·* ऑनमः शिवाय * COMPILED P 4 ईश्वर प्रार्थना। La PRAYER TO GOD " UrOM कर्मकाण्डप्रचण्डविप्रपिहषीकेशाताजी दीनानाथार्मा शास्त्री गायः शिवशक्तिपादाब्जभृङ्गः सस्कृताध्यापको राजकीयपाठशालाफीगेजपुर- नगरे, सनातनधर्मप्रस्ताव प्रथमस्थित्यै रजतपदकाधिगन्ता, कर्मकाण्डसत्य सिद्धय सुवर्णपदकप्रशंसापत्रागिन्ता च भगवन्महर्पिवरिष्ठगोत्रोहनवः ।। BY P. DINANATII, SIIRMAS.ASTRI GADIEYA. SANSKRIT TEACHER. GOVERNMENT HIGII SCIIOOL, FEROZEPORE CITY": AND SILTER LADALIST FOR - Stunding first among Sanatan dharm, (ssiys in Indin. golden anndalist and certificatul FOR Approving the truth of Karmakan or • mantrn shastra l'rinted by Brilumdeva Sharma at the Brilmit Press Etawali. ALL RIGUTS RESERVED. प्रथमवार सम्वत् ) पुस्तककी कापी बिना कतकी आज्ञा कोई न छापे हो न ·रावणकृतशिवताण्डवस्तोत्रम् । M श्रीगणेशाय नमः । जटाकटाहसंभ्रमभ्रमन्निलिंपनिझरी विलोलवीचिवल्लरीविरा. मानमूर्धनि । धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥ १॥ धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुरस्फुरद्दिगन्तसन्तानप्रमोदमानमानसे । कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वनिच्चिदम्बरे मना विनोदमेतु वस्तुनि ॥२॥ जटाभुजङ्गपिंगलस्फुरत्फणामणिप्रभाकदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे । मदान्माप्ति. न्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुत विभतु भूतभर्तरि ॥ ३ ॥ सहस्रलोचन. प्रभृत्यशेषलेखशेखरप्रसूनधूलिधोरणीबिधूसराज्रिपाठभूः । भुजङ्गराजमालया निबद्ध जाटजूटकः श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥ ४ ॥ ललाटचत्वरज्वलद्धनजय. स्फुलिगभानिपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् । सुधामयूखलेखया विराजमान शेखरं महाकपालिसपदे शिरो जटालमस्तु नः ॥ ५॥ करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धग ज्ज्वलद्धनंजयायीकृतप्रचण्डपञ्चसायके । धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक प्रकला. शिलिनि त्रिलोचने मतिर्मम ॥६॥ नवीनमेघमण्डलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्कुहनिशी. थितीतमः प्रबन्धयन्धुकन्धरः । निलि निझरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधान- क्न्धुरः श्रियं जगधुरन्धरः ॥ ७॥ प्रफुल्लनोलपकजप्रपञ्चकाब्जिमच्छटाविड विकंठक- न्धरारुचिप्रबन्धकन्धरम् । स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धक च्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥८॥ अगवसर्वमङ्गलाकलरकम्यमअरीरसप्रवाहमाधुरीविज. म्भणामधुव्रतम् । स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तक मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तम. न्तकान्तकं भजे ॥ ६ ॥ जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमभुजङ्गमस्फुरद्धगद्धगद्विनिर्गमत्करालभाल. हव्यवाट् । धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गलध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥ १० ॥ द्वषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः । तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समं प्रवर्तयन्मनः कदा सदाशिवं भजे ॥ ११ ॥ कदा निलिम्पनिरीनिकुञ्जकोटरे वसन्धिमुकदुर्मतिः सदा शिरम्पमञ्जलि वहन् । विमुक्तलोललोचनोललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुञ्चरन्कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१२॥ इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्द्र वन्नरो विशुद्धमेति सन्ततम् । हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम्॥१३॥ पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनमिदं पठति प्रदोषे । तस्य स्थिरां रथग. जेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मी सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥ १४ ॥ इति श्रीरावणविरचित शिवताण्डवस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ भ ·30 ४/१ ५ ३म्-नमः शिवाय। हरिःओतस्सदुब्रह्मणेनमः । ईश्वरप्रार्थना। PRAYER हिन्दुभिःक्रिश्चनैश्चापियवनस्तकेशिभिः । पारसीकै यहूद्या प्रार्थेश प्रार्थ्य लिख्यते ॥१॥ प्रार्थनार्थोऽस्याःकिंतत्वं शक्तिरस्याश्चकीदृशी। कथमेषाविधातव्या भवेऽस्मिन्सर्वमानः ॥२॥ धर्मराज्यस्यरक्षार्थं प्रत्यहं निजकर्मसु ॥ निराकत्तुं नृणां रोगान् महारोगांश्च प्राणिनाम् ॥३.60 34 आधिव्याधिपरितापे जातिविध्वंसकर्मणि ॥ जातिगौरवसम्बन्धे भवोनत्यै च सौ कथम् ॥ ४ ॥ इतिबुद्ध्यातिनिश्चित्य युत्तयाशास्त्रोक्तमर्मभिः । कृतेऽखिलमनुष्याणां प्रार्थनेशस्यसाध्यते ॥५॥ शक्तियद्यपिनास्ति साधितुं विषय परम् ॥ ईश्वराधारमाधाय तथापि यत्यते मया ॥६॥ Prayer: The meaning the reality and the power of prayer; its place and Value to the individunl, to the church to the state in the every dayaffairs of life in the healing of sickness and disease in times of distress and of national danger and in, relation to national ideals and to worldly progress प्रार्थनार्थः THE MEANING OF PRAYER भगवतोऽनाप्तषस्तुयाचा, तन्महिमपाति, स्तद्गुणवर्णनम्, तदने नमुताविष्करणम् तत्स्मरणश्च प्रार्थनेत्यभिधी. यते सा च तत्सम्मानेन बहुमानेन प्रीत्या तदधिरहे दुःखानुभवेन इतरविचिकित्सया तद्भावभावनया तदर्थप्राणस्थित्या चापि वाहुल्येन सम्भवति ॥ Prayer:-The act of praying, supplicating or act of one who prays a petition, supplication, entreaty, a solemn petition for benifits addressedīto the supreme being, a formula of church service or worship, publicor private, that factof written petition or memorial which specifies be thing desired to be done or granted.

·( २ ) aagriOT: THE REALITY OF PRAYER:- निजान्तःकरणशुद्धिः यतो भगवत आराधनेन मलविक्षेपनिराकरणद्वारा जीवस्या. तरात्मनि शुद्धिर्जायते अथापि श्रुतिरपि एप उद्य व साधु कर्म कारयति त यमेभ्यो लोकेभ्य ऊर्ध्वमुनिनीपते एप उह्य वासाधु कर्म कारयति तं यमभ्यो लोफेभ्योऽधोनि- नीषते। स्मृतिरपि श्रुत्यर्थमेवानु वदति अशो जन्तुरनीशोयं आत्मनः सुख दुःखयोः ईश्वरप्रेरितो गच्छेत् स्वर्गनरकमेववा ॥ महाभारतेऽपिमोक्षधर्मे, नारायणेन दृष्टस्य प्रतिबुद्धोभवेत्पुमान् ॥ एवमात्मेच्छया राजन प्रतिबुद्धो न जायते इत्येवमीश्वराधीनत्वा. जीवानां बन्धमोक्षयोरतस्तस्यैवाराधनं कर्त्तव्यम् ॥ अहिताचरणात् नहि स्वतन्त्रः सन् स्वकीयमहितमाचरेत् कोह्यात्मानं पातयितुमच्छति जाननपि अनिष्टफलेषु कर्मसु प्रवर्त्तमानश्चार्यस्वकीयं पारतन्त्रमेवावेदयति तथाच भारते दुर्योधनवाक्यम् "जानामि धर्म न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्म न च मे निवृत्तिः । केनापि भूतेन हृदिस्थितेन यथा प्रयुक्तोऽस्मि तथा करोमि । विप्रवाहुल्यदर्शनाच्च । दृश्यन्तेहिश्रेयः कर्मणि प्रवृत्तानां जीवानामाध्यात्मिकाधिदैविकादयो वहबो विनाः प्रादुर्भवन्तः तेहिचिरेणोपार्जिताना- मपि भोगापवर्गफलानां सुकृतानां क्षयेनैव नैष्फल्यमुत्पादयन्ति इत्युभयथापि परतन्त्र. स्य जीवस्योक्तदोषद्वयस्य निवृत्तिरीश्वरप्रसादादेव जायते परमेश्वगराधनेनाशेष दुरितक्षये शुद्धान्तःकरणः सनयमहिताचरणानिवर्तते ॥ तत्कृपाकटाक्षतश्चास्यसर्षे ऽप्याध्यात्मिकादयो विमा नश्यन्ति । विनाभावेचास्य सर्वाणि श्रेयांस्यचिरेण सिध्यन्ति यदुक्त पतअलिना'ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽन्तरायाभावश्च, इति प्रसादश्चेश्वरस्य शास्त्रोक्तविधिना तदाराधनेनैव जायते ॥ यद्यपि सर्वत्र समदर्शिनः परमेश्वरस्यानि. लेषु प्राणिषु सम एव प्रसादस्तथापि ईश्वराराधनजनितान्तःकरणशुद्धीनामेव पुरुषा- णां तद्ग्रहणयोग्यता भवति । नान्येषामशुद्धान्तःकरणानां पापात्मनां नराणाम् "समोहं सर्वभूतेषु नमेष्योऽस्तिनप्रियः ॥ ये भजन्तितुमांभक्त्या मयिते तेषु चाप्यहम् " इति भगवद्वचनादेव भगवत आराधनस्य तत्त्वं विशेयम् स्वच्छादर्कवत् सान्निध्यम् भृशोकीटन्यायेन ताद्रप्यम् ईश्वरकृपपा ज्ञानप्राप्त्या प्रत्येककर्मसु विवेकः । भात्म- शान्तिरात्मावभासादयोपि भगवदाराधनस्य तत्त्वं निश्चेयम् ॥ STTFTFOT: THE POWER OF PRAYER:- प्रार्थनायां शक्तिरलौकिकी ॥ मूक करोतिवाचालं पड़गं लङ्घयते गिरिम् । यत्कृपा तमहं वन्ने परमानन्दमीश्वरम् ॥ तत्कृपा च तदाराधनेन जायते इति पूर्वमुक्तमेव यद्यपि जीवस्तकृपां तदाज्ञानुसरणप्रवृतेरभ्यर्चनाचाप्यधिगच्छति तथापि तदाशानुसरणप्रवृ. सौ तदभ्यर्चने संस्कारोत्पादनेष भगवदाराधनमेव प्रधान कारणं यत्र पूर्वोक्ता शक्तिः तादात्ताच्छब्धम् ॥ ईश्वरो हि सर्वशक्तिमानिति तदाराधनपरोऽपि यथा यथ ·( ३ ) तदाराधनेन ज्ञानाधिक्य लभते तथा तथा ईश्वरकृपया तस्य शक्तिरपि वर्धते मन वाकायकर्मसु आत्मनि च विशेषेण दृश्यते चापि लोके यदीश्वराराधनकराण हिन्दुजात्यप्रगण्यानां ब्रह्मर्षिवेदव्यासबसिष्ठरामकृष्णनानकादीनां क्रिश्चनमतप्रवर्तकाना युसीप्रभृतीनां यवनमहापुरुषाणां मुहम्मदप्रभृतीनामद्यत्वे जगति लोकोत्तरो विभवः। थोगी एकस्य एव त्रैलोक्यपदार्थानखिलान् त्रिकालिकान् जानाति योगिनामएसिद्ध. योऽपि भवन्ति । अणिमा महिमाचैव गरिमा लघिमा तथा प्राप्तिःप्राकाम्यमीशित्वं, वशित्वश्वाष्टसिद्धयः॥ श्रूयते हि पुरा चण्डकौशिकद्वारा कृतेश्वराराधनप्रसादान्मगधेषु वृहद्रथो नाम राजा जनार्दनस्य जेतारमतुलबलपराक्रमं जरासन्धं नाम तनयं लेभे ॥ दशरथश्च राजा परिणतयया अपि विभाण्डकमहामुनिसुतस्य ऋष्यश्ङ्गस्य प्रसादात्कारिते पुत्रेष्टियज्ञे ईश्वराराधने नारायणभुजानिवाप्रतिहतानुदधीनिवाक्षोभ्या- नवाप चतुरः पुत्रान् ॥ अन्ये चापि राजर्षयस्तपोधनानाराध्यस्वाभीष्टफलं लेभिरे यदा ईश्वराराधकानामेतादशी शक्तिस्तदा तदाराधने कीदृशी भविष्यतीति स्वयमेव विद्वांसा ज्ञास्यन्ति ॥ कि बहुना ईश्वराराधने या या शक्तिरस्ति तस्यास्तस्या वर्णनाय मे समग्रोपि प्रस्तावो नाल परं या या शक्तिोंके दृश्यते सा सा सर्वापि ईश्वराराधनेन जायते इत्युक्त्या विरमामि ॥ तत्समयः । ब्राह्म मुहूर्त उत्थाय शौचादिकमनुष्ठाय कृतस्नानेन ध्याना. न्तरराहित्येन सा कार्या अस्मिन्समये संस्काराः शुद्धा भवन्ति रात्री निद्रायां सुखा. सीनः अन्तरात्मा सांसारिककर्मव्यावृत्या आत्मगग्ये दुर्घटे ब्रह्मणि सम्यक् तगति सर्वकर्मभ्यश्च पूर्वमेतत्करणेन ईश्वराराधनस्य महत्त्वं व्यज्यते तदवज्ञा च ल प्रसरति । ईश्वराराधनमेव जीवस्य मुख्य कम्मे ति प्रकटीभान यावद्दिनकार्याणि ईश्वराराधनेन विवेकमधिगम्य मनुष्यः करोतीति॥ प्रार्थना । PRAYER:- भूः पादौ यस्य नाभित्रियदसुरनिल. श्चन्द्रसू? च नेत्रे । कर्णावाशागिरोद्योर्मुखमपि दहनो यम्य वासोयमन्धिः ॥ अन्तस्थ यस्य विश्व सुरनरखगगो भी गगन्धर्वदै -चित्र रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुर्ष विष्णु- मीशं नमामि ॥ स्थाने हृषीकेशन : प्रकीर्त्या जगत्प्रहष्यत्यनुरज्यते च । रक्षांसि भी. तानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्पन्ति च सिद्धसंघाः । कस्माश्च ते न नमेरन्मदात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोप्यादिको । अनन्तदेवेश जगन्निवास त्वमक्षर, सदसत्तत्पर यत् ॥ स्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्त्वमस्य विश्वस्य पर निधानम् । वेत्तासि वेद्यस्व परंप यथायथ ·( ४ ) माम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ॥ वायुषमोग्निवरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपिता. । नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ॥ नमः पुरस्ताद तस्ते ममोस्तुते सर्वत पर सर्व । अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्व समाप्नोषि बातोऽसि सर्वः । पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुगरीयान् । नत्य- समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतो वा लोकेत्रयेप्यप्रतिमप्रभावः । येन जातं जगत्सर्वं यस्मिा न्नेव विलीयते । येनेदं धार्यते विश्व तस्मै ज्ञानात्मने नमः॥ फलमस्याः, CONSEQUENCE OF PRAYEE अभ्युदयनिः श्रेयससिद्धिः Hoppiness and Absoluition ईश्वरसिद्धिः EXISTE NCE OF GOD स न मन्येत भागन्तू- निवार्थान् प्रत्यक्षदृश्यमेतद्भवति इति नास्तिकं निराकुर्वन् ईश्वरसद्भावे प्रमाण दर्शयति । कार्या योजनधृत्यादेः पदात्प्रत्ययतः श्रुतेः । वाक्यात्संख्याविशेषाच्च साध्यो विश्वविदव्ययः ॥ जगजन्मादिहेतुत्वात् यतो वाइमानि भूतानि जायन्ते येन जातानि जीवन्ति यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति तद्विजिज्ञासस्व तद्ब्रह्मति ॥ नाकारणं दृष्टविरोधात् कारणादानप्रवृत्तेश्च सकारणस्य जगतः कर्तृभूतस्य ईश्वर स्वरूप बोधयन्ति शास्त्रकाराः । तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं दैवतानां परमञ्च दैवतम् ॥ पति पतीनां परमं परस्ताद् विन्दाम देवं भुवनेशमीडयम् ॥ विश्वस्यक परिवेष्टितार ईशं ज्ञात्वा अमृता भवन्ति । भीषास्माद् बातः पयते भीषोदेति सूर्यः । भीषादग्निश्वेन्द्रश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ य ईशेऽस्य द्विपदश्चतुष्पदः । ईशावास्यमि. दछसवं यत्किञ्चिजगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथाः मागृधः कस्य खिद्धनम् ॥ ईश्वरः सर्वभूतानां हृदेशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन् सर्वभूतानि यन्त्रारूहानि मायया ॥ क्लेशकर्मविपाकाशयरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ प्रत्येकमनुष्येण स कथमाराध्यः ITS PLACE AND VALUE TO THE INDIVIDUALS. सुखस्य दुःखस्य न कोपि दाता परो ददातीति कुबुद्धिरेषा । महकरोमीति वृथाभिमानः स्वकर्मसूत्रग्रथितो हि लोकः ॥ स्वयं हिभुज्यतेऽनेन फलं स्वस्यैव कर्मणः, एक एव जनि याति एक एव च पञ्चताम् ॥ एकश्च भुञ्जतेदेही निजकर्मफलं सदा ॥ प्रधानश्च सर्वकर्मसु ईश्वराराधनमेवेति प्रत्येकात्मना सांसारिकसम्बन्धिषु ममतां विहाय परमसहायकः सोऽवश्यमाराध्यः । यद्वा नायमत्यन्तसंवासो लभ्यते येन केनचित् ॥ अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्येन केनचित्॥ आत्मैवह्यात्मनो बन्धुरात्मैवह्यात्मनो रिपुः॥ तस्मादात्मोन्नतिफत्तु परमात्मा.

·नमाज ॥ तं शरीरसुत्पन्य लोष्ठकाष्ठसम क्षिती। विमुखा वान्धवा यान्ति धर्म स्तमनुगच्छति। एव एव सुहद्धर्मो निधनेऽप्यनुयाति या शरीरेण सम नाशं सर्वमन्यात गछति ॥ प्रधानध सर्वधर्मधु ईश्वराराधनमिति सर्वैरयं प्रभुनारायणोऽवश्यमारा ध्या वेग प्रत्येकमनुष्यात्मनि कृतज्ञता प्रसस्तकतनता दुरीभवेत् येन ज्ञानवान् भवेन- रोयेन मुक्ति लभेत येन तद्भयं मत्वा सत्कर्माण्येव कुर्यात् । अन्तःकरण शुद्धिरा. ध्यात्मिक विनाशः स्यात् । पतञ्जलिमुनिनोक्तम् प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽन्तरायामा. पश्च स्यात् ॥ समत्वेपीश्वरस्य तत्प्रसादग्रहणयोग्यता ईश्वराराधनशुद्धान्तःकरणा- नामेव भवति ॥ यद्वा सूत्राणां शुक्लत्वे परस्परशुक्लत्वं स्वयमेव सम्पद्यते इति प्रत्येक मनुष्येण कृते ईश्वराराधने समष्टिरूपे तत्परमोपकारि स्वयमेव कृतं स्यात् यद्वा मर्या. दापरमानन्दश्च तदा दृश्यते यदा प्रत्येक मनुष्यः प्रत्येकशाखायो निजकर्माणि सम्य. क्तया विवेकेन च करोति कर्मणां सम्यक्तया करणं विवेकाधिगमश्च तदा उत्तरोत्तर जीवन प्राप्यन्ते यहास्य ईश्वराराधनेन अन्तःकरणस्य मलविक्षेपनिराकरणं भवति ईश्वराराधनेन तत्प्रसादग्रहणयोग्यो भूत्वा च उत्तरोसरं ज्ञानमधिगच्छति यद्वा वयं सर्वे तेनैवोत्पादिताः तहत्तान् पदार्थान्सर्वे आस्वादयामः सर्वेषामेव स पिता इति सर्वरेवावश्यमाराध्यः सःमिलित्वापि तदाराधनं मन्दिरे चर्चे मस्जिदसंशके का तदा- राधनं श्रेयस्कर दृश्यते येन वाला अपि तत्पथे तान दृष्ट्वा सुखेन प्रसरन्ति न विस्म. रन्ति च तदन्ये अनुपस्थितिभिया जातिधिकारभिया च ईश्वराराधनप्रसकाः सम्बगेव कुर्षन्ति ॥ एतत्प्रकारफले पूर्वधदेव ॥ धम्मै भगवदाराधनस्य कथंस्थितिः ITS PLACE AND VALUE TO THE CIIU ROH .यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ वैशम्पायन उवाच-श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ युधिष्ठिर उवाच- किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । स्तुवन्तः किं किमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मा नवाः शुभम्॥ को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जप. न्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारयन्धनात् ॥ भीष्म उवाच-जगत्प्रभु देवदेवमनन्तं पुरुषोत्त. मम् । स्तुवनामसहस्रण पुरुषः सततोत्थितः ॥ तमेव चार्चयनित्यं भक्त्या पुरुषम- व्ययम् । ध्यायंस्तुवन्नमस्यश्च यजमानत्तमेवव । अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहे. श्वरम् । लोकाध्यक्ष स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ ब्रह्मण्यं सर्वधर्मचं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । लोकनाथ महद्भूत सर्वभूतभवोद्भधम् ॥ .

·( ६ ) एषमे सर्वधर्माणां धर्मः परमोमतः । यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ परम या महत्तेजः परमं यः पराय- णम् । पवित्राणां पवित्रं यो मंगलानाञ्च मङ्गलम् ॥दैवतं देवतानाश्च भूतानां योऽव्यया पिता । यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ॥ यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युग- क्षये ॥ तिभीष्मपितामहोकविशा धर्मेषु सर्वोत्तमधर्मस्य भगवदाराधनस्य धम्में महत्व प्रकटयामः मम्मों हि यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स ईश्वरमार्थनयैव जनाना. मभ्युदयो जायते मुक्तिधापि तयैवेति संसारमात्रस्येतिहासेषु पठामः इति सत्यं भग. पदाराधनं परमं धर्मः यद्वाश्रूयतां धर्मसर्वस्वं श्रुत्वाचैवावधार्यताम् । आत्मनः प्रति. कूलाषु परेषां न समाचरेत् । इत्युक्तदिशा यदि वयं कस्मैचित् सर्वस्वं वदामः तदुन्नति कराणि च साधनानि सम्पादयामः परं सचास्मत्कृतज्ञो न भवेत् न चापि चास्मान् स्मरेत् तदास्माकं मनसि कीदशो भावो जायते इत्यपि सर्वस्वप्रदो भगवान जीवरवश्य. माराध्यः स परमो धर्मः॥ ईश्वरस्य ज्ञानबलमन्तरा यमझो जीवः, अणोरणीयांस. महतो महीयांसं धर्म वक्त श्चापि न क्षमः। अथापि क्षुरनिशितधारे धर्मपथे चलन का. मादिशत्रुभिः विन श्चापि प्रतिहतः स्खलितो भवति इतिज्ञानप्राप्त्यै विघ्नविनाशाय चा. वश्यमीश्वर माराध्यः ईश्वराराधका एव जगति प्रायः सर्वे धर्मप्रवक्तारो जाताः ये चापि द्वित्रा अन्ये धर्मावभासप्रवकारः श्रूयन्ते तत्रापि जन्मान्तरेश्वराराधर्मतउजन्मनि वा पूर्वकृतेश्वराराधनमेव धर्मप्रवक्तृत्वे हेतुः यद्वा ईश्वरेण साक्षादन्यैश्चापीश्वरभक्त । प्रतिपादितधर्माङ्गानामेकेषां मलनम् परमेष धर्मा भालः धर्मप्रवक्त त्यञ्च क्षणिकम् प्रीमे कुसरितइव सद्यो नटम् नश्यति माशमेष्यति वा स्थायीधर्मः धर्मप्रवक्त त्वञ्च ईश्वरस्य तद्भक्तानामेव वा सर्वशतया सर्वशक्तिमत्वाश्च शस्य तस्यैव धर्मप्रवक्त. त्वेऽधिकारः स चैव धर्मों सदा स्थायी अहरहः सन्ध्यामुपासीत । ईश्वराराधनस्य राज्ये स्थितिः । ITS PLACE AND VALUE TO THE STATB मराणाञ्च नरेन्द्रोहमिति गीताकारोक्कदिशा राजा ईश्वरांशरूपस्तत्प्रतिनिधिछायारूपो वा अंशः प्रातिनिध्यं छाया या कथं तिष्ठति तस्य तद् विना इति इतीश्वरः राक्षाऽवश्यमाराध्यः यदा जीवोल्पज्ञ इति राजापि जीवत्वे. नालाशः न्यायकर्मणि प्रजाशासने वा ईश्वरशानबलाधारं विना प्रायः स्खलति इत्यपि नृपेणेश्वर अवश्यमाराध्यः येन स शानी सन् प्रजां सम्यक् शासयेत् राज्यञ्च तस्य निष्कण्टकं स्यात् प्रजापि यदास्य ईश्वरविमुखा भवति तदा राज्ये अतिवृष्टिरना- वृष्टिः शलभाश्मपतनादयः महाभूकम्पमहामारीअल्पमृत्युरकालमृत्युघोरयुद्धदुर्भि- क्षाद्य उत्पाताः प्रसरन्ति । जीवाश्च स्वच्छन्दतया यानि कानिचित्कर्माणि कुर्वन्ति व्यसनेष सक्ता महादुःखिनो भूत्वाऽन्ते घोरनरके पतन्ति । यथा शिष्या गुरुविना ·( ७ ) प्रजा राजानं धिना न स्थातुं शक्नुवन्ति एवमेव प्रजा राज्ये ईश्चराराधनमन्तरा सुखा.' ढया न भवति इति महोत्पातशान्त्यर्थं राज्यनिष्फ.एटकतार्थ प्रजासुखाय च राज्ये ई- श्वरः सर्वैराराध्यः । ईश्वराराधनकृपयैव सुरराज्यध्वंसकर्ता वृत्रासुरो हतः रामे. गापि ईश्वरप्रभावेणैव सुवर्णलङ्काधीशो रावणो जितः शन्तनो राज्ये छादशवर्ष मेघो. न ववर्ष परमीश्वराराधकतपस्विऋष्यशृङ्गगमनमात्रेण जातमिति राज्यसुखाय प्रजया नृपेण च ईश्वरोऽवश्यमाराध्यः येन प्रजानुपयोः परस्परं प्रेम पितृपुत्रयोः प्रकृतिपर- मेश्वरयोर्दम्पत्योरिव वा स्यात् राजा च प्रजाशासनमीश्वरो विश्वशासनमिव यथा न्याय कुर्यात् ॥ प्रतिदिनं जीवकर्मसु प्रार्थनायाः स्थितिः ITS PLACE AND VALUE IN EVERY DAY AFFAIRS OF LIFE यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि जपयज्ञश्च प्रतिश्वासमीश्चरस्मरणम् । जीयो यत्र श्वासग्रहणमपि ईश्वरस्मरणेन तहत्तवायुग्रहणे तत्कृतज्ञता प्रकाश्यैव कुरते स ईश्वराराधनयशोपि ईश्वररूप एवेति सदा सर्वकर्मसु ईश्वरं चिन्तयेत् ॥ भगवद्गीता. याम् ।येतु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः। तेषामहं समुद्धामृत्युससारसा- गरात् । मय्येव मम आधत्स्व मयि बुद्धि निवेशय ॥ निवसिष्यसि मध्येव अत अवं न संशयः। तं तमेवेति कौन्तेय ! सदा तद्भावभावितः ॥ तस्मात्सर्वेषु कालेषु माम. नुस्मर युध्य च । यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् ॥ यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्य मदर्पणम् । इति भगवद्गीताकारोक्तदिशा प्रतिदिन प्रत्येकफर्मसु भगव- दाराधनस्य महत्वं साधयामः सर्वकर्मसु भगवदाराधनरूपे मङ्गले कृते सफलता भ. वति, कृतज्ञता प्रसरति नम्रता जायते अथापि अज्ञो जीवः प्रत्येकफर्मसु पूर्वमीश्वर. माराध्य तत्स्मरणेन तज्ज्ञानलवमवाप्य कृत्याकृत्यप्रवृतिनिवृत्ति विवेकद्वारा कुर्वन् सर्व कर्माणि सम्यक् करोति अन्ते च मोक्षं लभते ॥ "जानामि धर्म न च मे प्रवृत्ति-र्जाना. म्यधर्म न च मे निवृत्तिः। केनापि देवेन हदिस्थितेन यथा प्रयुक्तोऽस्मि तथा करोमि ।। इति सर्पकर्मसु पूर्वमीश्वरमाराधयेत् येन तेषु तेषु कर्मसु शुभ कर्मण्येव प्रवृत्ति मीश्वरकृपया कुर्याद् येनास्याभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स्यात् ॥ रोगनाशने महारोगनाशने चास्याः स्थितिः ITS PLACE AND VALUE IN HEALING THE SICKNESS AND DESCASES उदयनदय मित्रमह मारोहन्नुत्तरां दिवम् । हृद्रोग मम सूर्य हरिमाणश्च नाशय ॥ उदयन्नद्यति मन्त्रोयं सौरः पापप्रणाशना रोगप्रश्व विषमच भुक्तिमुक्तिफलप्रदः । कुकर्मजा नृणां रोगा यान्ति चोपक्रमः शमम् । अपैः सुरार्चनै होमः स्वाध्यायैश्व शमो भवेत्॥ - ·(८) इति श्रुतिस्मृतिकारोक्तदिशा रोगनाशने भगवदाराधनस्यं महस्यमुपदोकयामः रोमा महारोगाश्य जनकुकर्मभ्यो जायन्ते आत्महासेन वा बहुशः कुकर्मभूता रोगा- परमसत्कर्मणि ईश्वराराधने कृते सद्यो नाशमुपयान्ति बहुशध निजाल्पफलं दत्वा लिस्तरन्ति पर परमात्माराधने कृते आत्मनि बलाढय जाते सद्रोगेण यावत्कालं रोगशान्तिनं स्यादपि तावत्कालं दुःख नानुभूयते ।। एकदा नारदो योगी परानुग्रहकाङ्क्षया । पर्यटन्विविधान्लोकान्मर्त्यलोकमुपागतः । तत्र दृष्ट्वा जनान्सन्निामाक्लेशसमन्वितान्, नानायोनिसमुत्पन्नान्पच्यमानान्स्वकर्मभिः केनोपायेन चैतेषां दुःखनाशो भवेद्धवम्,इति सञ्चिन्त्य मनसा विष्णुलोकंजगाम ह। तत्र भगवता स्वयमपि नारदेन मर्त्यरोगादिल शनाशाय पृष्टं तेन तेन प्रकारेण व्रतनियमादिना ईश्वराराधनमेव प्रकल्पितम् तदा तदेतिहासेषु पठामो यदीश्वराराध. नेन जनरोगा महारोगाश्च नष्टाः इति रोगनाशायावश्यमीश्वरोबहुलरूपतयाराध्यः तथा तत्र तत्र सर्वेराराधने कृते जनसंस्काराः शुद्धा भवन्ति अद्यापि रोगानां प्रधानकारणं ब्रह्मचर्यराहित्यं परमीश्वराराधकः परमात्मलग्नः खोन्द्रियनिग्रहं कुर्वन् ब्रह्मचर्यव्रत सम्यग् विदधाति येन रोगग्रस्त एव न जायते श्रूयते चापि तपस्विनां योगिमायापि शतसहस्रवर्षायुः याघजीव रोगराहित्यञ्च । आत्मनि परमात्माराधनेन सत्वोद्रेकेण वृद्धिर्जायते येनात्मा रोगोपरि प्रापल्यं प्राप्य रोग महारोगश्चाक्रम्य सद्यो दूरीकरोति॥ आधिनाशेऽस्याः स्थितिः ITS PLACE AND VALUE IN TIME OF DIST RESS आधिर्हि मोहपरवशतया जायते ईश्वराराध. नेन जनो आत्मतत्वं विज्ञाय सुखदुःखे समो भवति । "नव तस्य कृते ना नाकृते. नेह कश्चन, । प्राप्तस्य हानौ प्राप्यस्य चालाभे आधिजर्याते ॥ परमीश्वराराधनेन- "भरक्षितं तिष्ठति देवरक्षितं सुरक्षित दैवहत विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि वने वि. सर्जितः कृतप्रयत्नोऽपि गृहे न जीवति ॥ प्राप्तव्यमर्थं लभते मनुष्यो देवोपि त लयितुं न शकः। तस्मान शोचामि न विस्मयो मे यदस्मदीयं नहि तत्परेषाम् । इत्यादि.तत्त्वानां मनुष्यस्य ज्ञानं जायते जाते ज्ञाने हानिलाभी स्वाभाविको मन्यते येनाधिरुत्पद्यत एव न उत्पन्नापि ईश्वराराधनेन मोहमयी सद्योऽपसरति यहा तावत्कालं जीवः क्षुद्रकर्मख- चितो भवति यावत्काल परमोचस्य लाभो न जायते नापि तस्य परमानन्दरसा. स्वादः परं यदा परमे ईश्वराराधनकर्मणि प्रसरति तदेदमेव में मुख्य परमसहायक परमसुखदश्च कर्मेति विचारयतोऽस्य मनसि सत्वोद्रको भवति येन क्षुद्रकर्मसु हानिलाभौ न गणयते येनाधिप्रसार एव न जायते यद्वाधिरपि कुकर्मणां मोहमतयोः जीवन्यूनतायाश्चपरिणामः तानि च सर्वाणि नश्यन्ति कृतज्ञतया सत्रयोकेण ईश्वरक- पया हानलषप्राप्त्या वा मनसो दौर्बल्यं नश्यति भाधिक्ष मनसो दौर्बल्यस्व परिणाम:

·(t) यहाधिलब्धस्य हानौ प्राप्यस्य चालाभे भवति परमप्राप्यस्य परमात्मनश्च प्राप्त्यर्थ, नदाराधनपधे लब्धेन लाभान्तरमपेक्षते यद्वा अविद्यास्मिता रागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च. क्ल शास्तचेश्वरे तदाराधके वानप्रसरन्ति इति आधिनाशाय ईश्वराराधनं परं साधनम्।। विजातिविध्वंसभये परमेश्वराराधनस्यावश्यकता ITS PLACE AND VALUE IN NATIONAL DENGER जातिविध्वंसोहि जाति- भाषाविध्वंसे जात्याचारव्यवहारनाशे जातौ च पापप्रसक्तायां जायते परमीश्वराराधने कृते जनानां बुद्धिः स्वभाषामहत्वं ज्ञात्वा तत्प्रेमासक्ता सती तदध्ययनप्रसक्ता तां रक्षति ताञ्च पठित्वा स्वाचारव्यवहारनिष्ठा भवति येनाकल्पान्तं न नश्यति पापेऽपि जीवातदा प्रसक्ता दृश्यन्ते यदा ईश्वराराधनविमुखा ईश्वरस्य भयं न मन्यन्ते ॥ जातिविध्वंसकर घोरयुद्धञ्चापि तदा जायते । जातिसमुन्मूलोन्मूलकः परस्परविरोधश्चापि तदा जायने यदा जनानां बुद्धिरीश्वराराधनराहित्येन मलविक्षेपबहुला भवति कृत्याकृत्यप्रवृत्तनि. वृत्तिश्च न जानाति परं सुखाभासप्रदेषु व्यसनेषु आलस्याढया निर्वला मूर्खा सती पाप कर्मेव कुरुते येन जातिनौकायां पापपूर्णायां जातिनश्यति परमीश्वराराधने कृते जमानां बुद्धिर्निर्मला भवति येन ज्ञानद्वारा विवेकमधिगम्य कृत्याकृत्यप्रवृत्तिनिवृत्तिं कृत्वा स त्कर्माणि कुर्वन्ति येनोत्तरोत्तर जातिर्वर्धते ॥ वपु णामिदं तत्वैः स्थिति पश्चात्मक योगे ॥ वियागे पञ्चतां धत्ते जनभेदो न विस्तार्यः ॥ इत्युक्तदिशा जातिविध्वंसकरे प. रस्परविरोधः परमीश्वराराधनेन ज्ञानवन्तो भूत्वा जनाजानन्ति यद्वयं सर्वेपि तस्यै. वैकस्य परिपूर्णसच्चिदानन्दस्य पुत्राः इति सर्वैः सहोदरेषु रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नवि- घ परस्पर प्रेम कार्यम् ॥ संहतिः श्रेयसी पुंसां स्वकुलैः स्वल्पकैरपि ॥ तुषेणापि परिभ्रष्टा न प्ररोहन्ति तण्डुलाः । अशानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका ॥ तृणैर्गुणत्वमापन्नैर्वध्यन्ते मत्तदन्तिनः ॥ परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते । स जातो येन जातेन याति जातिः समुन्नतिम् ॥ इत्यादिज्ञानमीश्वराराधनेनावाप्य जात्युन्नति परमधर्म मत्या- जात्युन्नति जातिरक्षा वा सम्यक् मनोवाक्कायकर्मभिः कुर्वन्ति घोरयुद्धस्य युद्ध पराजयस्य वा कारणमपि परस्परजातिविरोधः पापबाहुल्यं वा विरोधे तूक्तमेव पापा- अपि ईश्वराराधने कृते रविसमुदयेऽन्धंतम इव पलायन्ते पापानां विषया अपि शा. नरहिता जीवा ईश्वराराधनेन च जीबाः ज्ञानप्रचण्डा भवन्ति पापांश्च न कुर्वन्ति ॥ ई. श्वराराधने कृते जातिविध्वंसकरा विना नश्यन्ति, तपस्विजातिरावणपीडिता प्रार्थिते श्वरे रामेणरक्षिता देवता अपि राक्षसपीड़िता परमेश्वरे प्रार्थिते विष्णुना सदा रक्षिता इतीतिहासेषु पठामः॥ जात्यादर्शसम्बन्धोऽस्या स्थितिः ITS PLACE AND VALUE IN RELATION TO NATIONAL IDEALS. ferat घेदादिशालविश्वासः रामादिवत्प्रवर्तितव्यं न रावणादिवत, शिखासूत्र गोरक्षावर्णा- ·( १० ) श्रमपालनादयो जात्यादर्शाः क्रिश्चममतावलम्बिना होलीवाइवलविश्वास प्रभुयुसीमहा भागे श्रद्धा तदानापालनादयः यवनाच कुरानशरीफविश्वासः मुहम्मदाबापालनादयों यद्यपि विभिन्नाः सन्ति तथापीश्वराराधनमभेदेन सर्वेषामेव जात्यादर्शोऽस्ति तस्य च परमादर्शस्य स्थित्यर्थमीश्वराराधनमेव परं साधनम् ।। यतोगजानां पङ्कमग्नानां गजा एव धुरन्धराः सूर्यस्य प्रकाशाय सूर्यप्वालम् यद्वा ईश्वराराधनप्रवृत्ती ज्ञानं कारण ज्ञानञ्च ईश्वराराधनेनैव जायते मलविक्षेपदूरीभवनेन विवेकेन वा मलविक्षेपदूरीभवनम् विवेकश्चापि ईश्वराराधनाधीनः इति सर्वजातिपरमादर्शस्य ईश्वराराधनस्य स्थित्यर्थः मीश्वराराधनमेव परं साधनम् अन्येषामपि वेदादिशास्त्राविश्वासादीनां होलीबाइ. बलसंज्ञके प्रभुयुस्याज्ञापालने कुरानसरीफविश्वासे मुहम्मदाज्ञापालनेपि हिन्दु क्रिश्च- नयवनाज्ञानेनैव तन्महत्वं ज्ञात्वा प्रसरन्ति शानश्च तावत्कालं न जायते यावत्कालमो. श्वराराधनेन मलविक्षेपच्यावृत्या बुद्धिपरिष्कारो न जायते। अथाप्यन्ये साधारणादर्शा धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ॥ धीविद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षण- म् ॥ एते सर्वजातिसाधारणदर्शा ईश्वराराधनेन ज्ञानप्राप्त्या जनैःसम्यक्रक्षिता भव- न्ति इति सर्वैः साधारणासाधारणदर्शस्थित्यर्थं ईश्वराराधनप्रवृत्यर्थं वा ईश्वराराधन- मवश्यमनुष्ठेयम् ॥ संसारोवत्यै परमेश्वराराधनावश्यकता । ITS PLACE AND VALUE TO WORLD PROGRESS संसारोन्नतिकर वस्तु जातम् विद्या विवेकः पापनिवृत्तिः धर्मप्रवृत्तिः पृथ्वी सम्यन्त्रशस्या, राज्ञां यथा- न्यायं प्रजापालनम् धनधान्यसमृद्धिः आयुर्वृद्धिः, ईश्वरभक्तिस्तद्भीतिश्च, पातिव्रत्य प्रचण्डा स्त्रियः वाणिज्यादिव्यवहारे सत्यम् विज्ञानज्ञानम् निरुपद्रवता राजनीतिः मनुष्याणां शारीरिक मानसिकं वाचिकमात्मिकञ्च बलम्, अहिंसा सत्वोद्रेकः परस्परप्रेमादयः॥ विद्या ईश्वर ज्ञानं परा विद्या साचापि ईश्वराराधनेनैव जायते यद्वा विद्याशस्त्रस्य शास्त्रस्य द्वे विद्ये प्रतिपत्तये । तयोरुभयोरपि विद्ययोः प्रवृत्तिर्जीवस्य ईश्वराराधनज- नितान्तःकरणशुद्धित्वे एव जायते विनेश्वरसहायेन जायमाना अपि विघ्नरुपहता भ- वति महाभाष्येऽपि समानमीहमानानाश्चाधीयानां केचिदर्थेन युज्यन्ते नापरे तत्र ईश्व. राराधनेन जनितान्तःकरणशुद्धित्वे प्राक्तनशुभसंस्कार एवं कारणं नान्यत् ईश्वरा. राधनविमुखांश्च मनुष्यपशून् जगति भ्रष्टान् विलोक्य विद्याधिगमे ईश्वराराधनजनि. तान्तःकरणशुद्धिःकारणमिति निश्चिनुमः इति विद्या ईश्वराराधनाधारा ईश्वराराधन योग्यतारहितेषु पशुपक्षिषु सर्वथा तदभावात् ईश्वराराधनयोग्ये मनुष्ये एव तत्सम्भ- वाश्च इह जन्मनि पूर्व वा कृतेश्वराराधनेन उत्तरोत्तरज्ञानप्राप्तिर्विद्याधिगमे हेतुःशाना. धिष्ठानमीश्वर एव तस्यैव छायया आराधनेन तस्कृपया बा जायते शानम्।शानसभावे एव च विद्याधिगमः विद्याधिगमे च जीवा कृत्याकृत्यप्रवृत्तिनिवृत्तिं कृत्वा प्रत्येकशा- खायां खकं कर्म सम्यक् कुर्वन्ति यच्चैव संसारोनत्यै परं साधनम्, इति यद्यपि ईश्वराराधनाधाराया विद्याया एव संसारोनत्यै कारणत्वे प्रतिपादिते सर्व साधितम् ·( ११ ) तथापि ब्राह्मणा:समायाता वसिष्ठोप्यायात इति विद्याधिगमे येषु संसारोवत्यै विशे. पानुरोधस्तानविशेषेण प्रतिपादयामः । विवेकः । हेयोपादेयवस्तुज्ञान विधेकः कृत्याकृत्यप्रवृत्तिनिवृत्तिज्ञान विवेकः DISTING UESHING POIVER BETWEEN WRNOG AND W. RIGHT तथासतिरामादिवत्प्रवर्तिते जगदुश्नतेः परां कोटिमधिरोहति इति हेयवस्तु. ज्ञानमपि विवेकेनैव जायते परं किमपि दुर्लभ वस्तुविवेकः जनानामन्तःकरणशुद्धित्वे एवोपपद्यते यतो यावत्कालमन्तःकरणस्य मलविक्षेपो न दूरीभवति तावद् विवेकाप्ति दुर्घटा यत् ईश्वर एव मलविक्षेपविषयः सच्चिदानन्दरूपः ॥ पापानिवृत्तिर्धमै प्रवृत्तिः । येन संसारस्य पतनं भवति दुःखस्य च पराकाष्ठा जायते तत्पापाख्यं कर्म येन च संसारोन्नतिर्मवति परम सुखश्च जायते तानि कर्माण्येव धर्मः परं तेषु कर्मसु पापाख्येषु निवृत्ति धर्मकर्मसु च प्रवृत्ति जीवास्तदा कुर्वन्ति यदेतेषामन्तरात्मा ईश्वराराधनेन शुद्धो ज्ञानवांश्च भवति धर्मे ईश्वराराधनस्यावश्यकता विशेषरूपेण पूर्वमपि प्रतिपदिता । पृथ्वी सम्पन्नशस्या । कलावन्नगताः प्राणाः, धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राणाःसंस्थितिहेतवःइति चतुर्वर्गाधार प्राणानामाधारस्यानस्य पृथ्वी सम्पन्नशस्या कारणम् अन्नादयाधारेणैव मनुष्याणां त्रिविधवलवृद्धिर्भवति सा च पृथ्वीसम्पन्नशस्या तदा भवति यदा ईश्वराराधन जना धार्मिकाः सातः ईश्वरकृतज्ञाः सन्ति जगदाधारीमश्वरञ्च खसत्कर्मभिःप्रसाद- यन्ति प्रसादिते चास्मिन् देवा मनुष्याणां सुखाय संसारोन्नत्यर्थं वा ऋतूनां यथायथ- विकाशेन कालवषिणा च पर्जन्येन पृथ्वी सम्पन्नशस्यां कुर्वन्ति येन भुवि संसारोन्न. तिप्रदा धनधान्यसमृद्धिरपि जायते । राज्ञां यथान्यायं प्रजापालनम् । एतदपि संसारोन्नत्यै परं साधनम् । पर्जन्य इवभूतानामाधारः पृथिवीपतिः । अथापि-दस्युभिः पीडिताः सर्वाः प्रजा दुःखं ब्रजेदिमाः ॥ धूर्तश्च पापिभिनित्यं यदि राजा न पालयेत्। पर सोपि राजा तव धर्मेण प्रजां पालयितुं पारयति यदास्यान्तः करणे शुद्धिः शानमीश्वरभीतिश्च भवति परमन्तःकरणशुद्धिरोश्वरभीतिर्धानं वा ईश्व. राराधनाधारं तस्यैव मलविक्षेपनिराकरणशक्तया ॥ जनानामायुवृद्धिः । चिरजीवन्त एव जन्म संसारोनतिप्रदैःकर्मभिः संसारोन्नति कत्तुं पारयन्ति परसा भायुकृतिरीश्वराराधनजनितान्तःकरणशुद्धित्वे सात्विक भोजनेन ब्रह्मचर्यनि- ष्ठतया सदा ईश्वरभयेन सत्कर्मस्येव प्रवृत्या पश्चासापादि दुःखराहित्येन भोजना. च्छादनादि चिन्ताविरहेण योगाभ्यासेन सत्यो केण च जायतेतपस्विनां योगिनामेव लक्षवर्षावधि जीवनमितिहासेषु पठामः नेश्वराराधनविमुखानां केषां मपि ।

·( १२ ) ইমসেকিগীবিলাকৰাইখনানুগন্ধ অনান ঘসেম্বনযা বিহালাল उदारचरिता महापुरुषाःजनाऽऽदर्शाय जायन्ते रामयुधिष्ठिरादयो युसीमुहम्मदप्रमुखाः संसर्गजा हि दोषगुणा भवन्ति ईश्वर एव च परमोन्नतियुतः परमगुणमयः परमानन्दः रूपः मालत्या पुष्पेणैव सौरभ्यमाप्यते न सिकतारेणुभिः ॥ पातिव्रत्यप्रचण्डाः वीरप्रसवाः स्त्रियः । गृहस्थे सुखं तदा भवति यदा तो पतिव्रता स्यात् गृहस्थिकृते अयमानन्दः सर्वा- नन्देभ्योऽतिरिच्यते वीरपुरुषानन्तरा संसारोन्नतिः कथं स्यात् तदुत्पत्तिश्च पातिव्रत्य. प्रचण्डासु स्त्रीषु सतीषु जायते पातिव्रत्यश्च स्त्रीणामीश्वराराधनेन ज्ञानप्राप्त्येश भयेन वा स्वपरमधर्मपातिव्रत्यपालनबुद्धया तन्महत्वज्ञानेन वा जाता हि भुवने गिरिजाल- क्ष्मीसीताद्या ईश्वरमत्या एव पातिव्रत्यगुदा देव्यः । वाणिज्यादिव्यवहारे सत्यम् । एकस्य पार्वे धनमस्ति अन्यस्य च पावें धान्यमिति वाणिज्यमन्तरा एको द्वितीयस्य सुखं नाश्नुते यद्वा काले देशान्तरस्य द्रव्यं नावाप्यते इति वाणिज्यमपि संसारोन्नत्यर्थमावश्यक परमेतत्संसारानर्थाय परमदुःखाय वा जायते यावदस्मिन् सत्येन व्यवहारो न स्यात् सत्यपालनबुद्धिश्च सत्यस्य ईश्वरकृपया तदाराधनेन वा जायते। विज्ञानज्ञानम् धूम्रशकटी तारकृषिविद्या भायुर्विद्यादयः संसारोन्नतिपरमावश्यकाः विज्ञानज्ञानस्य पदार्थविद्याया एव वा प्रभावः ज्ञान विद्या वा ईश्वराराधनेन ज्ञानप्रा- प्त्याधारा इति पूर्व प्रतिपादितम् । एवमेव निरुपद्रवत्वे राजनीत्या त्रिविधवलयुत. बीरपुरुषेषु अहिंसायां सत्बोदके परस्परप्रेमिण वा ईश्वराराधनमेव कारणम् यतस्ते- नैव जीवा निर्मला शानवन्तः धार्मिका वीरा स्वकर्मज्ञा आत्मवत्सर्वभूतापलोकितारः सत्रवोद्रेकयुताश्च भवन्ति इति संसारोन्नत्य ईश्वरप्रार्थनाया महत्त्वं प्रकाश्यान्ते तमे. वेश्वरं भजामः बिना तस्याश्रयेण को जीवः परमवैभवयुतस्य ईश्वराराधनस्य महत्व प्रकटयितुं समर्थः स्यात् । ईश्वरप्रार्थनाधिकारी निर्विएणो द्रुतचित्तश्च ईश्वरप्रार्थनासमये मनुष्येण सांसारि- कपदार्थेषु निर्वेदमापाद्य द्रुतचेतसा कृतमीश्वराराधनं भग्निवितप्त जतुद्रव्ये (लाक्षाख्ये) यथारकादिरागः यावजतुद्रव्यं न नश्यति एवमेव द्रुतचेतसा कृतमीश्वराराधन जनै. रागइव मनुष्यान्तःकरणे खचितं यावनीवं न नश्यति । अथापि प्रार्थनासमये मनु- ष्येण आत्मन्यवरुद्धचेतसा भाग्यम् यथात्रिमुनिरस्य शिक्षा जग्राह एकस्मादिषुका- राद् येन स्वेषुनिषदृष्टिना राजा दुन्दुभिढक्कापटहादिमहानिनादैर्गजाश्ववाहिनी- युतोऽपि पावेगच्छन् न द्ष्टः पृष्टे चात्रिणा स प्राह प्रभो अहं स्वेषुकमेव जानाम्य- धुना नान्यं पश्ये न जानामि न च शृणोमीति श्रुत्वा त्रिमुनिराह । "तदैत्र चात्मन्यविरुद्धचेता न घेद किञ्जिवहिरन्तरं घा। यथेषुकारो नृपति प्रजन्त ददर्श नो स्वेषु निबद्धष्टिः। हरिः-ओ३म-तत्सब्रह्मणे नमः शान्तिः। PRINTED BY B. D. XISRA AT THE BRAHMA PRESS ETAWAA, ·* ओंनम:शिवाय संस्कृत गायनावली (प्रार्थना) गजल छन्दः । शिव सेवासमापने प्रभो सद्यस्त्वया कार्य: । अमायो धर्मचिन्तासः कलौ दीनो म विस्माये ॥१॥ गतं सत्यं महि त्रेताऽधुना नोद्वापरः शम्भो । मनीशा यत्र भूरेवाः कलि सपो भरो हार्य दयालुत्वाखयाजीवः प्रवृद्धर्य स्थूलता नीतः। करोति हा- समद्यायं विभो धर्मे रतः कार्यः ॥ ३ ॥ अयं ज्ञानात्मिको देशो हायं वाञ्छास्पदो यूनाम् । परजीवस्त्विहोल्पोऽशतामूद स्त्वयोवार्यः ॥ ४॥ द्विजानां धर्मरक्षार्थ वि. पात्रोत्पादितक्यानाम् । वयस्वन्ये वयंचान्ये श्रुतीशः कः कथं स्मार्यः ॥ ५ ॥ अय. पञ्चायुकेमेवा सनासिखार्यदेवानाम् । विनाश्यो हिन्दुजातीयं समाधर्मे रतः कार्यः ॥ ६ ॥ धपुन णामिद सावः स्थितिं पश्चात्मिकयोंगे । वियोगे पञ्चतां धत्ते द्विजैर्मदो न विस्तार्यः ॥ ७॥ युगेसत्यात्मिकेयेषां मतिर्धर्मे रता नित्यम् । विजामामेक्सा भ्रष्टा कले गर्वोपसंहार्यः ॥८॥ त्वयाश्रीरामकृष्णाख्योधृतेः रक्षावतारौद्धौ । धृतौकिनोऽथ गीतायाम् सदा धर्मो मया धार्यः ।।। यदीत्य तथ्यमेवोक्तम् न जाने को विलम्बी. सौ।धृतेः रक्षावतारस्मिन् प्रभो सद्यस्त्वया धार्यः ॥१०॥ कयं कुर्याद् धृतेः रक्षा वि. पमा धर्मरक्षाः । अनाः स्वीयानिराशोयं तवाधारो मया धार्यः ॥१॥ अयं ब्रह्मा. थविष्णुच प्रभो गौरी गणेशोऽयम् । स्तवः स्तीतीशशम्भो त्वां कलौ धम्मो न विस्मा. यः ।। १२ ।। पर दी महादेव स्वकीये पादपीयूषे । चतुर्वर्मप्र मीनः सुखाये मे मनः कार्यः ( स्मार्य ) ॥१३॥ सत्सङ्ग महिमा। यदि सत्सङ्गनिरतो भविष्यसि भविष्यसि । तथाऽसजनगोष्ठीषु पतिष्यसि पतिष्यसि ॥१॥ निजप्राकमपापक्षयः धर्मवृद्धिश्च मनुष्यजीवनस्य मुख्योहेशः सच उपदेशाधीनः उपदेशश्च सत्संगेनैष मिलति महात्मनां पुण्यफल दर्शनमपि सत्संगे एव मिलति लोहधापि सुवर्णता पार्श्वसंगेनैव यानि प्राचनमहात्मानोऽपि सत्संगमेव संसारार्णव ती परम पद भेजिरे इत्ययसत्सङ्गस्यैव महिमानं वर्णयामः तत्रैको महात्मा एवं स्वानुभवं वर्णयति यरस एकदा वनं गच्छन् दैववशात् पथ्येकस्मिन् विकटे गवाश. बखाने एक शुक साक्षातकार स च शुकः तं महात्मानं दृष्ट्वा सरक्षकान् कथयति यदस्यमहात्मनः कम्बलमपहार्यम् एष माने गच्छतु अत्रैव निहन्तव्यः अस्य सरीराम पृथक् कार्य खनित्रेण, इत्यादि भयानक तबचा श्रुत्वा समहात्मा यथाकथमपि शीघ्रप. -- ·--mnANA -AALAPNA देका चलित्वा ततोऽपगतः किश्चिदने गत्वा स एव महात्मा तस्यैव सहोदर द्विती- यमेक शुक ददर्श स च शुकल्तं महात्मानं दृष्ट्वंध कथयति स्वागतमतिथिकाय ब्रह्मणे पाद्यार्थ्याचमनीयं स्वीकरोतु इदमासनमलकियताम् इत्यादि तदनिहर्षमयमातिथ्यगुण युक्तं वचः श्रुत्वा स महात्मा मनसि पूर्वस्य वापरस्य च शुकस्य वत्रने द्यावापृथि- व्योरिवान्तरं दृष्ट्वातिचकितस्तं शुकं तत्कारणं पप्रच्छाथ शुकः कथयनि बद्धाञ्जलिः । माता चैका पिताप्येको आवाश्चवनपक्षिणौ। अहं मुनिभिरानीतः स चानीता गवाशनैः॥२॥ मया श्रुतं चात्र बचोमुनीनांश्रुनश्च तेनापि गवाशनानाम् । न तस्य दोषो न च मद्गुणो वा संसर्गजा दोषगुणा भन्ति ।। ३ ॥ इति संसर्गेणैव गुणा आविष्कुर्वन्ति अथापि भोजराजः एकदा महाकविकालि- दासाय समस्यापूर्ति ददौ"पिपीलिका चुम्बति चन्द्रविम्वम्,नवुत्तरे कालिदासो निग. दति । असजनः सञ्जनसङ्गिसङ्गात् करोतिदुःसाध्यमपि सुमाध्यम् ॥ पुष्पाश्रयाच्छ. म्भुशिरोधिरूहा पिपीलिका चुम्बति चन्द्रयिम्बम् ॥ ४ ॥ अथापि मर्यादा पुरुषोत्तमश्री रामचन्द्रसमये गुरुत्ववहुलानां निमजनशोलानां प्रस्तगणां सेतुबन्धोऽपि रा, म, इत्य. क्षद्धयाङ्किनसत्सङ्गी प्रस्तराणामेव विभवः । तत्रैकः कविरेवं वर्णयति । ये मजन्ति निमजयन्ति च परान् ते प्रस्तरा दुस्तरे भो भी वीर ! नरन्ति पश्य नितरां निस्तार. यन्तेऽपि च । नैते प्रावगुणा न वारिधिगुणा नो वा नराणां गुणाः श्रीमहाशरथः प्रतापमहिमारम्भः समुज्जृम्भते ॥ ५॥ अथापि-जाड्य धियां हरति सिञ्चति वाचि स. त्यम् मानोन्नतिं दिशति पापमपाकरोति । चेतः प्रसादयनि दिक्षु ननोति कीर्तिम् । सत्सङ्गतिः कथय किं न करोति पुंसाम् ॥ ६ अन्यञ्च-यथोदयगिरे व्यं सन्निकर्षण दीप्यते । तथा सत्सन्निधानेन होनवर्णोपि दीप्यते ॥ ७॥ काचः काञ्चनसंसर्गाद्धत्ते मारकती द्यु तिम् । तथा सत्सन्निधानेन हीनो याति प्रवीणताम् ॥ ८ ॥ नीचः सजन. संसर्गात् सप्राप्नोति महत्पदम् । कीटोपि सुमनः सङ्गादारोहति सतां शिरः ॥६॥ अपि च संनप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न श्रूयते । मुक्ताकारतया तदेव नलि. नीपत्रस्थितं राजते । स्वात्यां सागरशक्तिमध्यपतितं सन्मौक्तिकं जायते । प्रायेणाधम- मध्यमोत्तमगुणः संवासतो जायते ॥ १०॥ किञ्च भृङ्गी समानीय तु कीटमेकम् सदा. स्वशब्दं कुरुतेऽस्य कर्णे । पश्याल्पकालेन स चापि कोटः भृङ्गी वभूवैषगुणोऽस्ति सङ्गे ॥ ११ ॥ तयैव मात्रा जनकेन तेन जातौ च तस्यां जनितः स वालः । तैरव तत्त्वैरिहदेशभेदात्मन चान्यां वदनीति धेहि॥१३॥ सिंहा वृकाध नागाश्च क्रूरंभावं जहत्यमी । सङ्गन ने गमतीर्थ ! प्रालिस्त्वां नमाम्यहम् ॥ १४ ॥ सुधांशुरोषधी. शोऽपि षले शुकऽथ कृष्णके । यथा धत्तेऽर्कसंसर्ग तथा वृद्धिस्तथालयः ११५॥ वृकाः सिंहाः'नागा कठिनह या मांसरुनयः समाहन्तुं सजा अहह पथिकांस्नेपि झटिति । १६ ॥ इमान् पान्थान सङ्गादुचितविधिना खागतकराः । वधा: मत्य मङ्गोऽनपवि.

·Aahe AMA भव कोपि जयति ॥ १७॥ ये वृक्षाकाटक भिश्छिन्ना अग्निसात् कृताः। तेऽपि चन्द मसलामा मूभी बुधः सुरैः ॥ १८ ॥ जल कूपस्य वाप्याश्च तडागसरसोरपि । गङ्गाजलसंसर्गाद् गङ्गाजलमय भुवि ॥१६॥ घटी पिवति पानीयं झल्लरी तेन तात्यने । अहो कुजनसंसर्गे वस्तव्यं मैव केनचित् ॥ २० ॥ साधारणी विशेषत्वं भजते सजना. श्रयात् । ओपधिमिलितं वारि बहुमूल्येन लभ्यते ॥२१॥ सर्वे लोहाच पाषाणा मज्जा त्यन्यानि यानि च । काष्ठससीतानि सर्वाण्यब्धिं तरन्ति हि ॥ २२ ॥ नृवाणीमण्ड. जो व्रते पत्रिवाणी मनूद्भवः । जन्मप्रभृति संवर्गात् सङ्गः सर्वातिरिच्यते ॥ २३ ॥ इति मूर्तिधरेशस्य साधूनां धर्मचारिणांम् । सङ्गोजनैः सदा कार्य: येनस्युम्तन्मया भुवि ॥ २५ ॥ ऑगम:शिवाय। दान महिमा। उपनिषत्सु पश्यामो यदेकदा प्रकृतिमातुः सुना देवा दैत्या मनुष्यांश्च उपदेश. ग्रहणाय प्रकृतिमातरमुपेयुस्तत्र प्रथम देवा जग्मुः सा तान् आह द इति । ते द इ. स्पस्य दमध्वं स्वात्मेन्द्रियनिग्रहं कुर्वन्तु इत्यंगीकृत्य प्रत्यागता अथासुरास्तामुपेयुः सा तानपि प्राह द इति तेऽपि द इत्यस्य दयध्वं हिंसादिनाजीवान्मा दुःख- यन्तु इत्युपदेशमंगीकृत्य पुनरागताः अथमनुप्यास्तामीयुः सा तानषि उवाच द इति तेऽपि द इत्यस्य दानं कुर्वन्तु इत्यर्थमङ्गीकृत्य प्रतिनिवृत्ता इत्यद्य प्रकृतिमातुरे- वोपदेशमनुसृत्य मनुष्याणां कने दानमहिमानं वर्गयामः । “कर्णीकर्णो वली राज्य जीवंजीमूतवाहनः । ददौ दधीचिरस्थोनि नास्त्य देयं महात्मनाम् ॥ १॥ संग्रहैकपरः प्राप्पः समुद्रापि इसातलम् । दाता तु जलदः पश्य भुवनोपरि गजति ॥ २ ॥ कला. मिन्दुः कर दाता धागं धाराधरो यदि । सङ्कोचयिष्यते तर्हि जीविष्यति कथं जगत् । ३ ॥ पिवन्ति नद्यः स्वयमेव नोदकं धाराधरो वर्षति नात्महेतवे । स्वादन्ति वृक्षा न फलानि खयमेव परोपकाराय सतां विभूतयः ॥ ४ ॥ मूले भुजङ्गः कुसुमानि भृङ्गः शाखा प्लवङ्ग विटपे विहङ्गः । आश्चर्यमेतत् खलु चन्दनस्य परोपकाराय सतां विभू- तयः । ग्रासादपित दर्धाध कस्मान्नो दीयतेऽर्थिषु । इच्छानुरूपो विभवः कदा कस्य भविष्यति ॥ ६ ॥ सत्पात्र महती श्रद्धा देशकालं यथोचितम् । यहीयते विवेक-स्त. दान सात्विकं विदुः ॥ ६ ॥ गवे शुष्कतृगस्यापि दानं दुग्धाय कल्पते । सर्प विषाय दुग्धस्य पात्रे दानं हि शोभनम् ॥ ७ ॥ दान प्रियवासहितं ज्ञानमगध क्षमान्वित शौर्यम् । वितं त्यागनियुक्त दुर्लभमेतश्चतुष्टयं जगति ॥ ८॥ यददासि विशिष्टेभ्यो यच्चानासि दिने दिने । तत्ते वित्तमहं मन्ये शेष कस्यापि रक्षसि ॥ ६॥ दान भोगो नाशस्तित्रो गायो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददानि न भुङ्क तस्य तृतीयागतिर्भवति ॥१०॥ वातोल्लासिसक्लोल धिक्ते सागर गर्जनम् । यस्य तीरे तृषाक्लान्तः पान्धः पुरुनि पापियाम् ॥१९॥ तुपा धरायाः शमयत्यशेषां यः सोऽम्बुदोगर्जतिगर्जनूचः। + ·A ( १६ । समस्यापि नहन्ति तूष्मां सक्थिा गर्जति मिखयोऽग्निः ॥ १२ दातम्लधुरषि सम्मो भवतिम रूपरणोमहानपिसमृध्या । कूपोन्तास्वाजाला प्रीफैलोकस्य समुद्र Ha सुवर्णस्य मणीनाशदाने यहस्य यत्फलम् । तत्फलं सम्यते पुम्भिाशरणामत: रक्षणे ॥ १४॥ ( अभयदान) ॥ अन्नदान महादानं विद्यादान ततोधिकम् । भन्नेन मणिका प्रोतिर्यावजीवन्तु विद्यया ॥ १५ ॥ (विद्यादान)। धमार्थकाममोक्ष य. स्मादामोतिदीक्षितः । इति सर्वप्रदानेभ्यो दीक्षादानं विशिष्यते ॥१६॥ (दीक्षादान) कतिपयदिवसः क्षयं प्रयायात्. कनकगिरिदिवसायसानकारी । इति मुरमुग्याति बाकी वितरणशालिनि रुद्रवर्मदेवे ॥१७॥ पश्यनस्यसंख्यामा स्वानजलवा. हिनीम् । देव-त्रिपथगात्मान गोपयत्यात्ममूर्धनि ॥ १८॥ तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापर यामेवाहुनिमेकं कलौ युगे ॥ १६ ॥ धर्मः। धारणाधर्ममित्याहुर्धर्मा धारयते प्रजाः । इति धम्म नमस्कृत्य तमेव तनुते नतः ॥१॥ मृतोऽपि गीयते येन येनान्ते सुखमश्नुते । याति पर पद येन सधर्मः परमा गतिः ।। २॥ कर्मबन्धनसंसक्कान् जीवान्नुन्नतिवश्चितान् । सूक्ष्मरूपधरान् कर्म वि. धातुं भोक्तुमक्षमान् ॥ ३॥ कर्तु भोक्तुं क्षम देह ददातीशो दयातुरः । नाभिपद्मस. मुत्येन तां स्तांस्तस्तैस्तु ब्रह्मणा ॥ ४॥ यद् भुक्त्वा कुकर्माणि कृत्वा कृत्वा च सत् क्रियाः । शुभकर्ममया जाताः सुखं परममश्नुयुः ॥५॥ परमशाः कदावित्री हैते जीवा विमार्गगाः । अजानन्तः स्वक धम्म कुर्युरवनति महि ॥ ६॥ दया मे क्रूरतां गच्छे दिति ब्रह्मा सनातनः । सृष्टः प्रागेव तान् जीवान् प्राह वेदश्चितुर्मुखः ॥ ७॥ यो सा. वादियो धर्मो भगवान् यं सनातनः । सनातनाश्चर्षयोयं यं भगवान मनुः खयम् ॥८॥ काले कालेऽवतीर्णास्ते प्रभुरूपाः सनातनाः । यमाहुर्धर्म धीराः सजीवानां परागतिः ॥ ६॥ सूत्रभूतस्य वेदस्य तत्त्वमहान् प्रचक्षितम् । पुराणासरूपेण वेदव्यासेन यः पुरा ॥१०॥ वोध्यत्वमानीतः,सधर्मः ससनातनः । तत्रैव मन माधत्स्व तं से- वस्व क्षणे क्षणे ।। ११ ।। येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । तेन यायात् सतां मार्गमेषधर्मः सनातनः ॥ १२॥ ऋषयो मुनयश्चान्ये वसिष्ठात्रिपाराशराः । स्मृतिषु वर्णयामासु-यं धम्म स सनातनः ॥ १३॥ लोकास्त्रिभुवमस्वामी सबै येना. श्नुयुः सुखम् । सधर्मस्त विनेश हि कोन्यो शक्नोति वर्णितुम् ॥१४॥ इति तेनैव स्रष्ट्वा यो ब्रह्मरूपेण भासता ॥ सर्वनश्रुतौ प्रोतः सधर्मोनुतमोर शाम् ।।१५।। तेनैव बहवो जाता अपवर्गसुखबुधाः । आराध्य मिलिताश्चान्येशीवर परम प्रभुम् ।। १६ ।। भृताश्चापि परे धीरा -नाम्नाकल्पान्तजीविनः । विभिः पूजि. ताः केबिनमूर्तिमाधाय मन्दिरेः॥ १७ ॥ अथापि धर्म पवायं मृतौजीपानुगः किल । शरीरश्चापि मो याति मरणे परदुःखदे ॥१८॥ मृत शरीरमुत्सृज्य लोष्ठकाष्ठसम भिती ·AAMA ANANA04 MA NA निमुखा बान्धवा यान्ति-धर्मस्तमनुसरुति ।। || Kएक मुहम्मो निधनेऽप्यनु, मातिमा शारीरेण सम नाम सर्वसम्पतु मात्र हि सहायार्थ पि. तामाता बतिष्ठतः। पुत्रहार जातिमस्तियति पालम् ॥२१॥ रावणस्य क साल सस्य सापुरीरामकृष्णार्जितो पार्मा कलापिन नश्यति ॥२२॥ भषो समझोलि जीवन सुणकानिवत् । यथार्थलाविपक्षधर्मास्तमनिशं घर ॥२॥वियोषाव मास्ति न मैत्री म शोमना । बर्मेण वियोमस्ते तेत मैत्री सदाकुरु ॥ २५॥ फालं पाप पुण्यस्य प्राप्य दुवं सुखं त्वया । दुःखेहा चेत्कुरु- पापं धर्ममीहास्ति चेत्सुनने ॥ २५ ॥ जिज्ञासां कुरुः धर्मस्य बार्नु शकिन वेत्तत्र । धार्मिकाग्निस्थमन्वेहि स्पा धम्म-कदाशिमी ॥२६ ॥धज दिहतो हन्ति धम्मो रक्षति रक्षितः । तस्माधर्मः सदा पाल्पो नो नो नो हलोपवीत् ॥२७॥ धनानि भूमी पंशवश्च गोष्ठे नारी गृहद्वारि जनाश्मशाने । देहवितायां परलोकमार्ग कर्मानुगोग- च्छनि जीव एकः ॥२८॥ मृत्युः। श्व कार्यमय कुर्वीत पूर्वाह्न चापराहिकम् । नहि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम् ॥ १॥ गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्मामाचरेत् । इत्यन्वेति भयान्मृत्यो-येन जोवो धृतिश्चरेत् ॥ २॥ उघाटिननवद्वारे परे विहगोऽनिलः । यत्तिष्ठति तदाश्रय प्रयाणे विस्मयः कुतः ॥ ३॥ पितुः पितामहस्यापि मणिमन्त्रौषधिभूतः । पुनः पौ. शोपि म्रियते हा मृत्युहाँस्य क्रूरता ॥ ४ ॥ क स शम्भुः कच. विष्णुः रामः क गवां प्रियः । तेनेह वपुषा प्राहा का तर्हि गणना नृणाम् ॥ ५॥ प्रभाते कुरुते कर्म सायमा. प्रोति पश्चताम् । मृत्युपरवशः कायो धर्म कुरु प्रतिक्षणम् ॥६॥ मन्त्रः कल्याणमा. तेऽगनिर्गदान नरान् । सोऽगि मृत्युधश प्राप्तो मृत्युचलयुतो महान ॥ ७॥ नृपज्यो बुधर्मम्बोहर्षीकेशः सतांगुमः । दीनानाथो यतो जातः सोषि पश्चत्तमश्नुते ॥ ८॥ एक क्षणमपि तेऽन्होवर्धते नहि कथमपि। सार्थक कर्मधर्माभ्यां कुरुते न क्षणं. णम् ॥ER विदितान्तक्षणो बलाद् वैद्यमन्त्रक रक्षितः मणिोहे सर्पदो ययौ बाल्ये- समालयम् ॥ १० ॥ मरामोयमयोध्यायां कृष्णो वृन्दावने महि । लव लवपुरेनैव कुशः कुशपुरेऽधनी ॥ ११॥ भरतो भारतेऽयन्नो लकायावापि रावणः । हस्तिनायांग कौन्तेया मृत्युरेवा कारणम् ॥ १२ ॥ आम्रादीनां फल यस्मातमामश्च पाकम् । कालेन मस्यते नित्यं जीवान् मृत्युस्तथैवहि ॥ १३ ॥ क्षणातऽपि जीवामि प्रमाण तेऽस्ति मोबद । मो वेदलमालस्येन में मोक्षल्प सामने ||१४॥ जनकाशारतो रामः कृष्णो गो गोपिका प्रियः । श्रवणः पितृभक्स्यायः कर्णो दामिशिरोमणिः ॥५॥ सत्यमको हरिश्चन्द्रः धर्मनिष्ठो बुधिष्ठिरः । ब्रह्मवारी मरुत्पुत्र: भीष्मो वचन पालक ·m ( १८ ) ॥ १६ ॥ प्रशानी वसिष्ठोऽयं सोऽर्जुनः शस्त्रधारकः । पातिव्रत्य दृढाा देव्यः गिरि- जास्त्रिविदेहजाः ॥ १७ ॥ सरखती राधिकाघा गान्धारी रुक्मिणी मुखा। सावित्री पधिनी प्रायाः स्यातात्रिभुवनेऽखिलाः ॥१२॥ विद्भिः पूजिताः सर्वे सर्वाश्च जगद. बिकाः । हा तेनेह नो देहेन का तर्हि गणना नृणाम् ॥ १६ ॥ ऋषयो मन्त्रद्रष्टारो गो. प्राणाच प्रवर्तकाः । स्मृतिकारो मनुभगवान वेदव्यासः पुराणकर ॥ २०॥ आदि कविर्दण्डिमुख्या पाणिनिः शम्दशास्त्रात् । अन्येऽपि तद् गुणोपेता मान्या परम श- तयः ॥ २१ ॥ मैत्रीमति पदद्रष्टा लीला परम पूरुषः । सर्वे मृत्युवश प्राप्त अस्माक गणनव का ॥२२॥ कांडी करोति प्रथम यदा जातममित्यता । धात्रीव जननी पश्चात् तत्र शोकस्य कः कः ॥ २३ ॥ कगता पृथिवीपाला ससैन्यबलबाहनाः । वियोग. साक्षिणी येषां भूमिरचापि तिष्ठति ॥ २४॥ कायः सन्निहितापायः सम्पदः पदमाप- दाम् । समागमाः सापगमाः सर्वमुत्पादि भङ्गुरम् ॥ २५ ॥ प्रतिक्षणमय कायः क्षीय. माणो न लक्ष्यते । भामकुम्भश्वाम्गस्थो विशीर्णः सन विभाव्यते ॥२६॥ आसन्न तर. तामेति मृत्युर्जन्तोदिने दिने । अघातं नीयमानस्य वध्यस्येव पदे पदे ॥ २७ ॥ अनित्यं यौवनं रूपं जीवित द्रव्यसञ्चयः । ऐश्वर्य प्रिय संवासो मुद्यत्तत्र न पण्डितः ॥२८॥ यथा काष्ठश्च काष्ठश्च समेयातां महोदधौ। समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूत समागमः ॥ २६ ॥ यथा हि पथिकः कश्चि-च्छायामाश्रित्य तिष्ठति । विश्रम्य च पुनर्गच्छे-त्तद्व- द्भूतसमागमः ॥ ३० ॥ पञ्चमिनिर्मिने देहे पश्चत्वञ्च पुनर्गते । स्वां खां योनि मनुः प्राप्त तत्र का परिदेवना ॥ ३१॥ यावतः कुरुते जन्तुः सम्बन्धान मनसः प्रियान् । तावन्तोऽपि निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कयः ॥ ३२॥ नायमत्यन्तसंबासो लभ्यते येन केनचिन् । अपि स्वेन शरीरेण किमुनान्येन केन चन् ॥ ३३ ॥ अपि च । “ संयोगोयं वियोगस्य संसूचयति सम्भवम् । अनतिक्रमणी यस्य जन्ममृत्योरिवागमम् ॥ ३४॥ आपातरमणीयानां संयोगानां प्रियःसह । अपथ्यानामियानानां परिणामोऽति दारुणः ॥ ३५ ॥ ब्रजन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितां यथा। आयुरादाय मानां तथा रा. त्र्यहनी सदा ॥ ३६॥ सुखास्वादपरो यस्तु संसारे सत्समागमः । सवियोगावसान. त्वाद् दुःखानां धुरि जायते ॥ ३७॥ अतएव हि नेच्छन्ति साधः सत्समागमम् । यतितोगामिलूनस्य मनतो नास्ति भेषजम् ॥ ३८॥ सुरुतान्ये। कर्माणि राजभिः सांगरादिभिः । शताव कर्माणि ते वापि प्रलय गताः ॥३६॥ सञ्चित्य सञ्चि. न्त्य तमुपदण्डं मृत्यु नरस्यास्य विचक्षणस्य । वर्षाम्बुसिक्का इस चर्मबन्धाः सर्च प्रयत्ना शिथिलो भ.न्ति ॥४०॥ यामेव रात्रि प्रथमामुपेति गर्भ निवासं नरजीव लोका। ततः प्रभृत्यस्खलिन प्रयाणः स प्रत्यहं मृत्यु, समीपमेति ।। ४१ ।। जलान्तश्चन्द्रचपल जीवनं खलु देहिनाम् । तथाविधमिति हात्वा शश्वत् कल्याणमाचरेत् ॥ ४२ ।। इति प्रार्थयते-दीनानाथ शर्मा फिरोजपुर नगर ·है + (१६ ) ॐनमः शिवाय। देवगुरु वा उसके अनुयायियोंके चैलेञ्जका जवाब (जो गुरु जी के १६७३ के जन्मदिनोत्तर मुद्रित कर एक ट्रेक्ट में बांटा गया है) वास्तव में मुझे ऐसे अज्ञानके चलेका जवाब देते हुए प्रति लग्ना आनी है और यही कारण है कि आज तक किसी भास्तिक ने इस का जवाब नहीं दिया, पर देव- गुरु वा उसके शिष्यों को इसका घमण्ड न रहे कि हमारे चैलेज का किसी ने जवाब नहीं दिया वा उनकी योग्यता वा विद्या का लोगों को पता लग जावे अतः देता है। परिपूर्ण सचिदानन्द को मानने वाले जिसे वह ईश्वर खुदा वा God के नामसे भी पुकारते हैं उसे पूजा वा अन्य सब प्रतिष्ठाओं का स्थान मानते हैं, वही Creator Tof the worlds o nnicient omnipotant सृष्टि कर्तृत्व सर्वशता सर्वशक्ति- मत्तादि सब गुणों से भूषित है, देव गुरु जैसे भी जो ३२ वर्ष के करीव उस के नाम से द्रव्योपार्जन कर अब उसके नाम से ही इन्कार कर बैठे हैं, उसी के राज्यमें निज जीवन बसर करते हैं ऐसा होने पर भी इस भारत में ईश्वर सम्बन्ध में चैलेज देने वालों ने इतना भी म शोचा कि ऐसे चैलेञ्ज से मेरी योग्यता संसार में कैसे फैलेगी ऐसे चैलेज देने से विदित होता है कि देव गुरु को न्यायशास्त्र का लेशमात्र भी परि. चय नहीं जो हमें बताता है कि पदार्थ वा वस्तु शान के लिये चार प्रमाण होते हैं प्र. त्यक्ष, अनुमान, अपमान, वा शाब्द इनका पूर्ण परिचय न होने के कारण दूसरे अनुमान प्रमाणका गलत साहरण दे अज्ञानी जनों के ईश्वरसे विमुख बनाने का नास्तिकने यत्न किया है वह कहता है कि परमात्मा सृष्टिकर्ता नहीं क्योंकि वह मेज पर धरे मृतिपः रडकादोगोलिको नहीं बनाता, वह सर्वश नहीं क्योंकि वह पत्र पेन्सलके रखने पर हमार वाछित नहीं लिखता वह सर्वशक्तिमान् नहीं क्योंकि यह मेरी घटिका नहीं चलाता वाहरे अनुमान खण्ड के वेत्ता, वलिहारी है आपकी युक्ति वा विद्वत्ता पर इतने वैभव युक्त परमात्माके ऐसे अनुपम गुणोंका निषेध इस प्रकार निकृष्ट कामों के हुक्मन कहने से न करने पर किया जाता है भला आप इतना तो शोचें कि परमात्मा को क्या जरू. रत है कि आप के ऐसे कथनों को सुने और करे यदि आपने अनुमान शास्त्रका यथा- पत् परिशीलन किया होता तो आप को इस प्रकार भारत में निज अशान प्रकाश का अवसर न मिलता, अनुमान का ठीक उदाहरण तो यह है। "पर्वतो वन्हिमान् धूम- वत्वाद् यथामहानसम् ,, पहाड़ में आग है धूम वाला होने से जैसे रसोईखाना जय शतशः स्थान पाकालय आदि में जहां जहां धूम होता है वहां आग जरूर होती है ऐसे निश्चित कर कभी हम पर्वत के निकट जाते हैं तो धूम रेखा देख अनुमान करते हैं कि पहाड़ में आग जरूर है क्योंकि पाकालय आदि में हमने पूर्व शतशः देखा है कि जहां धूम होता है वहां आग जरूर होती है अब भाप जरा अपने उदाहरण पर गौर करें यदि धूम में आग की तरह परमात्मा व अन्य परमात्मा जैसी शक्ति का हुक्मन ऐसे नाचीज फामीका करना अटल वा निश्चित कर्तव्य वानियम संसारमें दिखा परमात्मा ·से ऐसा करने पर न करने से कह सकते थे कि परमात्मा नहीं क्योंकि वह हमारे इन कामोंको नहीं करता पर जब हम संसार में देखते है कि एक मामूली सिपाही हुक्मन कहने पर एक नाजीज कामों को जिस काम के उससे कराने में हमारा कोई अधिकार नहीं करनेको तैयार नहीं तो, फिर परमात्मासे ऐसे कामोंको कहना था ऐसी निर्मूल युक्तियों से उस की नास्ति बनाना विना अज्ञानता के और कोई सार नहीं रखता। भला गुरु जी! आप ही कहें कि एक होनकोटि का मनुष्य एक निकृष्ट कामको करने के लिये आशा करता जिस के करने के लिये आप तैयार नहीं तो क्या आप वा माप के शिष्य माप की सत्ता शक्ति का न होना स्वीकार करेंगे ? मैं अनुमान का एक और उदाहरण दे चैलेज देने वालेका अज्ञान दूर करना चाहता है या उससे इसका जवाब मांगता है कि जब हम पूर्वसे पश्चिम और दक्षिणसे उत्तर तक संसारमें घट पट पाठ शालादि सब सावयव परिणामी वा मध्यमावस्थापन्न पदार्थों का कर्ता अवश्य देखते हैं तो अनुमान करते हैं "इदं परिणामि जगदपि ईश्वरकत कर कार्यत्वात् घटादिवान, इस उत्पत्ति विनाश शाली यावद् विश्व का कर्ता ईश्वर अबश्य है क्योंकि यह भी तो एक कार्य है और घटादि यावत् कार्य पदार्थों का कर्ता अवश्य संसार में देखाजाता है अतः या तो गुरु जी संसार में परिणामी मध्यमावलापन्न पदार्थों को जिन की रचना में भी वैचित्र्य पाया जावे विना कर्ता के दिखावें वर्ना इस जगत् के कर्ता ईश्वर को मान उस की शरण पड़ें और भाइयों से मिल भारत का हित करें भन्त में हम गुरुजीसे अपने चैलेश का जो ब्राह्मणसर्वख इटावा अक्टूबर सन् १९१२ में छपा है जवाब मांग प्रार्थना करते हैं कि यदि उन में कोई आत्मिक बल है तो मैदान में भावें और कोई वात निर्धारण करें जिससे दोनों के आत्मिक बलका निर्धारण किया जा सके और साफ जाहिर हो जावे कि आया परमात्मा को मानने वालों में आत्मिक बल अधिक है या उस के न मानने वालों में । प्रश्न । गुरु जी लोकों की यह आम शिकायत है कि जब वह भाप से ईश्वर मान वेदादि के आधार पर धर्मप्रचारार्थ प्रार्थना करते हैं तो आप वा आप के कर्मचारी उसर तक नहीं देते नाहीं बात करते हैं पर दानवा चन्दे आदिको मासितको घरमा उन्हें शर्म दिलाते हो बहुधा ऐसा भी देखा गया है कि एक आस्तिक आस्तिक जाम प्रार्थना करने पर आप के कर्मचारी की सन्दूकड़ी में पैसा वा अधिक डाल वैठता है पर पासके ज़न से पता लगने पर कि मैं मास्तिकको पैसा दे बैठाई रोता २ भाप के कर्मचारी के पास आता है तो आप के कर्मचारी उसपे बात तक नहीं करते भाप ने भी आस्तिक दशा में आस्तिकों से प्राप्त द्रव्य के सम्बन्ध में ईश्वर छोड़ते समय कोई विचार नहीं किया क्या आप इस की असलियत वा सत्यता बता सकते हैं हम अपने सम्बन्ध में तो इतना कह सकते हैं कि नास्तिक से स्वयं दान मांगना तो एक तरफ रहा पर भाग्रह से देने पर भी साफ.२ प्रार्थना कर देते हैं कि जवलों भाप पर- मात्माको नहीं मानते तवलों हम आपसे दान का अन्नजल न लेने के लिये मजबूर हैं । भवदीय-- दीनानाथ शर्मा शास्त्री-फिरोजपुरनगर

·No text on this page.

·. ( २१ ) १-प्रश्न क्या देव गुरु जी में देव जीवन जन्म से है वा बाद में प्रादुर्भूत हुआ ? यदि वादमें तो कब किस संवत् मास दिन वा क्षण में, ? यदि जन्म से है तो क्या यह देवशक्ति का ही परिणाम था कि जो देव गुरु जी हनुमान् पूजा करते दुर्गापाठ सुनते और सनातनधर्मानुसार सन्ध्या करते और ब्रह्मसमाज में जा परमात्मा का अद्वितीय पुत्र वता लोगोंको ईश्वरभक्ति सिखाते थे यदि यह सब देवशक्तिका ही परि- णाम था तो सदा वा यावज्जीवन क्यों न रहा यदि नहीं तो क्या देवशक्ति तब अन्धी होजाती थी वा स्थानान्तर में चलो जाती थी यदि इस शक्ति का प्रादुर्भाव जन्म के वाद हुभा है तो क्या मांसाशन, मत्स्यतैल पान,वा अपने को बूट वा ताज धारण कर भी संन्यासी वताना, सन्तान होते हुए भी संन्यासोत्तर दो विवाह कराना, देवशक्ति का ही कार्य है। २ आप सृष्टि सर्जन को किस प्रकार विना कारण मानते हो जैसे भी साइन्स के द्वारा कपोलकल्पित मानते हो उस पर भी आप यह कैसे कह सकते हैं कि देख गुरु जैसा न हुआ न होगा क्या गुरु जी ने जन्म लेते ही ऐवोलूशन वा साइन्स की तरक्कीको बन्द करदिया है यदि ऐसा है तो क्यों, और कैसे ? कृपया प्रमाण वा युक्तिसे समझाइये। ३ भारत का इतिहास बताता है कि वही धर्म भारत में स्थायी वा हितकर है जो ईश्वर वा वेदादि शास्त्र का आधार रखता हो नास्तिकता सदा भारत के सत्यानाश का कारण हुई है तो क्या गुरू जी फिर ऐसा धर्म भारत में अपने नाम से फैला भा. रत वा संसार के हितकर रह सकते हैं ? कदापि नहीं॥ दीनानाथ शर्मा [ शास्त्री ] फिरोजपुर । सन्ध्याविधि। पूर्वाभिमुख हो ॐ केशवाय नमः स्वाहा । ॐ नारायणायनमः स्वाहा । ॐ माध- घाय नमः स्वाहा । इससे आचमन करे । ॐ अपवित्रः पवित्रो वा सर्वाऽवस्थांगतोऽपि वा। यास्मरेत्पुण्डरीकाक्षं सवा. हयाभ्यन्तरः शुचिः ॥१॥ ॐ पुण्डरीकाक्षः पुनातु ॥ इससे कुश द्वारा देहमें जल छिड़के ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नःप्रचोदयात् ।। यजुः-१०॥ ३६॥ म०३। इस मन्त्रसे शिखा बांधे। ॐ अद्य पुण्यतिथौ उपात्तदुरितक्षयाय श्रीपरमेश्वरप्रीतये प्रातः सन्ध्योपासन. महं करिष्ये ।। ऐसे देश कालादि कीर्तन कर संकल्प करे वि०ॐ पृथ्वीति मन्त्रस्य मेरुपृष्ठऋषिः कूर्मो देवता सुतलं छन्दः आसने विनियोगः । ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां देखि पवित्रं कुरु चासनम् ।। पूर्व से धरणी माता.को चन्दना करे वि० ॐ अघमर्षणसूतस्याघमर्षणऋषिर्भाववृत्तो देवता अनुष्टुप्छन्दः । अश्वमेधा. अमृथे विनियोगः ॥

·। ( २२ ) ॐ गतिश्च सत्य चाभीद्धात्तपसोऽध्यायन । ततोरायजायत ततः समुद्रोऽभ. वा ॥१॥ समुद्रादर्णवादधि संवत्सरोऽभजायत । अहो राप्राणि विधविश्वस्य मिपतो वशी ॥ २॥ सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत् । दिवश्च पृथिवी चान्त- रिक्षमथो स्वः ॥३॥ ऋ०१०।११६ ।। आचमन करे ओं वाक । ओं प्रागः । ओं चक्षुः २ । ओं श्रोत्रम् २ । ओं नाभिः । भो हृदयम् । भों कण्ठः । ओं शिरः। ओं बाहुभ्यां यशोबलम् । भों करतलकरपृष्ठे। अङ्ग न्यास करे ओं भूःपुनातु ( शिरसि ) ओंभुवःपुनातु ( नेत्रयोः ) ओखःपुनातु (कण्ठ) ओमहा पुनातु (हृदये ) भो जनः पुनातु ( नाभ्याम् ) ओं तपः पुनातु ( पादयोः) ओं सत्य पुनातु (पुनःशिरलि ) ओं खंब्रह्म पुनातु ( सर्वत्र ) । उस उस अङ्ग का प्रोक्षण करे वि०ओंकारस्य ब्रह्माऋषिर्दैवीगायत्रीछन्दोऽग्निर्देवता शुक्लोवर्णः सर्वकर्मारम्भे वि. नियागः॥१॥ ओं भूगदिसप्तव्याहगीनां प्रजापति पियव्युष्णिगनुष्टुवृहतीपङ्क्ति त्रिष्टुजगत्यश्छन्दांस्यग्निवाय्वादित्यरस्पतिरुणेन्द्रविश्वेदेवा देवता अनादिष्टप्रा. यश्चित्ते प्राणायामे विनियोगः ॥ २ ॥ ओं गायच्याविश्वामित्रमषिः डेविता देवता गायत्रीछन्द उपनयने प्राणायामे जपे विनियोगः ॥ ३॥ ॐ गायत्रीशिरस प्रजापति. ऋषिर्यजुश्छन्दोब्रह्माग्नि युःसूर्योदेवता प्राणायामे विनियोगः ॥ ४॥ भूः भुवः ॐ स्वः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ तत्सवितुर्व रेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो योनः प्रचोदयात् । ओं आप ज्योतीरसोऽमृतं ब्रह्म- भूर्भुवः स्वरोम् ॥ नीन ३ वार पढ़ विष्णु ब्रह्मा शिवके ध्यान से प्राणायाम करे वि०मों सूर्यश्चेत्यस्य ब्रह्माऋषिः प्रकृतिश्छन्दः सूर्योदेवना। अपामुपस्पर्शने विनियोगः ॐ सूयश्च मा मन्युश्च मन्युश्तयश्च मन्युकृतेभ्यः पापेभ्यो रक्षन्तां यद्राच्या पापम- कार्ष मनसा वाचा हस्ताभ्यां पझ्यामुग शिश्ना रात्रिस्तदवलम्पतु यत्किश्चिदुरित मयि । इदमहममृतयांनी सूर्ये ज्योतिषि जुडोमि स्वाहा ॥ प्रातः आचमन करे वि० ओं आपः पुनन्त्यिति मन्त्रस्य विष्णु पिरनुष्टुप्छन्दः आपो देवता। भ. पामुपस्पर्शने विनियोगः ॥ ओं आपः पुनन्तु पृथिवीं पृथ्वी पूजा पुनातु माम् । पुनान्तु ब्रह्मणस्पतिह्मपूता पुनातु माम् ॥ यदुच्छिऐमभोज्य च यद्वा दुश्चरित मम । सर्व पुनन्तु मामापोऽसतां च प्रतिग्रह स्वाहा ॥ मध्याह्न में आचमन करे वि०अग्निश्चमेति रुद्रऋषिः प्रकृतिश्छन्दोऽग्निर्देवता अपामुपस्पर्शने विनियोगः। ओं अग्निश्च मा मन्युश्च मन्युपतयश्च मन्युकृतेभ्यः पापेभ्यो रक्षन्तां यदहा पापम. कार्ष मनसा वाचा हस्ताभ्यां पयामुरेण शिना अहस्त स्वलुपतु यत्किश्चिदुरित मयि इदमहममृतयोनी सत्ये ज्योतिषि जुहोमि स्वाहा, सायं आचमन करे । वि० ओ आपोहिष्ठेत्यादिव्यचस्य सिन्धुद्वीपऋषिर्गायत्रीच्छन्दः भापोदेवता। मार्जने विनियोगः॥ महः 7 ·( २३ ) ओं आपोहिष्ठामयोभुवः, तानऊर्जे धातम महरणाय चक्षसे ॥ १॥ यो यः शि. चतमोरसः, तस्य भाजयते हनः । उशतोरिव मातरः ॥२॥ तस्माभरङ्गमामयः, यस्य क्षयाय जिन्वय, आपो जनयधाचनः ॥ ३॥ देह पर तथा भू पर मार्जन करे ।। वि० ओंद्रुपदादिवेति कोकिलो राजपुत्रऋपिस्नुष्टुप्छन्दः आपोदेवता सौत्रामण्यः वभृथे विनियोगः ॥ ओं द्रुपदादिव मुमुनानः खिन्नः स्नातो मलादिव ॥ पूतं पवित्रणवाज्यमापः शु. न्धन्तु मैनसः ॥ यजु अ० २० । म २० ॥ तीनवार पढ़ शिर पर जल डाले। वि० ओं अघमर्षणसूक्तस्याघमर्षणऋषिरनुष्टुप्छन्दः । भाववृतो देवता अश्वमेधा. घभृथे विनियोगः ॥ ओं नञ्च सत्यञ्चाभीद्धात्तपसोऽध्यजायत ततोराव्यजायत ततः समुद्रोऽअर्णवः समुद्रादर्णवादधि संवत्सरोऽअजायत अहोरात्राणि विदधद्विश्वस्य मिषतो वशी ॥ सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत् । दिवञ्च पृथिवीं चान्सरिक्षमाखः । ऋ० १० । ११६ । तीनवार पढ़ जल को नासान से लगा निकला पाप जान बायें फेंके ।। वि० औं अन्तश्वरसीति तिरश्चीनऋपिरनुष्टुप्छन्दः । पो देवता अपामुपस्पर्शने विनियोगः॥ ओं अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः । त्वं यतस्त्वं वषट्कार आपोज्योती रसोऽमृतम् ॥ ब्रह्मभूर्भुवः स्वरोम् ॥ आचमन करे ॥ वि० ओं द्वयन्तमस-इत्यस्यास्करवऋषिरनुष्टुप्छन्दः सूर्योदेवता सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥१॥ ओं उदुत्यमित्यस्यास्करवषिर्गायत्रीछन्दः सूर्योदेवता सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥२॥ओं चित्रमित्यस्य कौत्सऋषिस्त्रिष्टुप्छन्दः सूर्योदेवता सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ ॥ ओं तच्चारित्यस्य दध्यगाथर्वणऋषिाह्मी त्रिष्टुप्छन्दःसूर्योदेवता सूर्योपस्थाने विनियोगः ॥ ४॥ ॐ उद्वयन्तमसस्परिवः पश्यन्त उत्तरम् । देवं देवत्रा सूर्यमगन्मज्योतिरुत्तमम् । .॥ १।। यजुः २० ।। २१ ।। ॐ उदुत्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः । दशे विश्वाय सूर्यम् । २॥ यजुः ॥ अ०७ ॥ ४१ ।। ॐ चित्रं देवानामुदगादनाक चक्षुर्भित्रस्य वरु- स्यान। आप्राद्यात्रा पृथिवी अन्तरिक्ष सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ।। ३॥ य० ७॥ ४२ ।। ॐ तश्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुकमुश्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शत ऋणुयाम शरदः शत प्रबवाम शरदः शतमदीनाः स्याम शरदः शत भूयश्च शरदः शतात् ॥४॥ यजुः ३६ ।। २४ प्रातः सन्ध्या मिले हाथ फैला सूर्योपस्थान कर म. ध्यान्ह में ऊपर को। ॐ हृदयाय नमः ॥१॥ ॐ भूः शिरसे स्वाहा २॥ ॐ वषट्।॥३॥ ॐ स्वः कवचायतुम् ।। ४ ॥ ॐ भूर्भुषः नेत्रत्रयाय वौषट् ॥ ५ ॥ॐ भूर्भुवः सः अस्त्राय फट् ।। ६ ।। अंगन्यास करें। भुवः शिखायै ·। २४ ) वि. तेजोऽसीति देवाऋषयः शुक्र दैवतं गायत्रीछन्दोगायच्याचाहने विनियोगा। तेजोऽसि शुक्रमस्यमृतमसि धाम नामामि प्रिय देवानामनाधृष्टं देवयजनमामि ॐ गायत्र्यस्येकादी द्विपदो त्रिदो चतुष्पापयसि नहि पद्यसे नमस्ते तुरोयाय प्रर्शताय पदाय परोरजसे सानदीमाप्रापत् । बद्धाजलि गायत्री का आवाहन करे। वि० ॐकारस्य ब्रह्माऋ षिर्गायत्रीच्छन्दोऽग्निर्देवता शुक्लोवर्णः जपे विनियोगः ॥१॥ ॐ त्रिव्याहृतीनां प्रजापति षिर्गायत्र्युष्णिागनुष्टुप्छन्दांसि । अग्निवायुसूर्यादेवता जपे विनियोगः ॥ २ ॥ ॐ गायत्र्याविश्वामित्रऋषिर्गायत्रीच्छन्दः सविता देवता जपे विनियोगः ॥३॥ फिर एकाग्र हो यथाशक्ति गायत्री जप करे। ॐ देवागातुविदोगातुं विस्वागातुमित मनसरूपतइमं देवया ७ खाहा पातेधाः य० म०२॥ २१ ।। गायत्री का विसर्जन करे। ॐ उत्तमे शिखरे जाते भूम्यां पर्वतमूर्धनि । ब्राह्मणेभ्योऽभ्यनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम् ॥ विसर्जनार्थ प्रणाम करे । वि= विनियोग में जल ले मन्त्र पढ़ छोड़ना चाहिये। अथ तर्पण विधिः । पूर्वाभिमुखो भूत्वा सध्येनाचम्य एवंगणविशिष्टायां पुण्यतिथौ देवर्षिपितृतर्पः महं करिष्ये । ॐ ब्रह्मादयो देवा आगच्छन्तु गृहन्त्वेतालाजलीन् । ब्रह्मा तृप्यताम् विष्णुस्तृप्यताम् रुद्रस्तृप्यताम् प्रजापतयस्तृप्यन्ताम् देवास्तृप्यन्ताम् छन्दांसि तृप्य. न्ताम् ऋषयस्तृप्यन्ताम् घेदास्तृप्यन्ताम् पुराणाचार्यास्तृप्यन्ताम् गन्धर्वास्तृप्यन्ताम् इतराचार्यास्तृप्यन्ताम् संवत्सरास्तावयवास्तृप्यन्ताम् देग्रस्तृप्यन्ताम् अप्सरस. स्तृप्यन्ताम् देवानुगास्तृप्यन्ताम् मागास्तृप्यन्ताम् सागरास्तृप्यन्ताम् पर्वतास्तृप्य. ताम् सरितस्तृप्यन्ताम् मनुष्यास्तृप्यन्ताम् यक्षास्तृप्यन्ताम् रक्षांसि तृप्यन्ताम् पि. शानास्तृप्यन्ताम् सुपर्णास्तृप्यन्ताम् भूतानि तृप्यन्ताम् पशवस्तृप्यन्ताम् वनस्पतय. स्तृप्यन्ताम् ओषधयस्तृप्यन्ताम् भूतग्रामाश्चतुर्विधास्तृप्यन्ताम् इति यवोदकेनकै कम अलि देवतीर्थेन पद्यात् ॥ ततः मरीचिस्तृप्यताम् भत्रिस्तृप्यताम् भङ्गिरास्तृप्यताम् पुलस्त्यस्तृप्यताम् पुलहस्तृप्यताम् क्रतुस्तृप्यताम् प्रचेतास्तृप्यताम् वसिष्ठस्तृप्यताम् भृगुस्तृप्यताम् नारदस्तृप्यताम् ॥ श्ववत् ॥ तत उत्तराभिमुखो निवीती प्राजापत्येन तीर्थनाअलिखयेन तर्पयेत् ॥ सनकादयस्लप्त मनुष्या आगच्छन्तु गृहन्त्वेतालाजलीन् समकस्तृप्यताम् २ समन्दनस्तृप्यताम् २ सनातनस्तृप्यताम् २ कपिलस्तृप्यताम् २ भासुरिस्तृप्यताम् २ चोदुस्तृप्यताम्रपञ्चशिवस्तृप्यताम् ॥ ततोऽपसव्यम् ॥ तिलमि. श्रितं जलं गृहीत्वा दक्षिणाभिमुखः पातितवामजानुजलालित्रयेग पितृतीन तर्प. येत् कम्यवाउनलादयो दिव्यपितर मागच्छन्तु गृहन्त्वेतालाअलीन् ॥ कव्यवाहन. लस्तृप्यतामिद अल तस्मैखथा ३ सोमस्तृप्यतामिदं जलं तस्मै खपा३ यमस्तृप्यता- मिजलं तस्वधा ३ भर्यमातृप्यतामिदंजलसलीलपा ३ मग्निप्पासास्कृप्यन्तामि.

·( २५ ) बजलतेभ्यावधा, सोमपास्तृप्यन्तामिदं जलं तेभ्यः खघा ३ बर्हिषवस्तृप्यन्ताामद जलतेभ्यःस्वधाः ३ततो यमादिचतुर्दशमूर्तय आगच्छन्तु गृह्णन्त्येताअलाअलीन् ॥ यमा धनमः ३ धर्मराजाय नमः ३ मृत्यधेनमः ३ अन्तकाय नमः ३ वखतायनमः ३ काला पनमः ३ सर्वभूतक्षयायनमः ३ औदुम्बरायनमः ३ दधनायनमः ३ नीलायनमः ३ परमे ष्टिनेनमः ३ वृकोदरायनमः ३ चित्रायनमः ३ चित्रगुप्तायनमः ३ इहागच्छन्तुमेपितर इदंगृहन्तुमेजलम् ॥ अमुकगोत्रः अस्मस्पिताऽमुकनामा वसुखरूपस्तृप्यतामिद जलं तस्मैखधा ३ अमुकगोत्रोऽस्मपितामहोऽमुकनामा रुद्रस्वरूपस्तृप्यतामिदजलं तस्मै खधा ३ अमुकगोत्रः अस्मत्प्रपितामहोऽमुकनामा आदित्यम्वरूपस्तृप्यतामिदं जलं तस्मै स्वधा ३ अमुकगोत्राअस्मन्माताऽमुकीदेवोतृप्यतामिद जलं तस्य स्खधा ३ अमुक गोत्रापतितामही अमुकीदेवीतृप्यतामिदं जलं तल्यैस्वधा ३ अमुकगोत्रामस्मत्त. पितामही अमुकीदेवी तृप्यतामिदं जलं तस्य स्वधा ३ अमुकगोत्रोऽस्मन्मातामहोऽमुक- नामा वसुखरूपस्तृप्यतामिदंजलं तस्मै स्वधा ३ अमुक गोत्रोऽस्मत्प्रमातामहोमुक- नामा रुद्रखरूपस्तृप्यतामिदं जल तस्मै खधा ३ अमुक गोत्रोऽस्मद् वृद्धप्रमातामहोऽ. मुक नामा आदित्यस्वरूपस्तृप्यतामिद,जलन्तस्मै स्वधा ३ अमुक गोत्रा अस्मन्मातामही अमुका देवी तृप्यतामिदं जलं तस्यै सवा ३ अमुकगोत्रा अस्मत्प्रमातामही अमुकी देवी तृप्यतामिदं जलं तस्यै स्वधा ३ अमुक गोत्रा अस्मद् वृद्धप्रमातामही अमुकी देवी तृप्यतामिदं जल तस्यै स्वधा ३ ततभाचार्यादीनामगोत्राकारस्तर्पयेत् ॥ ततः ये बान्धवाबान्धवा धायेऽन्यजन्मनि बान्धवः ॥ ते सर्वे तृप्तिमायान्तु येऽस्मत्तोयाभि- काक्षिणः ॥१॥ येमेकुलेलप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः तृप्यन्तुपितरः सर्वे मातृ. मातामहादयः ॥२॥ अतीतकुलकोटीनां सप्तद्वीपनिवासिनाम् ।। आब्रह्मभुषनालोकानि. दमस्तुतिलोदकम् ॥३॥ इति मन्त्रः पृथक्सतिलमुदकंदद्यात् ततःयेचास्माकंकुलेजाता अपुत्रागोत्रिणोमृताः । तेषिवन्तुमया दतं पलनिष्पीडनोदकम् ॥ ४॥ इति वस्त्र निष्पीड्यसव्येनाचम्य सूर्यायाद्भिरध्यं दद्यात् ॥ पहिसूर्यसहस्रांशोते जोराशेजगत्पते। अनुकम्पय मां भक्कया गृहाणायं नमोऽस्तुते ॥५॥ ब्रह्मा मुरारिलिपुरान्तकारीभानुः शशी भूमि सुतोबुधश्च ॥ गुरुचकरशनिराहु केतवस्तष्प्रहाश्शांतिकराभवन्तु ॥६॥ इति देवर्षिपितृतर्पण समाप्तम् ।। श्रीगणेशाय नमः ।। अथ गोप्रासः प्रारभ्यते । सुरभिमाता सुरभिः पिता सुरभिः पितृतारिणी ॥ गोग्रासश्चमया दत्तासुरभे प्रतिगृह्यताम् ॥१॥ हन्तकारः ॥ हन्तकारो मया दत्तः पितृनुद्दिश्य हेतवे ।। गृहाण त्वं कृपां कृत्वा क्षेमायुध्यकुरुष्वमे ।।१॥ अथा. तिथि पूजनम् ।। अतिथेदर्शनं पुण्यं विष्णुमूर्तिर्विराजते । पितृनुहिम दीयेतपितृदेवे यथार्पणम् ॥ १ ॥ अपसव्यम् ।। यमोसि यमदूतोसि वायसोसिमहाधल ॥ अहोरात्र कृतं पापं बलि भक्षन्तु वायला ॥श्वानवलिः॥ श्वानमार्जारकीटादिवलिभक्षेभ्यो ध्यताम् ॥ ममलेमाय चारोग्य रक्षारक्षकुल ममः॥ १ ॥ समाप्तम् ॥

·MALAAR ( २६ ) अथ वैश्वदेवकर्मविधिः ॥ प्रथम चक्र बनाबै जिसका द्वार पूर्व में राखे ऐसा चार कूट वालो चक्र करे उस चक्र के पूर्वादि दिशा ईशान्यादि विदिशा कल्पना करे प्रथम ईशान दिशामें कांस्यपात्र राखे उसमें जल पावे जल में ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ॐ प्रजापतये स्वाहा ॐ गृह्याभ्यः स्वाहा ॐ कश्यपाय स्वाहा ॐ अनुमतये स्वाहा ॥ इन मन्त्रों से पांच आहुति करे फिर इस ईशान दिशामें हो ॐ पजन्याय नमः । ॐ अभ्यो नमः । ॐ पृथिव्यै नमः । इन मन्त्रोंसे तीन जगह जुदा जुदा अन्न घरे फिर चक्र के द्वार में एक पासे ॐ धात्रे नमः दूसरे पासे ॐ विधात्रे नमः अन्न धरे फिर इस प्रकार ही ॐ वायवे नमः पूर्वविषे ॐ वायवे नमः दक्षिणविषे ॐ वायवे नमः पश्चिमविष ॐ चायवे नमः उत्तरविषे फिर ॐ प्राच्यै नमः पूर्वविष ॐ अवाच्य नमः दक्षिणविषे ॐ प्रतीच्य नमः पश्चिमयिष ॐ उदीच्य ननः उत्सरविषे फिर ॐ ब्रह्मणे नमः ॐ अन्तरिक्षाय नमः ॐ सूर्याय नमः इन मन्त्रों से चक्र के मध्य विषे जुदा जुदा तीन जगह अन धरे। फिर ॐ विश्वेभ्यो देवेभ्यो नमः ॐ विश्वभ्यो भूतेभ्यो नमः ॐ उपसे नमः ॐ भूतानां पतये नमः इन मंत्रों से दक्षिणविषे चार जगह अन्ने धरे फिर यज्ञोपवीत अपसव्य करे दक्षिणाभिमुख वामजानु नसाय कर पितृतीर्थ से ॐ रित. भ्यः स्वधा नमः दक्षिणविषे अन्न धरे। फिर बलिशेपानलिप्तपात्रकू जल से धोकर ॐ यक्ष्मतत्ते निणे जन नमः इस मन्त्र से वायव्य दिशा में डारे म०प यज्ञोपवीत से फिर चक्र से बाहर वायव्य दिशासे ईशान की तरफ अन्नबलि घरे इन मन्त्रों से ॐ देवभ्यो नमः ॐ मनुष्येभ्यो नमः ॐ पिपीलिकादिभ्या नमः ॐ श्वभ्यां नमः ॐ श्व चेभ्यो नमः ॐ पापरागिभ्यो नमः ॐ कृमियो नमः ॐ पक्षिभ्यो नमः ॐ वा. यसेभ्यो नमः ॐ गोभ्यो नमः ॐ सनकादिभ्यो नमः ॐ पशुभ्यो नमः ॐ सिद्धिभ्यां नमः ॐ यक्षेभ्यो नमः ॐ नागभ्यो नमः ॐ दैत्यभ्यानमः ॐ प्रेतेभ्यो नमः ॐ पि. शाचेभ्यो नमः ॐ तरुभ्यो नमः ॐ सर्वेभ्यो भूतेभ्यो नमः ॐ चतुर्दशभूनगणेभ्यो नमः इति लिवैश्वदेवकर्मप्रहुतनामयज्ञविधिः ॥ ४॥ प्रथम इस मन्त्र से अग्नि का आवा- हन करे. ॐ ऊर्ध्वं पादा भवेद्यस्य दृष्टिः पातालगोचरा । समुखे तिष्ठते देव आहुति. दीयते मया ॥ ॥ ऐसे अग्नि में जल सेचन करे फिर ॐ ब्रह्मणे स्वाहा इदं ब्रह्मणे ॐ प्रजापतये स्वाहा इदं प्रजापतये ॐ गृह्य : स्वाहा इदं गृद्याभ्यः ॐ कश्यपाय स्वाहा इदं कश्यपाय ॐ अनुमतये स्वाहा इदमनुमतये इन मन्त्रों से अग्नि में पञ्चा. हुति करे फिर अग्नि में जल सेचन करे हाथ जोड़ कर, ॐ गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्व. स्थान परमेश्वर। यत्र ब्रह्मादयो देवास्ता गच्छ हुनाशन ॥१॥ इस मन्त्रसे विसर्जन करे फिर एकान्त वैठकर भोजन करे, इति हुतयशं पञ्चमं समाप्तम् चर्पटपञ्जरो। भज गोविन्दं भज गोविन्द गोविन्दं भज मूढमते । प्राप्त सन्निहिते मरणे महि नहि रक्षति डुकृञ् करणे ॥ बालस्तावत् कोडासक्तः तरुणस्तावत् तरुणीरकः । वृद्धस्तापत् ·AAAAAAAA ( २७ ) चिन्तामग्नः पारे ब्रह्मणि कोपि न लग्नः॥ भज गोविन्दम् ॥१॥ अङ्ग गलितं पनि नुंड दशनविहीनं जातं तुण्डम् वृद्धो यानि गृहीत्वा दंडं तदपि न मुंचत्याशापिण्डं ॥ भज गोविन्दम्॥२॥दिनमपि रजनी साय प्रातः शिशिर वसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायुः तदपि न मुंचत्याशावायः ॥ मज गोविन्दम् ॥३॥ नारीस्तनभरजघन, निवेशं दृष्ट्वा मायामोहाधेशम्।एतन्मान्सवमादिविकार मनसि विचारय वारम्वारं । गज गोविन्दम् ॥४॥ अग्रे वह्निः पृष्ठ भानुःरात्री चिबुकसमर्पितजानुः करतलभिक्षा तरु- तलवासः तदपि न मुंचति आशापाशः ॥ भज गोविन्दम् ॥ ५॥ रथ्याकपटविरचित' कन्या पुण्यापुण्यविवर्जितपंथा। नाहं न त्वं नायं लोकः नदी किमर्थं क्रियते शोकः ॥ भज गोविन्दम् ॥६॥ वयसि गते कःकामविकारः शुष्के नारे कः कासारः । क्षीणेवित्त कःपरिवारःतत्त्वज्ञानकःसंसारः ॥ भज गोविन्दम् ॥ ७॥ यावत् वित्तोपार्जनसक्तः तावन्निजपरिवारे रक्तः । पश्च.द्धावति जजगहे वाती कापि न पृच्छति गेहे ॥ भज गो. विन्दम् ॥ ८ ॥ जटिलो मुण्डितलु चितकेशःकापायाम्बरबहुधृतवेशः पश्यन्नपि च न पश्यति लोकः उदरनिमित्त बहुकृतशोकः ॥ भज गोविन्दम् ॥ ६ ॥ गेयं गीता नाम- सहस्रध्येय श्रीपतिरूपमजस्त्र । नेय सजननि कटे वित्तं देय दीनजनाय च वित्तम् ॥म. ज गोविन्दम् ॥ १० ॥ भगवद्गीता किंचिदधीता गगाजल लव कणिकापीता येनाकारि मुरारेर, तस्य यमोपि न कुरुते चची ॥ भज गोविन्दम् ॥ ११ ॥ पुनरपि जननं पुन: रपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम् इह संसारे भय दुस्तारे कृपया पारे पाहि मुरारे ॥ भज गोविन्दम् ॥ १२ ॥ कोऽहं कस्मात् कुत आयातः का मे जननी को मे तातः इति परिभावय संवमसारं सर्व त्यक्त्वा स्वप्नविचारम् ॥ भज गोविन्दम् ॥ १३ ॥ का ते कान्ता कस्ते पुत्रः समारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयातः तत्त्वं चिन्तय यदिदंभ्रातः ॥ भज गोविन्दम् ॥१४॥ सुरतटिनीतरुमू ननिवासः शय्या भूतलमजिनं घासः सर्वपरिग्रहभोगत्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः ॥ भज गोविन्दम् ॥ १५॥ AN ANSWER TO DEVA GURU. A reply to the challengo given by Dar Guru of Dev Smaj and his followers in 1912 the reference of which was made in a traot issued some two months ago by the suid Dev Guru, Really I am sorry to take up my pen in order to reply to the challenge against the existance of God, but I do so simply to explain to Dev Guru nnd bis followers the absurdity of their reasoning, and in fiet this is the causo that no body has up to this time acoepted the challenge. Those who believe in the Almigty Who is known by the various names of Ishwar, Khuda, God, &c, &o consider IIim the object of all devotion. He alone is the Creator of the world ·( 26 ) and is at the same time Omnisoient and Omnipotent, and is also possessed of such other: qualities which no mortal oan ever claim to have, Dev Guru himself who now denies the existeno of Him was at first one of His believers. Before daring suoh a challange, Dev Guru should have thought for a while about the shallowness of his logical knowledge, and the impression that the challenge would make upon the public of his ignorance. The challenge shows that Dev Curu has absolutely no knowledge of the Nyaya Shastra which tells that there are only four ways in whioh we can come to prove the reality of a thing and those are. (1) Pratyaksh, (2) Anumın, ( logionl inference ) (3) Upman, and ( 4 ) shabda. Dev Guru has tried to deoeive the public by the mis-application of the second form of proof. He holds ( 1 ) that God is not the Creator of the World since He does not make two or three small balls out of a small quantity of moist earth placed by him on a table. ( 2 ) that He is not Onnisoient since He dose not write down on the blank paper with the pencil which he [Deva Guru) places upon a table and mentally desires Elim to write, and (3) that His omnipotenor has no validity in It sinoe Hs does not wind DevaGuru's stopped watch. All this is fallacious reasoning. Logioal reasoning may be rightly explained by this example that wherever we see the oolumns of smoke rising in the atmosphere there the exietenc of fire is quite certain, Here we have first actually seen the case holding true numerous.times, and after that we have come to the point or in other words made the generalisation that smoke is the sure ,sigo of burning fire. Now how invalid the reasoning of Dev Guru is noone has ever seen even insignificant person carrying out all our orders what to say of God who possesses so great a power. If you an even a constable who draws a salary of only 8/-or 9/-to oboy your commands, does he do s«.? Hence when we see that even persons of no great power do not oboy our com mands, thea how can God of so great a power be expected to obey our orders, and those even of such a low nature. DAV Guru limself if commanded by a monial to do some work which he oan do, will not care to do it, and. will his followers then say that he has got no power to do that work ! Or if a man who ventures to ask the Almighty to obey his commands. were to go to a Magistrate and order him that he should settle the case in his favour, otherwise ·(RE) he would not tlriuk hint 1 Migistrate what treatment will be meterl out to lim? Oertainly he will be driven out of the court by a cha prasi. Now the question is: oould not the Judge decide the case in his favour! Yes, he could, but only if the man had brought a worthy suit and requested him (not ordered him ) to consider over his case ( not do as he likes ). Thus we find that our dugerts, the worthiness of our requesth and the manner of bringing them forward, these three things are quite essential in having our requests granted even by mortals. Thus we find tlint Dev Guru's inference are quite wrong. whon we do not find even'any human being who possesses so insignit, fie cant power obeying our orders in this way,thon how onn wo infer that God who is so Great, would ca re to obey tho ordor of an atheist, who has done nothing to propitiat IIim. I now give a second example of logical inferonon to make Dav Guru see his absurdity in denying the existence of God, and a k him to answer it if he can. In going from east to west and north to south and vice versa we find that all things which are mortal or changeable and slow some skill in their struotures, have some creator, and from this wy logioally infer that all this world which includes those three in it must have have some Creator behind it, and that is God. Either Dev Guru should show any thing mortal changeable and showing some skill in its struoture, without a Creator in the world or should accept that God is the oreator of all the Universe. In fine wo refer him to our challenge given in "Brahman serwasw. Etawal" dated October 1912, and request him that if he has any power, he sliould come forvard and prove whether God beliovers or athiests have more spirtual power. SUPPLIMENT 1. Does Dev Guru possess Dev Jiwan' from his birth or was it after this that he came to live it? if the latter in what yaar, month, duy and the moment ? it he former then was it the result of Dev Shakti that he first worshipped sri Hanuman, dii Durga Patlı, and recited Sandlipa as r Sanatanist, & afterwards called him. self the belovod son of God as a Brahmmo ? If all this was the result of “Dev Jiwan", wby did it not last the whole of his life in ·AhmanMarwww ma- If his doing thiese #clions was not guided by 'Dev shakti' in his first years, then was it blind then or had gone on soune other duties ? Even if this SHAKTI was got by him after his birth, then are meat-eating, using oodliver-oil aud. onlling himsell Sanyasi by wharink boots aud crowns, marrying two wives aftor this Sanyns, the behests of Dev Shakti. 2 What are your views about the world oreation? And then how oan you say that Dev Guru is and will be unique? Did Dev Guru stop evolution and progress of soienoe from his birth ? 3. The history of India tells that that religion is permanent & bonefioial to the people which have its frith in God, the Vedas, & the Shastras, Atheism has always been the cause of ruin. Then onn Dev Guru be a bonefuotor of the world by introduoing suoh a reli. gion in his uamu? DINA NATH SHASTRI FEROZ PORE CITY. सकीर्णश्लोकाः-गङ्गाशीर्षे च भाले हिमकर शकल पादयोस्ते हिमानी-देहे प. श्यत्रिदोषस्त्रिविधजड़मये जायमानोऽस्ति शम्भो ॥ कार्य धार्य हितन्ते मम च सुम्न- कर शीतसन्तापशान्त्यै तप्तता स्त्रिभिर्मे हृदि वस सतत सिद्धिरत्रोभयोः स्यात् ॥१॥ भहल्यापाषाणं प्रकृतिपशुरासीत् कपिचमूः गुहोऽभूञ्चार डालस्त्रितयमपिनीतं निजप- दम् ॥ अहं चिन्तेनाश्मपशुरपि तवार्चायकरणात् । क्रियाभिश्चाण्डालो रघुवरनमामु. धरसिकिम् ।। २ ॥ यथागवां सर्वशरीरज पयः पयोधराभिस्लरतीह केवलम् । नथा- परात्माऽखिलगोऽपि शाश्वतः प्रकाशमाप्नोति सदिव्यदेशकः ।।३।। गवां सर्पिः शरी. रस्थ न तत्पुष्टिकर मतम् । तदेव कर्मरवितं पुनस्तस्यैव भेषजम् ॥ ४ ॥ आदौ राम तपोवनादि गमनं हत्या मृगं काञ्चनम् । वैदेहीहरणं जटायुमरण सुग्रीवसंभाषणम् ।। घालेनिग्रहण समुद्रतरणं लङ्कापुरीदाहनम् । पश्चाद्रावणकुम्भकर्णमरणं एतद्धि रामा. यणम् ।। ५ ।। भादौदेवकि देवगर्भजननं गोपीगृहवर्धनम् । मायापूतनजीवितापहरणं गोवर्धनोद्धारणम् ।। कंसच्छेदनकौरवादिहननं कुन्तीसुनापालनम् । एतद् भागवत पुराणकथित श्रीकृष्णलीलामृतम् ॥ ६ ॥ भादौ पाण्डधार्तराष्ट्रजननं लाक्षागृहेदाह- नम् । घूतश्रीहरणं वने विचरणं मत्स्याश्रये वर्धनम् ॥ लीलागोग्रहणं वगे विचरणं सन्धिक्रियायर्धनम् । पश्चात् भीमककौरवादिहननञ्चैतन्महाभारतम् ॥ ७॥ अष्टादशं. पुराणेषु व्यासस्य वचनवयम् । परोपकारःपुण्याय पापाय परपीडनम् ॥ ८॥ असार खलु संसारे सारं श्वसुरमन्दिरम् । हगे हिमालये शेते विष्णुः शेते महोदधौ ॥ ६ ॥ क्षीरेण दमगतोदकाय हि गुणाः दत्ता पुरातेऽखिलाः। क्षीरेनापमश्य तेन पयसा हहात्मा कृशानी हुनः ।। गन्तुं पानकमुन्मनस्तद्वत् दृष्ट्वा तु मित्रापदम् । युक्तन्तेन जलेन १ ·ema-AA Ama AmmaN mainrn.mm 4 ( ३१ ) शाम्यति मतां मैत्री पुनस्त्वीदृशी ॥ १० ॥ उदयति यहि भानुः पश्चिमे दिग्विभागे विकसति यदि पद्म पर्वताने शिलायाम् ।। प्रचलति यदि मेरुः शीततां यानि वन्हिन चलति खलु वाक्यं सजाना कदाचित् ॥११॥ रत्नाकरः किं कुरुते स्वरल : विन्ध्या. चलः किं करिभिः करोति । श्रीखण्डखण्डै मलयाचलः कि परोपकाराय सतांविभू. तयः ॥ महादेवसमाजस्य प्रथमो नियमः-धर्मज्ञानं पालनञ्च धर्मरक्षाहितं तथा ॥ ईश्व. राराधने नाप्ता भक्तिशक्तयादयोगुणाः ॥१॥ एतैस्तत्र प्रवृद्धो यः सगुरुरत्रगीयते । तदने गुरुपुत्रः स्याच्छिष्योऽन्या बागुणान्वितः ॥ २ ॥ फिरोजपुर गङ्गामन्दिर का सायंस्तव पाठ । कदाचिन्नागारिः सुरतटिनि तीरंपरिचरन्-समादायव्यालं सबलमगलत्कश्चिद. वलः ॥ चतुर्बाहुभत्वा तदुपरि समारुह्यसहसा गतो वै वैकुण्ठ तबजननि ! तोयस्य. महिमा ॥१॥ कृपापारावागं तपनतनयां तापशमनीं-मुगरेः प्रेयस्यां भवभयदयां कीर्तिवरदाम् ॥ वियजालान्मुक्तां वियदपिसुखाप्त परिकरम् सदाधीरोनित्यं भजति यमुनांनित्यबरदाम् ॥ २ ॥ शुक्लां ब्रह्मविचारसारपरमामादधां जगद्व्यापिनीं । वी- णापुस्तक धारिणीमभयदां जाड्यान्धकारापहाम् ॥ हस्तेस्फाटिकमालिकांविदधती पद्मासने संस्थिताम् चन्देत्वांपरमेश्वरीं भगवतीं बुद्धिप्रदां शारदाम् ॥३॥ कस्तूरीति. लक ललाटपटले वक्षःस्थालेकौस्नुभम्-नासाग्रेवरमौक्तिककरतलेवेणं करेकङ्कणम् सर्वाङ्ग हरिचन्दनसुललितं कण्टे चमुक्तावली गोपस्त्रीपरिवेटिनो विजयतेगोपालचूडामणिः ॥४॥ वन्देदेवमुमापति सुग्गुरु धन्देपशूनांपति-वन्देपन्नगभूषणंमृगधरं वन्देजग. कारणम् ॥ वन्नेसूर्यशशाङ्कयन्हिनयनं वन्देमुकुन्दप्रिय-चन्देभक्तजनाश्रयञ्चवरदवन्द शिवंशङ्करम् ॥ ५॥ असिगिरिसमस्यात्कजल सिन्धुपात्रे सुरतरुवरशाखालेखनीप- त्रमुवी। लिखतियदिगृहीत्वा शारदासार्वकालं-तदपि तवगुणानामीश ! पारनयाति॥६॥ अतुलितबलधामखर्णशैलाभदेहं-दनुजवनकृशानुशानिनामग्रगण्यम् ॥ सकलगुणनिधा नंवानराणामधीशं रघुपतिवर दूतं वातजातं नमामि ॥७॥ मनोजवं मारुन तुल्यवेग जि. तेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ॥ वातात्मजंवानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥८॥ उल्लङ्घ्य सिन्धोः सलिलं सलील यः शोकवह्नि जनकात्मजायाः। आदायतेनेवरवाह लङ्कांनमामितं प्राञ्जलिराञ्जिनेयम् ॥ ६ ॥ इति प्रार्थयते-दीनानाथ शर्मा ( शास्त्री ) फिरोजपुर नगरे । शङ्करस्तुतिपञ्चकम् । वेद-सप्त-नव-भूमि विक्रमे ज्येष्ठमासि सितभिन्न-नेत्रके । ताड़ितोहिरिपुभिलितोषजैर्दशिनोऽभवमुमेशभिक्षुणा ॥ - ·-- १ ( ३२ ) दोननाथ सुवरणशास्त्रिया पार्थितोऽसिक्रमला-सुशान्तये । सर्वदुःख मपनीतमदधमे सेवकत्वमभिलष्यते मया ॥ १ ॥ वृषोदेशःशुभ्रः कपिशमुगवीतच सरिना जटामालेतायच्छचिति-शिवस्थान-भ. जगाः। द्वितीयस्थश्चन्द्रो दृढ़यति"शिवःसत्यविभवः धासम्भो! शक्त स्वयिनुखलुग श्यामि विभवम् ॥ २॥ शरीर, माहिष्यः मुनग-फरशूलेनडमरुः जटाश्चौताः कृष्णा धृतमशुभमुण्डश्च शिरसा स्वभूभनयाच्छन्नं शशि-शिव-दयालुत्वमपिच विधाशम्भो शक्त स्त्वयिनु खलु ग्श्यामि विभवम् ॥ ३ ॥ सुकाकर्मस्थे बिलसतिभवानप्रसनुभि रतस्त्वं मेस्वामिन् कुरुशिवयतं कार्य निश्चयम् । तथापीदंयाचेदयमतिपनिपतितम्, द्विवाशम्भोशक्त स्त्वयिनुखलुपश्यामि विभवम् ॥ ४ ॥ प्रधाने वर्तन्ते त्रिगुणविभवा श्वात्रभुवने विभोत्वंसत्वस्थानयसिचरमेस्वात्मनिपदे तमोध्यस्तान् लोकान् कलय. सि तु रुद्रेण वपुषा द्विधाशम्भो शक्तस्त्वयिनु खलु पश्यामि विभवम् ॥ ५ ॥ लक्ष्मीनारायण शर्मा, उपदेशक पक्षाय धर्ममण्डल फीरोजपुर शहर अथ सहस्त्रशीर्षाः ओ३म् -सहस्रशीर्षापुरुषः सहस्राक्षः सहस्रगत् सभूमिछमर्वतस्पृत्वात्यतिष्टद्द. शांगुलम् ॥ १॥ पुरुषएवेद,सय्यद्भूतंयञ्च भाव्यम् । उतामृत्यस्पेशानोयबन्ने नाति रोहति ॥ २॥ एतावानस्यमहिमातो ज्यायांश्चपुरुषः । पादोस्यविश्वाभूतानि त्रिपादस्यामृतन्दिवि ॥ ३॥ त्रिपादूद्ध'ऽउदैत्पुरुषः पादोस्पेहाभवत्पुनः । ततो विष्वं व्यकामत्साशवानशने अभि ॥ ४॥ ततो विराड जायतविराजोऽअधिपूरुषः सजातोऽभ. त्यरिच्यतपश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ ५ ॥ तस्माद्यज्ञात्सर्वहुनः सम्भृतम्पृषदाज्यम् ॥ पशूस्तांश्चकेवायव्यानारण्याग्राम्याश्चये नस्माद्यज्ञात्सर्बहुतऋचः सामानिशिरे । छन्दाथसिजज्ञिरे तस्माद्यजुत्तस्मादजायत ॥७॥ तस्मादश्याऽ अजायतयेके वोभयादतः । गावोह जज्ञिरे तस्मात्तस्माजाता ऽभजावयः ॥ ८॥ तयशम्यर्हिषिप्रौक्षन्पुरुषानम. ग्रतः ॥लेनदेवा प्रयतसाध्या ऽऋषयश्चये ॥ ६॥ यत्पुरुषम्व्यदधुः कतिधाव्यकल्प. यन् । मुखंकिमस्यासीत्किम्याकिमूहपादा ऽउच्यते ॥ १० ॥ ब्राह्मणोस्यमुखमासी बाहूराजन्न्यः कृतः । ऊरूतदस्ययवैश्यः पझ्याशूद्रोऽअजायत ॥११॥ चन्द्रमामनसो जातश्चक्षोः सूर्योऽअजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्चमुखाग्निरजायत ॥ १२ ॥ नाभ्याआ. सीदन्तरिक्षणशीर्णोद्यौः समवर्तत । पद्भ्यांभूमिहिशः श्रोत्रात्तथालोकां २॥ अकल्प- यन् ॥ १३ ॥ यत्पुरुषेण हविषादेवायशमतन्वत । वसंतोत्यासीदाज्यंग्रीष्मऽइध्मः शर. द्धविः ॥१४॥ सप्तास्यासनपरिधयत्रिः सप्तसमिधः कृताः। देषायद्यहं वन्वानाऽअव. नन्पुरुषःशुम् ॥ १५ ॥ यक्षेनसामयजन्तदेवास्तानि धर्माणिप्रथमान्न्यासन् । तेहना. .

·AAAAAM ( ३ ) कम्महिमानः सचं नयापूर्वे पायाः सन्तिदेयाः ॥ १६ ॥ अभ्यः सम्भाः पृथिव्य। रसायविश्वकर्भगः समवर्त ने। तस्यत्वधायिवधप मेति तन्मय॑स्यदेवत्वमाजान- मन ॥१७॥ घेदाहमेतम्म्पुरुषम्महान्तमादित्यवर्णतममः परस्तात् ॥ नमेबविदित्यानिमः युमेतिनान्यः पन्याविद्यतेऽयनाय ॥१८॥ प्रजापतिश्चरनिर्भऽरजायमानो बहुधा. विजायते । तस्यपोनिम्परिपश्यन्तिधीरास्त स्मन्ह तस्थ वनानिविश्वा ? ॥ १६ ॥ यो देवेभ्यमातपतियो देवानाम्पुरोहितः । पूर्वोयोदेवेभ्योजातीनमोरुचायवालये ॥ २० ॥ रुचम्घ्राह्मजनयंत्रोदेवाऽभप्रेतन वन् ॥ यस्त्वम्ब्राह्मणोविद्यात्तस्यदेवाऽअसन्त्रशे । श्रीश्च लक्ष्मोश्वपत्न्यावहोरात्र पाश्र्वे नक्षत्राणिरूपमश्विनौ व्यात्तम् ॥ इग्निषाणा. गुम्मरमाणसवलोकम्माषाण ॥ २२ ॥ हरिःओ३म्त सहस्र शीर्षा ॥ ॥ ओनमः शिवाय॥ ईश्वर प्रार्थना ( हिन्दीमें ) अयि सर्वान्तर्यामिन् ! अय परम दयालो ! पितः ! परिपूर्म सचिदानन्द ! आपकी महिमा अपार है जब आपके गुगों का वर्णन शेष नाग जैसे भी नहीं कर सकते तो हमारा तो कहना ही क्या ? आपके दया मागर का भी पार दएि गोचर नहीं होता जब इस संसार में केवल अन्धकार ही था ओर हम जीब कर्म करने वा भोगनेके न योग्य सूक्ष्म रूपमें पड़े निज उमति पथसे वञ्चित थे तव सृष्टि चक्र रचनेकी इच्छाकर परम दयालुनासे हमें आपनही नाभि कमले द्भव ब्रह्मारूपसे कर्म भोगने वा करनेके योग्य स्थूल रूप दियाई और इस विचारसे कि हम अज्ञ जीव निज धर्म को नजान कुकर्म प्रसक्त हो उल्टी अपनी अवनति न करले ब्रह्मारूप से उत्पन्न करनेसे पूर्व तदीय चार मुखोंसे चार वेदोंका गायन कर हमें धर्म मार्गबताया है ताकि इस पर चलकर अपने पूर्व कुकर्मों का फल भोगकर उन्हें एक दिन समाप्त करें और शास्त्र विहित कर्म उपासना ज्ञानके द्वारा निज सत्कर्मों को उत्तरोत्तर प्रवृद्ध कर जना मरणके परम दुःख से वा कर्मबन्धनसे छुटकर मुक्त को प्राप्त करें वा परम शान्ति मय आपही से मिल जावें। हे विभो! आपने इस उद्देशसे हमें उत्पन्न करते समय जो जो सम्पत्तियां दो हैं यह अनुपम घा असंख्य हैं यदि हम शरीर रचना की ओर ही ध्यान करें तो इसकी रचना ऐसी विचित्र है कि इस जैसी रचना विना आपके और कोई न कर सकता हैं न कर सकेगा आपने जीवन यात्रामें सुखके लिये षट्चक्र द्वादशाधार त्रिलक्ष्य वाव्योम पञ्चक इसमें रचा है कर्णाक्षिनासिका वाक् बुद्धि रूप पञ्चज्ञानेन्द्रिय और हस्त पादत्वक् पायूपस्थ रूप पञ्च कर्मेन्द्रिय को इतने अमूल्य परमोरकारी सुखः साधन वा ज्ञान प्राप्ति द्वारों को प्रदान किया है कि हम भज्ञ जीव इनके महत्व वा गुणों को तब भली भात अनुभव करते हैं जब इनसे श्चित किसी मनुष्य वा जीव .

·NAM ( ३४ ) को देखते हैं इनके सारथि मन की भी आपने ही दिया है जिसको गति वायुसे भी प्रबल है पर आपके साथ पूर्णतया लग जाने पर यह पूर्ण निश्चल हो जाता है क्योंकि इसे आपके आगे कुछ भी प्रतीत नहीं होता आपके साथ मनके लगनेसे मनका मान- सिक बल बढ़ जाता है जबकि स्थानान्तरोंमें भटकनेसे क्षण क्षग घटता जाता है इनमें प्रकाश और चैतन्य देने वाले वा स्थी रूप निजांश आत्माको भी आपने ही प्रदान किया है ।बना भात्माके मन इन्द्रिय वा यह पाचनौनिक शरीर जड़ है कुछ भी नहीं कर सकता इस आपके अनुपम विभूतिदान के लिये हम जन्म जन्मान्तरों में भी यथावत् कृतज्ञता भाव आपके आगे प्रकाशित नहीं कर सकते अयि परमदयालु पितः हम कहां तक कहें आपने ही तो उत्पन्न होने के पूर्व ही माता के स्तनों में स्वतः मिष्ट दुग्धका प्रबन्ध किया है और यह आपकी प्रकृति वा प्राक्तन जीव संस्कार ही हैं जो उस समय इस की रक्षाके लिये इसे स्तनपानमें प्रवृत्त करते हैं इसी रोति आपने अण्डजों के लिये नोड निर्माण वा अनादि कणदान भाव माता वा इनके पूर्वजोंमें सञ्चारित किया है इसी तरह उद्भिदों को रक्षार्थ वृष्टि जल वालातप वा वायु आदिका और ख दजोंको तद्रक्षा साधन रचे हैं आपने ही हमारे सुखके लिये द्रव्य गुण कर्मादि सप्तपदार्थ वा पृथिव्यादि पञ्चमहाभूतों की रचना की है जिनके महत्त्वका वर्णन पूर्णतया हम नहीं कर सकते किन्तु इन सब विभूतियोके दानके लिये आपका कोटिशः धन्यवाद करके आपके चरण कमलों में वाद्धलि प्रार्थना करते हैं कि हम आपका प्राक्तन कुकर्म ग्रन्थि समाप्ति बा दिन २ सत्कर्म वृद्धिसे कर्म उपासना ज्ञानके द्वारा मोक्ष प्राप्ति रूप हमारे उत्पन्न करने का जो उद्देश्य है उसे पूर्ण कर सकें, और आपने अवतार धारण कर जो उपदेश वा मर्यादा स्थापित की है उनका यथावत् पालन कर सकें और श्री जगदम्बिका शङ्कर, विष्णु, गणनाथ सूर्यरूप पञ्चदेव वान्यशास्त्र विहिन देवताओं के भक्त बनें। श्रीराम जीवन वा श्रीकृष्ण गातोपदेश का अंकुर हमारे हृदयक्षेत्र में सदा अनाश्यान ही दिखाई दे । यज्ञ से देवताओं का, शास्त्राध्ययन से ऋषियों का, श्राद्ध वा तर्पणादि से पितरों का, यथाशक्ति ऋण अदा करते हुए ब्रह्म देव भूत पितृ वा नृयज्ञरूप पश्चमहायज्ञों को नित्य म्प्रति करें। अभय विद्या अर्थरूप त्रिविध दानसे सत्पात्रोंको भरे, शारीरिक वाचनिक वा मानसिक ता का सेवन निज जीवन में धरें। नित्य नैमित्तिक काम्य आध्यात्मिक आधि दैविक वाधिभौतिक रूप षट्कर्म का पालन करें, ब्रह्म सगुण लीला विग्रह में से जिसके अधिकारी हो, वा देवर्षि पितृ आदि को उपामना करें। श्रवण मनन निदि. शासन आदि शानों के वेत्ता वा अभ्यासी हों। धर्मार्थ काम मोक्ष रूप चतुर्वर्ग को निज परम मित्र बा जीवन यात्रा में परम सहायक जानें । काम, क्रोध, लोभ, मोह, रूप चतुर्वर्ग को निज परम शत्रु वा अज्ञान वा मोह निद्रा में अनजीवों के आत्मसर्वस्व के लुटेरे वा डाकू जान सदा इनसे सावधान रहें, हमारा जरायुज अण्डज उद्भिद् वा ·Auna - स्वेदज रूप चार प्रकार के जगत् वा अपने सम्बन्ध में जो कर्तव्य है उसे पूरा करें मातृ भक्त बने पितृ भक बनें, अतिथि का देवता समझे सच कोलें धर्म करें स्वाध्याय प्रमादी न हों शिक्षा देने में आलस्य न करें वर्णाश्रमधर्म का पालन करें गुरु शिष्य, पिता पुत्र, राजा प्रजा, पति पत्नी भृत्याध्यक्ष आदि व्रतोंको यथावत् धार, सदाचारी हो, शिष्टाचार के नियमों का पालन करें, सत्सङ्ग करें कुसङ्ग से बचें, हे प्रभो ! हमें ज्ञान दो कि हमारा अतःकरण शुद्ध होकर आपका स्मरण भली भांति कर सके, भक्तिदान दो कि आपको क्षणभर भी न भुलावें सदा सर्वत्र आपका भय करें और प्रत्येक कार्य में शास्त्र द्वारा कृत्याकृत्य प्रवृत्ति निवृत्ति का यथावत् ऊहापोह करके उचित कार्य करें धर्मज्ञान धर्म कर्म पालन धर्मरक्षा हित वा ईश्वर भक्ति के अ. भ्यासी और प्रचारक हों, देश वा जातिके सेव । हो, हे शङ्कर विभो अन्तमें यही हमारी प्रार्थना है कि नित्यम्प्रति शौच स्नानोत्तर त्रिविध संध्या करें एकाग्र मन से ब्रह्म गायत्री का जप करें और इस प्रकार द्रवीभूत चित्त से आपकी यह प्रार्थना करें कि द्रवीभूत जतुमें राग के समान आप हमारे अन्तःकरण में सदा के लिये स्वचित हो जावें और शनैः शनैः हम और आप भृङ्गो कीट न्याय से एकमय होते हुए अन्त में हम आपही में मिल जावें। हरिओतत्सत् ब्रह्मणेनमः तनोतु नः शिवः शिवम् शान्तिः ॥३॥ आत्मात्वं गिरजामतिः सहचराः प्राणः शरीरंगृहम् पूजाते विषयोप भोगरचनानि- द्रा समाधिस्थितिः ॥ सञ्चारः पदयोः प्रदक्षिगविधिस्तोत्राणि सर्वागिरो यद्यत्कर्म करोमि तत्त इखिल शम्भो तवाराधनम् । प्रार्थना समाप्तिः ॥ श्रीकृष्णा ॥ आरती। जय जय जय विभु कृष्ण मुरारे । जय जय प्रभु नन्ददुलारे (टेक) दोहा-नन्द यशोदा जब कियो तर देवकि वसुदेव । तुम वांछित पूर्ण किओ कष्ट नि. वारण भेव ॥ भक्तों के पालन हारे जय० ॥ १॥ दुट कंस जब दुःख दी पूज्य देवकी भ्रात । तय लीनों अवतार तुम दुष्ट चूरकरि गान ॥ दुष्टों के प्राण संहारे जय० ॥ २॥ सीता सखियन गम में योगी ऋषि मुनि नेक । वर मांगो जो गोपिका उस पूगे तुम एक ॥ भक्त वत्सल व्रत धारे जय० ॥३॥ गोरक्षा का परम धर्म है भारत हितकारि। गोपाल व्रत तुम लिया वन वन गऊभन चारि ॥ गऊन के रखवारे जय० ॥ ४॥ भा. रत में जब रण भयो दुर्योधन जिसमूल । अर्जुन के घने सारथि खड़े सरस्वति कूल ॥ भक्तन के हितकारे जय० ॥ ५॥ अर्जुन मोह भयो जब शानरु आत्म विवेक । गीता में उपदेश दी भरि भरि तत्व अनेक ॥ स्तुति को जिस कवि हारे जय० ॥ ६॥ क्रोध कीन जब इन्द्र ने ब्रज के ऊपर मारि । गोबर्धन तब तुम लियो अंगुलि रक्षा कारि।

·(३६) AAVAN. ve Wwwww है ॥ अनिमानी मान निवारे जय० ॥ 3-1 अभिमानी पादध भये ऋषियन से करि हाम शाम्बघाल तत्र मुग्ल से नाश छोम भूत्रास ॥ भर के भार उतारे जय० दीनानाथ प्रभु प्यारे जय० ॥८॥ न्यायकुसुमाञ्जलिकारस्येश्वरसिद्धिकारिजा व्याख्या । कार्य योजनधृयादेः पादात् प्रत्ययतः श्रुतेः। वाफ्यात्सख्याविशेषाच्चासा. ध्यो विश्वविदव्ययः । कार्य यथाक्षित्यङ्कादिक कायं कर्तृ जन्य कार्यत्वाइ कुला- लकर्तृ कघटादिवत् मर्ववत्त ईश्वरं विना नान्यो भवितुमर्हति कश्चिजीवः जीवोत्पत्तेः प्रागपि तस्य द्ष्टत्वादधुनापि च जो कर्तृत्वाभाये च तस्य दर्शनात् । आयोजनं कर्म यथा सर्गाधकालीन गुकायोजक कर्म ईश्वरप्रयत्न पापेक्ष यत्न नापेक्षकर्मत्वात्, तत्काले पुरुषान्तगभावाच्च । धृ तयथा गुरुत्ववतां प्रइनक्षत्रादीनां पतनाभावः पतनप्रतिबन्धक प्रयत्नप्रयुक्तः धृतत्वात्पक्षिातनाभाववत् । आदिपदेनैषामुच्छृङ्खलग त्या मिथः कारणमन्तरैव यदा कदापि कलहाभावः नियतकाले नियतकृतिः शक्ति- नियमादयश्च योद्धव्याः । पहात्-यथा पद्यते गम्यते अनेनेति पदं व्यवहारः । घटादि. शम्श्व्यवहारः । स्वतन्त्रपुरुषप्रयोज्यः व्यवहारत्वात् माधुनिकल्पितलिप्यादिवत् । प्रत्ययोज्ञान-वेदजन्यप्रमावतुर्यथार्थवाक्यार्थज्ञानजन्या शाळाप्रमाणत्वात् चैत्रवाक्य. जन्यप्रमात् । श्रुतिवेदः-वेदः भसांसारिकपुरुषप्रगीतः वेदत्वात् यनवं तन्वं यथा काव्यम् । व्यतिरेकदृष्टान्तः । अन्वये भारतयत् यथा वेदः पौरुषेयः काव्य. त्याभारतवत् ॥ याक्यात्-वेदे वाक्य सकर्तृ कमाधुनिकरवितवाक्यवत् । संरूपा. विशेषत्वात्-द्वयकपरिमागजेन्दासख्याअपेक्षाघुदिजन्या एकत्वान्यसंख्यात्वाद्विघट- निष्ठद्वित्वसंख्याबत् । एवमेभ्यो हेतुभ्यो विश्ववित्सर्वनोऽव्ययाऽक्षरः परमेश्वर साध्योऽनुमेयः॥ श्रीजगदम्बिकास्तुतिः । विश्वेश्वरी जगद्धात्री स्थितिसंहारकारिणीम् । निद्रां भगवती विष्णोग्तुलां ते. जसः प्रभुः । ब्रह्मोवाच । त्वं स्वाहात्वं स्वधा स्व हि वषटकार: स्वरात्मिका । सुधात्व. मक्षरे नित्यै विधामात्रात्मिकास्थिता । अर्धमात्रास्थितानित्या यानुश्वार्याविशेषतः । त्व. मेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा। त्वयैतद्धार्यते विश्य त्वयैतत् सृज्यते जमत् ॥ त्वयैतत्काल्पते देवि! त्वमत्स्यते च सर्वदा । विसृष्टौसृष्टिरूपा त्वं स्थिति. रूपा च पालने । तथा संहतिरूपान्तै जगतोऽस्य जगन्मये। महाविद्या महामाया महा मेधामहास्मृतिः। महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी । प्राकृतिस्त्वं च सर्वस्त्र गुणत्रय विभाविनी । कालरात्रिर्महारात्रि मोहरात्रिश्च'दारुणा । त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी स्वं हीस्त्वं बुधिोघलक्षणा॥ लज्जा पुष्टिस्तथातुष्टिस्त्वं शान्तिः शान्तिरेव ।

·खङ्गिनी शूलिगी घोरा गदिनी चक्रिगी तथा । शालिनी चापिनी वाण-भुशुण्डी
परिघायुधा । सौम्या मौम्यतगशेषासौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परापराणां परमा त्यमे
व परमेश्वरी । यश्च किञ्चित्कचिद्वस्तु सबसदाखिलात्मिके । तस्य सर्वस्य या शक्तिः
सा त्वं कि स्तूयसें मया ॥ यया त्वया जगत्स्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् । सोऽपिनिद्रा
वशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥ विष्णुः शरीरग्रहणमहमोशान एव च । कारितास्ते
यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् । सा त्वमित्थं प्रभावस्वरुदारैर्देवि ! संस्तुना.
मोहयेतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥ प्रवोधश्च अगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु ।
बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेनौ महासुरौ ॥ अपराधक्षमापन स्तोत्रम् । न मन्त्रं नो यन्त्र
तदपि च न जाने स्तुतिमहो। न चाहानं ध्यानं तदपि च न जाने स्तुतिकथाः ॥ न
जाने मुद्रास्ते तदपि च न जाने विलपन परं जाने मातस्त्वदनुसरणं क्ल शहरणम् ॥१॥.
विधेरज्ञानेन द्रविगविग्हणालसनया विधेयाशक्यत्वात्तववरणयोर्याच्युनिरभूत् ॥
तदेतत् क्षन्तव्यं जननि! सफलोद्धारिणि शिवे कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न
भवति ॥२॥ पृथिव्यां पुत्रास्ते जननि ! वहवः सन्ति सरलाः । पर तेषां मध्ये विर.
लतरलोऽहं तव सुतः ॥ मदीयोयं त्यागः समुचितमिदं नो तव शिवे । कुपुत्रो० ॥३॥
जगन्मातर्मातस्तव चरणसेवा न रचिता। नवा दत्तं देवि दविणमपि भूयस्तवमया ।
तथापि त्वं स्नेहं मयि निरुपम यत्प्रकुरुषे । कुपुत्रो० ॥४॥ परित्यक्त्वा देवान् विवि-
विधसेवाकुलतया। मया पञ्चाशीतेरधिकमपनीते तु वयसि इदानी चेन्मातस्तव
यदि कृपा नापि भविता निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम् ॥५॥ श्वा.को
जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा निरातङ्को रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः। तवा.
पणे कर्णे विशति मनुवर्षे फलमिदं । जनः को जानीते जननि जपनीयं जपविधौ ॥६॥
चिताभस्मालेपो गरलमशन दिपटधरो । जटाधारी कण्ठे भुजगपतिहारी पशुपतिः ।।
फपाली भूतेशो भजति जगदीशैकपदवीं भवानि ! त्वत्पाणिग्रहणपरिपाटीफलमिदम्
॥७॥न माक्षस्याकाना न च विभववाञ्छापि च न मे न विज्ञानापेक्षा शशिमुखिसुखे-
च्छापि न पुनः ॥ अतस्त्वा संयाचे जननि ! जननं यातु मम वै मृडानी रुद्राणी
शिव शिव भवानीति जपतः॥ ८ ॥ नाराधितासि विधिना विविधोपचारैः कि
सक्षचिन्तपरैर्नकृतं वचोभिः। श्यामे त्वमेव यदि किञ्चन मय्यनाथे धत्से कृपामुनि
तमम्ब परं तवैव ॥ ६ ॥ भापत्सु मग्नः स्मरणं त्वदीयं करोमि दुर्गे करुणा.
गंवेशिवे । नैतच्छठत्वं मम भावयेथाः क्षुधातृषार्ता जननी स्मरन्ति ॥ १० ॥ जग
दम्ब विचित्रमत्र किं परिपूर्णा करुणास्ति चेन्ममि । अपराधपरम्परावृतं नहि माना
समुपेक्षते सुनम् ॥ ११ ॥ मत्समः पातकी नास्ति पापनी त्वत्समा नहि। एवं
शास्था महादेवि! यथायोग्य तथा कुरु ॥१२॥

·HAM - ( ३८ )" श्रीशिवमहिम्नः स्तोत्रप्रारम्भः महिम्नः पारं ते परमधिदुषो यद्यमदशी, स्तुतिब्रह्मादीनामपितदवसमास्त्वयि गिरः । अथावाच्यः सर्वः स्वमतिपरिणामावधि गृणन्, ममाप्यष स्तोत्रेहर निरपवादः परिकरः ॥१ अतीतः पन्थान तवत्र महिमा वाङ् मनमयो रतद्वयावृत्यायं चकित मभियत्ते श्रुतिरपि। सकस्यस्तोतव्यः कतिविधगुणःकस्य विषयः, पदेत्वर्वाचीने पततिनमनःकस्यनवचः॥ मधुस्फीतावाचः परमममृत निर्मित वत, स्तवब्रह्मन् किंवागपिसुग्गुरोविस्मयपदम् । ममत्वेतांबाणी गुणकथनपुण्येन भवतः, पुनामोत्यर्थेस्मिन्पुरमथनबुद्धिर्यवसिता ॥ तवैश्वर्यं यत्सजगदुदयरक्षाप्रलयकृत, त्रयीवस्तुव्यस्तं तिसृषुगुणभिन्नासुतनुषु । अभव्यानामस्मिन्बरदरमणीयामरमणों विहन्तुव्याक्र.शी विद तइहैके जडधियः ॥ ४ ॥ किमीहः किंकायः सखलुकिमुपायस्त्रिभुवनं, किमाधागेधाता सृजतिकिमुपादानइतिच । मनपर्यंऽश्वर्ये त्वय्यनवसरदुःस्थाहतधियः, कुतर्कोय कांश्चिन्मुखरयतिमोहाय जगतः॥५॥ अजन्मानोलोकाः किमवयववन्तोऽपिजगता, मधिष्ठातार किं भवबिधिरनादृत्गभवति । अनीशोवाकुर्याद्भुवनजनने कः परिकरो, यतामन्दाम्त्वां प्रत्यमरवरसंशेरतइमे ॥ ६ ॥ प्रयीसांख्ययोगः पशुपतिमतंवैष्णवमिति प्रभिन्न प्रस्थाने परमिदमदःपथ्यमिति च । रुचीनांवैचित्र्याजुकुटिलनानापथजुषां नृणामेकोगम्यस्त्वमसिपयसामर्णवइव ॥७॥ महोक्षः खट्वाङ्ग परशुरजिनं भस्म फणिनः, कपाल चेतीयत्तत्र वरद तन्त्रोपकरणम् । सुरास्तां समृद्ध विद्धति भवद्भू प्रणिहिता, नहिस्वात्मारामं विषयमृगतृष्णा भ्रमयतिर ध्रुवं कश्चित् सर्वं सकलमपरस्त्यध्रु वमिदं, परोध्रौव्याध्रौव्ये जर्गात गदति व्यस्त विषये ॥ समस्तेप्येतस्मिन पुरमथन तैविस्मत इव स्तुवन् जिह मि त्वां नखलु ननु धृष्टा मुखरता ॥ ६ ॥ तवैश्वर्यं यत्नाद्यदुपरि विरिंचो हरिरधः । परिच्छेत्तु याता वनलमनिलस्कन्धवपुषः ॥ ततो भक्तिश्रद्धामरगुरुगृ गद्भ्यां गिरिशयत् । स्वयं तस्थे ताभ्यां तवकिमनुवृतिर्न फलति ॥१०॥ अयत्नादापाय त्रिभुवनमवैरिष्यतिकर' दशास्योयहाहूनभृत रणकण्डूपरवशान् ॥ शिरः पद्म श्रेणी रचित चरणाम्भो रुह. वलेः । स्थिरायास्त्वद्भक स्त्रिपुरहरविस्फर्जितमिदम् ॥ ११ ॥ अमुष्यत्वत्सेवा समधिगनसारं भुजवनम् । वलात्कैलासेऽपि त्वदधिधमनी विक्रमयतः ॥ अलभ्या पाताले प्यलमचलितांगुष्ठ शिरमि प्रतिष्ठा त्वय्यासीद् ध्रुव मुपचिनो मुह्यनि खलः॥१२॥ यदृद्धि सुत्राम्णो घरदपरमोच्च रपि सती-मधश्चक्रे वाणः परिजन विधेयलिभुवनः । नचित्र तस्मिन् वरिवसितरित्वश्चररायोनकस्याउन्नस्यै भवनि शिरसस्त्वय्यवनतिः ॥ अकाण्डब्रह्माण्डक्षयक्तिदेवासुरकृपाः । विधेयस्यासीद्यस्त्रिनयन विषसंहृतवतः ॥ सकल्माषाकण्ठे तयनकुरुतेन श्रियमहो। विकारोपिलाध्यो भुवनभयभंग व्यसनिनः ॥ १२ ॥ असिद्धार्थो नै त कचिदपि प्रदेवासुरनरे । मिषर्तन्ते ·.:. .. नित्य जगतिजयिनो यस्यविशिखाः सपश्यन्नीशत्वामितरसुरसाधारणमभृत् । स्मर: स्प्रर्तव्योत्मा नहि वशिषु पथ्यःपरिभवः ॥ १५॥ मही पादाघाताजति सहसा संशयपदम् । पद विष्णोद्मभ्यगु जपरिघरुग्णग्रहगणन् मुहुर्योदस्थ्यियात्यनित जटाताडितनटा जगद्रलाय त्वं नटसि ननु वामैव विभुता ॥ १६ ॥ घियद्वयापी तारा गणगुणितफेनोद्गमरुचिः। प्रबाहो वागं यः पृषतलघुदृष्टः शिरसि ते ॥ जगवी. पाकारं जलधिवलयन्ते कृतमि-त्यनेनवोन्नयं धृतमहिमदिव्यं तव वपुः ॥ १७ ॥ ग्याक्षोणीयन्ना शतधृनिग्गेन्द्री धनुग्थो । रथाङ्ग चन्द्राको रथचरणपाणि: शर इति । दिधक्षोस्ते कोयं त्रिपुग्तृणमाडग्यरविधिविधेयः क्रीडत्यो न खलु परतन्त्राः प्रभुधियः ॥१८॥ हरिस्ते साहस्र कमलवलिमाधाय पदयार्यदेकोने तस्मिन्निजमुदहरन कमलम्। गतोभक्तयुद्धकः परिणतिमसो चक्रवपुरा । त्रयाणां रक्षायै त्रिपुरहर जागर्ति जगताम् ॥१६॥ क्रतो सुप्त जाग्रत्त्वमसि फलयांगे क्रतुमतां वर्म प्रध्वस्त फलतिपुरुषाराधनमृते अतस्त्वां संप्रेक्ष्य क्रतुषुफलदानप्रतिभुवं श्रुतौ श्रद्धा वध्या दृढ़परिकरः कर्मसु जनः २० क्रियादक्षो दक्षः क्रतुपतिरधीशस्तनुभृतामृषीणामाविज्यं शरणद सदस्याः सुरगणाः क्रतुभ्र पस्त्वत्तः क्रतुफल विधानव्यसनिनो ध्रुवं कर्तुः श्रद्धाविधुरमभिचाराय हि मखा: ॥ २१ ॥ प्रजानाथं नाम प्रसभमभिकं स्वां दुहितरं गतं रोहिद्भ तां रिरमयिषुमृण्यस्य वपुषा । धनुष्पाणेर्यातं दिवमपि सपत्राकृतममुं त्रसंत तेऽद्यापि त्यजति न मृगव्याध. रमसः ॥२२॥ स्वलावण्याशंसा धृतधनुषमहाय तृणवत्पुरः प्लुयु दृष्ट्वा पुरमथन पुष्पा. युधमपि । यदि स्त्रैणं देवी यमनिरतदेहाधघटनादवैति त्वामद्धा बत वरद मुग्धा युवत. यः ॥ २३ ॥ श्मशाने वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराश्चिताभस्मालेपः स्रगपि रोटोपरिकरः। अमंगल्यं शीलं तव भवतु नामवमखिलं तथाऽपि स्मर्त णां वरद परमं मंगलमसि ॥ २४ ॥ मनः प्रत्यश्चित्ते सविधमवधायात्तमरुतः प्रहष्यद्रोमाणः प्रमदसलिलोत्संगितदृशः । यदालोक्यालादं हद इव निमज्ज्यामृतमये, दधत्यन्तस्तत्त्व किमपि यमिनस्तकिल भवान् ॥ २५ ॥ त्वमकस्त्वं सोमस्त्वमसि पवनस्त्वं हुतघहः स्त्वमापस्त्वं व्योमस्त्वमु धरणिरात्मा त्वमिति च । परिच्छिन्नामेवं त्वयि परिणता बिभ्रति गिरं न विवस्त्वत्तत्त्वं वयमिह तु यवं न भवसि ॥ २६ ॥ त्रयीं तिस्रो वृत्ती. त्रिभुधनमथो त्रीनपि सुरानकागद्यैर्वर्णेत्रि भिरभिदधत्तोर्णविकृति । तुरीयं ते धाम ध्वनिभिरवरुधानमभिः समस्तं व्यस्तं त्वां शरणद गृणात्योमिति पदम् ॥२७॥ भवा शर्यो रुद्रः पशुपतिरोनः सह महांस्तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम् । भ. मुष्मिन्प्रत्येक प्रविचरति देव श्रुतिरपि प्रियायास्मै धाम्ने प्रविहितनमस्योऽस्मि भवने ॥२८॥ ममो नेदिष्ठाय प्रियदव दविष्ठाय च नमो नमः क्षोदिष्ठाय स्मरहर महिष्ठाय चं नमः । नमो वर्षिष्ठाय त्रिनयन यविष्ठाय च नमो नमः सर्वस्मै ते तदिदमितिसर्याय च नमः ॥ २६ ॥ बहुलरजसे विश्वोत्पत्तौ भवाय नमो नमः प्रबलतमसे तसंहारे हराय नमो नमः। जमसुखकृते सत्त्वोद्रिक्ती मृडाय नमो नमः प्रमहसि पदे निल गुरुये शि. नका. * ·(४.. Mamme वाय नमो नमः ॥ ३० ॥ कशपरिणति चेतः शवश्यं क चेदं कत्र तव गुममीम ल- विमी शश्वदधिः । इति चकितममन्दीकृत्य मां भक्तिर्राभाद्वरद चरणयोस्ते वाक्यपुष्णी- पहारम् ॥ ३१ ॥ असितगिरिसम स्मारकजल सिन्धुपात्रे सुरतरुवरशाखा, लेपानी, पत्रमुर्छ। लिखति यदि गृहीत्या शारदा सर्वकाल तदपि तक गुणानामीश पारक याति ॥ ३२ ॥ असुरसुरमुनीन्द्ररर्चितस्पेन्दुमौलेप्रथितगुगमहिना निगुणस्येश्वरस्य । सकलगुणवरिष्ठः पुष्पदन्ताभिधानो रुचिरमलघुवृत्तः स्तोत्रमेतश्चकार ॥ ३३ ॥ महर- हरनवद्यधूर्जटेः स्तोत्रमेनापति परमभत्क्या शुद्धचित्तः पुमान्यः । स भवति शि. वलाके रुद्रतुल्यस्तथात्र प्रचुरतरधनायुः पुत्रवान्कीर्तिमांश्च ॥३४॥ महेशानापरो देवो महिम्नो नापरा स्तुतिः। अघोरानापरो मंत्रो नास्ति नवं गुगेः परम् ॥ ३५ ॥ दी. क्षा दानं तपस्तीथं ज्ञानं यागादिकाः क्रियाः। महिम्नस्तव पाठस्य कला नाह ति षो. डशोम् ॥ ३६ ॥ कुसुमदशननामा सर्वगंधर्वराजः शशिधरवरमौलेवदेवस्य दासः । सगुरुनिजमहिम्नो भ्रष्ट एवास्य रोषास्तवमिदमकार्षीहिव्यदिव्यं महिम्नः ॥ ३७ ।। सुरवरमुनिपूज्य स्वर्गमोक्ष कहेतुं पठति यदि मनुष्यः प्रांजलिर्नान्यचेताः । व्रजति शि. वसमीपं किंनरैः स्तूयमानः स्तवन मिदममोघं पुष्पदंतप्रणीतम् ॥ ३८ ॥ श्रीपुष्पदंतमु. खपंकजनिर्गतेन स्तोत्रेण किल्लिषहरेण हरप्रियेण । कण्ठस्थितेन पठितेन समाहितेन सुप्रीणितो भवति भूतपतिर्महेशः ॥ ३६॥ इत्येषा वाङ्मयी पूजा श्रीमच्छङ्करपादयोः । अर्पिता तेन देवेशः प्रीयतां मे सदाशिवः ॥ ४०॥ इति श्रीपुष्पदन्तविरचित शिवम- हिम्नः स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ वेदसारशिवस्तवः। श्रीगणेशाय नमः ॥ पशनां पतिं पापनाशं परेशं गजेंद्रस्य कृत्तिं वसान वरेण्यम्। जटाजूटमध्ये स्फुरदगांगवार महादेवमेकं स्मरामि स्मरारिम् ॥ १ ॥ महेश सुरेश सुरारातिनाशं विभुं विश्वनाथ विभृत्यंगभूषम् । विरूपाक्षमिखर्कवहित्रिनेत्रं सदानंद. माई प्रभु पंचवक्त्रम् ॥ २॥ गिरीशं गणेश गले नीलवर्ण गवेन्द्रादिरूढं गणातीता- पम् । भवं भावर भस्मना भूषिताङ्ग भवानीकलत्रं भजे पञ्चवक्त्रम् ॥३॥ शिवाकान्त शम्भो शशाङ्कार्धमौले महेशान शूलिन् जटाजूटधारिन् । त्वमेको जगद्व्यापको विश्व प प्रसीद प्रसीद प्रभो पूर्णरू॥४॥ परात्मानमेकं जगगीजमाद्य निरीह निरा. कारमोकारवेधम् । यतो जायते पाल्यते येन विश्व तमीशं भजे लीयते यत्र विश्वम्॥ ॥५॥ न भूमिर्न चापो न वहिनं वायुर्न चाकाशमास्ते न तन्द्रान निद्रा । न प्रीष्मो न शीतं न देशो न धेशो न यस्यास्ति मूर्ति त्रिमूर्ति वमीडे ॥ ६॥ अजं शाश्वत कारणं फारणानां शिवं केवलं भासक भासकानाम् । तुरीयं तमापारमाद्यन्तहीन प्रपद्ये पर पापन जैवहीन ॥ ७॥ नमस्ते नमस्ते विमा विश्वमूर्ते नमस्ते नमस्तै चिदानन्दमूलें। नमस्ते नमस्ते तपीयोगमम्य नमस्ते नमस्ते श्रुतिज्ञानगम्य ॥८॥ प्रभो शलपाणे विभो ·में M ... विश्वनाथ महादेव शमो महेश त्रिनेत्र शिवाकांत शांत करारे पुरारे त्वदन्या वरे. एयो न मान्यो न गरायः ॥ ६ ॥ शंभो महेश करुणामय शूलपाणे गौरीपते पशुपते पमु. पाशनाशिन् । काशीपते करुणाया जगदेवरेकस्त्वं हतियासि विधाति महेश्वऽसि १०. त्वत्तो जगभवति देव भव स्मगरे त्वक्षेत्र तिष्ठति जगन्मृड विश्वनाथ । त्वय्येव गच्छति लय जगदेतदोश लिगात्मकं हर घरावर विश्वपिन् ॥ ११ ॥ इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितं वेदसारशिवस्तात्र सम्पूर्णम् ॥ शिवभुजङ्गप्रयातस्तोत्रम् । श्रीगणेशाय नमः । गलहानमण्ड मिलद्भङ्गखण्ड चलञ्च रुशुएडं जगत्त्राणशौ. एडम् । लसहन्तकाण्ड विपद्भगचडं शिवप्रमपिण्ड भने वक्रतुण्डम् ॥१॥ अनाद्यन्न. माद्यं परं तत्त्वमर्थं चिदाकारमेक तुरीयं त्वमेयम् । हरिब्रह्ममृग्य परब्रह्मरूपं मनोवा- गतीतं महः शैवमीडे ॥ २॥ स्वशकयादिशक्त्यन्तसिंहासनस्थ मनाहारि सींगरत्ना. दिभूषम् । जटाहीदुगंगास्थिशश्यर्कमलिं परं शक्तिमित्र नुमः पञ्चवक्त्रम् ॥३॥ शिवे. शानतत्पूरुषाघ रवामादिभित्र मभिन्मुखैः षड्भिरंगः । अनौपम्यषत्रिशतं तस्व. विद्यामतीतं परं त्वां कथं वेत्ति को वा ॥५॥ प्रपालप्रवाहप्रभाशोणमधं मरुत्वन्मणि. श्रीमहः श्याममधम् । गुणस्यतमेकं वपुश्च कमन्तः स्मरामि सारापत्तिसंपत्तिहेतुम् .॥ ५॥ खसेवासमायातदेवासुरेन्द्रानमन्मौलिमन्दारमालाभिषिक्तम् । नमस्यामि शंभो पदाम्भोरुहं ते भवांमोधितं भवानीविभाव्यम् ॥ ६ ॥ जगन्नाथ मन्नाथ गौरीसनाथ प्रपन्नानुकम्पिन्विपन्नति हारिन् । महः स्तोममूर्ते समस्तै कबन्यो नमस्ते नमस्ते पुनः स्ने नमोऽस्तु ॥ ७ ॥ महादेव देवेश देवादिदेव स्मरारे पुरारे यमारे हरेति। ब्रु बाणः स्मरिष्यामि भक्तथा भवन्तं ततो मे दयाशील देव प्रसीद ॥ ८॥ विरूपाक्ष विश्वेश विद्यादिकेश त्रयीमूल शमा शिव त्र्यम्बकत्वम् । प्रसीद स्मर त्राहि पश्याव पुष्य क्षम. स्वाप्नुहीति क्षपा हि क्षिपामः ॥ ६ ॥ त्वदन्यः शरण्यः प्रपन्नस्य नेति प्रसीद स्मरन्नेत्र हन्यास्तु दैन्यम् । न चेत्ते भवेद्भक्तवात्सल्यहानिस्ततो मे दयालो दयां सन्नि धेहि ॥ १० ॥ अयं दानकालस्त्वहं दानपात्रं भवान्नाथ दाता त्वदन्यं न याचे । भव. द्भक्तिमेव स्थिरां देहि मह्यं कृपाशील शभो कृतार्थोस्मि तस्मात् ॥ ११ ॥ पशुं वेत्सि चेन्मां त्वमेवाधिरूढ कलंकीति वा मूनि धत्से त्वमेव । द्विजिह्वः पुनः सोपि ते कंठ. भूषा त्वदगीकृताः शर्थ सर्वेऽपि धन्याः ॥ १२॥ न शक्नामि कतु परद्रोहलेशं कथं प्री. बसे त्वं न जाने गिरोश। तदा हि प्रसन्नोसि कस्यापि कान्नासुतद्रोहिणो वा पितृ. द्रोहिणो वा ॥ १३ ॥ स्तुति ध्यानमची यथावद्विधातुं भजन्नप्यजानन्महे सावलम्बे । त्रसंतं सुतं आतुम मृकंडोर्यमप्राणनिर्वापणं त्वत्पदानम् ॥ १४ ॥ अकंठे क.लंका. वनङ्ग भुजगादपाणी कपालादभालेऽनलाक्षात् । अमौलौ शशांकादवामे फल त्रादह.देव. मन्यं न मन्ये न मन्ये ॥ १५ ॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीमच्छङ्कराचार्य विरचितं श्रीशिय जगायातस्तोत्रं संपूर्णम् ॥ - ·अन्तिम प्रार्थना। #कामानाचा ब्राह्मण होने के कारण संसारमात्र, भारत वा हिन्दु जातिक तकोज परम धर्म जाल इन्हें नास्तिकताके राजयक्ष्मा रोगसे बचाना अपना याव श्रीमल्य कर्तव्य मानता है क्योंकि मैं पूर्वेतिहास पा शास्त्रों द्वारा नास्तिकता संसार मात्रके लिये महा भयङ्कर सिद्ध कर चुका है अतः देव गुरुजी से प्रार्थना है कि यदिबहीखिय इस नास्तिकता नियम को छोड़ दें तो बहुत ही अच्छा हो परस्पर विरोध भी जाता रहै मापस के भागड़ों का समय ईश्वर प्रार्थना वा संसार के धान्य किसी हित कार्य में लगे वैसे भी इस वृद्धावस्था में देव गुरु जी को यह नास्तिकता क्या हित कर होगी आक्षेप बुद्धि को छोड़ यदि शुद्धान्तःकरण से गुरु जी ईश्वर का कुछ महत्व देखना चाह मैं निज प्राण व्ययसे भी दिखाने को कटिवद्ध हूं मिथः शक्ति निर्धारक कई बातें नियत करेंगे जिन से ईश्वर महत्त्व अवश्य सिद्ध होगा और सत्य प्रेमी उस की साक्षी भी अवश्य देंगे। हिन्दु भारतीय वा संसार मात्र के आस्तिक भाइयों से भी मेरी यह प्रार्थना है कि क्या आप संसार को नास्तिकता से बचाना वा ईश्वर शरणादि लाना शुभ कार्य मानने हो और इस कार्य में इस दीन ब्राह्मण की सहायता करना निज कर्तव्य बांध करते हो और तन मन धन वा सहानुभूति मात्र से किस किस प्रकार इस की सहा. यता कर सकते हो कृपया इस बात को एकान्त में बैठ अवश्य विचारें जिस से ह. मारे भाई नास्तिकता से बच जावें, परमात्मा का भी हमारे सम्बन्ध में कोई बुरा भाव न उपजे इसीलिये यावजीव मैं नास्तिक सुधार कोनिज जीवनका मुख्य कर्तव्य मानना हूं इस सम्बन्ध में सफलता भी बहुत प्राप्त कर चुका हूं पर यदि आप मास्तिक भाई इस सम्बन्ध में मेरी सहायता करते तो आजलों मैं इसमें पूर्णतया सफलता या निश्चिन्त होगया होता भवतु सहायता करना तो आपका कर्तव्य है मैं सो यावज्जीव निज प्रण को अवश्य निभाऊंगा। बहुत कष्ट आये हैं भावेंगे भी उन्हें जर उठाऊंगा। भवदीय- दीनानाथ शर्मा, फीरोजपुर नगर (पंजा)

·No text on this page.