SBH. 2137. 399 MIS IIT-20. 400 BVB2 N59; BVBb cxtra marg. f. 3b; Bik 3281 and 3278 N65%; K. T. Telang's MS. F (Kathavate) N65. SRB. p. 69. 13; Tantrākhyāyikā II. 109 ; SRE. 13. 6. - 1) शेषा (for अन्या). SS. 17. 15; SM. 1218; SSD. 2. f. 10703; SSV. 1203 ; SKG. f. 12a; Prabandhacintamani 265 (Bh.). 401 D V145; BORI 328 V165 (156) ") आयुश्लेषा. - ") संपद्वेषा. "हष्टलोला. ) तीवस्वान्त; Bik. 3279 V159 (55). 402 T S62 १) शृणोति (for घृणोति); Ujj6414 $62. SS,44.33; SSD. 4.4.20a 403 1SM. Kalamkar 692 V67. । 1 ·संकीर्णश्लोकाः। आशया ये कृता दासास ते दासाः सर्वदेहिनाम् । आशा दासीकृता येन तस्य दासायते जगत् ॥ ४०४ ॥ आशा नाम मनुष्याणां काश्चिदाश्चर्यशृङ्खला । यया [बद्धाः] प्रधावन्ति मुक्ताम् तिष्ठन्ति कुत्रचित् ॥ ४०५ ॥ आस्तां सकण्टकमिदं वसुधाधिपत्यं त्रैलोक्यराज्यमपि देव तृणाय मन्ये । निशाङ्कसुप्तहरिणीकुलसंकुलासु चेतः परं वलति शैलंवनस्थलीषु ॥ ४०६ ॥ आहारनिद्राभयमैथुनं च समानमेतत् पशुभिर्नराणाम् । ज्ञाने नराणामधिको विशेषो ज्ञानेन हीनाः पशुभिः समानाः॥४०७॥ इदं नासीन् न चोत्पन्नं न चासीन् न भविष्यति । तत् तद् ब्रह्मैव सद्रूपमिदमित्थमवस्थितम् ॥ ४०८ ॥ इन्द्रं यक्षधरं अमन्थमुदधिं पञ्चाननं पद्मजं सिन्धुं स्वादुजलं शिवं सितगलं कामं च सद्विग्रहम् । शैलानक्षधरांस तथैव च हयान् लक्ष्मीपतिं पिङ्गलं जाने सर्वमिदं * * रघुपते दत्त स्वयं हारिणा ॥ ४०९ ॥ इन्द्रः प्रधानं दिवि देवतेषु विप्रो मनुष्येषु नदीषु गङ्गा । गावः पशुष्वेषु धने च धान्यं सर्वत्र गात्रस्य शिरः प्रधानम् ॥ ४१० ॥ इयं पल्ली भिल्लैरनुचितसमारम्भरसिकैः समन्तादाकीर्णा विषविषमवाणप्रणयिभिः । तरोरस्य स्कन्धे गमय समयं कीर निभृतं न वाणी कल्याणी तदिह मुखमुद्रव शरणम् ॥ ४११ ॥ . 404 V91 in Pt. Gangāprasād's printed ed. Moradabad 1912. 405 Ady XXVIIT-G-56 VII. - SRB. p. 76. 10 -1) पडवत् (for कुत्रचित्); SRH. 175.17%3 SK. 6. 206%3; SSD. 4. f. 16a. 406 - BIS. 1070 (406). Santis. 2. 15. Haeb. p. 418. Nrtisamk. 68. Satakav. 28. RRB. f. 39a (Bh.); SDK. 5. 65. 3 (p. 320, Salavāha); SRB. p. 368.34. 407 Ujj6414 V108 (109); HU 468 V112. - BIS. 1077 (409) Bhartr. in Schiefner and Weber p. 25 ff. Hit ed. Schl, pr. 24. ed. Johns. 25. Dampatiśa. 25. Subhash. 139. Canakyanitidarpana 17. 17; SA. 7. 10. SS. 14. 15%; SN. 175%3 SSV.712. 408 ISM. Gore 144 V174. 409 MS. Lele (Kolhapur). Extra 2 (corrupt). - SL. f. 31d. 4100884 4) गात्रं शिरसः [C2 589 ]. · 411 — BIS. 1129 (3755) Bhartr. in śp. Šukányokti 7; Padyaracanã (KM. 89. p. 98. 39, Bh.); VS. 1563; SK.6.511; SU 1201 (Bh.); SSD. 2. f. 24b. . १९ भ.सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह इयत्येतस्मिन् वा निरवधिचमत्कृत्यतिशयो वराहो वा राहुः प्रभवति चमत्कारविषयः । महीमेको मनां यदयमवहद् दन्तशल[क ?]लैः शिरः शेषः शत्रु निगिलति परं संत्यजति च ॥ ४१२॥ इयमुच्चधियामलौकिकी महती कापि कठोरचित्तता । उपकृत्य भवन्ति निःस्पृहाः परतः प्रत्युपकारभीरवः ॥४१३ ॥ इयमुदरदरी दुरन्तपूरा यदि न भवेदभिमानभङ्गभूमिः। कथमिह सा दशा सहन्ते कुटिलकटाक्षनिरीक्षणं नृपाणाम् ॥ ४१४ ॥ इह किं कुरङ्गशावक केदारे कलममञ्जरी त्यजसि । तृणवाणस तृणधन्वा तृणघटितः कपटपुरुषोऽयम् ॥ ४१५ ॥ इह तुरगशतैः प्रयान्तु मूर्खा धनरहिता विबुधाः प्रयान्तु पद्भयाम् । गिरिशिखरगतापि काकपति पुलिनगतैर्न समत्वमेति हंसैः ॥ ४१६ ॥ उच्चैरेष तरुः फलं च पृथुलं दृष्ट्वैव हृष्टः शुक: पक्कं शालिवनं विहाय जडधीर तां नालिकेरी गतः। . तामारुह्य बुभुक्षितेन मनसा वुद्धिः कृता भेदने आशा तस्य न केवलं विगलिता चचर्गता चूर्णताम् ॥ ४१७ ॥ उच्छिष्ट करखपरं पथि गतं मृखैजडैधिकृतं विप्रैस तत्त्वविचिन्तकैर्मनसि तं खात्मप्रबोधे कृतम् । 412 B N65.-.) त्यतिशये.-) वराहो राहु.- ) वहद्धन्तसमये.-) निग लितपरः; E N69; BU N66 (64); RASB G7747 NG7 (66); NS1 and and Jod 1 N68 (69); Jod 3 N66 (67); Pun 2101 N68 (69); Pun 697 and Bik 3275 N68%; Bar b199N713; HU 196 N66. - BIS. 1126 (3753) Bhartx. ed. Bohl. extra 16. Haeb. 2. 67. Satakāv. 87; SRB. p. 248. 96. 413 Fs N107 (105); RASB G7747 N111; NSI N115 (118). - BIS. 1128 (3754) Sp-") इयमुन्नतिसत्त्वशालिनां-") महतां-') दूरतः ( for निःस्पृहा).-4): शङ्कया (for °भीरवः); SA. 27. 63.-") इयमुन्नतसत्त्वशालिनां - ") महतां ') दूरतः (for 'निःस्पृहाः) - 1) संकटाः (for 'भीरवः); SKG. f. 17b; SRB. p. 49. 157 (Devesvara). 414 HU2145 V95-SRB. p. 96.6. 415 --- BIS. 1184 (3767); Sp. 939; SRB. p. 233. 99; SRK. p. 180.6 '(Rasikajivana); SU. 1242 (Bh.). 416 - BIS. 1137 (431); Sp. 198; SRB. p. 39. 23 ; Padyaveni 770-(Bh.); PT. 8. 383; BPS. f. 20a. 112 ; SSD. 2. f. 109a. 417 Bik 3280 N48%; Ben60-10 N47. BIS. 1161. Subhash. 173.2573 -- -- SRB. p. 241. 140. 418 FAV110 ) युक्तं (for मुक्तं). -4) मिथस्तालिका::SVP159 V extra 20%; Pun 697 V122 - ") संदिष्टं करकपरं पथिगतं क्षुद्वैः कृतं निन्दनं.-.) न समितं चात्मप्रबोधैर्नु ·संकीर्णश्लोकाः। १४७ नृत्यन्तं च दिगम्बरं च जहिलं वालैश च मुक्तं जडं डिम्भाशु चोपहसन्ति चत्वरपथे दत्त्वा मुहुम तालिकाः ॥४१८॥ उडुगणपरिवारो नायको यः सुधायाः शतभिषगनुयातः शंभुमूर्धावतंसः । विरहयति न चैनं राजयक्ष्मा शशाङ्क्ष हतविधिपरिपाका केन वा लचनीयः॥४१९ ॥ उत्खातान् प्रतिरोपयन् कुसुमितांशू चिन्वन् लघून वर्धयन् कुञात् कण्टकिनो वहिविरचयन् विश्लेपयन् संहतान् । अत्युच्चान् नमयञ् शनैरवनतान् संवर्धयन् भूतले मालाकार इव प्रपञ्चचतुरो राजा चिरं नन्दति ।। ४२० ।। उत्तानोच्छूनमण्डूकपाटितोदरसंनिभे । क्वेदिनी स्त्रीसमासक्तिः किं मूढस्य न जायते ॥ ४२१ ॥ उत्तिष्ठ क्षणमेकमुद्वह सखे दारियभारं मम श्रान्तम् तावदहं क्षणान् मरण सेवे त्वदीयं सुखम् । इत्युक्तो धनवर्जितेन सहसा गत्वा श्मशाने शवो दारियान् मरणं वरं वरमिति ज्ञात्वैव तूष्णीं स्थितः ॥ ४२२ ॥ -- तमू.-) युक्तं (for मुक्त). ") हत्वा मुहुश्चेटिकां; also HU 271 V133; Meh V152 (धिक नष्टं); Bik 3278 and 3281 V131 चिन्नष्टं; VSP V132 विभ्रष्टं. 419 x N89. - BIS. 1168. Subhāsh. 130 - M) भवति विकलरश्मिर्मण्डलं प्राप्य भानोः परसदनमुपेतः को न यातो लघुत्वम् SRB._p. 96. 4 (in परगृहवासः); SBE. 576; SRK, P. 75. 1 (Kalpataru); SA. 31. 4; ST. 25.6%; SHV. App. I (f,4a); Vs, 249; SK..3, 14; SN, 879; SSD. 2. f. 144a; SNIV. 7. 9. [cf. 209]. 420 Bik 3280, Ben60-10 and 57-4 N14 ; IO 1854. f. 23a (extra). - Bis. 1171 (440) Var. Bhartr. in Schiefner and Weber p. 26. Navaratna 7 in Haeb. P. 3 in Petrow. p. 38. Nitisamk. 34. Sp. 1294; SRB. p. 142. 15; SBE. 29473 SRK, P, 124. 24 (3p.); SMV. 20. 13, also f. 45b (extra in 75); JSV. 119.1; Hanumannataka 9.34. 421 ISM Kalamkar846 Ś32; NSI Vi (corrupt), probably extra Ś stanza displaced. śp. 4144; SRB. p. 371. 119; SBH. 3341; Jíānārņaya of Subba. candra; AMD. 460. 422 BORI 326. V8.(7); HU271 V133; Bik1027 V74 - BIS. 1190 (446). Pañc. ed. Koseg. V. 24. Vikramaca. 154b. Subhāsh, 25; Tantrākhāyikā II. 60; SRB. p..67. 683; SBH. 3195%; SDK. 5. 48.2 (p. 309, Vasukalpa); SRK. p. 56.6 (Kalpataru); ST:43. 15; SHY. f. 65a 682, f. 814. 783; SSD. 2.2140b.

·- १४८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे उत्पादिता स्वयमियं यदि तत्तनूजा तातेन वा यदि तदा भगिनी खलु श्रीः। यद्यन्यसंगमवती च तदा परस्त्री तत्यागवद्धमनसः सुधियो भवन्ति ॥ ४२३ ॥ उत्सवादपि नीचानां कलहोऽपि सुखायते । कपर्दकार्थलाभेन कुशलो बहु मन्यते ॥ ४२४ ॥ उदग्रा यौवनयोगाः कुरूपं रूपमाधत्ते । यथा तथाव्यये केलिंबा[?]अपि च माधुर्यम् ॥ ४२५ ॥ उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्विभागे प्रचलति यदि मेरुः शीततां याति वह्निः। विकसति यदि पद्म पर्वताग्रे शिलायां न भवति पुनरुक्तं भाषणं सजनानाम् ॥ ४२६ ।। उदीरितोऽर्थः पशुनापि गृह्यते हयाश च नागाश च वहन्ति नोदिताः अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः परेगितज्ञानफला हि बुद्धयः ॥ ४२७॥ उदेति घनमण्डली नटति नीलकण्ठावली तडिद् वलति सर्वतो वहति केतकीमारुतः । तथापि यदि नागतः स सखि तत्र मन्येऽधुना दधाति मकरध्वजस् त्रुटितसिञ्जिनीकं धनुः ॥ ४२८ ॥ उद्यम कुर्वतां पुंसां फलं मार्जारकर्मवत् । जन्मप्रभृति गौर्नास्ति पयः पिबति नित्यशः ॥ ४२९ ॥ 423-SRB. p. 70. 36 (Bh.); SBH. 523 (Bh.); SS. 17.42; SM. 11753; SN. 4443; SSV. 1161. 424 ISM. Gore144 V187. 425 BORI 329 N115 (110) corrupt. 426 Wai2 extra b. -1) न चलद्विद्वशा भामिनि कर्मलेषा (corrupt); MS. Lele (Kolhapur) extra 1. - BIS. 1232 (462), Vikramaca. 249. Kavibhatta Padyasamgraha 6 in Haeb. 530. Prasangābh. 15b. Subhāsh. 209; SRB. p. 51. 222, VS. 846 ; SS. 46.43 SL. f. 28b; SN. 7963; SSD. 2. f. 100a; SSV. 316. 427 - SHV. f. 31b. 99 (Bh.); SS. 14. 133; SK. f. 147b; PT. 3.3; SN.725; SSD.2.1.102a; SMV.9. 15. 428 • Wai2 5101 (corrupt). - SU. 513; SK. 3. 312; SRB. p. 341. 573; SG. f.61b.. 429 SVP159Vextra 21. SRB. p. 82. 1 (Paic.); SSV. 331; JS, -70%B JSV, f. 303a (margin.). . - ·संकीर्णश्लोकाः। - उद्यानेषु विचित्रभोजनविधिस तीव्रातितीनं तपः कौपीनावरणं सुवस्त्रममितं भिक्षाटनं मण्डनम् । आसन्नं मरणं च मङ्गलसमं सत्यं समुत्पद्यते तां काशी परिहत्य हन्त विबुधैरन्यत्र किं स्थीयते ॥ ४३०॥ उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये । पयःपानं भुजंगानां केवलं विपवर्धनम् ॥ ४३१ ॥ उरो मासद्वये जाते त्रिभिर्मासैस तथोदरम् । चतुर्मासैनितम्बं च हस्तपादाविव स्थितः ॥ ४३३ ॥ एक एव खगो मानी चिरं जीवतु चातकः । पिपासितो वा म्रियते याचते वा पुरंदरम् ॥ ४३३ ॥ एक एव संतां दोपो द्वितीयो नोपपद्यते । यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः ॥ ४३४ ॥ एकान्तशीलस्य दृढव्रतस्य पञ्चेन्द्रियप्रीतिनिवर्तकस्य । अध्यात्मचिन्तागतमानसस्य मोक्षो ध्रुवं तस्य सहंसकस्य ॥ ४३५ ॥ एतस्मात् कथमिन्द्रजालमपरं स्त्रीगर्भवासोऽस्थिरं रेतः श्वे[श्यो]तति मस्तमस्तकपदाविर्भूतनानाङ्कुरम् । पर्यायेण शिशुखयौवनजरावेपैरशेपैवतं पश्यत्यत्ति शृणोति जिघ्रति मुहुनिद्राति जागर्ति च ॥ ४३६ ॥ - 430E V983; F4 V105 (104); GVS 2387 V90%; BORI 331 V1233; BORI 381/1884-87 199 Meh and Bik 3278 V102; Bik3279 V109 (6); Bik3280 V105 (106); Bik 3281 V101 (102); VSP V103; Harilal's lith.ed. V88. - BIS. 1253 (3791); Bhartr. lith. ed. II. 3. 88. 431 Wainextra 8. BIS. 1287 (489). Palic. I. 434. Hit. III. 4 (cdab). Galan Varr. 142 (cdab). Cāņ. 73 in Weber. Subhāsh. 151; Śp. 418 (Cāņakya); SRB. p. 39. 4 (Canakya); SA. 27. 46. -") उपकारोऽपि नीचानां; SU. 1532%; PT.8. 26%; SSD.2. f. 131b; SSV.6833; SMV. 23.21; JSV. 209. 6. 432 Meh V146. 433 AN10. BIS. 1340 (514). Cat. 8 in Haeb. p. 239. 6 in Ewald Z.f. d. K. d. M. IV. 375. Subhash 2983; 8p. 852; SBH. 674; SRB. p. 226. 1483 SRK. p. 189. 2 (Sp.); SDK. 4. 66. 3 (p. 273); SRH. 102. 6 (Paficatantra); ST.6.23; VS. 86%3 SK. 3. 147; SU. 1183%B PT. 10. 433; PMT. 2233; SG. £. 14a3 SM. 1674; BPS. f. 3ba. 225; SSV. 1546; SMV. 28. 4; JS. 474; JSV. 284.33; SKG.f. 18a. 434 .0 V106 (107); BOR1 329 N105 (100); Bik3280 N633; Bik3279 N44. '-"BIS. 1341 (3818, ef. also 520). Mbh. 5. 1018 (crit. ed. 5. 33. 47), 12.5959%B SA. 23.5%; SN. 555; SSV. 15333; JS. 468. 435 GVS. 2387 V683; ISM Gore144 V190. 436 BORI 328 V145 (137); GVS 2387 V150. -") यद्गर्भवासस्थित. -') पाणिमस्तकपदाप्रोद्भूतभव्यांकुरम् । जराभेदैरनेकैर्भूतं. - ") वपुर् (for मुहुर्); Meh VI44 संदेहा, Bik 3279 V141 (37). . L ·-- १५० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे एतस्याः स्तनभारभङ्गुरमुरः कीर्णा नितम्बस्थली मध्यं मध्यजनाभिगर्तपठितं नाशाचलं चुम्वति । धैर्य धेहि मनःकुरङ्ग पुरतो रोमावलीवागुराम् एतद्धान्तिगतागतव्यसनिनः किं वा विधेयं विधे ॥ ४३७ ॥ एतानि तानि नवयौवनगर्हितानि मिष्टान्नपानशयनासनलालितानि । हाराहारमणिमण्डितभूषणानि भूमौ पतन्ति विलुठन्ति कलेवराणि ॥४३८॥ एता हसन्ति च रुदन्ति च कार्यहेतोर विश्वासयन्ति च परं न च विश्वसन्ति । तसान् नरेण सु* शीलसमन्वितेन नार्यः श्मशानघटिका इव-वर्जनीयाः॥४३९॥ एते ते दिवसासू त एव तरवसू ताश च प्रगल्भस्त्रियस तचू चैवानवनं सकोकिलरुत सेयं सचन्द्रा निशा । वातः सोऽपि च दक्षिणो धृतिहरः सोऽयं वसन्तानिलो हा तारुण्य विना त्वयाद्य सकलं पालालभारायते ॥ ४४० ॐकारे सत्प्रदीपे मृगय गृहपति सूक्ष्ममेकान्तरस्थं संयम्य द्वारवाहं पवनमविरतं नायकं चेन्द्रियाणाम् । वाग्जालं कस्य हेतोर्वितरसि हि गिरां दृश्यते नैव किंचिद् देहस्थं पश्य नाथं भ्रमसि किमपरे शास्त्रमोहान्धकारे ॥४४१ ॥ कदा भिक्षाभक्ष्यैः करगलितगङ्गाम्बुतरलैः शरीरं मे स्थास्वत्युपरतसमस्तेन्द्रियसुखम् । कदा ब्रह्माभ्यासस्थिरतनुतयारण्यविहगाः पतिष्यन्ति स्थाणुभ्रमहतधियः स्कन्धशिरसि ॥४४२॥ 437 Meh S106. 438 BORI 326 V5 (4). 439 Es V67 (66). - BIS. 1458 (575). Mrcch. 62. 63. Paio. ed. Koseg, I: 206. ed, orn. 154. ed. Bomb. 192, Vikramac. 16%; SRB, p. 355,8%3 SRK. p. 105.3 (BIS.). 440 D V132; F1.2 V109; BORI 331 V1333; BORI 328 V142 (134); NS2 V89 (88); Pun697 V121; Pun. 2885 $102 (97); BVB5 V117 (extra); Bik3279 V138 (34); Bik3281 V129 (130); Bik3278 V130; GVS: 2387 VI19. -") कृतवस्ताश्चंद्रबिंबाननाः -') तदैवासवनं सकोकिलरवः...क्षिपा। -') वायुतिसदक्षिणो मलयजः पंचेषु संदीपितो. -SA. 38.70%; SN.569. 441 Ujj 6414 V108; HU 468 V111. BIS. 1491 (3857) Bhartr. in Schiefner and Weber. p. 25 Same as 461, 442 - BIS. 1524 (593). Santis. 4. 18 in Haeb. p. 428, Satakav. 38 Nitisamk. 88%3D SRB. p. 368.56%3D SDK. 5. 60.1 (p. 316-7, Bh.)

·संकीर्णश्लोकाः। कन्थासंचरणं कदनमशनं ताम्बूलहीनं मुखं खट्वैका त्रुटिता विशीर्ण * * * जाया जरामर्कटी । वृत्तिः कायविशोषणेन शिशवो * * * * * * * मूढानां सुखलिप्सया ननु तथाप्यास्था गृहस्थाश्रमे ॥४४३ ॥ कपिकुलनखमुखविदलिततरुतलनिपतितफलाशिनेपि वरम् । न पुनर्धनमदगर्वितभ्रूभृङ्गविलासिनी दृष्टिः ॥ ४४४ ॥ कलिलं चैकरात्रेण पञ्चरात्रेन[०ण]बुद्रुदम् । पक्षकेनाण्डकः सोऽथ मासपूर्णे शिरो कुरु ॥ ४४५ ॥ कल्पान्तपवना वान्तु यान्तु चैकत्वमर्णवाः । तपन्तु द्वादशादित्या नास्ति निर्मनसः क्षतिः॥४४६॥ कः कालः कानि मित्राणि को देश को व्ययागमौ । कश् चाहं का च मे शक्तिरिति चिन्त्यं मुहुर्मुहुः ॥ ४४७ ॥ काचिन् मृगाक्षी प्रियविप्रयोगे गन्तुं निशापारमपारयन्ती । उद्गातुमादाय करेण वीणामेणाङ्कमालोक्य शनैरहासीत् ॥ ४४८ ॥ कार्कश्यं स्तनयोशोस् तरलतालीक मुखे श्लाघ्यते कौटिल्य कचसंचये च वदने मान्धं त्रिके स्थूलता । भीरुत्वं हृदये सदैव कथितं मायाप्रयोगः प्रिये यासां दोपगणो गुणा मृगदृशां ताः स्युः पशूनां प्रियाः ॥४४९ ॥ कावेरीतीरभूमीरुहभुजगवधूभुक्तमुक्तावशिष्टः कर्णाटीचीनपीनस्तनवसनदशान्दोलनस्पन्दमन्दः । लोलल्लाटीललाटालकतिलकलतालास्यलीलाविलोल: कष्टं भो दाक्षिणात्य प्रचलति पवनः पान्थ कान्ताकृतान्तः॥४५०॥ . .. ७) भोजने न वरम् 443 BVB2V103. 444 BVB2 (f. 13a) Vextra on marg. Bik3275 V11. - 1) विकारिणी दृष्टिः. 445 Meh. V145. cf. Garbhopanisad 3. 446 ISM Gore144 Vi75. Sp. 4223. 447 Nag299 N119. 448 - Ms.5SII-2. Sp. 519; SRB. P. 185. 31; SRK. p. 14739 6 (5p.); SK.3.381; SL. 1. 11a; BPS. f. 30a. 191. 449 EV65 (interpolation?). BIS. 1670 (647) Palic. ed. Koseg. I. 205. ed. orn. 153.ed. Bomb. 1903; SRB. p. 350.78. 450, E2 S112 (extra.). -- Sp. 3811 (Raksasapandita); SRB. p. 335. 136%3; SU. 811 (Akbari-Kalidasa); Padyaveni 607 ; SG. f. 73b; BPS. f. 25a. 156. - .

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयमुपगताः पादपाः किं विशीर्णाः किं वा शोषं गतास ते गिरिकुहरगता निर्झरा वारिपूर्णाः । किं तद् वैराग्यमूलं सुचरितनिशितं ज्ञानखड्गं प्रनष्टं येन द्वारे नृपाणां धनमदमलिनाः सङ्गमायान्ति धीराः ॥ ४५१ ॥ किं कपूरैः किमु मलयजैरम्बुभिः किं हिमांशोः किं ताम्बूलैः किमथ वसनैः किं नु भोज्यैर्दुरापैः । चिद्रूपाणां सरसवचसा सज्जनानां प्रियाणां लीलागोष्ठी यदि सवयसां लभ्यते पुण्यलभ्या ॥ ४५२ ॥ किंचिदन्तहिते भानी पद्मिनी वीतरागिणी । आलिङ्ग्य मधुपं शेते प्रियः को नाम योपिताम् ॥ ४५३ ।। किं तेन हेमगिरिणा रजताद्रिणा वा यत्राश्रिताश च तरवस तरवस त एव । मन्यामहे मलयमेव यदाश्रयेण कङ्कोलनिम्बकटुजान्यपि चन्दनानि ॥ ४५४ ॥ किं बाले तव सुव्रणोऽयमधरो गात्रं च किं ते श्लथं रात्रावध विदग्धभोगपटुना दटा भुजंगेन वै । यद्येवं सहसा मृतोता]सि न कथं कालेन दृष्टा सती जप्तं तत्समयेऽप्यनन्यमनसा हाहेति मन्त्रो मया ॥ ४५५ ॥ किं यामि विक्रमपुरं किमु कामरूपं किं यामि दक्षिणपथं मथुरां व्रजामि । आराधयामि शिवनाथमनाथनाथं विम्बायमानहृदयः किमहं करोमि ॥४५६ ॥ किं शाकानि न सन्ति भूधरसरित्कुलेषु मूलानि वा किं वा जीवनमेतदेव विहितं यद् वा वनं न क्वचित् । येन श्रीमदमोहमूढमनसां स्थिखाग्रतो भूभृतां श्वासोत्कम्पकदर्थिताक्षरपदं देहीति वागुच्यते ॥ ४५७ ॥ 451 F2 V60. ") किं दाराः कन्दराभ्यः। ') Omitted. ') ग्ययुक्तं (for 'ग्यमूल). 4) धनमलिनमनां सङ्गतिं यान्ति धीराः (sic); Jodhpurl and Nag 1087 V59. BVBS V62. ") ते (for तद्)...विनष्ट. Also Nag421 V64; Meh V159. 1725 (665) as variant for किं कन्दाः कन्दरेभ्यः from Subhāsh. 66. 452 Pun2101 N extra 3 (on marg.); NS1 N117 (119). SS. 57.9. 453 G1S IIT-10. ७) पद्मिनीव विरा. ") मधुपः; M1.2 S III-11. Adyar XXIIT-B-10 S IIT-11; Pun2885 860 (54). HU2133 and BORI Limaye273 356 ; Pun1538 extra 2; Sri309 3 26. ') गूढरागिणी. ") मधुरं. ") v.l. कटुकान्यपि, कटुजा अपि. BIS. 1754 (681) Bhartr. ed. Bohl. extra 8. lith, ed. I and III. 2. 78. Galan. 80. Vetālabh. Nitipr, 12. in Haeb. p. 528; Sp. 1067 (edab); SRB. p. 215.7; SBH. 1006 ; SDK. 4.34: 1 (p. 249); SRK. p. 19. 77, p. 196. 4 (Sp.); VS. 294; SS. 29. 6%; SK. 2. 186, 6. 1783 SU. 1323; PT. 10. 12 ; SSD. 2. f. 54 ; SMV. 9. 25; SKG. f. 15b. 455 Bikaner 3275585. 456 HU271 V33; Bik3277NI-4. 457 Cand Raj4 V73. ") शाका विरमन्ति. ') चात्रव वान्यत्कचित् - ") भूभुजां (for भूभृतां). १) ताक्षरपदा. F1 V70; P4 V76 (75); 10 1151b V723 Nag421 V66%; RASB11030 V74 - SBH. 3472. - - BIS. - - 454WN49. - '.., .., ·संकीर्णन्लोकाः। १५३ कियती पञ्चसहस्री कियती लक्षापि कोटिरपि कियती। औदार्योनतमनसां रतवती वसुमती कियती ॥ ४५८ ॥ कीर्तिम् ते धनिका धनं मधुरिमा तस्याधमर्णा सुधा शीतांशुप्रतिभूस तदर्थनमियं कर्तुं दिवं धावति । सा लीना तव चाचि भोजनृपते चन्द्रो निरशिध्वनिः शङ्कातोंकमृदंशुकावृततनुनक्तं परिभ्रामति ॥ ४५९ ॥ कुचशैलसंनिधाने त्रिवलिनदीतीरे तन्याः कुचचत्वरे चपले । दृश्यं छलयति पिशाचः पुरुपाणां हि मनागपि शवलितम् ॥ ४६० ॥ कृत्वोंकारप्रदीपं मृगय गृहपति सूक्ष्मनाड्यन्तरस्थं संयम्यं द्वारवाहं पवनपटुतरं नायकं चेन्द्रियाणाम् । वाग्जालं कस्य हेतोः प्रलपसि बहुधा दृश्यते नैव किंचिद् देहस्थं पश्य नाथं भ्रमसि किमपरे शास्त्रजाले विशाले ॥४६१ ॥ कृशोऽपि धन्यः सुजनः सुबुद्धिमान् परोपकारार्थमिहार्थसंपदः । महापथावस्थितपादपः शुभः कृशोऽपि काष्ठाय फलान्वितः किमु ॥ ४६२ ।। कृशोऽपि सिंहो न समो गजेन्द्रैः सत्वं प्रधानं न च मांसराशिः। अनेकवृन्दानि वने गजानां सिंहस्य नादेन मदं त्यजन्ति ॥ ४६३ ॥ कृष्णः करोतु कल्याणं कंसकुञ्जरकेसरी । कालिन्दीकूलकल्लोलकोलाहलकुतूहली ॥ ४६४ ॥ केषांचिन् निजवेश्मनि स्थितवतामालस्यवश्यात्मनां दृश्यन्ते प[फलिता लता इव चिरं संपन्नशाखाः श्रियः। अब्धि लङ्घयतां खनीः खनयतां क्षोणीतलं क्षुन्दताम् अन्येषां व्यवसायसाहसधियां तन् नास्ति यत् पच्यते ॥ ४६५ ॥ कैवर्तकर्कशरग्रहविच्युतोऽसौ जाले पुनर्निपतितः शफरो वरांकः । जालात् पुनर्विगलितोऽपि धृतो बकेन दैवाहतो व्रजति यत्र विपत्पुरस्तात् ॥४६६ 458 BORT 326 $80, VSP $ 101. SRB. p. 70.23; SHV. f. 69d. 7383B SS. 17.48; SSV. 550. 459J3extra.4. 460Bik 3250 S102 ; Bik3279 3 98(99); Pun1538 N100. 461 iSM. Gore 144. V191; GVS2387 V69. ') नटयसि (for प्रलपास). BVB5 V106 (extra); variant of 441. 462 Sri309 N72. 463 AN46. BIS. 7504. Subhash. 109%; SS.54.1. 464 WaiaN1. JSV.102. 1. 465 103318 (with Hindi trans. by Indrajit) N64. SRB. p.95.126. 466 Bar 5199N31. BIS. 1918 (740) Pañc. ed. Koseg. II. 87. Subhāsh 683 SRB. p. 92.75%B SRK. p. 219. 30 (Kalpataru); SG. f. 34a ; SSD. 2. f. 52b. २. भ.सु. - - ·-- ३५४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे को न याति वशं.लोके मुखपिण्डेन पूरितः । मृदङ्गो मुखलेपेन करोति मधुरध्वनिम् ॥ ४६७ ॥ को लाभो गुणिसंगमः किमसुखं प्राज्ञेतरैः संगमः का हानिः समये च्युतिनिपुणता का धर्मतत्त्वे रतिः। कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमा कानुव्रता किं धनं विद्या किं सुखमप्रवासगमनं राज्यं किमाज्ञाफलम् ॥ ४६८ ॥ क्रीडां करिष्यति कियचिरमेकहंसः स्निग्धोल्लसत्कलरवोऽपि शरीरवाचाम् । कालैरघट्टघटिकावलिपीयमानम् आयुर्जलं पिबति शोषमुपैति यत्र ॥ ४६९ ॥ कचिद्वीणानादः क्वचिदपि च हाहेति रुदितं क्वचिद् विद्वद्गोष्ठी क्वचिदपि सुरामत्तकलहः । क्वचिद् रम्या रामा क्वचिदपि जराजर्जरतनुर् न जाने संसारः किममृतमयः किं विषमयः ॥ ४७०॥ 'क्षुद्राः सन्ति सहस्रशः स्वभरणव्यापारमात्रोद्यताः खार्थों यस्य परार्थ एव स पुमानेकः सतामग्रणी। दुष्पूरोदरपूरणाय पिबति स्रोतःपति वाडवो जीमूतस् तु निदाघसंभृतजगत्संतापविच्छित्तये ॥ ४७१ ॥ . 467 - BIS. 1930 (748) Bhartx. ed. Bohl. extra 20. Haeb. 2. 105 ; SRB. p. 156. 1563B SRK. p. 232. 20 (Sphutasloka); ST. 13. 2. SK. 1470 ; SL. f. 32b. 468 WN103. BIS. 1943 (755) Bhartr. ed. Bohl, extra 10. lith. ed. I. 2. 101; III. 102. Galan 105. Nītisanik. 27. Kavitamặtak. 53. Prasangābh. 11b; SRB. p. 180. 1405; SRK. p. 239. 84 (Bh.); SL. f. 300; SN. 841; SSD. 2... 157a3B SMV.11.2. 469 D V142; BORI 328 V160 (51). १) करिष्यसि...एष (for एक-). ') कालारघट्ट - १) झटिति (for पिबति); Bik 379 V154 (50). 470 A V66; F3 V69 (acbd). १) वीणावादः. ') नारी-(for-रामा). 'दपि च जराजीर्णवपुषः, Ts V102. - ") वायं (for -नादः). - ") दपि च सुरा. -") कचिद्रामा रम्याः...गलत्कुष्ठवपुषो (for जरा); X V68 (cabd). - ") वाणी (for नादः). .) हतासानमतुलं (for सुरा). ') गलत्कुष्ठरुधिरा (for जरा'); BORT 326 V98 (97) (acbd). .-- ") वाद्य (for नादः). .) क्वचिद्रामा रम्या... वपुः (for -तनुः); BORI 328 BORI 329 V56%; BU V107 (105); Vai2. V92 ; Jodhl V773 Jod3 V37 (bcad); Pun2101 V55; Pun697 V66; GVS 2387 V121; HU 2144 V97 (93); HU 2145 V106 (99); Meh V114; PU496 V103 (102); Bik 3279 V115 (12); Bik 3280 Vi11 (12). - BIS. 1989 (3991) Bhartx. in Schiefner and Weber. p. 25. Subhash. 28. 313; SRB. p. 89.5 (bacd); SBH. 2941. ") नृत्तं गीतं. (for वीणानादः); SRK. p. 99. 5 (bacd Bh.); RKB. f. 39a (Bh. rar.); SMV. 8. 13 (bcad): 471 Nag 421 Tau 4911 and 4934, N12. N15 in Telang's Ms. D. BIS. 2032 (794) Vikramaca. b. Sp. 773 (Meghānyokti 9); SRB. p. 52. 257 (also p. 230. 37); SBH. 285%; SRK. p. 12. 21 (ST.) SA. 27. 15; Prabandhacintamani (Singhi ed.) 128; ST. 1. 33; SS. 24. 133; SK 2.74, 6. 34; SSD. 2. f. 123a; JSV. 182.83 SKG.f, 15b. - . - - -- - V114 (112);

·१ संकीर्णश्लोकाः। १५५ क्षोणीशाश्रयिणां परोपकरणाभावादवाप्तश्रियां कार्पण्यात् सुधियामनध्ययनतो यूनां प्रवासाश्रयात् । ज्ञातॄणां हरिपादभक्तिविरहादायुर्वृथा गच्छती- त्येवं शासनमासनं प्रतिदिनं नादो भवत्युच्चकैः ॥ ४७२ ।। क्षौम वासो वनभुवि गुहातीरगङ्गा निपानं भोज्यं भिक्षा तरुतलगता वीथिका दीर्घशय्या । भक्तिः कान्ता हरचरणयोः कीर्तनं क्रीडितानि ध्यानं शंभोः सुरतिमनिशं त्वत्प्रसादान् ममास्तु ॥ ४७३ ॥ खद्योतो द्योतते तावद् यावन् नोदयते शशी । उदिते तु सहस्रांशौ न खद्योतो न चन्द्रमाः ॥ ४७४ ॥ गङ्गातरङ्गनिर्धतशीतले वा शिलातले । सुप्यते सुरतश्रान्तकान्तकान्ताकुचस्थले ॥ ४७५ ॥ गङ्गा ता[पा]पं-शशी तापं दैन्यं कल्पतरुस तथा । पापं तापं च दैन्यं च हन्ति सङ्गो महात्मनाम् ॥ ४७६ ॥ गतं कर्णाभ्यर्ण प्रसरति तथाप्यक्षियुगलं कुचौ कुम्भारम्भौ तदपि चुबुकोत्तम्भनरुची । नितम्बप्राग्भारो गुरुरपि गुरुत्वं मृगयते कथंचिन् नोऽजैपीस तरुणिमनि मन्ये मृगदृशः ॥ ४७७ ॥ गतं तत् तारुण्यं तरुणिहृदयाहादजनक विशीर्णा दन्तालिगतिरपि शनैर्यष्टिशरणा। शिरः शुक्ल चक्षुर्घनपटलसुच्छादितमहो मनो मे निर्लजं तदपि विपयेभ्यः स्पृहयति ॥ ४७८ ॥ 472 Ana (Apte Fragment) V152. SRB. p. 180. 1049. २) त्येवं कांस्यसमुद्भवः...वदत्युचकैः; SRK. p. 238. 76 (ST.); SHV. App. I f. 2b). अ. - ") नदीतीरगं वारि पानं (for गुहातीर'). २) सुरतमरवाम निषं (corrupt); F3 V110; BORI 328 V164 (55). ') करचरणयोः...क्रीडितानां: Bik3280 V158 (54). 474 Pun2885f.24b (top marg.). Sp. 738; SRB. p. 209. 2; SRK. p. 168. 2 (Sp.); ST. 23. 1; SU. 1099; PT. 10. 1; PAIT. 184; SSD. 2. f. 3b. 475 Vai2 888; NS1,V2 (edab) 'राज्यते सुरतक्रान्त-; ISI Kalamkar 846. ") गङ्गानिधौतसलिल; $ 85 (odab) in R. P. Dewhurst J. Ú. P. Hist. Soc. I 476 ASP1461 extral. 477 BOKI32656. SKM. 52. 7 (Rudra); Rudrata's Srigāratilaka (KM. 3, p. 117); SK. 5. 260 SG. f. 66b. 478F4580. -4) भोगेभ्यः (for विषयेभ्यः); Ana 624 VI9. - ") हृदयानन्द ') निजगतिरभूद् (for गतिरपि शनैर). -.) जडीभूता दृष्टिः श्रुतिविरहितं कर्णयुगलं. SRB.p. 76.41. 473 D V144. - . - ·" भर्तृहरिसुभापितसंग्रहे गतं तत् तारुण्यं युवतिहृदयालादजनकं व्यतीतः सौन्दर्यः समदकरिकुम्भौघदलनः । जरा निलेशेयं शिरसि पदमुच्चैः कृतवती परनझेदानी जननमरणोच्छेदजनकम् ॥ ४७९ ॥ गन्धादयां नवमल्लिकां मधुकरस् त्यक्त्वा गतो यूथिकां तां त्यक्त्वाशु गतः स चम्पकवनं तस्मात्सरोजं गतः। पद्धस् तत्र निशाकरेण सहसा रोदित्यसौ मन्दधी: संतोपेण विना पराभवपदं पश्यन्ति सर्वे जनाः ॥ ४८० ॥ गर्भस्थं जातमात्रं शयनतलगतं मातुरुत्सङ्गसंस्थं चालं घृद्धं युवानं परिणतवयसं विश्वमान्यं बलाढ्यम् । वृक्षाग्रे शैलशृङ्गे नभसि पथि जले कोटरे पञ्जरे वा पाताले वा प्रविष्टं हरति च सततं दुर्विवाधः कृतान्तः॥ ४८१ ॥ गर्व नोद्वहते न निन्दति परान् नो भाषते निष्ठुरं प्रोक्तं केनचिदप्रियं च सहते क्रोधं न चालम्बते । श्रुत्वा काध्यमलक्षणं परकृतं सतिष्ठते मूकवद् दोषांश छादयते स्वयं न कुरुते ह्येतत् सतां लक्षणम् ॥ ४८२ ॥ गात्रं पात्रं प्रथमवयसि प्रेयसीनां स्तनानाम् आश्लेषाणां तदिदमधुना वन्यमेतत् कृतार्थम् । येनासीने खयि गिरितटे श्लिष्टनासाग्रदृष्टौ हर्षस्पर्श जहति हरिणश्रेणयः कायकण्डूः ॥ ४८३ ॥ गात्रैगिरा च विकलश चटुमीश्वराणां कुर्वन्नयं प्रहसनस्य नटः कृतोऽसि । न त्वां पुनः पलितकर्णकभाजयेनं नाव्येन केन नटयिष्यति दीर्घमायुः ॥४८४॥ 479 GVS2387 V59; BVB5 VI (extra). - ") कुंभैकदलनः SK.7.37: 480 ISM Kalamkar 692 V71. -') त्यक्त्वा गतभृङ्ग चम्प (corrupt). 2082 (821) Bhramarastaka. 2. in Haeb. 240. Subhash. 153 ; SRB.p. 75. 18%BSBH, 7533; SRK. p. 186. 14 (Kavysamgraha). 481 BORI 328 V123 (119). ") वृक्षाने...पथगते (for पथिगते). BIS. 2094. Subhash. 1463; SA. 38. 24; SS. 23:10. ") नो दहते; Ana624 N45. ") क्रोधेन चालम्बते. - BIS, 2095. Subhāsh. 195%3 SN. 709; JSV.182.2. 483 D V137 ; F1.2 V111. – 1) D F1 वन्यमन्यत्कृतार्थम् । c) F1 ग्रदृष्टे BORI328 V149 (141). 8) कामंकण्डूः; Pun697 V23; SVP159 V extra 17. १) धन्यमन्ये कृतार्थम्। 4) हर्षस्पर्शाजहति 1; Meh V153; {FU271 and VSP 1135; Bik3279 V145 (41); Bik3281 V133 (134); Bik3278 V134. 484 H V7; NS3 V6. - SDK. 5. 42. 2 (p. 305, Murari). . BIS. 482 NS3N45. C. - ·संकीर्ण-श्लोकाः। १५७ - गान्धर्व गन्धसंयुक्तं ताम्बूलं भारती कथा । इष्टा भार्या प्रिय मित्रमपूर्वाणि दिने दिने ॥ ४८५ ॥ गृहपदमिदं धर्मारण्यं किमत्र विचित्रता भवति मनसो यत्रासङ्गः स एव निवन्धनम् । चरमवयसि त्यक्त्वा गेहं वने वसता मया- प्यधिगत. इवापत्यस्नेहो लतासु मृगीषु च ॥ ४८६ ॥ ग्रामे ग्रामे कुटी शून्या भक्ष्यमन्नं गृहे गृहे । मार्गे मार्गे जरद्वस्त्रं वृथा दैन्यं नृपे नृपे ॥ ४८७॥ चक्र सेव्यं नृपः सेव्यो न सेव्यः केवलो नृपः । चक्रस्यापि विरोधेन वासः प्रेतत्वमागतः ॥ ४८८ ॥ चक्षुः संवृणु वक्तू वीक्ष करणं वक्षः समाच्छाद्यतां हृद्य स्फूर्जमनेकभावचतुरं शृङ्गाररम्यं वचः । मन्ये ते नवनीतपिण्डसहशा मूल् भजन्ति स्त्रियं मुग्धे किं परिवेदितेन वपुपा पापाणकल्पा वयम् ॥ ४८९ ॥ चत्वारो धनदायादा धर्मानिनृपतस्कराः। ज्येष्ठस्यापि विरोधेन वयं कूप्यंतनतिस ॥ ४९० ॥ [चन्द्रः शो]भति निर्मले च गगने ताराविचित्राम्बरे हंसः शोभति पद्मपत्रसलिले वैडूर्यवर्णोदके । हारः शोभति कामिनीकुचतटे स्त्री चञ्चला यौवने राजा शोभति मत्रिभिः परिवृते सिंहासने सुस्थितः ॥ ४९१ ॥ चपलतरतरङ्गैर्दुरमुत्सारितोऽपि प्रथयति तव कीर्ति दक्षिणावर्तशङ्खः । परिकलय पयोधे विष्णुपादायोग्यस् तव निकटनिपण्णः क्षुल्लकैः श्लाध्यता का ॥ ४९२ ॥ 485 - 0591; [C $96]; ISM_Kalamkar 195 101 (102); Nag421 8100 SR.B. p. 159. 266. ") किमत्र दिवी चिसतां (corrupt); BORI328 V166 (57)...) यत्रासंतः; Bik3279 V160 (56). 487 Ujj6414 V30. 488 102145N9 (4). SRB. p. 146. 181 (ed var.); Sp. 1878 (e var.). 489 Pun 2127 and Bik 1027 V74; HU271 V75. 490 102145 N78 (1) corrupt. - SR.B. p. 156. 164 ( तेषां ज्येष्ठावमानेन त्रयः कुप्यन्ति वान्धवाः); SRK. p. 237. 67 (Sphutasloka). 491 HU2145 N123 (105). 492_X. extra 4. - Sp. 1092 ; SRB. p. 216. 21. . - 486 D V146.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे चर्मखण्डं द्विधा भिन्नमपानोद्गारधूपितम् । ये रमन्ते नराम् तत्र कृमितुल्याः कथं न ते ॥ ४९३ ॥ चलन्ति मेरुप्रमुखा महाचलाश चलन्ति ताराग्रहभास्करादयः। कल्पान्तकाले चलते महोदधिर्न साधुवाक्यं चलते कदाचित् ॥ ४९४ ॥ चला लक्ष्मीशू चलाः प्राणाश् चलं जीवितयौवनम् । चलाचले च संसारे धर्म एको हि निश्चलः ॥ ४९५ ॥ चिन्तायाश च चितायाश च विन्दुमात्रं विशेषतः । चिता दहति निर्जीवं चिन्ता जीवन्तमप्यहो ॥ ४९६ ॥ चीराणि किं पथि न सन्ति दिशान्ति भिक्षा नैवाझिपाः फलभृतः सरितोऽप्यशुष्यन् । रुद्धा गुहापि यमिनो धनिनोपपन्नान् कस्माद् भजन्ति कवयो धनदुर्मदान्धान् ॥ ४९७ ॥ चेत प्रेतसमं [समं-]गलशतान्यासादनस् तृप्यति प्रायः कायकुटी घटीकु[व]लकुटी रोगैर्भवेज जर्जरः। गृध्री सिद्धिहरी दरीव तमसा चक्षुः परं मोहय- त्यायुर्वायुचलं कलयति हा जीवं मुहुर्जन्मभिः ॥ ४९८ ॥ चेतोहरा युवतयः सुहृदोऽनुकूला: सद्धान्धवाः प्रणयगर्भगिरश च भृत्याः। वल्गन्ति दन्तिनिवहाशू चपलास तुरंगाः .: . . संमीलने नयनयोन हि किंचिदस्ति ॥ ४९९ ॥ चेष्टा भवति पुनार्योर्या रत्युत्पत्तिरक्तयोः । 'संभोगो विप्रलम्भश च शृङ्गारो विविधो मतः ॥ ५०० ॥.. BIS. 2259 (903). Bhartr. lith. ed. I. 3. 17; SRB. p. 371. 123; SRK. p. 260.83 (BIS.); SK. 6. 500. 494 Nag 299 N1163; Meh V130; Bik 3287 N extra 2. ... -495 A V108; E3 V extra9; E V118 (117); BOR1329 V102 ; Pun 627 V125; Pun 2101 V102. BIS. 2267-9 (906). Subhash. 203. 319. Canakyaniti. darpapa 5. 20.(19). Vikramāca. 270%; SS. 23. 42. 496 Ady XXIX-E-2. SIV-20. 497 G4 V20%; Meh V157; ISM Kalamkar 195 VST (90). -:) परभृतः. ') Corrupt). -- BIS. 2301 (4053); Bhagavātap. 2. 2.5; SRB. p. 75. 15; 498 GVS2387 V60. . . .. 499 - J3 'extra3 (repeated); SVP159 V extra 19. Sp. 4130; SRB. p. 373. 174 (Vikramaditya); SBH. 3318 (Vikramaditya); SRK. p. 144. 1 (Sphutasloka); SS. 23.5; SU. 1022 (Bh.); BPB. 200%; SSV. 243; SMV. 8. 14, 30.7. 500 Pun 2101 , 32b (extra). 493 SSD.2.f. 139a.

·संकीर्णश्लोकाः। जयो हि सप्तः परमं विभूषणं त्रपाङ्गनायाः कृशता तपखिनः। द्विजय विद्यैव मुनेस तथा क्षमा सर्वस्य शीलं हि परं विभूषणम् ॥५०१॥ जातस त्वं भुवनाधिपो यदि ततः किं सिद्धमेतावता प्राप्तो वा यदि निःस्वतां विधिवशात् तेनापि किं ते गतम् । तस्मात् तोपविपादवन्धनमिदं मत्वेति संचिन्त्यता ज्योतिर्यत्र लयं गते त्रिभुवनेऽप्यात्मा समालोक्यते ।। ५०२ ॥ जिह्वा तृप्यति चुम्बनादधरजात् त्वग् देहसंस्पर्शमान नासा तृप्यति सौरभाधिकगुणा ताम्बूलनिःश्वासनात् । [चक्षुस तृप्यति] रूपदर्शनरतात् कर्णौ च शब्दग्रहात् स्त्री सर्वेन्द्रियवर्गतृप्तिजननी स्वानिः(१) सुखानां ततः ॥ ५०३ ॥ जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । चक्षुःश्रोत्रे च जीर्यते तृष्णका तरुणायते ॥ ५०४ ॥ ज्ञानात सर्वपदार्थानां मद्वाक्यं(?) समुदत्यलम् । ततोऽङ्गवासनानाशाद् वियोगः प्राणचेतसोः ॥ ५०५ ।। तत् पाण्डित्यं न पतति पुनर्येन संसारचक्रे सा सत्प्रीतिर्न चलति पुनर्याशुभे वा शुभे वा । शुवांति(१) संभोगे रतिषु विषये येन वाच्याः परेपां तत् कर्तव्यं विपुलमतिना यन् न भूयो न भूयात् ।। ५०६ ॥ तन्वीकटाक्षशरसंधितसंहतानां तेषां कि[ मौप]धवरं [वद] वैद्यराज । तस्याधरोष्ठरसपानसदैवपेयं पि[ण्डी]पयोधरमिदं भुजपादवन्धः ॥ ५०७ ।। तपन्तु तापैः प्रपतन्तु पर्वतादटन्तु तीर्थानि पठन्तु चागमान् । यजन्तु यागैः प्रवदन्तु सांख्यैर्हरिं विना नैव मृतिं तरन्ति ।। ५०८।। 501 C N46; Bar 5199 N49. --- 1) शीलं हि सर्वस्य नरस्य भूपणम्।; Tan 4911 and 4930, N44; Nag 421 and 1087 N45. (cf. याचो हि सत्यं etc.). BIS. 2373(953). Vānaraştaka 8, in Haeb. 245. Kāvyakal.; śp. 1556 (Pāņdavanakula); SRB. p. 174. 897 (Nakula). ') पराक्रमः शस्त्रबलोपजीविना; SSD. 2. f. 150a. 502. D V147; Bik 3279 V161 (57); BOR1328 V167 (58). ") भवना ') यस्मात्तोष 503 Ea S107 (109) om. c (restored from BORT331, 5110 (112, corrupt). 504_G V21. - BIS. 2428 (978). MBH. 13. 367-8 Hariv. 1644. Paic. ed. Kosog: V. 15. ed. Bomb. 83 Kavitāmţtak. 65; SRH. 175. 2 (p. 224, Bh:); SSD. 4.f.15b. 505 ISM Gorel44 V181. F':506 : BORI328 V81 (80). SDK. 5. 55.4 (p. 314, var.). 507 Bik 3275881. of. SBH. 2225. , 508 NSI V100. . - ·१६० भर्तहरिसुभाषितसंग्रह तया कवितया किंवा किंवा वनितया तया । पदविन्यासमात्रेण मनो नापहतं यया ॥ ५०९ ॥ तरुणि संचर संवर लोचने त्रिनुलेवे सुकुमारपारिग्रहः । मम मनोभवनपिडितं न हि शलातामुच्यते मृतमारुणम् ॥ ५१० ॥ तसातिरेजे नवनीरजाक्ष्याः समुल्लसन्ती नवरोमराजी । मुखेन्दुभीतस्तनचक्रवाकचञ्च[]ता शैवलवल्लरीव ॥ ५११ ॥ तानीन्द्रियाणि सकलानि तदेव कर्म सा बुद्धिरप्रतिहता वचनं तदेव । अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः स एव त्वन्यः क्षणेन भवतीति विचित्रमेतत् ॥ ५१२ ॥ तावत् सत्यगुणालयः पटुमतिः साधुः सतां वल्लभः शूरः सच्चरितः कलङ्करहितः कान्तः कुलीनः कविः। दक्षो धर्मरतः सदा स कुशलो विद्वत्सभामण्डनो यावन् निष्ठुरवज्रपातसदृशं देहीति नो भापते ॥ ५१३ ॥ तावत् स्नानसुरार्चनादिनियमस्वाध्यायदानव्रत- स्तोत्रादीनि पुरा पठन्ति पुरुपा यावन् न लब्धं पदम् । दृष्ट्वा सर्वगते द्वितीयरहिते निर्नामदेवे वरे किं कार्य विधिना जपेन तपसा मन्त्रेण तन्त्रेण वा ॥ ५१४ ॥ तीर्ण जीणं कुटीरं वृकनकुलकुलैराकुलं धान्यशून्यं कन्थावस्त्रं कदनं क्षितितलशयनं हंडिकाखंडनका । काणी काली कुरूपा कटुरटनपरा गेहिनी स्नेहहीना तिष्ठत्येका विभूतिस तदपि न गृहिणो गेहवासं त्यजन्ति ॥५१५ ॥ . 509 Xextra.3. 510 Vai2 502 (corrupt). Possibly तरुणि संचर संवर लोचने त्रिभुवने सुकुमारप- रिग्रहः... 511 Gondal 4-130-आ $94; VSP $95. 512 ...WN40. - BIS. 2533 (1019). Bhartr. ed. Bohl. extra 5. lith. ed. I. 2. 39. Galan 43. Palic. od. Bomb. V. 26. Hit. cd. Schl. I. 121. Johns. 136. Vikramacn. 226; SRB. p. 65. 16%; SKM. 125.6 (p. 437, Ksemendra); SRK. p. 45. 21 (Rasikajivana); Bhojaprabandha 4; Tantrākhyāyikā II. 61, Edgerton. II. 35; SHV. f. 67n. 700 (Ksomendra), f. 82a. 94; SS. 39. 29; BPB. 7; SSD. 2. f..140b; SKG. f. 16a. 513 NS1 V14. BIS. 2542. Subhash. 70%; SRB. p. 74.41; SRK. (Sphutasloka). 514 F V84 (83). 515 HU2145 V21 (20). p. '59.3 ·संकीर्णश्लोकाः। तृषातः सारङ्गैः प्रतिजलधरं भूरि विरुतं धनैर्मुक्ता धाराः सपदि पयसस तान्प्रति मुहुः । खगानां के मेघाः क इह विहगा वा जलसुचाम् अयाच्यो नार्तानामनुपहरणीयो न महताम् ॥ ५१६ ॥ तोयैरल्पैरपि करुणया भीमभानौ निदाघे मालाकार व्यरचि भवता या तरोरस्य पुष्टिः । सा किं शक्या जनयितुमिह प्रावृषेण्येन वारां धारासारानपि विकिरता विश्वतो वारिदेन ॥ ५१७ ॥ त्यक्त्वा सङ्गमपारपर्वतगुहागर्भ रहः स्थीयतां रे रे चित्त कुटुम्बपालन विधौ को वाधिकारस्तव । यसैते पुरतः प्रसारित दृशः प्राणप्रियाः पश्यतो नीयन्ते यमकिंकरैः करतलादाच्छिद्य पुत्रादयः ॥ ५१८ ॥ त्यज दुर्जनसंसर्ग भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्रं सर नित्यमनित्यताः ॥ ५१९ ।। त्रैलोक्यं मधुसूदनस्य जठरे सोऽप्येकदेशस्थितः सोऽप्यधु हरकङ्कणः स च हरः कैलासकोणे स्थितः। कैलासोऽपि न लक्ष्यते क्षितितले सा यन् न मृद्धिन्दुवद् दंष्ट्राग्रे विलसत्यसौ विजयते लीलावराहो हरिः ॥ ५२० ॥ खमेव चातकाधारोऽसीति केषां न गोचरः। किमम्भोदवरासाकं कार्पण्योक्तिः प्रतीक्ष्यते ॥ ५२१ ॥ ददति तावदमी विषयाः सुखं स्फुरति यावदियं हृदि मूढता मनसि तत्वविदस तु विवेचके व विषयाः क सुखं व परिग्रहः ॥ ५२२ ॥ 516 ~3p. 1205 ; SRB. p. 52. 244 ; SDK. 4. 63. 1 (p. 270, Bh.); SR V. App. 1 f. 12.6; VS.77 (Bh.); SK. f. 147a; SSD. 2. f. 26a. 517 extraj. SEB. p. 247.47%3 SK. 3.6 1. 518 felh v149. SKM. 131.4I. (Indrakavi). 519 NS1 523 Nag 299 N121; Meh 7140; Bik 3287 N extras. - BIS. 2621 (1063). Vrddhacan.14.20. Hit. ed. Schl. ad. 85. 11. Johns. III. 24. Galan. Varr. 4; Sp. 734; SA. 27.78. --- 4) अनित्यतांGarudamahapurana. 108.26%3B SHV.1.49a. 358. . ") भज नित्य'. 520 Nag 421 N99%BGVS 734 N103. ~4) लीलावतारो. 521 V N50. --4) W1 प्रतीक्षसे; V2 °क्ष्यसे; V3 "क्षितः। NS3 N114. - 2661, (1081). Bhartr.ed. Bohl. extra. 6. lith. ed. I and III. 2. 49. II. 50. Galan 533; 3p. 782; SRB. p. 211.5; SRK. p. 172.43 SG. f. 27b. 522 - BIS. 2705 (1105). Santis. 2.5. Haeb. p. 416. Satakav. 26 ; SRB. p. 868. 373; SDK. 5.55. 1 (p. 313); SRK. p. 38. 12 (Sphutasloka); RKB. f. 39a. (Bh.); SSV. 1428. २१ भ.सु. M BIS.

·१६२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे दद्यात् साधुर्यदि निजपदे दुर्जनाय प्रवेशं तन्नाशाय प्रभवति ततो वाञ्छमानः क्रमेण । तसाद् देयो विपुलमतिभिर्नावकाशोऽधमानां जारोऽपि स्याद् गृहपतिरिति श्रूयते वाक्यतोत्र ॥ ५२३ ।। दन्तैरुचलितं धिया तरलितं पाण्यंघ्रिणा कम्पितं [दृग्भ्यां कुङ्मलितं बलेन गलितं रूपश्रिया प्रोषितम् ।] प्राप्तायां यमभूपते नृषु जराधाट्यापि यं सर्वतो लोभः केवलमेष एव सुभटो हृत्पत्तनं वल्गते ॥ ५२४ ॥ दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संग्रहो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थ हरन्त्यन्ये ।। ५२५ ॥ दातारो यदि कल्पशाखिभिरलं यद्यर्थिनः किं तृणैः सन्तश्चेदमृतेन किं यदि खलास तत्कालकूटेन किम् । किं कर्पूरशलाकया यदि दृशोः पन्थानमेति प्रियः संसारे हि सतीन्द्रजालमपरं यद्यस्ति तेनापि किम् ॥ ५२६ ॥ दारियाद् ह्रियमेति ह्रीपरिगतः सत्चात् परिभ्रश्यते निःसत्त्वः परिभूयते परिभवान् निर्वेदमापद्यते । निर्विण्णः शुचमेति शोकनिहतो बुद्धया परित्यज्यते निर्बुद्धिः क्षयमेत्यहो निधनता सर्वापदामास्पदम् ॥ ५२७ ॥ . - - 523 Bik3280, Ben 60-10 and 57-4 N15. BIS. 2074 (1104). Paic. ed. Koseg. I. 410. ed. Bomb. 366; SRB. p. 178. 999. 524 BORI328 V151 (143): Om. b. SRB. p. 77.523; SRK. p. 68. 21 (Prasangaratnāvali); Var. in both SRB. and SRK. for ed) प्राप्तायां यमभूपतेरिह महाधाट्यां धरायामियं, तृष्णा केवलमेकिकैव सुभटी धीरा पुरो नृत्यति।; SS. 35. 1 (var.); SN. 333; SSV. 1092. 525 Bik3280 N80; 3279 N60. BIS. 2742 (1127) Pañc. od. Koseg. II, 158. Vikramac. 73. Subhāsh. 36. 93. 166; Sp. 469; SRB. p. 69: 17; SRK. p. 63. 3, p. 222. 6 (Sphuţaśloka); 526 BN70. - ") कल्पशालिभि. १) संसारो हि मृगेन्द्रजालसदृशो E3 N43 (42); BORI326 N42. १) कल्पशाखितरलं; RASBT747 N43 (42); Jod 1 N433; Pun2101 N43 (44); Pun697 N43; NS1 N43 (44). BIS. 2746 (4170). - ) ज्ञातिश्चेदनलेन किं यदि सुहृद्दिव्यौषधैः किं फलम् । ) प्रिया. .d) ऽपि (for हि. Pafic. 1 in Nitisamk. 26. Cat. Cambr. Mss. 10. Subhash. 308; SRH. 181. 60 (Kavyaprakasa); Sarasvatikanthabharana (KM. 94, p. 443) 4. 71; ST. 1. 52%3B SSD. f. 157a. (bacd); JSV. 301.1; 527 -- BIS. 3781 (1145). Mrcch. 8 [1. 14]. Hit, ed. Schl. I. 128. Johns. 143.ed. Calc. 1830. p. SRB. p. SRK. p. 56-7. 11 (Bh.); Alamkārakaustubha (KM. 66, p. 360); Tantrākhyāyikā II. 67, Edgerton II. 40, both forest (for दारिद्यात् in as); SG. f. 36a; SAI. 13033; SN. 512; SSV. 1287 ; SKG. f. 16b. 3 1083; 68.71;

·संकीर्णश्लोकाः। दिग्गजकमठकुलाचलफणिपतिविधृतापि चलति वसुधेयम् । प्रतिपन्नममलमनसां न चलति पुंसां युगान्तेऽपि ॥ ५२८ ॥ दुःखं स्त्रीकुक्षिमध्ये प्रथममिह भवेद् गर्भवासे नराणां चालत्वे चातिदुःखं मललुलिततनुस्खीपयःपानमिश्रम् । तारुण्ये चातिदुःखं भवति विरहजं वृद्धभावोऽप्रसादः संसारे रे मनुष्या वदत यदि.सुखं स्वल्पमप्यस्ति किंचित् ॥५२९ ॥ दुरापूरेण कामेन मोहेन च वलीयसा । शेपं गृहेषु सक्तस्य प्रमत्तस्यापयाति हि ॥ ५३० ॥ दुर्जनवदनविनिर्गतवचनभुजंगेन सजनो दष्टः । तद्विपघातनिमित्तं सहसा शान्तिमौषधं पिवति ॥ ५३१ ।। दृष्टा दृष्टिमधो ददाति कुरुते नालापमाभापिता शय्यायां परिवृत्य तिष्ठति बलादालिङ्गिता वेपते । निर्यान्तीषु सखीषु वासभवनान् निर्गन्तुमेवेहते जाता वामतयैव संप्रति मम प्रीत्यै नवोढा प्रिया ॥ ५३२ ।। देवं चन्द्रकलाधरं फणिधरं ब्रह्माकपालाधरं गौरीवामधरं त्रिलोचनधरं रुद्राक्षमालाधरम् । गङ्गोत्तुङ्गतरङ्गपिङ्गलजटाचूडोत्तमां गह्वरं नीलग्रीवमनादिसिद्धसततं सोमो[?]रक्षाकरम् ॥ ५३३ ॥ ७ देशे देशे कलत्राणि देशे देशे च वान्धवाः । तं देशं नैव पश्यामि यत्र भ्राता सहोदरः ॥ ५३४ ॥ 528 CN99 (100) -- ") कूर्मकुला । १) सत्यं (for पुंसां); E3 N109 (10); Fi N99; P N99. -°) कथमपि विस्तापि नवलवति (sic); BORI329 N93 (88); RASB.7747 N107 (105); Jod I N 107 ; Pun 2101 Ni09 (110); NS1 N108 (111) -- BIS. 1534 (598) begins with कमठकुलाचलदिग्गज. Bhartr. ed. Bohl. extra 23. Hasb. 2. 109. lith, ed. I. 88; SRB. p. 48. 121; SK. 6. 261; PT. 1. 64; SSD. 2. f. 99b%; SMV. 9. 423 JSV. 175. 3. 529 Fs V68 (paraphrase of 199). BIS.2825. Subhash. 106. 530 ISM Kalamkar 1957119 (122). 531HU632 extra. f.5a. SRB. p. 48. 120. 532 Gujarati P. P. ed. Bhartr. 892. - BIS. 2932 (1230) Sahityadarpana 40; Sp. 3672 (Sriharsa); SRB. p. 318. 14 (Harsa); SBH. 2072 (Sriharsadeva); SKM. 17. 2 (p. 274, Sriharsa); SDK. 2. 131. 1 (p. 153, Śriharşadeva). 533 Ja extral. 534 BORI329 N104 (99). BIS.7553. Carr. 408; SRB. p. 361.63BSRH. 76. 1 (Aikāvali); Com. on Candrāloka. 6. 14; Sahityamimamsa 6 (p. 72); SA. 37.4%B Valmikirāmāyana VII; JSV. 99.5. - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे देहीति वचनं श्रुत्वा देहस्थाः पञ्च देवताः। तत्क्षणादेव नश्यन्ति हीधीश्रीधृतिकीर्तयः ॥५३५ ।। द्यूतं मांसं सुरा वेश्या खेटं चौर्य पराङ्गनाः । महापापानि सप्तैव व्यसनानि त्यजेदुधः ॥ ५३६ ।। द्विरष्टवर्षा योषित [च पञ्चविंशतिकः पुमान् । अनयोनितरां प्रीतिः स्वर्ग इत्यभिधीयते ॥ ५३७ ॥ द्वौ विप्रौ विप्रमग्निं वा दम्पत्योर्नृपनृत्तयोः । अन्तरे न हि गन्तव्यं हरस्य वृषभस्य च ॥ ५३८ ॥ धनतनयविपत्तिव्याधिदुःस्थो गृहस्थो यतिरपि नियमस्थो नीतिसुस्थो वनस्थः । गुरुपरवशकारी क्लिश्यते ब्रह्मचारी हरिचरण विहारी केवलं धन्यजन्मा॥५३९॥ धन्यानां नवपूगपूरितमुखश्यामाङ्गनालिङ्गन- त्रस्तानेकसुखप्रमोदमनसां स्वल्पायते शर्वरी । असा तु कुटुम्बशम्बलकथासंतापचिन्ताज्वर- ज्वालाजागरजागरूकमनसां सैवातिदीर्घायते ॥ ५४० ॥ धन्याम तु ये भुवि विभोगकरा मनुष्या विम्बाधरामृतनिषेवणतत्परा ये । अन्येऽपि संततिभवार्णवतोयदक्षा ये पाशमोहमवतीर्य पदं व्रजन्ति ॥५४१॥ धन्यास ते वीतरागा गुरुवचनरतास त्यक्तसंसारभोगा योगाभ्यासेऽतिलीना गिरिवरगहने यौवनं ये नयन्ति । - 535 NSI V13. १) श्रीहीकान्तिकीर्तयः; ISM Kalamkar692 VT. ..) पचनावारे. - °) निर्यान्ति तद्वचः श्रुत्वा. SRB. p. 73.6; SRK. p. 60. 15 ($p.). SN. 500%B SSD. 2.f. 138b%; SSV. 1270. 536 102145 N71 (1). BIS. 2994 (1262). Vikramaca. 267. 537 BORI329 553 (54); Pun 2101 $54 (56); BORI Limaye273 330; Somadeva's Yasastilakacampā (KM. TO. II. p. 251). द्वादशवर्षा योषा षोडशवर्षों- चितस्थितिः पुरुषः। प्रीतिः परा परस्परमनयोः स्वर्गः स्मृतः सिद्धिः॥ (Dhumadhvaja?). 538 HU2145 N6 (1). Cf, BIS. 6160 (5013) Vrddhaci. 7. 5. Berl. MS 255. 539 ISM Kalamkar195. N extral on marg. last fol. (not as Bharty. Sioka.l) 540 M4.5SV-20. -') 15 प्राप्तानेक'. SDK. 2. 175. 1 (p. 182); SSD. '2.f.14la. 541 ISM Kalamkar846 592. 542 A $100. ") A1 com. संसारसङ्गा; F1599. 4) संसारसगा. - ) ब्रह्मज्ञाने (for योगाभ्यासे)....नयन्ते. ") येऽपि (for अन्ये). d) गाट मृदुशयनतले; BU S103; Jod3 $98; NS1 S103 (203); NS2 598; BORI329 $102 (103); Bar1781 $103 (106). Some Mss. ये विरक्ता (for वीतरागा in a); RASBG - - - ·संकीर्णश्लोकाः। १६५ अन्ये प्रोत्तुङ्गपीनस्तनकलशभराक्रान्तकायां दिनान्ते कान्तामालिङ्गय कण्ठे मृदुतलशयने शेरते तेऽपि धन्याः ॥ ५४२ ॥ धर्मः प्रज्वलितस् तपः प्रचलितं सत्यं च दूरे गतं पृथ्वी मन्दफला नृपाश् च कुटिलाः शस्त्रापि[यु ?]धा ब्राह्मणाः । लोकाः स्त्रीषु रताः स्त्रियोऽपि चपला लौल्यं गतास तापसाः साधुः सीदति दुर्जनः प्रभवति प्रायः प्रविष्टे कलौ ॥ ५४३ ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैकोऽपि न विद्यते । अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम् ॥ ५४४ ॥ धातसू तात तवैव दूषणमिदं यत् सापि कस्तूरिका कान्तारान्तरचारिणोऽस्य पृपतो नाभौ कृता मृत्यवे । योनां पिशुनस्य यस्य रसनाकन्देऽकरिष्यत्तस्त]दा क्लेशो नास्य वधोऽभविष्यदनिशं संतापकत तुः]सतः ॥ ५४५ ॥ धातस तात विरुद्धोऽपि द्वितयं मा कृथा नृणाम् । भृत्यलमविवेकज्ञे लेहमन्यरते जने ॥ ५४६ ॥ धिक किं जीवितमापदेकनिलयं पित्राप्तबन्धूज्झितं दीनानाथजनोपकारकरणव्यापारदूरीकृतम् । मन्दीभूतशशाङ्कशेखरपदद्वंद्वारविन्दस्मृति व्यालोलायतलोचनास्तनेतटप्रश्लपविश्लेपितम् ॥ ५४७ ॥ . 8553 5101; HU1381 519; HU2144 597 (99); Meh $104; Bik3279 5102 (103); 'Bik3280 8105; GVS2387 V48 and BVB V102 (extra). ") ते धन्या ये विरागा...संसारसंगा. ') नगवनगहने. ') येपि. 4) गाढं (for कण्ठे). BIS. 3085 (1313) Bhartx. ed. Bohl. extra25%JSV. 306. 2. 543 HU2145 N49 (36). BIS. 3092. Vet. in LA. (III) 30. Subhash, .58; SRB. p. 99. 25%B SBH. 3076 (var.); SRK. p. 64.6 (Sphutasloka). 544 GVS734N96. BIS. 3120 (1318). Vrddhavāna. p. 20, 13. 10. Hit. . ed. Sohl. pr. 25. Johns. 26. Galan. Varr, 195%; SRB. p. 159. 255. 545 Bik3276 N extra f. 11b top narg. BIS. 3140 (only ab) Subhash. 229; SRB. p. 61. 265 (var.); SRK. p. 23. 13 (var.). 546 BORT329. N64 (59); Pun2101 N63 (64). -') द्वितया मा कृथा वृथा. १) सत्यत्वम् Pun697 N633; NS1 N63 (64); Bik3279 N573; Bik3280 N76. JSV.168.1. 547 D V129; F1.2 V106; BORT329 V98; Pun2101 V98; NS2 V101 (99); SVP159 V extra 133; Pun2127 V130%; Meh V1503; Bik3379 V135 (31); Bik3278 and 3281 VI27%; BORI328 V138 (131).

·१६६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे धिग् धिक् तान् क्रिमिनिर्विशेषवपुपः स्फुर्जन्महासिद्धयो निष्पन्दीकृतशान्तयोऽपि च तमःकारागृहेष्वासते । तं विद्वांसमिह स्तुमः करपुटीभिक्षाल्पशाकेपि वा बालावक्रसरोजिनीमधुनि वा यस्याविशेषो रसः ॥ ५४८॥ धीरध्वनिभिरलं ते नीरद मयि मासिको गर्भः । उन्मदवारणबुद्ध्या मध्येजठरं समुच्छलति ॥ ५४९ ॥ धैर्य यस्य पिता क्षमा च जननी क्षान्तिः प्रिया रोहिनी सत्यं मित्रमिदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः । शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजन ह्येते यस्य कुटुम्बकं मम सखे कस्माद् भयं योगिनः ॥ ५५० ॥ न कुर्यात् पापपुत्रीयं न कुर्याद् वरगोत्रिणी । न कुर्याद विधवा नारी गर्भस्रावी च दुर्मुखी ॥ ५५१ ।। न कुर्यादभिचारोग्रवश्यादिकुहकक्रियाम् । लक्ष्मणेनेन्द्रजित् कृत्याभिचारसमये हतः ॥ ५५२ ॥ . न तादृक् कर्पूरे न च मलयजे नो मृगमदे फले वा पुष्पे वा तव भवति यादृक् परिमलः । परं त्वेको दोषस् खयि खलु रसाले यदुचितं पिके वा काके वा लघुगुरुविचारो न हि कृतः ॥ ५५३ ॥ - - - .. - 548 BIS. 3153 (4265) Santis. 4. 10. Haeb. p. 426. Satakāv. 37. Nitisamk. 85. Kavyakal.; RKB. fol. 39a (Bh.); SRB. p. 371, 112; SDK. 5.07. 2 (p. 321, Ballana). 549 BU104/7 N103. SRB. p. 212. 18; SK. 3. 199; PT. 10.26%3B Padyaveņī 711 (Jagannātha). 550 D V1333; Fs V107. ") दिशोऽथ वसनं. - d) यस्यैतेपि; Ya v X-11. ") शान्तिः प्रिया. ") तपःसंगमः; M1. 5-5 V X-11 (10). -- ") Ms शान्तिः स्थिराः M4 शान्तिश्चिरं. ') M4 यथा (for दया). M1.5 तपासंगमः; Ms मनःसंशयः. d) M4 एते (for ह्येते). M1. 5 तस्माद्वयं ।; BORI328 V143 (135). १) धर्मे मतिर्मोहिनी (for क्षान्तिः प्रिया गहिनी). -") वद (for मम). RASB G. 9475 V X-10. --- १) शान्तिश्चिरं. -") एते सन्ति (for ह्येते यस्य); Meh $112 and V132; Bik3279 V139 (35) शौर्य यस्य; HU2133 V102. -- BIS. 3169 (1339). Santis. 4. 9. in Haeb. 436. Nitisamk. 84. Subhash. 7.97; SRB. p. 370. 103; SRK. p. 38. 14 (ST.); SN. 18; SSV. 18; JS. 10. 55l HU2845 07 (2). 552 Sp. 1526 (Ksemendra); SRB. p. 155. 80 (Bh.). 553 xa extral. Sp. 1016 ; SR.B. .p. 240. 119 ; SRK, p. 208, 1 (5p.); VS. 286%; SK. 3. 2573; PT. 10.74; PMT. 229%; SG. f. 25w. Ms. भूमितटी:

·संकीर्णश्लोकाः। १६७ न दुर्जनः सज्जनतामुपैति बहुप्रकारैरपि सेव्यमानः । भूयोऽपि सिक्तः पयसा घृतेन न निम्बवृक्षो मधुरखमेति ॥ ५५४ ।। न देवे देवत्वं कपटपटवस तापसजना जनो मिथ्यावादी विरलतरवृष्टिश् च जलदः । प्रसङ्गो नीचानामवनिपतयो दुष्टमनसो जनः शिष्टा नष्टा अह ह कलिकालव्यतिकरः ॥ ५५५ ॥ न निर्मिता केन च दृष्टपूर्वा न श्रूयते हेममयी कुरङ्गी । तथापि तृष्णा रघुनन्दनस्य विनाशकाले विपरीतबुद्धिः॥५५६ ॥ न नाकपृष्ठं न च सार्वभौमं न पारमेष्ठ्यं न रसाधिपतम् । न योगसिद्धिं [न] पुनर्भवं वा वाञ्छन्ति पादं सुरजःप्रपन्नम् ॥ ५५७ ॥ न परिहरति मृत्युः पण्डितं श्रोत्रियं वा धनकनकसमृद्धं बाहुवीर्यं नृपं वा। तपसि नियमयुक्तं सुस्थितं दुःस्थितं वा वनगत इव वह्निदुर्निवार्यः कृतान्तः॥५५८ न भवति भवति च न चिरं भवति चिरं चेत् फले विसंवदति । कोपः सत्पुरुषाणां तुल्यः स्नेहेन नीचानाम् ॥ ५५९ ॥ न भिक्षा दुष्प्रापा पथि पथि मठारामसरितः फलैः संपूर्णा भूर्विटपिमृगचर्मापि वसनम् । सुखे वा दुःखे वा सदृशपरिपाकः खलु तदा त्रिनेत्रं कस त्यक्त्वा धनलवमदान्धं प्रणमति ॥ ५६० ॥ 554 Vai2 extra7, corrupt. BIS. 3295 (4301). Vrddhacana. 11.6%3 SRB. p. 59. 224; SRK. p. 22. 4 (Sp.); ST. 3. 4; VS. 359 ; SK. 2. 119; SHV. f. 57b.582. 555 HU2145 N52 (38). - SRB. p. 99. 133; SRK. p. 64. 1 (ST). 656 AN60. -- BIS. 3324 (1409). Vrddhacāna 16. 5. Vikramacarita 45. Subhash. 175%; SS. 46. 15. 557 NS1 V99. 558 BORI328 V122 (118). BIS. 3968 (परिहरति न). Subhash. 82. 559 BORI329 N101 (96, Corrupt). SRB. p. 47. 1073; SBE. 236%; SRH, 31. 22 (Sundarapāņdya); Alamkāraratnākara515. (?) 23 (?); Hemacandra's Kāvyānušāsana 5. (KM. 71, p. 208 varr); PT: 1. 37; BPB. 285; SSD. 2. f. 125b; SSV. 1521;Js. 459. 560 A V37; B V104; D V38. - ') मृगचर्मादि वसनं; Eo. 5 (and a few Dhanasāra Mss. like BORI3827-1884-87) V373; F V38. ५) भुवि विटपिमृगचर्मापि (sic); Jod3 V40; Pun2101 V373; Pun697 V36; NS1 V43; NS2 (30); BORI328. V40. - .) मृगविटपिचर्माधिवसनं. ") तं सुखे वा Meh V39; Bik3279 V42 (41); Bik3280 V41; BORT329 V38; HU1387 V40. . BIS.3362 (1429) Bhartr. lith. ed. I. 3. 97. also in Subhash, 312; Prabandhacintamani 823; SN. 320. BPS. f. 25a 154.

·१६८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे न भोगहार्या न च बन्धुहार्या न भ्रातृहार्या न च राजहार्या । स्वदेशमित्रं परदेशवन्धुर्विद्यासुधां ये पुरुषाः पिबन्ति ।। ५६१॥ नरपतिहितकर्ता द्वेष्यतां याति लोके जनपदहितकर्ता त्यज्यते पार्थिवेन्द्रः । इति महति विरोधे वर्तमाने समाने नृपतिजनपदानां दुर्लभः कार्यकर्ता ॥ ५६२ ॥ नवमेऽधोमुख विद्याद् दशमे जन्म च ध्रुवम् । एवं गर्भस्थितिः प्रोक्ता प्राणिनां भवजन्मनि ॥ ५६३ ॥ न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तमिमे चोभे तद् हि पात्रं प्रचक्षते ।। ५६४ ।। न विषममृतं कर्तुं शक्यं प्रयत्नशतैरपि त्यजति कटुतां न खां निम्बः स्थितोऽपि पयोहदे । गुणपरिचितामार्या वाणीं न जल्पति दुर्जनश चिरमपि बलाध्माते लोहे कुतः कनकाकृतिः ॥५६५ ॥ न वैराग्यात् परं भाग्यं न बोधादपरः सखा । न हरेरपरस बाता न संसारात परो रिपुः ॥ ५६६ ।। न स कश्चिदुपायोऽस्ति देवो वा मानुषोऽपि वा । येन मृत्युवशं प्राप्य जन्तुः पुनरिहाव्रजेत् ॥ ५६७ ॥ न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् । धर्मः स नो यत्र न चास्ति सत्यं सत्यं न तद् यत् कपटानुविद्धम् ॥५६८॥ 561 Ady XXV-L.2. after N16 (without number). SSD. 2. f.1100%; cited in Ti com. on 15 = हर्तुर्याति. 562 CN101 (102); IO1854, extra in fol. 230%; Bik3280, Ben60-10 and 37-4 N12. - BIS. 3396 (1443). Paic ed. Koseg. T. 147. ed. Orn. 107. ed. Bomb. 131; 5p. 1353 ; SR B. P. 152. 409; SN. 843; SSV. 1621; JS. 5083; SKG. f.Tb. 563 Men V14S. 564 ISR Kalankar 195 Y extra 3. BIS. 3423 (4345) Ya.jia. 1. 200. Subhash,290. 565 BIS. 3438 (1470) in anustubh. metre (ab only); Sp. 377 (Bh.); SRB. p. 61. 255 (Bh.); SBH. 455; SSD. 2. 4. 1298, JSV. 198. 13. 566 BU S106 ; HU 1387 802; cited in Yi com. on यां चिन्तयामि. BIS. 3452 (1575). Vikramaca. 17. 567 D V143; BORI 328 V163 (154); Bik3279 V157 (53). 568 BORI329 N98 (93) Bik 3279 N61; Bik3280 N81. BIS.3483 (1489). Mbh. 5. 1339 ( = BORI crit. ed. 5. 35. 49 ). R. ed. Bomb. 7.59, 3. 33. Hit. ed. Schl. III. 61. Johns. 64. Galan Varr. 330; Sp. 1344; SR.B. p. 174. 884%; SRH. 163. 152; Prabandhacintāmaņi 129; Alamkārakaustubha (KM, 60, p. 385); Garudamahapurana 115.52; SS. 13.4; Pt. 9. 108; SKG. f. The - - - ·संकीर्णश्लोकाः। १६९ न हि भवति यन् न भाव्यं भवति च भाव्यं विनापि यत्नेन । करतलगतमपि नश्यति यस्य हि भवितव्यता नास्ति ॥ ५६९ ॥ नागो भाति मदेन के जलरुहै। पूर्णेन्दुना शर्वरी शीलेन प्रमदा जवेन तुरगो नित्योत्सवं मन्दिरम् । वाणी व्याकरणेन हंसमिथुनैनद्यः सभा पण्डितः सत्पुत्रेण कुलं नृपेण वसुधा लोकत्रयं धार्मिकैः ॥ ५७० ॥ नाग्निस तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ ५७१ ॥ नाथे श्रीपुरुषोत्तमे त्रिजगतामेकाधिपे चेतसा सेव्ये स्वस्य पदस्स दातरि सुरे नारायणे तिष्ठति । यं कंचित्पुरुषाधिपं कतिपयग्रामेशमल्पार्थदं सेवायै मृगयामहे नरमही मूढा वराका वयम् ॥ ५७२ ॥ नाधीतं शब्दशास्त्र स्फुटपदविमलं हेतुतत्त्वार्थयुक्तं श्रोणीभारालसाझी कुचभरनमिता लालिता नो मृगाक्षी । विप्रेभ्यो नैव दत्तं न च हुतमनले नार्चितः शंभुदेवो हा कष्टं मन्दभाग्यो मरणवशगतः कं वरं प्रार्थयामि ॥ ५७३ ॥ नामाप्यन्यतरोनिमीलितमभूत् तत् तावदुन्मीलितं प्रस्थाने स्खलतः स्ववर्त्मनि विधेरन्यैर्गृहीतः करः । लोकशू चायमदृष्टदर्शनदशादृग्वैशसादुद्धृतो युक्तं काष्ठिक लूनवान् यदसि तामाम्रालिमाकालिकीम् ॥ ५७४ ।। 569 CN108 (109) १) तन्न हि भवति ।; BORI329 N 107 (102); Bik3279 N50%; Bik3280 N69. BIS. 3519 (1509). Pafic. ed. Koseg. II. 11. 133. ed. Bomb. 9. 122. Vikramaca. 54. 149; SAB. p. 91. 42; SMV. 8. 26. 570 RASB 7747 V122 (last sl., incomplete). ") कंवलरहैः; Pun2101 V extra 2, 9 = V117. -4) त्वया वसुमती लोकत्रयं विष्णुना (for नृपेण etc.). -- BIS. 3545 (1518) Pañcaratna 1. in Haeb. 3. Vikramaca. 87. Subhāsh. 201; SRB: p. 180. 10423 SRK. p. 228. 75 (ST.); VS. 881; SA. 8. 51; SSD 2. f. 150a; SEV. app. I. f. 9a. 37; Ss. 10. 323 Sik. 6. 97%3 SL. f. 27a; BPB. 3083; JSV. 30. 2. 571 Wai2 595. BIS. 3547 (1520) Mbh. 5. 1538-9 (= BORI. crit. ed. b.40.6): 13. 2226. Palic. ed. Koseg. I. 153. ed. Orn. 112. ed. Bomb. 137. Hit. ed. Schl. II. 111. Johns. 113. Vikramaca. 35. Subhash. 218. Paicara. 1. 14.99 =R. 5. 50. 123 Sp. 1498 (Bhārata, Canakya and Palicākhyāna); SRB. p. 154. 60%; SRH.54.7 (Mbh.); Garudamahapurana. 109. 40; SHV. f. 97 b. 183; SS. 35. 103 SSD. 2. f. 158b;JS. 409%; SKG. f. 4b. BIS. 3568 (1527 ). Santis. 1. 11. in Haeb. 4123 SRB. P. 376. 2583; SDK. 5. 53. 2 (p. 312, Bh.); SRE. 200. 31 (Yadavaprakasa). 573 Ujj6414 V104 (105); HU468 V107. -- BIS. 3575 (1530) Bharty. in Schiefner and Weber p. 25. 574 SBH. 1017 (probably Bhallata) ascribed to Bhartr. in preface p. 7433 AMD.833. १२ भ.सु. 572 ·१७० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे नायं जनो मे सुखदुःखहेतुर्न देवतात्मा गृहकर्मकालाः । मनः परं कारणमामनन्ति संसारचक्र परिवर्तयेद् यत् ॥ ५७५ ॥ नालस्यप्रसरो जलेष्वपि कृतावासस्य कोशे रतिर् दण्डे कर्कशता मुखे तु मृदुता मित्रे महान् प्रश्रयः । आमूलं गुणसंग्रहव्यसनिता द्वेपश्च दोषाकरे यस्यैषा स्थितिरम्बुजस्य वसतिर्युक्तैव तत्र श्रियः ॥५७६ ॥ नासीत् कश्चित् परित्राता दाता वा वचसोऽपि च । शक्नोति कः परित्रातुं कालेन कवलीकृतम् ॥ ५७७ ॥ नित्यमक्लेशलभ्येन शीतलेनाविनाशिना । एकेनैवामृतेनैप बोधेन स्वेन पूज्यते ॥ ५७८ ॥ निद्रामुद्रितलोचनो मृगपतिर्यावद् गुहां सेवते तावत् स्वैरममी चरन्तु हरिणाः स्वच्छन्दसंचारिणः । उन्निद्रस्य विधृतकेसरसटाभारेण निर्गच्छतो नादे श्रोत्रपथं गते हतधियां सन्त्वेव दीर्घा दिशः ॥ ५७१ ॥ नीचा दुःखेन याच्यन्ते प्रयच्छन्ति न याचिताः । अथ किंचित् प्रयच्छन्ति न गले न च तालुके ॥ ५८० ॥ नो खड्गप्रविदारिताः करिघटा नोद्वेजिता वैरिणम् तन्वङ्गया विपुले नितम्बफलके नो क्रीडितं लीलया । नो जुष्टं गिरिराजनिझरझरे झांकारिगङ्गापयो मातुयौवनहारिणा वद सखे जातेन तेनात्र किम् ॥ ५८१ ॥ नो धर्माय यतो न धर्मनिरता नार्थाय यत्ने दशाः कामोऽप्यर्थवतां तदर्थमपि नो मोक्षः क्वचित् कस्यचित् । तत् किं नाम वयं तदत्र घटिता ज्ञातं पुनः कारणं जीवन्तोऽपि मृता इति प्रवदतां शब्दार्थसंसिद्धये ॥ ५८२ ।। SRB. p. 575 ISM Kalamkar 194 V91 (94). 576 HU2144 N101 (103); Bik3276 N102; Lim930/39 N102. Sp. 1137 ; SRB. p. 244. 236 ; SK M. 110.66 (Jayavardhana); SRK. p. 198. 5 (5p.).. 577 ISM Gore144 V172. 578 ISM Gorel44 V179. 579 Bik3276 N extra (f. 9b marg.). 231.51. 4) गतधियः सन्त्वेव दीर्घायुषः. 580 AN11. 581 V52. - १) खड्गात्रैर्न विदारिताः। ") खगात्रैर्न विदारिताः। - ") कालोयं परापिण्डलोलुभतया काकरिव प्रेरितः।; BORI329 V103. ") नो खड्गानविदा ...वैरिणीस्. १) नितम्बकलिके।. RASB7747 V118 (21); BU V16; Pun2101 V extra. 2. 1=V109; TO 1151b V54; Nag421 V44; H01376 V52. - SDK. 5. 54. 2 (p. 313). 582 BORI328 V144 (136); Meh V125 and V1333; GVS2387 V114. -) न तत्र निरता नार्थाय येनेशाः। ) तत्के नाम वयं किमत्र। --) इवेति वदतां । SRB. p. 375. 223; SM. 1465%; SSV. 1448.

·संकीर्णश्लोकाः। १७१ नोपभोक्तुं न च त्यक्तुं शक्नोति विपयाञ् जरी । अस्थि निर्दशनः श्वेव जिह्वया लेढि केवलम् ॥ ५८३ ॥ नो पश्याम्यसतां मुखं न धनिनां वाचं शृणोस्यश्रवान् नो मिथ्यागुणकीर्तनैरहरहः संस्तौमि कुखामिनम् । इत्यालोच्य कवन्ध उद्धतभुजो वृत्तानुवन्धे स्थितो दोपीपाश्रयसंग्रहव्यसनिनि छिन्तेऽधुना भूर्धनि ॥ ५८४ ॥ नो मेघायितमर्थवारिविरहक्लिष्टार्थिशस्ये मया नोत्तप्रतिपक्षपर्वतकुले निर्यातवातायितम् । नो वा वामविलोचनामलमुखाम्भोजेपु भृङ्गायितं मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा अयम् ॥ ५८५ ॥ नो वक्तुं न विलोकितुं न हसितुं न क्रीडितुं नेरितुं न स्थातुं न परीक्षितुं न पणितुं नो वा सुतं नोदितुम् । नो दातुं न विचेष्टितुं न पठितुं नानन्दितुं वैधितुं नो जानाति जनः स जीवति कथं निर्लजचूडामणिः ।। ५८६ ॥ नो विद्या न च भेपजं न वशता नो वान्धवं नो गुरुं नो इष्टं [न च] देवता न जननी न स्नेहबद्धा प्रिया । नार्थो न स्वजनेन किं न हि कृतं शारीरक नो वलं नो शान्त्या न सुते सुरासुरनरैः संधीतमायुर्बुवम् ॥ ५८७ ॥ पञ्चाननं परिभवत्युदरेण वेणीदण्डेन पन्नगकुलं शशिनं मुखेन । या.सा जगत्रयजयप्रथितानताङ्गी बुद्ध्या कया वत बुधैरवला वभापे ॥५८८॥ पतङ्गमातङ्गकुरङ्गभृङ्गमीना हताः पञ्चभिरेव पञ्च । एकः प्रमादी स कथं न हन्यते यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च ॥ ५८९ ॥ पत्रं नैव यदा करीरविटपे दोपो वसन्तस्य किं नोलकोऽप्यवलोकते यदि दिवा सूर्यस्य किं दूषणम् । ..583. Meh 878. BIS. 3833 (1652). Kavyad. 2. 326. (2) 584- Bik9278 and 3281 V132. 585 - SDK. 5.54. 4 (p. 313, Bh.). :586 - BORI328 V153 (145). 581: BORT328 VI20 (np number). - SN. 400; SSV. 2193 IST. 261.8. 588 12574. - SM. 1395%; SN. 260%; SSV.1380; JS. 395%3; JSV.240. 3. 589. ISM Kalarhkar195 V85 (88). 590 W N93; Pun2885. N90; NSS N119; BVB5 V101 (extra). करीरकुटके -:) वर्षा नैव; Lim1485 V extral. - BIS. 3895 (1688) Bhartr. Bohl. 2, 89. lith, ed. I. 91, II: 93. Galan. 94. Subhash. 187%; SRB. 93,96%3 SRE.

·१७२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे धारा नैव पतन्ति चातकमुखे मेघस्य किं दूषण यत् पूर्वं विधिना ललाटलिखितं तन् मार्जितुं का क्षमः ॥ ५९० ॥ पन्था खेदसिनो मुग्धे वक्त्रेणाधरपल्लवैः । खण्डिता एव शी[? शांतं ते शूराधरपयोधराः॥ ५९१ ॥ परं स्वभाव एवैषो यत् परार्थविधित्सया । क्लेशाननुभवन्त्येव स्वयं छायाद्रुमा इव ॥ ५९२ ॥ परदारपरद्रव्यपरद्रोहपराङ्मुखः । गङ्गा ब्रूते कदागत्य मामयं पावयिष्यति ॥ ५९३ ॥ परापवादवादेन रमते दुर्जनो जनः । काका सर्वरसान् भुते विनामेध्यं न तृप्यति ॥ ५९४ ॥ परिग्रहोऽतिदुःखाय यद्यत् प्रियतमं नृणाम् । अनन्तं सुखमामोति तद्विद्वान्यस्त[?] किंचन ॥ ५९५ ॥ परिचरितव्याः सन्तो यद्यपि कथयन्ति नैकमुपदेशम् । यास तेषां खैरकथास ता एव भवन्ति शास्त्राणि ॥ ५९६ ॥ परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् । वर्जयेत् तादृशं मित्रं विषकुम्भं पयोमुखम् ।। ५९७ ।। परोऽपि हितवान्वन्धुर्वन्धुरप्यहितः परः। अहितो देहजो व्याधिर्हितमारण्यमौषधम् ॥ ५९८ ।। p. 104. 1 (ST). Canakyanitidarpana. 12. 6; SHV. f. 63b. 651 VS. 848%; SS. 46. 12; SL. f. 37b; SSD. 4. f. 2a; SLP. 11. 37; SKG. f. 18b. 591 Bik3276 S extra (f. sb marg.). 592 Srn309 N75. 593 XN160. BIS. 3922 (1697). Subhash. 217; 3p. 667; SRB. p. 154, 46%3; com. on Candrāloka 5. 103; SA. 27. 48. - ") पराङ्मुखम् । -) गङ्गापिपास मागत्या माममुं पाव।। SHV. f. 6la. 611; SM. f. 50b. 594 Wai2 extra6. 595 ISM. Kalamkar 195 V82 (85). 596 BN101. ") उपचरितव्याः ') तेषां याः स्वैर"; FI N98. ..) उपरि चरितव्याः; F2 N101. ") उपचरितवन्तः; F5 N87. T5 N87. - ") ने सदुपदेशम्।; BORT329 N92 (87); HU2144 N88 (86) उप; HU2145 N106 (87); PU496 N88 (87); Bik3280 N106 (104). - BIS. 3956 (1714). Bhartr. ed. Bohl. extra22. Haeb.2, 108; Sp. 236 (Bh.); SS. 29. 11; SK. 2. 68; SU. 1436 ; PT. 1. 1; SSD. 2. f. 115b. 597 Wai2 extr4 13. - BIS. 3979 (1729 ). Cap. 18. in Haeb. 74 in Weber. 73 in Hoefer. Vxddhaca. 2. 5. Samskxtapāthop. 54. Subhash. 226. Hit. ed. Schl, I. 71. Johns. 78. Galan Varr. 164. ŚKDr. under eter and fHT; SRB. p. 88. 1; SRH. 89. 6 (p. 111, Kautilya); SRK. p. 54. 2 (Prssaigaratnavali); Garudar mahapurana 115. 49; SSD. 2. f. 142b; SKG. f. 9a. 598 CN104 (5); BORI329 N132 (97); Bik3279 N433; Bik3280 N62. BIS. 3988 (1736) Hit. ed. Schl, I. 98. Johns. 107%; Kavitamrtak. 96%; SRB. p. 156. 152; SBH. 2705; SRH. 163. 54 (Mbh.); SRK. p. 231.8 (Prasangaratnavali); SA, 37.5%; siv. f. 92b 22; SK. 6. 198%; SL.. 46a; JSV. 99.13 SKG, f. 6b. - ·संकीर्णश्लोका। १७३ पातालान् न समुद्धृतो वत वलिम॒त्युन नीतः क्षयं नो मृष्टं शशिलाञ्छनं च मलिनं नोन्मूलिता व्याधयः । शेषस्यापि धरां विधृत्य न कृतो भारावतारः क्षणं चेतः सत्पुरुषाभिमानगणना मिथ्या वहन् खिद्यसे ।। ५९९ ॥ पात्रापात्रविशेषोऽस्ति धेनुपन्नगयोरिव । तृणात् संजायते क्षीरं क्षीरात् संजायते विषम् ॥ ६०० ।। पुंसः स्त्रियां स्त्रियः पुंसां संयोगं प्रति यत् कृतम् । स शृङ्गार इति ख्यातो रतिक्रीडादिकारणम् ॥ ६०१॥ पुंसो वर्षशतं ह्यायुस तदधं वाजितात्मनः । निष्फलं यदसौ रात्रौ शेतेऽधः प्रापितस्तमः[?] ६०२ ॥ पुण्यक्षेत्रं विपयविरतिः सत्तपः साधुसङ्गो दानं वाक्यं कलुपरहितं प्राण्यहिंसा च यज्ञः। धर्मो जन्तुष्वगतिषु दया जाझवी भावशुद्धिः सम्यग्ज्ञानं भवभयहरं तुष्टिरिष्टा विभूतिः ॥ ६०३॥ पुरो वा पश्चाद् वा कचिदपि वसामः क्षितितले किमेवं नशू छिन्नं वचनविभवाक्रीतजगताम् । गृहे वारण्ये वा कुचकलशहारे मृगदृशां मणेस् तुल्यं मौल्यं सहजसुभगस द्युतिमतः॥ ६०४ ॥ प्रकाममभ्यस्यतु नाम विद्याः सौजन्यमभ्यासवशादलभ्यम् । कर्णी सपत्यः प्रविसारयेयुः प्रसारयेदक्षियुगं न काचित् ॥ ६०५॥ - - 599 D V124. ') मृगलान्छनस्य (for शशि च); Eo V117, extra; Es V extra4%BE V113 (12, extra); Es V119 (extra). - ") Eo.5 विमोचितो बत वली नीतो न मृत्युः क्षयं। -") Eo नोन्मृष्टं; Ek नोत्सृष्टं। -4) Eo.5 लजसे (for खिद्यसे); BORT331 v131; RASB V109 (112); F1.2 V101. -') नोन्मृष्टं शशलान्छनस्य; Fs V109. -') नो मृष्टं शशिलान्छनस्य !; BORI329 V93 ; GVS2387 V109. -') नोन्मृष्टं शशलान्छनस्य। १) भारावरोहः; Jod1 VTI; Jod3 V125; Pun2101 V93. ---4) पदवी (for Prorati); Pun697 V115; NS2 V84 (83); BVB5 V74; Meh V124; Par V102; Bik3278 and 3281 V121; Bik3272 V130 (20). Sp. 2573; SRB. p. 80.443; SHV. (E. 78a) 35; SSV. 434; SMV.7.20. JSV. 296.6. 600 Wai2 extra.9. BIS. 4031 (4526). Prasangabh. 4; SRB.p. 1573; 203 (Vyasa); SBE. 2975. 601 Pun2101. f.32b, ef. चेष्टा भवति etc. 602 ISM Kalamkar195 V117 (120). 603 YEN44. 604 Rajiv extra2. - SRB. p. 80. 33. 605 GVS2387 V108, SRB. p. 49. 165. - - ·१७४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे प्रणमत्युन्नतिहेतोर्जीवनहेतोर्विमुञ्चति, प्राणान् । सुखहेतुस्तव दुःखी सेवक अन्यस तु. मूर्ख एव ॥ ६०६ ॥.. प्रतिदिनमयत्नसुलभे भिक्षुकजनजननि साधुकल्पलते । नृपनमनि नरकतारिणि भगवति भिक्षे नमस् तुभ्यम् ॥ ६.७ ॥ प्रथमवयसि पीतं तोयमल्पं स्मरन्तः शिरसि निहितभारा नालिकेरा नराणाम् । सलिलममृतकल्पं दाराजीवितान्तं न हि कृतमुपकार साधवो विस्मरन्ति ॥६०८ प्रशान्तशास्त्रार्थविचारचापलं निवृत्तनानारसकाव्यकौतुकम् । निरस्तनिःशेषविशेषविप्लवं प्रयातुमन्विच्छति शंकरं जनः ॥६०९॥ प्रातःस्नानमनःप्रसादजननं दुःखप्रविध्वंसनं शौचस्सायतनं मलापहरणं संवर्धते तेजसाम । रूपज्योतिकरं गदप्रशमनं सत्कर्म चाप्यापना[?] नारीणां च मनोहरं श्रमहरं स्नानाद् दशैते गुणाः ॥ ६१० ॥ प्राप्ता जरा यौवनमप्यतीतं बुधा यतध्वं परमार्थसिद्धयै । आयुर्गतप्रायमिदं यतोऽसौ विश्रम्य विश्रम्य न याति कालः ॥६११॥ बन्दी विन्दति पत्रपात्रपदवीं शिष्टैर्विशिष्टैरलं. पुम्भिश्चेदुपलभ्यते रतिसुखं क्कैणीदृशामादरः । उत्पन्ना यदि जागडीषु कविता किं नः कृतं संस्कृतैर् भूपाले यवने समस्तभुवने वैदग्ध्यमस्तं गतम् ॥ ६१२ ॥ 606 10155 N39; Nag421 N38. Ana624 N146 ; ISM Kalamkar 125 N42 (41); NS3 N46. - BIS. 4217 (1835). Hit. ed. Schl. II. 25. Johns. 24. Sah. D. 326% SRB. p. 97. 14; SDK. 5. 42. 4 (305); SRH. 124. 15 (Sundarapāndya); SRK. p. 168.. 2 (ST). SEV. (fol. 73a) 801; SG. f. 40a; SSD. -2... 146a; SKG. f.9b. ' : 607 D V102; GVS2387 V78; Lim1486 V extra8; BV.Bb V108 (extra); Bik3279 V107 (4). SRB. p. 96. 1; SRK.. p. 48.7 (5p.); SS.. 36.8; SM, 9083; SSV. 889. 608 Mys 582 N63. - BIS. 4249 (1856) Vikramaca. 91. Prasangabh.; Sp. 1029 ; SRB. p. 51. 220 ; SK AI. 33. 34; SRK. p. 210. 1 (Sp.). 609 D V125%3 Eo V118. ")°ल्पविस्तरं. 4) मनः (for जनः); Es V1203; BORI331 V132; J1 (only up to निवृत्त in b after the last sloka); F1.2 V102.; BORI328 V134 (29); BORI 329 V94 ; Pun2101 V94; Pun697 V116; GVS2387 V110 ) प्रगन्तुमन्विच्छति कौतुकं मनः; Jod3 V126 ; NS2 V86 (85); Sri 309 V87 ") विचारणं मनो.. - 1) प्रकृष्टमन्विच्छति शूलिनं मनः; Meh V126; Bik 3279 V131 (27); Bik 3278 and 3281 V122. BIS. 4279 (4591) Bhartr. lith.ed. II. 3. 100; Subhash. 317; SBH. 3405 (Susanta). 610 HV2145 N10 (5). 611 - BIS. 4325 (1901) cf. Sohiofner and Weber p. 12355p. 4165 (Bh.); SRB. p. 374. 196 (Bh.). 612 Wai 2 extra 1 corrupt). SR.B. p. 180. 1052 (var.); SHV. App. I. f, 2bs (order cdab). - - -- ·संकीर्णश्लोकाः। १७५ वन्धुर्वैरिजनायते गुणनिधिः कान्तापि सर्यायते मित्रं चापि खलायतेऽति सहसा पुत्रोऽप्यमित्रायते । श्रीखण्डं दहनायते श्रवणयोः शास्त्रं च शस्त्रायते जाते पुण्यनिवर्तनेऽतिमहतामर्थोऽप्यनयते ॥ ६१३ ॥ वहवः फणिनः सन्ति भेकभक्षणतत्पराः । एष एव हि शेपोऽयं धरणीधरणक्षमः ॥ ६१४ ॥ बाले नीहारकाले मृगमदचरिते तुङ्गवक्षोजलिङ्ग- ताराहारावलीनामभिनवकमलामोदसौगन्ध्यभाजाम् । श्रोणीभारालसानामनुदिनमपि ये गाढसंश्लेपवन्तः सन्तस्ते पुण्यवन्तो जगति किमवलाः प्राणवन्तोऽप्रतीताः॥६१५॥ चाले बालमृणालकोमलभुजे मत्तालिमालालके लीलान्दोलितलोललोचनयुगे तन्वनि यामो वयम् । इत्याकर्ण्य वचांसि सा विरहिणी नेत्राम्बुधारानना एणाक्षी परिपूर्णचन्द्रवदना निश्वस्य मोहं गता ॥ ६१६ ।। बाले बाले चकितहरिणीलोचने लोचने मां दृष्ट्वा दृष्ट्वा क्षिपति च वृथा नाद्य लक्ष्यं तवाहम् । शान्त चित्तं विपयरहितं ज्ञानतः सांप्रत मे छिन्ने मूले किमयि तरवे दीयते वारिसेकः ॥ ६१७ ।। वाहू द्वौ च मृणालमास्यकमलं लावण्यलीलाजलं श्रोणीतीर्थशिला च नेत्रशफरी धम्मिल्लशैवालकम् । कान्तायाः स्तनचक्रवाकयुगलं कन्दर्पवाणानलैर् दग्धानामवगाहनाय विधिना रम्यं सरो निर्मितम् ॥ ६१८ ।। विम्वाकारं सुधाधारं कान्तावदनपङ्कजम् । . अत्र क्रियापदं गुप्तं मर्यादा दशवार्पिकी ।। ६१९ ॥ 613 ISM Kalamkar 692 V31. 614 102145 N101 (82). 615 Pun2885 V90 (91); RASB G 9475 VX-133; HU 2133 V91. 616. Ez .extra after Ś (f. 32a); E: Ś extra 1 (f. 34b). - ') Both MSS. तन्वंति. ५) Both AISS. विरहणीनेत्रांवुधावानता; 'SNIV. 14. 20; SLP. 10. 3. 617 B V59%; Fa V108. ३) किमिह (for किमयि); Jod 1 V57. -1) मायशास्त्रं दुराशम् 1. BVB5 V60. --') माद्यशास्त्रं दुराशम्. 4) वारिशेपः; Meh V156. BIS. 4458 (1970) Srigāratilaka 1. Kavyakl. 96; SRB. p. 271. 54; 271.8 (Bh.). 619 B, Bik3279, BVB5, and Lim1485 $15; Jod 1 515 (14). - SRB. p.194.15. , . - - 618 SRK. p.

·१७६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे वीभत्सा.विषया जुगुप्सिततमः कायो वयो गत्वरं प्रायो बन्धुभिरध्वनीव पथिकैः सङ्गो वियोगावहः । हातव्योऽयमसार एव विरसः संसार इत्यादिकं सर्वस्यैव हि वाचि चेतसि पुनः पुण्यात्मनः कस्यचित् ॥ ६२० ।। बुभुक्षितैयाकरणं न भुज्यते पिपासितैः काव्यरसो न पीयते । न छन्दसां केनचिदुद्धृतं कुलं हिरण्यमेवार्जय निष्फलाः कलाः ॥२१॥ ब्राह्मणो जन्मना श्रेयान सर्वेषां प्राणिनामिह । तपसा विद्यया तुष्ट्या किमु मत्कलया[?]युता ॥ ६२२ ॥ भगवन्तौ जगन्नेत्री सूर्यचन्द्रमसावपि । काले गच्छत एवास्तं नियतिः केन लङ्घयते ॥ ६२३ ॥ भयप्रमत्तस्य गृहेष्वपि स्याद् अतः स आस्ते सहपट्सपत्नः । जितेन्द्रियस्थात्मरतेव॒धस्य गृहाश्रमः किंनु करोत्यवद्यम् ॥ ६२४ ॥ भर्ता यद्यपि नीतिशास्त्रनिपुणो विद्वान् कुलीनो युवा दाता कर्णसमः प्रसिद्धविभवः शृङ्गारदी[क्षागुरुः । स्वप्राणा]धिककल्पिता स्ववनिता स्नेहैः समं लालिता तं कान्तं [प्रविहाय सैव युवती जारं] पति वाञ्छति ॥ ६२५ ॥ भर्तृहरिभूमिपतिना रचितमिदं नीतिरीतिविज्ञेन । ज्ञाते यत्र न मुह्यति धीरोऽधीरः प्रमाणं स्यात् ।। ६२६ ॥ भवद्भवनदेहलीविकटतुण्डदण्डाहत- । त्रुटन्मुकुटकोटिभिर्मघवदादिभिर्भूयते । व्रजेम भवदन्तिकं तनुमुपेत्य पैशाचिकी न तु त्रिदिवसंपदं त्रिदशनाथ नाथामहे ॥ ६२७ ॥ BIS. 4464 (1974). Santis. 1. 20. Haeb. p. 413. Kavyakal. 233; RK.B. f. 39a (Bh.); SRB. p. 370. 93; SDK. 5. 56. 1. (p. 314, Bilhana). 621 RASB 7747 (E type) N24 (a stray from E com.); Pun 2101 N24 (25); NSI N24 (25). BIS. 4484. Subhash.73; SRB. p. 64. 11; SS. 39.7%3 ŠK. 2. 170; SSD. 2. f. 105b; Aucityavicāracarca of Kşemendra (KM), p. 150 Māgha). 622 1SM Kalamkar 195 N extra (on final fol.). 623 Ady XXI-E-2N IX-13. BIS. 4527 (2011). Kavyād. 2. 172; Sp. 449 (Dandikavi); SR.B. p. jo. 5 (Dandi); SRK. p. 73. 28 (Sp.); SID. 4. f, 2b. 624 ISM Kalamkar 195 V83 (86) corrected from वनेष्वपि स्याद्यतः in ab. SRB. 350.793B SRK. p. 117. (Sphutasloka). 626 A N105 (final). १) दण्डाहति-1 १) प्रकृतिमेत्य। - ) किमित्यमरसंपद प्रमथनाथ ना (order cdab); BU V10. SK. 1. 15%; Sivastuti of Laikesvara 5 (KM.1; p.7). 620 625 HU2145N1. - 627 X: extra. - ·संकीर्णश्लोकाः। भारत्या वदनं श्रिया च सदनं गोविन्दकी. मनो धर्मेण श्रवणं परैस् तु तरणं शौर्येण वाहुद्वयम् । दानेनापि करः[समीक्ष्य सततं] यस्याज्ञया भूतलं स्थातुं चानवकाशतां कथयितुं कीर्तिस तु दूरं गता ॥ ६२८ ।। भाखान् वेषः कलावान् वचनपरिचयो भूविकारोऽतिवक्रः स्पर्शः सौम्यो गुरुश्च स्तनकलशभराखेरतान्तश् च शुक्रः। मन्दो हासस्तमश्रीः कचनिचय इव सुभ्रुवा त्वं च केतुः सेवामेवं ग्रहास्ते विदधति सुभगे मुञ्च मानग्रहोऽयम् ॥ ६२९ ॥ भिक्षा कामदुधा धेनुः कन्था शीतनिवारिणी । अचला च शिव भक्तिर्विभवैः किं प्रयोजनम् ॥ ६३० ॥ भोगे रोगभयं जये रिपुभयं काये कृतान्ताद् भयं हर्षे शोकभयं सुखे क्षयभयं वित्ते भयं सर्वतः। शास्त्रे वादभयं गुणे खलभयं रूपे जरातो भयं सर्व नाम भयान्वितं भज सखे विष्णोः पदं निर्भयम् ॥ ६३१ ॥ भोगे रोगभयं सुखे क्षयभयं वित्तेऽपि भूपाद् भयं दास्ये स्वामिभयं जये रिपुभयं वंशे कुयोपिद्भयम् । माने म्लानिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद् भयं सर्व नाम भयं भवेत् पुनरहो वैराग्यमेवाभयम् ॥ ६३२ ।। भो भो बुद्धिविचारचारुमतयः पृच्छामि तद् भण्यतां किं नारायणनामधेयमसमं पीयूपधाराः किरन् । किं वानन्दपरायणं नियमितं किं वा सुधागर्भितं किं वा स्यूतसुधेव केवलमिदं किं वा परा निर्वृतिः ॥ ६३३ ॥ 628 Ana (Apte fragment) 7151. SRB. p. 136,47. 629 Meh 5733; Bik3275 575. 630 Cand HU1376 V573; 10 1151b V60. 631 For this and next sloka see note on भोगे रोगभयं (294). D V1363 Par Vi03; HU2144 V95 (91); Meh V121 and V136 (var.); Bik3279 V144 (40). 632 GVS2387 V104 and BVB5 VIll (extra). ") वित्तेऽग्निभूभृद्भयं। रणे (for जये, in GVS only). ") देहे ( for काये)। 4) सखे भज ततो (for भवेत्पुनरहो); BORI329 V96 (95), -- १) वित्तेऽग्निभूभृद्भय। - ") वंशेपु यो। - 6) नेहे वैरभयं नयेऽनयभयं। ') सर्वेषामभयं भवेत्पुनरिय !; BORT328 V148 (40). ") वित्तेऽग्निभूभृद्भयं । third pāda omitted. 1) भयं भयमहो (for भवेत्पुनरहो); F ") वित्तेग्निभूभृद्भयं. -") वंशेषु ( for वंशे कु). -- ") ग्लानि (for म्लानि). देहे (For काये). ) सखेभयमतो (for भवेत्पुनरहो); HU46S V110. ~~-SS. 14. 6 (var.); SU. 10143; SM. 1468; SN. 414; SSV. 1451 (var). 633 B V100%; Jod3 V118. २३ भ.सु. ७) ·१७८ भर्तहरिसुभाषितसंग्रह भो लोकाः शृणुत प्रसतिमरणव्याधेश चिकित्सामिमां योगज्ञाः समुदाहरन्ति मुनयो यां याज्ञवल्क्यादयः । अन्तज्योतिरमेयमेकममलं कृष्णाख्यमापीयतां यत् पीतं परमामृतं वितनुते निर्वाणमात्यन्तिकम् ।। ६३ ।। भ्रातश् चित्त सखे विवेक भगवन्नाचार सर्वे गुणाः कौलीनत्वमपि क्षमे भगवति ब्रीडे सखि श्रूयताम् । विद्याभिः परमश्रमेण हि मया नीताः परामुन्नति तत् किं मामपहाय यौवनवने कुत्रापि यूयं गताः ॥ ६३५ ॥ भ्रान्तं याचनतत्परेण मनसा देहीति वाक् प्रेरिता भुक्तं मानविवर्जितं परगृहे साशङ्कितः काकवत् । साक्षेपं भृकुटीकटाक्षकुटिलं दृष्टं खलानां मुखं यच् चान्नार्थकृतं तदेव कुरुते तत्रापि सज्जा वयम् ।। ६३६ ।। मत्तान् वित्तमदेन चित्तजनुपा संजातचित्तमान इन्द्रश चन्द्र उपेन्द्र इत्यनुदिनं स्तुत्वा नरेन्द्राधमान् । द्वाक्षातीतरसं दयामयतर्नु दाक्षायणीवल्लभ वीक्षाशिक्षितमन्मथं पशुपति साक्षादुपेक्षामहे ॥ ६३७ ।। मत्तेभकुम्भनिर्भेदकठोरनखराशिमिः। मृगारिरिति नाम्नैव लघुतामेति केसरी ।। ६३८ । मवंशजाः परमहापतिवंशजा वा ये भूमिपाः सततमुज्वलधर्मचित्ताः । मद्धर्ममेव परिपालनमाश्रयन्ति तत्पादुकाद्वयमहं शिरसा नमामि ॥ ६३९ ॥ मधुरमधुरस्निग्धं चाङ्गं सुचन्दनरूषितं मृदुभुजलतापाशाश्थामी सुकङ्कणभूषिताः। प्रकृतिसुरभिस्खैरालापाः स्मरोदयदायिनी विरहविधुरस्यैते चित्तं हरन्ति च सेन्द्रियम् ।। ६४० ॥ . 634 ISM Kalankar 692 VG3; Bik3279 V108 (100); Meh V78 (ये लोकाः शृणुत); Bik3280 V101 (102). SKAL.132.6 (p. 457). 635 Jod3 N101 (103); Lim1485 V98. 636 D V95. .) यौवनतत्प। ") साशझ्या BORI328 799 (97); RASB 9510 V86. ५) भ्रातांचन । - ") साशकया। २) यज्ज्ञानार्य; HU1387 V97; Bik3279 V100 (97); Bik3280 V98 (99). BIS. 4643 (2079); Sp. 421; SRB. p. 17.53; ST. 33. ... -') निःशङ्कया। 1) तृष्णे देवि यदन्यदिच्छसि पुनस्तत्रा'; SHV. f. (76b) 859 ( begins yragarº ); $37). 4. f. 7a. 63757309 V100. 638 Bik3287 N oxtra (marg. f. In). SUII,183, 639 ASP1461 extra3. 640 MASS.1-20: substitute for 273.

·संकीर्णश्लोकाः। १७९ मध्यत्रिवलीत्रिपथे पीने कुचचवरे च चपलदृशाम् । छलयति मदनपिशाचः पुरुषं हि मनागपि स्खलितस् ॥ ६४१॥ मर्कटस्य गले बद्धा पुष्पाणामिव मालिका। अविनीतस्य या लक्ष्मीः सा चिरं नैव तिष्ठति ॥ ६४२ ॥ मर्यादाभङ्गभीतेरमृतमयतया धैर्यगाम्भीर्ययोगात न क्षुभ्यन्ते च तावन् नियमितसलिलाः सर्वदैते समुद्राः। आहो क्षोभं व्रजेयुः क्वचिदपि समये दैवयोगात् तदानीम् न क्षोणी नादिचक्र न च रविशशिनौ सर्वमेकार्णवं सात् ॥६४३॥ महाजनस्य संसर्गः कस्य नोन्नतिकारकः । पद्मपत्रस्थितं तोयं धत्ते मुक्ताफलश्रियम् ॥ ६४४ ॥ महेश्वराणां सिद्धानां जीवन्मुक्तशरीरिणाम् । न क्रियानियमोऽस्तीह स यज्ञस्य प्रकल्पितः ॥ ६४५ ॥ मा गाः प्रत्युपकारकातरधिया वैवयंमाकर्णय श्रीकर्णाटवसुंधराधिपसुधासिक्तानि सूक्तानि नः । वर्ण्यन्ते कविभिर्महार्णवसरिदावाग्निविन्ध्यावी- झञ्झामारुतनिझरप्रभृतयस्तेभ्यः किमात्तं फलम् ॥ ६४६ ।। मातेव रक्षति पितेव हिते नियुङ्क्ते कान्तेव चाभिरमयत्यपनीय खेदम् । कीर्ति च दिक्षु वितनोति तनोति लक्ष्मी किं किं न साधयति कल्पलतेच विद्या ।। ६४७ ।। 641 Bik3279 599 (100); Bik3282 $86. ef. कुचशैल. --- Sp. 3346; SRB. P. 267. 3343; SKM. 53. 65. 642 EN113 (114); FN105 (103); Bik3279 N64; Bik3280N8b%B BORI329 N91 (94); RASB 7747 N109%; Jod1N111; NSI NI13 (116); Pun2101 N114 (115); - SA. (edab) 27.67 (47), - ) मल्लीनां मालिका यथा। SSD.2. f. 142b. (cdai). 643 Bik3276 N extra (f. 62b. top marg.). SDK. 4. 8.5 (p. 231, Suvarnarekha). 644 Meh N108. - BIS. 4755 (2145) Paic. ed. Koseg. III. 58. Bomb.ed. 61; SKB. p. 86.25 SRK, p. 89. 13 (Sp.). 645 ISM Gore144 V182. 646 Jsextra6... SRB. P. 114.11; SDK. 5. 40. 4 (Bilhana). 647 Gi 111-3N II. 10. - BIS. 4807 (2174) Vikramaca. 127; SRB.p. 30, 14; SBH. 3445%; SRK. p. 12.0 (Sphutasloka); SU. 14313; PT. 3. 283; BPB.5%3B SSD.2.1. 109%3 SKG. L. 11b.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे मानमुद्वहतां पुंसां वरमापत् पदे पदे । मानहीनं सुरैः सार्ध विमानमपि संत्यजेत् ।। ६४८ ॥ माने नेच्छति वारयत्युपशमे क्ष्मामालिखन्त्यां ह्रिया स्वातन्त्र्ये परिवृत्य तिष्ठति करौ व्याधूय धैर्य गते । तृष्णे त्वामनुबनता फल मियत् प्राप्तं जनेनामुना यः स्पृष्टो न पदा स एव चरणौ स्पष्टुं न संमन्यते ।। ६४९ ।। मालतीकुसुमस्येव द्वे गतीह मनस्विनः । मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य शीर्यते वन एव वा ॥ ६५० ॥ मासैरष्टभिरना च पूर्वेण वयसा पुनः । नरस् तत् कर्म कुर्वीत येनान्ते सुखमेधते ॥ ६५१ ॥ मितमायुय॑योऽनित्यं नैति यातं कदाचन । परामृशन्ति तदपि न भवं भोगलोलुपाः ॥ ६५२ ।। मित्रं खेच्छतया नृपं नयगुणैलुब्धं धनैरीश्वरं कार्येण द्विजमादरेण युवतिं प्रेम्णातिनीचं स्तवैः । वन्धुं च क्षमया गुरुं प्रणतिभिर्मुख कथाभिर्बुध विद्याभी रसिकं रसेन सकलं शीलेन कुर्याद्वशम् ॥ ६५३ ।। मुक्ताभिः शुक्तिजीवैः करगतवलयैः कच्छपैर्वा करीन्द्रैः भूषासंबद्धहेमान्तरगतकलया लाक्षया वृक्षवगैः । कौशेयी कीटवृन्दैः सुरधुनि सततं प्राप्यते मुक्तिरेभिर् एताभिः सुन्दरीभिः किमुत तनुभृतां ज्ञानभाजां वदामः ॥ ६५४ ।। मुक्ताहार गुणीभूय नोपसर्यः स्तनस त्वया । विभवे यस्य काठिन्यं व्यर्थ तदुपसर्पणम् ॥ ६५५ ।। - 648 Bik3280 N35; PU496 N29; Bik3278 and 3281 N31; Pun2101 on top marg. as N32; ISM Kalamkar 195 N30 (31); Ujj6414 N32; HU2145 V39 (29). - BIS. 4815 (2180) Bhartr. in Schiefner and Weber. p. 23. 649 SRB. p. 77. 51; SKM. 126. 22 (p. 440, Bh.); SRH. 175. 30 (Bhallata); SRK. p. 68.20 (Sphuţaśloka); Bhallațaśataka 7 (KM. 4, p. 141); SSD.4.f.7b. 650 Fs N37; WN104; HU2145 N53 (39); PU496 N38%; Bik3280 N44. Substitute for 34. BIS. 70S. 65l Nag299 N120. 652 SU. 1006 (Bh.); Sp. 4092 ; SRB. p. 367. 5. 653 Sri309 N81. - BIS. 4858 (2197 ). Nitiratna 1 in Haeb. 1 in Petrove 87, Kavyakal. 1, Kavyas. 8, Kavitāmrtak. 48. SK Dr. under मूर्खः. Carr. 475; Sp, 15543; SRB. p. 178. 1009%3; SRK. p. 235. 53 (ST.). 654 HU2145 N32 (22). 655 Wai2 $100. -.) वैभवे. -- SRB. p. 246. 24; SK. 6. 52. --- ·संकीर्णश्लोकाः। १८१ मुग्धस्य वाल्ये कौमारे क्रीडतो याति विंशतिः। जरया ग्रस्तदेहस्य यात्यल्पस्य च विंशतिः ॥ ६५६ ।। मुण्डं शिरो वदनमेतदनिष्टगन्धं गात्रं मलेन मलिनं गतसर्वशोभम् । भिक्षाटनेन भरणं च हतोदरस्य कष्टं तथापि मनसो मदनेऽस्ति वाञ्छा ।।६५७।। मुधा मुग्धे दृष्टिं तरलतरतारांवितनुषे यथा वृत्तिः पूर्वं मम न मनसः संप्रति तथा । स एवाहं सैव वमसि पुनरन्तः सति शिवे मनोभूतो भूयः प्रविशितुमलं दाहचकितः ॥ ६५८ ॥ मूर्खत्वं हि सखे ममातिरुचिरं मूर्खस्स चाप्टौ गुणा आलसं बहुभोजनं मुखरता रात्रौ दिवा सुप्तता। कार्याकार्यविचारणैकवधिरो मानापमानौ समौ विद्याशास्त्रविनोदगीतरहितो मूर्खः सुखं जीवति ॥ ६५९ ॥ मृत्योः सेनां किमेनां न कलयसि जरां वायुवाहाधिरूढां प्रौछा[ढा?]न् भोगान् पुरोगान् नगरमपि नवद्वारमार्गः प्रविष्टान् । दन्तान् पातान् दिगन्तान् भयचकितविपर्यस्तवेशांश च केशान् सुप्तोऽस्यद्यापि जीव सरसि न चरणम् त्वं कुतो माधवस ।। ६६० ॥ मृदुत्वं मृदुभिः श्लाघ्यं काठिन्यं कठिने जने। भृङ्गः क्षिणोति काष्ठानि कमलानि दुनोति न ।। ६६१ ॥ यं शैवाः समुपासते शिव इति ब्रह्मेति वेदान्तिनो चौद्धा बुद्ध इति प्रमाणपटवः कर्तेति नैयायिकाः । अर्हन्नित्यथ जैनशास्त्रनिरताः कर्मेति मीमांसकाः सोऽयं नो विदधातु वाञ्छितफलं त्रैलोक्यनाथो हरिः॥ ६६२ ॥ यतः कान्तासुखो श्लिष्टं यत्नः संस्कृतवाक्य ह । यत्र गीतरसौ भिन्नः तच्छत्रं वितरं विदुः ॥ ६६३ ॥ - 656 ISM Kalamkar195V118 (121). 657 D and Lim930/39 V20. BIS. 4896 (acbd). Subhash. 16. 658 Jod3 VI19; Meh V107. - ') पुरतो तिष्टति शिवे. 4) मनो भूनों भूयः; tim885/1 V102. 659 BORI326 N104. -- BIS. 4910 (4733). Udbbata in SKdr. under निश्चिन्त.. Subash. 109 (with our readings); SRB. p. 41.66%3 SRK. p. 36. 21 (BIS.); SS. 15.1; SN. 699; BPS. f. 28a. 173; SSD. 2. f. 13233; SSP. 7673;JSV. 209.1. 660 lifeh v84. 661 Bik3276 Nextra (f. 10a, marg.). 862 RASB9510 N1. SRB.p. 15.273; SS. 2.58%3 JSV.1.31; Hanuma- -anataka 1.3. 663_FE 599 ; Nag1087 696 (99, corrupt); Bik32755109. M ·१८२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह यत्नादपि कः पश्यति शिखिनासाहारनिर्गमस्थानम् । यदि जलदनिनमुदितास् त एव मूढा न नृत्येयुः ॥ ६६४ !! यथा स्त्रग्वी तूर्जनपरिवृतो वध्यपुरुषः प्रयातव्यस्थानं निपतति विषादे प्रतिपदस् । तथा हे मोगस्था दिवस दिवसे मृत्युनिकटं वजन्तो मा यूयं भवत विभवैईप्तमनसः ॥ ६६५ ॥ यदमावि न तद्धावि भावि चेन् न तदन्यथा । इति चिन्ताविपन्नोऽयसगदः किं न पीयते ॥ ६६६ ॥ यदासौ दुर्वारः प्रसरति मदश चित्तकरिणम् तदा तस्योद्दामप्रसररसरूडैर्व्यवसितैः। क तद् धैर्यालानं कब निजकुलाचारनिगडः क सा लजारज्जुः क विनयकठोराङ्कुशमपि ॥ ६६७ ।। यदि धनिनः सत्पुरुषा यदि च सुरूपाणि परकलत्राणि । अनुपचितसुकृतसंचय तब हृदय किमाऊलीभावः ॥ ६६८ ॥ रादि सा प्रमदा ननु भ्यरता प्रमदा शुभदा सुखदा च सदा । यदि सा वनिता हृदये निहिता व जपः क तपः क समाधिविधिः ॥६६९॥ यदेते साधूनामुपरि सुखरा एव धनिनो न सावरेपामपि च निजवित्तव्ययभयम् । न वा क्लेशोऽमुमिनपरसनुकम्पैव भवति स्वमांसत्रस्तेभ्यः क इह हरिणेभ्यः परिभवः ॥ ६७०॥ 664 BIS. 5051 (2281) Bharty. in Schiefner and Weber. p. 12. Paic. ed. Koseg. I. 458. ed. Bomb. 408; Sp. 879 (Bh.); SRB. p. 226. 170 (Bh.); SBH. 9643; SRK. p. 191. 4 (Sp.). 665 Ma.sV VIII-4. - ") M5 जनपतिवृतो. - i) M4 प्रायाध्यस्थान; Ms प्रयासन्यस्थानं. 666 BORI329 N 108 (103); Nag299 N118; Bik3279 N523; Bik3280 N71 BIS. 5181 (2342) Hit. Pr. ed. Schl. 28. Johns. 29. cf. 2487 (1509), 351935 SRB. p. 162. 429 (Vyasa); SBH. 2662; SRH. 200. 26; Tantrākhyayika. II, 113; Edgerton II. 68. 667 BIS, 5203 (2358). Santis. 1.22. in Haeb. 414. Kavyakal. 24. Satakāv.24; SRB. p. 368. 483; SDK. 5.62. 2 (p. 3183; Bh.). 668 B N108; CN100 (101); Es N112 (113); RASB G7747 N108;I N104 (105); BORI329 N96 (91). c2) संचयो न च हृदयं; Jodi N110% Pun9101 N112 (113); NSI N111 (114), SIIV. f. 1b. 133; SK. 6.270%3 JSV. 302.2. 669 Bik327731-10. 670 - BIS. 5257 (2380). Santis. 3. 23. in Ilaeb. 4:24. Kavyakul. 31. Satakav. 34. Nitisamk. 80 ; SRB. p. 72. 55. (var.); SDK. 5. 40. 2 (p. 304, Bh.). - ·संपन्लोमा यद्यपि चन्दन विटपी विधिना फलकुसुमबधितो विहितः । निजवपुत्र परेपां तथापि संतापमपनयति ।। ६७१ ।। यद्यपि न भवति हानिः परकीयां चरति राममे द्राक्षाम् । समशसं च दृष्ट्वा तथापि खलु सिद्यते चेतः ।। ६७२ ।। यद्यपि भवति कुम्पो वस्त्रालंकारवेषपरिहीनः । मजनयभोपविष्टो राजति विद्याधिकः पुरुषः ॥ ६७३ ॥ यद्यपि रटति सरोपं मृगपतिपुरतोऽपि मत्तगोमायुः । तदपि न कुप्पति सिंहो विशेषपुरुपेषु का कोपः ॥ ६७४ ।। यद्यपि विधिबैगुण्यान् सिंहः पतितोऽपि दुस्तरे कृपे । तदपि हि वाञ्छति सततं करिकुम्भविदारणं मनना ।। ६७५ ।। यद्येतत्प्रोद्यदिन्दुद्युतिनिचयभृतो न स्युरम्भोजनेत्राः प्रेसत्काञ्चीकलापाः रतनभरविनमन्नामिताहार तरुण्यः । तत् संसारादसारादुपरतमुनयः प्रामुवन्त्युत्तमां द्याम् आयासर्वजितागा विकसितहदया मोक्षमार्ग ब्रजन्ति ।। ६७६ ॥ यद् वंशो विशदो यदगमगदं यद् यावदिच्छं धनं यत्सौजन्यमभङ्गुरं यदनपं शीलं यदर्थ्य यशः । यत् पतीसुतरनसूर्यदमिता प्रता समाचातुरी यच् चायुर्विपुलं तदीश सकलं त्वद्भक्तिवल्याः फलम् ।। ६७७ ।। यद् वनं मुहुरीक्षसे न धनिनां पे न चार्ट मृपा नेपां गर्वगिरः शृणोपि न पुनः प्रत्याशया धावसि । 671 1111 (112); R.1SR GITHV100%BI:10 (101); Pit:30-031233 YOR132915 (20); Jodi 1103: 02321011 (1); SSS10 (113). -~- BIS. I2r6. Subhich. 1233; S. PB SRE. I. 7.41 (Part id:kss); SEIL 703 (Bhattadityalta); SRK. P. 203. P.218.21(); ST. 18.6; Kirantastics 4. (Gackrar Or. Serinr I, (.P. ६0): 1. (Bhindita); Arkeptetics Gorardhsns. 4S7 (KM. 1. p. 187).K.3.216%BSST. 1153SHY..11. 672 Moh Xct - HS.5251. Subharh. P. 1023 SHB.P. 241.1353 SRK. P. 210. 1 (Sphutaioi:...). 673 SSI $i; Bil: 257 17.1.7. IT.i.11.11. "). सदापि सभाननमध्ये माजति BSR. 6. 198SG. I. 11:32.:...100BSST.:46. 674 BORI320.311 (100): HC21525 (60). - SPB. P. 023.11%3B SA. 27.14%BJairaicharacikram...(..:..:);.. 3.17%3 SG. I. 150BSED.2.1. Iti. 675 CX107 (1); COD152.0 (10-). KH.2. p. i);.:. i.15:SSD.......28.::.:.::. GrG BilSTS..(.::.. 677 10:....I.i... 15.25.6. 678 ! V ext::::. .............. 1.:.... lirit.1:. Karyalal... Sats' ... Re12:11.: . :.;.:. ----- ma ·भर्तहरिसुभाषितसंग्रहे काले बालतृणानि खादसि सुख निद्रासि निद्रागमे तन् मे ब्रूहि कुरङ्ग कुत्र भवता किं नाम तप्तं तपः।। ६७८ ॥ यस्माच् च येन च यदा च यथा च यच् च यावच् च यत्र च शुभाशुभमात्मकर्म । तस्माच् च तेन च तदा च तथा च तच् च तावच् च तत्र च विधातृवशादुपैति ॥ ६७९ ॥ यसिञ् जीवति जीवन्ति बहवः स तु जीवति । बकोऽपि किं न कुरुते हिंसास्त्रोदरपूरणम् ॥ ६८० ।। पा पद सपत्नान् विजिगीषमाणो गृहेषु निर्विश्य यतेत पूर्वम् । अत्येति दुर्गाश्रित ऊर्जितारीन् क्षीणेषु कामं विचरेद् विपश्चित् ॥ ६८१ ॥ याचते त्रिचतुरः पयःकणांशू चातको जलधरं पिपासया । सोऽपि पूरयति विश्वमम्भसा हन्त हन्त महतामुदारता ॥ ६८२ ॥ यातं यौवनमधुना वनमधुना शरणमस्माकम् । स्फुरदुरुहारमणीनां हा रमणीनां गतः कालः ॥ ६८३ ॥ यामः स्वस्ति तवास्तु रौहिणगिरे मत्तः स्थितिः प्रच्युता वर्तिष्यन्त इमे कथं कथमिति स्वमेऽपि मैवं कृथाः । भ्रातस ते मणयो वयं यदि भवन्नामप्रसिद्धास् ततः किं शृङ्गारपरायणाः क्षितिभुजो नाङ्गीकरिष्यन्ति नः ॥ ६८४ ॥ यामो दुश्चेष्टधारां खतनुबिगलितां तां पिचामो न मयं पञ्चानामिन्द्रियाणां विषयनिरसनं यत् तदद्मो न मांसम् । आलिङ्गामो वयं चेत् कुशकुटिलततु सूक्ष्मणीतां न नारी शून्ये चित्ता(१)प्रवेशे रविशशिमिथुने मैथुनं तन् न योनौ ॥६८५॥ 5. 42. 3 (p. 305, Silhana); SRK. p. 180. 10 (3p.); Alamkārakaustubha (KM. 66) p. 328; SK. 2.217, 3. 177; Padyaveni 713; SSD. 2. f. 45a. 679 Ady XXIX-E-2. N IX-15. - BIS. 5343 (2418). Palic. ed. Koseg. II. 18. ed. Bomb. 17. Hit. ed. Schl. I. 34. Johns. 41; SRB. p. 92.71; SRK. p. 4 (Hitopadesa); SMV.8.29. 680 X N24. BIS. 5348 (2419) Pafic. ed. Koseg. I. 28. ed. Orn. 10. ed. Bomb. 23. Edgerton I. 8. Hit, ed. Schl, and Johns. II. 35. Vikramaca. 4; SRB. p. 98.6; SRE. 102.5%; SSD. 2. f.,96a. 681 ISM Kalamkar195 V84 (87). 682 Ya N28; 3rn309 N28. SRB. p. 49. 160 (transp. Maand alast); SEV. (f. 69a) 737; SSD. 2. f. 107a. 683 BORI326 $99; Ujj6414 $103; GVS2317 V1. १) वारणम् (for शरणम्); Lims85/1 $100%; Lim1485 $110; BVB5 VI. - 3p. 4160; SRB. 207; SBH. 3394 ; SDK. 5.52. 3 (p. 311, begins with गलितं for यातं); SM. 11273 SSV.1112. 684 X2 extra6. SRB. p. 215. 15%B SBH. 911 (Govindaraja); SKM. 28. 12 (p. 99, Simhapeya; in footnote, Govindarāja). 685 GVS2387 V30%; Bik3279 V52 (51), corrupt. 16. p. 374 ·संकीर्णश्लोकाः। १८५ यावत् स्वस्थमिदं देहं यावन् मृत्युशू च दूरतः। तावदात्महितं कुर्याः प्राणान्ते किं करिष्यसि ॥ ६८६ ॥ यासामंशुकवातेन दीपो निर्वाणतां गतः। तासामालिङ्गने पुंसां नरके पतनं कुतः ॥ ६८७ ॥ यास्यति जलधर समयस तवापि वृत्तिलयीयसी भविता । तटिनि तद्रुमपातनपातकमेकं चिरस्थायि ॥ ६८८ ॥ याः पश्यन्ति प्रियं स्वप्ने धन्यांस ताः सखि योषितः । अस्माकं तु गते कान्ते गता निद्रापि वैरिणी ॥ ६८९ ॥ युवा युवत्या साधं यन् मुग्धभर्तृवदाचरेत् । अन्तर्विवृतसङ्गशू चेदसिधाराव्रतं हि तत् ॥ ६९०॥ यूनामनङ्गं जयतां विशालाः शीलाश च लीलागृहचन्द्रशालाः । गात्राणि पात्राणि विलासिनीनां मध्यं च वेदी भणितं च मन्त्राः॥६९१॥ येन यत्र च भोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा । स तत्र रज्या बचैव बलाद् दैवेन नीयते ॥ ६९२ ॥ ये नित्यं व्रतमत्रहोमनिरता ध्यानाग्निहोत्राकुला: षट्कर्माभिहतास् तपोधनधनाः साधुक्रियाः साधवः । शीलप्रावरणा गुणप्रवरणाश चन्द्रार्कतेजोधिका मोक्षद्वारकपाटपाटनभटास ते यान्ति परमां [?] गतिम् ॥ ६९३ ॥ ये निन्दन्ति परान् स्तुवन्ति च तथा स्त्रीषु निदा कुर्वते तस्यन्तरमामनन्ति यत मे सौमित्रिमित्रादिषु । ये भुञ्जन्ति च नि * * रायवशतो भोज्यं तथा भुञ्जते किं तैरुक्तमपत्रपैर्वत वचत्संन्यस्यते तद्वचः ॥ ६९४ ॥ ये प्राप्ते व्यसनेऽप्यनाकुलधियः संपत्सु नैवोन्नता प्राप्ते नैव पराङ्मुखाः प्रणयिनि प्राणोपयोगैरपि । 686 - BIS. 5480 (4878). Vxddhacan. 4, 4 (3); SRB. p. 161. 361 (Bh.). 687 C832 BIS. 5501. Subhash. 33; SRB. p. 251.93BSS.44.22%3 SL. f. 36a;JSV. 241.1. 688 BU114/7 N104. SRB. p. 218. 3. 689 Wai2 594. BIS. 5461. Subhash. 19; Sp. 3434; SRB. p. 283, 3 (B); SRK. p. 132. 99 (3p.). 690 F3N15%; Tan4915 N16. 691 x 21; Par S20. 692 Ady XXIX-E-2. N IX-14. SRB. p. 91. 33. 693 NS1 V101, 694 BORI328163. 695 Nag299 N117. -- SHV. f. 450. 310 (Bh. ) - ) ते भूमण्डलमण्ढनैक २४ भ.सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे हीमन्तः स्वगुणप्रशंसन विधावन्यस्तुतावुन्सुका धिग् धात्रा कृपणेन येन न कृताः कल्पान्तदीर्घायुषः॥ ६९५ ॥ येऽमी कूर्मकचाः सकङ्कणरणत्कर्णाटसीमन्तिनी- हस्ताकर्षणलालनैव सुभगाः प्राप्ताः परामुन्नतिम् । तेऽमी संप्रति पापिनापि न भुजभ्राम्यं निशातक्षुरं क्षुण्णाः क्षोणितले लुठन्ति पतिताः प्राप्ताः परार्ध्या इव ॥ ६९६ ॥ येषां न विद्या न तपो न दानं ज्ञानं च शीलं न गुणो न धर्मः। ते मर्त्यलोके भुवि भारभूता मनुष्यरूपेण मृगाश चरन्ति ॥ ६९७ ॥ येषां वल्लभया समं क्षणमिव क्षिप्रं क्षपा क्षीयतें तेषां शीतकरः शशी विरहिणामुल्केव संतापकृत् । अस्माकं च न वल्लभा न विरहस तेनोभयभ्रंशिनाम् इन्दू राजति दर्पणाकृतिरसौ नोष्णो न वा शीतलः ॥ ६९८ ॥ येपामज्ञानमूढं प्रचरति न मनो गूढशास्त्रान्तराले ते विद्वच्चकवाले परुषमपरुपं साट्टहासं हसन्तु । हंसानां वै हसन्तां मृदुसलिलतले कूजितं कूपकूले भेकानां कारभाजः कति कति न वचो दुर्वचो व्याहरन्ति ।। ६९९ ॥ योगेंद्रं [च] फलं ददातिसजरा राज्ञाय कसै पुनः राज्ञेन दज एव भर्तुम[म]नयः वंठाय कस्मै पुनः। वंठेन दज हिण्य पु[प]ण्ययुवती विप्राय वारस्त्रिय विप्रेण दज एव देव सततं राशं प्रदत्तं पुनः॥७०० ॥ योऽन्तस्तत्त्वपरार्थसिद्धिविधनं जानात्यसौ पण्डित तत्त्वे शाश्वतमर्जितं निरुपम यो वेत्त्यसौ पण्डितः। संसारोत्तरणे विवेकपटुता यस्यास्त्यसौ पण्डितः शेषाः कायविडम्बिनो विषयिणः सर्वे जनाः पण्डिताः॥७०१॥ तिलकाः सन्तः कियन्तो जनाः।; bp. 248; SRB. p. 52. 256; SRK. p. 11. 10 (Sphutasloka). 696 BORI328 V141 (134). 697 W N13. - BIS. 5573 (2525) Bhartr. od. Bohl. extra3. lith. ed. I. 2. 12, II. 13 Galan 14. Vrddhacan. 124. Subhash. 154; SRB. p. 40 32 ; SRK.p. 35. 10. (Sphutasloka); SA. 7. 11 (fol. 10a); Garudamahapurana 109. 48 only); SS 6. 10%; PT. 8.21; SMV.5.9. 698 Meh V154 Śp. 4106 (Bhojarāja); SRB. p. 369. 77 (Bhojarāja). 699 HU2145 V94 (76). 700 Bik3277 N1-2. (just before ati farannie; explanatary verse in colloquial Sanskrit). 701 RASB9510 V383; PU496 V25 (24). 4) सूत्रपरार्थ. - ५) जनाः खंडिताः ·- संकीर्णश्लोकाः। रक्तत्वं कमलानां सत्पुरुषाणां परोपकारित्वम् । असतां च निर्दयत्वं स्वभावसिद्धं त्रिषु त्रितयम् ।। ७०२॥ रतेरिव निधानानि सुखानामिव राशयः । अमृतस्येव कुण्डानि निर्मिताः केन योपितः ॥ ७०३ ॥ रत्नाकरं सकलगर्भमशेपसारं त्यक्ता प्रयाति सरितस्तटहंसराजः ॥ ७०४॥ रसाकरे परिहता वसतिः किमन्यदङ्गीकृतः कठिनवेधनदुःखभारः। वक्षोजकुम्भपरिरम्भणलोलुपेन किं किं न तेन विहितं वत मौक्तिकेन ॥७०५॥ रत्नाकरः किं कुरुते हि रनैर्विन्ध्याचलः किं करिभिः करोति । श्रीखण्डखण्डैर्मलयाचलः किं परोपकाराय सतां विभूतयः ।। ७०६ ॥ रथ्यान्तश्चरतस् तथा धृतजरत्कन्थालवस्याध्वगैः सनासं च सकौतुकं च सकृपं दृष्टस्य तैर्नागरैः। निर्जीवीकृतचित्सुधारसमुदा निद्रायमाणस्य मे निःशङ्कः करटः कदा करपुटी भिक्षां विलुश्चिष्यति ॥ ७०७॥ रम्यं हर्म्यतलं नवा सुनयना गुञ्जविरेफा लताः प्रोन्मीलन्नवमालतीसुरभयो वाताः सचन्द्राः क्षपाः यद्येतानि जयन्ति हन्त परितः शास्त्राण्यमोघानि मे तद् भोः कीदृगसौ विवेकविभवः कीदृक् प्रबोधोदयः ॥ ७०८ ॥ राजते राजमानाया एप विम्बाधरव्रणः । सुधां पीत्वेव कान्तेन तच्छेपोऽयं समुद्रितः ॥ ७०९ ॥ राजन्नमात्येषु पुरातनेषु चिरं स्थिरा तिष्ठति राज्यलक्ष्मीः । नूनं शरावेषु वनेषु वारि न्यस्तं समस्तं प्रलयं प्रयाति ॥ ७१० ॥ राजा दुर्जनसंपर्कात् सर्वं दहति तत्क्षणात् । सलिलं पतितं तप्ते तैले दन्दह्यते न किम् ॥ ७११ ॥ . 702 EN29; F1 N24. -- °) तु (for च); F N20%; Ji N84 (a few letters om. in°). Bar5199 N36; Bik3279 N13; Bik3280 N26; Bik3278 and 3281 N22. -- BIS. 5690 (2578) Bhartr. ed. Bohl. extra13. Haeb. 2. 22; SRB. p.84. 143 SBE. 251. SS. 26. 26%; PT. 1. 51. 703 Wai2 566. 704 Wai2N88 (only the half sloka. is given). 705 Wai2899. SR B. p. 246. 22. 706 Meh V138; Bik3287 N extral. BIS. 5705 (2584) Nitipradipal in Haeb. 526. Kavyakal. 12. Subhash. SRB. p. 49. 171. 707 RASB5592 (Oriya) V X-9. - SRB. P. 370. 883; SDK. 5. 60. 3 (p. 317, Vallana). 708 - SRB. p. 345, 45 (Bh.); Prabodhacandrodaya 1. 12. 709 1899; T3 S100%; F1 S108; BVB2 S101 (100); GVS 2387 5100%; ISM Kalamkar195 399 (100); Meh S102. - SRB. p. 328. 2. 710 Bik3279 V4. 711 Bar5199 N108. 107;

·૧૮૯ भर्टहरिसुभाषितसंग्रहे रात्रिर्गमिष्यति भविष्यति सुप्रभातं भावानुदेष्यति हसिष्यति पङ्कजश्रीः । इत्थं विचिन्तयति कोशगते द्विरेफे हा हन्त हन्त नलिनी ग़ज उजहार ॥७१२ रामस्य व्यसनं बलेनियमनं पाण्डोः सुतानां वनं वृष्णीनां निधनं नलस्य विपदं भीष्मस्य शत्रोर्हतिम् । विष्णोमिनतां तथार्जुनवधं संचिन्त्य लङ्केश्वरं सर्व दैववशादुपैति पुरुषः कः कं परित्रायते ॥ ७१३ ॥ रामाणां रमणीयमूरुयुगलं खैर नितम्बस्थली पृथ्वीं चन्द्रविनिद्रमास्यमतुले नेत्रे स्तनौ प्रोन्नतौ । यद्येतानि जगत्रयीजयविधौ शस्त्राणि चेतोभुवः सौख्यानि प्रलपन्तु हन्त कुधियः खेदासहिष्णून्यपि ॥ ७१४ ॥ रामोऽपि भर्ता गणको वशिष्ठः सूर्योऽभिपेकी शुभलग्नचन्द्रः। सुखं न भुक्तं परमेषु सीता न कर्मणः कोऽपि वली समर्थः ॥ ७१५ ॥ रामो येन विडम्बितोऽमृतमयश चन्द्रः कलङ्कीकृतः क्षाराम्भः सरितांपतिश च नहुषः सर्पः कपाली हरः । माण्डव्यो वधशूलपीडिततनुर्भिक्षाभुजः पाण्डवा नीतो येन रसातलं बलिरसौ तस्मै नमः कर्मणे ॥ ७१६ ॥ रुष्टे का परपुष्टे मन्दे का हन्त मारुते चर्चा । खयि गतवति हृदयेशे जीवनदातापि जीवनं हरति ॥ ७१७ ॥ रे दारित्र्य नमस् तुभ्यं सिद्धोऽहं खत्मसादतः। अहं सर्वत्र पश्यामि न मां पश्यति कश्चन ॥ ७१८ ॥ रे रे कोकिल मा भज मौनं किंचिदुश्चय पञ्चमरागम् । नो चेत् खामिह को जानीते काककदम्बकपिहिते चूते ॥ ७१९ ॥ 223.783 712 ISM Kalamkar692 1723 Sri309 V45. BIS. 5777 (2625). Bhramarastaka 8. in Haeb. 241. Kavyakal. 91. Kavyasam. 18. Kuvalayananda 159%B Sp. 1181; SRB p. SBH. 754; SKM. 19, 5; SRH. 35.52 (Śrngāraprakāfa); SSV. 1096%; SEG. f. 14b. 713 Ady XXIX-E-2 N IX-12. BIS. 5782 (2630). Palic. ed. Koseg. IIT, 268. ed. Bomb. V. 68. Vikramaca. 80; SRB, p. 94. 108; SL. 1.40a : SN. 8103 BPB. 28%B SSD.4.f. 6a. 714 Meh $109. 715 Wain extra.4. 716 Nag299 N111; Bik3280 N 124 (25); TO 1854 f. 25a (extra); H02145 N61 (38). 717 Wai2 $102 (ab corrupt). SRB. p. 288.19. 718 HU2145 V3. - Cf. BIS. 2784 (1148). Vikramaca. 1bb. 719 Wai2 extral1; BU N94 (92). -4) तूक्ते (for चूते). - SRB. - SRB.p. 225. 131; SRK. p. 188. 2 (Sp.); ST. 10.5; VS. 106 ; SK. 3. 108; SU. 1178; SSD: 2.1.22a. .

·संकीर्णश्लोकाः। १८९ रे रे चञ्चललोचनाञ्चितरुचे चेतः प्रमुच्य स्थिर- प्रेमाण बहुमानमेणनयनामालोक्य किं नृत्यति । किं मन्ये विहरिष्यसे वत हतां मुश्चान्तराशामिमाम् एषा कण्ठतटे कृता खलु शिला संसारवारांनिधौ ॥ ७२० ॥ / रे रे चातक सावधानमनसा मित्र क्षणं श्रूयताम् अम्भोदा बहवो हि सन्ति गगने सर्वेऽपि नैतादृशाः । केचिद् वृष्टिभिरार्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचिद् वृथा यं यं पश्यसि तस्य तस्य पुरतो मा बेहि दीनं वचः ॥ ७२१ ॥ रे रे तत्रक मा रोदीः किं किं न भ्रामयत्यसौ । कटाक्षक्षेपमात्रेण करलने तु का कथा ॥ ७२२ ॥ रोमन्थमारचय मन्थरमेत्य निद्रां मुश्च श्रमं तदनु संचर रे यथेच्छम् । दूरे स पामरजनो मुनयः किलते निष्कारणं हरिणपोत विभेपि कसात् ॥ ७२३ ॥ लजा स्नेहः खरमधुरता वुद्धयः सौमनस्य प्राणाः खाङ्गे पवनसमता दुःखहानिर्विलासः। धर्मः शास्त्रं गुरुजननांतः शौचमाचारचिन्ताः पूर्णा सस्पैर्जठरपिठरे देहिनां संभवन्ति ।। ७२४ ।। लजे नयां निमज्ञ क्वचिदपि परतम् तिष्ठ तिष्ठ प्रतिष्ठ याहि द्रोणी हिमाद्रेः पुनरपि रसिके भारति स्वस्ति तुभ्यम् । सोऽहं पुण्यक्षयेऽद्य प्रचुरपरिभवातकनिनष्टशङ्कः सेवापळे पतामि द्रविणकणधियां निष्कृपाणां नृपाणाम् ॥ ७२५ ॥ 720 ISM Gore1447188. 721 W N51 (W1 metai for ayui in c); Pun2885 N49; NS3 N115. -BIS. 5802 (2643) Bhartr.ed. Bohl. extra7. lith.ed. I. 2. 50, II. 51. Galan. 54%B SRB. p. 226. 166; SRK. p. 189. 1 (Bh.); ST. 6.9%; VS. 64 (Panditaraja); SK, 3.523 PT. 10.45%SSD. 2. f. 2633 SMV.7.17. 722 Wai2 893. SRB. p. 260. 11 (var); SBH. 2388; SRK. p. 227.9 (Sphutasloka); SM. 1408 ; SN. 274; SSV. 1391. 723 SU1243 (Bh.); Sp. 949 (Dharmavardhana); SRB. p. 233. 106 (Dharmavardhana); SK M. 26.5%3 SRK. p. 180. 9 (Sp.). 724 D V139; Meh V1373 Bik3279 V147 (43); BORI328 V152 (144). ") प्राणोनङ्गः and दुःखहानिर - ) सुरगुरुनति. - BIS. 5827 (2657). Palic. ed. Koseg. V. 83. ed. Bomb. 97. Subhash. 202; SN. 533. 725 HU468 V108. - BIS. 5828 (2658) Bhartr. in Schiefner and Weber p. 25%SDK. 5.43.2 (p. 306); SRH. 102.21 (Palic.); JSV. 120. 1. N ·महरिसुभाषितसंग्रहे वक्तं पूर्णशशी सुधाधरलता दन्ता मणिश्रेणयः कान्तिः श्रीर्गमनं गजः परिमलम ते पारिजातद्रुमाः । वाणी कामदुधा कटाक्षपटली तत् कालकूट विष रे रे चारुरदे किमर्थममरैरामन्थि दुग्धोदधिः ॥ ७२६ ॥ वनभुवि तनुमाननाणमाज्ञापितं मे सकलभुवनभारः स्थापितो वत्समूभि । तदिह सुकरतायामावयोस् तर्कितायां मयि पतति गरीयानम्ब ते पक्षपातः॥७२७ वनानि दहतो वः सखा भवति मारुतः। स एव दीपनाशाय कुतः क्षीणेषु सौहृदम् ॥ ७२८ ॥ वनेऽपि सिंहा मृगमांसभक्षणाद् बुभुक्षिता नैव तृणं चरन्ति । एवं कुलीना व्यसनाभिभूता न नीचसङ्गात् सुखमाद्रियन्ते ।। ७२९ ।। वयं दरिद्राः कुशलाश्च च पण्डिता न चापि मुर्खा मणिरत्नमण्डिताः । सचक्षुषः शुद्धपटाभिशोभिता नान्यत्र हीनाः कनकैरलंकृताः ॥ ७३० ॥ वयमनिपुणाः कर्णप्रान्ते निवेशयितुं मुखं कृतकमधुरं भर्तीवं न भावयितुं क्षमाः । प्रियमपि वचो मिथ्या वक्तुं जनैनं च शिक्षिताः क इह सगुणो येन स्याम क्षितीवरवल्लभाः ॥ ७३१॥ वयमेव पुरा यूयं यूयमेव पुरा वयस् । इदानीमर्थसंबन्धाद यूयं यूयं वयं वयम् ॥ ७३२ ॥ वरं कार्य मौनं न च वचनमुक्तं यदनृतं वरं क्लैब्यं पुंसां न च परकलत्राभिगमनम् । वरं प्राणत्यागो न च पिशुनवादेऽप्यभिरतिर वरं भिक्षाशित्वं न च परधनास्वादनसुखम् ॥ ७३३ ॥ . - 726 BORI329 5100 (101); Pun2101 $101 (102); BORI Limaye213 S115. BIS. 5897.rubhash. 17; SLP. 1. 6. 727 Xextra7. Campūrāmāyaṇa II. 25. 728 Xa extras. BIS. 5927 (2716). Cana. 99. in Veber. Palic. ed. Koseg. III. 56. ed. Bomb. 57. Vikramaca. 154. Subhash. 228, 273. Carr. 487; Sp. 4883; SRB. p. 155. 120; - BH. 3682%; SRH. 176. 9 (Bhoja); SRK. p. 223. 15 ..(Sphutasluka); SL. f. 42a, 46a; SSD. 2. f. 90&; SSV. 405%; JSV. 247. 1; 8KG. 1.16ar . 729 Bar5199N11. BIS. 5931. Subhash.66. 730 GVS 2387 V122. - Cf. SRB. p. 40. 36%B SBH. 3440. 731 --- SKM. 123.7; SD K. 5. 43. 5 (Bh.); SRE. 124. 17 ; SHV. 1.738. 803. 732 CV69 ; D V69; I V55 (61). Cf. 312. ~~ SMV. 14, 1; SLP. 10..9.. 733 Wa.2N36. BIS. 5981 (2750). Hit. ed. Schl. I. 129. Jonhs. 144. Padyasaringraha 11 in Haeb. and Kavyas.. Kavyakal. 10. Vamanap. 56, in SKDr. sub वर; SRB. p. 177. 985; SRK. P. 239. 86 (Sphutasloka). . . . 731 - - ·संकीर्णश्लोकाः। वरं गृध्रो हसैः सलिलपरितुष्टैः परिवृती न हंसः क्रव्यादैः पितृवन विहंगैरकरुणैः । परीवारः क्षुद्रो दहति गुणिनं चापि पुरुष सहायैरक्षुट्टैभवति गुणहीनोऽपि गुणवान् ॥ ७३४ ॥ वरं दरिद्रात् कुशलाश च पण्डिताः न चापि मूर्खा मणिरत्नमण्डिताः । सचक्षुपः शुद्धपटाभिशोभिता नान्यत्र हीनाः कनकैरलंकृताः ॥ ७३५ ।। वरं मृत्युाल्ये न पुनरधनं जीवितमिदं वरं वासोऽरण्ये न पुनरविवेके च नृपतौ । वरं भिक्षा भोज्यं न पुनरपमाने गृहगतं वरं वेश्या भार्या न पुनरविनीता कुलवधूः ॥ ७३६ ॥ वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं द्रुमालयं पत्रफलाम्बुभोजनम् । तृणेषु शय्या वरजीर्णवल्कलं न बन्धुमध्ये धनहीनजीवनम् ॥ ७३७ ॥ वरमहिमुखे क्रोधाध्माते करो विनिवेशितो विषमपि वरं पीत्वा सुप्तं कृतान्तनिवेशने । गिरिवरतटान मुक्तश् चात्मा वरं शतधा कृतो न तु खलजनावाप्तैरथैः कृतं हितमात्मनः ॥ ७३८ ॥ वाचो हि सत्यं परमं विभूपणं लजाङ्गनानो तपसः कृशत्वम् । द्विजस्य विद्येव पुनस तथा क्षमा शीलं हि सर्वस्य नरस्य भूपणम् ॥ ७३९ ।। वासो बहूनां कलहो भवेद् वार्ता द्वयोरपि । एक एव चरेत् तस्मात् कुमार्या इव कङ्कणः ॥ ७४० ॥ - - 734 Tan10236N99. 735 GVS2387 V122. Cf. SRB. p. 40. 36; cf. SBH. 3440. 736 D V134 (adbc). ") वरं वाल्यभ्रष्ट्रं न पुनरधनं यौवनमिदं. - ") पुनरविवेका. धिकपुरे. - ") वरं प्राणत्यागो न पुनरगुणाराममधुना 4) पत्नी (for भार्या); H02145 N22 (15); Bik3279 V142 (38); BORI328 V146 (138). SRK. p. 237.71 (Sphutasloka). • 737 Ujj6414 V105 (106); HU468 V109; Bik3247 N extra4; NS1 33 (N extra); SVP 159 no. not noted. - BIS. 5949 (2727). Nitiratna15 in Haob. 13 in Kavyakal. 14 in Kavyasa. Bhartr. in Schiefner and Weber. p. 25. Vxddhacan. 10. 12. Pafic. ed. Koseg. V. 21. ed. Bomb. 23. Hit. ed. Schl. I. 144. Johns. 160. Subhash 164; SRB. p. 66. 463; SSD. f. 139a; SMV. 7. 14. 738 - BIS. 5969 (2741 ) Bharty. Sp. 255; SRB. p. 80.33 (Bh.); SBH. 456; SRK. p. 47.3 (ST.); Tantrākhyāyik. II. 68, Edgerton II. 41; SSD. 2. f. 138b.: 739 CN46; BORI329 N49; Ujj64:14 N49; GVS2387 N51; PU496 N104 (103). SRB, P 84. 15 (cf. जवो हि). 740 ISM Kalamkar195 V108 (111). .

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे विकीर्णहरिचन्दनद्रविणि यत्र लीलालसा निपेतुरलिचञ्चलाश चतुरकामिनीदृष्टयः । तदेतदुपरि भ्रमन् निविडगृध्रजालं जडैर् लुठत्कृमिकलेवरं पिहितनासिकैर्वीक्ष्यते ॥ ७४१॥ विद्या काचित् स्फुरति महती भाखती चेतसोऽन्तर् यन्माहात्म्यात् तृणवदियती मन्यतेऽपि त्रिलोकीम् । किं तेषां सा चणककणिकालेशमात्रे स्पृहासौ या दैन्यस्य प्रथयति व[भ?]यं राजराजे मुहूर्तम् ॥ ७४२ ॥ विद्वत्त्वं च नृपत्वं च नैव तुल्यं कदाचन । स्वदेशे पूजितो राजा विद्वान् सर्वत्र पूज्यते ॥ ७४३ ॥ विद्वांसः शतसंख्यशास्त्रपठनव्यापारशुद्धाशयाः सन्त्येके मुनयोऽपि दुस्तरतपोनिर्दग्धकर्मेन्धनाः। ध्यानध्येयलवेन योगनिपुणास तिष्ठन्ति ते योगिनो दृश्यन्तेऽमलनिर्विकारमहसानन्दैकभाजो भुवि ।। ७४४ ॥ विद्वांसो वसुधातले परगुणश्लाघासु वाचंयमा भूपालाः कमलाविलासमदिरामीलन्मदापूर्णिताः । आस्ये धास्यति कस्य लास्समधुना धन्यस्य कामालसत्- खामाघरमाधुरीमधरयन् वाचां प्रचारो मम ॥ ७४५ ॥ विद्वानेव विजानाति विद्वजनपरिश्रमस् । न हि वन्ध्या विजानाति गुर्वी प्रसववेदनाम् ॥ ७४६ ॥ विधिरेव विशेषगर्हणीयः करट त्वं रट किं तवापराधः । सहकारतरौ चकार योऽसौ सहवासं सरलेन कोकिलेन ॥ ७४७ ।। 741 D and Meh V135; BORT328 V147 (139); Bik3279 V143 (39). - Sp. 4078 (Indrakavi); SRB. p. 396. 2 (Indra); SKI. 94. 10. 742 BORI329 V95; Pun2101 V95; Pun697 V117; Bik3278 and 3281 V123. 743 IO K7207 N II-10. BIS. 6109 (2804). Cana. 3 in Haeb. 312. Samskrtapāthop. p. 53. in Hoofer p. 72. in Galan. 9. Vrddhacāņ. Berlin MS. 46. Panic. ed. Koseg. II. 56. 129. ed. Bomb. 51. Prasargābh. 5. Subhāsh. 8; SRB. P. 38.7; SBH. 3426 ; SRH. 28. 1 (Mbh?); SRK. 32.6 (Hitopadesa); SN. 690. 744 ISM Gorel44 V192BGVS2387 V70. -") रसहसा 745 BU VI. — SHV. f. 40a. 233 (Panditarāja Jagannātha). ६) वचः (for "गुण). -2) 'मदिरोन्मील'.--.) कामालस.. -1) विलासो (for प्रचारो);SK.2.28. 746 IO K7207N II-11. BIS. 6114 (2806). Kuvalayanada 65. Nītiśāstra in Telugu char. 106. Carr. 462; SRB. p. 38.5; SRE. 28. 8 (Nitišāstra); SRK. p. 32. 3 (Kuvalayananda); PT. 3.93B SSD. 2. f. 102a. ' 747_X extra2. -- BIS. 6124 (2813). Kuvalayananda 1128 (918); SRB. p. 228, 209 ; SRK. 194, 7 (Kuvalayānanda). p.

·-संकीर्णश्लोकाः। विधूतकेशाः परिलोलितस्रजा सुराङ्गनानां प्रविलुप्तचन्दनाः । अतिप्रसङ्गाद् विहितागसो मुहुः प्रकम्पमीयुः सभया इवोर्मयः ॥ ७४८॥ विरुद्धस तथ्यो वा भवतु वितथो वा यदि परं प्रसिद्धः सर्वसिन् हरति महिमानं जनरवः । तुलोत्कीर्णस्यापि प्रकटनिहताशेपतमसो रवेस तादृक्तेजो न हि भवति कन्यां गत इति ॥ ७४९ ।। विश्वासायतनं वि * * दलनं देवैः कृताराधनं मुक्तेः पथ्यदनं जलाग्निशमनं व्याघ्रोरगस्तम्भनम् । * यः संवननं समृद्धिजननं सौजन्यसंजीवन कीतः केलिवन प्रभावभवनं सत्यं वचः पावनम् ॥ ७५० ॥ विपस्य विषयाणां च दूरमत्यन्त मन्तरम् । उपभुक्तं विषं हन्ति विपयाः सरणादपि ॥ ७५१ ।। वीतरागभयक्रोधो मुक्तः सर्वमदैरिह । कदा शंभो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ ७५२ ॥ वृक्षं क्षीणफलं त्यजन्ति विहगाः शुष्कं सरः सारसाः पुष्पं पर्युपितं त्यजन्ति मधुपा दग्धं वनान्तं मृगाः । निद्रव्यं पुरुपं त्यजन्ति गणिका भ्रष्टं नृपं मन्त्रिणः सर्वः कार्यवशंगतोऽभिरमते कस्यास्ति को वल्लभः ॥ ७५३ ।। वृथाने दशनो मुग्धे दप्टे वाधरपल्लवे । खण्डित * * * * * * * * * पयोधरा ॥ ७५४ ॥ व्यङ्गं शरीरं सुभगं भटानां कपोलपाली मलिना गजानाम् । कुचेलता प्रोपितभर्तृकाणां दानाद् दरिद्रः सुभगसमेति ॥ ७५५ ॥ 748 - SRB. p. 338. 78(Bh.). 749 AN50. ') A1 (t by corr). प्रगटनिहता. 750 HU2145 N44 (33). 751 BORI326 5100; Ujj6414 $104; EVS2387 Sextral; Lim885/1 S1015 Lim1485 V extra3. - BIS. 6225 Subhāslı. 75; SRB. p. 168. 231 (Candragopin); SBH, 3368 (Candragopin); SRH. 196.3 (Vyāgaśataka); SS. 45. 29; SK. 6.245; SIV. 23.20%BJSV. 237. 3. 752 ISM Kalamkar692 V65. 753 ISM Kalamkar195 V126. BIS. 6246 (2883). Suptaratna. Vinaryastaka 8. in ITaeb. Kavyakal. and Kavyas. Nitisamk, 40. Paio. od. Koseg. II. 1023 Sp. 15433; Subhāsh. 1563B SRB. p. 178. 1013. 754 FS109. 755 GVS2387 N8%3 Bik3282 and Bar5199 N7. a) in marg, orig. न निन्द्यतामेत्यविभपणत्वम् ॥; Lim1485 extra f. 1b. २५ भ.सु. - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे व्याधस्याचरणं ध्रुवस्य च वयो विद्या गजेन्द्रस्य का कुब्जायाः किमु नाम रूपमधिकं किं तत् सुधाम्नो धनम् । वंशः को विदुरस्य यादवपतेरुग्रस्य किं पौरुष भक्त्या तुष्यति केवलं नवगुणैर्भक्तप्रियो माधवः ॥ ७५६ ॥ व्यालुम्पन्ति समाधिमाधिविधुरं वैता मनः कुर्वते लोभाभावविशेषभूरिविरहे संप्राप्य चेतो यतः । एतासां न वयं न चम्पकरुचिष्वङ्गेष्वनङ्गीकृतं प्रामाण्यो हरिणीदृशां तव दृशोरन्तः स्थिता ब्रह्मणि ॥ ७५७ ॥ व्योश्येकान्तविहारिणोऽपि विहगाः संप्राप्नुवन्ति क्षिति वध्यन्ते निपुणैरगाधसलिलान् मीनाः समुद्रादपि । [दुनीतं किमिहास्ति किं सुचरितं] का स्थानलाभे गुणः कालो हि व्यसनप्रसारितकरो गृह्णाति दूरादपि ॥ ७५८ ॥. शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक् छत्रेण सूर्यातपो नागेन्द्रो निशिताङ्कुशेन समदो दण्डेन गोगर्दभौ । व्याधिर्भेषजसंग्रहैश च विविधैर्मत्रप्रयोगैर्विपं सर्वस्यौपधमस्ति शास्त्रविहितं मूर्खस्य नास्त्यौपधम् ॥ ७५९ ॥ शतं वा लक्षं वा नियुतमथ वा कोटिमथ वा तृणायाहं मन्ये समयविपरीतं यदि भवेत् । शतं तल लक्षं तन् नियुतमपि तत् कोटिरपि तद् - यदाप्तं सन्मानादपि तृणमनमेण शिरसा ॥ ७६० ॥ . शरीरं सुरूपं तथा वा कलत्रं धनं मेरुतुल्यं वचशू चारु चित्रम् । हरेरवियुग्मे मनश् चेन लग्नं ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥७६१॥ 756 PU496 5101 (102). 757 Bik3278 and 3281 V133. 758 Ady XXIX-E-2 N IX-16. Lacuna in c from BIS. 6336 (2922). Astaratna2. Nitipradipas. in Haeb. Kavyakal and Kavyas. Palic. ed. Koseg. II. 21.ed. Bomb. 20. Hit. ed. Schl. I. 46. Johns. 533; SRB. p. 374. 203; SDK. 5. 72. 2 ( p. 325, Vasubhāga); SRK. p. 100. 1 (Hit.); SSD. 4. f. bb. 759 W N11; Y6 Ti (but om, in ASP1035 and other ASP MSS of Tı). N10 [Also HU1387 N4; Pun2885 and Ady XXV-L-2. N11; NS3 N105 (extra)]. - ") WYo T1 °भुक्खूण. -') V4 TTA गौगार्दभः; Ye TiB गौर्गर्दभः -') Wit.4 YT1 मंत्रः (for मन्त्र-). BIS. 6348 (2929) Bhartr. ed. Bohl. extral. lith. ed. I. 2. 10, II. 11. Galan6. Palicaratnab (Haeb. p. 4). Kavyakal. und Kavyas. Carr. 446. Subhash. 282; SRB. p. 41. 68; SBH, 2943; SRK. p. 35. 8 (Bh.); Siktavali 17 ; SA. 277. 81 (61); ef. SRH. 54.16 ; VS. 883 (Bh.); SS. 15.2; SSD. 2. f. 132a; SSV.761; JSV.209.4. 760 SDK. 5. 40. 3 (p. 304, Bhs). 761 Meh V160 (final). [ Samkaraoārya. ?] B ·संकीर्णन्लोकाः। १९५ शान्ते मन्मथसंगरे रणभृतां सत्कारमातन्वती वासोऽदाज जघनस्य पीनकुचयोहारं श्रुतेः कुण्डलम् । विम्वोष्टस्य च वीटिकां सुनयना पाणौ रणत्कङ्कणं पश्चाल लम्बिनि केशपाशनिचये वन्धो हि युक्तक्रमः ॥ ७६२ ॥ शास्त्रं नाधिगतं व्रतं न चरितं दानं न दत्तं मया गङ्गातीरतरङ्गनिर्मलजलैः स्नात्वा हरो नार्चितः । तन्वङ्गी नवयौवनस्तनतटी नालिङ्गिता कामिनी इत्थं जन्म निरर्थकं गतमहोऽरण्ये यथा मालती ॥७६३ ॥ शिकतासु तैलं सुकृतं [क]तनो शीतं हुताशे स्नपनं च [तीर्थे] । उत्पद्यते कालवशात् कदाचिद् वे[त्ता] सुरापो न भवेत् कदाचित् ॥ ७६४ ॥ शिखिनि कूजति गर्जति तोयदे स्फुरति जातिलताकुसुमाकरे । अह ह पान्थ न जीवति सा प्रिया नभसि मासि न यासि गृहं यदि ॥ ७६५॥ शिशिरे निशासु वाते वाते शीतयति कुन्दगन्धयते । कान्ताकुचान्तराले शीते लोके तु भाग्यवान् पुरुपः ॥ ७६६ ।। शीताता इव संकुचन्ति दिवसा नैवाम्बरं शर्वरी शीघं मुञ्चति तावदेव हुतभुक् कोणं गतो भास्करः । तीवानबहुताशभाजि हृदये त्वत्प्रेयसीमिर्भवान् आस्ते किं करवाम धामरहिता शीतातिभीता वयम् ॥ ७६७ ॥ श्रुतिस्मृतिपुराणानां यदेकं वाच्यमव्ययम् । तसै विश्वेशमूलाय नमो मुग्धेन्दुमौलवे ।। ७६८ ॥ -- - 762 Wai2 extra3. ~3p. 37033; SRB. p. 321. 24; SBH. 2134; SK. 5. 140%; SU.705%B SIV. 18. 12; SLP. 1. 15. 763 BORI Limaye273 319 (20); BU73/29 N58. - ") वेदा नाभ्यसिता (for शास्त्रं नाधिगतं). - .') गंगातोय ') श्यामागीवरकुकुमस्तनतटी. 4) एवं (for इत्थं) and क्षितितले (for गतमहो); Ujj6414 V54 (56) and Pun2127 V85 (corrupt). ") योगो नाभ्यसितो. ५) गंगाफेनशशांकनिर्मलजले. ') श्यामांगीवरकुंकुमेन रचिता भुक्ता न पीनम्तनी ('कुंकुमार्चिततनुर् in Pun2127); RU2145 V88 (84) शस्त्रं. 764 HU2145N122 (104). 765 D 562. ७) कुसुमाकुले; F1561. -') स्फुटति. ") ते (for सा); Fa 561. - 4) नृत्यति (for कूजति). ') ते (for सा); F4 368. ") स्फुटति and "कुसुमाकुले; S62 in R. P. Dowhurst I. U. P. Hist. Soc. I. - SRB. P. 342.84; SLP. 10. 16. 766 Mys KB 340 and Telugu printed ed. (18401) 5100 (final). 767 Sri3098100. 768 TO K7207 and Mys 164231. - ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह संकल्पमात्रमेवेदं जगन् मिथ्यासमुत्थितम् । असंकल्पनमात्रेण ब्रह्मन् क्वापि विलीयते ॥ ७६९ ॥ संगमविरहवितके वरमिह विरहो न संगमस् तस्याः । संगम एका भवती विरहे जगन्ति त्वन्मयानि स्युः ॥ ७७० ॥ संगीतभारतकथा गन्धताम्बूलचर्वणम् । सुस्त्रीसमागमे तानि सदा सर्वसुखानि च ॥ ७७१ ॥ संदष्टेऽधरपल्लवे सचकितं हस्ताग्रमाधुन्वती मा मा मुश्च शठेति कोपवचनैरानतितभ्रूलता । सीत्काराञ्चितलोचना सरमसं यैश चुम्बिता मानिनी प्राप्तं तैरमृतं श्रमाय मथितो मूद्वैः सुरैः सागरः ॥ ७७२ ॥ संपदो जलतरङ्गविलोला यौवनं त्रिचतुराणि दिनानि । शारदाभ्रमिव चञ्चलमायुः किं धनैः परहितानि कुरुध्वम् ॥ ७७३ ॥ स कोऽपि मर्यतां मन्त्रः स देवो वाप्युपास्यताम् । येन न स्त्रीपिशाचीयं ग्रसते शीतजीवितम् ॥ ७७४ ॥ सतां हृदि विनोदाय ज्ञानवार्ता विचिन्वताम् । परोपकरणे यत्नः साधूनां भवति ध्रुवः ॥ ७७५ ॥ सत्यं मनोहरा रामाः सत्यं रम्या विभूतयः । किंतु मत्ताङ्गनापाङ्गभगिलोलं हि जीवितम् ।। ७७६ ॥ - - p. 769 ISM Gore144 V178. 770 1 3773; NS3 379 (80). - BIS. 6671 (3101) Sahityadarpann 285.ed. Cale. (1828) p. 303. Vet in LA (III) 21; SRB. p. 277-8. 19; SDK. 2. 91. 4 (p. 128, Dharmakirti); SS. 43.4; SK. 5. 13 ; SU. 564 ; SMV. 14. 12; SLP. 9. 34. 771 NS3 N101 (102). ") सद्गीत; Ana624 $102. १) सद्गीत; Kavi Bala's trans. संगीत. 772 - BORI329 $99 (100); Pun2101 $100 (101). BIS. 6807 (3160) Amaruśataka 32 (NSP ed. 36): Subhāsh, 18; Śp. 3668 (Amaruka); SRB. 317.5%B SBE. 1303; SKM. 78. 10 (Amaruka); SDK. 2. 126. 5 (p. 150, Amaru); 127.5 (p. 151, Yuvatisainbhogakara); AMD. 107%; SS. 56. 24; SL. f. 3a; BPS. f.11b.62. 773 D V140; BORT328 V158 (149), Bik3280 V152 (48). - SBE. 33163 SS. 23.93; SSV. 242. 774 D V151; BORI328 V168 (59); Bik3279 V152 (48); Ana (Apte fragment) V153 (final) - SS. 44. 11, 775 ISM Gorel44 V185. 776 BIS. 6733. Subhash. 79; RKB. f. 39a (Bh.); SRB. p. 372. 160%B SBH. 3266; AMD. 4833; SRH. 197. 30%; JSV. 266. 13 ; Aucityavicāraceroi of Kşemendra (KM. 1 p. 132, Vyāsa).

·संकीर्णश्लोकाः। सत्यां क्षितौ किं कशिपोः प्रयासैर बाहौ खसिद्धे धुपबर्हणैः किम् । सत्यञ्जलौ किं पुरुधान्नपाच्या दिग्वल्कलादौ सति किं दुकूलैः ॥ ७७७ ॥ सदनमुपगतोऽहं पूर्वमम्भोजयोनेः सपदि मुनिभिरुचैरासनेज्झितेषु । सशपथमनुनीय ब्रह्मणा गोमयाम्भापरिमृजितनिजोरावाशु संवेशितोऽसि ॥७७८ सन्त्येवान वने चनेऽपि बहवो निम्बाः क्वचिच् चन्दनः क्रोशन्ते प्रतिदिक्षु केवलमिमे काका वसन्ते कुहूः ।.. पापाणैः परिपूरिता वसुमती जात्यो मणिर्दुर्लभस् तन्मन्ये खलसंकुलं जगदिदं कुत्रापि ते सज्जनाः ॥ ७७९ ॥ समय एवं करोति बलावलं प्रणिगदन्त इतीव शरीरिणाम् । शरदि हंसरवाः परुपीकृतस्वरमयूरमयूरमणीयताम् ॥ ७८० ॥ समारम्भा भन्नाः कति न कति वारांस तव पशो पिपासोस तुच्छेसिन द्रविणमृगतृष्णार्णवजले । तथापि प्रत्याशा विरमति न तेऽद्यापि शतधा न दीर्ण यच् चेतो नियतमशनिग्रावघटितम् ॥ ७८१ ।। समाश्लिष्यत्युच्चैर्घनपिशितपिण्डं स्तनधिया मुख लालाक्लिनं पिवति चपकं सासवमिव । अमेध्यक्षो[ ? क्लेदाट्टै पथि च रमते स्पर्शरसिको महामोहान्धानां किमिव रमणीयं न भवति ॥ ७८२ ॥ सरसा सुपदन्यासा सालंकारा सुवर्णमयमूर्तिः । आर्या तथा च भार्या न लभ्यते पुण्यहीनेन ॥ ७८३ ॥ सर्पदुर्जनयोर्मध्ये वरं सर्पो न दुर्जनः । सर्पो दशति कालेन दुर्जनस तु पदे पदे ।। ७८४ ॥ 777 ISM Kalamkar195 V86 (89). BIS. 6738 (3131) Bhāg. P. 2.2.4. 778 ISM Kalamkar195 V88 (91). SRH. 12. 6 (Prabodhacandrodaya ). Prabodhacandrodaya 2. 10. 779 XN70. - BIS. 2928. Subhash. 123; SSD. 2. f. 92a (var.). 780 BVB2 extra marg. f. Ib. -- SRB. p. 344. 32 ( Magha). 781 HV65. - BIS. 6850 (5173) Prab. 76 [4. 20]; SRB. p. 77.46%B SRK. p. 295.11 (BIS). 782 BIS. 6854 (3179). Sintis. Haeb. 1. 29. Kavyakal. and Nitis. Satakav 26; SRB. p. 372. 134 ; SBH. 3388; SRK. p. 295. 14 (BIS.); SU 1030 (Bh.). 783 E V120 (19) extra ; BORI333 V119 extra; RASB. 7747 V119%; Pun2101 V108 extra. SRB. p. 30. SRK. p. 42. 12 (Prasaigaratnāvali). 784 BORI329 N31 (30). BIS. 6900 (4196). Subhash. 86; SRB. p.b4. 30%B Canakyanitidarpana. 3.43; SK. 2, 123%B SMV.10.6. 17; - ·१९८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे सपः क्रूरः खलः क्रूरः सात् क्रूरतरः खलः । मत्रौषधिवशात् [ ? शः] सर्पः खलः केनोपशाम्यते ॥ ७८५ ॥ सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्वलास ते शुष्कैस तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति । कन्दैः फलैर्मुनिवराः क्षपयन्ति कालं संतोप एव पुरुपस्य परं निदानम् ॥ ७८६ ॥ सर्वः प्रेप्सति यत्सुखाप्तिमतिता सा सर्वकर्मक्षयात् सद्वृत्तात् स च तच् च बोधनियतं सोऽप्यागमात् स श्रुते । सावाप्तात् [?] स च सर्वदोपरहितो रोगादयस ते व्यथस् तद्युक्ता सुविचार्य सर्वसुखदं सन्तः श्रयन्तु श्रियैः ॥ ७८७ ॥ सर्वशक्तिमयो ह्यात्मा यद् यथा भावयत्यलम् । तत् तथा पश्यति तदा स संकल्पविजृम्भितम् ॥ ७८८ ॥ सर्वे लतान्तास तरुमाश्रयन्ति सर्वे नदी ते सागरमाश्रयन्ति । सर्वे तरुण्यां पतिमाश्रयन्ति सर्वे जनाः काञ्चनमाश्रयन्ति ॥ ७८९ ॥ सर्वे वयमिह स्वमपुरुषास् तव सुव्रत । अस्माकं त्वं * * * * सर्वे स्वमनरा वयम् ॥ ७९० ॥ सहवर्धितयोनास्ति संवन्धः प्राणकाययोः । पुत्रमित्रकलत्रेषु संबन्धित्वकथैव का ॥ ७९१ ॥ साधुरेवाणिभिर्याच्यः क्षीणवित्तोऽपि सर्वदा । शुष्कोऽपि हि नदीमार्गः खन्यते सलिलार्थिभिः ॥ ७९२ ॥ सानन्दं सदनं सुताश् च सुधियः कान्ता न दुर्भाषिणी सन्मित्रं सधनं खयोषिति रतिश् चाज्ञापराः सेवकाः । 785 X N44 (X2 °वशी सर्पः in ); Y1 N45, - BIS. 6899 (3197) Cana. 26. in Haeb. 75 in Weber. Vrddhacāna. Berlin Ms. 232. Prasatigābh. 10. Galan. (varr.) 89 ; SRB. p. 54. 33; SRK. p. 32. 10 (3p.); SA. 27. 273; ST. 3. 31; SK. 2. 124; PT. 9. 87; SSD. 2. f. 1490; SMV. 10. 8. 786 PU496 N107 (106). BIS. 6903 (3199) Paiic, ed. Koseg. 2. 161. Subhash. 2083; Sp. 318; SRB. p. 75. 14 ; SRK. p. 54. 11 (Sphutasloka). 787. BORI328 V171 (162) corrupt; Bik3279 V165 (61). 788 ISM Gore144 V177. 789 IO K7207 N32. 790 ISM Gore144 V173. 791 TO 1151b V104 (per H. N. Randle). 792 - BIS. 6988 (3233) Bhartr. in śp. Schiefner and Weber p. 6. Galan 2. 36; Sp. 399 ; SRB. p. 73. 4 ; SRK. p. 60. 14 (Prasaigaratnāvali); SL. f. 52n; SSV: 1264. 793 Ujj711 V51. - ad) सौन्दर्य सदन सुतस्तु दुहिता कान्ता मृदुभाषिणी स्वेच्छापूर्ण धनं etc. ) सङ्गमुपागमं प्रतिदिनं।; NS3 V42. ') कान्ता मृदुभाषिणी. -') as in ·संकीर्णश्लोकाः। आतिथ्यं शिवपूजनं प्रतिदिनं मिष्टानपानं गृहे साधोः सङ्गमुपासते हि सततं धन्यो गृहस्थाश्रमः ॥ ७९३ ॥ सारं सारङ्गरङ्गत्तरुणतृणशिखा खण्डवायेन खेदं क्षोभं नीत्वा सलील सलिलमनुपियॊपिता पीतशेषम् । धन्यस् त्वं यद् वनान्ते गमयसि समयं दारुणद्रव्यगर्व प्रध्मातोद्रीवगृध्नु अहिलखलखरक्ष्मायवक्राण्यपश्यन् ॥ ७९४ ॥ सा हानिस तन् महच् छिद्रं सा चान्धजडमूकता । यन् मुहूर्त क्षणं वापि वासुदेवं न चिन्तयेत् ।। ७९५ ॥ साहित्यसंगीतकलाविहीनः साक्षात् पशुः पुच्छविपाणहीनः । तृणं न खादन्नपि जीवमानस् तद् भागधेयं परमं पशूनाम् ॥ ७९६ ॥ सिंहो बली द्विरदशूकरमांसभोजी संवत्सरेण रतिमेति किलैकवारम् । पारावतः खरशिलाकणमात्रभोजी कामी भवत्यनुदिनं वद कोऽत्र हेतुः ॥७९७॥ सीत्कारं कारयति व्रणयत्यधरं तनोति रोमाञ्चम् । नागरिकः किं मिलितो न हि न हि सखि हैमनः पवनः ॥॥७९८ ॥ सुगन्धं वनिता वस्त्रं गानं ताम्बूलभोजनम् । शय्या च भूपणं चैव अष्टौ भोगाः प्रकीर्तिताः ॥ ७९९ ॥ सुजनं कुजनं मन्ये महान् वंशसमुद्भवः । खपरिभ्रमणेनैव परतापं व्यपोहति ॥ ८०० ॥ . - - - Ujj711. -- 1) साधूसंगतिनित्यमेव च गृहे. BIS. 6998 (5224). Vrddhacina. 12. 13; SRB. p. 89.43; SRK. p. 95. 1 (Bh.). 794 D V128; F1.2 V105; BORI328 V130; HU271 V128; SVP 159 V extra12. 6) क्षौधं पीत्वा. ") दारुण रूपगर्व GVS2387 V113. - १) क्रोधं (for क्षोभ). १) खरखलक्ष्माण्यवक्राण्यपश्यन् ।; Pun2127 V129. - ") खंडखाद्यैर्दुमाणां; Meh V129; Bik3279 V134 (30); Bik3278 V126; Bik3281 V125 (126). 795 ISM Kalamkar692 168. 796 W. and Pun2885 N125 NS3N106. BIS. 7037 (3250) Bhartr. ed. Bohl. extra2. lith. ed. I. 2. 11, II. 12. Galan 13 ; SRB. p. 40. 30%; SRK. p. 35.9 (Bh.); SK. 2.8; SSD. 2. f. 172b. 797 H1 V107 ; Ujj6414 V106. - ") ण कुरुते रतिमेकवारं. ") कणभोज- 'नोऽपि. - BIS. 7044. Subhash. 76; Prabandhacintamani 4. 183 (p. 205. 1888 ed.); SHV. App. If. 2a. 26; SS. 45.4. 798 F S106. - Sp. 524 (Dharmadasa); SRB. p. 186. 3; SRK. p. 149. 4 (Kuvalayānanda); com, on Kuvalayānanda 30. 799 Bik3295 5113. 800 X N58; ASP1461 extra2. - BIS. 7091 (5257). Prasangabh. 33; SRB. p. 45. 18; SRK. p. 12. 6. (Sp.); ST. 1. 28 ; SL. f. 56a; SSD. 2. f. 95a. All anthologies व्यजनं (for कुजन); orig. कूजनं? - ·२०० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिविनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चन्दनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ।। ८०१॥ सुतारा विक्रीता स्वजनविरहः पुत्रमरणं विनीतायास त्यागो रिपुवहुलदेशे च गमनम् । हरिश्चन्द्रो राजा वहति शलिलं प्रेतसदने ह्यवस्था तस्यैषाप्यह ह विपमाः कर्मगतयः ॥ ८०२ ॥ सुधामयोऽपि क्षयरोगशान्त्यै नासाग्रमुक्ताफलकच्छलेन । अनङ्गसंजीवनदृष्टिशक्तिर्मुखाम्बुज ते पिवतीति चन्द्रः ।। ८०३ ॥ सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वन्ति त्रयो जनाः। शूरश च कृतविद्यश् च यस् तु जानाति सेवितुम् ॥ ८०४ ॥ सुवृत्तस्यैकरूपस्य परप्रीत्यै धृतोन्नतेः । साधोः स्तनयुगस्येव पतनं कस्य तुष्टये ॥ ८०५ ॥ सुहास्यमुखपङ्कजे नयनचञ्चलालोचने वदे मधुरभापणे अतिविलासकामाजने । गजेन्द्रगतिसंभ्रमे पदसरोरुहे कोमले न होति न च यौवनीकपणभावरम्यस्थले ।। ८०६ ॥ सूनुः सच्चरितः सती प्रियतमा स्वामी प्रसादोन्मुखः स्निग्धं मित्रमवञ्चकः परिजनो निक्लेशलेशं मनः । आकारो रुचिरः स्थिरशू च विभवो विद्यावदातं मुखं तुष्टे विष्टपहारिणीष्टदहरौ संप्राप्यते देहिनाम् ॥ ८०७ ॥ 801 ISM Gore144 V189. BIS. 7099 (5258) Bohl. on Bhartr. 2. 62. Subhāsh. 274; Śp. 237 (Ravigupta); SRB. 47. 110 (Ravigupta); SBH. 241 (Ravigupta); SKM. 6. 12 (Ravigupta); SDK; 5. 35. 3 (p. 301, Śrīvgāsapāda); SRH. 31. 21 ; SRK. p. 10. 4 (Sphutasloka); SS. 26. 28; SK. 2. 76; PT. 1. 433; SG. f. 10b; SL. f. 25b; SSD. 2. f. 97b; SSV. 4643; SAIV. 9. 11; SKG. f. 17b. 802 A N37. – SK. 6. 438; SHIV. 8. 10. 803 ES36. १) मुखामृतं. NS1 $40. Śp. 3305 ( Vaidyanātha); SRB. p. 260. 120; SRK. p. 377. 2 (Sp.); SEV. app. IT f. 5u. 46; SU. 265 (Vaidyanatha); SK. 3. 23, 5. 125. 804 GVS734 N95. - BIS. 7133 (3284) Ibh. 5. 1255-6. ( = (var.) BORI. crit. ed. 5. 35.64). Palic. ed. Koseg. I. 51. ed. Orn. 31. ed. Bomb. 45. Kuvalayananda 60%; SRB. p. 148. 254; SRH. 181. 17 (AIbh.); PT. 9. 2. 805 CN37. - BIS. 7134. Subhash. 273%; SRB. p. 46. 75%SBH, 219 (Ksemendra); SRH. 31.8 (Bh.); SSV. 407. 806 Ana624 $29, a only in text, rest Darāthi trans. Kavi Bāla. 807 V and Pun2885 N25; NS3 N110. - BIS. 7160 (3288) Bhartr. ed. Bohl. extrat. lith. ed-I. 2. 24, II. and Galan. 25%SRB. p. 179. 1020. SHV.app. I.f.1b. 40%; SIV. 25.7. - p.

·संकीर्णश्लोकाः। २०१ स्तनशैलसंनिधाने त्रिवलिनदीतीरकोटरे तत्र । जगदपि नग्नीविहितं तथापि पञ्चेषुचौरेण ॥ ८०८ ॥ स्तम्भः खेदोऽथ रोमाञ्चः स्वरभङ्गोऽथ वेपथुः । वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इत्यष्टौ सात्त्विकाः स्मृताः ।। ८०९ ।। स्थगयति तमः शशाङ्कं चलति गिरिः पतति तारकाजालम् । कथयन्त्यमूनि मन्ये काञ्चीपदसीम्नि किमपि संक्षोभम् ।। ८१० ।। स्वगृहे पूजितो मूर्खः स्वग्रामे पूजितः प्रभुः । स्वदेशे पूजितो राजा विद्वान् सर्वत्र पूजितः ॥ ८११ ॥ स्वचित्तपरचिन्तयैव परितापमात्मन्यमी नं विभ्रति मनस्विनो यदमुना न तावत् क्षतिः । अहर्निशमिहैव ये परमनोनुवृत्त्या पुनर् वहन्ति विजिगीपुतां किमिव तेऽनुकम्पास्पदम् ॥ ८१२ ॥ स्वदत्ता पुत्रिका धात्री अन्यदत्ता सहोदरी । * ॥८१३॥ खयं गुणपरित्यागादूर्णनाभः पतत्यधः । तमेव संहरन् भूयः पदमुच्चैर्विगाहते ॥ ८१४ ॥ स्वयं हि पच्यते पाकं पत्नी वा यदि सेव्यते । पुत्रो हि पच्यते पाकं स्वयंपाकः स उच्यते ॥ ८१५ ॥ स्वाधीनेऽपि कलत्रे नीचः परदारलम्पटो भवति । संपूर्णेऽपि तडागे काकः कुम्भोदकं पिबति ॥ ८१६ ॥ हहो पान्थ किमाकुलः श्रमवशादत्युत्सुकं धावसि प्रायेणास्य महाद्रुमस्य भवता वार्तापि नाकर्णिता । मूलं सिंहसमाकुलं गिरिवरे प्रोत्तुण्डतुण्डाः खगा मध्ये कोटरभाजिभीपणफणाः फूत्कुर्वते पन्नगाः ॥ ८१७ ॥ * . - 808 E VI19 (18); RASB 7747 V118 ; Pun2101 V extra b = V107. 809 ISI Kalamkar846398 ; ISI Kalamkar195 $98 (99); Bik3275 5112. ") स्वेदः स्तंभोग्य. -") सात्त्विका गुणाः. 810 M4.5 SII-7. SRB, p. 3206. '.811 TO K7207 N II-12. BIS- 7267. Carr. 485. Nitiśāstra in Telugu ohar.88; SRH. 181. 39. 812 - SRB. p. 70. 39; SBH, 531 (Bh.). 813 ASP1461 extrab. BIS. 7307 (5358) Bhartr. in Sp. Gunaprasamsa in only one Ms. not in pr. ed. 815 HU2145 08 (3), 816 BU114/7104. - SRB. p. 170.751; SSV. 1338. 817 Jod3 N108. २६ भ.सु. 814 - ·२०२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह हत्वा नृपं पतिमवेक्ष्य भुजंगदष्टं देशान्तरे विधिवशाद् गणिकासि जाता। पुत्रं भुजंगमधिगम्य चितां प्रविष्टा शोचामि गोपगृहिणी कथमद्य तक्रम् ॥८१८ हरिद्रा गोरसं चूर्ण धान्यं कार्णायसौषधम् । नैतेषां पाकदोषोऽस्ति तैलं लवणमैक्षवम् ।। ८१९ ॥ हरेलीलावराहस्य दंष्ट्रादण्डः स पातु वः । हेमाद्रिकलसा यत्र धात्री छत्रश्रियं दधौ ॥ ८२० ॥ हासोऽस्थिसंदर्शनमक्षियुग्ममत्युज्वलं तत् कलुपावसायाः । स्तनौ च पीनौ पिशितासपिण्डौ स्थानान्तरे किं नरकेन योषित् ॥८२१ हे कोकिल कुरु मौनं जलधरसमये हि पङ्किला भूमिः । विकसति कुटजकदम्बे वक्तरि भेके व तेऽवसरः ॥ ८२२ ॥ हेमाम्भोरुहपत्तने परिमलस्तेयी वसन्तानिलस् तत्रत्यैरिख यामिकैर्मधुकरैः प्रारब्धकोलाहला । निर्यातस त्वरितो वजन् निपतितः श्रीखण्डपकद्रवैर् लिप्तः केरलकामिनीकुचतटात् खञ्जः शनैर्गच्छति ॥ ८२३ ।। [ SUPPLEMENT ] अग्रे डुम्बः करधृतडफः पार्श्वतो भण्डमाला पृष्ठे वेश्या विलसतितरां कर्तरी धर्मतन्तो। इत्थं राजा प्रभवति यदा षिङ्गसंगानुरङ्गः प्रत्यासनः प्रलपति गुणी किं विदध्मः क यामः ॥ ८२४ ॥ आमोदेस ते दिशि दिशि गतेदैरमाकृष्यमाणा साक्षालू लक्ष्मी तव मलयज द्रष्टुमभ्यागताः स्मः। किं पश्यामस तव परिसरे नावकाशो द्विजिह्वर व्याप्तोऽस्माकं भवतु भवतां स्वस्ति यामो वयं तु ॥ ८२५ ॥ 818 NS1 $19.- SRB. p. 302.24; SS. 23.83; SIV. 8. 19. 819 ISNI Gore144 V184. 820 ASP1461 extrat. SR.B. 821 Ady xxV-L-2541. 822 Wais extra10. SRB. p. 225. 129 (begins with अथ); ST. 10.2%3; SSD.2.f.22a. 823 E2 S113 (extra). ") परिमलस्तोयं; F S107. - १) अपि (for इव), and भारब्ध- (for प्रारब्ध.). -) त्वरया (for चरितो). d) लिप्ते पिच्छिलकेरलीकुचतटे. SR.B. p. 334. 133; SRK. p. 174. 1 (p.); VS. 639; SU. 809 (Akbari- Kalidasa); BPS. f. 16b. 93. 824 Qif.12a, extra, Ql extras. -- BIS. 978 (366). Sp. 998 ; SRB. p. 237.52; SDK. 4. 51.2 (p. 261, Acalasimha); SKM. 33. 24. All anthologies ) किं पश्यामः सुभग भवतः क्रीडति क्रोड एव व्यालस्तुभ्यं भवतु कुशलं मुञ्च नः साधु (ध.) यामः॥ p. 18.25.

·संकीर्णश्लोकाः। इलिका भ्रमरीध्यानं ध्यायन्ती भ्रमरी भवेत् । वीतरागपदं ध्यायन् वीतरागो भवेद् ध्रुवम् ॥ ८२६ ॥ ऐश्वर्यतिमिरं चक्षुः पश्यतोऽपि न पश्यति । पुनर्निर्मलतां याति दरिद्राञ्जनमौषधम् ॥ ८२७ ॥ कुचैलागतभर्तारो शूरो सन्मुखखण्डना। दातारो वस्त्रहीनाशू च कुरूपा रूपचिन्तये ॥ ८२८ ।। को धर्मो भूतदया किं सौख्यमारोग्यता जन्तोः । [कः] स्नेहः सद्भावः किं पाण्डित्यं परिच्छेदः ॥ ८२९ ।। क्षणं रटन्ती रुदती नृत्यन्ती याति विह्वेला । निःसहत्वं तदा याति मुकुलीकृतलोचना ।। ८३० ॥ -जलमध्ये दीयते दानं प्रतिग्राही न जीवति । दातारो नरके यान्ति तस्याहं कुलवालिका ॥ ८३१ ॥ निरक्षरान् वीक्ष्य धनाधिनाथान् त्याज्या न विद्या कृतिभिः कदाचित् । आभुक्तमुक्तां कुलटां समीक्ष्य किमार्यनार्यः कुलटा भवन्ति ॥ ८३२ ॥ पत्रं न चित्रमपि नित्रप पान्थखेदछेदक्षम विषसमं तव मुग्ध दुग्धम् । धूर्तप्रपञ्चितमहातरुकीर्तनेन रे निःफलम् त्वमसि कण्टकितश च नित्यम् ।। ८३३ पर्वताग्रे रथो यस्य भूमौ तिष्ठति सारथिः । चलितं वायुवेगेन तस्याहं पुत्रवालिका ॥ ८३४ ॥ पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम् । मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञाभिधीयते ।। ८३५ ।। मत्रिणां भिन्नसंधाने भिपजां सन्निपातके । कर्मणि व्यज्यते प्रज्ञा स्वस्थे को वा न पण्डितः ॥ ८३६ ॥ 826 Udal650 Vextra2. 827 Qf. Ta, extra. SRH. 167. 1 (Vyasa.). 828 Q1 extra5. 829 Uda1660 N103 (4, final). - BIS. 1929 (747). Hit. ed. Schl. I. 140. ed. Johns. 156. ed. Rodr. p. 963; SRB. p. 170.769. 830 Lim1739 f. 8a, extra. 831 Qf. 10b, estra. 832 Lim1485 f. 16a, extra. SRB. p. 173.869. 833 Q extra4. 834 Qif.10b, extra. SRB. p. 185.27. 835 Uda1650 V extra1. BIS. 4186 (4571). Vrddha-can. 14. 1. Subhash. 104; SRB. p. 29.6; SRK. p. 1. 6. 836 Udal650 N102 (3). - BIS. 4706 (2116). Pafic. ed, Koseg. I. 143. ed. Orn. 103. ed. Bomb. 127. 381. Hit. ed. Schl, III, 119. Johns. 124. ed. Cale. 1830. p. 396; SRB. p. 164.507. -- . - ·२०४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे रदननिःपतिता वलिता गता वलिभिरावलितं पलितं वपुः । विषयकर्दमदुर्दमवाञ्छया तदपि नात्महितं विहितं जडैः॥ ८३७ ।। वाङ्मनःकायशुद्धानां संपदश् च पदे पदे । अन्तर्मलिनचित्ताय सुखं स्वमेऽपि दुर्लभम् ॥ ८३८ ॥ अलमतिचपलत्वात् खममायोपमत्वात् परिणतिविरसत्वात् सङ्गमेन प्रियायाः। इति यदि शतकृत्वस् तत्त्वमालोकयामि तदपि न हरिणाक्षी विस्मरत्यन्तरात्मा ।। ८३९ ।। उत्तुङ्गशैलशिखरे ननु पादपस्य काकोऽपि पक्कफलमालभते सपक्षः । सिंहो चली गजविदारणदारुणोऽपि सीदत्यहो तरुतले निजपक्षहीनः ॥८४०॥ कक्षे किं मितपुस्तकं किमुदका काव्यसारोदकं दीर्घ कि यदि ताडपत्रलिखितं किं चित्र गौडाक्षरं । गन्धे किं यदि रामरावणकथासङ्ग्रामगन्धो महत् किं वारं बहु जल्पसे शृणु सखे नाम्ना पुराणो झपः ॥ ८४१॥ क्रियादौषधवत् कामः प्रभुत्वात् केवलश्रमः । करवन् निजदारेषु योऽन्यः * * स मन्मथः ॥ ८४२ ॥ गतं न शोचामि कृतं न मन्ये खादन् न गच्छामि हसन् न जल्पे । द्वाभ्यां तृतीयो न [भ]वामि राजन् किं कारणं भोज भवामि मूर्खः ॥८४३॥ जङ्घान्तराले विमले विशाले अधोमुखी रोमवने वसन्ती । सा पातदेवी भगनामधेयं दन्तैर्विना यान्ति गिरन्ति लिङ्गम् ॥८४४॥ नाहं कामो महाराज हंसोऽयं विमले जले। नीचहंसप्रसङ्गेन मृत्युरेव न संशयः ॥ ८४५ ॥ पूर्वे मांसमिदं न दूषणकृतं कर्णाट गोवाहनं याम्ये मातुलजाविवाह बहवो भर्तार पञ्चालिके । कन्याविक्रय गुर्जरे गृहयधूः सौराष्ट्रमारुस्थले धन्यो मालवमण्डलो क्षितितले लोकस्य धर्मे रतिः ॥ ८४६ ॥: - 837 Quf. 12b, extra. 838 Qif. Ta, extra. 839 Ham 1074 (Dhanasāra) V extra 33. BIS. 637. Santis. p. 29%3B SRB. p. 252. 44 (Bilhapa); 3p. 566. 840 Ham 1836 V X-14. BIS. 1193. Subhash. 174. 230%3; SRK. p. 176.4 (Sp.); SRB. p. 230.26. 841 Ham 1836 V X-13. 842 Ham (no number) 349. 843 Ham 1836 N VIII-6. 844. Ham 1836 S, f. 25b, extra. 845 Ham 1836 N II-5. 846 Ham 1836 V X-12.

·संकीर्णश्लोकाः। २०५ मम सखि दहति यसन्तं दक्षिणे वा महन्तं दहति गिरिलतायां कोकिलामध्यवाक्यम् । मम पति मतिहीनं दूरदेशो निवास दहति मदनवाणं छिन्नभिन्नं शरीरम् ॥ ८४७ ॥ मान्धाता सुमहीपतिः कृतयुगेऽलंकारभूतो गतः सेतुर्येन महोदधौ विरचितः क्वासौ दशास्थान्तकृत् । अन्ये चापि युधिष्ठिरप्रभृतयो यावद् भवान् भूपते नैकेनापि समं गता वसुमती मन्ये त्वया यास्यति ।। ८४८॥ यदि वाञ्छसि मूर्खत्वं ग्रामे दिनत्रयं वस । अपूर्वस्यागमो नास्ति पूर्वाधीतं विनश्यति ॥ ८४९ ॥ रे पान्थ पुस्तकधर क्षणमात्रमेकं वैद्योऽसि किं गणितशास्त्रविशारदोऽसि । कामी भवत्यनुदिनं वद कोऽत्र हेतुर धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च ॥ ८५० ॥ सा बाला वयमप्रगल्भमनसः सा स्त्री वयं कातरा: सा पीनोन्नतिमत्पयोधरयुगं धत्ते सखेदा वयम् । सा कान्ता जघनस्थलेन गुरुणा गन्तुं न शक्ता वयं दोषैरन्यजनाश्रितैरपटवो जाताः स्म इत्यद्भुतम् ॥ ८५१ ।। उष्णमन्नं धृतं मद्यं तरुणी क्षीरभोजनम् । वापीकूपवटच्छाया षडेते वलवर्धनम् ॥ ८५२ ॥ BIS. SRB. 847 Ham 1836 V X-15. 848 Ham (no numbers) extra. 3. 4831. Subhash. 164. 407 ; SRB. p. 372, 204 (Bhojarāja); Sp. 4002 (Bhojarija on Maija ). 849 Ham 874 f. Sa, extra, 850 Hath 1836 V X-16. p. 354. 74; begins भो पान्थ. d) केनौषधेन मम पश्यति भर्तुरम्बा किं वा गमिष्याति पतिः सुधिरप्रवासी. 851 Ham 1074 (Dhanasāra) V extral. BIS. 7002 (3236). Amar. 30. Sah. D 324; SRB. p. 280, 92; SBH. 1346 ; SRH. 195. 14 (Amaruka). 852 Ham 1836, NI-6. - ·२०६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे Group IV: Apocrypha. 1. The Vitavrtta. [DC 11970; the first stanza is SBH, 10, with the citation “Vițavšttasya,"] नितम्बालसगामिन्यः पीनोन्नतपयोधराः । मन्मथाय नमस् तस्मै यस्यायतनमङ्गनाः ॥ १ ॥ मुदितमनोभवहासो रमणोरसि मुष्टिघातजो जयति । श्रुतिसुखमणितविमिश्रो वलयावलिकलकलो विलासिन्याः ॥२॥ यासामर्जनशीलत्वान् न द्वेष्योऽस्ति न च प्रियः । न कृतं न च सद्भावो वञ्चनाबद्धचेतसाम् ॥ ३ ॥ आकारवेपसौभाग्यैः कन्दर्पप्रतिमोऽपि सन् । यासां संगममासाद्य प्राप्तः को वा न वञ्चनाम् ॥ ४॥ आजीवोच्छित्तये यासां प्रीतिद्वेषावुभौ हि तौ । कथं नु खलु तौ तासां स्यातामुपरि कस्यचित् ॥ ५ ॥ पश्चात्तापकरी यासा सर्वनाशसमुद्भवः । सदावसानविरस: संगमो जायते नृणाम् ॥ ६ ॥ आसमस्ताक्षिविक्षेपसमर्पितमनोभुवाम् । मन्मथोद्दीपनं तासां विटवृत्तं विधास्यते ॥ ७.॥ रमन्ते किं न पशवः प्राणिधर्मानुवर्तिनः । वैदग्ध्यं कीदृशं पुंसां विटवृत्तमजानताम् ॥ ८॥ विटवृत्तं पठन् नार्या नरो यद्यपि मुह्यति । तथाप्यत्र विशेषोऽस्ति संनद्धस्थेतरस्य वा ॥ ९॥ यत्र तत्रावलग्नासु प्रतिक्षणनिवर्तिषु । संपत्स्विच विदग्धानां रतिर्वेश्यासु कीदृशी ॥१०॥ विनोदमात्रमेवेदमिति यस्यावधारणा । विटवृत्तं स जानाति स कामफलमश्नुते ॥ ११ ॥ उदयस्थः सहस्रांशुष्टेरायाति गम्यताम् । अतिरिक्तं कदा कं वा लङ्घन्यन्ति न योषितः ॥ १२ ॥ आकारसंवृतिः कार्या सुरक्तेनापि कामिना । रक्तः परिभवं याति परिभूतः कथं प्रियः ॥ १३ ॥ अरक्ते न सुखं वेत्ति नारक्तो दुःखमश्नुते । दुःखानां च सुखानां च रक्त एवास्पदं सदा ॥ १४ ॥ ..

·२०७
विटवृत्तम् ।
रक्तः श्वसिति दीर्घाणि रक्तो लज्जां विमुञ्चति ।
नाकार्यमीक्षते रक्तोरक्तो यात्यपहास्यताम् ॥ १५॥
परतत्रः सदा रक्तश् चरणौ पण्ययोपिताम् ।
नापिताङ्गुष्ठपत् कामी संस्पृष्टं लभते यदि ॥ १६ ॥
शेते मया यथा साधं सान्येनापि तथा यदि ।
हा हतोऽसीति संरक्तों ध्यायन्नित्थं न जीवति ॥ १७॥
क आलप्तः प्रियः कोऽस्याः कं ध्यायति कमीक्षते ।
इति चिन्ता न यस्यासीत् स पूज्यः पण्ययोषिताम् ॥ १८॥
सुप्तान्येन सहान्येयं श्वो मां संभावयिष्यति ।
न चेच् छो विततं किं स्यादिति ध्यायन् प्रियो भवेत् ॥ १९ ॥
सेवतेऽवसरप्राप्तावप्राप्तौ यो न दुःखितः ।
न दुःखाभिभवम् तस्य पण्यनारीषु जायते ॥ २० ॥
सुखोपायमशक्यं च यस्य चेष्टितमीदृशम् ।
नासावपैति मनसः स्त्रीणामा मरणादपि ॥ २१ ॥
नाकाले नानवसरे या मुन्ना दूतपूर्वकम् ।
वेश्यावेश्मनि कर्तव्यं नान्यत् कामुकसंनिधौ ॥ २२ ॥
नात्यन्तं दर्शयेद् देयं न चात्यन्तमदर्शनम् ।
ईर्ष्याभावो न चात्यन्तं कोपो नात्यन्तमिष्यते ॥ २३ ॥
ईर्ष्याद्धि कुप्यते वेश्या प्रसङ्गाच् च विरज्यते ।
स्तब्धातिगमनाच् चापि दानादपि विलुप्यते ॥ २४ ॥
ग्राझं नाम न चान्यस्य कामुकस्य तदग्रतः।
प्रसङ्गो नातिकर्तव्यं पूर्व किंचिन् न सूचिते ॥ २५ ॥
द्वेष्यः स्यात् सूचिताभावे प्रयात्यन्यत्र कौतुकम् ।
अकामा चान्यकामा च निद्राकान्तेक्षणापि वा ।
असंजातरतेच्छा च नाभियोज्यावला बलात् ॥ २६ ॥
आविष्करोति न स्नेहं रागं बध्नाति नो रते ।
अभियुक्ता तु मन्देच्छा सान्यकामा तु कामिनी ॥ २७ ।।
आलापयत्यकार्याणि किंचिदाख्याति वा स्वयम् ।
या न प्रयाति शयनं साप्यनुत्पन्नसस्पृहा ॥ २८ ॥
संचिन्तिता किमन्यं कं को वान्यो हृदये स्थितः ।
ज्ञातमेव मया त्वेष यथाहं न प्रियस तव ॥ २९ ॥

·२०८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे आगतोऽहं * * * * * * * *न्न चेक्षितः। गाढालिङ्गननिर्वाणं कदाहं प्रापितस त्वया ॥३०॥ कामिनश चरितैरेभिः कुर्वन्तो निशि जागरम् । कुर्वन्त्यप्रियमात्मानं केचिन् मूढाः प्रिया अपि ॥ ३१ ॥ नीत्वात्मानं प्रकाशत्वमन्यया योषिता सह । कारयेत् कलहं कामी प्रीतिमिच्छन् सदात्मनः ॥ ३२ ॥ यत्र यत्र करोतीा कलहो वा यया सह । यया कामुकवैरं च निवारयति यां प्रति ॥ ३३ ॥ उक्तस ते रुधिरेणाहं स्पृष्टं ते मस्तकं मया । इत्येताञ् शपथात् कृत्वा सा वै गम्या पुनः पुनः ॥ ३४ ॥ प्रतिकूलतमं यद्यदेकसिशयने स्त्रियः । वामत्वात् पुष्पधनुषस् तत् तत् प्रेमनिवन्धनम् ॥ ३५ ॥ ग्राह्यं नाम विपक्षस्य मृपासुप्तेन कामिना । प्रतिभेदे कृतं शीघ्रं कर्तव्यो निवः सदा ॥ ३६ ॥ रात्रौ सुरतसंभोगलालसा शयने [ र ]ता । विपक्षप्रेष्ययत्तानां मुक्तवाचानभिज्ञता ॥ ३७ ॥ तिष्ठ तावदयं कोऽपि वहिः किमपि जल्पति । इत्युक्त्वा निर्गतः शीघ्रमपि देवकुलं ब्रजेत् ॥ ३८ ॥ त्यक्त्वा स मां कथं नाम गत्वा सुप्तम तया सह । इति चिन्ताकृतोऽमर्षः प्रादुर्भवति चेतसि ॥ ३९ ॥ आमर्षान् मदनः सद्यो दीप्तश् चेतसि जायते । स वृद्धिं नीयते कामं तस्मिन् द्वेष्येऽपि योषिताम् ॥ ४० ॥ चिन्तितं यदनेनासीद देयं वह्वल्पमेव वा । देयं तेनाधुना तस्यै कालेनेति न संशयः ॥ ४१ ॥ हस्ते कृता सुरूपा च फलेनापि सुयोजिता । वीटिकेवाङ्गना रागं न हि वनाति खण्डिता ॥ ४२ ॥ कुट्टिन्या सह कर्तव्यः कलहो निपुण तथा । समुपैति यथा द्वेषं तत्पुरं प्रोच्यतेऽपि यः ॥ ४३ ॥ किमसाकमनेनेति कुट्टिन्या यत्र वार्यते । कामुके कामिनी तसिन् नितरामनुरज्यते ॥४४॥ गुरुवन्धुसुहृद्वर्गप्रतिषेधेन्धनेरितम् । मदनानिर्वलत्युच्चैोपितः पुरुषस्य वा ॥ ४५ ॥ - ·२०९ विटवृत्तम् । विटानां चरितैरेमिः कपायैस तु कपायिता । सुतरां रज्यते नारी न च रागं विमुञ्चति ॥ ४६॥ नारी रक्तानुरक्ता चाप्यतिरक्ता तथापरा । संक्षेपात् कामतत्रम् त्रिविधैव निगद्यते ॥४७॥ नाभिलाषो रते यस्याः पूर्वं समुपजायते । प्रयुक्ते च न चोद्वेगं सा रक्ता संप्रकीर्तिता ॥४८॥ रति प्रार्थयते या तु तत्र याति परां मुदम् । न च तेन विनवास्ते सानुरक्ताभिधीयते ॥ ४९ ॥ प्राप्तापि रतिसंभोगं रतेच्छां या न मुञ्चति । अभियोक्री भवेद् भूयः सातिरक्ता प्रकीर्तिता ॥ ५० ॥ यथोक्तलक्षणैर्जेया यथायोगं विपर्ययात् । त्रिविधैव विरक्तोक्ता कामिनी कामपण्डितैः ॥५१॥ त्रिविधम् तु मतः कामी प्रियोऽनुप्रिय एव च । अतिप्रियस तु विज्ञेयस् तृतीयः कामवेदिभिः ॥ ५२ ॥ प्रथमायाः प्रियो ज्ञेयो मध्यमायास त्वनुप्रियः । अतिप्रियस् तृतीयायासू तथा योऽन्यो न सेवते ॥ ५३॥ प्रबोधयति या सुप्तं निद्रया नाभिभूयते । भूयः सुरतमप्राप्य नैवासेनातिरागिणी ॥ ५४ ॥ या तु पश्यत्यपश्यन्तं मदमायाति वीक्षिता । वीक्षितं चेक्षते नित्यं विज्ञेया सानुरागिणी ॥ ५५ ॥ रक्ताल्पमपि या दानं कामिनी बहु [मन्यते । अतोऽन्यथापि विज्ञेया विपरीता विचक्षणः ॥ ५६ ॥ गत्वा वेश्यासु विश्वासं प्रियोऽस्मीति च कामिना । वेश्यागृहे न न्यस्तव्यं सारद्रव्यं कदाचन ॥ ५७॥ अनृजुत्वमसद्धावं कार्पण्यं चलचित्तता । पुंसां मित्रेषु ये दोपात्र ते वेश्यासु गुणाः स्मृताः ॥५८॥ क्षीणठकुरदत्तस्य वेश्याहस्तगतस्य च । निक्षिप्तस्य किरातेन पुनर्मोक्षो न विद्यते ॥ ५९ ॥ मरुद्देशसमुत्पन्नशिलासलिलसंनिभम् । कामिना सर्वदा दाहं वेश्यास्त्रीपु प्रशस्यते ॥ ६० ॥ देशकालानतिक्रान्तमसूचितमयाचितम् । सोपयोग तथाल्पं च दानं प्रेमनिवन्धनम् ॥ ६१ ॥ २७ भ.सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे
यावद् ददाति नाशेषमहार्य पण्ययोषिताम् ।
तावदप्रियमप्येनं भुञ्जते प्रियवद् बलात् ।। ६२ ।।
युगपद् बहु संप्राप्य वेश्या त्यजति कामिनम् ।
सपदि प्रियमप्येनं वैरं वा कुरुते ध्रुवम् ।। ६३ ॥
दातव्यं मुखताम्बूलमप्रियेण प्रियेण वा ।
अवल्लभेन नात्यर्थं तदेवेष्टजनप्रियम् ॥ ६४ ॥
वयः शीतन्त्वचीमुस्तान्धूपोऽल्पो मुखवासकम् ।
पत्रं खदिरसंयुक्तं तथा सर ॥६५॥
विटैरेवं तु वामानामेतान्येवंविधानि तु ।
देशकालोपपन्नानि प्रीयते न च तद्वचः॥ ६६ ॥
ताम्बूलं मदिरा माल्यं सुगन्धं च विलेपनम् ।
अतिव्ययेन दातव्यं रतिकालोपयोगतः ॥ ६७ ॥
विटैरनेकवेश्यानामेकान्येवंविधानि तु ।
देशकालोपपन्नानि प्रियाण्येव न चाप्रियम् ॥ ६८॥
इमानि प्रायशस् तानि वेश्याखेवं प्रदापयेत् ।
सा मुश्चत्यचिरात् सर्वमुपभोगं तदात्मनः ॥ ६९ ॥
प्रत्यागतेन संपर्क निर्वितमभिवाञ्छता ।
न देयं गच्छताध्वानं योपिता पूर्वकल्पितम् ॥ ७० ॥
आलोकयति पन्थानं दास्यतीत्यागतः किल ।
रचयत्यादराद् वेणी यदि नान्यैर्वशीकृता ।। ७१ ॥
अपरित्यक्तमात्मानमिच्छता पण्ययोपिताम् ।
नित्यौपयोगिकं द्रव्यमात्मसारं प्रदर्शयेत् ॥ ७२ ॥
ग्राह्य ग्रहणकं किंचिद् व्यपदेशेन केनचित् ।
हस्ते तिष्ठति तद्यावत् तावदन्यं न सेवते ॥ ७३ ॥
कुतश्चित् संप्रदश्व केयूरमकरादिकम् ।
कुट्टिन्या च सहोद्धार तन्नाम्नवाभिलेखयेत् ॥ ७४ ।।
वेश्यया सह संभोगं नीत्वा द्रव्यं तदात्मनः।
कृत्वा तदवशिष्टेन [देयं] दत्त्वा प्रशस्यते ॥ ७५ ॥
यस्मिन् प्रार्थयते काले सुवर्ण पूर्वमर्पितम् ।
तद्विटसातिसंधातुं न्यायं तत्रेदमुत्तरम् ॥ ७६ ॥
खयं देयः स उद्धारस तुल्यमत्राल्पयापि वा ।
सर्वं च मातृनाम्नैव वणिज किं न पृच्छसि ॥ ७७ ॥

·विटवृत्तम् । यदि वा रक्तया दत्तं तथापि त्वं न शोभसे । अहं गोपायिता तस्य कसोक्तं वा मया पुनः ॥७८॥ कोशात् तदप्यधिष्ठानं कर्तव्यं शुद्धचेतसा । शपथी हीनदोपाय कामिनीपूच्यते बुधैः ॥ ७९ ॥ कुट्टिनीनां पुरो देयो व्यवहारस तु कामिना । 'वेश्यां यो नातिसंधत्ते मूढोऽसाविति साध्यते ॥ ८० ॥ तदेवार्थयते येन पूर्वोक्तं नोत्तरं स्पृहा । यथार्थं व्यवहारज्ञा वेश्या भूयो न वञ्चयते ॥ ८१ ॥ नासावा मरणादित्थं परित्यजति तं विटम् । उभयोस्त्यागजं दुःखं का कुर्यादर्थमित्रयोः ॥ ८२ ॥ हितमिममुपदेशं कुर्वता लोकदृष्टिं मितमपरिमितार्थ यन्मयोपात्तमन । जनितयुवतिरागाः सन्तु पुण्येन तेन प्रतिहतरतिविघ्नाः प्राणिनः सौख्यभाजा ८३ जानकीवदनोल्लासहेतुं सेतुं ववन्ध यः। तत्पादसेविनालेखि विटवृत्तं द्विजन्मनाम् ॥ ८४॥ ॥ इति विटवृत्तम् ॥

·२१२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रह 2 The Vijñānaśataka. [In reporting variants, N rofors to thc Nāgpur edition of 1897, B to the current Bombay edition; B śloka numbers are givon ju brackots or footnotes whereper they differ from N numbers. ] विगलदमलदानश्रेणिसौरभ्यलोभोपगतमधुपमालाव्याकुलाकाशदेशः । अवतु जगदशेपं शश्वदुग्रात्मजो यो विपुलपरिघदन्तोद्दण्डशुण्डो गणेशः॥१॥ यत्सत्तया शुचि विभाति यदात्मभासा प्रयोतितं जगदशेपमपास्तदोपम् । तद् ब्रह्म निष्कलमसङ्गमपारसौख्यं प्रत्यग् भजे परममङ्गलमद्वितीयम् ॥ २॥ माता मृता जनयितापि जगाम शीघ्रं लोकान्तरं तव कलत्रसुतादयोऽपि । भ्रातस तथापि न जहासि मृपाभिमानं दुःखात्मके वपुपि मूत्रकुदर्पकूपे ॥३॥ ब्रह्मामृतं भज सदा सहजप्रकाशं सर्वान्तरं निरवधि प्रथितप्रभावम् । यद्यस्ति ते जिगमिषा सहसा भवाब्धेः पारे परे परमशर्मणि निष्कलङ्के ॥४॥ आरभ्य गर्भवसतिं मरणावसानं यद्यस्ति जीवितुमदृष्टमनेककालम् । जन्तोस तथापि न सुखं सुखविभ्रमोऽयं यद् वालया रतिरनेकविभूतिभाजः ॥५ सा रोगिणी यदि भवेदथ वा विवर्णा वाला प्रिया शशिमुखी रसिकस्य पुंसः । शल्यायते हदि तथा मरणं कृशाङ्यायत्तस्य सा विगतनिद्रसरोरुहाक्षी ॥६॥ त्वत्साक्षिकं सकलमेतदवोचमित्थं भ्रातर्विचार्य भवता करणीयमिष्टम् । येनेदृशं न भविता भवतोऽपि कष्टं शोकाकुलस्य भवसागरमग्नमूतः ॥७॥ निष्कण्टकेऽपि न सुखं वसुधाधिपत्ये कस्यापि राजतिलकस्य यदेष देवः । विश्वेश्वरो भुजगराजविभूतिभूपो हित्वा तपस्सति चिरं सकला विभूतीः ॥८॥ भूमण्डलं लयमुपैति भवत्यवाधं लब्धात्मकं पुनरपि प्रलयं प्रयाति । आवर्तते सकलमेतदनन्तवारं ब्रह्मादिभिः सममहो न सुखं जनानाम् ॥९॥ यदा देवादीनामपि भवति जन्मादि नियतं महाहर्म्यस्थाने ललितललनालोलमनसाम् । तदा कामार्तानां सुगतिरिह संसारजलधौ निमग्नानामुच्चै रतिविषयशोकादिमकरे ॥१०॥ (४७) स्वयं भोक्ता दाता वसु सुबहु संपाद्य भविता कुटुम्बानां पोष्टा गुणनिधिरशेषेप्सितनरः । इति प्रत्याशस्य प्रवलदुरितानीतविधुरं शिरस्यस्याकस्मात् पतति निधनं येन भवति ॥ ११॥ (७२) 1 ) N°त्मदर्यो?; B°त्मदर्पो. -") B°परिधिदन्तों. 2 ") B सदिदमस्ति (for शुचि विभाति). 6 ") B कृशाङ्गी (for कृशाशया-). 7 ) B भवति (for भविता). 84) B विभूतिः. 10 ) B महारम्ये स्थाने. B numbers: 3 = 61, 4 = 29,5=59, 6 = 69.7 = 64,8=70, 9 = 74.

·विज्ञानशतकम् । २१३ विपश्चिद् देहादौ क्वचिदपि ममत्वं न कुरुते परब्रह्मध्याता गगननगराकारसदृशे । निरस्ताहंकारः श्रुतिजनित विश्वासमुपितो निरातकोऽव्यग्रः प्रकृतिमधुरालापचतुरः ॥ १२ ॥ अरे चेतश् चित्रं भ्रमसि यदपास्य प्रियतमं मुकुन्दं पार्श्वस्थं पितरमपि मान्यं सुमनसाम् । बहिः शब्दाद्यर्थे प्रकृतिचपले क्लेशबहुले न ते संसारेऽस्मिन् भवति सुखदाद्यापि विरतिः ॥ १३ ॥ (७६) न जानीषे मूर्ख क्वचिदपि हितं लोकमहितं भ्रमद्भोगाकासाकलुपिततया मोहबहुले । जगत्यनारण्ये प्रतिपदमनेकापदि सदा हरिध्याने व्यग्रं भव सकलतापैककदने ॥१४॥ (४८) वियद्भूतं भूतं यदवनलभं (१) चाखिलमिदं महामायासङ्गाद् भुजग इव रज्वां भ्रमकरम् । तदत्यन्ताह्लादं हजरममरं चिन्तय मनः परब्रमाव्यग्रं हरिहरसुराद्यैरवगतम् ॥ १५॥ (२३) न चेत् ते सामर्थ्य भवनमरणातङ्कहरणे मनोऽनिर्दिष्टे सिन्नपगतगुणे ज्ञातुमकले। तदा मेघश्यामं कमलदलदीर्घाक्षममलं भजस्व श्रीरङ्ग शरदमृतधामाधिकमुखम् ॥ १६ ॥ क यातः कायातो द्विज कलयसे रनमटवीम् अटन व्याघ्राघ्रातो मरणमगमद् विश्वमहितः । अयं विद्यारामो मुनिरह ह केनापि विदुपा न खल्यात्मप्रायो भवतु सुकरो ज्ञातुमशिवः ॥ १७॥ (*) अहं श्रान्तोऽध्यानं बहुविधमतिक्रम्य विषम धनाकालाक्षिप्तः कुनृपतिमुखालोकनपरः । इदानीं केनापि स्थितिमुदरकूपस्य भरणे कदन्नेनारण्ये क्वचिदपि समीहे स्थिरमतिः ॥१८॥ (७७) 12 ") B "विश्वाससुभगो. 14 ") B चेतः (for मूर्ख). 15 ") B विय- स्पृथ्वीवायुज्वलनजलज' चाखि.-') N विजरममरं. 16 ) N अवगत- (for अपगतः). 17 Omitted in B, ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे यमाराध्याराध्यं त्रिभुवनगुरोराप्तवसतिर ध्रुवो ज्योतिश्चक्रे सुचिरमनवयं शिशुरपि । अवाप प्रह्लादः परमपदमाराध्य यमितः स कस्यालं क्लेशो हरति न हरिः कीर्तितगुणः ॥१९॥ (८) कदाचित् कटेन द्रविणमधमाराधनवशान् मया लब्धं स्तोकं निहितमवनौ तस्करभयात् । ततो नित्ये कश्चित् क्वचिदपि तदाविलगृहेऽ- नयल्लब्धोऽप्यर्थो न भवति यदा कर्म विपमम् ॥ २० ॥ (७१) जगाम व्यर्थ मे वहदिनमथार्थाथिततया कुभूमीपालानां निकटगतिदोपाकुलमतेः। हरिध्यानव्यग्रं भवितुमधुना वाञ्छति मनः क्वचिद् गङ्गातीरे तरुणतुलसीसौरमभरे ॥ २१ ॥ (५६) कदा भागीरथ्या भवजलधिसंतारतरणेः स्खलद्वीचीमालाचपलतलचिरतारितमुदः । तमास्थाने कुञ्ज क्वचिदपि निविश्याहृतमना भविष्याम्येकाकी नरकमथने ध्यानरसिकः ॥ २२ ॥ (८५) कदा गोविन्देति प्रतिदिवसमुल्लासमिलिताः सुधाधाराप्रायास त्रिदशत टिनीवीचिमुखरे । भविष्यन्त्येकान्ते कचिदपि निकुळे मम गिरो मरालीचक्राणां स्थितिसुखरवाक्रान्तपुलिने ॥ २३ ॥ (८६) यदध्यस्तं सर्वं सजि भुजगवद् भाति पुरतो महामायोद्गीणं गगनपवनायं तनुभृताम् । भवेत् तस्या भ्रान्तेर्मुररिपुरधिष्ठानमुदये यतो न स्याद् भ्रान्तिनिरधिकरणा क्वापि जगति ॥ २४ ॥ (२२) चिदेव ध्यातव्या सततमनवद्या सुखतनुर निराधारा नित्या निरवधिरविद्यादिरहिता। अनास्थामास्थाय भ्रमवपुषि सर्वत्र विषये सदा शेपव्याख्यानिपुणमतिभिः ख्यातयतिभिः ॥ २५॥ (३०) 19 ") B गुरुं प्राप वसति (for °गुरोराप्तवसतिर्). - ") B अनवद्या. नैजे (for नित्ये). 21 4) B 'मथाथार्थि तनया १) B निकटमतिदोषा. B संसारतरणे. 23 ") B मिलितः ") B श्रुति- (for स्थिति-). B उदयं (for उदये). 20 )-B 22 ) 24 :)

·विज्ञानशतकम् । अहोऽत्यर्थेऽप्यर्थे श्रुतिशतगुरुभ्यामवगते निपिद्धत्वेनापि प्रतिदिवसमाधावति मनः । पिशाचम् तत्रैव स्थिररतिरसारेऽपि चपलो न जाने केनास्य प्रतिकृतिरनार्यस्य भविता ॥ २६ ॥ (७५) नित्यानित्यपदार्थतत्त्व विषये नित्यं विचारः सतां संसर्गे मितभापिता हितमिताहारोऽनहंकारिता । कारुण्यं कृपणे जने सुखिजने प्रीतिः सदा यस्य स प्रायेणैव तपः करोति सुकृती चेतोमुकुन्दप्रियः ॥ २७ ॥ (१३) सा गोष्ठी सुहृदां निवारितसुधास्वादाधुना वागमत् ते धीरा धरणीधरोपकरणीभूता ययुः क्वापरे । ते भूपा भवभीरवो भवरताः कागुनिरस्तारयो हा कष्टं क्व च गम्यते न हि सुखं क्वाप्यस्ति लोकत्रये ॥२८॥ (७८) भानुर्भूवलयप्रदक्षिणगतिः क्रीडारतिः सर्वदा चन्द्रोऽप्येप कलानिधिः कवलितः खर्भानुना दुःखितः। हासं गच्छति वर्धते च सततं गीर्वाणविश्रामभूस तत् स्थानं खलु यत्र नास्त्यपहतिः क्लेशस्य संसारिणाम् ॥२९॥ (७३) संसारेऽपि परोपकारकरणख्यातव्रता मानवा ये संपत्तिगृहा विचारचतुरा विश्वेश्वराराधकाः । तेऽप्येनं भवसागरं जनिमृतिग्राहाकुलं दुस्तरं गम्भीरं सुतरां तरन्ति विविधव्याध्याधिवीचीमयम् ॥३०॥ (१४) रे रे चित्त मदान्ध मोहबधिरा मिथ्याभिमानोद्धता व्यर्थेयं भवतां धनावनरतिः संसारकारागृहे । बद्धानां निगडेन गात्रममतासंज्ञेन यत्कर्हिचिद् देवब्राह्मणभिक्षुकादिषु धनं स्वमेऽपि न व्येति वः ॥ ३१ ॥ (५२) यावत् ते यमकिंकराः करतलक्रूरासिपाशादयो दुर्दान्ताः सृणिराजदीर्घसुनखादंष्ट्राकरालाननाः। नाकर्षन्ति नरान् धनादिरहितान् यत तावदिष्टेच्छया युष्माभिः क्रियतां धनस्य कृपणास त्यागः सुपर्वादिषु ॥३२॥ (६) , 27 ") B शश्वन्मुकुन्द 31 ) B 26 ) N चपलं (for चपलो). वित्तमदान्ध.

·२१६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे देहाद्यात्ममतानुसारि भवतां यद्यस्ति मुग्धं मतं वेदव्यासविनिन्दितं कथमहो पित्राद्यपत्ये तदा । दाहादिः क्रियते विशुद्धफलको युष्माभिरुद्वेजितैः शोकनार्थपरायणैरपसदैदृष्टार्थमात्रार्थिभिः ॥ ३३ ॥ (११) अद्य श्वो वा मरणमशिवं प्राणिनां कालपाशैर् आकृष्टानां जगति भवतो नान्यथात्वं कदाचित् । यद्यप्येवं न खलु कुरुते हा तथाप्यर्थलोभ हित्वा प्राणी हितमवहितो देवलोकानुकूलम् ॥ ३४ ॥ (५१) दृष्टप्रायं विकलमखिलं कालसर्पण विश्वं क्रूरेणेदं शिव शिव मुने बेहि रक्षाप्रकारम् । अस्थास्त्येकं शृणु मुररिपोर्ध्यानपीयूपपानं त्यक्त्वा नान्यत् किमपि भुवने दृश्यते शास्त्रदृष्ट्या ॥३५॥ (६७) ध्यानव्यग्रं भवतु तव हत्तिष्ठतो यत्र तत्र श्रीमद्विष्णोस त्रिभुवनपतेनित्यमानन्दमूर्तेः। लक्ष्मीचेतःकुमुदविपुलानन्दपीयूषधाम्नो मेघच्छायाप्रतिभटतनोः क्लेशसिन्धुं तितीर्षोः ॥ ३६ ॥ (१९) कामव्याघ्र कुमतिफणिनि खान्तदुर्वारनीडे मायासिंहीविहरणमहीलोभमल्लूकमीमे । जन्मारण्ये न भवति रतिः सञ्जनानां कदाचित तत्वज्ञानां विषयतुपिताकण्टकाकीर्णपार्श्वे ॥३७॥ (६२) यामासाद्य त्रिलोकीजनमहितशिवावल्लभारामभूमि ब्रह्मादीनां सुराणां सुखवसतिभुवो मण्डलं मण्डयन्तीम् । नो गर्भ व्यालुठन्ति क्वचिदपि मनुजा मातुरुत्क्रान्तिभाजस तां काशी नो भजन्ते किमिति सुमतयो दुःखभारं वहन्ते ॥३८॥(९३) किं कुर्मः कं भजामः किमिह समुदितं साधनं भो वयस्याः संसारोन्मूलनाय प्रतिदिवसमिहानर्थशङ्कावतारः । भ्राततिं निदानं भवभयदलने संगतं सजनानां तां काशीमाश्रयामो निरुपमयशसः स्वः सवन्त्या वयस्याम् ॥३९(९७) 34 ") N अशिवप्राणिनां. ५) B भवति (for भवतो). 35 ) B दष्टं प्रायो (for दृष्ट-). 36 ") B हृदयं (for तव हृत्). 37 ) B'वने (for 'मही-). ") B जन्मन्यस्मिन्भवति विरतिः. d) B विषयविषमाकण्ट. 38 ) B भुवां मण्डलं मण्डयन्ति. - ") B वहन्तः (for वहन्ते). 39 ) N किं (for भो). - CON श्रुणु. - ·, विज्ञानशतकम् । २१७ भुक्तिः कापि न मुक्तिरस्त्यभिमता काप्यस्ति मुक्तिन सा काश्यामस्ति विशेप एव सुतरां श्लाघ्यं यदेतद् द्वयम् । सर्वैरुत्तममध्यमाधमजनैरासाद्यतेऽनुग्रहाद् देवस्य त्रिपुरद्विपः सुरधुनीस्नानावदातव्ययैः ॥४०॥(९८) विद्यन्ते द्वारकाद्या जगति बहुविधा देवताराजधान्यो यद्यप्यन्यासू तथापि स्खलदमलजलावर्तगङ्गातरङ्गा । काश्येवारामकूजत्पिकशुकचटकाक्रान्तदिकामिनीनां क्रीडाकासारशाला जयति मुनिजनानन्दकन्दैकभूमिः ॥४१॥ (९४) काशीयं समलंकृता निरुपमस्वर्गापगासंभव- स्थूलोत्तारतरङ्गविन्दुविलसन्मुक्ताफलश्रेणिभिः । चश्चच्चञ्चलचञ्चरीकनिकरश्यामाम्बरा राजते कासारस्थ विनिद्रपद्मनयना विश्वेश्वरप्रेयसी ॥४२॥ (९५). वहिप्राकारबुद्धिं जनयति वलभीवासिनां नागराणां गन्धारण्यप्रसूतस्फुटकुसुमचयः किंशुकानां शुकानाम् । चन्वाकारो वसन्ते परमपदपदं राजधानी पुरारेः सा काश्यारामरम्या जयति मुनिजनानन्दकन्दैकभूमिः ॥४३॥(९६) भजत विवुधसिन्धुं साधयो लोकवन्धु हरहसिततरङ्ग शंकराशीर्षसङ्गम् । दलितभवभुजंगं ख्यातमायाविभङ्गं निखिलभुवनवन्धं सर्वतीर्थानवद्यम् ॥ ४४ ॥ (८७) यदमृतममृतानां भङ्गरङ्गप्रसङ्ग- प्रकटितरसवत्तावैभवं पीतमुच्चैः । दलयति कलिदन्तांस तां सुपर्वस्रवन्ती किमिति न भजतार्ता ब्रह्मलोकावतीर्णाम् ॥ ४५ ॥ (८८) खाधीने निकटस्थितेऽपि विमलज्ञानामृते मानसे विख्याते मुनिसेवितेऽपि कुधियो न स्नान्ति तीर्थ द्विजाः । यत्तत्कप्टमहो विवेकरहितास् तीर्थार्थिनो दुःखिता यत्र क्वाप्यटवीमटन्ति जलधौ मञ्जन्ति दुःखाकरे ॥ ४६ ॥ (६३) . 4l ") N कति न ता (for बहुविधा). ---") Is. शाला कुसुमपरिमलाकृष्टहृष्टालिमाला. 42 ") N 'व्योमगा- (for "संभव). ") N निकरारागाम्बरा. 45 ) B यममृतं. ") B. कलिदोषांस्तां. 46 1) N- has a lacuna for मज-करे. २८ भ.सु. -- ·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे नाभ्यस्तो धातुवादो न च युवतिवशीकारकः कोऽप्युपायो नो वा पौराणिकत्वं न सरसकविता नापि नीतिन गीतिः । तस्मादार्थिनां या न भवति भवतश चातुरी कापि विद्वजू ज्ञात्वेत्थं चक्रपाणेरनुसर चरणाम्भोजयुग्मं विभूत्यै ॥४७॥ (५३) अर्थेभ्योऽनर्थजातं भवति तनुभृतां यौवनादिष्ववश्य पित्राद्यैरजितेभ्योऽनुपकृतिमतिभिः खात्मनैचार्जितेभ्यः । यस्माद् दुःखाकरेभ्यस् तमनुसर सदा भद्र लक्ष्मीविलासं गोपालं गोपकान्ताकुचकलशतटीकुङ्कुमासगरङ्गम् ॥४८॥ (५४) भ्रातः शान्तं प्रशान्ते क्वचिदपि निपतन् मित्र रे भूधराये ग्रीष्मे ध्यानाय विष्णोः स्पृहयसि सुतरां निर्विशङ्के गुहायाम् अन्विष्यस ताहगत्र क्षितिवलयतले स्थानमुन्मूल यावत् संसारानर्थवृक्षं प्रथिततममहामोहमूलं विशालम् ।। ४९ ॥ (१७) केदारस्थानमेकं रुचिरतरमुमानायलीलावनीक पालेयाद्रिप्रदेशे प्रथितमतितरामस्ति गङ्गानिवेशे। ख्यातं नारायणस्य त्रिजगति बदरीनाम सिद्धाश्रमस्य तत्रैवानादिमूर्तेर्मुनिजनमनसामन्यदानन्दमूर्तेः॥५०॥ (१००) सन्त्यन्ये त्रिदशापगादिपतनादेव प्रयागादयः प्रालेयाचलसंभवा बहुफलाः सिद्धाश्रमाः सिद्धयः । यत्राघौघसहा भवन्ति सुधियां ध्यानेश्वराणां चिरं मुक्ताशेषभियां विनिद्रमनसां कन्दाम्बुपर्णाशिनाम् ॥५१॥ (९९) किं स्थानस्य निरीक्षणेन मुरजिद्ध्यानाय भूमण्डले भ्रातश्चेद् विरतिभवेद् दृढतरा यस्य स्रगादौ सदा । तस्यैषा यदि नास्ति हन्त सुतरां व्यर्थं तदन्वेषणं स्थानस्थानधिकारिणः सुरधुनीतीराद्रिकुञ्जादिषु ॥५२॥ (४४) खान्तव्योम्नि निरस्तकल्मषघने सद्बुद्धितारावली- संदीप्ते समुदेति चेन् निरुपमानन्दप्रभामण्डलः । ब्रह्मज्ञानसुधाकरः कवलिताविद्यान्धकारम् तदा क व्योम क्व सदागतिः क्व हुतभुक् काम्भा व सर्वसहा॥५३॥ (२५) 47 °) N न च सरस (hypermetric). 48 ) B स्वात्मना वर्जितेभ्यः. 49 ) N प्रशान्तं (for °न्ते). ') B निर्विशङ्क. - ) N अन्वेष्यं (for अन्विष्यंस). B उन्मूलयैतत्. - ") B वृक्षे. B मथितगुरु (for प्रथिततम ). 51 ) B पुण्या (for एव). ") B°दहा (for °सहा). 52 ) B स्रक्चन्दनादौ (for यस्य सगादौ). ') B.सा चैषा (for तस्यैषा). N तदान्वेषणं. 53 ") Bखान्तोनि.

·विज्ञानशतकम् । २१९ विश्वेश्वरे भवति विश्वजनीनजन्मविश्वंभरे भगवति प्रथितप्रभावे । यो दत्तचित्तविषयः सुकृती कृतार्थो यत्र कचित् प्रतिदिनं निवसन् गृहादौ॥५४॥ चिद्रनमत्र पतितं वपुरन्धकूपे पुंसो भ्रमादनुपमं सहनीयतेजः । उद्धृत्य यो जगति तद् भविता कृतार्थों मन्ये स एव समुपासितविश्वनाथः ॥५५॥ यद्येता मदनेपवो मृगदृशशू चेतःकुरङ्गारयो धीराणामपि नो भवेयुरवलाः संसारमायापुरे । को नामामृतसागरे न रमते धीरः सदा निर्मले पूर्णानन्दमहोमिरम्यनिकरे रागादिनकोज्झिते ॥ ५६ ।। (४१) वालेयं वालभावं त्यजति न सुदती यत्कटाक्षैविशालैर् अस्मान्विभ्रामयन्ती लसद्धरदलाक्षिप्तचूतप्रवाला । नेतुं वाञ्छत्यकामान् स्वसदनमधुना क्रीडितुं दत्तचित्तान् पुष्यन्नीलोत्पलामे मुरजिति कमलावल्लभे गोपलीले ॥ ५७॥ (४२) शिव शिव महाभ्रान्तिस्थानं सतां विदुपामपि प्रकृतिचपला धात्रा सृष्टाः स्त्रियो हरिणीदृशः। विजहति धनं प्राणैः साकं यतस् तदवाप्तये जगति मनुजा रागाकृष्टास् तदेकपरायणाः ॥५८ ॥ (३८) हरति वपुषः कान्ति पुंसः करोति बलक्षति जनयति भृशं भ्रान्ति नारी सुखाय निषेविता । विरतिविरसा भुक्ता यस्मात् ततो न विवेकिभिर् विषयविरसैः सेव्या मायासमाश्रितविग्रहा ॥ ५९॥ (३९) कमलवदना पीनोत्तुङ्गं घटाकृति विभ्रती स्तनयुगमियं तन्वी श्यामा विशालगञ्चला। विशददशना मध्यक्षामा वृथेति जनाः श्रम विदधति मुधा रागादुच्चैरनीदृशवर्णने ॥६० ॥ (४०) जनयति सुतं कंचिन् नारी सती कुलभूषणं निरुपमगुणैः पुण्यात्मानं जगत्परिपालकम् । कथमपि न सा निन्द्या वन्द्या भवेन महतां यतः सुरसरिदिव ख्याता लोके पवित्रितभूतला ॥ ६१॥ (४३) ") B सद्यः 544) B विश्वेश्वरो. B जनीनजन्मा. 55 ) B महनीयतेजा. समुद्धरति (for उद्धृत्य यो जगति). 56 ) N तदा (for सदा). 57 ) B "दलक्षिप्त 59.) N बलक्षितिं. २) B °विमुखैः (for 'विरसैः). 60 ) B मध्ये क्षामा. B nos. 54 = 18, 55 = 24. 61) B पालनं (for पालकम्). .

·२२० , भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे धन्या एते पुमांसो यदयमहमिति त्यक्तचेतीविकल्पा निःशवं संचरन्तो विदधति सलिनं कर्म कामप्रयुक्ताः । जानन्तोऽप्यर्थहीनं जगदिदमखिलं भ्रान्तवद् द्वैतजालं रागद्वेषादिमन्तो वयमयमिति हा न त्यजन्तेऽभिमानम् ॥६२॥ (१५) प्रज्ञावन्तोऽपि केचिच् चिरमुपनिषदाद्यर्थकारा यतन्तो व्याकुर्वन्तोऽपि केचिद् दलितपरमता यद्यपि ज्ञाततत्त्वाः । तीर्थे तीर्थे तथापि भ्रमणरसिकतां नो जहत्यध्वखेदा यत् तत् कष्टं विधत्ते मम मनसि सदा पश्यतम् तत्र कृत्यम् ॥६॥ (५) तीर्थावस्थानजन्यं न भवति सुकृतं दुष्कृतोन्मूलनं वा यसादाभ्यां विहीनः श्रुतिसमधिगतः प्रत्यगात्मा जनानाम् । सर्वेपामद्वितीयो निरतिशयसुखं यद्यपि खप्रकाशास् तीर्थे विद्यास तथापि स्पृहयति तपसे यत् तदाश्चर्यहेतुः॥६४॥(४) उदासीनो देवो मदनमथनः सजनकुले कलिक्रीडासक्तः कृतपरिजनः प्राकृतजनः । इयं म्लेच्छाकान्ता त्रिदशतटिनी चोभयतटे कथं भ्रातः स्थाता कथय सुकृतिन् कुत्र विभयः ॥६५ (७९) निःसारा वसुधाधुना समजनि प्रौढप्रतापानल- ज्वालाजालसमाकुला द्विपघटांसंघट्टविक्षोभिता । म्लेच्छानां रथवाजिपत्तिनिवहरुन्मलिता कीदृशी- यं विद्या भवितेति हन्त न सखे जानीमहे मोहिताः॥६६॥(८०) वेदो निर्वेदमागादिह नमनभिया ब्राह्मणानां वियोगाद् वैयासिक्यो गिरोऽपि क्वचिदपि विरलाः सांप्रत सन्ति देशे। इत्थं धर्मे विलीने यवनकुलपतौ शासति क्षोणिविम्वं नित्यं गङ्गावगाहाद् भवति गतिरितः संसृतेरर्थसिद्धौ ॥६७॥(८१) गङ्गा गङ्गेति यस्याः श्रुतमपि पठितं केनचिन् नाममात्रं दूरस्थस्यापि पुंसो दलयति दुरितं प्रौढमित्याहुरेके । सा गङ्गा कस्य सेव्या न भवति भुवने सञ्जनस्यातिभव्या ब्रह्माण्डं प्लावयन्ती त्रिपुरहरजटामण्डलं मण्डयन्ती ॥ ६८॥ (८२) यत्तीरे वसतां सतामपि जलैमूलैः फलैर्जीवतां मुक्ताहंममभावशुद्धमनसामाचारविद्यावताम् । 63) B नो जहात्यध्वखेदाद्. 64 ) B °गतप्रत्यगात्मा. ') B शमसुलो 65 d) N सुकृती (for सुकृतिन्). 68 1) N (wrongly) मण्डयन्तीम्. ।

·विज्ञानशतकम्। २२१ कैवल्यं करविल्वतुल्यममलं संपद्यते हेलया सा गङ्गा ह्यतुलाऽमलोमिपटला सद्भिः कुतो नेक्ष्यते ॥६९॥(८९) तीर्थानामवलोकने सुमनसामुत्कण्ठते मानसं तावद् भूवलये सतां पुररिपुध्यानामृतास्वादिनाम् । यावत् ते न विलोकयन्ति सरितां रोचिष्णुमुक्तावली श्रीमन्नाकतरङ्गिणी हरजटाजूटाटवीविभ्रमाम् ॥ ७० ॥ (९०) संसारो विविधाधिवाधविधुरः सारायते मानसे निःसारोऽपि वपुप्मतां कलिवृकग्रासीकृतानां चिरम् । दृष्टायां घनसारपाथसि महापुण्येन यस्यां सतां सा सेव्या न कुतो भवेत् सुरधुनी खर्गापवर्गोदया ॥७१॥ (९१) यस्याः संगतिरुन्नतिं वितनुते वाराममीषां जनैर् उद्गीता कविभिर्महेश्वरमनोभीष्टा महीमण्डले । सा सन्तः शरदिन्दुसोदरपयःपूराभिरामा नद- कोकश्रेणिमनोज्ञपुण्यपुलिना भागीरथी सेव्यताम् ॥ ७२ ॥ (८४) क्वचिद्धंसश्रेणी सुखयति रिरंसुः श्रुतिसुखं नदन्ती चेतो नो विपुलपुलिने मन्थरगतिः । तदेतस्या योऽर्थी सुरतरुलता नाकतटिनी सदा सद्भिः सेव्या सकलपुरुषार्थाय कृतिभिः ॥ ७३ ॥ (९२) कलौ गङ्गा काश्यां त्रिपुरहरपुयाँ भगवती प्रशस्ता देवानामपि भवति सेव्यानुदिवसम् । इति व्यासो ब्रूते मुनिजनधुरीणो हरिकथा- सुधापानस्वस्थो गलितभववन्धोऽतुलमतिः ॥ ७४ (८३) यावजागर्ति चित्ते दुरितकलुपिते प्राणिनो वित्तपुत्र- क्षेत्राद्यर्थेषु चिन्ता तदतिपरतया भ्राम्यमाणस्य नित्यम् । तावन्नार्थस्य सिद्धिर्भवति कथमपि प्रार्थितस्यार्तिभाजा कैवल्याख्यस्य लोके रमणसुखभुवो मुक्तदोषानुषक्तेः ॥७५॥(२७) सन्त्यर्था मम संचिताश च बहुधा पित्रादिभिः सांप्रतं वाणिज्यैः कृषिभिः कलाभिरपि तान् विस्तारयिष्यामि वः । हे पुत्रा इति भावयन्ननुदिन संसारपाशावलि छत्तायं नु कथं मनोरथमयीं जीवो निरालम्बनः ॥७६ ॥ (६०) 71 ) N विधिरः (for 'विधुरः). ") B इष्टायां (for दृष्टायां). 724) N 'मनोज (for 'मनोज्ञ). 73 ) B हरन्ती पापौघान्सुरतरुवृता नाकतटिनी. 75 ) 76 ") N वहुविधाः (for च बहुधा). - ) N पाशावली, - N तु (for नु). - N भ्राम्यमानस्य. ।

·२२२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे जानन्नेव करोति कर्म बहुलं दुःखात्मकं प्रेरितः केनाप्यप्रतिवाच्यशक्तिमहिमा देवेन मुक्तात्मना । सर्वज्ञेन हृदिस्थितेन तनुमत्संसाररङ्गाङ्गणे माद्यबुद्धिनटीविनोदनिपुणो नृत्यन्ननङ्गप्रियः ॥ ७७ ॥ (४५) को देवो भूवनोदयावनकरो विश्वेश्वरो विद्यते यस्याज्ञावशवर्तिनो जलधयो नाप्लावयन्ति क्षितिम् । इत्याम्नातमपीश्वरं सुरशिरोरनं जगत्साक्षिणं सर्वशं धनयौवनोद्धतमना नो मन्यते बालिशः ॥ ७८ ॥ (९) कस्येमौ पितरौ मनोभववता तापेन संयोजिता- वन्योन्यं तनयादिकं जनयतो भूम्यादिभूतात्मभिः । इत्थं दुःस्थमतिर्मनोभवरतिर्यों मन्यते नास्तिकः शान्तिस तस्य कथं भवेद् धनवतो दुष्कर्मधर्माश्रमात् ॥७९॥ (१०) हिक्काकासभगंदरोदरमहामेदज्वरैराकुल: श्लेष्माद्यैरपि निद्रया विरहितो मन्दानलोऽल्पाशनः । तारुण्येऽपि विलोक्यते बहुविधो जीवो दरिद्रेश्वरो हा कष्टं कथमीदृशं भगवतः संसारदुःसागरे ॥ ८०॥ (५८) माद्यत्तार्किकतात्रिकद्विपघटासंघट्टपञ्चाननस तद्वदृप्तकृतान्तवैद्यककलाकल्पोऽपि निष्किचनः । यत्र क्वापि धनाशया कृशतनुर्भूपालसेवापरो जीवन्नेव मृतायते किमवरं संसारदुःसागरे ॥ ८१ ॥ (५५) आन्यः कश्चिदपण्डितोऽपि विदुषां सेव्यः सदा धार्मिको विश्वेषामुपजारको मृगशामानन्दकन्दाकरः । कर्पूरद्युतिकीर्तिभूपितहरिद्भूमण्डले गीयते शश्वदन्दिजनैर्महीतनुभृतः पुण्यैनं कस्योदयः ॥ ८२ ॥ (७) कर्तव्यं न करोति बन्धुभिरपि स्नेहात्मभिर्बोधितः कामित्वादवमन्यते हितमतं धीरोऽप्यभीष्टं नरः । निष्कामस्य न विक्रिया तनुभृतो लोके क्वचिद् दृश्यते यत्तसादिदमेव मूलमखिलानर्थस्य निर्धारितम् ॥ ८३॥ (४६) 77 ) Nt 'महिना (for 'महिमा). - °) B मनुजः (for तनुमत्-). 78.6).N Forgat (wrongly). 79) B धर्माश्रयात्. 81 °) N°कदन्त (for "कृतान्त ). --") N विनाशया (for धना). 82 ") Bधार्मिका. -') B'कारको (for °जारको). 83. ") N अभिमन्यते. B निजहितं (for हितमतं). - d) N 'दयमेव (for "दिदमेव....

·विज्ञानशतकम् । निष्कामा मुनयः परावरदृशो निधूतपापोदया निःसङ्गा निरहंकृता निरुपमानन्दं परं लेभिरे। यद्गत्वा न लुठन्ति मातृजठरे दुःखाकरे मानवा दुर्गन्धे पुनरेत्य काममकरे संसारपाथोनिधौ ॥ ८४ ॥ (२८) कामस्यापि निदानमाहुरपरे मायां महाशासनां निश्चित्का सकलप्रपञ्चरचनाचातुर्यलीलावतीम् । यत्सङ्गाद् भगवानपि प्रभवति प्रत्यमहामोहहा श्रीरङ्गो भवनोदयावनलयव्यापारचक्रेऽक्रियः ॥८५॥ (२१) तुल्यार्थेन त्वमैक्यं त्रिभुवनजनकर तत्पदार्थः प्रपद्य प्रत्यक्षं मोहजन्म त्यजति भगवति त्वंपदार्थोऽपि जीवः । श्रुत्याचार्यप्रसादानं निरुपमविलसद्ब्रह्मविद्यस्तदैक्यं प्राप्यानन्दप्रतिष्ठो भवति विगलितानाद्यविद्योपरीहः ॥८६॥ (३२) संन्यासो विहितस्य केशवपदद्वन्द्वे व्यधायि श्रुता वेदान्ता निरवानिष्कलपरानन्दाः सुनिष्ठाश्चिरम् । संसारे वधवन्धदुःखबहुले मायाविलासेऽव्ययं ब्रह्मासीति विहाय नान्यदधुना कर्तव्यमास्ते क्वचित् ।। ८७॥(३५) हित्वा विश्वाद्यवस्थाः प्रकृतिविलसिता जाग्रदायैर्विशे पैः साधं चैतन्यधातौ प्रकृतिमपि समं कार्यजातैरशेपैः । ज्ञानानन्दं तुरीयं विगलितगुणकं देशकालाद्यतीतं खात्मानं वीतनिद्रः सततमधिकृतश् चिन्तयेदद्वितीयम् ॥४८॥ (३४) N है अग्रे पश्चादधस्तादुपरि च परितो दिक्षु चान्याखनादिः कूटस्था संविदेका सकलतनुभृतामन्तरात्मानियन्त्री । ..यस्यानन्दस्वभावा स्फुरति शुभधियः प्रत्यहं निष्प्रपञ्चा जीवन्मुक्तः स लोके जयति गतमहामोहविश्वप्रपञ्चः ॥९०॥(३६) क्वाहं ब्रह्मेति विद्या निरतिशयसुखं दर्शयन्ती विशुद्धं कूटस्थं स्वप्रकाशं प्रकृतिसुचरिता खण्डयन्ती च मायाम् । काविद्याहं ममेति स्थगितपरसुखा चित्तभित्तौ लिखन्ती सर्वानननन् विषयगिरिभुवा वासनागैरिकेण ॥९१ ॥ (२६) 85 ") N महाशासना(:). - ") N°चक्रे क्रिया:. 86 ) B'नाद्यविद्यो निरीहः. Lacuna in N for 89. 90 ") N धान्या (for चान्या)?. 910) B काहं. ') B कूटस्थ- (for कूटस्थं). M) B'गिरिभ वा. - ·२२४ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहे अहं ब्रह्मासीति स्फुरदमलबोधो यदि भवेत् पुमान्पुण्योद्रेकादुपचितपरानर्थविरतिः । तदानीं क्वाविद्या भृशमसहमानौपनिषदं विचारं संसारः क्व च विविधदुःखैकवसतिः ॥ ९२ ॥ (३३) कश्चित् क्रन्दति कालकर्कशकराकृष्टं विनष्टं हठाद् उत्कृष्टं तनयं विलोक्य पुरतः पुत्रेति हा हा क्वचित् । कश्चिन् नर्तकनर्तकीपरिवृतो नृत्यत्यहो कुत्रचिच् चित्रं संसृतिपद्धतिः प्रथयति प्रीतिं च कष्टं च नः ॥ ९३ ॥ (६८) नान्नं जीर्यति किंचिदौपधवलं नालं खकार्योदये शक्तिशू चक्रमणे न हन्त जरया जीर्णीकृतायां तनौ । असाकं त्वधुना न लोचनवलं पुत्रेति चिन्ताकुलो ग्लायत्यर्थपरायणोऽतिकृपणो मिथ्याभिमानो गृही ॥९४॥(५०) अन्नाशाय सदा रटन्ति पृथुकाः क्षुत्क्षामकण्ठाः स्त्रियो वासोभी रहिता वहिर्व्यवहृतौ निर्यान्ति नो लजया । गेहादङ्गणमार्जनेऽपि गृहिणो यस्येति दुर्जीवित यद्यप्यस्ति तथापि तस्य विरतिदेति चित्रं गृहे ॥ ९५ ॥ (५७) सद्वंशो गुणवानहं सुचरितः श्लाघां करोत्यात्मनो नीचानां विदधाति च प्रतिदिनं सेवां जनानां द्विजः। योषित् तस्य जिघृक्षया स च कुतो नो लजते सजनाल लोभान्धस्य नरस्य नो खलु सतां दृष्टं हि लजाभयम् ॥ ९६ ॥ (४९) कामादित्रिकमेव मूलमखिलक्लेशस्य मायोद्धवं मानामिति देवमौलिविलसद्भाजिष्णुचूडामणिः । श्रीकृष्णो भगवानवोचदखिलपाणिप्रियो मत्प्रभुर यस्मात् तत्रिकमुद्यतेन मनसा हेयं पुमार्थिना ॥ ९७ ॥ (२०) यत्प्रीत्यर्थमनेकधामनि मया कष्टेन वस्तु प्रियं खस्साशाकवलीकृतेन विकलीभावं दधानेन मे। तत्सर्व विलयं निनाय भगवान् यो लीलया निर्जरो मां हित्वा जरयाकुलीकृततर्नु कालाय तस्मै नमः ॥९८ ॥ (६५) 92 1) क च तव समेत्यल्पविषयोऽभिमानः (for भृशम-चार). 94 ) B "भिमानी 96 ") B यो वित्तस्य (for योषित्तस्य). 98) B 'धालभि (for 'धामनि).

·. विज्ञानशतकम्। आयुर्वेदविदां रसाशनवतां पथ्याशिनां यत्नतो वैद्यानामपि रोगजन्म वपुपो ह्यन्तर्यतो दृश्यते । दुश्चक्षुःकवलीकृतत्रिभुवनो लीलाविहारस्थितः सर्वोपायविनाशनकचतुरः कालाय तसै नमः ॥ ९९ ॥ (६६) ते धन्या भुवने सुशिक्षितपरब्रह्मात्मविद्या जना लोकानामनुरञ्जका हरिकथापीयूपपानप्रियाः। येपां नाकतरङ्गिणीतटशिलाबद्धासनानां सतां प्राणा यान्ति लयं सुखेन मनसा श्रीरङ्गचिन्ताभृताम् ॥१००॥ (३७) है पुत्रा बजताभयं यत इतो गेहं जनन्या समं रागद्वेपमदादयो भवतु वः पन्थाः शिवोऽमायया । काशी सांप्रतमागतोऽहमह ह क्लेशेन हातुं वपुः सर्वानर्थगृहं सुपर्वतटिनीवीचिश्रिया मण्डितम् ।। १०१ ॥ (३) यत्साक्षादभिधातुमक्षमतया शब्दाद्यनालिङ्गित कूटस्थं प्रतिपादयन्ति विलयद्वारा प्रपञ्चस्रजः । मोक्षाय श्रुतयो निरस्तविधयो ध्यानस्य चोच्छित्तये तत्राद्वैतवने सदा विचरताच् चेतःकुरंगः सताम् ॥ १०२ ॥ (३१) बुधानां वैराग्यं सुघटयतु वैराग्यशतकं गृहस्थानामेकं हरिपदसरोजप्रणयिनाम् । जनानामानन्दं वितरतु नितान्तं सुविशद- त्रयं शेपव्याख्यागलिततमसां शुद्धमनसाम् ॥ १०३ ॥ ॥ इति श्रीमहरिविरचितं विज्ञानशतकं चतुर्थम् ॥ 102 ") B [s]ज्ञानस्य (for ध्यानस्य), 103 99 yN दुश्चक्षोत्कंवली. Omitted in.B. २९ भ, सु.

·भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य . अङ्गुल्यः पञ्चमे मासे • १४१ २२६ Alphabetical Index of Slokas Parentheses enclose a beginning found only in the critical apparatus. Stanza No. Page No. Stanza Page अकरुणत्वमकारण ६१ २०७ २५ | अभिमतमहामान- अकिंचनस्य दान्तस्य ३५३ १३८ | अभिमुखनिहतस्य २०८ अक्रोधवैराग्यजितेंद्रिय ३५४ १३८ | अभुक्तायां यस्यां १६४ ६४ (अगम्यो मत्राणां न) १२६ ५० अमीपा प्राणानां १६८ (अग्राह्यं हृदयं यथैव) २५९ १०१ | अमेध्यपूर्ण क्रिमि- ३७५ १४० अग्रे गीतं सरसका १८३ ७३ | अम्भोजिनीवनविलास ३८ अग्रे डुम्वः करधृत- ८२४ २०२ | अयं निजः परो वेति ३७६ २४१ अग्रे पश्चादधस्तादु ९० २२३ ) अयममृतनिधानं २०९ ३५५ १३८ । अये दिष्टया नष्टो मम ३७७ अनेन गात्रं नयनेन ३५६ १३८ | अरक्ते न सुखं वेत्ति १४ २०६ अच्छाच्छचन्दनरसा- ९८ ३९ । अरक्षितं तिष्ठति ३७८ १४१ अजातमृतमूर्खेभ्यो ३५७ १३८ | अरण्यं सारगिरि- ३७९ १४१ अजानन्माहात्म्य १६० ६२ | अरण्यरुदितं कृतं ३८० अशं कर्माणि लिम्प- ३५८ १३८ (अरिमुखनिहतस्य) २०८ ८३ अशः सुखमाराध्य ४ | अरुणांशुरुचं नवो ३८१ १४१ अज्ञानामवनीभुजा ३५९ १३८ | अरे चेतश्चित्रं भ्रमसि १३ २१३ अज्ञेष्वज्ञो गुणिषु ३६० १३८ | अर्थानामीशिषे त्वं १६६ अतिक्रान्तः कालो २०१ ८१ | अर्था हसंत्युचितदान- ३८२ १४२ अत्र यत्पतितं वर्ण- ३६१ १३८ । अर्थाः पादरजासमा ३८३ . १४२ अदर्शने दर्शनमात्र १२२ ४८ | अर्थेभ्योऽनर्धजातं ४८ २१८ अथ श्वो वा मरण ३४ २१६ । अर्ध नीत्वा निशायाः १४३ ५६ अद्यापि नोज्झति हरः २०२ ८१ | अलमतिचपलत्वात् ८३९ २०४ अधरामृतेन पित्तं ३६२ १३९ | (अल्पस्नायुवसावि-) ३५० १३६ अधिगतपरमार्थान् १६ ७ | अवचनं वचनं प्रिय. ३८४ १४२ अधीत्य सकलं श्रुतं ३६३ १३९ अवशानाद्राशा ३८५ १४२ अध्यात्मन्यवधीयतां ३६४ १३९ / अवश्यं यातारश्चिर- १५७ ६१ अनन्तविभवभ्रष्टा ३६५ १३९ । अविदितशषसवि. ૨૮૬ १४२ अनर्थमकरागारा- ३६६ १३९ । अविरलमदजलनि- ३८७ १४२ अनल्पं जल्पन्तः कति ३६७ १३९ । अव्याधिगात्रमनुकू ३८८ १४२ अनाघ्रातं पुष्पं किस- २०३ ८१ / अशीमहि वयं भिक्षा २१० अनावर्ती कालो २०४ ८२ | (अशूची संचारे) २१२ ८४ अनृजुत्वमसद्भावं २०९ (अश्नीमहि वयं भिक्षा) २१० ८४ अनृतं साहसं माया ३६८ १४० | असत्यमप्रत्ययमूल- ३८९ १४३ अन्तर्विषमता घेता ३६९ १४० (असन्तो नाभ्याः) १८ अन्नाशाय सदा रटन्ति ९५ २२४ | असार: संसार सर- ३९० १४३ अपरित्यक्तमात्मान- ७२ २१० असाराः सन्त्येते विर. ८३ ३३ अपसर सखे दूरा- २०५ ८२ असारे खलु संसारे ३९१ १४३ अपि सर्वविदो न ३७० १४० असितात्मा सुसंनद्धः २११ ८४ अपूर्वो दृश्यते वहिः ३७१ १४० असीन्यदेहे खे ३९२ १४३ अपेक्षन्ते न पात्राणि ३७२ १४० | असूची संचारे तम. २१२ ८४ अप्रियवचनदरिद्रैः २०६ ८२ (अस्थिरात्मा समुन्नद्धः) २११ अफलस्यापि वृक्षस्य ३७३ १४० । (अस्याः स्तनौ यदि) १३६ ५३ अभित्तावुत्थिते चित्रे ३७४ १४० । अहं ब्रह्मास्मीति स्फुर- ९२ २२४ (अभिनवमदलेखा) ७ | अहं श्रान्तोऽध्वानं २१३ .

·श्लोकानुक्रमणिका । २२७ Stanza No. No. Pago ३९३ ३९४ ૨૬ ૨૭ २१३ १३८ १३५ ९४ २७ ४०४ १७३ ४०५ ३७ २०७ १४२ ६९ २०६ ३०५ १९७ १४२ ४०६ ४०७ १४५ १९७ २१४ ९८ २० ६६ ८२ ४०८ १२८ ४०९ ४१० ५० १४५ ३९७ २१४ १५१ १२९ २१० ८६ अहिरिव जनयोग अहो अहीनामपि अहोऽत्यर्थेऽप्यर्थे (अहो धन्याः केचित् ) अहो वा हारे वा आकारवेपसौभाग्य आकारसंवृतिः कार्या आकाशमुत्पततु (आकान्तं भरणेन जन्म) आगतोहं आघातं मरणेन जन्म आघाय पुस्तकं धन्याः (आच्छाचचन्दनरसा.) आजीवोच्छित्तये आशा कीर्तिः पालनं आव्यः कश्चिदपण्डितो आत्मानं धर्मकृत्यं च आदानस्य प्रदानस्य (आदाय पुस्तकं धन्याः) आदित्यस्य गतागते (आदीर्धेन चलेन) (आदेयस्य प्रदेयस्य) आदौ मज्जनचीरहार आधिव्याधिशतैय- (आन्ध्यं धियो हरति) आपन्मूलं खलु युवः आमन्मिदनः सयो आमीलितनयनानां आमोदैस्ते दिशि दिशि (आयातेति मनोरम) आयासशतलब्धस्य आयुर्तेखा पवनच- आयुर्वेद विदां रसा. आयुर्वषेशतं नृणां आयुः कछोललोलं आरभ्य गर्भवसति (आरभ्यते न खलु) आरम्भपूर्वी क्षयिणी (आरोहणं समभिवी.) (आच्छचन्दनरसा) आलस्यं हि मनुष्याणां आलापयत्यकार्याणि आलिग्नत्यन्यमन्यं आलोकयति पन्यानं आलोट्य सर्वशालागि भावतःसंशयानाम- ३९८ Page Stanza १४३ आवास: फिल किचित- १४३ / आवासः क्रियतां गांगे २१५ ] (आवास-संशयानाम.) १३२ | आविष्करोति न स्नेहं ८५ | आशया ये कृता दा. आशा नाम नदी मनो. २०६ आशा नाम मनुप्याणां २०६ आसंसारं त्रिभुवन १४३ आसमस्ताक्षिविक्षेप ७९ आसारेण न हर्म्यतः २०८ आस्तां सकण्टकमिदं आहारनिगाभयमै- ८५ इतः स्वपिति केशव २०६ इतो विशुदल्लीविल २७ इदं नातीन चोत्पानं ૨૨૨ इदमनुचितमक्रमश्च १४३ इन्द्रंयक्षधरं अमंध १४४ इन्द्रः प्रधानं दिवि ८५ इमानि प्रायशस्तानि ५९ इमे तारुण्यश्रीनव. ५१ इयं पली भिहेरनुचित २४४ इयं वाला मां प्रत्यनवरः १४४ | इयत्येतस्मिन्वा निर- ७९ श्यमुच्चधियामलौकिकी १८ | (इयमुन्नतसत्वशालि-) १४४ इयमुदरदरी दुरन्तः २०८ इलिका भ्रमरीध्यानं ८५ यह फि कुरजशावक इह तुरगशतैः प्रयान्तु ४९ (यह हि बहुभिरकैः) १४४ इह हि मधुरगीतं १४४ २२५ | इयाद्धि कुप्यते वेश्या ८० ७६ । उक्तस्ते रुधिरेणार २१२ (उचितमनुचितं वा) १०८ / उच्चरेप तरुः फलं २५ | उच्छिष्टं करखपर १२६ उडुगणपरिवारो ३९ / उत्पातं निधिशकया ८६ | उत्खातान्प्रतिरोपयन् २०७ | उत्तानोच्छूनमण्डूक १४४ | उत्तिष्ठ क्षगमेशामुदद २१० | उत्तुगलक्षिसरे १४४ उत्सादिता खयमियं ३७ उत्सवादपि नीचानां २१७ ४११ २१८ ४१२ ४१३ ४१३ ४१४ १४६ २०३ १४६ २०२ इह तुरगर ४१५ ४१६ ३९९ ४० २१५ ૮૨૫ १२४ ४०० ४०१ ९९ २०० १९२ ૨૩ ४१ २४ २०७ ३४ २०८ २० ४१७ ४९८ ४१९ २४९ २४७ १४७ २७७ ૬૨ ३२३ ९८ २१६ २८ ४०२ ७१ ४०३ ९४ ४२१ ८४० ४२३ २०४ १४८ १४८ ४२४ ·२२८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य No.: No. Stanza Page ४१ ४२५ २१९ ४२६ १२ ६५ ४२७ ४४१ ४६१ १५० १५३ है २०७ १८ ८४१ २२६ २३ १०४ ८९ २१४ २१४ २० ૨૨ ४४२ २१४ १५० उदग्रा यौवनयोगाः उदन्वच्छन्नाभूस उदयति यदि भानुः उदयस्थः सहस्रांशुर्दृष्टे उदासीनो देवो मदन- उदीरितोऽर्थः पशुना- उदेति घनमण्डली (उद्गाढप्रेमसंरम्भा-) (उद्घाटिताखिलखल.) उद्भासिताखिलखल- उद्यमं कुर्वतां पुंसां उद्यानेषु विचित्रभोज- उदृत्तस्तनभार एप उन्मत्तप्रेमसंरम्भादा- उन्मीलत्रिवलीतरङ्ग- (उन्मीलितनयनानां) (उपचरितव्याः सन्तो) उपदेशो हि मूर्खाणां उपरि धनं घनपटलं (उपरि निपतितानां) (उपायाः सन्त्येते विर-) उरसि निपतितानां उरो मासद्वये जाते उष्णमन्नं घृतं मधं ४२८ ११५ ६९ ६९ ४२९ ४३० ११९ ११५ १०१ २१५ ५९६ ४३१ ४७ २२७ ४४३ ४४४ ८९ १५१ १५१ १६३ २१९ ५२८ ६० १४१ ७२ ८७ १२३ २२८ ४४५ ४८ १२३ ४३२ ८५२ Page Stanza १४८ ऐश्वर्यस्य विभूपणं ८७ १४८ ॐकारे सत्प्रदीपे २०६ (, ,) २२० १४८ ] क आलप्तः प्रियाः '१४८ | कक्षे किं मितपुस्तकं ४६ कदर्थितस्यापि हि २८/ कदा गोविन्देति प्रति- २८ / कदाचित्कप्टेन द्रविण १४८ कदा भागीरथ्या भव- १४९ कदा भिक्षाभक्षः कदा वाराणस्याममर- कन्थासंचरणं कदन्न- ४६ ४० कपिकुलनखमुख- (कमठकुलाचल दिग्गज) ८५ १७२ / कमलवदना पीनोत्तङ्गं (करिणीवेषा दीपित-) १४९ करे शाध्यरत्यागः कर्तव्यं न करोति ४८ कर्मायत्तं फलं पुंसां ३३ कलिलं चैकरात्रेण कलौ गला काश्यां १४९ २०५ | कल्पान्तपवना वान्तु कश्चित्कन्दति काल- १४९ । कश्चम्बति कुलपुरुपो १४९ | कस्येमौ पितरौ ७१ कः कालः कानि मित्रा- ७४ काचिन्मृगाक्षी प्रिय- १४९ कान्ताकटाक्षविशिखा ३२ कान्तेत्युत्पललोचनेति ८७ | कामव्याने कुमति ८७ | कामस्यापि निधान- ८८. कामादित्रिकमेव ८८ कामिनश्चरितैरेभिः ८८ | कामिनीकायकान्तारे ८८ (कारणत्वमकारण-) ८९ कार्कश्यं स्तनयोईशो १४९ कावेरीतीरभूमीरुह- ७१ काशीयं समलंकृता १५० (काहं ब्रह्मेति विद्या) ३२ (किं कन्दर्प कर कदर्थ-) १५० किं कन्दाः कन्दरेभ्यः १५० किं कन्दाः कन्दरेभ्यः १५० किं कर्पूरैः किमु मलय- किं कुर्मः किं भजामः २०३ | किं कूर्मस्य भरव्यथा २९ २२२ ९० १५१ ૨૨૨ १५१ २२४ ९० ७४ ४४६ २२९ ७९ ૨૨૨ ४३३ ४३४ १८० १८५ ४३५ ४४८ १५१ १५१ ९० ९१ २१६ २२३ २३० २३१ ३७ ८० ९७ २२४ एक एव खगो मानी एक एव सतां दोषो (एकस्माद्विरमेन्द्रियार्थ-) एकाकी निःस्पृहः शान्तः एकान्तशीलस्य दृढव्रत- (एकाश्चलद्वलयसंहतिः) एकेनापि हि शूरेण एके सत्पुरुषाः परार्थ एकैव काचिन्महतां एको देवः केशवो वा एको रागिषु राजते (एको वासः पत्तने वा) एतत्कामफलं लोके एतस्मात्कथमिन्द्रजाल एतस्माद्विरमेन्द्रियार्थ- एतस्याः स्तनभारभ र एताश्चललयसंहति एतांनि तानि नवयौ. एता हसन्ति च रुद. एते ते दिवसास्त एव (एते सत्पुरुषाः परा.) २२० २२१ २२२ २२३ २२४ २२३ २२५ ४३६ १८० ४३७ २०८ ४२ १०४ ६१ ४४९ ४५० ४२ १५१ १५१ २१७ २२३ १२४ .७३ १५२ ८० ४३८ ४३९ ४४० २२१ ३१७ १८४ ४५१ . '४५२ .१५२ ८७ ऐश्वर्यतिमिरं चक्षुः २१६ ९१ ८२७ २३२. .

·लोकानुक्रमणिका। २२९ Stanza.. No. No.. Page २२१ २३३ ४५३ ४५४ ४५१ ४५५ ४५६ १८४ જીરૂ २१ ४७० १७ १५४ २१३ २२३ ९२ २०३ २३५ ८३० २३६ २३७ ४५७ ५२ ९३ २०९ १२ किंगतेन यदि सा न किंचिदन्तहिते भानौ किं तेन हेमगिरिणा (किं दाराः कन्दराभ्यः) किं वाले तव सुव्रणो किं यामि विक्रमपुरं (किं वासाः कन्दरेभ्यः) किं वेदैः स्मृतिभिः किं शाकानि न सन्ति किं स्थानस्य निरीक्ष- किमस्माकमनेनेति किमिह बहुभिरुक्कैः कियती पञ्चसहस्री कीर्तिस्ते धनिका कुचशैलसंनिधाने कुचैलागतभर्तारो कुङ्कुमपङ्ककलङ्कितदेहा कुट्टिनीनां पुरो देयो कुट्टिन्या सह कर्तव्यः कुतश्चित्संप्रदश्व कुसुमस्तवकस्येव कृच्छ्रेणामेध्यमध्ये कृत्वोंकारप्रदीपं ८ ८५ ४५८ ४५९ ४६० ८२८ ११७ ८० २८ १७ ४७१ ४७२ ४७३ १५४ १५५ १५५ ५८१ १७० ४७४ १५० १५५ ५९ १७ ७४ २२० ४६१ ९४ Page Stanza ९२ | क्वचिद्धंसश्रेणी सुख- १५२ । क्वचिद्भूमौ शय्या क- १५२ | क्वचिद्वीणानादः क- १५२ क यातः कायातो द्विज १५२ | काहं ब्रह्मेति विद्या १५२ | क्षणं वालो भूत्वा ७३ | क्षणं रटन्ती रुदती ७६ । क्षान्तं न क्षमया १५२ क्षान्तिश्चेत्कवचेन २१८ क्षीणठकुरदत्तस्य २०८ क्षीरेणात्मगतोदका ३३ । क्षुत्क्षामोऽपि जराकृ १५३ / क्षुद्राः सन्ति सहस्रशः १५३ क्षोणीशाश्रयिणां परो. १५३ (क्षौमं वासो वनभुवि २०३ ४६ । (खगार्न विदारिता) २११ / खद्योतो द्योतते तावत् २०८ | खलोल्लापाः सोदाः कथ २१० खल्वाटो दिवसेश्वरस्य १५ ८० गङ्गा गङ्गेति यस्याः १५३ | गङ्गातरङ्गकणशीकर- १५० गङ्गातरङ्गनिर्धूत १३ गगा पापं शशी ताप १ गङ्गातीरे हिमगिरिशिला १५३ | गजभुजंगविहंगम- १५३ । गतं कर्णाभ्यण १५३ । गतं तत्तारुण्यं तरुणि- २१८ | गतं तत्तारुण्यं युवति- ३० गतं न शोचामि कृतं ५७ गत्वा वेश्यासु विश्वास ५४ | गन्धाढ्यां नवमल्लिका १५३ | गर्भस्थं जातमात्र १५३ | गर्भावासे शयित्वा २२२ | गर्व नोदहते न २०३ / (गाङ्गे तीरे हिमगिरि-) १५४ | गात्रं पात्रं प्रथम- ९२ / गानं संकुचितं गति- १५४ | गात्रैगिरा च विकलश्च- २११ गान्धर्व गन्धसंयुक्तं ११३ गुणवदगुणवद्वा ९२ | गुरुणा स्तनभारेण १३ गुरुवन्धुसुहृवर्ग- २०४ | गृहपदमिदं धर्मारण्य १५४ ग्रामे ग्रामे कुटी शून्या ३५ ग्राह्य ग्रहणकं ) २३८ ४७५ ४७६ २३९ २४० २ ४६२ ४६३ ४६४ १५५ १५५ ९४ ९४ १५५ ४७७ ४७८ ७६ १४५ ४७९ ८४३ ५७ ४८० ४६५ ४६६ कृमिकुलचितं लाला- कृशः काण: खजः श्रवण- कृशोऽपि धन्यः सुजन कृशोऽपि सिंहो न समो कृष्णः करोतु कल्याण केदारस्थानमेकं रु- केयूरा न विभूषयन्ति केशानाकुलयन्दृशो केशा: संयमिनः श्रुते- केपांचित्रिजवेश्मनि कैवर्तकर्कशकरग्रह- को देवो भवनोदया. को धमा भूतदया किं को न याति वशं लोके (कोपीनं शतखंड-) को लाभो गुणिसं- कोशात्तदप्यधिष्ठानं (कौपीनं वा ततः किं) कौपीनं शतखंड- (क्रिमिकुलचितं) क्रियादौषधवत्कामः क्रीडां करिष्यति कि- कचित्सुभ्रूभङ्गैः क्वचि- १५६ २०४ २०९ १५६ १५६ ९५ १५६ ९४ १५६ ९५ १५६ १५७ ४८१ २४१ ૪૮૨ २३९ ४८३ २४२ ४८४ ४८५ ७८ ८२९ ४६७ २३४ ४६८ ७९ २८८ २३४ ३० ८४२ ४६९ २० १३२ २०८ १५७ १५७ २१० ४८६ ४८७ ७३ ८९ ·२३० भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य Stanza No. No. Page ग्रामं नाम न चान्य ग्राह्यं नाम विपक्षस्य २५ ३६ ५०५ १२९ १५० ५१ २४७ ९७ ४८८ ४८९ २४३ ४९० ४९१ ४९२ ४९३ ५३ १५९ १११ ८७ २११ १५९ १५९ ४९४ चक्र सेव्यं नृपः सेव्यो चक्षुः संवृणु वक्र चण्डालः किमयं द्विजा चत्वारो धनदायादा चन्द्रः शोभति निर्मले चपलतरतरजैर्दूरमुत्सा चर्मखण्डं द्विधा भिन्नं चलन्ति मेरुप्रमुखा चला लक्ष्मीश्चला प्रा- (चाण्डालः किमयं) चिदेव ध्यातव्या सतत चिद्रत्नमत्र पतितं चिन्तायाश्च चिता- चिन्तितं यदनेनासीद चीराणि किं पथि न चुम्बन्तो गण्डभित्तीर् चूडोत्तसितचारुचन्द्र- चेतश्चिन्तय मा रमां चेतः प्रेतसमं समं- ४९५ २४३ २५ ५५ ४९६ १३७ ५०६ २८३ २१९ ८१ ५०७ ५०८ १७२ ५०९ ५१० १४१ १८८ ५११ १३६ ५१२ ६७ ५१३ ५१४ १६० १६० ५५ ७५ १६० ४९७ २४४ १ २४५ ४९८ चेतोहरा युवतयः ४९९ ५०० ওও चेष्टा भवति पुनार्यो Page Sianza २०७ | शानात्सर्वपदार्थानां २०८ | (ज्यादीLण चलेन) (ज्वलन्ति सार्धमन्येन) १५७ १५७ ततो विद्युदल्लीविल- ९५ तत्पाण्डित्यं न पतति १५७ (तत्त्वशानविवेकिनो) १५७ (तदन्तच्छन्ना भूः) १५७ तदेवार्थयते येन १५८ तन्वीकटाक्षशरसंधित १५८ तपन्तु तापैः प्रपतन्तु १५८ तपस्यन्तः सन्तः किम ९५ तया कवितया किंवा २१४ तरुणि संचर संवर २१९ तरुणीवेपा दीपित १५८ तस्मादनन्तमजरं २०८ तस्यातिरेजे नवनीरजा १५८ तस्याः स्तनौ यदि तानीन्द्रियाणि सकला १ ताम्बूलं मदिरा माल्यं तावत्सत्यगुणालयः १५८ तावत्स्नानसुरार्चनादि १५८ तावदेव कृतिनामपि १५८ तावदेवामृतमयी ९७ | तावन्महत्त्वं पाण्डित्यं तिष्ठतावदयं कोऽपि २१४ | तीर्ण जीर्ण कुटीरं २०४ | तीर्थानामवलोकने २१९ | तीर्थावस्थानजन्यं ८२ | तुझं वेश्म सुताः सता- २३ | तुल्यार्थेन त्वमैक्यं २०३ | तृपातैः सारङ्गैः प्रति- ९७ तृषा शुष्यत्यास्ये १५९ | तृष्णां छिन्धि भज क्ष- १८ (तृष्णा न जीर्णा वय-) १० | ते धन्या भुवने सुशि- १५९ | (ते धन्या ये विरागा) ९७ | तोयैरल्पैरपि करुणया ११ | त्यक्त्वा सङ्गमपारपर्वत ४३ | त्यत्त्वा स मां कथं २११ | त्यज दुर्जनसंसर्ग २२२ | त्रिविधस्तु मतः कामी १५९ त्रैलोक्यं मधुसूदनस्य ९८ | त्रैलोक्याधिपतित्वमेव ११३ | त्वं राजा वयमप्युपा- १५९ त्वत्साक्षिकं सकल- ९८ | त्वमेव चातकाधारो छिन्नोऽपि रोहति तरुः २४६ १२५ २५१ ३८ ५१५ १६० २१० १६० १६० ३१ ४९ ९८ २०८ १६० २२१ २२० ९९ २२३ १६१ ९९ २१ ८४४ ६१ ७० ६४ २५२ ५१६ २५३ जगाम व्यर्थ मे बहु जङ्घान्तरराल विमले जनयति सुतं कंचि. (जनावर्ती कल्ये) जयन्ति ते सुकृतिनो जलमध्ये दीयते दानं ज़ल्पन्ति सार्धमन्येन जवो हि सप्तेः परमं जाड्यं धियो हरति जाड्यं ह्रीमति गण्यते जातस्त्वं भुवनाधिपो जातः कूर्मः स एकः जातिर्यातु रसातलं जात्यन्धाय च दुर्मु- जानकीवदनोल्लास- जानन्नेव करोति जिह्वा तृप्यति चुंबना- जीर्णा एव मनोरथाः (जीर्णा कन्था ततः किं) जीर्यन्ति जीर्यतः केशा शानं सतां मानम- २०४ ५५ ८३१ २४७ ५०१ ४२ २४ ५०२ ४४ ६१ २२५ १६४ १६१ १६१ २४८ ૨૧ १०९ ८४ १५५ १०० ५४२ ५१७ ५१८ ३९ ५१९ ५२ ५२० २५४ १६३ २०८ १६१ २०९ १६१ ७७ ५०३ २४९ ૨૮૮ ५०४ २५० ६४ २१२ ५२१ ·श्लोकानुक्रमणिका। २३१ Stonza No. Page Stanza No. Page ७८ ५२२ २५५ ५२३ ये भुवि २९६ પર ५४३ २७४ ३१ १६४ ७८ १६४ १६५ १६५ १६५ १६५ २६५ ५४५ ५२५ ५२६ ५४७ २६२ ५४८ ५४९ १६६ १६६ १६६ २१६ ५४ ५२७ २५६ ५२८ २५७ १५२ ३६ १९६ ७८ ६० २५ १६६ २५८ २५९ १२६ १६ ददति तावदमी विषयाः ददतु ददतु गाली- दधात्साधुर्य दि निज- दन्तैरचलितं धिया (दयित्तः प्रणयवतीनां) (दष्टं प्रायो विकल) दाक्षिण्यं स्वजने दया दातव्यं भोक्तव्य दातव्यं मुखताम्बूल- दातारो यदि कल्प- दानं भोगो नाशस्ति- (दानेन पाणिर्न तु) दारिद्याद् डियमेति दिकालाधनवच्छिन्ना- दिग्गजकमठकुलाचल दिश वनहरिणीभ्यो दीना दीनमुखैः सदैव दुरापूरेण कामेन दुराराध्यः स्वामी दुधिं हृदयं यथैव दुर्जनवदनविनिर्गत दुर्जनः परिहर्तव्यो (दुर्मचान्नृपतिपिन) दुःखं स्त्रीकुक्षिमध्ये दूरादथै घटयति नवं (दृशाणे सर्वखे) दृष्टप्रायं विकल- दृष्टा दृष्टिमधो ददाति देवं चन्द्रकलाधर (देवेन प्रभुणा स्वयं) देशकालानतिक्रान्तं देशे देशे कलत्राणि देहायात्ममतानुसार देहीति वचनं श्रुत्वा (दैवात्कन्दुकपातेन) देवेन प्रभुणा स्वयं दौर्मन्यान्नपतिदिन- द्रष्टव्येषु किमुत्तमं पतं मांसं सुरा वेश्या द्विरएवर्षा योपित् द्वेप्यः स्यात्युचिताभावे द्वौ विप्रो विप्रमानि १० ५५३ २७ २३ ५२९ २६० રૂરલ १६१ धन्यास्त एव चपला. १०० धन्यातु १६२ (धन्यास्ते गिरिकंद.) १६२ धन्यास्ते वीतरागा १०७ धर्मः प्रज्वलितः तपः २१६ धर्मार्थकाममोक्षाणां २८ धातस्तात तवैव १६२ धातस्तात विरुद्धोऽपि २१० घिकि जीवितमापदेक- १६२ | धिक्तस्य मन्दमनमः २२ विग्धितान्क्रिमिनिर्वि- २३ धीरध्वनिभिरलं ते १६२ धैर्य यस्य पिता १०० ध्यानव्ययं भवतु १६३ } (ध्यानानां गिरिकन्दरे) १०१ ६. न कश्चिचण्डकोपाना १६३ न कुर्यात्पापपुत्रीयं १०१ न कुर्याद भिचारोग्र १०१ न गम्यो मत्राणां न च १६३ | न चेत्ते सामर्थ्य १२ न जानीपे मूर्ख न तादृकर्पूरे न च न दुर्जनः सज्जनतामुः न देवे देवत्वं कपट- १०२ न ध्यातं पदमीश्वरस्य १२७ २१६ न नटा न विटा न १६३ न नाकपृष्ठं न च १६३ न निर्मिता केन च १०२ / नमस्यामो देवान्ननु २०९ नम्रत्वेनोन्नमंतः पर- १६३ | न परिहरति मृत्यु २१६ / न भवति भवति च १६४ न भिक्षा दुष्प्रापा पथि- १०८ | न भोगहार्या न च १०२/ नरपतिहितकर्ता १० नवमेधोमुख विद्याद् ४३ / न विद्यया केवलया १६४ न विपममृतं करें १६४ न पैराग्यात्परं भाग्य २०७न संसारोत्पन्नं चरि- १६४ न स कश्चिदुपायो नसासमा यत्र न २६४ न हि भवनि यन्न भाव्य २२० नाकाले नानवसरे ७८ (नागं वालमृणाल-) १६४ नागो भाति मदेन २१३ २१३ १६६ १६७ १६७ ५५५ १५४ २६५ १६७ ५३२ ઉ૩૩ २६१ १६७ ५५६ २२ ३६ ५५८ ५५९ ३३ ५३५ २७६ २६१ ५६२ १६७ १६७ १६७ १६८ १६८ १६८ १६८ १६८ ५६३ ५६४ १०७ ५३६ ५३७ २६ ५३८ ५६६ २६३ ५६७ ५६८ ५६९ २२ ६७ ५७० १०३ १६८ १६८ १६९ २०७ ५३९ धनतनयविपत्तिन्याधि धन्या एते पुमांसो धन्यानां गिरिकन्दरे भन्यानां नवपूपपूरिन १९६ ५४० १६९ ·२३२ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य Stanza No. No.. ८३३ ५७१ २३ ५७२ ५७३ ९४ Page २०३ १७१ २६ १७२ २७२ ४८ २०७ १७२ १९५ ४७ ५७४ ६४ ५९१ ५९२ १६ ५९३ ५९४ १२ ५९५ ५९६ २६७ १७२ १७२ १०४ ३९ ९९ ५७५ २६४ ४७ ५७६ ८२ ৭৩৩ ८४५ १ ५७८ २० २७ ५७९ २६५ नानिस्तृप्यति काष्ठानां नात्यन्तं दर्शयेद्देयं नाथे श्रीपुरुषोत्तमे नाधीतं शब्दशास्त्र नानं जीर्यति किंचि- नामिलाप रते यस्याः नाभ्यस्ता भुवि वादि- नाभ्यस्तो धातुवादो नामाप्यन्यतरोनिमी- नामृतं न विपं किंचि नायं जनो मे सुख- नायं ते समयो रहस्य नारी रक्तानुरक्ता नालस्यप्रसरो नासावा मरणादित्थं नासीत्कश्चित्परित्राता नाहं कामो महाराज नितम्बालसगामिन्यः नित्यमक्केशलभ्येन नित्यानित्यपदार्थ- निद्रामुद्रितलोचनो निन्दन्तु नीतिनिपुणा निरक्षरान्वीक्ष्य धना- (निद्रव्यो हियमेति) निवृत्ता भोगेच्छा पुरुष निष्कण्टकेऽपि न सुखं निष्कामा मुनयः परा- निःसारा वसुधाधुना नीचा दुःखेन याच्यन्ते नीत्वात्मानं प्रकाशत्व- नूनं हि ते कविवरा नूनमाशाकरस्तस्याः नेता यस्य बृहस्पतिः नैवाकृतिः फलति नो खङ्गप्रविदारिता नो चिन्तामणयो न नो धर्माय यतो न नोपभोक्तु नच त्यक्तुं नो पश्याम्यसतां मुखं नो मेघायितमर्थवा- नो वक्तुं न विलोकितुं नो विद्या न च भेपर्ज नो सत्येन मृगांक (न्यूनमाशाकरस्तस्याः) Page Stanza २६९ } पत्रं न चित्रमपिन २०७ पत्रं नैव यदा करीर- १६९ | पभाकरं दिनकरो १६९ / पन्था खेदसिनो मुग्धे २२४ ) पर स्वभाव एवैपो २१८ | परतत्रः सदा रक्तश ७८ ( परदारपरद्रव्यपरद्रोह २१८ / परापवादवादेन १६९ परिक्षीणः कश्चित् ३६ / परिग्रहोऽतिदुःखाय १७० परिचरितव्याः सन्तो १०३ / परिभ्रमसि किं वृथा २०९ / परिमलभृतो वाता: १७० । परिवर्तिनि संसारे २११ (परे वने शत्रुजलाग्नि-) १७० | परेप चेतांसि प्रति- २०४ परोक्षे कार्यहन्तारं प्र- २०६ । परोपि हितवान्बन्धु- १७० ) पर्वताग्रे रथो यस्य २१५ पश्चात्तापकरो यासां १७० | पाणिं पानयतां नि- १०३ | पाणिः पात्रं पवित्र २०३ । पातालमाविशसि १६२ | पातालान्न समुद्भुतो ६० पातितोऽपि कराघातै- २१२ | पात्रापानविशेपोऽस्ति २२३ / पान्थस्त्रीविरहानला. २२० । पापानिवारयति यो. १७० । (पिनाकिनी प्राणभूतां) २०८ ) (पिपासुश्चेत्कश्चित्) ४७ पुंसः स्त्रियां खियः पुंसां ५० | पुंसो वर्षशतं ह्यायुस् २१ । पुण्यक्षेत्रं विषयविर- १८ | पुण्ये ग्रामे वने वा १७० (पुण्यैर्मूलफलैः प्रिये) १०४ | पुरा विद्वत्तासीदुपशम १७० | पुरो वा पश्चादा क- १७१ | पुष्पैर्मूलफलैः प्रिये १७१ । (पूर्णे ग्रामे वने वा) १७१ | पूर्वे मांसमिदं न दूपण- १७१ । पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि १७१ प्रकाममभ्यस्यतु नाम ४३ (प्रशामेति मनागनाग-) ५० प्रशावन्तोऽपि केचिच प्रणमत्युन्नतिहेतो - १७१ | प्रणयमधुराः प्रेमोगाढा १०७ । प्रतिकूलतमं यद्यदेका ७४ ४६ १६७ ५९७ ५९८ ८३४ ६ ૨૬૮ २६९ १८९ ५९९ २७० ६०० २७१ १७२ १७२ २०३ २०६ १०५ १०५ ७५ १७३ १०५ १७३ १०६ ५२७ १५३ ८ ८४ ६६ ५८० १२७ ४९ ४० ३०० २५३ ६०१ ६०२ ६०३ १७९ १८१ २७२ ६०४ १८१ १७९ ८४६ ५८१ २६६ ५८२ ५८३ ५८४ ११८ ९९ १७३ १७३ १७३ ७१ ७२ १०६ १७३ ७२ ७१ २०४ २०३ १७३ ५८७ १०८ १२७ ६०५ १२४ ४९ ६०६ २७३ २२० १७४ १०१ २०८ पञ्चाननं परिभवत्युः (पतितः प्रणयवतीनां) ५८८ २७४ ·लोकानुक्रमणिका। Stanza . ७० Page S..n. १७२ मिलन २१० बोलो मानरमा मानसिक्निो २०TPटमाटीमा १00 | मन मप मा १.00मा नमुनापन् २०९ (मोन्युमोनिहरलो) १.०७ नन्दादिमरमरगना १७४ सपनो जन्ममा रोमान् २७ २१.२ ९ ८८ २७ १७ प्रतिदिननपरामती प्रलागन संप प्रमनसिपी प्रपनापाः प्रियोदः प्रदितः मनपवतीनां प्रदानं प्रच्छन्नं गृह- प्रबोधयसिया गर्म (प्रयतः प्रनयवतीनां) प्रशान्तमालामंपिनार (मसले संसारे) प्रसधा मणिमुरेम- (प्रसादं प्रच्छक) (प्रगते संसारे) (प्रामानि मना.) प्रारनामगि मनोरमा (प्राग्वामेति) (माग्नतामना) प्राणायानानिति সানননন:সন্তাৰ मामा जरा यौवन प्रासारि रविसंमोगं प्रासाथियामरुत प्रायः पन्नुकसान (प्रायः प्रगपपतीनां) (प्रारम्मगुष क्षपिनी) प्रारभ्यते न मनु (प्रियपुरतो उपतीनां) प्रियसरि विपरस्टा प्रिया न्याया गतिमा प्रागाति यः मुनरितः प्रोपापोरप्रिया ६१० १८६ २१.५ ४ (मनुर गन) १.०७ मतिर्मये गरमरम्म मगन्तीसगोत्री माता काष्टी- मत पिसुपjि भगमन गरेपनि भनयपरिनीतिमारप २ महरिभूमिपसिना १.७४( भवनमि.) २७४ भद्रयनदती विकट :०९ मपन्ति नमागरवः मान्लो पेटाराम १०८ मन्वंगुर रावत १०७ भानुभूबसपमानित भारत्या वदनं पिया- १०८ भावान्वेषः बहायान् १.०७ मिन काममा मेनुः १०९ भिमादानं नानी- भिसासी जनमत १०९ भिवारनदैन्यनाम- १०९ भीमं यमं मपनि स. (गेमहे वर्ष निका) धिहारिन मुक्ति भूगमपसी १७२ भू पर्यो निगुर १.७५ मांगा न गुना परमेर मोगा मगरको मोगादिवान- 2.७१ भोगानुरामा २७० १८ २८० ११० फसन्धान प्रति फलमरमानायचा. बन्दी दिन्नति पयसाम करिनापने गुन (मिनिगमाकलं) बयाफनिनामन्नि ܐܐܟ बाले पानगृानको 1.03 १०० मेगगन २१मो पुन:.) १०मदिन पानीमा रिमारगुभाभार पनि विषारः सानां परम :- १. भीमन ::दिनको मार महीन्दन ·No. Stanza Page ४९ ६५४ १८० ६२ भ्रातः शान्तं प्रशान्ते भ्रान्तं याचनतत्परेण भ्रान्त्वा देशमनेकदुर्ग- भ्रचातुर्याकुचिताक्षा (भ्रूदीर्येण चलेन) १५९ १३१ ६५६ १३३ ६५७ २८१ ५२ ४८ २ ६५८ ६५९ ३२ ३०४ ६६० '६६१ २५३ १८२ ३५ २०६ १८१ १८१ १४ ११९ १८१ १८१ ९९ १५ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य No. Page Stanza २१८ | मुक्ताभिः शुक्तिजीवैः ६३६ १७८ मुक्ताहारगुणीभूय १४८ ५८ । (मुखं शेष्मागार) ९२ ३६ मुखेन चन्द्रकान्तेन १२९ ५१ / मुग्धस्य वाल्ये को- मुग्धे धानुष्कता केय- २१ । मुण्डं शिरो वदनमेत- ५ | मुदितमनोभवहासो ६३७ १७८ मुधा मुग्धे दृष्टिं २९६ ११६ । मूर्खत्वं हि सखे १७८ मृगमीनसज्जनानां २९७ ११७ मृत्पिण्डो जलरेखया ६३९ १७८ । मृत्योः सेना किमेनां २९८ ११७ मृदुत्वं मृदुभिः साध्यं ६४० १७८ (मृषा शुष्यत्यास्ये) १११ ४४ | मोह मार्जयतामुपार्जय ६४१ १७९ । मौनान्मूकः प्रवचन- १९ ८३६ २०३ | यं शैवाः समुपासते ३५ १५ (यतो मेरुः श्रीमान्) ८४७ २०५ | यत्तीरे वसा सताम- ६० २०९ | यत्नः कान्तासुखो ६४२ १७९ | यलादपि कः पश्यति ६४३ १७९ | यत्प्रीत्यर्थमनेकधा- ६४४ १७९ | यत्र तत्रावलग्नासु २९९ ११७ | यत्र यत्र करोतीयो १९० ७५ यत्रानेकः कचिदपि १७९ | यत्सत्तया शुचिवि. ३०० ११८ यत्साक्षादभिधातुम. ६४६ १७९ (यथा कन्दुकपातेन) ३०१ २१८ यथातुरः पथ्यमरोच- ३०२ ११८ | (यथा मेरुः श्रीमान्) ३ २१२ | यथा स्रग्वी तूर्यैर् ६४७ १७९ यथोक्तलक्षणै या ८४ ३३ यदचेतनोऽपि पादैः ८१ २२२ | यदध्यस्तं सर्व ६४८ १८० | यदभावि न तद्भावि ६४९ १८० यदा किंचिज्ज्ञोऽहं गज ३०३ ११९ यदा देवादीनामपि २०५ | यदा मेरुः श्रीमानिप- १ १(यदा योगाभ्यास-) ६५० १८० । यदासीदज्ञानं सर- ११६ ४६ यदासौ दुर्वारः प्रस- १०४ ४२. (यदाहं स्वच्छन्द) ६५१ १८० | यदि धनिनः सत्पुरुषा ६५२ १८०. यदि नाम दैवगत्या १६५३ १८०. (यदि वनहरिणीभ्यो) ६६२ ३०६ ६९ ६६३ ६६४ मज्जत्वम्भसि यातु मणिः शाणोल्लीढः मत्तान्वित्तमदेन चित्त- मत्तेभकुम्भदलने मत्तभकुम्भनिर्भेद मत्तभकुम्भपरिणा- मवंशजाः परमहा मधु तिष्ठति वाचि मधुरमधुरस्निग्धं मधुरयं मधुरैरपि मध्यत्रिवलीत्रिपथे मनसि वचसि काये मन्त्रिणां भिन्नसंधाने (मन्दान्मूकः प्रवचन) मम सखि दहति मरुद्देशसमुत्पन्न- मर्कटस्य गले बद्धा मर्यादामद्गमीतेर- महाजनस्य संसर्गः महादेवो देवः महीशय्या शय्या महेश्वराणां सिद्धानां महेश्वरे वा जगताम- मा गाः प्रत्युपकार- "मातमेदिनि तात मातर्लक्ष्मि भजस्व माता मूताजनयिता मातेव रक्षति पितेव मात्सर्यमुत्सार्य विचार्य माद्यत्तार्किकतान्त्रिक- मानमुद्वहतां पुंसा माने नेच्छति वारय- माने म्लायिनि खंडिते मान्धाता सुमहीपतिः (मारोत्तंसितचारु-) मालती कुसुमस्येव मालती शिरसि जृम्भ- (मा संचर मन-पान्थ) मासैरटभिरह्ना च मितमायुर्व्ययोऽनित्यं मित्रं स्वेच्छतया नृपं १८१ १२० २२० १८१ ૨૮૨ २२४ २०६ २०८ ឧប់ २१२ ૨૨૬ । १० ३३ १७१ २ १०२ २७६ ३०५ ३०६ ६६५ 7 ६५ २४ ६६६ । १२० १२० १८२ २०९ ૨૬ २१४ १८२ ३ २१२ १२० ५७ ३ १८२ १२१ १८२ १२० ८४८ १० ३०६ १४६ द६७ ३०८ ३६८ ३०७ , - २५७ । १०१ ·श्लोकानुक्रमणिका । २३५ Stanza No.. No. ८४९ ६८८ ६८९ Page १८५ १८५ २१० ७८ - । ये निन्दन्ति परान् ९६ ३०८ ६७० ५६ ६७१ ६७२ ६७३ .६७४ ६७५ ३०९ ६७६ ५६ .६७७ ६७८ ६९० ६९१ ३१२ २२१ ६९२ ६९३ ६९४ ३१३ ६९५ ६९६ १७४ ६९७ १८५ १२२ ८७ १८५ १८५ १८५ १२२ १८५ १८६ ६९ १८६ १८६ १८६ १२३ १८६ १९५ १८६ ६९९ ३१४ ७०० ३५१ ७६३ ७०१ ७०२ यदि वान्छसि मूर्खत्वं यदि वा रक्तया दन्तं यदि सा प्रमदा ननु यदेतत्पूर्णेन्दुघुतिहर- यदेतत्स्वाच्छन्ध विह- यदेते साधूनामुपरि यद्धात्रा निजभालपट्ट- यद्यपि चन्दनविटपी यद्यपि न भवति हानि यद्यपि भवति कुरूपो यद्यपि रटति सरोषं यद्यपि विधिवैगुण्यात् यद्यस्य नाभिरुचितं यद्येतत्प्रोद्यदिन्दुद्युति- यद्येता मदनेषवो यवंशो विशदो यदङ्ग- यद मुहुरीक्षसे न (यद्गृत्तस्तनभार एप) यन्नागा मदवारि (यन्मिष्टं मधुनो) यममृतममृतानां यमाराध्याराध्यं यस्साच येन च यदा (यस्मादनन्तमनरं) यस्मिजीवति जीवन्ति यस्मिन्प्रार्थयते काले यस्याः सङ्गतिरुन्नति (यस्याः स्तनौ यदि धनौ) यस्यास्ति वित्तं स (यः प्रीणयेत्सुचरितैः) यः षट्सपलान्विजि- यां चिन्तयामि सततं याचते त्रिचतुरः यातं यौवनमधुना या तु पश्यत्यपश्यन्तं यामः स्वस्ति तवास्ति यामासाद्य त्रिलोकी- यामो दुश्चेष्टधारां यावज्जागर्ति चित्ते यावन्ते यमकिंकरा यावत्स्वस्थमिदं देहं यावत्स्वस्थमिदं शरीर- यावद्ददाति नाशेष या साधूंश्च खलान् यासामंशुकवातेन यासामर्जनशीलत्वान Page Stanza .२०५ यास्यति जलधर २११ याः पश्यन्ति प्रियं १८२ युगपद्बहु संप्राप्य ३८ युवा युवत्या साध १२१ / यूनामनॉ जयतां १८२ यूयं वयं वयं यूयं २३ (ये ते सत्पुरुषाः) १८३ येन यत्र च भोक्तव्यं १८३ ये नित्यं व्रतमन्त्रहोम १८३ १८३ येनैवाम्बरखण्डेन १८३ ये प्राप्ते व्यसने .१२१ | येऽमी कूर्मकचाः १८३ | ये वर्धन्ते धनपति- २१९ येषां न विद्या न १८३ येषां वल्लभया समं - १८३ येषामशानमूद ये संतोषसुखप्रमो- योगेंद्रं च फलं १२१ (योगो नाभ्यसितो) १३७ योऽन्तस्तत्त्वपरार्थ- २१७ २१८ रक्तत्वं कमलानां रक्तः स्वसिति दीर्घाणि रक्ताल्पमपि या दानं १८४ रति प्रार्थयते या तु २१० रतेरिव निधानानि २२१ रलाकरं सकलगर्भ- ५३ रत्नाकरः किं कुरुते २२ रलाकरे परिहृता १०९ रत्नैर्महाधंस्तुतुपुर्न रथ्यान्तश्चरतस्तथा १२२ रदननि-पतिता बलि- '१८४ रमन्ते किं न पशवः १८४ रम्यं हर्म्यतलं न किं २०९ रम्यं हर्म्यतलं नवा २८४ रम्याश्चन्द्रमरीचयः २१६ (रयाकन्तुकतः पाता) १८४ रागस्यागारमेकं २२१ (रागो नलिन्या हि) २१५ / राजस्तृष्णाम्बुराशेर्न १८५ राजते राजमानाया: ७७ राजन्दुधुक्षसि यदि २२० राजन्नमात्येषु पुरा- १३ राजा दुर्जनसंपर्कात १८५ रात्रिर्गमिष्यति भवि- २०६ रात्रिः सैव पुनःस ६७९ १८८ ६८० ७६ ૭૨ ५६ ४९ ७०३ ७०४ ७०६ ७०५ ५२ १८७ २०७ २०९ २०९ २८७ १८७ १८७ १८७ २२ १८७ २०४ २०६ १२३ १८७ ७०७ २७९ ६८१ ३११ ६८२ ६८३ ८३७ ८ . ७७ ७०८ १९३ २७६ १०६ १०८ ४२ ७५ १८७ ६८६ १९४ ६२ २९ ६८७ ३ ७०९ ५८ ७१० ७११ ७१२ ३१६ २४ १८७ १८७ १८८ १२४ ·२३६ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य 1 No. Nor . Page ३२२ Stanza' रात्रौ सुरतसंभोग- रामस्य व्यसनं बले- रामाणां रमणीयमूरु- रामोऽपि भर्ता गणको रामो येन विडम्वितो रुष्टे का परपुष्टे मन्दे रे कंदर्प करं कदर्थ- रे दारिद्य नमस्तुभ्यं रे पान्थ पुस्तकधर रेरे कोकिल मा रे रे चञ्चललोचना रे रे चातक सावधान रे रे चित्तमदान्ध रे रे तन्त्रक मा रोदी (रोगस्यागारमेक) रोमन्थमारचय ३७ ७१३ ७१४ ७१५ ७१६ ७१७ ३१७ ७१८ ८५० ७१९ ७२० ७२१ ३१ ७२२ १०६ ७२३ ७३८ ३२३ ३२३ १५६ ७३ ४३ ३२४ ८३८ ७३९ ४३ १२६ १९१ १२६ १२६ ६१ २९ २१७ १२७ २०४ १९१ ७४० ७४१ १ १९१ १९२ ૨૧૨ २०६ २०९ २१० २१० (लक्ष्मीरम्ब भजस्व) लज्जां गुणौधजननी- लज्जा स्नेहः स्वर- लज्जे नद्यां निमज्ज लमेत सिकतासु लागलचालनमध- लीलावतीनां सहजा लोभश्चेदगुणेन किं ३०२ ३१८ ७२४ ७२५ ३१९ ५७ ८२ ३७ ६८ ६६ १९९ ३२५ ४१ ७४२ Page Stanza. । २०८ | वरं शृङ्गोत्तुशागुरु- १८८ | वरमहिमुखे क्रोधाध्मातो १८८ । वर्ण सितं झटिति वीक्ष्य १८८ (वर्णान्वितं जगति) १८८ | वलिभिर्मुखमाकान्तं १८८ ) वहति भुवनश्रेणी १२४ | वहिप्राकारबुद्धि १८८ वहिस्तस्य जलायते २०५ वामन कायशुद्धानां १८८ | वाचो हि सत्यं परमं १८९ वाञ्छा सज्जनसंगमे १८९ । वासो वहूनां कलहो २१५ (विकीर्णहरिचन्दन- १८९ (विगलदमलदान- ४२ विटवृत्तं पठन्नार्या १८९ | विटानां चरितैरेभिः विटरनेकवेश्यानां ११८ विटैरेवं तु वामाना- १२५ (विण्मूत्रामध्यमध्ये) १८९ वितीर्णे सर्वस्वे तरुण- १८९ विद्यन्ते द्वारकाद्या १२५ । विद्या काचित्स्फुरति २४ | विद्या नाधिगता कलंक ३२ | विद्या नाम नरस्य रूप- १६ | विद्वत्त्वं च नृपत्वं च विद्वांसः शतसंख्य- ३६ / विद्वांसो वसुधातले १९० विद्वानेव विजानाति ५८ | विधिरेव विशेषगह- ६३ विधूतकेशाः परिलोलि- १९० | (विनामृतं विषं) १९० | विनोदमात्रमेवेदं १९० विपश्चिदेहादौ २० | विपदि धैर्यमथाभ्युदये १९० । (विपधुच्चैः स्थेयं पदम-) ६७ विपुलहृदयैः धन्यैः १९० | (वियत्पृथ्वी वायु-) ७० | वियदुपरि समेघ १९० वियद्भूतं भूतं यदवन- २१० | विरमत बुधा योषित्स- १९० | विरम विरमायासाद- १९१ | विरहेऽपि संगमः खलु १९१ | विरुद्धस्तथ्यो वा १२५ । (विलासिनीनां सहजा) १२६ / विवेकन्याकोशे १९१ (विशीर्णे सर्वस्वे) १९१ । विश्रभ्य विश्रम्य वन- १७५ ७० ७४३ १२७ २१७ १९२ ६९ २८ १९२ १९२ १९२ १९२ १९२ १९३ ७४४ ७४५ ७४६ ७४७ ७४८ ९१ ११ २०६ ९० ७२६ १४७ . १६१ ७२७ ७२८ ७२९ ४६ ७३० १७० ७३१ १७७ ७३२ २१३ ६ वक्तं चन्द्रविडम्बिं वक्तं पूर्णशशी सुधा- वचसि भवति सङ्ग- (वनफलमशनाय) वनभुवितनुमात्रमाण- वनानि दहतो वहेः सखा बनेऽपि सिंहा मृग- वने रणे शत्रुजलाग्नि (वयं दरिद्राः कुशलाश्व) वयं येभ्यो जाताश्चिर. वयमनिपुणाः कर्ण- वयमिह परितुष्टा वयमेव पुरा यूयं वयः शीतंत्वचीमुस्तान् वरं कार्य मौनं न च वरं गृध्रो हंसः सलिल- वरं दरिद्रात्कुशलाश्च वरं पर्वतदुर्गेषु भ्रान्तं वरं प्राणच्छेदः समद. वरं मृत्युल्ये न च वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्र- ८ ६३ २१३ १४ १८ १६२ १५ १४० १५ ३२६ ३२७ ३२८ ७४९ ८२ ३२९ ३२५ १२१ ७३३ ७३४ २१३ १२८ १२८ १२९ १९३ ३२ १२९ १२७ । ३२० ३२१ ७३६ '७३७ । . - ·श्लोकानुक्रमणिका।. २३७ Stanza No. No. Pago . ३३० ७५० ५४ Page Stanza १२९ (श्रुता भवति तापाय) १९३ श्रुतिस्मृतिपुराणानां २१९ (श्रुत्वा भवति) ६३ श्रोत्रं श्रुतेनैव न १९३ | (वतं पदं शिरसि) ३४८ ७६८ ३४८ १३६ १९५ ७५१ ३२३ १२६ . ३२५ ७६९ ७७० १९६ १९६ १९६ २०७ ७७१ २९ विश्वामित्रपराशरप्र. विश्वासायतनं वि- विश्वेश्वरे भवति (विषमलमशनाय) विषस्य विषयाणांच विस्तारितं मकरकेतन- (विस्तीर्णे सर्वस्वे) वीतरागमयकोधो वृक्षं क्षीणफलं त्यजति वृथाये दशनो मुग्धे (वेदा नाभ्यसिता) वेदो निर्वेदमागादिह वेश्यया सह संभोग वेश्यासौ मदनज्वाला वैराग्यं संश्रयत्येको व्य शरीरं सुभगं व्याघ्रीव तिष्ठति व्यादीर्घेण चलेन व्याधस्याचरणं ध्रुव- व्यालं बालमृणालतंतु व्यालुम्पन्ति समाधि- व्योम्नेकान्तविहारिणो ७५३ ७५४ ७६३ ६७ ७७२ ८७ ७७३ ३३५ १९६ २२३ १९६ १३१ १३१ ११० ३३१ ७५५ ३३२ १२९ ७५६ ६७ ७५७ ७५८ १०३ १०५ ४२ २१५ ९७ ८८ ७७४ ३३७ ११२ ७५९ ७६० ३४७ ७६१ २४० १२७ / संकल्पमात्रमेवेदं १९३ संगमविरहवितर्के १९३ संगीतभारतकथा १९३ संचिन्तिता किमन्यं १९५ संतप्तायसि संस्थितस्य २२० संदष्टेऽधरपल्लवे स २१० संन्यासो विहितस्य ४४ संपदो जलतरंग- १३० संपत्सु महतां चित्त १९३ / संमोहयन्ति मदयन्ति १३० संसार तव पर्यन्त- ५१ (संसारदुमनीरदे) १९४ संसारेऽपि परोपकार- २७ | संसारेऽस्मिन्नसारे कुन- १९४ संसारेऽस्मिन्नसारे परि- १९४ | संसारो विविधाधिवा- स कोऽपि मर्यता ४४ सखे धन्याः केचित् १९४ (सगुणमपगुणं वा) १९४ स जातः कोप्यासीन् १३५ (स जातो येन जातेन) १९४ | स तां हृदि विनोदाय ९४ | सति प्रदीपे सत्यग्नो ५ (सत्यं चेत्तपसा च) १९५ सत्यं जना वच्मि १३० (सत्यं नैव बृहस्पति-) १९५ | सत्यं मनोहरा रामा १९५ (सत्यत्वेन मृगाङ्क) सत्यां क्षितौ किं कशि- ६ / सत्यानृता च परुषा १९५ सत्यामेव त्रिलोकी- १९५ सदनमुपगतोऽहं १३१ (सदा मेरुः श्रीमान्) २१९ सदा योगाभ्यास- १९५ सदंशो गुणवानह १९५ सन्त्यन्ये त्रिदशापगा ३ सन्त्यन्येऽपि वृहस्पति- ४२] सन्त्यर्था मम संचिता १३० सन्त्येवान वने वनेऽपि २०७ सन्मार्गे तावदास्ते २३ (स परप्रतारकोऽसौ) २२१ १९६ १३२ २० १३२ ३० ३३८ ७४ ७७५ १३० १० १६ २२ ७७३। १०८ . . शंभुस्वयंभुहरयो शक्यो वारयितुं जलेन शतं वा लक्षं वा नियुत (शरच्चंद्रज्योत्ला) शरीरं कुरूपं तथा (शशिदिवाकरयोग्रह) शशी दिवसधूसरो (शखं नाधिगतं) शय्या शैलशिला शान्ते मन्मथसंगरे शास्त्रं नाधिगतं व्रतं शास्त्रशोऽपि प्रगुणित- शास्त्रोपस्कृतशब्द- शिकतासु तैलं सुकृतं शिखिनि कूजति गर्जति शिरः शावै स्वर्गात्पशु- शिव शिव महाभ्रान्ति शिशिरे निशासु वाते शीतार्ता इव संकुचन्ति शुभ्रं सद्म सविभ्रमा शृङ्गारद्रुमनीरदे प्रस. (शङ्गारे रमते कश्चित्) शेते मया यथा साथै (श्रुतं श्रुतेनैव न) ७६३ ३३३ ७६२ ७६३ १०० १३ ७६४ ७६५ ३३४ ४० ७७७ १९७ २४ १३२ •३३९' ওও ३०६ ७६६ ७६७ ९६ १२० ५७ २२४ २१८ २२ २२१ १९७ ३३१ १७ ७६ ७७९ ५४ १२० ४७ ·२३८ भर्तृहरिसुभाषितसंग्रहस्य No. No. Page १११ ७८० २०१ १३४ ३७ ७८१ ७८२ ७८३ ७८४ ८१० ३४३ ९३ ३४४ ३४५ ३४६ ३४७ ९३ ७९ ३४८ ३४९ ८११ ८१२ १३४ १३५ १३५ ७८५ ७८६ ७८७ ७८८ ७८९ ७९० ३४० ७९१ ૨૮ ७९२ ७९३ ८५१ ३१ १३६ १३६ २०१ २०१ ૨૬ २०१ ८१३ १२० ३५० ८१४ ७९४ ७७ Stanza (समधुरं मधुरैरपि) समय एव करोति समारम्भा भग्ना कति समाश्लिष्यत्युच्चैर्वन- सरसा सुपदन्यासा सर्पदुर्जनयोर्मध्ये सर्पः क्रूरः खलः क्रूरः सर्पाः पिबन्ति पवनं सर्व प्रेप्सति यत्सुखा- सर्वशक्तिमयो यात्मा सर्वे लतान्तास्तरुमा- सर्वे वयमिह स्वप्न- सहकारकुसुमकेसर- सहवर्धितयोर्नास्ति सा गोष्ठी सुहृदां निवा- साधुरेवाणिभिर्याच्यः सानन्दं सदनं सुता- सा वाला वयमप्रग- सारं सारगरगत्तरुण- (सा रम्या नगरी) सा रोगिणी यदि भवेद- सा हानिस्तन्महच्छिद्र साहित्यसंगीतकला- सिंहः शिशुरपि निप- सिंहो वली द्विरदशूकर- सिद्धाध्यासितकन्दरे (सिलमलमशनाय) सीत्कारं कारयति सुखोपायमशक्यं च सुगन्धं वनिता वसं सुजनं कुजनं मन्ये सुजनो न याति वैरं सुतारा विक्रीता स्व- सुधामयोऽपि क्षयरोग- सुधाशुभ्रं धाम स्फुरद सुप्तान्येन सहान्येऽयं सुवर्णपुष्पितां पृथ्वी सुवृत्तस्यैकरूपस्य सुहास्यमुखपजे सूनुः सच्चरितः सती सृजति तावदशेष- सेवतेऽवसरप्राप्ता- स्तनशैलसंनिधाने स्तनौ मांसग्रन्थी कनक- स्तम्भः स्वेदोऽथ रोमानः (स्त्रीणां स्तनौ यदि धनौ) स्त्रीमुद्रां झपकेतनस्य ८१५ १६९ ६ ७९५ ७९६ ७५ ७९७ ३४१ Page Stanza ४४ स्थगयति तमः शशाई १९७ । स्याल्यां वैडूर्यमय्यां १९७ | (स्थितं किंचिद्वक्ते) १९७ | स्थितिः पुण्येऽरण्ये सह १९७ स्नात्वा गाम्नैः पयोभिः १९७ | स्पृहयन्ति भुजयोरंतर- १९८ स्फुरत्स्फारज्योत्ला १९८ स्मितं किंचिद्वक्तं सर १९८ मितेन भावेन च ल. १९८ स्मृता भवति तापाय १९८ | सनो हृयामोदा १९८ | स्वगृहे पूजितो मूर्यो १३२ स्वचित्तपरचिन्तयैव १९८ (स्वजनवन्धुजनेष्व-) २१५ खदत्ता पुत्रिका धात्री १९८ स्वपरप्रतारकोऽसौ १९८ (स्वमलायुवसा-) २०५ स्वयं गुणपरित्यागाद् १९९ स्वयं देहः स उद्धारस् ६६ स्वयं भोक्ता दाता वसु २१२ स्वयं हि पच्यते पाक १९९ १९९ / (स्वयममृतनिधानं) ३० खल्पस्नायुवसाव. १९९ / (स्वर्गद्वारकपाटपाट-) १३३ | स्वादिष्टं मधुनो घृता ६३ | स्वाधीने निकटस्थिते १९९ / स्वाधीनेऽपि कलने २०७ / स्वान्तोनि निरस्त- १९९ | स्वायत्तमेकान्त हितं १९९ २०० | हंहो पान्थ किमाकुल २०० हत्वा नृपं पत्निमवेक्ष्य २०९ | हरति वपुपः कान्ति ५२ | हरिद्रा गोरसं चूर्ण २०७ | हरेलीलावराहस्य २०० । हर्तुति न गोचरं २०० | हस्ते कृता सुरूपा च २०० हासोऽस्थिसंदर्शनमक्षि- २०० हिंसाशून्यमयल १३३ हिक्काकासभगंदरोदर- २०७ हितमिममुपदेशं २०१ / हित्वा विश्वाद्यवस्थाः ६२ | हे कोकिल कुरु मौनं २०१ । हे पुत्रा बजताभयं ५३ हेमन्ते दधिदुग्धसर्पि- ४५ / हेमाम्भोरुहपत्तने ४७ १३६ २०१ २१० २१२ २०१ ८३ १३६ २०९ ३५० १५४ ३५१ ४६ ८१६ ५३ ६८ ७९८ २१ ७९९ १३७ २१७ २०१ २१८ २७ ८०० ८१७ . ८१८ ८०१ ८०२ ८०३ १३४ १९ २०१ ૨૦૨ २१९ २०२ २०२ ८१९ ८२० ८०४ ८०५ ८०६ ४२ ८२१ ३५२ , ८०७ ३४२ ८० २० २०८ ૨૦૨ १३७ २२२ २११ २२३ २०२ २२५ ५६ २०२ ८०८ ८३ ८८ ८२२ १०१ १४४ ८२३ १५९ ८०९ १३६ ११३

·No text on this page.